ဗုဒ္ဓဝင်

တုသိတာနတ်ပြည်မှ သေတကေတုနတ်သား (ဘုရားလောင်း) သည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်၍ မဟာမာယာဒေဝီ၏ ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေကာ လုမ္ဗိနီဥယျာဉ်၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။

လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲ၌ ဘုရားလောင်းသည် အာနာပါနဈာန် ရတော်မူ၍ နောက်နောင်တွင်မင်းသမီး ယသောဓရာနှင့် ထိမ်းမြားကာ ထီးနန်းအပ်နှင်းခံရသည်။

သူအို သူနာ သူသေ ရဟန်း နိမိတ်ကြီးလေးပါး မြင်တော်မူပြီးနောက် ရာဟုလာ ဖွားမြင်သည့်နေ့ညတွင် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် နန်းတော်ကို စွန့်၍ တောထွက်တော်မူသည်။

အနောမာမြစ်ကို ကူးပြီး ရသေ့ရဟန်းအဖြစ် ခံယူတော်မူကာ ရာဇဂြိုဟ်သို့ ကြွ၍ ဆွမ်းခံတော်မူရာ ဗိမ္ဗိသာရမင်းနှင့် တွေ့ဆုံတော်မူသည်။

ဆရာ အာဠာရ ကာလာမနှင့် ဥဒက ရာမပုတ္တတို့ထံ ချဉ်းကပ်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားအားထုတ်ရာ ဈာန်သမာပတ်တို့ကို ရတော်မူသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရာ မဟုတ်ဟု သိမြင်တော်မူသည်။

ဥရုဝေလတော၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီ ငါးဦး ပြုစုလုပ်ကျွေးခြင်းတို့ကို ခံယူတော်မူလျက် ခြောက်နှစ်ပတ်လုံး ပြင်းထန်သော ဒုက္ကရစရိယာ အကျင့်တို့ကို ကျင့်တော်မူသည်။

ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို ပယ်ဖြတ်၍ ဆွမ်းကို ပြန်လည် ဘုဉ်းတော်မူပြီး သုဇာတာ၏ နို့ဃနာဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးကာ ဗောဓိပင်ရင်း၌ မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူ၍ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူသည်။

ဘုရားဖြစ်ပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ် (၇) ပတ် ဗောဓိပင်ပတ်ဝန်းကျင် ဌာန(၇) ဌာန၌ ဝိမုတ္တိသုခကို ခံစား၍ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။

သဟမ္ပတိ ဗြဟ္မာကြီး တောင်းပန်သဖြင့် တရားဟောရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူကာ မိဂဒါဝုန်၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီ (၅)ပါးတို့အား ဓမ္မစကြာတရားနှင့် အနတ္တလက္ခဏသုတ်တို့ကို ဟောတော်မူသည်။

ဓမ္မစကြာတရား ဟောတော်မူသောနေ့၌ ဘီလူးနှစ်ဦးဖြစ်သော သာတာဂိရိနှင့် ဟေမဝတတို့ မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်၍ ဟေမဝတသုတ်ကို နာကြားကာ သောတာပန် ဖြစ်ကြသည်။

ကာဠဒေဝိလရသေ့၏ တူ နာလကသည် မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်၍ မောနေယျအကျင့်ကို မေးလျှောက်ကာ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။

ဗာရာဏသီ သူဌေးသား ယသသည် အနုပုဗ္ဗိကထာ တရားကို နာကြား၍ ရဟန္တာဖြစ်ကာ ရဟန်းပြုပြီး၊ မိဘ၊ ဇနီးနှင့် မိတ်ဆွေ (၅၄)ဦးတို့လည်း သာသနာတော်သို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။

ရဟန္တာ အပါး(၆၀)ကို နတ်လူအများ၏ အကျိုးငှာ တစ်ပါးတိုင်းစီကို မတူသော အရပ်မျက်နှာများကို စေလွှတ်တော်မူ၍ သာသနာပြုရန် မိန့်တော်မူသည်။

ဥရုဝေဠတော၌ ရသေ့ကဿပ ညီနောင်သုံးပါးကို တန်ခိုးပြာဋိဟာဖြင့် ဆုံးမတော်မူ၍ တပည့်တစ်ထောင်နှင့်တကွ ရဟန်းပြုစေကာ အာဒိတ္တပရိယာယသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။

ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးသည် သောတာပန် ဖြစ်၍ ဆုတောင်းငါးပါး ပြည့်စုံကာ ဝေဠုဝန် ဥယျာဉ်ကို ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်များအား လှူဒါန်းတော်မူသည်။

သဉ္စယ၏ တပည့်ဖြစ်ခဲ့သော ဥပတိဿ (အရှင်သာရိပုတ္တရာ) နှင့် ကောလိတ (အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်) တို့ ရဟန်းပြု၍ ရဟန္တာဖြစ်ကာ အဂ္ဂသာဝကများ ဖြစ်လာကြသည်။

ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး ပင့်ဖိတ်ချက်အရ ကာဠုဒါယီမထေရ် လျှောက်ထားသဖြင့် ကပိလဝတ်သို့ ကြွတော်မူပြီး ယမကတန်ခိုးပြာဋိဟာများကို ပြတော်မူသည်။

အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ် တောင်းပန်သဖြင့် ရတနာစင်္ကြံပေါ်၌ ရှေးဘုရားတို့၏ အကြောင်းနှင့် မိမိ၏ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ဗုဒ္ဓဝံသကို ဟောတော်မူသည်။

ကပိလဝတ်၌ ဆွမ်းခံကြွတော်မူ၍ ခမည်းတော်ကြီး သောတာပန်ဖြစ်ကာ နောင် အနာဂါမ်ဖြစ်သည်။ နန္ဒမင်းသားနှင့် ရာဟုလာတို့ကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းစေသည်။

အနုရုဒ္ဓ အပါအဝင် သာကီဝင်မင်းသား (၆)ဦးနှင့် ဆတ္တာသည် ဥပါလိတို့ ရဟန်းပြုကြ၍ အသီးသီး မဂ်ဖိုလ် ရကြသည်။

ငယ်ရွယ်သော ရှင်ရာဟုလာအား မုသာဝါဒ မပြောရန် ဆုံးမတော်မူသော တရားကို ဟောတော်မူသည်။

ဇနပဒကလျာဏီကို လွမ်းဆွတ်နေသော အရှင်နန္ဒကို မြတ်စွာဘုရားက ဆုံးမတော်မူ၍ ရဟန္တာ ဖြစ်စေတော်မူသည်။

အနာထပိဏ်သူဌေးသည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ဆုံ၍ သောတာပန်ဖြစ်ကာ သာဝတ္ထိ၌ ဇေတဝန်ကျောင်းကြီးကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။

ပန်းသည် သုမန၊ ရသေ့ အဂ္ဂိဒတ္တနှင့် အဝတ်မဝတ်သော ဇမ္ဗုကတို့၏ ဇာတ်လမ်း သုံးခုကို ဖော်ပြသည်။

ငတ်မွတ်ခြင်းဘေး၊ သားရဲဘီလူးဘေးနှင့် ရောဂါဘေး သုံးပါး ကျရောက်နေသော ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွတော်မူ၍ ရတနသုတ်ဖြင့် ဘေးရန်တို့ကို ငြိမ်းစေတော်မူသည်။

ရောဟိဏီမြစ်ရေကြောင့် သာကီဝင်နှင့် ကောလိယတို့ စစ်ဖြစ်မည့်ဆဲဆဲ မြတ်စွာဘုရား တရားဟောတော်မူ၍ တိုင်းနှစ်ပြည်မှ မင်းသား (၂၅၀) စီ (စုစုပေါင်း ၅၀၀) ရဟန်း ပြုကာ ရဟန္တာ ဖြစ်သွားကြသည်။

အရှင်အာနန္ဒာ လျှောက်ထားသဖြင့် မဟာပဇာပတိဂေါတမီအား ဂရုဓမ္မ ရှစ်ပါးဖြင့် ရဟန်းပြုခွင့်ပေး၍ ဘိက္ခုနီသာသနာ စတင်တော်မူသည်။

မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးသော သစ္စက ပရိဗိုဇ်ကို ဆွေးနွေးပွဲ၌ အောင်မြင်တော်မူ၍ မဟာသစ္စကသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။

အရှင်ပိဏ္ဍောလ စန္ဒကူးသပိတ်ကို တန်ခိုးဖြင့် ယူခဲ့သောကြောင့် ရဟန်းတို့ တန်ခိုးမပြရန် ပညတ်တော်မူသည်။

တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ သီတင်းသုံး၍ မယ်တော် ဖြစ်ခဲ့သော နတ်သားနှင့် နတ်တို့အား အဘိဓမ္မာကို ဟောတော်မူသည်။

ပရိဗိုဇ်မ စိဉ္စမာဏဝိကာနှင့် သုန္ဒရီတို့ကို အသုံးချ၍ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့ မြတ်စွာဘုရားကို စွပ်စွဲကြသည်။

ဗောဓိမင်းသားသည် ကောကနဒ နန်းတော်သစ်ကို ဆောက်လုပ်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ပင့်ဖိတ်ခဏ်း

မာရ်နတ်သည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်၏ ဝမ်းထဲသို့ ဝင်၍ နှောင့်ယှက်ရာ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်က သိမြင်၍ နှင်ထုတ်သည်။

ကောက်ပဲသီးနှံ စသည်၏ အဦးအဖျားကို ငါးမျိုး လှူဒါန်းလေ့ရှိသော ပဉ္စဂ္ဂဒါယက ပုဏ္ဏားအား တရားဟောတော်မူသည်။

မြတ်စွာဘုရား သီရိလင်္ကာ (သီဟဠကျွန်း) သို့ သုံးကြိမ် ကြွတော်မူခဲ့သည်ဟု ဆိုသော မှတ်တမ်းများကို ဖော်ပြသည်။

ကောသမ္ဗီမြို့၌ ဃောသကသူဌေး၏ ဇာတ်ကြောင်းနှင့် သမီးကို မြတ်စွာဘုရားအား ပေးစားလိုသော မာဂဏ္ဍိယ ပုဏ္ဏား ဇနီးမောင်နှံ၏ ဇာတ်ကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။

ကောသမ္ဗီမြို့၌ ရဟန်းတို့ အငြင်းပွား၍ သံဃာ ကွဲပြားသောအခါ မြတ်စွာဘုရား ဆုံးမတော်မူသော်လည်း မနာခံကြသဖြင့် တစ်ပါးတည်း ထွက်ခွာတော်မူသည်။

ပါလိလေယျက တော၌ ဆင်ပြောင် ပြုစုလျက် တစ်ပါးတည်း ဝါဆိုတော်မူ၍ နောင် ကောသမ္ဗီ ရဟန်းတို့ လာရောက် တောင်းပန်ကြသည်။

လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပနေသော ကသိဘာရဒွါဇ ပုဏ္ဏားကို 'ငါလည်း ထွန်ယက်၏' ဟု မိန့်တော်မူ၍ တရားဖြင့် ဆုံးမတော်မူသည်။

ဝေရဉ္ဇ ပုဏ္ဏားက ဝါဆိုရန် ပင့်သော်လည်း အငတ်ဘေး ကျရောက်၍ ရဟန်းတို့ မြင်းစာ ဂျုံကို ဘုဉ်းပေးကြရသည်။

ရှင်ရာဟုလာအား မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ် (MN 62) အပါအဝင် တရားတော်များဖြင့် ဆုံးမတော်မူသည်။

အလုပ်တာဝန်ကို စွန့်၍ တောသို့ ထွက်သွားသော အရှင်မေဃိယ တရားအားထုတ်မှု မအောင်မြင်သဖြင့် ပြန်လာရာ စိတ်လွတ်မြောက်ရန် အထောက်အပံ့ ငါးပါးကို ဟောတော်မူသည်။

ရဟန်းဝတ် ပြည့်ပြီးနောက် အန္ဓဝန တော၌ စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ်ကို နာကြား၍ ရှင်ရာဟုလာ ရဟန္တာ ဖြစ်သည်။

ကပိလဝတ်၌ ဝါဆိုတော်မူ၍ မဟာနာမ် သာကီဝင်မင်းအား တရားဟောတော်မူသည်။ သုပ္ပဗုဒ္ဓ မင်း၏ ဇာတ်ကြောင်းလည်း ပါဝင်သည်။

ဇေတဝန်၌ သိကြားမင်း မေးလျှောက်သော မေးခွန်းလေးရပ်ကို ဖြေကြားတော်မူ၍ 'တရားဒါနသည် ဒါနအားလုံးကို လွှမ်းမိုး၏' (ဓမ္မပဒ ၃၅၄) ဟု ဟောတော်မူသည်။

လူသားစားသော အာဠဝက ဘီလူးကို ဆုံးမတော်မူ၍ ၎င်း၏ မေးခွန်းတို့ကို ဖြေကြားတော်မူရာ အာဠဝက သောတာပန် ဖြစ်သည်။

ရာဇဂြိုဟ်၌ ဝါဆိုတော်မူစဉ် သိရိမာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူမ၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြ၍ ရုပ်၏ မမြဲသော သဘောကို ဟောတော်မူသည်။

သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ရန် ဟောတော်မူခဲ့သည်ကို စွဲမြဲစွာ ကျင့်ခဲ့သော ယက်ကန်သည် သမီးအား ရှည်လျားသော ခရီးကို ကြွ၍ တရားဟောတော်မူသည်။

ရာဇဂြိုဟ်၌ မုဆိုး ကုက္ကုဋမိတ္တ မိသားစုတစ်စုလုံး မြတ်စွာဘုရား၏ ဆုံးမမှုဖြင့် သောတာပန် ဖြစ်ကြသည်။

အရှင်အာနန္ဒာကို အမြဲတမ်း လုပ်ကျွေးပြုစုခွင့် ရဟန်း (ဥပဋ္ဌာက) အဖြစ် ခန့်အပ်တော်မူ၍ အရှင်သုဒိန္န အမှုကြောင့် ပဌမ ပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူသည်။

မြတ်စွာဘုရား ဝါဆိုတော်မူခဲ့သော ဌာနများနှင့် (၄၅)ဝါ စာရင်းကို စုစည်း ဖော်ပြသည်။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ရှား၍ မှန်ကန်သော အမြင်သို့ ရောက်စေတော်မူသော ဇာတ်ကြောင်းများ ဖြစ်သည်။

ဗက ဗြဟ္မာ၏ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပယ်ဖျောက်တော်မူခြင်း အပါအဝင် ဇာတ်ကြောင်းများ ဖြစ်သည်။

မာနကြီးသော လုလင် အမ္ဗဋ္ဌကို ဆုံးမတော်မူ၍ ၎င်း၏ ဆရာ ပေါက္ခရသာတိ ပုဏ္ဏား သောတာပန် ဖြစ်သည်။

ဗိမ္ဗိသာရမင်းထံမှ ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်ကို ကြားသိ၍ ထီးနန်းကို စွန့်ကာ ရဟန်းပြုလာသော ပုက္ကုသာတိ မင်းအား ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။

သံဃာကို အုပ်ချုပ်လိုသော ဒေဝဒတ်သည် အဇာတသတ်မင်းသားနှင့် ပေါင်း၍ မြတ်စွာဘုရားကို အကြိမ်ကြိမ် လုပ်ကြံသော်လည်း မအောင်မြင်ဘဲ ပျက်စီးသည်။

ခမည်းတော်ကို သတ်ခဲ့သော အဇာတသတ်မင်းသည် နောင်တရ၍ မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်ကာ သာမညဖလသုတ်ကို နာကြားပြီး သရဏဂုံ တည်သည်။

ရှေးဘဝ အများအပြား၌ မြတ်စွာဘုရား၏ မိဘ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော သာကေတမြို့ရှိ ပုဏ္ဏား ဇနီးမောင်နှံ၏ ဇာတ်ကြောင်း ဖြစ်သည်။

သာကီဝင်တို့ အပေါ် အငြိုးထားသော ဝိဋဋူဘမင်းသည် သာကီဝင်တို့ကို သုတ်သင်ပြီး မိမိလည်း ရေလွှမ်း၍ ပျက်စီးသည်။

နတ်မင်းကြီး လေးပါးတို့ လျှောက်ထားသော အာဋာနာဋိယ ပရိတ်ကို မြတ်စွာဘုရား သံဃာတော်တို့အား ဟောကြားတော်မူသည်။

သိကြားမင်းသည် ဣန္ဒသာလ ဂူ၌ မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်၍ မေးခွန်း (၁၄)မေးလျှောက်ကာ သောတာပန် ဖြစ်သည်။

ဝဇ္ဇီတို့ကို တိုက်ခိုက်လိုသော အဇာတသတ်မင်းအား အပရိဟာနိယ တရား ခုနစ်ပါးကို ဟောတော်မူ၍ ပါဋလိပုတ်မြို့ တည်ထောင်ခြင်းကို ဟောကိန်းထုတ်တော်မူသည်။

ဝေသာလီ၌ နောက်ဆုံး ဝါဆိုတော်မူ၍ အာယုသင်္ခါရကို လွှတ်တော်မူကာ သုံးလအကြာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံမည်ဟု မိန့်တော်မူသည်။

စုန္ဒ၏ ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးပြီးနောက် ကုသိနာရုံ အင်ကြင်းပင်ရင်း၌ နောက်ဆုံး ဩဝါဒကို ပေးတော်မူ၍ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည်။

မလ္လမင်းတို့ ဗုဒ္ဓသရီရကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ကြ၍ ဓာတ်တော်များကို ရှစ်စု ခွဲဝေကြပြီး နောက် အရှင်မဟာကဿပအမှူးရှိသော သံဃာများက ပဌမ သံဂါယနာကို တင်ကြသည်။

နောင်ပွင့်မည့် မေတ္တေယျ ဘုရားလောင်း၏ အကြောင်းနှင့် အနာဂတ်၌ ထိုဘုရားကို ဖူးတွေ့နိုင်ရန် နည်းလမ်းကို ဖော်ပြသည်။ နောင်ပွင့်မည့် မြတ်စွာဘုရားနှင့် စပ်လျဉ်းသော အချက်အလက်များစွာကို စကြဝတ္တိသုတ် (ဒီ ၂၆) ၌ မြတ်စွာဘုရား ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူချက်၊ အနာဂတဝံသ၊ ဇိနကာလမာလီ၊ ဒသဗောဓိသတ္တုပ္ပတ္တိကထာ၊ ဒသဗောဓိသတ္တုဒ္ဒေသ၊ ဒသဝတ္ထုပ္ပကရဏ တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ စုစည်း တင်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် ရှေးဝိပဿီ မြတ်စွာဘုရားအကြောင်း ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူချက် (မဟာပဒါနသုတ်၊ ဒီ ၁၄)၊ အရှင်အာနန္ဒာ မြတ်စွာဘုရားကို ချီးမွမ်းချက် (အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတသုတ်၊ မ ၁၂၃) နှင့် ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာတို့မှလည်း အသေးစိတ်များ ထပ်မံဖတ်ရှူ နိုင်သည်။ အထက်ပါ အကြောင်းအရာတို့သည် ဤကျမ်းများကို မှီငြမ်းထား ခြင်းဖြစ်ပါသည်။