ပုဂ္ဂလပညတ္တိပါဠိ

I.—Grouping of Human Types by One. 1) One who is emancipated in season. 2) One who is emancipated out of season.” 3) One of perturbable nature.? 4) One of imperturbable nature. 5) One liable to fall away, 6) One not liable to fall away. 7) One competent in will. 8) One competent in watchfulness. (9) An average man. (10) One become of the family of the Ariyas.® (11) One restrained through fear. (12) One unrestrained through fear. (13) One capable of arriving. (14) One incapable of arriving. (15) One with determined destiny. (16) One with undetermined destiny. 17) The path-attainer. 18) One established in fruition. 19) The equal-headed. ) The eon-arrester. ) The elect. 22) The non-elect. 23) The learner. 24) ‘The non-learner (adept). (25) Neither a learner nor a non-learner. (26) One who has threefold lore. (27) The possessor of the six super-knowledges. (28) The perfectly Enlightened One. (29) The one Enlightened for himself. # (30) One emancipated in both ways." (31) One emancipated by insight.” (32) The eye-witness. (33) He who has won vision.} (34) One emancipated by faith. (35) One conforming to the Norm.? (36) One conforming by faith. (37) One undergoing re-births (not more than) seven times. (38) One transmigrating through a few families (less than seven times).° 39) The single-seeded.® ) The once-returner. 41) The never-returner. ) One who dies and attains Nirvana before half the age he should have lived in a Brahma world expires.” (43) The term-curtailing passer-away.® (44) The automatic passer-away. (45) The passer-away after strenuous exertions.” (46) The stream-ascending Akanittha traveller.® (47) The stream-attainer walking in realisation of the fruition stage. (48) The once-returner walking in the realisation of the fruition stage. (49) The never-returner walking in the realisation of the fruition stage. (50) The Arahant walking in Arahantship.

၁။ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်လည်း သင့်၏၊ နှလုံးမသာယာခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ အကြင့်အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်သင့်၏၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကား မဖြစ်၊ အကြင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြွင်းမဲ့ချုပ်ကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်ကား မသင့်၊ နှလုံးမသာယာခြင်းသဘောကား ဖြစ်၏၊ အကြင်အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ကိုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်လည်း မသင့်၊ နှလုံးမသာယာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ အကြင်အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည်အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ကိုလည်း မသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်လည်း မသင့်၊ နှလုံးမသာယာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ အကြင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။

၂။ ပေးပြီး မထီမဲ့မြင်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံသဖြင့် မထီမဲ့မြင်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ လက်ဦးစကား၌ အကြောင်းရင်းထားသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ လျှပ်ပေါ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ထိုင်းအ, မိုက်မဲသော ပုဂ္ဂိုလ်။

၃။ စစ်သည် သူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

၄။ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

၅။ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

၆။ ဧကာသနိက်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

၇။ ပံသုကူဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

II.—Grouping of Human Types by Two. The wrathful and the vengeful. The hypocrite and the charlatan. The jealous and the avaricious. . The crafty and the deceitful. . The shameless and the impudent. . The disobedient and the associate of the wicked. 7. One unguarded as to the sense-doors and one immoderate as to food. 8. The forgetful and the unmindful. 9. The infringer of moral law and the upholder of wrong views. 10. One with internal fetters and one with external fetters. 11. The wrathless and the unrevengeful. Doe © bo 12. The unaffected and the unpretentious. 13. The unenvious and the unavaricious. 14. The not crafty and the undeceiving. 15. The scrupulous and the conscientious. 16. The obedient and the associate of the good. 17. One guarded as to the sense-doors and one moderate as to food. 18. The wakeful and the mindful. 19. The observer of the moral law and the upholder of right views. 20. Two persons who are rare in this world. 21. Two persons who are difficult to be satisfied. 22. Two persons who are easily satisfied. 23. Two persons whose sinful tendencies increase. 24. Two persons whose sinful tendencies do not increase. 25. The depraved and the refined.” 26. The gratified? and the gratifier.

၈။ တိစီဝရိက်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

III.—Grouping of Human Types by Three. 1. The despairing, the hopeful, one above aspiration. 2. Three men who are like unto the sick. 3. The eye-witness, the person who has won vision, he who is emancipated by faith. 4. The foul-mouthed, the flower-speaker, the honeytongued. 5. A cancer-minded man, a lightning-minded man, a thunder-minded man. 6. The blind, the one-eyed, the two-eyed. 7. A man of inverted intellect, a man of folded intellect, a man of wide intellect. 8. A man not dispassionate as to sensual pleasures, as also to the states of rebirth; a man dispassionate as to sensual pleasures, but not so as to the states of rebirth; a man dispassionate as to both. 9. A man comparable to a mark upon stone, another to a mark upon earth, another to a mark of water. 10. Three men comparable to hempen cloth. 11. Three men comparable to Benares cloth. 12. The fathomable, one difficult to fathom, the unfathomable. 13. A man not worthy to be served, to be devotedly served, to be worshipped. A man worthy to be served, to be devotedly served, to be worshipped. A man worthy to be served with regard and esteem, to be devotedly served, to be worshipped. 14. A man who should be despised, not worthy to be served, to be devoted to, to be worshipped. A man who should be treated with indifference, not worthy to be served, to be devotedly served, to be worshipped. A man deserving of service, cf devotion, of worship. 15. A man who fulfils the moral laws, but incompletely practises meditation and the way of insight. A man who fulfils the moral laws, completes the practice of meditation, but incompletely practises the way of insight. A man who fulfils the moral laws, completes the practice of meditation, but completely practises the way of insight. 16. Three teachers. 17. And again three teachers.

၉။ အရညကင်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

[V.—Grouping of Human Types by Four. 1. A wicked man,? a wicked man of worse type, a good man, a good man of better type. 2. A sinful man,’ the sinful man of worse type, the good man, the good man of better type. 3. A man of sinful propensity,! one of worse type, a man of noble disposition, one of better type. 4. The blame-worthy, one exceedingly blameful, one hardly blame-worthy, the blameless. 5. One of quick understanding, one of medium understanding, one of slow understanding, the superficial reader. 6. One making a correct but not a prompt reply, one making a prompt but not a correct reply, one making a correct and prompt reply, one making neither a correct nor a prompt reply. 7. Four teachers of the Norm.? 8. Four persons comparable to a cloud. 9. Four persons comparable to a mouse. 10, Four persons comparable to the mango. 11. Four persons comparable to a jar. 12. Four persons comparable to a pool of water. 13. Four persons comparable to a bullock. 14. Four persons comparable to a serpent. 15. A man speaking in praise of an unworthy man without inquiry and scrutiny. A man speaking in dispraise of a worthy man without inquiry and scrutiny. A man finding delight in an unpleasant or disagreeable thing without inquiry and scrutiny. A man harbouring dislike for a pleasant thing without inquiry and scrutiny. 16. A man speaking in dispraise of an unworthy man after inquiry and scrutiny. A man speaking in praise of a praiseworthy man after inquiry and scrutiny. A man harbouring dislike for a disagreeable thing after inquiry and scrutiny. A man finding delight in a pleasant thing after inquiry and scrutiny. 17. A man who speaks in dispraise of an unworthy man expressing the right and just thing at the (right) time but does not speak in praise of the praise-worthy (expressing) the right and the just thing at the (right) time. A man who speaks in praise of a praise-worthy man expressing the right and the just thing at the right time, but does not speak in dispraise of the unworthy expressing the right and the just thing at the right time. A man who speaks in dispraise of one unworthy of praise and in praise of the praise-worthy expressing the right and the just thing at the right moment. A man who neither speaks in dispraise of one unworthy of praise nor in praise of the praise-worthy expressing the right and just thing at the right moment. 18. One living on the fruits of his exertion (but) not on the fruits of his (previous) merit. One living on the fruits of his (previous) merit, (but not) on the fruits of his exertion. One living on the fruits of both. One living on the fruits of neither. 19. One who is in the dark and tends towards darkness. One who is in the dark but tends towards light. One who is in the light and tends towards darkness. One who is in the light and tends towards light. 20. The depressed and the unprogressive, the depressed but the progressive, the prosperous but the unprogressive, the prosperous as well as the progressive. 21. Four persons comparable to the tree. 22. One considering and esteeming the outward form. One considering and esteeming others’ words. One considering and esteeming outward austerity. One considering and esteeming the Norm. 23. A man who strives after his own welfare but not after that of others. A man who strives after others’ welfare but not after his own. A man who strives after his own welfare as well as that of others. A man who strives neither after his own welfare nor after that of others. 24. A man who is self-mortifying and is engaged in practices tending to self-mortification. A man who torments others and is engaged in practices tending to torment others. A man combining the characteristics of these two types. A man who bears the characteristics of neither of them; such a man neither torturing his own self, nor torturing others, lives a higher life free from desire, calmed, appeased, and happy, in his present existence. 25. One possessed of passion. One possessed of hatred. One possessed of delusion. One possessed of pride. 26. A man who attains inner tranquillity of mind but not the higher wisdom of insight into things. A man who attains the higher wisdom of insight into things but not inner tranquillity of mind. A man who attains both. A man who attains neither. 27. A man going along the stream. A man going against the stream. A man remaining stationary. A Brahmin who has crossed the stream and has gone to the other shore and is established in fruition. 28. A man who does not act up to what little he has learnt. A man who acts up to what little he has learnt. A man who, though very learned, does not act up to his learning. A man who is very learned and acts up to his learning. 29. A recluse with a firm footing. A lotus-like recluse. A white-lotus-like recluse. A delicate recluse.

၁၀။ ရုက္ခမူဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။

V.—Grouping of Human Types by Five. 1. A man who acts? and becomes remorseful but does not experience the emancipation of mind and the emancipation by insight as they really are, wherein the sinful and immoral states that have come into being, can completely cease to be. A man who acts but does not become remorseful and does not experience the emancipation of mind and the emancipation by insight as they really are, wherein the sinful and immoral states that have come into being’ can completely cease to be. A man who does not act but is remorseful and does not experience the emancipation of mind and the emancipation by insight as they really are, wherein the sinful'and immoral states that have come into being, can completely cease to be. A man who neither acts nor is remorseful and does not experience the emancipation of mind and the emancipation by insight as they really are, wherein the sinful and immoral states that have come into being, can completely cease to be. (The fifth man instructing the above four.) 2. One who despises after giving. One who despises after living together. One with a grasp-mouth.' One who is dull and stupid. A low-liking man. 3. Five persons comparable to a professional warrior. 4, Five persons who live on alms. 5. Five persons refusing to accept food after proper time. 6. Five persons using one kind of seat. 7. Five persons wearing rags collected from refuse heaps. 8. Five persons wearing threefold raiment. 9. Five forest-dwellers. 10. Five who live under a tree. 11. Five who live under the open sky. 12. Five always seated (7.e., never lie down). 13. Five using any seats that are offered. 14. Five who dwell in cemeteries.

၁၁။ အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။ ၁၂။ နိသဇ်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။ ၁၃။ ယထာသန္ထတိဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။ ၁၄။ သုသာန်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ငါးမျိုးတို့တည်း။ ပဉ္စက ပြီး၏။

VI.—Grouping of Human Types by Siz. 1. A man who himself understands the truths in regard to the doctrines unheard of before, and obtains omniscience thereof as well as mastery over the fruition. A man who himself understands the truths in regard to the Adheyyamukho, Cf. idiyamukho, perhaps ‘ gossip.’ A nguttara iii, 164. doctrines unheard of before, but does not obtain omniscience thereof as well as mastery over the fruition. A man who himself understands the truths in regard to the doctrines unheard of, puts an end to suffering in his present conditions and attains the perfection of a disciple. A man who himself understands the truths in regard to the doctrines unheard of before, puts an end to suffering in his present conditions, but does not attain the perfection of a disciple. A man who himself understands the truths in regard to the doctrines unheard of before, puts an end to suffering in his present conditions, and becomes a non-returner not having to come back to this world. A man who himself understands the truths in regard to the doctrines unheard of before, and becomes a once-returner having to come back to this world as he does not put an end to suffering in his present conditions.

၆-ဆက္ကဥဒ္ဒေသ ၁၂။ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခြောက်မျိုးတို့တည်း- ၁။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါ့းတရားတို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ထိုသစ္စာလေးပါးတရားတို့၌ အကုန်အစင် သိမြင်ခြင်းသို့လည်းရောက်၏၊ အားတော်ဆယ်တန် ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါးတို့၌ လေ့လာနိုင်နင်းခြင်းသို့လည်း ရောက်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကိုထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ထိုသစ္စာလေးပါးတရားတို့၌ အကုန်အစင် သိမြင်ခြင်းသို့လည်း မရောက်၊ အားတော်ဆယ်တန် ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါးတို့၌ လေ့လာနိုင်နင်းခြင်းသို့လည်း မရောက်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကိုထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကိုလည်း ပြု၏၊ သာဝကပါရမီဉာဏ်သို့လည်းရောက်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကိုထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြု၏၊ သာဝကပါရမီဉာဏ်သို့ကား မရောက်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကိုထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကိုလည်း မပြုနိုင်၊ ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် မလာမူ၍ အနာဂါမ်ဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကိုထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကိုလည်း မပြုနိုင်၊ ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်လာ၍ သောတာပန်, သကဒါဂါမ်ဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှိ၏။ ဆက္က ပြီး၏။

VII.—Grouping of Human Types by Seven. 1. Seven persons to be compared with those immersed in water. One who once drowned is drowned. One who is drowned after emergence. One who remains stationary after emergence. One who looks around after emergence. One who swims up after emergence. One who obtains a firm footing after emergence. One who as a true Brahmin crosses after emergence and goes to the other shore and establishes himself in fruition. 2. One emancipated in both ways. | One emancipated by insight. An eye-witness. He who has won view. One emancipated by faith. One conforming to the Norm. One conforming by faith.

၇-သတ္တကဥဒ္ဒေသ ၁၃။ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခုနစ်မျိုးတို့တည်း- ၁။ ‘ရေကူးခြင်း’ဥပမာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခုနစ်မျိုးတို့တည်း၊ တစ်ကြိမ်နစ်မြုပ်သော်နစ်မြုပ်သည်သာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါ်ပြီးမှ နစ်မြုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါ်၍ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါ်၍တူရူူကြည့် တစောင်းကြည့်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါ်၍ ကူးသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါ်၍ ထောက်မှီရာသို့ ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ ပေါ်၍ ကူးမြောက်သည်ဖြစ်လျက် ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သော (နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော) ကြည်းကုန်းထက်၌ တည်သော မကောင်းမှုကို အပပြု ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်။ ၂။ နှစ်ပါးသော အဖို့ဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဈာန် မဂ် ဖိုလ် ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင်တွေ့ထိခံစား၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သိမြင်ခြင်းအဆုံးသို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သဒ္ဓါကို အမှူးထား၍ လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညာတရားဖြင့် အစဥ်ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် အစဥ်ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ။ သတ္တက ပြီး၏။

VIII.—Grouping of Human Types by Eight. 1. Four persons identifiable with the Path and four identifiable with the Fruition.

၈-အဋ္ဌကဥဒ္ဒေသ ၁၄။ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရှစ်မျိုးတို့တည်း- မဂ်လေးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော လေးယောက်သော မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် ဖိုလ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော လေးယောက်သော ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့။ အဋ္ဌက ပြီး၏။

IX —Grouping of Human Types by Nine. 1. A perfectly Enlightened One. One enlightened for himself. A person emancipated in both ways. A person emancipated by insight. An eye-witness. He who has won view. A person emancipated by faith. One conforming to the Norm. One conforming by faith.

၉-နဝကဥဒ္ဒေသ ၁၅။ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကိုးမျိုးတို့တည်း- ၁။ အလုံးစုံသော တရားတို့ကို ကိုယ်တိုင် မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော သဗ္ဗညုဘုရား၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို အသီးအခြားသိမြင်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ နှစ်ပါးသော အဖို့ဖြင့် လွတ်မြောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင် တွေ့ထိခံစား၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သိမြင်ခြင်းအဆုံးသို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သဒ္ဓါကို အမှူးထား၍ လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ပညာတရားဖြင့် အစဥ်ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သဒ္ဓါတရားဖြင့် အစဥ်ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်။ နဝက ပြီး၏။

X.—Grouping of Human Types by Ten. Five persons reaching perfection here and five reaching perfection hereafter. In these ways are there designations of human types.

၁၀-ဒသကဥဒ္ဒေသ ၁၆။ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဆယ်မျိုးတို့တည်း- ၁။ ကာမဘုံ၌ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်သော ငါးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ ကာမဘုံ၌ဖြစ်ခြင်းကို ပယ်၍ (သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ) ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်သော ငါးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ ဒသက ပြီး၏။ ပုဂ္ဂလပညတ် မာတိကာ ပြီး၏။ နိဒ္ဒေသ

CHAPTER I DIVISION OF HUMAN TYPES BY ONE

၁-ဧကကပုဂ္ဂလပညတ် ၁။ အခါအားဖြင့် လွတ်သူ ‘သမယဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရံဖန်ရံခါ တစ်ခါတစ်ရံ ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ကို နာမကာယဖြင့် တွေ့ထိ၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား (ဝိပဿနာမဂ်) ပညာဖြင့်လည်း မြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အခါအားဖြင့် လွတ်သူ ‘သမယဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

1. What sort of person ts one emancipated at times ? Here a person goes on experiencing the eight stages of emancipation from time to time, and he having seen them through insight, some of his sinful tendencies! are completely destroyed. Such a person is said to be emancipated at times.

၂။ အခါအားဖြင့် မလွတ်သူ ‘အသမယဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရံဖန်ရံခါ တစ်ခါတစ်ရံ ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ကို နာမကာယဖြင့် တွေ့ထိ၍ မနေ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား (ဝိပဿနာမဂ်) ပညာဖြင့်လည်း မြင်၍ အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အခါအားဖြင့် မလွတ်သူ ‘အသမယဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သောအရိယာပုဂ္ဂိုလ် (ရှစ်ယောက်) တို့သည် မွန်မြတ်သော (လောကုတ္တရာ) သမာပတ်၌ အခါအားဖြင့် လွတ်မြောက်သူမဟုတ်သော ‘အသမယဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏။

2. What sort of person is one emancipated not (only) at times ? Here a person goes on experiencing the eight stages of emancipation though not from time to time, and he having seen them through insight, his sinful tendencies are completely destroyed. Such a person is said to be emancipated not (only) at times. Indeed, all persons who are Ariyas (noble or elect) are so emancipated in matters of the higher emancipation.

၃။ ဈာန်ပျက်ခြင်းသဘောရှိသော ‘ကုပ္ပဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင် အာရုံရှိသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော သမာပတ်တို့ကို ရ၏၊ ထိုသို့ရခြင်းသည်ကား အလိုရှိတိုင်း ရသည်လည်း မဟုတ်၊ မပင်မပန်းဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ မငြိုမငြင်ဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ အလိုရှိရာအရပ်၌ အလိုရှိသောသမာပတ်ကို အလိုရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝင်လည်း မဝင်စားနိုင်၊ ထလည်း မထနိုင်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏မေ့လျော့မှုကို စွဲ၍ ထိုသမာပတ်တို့သည် ပျက်စီးကုန်ရာသော အကြောင်းအခွင့်သည် ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကိုဈာန်ပျက်ခြင်းသဘောရှိသော ‘ကုပ္ပဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

3. What sort of person ts one of perturbable nature ? Here a person obtains the attainments (of ecstatic trance) whether accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness, and he does not surely obtain them as he desires, nor without difficulty, nor without toil, neither does he get into, nor get up from them where he desires, when he desires, and as long as he desires; there is this possibility that indolence coming over him should perturb those attainments. Such a person is said to be of perturbable nature.

၄။ ဈာန်ပျက်ခြင်းသဘောမရှိသော ‘အကုပ္ပဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော သမာပတ်တို့ကို ရ၏၊ ထိုသို့ရခြင်းသည်ကား အလိုရှိတိုင်းလည်း ရ၏၊ မပင်မပန်းဘဲလည်း ရ၏၊ မငြိုမငြင်ဘဲလည်း ရ၏၊ အလိုရှိရာအရပ်၌ အလိုရှိသော သမာပတ်ကို အလိုရှိသမျှကာလပတ်လုံး ဝင်စားလည်း ဝင်စားနိုင်၏၊ ထလည်း ထနိုင်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ မေ့လျော့မှုကို စွဲ၍ ထိုသမာပတ်တို့သည် ပျက်စီးကုန်ရာသော အကြောင်းအခွင့်သည် မရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဈာန်ပျက်ခြင်းသဘောမရှိသော ‘အကုပ္ပဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ယောက်တို့သည် မွန်မြတ်သော (လောကုတ္တရာ) သမာပတ်၌ ဈာန်ပျက်ခြင်းသဘောမရှိသော ‘အကုပ္ပဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့မည်ကုန်၏။

4. What sort of person is one of imperturbable nature ? Here a person obtains the attainment (of ecstatic trance) whether accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness, and he surely obtains them as he desires, without difficulty or toil, and he gets into and gets up from them where he desires, when he desires, and as long as he desires; there is no occasion and there is no opening that indolence coming over him should perturb the attainments of that person. Such a person is said to be of imperturbable nature. Indeed, all persons who are Ariyas (noble or elect) are of imperturbable nature in matters of Ariyan emancipation.

၅။ ဈာန်မှ ယုတ်ခြင်းသဘောရှိသော ‘ပရိဟာနဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်မဟုတ်သောတရားလျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော သမာပတ်တို့ကို ရ၏၊ ထိုသို့ရခြင်းသည်ကား အလိုရှိတိုင်းရသည်လည်းမဟုတ်၊ မပင်မပန်းဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ မငြိုမငြင်ဘဲရသည်လည်း မဟုတ်၊ အလိုရှိရာအရပ်၌ အလိုရှိသော သမာပတ်ကို အလိုရှိသမျှကာလပတ်လုံး ဝင်စားလည်း မဝင်စားနိုင်၊ ထလည်း မထနိုင်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မေ့လျော့မှုကို စွဲ၍ ထိုသမာပတ်တို့မှ ဆုတ်ယုတ်ရာသော အကြောင်းသည် ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဈာန်မှ ယုတ်ခြင်းသဘောရှိသော ‘ပရိဟာနဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

5. What sort of person is one of fallible nature ? Here a person obtains the attainments whether accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness, and he surely does not obtain them as he desires, nor without difficulty, nor without toil, neither does he get into nor get up from them where he desires, when he desires, and as long as he desires; there is this possibility that indolence coming over him should cause him to give up his attainments. Such a person is said to be of fallible nature.

၆။ ဈာန်မှ ယုတ်ခြင်းသဘောမရှိသော ‘အပရိဟာနဓမ္မ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်မဟုတ်သောတရားလျှင် အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော သမာပတ်တို့ကို ရ၏၊ ထိုသို့ရခြင်းသည်ကား အလိုရှိတိုင်းလည်း ရ၏၊ မပင်မပန်းဘဲလည်း ရ၏၊ မငြိုမငြင်ဘဲလည်း ရ၏၊ အလိုရှိရာအရပ်၌ အလိုရှိသော သမာပတ်ကို အလိုရှိသမျှကာလပတ်လုံး ဝင်စားလည်း ဝင်စားနိုင်၏၊ ထလည်း ထနိုင်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မေ့လျော့မှုကို စွဲ၍သမာပတ်တို့မှ ဆုတ်ယုတ်ရာသော အကြောင်းအခွင့်သည် မရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဈာန်မှ ယုတ်ခြင်းသဘောမရှိသော ‘အပရိဟာနဓမ္မ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်တို့သည် မွန်မြတ်သော (လောကုတ္တရာ) သမာပတ်၌ ဈာန်မှ ယုတ်ခြင်းသဘောမရှိသော‘အပရိဟာနဓမ္မ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏။

6. What sort of person is one of infallible nature ? Here a person obtains the attainments whether accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness, and he surely obtains them as he desires without difficulty and without toil, and he gets into and gets up from them where, when, and as long as he desires; there is no occasion and there is no opening that indolence coming over him should cause him to give up his attainments. Such a person is said to be of infallible nature. Indeed all persons who are Ariyas (noble or elect) are of infallible nature in matters of Ariyan emancipation.

၇။ လှုံ့ဆော်ခြင်းငှါထိုက်သော ‘စေတနာဘဗ္ဗ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင်အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင်အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော သမာပတ်တို့ကို ရ၏၊ ထိုသို့ရခြင်းသည်ကား အလိုရှိတိုင်းရသည်လည်း မဟုတ်၊ မပင်မပန်းဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ မငြိုမငြင်ဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ အလိုရှိရာအရပ်၌ အလိုရှိသောသမာပတ်ကို အလိုရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝင်စားလည်း မဝင်စားနိုင်၊ ထလည်း မထနိုင်၊ အကယ်၍လှုံ့ဆော်ငြားအံ့၊ ထိုသမာပတ်တို့မှ မဆုတ်ယုတ်၊ အကယ်၍ မလှုံ့ဆော်ငြားအံ့၊ ထိုသမာပတ်တို့မှဆုတ်ယုတ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို လှုံ့ဆော်ခြင်းငှါထိုက်သော ‘စေတနာဘဗ္ဗ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

7. What sort of person is he who is competent in will ? Here a person obtains the attainments whether accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness, and he does not surely obtain them as he desires, nor without difficulty, nor without toil, neither does he get into nor get up from them where he desires, when he desires, and as long as he desires; if he follows this up by willing (not to fall away), he does not fall away from those attainments, if he does not so will, he does fall away from them. Such a person is said to be a person who is competent in will. Division of Human Types by One 19

၈။ စောင့်ရှောက်ခြင်းငှါထိုက်သော ‘အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင်အာရုံရှိသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင်အာရုံရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော သမာပတ်တို့ကို ရ၏၊ ထိုသို့ရခြင်းသည်ကား အလိုရှိတိုင်း ရသည်လည်း မဟုတ်၊ မပင်မပန်းဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ မငြိုမငြင်ဘဲ ရသည်လည်း မဟုတ်၊ အလိုရှိရာအရပ်၌ အလိုရှိသောသမာပတ်ကို အလိုရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး ဝင်စားလည်း မဝင်စားနိုင်၊ ထလည်း မထနိုင်၊ အကယ်၍စောင့်ရှောက်ငြားအံ့၊ ထိုသမာပတ်တို့မှ မဆုတ်ယုတ်၊ အကယ်၍ မစောင့်ရှောက်ငြားအံ့၊ ထိုသမာပတ်တို့မှ ဆုတ်ယုတ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းငှါထိုက်သော ‘အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

8. What sort of person is he who 1s competent in watchfulness ? Here a person obtains the attainments whether accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness, and he does not surely obtain them as he desires, nor without difficulty or toil, neither does he get into nor get up from them where he desires, when he desires, and as long as he desires; if he is watchful, he does not fall away from those attainments; if he is not watchful, he does fall away from them. Such a person is said to be a person who is competent in watchfulness.

၉။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသော (ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ) သံယောဇဥ်တို့ကို မပယ်အပ်ကုန်၊ ထို (သုံးပါးသောသံယောဇဥ်) တရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ ကျင့်လည်း မကျင့်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

9. What sort of person is said to be an average person ? The person whose three fetters have not been put away and who is not proceeding to put these away—such a person is said to be an average person.

၁၀။ အနွယ်ကိုဖြတ်သော ‘ဂေါတြဘူ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ဂေါတြဘူဉာဏ်နှင့်တကွဖြစ်သော တရားတို့၏ အခြားမဲ့၌ လောကုတ္တရာအရိယမဂ်တရားသို့ သက်ရောက်သည်ဖြစ်၍ ထိုဂေါတြဘူဉာဏ်နှင့် တကွဖြစ်သော တရားတို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို (ပုထုဇဥ်) အနွယ်ကို ဖြတ်သော‘ဂေါတြဘူ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

10. What sort of person ts one become of the Arrya famaly ? The person who is endowed with those conditions immediately after which there is the advent of the Ariyan (noble or elect) nature is said to be one become of the Ariya family.

၁၁။ ဘေးရန်မှ ကြဥ်ဆဲဖြစ်သော ‘ဘယူပရတ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ယောက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သီလရှိသော ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း ဘေးရန်မှ ကြဥ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ကုန်၏၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘေးရန်မှ ကြဥ်ပြီးပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏။

11 and 12. What sort of person is restrained by fear ? The seven (kinds of) learners are restrained by fear and those average persons who observe the precepts: the Arahants are not restrained by fear.t

၁၂။ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ မထိုက်သော ‘အဘဗ္ဗာဂမန’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် (ပဉ္စာနန္တရိယ) ကံတည်းဟူသော ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံကုန်၏၊ (နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော) ကိလေသာ၏ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံကုန်၏၊ (အဟိတ်, ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေတည်းဟူသော) ဝိပါက်ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံကုန်၏၊ သဒ္ဓါတရားလည်း မရှိကုန်၊ ကုသိုလ်၌ လိုလားခြင်း ဆန္ဒမှလည်း ကင်းကုန်၏၊ ဉာဏ်ပညာလည်း မဲ့ကုန်၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်ပြန်သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးမြဲသော လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်သို့ သက်ရောက်ခြင်းငှါ မထိုက်ကုန်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ မထိုက်သော ‘အဘဗ္ဗာဂမန’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

13. What sort of person ts incapable of progress ? The persons who are covered with the veil of karma,? covered with the veil of evil passions, covered with the veil of the consequences (thereof), who are devoid of faith, wanting in desire, are foolish, stupid, incapable of walking along what is recognised to be the true path in regard to things that are good: these persons are said to be incapable of progress.

၁၃။ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ ထိုက်သော ‘ဘဗ္ဗာဂမန’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် (ပဉ္စာနန္တရိယ) ကံတည်းဟူသော ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့်လည်း မပြည့်စုံကုန်၊ (နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော) ကိလေသာ၏ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့်လည်း မပြည့်စုံကုန်၊ (အဟိတ်, ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေတည်းဟူသော) ဝိပါက်ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့်လည်း မပြည့်စုံကုန်၊ သဒ္ဓါတရားလည်း ရှိကုန်၏၊ ကုသိုလ်၌ လိုလားခြင်း ဆန္ဒမှလည်း ရှိကုန်၏၊ ဉာဏ်ပညာလည်း ရှိကုန်၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်ပြန်သောသဘောရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးမြဲသော လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်သို့ သက်ရောက်ခြင်းငှါ ထိုက်ကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ ထိုက်သော ‘ဘဗ္ဗာဂမန’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။

14. What sort of person is capable of progress ? The persons who are not covered with the veil of karma, not covered with the veil of evil passions, not covered with the veil of the consequences (thereof), who have faith, who have desire, are wise, capable of walking along what 1s recognised to be the true path in regard to things that are good: these persons are said to be capable of progress.

၁၄။ အကျိုးပေးမြဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ (ပဉ္စာနန္တရိယ) ကံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ နိယတမိစ္ဆာအယူရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရှစ်ယောက်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း အကျိုးပေးမြဲသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏၊ ကြွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အကျိုးပေး မမြဲသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏။

15and16. What sort of personis one with determined destiny? Five (types of) persons (going forward to) hell and those who hold erroneous views are persons with determined destiny. Hight (types of) noble persons are persons with determined destiny. ‘The remaining persons are with undetermined destiny.

၁၅။ ကျင့်ဆဲဖြစ်သော ‘ပဋိပန္နက’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ မဂ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဖိုလ်အကျိုးငှါ ကျင့်ဆဲ ‘ပဋိပန္နက’ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏၊ ဖိုလ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏။

17 and 18. What sort of person is a path-walker ? The four persons who possess the path are path-walkers. The four persons who possess the fruition stage are established in the fruition.

၁၆။ အာသဝေါလည်းကုန်, အသက်လည်းကုန် နှစ်ပါးစုံအညီအမျှ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော ‘သမသီသီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အာသဝေါကုန်ခြင်းသည်လည်းကောင်း အသက်ကုန်ခြင်းသည်လည်းကောင်း မရှေးမနှောင်း ‘တစ်ပြိုင်တည်း’ ဖြစ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အာသဝေါလည်းကုန်, အသက်လည်းကုန်, နှစ်ပါးစုံ အညီအမျှ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော ‘သမသီသီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

19. What sort of person is he who is ‘ equal-headed ’ ? The person in whose case no sooner does the termination of sinful tendencies take place than the life terminates. Such @ person is said to be one who is ‘ equal-headed.”

၁၇။ ကမ္ဘာကို တည်စေနိုင်သော ‘ဌိတကပ္ပီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်ခိုက်လည်း ဖြစ်၏၊ ကမ္ဘာ၏ မီးလောင်တော့မည့်အခါလည်း ဖြစ်၏၊ အကြင်မျှလောက် ဤသောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်ကိုမျက်မှောက် မပြုနိုင်သေး၊ ထိုမျှလောက် ကမ္ဘာသည် မီးမလောင်နိုင်ရာ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကမ္ဘာကိုတည်စေနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ မဂ်နှင့်ပြည့်စုံသော အလုံးစုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း ကမ္ဘာကိုတည်စေနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မည်ကုန်၏။

20. What sort of person is one for whom an eon endures ? Should such a person strive for realisation of the fruition stage of a stream-attainer, and should it then be the time for the conflagration of the existing won, the «on must not be burnt up until this person realises the desired state: this person is said to be one for whom an zon endures. All persons who possess the path are such.

၁၈။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရှစ်ယောက်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်မည်ကုန်၏၊ ကြွင်းသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ် မမည်ကုန်။

21 and 22. What sort of person is an Ariya ? The eight (types of) Ariyan persons are the Ariyas. The remaining persons are not Ariyas.

၁၉။ ကျင့်ဆဲဖြစ်သော ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ မဂ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အောက်ဖိုလ်သုံးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ဖြစ်ကုန်၏၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ကျင့်ပြီး ‘အသေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်မှ ကြွင်းသော (ပုထုဇဥ်) ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ကျင့်ဆဲလည်း မဟုတ်ကုန်၊ ကျင့်ပြီးလည်း မဟုတ်ကုန်။

23-25. What sort of person ts a learner ? The four persons who possess the path and the three persons who possess the fruition are learners. Arahants are non- 7 Of Ai 8, go Dwision of Human Types by One 21 learners; the remaining persons are neither learners nor nonlearners.

၂၀။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးရှိသော ‘တေဝိဇ္ဇ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးတို့နှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိဇ္ဇာသုံးပါးရှိသော ‘တေဝိဇ္ဇ’ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။

26. What sort of person ts a master of threefold lore ? A person having three vijjas is a person endowed with the threefold lore.

၂၁။ အဘိညာဥ်ခြောက်ပါးရှိသော ‘ဆဠဘိည’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အဘိညာဥ်ခြောက်ပါး တို့နှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘိညာဥ်ခြောက်ပါးရှိသော ‘ဆဠဘိည’ ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။

27. What sort of person 1s a possessor of the six superknowledges ? A person having these is a person endowed with six superknowledges (supernormal exercise of thought and will).?

၂၂။ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်စွာ သိမြင်သော ‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် (သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို) ထိုးထွင်း၍ သိမြင်၏၊ ထိုသစ္စာလေးပါးတရားတို့၌ အကုန်အစင် သိမြင်ခြင်းသို့လည်းကောင်း၊ အားတော်ဆယ်တန်, ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါးတို့၌ လေ့လာနိုင်နင်းခြင်းသို့လည်းကောင်းရောက်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်စွာ သိမြင်နိုင်သော ‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

28. What sort of person is a Perfectly Enlightened One ? Here a certain person who himself thoroughly understands the truths in regard to doctrines unheard of before, and attains omniscience therein, as well as mastery over the fruitions— this sort of person is said to be a Perfectly Enlightened One.

၂၃။ သစ္စာလေးပါးတရားကို အသီးအခြား သိမြင်သော ‘ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ် နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင် ထိုးထွင်း၍သိမြင်၏၊ ထိုသစ္စာလေးပါးတရားတို့၌ အကုန်အစင် သိမြင်ခြင်းသို့လည်းကောင်း အားတော်ဆယ်တန်,ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါးတို့၌ လေ့လာနိုင်နင်းခြင်းသို့လည်းကောင်း မရောက်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သစ္စာလေးပါးတရားကို အသီးအခြား သိမြင်သော ‘ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

29. What sort of person ts enlightened for himself ? Here a person himselt thoroughly understands the truths in regard to doctrines unheard of before, but attains neither omniscience nor mastery over the fruitions thereof—this sort of person is said to be one enlightened for himself.

၂၄။ နှစ်ပါးသော အဖို့အားဖြင့် လွတ်မြောက်သော ‘ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ကို နာမကာယဖြင့် ရရောက်တွေ့ထိ၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာမဂ်ပညာဖြင့်လည်း သိမြင်၍ အာသဝေါတရားတို့သည်ကုန်ခန်း ကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နှစ်ပါးသောအဖို့မှ လွတ်မြောက်သော ‘ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

30. What sort of person is emancipated in both ways ? Here a person goes on himself experiencing the eight stages of emancipation, and having seen them through insight, his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be emancipated in both ways.

၂၅။ ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ‘ပညာဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ကို နာမကာယဖြင့် ရရောက် တွေ့ထိ၍ မနေ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာမဂ်ပညာဖြင့်ကား သိမြင်၍ အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ‘ပညာဝိမုတ္တ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

31. What sort of person is emancipated by way of insight ? Here a person without experiencing the eight stages of emancipation but having perceived them through insight, has his sinful tendencies completely destroyed. This sort of person is said to be emancipated by insight.

၂၆။ ဈာန် မဂ် ဖိုလ်ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင် တွေ့ထိခံစား၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော ‘ကာယသက္ခီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ကို နာမကာယဖြင့် ရရောက် တွေ့ထိ၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာမဂ်ပညာဖြင့်လည်း သိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဈာန် မဂ် ဖိုလ်ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင်တွေ့ထိခံစား၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော ‘ကာယသက္ခီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

32. What sort of person is an “ eye-witness’ ? Here when a person lives experiencing the eight stages of emancipation and having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be an ‘ eye-witness.’ *

၂၇။ သိမြင်ခြင်းအဆုံးသို့ ရောက်သော ‘ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤလောဘသည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကားဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားထိုးထွင်း၍ သိအပ်ကုန်သော သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ပညာဖြင့်လည်း ကောင်းစွာမြင်အပ်ကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ် ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပဿနာမဂ်ပညာဖြင့်လည်း သိမြင်၍အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သိမြင်ခြင်းအဆုံးသို့ ရောက်သော‘ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

33. What sort of person is one who has won vision ? Here a man truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Yathagata are perceived by him through insight as well as practised; and having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely extinct. This sort of person is said to be one who has won vision.

၂၈။ သဒ္ဓါကို အမှူးထား၍ လွတ်မြောက်သော ‘သဒ္ဓါဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတဏှာ ‘လောဘ’ သည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းသိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရား ထိုးထွင်း၍သိအပ်ကုန်သော သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ပညာဖြင့်လည်း ကောင်းစွာ သိမြင်အပ်ကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်းသိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်အား အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်သကဲ့သို့ သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်အား မဖြစ်ကုန်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓါကို အမှူးထား၍လွတ်မြောက်သော ‘သဒ္ဓါဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

34. What sort of person is emancipated by farth ? Here a person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Tathagata are perceived by him through insight as well as practised, and having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed, though not in the same Dwision of Human Types by One 23 way as in the case of one who has won vision. This sort of person is said to be one emancipated by faith.

၂၉။ ပညာတရားဖြင့် အောက်မေ့တတ်သော ‘ဓမ္မာနုသာရီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား ပညိန္ဒြေလွန်ကဲ၏၊ ပညာလျှင်ဝန်ဆောင်ရှိသော ပညာလျှင် ရှေ့သွားရှိသော အရိယမဂ်ကို ပွါးများ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာတရားဖြင့်အောက်မေ့တတ်သော ‘ဓမ္မာနုသာရီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါကျင့်ဆဲဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ‘ဓမ္မာနုသာရီ’ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏၊ ဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။

35. What sort of person is * one conforming to the Norm’ ? The faculty of insight of a person proceeding to realise the fruition stage of *stream-attaining’ develops to a large extent; he cultivates the Noble Path carrying with it insight, preceded by insight—this sort of person is said to be one conforming to the Norm. Such a person practising the fruition stage of a stream-attainer is one conforming to the Norm, while the same person establshed in the fruition is one who has won vision.

၃၀။ သဒ္ဓါဖြင့် အောက်မေ့တတ်သော ‘သဒ္ဓါနုသာရီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပတ္တိဖိုလ် ကိုမျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား သဒ္ဓိန္ဒြေသည် လွန်ကဲ၏၊ သဒ္ဓါလျှင် ဝန်ဆောင်ရှိသော သဒ္ဓါလျှင် ရှေ့သွားရှိသော အရိယမဂ်ကို ပွါးများ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓါဖြင့် အောက်မေ့တတ်သော‘သဒ္ဓါနုသာရီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်ဆဲဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ‘သဒ္ဓါနုသာရီ’ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏၊ ဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ‘သဒ္ဓါဝိမုတ္တ’ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

36. What sort of person ws ‘ one conforming by farth’ ? The believing faculty of one proceeding to realise the fruition stage of a stream-attainer develops to a large extent. He cultivates the Noble Path carrying with it faith, preceded by faith—this sort of person is said to be one conforming by faith. Such a person striving after the fruition stage of stream-attaining is one conforming by faith; while the same person established in the fruition is emancipated by faith.

၃၁။ အလွန်ဆုံးခုနစ်ဘဝသာ ပဋိသန္ဓေနေသော ‘သတ္တက္ခတ္တုပရမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသော သံယောဇဥ်တို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်၏၊ အပါယ်လေးပါးသို့ ကျခြင်းသဘော မရှိ၊ ကိန်းသေမြဲ၏၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ခုနစ်ကြိမ်နတ်ပြည်၌လည်းကောင်း လူ့ပြည်၌လည်းကောင်း ကျင်လည်ပြေးသွား၍ ဆင်းရဲ၏အဆုံးကို ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အလွန်ဆုံးခုနစ်ဘဝသာ ပဋိသန္ဓေနေသော ‘သတ္တက္ခတ္တုပရမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

37. What sort of person is he who undergoes re-birth (not more than) seven times ? Here a person, having completely destroyed the three fetters, becomes a ‘ stream-attainer’; he is no more liable to fall into a woeful state, but is destined to succeed and has enlightenment as his final end (or aim); he running on and transmigrating seven times amongst devas and men makes an end of suffering. Such a person is said to be one not undergoing re-birth more than seven times.

၃၂။ နှစ်ဘဝ သုံးဘဝစသည် (မြင့်မြတ်သောအမျိုး) တစ်မျိုးမှ (မြင့်မြတ်သောအမျိုး) တစ်မျိုး၌ဖြစ်၍ပဋိသန္ဓေနေသော ‘ကောလံကောလ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သုံးပါးသော သံယောဇဥ်တို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်၏၊ အပါယ်လေးပါးသို့ ကျခြင်းသဘောမရှိ၊ ကိန်းသေမြဲ၏၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် နှစ်ဘဝ လည်းကောင်း၊ သုံးဘဝလည်းကောင်း (မြင့်မြတ်သော) အမျိုးတို့၌ ကျင်လည်ပြေးသွား၍ ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နှစ်ဘဝ, သုံးဘဝစသည် (မြင့်မြတ်သောအမျိုး) တစ်မျိုးမှ (မြင့်မြတ်သောအမျိုး) တစ်မျိုး၌ဖြစ်၍ ပဋိသန္ဓေနေသော ‘ကောလံ ကောလ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

38. What sort of person is he who transmigrates from family to (good) family ? Here a person having completely destroyed the three fetters, becomes a stream-attainer; he is no more liable to fall into a woeful state, but is destined to succeed, and has enlightenment as his final end (or aim); he running on and transmigrating through two or three (good) families makes an end of suffering. Such a person is said to be one who migrates from family to family.

၃၃။ တစ်ဘဝသာ ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ရှိသော ‘ဧကဗီဇီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသော သံယောဇဥ်တို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်၏၊ အပါယ်လေးပါးသို့ ကျခြင်းသဘော မရှိ၊ ကိန်းသေမြဲ၏၊ အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာ ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ကြိမ်သာလျှင် လူ့ဘဝ၌ဖြစ်၍ ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို တစ်ဘဝသာလျှင် ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ရှိသော ‘ဧကဗီဇီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

39. What sort of person is ‘ single-seeded’ ? Here a person, having completely destroyed the three fetters, becomes a stream-attainer; he is no more liable to fall into a woeful state, but is destined to succeed and has enlightenment as his final end (or aim); he having returned to the state of human existence makes an end of suffering, Such a person is said to be single-seeded.

၃၄။ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လာသော ‘သကဒါဂါမီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသော သံယောဇဥ်တို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့်ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့၏ ခေါင်းပါးခြင်းကြောင့် သကဒါဂါမ်ဖြစ်၏၊ တစ်ကြိမ်သာလျှင် ဤလူ့ဘုံသို့ ပြန်လာ၍ ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ကြိမ်သာပြန်လာသော ‘သကဒါဂါမီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

40. What sort of person vs a * once-returner’ ? Here a person, having completely destroyed the three fetters, having destroyed passions, hatred and delusion, becomes a once-returner ; coming back once only to this world, he makes an end of suffering. Such a person is said to be a once-returner.

၃၅။ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ဖန်ပြန်မလာသော ‘အနာဂါမီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော ‘ဩရမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံမှ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့်ပြန်လည်ခြင်းသဘောမရှိမူ၍ ထိုရူပသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ဖန် ပြန်မလာသော ‘အနာဂါမီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

41. What sort of person ts a ‘ non-returner’ 2 Pe Here a person, having completely destroyed the five fetters causing re-birth in the lower worlds, becomes a ‘being of apparitional re-birth’; attaining the final release in the selfsame state, he is not liable to return from that region. Such a man is said to be a non-returner.

၃၆။ အသက်တမ်း ထက်ဝက်မတိုင်မီ အတွင်း၌ ရဟန္တာဖြစ်သော ‘အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော‘ဩရမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံမှကာမဘုံ သို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်လည်ခြင်းသဘော မရှိမူ၍ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ပဋိသန္ဓေနေသော ကာလ၏အခြားမဲ့၌လည်းကောင်း၊ အသက်တမ်းထက်ဝက် (အလယ်) သို့မရောက်မီ အတွင်း၌လည်းကောင်း အထက်ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌သာလျှင် ကျင်လည်စေခြင်းအဖို့ရှိသော‘ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ် ငါးပါးတရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ အရိယမဂ်ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအသက်တမ်း ထက် ဝက် (အလယ်) မတိုင်မီအတွင်း ရဟန္တာဖြစ်သော ‘အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

42. What sort of person is one who dies and attains Nirvana before half the age he should have lived in a Brahma. world expires ? Here a person, having completely destroyed the five fetters, causing re-birth into the lower worlds, becomes a bgink of apparitional re-birth; attaining the final release in the self-same state, he is not liable to return from that region; he, either cht et Sa ta Ree een eee a Dwision of Human Types by One 25 immediately after his advent, or before reaching the middle of this span of life, brings forth the Noble Path that so he may put away the fetters of the higher nature. Such a person is said to be one who dies and attains Nirvana before half the age he should have lived in a Brahma world expires.!

၃၇။ အသက်တမ်းထက်ဝက်သို့ ဆိုက်ထိကျော်လွန်မှ ရဟန္တာဖြစ်သော ‘ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော‘ဩရမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံမှ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်လည်ခြင်းသဘော မရှိမူ၍ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အသက်တမ်းထက်ဝက်ကို ကျော်လွန်သော အခါ၌လည်းကောင်း၊ သေရာကာလအနီးသို့ကပ်ရောက် သော အခါ၌လည်းကောင်း အထက်ဗြဟ္မာဘုံ၌သာလျှင် ကျင်လည်စေခြင်းအဖို့ရှိသော ‘ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ’ သံယော ဇဥ်ငါးပါးတရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ အရိယမဂ်ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အသက်တမ်း ထက်ဝက်သို့ ဆိုက်ထိကျော်လွန်မှ ရဟန္တာဖြစ်သော‘ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူူ၍ ဆိုအပ်၏။

43. What sort of person ts a ‘ term-curtailing decedent’ ? Here a person, having completely destroyed the five fetters, causing re-birth in the lower worlds, becomes a being of apparitional re-birth, attaining the final release in the self-same state, not liable to return from that region; he stepping out of the middle of the span of his life and advancing towards decease brings forth the Noble Path that so he may put away the fetters of the higher nature. Such a person is said to be a ‘ term-curtailing decedent.’

၃၈။ အားထုတ်မှုမရှိသဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော ‘အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော‘ဩရမ္ဘာဂိယ’သံယောဇဥ် ငါးပါးတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံမှကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်လည်ခြင်းသဘော မရှိမူ၍ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ဗြဟ္မာဘုံ၌သာ ကျင်လည်စေခြင်းအဖို့ရှိသော ‘ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ အားထုတ်မှု မရှိဘဲ အရိယမဂ်ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအားထုတ်မှု မရှိသဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော ‘အသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

44. What sort of person is ‘ automatically decedent ’ ? Here a person having completely destroyed the five fetters, causing re-birth in the lower worlds, becomes a being of apparitional re-birth, attaining the final release in the self-same state,” not liable to return from that region; he automatically brings forth the Noble Path that so he may put away the fetters of the higher nature. Such a person is said to be ‘automatically decedent.’

၃၉။ အားထုတ်မှုရှိသဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော ‘သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော ‘ဩရမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံမှ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့်ပြန်လည်ခြင်း သဘောမရှိမူ၍ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ဗြဟ္မာဘုံ၌သာကျင်လည်စေခြင်းအဖို့ရှိသော ‘ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ် ငါးပါးတရားတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ အားထုတ်မှုရှိသဖြင့်အရိယမဂ်ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အားထုတ်မှုရှိသဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော ‘သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

45. What sort of person is one attaining Nirvana through strenuous exertion ? Hege a person, having completely destroyed the five fetters. causing re-birth in the lower worlds, becomes a being of apparitional re-birth,® attaining the final release in the selfsame state, not liable to return from that region; he by a strenuous effort of his will produces the Noble Path with a view to putting away the fetters of the higher nature. Such a person is said to be one attaining Nirvana through strenuous exertion.

၄၀။ ရှေးဦးစွာ အဝိဟာဘုံ၌ဖြစ်ပြီးလျှင် ဘုံစဥ်အတိုင်းတက်၍ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ရောက်မှ ရဟန္တာဖြစ်သော ‘ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည်ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော ‘ဩရမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့်ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံမှ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်လည်ခြင်းသဘော မရှိမူ၍ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလတ္တံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဝိဟာဘုံမှ စုတေသည်ရှိသော် အတပ္ပါဘုံသို့ရောက်၏၊ အတပ္ပါဘုံမှ စုတေသည်ရှိသော် သုဒဿာဘုံသို့ ရောက်၏၊ သုဒဿာဘုံမှ စုတေသည်ရှိသော်သုဒဿီဘုံသို့ ရောက်၏၊ သုဒဿီဘုံမှ စုတေသည်ရှိသော် အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ရောက်၏၊ အကနိဋ္ဌဘုံ၌ အထက်ဗြဟ္မာဘုံ၌သာ ကျင်လည်စေခြင်းအဖို့ရှိသော ‘ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါး တရားတို့ကိုပယ်ခြင်းငှါ အရိယမဂ်ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ရှေးဦးစွာ အဝိဟာဘုံ၌ဖြစ်ပြီးလျှင်ဘုံစဥ်အတိုင်း တက်၍ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ရောက်မှ ရဟန္တာဖြစ်သော ‘ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

46. What sort of person is one proceeding wpstream to the Akanittha region ? | Here a person, having completely destroyed the five fetters, causing re-birth in the lower region, becomes a being of apparitional re-birth, attaining the final release in the self-same state, not liable to return from that region; he having deceased from Aviha (the immobile gods) goes to Atappa (serene gods), having deceased from Atlappa goes to Sudassa (beautitul gods), having deceased from Sudassa goes to Sudassi (clearsighted gods), having deceased from Sudassi goes to Akanittha (the supreme gods),' in the Akanittha abode he brings forth the Noble Path that so he may put away the fetters of the higher nature. Such a person is said to be one proceeding upstream to the Akanzttha region.

၄၁။ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သုံးပါးသော သံယောဇဥ်တို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသောသံယောဇဥ်တို့ကို ပယ်အပ်ကုန်ပြီ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

47. What sort of person ws a * stream-attainer,’ and what sort of person is one striving for realisation of the fruition stage ? A person who works for putting away the three fetters is one working for realisation of the fruition stage of a ‘ stream-attainer ’; the person whose three fetters have been put away is said to be a * stream-attainer.’

၄၂။ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ကာမရာဂ ဗျာပါဒတို့ကို ခေါင်းပါးစေခြင်းငှါကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမရာဂ ဗျာပါဒတို့သည် ခေါင်းပါးသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်ပြီ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

48. What sort of person is a * once-returner, and what sort of person is one striving for realisation of the fruition stage ? A person who is working for the destruction of attachment to sensual pleasures and malevolence is one working for Dwision of Human Types by One 27 realisation of the fruition stage of a once-returner; the person whose attachment to sensual pleasures and malevolence has been destroyed is said to be a ‘ once-returner.’

၄၃။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အနာဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ကာမရာဂ, ဗျာပါဒတို့ကို အကြွင်းမဲ့ပယ်ခြင်းငှါကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အနာဂါမိဖိုလ်ကိိုု မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမရာဂ, ဗျာပါဒတို့ကိုအကြွင်းမဲ့ပယ်အပ်ကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

49. What sort of person vs a * non-returner,’ and what sort of person is one striving for realisation of the fruation stage ? A person working for putting away the attachment to sensual pleasures and malevolence without a residuum is one working for realisation of the fruition stage of a ‘ nonreturner.’ The person whose attachment to sensual pleasures and malevolence has been entirely put away is said to be a ‘ non-returner.’

၄၄။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန်ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရူပရာဂ, အရူပရာဂ, မာန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဝိဇ္ဇာကို အကြွင်းမဲ့ပယ်ခြင်းငှါကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကိိုု မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ရူပရာဂ, အရူပရာဂ, မာန, ဥဒ္ဓစ္စ, အဝိဇ္ဇာတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်အပ်ကုန်ပြီ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဧကကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

50. What sort of person ts an Arahant, and what sort of person is one striving for realisation of the fruition stage ? A person working for putting away attachment to form and the formless, to pride, haughtiness, and ignorance without any residuum is one working for the fruition stage of Arahantship. The person whose attachment to form and the formless, to pride, haughtiness and ignorance has been entirely put away is said to be an Arahant. Here ends the specification of grouping by One.

CHAPTER II DIVISION OF HUMAN TYPES BY TWO

၂-ဒုကပုဂ္ဂလပညတ် ၄၅။ အမျက်ထွက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ကောဓ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ အကြင်အမျက်ထွက်ခြင်း၊ အမျက်ထွက်သောအခြင်းအရာ၊ အမျက်ထွက်သူ၏အဖြစ်၊ ပြစ်မှားခြင်း၊ ပြစ်မှားသောအခြင်းအရာ၊ ပြစ်မှားသူ၏အဖြစ်၊ ပကတိသဘောကို စွန့်ခြင်း၊ ပကတိသဘောကို စွန့်သောအခြင်းအရာ၊ ပကတိသဘောကို စွန့်သူ၏အဖြစ်၊ ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ အဖန်ဖန် ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသူ၏အဖြစ်၊ စကားကို ပြည့်စုံစွာ မဆိုနိုင်ခြင်း၊ စိတ်နှလုံးမသာယာသောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ကောဓ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ကောဓ’ ကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အမျက်ထွက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

1. What sort of person is angry? What then is anger ? That which is anger, being angry, and the state of being angry, hatred, hating, hatefulness, malice, the act of being malicious, maliciousness, hostility, enmity, rudeness, abruptness, resentment of heart—this is called anger. He who has not got rid of this anger is said to be an angry person. What sort of person is said to be vengeful? What then is vengeance ? First (comes) anger, after that (comes) vengeance. That which is vengeance as this is, the act of revenging and the state of being vengeful, the fixing, settling, establishing, grounding and following up, the violent act of anger is called vengeance. He whose vengeance remains unremoved is said to be vengeful.

၄၆။ ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း ‘ဥပနာဟ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ရှေးဦးစွာ အမျက်ထွက်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ထို့နောက် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း ဖြစ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အကြင် ရန်ငြိုးဖွဲ့သောအခြင်းအရာ၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့သူ၏အဖြစ်၊ ရှေးရှုထားခြင်း၊ အမျက်ထားခြင်း၊ ပြင်းစွာထားခြင်း၊ အစဥ်တည်ခြင်း၊ အစဥ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အမျက်ကို မြဲမြံစွာပြုခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း ‘ဥပနာဟ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၄၇။ ကျေးဇူးကို ချေဖျက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း ‘မက္ခ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်သော အခြင်းအရာ၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်သူ၏အဖြစ်၊ သူ့ကျေးဇူးကို ခါသောအဖြစ်၊ သူ့ကျေးဇူးကိုခါမှုသည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း ‘မက္ခ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

2. What sort of person is a slanderer? What then is slandering ? That which is slander,” that which is slandering, and that which is calumny. This is said to be slander. He in whom this slander remains unremoved is said to be a slanderer. What sort of person is quarrelsome? What then is quarrelling ? That which is a quarrel, that which is quarrelling, and that which is quarrelsomeness, the way of quarrel, the point of Dwision of Human Types by Two 29 dispute, the coming to fight, unrelenting—this is called quarrelling. A person in whom such quarrelling remains unremoved is said to be a quarrelsome person.

၄၈။ အပြိုင်ပြုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ အပြိုင်ပြုခြင်း ‘ပဠာသ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ အပြိုင်ပြုခြင်း၊ အပြိုင်ပြုသောအခြင်းအရာ၊ အပြိုင်ပြုသူ၏အဖြစ်၊ အပြိုင်ပြုမှုကိုဆောင်ခြင်း၊ ငြင်းခုံခြင်း၊ အစုံယူခြင်း၊ အယူကို မစွန့်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို အပြိုင်ပြုခြင်း‘ပဠာသ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤအပြိုင်ပြုခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြိုင်ပြုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၄၉။ ငြူစူတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ငြူစူခြင်း ‘ဣဿာ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ သူတစ်ပါးတို့ လာဘ်ရခြင်း၊ အရိုအသေပြုခံရခြင်း၊ အလေးအမြတ်ပြုခံရခြင်း၊ မြတ်နိုးခံရခြင်း၊ ရှိခိုးခံရခြင်း၊ ပူဇော်ခံရခြင်းတို့၌ အကြင်ငြူစူခြင်း၊ ငြူစူသောအခြင်းအရာ၊ ငြူစူသူ၏အဖြစ်၊ စောင်းမြောင်းခြင်း၊ စောင်းမြောင်းသောအခြင်းအရာ၊ စောင်းမြောင်းသူ၏အဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကိုငြူစူခြင်း’ဣဿာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤငြူစူစောင်းမြောင်းခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ငြူစူတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

3. What sort of person is envious? What then is envy ? That which is envying, enviousness, jealousy, regarding with jealousy, the state of being jealous with regard to the gain, honour, respect, reverence, salutation and worship paid to others—this is said to be envy. A person in whom this envy is unremoved is said to be envious. What sort of person is avaricious? What is meant by avarice ? There are five forms of avarice—avarice with regard to residence, descent, gain, beauty, and merit (dhamma), that which is avarice of this nature, harbouring avarice, avariciousness, inordinate longing, covetousness, presenting a harsh appearance, unrestraint of mind—this is said to be avarice. The person in whom this avarice remains unremoved is said to be an avaricious person.

၅၀။ ဝန်တိုတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဝန်တိုခြင်း ‘မစ္ဆရိယ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဝန်တိုခြင်းတို့သည် နေရာအိမ်ကျောင်း၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ အမျိုး၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ လာဘ်၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ အဆင်းဂုဏ်၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ တရား၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း ဤသို့လျှင် ငါးပါးရှိကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အကြင်ဝန်တိုခြင်း၊ ဝန်တိုသောအခြင်းအရာ၊ ဝန်တိုသူ၏အဖြစ်၊ မလိုလားခြင်း၊ စဥ်းလဲခြင်း၊ ခါးစပ်ခြင်း၊ စိတ်၏ အမှန်ကိုမယူသော အဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို ဝန်တိုခြင်း ‘မစ္ဆရိယ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤဝန်တိုခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝန်တိုတတ်သော ‘မစ္ဆရိယ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၅၁။ စဥ်းလဲတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ စဥ်းလဲခြင်း ‘သာဌေယျ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စဥ်းလဲ၏၊ ထက်ဝန်းကျင် စဥ်းလဲ၏၊ ထိုစကား၌ အကြင် စဥ်းလဲခြင်း၊ စဥ်းလဲသောအခြင်းအရာ၊ စဥ်းလဲသူ၏အဖြစ်၊ ကြမ်းတမ်းခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသူ၏အဖြစ်၊ စိုက်၍ထားဘိသကဲ့သို့ မြဲမြံစွာ ကောက်ကျစ်ခြင်း၊ ကောက်ကျစ်သည်၏အဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို စဥ်းလဲခြင်း ‘သာဌေယျ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤစဥ်းလဲခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို စဥ်းလဲတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

4. What sort of person is crafty? What is meant by craftiness ? Here a person becomes crafty and cunning. That which is craft, craftiness, state of being crafty, hardness, toughness, counterfeit, sham. The person in whom this craftiness remains unremoved is said to be a crafty person. What sort of person is deceitful ? What is deception in that case ? Here someone misbehaves in body, word, and thought, and with a view to hide that, entertains a sinful desire, desires, resolves, says and acts thus: Let none know me! That which is this deception, deceitfulness, hiding, cheating, guile, guilefulness, avoiding, closing up, closing up completely, screening, screening perfectly, unrevealing, undisclosing, and suppressing particularly—this sinful act is called deception. The person in whom this deception is not destroyed is said to be a deceitful person.

၅၂။ လှည့်ပတ်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ လှည့်ပတ်ခြင်း ‘မာယာ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်၍ နှုတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကိုကျင့်၍ စိတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်၍ ထိုမကောင်းမှုကို ဖုံးလွှမ်းလိုခြင်းကြောင့် မကောင်းသော အလိုကို ဆောက်တည်၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု လိုလား၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု ကြံစည်၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု စကားကို ပြောဆို၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု ကိုယ်ဖြင့် လုံ့လပြု၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အကြင် လှည့်ပတ်ခြင်း၊ လှည့်ပတ်တတ်သောအဖြစ်၊ လှည့်စားခြင်း၊ လွန်စွာလှည့် စားခြင်း၊ ကောက်ကျစ်စဥ်းလဲခြင်း၊ (ငါ မပြုဟု ) ပယ်ခြင်း၊ ငါမပြုဟု အဖန်ဖန် ရှောင်လွှဲခြင်း၊ လျှို့ဝှက်ခြင်း၊ ထက်ဝန်းကျင် လျှို့ဝှက်ခြင်း၊ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ အဖန်ဖန် ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ ပေါ်လွင်စွာ မပြုခြင်း၊ ထင်စွာမပြုခြင်း၊ ကောင်းစွာဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ မကောင်းသောအမူအရာသည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို လှည့်ပတ်ခြင်း ‘မာယာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤလှည့်ပတ်ခြင်းကို မပယ်အပ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို လှည့်ပတ်တတ်သော ‘မာယာဝီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၅၃။ ဒုစရိုက်မှ မရှက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဒုစရိုက်မှ မရှက်ခြင်း‘အဟိရိက’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ဒုစရိုက်မှုကို ရှက်သင့်ပါလျက် မရှက်၊ ယုတ်မာသော ဒုစရိုက်အကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ မရှက်၊ ဤယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှမရှက်ခြင်းကို ဒုစရိုက်မှ မရှက်ခြင်း ‘အဟိရိက’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဒုစရိုက်မှ မရှက်ခြင်း ‘အဟိရိက’ နှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဒုစရိုက်မှ မရှက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

5. What sort of person is shameless? What then is shamelessness ? That which is the not being ashamed where one should be ashamed, the not being ashamed of acquiring sinful and immoral qualities—this is said to be shamelessness. A person who is possessed of this shamelessness is said to be a shameless person. What sort of person is impudent 2? What then is impudence ? Not repenting where one ought to, not repenting of the acquiring sinful and immoral qualities—this is said to be impudence. A person who is possessed of impudence as this is, is said to be impudent.

၅၄။ ဒုစရိုက်မှ မကြောက်လန့်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဒုစရိုက်မှမကြောက်လန့်ခြင်း ‘အနောတ္တပ္ပ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ဒုစရိုက်မှုကို ကြောက်လန့်သင့်ပါလျက်မကြောက်လန့်၊ ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ မကြောက်လန့်၊ ဤယုတ်ညံ့သောအကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ မကြောက်လန့်ခြင်းကို ဒုစရိုက်မှ မကြောက်လန့်ခြင်း ‘အနောတ္တပ္ပ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဒုစရိုက်မှ မကြောက်လန့်ခြင်း ‘အနောတ္တပ္ပ’ နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဒုစရိုက်မှမကြောက်လန့်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၅၅။ ဆိုဆုံးမခက်သော ‘ဒုဗ္ဗစ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဆုံးမခက်ခြင်း ‘ဒေါဝစဿတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့ ပြောဆိုအပ်သည်ရှိသော် အကြင် အပြောခက်ခြင်း၊ အပြောခက်သောအဖြစ်၊ အဆိုခက်သောအဖြစ်၊ ဖောက်ပြန်သောအယူကို ယူသောအဖြစ်၊ ဆန့်ကျင်သောတရား၌သာယာ (နှစ်သက်) သောအဖြစ်၊ မရိုသေခြင်း၊ မရိုသေသောအဖြစ်၊ မလေးစားသောအဖြစ်၊ မတုပ်ဝပ်မကျိုးနွံသောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ဆိုဆုံးမခက်ခြင်း ‘ဒေါဝစဿတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဆိုဆုံးမခက်ခြင်း ‘ဒေါဝစဿတာ’နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုဆုံးမခက်သော ‘ဒုဗ္ဗစ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

6. What sort of person vs disobedient ? What then is disobedience ? Disobedience, want of obedience, absence of obedience, the taking up of a hostile attitude, persisting in antagonism, want of respect, disrespect, irreverence, unruliness (insubordination) when the matter of the observance of duties is spoken of—this is said to be disobedience.t| One who is possessed of such disobedience is said to be a disobedient person. What sort of person is said to be the associate of the wicked ? What then ts association with the wicked ? Serving, following, attending on, devotion to, honouring, reverence, veneration for, leaning towards those men who are faithless, wicked, uneducated, avaricious and foolish—this is said to be association with the wicked. One who has such a sinful association is said to be an associate of the wicked.

၅၆။ ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ယုတ်မာသောအဆွေခင်ပွန်းရှိခြင်း ‘ပါပမိတ္တတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သဒ္ဓါတရားမရှိကုန်၊ သီလမဲ့ကုန်၏၊ အကြားအမြင်နည်းကုန်၏၊ ဝန်တိုတတ်ကုန်၏၊ ပညာမဲ့ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အကြင့်မှီဝဲခြင်း၊ အမြဲမှီဝဲခြင်း၊ အဖန်ဖန် မှီဝဲခြင်း၊ ဆည်းကပ်ခြင်း၊ အဖန်ဖန် ဆည်းကပ်ခြင်း၊ ခစားခြင်း၊ အဖန်ဖန် ခစားခြင်း၊ ကိုင်းရှိုင်း ညွတ်တွား ပေါင်းဖော်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောအစုကို ယုတ်မာသောအဆွေခင်ပွန်းရှိခြင်း ‘ပါပမိတ္တတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤယုတ်မာသော မိတ်ဆွေရှိခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၅၇။ ဣန္ဒြေတို့၌ မလုံခြုံသော တံခါးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဣန္ဒြေတို့၌ မလုံခြုံသော တံခါးရှိခြင်း ‘ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မျက်စိဖြင့် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ ကို မြင်သော် (ယောကျာ်း မိန်းမစသော) အမှတ်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့ရှိ၏၊ (လက်, ခြေစသောအမှတ်) လက္ခဏာငယ်ကို စွဲယူလေ့ရှိ၏၊ အကြင် အကြောင်းကြောင့်စက္ခုန္ဒြေ ကို မစောင့်စည်းမူ၍ နေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’၊ နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟု ဆိုအပ် ကုန်သော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် အစဥ်လိုက်၍နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ ထိုစက္ခုန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းငှါ မကျင့်၊ စက္ခုန္ဒြေကို မစောင့်ရှောက်၊ စက္ခုန္ဒြေ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ မရောက်။ နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ ကို ကြားလတ်သော်။ပ။ နှာခေါင်းဖြင့်အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ ကို နံလတ်သော်။ပ။ လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ ကို လျက်လတ်သော်။ပ။ ကိုယ်ဖြင့်အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ ကို တွေ့ထိလတ်သော်။ပ။ စိတ်ဖြင့် သဘောတရား ‘ဓမ္မာရုံ’ ကို သိလတ်သော် (ယောကျာ်း, မိန်းမစသော) အမှတ်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့ရှိ၏၊ (လက်, ခြေစသောအမှတ်) လက္ခဏာငယ်ကိုစွဲယူလေ့ရှိ၏၊ အကြင် အကြောင်းကြောင့် မနိန္ဒြေကို မစောင့် စည်းမူ၍ နေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’၊ နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟု ဆိုအပ်ကုန်သော ယုတ်ညံ့သောအကုသိုလ်တရားတို့သည် အစဥ်လိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ ထိုမနိန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းငှါ မကျင့်၊ မနိန္ဒြေကို မစောင့်ရှောက်၊ မနိန္ဒြေ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ မရောက်၊ ဤခြောက်ပါးသော ဣန္ဒြေ တို့ကိုအကြင် မလုံခြုံစေခြင်း၊ မစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ မစောင့်စည်းခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ဣန္ဒြေ တို့၌ မလုံခြုံသောတံခါးရှိခြင်း ‘ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဣန္ဒြေတို့၌ မလုံခြုံသောတံခါးရှိခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဣန္ဒြေတို့၌ မလုံခြုံသောတံခါးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

7. What sort of person is unguarded as to the * sense-doors ’? What then is unguardedness as to the ‘ sense-doors ’ ? Here a person sees an object with the eye and is enamoured of its form and beauty. And whereas if he lives with his 1Of. Dhammasangani (P.T.S.), § 1325 f. Division of Human Types by Two ol sense of sight unrestrained, the sinful and wicked mental conditions—namely, covetousness and dejection—will flow in, he does not strive to restrain, he does not guard the sense of sight, nor does he get control over the faculty of sight. (In the same way) he hears a sound with his ears .............. smells an odour with the nose, tastes with the tongue, feels musnoiblelthing with the/body. / aii eeu. knows a mental state with the mind .....................and is enamoured of its form and beauty; whereas if he lives unrestrained as to the faculty of mind, the sinful and wicked mental conditions—viz., covetousness and dejection—will flow in, he does not strive to restrain, nor does he guard the faculty of mind, nor does he get control over the faculty of mind. That which is not guarding, not restraining, not protecting, and not controlling these six faculties—this is said to be unguarding as to the ‘ sense-doors.’ One who has such unguarding of sense-doors is said to be unguarded as to “ sense-doors.’ What sort of person is tmmoderate as to food? What then vs ummoderation in food ? Here somebody thoughtlessly and unwisely takes food for the sake of amusement, pride, decoration, ornamentation, insatiability, immoderation, and thoughtlessness as to food— this is said to be immoderation as to food. <A person having this immoderation as to food is said to be immoderate as to food.

၅၈။ ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်မသိခြင်း ‘ဘောဇနေအမတ္တညူ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ မသင့်သော အကြောင်းအားဖြင့် မြူးထူးခြင်းငှါ မာန်ယစ်ခြင်းငှါ တင့်တယ်စေခြင်းငှါပြေပြစ်စေခြင်းငှါ အစာအာဟာရကို စား၏၊ ထိုအာဟာရကို စားရာ၌ အကြင်မရောင့်ရဲသောအဖြစ်အတိုင်းအရှည်ကို မသိသောအဖြစ် အစာဘောဇဥ်၌ မဆင်ခြင်သောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကိုဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိခြင်း ‘ဘောဇနေအမတ္တညုတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤအစာဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၅၉။ လွတ်သော သတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ လွတ်သောသတိရှိခြင်း‘မုဋ္ဌဿစ္စ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ မအောက်မေ့ခြင်း၊ အစဥ်မအောက်မေ့ခြင်း၊ အဖန်ဖန်မအောက်မေ့ခြင်း၊ မအောက်မေ့သောအဖြစ်၊ မဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ပေါ့ဆသောအဖြစ်၊ တွေဝေသောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤ သဘောစုကို လွတ်သောသတိရှိခြင်း ‘မုဋ္ဌဿစ္စ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤလွတ်သော သတိရှိခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လွတ်သော သတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

8. What sort of person is forgetful? What then ws forgetfulness ? That which is forgetfulness, failing of memory, non-remembrance, non-recollection, unretentiveness, inattention, oblivion —this is said to be forgetfulness. A person possessed of such forgetfulness is said to be forgetful. What sort of personis unmindful? What then is unmindfulness ? That which is want of knowledge, want of vision, want of comprehension, want of understanding, want of perfect knowledge, want of penetration, the not grasping, not diving deep, not surveying, not reflecting, absence of work of reflection, dullness, foolishness, want of intelligence, delusion, infatuation, bewilderment, ignorance, the flood of ignorance, the bond of ignorance, the propensity of ignorance, the accession of ignorance, the barrier of ignorance, dullness, a root of evil. A person who is possessed of such unmindfulness is said to be unmindful.

၆၀။ ပညာအဆင်အခြင်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ပညာအဆင်ခြင်မရှိခြင်း ‘အသမ္ပဇည’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် မသိခြင်း၊ မမြင်ခြင်း၊ အထူးကိုမသိခြင်း၊ လျော်စွာမသိခြင်း၊ ကောင်းစွာမသိခြင်း၊ ထိုးထွင်း၍မသိခြင်း၊ အမှန်မယူခြင်း၊ အမှန်သို့မသက်ဝင်ခြင်း၊ အသင့်မရှုခြင်း၊ မဆင်ခြင်ခြင်း၊ မျက်မှောက်မပြုခြင်း၊ မလိမ္မာခြင်း၊ မိုက်မဲခြင်း၊ ပညာအဆင်ခြင်မဲ့ခြင်း၊ တွေဝေခြင်း၊ ပြင်းစွာတွေဝေခြင်း၊ လွန်စွာတွေ ဝေခြင်း၊ အမှန်မသိခြင်း ‘အဝိဇ္ဇာ’ဟူသောဩဃ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသောယောဂ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသောအနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော ထကြွခြင်း၊ အဝိဇ္ဇာဟူသောတံခါးကျည်၊ အကုသိုလ်တို့၏ အရင်းဖြစ်သော မသိခြင်း ‘မောဟ’သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ပညာအဆင်ခြင်မရှိခြင်း ‘အသမ္ပဇည’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤပညာအဆင်ခြင်မရှိခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာအဆင်ခြင်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆို အပ်၏။

၆၁။ သီလအကျင့်ပျက်စီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ သီလအကျင့်ပျက်စီးခြင်း‘သီလဝိပတ္တိ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဒုစရိုက်မှုကို လွန်ကျူးခြင်း၊ နှုတ်၌ဖြစ်သောဒုစရိုက်မှုကို လွန်ကျူးခြင်း၊ ကိုယ်နှုတ်တို့၌ဖြစ်သော ဒုစရိုက်မှုကို လွန်ကျူးခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသို့ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် ဒုစရိုက်မှုကို လွန်ကျူးခြင်းကို သီလအကျင့်ပျက်စီးခြင်း ‘သီလဝိပတ္တိ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အလုံးစုံ သော သီလမရှိခြင်းကိုလည်း သီလအကျင့်ပျက်စီးခြင်းဟူ၍ပင် ဆိုအပ်၏၊ ဤသီလအကျင့်ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို သီလအကျင့်ပျက်စီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

9. What sort of person is an infringer of moral law? What then is infringement of moral law ? Transgression with regard to the body, with regard to speech, and with regard to both—this is said to be infringement of moral law. Immorality of every description is an infringement of moral law. A person who is possessed of such an infringement as this, is said to be an infringer of moral law. What sort of person is an upholder of (dangerous) views ? What then is upholding of (dangerous) views ? “There is no (merit in) charity, sacrificial rites and sacrificial offerings, and there is no fruit nor result of good or of bad deeds. There is neither the present nor a future world. There is neither mother nor father, nor beings who are born without them. There are no recluses or Brahmins in this world who have attained peace of mind and are acting their best, who having by their own effort known and seen this world and the next make known to others”: views like this, the way of opinion, the wilderness of opinion, this disorder of heresy, this fluttering of opinion, this fetter of opinion, this seizing and grasping, the devotion to it, its conduct, this bad path, this wrong way, this falsehood, the “ landing-place,” this holding the contrary aim—all this is said to be dangerous views. Wrong opinion of every description is known as dangerous views. A person who is taken by a dangerous view such as this, is said to be an upholder of dangerous views. Division of Human Types by Two 33

၆၂။ အယူပျက်စီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ အယူပျက်စီးခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ “အလှူ၏ အကျိုးသည် မရှိ၊ ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးသည် မရှိ၊ ပသခြင်း၏အကျိုးသည် မရှိ၊ ကောင်းစွာ ပြုအပ်သော, မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်သော ကောင်းမှုကံ မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုးရင်း အကျိုးဆက်သည် မရှိ၊ ဤပစ္စုပ္ပန်လောကသည် မရှိ၊ တမလွန်လောကသည် မရှိ၊ အမိ၌ ကောင်းစွာ ပြုမှု, မကောင်းသဖြင့် ပြုမှု၏ အကျိုးသည် မရှိ၊ အဖ၌ ကောင်းစွာပြုမှုမကောင်းသဖြင့် ပြုမှု၏အကျိုးသည် မရှိ၊ (ငရဲစသော) ဥပပါတ်သတ္တဝါသည် မရှိ၊ ဤလောကကိုလည်းကောင်း၊ တစ်ပါးသောလောကကိုလည်းကောင်း ကိုယ်တိုင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုကာဟောကြားနိုင်ကုန်သော ဖြောင့်မှန်သော အရိယမဂ်သို့ရောက်ကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည်လောက၌ မရှိကုန်”ဟု ဤသို့သဘောရှိသော အယူမှားခြင်း၊ အယူမှားသောအဖြစ်၊ အယူမှားတည်းဟူသောတော အုပ်၊ အယူမှားတည်းဟူသောခရီးခဲ၊ အယူမှားတည်းဟူသောငြောင့်တံကျင်၊ အယူမှားတည်းဟူသော တုန် လှုပ်ခြင်း၊ အယူမှား (ဒိဋ္ဌိ) တည်းဟူသောသံယောဇဥ်၊ အယူမှားကိုယူခြင်း၊ အယူမှားကို အဖန်ဖန် ယူခြင်း၊ မှားသောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း၊ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်ခြင်း၊ မကောင်းသောခရီး၊ မှားသော ခရီး၊ ဖောက်ပြန်သောအဖြစ်၊ အယူမှားတည်းဟူသော ဆိပ်၌ တည်ခြင်း၊ ဖောက်ပြန်သဖြင့် ယူခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို အယူပျက်စီးခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အလုံးစုံသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည်လည်း အယူပျက် စီးခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ’ မည်၏၊ ဤအယူပျက်စီးခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အယူပျက်စီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၆၃။ အတွင်းသံယောဇဥ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဘုံတည်းဟူသော အောက်အဖို့ရှိသော ‘ဩရ မ္ဘာဂိယ’သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့ကို မပယ်အပ်ကုန်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအတွင်းသံယောဇဥ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

10. What sort of person is with internal fetters ? A person in whom the five fetters tying him down to the lower worlds remain unremoved is said to be a person with internal fetters. What sort of person is with external fetters ? A person in whom the five fetters restraining him to the upper worlds remain unremoved is said to be one with external fetters.

၆၄။ အပြင်အပသံယောဇဥ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဗြဟ္မာ့ဘုံတည်းဟူသော အထက်အဖို့ရှိသော ‘ဥဒ္ဓ မ္ဘာဂိယ’ သံယောဇဥ်ငါးပါးတရားတို့ကို မပယ်အပ်ကုန်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြင်အပသံယောဇဥ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၆၅။ အမျက်မထွက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ကောဓ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်အမျက်ထွက်ခြင်း၊ အမျက်ထွက်သောအခြင်းအရာ၊ အမျက်ထွက်သောအဖြစ်၊ ပြစ်မှားခြင်း၊ ပြစ်မှားသောအခြင်းအရာ၊ ပြစ်မှားသောအဖြစ်၊ ပကတိသဘောကို စွန့်ခြင်း၊ ပကတိသဘောကို စွန့်သောအခြင်းအရာ၊ ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ အဖန်ဖန်ဆန့်ကျင်ခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသောအဖြစ်၊ စကားကို ပြည့်စုံစွာ မဆိုနိုင်ခြင်း၊ စိတ်နှလုံး မသာယာသောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ကောဓ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ် သည် ဤအမျက်ထွက်ခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အမျက်မထွက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

11. What sort of person is without anger? What then is the word ‘anger’ ? That which is wrath, being wrathful, etc. (II. 1) of mind :— this is said to be anger. A person in whom such anger has been put away is said to be a person without anger. What sort of person is unrevengeful? What then ts revenge ? First (comes) anger, etc. (II. 1), of anger:—this is said to be revenge. The person in whom revenge as this is has been put away is said to be an unrevengeful person.

၆၆။ ရန်ငြိုးမဖွဲ့တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း ‘ဥပနာဟ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရှေးကာလ၌ အမျက်ထွက်၏၊ နောက်ကာလ၌ ရန်ငြိုးဖွဲ့၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အကြင် ရန်ငြိုးဖွဲ့သော အခြင်းအရာ၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့သူ၏အဖြစ်၊ ရှေးရှုထားခြင်း၊ အမျက်ထားခြင်း၊ ပြင်းစွာထားခြင်း၊ အစဥ်တည်ခြင်း၊ အစဥ်ဖွဲ့ခြင်း၊ အမျက်ကို မြဲမြံစွာ ပြုခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း ‘ဥပနာဟ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ရန်ငြိုးမဖွဲ့တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၆၇။ ကျေးဇူးကို မချေဖျက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ကျေးဇူးကိုချေဖျက်ခြင်း ‘မက္ခ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်သော အခြင်းအရာ၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်သောအဖြစ်၊ သူ့ကျေးဇူးကို ခါသောအဖြစ်၊ သူ့ကျေးဇူးကိုခါမှုသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း ‘မက္ခ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သူ့ကျေးဇူးကို မချေဖျက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

12. What sort of person is not a slanderer? What then vs ‘slander ’ ? That which is slander, that which is practising slander, that which is the state of being a slanderer, that which is hypocrisy, work of hypocrisy—this is said to be slander. A person in whom such slander is put away is said to be not a slanderer. What sort of person is not quarrelsome? What then 1s quarrelling ? That which is quarrelling ..., etc. (II. 1), quarrelling. A person in whom quarrelling like this is put away is said to be not quarrelsome.

၆၈။ အပြိုင်မပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ အပြိုင်ပြုခြင်း ‘ပဠာသ’ဟူသည်အဘယ်နည်း။ အပြိုင်ပြုခြင်း၊ အပြိုင်ပြုသောအခြင်းအရာ၊ အပြိုင်ပြုသောအဖြစ်၊ အပြိုင်ပြုမှုကို ဆောင်ခြင်း၊ ငြင်းခုံခြင်း၊ အစုံယူခြင်း၊ အယူကို မစွန့်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို အပြိုင်ပြုခြင်း ‘ပဠာသ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤအပြိုင်ပြုခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအပြိုင်မပြုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၆၉။ မငြူစူတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ငြူစူခြင်း ‘ဣဿာ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ သူတစ်ပါးတို့ လာဘ်ရခြင်း၊ အရိုအသေပြုခံရခြင်း၊ အလေးအမြတ်ပြုခံရခြင်း၊ မြတ်နိုးခံရခြင်း၊ ရှိခိုးခံရခြင်း၊ ပူဇော်ခံရခြင်းတို့၌ အကြင် ငြူစူခြင်း၊ ငြူစူသောအခြင်းအရာ၊ ငြူစူသောအဖြစ်၊ စောင်းမြောင်းခြင်း၊ စောင်းမြောင်းသောအခြင်းအရာ၊ စောင်းမြောင်းသောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ငြူစူခြင်း’ဣဿာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငြူစူစောင်းမြောင်းခြင်းကိုပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ် ကို မငြူစူတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

13. What sort of person 1s unenvious? What then 1s envy ? That which is envying, the state of being envious, that which is jealousy, the act of jealousy and the state of being jealous about the gain, honour, respect, reverence, salutation, and worship paid to others. A person in whom such envy is put away is said to be unenvious. What sort of person is unavaricious? What then vs avarice ? There are five forms of avarice: avarice with regard to residence, descent, gain, beauty, and merit (dhamma), that which is avarice of this nature, harbouring avarice, avariciousness, inordinate longing, covetousness, presenting a harsh appearance, unrestraint of mind—this is said to be avarice. The person in whom such an avarice has been put away 1s said to be an unavaricious person.

၇၀။ ဝန်မတိုတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဝန်တိုခြင်း ‘မစ္ဆရိယ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဝန်တိုခြင်းတို့သည် နေရာအိမ်ကျောင်း၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ အမျိုး၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ လာဘ်၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ အဆင်းဂုဏ်၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း၊ တရား၌ ဝန်တိုခြင်းလည်းကောင်း ဤသို့လျှင် ငါးပါးရှိကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အကြင် ဝန်တိုခြင်း၊ ဝန်တိုသောအခြင်းအရာ၊ ဝန်တိုသူ၏အဖြစ်၊ မလိုလားခြင်း၊ စဥ်းလဲခြင်း၊ ခါးစပ်ခြင်း၊ စိတ်၏ အမှန်ကိုမယူသော အဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကို ဝန်တိုခြင်း ‘မစ္ဆရိယ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ဤဝန်တိုခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝန်မတိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၇၁။ မစဥ်းလဲတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ စဥ်းလဲခြင်း ‘သာဌေယျ’ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် စဥ်းလဲ၏၊ ထက်ဝန်းကျင် စဥ်းလဲ၏၊ ထိုစကား၌ အကြင် စဥ်းလဲခြင်း၊ စဥ်းလဲသောအခြင်းအရာ၊ စဥ်းလဲသူ၏အဖြစ်၊ ကြမ်းတမ်းခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသူ၏အဖြစ်၊ စိုက်၍ထားဘိသကဲ့သို့ မြဲမြံစွာကောက်ကျစ်ခြင်း၊ ကောက်ကျစ်သည်၏ အဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို စဥ်းလဲခြင်း ‘သာဌေယျ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤစဥ်းလဲခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မစဥ်းလဲတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

14. What sort of person is one who is not crafty? What then is craftiness ? Here a person becomes crafty and cunning—that which is craft, craftiness, state of being crafty, hardness, toughness, counterfeit, sham, The person in whom such craftiness has been put away is said to be one not crafty. What sort of person is undecewing? What then is deception ? Here some person misbehaves in body, word, and thought, and with a view to hide that entertains a sinful desire, desires, resolves, says and acts thus: Let none know me! That which is this deception, deceitfulness, hiding, cheating, guile, guilefulness, avoiding, closing up, closing up completely, screening, screening perfectly, unrevealing, undisclosing, and suppressing particularly—this sinful act is called deception. The person in whom this deception has been put away is said to be undeceiving.

၇၂။ မလှည့်ပတ်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ လှည့်ပတ်ခြင်း ‘မာယာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်၍ နှုတ်ဖြင့်ဒုစရိုက်ကို ကျင့်၍ စိတ်ဖြင့် ဒုစရိုက်ကို ကျင့်၍ ထိုမကောင်းမှုကို ဖုံးလွှမ်းလိုခြင်းကြောင့် မကောင်းသောအလိုကို ဆောက်တည်၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု လိုလား၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု ကြံစည်၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု ပြောဆို၏၊ “ငါ့ကို (သူတစ်ပါးတို့) မသိစေလင့်”ဟု ကိုယ်ဖြင့် လုံ့လပြု၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အကြင်လှည့်ပတ်ခြင်း၊ လှည့်ပတ်တတ်သော အဖြစ်၊ လှည့်စားခြင်း၊ လွန်စွာလှည့်စားခြင်း၊ ကောက်ကျစ်စဥ်းလဲခြင်း၊ (ငါမပြုဟု ) ပယ်ခြင်း၊ (ငါမပြုဟု ) အဖန်ဖန် ရှောင်လွှဲခြင်း၊ လျှို့ဝှက်ခြင်း၊ ထက်ဝန်းကျင် လျှို့ဝှက်ခြင်း၊ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ အဖန်ဖန် ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ ပေါ်လွင်စွာ မပြုခြင်း၊ ထင်စွာ မပြုခြင်း၊ ကောင်းစွာ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၊ မကောင်းသော အမူအရာသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို လှည့်ပတ်ခြင်း‘မာယာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤလှည့်ပတ်ခြင်းကို ပယ်အပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မလှည့်ပတ်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

၇၃။ ဒုစရိုက်မှ ရှက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဒုစရိုက်မှ ရှက်ခြင်း‘ဟိရီ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ဒုစရိုက်မှုကို ရှက်သင့်သည်မှ ရှက်၏၊ ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ ရှက်၏၊ ဤသဘောစုကိုု ရှက်ခြင်း ‘ဟိရီ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဒုစရိုက်မှရှက်ခြင်း ‘ဟိရီ’ နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဒုစရိုက်မှ ရှက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

15. What sort of person is scrupulous ? What thenis scruple ? That which is being scrupulous where one should be, the being scrupulous as to doing a sinful and immoral act—this is said to be scruple.1_ A person who is possessed of scruple lke this is said to be scrupulous. Division of Human Types by Two 35 What sort of person vs discreet? What then is discretion ? Being discreet where one ought to be, discretion as to doing a sinful and immoral act—this is said to be discretion. A person who is possessed of discretion like this is said to be a discreet person.

၇၄။ ဒုစရိုက်မှ ကြောက်လန့်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဒုစရိုက်မှကြောက်လန့်ခြင်း ‘ဩတ္တပ္ပ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ဒုစရိုက်မှုကို ကြောက်လန့်သင့်သည်မှကြောက် လန့်၏၊ ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ ကြောက်လန့်၏၊ ဤသဘောစုကို ကြောက် လန့်ခြင်း ‘ဩတ္တပ္ပ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဒုစရိုက်မှကြောက်လန့်ခြင်း ‘ဩတ္တပ္ပ’ နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဒုစရိုက်မှ ကြောက်လန့်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

၇၅။ ဆိုဆုံးမလွယ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဆိုဆုံးမလွယ်ခြင်း ‘သောဝစဿတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ (တရားနှင့်အညီ) ပြောဆိုသည်ရှိသော် အကြင်အပြောလွယ်ခြင်း၊ အပြောလွယ်သောအဖြစ်၊ အဆိုလွယ်သောအဖြစ်၊ ဖောက်ပြန်သောအယူကို မယူသောအဖြစ်၊ ဆန့်ကျင်သော တရား၌ မသာယာသောအဖြစ်၊ ရိုသေခြင်း၊ ရိုသေသောအဖြစ်၊ လေးစားသောအဖြစ်၊ တုပ်ဝပ်ကျိုးနွံသောအဖြစ်သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ဆိုဆုံးမလွယ်သော ‘သောဝစဿတာ’ဟူ၍ဆိုအပ်၏၊ ဤဆိုဆုံးမလွယ်ခြင်း ‘သောဝစဿတာ’နှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုဆုံးမလွယ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

16. What sort of person is obedient? What then is obedience ? Obedience, obeying, the habit of obeying, not taking up a hostile attitude, not persisting in antagonism, respecting, respect, reverence, subordination—this is said to be obedience when the observance of duties is spoken of. A person who is possessed of such obedience is said to be an obedient person. What sort of person is the associate of the good? What then vs association with the good ? Serving, respecting, revering, honouring, love, reverence, friendship for those people who are faithful, virtuous, learned, possessed of devotion and candour?—this is said to be meant by association with the good. A person who has such an association with the good is said to be an associate of the good.

၇၆။ ကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ကောင်းသောအဆွေခင်ပွန်းရှိခြင်း ‘ကလျာဏမိတ္တတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သဒ္ဓါတရားရှိကုန်၏၊ သီလရှိကုန်၏၊ အကြားအမြင်များကုန်၏၊ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းရှိကုန်၏၊ ပညာရှိကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အကြင် မှီဝဲခြင်း၊ အမြဲမှီဝဲခြင်း၊ ကောင်းစွာမှီဝဲခြင်း၊ ဆည်းကပ်ခြင်း၊ ကောင်းစွာ ဆည်းကပ်ခြင်း၊ ခစားခြင်း၊ ကောင်းစွာ ခစားခြင်း၊ ကိုင်းရှိုင်းညွတ်တွားခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောအစုကိုကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်းရှိခြင်း ‘ကလျာဏမိတ္တတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်းရှိခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကောင်းသော အဆွေခင်ပွန်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၇၇။ ဣန္ဒြေတို့၌ လုံခြုံသော တံခါးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဣန္ဒြေတို့၌လုံခြုံသော တံခါးရှိခြင်း ‘ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မျက်စိဖြင့် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ ကိုမြင်လတ်သော် (ယောကျာ်း မိန်းမစသော) အမှတ်နိမိတ်ကိုစွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော) အမှတ်လက္ခဏာငယ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ အကြင်အကြောင်းကြောင့်စက္ခုန္ဒြေ ကို မစောင့်စည်းမူ၍ နေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’၊ နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟု ဆို အပ်ကုန်သော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် အစဥ်လိုက်၍နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ ထိုစက္ခုန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ စက္ခုန္ဒြေကို စောင့်ရှောက်၏၊ စက္ခုန္ဒြေ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ ကို ကြားလတ်သော်။ပ။ နှာခေါင်းဖြင့်အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ ကို နံလတ်သော်။ပ။ လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ ကို လျက်လတ်သော်။ပ။ ကိုယ်ဖြင့်အတွေ့ အထိ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ ကို တွေ့ထိလတ်သော်။ပ။ စိတ်ဖြင့် သဘောတရား ‘ဓမ္မာရုံ’ ကို သိလတ်သော် (ယောကျာ်း မိန်းမစသော) အမှတ်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့ မရှိ၊ (လက်ခြေစသော) အမှတ်လက္ခဏာငယ်ကိုစွဲယူလေ့ မရှိ၊ အကြင်အကြောင်းကြောင့် မနိန္ဒြေကို မစောင့်စည်းမူ၍ နေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’၊ နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟု ဆိုအပ်ကုန် သော ယုတ်ညံ့သောအကုသိုလ်တရားတို့သည် အစဥ်လိုက်၍နှိပ်စက်ကုန် ရာ၏၊ ထိုမနိန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ မနိန္ဒြေကို စောင့်ရှောက်၏၊ မနိန္ဒြေ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ဤခြောက်ပါးသော ဣန္ဒြေတို့ကိုအကြင်လုံခြုံခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ စောင့်စည်းခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစု ကိုဣန္ဒြေတို့၌ လုံခြုံသောတံခါးရှိခြင်း ‘ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဣန္ဒြေတို့၌ လုံခြုံသောတံခါးရှိခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဣန္ဒြေတို့၌ လုံခြုံသော တံခါးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

17. What sort of person 1s guarded as to the “ sense-doors ’ 2 What then is guarding the * sense-doors ’ ? Here a certain person sees an object with the eye, but is not enamoured of its form and beauty. And whereas if he lives with his sense of sight unrestrained, the sinful and wicked mental conditions—viz., covetousness and dejection— will flow in, he strives after its restraint, he guards the sense of sight and exercises control over the faculty of sight; (in the same way) he hears a sound with his ears .............. STCUseAT OUOUL «With His NOSG As. thts ier Settee sk ene ee > P.T.S. text: read asampavankata. tastes With his tongue 1.1.0... o sc see ee ce eek en feels an external object with his body .................... apprehends a mental phenomenon with his mind, but is not enamoured of its form and beauty, whereas if he lives unrestrained as to the faculty of mind, the sinful and wicked mental conditions—viz., covetousness and dejection—will flow in, he strives after its restraint, guards the faculty of mind and exercises control over it. That which is guarding, restraining, protecting, and controlling of these six faculties— this is said to be guarding the ‘ sense-doors.’ One who has such a vigilance over the sense-doors is said to be guarded as to his “ sense-doors.’? What sort of person is moderate as to food? What then is moderation in food ? Here somebody wisely thinking takes food not for the sake of amusement, not for pride, not for decoration, not for ornamentation, so far as it is necessary for the preservation and keeping up of the body and for the sake of relieving the distress of hunger, helping the cause of a holy life: ‘ thus I shall put an end to my past feelings and shall not give occasion to new feelings; thus shall come to me sustenance, purity, and peaceful life’; that which is contentment, moderation, thoughtfulness as to food—this is said to be moderation in food. A person possessing such temperance is said to be moderate as to food.

၇၈။ ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကိုသိခြင်း ‘ဘောဇနေမတ္တညုတာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အသင့်အားဖြင့် ဆင်ခြင်၍ အာဟာရကို စားမျို၏၊ မြူးထူးခြင်းငှါ, မာန်ယစ်ခြင်းငှါ, တင့်တယ်စေခြင်းငှါ, ပြေပြစ်စေခြင်းငှါ အစာအာဟာရကို မစား၊ အကြင်မျှလောက် ကာလတိုင်အောင် ဤကိုယ်၏တည်တံ့ခြင်းငှါ, မျှတခြင်းငှါ, ညှဥ်းဆဲခြင်းကိုဖျောက်ခြင်းငှါ, မြတ်သောအကျင့်ကို ချီးမြှောက်ခြင်းငှါ အစာအာဟာရကို စား၏၊ ဤအစာအာဟာရကို စားသည်ရှိသော် အဟောင်းဖြစ်သော မွတ်သိပ်ဆာလောင်ခြင်းဝေဒနာကိုလည်း ပယ်ဖျောက်အံ့၊ အသစ်ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုလည်း မဖြစ်စေအံ့၊ ငါ့အား မျှတခြင်း၊ အပြစ်ကင်းခြင်း၊ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းသည်လည်း ဖြစ်လတ္တံ့ဟု ဤသို့လျှင် ငါသည် အစာအာဟာရကိုစားသောက်မှီဝဲပါ၏၊ ထိုအစာအာဟာရကို စားရာ၌ အကြင် ရောင့်ရဲလွယ်သောအဖြစ်၊ အတိုင်းအရှည်သိသောအဖြစ်၊ အစာဘောဇဥ်၌ ဆင်ခြင်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကိုသိခြင်း ‘ဘောဇနေ မတ္တညုတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကိုသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၇၉။ ထင်သောသတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ အောက်မေ့ခြင်း ‘သတိ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် အောက်မေ့ခြင်း၊ အစဥ်အောက်မေ့ခြင်း၊ အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊ အောက်မေ့သောအဖြစ်၊ ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ မပေါ့ဆသောအဖြစ်၊ မတွေဝေသောအဖြစ်၊ အောက်မေ့ခြင်း၊ သတိန္ဒြေ၊ သတိဗိုလ်၊ သမ္မာသတိသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို အောက်မေ့ခြင်း ‘သတိ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤ အောက်မေ့ခြင်း ‘သတိ’ နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထင်သောသတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

18. What sort of person is alert? What then is mindfulness ? The mindfulness which is remembering, which is remembrance, recollection, retentiveness, non-forgetting, non-disorder of memory, mindfulness, a faculty called mindfulness, the power called mindfulness, and perfect mindfulness—this is said to be mindfulness. A person who possesses mindfulness like this is said to be an alert person.” Division of Human Types by Two 37 What sort of person understands? What is understanding ? That which is knowledge, knowing, discrimination, investigation of the truth, observing, remarking, and discernment, erudition, expertness, adroitness, superior thinking, examination, reason, intellect that leads, introspection, mindfulness, goad, insight, the faculty of insight, the power of insight, weapon of insight, palace of insight, light of insight, brightness of insight, splendour of insight, jewel of insight, disillusionment, investigation into the truth, perfect vision—this is said to be mindfulness. A person who is possessed of such understanding understands.’

၈၀။ ပညာအဆင်အခြင်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကား၌ ပညာအဆင်ခြင်‘သမ္ပဇဥ်’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် သိခြင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း၊ အပြားအားဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း၊ တရားကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ကောင်းစွာမှတ်ခြင်း၊ ကပ်၍မှတ်ခြင်း၊ ရှေးရှုမှတ်ခြင်း၊ ပညာရှိသောအဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသောအဖြစ်၊ သိမ်မွေ့ဖြူစင်သောအဖြစ်၊ စိတ်ဖြာခွဲခြမ်းသောအဖြစ်၊ ကြံခြင်း၊ စူးစမ်းခြင်း၊ မြေကြီးအထုနှင့်တူသော ပညာ၊ ဝရဇိန်လက်နက်နှင့်တူသော ပညာ ပညာတည်းဟူသောအကြီးအမှူး အနိစ္စစသောလက္ခဏာရေးကို ရှုခြင်း၊ အပြားအားဖြင့် ကောင်းစွာ ဆင်ခြင်ခြင်း၊ သဘာဝပညာတည်းဟူသော လှံတံ၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်း၊ ပညာတည်းဟူသော ဣန္ဒြေ၊ ပညာဗိုလ်၊ ပညာလက်နက်၊ ပညာပြာသာဒ်၊ ပညာအလင်း၊ ပညာအရောင်၊ ပညာဆီမီးတန်ဆောင်၊ ပညာရတနာ၊ မတွေမဝေသိခြင်း၊ တရားကို အထူးဆင်ခြင်ခြင်း၊ ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို ပညာအဆင်ခြင် ‘သမ္ပဇည’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ဤပညာအဆင်ခြင် ‘သမ္ပဇဥ်’ နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာ အဆင်အခြင်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၈၁။ သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကားရပ်၌ သီလအကျင့်နှင့်ပြည့်စုံခြင်း‘သီလသမ္ပဒါ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဒုစရိုက်ကို မလွန်ကျူးခြင်း၊ နှုတ်၌ဖြစ်သော ဒုစရိုက်ကို မလွန်ကျူးခြင်း၊ ကိုယ်နှုတ်တို့၌ဖြစ်သော ဒုစရိုက်ကို မလွန်ကျူးခြင်းသည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို သီလအကျင့်ပြည့်စုံခြင်း ‘သီလသမ္ပဒါ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အလုံးစုံသော သီလကိုစောင့်စည်းခြင်း ကိုလည်း သီလအကျင့်ပြည့်စုံခြင်းဟူ၍ပင် ဆိုအပ်၏၊ ဤသီလအကျင့်ပြည့်စုံခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

19. What sort of person is an observer of moral law? What then vs observance of moral law ? Non-transgression with regard to body and to speech and with regard to both—this is said to be observance of moral law; all restraints under moral law are its observance. Any one equipped with this observance of moral law is said to be the observer of moral law.? What sort of person is the upholder of right view? 2? What is then the upholding of right view ? “ There is (merit in) charity, in sacrificial rites, and sacrificial offerings. There is fruit, and there is result of good and bad deeds done. There exists this world, there is also the next world, there is mother and there is father and there are those beings who are born without their union. There are true recluses and brahmins in this world who have attained peace of mind and are acting their best, and who, having personally known and realised what this world is as well as the next, make known to others: 4—such knowledge and such knowing, etc. (11, 18) . . . absence of ignorance, discernment of the truth, right vision—this is said to be upholding of right views. All right views are classed under right views. A person who is endowed with this upholding of right views is said to be the upholder of right views.

၈၂။ အယူနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကားရပ်၌ အယူနှင့်ပြည့်စုံခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ’ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ “အလှူ၏ အကျိုးသည် ရှိ၏၊ ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးသည် ရှိ၏၊ ပသခြင်း၏ အကျိုးသည် ရှိ၏၊ ကောင်းစွာပြုအပ် မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်သော ကောင်းမှုကံ, မကောင်းမှုကံတို့၏အကျိုးရင်း အကျိုးဆက်သည် ရှိ၏၊ ဤပစ္စုပ္ပန်လောကသည် ရှိ၏၊ တမလွန်လောကသည် ရှိ၏၊ အမိ၌ ကောင်းစွာပြုမှု, မကောင်းသဖြင့် ပြုမှု၏ အကျိုးသည် ရှိ၏၊ အဖ၌ ကောင်းစွာပြုမှု, မကောင်းသဖြင့်ပြုမှု၏ အကျိုးသည် ရှိ၏၊ (ငရဲစသော) ဥပပါတ်သတ္တဝါသည် ရှိ၏၊ ဤလောကကိုလည်းကောင်းတစ်ပါးသောလောကကိုလည်းကောင်း ကိုယ်တိုင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုကာဟောကြား နိုင်ကုန်သော ဖြောင့်မှန်သော အရိယမဂ်သို့ ရောက်ကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည်လောက၌ ရှိကုန်၏”ဟု ဤသို့သဘောရှိသော အကြင်သိခြင်း အပြားအားဖြင့် သိခြင်း။ပ။ မတွေမဝေသိခြင်း တရား ကို အထူးဆင်ခြင်ခြင်း ကောင်းစွာသိခြင်း ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ရှိ၏၊ ဤသဘောစုကို အယူနှင့် ပြည့်စုံခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ အလုံးစုံသော ကောင်းစွာသိမှု‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ကိုလည်း အယူနှင့် ပြည့်စုံခြင်းဟူ၍ပင် ဆိုအပ်၏၊ ဤအယူပြည့်စုံခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုအယူနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၈၃။ လောက၌ ရနိုင်ခဲကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှှစ်ယောက်တို့သည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကားရှေးဦးစွာ ကျေးဇူးပြုတတ်၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုဖူးသော သူ့ကျေးဇူးကို သိ၍ ပြုဖူးသောကျေးဇူးကို ထင်စွာ ပြလေ့ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် လောက၌ ရခဲကုန်၏။

20. Which two persons are rare in this world ? He who does good first? and he who recognises it :7—these two persons are rare in this world.

၈၄။ လောက၌ ရောင့်ရဲနိုင်ခဲကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှှစ်ယောက်တို့သည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ရတိုင်း ရတိုင်းကို သိုမှီးသိမ်းဆည်းထား၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ရတိုင်း ရတိုင်းကိုစွန့်လွှတ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် လောက၌ ရောင့်ရဲနိုင်ခဲဲကုန်၏။

21. Which two persons are hard to satisfy ? He who stores up whatever he gets and he who gives away whatever he gets:—these two persons are hard to satisfy.

၈၅။ လောက၌ ရောင့်ရဲလွယ်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်နှှစ်ယောက်တို့သည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ရတိုင်းရတိုင်းကို မသိုမှီး၊ မသိမ်းဆည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား ရတိုင်းရတိုင်းကိုမစွန့်လွှတ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့သည် လောက၌ ရောင့်ရဲလွယ်ကုန်၏။

22. Which two persons are easily satisfied ? He who does not store up whatever he gets and he who does not give away whatever he gets—these two persons are easily satisfied.

၈၆။ လောက၌ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့အား အာသဝေါတရားတို့သည် တိုးပွါးကုန်သနည်း၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ မရှိအပ်သည်ကို အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ ရှိ၏၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကား အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ ရှိအပ်သည်ကို အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ မရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့အာ့းအာသဝေါ တရားတို့သည် တိုးပွါး ကုန်၏။

23. Of which two persons do the sins (Gsava) increase ? He who doubts where he should not and he who does not disbelieve where he ought to:—of these two persons the sins go on increasing.

၈၇။ လောက၌ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့အား အာသဝေါတရားတို့သည် မတိုးပွါးကုန်သနည်း၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ မရှိအပ်သည်ကို အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ မရှိ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ ရှိအပ်သည်ကို အလို့လို့ ‘ကုက္ကုစ္စ’ ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ယောက်တို့အား အာသဝေါတရားတို့သည် မတိုးပွါးကုန်၏။

24. Of which two persons do the sins not increase ? He who does not doubt where it is not proper to doubt and he who doubts where he ought to do so:—of these two persons the sins do not increase.

၈၈။ ယုတ်ညံ့သော နှလုံးသွင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလမရှိမူ၍ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလမရှိသော ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသော တစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီဝဲ၏၊ ဆည်းကပ်၏၊ အဖန်ဖန် ချဥ်းကပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်ညံ့သောနှလုံးသွင်းရှိသော ‘ဟီနာဓိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

25. What sort of person is one having low inclination ? Here is a person who, himself morally wicked and evil by nature, serves, follows, and worships another person who is also wicked and of evil disposition :—this is said to be a person having low inclination. 26. What sort of person is one having good inclination ? Here a certain person who, morally good and of virtuous habits, serves, follows, and reveres another person of Dwision of Human Types by Two 39 the same nature:—he is said to be a person having good inclination.

၈၉။ မြတ်သော နှလုံးသွင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည်သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလရှိသော ကောင်းသော အကျင့်ရှိသောတစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီဝဲ၏၊ ဆည်းကပ်၏၊ အဖန်ဖန် ချဥ်းကပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မြတ်သော နှလုံးသွင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၉၀။ ရောင့်ရဲတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ အသျှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တပည့်သာဝကဖြစ်သော အကြင် ရဟန္တာအသျှင်မြတ်တို့သည်လည်းကောင်း ရောင့်ရဲတတ်သော ‘တိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ မည်ကုန်၏၊ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားသည်ကား (လောကုတ္တရာတရားတို့ဖြင့်) ကိုယ်တိုင်လည်း ရောင့်ရဲတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် မည်၏၊ တပည့်သာဝကတို့ကိုလည်း ရောင့်ရဲစေတတ်သောပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ ဒုကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

27. What sort of person is the gratified ? Those who are enlightened for themselves and those of the disciples of the Tathagata who are Arahants are the gratified. The perfectly Enlightened One is both gratified and a gratifier. Here ends the specification of grouping by Two.

CHAPTER II DIVISION OF HUMAN TYPES BY THREE

၃-တိကပုဂ္ဂလပညတ် ၉၁။ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၌ မတောင့်တသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလမရှိ၊ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ မစင်ကြယ် ယုံမှားဖွယ်အကျင့်ရှိ၏၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သောအမှုရှိ၏၊ ရဟန်းမဟုတ်ဘဲ ရဟန်းဟု ဝန်ခံ၏၊ မြတ်သောအကျင့်မရှိဘဲ မြတ်သောအကျင့်ရှိသည်ဟု ဝန်ခံ၏၊ အတွင်းပုပ်၏၊ ကိလေသာဖြင့် စိုစွတ်၏၊ အမှိုက်သဖွယ်ဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်“ဤမည်သော ရဟန်းသည် အာသဝေါတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော, စိတ်ဖြင့်ကိလေသာမှ လွတ်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေသတတ်”ဟု ကြား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား“အဘယ်အခါ၌ ငါသည်လည်း အာသဝေါတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော, စိတ်ဖြင့်ကိလေသာမှ လွတ်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရအံ့နည်း”ဟု ဤသို့ အကြံအစည်မျိုးသည်မဖြစ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၌ မတောင့်တသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

1. What sort of person is hopeless ? Here a certain person who is immoral and is of evil disposition, who is of impure habits and who is the doer of deeds (which must be) concealed, professes to be a Samana, although he is not one; being unchaste, he professes to live the holy life; is corrupt within, is filled with desire, and is one in whom foulness has accumulated: and when he hears thus: ‘a monk of such and such a name, on the dissolution of sinful tendencies lives in the attainment of emancipation by way of insight and by means of higher wisdom of emancipation of thought which is devoid of sinful tendencies, after he has by himself known and realised them in this life,’ he does not think thus: When shall I too on the dissolution of sinful tendencies live, etc. ?—such a person is said to be a hopeless person.” What sort of person is hopeful ? Here a certain person who is moral and is of good disposition happens to learn that such and such a monk, on the dissolution of sinful tendencies, lives in the attainment of emancipation by way of insight and of emancipation of thought which is devoid of the sinful tendencies, after he has by himself known and realised them by means of higher wisdom in this life. He thereupon thinks: When shall I too on the dissolution, etc.? Such a person is said to be hopeful. What sort of person is he who has lost hope ? Here a certain person, having known and realised by himself in this life, by means of higher wisdom, the emancipation Division of Human Types by Three 4] that comes through insight and emancipation of thought, which is the being rid of evil tendencies, comes to learn that a bhikkhu of such and such a name lives in this world, having personally come to know and realise, by means of higher knowledge, the emancipation that comes through insight and emancipation of thought, which is the being rid of evil tendencies. He thereupon does not think thus: When shall I too live, etc.? To what is this due? Because that aspiration to attain emancipation, which he entertained when he was still unemancipated, has been stilled. Such a man is said to be one who has lost desire.

၉၂။ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၌ တောင့်တသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤမည်သော ရဟန်းသည်အာသဝေါတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော, စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော, ပညာဖြင့်ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေသတတ်”ဟု ကြား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “အဘယ်အခါ၌ ငါသည်လည်း အာသဝေါတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော, စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော, ပညာဖြင့်ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရအံ့နည်း”ဟု ဤအကြံ အစည်မျိုးသည် ဖြစ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၌ တောင့်တ သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၉၃။ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၌ တောင့်တခြင်းမှ ကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်းး ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော,စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော, ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင်ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤအမည်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော, စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှလွတ်သော, ပညာ ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက် ပြုလျက် ရောက်၍ နေသတတ်”ဟု ကြား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား“အဘယ်အခါ၌ ငါသည်လည်း အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော, စိတ်ဖြင့့်ကိလေသာမှ လွတ်သော, ပညာ ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင်ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြု လျက် ရောက်၍ နေရအံ့နည်း”ဟု ဤအကြံအစည်မျိုးသည်မဖြစ်၊ ဤသို့ အကြံအစည်မျိုး မဖြစ်ခြင်း သည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ စင်စစ် ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား (အရဟတ္တဖိုလ်သို့ မရောက်မီ) ရှေ့အဖို့၌ အရဟတ္တဖိုလ်ဝိမုတ္တိဖြင့် ကိလေသာမှ မလွတ်သေးသည်ဖြစ်၍အကြင်အရဟတ္တဖိုလ်ကို လိုလားတောင့်တခြင်းသည် ရှိ၏၊ ထိုလိုလားတောင့်တခြင်းသည် ငြိမ်းအေး၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရခြင်း၌ တောင့်တခြင်းကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၉၄။ သူနာနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ် သုံးယောက်တို့သည် အဘယ်နည်း၊ ထိုစကားရပ်၌ သူနာတို့သည်သုံးယောက်ရှိကုန်၏၊ ဤလောက၌ အချို့သော သူနာသည် သင့်တင့်သော အစာဘောဇဥ်တို့ကို ရသော်လည်းကောင်း, မရသော်လည်းကောင်း၊ သင့်တင့်သော ဆေးဝါးဓာတ်စာတို့ကို ရသော်လည်းကောင်း,မရ သော်လည်းကောင်း၊ လျောက်ပတ်သော အလုပ်အကျွေးကို ရသော်လည်းကောင်း,မရသော်လည်းကောင်း ထိုအနာရောဂါမှ မထ။ (၁) ဤလောက၌ အချို့သော သူနာသည်ကား သင့်တင့်သော အစာဘောဇဥ်တို့ကို ရသော်လည်းကောင်း,မရသော်လည်းကောင်း၊ သင့်တင့်သော ဆေးဝါးဓာတ်စာတို့ကို ရသော်လည်းကောင်း, မရသော်လည်းကောင်း၊ လျောက်ပတ်သော အလုပ်အကျွေးကို ရသော်လည်းကောင်း, မရသော်လည်းကောင်း ထိုအနာရောဂါမှ ထ၏။ (၂) ဤလောက၌ အချို့သော သူနာသည်ကား သင့်တင့်သော အစာဘောဇဥ်တို့ကို ရသော် ထိုအနာရောဂါမှ ထ၏။ မရသော် မထ၊ သင့်တင့်သော ဆေးဝါးဓာတ်စာတို့ကို ရသော် ထိုအနာရောဂါမှ ထ၏။ မရသော် မထ၊ လျောက်ပတ်သော အလုပ်အကျွေးတို့ကို ရသော် ထိုအနာရောဂါမှ ထ၏။ မရသော်မထ။ (၃) ထိုဥပမာစကားရပ်၌ အကြင်သူနာသည် သင့်တင့်သော အစာဘောဇဥ် ဆေး အလုပ်အကျွေးတို့ကိုရသော် ထိုအနာရောဂါမှ ထ၏။ မရသော် မထ။ ဤသူနာကို ရည်ရှယ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် သူနာအားလျောက်ပတ်သော ဆွမ်း ဆေး အလုပ်အကျွေးကို ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏၊ ဤသူနာကို စွဲ၍ အခြားသောသူနာတို့ကိုလည်း လုပ်ကျွေးအပ်ကုန်၏။ ဤအတူ သူနာနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်သုံးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ သုံးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူကား- ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားကိုဖူးမြင်ခြင်းငှါ ရသော်လည်းကောင်း, မရသော်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောအပ်သော သုတ်အဘိဓမ္မာ ဝိနည်းကို ကြားနာခြင်းငှါ ရသော်လည်းကောင်း, မရသော်လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသော မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသော အရိယမဂ်သို့ မသက်ရောက်။ (၁) ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ခြင်းငှါ ရသော်လည်းကောင်း,မရသော်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောအပ်သော သုတ် အဘိဓမ္မာ ဝိနည်းကို ကြားနာခြင်းငှါရသော်လည်းကောင်း, မရသော်လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသောမိမိ၏အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသော အရိယမဂ်သို့ သက်ရောက်၏။ (၂) ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ခြင်းငှါရသော် ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသော မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသော အရိယမဂ်သို့ သက်ရောက်၏၊ မရသော် မသက်ရောက်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောအပ်သော သုတ် အဘိဓမ္မာ ဝိနည်းကို ကြားနာရသော် ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသော မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသော အရိယမဂ့်သို့ သက်ရောက်၏၊ မရသော် မသက်ရောက်။ (၃) ထိုပုဂ္ဂိုလ်သုံးယောက်တို့တွင် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ခြင်းငှါ ရသော် ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသော မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသောအရိယမဂ်သို့ သက်ရောက်၏၊ မရသော် မသက်ရောက်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောအပ်သော သုတ်အဘိဓမ္မာ ဝိနည်းကို ကြားနာခြင်းငှါရသော် ကုသိုလ်တရားတို့၌ မဖောက်မပြန်သော သဘောရှိသော မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသော အရိယမဂ်သို့ သက်ရောက်၏၊ မရသော် မသက်ရောက်။ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အကြောင်းပြု၍ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဟောခြင်းကို ခွင့်ပြုတော်မူအပ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အကြောင်းပြု၍ အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်း တရားကို ဟောအပ်၏၊ သူနာနှင့်တူသောဤပုဂ္ဂိုလ်သုံးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။

2. Who are the three persons that may be likened to a sick person ? There are three kinds of sick persons. Here there is some sick person who, whether or not he gets proper diet or good medicines or an able nurse, fails to recover from his illness. Here again there is some sick person who, whether or not he gets proper diet or good medicines or an able nurse, recovers from his illness. Here again there is some sick person who, getting proper diet or good medicines or an able nurse, recovers from his illness but not without getting those things. For the last class of patients—7.e., those who can recover from a disease if they get proper diet or good medicines or an able nurse, but not without getting them, the Blessed One has prescribed diet (fit for the sick) or medicine (worthy of the sick) or an able nurse (fit for the sick) for them. Other patients are to be attended to because of this class of patients. Like these three sick persons there dwell in this world three types of persons. Which three ? (1) Here a certain person, whether or not he sees the Tathagata and whether or not he listens to the doctrine and the discipline thereof as expounded by the Tathagata, does not enter upon the accepted order (niyama) in things that are good. (2) Here again a certain person, whether or not he sees the Tathagata with his own eyes and whether or not he hears the doctrine and the discipline thereof as expounded by the Tathagata, enters upon the accepted order in things that are good. (3) Here again another person only when he is able to see the Tathagata and to listen to the doctrine and the discipline thereof as expounded by the Tathagata enters upon the accepted order in things that are good, but not otherwise. In the case of the person of the last type—namely, one who enters upon the accepted order in things that are good only when he comes to see the Tathagata and hears the doctrine and discipline imparted by him, but not otherwise— for him has the Blessed One prescribed religious discourse, and because of this person the doctrine should be imparted to others. These are the three men in this world who are comparable to sick men.

၉၅။ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင် တွေ့ထိခံစား၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသော ‘ကာယသက္ခီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ကိုနာမကာယဖြင့် ရရောက်တွေ့ထိ၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း (အမှန်တရားကို) သိမြင်၍အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာကို ကိုယ်တိုင်တွေ့ထိခံစား၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက် မှောက်ပြုသော ‘ကာယသက္ခီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

3. What sort of person is an ‘ eye-witness’ ? Here a person goes on himself experiencing the eight stages of emancipation and, having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be an ‘ eye-witness.’ What sort of person is one who has won vision ? Here a person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Tathagata are perceived by him through insight as well as practised; and having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. ‘This sort of person is said to be one who has won vision. What sort of person is emancipated by faith ? Here a person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Tathagata Division of Human Types by Three 43 are perceived by him through insight as well as practised, and having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed, though not in the same way as in the case of the person who has won vision. This sort of person is said to be one emancipated by faith.

၉၆။ သိမြင်ခြင်းအဆုံးသို့ ရောက်သော ‘ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲဒုက္ခတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သော အတိုင်း သိ၏၊ “ဤတဏှာ ‘လောဘ’ သည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းသိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားအပ်ကုန်သော သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ပညာဖြင့်လည်းကောင်းစွာ မြင်အပ်ကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း (အမှန်တရားကို) သိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သိမြင်ခြင်းအဆုံးသို့ရောက်သော ‘ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၉၇။ သဒ္ဓါကို အမှူးထား၍ လွတ်သော ‘သဒ္ဓါဝိမုတ္တ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာ တော်၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲ ‘ဒုက္ခ’ တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သော အတိုင်း သိ၏၊ “ဤတဏှာ ‘လောဘ’ သည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သော အတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းသိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားအပ်ကုန်သော သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ပညာဖြင့်လည်းကောင်းစွာ မြင်အပ်ကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း (အမှန်တရားကို) သိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်အား အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်သကဲ့သို့ သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်အား မဖြစ်ကုန်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓါကိုအမှူးထား၍ (ကိလေသာမှ) လွတ်သူ ‘သဒ္ဓါဝိမုတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၉၈။ မစင်နှင့်တူသော စကားရှိသော ‘ဂူထဘာဏီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သဘင်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ ပရိသတ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ ဆွေမျိုးတို့၏ အလယ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ အသင်း၏ အလယ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ မင်းမျိုးတို့၏အလယ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ ခေါ်ဆောင်လျက်“အမောင်ယောကျာ်း လာလော့၊ အကြင်အကြောင်းကို သင်သိ၏၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောဆိုလော့”ဟု သက်သေအဖြစ် မေးစစ်အပ်သည်ရှိသော် မသိသည်ကိုလည်း “ငါသိ၏”ဟု ၊ သိသည်ကိုလည်း “ငါမသိ”ဟု ၊ မမြင်သည်ကိုလည်း “ငါမြင်၏”ဟု ၊ မြင်သည်ကိုလည်း “ငါမမြင်”ဟု ဤသို့လျှင် မိမိအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အနည်းငယ်မျှသော လာဘ်တံစိုးအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း သိလျက် ချွတ်ယွင်းသော စကားကို ပြောဆို၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မစင်နှင့်တူသောစကားရှိသော ‘ဂူထဘာဏီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

4. What sort of person is * foul-mouthed’ ? Here a certain person who is a liar, being brought into an assembly, into the midst of a meeting, or into the midst of his relations, or into a congregation, or into the prince’s council, and interrogated as a witness thus :“‘ Come, good man, just tell us what you know (about it)”; he would say, “ I know ” when he does not know, and knowing he would say, “I do not know.” He would say he saw those things which he never saw, and would not say which things he actually witnessed ; thus either for his own sake, or for the sake of others, or for the sake of any least gain to him, he would speak untruth consciously. Such a man is said to be ‘ foul-mouthed.’ What sort of person ts a ‘ flower-speaker ’ ? Here a certain person giving up falsehood refrains from speaking the same and, when he is brought into an assembly, or into the midst of a meeting, or into the midst of his relatives, or into a congregation, or into the prince’s council, interrogated as witness thus: “Come, good man, tell us what you know (about it)”; if he does not know it, he says that he does not know it, if, on the other hand, he knows it, he confesses that he knows, if he has not seen it, he at once says that he has not seen it, but on the contrary if he has seen it, he says what he has seen. Thus neither for his own sake, nor for the sake of others, nor for the sake of any least gain to him would he speak untruth consciously. Such a person is said to be a ‘ flower-speaker.’ What sort of person is ‘ honey-tongued ’ ? Here a certain person speaks those words that are blameless, pleasing to the ear, lovely, appealing to the heart, urbane, coveted by many and fascinating to many. Such a person is Said to be ‘ honey-tongued.’

၉၉။ ပန်းနှင့်တူသော စကားရှိသော ‘ပုပ္ဖဘာဏီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဟုတ်မမှန်စကားပြောဆိုခြင်းကို ပယ်၍ မဟုတ်မမှန်စကားပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ (ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်) သဘင်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ ပရိသတ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ ဆွေမျိုးတို့၏ အလယ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ အသင်း၏ အလယ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း၊ မင်းမျိုးတို့၏အလယ်၌ တည်သော်လည်းကောင်း ခေါ်ဆောင်လျက် “အမောင်ယောကျာ်း လာလော့၊ အကြင်အကြောင်းကို သင်သိ၏၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောဆိုလော့”ဟု သက်သေအဖြစ်မေးစစ်အပ်သည်ရှိသော် မသိသည်ကို လည်း “ငါမသိ”ဟု ၊ သိသည်ကိုလည်း “ငါသိ၏”ဟု ၊ မမြင်သည်ကိုလည်း “ငါမမြင်”ဟု ၊ မြင်သည်ကို လည်း “ငါမြင်၏”ဟု ဤသို့လျှင် မိမိအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးအကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ အနည်းငယ်မျှသောလာဘ်တံစိုးအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း သိလျက် ချွတ်ယွင်းသော စကားကို မပြောဆို၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုပန်းနှင့်တူသော စကားရှိသော ‘ပုပ္ဖဘာဏီ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၀၀။ ပျားနှင့်တူသော စကားရှိသော ‘မဓုဘာဏီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြင်စကားသည် အပြစ်ကင်း၏၊ နားချမ်းသာ၏၊ နှစ်လိုဖွယ်ဖြစ်၏၊ နှလုံးသို့သက်ဝင်၏၊ မြို့ကြီးသူတို့၏ စကားဖြစ်၏၊ လူအများနှစ်သက်၏၊ လူအများမြတ်နိုး၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော စကားကို ပြောဆို၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပျားနှင့်တူသော စကားရှိသော ‘မဓုဘာဏီ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

၁၀၁။ အိုင်းအမာနှင့်တူသော စိတ်ရှိသော ‘အရုကူပမစိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမျက်ထွက်တတ်၏၊ ပင်ပန်းခြင်းများ၏၊ အနည်းငယ်ပင် ပြောဆို စေကာမူငြိကပ်တတ်၏၊ ပြစ်မှားတတ်၏၊ ဖောက်ပြန်တတ်၏၊ ခက်ထန်၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မနှစ်သက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ထင်စွာပြု၏၊ သွေးပြည် ပြည့်သောအိုင်းအမာ အနာဟောင်းသည် ထင်းချောင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိုးခြမ်းကွဲဖြင့်လည်းကောင်းထိခိုက်မိသည်ရှိသော် အတိုင်းထက်အလွန် သွေးပြည် ယိုစီးသကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမျက်ထွက်တတ်၏၊ ပင်ပန်းခြင်းများ၏၊ အနည်းငယ်ပင် ပြောဆိုစေကာမူငြိကပ်တတ်၏၊ ပြစ်မှားတတ်၏၊ ဖောက်ပြန်တတ်၏၊ ခက်ထန်၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ စိတ် ဆိုးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မနှစ်သက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ထင်စွာ ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအိုင်းအမာနှင့် တူသော စိတ်ရှိသော ‘အရုကူပမစိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

5. What sort of person is ‘ cancer-minded’ ? Here a certain person who is angry, full of despair, gets wrathful and enraged and becomes out of sorts and stubborn when something, however little, is spoken to him. He gives vent to his rage, to the spirit of enmity and suspicion. In the same manner as a gangrenous sore, when it is poked with a wooden stick or a stone, discharges putrid matter largely, so also there is a certain person who is angry, full of despair, gets wrathful and enraged and becomes out of sorts and gives vent to his rage, to the spirit of enmity and suspicion at the slightest provocation. What sort of person is ‘ lightning-minded’? ? Here a certain person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. Just as a person, possessed of sight, can see things by the flash of lightning in the darkness of night, so also there is a certain person who truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. What sort of person is diamond-minded ? Here a certain person, on the destruction of his sinful tendencies, lives having come to know and realise sinless emancipation of mind and of insight even in the present existence. Just as there is nothing which cannot be pierced by a diamond, be it a precious or ordinary stone, so also there is a certain person who, on the destruction of his sinful tendencies, lives, etc. Such a person is said to be diamondminded.

၁၀၂။ လျှပ်စစ်နှင့်တူသော စိတ်ရှိသော ‘ဝိဇ္ဇူပမစိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲ ‘ဒုက္ခ’ တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတဏှာ ‘လောဘ’ သည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းသိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ မျက်စိ အမြင်ရှိသော ယောကျာ်းသည် အလွန်မှောင်မိုက်သော ညဥ့်အခါ၌ လျှပ်စစ်ပြက်သဖြင့် အဆင်းရူပါရုံတို့ကို မြင်ရာသကဲ့သို့၊ ဤအတူပင် ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါး သည်ကား ဆင်းရဲ ‘ဒုက္ခ’ တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတဏှာ ‘လောဘ’ သည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို လျှပ်စစ်နှင့်တူသော စိတ်ရှိသော‘ဝိဇ္ဇူပမစိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၀၃။ ဝဇိရစိန်နှင့်တူသော စိတ်ရှိသော ‘ဝဇိရူပမစိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော၊ ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင်ကိုယ်တိုင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏၊ ကျောက်မျက်ရတနာပင်ဖြစ်စေ၊ ကျောက်သား ပင်ဖြစ်စေ ဝဇိရစိန်၏ မဖောက်ထွင်းနိုင်သော တစ်စုံတစ်ခု ဝတ္ထုမည်သည် မရှိသကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင် ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့်အာသဝေါ ကင်းသော၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော၊ ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သောအရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝဇိရ စိန်နှင့်တူသော စိတ်ရှိသော ‘ဝဇိရူပမစိတ္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၀၄။ ပညာမျက်စိ အမြင်မရှိ ‘ကန်း’ သော ‘အန္ဓ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အကြင်သို့သဘောရှိသော (ပညာ) မျက်စိဖြင့် မရဖူးသေးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုမူလည်း ရရာ၏၊ ရပြီးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုမူလည်း တိုးပွါးအောင် ပြုနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသောပညာမျက်စိမျိုးသည် မရှိ၊ အကြင်သို့သဘောရှိသော (ပညာ) မျက်စိဖြင့် ကုသိုလ်အကုသိုလ်တရားတို့ကိုသိနိုင်ရာ၏၊ အပြစ်ရှိမရှိသော တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အယုတ်အမြတ်တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အမည်းအဖြူအဖို့ရှိသော တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော ပညာမျက်စိမျိုးသည်လည်းမရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာမျက်စိ အမြင်မရှိ ‘ကန်း’သော ‘အန္ဓ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

6. What sort of man is blind ? Here a certain person does not possess that sight whereby he can discover and attain that wealth which has not been Division of Human Types by Three 45 whereby he can distinguish good and bad, the blameworthy and the blameless, the superior and the inferior states and the admixture of dark and light qualities. Such a person is said to be blind. What sort of person is * purblind’ ? Here a certain person who has the eye of knowledge whereby he can attain that wealth which he could not attain before and can moreover augment it, does not possess that mental vision whereby he can distinguish between the good and the bad, the blameworthy and the blameless, the superior and the inferior states as well as discover the admixture of dark and light qualities. Such a person is said to be ‘ purblind.’ What sort of person is two-eyed ? Here a person possesses that eye which can help him to bring that wealth which he could not attain before and also to increase it, as well as that insight which makes it possible for him to know the good and the bad, the blameworthy and the blameless, the superior and the inferior states, and the admixture of dark and light qualities. Such a person is said to be two-eyed.

၁၀၅။ ပညာမျက်စိ တစ်ဖက်သာ အမြင်ရှိသော ‘ဧကစက္ခု’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အကြင်သို့သဘောရှိသော (ပညာ) မျက်စိဖြင့် မရဖူးသေးသောစည်းစိမ်ဥစ္စာကိုမူလည်း ရရာ၏၊ ရပြီးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုမူလည်း တိုးတက်အောင် ပြုနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော ပညာမျက်စိမျိုးသည် ရှိ၏၊ အကြင်သို့သဘောရှိသော (ပညာ) မျက်စိဖြင့် ကုသိုလ်အကုသိုလ်တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အပြစ်ရှိ မရှိသော တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အယုတ်အမြတ်တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အမည်းအဖြူအဖို့ရှိသော တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော ပညာမျက်စိမျိုးသည်ကား မရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာမျက်စိ တစ်ဖက်သာ အမြင်ရှိသော ‘ဧကစက္ခု’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

၁၀၆။ ပညာမျက်စိ နှစ်ဖက်အမြင်ရှိသော ‘ဒွိစက္ခု’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အကြင်သို့သဘောရှိသော (ပညာ) မျက်စိဖြင့် မရဖူးသေးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုမူလည်း ရရာ၏၊ ရပြီးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုမူလည်း တိုးတက်အောင် ပြုနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသောပညာမျက်စိမျိုးသည် ရှိ၏၊ အကြင်သို့သဘောရှိသော (ပညာ) မျက်စိဖြင့် ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရားတို့ကိုသိနိုင်ရာ၏၊ အပြစ်ရှိ မရှိသော တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အယုတ်အမြတ်တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ အမည်းအဖြူအဖို့ရှိသော တရားတို့ကို သိနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော ပညာမျက်စိမျိုးသည်လည်းရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာမျက်စိ နှစ်ဖက်အမြင်ရှိသော ‘ဒွိစက္ခု’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၀၇။ မှောက်၍ထားသော အိုးနှင့်တူသော ပညာရှိသော ‘အဝကုဇ္ဇပည’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၏ အထံ၌ တရားနာအံ့သောငှါ ကျောင်းအရံသို့မပြတ်သွား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရဟန်းတို့သည် အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသောတရားကို ဟောကုန်၏၊ (ပွတ်သစ်စ ခရုသင်းအတူ) ဖြူစင်သော မြတ်သော အကျင့်ကိုလည်း ပြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးမသွင်း၊ ထိုနေရာမှ ထသွားသော်လည်း ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးမသွင်း။ ဥပမာသော်ကား မှောက်၍ထားသော အိုး၌ လောင်းထည့်ထားသော ရေသည် စီးဆင်းသကဲ့သို့လည်းကောင်း မတည်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ရဟန်းတို့၏ အထံ၌ တရားနာအံ့သောငှါ ကျောင်းအရံသို့ မပြတ်သွား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရဟန်းတို့သည်အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသော တရားကို ဟောကုန်၏၊ (ပွတ်သစ်စခရုသင်းအတူ) ဖြူစင်သော မြတ်သော အကျင့်ကိုလည်း ပြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်းနှလုံးမသွင်း၊ ထိုနေရာမှ ထသွားသော်လည်း ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးမသွင်း၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မှောက်၍ ထားသော အိုးနှင့်တူသောပညာရှိသော ‘အဝကုဇ္ဇပည’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

7. What sort of person is of * inverted intelligence ’ ? Here a certain person goes to a monastery in order to listen to religious discourse from the monks. The monks give instructions to him in the doctrine that is beneficial at the beginning, beneficial at the middle, and beneficial at the end, and enunciate to him the perfectly pure holy life that is full of meaning, suitably worded and in its fulness and entirety. Seated in that seat, he does not mind the discourse when it was told, nor when it was continued, nor when it was finished; in the same manner, having got up from his seat, he pays no heed to the discourse, neither at the beginning 1. healt Sra One ee GtC seer ot) Ore aba tiomend. Even as when a jar is kept upside down, the water that is poured upon it does not accumulate but streams down, so also there is a certain person who goes to a monastery in order to listen to the religious discourse from the monks, . . . (but) does not heed the discourse. Such a person is said to be of ‘ inverted intelligence.’ What sort of person is of * folded intelligence’ ? Here a certain person goes to a monastery to listen to the religious discourse from the monks. The monks give instructions to him in the doctrine that is beneficial at the beginning, beneficial at the middle, and beneficial at the end, enunciate to him the perfectly pure holy life that is full of meaning, suitably worded and in its fulness and entirety. Seated in that seat he minds the discourse at the beginning, at the middle, and at the end, but he does not do so when he has got up from his seat. Just as a person who has in the fold of a lap of his cloth placed many kinds of food whether sesamum seed or rice, modaka (sweets) and plums, and, when he rises from his seat, they are all scattered through lapse of memory. In the like manner there is a person, etc. Such a person is said to be one of ‘ folded intelligence.’ What sort of person ts of wide intelligence ? Here a certain person goes to a monastery and remains listening to religious discourse, etc. Seated in that seat, he pays heed to the discourse at the beginning, at the middle, and at the end, even when he has left that seat. For example, when a jar is kept upright, the water that may be poured into it persists and does not flow away. Soa certain person goes to a monastery to listen to the religious discourse, etc. Such is the person who is said to be a person of wide intelligence.

၁၀၈။ ခါးပိုက်၌ ထည့်ထားသည့် အရာဝတ္ထုရှိသောသူနှင့်တူသော ပညာရှိသော ‘ဥ စ္ဆင်္ဂပည’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၏ အထံ၌ တရားနာအံ့သောငှါ ကျောင်းအရုံသို့ မပြတ်သွား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရဟန်းတို့သည် အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသော တရားကို ဟောကုန်၏၊ (ပွတ်သစ်စ ခရုသင်းအတူ) ဖြူစင်သောမြတ်သော အကျင့်ကိုလည်း ပြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် ထိုတရားစကား၏အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးသွင်း၏၊ ထိုနေရာမှထသွား သည်ရှိသော်ကား ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်း ကောင်း နှလုံးမသွင်း။ ဥပမာသော်ကား ယောကျာ်း၏ ခါးပိုက်၌ အထူးထူးသော ခဲဖွယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ နှမ်း ဆန်ကတွတ်မုံ့ ဆီးသီးတို့ကိုလည်းကောင်း ထည့်ထားရာ၏၊ ထိုယောကျာ်းသည် ထိုနေရာမှ ထသွားသည်ရှိသော် သတိမေ့လျော့ခြင်းကြောင့် (ထိုဝတ္ထုပစ္စည်းတို့ကို) ဖြန့်ကြဲလေရာသကဲ့သို့၊ ဤအတူသာလျှင်ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၏ အထံ၌ တရားနာအံ့သောငှါ ကျောင်းအရံသို့မပြတ်သွား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရဟန်းတို့သည် အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသောတရားကို ဟောကုန်၏၊ (ပွတ်သစ်စ ခရုသင်းအတူ) ဖြူစင်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ပြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးသွင်း၏၊ ထိုနေရာမှ ထသွားသည်ရှိသော်ကား ထိုတရားစကား၏အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးမသွင်း၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုခါးပိုက်၌ ထည့်ထားသည့် အရာဝတ္ထုရှိသောသူနှင့် တူသော ပညာရှိသော ‘ဥ စ္ဆင်္ဂပည’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၀၉။ လှန်၍ ထားသော အိုးနှင့်တူသည့် ကျယ်ပြန့်သော ပညာရှိသော ‘ပုထုပည’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၏ အထံ၌ တရားနာအံ့သောငှါ ကျောင်းအရံသို့ မပြတ်သွား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရဟန်းတို့သည် အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ သဒ္ဒါနှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသော တရားကိုဟောကုန်၏၊ (ပွတ်သစ်စ ခရုသင်းအတူ) ဖြူစင်သော မြတ်သောအကျင့်ကို ပြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးသွင်း၏၊ ထိုနေရာမှ ထသွားသည်ရှိသော် ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်း နှလုံးသွင်း၏။ ဥပမာသော်ကား လှန်၍ ထားသော အိုး၌ လောင်းထည့်အပ်သော ရေသည် တည်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မယိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ရဟန်းတို့၏ အထံ၌ တရားနာအံ့သောငှါ ကျောင်းအရံသို့ မပြတ်သွား၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရဟန်းတို့သည်အစ၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အလယ်၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အဆုံး၌ ကောင်းခြင်းရှိသော၊ အနက်နှင့်လည်းပြည့်စုံ သော၊ သဒ္ဒါနှင့်လည်းပြည့်စုံသော၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသော တရားကို ဟောကုန်၏၊ (ပွတ်သစ်စ ခရုသင်းအတူ) ဖြူစင်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ပြကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်းကောင်းနှလုံးသွင်း၏၊ ထိုနေရာမှ ထသွား သည်ရှိသော်လည်း ထိုတရားစကား၏ အစကိုလည်းကောင်း၊ အလယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆုံးကိုလည်း ကောင်း နှလုံးသွင်း၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို (လှန်၍ ထားသောအိုးနှင့် တူသည့်) ကျယ်ပြန့်သော ပညာရှိသော ‘ပုထုပည’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၁၀။ ကာမဂုဏ်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဘဝသုံးပါးတို့၌လည်းကောင်း တပ်မက်ခြင်းမကင်းသေးသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပေတည်း၊ ဤနှစ်ယောက်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ကာမဂုဏ်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဘဝသုံးပါးတို့၌လည်းကောင်း တပ်မက်ခြင်းမကင်းသေးသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။

8. What sort of person is not dispassionate as to sense-desires or rebirths ? The stream-attainer as well as the once-returner—these are the people who are not dispassionate as to sense-desires or rebirths. What sort of person is dispassionate in regard to sense-desires but not dispassionate in regard to rebirths ? The never-returner—he is said to be a person who is dispassionate and not dispassionate. Division of Human Types by Three AT What sort of person is dispassionate as to both sense-desires and rebirths ? The Arahant—he is the person who is thus dispassionate.

၁၁၁။ ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်ခြင်းကင်းသည်ဖြစ်၍ ရူပဘဝ အရူပဘဝနှစ်ပါးတို့၌ တပ်ခြင်းမကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ ဤအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်ခြင်းကင်းသည် ဖြစ်၍ ရူပဘဝ အရူပဘဝနှစ်ပါးတို့၌ တပ်မက်ခြင်းမကင်းသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၁၂။ ကာမဂုဏ်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဘဝသုံးပါးတို့၌လည်းကောင်း တပ်မက်ခြင်းကင်းပြီးသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ ဤရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို ကာမဂုဏ်တို့၌လည်းကောင်း၊ ဘဝသုံးပါးတို့၌လည်းကောင်း တပ်မက်ခြင်းကင်းပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၁၃။ ကျောက်၌ ရေးထားသော အက္ခရာနှင့်တူသော ‘ပါသာဏလေခူပမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်ထွက်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုအမျက်သည်ကားရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး ကိန်း၏၊ ကျောက်၌ ရေးထားသော အက္ခရာသည် လေကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရေကြောင့်လည်းကောင်း လျင်စွာ မပျက်စီးဘဲ ကြာမြင့်စွာ တည်သကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်ထွက်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ထိုအမျက်သည်ကား ရှည်မြင့် စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး ကိန်း၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကျောက်၌ ရေးထားသောအက္ခရာနှင့်တူသော ‘ပါသာဏလေခူပမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

9. What sort of person may be compared to a mark on stone ? Here a certain person becomes repeatedly angry and that anger endures for a long time, just as a mark inscribed on a stone is so indelible that it cannot be effaced soon either by wind or by water, but lasts long. So also there is a person, etc. Such is the person who may be compared to a mark on stone. What sort of person may be compared to a mark on earth ? Here a certain person gets angry repeatedly, but this passion does not last for a long time; for instance, a mark on earth disappears quickly either by wind or by water and does not last long; in the same manner there is a certain person, etc. Such is the person who may be compared to a mark drawn on. earth. What sort of person may be compared to a mark on water ? Here a certain person who, even if he is spoken to in a strong and harsh and unpleasant manner, is connected and coherent, and makes himself agreeable. Just as a mark on water disappears quickly and does not last long, so also a certain person, etc. Such is the person who may be compared to a mark on water.

၁၁၄။ မြေ၌ ရေးထားသော အက္ခရာနှင့်တူသော ‘ပထဝိလေခူပမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်ထွက်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုအမျက်သည်ကား ကြာမြင့့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး မကိန်း၊ မြေကြီး၌ ရေးထားသော အက္ခရာသည် လေကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရေကြောင့်လည်းကောင်း လျင်စွာ ကျေပျက်၍ ကြာမြင့်စွာ မတည်သကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင်ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်ထွက်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုအမျက်သည်ကားကြာမြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး မကိန်း၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မြေ၌ ရေးထားသော အက္ခရာနှင့်တူသော‘ပထဝိလေခူပမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၁၅။ ရေ၌ ရေးသားသော အက္ခရာနှင့်တူသော ‘ဥဒကလေခူပမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလွန်ခက်ထန်သော စကားဖြင့် ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ကြမ်း ကြုတ်သော စကားဖြင့် ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ မနှစ်လိုဖွယ်သောစကားဖြင့်ပြောဆိုသော်လည်း ကောင်း ရောနှောသည်သာလျှင်တည်း၊ ဆက်စပ်သည်သာလျှင်တည်း၊ ညီညွတ်သည်သာလျှင်တည်း၊ ရေပြင်၌ ရေးသားသော အက္ခရာသည် လျင်စွာ ပျက်စီး၍ မြဲမြံစွာမတည်သကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလွန်ခက်ထန်သောစကားဖြင့်ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ကြမ်း ကြုတ်သောစကားဖြင့် ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ မနှစ်လိုဖွယ်သောစကားဖြင့် ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း ရောနှောသည်သာလျှင်တည်း၊ ဆက်စပ်သည်သာလျှင်တည်း၊ ညီညွတ်သည်သာလျှင်တည်း၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ရေ၌ ရေးသားသောအက္ခရာနှင့်တူသော ‘ဥဒကလေခူပမ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၁၆။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ပိုက်ဆံလျော်ချည် ပုဆိုးသုံးထည်နှင့် တူသော သုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်နည်း၊ (ထိုစကားရပ်၌ ) ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးတို့သည် သုံးထည်ရှိကုန်၏၊ အသစ်ဖြစ်သော ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည်လည်း အဆင်းလည်းမလှ၊ ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့လည်း ရှိ၏၊ အဖိုးလည်း အနည်းငယ်သာ ထိုက်၏၊ အလယ်အလတ် (တစ်ပတ်နွမ်း) ဖြစ်သော ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည်လည်း အဆင်းမလှ၊ ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့လည်း ရှိ၏၊ အဖိုးလည်း အနည်းငယ်သာ ထိုက်၏၊ ဟောင်းနွမ်းသော ပိုက်ဆံလျော် ချည်ပုဆိုးသည်လည်း အဆင်းလည်း မလှ၊ ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့လည်း ရှိ၏၊ အဖိုးလည်း အနည်းငယ်သာ ထိုက်၏၊ ဟောင်းနွမ်းသော ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးစုတ်ကို လက်နှီးစုတ်အဖြစ်ကိုသော်လည်း ပြုကုန်၏၊ အမှိုက်ပုံ၌ သော်လည်း စွန့်ပစ်ကုန်၏။ ဤအတူပင်လျှင် ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုး သုံးထည်နှင့်တူသော ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ သုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ သီတင်းငယ်ဖြစ်သော ရဟန်းသည်အကယ်၍ သီလမရှိမူ၍ ယုတ်မာသော အကျင့်ရှိသည်ဖြစ်ခဲ့မူ ဤသီလမရှိခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဆင်းမလှခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည် အဆင်းမလှသကဲ့သို့၊ ဤသီလမရှိသော ရဟန်းကို ထိုအဆင်းမလှသော ပိုက်ဆံလျော်ချည် ပုဆိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့သည်ကား ထိုသီလမရှိသော ရဟန်းအား မှီဝဲကုန်၏၊ ဆည်းကပ်ကုန်၏၊ ချဥ်းကပ်ကုန်၏၊ ထိုသီလမရှိသော ရဟန်း၏ အယူသို့ အတုလိုက်ကုန်၏၊ ထိုသူတို့အား ထိုမှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်းသည် ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး မပွါးစီးခြင်းငှါ ဆင်းရဲခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ဤမပွါးစီးခြင်း ဆင်းရဲခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ရှိခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည် ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ရှိသကဲ့သို့၊ ရဟန်းကို ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ရှိသော ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့၏ ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း သူနာ၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော ဆေးအသုံးအဆောင်ကိုထိုရဟန်း သည် အလှူခံ၏၊ ထိုသူတို့အား ထိုအလှူသည် အကျိုးလည်း မကြီး၊ အာနိသင်လည်း မရှိ၊ ဤအကျိုး မကြီးခြင်း, အာနိသင်မရှိခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဖိုးမထိုက်တန်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုး သည် အဖိုးမထိုက်တန်သကဲ့သို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုအဖိုးမထိုက်တန်သောပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးနှင့် တူ သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ သီတင်းအလတ်ဖြစ်သော ရဟန်းသည်လည်း အကယ်၍ သီလမရှိ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသည် ဖြစ်ခဲ့မူ။ပ။ သီတင်းကြီးဖြစ်သော ရဟန်းသည်လည်း အကယ်၍ သီလမရှိ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ သည်ဖြစ်ခဲ့မူဤသီလမရှိခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဆင်းမလှခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည်အဆင်းမလှသကဲ့သို့၊ ထိုသီလမရှိသော ရဟန်းကို ထိုအဆင်းမလှသော ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးနှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့သည် ထိုသီလမရှိသော ရဟန်းအား မှီဝဲကုန်၏၊ ဆည်းကပ်ကုန်၏၊ ချဥ်းကပ်ကုန်၏၊ ထိုရဟန်း၏ အယူသို့ အတုလိုက်ခြင်းသို့လည်း ရောက်ကုန်၏၊ ထိုသူတို့အား ထိုမှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်းသည် ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး မပွါးစီးခြင်းငှါ, ဆင်းရဲခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ဤမပွါးစီးခြင်း, ဆင်းရဲခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ရှိခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည် ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ရှိသကဲ့သို့၊ ဤရဟန်းကို ကြမ်းတမ်းသော အတွေ့ရှိသော ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့၏ ဆွမ်း, သင်္ကန်း, ကျောင်း, သူနာ၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော ဆေးအသုံးအဆောင်ကို ထိုရဟန်းသည် အလှူခံ၏၊ ထိုသူအား ထိုအလှူသည်အကျိုးလည်း မကြီး၊ အာနိသင်လည်း မရှိ၊ ဤအကျိုးမကြီးခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဖိုးမထိုက်တန်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသည် အဖိုးမထိုက်တန်သကဲ့သို့၊ ဤရဟန်းကို ထိုအဖိုး မထိုက်တန်သောပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ဤသို့သဘောရှိသော သီတင်းကြီးရဟန်းသည် အကယ်၍ သံဃာ၏ အလယ်၌ ပြောဆိုခဲ့မူ ရဟန်းတို့သည် “မလိမ္မာသော သင်သူမိုက်၏ပြောဆိုခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ သင်ကဲ့သို့သော သူသည်ပြောဆိုထိုက်သည်ဟူ၍ မှတ်ထင်အောက်မေ့ဘိသေး၏”ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏၊ အကြင် သို့သဘောရှိသောစကားကို ပြောဆိုအပ်သည်ရှိသော် တံမြက်ချေးပုံ၌ ထိုပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးကို စွန့်ပစ်သကဲ့သို့၊ သံဃာသည် ထိုသီတင်းကြီးရဟန်းကို နှင်ထုတ်၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော နှင်ထုတ်ကြောင်းစကားကို ထိုသီတင်းကြီးရဟန်းသည် အမျက်ထွက်သည် နှလုံးမသာယာသည် ဖြစ်၍ ပြောဆို၏၊ ပိုက်ဆံလျော်ချည်ပုဆိုးသုံးထည်နှင့်တူသော သုံးယောက်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။

10. What are the three types of persons comparable to three kinds of hempen cloth ? There are three kinds of hempen cloth: One, although new, is of bad colour, of rough texture and cheap. Another is of bad colour, rough to the touch and cheap. (The last one) which is tattered cloth, of bad colour, coarse to the touch and cheap; they use this tattered hempen cloth to cleanse the rice-boiling pot, or throw it away into the rubbishheap. In the same manner there exist among the monks three types of people comparable to these hempen cloths. What are the three ? If a certain young Buddhist monk happens to be immoral and wicked, this is due to his want of grace. Just as a hempen cloth is of bad colour, so also is this person. Those who serve him, respect him, worship him, come to hold his views, which turn out to be harmful and a cause of suffering for them for along time. This is due to his coarseness. Just as a hempen cloth is rough to the touch, so also is this person. There does not arise any great benefit or great advantage to those from whom he accepts clothing, food, bed, seat, clinical requisites and medicines—this is owing to the little worth of the person. Just as a hempen cloth is of little value, so also is this person. If a middle-aged monk or, again, if a senior monk happens to be immoral and wicked, this is because of his want of grace. Just as a hempen cloth is of bad colour, so also is this person. Those who serve him, respect him, worship him, come to hold his views: this turns out to be harmful and a cause of suffering for them for a long time. This is due to his coarseness. Just as a hempen cloth is rough to the touch so also is this person. There does not arise any oreat benefit or great advantage to those from whom such a person accepts clothing, food, bed, seat, clinical requisites and medicines. ‘This is due to the little worth of the person. Just as that piece of cloth is of little value, so also is this person. If such a middle-aged or elder monk speaks in the assembly, the bhikkhus will remark thus: ‘‘ What is the good of your speaking, fool and inexperienced as you are, that you consider that you should speak ?”” He gets angry and becomes displeased and gives out such words whereby the assembly of monks ousts him in the same manner as a piece of hempen cloth is thrown on to arubbish-heap. These are the three types of persons who live and have their being among the bhikkhus, that are comparable to a piece of hempen cloth.

၁၁၇။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသုံးထည်နှင့် တူသည့်သုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ် တို့သည်အဘယ်တို့နည်း၊ ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးတို့သည် သုံးထည်ရှိကုန်၏၊ အသစ်ဖြစ်သော ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသည် အဆင်းလည်း လှ၏၊ အတွေ့လည်း ကောင်း၏၊ အဖိုးလည်း ထိုက်တန်၏၊ အလယ်အလတ် (တစ်ပတ်နွမ်း) ဖြစ်သော ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသည်လည်း အဆင်းလည်း လှ၏၊ အတွေ့လည်းကောင်း၏၊ အဖိုးလည်း ထိုက်၏၊ ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြေ့သော ကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးသည်လည်းအဆင်းလည်း လှ၏၊ အတွေ့လည်း ကောင်း၏၊ အဖိုးလည်း ထိုက်၏။ ဟောင်းနွမ်းသော်လည်းကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးကိုကား ရတနာထုပ်ရန်အလို့ငှါ သော်လည်း အသုံးပြုကုန်၏၊ ဟောင်းနွမ်းသောပုဆိုးကို နံ့သာကြုတ်ထဲ၌ သော်လည်း ထည့်ထား၏။ ဤအတူပင်လျှင် ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးနှင့် တူသည့်သုံးယောက်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ သုံးယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ သီတင်းငယ်ဖြစ်သော ရဟန်းသည်လည်း အကယ်၍ သီလလည်းရှိ၊ ကောင်းသောအကျင့်လည်းရှိသည် ဖြစ်ခဲ့မူ ဤသီလရှိခြင်းသည်ထိုရဟန်း၏ အဆင်းလှခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးသည် အဆင်းလှသကဲ့သို့၊ ဤသီလရှိသောရဟန်းကို ထိုအဆင်းလှသော ကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့သည်ကား ထိုရဟန်းအား မှီဝဲကုန်၏၊ ဆည်းကပ်ကုန်၏၊ ချဥ်းကပ်ကုန်၏၊ ထိုရဟန်း၏ အယူသို့အတုလိုက်ကုန်၏၊ ထိုသူတို့အား ထိုမှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်းသည် ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး ပွါးစီးခြင်းငှါ ချမ်းသာခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ဤပွါးစီးခြင်း ချမ်းသာခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အတွေ့ကောင်းခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသည် အတွေ့ကောင်းသကဲ့သို့ ဤရဟန်းကို ထိုအတွေ့ကောင်းသော ကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့၏ ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း သူနာ၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော ဆေးအသုံးအဆောင်ကို ထိုရဟန်းသည် အလှူခံ၏၊ ထိုသူတို့အား ထိုအလှူသည်အကျိုးလည်း ကြီး၏၊ အာနိသင်လည်း ရှိ၏၊ ဤအကျိုးအာနိသင်ရှိခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဖိုးထိုက်တန်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသည် အဖိုးထိုက်တန်သကဲ့သို့၊ ဤရဟန်းကို ထိုအဖိုးထိုက်တန်သော ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ သီတင်းအလတ်ဖြစ်သော ရဟန်းသည်လည်း အကယ်၍ သီလရှိ၍ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသည်ဖြစ်ခဲ့မူ။ပ။ သီတင်းကြီးဖြစ်သော ရဟန်းသည်လည်း အကယ်၍ သီလရှိလျက် ကောင်းသော အကျင့်ရှိသည်ဖြစ်ခဲ့မူ ဤသီလရှိခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဆင်းလှခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးသည်အဆင်းလှသကဲ့သို့၊ သီလရှိသော ရဟန်းကို ထိုအဆင်းလှသော ကာသိတိုင်းဖြစ် ပုဆိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့သည်ကား ထိုရဟန်းအား မှီဝဲကုန်၏၊ ဆည်းကပ်ကုန်၏၊ ချဥ်းကပ်ကုန်၏၊ ထိုရဟန်း၏ အယူသို့ အတုလိုက်ကုန်၏၊ ထိုသူတို့အား ထိုမှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်းသည်ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး ပွါးစီးခြင်းငှါ, ချမ်းသာခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ဤပွါးစီးခြင်း, ချမ်းသာခြင်းသည်ထိုရဟန်း၏ အတွေ့ကောင်းခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသည် အတွေ့ကောင်းသကဲ့သို့၊ ဤရဟန်းကို ထိုအတွေ့ ကောင်းသော ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ အကြင်သူတို့၏ ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း သူနာ၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော ဆေး အသုံးအဆောင်ကိုထိုရဟန်းသည် အလှူခံ၏၊ ထိုသူတို့ အား ထိုအလှူသည် အကျိုးလည်း ကြီး၏၊ အာနိသင်လည်း ရှိ၏၊ ဤအကျိုးအာနိသင်ရှိခြင်းသည် ထိုရဟန်း၏ အဖိုးထိုက်တန်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးသည်အဖိုးထိုက်တန်သကဲ့သို့၊ ဤရဟန်း ကို ထိုအဖိုးထိုက်တန်သော ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးနှင့် တူသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ဤသို့သဘောရှိသော သီတင်းကြီးရဟန်းသည် အကယ်၍ သံဃာ၏ အလယ်၌ ပြောဆိုခဲ့မူ ရဟန်းတို့သည် “အသျှင်တို့ အသံမပြု ကြကုန်လင့်၊ မထေရ်ရဟန်းသည် သုတ် အဘိဓမ္မာကိုလည်းကောင်း၊ ဝိနည်းကိုလည်းကောင်း ဟောနေ၏”ဟု ပြောဆိုကုန်၏၊ ထိုသီတင်းကြီးရဟန်း၏ ထိုတရားစကားသည်ထိုကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးကို နံ့သာကြုတ်ထဲ၌ ထည့်သွင်းသိုမှီး၍ ထားထိုက်သကဲ့သို့ မှတ်သားဆောင်ထားထိုက်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ ကာသိတိုင်းဖြစ်ပုဆိုးနှင့်တူသော သုံးယောက်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။

11. What are the three types of persons comparable to Benares cloth ? There are three kinds of Benares cloth—one brand-new, beautifully coloured, smooth to the touch and valuable; another cloth is neither new nor old but of fine colour Division of Human Types by Three 49 and smooth to the touch and of much value; another is worn out yet beautiful in colour and pleasant to the touch. They use the worn Benares cloth for enwrapping jewellery, or they throw it into the perfumed chest. In the same manner there exist among the monks three types of persons comparable to Benares cloth, and which are the three? Ifa new Buddhist monk happens to be virtuous and lovely, it is as beauty of colour in him.’ Just as Benares cloth is beautifully coloured, so is this person. Those who serve him, respect him, worship him, entertain the same views with him, this will be for their good and happiness for a long time. This is owing to the pleasure of contact with him. Just as a Benares cloth is pleasant to the touch, in the same way should this person be figured. It comes to be of good consequence and great advantage to those from whom he accepts clothing, food, bed, seat, clinical requisites and medicines. This is owing to the great worth of the person. Just as Benares cloth is valuable so also is this person. (Next,) if a middle-aged monk, and (lastly,) if an elderly monk happens to be virtuous and good natured, this is because of his virtue. Just as a Benares cloth is of beautiful colour so also is this person. Those who either serve him, respect him, worship him, entertain the same views as he, this will long be for their good and happiness. This is owing to the pleasure of contact with him. Just as a Benares cloth is pleasant to the touch, so also this person is amiable in disposition. It comes to be of great benefit and advantage to those from whom such a person accepts clothing, food, bed and seat, clinical requisites and medicines. ‘This is due to the great worth of the person. Just as Benares cloth is of considerable value, so also is this person. If such a senior monk happens to say something in an assembly of monks, then the monks would address the assembly thus: ‘“ Let the venerable brethren make less noise, this monk is speaking about the doctrine and the discipline,” and his words will be laid to heart just in the same way as Benares cloth is deposited in the perfumed chest. These are the three types of persons present among the bhikkhus who are comparable to Benares cloth.

၁၁၈။ နှိုင်းဆရန် လွယ်ကူသော ‘သုပ္ပမေယျ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် စိတ်ပျံ့လွင့်၏၊ တက်ကြွ၏၊ လျှပ်ပေါ်၏၊ နှုတ်ကြမ်း၏၊ ပရမ်းပတာပြောဆို၏၊ သတိလွတ်၏၊ ပညာအဆင်အခြင် ကင်း၏၊ တည်ကြည်ခြင်း ကင်း၏၊ စိတ်တုန်လှုပ်၏၊ ပေါ်လွင်ထင်ရှားသောဣန္ဒြေရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နှိုင်းဆရန် လွယ်ကူသော ‘သုပ္ပမေယျ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

12. What sort of person is one to be easily measured ? Here is a certain person who is haughty, insolent, fickle, garrulous, irrelevant in speech, having the memory confused, unmindful, of unsettled and erring mind with his senses out of hand. Such a person is one who may be easily measured. What sort of person is one hard to be measured ? Here is a certain person who is not haughty, not insolent, not fickle, not garrulous, not irrelevant in speech, having the memory collected, mindful, composed and concentrated in mind and his senses controlled. Such a person is one who is hard to be measured. What sort of person cannot be measured ? Here is a certain person who on the wearing out of the sinful tendencies, devoid of these, having by himself come to know and realise even in this life emancipation of mind and of insight, lives in attainment thereof. Such a person is one who cannot be measured.

၁၁၉။ နှိုင်းဆရန် ခဲယ ဥ်းသော ‘ဒုပ္ပမေယျ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းကင်း၏၊ တက်ကြွခြင်းကင်း၏၊ လျှပ်ပေါ်ခြင်းကင်း၏၊ နှုတ်ကြမ်းခြင်း ကင်း၏၊ ပရမ်းပတာပြောခြင်းကင်း၏၊ ထင်သော သတိရှိ၏၊ ပညာအဆင်အခြင်ရှိ၏၊ စိတ်တည်ကြည်၏၊ စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်း ကင်း၏၊ စောင့်စည်းသော ဣန္ဒြေရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နှိုင်းဆရန် ခဲယဥ်းသော‘ဒုပ္ပမေယျ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၂၀။ မနှိုင်းဆနိုင်သော ‘အပ္ပမေယျ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော၊ စိတ်ဖြင့် ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော၊ ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မနှိုင်းဆနိုင်သော ‘အပ္ပမေယျ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၂၁။ မမှီဝဲအပ် မဆည်းကပ်အပ် မချဥ်းကပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကျင့်သီလဖြင့်၊ သမာဓိဖြင့်၊ ပညာဖြင့် ယုတ်ညံ့၏၊ သနားခြင်းးစောင့်ရှောက်ခြင်းမှတစ်ပါး ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မမှီဝဲအပ်၊ မဆည်းကပ်အပ်၊ မချဥ်းကပ်အပ်။

13. What sort of person should not be served or respected or waited upon ? Here a certain person happens to be inferior in respect of morals, concentration, and insight. Such a person should not be served, nor respected, nor waited upon except out of compassion. What sort of person is to be served, respected, or waited upon ? Here a certain person happens to be quite an equal in respect of morals, concentration, and insight. Such a person is to be served, etc.; and for what reason? ‘‘ Because of the common possession of virtue there will be virtuous discourse between us and that will be to our benefit and that will be conducive to our advance; and because of the common possession of concentration there will also be virtuous discourse on concentration; that will be to our benefit and will be conducive to our advance. And lastly, because of the Division of Human Types by Three 51 common possession of insight, there will be virtuous discourse between us on insight—that will be to our benefit and it will be conducive to our advance.” And it is for this reason that such a person ought to be served, cultivated, waited upon. What sort of person having been honoured, revered, is to be served, cultivated, waited upon ? Here a certain person happens to be greater (than we are) in respect of virtue, concentration, insight. Such a person is to be honoured, served, waited upon. Why? “ Because I shall fulfil the body of those precepts which are unfulfilled or I shall learn such and such precepts that I have fulfilled. Or I shall fulfil the branches of concentration which are unfulfilled, or I shall learn this and that branch by insight which I have fulfilled; lastly, because I shall do likewise as to the cultivation of insight.” Therefore such a person, having been honoured, revered, should be served, cultivated, and waited upon.

၁၂၂။ မှီဝဲအပ် ဆည်းကပ်အပ် ချဥ်းကပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကျင့်သီလဖြင့်၊ သမာဓိဖြင့်၊ ပညာဖြင့် တူမျှ၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီဝဲ အပ်၏၊ ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ချဥ်းကပ်အပ်၏။ ထိုသို့ မှီဝဲအပ် မှီဝဲထိုက်သည်၏အဖြစ်သည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ သီလသီတင်းတူညီသော အဖြစ်သို့ရောက်သော သူတော်ကောင်းတို့၏ သီလစကားသည် ငါတို့အတွက် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသီလစကားသည်ကားငါတို့အတွက် ချမ်းသာသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသီလစကားသည် ငါတို့အတွက် မထိပါးသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ သမာဓိတူညီသောအဖြစ်သို့ ရောက်သော သူတော်ကောင်းတို့၏ သမာဓိစကားသည် ငါတို့ အတွက်ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသမာဓိ စကားသည်ကား ငါတို့အတွက် ချမ်းသာသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုသမာဓိစကားသည်ကား ငါတို့အတွက် မထိပါးသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ပညာတူညီသော အဖြစ်သို့ရောက်သောသူတော်ကောင်းတို့၏ ပညာစကားသည် ငါတို့အတွက် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုပညာစကားသည်ကား ငါတို့အတွက်ချမ်းသာသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုပညာစကားသည် ငါတို့အတွက် မထိပါးသည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့်ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ချဥ်းကပ်အပ်၏။

၁၂၃။ အရိုအသေ အလေးအမြတ်ပြု၍ မှီဝဲအပ် ဆည်းကပ်အပ် ချဥ်းကပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကျင့်သီလဖြင့် သမာဓိဖြင့် ပညာဖြင့် လွန်ကဲ၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ်ပြု၍ မှီဝဲအပ် ဆည်းကပ်အပ် ချဥ်းကပ်အပ်၏။ ထိုသို့ မှီဝဲအပ် မှီဝဲထိုက်သည်၏အဖြစ်သည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ မဖြည့်ကျင့်ရသေးသော သီလအစုကိုလည်း ငါဖြည့်ကျင့်အံ့၊ ဖြည့်ကျင့်ပြီးသော သီလအစုကို ထိုထိုအရာ၌ ပညာဖြင့် ငါချီးမြှောက်အံ့၊ မဖြည့်ကျင့်ရသေးသော သမာဓိအစုကိုလည်း ငါဖြည့်ကျင့်အံ့၊ ဖြည့်ကျင့်ပြီးသော သမာဓိအစုကိုလည်းထိုထိုအရာ၌ ပညာဖြင့် ငါချီးမြှောက်အံ့၊ မဖြည့်ကျင့်ရသေးသော ပညာအစုကိုလည်း ငါဖြည့်ကျင့်အံ့၊ ဖြည့်ကျင့်ပြီးသော ပညာအစုကိုလည်း ထိုထိုအရာ၌ ပညာဖြင့် ငါချီးမြှောက်အံ့ဟု (ဆိုသောကြောင့်တည်း)၊ ထို့ကြောင့် ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ်ပြု၍ မှီဝဲအပ်၏၊ ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ချဥ်းကပ်အပ်၏။

၁၂၄။ စက်ဆုပ်အပ် မမှီဝဲအပ် မဆည်းကပ်အပ် မချဥ်းကပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလမရှိ၊ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ မစင်ကြယ်ယုံမှားဖွယ်အကျင့်ရှိ၏၊ ဖုံးလွှမ်းအပ်သော အမှုရှိ၏၊ ရဟန်းမဟုတ်ဘဲလျက် ငါရဟန်းဟု ဝန်ခံ၏၊ မြတ်သောအကျင့်မရှိဘဲလျက် မြတ်သော အကျင့်ရှိသည်ဟု ဝန်ခံ၏၊ အတွင်းပုပ်၏၊ ကိလေသာဖြင့် စိုစွတ်၏၊ အမှိုက်ရေကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို စက်ဆုပ်အပ်၊ မမှီဝဲအပ်၊ မဆည်းကပ်အပ်၊ မချဥ်းကပ်အပ်။ ထိုသို့ မမှီဝဲအပ် မမှီဝဲထိုက်သည်၏အဖြစ်သည်ကား အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အယူသို့ အကယ်၍ အစဥ်မလိုက်မပါစေကာမူ “ဤပုဂ္ဂိုလ်ကား မကောင်းသောမိတ်ဆွေရှိ၏၊ မကောင်းသော အဖော်သဟဲရှိ၏၊ မကောင်းသော အပေါင်းအဖော်၌ ညွတ်ကိုင်း၏”ဟု ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ မကောင်းသော သတင်းသည် ပျံ့နှံ့၍ ထွက်၏၊ ဥပမာသော်ကား မစင်ဖြင့်လူးသော မြွေသည်အကယ်၍ မကိုက်စေကာမူ မိမိသို့ ချဥ်းကပ်သော သူကို မစင်ဖြင့် လူးစေသကဲ့သို့ ဤအတူပင် ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို အယူသို့ အကယ်၍ အစဥ်မလိုက်ပါစေကာမူ “ဤပုဂ္ဂိုလ်ကား မကောင်းသောမိတ်ဆွေရှိ၏၊ မကောင်းသော အဖော်သဟဲရှိ၏၊ မကောင်းသော အပေါင်းအဖော်၌ ညွတ်ကိုင်း၏”ဟု ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ မကောင်းသော သတင်းသည် ပျံ့နှံ့၍တက်၏၊ ထို့ကြောင့် ဤကဲ့သို့ သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို စက်ဆုပ်အပ်၏၊ မမှီဝဲအပ်၊ မဆည်းကပ်အပ်၊ မချဥ်းကပ်အပ်။

14. What sort of person is to be abhorred, not to be served, not to be cultivated, not to be waited upon ? Here a certain person happens to be immoral, wicked, of impure habits and conduct, doer of deeds which are concealed; unworthy of being a monk, he passes for a monk; not leading a holy life, he passes for one who leads a holy life; corrupt within, filled with sinful desires, he is one in whom foulness has accumulated. Such a person should be abhorred, not served, nor respected nor waited upon. What is the reason ? Kven though such a person does not entertain a heretical view, still his notoriety spreads; this person is a friend of the sinner, an associate of the sinner and is entangled with the sinner. Just as a serpent falling into filth, although it will not bite, will be besmeared with it, in the same way even though such a person does not entertain heretical views, etc. Such a person should be abhorred, not served, not cultivated, not waited upon. What sort of person is to be treated with indifference, not served, not cultivated, not waited upon ? Here a certain person who is wrathful and irascible, who, if anything, however little, is said, at once becomes displeased, angry, out of sorts. stubborn, and gives vent to anger, enmity, and discontent. Just as a gangrenous sore when poked by means of a wooden stick or stone discharges putrid matter largely, so also there is such a person as that. Just as an ember of tinduka when poked by means of a stick or stone makes a hissing noise, so also there is such a person as that. Just as a pit full of filth when churned by means of a stick or stone gives out an exceedingly bad odour, so also there is such a person as that. Such a person is to be treated with indifference, etc., and for what reason? ‘“* Because, out of anger he may speak ill of me, ridicule me, and do me some harm.” Therefore such a person is to be treated with indifference, not to be served, not cultivated, not waited upon. What sort of person is to be served, cultivated, waited upon? Here a certain person happens to be virtuous and of lovely disposition. Such a person is to be served, cultivated, waited upon; and for what reason ? Even if such a person happens to entertain a heretical view, still a good fame will be abroad that such a person is the friend, the associate, of lovely persons, is entangled with them. Therefore, such a person should be served, cultivated, waited upon.

၁၂၅။ လျစ်လျူရှုအပ် မမှီဝဲအပ် မဆည်းကပ်အပ် မချဥ်းကပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမျက်ထွက်တတ်၏၊ ပင်ပန်းခြင်းများ၏၊ အနည်းငယ်ပင်ပြောဆိုစေကာမူလည်း ငြိကပ်တတ်၏၊ ပြစ်မှားတတ်၏၊ ဖောက်ပြန်တတ်၏၊ ခက်မာကြမ်းတမ်း၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မနှစ်သက်ဖွယ်အခြင်းအရာကိုလည်းကောင်း ထင်စွာပြုတတ်၏၊ ဥပမာသော်ကား (သွေးပြည်ပြည့်သော) အိုင်းအမာအနာဟောင်းသည် ထင်းချောင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိုးခြမ်းကွဲဖြင့်လည်းကောင်း ထိခိုက်မိသည်ရှိသော် အတိုင်းထက်အလွန်သွေးပြည်ယိုစီးသကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမျက်ထွက်တတ်၏၊ ပင်ပန်းခြင်းများ၏၊ အနည်းငယ်ပင် ပြောဆိုစေကာမူလည်း ငြိကပ်တတ်၊ ပြစ်မှားတတ်၏၊ ဖောက်ပြန်တတ်၏၊ ခက်မာကြမ်းတမ်း၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မနှစ်သက်ဖွယ်အခြင်းအရာကိုလည်းကောင်း ထင်စွာပြုတတ်၏။ ဥပမာတစ်နည်းသော်ကား တည်သားထင်းမီးစသည် ထင်းချောင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိုးခြမ်းကွဲဖြင့်လည်းကောင်း ထိခိုက်သည်ရှိသော် အတိုင်းထက်အလွန် ဖျစ်ဖျစ်မည်သကဲ့သို့၊ တဖျစ်ဖျစ်မည်သကဲ့သို့၊ ဤအတူပင်လျှင် ဤလောက၌ ။ပ။ ထင်စွာပြုတတ်၏။ ဥပမာတစ်နည်းသော်ကား မစင်တွင်းကိုထင်းချောင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိုးခြမ်းကွဲဖြင့် လည်းကောင်း ပုတ်ခတ်အပ်သည်ရှိသော် အတိုင်းထက်အလွန်မကောင်းသော အနံ့သည် ထွက်သကဲ့သို့၊ ဤအတူပင် ဤလောက၌ ။ပ။ ထင်စွာပြုတတ်၏။ ဤကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လျစ်လျူရှုအပ်၏၊ မမှီဝဲအပ်၊ မဆည်းကပ်အပ်၊ မချဥ်းကပ်အပ်။ ထိုမမှီဝဲအပ်သည်၏အဖြစ်သည် အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူကား- ငါ့ကို ဆဲမူလည်း ဆဲရာ၏၊ ရေရွတ်မူလည်း ရေရွတ်ရာ၏၊ ငါ၏ အကျိုးမဲ့ကို ပြုမူလည်း ပြုရာ၏၊ ထို့ကြောင့် ဤသို့ သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လျစ်လျူရှုအပ်၏၊ မမှီဝဲအပ်၊ မဆည်းကပ်အပ်၊ မချဥ်းကပ်အပ်။

၁၂၆။ မှီဝဲအပ် ဆည်းကပ်အပ် ချဥ်းကပ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်လည်း ရှိ၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမှီဝဲအပ်၏၊ ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ချဥ်းကပ်အပ်၏။ ထိုသို့ မှီဝဲအပ်သည်၏အဖြစ်သည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊ ဤသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အယူကို အစဥ်လိုက်ခြင်းသို့ အကယ်၍ မရောက်ငြားသော်လည်း “ဤသူကား ကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိ၏၊ ကောင်းသော အဖော်သဟဲရှိ၏၊ ကောင်းသော အပေါင်းအဖော်၌ ညွတ်ကိုင်း၏”ဟု ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ကောင်းသော သတင်းသည် ပျံ့နှံ့၍ တက်၏၊ ထို့ကြောင့် ဤကဲ့သို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ချဥ်းကပ်အပ်၏။

၁၂၇။ သီလအကျင့်တို့၌ ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ သမာဓိ၌ အတိုင်းအရှည်ကို ပြုလေ့ရှိသောပညာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို ပြုလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်နှင့်သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပေတည်း၊ ဤသောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သီလအကျင့်တို့၌ ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ သမာဓိ၌ အတိုင်းအရှည်ကို ပြုလေ့ရှိသော ပညာ၌ အတိုင်း အရှည်ကိုပြုလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။

15. What sort of person is he who fulfils the moral laws but incompletely practises concentration and insight ? The stream-attainer as also the once-returner—these are the persons who fulfil the moral laws, but incompletely practise concentration and insight. Dwision of Human Types by Three 53 What sort of person is he who fulfils the moral laws and completes the practices of concentration, but incompletely practases insight ? The never-returner—such is the person who fulfils the moral laws and completes the practice of concentration, but incompletely practises insight. What sort of person is he who fulfiis the moral laws and completes the practice of concentration and also that of ensight ? The Arahant—such is the person who fulfils the moral laws and completes those practices.

၁၂၈။ သီလတို့၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော သမာဓိ၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ပညာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို ပြုလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ပေတည်း၊ ဤအနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်ကို သီလ၌ ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော သမာဓိ၌ ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ပညာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို ပြုလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၂၉။ သီလတို့၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော သမာဓိ၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသောပညာ၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ပေတည်း၊ ဤရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို သီလတို့၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော သမာဓိ၌လည်း ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော ပညာ၌ ပြည့်စုံအောင် ပြုလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၃၀။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ သုံးယောက်သော ဆရာတို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ ဆရာတို့သည်သုံးယောက် ရှိကုန်၏၊ ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍သိခြင်းကို ပညတ်၏၊ ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကို မပညတ်၊ ဝေဒနာတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍သိခြင်းကို မပညတ်။ ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည်ကား ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ဝေဒနာတရားတို့ကိုပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုကား မပညတ်။ ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည်ကား ကာမဂုဏ်တရားတို့ကိုပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ဝေဒနာတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏။ ထိုဆရာသုံးယောက်တို့တွင် အကြင်ဆရာသည် ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကို ပညတ်၏၊ ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကို မပညတ်၊ ဝေဒနာတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကို မပညတ်၊ ထို့ကြောင့် ထိုဆရာကို ရူပါဝစရသမာပတ်ကိုသာ ရသော ဆရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ထို ဆရာသုံးယောက်တို့တွင် အကြင်ဆရာသည် ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ဝေဒနာတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုကားမပညတ်၊ ထို့ကြောင့် ထိုဆရာကို အရူပသမာပတ်ကိုသာ ရသော ဆရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ထိုဆရာသုံးယောက်တို့တွင် အကြင်ဆရာသည် ကာမဂုဏ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်း ပညတ်၏၊ ဝေဒနာတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းကိုလည်းပညတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုဆရာကို အလုံးစုံသော တရားတို့ကို အမှန် ကိုယ်တိုင် သိစွမ်းတော်မူနိုင်သောဆရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ သုံးယောက်သော ဆရာတို့သည်ကား ဤသည်တို့ပေတည်း။

16. Who are the three teachers ? Here a certain teacher sets out an understanding of sensedesires, but neither of the objects of sense nor of feelings. Again, another teacher sets out the first two but not the last, and lastly there is a teacher who sets out an understanding of all the three. Now, here a teacher of the first order is to be understood as a teacher who has attained the ecstatic state belonging to the world of form (ripa-world). Again, the teacher of the second order is to be understood as a teacher who has attained ecstatic meditation belonging to the world of the formless (aripa-world). Lastly, the teacher of the third order is to be understood as a teacher who is periectly enlightened. These are the three.

၁၃၁။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ တစ်ပါးသော သုံးယောက်သော ဆရာတို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ ဆရာတို့သည် သုံးယောက်ရှိကုန်၏၊ ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် ယခုဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် ပညတ်၏၊ တမလွန်ဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် ပညတ်၏။ ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည်ကား ယခုဘဝ၌သာ အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် ပညတ်၏။ တမလွန်ဘဝ၌ အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် မပညတ်။ ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည်ကား ယခုဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် မပညတ်၊ တမလွန်ဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် မပညတ်။ ထိုဆရာသုံးယောက်တို့တွင် အကြင်ဆရာသည် ယခုဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့်ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် ပညတ်၏၊ နောင်တမလွန်ဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် ပညတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုဆရာကို သဿတဝါဒရှိသော ဆရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ထိုဆရာသုံးယောက်တို့တွင် အကြင် ဆရာသည် ယခုဘဝ၌သာ အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့်ပညတ်၏၊ တမလွန် ဘဝ၌ ကား အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် မပညတ်၊ ထို့ကြောင့် ထိုဆရာကို ဥစ္ဆေ ဒဝါဒရှိသော ဆရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ ထိုဆရာသုံးယောက်တို့တွင်အကြင်ဆရာသည် ယခု ဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် မပညတ်၊ တမလွန်ဘဝ၌လည်း အတ္တကိုဟုတ်မှန်သောအားဖြင့် ခိုင်ခံ့သောအားဖြင့် မပညတ်။ ထို့ကြောင့်ထိုဆရာကို အလုံးစုံသော တရားတို့ကို အမှန် ကိုယ်တိုင် သိစွမ်းနိုင်သော ဆရာဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ တစ်ပါးသော ဆရာသုံးယောက်တို့သည်ကား ဤသည်တို့ပေတည်း။ တိကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

17. Who are other three teachers ? Here a certain teacher sets out soul as something real and permanent in the present life as well as in the future life. Again, another teacher sets out soul as something real and permanent as far as this world is concerned but does not say so with regard to any future existence. Lastly, a certain teacher does not set it out as a real and permanent entity either in regard to the present or to the future life. Here the teacher of the first order is to be understood as a teacher who upholds the doctrine of Hternalism. Again, the teacher of the second order is to be understood as a teacher who upholds the doctrine of annihilationism. Lastly, the teacher of the third order is to be understood as the teacher who is perfectly enlightened. These are the other three teachers. Here ends the specification of grouping by Three.

CHAPTER IV DIVISION OF HUMAN TYPES BY FOUR

၄-စတုက္ကပုဂ္ဂလပညတ် ၁၃၂။ သူတော်ကောင်းမဟုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သူ့အသက်ကို သတ်လေ့ရှိ၏၊ သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူလေ့ရှိ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ကျင့်လေ့ရှိ၏၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ မူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်စားလေ့ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သူတော်ကောင်းမဟုတ် ‘ယုတ်မာ’ သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။

1. What sort of person is not a good man ? Here a certain person is a destroyer of life, taker of things not given, misbehaving in sensual desires, liar, one indulging in the enjoyment of spirituous, fermented liquors and intoxicants. Such is the person who is called ‘not a good man. What sort of person is more ‘ not a good man,’ than the ‘ not good man’? 1 Here a certain person is himself a destroyer of life and urges others to do the same, himself takes things not given and urges others to do likewise, himself misbehaves in the matter of sensual desires and instigates others in the same way, himself tells a lie and instigates others to do the same, himself indulges in the enjoyment of spirituous, fermented liquors and intoxicants and instigates others to do the same. Such is the person who is said to be more ‘ not a good man’ than the ‘ not good man.’ What sort of person is a good man ? Here a certain person refrains from destruction of life, refrains from taking anything not given, refrains from misbehaviour in the matter of sensual pleasures, and lastly, refrains from indulging in the enjoyment of spirituous, fermented liquors and intoxicants—such is the person who is said to be a good man. What sort of person is a better man than the good man ? Here a certain person, while he himself refrains from the destruction of life, incites others to refrain, himself refrains from taking things not given, incites others to refrain, himself refrains from misbehaviour in sensual pleasures, incites others to refrain, himself refrains from speaking falsehood, incites others to refrain, himself refrains from indulging in the enjoyment of spirituous, fermented liquors and intoxicants, incites others to refrain. Such is the person who is said to be a better man than the good man.

၁၃၃။ သူတော်ကောင်းမဟုတ် ‘ယုတ်မာ’ သော ပုဂ္ဂိုလ်အောက် သာလွန်၍ သူတော်ကောင်းမဟုတ်‘ယုတ်မာ’သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်းသူ့အသက်ကို သတ်လေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့အသက်သတ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူလေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်လေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မဟုတ်မမှန်စကား ပြောဆိုခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းမူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်စားလေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်စားခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုသူတော်ကောင်းမဟုတ် ‘ယုတ်မာ’သော ပုဂ္ဂိုလ်အောက် သာလွန်၍ သူတော်ကောင်းမဟုတ်‘ယုတ်မာ’သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၃၄။ သူတော်ကောင်းပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာပြုကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သူတော်ကောင်းပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၃၅။ သူတော်ကောင်းပုဂ္ဂိုလ်ထက် သာလွန်၍ သူတော်ကောင်းဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်မှု၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်မှု၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်မှု၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းမဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်း မှ ရှောင်ကြဥ်မှု၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းမူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည် သေရက်ကို သောက်စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မူးယစ်မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်စားခြင်းမှရှောင်ကြဥ်မှု၌ ကောင်းစွာ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သူတော်ကောင်းပုဂ္ဂိုလ်ထက် သာလွန်၍သူတော်ကောင်းဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၃၆။ ယုတ်မာသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည့်သူ့အသက်ကို သတ်လေ့ရှိ၏၊ သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူလေ့ရှိ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်လေ့ရှိ၏၊ မဟုတ်မမှန် စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ ကုန်းချောစကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုလေ့ရှိ၏၊ အလိုကြီးခြင်း များ၏၊ ဖောက်ပြန်သောစိတ်ရှိ၏၊ မှားသော အယူရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်မာသော ‘ပါပ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

2. What sort of person vs wicked ? Here a certain person is a destroyer of life, taker of things not given, misbehaves in sensual pleasures, is a liar, a slanderer, speaks harsh words, is a gossip, covetous, of malevolent thoughts, an upholder of false doctrines. Such a person is said to be wicked. What sort of person is more wicked than the wicked ? Here a certain person, while he himself destroys life, instigates others to do the same, while himself takes things not given instigates others to do likewise, while himself misbehaves in sensual pleasures instigates others to do the same, while himself is a lar instigates others to be so, while himself is a slanderer instigates others to slander, himself a harsh speaker instigates others to use harsh language, himself a gossip instigates others to gossip, himself covetous instigates others towards covetousness, himself of malevolent nature instigates others to be malevolent, himself an upholder of wrong views instigates others to entertain such views. Such a person is said to be more wicked than the wicked. What sort of person vs of lovely disposition ? Here a certain person refrains from killing life, refrains from taking what is not given, refrains from misbehaving in sensual pleasures, refrains from speaking falsehood, refrains from slanderous speech, refrains from using harsh language, refrains from gossip, is not covetous or malevolent, is an upholder of right views. Such a person is said to be of lovely disposition. Dwision of Human Types by Four 57 What sort of person 1s more lovely than one of lovely disposition 2 Here a certain person himself refrains from destruction of life, and incites others as well to cease to kill; himself a refrainer from taking things not given, incites others to abstain from taking what is not given, himself refrains from misbehaving in sensual pleasures and incites others to refrain from misbehaving in sensual pleasures . . . incites others to right views. Such is the person who is more lovely than one of lovely disposition.

၁၃၇။ ယုတ်မာသည်အောက် သာလွန်၍ ယုတ်မာသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့အသက်ကို သတ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့အသက်သတ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့ဥစ္စာကိုခိုးယူခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းမဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆို၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကုန်းချောစကားကို ပြောဆို၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကုန်းချောစကားကို ပြောဆိုခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆို၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆို၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိ ကိုယ်တိုင်လည်း အလိုကြီးခြင်းများ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း အလိုကြီးခြင်းများမှု၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ဖောက်ပြန်သော စိတ်ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းဖောက်ပြန်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မှားသော အယူရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းမှားသော အယူရှိခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်မာသည်အောက် သာလွန်၍ယုတ်မာသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၃၈။ ကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သူ့အသက်ကိုသတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာပြုကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကုန်းချော စကားကိုပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ပြိန်ဖျင်းသောစကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ အလိုကြီးခြင်း မရှိ၊ ဖောက်ပြန်သော စိတ်မရှိ၊ ကောင်းသောအယူရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကောင်းသော ‘ကလျာဏ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၃၉။ ကောင်းသည်ထက် သာလွန်၍ ကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့ဥစ္စာကိုခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ပြုကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းကာာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းမဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မဟုတ်မမှန်စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည် စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကုန်းချောစကားကို ပြောဆိုခြင်းမှရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကုန်းချောစကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြော ဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည့်းအလိုကြီးခြင်းမှ ကင်း၏၊ သူတစ်ပါး ကိုလည်း အလိုကြီးခြင်းမှ ကင်းခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ဖောက်ပြန်သောစိတ်မှ ကင်း၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ဖောက်ပြန်ခြင်းမှ ကင်းခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်းသော အယူရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းကောင်းသောအယူ၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကောင်းသည်ထက် သာလွန်၍ ကောင်းသေောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၀။ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သူ့အသက်ကို သတ်လေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူလေ့ရှိ၏။ပ။ မှားယွင်းသောအယူရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

3. What sort of person ts of a wicked nature? What sort of person is of a more wicked nature than he who is wicked? What sort of person is of a lovely nature? What sort of person ws of a more lovely nature than he who is of a lovely nature ? Answers as in 2.

၁၄၁။ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသောသူအောက် သာလွန်၍ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့အသက်ကို သတ်လေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူလေ့ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း၌ ဆောက်တည်စေ၏။ပ။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မှားယွင်းသော အယူရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မှားယွင်းသော အယူ၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသော သူ့အောက် သာလွန်၍ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၂။ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏။ပ။ ကောင်းသော အယူရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကောင်းသော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၃။ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသောသူထက် သာလွန်၍ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှရှောင်ကြဥ်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၌ ဆောက်တည် စေ၏။ပ။ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်းသော အယူရှိ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကောင်းသော အယူ၌ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကောင်းသော အကျင့်ရှိသောသူထက် သာလွန်၍ ကောင်းသော အကျင့်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၄။ အပြစ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပြစ်ရှိသော ကာယကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်ရှိသော ဝစီကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်ရှိသော မနောကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြစ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

4. What sort of person vs blameworthy ? Here a certain person has come to have blameworthy action, speech, and thought. Such is the person who is said to be blameworthy. What sort of person is exceedingly blameworthy ? Here a certain person has come to have more of blameworthy action, speech, and thought and less of unblameworthy action, speech, and thought. Such is the person who is said to be exceedingly blameworthy. What sort of person is little blameworthy ? Here a certain person has come to have more of unblameworthy conduct, speech, and thought and less of blameworthy conduct, speech, and thought. Such is the person who is said to be little blameworthy. What sort of person is blameless ? Here a certain person has come to have blameless conduct, speech, and thought. Such a person is said to be blameless. D. What sort of person is quick in acquiring ? The person who comprehends the doctrine at the time of its pronouncement is said to be quick in acquiring. What sort of person learns by exposition ? The person to whom comprehension of the doctrine comes when the meaning of what is briefly uttered is analysed in detail. What sort of person is one who may be led ? The person to whom comprehension of the doctrine comes by recitation, questioning, and earnest attention and by serving, cultivating and waiting upon lovely friends is one who may be led ? What sort of person is one with whom the word is the chief thing ? The person to whom comprehension of doctrine would not come in this life, however much he may hear and say and bear in mind or recite, is said to be one with whom the word is the chief thing.

၁၄၅။ အပြစ်များသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်အပြစ်ရှိသော ကာယကံနှင့် များစွာ ပြည့်စုံ၍၊ အပြစ်မရှိသော ကာယကံနှင့် အနည်းငယ်သာ ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်ရှိသော ဝစီကံနှင့် များစွာ ပြည့်စုံ၍၊ အပြစ်မရှိသော ဝစီကံနှင့် အနည်းငယ်သာ ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်ရှိသော မနောကံနှင့် များစွာ ပြည့်စုံ၍၊ အပြစ်မရှိသော မနောကံနှင့် အနည်းငယ်သာ ပြည့်စုံ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြစ်များသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၆။ အပြစ်နည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်အပြစ်မရှိသော ကာယကံနှင့် များစွာ ပြည့်စုံ၍ အပြစ်ရှိသော ကာယကံနှင့် အနည်းငယ်သာ ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်မရှိသော ဝစီကံနှင့် များစွာ ပြည့်စုံ၍ အပြစ်ရှိသော ဝစီကံနှင့် အနည်းငယ်သာ ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်မရှိသော မနောကံနှင့် များစွာ ပြည့်စုံ၍ အပြစ်ရှိသော မနောကံနှင့် အနည်းငယ်သာ ပြည့်စုံ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြစ်နည်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၇။ အပြစ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည့်အပြစ်မရှိသော ကာယကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်မရှိသော ဝစီကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အပြစ်မရှိသော မနောကံနှင့်ပြည့်စုံ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အပြစ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၈။ အကျဥ်းဟောပြကာ မျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ကို ရသော ‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်အား (အကျဥ်း) ထုတ်ဆောင် ဟောပြအပ်သောအခါနှင့် တစ်ပြိုင်နက် (သစ္စာလေးပါး) တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အကျဥ်းဟောပြကာမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ကို ရသော‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၄၉။ အကျယ်ဟောပြကာမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ကို ရသော ‘ဝိပဉ္စိတညူ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အကျဥ်းအားဖြင့် ဟောအပ်ပြီးသော ဒေသနာ၏ အနက်ကို အကျယ်အားဖြင့် ဝေဖန်အပ်သည်ရှိသော် (သစ္စာလေးပါး) တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အကျယ်ဟောပြကာမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်ကို ရသော ‘ဝိပဉ္စိတညူ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၅၀။ ဥဒ္ဒေသစသည်ဖြင့် ဆောင်ပြ၍ တဖြည်းဖြည်း နောက်မှ မဂ်ဖိုလ်ကို ရသော ‘နေယျ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အကျဥ်း (ပါဠိ) အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကျယ် (အဋ္ဌကထာ) အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သင့်လျော်လျောက်ပတ်စွာ နှလုံးသွင်းသောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်းတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်လျက် ချဥ်းကပ်သောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့ အစဥ်အတိုင်း (သစ္စာလေးပါး) တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဥဒ္ဒေသစသည်ဖြင့် ဆောင်ပြ၍တဖြည်းဖြည်း နောက်မှ မဂ်ဖိုလ်ကို ရသော ‘နေယျ’ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၅၁။ ပုဒ်ဗျည်းမျှသာ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ‘ပဒပရမ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အကြိမ်များစွာ နာကြားသော်လည်း အကြိမ်များစွာ ပြောဟောရွတ်ဆိုသော်လည်း အကြိမ်များစွာ ဆောင်ပြသော်လည်း အကြိမ်များစွာ သရဇ္ဈာယ်သော်လည်း ထိုကိုယ်၏အဖြစ်၌ (သစ္စာလေးပါး) တရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသည် မဖြစ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပုဒ်ဗျည်း အတိုင်းအရှည်ရှိသော ‘ပဒပရမ’ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၅၂။ သင့်လျော်စွာ ဆိုတတ်၍ လွတ်လွတ် ‘မဆိုင်းမလင့်’ မဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြဿနာကို မေးအပ်သည်ရှိသော် သင့်လျော်သည်ကိုဆိုတတ်၏၊ လျင်မြန်စွာ မဆိုတတ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သင့်လျော်စွာ ဆိုတတ်၍ လွတ်လွတ် ‘မဆိုင်းမလင့်’မဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

6. What sort of person 1s one who makes a fit but not a prompt reply ? Here a certain person answers correctly but not quickly when a question is put to him. Such a person is said to be one who makes a fit but not a prompt reply. What sort of person is one who makes a pronvpt but not a fit reply ? Here a certain person answers quickly but not fitly when a question is put to him. Such a person is said to be one who makes a prompt but not a fit reply. What sort of person is one who makes a fit and prompt reply ? Here a certain person who answers quickly and says the fit thing when a question is put to him, is said to be a person who makes both a fit and a prompt reply. Duwision of Human Types by Four 59 What sort of person 1s one who makes neither a fit nor a pronupt reply 2 Here a certain person who answers neither quickly nor fitly when a question is put to him, is said to be a person who makes neither a fit nor a prompt reply.

၁၅၃။ လွတ်လွတ်ဆိုတတ်၍ သင့်လျော်စွာ မဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြဿနာကို မေးအပ်သည်ရှိသော် (ပြဿနာ၏ အဆုံး၌ ) လျင်မြန် စွာဆိုတတ်၏၊ သင့်လျော်သည်ကို မဆိုတတ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို လွတ်လွတ်ဆိုတတ်၍ သင့်လျော်စွာ မဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၅၄။ သင့်လျော်စွာလည်းဆိုတတ် လွတ်လွတ်လည်း ဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြဿနာကို မေးအပ်သည်ရှိသော် သင့်လျော်သည်ကိုလည်းဆိုတတ်၏၊ လျင်မြန်စွာလည်း ဆိုတတ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သင့်လျော်စွာလည်းဆိုတတ် လွတ်လွတ်လည်းဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၅၅။ သင့်လျော်စွာလည်း မဆိုတတ်၊ လွတ်လွတ်လည်း မဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြဿနာကို မေးအပ်သည်ရှိသော် သင့်လျော်သည်ကိုလည်းမဆိုတတ်၊ လျင်မြန်စွာလည်း မဆိုတတ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သင့်လျော်စွာလည်း မဆိုတတ်၊ လွတ်လွတ်လည်းမဆိုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၅၆။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ တရားဟော ‘ဓမ္မကထိက’ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော တရားဟော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အနည်းငယ်ကိုလည်း ဟော၏၊ အကျိုးအကြောင်းနှင့်မစပ်သည်ကိုလည်း ဟော၏၊ ထိုဓမ္မကထိက၏ တရားနာပရိသတ်သည်လည်း အကျိုးအကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၌ မလိမ္မာ၊ ဤသို့ သဘောရှိသော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ သဘောရှိသော (မလိမ္မာသည့်) တရားနာပရိသတ်၌ တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ပင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤလောက၌ အချို့သော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား အနည်းငယ်ကိုလည်း ဟော၏၊ အကျိုးအကြောင်းနှင့် စပ်သည်ကိုလည်း ဟော၏၊ ထိုတရားဟောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပရိသတ်သည်လည်း အကျိုးအကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၌ လိမ္မာ၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိသော တရားနာပရိသတ်၌ တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ပင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤလောက၌ အချို့သော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည် များစွာလည်း ဟော၏၊ အကျိုးအကြောင်းနှင့်မစပ်သည်ကိုလည်း ဟော၏၊ ထိုတရားဟောပုဂ္ဂိုလ်၏ ပရိသတ်သည်လည်း အကျိုးအကြောင်းဟုတ်သည်မဟုတ်သည်၌ မလိမ္မာ၊ ဤသို့သဘောရှိသော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိသော တရားနာပရိသတ်၌ တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ပင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ဤလောက၌ အချို့သော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည် များစွာလည်း ဟော၏၊ အကျိုးအကြောင်းနှင့် စပ်သည်ကိုလည်း ဟော၏၊ ထိုတရားဟောပုဂ္ဂိုလ်၏ တရားနာပရိသတ်သည်လည်း အကျိုးအကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၌ လိမ္မာ၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ သဘောရှိသော တရားနာပရိသတ်၌ တရားဟောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ပင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ တရားဟော‘ဓမ္မကထိက’ ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

7. Who are the four preachers of Dhamma ? Here a certain religious teacher speaks but little and what is irrelevant, and the congregation may not be competent to judge what is relevant and what not. Such a teacher, in a congregation such as this, passes for a preacher of the * Norm.’ Here a certain religious teacher speaks but little and what is relevant, and the congregation is competent to judge what is relevant and what not. Such a teacher, in such a congregation, passes for a preacher of the ‘ Norm.’ Here a certain religious teacher speaks much and what is irrelevant, and the congregation is incompetent to judge what is relevant and what not. Such a person, in a congregation like this, passes as a preacher of the ‘ Norm.’ Here again a certain religious teacher speaks much and what is relevant, and the congregation is competent to judge what is relevant and what not. Such a teacher, in such a congregation as this, passes as a preacher of the ‘Norm.’ These are the four religious preachers.

၁၅၇။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ မိုးတိမ်တိုက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ ချုန်းရုံသာ ချုန်း၍ မရွာသောမိုး၊ ရွာရုံသာ ရွာ၍ မချုန်းသောမိုး၊ ချုန်းလည်းချုန်း, ရွာလည်းရွာသောမိုး၊ ချုန်းလည်း မချုန်း, ရွာလည်း မရွာသောမိုးဟူ၍ မိုးတိမ်တို့သည် လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင် မိုးတိမ်တိုက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ ချုန်းရုံသာ ချုန်း၍ မရွာသောမိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရွာရုံသာ ရွာ၍မချုန်းသောမိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ချုန်းလည်းချုန်း, ရွာလည်း ရွာသော မိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ချုန်းလည်း မချုန်း, ရွာလည်း မရွာသောမိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ လေးယောက်တို့တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချုန်းရုံသာ ချုန်း၍ မရွာသောမိုးနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြောရုံသာ ပြော၏၊ ပြောသည့်အတိုင်း လုပ်ကား မလုပ်၊ ဤသို့ ပြောရုံသာ ပြော၍ (ပြောသည့်အတိုင်း) မလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချုန်းရုံသာ ချုန်း၍ မရွာသော မိုးနှင့် တူသည် မည်၏၊ ထိုမိုးသည် ချုန်း ရုံသာ ချုန်း၍ မရွာသကဲ့သို့ ဤသို့ ပြောရုံသာ ပြော၍ ပြောသည့်အတိုင်း မပြုလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုမိုးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရွာရုံသာ ရွာ၍ မချုန်းသောမိုးနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် လုပ်ကား လုပ်၏၊ ပြောကား မပြော၊ ဤသို့ လုပ်ရုံသာ လုပ်၍ မပြောသော ပုဂ္ဂိုလ် သည်ရွာရုံသာ ရွာ၍ မချုန်းသော မိုးနှင့် တူသည် မည်၏၊ ထိုမိုးသည် ရွာရုံသာ ရွာ၍ မချုန်းသကဲ့သို့လုပ်ရုံသာ လုပ်၍ မပြောသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုမိုးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချုန်းလည်းချုန်း ရွာလည်းရွာသော မိုးနှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြောလည်း ပြော၏၊ လုပ်လည်း လုပ်၏၊ ဤသို့ ပြောလည်းပြော လုပ်လည်းလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချုန်းလည်းချုန်း, ရွာလည်းရွာသော မိုးနှင့်တူသည် မည်၏၊ ထိုမိုးသည် ချုန်းလည်းချုန်း, ရွာလည်းရွာသကဲ့သို့ ဤသို့ ပြောလည်းပြော, လုပ်လည်းလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုမိုးနှင့်တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချုန်းလည်းမချုန်း, ရွာလည်းမရှာသော မိုးနှင့်တူသနည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြောလည်း မပြော၊ လုပ်လည်း မလုပ်၊ ဤသို့ ပြောလည်းမပြော၊ လုပ်လည်းမလုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချုန်းလည်းမချုန်း၊ ရွာလည်းမရွာသော မိုးနှင့်တူသည် မည်၏၊ ထိုမိုးသည် ချုန်းလည်းမချုန်း, ရွာလည်းမရွာသကဲ့သို့ ဤသို့ ပြောလည်းမပြော, လုပ်လည်းမလုပ်သောပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုမိုးနှင့်တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော မိုးတိမ်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

8. What are the four types of persons comparable to the cloud ? The four kinds of clouds are:—That which thunders but rains not, that which rains but thunders not, that which both thunders and rains, that which neither thunders nor rains. Thus are to be found in this world four types of persons who are comparable to these four kinds of clouds. And who are they? One who thunders but rains not, one who rains but thunders not, one who rains and also thunders, one who neither thunders nor rains. What sort of person is one who thunders but rains not ? Here a certain person does not act up to what he says. Such a man is said to be one who thunders but rains not. Just as the cloud that thunders but rains not, so also is this person. What sort of person is one who rains but thunders not ? Here a certain person acts but does not speak. Such a person is said to be one who rains but thunders not. Just as a cloud that rains but thunders not, so also is this person. What sort of person is one who thunders as well as rains ? Here a certain person speaks and acts. Such a person is said to be one who thunders as well as rains. Just as the cloud that thunders and rains, so also is this person. What sort of person is one who neither thunders nor rains ? Here a certain person neither speaks nor acts. Such a person is said to be one who neither thunders nor rains. Just as the cloud that neither thunders nor rains, so also is this person. These are the four types of men that are found in this world comparable to the cloud.

၁၅၈။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ တွင်းတူးလျက် မအောင်းသောကြွက်၊ အောင်းလျက် တွင်းမတူးသောကြွက်၊ တွင်းလည်းတူးအောင်းလည်း အောင်းသောကြွက်၊ တွင်းလည်းမတူး အောင်းလည်းမအောင်းသော ကြွက် တို့သည်လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင်လျှင် ကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ လေးယောက် တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ တွင်းတူးလျက် မအောင်းသောကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ အောင်းလျက် တွင်းမတူးသော ကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ တွင်းလည်းတူးအောင်းလည်းအောင်းသော ကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ တွင်းလည်းမတူး အောင်းလည်းမအောင်းသောကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တွင်းသာတူး၍ မအောင်းသော ကြွက်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ်, ဇာတ်, အဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လတည်းဟူသော တရား (ပိဋကတ်တော်) ကို သင်ယူ၏၊ ထိုပိဋကတ်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်“ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ “ဤလောဘသည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကားဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ပုဂ္ဂိုလ်သည် တွင်းသာ တူးလျက် မအောင်းသော ကြွက်နှင့် တူ၏၊ ထိုကြွက်သည် တွင်းတူးလျက် မအောင်းသကဲ့သို့ ဤသို့ပိဋကတ်သာတတ်လျက် အမှန်တရားကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုကြွက်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောင်းလျက် တွင်းမတူးသော ကြွက်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ်, ဇာတ်, အဗ္ဘုတဓမ္မ,ဝေဒလ္လတည်းဟူသော တရား (ပိဋကတ်တော်) ကို မသင်ယူ၊ ထိုပိဋကတ် မတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း” ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏။ပ။ ဤသို့ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောင်းလျက် တွင်းမတူးသော ကြွက်နှင့်တူသည် မည်၏၊ ထိုကြွက်သည် အောင်းလျက်တွင်းမတူးသကဲ့သို့၊ ဤသို့ ပိဋကတ်မတတ်ဘဲ အမှန်တရားကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုကြွက်နှင့်တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တွင်းလည်းတူး အောင်းလည်းအောင်းသော ကြွက်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ်,ဇာတ်, အ ဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လတည်းဟူသော တရား (ပိဋကတ်တော်) ကို သင်ယူ၏၊ ထိုပိဋကတ်တတ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းသိ၏။ပ။ ဤသို့ပုဂ္ဂိုလ်သည် တွင်းလည်းတူး အောင်းလည်းအောင်းသော ကြွက်နှင့်တူသည် မည်၏၊ ထိုကြွက်သည် တွင်းလည်းတူး အောင်းလည်းအောင်းသကဲ့သို့၊ ဤသို့ပိဋကတ်လည်းတတ် အမှန်တရားကိုလည်းသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုကြွက်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တွင်းလည်းမတူး အောင်းလည်းမအောင်းသော ကြွက်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ်,ဇာတ်, အ ဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လတည်းဟူသော တရား (ပိဋကတ်တော်) ကို မသင်ယူ၊ ထိုပိဋကတ်မတတ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းမသိ။ပ။ ဤသို့ပုဂ္ဂိုလ်သည် တွင်းလည်းမတူး အောင်းလည်းမအောင်းသော ကြွက်နှင့်တူ၏၊ ထိုကြွက်သည် တွင်းလည်းမတူး အောင်းလည်းမအောင်းသကဲ့သို့ ဤသို့ပိဋကတ်လည်းမတတ်,အမှန်တရားကိုလည်း မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုကြွက်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ကြွက်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

9. What are the four types of persons that are comparable to mace ? Four kinds of mice—those that dig their holes but do not live therein; those that live in holes but do not (themselves) dig them; those that live in the holes that they dig; those that neither dig holes for themselves nor live therein. In the same way also there are four types of persons that are found in this world who are comparable to mice. What are the four ? Those that have dug holes but do not dwell. Those who dwell but do not dig. Those who dig and dwell. Those who neither dig nor dwell. Division of Human Types by Four 61 What sort of person is one who digs the hole but does not dwell ? Here a certain person masters the doctrine consisting of the Sutta,+ Geyya,? Vyakarana,? Gatha, Udana,® Itivuttaka,® Jataka,’ Abbhutadhamma,® Vedalla,? but all the same he does not truly realise suffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, the way leading to the cessation of suffering. Such is the person who is a digger but not a dweller. Just as the mouse digs a hole but does not dwell in it, So also is this person. What sort of person is one who dwells in the hole but does not dig wt? Here a certain person does not master a doctrine consisting of the Suttas, etc., but he truly realises suffering, the origin of suffering, the cessation of suffering, the path leading to the cessation of suffering. Such a person is a dweller but not a hole-digger. Just as a mouse which dwells in a hole it does not dig, so also is this person. What sort of person is a digger as well as a dweller ? Here a certain person learns the doctrine consisting of Sutta, etc., and truly realises suffering, etc. Such a person is a digger as well as a dweller. Just as the mouse which digs its hole and dwells in it, so also is this person. What sort of person ts neither a digger nor a dweller ? Here a certain person neither learns the doctrine, nor does he truly realise suffering, etc. Such a person is one who is neither a digger nor a dweller. Just as the mouse which neither digs its hole nor dwells in it, so also is this person. These are the four kinds of persons that live in this world who are comparable to mice.

၁၅၉။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ သရက်သီးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ စိမ်းလျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီး၊ မှည့်လျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီး၊ စိမ်းလျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီး၊ မှည့်လျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီးဟူ၍ သရက်သီးတို့သည် လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင်လျှင် သရက်သီးနှင့် တူသော ဤပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ စိမ်းလျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်၊ မှည့်လျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ စိမ်းလျက် စိမ်းရောင်ရှိသောသရက်သီးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မှည့်လျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် စိမ်းလျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့် တူသနည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်း ကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်းဝတ်ရုံယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကားဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန် သောအတိုင်း မသိ၊ “ဤလောဘသည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းမသိ၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလျက် အမှန်တရားမသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စိမ်းလျက်မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီး နှင့် တူ၏၊ ထိုသရက်သီးသည် စိမ်းလျက် မှည့်ရောင်ရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလျက် အမှန်တရား ကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသရက်သီးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မှည့်လျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်းဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ် မရှိ၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤလောဘသည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲ ချုပ်ရာတည်း” ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကားဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ် မရှိဘဲ အမှန်တရားကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မှည့်လျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့်တူ၏၊ ထိုသရက်သီးသည် မှည့်လျက် စိမ်းရောင်ရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်မရှိဘဲ အမှန်တရားသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသရက်သီးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် စိမ်းလျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့် တူသနည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်း ကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည်လည်း ကြည်ညိုဖွယ် မရှိ၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်း မရှိ၊ အမှန်တရားကိုလည်းမသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စိမ်းလျက် စိမ်းရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့်တူ၏၊ ထိုသရက်သီးသည် စိမ်းလျက်စိမ်းရောင်ရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်လည်း မရှိ၊ အမှန်တရားကိုလည်း မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသရက်သီးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မှည့်လျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့် တူသနည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ်သပိတ်သင်္ကန်း ဝတ်ရုံယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သော အတိုင်း သိ၏။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်းရှိ အမှန်တရားကိုလည်းသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မှည့်လျက် မှည့်ရောင်ရှိသော သရက်သီးနှင့် တူ၏၊ ထိုသရက်သီးသည် မှည့်လျက်မှည့်ရောင်ရှိ သကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်လည်းရှိ အမှန်တရားကို လည်းသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုထိုသရက်သီးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော သရက်သီးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

10. What are the four types of person that are comparable to the mango ? Four kinds of mangoes—immature but of ripe colour; of ripe colour but immature; immature and of unripe colour; ripe as well as of ripe colour. So also there are four persons that live in this world who are comparable to the mango. What are they? One unripe but ripe-hued; one ripe but unripehued; one unripe and unripe-hued; one ripe and ripe-hued. How is a person unripe but ripe-hued ? Here a certain person looks graceful when proceeding forward or backward, when looking this way or that way, while stretching out or bending in (his arms), and when wearing the uppermost robe or the ordinary dress and holding the alms-bowl. He does not truly realise suffering, etc. He does not truly realise also the path leading to the suffering. Thus is a person who is unripe but ripe-hued. Just as a mango which is unripe but ripe-hued, so also is this person. How is a person ripe but of immature hue ? Here a certain person is not graceful while proceeding forward or backward, while looking this way or that way, while stretching out or bending in (his arms), and when wearing the uppermost robe or the ordinary dress and holding the alms-bowl, but he truly realises suffering, etc. Such a person is ripe but of immature hue. Just as a mango which is ripe but of immature hue, so also is this person. How is a person unripe and of immature hue ? Here a certain person’s movements forward and backward, etc., the holding of the alms-bowl, are not graceful. He does not truly realise suffering, etc. Just as a mango which is unripe and green-hued, so also is this person. What sort of person is ripe and ripe-hued ? Here a certain person’s movements forward and _ backward, etc., holding of alms-bowl—all are graceful. He truly realises suffering, etc. Thus is a person ripe and Dwision of Human Types by Four 63 also ripe-hued. Just as a mango which is ripe and ripe-hued, so also is this person. These are the four types of person existing in this world who are comparable to the mango.

၁၆၀။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ အိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ အတွင်း၌ အချည်းနှီးဖြစ်လျက် ပိတ်ထားသောအိုး၊ အတွင်း၌ ပြည့်လျက် ဖွင့်ထားသောအိုး၊ အတွင်း၌ အချည်းနှီးလည်းဖြစ်, ဖွင့်လည်းဖွင့်ထားသောအိုး၊ အတွင်း၌ ပြည့်လည်းပြည့်, ပိတ်လည်းပိတ်ထားသောအိုးဟူ၍အိုးတို့သည် လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင်လျှင် အိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ အတွင်း၌ အချည်းနှီးဖြစ်လျက် ပိတ်ထားသော အိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ အတွင်း၌ ပြည့်လျက် ဖွင့်ထားသော အိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ အတွင်း၌ အချည်းနှီးလည်းဖြစ်, ဖွင့်လည်းဖွင့်ထားသော အိုးနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ အတွင်း၌ ပြည့်လည်းပြည့်, ပိတ်လည်းပိတ်ထားသော အိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ အချည်းနှီးဖြစ်လျက် ပိတ်ထားသောအိုးနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ “ဤလောဘသည်ကား ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်းမသိ၊ “ဤနိဗ္ဗာန်သည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလျက် အမှန်တရားကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ အချည်းနှီးဖြစ်လျက်ပိတ်ထားသော အိုးနှင့် တူ၏၊ ထိုအိုးသည် အတွင်း၌ အချည်းအနှီးဖြစ်လျက် ပိတ်ထားသကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလျက် အမှန်တရားကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုအိုးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ ပြည့်လျက် ဖွင့်ထားသော အိုးနှင့် တူသနည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်း ကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ် မရှိ၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ် မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သော အတိုင်း သိ၏။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင့်းအကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ် မရှိဘဲလျက် အမှန်တရားကိုသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ ပြည့်လျက် ဖွင့်ထားသော အိုးနှင့် တူ၏၊ ထိုအိုးသည် အတွင်း၌ ပြည့်လျက် ဖွင့်ထားသကဲ့သို့ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်မရှိဘဲ အမှန်တရားကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုအိုးနှင့်တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ အချည်းအနှီးလည်းဖြစ်, ဖွင့်လည်းဖွင့်ထားသော အိုးနှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်လည်း မရှိ, ထိုကြည်ညိုဖွယ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်း မရှိ, အမှန်တရားကိုလည်း မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ အချည်းအနှီးလည်းဖြစ်, ဖွင့်လည်းဖွင့်ထားသောအိုးနှင့် တူ၏၊ ထိုအိုးသည် အတွင်း၌ အချည်းအနှီးလည်းဖြစ်, ဖွင့်လည်းဖွင့်ထားသကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်လည်း မရှိ, အမှန်တရားကိုလည်း မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုအိုးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ ပြည့်လည်းပြည့်, ပိတ်လည်း ပိတ်ထားအပ်သော အိုးနှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်း၊ ကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်လည်း ရှိ၏၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကားဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်းရှိ, အမှန်တရားကိုလည်း သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း၌ ပြည့်လည်းပြည့်, ပိတ်လည်းပိတ်ထားအပ်သော အိုးနှင့်တူ၏၊ ထိုအိုးသည် အတွင်း၌ ပြည့်လည်းပြည့်, ပိတ်လည်းပိတ်ထားသကဲ့သို့ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်းရှိ, အမှန်တရားကိုလည်း သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုအိုးနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော အိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

11. What are the four types of persons comparable to a yar ? Four kinds of jar—that which is empty but well covered; that which is full but uncovered; that which is empty as well as uncovered; that which is full as well as covered. In the same way there are four types of persons existing in this world that are comparable to a Jar. What are the four? Empty but covered; full and uncovered; empty as well as uncovered; full as well as covered. How ws a person empty but covered ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc., are all graceful; he does not truly realise suffering as it is, etc. Such a person is empty but well covered. Just as the jar is empty but covered, so also is this person. What sort of person is full and uncovered ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc., are not graceful (iv, 10 b). He truly realises suffering as it is, etc. Thus is hefull and uncovered. Just as the Jar is full and uncovered, so also is this person. What sort of person is envpty as well as uncovered ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc., are neither graceful nor does he truly realise suffering, etc. Such is the person who is empty as well as uncovered. Just as the jar 1s empty and uncovered, so also is this person. What sort of person is full as well as covered ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc., are all graceful. He truly realises suffering as it is, etc. Thus is a person full as well as covere. Just as a jar is full as well as covered, so also is this person. These are the four types of persons existing in this world who are comparable to a jar.

၁၆၁။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ တိမ်လျက်နက်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်၊ နက်လျက် တိမ်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်၊ တိမ်လည်းတိမ်၍တိမ်ယောင်လည်းရှိသော ရေအိုင်၊ နက်လည်းနက်၍ နက်ယောင်လည်းရှိသော ရေအိုင်ဟူ၍ရေအိုင်တို့သည် လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင်လျှင် ရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည်လောက၌ ထင်ရှား ရှိကုန်၏၊ လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ တိမ်လျက် နက်ယောင်ရှိသောရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ နက်လျက် တိမ်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ တိမ်လည်းတိမ်၍တိမ်ယောင်လည်း ရှိသော ရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ နက်လည်းနက်၍ နက်ယောင်လည်းရှိသောရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လေးယောက်တို့တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တိမ်လျက် နက်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလျက် အမှန်တရားကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည့်တိမ်လျက် နက်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူ၏၊ ထိုရေအိုင်သည် တိမ်လျက် နက်ယောင်ရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်ရှိလျက် အမှန်တရားကို မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုရေအိုင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် နက်လျက် တိမ်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ်သပိတ်သင်္ကန်း ဝတ်ရုံယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ် မရှိ၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်မရှိဘဲလျက် အမှန်တရားကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်သည်နက်လျက် တိမ်ယောင်ရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူ၏၊ ထိုရေအိုင်သည် နက်လျက် တိမ်ယောင်ရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ် မရှိဘဲလျက် အမှန်တရားကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုရေအိုင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တိမ်လည်းတိမ်၍ တိမ်ယောင်လည်းရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရူကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ် သပိတ် သင်္ကန်း ဝတ်ရုံ ယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်လည်းမရှိ၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ် မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း မသိ၊ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်လည်း မရှိ, အမှန်တရားကိုလည်း မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တိမ်လည်းတိမ်၍ တိမ်ယောင်လည်းရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူ၏၊ ထိုရေအိုင်သည် တိမ်လည်းတိမ်၍ တိမ်ယောင်လည်းရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်းမရှိ, အမှန်တရားကိုလည်း မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုရေအိုင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ် အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် နက်လည်းနက်၍ နက်ယောင်လည်းရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း၊ တူရှုကြည့်ခြင်း၊ တစောင်းကြည့်ခြင်း၊ ကွေးခြင်း၊ ဆန့်ခြင်း၊ ဒုကုဋ်သပိတ်သင်္ကန်း ဝတ်ရုံယူဆောင်ခြင်းသည် ကြည်ညိုဖွယ်လည်းရှိ၏၊ ထိုကြည်ညိုဖွယ် ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤလောဘကြဥ်သော ခန္ဓာငါးပါးသည်ကားဆင်းရဲတည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏။ပ။ “ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်ကားဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟူ၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့ကြည်ညိုဖွယ်လည်း ရှိ၍ အမှန်တရားကိုလည်း သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် နက်လည်းနက်၍နက်ယောင်လည်းရှိသော ရေအိုင်နှင့် တူ၏၊ ထိုရေအိုင်သည် နက် လည်းနက်၍နက်ယောင်လည်းရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ ကြည်ညိုဖွယ်လည်း ရှိ၍ အမှန်တရားကိုလည်း သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုထိုရေအိုင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ရေအိုင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

12. What are the four types of persons who are comparable to a pool of water ? Four kinds of pools:—shallow but seeming to be deep; deep but seeming to be shallow; shallow and appearing to be shallow; lastly, deep and appearing to be deep. In the same manner there are four types of persons existing in this world who are comparable to pools. What are the four kinds ?—shallow but seeming to be deep; deep but seeming to be shallow; shallow and seeming to be shallow; lastly, deep and seeming to be deep. What sort of person is one who is shallow but seems to be deep ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc. [See §§ 4-10 (a.)] He does not truly realise suffering, etc. Such a person is shallow but seems to be deep. Just as the pool is shallow but seems to be deep, so also is this person. What sort of person 1s deep but seems to be shallow ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc. He truly realises suffering, etc. Such a person is deep but seems to be shallow. Just as the pool is deep but seems to be shallow, so also is this person. What sort of person is shallow and seems to be shallow ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc., the holding of the alms-bowl are not graceful, and also he does not realise suffering, etc. Thus is a person shallow and seems to be shallow. Just as a pool is shallow and seems to be shallow, so also is this person. What sort of person is deep and seems to be deep ? Here a certain person whose movements forward and backward, etc., holding of alms-bowl—all are graceful, at the Division of Human Types by Four 65 same time he truly realises suffering as it is, ete. He truly realises that this is the way leading to the cessation of suffering. Such a person is one who is deep and seems to be deep. Just as the pool is deep and seems to be deep, so also is this person.

၁၆၂။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ နွားလားနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်၊ မိမိနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌ မကြမ်းသော နွားလား၊ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌သာကြမ်းလျက် မိမိနွားအုပ်၌ မကြမ်းသော နွားလား၊ မိမိနွားအုပ်၌လည်း ကြမ်း၍ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း ကြမ်းသော နွားလား၊ မိမိနွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းဘဲ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်းမကြမ်းသော နွားလားဟူ၍ နွားလားတို့သည် လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင်လျှင် နွားလားနှင့် တူသောပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ မိမိနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌ မကြမ်းသော နွားလားနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် မိမိနွားအုပ်၌ မကြမ်းသော နွားလားနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိနွားအုပ်၌လည်း ကြမ်း၍ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း ကြမ်းသော နွားလားနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိနွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းဘဲ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းသော နွားလားနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လေးယောက်ရှိကုန်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌ မကြမ်းသောနွားလားနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိပရိသတ်ကိုသာ ထိတ်လန့်စေလျက်သူတစ်ပါးပရိသတ်ကို မထိတ်လန့်စေ၊ ဤသို့မိမိပရိသတ်ကိုသာ ထိတ်လန့်စေလျက် သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုမထိတ်လန့်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌ မကြမ်းသောနွားလားနှင့် တူ၏၊ ထိုနွားလားသည် မိမိနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌ မကြမ်းသကဲ့သို့ ဤသို့မိမိပရိသတ်ကိုသာ ထိတ်လန့်စေလျက် သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုကား မထိတ်လန့်စေသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုနွားလားနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် မိမိနွားအုပ်၌ မကြမ်းသောနွားလားနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုသာ ထိတ်လန့်စေလျက် မိမိပရိသတ်ကိုကား မထိတ်လန့်စေ၊ ဤသို့ သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုသာ ထိတ်လန့်စေလျက်မိမိပရိသတ်ကိုကား မထိတ်လန့်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌သာ ကြမ်းလျက် မိမိနွားအုပ်၌ ကား မကြမ်းသော နွားလားနှင့် တူ၏၊ ထိုနွားလားသည် တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌သာကြမ်းလျက် မိမိနွားအုပ်၌ ကား မကြမ်းသကဲ့သို့ ဤသို့သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုသာ ထိတ်လန့်စေလျက်မိမိပရိသတ်ကိုကား မထိတ်လန့်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုနွားလားနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိနွားအုပ်၌လည်း ကြမ်း၍ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း ကြမ်း သောနွားလားနှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိပရိသတ်ကိုလည်း ထိတ်လန့်စေ၏၊ သူတစ်ပါး ပရိသတ်ကိုလည်း ထိတ်လန့်စေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိနွားအုပ်၌လည်း ကြမ်း၍တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း ကြမ်းသော နွားလားနှင့် တူ၏၊ ထိုနွားလားသည် မိမိနွားအုပ်၌လည်းကြမ်း၍ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း ကြမ်းသကဲ့သို့၊ ဤသို့ မိမိပရိသတ်ကိုလည်း ထိတ်လန့်စေ၍သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုလည်း ထိတ်လန့်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုနွားလားနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိနွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းဘဲ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းသောနွားလားနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိပရိသတ်ကိုလည်း မထိတ်လန့်စေ၊ သူတစ်ပါး ပရိသတ်ကိုလည်း မထိတ်လန့်စေ၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ နွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းဘဲတစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းသော နွားလားနှင့် တူ၏၊ ထိုနွားလားသည် မိမိနွားအုပ်၌လည်းမကြမ်းဘဲ တစ်ပါးသော နွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းသကဲ့သို့၊ ဤသို့ မိမိပရိသတ်ကို လည်းမထိတ်လန့်စေဘဲ သူတစ်ပါးပရိသတ်ကိုလည်း မထိတ်လန့်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုနွားလားနှင့် တူ၏ဟူ၍မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော နွားလားနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

13. What are the four persons that are comparable to the ox ? There are four kinds of oxen:—pest to its own herd but not to another herd; pest to another herd but not to its own herd; pest to its own as well as to another herd; pest neither to its own herd nor to another herd. In the same manner there are four types of persons existing in the world comparable to the ox. What are the four? A pest in the congregation but not outside it; a pest outside the congregation but not in it; a pest in as well as outside the congregation; a pest neither in his own nor in another congregation. How is a person a pest in his own congregation but not outside at ? Here a certain person creates trouble in his own congregation but not in another congregation. Such a person is a pest in his own congregation but notin another. Just as that ox is a pest in its own herd but not in another herd, so also is this person. How is a person a pest outside but not in his own congregation ? Here a certain person creates trouble in another congregation but not in his own. Such a person is a pest outside but notin his congregation. Just as that ox is a pest outside, but not in its own herd, so also is this person. How is a person a pest in as well as outside his own congregation ? Here a certain person creates trouble in as well as outside his own congregation. Such a person is one who is a pest in as well as outside his own congregation. Just as that ox is a pest in as well as outside its own herd, so also is this person. How is a person a pest neither of his own congregation nor of another congregation ? Here a certain person creates trouble neither in his own congregation nor in another congregation. Such a person is said to be a pest neither to his own congregation nor to another congregation. Just as that ox is neither a pest to his own herd nor to another herd, so also is this person. These are the four types of persons, who live and have their being in this world, comparable to the ox.

၁၆၃။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ မြွေနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ လျင်မြန် သောအဆိပ်ရှိလျက် ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်မရှိသော မြွေ၊ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်ရှိလျက် လျင်မြန် သောအဆိပ်မရှိသော မြွေ၊ လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းရှိ၍ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းရှိသော မြွေ၊ လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းမရှိဘဲ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းမရှိသော မြွေဟူ၍ မြွေတို့သည် လေးမျိုးရှိကုန်၏၊ ဤအတူပင်လျှင် မြွေနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ လျင်မြန်သော အဆိပ်ရှိလျက် ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်မရှိသော မြွေ နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်ရှိလျက် လျင်မြန်သော အဆိပ်မရှိသော မြွေနှင့့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းရှိ၍ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းရှိသော မြွေနှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်၊ လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းမရှိဘဲ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်း မရှိသော မြွေ နှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လေးယောက်တို့တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျင်မြန်သော အဆိပ်ရှိလျက် ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်မရှိသော မြွေနှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်ထွက်၏၊ ထိုအမျက်ဒေါသသည်ကား ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး မကိန်း၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျင်မြန်သောအဆိပ်ရှိလျက် ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်မရှိသော မြွေနှင့် တူ၏၊ ထိုမြွေသည် လျင်မြန်သော အဆိပ်ရှိလျက် ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်မရှိသကဲ့သို့၊ ဤသို့ မပြတ်အမျက်ထွက်လျက် ရှည်မြင့်စွာ အမျက်ဒေါသ မကိန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုမြွေနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်ရှိလျက် လျင်မြန်သော အဆိပ်မရှိသော မြွေနှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်မထွက်၊ ထိုအမျက်ဒေါသ သည်ကားထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး ကိန်း၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကြမ်းတမ်းသောအဆိပ်ရှိလျက် လျင်မြန်သော အဆိပ်မရှိသော မြွေနှင့် တူ၏၊ ထိုမြွေသည် ကြမ်းတမ်းသောအဆိပ်ရှိလျက် လျင်မြန်သော အဆိပ်မရှိသကဲ့သို့၊ ဤသို့ မပြတ် အမျက်မထွက်ဘဲလျက် ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး အမျက်ဒေါသ ကိန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုမြွေနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းရှိ၍ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းရှိသောမြွေနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်လည်း ထွက်၏၊ ထိုအမျက်ဒေါသသည်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး ကိန်း၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်း ရှိ၍ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းရှိသော မြွေနှင့် တူ၏၊ ထိုမြွေသည် လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်း ရှိ၍ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းရှိသကဲ့သို့ ဤသို့လျှင် မပြတ်အမျက် လည်း ထွက်၍ ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး အမျက်ဒေါသလည်းကိန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုထိုမြွေနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းမရှိဘဲ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်းမရှိသော မြွေနှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြတ် အမျက်လည်း မထွက်၊ ထိုအမျက်ဒေါသသည်လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး မကိန်း၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းမရှိဘဲ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်း မရှိသော မြွေနှင့် တူ၏၊ ထိုမြွေသည် လျင်မြန်သော အဆိပ်လည်းမရှိဘဲ ကြမ်းတမ်းသော အဆိပ်လည်း မရှိသကဲ့သို့ ဤသို့ မပြတ်အမျက်လည်း မထွက်၊ ရှည်မြင့်စွာသော နေ့ညဥ့်ပတ်လုံး အမျက်ဒေါသလည်း မကိန်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုထိုမြွေနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော မြွေနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤသည်တို့ပေတည်း။

14. What are the four types of persons comparable to a serpent ? Four kinds of snake :—the quick but not strong poisoning; strong but not quick poisoning; quick as well as strong poisoning; neither quick nor strong poisoning. In the same manner, there are four types of persons existing in this world, who are comparable to a serpent. What are the four? Persons of quick but strong poison; of strong but not quick poison; of quick as well as strong poison; of neither quick nor strong poison. What sort of person is of quick but not strong poison? Here a certain person gets angry repeatedly but the anger does not linger for a very long time. Thus is a person of quick but not of strong poison. Just as that serpent has a quick but has not a strong poison, so also is this person. What sort of person is of strong but not of quick poison ? Here a certain person does not get angry repeatedly, but when he is angry, his anger endures for a pretty long time. Just as that serpent has a strong but not quick poison, so also is this person. What sort of person ws of quick as well as of strong poison ? Here a certain person gets angry repeatedly, his anger being of long duration, such a person is of quick as well as of strong poison. Just as that serpent has quick as well as strong poison, so also is this person. Division of Human Types by Four 67 What sort of a person ts of neither quick nor strong potson ? Here a certain person neither gets angry repeatedly, nor does his anger endure for a long time. Such a person is neither of quick nor of strong poison. Just as the serpent has neither quick nor strong poison, so also is this person. These are the four types of persons existing in this world, who are comparable to a serpent.

၁၆၄။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုတတ်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသော အကျင့်ရှိကုန်သော, မှားသော အကျင့်ရှိကုန်သော တိတ္ထိတို့၏လည်းကောင်း၊ တိတ္ထိတပည့် သာဝကတို့၏လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ကောင်းစွာ ကျင့်သူတို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မှန်စွာ ကျင့်ကုန်သူတို့ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆို၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုတတ်သည် မည်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုတတ်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသော အကျင့်ရှိကုန့်သော မှန်သော အကျင့်ရှိကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား တပည့်သာဝကတို့၏လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို မကောင်းသဖြင့် ကျင့်သူတို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မှားယွင်းစွာကျင့်သူတို့ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆို၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုတတ်သည် မည်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ မကြည်ညိုထိုက်သော အရာ၌ ကြည်ညိုခြင်းကို (ထင်ရှား) ပြသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအကျင့်မှားယွင်းသောအကျင့်၌ ကောင်းသောအကျင့်, မှန်သော အကျင့်ဟူ၍ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ မကြည်ညိုထိုက်သောအရာ၌ ကြည်ညိုခြင်းကို ပြတတ်သည် မည်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ ကြည်ညိုထိုက်သော အရာ၌ မကြည်ညိုခြင်းကို ပြသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအကျင့် မှန်သောအကျင့်၌ မကောင်းသောအကျင့် မှားယွင်းသောအကျင့်ဟူ၍ မကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မဆင်ခြင်မူ၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်မူ၍ ကြည်ညိုထိုက်သောအရာ၌ မကြည်ညိုခြင်းကိုပြတတ်သည် မည်၏။ (၄)

15. How 1s a person one who speaks in praise of one unworthy of praise without inquiring into and scrutinising (his nature) ? Here a certain person speaks in praise of the heretics or _ their disciples who are badly or wrongly regulated in conduct, that they are both well conducted and properly conducted. Such a person is one who speaks in praise of one unworthy of praise without inquiring into and scrutinising (his nature). How ts a person one who speaks in dispraise of a person worthy of praise without inquiring into and scrutinising (his nature) ? Here a certain person speaks ill of Buddhas and their disciples who are really well and properly regulated as to their conduct, saying that they are wrongly and badly regulated in conduct. Such a person is one who speaks ill of a person worthy of praise without inquiring into and scrutinising (his nature). How is a person one who shows satisfaction in an unsatisfactory thing without inquiring into and scrutinising ut ? Here a certain person finds satisfaction in a bad and wrong course, saying that this is the good path, this is the right path. Such a person is one who finds satisfaction in an unsatisfactory thing without inquiring into or scrutinising it. How is a person one who shows dissatisfaction in a satisfactory thing without inquiring, etc. ? Here a certain person finds dissatisfaction in a good and right course, saying that this is a bad path, this is a wrong path. Such a person is one who finds dissatisfaction in, etc.

၁၆၅။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအကျင့်, မှားယွင်းသော အကျင့်ရှိကုန်သော တိတ္ထိ, တိတ္ထိတပည့်တို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို မကောင်းသော အကျင့်ရှိသူတို့ဟူ၍၊ မှားသော အကျင့်ရှိသူတို့ဟူ၍ ပြောဆို၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ် ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုတတ်သည် မည်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုပြောဆိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအကျင့် မှန်သောအကျင့် ရှိကုန်သော မြတ်စွာဘုရား, မြတ်စွာဘုရား တပည့်တို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ကောင်းသော အကျင့်ရှိသူတို့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မှန်သောအကျင့် ရှိသူတို့ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆို၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုတတ်သည် မည်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်၍ မကြည်ညိုထိုက်သော အရာ၌ မကြည်ညိုခြင်းကို ပြသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအကျင့်, မှားယွင်းသော အကျင့်၌ မကောင်းသောအကျင့်, မှားယွင်းသော အကျင့်ဟု မကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်၍ မကြည်ညိုထိုက်သောအရာ၌ မကြည်ညိုခြင်းကိုပြတတ်သည် မည်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်၍ ကြည်ညိုထိုက်သော အရာ၌ ကြည်ညိုခြင်းကို ပြသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအကျင့်, မှန်သောအကျင့်၌ ကောင်းသောအကျင့်, မှန်သောအကျင့်ဟု ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်ခြင်၍ (ဉာဏ်ဖြင့်) သက်ဝင်၍ ကြည်ညိုထိုက်သောအရာ၌ ကြည်ညိုခြင်းကို ပြတတ်သည် မည်၏။ (၄)

16. How is a person a speaker in dispraise of a person unworthy of praise after inquiring into and scrutinising (his nature) ? Here a certain person rightly speaks in dispraise of the heretics or their disciples, who are wrongly and badly regulated as to conduct, saying that they are badly as well as wrongly conducted. Thus is a person a speaker in dispraise of an unworthy person after inquiring into and scrutinising (his nature). How is a person a speaker in praise of a praiseworthy person after inquiring into and scrutinising (his nature) ? Here a certain person speaks rightly in praise of the Buddhas and their disciples, who are well and perfectly regulated in conduct, saying that they are well and perfectly conducted. Such a person is a speaker in praise of a praiseworthy man after inquiring into and scrutinising (his nature). How is a person one who finds dissatisfaction in an unsatisfactory thing after, etc. ? Here a certain person finds dissatisfaction in a bad and wrong course, saying that this is a bad path, this is a wrong path. Such a person is one who finds dissatisfaction, etc. How ws a person one who finds satisfaction in a satisfactory thing after inquiring into and scrutinising it ? Here a certain person finds satisfaction in a good and right course, saying, this is the good path, this is the right path. Such a person is one who finds satisfaction in a satisfactory thing after, etc.

၁၆၆။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါ ဟုတ်မှန်သည့် အတိုင်းပြောဆိုသနည်း၊ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါ ဟုတ်မှန်သည့် အတိုင်း မပြောဆိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂုဏ်ကျေးဇူးလည်း ရှိ၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့လည်း ရှိ၏၊ ထိုနှစ်မျိုးတွင် ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆို၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆိုသည် မည်၏၊ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်းပြောဆိုသနည်း၊ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂုဏ်ကျေးဇူးလည်း ရှိ၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့လည်း ရှိ၏၊ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆို၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆို၏၊ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏လည်း ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်းပြောဆိုသနည်း၊ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏လည်း ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂုဏ်ကျေးဇူးလည်း ရှိ၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့လည်း ရှိ၏၊ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆို၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆို၏၊ ထိုနှစ်မျိုး၌ ထိုပြဿနာကို ဖြေဆိုခြင်းငှါ အခါကို သိ၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောဆို၏၊ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့် အတိုင်း ပြောဆို၏ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆိုသနည်း၊ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဂုဏ်ကျေးဇူးလည်း ရှိ၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့လည်း ရှိ၏၊ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုလည်း ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို၊ သတိနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ပညာအဆင်အခြင်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ လျစ်လျူရှုလျက် နေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်းမပြောဆို၊ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ရံခါဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း မပြောဆို။ (၄)

17. How is a person one who speaks in dispraise of a person unworthy of praise, expressing what is true and right at the right time about him, but does not in the same way speak in praise of what 1s praiseworthy ? Here a person, when there is something creditable as weil as something discreditable (in regard to a person), speaks about the latter, expressing what is true and right at the right time, but does not speak in the same way about the something Division of Human Types by Four 69 creditable. It is thus that a man speaks in dispraise of a person unworthy of praise, expressing what is true and right at the right time about him, but does not in the same way speak in praise of what is praiseworthy. How does a person speak in praise of a person worthy of praise, expressing what rs true and right at the right teme about him, but does not in the same way speak in dispraise of what 1s unworthy of praise ? Here a person, when there is something creditable as well as something discreditable (in regard to a person), speaks about the former, expressing what is true and right at the right time but does not in the same way speak about the latter. It is thus that a person speaks in praise of a person worthy of praise, expressing what is true and right at the right time about him, but does not in the same way speak in dispraise of what is unworthy of praise. How does a person speak in dispraise of a person unworthy of praise and in praise of the praiseworthy, expressing what is true and roght at the right time ? Here a person, when there is something creditable as well as something discreditable (in regard to a person), speaks about the latter and also about the former, expressing what is true and right at the right time, being aware of the proper time for answering the question put to him. It is thus that a person speaks in dispraise of a person unworthy of praise and in praise of the praiseworthy, expressing what is true and right at the right time. How does a person neither speak in dispraise of a person unworthy of praise nor speak in praise of a person worthy of praise, expressing what is true and right at the right time ? Here a person, when there is something creditable as well as something discreditable (in regard to a person), speaks neither about the former nor about the latter, expressing what is true and right at the right time, but keeps up an indifferent attitude, being mindful and thoughtful. It is thus that a person neither speaks in dispraise of a person unworthy of praise nor speaks in praise of a person worthy of praise, expressing the right thing at the right time.

၁၆၇။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လုံ့လအကျိုးကိုသာ မှီ၍ အသက်မွေးလျက် ကောင်းမှုအကျိုး ကိုမှီ၍ အသက်မမွေးသနည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား ထကြွခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အားထုတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ လုံ့လစိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း အသက်မွေးခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ရှေးကောင်းမှုအားဖြင့် အသက်မွေးခြင်းသည် မဖြစ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို လုံ့လကိုသာ မှီ၍ အသက်မွေးလျက် ရှေးကောင်းမှုအကျိုးကို မှီ၍အသက်မမွေးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးကောင်းမှုအကျိုးကို မှီ၍ အသက်မွေးလျက် လုံ့လအကျိုးကို မှီ၍အသက်မမွေးသနည်း၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်တို့ကို အစပြု၍ ထိုပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်ပြည်မှ အထက်၌ နတ်, ဗြဟ္မာတို့သည် ရှေးကောင်းမှုအကျိုးကိုသာ မှီ၍ အသက်မွေးကုန်၏၊ လုံ့လအကျိုးကို မှီ၍ အသက်မမွေးကုန်။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လုံ့လအကျိုးကိုလည်း မှီ၍ အသက်မွေးလျက် ကောင်းမှုအကျိုးကို လည်းမှီ၍ အသက်မွေးသနည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား ထကြွခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အားထုတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ လုံ့လစိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရှေးကောင်းမှုအားဖြင့်လည်းကောင်း အသက်မွေးခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို လုံ့လအကျိုးကိုလည်း မှီ၍ အသက်မွေးလျက် ကောင်းမှုအကျိုးကိုလည်း မှီ၍အသက်မွေး၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လုံ့လအကျိုးကိုလည်း မှီ၍ အသက်မမွေး၊ ရှေးကောင်းမှုအကျိုးကိုလည်း မှီ၍ အသက်မမွေးသနည်း၊ ငရဲသူတို့သည် လုံ့လအကျိုးကိုလည်း မှီ၍ အသက်မမွေးကုန်၊ ရှေ့းကောင်းမှုအကျိုးကိုလည်း မှီ၍ အသက်မမွေးကုန်။ (၄)

18. What sort of person is he who lives on the fruit of his exertions and not on that of any (previous) merit ? Here a person whose living springs from his (present) exertions (Jt. uprising), endeavours, and efforts, not as a result of any (previous) merit, is said to be a person who lives on the fruit of his exertions and not on that of any (previous) merit. What sort of person lives on the fruit of his merit, but not on that of his exertions ? The devas commencing from Paranimmitavasavatti’ and those above them :—these live on the fruit of merits and not on that of their exertions. What sort of person is he who lives on the fruit of his exertions as well as on that of merits ? The person whose living springs from his own exertions, endeavours, and efforts, as also from merits, is the person who lives on the fruit of his own exertions as well as on that of merits. What sort of person lives neither on the fruit of his own exertions nor on that of merits ? Persons (suffering) in purgatory are persons who live neither on the fruit of their own exertions nor on that of merits.

၁၆၈။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမိုက်မှောင်မှ (လာ၍) အမိုက်မှောင်သို့ သွားသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲသော ထမင်းအဖျော်နည်းသော ငြိုငြင်စွာ အသက်မွေးခြင်းရှိသော ဒွန်းစဏ္ဍားအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ မုဆိုးအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ နှီးသမားအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ သားရေနယ်သမားအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ ပန်းမှိုက်သွန် အမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ သူဆင်းရဲအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း ယုတ်နိမ့်သော အမျိုး၌ဖြစ်၏၊ အကြင်အမျိုး၌ ငြိုငြင်ဆင်းရဲသဖြင့်အစားအစာ အဝတ်ပုဆိုးကို ရအပ်၏၊ (ထို အမျိုး၌ဖြစ်၏)၊ ထိုသူသည်လည်း အဆင်းမလှ၊ မနှစ်လိုဖွယ်သော အသွင်အပြင်ရှိ၏၊ ပုကွ၏၊ အနာများ၏၊ ကန်းခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ လက်ကောက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ခြေခွင်ခြင်းသည်လည်ကောင်း၊ ဆွံ့ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ ထမင်း, အဖျော်,အဝတ် (ပုဆိုး), ယာဥ်, ပန်း, နံ့သာ, နံ့သာပျောင်း,အိပ်ရာ နေရာ, ဆီမီးကို ရခြင်းမရှိ၊ ထိုသူသည်ကိုယ်နှုတ်စိတ်ဖြင့် မကောင်းသော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ထိုသူသည် ကိုယ် နှုတ် စိတ်ဖြင့် မကောင်းသောအကျင့်ကို ကျင့်၍ (ခန္ဓာ) ကိုယ်ပျက်စီး၍ သေသည်မှ နောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသောလားရာ, ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာဖြစ်သော ငရဲ၌ဖြစ်ရ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမိုက်မှောင်မှ (လာ၍) အမိုက်မှောင်သို့သွားသည် မည်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမိုက်မှောင်မှ (လာ၍) အလင်းသို့ သွားသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆင်းရဲသော ထမင်းအဖျော်နည်းသော ငြိုငြင်စွာ အသက်မွေးခြင်းရှိသော ဒွန်းစဏ္ဍားမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ မုဆိုးအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ နှီးသမားအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ သားရေနယ်သမားအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ ပန်းမှိုက်သွန်အမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ သူဆင်းရဲအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း ယုတ်နိမ့်သောအမျိုး၌ဖြစ်၏၊ အကြင်အမျိုး၌ ငြိုငြင်ဆင်းရဲသဖြင့် အစားအစာ အဝတ်ပုဆိုးကို ရအပ်၏၊ (ထိုအမျိုး၌ဖြစ်၏)၊ ထိုသူသည်လည်း အဆင်းမလှ၊ မနှစ်လိုဖွယ်သော အသွင်အပြင်ရှိ၏၊ ပုကွ၏၊ အနာများ၏၊ ကန်းခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ လက်ကောက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ခြေခွင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ဆွံ့ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ ထမင်း, အဖျော်, အဝတ် (ပုဆိုး),ယာဥ်, ပန်း, နံ့သာ, နံ့သာပျောင်း, အိပ်ရာ နေရာ, ဆီမီးကို ရခြင်း မရှိ၊ ထိုသူသည် ကိုယ်, နှုတ်,စိတ်ဖြင့် ကောင်းသော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ထိုသူသည် ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ဖြင့် ကောင်းသော အကျင့်ကိုကျင့်၍ (ခန္ဓာ) ကိုယ်ပျက်စီး၍ သေသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောသူတို့၏ လားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်၌ဖြစ်ရ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အမိုက်မှောင်မှ (လာ၍) အလင်းသို့ သွားသည် မည်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလင်းမှ (လာ၍) အမိုက်မှောင်သို့ သွားသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကြွယ်ဝသော ဥစ္စာများသော အသုံးအဆောင်များသော ရွှေငွေဥစ္စာများသော နှစ်လိုဖွယ်ကို ပြုတတ်သည့် ဥစ္စာများသော များစွာသော ဥစ္စာစပါးရှိသော ခတ္ထိယမဟာသာလ အမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဂဟပတိမဟာသာလအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် အလွန် အဆင်းလှ၏၊ ရှုချင်ဖွယ်ရှိ၏၊ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ မြတ်သော ကိုယ်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ထမင်း, အဖျော်, အဝတ် (ပုဆိုး), ယာဥ်, ပန်း,နံ့သာ, နံ့သာပျောင်း, အိပ်ရာ နေရာ, ဆီမီးကို ရခြင်း ရှိ၏၊ ထိုသူသည် ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ဖြင့်မကောင်းသော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ထိုသူသည် ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ဖြင့် မကောင်းသောအကျင့့်ကို ကျင့်၍ (ခန္ဓာ) ကိုယ်ပျက်စီး၍ သေသည်မှ နောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသော လားရာ၊ ပျက်စီး၍ကျရာဖြစ်သော ငရဲ၌ဖြစ်ရ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလင်းမှ (လာ၍) အမိုက်မှောင်သို့ သွားသည်မည်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလင်းမှ (လာ၍) အလင်းသို့ သွားသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကြွယ်ဝသော ဥစ္စာများသော အသုံးအဆောင်များသော ရွှေငွေဥစ္စာ များသော နှစ်လိုဖွယ်ကိုပြုတတ်သည့်ဥစ္စာများသော များစွာသော ဥစ္စာစပါးရှိသော ခတ္ထိယ မဟာသာလအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဂဟပတိမဟာသာလအမျိုး၌ သော်လည်းကောင်း မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည်လည်း အလွန် အဆင်းလှ၏၊ ရှုချင်ဖွယ်ရှိ၏၊ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ မြတ်သော ကိုယ်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ထမင်း, အဖျော်,အဝတ် (ပုဆိုး), ယာဥ်, ပန်း, နံ့သာ, နံ့သာ ပျောင်း, အိပ်ရာ နေရာ, ဆီမီးကို ရခြင်း ရှိ၏၊ ထိုသူသည် ကိုယ် နှုတ် စိတ်ဖြင့် ကောင်းသော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ထိုသူသည် ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ဖြင့်ကောင်းသော အကျင့့်ကို ကျင့်၍ (ခန္ဓာ) ကိုယ်ပျက်စီး၍ သေသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောသူတို့၏လားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်၌ဖြစ်ရ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ် သည် အလင်းမှ (လာ၍) အလင်းသို့သွားသည်မည်၏။ (၄) ၁၆၉*။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်မှ (လာ၍) အောက်သို့ ညွှတ်လေသနည်း။ပ။ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်မှ (လာ၍) အောက်သို့ ညွှတ်လေသည်မည်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်မှ (လာ၍) အထက်သို့ ညွှတ်လေသနည်း။ပ။ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်မှ (လာ၍) အထက်သို့ ညွှတ်လေသည်မည်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်မှ (လာ၍) အောက်သို့ ညွှတ်လေသနည်း။ပ။ ဤသို့ သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကြွယ်ဝသော အထက်မှ (လာ၍) အောက်သို့ ညွှတ်လေသည် မည်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်မှ (လာ၍) အထက်သို့ ညွှတ်လေသနည်း။ပ။ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်မှ (လာ၍) အထက်သို့ ညွှတ်လေသည် မည်၏။ (၄)

19. How does a person remain in the dark and tend towards darkness ? Here a person born in a family of low degree, be it of Candalas, or of Nesadas, or of basket-weavers, or of chariot Division of Human Types by Four 71 makers, or of Pukkusas, poor, ill-fed, in straitened circeumstances, where victuals are obtained with difficulty, is swarthy, ill-featured, hunch-backed, a prey to many diseases, purblind, or with a crooked hand, lame or paralysed, one who receives neither food nor drink, nor raiment, nor conveyances, nor wreaths, perfumes and unguents, nor bed, dwelling, and light; he is an evil doer in deed, word, and thought, he having been an evil doer in deed, word, and thought, is reborn at the disintegration of the body after death in misery, to woeful doom, to disaster. Thus does a person remain in the dark and tend towards darkness. How does a person who is in the dark tend towards light ? Here a person born in a family of low degree, be it of Candalas, or of Nesadas, or of basket-weavers, or of chariot makers, or of Pukkusas, poor, ill-fed, in straitened circumstances, where victuals are obtained with difficulty, is swarthy, ill-featured, hunch-backed, a prey to many diseases, purblind, or with a crooked hand, lame or paralysed, one who receives neither food nor drink, nor raiment, nor conveyances, nor wreaths, perfumes and unguents, nor bed, dwelling, and light; he is a well-doer in deed, word, and thought, he having been a well-doer in deed, word, and thought, is reborn at the disintegration of the body after death to a happy destiny in the bright worlds. Thus does a person who is in the dark tend towards light. How does a person who is in the light tend towards darkness ? Here a person who is reborn into a family of high degree, be it eminently noble or of a brahmin magnate, or of a householder of high position, rich, of enormous wealth, owner of abundant objects of enjoyment, having ample hoards of gold and silver, having ample aids to enjoyment, ample stores of money and corn, is handsome, fair-looking, charming, endowed with the most exquisite complexion, the recipient of food, drink, raiment, means of transport, wreaths, perfumes and unguents, bed, dwelling, and light; he is an evil-doer in deed, word, and thought, he having been an evil-doer in deed, word, and thought, is reborn at the disintegration of the body after death, in misery, to woeful doom, to disaster. Thus does a person who is in the light tend towards darkness. How does a person who is in the light tend towards light ? Here a person who is reborn into a family of high degree, be it eminently noble or of a brahmin magnate, or of a householder of high position, rich, of enormous wealth, owner of abundant objects of enjoyment, having ample hoards of gold and silver, having ample aids to enjoyment, ample stores of money and corn, is handsome, fair-looking, charming, endowed with the most exquisite complexion, the recipient of food, drink, raiment, means of transport, wreaths, perfumes, unguents, bed, dwelling, and light; he is a welldoer in deed, word, and thought, he having been a well-doer in deed, word, and thought, is reborn at the disintegration of the body after death to a happy destiny in the bright worlds. Thus does a person who is in the light proceed towards light.

20. How does a person stoop down and remain unprogressive ? How does a person stoop down but remain progressive? How does a person who is prosperous remain unprogressive ? How does a person who is prosperous remain progressive ? These four types correspond respectively to the above four.

၁၇၀။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ သစ်ပင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် အဘယ်သည်တို့နည်း၊ သစ်ပင်တို့သည် မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်၊ (မိမိက) အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်၊ မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သောသစ်ပင်၊ (မိမိက) အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်၊ ဤလေးမျိုးတို့ပေတည်း။ ဤအတူပင်လျှင် သစ်ပင်လေးမျိုးတို့နှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤလောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ သစ်ပင်လေးမျိုးတို့နှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက်အကာပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤလေးယောက်တို့တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလမရှိ၊ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ပရိသတ်သည်ကား သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်ရှိ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့် တူ၏၊ ထိုသစ်ပင်သည် မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက်အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံသကဲ့သို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသစ်ပင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ပရိသတ်သည်ကား သီလမရှိ၊ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့် တူ၏၊ ထိုသစ်ပင်သည် မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက်အကာပင်တို့ဝိုင်းရံသကဲ့သို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသစ်ပင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့်တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလမရှိ၊ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ပရိသတ်သည်လည်း အကျင့်သီလ မရှိ၊ ယုတ်ညံ့သော အကျင့်ရှိ၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကအကာပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့် တူ၏၊ ထိုသစ်ပင်သည် မိမိက အကာပင်ဖြစ်လျက် အကာပင်တို့ဝိုင်းရံသကဲ့သို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသစ်ပင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့် တူသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ပရိသတ်သည်လည်း သီလရှိ၏၊ ကောင်းသော အကျင့်ရှိ၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံအပ်သော သစ်ပင်နှင့် တူ၏၊ ထိုသစ်ပင်သည် မိမိက အနှစ်ပင်ဖြစ်လျက် အနှစ်ပင်တို့ဝိုင်းရံသကဲ့သို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသစ်ပင်နှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။ (၄) လောက၌ ထင်ရှားရှိသော သစ်ပင်နှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤလေးယောက်တို့ပေတည်း။

21. Who are the four persons comparable to trees ? The four kinds of trees are as follows—one itself weak but surrounded by strong ones; one itself strong but surrounded by weak ones; one itself weak and surrounded by weak ones; one itself strong and surrounded by strong ones. The four types of person likened respectively unto these four classes of trees exist in this world—a person himself weak but surrounded by the strong; a person himself strong but surrounded by the weak; a person himself weak and surrounded by the weak; a person himself strong and surrounded by the strong. Dwision of Human Types by Four 73 How is a person who himself is weak surrounded by the strong ? Here a certain person is of bad morals, wicked, while his associates! are moral men of lovely nature. Thus is a person who himself is weak surrounded by the strong, just in the Same way as a weak tree is surrounded by strong ones. How ws a person who is strong surrounded by the weak ? Here a certain person who is moral, of lovely nature, having associates who are immoral, wicked. Thus is a person who is strong surrounded by the weak, just in the same way as a strong tree is surrounded by weak ones. How is a person who is immoral, wicked, having associates who are the same? ... How ws a person who is strong surrounded by the strong ? Here a certain person who himself is moral and of lovely nature, has similar associates. Thus is a person who is strong surrounded by the strong, just in the same way as a strong tree is surrounded by strong ones. These are the four persons comparable to trees existing in this world.

၁၇၁။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆင်းကို ပမာဏပြု၍ အဆင်းကို ကြည်ညိုဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရပ်အမောင်း လုံးဝန်းသဏ္ဌာန် ကြန်အင်လက္ခဏာ ပြည့်စုံသည့်အဖြစ်ကို မြင်ရ၍ ထိုအရပ်အမောင်း လုံးဝန်းသဏ္ဌာန် ကြန်အင်လက္ခဏာ၌ ပမာဏကို ယူ၍ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို အဆင်းကို ပမာဏပြုလျက် အဆင်းကို ကြည်ညိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ဆိုအပ်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အသံ (ကျော်စောသံ) ကို ပမာဏပြု၍ အသံ (ကျော်စောသံ) ကို ကြည်ညိုဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါးတို့၏ ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် သူတစ်ပါးတို့၏ချီးမြှောက်ခြင်းဖြင့် သူတစ်ပါးတို့၏ ချီးပင့်ခြင်းဖြင့် သူတစ်ပါးတို့၏ ကျေးဇူးကို ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျော်စောသံ၌ အတိုင်းအရှည် ပမာဏကို ယူ၍ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုအသံ (ကျော်စောသံ) ကို ပမာဏပြု၍ အသံ (ကျော်စောသံ) ကို ကြည်ညိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

22. What sort of person is one estemating by and satisfied with the outward form ? Here a person having observed the height, the compass, the shape, and the finish of a material object, finds satisfaction in it. Such a person is one estimating, etc. What sort of person is one estimating by and satisfied with others’ words ? Here a person engenders faith on the basis of the praise, the adulation, the admiration, the encomiums of others, treating them as a standard of judgment. Such a person is one estimating by and esteeming others’ words. What sort of person is one estimating by and esteeming outward austerity 2 Here a person having noticed the austere nature of the garments, or of begging bowls, or of beds and sheets, or having observed manifold austerities, finds satisfaction in them, taking these austerities as a standard of judgment. Such a person is one estimating by and esteeming outward austerity. What sort of person is one estimating by and esteeming that which rs right ?} Here a person having noticed the practice of morality, or of meditation, or of insight, finds satisfaction therein, taking these practices as a standard of judgment. Such a person is one estimating by and esteeming that which is right.”

၁၇၂။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ခေါင်းပါးခြင်းလျှင် အတိုင်းအရှည်ရှိ၍ ခေါင်းပါးခြင်း၌ ကြည်ညိုသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ကန်း၏ ခေါင်းပါးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ သပိတ်၏ခေါင်းပါးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ကျောင်း၏ ခေါင်းပါးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အထူးထူး အပြားပြား ပြုနိုင်ခဲသော အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းကို လည်းကောင်း တွေ့မြင်ရ၍ ခေါင်းပါးသော အကျင့်၌ ပမာဏကိုယူ၍ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ခေါင်းပါးခြင်းလျှင် အတိုင်းအရှည်ရှိ၍ ခေါင်းပါးခြင်း၌ ကြည်ညိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တရားလျှင် အတိုင်းအရှည်ရှိ၍ တရား၌ ကြည်ညိုသနည်း၊ ဤ လောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သီလကိုလည်းကောင်း၊ သမာဓိကိုလည်းကောင်း၊ ပညာကိုလည်း ကောင်းမြင်ရ၍ ထိုသီလ သမာဓိ ပညာ၌ အတိုင်းအရှည်ကို ယူ၍ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုတရားလျှင် အတိုင်းအရှည် ရှိ၍ တရား၌ ကြည်ညိုသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

၁၇၃။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိအစီးအပွါးအတွက်သာ ကျင့်၍ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက် မကျင့်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင် သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကို သီလနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူပညာနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် အရဟတ္တဖိုလ်နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူအရဟတ္တဖိုလ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိအစီးအပွါးအတွက်သာ ကျင့်၍ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက် ကျင့်သည် မမည်။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက်သာ ကျင့်၍ မိမိအစီးအပွါးအတွက်မကျင့်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင် သီလနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူသီလနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင် သမာဓိနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူသမာဓိနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင် ပညာနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူ ပညာနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင် အရဟတ္တဖိုလ်နှင့်မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူအရဟတ္တဖိုလ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက်သာ ကျင့်၍ မိမိအစီးအပွါးအတွက် ကျင့်သည် မမည်။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိအစီးအပွါးအတွက်လည်း ကျင့်၍ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက်လည်း ကျင့်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အရဟတ္တဖိုလ်နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း အရဟတ္တဖိုလ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် နှင့်ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ ဆောက်တည်စေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိအစီးအပွါးအတွက်လည်း ကျင့်၍သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက်လည်း ကျင့်သည် မည်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိအစီးအပွါးအတွက်လည်း မကျင့်, သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက်လည်း မကျင့်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သီလနှင့်မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်းသမာဓိနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ပညာနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အရဟတ္တဖိုလ်နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း အရဟတ္တဖိုလ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါမဆောက်တည်စေ၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံစိမ့်သောငှါ မဆောက်တည်စေ၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိအစီးအပွါးအတွက်လည်း မကျင့်, သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအတွက်လည်း မကျင့်။ (၄)

23. How does a person strive after his own welfare but not after that of others ? Here a person attains to the moral life but does not encourage others to attain it, himself attains to [the practice of ecstatic] meditation but does not encourage others to attain it, himself attains to insight but does not encourage others to attain it, himself attains to emancipation but does not encourage others to attain, himself attains to the perception of a consciousness of emancipation but does not encourage others to attain that perception. Such a person is one who strives after his own welfare but not after that of others. How does a person strive after others’ welfare but not after his own ? Here a person does not himself attain to the moral life but encourages others to attain it, does not himself attain to [the practice of ecstatic] meditation but encourages others to attain the same, does not himself attain to insight but encourages others to attain insight, does not himself attain to the practice of emancipation but encourages others to attain that state, does not himself attain to the perception of a consciousness of emancipation but encourages others to attain that perception. Thus does a person strive after others’ welfare but not after his own. Dwision of Human Types by Four 75 How does a person strive neither after his own welfare nor after that of others ? Here a person neither himself attains to the moral life nor encourages others to attain to the moral life, neither himself attains to [the practice of ecstatic] meditation nor encourages others to attain the same, neither himself attains to insight nor encourages others to attain insight, neither himself attains to emancipation nor encourages others to attain that state, neither himself attains to the perception of a consciousness of emancipation nor encourages others to attain that perception. Such a person is one who strives neither after his own welfare nor after that of others. How does a person strive after his own welfare as well as after that of others ? Here a person himself attains to the moral life and also encourages others to attain the moral life, himself attains to [the practice of ecstatic] meditation, and also encourages others to attain the same, himself attains to insight and also encourages others to attain insight, himself attains to emancipation and also encourages others to attain that state, himself attains to the perception of a consciousness of emancipation and also encourages others to attain that perception. Such a person is one who strives after his own welfare as well as alter that of others. How does a person strive neither after his own welfare nor after that of others ? Here a certain person neither himself attains to the moral life nor encourages others to attain the moral life, neither himself attains to [the practice of ecstatic] meditation nor encourages others to attain the same, neither himself attains to the practice of insight nor encourages others to attain insight, neither himself attains to the practice of emancipation nor encourages others to attain the state of emancipation, neither himself attains to perception of a consciousness of emancipation nor encourages others to attain that perception. Such a person is one who strives neither after his own welfare nor after that of others.

၁၇၄။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသော အကျင့်၌ အဖန်ဖန် အားထုတ်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဝတ်မဝတ်ဘဲ နေ၏၊ လူ့အကျင့်ကို စွန့်၍ (ရပ်လျက် ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် စွန့်ခြင်းစသည်ကို) ကျင့်၏၊ လက်ဖြင့် (မစင်ကို) သုတ်၏၊ “အသျှင် လာပါလော့” ဆိုသူ၏ ဆွမ်းကို မခံ၊ “အသျှင် ရပ်ပါဦးလော့”ဟု ဆိုသူ၏ ဆွမ်းကို မခံ၊ ရှေးရှုဆောင်လာသော ဆွမ်းကို မခံ၊ ရည်စူး၍ ပြုသော ဆွမ်းကို မခံ၊ ပင့်ဖိတ်ဆွမ်းကို မခံ၊ အိုးဝမှ ခူးသောဆွမ်းကို မခံ၊ တောင်းဝမှ ခူးသောဆွမ်းကို မခံ၊ တံခါးခုံခြား၍ လှူသောဆွမ်းကို မခံ၊ တုတ်ခြား၍ လှူသောဆွမ်းကို မခံ၊ ကျည်ပွေ့ခြား၍ လှူသောဆွမ်းကို မခံ၊ နှစ်ယောက်စားစဥ် လှူသောဆွမ်းကို မခံ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမ လှူသောဆွမ်းကို မခံ၊ နို့တိုက်ဆဲမိန်းမ လှူသောဆွမ်းကို မခံ၊ ယောကျာ်းနှင့်နှီးနှောသော မိန်းမ၏ ဆွမ်းကို မခံ၊ ဆော်ဩ၍ လောင်းလှူသော ဆွမ်းကိုမခံ၊ ခွေးမျှော်ရာဆွမ်းကို မခံ၊ ယင်အုံရာ ဆွမ်းကို မခံ၊ ငါးမစား၊ အမဲမစား၊ သေမသောက်၊ အရက်မသောက်၊ ဖွဲ၌ မြှုပ်သော ဆေးရည်ကို မသောက်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်အိမ်၌သာ ဆွမ်းခံ၏၊ တစ်လုပ်သာ့စား၏၊ နှစ်အိမ်၌သာ ဆွမ်းခံ၏၊ နှစ်လုပ်သာ စား၏။ပ။ ခုနစ်အိမ်၌သာ ဆွမ်းခံ၏၊ ခုနစ်လုပ်သာစား၏၊ ခွက်ငယ်တစ်ခုဖြင့်လည်း ရောင့်ရဲ၏၊ ခွက်ငယ်နှစ်ခုဖြင့်လည်း ရောင့်ရဲ၏။ပ။ ခွက်ငယ်ခုနစ်ခုဖြင့်လည်း ရောင့်ရဲ၏၊ တစ်ရက်ခြား အစာစား၏၊ နှစ်ရက်ခြား အစာစား၏။ပ။ ခုနစ်ရက်ခြား အစာစား၏၊ ဤနည်း ဖြင့် ဤသို့သဘောရှိသော လဝက်တစ်ကြိမ် အစာစားခြင်းအကျင့်ကို ကျင့်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဟင်းရွက်စိမ်းကိုသော်လည်း စား၏၊ ဆန်စိမ်းကိုသော်လည်း စား၏၊ မြက်သီးဆန်ကိုသော်လည်း စား၏၊ သားရေဖတ်ကိုသော်လည်း စား၏၊ မှော်ကိုသော်လည်း စား၏၊ ဆန်ကွဲကိုသော်လည်း စား၏၊ ထမင်းချိုးကိုသော်လည်း စား၏၊ နှမ်းမှုန့်ညက်ကိုသော်လည်း စား၏၊ မြက်ကိုသော်လည်း စား၏၊ နွားချေးကိုသော်လည်း စား၏၊ တောသစ်မြစ်သစ်သီးလျှင် အစာရှိသည်ဖြစ်၍ ကြွေကျသော သစ်သီးကို စားလျက် မျှတ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ပိုက်ဆံလျှော်အဝတ်တို့ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ ပိုက်ဆံလျှော်ဖြင့် ရောနှော ရက်သော အဝတ်တို့ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ သူသေကောင်အဝတ်တို့ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ ပံ့သကူအဝတ်တို့ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ သစ်ခေါက်အဝတ်တို့ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ သစ်နက်ရေကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ သစ်နက်ရေ မျှင်အဝတ်ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ သမန်းမြက်အဝတ် ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ လျှော်တေအဝတ်ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ ပျဥ်ချပ်အဝတ်ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ ဆံခြည်ကမ္ဗလာကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ သားမြီး ကမ္ဗလာကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ ခင်ပုပ်ငှက်တောင်အဝတ်ကိုသော်လည်း ဆောင်၏၊ ဆံမုတ်ဆိတ်ကိုသော်လည်း နုတ်၏၊ ဆံမုတ်ဆိတ်နုတ်ခြင်းအမှုကိုသော်လည်း အားထုတ်လျက် နေ၏၊ နေရာကို ပယ်လျက် မတ်မတ်ရပ်၍သော်လည်း နေ၏၊ ဆောင့်ကြောင့်သော်လည်း ထိုင်၏၊ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ခြင်း အမှုကိုသော်လည်း အားထုတ်၍ နေ၏၊ ဆူးအခင်းပေါ်၌ သော်လည်း နေ၏၊ ဆူးအခင်းပေါ်၌ အိပ်၏၊ ညနေချမ်းလျှင် သုံးကြိမ်မြောက် ရေသို့ သက် ဆင်းခြင်းအမှုကိုသော်လည်း အားထုတ်၍ နေ၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော တစ်ပါးမက များစွာသော ကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အဖန်ဖန် အားထုတ်နေ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကို ပူပန် ဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အဖန်ဖန် အားထုတ်နေသည် မည်၏။ (၁)

24. How does a person become self-mortifying: and addicted to practices tending to self-mortification ? Here a person goes naked, is of loose habits, licks his hand clean, does not stop nearer or wait a moment if politely requested to do so, refuses to accept food brought to him, refuses to accept food especially prepared for him, does not accept any invitation, does not accept food from a cookingpot or a pan, does not accept food placed within the threshold, does not accept food placed among the pestles, does not accept food when two persons are eating together, does not accept from a woman with child, from a woman giving suck, from a woman living as a wife, does not accept food offered at consecrated places,? does not accept food when a dog is standing by, nor where flies are swarming down, does not accept fish, or flesh, or strong drink, or intoxicant, or sour gruel, begs from one house, eats just one morsel, or begs from two houses, eats just two morsels, or begs from up to seven houses, eats up to seven morsels, keeps himself going on only one alms or only two . . . up to seven alms, takes only once a day or once every two days, or once every seven days, conforming in this way to the practice of taking food according to rule, at regular intervals, up to even half a month, feeds on pot-herbs, on wild rice, on Nivara rice, on Daddila rice, on unhusked grain, on grains of rice or scum of rice, on oil cakes, on grasses, on cowdung, on fruits and roots from the woods, on fruits that have fallen of themselves, wears coarse hempen cloth, coarse cloth of mixed fibres, wears cloth taken from a dead body, clothing made of dust-heap rags, clothing made of bark, the skin of a black antelope, dress made of a black antelope’s hide, dress made of kusa grass, garments made of bark, garments made of pieces of wood, hair-garments, ae Dwwision of Human Types by Four 17 garments made up of horses’ tails, garments made up of feathers of owls; he is a plucker-out of hair and beard, addicted to the practice of plucking out both hair and beard; he is a stander-up rejecting the use of a seat, he is a squatter addicted to the effort of squatting, he is a bed-of-thorns-man, lying on a bed of thorns, he is addicted to the practice of going down into water thrice a day up to the evening. Thus he dwells addicted to many such tortures of the body. Thus does he become a self-mortifier and addicted to practices tending to self-mortification. How does a person become tormentor of others and remain addicted to practices tending to oppression ? Here a person is a sheep-butcher, a boar-hunter, a deerstalker, a bird-catcher, a snarer, a fish-killer, a thief, a public executor, a jailer, or a committer of other such cruel acts. Thus does a person become tormentor of others and remain addicted to practices tending to oppress others. How does a person come to combine the characteristics of the above two types ? Here a person is a king, a crowned monarch, or a brahmin of great wealth and influence; he having a new sacrificial house built to the east of the capital city, having his hair and beard shaven, having put on a black antelope’s skin, anointed his body with clarified butter and oil, scratching the back with the horn of an antelope, he enters the sacrificial house together with his queen-consort and brahmin priest, there he lies down in a narrow space on the yellow painted ground; the king lives on the quantity of milk that can be drawn from one udder of a cow with a calf resembling her (in colour), the queen-consort lives upon the quantity of milk that can be drawn from the second udder, the brahmin priest lives upon the quantity of milk that can be drawn from the third, the fire-sacrifices are performed with the quantity of milk that can be drawn from the fourth, and the calf lives upon the quantity that is left; thus he commands— that so many bullocks be slain for the sacrifice, that so many bull-calves, so many cow-calves, so many goats, so many rams be slain for the sacrifice, so many trees be cut down to make posts, so much dubba grass be mown to be strewn around the sacrificial spot; the slaves or the messengers or the workmen that are employed carry out his orders impelled by the whip, impelled by fear, weeping with tears upon their faces. Thus a person comes to combine the characteristics of the above two types. How does a person come to bear the characteristics of neither of those two types ? He tortures neither himself nor others, and in this world he without any hankering, at peace, cool, enjoying bliss, lives with a self become godlike.t Here it happens that a Tathagata? is born in this world, an exalted, perfectly enlightened Buddha, enriched with insight, and virtuous deportment, walking in the right path,® the knower of the world, the unsurpassed, the guide to persons amenable to discipline, the teacher of devas and men, Buddha, the Blessed One,—he having come to know and realise by himself, this world together with those of the devas, the Maras, the Brahmas, together with the recluses and brahmins, dwellers together with devas and men, instructs others about it; he imparts instruction beneficial in its inception, beneficial in its continuation, beneficial in its conclusion, full of meaning, couched in appropriate terms, couched in suitable language; he expresses, sets forth the higher life in its purity and entire fulness. To this instruction does a householder listen or his offspring or one who is born in another family; he listening to this instruction gains faith in the Tathagata. Endowed with this acquisition of faith, he ponders thus: cramping is household life, a dusty path! Open and wide is the way of renunciation! Not easy is it while living the household life to practise the higher life, full and entire, supremely pure, pure like well-wrought conchshell, I must therefore depart from home into a homeless life, Division of Human Types by Four (hy, having my hair and beard shaven, covering my body with yellow garments: so it happens that at a subsequent date, he abandoning his entire store of wealth, whether this be large or small, abandoning his circle of relations, whether this be few or numerous, wanders away from home into the homeless state, having his hair and beard shaven, covering his body with yellow garments! Thus initiated into the religious order, while adopting the mode of training and living followed by the bhikkhus, he putting away the (intentional) killing of living beings, abstains from the (intentional) slaughter of life, putting aside the rod, putting aside the sword, ashamed of cruelty, merciful, compassionate, and kind to all living beings; putting away the taking of what has not been given him, he abstains from accepting what is not given; he takes what is given expecting only what is given, he passes his life in honesty, with a self become pure; putting away the unchaste life, he is chaste, not unchaste, refraining from sexual life, from village nature;? putting away lying words, he refrains from telling a lie, speaks the truth, always aiming at the truth, is trustworthy, never betraying his trust to the world; putting away slanderous speech, he refrains from calumny, hearing something at one place, he does not relate the same at another place with a view to foment quarrel against the former party, hearing something elsewhere, he does not relate it here with a view to foment a quarrel against the people there. Thus as a reconciliator of those that have separated, as an augmentor of the unity of those who are already united, rejoicing in union, jubilant over unity, he is in the habit of uttering words tending to reunion; putting away rough words, he refrains from offensive language, he speaks those words that are blameless, pleasing to the ear, affectionate, appealing to the heart, refined, gladdening the people, captivating the heart of many; putting away silly talk, he refrains from idle talk, speaks at the right time, speaks what is true, speaks according to the good, according to religion, according to self-control, utters speech worthy of being treasured up, sometimes with illustrations, clearly defined, pregnant with meaning.” He refrains from doing injury to the forms of life whether in the germinal or grown-up state; he takes but one meal a day, not eating at night, refraining from an untimely meal; he abstains from being a spectator at dances, songs, music, and (such other) amusements; he abstains from wearing garlands, besmearing and adorning his body with scents and unguents, and using (such other) articles for beautifying; he abstains from using high and fine couches; he abstains from taking (all that is included under) gold and silver; he abstains from accepting uncooked rice, uncooked meat, women and girls, male and female slaves, goat and sheep, fowls and pigs, elephants, cows, horses and mules, fields and residences, as gifts; he refrains from the practice of acting as a go-between or a messenger; he abstains from buying and selling; he abstains from cheating with scales or coins or measures; he abstains from the crooked way of bribery, cheating, and fraud; he abstains from mutilating, killing, putting in bonds, highway robbery, dacoity, and acts of violence. He is satisfied with robes just enough to protect his body, with alms just enough to feed his stomach, wherever he goes taking these with him. Just as a winged bird wherever it flies, flies with just the load of its wings, in the same way the bhikkhu is satisfied with robes just enough to protect his body, with alms just enough to feed his stomach, wherever he goes he goes taking these with him. Endowed with these Ariyan moral precepts, he experiences within himself the happiness which is blameless. He having seen an object with his eye does not fasten his mind upon the general form of details thereof, but sets himself to restrain that which gives occasion for the sinful immoral tendencies, covetousness, and dejection to flow in over him while he was dwelling unrestrained as to the sense of sight, he guards the faculty of sight, he attains to control over Division of Human Types by Four 81 the sense of sight. Similarly having heard sound with his ear, having smelt an odour with his nose, having tasted a savour with his tongue, having touched a tangible thing with his body, having cognised a mental object with his mind, he does not fasten his mind upon the general form of details thereof but sets himself to restrain that which gives an occasion for the sight and immoral tendencies, covetousness, and dejection to flow in over him while he was dwelling unrestrained as to his mind, his faculty of thought; he guards his mind, he attains to control over the faculty of thought. Endowed with this Ariyan mastery over the senses, he experiences within himself the happiness which is blameless. In going forth and in coming back, he acts deliberately, and as also in looking at or around, in stretching forth his arm, or in drawing it in again, in putting on the sanghati' and other robes, or in carrying the alms-bowl, in eating or drinking, in masticating or swallowing, in obeying the calls of nature, in going or standing or sitting, in sleeping or waking, in speaking or in remaining in a state of silence. Endowed with this Ariyan moral behaviour and endowed also with this excellent practice of mindfulness and awareness, endowed also with this Ariyan way of contentment, he takes shelter in a lonely spot, whether it be forest, or the foot of a tree, or a hill side, or a grotto, or a rocky cave, or a cemetery, or a forest tract, or an open field, or a heap of straw; he returning thither after his round for alms, seats himself cross-legged when his meal is done, keeping his body erect, setting mindfulness ahead; putting away the hankering after the world he dwells with his mind free from covetousness, he purifies his mind of greed; putting away the evil propensities to injure he dwells with a heart free from illwill; compassionate and kind to all living beings he purifies his mind of malevolence; putting away laziness and drowsiness he dwells being free therefrom; conscious of the presence of light, mindful and aware of experiences he purifies his mind of sloth and torpor; putting away worry and flurry he dwells free from fretfulness; with his heart tranquil within he purifies his mind of worry and flurry; putting away perplexity he dwells free from doubt; no longer doubting as to what is good he purifies his mind of scepticism. Putting away these five hindrances which trouble the heart and weaken insight, he eschewing sensual desires, eschewing evil states, enters upon and dwells in the first stage of ecstatic meditation, attended with applied+ and sustained thought, joy, and bliss born of mental isolation. With the cessation of applied and sustained thought he enters upon and dwells in the second stage of ecstatic meditation, a state of joy and bliss born of concentration free from applied and sustained thought—a state of concentration of mind, and inner tranquillisation of heart. By absence of passionate longing for joy he remains in equanimity, and aware of his mental states and experiences, he enjoys bliss through his body, which the Ariyas describe when they say, “‘ the man serene and mindful dwells at ease.” And thus he dwells entering upon the third stage of ecstatic meditation Then putting away both ease and pain, and with the previous dying away of joys and griefs he dwells entering upon the fourth stage of meditation void of ease and pain, a state made pure by equanimity and thoughtfulness. Now with his mind thus concentrated, rendered supremely pure and bright, freed from contamina- Diision of Human Types by Four 83 tion, with disturbing factors cleared off, rendered soft and pliant, fixed, and unperturbed, he bends forth his mind to acquire the knowledge enabling him to remember his previous births, he calls to mind previous existences in various shapes, it may be one birth, two births, three, four, five to ten, to twenty, thirty, forty, fifty, one hundred, one thousand or one hundred thousand births in many periods of cosmic revolution, in many periods of envelopment and development taken together to the effect “‘ there I have been born under such and such a name, in such and such a family, of such and such a caste, lived on such and such kinds of food, experienced such and such pleasure and pain, and had such and such an end of [that] life; when I had deceased from that state I was reborn in another state, where I was of such and such a name, of such and such a family, of such and such a caste, lived upon such and such kinds of food, experienced such and such pleasure and pain, such was the end of [that] life, having again deceased from that state I was reborn here.” Thus does he recall in manifold ways his previous dwelling-places with forms of destinies in details. And again with his mind thus concentrated, rendered supremely pure and bright, freed from contamination, with disturbing factors cleared off, rendered soft and pliant, fixed and unperturbed, he bends forth his mind to acquire the perception of appearance and disappearance of other beings. He sees with deva-vision clarified, surpassing that of ordinary human beings, living beings deceasing from one state and being reborn into another; he perceives beings of inferior or superior order, good-looking and ugly, well-situated or ill-fated, faring according to their own karma. He recognises that these are verily beings guilty of evil deeds, of offences committed by way of words and thoughts, calumniators of the Ariyas, upholders of erroneous views, adhering to practices associated with erroneous judgment, they on the dissolution of the body after death, are reborn in hell, in a condition of utter ruin, a woeful state of pain; that those [others] are, on the other hand, beings who came into full possession of good deeds, of merits earned by them on account of words and thoughts; not reviling the Ariyas, upholders of right views, adhering to practices associated with sound judgment, they on the dissolution of the body after death are reborn in the heavenly world, to a happy destination. Thus does he see with deva-vision clarified, surpassing that of ordinary human beings, living beings deceasing from one state and being reborn into another; he perceives beings of inferior or superior order, good-looking and ugly, well-situated or ill-fated, faring according to their own karma. Now again with his mind thus concentrated, rendered supremely pure and bright, freed from contamination, with disturbing factors cleared off, rendered soft and pliant, fixed and unperturbed, he bends forth his mind to acquire the knowledge of the process of the destruction of sinful tendencies (asavas). He truly understands that this is suffering and that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, that this is the path leading to the cessation of suffering: he truly knows that these are the sinful tendencies, that this is their genesis, etc. When he knows and sees thus, his mind becomes free from the tendency to sensual pleasures, from the tendency to be reborn, and from the tendency to ignorance. And when [the mind] is emancipated, there is the knowledge that it is emancipated and he knows that birth is destroyed, the holy life has been led, duties have been accomplished, and there is no more of these conditions. Thus a man does not become a self-mortifier, nor become addicted to practices leading to self-mortification, and is not a mortifier of others, and is not devoted to practices leading to mortification of others. He tortures neither himself nor the self of others, and in this world he, without any hankering, at peace, cool, enjoying bliss, lives with a self become godlike.

၁၇၅။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အဖန်ဖန် အားထုတ်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆိတ်ကို သတ်၏၊ ဝက်ကို သတ်၏၊ ငှက်ကို သတ်၏၊ သားကောင်ကို သတ်၏၊ ကြမ်းကြုတ်၏၊ ငါးကိုသတ်၏၊ ခိုး၏၊ ခိုးသူကို သတ်၏၊ နွားကို သတ်၏၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ပြု၏၊ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်မှတစ်ပါးအလုံးစုံ ကြမ်းကြုတ်သော အမှုကို ပြုသူအားလုံးတို့တည်း၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေတတ်သည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အဖန်ဖန် အားထုတ်သည်မည်၏။ (၂)

၁၇၆။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အဖန်ဖန် အားထုတ်လျက် သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသည် ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အဖန်ဖန် အားထုတ်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မင်းမျိုးလည်းဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ ဘိသိက်သွန်းအပ်သော မင်းသော်လည်းကောင်း၊ များသောဥစ္စာရှိသော ပုဏ္ဏားသော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် မြို့၏ အရှေ့မျက်နှာ၌ အသစ်ဖြစ်သော ယဇ်ပူဇော်ရာတင်းကုပ်ကို ပြုလုပ်စေ၍ ဆံမုတ်ဆိတ်ကို ပယ်ချ၍ ခွါနှင့်တကွ သစ်နက်ရေကို ဝတ်၍ ထောပတ်ဆီဖြင့် ကိုယ်ကို လိမ်းလျက် သားချိုဖြင့် ကျောက်ကုန်းကို အယားဖျောက်လျက် ယဇ်ပူဇော်ရာ တင်းကုပ်သို့ မိဖုရား ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားနှင့် တကွ ဝင်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုယဇ်ပူဇော်ရာ တင်းကုပ်၌ အခင်းမရှိသော နွားချေးဖြင့် လိမ်းကျံသော မြေ၌ အိပ်၏၊ အမိအဆင်းနှင့်တူသော နွားငယ်ရှိသော နွားမတစ်ကောင်၏ နို့တိုင်တစ်ခု၌ဖြစ်သော နို့ရည်ဖြင့် မင်းသည် မျှတ၏၊ နှစ်ခုမြောက် နို့တိုင်၌ဖြစ်သော နို့ရည်ဖြင့် မိဖုရားသည် မျှတ၏၊ သုံးခုမြောက် နို့တိုင်၌ဖြစ်သော နို့ရည်ဖြင့် ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားသည် မျှတ၏၊ လေးခုမြောက်နို့တိုင်၌ဖြစ်သော နို့ရည်ဖြင့် မီးပူဇော်၏၊ ကြွင်းသောနို့ရည်ဖြင့် နွားငယ်သည် မျှတရ၏။ ထိုမင်းသည် ဤသို့ ဆို၏၊ “ဤမျှသော နွားကြီးတို့ကို ဤမျှသော နွားငယ်တို့ကို ဤမျှသော နွားမငယ်တို့ကို ယဇ်ပူဇော်အံ့သောငှါ သတ်လေကုန်၊ ဤမျှသော ဆိတ်တို့ကို ယဇ်ပူဇော်အံ့ သောငှါ သတ်လေကုန်၊ ဤမျှသော သိုးတို့ကို ယဇ်ပူဇော်အံ့သောငှါ သတ်လေကုန်၊ ဤမျှသော မြင်းတို့ကို ယဇ်ပူဇော်အံ့သောငှါ သတ်လေကုန်၊ ဤမျှသော သစ်ပင်တို့ကို ယဇ်တိုင်အလို့ငှါ ဖြတ်ကြလေကုန်၊ ဤမျှသော သမန်းမြက်တို့ကို အခင်းအကာအလို့ငှါ ရိတ်ကြလေကုန်”ဟု ဤသို့ ဆို၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ကျေးကျွန်အစေအပါး အမှုလုပ်ဖြစ်ကုန်သော ထိုသူတို့သည်လည်း ဒဏ်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်အပ်ကုန်သည် ဘေးဖြင့်ခြိမ်းခြောက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ မျက်ရည်ဖြင့် ပြည့်ကုန်လျက် ငိုယိုကုန်လျက် ယဇ်ပူဇော်သောအမှုတို့ကို ပြုကြရကုန်၏၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကို ပူပန်ဆင်းရဲခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အားထုတ်သည်လည်း မည်၏၊ သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကို အားထုတ်သည်လည်း မည်၏။ (၃)

၁၇၇။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကိုလည်း မပူပန် မဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကိုလည်း ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကိုလည်း အဖန်ဖန် အားမထုတ်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မပူပန်မဆင်းရဲစေသည် ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကိုလည်း အဖန်ဖန် အားမထုတ်သနည်း၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကို မပူပန် မဆင်းရဲစေတတ်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မပူပန်မဆင်းရဲစေတတ်၊ မျက်မှောက်ပစ္စုပ္ပန် ဘဝ၌ တဏှာမရှိသည်ဖြစ်၍ ကိလေသာငြိမ်းသည် ချမ်းအေးသည်ဖြစ်၍ ချမ်းသာကို ခံစားလျက် မြင့်မြတ်သော ကိုယ်ဖြင့် နေသနည်း။ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော၊ အသိဉာဏ် ‘ဝိဇ္ဇာ’, အကျင့် ‘စရဏ’နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော၊ ကောင်းသော စကားကိုဆိုတော်မူတတ်သော၊ လောကကို သိတော်မူသော၊ ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သည့် အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော၊ (သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို) သိစေတော်မူသော၊ ဘုန်းတန်းခိုးကြီးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤလောက၌ ပွင့်တော်မူ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် နတ် မာရ်နတ် ဗြဟ္မာနှင့် တကွသော နတ်လောကနှင့် သမဏ ဗြာဟ္မဏ မင်းများ လူများနှင့် တကွသော လူ့လောကကို ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုလျက် ဟောကြားတော်မူ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အစ၏ ကောင်းခြင်း ရှိသော, အလယ်၏ကောင်းခြင်းရှိသော, အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိသော, အနက်နှင့်ပြည့်စုံသော, သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံသော တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသော စင်ကြယ်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ပြတော်မူ၏။ ထိုတရားတော်ကို သူကြွယ်သော်လည်းကောင်း၊ သူကြွယ်သားသော်လည်းကောင်း၊ အခြားဇာတ်တစ်မျိုးမျိုး၌ဖြစ်သောသူသော်လည်းကောင်း ကြားနာရ၏၊ ထိုသူသည် ထိုတရားတော်ကို ကြားနာရ၍မြတ်စွာဘုရား၌ ယုံကြည်မှုကို ရ၏၊ ထိုသူသည် ထိုယုံကြည်မှုကို ရခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ “လူ့ဘောင်၌ နေရခြင်းသည် ကျဥ်းမြောင်း၏၊ ကိလေသာမြူထရာ လမ်းကြောင်းဖြစ်၏၊ ရဟန်းအဖြစ်သည် လွင်ပြင်နှင့် တူ၏၊ လူ့ဘောင်၌ နေသူသည် ဤမြတ်သောအကျင့်ကို စင်စစ်ပြည့်စုံစွာ စင်စစ် စင်ကြယ်စွာ ခရုသင်းပွတ်သစ်နှင့်တူစွာ ကျင့်ခြင်းငှါ မလွယ်၊ ငါသည် ဆံမုတ်ဆိတ်ကိုပယ်ပြီးလျှင် ဖန်ရည်ဆိုးသော အဝတ်တို့ကို ဝတ်၍ လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ရမူ့ကောင်းလေစွ”ဟု ဆင်ခြင်၏၊ ထို သူသည် နောင်အခါ၌ နည်းသောဥစ္စာစုကို စွန့်၍ဖြစ်စေ၊ များသောဥစ္စာစုကို စွန့်၍ဖြစ်စေ၊ နည်းသော ဆွေမျိုးစုကို စွန့်၍ဖြစ်စေ၊ များသော ဆွေမျိုးစုကိုစွန့်၍ဖြစ်စေ ဆံမုတ်ဆိတ်ကို ပယ်ပြီးလျှင် ဖန်ရည်ဆိုးသော အဝတ်တို့ကို ဝတ်၍ လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ရဟန်းပြု၏။

၁၇၈။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ ရဟန်းပြု ပြီးသည်ရှိသော် ရဟန်းတို့၏ သိက္ခာ, သိက္ခာပုဒ်တော်ဟူသော သာဇီဝသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ အသက်သတ်ခြင်းကို ပယ်၍ အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ တုတ်ကို ချထားပြီး ဖြစ်၏၊ လက်နက်ကို ချထားပြီး ဖြစ်၏၊ ရှက်ခြင်း ရှိ၏၊ သနားတတ်၏၊ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၏ အစီးအပွါးကို လိုလားလျက် နေ၏။ မပေးသည်ကို ယူခြင်းကို ပယ်၍ မပေးသည်ကို ယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ပေးသည်ကိုသာ ယူ၏၊ ပေးသည်ကိုသာ အလိုရှိ၏၊ မခိုးမဝှက် စင်ကြယ်သော ကိုယ်ဖြင့် နေ၏။ မမြတ်သော အကျင့်ကို ပယ်၍ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ယုတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ မရှိ၊ ရွာသူတို့၏ အလေ့ဖြစ်သော မေထုန်အကျင့်မှ ရှောင်ကြဥ်၏။ မဟုတ်မမှန် ပြောခြင်းကို ပယ်၍ မဟုတ်မမှန် ပြောခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ အမှန်ကိုသာ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ မှန်သော စကားခြင်း ဆက်စပ်စေ၏၊ တည်သော စကားရှိ၏၊ ယုံကြည်ထိုက်သော စကားရှိ၏၊ လောကကို လှည့်စားတတ်သူ မဟုတ်။ ကုန်းစကားကို ပယ်၍ ကုန်စကားမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ဤသူတို့ထံမှ နားထောင်၍ (ထိုသူတို့နှင့်) ဤသူတို့ကွဲပြားခြင်းငှါ ထိုသူတို့ထံ၌ မပြောတတ်၊ ထိုသူတို့ထံမှ နားထောင်၍ (ဤသူတို့နှင့်) ထိုသူတို့ကွဲပြားခြင်းငှါ ဤသူတို့ထံ၌ မပြောတတ်၊ ဤသို့ ကွဲပြားသူတို့ကိုလည်း စေ့စပ်တတ်၏၊ ညီညွတ်သူတို့ကိုလည်း အားပေးတတ်၏၊ ညီညွတ်ခြင်း၌ မွေ့လျော်၏၊ ညီညွတ်ခြင်း၌ ပျော်ပိုက်၏၊ ညီညွတ်ခြင်းကိုနှစ်သက်၏၊ ညီညွတ်ခြင်းကို ပြုသော စကားကို ဆိုလေ့ရှိ၏။ ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ပယ်၍ ကြမ်းတမ်းသော စကားမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ အကြင် စကားသည် အပြစ်ကင်း၏၊ နားချမ်းသာ၏၊ နှစ်လိုဖွယ်ရှိ၏၊ နှလုံးသို့ သက်ဝင်၏၊ ယဥ်ကျေး၏၊ လူအများ နှစ်သက်၏၊ လူအများ နှစ်ခြိုက်၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော စကားကိုသာ ဆို၏။ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပယ်၍ ပြိန်ဖျင်းသော စကားမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ (သင့်သော) အခါ၌သာ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ ဟုတ်သည်ကိုသာ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ အကျိုးနှင့်စပ်သည်ကိုသာ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ တရားနှင့်စပ်သည်ကိုသာ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ အဆုံးအမနှင့် စပ်သည်ကိုသာ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ (သင့်သော) အခါ၌ အကြောင်းနှင့် တကွသော အပိုင်းအခြားရှိသော အစီးအပွါးနှင့်စပ်သော မှတ်သားလောက်သော စကားကိုသာ ဆိုလေ့ရှိ၏။

၁၇၉။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မျိုးစေ့အပေါင်း အပင်အပေါင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ဆွမ်းတစ်နပ်သာ စားလေ့ရှိ၏၊ ညစာစားခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ နေလွဲစားခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကခြင်း, သီခြင်း, တီးမှုတ်ခြင်း, (သူတော်ကောင်းတရား၏) ဆူးငြောင့်ဖြစ်သော (ပွဲ) ကြည့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ပန်းပန်ခြင်း, နံ့သာခြယ်ခြင်း, နံ့သာပျောင်းလိမ်းခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မြင့်သောနေရာ မြတ်သောနေရာမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ရွှေငွေကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏။ ကောက်စိမ်းကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ အသားစိမ်းကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မိန်းမအို မိန်းမပျိုကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကျွန်မိန်းမ ကျွန်ယောကျာ်းကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ဆိတ်နှင့်သိုးကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကြက်ဝက်ကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ဆင် နွား မြင်း မြည်းကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ လယ်နှင့် ယာကို ခံယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ တမန်အမှု အစေအပါးအမှုကိုဆောင်ရွက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ဝယ်မှု ရောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ချိန်စဥ်းလဲ အသပြာစဥ်းလဲခြင်တွယ်တိိုင်းတာ စဥ်းလဲခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ တံစိုးယူခြင်း လှည့်ဖြားခြင်း အတုပြု၍လိမ်ခြင်းတည်းဟူသော ကောက်ကျစ်ခြင်းမှ ရှောင် ကြဥ်၏၊ ဖြတ်ခြင်း, သတ်ခြင်း, နှောင်ဖွဲ့ခြင်း, (ခရီးသွားတို့ကို) လုယက်ခြင်း, (ရွာနိဂုံးတို့ကို) ဖျက်ဆီးခြင်း, ဓားပြတိုက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏။

၁၈၀။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်ကို မျှတစေနိုင်ရုံသော သင်္ကန်းဖြင့်, ဝမ်းကို မျှတစေနိုင်ရုံသော ဆွမ်း ဖြင့်ရောင့်ရဲ၏၊ သွားလေရာရာသို့ (ကိုယ်နှင့် အတူပါမြဲ ပရိက္ခရာမျှသာရှိသဖြင့်) တစ်ပါတည်း ယူပြီးဖြစ်၍သာလျှင် သွား၏၊ အတောင်ရှိသော ငှက်သည် ပျံလေရာရာသို့ မိမိအတောင်သာ ဝန်ရှိသည်ဖြစ်၍ ပျံသကဲ့သို့ ဤအတူ ရဟန်းသည် ရောင့်ရဲ၏၊ ကိုယ်ကို မျှတစေနိုင်ရုံသော သင်္ကန်းဖြင့် ဝမ်းကို မျှတစေနိုင်ရုံသော ဆွမ်းဖြင့် ရောင့်ရဲ၏၊ ထိုရဟန်းသည် သွားလေရာရာသို့ (ကိုယ်နှင့် အတူပါမြဲ ပရိက္ခရာမျှသာရှိသဖြင့်) တစ်ပါတည်းယူပြီး ဖြစ်၍သာလျှင် သွား၏၊ ထိုရဟန်းသည် မြတ်သော ဤသီလအစုနှင့်ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မိမိသန္တာန်၌ အပြစ်မရှိသော ချမ်းသာကို ခံစား၏။

၁၈၁။ ထိုရဟန်းသည် မျက်စိဖြင့် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ ကို မြင်သော် (မိန်းမယောကျာ်းစသော) သဏ္ဌာန်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော အင်္ဂါ ပြုံးဟန် ရယ်ဟန်စသော အမူအရာ) အမှတ်လက္ခဏာကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (အကယ်၍) စက္ခုန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲနေလျှင် ယင်း (စက္ခုန္ဒြေဟူသော) အကြောင်းကြောင့် မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’, နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသော ယုတ်ညံ့ကုန်သောအကုသိုလ်တရားတို့သည် ထိုမစောင့်စည်းသူကို လိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ (ထို့ကြောင့် ရဟန်းသည်) ထိုစက္ခုန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ စက္ခုန္ဒြေကို စောင့်စည်း၏၊ စက္ခုန္ဒြေ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ရောက်၏။ နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ ကို ကြားသော်။ပ။ နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ကို နမ်းသော်။ပ။ လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ ကို လျက်သော်။ပ။ ကိုယ်ဖြင့် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗ္ဗာရုံ’ကို တွေ့ထိသော်။ပ။ စိတ်ဖြင့်သဘောတရား ‘ဓမ္မာရုံ’ ကို သိသော် (မိန်းမယောကျာ်းစသော) သဏ္ဌာန်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော အင်္ဂါ ပြုံးဟန် ရယ်ဟန်စသော အမူအရာ) အမှတ်လက္ခဏာကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (အကယ်၍) မနိန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲနေလျှင် ယင်း (မနိန္ဒြေဟူသော) အကြောင်းကြောင့် မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’,နှလုံး မသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသော ယုတ်ညံ့ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် ထိုမစောင့်စည်းသူကိုလိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ (ထို့ကြောင့် ရဟန်းသည်) ထိုမနိန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ မနိန္ဒြေကိုစောင့်စည်း၏၊ မနိန္ဒြေ၌ စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤမြတ်သော ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မိမိသန္တာန်၌ (ကိလေသာနှင့်) မရောသော ချမ်းသာကို ခံစား၏။

၁၈၂။ ထိုရဟန်းသည် ရှေ့သို့တက်ရာ နောက်သို့ဆုတ်ရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏၊ တူရူကြည့်ရာတစောင်းကြည့်ရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏၊ ကွေးရာ ဆန့်ရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏၊ ဒုကုဋ်သပိတ် သင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏၊ စားရာ, သောက်ရာ, ခဲရာ, လျက်ရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ်ကို စွန့်ရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏၊ သွားရာ, ရပ်ရာ, ထိုင်ရာ, အိပ်ရာ, နိုးရာ, ပြောရာ, ဆိတ်ဆိတ်နေရာ၌ ဆင်ခြင်လျက် ပြုလေ့ရှိ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤမြတ်သော သီလအစုနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ဤမြတ်သော ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ဤမြတ်သော အောက်မေ့ခြင်း ‘သတိ’, ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္ပဇဥ်’ နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ဤမြတ်သော ရောင့်ရဲခြင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ဆိတ်ငြိမ်သော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကိုမှီဝဲ၏၊ တောကို သစ်ပင်ရင်းကို တောင်ကို ချောက်ကို တောင်ခေါင်းကို သင်းချိုင်းကို တောအုပ်ကိုလွင်ပြင် ကို ကောက်ရိုးပုံကို မှီဝဲ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဆွမ်းခံရာမှ ပြန်ခဲ့၍ ဆွမ်းစားပြီးနောက် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေပြီးလျှင် ကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာ ထား၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ရှေးရှု သတိကို ဖြစ်စေလျက် ထိုင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးဟူသော) လောက၌ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ ကို ပယ်၍ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ ကင်းသောစိတ်ဖြင့် နေ၏၊ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ပျက်စီးစေလိုသော ဒေါသကိုပယ်၍ မပျက် စီးစေလိုသော စိတ်ရှိသည် ဖြစ်၍ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၏ အစီးအပွါးကို လိုလားလျက် နေ၏၊ ပျက်စီးစေလိုသော ‘ဒေါသ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ ကို ပယ်၍ လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ မှ ကင်းသည်ဖြစ်၍အောက်မေ့ဆင်ခြင်လျက် အလင်းရောင်ကို မှတ်ခြင်းရှိသည် ဖြစ်၍ နေ၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’, နောင်တတစ်ဖန်ပူပန်ခြင်း ‘ကုက္ကုစ္စ’ ကို ပယ်၍ မိမိသန္တာန်၌ ငြိမ်းအေးသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မပျံ့လွင့်ဘဲ နေ၏၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’, နောင်တတစ်ဖန်ပူပန်ခြင်း ‘ကုက္ကုစ္စ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ကို ပယ်၍ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ကို လွန်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သို့လောသို့လော မရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏။

၁၈၃။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤငါးပါးသော နီဝရဏတို့ကို ပယ်၍ စိတ်၏ ညစ်ညူးခြင်းတို့ကို ပညာဖြင့်အားနည်းအောင် ပြုလျက် နေ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် အကုသိုလ်တရားတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’, သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော၊ နီဝရဏကင်းဆိတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’, ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍နေ၏။ ဝိတက် ဝိစာရတို့၏ ငြိမ်းခြင်းကြောင့် မိမိသန္တာန်၌ စိတ်ကို ကြည်လင်စေတတ်သော စိတ်တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကို ဖြစ်ပွါးစေတတ်သော၊ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’,သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ မရှိသော၊ တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်သော၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’,ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ရှိသော ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ကိုလည်း မတပ်မက်ခြင်းကြောင့် သတိသမ္ပဇဥ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ လျစ်လျူရှုလျက်နေ၏၊ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ကိုလည်း ကိုယ်ဖြင့် ခံစား၏၊ အကြင် တတိယဈာန်ကြောင့် ထိုသူကို “လျစ်လျူရှုသူ, သတိရှိသူ, ချမ်းသာစွာနေလေ့ရှိသူ”ဟု အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ပြောကြားကုန်၏၊ (ရဟန်းသည်) ထိုတတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ပယ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရှေးဦးကပင်လျှင် ဝမ်းသာခြင်း နှလုံးမသာခြင်းတို့၏ ချုပ်နှင့်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဆင်းရဲချမ်းသာမရှိသော လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ကြောင့်ဖြစ်သည့် သတိ၏ စင်ကြယ်ခြင်းရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ စိတ်သည် တည်ကြည်လတ်သော်၊ စင်ကြယ်လတ်သော်၊ ဖြူစင်လတ်သော်၊ ညစ်ကြေးမရှိလတ်သော်၊ ညစ်ညူးခြင်းကင်းလတ်သော်၊ နူးညံ့လတ်သော်၊ ပြုခြင်းငှါသင့်လျော်လတ်သော်၊ တည့်တံ့လတ်သော်၊ မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် ရှေး၌ဖြစ်ဖူးသော ခန္ဓာအစဥ်ကို အောက်မေ့၍ သိသော ‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ’ ဉာဏ်အလို့ငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုပို့ဆောင်၏၊ ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ် သည် များပြားသော ရှေး၌ဖြစ်ဖူးသော ခန္ဓာအစဥ်ကို အောက့်မေ့၏၊ ဤသည်တို့ကား အဘယ်နည်း၊ တစ်ဘဝကိုလည်းကောင်း၊ နှစ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သုံးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လေးဘဝတို့ကို လည်းကောင်း၊ ငါးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆယ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝနှစ်ဆယ်တို့ကိုလည်း ကောင်း၊ ဘဝသုံးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝလေးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝငါးဆယ်တို့ကိုလည်း ကောင်း၊ ဘဝတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ထိုဘဝတစ်ထောင်ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်သိန်းကို လည်းကောင်း၊ ဘဝရာပေါင်းများစွာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝထောင်ပေါင်းများစွာတို့ကို လည်းကောင်း၊ ဘဝသိန်းပေါင်းများစွာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ပျက်ကပ်တို့ကို လည်းကောင်း၊ များပြားသော ဖြစ်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ပျက်ကပ်ဖြစ်ကပ်တို့ကို လည်းကောင်း “ဤမည်သော ဘဝ၌ (ငါသည်)ဤသို့သော အမည်ရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော အနွယ် ရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော အဆင်းရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သောအစားအစာ ရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော ချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားခဲ့၏၊ ဤသို့သော အသက်အပိုင်းအခြား ရှိခဲ့၏၊ ထိုငါသည် ထိုဘဝမှ သေခဲ့၍ ဤမည်သော ဘဝ၌ဖြစ်ပြန်၏၊ ထိုဘဝ၌လည်း ဤသို့သော အမည်ရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော အနွယ်ရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော အဆင်းရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော အစားအစာရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သောချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ခံစားခဲ့၏၊ ဤသို့သော အသက်အပိုင်းအခြား ရှိခဲ့၏၊ ထိုငါသည် ထိုဘဝမှ သေခဲ့၍ ဤဘဝ၌ ဖြစ်ပြန်၏”ဟု ဤသို့ အခြင်းအရာနှင့်တကွ ညွှန်းပြဖွယ် အမည်အနွယ်နှင့်တကွ များပြားသော ရှေး၌ဖြစ်ဖူးသော ဘဝကို အောက်မေ့နိုင်၏။

၁၈၄။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ စိတ်သည် တည်ကြည်လတ်သော်၊ စင်ကြယ်လတ်သော်၊ ဖြူစင်လတ်သော်၊ ညစ်ကြေးမရှိလတ်သော်၊ ညစ်ညူးခြင်းကင်းလတ်သော်၊ နူးညံ့လတ်သော်၊ ပြုခြင်းငှါ သင့်လျော်လတ်သော်၊ တည့်တံ့လတ်သော်၊ မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် သတ္တဝါတို့၏ သေခြင်းဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သိသော ‘စုတူပပါတ’ ဉာဏ်အလို့ငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုပို့ဆောင်၏၊ ရှေးရှုညွတ်စေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ မျက်စိထက် သာလွန်သော နတ်တို့၏ မျက်စိနှင့်တူသော ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု’ ဉာဏ်ဖြင့် သေဆဲသတ္တဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်ဆဲသတ္တဝါ၊ ယုတ်သောသတ္တဝါ၊ မြတ်သောသတ္တဝါ၊ အဆင်းလှသောသတ္တဝါ၊ အဆင်းမလှသောသတ္တဝါ၊ ကောင်းသောလားရာ ‘ဂတိ’ ရှိသောသတ္တဝါ၊ မကောင်း သော လားရာ ‘ဂတိ’ ရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မြင်၏၊ ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်သောသတ္တဝါတို့ကို သိ၏။ “အချင်းတို့ ဤသတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော မကောင်းသော အကျင့် ‘ကာယ ဒုစရိုက်’ နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ နှုတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော မကောင်းသော အကျင့် ‘ဝစီဒုစရိုက်’ နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော မကောင်းသော အကျင့် ‘မနောဒုစရိုက်’ နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကိုစွပ်စွဲကုန်၏၊ မှားသော အယူရှိကုန်၏၊ မှားသော အယူဖြင့် ပြုသော ကံရှိကုန်၏၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသောလားရာ ပျက်စီး၍ကျရောက်ရာ ငရဲ၌ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ အချင်းတို့ ဤသတ္တဝါတို့သည်ကား ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကောင်းသော အကျင့် ‘ကာယသုစရိုက်’ နှင့်ပြည့်စုံကုန်၏၊ နှုတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကောင်းသော အကျင့် ‘ဝစီသုစရိုက်’ နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော ကောင်းသော အကျင့် ‘မနောသုစရိုက်’ နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မစွပ်စွဲကုန်၊ မှန်သော အယူရှိကုန်၏၊ မှန်သော အယူဖြင့် ပြုသော ကံရှိကုန်၏၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသော လားရာ နတ်ပြည်၌ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏”ဟု ဤသို့လျှင် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ မျက်စိထက် သာလွန်သော နတ်တို့၏ မျက်စိနှင့်တူသော ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု’ ဉာဏ်ဖြင့် သေဆဲသတ္တဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်ဆဲသော သတ္တဝါ၊ ယုတ်သောသတ္တဝါ၊ မြတ်သောသတ္တဝါ၊ အဆင်းလှသောသတ္တဝါ၊ အဆင်းမလှသောသတ္တဝါ၊ ကောင်းသော လားရာ ‘ဂတိ’ ရှိသော သတ္တဝါ၊ မကောင်းသော လားရာ ‘ဂတိ’ ရှိသော သတ္တဝါတို့ကိုမြင်၏၊ ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်သော သတ္တဝါတို့ကို သိ၏။

၁၈၅။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ စိတ်သည် တည်ကြည်လတ်သော်၊ စင်ကြယ်လတ်သော် ဖြူစင်လတ်သော်၊ ညစ်ကြေးမရှိလတ်သော်၊ ညစ်ညူးခြင်းကင်းလတ်သော်၊ နူးညံ့လတ်သော်၊ ပြုခြင်းငှါ သင့်လျော်လတ်သော်၊ တည့်တံ့လတ်သော်၊ မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် အာသဝေါတရားတို့ကို ကုန်စေသော ‘အာသဝက္ခယ’ဉာဏ်အလို့ငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုပို့ဆောင်၏၊ ရှေးရှုညွတ်စေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်“ဤကား ဆင်းရဲ”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတရားတို့ကား အာသဝေါတရားတို့”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတရားတို့ကား အာသဝေါတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတရားတို့ကား အာသဝေါတရားတို့၏ ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ “ဤတရားတို့ကား အာသဝေါတရားတို့၏ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်”ဟု ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း သိ၏၊ ဤသို့သိသော ဤသို့မြင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ကာမာသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ ဘဝါသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ အဝိဇ္ဇာသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ လွတ်မြောက်ပြီးလတ်သော် “လွတ်မြောက်လေပြီ”ဟု အသိဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏၊ “ပဋိသန္ဓေနေမှုကုန်ပြီ၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးပြီ၊ ပြုဖွယ် (မဂ်) ကိစ္စကို ပြု ပြီးပြီ၊ ဤ (မဂ်) ကိစ္စအလို့ငှါ တစ်ပါးသော ပြုဖွယ်မရှိတော့ပြီ”ဟု သိ၏။ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကိုလည်း မပူပန် မဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကိုလည်း ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကိုလည်း အဖန်ဖန် အားမထုတ်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မပူပန် မဆင်းရဲစေသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ပူပန်ဆင်းရဲစေခြင်းနှင့် ယှဥ်ခြင်းကိုလည်း အဖန်ဖန် အားမထုတ်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်ကိုလည်း မပူပန်မဆင်းရဲစေတတ်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မပူပန်မဆင်းရဲစေတတ်၊ မျက်မှောက် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ တဏှာမရှိသည် ဖြစ်၍ ကိလေသာငြိမ်းအေးသည်ဖြစ်၍ ချမ်းသာကို ခံစားလျက်မြင့်မြတ်သော ကိုယ်ဖြင့် နေ၏ ။ (၄)

၁၈၆။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရာဂရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မည်သနည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရာဂကိုမပယ်အပ်သေး၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ရာဂရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒေါသရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မည်သနည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒေါသကို မပယ်အပ်သေး၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဒေါသရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မောဟရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မည်သနည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မောဟကို မပယ်အပ်သေး၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မောဟရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မာနရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မည်သနည်း၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မာနကို မပယ်အပ်သေး၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို မာနရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၄)

25. What person is said to be possessed of passion ? One whose passion has not been put away :—this person is said to be one possessed of passion. What person is said to be one possessed of hatred ? One whose hatred has not been put away :—this person is said to be one possessed of hatred. Dwision of Human Types by Four 8) What person is said to be one possessed of delusion ? One whose delusion has not been put away :—this person is said to be one possessed of delusion. What person is said to be one possessed of pride ? One whose pride has not been put away :—this person is said to be one possessed of pride.

၁၈၇။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကို ရသည်ဖြစ်၍ အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကို ရသူမဟုတ်သနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင် အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင်အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း ရခြင်းရှိ၏၊ လောကုတ္တရာမဂ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဖိုလ်ကိုလည်းကောင်း ရခြင်းမရှိ၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကို ရသည်ဖြစ်၍ အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကို ရသူမဟုတ်။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကို ရသည်ဖြစ်၍ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကို ရသူမဟုတ်သနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် လောကုတ္တရာမဂ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဖိုလ်ကိုလည်းကောင်းရခြင်းရှိ၏၊ ရုပ်လျှင် အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင်အာရုံရှိ ကုန်သော သမာပတ်ဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကိုလည်းကောင်းရခြင်းမရှိ၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကိုရသည်ဖြစ်၍ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္တဈာန်သမာပတ်) ကို ရသူမဟုတ်။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကိုရသည်ဖြစ်၍ အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကို ရသနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင်အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရုပ်မဟုတ်သောတရားလျှင်အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း ရ၏၊ လောကုတ္တရာမဂ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဖိုလ်ကိုလည်းကောင်း ရ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကို ရသည်လည်း ဖြစ်၍ အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကိုရသည်လည်း ဖြစ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေးကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကိုမရသည်ဖြစ်၍ အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကို မရသနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်လျှင်အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရုပ်မဟုတ်သော တရားလျှင်အာရုံရှိကုန်သော သမာပတ်တို့ကိုလည်းကောင်း မရ။ လောကုတ္တရာမဂ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဖိုလ်ကိုလည်းကောင်း မရ၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ စိတ်ငြိမ်းအေး ကြောင်း (စတုတ္ထဈာန်သမာပတ်) ကို မရသည်ဖြစ်၍ အဓိပညာဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာတရားတို့၌ ရှုသော ဝိပဿနာကိုလည်း မရ။ (၄)

26. How does a person attain the inner tranquillity of mind but not the higher wisdom of insight into things ? Here is a certain person who attains [ecstatic meditation]! accompanied by an idea of form or the idea of formlessness” but does not attain the supramundane path or the fruition. In this way a person attains the inner tranquillity of mind but not the higher wisdom of insight into things. How does a person attain the higher wisdom of insight into things but not the inner tranquillity of mind ? Here a certain person is an attainer of the supramundane path and fruition, but not of ecstatic meditation accompanied by an idea of form or the idea of formlessness. In this way a person attains the higher wisdom of insight into things but not the inner tranquillity of mind. How does a person attain both these ? Here a certain person attains ecstatic meditation accompanied by an idea of form or by an idea of formlessness as well as the supramundane path and fruition. In this way a person attains both of these. How does a person attain neither ? Here a certain person attains neither ecstatic meditation accompanied by an idea of form or by an idea of formlesshess nor supramundane path and fruition. In this way a person attains neither.

၁၈၈။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝဋ်တည်းဟူသော ရေအလျဥ်သို့ အစဥ်လိုက်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမတရားတို့ကိုလည်း မှီဝဲ၏၊ မကောင်းမှုကိုလည်း ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝဋ်တည်းဟူသော ရေအလျဥ်သို့ အစဥ်လိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝဋ်တည်းဟူသော ရေအလျဥ်မှ ဆန်တက်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမတရားတို့ကိုလည်း မမှီဝဲ၊ မကောင်းမှုကိုလည်း မပြု၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်ဆင်းရဲခြင်း, နှလုံးမသာယာခြင်းနှင့်တကွ မျက်ရည်ပြည့်သော မျက်နှာဖြင့် ငိုကြွေးလျက် ပြည့်စုံသောထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဝဋ်တည်းဟူသောရေအလျဥ်မှ ဆန်တက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တည်တံ့သော သဘောရှိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်ပိုင်းသံယောဇဥ်ငါးပါးတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုရူပဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေ့ရှိ၏၊ ထိုရူပဘုံမှ ကာမဘုံသို့ မပြန်လည်ခြင်းသဘော ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို တည်တံ့သော သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တဏှာရေအလျဥ်ကို ကူးမြောက်သည်ဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသောကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်လျက် မကောင်းမှုကို အပပြု ပြီး၍ အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော ကြည်းကုန်းထက်၌ တည်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍နေ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို တဏှာအလျဥ်ကို ကူးမြောက်သည်ဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကမ်းတစ်ဖက်သို့ရောက်သည် ဖြစ်၍ မကောင်းမှုကို အပပြု ပြီး၍ အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော ကြည်းကုန်းထက်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ် ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၄)

27. How is a person said to be going with the stream ? Here a certain person enjoys sensual pleasures and commits sinful deeds. This person is going with the stream.' How is a person said to be going against the stream 2° Here a certain person neither enjoys sensual pleasures nor commits sinful deeds. He with suffering and with sorrow, with tears on the face and lamenting, practises purity, full and unspotted. This person is one going against the stream. How 1s a person said to be established ? Here a certain person on account of the destruction of the five fetters causing rebirth in lower regions becomes a being of apparitional rebirth, attaining there the final release, not hable to return from that world. This person is one who is established. How is a person ‘a brahmin, who has crossed the stream, has gone to the other shore, and is established in fruition’ ? Here a certain person because of the destruction of his sinful tendencies lives having known and realised in this very existence, emancipation of mind and insight, free from sinful tendencies: this person is said to be a ‘ brahmin, who has crossed the stream, gone to the other shore, and is established in the fruition.’

၁၈၉။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင်နည်းသည်ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် မပြည့်စုံသနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အနည်းငယ်သော သုတ္တ, ဂေယျ,ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ္တက, ဇာတက, အဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လဟူသော အကြားအမြင်သည် ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အနည်းငယ်သော ထိုအကြားအမြင်၏အနက်ကို မသိဘဲ၊ ပါဠိကိုမသိဘဲ (လောကုတ္တရာ) တရားအားလျော်သော အကျင့်ကို မကျင့်၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင်နည်းသည်ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် မပြည့်စုံ။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင် နည်းသည်ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် ပြည့်စုံ သနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အနည်းငယ်သော သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ္တက, ဇာတက, အဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လဟူသော အကြား အမြင်သည် ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်အနည်းငယ်သော ထိုအကြားအမြင်၏ အနက်ကို သိလျက်၊ ပါဠိကို သိလျက် (လောကုတ္တရာ) တရားအားလျော်သော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင် နည်းသည်ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် ပြည့်စုံသည် မည်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင်များသည် ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် မပြည့်စုံသနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား များစွာသော သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥဒါန, ဣတိဝုတ္တက, ဇာတက, အဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လဟူသော အကြားအမြင်သည် ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်များစွာသော ထိုအကြားအမြင်၏ အနက်ကို မသိဘဲ၊ ပါဠိကို မသိဘဲ (လောကုတ္တရာ) တရားအားလျော်သော အကျင့်ကို မကျင့်၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင် များသည်ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် မပြည့်စုံ။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင်များသည် ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့် ပြည့်စုံသနည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်အား များစွာသော သုတ္တ, ဂေယျ, ဝေယျာကရဏ, ဂါထာ, ဥါဒါန, ဣတိဝုတ္တက, ဇာတက, အဗ္ဘုတဓမ္မ, ဝေဒလ္လဟူသော အကြားအမြင်သည် ရှိ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်များစွာသော ထိုအကြားအမြင်၏ အနက်ကို သိလျက်၊ ပါဠိကို သိလျက် (လောကုတ္တရာ) တရားအားလျော်သော အကျင့်ကို ကျင့်၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြားအမြင်များသည်ဖြစ်၍ အကြားအမြင်နှင့်ပြည့်စုံ၏။ (၄)

28. How is a person one who knows little and does not act up to what he has learnt ? Here a certain person possesses little knowledge of Sutta, Geyya, Vyakarana, Gatha, Udana, Itivuttaka, Jataka, Abbhuta, and Vedalla,? but knows neither the meaning nor the truth, does not follow the Dhamma either in its entirety or in its details. Such a person is said to be one who knows little and does not act up to what he has learnt. Dwision of Human Types by Four 87 How is a person one who knows little and acts up to what he has learnt ? Here a certain person possesses little learning, namely of Sutta, etc.; he, knowing the meaning and the truth of that little learning, practises the Dhamma in its entirety and in its details. In this way a person is said to be one who knows little and acts up to what he has learnt. How is a person one who though much learned does not act up to hes learning ? Here a certain person has much learning, namely of Sutta, etc.; he not knowing the meaning and the truth of that great learning, does not follow the Dhamma in its entirety or in its details. In this way a person is said to be one who though much learned does not act up to his learning. How is a person one who is much learned and acts wp to his learning ? Here a certain person has great learning, namely of Sutta, etc.; he knowing the meaning and the truth of that great learning, follows the Dhamma in its entirety and in its details. In this way a person is said to be one who is much learned and acts up to his learning.

၁၉၀။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မတုန်မလှုပ်သော ရဟန်းမည်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သံယောဇဥ်သုံးပါးတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် သောတာပန်ဖြစ်၏၊ ဖရိုဖရဲကျခြင်း သဘောမရှိ၊ ကိန်းသေ မြဲ၏၊ အထက်မဂ်သုံးခုလျှင် လဲလျောင်းရာ ရှိ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို မတုန်မလှုပ်သော ရဟန်းဟူ၍ဆိုအပ်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပဒုမ္မာကြာနှင့် တူသော ရဟန်းမည်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သံယောဇဥ်သုံးပါးတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့၏ ခေါင်းပါးခြင်း ကြောင့်သကဒါဂါမ်ဖြစ်၏၊ တစ်ကြိမ်သာလျှင် ဤလူ့ပြည်သို့ လာလတ်၍ ဆင်းရဲ၏အဆုံးကို ပြု၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုပဒုမ္မာကြာနှင့်တူသော ရဟန်းဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပုဏ္ဍရိက်ကြာနှင့် တူသော ရဟန်းမည်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်ပိုင်းသံယောဇဥ် ငါးပါးတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ဥပပါတ် ပဋိသန္ဓေဖြစ်၏၊ ထိုသုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေ့ရှိ၏၊ ထိုရူပဘုံမှ ပြန်လည်ခြင်းသဘော မရှိ၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပုဏ္ဍရိက်ကြာနှင့်တူသော ရဟန်းဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၌ အလွန်သိမ်မွေ့သော ရဟန်းမည်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ရဟန်းတို့၌ အလွန်သိမ်မွေ့သော ရဟန်းဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ (၄) စတုက္ကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။ * ၁၆၉ပိုဒ်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်အကျယ်ကို ၁၆၈အပိုဒ်အတိုင်း ချဲ့လေ။

29. How is a person a recluse with a firm footing ? Here a certain person through the complete destruction of (three) fetters becomes a ‘stream attainer,’ no more liable to fall (nto a woeful state), but is destined to succeed and has enlightenment for his end and aim; this person is said to be a recluse with a, firm footing. How is a person sacd to be a red-lotus-luke recluse ? Here a certain person through the complete destruction of three fetters and having made passion, hatred, and delusion attenuated, becomes a once-returner; coming only once back to this world, he makes an end of suffering. This person is said to be a red-lotus-like recluse. How is a person a white-lotus-like recluse ? Here a person through the complete destruction of the five fetters causing rebirth in the lower worlds, becomes a being of apparitional rebirth, attaining there the final release, not hable to return from that world. This person is said to be a white-lotus-like recluse. How is a person said to be a delicate’ recluse ? Here a certain person because of the destruction of his sinful tendencies lives having known and realised in this very existence the emancipation of mind and insight, free from sinful tendencies—this person is said to be a tender recluse. Here ends the grouping of human types by Four.

CHAPTER V DIVISION OF HUMAN TYPES BY FIVE

၅-ပဉ္စကပုဂ္ဂလပညတ် ၁၉၁။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်လည်း သင့်၏၊ နှလုံးမသာယာခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြင် ကိလေသာမှလွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာ၌ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ ထို (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်း မှန်စွာမသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤသို့ ဆိုရာ၏- “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရား တို့သည် ရှိကုန်၏၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည် တိုးပွါးကုန်၏၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် အာပတ်သင့်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါ တရားတို့ကို ပယ်စွန့်၍ နှလုံးမသာယာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်ဖျောက်ပြီးလျှင် ဝိပဿနာစိတ်, ဝိပဿနာဉာဏ်ကိုလည်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည်ငါးယောက်မြောက်သော ဤ (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တူမျှသည် ဖြစ်လတ္တံ့”ဟု (ဆိုရာ၏)။ (၁) ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်သင့်၏၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကား မဖြစ်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြင် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာ၌ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ ထို (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာမသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤသို့ ဆိုရာ၏- “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည်မတိုးပွါး ကုန်၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် အာပတ်သင့်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သောအာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်စွန့်၍ ဝိပဿနာစိတ်, ဝိပဿနာပညာကိုလည်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ငါးယောက်မြောက်သော ဤ (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တူမျှသည်ဖြစ်လတ္တံ့”ဟု (ဆိုရာ၏)။ (၂) ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်မသင့်၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကား ဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အားဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြင် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာ၌ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ကုန်၏၊ ထို (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤသို့ ဆိုရာ၏- “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည် မရှိကုန်၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည် တိုးပွါးကုန်၏၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် နှလုံးမသာယာခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်ဖျောက်ပြီးလျှင် ဝိပဿနာစိတ်, ဝိပဿနာပညာကိုလည်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ငါးယောက်မြောက်သော ဤ (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တူမျှသည်ဖြစ်လတ္တံ့”ဟု (ဆိုရာ၏)။ (၃) ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်မသင့်၊ နှလုံးမသာယာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ် အားဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော ယုတ်ညံ့ကုန်သော ထိုအကုသိုလ်တရားတို့သည် အကြင် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာ၌ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ကုန်၏၊ ထို (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ့မသိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ် ကို ဤသို့ ဆိုရာ၏-“အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်သောအာသဝေါတရား တို့သည် မရှိကုန်၊ နှလုံးမသာယာခြင်း ကြောင့်ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည်မတိုးပွါးကုန်၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် ဝိပဿနာစိတ်, ဝိပဿနာပညာကိုလည်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ငါးယောက်မြောက်သော ဤ (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တူမျှသည်ဖြစ်လတ္တံ့”ဟု (ဆိုရာ၏)။ (၄) ဤပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ငါးယောက်မြောက်သော (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်က ဤသို့ ဆုံးမအပ်ကုန်သည်ရှိသော် ဤသို့ ကံမြစ်အပ်ကုန်သည်ရှိသော် အစဥ်သဖြင့် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏။

1. There a certain person who acts and becomes remorseful, who does not know emancipation of mind and emancipation of insight as it really is, wherein his sinful and bad qualities which have arisen are totally destroyed, he should be told thus: ‘of the revered one the sinful tendencies which are due to actions exist, and the sinful tendencies which are due to remorsefulness increase. It were well if the revered one gave up sinful tendencies due to his actions and suppressed sinful tendencies due to remorse, and practised thought and insight.’ Thus the revered one will become equal to the fifth person in this group." There a certain person who acts and does not become remorseful, who does not know emancipation of mind and emancipation of insight as it really is, wherein his sinful and bad qualities which have arisen are destroyed, he should be told thus: ‘of the revered one the sinful tendencies due to actions exist and the sinful tendencies due to remorse do not increase. It were well if the revered one gave up sinful tendencies due to his actions, and practised thought and insight.’ Thus the revered one will become equal to the fifth person in this group. There a certain person who does not act, and [yet] becomes remorseful, who does not know emancipation of mind and emancipation of insight as it really is, wherein his sinful and bad qualities which have arisen are totally destroyed, he should be told thus: ‘of the revered one the sinful tendencies due to actions do not exist and the sinful tendencies due to remorsefulness increase. It were well if the revered one removed the sinful tendencies due to remorsefulness, and practised thought and insight.’ Thus the revered one will become equal to the fifth person in this group. There a person does not act and does not become remorseful, who does not know the emancipation of thought and emancipation of insight as it really is, whereby his sinful and bad qualities are totally destroyed, he should be told thus: ‘of the revered one the sinful tendencies due to actions do not exist and the sinful tendencies due to remorsefulness do not increase; it were well if the revered one practised thought and insight.’ Thus the revered one will become equal to the filth person in this group. These four persons being thus admonished, thus instructed by such a fifth man, gradually attain to the destruction of sinful tendencies.

၁၉၂။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေးပြီးမှ မထီမဲ့မြင် ပြုဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ကန်း, ဆွမ်း, ကျောင်း, အိပ်ရာ နေရာ, သူနာတို့၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော ဆေးအသုံးအဆောင်ကို အခြားပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအား ပေး၏၊ ထိုပေးတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား “ငါသည် ပေးရ၏၊ ဤသူသည် ခံယူ၏”ဟု အကြံဖြစ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ပေးပြီးမှ မထီမဲ့မြင် ပြု၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ပေးပြီးမှ မထီမဲ့မြင် ပြုသည် မည်၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံသဖြင့် မထီမဲ့မြင် ပြုဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် နှစ်နှစ် သုံးနှစ်တို့ပတ်လုံး အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အတူတကွ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ပေါင်းသင်းဆက်ဆံသဖြင့် မထီမဲ့မြင် ပြု၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံသဖြင့် မထီမဲ့မြင်ပြုသည် မည်၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လက်ဦးစကား၌ အကြောင်းရင်းထားသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုလည်းကောင်း၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးမဲ့ကို လည်းကောင်း ပြောဆိုသည်ရှိသော် လျင်စွာသာလျှင် ယုံကြည်၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လက်ဦးစကား၌ အကြောင်းရင်းထား၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျှပ်ပေါ်ဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် နည်းသော ယုံကြည်ခြင်း ရှိ၏၊ နည်းသော ဆည်းကပ်ခြင်း ရှိ၏၊ နည်းသော ချစ်ခင်ခြင်း ရှိ၏၊ နည်းသော ကြည်ညိုခြင်း ရှိ၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျှပ်ပေါ်သည် မည်၏။ (၄) အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုင်းအ, မိုက်မဲသည် ဖြစ်ဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကုသိုလ်, အကုသိုလ်တရားတို့ကို မသိ၊ အပြစ်ရှိ, အပြစ်မဲ့တရားတို့ကို မသိ၊ အယုတ်, အမြတ်ဖြစ်သော တရားတို့ကို မသိ၊ အမည်း, အဖြူဟူသော အဖို့ရှိသော တရားတို့ကို မသိ၊ ဤသို့လျှင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုင်းအမိုက်မဲသည် ဖြစ်သည် မည်၏။ (၅)

2. How does a person who has given despise ? Here is a certain person to whom a person gives garment, food, alms-bowl, bed, seat, things necessary for the sick and medicine and requisites; to the latter it occurs thus:—I give; this person, on the other hand, accepts. Giving this to him, he despises him; thus a person giving, despises. How does a person despise by living together ? Here a certain person dwells with a person for two or three years; by living together with him he despises him; thus a person despises by living together. How is a person a gape-mouth ? Here a certain person, while the praise or dispraise of a person is being uttered, becomes quickly infatuated about him; thus is a person a gape-mouth. How does a person become a wobbler ? Here a certain person is of little faith, is of little devotion, is of little love, is of little contentment; thus a person becomes a wobbler. How does a person become dull and stupid ? Here a certain person does not know good or bad qualities, does not know blameworthy or blameless qualities, does not Dwision of Human Types by Five on know low or excellent qualities, does not know dark or bright qualities; thus a person becomes dull and stupid.

၁၉၃။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ စစ်သူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ သူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ်, မြင်းတပ်စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို မြင်၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းရန် မတတ်နိုင်၊ ဤလောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သောသူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏၊ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ပဌမ သူရဲကောင်းတည်း။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ်, မြင်းတပ်စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း အလံဖျားကို မြင်ရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းရန် မတတ်နိုင်၊ ဤလောက၌ ဤသို့ သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏၊ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ဒုတိယ သူရဲကောင်းတည်း။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ်, မြင်းတပ် စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း (ဆင် မြင်း ရထား ဗိုလ်ခြေတို့၏) ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကိုသာ ကြားရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေ ပြင်သို့သက်ဆင်းရန် မတတ်နိုင်၊ ဤလောက၌ ဤသို့ သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏၊ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော တတိယ သူရဲကောင်းတည်း။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ်, မြင်းတပ်စသည်တို့ ကြောင့်တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံ နိုင်သေး၏၊ (ဆင် မြင်း ရထား ဗိုလ်ခြေတို့၏) ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ပုတ်ခတ်ထိုးပစ်ခြင်းကြောင့် ပင်ပန်း၏၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ဤလောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်းသည်လည်းရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော စတုတ္ထ သူရဲကောင်းတည်း။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ်, မြင်းတပ် စသည်တို့ ကြောင့်တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော် လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်၏၊ (ဆင်မြင်းရထားဗိုလ်ခြေတို့၏) ကျယ်လောင် မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ပုတ်ခတ်ထိုးပစ်ခြင်းကို ကြံ့ ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် စစ်မြေပြင်အရပ်ကို အောင်မြင်လျက် အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိ၍ ထိုစစ်မြေဦးကိုပင်လျှင် စိုးအုပ်နေ၏၊ ဤသို့ သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်းသည်လည်း လောက၌ ရှိ၏၊ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ပဉ္စမ သူရဲကောင်းတည်း၊ ဤသူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။

3. Who are there that are comparable to professional warriors ? There are five professional warriors:—Here a certain professional warrior seeing the cloud of dust (raised by the march of the enemy) sinks down, becomes dejected, cannot control himself, is unable to go forward to fight; there is such a professional warrior. ‘This is the first professional warrior existing in the world. Again another:—Here a certain professional warrior endures the cloud of dust, but seeing the top of the flag he sinks down, becomes dejected, cannot control himself, is unable to go forward to fight; there is such a professional warrior too. This is the second professional warrior existing in the world. Again another:—Here a certain professional warrior endures the cloud of dust, endures the top of the flag; but hearing the war cries he sinks down, becomes dejected, cannot control himself, is unable to go forward to fight; there is such a professional warrior. This is the third professional warrior existing in the world. Again another:—Here a certain professional warrior endures the cloud of dust, endures the top of the flag, endures the war cries, but in the mélée is killed and done for; there is such a professional warrior. This is the fourth professional warrior existing in the world. Again another:—Here a certain professional warrior endures the cloud of dust, endures the top of the flag, endures war cries, endures the mélée; winning the battle and victorious in the battle, he survives on the scene of the battle; there is such a professional warrior. ‘This is the fifth professional warrior existing in the world. These being the five professional warriors existing in the world, even so are these five persons who live and have their being among the monks comparable to professional warriors. Who are the five ? Here a certain monk seeing the ‘cloud of dust,’ sinks down becomes remorseful, cannot control himself, is unable to develop the holy life, showing weakness in learning, giving up the precepts, he comes back to low household life. What does dust mean for him? Here a monk hears that in such village or town lives a woman or a gitl who is beautiful, charming to look at, delightful and endowed with great beauty; he listening to that sinks down, becomes remorseful, does not control himself, is unable to develop the holy life, showing weakness in learning, giving up the precepts, he comes back to low household life; this is what dust means for him. Just as a professional warrior seeing the dust sinks down, becomes remorseful, cannot control himself, is unable to go forward to fight, so is this person; there is such a person here. This person is the first existing in the world who is comparable to a professional warrior. Again another:—Here a certain monk endures the cloud of dust, but seeing the top of the flag sinks down, becomes remorseful, does not control himself, is unable to develop the holy life; showing weakness in learning, giving up precepts, he comes back to low household life. What does the top of the flag mean for him? Here a monk does not only hear that in such a village or town lives a woman or a gitl who is beautiful, charming to look at, delightful and endowed with great beauty; he himself sees the woman or the girl, who is beautiful, charming to look at, delightful, and endowed with great beauty; he seeing her sinks down, becomes remorseful, does not control himself, is unable to develop a holy lite; showing weakness in learning, giving up the precepts, he comes back to low household life; this is what the top of the flag means for him. Just as the professional warrior endures the dust but seeing the top of the flag, sinks down, becomes remorseful, does not control himself, is unable to go forward to fight, so is this man; there is such a man here. This is the second person existing among the monks comparable to a professional warrior. Again another:—Here a certain monk endures the cloud of dust, endures the top of the flag, but hearing the war cries he sinks down, becomes remorseful, does not control Dwision of Human Types by Five 93 himself, is unable to develop the life of purity; showing weakness in learning, giving up the precepts, he comes back to low household life. What do war cries mean for him? Here a woman approaching a monk, who has gone to the forest or to the foot of a tree or to an empty room, speaks lightly, converses, laughs and jests. He being spoken lightly to, or being conversed or jested with, or being ridiculed by the woman, sinks down, becomes remorseful, does not control himself, is unable to develop a holy life; showing weakness in learning, giving up the precepts, he comes back to low household life; this is what war cries mean for him. Just as that professional warrior withstands dust, withstands the top of the flag, hearing the war cries, sinks down, becomes remorseful, does not control himself, is unable to go forward to fight, so is this person; there is such a person here. This is the third person existing among the monks comparable to a professional warrior. Again another:—Here a certain monk endures the cloud of dust, endures the top of the flag, endures war cries, but is killed in the mélée and is done for. What does the mélée mean for him? Here a woman approaching a monk who has gone to the forest or to the foot of a tree or to an empty place sits near, lies down near, stretches her limbs fully; he having the woman sitting near him, having her lying down near him, having her stretching her limbs near him, gives up the precepts, and showing weakness, he misconducts himself. This is what the mélée means for him. Just as that professional warrior endures dust, endures the top of the flag, endures war cries, but he is smitten and is done for, so is this person; there is such a person here. This is the fourth person existing among the monks comparable to a professional warrior. Again another:—Here a certain monk endures the cloud of dust, endures the top of the flag, endures war cries, and endures the mélée; he winning the battle, being victorious, survives on the scene of battle. What does the winning of battle mean for him? Here a woman approaching the monk, who has gone to the forest or to the foot of a tree or to an empty room, sits near, hes down near, stretches her limbs fully. He having the woman sitting near him, lying down near him, stretching her limbs fully near him, having extricated and having released himself goes away where he likes; he lives in a solitary place, in a forest, at the foot of a tree, in a mountain, in a cave, in a mountain erotto, in a cemetery, in a forest tract, in the open air or on a heap of straw: he having gone to the forest or at the foot of a tree or in an empty room sits cross-legged, placing the body erect and making recollection ready; he giving up covetousness in the world, lives with a mind free from covetousness, he purifies the mind of covetousness; giving up malice, he lives with a mind free from malice; being compassionate to all living beings, he purifies the mind of malice; giving up sloth and drowsiness, being conscious of light, mindful and possessed of knowledge, he purifies the mind of sloth and drowsiness; giving up distraction and restlessness, he purifies the mind of these, having his mind calm internally; giving up doubt, he lives having gone beyond doubt; being free from misgivings so far as good qualities are concerned, he purifies the mind of doubt; he giving up these five hindrances, which are the corrupters of mind, which weaken the intellect, free from sensual pleasures and bad qualities he lives in attainment of the first Jhana (ecstatic meditation) which is with applied and sustained thought, and which has joy and happiness due to solitude; he, putting an end to applied and sustained thought, lives in attainment of the second, third, and fourth stages of ecstatic meditation. He with such a concentrated mind, which is pure, which is clean, which is free from impurities, which is free from sins, which is soft, which can be acted upon, which is steadfast and which is immovable, by the knowledge of the destruction of sinful tendencies bends forth his mind; he knows truly that this is suffering, etc., ... this is the path leading to the cessation of suffering; he knows truly that these are sinful Division of Human Types by Five 95 tendencies, etc., ... he understands truly that this is the path leading to the cessation of sinful tendencies. Thus knowing and seeing, his mind becomes emancipated from the tendency towards sensual pleasures, his mind becomes freed from the tendency towards rebirth, his mind becomes emancipated from the tendency towards ignorance; when it is freed, he has the knowledge that it is free, he knows that birth is exhausted, the holy life is led, what is to be done is done, and ‘there is nothing further of these conditions.’ It is this that victory in battle means for him. Just as that professional warrior endures dust, endures the top of the flag, endures war cries, endures fight from a distance, he winning the battle, being victorious in the battle, survives on the scene of battle, so is this person; there is such a person here. This is the fifth person existing among the monks comparable to a professional warrior. These are the five persons who live and have their being among the monks comparable to professional warriors.

၁၉၄။ ဤအတူပင် သူရဲကောင်းတို့နှင့် တူကုန်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏၊ ငါးမျိုးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုမျှကို မြင်၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သောအကျင့်ကိုဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်၏၊ ထိုရဟန်း၏ မြူမှုန့်ထုဟူသည် အဘယ်တို့နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် “ဤမည်သောရွာနိဂုံး၌ မိန်းမကြီးသည်လည်းကောင်း၊ မိန်းမပျိုသည်လည်းကောင်း အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ရှုချင်ဖွယ်ရှိ၏၊ စိတ်ကြည်လင်ဖွယ် ရှိ၏၊ လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏”ဟူ၍ (သတင်း) ကြား၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုသတင်း မျှကို ကြား၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ဆောက် တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင်လူထွက်၏၊ ဤသည်ကား ရဟန်း၏ မြူမှုန့်ထုပင်တည်း။ ထိုစစ်သူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုမျှကို မြင်၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုစစ်သူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ ဤသာနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ဤသည်ကား ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ပဌမ စစ်သူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။

၁၉၅။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း အလံဖျားကို မြင်ရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်၏၊ ထိုရဟန်း၏ အလံဖျားဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် “ဤမည်သောရွာ ဤမည်သောနိဂုံး၌ မိန်းမကြီးသည်လည်းကောင်း၊ မိန်းမပျိုသည်လည့်းကောင်း အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ရှုချင်ဖွယ် ရှိ၏၊ စိတ်ကြည်လင်ဖွယ် ရှိ၏၊ လွန်ကဲသောအဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏”ဟူ၍ သတင်းကိုမူကား မကြား၊ စင်စစ်သော်ကား အလွန်အဆင်းလှ၍ ရှုချင်ဖွယ်လည်းရှိ စိတ်ကြည်လင်ဖွယ်လည်း ရှိသဖြင့် လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့်ပြည့်စုံသော မိန်းမကြီးကိုလည်းကောင်း၊ မိန်းမပျိုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်တိုင်ပင် တွေ့မြင်ရ၏၊ ထိုရဟန်းသည်ထိုမိန်းမကို တွေ့မြင်၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကိုဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ အလံဖျားပင်တည်း။ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း အလံဖျားကိုမြင်ရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ဤသည်ကား ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ဒုတိယသူရဲကောင်းနှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။

၁၉၆။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို ကြားရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်၏၊ ထိုရဟန်း၏ ကျယ်လောင် မြောက်မြားသော အသံဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ တောသို့ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ဖြစ်စေ ကပ်ရောက်နေသော ရဟန်းထံသို့ မာတုဂါမသည် ချဥ်းကပ်လာ၍ ပြုံးလည်း ပြုံး၏၊ မြှောက့်ပင့်၍လည်း ပြောဆို၏၊ ပြင်းစွာလည်း ရယ်မော၏၊ ပြောင်လှောင်လည်း ပြောင်လှောင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် မာတုဂါမက ပြုံးသည်ရှိသော် မြှောက်ပင့်၍ပြောဆိုသည်ရှိသော် ပြင်းစွာ ရယ်သည်ရှိသော် ပြောင်လှောင်သည်ရှိသော် ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသောအသံပင်တည်း။ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို ကြားရမူကားဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ဤသည်ကား ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော တတိယ စစ်သူရဲကောင်းနှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်တည်း။

၁၉၇။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ ကျယ်လောင်မြောက် မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်သော်ကား ပင်ပန်း၏၊ ပျက်စီး၏၊ ထိုရဟန်း၏ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ် ခံရမှုဟူသည် အဘယ်နည်းဤသာသနာတော်၌ တောသို့ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ဖြစ်စေ ကပ်ရောက်နေသောရဟန်းထံသို့ မာတုဂါမသည် ချဥ်းကပ်၍ အနိုင်အထက်ပြုလျက် ထိုင်နေ၏၊ အနိုင်အထက်ပြုလျက် အိပ်၏၊ ဖိစီးလွှမ်းမိုး၏၊ မာတုဂါမက အနိုင်အထက်ပြု၍ ထိုင်နေအပ်သည်ရှိသော် အနိုင်အထက်ပြု၍ အိပ်နေအပ်သည်ရှိသော်, ဖိစီးလွှမ်းမိုးအပ်သည်ရှိသော် ထိုရဟန်းသည် သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာမပြုမူ၍ သိက္ခာမချဘဲ မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲ၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခံရခြင်းပင်တည်း။ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခံရသော်ကား ပင်ပန်းဖောက်ပြန်သကဲ့သို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ဤသည်ကား ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော စတုတ္ထ သူရဲကောင်းနှင့် တူသောပုဂ္ဂိုလ်တည်း။

၁၉၈။ နောက်တစ်မျိုးကား ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသောအသံကို ကြားရသော်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခံရသော်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် စစ်မြေပြင်ကို အောင်မြင်လျက် အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိသည် ဖြစ်၍ ထိုစစ်မြေပြင်ဦး၌ပင်လျှင် လွှမ်းမိုး၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်း၏ အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဤသာသနာတော်၌ တောသို့ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ဖြစ်စေ ကပ်ရောက်နေသောရဟန်းထံသို့ မာတုဂါမသည် ချဥ်းကပ်၍ အနိုင်အထက် ပြု လျက် ထိုင်နေ၏၊ အနိုင်အထက်ပြုလျက်အိပ်၏၊ ဖိစီးလွှမ်းမိုး၏၊ ထိုမာတုဂါမက အနိုင်အထက်ပြု၍ ထိုင်နေအပ်သည်ရှိသော်, အနိုင်အထက်ပြု၍ အိပ်နေအပ်သည်ရှိသော်, ဖိစီးလွှမ်းမိုးအပ်သည်ရှိသော် ဖြေ၍ လွှတ်စေလျက် အလိုရှိရာအရပ်သို့ ဖဲသွား၏။ ထိုရဟန်းသည် တော, သစ်ပင်ရင်း, တောင်, ချောက်, တောင်ခေါင်း, သင်းချိုင်း, တောအုပ်, လွင်ပြင်, ကောက်ရိုးပုံဟူသော ဆိတ်ငြိမ်သော ကျောင်း (အိပ်ရာနေရာ) ကို မှီဝဲ၏၊ ထိုရဟန်းသည် တောသို့ကပ်၍လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ကပ်၍လည်းကောင်း၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်၍လည်းကောင်းထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ ထိုင်နေပြီးလျှင် ကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာ ထား၍ (ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့) ရှေးရှု သတိကို ဖြစ်စေလျက် ထိုင်နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးဟူသော လောက၌ မက်မောခြင်း’အဘိဇ္ဈာ’ ကိုပယ်၍ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ ကင်းသော စိတ်ဖြင့် နေ၏၊ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ မှ စိတ်ကိုစင်ကြယ် စေ၏၊ ပျက်စီးစေလိုသော ‘ဒေါသ’ ကို ပယ်၍ မပျက်စီးစေလိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၏ အစီးအပွါးကို လိုလားလျက် နေ၏၊ ပျက်စီးစေလိုသော ‘ဒေါသ’ မှ စိတ်ကိုစင်ကြယ်စေ၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ ကို ပယ်၍ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဒ’ မှကင်းသည်ဖြစ်၍ အောက်မေ့ ဆင်ခြင်လျက် အလင်းရောင်ကို မှတ်ခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’,နောင်တပူပန်ခြင်း ‘ကုက္ကုစ္စ’ကို ပယ်၍ အတွင်းသန္တာန်၌ ငြိမ်းအေး သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍မပျံ့လွင့်သည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’, နောင်တပူပန်ခြင်း ‘ကုက္ကုစ္စ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ကို ပယ်၍ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ကို လွန်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သို့လောသို့လော (တွေးတောခြင်း) မရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ မှ စိတ်ကိုစင်ကြယ်စေ၏။ ထိုရဟန်းသည် စိတ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းဖြစ်ကုန်သော၊ ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်ကုန် သောဤအပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရား ငါးပါးတို့ကို ပယ်စွန့်၍ ကာမဂုဏ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်အကုသိုလ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ နှင့်တကွ၊ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း‘ဝိစာရ’ နှင့်တကွ ဖြစ်သော၊ (နီဝရဏ) ကင်းဆိတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’, ချမ်းသာခြင်း‘သုခ’ ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏၊ ဝိတက်ဝိစာရငြိမ်းခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤသို့စိတ်သည် တည်ကြည်လတ်သော်, စင်ကြယ်လတ်သော်, ဖြူစင်လတ်သော်, ညစ်ကြေးမရှိလတ်သော်, ညစ်ညူးခြင်းကင်းလတ်သော်, နူးညံ့လတ်သော်, ပြုခြင်းငှါ သင့်လျော်လတ်သော်, တည်တံ့လတ်သော်, မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် အာသဝေါတရားတို့ကို ကုန်စေသော‘အာသဝက္ခယ’ ဉာဏ်အလို့ငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုညွတ်စေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် “ဤကား ဆင်းရဲ”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်း”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကားဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤသည်တို့ကား အာသဝေါတရားတို့”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိ၏၊ “ဤကား အာသဝေါတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်း”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကားအာသဝေါတရားတို့ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား အာသဝေါတရားတို့ ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ဤသို့သိသော ဤသို့မြင်သော (ထိုရဟန်း၏) စိတ်သည် ကာမာသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ ဘဝါသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ အဝိဇ္ဇာသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ လွတ်မြောက်ပြီးလတ်သော်“လွတ်မြောက်လေပြီ”ဟု အသိဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်၏၊ “ပဋိသန္ဓေနေမှုကုန်ပြီ၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးပြီ၊ မဂ် (ကိစ္စ) ကို ပြု ပြီးပြီ၊ ဤ (မဂ်) ကိစ္စအလို့ငှါ တစ်ပါးသော ပြုဖွယ်မရှိတော့ပြီ”ဟု သိ၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်၌ လွှမ်းမိုး၍ နေခြင်းပင်တည်း။ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော် လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသောအသံတို့ကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ ခံနိုင်၏၊ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းကို ခံရသော်လည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်အရပ် ကိုလည်းလွှမ်းမိုးအောင်မြင်၍ အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိလျက် ထိုစစ်မြေပြင်ဦး၌ပင်လျှင် လွှမ်းမိုး အုပ်ချုပ်၍နေသကဲ့သို့၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့်တူ၏ဟူ၍ မှတ်အပ်၏၊ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့ သဘောရှိ၏၊ ဤသည်ကား ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ပဉ္စမ စစ်သည် သူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ စစ်သူရဲကောင်းနှင့် တူကုန်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။

၁၉၉။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းငါးမျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း၊ အကြင်ရဟန်းသည် အသိဉာဏ်နုံ့သည်၏အဖြစ်, တွေဝေသည်၏အဖြစ် တွေဝေသောကြောင့် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ အကြင်ရဟန်းသည် ယုတ်မာသော အလိုဆိုးရှိသည်ဖြစ်၍, ယုတ်မာသောအလိုဆိုး နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ အကြင်ရဟန်းသည် ရူးသွပ်သောကြောင့် စိတ်ပျံ့လွင့်သောကြောင့် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ အကြင်ရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်တို့သည်လည်းကောင်း ချီးမွမ်းအပ်၏ဟု နှလုံးသွင်း၍ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ စင်စစ်သော်ကား အကြင်ရဟန်းသည် အလိုနည်းခြင်းကိုသာ မှီ၍ရောင့်ရဲခြင်းကိုသာ မှီ၍ ခေါင်းပါးခြင်းကိုသာ မှီ၍ ဤကောင်းသော အကျင့်၌ အလိုရှိသောအဖြစ်ကိုသာမှီ၍ ပိဏ္ဍပါတ် ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏။ ထိုပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် အကြင်ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် အလိုနည်းခြင်းကိုသာ မှီ၍ ရောင့်ရဲခြင်းကိုသာ မှီ၍ ခေါင်းပါးခြင်းကိုသာ မှီ၍ ဤကောင်းသောအကျင့်၌ အလိုရှိသောအဖြစ်ကိုသာ မှီ၍ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် မြတ်လည်း မြတ်၏၊ ချီးမွမ်းလည်း ချီးမွမ်းထိုက်၏၊ အကြီးအမှူးလည်း ဖြစ်၏၊ အလွန်လည်း မြတ်၏၊ အထူးသဖြင့်လည်းမြတ်၏။ ဥပမာသော်ကား နွားမမှ နို့ရည်၊ နို့ရည်မှ နို့ဓမ်း၊ နို့ဓမ်းမှ ဆီဦး၊ ဆီဦးမှ ထောပတ်၊ ထောပတ်မှ ထောပတ်ကြည်သည် ဖြစ်၏၊ ထိုနွားနို့အရသာ ငါးမျိုးတို့တွင် ထောပတ်ကြည်ကို အမြတ်ဆုံးဟူ၍ ဆိုအပ်သကဲ့သို့၊ ဤအတူ ဤပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် အလိုနည်းခြင်းကိုသာ မှီ၍ ရောင့်ရဲခြင်းကိုသာ မှီ၍ ခေါင်းပါးခြင်းကိုသာ မှီ၍ ဤကောင်းသောအကျင့်၌ အလိုရှိသောအဖြစ်ကိုသာ မှီ၍ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ ဤပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်လည်း မြတ်၏၊ ချီးမွမ်းလည်း ချီးမွမ်းထိုက်၏၊ အကြီးအမှူးလည်းဖြစ်၏၊ အလွန်လည်း မြတ်၏၊ အထူးသဖြင့်လည်း မြတ်၏၊ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ဆောက်တည်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။

4. There who are the five (persons) who lve on alms ? One lives on alms because of his dullness and stupidity, one lives on alms because of sinful desire and moved by desire, one lives on alms because of madness and an unbalanced mind, one lives on alms because he thinks: it is praised by the Buddhas and their disciples; and, further, there is one who just because of absence of desire, just because of contentment, just because of eradication (of sin), and because [the life is] needed, lives on alms. There the person who lives on alms just because of the absence of desire, just because of contentment, of eradication (of sin), and because [the life is] just: this is the head, the chief, the foremost, the best, and the most excellent of these five (persons) who live on alms. Just as the milk is from the cow, curds from milk, butter from curds, clarified butter (ghee) from butter, and the scum of clarified butter from clarified butter (ghee), so is this person who lives on alms because of these things the head, the chief, the foremost, the best, and the most excellent of five persons who live on alms. These are the five persons who live on alms. 5-14. Who are the five persons who refuse to accept food after proper time? Who are the five persons who use one seat ? Who are the five persons who wear rags collected from refuseheaps? Who are the five persons who wear three garments ? Who are the five persons who are forest dwellers ? Who are the five persons who live under a tree? Who are the five persons who live under the open sky? Who are the five persons who rest seated? (Who are the five persons who use any seats that are offered?) Who are the five persons who dwell in a cemetery ? + Here ends the specification of grouping by Five.

၂၀၀။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ငါးမျိုးသော ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ပ။ ငါးမျိုးသော ဧကာသနိက်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသော ပံသုကူဓုတင်ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသော တိစီဝရိက်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသော အရညကင်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသော ရုက္ခမူဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသောအဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသော နိသဇ်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။ ငါးမျိုးသော ယထာသန္ထတိဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ပ။

၂၀၁။ ထိုမာတိကာပုဒ်၌ ငါးမျိုးသော သုသာန်ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း၊ အကြင်ရဟန်းသည် အသိဉာဏ်နုံ့သည်၏အဖြစ်, တွေဝေသည်၏အဖြစ် တွေဝေသောကြောင့် သောသာနိကဓုတင်ကို ဆောက်တည်၏၊ အကြင်ရဟန်းသည် ယုတ်မာသော အလိုဆိုးရှိသည်ဖြစ်၍ ယုတ်မာသောအလိုဆိုး နှိပ်စက်အပ်သည် ဖြစ်၍ သောသာနိကဓုတင် ဆောက်တည်၏၊ အကြင်ရဟန်းသည် ရူးသွပ်သောကြောင့်, စိတ်ပျံ့လွင့်သောကြောင့် သောသာနိကဓုတင်် ဆောက်တည်၏၊ အကြင်ရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်တို့သည်လည်းကောင်း ချီးမွမ်းအပ်၏ဟု နှလုံးသွင်း၍ သောသာနိကဓုတင််ဆောက်တည်၏၊ စင်စစ်သော်ကား အကြင် ရဟန်းသည် အလိုနည်းခြင်း ကိုသာမှီ၍ ရောင့်ရဲခြင်းကိုသာ မှီ၍ ခေါင်းပါးခြင်းကိုသာ မှီ၍ ဤကောင်းသော အကျင့်၌ အလိုရှိသော အဖြစ်ကိုသာ မှီ၍ သောသာနိကဓုတင််ကို ဆောက်တည်၏၊ ဤငါးမျိုးသော သောသာနိကဓုတင််ဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်လည်း မြတ်၏၊ ချီးမွမ်းလည်း ချီးမွမ်းထိုက်၏၊ အကြီးအမှူးလည်းဖြစ်၏၊ အလွန်လည်း မြတ်၏၊ အထူးသဖြင့်လည်း မြတ်၏။ ဥပမာသော်ကား နွားမမှ နို့ရည်၊ နို့ရည်မှ နို့ဓမ်း၊ နို့ဓမ်းမှ ဆီဦး၊ ဆီဦးမှ ထောပတ်၊ ထောပတ်မှထောပတ်ကြည်သည် ဖြစ်၏၊ ထိုနွားနို့ အရသာငါးမျိုးတို့တွင် ထောပတ်ကြည်ကို အမြတ်ဆုံးဟူ၍ဆိုအပ်သကဲ့သို့၊ ဤအတူ အကြင် သောသာနိကဓုတင််ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် အလိုနည်းခြင်းကိုသာမှီ၍ ရောင့်ရဲခြင်းကိုသာ မှီ၍ ခေါင်းပါးခြင်းကိုသာ မှီ၍ ဤကောင်းသောအကျင့်၌ အလိုရှိသောအဖြစ်ကိုသာ မှီ၍ သောသာနိကဓုတင််ကို ဆောက်တည်၏၊ ထိုသောသာနိကဓုတင််ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်လည်း မြတ်၏၊ ချီးမွမ်းလည်း ချီးမွမ်းထိုက်၏၊ အကြီးအမှူးလည်း ဖြစ်၏၊ အလွန်လည်း မြတ်၏၊ အထူးသဖြင့်လည်း မြတ်၏၊ သောသာနိကဓုတင်ဆောက်တည်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ပဉ္စကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

CHAPTER VI DIVISION OF HUMAN TYPES BY SIX

၆-ဆက္ကပုဂ္ဂလပညတ် ၂၀၂။ ထိုမာတိကာစကားရပ်၌ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ထိုတရားတို့၌လည်း အလုံးစုံသိခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ဗိုလ်တို့၌လည်း လေ့လာခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ထိုကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေအပ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်စွာသိသော ‘သဗ္ဗညုတဘုရား’ဟု မှတ်အပ်၏။ (၁) ထိုမာတိကာစကားရပ်၌ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလို ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ထိုတရားတို့၌လည်း အလုံးစုံသိခြင်းသို့ မရောက်၊ ဗိုလ်တို့၌လည်း လေ့လာခြင်းသို့ မရောက်၊ ထိုပစ္စေကသမ္ဗောဓိဉာဏ်ဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’ဟု မှတ်အပ်၏။ (၂) ထိုမာတိကာစကားရပ်၌ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလိုကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြု၏၊ သာဝကပါရမီသို့လည်း ရောက်၏၊ ထိုသာဝကပါရမီဉာဏ်ဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ‘သာရိပုတ္တရာ မောဂ္ဂလာန်တို့’ဟု မှတ်အပ်ကုန်၏။ (၃) ထိုမာတိကာစကားရပ်၌ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလိုကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြု၏၊ သာဝကပါရမီသို့ မရောက်၊ ထိုဒုက္ခ၏အဆုံးကို ပြုခြင်းဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို (သာရိပုတြာ မောဂ္ဂလ္လာန်တို့မှ) ကြွင်းသော ‘ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့’ဟု မှတ်အပ်ကုန်၏။ (၄) ထိုမာတိကာစကားရပ်၌ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလိုကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို မပြု၊ ဤကာမဘုံသို့ မလာခြင်းကြောင့် အနာဂါမ်ဖြစ်၏၊ ထိုကာမဘုံသို့ မလာခြင်းဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ‘အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်’ဟု မှတ်အပ်၏။ (၅) ထိုမာတိကာစကားရပ်၌ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလိုကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍ မသိ၊ ယခုဘဝ၌ပင် ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို မပြု၊ ဤကာမဘုံသို့ လာ၏၊ ထိုကာမဘုံသို့လာခြင်းဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ‘သောတာပန်, သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့’ဟု မှတ်အပ်ကုန်၏။ (၆) ဆက္ကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

1. There is the person who, in regard to doctrines he has not heard of before, thoroughly understands by his own effort the truths, and obtains therein omniscience as well as mastery over the fruits. Such an one is to be considered a perfectly enlightened one. 2. There is the person who, in regard to doctrines he has not heard of before, thoroughly understands by his own effort the truths, but does not obtain omniscience therein as well as mastery over the fruits. Such an one is to be considered enlightened for himself (paccekasambuddho). 3. There is the person who, in regard to doctrines he has not heard of before, thoroughly understands by his own effort the truths, puts an end to suffering in this very existence, and attains the perfection of discipleship. Such an one is to be considered a Sariputta and a Moggallana. 4. There is the person who, in regard to doctrines unheard of before, thoroughly understands by his own effort the truths, puts an end to suffering in this very existence, but does not attain the perfection of discipleship. The other Arahants are to be so considered. 5. There is the person who, in regard to doctrines unheard of before, thoroughly understands by his own effort the truths, puts an end to suffering in this very existence, and becomes a non-returner, not having [to] come back to these conditions. The ‘ non-returner ’ (anagami) is to be so considered. 6. There is the person who, in regard to doctrines unheard of before, thoroughly understands by his own effort the truths, and (as he) does not put an end to suffering in this very existence, becomes a once-returner, having [to] come back to these conditions. The stream-attainer (sotapanna) and the ‘ once-returner ’ are to be so considered. Here ends the group of Six.

CHAPTER VII DIVISION OF HUMAN TYPES BY SEVEN

၇-သတ္တကပုဂ္ဂလပညတ် ၂၀၃။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ကြိမ်နစ်မြုပ်သော် နစ်မြုပ်တော့သည်သာလျှင် ဖြစ်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် စင်စစ် မည်းညစ်ကုန်သော အကုသိုလ်တရားတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ဤသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်ကြိမ်နစ်မြုပ်သော် နစ်မြုပ်တော့သည်သာလျှင်တည်း။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ နစ်မြုပ်ဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်“ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ သဒ္ဓါမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဟိရီမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဩတ္တပ္ပမည်သော တရားသည်ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဝီရိယမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ပညာမည်သောတရားသည် ကောင်း၏”ဟု အယူရှိသည်ဖြစ်၍ ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုသဒ္ဓါမည်သော တရားသည် မတည်၊ မတိုးပွါး၊ ဆုတ်ယုတ်သည်သာတည်း၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဟိရီမည်သော တရားသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဩတ္တပ္ပမည်သော တရားသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဝီရိယမည်သော တရားသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုပညာမည်သော တရားသည် မတည်၊ မတိုးပွါး၊ ဆုတ်ယုတ်သည်သာတည်း၊ ဤသို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ နစ်မြုပ်သည် မည်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ တည်ဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ သဒ္ဓါမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဟိရီမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဩတ္တပ္ပမည်သော တရားသည်ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဝီရိယမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရား တို့၌ ပညာမည်သော တရားသည် ကောင်း၏”ဟု အယူရှိသည်ဖြစ်၍ ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ထိုသဒ္ဓါမည်သော တရားသည် မဆုတ်ယုတ်၊ မတိုးပွါး၊ တည်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဟီရိမည်သောတရားသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဩတ္တပ္ပမည်သော တရားသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုဝီရိယမည်သောတရားသည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုပညာမည်သော တရားသည် မဆုတ်ယုတ်၊ မတိုးပွါး၊ တည်၏၊ ဤသို့လျှင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ တည်သည် မည်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ရှုကြည့်ဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်“ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ သဒ္ဓါမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဟိရီမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဩတ္တပ္ပမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဝီရိယမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘော တရားတို့၌ ပညာမည်သော တရားသည် ကောင်း၏”ဟု အယူရှိသည်ဖြစ်၍ ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သုံးပါးသော သံယောဇဥ် အနှောင်အဖွဲ့တို့၏ အကြွင်းမဲ့ကုန်ခြင်းကြောင့် အပါယ်သို့ကျခြင်းသဘောမရှိသော, ကိန်းသေမြဲသော အထက်မဂ်သုံးပါးလျှင် လားရာရှိသော သောတာပန်ဖြစ်၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ရှုကြည့်သည် မည်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ကူးမြောက်ဘိသနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ် သည်“ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ သဒ္ဓါမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဟိရီမည်သောတရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဩတ္တပ္ပမည်သော တရားသည်ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဝီရိယမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ပညာမည်သော တရားသည် ကောင်း၏”ဟု အယူရှိသည်ဖြစ်၍ ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်သုံးပါးသော သံယောဇဥ်အနှောင်အဖွဲ့တို့၏ အကြွင်းမဲ့ကုန်ခြင်းကြောင့် ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့၏ ခေါင်းပါးခြင်းကြောင့် တစ်ကြိမ်သာလျှင် ဤကာမဘုံသို့ လာလတ်၍ ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကိုပြုတတ်သော သကဒါဂါမ်ဖြစ်၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ကူးမြောက်သည် မည်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ထောက်တည်ရာသို့ ရောက်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ သဒ္ဓါမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဟိရီမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဩတ္တပ္ပမည်သောတရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဝီရိယမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ပညာမည်သောတရားသည် ကောင်း၏”ဟု အယူရှိသည်ဖြစ်၍ ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်အောက်ပိုင်းသံယောဇဥ် ငါးပါးတို့၏ အကြွင်းမဲ့ကုန်ခြင်းကြောင့် သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေနေ၍ ထိုဘုံ၌သာလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုမည့် ထိုဘုံမှ ပြန်လည်ခြင်းသဘော မရှိသူ (အနာဂါမ်) ဖြစ်၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ထောက်တည်ရာသို့ ရောက်သည် မည်၏။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ကူးမြောက်ပြီးဖြစ်သနည်း၊ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးဖြစ်လျက် နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကြည်းကုန်းထက်၌ တည်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ကုသိုလ်သဘောတရား တို့၌ သဒ္ဓါမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဟိရီမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ် သဘောတရားတို့၌ ဩတ္တပ္ပမည်သောတရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ဝီရိယမည်သော တရားသည် ကောင်း၏၊ ကုသိုလ်သဘောတရားတို့၌ ပညာမည်သောတရားသည် ကောင်း၏”ဟု အယူရှိသည်ဖြစ်၍ ပေါ်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍နေ၏၊ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေါ်ပြီး၍ ကူးမြောက်ပြီးသည် မည်၏၊ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကမ်းသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးသည် ဖြစ်၍နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကြည်းကုန်း၌ တည်သည် မည်၏။

1. How is a person who is once drowned just drowned ? Here a certain person is possessed of absolutely black immoral qualities. Such a person being once drowned is just drowned. How 1s a person drowned after emergence ? Here a certain person emerges with faith, with modesty, with conscientiousness, with energy, with insight, as regards good (moral) qualities, but his faith, his modesty, con- Scientiousness, energy, or insight neither persists nor grows, but decreases. Such a person is drowned after emergence. How does a person persist after emergence ? Here a certain person emerges with faith, with modesty, with conscientiousness, with energy, with insight, as regards good qualities, and his faith, his modesty, conscientiousness, energy, or insight neither decreases nor grows, but persists. Such a person persists after emergence. How does a person look about and around after emergence ? Here a certain person emerges with faith, with modesty, with conscientiousness, with energy or with insight, as regards good qualities. By complete destruction of three fetters he becomes a stream-attainer, no more liable to fall into a woeful state, but sure to win enlightenment (sambodhi) as his final end and aim. Such a person looks about and around after emergence. How does a person swim on after (pataratr) emergence ? Here a certain person emerges with faith, with modesty, with conscientiousness, with energy cr with insight, as regards good qualities. By complete destruction of three fetters and by the destruction of passion, hatred, and delusion he becomes a once-returner, who coming back but once to this world makes an end of suffering. Such a person swims on after emergence. How does a person reach a fixed footing after emergence ? Here a certain person emerges with faith, with modesty, with conscientiousness, with energy or with insight, as regards good qualities. By complete destruction of five fetters causing rebirth in the lower regions, he becomes a being of apparitional rebirth attaining the final release in that state, and is not liable to return from that world. Such a person reaches a fixed footing after emergence. What sort of person is he who as a true brahmin after emergence crosses to the other shore and establishes himself in fruition ? Here a certain person emerges with faith, with modesty, with conscientiousness, with energy or with insight, as regards good qualities. By destruction of sinful tendencies, he lives in possession of emancipation of will, of emancipation of insight, free from those sinful tendencies and having come to know and realise them by his own efforts in this very existence. Such a person is a true brahmin crossing after emergence and going to the other shore and establishing himself in fruition.

၂၀၄။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် နှစ်ပါးသော အဖို့ဖြင့် လွတ်မြောက်သနည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို နာမကာယဖြင့် တွေ့ထိ၍နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း မြင်၍ အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နှစ်ပါးသောအဖို့ဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

2. What sort of person is emancipated in both ways ? Here a certain person goes on himself experiencing the eight stages of emancipation, and having seen them by insight, his sinful tendencies are completely destroyed. Such a person is emancipated in both ways. What sort of person is emancipated by way of insight ? Here a certain person, without himself experiencing the eight stages of emancipation but having perceived them through insight, has his sinful tendencies completely destroyed. Such a person is emancipated by way of insight. Division of Human Types by Seven 101 What sort of person ts an ‘ eye-witness’ 24 Here a person goes on himself experiencing the eight stages of emancipation and having perceived them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. Such & person is an ‘ eye-witness.’ What sort of person is ‘ one who has won vision’? Here a person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Tathagata are perceived by him through insight as well as practised, and he having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. Such a person is one who has won vision. What sort of person is emancipated by faith ? Here a person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Tathagata are perceived by him through insight as well as practised, and he having seen them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed, though not in the same way as in the case of one who has won vision. Such a person is emancipated by faith. What sort of person is one conforming to the Norm ? The faculty of insight of a person proceeding to realise the fruition-stage of a stream-attainer develops to a large extent; he cultivates the noble path which carries with it reason and is preceded by faith. Such a person is said to be one conforming to the Norm. Such a person striving after the fruition stage of a stream-attainer is one conforming to the Norm; while the same person established in the fruition is one who has won vision. What sort of person is one conforming to faith ? The faith-faculty proceeding to realise the fruition stage of a stream-attainer develops to a large extent. He cultivates the noble path which carries with it faith and is preceded by faith. Such a person is said to be one conforming to faith. Such a person striving after the fruition stage of a streamattainer is one conforming to faith; while the same person established in the fruition is emancipated by faith. Here ends the specification of grouping by Seven.

၂၀၅။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သနည်း။ပ။ ကာယသက္ခိမည်သနည်း။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တမည်သနည်း။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တမည်သနည်း။ ဓမ္မာနုသာရီမည်သနည်း။

၂၀၆။ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓါနုသာရီ ပုဂ္ဂိုလ်မည်သနည်း၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား သဒ္ဓိန္ဒြေသည် လွန်ကဲ၏၊ သဒ္ဓါဦးဆောင်သောသဒ္ဓါပြဋ္ဌာန်း သော အရိယမဂ်ကို ပွါးများ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ သောတာပတ္တိ ဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်မည်၏၊ ဖိုလ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ သတ္တကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

CHAPTER VIII DIVISION OF HUMAN TYPES BY EIGHT Who are the four persons identifiable with the path and who are the four identifiable with the fruition ? The stream-attainer and one who proceeds to realise the fruition stage; the once-returner and one who proceeds to realise the fruition stage; the never-returner and one who proceeds to realise the fruition stage; and the Arahant (elect or worthy) and one who proceeds to attain Arahantship— these are the four persons who are identifiable with the path and these the four identifiable with the fruition. Here ends the specification of grouping by Eight.

၈-အဋ္ဌကပုဂ္ဂလပညတ် ၂၀၇။ ထိုမာတိကာ၌ မဂ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသည့်ပုဂ္ဂိုလ်, ဖိုလ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသည့်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ သဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ် ဤလေးယောက်တို့သည် မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့တည်း၊ ဤလေးယောက်တို့သည် ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့တည်း။ အဋ္ဌကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

CHAPTER IX DIVISION OF HUMAN TYPES BY NINE What sort of person is a perfectly enlightened one ? Here a certain person who, in regard to doctrines he has not heard of before, himself thoroughly understands the truths and attains the omniscience thereof as well as mastery over the fruition. This sort of person is said to be a perfectly enlightened one. What sort of person is one who ts enlightened for himself ? Here a certain person who, in regard to doctrines he has not heard of before, himself thoroughly understands the truths but attains neither the omniscience nor the mastery over the fruition thereof. This sort of person is said to be one enlightened for himself. What sort of person is emancipated in both ways ?+ Here a certain person goes on himself experiencing the eight stages of emancipation, and having perceived them through insight, his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be one emancipated in both ways. What sort of person is emancipated by way of insight ? Here a certain person without himself experiencing the eight stages of emancipation, but having perceived them through insight, his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be one emancipated by insight. What sort of person is an ‘ eye-witness’ ? Here a certain person goes on himself experiencing the eight stages of emancipation, and having perceived them through Division of Human Types by Nine 105 insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be an ‘ eye-witness.’ What sort of person is one who has won vision ? Here a certain person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffermg. The doctrines promulgated by the Tathagata are perceived by him through insight as well as practised; and he having perceived them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed. This sort of person is said to be one who has won vision. What sort of person 1s emancipated by faith ? Here a certain person truly understands that this is suffering, that this is the genesis of suffering, that this is the cessation of suffering, and that this is the path leading to the cessation of suffering. The doctrines promulgated by the Tathagata are perceived by him through insight as well as practised; and having perceived them through insight, some of his sinful tendencies are completely destroyed, though not in the same way as in the case of one who has won vision. This sort of person is said to be one emancipated by faith. What sort of person is one conforming to the Norm ? The faculty of insight of a person proceeding to realise the fruition stage of a stream-attainer develops to a large extent; he cultivates the noble path which carries with it insight and is preceded by insight. This sort of person is said to be one conforming to the Norm. Such a person striving after the fruition stage of stream-attaining is one conforming to the Norm; while the same person established in the fruition is one who has won vision. What sort of person is one conforming to farth ? The faith-faculty proceeding to realise the fruition stage of stream-attaining develops to a large extent. He cultivates the noble path which carries with it faith and is preceded by faith. This sort of person is said to be one conforming to faith. Such a person striving after the fruition stage of stream-attaining is one conforming to faith; while the same person established in the fruition is emancipated by faith. Here ends the specification of grouping by Nine.

၉-နဝကပုဂ္ဂလပညတ် ၂၀၈။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလို ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ထိုးထွင်း၍သိ၏၊ ထိုတရားတို့၌လည်း အလုံးစုံသိခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ဗိုလ်တို့၌လည်း လေ့လာခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေး၌ မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ အလိုလို ကိုယ်တိုင်သာလျှင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ထိုးထွင်း၍သိ၏၊ ထိုတရားတို့၌ အလုံးစုံသိခြင်းသို့ မရောက်၊ ဗိုလ်တို့၌လည်း လေ့လာခြင်းသို့ မရောက်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓမည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ နှစ်ပါးသော အဖို့တို့ဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို နာမကာယဖြင့် တွေ့ထိ၍နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့် သိမြင်၍အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို နှစ်ပါးသောအဖို့တို့ဖြင့် လွတ်မြောက်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို နာမကာယဖြင့် တွေ့ထိ၍ မနေ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ကာယသက္ခီမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို နာမကာယဖြင့် တွေ့ထိ၍ နေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း သိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခန်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ကာယသက္ခီပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤသည်ကားဆင်းရဲတည်း”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ပ။ “ဤသည်ကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူအပ်ကုန်သော သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာဖြင့် ကောင်းစွာ မြင်အပ်ကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပညာဖြင့်လည်း သိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခမ်းကုန်၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ ဤလောက၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဤသည်ကား ဆင်းရဲတည်း”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ပ။ “ဤသည်ကား ဆင်းရဲ၏ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်ကုန်သောသစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို ကောင်းစွာ မြင်အပ်ကုန်၏၊ ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်ကုန်၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အားပညာဖြင့်လည်း သိမြင်၍ အချို့သော အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်ခမ်းကုန်၏၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်အားအာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းသကဲ့သို့ သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်အား ကုန်ခန်းခြင်းသည် မဖြစ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုသဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဓမ္မာနုသာရီမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောအကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား ပညိန္ဒြေသည် လွန်ကဲ၏၊ ပညာဖြင့် ဦးဆောင်သော ပညာပြဋ္ဌာန်းသော အရိယမဂ်ကိုပွါးများ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ဓမ္မာနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကိုမျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောပုဂ္ဂိူလ်သည် ဓမ္မာနုသာရီမည်၏၊ ဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တမည်၏။ သဒ္ဓါနုသာရီမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်နည်း၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောအကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား သဒ္ဓိန္ဒြေသည် လွန်ကဲ၏၊ သဒ္ဓါဖြင့် ဦးဆောင်သော သဒ္ဓါပြဋ္ဌာန်းသော အရိယာမဂ်ကိုပွါးများ၏၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်မည်၏ဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကိုမျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ ကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓါနုသာရီမည်၏။ ဖိုလ်၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်သဒ္ဓါဝိမုတ္တ မည်၏။ နဝကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။

CHAPTER X DIVISION OF HUMAN TYPES BY TEN By which five is consummation reached here ? The ‘ stream-attainer’ destined not to undergo more than seven births, the ‘ stream-attainer’ transmigrating through a few families (less than seven), the ‘ single-seeded ’ ‘ streamattainer,’ the “ once-returner,’ and one attaining Arahantship in this very existence :—of these five, consummation is reached here. By which fiwe is consummation reached after leaving this world ? “One who dies and attains Nirvana before half the age he should have lived in a Brahmanic world expires,’ the ‘term-curtailing passer-away,’ the “automatic passer-away,’ ‘one attaining Nirvana through strenuous exertion,’ ‘one proceeding upstream to the Akanittha region.’ By these five, consummation is reached after leaving this world. Thus far has been made the determination of human types. Here ends the specification of grouping by Ten. Here ends the * Designation of Human Types.’

၁၀-ဒသကပုဂ္ဂလပညတ် ၂၀၉။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ ပြီးဆုံးကုန်သနည်း၊ သတ္တက္ခတ္တုပရမပုဂ္ဂိုလ်၊ ကောလံကောလပုဂ္ဂိုလ်၊ ဧကဗီဇီပုဂ္ဂိုလ်၊ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ယခုဘဝ၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ ပြီးဆုံးကုန်၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ (အတ္တဘောကို) စွန့်၍ ပြီးဆုံးကုန်သနည်း၊ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီပုဂ္ဂိုလ်၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီပုဂ္ဂိုလ်၊ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီပုဂ္ဂိုလ်၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီပုဂ္ဂိုလ်၊ ဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမီပုဂ္ဂိုလ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ (အတ္တဘောကို) စွန့်၍ ပြီးဆုံးကုန်၏။ ဤမျှသော စကားအစဥ်ဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပညတ်ခြင်း (သိစေခြင်း) သည် ဖြစ်သတည်း။ ဒသကနိဒ္ဒေသ ပြီး၏။ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် ပြီး၏။