မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာဋီကာ

ပစ္စယန္တနာမေတိ ပစ္စယန္တနာမံ ယဿ သတ္တမျတ္ထဘူတဿ ဒေသဿ ဟသ္မိန္တိ အတ္ထော, နာညဿေတိ ဘူမာဒိဝိသိဋ္ဌတ္ထယုတ္တတော အညဿ ပစ္စယန္တနာမံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဗဒရာ ဗဗ္ဗဇာ အသ္မိံ ဒေသေ သန္တီတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၂၁. အဇ္ဇာ

ဟီယျတ္တနောတိ “သရမှာ ဒွေ”တိ (၁၃၄) ဒွိတ္တံ။

၂၃. အမာ

အမာသဟ ဘဝေါ အမစ္စော။

၂၄. မဇ္ဈာ

မဇ္ဈေ ဘဝေါ မဇ္ဈိမော, အန္တေ ဘဝေါ အန္တိမော ဣစ္စာဒိ။

၂၅. ကဏ

မဂဓေသု အရညေ ဂင်္ဂါယံ ပဗ္ဗတေ ဝနေ ကုလေ ဗာရာဏသိယံ စမ္ပာယံ မိထိလာယံ သမ္ဘဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော။ “ဒိဿန္တညေပိ ပစ္စယာ”တိ (၄-၁၂၀) ဧယျကောတိ သေသော။ ပစ္စယန္တရဒဿနေ သတိ ဣမိနာဝ သုတ္တေန ဣတော အညတြာပိ ပစ္စယန္တရာနိ ဟောန္တီတိ သေသော, ဂါမေ ဘဝေါ ဥဒရေ ဘဝေါ ပဉ္စာလေသု ဘဝေါ ဗောဓိပက္ခေ ဘဝေါတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၂၆. ဏိကော

သရဒေ ဘဝေါ, ဘဝါ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၂၇. တမဿ

သိပ္ပသဒ္ဒတ္ထမာဟ-‘လောသလ္လ’န္တိ။ တမေဝ ဗျဉ္ဇယတိ ‘ကိရိယေ’စ္စာဒိနာ, ကရဏံ ကိရိယာ ဝါဒနာဒိကဿ အဘျာသော, သော ပုဗ္ဗော ယဿာတိ သမာသော, ဝီဏာဒိသဒ္ဒေဟိ ကိမုစ္စတေစ္စာဟ- ‘ဝီဏာဒိ’စ္စာဒိ, ဒဗ္ဗံ တံတံသမုဒါယရူပံ။ သိပ္ပဉ္စာတိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘ကိရိယာ ဝိသေသော’တိ။ ဝါဒနာဒိကိရိယာယ ဝိသိဋ္ဌော ဇာနနကိရိယာဝိသေသောတိ အတ္ထော, ဣမိနာ ဝီဏာဒိသဒ္ဒါ ဒဗ္ဗတ္ထဝုတ္တိနော ဝါဒနာဒိကိရိယံ ကိရိယာ ဝိသေသဉ္စ သိပ္ပမုပစာရေန ဝဒန္တီတိ ဒီပေတိ။ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ။ သာယေဝေတိ အဘျာသိတဗ္ဗာ ဇာနနကိရိယာဝိသေသဿ ပုဗ္ဗဘူတာ ဝါဒနကိရိယာ, ဝိသေသေတုံ ယုတ္တာ ဝီဏာဒိသဒ္ဒေနာတိ အဓိပ္ပာယော။

ယုတ္တတာ စေတ္ထ။ ဝီဏာဒိဝါဒနဝသေန သိပ္ပဿ ဂဟေတဗ္ဗဘာဝတော, ကထံ ဝီဏာဒိသဒ္ဒေဟိ ဒဗ္ဗဝုတ္တီတိ ဝါဒနာ ဝုစ္စတီတိ အာဟ- ‘ဝီဏာဒိ ဝိသယတ္တာ’တိ, ဝါဒနဝုတ္တိဝီဏာဒိသဒ္ဒါနံ သိပ္ပဝုတ္တိတ္တံ ယထာဝုတ္တဿော ပမာဝသေန ဝတ္တုမာဟ- ‘ယထေ’စ္စာဒိ။ ဝီဏာဒိဝါဒနန္တိ ယထေတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝုတ္တမေဝ ဖုဋယန္တော ဝုတ္တိဂန္ထဿ မုခံ ဝိဝရီယတိ ‘ကိရိယေ’စ္စာဒိနာ။ ကိရိယာတျာသပုဗ္ဗကံ ဉာဏက္ခမံ ကောသလ္လံ ဝါဒနကိရိယာ ဝိသယတ္တာ ဝီဏာဝါဒနမိစ္စနေန ကိရိယာသဒ္ဒေန ဝုစ္စတီတျတ္ထော။ မုဒင်္ဂံ မုဒင်္ဂဝါဒနံ သိပ္ပမဿ, ဝံသော သိပ္ပမဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ သီလမဒ္ဒဗ္ဗံ ကထံ ပံသုကူလာဒိ(နော) သီလတ္ထသမာနာဓိကရဏတ္တေနာဘိဓာနန္တျာဟ- ‘ပံသုကူလာဒိဓာရဏ’မိစ္စာဒိ။ တဉ္စ သီလန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

အပ္ပိစ္ဆတာယာတိ ပစ္စယပ္ပိစ္ဆတာယ။ သန္တုဋ္ဌိတာယာတိ စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓသန္တုဋ္ဌိယာ။ အနုဝိဓီယမာနံ ကရီယမာနံ။ ဖလနိရပေက္ခန္တိ ဣမိနာ ဣဓ လောကေ စီဝရာဒိဟေတု ပဏိဓာယ ပံသုကူလ ဓာရဏာဒိံ ပဋိက္ခိပတိ, သီလံ တပ္ပရဘာဝေန သေဝနာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ “ပံသုကူလာဒိဓာရဏံ ပံသုကူလာဒိဝိသယန္တိ ပံသုကူလာဒိသဒ္ဒေနောပစာရေနာဘိဓီယတေ, သီလံ ပံသုကူလဓာရဏဝိသယန္တိ ပံသုကူလာဒိ သဒ္ဒေနောပစာရေနောစ္စတီ”တိ။ တိစီဝရံ သီလမဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော တေသံ ဂုဠော ပဏျမဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော တောမရံ, မုဂ္ဂရော ပဟရဏမဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော, ဥပဓီယတျုပရိအာဓီယတီတိ ရထင်္ဂံ ဝုစ္စတိ။ ကာမက္ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရာ ဝါ ဥပဓိ ဥပဒဓာတိ သုခံ ဒုက္ခံဝါတိ ကတွာ။

၂၈. တံဟန္တိ

ဗဟုမှိ ဘူတာနဂတေသုပိ ပစ္စယဘာဝေ ကာရဏမာဟ-‘သင်္ချာကာလာနမဝိဝစ္ဆိတတ္တာ’တိ, သုတ္တေ ဝုတ္တာယ ဧကသင်္ချာယ ဝုတ္တမာနကာ လဿေဝ စ ဝတ္တုမနိစ္ဆိတတ္တာတိ အတ္ထော။

တဒုပါဒါနန္တူတိ တေသမေကဝစနာဒီနမုပါဒါနန္တု။ တံ နာနန္တရီယ ကတ္တာတိ ဥပလက္ခဏဝသေန တေသံ ဝစနကာလန္တရာနမဝိနာဘာဝိတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော။ ဟန္တိစ္စာဒိတျာဒျန္တဿ ကိရိယာပ္ပဓာနတ္တေ ကထံ ဏာဒီနံ တဒတ္ထေ ဇာယမာနာနံ သာဓနပ္ပဓာနတ္တ မိစ္စတြ ဟေတုမာဟ ‘သဘာဝတော’တိ။ မီနေ ဟန္တီတိ မေနိကော။ အဇိဝှာ အနိမိသာ စ မစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌောဝ သန္ဒိဋ္ဌန္တိ ဣမိနာ သံသဒ္ဒဿ ဝိသုံ အတ္ထဘာဝံ ဒဿေတိ။ လောကုတ္တရဓမ္မောတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော, ဖလဓမ္မောပိ ဟေဋ္ဌိမော သကဒါဂါမိဝိပဿနာဒီနံ ပစ္စယဘာဝေန ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘာဝတော ပရိယာယတော ဒိဿမာနောဝ ဝဋ္ဋဘယံ နိဝတ္တေတိ, ဘာဝနာဘိသမယဝသေန မဂ္ဂဓမ္မော သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန နိဗ္ဗာနဓမ္မော။

ဝဋ္ဋဘယန္တိ ကမ္မကိလေသဝိပါကသင်္ခါတံ တိဝိဓဝဋ္ဋဘယံ။ ဝိဓာန ဝစနန္တိ အပ္ပတ္တေ-တ္ထေ နိယောဂသင်္ခါတဝိဓိနော ပကာသတံ ဧဟိပဿ ဝစနံ။ ပရိသုဒ္ဓတ္တာတိ ကိလေသမလဝိရဟေန သဗ္ဗထာ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ။ အမနုညမ္ပိ ကဒါစိ သပ္ပယောဇနံ ယထာသဘာဝပ္ပကာသနေန ဒဿေတဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ တဒဘာဝံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ စေ’စ္စာဒိ။ နနု စ ဧဟိပဿာတိ တျာဒျန္တာ, တသ္မာ နေတေတိ ပစ္စယော ပပ္ပောတိ, တထာဟိ ပါဋိပဒိကတော ပစ္စယဝိဓာနမ္ပဋိပါဒိတံ, န တျာဒျန္တတော နာပိ ဝါကျတော, တသ္မာ ကထမေဟိပဿိကောတိ ဟောတီတိ အာဟ-‘ဧဟိပဿသဒ္ဒေါစာယ’မိစ္စာဒိ။ ပဒသမုဒါယဿာနုကရဏောတိ ပဒသမူဟဿ အနုကရဏဘူတော ဧကော ဧဟိပဿသဒ္ဒေါ။ အထဝါ ဧဟိ အာဂစ္ဆ ဣမံ ဓမ္မံ ပဿာတိ ယော အပ္ပတ္တေ-တ္ထေ နိယောဂသင်္ခါတော ဝိဓိ, တဗ္ဗာစကော ယန္နိပါတော ဧဟိပဿာတိ, ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိ ဧဟိပဿိကော, အထဝါ ဧဟိစ္စေဝ နိပါတော, ဒဿနံ ဉာပနံ ပဿော, ဧဟီတိ ပဿော ဉာပနံ ဧဟိပဿော, ဧဟိပဿံ အရဟတီတိ ဧဟိပဿိကော။

၂၉. တေန

ဧကီဘာဝေါတိ မုဂ္ဂေဟိ သံသဋ္ဌာနံ မာသာနမိဝ မိဿီဘာဝေါ။ ဧသောတိ သံသဂ္ဂေါ, ဥက္ကံသေနာတိ ဥက္ကံသာဓာနေန [ဥတ္ကံသသာဓနေန (ပေါတ္ထကေ)] စ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ သံသဂ္ဂဥက္ကံသာနံ သဟဘာဝဿ အနေကန္တိ ကတ္တေ ကာရဏမာဟ- ‘အသုစိဒဗ္ဗေ’စ္စာဒိနာ။ ဗျတိရေကမာဟ- ‘နုက္ကံသော’တိ ယတ္ထ သံသဂ္ဂရဟိတံ ကေဝလမဘိသင်္ခတ္တမတ္ထိ, တတ္ထ ပစ္စယမုဒါဟရဏေန ဒဿေတွာ ဝိဇ္ဇာယ သဟ သံသဂ္ဂဿာဝိဇ္ဇမာနတ္တေ ကာရဏံ ဝဒတိ ‘ရူပီ ဓမ္မတ္တာ’တိအာဒိ။ ရူပံ ဘူတောပါဒါယဘေဒမဿ အတ္ထီတိ ရူပီ, ဃတာဒိ သံသဋ္ဌံ ဘတ္တာဒိ။ တဿ ဓမ္မော သဘာဝေါ သံသဂ္ဂေါ, တဿ ဘာဝေါ တတ္တံ, တသ္မာ, တဿာတိ သံသဂ္ဂဿ, ဝိဇ္ဇာတွရူပီ။ ယထာဝုတ္တ ရူပသဘာဝါဘာဝါ, တေနာဟ- ‘ဝိဇ္ဇာယ စ အရူပိတ္တာ’တိ စရဣစ္စန္ဓာတုယေဝ စရတိ။

ဝါစသိကံ မာနသိကန္တိ “မနာဒီနံ သက, ယံကိဉ္စီတိ သတာဒိကံ ယံကိဉ္စိ။ ဗာဟုလကေနေဝေတ္ထာဝဓာရဏံ လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ- ‘တတော ဝါ’တိ, ဒေဝဒတ္တေန ကီတောတိ သော အတ္ထော တဒတ္ထော, တဿ အပ္ပတီတိ အဘိဓာနသတ္တိဝေကလ္လေန ဝုတ္တိယမနဝဂမော, ဒေဝဒတ္တိကောတိ ဟိ ဝုတ္တေ ဒေဝဒတ္တေန ကီတောတျယမတ္ထော နပ္ပတီယတေ။ တာဒိသ သဒ္ဒသတ္တိဝေကလ္လေန တဒတ္ထဿာနမိဓီယမာနတ္တာ, အဝဂမော စ နာမ သတိ သာမတ္ထိယေ သိယာတိ ဣမမတ္ထံ သင်္ခေပတော ဒဿေတုမာဟ- ‘တဒတ္ထာပ္ပတီတိယာ’တိအာဒိ။

အဘိဓာနလက္ခဏတ္တန္တိ အဘိဓာနံ သတိ သာမတ္ထိယေ ဝါကျေ ဝစနီယဿာတ္ထဿ ဝုတ္တိယာ ကထနံ လက္ခဏံ သဘာဝေါ ယေသန္တေ အဘိဓာနလက္ခဏာ, တေသံ ဘာဝေါ တတ္တံ, တဗ္ဗာဒိသမာပျေဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ မရိစေန အဘိသင်္ခတံ သံသဋ္ဌံ ဝါတိ, သလာကာယ ဇိတန္တိ ဝိဂ္ဂဟော။

၃၀. တဿ

ယော “ဒိဿန္တညေပိ ပစ္စယာ”တိ (၄-၁၂၀)

၃၄. ဏော

ပဝုတ္တေပီတိ ကစ္စာယနေန ပဝုတ္တန္တိ အတ္ထေ “အညသ္မိံ”တိသ္မိံဏော ဟောတေဝါတိ အဓိပ္ပာယော။

၃၅. ဂဝါ

ဒုနော ရုက္ခဿ။

၃၈. မာတာ

မာတာပိတုန္နံ မာတာပိတရောတိ မာတုယာ မာတာပိတရော ပိတုဿ မာတာပိတရော, န ဧကမေကတော ဒွီသူတိ ဧကတော ဧကတော ဝုတ္တနယေန ဒွီသုဒွီသု အတ္ထေသု န ဘဝတီတိ အတ္ထော။

၃၉. ဟိတေ

မာတု ဟိတော, ပိတု ဟိတောတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၄၀. နိန္ဒ

သေန ရူပေန ဉာတေပိ ဝိသေသရူပေန အညာတော အညာတဝိသေသော။ ကဋ္ဌာဒိမယာ ယာ ပဋိမာ တမ္ပဋိစ္ဆန္ဒကံ။ သမ္ဗန္ဓော သဿာမီလက္ခဏော အဿ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓိ ကဿာတိ ကိံ သဒ္ဒနိဒ္ဒိဋ္ဌော, သောဝ ဝိသေသော, သမ္ဗန္ဓိဝိသေသော ဝိသယော အဿ အညာဏဿာတိ သမာသော။ ပယောဂါသမ္ဘဝါတိ အယမဿောတိ ဝုတ္တ အဿပ္ပကတိယာပိ ပယောဂါ သမ္ဘဝါ။ တထာဟိ ယဒိ ယဿာစ္စန္တမဇာနနံ သိယာ တထာ သတိ သဗ္ဗထာ ဝတ္ထုဇာနနာဘာဝေ ပကတိယေဝ န သိယာ, န ဟိ သဗ္ဗထာ အဝိညာတတ္ထော သဒ္ဒေါ ပယောဂမဟရတိ, တသ္မာ သရူပေန ဉာတဿ ယဿ ဝိသေသော အဝိညာတော, သောယေဝိဓ အညာတော-တိမတောတိ ဝိညာယတေ, အညာတော-ဿောကဿ [အညာတော သေသညဿ (ပေါတ္ထကေ)] ဝါ ကုတောတိဝါ ကိံ သဘာဝေါ ဝေတိ ဟိ အဿကောတိ။ ကပ္ပစ္စယန္တော ဟတ္ထိကဣစ္စယန္နာမဓေယျံ နာမံ ယဿ ဟတ္ထိဝိယာတိ ဒဿိတပဋိဘာဂဿ သော ကပ္ပစ္စယန္တနာမဓေယျော။ အဘိနိဝေသေန ဝါ သိဇ္ဈန္တိ ယထာ အဇ္ဇုနာဒိဝေသဓာရိနိ အဇ္ဇုနာဒိသဒ္ဒေနာတိ အဓိပ္ပာယော။

ပဋိမာယာတိ ဧတ္ထ ပူဇနတ္ထာ ဧဝ ပဋိမာ ဂဟိတာ, မောရသမာန နာမတ္တာ မောရောဝိယာတိ ယောဇနာ, စဉ္စာ တိဏပုရိသော, ဣဓ ပန တံ သဒိသော ပုရိသော မနုဿော စဉ္စာ။ အကသ္မာ ဧဝ အာကသ္မိကံ “သကတ္ထေ”တိ (၄-၁၂၂) ဏိကော။ ယံကိဉ္စိ အဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗကံ, တမာကသ္မိကံ, တသ္မိံ အာကသ္မိကေဘိဓေယျော သတိ ဣဝသဒ္ဒတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ဤယော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ကာကော စ တာလဉ္စ ဖလံ ကာကတာလာနိ, တေသမိဝ မိလနံ။ အဇာခဂ္ဂါနမိဝ မိလနံ ယဒါကသ္မိကံ, ကိဉ္စိ တမ

ဇာခဂ္ဂီယံ, ဏော ဣဝတ္ထေ။ သက္ကရန္တိ “သံယောဂေ ကွစီ”တိ (၄-၁၂၅) ဝုဒ္ဓျဘာဝေါ။ မုနီဝ, ဗာလောဝ, ကုလိသမိဝ, ဧကသာလာဣဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော, လောဟိတောဝ လောဟိတိကော ဖဋိကမဏိ။

၄၁. တမဿ

ဒေါဏာဒီတျာဒိသဒ္ဒေန ခါရသတာဒယောပိ ပရိမာဏဝိသေသာ ဂယှန္တိ။ သင်္ချာ အသီတိပဉ္စာဒယော, အညံ ဝါ ယံကိဉ္စီတိ ဥပဍ္ဎကာယာဒိ, သောဠသ ဒေါဏာ ဧကာ ခါရီ။ နနု ပဉ္စကံ ဂန္ထဇာတန္တိ ဝတွာ အညံ ဝါ သံဃာဒိကန္တိ ဝုတ္တံ တံ ကထံ ပါဏိနိယေဟိ ဝိယ “သင်္ချာယ သညာသံဃသုတ္တာဇ္ဈယနေသူ”တိ (၅-၁-၅၈) သုတ္တိတတ္တာဘာဝါတိ မနသိ နိဓာယ ‘သင်္ချာဝါစီဟိ’စ္စာဒိ ဝုတ္တံ။ “အာဒသဟိ သင်္ချေယေ ဝတ္တန္တီ”တိ ပဉ္စသဒ္ဒဿ သင်္ချေယေ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ- ‘ပဉ္စာဝယဝါ’တိ။ ပရိမာဏသဒ္ဒသန္နိဓာနေ သင်္ချာနေပိ ပဉ္စသဒ္ဒေါတိ မညမာနော အာဟ- ‘ပဉ္စသင်္ချာနဉ္စေ’တိ။ ပဉ္စာ ဝုတ္တယောတိ ပဉ္စဝါရာ, ရူပါနီတိ စ ပရိယာယန္တရေန အာဝုတ္တိသဒ္ဒဿေ ဝါတ္ထံ ဗျတ္တံ ကရောတိ။

၄၄. ကိမှာ

နနု သုတ္တေ သင်္ချာယန္တိ န ဝုတ္တံ ကတျာဒယော စ ပယောဂါ သင်္ချာ ပရိမာဏေယေဝ ဒိဿန္တိ ကထံ နာမေတ္ထာယံ ဝိဓီတိ အာဟ- ‘ဗဟုလေ’စ္စာဒိ။ သင်္ချာပရိမာဏေယေဝါယံ ဝိဓီတိ ကိံ သဒ္ဒေ သင်္ချာပရိမာဏ ဝိသယေယေဝ ဝတ္တမာနေ အယံ ရတျာဒိကော ဝိဓီတိ အတ္ထော, နနု စေတ္ထ ကိံ သဒ္ဒေါ ပဉှေ ဝတ္တမာနော ကထံ သင်္ချာပရိမာဏေ ဝတ္တတေတိ ဝုစ္စတေ, ယဇ္ဇပိ သင်္ချာပရိမာဏေ န ဝတ္တတေ, တထာပိ သင်္ချာပရိမာဏဿ ပုစ္ဆိယမာနတ္တာ သင်္ချာပရိမာဏဝိသယေ ဝတ္တတေ ဝါတိ။ ဗဟုလာဓိကာရ ပယောဂသာမတ္ထိယဟေတုနိဒဿနေ ဖလမာဟ- ‘ယတြတွိ’စ္စာဒိ, ပရိစ္ဆေဒကတ္တေန ပရိမာဏကတ္တေန။ အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော “ယဒါကိမိဒံ သင်္ချာ ပရိမာဏမေသံ ဒသန္နံ န ကိဉ္စိ အပ္ပကမေဝေတန္တိ သင်္ချာပရိမာဏမေဝ ကိံ သဒ္ဒေန နိန္ဒီယတေ, တဒါပိ သင်္ချာ ပရိမာဏဿ နိန္ဒီယမာနတ္တာ သင်္ချာပရိမာဏဝိသယတ္တမေဝေတိ ခေပေ ဝတ္တမာနာပိ ကိံ သဒ္ဒါ ရတိစ္စာဒိ သိယာ, ဗဟုလာဓိကာရာဒိတောဝ ပနေတ္ထ န သိယာ”တိ။ ရကာရာနုဗန္ဓာ ဣသဒ္ဒလောပတ္ထာတိ ယောဇနာ။

၄၅. သဉ္ဇာတံ

ဗုဘုက္ခာပိပါသပ္ပကတီဟိ ခသန္တာဟိ အကမ္မဝစနိစ္ဆာယံ “ဂမနတ္ထာ ကမ္မကာဓာရေ စာ”တိ (၅-၅၉) ကတ္တရိ က္တေ ဉိမှိ စ ဗုဘုက္ခိတော ပိပါသိတောတိ သိဒ္ဓေပိ ဝတ္တမာနေ ပယောဂတ္ထံ ဗုဘုက္ခာပိပါသာတိ ပါဌော။

၄၆. မာနေ

သဗ္ဗမ္ပရိစ္ဆေဒရူပန္တိ ဥမ္မာနပရိမာဏာဒိကံ သဗ္ဗံ ပရိစ္ဆေဒရူပံ။ တတြ စ ဥစ္စတ္တေန မာနမုမ္မာနံ, သဗ္ဗတော မာနံ ပရိမာဏံ။

၄၇. တဂ္ဃော

“ပမာဏပရိမာဏေဟိ သင်္ချာယစာပိ သံသယေ မတ္တောဝတ္တဗ္ဗော”တိ (၅-၂-၃၇) ပါဏိနိယဝတ္တဗ္ဗကာရဝစနံ, တတ္ထ ပမာဏ မာယာမော။ သင်္ချာယာတိ ပဉ္စမီ။ ဧတေဟိ သံသယေ မတ္တော ဝတ္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ဝိဒတ္ထိမတ္တံ ရတနမတ္တံ ဝါတိအာဒီနိ ကမေန တတ္ထောဒါဟရဏာနိ။

န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယထာဝုတ္တဝတ္တဗ္ဗဝစနံ ပဋိက္ခိပတိ။ ပဋိက္ခိတ္တေ တသ္မိံ ဝိဒတ္ထိမတ္တံ ရတနမတ္တံ ဝါတိအာဒိ(နာ) ယံကိဉ္စိ ဒဏ္ဍပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိကံ [ပဏ္ဏာဒိကံ (ပေါတ္ထကေ)] သံသယိတံ, တေန မာနသင်္ခါတဿ ပရိစ္ဆေဒဿာဘာဝါ ကထမေတေ ပယောဂါ သိယုန္တိ အာသင်္ကိယ တတ္ထ ကာရဏမာဟ- ‘တထာဘျူဟနတော သိဒ္ဓတ္တာ’တိ။ တထာဘျူဟနတောတိ ဝိဒတ္ထိမာနမ္ပမာဏမဿ ရတနမ္မာန မဿာတျာဒိနာ တေနပ္ပကာရေန အဘျူဟနတော အဘျုပဂမတောတိ အတ္ထော။ သံသယော စ နာမ ဥဘယပက္ခပရာမသနေ သတိ သိယာတိ ယထာဝုတ္တမဗ္ဘူဟနံ သာဓေတုမာဟ-နာန္တရေနေ’စ္စာဒိ။ ပက္ခဒွယေဟီတိ ဝိဒတ္ထိ မာနမဿ ရတနမ္မာနမဿာတိ ဧဝမာဒိကေဟိ ပက္ခဒွယေဟိ။ အဘျူဟနံ သံသယဿာတိ ဂမျတေ။ ဇဏ္ဏု မာနမဿ ဇဏ္ဏုတဂ္ဃံ။

၄၈. ဏောစ

ပုရိသော ပမာဏမဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၄၉. အယူ

ဥပါဓျန္တရောပါဒါနာတိ ‘အံသေ’တိ နိမိတ္တန္တရောပါဒါနာ နိဝတ္တတီတိ ယောဇနာ။

၅၀. သင်္ချာ

သစ္စုတီသာသဒသန္တာယ သင်္ချာယ ပဌမန္တာယ အသ္မိံ သတသဟဿေ အဓိကာ သင်္ချာတိ အတ္ထေ ဍော ဘဝတီတိ သုတ္တတ္ထော။ သစ္စုတီသာ သဒသန္တာတိ ပဌမာဝစနံ ပဌမန္တတော ဝိဓိဉာပနတ္ထံ။ နနု စ သုတ္တေ ‘သတသဟဿ သတသဟဿေ ဍော’တိ န ဝုတ္တံ, တထာ သတိ ဝုတ္တိယံ ကထံ ‘သတံ သဟဿံ သတသဟဿံ ဝါ’တိ ဝုတ္တန္တျာသင်္ကိယာဟ-ဥဘယထာဝဂမာ’တိအာဒိ။ ဥဘယထာဝဂမာတိ သတံ သဟဿန္တိ စ သတသဟဿန္တိ စ ဥဘယပ္ပကာရေနာဝဂမာ, ဥဘယထာဝဂမော ပယောဂ ဒဿနဉ္စေတ္ထ ဧဝံ ဝိဝရဏေ ကာရဏန္တိ အဓိပ္ပာယော။ ပစ္စယတ္ထေန သမာနဇာတိယေ ပကတျတ္ထေ သတီတိ ယေနကေနစိ သုဝဏ္ဏကဟာပဏာဒိနာ ပစ္စယတ္ထေန သမာနဇာတိယေ။ သုဝဏ္ဏမာသကဒီန [သုဝဏ္ဏကဟာပဏာဒီနံ (ပေါတ္ထကေ)] မသမာန ဇာတိယာနံ။ အကေဝလံ စောဒါဟရဏံ ဒဿေတုံ ‘ဧကဝီသ’န္တိ ဝုတ္တံ။ အနိပ္ဖန္နတ္တာ သဒ္ဒါနမိဓ ပစ္စယဂ္ဂဟဏပရိဘာသာဝတာရော နတ္ထိ။

၅၁. တဿ

နနု စ သင်္ချာသဒ္ဒေါ သင်္ချာနေ သင်္ချေယျေ စ ဝတ္တတေ, ကထမေတ္ထ သင်္ချာနေဝသိတာ ဝုတ္တိ ယေနေဝံ ဝိဝရဏံ ကတမိစ္စာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ, ပစ္စာသန္နံ သင်္ချာသဒ္ဒဿာတိ အဓိပ္ပာယော။ ဣမိနာ စ ကရဏသာဓနော-ယံ ပူရဏသဒ္ဒေါတိ ဝိညာပေတိ။ ယတောတိ ဝုတ္တယံ သဒ္ဒသမ္ဗန္ဓိနာ တံသဒ္ဒေန သေတိ ဥလ္လိင်္ဂိတဿ သင်္ချာတိအတ္ထမုပဒဿိယ သာယေဝ ပူရီယတေတီမဿ ကမ္မဘာဝေန တိဋ္ဌတီတိ ဒဿေတုံ တေန ပူရဏေန ပူရီယတေ’တိ အာဟ။

သမ္ပဇ္ဇတေတိ ပူရီယတေတျဿတ္ထမာစိက္ခတိ။ အနေနေတံ ဒဿေတိ “(န) ဃဋိကာဒီနမိဝ ဒဗ္ဗာနံ ဒဗ္ဗန္တရေ နာတိရိတ္တီကရဏံ သင်္ချာယ ပူရဏံ ကိဉ္စရဟိ တဿ သမပ္ပတ္တိယေဝါ”တိ။ အထ ကာယံ ဝစောယုတ္တိ ‘သာသင်္ချာ ပူရီယတေ ယေနေ’တိ, ယာဝတာ သာတိ ယသ္မာ ပစ္စယော ဝိဟိတော တဿ သင်္ချာသဒ္ဒဿ ပရာမာသော တဿ စ ပူရဏေန အဘေဒေါစ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘အဘေဒေနောစ္စတေ သင်္ချာ ပူရီယတေ ယေနေတီ’တိ အဘိဓာနာဘိဓေယျာနမဘေဒေါပစာရေန ဝုစ္စတီတျတ္ထော,

သင်္ချေယျပူရဏေ ဍော န ဟောတီတိ ဝတွာ တဒတ္ထံ ဝိဘာဝေတုမာဟ- ‘ဒွါဒသန္န’မိစ္စာဒိ။ သော ဃဋော တာသံ ဃဋိကာနံ ပူရဏော ဒဗ္ဗာနံ ဒဗ္ဗန္တရေ နာတိ ရိတ္တီကရဏဝသေန။ ဝီသတိယာ ပူရဏောတိအာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော။

၅၄. ဆာ

ကစ္စာယနေန “ဒွိတီဟိ တိယော”တိ (၂-၈-၄၂) သုတ္တေန ဒွိတိသဒ္ဒေဟိ တိယပ္ပစ္စယံ ဝိဓာယ “တိယေ ဒုတာပိ စာ”တိ (၂-၈-၄၃) ဒွိတီနံ ဒုတာဒေသေန ဒုတိယံ တတိယန္တိ စ “စတုဆေဟိ ထဌာ”တိ (၂-၈-၄၁) သုတ္တေန စတုတော ထပ္ပစ္စယံ ဝိဓာယ ဒွိတ္တေန စတုတ္ထန္တိ စ နိပ္ဖာဒိတံ။ ဣဓ တထာ ဘာဝေန ကထံ တေ သိဇ္ဈန္တီတိ အာသင်္ကိယ ဝုတ္တိယံ ‘ကထ’မိစ္စာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုမာဟ ‘သင်္ချေ’စ္စာဒိ။ ဝုတ္တိယံ ‘ဒုတိယဿာ’တိအာဒိနာ သုတ္တေကဒေသာ ဒဿိတာတိ တာနိ သမ္ပုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘ဒုတိယဿာ’တိအာဒိနာ ‘စတုတ္ထတတိယာန’မိစ္စာဒိနာ စ ဝုတ္တာနိ။

၅၅. ဧကာ

သင်္ချာဝစနဿ ဂဟဏေ ကော ဒေါသောစ္စာဟ-‘သင်္ချာဝါစိ’စ္စာဒိ။ ဗဟုတ္တဝိသယေ ပယောဂေါ န သိယာတိ သင်္ချာဝစနဿ ဧကတ္ထေ နိယတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဧကာကီဟိစ္စဿ အတ္ထမာစိက္ခတိ ပဓာနဘူတေဟေဝ’စ္စာဒိနာ။ ဥပပဇ္ဇကေ ဗဟုတ္တဝိသယေ ပယောဂေါတျပေက္ခတေ။

၅၆. ဝစ္ဆာ

တရော ဟောတီတိ ဝုတ္တေပိ တေဟိ တရော ဟောတီတိ ဝိညာယတိ, ဝစ္ဆာဒီဟီတိ သုတတ္တာ ပန ဝစ္ဆာဒီနန္တိ စ ဝိညာယတီတိ ဝစ္ဆာဒီနန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တိဂန္ထောပဒဿနံ။ နနု တနုတ္တေ ဝဝစ္ဆာဒီဟိ ပစ္စယော ဝိဓီယတေ, ယေ စ သရီရေန ကိသာဝစ္ဆာဒယော, တတြာပျဝိသေသေန ပယောဂေါ ပသဇ္ဇတိ [ပယောပသဇ္ဇနေ (ပေါတ္ထကေ)] ဝိသေသာနုပါဒါနတော, တသ္မာ ကထမတြ သဘာဝဿေဝ တနုတ္တံ ဝိညာယတေ ယေနေဝံ ဝိဝဋမိစ္စာဟ- ‘ဝစ္ဆာဒိသဒ္ဒါန’ မိစ္စ-ဒိ, ဝစ္ဆာဒီဟိ ပကတီတိ ပစ္စယေ ဝိဓီယမာနေ တာသံ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဝယောဝိသေသာဒိ, ယသ္မိံ သတိ ဝစ္ဆာဒယော သဒ္ဒါ ဒဗ္ဗေ-ဘိနိဝိသန္တေ, တံ ပစ္စယာ-သန္နံ, န စ ကိသတ္တဿ ဘာဝါ ဒဗ္ဗေ ဝစ္ဆာဒိသဒ္ဒါ ပဝတ္တန္တေ။ အတော တဿေဝ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တဿ တနုတ္တေ ယုတ္တံ ပစ္စယေန ဘဝိတုံ, (န) တနုတ္တမတ္တေတိ မညတေ။ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ သမ္ဗန္ဓိ အာသန္နန္တိ သမာနာဓိကရဏာနိ။

ဝစ္ဆော ပဌမဝယော, တဿ တနုတ္တံ ဒုတိယဝယပ္ပတ္တိ။ ဒုတိယဉှိ ဝယံ ပပ္ပောန္တဿ ဝစ္ဆဿ ပဌမော ဝယော ဝစ္ဆသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ကိဉ္စိမတ္တာဝသေသံ ဘဝတိ အမုမေဝါဟ-‘သုသုတ္တဿေ’စ္စာဒိနာ။ ဥက္ခောတရုဏောဒုတိယဝယပ္ပတ္တော ဝုစ္စတေ, တဿ တနုတ္တံ တတိယဝယပ္ပတ္တိ။ တတိယဉှိ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဒုတိယဿ ဝယဿ ဥက္ခသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ နိမိတ္တဿ ကိဉ္စိမတ္တာ ဝသေသတော [ဝသိဿတေ (ပေါတ္ထကေ)] ဇာတိသင်္ကရတ္တာ ဂဒ္ဒဘဇာတိယာ ဝဠဝါဇာတိယာ စ မိဿတ္တာ။ ဘာရဝါဟကတ္တမ္ပတိ ယော သမတ္ထော, သော ဥသဘောတျုစ္စတေ, ယဒါတု တဿ ဘာရဝါဟကတ္တေ သာမတ္ထိယံ မန္ဒံ ဘဝတိ ပရိက္ခီဏံ, တဒါ တနုတ္တမ္ဘဝတီတျာဟ- ‘သာမတ္ထိယဿ တနုတ္တံ အပ္ပဗလတာ’တိ။

၅၇. ကိမှာ

သမုဒါယော နာမ ဒွျဝယဝေါ ဝါ သိယာ ဗဟုကာဝယဝေါ ဝါ, တတ္ထ ဒွျဝယဝသမုဒါယာ နိဒ္ဓါရဏေ သာမတ္ထိယာ ဧကဿေဝ နိဒ္ဓါရဏံ ဝိညာယတိ တမေဝါနုသရတိ။ ဗဟုကာဝယဝသမုဒါယာပျေ ‘ကဿ နိဒ္ဓါရဏေ’တိ သုတ္တေ ဧကဿာတိ ဝစနာဘာဝေပိ ဧကဿေဝ နိဒ္ဓါရဏံ ဝိညာတဗ္ဗံ တေနေဝ ကတရော ဘဝတံ ဒေဝဒတ္တော’တျာဒိကမုဒါဟရဏမဒါသိ။ ကတရော ဘဝတံ ဒေဝဒတ္တော ကတရော ဘဝတံ ကဌောတျာဒျုဒါဟရဏဗဟုတ္တေန နိဒ္ဓါရဏဝါစီနမဗဟုတ္ထေပိ နိဒ္ဓါရိယမာနဝါစီဟီ’တိ ဗဟုတ္တေန ဝုတ္တံ။ အပစ္စပရံပရာယ ပဝတ္တံ ဂေါတ္တံ ဝံသော, တဒဘိ ဓာယိနော အပစ္စပ္ပစ္စယန္တာပိ အဘေဒေါပစာရေန ဂေါတ္တံ, တေဝါပစ္စာ ပစ္စဝန္တသမ္ဗန္ဓဒွါရေနာပစ္စေ ပဝတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒါ ဘဝန္တိ, စရဏသဒ္ဒါ စ ကဌာ ယော ကိရိယာသဒ္ဒါ ဘဝန္တိ ကဌာဒီဟိ ဝုတ္တဇ္ဈယနတ္ထံ ယထာ သကံဝတစရဏကိရိယာနိမိတ္တတ္တေနာဇ္ဈေတူသု ပဝတ္တာတိ တေသံ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒါနံ ကေသဉ္စိ အတ္ထဿ ကိရိယာသဒ္ဒါနံ စာတ္ထဿ အသတျပိ ဇာတိတ္တေ ဇာတိနိဗန္ဓနံ လောကေ ကာရိယမိဋ္ဌံ တဒုတ္တံ “ဂေါတ္တဉ္စ စရ- ဏေဟိ သဟာ”တိ။ တတ္ထာပိ ဇာတိတ္တမ္ပရိဘာသိတံ, တေနာဟ- ‘ကဌဿ စရဏတ္တာ ဇာတိတ္တံ ဂေါတတ္တာ ဇာတိတ္တ’န္တိ စ။

၅၈. တေန

လောကိယာတိ ပရသဒ္ဒသတ္ထကာရေ သန္ဓာယာဟ။ ဣဟ တု အဝိသေသေန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ နိရုတ္တိယံ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာတိ ယောဇနာ။ သာမညေန ဝုတ္တာကာရံ ဒဿေတုံ ‘ကထ’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒေဝေဟိ ဒတ္တော ဗြဟ္မုနာ ဒတ္တောတိအာဒီနိ ကတ္တရိ ကရဏေ ဝါ ဝိဂ္ဂဟဝါကျာနိ။ ဒေဝဒတ္တော ဒေဝဒတ္တိကော ဒေဝိယော ဒေဝလောတိအာဒီနိ ဝုတ္တိပဒါနိ။

တတ္ထ နိရုတ္တိပိဋကာဂတာနံ ‘ဒေဝဒတ္တာ ဒေဝဒတ္တိကော’တိအာဒီနံ ဝုတ္တိပဒါနမညထာ နိပ္ဖတ္တိမုပဒဿိယ ဒေဝလော ဒေဝိယောတိအာဒီနမ္ပန ဝစနန္တရေနေဝ နိပ္ဖတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘ဒေဝေဟိ ဒတ္တော’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရသဒ္ဒသတ္ထကာရာနမ္ပိ ဒေဝလော ဒေဝိယောတိ ဝစနန္တရေနေဝ သာဓနံ သာဓနာကာရဉ္စ တေသံ ဒဿေတုံ ‘ကေစီဟီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧကဒေသတောယေဝ ပစ္စယမိစ္ဆန္တိ တေန တေသံ ဒေဝလော ဒေဝိယော ဒတ္တိ လောစ္စာဒိ ဘဝတိ။ ကပ္ပနာဂါရဝေါတိ ဒတ္တသဒ္ဒလောပနာမေကဒေသဝသေန ကပ္ပနာဂါရဝေါ။

၅၉. တဿ

န စ သဗ္ဗေတိအာဒိနာ ဗဟုလာဓိကာရေ ဖလံ ဝုတ္တံ။ ဘာဝသဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ကိရိယာယံ ဝတ္တတေ ‘ဘာဝေ အယံ ဝိဓီ’တိ။ ကတ္ထစိ အဓိပ္ပာယေ ‘အယမေတေသံ ဘာဝေါ [ဘာဝေါဓိပ္ပာယော]’တိ။ ကတ္ထစိ ပဒတ္ထေ ‘ဣမေ ဘာဝါ’တိ။ ကတ္ထစိ သတ္တာမတ္တေ‘တိဏာနံ ဘာဝေါ’တိ။ တေနာဟ-‘ဘာဝသဒ္ဒဿေ’စ္စာဒိ။ ရူပသာဓန ဒွါရေနာတိ ဘာဝသဒ္ဒဿ ရူပသာဓနဒွါရေန, သပ္ပန္တိ ပကာသေန္တိ အတ္ထ မနေနာတိ သဒ္ဒေါ။ သောဝ အဘိဓာနံ အဘိဓီယတေ-နေနတ္ထောတိ ကတွာ။ ဗုဇ္ဈတိ အတ္ထသရူပန္တိ ဗုဒ္ဓိ, သာဝ ပတီယတေ-နေနာတ္ထော ပစ္စေတိ အတ္ထ မိတိ ဝါ ပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ။

နနု စ ‘ဘဝန္တိ ဧတသ္မာ ဗုဒ္ဓိသဒ္ဒါ’တိ ဝုတ္တံ တသ္မာ ပဝတ္တိနိမိတ္တမုဘိန္နမ္ပိ ဘဝတိ, တထာသတိ ‘သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တ’န္တိ သဒ္ဒဿေဝ ပဝတ္တိနိမိတ္တတာ

ကသ္မာ ဝုတ္တာတိ ဝုစ္စတေ။ ပါကဋဘာဝေန အဘိဓာနာဘိဓေယျသမ္ဗန္ဓဿ သဒ္ဒဿေဝ ပဝတ္တိနိမိတ္တတံ ဝတွာ ဝိသုံ ဗုဒ္ဓိယာ နိမိတ္တဿ ရူပါနုဂတတ္တံ ဝိသေသေတွာ ပဝတ္တိနိမိတ္တတမဿာ ဒီပေတုံ ‘နိမိတ္တဝသာဟိ’စ္စာဒိမာဟ။ ဒဗ္ဗေဂုဏောတိ ဒဗ္ဗေ ဝုတ္တိယံ ဂုဏော နိမိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဂုဏသဒ္ဒဿေဝ ဇာတိသဒ္ဒတ္တေနောဒါဟရဏဒွယံ ဒတ္တံ။ ဂုဏဿ ဇာတိယာ ဝိသုံ ဇာတိနိမိတ္တဿာဘာဝတော [နိဓိတ္တဿ ဘာဝတော]။ ကိရိယာဒီတိအာဒိသဒ္ဒေန ဒဗ္ဗာဒီနံ ဂဟဏံ, ကေစိ ပန ကိရိယာသဒ္ဒါနံ ကိရိယာ ပဝတ္တိနိမိတ္တန္တျာဟု။ တေသံ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ အဝတ္ထာဝိသေသေန အဝတ္ထာဘေဒေန သာမညံ တဒဝတ္ထာ ဝိသေသသာမညံ။ တေနာဟ- ‘ဒေဝဒတ္တဿာ’တိအာဒိ။ ဝိဇ္ဇမာနော ပဒတ္ထော ဝိသယော ယေသံ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ သညာသဒ္ဒါနံ တေသံ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဇာတိလက္ခဏမာစိက္ခိတမ္ပဋိပါဒိတန္တိ အတ္ထော။

အနေန စ ဒေဝဒတ္တာဒယော သညာသဒ္ဒါပိ သမာနာ ဇာတိသဒ္ဒါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယဒိ စရဟိ သညာသဒ္ဒါပိ ဇာတိဝစနာ သိယုံ, ပဉ္စဝိဓတ္တမေသံ ပရိဟာယတီတိ။ နေဒမေဝံ ဝိညေယျံ။ ပသိဒ္ဓတရဇာတျာဘိဓာန ကဌဂေါဝီဟိယဝါဒိသဒ္ဒါ ဇာတိသဒ္ဒတ္တေန ဝိသုံ ပရိဂ္ဂယှန္တိ။

သမ္ဗန္ဓိဘေဒတောတိ ဃဋာဒိသမ္ဗန္ဓီနံ ဘေဒတော။ အဘာဝဿဘေဒတောတိ ဃဋပဋာဒီနံ သမ္ဗန္ဓီနံ ဘေဒေန အဘာဝဿ ဘေဒတော အဘေဒေပိ ဘေဒါ ဥပစရိတာ သန္တီတိ ယောဇနာ။ ယဿ သာမညဿ ဝသာ, တေသု ဥပစရိတဘေဒေသွာကာသာဒီသု။ နိရဝယဝါဝိဇ္ဇမာနဝိသယာနန္တိယေ အာကာသော ဝိယ နိရဝယဝါ အဘာဝေါ ဝိယ အသန္တာ စ, တေ ဝိသယော ယေသံ သဒ္ဒါနံ တေသန္တိ အတ္ထော။ သာမညံ ဘာဝေါတိ ပုထုဇ္ဇနာဒိသာမညံ ဘာဝေါတိ အတ္ထော။ အလသဿ ဘာဝေါ ကိရိယာသမ္ဗန္ဓိတ္တံ, ဗြဟ္မညံ ဇာတိ စာပလျံ နေပုညံ ဂုဏော ဝါ။ ဝုတ္တိယံ သကတ္ထေကန္တာတိ “သကတ္ထေ”တိ (၄-၁၂၂) ဣမိနာ သကတ္ထေ ကတကပ္ပစ္စယန္တာတိ အတ္ထော။ န ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ပတ္တကာလောဝ ပတ္တကလ္လံ။ ကရုဏာ ဧဝ ကာရုညံ။

၆၂. အဏွာ

“ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သဟဝါပဝတ္တိ သဟဝါ နိဝတ္တီ”တိ ‘ဘာဝ ကမ္မေသူ’တိ အနုဝတ္တတေ။ တထာပိ ဘာဝေတီမိနာဝေတ္ထ သပ္ပယောဇနတ္တံ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဘာဝကမ္မေသု’စ္စာဒိ။

၆၄. တရ

ယဇ္ဇပိ သီဓာတုဿ ကေဝလဿ သုပနေ ပဝတ္တိ, တထာပျတိပုဗ္ဗဿ ဥက္ကံသေ ပဝတ္တီတိ အာဟ- ‘အတိသယော ဥက္ကံသော’တိ။ သော စ အတိသယော ကဿ သမ္ဘဝတိစ္စာဟ- ‘သော စ ကိရိယာဂုဏာန’န္တိ။ ကထံ တေသမတိသယောစ္စာဟ- ‘အာဓာရဘူတဒဗ္ဗဝသာ’တိ။ ကုတောစ္စာဟ- ‘အနပေက္ခိတေ’စ္စာဒိ။ အနပေက္ခိတော ကိရိယာဂုဏာနံ နိဿယော ဒဗ္ဗသင်္ခါတော ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော, ဒဗ္ဗဿ နိဿယဘူတဿာ-တိသယတ္တံ ဟောန္တမ္ပိ နိဿိတာနံ ကိရိယာ ဂုဏာနံ ဝသေနေဝ သိယာ နာညထာတိ ဝတ္တုမာဟ-‘ပစ္စဓိကရဏ’န္တိအာဒိ။

နနု စ ယဒိ ကိရိယာဂုဏာနမေဝါတိသယော, တဒါ န သိဇ္ဈတိ ‘ဂေါတရော’တိ နေသ ဒေါသော, နော စေတ္ထ ဇာတိယာတိသယော, ကဿ စရဟိ ဂုဏဿ ဂေါ အယံ ယော သကဋံ ဝဟတိ, ဂေါတရော-ယံ ယော သကဋံ ဝဟတိ သိရဉ္စာတိ, ဇာတိယာ ဟိ နိစ္စာယေကရူပါယ နောက္ကံသာပကံသယောဂေါ သမ္ဘဝတီတိ ဒဗ္ဗဿာပိ နာတိသယသမ္ဘဝေါ။ တထာဟိ တုလျပ္ပမာဏဿ ဂုဏကတောဝ မူလတော ဥက္ကံသော ဒိဿတိ သမာနေပိ ဟိ အာယာမေ ဝိတ္ထာရေ စ ပဋဿ ကာသိကဿာညောဝါဂ္ဃော ဘဝတိ မာထုရဿာညော ဝါတိ။ ဒဗ္ဗဿာပိ သာတိသယေဟိ ယုတ္တတာမတ္တေန သာတိသယတ္တဿုပဋ္ဌာပိတတ္တာ ဝုတ္တံ- ‘တေနေဝါဟာ’တိအာဒိ။ ယဒဂ္ဂေန ကိရိယာဂုဏာနံ နိဿိတာနမတိသယဝသေန နိဿယဘူတမ္ပိ ဒဗ္ဗံ ကထဉ္စိဒပျတိသယေ ဝတ္တတိ နာမ, တဒဂ္ဂေ တဗ္ဗာစိကာပိ ပကတိ အတ္တနော ဝစနီယတ္ထဝသေန တတ္ထ ဝတ္တတိယေဝ နာမာတိ ‘အတိယယေ ဝတ္တမာနတော’တိ ပကတိဝိသေသနဝသေန ဝုတ္တံ, တေနေဝါဟ- ‘ဣမိနာ ပကတိ ဝိသေသနတ္တဉ္စာဟာ’တိ။ သကတ္ထိကာနံ ပကတိအတ္ထော ဇောတနီယော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

သကတ္ထိကာနန္တိ ကတ္တရိ ဆဋ္ဌီ သမ္ဗန္ဓဝစနိစ္ဆာယ, သကတ္ထိကေဟီတိ အတ္ထော။ ဟေတုမာဟ- ‘ပကတိဝိသေသနန္တီ’တိ။ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ,

ယသ္မာ ‘အတိသယေ ဝတ္တမာနတော’တိ, ပကတိဝိသေသနံ, တတော ပကတျတ္ထဘူတေ-တိသယေ ဇာတတ္တာ သကတ္ထိကေဟိ ယထာဝုတ္တနယေန ပကတျတ္ထဘူတေတိသယော ဇောတနီယော ဟောတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ နာဘိဓေယျောတိ ဗျတိရေကမာဟ, တထာ စ ဝက္ခတိ- ‘အတိသယဇောတကာတရာဒယော’တိ။

အထ ပကတိဝိသေသနတ္တေ ကသ္မာ နာဘိဓေယျော ဇောတနီယောစ္စာဟ ‘ပကတိယာယေဝ’စ္စာဒိ။ ဥက္ကံသော သမာနဂုဏဝိသယေယေဝ လောကေ ဒိဋ္ဌော [ပဝိဋ္ဌော (ပေါတ္ထကေ)] တေန သာမညဝစနေပိ တာဒိထဝိသယေယေဝ [သောယေဝ] ကာရဏ ဝသေန ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘အတိသယေနေ’စ္စာဒိ။ ဒွိန္နမေကဿာ-တိသယေစ္စာဒိနာ ‘ဒွိဗဟူသုက္ကံသေ တရတမာ”တိ (စံ ၄-၃-၄၅) သက္ကတသုတ္တတ္ထဿာဓိပ္ပာယံ ဝိဝရတိ။ တရဣယာတိ သကဝေါဟာရေန ဝုတ္တံ, တေသန္တု ဤယပ္ပစ္စယော။ ဧဝမိဟာဝိဓာနံ သုခသာနေတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော ‘ယထာဝုတ္တသုတ္တတ္ထဝသေန ဒွိန္နမေကဿ ဥက္ကံသာဘာဝါ ‘မာထုရာ ပါဋလိပုတ္တကေဟိ သုကုမာရတရာ’စ္စာဒေါ တရပ္ပစ္စယော န ဟောတီတိ ဧကော မာထုရော ဒုတိယော ပါဋလိပုတ္တကော ဣမေသံ သုကုမာရာနံ ဒွိန္နမေကော မာထုရော-တိသယေန သုကုမာရော သုကုမာရတရော, ဧကမညေသံ ဒွိန္နမုက္ကံသေတထာညေသံ ဒွိန္နမေကဿာတိ ဧဝံ ဒွိန္နံဒွိန္နမေကေကဿ ဥက္ကံသေ တရပ္ပစ္စယော ဘဝတိ, ဥဘယတြ တွဝယဝါပေက္ခမ္ဗဟုဝစနံ, တထာဟိ သုကုမာရတ္တေနုက္ကံသိယမာနာနံ သမုဒါယာနမဝယဝါ မာထုရာ ဗဟဝေါ ပါဋလိပုတ္တကာပိ နိက္ကံသိယမာနာ တထေဝါဝယဝါ ဗဟဝေါ ဟောန္တိ, ဧဝံ မာထုရာ ပါဋလိ ပုတ္တကေဟိ သုကုမာရတရာ’တိ တရပ္ပစ္စယေန သိဇ္ဈတိ။ ဣမသ္မိံ ဂါမေ အဍ္ဎတရာ ဝါဏိဇ္ဇာစ္စာဒေါပိ ကထိတေန ဉာယေန ဒွိန္နံဒွိန္နမေကေကဿ ဥက္ကံသေ တရပ္ပစ္စယော ဘဝတိ, ဗဟုဝစနန္တု ကတ္ထစိ အဝယဝါပေက္ခန္တိ သဗ္ဗံ သက္ကတေ ကိစ္ဆေန သာဓေန္တိ။ ဣဟ တု တထာဝိဓဿ သုတ္တဿာ ဝိဓာနာ “တရတမိဿိကိယိဋ္ဌာတိသယေ”တိ တရာဒီနမတိသယေ သာမညေန ဝိဓာနာ သဗ္ဗတ္ထ တရပ္ပစ္စယေန သုခသာဓနံ ဟောတီ”တိ။

အဝတ္ထာဘေဒေနာတိ ပဋုတရာဝတ္ထာဝတော ပဋုအဝတ္ထာယ ဘိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ, တထာဟိ တမေဝါဝတ္ထန္တရယုတ္တံ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ အညေ ‘ဘဝံသူအဝတ္ထော’တိ။ ပကာရန္တရေနပိ သာဓနေ ဟေတုမာဟ- ‘အတိသယမတ္တေ ဝါ ဝိဓာနတော’တိ။ အနဝဋ္ဌိတတ္တမာဟ- (‘အတိသယဝါပိ’စ္စာဒိ)။ ပဉ္စသွေတေသူတိ ဧတေသံ ယထာဝုတ္တာနံ တရာဒီနံ ပဉ္စန္နံ မဇ္ဈေ, ရူပါနိ ဂုဏဝစနဿ ဝုတ္တိယမုဒါဟရိတာနိ။ ကိရိယာဝစနဿ တု ‘အတိသယေန ပါစကတရော ပါစကတမော’တိ။ ဣဿိက ဣယဣဋ္ဌာ သရာဒီ တတော (အညတော) န ဟောန္တိ ဗဟုလာဓိကာရာ။

၆၆. တဿ

တဿာတိ သာမညေန ဝုတ္တေပိ ဝိကာရသမ္ဗန္ဓီယေဝ ဆဋ္ဌိယန္တော ဂယှတိ, ဆဋ္ဌိယန္တသမ္ဗန္ဓီယေဝ စ ဝိကာရော ဂယှတိ သမ္ဗန္ဓဝသာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘ယဿာ’စ္စာဒိ။ ကောသကာရကပါဏဝိသေသေဟိ ကတော ကောသော။ ပါဏယော သတ္တာ, ဩသဓျောဖလပါကန္တာ, ရုက္ခာ ပုပ္ဖဖလူပဂါတိ ရုက္ခောသဓီနံ လက္ခဏံ ဝဒန္တိ တလ္လက္ခဏေနေတ္ထ ရုက္ခော သဓယော န ဂယှန္တိ, ကိဉ္စရဟိ ဩသဓိသဒ္ဒေန လတာဒိပိ ဂယှတိ, ရုက္ခသဒ္ဒေန (ဝနပ္ပ)တယောပိ, ဝနပ္ပတယော ဟိ ဖလဝန္တာ န ပုပ္ဖဝန္တာ။ ကထံ ဂါဝဿ ဝိကာရေ ပုရိသေ မယောစ္စာဟ- ‘အညသ္မိ’န္တိအာဒိ။ ဂါဝဿ ဣဒံ ဂေါမယံ။

၆၇. ဇတု

ဥပပတျန္တရန္တိ ပစ္စယလောပတော ယုတျန္တရံ။

၆၈. သမူ

တီသုတ္တရေသု စ ဝတ္တတေတိ သမ္ဗန္ဓော။ ရာဇညမနုဿာနမ္ပိ ဇာတိယမပစ္စေ ညဿပ္ပစ္စယာနံ ဝိဓာနာ ဝုတ္တံ ‘ဂေါတ္တပ္ပစ္စယန္တာ’တိ အာဟ- ‘ရာဇညာနံ သမူဟော’စ္စာဒိ။ ဥက္ခော ဥသဘော။ ဩဋ္ဌော ခရတော, ဥရဗ္ဘော မေသော, ဧဝမိစ္စာဒိနာ ‘ဥက္ခာနံ သမူဟော’စ္စာဒိ။ ဝါကျမပဒိသတိ။ ကာကာနံ သမူဟောတိ ဝိဂ္ဂဟော, ဏိကအစိတ္တာတိ ဣမိနာ ဏိကော အစိတ္တဝါစ ကေဟေဝ ဒိဿတီတိ ဉာပေတိ။ အပူပေါ ပိဋ္ဌပူပေါ, သံကုလန္တိ (ဂုဠ) မိဿကခဇ္ဇကဝိသေသော။

၆၉. ဇနာ

“တဒဿဋ္ဌာနမီယော စာ”တိ (၂-၈-၁၃) ကစ္စာယနသုတ္တဿာယ မတ္ထော “တဒဿဋ္ဌာနမိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဆဋ္ဌိယန္တတော ဤယပ္ပစ္စယော ဟောတီ’တိ။ တေန မဒနဿ ဌာနံ မဒနီယံ ဗန္ဓနဿ ဌာနံ ဗန္ဓနီယံတျာဒိကံ သာဓေန္တိ။ ဣဓ ပန တထာဝိဓဿာဘာဝါ ကထံ တံ သိဇ္ဈတီတျာသင်္ကိယ ‘မဒနီယ’န္တိအာဒိကံ ဝုတ္တံ, တံ ဒဿေတုမာဟ- ‘မဒနီယာဒိပ္ပသိဒ္ဓိယာ’စ္စာဒိ။ သာဓနက္ကမံ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဧဝမညတေ’စ္စာဒိ။

ဌာနန္တိ ကာရဏံ။ “ဥပမတ္ထာယိတတ္တ”န္တိ (၂-၈-၁၄) ကစ္စာယနသုတ္တဿာယမတ္ထော “ဥပမတ္ထေ အာယိတတ္တပ္ပစ္စယော ဟောတီ”တိ တေန ဓူမော ဝိယ ဒိဿတီတိ ဓူမာယိတတ္တံ တိမိရမိဝ ဒိဿတီတိ တိမိရာယိတတ္တံတျာဒိကံ သာဓေန္တီတိ ဝုတ္တနယမေဝ။ တမ္ပိဟစ္စာဒိကံ ဒွီသု သာဓနက္ကမဒဿနံ, ဓူမော ဝိယ ဒိဿတီတိ ဒဿိတော ယော ကမ္မတ္ထော သောပိ ဓူမာယီတိ ကတ္တုဝသေန သက္ကာ ပရိကပ္ပေတုန္တိ ကတ္တုသာဓနတော ဓူမာယိတသဒ္ဒါ သကတ္ထေတ္တပ္ပစ္စယေပိ ဓူမော ဝိယ ဒိဿတီတိ အတ္ထေ အာယိတတ္ထပ္ပစ္စယေပိ နာတ္ထဘေဒေါ-ညတြဝစနိစ္ဆာဘေဒါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဘာဝတ္ထော ပန တေသံ ဘာဝပ္ပဓာနဝသေန လဗ္ဘတိ, ဓူမဿေဝ ဒဿနန္တိ ဝိဂ္ဂဟေ အာယိတတ္တေန ဝါ။

၇၀. ဣယော

အညသ္မိန္တိ အညသ္မိမ္ပိ အတ္ထေ ဣယောတိ ယောဇနာ။

၇၄. ကထာ

ပဝါသေ ဒူရဂမနေ သာဓု ပဝါသိကော, ဥပဝါသေ ရတျဘောဇနေ သာဓု ဥပဝါသိကော။

၇၅. ပထာ

ပထေ သာဓု ဥပါကာရကံ ပါထေယျံ, မဂ္ဂေါပကရဏံ, သပတိမှိ ဓန ပတိမှိ သာဓု ဥပကရဏံ သာပတေယျံ ဓနံ။

၇၇. ရာယော

တုမန္တကိရိယာယာတိ ဃာတေတုံ (တျာဒီတု) မန္တကိရိယာယ။ ဝါ သဒ္ဒေါ သမုစ္စယော, ဃာတေတုံ ဝါတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗော။

၇၈. တမေ

ဣတိသဒ္ဒေန ဗျဝစ္ဆိန္နမတ္ထမုပဒဿယမညနာပေက္ခံ သပ္ပဓာနံ မန္တွာဒိ ဝိဓိမှိဒမတ္ထဒွယံ ဗျာပါရီယတိစ္စာဟ-‘ဧတ္ထ အဿ အတ္ထီ’တိ။ နနု စ ယံ ယဿ ဟောတိ တံ တသ္မိမ္ပိ ဟောတိ (ယံ ယသ္မိံ ဟောတိ) တဿာပိ တံ ဟောတိ တေနေဝ ဝုစ္စတေ- ‘ဆဋ္ဌီသတ္တမီနမဝိသေသော’တိ, တတြည တရနိဒ္ဒေသေနေဝ သိဒ္ဓေ ကိမတ္ထမိဟ ဆဋ္ဌီသတ္တမီနံ ဘေဒေနောပါဒါနံ ကရီယတီတိ ဝုစ္စတေ-ယတြာဝယဝါဝယဝိဘာဝေါ, တတ္ထေဝ ဆဋ္ဌီသတ္တမီနမတ္ထဿ အဝိသေသော [ဝတ္ထုတော (ပေါတ္ထကေ)] ယထာ ‘ရုက္ခေသာခါ ရုက္ခဿ သာခါ’တိ။ သဿာမိဘာဝဇညဇနကဘာဝါဒေါ တု နာဝဿမာဓာရာဓေယျဘာဝေါတိ ဒွိန္နမေဝတ္ထာနမုပါဒါနန္တိ။

နနု စ သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ သတိ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ ဘဝတိ ယထာ ‘နီလမုပ္ပလ’န္တိ, နေဝါတ္ထိတ္တဿာတ္ထိ ဗျဘိစာရော, တထာ စ ဝုတ္တံ- ‘န သတ္တံ ပဒတ္ထော ဗျဘိစရတီ’တိ, တသ္မာ ဗျဝေစ္ဆေဇ္ဇာဘာဝါ နိရတ္ထကမတ္ထီတိဝိသေသနန္တျာဟ- ‘ပဒတ္ထဿေ’စ္စာဒိ။ သတ္တာယံ အဗျဘိစာရေ ပီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကာလန္တရာ ဗျဘိစာရတ္ထမတ္ထီတိဝိသေသနန္တိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ကာလေ’စ္စာဒိ။

နနု စ သုတ္တေသု ကာလော ပဓာနံ န ဟောတိ, “တေန ကတံ ကီတံ”တျာဒိနာ ဟိ ပစ္စယတ္ထော ဒဿိတော, တထာ ဟိ ကာယိကံဝါစသိကံ တျာဒေါ န ကာလသမ္ပစ္စယော, ဧဝမိဟာပိ သတ္တာမတ္တေ ဘဝိတဗ္ဗံ, အတ္ထီတိ တု ဝတ္တမာနသတ္တာယ ဧဝ ပရိဂ္ဂဟော ကထမဝသီယတေ ယေန ကာလဝိသေသနံ သိယာတိ။ သစ္စံ, ကိန္တု ပဒတ္ထဿ သတ္တာဗျဘိစာရာဘာဝေပိ အတ္ထီတိဝိသေသနောပါဒါနသာမတ္ထိယာတြ ဝိသိဋ္ဌော သတ္တာ အတ္ထီတိ ဝိသေသနတ္တေနောပါတ္တာ, န သတ္တာမတ္တန္တိ ပတီယတေ, သာ ပန ဝိသိဋ္ဌာ သတ္တာ သမ္ပတိသတ္တာ, အတ္ထိ စ တဿာ ဗျဘိစာရော သာမညသတ္တာယာတိ ယုဇ္ဇတေဝ ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝေါတိ မညတေ။ ဥပါဓီတိ ဝိသေသနံ။

န ဘုဉ္ဇတိစ္စာဒိဝိယာတိ ယထာ န ဘုဉ္ဇတီတိ နဉ္ဿ ပဋိသေဓတ္တာ ဝိရုဒ္ဓတ္ထပဒဿ သန္နိဓာနေ-တ္ထန္တရဿ ပဋိသေဓရူပဿတ္ထဿာဝဂတိ ပဒနိဗန္ဓနဿ ဝိဓိနော အဗာဓိကာ ဘဝတိ, တမိဝါကျတ္ထော။ အဓိပ္ပာယတ္ထ မာဟ- ‘အတ္ထိဝစနိစ္ဆာယ ယော ဝိသယော တဿ နိယမော’တိ။ ကတိ ပယသမ္ဘဝေ န ပန ဂေါမာ ရုက္ခဝါတိ ယောဇနာ, တေဟီတိ ပသံသာပဟူတေဟိ။ ကကုဒေ အာဝတ္တော ကကုဒါဝတ္တော, နိန္ဒိတော ကကုဒါဝတ္တော အဿ အတ္ထီတိ ကကုဒါဝတ္တီ။ ကထံ နိန္ဒိတတ္တမဿိစ္စာဟ-‘ကကုဒါ ဝတ္တော’စ္စာဒိ။ သံသတ္တော ဒဏ္ဍော အဿ အတ္ထိစ္စနေန ဂေဟဋ္ဌိတေန ဝိဇ္ဇမာနေနပိ ဒဏ္ဍေန ဒဏ္ဍီတိ နာဘိဓီယတီတိ ဝဒတိ။ ဒဗ္ဗေဘိဓေယျေတိ ဇာတိသန္နိဿယဂေါပိဏ္ဍအဿပိဏ္ဍာဒိသင်္ခါတေ ဒဗ္ဗေ-ဘိဓေယျေ, ဘဝံ ဘဝေယျာတိ ယဒါကဒါစိ ဘဝန္တော ယဒိ ဘဝေယျ။

၇၉. ဝန္တွ

ပညဝါ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ (၁-၃၃) ရဿော။

၈၀. ဒဏ္ဍာ

ဒွေ ဟောန္တီတိ ဣကော ဤစေတိ ဒွေ ဟောန္တိ, ဧကမေကံဝါတိ ဥဘိန္နံ။ ဝါသဒ္ဒေါ ဒွေ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥတ္တမီဏေဝ ဓနာ ဣကောတိ ဂဏသုတ္တံ ဝိဝရတိ ‘ဥတ္တမီဏေဝါ’တိအာဒိ။ ကေနေတ္ထ သမာသောတိ အာဟ- ‘သျာဒိသျာဒိနေကတ္ထန္တိ သမာသော’တိ။ ဥတ္တမီဏော ဓနသာမီ။ အသန္နိဟိတေ အတ္ထာတိ ဂဏသုတ္တံ, အသန္နိဟိတေတီမဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘အပ္ပတ္တေ’တိ။ အသမ္ပတ္တေတိ အတ္ထော။ အသန္နိဟိတေတိ စ အတ္ထော ဣစ္စဿ ဝိသေသနံ။ အတ္ထနံ အသန္နိဟိတေ အတ္ထေ အာသိသနံ အတ္ထော, သော အဿ အတ္ထီတိ အတ္ထိကော အတ္ထီ။ တဒန္တာစာတိ ဂဏသုတ္တံ, အသန္နိဟိတေတျနုဝတ္တတေ, အသန္နိဟိတောပါဓိကာ အတ္ထန္တာ စ ဣက ဤပ္ပစ္စယော ဘဝတီတျတ္ထော။ ဝဏ္ဏန္တာဤယေဝါတိ ဂဏသုတ္တံ, ဗြဟ္မာနံ ဒေဝါနံ ဝဏ္ဏောတိ ဝါ သမာသော။ ဟတ္ထဒန္တေဟိ ဇာတိယန္တိ ဂဏသုတ္တံ။

ဇာတိယန္တိ ပစ္စယဝိသေသနံ။ ဝဏ္ဏတော ဗြဟ္မစာရိမှီတိ ဂဏသုတ္တံ။ ဗြဟ္မသဒ္ဒေန နိယမဝိသေသော ဝုစ္စတိစ္စာဟ-‘ဝိဇ္ဇေ’စ္စာဒိ။ တသ္မိဉ္စနိယမဝိသေသစရဏေ တိဏ္ဏံ ဗြာဟ္မဏာဒီနမေဝါဓိကာရော, နသုဒ္ဒဿာတိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘တဉ္စေ’စ္စာဒိ။ တေဝဏ္ဏိကော ဝဏ္ဏီတိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တီသု ဝဏ္ဏေသု ဘဝေါ တဒန္တောဂဓတ္တာ တေဝဏ္ဏိကောတိ ဘဝတ္ထေ ဏိကော။ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဗြာဟ္မဏာဒိဝဏ္ဏဝစနော။ တတြ ဗြဟ္မစာရိမှိတျနေန သုဒ္ဒေါ ဗျဝစ္ဆိဇ္ဇတေ။

အထဝါ ဗြဟ္မန္တိ နိဗ္ဗာနံ တဒတ္ထော ဂန္ထောပိ, တံ ဗြဟ္မံ နိဗ္ဗာနံ ဓမ္မံ ဝါ တေပိဋကံ စရတီတိ ဗြဟ္မစာရီ, ယတိ။ ယတယောပိ ဟိ ဝဏ္ဏီတိ ဗြဟ္မစာရိနောတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဝဏ္ဏီလိင်္ဂီတိ ဟိ ဝုတ္တေ တိလိင်္ဂဝါတိ အတ္ထော။ ဝဏ္ဏ သဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ယထာဝုတ္တ ဗြဟ္မပရိယာယော။ ပေါက္ခရာဒိတော ဒေသေတိ ဂဏသုတ္တံ။ ဒေသော စေတ္ထ ယတ္ထ(တ္ထိ ပေါက္ခရာဒီနိ သော)။ ပဒုမဂစ္ဆ ပေါက္ခရဏီနံ ဝါစကဿာတိ ဣမိနာ ပဒုမာနိ အဿံ သန္တီတိ ပဒုမိနီတိ ပေါက္ခရဏီပိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတိ။ နာဝါ အတ္ထီတိ နာဝိကော, ယာဂမေ နာဝါယိကော။ သုခဒုက္ခာ ဤ, ဗလာ ဗာဟူရုပုဗ္ဗာ စေတိ စ ဂဏသုတ္တာနိ။

၈၂. မုခါ

ဣဟာပိ ပသဇ္ဇေယျ မဓု အသ္မိံ ဃဋေ အတ္ထီတိ ဧတ္ထာပိ ပယောဂေ မဓုရန္တိ ရပ္ပစ္စယော ပါပုဏေယျ မဓုမှိ အဘိဓေယျတိ အဓိပ္ပာယော။ န ဂစ္ဆန္တီတိ နဂါ။ ယဇ္ဇပိ ဦသဝါစ္စာဒေါ ပဟူတာဒိဝိသယာယာတ္ထိတာယ သမ္ဘဝေါ, တထာပိ ဉုသာဒိဝတော ပစ္စယ(တ္ထ)တ္တေန ဝစနိစ္ဆာဘာဝါ ဉုသဝါ ဃဋောစ္စာဒိ န သိဇ္ဈတိ တသ္မာ ပဟူတာဒိဝိသယာတ္ထိတာသမ္ဘဝေပိ တံဝတော-တ္ထဿ ပစ္စယ(တ္ထ)တ္တေန ဉုသရော ဒေသောတိ ဝတ္တု မိစ္ဆာယံ ပစ္စယော ယထာ သိယာ အညတြမာဘဝိစ္စေဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ- ‘ဣတိ’စ္စာဒိ။ ကုဉ္ဇဝါတိဧတ္ထ ကုဉ္ဇသဒ္ဒေါ တိဏလတာဒျစ္ဆာဒိတပဗ္ဗတေကဒေသေ ဝတ္တတေ။

၈၇. ပိစ္ဆာ

ပရေဟိ ဝါစာသဒ္ဒါ အာလော ဝိဟိတော နိန္ဒာယံ, နေဟ တထေတိ စောဒနမုဗ္ဘာဝယတိ ‘နိန္ဒာယ’မိစ္စာဒိနာ။

၈၈. သီလာ

သီလမဿ အတ္ထိ, ကေသာ အဿ သန္တီတိ ဝိဂ္ဂဟော။ အဏ္ဏာ နိစ္စန္တိ နိစ္စဝိဓျုတ္ထံ ဂဏသုတ္တံ။ ဂါဏ္ဍီရာဇီဟိ သညာယန္တိ သညာဝိသယနိယမနတ္ထံ ဂဏသုတ္တံ။ ဂဏ္ဍဿ ဂဏ္ဍမိဂသိင်္ဂဿ အယံ ဂါဏ္ဍီ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ဂါဏ္ဍီဝေါ။

၉၀. သိဿ

သမဿ အတ္ထီတိ သုဝါမီ,သံ သကိယံ။

၉၁. လက္ချာ

အကာရာဒေသော စ ဏသန္နိယောဂေနာတိ ဣမိနာ ယတ္ထ ဏကာရော တတ္ထေဝါယမကာရာဒေသောတိ ဒဿေတိ။ ဥပါဒါနတောတိ ဣမိနာ နိဿယကရဏမေကော သတ္ထိယော ဉာယောတိ ဒဿေတိ။ အန္တဿ အဝိဓာနသာမတ္ထိယာစာတိ ဣမိနာ သတိပိ ပုဗ္ဗလောပေန ပယောဂ နိပ္ဖတ္တိယံ အကာရံ ဝိဓာယ တဿ လောပေါ နိရတ္ထကောတိ ဒဿေတိ။ လက္ခီ သိရီ အဿ အတ္ထီတိ လက္ခဏော။

၉၄. ဣမိယာ

ကပ္ပော ယောဂျတာ အဿ အတ္ထီတိ ကပ္ပိယော, ဇဋာ ဟာနဘာဂေါ, သေနာ အဿ အတ္ထီတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၉၅. တောပ

‘ဩဟာက စာဂေ’ ဣတိ သကကာရဿ ဟာဓာတုနော ပယောဂေ တောပ္ပစ္စယံ နိသေဓေတွာ‘သတ္ထာ ဟီယတေ သတ္ထာ ဟီနော’တိ ဥဒါဟရဏံ ဒဿိတံ။ တေနာဟ- ‘သက္ကတေစ္စာဒိ။ ဒဿေတုံ တတိယမ္ပနုဒါဟရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ စီပ္ပစ္စယာဝသာနာနန္တိ “အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာသဘူယောဂေ ဝိကာရာစီ”တိ (၄-၁၁၉) ဝုတ္တော စီပ္ပစ္စယော အဝသာနေ ယေ သန္တိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဇာတိယဝဇ္ဇိတာနန္တိ “တဗ္ဗတိ ဇာတိယော”တိ (၄-၁၁၃) သုတ္တေန ဇာတိယပ္ပစ္စယေန ဝဇ္ဇိတာနံ။ ကစ္စာယနေ တု တောအာဒီနံ ဝိဘတ္တိ သညတ္တာ န တတော ပုန ဝိဘတ္တုပ္ပတ္တိ။

၉၆. ဣတော

ဝုတ္တိယံ ‘ဧတဿ ဋ ဧတ’ ဣတိ အတောဣစ္စတြ ဧတဿ ဋာဒေသော ဧတ္တော ဣစ္စတြ ဧတအာဒေသောတိ အတ္ထော။

၉၇. အဘျာ

နနု စ ကိံ ဣမိနာ သုတ္တေန, ပဉ္စမျန္တာ “တော ပဉ္စမျာ”တိ (၄-၉၅) ဘဝိဿတိ, အပဉ္စမျန္တာတု “အာဒျာဒီဟီ”တိ (၄-၉၈) နေတဒေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ “တော ပဉ္စမျာ”တိ (၄-၉၅) ပကတိဝိသေသာနမပရာမာသတော ကုတောစိ ပဉ္စမျန္တာ ဟောတု, အပဉ္စမျန္တာ ပန “အာဒျာဒီဟီ”တိ သုတ္တေ သသင်္ချဿာဒိသဒ္ဒဿ ဂဟဏေန တံသဒိသာ သသင်္ချာဧဝေါပလက္ခီယန္တီတိပိ ဝိညာယေယျ တတော အပဉ္စမျန္တေဟိ အဘျာဒီဟိ တော န သိယာတိ အဘိတောစ္စာဒိ န သိဇ္ဈတီတိ “အဘျာဒီဟီ”တိ သုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၉၈. အာဒျာ

နနု စ တောဣစ္စေဝ သာမညေန သုတ္တိတေ ယတောကုတောစိ ပဉ္စမျန္တာ ဝါ အပဉ္စမျန္တာ ဝါ ဗဟုလံ ဝါ တောမှိ ဣဋ္ဌပ္ပသိဒ္ဓီတိ ကိံ အာဒျာဒီဟီတိ သုတ္တေနာတိ သစ္စံ, တထာပိ ဝိဘာဂေန ဒဿိတေ ဝိဘာဂသော ဝိသေသာဝသာယော သိယာတိ န ဒေါသောတိ။ ယန္တိ ပဌမန္တာ တောမှိ ယတော။

၁၀၀. ကတ္ထေ

ပုဗ္ဗေနေဝါတိ “သဗ္ဗာဒိတော” (၄-၉၉) စ္စာဒိနာဝ။ ဧတဿာတိ ဧတသဒ္ဒဿ, ဣမဿာတိ ဣမသဒ္ဒဿ။

၁၀၁. ဓိ

ဝါဝိဓာနာတိ ဝိကပ္ပေန ဓိပ္ပစ္စယဿ ဝိဓာနာ။

၁၀၂. ယာ

ယတြာတိ ဝုတ္တေ ယတ္ထာတိ ဥပ္ပလက္ခိတမေဝ သိယာတိ န ဝုတ္တံ။ ဧဝမုပရိပိ။

၁၀၄. ကုဟိံ

ဟိဉ္စနံ ဝိဓီယတေ “ဟိံ ဟံ ဟိဉ္စန”န္တိ (၂-၅-၉) သုတ္တေန။ ဟိဉ္စိအာဒီနန္တိ ဟိဉ္စိဒါစိရဟစိအာဒီနံ။

၁၀၅. သဗ္ဗေ

ဧတသ္မိံ ကာလေ ဧကဒါဣစ္စာဒိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၁၀၆. ကဒါ

ကုဒါသဒ္ဒေါ စနံသဒ္ဒယောဂေဝ ဒိဿတိ ကုဒါစနန္တိ။

၁၀၇. အဇ္ဇ

နိမိတ္တနိမိတ္တီနန္တိ ကာရဏကာရိယာနံ, သမာနေတိ သာဓာရဏေ။ သမာနမေဝ ဗောဓေတိ ‘တံယထေ’စ္စာဒိနာ။ ဧတ္ထ ပန မမ္မတာဠနံ နိမိတ္တံ ပါဏ ဟရဏံ နိမိတ္တီ, တဿာတိ အနဇ္ဇတနဿ။ ဥပရိ တျာဒိကဏ္ဍေ ကရဟသဒ္ဒေါ တု စိသဒ္ဒသံယုတ္တောဝ ဒိဿတိ ကရဟစီတိ။

၁၁၀. ဓာသံ

သင်္ချာဝါစိနော သဒ္ဒါ သင်္ချာသဒ္ဒေန ဂဟိတာတိ အာဟ- ‘အတ္ထေ’စ္စာဒိ။ ပကာရော ဒဗ္ဗဂုဏဓိသယောပိ အတ္ထိ, တတ္ထ ယဒိ သောပိ ဂယှေယျ ဒဗ္ဗ ဂုဏာနံ လိင်္ဂသင်္ချာဟိ ယောဂါ ဓာပ္ပစ္စယန္တ(မ္ပိ တဗ္ဗိသယောယေဝေတိ) [စေတ္ထ (ပေါတ္ထကေ] (ပကာရဝါစကလိင်္ဂသင်္ချာဟိ ယောဂါ) အလိင်္ဂမသင်္ချဉ္စ [ဓာပ္ပစ္စယန္တမလိင်္ဂမသင်္ချဉ္စ-ဣတိ ကာသိကာဝုတ္တိပဉ္ဇကာယံ] န သိယာ, ဧဝဉ္စ သတျဗျယတ္တမဘိမတန္တဿ န သိယာ, တဉ္စိဋ္ဌံ, ကိရိယာဝိသယေ တု တသ္မိံ ဂယှမာနေ ဧကဓာဘုဉ္ဇတိ ဒွိဓာဘုဉ္ဇတိ ဒွိဓာဂစ္ဆတိစ္စာဒေါ ဘောဇန ဂမနာဒိကိရိယာယ သဗ္ဗထာ လိင်္ဂသင်္ချာဟိ ယောဂါဘာဝါ ယထာဝုတ္တ ဒေါသော န သိယာတိ ပါဏိနီယဝုတ္တိကာရေန ဇယာဒိစ္စေန ကိရိယာ ဝိသယောယေဝေတ္ထ ပကာရော ဂဟိတော။ တမ္ပတိ အာဟ- ‘ဒဗ္ဗေ’စ္စာဒိ။ ကသ္မာ ပနေဝမာဟာတိ အာဟ- ‘နဝဓာဒဗ္ဗ’မိစ္စာဒိ။ “နဝဓာ ဒဗ္ဗံ, ဗဟုဓာ ဂုဏော”တိ ဝေသေသိကာနံ သင်္ကေတော။

တတ္ထ ပုထဗျာပေါတေဇောဝါယွာကာသကာလဒိသာတ္တမနာနီတိ နဝ ဒဗ္ဗာနိ။ ရူပ ရသ ဂန္ဓ ဖဿ သင်္ချာပရိမာဏ ပုထုတ္တသံယောဂဝိဘာဂ ပရတ္တာပရတ္တဗုဒ္ဓိသုခဒုက္ခေစ္ဆာဒေါသပယတနာ စ ဂုဏာ, စသဒ္ဒေန ဂုရုတ္တ ဒဝတ္တသိနေဟသင်္ခါရဓမ္မာဓမ္မသဒ္ဒါ စေတိ စတုဗ္ဗီသတိ ဗဟုဓာ ဂုဏော။ အတြာပိ ယထာဝုတ္တကာသိကာဝုတ္တိယာ ပဉ္စိကာကာရေန ဇိနိန္ဒဗုဒ္ဓိနာ နဝဓာ ဒဗ္ဗံ ဗဟုဓာ ဂုဏောတျတြာပိ “ကိရိယာဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗာ နဝဓာ ဒဗ္ဗံ ဗဟုဓာ ဂုဏော ဥပဒိသီယတိ ဝိညာယတိ ဗျာချာယတေ ဝိဇ္ဇတေဝါ”တိ ကိရိယာဝိသယောယေဝ ပကာရော ပဋိပါဒိတော, ပယောဂဒဿနတော ဗျဝစ္ဆေဇ္ဇဘာဝါ သဗ္ဗတ္ထ ကိရိယေဝေတိ ဝိသေသနောပါဒါနမယုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

နဝဓာ ဒဗ္ဗံ ဗဟုဓာ ဂုဏောတိ ပယောဂဒဿနတော ဒဗ္ဗဂုဏဝိသယာနမ္ပကာရာနံ ဂယှုပဂတ္တာ ဗျဝစ္ဆေဒယိတဗ္ဗာနံ ဒဗ္ဗဂုဏဝိသယာနမ္ပကာရာနံ ဘာဝါ သဗ္ဗသ္မိံ ဒဗ္ဗဂုဏဝိသယေ ဇိနိန္ဒဗုဒ္ဓိနာ ဝုတ္တနယေန

ကိရိယာ အတ္ထေဝါတိ ကိရိယာဝိသယောဝ ပကာရော ဂယှတီတိ ဝုတ္တိကာရ ပဉ္ဇိကာကာရာနံ ဝိသေသနောပါဒါနမယုတ္တန္တိ အတ္ထော။

တတောယေဝါတိ ယတော ဝိသေသနောပါဒါနမယုတ္တံ တတောယေဝ ဒွီဟိစ္စာဒိကမာဟေတိ အတ္ထော။ အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော “ဒွိဓာ ကရောတီတိ ကိရိယာပယောဂေပိ ပကာရော ဒဗ္ဗဂုဏဝိသယော။ ဒဗ္ဗဝိသယဿ ဂုဏဝိသယဿ ဝါ ဒွိဓာဘာဝဿ ကရီယမာနတ္တာ, နတု ကိရိယာဝိသယော။ ဒွိဓာဘာဝဿ ကရဏကိရိယာဝိသယဿေတ္ထ ဝတ္တုမနိစ္ဆိတတ္တာ။ တတောယေဝ ကိရိယာပကာရောပါဒါနေ [ပကာရောတိသယနေ (ပေါတ္ထကေ)] အတြ ဓာပ္ပစ္စယန္တပ္ပယောဂေါ န သိယာတိ ဝိညာပေတုံ ‘ဒွီဟိ’စ္စာဒိကမာဟေ”တိ တေနာဟ‘အတြေ’စ္စာဒိ။

ဒဗ္ဗဂုဏဝိသယေ ပကာရေ ဂယှမာနေ ယောယံ ဒေါသော သမ္ဘာဝိတော ပရေဟိ, တံ ဒါနိ နိရာကတ္တုမာဟ ‘သတိပိစေ’စ္စာဒိ။ သဘာဝတော အလိင်္ဂမသင်္ချဉ္စာတိ သမ္ဗန္ဓော, သင်္ချန္တရာပါဒနေ ဂမျမာနေ ဓာပ္ပစ္စယော ဝိဟိတော ပါဏိနိယေဟိ, တဒါဟ- ‘ဒဗ္ဗဿေ’စ္စာဒိ သင်္ချာန္တရာပါဒနေပီတိ ပုဗ္ဗံ ယာ ဝဝတ္ထိတာ သင်္ချာ, တတော- ညံ သင်္ချာန္တရံ တဿာပါဒနံ ကရဏံ သင်္ချန္တရာပါဒနံ, တသ္မိမ္ပီတိ အတ္ထော။

၁၁၃. တဗ္ဗ

သော ပကာရော အဿာတိ တဗ္ဗာ, တသဒ္ဒေန ပကာရဿ ပရာမဋ္ဌတ္တာ တဗ္ဗတီတေတ္ထ ပကာရဝတီတိ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ အာဟ- ‘တသဒ္ဒေနေ’စ္စာဒိ။ ပကာရဝတီတိ ပကာရဝတိ အတ္ထေ။ မုဒုပ္ပကာရဝါ မုဒုဇာတိယော။

၁၁၅. ကတိ

ကိံ သင်္ချာနမ္ပရိမာဏမေသန္တိ အတ္ထေ “ကိမှာ ရတိ ရီဝရီဝတက ရိတ္တကာ”တိ (၄-၄၄) သုတ္တေန ရတိပ္ပစ္စယံ ဝိဓာယ ကတီတိ သိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ- ‘သင်္ချာပရိမာဏဝိသယေ သာဓိတတ္တာ’တိ, ကတိ စ သော သင်္ချာ ပရိမာဏဝိသယတ္တာ သင်္ချာ စေတိ ကတိသင်္ချာ, တာယ။

၁၁၆. ဗဟု

ပစ္စာသတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓိမှိ ဧကမှိ ဒဿိတေ ဒွိဋ္ဌတ္တာ သမ္ဗန္ဓဿ ပရော သမ္ဗန္ဓီ ဝိညာယမာနော ပရောဝ ဝိညာယတိ ယုတ္တိတောတိ ‘သမ္ဗန္ဓတောဝါ’တိ ဝုတ္တံ။

၁၁၇. သကိံ

နိပါတနဿာတိ သကိန္တိ နိပါတနဿ။

၁၁၈. သော

ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍသော, ပုထု ပကာရော ပုထုသော။

၁၁၉. အဘူ

နနု စ အဘဝနန္နာမ သဗ္ဗထာ အနုပ္ပတ္တိယာ ဝါ အဝတ္ထန္တရေန ဝါ, တထာ သတျဘူတသဒ္ဒေါ-နုပ္ပန္နမတ္တဝစနောပီတိ ကထမဘူတသဒ္ဒေါ-ဝတ္ထန္တရေ နာဘူတေ ဝုတ္တောစ္စာဟ- ‘အဘူတဿိ’စ္စာဒိ။ ကထမဝတ္ထာဝ တသဒ္ဒေန ပရာမသီယတီတိ စေ အဘူတသဒ္ဒေါ ယဒျနုပ္ပန္နဝါစီ သိယာ, တဒါ တသဒ္ဒပ္ပ ယောဂေါယေဝ န သိယာ။ တသဒ္ဒေနာဘူတဿေဝ ဂဟဏတော, အဘူတဘာဝေစ္စာဒိနာ သုတ္တိတံ သိယာ, တေန တသဒ္ဒပ္ပယောဂသာမတ္ထိယာ အဝတ္ထာဝ တသဒ္ဒေန ပရာမသီယတိ, တပ္ပရာမဋ္ဌဉ္စာဝတ္ထန္တရမဘူတ သဒ္ဒေါ အပေက္ခတေ, တေနာဟ- ‘တဗ္ဘာဝေတိဝစနာ’ဣစ္စာဒိ။ ဘဝနံ ဘာဝေါ တာယ အဝတ္ထန္တရေ ဘာဝေါ တဗ္ဘာဝေါ တသ္မိံ။ တေနာဟ ‘အဘူတဿေ’စ္စာဒိ။ ဘာဝေတိ ဝိသယသတ္တမီ, သံသတ္တမီ ဝါတိ အာဟ- ‘ဝိသယေ ဂမ္မမာနေ ဝါ’တိ။ ကုဏ္ဍလတ္တေနာတိ ကုဏ္ဍလသဘာဝေန။

၁၂၀. ဒိဿ

ဒိဿန္တီတိ ဝုတ္တေ ပယောဂေ ဒိဿန္တီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘ဒိသိ’စ္စာဒိ, ဣဒံ သုတ္တံ ဝိဇ္ဈင်္ဂ ပရိဘာသာ ဘဝတီတိ သေသော။ “ဏောဝါ-ပစ္စေ”တိအာဒိနာ (၄-၁) သုတ္တေန ဝုတ္တေသွနေကဝိဓေသု အတ္ထေသု ပရိ သမန္တတော ဘာသတီတိ ပရိဘာသာ, ဝိဓိနော ပစ္စယဿ အင်္ဂဘူတာ ပရိဘာသာ ဝိဇ္ဈင်္ဂပရိဘာသာ။ ဝိဓိယေဝါတိ သုတ္တမိဒန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝက္ခမာနသုတ္တဒွယန္တိ “အညသ္မိံ သကတ္ထေ”တိ သုတ္တဒွယံ။

၁၂၅. သံယော

အန္တရသဒ္ဒေါ-နေကတ္ထောပီဟာန္တရာဠဝါစီ မဇ္ဈဝါစီ ဂယှတိ, န ဝိဇ္ဇတေန္တရမေသန္တိ အန္တရာဠမတ္တပဋိသေဓေပယောဇနံ နတ္ထီတိ ကတွာန္တရာ ဠဋ္ဌဿာဘာဝါန္တရာဠံ နတ္ထီတျုပစရီယတိ, ဧဝဉှိ လောကေ ပယုဇ္ဇတေ ‘အနန္တရာ ဣမေ ဂါမာ အနန္တရာ ဣမေ ပါသာဒါ’တိ အန္တရာဠဂတဿ ညဿ ဂါမဿညဿ ပါသာဒဿ ဝါဘာဝါ တထာ ဗျပဒိသီယတေ, တထေဝမိဟာပျန္တရာဠဂတဿညဿ ဗျဉ္ဇနဿာဘာဝါ အနန္တရာ ဣတျုစ္စန္တေ, အထဝါန္တရသဒ္ဒေါ ဗျဝဓာနဝါစီ ဗျဝဓာနာဘာဝတော-နန္တရာ ဣတိ ဝုစ္စန္တေ။ အန္တရံ ကရောတီတိ ဝါ ခါဒိဣပ္ပစ္စယံ [ဏိပ္ပစ္စယံ (ပေါတ္ထကေ)] ဝိဓာယ အန္တရာယတိ ဗျဝဓာနံ ကရောတီတိ ကတ္တရိ အပ္ပစ္စယံ ဝိဓာယ အန္တရော ဗျဝဓာယကော နတ္ထေတေသန္တိ အနန္တရာ။ ယထာ ‘ရုက္ခာ ဝနန္တေ’တ္ထ ရုက္ခာ သမုဒိတာဝေကဝနဗျပဒေသံ လဘန္တေ, တထာတြာပိ ဗျဉ္ဇနာ သမုဒိတာဝေတေ သံယောဂဗျပဒေသဂေါစရတ္တံ ပဋိပဇ္ဇန္တေ။

သံယောဂေါတိ ဟိ သမုဒါယပ္ပဓာနော နိဒ္ဒေသော ဗျဉ္ဇနာတျဝယဝပ္ပဓာနော, တသ္မာ ဗျဉ္ဇနာတိ ဗဟုဝစနေန သံယောဂေါတိ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော ဃဋတေ, နနု စ ဝဏ္ဏာနမုစ္စာရိတပ္ပဓံသိတ္တာ ယောဂပဇ္ဇမဋ္ဌိတမာနာနံ န သမ္ဘဝတိ သမုဒါယတ္တန္တိ သမုဒါယတ္တမယုတ္တန္တိ နာယုတ္တံ, တထာဟိ ဥတ္တရုတ္တရဂ္ဂါဟိနိ ဗုဒ္ဓိ ပုဗ္ဗပရီဘူတေ ဗျဉ္ဇနာဝယဝေ သမုဒါယရူပေန သင်္ကပ္ပေန္တီ သမုဒါယဝေါဟာရမ္ပဝတ္တယီတိ။

ဏာနုဗန္ဓေတိ ဒိတိသဒ္ဒဿ သံယောဂါဝိသယတ္တာ ဒေစ္စောတိ ‘သရာနမာဒိဿာ’တိ ဝိသယော, ဥဠုမ္ပသဒ္ဒဿ သံယောဂဝိသယတ္တာ ဩဠုမ္ပိကောတိ ဧတဿ ဝိသယောတိ တတ္ထ ရာဃဝေါ ဝေနတေယျော မေနိကော ဒေစ္စော ဒေါသဂ္ဂါန္တိ ရူပါနိ။ ဣဓ တု ဩဠုမ္ပိကော ကောဏ္ဍညောတိ ယုဇ္ဇန္တိ။ တေနေဝ စ တတ္ထ ပဉ္စိကာ ဧတ္ထ, ဧတ္ထ စ ပဉ္စိကာ တတ္ထ ဥပနေတဗ္ဗာတိ။

၁၂၇. ကောသ

ကောသဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ တဿ ဇတ္တဉ္စ နိပါတနာ, အဇ္ဇဝန္တိ ဧတ္ထှ “ဥဝဏ္ဏဿာ ဝဝ သရေ”တိ (၄-၁၂၉)။

၁၃၅. ဇောဝု

ယကာရဿ ဒွိတ္တေ ဇေယျော။

၁၃၇. ကဏ

အတိသယေန အပ္ပော, အတိသယေန ယုဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၁၃၉. ဍေသ

သတိဿာတိ ဝုတ္တေ သတိသဒ္ဒေါ ဝိညာယတိ သတျန္တေပိ ဝိသေသနတ္တေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတေသတျန္တော ကထံ ဝိညာယတိစ္စာသင်္ကိယ “သင်္ချာယ သစ္စုတီသာသေ”စ္စာဒိနာ (၄-၅၀) သတျန္တာဒီဟိ ဍော ဝိဟိတော, တသ္မိဉ္စ ဍေတိနိမိတ္တေနောပါဒိန္နေ တဒုပါဒါနသာမတ္ထိယာသတျန္တောဝ ဝိညာယတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဍေတိ နိမိတ္တောပါဒါနာ’တိအာဒိ။

၁၄၂. အဓာ

ဓာတုတော အညော သဒ္ဒေါ အဓာတု တဿ။ ပဉ္စိကာယမ္ပန ပကတိပိ သဒ္ဒေါယေဝါတိ ဓာတုတောဣစ္စာဒိနာ အဓာတုသဒ္ဒဿ အတ္ထမတ္တံ ဝုတ္တံ။

တဿာတိ အဓာတုပ္ပကတိယာ, အဓာတုသဒ္ဒဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနစာတိ ကကာရေန စ, တသ္မာတိ တေန ကာရဏေန။ ပုဗ္ဗဂ္ဂဟဏမန္တရေနာတိပါဏိနိနာ ဣကာရာဒေသဝိဓာယကေ ဣမသ္မိံယေဝ သုတ္တေကကာရတော ပုဗ္ဗဿ ဣကာရာဒေသဝိဓာနတ္ထံ ပုဗ္ဗဂ္ဂဟဏံ ကတံ, တံ ပုဗ္ဗဿာတိဝစနံ ဝိနာတိ အတ္ထော။ သစေတိအာဒိနာ ကထယတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ (၁-၃၃) ရဿော ဝုတ္တော, အဿာတိ ဇာတိနိဒ္ဒေသေ တု အာကာရဿစိကာရော ဘဝတျေဝ, သိယာ ဧတန္တိ ဗဟုပရိဗ္ဗာဇကာတိ ဧတံ ရူပံ ဟောတိ။ သျာဒျတြ ဗျဝဟိတော။ ကကာရတော ပုဗ္ဗေ သျာဒိ, န သျာဒိ ကကာရာ ပရောတိ။

နနု စ အသျာဒိတောတိ ဧတ္ထ ပသဇ္ဇပ္ပဋိသေဓော နဉ ကသ္မာ ဂဟိတော, န ပရိယုဒေါသောတိ အာသင်္ကိယ ပရိယုဒါသေသ္မိံ ဂဟိတေ သတိ ဒေါသံ ဝတ္တုမာရဘတေ ‘ပရိယုဒါသေ’ဣစ္စာဒိနာ။ သျာဒိတောတိ သျာဒျန္တတော ပရိဗ္ဗာဇကသဒ္ဒတော။ ပရိဗ္ဗာဇကသဒ္ဒေါဟိ သျာဒျန္တော ဝါကျေ သျာဒျန္တတ္တာ, တေနေဝ ဝက္ခတိ- ‘ပရိဗ္ဗာဇကသဒ္ဒတော ဧတ္ထ သျာဒျုပ္ပတ္တီ’တိ။ အသျာဒိသ္မာ ပရောတိ ကတွာ ဗဟုပရိဗ္ဗာဇကသဒ္ဒတော န သျာဒျုပ္ပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။

တတောစာတိ ဗဟုပရိဗ္ဗာဇကသဒ္ဒတော စ။ ပသဇ္ဇပ္ပဋိသေဓေန နဉသဒ္ဒေန အညပဒတ္ထသမာသေပိ သိယာဝ ဒေါသောတိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘အဝိဇ္ဇမာနောသျာဒိ’စ္စာဒိ။

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာဋီကာယံ သာရတ္ထဝိလာသိနိယံ

စတုတ္ထကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စမကဏ္ဍ

၁. တိဇ

ခမာဝီမံသာသူတိ ပကတိဝိသေသနမေဝ ကထမိစ္ဆိတန္တိ အာဟ- ‘သမ္ဗန္ဓဿိ’စ္စာဒိ, ပဒါနမညမညသမ္ဗန္ဓဿ ပုရိသာဓီနတ္တာတိ အတ္ထော, ပကတိ ဝိသေသနန္တိ တိဇမာဟ သဒ္ဒါနံ ဝိသေသနံ, ကိမ္ပန ပကတိဝိသေသနေ ဖလ မိစ္စာဟ- ‘ပကတိဝိသေသနောပါဒါန’မိစ္စာဒိ။ ယဇ္ဇတြ ‘ခမာဝီမံသာသူ’တိ ပကတိဝိသေသနံ, ကသ္မိံ အတ္ထေ စရတိ ခသာ ဝိဓီယန္တိစ္စာဟ- ‘အတ္ထန္တရဿာ နိဒ္ဒေသာ’ဣစ္စာဒိ။ အတ္ထန္တရဿာတိ နိသာနာဒိအတ္ထန္တရဿ။ “သုတာနုမိတေသု သုတသမ္ဗန္ဓောဝ ဗလဝါ”တိ ပရိဘာသမုပလက္ခေတိ ‘သုတာနုမိတာန’မိစ္စာဒိနာ။ တေနေဝါတိ ကိရိယာရူပါသု ခမာဝီမံသု ခသာနံ ဝီဓာနေနေဝ, သကတ္ထေ ဝိဓာနေနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တိတိက္ခကိရိယတ္တာတိ ဣမိနာ ပရေသံ ဝိယ ခါဒျန္တာနံ ဓာတုသညာဝိဓာန မနတ္ထကန္တိ ဒဿေတိ။

တိတိက္ခာ ခမာ, တိတိက္ခတိ ခမတိ, ဝီမံသာ ဥပပရိက္ခာ, ဝီမံသတိ ဥပပရိက္ခတီတိ အတ္ထော။ သုတ္တေ တိဇဣတိ နိဒ္ဒေသာ ဘူဝါဒိကဿ ဂဟဏံ။ နိစ္စဏျန္တဿ စုရာဒိကဿ ဟိ တာဒိသေ ပယောဇနေ သတိ ဗဟုလံ ဝိဓီယမာနေပိ နိစ္စတ္တမတ္တနော နာတိဝတ္တတိ။ အထဝါ စုရာဒိမာနေနာဗျဘိစာရိနာ သာဟစရိယာ တိဇောပိ စုရာဒိကောဝ, တံ ယထာ ‘ဂါဝဿ ဒုတိယေနာတ္ထော’တိ။ ဝုတ္တေဂေါယေဝေါပါဒီယတေ, နာဿော, န ဂဒြဘော။ ကဒါစိ ပန အဿာဒိနောပိ ဒုတိယဿ ဂဟဏံ သိယာ အတ္ထပ္ပကရဏာ ဒိပ္ပဘာဝတော။

နနု စ ဝီမံသာယံ သပ္ပစ္စယဝိဓာန မနုပပန္နမိတရေတရနိဿယဒေါသ ဒုဋ္ဌတ္တာ, တထာဟိ သိဒ္ဓေ ဝီမံသာသဒ္ဒေ သပ္ပစ္စယော ဥပ္ပဇ္ဇတေ, သတိ စ တသ္မိံ ဝီမံသာတိ ရူပံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဣတရေတရနိဿယော, ဣတရေတရ နိဿယာနိ စ ကာရိယာနီ နောပကပ္ပန္တီတိ တေနာဟ- ‘အနုဝါဒရူပါန’မိစ္စာဒိ။ အနာဒိကာလသံသိဒ္ဓသဒ္ဒါနုဝါတော နတ္ထိ ဣတရေတရနိဿယော ဒေါသောတိ ဘာဝေါ။ ပယောဇကဗျာပါရဏိပ္ပစ္စယာဘာဝေ တေဇတေတိ ရူပံ။

၂. ကိတာ

ပုဗ္ဗေဝိယ ပကတိဝိသေသနာဒီတျနေန “သမ္ဗန္ဓဿ ပုရိသာယတ္တတ္တာ ‘တိကိစ္ဆာသံသယေသူ’တိ ပကတိဝိသေသနန္တိ အာဟ- ‘တိကိစ္ဆာယ’မိစ္စာဒိ’တျာဒိကံ သဗ္ဗံ ယထာယောဂမေတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တျတိဒိသတိ။ ဝိဿတ္ထောတိ ဝိသဒ္ဒဿ အတ္ထော။ အထ ကိမိတ္ထံ ဆပ္ပစ္စယန္တဿေဝ ဒွိဓောဒါဟရဏန္တျာသင်္ကိယာဟ- ‘အတ္ထဘေဒါ ဒွိဓောဒါဟရဏ’န္တိ။ နိကေတော နိဝါသော, သင်္ကေတော လက္ခဏံ။

၃. နိန္ဒာ

နိန္ဒ=ဂရဟာယံ တတော “ဣတ္ထိယမဏတ္တိကယကျာ စေ”တိ (၅-၄၉) အပ္ပစ္စယေ တတော “ဣတ္ထိယမတွာ”တိ (၃-၂၆) အာပ္ပစ္စယေ ရူပံ။ ဗန္ဓတီတိ ဗဓကော။

၄. တုံသ္မာ

တုံသ္မာတီဟ ပစ္စယဂ္ဂဟဏမာစိက္ခတိ ‘တုံတာယေ’စ္စာဒိနာ။ တတော စေတိ ယတော တုံသ္မာတိ ပစ္စယဿေဝ ဂဟဏံ ယတော စ ဝိသေသန နိဒ္ဒေသော, တတောတိ အတ္ထော။ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ တဒါဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိညာယတေ။ “ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ ယသ္မာ သော ဝိဟိတော တဒါဒိနော ဂဟဏ”န္တိ ဉာယတော။ ဝိသေသနတ္တေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ တဒန္တဂ္ဂဟဏံ။ “ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿာ”တိ (၁-၁၃) ဝစနာဘိ မနသိ နိဓာယာဟ- ‘ယတော ကိရိယတ္ထာ’ဣစ္စာဒိ။ သော ကိရိယတ္ထော အာဒိ ယဿ သမုဒါယဿ သော တဒါဒိ သော ပစ္စယောန္တေ တဿ (သော တဒန္တော)။ တဒါဒိတဒန္တသမုဒါယဝိသေသဿ ဂဟဏံ, (နတု) တဒန္တမတ္တဿေ တျတ္ထော။ နနု စ တုံသ္မာဣတိ ဝိသေသနတ္တေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ ဘဝတု “ဝိဓိဗ္ဗိသေသနန္တဿေ”တိ တဒန္တဂ္ဂဟဏံ ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ တု ကထံ တဒါဒိနော ဂဟဏံ ဝစနာဘာဝတောစ္စာဟ- ‘တဒဝိနာဘာဝိတ္တာ’တိ။ ယတော ဝိဟိတော တေန ဝိနာ န ဘဝတိ သီလေနေတိ တဒဝိနာဘာဝီ တဿ ဘာဝေါ တသ္မာ။ ဣမာယ ယုတ္တိယာ ဝိညာယတေ-တ္ထော, ယမာချာယတေ ‘ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ ယသ္မာ သော ဝိဟိတော တဒါဒိနော ဂဟဏ’န္တိ။ ဘဝတွေဝံ တဒါဒိနော တဒန္တဿ စ ဂဟဏံ, တတော ကိပ္ဖလံတျာဟ- ‘တေနေ’စ္စာဒိ။

သပါဒိတောတိ ပါဒိသဟိတတော။ ခ ဆ သုပ္ပတ္တာဘာဝါတိ ခ ဆ သာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘာဝါ။ ဝုတ္တပ္ပကာရဿေဝ တုံပ္ပစ္စယန္တဿ ပကတိဘာဝေန ဂဟဏာ သပါဒိတော ခ ဆ သာနမနုပ္ပတ္တီတိ အဓိပ္ပာယော။ ဝိပုဗ္ဗာ ‘ဇိ-ဇယေ’ဣစ္စသ္မာ တုံပစ္စယန္တာ ‘ဝိဇေတုမိစ္ဆတီ’တိ အတ္ထေ “တုံသ္မာ”ဣစ္စာဒိနာ(သော), တုံဿစ လောပေါ, နေမိတ္တိကေ ဧကာရေ နိဝတ္တေ ‘ဇိသ ဇိသ ဣတိ ဒွိတ္တေ အနာဒိဗျဉ္ဇနလောပေါ “ဇိဟရာနံ ဂီ”တိ (၅-၁၀၂) ဂီ။ ဇိဂီသပ္ပကတိတော “ဘူတေ ဤဦံ”ဣစ္စာဒိနာ (၆-၄) ဤ။ တသ္မိံ အဉ။ “အာ ဤ ဦ မှာ ဿာ ဿမှာနံ ဝါ”တိ (၆-၃၃) ဤဿ ရဿေ ဗျဇိဂီသိ။ ယဒိ တု သပါဒိတော သဿ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, တဒါ ဗျဇိဂီသီတိ ဧတ္ထ ဒွိဗ္ဗစနံ ကရီယမာနံ သပ္ပစ္စယန္တဿ ပဌမဿေကဿရဿ ဒွိဗ္ဗစနံ ဘဝတီတိ “ခ ဆ သာန”မိစ္စာဒိနာ (၅-၆၉) ဝိဇိယ ဣတိ သမုဒါယေ အာဒိဘူတဿ ဝိသဒ္ဒဿ သိယာ ဤမှိ စ ဝိဟိတေ သပါဒိနော ပကတိဘာဝေါတိ ဝိသဒ္ဒ ပုဗ္ဗေ အဉာဂမော သိယာ, တတော စ အဝိဝိဇိသီတိ အနိဋ္ဌမ္ပသဇ္ဇေယျ။

တုံသ္မာ ဣစ္ဆာယန္တိ စ ပကတိပ္ပစ္စယတ္ထာနမုပဒိဋ္ဌတ္တာ တေန သဘာဝ လိင်္ဂေန ခ ဆ သပ္ပစ္စယာ တဒန္တော စ အနုမိတော န ပန တုံ, တုမိဟ သုတောတိ အာဟ- ‘န တဒန္တော, နာပိ ဆ ဆသာ’တိ။ ဇိဃစ္ဆာဣစ္စတြ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ဃဿ “စတုတ္ထ ဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ”တိ (၅-၇၈) ဂေါ။ တဿ “ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ”တိ (၅-၇၉) ဇော။ ပါဏိနိနာပီဟ သပ္ပစ္စယ ဝိဓာယကေ သုတ္တေ ဝါကျမ္ပိ ယထာ သိယာတိ ဝါဝစနံ ကတံ, တဒယုတ္တန္တိ နိရာကတ္တုမာဟ- ‘ဝါကျမ္ပိ’စ္စာဒိ။ ပကတျာဒိတျတြ အာဒိ သဒ္ဒေန အတ္ထဝိသေသော ဂဟေတဗ္ဗော, ပကတိ ဝိသေသော တုမန္တော, ဣစ္ဆတ္ထော-တ္ထဝိသေသော။ ဣဒံ လက္ခဏန္တိ “တုံသ္မာ လောပေါ စိစ္ဆာယံ တေ”ဣတိ ဣဒံ လက္ခဏံ။ နိယောဂတောတိ နိယမေန။ အာသင်္ကာယမုပသင်္ချာန”န္တိ (၃-၁-၇) ဝါကျကာရေန ဝုတ္တံ နိရာကတ္တုမာဟ- ‘အာသင်္ကာယ’မိစ္စာဒိ။

အစေတနတ္တာ ကူလဿ ဣစ္ဆာယာသမ္ဘဝေါတိ ‘ကူလပ္ပတိတုမိစ္ဆတီ’တိ ဝါကျမေဝေစ္ဆာပကာသနမသိဒ္ဓံ, တေနာသိဒ္ဓေန ဝါကျေနာသိဒ္ဓါနံ ခ ဆ သာနံ သာဓနံ အသိဒ္ဓေနာသိဒ္ဓသာဓနံ။ ဣစ္ဆာဝစနိစ္ဆာတိ ဣစ္ဆာယ ဝတ္တုမိစ္ဆာ။ ဣစ္ဆာယပဝတ္တိတော ဥပလဒ္ဓီတိ ဣစ္ဆာယ ဥပလဒ္ဓိ ဥပါလမ္ဗော ပရိဇာနနံ ပဝတ္တိတောတိ အတ္ထော။ စေတနာဝတိစာတိ ဝုတ္တံ တသ္မာ စေတနာဝတိ ပဝတ္တိတော ဥပလဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ တဒပဒေသေ နာစေတနေပိ ဒဿေတုံ ‘ယောပေသာ’တိအာဒိမာဟ။ ဒေဝဒတ္တေ ရဇ္ဇု ခီလာဒိပါဏိနာ ဥယျောဂေါ, ကူလေ မတ္တိကာဝိကီရဏာဒိ။ ရဇ္ဇု ဂုဏော။ ခီလော [ကီလ (ပဉ္စိကာ)] သံကွာဒိ။

ပုလော တိဏာဒီနံ သံဃာတော။ သာ သုနခေါ မိမရိသတီတိ မရ=ပါဏစာဂေ’ဣစ္ဆာယံ တုမန္တာ သော။ “ဉိ ဗျဉ္ဇနဿေ”တိ (၅-၁၇၀) ဉိ။ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗတော-ညဿ လောပေါ “ခ ဆ သေသွီ”တိ (၅-၇၆) ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿာဿ ဣမိမရိသတိ။ တထာ ပိပတိသတီတိ ‘ပတပထ=ဂမေန’ ဣစ္စဿ။ သာ မိမရိသတီတိ သတိပိ သစေတနတ္တေ ဝိသတ္တဇီဝိတဿ သုနခဿ မရဏိစ္ဆာ သမ္ဘဝတီတိ ပဋိပါဒိတံ။ “ဣစ္ဆာသန္တာ ပဋိသေဓော ဝတ္တဗ္ဗော”တိ (၃-၁-၇) ပါဏိနီယဝါတ္တိကကာရေန ဝုတ္တံ, တန္နိရာကတ္တုမာဟ- ‘ဗုဘုက္ခိတု’မိစ္စာဒိ။ ဇာတိပဒတ္ထနိဿယေန နိဝုတ္တိမ္ပဋိပါဒယမာဟ- ‘ဇာတိပဒတ္ထေ’စ္စာဒိ။ ဣတရော ဣစ္ဆတ္ထော။

၅. ဤယော

ကရီယတိ သမ္ဗန္ဓီယတီတိ ကမ္မံ။ တဉ္စ နာမ ဇာတိ ဂုဏကိရိယာဒဗ္ဗ သမ္ဗန္ဓတော ပဉ္စဓာ ဘဝတိ။ တတ္ထ နာမကမ္မံ’ ဍိတ္ထော ဍဝိတ္ထောတိ နာမေန ပိဏ္ဍဿ သမ္ဗန္ဓာ။ ဇာတိကမ္မံ ဂေါအဿောတိ ဂေါတ္တာဒိဇာတိယာ ပိဏ္ဍဿ သမ္ဗန္ဓာ။ ဂုဏကမ္မံ သုက္ကောနီလောတိ သုက္ကာဒိနာ ဂုဏေန ဒဗ္ဗဿ သမ္ဗန္ဓာ။ ကိရိယာကမ္မံ ပါစကော ပါယကောတိ ပါစကာဒိကိရိယာယ ဒဗ္ဗဿ သမ္ဗန္ဓာ။ ဒဗ္ဗကမ္မံ ဒဏ္ဍီဝိသာဏီတိ ဒဏ္ဍာဒိနာ ဒဗ္ဗေန ပိဏ္ဍဿ သမ္ဗန္ဓာ။ ဧဝံ ကမ္မဿ ပဉ္စပ္ပကာရသမ္ဘဝေပိစ္ဆာယမတ္ထေ ဤယဿ ဝိဓာနတော ဣစ္ဆာသမ္ဗန္ဓိယေဝ ကမ္မံ ဂယှတီတိ ကိရိယာကမ္မမေဝါတြ ဂယှတေ အမုကမေဝတ္ထမုပဒဿေန္တော အာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။ အယဉ္စ နိပါတ သမုဒါယော ဝိသေသာဘိဓာနနိမိတ္တာသျုပဂမေ ဝတ္တတေ။

တထာပီတိလောကဝုတ္တိရယံဝိသေသာဘိဓာနာရမ္ဘေ။ တံသမ္ဗန္ဓိယေဝါတိ ဣစ္ဆာသမ္ဗန္ဓိဧဝ။ အတ္တနောပုတ္တမိစ္ဆတီတျာဒိဝစနိစ္ဆာယမတ္တသမ္ဗန္ဓိနိပုတ္တာဒေါ အတ္တနောတျနုဝတ္တိယသုတ္တန္တရေနပစ္စယောဝိဓီယတေပါဏိနိနာ, ဧတ္ထ တွ(တ္တ)ဂ္ဂဟဏမန္တရေနာတ္တ သမ္ဗန္ဓိနျေဝ ပုတ္တာဒေါ ကထံ ဝိညာယတေ ဝိသေသဝစနာဘာဝေ ဟိ ပရသမ္ဗန္ဓိနျပိ ပပ္ပောတီတီမံစောဒျမုဗ္ဘာဝယ မာဟ- ‘အတ္တသမ္ဗန္ဓိနိ’စ္စာဒိ။ ဤယဿ ပရသမ္ဗန္ဓိနျပိ ပသင်္ဂေါတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကုတောစာဟ-ဤယဿာဣတိဓာနာ’တိ။ အတ္ထဂ္ဂဟဏဿာဝစနေ ဤယဿာနဘိဓာနာတိ ဘာဝေါ။

အပ္ပတ္တိယာတိ ကရဏေ ဟေတုမှိ ဝါ တတိယာ။ ဧတ္ထာတိ အတ္တနော ပုတ္တမိစ္ဆတီတေတ္ထာပိ။ န ဣဋ္ဌောတိ ဤယပ္ပစ္စယော နာဘိမတော။ နေဝေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝဒတော-ဓိပ္ပာယာမာဟ ‘သာပေက္ခတ္တ ယေဝေတိ ဘာဝေါ’တိ။ ယဒိ အတ္တနော ပုတ္တမိစ္ဆတီတိ ဝတ္တုမိစ္ဆာယံ သာပေက္ခေတ္တေပိ သိယာ, တဒါယမနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ယဒိစေတ္ထ’ဣစ္စာဒိ။

အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂဿ သရူပမာဟ- ‘အတ္တနော ပုတ္တီယတီတိ သိယာ’တိ။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ဤယေနေဝ အတ္တတ္ထဿာဘိဟိတတ္တာ အတ္တသဒ္ဒဿာပ္ပယောဂေါတိ စေတမ္ပိ န သင်္ဂတန္တိ ပဋိပါဒယမာဟ ‘န စ သက္ကာ’တိအာဒိ။ ကသ္မာဒေဝံ ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ အာဟ- ‘ပကတိ’စ္စာဒိ။ အပူပါဒိကာယ ပကတိယာ သမာနတ္ထဿေဝ ဝိသေသနဿ ဝုတ္တိပဒေ အန္တောဘာဝ ဒဿနာတိ အတ္ထော။ ကွပနေဝံ ဒိဋ္ဌန္တျာဟ- ‘တံယထေ’စ္စာဒိ။ “တမဿ သိပ္ပံ သီလံ ပဏျံ ပဟရဏံ ပယောဇနံ”တိ (၄-၂၇) ဏိကေ အာပူပိကော။ နတု ဘိန္နတ္ထဿာတိ ဗျတိရေကံ ဒဿေတွာ တံ ဒိဋ္ဌန္တေန သာဓေတုမာဟ- ‘ဒေဝဒတ္တဿိ’စ္စာဒိ။ ကာရဏမာဟ- ‘သာမျန္တရေ’စ္စာဒိ။

ဒေဝဒတ္တဿ ဓုရုနော ကုလန္တိ သာမျန္တရဗျဝစ္ဆေဒါယ ဒေဝဒတ္တသဒ္ဒဿော ပါဒါနတော ဂုရုကုလန္တိ ဝုတ္တိပဒေန ဒေဝဒတ္တတ္ထဿာန္တော ဘာဝေါတိ အတ္ထော။ တမေတ္ထောပိ သမာနန္တူပဒဿေန္တော အာဟ- ‘တထေဟာပိ’စ္စာဒိ။ အထာတ္တနော ပုတ္တမိစ္ဆတီတျေတသ္မိံ ဝါကျေ ပဒဿာနွာချာနတော အတ္တသဒ္ဒဿာပ္ဖယောဂေါ ကိန္န သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘နစာပိ’စ္စာဒိ။

ပဒဿာတိ ပုတ္တီယာဒိနော ပဒဿ။ နစာပိ အပ္ပယောဂေါတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကာရဏမာဟ- ‘ဤယန္တဿာ’တိအာဒိ။ ဤယန္တော ပုတ္တီယာဒိ, နိယောဂတော န ပပ္ပောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တဗ္ဗာစီသဒ္ဒပ္ပယောဂန္တိ အညဝါစီသဒ္ဒယောဂံ။ သုတဂ္ဂဟဏန္တိ အသုတတ္တာတိ ဝုတ္တသုတဂ္ဂဟဏံ။ အတ္ထပ္ပကရဏာဒျုပလက္ခဏန္တျနေန အတ္ထတော ပကရဏာဒိတောပိ ပုတ္တဿတ္တ နိယတာ ဂမျတေ, သုတသဒ္ဒဿ တု ဂဟဏမုပလက္ခဏတ္ထန္တိ ဝဒတိ။

နနု စ သုတ္တေ ကမ္မာတိ ဝုတ္တတ္တာ ကမ္မသမုဒါယတောပီယော သိယာ တျာသင်္ကိယေဝ (မဘာ)ဝံ သာဓယမာဟ- ‘ကမ္မာ’တိအာဒိ။ ဝတ္တုံ ဣဋ္ဌာ ဧကသချာ ယဿ ကမ္မသာမညဿ တံ တထာဝုတ္တံ။ ဝတ္တုမိဋ္ဌေက သင်္ချဿ ဂဟဏမာဟ- ‘ကမ္မသမုဒါယတော’တိ။ ကိမ္ပနာဝယဝတော န သိယာ’ မဟန္တမ္ပုတ္တမိစ္ဆတီ’စ္စတြ ပုတ္တမိစ္စတောစ္စာသင်္ကိယာဟ ‘အဝယဝတောပိ သာပေက္ခတ္တာယေဝါ’တိ။ န ဘတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝဉ္စရဟိ ဣဒမ္ပိ န သိဇ္ဈတီတိ စောဒေန္တော အာဟ ‘စရဟိ’စ္စာဒိ။ မဟာ စာယံ ပုတ္တောစေတိ မဟာပုတ္တမိစ္ဆတီတိ ယဒေဝံ ကရီယတိ တဒါယမ္ပယောဂေါတိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘ဘဝိတဗ္ဗမေဝေ’စ္စာဒိ။

၆. ဥပမာ

ဥပမီယတေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတိ သာဓီယတီတျတ္ထော။ ကီဒိသန္တမုပမာနမိစ္စာဟ- ‘ပသိဒ္ဓသာဓမျာ’ဣစ္စာဒိ။ ပသိဒ္ဓါ ဂဝါဒိ, တဿ သာဓမျာ သမာန ရူပတာယ ယမ္ပသိဒ္ဓဿ ဂဝယာဒိနော သာဓိယဿ သာဓနံ တမုပမာနန္တျတ္ထော။ သမာနော ဓမ္မော-ဿေတိ သဓမ္မော, ဂဝါဒိယေဝ။ တဿ ဘာဝေါ သာဓမျံ။ သာဓျတေ ဥပမီယတေ-နေနေတိ သာဓနမုပမာနံ ဂဝါဒိ။ သာဓုတေ ဥပမီယတေတိ သာဓိယော, ဂဝယာဒိ။ တဿ သာဓနံ သာဓိယသာဓနံ။

ပုတ္တမိဝါစရတီတိ ဧတ္ထ ‘အာဝသထမာဝသတိ’စ္စာဒေါ ဝိယ အာဓာရတ္ထဿ ဝိညာယမာနတ္တာ ပုတ္တေ ဝိယ မာဏဝကေ မဓုရန္နပါနဒါနာဒိကမာစရဏံ ကရောတိစ္စေဝမတ္ထသမ္ဘဝေန ဒွိန္နမ္ပိ ဥပမာနောပမေယျဘာဝေါတျဝဂမယိတုမာဟ- ‘ပုတ္တေ’ဣစ္စာဒိ။ ပသိဒ္ဓေန သာဓနဘာဝေနုပမာနဘူတေ ပုတ္တေ အာစရဏမ္ပိ ပသိဒ္ဓန္တိ အာဟ- ‘တမ္ပသိဒ္ဓ’န္တိ။ တဒါစရဏေန တေန အာစရဏေန ပုတ္တမာဏဝကဝိသယမာစရဏံ ဝါ ပုတ္တမာဏဝက သဒ္ဒေနုပစာရတော ဂဟေတွာ ဝိသယီဝသေန ဝိသယဘာဝဝေါဟာရောတိပိ ယုဇ္ဇတိ။ ဝါကျတ္ထော ပနေတသ္မိံ ပက္ခေ ‘ပုတ္တမိဝ ပုတ္တဝိသယ မာဏဝကမိဝ အာစရတိ မာဏဝကဝိသယမာစရဏံ ကရောတီ’တိ, ဝုတ္တိယန္တု ယထာဝုတ္တမတ္ထဒွယံ ယထာယောဂံ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

နနု စ ယဇ္ဇတြောပမာနောပမေယျဘာဝေါ ဝုတ္တိယံ ဤယေနေဝ ဇောတိတောတိ ဣဝသဒ္ဒေါ နိဝတ္တတေ, တဒေါပမာနောပမေယျဘာဝေါ ပုတ္တ သဒ္ဒေဝ ဝတ္တတေ, တံ ကထမုပမေယျဝစနဿ မာဏဝကသဒ္ဒဿ ဝုတ္တတ္ထဿ ပယောဂေါ ယုတ္တောစ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘ဥပမာနဝစနတော’စ္စာဒိ။

တဗ္ဗိသိဋ္ဌာစရဏေတိ တေနောပမာနေန ဝိသိဋ္ဌေ အာစရဏေ။ ဥပမာနောပမေယျဘာဝဿာနိဝတ္တတ္တာတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပာယော ‘ဥပမာန ဝိသိဋ္ဌာစရဏေ ဥပမာနဝစနတော ဤယဿ ဝိဓာနေ နောပမေယျဝစနမန္တရေနောပမာနဝစနဿ ပဝတ္တီတိ ဥပမာနောပမေယျဘာဝဿာနိဝတ္တီ”တိ။ အညထာတိ ယဒျုပမာနောပမေယျဘာဝဿ ဤယေနေဝ ဇောတိတတ္တာ တဒန္တဿုပမေယျေ ဝုတ္တိ သိယာတျတ္ထော။ ပဗ္ဗတာယတီတိ “ကတ္တုတာယော”တိ (၅-၈) အာယော။ ဥပမေယျဿာနိဝတ္တတ္တာ ဥပမေယျ ကတ္တုသာမညေ တိပ္ပစ္စယော။

၇. အာဓာ

ယထာနန္တရသုတ္တေ ဥပမာနေ ဥပမေယျဿ မာဏဝကဿ ပယောဂေါ ဥပပန္နော, တထာတြာပိ ‘ပါသာဒေ ကုဋိယ’န္တိ စောပမေယျဿပယောဂေါတိ အတိဒိသန္တော အာဟ- ‘ဟေဋ္ဌာဝိယေ’စ္စာဒိ။ ဥပမာနေ ဥပမေယျဿာနန္တောဘာဝါတိ အတ္ထော။ နနု ကိမတ္ထမိဒမုစ္စတေ ယဝတာယော ပါသာဒေ ဣဝါစရတိ သော ပါသာဒမိဝါစရတီတိပိ ဝတ္တုံ သက္ကာတိ နာတ္ထဘေဒေါ-ညတြ ဝစနိစ္ဆာဘေဒါတိ ပုဗ္ဗေနေဝေတ္ထာပိ ဤယော သိဒ္ဓါ, တတော နာတ္ထော-နေန ဝစနေနေ စ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။

၈. ကတ္တု

ဧတ္ထ ကတ္တုတောဣတိ ဝစနာ ကမ္မာတိ နိဝတ္တတေ, အာယဂ္ဂဟဏာ ဤယော။ ကဒါ ပန ကတ္တုဝိသေသော-ဝသီယတိစ္စာဟ-‘ယတ္ထျာဒိသဒ္ဒသမာနာဓိကရဏတ္တေ’တိအာဒိ။ ပဗ္ဗတာယတိ ဟတ္ထိစ္စေဝမာဒိနာ ဟတ္ထျာဒိ သဒ္ဒေန သမာနာဓိကရဏတ္တေ သတီတိ အတ္ထော။

၉. ဈတ္ထေ

ကောယံ စျတ္ထောစ္စာသင်္ကိယ “အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာသဘူယောဂေ ဝိကာရာစီ”တိ (၄-၁၁၉) စီဿ အဘူတတဗ္ဘာဝေ ကရာဒိယောဂေသတိ ဝိဓာနာ ‘အဘူတတဗ္ဘာဝေါ ကရာဒိဝိသိဋ္ဌော’တိ အာဟ။ အဘူတ တဗ္ဘာဝဿ ကရာဒိဝိသိဋ္ဌတ္တာ ကရောတျတ္ထနိဝတ္တိယာဝဿံ ပါဏိနိယာ ဝိယ ဘုဝိဂ္ဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗမညထာ ကရောတျတ္ထေပိ သိယာတျာသင်္ကိယ နိဝတ္တိဟေတုမာဟ- ‘တေနေဝါ’တိအာဒိ။ ယေနေဝ ကရောတျာဒိဝိသိဋ္ဌော အဘူတတဗ္ဘာဝေါစျတ္ထော တေနေဝ ဟေတုနာတိ အတ္ထော။ ဘဝတျတ္ထေ-နေန ကာရဏေန လဒ္ဓေ ကရောတျတ္ထောပျနိဋ္ဌော လဗ္ဘတိစ္စာသင်္ကိယ တန္နိဝတ္တိမ္ပဋိပါဒယမာဟ- ‘ကရောတျတ္ထေ’စ္စာဒိ။ အဓဝလံ ဓဝလံ ကရောတိ ဓဝလီကရောတိစ္စေဝ စီပ္ပစ္စယေ ကတ္တဗ္ဗေ ကမ္မေနေဝ ကရောတိဿာဘိသမ္ဗန္ဓဿ ဒိဋ္ဌတ္တာတိ အတ္ထော။ ကာရဏန္တရမာဟ- ‘ဣဟ စေ’စ္စာဒိ။ ဣတိသဒ္ဒေါ ဟေတုမှိ ယသ္မာ ဣဟ ကတ္တုတောတိ ဝတ္တတေ တတောစေတိ အတ္ထော။

အသတျတ္ထဿ ပန ဘဝတျတ္ထေယေဝါန္တောဘာဝါ န တန္နိဝတ္တိ ပဋိပါဒိတာ။ တပ္ပကရဏေတိ ဓာတုပ္ပစ္စယပ္ပကရဏေ။ ဒွိဗ္ဗစနန္တိ ပဋဣစ္စဿ ဒွိဗ္ဗစနံ တတော “ဒိဿန္တညေပိ ပစ္စယာ”တိ (၄-၁၂၀) ရာပ္ပစ္စယော။ “ရာနုဗန္ဓေန္တသရာဒိဿာ”တိ (၄-၁၃၂) အန္တသရာဒိဿ လောပေါ။ စျန္တာ ပစ္စယာဘာဝတ္ထံ- ‘အစီတော’တိ ပစ္စယဝိဓာနသုတ္တေ ပဋိသေဓော န ကတော, တေနာဟ-‘အစီတောတိ ပဋိသေဓာဘာဝါ’တိ။ စီတိ ဘုသောဣတိ

ပဌမန္တာစီ။ ဏာဒိဝုတ္တိတ္တာ “ဧကတ္ထတာယ”န္တိ (၂-၁၁၉) ဝိဘတ္တိလောပေါ။ ဣဟေစေတိ ‘စျတ္ထေ” ဣတီမသ္မိံယေဝ။ န စ ဝုစ္စတေတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၀. သဒ္ဒါ

နနု စ အသတိ သုတ္တေ ဒုတိယာဂ္ဂဟဏေ ဒုတိယန္တေဟိစ္စာယံ ဝိသေသော ကုတော လဗ္ဘတေ ယေန ‘သဒ္ဒါဒီဟိ ဒုတိယန္တေဟီ’တိ ဝိဝရဏံ ကတန္တိ သစ္စံ, တထာပိ ပစ္စယဝိဓိမှိ ယုတ္တေပိ ပဉ္စမိယာ နိဒ္ဒေသေ ‘သဒ္ဒါဒီနီ’တိ ဒုတိယာယောပါဒါနသာမတ္ထိယာ တထာ ဝိဝရဏံ ကတံ။

သဗ္ဗတ္ထာတိ “တမဓီတေ တံ ဇာနာတိ ကဏိကာစာ”ဒေါ (၄-၁၄) သဗ္ဗတ္ထ။ ကိရိယာဝါတျဝဓာရဏေန ယံ ဗျဝစ္ဆိန္နံ, တမုပဒဿေန္တော အာဟ- ‘န ကာလေ’စ္စာဒိ။ ယဒီပိ အဓီတေစ္စာဒီသု ဝတ္တမာနကာလေန ကတ္တုနာ ဧကဝစနေန စ နိဒ္ဒေသော, တထာပိ တေသမပ္ပဓာနတ္တာ အညသ္မိမ္ပိ ဘူတာဒိကေ ကာလေ ကမ္မာဒေါ သာဓနေ ဗဟုဝစနေန စ ပစ္စယော သိယာ ဧဝေတိ ဘာဝေါ။

နနု စ “ဓာတွတ္ထေနာမသ္မီ”တိ (၅-၁၂) ဣပ္ပစ္စယေ ပတ္တေ-ယမာရဗ္ဘတေ အဿပိ ဓာတွတ္ထေယေဝ ဝိဓာနံ, တတော စ သဒ္ဒါဒီဟိ ဓာတွတ္ထေ ဣပ္ပစ္စယေန န ဘဝိတဗ္ဗံ, ဒိဿတေ စ ဣပ္ပစ္စယပယောဂေါစ္စာသင်္ကိယ ‘နာယမိပ္ပစ္စယဿ ဗာဓကော’တိ ပဋိပါဒေတုမာဟ- ‘ဓူဝံ ကရောတိ’စ္စာဒိ။ နာနာဘိန္နံ ဝါကျံ နာနာဝါကျံ, တဿ ဘာဝေန, တေန ဘိန္နဝါကျဘာဝေနာယဿ ဣပ္ပစ္စယဿ စ သမုစ္စယတောတိ အတ္ထော။ “ဓာတွတ္ထေနာမသ္မီ”တျေကံ ဝါကျံ, “သဒ္ဒါဒီနိ ကရောတျ”ပရံ။ ဧတာနိ ဒွေ ဘိန္နဝါကျာနိ- ‘ဓာတွတ္ထေ နာမသ္မာ ဣပ္ပစ္စယော ဘဝတိ, သဒ္ဒါဒီနိ ကရောတိစ္စသ္မိံ အတ္ထေ အာယော ဘဝတီ’တိ ပစ္စေကမာချာတာပေက္ခာယ ဝါကျပရိသမတ္တိယာ ဘိန္နတာ, အဘိန္နေ ဟိ ကိရိယာပဒေကဝါကျတာ, ဘိန္နေတု နာနာဝါကျတာ, နာနာဝါကျေ စ သတိ သမုစ္စယော။ န ဟိ သာမညဝိသေသဘာဝေန ဝိဓာနမေဝ ဗာဓာဟေတု, ကိဉ္စရဟိ ဧကဝါကျတာပိ, တံ ယထာ-‘ဗြာဟ္မဏာနံ ဒဓိ ဒိယျတံ, တက္ကံ ကောဏ္ဍညာယေ’တိ။ နာနာဝါကျေ တု သမုစ္စယော, တံ ယထာ- ‘ဗြာဟ္မဏာ ဘောဇီယန္တု, မာဎရာယ ဝတ္ထယုဂလံ ဒီယတူ’တိ မာဎရော ဗြာဟ္မဏဘာဝေန ဘောဇီယတေ ဝတ္ထယုဂလဉ္စ လဘတေ,

တေနောဇုကံ ဝုတ္တေန ဝတ္ထယုဂလဒါနေန သာမညဝုတ္တံ ဘောဇနံ န ဗာဓီယတေ, တထေဟာပိ ဥဇုကံ ဝိဟိတေနာယေန သာမညဝိဟိတော ဣပ္ပစ္စယော န ဗာဓီယတေ လက္ခိယာနုရောဓေန သတ္ထကာရဿ ဝါကျ ဘေဒါဘေဒေါတိ နာနဝဋ္ဌိတိဒေါသောတိ မညတေ။ တိမှိ လေ စ သိဒ္ဓန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

ယပ္ပစ္စယော န ဝိဟိတော ပါဏိနီအာဒီဟိ ဝိယာတိ အဓိပ္ပာယော။ ‘ဇလ ဒလ- ဒိတ္တိယံ’။ “မာနော”တိ (၅-၆၅) မာနော, “ကတ္တရိ လော”တိ “ပရောက္ခာယံ စေ”တိ (၅-၇၀) စဂ္ဂဟဏေန ‘ဒလ ဒလ’ဣတိဒွိတ္တံ “လောပေါနာဒိဗျဉ္ဇနဿ” (၅-၇၅) “သရမှာ ဒွေ”တိ (၁-၃၄) ဒဿလဿ စ ဒွိဘာဝေ ဒဒ္ဒလ္လမာနာ။ ဇလမာနာတိ အဋ္ဌကထာဝစနတောတိ ဣမိနာ ကိရိယာသမဘိဟာရေ ယပ္ပစ္စယာဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဣမိနာ စ သက္ကတေ ဝိယ ဘုသာဘိက္ခညေပိ ကိရိယာသမဘိဟာရော ကိရိယာပရိဝတ္တနံ, တဉ္စ ယဒါ ကိရိယမညေန ကတ္တဗ္ဗမညော ကရောတိ, တေန ကတ္တဗ္ဗဉ္စေတရော, တဒါ ဘဝတီတိ ဝိညေယျံ။ “သာမညဝိဟိတာ ဝိဓယော ပယောဂမနုသရန္တီ”တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ‘ဒလ-ဒိတ္တိယ’န္တိ ဣမသ္မာ “မာနော”တိ သာမညေန ဝိဟိတော မာနပ္ပစ္စယော ဘုသတ္ထေ အာဘိက္ခညေ စ ဘဝိဿတိ။ ဒဒ္ဒလ္လ မာနာတိ ဧတ္ထ ဘုသံ ဇလမာနာ, ပုနပ္ပုန ဇလမာနာတိ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၁. နမော

နမော ကရောတိ နမောသဒ္ဒမုစ္စာရေတိ, သဒ္ဒံ ကရောတိ သဒ္ဒမုစ္စာရေတီတိစ္စေဝမတ္ထော (န) ဂဟေတဗ္ဗေ အနိဿယနတော အနဘိဓာနတော ဝါ။

၁၂. ဓာတွာ

အပရိနိပ္ဖန္နောတိ အနိပ္ဖန္နော အသိဒ္ဓါဝတ္ထောတိ အတ္ထော။ ကာရကသာဓိယောတိ ယထာလာဘံ ကာရကေဟိ သာဓိယော။ အသတွဘူတောတိ အဒဗ္ဗဘူတော။ အယန္တု ကိရိယာရူပေါ ပဒတ္ထော ပစတျာဒီနံ ဝိက္လေဒနာဒိပဓာနကိရိယာရူပေါ စ တဒဝယဝရူပါ ပုဗ္ဗပရီဘူတဥဒ္ဓနာရော ပနာဒိကာဒယော တာဒတ္ထိယာ စ ပစတျာဒိဝစနီယာ။ တသ္မာ ယထာ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဓာတွတ္ထေ ဓာတုတော ဝိဓီယမာနော တျာဒိပ္ပစ္စယော တထာဘူတမေဝ ဝဒတီတိ ဘေဒါဘာဝါ အဘေဒသင်္ချာယေကဝစနေနောစ္စတေ, ‘န ဗဟုဝစနေန, တေနေတ္ထ ‘ဌီယတေ ဒေဝဒတ္တေန, ဌီယတေ ဒေဝဒတ္တေဟီ’တိ ဘဝတိ။ န ယတောကုတောစီတိအာဒိနာ ယတော ယတ္ထ န ဒိဿတိ, တတော တတ္ထ န ဟောတီတိ ဒီပေတိ။ ယတော ယတ္ထ ဝိဓိ, သ တဿ သမ္ဗန္ဓီ ဘဝတီတိ နာမေဟိ ဝစနီယတ္ထတော-တ္ထန္တရဘူတော ယောယံ ဓာတွတ္ထော ကမာဒီနမတ္ထဘူတော, သော သကတ္ထောတိ သကတ္ထေယေဝါယမိပ္ပစ္စယော စုရာဒိဏိဝိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တဿစာတိ ဧကာရဿ စ။ အထ အတိဟတ္ထယတိစ္စာဒေါ ပါဒိဝိသိဋ္ဌေ ဧဝ ဓာတွတ္ထေ ဣပ္ပစ္စယဿ ဝိဓာနာ တဒတ္ထဝိဟိတေနေဝ ဣပ္ပစ္စယေန ပါဒိဝိသိဋ္ဌော ဓာတွတ္ထော ဝုတ္တော, တေန ကိမတ္ထော ဣပ္ပစ္စယန္တဿ ပါဒိယောဂေါစ္စာသင်္ကိယ ပယောဇနမာချာတုမာဟ- ‘အတိဟတ္ထယတိ’စ္စာဒိ။ န သာမတ္ထိယန္တိ သမတ္ထတာ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

၁၃. သစ္စာ

အတ္ထမာစိက္ခတိ, ဝေဒမာစိက္ခတီတိ ဝိဂ္ဂဟော။ သုခါပေတိစ္စာဒေါ သုခံ ဝေဒယတိစ္စာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော။ ဝါပါဌာတိ ဝိကပ္ပေန ပါဌတော။

၁၅. စုရာ

အသတိ သုတ္တေ သကတ္ထေတိ ကထံ လဗ္ဘတီတိ အာဟ- ‘အတ္ထာနတိ ဒေသာ’တိ။ အတ္ထာ-နတိဒေသာတိ အတ္ထဝိသေသဿ ကဿစိ သုတ္တေ အနိဒ္ဒေသာတိ အတ္ထော။ အတ္ထဝိသေသဿာ-နတိဒေသမတ္တေန သကတ္ထောယေဝ ဏိနာ ဝါစ္စောတိ ကထံ ဝိညာယတေစ္စာဟ- ‘သကတ္ထဿ စ သုတတ္တာ’တိ။ စုရ=ထေယျေ ဣစ္စာဒီသု ထေယျာဒိကဿ သကတ္ထဿ သုတတ္တာတိ အတ္ထော။ ယောဂဝိဘာဂတောတိ ‘ဏီ’တိယောဂဝိဘာဂတော, ရဇ္ဇံ ကာရေတီတိ ဧတ္ထ သာမျမစ္စာဒိကံ သတ္တင်္ဂံ ရဇ္ဇံ ပဝတ္တေတီတိ ဝါ အတ္ထော, ပယောဇကဗျာပါရေ ဏိ။

၁၆. ပယော

ပယောဇကော စောဒကော ဗျာပါရကောတိ အတ္ထော နနု စ ဝုတ္တိယံ ‘ကတ္တာရံ ပယောဇယတီ’တိ ဝုတ္တံ ကထံ ပယုဇ္ဇမာနဿ ကတ္တုတ္တံတိ အာဟ- ‘ပယုဇ္ဇမာနော’စ္စာဒိ။ နာဝဿံ ကိရိယာပဝတ္တကတ္တေနေဝ ယောဂ္ဂတာမတ္တေနပိ ကတ္တုတ္တံ သိယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘ကိရိယာယ ယောဂ္ဂေါ’တိအာဒိ။ ပါသာဏမ္ဗလေနုဋ္ဌာပေတိ’စ္စာဒီသု ဟိ ယောဂျတာယပိ ကတ္တုတ္တာဝသာယောသိယာ, ကောပနာယံ ပယောဇကဗျပါရောတိ အာဟ- ‘ပေသနေ’စ္စာဒိ။ ဒါသာဒိနော ဟီနဿ ကတ္ထစိ အတ္ထေ နိယောဇနံ ပေသနံ။ ဂုရုအာဒိနော သက္ကာရပုဗ္ဗံ ဗျာပါရဏမဇ္ဈေသနံ။ တံ ပေသနဇ္ဈေသနာဒိကံ လက္ခဏံ သဘာဝေါ ယဿ သော တထာ ဝုတ္တော။

အာဒိသဒ္ဒေန အာနုကူလျဘာဂိနော ဗျာပါရဿ ဂဟဏံ, တထာ စ ‘ဘိက္ခာ ဝါသယတိ ကာရီသော-ဇ္ဈာပေသီ’တိ သိဇ္ဈတိ။ ဘိက္ခာ ဟိ ပစုရဗျဉ္ဇနဝတီ လဗ္ဘမာနာ ဝါသာနုကူလံ တိတ္တိဝိသေသမုပဇနယတိ။ ကာရီသောပိ နိဝါတေ ပဒေသေ သုဋ္ဌု ပဇ္ဇလိတောဇ္ဈယနဝိရောဓိ သီတကတမုပဒ္ဒဝမပနယန္တော-ဇ္ဈယနာနုကူလသာမတ္ထိယမာဒဓာတိ တတော တေသမ္ပိ ယုတ္တမ္ပယောဇကတ္တန္တိ။

ပယောဇကဗျာပါရေတီဒံ ပစ္စယဝိသေသနံ ဝါ သိယာ ပကတိဝိသေသနံ ဝါ။ တတ္ထ ယဒိ ပကတိဝိသေသနံ သိယာ, တဒါ ပယောဇကဗျာပါရေ ဝတ္တမာနာ ဏီဏာပီ ဝိဓီယန္တီတိ (ဂမနံ) ပတိ ယော နိယောဂေါ တဒတ္ထော ဂမိ, န ဂတျတ္ထော, တဿ စာယံ ပယောဇ္ဇောတိ ‘ဂမယတိ မာဏဝကံ ဂါမ’န္တိ ဂတျတ္ထဿ ပယောဇ္ဇေ “ဂတိဗောဓာဟာရေ”စ္စာဒိနာ (၂-၄) ဝိဟိတာ ဒုတိယာ န ပပ္ပောတိ, တတော ပကတျတ္ထဝိသေသနပက္ခော ဒုဋ္ဌောတိ ပစ္စယဝိသေသနပက္ခံ ဒဿေတုမာဟ- ‘ပစ္စယဝိသေသနံ ဝေဒံ န ပကတိဝိသေသန’န္တိ။

ပယောဇကမတ္တဂ္ဂဟဏေတိ မတ္တသဒ္ဒေါ သာမညဝါစီ, ယထာ ‘ကညာ မတ္တံ ဝါရယတီ’တိ။ ကတ္တာရံ ယော ပယုဇ္ဇတိ ယော စ ကရဏာဒီနံ ပယောဇကော တေသံ သာမညေန ဂဟဏေ သတီတိ အတ္ထော။ ဗျာပါရေတွေဝါတိ ပယောဇကဂ္ဂဟဏမန္တရေန ဗျာပါရေဣစ္စေဝ ဝစနံ ကတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ဘာဝေါ, တန္တိ ပယောဇကဂ္ဂဟဏံ, ဝိသိဋ္ဌော ဝိသယော ယဿ ပယောဇကဂ္ဂဟဏဿတံတထာဝုတ္တံ။ ကောပနာယံဝိသိဋ္ဌော ဝိသယောစ္စာဟ- ‘ယော လောကေ’ဣစ္စာဒိ။ ဣတောဝါတိ ဝက္ခမာနဿ ဟေတုနော ပရာမာသော။ တန္တိ စုရာဒီဟိ ဏိဝိဓာနံ။ ဧဝံသဒ္ဒေါ ဝက္ခမာနာပေက္ခော။

တံ ဝိသုံ စုရာဒီဟိ ဏိဝိဓာနမေဝ ဝက္ခမာနပ္ပကာရေန သဖလံ သိယာ နာညထာတိ အတ္ထော။ တမေဝ ပကာရံ ဒဿေတိ‘ယဒိမိနာ’စ္စာဒိ။

၁၇. ကျောတာ

ကတ္တရိ ဝိဟိတေသုပိ မာနန္တတျာဒီသု ပရဘူတေသု ကျော ဘဝတီတိ ဝိညာယေယျာတိ ‘ဘာဝကမ္မေသူ’တိ န ကျဿ ဝိသေသနန္တိ အာဟ- ‘မာနန္တတျာဒီန’မိစ္စာဒိ။

ယဒိ ဟိ ကတ္တရိ ဝိဟိတေသု သိယာ, တထာ သတိ တေသမုဘိန္နံ ပဓာနတ္တေနာဘိဓီယမာနာနမညမညာနပေက္ခတ္တာ အသမ္ဗန္ဓော သိယာ, န စေ ဝမ္ဘူတာနမဘိဓာနမတ္ထိ, န ဟိ ‘ဌီယတေ’စ္စသ္မာ ဘာဝေါ ကတ္တာ စ ပတီယတေ, နာပိ ‘ဂမျတေ’စ္စသ္မာ ကမ္မံ ကတ္တာစ။ အပိ တု ဘာဝကမ္မာနေဝ ဂမျန္တေ, တေနာဟ- ‘တသ္မာ’ဣစ္စာဒိ။

တေသမေဝါတိ မာနန္တတျာဒီနမေဝ။ ပရသမညာဘိ ပရေသံ ကစ္စာယနာ နံ ပရောက္ခာဣစ္စေဝ နာမံ။ တဗ္ဗဇ္ဇိတေသူတိ ပရောက္ခာသညိပစ္စယဝဇ္ဇိတေသု။ အပရောက္ခေသူတိ ဧတ္ထ ပရသမညာဝသေန ပရောက္ခာဣစ္စနေန သဟ သမာသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညထာပိ ပဋိပါဒေတုံ ‘အထဝါ’တိအာဒိမာဟ။ ပရောက္ခေတိ ဣန္ဒြိယာဝိသယေ ကာလေ။ ပရောက္ခေဝိဟိတာ ပစ္စယာတိ ဣမိနာ ဥပစာရေန တဒ္ဓိတပ္ပစ္စယဝသေန ဝါ ပရောက္ခာတိ သဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိမာဟ။ တေ ပန‘အ ဥ’ ဣစ္စာဒယော။ တတောတိ ပရောက္ခပ္ပစ္စယတော။

နနု ပုဗ္ဗပက္ခေ ‘အပရောက္ခေသူ’တိ ဧတ္ထ ‘ပရောက္ခာဝဇ္ဇိတေသူ’တိ အတ္ထ ဝစနံ ယုဇ္ဇတိ, ဒုတိယပက္ခေ ပန ‘ပရောက္ခဝဇ္ဇိတေသူ’တိ, တထာ သတိ ကထမေတ္ထ ‘ပရောက္ခာဝဇ္ဇိတေသူ’တိ အတ္ထဝစနံ ယုဇ္ဇတီတိ အာဟ- ‘တေပနာ’တိအာဒိ။ ဣဓာတိ အပရောက္ခေသူတိ ဣမသ္မိံ။ နနု စ “ပရောက္ခေ အ ဥ”ဣစ္စာဒိသုတ္တေ (၆-၆) ‘ပရောက္ခေ’တိ ပကတိဝိသေသနန္တိ ပစ္စယာနံ ပရောက္ခေ ဝိဟိတတာ ကထန္တိ မနသိ နိဓာယာဟ ‘ပရောက္ခေ’ဣစ္စာဒိ။ ဘဝနံ ဘာဝေါ ကိရိယာဓာတွတ္ထော။

သာဓီယမာနာဝတ္ထောတိ ဣမိနာ သိဒ္ဓါဝတ္ထာ နိရဿတေ။ ပုဗ္ဗပရီဘူတော ပဓာနကိရိယာဝယဝဘူတော ကိရိယာရူပေါ အတ္ထော လက္ခဏံ

သဘာဝေါ ယဿ ဓာတွတ္ထဿ သော တထာ ဝုတ္တော။ သတွဘူတောတိ ဧတ္ထ ပတီယတီတိ သေသော။ ဗဟုဝစနမ္ပိ ဟောတိ ပါကာပါကေတိ အဓိပ္ပာယော, ကရီယတီတိ ကမ္မံ, တဉ္စ ယဒိပိ နာမာဒိကမ္မမတ္ထိ, တထာပိ ကြိယတ္ထာဣစ္စာဓိကာရတော မာနာဒီနမညတ္ထာလဗ္ဘနတော စ ကိရိယာ သမ္ဗန္ဓောဝ ဂယှတေ, သု-သဝနေ သူယမာနံ။

ပါဏိနိယေဟေတ္ထ “ဘိန္ဒတိ ကုသူလံ’တျာဒေါ ယာ ဘေဒနာဒိကိရိယာ ကမ္မနိ ဒိဿတေ, သာ ယဒါ သုကရတ္တမတ္တေန သပ္ပဓာနတ္တဝစနိစ္ဆာယံ ကတ္တုတ္တေပျုပလဗ္ဘတိ ‘ဘိဇ္ဇတေ ကုသုလော သယမေဝေ’စ္စာဒိနာ, တဒါဿ ကတ္တုနော သုတ္တန္တရေန ကမ္မသရိက္ခဘာဝေါ ဝိဓီယတေ ‘ကမ္မနိဿယံ ကာရိယံ ယထာ သိယာ’တိ။ တန္နိဿာယာဟ- ‘ယဒါ ကမ္မမေဝေ’စ္စာဒိ။ ယဒါ ကမ္မမေဝ ကတ္တုဘာဝေန ဝိဝစ္ဆီယတေတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကထံ ကတွာ တထာ ဝိဝစ္ဆီယတေစ္စာဟ- ‘အတ္တသမဝေတာယ’ဣစ္စာဒိ။ အတ္တသဒ္ဒေန ကမ္မမတြ ဝိဝစ္ဆိတံ, အတ္တနိ သမဝေတာ ဧကဒေသီဘူတာ အတ္တသမဝေတာ, တဿာ ကိရိယာယ ကမ္မဋ္ဌကိရိယာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သုဘေဒတ္တာဒိနေတိ ဟေတုမှိ ကရဏေ ဝါ တတိယာ။ အတ္ထတောတိ ‘ကမ္မေယေဝ ကျော’တိ (န သက္ခိ) [တသ္မာ] ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော။ တထာဟိ ‘ဘိဇ္ဇတေတိ သဝနာ ကမ္မတာဝဂမျတေ’တိ ဣမိနာ အတ္ထတော ကမ္မေယေဝကျောတိပဋိပါဒိတမေဝ။ ဝုတ္တမေဝ ဖုဋီကရမာဟ- ‘ဘိဇ္ဇတေ ဣစ္စသ္မိံ ပဒေ’ဣစ္စာဒိ။ အညထာတိ ယဒိ ကမ္မေယေဝ တေပစ္စယော န သိယာ။ အတောတိ ဘိဇ္ဇတေ ဣစ္စသ္မာ။ ဥပသံဟရမာဟ- ‘တသ္မာ’ဣစ္စာဒိ။ ကိံ ဝစနေနာတိ ပါဏိနီယာနမိဝ ကိံ သုတ္တတ္တရေနာတိ အတ္ထော။

ဝစနာဘာဝေပိ ကမ္မကတ္တရိ ပဒသင်္ခါရက္ကမောပဒဿနမုခေန ဝုတ္တိ ဂန္ထံ ဝိဝရိတုမာဟ- ‘ဝါကျတော’ဣစ္စာဒိ။ ဝါကျတော ဥဒ္ဓရိတွာ ပဒေသင်္ခရိယမာနေတိ ‘ဘိဇ္ဇတေ ကုသူလော သယမေဝေ’တိ ဝါကျတော ဝိသုံ ကတွာ ဘိဇ္ဇတေ’တိ ပဒေ သင်္ခရိယမာနေ နိပ္ဖာဒီယမာနေတိ အတ္ထော။ တဒေဝါတိ ပဒတ္ထသာမညမေဝ။ တန္နိပ္ဖာဒနေတိ တဿ သင်္ခရိမာနဿ ပဒဿ သင်္ခရဏေ။ သယန္တီမဿာတြ အတ္တနာတိ အတ္ထော။ န ကေဝလ မနေနေတဒေဝ ဝုတ္တံ- ‘ကမ္မေယေဝ ပစ္စယော’တိ, ကိဉ္စရဟိ အညမ္ပတ္ထီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘အနေန စေ’စ္စာဒိ။ စော ဝတ္တဗ္ဗန္တရသမုစ္စယေ။ အနေနဘိဇ္ဇတေတိ သဝနာဣစ္စာဒိနာ ဣဒဉ္စာဟာတိ အတ္ထော။ ကိန္တဒိစ္စာဟ ‘ကမ္မ ကတ္တုနော’စ္စာဒိ, န ပဒမုဒါဟရဏန္တိ ကမ္မကတ္တုနော ဝါကျမေဝေါဒါဟရဏံ။ ဝါကျေနေဝ တဿ ပတီတိယာ မညတေ။ ပဒမေဝေါဒါဟရဏံ ကသ္မာ န သိယာတိ အာဟ- ‘ပဒေဟိ’စ္စာဒိ။ ဒုတိယမုဒါဟရဏံ ဒဿေတုမာဟ- ‘ကတ္တုနိဿယော ပိ’စ္စာဒိ။

အသ္မိံ ပက္ခေတိ အသ္မိံ ကတ္တုတ္တေန ဝိဝစ္ဆိတေ ပက္ခေ။ တဗ္ဗိသယတ္တန္တိ ကမ္မဝါစီသယံ သဒ္ဒဝိသယတ္တံ။ ဘာဝကမ္မေသူတီမဿ ကတ္တရိစ္စဿ စ ပစ္စယဝိသေသနတ္ထေ သတိ သာမတ္ထိယလဒ္ဓမ္ပယောဇနံ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဘာဝကမ္မေသူ’တိအာဒိ။ ဣမိနာ အနေန စ ဝိသေသိသတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကိန္တံ ဝိသေသိတန္တိ အာဟ- ‘မာနန္တ တျာဒီသူ’တိ။ ကိန္တမ္ပယောဇနန္တိ ပယောဇနံ ဒဿေတုမာဟ- ‘တျာဒီန’မိစ္စာဒိ။ ယဒိ ဘာဝကမ္မေသု ကတ္တရိ စ တေန တေန [ဓာနေန] သုတ္တေန မာနာဒယော န သိယုံ, ကထန္တံ ဝိသေသိတေသု မာနာဒီသု ပရေသု ကျာဒယော သိယုန္တီမိနာ သာမတ္ထိယေန ( ) [(သတိ)] ဘာဝကမ္မေသု ကတ္တရိ ( ) [(တိ)] စ “ဝတ္တမာနေတိ အန္တိ”စ္စာဒိပ္ပဘုတိကေဟိ (၆-၁) သုတ္တေဟိ ယထာလာဘံ ဘာဝါဒီသု ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ဝိညာယတီတိ ဘာဝေါ။

နတဒတ္ထံ ဝစနမာရဒ္ဓန္တိ ဘာဝကမ္မေသု ကတ္တရိ မာနန္တတျာဒိဝိဓာနတ္ထံ ပါဏိနိယေဟိ ဝိယ သုတ္တန္တရံ နာရဒ္ဓန္တိ အတ္ထော။ အထ ဘာဝကမ္မေသု ကတ္တရိ စ မာနာဒိဝိဓာနတ္ထံ ဝစနံ နာရဒ္ဓံ ဓာတုနိယမနံ [ဓာတုနိယမတ္ထံ] တွဿ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ တဉ္စ သာမတ္ထိယာဝ (လဗ္ဘတေတိ) ဒဿေတုမာဟ- ‘ကိရိယတ္ထနိယမောပိ’စ္စာဒိ။ အကမ္မကာ ဓာတုတော ဘာဝေ ကတ္တရိ စ သကမ္မကာ ကမ္မေ ကတ္တရိ စေတိ ကိရိယတ္ထနိယမော ယထာဝုတ္တေန သာမတ္ထိယာ လဗ္ဘတေတိ သမ္ဗန္ဓော။ အကမ္မကာနံ ကမ္မဝိရဟာ, သကမ္မကာနဉ္စ သတောပိ ဘာဝဿာပ္ပဓာနတ္တာ အကမ္မကာ ကတ္တရိ ဘာဝေ စ ဘဝန္တိ န ကမ္မေ, သကမ္မကာ ကမ္မသဗ္ဘာဝါ ကတ္တရိ ကမ္မေ စ ဘဝန္တိ န ဘာဝေတီဒံ သာမတ္ထိယံ။

ကမ္မမပေက္ခတေတိ ပစာဒိတော ကတ္တရိ ပဌမပုရိသေကဝစနေ ကတေ ပစတိစ္စာဒီသု ပစာဒိနော ပစနာဒိကိရိယာ ဩဒနာဒိကံ ကမ္မမပေက္ခတေ။ ကတ္တုတ္တမပေက္ခတေတိ ဘဝတိစ္စာဒီသု ဘူအာဒီနံ ဘဝနာဒိကိရိယာ ကတ္တုမတ္တမပေက္ခတေ။

၂၀. ဏိဏာ

ယဒတ္ထန္တိ ယံပယောဇနံ။

၂၃. ဇျာ

ဇိနန္တောတိ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ (၁-၃၃) ရဿော။ သဗ္ဗတ္ထေဝ ယတ္ထ ကတ္တရိ ပစ္စယော တတ္ထ ဝိကရဏာပိ ကတ္တရိယေဝ, ယတ္ထ ဘာဝကမ္မေသု တတ္ထ ဝိကရဏာပိ ဘာဝကမ္မေသုယေဝ,။ ဧကာယ ပကတိယာ ကာရကဘေဒေ(န) ပစ္စယဿာသမ္ဘဝတော။ တသ္မာ သဟာဘိဓာနာနံ မာနာဒိဝိကရဏာနံ ကထန္နာမ သဟာသမ္ဘဝံ ဂစ္ဆေယျုန္တိ ဝိဓီယန္တေ။

၂၇. ဘာဝ

ဝိဝစ္ဆာဘေဒေနာတိ သကမ္မကာကမ္မကဝစနိစ္ဆာဘေဒေန။ ဥဘယတ္ထာတိ ဘာဝကမ္မေသု။ ကရီယတီတိ ကတ္တဗ္ဗော ကရဏီယော။ “အပဝါဒ ဝိသယေ ဥဿဂ္ဂေါ နာဘိနိဝိသတီ”တိ ဧသော ဥဿဂ္ဂဓမ္မော။ တဗ္ဗာဒီနန္တု ကေသဉ္စုဿဂ္ဂါနမ္ပိ အပဝါဒဝိသယေ ပဝတ္တိ ဟောတိ ဗဟုလာဓိကာရာ။ ယထာ “ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာနီယာ”တိ ဥဿဂ္ဂေါ, “ဝဒါဒီဟိယော”တိ (၅-၃၀) အပဝါဒေါ တံဝိသယေပိ တဗ္ဗာနီယာ ဟောန္တိ ‘ဂန္တဗ္ဗော ဂမနီယော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

၂၈. ဓျဏ

ကာရိယံ “ဉိ ဗျဉ္ဇနဿာ”တိ (၅-၁၇၀) ဉိ။

၃၀. ဝဒါ

အန္နတောတီမိနာ ‘ဘောဂ္ဂမည’န္တေတ္ထ အညံ နာမ အန္နဝတာ အညန္တိ အတ္ထမာဟ။

၃၁. ကီစ္စ

ကမ္မကရော ဘရိတဗ္ဗတာယေစ္စာဒိနာ ကိရိယာသဒ္ဒတ္တံ ဘစ္စသဒ္ဒဿ ဒဿေန္တော သညာဘာဝမပါကရောတိ။ “သညာယံ ဘရာ”တိ စ ဂဏသုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တေနာဟ- ‘သညာယံ ဘရာ’တိအာဒိ။

အဘရိတဗ္ဗာပိစ္စာဒိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ ဒုဝိဓာ သညာသဒ္ဒါ ကေစိ ဒစ္စန္တ ဝိဂတာဝယဝတ္ထာ ယထာ ဍိတ္ထာဒယော, ကေစိဒဝယဝတ္ထာနုဂတာယထာ သတ္တပဏ္ဏာဒယော, တတ္ထ ဘရိယာသဒ္ဒဿ ကမ္မမ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ‘ဘရိတဗ္ဗာ ဘရိယာ’တိ, ယထာ သတ္တ ပဏ္ဏာနိ အဿာတိ သမ္ဗန္ဓော ပဝတ္တိနိမိတ္တံ သတ္တပဏ္ဏသဒ္ဒဿ, ဧတဉ္စ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ သဒ္ဒနိပ္ဖတ္တိကိရိယာယမေဝေါပဒိသီယတေ, ကွစိဒေဝ တွတ္ထဝိသေသေ သတျသတိ ဝါ တသ္မိံ နိမိတ္တေ သဒ္ဒေါ ဝတ္တတီ”တိ။ ဩကာရဿာတိ “ယုဝဏ္ဏာနမေ ဩပ္ပစ္စယေ”တိ (၅-၈၂) ကတဩကာရဿ။

၃၂. ဂုဟာ

သဒ္ဒိကာနန္တိ ပါဏိနိယကစ္စာယနာဒိဝေယျာကရဏာနံ။ ပေသနံ သက္ကာရပုဗ္ဗကံ ဝါ နိယောဇနံ။ ကာမစာရာနုညာတိ ကတ္တုမိစ္ဆတော ယထိစ္ဆ မနုဇာနနံ အတိသဂ္ဂေါနာမာတိ အတ္ထော။ နိမိတ္တဘူတဿာတိ “ဘောတာ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော’စ္စာဒီသု ကဋကရဏာဒိနော ကာရဏဘူတဿ။

နနု စ သာမညေန ဝိဟိတာ ဧ(တေ), တထာ စ သတိ ဝိဇ္ဈတ္ထဝိဟိ တေဟိ ဧယျာဒီဟိ တေ ဗာဓီယန္တိစ္စာဟ- ‘နစေ’စ္စာဒိ။ ဝိဓိဝိသေသတ္တေ ပီတိ ဝိဓာနံ ဝိဓိ နိယောဇနံ ကိရိယာသု ဗျာပါရဏာ, တဿ ဝိဓိနော ပေသာဒီနံ ဝိသေသတ္တေပိ, နာဝဿန္တိအာဒိ ဇယာဒိစ္စဗျာချာနံ နိဿာယ ဝုတ္တံ, ဝုတ္တဉှိ တေန “ကိမတ္ထံ ပေသာဒီသု ကိစ္စသညိနော တဗ္ဗအနီယဏျတျပ္ပစ္စယာ ဝိဓီယန္တေ, န သာမညေန ဘာဝကမ္မေသု ဝိဟိတာ, ဧဝမေတေ [ဝိဟိတာဧဝ, ဝေါ-ကာသိကာဝုတ္တိ] ပေသွာဒီညသွတြ စ ဘဝိဿန္တီတိ ဝိသေသဝိဟိတေန ဝိဓျာဒီသု ပစ္စယေန ဗာဓီယန္တေ, ဝါသရူပဝိဓိနာ ဘဝိဿန္တိ ဧဝဉ္စရဟိ ဧတံ ဉာပေတိ ‘ဣတ္ထီအဓိကာရတော ပရေန ဝါသရူပဝိဓိ နာဝဿမ္ဘဝတီ’တိ [ကိမတ္ထမိစ္စာဒိ စောဒျ, ဝိစသသဝိဟိတေစ္စာဒိ ပရိဟာရော, ကိစ္စာ ဟိ သာမညေန ဝိဟိတာ, ပဉ္စမီ တု ပေသာဒိနာတ္ထဝိသေသေန, အတော တေန ဝိသေသဝိဟိတေန ကိစ္စာ ပေသာဒိဝိသယေ ဗာဓီယေရန္တိ ပုနဗ္ဗိယတေ, ဝါသရူပေစ္စာဒိနာ ပရိဟာရံ ဝိဃဋယတိ။ ဧဝံ စရဟိစ္စာဒိနာ ပေသာဒီသု ကိစ္စဝိဓာနဿ ဉာပကတ္တံ ဒဿယတိ။ (ဇိနိန္ဒဗုဒ္ဓိနု ၂၁ သ)]။

အသရူပဝိဓိ အသရူပါပဝါဒပ္ပစ္စယော ဝါ ဝိကပ္ပေန ဗာဓကော ဟောတိ ဥဿဂ္ဂဿာတိ ဧတံ အဝဿံ န ဟောတီတိ ဉာပနတ္ထမ္ပိ န ဝိဓီယတေတိ ယောဇနာ။ “ဝါ-သရူပေါ-နိတ္ထိယံ”တိ (ပါ, ၃-၁-၉၄) ပရသုတ္တံ။ ဓာတွဓိကာရေဝိဟိတော အသရူပေါ အပဝါဒပ္ပစ္စယော ဥဿဂ္ဂဿ ဗာဓကော ဘဝတိ ဣတ္ထိ အဓိကာရေ ဝိဟိတပ္ပစ္စယံ ဝဇ္ဇယိတွာတိ အတ္ထော။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနုသာရေနေဒံ ဝိညာတဗ္ဗံ။

ဘောတာ ခလု ကဋော ကာတဗ္ဗောစ္စာဒိ ပေသနေ။ တွယာ ကဋော ကာတဗ္ဗောတိ အနုညာယံ။ ပတ္တကာလေ ပရမုဒါဟရဏံ။ ဧတ္ထ ပန ကဋကရဏေ ကာလာရောစနမတ္တမေဝ ဝိညာယတိ, န ပေသာဒိ။ “သတ္တျရဟေသွေယျာဒီ”တိ (၆-၁၁) သုတ္တံ ဝိသေသဝိဟိတံ, တေနာဟ- ‘သာမည ဝိဓာနတော’စ္စာဒိ။ သတ္တိဝိသိဋ္ဌေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘သတ္တီ’တိအာဒိနာ။ ကထံ သတ္တိဝိသိဋ္ဌတာ ကတ္တုနောတိ အာဟ- ‘တံယောဂါ’တိ။ တာယ သတ္တိယာ ယောဂေါ တံယောဂေါ။ အဝဿကာဓမီဏတာဝိသိဋ္ဌေ တု ကတ္တရိ ကိစ္စာနံ တဒညေသဉ္စ ဘာဝါယ ဝိသုံ- သုတ္တိတံ, တေန, ဝုတ္တံ ‘အာဝဿကာဓမီဏတာ ဝိသိဋ္ဌေဝ ကတ္တရီ’တိ။ သဗ္ဗတ္ထေဝေတ္ထ ‘ဥဒ္ဓံ မုဟုတ္တတော’တိအာဒိနာ ဧကေကမုဒါဟရဏံ ကမေန ဒဿိတံ။ ဘောတာ ရဇ္ဇံ ကာတဗ္ဗန္တိ အရဟေ, ဘဝတာ ရဇ္ဇံ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ဘဝံ အရဟောတိ ပန အရဟကတ္တုတ္တပ္ပကာသနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဧဝမုပရိပိ။ သဗ္ဗမေတံ ဗဟုလဂ္ဂဟဏာနုဘာဝေနေတိ ဝိညေယျံ။

၃၃. ကတ္တ

ဂလေစောပကောတိ အလောပသမာသော။ အဘိမတော ပရေဟိ။ အရဟာဒီသု ဝိဟိတပ္ပစ္စယေဟီတိ “သတ္တျရဟေသွေယျာဒီ” (၆-၁၁) စ “သီလာဘိက္ခညာဝဿကေသု ဏီ”တိ (၅-၅၃) စ အရဟာဒီသု ဝိဟိတပ္ပစ္စယေဟိ။ ဥပါဒါနသီလော သိက္ခာပနသီလော။ မုဏ္ဍနံ ဓမ္မော သဘာဝေါ ယေသံ တေ မုဏ္ဍနဓမ္မာ။ ဝဓုံ ကတပရိဂ္ဂဟံ သာဝိဋ္ဌာယနာ မုဏ္ဍယန္တိ ဧတေသံ ကုလဓမ္မော။

၃၅. အာသိံ

ကာပနာယမာသိံသာ နာမေစ္စာဟ- ‘အပ္ပတ္တဿေ’စ္စာဒိ။ ကိရိယာ ဝိသေသကတ္တုဝိသယာတိ ကိရိယာဝိသေသဿ ယော ကတ္တာ သော ဝိသယော ယဿာ သာ တထာ ဝုတ္တာ။ ကိရိယာဝိသေသကတ္တုဝိသယတ္တမေဝ ဖုဋီ ကတ္တုမာဟ- ‘အဿာ’ဣစ္စာဒိ။ အဿာ ဇီဝနကိရိယာယ နန္ဒန ကိရိယာယ ဘဝနကိရိယာယ ဝါ ကတ္တာ တံကိရိယံ သမ္ပာဒေန္တော ဘဝေယျ ဘဝတူတိ အတ္ထော။ ဇီဝတု နန္ဒတု ဘဝတူတိ အာသိံသာယံ ပယောဂေန ဇီဝက နန္ဒက ဘဝကသဒ္ဒါနံ တံသမာနတ္ထတာ ဒဿိတာ။

အကေနေဝါသိံ သနတ္ထဿ ဂမိတတ္တာတိ အာသိံသနာ ဧဝ အတ္ထော, တဿ အကပ္ပစ္စယေနေဝ ဂမိတတ္တာ အဝဗောဓိတတ္တာ။ နာသိံ သနတ္ထဿ ပယောဂေါတိ အာသိံသနာ အတ္ထော ယဿ ဇီဝတု နန္ဒတု ဘဝတွိစ္စာဒိနော သဒ္ဒန္တရဿ, တဿ နပ္ပယောဂေါတိ အတ္ထော။

၃၆. ကရာ

ကရောတိ အတ္တနော ဖလန္တိ ကာရဏံ။

၃၇. ဟာတော

ဇဟန္တိ ဥဒကန္တိ ဝီဟီသု ဟာယနသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဒဿေတိ။ ဇဟာတိ ဘာဝေ ပဒတ္ထေတိ ဣမိနာပိ သံဝစ္ဆရေ။ ဘာဝေဣစ္စဿတ္ထမာဟ ‘ပဒတ္ထေ’တိ။ နိပ္ဖတ္တိမတ္တံ ကိရိယောပါဒါနန္တိ ကေစိ။

၃၉. ဝိတော

နနု စ ဝိတောတိ ပဉ္စမီနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘ဝိတော ပရသ္မာ ဉာဣစ္စသ္မာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ကထံ ဝိပုဗ္ဗာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ- ‘ဝိတော ပရော’ဣစ္စာဒိ။ ဝိပုဗ္ဗော ယဿသော ဝိပုဗ္ဗော။ ဝိသဒ္ဒတော ဓာတုမှိ ပရဘူတေ သတိ ဝိသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။

၄၀. ကသ္မာ

သဗ္ဗံ ဇာနာတိ, ကာလံ ဇာနာတီတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၄၁. ကွစ

နာမဇာတိဂုဏကိရိယာ ဒဗ္ဗသမ္ဗန္ဓတော ပဉ္စဝိဓတ္တေပိ ကမ္မဿ ကြိယတ္ထဿာဝဓိရယမုပါဒိန္နောတိ ကြိယတ္ထသမ္ဗန္ဓာ ကိရိယာကမ္မဿေဟ ဂဟဏံ။ တဉ္စ နိဗ္ဗတ္တိဝိကတိပတ္တိဘေဒေန တိဝိဓံ, တိဝိဓဿာပျေတဿ ဝိသေသာနုပါနတော ဂဟဏန္တိ ကမေနုဒါဟရန္တော အာဟ- ‘ကရကရဏေ’ဣစ္စာဒိ။

လောကဝိဒူတိအာဒိဒဿနတော ကွစိဂ္ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဝတ္တုမာဟ- ‘ကမ္မတော’စ္စာဒိ။ နနု စ ကွစိဂ္ဂဟဏေနေဝ ‘အာဒိစ္စံ ပဿတိ’စ္စာဒေါပိ (နိဝတ္တိ) ဝတ္တုံ သက္ကာ ကသ္မာ ‘ဗဟုလာဓိကာရာ’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘တေနေ’စ္စာဒိ။ တေနာတိ ယေန ကွစိဂ္ဂဟဏံ ကုတောစိယေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ကတံ တေနာတိ အတ္ထော။ တေနာတိ ဝါ ကွစိဂ္ဂဟဏေန။ အထ အာဒိစ္စံ ပဿတိစ္စာဒေါ ဝိယ ကမ္မကရာဒီသုပိ နိဝတ္တိမဒဿေတွာ ‘ကွစီတိ ကိံ ကမ္မကရော’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ- ‘ယဇ္ဇေဝ’မိစ္စာဒိ။

တဿာတိ ဗဟုလဝစနဿ, မဟာဓိကာရတ္တာတိ မဟာဝိသယတ္တာ။ ကုတောစိယေဝါတိ ကုတောစိ ဓာတုတောယေဝ။ အထေဟ ကသ္မာ န ဟောတိ ဒေဝဒတ္တော သယတိ ဒါတ္တေန လုနာတိ သုနခါနံ ဒဒါတိ နဂရာ အပေတိ ထာလိယံ ပစတိ မာတု သရတီ”တိ, သဗ္ဗမေဝေဒံ ကိရိယာ (ယာ) ဘိသမ္ဗန္ဓီယတီတိ ယဒိပေဝံ, တထာပိ ကမ္မတ္တေနေဝ ယံ ဝတ္တု မိစ္ဆိတံ န ကာရကန္တရတ္တေန နာပိ သမ္ဗန္ဓဘာဝေန, တဿေဝ ကမ္မသဒ္ဒေန ဂဟဏံ ကမ္မဝစနသာမတ္ထိယာ, အညထာ သျာဒိတောစ္စေဝ ဝဒေယျ ကိံ ကမ္မာတိ ဝစနေနာတိ။

၄၂. ဂမာ

ဝေဒန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထမာဟ ဝိတ္တိန္တိ, တုဋ္ဌိန္တိ အတ္ထော။

၄၃. သမာ

တဉ္စေတိ ဥပမာနဿ ပရာမာသော။ ဘေဒေန ဝိဝရဏန္တိ သမာနာဒီဟီတိ အဝတွာ ဘေဒေန ဝိဝရဏံ။ တုလျတာယုပလဗ္ဘမာနဿ သဒိသာဒိသဒ္ဒဝစနီယတ္တာ အဝယဝတ္ထာနုဂမေနာတ္တနော-ဘိဓေယျေ သဒိသာဒိသဒ္ဒါနမ္ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၄၄. ဘာဝ

ကာရကံ သာဓကံ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ အနတ္ထန္တရံ။ ကရောတိ ကိရိယံ နိဗ္ဗတ္တေတိ နိမိတ္တဘာဝေနာတိ ကာရကံ။ ကတ္တာဒီနံ ကိရိယာနိမိတ္တတ္တန္တု သယမေဝ ‘တတ္ထ ကတ္တာ’တိအာဒိနာ ဘေဒေန ပကာသယိဿတိ။ ကိရိယာနိမိတ္တံ။ နိဗ္ဗတ္တကေသု ကတ္တာဒီသု ဆသုပိ ရုဠှတ္တာ တေနေတ္ထ ကတ္တာဝါတ္တပ္ပဓာနော, ကရဏာဒယောပျပ္ပဓာနာ ကာရကဗျပဒေသော လဗ္ဘန္တေ။ အညထာ ကာရကသဒ္ဒေန တေသံ ဂဟဏံ န သိယာတိ။ ကိမိဒံ ကာရကန္တျာဟ- ‘သတ္တိကာရက’န္တိ။ ဧဝံ စရဟိ ဒဗ္ဗာဒီနံ ကထံ ကာရကတ္တမိစ္စာဟ- ‘တဒဓိကရဏာ’တိအာဒိ။ တဿာ သတ္တိယာ အာဓာရာ နိဿယာတိ အတ္ထော, ပုံ နပုံသကေ အဓိကရဏသဒ္ဒေါ။ တေသု ဒဗ္ဗာ ဒီသု တိဋ္ဌတီတိ တတြဋ္ဌာ, သတ္တိ။ တဿာ ဘာဝေါ တတြဋ္ဌတာ, တာယ။ အထ ဒဗ္ဗာဒီနံ မုချတော ကာရကတ္တေ သတိ ကိမာယာတန္တျာဟ ‘ယဒိ’စ္စာဒိ။

တေသန္တိ ကတ္တာဒိကာရကာနံ။ အညမညဗျာဝုတ္တရူပတ္တာတိ အညမညတော ဗျာဝုတ္တံ နိဝတ္တံ ရူပံ ကရဏာဒိသဘာဝေါ ယေသံ ကတ္တာဒိ ကာရကာနံ တေ တထာ ဝုတ္တာ, တေသံ ဘာဝေါ တတ္တံ တသ္မာ။ ကရဏ ရူပန္တိ ကရဏံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿ အဓိကရဏဿ တံ တထာ ဝုတ္တံ။ ဧဝဉ္စသတိကော ဒေါသောစ္စာဟ ‘တထာ စေ’စ္စာဒိ။ ကေနစိ သုကရတ္တေန သပ္ပဓာနတ္တဝစနိစ္ဆာယံ ‘ထာလီ ပစတီ’တိ ဘဝတိ။ တတြေဝုက္ကံသဝစ နိစ္ဆာယံ ‘ထာလိယာ ပစတီ’တိ။

ဧဝဉ္စကတွာတိ နိပါတသမုဒါယော-ယံ ဟေတွတ္ထော။ တသ္မာတိ အတ္ထော။ ကတ္တာ နိမိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ကတ္တုဋ္ဌကိရိယာနိမိတ္တဿ ကတ္တုနော ဥဒါဟရဏံ ‘ဟသတိ နစ္စတီ’တိ။ တဒတ္ထေတိ တာယ ကမ္မသမဝါယိနိယာ ပစနာဒိကိရိယာယ အတ္ထေ အဓိဿယနာဒယော ပဝတ္တေန္တော ကိရိယာယ နိမိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝမုပရိပိ။

ဩဒနံ ပစတိ ဒေဝဒတ္တောတိ ကမ္မဋ္ဌကိရိယာယ နိမိတ္တဘူတဿ ကတ္တုနော ဥဒါဟရဏံ။ ဘာဇနသင်္ခရဏမဓိဿယနံ။ အာဒိသဒ္ဒေန တဏ္ဍုလဝပနဣန္ဓနာပဟရဏာဒယော ဂယှန္တိ။ ဒွိဓာပတ္တိယန္တိ ရုက္ခာဒီနံ ဒွိဓာ ပဝတ္တိယံ။

ဗျာပနေတိ သမ္ဗန္ဓေ။ ဂိရဓာတုတော အပ္ပစ္စယေ- “ဧဩနမ ဝဏ္ဏေ”တိ (၁၃၇) သုတ္တေ ‘အဝဏ္ဏေတိ ယောဂဝိဘာဂတော ဂကာရေ ဣကာရဿ အတ္တံ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘အဝဏ္ဏေတိ ယောဂဝိဘာဂါ အတ္တံ ဣဿာ’တိ။ အညထာပိ ပဋိပါဒေတုမာဟ- ‘ဧဿ ဝါ’တိအာဒိ။ ဧဿာတိ “လဟုဿုပန္ထဿာ”တိ (၅-၈၇) ကတဧဿ။ သကလေနာတိ ‘ဧဩနမ ဝဏ္ဏေ”တိ သကလေန သုတ္တေန။ ပုရီတိ နိပါတော။

ဤသက္ကရောတိ ဗိန္ဒုလောပေါ, ဒွိတ္တံ, သာမညေန ဝိဓာနတောတိ ပရေသံ ဝိသေသဝိဓာနသဗ္ဘာဝမာဟ။ ဂဏိကာလယံ ဂဏိကာနံ ဂေဟံ။ နေပထျမာကပ္ပော။ ဒတ္တောလဒ္ဓါတိ ပစ္စယဿ ကမ္မသာဓနတ္တံ ဒီပေတုံဝုတ္တံ။ ဝိနာလိင်္ဂဝစနေဟိ ပါဋိပဒိကတ္ထံ နိဒ္ဒိသိတုံ န သက္ကာတိ ဘာဝေတိ သဗ္ဗလိင်္ဂသင်္ချာသမ္ဗန္ဓယောဂ္ဂပါဋိပဒိကတ္ထသာမညေ ပစ္စယနိမိတ္တတ္တေန ဂဟိတေပိ သာမညေ စရိတတ္ထတ္တာ လိင်္ဂဝစနံ နပ္ပဓာနန္တိ ဣဋ္ဌိအာဝုဓန္တီ ဣတ္ထိ နပုံသကေဘာဝေ, ပါကာတိ ဗဟုဝစနေပိ ဘာဝေ ဘဝတိ ဧဝ။

၄၅. ဒါဓာ

သပါဒီဟိ အပါဒီဟိစာတိ ပါဒိသဟိတေဟိ ပါဒိရဟိတေဟိ စ ဒါဓာဟိ။

၄၆. ဝမာ

သာပါနဒေါဏိယန္တိ သာရမေယာနံ ဘုဉ္ဇနကအမ္ဗဏေ။ ဌိတသုပါန ဝမထုဝိယာတိ ပဝတ္တသုနခစ္ဆဒ္ဒနံ ဝိယ။

၄၇. ကွိ

ယထာဒဿနန္တိ အာစိက္ခတီတိ ယောဇနာ။ တေန ကုတောစိ ဓာတုတောတိ။ ဂဏှန္တီတိ ဂဟ=ဥပါဒါနေစ္စဿ။ သလာကာသဒ္ဒဿ သလာကန္တိ။ သဘာသဣစ္စဿ အန္တဗျဉ္ဇနလောပေ သဘာပကတိတော “ဣတ္ထိ ယမတွာ”တိ (၃-၂၆) အာပ္ပစ္စယော။ ပဘာတီတိ အာ=ဒိတ္တိယမိစ္စဿ။

၄၈. အနော

စလနာဒီနံ သီလာဒီသု နိပ္ဖာဒနတ္ထံ ဝိသုံ သုတ္တိတံ ပရေဟိ, ဣဓ ပန ဗဟုလံ ဝစနေနေဝါတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘စလနာဒီသူ’တိအာဒိ။

၄၉. ဣတ္ထိ

က္လိကယကိစ္စတြ ကကာရဗဟုတ္တာ ကကာရာတိ ဗဟုဝစနံ။ တိတိက္ခာ ဣစ္စာဒေါ တိတိက္ခနမိစ္စာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော “ဣတ္ထိယမတွာ” (၃-၂၆)။ အပရိ ပဌိတောတိ ဓာတုပါဌေ အပရိပဌိတော။ ပါဏိဝိသေသောတိ သတ္တဝိသေသော။ ဣမိနာ စ “ယထာကထဉ္စိ နိပ္ဖတ္တိ, ရုဠှိယာ အတ္ထနိစ္ဆယော”တိ ဒဿေတိ။

အာသိံ သာယံ ဂမ္မမာနာယံ သညာဝိသယေ ဓာတူဟိ တိပ္ပစ္စယော ကိစ္စပ္ပစ္စယော စ ယထာ သိယာတိ “တိကိစ္စာသိဋ္ဌေ”တိ (၇-၂-၃) သုတ္တိတံ ကစ္စာယနေန။ တမိဟ သာမညေန ဝိဓာနာဝ သိဒ္ဓန္တိ နိရူပယိတုမာဟ- ‘ကစ္စာယနေန ပနေ’စ္စာဒိ။ တဗ္ဗ အနီယဏျ တေယျ ရိစ္စပ္ပစ္စယာနံ “တေ ကိစ္စာ”တိ (၇-၁-၂၂) ကိစ္စသညံ ဝိဓာယ သေသာနံ “အညေကိတီ”တိ (၇-၁-၂၃) ကိတ္သညာ ကတာ ကစ္စာယနေန။ တေနာဟ- ‘ကိတ သညော’တိ။

တဗ္ဗာဒိပ္ပစ္စယော စ ဝိဟိတောတိ သကိယဝေါဟာရေနာဟ။ သကိယ သတ္ထေ အဝုတ္တဒေါသံ [သုတ္တဒေါသံ] ပရိဟရိတွာ ဝက္ခမာနနယေန ယုတျဘာဝါ တထာ ဝိဓာနေ အယုတ္တတံ ဒဿေန္တော ‘နစာသိံ သာယ’မိစ္စာဒိမာဟ။ ဂုဟနံ, ရုဇနံ, မောဒနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော။ သယနံ ဝါ သေယျာ။ ဝဇဓာတုနော ဝဿ ဗကာရေန ဘဝိတဗ္ဗံ, သော ကထံ ယကာရေ ပရဘူတေ အသတီတိ အာဟ- ‘စဝဂ္ဂဗယဉာတိယောဂဝိဘာဂါ ဝဿ ဗော’တိ။

၅၁. ကရာ

ရိရိယပ္ပစ္စယေ အာဒိရကာရဿ အနုဗန္ဓတ္တာ အာဟ- ‘အန္တသရာဒိ လောပေါ’တိ။

၅၂. ဣကိ

အထ သရူပေစ္စေတာဝတိ ဝုတ္တေ- ‘ကိရိယတ္ထဿ သရူပေ’တိ ကထံ ဝိညာယတိစ္စာဟ- ‘ကိရိယတ္ထာ’တိစ္စာဒိ။ နနု စ လော-ယံ ကတ္တရိ ဝိဓီယ မာနောကထမေတ္ထ သိယာတျာဟ- ‘အကတ္တရိပိ’စ္စာဒိ။ အဘိမတော ကစ္စာယနဿ။ ပဋိပါဒယိတုမာဟ- ‘တတ္ထာ’တိအာဒိ။ ကရဏံ ဥစ္စာရဏံ, အဿ ကရောတိ သမာသဝါကျံ။ န ဟိ ဧဝ ဒီဟိ ကာရော ဝိဟိတောတိ အက္ခရေ ဟေဝ ကာရဿ ဝိဟိတတ္တာ အက္ခရသမုဒါယတော န ပပ္ပောတီတိ ဘာဝေါ။ အထ စေတိ မတပ္ပဒါနေ။ ဧဝါဒိသဒ္ဒဝါစကာ ဧဝကာရာဒယော သာဓဝေါတိ အထ မတန္တိ အတ္ထော။

တတ္ထာတိ တထာ အဘိမတေ တသ္မိံ။ နိယမဟေတုနော အဘာဝါတိ အက္ခရေဟေဝ ကာရပ္ပစ္စယော ဝိဓေယျော န ပန ဧဝါဒီဟိစ္စဿ နိယမဿ ယော ဟေတု တဿ ဟေတုနော အဘာဝါ။

၅၃. သီလ

ကိမိဒသီလမိစ္စာဟ- ‘သီလမ္ပကတိသဘာဝေါ’တိ။ တဉ္စ သီလမနုမာနေန ဝိညာယတိစ္စာဟ- ‘တဉ္စေ’စ္စာဒိ။ ကိရိယာဝိသယရုစိဝိသေသာနုမိတန္တိ ဥဏှဘောဇနသင်္ခါတာ ကိရိယာ ဝိသယော ယဿ သော (ကိရိယာ) ဝိသယော ရုစိဝိသေသော, တေန အနုမိတန္တိ အတ္ထော။ ကိမိဒမာဘိက္ခညန္တိ အာဟ- ‘အာဘိက္ခည’မိစ္စာဒိ။ ပုနပ္ပုနဘာဝေါ ပေါနောပုညံ။ အာသေ ဝါ တပ္ပရတာတိ တမေဝါဘိက္ခညံ ပရိယာယေဟိ ဖုဋီကရောတိ။

ယဇ္ဇေဝန္တိ ယဒိ အာဘိက္ခညံ တပ္ပတော ဝုစ္စတေ။ တဿီလျမိဒံ ဟောတီတိ ဣမိနာ- ‘သီလာဘိက္ခညာဒိ”သုတ္တေ သီလသဒ္ဒေနေဝါဘိက္ခညဿ ဂဟိတတ္တံ ဒီပေတိ။ အညထာပိ သီလတော အညမေဝါဘိက္ခညန္တိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ယသ္မိံ ဒေသေ’တိအာဒိ။

ဂမ္မမာနေတိ ပတီယမာနေ။ ပတီတိ စ အတ္ထပ္ပကရဏသဒ္ဒန္တရာဒီဟိ။ အဘိမတောတိ ပါဏိနိယေဟိ အဘိမတော။ အာဝဿကဂ္ဂဟဏာယေဝ သိဒ္ဓါတိ ဝုတ္တံ ကထမေတ္ထာဝဿမ္ဘာဝေါ ပတီယတိ စ္စာဟ- ‘တဉ္စာ’တိအာဒိ။

ယောဂဝိဘာဂါတိ ‘ဏီ’တိ ယောဂ ဝိဘာဂါ။ သာဓုံ ကရောတိ, ဗြဟ္မံ ဝဒတိ, အသဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇတိ, ပဏ္ဍိတမတ္တာနံ မညတီတိ ဝိဂ္ဂဟော။ သာဓုန္တိ ကိရိယာဝိသေသနံ။ အဿဒ္ဓဘောဇီတိ ဝတေ။ ဝတဉ္စ ဘောဇနေ အတ္ထိတာယံ သဒ္ဓအဿဒ္ဓဘောဇနဝိသယာယံ ပဝတ္တိယံ ယဒိ ဘုဉ္ဇတိ အဿဒ္ဓမေဝ ဘုဉ္ဇတိ န သဒ္ဓန္တိ သတ္ထေ ဝုတ္တနိယမော, အဿဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇတိ ဧဝါတိ နောတ္တရပဒါဝဓာရဏံ။ ဧဝဉှိ ဝိညာယမာနေ ယဒေဝါဿဒ္ဓံ န ဘုဉ္ဇတိ တဒေဝ ဝတလောပေါ သိယာတိ [အတ္ထိတာယ (ဘောဇနာကင်္ခိတတ္တာ) ယထေစ္ဆံ သာမညေန ဘောဇနေ ပဝတ္တိယံ မတ္တာယံ အသဒ္ဓဘောဇနံ သတ္ထဝိဟိတမုပလဘမာနဿ သဒ္ဓတော နိဝတ္တိတွာ ဝိသေသေ ဟိ သဒ္ဓေ ပဝတ္တိနိယမော ဝတမုစ္စတေ, နိယမောစာတြဒုဝိဓော သမ္ဘဝတိ-အသဒ္ဓံ ဘူဉ္ဇတိ ဧဝ, အထဒ္ဓမော ဘုဉ္ဇတီတိ ဝါ, တတြာဒိမေ နိယမေ ယဒေဝါ သဒ္ဓံ န ဘုဉ္ဇတိ တဒေဝဝတ လောပေါသိယာ (ရ-၃-၂၂၈) ကာတန္တပဉ္ဇိကာ]။ အညထာပိ ပဋိပါဒယိတုမာဟ- ‘ဃဏန္တာဒီဟိ’စ္စာဒိ။

၅၄. ထာဝ

သယမေဝ အတ္တနာဧဝ။ ကမ္မကတ္တရီတိ ဥဘယတ္ထာပိ ကမ္မကတ္တရိ ပစ္စယော ဗဟုလာဓိကာရာတိ အဓိပ္ပာယော။ ဧတ္ထ ပန ဧကောပိ ပဒတ္ထော ကမ္မဉ္စ ဟောတိ ကတ္တာစ ကာရကသတ္တိဘေဒတော။ ယထာ ‘ပီယမာနံ မဓု မဒယတီ’တိ ဧကဿာပိ သတ္တိဘေဒါ ကမ္မတ္တံ ကတ္တုတ္တံ, တထာ တြာပီတိ ဝိညေယျံ။ ယော ပရံ ဘဉ္ဇတိ တတ္ထပိ သိယာ သာမညဝိဓာနတောတိ အာဟ- ‘နိပါတနဿိ’စ္စာဒိ။ ဒေါသန္ဓကာရံ ဘိန္ဒတီတိ ဒေါသန္ဓကာရဘိဒုရော။

၅၅. ကတ္တ

ဘူတသဒ္ဒေနေတ္ထာဓိပ္ပေတတ္ထမုပဒဿေတုမာဟ- ‘ဘူတမတီတ’မိစ္စာဒိ။ အညထာတိ ယဒျတိက္ကန္တဝစနော န သိယာတိ အတ္ထော။

နနုစာတြေတရေတရနိဿယဒေါသော ပသဇ္ဇတေ, သတီ ဟိ ဘူတာဓိကာရေတ္တော ဝိဓီယတေ, သတိ စ တ္တေ ဘူတသဒ္ဒဿ နိပ္ဖတ္တီတိ ဖုဋော ယေဝိတရေတရနိဿယဒေါသောတိ။ နေသဒေါသော, သင်္ကေတာတိ ဗျတ္တော သဒ္ဒတ္ထသမ္ဗန္ဓော စိရကာလပ္ပဝတ္တော, နာဿ ကိဉ္စိ အသာဓုတ္တံ, အတိက္ကန္တေ စာဿ ဝုတ္တိ သဒ္ဒသတ္တိသဘာဝတော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ က္တဝန္တာ ဒယောပိ စရဟိ သဒ္ဒသတ္တိသဘာဝတော ဘူတေဧဝ ဘဝိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဘူတသဒ္ဒေါ-ယမတိက္ကန္တတ္ထေ ပသိဒ္ဓါ က္တဝန္တာဒယောတွပ္ပသိဒ္ဓါ, အတော တေန ပသိဒ္ဓတ္ထေနာပ္ပသိဒ္ဓါနမနွာချာနံ ကရီယတီတိ။ ဘူတေတိ စာယံ ပကတိဝိသေသနံ ဝါ သိယာ ‘ဘူတတ္ထေ ဝတ္တမာနာ’တိ, ပစ္စယတ္ထ ဝိသေသနံ ဝါ’ဘူတေ ကတ္တရီ’တိ, တတြ ကဿိဒံ ဝိသေသနန္တိ အာဟဘူတေတိ ပကတိဝိသေသန’န္တိ။ ကုတောစ္စာဟ- ‘သမ္ဗန္ဓဿ စေ’တျာဒိ။ အထ ပစ္စယတ္ထဝိသေသနေ ကော ဒေါသောစ္စာဟ- ‘ပစ္စယတ္ထဝိသေသနေ ဟိ’စ္စာဒိ။ ပစ္စယတ္ထဿ ကတ္တုနော အနဘိက္ကန္တတ္တာ အယန္တိ ပယောဂေါ နောပပဇ္ဇတေတိ ဘာဝေါ။ အဘိဓေယျေတိ ဣမိနာ ပယောဇနာဒိံ ဗျဝစ္ဆိန္ဒတိ။

၅၆. က္တော

ကမ္မေ ဂုဏီဘူတတ္တာတိ ကမ္မေ သတိ ဘာဝဿာပ္ပဓာနတ္တာ။ “ဂုဏမုချေသု မုချေယေဝ ကာရိယသမ္ပစ္စယော”တိ မုချေ ကမ္မေယေဝ ပစ္စယော, န တု ဘာဝေ တဿေတ္ထာပ္ပဓာနတ္တာ။

၅၇. ကတ္တ

နနုစာရမ္ဘေတိ ဝုတ္တံ- ‘ကိရိယာရမ္ဘေ’တိ ကထန္တိ အာဟ- ‘သောစေ’စ္စာဒိ။ သော စ အာရမ္ဘော။ ကိရိယာယေဝ အာရမ္ဘောကိရိယာရမ္ဘော တသ္မိံ။ ကိရိယာရမ္ဘေတိ သာမညေန ဝုတ္တတ္တာ ကိရိယတ္ထဝိသေသနံ ဝါ ဧတံသိယာ ပစ္စယတ္ထဝိသေသနံ ဝါ ဥဘယထာပိ န ဒေါသောတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ကိရိယတ္ထဝိသေသနံ စေတ’န္တိအာဒိ။ ပစ္စယတ္ထဝိသေသနပက္ခေပိ သာမတ္ထိယာ အာရမ္ဘေ ကိရိယတ္ထဿာပိ ပဝတ္တီ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ကိရိယတ္ထဿာပိ’စ္စာဒိ။ သာမတ္ထိယံ ဒဿေတိ ‘သာမတ္ထိယမ္ပနာ’တိအာဒိနာ။ အနန္တရသုတ္တေန ယော ဝိဟိတော က္တော, သောပိ သာမညေန ဝစနတော ဘာဝကမ္မေသု အာရမ္ဘေပိ ဟောတီတိ ယောဇနာ။ သာမညေန ဝစနတောတိ “က္တော ဘာဝကမ္မေသူ”တိ (၅-၅၆) သာမညေန ဝစနတော။ ဘာဝကမ္မေသုစေတိ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ ‘ယထာပတ္တဉ္စေ’တိ ဝဒတာ ဝုတ္တိကာရေနေဝံ န ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။

ကသ္မာ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ အာဟ- ‘ပုဗ္ဗသ္မိံ ဝိယာ’တိ အာဒိ။ အနိယမုပ္ပတ္တိ သညာယ သတိ ဉာပနန္တိ တန္နိသေဓေတုမာဟ- ‘ပုနဗ္ဗစနတော’တိအာဒိ။ မာသင်္ကီတိ ကမ္မနိ, တေနေဝုပ္ပတ္တီတိ ပဌမာ။ ဧဝံ မညတေ “ဘာဝကမ္မ ဂဟဏံ စာကာရေနာနုကဍ္ဎိယ ‘ဘာဝကမ္မေသု စာ’တျနေန က္တေဝိဓီယ မာနေ ဣဒမာသင်္ကီယတေ ‘ပုဗ္ဗေနေဝ သာမညေန သိဒ္ဓေ ပုနဗ္ဗစနာ [ပုနဗ္ဗစနံ] ကိရိယတ္ထာနိယမေန တ္တဿုပ္ပတ္တီ’တိ, ယထာပတ္တဉ္စေတိ ဟျုစ္စမာနေ စကာရေန ယထာပတ္တမ္ပိ ကာရိယမနုညာယတေတိ ပုဗ္ဗေနေဝ ဝစနေန ဘာဝကမ္မေသွာရမ္ဘေပိ ယထာပတ္တော က္တော ဘဝတီတိ ဝိညာယတေ”တိ။ ဧဝဉ္စရဟိ ဘာဝကမ္မေသွာရမ္ဘေပိ ပုဗ္ဗေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ “ကတ္တရိအာရမ္ဘေ”ဣစ္စေဝ ဝုစ္စေယျ ကိံ စကာရေနေ စ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘ပဒါနမဝဓာရဏ ဖလတ္တာ’စ္စာဒိ။

နနုစာဒိဘူတော ကိရိယာက္ခဏော အာရမ္ဘော နာမ, ဗဟူဟိ ကိရိယာက္ခဏေဟိ ကဋေ ပရိသမတ္တေယေဝ ဘူတော ကာလော စ ဘဝတီတိ ကိရိယာဖလဿာပရိနိပ္ဖန္နတ္တာ ဝတ္တမာနောဝ ကာလောတိ တတြက္တော န ပပ္ပောတိစ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘ကိရိယာဖလဿိ’စ္စာဒိ။ ကဋေကဒေသဿာပိ

ကဋတ္တာ တဿ စ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဘူတဝစနိစ္ဆာတိ ဘာဝေါ။ နနုစာဒိသူတေ ကိရိယာက္ခဏကာလေ ကဋော နာဘိနိဗ္ဗတ္တော, ကဋကာရဏဘူတာ ဗီရဏာဝ ဟိ တဒါ သန္တိ, န စ တဒဝတ္ထာ တေ ဧဝ ကဋောတိ ကထံ ‘ပကတော ကဋော’တိ ဘူတကာလေန ပကတသဒ္ဒေန ကဋသဒ္ဒသမာနာဓိကရဏတ္တမိစ္စာဟ- ‘အာဒိဘူတေနေ’စ္စာဒိ။ တတ္ထ တသ္မိံ ဝိသေသေ။ ပကတ္တုံ အာရဘိ, ပကတ္တုံ အာရဘီယိတ္ထ, ပသောတ္တုံ အာရဘိ, ပသောတ္တုံ အာရဘနန္တိ အတ္ထေ တ္တော။

၅၈. ဌာသ

အနာရမ္ဘတ္ထံဝစနန္တိ အာရမ္ဘေ ပုဗ္ဗေနေဝ သိဒ္ဓတ္တာ။ အပါဒိနောပိသိလိသဿ သကမ္မကတ္တာ- ‘ယေဘုယျေနာ’တိ ဝုတ္တံ။ သကမ္မကတ္ထန္တိ ဝတွာ သကမ္မတ္တမေသံ ပါဒိယောဂေ သတိ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ပါဒိသဟိတာ’စ္စာဒိ။ ခဋောပိကာ မဉ္စော။

၅၉. ဂမ

အဝိဝစ္ဆိတကမ္မော စေဟာကမ္မကောတိ ကထယမာဟ- ‘အဝိဇ္ဇမာနေ’စ္စာဒိ။ ယာတဝန္တော ယာတာ, ယာနံ ယာတံ။ အယောယိတ္ထာတိ ယာ တော။ က္တော န ဝိဓာတဗ္ဗော ပါဏိနိယေဟိ ဝိယ။ ကာရဏသာမဂ္ဂိယံ ဘူတာယန္တိ သဿာဒိဟေတုဘူတသမိဒ္ဓိယံ ဘူတာယံ။ သာ စ ဘူတာ ယေဝါတီမိနာ ကာရဏသာမဂ္ဂိယာ အတီတကာလိကတ္တမာဟ။

၆၀. အာဟာ

အာဓာရေစေတိ အနုဝုတ္တိယာ ဧတ္ထ စကာရတော ‘ယထာပတ္တဉ္စေ’တိ သမ္ဗန္ဓာ ဝုတ္တန္တိ သေသော။ ဧဝံ န ကုတောစိ အပကဿနံ သိယာတိ ဧဝမာဓာရာဒိကေ အနုဝတ္တမာနေ သတိ ကုတောစိ အာဓာရာဒိတော အပကဿနံ ဝိသုံ ကရဏံ န သိယာတိ အတ္ထော။ တထာ သတိ ဟေဋ္ဌာ သုတ္တေနေကယောဂမေဝ ကရေယျာတိ အဓိပ္ပာယော။ ဘာဝကမ္မေသူတိ သမ္ဗဇ္ဈတေတိ ယောဇနာ။

ဗဟုလဿ ဘာဝေါ ကမ္မံဝါတိ ဗဟွတ္ထာဒါနမေဝါတြ ဗဟုလသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တံ ဘာဝေါ ကမ္မံစေတိ တတ္ထ ပစ္စယော။ ကေစီတိ ပါဏိနိယေ ယေဝ သန္ဓာယာဟ။ တဿာပိ ဘူတေယေဝ ပဝတ္တိမုပဒိသတိ ‘သောပိ’စ္စာဒိ

နာ။ ဘိဇ္ဇမာနန္တိ ပစ္စမာနံ။ ပရရူပေန ပဿိန္နောတိ ယောဇနာ။ ကေစိတိ တေယေဝ။ “မတိဗုဒ္ဓိပူဇတ္ထေဟိ စေ”တိ (၃-၂-၁၈၈) တေသံ သုတ္တေ စသဒ္ဒါကဍ္ဎိတေ ဒဿေတိ ‘ယထာ’တိအာဒိနာ။ အက္ကောစ္ဆိ တန္တိ ကမ္မေ ဝိဂ္ဂဟမာဟ, တန္တိ ကမ္မပဒံ, ဧဝမုပရိပိ စုရာဒိဏိလောပေ “နိမိတ္တာဘာဝေ နေမိတ္တိကဿာပျဘာဝေါ”တျာကာရနိဝတ္တိ။ ကသိရယံ ဂတျာဒျနေ ကတ္ထော, ကဋ္ဌံတျတြ ကိမတ္ထောတိ အာဟ- ‘ဧတ္ထ ဟိံသတ္ထော’တိ။

ဟေတုနောတိ ဒုက္ခဖလဿ ဟေတုနော အဂျာဒိနော။ ကဋ္ဌသဒ္ဒဿ ဖလဟေတုဘူတေ အဂျာဒိကေ ဝတ္တမာနေ ဧဝံ ဟောတု ဖလေဝတ္တမာနေ ကထန္တိ အာဟ- ‘ယဒါပနာ’တိအာဒိ။ ကောဓာတိကော ဣဓ။

၆၁. တုံတာ

နနု စ ဘာဝေဣတိ ဘဝတိနာယံ ဃဏန္တေန နိဒ္ဒေသော ကရီယတီတိ ဘဝတိဝိသယောဝ ပစ္စယတ္ထနိဒ္ဒေသော ကတော ဘဝတိ, တတော စ ဘဝတိနော ယော ဘာဝေါ တသ္မိံယေဝ ဝါစ္စေ ပစ္စယော သိယာ, သော စ ဘဝတိတော ယေဝုပ္ပဇ္ဇမာနေန ပစ္စယေန သက္ကာဘိဓာတုံ တတော တသ္မာဝ ပစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ကထံ ပစိတုံ ပါကော စာဂေါ ရာဂေါတိပစာဒီဟိဘဝတိ စ္စာဟ- ‘ဘဝနံဘာဝေါ ကိရိယာဓာတွတ္ထော’တိ။

ကိရိယာသာမညဉှိ သဗ္ဗဓာတွတ္ထာနုဂတံ ဘဝတိဿတ္ထော, တေန ကိရိယာသာမညဝါစိနာတ္ထနိဒ္ဒေသော ကရီယမာနော သဗ္ဗဓာတုဝိသယေ ကတော ဘဝတိ တသ္မာ ပစာဒီဟိပိ ဘဝတီတျဓိပ္ပာယော။

နနု စာတြ တုမာဒယော ဘာဝေ ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တေ န ဝိညာယတေ ကိံဝိသေသိတေ ဘာဝေ တုမာဒယော ဘဝန္တိစ္စာဟ- ‘ယတော’စ္စာဒိ။ တဿာတိ ဓာတုနော။ ယော ဝတ္တဗ္ဗော ဘာဝေါတိ ယော ဝါစ္စော ဘာဝေါ။ ကုတောစ္စာဟ- ‘သမ္ဗန္ဓာ’တိ။ တုမာဒီနံ ယာ ပကတိ တာယ ဝါစ္စေနေဝ ဘာဝေန သဟ သမ္ဗန္ဓာတိ အတ္ထော။ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဘာဝေ တဗ္ဗော။ အထ ကြိယာယံတျနေန တဗ္ဗာဒျဘိဟိတဿ ဒဗ္ဗရူပါပန္နဿ ဘာဝဿ ကထံ ဂဟဏံတျာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။ သကနိဿယကိရိယာဗျပဒေသောတိ ဒဗ္ဗ ရူပဿ အတ္တနော နိဿယဘူတာယ ကိရိယာယ ဗျပဒေသော ဒဋ္ဌုံ စက္ခုစ္စာဒေါ ဘဝနကိရိယာယ ပတီယမာနတ္တာ တုမာဒယော ဘဝန္တေဝ။

နနု စ တုမာဒီနံ ဘာဝေ ဝိဟိတတ္တာ ကိရိယာယေဝ ပဓာနတ္တန္တိ ကမ္မ ကာရကံ နပ္ပတီယတေတိ ကထံ ‘ကဋံ ကာတုံ ဂစ္ဆတီ’တိ သိယာစ္စာ သင်္ကိယ ပဋိပါဒေတုမာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။ ဓာတွတ္ထကတော ကိရိယာသင်္ခါတေန ဓာတွတ္ထေန ကတော။ အတ္ထီတိ ဣမိနာ ယတ္ထ ‘သုပျတေ ဒေဝ ဒတ္တေနေ’စ္စာဒေါ နတ္ထိ, တတ္ထ န ကမ္မမ္ပတီယတေတိ ဒဿေတိ။

“ဣစ္ဆတ္ထေသု သမာနကတ္တုကေသု တဝေတုံ ဝါ”တိ (၄-၂-၁၂) ကစ္စာနေန အတဒတ္ထာယမ္ပိကိရိယာယံ တုမာဒယော ယထာသိယုန္တိ ဝိသုံ သုတ္တိတံ, တေနာဟ- ‘ဣစ္ဆတ္ထေသ္မိ’စ္စာဒိ။ ယထာ ‘ဘောတ္တုံ ပစတီ’တျာဒေါ ဘောဇနကိရိယာ ပယောဇနာ ပစနကိရိယာ ဟောတိ, နေဝမေတ္ထ တပ္ပ ယောဇနာ ဣစ္ဆာ။ ပစနကိရိယာယဝိယတပ္ပယောဇနတ္တာဘာဝတောတိ အယမဿာဓိပ္ပာယော။ ပုနေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တာနိဋ္ဌပါတဿာသင်္ကံ ဝိရစယမာဟ- ‘အတဒတ္ထာယမ္ပိ’စ္စာဒိ။

ဣစ္ဆတ္ထဿ ဓာတုနော ပယောဂါတိ ဣမိနာ ‘ဣစ္ဆန္တော ကရောတီ’တိ ဧတ္ထ ဣစ္ဆန္တောတိ ဣစ္ဆတ္ထဿ ဓာတုနော ပယောဂတ္ထမေဝ, န ဣစ္ဆာယ ပယောဇနံ ကရဏန္တိ ဒီပေတိ။ ဒေဝဒတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနမိစ္ဆတီတေတ္ထ ဘောတ္တုန္တိ န ဟောတိ သမာနကတ္တုကေသူတိ ဝစနတော, ဘောဇနဿ ဒေဝဒတ္တော ကတ္တာ, ဣစ္ဆတိဿ အညောယေဝါတိပိ သုတ္တဿ ဝိသုံ ပယောဇနံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘ဒေဝဒတ္တ’မိစ္စာဒိ။

ဣစ္ဆတိဿာတိ’ဒေဝဒတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနမိစ္ဆတီ’တိ ဧတ္ထ ဣစ္ဆတီတိ ဝုတ္တဣသိဿ။ သာဓနံ ‘ဒေဝဒတ္တံ ဘုဉ္ဇမာန’န္တိ ဝုတ္တကမ္မသင်္ခါတံ အတ္ထော ပယောဇနံ ယဿ သော သာဓနတ္ထော-ဣစ္ဆတိ။ တဿ ဘာဝေါ တတ္တံ, တသ္မာ။ ကမ္မမေဝိစ္ဆာယ ပယောဇနဘာဝေ ဌိတန္တိ ဘာဝေါ။ နိရတ္ထကန္တိ ဧတဒတ္ထမေဝ သမာနကတ္တုကဂ္ဂဟဏံ ကတံ တဉ္စ ယထာဝုတ္တေန ပသင်္ဂါဘာဝါ နိရတ္ထကန္တိ အဓိပ္ပာယော။

သကာဒျတ္ထေသု ဓာတူ သူပပဒေသု ဓာတု မတ္တာ တုမာဒယော သုတ္တန္တရေန ဝိဟိတာ ပါဏိနိယေဟိ, တေနာဟ- ‘သကာဒိဓာတုပ္ပယောဂေ’တိအာဒိ။ သိဒ္ဓါတိ တုမာဒယော သိဒ္ဓါ။ ဘုဇိကိရိယတ္ထာတိ ဘုဇိကိရိယာ အတ္ထော ယဿာ သတ္တိယာ သာ ဘုဇိကိရိယတ္ထာ ပတီယတေ။ ပတီယ

မာနတ္တေ ကာရဏမာဟ- ‘အသတောပိ ဟိ’စ္စာဒိ။ ပရေဟေတ္ထ အကိရိယတ္ထောပပဒတ္ထော ပုနာရဗ္ဘောတိ ဝဏ္ဏိတံ။ တဒေတံ ဝိဃဋယိတုမာဟ- ‘တေနေ’စ္စာဒိ။ ပရေသမယမဓိပ္ပာယော “သက္ကောတိ ဘောတ္တုံတျာဒေါ ကောသလျံ ဂမျတေ။ ဂိလာယတိ ဘောတ္တုံတိ တဒသတ္တိ။ ဃဋတေ ဘောတ္တုံတျာဒေါ ယောဂျတာ။ အာရဘတေ ဘောတ္တုံတျာဒေါဘုဇိဿေ ဝါဒျဝတ္ထာကိရိယန္တရံ။ လဘတေ ဘောတ္တုံတိ အပ္ပစ္စက္ခာနံ။ အတ္ထိ ဘောတ္တုန္တိအာဒီသု သမ္ဘဝမတ္တံ။ ဝဋ္ဋတိ ဘောတ္တုံတျာဒေါ ဒေါသာ ဘာဝေါ ဂမျတေ။ သက္ကောတိစ္စာဒိနော ဥပပဒဿ ဘောဇနာဒိကိရိယတ္ထတာ န ဂမျတေ တသ္မာ အကိရိယတ္ထေသုပိ သကာဒီသူပပဒေသု တုမာဒယော ဘဝန္တီ”တိ။

ပတီယမာနေသွပျေတေသွတ္ထန္တရေသု တာဒတ္ထိယမတ္ထိယေဝါတိ ပုဗ္ဗေန ဝိဟိတဿ တုမာဒိနောတြ န ဗာဓေတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။ တာဒတ္ထိယမတ္ထိယေဝါတိ ဘောဇနကိရိယတ္ထတာ သက္ကောတိအာဒီနံ အတ္ထိ ယေဝါတိ အတ္ထော သိဒ္ဓါယေဝ “တုံတာယေ”စ္စာဒိနာ။ အလမတ္ထဝိသိဋ္ဌေသု ပရိယတ္တိဝစနေသူပပဒေသု ဓာတုတော တုမာဒယော ဝိဟိတာ ပရေဟိ, တတ္ထာဟ ‘အလမတ္ထဝိသိဋ္ဌေ’ဣစ္စာဒိ။ ပဟုသဒ္ဒမ္ပိ အန္တောဂဓံ ကတွာ ‘သမတ္ထာဒီ’တိ ဝုတ္တံ, ဘဝတိဿ သမ္ဘဝေါ “ပုဗ္ဗေကကတ္တုကာန”န္တိ (၅-၆၃) ဧတ္ထ ဗျာချာယိဿတေ။ အဘိမတာတိ ကစ္စာယနေန “အရဟသက္ကာဒီသု စေ”တိ (၄-၂-၁၃) စသဒ္ဒေန အဘိမတာ ဣမဿာတိ ‘ကာလော ဘောတ္တုံ’တိအာဒိနော။ ယထာ ဘောတ္တုမနောတိအာဒိနာ ပရေသမ္ပိ အယမေဝ နိပ္ဖတ္တိက္ကမောတိ ဒီပေတိ။ အဗျဘိစာရတောတိ အဝိနာဘာဝတော, ဘဝတိ ဘောဇနံ ဘာဝေါတိ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇနံ ဘာဝေါ ဘဝတီတိ အတ္ထော။ နတုဂမိဿကိရိယာတဒတ္ထာတိ ဂမနကိရိယာ ဘောဇနတ္ထာ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ အတ္ထသဒ္ဒေါဟျယံ ပယောဇနဝစနော ယဉ္စ ယမုဒ္ဒိဿ ပဝတ္တတိ, တံ တဿ ပယောဇနံ ဘဝတိ။ နစာယံ ဘောဇနမုဒ္ဒိဿ ဂမိဿတိ, ကိဉ္စရဟိ ကာရိယန္တရံ, ကေဝလံ တေန နိမိတ္တေန သမ္ဘာဝီယတေ။ ယဒါ တု ဘောဇနတ္ထမေဝါရဗ္ဘတေ ဂမနကိရိယာ, တဒါ ဘဝတျေဝ’ဂမိဿတိ ဘောတ္တု’န္တိ။

တုံဝိသယေ ဏကောပိ ဝိဟိတော ပါဏိနိယေဟိ, တတြာဟ- ‘ကာရကော ဝဇတိ’စ္စာဒိ။ ပရိဟာရမာဟ- ‘ပုဗ္ဗေ’စ္စာဒိနာ။ ‘ကတ္တရိလ္တု’စ္စာဒိနာ

ယောယံ ဏကော တီသုပိ ကာလေသု သာမညေန ဝိဟိတော, ကြိယတ္ထာ ယံ ကြိယာယံ ဥပပဒေ ကတ္တုနော-ဘိဓာနံ သိဒ္ဓံ, န စာဿ ဝိသေသဝိဟိတေန တုံပစ္စယေန ဗာဓာ ဘိန္နတ္တာ, တုံပစ္စယဿ ဟိ ဘာဝေ ဝိဓာနံ ဏကဿ တု ကတ္တရီတိ။ ပုဗ္ဗဏကေနေဝ သိဒ္ဓေပိ လ္တွာဒိနိဝတ္တိယာ သော ဝိဓေယျောဝ, နော စေ လ္တွာဒယောပိ သိယုန္တိ စောဒကပ္ပသင်္ဂမာသင်္ကိယာဟ- ‘နစေဝ’မိစ္စာဒိ။ အဝဂမာဘာဝမေဝ ဖုဋယိတုမာဟ- ‘နဟိံ’စ္စာဒိ။ ဟိ ယသ္မာတျတ္ထေ ယော ဧသော ဝဇတိ သော ကတ္တာ, ယော ဧသော ဝဇတိ သော ဝိက္ခိပေါတျယမတ္ထော-တြ ဂမျတေ, န ပန တေဟိ တာဒတ္ထိယံ ဂမျတေတိ အတ္ထော။ စောဒကော လ္တွာဒီဟိ သာမျမာပါဒယိတုံ သာမရိသံ ဝုတ္တဝိဓိနေဝါပ္ပတ္တိံ ဏကဿာပျာဟ- ‘ဏကောပိ’စ္စာဒိ။ အဂတ္ထံ [အပကတတ္ထံ (ပေါတ္ထကေ)] ယဒိပိ ဏကေန တာဒတ္ထိယံ န ဂမျတေ ပကရဏတော ဂမျတေတိ ဏကော ဘဝိဿတီတျာသင်္ကိယ စောဒကော အာဟ- ‘အထေ’စ္စာဒိ။ ပုဗ္ဗေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တော-ယံ ‘ဏကော န ဝိဓေယျော’စ္စဿ န ပရိဟာရော။ သောတ္တရတ္တာ ယထာဝုတ္တေန, ကိန္တု‘တသ္မာ နေဝိ’စ္စာဒိနာ ဣမိနာ ဝုစ္စမာနောဝပရိဟာရောတိဝိညာတဗ္ဗံ။ တဒေဝံလ္တွာဒီနမ္ပိပတ္တိတောဏကလ္တွာဒီဟိ တာဒတ္ထိယာနဝဂမေ ဝိနိစ္ဆိတေ တာဒတ္ထိယဝိသေသေန တေသံ သမ္ဘဝေါတိ အနတ္ထကံ “ဏကဿ ကိရိယတ္ထောပပဒဿဝိဓာနံ လ္တွာဒိပဋိသေဓနတ္ထ”န္တိ ဝါကျကာရဝစနန္တိ သတ္ထကာရော နိဂမယမာဟ- ‘တသ္မာ”စ္စာဒိ။ ဘဝတု ပကရဏတောဝ [စာပစ္စယဘောဝ] တာဒတ္ထိယာဝဂမော, တထာပိဏကော ပရော ဝိဓေယျောတျဓိပ္ပာယေနာဟ- ‘အထာပိ’စ္စာဒိ။ ဂတတ္တံ။ ဘဝိဿတိ ကာလေ ကြိယတ္ထာယံ ကြိယာယမုပပဒေ ဘာဝေ စ ဏပ္ပစ္စယာဒယော ဝိဟိတာ, တတြာဟ- ‘ပါကာယ ဝဇတိ’စ္စာဒိ။ အဝိဟိတေသုပိ တာဒတ္ထိယာ သိဒ္ဓမေဝေတိ အဓိပ္ပာယော။

၆၂. ပဋိ

သောတုနာဒီသု ‘သဝနံ ကာတုန’ဣစ္စာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော။ သုတေနေတိ သဝနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော။

၆၃. ပုဗ္ဗေ

ဝေတိ နာတိသမ္ဗဇ္ဈတေ ဝိဓိနော နိစ္စတ္တာ။ ဧကသဒ္ဒဿာနေကတ္ထတ္တာ ဝိသေသေတိ ‘သချာဝစနောယမေကသဒ္ဒေါ’တိ။ ကုတောစ္စာဟ-‘သဒ္ဒါန’မိစ္စာဒိ။ ဧကသဒ္ဒဿ သင်္ချာဝစနတ္တေ ယောတ္ထော သမ္ပဇ္ဇတေ, တမာဟ ‘ဧကသင်္ချာဝစ္ဆိန္နော’တိ, တဒတ္ထာတိ ကြိယတ္ထဿတ္ထာ။ ယဒိပိ ‘ပုဗ္ဗံ ဗျာပါရ’န္တိ သမုဒါယေ ဧကဒေသဘူတော ဗျာပါရော နိဒ္ဓါရိယမာနောတိ ဝုတ္တံ, တထာပိ ပုဗ္ဗသဒ္ဒေန ဗျာပါရဝါစကော ကြိယတ္ထော ဝုစ္စတေ ဥပစာရာ, တေနေဝ ‘တေသု ယော ပုဗ္ဗော တဒတ္ထတော ကြိယတ္ထာ’တိ ဝုတ္တိယံဝုတ္တံ။ နနု စ သတ္တိ ကာရကံ, အညာ စ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာယ သတ္တိ, အညာ ဥတ္တရ ကာလကိရိယာယ, တသ္မာ ကုတော ဧကကတ္တုကတ္တမိစ္စာသင်္ကိယ ပဋိပါဒေန္တော အာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။ သတ္တိမတော ဒဗ္ဗဿာတိ ဒေဝဒတ္တာဒိနော သတ္တိမတော ဒဗ္ဗဿ။ တဒဇ္ဈာရောပါတိ ဧကတ္တဿ အဇ္ဈာရောပါ။ ဧက ကတ္တုကာနံ ဗျာပါရာနံ ကမာဘိဓာနာယ တုနာဒယော ဝိဓီယမာနာ ဘာဝေယေဝုပ္ပန္နာ သက္ကောန္တိ ကမမဘိဓာတုန္တိ ဘာဝေတျတြာဘိသမ္ဗဇ္ဈတေ။

ဧကကတ္တုကာနန္တိ ဗဟုဝစနတ္တာ ‘ဘုတွာ ပိတွာ ဝဇတီ’တိပိ ဘဝတိ။ ဘုတ္တသ္မိန္တေတ္ထ အနေကကတ္တုကတ္တာ ဘုဉ္ဇိတွာပိ ဘဝတိ။ ပါဏိနိ ယာနမိဝ ဝိသုံ ဝစနမန္တရေန တုနာဒိဝိဓိပ္ပဋိပါဒယမာဟ- ‘မုခံ ဗျာဒါယ သုပတိ’စ္စာဒိ။ ဗျာဒါယာတိ ဒါဓာတုဿ ဝိအာပုဗ္ဗဿ တွာပ္ပစ္စယေ “ပျော ဝါ တွာဿ သမာသေ”တိ (၅-၀၆၄) တွာဿ ပျာဒေသေ ရူပံ, မုခဝိဝရဏံ ကတွာတျတ္ထော, ဗျဝဓာယကကာလဿာတိ ဗျာဒါန သုပနာနမန္တရေယော ကာလော တဿ, ဘေဒါနုပလက္ခဏန္တိ ဘေဒဿာဒဿနံ။ ဘေဒဿီနံ ကေသဉ္စိဝိဇ္ဇမာနတ္တာ’ကေဟီစီ’တိ ဝုတ္တံ။ သဟဘာဝေပီတိ ဗျာဒါနသုပနာနံ သဟဘာဝေပိ။ ဝဍ္ဎိတကော ဘတ္တရာသိ။

အဘိမတာ ပါဏိနိယာနံ, ပရာယ နဒိယာ ပဗ္ဗတော-ဝရော ဝိသေသီ ယတေတိ အပ္ပတွာ နဒိမ္ပဗ္ဗတော’တိ ဝုတ္တေ နဒိယာ ဩရဘာဂေ ပဗ္ဗတောတိ အတ္ထော။ ဘဝတိ, တတော စ ပါရေဘူတနဒီဝိသိဋ္ဌော ပဗ္ဗတော ပတီယတေ။ အဝရေန ပဗ္ဗတေန ပရာ နဒီ ဝိသေသီယတေတိ အတိက္ကမ္မ ပဗ္ဗတံ နဒီတိ ဝုတ္တေ ပါရေ နဒိယာ ဩရေ ပဗ္ဗတောတိ အတ္ထော ပတီယတေ, တတော စ ဩရဘာဂေ ပဗ္ဗတဝိသိဋ္ဌာ နဒီ ဝိညာယတေ။ ဘဝတိနော သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဘဝေ သတိ ဧကကတ္တုကတာ ပုဗ္ဗကာလတာ ယထာ ဂမျ

တေ တထာ ဒဿေတိ ‘ပဌမံ န ပပ္ပောတိ’စ္စာဒိ။ နိဂမယတိ ‘တဒေဝ’မိစ္စာဒိနာ။

ဘုတွာ ဘုတွာ ဂစ္ဆတီတိ ပရေ-ညထာ နိပ္ဖတ္တိမာကင်္ခန္တိ ပါဏိနိယာဒယော, တတြာဟ- ‘ဧကကတ္တုကာန’မိစ္စာဒိ။ အာဘိက္ခညာဝဂမေ ကာရဏံ ပုစ္ဆတိ ‘ယဇ္ဇေဝ’မိစ္စာဒိ။ ဝုတ္တမေဝ ဖုဋယတိ ‘ယေဟိ’စ္စာဒိနာ။ ယေဟီတိ ဝေယျာကရဏေဟိ။ ဇိဝဂ္ဂါဟံ အဂါဟယိစ္စာဒေါ ပရေညထာ ပဋိပန္နာတဒါဟ- ‘ကမ္မ’မိစ္စာဒိ။ သကင်္ဂေတိ ပါဏိပါဒါဒိကေ-တ္တနိယေဝယဝေ။ ဏံ ပစ္စယော အဘိမတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကိံ ဏမ္ပစ္စယေနာတိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အညထာ သိဒ္ဓိပ္ပကာရမာဟ- ‘ဇီဝဿိ’စ္စာဒိ။ ကိံ ဝိသိဋ္ဌန္တိ ပုစ္ဆိတွာ ဇီဝဂ္ဂါဟေန ဝိသိဋ္ဌန္တိ ဒဿေတုံ ဇီဝဂ္ဂါဟ’န္တိ အာဟ။ ဇီဝဂ္ဂါဟသင်္ခါတံ ဂဟဏမကာသီတိ အတ္ထော။

အာချာတန္တိ အဂါဟယီတိ အာချာတံ ကတ္တဗ္ဗရူပန္တိ ဣမာနာ ဂဟဏ ကိရိယာယ ကမ္မတ္တံ ဗောဓေတိ။ တဗ္ဗိသေသနမ္ပီတိ ကတ္တဗ္ဗရူပါယ ဂဟဏ ကိရိယာယ ဝိသေသနမ္ပိ။ တထာဘူတမေဝါတိ ကတ္တဗ္ဗရူပမေဝ။ တထာ စေတိ ကိရိယာဝိသေသနေ ဒုတိယာယ ဏမန္တေ ဇာတေ သတိ။ ဏမန္တ ရူပန္တိ ဏမန္တဿ ရူပံ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော။ ဏံပစ္စယေနိဟ ကိဉ္စိနေတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣဟေတိ ဣမသ္မိံ ဗျာကရဏေ။ ကိဉ္စိ ပယောဇနံ။ ပစာဒိတောတိအာဒိသဒ္ဒေန တေဟိ အဝိဟိတဏမ္ပစ္စယာ ဂဟိတာ။

၆၄. န္တော

ယော သာဓယိတုမာရဒ္ဓါ နစ နိဋ္ဌမုပဂတောတိ ယော ကဋာဒိသာဓယိတုံ နိဗ္ဗတ္တယိတုံ အာရဒ္ဓါ နိဋ္ဌံ ပရိသမတ္တိံ န စောပဂတော နပ္ပတ္တော။ ပဝတ္တော-နုပရတောဝါတိ ယော ပဗ္ဗတာဒိ နိစ္စပ္ပဝတော-အဝိရတော တေနေဝ နိဋ္ဌံ နောပဂတောသောဝတ္တမာနောတိ ဝုစ္စတေတိ ယောဇနာ။ တဗ္ဗိ သယကိရိယာဒွါရေနာတိ ယထာဝုတ္တကဋာဒိဝိသယ ကိရိယာမုခေန, ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ “ယထာဝုတ္တကဋာဒီနံ ဝတ္တမာနတ္တာ တဗ္ဗိသယာ ကိရိယာပိ ဝတ္တမာနာ ဧဝါတိ တံဒွါရေန ကြိယတ္ထဝိသေသန”န္တိ။

ဘုဉ္ဇတိ ဒေဝဒတ္တောတိ ဧတ္ထ ယဇ္ဇပိ ဘုဉ္ဇမာနော ဟသတိ ခဇ္ဇတိ [ဝဒတိ] ပါနိယံ ပိဝတိ, တထာပိ ယုတ္တာ ဝတ္တမာနတာ ကတ္တုမိစ္ဆိတဿာရမ္ဘော

န ပရိသမတ္တောတိ ဝုတ္တံ- ‘သာဓယိတုမာရဒ္ဓါ န စ နိဋ္ဌမုပဂတော’တိ။ တိဋ္ဌန္တိ ပဗ္ဗတာတိအာဒီသု နိစ္စေသု ပဗ္ဗတာဒီသု ဘူတာနာဂတာနမသမ္ဘဝါ တန္နိသေဓိနော ဝတ္တမာနဿာပျသမ္ဘဝါ ယဒီပိ ကာလဝိဘာဂေါ န ဝိညာယတေ, တထာပိ အာရဒ္ဓဿ ဌာနဿာပရိသမတ္တိယာ ဝတ္တမာနာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ- ‘ပဝတ္တော-နုပရတော ဝါ’တိ။ ကတ္တုဝိသေသနေ သတိ ကော ဒေါသောစ္စာဟ- ‘ကတ္တု ဝိသေသနေ’စ္စာဒိ။ ဣဟာပိ သိယာ ကတ္တုနော ဝတ္တမာနတ္တာ, ဝတ္တမာနတ္တ မေဝါဿ ပကာသေတုမယန္တိ ဝုတ္တံ။ “အပဌမာ သမာနာဓိကရဏေ”တျာဒီဟိ (၃-၂-၁၂၄) အနေကေဟိ သုတ္တေဟိန္တပ္ပစ္စယော ပါဏိနိယေဟိ ဝိဟိတော။

ဣဓ ပန သာမညေန ဝိဟိတတ္တာ အာဟ- ‘သာမညေနာ’တိအာဒိ။ သန္တော ‘အသ-ဘုဝိ’န္တပ္ပစ္စယော။ “ကတ္တရိ လော” (၅-၁၈) “န္တမာနာန္တိ ယိယုံသွာဒိလောပေါ”တိ (၅-၁၃၀) အကာရဿ လောပေါ။ တပန္တော ‘တပ-သန္တာပေ’။ ဇပ္ပန္တော ‘ဇပ္ပ=ဝစနေ’။ ပဌန္တော ‘ပဌ=ဥစ္စာရဏေ’ ပစန္တော ‘ပစ=ပါကေ’ဓာရယန္တော ‘ဓရ=ဓာရဏေ’။ ပယောဇကဗျာပါရေ ဏိ, ဓရိတုံ ပယုဉ္ဇမာနော ဓာရယန္တော။ ဒိဿန္တော ဒိသ ဒုသ=အပ္ပိတိယံ” ဒိဝါဒီဟိ ယက” (၅-၁၂) ယဇန္တော ‘ယဇ-ဒေဝပူဇာယံ’။ အရဟန္တော ‘အရဟ-ပူဇာယံ။ ယထာစာတိအာဒိနာ အပဌမာသမာနာဓိကရဏာဒီသု ‘သံဝိဇ္ဇမာနော ဝိရောစမာနံ ဇပ္ပမာနော’စ္စာဒီသု မာနော န္တော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဝဒတိ။

၆၅. မာနော

ကာလကတော အဝတ္ထာဝိသေသော ဝယော။ မာနောဝါတိ ဣမိနာန္တပ္ပစ္စယာဘာဝမာဟ။ ယုဇ္ဈမာနာ’ယုဓ=သမ္ပဟာရေ’ “ဒိဝါဒီဟိ ယက” (၅-၁၂) “တဝဂ္ဂဝရဏာန”မိစ္စာဒိနာ (၁-၄၈) ဓဿ ဈော”ဝဂ္ဂလသေဟိ တေ”တိ (၁-၄၉) ယဿ စ။ “စတုတ္ထဒုတိယေသွေသ”န္တိအာဒိနာ (၁-၃၅) ဈဿ ဇော။ နစ္စမာနာ ‘နစ္စ=နစ္စနေ’။

၆၇. တေဿ

သဝိသယေတိ ကတ္တရိ ဘာဝေ ကမ္မေစ။

၆၈. ဏွာဒ

ဏွာဒယောတိ ‘ဏွာဒယော’စ္စနေန သုတ္တေန။ ကတိပယဓာတွာဒိပရိဂ္ဂဟေနာတိ ဓာတဝေါ ပကတိဘူတာ အာဒီ ယေယံ ကာလာဒီနံ တေ ဓာ တွာဒယော တေသံ ပရိဂ္ဂဟေနာတိ အတ္ထော။ ကာလော ဝတ္တမာနာဒိ, ကာရကံ ကတ္တာဒိ ပကံသေန နိယမေန ပစ္စယော ကရီယတေ ဧတသ္မာတိ ပကတိ။ ကာကြိယံ အာယုကာဒိ။

ကာရိယဝိသေသန္တိ အာဒေသာဒိကာရိယဝိသေသံ။ ကာရု သိပ္ပိဇာတိ ဝိသေသော။ တစ္ဆကာဒယော (တစ္ဆကကမ္မ) ကာရတန္တဝါယရဇကနဟာပိတာ ပဉ္စ ကာရဝေါ စာရုဒါရုတိ ဝတ္တမာနေ ကာလနိယမေနာညတြာပိ ဘဝိဿတိ။ ဧဝံ ကာရုအာဒီသုပိ။

၆၉. ခဆ

ခဆသာနန္တိ ဝုတ္တေ တဒန္တဂ္ဂဟဏံ ကထမိစ္စာဟ- ‘ပစ္စယဂ္ဂဟဏေ’စ္စာဒိ။ ဗျာချာတတ္ထံ, နနု သုတ္တေ ဧကဿရောတိ ပုလ္လိင်္ဂေန နိဒ္ဒေသော, အာဒီတိ စ တဗ္ဗိသေသနံ, ဧဝံ သတိ နပုံသကေန ဝိဝရဏံ ကထံ ယုဇ္ဇတီတိ အာဟ- ‘သဒ္ဒေ’စ္စာဒိ, အထ ဇာဂရေစ္စာဒေါ ပုထဂဝယဝေကဿရဿ ဇာဂရသဒ္ဒဿ စ ပစ္စေကံ ကသ္မာ န ဒွိဘာဝေါစ္စာဟ- ‘တေနေဝေ’စ္စာဒိ။

တေနေဝါတိအာဒီတိ ဧကဿရောစ္စဿ ဝိသေသနတ္တဟေတုနာဝ။ အဝယဝေကဿရဿာတိ ဝိသေသနသမာသော ‘အဝယဝေါ စ သော ဧကဿရော စေ’တိ။ အထာဒီဟိ ဧကဿရဝိသေသနတ္တေပျဝယဝေကဿရဿ ကသ္မာ န ဒွိဘာဝေါစ္စာဟ- ‘ဧကဿေဝါဒိတ္တာ’တိ။

ဣတရဿာတိ ပဌမေကဿရတော-ဉာဿာဝယဝေကဿသရဿ။ ဒေါသဒုဋ္ဌတ္တာ နေတ္ထ ဝိသေသနသမာသောတိ ဝတ္တုမာဟ- ‘ဧကဿရောတိ’စ္စာဒိ။ တထာ သတိ ကော ဒေါသောတိ အာဟ- ‘ဧကော စေ’စ္စာဒိ။ သရောဒီတိ စ ဝုတ္တေ ‘ဤဟ-ဃဋနေ’စ္စာဒီနမေဝ သိယာ။

နနု စ ပစတိမှိ ယေနေဝါကာရေန ပစသဒ္ဒေါ ဧကဿရော တေနေဝ တဒဝယဝါပိ အစ္သဒ္ဒေါ ပသဒ္ဒေါ စ ဧကဿရော, တတောဝါဝယဝါနမ္ပိ ပစ္စေကံ ဒွိဗ္ဗစနံ ပပ္ပောတိ။ ဒွိဗ္ဗစနကာရိယိနော အာဒိဿ ဧကဿရဿ သာမညေန နိဒ္ဒေသာ, ဧဝဉ္စ သမုဒါယဿ တဒဝယဝါနဉ္စေကဿရာနံ ဝိသုံ

ဒွိဗ္ဗစနေ ကတေ အနိဋ္ဌမ္ပပ္ပောတီတီဒမပါကတ္တုမာဟ- ‘သကိံသတ္ထပ္ပဝတ္တိယာ သာဝယဝဿ သမုဒါယဿ ဂဟဏ’န္တိ။ သကိံ သတ္ထပ္ပဝတ္တိယာ ဧကဝါရံ ဒွိဗ္ဗစနသုတ္တဿ ပဝတ္တိယာ ဒွိဗ္ဗစနကရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သာဝယဝဿာတိ ယထာဝုတ္တာဝယဝေဟိ သဟ ဝတ္တမာနဿ န ဝိနာ တေဟိ။ ဧဝံ မညတေ “ယဿ ဒွိဗ္ဗစနေ ကရီယမာနေ သဗ္ဗေသမဝယဝါနံ ဂဟဏံ ဘဝတိ, တဿေဝ သမုဒါယဿ ဒွိဗ္ဗစနံ ယုတ္တံ နာဝယဝါနံ, တေသဉှိ ဒွိဗ္ဗစနေ ဧကာယ ဒွိဗ္ဗစနဿုပ္ပတ္တိယာ န သဗ္ဗေသံ ဂဟဏံ ကတံ ဟောတိ နာဝယဝန္တဿ သမုဒါယဿ စ ကတန္တိ ပုန တေသံ ဒွိဗ္ဗစနာယ သတ္ထပ္ပဝတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗ”န္တိ။ ဥပပတ္တန္တရမာဟ- ‘အထဝေ’စ္စာဒိ။ ဣဟ ဌာနေ ဒွိဗ္ဗစနံ ဒွိပ္ပယောဂေါ ဒွိဗ္ဗစနန္တိ ဒွေ ပက္ခာ။ တတြ ဌာနေ ဒွိဗ္ဗစနပက္ခေ ဒေါသဒဿနတော ဒွိပ္ပယောဂေါ ဒွိဗ္ဗစနန္တျယမေဝ ပက္ခောဗ္ဘုပဂတောတိ ဒဿေန္တော ပဌမန္တာဝ ဌာနေ ဒွိဗ္ဗစနပက္ခေ ဘာဝိနံ ဒေါသမာဟ- ‘ပဌမဿေကဿရဿိ’စ္စာဒိ။ ဒွိသဒ္ဒေါ သင်္ချေယျေ ဝတ္တတေ။

သင်္ချေယျဉ္စေတ္ထ သဒ္ဒရူပမုစ္စာရဏံ ဝါ, တတ္ထ ဥစ္စာရဏေ သင်္ချေယျေ ဌာနေ ဒွိဗ္ဗစနံ န သမ္ဘဝတိ။ ဥစ္စာရဏဿ သဒ္ဒါ(နုဂတ) ဓမ္မတ္တာ။ သဒ္ဒရူပေ သင်္ချေယျေ ဌာနေ ဒွိဗ္ဗစနံ, တတ္ထ [တဉ္စ (ပေါတ္ထကေ)] ဒေါသော။ တထာ စာဟ- ‘ရူပဒွယေ ဝိဓီယမာနေ’တိ။ တထာ သတိ နိဝုတ္တိဓမ္မေ ဌာနီ ဘဝတီတိ ဌာနိနော နိဝုတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ, နိဝုတ္တိယာ စ ဓာတုတ္တာ နိဝုတ္တိ, တေနာဟ- ‘ပကတိပ္ပစ္စယဝိဘာဂါဘာဝတော’တိ။ တေန ပ္ပစ္စယေ ပရေ ပကတိယာ ဝိဓီယမာနံ ကာရိယံ န သိယာ, တေန ဝုတ္တံ- ‘အဿ ဣတ္တံ န သိယာ’တိ။ ပိပါသတိ ‘ပါ=ပါနေ’။ ဣစ္ဆာယံ ပါတုန္တိတုမန္တာ “တုံသ္မာ”စ္စာဒိနာ (၅-၆၁) သော။ ‘ပါသ ပါသ’ ဣတိ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗတော-ညဿ လောပေါ, “ရဿော ပုဗ္ဗဿ” (၅-၇၄) ‘ခ ဆ သေသွဿိ။ ဒွိပ္ပယောဂေ တု ဒွိဗ္ဗစနေ နာယံ ဒေါသော သမာဝိသတီတိ အာဟ- ‘အာဝုတ္တိယံ တိ’စ္စာဒိ။ ဒွိဓာ ဘူတဿာ တိဓိနာ ဓာတုဿေဝ ဒွိဓာဘူတတ္တံ ဒီပေတိ။

၇၀. ပရော

ယောဂဝိဘာဂါ ‘အ ဉ’အာဒီသု ဂမျတေ။ ယဒိ ဟျတြာပိ ဆဋ္ဌီ အဘိမတာ သိယာ တဒါ “ခ ဆ သ ပရောက္ခာနမေကဿရောဒိဒွေ”တိ ဧကမေဝ ယောဂံ ကရေယျ။ ပရောက္ခေ ဝိဟိတာ အဉအာဒယော ဓာတုတောဝ, နာညတောတိ ပရောက္ခာဝစနသန္နိဓာနာ စသဒ္ဒေန ဓာတုဝိဟိတပ္ပစ္စယာဝ ဂယှန္တီတိ အာဟ- ‘အညသ္မိမ္ပိ ဓာတုဝိဟိတပ္ပစ္စယေ’တိ။ ယဒိ ပန ဘုသတ္ထော အာဘိက္ခညတ္ထော ဝါ ဝတ္တုမိဋ္ဌော သိယာ, တဒါ ဘူသတ္ထာဒီသု စ ဒဒ္ဒလ္လတိစ္စာဒိကံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ စင်္ကမတိ မောမူဟစိတ္တာနီတိ ဘုသတ္ထဿ ယုဇ္ဇမာနတ္တာ တျာဒယော ဘုသတ္ထေ ဘဝန္တိ ဗဟုလာဓိကာရာတိ ဝတ္တုံ သက္ကာတိ။

၇၁. အာဒိ

ပဌမော ဒုတိယောတိ စ ဒွေ ဧကဿရာ။ တတ္ထ “ခဆသာနမေကဿရောဒိ ဒွေ” (၅-၆၉) “ပရောက္ခာယံ စေ”တိ (၅-၇၀) ပဌမဿေကဿ ရဿ ဒွိဗ္ဗစနံ ‘အာဒိသ္မာ သရာ”တိ တု ဒုတိယဿ, တသ္မာ ကထမညဿုစ္စမာနေအညဿဗာဓကံသိယာ တသ္မာ ကတေပိဒုတိယ ဒွိဗ္ဗစနေပဌမဒွိဗ္ဗစနံ သမ္ဘဝတွေဝါတိနပဌမဒွိဗ္ဗစနာပဝါဒေါ-ယံ ယောဂေါစ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘ပဌမေ’စ္စာဒိ။ ကြိယတ္ထာဓိကာရာ ကြိယတ္ထာနန္တိ ဆဋ္ဌိယာ ဒုတိယေနေကဿ ရေနစ သမ္ဗန္ဓာ ပဌမဒွိဗ္ဗစနဿဝိဓာယ ကမညဝါကျမညံ ဒုတိယဿာတိ န ဝါကျဘေဒေါတိ အာဟ- ‘ဧကေ’စ္စာဒိ။ အဿာတိ ‘အာဒိသ္မာ သရာ”တိ အဿ ယောဂဿ, ပုဗ္ဗယောဂေတိ ပုဗ္ဗေဟိ ဒွိဟိ သုတ္တေဟိ။ “အာဒိသ္မာ သရာ”တိ သရမဒွိတ္တေနုပါဒါယ သာမညေန သဒ္ဒရူပဿ ဒွိဗ္ဗစနဝိဓာနတော ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဗျဉ္ဇနယုတ္တဿေဝ ဝိဓာနံ တထေဝိဋ္ဌတ္ထတ္တာတိ ပဌမဒွိဗ္ဗစန သမ္ဗန္ဓိနော ဗျဉ္ဇနဿ ဒွိဗ္ဗစနဗာဓာတျဝဂန္တဗ္ဗံ။

၇၂. နပု

ပဋိနိမိတ္တန္တိ နိမိတ္တံ နိမိတ္တံ ပတိ ပဋိနိမိတ္တံ, နိမိတ္တေ သတီတိ အတ္ထော။

၇၃. ယထိ

ပဌမေကဿရဿ ပဌမဒွိဗ္ဗစနံ ဝိသယော, ဒုတိယေကဿရဿ ဒုတိယဒွိဗ္ဗစနံ, တေနာဟ- ‘ယထာ ဝိသယ’န္တိ။ ပဌမ ဒုတိယ တတိယ ဒွိဗ္ဗစနန္တိ ဧတ္ထ ပုဣတိ ပဌမံ သဒ္ဒရူပံ, တ္တိဣတိ ဒုတိယံ, ယိသိတိ တတိယံ။

၇၆. ခ ဆ

ခပ္ပစ္စယာဒိ ကရီယတီတိ သေသော။

၈၂. ယုဝ

စတ္ထပရတ္တာတိ စတ္ထသမာသာ ပရဘူတတ္တာ။ တေန ပစ္စေကာတိ သမ္ဗန္ဓေန။ သမာနာဓိကရဏတ္တေန ဝိသေသနန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ အာစရိယေန ယောဝိဘတ္တိလောပေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ အာဟ- ‘လုတ္တယောဝိဘတ္တိကော ဝါ နိဒ္ဒေသော’တိ။

၈၃. လဟု

ဓူပါယတီတိ ဓူပိတာ, ပစ္စယဿာတိ တိပ္ပစ္စယဿ။ ကာနုဗန္ဓကရဏမနတ္ထကံ သိယာတိ ဃကွိကရဏဿ ပစ္စယတ္တာဘာဝေ (တံ) နိဗန္ဓနဿ ကာရိယဿာဘာဝါ ‘န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသူ”တိ (၅-၈၅) ပဋိသေဓာ ဘာဝေါတိ ကကာရာနုဗန္ဓမနတ္ထကံ သိယာ။

၈၅. နတေ

ပုစ္ဆီယိတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂယှ တ္တော, တဿ “ပုစ္ဆာဒိတော”တိ (၅-၁၄၃) ဌော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဧ ဩနမ္ပဋိသေဓမုခေနာတိ ဧဩနမ္ပဋိသေဓဿ ပကတတ္တာ ဝုတ္တံ။ စိနိတဗ္ဗန္တိအာဒီသု စီယိတ္ထ စီယတိ ဝါတိအာဒိနာ ဝိဂ္ဂဟော။ စိနိတုန္တိအာဒီသု စိနနာ ယာတိ(အာဒိနာ)။ နနု စ (ဉိအာဂ)မော, န ပစ္စယောတိ ကထမ္ပစ္စယေ “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ (၅-၈၃) ဧဩ ပပ္ပောန္တိ ကထဉ္စေ သမ္ပဋိသေဓောစ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘ဉိဿေ’စ္စာဒိ။ နနုစာဒိမှိ န ယုဝဏ္ဏာဘိ ကထမေတ္ထပ္ပသင်္ဂေါတိ အာဟ- ‘သကာပါနံ ကုက္ကူဏေတိ’စ္စာဒိ။

ပတ္တောကာရဿာတိ ဓုသဒ္ဒေ ဥကာရဿ ပတ္တောကာရဿ။ ယုဝဏ္ဏေစ္စာဒိနာပတ္တဿာတိ (တဗ္ဗ) တုံ ပစ္စယေသု စ ဏိနော ပတ္တဿ။ ဝါ ဝိဓာနာ န ဉိ။ ဓုနာပေတဗ္ဗန္တိအာဒိပါဌေ ဉိမှိ အကတေ “အညတြာပီ”တိ (၅-၈၇) ပဋိသေဓာဘာဝေါ။ ဓုနာပေတီတိ ပါဌေတိမှိ လေ စ “ကွစိ ဝိကရဏာန”န္တိ (၅-၁၆၁) ဝိကရဏလောပေ စ ဧကာရော။ အသတိ နာဂမေ “ယုဝဏ္ဏေ”စ္စာဒိနာ ဧတ္တံ သိယာ တမ္ပိနာဂမေ ဥပန္တတ္တာ နေတျဓိပ္ပာယေနာဟ- ‘တထာပိ’စ္စာဒိ။ ပက္ခန္တရမာဟ- ‘နာဂမေ’စ္စာဒိ။

၈၇. အည

သမ ဒမ-ဥပသမေ။ သမေတီတိ သမကော, ဒမေတီတိ ဒမကော, ဇန-ဇနနေ, ဇနေတီတိ ဇနကော ဗဓ=ဗန္ဓနေ, ဗဓတီတိ ဗဓကော။

၉၂. ပဒါ

နိပဇ္ဇတိ နိပဇ္ဇနံ။ ပမဇ္ဇတေ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ပမဇ္ဇနာယ ပမဇ္ဇိတုံ။ ပမဇ္ဇတိ ပမဇ္ဇနံ။

၉၃. မံဝါ

ရုန္ဓိတုန္တိအာဒီသု ရောဓနာယာတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၉၄. ကွိမှိ

နနု ကိမတ္ထမန္တဂ္ဂဟဏံ ယတော “ကွိမှိ လောပေါ-န္တဗျဉ္ဇနဿာ”တိ ဝုတ္တံ, “ဆဋ္ဌိယန္တဿာ”တိ (၁-၁၇) အန္တဿေဝ လောပေါ သိယာတိ စောဒနံ မနသိ နိဓာယ တဂ္ဂဟဏေ ပယောဇနံ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘အန္တဂ္ဂဟဏ’မိစ္စာဒိ။ လောပဝိဓီသူတိ (ဝီအာဒိလောပဝိဓီသု, ဆဋ္ဌီ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ) “ဝီမန္တု ဝန္တူ”န္တိ (၄-၁၃၈) ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ ဘဒန္တဝိဓိစရိတတ္တဗျာပါရံ [တဒန္တဝိဓိစိရဘေဒနာစ္စနဗျာပါရံ (ပေါတ္ထကေ)] နိဿာယာဟ- ‘ဆဋ္ဌိယန္တဿာ”တီ ဗျာပါရာ’တိ။ အန္တဿာတိ ဝီအာဒီနမီကာရာဒိနော။ အညထာတိ သဗ္ဗာပဟာရိလောပညာပနာဘာဝေ။ အနတ္ထကံ သိယာ “ဆဋ္ဌိယန္တဿာ”တိမဿ ဗျာပါရသမ္ဘာဝါ။ ဣဒါနိ ဆဋ္ဌီနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဝိသေသေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတ္တံ အန္တဿေဝ လောပပတ္တိဒေါသံ ဒဿေတုမာဟ- ‘တဒန္တေ’စ္စာဒိ။

၁၀၁. ပရ

အထ ဒွိတ္တေတိ ကထမဝသီယတေ သဒ္ဒေ အဘာဝေတိအာဟ- ‘ပရ’ဣစ္စာဒိ။ အနန္တရသုတ္တေ “ပရိပစ္စသမော ဟီ”တိ ဝုတ္တတ္တာ တတော ပရဿာတိ ကိန္နာဝသီယတီတိ စောဒန မုဗ္ဘာဝိယ တဒယုတ္တတံ ဒဿေတုမာဟ- ‘နနုစေ’စ္စာဒိ။

၁၀၃. ဓာဿ

အပစုရပ္ပယောဂတ္တာတိ အဗဟုပ္ပယောဂတ္တာ။

၁၀၄. ကိမှိ

က္တော ဒူသိဓာတုတော ဒူသယတီတိ အတ္ထေ။

၁၀၆. မုဟ

“ဝဏ္ဏေ ယန္တံ တဒါဒေါ”တိ ပရိဘာသာယ အယမတ္ထော “ဝဏ္ဏေ ပရေ ယံ ကာရိယံ တံ တဒါဒေါ တသ္မိံ ဝဏ္ဏေ အာဒိဘူတေ ဟောတီ”တိ တေတိ တကာရေ ပရေ။

၁၀၇. ဝဟ

တေတွေဝါတိ ဝတွာ ပစ္စုဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘ဝုယှတီ’တိ။ ဝုတ္တိဝစနံ မုလ္လိင်္ဂိယ အတ္ထံ ဝဒတိ ‘ဥဿာ’တိအာဒိ။

၁၀၈.

နိဓီယိတ္ထာတိ ဝိဂ္ဂဟော။

၁၀၉. ဂမာ

ရာနန္တိ ဝုတ္တေ ‘ရာ-အာဒါနေ’ဣစ္စဿ ဂဟဏမ္ပိ ဝိညာယေယျာတိ အာဟ- ‘ရာန’န္တိအာဒိ။

၁၁၀. ဝစာ

သုတ္တေ ‘ဝဿာ’တိ သဿရောဝ ဂယှတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ဝဿာတိ ဟီ’တိအာဒိ။

၁၁၂. ဝဒ္ဓ

ဝတ္တ=ဝတ္တနေတီမသ္မာ တ္တိပ္ပစ္စယေ ဝါ ဥကာရော န ဝိဟိတောတိ အာသယေန ‘ကထ’မိစ္စာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘ဝတ္တဝတ္တနေတိ’စ္စာဒိ။ ဝုတ္တိမတ္တေတိ နိပါတနာတိ “သဗ္ဗာဒယော ဝုတ္တိမတ္တေ” တေတ္ထ (၃-၆၉) ‘ဝုတ္တိမတ္တေ’တိ နိပါတနာ။ ဌာ=ဂတိနိဝတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ ‘ဂတိနိဝတ္တိယ’န္တိ နိပါတနာ ပက္ခေ ဥကာရော န ဟောတိ, တေနာဟ- ‘ဝတ္တီ’တိအာဒိ။ ဝတ္တနံ ဝုတ္တိ ဝတ္တိ။

၁၁၃. ယဇ

ကဿ သဗ္ဗဿာတိ အာဟ- ‘ယ အကာရာန’န္တိ။

၁၁၅. ဂါပါ

ဗျတ္တိနိဒ္ဒေသေနာတိ ဣမိနာ ဇာတိနိဒ္ဒေသဿာနိဿိတတ္တံ ဒဿေတိ။ ဤဿေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တိဂန္ထဿာဓိပ္ပာယံ ဝိဝရတိ။

၁၁၇. သာသ

သတ္ထံ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ (၁-၃၃) ရဿော။

၁၂၀. ဉာ

“န္တော ကတ္တရိ ဝတ္တမာနေ”တိ (၅-၆၄) န္တောတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၂၁. သကာ

ကုက္ပ္ပစ္စယေ အန္တကကာရော ကုပ္ပစ္စယေ အာဒိကကာရော အန္တာဝယဝတ္ထော။

၁၂၂. နီတော

နာညတြစယာဒီသူတိ နိစ္ဆယတော-ညေသု [အညသ္မိံ] စယာဒီသွတ္ထေသု ဆော န ဘဝတီတိ အတ္ထော။

၁၂၃. ဇရ

ဤမှိ ဇသဒ္ဒေ အကာရဿ လောပေါ, လေ တု ဇီရာပယတိ။ တဿာတိကျဿ။

၁၂၄. ဒိသဿ

ဒိဋ္ဌိ ဒဿနံ, ဒဿနာယ ဒဋ္ဌုံ။ “သရမှာ ဒွေ”တိ (၁-၃၄) ဒွိတ္တေ ဒုဒ္ဒသော။ “အာ ဤ”စ္စာဒိနာ (၆-၃၃) ဤဿ ရဿော (အဒ္ဒက္ခိ)။ ဒက္ခိဿတိ “ဘဝိဿတိ ဿတိ”စ္စာဒိနာ, (၆-၂) ဿတိ။

၁၂၅. သမာ

ဝါဒဿရေတိ ဝိကပ္ပေန ဒကာရဿ ရာဒေသေ။

၁၂၇. အန

ဒဿာတျနနုဝတ္တမာနေပိ ဒဿေဝ ပပ္ပောတိ ဝစနဗလေနာတိ ဒဿေတုံ ပက္ခန္တရမာဟ- ‘အာဒိဿာ’တိအာဒိ။ အနဃဏ္သု ပရေသု အာပရီဟိ ဒဿာနိယမေန ဠောစ္စာသင်္ကိယ နေဝံ, ယထာက္ကမမေဝ နိဿိတောတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘အနဃဏ္သု’စ္စာဒိ။ အာပရဿာတိ အာကာရတော ပရဿ ဒဿ။

၁၂၈. အတျာ

ဝုတ္တိယံ ဧတသ္မိံ ဝိသယေတိ ဧတ္ထ ဧတသ္မိန္တိ တျာဒိန္တဝဇ္ဇိတပစ္စယ ဝိသယေတိ အတ္ထော။ ဝိညာယမာနတ္တာ ဉာပိတော ဟောတီတိ ဂမျတေ။ န ဉာပကတောတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ “ကိဉ္စိ ဝစနာနုသာရတော ဝိညာယမာနတာမတ္တေန ဉာပီယတေ ကိဉ္စိ ဉာပကေန, အသ္မိမ္ပက္ခေ ဝုတ္တာနုသာရတော ကတ္ထစိ ကဿစိ ဓာတုနော အပ္ပယောဂေါ ဝိညာပီယတီ”တိ။ ပက္ခန္တရမာဟ- ‘ဉာပကတ္တာယေဝ ဝါ’တိအာဒိ။ သမတ္ထေတိ တထာဟိစ္စာဒိနာ။ အသဿာပ္ပယောဂေါတိ အသဓာတုဿ ကိသ္မိဉ္စိ တဗ္ဗာဒိကေ ပစ္စယေ ပရေ ဘဝိတဗ္ဗန္တိအာဒီနမပ္ပယောဂေါတိ အတ္ထော။

ဝိနာပိ သုတ္တန္တိ “အတျာဒီ”တိအာဒိကံ သုတ္တံ ဝိနာပိ။ ဧဝံ မညတေ “အသဿ ဘူအာဒေသေန သာဓီယမာနံ သဗ္ဗမိဋ္ဌံ ဗဟုလာဓိကာရတော ဘူဓာတုနာဝ သိဇ္ဈတိ ဝိနာပိ ဘူအာဒေသသုတ္တန္တရန္တိ ကတ္ထစိ ကဿစိ အပ္ပယောဂဿ ဉာပကတ္တမ္ပိဿ ယုဇ္ဇတိ အညတ္ထ ကရီယမာနမိဟာပိ အတ္ထဝန္တံ သိယာ”တိ။

ယေတိ ဓာတုပ္ပယောဂါ ယသ္မိန္တိ ဝိသယေ, ပါတိဿာတိ ‘ပါ-ရက္ခဏေ’တီမဿ, နပ္ပယောဂေါ ပါယယတိ ပါယယိတဗ္ဗန္တိအာဒိပ္ပယောဂေါ န ဟောတီတိ။ ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ ဉေယျံ။ ဗြူဿာတိ ‘ဗြူ=ဝစနေ’ဣစ္စဿ။ အဒိဿာတိ ‘အဒ-ဘက္ခဏေ’ဣစ္စဿ။ ဤအာဒီတိ ဘူတေ ဤအာဒိ။ ဧတိဿ စ ဤအာဒီသူတိ သမ္ဗန္ဓော။

အဝဗောဓေ ဧတိဿ ဏိသေသု စ ဤအာဒီသု စ, အဇ္ဈေနေ ဧတိဿ ပရောက္ခာသု စ ဏိသေသု စ ဤအာဒီသုစာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗတ္ထ နပ္ပယောဂေါတိ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဗဟုလံဝိဓာနတော ဉာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ယကွိကရဏေန နိဒ္ဒေသာ ‘အသ-က္ခေပနေတီ မဿာ’တိ ဝုတ္တံ, တဒါဟ- ‘အသဿာ’တိအာဒိ။

၁၂၉. အအာ

ဿာတိ ဇာတိနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ- ‘ဿဣတိ’စ္စာဒိ။

၁၃၀. န္တ

ပုဗ္ဗသရလောပေ ရူပဿ သမာနတ္တာ အန္တိနာ အန္တု စ ဂဟိတောတိ ‘သန္တိ သန္တူ’တိ ဥဒါဟရဏဒွယံ ဒဿိတံ။

၁၃၁. ပါဒိ

တေ စ ပါဒယော ဇောတေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အနွယဗျတိရေကေဟိ ကိရိယာ ယဒိပိ ဓာတုနာဝ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကိံ ဝိသိဋ္ဌာ ကိရိယေ စ္စာဟ- ‘သာမညဘူတာ ဝိသိဋ္ဌာ ဝါ’တိ။ သော ဝိသေသောတိ ယေန ဝိသေသေန ဝိသိဋ္ဌာ ကိရိယာ ဓာတုနာဝ ဝုစ္စတိ သော ဝိသေသော။ ဝါစက ဘေဒတောတိ သာမညာယ စ ကိရိယာယ ဝိသိဋ္ဌာယ စ ဝါစကာနံ ဓာတူနံ ဘေဒတော တေနာပီတိ ကစ္စာနေနာပိ။ သဏ္ဌာနံ သဏ္ဌိတိ။

၁၄၁. ကသ

ကိဋ္ဌမဒတီတိ ကိဋ္ဌာဒေါ, ကိဋ္ဌသဒ္ဒေနုပစာရတော ကသိတဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌိတ သဿံ ဝုစ္စတိ။

၁၄၂. ဓသ္တော

ဌဿာဘာဝတ္တံ နိပ္ပစ္စန္တေတိ အဇ္ဈာဟာရော။

၁၄၄. သာသ

အနုသာသီယိတ္ထာတိ အနုသိဋ္ဌော ကမ္မေ က္တော “သာ သဿ သိသွာ” (၅-၁၁၇) သာသနာယ သာသိတုံ။

၁၄၇. ဗဟ

အထ ဗဟဿာတိ ဎာဒေသသမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌီ ကသ္မာ န ဝိညာယတေတိ အာဟ- ‘ဗဟဿာ’တိအာဒိ။ ဎယောဂပဇ္ဇေနာတိ ဎကာရေန သဟ ယောဂပဇ္ဇေန ဧကီဘာဝေနာတိ အတ္ထော။

၁၄၈. ရုဟာ

ဠောစာတိ ဝုတ္တတ္တာတိ ဧဝံ မညတေ “ယဒါယံ ပစ္စယာဒေသော သိယာ တဒါ ဧတေ သမာသေနေ-ကတော နိဒ္ဒိသေယျာ”တိ, တေနာဟ- ‘ဟဠာတိ ဝဒေယျာ’တိ။

၁၄၉. မုဟာ

မုဒ္ဓါတိ “ဓော ဟေတေဟီ”တိ (၅-၁၄၅) တဿ ဓော။

၁၅၀. ဘိဒါ

ဣမဿာတိ ‘ပီ-တပ္ပနေ’တီမဿ, ဣဟာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ။ ပိနယီတိ ထူလော အဟောသီတိ အတ္ထော သူယီတိ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော, တေန အဒီယိ အဍီယိ အလီယိ အလူယီတိမေ သင်္ဂယှန္တိ။ ယာဝ က္တိဂ္ဂဟဏာတိ “လောပေါ ဝဍ္ဎာက္တိဿာ”တိ (၅-၁၅၈) က္တိဝစနာဝဓိ။

၁၅၁. ဒါတွီ

အဒီယိတ္ထာတိ ဒိန္နော, အဒဒီတိ ဒိန္နဝါ။

၁၅၂. ကိရာ

အကိရီ, အကိရီယိတ္ထာတိ ဝါ ကိဏ္ဏော, အကိရီတိ ကိဏ္ဏဝါ။ အပုရီ ပုရီယိတ္ထာတိ ပုဏ္ဏော, အပုရီတိ ပုဏ္ဏဝါ။ အခိယီတိ ခီဏော ခီဏဝါ။

၁၅၃. တရာ

အတရီ, အဇီရီတိ ကမေန ဝိဂ္ဂဟော။ စီယိတ္ထာတိ စိဏ္ဏော, စိနီတိ စိဏ္ဏဝါ။

၁၅၇. မုစာ

အသက္ခီတိ သတ္တော သတ္တဝါ။ ‘သဇ=သင်္ဂေ’တီ မဿာပိ သတ္တော သတ္တဝါတိ ဟောတိ။

၁၅၈. လောပေါ

ဝဍ္ဎနံ ဝဍ္ဎိ။

၁၅၉. ကွိ

အဘိဘဝတီတိ အဘိဘူ။

၁၆၂. မာန

မဿ လောပေါတိ သမ္ဗန္ဓော။

၁၆၃. ညိလ

ဂဟေတွာ ‘ဂဟ-ဥပါဒါနေ’ဂဟဏံ ကတွာ ဂဟေတွာ။

၁၆၄. ပျော

ဩဿဋ္ဌာနုဗန္ဓဿာတိ ပရိစ္စတ္တာနုဗန္ဓဿ။ ယကာရမတ္တဿ နိဝတ္တနတ္ထောတိ ဝိသေသနတ္ထောတီမဿ အဓိပ္ပာယတ္ထမာဟ။ တထာဟိ ဝိသေသနံ ကေဝလယကာရတော ဝိသုံ ကရဏံ အတ္ထော ယဿာတိ အည ပဒတ္ထေ သတိ ကေဝလယကာရဿ နိဝတ္တနံ ဝိညာယတေ။ ယကာရမတ္တေ ဂဟိတေ ကော ဒေါသောတိ အာဟ- ‘ယော ဝါ တွာဿ သမာသေတိဟီ’တိအာဒိ။ ပတွာတိ ‘ပတ ပထ=ဂမနေ, ပဒ=ဂမနေ’ဣစ္စဿ ဝါ။

၁၆၅. တုံ

တယောပီတိ တုံယာန ရစ္စာ။

၁၆၉. ဒိသာ

နာပ္ပက္ကေတိ န အပ္ပတ္တေ ပတ္တေယေဝါတိ အတ္ထော။ ဉာပကာလောပေါတိ “တိတာလီသာ”တိ (၁-၁) ဉာပကတောယေဝ က္တွာပ္ပစ္စယဿ ယော ဝကာရော တဿ လောပေါတိ အတ္ထော။

၁၇၁. ရာ န

နနု နဿာတိ ဝုတ္တေ ပစ္စယနကာရဿာတိ ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ- ‘နဿာ’တိအာဒိ,န္တမာနတျာဒီနံ ပစ္စယာနံ နဿ “နန္တမာနတျာဒီန”န္တိ (၅-၁၇၂) ဏတ္တပဋိသေဓာ ဝိညာယတိ ပကရဏတောတိ [ပကာရောတိ (ပေါတ္ထကေ)] အာဟ- ‘ပစ္စယနကာရောဝါ’တိ။

၁၇၃. ဂမ

ဣစ္ဆီယတေတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ။ ဧသနံ ဣစ္ဆာ။ ဣစ္ဆီယိတ္ထာတိ ဣစ္ဆိတံ, အာသနမာသိတဗ္ဗံ။ အာသနာယ အစ္ဆိတုံ။ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ (၁-၃၃) ရဿော။

၁၇၇. ကရ

အမာနပရစ္ဆက္ကတ္တေ ကုရုအာဒေသေန နောဒါဟဋံ။ ကရာနောတိ “မာနဿမဿာ”တိ (၅-၁၆) မလောပေါ။ ကသ္မာ န္တပုဗ္ဗဆက္ကေသု ကုရု အာဒေသေန နောဒါဟဋန္တိ အာဟ- ‘ဝဝတ္ထိတေ’စ္စာဒိ။

၁၇၉. ဏော

နိဂ္ဂဟီတဿာတိ “မဉ္စရုဓာဒီန”န္တိ (၅-၁၉) ကတနိဂ္ဂဟီတဿ။ ဂဟဏီယံ ဂဏှိတဗ္ဗံ။

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာဋီကာယံ သာရတ္ထဝိလာသိနိယံ

ပဉ္စမကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆဋ္ဌကဏ္ဍ

၁. ဝတ္တ

တဒတ္ထဿေဝါတိ တဿ ကြိယတ္ထဿ။ ယော ကိရိယာသင်္ခါတော အတ္တော တဿေဝ။ ဧတေန အာဓာရမေတံ ကြိယတ္ထဿာတိ ဉာပေတိ။ နဟိစ္စာဒိနာ တဒတ္ထဿေဝ ဝိသေသနေ ကာရဏမာဟ။ သုတ္တံဝိနာတိပရေသံဝိယ သုတ္တံ ဝိနာ။ တာပိ ဝတ္တမာနေယေဝ ဘဝိဿန္တီတိ ဣမိနာ ဝတ္တုမိဋ္ဌတ္တာတိ ဧတ္ထ သေသဝစနမဝဗောဓေတိ။ ဧဝကာရေနာ (တိ ဝတ္တမာနဿေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန။) တဗ္ဗိဝစ္ဆာတိ ဝတ္တမာနဝစနိစ္ဆာ။

တံသမီပဿာတိ ဧတ္ထ တသဒ္ဒေန မဟာကဿပဿ သုဘဒ္ဒဝစနာနုဿရဏသင်္ခါတော မရဏပ္ပတ္တိဟေတု ဒုက္ခာနုဘဝသင်္ခါတော စ ကိရိယာဝိသေသော ပရိဂ္ဂဟိတော, တေ ဝါ ဝတ္တမာနကိရိယာဝိသေသာတိ တေသမုဘိန္နမာသန္နာနိ ကမေန အဓမ္မဒီပနမရဏာနိ, တေနာဟ-ဒီပန မရဏာနမာသန္နတ္တာ’တိ။ ဧဝံ မညတေ “တက္ကာလဝတ္တမာနကိရိယာဝိသေသဿ ဒီပနမရဏသင်္ခါတံ တံသမီပတာဝိပိ ကိရိယန္တရံ ဝတ္တမာနဂ္ဂဟဏေန တံသာမီပျံ ဂယှတိ, ယထာ (ဂင်္ဂါသမီပေါ) ဒေသော ဂင်္ဂါတိ ဝုစ္စတိ တတော ‘ဂင်္ဂါယံ ဂါဝေါ’တိ သိယာ”တိ။ ပုရေ ဣစ္စာဒိနာ ပက္ခန္တရံ ဝိရစိတံ ဝုတ္တိကာရေန, တဒုပဒဿေတုံ မုခယတိ ‘သဘာဝတော’ ဣစ္စာဒိ။

ကိရိယာကာလောတိ ဝတ္တမာနကိရိယာကာလော။ အဝသိဿတီတိ ပုရေပုရာသဒ္ဒေဟိ ဒီပိတအနာဂတကာလတော အဝသိဿတိ။ ကိရိယာ ကာလေတိ ဒီပနမရဏကိရိယာကာလေ။ တဿာတိ ဒီပနမရဏဿ။ ဝတ္တမာနတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝတ္တမာနေယေဝ ဘဝိဿန္တီတိ သေသော။ အနေနာတိ ပုရေစ္စာဒိဝုတ္တိဝစနေန။ ပုရေပုရာသဒ္ဒေဟိ အနာဂတကာလာဝဂမေ သတိ ဒိပ္ပတိ မရတီတိ ဧတ္ထ ဒီပနမရဏကိရိယာကာလော မုချေ တဒါ ဝတ္တတီတိအာဟ- ‘မုချံ ဝတ္တမာနတ္တမာဟေ’တိ။ ပုန ပက္ခန္တရမုပနီတံ ကာလေစ္စာဒိနာ ဝုတ္တိကာရေန, တမုပဒဿေတုံ မုခမာဝတ္တယတိ ‘အနာဂတေ’စ္စာဒိ။

ဝုတ္တိယံ ကာလဗျတ္တယောတိ ကာလာတိဝတ္တနံ, ဝတ္တမာနကာလာတိက္ကမေန အနာဂတကာလေပိ ဗာဟုလကာတျာဒယော ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော။ တဒေဝ သမတ္ထေတိ ‘ဘဝန္တေဝ’ဣစ္စာဒိနာ။ တျာဒယောတီမိနာ သဗ္ဗေသံ အာချာတိကာနံ ဂဟဏံ။ လဿ ဒီဃောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဂစ္ဆတီတိ သက္ကဿ သဟဘာဝံ ဂမိဿတီတိ အတ္ထော။

၃. နာမေ

ပဋိဇာနိဿန္တီတိ ဝတ္တမာနေ အနာဂတဝစနံ, ပဋိဇာနန္တီတိ အတ္ထော။ ဣတရမ္ပန ဘူတေ ဘဝိဿတီတိ အာသိ, ကရိဿတီတိ အကရိ, စေတေ ဿသီတိ စေတိတာ အသိ, ဘုဉ္ဇိဿသီတိ ဘုဉ္ဇိတာ အသိ။ အနောကပ္ပနာ အဿဒ္ဓါ။ အမရိသနံ အက္ခမာ။ ဣမိနာဝါတိ အတ္ထိဝစနေ ဥပပဒေ ကောဓာ သဒ္ဓါသု ဂမ္မမာနေသွ-သတီပိ ဝစနန္တရေ ဣမိနာဝ သာမညဝစနေန သိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော။ ဂရဟာဝမာတိ တဿ ဟေတုဝစနံ။ တထာဟိစ္စာဒိနာ ဂရဟာဝဂမမေဝ သမတ္ထေတိ။ အတ္ထိနာမ ဤဒိသန္တိ [အတ္ထိနာမာတိ (ပေါတ္ထကေ)] အာဘိဒေါသိကဿ ကုမ္မာသဿ ပရိဘုဉ္ဇနံ ဝိဇ္ဇတေ နာမာတိ အတ္ထော။ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ တံ အသဒ္ဒဟန္တော အမရိသန္တော ဧဝံ ဝဒတိ။ နတ္ထီတိ မညေတိ အဓိပ္ပာယော, တေနာဟ- ‘ပစ္စက္ခမပီ’တိ [ဤဒိသမ္ပီတိ] အာဒိ။ ယောပီတိ သဒ္ဒဿ သောပီတိ တသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထေတိ ဝုတ္တဝိဇ္ဇမာနတ္ထော ဝက္ခမာနပက္ခတ္တယေပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

နနု အတ္ထိနာမ တာတာတိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ ပဌမော အတ္ထိနုခေါစ္စာဒိကော နိသီဒိတွာတိ သဒ္ဒပရိယန္တော စ, ဒုတိယော အတ္ထိနုခေါစ္စာဒိကော နိသီဒိတွာတိ သဒ္ဒပရိယန္တော စ တတိယော အတ္ထိမညေစ္စာဒိကော ဇိဂုစ္ဆနေယျန္တိ သဒ္ဒပရိယန္တော စ ဝစနပ္ပဗန္ဓော ကထံ လဗ္ဘတီတိ မနသိ နိဓာယာဟ- ‘သောပနာ’တိအာဒိ။ ဣမိနာတိ ‘အတ္ထိယေဝိဟာပိ နိန္ဒာဝဂမော’တိ ဝစနေန။ ဌာနဘောဇနေ ဂရဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝုတ္တံ သက္ကတာနုသာရေန။ နိဿာယနိဿာယာတိ ယတ္ထ ဘဂဝါ နိသိန္နော တံ ဌာနံ နိဿာယ နိဿာယ။

၄. ဘူတေ

ကိရိယာရူပေတိ ကိရိယာသဘာဝေ, ဧဝမညတြာပီတိ အဂမိ အဂမိတ္ထာတီမေဟိ အညတြ အဂမုံ ဣစ္စာဒိကေ အဂမောစ္စာဒိကေ စ။ အနုဒရာ အလောမိကာတိ သန္တမပျုဒရာဒိကံ မဟတ္တာဘာဝပဋိပါဒနာယ ဗဟုတ္တာ ဘာဝပဋိပါဒနာယ စ န ဝတ္တုမိစ္ဆီယတေ။

၅. အန

အညပဒတ္ထဝုတ္တိယာတိ ဝုတ္တမညပဒတ္ထံ ဒဿေတိ ‘ဝက္ခမာနလက္ခဏော’စ္စာဒိနာ။ ဝက္ခမာနလက္ခဏောတိဝုတ္တိကာရေန “အာဉာယျာ”စ္စာဒိနာ ဝက္ခမာနလက္ခဏော။ အန္တောကတွာတိ ဣမိနာ အာသဒ္ဒဿာဘိဝိဓိမှိ ပဝတ္တိမာဟ။ အဟရုဘယတဍ္ဎရတ္တံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါသဒ္ဒေါ ပက္ခန္တရေ။ အဍ္ဎရတ္တသဒ္ဒေန ရတ္တိယာ စတုတ္ထော ဘာဂေါ-တြ ဝတ္တုမိဋ္ဌော, အဟော စ တဿ အဍ္ဎရတ္တဉ္စာတိ အတ္ထော။ ဣမဿာဓိပ္ပာယတ္ထမာဟ- ‘အတီတေစ္စာဒိ။ ဥဘယတ္ထ အဓိပ္ပာယံ ဝိဝရတိ‘အယ’မိစ္စာဒိနာ။ ပဉ္စယာမောတိ အတီတာယ ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမပဉ္စစတ္တာလီသဝိနာဍိကာဓိကဃဋိကာတ္တယံ အနာဂတာယ ပုရိမပဉ္စစတ္တာလီသဝိနာဍိကာဓိကဃဋိကတ္ထယဉ္စေတိ အဍ္ဎာဓိကသတ္တဃဋိကာပရိမာဏော ဧကော ယာမော အဟဿ စတ္တာရောတိ ပဉ္စ ယာမာ ပဟာရာ အဿာတိ ပဉ္စယာမော။

ဂတာယပစ္ဆိမော ယာမော၊ ပစ္ဆိမဒ္ဓမိမဿ ဝါ။

ပဟာရော-နာဂတာယာဒီ၊ တဒဒ္ဓမပိ ဝါ တထာ။

ဝုတ္တကာလာဝဓိ မဇ္ဈော၊ ကာလော သော-ဇ္ဇတနော မတော။

တန္နိသေဓေန ယောတွညော၊ သော-နဇ္ဇတနော မတော။

အဂမတ္ထာတိအာဒီသု အဤဿအာဒီနံ သမ္ဗန္ဓိဗျဉ္ဇနဿာဘာဝါ န ဣဉ။ ဗျာမိဿေပီတိ အဇ္ဇတနမိဿေပိ ဘူတေ။ နဉ္သမာသနိဿယေ ဗျာမိဿေ ယထာ ပပ္ပောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ- ‘ပရိယုဒါသေတာဝေ’စ္စာဒိ။

အဇ္ဇတနနိဿယောတိ ဗျာမိဿေ အဇ္ဇတနဘာဂီနိဿယော။ အတ္ထုတိ ပဉှေ တု တဒညနိဿယောတိ ဗျာမိဿေယေဝ တတော အဇ္ဇတနတော ဣတရာနဇ္ဇတန နိဿယော အညတြာတိ ဗျာမိဿတော အညတြ ဘူတကာလေ။ ပသင်္ဂေါတိ အာ ဉုအာဒီနံ ပသင်္ဂေါ။ အဇ္ဇဟိယျောဝါတိ ဗျာမိဿတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၆. ပရော

သမာသောတိ ဆဋ္ဌီသမာသော ကာရကသမာသော ဝါ။ နိပါတနတာ စာဿ ဝိသေသတောတိ။ ဧတဉ္စာတိ ပရောက္ခေတိ ဧတဉ္စ။ ကြိယတ္ထဿ ဥပါဓိ ဝိသေသနံ ကြိယတ္ထောပါဓိ, တဿ ကြိယတ္ထောပါဓိနော ဘူတာ နဇ္ဇတနဿ သာဓနဒွါရေန ဝိသေသနံ, န တူဇုကံတျတ္ထော။ ကသ္မာ နောဇုကံ ဝိသေသနံ တျာဟ ‘ဗျဝစ္ဆေဇ္ဇာဘာဝါ’တိ။ တမေဝ ဖုဋယိတုမာဟ- ‘တထာဟိ’စ္စာဒိ။

သာဓိယမာနာတိ ဣမိနာ ဓာတွတ္ထဿာပရိနိပ္ဖန္နတံ ဗောဓေတိ။ တေ သန္တိ ဣန္ဒြိယာနံ။ သန္တော ဝိဇ္ဇမာနော ဝိသယော ယေသံ ဣန္ဒြိယာနံ တေ

သမ္ဘာဝေါ တတ္တံ, တသ္မာ။ နေတိ ပဋိသေဓေ, သာဓနဒွါရေန ဝိသေသနတ္တေ ဗျဝစ္ဆေဇ္ဇသဗ္ဘာဝါ ယထာဝုတ္တဒေါသော န ဘဝတီတိ အတ္ထော။ ဒေါသာ ဘာဝမေဝ ဒဿေတုမာဟ- ‘ယဿိ’စ္စာဒိ။ ယဿာတိ ဓာတွတ္ထဿ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အပ္ပစ္စက္ခေ ဓာတွတ္ထေ။ ကာရကာနံ သတ္တိသဘာဝတ္တာ သာပိ အပစ္စက္ခာ ဝါတိ စောဒေတိ နနုစေစ္စာဒိနာ။ အသတ္တောတိ အသမတ္ထော။

အတ္တာနာမ အတ္တနော ပစ္စက္ခောတိ တဗ္ဗိသယေ အမှကာရကဿ ဝိဓာနမယုတ္တန္တိ မနသိ နိဓာယ ယံ ဝုတ္တံ ဝုတ္တိကာရေန, တမုပဒဿေတုမာဟ- ‘နနုစေ’စ္စာဒိ။ အတ္တဗောဓနီယာပိ ဟိ ကိရိယာ ယဒါ စိတ္တဝိက္ခေပတော နောပလက္ခီယတေ, တဒါယံ ပရောက္ခာ ဘဝတိ, တေနုတ္တမဝိသယေပိ ပရောက္ခဘာဝေါ တဿာ ဘဝတွေဝ။ ဇာဂရတောပိ ယဒါ မဒါ မနောဗျာတင်္ဂတော အနုပလဒ္ဓိ, တဒါပိ ဘဝတျေဝေတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ဗျာသတ္တဝစနံ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တိကာလေတိ ကိရိယာ နိဗ္ဗတ္တိကာလေ, ‘သုတ္တော-ဟံ ကိံ ဝိလလာပ, မတ္တော-ဟံ ကိံဝိလလာပေ’တိ ဣဒမတြောဒါဟရဏံ။ စိတ္တ စိက္ခေပဝိသယပ္ပဒဿနာယေတ္ထ သုတ္တဝစနံ။

၇. ဧယျာ

ဧယျာဒေါတီမိနာ ဧယျာဒျတ္ထော ဂဟိတောတိ ဗောဓေတုံ ယေနေစ္စာဒိကံ ဝုတ္တံ။ နိမိတ္တသဒ္ဒါပေက္ခာယ တန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိသယသဒ္ဒါပေက္ခာယသောတိ ဝုတ္တံ။ တေသန္တိ ဧယျာဒီနံ။ ဝိသယံ ဒဿေတိ ‘ဟေတုဖလေသွိစ္စာဒိကော’တိ။ အာဒိသဒ္ဒေန ပဉှပတ္ထနာဒယော ဂဟိတာ။ အထာတြ ကြိယဂ္ဂဟဏာဘာဝေ ကြိယာတိပတ္တိယန္တိ ကထံ လဗ္ဘတိစ္စာဟ- ‘ကြိယာတိ ပတ္တိယ’န္တိ အာဒိ။ ကြိယာတိပတ္တိယန္တိ ဝိဝရဏံ ကတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

အဘိဓေယျဒွါရေနာတိ ကိရိယာသင်္ခါတအတ္ထမုခေန, ပကတကြိယတ္ထ ဝိသေသနတ္တာတိ ကြိယတ္ထာဓိကာရတော အဓိကတဿ ဓာတုဿ ဝိသေသနတ္တာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ “အတိပတ္တိယန္တိ အဓိကတကြိယတ္ထဝိသေသနံ, ဝိသေသနဉ္စ ဟောန္တံ နောဇုကံ ဘဝိတုမရဟတိ ကိဉ္စရဟိ အဘိဓေယျဒွါရေန, တထာဟိ အတိပတနံ နာမ ကြိယာယ ဟောတိ, န ကြိယတ္ထဿ အယုဇ္ဇနတော, တသ္မာ အတိပတ္တိယန္တိဝုတ္တေကြိယာတိပတ္တိ

ယန္တိ ဣဒံ ကြိယတ္ထဝိသေသနံ ဟောန္တံ အဘိဓေယျဒွါရေန ဟောတီတိ ကြိယာတိပတ္တိယန္တိ ဝိဝရဏံ ကတ”န္တိ။ ဝိဓုရပ္ပစ္စယောပနိပါတတောတိ ဝိရုဒ္ဓပ္ပစ္စယသမဝါယာတိ အတ္ထော။

ကာရဏဝေကလ္လတောဝါတိ ဟေတုမတော ဖလဿ ယော ဟေတု တဿ ဝိကလတ္တေန။ တတြေတီမဿ အတ္ထော ဝတ္တမာနဝိသယေတိ။ ကြိယာတိပတ္တိယန္တိ ဘူတာဒိ ကြိယာတိပတ္တိယံ။ လိင်္ဂတောတိ နိမိတ္တေန။ ဂမကေန လိင်္ဂေန ဂမ္မာယာတိပတ္တိယာ ဗုဇ္ဈနကာလံ ဝတ္တမာနော ကာလော န တိဋ္ဌတိ အတိက္ကမတီတိ အာဟ- ‘ဝတ္တမာနတာယ ဗျတိက္ကမာ’တိ။ တဒေဝ ဖုဋယတိ ‘သမကာလ’န္တိအာဒိနာ။ သမကာလန္တိ ဧကက္ခဏေ။ ဝတ္တမာနဿ ကြိယာတိပတျသမ္ဘဝါ တဒဝသိဋ္ဌာတီတာနာဂတေသွေယျာဒီနမ္ဘာဝေါ (အညထာ) နုပပတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဝုတ္တိယံ ‘သာမတ္ထိယာတိအာဒိ။

လိင်္ဂေနာတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဒက္ခိဏေန ဂမနေ သတိ သကဋိဿာပရိယာ ဘဝနဒဿနံ ဒက္ခိဏေန ဂမနဿ သကဋာပရိယာဘဝနဟေတုတ္တေ လိင်္ဂံ, ဒက္ခိဏေန ဂမနဿာတိပတ္တိယာ အညတော ဂမနာဒိ လိင်္ဂံ။ သကဋာ ကိရိယာဘဝနာတိပတ္တိယာ သကဋေ ဂရုဘာရာရောပနာဒိ လိင်္ဂံ။ ပဌမဝယေ အရဟတ္တဘဝနံ တံဟေတုဘူတဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပရေသံ ပဌမဝယေ ပဗ္ဗဇ္ဇာနိမိတ္တာရဟတ္တပ္ပတ္တိလိင်္ဂေန ဝိညာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိပတ္တိ ဃရကမ္မဗျာဝဋတာဒိလိင်္ဂေန, အရဟတ္တဿာတိပတ္တိ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာနိမိတ္တာဘာဝေန [ဘာဝဝိရဟေန (ပေါတ္ထကေ)] လိင်္ဂေနာဝသီယတေတိ လိင်္ဂေန ဘူတ ကြိယာတိပတ္တိ ပန ဝေဒိတဗ္ဗာ, ယဒိ ပနေဝမဘိညာလာဘီ ပယုဉ္ဇတိ တဒါ ပစ္စက္ခဉာဏေနေဝ သဗ္ဗံ ဝိညာယ ပယုဉ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ လိင်္ဂတောဝသီယမာနာယန္တိ ပန ဗာဟုလ္လေန ဝုတ္တံ။

၈. ဟေတု

နိစ္စဘဝနံ ဟေတု (တျာဒိနာ) ဟေတုဖလဘာဝေါယေဝေတ္ထ, နာတိ ပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ သဗ္ဗပ္ပစ္စယောဒါဟရဏဝသေနာတိ သဗ္ဗေသံ ဧယျာဒီနမ္ပစ္စယာနံ ဥဒါဟရဏဝသေန။ ဟေတုဖလာနံ သဗ္ဘာဝတောတိ ဝုတ္တတ္တာ ဟေတုဖလာနိ ဒဿေတိ ဟနနမိစ္စာဒိနာ။ ဧဝံ ဟေတုဖလသဗ္ဘာဝတော သဗ္ဗကာလေ စ ဝိဓာနတော ဧတ္ထ ဝတ္တမာနေပိ ပပ္ပောတီတိ ဘာဝေါ။ သော စ ဟေတုဟေတုမန္တဘာဝေါ စ။

၉. ပဉှေ

ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ပဒန္တိအာဒီသု ပဉှောတိ ပုရိမံ ပဒံ, သမ္ပုစ္ဆနာတိ ပစ္ဆိမံ ပဒန္တိအာဒိနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သမေစ္စ အညမညံ ပုစ္ဆနာ သမ္ပုစ္ဆနာ, ယာစနံ ဒေဟီ တျာဒိနာ ယာစနမတ္ထံ, ဣဋ္ဌဿာသမ္ပတ္တဿာတ္ထနမိဋ္ဌာသိံသနံ။ ပတ္တကာလဝသေန စ ဝိသယဘေဒေန ဘိန္နာယ ပီတိ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပတ္တကာလံ ဒဿေတိ နိမိတ္တဘူတဿာတိအာဒိနာ။ နိမိတ္တဘူတဿာတိ တံတံကိစ္စသမ္ပဇ္ဇနေ ကာရဏဘူတဿ။ ဝိဓိ နာမ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိက နိမန္တဏာမန္တဏာဇ္ဈေသနပေသနာနိ။ ဧတ္ထ စ အနုညာပတ္တကာလေသု စ ပဉ္စမီ ဝိဟိတာ ပရေဟိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒီသု ပဉ္စသု သတ္တမီ။ ဣဓ ပန တေ ဒွေပိ ဝိဓိဝိသေသာယေဝါတိ ဝိဓိမှိ အန္တောကရိတွာ ဧယျာဒိံ ဝိဓာတုံ ယံ ဝုတ္တံ ဝုတ္တိကာရေန, တဒိဒါနိ ဝတ္တုကာမော အာဟ- ‘အနုညာပတ္တကာလေသုပိ’စ္စာဒိ။ ဝိဓိပ္ပတီတိမေဝ ပကာသေတိ ‘ဧဝံ ကရေယျာသီ”တိစ္စာဒိနာ။ အနုဇာနန္တောပိ ဒီပေန္တောပိ ကိရိယာသု ဗျာပါရေတိယေဝါတိ ဗျာပါရဏမ္ပတီတိတောတိ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပေသနေပိ ကေသဉ္စိ ဗျာကရဏညူနံ သတ္တမီဝိဓိစ္ဆိတောတိဝုတ္တိကာရေန ယံ ဝုတ္တံ, တံ ဒါနိ ဝတ္တုမာဟ- ‘ပေသနေ ပိ’စ္စာဒိ။ သမူလတန္တိ ကေသဉ္စိ သဒ္ဒိကာနံ သတ္တမီဝိဓိဝိဓာနမူလေန သမူလတံ။ “အနုမတိပရိကပ္ပတ္ထေသု သတ္တမီ”တိ (၃-၁-၁၁) ကစ္စာနသုတ္တံ။ ကတ္တုမိစ္ဆတော ပရဿ အနုဇာနနံ အနုမတိ, ပရိကပ္ပနံ သလ္လက္ခဏံ နိရူပနံ ပရိကပ္ပော ဟေတုဖလကိရိယာ သမ္ဘဝေါ စ, တသ္မိံ အနုမတျတ္ထေ စ ပရိကပ္ပတ္ထေ စ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အတ္ထဂ္ဂဟဏေန ဝိဓိနိမန္တဏာမန္တဏာဇ္ဈေသန ပတ္ထနာပတ္တကာလေသု စ။

၁၀. တု အန္တု

ဥဒါဟဋာတိ ဂစ္ဆတု ဂစ္ဆန္တုအာဒိနာ ဥဒါဟဋာ။ ဒဒါတူတိ ယာစနေ။

၁၁. သတျ

အရဟတ္ထေ စာယမေဝ ပယောဂေါ, တေန ဘဝံ ခလု ရဇ္ဇံ ကရေယျ ဘဝံ အရဟောတိ ယောဇေတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၁၂. သမ္ဘာ

ယောဂ္ဂတာဇ္ဈဝသာနန္တီမဿာတ္ထပဒံ, သတ္တိသဒ္ဒဟနန္တိ သာမတ္ထိယဿ သဒ္ဒဟနန္တိ အတ္ထော။ ပယောဂါနုသာရိတံ ဒီပေတီ သမ္ဗန္ဓော။ ဂမ္မမာနေတိ သမ္ဘာဝေမိစ္စာဒိနာ ဘွာဒိဓာတူဟိ အဝုစ္စမာနေပိ ဂမျမာနေ။ ဥဒါဟဋံ ‘အပိပဗ္ဗတံ သိရသာ ဘိန္ဒေယျာ’တိ။ မဟာဗလတာယ ဟတ္ထိဟနနေ အလမတ္ထဝိသယေ သမ္ဘာဝနေ သတျပိ အလံ သဒ္ဒေါ-တြာလမတ္ထော ယုတ္တောတိ န ဘဝန္တေတျာဒယော ဟနိဿတိ။ ဓာတုနာတိ ဧတ္ထ ဓာတုဂ္ဂဟဏေန ဘွာဒယော ဂယှန္တေ တတ္ထ ဓာတုသဒ္ဒဿ ရုဠှတ္တာ ပုဗ္ဗာစရိယသညာယ ဝါ။ ဥဒါဟဋန္တိ ဘုဉ္ဇေယျ ဘဝံ တျာဒိနာ။

၁၃. မာယော

သူတိ မာသူတိ ဧတ္ထ သုသဒ္ဒေါ။ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ။ နိဝတ္တေတိ မာသဒ္ဒေါတိ သေသော။ အာရဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဝတ္တမာနံ ဝနဂမနံ ဒဿေတိ။ အန္တောဘူတဏျတ္ထာတိ ဏိပ္ပစ္စယာဘာဝေပိ အတ္တနိ အန္တောဘူတဏျတ္ထ ဓာတုတော။ ဤအာဒီနံ အာအာဒီနဉ္စ သကကာလောနာမ ဘူတော ကာလော။ ဓာတုသမ္ဗန္ဓော ဝိသေသနဝိသေဿဘာဝေါ, တေနာဟ- ‘ဓာတွတ္ထ သမ္ဗန္ဓေ ဝိသေသန ဝိသေဿဘာဝလက္ခဏေ’တိ။ သဗ္ဗတ္ထာချာတ ဝါစ္စောတ္ထော ဝိသေဿော သျာဒျန္တဝါစ္စော ဝိသေသနံ။

ဣဋ္ဌောတိ ပရေသမိဋ္ဌော။ ဇာနနတ္ထဝသေန ဂမနတ္ထတ္တာတိ “ဂမနတ္ထာ ကမ္မကာ”တိ (၅-၅၉) သုတ္တေ ဂမနတ္ထသဒ္ဒေန ‘ယေ ဂတျတ္ထာ တေ ဗုဒ္ဓျတ္ထာ’တိ ဇာနနတ္ထောပိ ဂဟိတောတိ ဧဝံ ဂဟိတဇာနနတ္ထဝသေန ဂမနတ္ထတ္တာတိ အတ္ထော။ အဘိမတာနိ ပါဏိနိယာနံ။ တထာ သဒ္ဒဿတ္ထမာဟ- ‘အနန္တရေန ဂတတ္ထ’(န္တိ အန)န္တရေ ဝုတ္တေန ကရဏဘူတေနာတိ အတ္ထော။ အဘိမတောတိ ပါဏိနိယာနမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတသမုစ္စယံ ဝတ္တုမာဟ- ‘သမုစ္စယော’ဣစ္စာဒိ။ အထာတြ ကထမနေကာသံ ကိရိယာနံ စီယ မာနတာ ယာဝတာ ဧကာဝါဋနကိရိယာဇ္ဈယနကိရိယာ စေတျာသင်္ကိယာဟ- ‘သာဓနဘေဒနေ’စ္စာဒိ။ မဌာဒိသာဓနာနမ္ဘေဒေနာဋန ကိရိယာယပိ ဘေဒေါတိ အတ္ထော။ တက္ကိရိယာပ္ပဓာနဿာတိ သာ လဝနကိရိယာ ပဓာနမဿ ကတ္တုနော။ ယော- ယမညေပိ နိယောဇေန္တော ဝိယ ကိရိယံ ကရောတိ သော နာ-ညကိရိယာပဓာနေ ယုတ္တော, တက္ကိရိယာပ္ပဓာနေယေဝေတိ။

၁၄. ပုဗ္ဗ

မဟာဝါကျရူပတ္တာ ပကရဏဿ တဒပေက္ခာယ ဝါကျေကဒေသတ္တံ “ဝတ္တမာနေ တိအန္တိ, ဘဝိဿတိ”စ္စာဒီနံ ဝါကျာနန္တိ အာဟ ‘ဝါကျေကဒေသေဟီ’တိ။ အတောယေဝမာဟ-ဝါကျာဝယဝေါပရော-ဓုနာ ကရီယတေ’တိ။ ဝိဓိဝါကျတ္တမဿ ဒဿေတွာ နိယမဝါကျတ္တံ ဒါနိ ဒဿေတုံ ‘အထဝါ နိယမတ္ထမိဒန္တျာဒီန’န္တျာဟ။ နိယမသုတ္တတ္တမေဝ ဖုဋယတိ ‘တေဟိ’စ္စာဒိနာ။ တေဟိ တေဟိ သုတ္တေဟီတိ “ဝတ္တမာနေ တိ အန္တိ”စ္စာဒီဟိ တေဟိ တေဟိ သုတ္တေဟိ။ ဣမိနာတိ “ပုဗ္ဗပရာ”ဒိနာ ဣမိနာ သုတ္တေန။ နနု တုမှာမှသေသေသူတိ ဧတ္တကေ ဝုစ္စမာနေ ‘တုမှာမှသဒ္ဒဝစနီယေသု တဒညသဒ္ဒဝစနီယေသု စ ကာရကေသူ’တိ အယံ ဝိသေသော ကုတော ဂမျတေ ယေနေဝံ ဝိဝဋံတျာဟ- ‘ကတ္တုကမ္မေ’စ္စာဒိ။ ကတ္တာဒီသု ဝိဓာနဉ္စ ဝက္ခတိ။

ကတ္တုကမ္မာနမေဝါတိ ဣမိနာ ဘာဝံ ဗျဝစ္ဆိန္ဒတိ။ တထာ စ ဝက္ခတိ- ‘တုမှာမှသဒ္ဒဝစနီယတ္တာဘာဝါ’တိ။ အသတွဘူတာယေစ္စာဒိကမေကဝစန သမ္ဘဝေ ကာရဏံ, တုမှာမှေစ္စာဒိကန္တု ပဌမပုရိသသမ္ဘဝေ။ တုမှာမှသေသေသု ဟောန္တာ မဇ္ဈိမုတ္တမပဌမာ ကထံ ဘာဝါဒီသု ဝိညာယန္တိ ကထဉ္စ တုမှာမှာဒိသဒ္ဒဝစနီယဿ ကာရကတ္ထဿာချာတေန တတ္ထ ဝိဟိတေန သညာဝိဘတ္တာ တုမှာမှာဒိသဒ္ဒပ္ပယောဂါဘာဝေါစ္စာသင်္ကိယ ယံ ဝုတ္တံ ဝုတ္တိယံ တံဒါနိ ဝိဝရန္တေန ‘ယဒိ ဘာဝါဒီသု မာနာဒယော န ဝိဓီယန္တေ တဒါမာနာဒီသု ပရေသု ဘာဝါဒီသု ကျလာဒီနံ ဝိဓာနမေဝ နောပပဇ္ဇတီ’တိ ဣမိနာ သာမတ္ထိယေန တုမှာဒီသု ကာရကေသု မဇ္ဈိမာဒီနံ ဘာဝေါ ဝိညာယတိ တေနေဝ တုမှာဒိကာရကတ္ထဿ တတ္ထ ဝိဟိတေနာချာတေန သညာပိတတ္တာ တုမှာဒိသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ နာမ န ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘တုမှာဒိသွိ’စ္စာဒိကမာရဒ္ဓံ။ ယဇ္ဇေဝံ တုမှာဒိသဒ္ဒပ္ပယောဂေါယေဝ န သိယာ စ္စာဟ- ‘ယဇ္ဇေဝ မိစ္စာဒိ။ ပရိဟာရမာဟ- ‘သသဒ္ဒေနာ’တိ။ တုမှာဒိသဒ္ဒေန။ ဗြာဟ္မဏာဣစ္စနေနာဘိဟိတမေဝ ဗဟုတ္တံ ဗဟဝေါတိ ဝစနေနာနုဇ္ဇတေ။ ဝစနာဘာဝေ ကထံ တုလျာဓိကရဏတ္တံတျာဟ- ‘အနုဇ္ဇမာနဿိ’စ္စာဒိ။ အနုဇ္ဇမာနဿာတိအနုဝဒိတဗ္ဗဿ ဂစ္ဆတိစ္စာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ ကတ္တုနော။

အနုဝါဒေနာတိ (တုမှာဒိ) အနုဝါဒေန။ “နာမမှိ ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ ပဌမော”တိ (၃-၁-၅) ကစ္စာနဝစနံ, တေနာဟ- ‘တေနေဝိ’စ္စာဒိ။ အသမာနာဓိကရဏတ္တာ ဟိ ‘တယာပစ္စတေ’စ္စာဒေါ န ဘဝတိ။ တထာဟိ တယေစ္စေတံ ကတ္တုဝါစီ ပစ္စတေစ္စေတံ ကမ္မဝါစီ ကမ္မေ အာချာတပ္ပစ္စယ ဝိဓာနတော။

‘ဧဟိ မညေ ရထေန ဂမိဿသီ’တိ ပါဏိနိယာတိမတနိပ္ဖာဒနက္ကမော (နိရဿ) တေ ‘ပရိဟာသေ’စ္စာဒိနာ။ မညတိဿ ပယောဂေတိ ဥပပဒဝသေန မနဓာတုဿ ပယောဂေ။ ဓာတုမှာတိ ဂမိအာဒိတော။ ဥတ္တမ ပုရိသေကဝစနေ ပတ္တေတိ ဂမိဿာမီတိ ပတ္တေ။ မဇ္ဈိမောဘိမတောတိ ဂမိဿသီတျဘိမတော။ မဇ္ဈိမေ ပတ္တေတိ မညသေတိ ပတ္တေ, ဥတ္တမေကဝစန မိဋ္ဌန္တိ မညေတိဋ္ဌံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ “မညသေ တွံ ရထေန ဂမိဿာမီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ မညေ တွံ ရထေန ဂမိဿသီတိ ဘဝတီတိ (ဝုတ္တ”န္တိ)။ ဧဟိ မညေစ္စာဒိ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ ဝုတ္တိယံ။ ယထာသဝိသယေဝမဇ္ဈိမုတ္တမာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာသမ္ဗန္ဓမုပဒဿယမာဟ- ‘ဧဝမေတ္ထာဘိသမ္ဗန္ဓော’စ္စာဒိ။ ပရာဘိမတံ သမ္ဗန္ဓံ ကုရုမာနော အာဟ- ‘နတွေဝ’မိစ္စာဒိ။ အထောစ္စတေစ္စာဒိနာ ပရာဓိပ္ပာယမာဟ- ‘ယဒေ’စ္စာဒိ။

ယဒေဝမဘိသမ္ဗန္ဓောတိ ‘မညသေ တွံ ရထေန ဂစ္ဆာမီ’တိ ယဒါ ဧဝမဘိသမ္ဗန္ဓော ကရီယတီတျတ္ထော။ သော စေဝမနုဂတောတိ ‘မညေ အဟံ တွံ ရထေန ဂစ္ဆသိ’စ္စေဝံ သော စ ပယောဂေါ အနုဂတောတျတ္ထော။ ပကာရန္တရကပ္ပနာယာတိ ‘မညသေ တွံ ရထေန ဂစ္ဆာမီ’တိ အန္တရကပ္ပနာယ။

၁၅. အာဤ

တေနစာတိ သမာသိတတ္တေန စ,ဿတျာဒီနမဂ္ဂဟဏန္တိ ယဒိ တေသံ ဂဟဏံ သိယာ အာဤဿာဒီသူတိ န သမာသေန ဝဒေယျ။

၁၇. ဘူဿ

ကတာကတပ္ပသင်္ဂီယော ဝိဓိ သော နိစ္စော-နိစ္စာ ဗလဝါတိ ပဌမံ ဝုက ဘဝတီတိ ဒဿေတုမာဟ- ‘ကတာကတပ္ပသင်္ဂိတ္တာ’စ္စာဒိ။

၁၈. ပုဗ္ဗ

အအာဒျပေက္ခေတိ အအာဒီသူတိ အနုဝတ္တအအာဒျပေက္ခေ။

၂၃. ကရ

နနု စ ‘သောဿာ’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ “ကွစိ ဝိကရဏာန “မိစ္စေဝ (၅-၁၆၁) လောပေါ သိယာတိ ‘ကရဿ ကု’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စောဒနမနသိ နိဓာယာဟ- ‘ကွစိ ဝိကရဏာနံ တျာဒိ။ အညတြပယောဂါနုသရဏာ ပယောဂါနုသရဏံ ဝိနာ ဩလောပေါ ဝိညာတုံ န သက္ကာတိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၅. ဟာဿ

ကာရိယံ အာဟင်္သင်္ခါတမဿ အတ္ထီတိ ကာရိယီ, တေန အပရော ကာရိယီ ဟညတိ ဟိံသီယတီတိ အတ္ထော။

သဟောဿေဟီတိ ကရဿ ဩကာရေန ဿေန စ သဟ ဟာဿ ဿေန သဟာတိ အတ္ထော။ အထ ကထံ ဩဿေဟိ သဟေဝ ဝုတ္တာ ဒေသောတိဝိညာယတီစ္စာသင်္ကိယာဟ- ‘သဟဝစနသာမတ္ထိယာ’တိ။ သဟ သဒ္ဒဿ သဟတ္ထ(ဿ စ) သောဿ ဿေနာတိ ကထနသာမတ္ထိယာတိ အတ္ထော။ အဓိပ္ပာယံ ဝိဝရတိ ‘ဧဝံ မညတေ’စ္စာဒိနာ။ ဧဝံ မညတေ- ဩဿာန မနာဒေသိတ္တေ ဣစ္စာဒိနာ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗမိဝ လက္ခီယတေ။ တေနေဝ ပါဌေနသဟဝစနသာမတ္ထိယဿ ပတီတိသဗ္ဘာဝတော။ န တု ‘ဧဝံမညတေဩဿာနမန္တာဒေသတ္တေ ဟာဿစာတိ ဝစနမနတ္ထကံ သိယာ ဟာ တော စေတွေဝ ဝဒေတျ ဩဿာနမနာဒေသိတ္တေ’စ္စာဒိနာ ပါဌေန။ ဩဿာနမန္တာဒေသပ္ပသင်္ဂဿေဝါဘာဝတော။ နဟေတ္ထာဒေသာဒေသိ သမ္ဗန္ဓဆဋ္ဌီ အတ္ထိ။ သောဿာတိ ဝိသေသနဆဋ္ဌိယာပ္ပဓာနာယ ဿေနာတိ သဟတ္ထေ တတိယာယ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ။ ဥဘယတ္ထာတိ ဿတျာဒီသုဿာဒီသု စ။

၂၈. အာဤ

ပုဗ္ဗသရလောပေါတိ ဝိကရဏလောပေါ အာကာရာဒေသေ စ ဒွီသု ဝါရေသု ပုဗ္ဗသရလောပေါ။

၂၉. ဂမိ

အဂါတိ ဤမှိ လလောပေါ, အာကာရာဒေသေ စ ပုဗ္ဗသရလောပေါ။

၃၀. ဍံသ

အဂဉ္ဆာ အဂစ္ဆီတိ နိဂ္ဂဟီတာဂမေန။

၃၂. ဏာနာ

ဥဇ္ဈိတာနုဗန္ဓာနန္တိ ပရိစ္စတ္တာနုဗန္ဓာနံ။

၃၃. အာဤ ဦ

သုတ္တေ အာတိ ဣမိနာ ဥဘယတ္ထ ပဌမပုရိသေကဝစနံ ဂဟိတန္တိ အာဟ- ‘အာ’တိအာဒိ။

၃၄. ကုသ

အဘိရူဟီတိ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ (၁-၃၃) ဒီဃော။

၃၅. အာ ဤ ဿ

ပရောက္ခာပရနာမဓေယျာနန္တိ ပရောက္ခာတိအညနာမာနံ။

၃၈. ဧယျာ

တေဟေဝါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသုတ္တဒွယေဟေဝ, သဟစရိတဉာယေနာတိ “ဘူတေ ဤ ဥံ”ဣစ္စာဒေါ (၆-၄) ပရစ္ဆက္ကေ ပဌမ ပုရိသေကဝစနအာကာရေန “အနဇ္ဇတနေ အာဉု”ဣစ္စာဒေါ (၆-၅) ပုဗ္ဗစ္ဆက္ကေ ပဌမပုရိသေကဝစန အာကာရေန စ သဟစရိတာကာရာနမေဝ ပစ္စာသတ္တိယာ သဟစရိတာ ပတ္တိဝသေန ပဝတ္တဉာယေန ဂဟဏန္တိ အတ္ထော။ ဂဟိတတ္တာ တွာဒိ သမ္ဗန္ဓီ ဂယှတေတိ သမ္ဗန္ဓော။ နိဿယကရဏံ နာမ ဗျတ္တိဝသေနေဝ, န သာမညဝသေနာတိ အာဟ ‘ဧတေနာ’တိအာဒိ။

၄၀. ဧဩ

အန္တသရာဒိလောပေါ “ရာနုဗန္ဓေန္တသရာဒိဿာ”တိ (၄-၁၃၂)။

၄၂. ဩဿ

အာဒေသာနန္တိ အအာဒီနမာဒေသာနံ။

၄၆. ဣံဿ

ပုဗ္ဗသ္မိန္တိ အကာသိန္တိ ဧတ္ထ။

၅၂. တဿ

ကြိယတ္ထဝိဟိတာနမ္ပိ ဓာတုဝိဟိတာနမ္ပိ အညေသံ တဗ္ဗာဒီနံ ပစ္စယာနံ န ဂဟဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၅၄. မိမာ

အမှီတိအာဒီနိ ဝတ္တမာနေ တွာဒီသု ဝါ မိမာနမုဒါဟရဏာနိ။

၅၇. ဟိမိ

မုယှာမိ မုဟ=ဝေစိတ္တေ “ဒိဝါဒီဟိ ယက” (၅-၂၁)။

၆၁. ဉာဿ

ဇာနာတိ “ဉာဿ နေ ဇာ” (၅-၁၂၀)

၆၇. ဟနာ

ဆ စ ခါ စ ဆ ခါ။

၇၀. ကယိ

ဣမိနာ ကတာ ကယိရာတိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ။

၇၁. ဋာ

ဧယျုမာဒီနံ ဧယျဿာတိ ဝုတ္တတ္တာ ဥပါဒိဝဇ္ဇိတဿာတိ ဝိညာယတိ။

၇၄. ဂုရု

ဩကာရော ဂုရုတိ သံယောဂပုဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ။

၇၆. ဩဝိ

ဝိကရဏသဒ္ဒဿ အညထာပိ ဗျဝစ္ဆေဒကတ္တသမ္ဘဝေ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ဗျဝစ္ဆေဒကတ္တမ္ပဋိပါဒေတုမာဟ- ‘ယဒိပိ’စ္စာဒိ။

၇၈. ဧယျာ

အညတြာပီတိ ဘဝေယျာမုဘဝေယျာမဣစ္စတြာပိ။

ဣတိ မောဂ္ဂလ္လာနပဉ္စိကာဋီကာယံ သာရတ္ထဝိလာသိနိယံ

ဆဋ္ဌကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ သဗ္ဗထာ သာရတ္ထဝိလာသိနီ ဋီကေတိ။

နိဂမ

၁။ သဗ္ဗဒါ သုဘဒါယိတ္တာ၊ သတ္တာနန္တနိသေဝိတေ။

ပသတ္ထေ-နွတ္ထသညာယ၊ ပညာတေ သုဘသညိတေ။

၂။ စာဂဝိက္ကမပညာနုဒ္ဒယာဒိဂုဏသာလိနာ။

သုဘသေနာဓိနာထေန၊ ကာရိတေ ဝသတာ သတာ။

၃။ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပေ၊ ဝိဟာရေ သာဓုဂေါစရေ။

မနောနုကူလေ ယောဂီနံ၊ ဝရေ ဝိက္ကမသုန္ဒရေ။

၄။ ထေရေန ရစိတာ သာယံ၊ သာသနုဇ္ဇောတနတ္ထိနာ။

ဋီကာ ဂုရုပဒမ္ဘောဇ၊ ရဇောမတ္ထကသေဝိနာ။

၅။ ဗဟုဿုတာနံ ဝိညူနံ, ပရမတ္ထာဝဂါဟိနံ။

ပဝတ္တတု စိရံ စေတော၊ ရဉ္ဇယန္တီ နိရန္တရံ။

၆။ ယေသံ န သဉ္စိတာ ပညာ၊ နေကသတ္တန္တရောစိတာ။

သမ္မောဟဗ္ဘဟတာဝေတေ၊ နာဝဗုဇ္ဈန္တိ ကိဉ္စိပိ။

၇။ ကိန္တေဟိ ပါဒသုဿူသာ၊ ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနိဟ။

ယေ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ၊ တေဝ သာဓူဝိဝေကိနော။

၈။ ပုညေန သတ္ထရစနာဇနိတေန တေန၊

သမ္ဗုဒ္ဓသာသနဝရောဒယကာရဏေန။

လောကာမိသေသုပိ ကိလေသမလာ အလဂ္ဂေါ၊

သမ္ဗုဒ္ဓသာသနဝရောဒယမာစရေယျံ။

၉။ ယေ-နန္တတန္တရတနာကရမန္ထနေန၊

မန္ထာစ လောလ္လသိတဉာဏဝရေန လဒ္ဓါ။

သာရာမထာတိ သုခိတာ သုခယန္တိ စညေ၊

တေမေ ဇယန္တိ ဂုရဝါ ဂုရဝေါ ဂုဏေဟိ။

၁၀။ ဋီကာယော ဝိနသာဒိနံ ဝိရစယီ ယော ကဏ္ဌဘူသာပရော၊

ဝိညူနံ ဇိနသာသနာမလမတီသော-ကာသိ စာနာကုလံ။

သန္တောသက္ကမနောမနောမကမနော သဗ္ဘာဝနီယော မဟာ၊

သာမီ မေ ဂုရုပုင်္ဂဝေါ ဝိဇယတေ သာရီသုတော-ယံ ဘုဝိ။

၁၁။ ရာဇာ ဝိက္ကမဗာဟု ဗာဟိတရိပူ တာတွဿ [ဘာတာဿ] လောကိဿရော၊

သမ္မိတ္တာနိဟနော တိသီဟဠပတီ ယောယံ မဟာဝိက္ကမော။

နိဗ္ဘီတော [တိသူရော] ဝိဇယာဒိဗာဟု ဝိဇယီ သော အာသိ လင်္ကိဿရော၊

တံ နိဿာယ ဖလံ စိရာယ ဖလတဉ္စေတံ သတံ သန္တတံ။

သိဒ္ဓိ ရတ္ထု

၁။ အဂ္ဂမ္မောတိဝံသေန၊ အဘယာရာမသာမိနာ။

ပဉ္စိကာဝဏ္ဏနာဘူတာ၊ သာ သာရတ္ထဝိလာသိနီ။

၂။ မြမ္မက္ခရမာရောပေတွာ၊ ဝိသောဓေတွာ ယထာဗလံ။

သကိယဗျဝဟာရေန၊ တိထီဝသု ကရိန္ဒုနာ။

၃။ ယုတ္တေ ဝဿေ လင်္ကာဒီပါ၊ သရဋ္ဌမာဟတာ ပုန။

ဘာဿပ္ပဒီပကာတန္တ၊ ကာသိကာပဉ္စိကာဒိဟိ။

၄။ သံသန္ဒိတွာ ဝိစာရေတွာ၊ ဝါစေတွာစ ပုနပ္ပုနံ။

ဦနာဓိကာဒိ ဒေါသာနိ၊ အပနေတွာ သိနေသိနေ။

၅။ သုဒ္ဓဋ္ဌကေ စ ဝဿေသာ၊ ပါပိတာ ပကတိဋ္ဌိတိံ။

သုဒ္ဓါသုဒ္ဓံဝ ဒဿေန္တီ၊ သောဓေတု ပါဌသုဒ္ဓိယာ။