ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ (ဒု)
ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။
ဤစာမျက်နှာရှိ English ဘာသာပြန်သည် စာအုပ်ဟောင်း၏ scan ဓာတ်ပုံမှ OCR (စက်ဖြင့် စာလုံးဖတ်ခြင်း) ဖြင့် ကူးယူထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လက်ဖြင့် မစစ်ဆေးရသေးသဖြင့် စာလုံးပေါင်း အမှားများ ပါနိုင်ပါသည်။
The English here is an OCR copy of a scanned book, not yet checked by hand, so it may contain errors — see The Path of Purity (Visuddhimagga), tr. Pe Maung Tin (PTS, 1922–31) for the original pages.
၈၃၈။ ဣစ္စေတသ္မိံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေ ဥပ္ပန္နေ ယဒေတံ ဝတ္တမာနဘူတာပဂတောကာသကတသမုဒါစာရသင်္ခါတံ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ, တံ အမဂ္ဂဝဇ္ဈတ္တာ ကေနစိပိ ဉာဏေန ပဟာတဗ္ဗံ န ဟောတိ။ ယံ ပနေတံ ဘူမိလဒ္ဓါရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတအဝိက္ခမ္ဘိတအသမူဟတသင်္ခါတံ ဥပ္ပန္နံ, တဿ တံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဝိနာသယမာနံ ယသ္မာ တံ တံ လောကိယလောကုတ္တရဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပဟာတဗ္ဗံ ဟောတီတိ။ ဧဝမေတ္ထ ယေ ယေန ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ, တေသံ ပဟာနဉ္စ ဇာနိတဗ္ဗံ။
ပရိညာဒိကိစ္စကထာ
၈၃၉။ ကိစ္စာနိ ပရိညာဒီနိ, ယာနိ ဝုတ္တာနိ အဘိသမယကာလေ၊
တာနိ စ ယထာသဘာဝေန, ဇာနိတဗ္ဗာနိ သဗ္ဗာနီတိ။
သစ္စာဘိသမယကာလံ ဟိ ဧတေသု စတူသု ဉာဏေသု ဧကေကဿ ဧကက္ခဏေ ပရိညာ ပဟာနံ သစ္ဆိကိရိယာ ဘာဝနာတိ ဧတာနိ ပရိညာဒီနိ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယထာသဘာဝေန ဇာနိတဗ္ဗာနိ။ ဝုတ္တံ ဟေတံ ပေါရာဏေဟိ –
‘‘ယထာ ပဒီပေါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ဝဋ္ဋိံ ဈာပေတိ, အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ပရိဝိဒံသေတိ, သိနေဟံ ပရိယာဒိယတိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂဉာဏံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဘိသမေတိ, ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, သမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ စတ္တာရိပိ သစ္စာနိ ပါပုဏာတိ ပဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ။
ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ, ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၀၀) သဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ, ဒုက္ခေပေတံ ဉာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေပေတံ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေပေတံ ဉာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယပေတံ ဉာဏ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၇၉၄၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၉)။
တတ္ထ ယထာ ပဒီပေါ ဝဋ္ဋိံ ဈာပေတိ, ဧဝံ မဂ္ဂဉာဏံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ။ ယထာ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, ဧဝံ သမုဒယံ ပဇဟတိ။ ယထာ အာလောကံ ပရိဝိဒံသေတိ, ဧဝံ သဟဇာတာဒိပစ္စယတာယ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒိဓမ္မသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ။ ယထာ သိနေဟံ ပရိယာဒိယတိ, ဧဝံ ကိလေသပရိယာဒါနံ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၄၀။ အပရော နယော – ယထာ သူရိယော ဥဒယန္တော အပုဗ္ဗံ အစရိမံ သဟ ပါတုဘာဝါ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ရူပဂတာနိ ဩဘာသေတိ, အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ဒဿေတိ, သီတံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂဉာဏံ…ပေ… နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ဣဓာပိ ယထာ သူရိယော ရူပဂတာနိ ဩဘာသေတိ, ဧဝံ မဂ္ဂဉာဏံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ။ ယထာ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, ဧဝံ သမုဒယံ ပဇဟတိ။ ယထာ အာလောကံ ဒဿေတိ, ဧဝံ သဟဇာတာဒိပစ္စယတာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ။ ယထာ သီတံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ, ဧဝံ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၄၁။ အပရော နယော – ယထာ နာဝါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ဩရိမတီရံ ပဇဟတိ, သောတံ ဆိန္ဒတိ, ဘဏ္ဍံ ဝဟတိ, ပါရိမတီရံ အပ္ပေတိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂဉာဏံ…ပေ… နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ဧတ္ထာပိ ယထာ နာဝါ ဩရိမတီရံ ပဇဟတိ, ဧဝံ မဂ္ဂဉာဏံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ။ ယထာ သောတံ ဆိန္ဒတိ, ဧဝံ သမုဒယံ ပဇဟတိ။ ယထာ ဘဏ္ဍံ ဝဟတိ, ဧဝံ သဟဇာတာဒိပစ္စယတာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ။ ယထာ ပါရိမတီရံ အပ္ပေတိ, ဧဝံ ပါရိမတီရဘူတံ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၄၂။ ဧဝံ သစ္စာဘိသမယကာလသ္မိံ ဧကက္ခဏေ စတုန္နံ ကိစ္စာနံ ဝသေန ပဝတ္တဉာဏဿ ပနဿ သောဠသဟာကာရေဟိ တထဋ္ဌေန စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓာနိ ဟောန္တိ။ ယထာဟ –
‘‘ကထံ တထဋ္ဌေန စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓာနိ? သောဠသဟိ အာကာရေဟိ တထဋ္ဌေန စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓာနိ။ ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော, သင်္ခတဋ္ဌော, သန္တာပဋ္ဌော, ဝိပရိဏာမဋ္ဌော, တထဋ္ဌော။ သမုဒယဿ အာယူဟနဋ္ဌော, နိဒါနဋ္ဌော, သံယောဂဋ္ဌော, ပလိဗောဓဋ္ဌော, တထဋ္ဌော။ နိရောဓဿ နိဿရဏဋ္ဌော, ဝိဝေကဋ္ဌော, အသင်္ခတဋ္ဌော, အမတဋ္ဌော, တထဋ္ဌော။ မဂ္ဂဿ နိယျာနဋ္ဌော, ဟေတုဋ္ဌော, ဒဿနဋ္ဌော, အဓိပတေယျဋ္ဌော, တထဋ္ဌော။ ဣမေဟိ သောဠသဟိ အာကာရေဟိ တထဋ္ဌေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကသင်္ဂဟိတာနိ။ ယံ ဧကသင်္ဂဟိတံ, တံ ဧကတ္တံ။ ယံ ဧကတ္တံ, တံ ဧကေန ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓာနီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၂။၁၁)။
၈၄၃။ တတ္ထ သိယာ ယဒါ ဒုက္ခာဒီနံ အညေပိ ရောဂဂဏ္ဍာဒယော အတ္ထာ အတ္ထိ, အထ ကသ္မာ စတ္တာရောယေဝ ဝုတ္တာတိ။ ဧတ္ထ ဝဒါမ, အညသစ္စဒဿနဝသေန အာဝိဘာဝတော။ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခေ ဉာဏံ? ဒုက္ခံ အာရဗ္ဘ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပညာ ပဇာနနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၇၉၄၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၉) ဟိ နယေန ဧကေကသစ္စာရမ္မဏဝသေနာပိ သစ္စဉာဏံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတိ, သမုဒယမ္ပိ သော ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၀၀) နယေန ဧကံ သစ္စံ အာရမ္မဏံ ကတွာ သေသေသုပိ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေနာပိ ဝုတ္တံ။
တတ္ထ ယဒါ ဧကေကံ သစ္စံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဒါ သမုဒယဒဿနေန တာဝ သဘာဝတော ပီဠနလက္ခဏဿာပိ ဒုက္ခဿ, ယသ္မာ တံ အာယူဟနလက္ခဏေန သမုဒယေန အာယူဟိတံ သင်္ခတံ ရာသိကတံ, တသ္မာဿ သော သင်္ခတဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ။ ယသ္မာ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသသန္တာပဟရော သုသီတလော, တသ္မာဿ မဂ္ဂဿ ဒဿနေန သန္တာပဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ အာယသ္မတော နန္ဒဿ အစ္ဆရာဒဿနေန သုန္ဒရိယာ အနဘိရူပဘာဝေါ ဝိယ။ အဝိပရိဏာမဓမ္မဿ ပန နိရောဓဿ ဒဿနေနဿ ဝိပရိဏာမဋ္ဌော အာဝိဘဝတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝေတ္ထ နတ္ထိ။
တထာ သဘာဝတော အာယူဟနလက္ခဏဿာပိ သမုဒယဿ, ဒုက္ခဒဿနေန နိဒါနဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ အသပ္ပါယဘောဇနတော ဥပ္ပန္နဗျာဓိဒဿနေန ဘောဇနဿ ဗျာဓိနိဒါနဘာဝေါ ဝိယ။ ဝိသံယောဂဘူတဿ နိရောဓဿ ဒဿနေန သံယောဂဋ္ဌော။ နိယျာနဘူတဿ စ မဂ္ဂဿ ဒဿနေန ပလိဗောဓဋ္ဌောတိ။
တထာ နိဿရဏလက္ခဏဿာပိ နိရောဓဿ, အဝိဝေကဘူတဿ သမုဒယဿ ဒဿနေန ဝိဝေကဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ။ မဂ္ဂဒဿနေန အသင်္ခတဋ္ဌော, ဣမိနာ ဟိ အနမတဂ္ဂသံသာရေ မဂ္ဂေါ နဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, သောပိ စ သပ္ပစ္စယတ္တာ သင်္ခတောယေဝါတိ အပ္ပစ္စယဓမ္မဿ အသင်္ခတဘာဝေါ အတိဝိယ ပါကဋော ဟောတိ။ ဒုက္ခဒဿနေန ပနဿ အမတဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ, ဒုက္ခံ ဟိ ဝိသံ, အမတံ နိဗ္ဗာနန္တိ။
တထာ နိယျာနလက္ခဏဿာပိ မဂ္ဂဿ, သမုဒယဒဿနေန ‘‘နာယံ ဟေတု နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာ, အယံ ဟေတူ’’တိ ဟေတုဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ။ နိရောဓဒဿနေန ဒဿနဋ္ဌော, ပရမသုခုမာနိ ရူပါနိ ပဿတော ‘‘ဝိပ္ပသန္နံ ဝတ မေ စက္ခူ’’န္တိ စက္ခုဿ ဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ ဝိယ။ ဒုက္ခဒဿနေန အဓိပတေယျဋ္ဌော, အနေကရောဂါတုရကပဏဇနဒဿနေန ဣဿရဇနဿ ဥဠာရဘာဝေါ ဝိယာတိ ဧဝမေတ္ထ သလက္ခဏဝသေန ဧကေကဿ, အညသစ္စဒဿနဝသေန စ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ အာဝိဘာဝတော ဧကေကဿ စတ္တာရော စတ္တာရော အတ္ထာ ဝုတ္တာ။ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန သဗ္ဗေ စေတေ အတ္ထာ ဧကေနေဝ ဒုက္ခာဒီသု စတုကိစ္စေန ဉာဏေန ပဋိဝေဓံ ဂစ္ဆန္တီတိ။ ယေ ပန နာနာဘိသမယံ ဣစ္ဆန္တိ, တေသံ ဥတ္တရံ အဘိဓမ္မေ ကထာဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တမေဝ။
ပရိညာဒိပ္ပဘေဒကထာ
၈၄၄။ ဣဒါနိ ယာနိ တာနိ ပရိညာဒီနိ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ဝုတ္တာနိ, တေသု –
တိဝိဓာ ဟောတိ ပရိညာ, တထာ ပဟာနမ္ပိ သစ္ဆိကိရိယာပိ၊
ဒွေ ဘာဝနာ အဘိမတာ, ဝိနိစ္ဆယော တတ္ထ ဉာတဗ္ဗော။
၈၄၅။ တိဝိဓာ ဟောတိ ပရိညာတိ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာတိ ဧဝံ ပရိညာ တိဝိဓာ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘အဘိညာပညာ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ မာတိကာ ၁။၂၀) ဧဝံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ အဘိညာတာ ဟောန္တိ, တေ တေ ဓမ္မာ ဉာတာ ဟောန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၇၅) ဧဝံ သင်္ခေပတော, ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညေယျံ။ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ အဘိညေယျံ? စက္ခုံ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂) နယေန ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာ ဉာတပရိညာ နာမ။ တဿာ သပ္ပစ္စယနာမရူပါဘိဇာနနာ အာဝေဏိကာ ဘူမိ။
၈၄၆။ ‘‘ပရိညာပညာ တီရဏဋ္ဌေန ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ မာတိကာ ၁။၂၁) ဧဝံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပန ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ, တေ တေ ဓမ္မာ တီရိတာ ဟောန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၇၅) ဧဝံ သင်္ခေပတော, ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိညေယျံ။ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ ပရိညေယျံ? စက္ခုံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၁) နယေန ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာ တီရဏပရိညာ နာမ။ တဿာ ကလာပသမ္မသနတော ပဋ္ဌာယ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ တီရဏဝသေန ပဝတ္တမာနာယ ယာဝ အနုလောမာ အာဝေဏိကာ ဘူမိ။
၈၄၇။ ‘‘ပဟာနပညာ ပရိစ္စာဂဋ္ဌေန ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ မာတိကာ ၁။၂၂) ဧဝံ ပန ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ပဟီနာ ဟောန္တိ, တေ တေ ဓမ္မာ ပရိစ္စတ္တာ ဟောန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၇၅) ဧဝံ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ပဟာနပရိညာ။ တဿာ ဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မဂ္ဂဉာဏာ ဘူမိ, အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ။
ယသ္မာ ဝါ ဉာတတီရဏပရိညာယောပိ တဒတ္ထာယေဝ, ယသ္မာ စ ယေ ဓမ္မေ ပဇဟတိ, တေ နိယမတော ဉာတာ စေဝ တီရိတာ စ ဟောန္တိ, တသ္မာ ပရိညာတ္တယမ္ပိ ဣမိနာ ပရိယာယေန မဂ္ဂဉာဏဿ ကိစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၄၈။ တထာ ပဟာနမ္ပီတိ ပဟာနမ္ပိ ဟိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနန္တိ ပရိညာ ဝိယ တိဝိဓမေဝ ဟောတိ။ တတ္ထ ယံ သသေဝါလေ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တေန ဃဋေန သေဝါလဿ ဝိယ တေန တေန လောကိယသမာဓိနာ နီဝရဏာဒီနံ ပစ္စနီကဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ, ဣဒံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဉ္စ နီဝရဏာနံ ပဌမံ ဈာနံ ဘာဝယတော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၄) နီဝရဏာနညေဝ ဝိက္ခမ္ဘနံ ဝုတ္တံ, တံ ပါကဋတ္တာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နီဝရဏာနိ ဟိ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ ပစ္ဆာဘာဂေပိ န သဟသာ စိတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ, ဝိတက္ကာဒယော အပ္ပိတက္ခဏေယေဝ။ တသ္မာ နီဝရဏာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ ပါကဋံ။
၈၄၉။ ယံ ပန ရတ္တိဘာဂေ သမုဇ္ဇလိတေန ပဒီပေန အန္ဓကာရဿ ဝိယ တေန တေန ဝိပဿနာယ အဝယဝဘူတေန ဉာဏင်္ဂေန ပဋိပက္ခဝသေနေဝ တဿ တဿ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မဿ ပဟာနံ, ဣဒံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ။ သေယျထိဒံ – နာမရူပပရိစ္ဆေဒေန တာဝ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန အဟေတုဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိယာ စေဝ ကင်္ခါမလဿ စ။ ကလာပသမ္မသနေန ‘‘အဟံ မမာ’’တိ သမူဟဂါဟဿ။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ။ ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ။ ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ။ ဘယတုပဋ္ဌာနေန သဘယေ အဘယသညာယ။ အာဒီနဝဒဿနေန အဿာဒသညာယ။ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေန အဘိရတိသညာယ။ မုဉ္စိတုကမျတာယ အမုဉ္စိတုကာမဘာဝဿ။ ပဋိသင်္ခါနေန အပ္ပဋိသင်္ခါနဿ။ ဥပေက္ခာယ အနုပေက္ခနဿ။ အနုလောမေန သစ္စပဋိလောမဂါဟဿ ပဟာနံ။
ယံ ဝါ ပန အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိပဿနာသု အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညာယ။ ဒုက္ခာနုပဿနာယ သုခသညာယ။ အနတ္တာနုပဿနာယ အတ္တသညာယ။ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ နန္ဒိယာ။ ဝိရာဂါနုပဿနာယ ရာဂဿ။ နိရောဓာနုပဿနာယ သမုဒယဿ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာယ အာဒါနဿ။ ခယာနုပဿနာယ ဃနသညာယ။ ဝယာနုပဿနာယ အာယူဟနဿ။ ဝိပရိဏာမာနုပဿနာယ ဓုဝသညာယ။ အနိမိတ္တာနုပဿနာယ နိမိတ္တဿ။ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာယ ပဏိဓိယာ။ သုညတာနုပဿနာယ အဘိနိဝေသဿ။ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ သာရာဒါနာဘိနိဝေသဿ။ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေန သမ္မောဟာဘိနိဝေသဿ။ အာဒီနဝါနုပဿနာယ အာလယာဘိနိဝေသဿ။ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ အပ္ပဋိသင်္ခါယ။ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာယ သံယောဂါဘိနိဝေသဿ ပဟာနံ။ ဣဒမ္ပိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနမေဝ။
၈၅၀။ တတ္ထ ယထာ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ သတ္တဟိ နိစ္စသညာဒီနံ ပဟာနံ ဟောတိ, တံ ဘင်္ဂါနုပဿနေ ဝုတ္တမေဝ။
ခယာနုပဿနာတိ ပန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ ဧဝံ ခယံ ပဿတော ဉာဏံ။ တေန ဃနသညာယ ပဟာနံ ဟောတိ။
ဝယာနုပဿနာတိ –
အာရမ္မဏာနွယေန, ဥဘော ဧကဝဝတ္ထာနာ၊
နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ, ဝယလက္ခဏဝိပဿနာတိ။ –
ဧဝံ ဝုတ္တာ ပစ္စက္ခတော စေဝ အနွယတော စ သင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ တသ္မိညေဝ ဘင်္ဂသင်္ခါတေ နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ, တာယ အာယူဟနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ ယေသံ ဟိ အတ္ထာယ အာယူဟေယျ, ‘‘တေ ဧဝံ ဝယဓမ္မာ’’တိ ဝိပဿတော အာယူဟနေ စိတ္တံ န နမတိ။
ဝိပရိဏာမာနုပဿနာတိ ရူပသတ္တကာဒိဝသေန တံ တံ ပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကမ္မ အညထာပဝတ္တိဒဿနံ။ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဇရာယ စေဝ မရဏေန စ ဒွီဟာကာရေဟိ ဝိပရိဏာမဒဿနံ, တာယ ဓုဝသညာယ ပဟာနံ ဟောတိ။
အနိမိတ္တာနုပဿနာတိ အနိစ္စာနုပဿနာဝ, တာယ နိစ္စနိမိတ္တဿ ပဟာနံ ဟောတိ။
အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာတိ ဒုက္ခာနုပဿနာဝ, တာယ သုခပဏိဓိသုခပတ္ထနာပဟာနံ ဟောတိ။
သုညတာနုပဿနာတိ အနတ္တာနုပဿနာဝ, တာယ ‘‘အတ္ထိ အတ္တာ’’တိ အဘိနိဝေသဿ ပဟာနံ ဟောတိ။
အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာတိ –
‘‘အာရမ္မဏဉ္စ ပဋိသင်္ခါ, ဘင်္ဂဉ္စ အနုပဿတိ၊
သုညတော စ ဥပဋ္ဌာနံ, အဓိပညာ ဝိပဿနာ’’တိ။ –
ဧဝံ ဝုတ္တာ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ဇာနိတွာ တဿ စ အာရမ္မဏဿ တဒါရမ္မဏဿ စ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ ‘‘သင်္ခါရာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, သင်္ခါရာနံ မရဏံ, န အညော ကောစိ အတ္ထီ’’တိ ဘင်္ဂဝသေန သုညတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ။ သာ အဓိပညာ စ ဓမ္မေသု စ ဝိပဿနာတိ ကတွာ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတိ, တာယ နိစ္စသာရာဘာဝဿ စ အတ္တသာရာဘာဝဿ စ သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌတ္တာ သာရာဒါနာဘိနိဝေသဿ ပဟာနံ ဟောတိ။
ယထာဘူတဉာဏဒဿနန္တိ သပ္ပစ္စယနာမရူပပရိဂ္ဂဟော, တေန ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိဝသေန စေဝ, ‘‘ဣဿရတော လောကော သမ္ဘောတီ’’တိအာဒိဝသေန စ ပဝတ္တဿ သမ္မောဟာဘိနိဝေသဿ ပဟာနံ ဟောတိ။
အာဒီနဝါနုပဿနာတိ ဘယတုပဋ္ဌာနဝသေန ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗဘဝါဒီသု အာဒီနဝဒဿနဉာဏံ, တေန ‘‘ကိဉ္စိ အလ္လီယိတဗ္ဗံ န ဒိဿတီ’’တိ အာလယာဘိနိဝေသဿ ပဟာနံ ဟောတိ။
ပဋိသင်္ခါနုပဿနာတိ မုဉ္စနဿ ဥပါယကရဏံ ပဋိသင်္ခါဉာဏံ, တေန အပ္ပဋိသင်္ခါယ ပဟာနံ ဟောတိ။
ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ စေဝ အနုလောမဉ္စ။ တဒါ ဟိဿ စိတ္တံ ဤသကပေါဏေ ပဒုမပလာသေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗသ္မာ သင်္ခါရဂတာ ပတိလီယတိ, ပတိကုဋတိ, ပတိဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ တာယ သံယောဂါဘိနိဝေသဿ ပဟာနံ ဟောတိ, ကာမသံယောဂါဒိကဿ ကိလေသာဘိနိဝေသဿ ကိလေသပ္ပဝတ္တိယာ ပဟာနံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဝိတ္ထာရတော တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘တဒင်္ဂပ္ပဟာနဉ္စ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သမာဓိံ ဘာဝယတော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၄) သင်္ခေပေနေဝ ဝုတ္တံ။
၈၅၁။ ယံ ပန အသနိဝိစက္ကာဘိဟတဿ ရုက္ခဿ ဝိယ အရိယမဂ္ဂဉာဏေန သံယောဇနာဒီနံ ဓမ္မာနံ ယထာ န ပုန ပဝတ္တိ, ဧဝံ ပဟာနံ, ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဉ္စ လောကုတ္တရံ ခယဂါမိမဂ္ဂံ ဘာဝယတော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၄)။ ဣတိ ဣမေသု တီသု ပဟာနေသု သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနမေဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ။ ယသ္မာ ပန တဿ ယောဂိနော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂပ္ပဟာနာနိပိ တဒတ္ထာနေဝ, တသ္မာ ပဟာနတ္တယမ္ပိ ဣမိနာ ပရိယာယေန မဂ္ဂဉာဏဿ ကိစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပဋိရာဇာနံ ဝဓိတွာ ရဇ္ဇံ ပတ္တေန ဟိ ယမ္ပိ တတော ပုဗ္ဗေ ကတံ, သဗ္ဗံ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ရညာ ကတ’’န္တိယေဝ ဝုစ္စတိ။
၈၅၂။ သစ္ဆိကိရိယာပီတိ လောကိယသစ္ဆိကိရိယာ လောကုတ္တရသစ္ဆိကိရိယာတိ ဒွေဓာ ဘိန္နာပိ လောကုတ္တရာယ ဒဿနဘာဝနာဝသေန ဘေဒတော တိဝိဓာ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီမှိ, ဝသီမှိ, ပဌမဇ္ဈာနံ သစ္ဆိကတံ မယာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ။ ၂၀၃-၂၀၄) နယေန အာဂတာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဖဿနာ လောကိယသစ္ဆိကိရိယာ နာမ။ ဖဿနာတိ အဓိဂန္တွာ ‘‘ဣဒံ မယာ အဓိဂတ’’န္တိ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဖဿေန ဖုသနာ။ ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သစ္ဆိကိရိယာ ပညာ ဖဿနဋ္ဌေ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ မာတိကာ ၁။၂၄) ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကတာ ဟောန္တိ, တေ တေ ဓမ္မာ ဖဿိတာ ဟောန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၇၅) သစ္ဆိကိရိယနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တော။
အပိစ အတ္တနော သန္တာနေ အနုပ္ပါဒေတွာပိ ယေ ဓမ္မာ ကေဝလံ အပရပ္ပစ္စယေန ဉာဏေန ဉာတာ, တေ သစ္ဆိကတာ ဟောန္တိ။ တေနေဝ ဟိ ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ။ ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ? စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၉) ဝုတ္တံ။
အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပံ ပဿန္တော သစ္ဆိကရောတိ။ ဝေဒနံ…ပေ… ဝိညာဏံ ပဿန္တော သစ္ဆိကရောတိ။ စက္ခုံ…ပေ… ဇရာမရဏံ…ပေ… အမတောဂဓံ နိဗ္ဗာနံ ပဿန္တော သစ္ဆိကရောတီတိ။ ယေ ယေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကတာ ဟောန္တိ, တေ တေ ဓမ္မာ ဖဿိတာ ဟောန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၉)။
ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ပန နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဒဿနသစ္ဆိကိရိယာ။ သေသမဂ္ဂက္ခဏေသု ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာတိ။ သာ ဒုဝိဓာပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ။ တသ္မာ ဒဿနဘာဝနာဝသေန နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာ ဣမဿ ဉာဏဿ ကိစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၅၃။ ဒွေ ဘာဝနာ အဘိမတာတိ ဘာဝနာ ပန လောကိယဘာဝနာ လောကုတ္တရဘာဝနာတိ ဒွေယေဝ အဘိမတာ။ တတ္ထ လောကိယာနံ သီလသမာဓိပညာနံ ဥပ္ပါဒနံ, တာဟိ စ သန္တာနဝါသနံ လောကိယဘာဝနာ။ လောကုတ္တရာနံ ဥပ္ပါဒနံ, တာဟိ စ သန္တာနဝါသနံ လောကုတ္တရဘာဝနာ။ တာသု ဣဓ လောကုတ္တရာ အဓိပ္ပေတာ။ လောကုတ္တရာနိ ဟိ သီလာဒီနိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပေတံ ဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတိ။ တေသံ သဟဇာတပစ္စယာဒိတာယ တေဟိ စ သန္တာနံ ဝါသေတီတိ လောကုတ္တရဘာဝနာဝဿ ကိစ္စန္တိ။
ဧဝံ –
ကိစ္စာနိ ပရိညာဒီနိ, ယာနိ ဝုတ္တာနိ အဘိသမယကာလေ၊
တာနိ စ ယထာသဘာဝေန, ဇာနိတဗ္ဗာနိ သဗ္ဗာနီတိ။
ဧတ္တာဝတာ စ –
‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော, စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ။ –
ဧဝံ သရူပေနေဝ အာဘတာယ ပညာဘာဝနာယ ဝိဓာနဒဿနတ္ထံ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘မူလဘူတာ ဒွေ ဝိသုဒ္ဓိယော သမ္ပာဒေတွာ သရီရဘူတာ ပဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိယော သမ္ပာဒေန္တေန ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ, တံ ဝိတ္ထာရိတံ ဟောတိ။ ကထံ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ အယဉ္စ ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတောတိ။
ဣတိ သာဓုဇနပါမောဇ္ဇတ္ထာယ ကတေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ
ပညာဘာဝနာဓိကာရေ
ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသော နာမ
ဗာဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ။
၂၃။ ပညာဘာဝနာနိသံသနိဒ္ဒေသော
CHAPTER XXIII [698] EXPOSITION OF THE ADVANTAGES OP DEVELOPING UNDERSTANDING We skall speak on the subject mentioned already “What are the advantages of developing understanding ?” The developing of understanding verily brings hundreds of advantages. It is not easy to deal with them in full detail even in a long time. Briefly they are (1) the destruction of the various vices, (2) the enjoyment of the essence of Ariyan fruit, (3) the ability to enter upon the attainment of trance,® (4) the bringing about of the state of being worthy of offerings, and so on. (1) Of these, the destruction of the various vices is that which is stated by way of the heresies of individuality and so on since the time when name-and-form is analysed. This is the advantage of developing worldly understanding. The destruction of the various vices is stated by way of the fetters and so on at the moment of the Ariyan Path : this is the advantage of developing transcendental understanding : Just as the thunderbolt with dreadful speed Falls on and crushes mountains of hard rock. And as the fire fanned by the furious wind The jungle burns, and as the disc of sun TTiIIr darkness by its own effulgent heat. So doth developed understanding break The net of the corruptions lying long In evils all. Know then® th’ advantages As to be gotten in this very life. (2) The enjoyment of the essence of Ariyan fruit. The advantage of the developing of understanding is not merely the destruction of the corruptions, but also the enjoyment of the essence of Ariyan fruit. [699] For the fruit of monkhood, such as stream-winning, is called Axiyan fruit. The enjoyment of its essence is in two modes : at the Path-process and at procedure by way of the attainment of the fruit. Of these two the procedure has been shown under the path-process. Further this sutta should be. taught to convince those who say, that just the putting away of the fetters is called the fruit, and that there is no other state : — How is understanding due to the subsiding of exertion called knowledge about the fruit At the moment of the path of stream-winning right outlook in the sense of seeing emerges from wrong outlook, from the corruptions and aggregates which follow it, and from all the signs external to these. Owing to the subsiding of that exertion right outlook arises. It is the fruit of the Path,' Other evidences® are: The four Ariyan Paths, and the four fruits of monkhood — these states have immeasurable objects. The sublime state is the cause by way of contiguity of the immeasurable state ” and so on. Now in order to show the procedure on attainment of the fruit this act of questioning (is made) ; Which is the attainment of the fruit ? Who enter upon it ? Who do not enter upon it ? Why do they enter upon it ? How does one enter upon it h How does it persist ? And how does one emerge ? What follows the fruit immediately ? After what is the fruit immediate ? Of these, Which is the attainment of the fruit ? — it is that ecstasy which is at cessation of the Ariyan fruit. Who enter upon it and who do not ? None of the average folk can enter upon it. Why ? Because they have not got so far. All Ariyans enter upon it. Why? Because they have got so far. But persons in a higher stage do not enter upon a lower attainment, because, they having reached the next state of the man, the (latter attainment) has sub- XXIII, — Advantages of Developing Understanding 861 sided. (Persons) in a lower stage do not enter upon a Ligher attainment, since it has not been reached. (People) attain to each his own fruit. This is here the conclusion. But some say that the stream-winners and the oncereturners also do not enter upon the attainment, but the two higher classes (i.e. non-returners and saints) do; giving, as their reason, that the latter two classes are fulfillers of concentration. But that is no reason, since an average person also enters upon worldly concentration that he has himself attained. What does it avail to be thinking of a reason or otherwise ? Is it not said in the Pali text, Which ten states of adoption arise hy way of insight ? [700] For the sake of the attainment of the path of stream-winning it mnqmshes origin, proceeding . . . despair, the external sign of activities — hence adoption. For the sake of the attainment of the fruit of streamwinning, the path of once-returning ... the fruit of saintship, the life of emptiness, the life of the signless, it vanquishes . . . the external sign of activities — hence adoption. Therefore all Ariyans enter each upon his own attainment. Thus one should conclude. Why do they enter upon it ? — For the sake of happy life under present conditions. For just as a king enjoys the pleasures of kingship, a deva enjoys deva-bliss, so the Ajiyans enter upon the attainment of the fruit at the desired moment after making a limit of time, saying ‘We will enjoy the Ariyan transcendental happiness.” How does one enter upon it and how does it persist, and how does one emerge ? The attainment is entered upon in two ways : by not attending to any other object than Nirvana, by attending to Nirvana. As has been said: 'Friends, there are two causes of the hearths deliverance which is void of phenomenal relations : — non-attention to all that is phenomenal and attention to the element that is not phenomenaU This herein is the order of entering: The Ariyan disciple who wishes to enter upon the attainment of the fruit should view in seclusion and solitude the activities by way of rise and fall and so on. As the discerning knowledges arise in him one after another, his mind becomes fixed on trance, by way of the attainment of fruit immediately after the knowledge of adoption, which has the activities for its object. As his mind is inclined towards the attainment of fruit, in the probationer, the fruit, not the Path, arises. But some there are who say, that a stream-winner sets up insight, saying: I will enter upon the attainment of fruit,’’ and becomes a once-returner ; and a once-returner in the same way becomes a non-returner. They should be told, that in that case a non-returner should become a saint, a saint a silent Buddha, and a silent Buddha a perfect Buddha. Hence there is nothing else (besides the fruit that counts). This opinion should be rejected and not adhered to in view of the text. Just this should be adhered to: that for the probationer the fruit, not the Path, arises. If one has attained to the path of the first Jhana, then the fruit that arises is of the first Jhana: if the path attained be the second or any other Jhana, then the fruit is of that particular Jhana. Thus is his entering upon the attainment. [701] It persists in three ways from the expression: Friends, there are three causes of the persistence of the heart's deliverance which is void of phenomenal relations: non-attention to all that is phenomenal ; attention to the element that is not phenomenal ; and precedent preparation." Of these, precedent preparation is the limit of time previous to the attainment. The persistence lasts so long as the time limited by him: — I will emerge at such and such a time ” has not arrived. Thus is the persistence. The emergence takes place in two ways, as it is said in Friends, there are two causes of the emergence from the heart's deliverance which is void of phenomenal relations: — attention to all that is phenomenal and non-attention to the element that is not phenomenal'' Therein all that is phenomenal" means the phenomenal in form, feeling, perception, activities, and in consciousness. Though he may not attend to all of them What follows the fruit immediately, and after which is the fruit immediate ? Immediately after the fruit comes just the fruit, or else subconsciousness. The fruit is immediately after the path, after the fruit, after the adoption, or after the sphere of neither perception nor non-perception. Of these, the fruit that is immediately after the path iS: the one at the path-process. The fruit that is immediately after the fruit means every fruit that is subsequent to every preceding fruit. The fruit that is immediately after the adoption is every preceding fruit that is in attainments of the fruit. By the adoption here adaptive knowledge is to be understood. For this has been said in the Patthana : “ The adaptive knowledge of the saint renders service to the attainment of fruit hy way of contiguity. The adaptive knowledge of probationers renders service to the attainment of fruit hy way of immediate contiguity, The fruit that comes immediately after the sphere of neither perception nor non-perception is the fruit by which one emerges from trance. Of these, excepting the fruit which has appeared at the path-process, all the rest come about by way of the attainment of fruit. Thus byway of arising at the path-process or the fruit-attainment, The fruit of monkhood is most excellent, In which all sufferings are quieted, As pleasant, calm and aims at deathlessness; As purged of all the world's material things. [702] As honey with ambrosia is mixed. So it pervades with pure and nourishing bliss. Of passing sweetness. Since the wise who have Developed understanding find such bliss, Incomparable essence of the Ariyan (folk), The enjoyment of the essence of the Ariyan fruit Is of insight-development the good result. (3) The ability to enter upon the attainment of trance. Not merely the enjoyment of the essence of Axiyan fruit, but also tliis ability to enter upon tbe attainment of trance should be understood as an advantage from developing understanding. Herein, in order to set forth this attainment of trance this work; of questioning (is asked) : — What is the attainment of trance ? Who enter upon it ? Who do not enter upon it ? Where do they enter upon it ? Why do they enter upon it ? And how does one enter upon it ? How does it persist ? And how does one emerge ? Towards what is the mind of him who has emerged inclined ? And what is the difference between him who is dead and him who has entered upon the attainment ? Is the attainment of trance conditioned or unconditioned, worldly or transcendental, accomplished or unaccomplished ? Of these, What is the attainment of trance ? It is the notproceeding, owing to cessation, of states of mind and mental properties. Who enter upon it and who do not ? — All average persons, stream-winners, once-returners, and non-returners, and saints with ‘ dry ’ insight ” do not enter upon it. But those nonleturners and saints who have obtained the eight attainments enter upon it. For this has been said : ‘‘ From being endowed with the twofold strength, and from the tranquillizing of the three activities, from the behaviour of the sixteen hinds of knowledge and of the nine hinds of concentration, the understanding as controller' is the knowledge of the attainment of tranceJ’ And this attainment is not within the reach of other than nonreturners and saints who have reached the eight attainments; it is they, not others, who enter upon it. Herein, what is the twofold strength ? . . . what is the controller ? We need not say anything about these. Everything has been said in the exposition of this outline, as it has T)een said : ‘ With the twofold strength ’ means the two strengths : the strength of calm, and the strength of insight, [703] What is the strength of calm ? The collectedness, non-scattering of mind XXIII . — Advantages of Developing Understanding 865 hy virtue of freedom is tTie strength of calm. The collectedness, non-scattering of mind hy virtue of good-will of the perception of light * of non-distraction ••• of the inhalings of hreath while reviewing the renunciation of the world ,,, of the exhalings of hreath while reviewing the renunciation of the world is the strength of calm. In what sense is it the strength of calm ? Because of the first jhdna one does not tremble for the hindrances — thus it is the strength of calm. Because of the second jhdna one does not tremble for applied and sustained thinfcing , , , because of the attainment of the sphere of neither perception nor non-perception one does not tremble for the perception of the sphere of nothingness. Thus is it the strength of calm. One does not tremble, shake or quake from distraction and the corruptions and aggregates accompanied by distraction : — thus is it the strength of calm. This is the strength of calm. What is the strength of insight ? The reviewing of impermanence is the strength of insight. The reviewing of ill , , . the reviewing of the not-self , . . the reviewing of repulsion , , . the reviewing of dispas sion . . , the reviewing of cessation . . . the reviewing of renunciation is the strength of insight. The reviewing of impermanence as to matter, , , . The reviewing of renunciation as to matter is the strength of insight. The reviewing of impermanence as to feeling ... as to perception , , , as to activities ... as to consciousness ... as to eye . .,as to old age and death . . , the reviewing of renunciation as to old age and death is the strength of insight. ''In what sense is it the strength of insight ? By reviewing impermanence one does not tremble at the perception of permanence — thus is it strength of insight. By reviewing ill one does not tremble at the perception of bliss. . . . By reviewing the not-self one does not tremble at the perception of self. . . . By reviewing repulsion one does not tremble with delight. . . . By reviewing dispassion one does not tremble with passion, . . . By reviewing cessation one does not tremble at origin, , , . By reviewing renunciation one does not tremble at attachmentr thus is it strength of insight. One does not tremble, shake or quake at ignorance and the corruptions and aggregates accomfanied by ignorance : — thus is it strength of insight : This is the strength of insight, ‘ From the behaviour of the sixteen kinds of knowledge ’ — from the behaviour of which sixteen kinds of knowledge ? The reviewing of impermanence is the behaviour of knowledge. The reviewing of ill, not-self, repulsion, dispassion, cessation, renunciation, salvation from the round of life, is the behaviour of knowledge. The Path of stream-winning [ 704 ] is the behaviour of knowledge. The attainment of the fruit of stream-winning is the behaviour of knowledge. The path of once-returning , , . the attainment of the fruit of saintship is the behaviour of knowledge : It is from the behaviour of these sixteen kinds of knowledge. Control is of five kinds : control of adverting, control of entering upon, control of persistence, control of emergence, control of reflection. One adverts to the first jhdna wherever, whenever, as long as one wishes ; there is no sluggishness to the adverting — XXIII. — Advantages of Developing Understanding 867 this is control of adverting. One enters upon the first jhdna wherever, whenever, as long as one wishes ; there is no sluggishness to the entering : this is control of entering. One persists in ,, , emerges from , . . reflects on ; there is no sluggishness to the reflection : this is control of reflection. One adverts to the second jhdna , , , to the attainment of the sphere of neither perception nor non-perception wherever, whenever, as long as one wishes ; . , , one reflects on , . , ; there is no sluggishness to the reflection : this is control of reflection. These are the five controls, In tliis passage, from the behaviour of the sixteen kinds of knowledge” is an extreme statement: — For the nonreturner just fourteen will suffice. If this be so, cannot twelve for the once-returner and ten for the stream-winner suffice ? No, they have not put away lust for the pleasures of sense which is hostile to concentration. This lust verily is not put away by them. Therefore the strength of calm is not full. When that is not full, they are not able, owing to the lack of strength, to enter upon the attainment of trance which is to be entered upon by means of the twofold strength. On the other hand lust has been put away by the non-returner. Therefore his strength is full and he is able to enter upon the attainment through the fulness of his strength. Hence said the Blessed One: To one who has emerged from trance the moral {state) of the sphere of neither perception nor non-perception renders service to the attainment of the fruit hy way of the cause of contiguity, This is said in the Patthana, the Great Book, concerning the emerging of the non-returner from trance. [706] Where do they enter upon it ? — in a five-constituentworld. Why Because the attainment takes place there in due order. In a four-constituent-world there is no birth of the first and the other jhanas; therefore one is not able there to enter upon the attainment. But some say that it is because of the absence of the (heart-) basis. Why do they enter upon it ? Being distressed by the arising and breaking-iip of the activities they enter upon this attainment saying : Being without noind even in this present world, we shall reach cessation and dwell in bliss.” And how does one enter upon it? One enters upon it as one emerges from the trance of (the attainment of) the sphere of neither perception nor non-perception after having made endeavours by way of calm and insight and performed the prelinodnary duties. For he who makes endeavours by way of calm is established in the attainment of the sphere of neither perception nor non-perception. He who makes endeavours by way of insight is established in the attainment of the fruit. But he who makes endeavours by way of both perforins the preliminary duties, brings about the trance of the , sphere of neither perception nor non-perception and enters upon the attainment. This is the account in brief. Here are the details : Here a monk who wishes to pass into trance, takes his meals, washes well his hands and feet and sits down cross-legged on a well-prepared seat in a secluded place, keeping his body erect and setting up his mindfulness. He enters upon the first jhana, emerges therefrom and views with insight the activities as impermanent, ill, not-self . And this insight is of three kinds : the insight which grasps the activities, the insight of attainment of the fruit, the insight of attainment of trance. Of these the insight which grasps the activities may be weak or sharp, yet it is the proximate cause of the path. The insight of attainment of the fruit should be sharp, like the development of the path. The insight of attainment of trance should be neither weak nor sharp. Therefore by means of the insight which is neither weak nor sharp he views the activities with insight. Then he enters ilpon the second jhana and emerges therefrom and in the same way views the activities there. Then having entered upon the third jhana . . . upon the sphere of the infinity of consciousness he emerges therefrom and in the same way views the activities there. Likewise having entered upon the sphere of nothingness he emerges therefrom and performs the fourfold preliminary duties, namely, the XXIII, — Advantages of Developing Understanding 869 causing no damage to requisites pertaining to various persons, tlie waiting of the clergy, the summoning by the Teacher, the lianit of his life-term. [706] Of these, the causing no damage to requisites pertaining to various persons means, whatever bowl or robe or bed or bench or dwelling place or any other requisite which does not pertain to the monk but to various persons. He should resolve that such requisites’ be not damaged or perish by fire, water, wind, thieves or rats and so on. This is the order of resolving : When he resolves that such and such an article may not be burnt by fire within this week, nor be carried off by water, nor be destroyed by the wind, nor stolen by thieves, nor eaten by rats and so on, no danger arises for it during the week. If he does not make the resolution, the article perishes through fire and so on, as in the case of the Elder Mahanaga. They say that the Elder entered the village of his mother, the lay-discipje, for alms. The lay-disciple gave him ricegruel and asked him to sit in the sitting hall. The Elder sat down passing into trance. When he had sat down, the sitting hall caught fire and all the other monks each took hold of his own seat and fled. The villagers gathered together, and on seeing the Elder said he was a very lazy monk. The fixe burnt the thatch, bamboo and timber and encircled the Elder. Men brought water in jars, put out the fire, removed the ashes, plastered the place (with cow-dung), spread flowers and stood bowing to him. The Elder emerged at the end of the time-limit, and seeing them rose up in the sky, saying: I am discovered,’’ and went to Piyangu Island. This is called the causing no damage to requisites pertaining to other persons. There is no need for special resolution in regard to the inner and outer garments, or one’s own seat. It is protected by means of the attainment, like that of the Venerable Sanjiva. This has been said : The magic 'power possessed by the Venerable Sartjlva is suffused with concentration. The magical power possessed by the Venerable Sdriputta is suffused with concentration.’ Tte waiting of tlie clergy means tlie waiting, expecting on tlie part of tlie clergy. So long as the monk is there, the clergy do not perform their ceremonies, is the meaning. Here (of the fourfold duties) the waiting is not his preliminary duty, but the consideration of the waiting is. Therefore he should consider thus: — 'If I should sit here passing into trance for a week, the clergy might wish to perform some function such as putting a resolution and so on. Before some monk comes and calls me [707] I will emerge.” He who passes into trance after making such consideration emerges betimes. But when one makes no such consideration, the clergy assemble and not seeing him ask, Where is such and such a monk? The reply being that he is in trance, the clergy send some monk, saying: G-o and summon him in the name of the clergy.” Then that monk standing within earshot of him calls out, Sir, the clergy wait for thee.” He emerges immediately. So great is the authority of the clergy. Therefore one should consider it, and pass into trance so that one emerges by oneself. As regards the summoning by the Teacher also, consideration of the summoning by the Teacher is a function of the monk. Hence he should consider thus : If I should sit here passing into trance for a week, the Teacher might wish to lay down a precept on a specific occasion arising or preach the law for a similar reason. Before someone comes and calls me, I will emerge.” He who sits down with this resolution emerges betimes. But when one makes no such consideration, the Teacher does not see him when the clergy have assembled and asks. Where is such and such a monk ? On being told that he is in trance, he sends some monk, saying: Go and call him in my name.” The other monk stands within earshot of him and shouts out: The Teacher calls thee.” Thereupon the monk emerges. So authoritative is the summons by the Teacher. Therefore one should consider it and pass into trance so that one emerges by oneself. His ‘ life-term-limit ” is the limit of the term of his life. The monk should be very skilful in this. He should reflect whether the constituents of his life will last a week or not XXIII . — Advantages of Developing Understanding 871 and then should pass into trance. Should the constituents of his life be ceasing within a week, and should he pass into trance without making such reflection, the attainment of trance is not able to prevent death. Since death does not take place within the period of trance, he emerges from attainment before the time-limit. Therefore he should reflect and enter upon his attainment. He may not reflect on the other three duties; but he should reflect on this. So it is said. Thus he enters upon the sphere of nothingness, and emerging therefrom does the preliminary duties and enters upon the sphere of neither perception nor non-perception. Then passing beyond one or two turns of consciousness, he becomes unconscious and in touch with trance. Why do not the consciousnesses higher than the two turns of consciousness proceed ? Because of the preparation for trance. Bor [708] the ascending to the eight attainments yoked with the even pair of the states of calm and insight is the preparation for trance in due order, not for the attainment of neither perception nor non-perception. Thus owing to the preparation for trance the consciousnesses higher than the two do not proceed. But the monk who having emerged from the sphere of nothingness does not perform the preliminary duties and enters upon the attainment of neither perception nor nonperception is not able to be unconscious subsequently. He reverts to the sphere of nothingness where he remains. Here the simile of a man who is strange to a certain road should be told. They say that a man who has never gone along a certain road comes on the way to a grotto full of water, ox a rock heated by the burning rays of the sun, lying beyond a muddy swamp. Without arranging his inner and outer garments he goes down to the grotto, but returns to the bank for fear of wetting his garments. Stepping on the rook he burns his feet and so returns to the hither bank. Just as the man returns to the hither bank on going down to tlie grotto witL. his garments not properly arranged, or on stepping on to tlie heated rock, even so the student, not having done his preliminary duties, returns, the moment he has entered upon the sphere of neither perception nor nonperception, to the sphere of nothingness where he remains. But as a man who has been on the road before, on coming to that spot binds one garment firmly to his body and holds the other in his hand and crosses the grotto and stepping on to the rock so as just to touch it with his feet he goes on to the thither bank, so a monk who has done his preliminary duties enters upon the sphere of neither perception nor nonperception and becoming unconscious dwells in touch with trance. Hov> does it persist ? It persists as far as the time-limit fixed and the absence meantime of loss of life, waiting of the clergy, smnmoning by the Teacher. And how does one emerge ? The emergence is twofold : on the attainment of the fruit of non-returner by the non-returner, on the attainment of the fruit of saintship by the saint. Towards what is the mind of him who has emerged inclined ? It is inclined towards nirvana. Bor this has been said: “ Friend Visdlcha the mind of the monk who has emerged from the attainment of the cessation of perception and feeling is inclined towards inward aloofness, bent on imvard aloofness, slopes towards inward aloofness [709] And what is the difference between him whg is dead and him who has entered upon the attainment ? The meaning of this has been declared in the Sutta, where it is said: In the corpse not only are the plastic forces of the body and speech and mind stilled and quiescent but also vitality is exhausted, heat is quenched, and the faculties of sense broken up ; — whereas in the Almsman in trance vitality persists, heat abides, and the faculties are clear, although respiration, observation and perception are stilled and quiescent Is the attainment of trance conditioned or unconditioned ? and so on ? To this question one should not reply that the XXIII . — Advantages of Developing Understanding 873 attainment is conditioned or unconditioned, worldly or transcendental. Wliy? Because it does not exist in its own nature. But because it is spoken of as being entered on by virtue of tbe monk wbo bas entered upon it, therefore it may be said to be accomplished, not unaccomplished. Wise men when they have brought to pass The insight of the Ariyans attain This trance calm, practised by the Ariyans And called nirvana in this very life. Therefore ability to pass into This trance is said to be a good result Of understanding in the Ariyan paths. (4) The bringing about of the state of being worthy of offerings and so on. Not merely the ability to enter upon is the advantage of the attainment of trance. The bringing about of the state of being worthy of offerings and so on is also an advantage in developing this transcendental understanding. Generally speaking a person, who has developed understanding because he has developed this fourfold understanding, is the incomparable field of merit of the world, worthy of offerings, worthy of hospitality, worthy of gifts, worthy to be honoured with respectful salutations by the world of men and of devas. Specifically, one who, having developed the first path of understanding, has won the stream through weak insight is, despite his tender faculties, known to have earned the destiny of but seven more rebirths {sattaTchattuparainxi). Wandering through seven existences of a happy course he makes an end of ill. He who has won the stream through medium insight is of medium faculties and is known to have earned the destiny to be born in good families {Icolahholo). Running through two or three births in a good family he makes an end of ill. He who has won the stream through sharp insight js of sharp faculties and is known as the “ one-seeder “ {ekabiji). With one more rebirth [710] as a human being he makes an end of ill. After developing the second path of understanding one becomes a once-returner. Coming back to this world but once lie makes an end of ill. After developing the third path of understanding one becomes a non-returner. By virtue of the difference in the faculties he leaves this world in five ways, namely: antard farinihhdyl upahacca parinibbdyl, asahkdraannibbdyi) sasankhdraparinibbdyl, uddliamsoto AkanitthagdmV- — and reaches the end. Of these, he who, being reborn anywhere in a ‘'Pure Abode enters complete nirvana without reaching the middle of his life is antardparinibbayl. He who enters complete nirvana after passing the aoaiddle of his life is Upahacca parinibbdyl. He who without external instigation, without incentive gains the higher path of saintship is Asankhdra parinibbdyl. He who does so with external instigation, with incentive is Sasankhdra parinibbdyl. He who, wherever he may be born, goes up the stream until he reaches the Akanittha world, where he enters complete nirvana is nddhamoto Akanitthagdml. After developing the fourth path of understanding one becomes emancipated through faith, one becomes emancipated through understanding, one becomes emancipated in both ways, another has threefold lore, one has sixfold supernormal knowledge, another is a great saint, purged of the cankers who has attained the different kinds of analytical knowledge. Concerning this fourth path it is said that at the moment of the path one clears the entanglements; at the moment of the fruit one, having cleared the entanglements, is worthy of the best gifts of the world of men and of devas. The growth of understanding Ariyan Thus brings forth manifold advantages. Therefore the wise should find delight therein. In so far has been explained the development of understanding which yields such advantages, in the Path of Purity shown XXIII . — Advantages of Developing Understanding 875 under the heads of Virtue Concentration and Understanding in the stanza : The man discreet, on virtue planted Jirm In intellect and intuition trained ; The brother ardent and discriminant ; Thus is ended the twenty-third chapter called the exposition of the advantages of developing understanding in the Path of Purity, composed for the purpose of gladdening good folk.
အာနိသံသပကာသနာ
၈၅၄။ ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ပညာဘာဝနာယ ကော အာနိသံသော’’တိ, တတ္ထ ဝဒါမ။ အယဉှိ ပညာဘာဝနာ နာမ အနေကသတာနိသံသာ။ တဿာ ဒီဃေနာပိ အဒ္ဓုနာ န သုကရံ ဝိတ္ထာရတော အာနိသံသံ ပကာသေတုံ။ သင်္ခေပတော ပနဿာ နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသနံ, အရိယဖလရသာနုဘဝနံ, နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ, အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓီတိ အယမာနိသံသော ဝေဒိတဗ္ဗော။
နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသနကထာ
၈၅၅။ တတ္ထ ယံ နာမရူပပရိစ္ဆေဒတော ပဋ္ဌာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌာဒီနံ ဝသေန နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသနံ ဝုတ္တံ, အယံ လောကိကာယ ပညာဘာဝနာယ အာနိသံသော။ ယံ အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ သံယောဇနာဒီနံ ဝသေန နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသနံ ဝုတ္တံ, အယံ လောကုတ္တရာယ ပညာဘာဝနာယ အာနိသံသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။
ဘီမဝေဂါနုပတိတာ, အသနီဝ သိလုစ္စယေ၊
ဝါယုဝေဂသမုဋ္ဌိတော, အရညမိဝ ပါဝကော။
အန္ဓကာရံ ဝိယ ရဝိ, သတေဇုဇ္ဇလမဏ္ဍလော၊
ဒီဃရတ္တာနုပတိတံ, သဗ္ဗာနတ္ထဝိဓာယကံ။
ကိလေသဇာလံ ပညာ ဟိ, ဝိဒ္ဓံသယတိ ဘာဝိတာ၊
သန္ဒိဋ္ဌိကမတော ဇညာ, အာနိသံသမိမံ ဣဓ။
ဖလသမာပတ္တိကထာ
၈၅၆။ အရိယဖလရသာနုဘဝနန္တိ န ကေဝလဉ္စ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနညေဝ, အရိယဖလရသာနုဘဝနမ္ပိ ပညာဘာဝနာယ အာနိသံသော။ အရိယဖလန္တိ ဟိ သောတာပတ္တိဖလာဒိ သာမညဖလံ ဝုစ္စတိ။ တဿ ဒွီဟာကာရေဟိ ရသာနုဘဝနံ ဟောတိ။ မဂ္ဂဝီထိယဉ္စ ဖလသမာပတ္တိဝသေန စ ပဝတ္တိယံ။ တတြာဿ မဂ္ဂဝီထိယံ ပဝတ္တိ ဒဿိတာယေဝ။
၈၅၇။ အပိစ ယေ ‘‘သံယောဇနပ္ပဟာနမတ္တမေဝ ဖလံ နာမ, န ကောစိ အညော ဓမ္မော အတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ အနုနယတ္ထံ ဣဒံ သုတ္တမ္ပိ ဒဿေတဗ္ဗံ – ‘‘ကထံ ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပညာ ဖလေ ဉာဏံ? သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဒဿနဋ္ဌေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝုဋ္ဌာတိ, တဒနုဝတ္တကကိလေသေဟိ စ ခန္ဓေဟိ စ ဝုဋ္ဌာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ။ တမ္ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, မဂ္ဂဿေတံ ဖလ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၆၃) ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။
‘‘စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ, စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, ဣမေ ဓမ္မာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ’’ (ဓ။ သ။ ၁၄၂၂)။ ‘‘မဟဂ္ဂတော ဓမ္မော အပ္ပမာဏဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၂။၁၂။၆၂) ဧဝမာဒီနိပိ စေတ္ထ သာဓကာနိ။
၈၅၈။ ဖလသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ပနဿ ဣဒံ ပဉှာကမ္မံ – ကာ ဖလသမာပတ္တိ, ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တိ, ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ, ကထံ ဌာနံ, ကထံ ဝုဋ္ဌာနံ, ကိံ ဖလဿ အနန္တရံ, ကဿ စ ဖလံ အနန္တရန္တိ?
၈၅၉။ တတ္ထ ကာ ဖလသမာပတ္တီတိ ယာ အရိယဖလဿ နိရောဓေ အပ္ပနာ။
၈၆၀။ ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ သဗ္ဗေပိ ပုထုဇ္ဇနာ န သမာပဇ္ဇန္တိ။ ကသ္မာ? အနဓိဂတတ္တာ။ အရိယာ ပန သဗ္ဗေပိ သမာပဇ္ဇန္တိ။ ကသ္မာ? အဓိဂတတ္တာ။ ဥပရိမာ ပန ဟေဋ္ဌိမံ န သမာပဇ္ဇန္တိ, ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝုပဂမနေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ။ ဟေဋ္ဌိမာ စ ဥပရိမံ, အနဓိဂတတ္တာ။ အတ္တနော အတ္တနောယေဝ ပန ဖလံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒမေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ။
ကေစိ ပန ‘‘သောတာပန္နသကဒါဂါမိနောပိ န သမာပဇ္ဇန္တိ။ ဥပရိမာ ဒွေယေဝ သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣဒဉ္စ တေသံ ကာရဏံ, ဧတေ ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနောတိ။ တံ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓလောကိယသမာဓိသမာပဇ္ဇနတော အကာရဏမေဝ။ ကိဉ္စေတ္ထ ကာရဏာကာရဏစိန္တာယ။ နနု ပါဠိယံယေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမေ ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ? သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ ပဝတ္တံ…ပေ… ဥပါယာသံ ဗဟိဒ္ဓါ သင်္ခါရနိမိတ္တံ အဘိဘုယျတီတိ ဂေါတြဘု။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ …ပေ… အရဟတ္တဖလသမာပတ္တတ္ထာယ… သုညတဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ… အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ ဥပ္ပါဒံ…ပေ… ဗဟိဒ္ဓါ သင်္ခါရနိမိတ္တံ အဘိဘုယျတီတိ ဂေါတြဘူ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၆၀)။ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ အရိယာ အတ္တနော အတ္တနော ဖလံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ။
၈၆၁။ ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ။ ယထာ ဟိ ရာဇာ ရဇ္ဇသုခံ, ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တိ, ဧဝံ အရိယာ ‘‘အရိယံ လောကုတ္တရသုခံ အနုဘဝိဿာမာ’’တိ အဒ္ဓါနပ္ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တိ။
၈၆၂။ ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ, ကထံ ဌာနံ, ကထံ ဝုဋ္ဌာနန္တိ ဒွီဟိ တာဝ အာကာရေဟိ အဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ – နိဗ္ဗာနတော အညဿ အာရမ္မဏဿ အမနသိကာရာ နိဗ္ဗာနဿ စ မနသိကာရာ။ ယထာဟ – ‘‘ဒွေ ခေါ, အာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိကာရော, အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၈)။
၈၆၃။ အယမ္ပနေတ္ထ သမာပဇ္ဇနက္ကမော။ ဖလသမာပတ္တတ္ထိကေန ဟိ အရိယသာဝကေန ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေန ဥဒယဗ္ဗယာဒိဝသေန သင်္ခါရာ ဝိပဿိတဗ္ဗာ။ တဿ ပဝတ္တာနုပုဗ္ဗဝိပဿနဿ သင်္ခါရာရမ္မဏဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရာ ဖလသမာပတ္တိဝသေန နိရောဓေ စိတ္တံ အပ္ပေတိ။ ဖလသမာပတ္တိနိန္နတာယ စေတ္ထ သေက္ခဿာပိ ဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န မဂ္ဂေါ။
ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘သောတာပန္နော ‘ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိဿာမီ’တိ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ။ သကဒါဂါမီ စ အနာဂါမီ’’တိ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ဧဝံ သတိ အနာဂါမီ အရဟာ ဘဝိဿတိ, အရဟာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ စ ဗုဒ္ဓေါ။ တသ္မာ န ကိဉ္စိ ဧတံ, ပါဠိဝသေနေဝ စ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣဒမေဝ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ – သေက္ခဿာပိ ဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န မဂ္ဂေါ။ ဖလဉ္စဿ သစေ အနေန ပဌမဇ္ဈာနိကော မဂ္ဂေါ အဓိဂတော ဟောတိ။ ပဌမဇ္ဈာနိကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သစေ ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကော, ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကမေဝါတိ။ ဧဝံ တာဝဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။
၈၆၄။ ‘‘တယော ခေါ, အာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိကာရော, အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော, ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၈) ဝစနတော ပနဿာ တီဟာကာရေဟိ ဌာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရောတိ သမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ။ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဟိဿာ ယာဝ သော ကာလော နာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝမဿာ ဌာနံ ဟောတီတိ။
၈၆၅။ ‘‘ဒွေ ခေါ, အာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရော, အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ အမနသိကာရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၈) ဝစနတော ပနဿာ ဒွီဟာကာရေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပနိမိတ္တဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏနိမိတ္တာနံ။ ကာမဉ္စ န သဗ္ဗာနေဝေတာနိ ဧကတော မနသိကရောတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ပနေတံ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ယံ ဘဝင်္ဂဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ, တံ မနသိကရောတော ဖလသမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဧဝမဿာ ဝုဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။
၈၆၆။ ကိံ ဖလဿ အနန္တရံ, ကဿ စ ဖလံ အနန္တရန္တိ ဖလဿ တာဝ ဖလမေဝ ဝါ အနန္တရံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂံ ဝါ။ ဖလံ ပန အတ္ထိ မဂ္ဂါနန္တရံ, အတ္ထိ ဖလာနန္တရံ, အတ္ထိ ဂေါတြဘုအနန္တရံ, အတ္ထိ နေဝသညာနာသညာယတနာနန္တရံ။ တတ္ထ မဂ္ဂဝီထိယံ မဂ္ဂါနန္တရံ, ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဖလာနန္တရံ။ ဖလသမာပတ္တီသု ပုရိမံ ပုရိမံ ဂေါတြဘုအနန္တရံ။ ဂေါတြဘူတိ စေတ္ထ အနုလောမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပဋ္ဌာနေ – ‘‘အရဟတော အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေက္ခာနံ အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၁၇)။ ယေန ဖလေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တံ နေဝသညာနာသညာယတနာနန္တရန္တိ။ တတ္ထ ဌပေတွာ မဂ္ဂဝီထိယံ ဥပ္ပန္နံ ဖလံ အဝသေသံ သဗ္ဗံ ဖလသမာပတ္တိဝသေန ပဝတ္တံ နာမ။ ဧဝမေတံ မဂ္ဂဝီထိယံ ဖလသမာပတ္တိယံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန,
ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထံ, အမတာရမ္မဏံ သုဘံ၊
ဝန္တလောကာမိသံ သန္တံ, သာမညဖလမုတ္တမံ။
ဩဇဝန္တေန သုစိနာ, သုခေန အဘိသန္ဒိတံ၊
ယေန သာတာတိသာတေန, အမတေန မဓုံ ဝိယ။
တံ သုခံ တဿ အရိယဿ, ရသဘူတမနုတ္တရံ၊
ဖလဿ ပညံ ဘာဝေတွာ, ယသ္မာ ဝိန္ဒတိ ပဏ္ဍိတော။
တသ္မာ အရိယဖလဿေတံ, ရသာနုဘဝနံ ဣဓ၊
ဝိပဿနာဘာဝနာယ, အာနိသံသောတိ ဝုစ္စတိ။
နိရောဓသမာပတ္တိကထာ
၈၆၇။ နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာတိ န ကေဝလဉ္စ အရိယဖလရသာနုဘဝနံယေဝ, အယံ ပန နိရောဓသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာပိ ဣမိဿာ ပညာဘာဝနာယ အာနိသံသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။
တတြိဒံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝိဘာဝနတ္ထံ ပဉှာကမ္မံ – ကာ နိရောဓသမာပတ္တိ, ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တိ, ကတ္ထ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ, ကထံ ဌာနံ, ကထံ ဝုဋ္ဌာနံ, ဝုဋ္ဌိတဿ ကိံနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, မတဿ စ သမာပန္နဿ စ ကော ဝိသေသော, နိရောဓသမာပတ္တိ ကိံ သင်္ခတာ အသင်္ခတာ လောကိယာ လောကုတ္တရာ နိပ္ဖန္နာ အနိပ္ဖန္နာတိ?
၈၆၈။ တတ္ထ ကာ နိရောဓသမာပတ္တီတိ ယာ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဝသေန စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ အပ္ပဝတ္တိ။ ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ သဗ္ဗေပိ ပုထုဇ္ဇနာ, သောတာပန္နာ, သကဒါဂါမိနော, သုက္ခဝိပဿကာ စ အနာဂါမိနော, အရဟန္တော န သမာပဇ္ဇန္တိ။ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပန အနာဂါမိနော, ခီဏာသဝါ စ သမာပဇ္ဇန္တိ။ ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ, တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ, သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ, နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ ဝသီဘာဝတာ ပညာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ မာတိကာ ၁။၃၄) ဟိ ဝုတ္တံ။ အယဉ္စ သမ္ပဒါ ဌပေတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အနာဂါမိခီဏာသဝေ အညေသံ နတ္ထိ။ တသ္မာ တေယေဝ သမာပဇ္ဇန္တိ, န အညေ။
၈၆၉။ ကတမာနိ ပနေတ္ထ ဒွေ ဗလာနိ…ပေ… ကတမာ ဝသီဘာဝတာတိ? န ဧတ္ထ ကိဉ္စိ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ။ သဗ္ဗမိဒံ ဧတဿ ဥဒ္ဒေသဿ နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ။ ယထာဟ –
‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟီတိ ဒွေ ဗလာနိ သမထဗလံ ဝိပဿနာဗလံ။ ကတမံ သမထဗလံ? နေက္ခမ္မဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ အဝိက္ခေပေါ သမထဗလံ။ အဗျာပါဒဝသေန… အာလောကသညာဝသေန… အဝိက္ခေပဝသေန…ပေ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိအဿာသဝသေန… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိပဿာသဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ အဝိက္ခေပေါ သမထဗလန္တိ။ ကေနဋ္ဌေန သမထဗလံ? ပဌမဇ္ဈာနေန နီဝရဏေ န ကမ္ပတီတိ သမထဗလံ။ ဒုတိယဇ္ဈာနေန ဝိတက္ကဝိစာရေ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ အာကိဉ္စညာယတနသညာယ န ကမ္ပတီတိ သမထဗလံ။ ဥဒ္ဓစ္စေ စ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ န ကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတီတိ သမထဗလံ။ ဣဒံ သမထဗလံ။
‘‘ကတမံ ဝိပဿနာဗလံ? အနိစ္စာနုပဿနာ ဝိပဿနာဗလံ။ ဒုက္ခာနုပဿနာ… အနတ္တာနုပဿနာ… နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ… ဝိရာဂါနုပဿနာ… နိရောဓာနုပဿနာ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ဝိပဿနာဗလံ။ ရူပေ အနိစ္စာနုပဿနာ…ပေ… ရူပေ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ဝိပဿနာဗလံ။ ဝေဒနာယ… သညာယ… သင်္ခါရေသု… ဝိညာဏေ… စက္ခုသ္မိံ…ပေ… ဇရာမရဏေ အနိစ္စာနုပဿနာ။ ဇရာမရဏေ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ဝိပဿနာဗလန္တိ။ ကေနဋ္ဌေန ဝိပဿနာဗလံ? အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညာယ န ကမ္ပတီတိ ဝိပဿနာဗလံ။ ဒုက္ခာနုပဿနာယ သုခသညာယ န ကမ္ပတီတိ… အနတ္တာနုပဿနာယ အတ္တသညာယ န ကမ္ပတီတိ… နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ နန္ဒိယာ န ကမ္ပတီတိ… ဝိရာဂါနုပဿနာယ ရာဂေ န ကမ္ပတီတိ… နိရောဓာနုပဿနာယ သမုဒယေ န ကမ္ပတီတိ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာယ အာဒါနေ န ကမ္ပတီတိ ဝိပဿနာဗလံ။ အဝိဇ္ဇာယ စ အဝိဇ္ဇာသဟဂတကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ န ကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတီတိ ဝိပဿနာဗလံ။ ဣဒံ ဝိပဿနာဗလံ။
‘‘တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာတိ ကတမေသံ တိဏ္ဏန္နံ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ? ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပန္နဿ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပန္နဿ အဿာသပဿာသာ ကာယသင်္ခါရာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နဿ သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါရာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ ဣမေသံ တိဏ္ဏန္နံ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ။
‘‘သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟီတိ ကတမာဟိ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ? အနိစ္စာနုပဿနာ ဉာဏစရိယာ။ ဒုက္ခာ… အနတ္တာ… နိဗ္ဗိဒါ… ဝိရာဂါ… နိရောဓာ… ပဋိနိဿဂ္ဂါ… ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ ဉာဏစရိယာ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဉာဏစရိယာ။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တိ ဉာဏစရိယာ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ…ပေ… အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ ဉာဏစရိယာ။ ဣမာဟိ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ။
‘‘နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟီတိ ကတမာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ? ပဌမဇ္ဈာနံ သမာဓိစရိယာ။ ဒုတိယဇ္ဈာနံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိ သမာဓိစရိယာ။ ပဌမဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယ ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ပီတိ စ သုခဉ္စ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ဝိတက္ကော စ ဝိစာရော စ ပီတိ စ သုခဉ္စ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ။ ဣမာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ။
‘‘ဝသီတိ ပဉ္စ ဝသိယော – အာဝဇ္ဇနဝသီ, သမာပဇ္ဇနဝသီ, အဓိဋ္ဌာနဝသီ, ဝုဋ္ဌာနဝသီ, ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ။ ပဌမဇ္ဈာနံ ယတ္ထိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ ယာဝတိစ္ဆကံ အာဝဇ္ဇတိ, အာဝဇ္ဇနာယ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ အာဝဇ္ဇနဝသီ။ ပဌမဇ္ဈာနံ ယတ္ထိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ ယာဝတိစ္ဆကံ သမာပဇ္ဇတိ, သမာပဇ္ဇနာယ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ သမာပဇ္ဇနဝသီ…ပေ… အဓိဋ္ဌာတိ အဓိဋ္ဌာနေ…ပေ… ဝုဋ္ဌာတိ ဝုဋ္ဌာနေ…ပေ… ပစ္စဝေက္ခတိ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ။ ဒုတိယံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ယတ္ထိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ ယာဝတိစ္ဆကံ အာဝဇ္ဇတိ …ပေ… ပစ္စဝေက္ခတိ။ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ။ ဣမာ ပဉ္စ ဝသိယော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၈၃)။
၈၇၀။ ဧတ္ထ စ ‘‘သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟီ’’တိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ဧသ။ အနာဂါမိနော ပန စုဒ္ဒသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ ဟောတိ။ ယဒိ ဧဝံ သကဒါဂါမိနော ဒွါဒသဟိ သောတာပန္နဿ စ ဒသဟိ ကိံ န ဟောတီတိ? န ဟောတိ, သမာဓိပါရိဗန္ဓိကဿ ပဉ္စ ကာမဂုဏိကရာဂဿ အပ္ပဟီနတ္တာ။ တေသံ ဟိ သော အပ္ပဟီနော။ တသ္မာ သမထဗလံ န ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, တသ္မိံ အပရိပူရေ ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ နိရောဓသမာပတ္တိံ ဗလဝေကလ္လေန သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တိ။ အနာဂါမိဿ ပန သော ပဟီနော, တသ္မာ ဧသ ပရိပုဏ္ဏဗလော ဟောတိ။ ပရိပုဏ္ဏဗလတ္တာ သက္ကောတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၁၇)။ ဣဒဉှိ ပဋ္ဌာနေ မဟာပကရဏေ အနာဂါမိနောဝ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ။
၈၇၁။ ကတ္ထ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ။ ကသ္မာ? အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိသဗ္ဘာဝတော။ စတုဝေါကာရဘဝေ ပန ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ။ တသ္မာ န သက္ကာ တတ္ထ သမာပဇ္ဇိတုန္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဝတ္ထုဿ အဘာဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။
၈၇၂။ ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိဘေဒေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အစိတ္တကာ ဟုတွာ ‘‘နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ သမာပဇ္ဇန္တိ။
၈၇၃။ ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတီတိ သမထဝိပဿနာဝသေန ဥဿက္ကိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စဿ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓယတော, ဧဝမဿ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။ ယော ဟိ သမထဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ, သော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယော ပန ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ, သော ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယော ပန ဥဘယဝသေနေဝ ဥဿက္ကိတွာ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓေတိ, သော တံ သမာပဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။
၈၇၄။ အယံ ပန ဝိတ္ထာရော – ဣဓ ဘိက္ခု နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတုကာမော ကတဘတ္တကိစ္စော သုဓောတဟတ္ထပါဒေါ ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ သုပညတ္တမှိ အာသနေ နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, သော ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ။
ဝိပဿနာ ပနေသာ တိဝိဓာ ဟောတိ – သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ, ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ, နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာတိ။ တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂဏှနကဝိပဿနာ မန္ဒာ ဝါ ဟောတု တိက္ခာ ဝါ, မဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိယေဝ။ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ တိက္ခာဝ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ။ နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာ ပန နာတိမန္ဒနာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ဧသ နာတိမန္ဒာယ နာတိတိက္ခာယ ဝိပဿနာယ တေ သင်္ခါရေ ဝိပဿတိ။
တတော ဒုတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿတိ။ တတော တတိယံ ဈာနံ…ပေ… တတော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿတိ။ တထာ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတိ – နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနံ, သံဃပဋိမာနနံ, သတ္ထုပက္ကောသနံ, အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒန္တိ။
၈၇၅။ တတ္ထ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနန္တိ ယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ န ဟောတိ, နာနာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဌိတံ ပတ္တစီဝရံ ဝါ မဉ္စပီဌံ ဝါ နိဝါသဂေဟံ ဝါ အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရဇာတံ, တံ ယထာ န ဝိကုပ္ပတိ, အဂ္ဂိဥဒကဝါတစောရဥန္ဒူရာဒီနံ ဝသေန န ဝိနဿတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။
တတြိဒံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနံ ‘‘ဣဒဉ္စ ဣဒဉ္စ ဣမသ္မိံ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ မာ အဂ္ဂိနာ ဈာယတု, မာ ဥဒကေန ဝုယှတု, မာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသတု, မာ စောရေဟိ ဟရိယတု, မာ ဥန္ဒူရာဒီဟိ ခဇ္ဇတူ’’တိ။ ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတေ တံ သတ္တာဟံ တဿ န ကောစိ ပရိဿယော ဟောတိ။
အနဓိဋ္ဌဟတော ပန အဂ္ဂိအာဒီဟိ ဝိနဿတိ မဟာနာဂတ္ထေရဿ ဝိယ။ ထေရော ကိရ မာတုဥပါသိကာယ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ ဥပါသိကာ ယာဂုံ ဒတွာ အာသနသာလာယ နိသီဒါပေသိ။ ထေရော နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ။ တသ္မိံ နိသိန္နေ အာသနသာလာယ အဂ္ဂိနာ ဂဟိတာယ သေသဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော နိသိန္နာသနံ ဂဟေတွာ ပလာယိံသု။ ဂါမဝါသိကာ သန္နိပတိတွာ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘အလသသမဏော’’တိ အာဟံသု။ အဂ္ဂိ တိဏဝေဏုကဋ္ဌာနိ ဈာပေတွာ ထေရံ ပရိက္ခိပိတွာ အဋ္ဌာသိ။ မနုဿာ ဃဋေဟိ ဥဒကံ အာဟရိတွာ နိဗ္ဗာပေတွာ ဆာရိကံ အပနေတွာ ပရိဘဏ္ဍံ ကတွာ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု။ ထေရော ပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ဝုဋ္ဌာယ တေ ဒိသွာ ‘‘ပါကဋောမှိ ဇာတော’’တိ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ပိယင်္ဂုဒီပံ အဂမာသိ။ ဣဒံ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနံ နာမ။
ယံ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ နိဝါသနပါဝုရဏံ ဝါ နိသိန္နာသနံ ဝါ, တတ္ထ ဝိသုံ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ။ သမာပတ္တိဝသေနေဝ နံ ရက္ခတိ အာယသ္မတော သဉ္ဇီဝဿ ဝိယ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာယသ္မတော သဉ္ဇီဝဿ သမာဓိဝိပ္ဖါရာ ဣဒ္ဓိ, အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ သမာဓိဝိပ္ဖါရာ ဣဒ္ဓီ’’တိ။
၈၇၆။ သံဃပဋိမာနနန္တိ သံဃဿ ပဋိမာနနံ ဥဒိက္ခနံ။ ယာဝ ဧသော ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတိ, တာဝ သံဃကမ္မဿ အကရဏန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ န ပဋိမာနနံ ဧတဿ ပုဗ္ဗကိစ္စံ, ပဋိမာနနာဝဇ္ဇနံ ပန ပုဗ္ဗကိစ္စံ။ တသ္မာ ဧဝံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ ‘‘သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သံဃော ဥတ္တိကမ္မာဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ, ယာဝ မံ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ, တာဝဒေဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ။ ဧဝံ ကတွာ သမာပန္နော ဟိ တသ္မိံ သမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။
ယော ပန ဧဝံ န ကရောတိ, သံဃော စ သန္နိပတိတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘အသုကော ဘိက္ခု ကုဟိ’’န္တိ ‘‘နိရောဓသမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ သံဃော ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတိ ‘‘ဂစ္ဆ နံ သံဃဿ ဝစနေန ပက္ကောသာဟီ’’တိ။ အထဿ တေန ဘိက္ခုနာ သဝနူပစာရေ ဌတွာ ‘‘သံဃော တံ အာဝုသော ပဋိမာနေတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝံ ဂရုကာ ဟိ သံဃဿ အာဏာ နာမ။ တသ္မာ တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ယထာ သယမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧဝံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။
၈၇၇။ သတ္ထုပက္ကောသနန္တိ ဣဓာပိ သတ္ထုပက္ကောသနာဝဇ္ဇနမေဝ ဣမဿ ကိစ္စံ။ တသ္မာ တမ္ပိ ဧဝံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ ‘‘သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သတ္ထာ ဩတိဏ္ဏဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒံ ဝါ ပညပေတိ, တထာရူပါယ ဝါ အတ္ထုပ္ပတ္တိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ယာဝ မံ ကောစိ အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ, တာဝဒေဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ။ ဧဝံ ကတွာ နိသိန္နော ဟိ တသ္မိံ သမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။
ယော ပန ဧဝံ န ကရောတိ, သတ္ထာ စ သံဃေ သန္နိပတိတေ တံ အပဿန္တော ‘‘အသုကော ဘိက္ခု ကုဟိ’’န္တိ ‘‘နိရောဓသမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတိ ‘‘ဂစ္ဆ နံ မမ ဝစနေန ပက္ကောသာ’’တိ။ အထဿ တေန ဘိက္ခုနာ သဝနူပစာရေ ဌတွာ ‘‘သတ္ထာ အာယသ္မန္တံ အာမန္တေတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝံ ဂရုကံ ဟိ သတ္ထုပက္ကောသနံ, တသ္မာ တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ယထာ သယမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧဝံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။
၈၇၈။ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဇီဝိတဒ္ဓါနဿ ပရိစ္ဆေဒေါ။ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေ သုကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ အတ္တနော ‘‘အာယုသင်္ခါရာ သတ္တာဟံ ပဝတ္တိဿန္တိ န ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ သစေ ဟိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ နိရုဇ္ဈနကေ အာယုသင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇတိ, နာဿ နိရောဓသမာပတ္တိ မရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ သက္ကောတိ။ အန္တောနိရောဓေ မရဏဿ နတ္ထိတာယ အန္တရာဝ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာတိ။ တသ္မာ ဧတံ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အဝသေသံ ဟိ အနာဝဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒံ ပန အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ။
၈၇၉။ သော ဧဝံ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဣမံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ။ အထေကံ ဝါ ဒွေ ဝါ စိတ္တဝါရေ အတိက္ကမိတွာ အစိတ္တကော ဟောတိ, နိရောဓံ ဖုသတိ။ ကသ္မာ ပနဿ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိစိတ္တာနိ န ပဝတ္တန္တီတိ? နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ။ ဣဒဉှိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ယုဂနဒ္ဓေ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိအာရောဟနံ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဿ ပယောဂေါ, န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာတိ နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ န ပဝတ္တန္တိ။
ယော ပန ဘိက္ခု အာကိဉ္စညာယတနတော ဝုဋ္ဌာယ ဣဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ အကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ, သော ပရတော အစိတ္တကော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုန အာကိဉ္စညာယတနေယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ။ မဂ္ဂံ အဂတပုဗ္ဗပုရိသူပမာ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗာ –
ဧကော ကိရ ပုရိသော ဧကံ မဂ္ဂံ အဂတပုဗ္ဗော အန္တရာ ဥဒကကန္ဒရံ ဝါ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကစိက္ခလ္လံ အတိက္ကမိတွာ ဌပိတံ စဏ္ဍာတပသန္တတ္တပါသာဏံ ဝါ အာဂမ္မ တံ နိဝါသနပါဝုရဏံ အသဏ္ဌပေတွာဝ ကန္ဒရံ ဩရူဠှော ပရိက္ခာရတေမနဘယေန ပုနဒေဝ တီရေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ပါသာဏံ အက္ကမိတွာပိ သန္တတ္တပါဒေါ ပုနဒေဝ ဩရဘာဂေ ပတိဋ္ဌာတိ။ တတ္ထ ယထာ သော ပုရိသော အသဏ္ဌပိတနိဝါသနပါဝုရဏတ္တာ ကန္ဒရံ ဩတိဏ္ဏမတ္တောဝ, တတ္တပါသာဏံ အက္ကန္တမတ္တော ဧဝ စ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဩရတောဝ ပတိဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရောပိ ပုဗ္ဗကိစ္စဿ အကတတ္တာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နမတ္တောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ ပတိဋ္ဌာတိ။
ယထာ ပန ပုဗ္ဗေပိ တံ မဂ္ဂံ ဂတပုဗ္ဗပုရိသော တံ ဌာနံ အာဂမ္မ ဧကံ သာဋကံ ဒဠှံ နိဝါသေတွာ အပရံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ကန္ဒရံ ဥတ္တရိတွာ တတ္တပါသာဏံ ဝါ အက္ကန္တမတ္တကမေဝ ကရိတွာ ပရတော ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝံ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဘိက္ခု နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာဝ ပရတော အစိတ္တကော ဟုတွာ နိရောဓံ ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ။
၈၈၀။ ကထံ ဌာနန္တိ ဧဝံ သမာပန္နာယ ပနဿာ ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန စေဝ အန္တရာအာယုက္ခယသံဃပဋိမာနနသတ္ထုပက္ကောသနာဘာဝေန စ ဌာနံ ဟောတိ။
၈၈၁။ ကထံ ဝုဋ္ဌာနန္တိ အနာဂါမိဿ အနာဂါမိဖလုပ္ပတ္တိယာ, အရဟတော အရဟတ္တဖလုပ္ပတ္တိယာတိ ဧဝံ ဒွေဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။
၈၈၂။ ဝုဋ္ဌိတဿ ကိံနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတီတိ နိဗ္ဗာနနိန္နံ။ ဝုတ္တံ ဟေတံ ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဘိက္ခုနော ဝိဝေကနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ ဝိဝေကပေါဏံ ဝိဝေကပဗ္ဘာရ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၄)။
၈၈၃။ မတဿ စ သမာပန္နဿ စ ကော ဝိသေသောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော သုတ္တေ ဝုတ္တောယေဝ။ ယထာဟ – ‘‘ယွာယံ, အာဝုသော, မတော ကာလင်္ကတော, တဿ ကာယသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, ဝစီသင်္ခါရာ… စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, အာယု ပရိက္ခီဏော, ဥသ္မာ ဝူပသန္တာ, ဣန္ဒြိယာနိ ပရိဘိန္နာနိ။ ယော စာယံ ဘိက္ခု သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နော, တဿပိ ကာယသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, ဝစီသင်္ခါရာ… စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, အာယု အပရိက္ခီဏော, ဥသ္မာ အဝူပသန္တာ, ဣန္ဒြိယာနိ အပရိဘိန္နာနီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၇)။
၈၈၄။ နိရောဓသမာပတ္တိ သင်္ခတာတိအာဒိပုစ္ဆာယံ ပန သင်္ခတာတိပိ အသင်္ခတာတိပိ လောကိယာတိပိ လောကုတ္တရာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? သဘာဝတော နတ္ထိတာယ။ ယသ္မာ ပနဿာ သမာပဇ္ဇန္တဿ ဝသေန သမာပန္နာ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ နိပ္ဖန္နာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, နော အနိပ္ဖန္နာ။
ဣတိ သန္တံ သမာပတ္တိံ, ဣမံ အရိယနိသေဝိတံ၊
ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနမိတိသင်္ခံ ဥပါဂတံ၊
ဘာဝေတွာ အရိယံ ပညံ, သမာပဇ္ဇန္တိ ပဏ္ဍိတာ။
ယသ္မာ တသ္မာ ဣမိဿာပိ, သမာပတ္တိသမတ္ထတာ၊
အရိယမဂ္ဂေသု ပညာယ, အာနိသံသောတိ ဝုစ္စတီတိ။
အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓိကထာ
၈၈၅။ အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓီတိ န ကေဝလဉ္စ နိရောဓသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာဝ, အယံ ပန အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓိပိ ဣမိဿာ လောကုတ္တရပညာဘာဝနာယ အာနိသံသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဝိသေသေန ဟိ စတုဗ္ဗိဓာယပိ ဧတိဿာ ဘာဝိတတ္တာ ဘာဝိတပညော ပုဂ္ဂလော သဒေဝကဿ လောကဿ အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလီကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။
၈၈၆။ ဝိသေသတော ပနေတ္ထ ပဌမမဂ္ဂပညံ တာဝ ဘာဝေတွာ မန္ဒာယ ဝိပဿနာယ အာဂတော မုဒိန္ဒြိယောပိ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဟောတိ, သတ္တသုဂတိဘဝေ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။ မဇ္ဈိမာယ ဝိပဿနာယ အာဂတော မဇ္ဈိမိန္ဒြိယော ကောလံကောလော နာမ ဟောတိ, ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။ တိက္ခာယ ဝိပဿနာယ အာဂတော တိက္ခိန္ဒြိယော ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, ဧကညေဝ မာနုသကံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။
၈၈၇။ ဒုတိယမဂ္ဂပညံ ဘာဝေတွာ သကဒါဂါမီ နာမ ဟောတိ, သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။
၈၈၈။ တတိယမဂ္ဂပညံ ဘာဝေတွာ အနာဂါမီ နာမ ဟောတိ။ သော ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာဝသေန အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စဓာ။ ဣဓ ဝိဟာယနိဋ္ဌော ဟောတိ။ တတ္ထ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သုဒ္ဓါဝါသဘဝေ ဥပပဇ္ဇိတွာ အာယုဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီတိ အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ဥပရိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ။ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ဥပရိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ။ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ယတ္ထုပပန္နော, တတော ဥဒ္ဓံ ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝါ အာရုယှ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယတိ။
၈၈၉။ စတုတ္ထမဂ္ဂပညံ ဘာဝေတွာ ကောစိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဟောတိ, ကောစိ ပညာဝိမုတ္တော ဟောတိ, ကောစိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ, ကောစိ တေဝိဇ္ဇော, ကောစိ ဆဠဘိညော, ကောစိ ပဋိသမ္ဘိဒပ္ပဘေဒပ္ပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ ပနေသ တံ ဇဋံ ဝိဇဋေတိ နာမ။ ဖလက္ခဏေ ဝိဇဋိတဇဋော သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ဟောတီ’’တိ။
ဧဝံ အနေကာနိသံသာ, အရိယပညာယ ဘာဝနာ၊
ယသ္မာ တသ္မာ ကရေယျာထ, ရတိံ တတ္ထ ဝိစက္ခဏော။
၈၉၀။ ဧတ္တာဝတာ စ –
သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော, စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ၊
အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု, သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋန္တိ။ –
ဣမိဿာ ဂါထာယ သီလသမာဓိပညာမုခေန ဒေသိတေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သာနိသံသာ ပညာဘာဝနာ ပရိဒီပိတာ ဟောတီတိ။
ဣတိ သာဓုဇနပါမောဇ္ဇတ္ထာယ ကတေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ
ပညာဘာဝနာဓိကာရေ
ပညာဘာဝနာနိသံသနိဒ္ဒေသော နာမ
တေဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ။
နိဂမနကထာ
၈၉၁။ ဧတ္တာဝတာ စ –
‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော, စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ၊
အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု, သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋ’’န္တိ။ –
ဣမံ ဂါထံ နိက္ခိပိတွာ ယဒဝေါစုမှ –
‘‘ဣမိဿာ ဒါနိ ဂါထာယ, ကထိတာယ မဟေသိနာ၊
ဝဏ္ဏယန္တော ယထာဘူတံ, အတ္ထံ သီလာဒိဘေဒနံ။
‘‘သုဒုလ္လဘံ လဘိတွာန, ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဇိနသာသနေ၊
သီလာဒိသင်္ဂဟံ ခေမံ, ဥဇုံ မဂ္ဂံ ဝိသုဒ္ဓိယာ။
‘‘ယထာဘူတံ အဇာနန္တာ, သုဒ္ဓိကာမာပိ ယေ ဣဓ၊
ဝိသုဒ္ဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ, ဝါယမန္တာပိ ယောဂိနော။
‘‘တေသံ ပါမောဇ္ဇကရဏံ, သုဝိသုဒ္ဓဝိနိစ္ဆယံ၊
မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, ဒေသနာနယနိဿိတံ။
‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဘာသိဿံ, တံ မေ သက္ကစ္စ ဘာသတော၊
ဝိသုဒ္ဓိကာမာ သဗ္ဗေပိ, နိသာမယထ သာဓဝေါ’’တိ။
သွာယံ ဘာသိတော ဟောတိ။
၈၉၂။ တတ္ထ စ –
တေသံ သီလာဒိဘေဒါနံ, အတ္ထာနံ ယော ဝိနိစ္ဆယော၊
ပဉ္စန္နမ္ပိ နိကာယာနံ, ဝုတ္တော အဋ္ဌကထာနယေ။
သမာဟရိတွာ တံ သဗ္ဗံ, ယေဘုယျေန သနိစ္ဆယော၊
သဗ္ဗသင်္ကရဒေါသေဟိ, မုတ္တော ယသ္မာ ပကာသိတော။
တသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိကာမေဟိ, သုဒ္ဓပညေဟိ ယောဂိဟိ၊
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဧတသ္မိံ, ကရဏီယောဝ အာဒရောတိ။
၈၉၃။ ဝိဘဇ္ဇဝါဒိသေဋ္ဌာနံ, ထေရိယာနံ ယသဿိနံ၊
မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, ဝံသဇဿ ဝိဘာဝိနော။
ဘဒန္တသံဃပါလဿ, သုစိသလ္လေခဝုတ္တိနော၊
ဝိနယာစာရယုတ္တဿ, ယုတ္တဿ ပဋိပတ္တိယံ။
ခန္တိသောရစ္စမေတ္တာဒိ-ဂုဏဘူသိတစေတသော၊
အဇ္ဈေသနံ ဂဟေတွာန, ကရောန္တေန ဣမံ မယာ။
သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန, ယော ပတ္တော ပုညသဉ္စယော၊
တဿ တေဇေန သဗ္ဗေပိ, သုခမေဓန္တု ပါဏိနော။
၈၉၄။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ဧသော စ, အန္တရာယံ ဝိနာ ဣဓ၊
နိဋ္ဌိတော အဋ္ဌပညာသ-ဘာဏဝါရာယ ပါဠိယာ။
ယထာ တထေဝ လောကဿ, သဗ္ဗေ ကလျာဏနိဿိတာ၊
အနန္တရာယာ ဣဇ္ဈန္တု, သီဃံ သီဃံ မနောရထာတိ။
၈၉၅။ ပရမ ဝိသုဒ္ဓ သဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓိ ဝီရိယ ပဋိမဏ္ဍိတေန သီလာစာရဇ္ဇဝ မဒ္ဒဝါဒိဂုဏသမုဒယသမုဒိတေန သကသမယ သမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟဏသမတ္ထေန ပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန တိပိဋကပရိယတ္တိဘေဒေ သာဋ္ဌကထေ သတ္ထုသာသနေ အပ္ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝေန မဟာဝေယျာကရဏေန ကရဏသမ္ပတ္တိဇနိတသုခဝိနိဂ္ဂတမဓုရောဒါရဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေန ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဝါဒီဝရေန မဟာကဝိနာ ဆဠဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဒိ ဘေဒဂုဏပဋိမဏ္ဍိတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အပ္ပဋိဟတဗုဒ္ဓီနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ ထေရာနံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝံသာလင်္ကာရဘူတေန ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန မုဒန္တခေဒကဝတ္တဗ္ဗေန ကတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ နာမ။
၈၉၆။ တာဝ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ၊
ဒဿေန္တော ကုလပုတ္တာနံ, နယံ သီလာဒိသုဒ္ဓိယာ။
ယာဝ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမမ္ပိ, သုဒ္ဓစိတ္တဿ တာဒိနော၊
လောကမှိ လောကဇေဋ္ဌဿ, ပဝတ္တတိ မဟေသိနောတိ။
ဣတိ သာဓုဇနပါမောဇ္ဇတ္ထာယ ကတာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂကထာ,
ပါဠိဂဏနာယ ပန သာ အဋ္ဌပညာသဘာဏဝါရာ ဟောတီတိ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂပကရဏံ နိဋ္ဌိတံ။