ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ (ပ)

သတံ ဓမ္မံ အနုက္ကမန္တိ သာဓူနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဓမ္မံ ပဝေဏိံ အနု အနု ကမန္တော ဩက္ကမန္တော, အဝေါက္ကမန္တော ဝါ။ ယေ ဣမေ ဒါယကဿ လာဘာ အာယုဝဏ္ဏသုခဗလပဋိဘာနာဒယော, ပိယဘာဝါဒယော စ ဘဂဝတာ သံဝဏ္ဏိတာ ပကိတ္တိတာ။ မနုဿတ္တံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော, တေန ဣန္ဒြိယပါဋဝဘာဝကမ္မဿကတာဉာဏာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

မစ္ဆေရမလေနာတိ မစ္ဆေရသင်္ခါတေန မလေန။ အထ ဝါ မစ္ဆေရဉ္စ မလဉ္စ မစ္ဆေရမလံ, တေန မစ္ဆေရေန စေဝ လောဘာဒိမလေန စာတိ အတ္ထော။ ပဇာယနဝသေနာတိ ယထာသကံ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တနဝသေန။ ကဏှဓမ္မာနန္တိ လောဘာဒိဧကန္တကာဠကာနံ ပါပဓမ္မာနံ။ ဝိဂတတ္တာတိ ပဟီနတ္တာ။ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ။ သောတာပန္နဿ သတောတိ ဂေဟံ အာဝသန္တဿ သောတာပန္နဿ သမာနဿ။ နိဿယဝိဟာရန္တိ နိဿာယ ဝိဟရိတဗ္ဗဝိဟာရံ, ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကကမ္မဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော။ အဘိဘဝိတွာတိ အဂါရံ အာဝသန္တာနံ အညေသံ ဥပ္ပဇ္ဇနကရာဂါဒိဥပက္ကိလေသေ အဘိဘုယျ။

ယော ကိဉ္စိ ဒေန္တောပိ သာပေက္ခောဝ ဒေတိ, သော မုတ္တစာဂေါ န ဟောတိ, အယံ ပန န ဧဝန္တိ ‘‘မုတ္တစာဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါတိ နိရပေက္ခပရိစ္စာဂေါတိ အတ္ထော။ ယထာ ပါဏာတိပါတဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ‘‘လောဟိတပါဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဒါနဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒါတုံ သဒါ ဓောတဟတ္ထောယေဝါ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ သဒါတိ နိစ္စံ, အဘိဏှန္တိ အတ္ထော။ ပရိစ္စာဂေါတိ ဒေယျဓမ္မပရိစ္စာဂေါတိ အဓိကာရတော ဝိညာယတိ။ ယံ ယံ ဒေယျဓမ္မံ ပရေ ယာစနကာ။ ယာစနေ ယောဂေါ ယာစနယောဂေါ, ပရေဟိ ယာစိတုံ ယုတ္တောတိ အတ္ထော။ ယာဇေန ယုတ္တောတိ ဒါနေန ယုတ္တော သဒါ ပရိစ္စဇနတော။ ဥဘယေတိ ယထာဝုတ္တေ ဒါနေ, သံဝိဘာဂေ စ ရတော အဘိရတော။

၁၆၁။ ယထာ ပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပုဂ္ဂလဿ အခဏ္ဍတာဒိဂုဏဝသေန အတ္တနော သီလဿ အနုဿရန္တဿ သီလာနုဿတိဘာဝနာ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓဥဠာရပရိစ္စာဂဿ ပုဂ္ဂလဿ အနုပက္ကိလိဋ္ဌမေဝ အတ္တနော ပရိစ္စာဂံ အနုဿရန္တဿ ဘာဝနာ ဣဇ္ဈတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိဂတမလမစ္ဆေရတာဒိဂုဏဝသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ဘိယျောသောတိ ဥပရိပိ။ မတ္တာယ ပမာဏဿ မဟတိယာ မတ္တာယ, ဝိပုလေန ပမာဏေနာတိ အတ္ထော။ စာဂါဓိမုတ္တောတိ ပရိစ္စာဂေ အဓိမုတ္တော နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရော။ တတော ဧဝ အလောဘဇ္ဈာသယော ကတ္ထစိပိ အနဘိသင်္ဂစိတ္တော။ ပဋိဂ္ဂါဟကေသု မေတ္တာယနဝသေန ပရိစ္စာဂေါ ဟောတီတိ မေတ္တာယ မေတ္တာဘာဝနာယ အနုလောမကာရီ အနုရူပပဋိပတ္တိ။ ဝိသာရဒေါတိ ဝိသဒေါ အတ္တနောဝ ဂုဏေန ကတ္ထစိပိ အမင်္ကုဘူတော အဘိဘုယျ ဝိဟာရီ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

၆။ ဒေဝတာနုဿတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၂။ အရိယမဂ္ဂဝသေနာတိ အရိယမဂ္ဂဿ အဓိဂမဝသေန။ သမုဒါဂတေဟီတိ သမ္မဒေဝ တဒုပ္ပတ္တိတော ဥဒ္ဓံ အာဂတေဟိ။ ယာဒိသာ ဟိ အရိယာနံ သန္တာနေ လောကိယာပိ သဒ္ဓါဒယော, န တာဒိသာ ကဒါစိပိ ပေါထုဇ္ဇနိကာ သဒ္ဓါဒယော။ ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ။ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဧတေသန္တိ စတုမဟာရာဇာ, တေ ဧဝ စာတုမဟာရာဇိကာ။ တေတ္တိံသ သဟပုညကာရိနော တတ္ထူပပန္နာတိ တံသဟစရိတံ ဌာနံ တာဝတိံသံ, တန္နိဝါသိနောပိ ဒေဝါ တံသဟစရဏတော ဧဝ တာဝတိံသာ။ ဒုက္ခတော ယာတာ အပယာတာတိ ယာမာ။ တုသာယ ပီတိယာ ဣတာ ဥပဂတာတိ တုသိတာ။ ဘောဂါနံ နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိနော။ ပရနိမ္မိတေသု ဘောဂေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော။ ဗြဟ္မာနံ ကာယော သမူဟော ဗြဟ္မကာယော, တပ္ပရိယာပန္နတာယ တတ္ထ ဘဝါတိ ဗြဟ္မကာယိကာ။ တတုတ္တရီတိ တတော ဗြဟ္မကာယိကေဟိ ဥတ္တရိ, ဥပရိ ပရိတ္တာဘာဒိကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာတိ ‘‘ယထာရူပါယ မဂ္ဂေနာဂတာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ, သီလေန သုတေန စာဂေန ပညာယ သမန္နာဂတာ ဣတော စုတာ တတ္ထ ဥပပန္နာ တာ ဒေဝတာ, မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သီလံ သုတံ စာဂေါ ပညာ စ သံဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ သက္ခိံ ဩတာရေန္တေန ဝိယ အတ္တနော သဒ္ဓါဒိဂုဏာ အနုဿရိတဗ္ဗာ။

ယဒိ ဧဝံ သုတ္တေ (အ။ နိ။ ၆။၁၀) ဥဘယဂုဏာနုဿရဏံ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ အနုယောဂံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘သုတ္တေ ပနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တန္တိ ‘‘အတ္တနော စ, တာသဉ္စ ဒေဝတာန’’န္တိ ဥဘယံ သမဓုရံ ဝိယ သုတ္တေ (အ။ နိ။ ၆။၁၀) ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ။ အထ ခေါ တံ ‘‘ဒေဝတာနံ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စာ’’တိအာဒိဝစနံ။ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပရတော ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ကိမတ္ထံ ပန သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပနန္တိ အာဟ ‘‘ဒေဝတာနံ အတ္တနော သဒ္ဓါဒီဟိ သမာနဂုဏဒီပနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ကသ္မာ ပန သုတ္တေ ယထာရုတဝသေန အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ ဧဝံ အတ္ထော ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာယဉှီ’’တိအာဒိ။

၁၆၃။ တသ္မာတိ ယသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော ဂုဏာနုဿရဏံ ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တံ, သီလစာဂါနုဿတီသု ဝိယ ဣဓာပိ အတ္တနော ဂုဏာနုဿရဏံ ဈာနုပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ယုတ္တံ, တသ္မာ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဘာဝနာရမ္ဘေ။ အပရဘာဂေတိ ယထာ ဘာဝေန္တဿ ဥပစာရဇ္ဈာနံ ဣဇ္ဈတိ, တထာ ဘာဝနာကာလေ။ ယဒိ အတ္တနော ဧဝ ဣဓ ဂုဏာ အနုဿရိတဗ္ဗာ, ကထမယံ ဒေဝတာနုဿတီတိ အာဟ ‘‘ဒေဝတာနံ ဂုဏသဒိသသဒ္ဓါဒိဂုဏာနုဿရဏဝသေနာ’’တိ။ တေန သဒိသကပ္ပနာယ အယံ ဘာဝနာ ‘‘ဒေဝတာနုဿတီ’’တိ ဝုတ္တာ, န ဒေဝတာနံ, တာသံ ဂုဏာနံ ဝါ အနုဿရဏေနာတိ ဒဿေတိ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ ပဝတ္တံ ဒေဝတာဂုဏာနုဿရဏံ ဥပါဒါယ ‘‘ဒေဝတာနုဿတီ’’တိ ဣမိဿာ သမညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တစိတ္တဝသေနာ’’တိ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၄။ ဧတာသန္တိ ဧတာသံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒီနံ ဆန္နံ အနုဿတီနံ။ ဝိတ္ထာရဒေသနာယန္တိ ဝိတ္ထာရဝသေန ပဝတ္တဒေသနာယံ, မဟာနာမသုတ္တံ (အ။ နိ။ ၆။၁၀၊ ၁၁။၁၁) သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဘဂဝါတိအာဒီနံ အတ္ထန္တိ ဘဂဝါတိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထံ။ အတ္ထဝေဒန္တိ ဝါ ဟေတုဖလံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ တုဋ္ဌိမာဟ။ ဓမ္မဝေဒန္တိ ဟေတုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နံ တုဋ္ဌိံ။ ‘‘အာရကတ္တာ အရဟ’’န္တိ အနုဿရန္တဿ ဟိ ယံ တံ ဘဂဝတော ကိလေသေဟိ အာရကတ္တံ, သော ဟေတု။ ဉာပကော စေတ္ထ ဟေတု အဓိပ္ပေတော, န ကာရကော, သမ္ပာပကော ဝါ။ ယောနေန ဉာယမာနော အရဟတ္တတ္ထော, တံ ဖလံ။ ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ ဟေတုဖလဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဓမ္မာနုဿတိအာဒီသုပိ ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏတ္တာ’’တိအာဒိနာ, ‘‘ယသ္မာ ပန သာ သမ္မာပဋိပဒါ’’တိအာဒိနာ စ တတ္ထ တတ္ထ ဟေတုအပဒေသော ကတောယေဝါတိ။ ဓမ္မူပသံဟိတန္တိ ယထာဝုတ္တဟေတုဟေတုဖလသင်္ခါတဂုဏူပသံဟိတံ။ ဂုဏေတိ အတ္တနော ဂုဏေ။

၁၆၅။ အရိယသာဝကာနညေဝ ဣဇ္ဈန္တီတိ အရိယသာဝကာနံ ဣဇ္ဈန္တိယေဝါတိ ဥတ္တရပဒါဝဓာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အဝဓာရဏဉ္စ တေသံ သုခသိဒ္ဓိဒဿနတ္ထံ။ တေနာဟ ‘‘တေသံ ဟီ’’တိအာဒိ။ န ပုထုဇ္ဇနာနံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဣဇ္ဈန္တီတိ။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ။ ယဒိ ဧဝံ, ကသ္မာ မဟာနာမသုတ္တာဒီသု (အ။ နိ။ ၆။၁၀၊ ၁၁။၁၁) ဗဟူသု သုတ္တေသု အရိယသာဝကဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ? တေသံ ဗဟုလဝိဟာရတာယာတိ အာစရိယာ။

နိက္ခန္တန္တိ နိဂ္ဂတံ နိဿဋံ။ မုတ္တန္တိ ဝိဿဋ္ဌံ။ ဝုဋ္ဌိတန္တိ အပေတံ။ သဗ္ဗမေတံ ဝိက္ခမ္ဘနမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဂေဓမှာတိ ပလိဗောဓတော။ ဣဒမ္ပီတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝသေန လဒ္ဓံ ဥပစာရဇ္ဈာနမာဟ။ အာရမ္မဏံ ကရိတွာတိ ပစ္စယံ ကတွာ, ပါဒကံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဝိသုဇ္ဈန္တီတိ ပရမတ္ထဝိသုဒ္ဓိံ ပါပုဏန္တိ။

သမ္ဗာဓေတိ တဏှာသံကိလေသာဒိနာ သမ္ပီဠေ သံကဋေ ဃရာဝါသေ။ ဩကာသာဓိဂမော လောကုတ္တရဓမ္မဿ အဓိဂမာယ အဓိဂန္တဗ္ဗဩကာသော။ အနုဿတိယော ဧဝ အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ။ ဝိသုဒ္ဓိဓမ္မာတိ ဝိသုဇ္ဈနသဘာဝါ, ဝိသုဇ္ဈိတုံ ဝါ ဘဗ္ဗာ။ ပရမတ္ထဝိသုဒ္ဓိဓမ္မတာယာတိ ပရမတ္ထဝိသုဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗာနဿ ဘဗ္ဗဘာဝေန။ ဥပက္ကမေနာတိ ပယောဂေန။ ပရိယောဒပနာတိ ဝိသောဓနာ။

၁၆၆။ ဧဝံ သန္တေပီတိ ဧဝံ မဟာနာမသုတ္တာဒီသု အနေကေသု သုတ္တေသု အရိယသာဝကဿေဝ ဝသေန ဆသု အနုဿတီသု ဒေသိတာသုပိ။ ယဿာနုဘာဝေနာတိ ယဿ စိတ္တပ္ပသာဒဿ ဗလေန။ ပီတိံ ပဋိလဘိတွာတိ အနုဿဝဝသေန ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ။

ဆအနုဿတိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ သတ္တမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၈။ အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

မရဏဿတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၇။ ဣတောတိ ဒေဝတာနုဿတိယာ။ သာ ဟိ ဆသု အနုဿတီသု သဗ္ဗပစ္ဆာ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ အာသန္နာ, ပစ္စက္ခာ စ။ အနန္တရာယာတိ တဒနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ။ မရဏဿ သတိ မရဏဿတီတိ မရဏံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ မရဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ‘‘ဇရာမရဏံ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတ’’န္တိ (ဓာတု။ ၇၁) ဝစနတော စုတိခန္ဓာနံ ဝိနာသော မရဏန္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဝိသေသတော ပန တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဝိနာသဘာဝေန ကမ္မဋ္ဌာနိကာနံ ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿုပစ္ဆေဒေါ’’တိ (ဝိဘ။ ၂၃၆၊ ဒီ။ နိ။ ၂။၃၉၀၊ မ။ နိ။ ၁။၉၂, ၁၂၃)။ တတ္ထ ဧကဘဝပရိယာပန္နဿာတိ ဧကေန ဘဝေန ပရိစ္ဆိန္နဿ။ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒေါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယပ္ပဗန္ဓဿ ဝိစ္ဆေဒေါ အာယုက္ခယာဒိဝသေန အန္တရဓာနံ။ သမုစ္ဆေဒမရဏန္တိ အရဟတော သန္တာနဿ သဗ္ဗသော ဥစ္ဆေဒဘူတံ မရဏံ။ သင်္ခါရာနံ ခဏဘင်္ဂသင်္ခါတန္တိ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဥဒယဝယပရိစ္ဆိန္နဿ ပဝတ္တိခဏဿ ဘင်္ဂေါ နိရောဓောတိ သင်္ခံ ဂတံ။ ခဏိကမရဏန္တိ ယထာဝုတ္တခဏဝန္တံ တသ္မိံယေဝ ခဏေ လဗ္ဘမာနံ မရဏံ။ ယံ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓံ ဥပါဒါယ ရုက္ခာဒိသမညာ, တသ္မိံ အနုပစ္ဆိန္နေပိ အလ္လတာဒိဝိဂမနံ နိဿာယ မတဝေါဟာရော သမ္မုတိမရဏံ။ န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတန္တိ တံ သမုစ္ဆေဒခဏိကသမ္မုတိမရဏံ ဣဓ မရဏာနုဿတိယံ နာဓိပ္ပေတံ အဗာဟုလ္လတော, အနုပဋ္ဌဟနတော, အသံဝေဂဝတ္ထုတော စာတိ အဓိပ္ပါယော။

အဓိပ္ပေတံ သတိယာ အာရမ္မဏဘာဝေန။ အာယုအာဒီနံ ခယကာလေ မရဏံ ကာလမရဏံ။ တေသံ အပရိက္ခီဏကာလေ မရဏံ အကာလမရဏံ။ ‘‘ကာလမရဏံ ပုညက္ခယေနာ’’တိ ဣဒံ ယထာဓိကာရံ သမ္ပတ္တိဘဝဝသေန ဝုတ္တံ, ဝိပတ္တိဘဝဝသေန ပန ‘‘ပါပက္ခယေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

အာယုသန္တာနဇနကပစ္စယသမ္ပတ္တိယာတိ အာယုပ္ပဗန္ဓဿ ပဝတ္တာပနကာနံ အာဟာရာဒိပစ္စယာနံ သမ္ပတ္တိယံ။ ဝိပက္ကဝိပါကတ္တာတိ အတ္တနော ဖလာနုရူပံ ဒါတဗ္ဗဝိပါကဿ ဒိန္နတ္တာ။ ဂတိကာလာဟာရာဒိသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝေနာတိ ဒေဝါနံ ဝိယ ဂတိသမ္ပတ္တိယာ, ပဌမကပ္ပိယာနံ ဝိယ ကာလသမ္ပတ္တိယာ, ဥတ္တရကုရုကာဒီနံ ဝိယ အာဟာရသမ္ပတ္တိယာ စ အဘာဝေန။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥတုသုက္ကသောဏိတာဒိံ ပရိဂ္ဂယှတိ။ အဇ္ဇတနကာလပုရိသာနံ ဝိယာတိ ဝိယ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနေ ပဋ္ဌပိတော, အဇ္ဇတနကာလပုရိသာနံ ဝဿသတမတ္တပရိမာဏဿ ဝိယ အာယုနော ခယဝသေနာတိ ယောဇနာ။ ဧဝံ ဟိ အနာဂတေပိ ပရမာယုနော သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ, အတီတေ ပန ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ဝိယ ကာလာဟာရာဒိသမ္ပတ္တိယာ ဘာဝေန အနေကဝဿသဟဿ ပရိမာဏောပိ အာယု အဟောသိ။ အယဉ္စ ဝိဘာဂေါ ဝတ္တမာနဿ အန္တရကပ္ပဿ ဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကလာဗုရာဇာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နန္ဒယက္ခနန္ဒမာဏဝကာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ ယံ ‘‘ကာလမရဏံ အကာလမရဏံ, တတ္ထာပိ ပုညက္ခယမရဏံ အာယုက္ခယမရဏံ ဥဘယက္ခယမရဏံ ဥပက္ကမမရဏ’’န္တိ ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ မရဏံ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ။

၁၆၈။ ယောနိသောတိ ဥပါယေန။ မနသိကာရောတိ မရဏာရမ္မဏော မနသိကာရော။ ယေန ပန ဥပါယေန မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော, တံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘အယောနိသော ပဝတ္တယတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသော ပဝတ္တယတောတိ အနုပါယေန သတိံ, သံဝေဂံ, ဉာဏဉ္စ အနုပဋ္ဌပေတွာ မရဏံ အနုဿရတော။ တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပီတိ သောကပါမောဇ္ဇာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနံ, သံဝေဂဿ အနုပ္ပဇ္ဇနံ, သန္တာသဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဉ္စ ယထာက္ကမံ သတိသံဝေဂဉာဏဝိဟရတော ဟောတိ။ ယော ဟိ ‘‘မရဏံ နာမေတံ ဇာတဿ ဧကန္တိက’’န္တိ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ သရတိ, တတ္ထ သံဝေဂဇာတော ဟောတိ သမ္ပဇာနော စ, တဿ ဣဋ္ဌဇနမရဏာဒိနိမိတ္တံ သောကာဒယော အနောကာသာဝ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ အယောနိသော မနသိကာရံ ပဝတ္တယတော ဧတေ ဒေါသာ, တသ္မာ။ တတ္ထ တတ္ထာတိ အရညသုသာနာဒီသု။ ဟတမတသတ္တေတိ စောရာဒီဟိ ဟတေ, သရသေန မတေ စ သတ္တေ။ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ သမ္ပတ္တိ ယေသံ တေ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗသမ္ပတ္တီ, တေသံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ။ ယောဇေတွာတိ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ ဧကစ္စဿာတိ တိက္ခိန္ဒြိယဿ ဉာဏုတ္တရဿ။

၁၆၉။ ဝဓကပစ္စုပဋ္ဌာနတောတိ ဃာတကဿ ဝိယ ပတိ ပတိ ဥပဋ္ဌာနတော အာသန္နဘာဝတော။ သမ္ပတ္တိဝိပတ္တိတောတိ အာရောဂျာဒိသမ္ပတ္တီနံ ဝိယ ဇီဝိတသမ္ပတ္တိယာ ဝိပဇ္ဇနတော။ ဥပသံဟရဏတောတိ ပရေသံ မရဏံ ဒဿေတွာ အတ္တနော မရဏဿ ဥပနယနတော။ ကာယဗဟုသာဓာရဏတောတိ သရီရဿ ဗဟူနံ သာဓာရဏဘာဝတော။ အာယုဒုဗ္ဗလတောတိ ဇီဝိတဿ ဒုဗ္ဗလဘာဝတော။ အနိမိတ္တတောတိ မရဏဿ ဝဝတ္ထိတနိမိတ္တာဘာဝတော။ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတောတိ ကာလဿ ပရိစ္ဆန္နဘာဝတော။ ခဏပရိတ္တတောတိ ဇီဝိတက္ခဏဿ ဣတ္တရဘာဝတော။

ဝဓကပစ္စုပဋ္ဌာနတောတိ ဧတ္ထ ဝိယ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝဓကဿ ဝိယ ပစ္စုပဋ္ဌာနတော’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စာရယမာနောတိ အာဂုရေန္တော ပဟရဏာကာရံ ကရောန္တော။ ပစ္စုပဋ္ဌိတောဝ ဥပဂန္တွာ ဌိတော သမီပေ ဧဝ။ ဇရာမရဏံ ဂဟေတွာဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ‘‘ယထာ ဟိ အဟိစ္ဆတ္တကမကုဠံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တံ ပံသုဝိရဟိတံ န ဟောတိ, ဧဝံ သတ္တာ နိဗ္ဗတ္တန္တာ ဇရာမရဏဝိရဟိတာ န ဟောန္တီ’’တိ ဧတ္တကေန ဥပမာ။ အဟိစ္ဆတ္တကမကုဠံ ကဒါစိ ကတ္ထစိ ပံသုဝိရဟိတမ္ပိ ဘဝေယျ, သတ္တာ ပန ကထဉ္စိပိ ဇရာမရဏဝိရဟိတာ န ဟောန္တီတိ ခဏိကမရဏံ တာဝ ဥပမာဘာဝေန ဒဿေတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတံ မရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ယဒိမေ သတ္တာ ဇရာမရဏံ ဂဟေတွာဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, နိဗ္ဗတ္တိသမနန္တရမေဝ မရိတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တထာ ဟီ’’တိအာဒိ။ အဝဿံ မရဏတောတိ အဝဿံ မရိတဗ္ဗတော, ဧကန္တေန မရဏသဗ္ဘာဝတော ဝါ။ ပဗ္ဗတေယျာတိ ပဗ္ဗတတော အာဂတာ။ ဟာရဟာရိနီတိ ပဝါဟေ ပတိတဿ တိဏပဏ္ဏာဒိကဿ အတိဝိယ ဟရဏသီလာ။ သန္ဒတေဝါတိ သဝတိ ဧဝ။ ဝတ္တတေဝါတိ ပဝါဟဝသေန ဝတ္တတိ ဧဝ န တိဋ္ဌတိ။

ယမေကရတ္တိန္တိ ယဿံ ဧကရတ္တိယံ, ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အစ္စန္တသံယောဂေ ဝါ။ ပဌမန္တိ သဗ္ဗပဌမံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ။ ဂဗ္ဘေတိ မာတုကုစ္ဆိယံ။ မာဏဝေါတိ သတ္တော။ ယေဘုယျေန သတ္တာ ရတ္တိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တီတိ ရတ္တိဂ္ဂဟဏံ။ အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝါတိ ဥဋ္ဌိတအဗ္ဘော ဝိယ, အဘိမုခဘာဝေန ဝါ ဥဋ္ဌိတောဝ မရဏဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ သော ယာတီတိ သော မာဏဝေါ ယာတိ, ပဌမက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတေဝ။ သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီတိ သော ဧဝံ ဂစ္ဆန္တော ခဏမတ္တမ္ပိ န နိဝတ္တတိ, အညဒတ္ထု မရဏံယေဝ ဥပဂစ္ဆတိ။

ကုန္နဒီနန္တိ ပဗ္ဗတတော ပတိတာနံ ခုဒ္ဒကနဒီနံ။ ပါတော အာပေါရသာနုဂတဗန္ဓနာနန္တိ ပုရိမဒိဝသေ ဒိဝါ သူရိယသန္တာပေန အန္တော အနုပဝိသိတွာ ပုန ရတ္တိယံ ဗန္ဓနမူလံ ဥပဂတေန အာပေါရသေန တိန္တသိထိလဗန္ဓနတာယ ပါတော အာပေါရသာနုဂတဗန္ဓနာနံ။

အစ္စယန္တီတိ အတိက္ကမန္တိ။ ဥပရုဇ္ဈတီတိ နိရုဇ္ဈတိ။ ဥဒကမေဝ ဩဒကံ, ဥဒကောဃံ ဝါ။ ယသ္မာ အစ္စယန္တိ အဟောရတ္တာ, တသ္မာ ဇီဝိတံ ဥပရုဇ္ဈတိ။ ယသ္မာ ဇီဝိတံ ဥပရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ အာယု ခီယတိ မစ္စာနံ။ ပပတတောတိ ပပတနတော ဘယံ သာမိကာနံ ရုက္ခေ ဌတွာ ကမ္မေ ဝိနိယုဉ္ဇိတုကာမာနံ, ဟေဋ္ဌာ ပဝိဋ္ဌာနံ ဝါ။ ဥဂ္ဂမနံ ပတိ ဥဂ္ဂမနနိမိတ္တံ။ မာ မံ အမ္မ နိဝါရယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ အဓိပ္ပါယော။

ကောစိ မိတ္တမုခသတ္တုရန္ဓဂဝေသီ သဟ ဝတ္တမာနောပိ န ဟနေယျ, အယံ ပန ဧကံသေန ဟနတိယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဟဇာတိယာ အာဂတတော’’တိ ဝတွာ ‘‘ဇီဝိတဟရဏတော စာ’’တိ ဝုတ္တံ။

၁၇၀။ နန္တိ သမ္ပတ္တိံ။ သုခီတိ ဒိဗ္ဗသဒိသေဟိ ဘောဂေဟိ, အာဓိပတေယျေန စ သုခသမင်္ဂီ။ ဒေဟဗန္ဓေနာတိ သရီရေန။ အသောကောတိ အသောကမဟာရာဇာ။ သောကမာဂတောတိ သောစိတဗ္ဗတံ ဂတော။

အာရောဂျံ ယောဗ္ဗနာနံ။ ဗျာဓိဇရာပရိယောသာနတာ ဇီဝိတဿ မရဏပရိယောသာနတာယ ဥဒါဟရဏဝသေန အာနီတာ, ပစ္စယဘာဂဝသေန ဝါ။ လောကောယေဝ လောကသန္နိဝါသော ယထာ သတ္တာဝါသာတိ, သန္နိဝသိတဗ္ဗတာယ ဝါ သတ္တနိကာယော လောကသန္နိဝါသော။ အနုဂတောတိ အနုဗန္ဓော ပစ္စတ္ထိကေန ဝိယ။ အနုသဋောတိ အနုပဝိဋ္ဌော ဥပဝိသေန ဝိယ။ အဘိဘူတောတိ အဇ္ဈောတ္ထဋော မဒ္ဒဟတ္ထီဟိ ဝိယ။ အဗ္ဘာဟတောတိ ပဟဋော ဘူတေဟိ ဝိယ။

သေလာတိ သိလာမယာ, န ပံသုအာဒိမယာ။ ဝိပုလာတိ မဟန္တာ အနေကယောဇနာယာမဝိတ္ထာရာ။ နဘံ အာဟစ္စာတိ ဝိပုလတ္တာ ဧဝ အာကာသံ အဘိဝိဟစ္စ သဗ္ဗဒိသာသု ဖရိတွာ။ အနုပရိယေယျုန္တိ အနုဝိစရေယျုံ။ နိပ္ပေါထေန္တာတိ အတ္တနာ အာဃာတိတံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရောန္တာ။ အဓိဝတ္တန္တီတိ အဓိဘဝန္တိ။ ကုလေန ဝါ ရူပေန ဝါ သီလေန ဝါ သုတေန ဝါ သဒ္ဓါဒီဟိ ဝါ သေဋ္ဌောတိ သမ္ဘာဝနာယ ခတ္တိယာဒီသု န ကဉ္စိ ပရိဝဇ္ဇေတိ။ တေဟိ ဧဝ နိဟီနောတိ အဝမညမာနာယ သုဒ္ဒါဒီသု န ကဉ္စိ ပရိဝဇ္ဇေတိ။ အညဒတ္ထု သဗ္ဗမေဝ အဘိမဒ္ဒတိ နိမ္မထတိ။ ဒဏ္ဍာဒိဥပါယာ စ တတ္ထ အဝိသယာ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘န တတ္ထ ဟတ္ထီနံ ဘူမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မန္တယုဒ္ဓေနာတိ အာထဗ္ဗဏဝေဒဝိဟိတေန မန္တသင်္ဂါမပ္ပယောဂေန။ ဓနေနာတိ ဓနဒါနေန။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပနတ္ထော။ တေန သာမံ, ဘေဒဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။

၁၇၁။ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဥပသံဟရဏတောတိ ပရေဟိ မတေဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘တေပိ နာမ မတာ, ကိမင်္ဂံ ပန မာဒိသာ’’တိ အတ္တနော မရဏဿ ဥပနယနတော။ ယသမဟတ္တတောတိ ပရိဝါရမဟတ္တတော, ဝိဘဝမဟတ္တတော စ။ ပုညမဟတ္တတောတိ မဟာပုညဘာဝတော။ ထာမမဟတ္တတောတိ ဝီရိယဗလမဟတ္တတော။ ယုဓိဋ္ဌိလော ဓမ္မပုတ္တော။ စာနုရော ယော ဗလဒေဝေန နိဗ္ဗုဒ္ဓံ ကတွာ မာရိတော။

သဟ ဣဒ္ဓီဟီတိ ဝေဇယန္တကမ္ပနနန္ဒောပနန္ဒဒမနာဒီသု ဒိဋ္ဌာနုဘာဝါဟိ အတ္တနော ဣဒ္ဓီဟိ သဒ္ဓိံ မစ္စုမုခံ ပဝိဋ္ဌော။

ကလံ နဂ္ဃန္တိ သောဠသိန္တိ သောဠသန္နံ ပူရဏဘာဂံ န အဂ္ဃန္တိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာယသ္မတော ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ ပညံ သောဠသဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကံ ဘာဂံ သောဠသဓာ ဂဟေတွာ လဒ္ဓံ ဧကဘာဂသင်္ခါတံ ကလံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဌပေတွာ အညေသံ သတ္တာနံ ပညာ န အဂ္ဃန္တီတိ။

သဗ္ဗဿာပိ သံကိလေသပက္ခဿ သမုဂ္ဃါတော ဉာယေန အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဉာဏဝီရိယဗလေနာ’’တိ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာဝါယာမေသု ဟိ သိဒ္ဓေသု အဋ္ဌင်္ဂိကော အရိယမဂ္ဂေါ သိဒ္ဓေါဝ ဟောတီတိ။ ဧကာကီဘာဝေန ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပါ။ ပရတောဃောသေန ဝိနာ သယမေဝ ဘူတာ ပဋိဝိဒ္ဓါကုပ္ပါတိ သယမ္ဘုနော။

ဟတ္ထဂတသုဝဏ္ဏဝလယာနံ အညမညံ သံဃဋ္ဋနံ ဝံသကဠီရဿ ကတ္ထစိ အသတ္တတာတိ ဧဝမာဒိကံ တံ တံ နိမိတ္တံ ကာရဏံ အာဂမ္မ။ ဝီမံသန္တာတိ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော ဥပပရိက္ခန္တာ။ မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသနဋ္ဌေန မဟေသယော။ ဧကစရိယနိဝါသေနာတိ ဧကစရိယနိဝါသမတ္တေန, န သီလာဒိနာ။ ခဂ္ဂမိဂသိင်္ဂသမာ ဥပမာ ယေသံ, ခဂ္ဂမိဂသိင်္ဂံ ဝါ သမူပမာ ယေသံ တေ ခဂ္ဂသိင်္ဂသမူပမာ။

တမ္ဗနခတုင်္ဂနခတာဒိအသီတိအနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတေဟိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာဒီဟိ ဒွတ္တိံသာယ မဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဝိစိတြော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတော ရူပကာယော ဧတဿာတိ အသီတိ ။ပ။ ရူပကာယော။ သဟ ဝါသနာယ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗာကာရပရိသုဒ္ဓသီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏရတနေဟိ သမိဒ္ဓေါ ဓမ္မကာယော ဧတဿာတိ သဗ္ဗာကာရ…ပေ… ဓမ္မကာယော။ ဌာနသောတိ တင်္ခဏေယေဝ။

ဧဝံ မဟာနုဘာဝဿာတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တရူပကာယသမ္ပတ္တိယာ, ဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိယာ စ ဝိညာယမာနဝိပုလာပရိမေယျဗုဒ္ဓါနုဘာဝဿ, ဝသံ နာဂတံ အနုပဂမနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။

မရဏံ သာမညံ ဧတဿာတိ မရဏသာမညော, တဿ ဘာဝေါ မရဏသာမညတာ, တာယ။

၁၇၂။ ကိမိကုလာနန္တိ ကိမိသမူဟာနံ, ကိမိဇာတီနံ ဝါ။ ဇီယန္တီတိ ဇရံ ပါပုဏန္တိ။

နိက္ခန္တေတိ ဝီတိဝတ္တေ။ ပဋိဟိတာယာတိ ပစ္စာနုဂတာယ။ သော မမဿ အန္တရာယောတိ သာ ယထာဝုတ္တာ န ကေဝလံ ကာလကိရိယာဝ, အထ ခေါ မမ အတိဒုလ္လဘံ ခဏံ လဘိတွာ ဌိတဿ သတ္ထုသာသနမနသိကာရဿ အန္တရာယော အဿ ဘဝေယျ။ ဗျာပဇ္ဇေယျာတိ ဝိပတ္တိံ ဂစ္ဆေယျ။ သတ္ထကေန ဝိယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကန္တနကာ မရဏကာလေ သန္ဓိဗန္ဓနစ္ဆေဒနကဝါတာ သတ္ထကဝါတာ။

၁၇၃။ အဗလန္တိ ဗလဟီနံ။ ဒုဗ္ဗလန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ အဘာဝတ္ထော ဟိ အယံ ဒု-သဒ္ဒေါ ‘‘ဒုဿီလော (အ။ နိ။ ၅။၂၁၃၊ အ။ နိ။ ၁၀။၇၅) ဒုပ္ပညော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၄၄၉) ဝိယ။ တဒေတံ အာယု။ အဿာသပဿာသာနံ သမဝုတ္တိတာ အပရာပရံ ပဝေသနိက္ခမောဝ။ ဗဟိ နိက္ခန္တနာသိကဝါတေ အန္တော အပဝိသန္တေ, ပဝိဋ္ဌေ ဝါ အနိက္ခမန္တေတိ ဧကဿေဝ ပဝေသနိက္ခမော ဝိယ ဝုတ္တံ, တံ နာသိကဝါတဘာဝသာမညေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဓိမတ္တတာယ အစ္စာသန္နအဓိဋ္ဌာနာဒိနာ။ တဒဘာဝေါ ဟိ ဣရိယာပထာနံ သမဝုတ္တိတာ။ အတိသီတေန အဘိဘူတဿ ကာယဿ ဝိပဇ္ဇနံ မဟိံသရဋ္ဌာဒီသု ဟိမပါတကာလေန ဒီပေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ဟိ သတ္တာ သီတေန ဘိန္နသရီရာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏန္တိ။ အတိဥဏှေန အဘိဘူတဿ ဝိပဇ္ဇနံ မရုကန္တာရေ ဥဏှာဘိတတ္တာယ ပစ္ဆိံ, တတ္ထ ဌပိတံ ဥပရိ သာဋကံ, ပုတ္တဉ္စ အက္ကမိတွာ မတာယ ဣတ္ထိယာ ဒီပေတဗ္ဗံ။ မဟာဘူတာနံ သမဝုတ္တိတာ ပကောပါဘာဝေါ။ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ပကောပေန သရီရဿ ဝိကာရာပတ္တိ ပရတော ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနကထာယံ အာဂမိဿတိ။ ယုတ္တကာလေတိ ဘုဉ္ဇိတုံ ယုတ္တကာလေ ခုဒ္ဒါဘိဘူတကာလေ။

၁၇၄။ အဝဝတ္ထာနတောတိ ကာလာဒိဝသေန ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော။ ဝဝတ္ထာနန္တိ စေတ္ထ ပရိစ္ဆေဒေါ အဓိပ္ပေတော, န အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထာနံ, နိစ္ဆယော စာတိ အာဟ ‘‘ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော’’တိ။ န နာယရေတိ န ဉာယန္တိ။

ဣတော ပရန္တိ ဧတ္ထ ပရန္တိ ပရံ အညံ ကာလန္တိ အတ္ထော။ တေန ဩရကာလဿာပိ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ပရမာယုတော ဩရကာလံ ဧဝ စေတ္ထ ‘‘ပရ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တတော ပရံ သတ္တာနံ ဇီဝနဿ အဘာဝတော ‘‘ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ။ အဗ္ဗုဒပေသီတိအာဒီသု ‘‘အဗ္ဗုဒကာလေ ပေသိကာလေ’’တိအာဒိနာ ကာလ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ကာလောတိ ဣဓ ပုဗ္ဗဏှာဒိဝေလာ အဓိပ္ပေတာ။ တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗဏှေပိ ဟီ’’တိအာဒိ။ ဣဓေဝ ဒေဟေန ပတိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ အနေကပ္ပကာရတောတိ နဂရေ ဇာတာနံ ဂါမေ, ဂါမေ ဇာတာနံ နဂရေ, ဝနေ ဇာတာနံ ဇနပဒေ, ဇနပဒေ ဇာတာနံ ဝနေတိအာဒိနာ အနေကပ္ပကာရတော။ ဣတော စုတေနာတိ ဣတော ဂတိတော စုတေန။ ဣဓ ဣမိဿံ ဂတိယံ။ ယန္တယုတ္တဂေါဏော ဝိယာတိ ယထာ ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ယန္တံ နာတိဝတ္တတိ, ဧဝံ လောကော ဂတိပဉ္စကန္တိ ဧတ္တကေန ဥပမာ။

၁၇၅။ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျောတိ ဝဿသတတော ဥပရိ ‘‘ဒသ ဝါ ဝဿာနိ, ဝီသတိ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဒုတိယံ ဝဿသတံ အပါပုဏန္တော အပ္ပကံ ဝါ ဇီဝတီတိ အတ္ထော။ ဂမနီယောတိ ဂန္ဓဗ္ဗော ဥပပဇ္ဇနဝသေန။ သမ္ပရာယောတိ ပရလောကော။

ဟီဠေယျာတိ ပရိဘဝေယျ န သမ္ဘာဝေယျ။ နန္တိ အာယုံ။ သုပေါရိသောတိ သာဓုပုရိသော ပညဝါ။ စရေယျာတိ သုစရိတံ စရေယျ။ တေနာဟ ‘‘အာဒိတ္တသီသောဝါ’’တိ။

သတ္တဟိ ဥပမာဟီတိ –

‘‘သေယျထာပိ, ဗြာဟ္မဏ, တိဏဂ္ဂေ ဥဿာဝဗိန္ဒု သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ, န စိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတိ။ ဥဒကေ ဥဒကပုဗ္ဗုဠံ။

ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ။ နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ ဒူရင်္ဂမာ သီဃသောတာ ဟာရဟာရိနီ။ ဗလဝါ ပုရိသော ဇိဝှဂ္ဂေ ခေဠပိဏ္ဍံ သံယူဟိတွာ အကသိရေနေဝ ဝမေယျ။ ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကဋာဟေ မံသပေသိ ပက္ခိတ္တာ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ, န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ။ ဂါဝီ ဝဇ္ဈာ အာဃာတနံ နီယမာနာ ယံ ယဒေဝ ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ, သန္တိကေဝ ဟောတိ ဝဓဿ, သန္တိကေဝ မရဏဿ, ဧဝမေဝံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဂေါဝဇ္ဈူပမံ ဇီဝိတံ မနုဿာနံ ပရိတ္တံ လဟုကံ ဗဟုဒုက္ခံ ဗဟုပါယာသံ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ, စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ, နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၇။၇၄) –

ဧဝမာဂတာဟိ ဣမာဟိ သတ္တဟိ ဥပမာဟိ အလင်္ကတံ။

ရတ္တိန္ဒိဝန္တိ ဧကံ ရတ္တိန္ဒိဝံ။ ဘဂဝတော သာသနန္တိ အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓာဝဟံ သတ္ထု ဩဝါဒံ။ ဗဟုံ ဝတ မေ ကတံ အဿာတိ ဗဟုံ ဝတ မယာ အတ္တဟိတံ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ ကတံ ဘဝေယျ။ တဒန္တရန္တိ တံ ခဏံ တတ္တကံ ဝေလံ။ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတန္တိ ဧကံ ဒိဝသံ ယာပနပ္ပဟောနကံ ပိဏ္ဍပါတံ။ ဒန္ဓန္တိ မန္ဒံ စိရာယ။ အဝိဿာသိယော အဝိဿာသနီယော။

၁၇၆။ စိတ္တေ ဓရန္တေယေဝ သတ္တာနံ ဇီဝိတဝေါဟာရော, စိတ္တဿ စ အတိဣတ္တရော ခဏော လဟုပရိဝတ္တိဘာဝတော။ ယထာဟ ဘဂဝါ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တံ, ယထယိဒံ စိတ္တ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁။၄၈၊ ကထာ။ ၃၃၅)။ တသ္မာ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ လဟုသံ ဣတ္တရန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပရမတ္ထတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ‘‘ပရမတ္ထတော’’တိ ဣမိနာ ယာယံ ‘‘ယော စိရံ ဇီဝတိ, သော ဝဿသတ’’န္တိအာဒိနာ သတ္တာနံ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၄၅၊ အ။ နိ။ ၇။၇၄) ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ, သာ ပဗန္ဓဝိသယတ္တာ ဝေါဟာရဝသေနာတိ တံ ပဋိက္ခိပတိ။ ‘‘အတိပရိတ္တော’’တိ ဣမိနာ –

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဒဠှဓမ္မာ ဓနုဂ္ဂဟာ သုသိက္ခိတာ ကတဟတ္ထာ ကတူပါသနာ စတုဒ္ဒိသာ ဌိတာ အဿု, အထ ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ ‘အဟံ ဣမေသံ…ပေ… ကတူပါသနာနံ စတုဒ္ဒိသာ ကဏ္ဍေ ခိတ္တေ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ပထဝိယံ ဂဟေတွာ အာဟရိဿာမီ’တိ။

ယထာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ဇဝေါ, ယထာ စ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဇဝေါ, တတော သီဃတရော။ ယထာ စ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ပုရိသဿ ဇဝေါ, ယထာ စ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဇဝေါ, ယထာ စ ယာ ဒေဝတာ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပုရတော ဓာဝန္တိ, တာသံ ဒေဝတာနံ ဇဝေါ, တတော သီဃတရံ အာယုသင်္ခါရာ ခီယန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၂၈) –

ဧဝံ ဝုတ္တံ ပရိတ္တမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ။ တတြ ဟိ ဂမနဿာဒါနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ဟေဋ္ဌုပရိယေန ပဋိမုခံ ဓာဝန္တာနံ သိရသိ, ပါဒေ စ ဗဒ္ဓခုရဓာရာသန္နိပါတတောပိ ပရိတ္တကော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ သော ခဏော ဝုတ္တော, စိတ္တဿ ပန အတိဝိယ ပရိတ္တတရော, ယဿ ဥပမာပိ နတ္ထိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပမာပိ န သုကရာ, ယာဝ လဟုပရိဝတ္တံ စိတ္တ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁။၄၈)။ ဇီဝိတက္ခဏောတိ ဇီဝနက္ခဏော။ ဧကစိတ္တပ္ပဝတ္တိမတ္တောယေဝ ဧကဿ စိတ္တဿ ပဝတ္တိမတ္တေနေဝ သတ္တာနံ ပရမတ္ထတော ဇီဝနက္ခဏဿ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ပကာသေန္တော ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဝတ္တမာနန္တိ ပဝတ္တန္တံ။ ဧကစိတ္တက္ခဏိကန္တိ ဧကစိတ္တက္ခဏမတ္တဝန္တံ။ တသ္မိံ စိတ္တေ နိရုဒ္ဓမတ္တေတိ ယေန ဝတ္တမာနစိတ္တက္ခဏေန ‘‘ဇီဝတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ စိတ္တေ နိရောဓံ ဘင်္ဂံ ပတ္တမတ္တေ တံသမင်္ဂီ သတ္တော နိရုဒ္ဓေါ မတောတိ ဝုစ္စတိ။ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါဠိယာ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေန တီသုပိ ကာလေသု သတ္တာနံ ပရမတ္ထတော ဇီဝနံ နာမ စိတ္တက္ခဏဝသေနေဝါတိ ဒဿေတိ။

ဇီဝိတန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ။ သုခဒုက္ခာတိ သုခဒုက္ခဝေဒနာ။ ဥပေက္ခာပိ ဟိ သုခဒုက္ခာသု ဧဝ အန္တောဂဓာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဘာဝတော။ အတ္တဘာဝေါတိ ဇီဝိတဝေဒနာဝိညာဏာနိ ဌပေတွာ အဝသိဋ္ဌဓမ္မာ ဝုတ္တာ။ ကေဝလာတိ အတ္တနာ, နိစ္စဘာဝေန ဝါ အဝေါမိဿာ။ ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာတိ ဧကေကေန စိတ္တေန သဟိတာ။ လဟုသော ဝတ္တတိ ခဏောတိ ဝုတ္တနယေန ဧကစိတ္တက္ခဏိကတာယ လဟုကော အတိဣတ္တရော ဇီဝိတာဒီနံ ခဏော ဝတ္တတိ။

ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿာတိ စဝန္တဿ သတ္တဿ စုတိတော ဥဒ္ဓံ ‘‘နိရုဒ္ဓါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ ယေ ခန္ဓာ။ တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓာတိ ယေ ဝါ ဣဓ ပဝတ္တိယံ တိဋ္ဌန္တဿ ဓရန္တဿ ဘင်္ဂပ္ပတ္တိယာ နိရုဒ္ဓါ ခန္ဓာ။ သဗ္ဗေပိ သဒိသာ တေ သဗ္ဗေပိ ဧကသဒိသာ။ ကထံ? ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ ပုန အာဂန္တွာ ပဋိသန္ဓာနာဘာဝေန ဝိဂတာ။ ယထာ ဟိ စုတိခန္ဓာ န နိဝတ္တန္တိ, ဧဝံ တတော ပုဗ္ဗေပိ ခန္ဓာ, တသ္မာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ သတ္တာနံ ဇီဝိတန္တိ အဓိပ္ပါယော။

အနိဗ္ဗတ္တေန န ဇာတောတိ အနုပ္ပန္နေန စိတ္တေန ဇာတော န ဟောတိ အဇာတော နာမ ဟောတိ။ ပစ္စုပ္ပန္နေန ဝတ္တမာနေန စိတ္တေန ဇီဝတိ ဇီဝမာနော နာမ ဟောတိ။ စိတ္တဘင်္ဂါ မတော လောကောတိ စုတိစိတ္တဿ ဝိယ သဗ္ဗဿပိ တဿ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂပ္ပတ္တိယာ အယံ လောကော ပရမတ္ထတော မတော နာမ ဟောတိ နိရုဒ္ဓဿ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ။ ဧဝံ သန္တေပိ ပညတ္တိ ပရမတ္ထိယာ ယာ တံ တံ ဓရန္တံ စိတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘တိဿော ဇီဝတိ, ဖုဿော ဇီဝတီ’’တိ ဝစနပ္ပဝတ္တိယာ ဝိသယဘူတာ သန္တာနပညတ္တိ, သာ ဧတ္ထ ပရမတ္ထိယာ ပရမတ္ထဘူတာ။ တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၇၆)။

၁၇၇။ အညတရညတရေန အာကာရေန။ စိတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏံ စိတ္တံ။ အာသေဝနံ လဘတီတိ ဘာဝနာသေဝနံ လဘတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပံ ပဟာယ ဧကတ္တဝသေန မရဏာရမ္မဏမေဝ ဟောတီတိ။ တေနာဟ ‘‘မရဏာရမ္မဏာ သတိ သန္တိဋ္ဌတီ’’တိ။ သဘာဝဓမ္မာနံ ဘေဒေါ သဘာဝဓမ္မဂတိကော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘သဘာဝဓမ္မတ္တာ ပန အာရမ္မဏဿာ’’တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၀)။ သံဝေဇနီယတ္တာတိ သံဝေဂဇနနတော မဟာဘူတေသု မဟာဝိကာရတာ ဝိယ ဂယှမာနာ မရဏံ အနုဿရိယမာနံ ဥပရူပရိ ဥဗ္ဗေဂမေဝ အာဝဟတီတိ တတ္ထ န ဘာဝနာစိတ္တံ အပ္ပေတုံ သက္ကောတိ။ ယဒိ သဘာဝဓမ္မတ္တာ အပ္ပနံ န ပါပုဏာတိ, လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ ဧကစ္စာနိ အရူပဇ္ဈာနာနိ စ ကထန္တိ အာဟ ‘‘လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ ပနာ’’တိအာဒိ။ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမဝသေနာတိ ဟေဋ္ဌိမဝိသုဒ္ဓိယာ အာနုဘာဝေန အဓိဂတာတိသယာယ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာယ, သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ နိဗ္ဗိန္ဒနဝိရဇ္ဇနာဒိဝိသံယောဂါဓိမုတ္တိအပ္ပနာယ စ ပဋိပက္ခဘူတာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဝိဂမောတိ ဧဝံဘူတဿ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမဿ ဝသေန လောကုတ္တရဇ္ဈာနံ အပ္ပနာပ္ပတ္တမေဝ ဟောတိ။ အာရမ္မဏသမတိက္ကမနမတ္တံ တတ္ထ ဟောတီတိ အညေသံ သဘာဝဓမ္မာရမ္မဏကမ္မဋ္ဌာနာနံ ဝိယ စိတ္တဿ သမာဓာနေ ဗျာပါရော နတ္ထိ။ ယထာသမာဟိတေန ပန စိတ္တေန အာရမ္မဏသမတိက္ကမနမတ္တမေဝ ဘာဝနာယ ကာတဗ္ဗံ, တသ္မာ သဘာဝဓမ္မေပိ အာရုပ္ပဇ္ဈာနံ အပ္ပေတီတိ။

သတတံ အပ္ပမတ္တော ဟောတိ သံဝေဂဗဟုလတ္တာ, တတော ဧဝဿ သဗ္ဗဘဝေသု အနဘိရတိသညာပဋိလာဘော။ ဇီဝိတနိကန္တိံ ဇဟာတိ မရဏဿ အဝဿံဘာဝိတာဒဿနတော။ ပါပဂရဟီ ဟောတိ အနိစ္စသညာပဋိလာဘတော, တတော ဧဝ အသန္နိဓိဗဟုလတာ, ဝိဂတမလမစ္ဆေရတာ စ။ တဒနုသာရေနာတိ အနိစ္စသညာပရိစယာနုသာရေန။ အဘာဝိတမရဏာတိ အဘာဝိတမရဏာနုဿရဏာ။ အဘယော အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ ပဂေဝ မရဏသညာယ သူပဋ္ဌိတတ္တာ။

ကာယဂတာသတိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၇၈။ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ, ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလော, တသ္မာ။ အညတြ တံ ဌပေတွာ, အညသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော။ န ပဝတ္တပုဗ္ဗန္တိ အပဝတ္တပုဗ္ဗံ။ တတော ဧဝ သဗ္ဗတိတ္ထိယာနံ အဝိသယဘူတံ။ နနု စ သုနေတ္တသတ္ထာရာဒယော (အ။ နိ။ ၆။၅၄၊ ၇။၆၆, ၇၃), အညေ စ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာ သရီရံ ‘‘အသုဘ’’န္တိ ဇာနိံသု။ တထာ ဟိ သုမေဓတာပသေန သရီရံ ဇိဂုစ္ဆန္တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ယန္နူနိမံ ပူတိကာယံ, နာနာကုဏပပူရိတံ၊

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ, အနပေက္ခော အနတ္ထိကော’’တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၈) –

အာဒိ။ ကာမံ ဗောဓိသတ္တာ, အညေ စ တာပသာဒယော သရီရံ ‘‘အသုဘ’’န္တိ ဇာနန္တိ, ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေန ပန န ဇာနန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အညတြ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ’’တိအာဒိ။ သံဝေဂါယ သံဝတ္တတိ ယာထာဝတော ကာယသဘာဝပ္ပဝေဒနတော။ အတ္ထာယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထာယ။ ယောဂက္ခေမာယာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဘာဝါယ။ သတိသမ္ပဇညာယာတိ သဗ္ဗတ္ထ သတိအဝိပ္ပဝါသာယ စ သတ္တဋ္ဌာနိယသမ္ပဇညာယ စ။ ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယာတိ ဝိပဿနာဉာဏာဓိဂမာယ။ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ, စိတ္တဿ အဓိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနီတိ ဧတေသံ ပစ္စက္ခကရဏာယ။ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂမဟေတုတာယ, အမတသဒိသာတပ္ပကသုခသဟိတတာယ စ ကာယဂတာသတိ ‘‘အမတ’’န္တိ ဝုတ္တာ။ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ ဈာနသမာပဇ္ဇနေန ဝဠဉ္ဇန္တိ။ ပရိဟီနန္တိ ဇိနံ။ ဝိရဒ္ဓန္တိ အနဓိဂမေန ဝိရဇ္ဈိတံ။ အာရဒ္ဓန္တိ သာဓိတံ နိပ္ဖါဒိတံ။ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ တေသု တေသု သုတ္တန္တေသု ပသံသိတွာ ယံ တံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ

သမ္ဗန္ဓော။ ကတ္ထ ပန နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ? ကာယဂတာသတိသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၃ အာဒယော)။ တတ္ထ ဟိ ‘‘ကထံ ဘာဝိတာ စ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ အယံ ဒေသနာ အာဂတာ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ကေန ပကာရေန ကာယဂတာသတိဘာဝနာ ဘာဝိတာ, ကေန စ ပကာရေန ပုနပ္ပုနံ ကတာ အာနာပါနဇ္ဈာနာဒီနံ နိပ္ဖတ္တိယာ မဟပ္ဖလာ, တေသံ တေသံ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာနံ, အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနဉ္စ ဓမ္မာနံ, အရတိရတိသဟနတာဒီနဉ္စ သံသိဒ္ဓိယာ မဟာနိသံသာ စ ဟောတီတိ? အာနာပါနပဗ္ဗန္တိ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနာဝဓိ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

ဓာတုမနသိကာရကမ္မဋ္ဌာနေန ယဒိပိ ဥပစာရသမာဓိ ဣဇ္ဈတိ, သမ္မသနဝါရော ပန တတ္ထ သာတိသယောတိ ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗမ္ပိ ‘‘ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၉၊ မ။ နိ။ ၁။၁၁၂) တတ္ထ တတ္ထ အသုဘာနိစ္စတာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ကာယေ အာဒီနဝဿ ဝိဘာဝနဝသေန ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ ‘‘နဝသိဝထိက…ပေ… ဝုတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသူတိ ဧတေသု သိဝထိကပဗ္ဗေသု အာဂတဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု။ အာနာပါနဿတိဝသေနာတိ အာနာပါနဿတိဘာဝနာဝသေန။ ယော ဥပရိ ‘‘ကရီသံ မတ္ထလုင်္ဂ’’န္တိ မတ္ထလုင်္ဂကောဋ္ဌာသော ဂယှတိ, တံ ဣဓ ပါဠိယံ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၄) အဋ္ဌိမိဉ္ဇေနေဝ သင်္ဂဏှိတွာ ဒေသနာ အာဂတာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မတ္ထလုင်္ဂံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇေန သင်္ဂဟေတွာ’’တိ အာဟ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ အနုဿတိနိဒ္ဒေသေ။ ကာယံ ဂတာ, ကာယေ ဝါ ဂတာ သတိ ကာယဂတာသတီတိ သတိသီသေန ဣဒံ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ယောဇနာ။

၁၇၉။ စတုမဟာဘူတိကန္တိ စတုမဟာဘူတသန္နိဿယံ။ ပူတိကာယန္တိ ပူတိဘူတံ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓကာယံ။ ဌာနဂမနာဝတ္ထံ သရီရံ သန္ဓာယ, တဿ ဝါ အဝယဝေသု သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမံ ပါဒတလန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ’’တိ။ တိရိယံ တစပရိစ္ဆိန္နန္တိ ဧတ္ထ နနု ကေသလောမနခါနံ, တစဿ စ အတစပရိစ္ဆိန္နတာ အတ္ထီတိ? ကိဉ္စာပိ အတ္ထိ, တစပရိစ္ဆိန္နဗဟုလတာယ ပန ကာယဿ တစပရိစ္ဆိန္နတာ ဟောတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ တစော ပရိယန္တော အဿာတိ တစပရိယန္တောတိ ဧတေန ပန ဝစနေန ကာယေကဒေသဘူတော တစော ဂဟိတော ဧဝ, တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စ ကေသာဒယော တဒနုပဝိဋ္ဌမူလာ တစပရိယန္တာဝ ဟောန္တီတိ ဒွတ္တိံသာကာရသမူဟော သဗ္ဗောပိ ကာယော တစပရိယန္တော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အတ္ထီတိ ဝစနဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, နိပါတပဒံ ဝါ ဧတံ။ တသ္မာ တီသုပိ သင်္ခါသု တဒေဝဿ ရူပံ။ တေနာဟ ‘‘သံဝိဇ္ဇန္တီ’’တိ။ အက္ခရစိန္တကေဟိ သရီရေ ကာယ-သဒ္ဒံ ဝဏ္ဏန္တေဟိပိ အသုစိသမုဒါယဘာဝေနေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘အသုစိသဉ္စယတော’’တိ ဝတွာ ပုန နံ နိရုတ္တိနယေန ဒဿေတုံ ‘‘ကုစ္ဆိတာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အာယဘူတတောတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတတ္တာ။ ‘‘ပူရံ နာနပ္ပကာရဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကေ ပန တေ ပကာရာ? ယေဟိ နာနပ္ပကာရံ အသုစိ ဝုတ္တ’’န္တိ တေ ကေသာဒိကေ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘ကေသာ လောမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဧတေ ကေသာဒယော ဒွတ္တိံသာကာရာ’’တိ။ အာကာရာ ပကာရာတိ ဟိ ဧကော အတ္ထောတိ။ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓောတိ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ နခါ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ’’တိ ပဒတ္တယေန သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပရိတောတိ တိရိယံ, သမန္တတော ဝါ ပါဒတလကေသမူလေသု စ တစဿ လဗ္ဘနတော။ သုစိဘာဝန္တိ သုစိနော သဗ္ဘာဝံ, သုစိမေဝ ဝါ။

၁၈၀။ ယေန ဝိဓိနာ ဥဂ္ဂဟေ ကုသလော ဟောတိ, သော သတ္တဝိဓော ဝိဓိ ‘‘ဥဂ္ဂဟကောသလ္လ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တန္နိဗ္ဗတ္တံ ဝါ ဉာဏံ။ မနသိကာရကောသလ္လေပိ ဧသေဝ နယော။

သဇ္ဈာယန္တာ ဝါတိ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တာ ဧဝ။ တေသံ ကိရ စတ္တာရော မာသေ သဇ္ဈာယန္တာနံ သဇ္ဈာယမဂ္ဂေနေဝ ကောဋ္ဌာသေ ဥပဓာရေန္တာနံ ပဋိပါဋိယာ ဒွတ္တိံသာကာရာ ဝိဘူတတရာ ဟုတွာ ခါယိံသု, ပဋိက္ကူလသညာ သဏ္ဌာသိ, တေ တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဈာနံ အပ္ပေတွာ ဈာနပါဒကံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒဿနမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဇ္ဈာယန္တာ ဝ သောတာပန္နာ အဟေသု’’န္တိ။

ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ တစပဉ္စကာဒိဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ။ ပထဝီဓာတုဗဟုလဘာဝတော မတ္ထလုင်္ဂဿ ကရီသာဝသာနေ တန္တိအာရောပနမာဟ။ ဧတ္ထ စ မံသံ, နှာရု, အဋ္ဌိ, အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္ကံ, ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ, အဋ္ဌိ, နှာရု, မံသံ, တစော, ဒန္တာ, နခါ, လောမာ, ကေသာတိ ဧဝံ ဝက္ကပဉ္စကာဒီသု အနုလောမသဇ္ဈာယံ ဝတွာ ပဋိလောမသဇ္ဈာယော ပုရိမေဟိ သမ္ဗန္ဓော ဝုတ္တော။ သွာယံ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၆) ဝိသုံ တိပဉ္စာဟံ, ပုရိမေဟိ ဧကတော တိပဉ္စာဟန္တိ ဆပဉ္စာဟံ သဇ္ဈာယော ဝုတ္တော, တတ္ထ အာဒိအန္တဒဿနဝသေန ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အနုလောမပဋိလောမသဇ္ဈာယေပိ ဟိ ပဋိလောမသဇ္ဈာယော အန္တိမော ဟောတိ, သဇ္ဈာယပ္ပကာရန္တရံ ဝါ ဧတမ္ပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဟတ္ထသင်္ခလိကာတိ အင်္ဂုလိပန္တိမာဟ။

မနသာ သဇ္ဈာယောတိ စိတ္တေန စိန္တနမာဟ, ယံ မာနသံ ‘‘ဇပ္ပန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, သမ္မဒေဝ အဇ္ဈာယောတိ ဝါ သဇ္ဈာယော, စိန္တနန္တိ အတ္ထော။ စိရတရံ သုဋ္ဌု ပဝတ္တနေန ပဂုဏဘူတာ ကမ္မဋ္ဌာနတန္တိ သမာဝဇ္ဇိတွာ မနသိ ကရောန္တဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ ကတ္ထစိ အသဇ္ဇမာနာ နိရန္တရမေဝ ဥပဋ္ဌာတိ, တဒနုသာရေန တဒတ္ထောပိ ဝိဘူတတရော ဟုတွာ ခါယတီတိ အာဟ ‘‘ဝစသာ သဇ္ဈာယော ဟိ…ပေ… ပဋိဝေဓဿ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ။ လက္ခဏပဋိဝေဓဿာတိ အသုဘလက္ခဏပဋိဝေဓဿ။

ပဋိက္ကူလသဘာဝသလ္လက္ခဏဿ ကဿစိ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏမုခေန ကောဋ္ဌာသာ ဝဝတ္ထာနံ ဂစ္ဆန္တိ, ကဿစိ သဏ္ဌာနဂ္ဂဟဏမုခေန, ကဿစိ ဒိသာဝိဘာဂဂ္ဂဟဏမုခေန, ကဿစိ ပတိဋ္ဌိတောကာသဂ္ဂဟဏမုခေန, ကဿစိ သဗ္ဗသော ပရိစ္ဆိဇ္ဇဂ္ဂဟဏမုခေနာတိ ဝဏ္ဏာဒိတော သလ္လက္ခဏံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လာဝဟံ ဝုတ္တန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ကေသာဒီနံ ဝဏ္ဏော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော’’တိအာဒိမာဟ။

အတ္တနော ဘာဂေါ သဘာဂေါ, သဘာဂေန ပရိစ္ဆေဒေါ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ, ဟေဋ္ဌုပရိတိရိယပရိယန္တေဟိ, သကောဋ္ဌာသိကကေသန္တရာဒီဟိ စ ပရိစ္ဆေဒေါတိ အတ္ထော။ အမိဿကတာဝသေနာတိ ကောဋ္ဌာသန္တရေဟိ အဝေါမိဿကတာဝသေန။ အသဘာဂေါ ဟိ ဣဓ ‘‘ဝိသဘာဂေါ’’တိ အဓိပ္ပေတော, န ဝိရုဒ္ဓသဘာဂေါ။ သွာယမတ္ထော ကေသာဒိသဒ္ဒတော ဧဝ လဗ္ဘတိ။ သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနဝသေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီတိ ‘‘ကေသာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အကေသာ န ဟောန္တီ’’တိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ။ ကေ ပန တေ အကေသာ? လောမာဒယော, န စ ဃဋာဒီသု ပသင်္ဂေါပကရဏေနေဝ တေသံ နိဝတ္တိတတ္တာ။

ပဋိက္ကူလဝသေနေဝ ကထိတံ ဓာတုဝိဘာဂဿ သာမညတောပိ အဂဟိတတ္တာ။ တတ္ထေဝ ဝိသုံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဿ ကထိတတ္တာ စ ဓာတုဝိဘင်္ဂေါ ပက္ကုသာတိသုတ္တံ (မ။ နိ။ ၃။၃၄၂) ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ ဓာတုဝိဘင်္ဂပါဠိ (ဝိဘ။ ၁၇၂ အာဒယော) စ။ ယဿ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ ကေသာဒိ, တံ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ဈာနာနိ ကေသာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏာရမ္မဏာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ ဉတွာ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ယဒတ္ထံ ဝုတ္တံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဓာတုဝသေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပဋိက္ကူလမနသိကာရပဗ္ဗေ။ ကာယဂတာသတိသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၃ အာဒယော) ဟိ ပဋိက္ကူလမနသိကာရပဗ္ဗံ ဂဟေတွာ ဣဓ ကာယဂတာသတိဘာဝနာ နိဒ္ဒိသီယတိ။

၁၈၁။ န ဧကန္တရိကာယာတိ ဧကန္တရိကာယပိ န မနသိ ကာတဗ္ဗံ, ပဂေဝ ဒွန္တရိကာဒိနာတိ အဓိပ္ပါယော။ န ဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ, လက္ခဏပဋိဝေဓံ န ပါပုဏာတိ ဧကန္တရိကာယ မနသိ ကရောန္တောတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဩက္ကမနဝိဿဇ္ဇနန္တိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗေ မဂ္ဂေ။ ပုစ္ဆိတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ ဂဟေတဗ္ဗဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗဋ္ဌာနဿ အသလ္လက္ခဏတော။ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏာတီတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ မနသိကာရမတ္တံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အဝိဘူတံ ပန ဟောတိ ပဋိက္ကူလာကာရဿ သုဋ္ဌု အသလ္လက္ခဏတော။ တတော ဧဝ န ဝိသေသံ အာဝဟတိ။

ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆတီတိ ပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေ မနသိ ကရောတောယေဝ ဝိဘူတာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေ သာတိသယံ ပါဋိက္ကူလတော မနသိ ကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆေယျ, ဣမဿ ပန အတိဝိယ ဒန္ဓံ မနသိ ကရောတော ဝိဘူတတော ဥပဋ္ဌာနမေဝ နတ္ထိ, ကုတော ပဋိက္ကူလတာယ သဏ္ဌာနံ။ တေနာဟ ‘‘ဝိသေသာဓိဂမဿ ပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ။

ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေတိ ‘‘အသုစိ ပဋိက္ကူလ’’န္တိ ကေသာဒီသု ပဝတ္တေတဗ္ဗံ အသုဘာနုပဿနံ ဟိတွာ သုဘာဒိဝသေန ဂယှမာနာ ကေသာဒယောပိ ဣဓ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏမေဝါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ရူပါဒယော ဟိ နီလာဒိဝသေန ပုထုသဘာဝတာယ ပုထုတ္တာရမ္မဏံ နာမ, နာနာရမ္မဏန္တိ အတ္ထော။ အသမာဓာနံ စေတသော ဝိရူပေါ ခေပေါတိ ဝိက္ခေပေါ။ သော သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ သက္ကစ္စံ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တေန ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော။ ပရိဟာယတီတိ ဟာယတိ။ ပရိဓံသတီတိ ဝိနဿတိ။

ယာ အယံ ကေသာ လောမာတိအာဒိကာ လောကသင်္ကေတာနုဂတာ။ ပဏ္ဏတ္တီတိ အဋ္ဌ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပဏ္ဏတ္တိ။ တံ ကေသာဒိပဏ္ဏတ္တိံ။ အတိက္ကမိတွာတိ ပဋိက္ကူလဘာဝနာယ အတိက္ကမိတွာ ဥဂ္ဃါဋေတွာ။ တဿာ ဥဂ္ဃါဋိတတ္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပဋိက္ကူလတော ဥပဋ္ဌဟန္တေ ‘‘ပဋိက္ကူလ’’န္တိ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ – မနုဿာ ဝိယ ယောဂါဝစရော။ ဥဒပါနံ ဝိယ ကောဋ္ဌာသာ။ တာလပဏ္ဏာဒိသညာဏံ ဝိယ ကေသာဒိပညတ္တိ။ တေန မနုဿာနံ ဥဒပါနေ နှာနပိဝနာဒိ ဝိယ ယောဂါဝစရဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကေသာ လောမာတိ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန မနသိကာရော။ အဘိဏှသဉ္စာရေန မနုဿာနံ သညာဏေန ဝိနာ ဥဒပါနေ ကိစ္စကရဏံ ဝိယ ယောဂါဝစရဿ မနသိကာရဗလေန ပဏ္ဏတ္တိံ အတိက္ကမိတွာ ပဋိက္ကူလဘာဝေယေဝ စိတ္တံ ဌပေတွာ ဘာဝနာနုယောဂေါ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ…ပေ… ပါကဋော ဟောတီတိ ‘‘ကေသာ လောမာ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၄) ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ကေသာဒိပညတ္တိယာ သဒ္ဓိံယေဝ ကောဋ္ဌာသာနံ ပဋိက္ကူလဘာဝေါ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပါကဋော ဟောတိ။ အထာတိ ပစ္ဆာ ဘာဝနာယ ဝီထိပဋိပန္နကာလေ။ ပဋိက္ကူလဘာဝေယေဝ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ကောဋ္ဌာသာနံ ပဋိက္ကူလာကာရေယေဝ ဘာဝနာစိတ္တံ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ။

အနုပုဗ္ဗေန မုဉ္စနံ အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနံ, အနုပဋ္ဌဟန္တဿ အနုပဋ္ဌဟန္တဿ မုဉ္စနန္တိ အတ္ထော။ ကထံ ပန အနုပဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိအာဒိ။ ပရိယောသာနကောဋ္ဌာသမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတီတိ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ တန္တိအနုသာရေန အာဒိတော ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရော ပဝတ္တတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိဿ မနသာ သဇ္ဈာယော ဝိယ မနသိကာရော တေ တေ ကောဋ္ဌာသေ အာမဋ္ဌမတ္တေ ကတွာ ဂစ္ဆတိ, န လက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန။ ယဒါ ပန နေ လက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန သုဋ္ဌု ဥပဓာရေန္တော မနသိ ကရောတိ, တဒါ ကေစိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ကေစိ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘အထဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကမ္မန္တိ မနသိကာရကမ္မံ တာဝ ကာတဗ္ဗံ။ ကီဝ စိရန္တိ? ယာဝ ဒွီသု ဥပဋ္ဌိတေသု, တေသမ္ပိ ဒွိန္နံ ဧကော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌဟတိ တာဝ။

ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိဋ္ဌာနေယေဝ ဥဋ္ဌဟိတွာတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဧကတ္ထကတာယ ဥက္ကုဋ္ဌိယာ ကမေန သဗ္ဗတာလေသု ပတိတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပရိယန္တတာလံ, အာဒိတာလဉ္စ အာဂန္တွာ တတော တတော တတ္ထ တတ္ထေဝ ကတာယ ဥက္ကုဋ္ဌိယာ ဥဋ္ဌဟိတွာတိ အတ္ထော။

ဒွေ ဘိက္ခာတိ ဒွီသု ဂေဟေသု လဒ္ဓဘိက္ခာ။

အပ္ပနာတောတိ အပ္ပနာကာရတော ဒွတ္တိံသာကာရေ အပ္ပနာ ဟောန္တိ။ ကိံ ပစ္စေကံ ကောဋ္ဌာသေသု ဟောတိ ဥဒါဟု အညထာတိ ဝိစာရဏာယံ အာဟ ‘‘အပ္ပနာကောဋ္ဌာသတော’’တိ, ကောဋ္ဌာသတော ကောဋ္ဌာသတောတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ကေသာဒီသူ’’တိအာဒိ။

အဓိစိတ္တန္တိ သမထဝိပဿနာစိတ္တံ။

အနုယုတ္တေနာတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တေန, ဘာဝေန္တေနာတိ အတ္ထော။ ကာလေနကာလန္တိ ကာလေ ကာလေ။ သမာဓိနိမိတ္တံ ဥပလက္ခိတသမာဓာနာကာရော သမာဓိ ဧဝ။ မနသိ ကာတဗ္ဗန္တိ စိတ္တေ ကာတဗ္ဗံ, ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ သမာဓိကာရဏံ ဝါ အာရမ္မဏံ သမာဓိနိမိတ္တံ, တံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တဥပေက္ခာနိမိတ္တေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဌာနံ အတ္ထီတိ ဝစနသေသော။ တံ ဘာဝနာ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ, ဧတဿ သံဝတ္တနဿ ဌာနံ ကာရဏံ အတ္ထီတိ အတ္ထော။ တံ ဝါ မနသိကရဏစိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ, ဧတဿ ဌာနံ ကာရဏံ အတ္ထီတိ အတ္ထော။ မုဒုန္တိ သုဘာဝိတဘာဝေန မုဒုဘူတံ, ဝသီဘာဝပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော။ မုဒုတ္တာ ဧဝ ကမ္မညံ ကမ္မက္ခမံ ကမ္မယောဂ္ဂံ။ ပဘဿရန္တိ ဥပက္ကိလေသဝိဂမေန ပရိသုဒ္ဓံ, ပရိယောဒါတန္တိ အတ္ထော။ န စ ပဘင်္ဂူတိ ကမ္မနိယဘာဝူပဂမနေန န စ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ သုဒ္ဓန္တံ ဝိယ သုဝဏ္ဏံ ဝိနိယောဂက္ခမံ။ တေနာဟ ‘‘သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယာ’’တိ။

ဥက္ကံ ဗန္ဓတီတိ မူသံ သမ္ပာဒေတိ။ အာလိမ္ပေတီတိ အာဒီပေတိ ဇာလေတိ။ တဉ္စာတိ တံ ပိဠန္ဓနဝိကတိသင်္ခါတံ အတ္ထံ ပယောဇနံ အဿ သုဝဏ္ဏကာရဿ အနုဘောတိ ပဟောတိ သာဓေတိ။ အဿ ဝါ သုဝဏ္ဏဿ အတ္ထံ သုဝဏ္ဏကာရော အနုဘောတိ ပါပုဏာတိ။

အဘိညာယ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိဉာဏေန သစ္ဆိကရဏီယဿ ဣဒ္ဓိဝိဓပစ္စနုဘဝနာဒိကဿ အဘိညာ သစ္ဆိကရဏီယဿ။ ယဿ ပစ္စက္ခံ အတ္ထိ, သော သက္ခိ။ သက္ခိနော ဘဗ္ဗတာ သက္ခိဘဗ္ဗတာ, သက္ခိဘဝနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သက္ခိ စ သော ဘဗ္ဗော စာတိ ဝါ သက္ခိဘဗ္ဗော။ အယဉှိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒီနံ ဘဗ္ဗော, တတ္ထ စ သက္ခီတိ သက္ခိဘဗ္ဗော, တဿ ဘာဝေါ သက္ခိဘဗ္ဗတာ, တံ ပါပုဏာတိ။ သတိ သတိ အာယတနေတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပုဗ္ဗဟေတုအာဒိကေ ကာရဏေ သတိ။

သီတိဘာဝန္တိ နိဗ္ဗာနံ, ကိလေသဒရထဝူပသမံ ဝါ။ နိဂ္ဂဏှာတီတိ ဥဒ္ဓဋံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပါတတော ရက္ခဏဝသေန နိဂ္ဂဏှာတိ။ ပဂ္ဂဏှာတီတိ လီနံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခဏဝသေန ပဂ္ဂဏှာတိ။ သမ္ပဟံသေတီတိ သမပ္ပဝတ္တံ စိတ္တံ တထာပဝတ္တိယံ ပညာယ တောသေတိ, ဥတ္တေဇေတိ ဝါ။ ယဒါ ဝါ နိရဿာဒံ စိတ္တံ ဘာဝနာယ န ပက္ခန္ဒတိ, တဒါ ဇာတိအာဒီနိ သံဝေဂဝတ္ထူနိ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၄၁၈၊ ဣတိဝု။ အဋ္ဌ။ ၃၇) ပစ္စဝေက္ခိတွာ သမ္ပဟံသေတိ သမုတ္တေဇေတိ။ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ ယဒါ ပန စိတ္တံ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ သမ္မဒေဝ ဘာဝနာဝီထိံ ဩတိဏ္ဏံ ဟောတိ, တဒါ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ကဉ္စိ ဗျာပါရံ အကတွာ သမပ္ပဝတ္တေသု ယုဂေသု သာရထိ ဝိယ အဇ္ဈုပေက္ခတိ ဥပေက္ခကောဝ ဟောတိ။ ပဏီတာဓိမုတ္တိကောတိ ပဏီတေ ဥတ္တမေ မဂ္ဂဖလေ အဓိမုတ္တော နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရော။

သုဂ္ဂဟိတံ ကတွာတိ ယထာဝုတ္တံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လသင်္ခါတံ ဝိဓိံ သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂဟိတံ ပရိယာပုဏနာဒိနာ သုပရိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ။ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာတိ မနသိကာရကောသလ္လသင်္ခါတံ ဝိဓိံ သမ္မဒေဝ သလ္လက္ခဏဝသေန ဥပဓာရေတွာ။ ဝိသေသန္တိ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဘာဝနာယ ဝိသေသံ။ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနတန္တိံ ပဂုဏဘာဝံ ပါပေန္တော ဘိယျော ဘိယျော ဝါစာယ, မနသာ စ ပရိဝတ္တေတွာ။ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနန္တိ ယထာ ရုက္ခဿ ဒုဗ္ဗိနိဘေဒေါ အရညဿ ဝါ ဂဟနဘူတော ပဒေသော ‘‘ဂဏ္ဌိဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနတန္တိယာ အတ္ထတော ဒုဗ္ဗိနိဘေဒေါ ဂဟနဘူတော စ ပဒေသော ‘‘ဂဏ္ဌိဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တံ ပရိပုစ္ဆနာဒိလဒ္ဓေန ဉာဏဖရသုနာ ဆိန္ဒိတွာ။

နိမိတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနနိမိတ္တံ, အသုဘာကာရော။ ဧဒိသေန ပယောဇနေန လုဉ္စနမ္ပိ အနဝဇ္ဇန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘လုဉ္စိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဆိန္နဋ္ဌာနေတိ မုဏ္ဍိတဋ္ဌာနေ။ ဝဋ္ဋတိယေဝ နိဿရဏဇ္ဈာသယေန ဩလောကနတော။ ဥဿဒဝသေနာတိ အဖလိတာနံ, ဖလိတာနံ ဝါ ဗဟုလတာဝသေန။ ဒိသွာဝ နိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ ဒဿနယောဂျတာယ တစပဉ္စကဿ, ဣတရေသု သုတွာ စ ဉတွာ စ နိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ကောဋ္ဌာသဝဝတ္ထာပနကထာဝဏ္ဏနာ

၁၈၂။ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏာတိ အဘိနဝါရိဋ္ဌဖလဝဏ္ဏာ။ ကဏ္ဏစူဠိကာတိ ဥပရိကဏ္ဏသက္ခလိကာယ ပရဘာဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ, ကထံ? ဒွေ ကေသာ ဧကတော နတ္ထီတိ။

အာသယောတိ နိဿယော, ပစ္စယောတိ အတ္ထော။

၁၈၄။ အသမ္ဘိန္နကာဠကာ အညေန ဝဏ္ဏေန အသမ္မိဿကာဠကာ။

၁၈၅။ ပတ္တသဒိသတ္တာ နခါ ဧဝ နခပတ္တာနိ။ နခါ တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာတိ ဝိသုံ ဝဝတ္ထိတတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တမေဝ ဟိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွေ နခါ ဧကတော နတ္ထီ’’တိ အာဟ။

၁၈၆။ ဒန္တပါဠိယာတိ ဒန္တာဝလိယာ။ ယာနကဥပတ္ထမ္ဘိနီတိ သကဋဿ ဓုရဋ္ဌာနေ ဥပတ္ထမ္ဘကဒဏ္ဍော။ ဒန္တာနံ အာဓာရဘူတာ အဋ္ဌိ ဟနုကဋ္ဌိ။

၁၈၇။ သင်္ကဍ္ဎိယမာနာတိ သမ္ပိဏ္ဍိယမာနာ။ ကောသကာရကကောသော ဥပလ္လိဏ္ဍုပေါဋ္ဋလကံ, ယံ ‘‘ကောသေယျဖလ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ။ ပုဋဗန္ဓဥပါဟနော သကလပိဋ္ဌိပါဒစ္ဆာဒနဥပါဟနော။ အာနိသဒံ အာသနပဒေသော။ တူဏိရော သရာဝါသော။ ဂလကဉ္စုကံ ကဏ္ဌတ္တာဏံ။ ကီဋကုလာဝကံ ခရမုခကုဋိ။

အနုလောမေန ပဋိလောမေန စာတိ ဧတ္ထ အံသပဒေသတော ပဋ္ဌာယ ဗာဟုနော ပိဋ္ဌိပဒေသေန ဩတရဏံ အနုလောမော, မဏိဗန္ဓတော ပဋ္ဌာယ ဗာဟုနော ပုရိမဘာဂေန အာရောဟနံ ပဋိလောမော။ တေနေဝ နယေနာတိ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ ဝုတ္တေန နယေန အနုလောမေန ပဋိလောမေန စာတိ အတ္ထော။ သုခုမမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တဩဠာရိကစမ္မတော သုခုမံ။ အန္တောမုခစမ္မာဒိကောဋ္ဌာသေသု ဝါ တစေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ယံ ဒုရုပလက္ခဏီယံ, တံ ‘‘သုခုမ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တဉှိ ဝုတ္တနယေန ဉာဏေန တစံ ဝိဝရိတွာ ပဿန္တဿ ပါကဋံ ဟောတိ။ ဣဓ ဆဝိပိ တစဂတိကာ ဧဝါတိ ‘‘တစော ဥပရိ အာကာသေန ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ ဝုတ္တော။

၁၈၈။ နိသဒပေါတော သိလာပုတ္တကော။ ဥဒ္ဓနကောဋီတိ မတ္တိကာပိဏ္ဍေန ကတဥဒ္ဓနဿ ကောဋိ။ တာလဂုဠပဋလံ နာမ ပက္ကတာလဖလလသိကံ တာလပဋ္ဋိကာဒီသု လိမ္ပိတွာ သုက္ခာပေတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတပဋလံ။ သုခုမန္တိ ယထာဝုတ္တမံသတော သုခုမံ။ ပဏှိကမံသာဒိထူလာနံ သကလသရီရဿ ကိသာနံ ယေဘုယျေန မံသေန ပဋိစ္ဆာဒိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္န’’န္တိ။

၁၈၉။ ဇာလာကာရော ကဉ္စုကော ဇာလကဉ္စုကော။ ဝိသုံ ဝဝတ္ထိတဘာဝေနေဝ နှာရူ တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ။

၁၉၀။ ဒန္တာနံ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ ဒွတ္တိံသ ဒန္တဋ္ဌီနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧကံ ဇဏ္ဏုကဋ္ဌိ, ဧကံ ဦရုဋ္ဌီတိ ဧက-ဂ္ဂဟဏံ ‘‘ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ’’တိ အဓိကတတ္တာ။ ဧဝံ တိမတ္တာနီတိ ဧဝံ မတ္တသဒ္ဒေဟိ အာနိသဒဋ္ဌိအာဒီနိ ဣဓ အဝုတ္တာနိပိ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘အတိရေကတိသတအဋ္ဌိကသမုဿယ’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၂၂) ဣဒဉ္စ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။

ကီဠာဂေါဠကာနိ သုတ္တေန ဗန္ဓိတွာ အညမညံ ဃဋ္ဋေတွာ ကီဠနဂေါဠကာနိ။ ဓနုကဒဏ္ဍော ဒါရကာနံ ကီဠနကခုဒ္ဒကဓနုကံ။ တတ္ထ ဇင်္ဃဋ္ဌိကဿ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနန္တိ ဇဏ္ဏုကဋ္ဌိမှိ ပဝိသိတွာ ဌိတဋ္ဌာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တေန ဦရုဋ္ဌိနာ ပတိဋ္ဌိတံ ဌာနံ ယံ ကဋိဋ္ဌိနော, တံ အဂ္ဂစ္ဆိန္နမဟာပုန္နာဂဖလသဒိသံ။

ကုမ္ဘကာရေန နိပ္ဖါဒိတံ ဥဒ္ဓနံ ကုမ္ဘကာရိကဥဒ္ဓနံ။ သီသကပဋ္ဋဝေဌကံ ဝေဌေတွာ ဌပိတံ သီသမယံ ပဋ္ဋကံ။ ယေန သုတ္တံ ကန္တန္တိ, တသ္မိံ တက္ကမှိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌပိတဂေါဠကာ ဝဋ္ဋနာ နာမ, ဝဋ္ဋနာနံ အာဝဠိ ဝဋ္ဋနာဝဠိ။

မဏ္ဍလာကာရေန ဆိန္နဝံသကဠီရခဏ္ဍာနိ ဝံသကဠီရစက္ကလကာနိ။ အဝလေခနသတ္ထကံ ဥစ္ဆုတစာဝလေခနသတ္ထကံ။

၁၉၂။ ဝက္ကဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နန္တိ ဝက္ကပရိယန္တေန ဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ ဣတော ပရေသုပိ ဧဝရူပေသု ဧသေဝ နယော။

၁၉၃။ ယံ နိဿာယာတိ ယံ လောဟိတံ နိဿာယ, နိဿယနိဿယောပိ ‘‘နိဿယော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ။ ဘဝတိ ဟိ ကာရဏကာရဏေပိ ကာရဏဝေါဟာရော ယထာ ‘‘စောရေဟိ ဂါမော ဒဍ္ဎော’’တိ။ အထ ဝါ ယသ္မိံ ရူပကလာပေ ဟဒယဝတ္ထု, တမ္ပိ လောဟိတဂတိကမေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ‘‘ယံ နိဿာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။

၁၉၄။ ပဏ္ဍုကဓာတုကန္တိ ပဏ္ဍုသဘာဝံ။

၁၉၅။ ပရိယောနဟနမံသန္တိ ပဋိစ္ဆာဒကမံသံ။

၁၉၆။ ဥဒရဇိဝှါမံသန္တိ ဇိဝှါသဏ္ဌာနံ ဥဒရဿ မတ္ထကပဿေ တိဋ္ဌနကမံသံ။ ‘‘နီလ’’န္တိ ဝတွာ နီလံ နာမ ဗဟုဓာတုကန္တိ အာဟ ‘‘နိဂ္ဂုဏ္ဍိပုပ္ဖဝဏ္ဏ’’န္တိ။

၁၉၇။ ပပ္ဖါသမံသန္တိ ယထာဌာနေ ဧဝ လမ္ဗိတွာ ထောကံ ပရိဝတ္တကမံသံ။ နိရသန္တိ နိဟီနရသံ။ နိရောဇန္တိ နိပ္ပဘံ, ဩဇာရဟိတံ ဝါ။

၁၉၈။ ဩဘဂ္ဂါတိ အဝဘုဇိတွာ ဌိတာ။ သက္ခရသုဓာဝဏ္ဏန္တိ မရုမ္ဗေဟိ ကတသုဓာဝဏ္ဏံ။ ‘‘သေတသက္ခရသုဓာဝဏ္ဏ’’န္တိပိ ပါဌော, သေတသက္ခရဝဏ္ဏံ, သုဓာဝဏ္ဏဉ္စာတိ အတ္ထော။

၁၉၉။ အန္တဿ အာဘုဇိတွာ အာဘုဇိတွာ ဌိတပ္ပဒေသာ အန္တဘောဂဋ္ဌာနာနိ။ တေသံ ဗန္ဓနဘူတံ အန္တဂုဏံ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အန္တဂုဏန္တိ အန္တဘောဂဋ္ဌာနေသု ဗန္ဓန’’န္တိ။ ကုဒ္ဒါလဖရသုကမ္မာဒီနိ ကရောန္တာနံ အန္တဘောဂေ အဂဠန္တေ ဧကတော အာဗန္ဓိတွာ, ကိံ ဝိယ? ယန္တသုတ္တကမိဝ ယန္တဖလကာနီတိ။ ကိမိဝ တတ္ထ ဌိတန္တိ အာဟ ‘‘ပါဒပုဉ္ဆန…ပေ… ဌိတ’’န္တိ။ ပုရိမဉ္စေတ္ထ အာဗန္ဓနဿ, ဒုတိယံ ဌာနာကာရဿ နိဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၀၀။ အသိတံ နာမ ဘုတ္တံ ဩဒနာဒိ။ ပီတံ နာမ ပိဝနဝသေန အဇ္ဈောဟဋပါနကာဒိ။ ခါယိတံ နာမ သံခါဒိတံ ပိဋ္ဌမူလဖလခဇ္ဇာဒိ။ သာယိတံ နာမ အဿာဒိတံ အမ္ဗပက္ကမဓုဖာဏိတာဒိ။

ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဥဒရေ။ ယန္တိ စ ဥဒရမေဝ ပစ္စာမသတိ။ ယတ္ထ ပါနဘောဇနာဒီနိ ပတိတွာ တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ သုဝါနဝမထု သာရမေယျဝန္တံ။ ဝိဝေကန္တိ ဝိဘာဂံ။

၂၀၁။ ဟေဋ္ဌာနာဘိပိဋ္ဌိကဏ္ဋကမူလာနံ အန္တရေတိ ပုရိမဘာဂဝသေန နာဘိယာ ဟေဋ္ဌာပဒေသဿ ပစ္ဆိမဘာဂဝသေန ဟေဋ္ဌိမပိဋ္ဌိကဏ္ဋကာနံ ဝေမဇ္ဈေ။ ဝေဠုနာဠိကသဒိသော ပဒေသောတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၀၂။ သမောဟိတန္တိ နိစိတံ။

၂၀၄။ ပူတိဘာဝံ အာပန္နံ ကုက္ကုဋဏ္ဍံ ပူတိကုက္ကုဋဏ္ဍံ။ ဥဒ္ဒေကော ပိတ္တာဒီဟိ ဝိနာ ကေဝလော ဥဒ္ဓင်္ဂမဝါတော။

၂၀၅။ အာစာမော အဝဿာဝနကဉ္ဇိကံ။

၂၀၆။ ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသေ တေမယမာနန္တိ ဧတ္ထ ယကနံ ဟေဋ္ဌာဘာဂပူရဏေနေဝ တေမေတိ, ဣတရာနိ တေသံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရဏေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၀၇။ ဥတုဝိကာရော ဥဏှဝလာဟကာဒိဟေတုကော။ ဝိသမစ္ဆိန္နော ဘိသာဒိကလာပေါ ဝိသမံ ဥဒကံ ပဂ္ဃရတိ, ဧဝမေဝံ သရီရံ ကေသကူပါဒိဝိဝရေဟိ ဥပရိ, ဟေဋ္ဌာ, တိရိယဉ္စ သေဒံ ဝိသမံ ပဂ္ဃရတီတိ ဒဿေတုံ ဝိသမစ္ဆိန္န-ဂ္ဂဟဏံ ကတံ။

၂၀၈။ ဝိသမာဟာရန္တိ တဒါပဝတ္တမာနသရီရာဝတ္ထာယ အသပ္ပါယာဟာရံ, အတိကဋုကအစ္စုဏှာဒိဝိသဘာဂါဟာရံ ဝါ။ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၃၅၆) ပန ‘‘ဝိသဘာဂါဟာရ’’န္တေွဝ ဝုတ္တံ တဒါ ပဝတ္တမာနာနံ ဓာတူနံ ဝိသဘာဂတ္တာ။

၂၀၉။ ‘‘နှာနကာလေ’’တိ ဣဒံ ဥဒကဿ ဥပရိ သိနေဟဿ သမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ပရိဗ္ဘမန္တသိနေဟဗိန္ဒုဝိသဋသဏ္ဌာနာတိ ဝိသဋံ ဟုတွာ ပရိဗ္ဘမန္တသိနေဟဗိန္ဒုသဏ္ဌာနာ။ ဥတုဝိသဘာဂေါ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနော။ ဓာတုဝိသဘာဂေါ အန္တောသမုဋ္ဌာနော။ တေ ပဒေသာတိ တေ ဟတ္ထတလာဒိပဒေသာ။

၂၁၀။ ကိဉ္စီတိ ဥဏှာဒိရသာနံ အညတရံ အာဟာရဝတ္ထု။ နေသန္တိ သတ္တာနံ။ ဟဒယံ အာဂိလာယတီတိ ဝိသဘာဂါဟာရာဒိံ ပဋိစ္စ ဟဒယပ္ပဒေသော ဝိဝတ္တတိ။

၂၁၁။ ဒဓိနော ဝိဿန္ဒနအစ္ဆရသော ဒဓိမုတ္တံ။ ဂဠိတွာတိ သန္ဒိတွာ။ တာလုမတ္ထကဝိဝရေန ဩတရိတွာတိ မတ္ထကဝိဝရတော အာဂန္တွာ တာလုမတ္ထကေန ဩတရိတွာ။

၂၁၂။ တေလံ ဝိယ သကဋဿ နာဘိအက္ခသီသာနံ အဋ္ဌိသန္ဓီနံ အဗ္ဘဉ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ။ ကဋကဋာယန္တီတိ ‘‘ကဋ ကဋာ’’တိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိ။ အနုရဝဒဿနံ ဟေတံ။ ဒုက္ခန္တီတိ ဒုက္ခိတာနိ သဉ္ဇာတဒုက္ခာနိ ဟောန္တိ။

၂၁၃။ သမူလကူလမာသံ ဈာပေတွာ ဆာရိကံ အဝဿာဝေတွာ ဂဟိတယူသော မာသခါရော။ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကဂဗ္ဘမလာဒီနံ ဆဍ္ဍနဋ္ဌာနံ စန္ဒနိကာ။ ရဝဏဃဋံ နာမ ပကတိယာ သမ္မုခမေဝ ဟောတိ။ ယဿ ပန အာရဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥဒကဿ ပဝိသနမုခံ နတ္ထိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အမုခေ ရဝဏဃဋေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာယူဟနန္တိ သမီဟနံ။

၂၁၄။ ဧဝဉှီတိအာဒိ ယထာဝုတ္တာယ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လပဋိပတ္တိယာ နိဂမနံ။ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တံ မနသိကာရကောသလ္လပဋိပတ္တိမ္ပိ နိဂမနဝသေန ဂဟေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အနုပုဗ္ဗတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမာဝသာနေတိ ကေသာဒိပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမဝသေန ပဝတ္တာယ ဘာဝနာယ အဝသာနေ။ အပုဗ္ဗာပရိယမိဝါတိ ဧကဇ္ဈမိဝ။ ကေသာတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, ပကာရတ္ထော ဝါ, ဧဝမာဒိနာ ဣမိနာ ပကာရေန ဝါတိ အတ္ထော။ တေ ဓမ္မာတိ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ဝဝတ္ထာပိတာ ပဋိက္ကူလာကာရတော ဥပဋ္ဌိတာ ကောဋ္ဌာသဓမ္မာ။

ဗဟိဒ္ဓါပီတိ သသန္တာနတော ဗဟိပိ, ပရသန္တာနကာယေပီတိ အတ္ထော။ မနသိကာရံ ဥပသံဟရတီတိ ယထာဝုတ္တံ ပဋိက္ကူလမနသိကာရံ ဥပနေတိ။ ယထာ ဣဒံ, တထာ ဧတန္တိ။ ဧဝံ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု ပါကဋီဘူတေသူတိ ယထာ အတ္တနော ကာယေ, ဧဝံ ပရေသမ္ပိ ကာယေ သဗ္ဗေသု ကေသာဒိကောဋ္ဌာသေသု ပဋိက္ကူလဝသေန ဝိဘူတဘာဝေန ဥပဋ္ဌိတေသူတိ အတ္ထော။ အယမေတ္ထ ကသိဏေသု ဝဍ္ဎနသဒိသော ယောဂိနော ဘာဝနာဝိသေသော ဒဿိတော။

အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သုတ္တန္တနယေန ဝိဘာဝိတံ ဝီရိယသမတာယောဇနံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပုနပ္ပုနံ မနသိ ကရောတောတိ ဝုတ္တနယေန အတ္တနော ကာယေ ကေသာဒိကေ ‘‘ပဋိက္ကူလာ ပဋိက္ကူလာ’’တိ အဘိဏှသော မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တဿ ယဒါ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ လဒ္ဓသမထာနိ ဝိသဒါနိ ပဝတ္တန္တိ, တဒါ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ ဒူရီဘာဝေန သာတိသယံ ဗလပ္ပတ္တေဟိ သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ လဒ္ဓူပတ္ထမ္ဘာနိ ဝိတက္ကာဒီနိ ဈာနင်္ဂါနိ ပဋုတရာနိ ဟုတွာ ပါတုဘဝန္တိ။ တေသံ ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ ဟောန္တိ သဒ္ဓိံ တဒေကဋ္ဌေဟိ ပါပဓမ္မေဟိ။ ဥပစာရသမာဓိနာ စိတ္တံ သမာဓိယတိ, သော တံယေဝ နိမိတ္တံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော ဗဟုလီကရောန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနုက္ကမေန အပ္ပနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။ သဗ္ဗာကာရတောတိ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ပဉ္စဓာပိ။ သာတိ အပ္ပနာ။

ယဒိ ပနေတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိညာဏကာသုဘကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သိဇ္ဈတိ, အထ ကသ္မာ ‘‘ကာယဂတာသတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပဌမဇ္ဈာနဝသေနာ’’တိအာဒိ။ နာနာဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီသု ဒွတ္တိံသာယ ကောဋ္ဌာသေသု ပဝတ္တမာနာယ သတိယာ ကိစ္စမေတ္ထ သာတိသယန္တိ အာဟ ‘‘သတိဗလေန ဣဇ္ဈနတော’’တိ။

ပန္တသေနာသနေသု, အဓိကုသလေသု စ အရတိံ, ကာမဂုဏေသု စ ရတိံ သဟတိ အဘိဘဝတီတိ အရတိရတိသဟော သရီရသဘာဝစိန္တနေန အနဘိရတိယာ ပဟီနတ္တာ။ တထာ ကောဋ္ဌာသဘာဝနာယ အတ္တသိနေဟဿ ပရိက္ခီဏတ္တာ ဘယဘေရဝံ သဟတိ, သီတာဒီနဉ္စ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ။ အတ္တသိနေဟဝသေန ဟိ ပုရိသဿ ဘယဘေရဝံ ဟောတိ, ဒုက္ခဿ စ အနဓိဝါသနံ။ ဣမံ ပန ကောဋ္ဌာသဘာဝနမနုယုတ္တဿ န ကေဝလံ ပဌမဇ္ဈာနမတ္တမေဝ, ဥတ္တရိပိ ပဋိဝေဓော အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေသာဒီန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

အာနာပါနဿတိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၅။ ယံ တံ ဧဝံ ပသံသိတွာ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘ကထံ ဘာဝိတော’’တိအာဒိကာယ ပုစ္ဆာပါဠိယာ အတ္ထေ ဝိဘာဝိတေ ထောမနာပါဠိယာပိ အတ္ထော ဝိဘာဝိတောယေဝ ဟောတိ ဘေဒါဘာဝတော, တသ္မာ တံ လင်္ဃိတွာ ‘‘ကထံ ဘာဝိတော စာ’’တိအာဒိနာ အာရဘတိ။ တတ္ထ ဟိ ဣတော ပသံသာဘာဝေါ ‘‘အယမ္ပိ ခေါ’’တိ ဝစနဉ္စ ဝိသေသော။ တေသု ပသံသာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ပသံသိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပသံသာ စ တတ္ထ အဘိရုစိဇနနေန ဥဿာဟနတ္ထာ။ တဉှိ သုတွာ ဘိက္ခူ ‘‘ဘဂဝါ ဣမံ သမာဓိံ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပသံသတိ, သန္တော ကိရာယံ သမာဓိ ပဏီတော စ အသေစနကော စ သုခေါ စ ဝိဟာရော ပါပဓမ္မေ စ ဌာနသော အန္တရဓာပေတီ’’တိ သဉ္ဇာတာဘိရုစယော ဥဿာဟဇာတာ သက္ကစ္စံ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ မညန္တိ။ ‘‘အယမ္ပိ ခေါ’’တိ ပဒဿ ယေ ဣမေ မယာ နိဗ္ဗာနမဟာသရဿ ဩတရဏတိတ္ထဘူတာ ကသိဏဇ္ဈာနအသုဘဇ္ဈာနာဒယော ဒေသိတာ, န ကေဝလံ တေ ဧဝ, အယမ္ပိ ခေါတိ ဘဂဝါ အတ္တနော ပစ္စက္ခဘူတံ သမာဓိံ ဒေသနာနုဘာဝေန တေသမ္ပိ ဘိက္ခူနံ အာသန္နံ, ပစ္စက္ခဉ္စ ကရောန္တော သမ္ပိဏ္ဍနဝသေန ဧဝမာဟာတိ သမ္ဗန္ဓမုခေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သောဠသဝတ္ထုကန္တိ စတူသု အနုပဿနာသု စတုန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန သောဠသဋ္ဌာနံ။ သဗ္ဗာကာရပရိပူရောတိ ကမ္မဋ္ဌာနပါဠိယာ ပဒတ္ထော ပိဏ္ဍတ္ထော ဥပမာ စောဒနာ ပရိဟာရော ပယောဇနန္တိ ဧဝမာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရေဟိ ပရိပုဏ္ဏော။ နိဒ္ဒေသောတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ နိဿေသတော ဝိတ္ထာရော။

၂၁၆။ ကထန္တိ ဣဒံ ပုစ္ဆနာကာရဝိဘာဝနပဒံ။ ပုစ္ဆာ စေတ္ထ ကထေတုကမျတာဝသေန အညာသံ အသမ္ဘဝတော။ သာ စ ဥပရိ ဒေသနံ အာရုဠှာနံ သဗ္ဗေသံ ပကာရဝိသေသာနံ အာမသနဝသေနာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကထန္တိ…ပေ… ကမျတာပုစ္ဆာ’’တိ အာဟ။ ကထံ ဗဟုလီကတောတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အာနာပါနဿတိသမာဓီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ကထန္တိ အာနာပါနဿတိသမာဓိဗဟုလီကာရံ နာနပ္ပကာရတော ဝိတ္ထာရေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ဗဟုလီကတော အာနာပါနဿတိသမာဓီတိ တထာပုဋ္ဌဓမ္မနိဒဿနန္တိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာ အတိဒိသတိ။ တထာ သန္တဘာဝါဒယောပိ တဿ ယေဟိ ဘာဝနာဗဟုလီကာရေဟိ သိဒ္ဓါ, တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကထံ ဗဟုလီကတော…ပေ… ဝူပသမေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဝုတ္တံ။

‘‘ပုန စ ပရံ, ဥဒါယိ, အက္ခာတာ မယာ သာဝကာနံ ပဋိပဒါ, ယထာပဋိပန္နာ မေ သာဝကာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၂၄၇) ဥပ္ပါဒနဝဍ္ဎနဋ္ဌေန ဘာဝနာ ဝုစ္စတီတိ တဒုဘယဝသေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘာဝိတောတိ ဥပ္ပါဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဝါ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ဘာဝံ ဝိဇ္ဇမာနတံ ဣတော ဂတောတိ ဘာဝိတော, ဥပ္ပါဒိတော ပဋိလဒ္ဓမတ္တောတိ အတ္ထော။ ဥပ္ပန္နော ပန လဒ္ဓါသေဝနော, ဘာဝိတော ပဂုဏဘာဝံ အာပါဒိတော, ဝဍ္ဎိတောတိ အတ္ထော။ အာနာပါနပရိဂ္ဂါဟိကာယာတိ ဒီဃရဿာဒိဝိသေသေဟိ သဒ္ဓိံ အဿာသပဿာသေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇဂါဟိကာယ, တေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာယ, သတိယံ ပစ္စယဘူတာယန္တိ အတ္ထော။ ပုရိမသ္မိဉှိ အတ္ထေ သမာဓိဿ သတိယာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော သမ္ပယုတ္တဝစနတော, ဒုတိယသ္မိံ ပန ဥပနိဿယဘာဝေါပိ။ ဥပစာရဇ္ဈာနသဟဂတာ ဟိ သတိ အပ္ပနာသမာဓိဿ ဥပနိဿယော ဟောတီတိ။ ဗဟုလီကတောတိ ဗဟုလံ ပဝတ္တိတော, တေန အာဝဇ္ဇနာဒိဝသီဘာဝပ္ပတ္တိမာဟ။ ယော ဟိ ဝသီဘာဝံ အာပါဒိတော, သော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ကတော’’တိ။ ယထာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၃၉၊ အ။ နိ။ ၄။၂၄၁), ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၅၂၊ အ။ နိ။ ၄။၁၂၃) စ ဧဝမာဒီသု ပဌမပဒေ ဝုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဒုတိယာဒီသုပိ ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပီတိ အာဟ ‘‘ဥဘယတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ။ ဥဘယပဒနိယမေန လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

အသုဘကမ္မဋ္ဌာနန္တိ အသုဘာရမ္မဏဈာနမာဟ။ တံ ဟိ အသုဘေသု ယောဂကမ္မဘာဝတော, ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ ကာရဏဘာဝတော စ ‘‘အသုဘကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ကေဝလ’’န္တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏံ နိဝတ္တေတိ။ ပဋိဝေဓဝသေနာတိ ဈာနပဋိဝေဓဝသေန။ ဈာနဉှိ ဘာဝနာဝိသေသေန ဣဇ္ဈန္တံ အတ္တနော ဝိသယံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တမေဝ ပဝတ္တတိ, ယထာသဘာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ စာတိ ‘‘ပဋိဝေဓော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဩဠာရိကာရမ္မဏတ္တာတိ ဗီဘစ္ဆာရမ္မဏတ္တာ။ ပဋိက္ကူလာရမ္မဏတ္တာတိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗာရမ္မဏတ္တာ။ ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန, လေသန္တရေန ဝါ။ အာရမ္မဏသန္တတာယာတိ အနုက္ကမေန ဝိစေတဗ္ဗတံ ပတ္တံ အာရမ္မဏဿ ပရမသုခုမတံ သန္ဓာယာဟ။ သန္တေ ဟိ သန္နိသိန္နေ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနော ဓမ္မော သယမ္ပိ သန္နိသိန္နောဝ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘သန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော’’တိ, နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟောတိ အတ္ထော။ အာရမ္မဏသန္တတာယ တဒါရမ္မဏဓမ္မာနံ သန္တတာ လောကုတ္တရဓမ္မာရမ္မဏာဟိ ပစ္စဝေက္ခဏာဟိ ဒီပေတဗ္ဗာ။

နာဿ သန္တပဏီတဘာဝါဝဟံ ကိဉ္စိ သေစနန္တိ အသေစနကော။ အသေစနကတ္တာ အနာသိတ္တကော။ အနာသိတ္တကတ္တာ ဧဝ အဗ္ဗောကိဏ္ဏော အသမ္မိဿော ပရိကမ္မာဒိနာ။ တတော ဧဝ ပါဋိယေက္ကော ဝိသုံယေဝေကော။ အာဝေဏိကော အသာဓာရဏော။ သဗ္ဗမေတံ သရသတော ဧဝ သန္တဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ပရိကမ္မံ ဝါ သန္တဘာဝနိမိတ္တံ, ပရိကမ္မန္တိ စ ကသိဏကရဏာဒီနိ နိမိတ္တုပ္ပါဒပရိယောသာနံ, တာဒိသံ ဣဓ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ တဒါ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ နိရဿာဒတ္တာ အသန္တမပ္ပဏီတံ သိယာ။ ဥပစာရေန ဝါ နတ္ထိ ဧတ္ထ သန္တတာတိ ယောဇနာ။ ယထာ ဥပစာရက္ခဏေ နီဝရဏဝိဂမေန, အင်္ဂပါတုဘာဝေန စ ပရေသံ သန္တတာ ဟောတိ, န ဧဝမိမဿ။ အယံ ပန အာဒိသမန္နာ…ပေ… ပဏီတော စာတိ ယောဇနာ။ ကေစီတိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိကေ သန္ဓာယာဟ။ အနာသိတ္တကောတိ ဥပသေစနေန န အာသိတ္တကော။ တေနာဟ ‘‘ဩဇဝန္တော’’တိ, ဩဇဝန္တသဒိသောတိ အတ္ထော။ မဓူရောတိ ဣဋ္ဌော, စေတသိကသုခပဋိလာဘသံဝတ္တနံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန, ဥပေက္ခာယ ဝါ သန္တဘာဝေန သုခဂတိကတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဈာနသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဖုဋ္ဌသရီရတာဝသေန ပန ကာယိကသုခပဋိလာဘသံဝတ္တနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တဉ္စ ခေါ ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတကာလေ။ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ’’တိ ဣဒံ ဟေတုမှိ ဘုမ္မဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဝိက္ခမ္ဘိတေတိ ဈာနေန သကသန္တာနတော အနီဟဋေ အပ္ပဟီနေ။ အကောသလ္လသမ္ဘူတေတိ အကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ, တတော သမ္ဘူတေ။ အဝိဇ္ဇာပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟိ သဗ္ဗေ ပါပဓမ္မာ။ ခဏေနေဝါတိ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေနေဝ။ အန္တရဓာပေတီတိ ဧတ္ထ အန္တရဓာပနံ ဝိနာသနံ, တံ ပန ဈာနကတ္တုကဿ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘေတီ’’တိ။ ဝူပသမေတီတိ ဝိသေသေန ဥပသမေတိ။ ဝိသေသေန ဥပသမနံ ပန သမ္မဒေဝ ဥပသမနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဥပသမေတီ’’တိ။

နနု စ အညောပိ သမာဓိ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေနေဝ ပဋိပက္ခဓမ္မေ အန္တရဓာပေတိ ဝူပသမေတိ, အထ ကသ္မာ အယမေဝ သမာဓိ ဧဝံ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တောတိ? ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ နာနာဝိတက္ကဝူပသမသဗ္ဘာဝတော။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၁၊ ဥဒါ။ ၃၁)။ အပိစ တိက္ခပညဿ ဉာဏုတ္တရဿေတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ, ဉာဏုတ္တရဿ စ ကိလေသပ္ပဟာနံ ဣတရေဟိ သာတိသယံ, ယထာ သဒ္ဓါဓိမုတ္တေဟိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ။ တသ္မာ ဣမံ ဝိသေသံ သန္ဓာယ ‘‘ဌာနသော အန္တရဓာပေတိ ဝူပသမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ နိမိတ္တပါတုဘာဝေ သတိ ခဏေနေဝ အင်္ဂပါတုဘာဝသဗ္ဘာဝတော အယမေဝ သမာဓိ ‘‘ဌာနသော အန္တရဓာပေတိ ဝူပသမေတီ’’တိ ဝုတ္တော။ ယထာ တံ မဟတော အကာလမေဃဿ ဥဋ္ဌိတဿ ဓာရာနိပါတေ ခဏေနေဝ ပထဝိယံ ရဇောဇလ္လဿ ဝူပသမော။ တေနာဟ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာအကာလမေဃော ဥဋ္ဌိတော’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၅။၉၈၅၊ ပါရာ။ ၁၆၅)။ သာသနိကဿ ဈာနဘာဝနာ ယေဘုယျေန နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတ္တာ’’တိ။ ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဧကံသေန နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာဝ ဟောတိ။ ဣမမေဝ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ သဗ္ဗေပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တိ။ အရိယမဂ္ဂဿ ပါဒကဘူတော အယံ သမာဓိ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အရိယမဂ္ဂဘာဝံ ဥပဂတော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပုဗ္ဗေန အရိယမဂ္ဂဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော’’တိ။

အယံ ပနတ္ထော ဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာနံ ဝသေန သမ္မဒေဝ ယုဇ္ဇတိ။ ဟေဋ္ဌာ ပပဉ္စဝသေန ဝုတ္တမတ္ထံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော’’တိ အာဟ, ပိဏ္ဍတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၁၇။ တမတ္ထန္တိ တံ ‘‘ကထံ ဘာဝိတော’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝသေန သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ။ ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၉၀၊ မ။ နိ။ ၁။၂၉၁၊ အ။ နိ။ ၃။၆၁) ဣဓ-သဒ္ဒေါ လောကံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တော, ‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၆၉) ဩကာသံ, ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၀) ပဒပူရဏမတ္တံ, ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၅။၇၃) ပန သာသနံ, ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ’’တိ ဣဓာပိ သာသနမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဗ္ဗပ္ပကာရအာနာပါနဿတိသမာဓိနိဗ္ဗတ္တကဿာတိ သဗ္ဗပ္ပကာရဂ္ဂဟဏံ သောဠသ ပကာရေ သန္ဓာယ။ တေ ဟိ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ။ ဗာဟိရကာ ဟိ ဇာနန္တာ အာဒိတော စတုပ္ပကာရမေဝ ဇာနန္တိ။ တေနာဟ ‘‘အညသာသနဿ တထာဘာဝပဋိသေဓနော’’တိ, ယထာဝုတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဿယဘာဝပဋိသေဓနောတိ အတ္ထော။ ဧတေန ‘‘ဣဓ ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣဒံ အန္တောဂဓေဝသဒ္ဒန္တိ ဒဿေတိ။ သန္တိ ဟိ ဧကပဒါနိပိ သာဝဓာရဏာနိ ယထာ ‘‘ဝါယုဘက္ခော’’တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော’’တိအာဒိ။ ပရိပုဏ္ဏသမဏကရဏဓမ္မော ဟိ သော, ယော သဗ္ဗပ္ပကာရအာနာပါနဿတိသမာဓိနိဗ္ဗတ္တကော။ ပရပ္ပဝါဒါတိ ပရေသံ အညတိတ္ထိယာနံ နာနပ္ပကာရာ ဝါဒါ တိတ္ထာယတနာနိ။

အရညာဒိကဿေဝ ဘာဝနာနုရူပသေနာသနတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမဿ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒုဒ္ဒမော ဒမထံ အနုပဂတော ဂေါဏော ကူဋဂေါဏော။ ယထာ ထနေဟိ သဗ္ဗသော ခီရံ န ပဂ္ဃရတိ, ဧဝံ ဒေါဟပဋိဗန္ဓိနီ ကူဋဓေနု။ ရူပသဒ္ဒါဒိကေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကော အဿာဒေါ ရူပါရမ္မဏာဒိရသော။ ပုဗ္ဗေ အာစိဏ္ဏာရမ္မဏန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ပုဗ္ဗေ, အနာဒိမတိ ဝါ သံသာရေ ပရိစိတာရမ္မဏံ။

နိဗန္ဓေယျာတိ ဗန္ဓေယျ။ သတိယာတိ သမ္မဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏသမ္ပဝတ္တာယ သတိယာ။ အာရမ္မဏေတိ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ။ ဒဠှန္တိ ထိရံ, ယထာ သတောကာရိဿ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေါ သမာဓိ ဣဇ္ဈတိ, တထာ ထာမဂတံ ကတွာတိ အတ္ထော။

ဝိသေသာဓိဂမဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရပဒဋ္ဌာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓါနံ, ဧကစ္စာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ, ဗုဒ္ဓသာဝကာနဉ္စ ဝိသေသာဓိဂမဿ စေဝ အညကမ္မဋ္ဌာနေန အဓိဂတဝိသေသာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဿ စ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ။

ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာစရိယော ဝိယ ဘဂဝါ ယောဂီနံ အနုရူပနိဝါသဋ္ဌာနုပဒိသနတော။

ဘိက္ခု ဒီပိသဒိသော အရညေ ဧကိကော ဝိဟရိတွာ ပဋိပက္ခနိမ္မထနေန ဣစ္ဆိတတ္ထသာဓနတော။ ဖလမုတ္တမန္တိ သာမညဖလမာဟ။ ပရက္ကမဇဝယောဂ္ဂဘူမိန္တိ ဘာဝနုဿာဟဇဝဿ ယောဂ္ဂကရဏဘူမိဘူတံ။

၂၁၈။ ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏေသူတိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန (ဝိဘ။ ၅၃၀), သုတ္တန္တပရိယာယေန စ ဝုတ္တလက္ခဏေသု။ ရုက္ခသမီပန္တိ ‘‘ယာဝတာ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေ သမန္တာ ဆာယာ ဖရတိ, နိဝါတေ ပဏ္ဏာနိ ပတန္တိ, ဧတ္တာဝတာ ရုက္ခမူလန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ရုက္ခဿ သမီပဋ္ဌာနံ။ အဝသေသသတ္တဝိဓသေနာသနန္တိ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ။

ဥတုတ္တယာနုကူလံ ဓာတုစရိယာနုကူလန္တိ ဂိမှာဒိဥတုတ္တယဿ, သေမှာဒိဓာတုတ္တယဿ, မောဟာဒိစရိယတ္တယဿ စ အနုကူလံ။ တထာ ဟိ ဂိမှကာလေ စ အရညံ အနုကူလံ, ဟေမန္တေ ရုက္ခမူလံ, ဝဿကာလေ သုညာဂါရံ, သေမှဓာတုကဿ သေမှပကတိကဿ အရညံ, ပိတ္တဓာတုကဿ ရုက္ခမူလံ, ဝါတဓာတုကဿ သုညာဂါရံ အနုကူလံ, မောဟစရိတဿ အရညံ, ဒေါသစရိတဿ ရုက္ခမူလံ, ရာဂစရိတဿ သုညာဂါရံ အနုကူလံ။ အလီနာနုဒ္ဓစ္စပက္ခိကန္တိ အသင်္ကောစာဝိက္ခေပပက္ခိကံ။ သယနဉှိ ကောသဇ္ဇပက္ခိကံ, ဌာနစင်္ကမနာနိ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနိ, န ဧဝံ နိသဇ္ဇာ။ တတော ဧဝဿ သန္တတာ။ နိသဇ္ဇာယ ဒဠှဘာဝံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေန, အဿာသပဿာသာနံ ပဝတ္တနသုခတံ ဥပရိမကာယဿ ဥဇုကဋ္ဌပနေန, အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟူပါယံ ပရိမုခံ သတိယာ ဌပနေန ဒဿေန္တော။ ဦရုဗဒ္ဓါသနန္တိ ဦရူနမဓောဗန္ဓနဝသေန နိသဇ္ဇာ။ ဟေဋ္ဌိမကာယဿ အနုဇုကံ ဌပနံ နိသဇ္ဇာ-ဝစနေနေဝ ဗောဓိတန္တိ ‘‘ဥဇုံ ကာယ’’န္တိ ဧတ္ထ ကာယ-သဒ္ဒေါ ဥပရိမကာယဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ဥပရိမသရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ’’တိ။ တံ ပန ဥဇုကဋ္ဌပနံ သရူပတော, ပယောဇနတော စ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌာရသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ န ပဏမန္တီတိ န ဩနမန္တိ။ န ပရိပတတီတိ န ဝိဂစ္ဆတိ ဝီထိံ န ဝိလင်္ဃတိ, တတော ဧဝ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသုပ္ပတ္တိယာ ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ။ ဣဓ ပရိ-သဒ္ဒေါ အဘိ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခ’’န္တိ, ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော နိဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံယေဝ ပုရက္ခိတွာတိ အတ္ထော။ ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော ‘‘ပရိဏာယိကာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ၁၆) ဝိယ။ နိယျာနဋ္ဌော ပဋိပက္ခတော နိဂ္ဂမနဋ္ဌော။ တသ္မာ ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနန္တိ သဗ္ဗထာ ဂဟိတာသမ္မောသံ ပရိစ္စတ္တသမ္မောသံ သတိံ ကတွာ, ပရမံ သတိနေပက္ကံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။

၂၁၉။ သတောဝါတိ သတိယာ သမန္နာဂတော ဧဝ သရန္တော ဧဝ အဿသတိ နာဿ ကာစိ သတိဝိရဟိတာ အဿာသပ္ပဝတ္တိ ဟောတီတိ အတ္ထော။ သတော ပဿသတီတိ ဧတ္ထာပိ သတောဝ ပဿသတီတိ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗော။ သတောကာရီတိ သတော ဧဝ ဟုတွာ, သတိယာ ဧဝ ဝါ ကာတဗ္ဗဿ ကတ္တာ, ကရဏသီလော ဝါ။ ယဒိ ‘‘သတောဝ အဿသတိ သတော ပဿသတီ’’တိ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ (မ။ နိ။ ၃။၁၄၈၊ သံ။ နိ။ ၅။၉၈၆၊ ပါရာ။ ၁၆၅) ဝုတ္တံ, အထ ကသ္မာ ‘‘အဿသတိ ပဿသတိ’’စ္စေဝ အဝတွာ ‘‘သတောကာရီ’’တိ ဝုတ္တံ? ဧကရသံ ဒေသနံ ကာတုကာမတာယ။ ပဌမစတုက္ကေ ပဒဒွယမေဝ ဟိ ဝတ္တမာနကာလဝသေန အာဂတံ, ဣတရာနိ အနာဂတကာလဝသေန။ တသ္မာ ဧကရသံ ဒေသနံ ကာတုကာမတာယ သဗ္ဗတ္ထ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၅ အာဒယော) ‘‘သတောကာရိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တံ။

ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိ ဒီဃအဿာသဝသေန ဝိဘတ္တိအလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော။ ဒီဃန္တိ ဝါ ဘဂဝတာ ဝုတ္တအဿာသဝသေန။ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပန္တိ ဝိက္ခေပဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော ‘‘အဝိက္ခေပေါ’’တိ လဒ္ဓနာမစိတ္တဿ ဧကဂ္ဂဘာဝံ ပဇာနတော။ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌိတာ ဟောတိ။ တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေနာတိ ယထာဝုတ္တာယ သတိယာ, ယထာဝုတ္တေန စ ဉာဏေန။ ဣဒံ ဝုတ္တ ဟောတိ – ဒီဃံ အဿာသံ အာရမ္မဏဘူတံ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ, အသမ္မောဟတော ဝါ ပဇာနန္တဿ တတ္ထ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဧဝ ဟောတိ, တံ သမ္ပဇာနန္တဿ အာရမ္မဏကရဏဝသေန, အသမ္မောဟဝသေန ဝါ သမ္ပဇညံ, တဒဓီနသတိသမ္ပဇညေန တံသမင်္ဂီ ယောဂါဝစရော သတောကာရီ နာမ ဟောတီတိ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ အဿာသဝသေနာတိ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဟုတွာ အဿသနဿ ဝသေန။ ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီအဿာသဝသေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော။ တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော အဿာသာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီအဿာသာ, တေသံ ဝသေနာတိ အတ္ထော။ ဝိနယနယေန အန္တော ဥဋ္ဌိတသသနံ အဿာသော, ဗဟိ ဥဋ္ဌိတသသနံ ပဿာသော။ သုတ္တန္တနယေန ပန ဗဟိ ဥဋ္ဌဟိတွာပိ အန္တော သသနတော အဿာသော, အန္တော ဥဋ္ဌဟိတွာပိ ဗဟိ သသနတော ပဿာသော။ အယမေဝ စ နယော –

‘‘အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ ဣဉ္ဇိတာ စ ဖန္ဒိတာ စာ’’တိ, ‘‘ပဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ ဣဉ္ဇိတာ စ ဖန္ဒိတာ စာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၅၇) –

ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတိ။

ပဌမံ အဗ္ဘန္တရဝါတော ဗဟိ နိက္ခမတိ, တသ္မာ ပဝတ္တိက္ကမေန အဿာသော ပဌမံ ဝုတ္တောတိ ဝဒန္တိ။ တာလုံ အာဟစ္စ နိဗ္ဗာယတီတိ တာလုံ အာဟစ္စ နိရုဇ္ဈတိ။ တေန ကိရ သမ္ပတိဇာတော ဗာလဒါရကော ခိပိတံ ကရောတိ။ ဧဝံ တာဝါတိအာဒိ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ နိဂမနံ။ ကေစိ ‘‘ဧဝံ တာဝါတိ အနေန ပဝတ္တိက္ကမေန အဿာသော ဗဟိနိက္ခမနဝါတောတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝဒန္တိ။

အဒ္ဓါနဝသေနာတိ ကာလဒ္ဓါနဝသေန။ အယံ ဟိ အဒ္ဓါန-သဒ္ဒေါ ကာလဿ, ဒေသဿ စ ဝါစကော။ တတ္ထ ဒေသဒ္ဓါနံ ဥဒါဟရဏဘာဝေန ဒဿေတွာ ကာလဒ္ဓါနဝသေန အဿာသပဿာသာနံ ဒီဃရဿတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဩကာသဒ္ဓါနန္တိ ဩကာသဘူတံ အဒ္ဓါနံ။ ဖရိတွာတိ ဗျာပေတွာ။ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာပိ အနေကကလာပဘာဝေန။ ဒီဃံ အဒ္ဓါနန္တိ ဒီဃံ ပဒေသံ။ တသ္မာတိ သဏိကံ ပဝတ္တိယာ ဒီဃသန္တာနတာယ ‘‘ဒီဃာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧတ္ထ စ ဟတ္ထိအာဒိသရီရေ, သုနခါဒိသရီရေ စ အဿာသပဿာသာနံ ဒေသဒ္ဓါနဝိသိဋ္ဌေန ကာလဒ္ဓါနဝသေနေဝ ဒီဃရဿတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘သဏိကံ ပူရေတွာ သဏိကမေဝ နိက္ခမန္တိ’’, ‘‘သီဃံ ပူရေတွာ သီဃမေဝ နိက္ခမန္တီ’’တိ စ ဝစနတော။ မနုဿေသူတိ သမာနပ္ပမာဏေသုပိ မနုဿသရီရေသု။ ဒီဃံ အဿသန္တီတိ ဒီဃံ အဿာသပ္ပဗန္ဓံ ပဝတ္တေန္တီတိ အတ္ထော။ ပဿသန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သုနခသသာဒယော ဝိယ ရဿံ အဿသန္တိ စ ပဿသန္တိ စာတိ ယောဇနာ။ ဣဒံ ပန ဒီဃံ, ရဿဉ္စ အဿသနံ, ပဿသနဉ္စ တေသံ သတ္တာနံ သရီရသဘာဝေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေသန္တိ သတ္တာနံ။ တေတိ အဿာသပဿာသာ။ ဣတ္တရမဒ္ဓါနန္တိ အပ္ပကံ ကာလံ။

နဝဟာကာရေဟီတိ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ပုဗ္ဗေနာပရံ အလဒ္ဓဝိသေသဿ ကေဝလံ အဒ္ဓါနဝသေန အာဒိတော ဝုတ္တာ တယော အာကာရာ, တေ စ ခေါ ဧကစ္စော အဿာသံ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတိ, ဧကစ္စော ပဿာသံ, ဧကစ္စော တဒုဘယန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန။ ကေစိ ပန ‘‘အဿသတိပိ ပဿသတိပီတိ ဧကဇ္ဈံ ဝစနံ ဘာဝနာယ နိရန္တရံ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဆန္ဒဝသေန ပုဗ္ဗေ ဝိယ တယော, တထာ ပါမောဇ္ဇဝသေနာတိ ဣမေဟိ နဝဟာကာရေဟိ။

ကာမံ စေတ္ထ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ တယော ဧဝ အာကာရာ လဗ္ဘန္တိ, တန္တိဝသေန ပန သဗ္ဗေသံ ပါဠိအာရုဠှတ္တာ, တေသံ ဝသေန ပရိကမ္မဿ ကာတဗ္ဗတ္တာ စ ‘‘တတြာယံ ဘိက္ခု နဝဟာကာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ပဇာနတောတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တေဟိ အာကာရေဟိ အဿာသပဿာသေ ပဇာနတော, တတ္ထ မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တဿ။ ဧကေနာကာရေနာတိ ဒီဃံ အဿာသာဒီသု စတူသု အာကာရေသု ဧကေန အာကာရေန, နဝသု တီသု ဝါ ဧကေန။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ –

‘‘ဒီဃော ရဿော စ အဿာသော, ပဿာသောပိ စ တာဒိသော၊

စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ ဝတ္တန္တိ, နာသိကဂ္ဂေ ဝ ဘိက္ခုနော’’တိ။

အယံ ဘာဝနာ အဿာသပဿာသကာယာနုပဿနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

ဣဒါနိ ပါဠိဝသေနေဝ တေ နဝ အာကာရေ, ဘာဝနာဝိဓိဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ကထံ ပဇာနာတီတိ ပဇာနနဝိဓိံ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆတိ။ ဒီဃံ အဿာသန္တိ ဝုတ္တလက္ခဏံ ဒီဃံ အဿာသံ။ အဒ္ဓါနသင်္ခါတေတိ ‘‘အဒ္ဓါန’’န္တိ သင်္ခံ ဂတေ ဒီဃေ ကာလေ, ဒီဃံ ခဏန္တိ အတ္ထော။ ကောဋ္ဌာသပရိယာယော ဝါ သင်္ခါတ-သဒ္ဒေါ ‘‘ထေယျသင်္ခါတ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၉၁) ဝိယ, တသ္မာ အဒ္ဓါနသင်္ခါတေတိ အဒ္ဓါနကောဋ္ဌာသေ, ဒေသဘာဂေတိ အတ္ထော။ ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ အာဝဟန္တိယာ လဒ္ဓဿာဒတ္တာ တတ္ထ သာတိသယော ကတ္တုကာမတာလက္ခဏော ကုသလစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဆန္ဒဝသေနာတိ တထာပဝတ္တဆန္ဒဿ ဝသေန သဝိသေသံ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဂမေန္တဿ။ တတော သုခုမတရန္တိ ယထာဝုတ္တဆန္ဒပ္ပဝတ္တိယာ ပုရိမတော သုခုမတရံ။ ဘာဝနာဗလေန ဟိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထပရိဠာဟတာယ ကာယဿ အဿာသပဿာသာ သုခုမတရာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ။ ပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အဿာသပဿာသာနံ သုခုမတရဘာဝေန အာရမ္မဏဿ သန္တတရတာယ, ကမ္မဋ္ဌာနဿ စ ဝီထိပဋိပန္နတာယ ဘာဝနာစိတ္တသဟဂတော ပမောဒေါ ခုဒ္ဒိကာဒိဘေဒါ တရုဏပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ စိတ္တံ ဝိဝတ္တတီတိ အနုက္ကမေန အဿာသပဿာသာနံ အတိဝိယ သုခုမတရဘာဝပ္ပတ္တိယာ အနုပဋ္ဌဟနေ ဝိစေတဗ္ဗာကာရပ္ပတ္တေဟိ စိတ္တံ ဝိနိဝတ္တတီတိ ကေစိ။ ဘာဝနာဗလေန ပန သုခုမတရဘာဝပ္ပတ္တေသု အဿာသပဿာသေသု တတ္ထ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပကတိအဿာသပဿာသတော စိတ္တံ နိဝတ္တတိ။ ဥပေက္ခာ သဏ္ဌာတီတိ တသ္မိံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေ သမာဓိမှိ ဥပ္ပန္နေ ပုန ဈာနနိဗ္ဗတ္တနတ္ထံ ဗျာပါရာဘာဝတော အဇ္ဈုပေက္ခနံ ဟောတီတိ။ သာ ပနာယံ ဥပေက္ခာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣမေဟိ နဝဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ နဝဟိ ပကာရေဟိ ပဝတ္တာ။ ဒီဃံ အဿာသပဿာသာ ကာယောတိ ဒီဃာကာရာ အဿာသပဿာသာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာပိ သမူဟဋ္ဌေန ကာယော။ အဿာသပဿာသေ နိဿာယ ဥပ္ပန္နနိမိတ္တမ္ပေတ္ထ အဿာသပဿာသသမညမေဝ ဝုတ္တံ။ ဥပဋ္ဌာနံ သတီတိ အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ တိဋ္ဌတီတိ သတိ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ။ အနုပဿနာ ဉာဏန္တိ သမထဝသေန နိမိတ္တဿ အနုပဿနာ, ဝိပဿနာဝသေန အဿာသပဿာသေ, တန္နိဿယဉ္စ ကာယံ ‘‘ရူပ’’န္တိ, စိတ္တံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ‘‘အရူပ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတွာ နာမရူပဿ အနုပဿနာ စ ဉာဏံ, တတ္ထ ယထာဘူတာဝဗောဓော။ ကာယော ဥပဋ္ဌာနန္တိ သော ကာယော အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပဂန္တွာ သတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌတီတိ ဥပဋ္ဌာနံ နာမ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ကာယော ဥပဋ္ဌာန’’န္တိ ဣမိနာ ဣတရကာယဿာပိ သင်္ဂဟော ဟောတိ ယထာဝုတ္တသမ္မသနစာရဿာပိ ဣဓ ဣစ္ဆိတတ္တာ။ နော သတီတိ သော ကာယော သတိ နာမ န ဟောတိ။ သတိ ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စ သရဏဋ္ဌေန, ဥပတိဋ္ဌနဋ္ဌေန စ။ တာယ သတိယာတိ ယထာဝုတ္တာယ သတိယာ။ တေန ဉာဏေနာတိ ယထာဝုတ္တေနေဝ ဉာဏေန။ တံ ကာယန္တိ တံ အဿာသပဿာသကာယဉ္စေဝ တန္နိဿယရူပကာယဉ္စ။ အနုပဿတီတိ ဈာနသမ္ပယုတ္တဉာဏေန စေဝ ဝိပဿနာဉာဏေန စ အနု အနု ပဿတိ။ တေန ဝုစ္စတိ ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာတိ တေန အနုပဿနေန ယထာဝုတ္တေ ကာယေ အယံ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာတိ ဝုစ္စတိ။

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယာ အယံ ယထာဝုတ္တေ အဿာသပဿာသကာယေ, တဿ နိဿယဘူတေ ကရဇကာယေ စ ကာယဿေဝ အနုပဿနာ အနုဒကဘူတာယ မရီစိယာ ဥဒကာနုပဿနာ ဝိယ န အနိစ္စာဒိသဘာဝေ ကာယေ နိစ္စာဒိဘာဝါနုပဿနာ, အထ ခေါ ယထာရဟံ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တာသုဘဘာဝဿေဝါနုပဿနာ။ အထ ဝါ ကာယေ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဝါ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗဿ ကဿစိ အဘာဝတော တာဒိသံ အနနုပဿိတွာ ကာယမတ္တဿေဝ အနုပဿနာ ကာယာနုပဿနာ, တာယ ကာယာနုပဿနာယ သမ္ပယုတ္တာ သတိယေဝ ဥပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ, တဿ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာတိ။

ဧသ နယောတိ ‘‘နဝဟိ အာကာရေဟီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝိဓိံ ရဿ-ပဒေ အတိဒိသတိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ယထာဒဿိတေ ‘‘ကထံ ဒီဃံ အဿသန္တော’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၁၄၈၊ သံ။ နိ။ ၅။၉၈၆၊ ပါရာ။ ၁၆၅) အာဂတေ ပါဠိနယေ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ရဿပဒဝသေန အာဂတေ ပါဠိနယေ။

အယန္တိ ယောဂါဝစရော။ အဒ္ဓါနဝသေနာတိ ဒီဃကာလဝသေန။ ဣတ္တရဝသေနာတိ ပရိတ္တကာလဝသေန။ ဣမေဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ နဝဟိ အာကာရေဟိ။

တာဒိသောတိ ဒီဃော, ရဿော စ။ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာတိ စတ္တာရော အာကာရာ, တေ စ ဒီဃာဒယော ဧဝ။ နာသိကဂ္ဂေ ဝ ဘိက္ခုနောတိ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘နာသိကဂ္ဂေ ဝါ’’တိ, ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော, တေန ဥတ္တရောဋ္ဌံ သင်္ဂဏှာတိ။

၂၂၀။ သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီတိ သဗ္ဗဿ ကာယဿ ပဋိ ပဋိ ပစ္စေကံ သမ္မဒေဝ ဝေဒနသီလော ဇာနနသီလော, တဿ ဝါ ပဋိ ပဋိ သမ္မဒေဝ ဝေဒေါ ဧတဿ အတ္ထိ, တံ ဝါ ပဋိ ပဋိ သမ္မဒေဝ ဝေဒမာနောတိ အတ္ထော။ တတ္ထ တတ္ထ သဗ္ဗ-ဂ္ဂဟဏေန အဿာသာဒိကာယဿ အနဝသေသပရိယာဒါနေ သိဒ္ဓေပိ အနေကကလာပသမုဒါယဘာဝတော တဿ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဘာဂါနံ သံဝေဒနဒဿနတ္ထံ ပဋိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ။ တတ္ထ သက္ကစ္စကာရီဘာဝဒဿနတ္ထံ သံ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သကလဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယထာ သမာနေပိ အဿာသပဿာသေသု ယောဂိနော ပဋိပတ္တိဝိဓာနေ ပစ္စေကံ သက္ကစ္စံယေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ဝိသုံ ဒေသနာ ကတာ, ဧဝံ တမေဝတ္ထံ ဒီပေတုံ သတိပိ အတ္ထဿ သမာနတာယ ‘‘သကလဿာ’’တိအာဒိနာ ပဒဒွယဿ ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါကဋံ ကရောန္တောတိ ဝိဘူတံ ကရောန္တော, သဗ္ဗသော ဝိဘာဝေန္တောတိ အတ္ထော။ ပါကဋီကရဏံ ဝိဘာဝနံ တတ္ထ အသမ္မုယှနံ ဉာဏေနေဝ နေသံ ပဝတ္တနေန ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ ဝိဒိတံ ကရောန္တော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေနေဝ အဿာသပဿာသေ ပဝတ္တေတိ, န ဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန, တသ္မာ ဧဝံဘူတော သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတီတိ ဝုစ္စတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟီတိ ယောဇနာ။ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဝိသဋေတိ အနေကကလာပတာယ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝေန ဝိသဋေ။ အာဒိ ပါကဋော ဟောတိ သတိယာ, ဉာဏဿ စ ဝသေန တထာ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ ပဝတ္တတ္တာ။ တာဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ စတုတ္ထပုဂ္ဂလသဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဂေဝ သတိံ, ဉာဏဉ္စ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ တီသုပိ ဌာနေသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တမေဝ စိတ္တံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒနဝသေနေဝ။ ဃဋတီတိ ဥဿဟတိ။ ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ, မနသိကာရံ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော။ တထာဘူတဿာတိ အာနာပါနဿတိံ ဘာဝေန္တဿ။ သံဝရောတိ သတိ, ဝီရိယမ္ပိ ဝါ။ တာယ သတိယာတိ ယာ အာနာပါနေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ သတိ, တာယ။ တေန မနသိကာရေနာတိ ယော သော တတ္ထ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမော ဘာဝနာမနသိကာရော, တေန သဒ္ဓိန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အာသေဝတီတိ ‘‘တိဿော သိက္ခာယော’’တိ ဝုတ္တေ အဓိကုသလဓမ္မေ အာသေဝတိ။ တဒါသေဝနဉှေတ္ထ သိက္ခနန္တိ အဓိပ္ပေတံ။

ပုရိမနယေတိ ပုရိမသ္မိံ ဘာဝနာနယေ, ပဌမဝတ္ထုဒွယေတိ အဓိပ္ပါယော။ တတ္ထာပိ ကာမံ ဉာဏုပ္ပါဒနံ လဗ္ဘတေဝ အဿာသပဿာသာနံ ယာထာဝတော ဒီဃရဿဘာဝါဝဗောဓသဗ္ဘာဝတော, တထာပိ တံ န ဒုက္ကရံ ယထာပဝတ္တာနံ တေသံ ဂဟဏမတ္တဘာဝတောတိ တတ္ထ ဝတ္တမာနကာလပ္ပယောဂေါ ကတော။ ဣဒံ ပန ဒုက္ကရံ ပုရိသဿ ခုရဓာရာယံ ဂမနသဒိသံ, တသ္မာ သာတိသယေနေတ္ထ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတုံ အနာဂတကာလပ္ပယောဂေါ ကတောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဉာဏုပ္ပါဒနာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာယသင်္ခါရပဿမ္ဘနပီတိပဋိသံဝေဒနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘သံဝရသမာဒါနာနံ သင်္ဂဟော’’တိ ဝဒန္တိ။

ကာယသင်္ခါရန္တိ အဿာသပဿာသံ။ သော ဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနောပိ သမာနော ကရဇကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ တေန သင်္ခရီယတီတိ ကာယသင်္ခါရောတိ ဝုစ္စတိ။ ယော ပန ‘‘ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၀၂) ဧဝမာဂတော ကာယသင်္ခါရော စေတနာလက္ခဏော သတိပိ ဒွါရန္တရုပ္ပတ္တိယံ ယေဘုယျဝုတ္တိယာ, တဗ္ဗဟုလဝုတ္တိယာ စ ကာယဒွါရေန လက္ခိတော, သော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော။ ပဿမ္ဘေန္တောတိအာဒီသု ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ပဒံ ပုရိမဿ ပုရိမဿ အတ္ထဝစနံ, တသ္မာ ပဿမ္ဘနံ နာမ ဝူပသမနံ, တဉ္စ တထာပယောဂေ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ ဩဠာရိကဿ ကာယသင်္ခါရဿ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ အနုပ္ပါဒနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တတြာတိ ‘‘ဩဠာရိကံ ကာယသင်္ခါရံ ပဿမ္ဘေန္တော’’တိ ဧတ္ထ။ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အနာရဒ္ဓကာလေ, တတော ဧဝ ကာယစိတ္တာနမ္ပိ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေ။ ‘‘နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာ’’တိ ဟိ ဣမိနာ ကာယပရိဂ္ဂဟော, ‘‘ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ ဣမိနာ စိတ္တပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။ တေနေဝါဟ ‘‘ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ပရိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တီ’’တိ။ ကာယောတိ ကရဇကာယော။ သဒရထာတိ သပရိဠာဟာ, သာ စ နေသံ သဒရထတာ ဂရုဘာဝေန ဝိယ ဩဠာရိကတာယ အဝိနာဘာဝိနီတိ အာဟ ‘‘ဩဠာရိကာ’’တိ။ ဗလဝတရာတိ သဗလာ ထူလာ။ သန္တာ ဟောန္တီတိ စိတ္တံ တာဝံ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝေန ဧကဂ္ဂံ ဟုတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဝတ္တမာနံ သန္တံ ဟောတိ ဝူပသန္တံ, တတော ဧဝ တံသမုဋ္ဌာနာ ရူပဓမ္မာ လဟုမုဒုကမ္မညဘာဝပ္ပတ္တာ, တဒနုဂုဏတာယ သေသံ တိသန္တတိရူပန္တိ ဧဝံ စိတ္တေ, ကာယေ စ ဝူပသန္တေ ပဝတ္တမာနေ တန္နိဿိတာ အဿာသပဿာသာ သန္တသဘာဝါ အနုက္ကမေန သုခုမတရသုခုမတမာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယဒါ ပနဿ ကာယောပီ’’တိအာဒိ။

အာဘုဇနံ အာဘောဂေါ, ‘‘ပဿမ္ဘေမီ’’တိ ပဌမာဝဇ္ဇနာ။ သမ္မာ အနု အနု အာဟရဏံ သမန္နာဟာရော, တသ္မိံယေဝ အတ္ထေ အပရာပရံ ပဝတ္တအာဝဇ္ဇနာ။ တဿေဝ အတ္ထဿ မနသိ ကရဏံ စိတ္တေ ဌပနံ မနသိကာရော။ ဝီမံသာ ပစ္စဝေက္ခဏာ။

သာရဒ္ဓေတိ သဒရထေ သပရိဠာဟေ။ အဓိမတ္တန္တိ ဗလဝံ ဩဠာရိကံ။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ ကာယသင်္ခါရောတိ ဟိ အဓိပ္ပေတော။ ‘‘အဓိမတ္တံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီ’’တိ ကိရိယာဝိသေသနံ ဝါ ဧတံ။ သုခုမန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ကာယမှီတိ ဧတ္ထ ‘‘စိတ္တေ စာ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

၂၂၁။ ပဌမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ကရိယမာနံ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ နာနာဝဇ္ဇနံ ပရိကမ္မံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိယ ဒူရသမုဿာရိတပဋိပက္ခန္တိ ကတွာ တံသမုဋ္ဌာနော ကာယသင်္ခါရော ပဌမဇ္ဈာနေ စ ဒုတိယဇ္ဈာနူပစာရေ စ ဩဠာရိကောတိ သဒိသော ဝုတ္တော။ ဧသ နယော သေသူပစာရဒွယေပိ။ အထ ဝါ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ အဓိဂမာယ ပဋိပဇ္ဇတော ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဝသေန ကိလမတော ယောဂိနော ကာယကိလမထစိတ္တူပဃာတာဒိဝသေန, ဝိတက္ကာဒိသင်္ခေါဘေန စ သပရိဖန္ဒတာယ စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဥပစာရေသု ကာယသင်္ခါရဿ ဩဠာရိကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အတိသုခုမောတိ အညတ္ထ လဗ္ဘမာနော ကာယသင်္ခါရော စတုတ္ထဇ္ဈာနေ အတိက္ကန္တသုခုမော။ သုခုမဘာဝေါပိဿ တတ္ထ နတ္ထိ, ကုတော ဩဠာရိကတာ အပ္ပဝတ္တနတော။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပဝတ္တိမေဝ ပါပုဏာတီ’’တိ။

လာဘိဿ သတော အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဝေလံ, ဧကာသနေနေဝ ဝါ သဗ္ဗေသံ ဈာနာနံ ပဋိလာဘံ သန္ဓာယ မဇ္ဈိမဘာဏကာ ဟေဋ္ဌိမဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနတော ဥပရူပရိဈာနူပစာရေပိ သုခုမတရံ ဣစ္ဆန္တိ။ တတ္ထ ဟိ သောပစာရာနံ ဈာနာနံ ဥပရူပရိ ဝိသေသဝန္တတာ, သန္တတာ စ သမ္ဘဝေယျ, ဧကာဝဇ္ဇနူပစာရံ ဝါ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဧဝဉှိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝါဒေန ဣမဿ ဝါဒဿ အဝိရောဓော သိဒ္ဓေါ ဘိန္နဝိသယတ္တာ။ သဗ္ဗေသညေဝါတိ ဥဘယေသမ္ပိ။ ယသ္မာ တေ သဗ္ဗေပိ ဝုစ္စမာနေန ဝိဓိနာ ပဿဒ္ဓိမိစ္ဆန္တိယေဝ။ ‘‘အပရိဂ္ဂဟိတကာလေ ပဝတ္တကာယသင်္ခါရော ပရိဂ္ဂဟိတကာလေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ဣဒံ သဒိသသန္တာနတာယ ဝုတ္တံ။ န ဟိ တေ ဧဝ ဩဠာရိကာ အဿာသာဒယော သုခုမာ ဟောန္တိ။ ပဿမ္ဘနာကာရော ပန နေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟေ သုခုမောတိ စတုဓာတုမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သကလရူပပရိဂ္ဂဟေ သုခုမော ဘာဝနာယ ဥပရူပရိ ပဏီတဘာဝတော။ တေနေဝါဟ ‘‘ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟေ သုခုမော’’တိ။ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာတိ ကလာပသမ္မသနမာဟ။ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ဗလဝဝိပဿနာ။ တတော ဩရံ ဒုဗ္ဗလဝိပဿနာ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အပရိဂ္ဂဟိတကာလေ’’တိအာဒိနာ သမထနယေ ဝုတ္တေန နယေန ‘‘အပရိဂ္ဂဟေ ပဝတ္တော ကာယသင်္ခါရော မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိအာဒိနာ ဝိပဿနာနယေပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အဿာတိ ဣမဿ ‘‘ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရ’’န္တိ ပဒဿ။ စောဒနာသောဓနာဟီတိ အနုယောဂပရိဟာရေဟိ။ ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန။

ကထန္တိ ယံ ဣဒံ ‘‘ပဿမ္ဘယံ…ပေ… သိက္ခတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၇၁) ဝုတ္တံ, တံ ကထံ ကေန ပကာရေန ကာယသင်္ခါရဿ ပဿမ္ဘနံ, ယောဂိနော စ သိက္ခနံ ဟောတီတိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆိတွာ ကာယသင်္ခါရေ သရူပတော, ဩဠာရိကသုခုမတော, ဝူပသမတော, အနုယောဂပရိဟာရတော စ ဒဿေတုံ ‘‘ကတမေ ကာယသင်္ခါရာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ကာယိကာတိ ရူပကာယေ ဘဝါ။ ကာယပဋိဗဒ္ဓါတိ ကာယသန္နိဿိတာ။ ကာယေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ န ဟောန္တိ, တတော ဧဝ တေ အကာယသမုဋ္ဌာနာပိ ကာယေန သင်္ခရီယန္တီတိ ကာယသင်္ခါရာ။ ပဿမ္ဘေန္တောတိ ဩဠာရိကောဠာရိကံ ပဿမ္ဘေန္တော။ သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဩဠာရိကဉှိ ကာယသင်္ခါရံ အဝူပသန္တသဘာဝံ သန္နိသီဒါပေန္တော ‘‘ပဿမ္ဘေန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ, အနုပ္ပါဒနိရောဓံ ပါပေန္တော ‘‘နိရောဓေန္တော’’တိ, သုဋ္ဌု သန္တသဘာဝံ နယန္တော ‘‘ဝူပသမေန္တော’’တိ။

ယထာရူပေဟီတိ ယာဒိသေဟိ။ ကာယသင်္ခါရေဟီတိ ဩဠာရိကေဟိ ကာယသင်္ခါရေဟိ။ အာနမနာတိ အဘိမုခဘာဝေန ကာယဿ နမနာ။ ဝိနမနာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဿတော နမနာ။ သန္နမနာတိ သဗ္ဗတော, သုဋ္ဌု ဝါ နမနာ။ ပဏမနာတိ ပစ္ဆတော နမနာ။ ဣဉ္ဇနာဒီနိ အာနမနာဒီနံ ဝေဝစနာနိ, အဓိမတ္တာနိ ဝါ အဘိမုခံ စလနာဒီနိ အာနမနာဒယော, မန္ဒာနိ ဣဉ္ဇနာဒယော။ ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရန္တိ တထာရူပံ အာနမနာဒီနံ ကာရဏဘူတံ ဩဠာရိကံ ကာယသင်္ခါရံ ပဿမ္ဘေန္တော။ တသ္မိံ ဟိ ပဿမ္ဘိတေ အာနမနာဒယောပိ ပဿမ္ဘိတာ ဧဝ ဟောန္တိ။

သန္တံ သုခုမန္တိ ယထာရူပေဟိ ကာယသင်္ခါရေဟိ ကာယဿ အပရိပ္ဖန္ဒနဟေတူဟိ အာနမနာဒယော န ဟောန္တိ, တထာရူပံ ဒရထာဘာဝတော သန္တံ, အနောဠာရိကတာယ သုခုမံ။ ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရန္တိ သာမညတော ဧကံ ကတွာ ဝဒတိ။ အထ ဝါ ပုဗ္ဗေ ဩဠာရိကောဠာရိကံ ကာယသင်္ခါရံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေန္တော အနုက္ကမေန ကာယဿ အပရိပ္ဖန္ဒနဟေတုဘူတေ သုခုမသုခုမတရေ ဥပ္ပါဒေတွာ တေပိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ပရမသုခုမတာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ ယံ ကာယသင်္ခါရံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သန္တံ သုခုမံ ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရ’’န္တိ။

ဣတီတိအာဒိ စောဒကဝစနံ။ တတ္ထ ဣတီတိ ပကာရတ္ထေ နိပါတော။ ကိရာတိ အရုစိသူစနေ, ဧဝံ စေတိ အတ္ထော။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဝုတ္တပ္ပကာရေန ယဒိ အတိသုခုမမ္ပိ ကာယသင်္ခါရံ ပဿမ္ဘေတီတိ။ ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ သတိ တယာ ဝုတ္တာကာရေ လဗ္ဘမာနေ။ ဝါတူပလဒ္ဓိယာတိ ဝါတဿ ဥပလဒ္ဓိယာ။ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, အဿာသာဒိဝါတာရမ္မဏဿ စိတ္တဿ ပဘာဝနာ ဥပ္ပါဒနာ ပဝတ္တနာ န ဟောတိ, တေ စ တေန ပဿမ္ဘေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။ အဿာသပဿာသာနဉ္စ ဘာဝနာတိ ဩဠာရိကေ အဿာသပဿာသေ ဘာဝနာယ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ သုခုမာနံ တေသံ ပဘာဝနာ စ န ဟောတိ, ဥဘယေသံ တေသံ တေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတဗ္ဗတော။ အာနာပါနဿတိယာတိ အာနာပါနာရမ္မဏာယ သတိယာ စ ပဝတ္တနံ န ဟောတိ, အာနာပါနာနံ အဘာဝတော။ တတော ဧဝ တံသမ္ပယုတ္တဿ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ စ ပဘာဝနာ ဥပ္ပါဒနာပိ န ဟောတိ။ န ဟိ ကဒါစိ အာရမ္မဏေန ဝိနာ သာရမ္မဏဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တိ။ န စ နံ တန္တိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ။ တံ ဝုတ္တဝိဓာနံ သမာပတ္တိံ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တော န စေဝ သမာပဇ္ဇန္တိပိ တတော န ဝုဋ္ဌဟန္တိပီတိ ယောဇနာ။ ဧဝံ စောဒကော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝူပနယနံ ပဿမ္ဘနန္တိ အဓိပ္ပါယေန စောဒေတိ။

ပုန ဣတိ ကိရာတိအာဒိ ယထာဝုတ္တာယ စောဒနာယ ဝိဿဇ္ဇနာ။ တတ္ထ ကိရာတိ ‘‘ယဒီ’’တိ ဧတဿ အတ္ထေ နိပါတော။ ဣတိ ကိရ သိက္ခတိ, မယာ ဝုတ္တာကာရေန ယဒိ သိက္ခတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ ပဿမ္ဘနေ သတိ။ ပဘာဝနာ ဟောတီတိ ယဒိပိ ဩဠာရိကာ ကာယသင်္ခါရာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ, သုခုမာ ပန အတ္ထေဝါတိ အနုက္ကမေန ပရမသုခုမဘာဝပ္ပတ္တဿ ဝသေန နိမိတ္တုပ္ပတ္တိယာ အာနာပါနဿတိယာ, အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ စ ပဘာဝနာ ဣဇ္ဈတေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။

ယထာ ကထံ ဝိယာတိ ယထာဝုတ္တဝိဓာနံ တံ ကထံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အတ္ထိ ကိဉ္စိ တဒတ္ထသမ္ပဋိပါဒနေ ဩပမ္မန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဣဒါနိ ဩပမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သေယျထာပီတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော။ ကံသေတိ ကံသဘာဇနေ။ နိမိတ္တန္တိ နိမိတ္တဿ, တေသံ သဒ္ဒါနံ ပဝတ္တာကာရဿာတိ အတ္ထော။ သာမိအတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ။ သုဂ္ဂဟိတတ္တာတိ သုဋ္ဌု ဂဟိတတ္တာ။ သုမနသိကတတ္တာတိ သုဋ္ဌု စိတ္တေ ဌပိတတ္တာ။ သူပဓာရိတတ္တာတိ သမ္မဒေဝ ဥပဓာရိတတ္တာ သလ္လက္ခိတတ္တာ။ သုခုမကာ သဒ္ဒါတိ အနုရဝေ အာဟ, ယေ အပ္ပကာ။ အပ္ပတ္ထော ဟိ အယံ က-သဒ္ဒေါ။ သုခုမသဒ္ဒနိမိတ္တာရမ္မဏတာပီတိ သုခုမော သဒ္ဒေါဝ နိမိတ္တံ သုခုမသဒ္ဒနိမိတ္တံ, တဒါရမ္မဏတာယပိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ကာမံ တဒါသုခုမာပိ သဒ္ဒါ နိရုဒ္ဓါ, သဒ္ဒနိမိတ္တဿ ပန သုဂ္ဂဟိတတ္တာ သုခုမတရသဒ္ဒနိမိတ္တာရမ္မဏဘာဝေနာပိ စိတ္တံ ပဝတ္တတိ။ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တဿ တဿ နိရုဒ္ဓဿ သဒ္ဒဿ နိမိတ္တံ အဝိက္ခိတ္တေန စိတ္တေန ဥပဓာရေန္တဿ အနုက္ကမေန ပရိယောသာနေ အတိသုခုမသဒ္ဒနိမိတ္တမ္ပိ အာရမ္မဏံ ကတွာ စိတ္တံ ပဝတ္တတေဝ။ စိတ္တံ န ဝိက္ခေပံ ဂစ္ဆတိ တသ္မိံ ယထာဥပဋ္ဌိတေ နိမိတ္တေ သမာဓာနသဗ္ဘာဝတော။

ဧဝံ သန္တေတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနဝသေန ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယဿ သုတ္တပဒဿ သဒ္ဓိံ စောဒနာသောဓနာဟိ အတ္ထော ဝုတ္တော, တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနာနိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဿမ္ဘယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ။

၂၂၂။ အာဒိကမ္မိကဿ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနာတိ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဝိပဿနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပန ဣတရစတုက္ကေသုပိ လဗ္ဘတေဝ။ ဧတ္ထာတိ ပဌမစတုက္ကေ။ ပဉ္စသန္ဓိကန္တိ ပဉ္စပဗ္ဗံ, ပဉ္စဘာဂန္တိ အတ္ထော။

ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဏှနံ။ တဒတ္ထပရိပုစ္ဆာ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပရိပုစ္ဆနာ။ အထ ဝါ ဂန္ထတော, အတ္ထတော စ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနံ ဥဂ္ဂဟော။ တတ္ထ သံသယပရိပုစ္ဆနာ ပရိပုစ္ဆာ။ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥပဋ္ဌာနန္တိ နိမိတ္တုပဋ္ဌာနံ, ဧဝံ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ‘‘ဧဝမိဓ နိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ ဥပဓာရဏံ, တထာ ကမ္မဋ္ဌာနပ္ပနာ ‘‘ဧဝံ ဈာနမပ္ပေတီ’’တိ။ ကမ္မဋ္ဌာနဿ လက္ခဏန္တိ ဂဏနာနုဗန္ဓနာဖုသနာနံ ဝသေန ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဌပနာယ သမ္ပတ္တိ, တတော ပရမ္ပိ ဝါ သလ္လက္ခဏာဒိဝသေန မတ္ထကပ္ပတ္တီတိ ကမ္မဋ္ဌာနသဘာဝဿ သလ္လက္ခဏံ။ တေနာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသဘာဝူပဓာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ။

အတ္တနာပိ န ကိလမတိ ဩဓိသော ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနတော။ တတော ဧဝ အာစရိယမ္ပိ န ဝိဟေသေတိ ဓမ္မာဓိကရဏမ္ပိ ဘာဝနာယ မတ္ထကံ ပါပနတော။ တသ္မာတိ တံ နိမိတ္တံ အတ္တနော အကိလမနအာစရိယာဝိဟေသနဟေတု။ ထောကန္တိ ထောကံ ထောကံ။ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗတော ဥဂ္ဂဟော, သဗ္ဗောပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိဓိ, န ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဥဂ္ဂဟမတ္တံ။ အာစရိယတော ဥဂ္ဂဟော အာစရိယုဂ္ဂဟော, တတော။ ဧကပဒမ္ပီတိ ဧကကောဋ္ဌာသမ္ပိ။

၂၂၃။ အနုဝဟနာတိ အဿာသပဿာသာနံ အနုဂမနဝသေန သတိယာ နိရန္တရံ အနုပဝတ္တနာ။ ဖုသနာတိ အဿာသပဿာသေ ဂဏေန္တဿ ဂဏနံ ပဋိသံဟရိတွာ တေ သတိယာ အနုဗန္ဓန္တဿ ယထာ အပ္ပနာ ဟောတိ, တထာ စိတ္တံ ဌပေန္တဿ စ နာသိကဂ္ဂါဒိဋ္ဌာနဿ နေသံ ဖုသနာ။ ယသ္မာ ပန ဂဏနာဒိဝသေန ဝိယ ဖုသနာဝသေန ဝိသုံ မနသိကာရော နတ္ထိ, ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဂဏနာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ဣဓ ဖုသနာဂဟဏန္တိ ဒီပေန္တော ‘‘ဖုသနာတိ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ။ ဌပနာတိ သမာဓာနံ။ တံ ဟိ သမ္မဒေဝ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အာဓာနံ ဌပနံ ဟောတိ။ တထာ ဟိ သမာဓိ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတိ သဏ္ဌိတီ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၁။၁၅) နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ သမာဓိပ္ပဓာနာ ပန အပ္ပနာတိ အာဟ ‘‘ဌပနာတိ အပ္ပနာ’’တိ။ အနိစ္စတာဒီနံ သလ္လက္ခဏတော သလ္လက္ခဏာ ဝိပဿနာ။ ပဝတ္တတော, နိမိတ္တတော စ ဝိနိဝဋ္ဋနတော ဝိဝဋ္ဋနာ နာမ မဂ္ဂေါ။ သကလသံကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝတော သဗ္ဗသော သုဒ္ဓီတိ ပါရိသုဒ္ဓိ ဖလံ။ တေသန္တိ ဝိဝဋ္ဋနာပါရိသုဒ္ဓီနံ။ ပဋိပဿနာတိ ပဋိ ပဋိ ဒဿနံ ပေက္ခနံ။ တေနာဟ ‘‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’’တိ။

ခဏ္ဍန္တိ ဧကံ တီဏိ ပဉ္စာတိ ဧဝံ ဂဏနာယ ခဏ္ဍနံ။ ဩကာသေတိ ဂဏနဝိဓိံ သန္ဓာယာဟ။ ဂဏနနိဿိတောဝ န ကမ္မဋ္ဌာနနိဿိတော။ ‘‘သိခါပ္ပတ္တံ နု ခေါ’’တိ ဣဒံ စိရတရံ ဂဏနာယ မနသိ ကရောန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ သော ဟိ တထာ လဒ္ဓံ အဝိက္ခေပမတ္တံ နိဿာယ ဧဝံ မညေယျ။ ‘‘အဿာသပဿာသေသု ယော ဥပဋ္ဌာတိ, တံ ဂဟေတွာ’’တိ ဣဒံ အဿာသပဿာသေသု ယဿ ဧကောဝ ပဌမံ ဥပဋ္ဌာတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ယဿ ပန ဥဘောပိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေန ဥဘယမ္ပိ ဂဟေတွာ ဂဏေတဗ္ဗံ။ ‘‘ယော ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ ဣမိနာ စ ဒွီသု နာသာပုဋဝါတေသု ယော ပါကဋတရော ဥပဋ္ဌာတိ, သော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တမာနန္တိ အာမေဍိတဝစနေန နိရန္တရံ အဿာသပဿာသာနံ ဥပလက္ခဏံ ဒဿေတိ။ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဥပလက္ခေတွာ ဝါတိ အတ္ထော။ ပါကဋာ ဟောန္တိ ဂဏနာဝသေန ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော။

ပလိဃဿ ပရိဝတ္တနံ, တံ ယတ္ထ နိက္ခိပန္တိ, သော ပလိဃတ္ထမ္ဘော။ တိယာမရတ္တိန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ပုရိမနယေနာတိ သီဃဂဏနာယ, ဂေါပါလကဂဏနာယာတိ အတ္ထော။ ဧကော ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိ ပဉ္စာတိ ဂဏနာဝိဓိဒဿနံ။ တသ္မာ အဋ္ဌာတိအာဒီသုပိ ဧကတော ပဋ္ဌာယေဝ ပစ္စေကံ အဋ္ဌာဒီနိ ပါပေတဗ္ဗာနိ။ သီဃံ သီဃံ ဂဏေတဗ္ဗမေဝ။ ကသ္မာတိ တတ္ထ ကာရဏံ, နိဒဿနဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ဂဏနပဋိဗဒ္ဓေ ဟီ’’တိအာဒိနာ။ တတ္ထ အရီယတိ တေန နာဝါတိ အရိတ္တံ, ပါဇနဒဏ္ဍော။ အရိတ္တေန ဥပတ္ထမ္ဘနံ အရိတ္တုပတ္ထမ္ဘနံ, တဿ ဝသေန။

နိပ္ပရိယာယတော နိရန္တရပ္ပဝတ္တိ နာမ ဌပနာယမေဝါတိ အာဟ ‘‘နိရန္တရံ ပဝတ္တံ ဝိယာ’’တိ။ အန္တော ပဝိသန္တံ ဝါတံ မနသိ ကရောန္တော အန္တော စိတ္တံ ပဝေသေတိ နာမ။ ဗဟိ စိတ္တနီဟရဏေပိ ဧသေဝ နယော။ ဝါတဗ္ဘာဟတန္တိ အဗ္ဘန္တရဂတံ ဝါတံ ဗဟုလံ မနသိ ကရောန္တဿ ဝါတေန တံ ဌာနံ အဗ္ဘာဟတံ ဝိယ, မေဒေန ပူရိတံ ဝိယ စ ဟောတိ, တထာ ဥပဋ္ဌာတိ။ နီဟရတော ဖုဋ္ဌောကာသံ မုဉ္စိတွာ, တထာ ပန နီဟရတော ဝါတဿ ဂတိသမန္နေသနမုခေန နာနာရမ္မဏေသု စိတ္တံ ဝိဓာဝတီတိ အာဟ ‘‘ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတီ’’တိ။

ဧတန္တိ ဧတံ အဿာသပဿာသဇာတံ။

၂၂၄။ အနုဂမနန္တိ ပဝတ္တပဝတ္တာနံ အဿာသပဿာသာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန သတိယာ အနု အနု ပဝတ္တနံ အနုဂစ္ဆနံ။ တေနေဝါဟ ‘‘တဉ္စ ခေါ န အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနုဂမနဝသေနာ’’တိ။ နာဘိ အာဒိ တတ္ထ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော။ ပဌမုပ္ပတ္တိဝသေန ဟိ ဣဓ အာဒိစိန္တာ, န ဥပ္ပတ္တိမတ္တဝသေန။ တထာ ဟိ တေ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နာသိကဂ္ဂါ သဗ္ဗတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေဝ။ ယတ္ထ ယတ္ထ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ ဓမ္မာနံ ဂမနာဘာဝတော။ ယထာပစ္စယံ ပန ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိယံ ဂတိသမညာ။ ဟဒယံ မဇ္ဈန္တိ ဟဒယသမီပံ တဿ ဥပရိဘာဂေါ မဇ္ဈံ။ နာသိကဂ္ဂံ ပရိယောသာနန္တိ နာသိကဋ္ဌာနံ တဿ ပရိယောသာနံ အဿာသပဿာသသမညာယ တဒဝဓိဘာဝတော။ တထာ ဟေတေ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဝုတ္တာ, န စ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ သမ္ဘဝေါ အတ္ထိ။ တေနာဟ ‘‘အဗ္ဘန္တရံ ပဝိသနဝါတဿ နာသိကဂ္ဂံ အာဒီ’’တိ။ ပဝိသနနိက္ခမနပရိယာယော ပန တံသဒိသဝသေန ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိက္ခေပဂတန္တိ ဝိက္ခေပံ ဥပဂတံ, ဝိက္ခိတ္တံ အသမာဟိတန္တိ အတ္ထော။ သာရဒ္ဓါယာတိ သဒရထဘာဝါယ။ ဣဉ္ဇနာယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဿ စလနာယ။

ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ဝါ။ သာရဒ္ဓါတိ သဒရထာ။ ဣဉ္ဇိတာတိ ဣဉ္ဇနကာ စလနကာ။ တထာ ဖန္ဒိတာ။

အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဝသေနာတိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနုဂမနဝသေန န မနသိ ကာတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘အနုဗန္ဓနာယ မနသိ ကရောန္တေန ဖုသနာဝသေန စ ဌပနာဝသေန စ မနသိ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ယေနာဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ, တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဂဏနာနုဗန္ဓနာဝသေန ဝိယာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိသုံ မနသိကာရော နတ္ထီတိ ဂဏနာယ, အနုဗန္ဓနာယ စ ဝိနာ ယထာက္ကမံ ကေဝလံ ဖုသနာဝသေန, ဌပနာဝသေန စ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရော နတ္ထိ။ နနု ဖုသနာယ ဝိနာ ဌပနာယ ဝိယ, ဖုသနာယ ဝိနာ ဂဏနာယပိ မနသိကာရော နတ္ထိယေဝ? ယဒိပိ နတ္ထိ, ဂဏနာ ပန ယထာ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဿ မူလဘာဝတော ပဓာနဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗာ, ဧဝံ အနုဗန္ဓနာ ဌပနာယ, တာယ ဝိနာ ဌပနာယ အသမ္ဘဝတော။ တသ္မာ သတိပိ ဖုသနာယ နာနန္တရိကဘာဝေ ဂဏနာနုဗန္ဓနာ ဧဝ မူလဘာဝတော ပဓာနဘာဝေန ဂဟေတွာ ဣတရာသံ တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂဏနာနုဗန္ဓနာဝသေန ဝိယ ဟိ ဖုသနာဌပနာဝသေန ဝိသုံ မနသိကာရော နတ္ထီ’’တိ။ ယဒိ ဧဝံ တာ ကသ္မာ ဥဒ္ဒေသေ ဝိသုံ ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝါ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ‘‘ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဂဏေန္တော’’တိ ဣမိနာ ဂဏနာယ ဖုသနာ အင်္ဂန္တိ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘ဂဏနာယ စ ဖုသနာယ စ မနသိ ကရောတီ’’တိ။ တတ္ထေဝါတိ ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ။ တေတိ အဿာသပဿာသေ။ သတိယာ အနုဗန္ဓန္တောတိ ဂဏနာဝီထိံ အနုဂန္တွာ သတိယာ နိဗန္ဓန္တော, ဖုဋ္ဌောကာသေယေဝ တေ နိရန္တရံ ဥပဓာရေန္တောတိ အတ္ထော။ အပ္ပနာဝသေန စိတ္တံ ဌပေန္တောတိ ယထာ အပ္ပနာ ဟောတိ, ဧဝံ ယထာဥပဋ္ဌိတေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ဌပေန္တော သမာဒဟန္တော။ အနုဗန္ဓနာယ စာတိအာဒီသု အနုဗန္ဓနာယ စ ဖုသနာယ စ ဌပနာယ စ မနသိ ကရောတီတိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ။ သွာယမတ္ထောတိ ယွာယံ ‘‘ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဂဏေန္တော, တတ္ထေဝ ဂဏနံ ပဋိသံဟရိတွာ တေ သတိယာ အနုဗန္ဓန္တော’’တိ စ ဝုတ္တော, သော အယမတ္ထော။ ယာ အစ္စန္တာယ န မိနောတိ န ဝိနိစ္ဆိနာတိ, သာ မာနဿ သမီပေတိ ဥပမာ ယထာ ‘‘ဂေါဏော ဝိယ ဂဝယော’’တိ။

၂၂၅။ ပင်္ဂုဠောတိ ပီဌသပ္ပီ။ ဒေါလာ ပေခေါလော။ ကီဠတန္တိ ကီဠန္တာနံ။ မာတာပုတ္တာနန္တိ အတ္တနော ဘရိယာယ, ပုတ္တဿ စ။ ဥဘော ကောဋိယောတိ အာဂစ္ဆန္တဿ ပုရိမကောဋိံ, ဂစ္ဆန္တဿ ပစ္ဆိမကောဋိန္တိ ဒွေပိ ကောဋိယော။ မဇ္ဈန္တိ ဒေါလာဖလကဿေဝ မဇ္ဈံ။ ဥပနိဗန္ဓနထမ္ဘော ဝိယာတိ ဥပနိဗန္ဓနထမ္ဘော, နာသိကဂ္ဂံ, မုခနိမိတ္တံ ဝါ, တဿ မူလေ သမီပေ ဌတွာ။ ကထံ ဌတွာ? သတိယာ ဝသေန။ သတိဉှိ တတ္ထ သူပဋ္ဌိတံ ကရောန္တော ယောဂါဝစရော တတ္ထ ဌိတော နာမ ဟောတိ, အဝယဝဓမ္မေန သမုဒါယဿ အပဒိသိတဗ္ဗတော။ နိမိတ္တေတိ နာသိကဂ္ဂါဒိနိမိတ္တေ။ သတိယာ နိသီဒန္တောတိ သတိဝသေန နိသီဒန္တော။ ‘‘သတိဉှိ တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဌာနေ ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တတ္ထာတိ ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေ။

၂၂၆။ တေတိ နဂရဿ အန္တောဗဟိဂတာ မနုဿာ, တေသံ သင်္ဂဟာ စ ဟတ္ထဂတာ။

၂၂၇။ အာဒိတော ပဋ္ဌာယာတိ ဥပမေယျတ္ထဒဿနတော ပဋ္ဌာယ။ ဂါထာယံ နိမိတ္တန္တိ ဥပနိဗန္ဓနာနိမိတ္တံ။ အနာရမ္မဏမေကစိတ္တဿာတိ ဧကဿ စိတ္တဿ န အာရမ္မဏံ, အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ အဇာနတော စ တယော ဓမ္မေတိ နိမိတ္တံ အဿာသော ပဿာသောတိ ဣမေ တယော ဓမ္မေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အဝိန္ဒန္တဿ။ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ။ ဘာဝနာတိ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာ။ နုပလဗ္ဘတီတိ န ဥပလဗ္ဘတိ န သိဇ္ဈတီတိ အယံ စောဒနာဂါထာယ အတ္ထော, ဒုတိယာ ပန ပရိဟာရဂါထာ သုဝိညေယျာဝ။

ကထန္တိ တာသံ အတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ဣမေ တယော ဓမ္မာတိအာဒီသု ပဒယောဇနာယ သဒ္ဓိံ အယမတ္ထနိဒ္ဒေသော – ဣမေ နိမိတ္တာဒယော တယော ဓမ္မာ ဧကစိတ္တဿ ကထံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ, တထာပိ န စိမေ န စ ဣမေ တယော ဓမ္မာ အဝိဒိတာ ဟောန္တိ, ကထံ န စ ဟောန္တိ အဝိဒိတာ? တေသဉှိ အဝိဒိတတ္တေ စိတ္တဉ္စ ကထံ ဝိက္ခေပံ န ဂစ္ဆတိ, ပဓာနဉ္စ ဘာဝနာယ နိပ္ဖါဒကံ ဝီရိယဉ္စ ကထံ ပညာယတိ, နီဝရဏာနံ ဝိက္ခမ္ဘကံ သမ္မဒေဝ သမာဓာနာဝဟံ ဘာဝနာနုယောဂသင်္ခါတံ ပယောဂဉ္စ ယောဂီ ကထံ သာဓေတိ, ဥပရူပရိ လောကိယလောကုတ္တရဉ္စ ဝိသေသံ ကထမဓိဂစ္ဆတီတိ။

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ကကစူပမာယ သာဓေတုံ ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဘူမိဘာဂဿ ဝိသမတာယ စဉ္စလေ ရုက္ခေ ဆေဒနကိရိယာ န သုကရာ သိယာ, တထာ စ သတိ ကကစဒန္တဂတိ ဒုဗ္ဗိညေယျာတိ အာဟ ‘‘သမေ ဘူမိဘာဂေ’’တိ။ ကကစေနာတိ ခုဒ္ဒကေန ခရပတ္တေန။ တေနာဟ ‘‘ပုရိသော’’တိ။ ဖုဋ္ဌကကစဒန္တာနန္တိ ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌကကစဒန္တာနံ ဝသေန။ တေန ကကစဒန္တေဟိ ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ပုရိသဿ သတိယာ ဥပဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘န အာဂတေ ဝါ ဂတေ ဝါ ကကစဒန္တေ မနသိ ကရောတီ’’တိ။ ကကစဿ အာကဍ္ဎနကာလေ ပုရိသာဘိမုခံ ပဝတ္တာ အာဂတာ။ ပေလ္လနကာလေ တတော ဝိဂတာ ‘‘ဂတာ’’တိ ဝုတ္တာ။ န စ အာဂတာ ဝါ ဂတာ ဝါ ကကစဒန္တာ အဝိဒိတာ ဟောန္တိ သဗ္ဗတ္ထ သတိယာ ဥပဋ္ဌိတတ္တာ ဆိန္ဒိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ အဖုသိတွာ ဂစ္ဆန္တာနံ, အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ ကကစဒန္တာနံ အဘာဝတော။ ပဓာနန္တိ ရုက္ခဿ ဆေဒနဝီရိယံ။ ပယောဂန္တိ တဿေဝ ဆေဒနကိရိယံ။ ဝိသေသန္တိ အနေကဘာဝါပါဒနံ, တေန စ သာဓေတဗ္ဗံ ပယောဇနဝိသေသံ။

ယထာ ရုက္ခောတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ။ ဥပနိဗန္ဓတိ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဧတာယာတိ သတိ ဥပနိဗန္ဓနာ နာမ, တဿာ အဿာသပဿာသာနံ သလ္လက္ခဏဿ နိမိတ္တန္တိ ဥပနိဗန္ဓနာနိမိတ္တံ, နာသိကဂ္ဂံ, မုခနိမိတ္တံ ဝါ။ ဧဝမေဝါတိ ယထာပိ သော ပုရိသော ကကစေန ရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တော အာဂတဂတေ ကကစဒန္တေ အမနသိကရောန္တောပိ ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ သတိယာ ဥပဋ္ဌပနေန အာဂတဂတေ ကကစဒန္တေ ဇာနာတိ, သုတ္တပဒဉ္စ အဝိရဇ္ဈန္တော အတ္ထကိစ္စံ သာဓေတိ, ဧဝမေဝ။ နာသိကဂ္ဂေ မုခနိမိတ္တေတိ ဒီဃနာသိကော နာသိကဂ္ဂေ ဣတရော မုခံ ဒသနံ နိမီယတိ ဆာဒီယတိ ဧတေနာတိ မုခနိမိတ္တန္တိ လဒ္ဓနာမေ ဥတ္တရောဋ္ဌေ။

ဣဒံ ပဓာနန္တိ ယေန ဝီရိယာရမ္ဘေန အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ယောဂိနော ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ကမ္မနိယံ ဘာဝနာကမ္မက္ခမံ ဘာဝနာကမ္မယောဂ္ဂံ ဟောတိ, ဣဒံ ဝီရိယံ ပဓာနန္တိ ဖလေန ဟေတုံ ဒဿေတိ။ ဥပက္ကိလေသာ ပဟီယန္တီတိ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသဘူတာနိ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီယန္တိ။ ဝိတက္ကာ ဝူပသမန္တီတိ တတော ဧဝ ကာမဝိတက္ကာဒယော မိစ္ဆာဝိတက္ကာ ဥပသမံ ဂစ္ဆန္တိ, နီဝရဏပ္ပဟာနေန ဝါ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမံ ဒဿေတွာ ဝိတက္ကဝူပသမာပဒေသေန ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနမဓိဂမမာဟ။ အယံ ပယောဂေါတိ အယံ ဈာနာဓိဂမဿ ဟေတုဘူတော ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေါ ပယောဂေါ။ သံယောဇနာ ပဟီယန္တီတိ ဒသပိ သံယောဇနာနိ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီယန္တိ။ အနုသယာ ဗျန္တီ ဟောန္တီတိ တထာ သတ္တပိ အနုသယာ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဘင်္ဂမတ္တဿပိ အနဝသေသတော ဝိဂတန္တာ ဟောန္တိ။ ဧတ္ထ စ သံယောဇနပ္ပဟာနံ နာမ အနုသယနိရောဓေနေဝ ဟောတိ, ပဟီနေသု စ သံယောဇနေသု အနုသယာနံ လေသောပိ န ဘဝိဿတီတိ စ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သံယောဇနာ ပဟီယန္တိ အနုသယာ ဗျန္တီ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အယံ ဝိသေသောတိ ဣမံ သမာဓိံ နိဿာယ အနုက္ကမေန လဗ္ဘမာနော အယံ သံယောဇနပ္ပဟာနာဒိကော ဣမဿ သမာဓိဿ ဝိသေသောတိ အတ္ထော။

ယဿာတိ ယေန။ အနုပုဗ္ဗန္တိ အနုက္ကမေန။ ပရိစိတာတိ ပရိစိဏ္ဏာ။ အယံ ဟေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – အာနာပါနဿတိ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတာ, တထေဝ ယေန ဒီဃရဿပဇာနနာဒိဝိဓိနာ အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာ သုဋ္ဌု ဘာဝိတာ, တတော ဧဝ ပရိပုဏ္ဏာ သောဠသန္နံ ဝတ္ထူနံ ပါရိပူရိယာ သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏာ။ သော ဘိက္ခု ဣမံ အတ္တနော ခန္ဓာဒိလောကံ ပညောဘာသေန ပဘာသေတိ။ ယထာ ကိံ အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ အဗ္ဘုပက္ကိလေသဝိမုတ္တော စန္ဒိမာ တာရကရာဇာ ဝိယာတိ။

ဣဓာတိ ကကစူပမာယံ။ အဿာတိ ယောဂိနော။ ဣဓာတိ ဝါ ဣမသ္မိံ ဌာနေ။ အဿာတိ ဥပမာဘူတဿ ကကစဿ။ အာဂတဂတဝသေန ယထာ တဿ ပုရိသဿ အမနသိကာရော, ဧဝံ အဿာသပဿာသာနံ အာဂတဂတဝသေန အမနသိကာရမတ္တမေဝ ပယောဇနံ။

၂၂၈။ နိမိတ္တန္တိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ။ အဝသေသဈာနင်္ဂပဋိမဏ္ဍိတာတိ အပ္ပနာဝိတက္ကာဒိအဝသေသဈာနင်္ဂပဋိမဏ္ဍိတာတိ ဝဒန္တိ, ဝိစာရာဒီတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ နိပ္ပရိယာယေန ဝိတက္ကဿ အပ္ပနာဘာဝတော။ သော ဟိ ပါဠိယံ ‘‘အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ’’တိ (ဓ။ သ။ ၇) နိဒ္ဒိဋ္ဌော, တံသမ္ပယောဂတော ဝါ ယသ္မာ ဈာနံ ‘‘အပ္ပနာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝေါဟာရော, ဈာနင်္ဂေသု စ သမာဓိ ပဓာနံ, တသ္မာ တံ ‘‘အပ္ပနာ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘အဝသေသဈာနင်္ဂပဋိမဏ္ဍိတာ အပ္ပနာသင်္ခါတာ ဌပနာ စ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ။ ကဿစိ ပန ဂဏနာဝသေနေဝ မနသိကာရကာလတော ပဘုတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အနုက္ကမတော…ပေ… လင်္ဃနာကာရပ္ပတ္တံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကော ဂန္ထော ပရိဟီနော။

သာရဒ္ဓကာယဿ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ။ ဩနမတိ ပဋ္ဋိကာဒီနံ ပလမ္ဗနေန။ ဝိကူဇတီတိ သဒ္ဒံ ကရောတိ။ ဂတ္တာနိသဒကပ္ပရာဒီနံ သန္ဓိဋ္ဌာနေသု ဝလိံ ဂဏှာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဝလိတံ ဟောတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ သာရဒ္ဓကာယော ဂရုကော ဟောတီတိ ကာယဒရထဝူပသမေန သဒ္ဓိံ သိဇ္ဈမာနော ဩဠာရိကအဿာသပဿာသနိရောဓော ဗျတိရေကမုခေန တဿ သာဓနံ ဝိယ ဝုတ္တော။ ဩဠာရိကအဿာသပဿာသနိရောဓဝသေနာတိ အနွယဝသေန တဒတ္ထသာဓနံ။ တတ္ထ ကာယဒရထေ ဝူပသန္တေတိ စိတ္တဇရူပါနံ လဟုမုဒုကမ္မညဘာဝေန ယော သေသတိသန္တတိရူပါနမ္ပိ လဟုအာဒိဘာဝေါ, သော ဣဓ ကာယဿ လဟုဘာဝေါတိ အဓိပ္ပေတော။ သွာယံ ယသ္မာ စိတ္တဿ လဟုအာဒိဘာဝေန ဝိနာ နတ္ထိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ လဟုကံ ဟောတီ’’တိ။

ဩဠာရိကေ အဿာသပဿာသေ နိရုဒ္ဓေတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမ္ပိ ဝိစေတဗ္ဗာကာရပ္ပတ္တဿ ကာယသင်္ခါရဿ ဝိစယနဝိဓိံ ဒဿေတုံ အာနီတံ။

၂၂၉။ ဥပရူပရိ ဝိဘူတာနီတိ ဘာဝနာဗလေန ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ။ ဒေသတောတိ ပကတိယာ ဖုသနဒေသတော, ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ ဖုသနဝသေန ဥပဓာရိတဋ္ဌာနတော။

‘‘ကတ္ထ နတ္ထီ’’တိ ဌာနဝသေန, ‘‘ကဿ နတ္ထီ’’တိ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝီမံသိယမာနမတ္ထံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အန္တောမာတုကုစ္ဆိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယထာ ဥဒကေ နိမုဂ္ဂဿ ပုဂ္ဂလဿ နိရုဒ္ဓေါကာသတာယ အဿာသပဿာသာ န ပဝတ္တန္တိ, ဧဝံ အန္တောမာတုကုစ္ဆိယံ။ ယထာ မတာနံ သမုဋ္ဌာပကစိတ္တာဘာဝတော, ဧဝံ အသညီဘူတာနံ မုစ္ဆာပရေတာနံ, အသညီသု ဝါ ဇာတာနံ, တထာ နိရောဓသမာပန္နာနံ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပန္နာနံ ပန ဓမ္မတာဝသေနေဝ နေသံ အနုပ္ပဇ္ဇနံ, တထာ ရူပါရူပဘဝသမင်္ဂီနံ။ ကေစိ ပန ‘‘အနုပုဗ္ဗတော သုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပန္နဿ, ရူပဘဝေ ရူပါနံ ဘဝင်္ဂဿ စ သုခုမဘာဝတော ရူပဘဝသမင်္ဂီနံ နတ္ထီ’’တိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ။ အတ္ထိယေဝ တေ အဿာသပဿာသာ ပရိယေသတောတိ အဓိပ္ပါယော, ယထာဝုတ္တသတ္တဋ္ဌာနဝိနိမုတ္တဿ အဿာသပဿာသာနံ အနုပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော။ ပကတိဖုဋ္ဌဝသေနာတိ ပကတိယာ ဖုသနဋ္ဌာနဝသေန။ နိမိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗန္တိ သတိယာ တတ္ထ တတ္ထ သုခပ္ပဝတ္တနတ္ထံ ထိရတရသဉ္ဇာနနံ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ။ ထိရသညာပဒဋ္ဌာနာ ဟိ သတိ။ ဣမမေဝါတိ ဣမံ ဧဝ အနုပဋ္ဌဟန္တဿ ကာယသင်္ခါရဿ ကဏ္ဋကုဋ္ဌာပနနယေန ဥပဋ္ဌာပနဝိဓိမေဝ။ အတ္ထဝသန္တိ ဟေတုံ။ အတ္ထောတိ ဟိ ဖလံ, သော ယဿ ဝသေန ပဝတ္တတိ, သော အတ္ထဝသောတိ။ မုဋ္ဌဿတိဿာတိ ဝိနဋ္ဌဿတိဿ။ အသမ္ပဇာနဿာတိ သမ္ပဇညရဟိတဿ, ဘာဝေန္တဿ အနုက္ကမေန အနုပဋ္ဌဟန္တေ အဿာသပဿာသေ ဝီမံသိတွာ ‘‘ဣမေ တေ’’တိ ဥပဓာရေတုံ, သမ္မဒေဝ ပဇာနိတုဉ္စ သမတ္ထာဟိ သတိပညာဟိ ဝိရဟိတဿာတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၃၀။ ဣတော အညံ ကမ္မဋ္ဌာနံ။ ဂရုကန္တိ ဘာရိယံ။ သာ စဿ ဂရုကတာ ဘာဝနာယ သုဒုက္ကရဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘ဂရုကဘာဝန’’န္တိ။ ဥပရူပရိ သန္တသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိတော ‘‘ဗလဝတီ သုဝိသဒါ သူရာ စ သတိပညာ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ သုခုမဿ နာမ အတ္ထဿ သာဓနေနာပိ သုခုမေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဒါနိ အနုပဋ္ဌဟန္တာနံ အဿာသပဿာသာနံ ပရိယေသနုပါယံ ဒဿေန္တော ‘‘တာဟိ စ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဂေါစရမုခေတိ ဂေါစရာဘိမုခေ။ အနုပဒန္တိ ပဒါနုပဒံ။ စရိတွာတိ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ။ တသ္မိံယေဝ ဌာနေတိ ဥပနိဗန္ဓနာနိမိတ္တသညိတဋ္ဌာနေ။ ယောဇေတွာတိ မနသိကာရေန ယောဇေတွာ။ သတိရသ္မိယာ ဗန္ဓိတွာတိ ဝါ ဝုတ္တမေဝတ္ထမာဟ ‘‘တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ယောဇေတွာ’’တိ။ န ဟိ ဥပမေယျေ ဗန္ဓနယောဇနဋ္ဌာနာနိ ဝိသုံ လဗ္ဘန္တိ။

၂၃၁။ နိမိတ္တန္တိ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ, ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဝါ။ ဥဘယမ္ပိ ဟိ ဣဓ ဧကဇ္ဈံ ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ တူလပိစုအာဒိဥပမတ္တယံ ဥဂ္ဂဟေ ယုဇ္ဇတိ, သေသံ ဥဘယတ္ထ။ ဧကစ္စေတိ ဧကေ အာစရိယာ။

တာရကရူပံ ဝိယာတိ တာရကာယ ပဘာရူပံ ဝိယ။ မဏိဂုဠိကာဒိဥပမာ ပဋိဘာဂေ ဝဋ္ဋန္တိ။ ကထံ ပနေတံ ဧကံယေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနေကာကာရတော ဥပဋ္ဌာတီတိ အာဟ ‘‘တဉ္စ ပနေတ’’န္တိအာဒိ။ သုတ္တန္တန္တိ ဧကံ သုတ္တံ။ ပဂုဏပ္ပဝတ္တိဘာဝေန အဝိစ္ဆေဒံ, မဟာဝိသယတဉ္စ သန္ဓာယာဟ ‘‘မဟတီ ပဗ္ဗတေယျာ နဒီ ဝိယာ’’တိ။ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သမန္တဘဒ္ဒကံ သုတ္တံ သဗ္ဗဘာဂမနောဟရာ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လာ ဝနဃဋာ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ဧကာ ဝနရာဇိ ဝိယာ’’တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထ ဖုဿိတဂ္ဂေ’’တိ (ခု။ ပါ။ ၆။၁၃၊ သု။ နိ။ ၂၃၆)။ နာနာနုသန္ဓိကံ နာနာပေယျာလံ ဝိဝိဓနယနိပုဏံ ဗဟုဝိဓကမ္မဋ္ဌာနမုခသုတ္တန္တံ အတ္ထိကေဟိ သက္ကစ္စံ သမုပဇီဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သီတစ္ဆာယော…ပေ… ရုက္ခော ဝိယာ’’တိ။ သညာနာနတာယာတိ နိမိတ္တုပဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေဝ ပဝတ္တသညာနံ နာနာဝိဓဘာဝတော။

ဣမေ တယော ဓမ္မာတိ အဿာသော, ပဿာသော, နိမိတ္တန္တိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ။ နတ္ထီတိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန မနသိကာတဗ္ဗဘာဝေန နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘန္တိ။ န စ ဥပစာရန္တိ ဥပစာရမ္ပိ န ပါပုဏာတိ, ပဂေဝ အပ္ပနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ယဿ ပနာတိ ဝိဇ္ဇမာနပက္ခော ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဣဒါနိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ သမတ္ထနတ္ထံ ကကစူပမာယံ အာဂတာ ‘‘နိမိတ္တ’’န္တိအာဒိကာ ဂါထာ ပစ္စာနီတာ။

၂၃၂။ နိမိတ္တေတိ ယထာဝုတ္တေ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ။ ဧဝံ ဟောတီတိ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ ဧဝ ဟောတိ။ တသ္မာ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဧဝံ မနသိ ကရောဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဝေါသာနံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ‘‘နိမိတ္တံ နာမ ဒုက္ကရံ ဥပ္ပါဒေတုံ, တယိဒံ လဒ္ဓံ, ဟန္ဒာဟံ ဒါနိ ယဒါ ဝါ တဒါ ဝါ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇေယျ။ ဝိသီဒေယျာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ နိမိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပန္နံ, အဘဗ္ဗော မညေ ဝိသေသဿာ’’တိ ဝိသာဒံ အာပဇ္ဇေယျ။

‘‘ဣမာယ ပဋိပဒါယ ဇရာမရဏတော မုစ္စိဿာမီတိ ပဋိပန္နဿ နိမိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ကထံ သင်္ကောစာပတ္တိ, ဘိယျောသော မတ္တာယ ဥဿာဟမေဝ ကရေယျာတိ ‘‘နိမိတ္တမိဒံ…ပေ… ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ မဇ္ဈိမဘာဏကာ အာဟု။ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပဋိဘာဂနိမိတ္တေယေဝ ဘာဝနာစိတ္တဿ ဌပနေန။ ဣတော ပဘုတီတိ ဣတော ပဋိဘာဂနိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ။ ပုဗ္ဗေ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဗန္ဓနာယ စ ဖုသနာယ စ ဌပနာယ စ မနသိ ကရောတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၂၄), တတ္ထ အနုဗန္ဓနံ, ဖုသနဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဌပနာဝသေန ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဌပနာဝသေနေဝ ဘာဝေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ပေါရာဏေဟိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထောတိ ‘‘နိမိတ္တေ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ နိမိတ္တေတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ။ ဌပယံ စိတ္တန္တိ ဘာဝနာစိတ္တံ ဌပေန္တော, ဌပနာဝသေန မနသိ ကရောန္တောတိ အတ္ထော။ နာနာကာရန္တိ ‘‘စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၁၉၊ ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၆၅၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁။၁၆၃) ဧဝံ ဝုတ္တံ နာနာကာရံ။ အာကာရသာမညဝသေန ဟေတံ ဧကဝစနံ။ ဝိဘာဝယန္တိ ဝိဘာဝေန္တော အန္တရဓာပေန္တော။ နိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တေ အာကာရာ အမနသိကရောတော အန္တရဟိတာ ဝိယ ဟောန္တိ။ အဿာသပဿာသေတိ အဿာသပဿာသေ ယော နာနာကာရော, တံ ဝိဘာဝယံ, အဿာသပဿာသသမ္ဘူတေ ဝါ နိမိတ္တေ။ သကံ စိတ္တံ နိဗန္ဓတီတိ တာယ ဧဝ ဌပနာယ အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ, အပ္ပေတီတိ အတ္ထော။ ယေ ပန ‘‘ဝိဘာဝယန္တိ ဝိဘာဝေန္တော ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရောန္တော’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တံ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ယုဇ္ဇေယျ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရော ယောဂီ အဿာသပဿာသေ နာနာကာရံ ဝိဘာဝေန္တော နာနာကာရတော တေ ပဇာနန္တော ဝိဒိတေ ပါကဋေ ကရောန္တော, နာနာကာရံ ဝါ ဩဠာရိကောဠာရိကေ ပဿမ္ဘေန္တော ဝူပသမေန္တော တတ္ထ ယံ လဒ္ဓံ နိမိတ္တံ, တသ္မိံ စိတ္တံ ဌပေန္တော အနုက္ကမေန သကံ စိတ္တံ နိဗန္ဓတိ အပ္ပေတီတိ။

ဝဏ္ဏတောတိ ပိစုပိဏ္ဍတာရကရူပါဒီသု ဝိယ ဥပဋ္ဌိတဝဏ္ဏတော။ လက္ခဏတောတိ ခရဘာဝါဒိသဘာဝတော, အနိစ္စာဒိလက္ခဏတော ဝါ။ ရက္ခိတဗ္ဗံ တံ နိမိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ နိမိတ္တဿ ရက္ခဏံ နာမ တတ္ထ ပဋိလဒ္ဓဿ ဥပစာရဈာနဿ ရက္ခဏေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ မနသိကာရဝသေန ဝုဒ္ဓိံ ဝိရုဠှိံ ဂမယိတွာ’’တိ။

၂၃၃။ ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ကာယာနုပဿနာယံ။ ပါရိသုဒ္ဓိံ ပတ္တုကာမောတိ အဓိဂန္တုကာမော, သမာပဇ္ဇိတုကာမော စ, တတ္ထ သလ္လက္ခဏာဝိဝဋ္ဋနာဝသေန အဓိဂန္တုကာမော, သလ္လက္ခဏာဝသေန သမာပဇ္ဇိတုကာမောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတီတိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယထာ ဟီတိအာဒိ ကာယဿ, စိတ္တဿ စ အဿာသပဿာသာနံ သမုဒယဘာဝဒဿနံ။ ကမ္မာရဂဂ္ဂရိယာတိ ကမ္မာရာနံ ဥက္ကာယံ အဂ္ဂိဓမနဘသ္တာ။ ဓမမာနာယာတိ ဓမယန္တိယာ, ဝါတံ ဂါဟာပေန္တိယာတိ အတ္ထော။ တဇ္ဇန္တိ တဒနုရူပံ။ ဧဝမေဝါတိ ဧတ္ထ ကမ္မာရဂဂ္ဂရီ ဝိယ ကရဇကာယော, ဝါယာမော ဝိယ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကိဉ္စာပိ အဿာသပဿာသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ, ကရဇကာယံ ပန ဝိနာ တေသံ အပ္ပဝတ္တနတော ‘‘ကာယဉ္စ စိတ္တဉ္စ ပဋိစ္စ အဿာသပဿာသာ’’တိ ဝုတ္တံ။

တဿာတိ နာမရူပဿ။ ပစ္စယံ ပရိယေသတီတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၅၀) အဝိဇ္ဇာဒိကံ ပစ္စယံ ဝီမံသတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ ကင်္ခံ ဝိတရတီတိ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၀) အာဒိနယပ္ပဝတ္တံ သောဠသဝတ္ထုကံ ဝိစိကိစ္ဆံ အတိက္ကမတိ ပဇဟတိ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၃၄၇၊ ၃၆၁၊ ၃။၈၆၊ အ။ နိ။ ၄။၁၈၁) အာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ကလာပသမ္မသနံ။ ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိပရိယာပန္နာယ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဥပ္ပန္နေ။ ဩဘာသာဒယောတိ ဩဘာသော ဉာဏံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ သုခံ အဓိမောက္ခော ပဂ္ဂဟော ဥပေက္ခာ ဥပဋ္ဌာနံ နိကန္တီတိ ဣမေ ဩဘာသာဒယော ဒသ။ ဥဒယံ ပဟာယာတိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ဂဟိတံ သင်္ခါရာနံ ဥဒယံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တေသံ ဘင်္ဂဿေဝ အနုပဿနတော ဘင်္ဂါနုပဿနံ ဉာဏံ ပတွာ အာဒီနဝါနုပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော။ မုဉ္စိတုကမျတာပဋိသင်္ခါနုပဿနာသင်္ခါရုပေက္ခာနုလောမဉာဏာနံ စိဏ္ဏပရိယန္တေ ဥပ္ပန္နဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဥပ္ပန္နေန မဂ္ဂဉာဏေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဝိရဇ္ဇန္တော ဝိမုစ္စန္တော။ မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ အရိယော ဝိရဇ္ဇတိ ဝိမုစ္စတီတိ စ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ ‘‘ယထာက္ကမေန စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂေ ပါပုဏိတွာ’’တိ။ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဟီနာဝသိဋ္ဌကိလေသသင်္ခါတဿ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဿ ပဘေဒေန ဧကူနဝီသတိဘေဒဿ။ အရဟတော ဟိ အဝသိဋ္ဌကိလေသာဘာဝေန ဧကူနဝီသတိတာ။ အဿာတိ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနိကဿ။

၂၃၄။ ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာနယော နာမ နတ္ထိ ပဌမစတုက္ကဝသေန အဓိဂတဈာနဿ ဝေဒနာစိတ္တဓမ္မာနုပဿနာဝသေန ဒေသိတတ္တာ။ တေသန္တိ တိဏ္ဏံ စတုက္ကာနံ။

ပီတိပဋိသံဝေဒီတိ ပီတိယာ ပဋိ ပဋိ သမ္မဒေဝ ဝေဒနာသီလော, တဿာ ဝါ ပဋိ ပဋိ သမ္မဒေဝ ဝေဒေါ ဧတဿ အတ္ထိ, တံ ဝါ ပဋိ ပဋိ သမ္မဒေဝ ဝေဒယမာနော။ တတ္ထ ကာမံ သံဝေဒန-ဂ္ဂဟဏေနေဝ ပီတိယာ သက္ကစ္စံ ဝိဒိတဘာဝေါ ဗောဓိတော ဟောတိ, ယေဟိ ပန ပကာရေဟိ တဿာ သံဝေဒနံ ဣစ္ဆိတံ, တံ ဒဿေတုံ ပဋိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ ‘‘ပဋိ ပဋိ သံဝေဒီတိ ပဋိသံဝေဒီ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘ဒွီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ကထံ အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ ပုစ္ဆာဝစနံ။ သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇတီတိ ပီတိသဟဂတာနိ ဒွေ ပဌမဒုတိယဈာနာနိ ပဋိပါဋိယာ သမာပဇ္ဇတိ။ တဿာတိ တေန။ ‘‘ပဋိသံဝိဒိတာ’’တိ ဟိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ကတ္တုအတ္ထေ ဧတံ သာမိဝစနံ။ သမာပတ္တိက္ခဏေတိ သမာပန္နက္ခဏေ။ ဈာနပဋိလာဘေနာတိ ဈာနေန သမင်္ဂိဘာဝေန။ အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏမုခေန, တဒါရမ္မဏဈာနပရိယာပန္နာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ နာမ သပ္ပပရိယေသနံ စရန္တေန တဿ အာသယေ ပဋိသံဝိဒိတေ သောပိ ပဋိသံဝိဒိတော ဂဟိတော ဧဝ ဟောတိ မန္တာဂဒဗလေန တဿ ဂဟဏဿ သုကရတ္တာ, ဧဝံ ပီတိယာ အာသယဘူတေ အာရမ္မဏေ ပဋိသံဝိဒိတေ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဧဝ ဟောတိ သလက္ခဏတော, သာမညတော စ တဿာ ဂဟဏဿ သုကရတ္တာတိ။

ကထံ အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဝိပဿနာက္ခဏေတိ ဝိပဿနာပညာယ တိက္ခဝိသဒပ္ပတ္တာယ ဝိသယတော ဒဿနက္ခဏေ။ လက္ခဏပဋိဝေဓေနာတိ ပီတိယာ သလက္ခဏဿ, သာမညလက္ခဏဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနေန။ ယံ ဟိ ယဿ ဝိသေသတော, သာမညတော စ လက္ခဏံ, တသ္မိံ ဝိဒိတေ သော ယာထာဝတော ဝိဒိတော ဧဝ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’’တိ။

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပါဠိယာ ဧဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ တတ္ထ ပန သတောကာရိတာဒဿနဝသေန ပါဠိ အာဂတာ, ဣဓ ပီတိပဋိသံဝေဒိတာဝသေန, ပီတိပဋိသံဝေဒိတာ စ အတ္ထတော ဝိဘတ္တာ ဧဝ။ အပိစ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိ ဒီဃဿ အဿာသဿ အာရမ္မဏဘူတဿ ဝသေန ပဇာနတော သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတောတိ ဈာနပရိယာပန္နံ ‘‘အဝိက္ခေပေါ’’တိ လဒ္ဓနာမံ စိတ္တဿေကဂ္ဂတံ တံသမ္ပယုတ္တာယ ပညာယ ပဇာနတော။ ယထေဝ ဟိ အာရမ္မဏမုခေန ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ, ဧဝံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ အာရမ္မဏမုခေန ပဋိသံဝိဒိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ။ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ ဒီဃံ အဿာသဝသေန ဈာနသမ္ပယုတ္တာ သတိ တဿ အာရမ္မဏေ ဥပဋ္ဌိတာ အာရမ္မဏမုခေန ဈာနေပိ ဥပဋ္ဌိတာ နာမ ဟောတိ။ တာယ သတိယာတိ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတာယ တာယ သတိယာ ယထာဝုတ္တေန တေန ဉာဏေန သုပ္ပဋိဝိဒိတတ္တာ အာရမ္မဏဿ တဿ ဝသေန တဒါရမ္မဏာ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ။ ဒီဃံ ပဿာသဝသေနာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧဝံ ပဌမစတုက္ကဝသေန ဒဿိတံ ပီတိပဋိသံဝေဒနံ အာရမ္မဏတော, အသမ္မောဟတော စ ဝိဘာဂသော ဒဿေတုံ ‘‘အာဝဇ္ဇတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အာဝဇ္ဇတောတိ ဈာနံ အာဝဇ္ဇန္တဿ။ သာ ပီတီတိ သာ ဈာနပရိယာပန္နာ ပီတိ။ ဇာနတောတိ သမာပန္နက္ခဏေ အာရမ္မဏမုခေန ဇာနတော။ တဿ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ပဿတောတိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဿန္တဿ။ ပစ္စဝေက္ခတောတိ ဈာနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ။ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟတောတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဝေလံ ဈာနသမင်္ဂီ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဈာနစိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ။ ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ဝသီဘာဝါနံ ဝသေန ဈာနဿ ပဇာနနမုခေန အာရမ္မဏတော ပီတိယာ ပဋိသံဝေဒနာ ဒဿိတာ။

ဣဒါနိ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ဈာနံ, ဝိပဿနာ စ သိဇ္ဈန္တိ၊ တေသံ ဈာနပရိယာပန္နာနံ, ဝိပဿနာမဂ္ဂပရိယာပန္နာနဉ္စ သဒ္ဓါဒီနံ ဝသေန ပီတိပဋိသံဝေဒနံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဓိမုစ္စတောတိ သဒ္ဒဟန္တဿ, သမထဝိပဿနာဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှတောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အဘိညေယျန္တိ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ဇာနိတဗ္ဗံ။ အဘိဇာနတောတိ ဝိပဿနာပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ မဂ္ဂပညာယ ဇာနတော။ ပရိညေယျန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ တီရဏပရိညာယ, မဂ္ဂပညာယ စ ပရိဇာနတော။ ပဟာတဗ္ဗန္တိ သမုဒယသစ္စံ ပဟာနပရိညာယ, မဂ္ဂပညာယ စ ပဇဟတော။ ဘာဝယတော သစ္ဆိကရောတော ဘာဝေတဗ္ဗံ မဂ္ဂသစ္စံ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ နိရောဓသစ္စံ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ပီတိယာ ဧဝ ဝသေန အဘိညေယျာဒီနိ ဥဒ္ဓရန္တိ, တံ အယုတ္တံ ဈာနာဒိသမုဒါယံ ဥဒ္ဓရိတွာ တတော ပီတိယာ နိဒ္ဓါရဏဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။

ဧတ္ထ စ ‘‘ဒီဃံ အဿာသဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ပဌမစတုက္ကဝသေန အာရမ္မဏတော ပီတိပဋိသံဝေဒနံ ဝုတ္တံ, တထာ ‘‘အာဝဇ္ဇတော’’တိအာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ။ ‘‘အဘိညေယျံ အဘိဇာနတော’’တိအာဒီဟိ ပန အသမ္မောဟတော။ ‘‘သဒ္ဓါယ အဓိမုစ္စတော’’တိအာဒီဟိ ဥဘယထာပီတိ သင်္ခေပတော သမထဝသေန အာရမ္မဏတော, ဝိပဿနာဝသေန အသမ္မောဟတော ပီတိပဋိသံဝေဒနံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝေဒနာနုပဿနာယံ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဂဟိတာ, န သရူပတော ဧဝါတိ? ဘူမိဝိဘာဂါဒိဝသေန ဝေဒနံ ဘိန္ဒိတွာ စတုဓာ ဝေဒနာနုပဿနံ ဒဿေတုံ။ အပိစ ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ပီတိယာ ဩဠာရိကတ္တာ တံသမ္ပယုတ္တသုခံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပီတိသီသေန ဒဿေတိ။

ဧတေနေဝ နယေန အဝသေသပဒါနီတိ ‘‘သုခပဋိသံဝေဒီ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ’’တိ ပဒါနိ ပီတိပဋိသံဝေဒိပဒေ အာဂတနယေနေဝ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သက္ကာ ဟိ ‘‘ဒွီဟာကာရေဟိ သုခပဋိသံဝေဒိတာ ဟောတိ, စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏတော’’တိအာဒိနာ ပီတိဋ္ဌာနေ သုခါဒိပဒါနိ ပက္ခိပိတွာ ‘‘သုခသဟဂတာနိ တီဏိ ဈာနာနိ, စတ္တာရိ ဝါ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထံ ဝိညာတုံ။ တေနာဟ ‘‘တိဏ္ဏံ ဈာနာနံ ဝသေနာ’’တိအာဒိ။ ဝေဒနာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သညာ ဂဟိတာ။ တေနာဟ ‘‘ဒွေ ခန္ဓာ’’တိ။ ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထန္တိ ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရသမ္မသနဝသေန ဝိပဿနာယ ဘူမိဒဿနတ္ထံ ‘‘သုခန္တိ ဒွေ သုခါနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ သမထေ ကာယိကသုခါဘာဝတော။ သောတိ သော ပဿမ္ဘနပရိယာယေန ဝုတ္တော နိရောဓော။ ‘‘ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၂၀) ဝိတ္ထာရတော ကာယသင်္ခါရေ ဝုတ္တော, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ကာယသင်္ခါရဝသေန အာဂတော, ဣဓ စိတ္တသင်္ခါရဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော။

ဧဝံ စိတ္တသင်္ခါရဿ ပဿမ္ဘနံ အတိဒေသေန ဒဿေတွာ ယဒညံ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပီတိပဒေတိ ‘‘ပီတိပဋိသံဝေဒီ’’တိအာဒိနာ ဒေသိတကောဋ္ဌာသေ။ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ပီတိအပဒေသေန တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, န ပီတီတိ အဓိပ္ပါယော။ တတ္ထ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ဒွီသု စိတ္တသင်္ခါရပဒေသူတိ ‘‘စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရ’’န္တိ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံယုတ္တေသု ဒွီသု ပဒေသု။ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၊ မ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ ဥဒါ။ ၁) ဝစနတော စိတ္တေန ပဋိဗဒ္ဓါတိ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ။ တတော ဧဝ ကာမံ စိတ္တေန သင်္ခရီယန္တီတိ စိတ္တသင်္ခါရာ, သညာဝေဒနာဒယော, ဣဓ ပန ဥပလက္ခဏမတ္တံ သညာ ဝေဒနာဝ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘သညာသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ’’တိ။

၂၃၅။ စိတ္တပဋိသံဝေဒီတိ ဧတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ စိတ္တပဋိသံဝေဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏတော, အသမ္မောဟတော စ။ ကထံ အာရမ္မဏတော? စတ္တာရိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဈာနပဋိလာဘေနာတိအာဒိနာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန သဗ္ဗံ သုဝိညေယျန္တိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ ဈာနာနံ ဝသေန စိတ္တပဋိသံဝေဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ။ စိတ္တံ မောဒေန္တောတိ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ သမ္ပယုတ္တာယ ပီတိယာ မောဒယမာနော, တံ ဝါ ပီတိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တံ ဝိပဿနာစိတ္တံ တာယ ဧဝ အာရမ္မဏဘူတာယ ပီတိယာ မောဒယမာနော။ ပမောဒေန္တောတိအာဒီနိ ပဒါနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ ပီတိပရိယာယဘာဝတော။

သမ္ပယုတ္တာယ ပီတိယာ စိတ္တံ အာမောဒေတီတိ ဈာနစိတ္တသမ္ပယုတ္တာယ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဘူတာယ ဩဒဂျလက္ခဏာယ ဈာနပီတိယာ တမေဝ ဈာနစိတ္တံ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန စေဝ ဈာနပစ္စယဝသေန စ ပရိဗြူဟေန္တော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရံ ပါပေန္တော အာမောဒေတိ ပမောဒေတိ စ။ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဥဠာရံ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ ပီတိံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနံ ဝိပဿနာစိတ္တံ တာယ ဧဝ အာရမ္မဏဘူတာယ ပီတိယာ ယောဂါဝစရော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာကာရံ ပါပေန္တော ‘‘အာမောဒေတိ ပမောဒေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။

သမံ ဌပေန္တောတိ ယထာ ဤသကမ္ပိ လီနပက္ခံ, ဥဒ္ဓစ္စပက္ခဉ္စ အနုပဂမ္မ အနောနတံ အနုန္နတံ ယထာ ဣန္ဒြိယာနံ သမတ္တပဋိပတ္တိယာ အဝိသမံ, သမာဓိဿ ဝါ ဥက္ကံသဂမနေန အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တိယာ သမ္မဒေဝ ဌိတံ ဟောတိ, ဧဝံ အပ္ပနာဝသေန ဌပေန္တော။ လက္ခဏပဋိဝေဓေနာတိ အနိစ္စာဒိကဿ လက္ခဏဿ ပဋိ ပဋိ ဝိဇ္ဈနေန ခဏေ ခဏေ အဝဗောဓေန။ ခဏိကစိတ္တေကဂ္ဂတာတိ ခဏမတ္တဋ္ဌိတိကော သမာဓိ။ သောပိ ဟိ အာရမ္မဏေ နိရန္တရံ ဧကာကာရေန ပဝတ္တမာနော ပဋိပက္ခေန အနဘိဘူတော အပ္ပိတော ဝိယ စိတ္တံ နိစ္စလံ ဌပေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယာ’’တိအာဒိ။

မောစေန္တောတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိဝသေန ဝိဝေစေန္တော ဝိသုံ ကရောန္တော, နီဝရဏာနိ ပဇဟန္တောတိ အတ္ထော။ ဝိပဿနာက္ခဏေတိ ဘင်္ဂါနုပဿနာက္ခဏေ။ ဘင်္ဂေါ ဟိ နာမ အနိစ္စတာယ ပရမာ ကောဋိ, တသ္မာ တာယ ဘင်္ဂါနုပဿကော ယောဂါဝစရော စိတ္တမုခေန သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတော ပဿတိ, နော နိစ္စတော။ အနိစ္စဿ ဒုက္ခတ္တာ, ဒုက္ခဿ စ အနတ္တကတ္တာ တဒေဝ ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော။ အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော။ ယသ္မာ ပန ယံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, န တံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ။ ယဉ္စ န အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ, န တံ ရဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ဘင်္ဂဒဿနာနုသာရေန ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ သင်္ခါရဂတေ ဒိဋ္ဌေ တသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ။ ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတိ။ သော ဧဝံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇန္တော လောကိယေနေဝ တာဝ ဉာဏေန ရာဂံ နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ, နာဿ သမုဒယံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ သော ဧဝံ ဝိရတ္တော ယထာ ဒိဋ္ဌံ သင်္ခါရဂတံ, တထာ အဒိဋ္ဌံ အတ္တနော ဉာဏေန နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ။ နိရောဓမေဝဿ မနသိကရောတိ, နော သမုဒယန္တိ အတ္ထော။ သော ဧဝံ ပဋိပန္နော ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အယဉှိ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာ သဒ္ဓိံ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသာနံ ပရိစ္စဇနတော, သင်္ခတဒေါသဒဿနေန တဗ္ဗိပရီတေ နိဗ္ဗာနေ တန္နိန္နတာယ ပက္ခန္ဒနတော ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂေါ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂေါ စာတိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ တာယ သမန္နာဂတော ယောဂါဝစရော ဝုတ္တနယေန ကိလေသေ စ ပရိစ္စဇတိ, နိဗ္ဗာနေ စ ပက္ခန္ဒတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော ဝိပဿနာက္ခဏေ အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညာတော စိတ္တံ မောစေန္တော ဝိမောစေန္တော ။ပ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာယ အာဒါနတော စိတ္တံ မောစေန္တော ဝိမောစေန္တော အဿသတိ စေဝ ပဿသတိ စာ’’တိ။

တတ္ထ အနိစ္စဿ, အနိစ္စန္တိ ဝါ အနုပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ။ တေဘူမကဓမ္မာနံ အနိစ္စတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာယ ဝိပဿနာယ ဧတံ နာမံ။ နိစ္စသညာတောတိ သင်္ခတဓမ္မေ ‘‘နိစ္စာ သဿတာ’’တိ ပဝတ္တာယ မိစ္ဆာသညာယ။ သညာသီသေန စိတ္တဒိဋ္ဌီနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧသ နယော သုခသညာဒီသုပိ။ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ။ နန္ဒိတောတိ သပ္ပီတိကတဏှာတော။ ဝိရာဂါနုပဿနာယာတိ တထာ ဝိရဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာယ အနုပဿနာယ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရာဂတော မောစေန္တော’’တိ။ နိရောဓာနုပဿနာယာတိ သင်္ခါရာနံ နိရောဓဿ အနုပဿနာယ။ ယထာ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဝသေန န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ဝါ အနုပဿနာ နိရောဓာနုပဿနာ။ မုဉ္စိတုကမျတာ ဟိ အယံ ဗလပ္ပတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘သမုဒယတော မောစေန္တော’’တိ။ ပဋိနိဿဇ္ဇနာကာရေန ပဝတ္တာ အနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ။ အာဒါနတောတိ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟဏတော, ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ဝါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၂၃၆။ အနိစ္စန္တိ အနုပဿီ, အနိစ္စဿ ဝါ အနုပဿနသီလော အနိစ္စာနုပဿီတိ ဧတ္ထ ကိံ ပနေတံ အနိစ္စံ, ကထံ ဝါ အနိစ္စံ, ကာ ဝါ အနိစ္စာနုပဿနာ, ကဿ ဝါ အနိစ္စာနုပဿနာတိ စတုက္ကံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အနိစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ နိစ္စံ နာမ ဓုဝံ သဿတံ ယထာ တံ နိဗ္ဗာနံ, န နိစ္စန္တိ အနိစ္စံ, ဥဒယဗ္ဗယဝန္တံ, အတ္ထတော သင်္ခတာ ဓမ္မာတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ ကသ္မာ? ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ’’တိ, ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တသဗ္ဘာဝါတိ အတ္ထော။ တတ္ထ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇနံ အဟုတွာ သမ္ဘဝေါ အတ္တလာဘော ဥပ္ပါဒေါ။ ဥပ္ပန္နာနံ တေသံ ခဏနိရောဓော ဝိနာသော ဝယော။ ဇရာယ အညထာဘာဝေါ အညထတ္တံ။ ယထာ ဟိ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာယ ဘိန္နာယ ဘင်္ဂါဝတ္ထာယံ ဝတ္ထုဘေဒေါ နတ္ထိ, ဧဝံ ဌိတိသင်္ခါတာယ ဘင်္ဂါဘိမုခါဝတ္ထာယမ္ပိ ဝတ္ထုဘေဒေါ နတ္ထိ, ယတ္ထ ဇရာဝေါဟာရော။ တသ္မာ ဧကဿာပိ ဓမ္မဿ ဇရာ ယုဇ္ဇတိ, ယာ ခဏိကဇရာတိ ဝုစ္စတိ။ ဧကံသေန စ ဥပ္ပါဒဘင်္ဂါဝတ္ထာသု ဝတ္ထုနော အဘေဒေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, အညထာ ‘‘အညော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အညော ဘိဇ္ဇတီ’’တိ အာပဇ္ဇေယျ။ တယိမံ ခဏိကဇရံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အညထတ္တ’’န္တိ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော ကထယိဿာမ။

ယဿ လက္ခဏတ္တယဿ ဘာဝါ ခန္ဓေသု အနိစ္စသမညာ, တသ္မိံ လက္ခဏတ္တယေ အနိစ္စတာသမညာတိ ‘‘အနိစ္စတာတိ တေသံယေဝ ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ဝိသေသတော ဓမ္မာနံ ခဏိကနိရောဓေ အနိစ္စတာဝေါဟာရောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဟုတွာ အဘာဝေါ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပ္ပါဒပုဗ္ဗကတ္တာ အဘာဝဿ ဟုတွာဂဟဏံ။ တေန ပါကဘာဝပုဗ္ဗကတ္တံ ဝိနာသဘာဝဿ ဒဿေတိ။ တေနေဝါကာရေနာတိ နိဗ္ဗတ္တနာကာရေနေဝ။ ခဏဘင်္ဂေနာတိ ခဏိကနိရောဓေန။ တဿာ အနိစ္စတာယာတိ ခဏိကဘင်္ဂသင်္ခါတာယ အနိစ္စတာယ။ တာယ အနုပဿနာယာတိ ယထာဝုတ္တာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ။ သမန္နာဂတောတိ သမင်္ဂိဘူတော ယောဂါဝစရော။

ခယော သင်္ခါရာနံ ဝိနာသော, ဝိရဇ္ဇနံ တေသံယေဝ ဝိလုဇ္ဇနံ ဝိရာဂေါ, ခယော ဧဝ ဝိရာဂေါ ခယဝိရာဂေါ, ခဏိကနိရောဓော။ အစ္စန္တမေတ္ထ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေ သင်္ခါရာ ဝိရဇ္ဇန္တိ နိရုဇ္ဈန္တီတိ အစ္စန္တဝိရာဂေါ, နိဗ္ဗာနံ။ တေနာဟ ‘‘ခယဝိရာဂေါ သင်္ခါရာနံ ခဏဘင်္ဂေါ, အစ္စန္တဝိရာဂေါ နိဗ္ဗာန’’န္တိ။ တဒုဘယဝသေန ပဝတ္တာတိ ခယဝိရာဂါနုပဿနာဝသေန ဝိပဿနာယ, အစ္စန္တဝိရာဂါနုပဿနာဝသေန မဂ္ဂဿ ပဝတ္တိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ အာရမ္မဏတော ဝါ ဝိပဿနာယ ခယဝိရာဂါနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တိ, တန္နိန္နဘာဝတော အစ္စန္တဝိရာဂါနုပဿနာဝသေန, မဂ္ဂဿ ပန အသမ္မောဟတော ခယဝိရာဂါနုပဿနာဝသေန, အာရမ္မဏတော အစ္စန္တဝိရာဂါနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာ ယသ္မာ ဝိရာဂါနုပဿီ-ပဒေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘ဒွေ နိရောဓာ ခယနိရောဓော စ အစ္စန္တနိရောဓော စာ’’တိ ဧဝမာဒိအတ္ထဝဏ္ဏနံ အတိဒိသတိ, တသ္မာ ဝိရာဂဋ္ဌာနေ နိရောဓပဒံ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ခယော သင်္ခါရာနံ ဝိနာသော’’တိအာဒိနာ ဣဓ ဝုတ္တနယေန တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပဋိနိဿဇ္ဇနံ ပဟာတဗ္ဗဿ တဒင်္ဂဝသေန ဝါ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝါ ပရိစ္စဇနံ ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂေါ။ တထာ သဗ္ဗူပဓီနံ ပဋိနိဿဂ္ဂဘူတေ ဝိသင်္ခါရေ အတ္တနော နိဿဇ္ဇနံ, တန္နိန္နတာယ ဝါ တဒါရမ္မဏတာယ ဝါ တတ္ထ ပက္ခန္ဒနံ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂေါ။

တဒင်္ဂဝသေနာတိ ဧတ္ထ အနိစ္စာနုပဿနာ တာဝ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန နိစ္စသညံ ပရိစ္စဇတိ, ပရိစ္စဇန္တီ စ တထာ အပ္ပဝတ္တိယံ ယေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဂဟဏဝသေန ကိလေသာ, တမ္မူလကာ အဘိသင်္ခါရာ, တဒုဘယမူလကာ စ ဝိပါကက္ခန္ဓာ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေ သဗ္ဗေပိ အပ္ပဝတ္တိကရဏဝသေန ပရိစ္စဇတိ, တထာ ဒုက္ခသညာဒယော။ တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာ ဟိ တဒင်္ဂဝသေန သဒ္ဓိံ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသေ ပရိစ္စဇတီ’’တိ။

သင်္ခတဒေါသဒဿနေနာတိ သင်္ခတေ တေဘူမကေ သင်္ခါရဂတေ အနိစ္စတာဒိဒေါသဒဿနေန။ နိစ္စာဒိဘာဝေန တဗ္ဗိပရီတေ။ တန္နိန္နတာယာတိ တဒဓိမုတ္တတာယ။ ပက္ခန္ဒတီတိ အနုပဝိသတိ အနုပဝိသန္တံ ဝိယ ဟောတိ။ သဒ္ဓိံ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသေ ပရိစ္စဇတီတိ မဂ္ဂေန ကိလေသေသု ပရိစ္စတ္တေသု အဝိပါကဓမ္မတာပါဒနေန အဘိသင်္ခါရာ, တမ္မူလကာ စ ခန္ဓာ အနုပ္ပတ္တိရဟဘာဝေန ပရိစ္စတ္တာ နာမ ဟောန္တီတိ သဗ္ဗေပိ တေ မဂ္ဂေါ ပရိစ္စဇတီတိ ဝုတ္တံ။ ဥဘယန္တိ ဝိပဿနာဉာဏံ, မဂ္ဂဉာဏဉ္စ။ မဂ္ဂဉာဏမ္ပိ ဟိ ဂေါတြဘုဉာဏဿ အနု ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ‘‘အနုပဿနာ’’တိ ဝုစ္စတိ။

သောဠသဝတ္ထုဝသေန စာတိ သောဠသန္နံ ဝတ္ထူနံ ဝသေနာပိ ဝုစ္စမာနသန္တဘာဝါဒိဝသေနာပီတိ သမုစ္စယတ္ထော စ-သဒ္ဒေါ။ ‘‘အာနာပါနဿတိ ဘာဝိတာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

၂၃၇။ အဿာတိ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿ။ ကာမဝိတက္ကာဒိဝိတက္ကုပစ္ဆေဒသမတ္ထတာယပိ မဟာနိသံသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော။ အယန္တိ အာနာပါနဿတိသမာဓိ။ ဥစ္စာဝစေသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တိယေဝ ဣတော စိတော စ စိတ္တဿ ဝိဓာဝနံ။

ဝိဇ္ဇာ နာမ မဂ္ဂေါ။ ဝိမုတ္တိ ဖလံ။ မူလဘာဝေါ ဝိပဿနာယ ပါဒကဘာဝေါ။ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ပရိပူရေတိ ကာယာနုပဿနာဒီနံ စတုန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန တဿာ ဘာဝနာယ ပဝတ္တနတော။ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာယ ဝိနာ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာပါရိပူရိယာ အဘာဝတော။ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ပရိပူရေန္တိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာယ တာသံ သိခါပ္ပတ္တိဘာဝတော။ စရိမကာနန္တိ အန္တိမကာနံ။

၂၃၈။ နိရောဓဝသေနာတိ နိရုဇ္ဈနဝသေန။ ဘဝစရိမကာတိ ဘဝဝသေန စရိမကာ နိဟီနဘဝပဝတ္တိနော။ တထာ ဈာနစရိမကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ စုတိစရိမကာတိ စုတိယာ စရိမကာ စုတိက္ခဏပဝတ္တိနော သဗ္ဗပရိယောသာနကာ။ တသ္မာတိ တီသု ဘဝေသု နိဟီနေ ကာမဘဝေ ပဝတ္တနတော။ တေတိ အဿာသပဿာသာ။ ပုရတောတိ ဟေဋ္ဌာ။ ယသ္မာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၆ ပကိဏ္ဏကကထာ) ရူပဓမ္မာနံ သောဠသစိတ္တက္ခဏာယုကတာ ဝိဘာဝိတာ, တသ္မာ ‘‘သောဠသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ စုတိစိတ္တဿ ပုရတောတိ ဝါ စုတိစိတ္တံ အဝဓိဘာဝေန ဂဟေတွာ တတော ဩရံ သောဠသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ ဧဝံ ပန အတ္ထေ ဂယှမာနေ သတ္တရသစိတ္တက္ခဏာယုကတာဝ အဿာသပဿာသာနံ ဝုတ္တာ ဟောတိ။

ဣမေ ကိရ ဣမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ပါကဋာ ဟောန္တီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အာနာပါနာရမ္မဏဿ သုဋ္ဌု ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ။ တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘စုတိစိတ္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ အာယုအန္တရံ နာမ ဇီဝိတန္တရံ ဇီဝနက္ခဏာဝဓိ။ ဓမ္မတာယ ဧဝါတိ သဘာဝေနေဝ, ရုစိဝသေနေဝါတိ အတ္ထော။

စန္ဒာလောကံ ဩလောကေတွာတိ ဇုဏှပက္ခေ ပဒေါသဝေလာယံ သမန္တတော အာသိဉ္စမာနခီရဓာရံ ဝိယ ဂဂနတလံ, ရဇတပတ္တသဒိသဝါလိကာသန္ထတဉ္စ ဘူမိဘာဂံ ဒိသွာ ‘‘ရမဏီယော ဝတာယံ ကာလော, ဒေသော စ မမ အဇ္ဈာသယသဒိသော, ကီဝ စိရံ နု ခေါ အယံ ဒုက္ခဘာရော ဝဟိတဗ္ဗော’’တိ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရေ ဥပဓာရေတွာ ပရိက္ခီဏေတိ အဓိပ္ပါယော။ လေခံ ကတွာတိ စင်္ကမေ တိရိယံ လေခံ ကတွာ။

အနုယုဉ္ဇေထာတိ အနုယုဉ္ဇေယျ, ဘာဝေယျာတိ အတ္ထော။

ဥပသမာနုဿတိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၃၉။ ဧဝန္တိ ယထာဝုတ္တေန ဝိရာဂါဒိဂုဏာနုဿရဏပ္ပကာရေန။ သဗ္ဗဒုက္ခူပသမသင်္ခါတဿာတိ ဒုက္ခဒုက္ခာဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ ဥပသမ္မတိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗဒုက္ခူပသမောတိ သင်္ခါတဗ္ဗဿ။

‘‘ပညတ္တိဓမ္မာ’’တိအာဒီသု အသဘာဝေါပိ ဉာဏေန ဓာရီယတိ အဝဓာရီယတီတိ ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတီတိ တတော နိဝတ္တေန္တော ‘‘ဓမ္မာတိ သဘာဝါ’’တိ အာဟ။ ဘဝနံ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတာ ဘာဝေါ, သဟ ဘာဝေနာတိ သဘာဝါ, သစ္ဆိကဋ္ဌပရမတ္ထတော လဗ္ဘမာနရူပါတိ အတ္ထော။ တေ ဟိ အတ္တနော သဘာဝဿ ဓာရဏတော ဓမ္မာတိ, ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန သဘာဝါတိ စ ဝုစ္စန္တိ။ သင်္ဂမ္မာတိ ပစ္စယသမောဓာနလက္ခဏေန သင်္ဂမေန သန္နိပတိတွာ။ သမာဂမ္မာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပစ္စယေဟီတိ အနုရူပေဟိ ပစ္စယေဟိ။ ကတာတိ နိဗ္ဗတ္တိတာ။ အကတာတိ ကေဟိစိပိ ပစ္စယေဟိ န ကတာ။ အသင်္ခတာတိ ဗဟုဝစနဿ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ အဂ္ဂေါ အက္ခာယတိ, မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သော အသင်္ခတလက္ခဏော သဘာဝဓမ္မော ဝိရာဂေါတိ ပစ္စေတဗ္ဗော, ဝိရဇ္ဇတိ ဧတ္ထ သံကိလေသဓမ္မောတိ။ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနေန အရိယမဂ္ဂေန ပဟီယမာနာ မာနမဒါဒယော တံ ပတွာ ပဟီယန္တိ နာမာတိ အာဟ ‘‘တမာဂမ္မ…ပေ… ဝိနဿန္တီ’’တိ။ တတ္ထ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၁၂၁၊ သံ။ နိ။ ၄။၁၀၈) မညနာဝသေန ပဝတ္တော မာနော ဧဝ မာနမဒေါ။ ပုရိသဘာဝံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကမဒေါ ပုရိသမဒေါ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဇာတိမဒါဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နိမ္မဒါတိ ဝိဂတမဒဘာဝါ။ ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အမဒါ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဒါ နိမ္မဒီယန္တိ ဧတ္ထ အမဒဘာဝံ ဝိနာသံ ဂစ္ဆန္တီတိ မဒနိမ္မဒနော။ ဧသေဝ နယော သေသပဒေသုပိ။ ကာမပိပါသာတိ ကာမာနံ ပါတုကမျတာ, ကာမတဏှာ။ ကာမဂုဏာ ဧဝ အာလိယန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာတိ ကာမဂုဏာလယာ။ တေဘူမကံ ဝဋ္ဋန္တိ တီသု ဘူမီသု ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋံ။ ဧသ အသင်္ခတဓမ္မော။ အပရာပရဘာဝါယာတိ အပရာပရံ ယောနိအာဒိတော ယောနိအာဒိဘာဝါယ။ အာဗန္ဓနံ ဂဏ္ဌိကရဏံ။ သံသိဗ္ဗနံ တုန္နကာရဏံ။ နိက္ခမနံ, နိဿရဏဉ္စဿ တဏှာယ ဝိသံယောဂေါ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဝိသံယုတ္တော’’တိ။

ယေ ဂုဏေ နိမိတ္တံ ကတွာ မဒနိမ္မဒနာဒိနာမာနိ နိဗ္ဗာနေ နိရုဠှာနိ, တေ မဒနိမ္မဒနတာဒိကေ ယထာဝုတ္တေ နိဗ္ဗတ္တိတနိဗ္ဗာနဂုဏေ ဧဝ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘မဒနိမ္မဒနတာဒီနံ ဂုဏာနံ ဝသေနာ’’တိ, န ပန မဒါ နိမ္မဒီယန္တိ ဧတေနာတိ ဧဝမာဒိကေ။ တေ ဟိ အရိယမဂ္ဂဂုဏာ။ ဘဂဝတာ ဥပသမဂုဏာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကတ္ထ ပန ဝုတ္တာတိ? အသင်္ခတသံယုတ္တာဒီသု (သံ။ နိ။ ၄။၃၆၆ အာဒယော)။ တတ္ထ သစ္စန္တိ အဝိတထံ။ နိဗ္ဗာနံ ဟိ ကေနစိ ပရိယာယေန အသန္တဘာဝါဘာဝတော ဧကံသေနေဝ သန္တတ္တာ အဝိပရီတဋ္ဌေန သစ္စံ။ တေနာဟ ‘‘ဧကံ ဟိ သစ္စံ, န ဒုတိယမတ္ထီ’’တိ (သု။ နိ။ ၈၉၀)။ ပါရန္တိ သံသာရဿ ပရတီရဘူတံ။ တေနေဝါဟ ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ (ဣတိဝု။ ၆၉), ‘‘အပ္ပကာ တေ မနုဿေသု, ယေ ဇနာ ပါရဂါမိနော’’တိ (ဓ။ ပ။ ၈၅) စ။ သုဒုဒ္ဒသန္တိ ပရမဂမ္ဘီရတာယ, အတိသုခုမသန္တသဘာဝတာယ စ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ ဒဋ္ဌုံ အသက္ကုဏေယျတာယ သုဋ္ဌု ဒုဒ္ဒသံ။ နတ္ထိ ဧတ္ထ ဇရာ, ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ ပုဂ္ဂလဿ ဇရာဘာဝေါတိ အဇရံ။ တတော ဧဝ ဇရာဒီဟိ အပလောကိယတာယ ထိရဋ္ဌေန ဓုဝံ။ တဏှာဒိပပဉ္စာဘာဝတော နိပ္ပပဉ္စံ။ နတ္ထိ ဧတ္ထ မတန္တိ အမတံ။ အသိဝဘာဝကရာနံ သံကိလေသဓမ္မာနံ အဘာဝေန သိဝံ။ စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ခေမံ။ ဝိသင်္ခါရဘာဝေန အစ္ဆရိယတာယ, အဘူတပုဗ္ဗတာယ စ အဗ္ဘုတံ။ သဗ္ဗာသံ ဤတီနံ အနတ္ထာနံ အဘာဝေန အနီတိကံ။ နိဒ္ဒုက္ခတာယ အဗျာဗဇ္ဈံ။ သဗ္ဗသံကိလေသမလတော အစ္စန္တသုဒ္ဓိယာ ဝိသေသတော သုဒ္ဓီတိ ဝိသုဒ္ဓိ။ စတူဟိပိ ဩဃေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရဏီယတာယ ဒီပံ။ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပရိပါလနဋ္ဌေန တာဏံ။

‘‘သစ္စဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိကာ ပါဠိ သံခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနန္တအနာသဝနိပုဏအဇဇ္ဇရအပလောကိတအနိဒဿနပဏီတအစ္ဆရိယအနီတိကဓမ္မမုတ္တိလေဏပရာယဏဂမ္ဘီရာဒိဝစနေဟိ စ ဗောဓိတာ ဣဓ အဝုတ္တာ ဂုဏာ သင်္ဂယှန္တိ, တတ္ထ နတ္ထိ ဧတဿ ဥပ္ပါဒန္တော ဝါ ဝယန္တော ဝါတိ အနန္တော, အသင်္ခတဓမ္မော။ အာသဝါနံ အနာရမ္မဏတာယ အနာသဝေါ။ နိပုဏဉာဏဂေါစရတာယ နိပုဏော။ သင်္ခတဓမ္မော ဝိယ ဇရာယ အဇဇ္ဇရိတတာယ အဇဇ္ဇရော။ ဗျာဓိအာဒီဟိ အပလောကိယတာယ အပလောကိတံ။ အစက္ခုဝိညာဏဝိညေယျတာယ အနိဒဿနော။ အတိတ္တိကရဋ္ဌေန ပဏီတော။ အပစုရတာယ အစ္ဆရိယော။ ဤတီဟိ အနဘိဘဝနီယသဘာဝတ္တာ, အနီတိကဘာဝဟေတုတော စ အနီတိကဓမ္မော။ ဝဋ္ဋဒုက္ခမုတ္တိနိမိတ္တတာယ မုတ္တိ။ သံသာရံ ဘယတော ပဿန္တေဟိ နိလီယနီယတော လေဏံ။ တေသံယေဝ ပရာ ဂတီတိ ပရာယဏော။ ပကတိဉာဏေန အလဒ္ဓပတိဋ္ဌတာယ အဂါဓဋ္ဌေန ဂမ္ဘီရော။ ကတပုညေဟိပိ ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန အနုဗုဇ္ဈိတဗ္ဗတော ဒုရနုဗောဓော။ သစ္ဆိကိရိယံ မုဉ္စိတွာ န တက္ကဉာဏေန အဝစရိတဗ္ဗောတိ အတက္ကာဝစရော။ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဏ္ဍိတေဟေဝ ဝေဒိတဗ္ဗတော အဓိဂန္တဗ္ဗတော ပဏ္ဍိတဝေဒနီယောတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အရိယသာဝကဿေဝ ဣဇ္ဈတိ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန နိဗ္ဗာနဂုဏာနံ ပါကဋဘာဝတော။ အဋ္ဌာနေ စာယံ ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော, ဣဇ္ဈတိ ဧဝါတိ ယောဇနာ။ သုခသိဒ္ဓိဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘‘အရိယသာဝကဿေဝါ’’တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ။ ဥပသမဂရုကေနာတိ နိဗ္ဗာနနိန္နေန။ မနသိ ကာတဗ္ဗာ ယထာဝုတ္တာ ဥပသမဂုဏာ။ သုခံ သုပတီတိအာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗံ မေတ္တာကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ပဏီတာဓိမုတ္တိကော ဟောတိ နိဗ္ဗာနာဓိမုတ္တတ္တာ။

အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ အဋ္ဌမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၉။ ဗြဟ္မဝိဟာရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

မေတ္တာဘာဝနာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၄၀။ မေတ္တံ ဗြဟ္မဝိဟာရံ။ ဘာဝေတုကာမေနာတိ ဥပ္ပါဒေတုကာမေန ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော။ သုခနိသိန္နေနာတိ ဝိသမံ အနိသီဒိတွာ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေန သုခနိသိန္နေန။

ကသ္မာတိ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကာရဏပုစ္ဆာ, အညံ အဓိဂန္တုကာမေန အညတ္ထ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏာ ကိမတ္ထိယာတိ အဓိပ္ပါယော။ မေတ္တာ နာမ အတ္ထတော အဒေါသော။ တထာ ဟိ အဒေါသနိဒ္ဒေသေ ‘‘မေတ္တိ မေတ္တာယနာ မေတ္တာယိတတ္တ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၁၀၆၂) နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ ခန္တီတိ စ ဣဓ အဓိဝါသနက္ခန္တိ အဓိပ္ပေတာ။ သာ ပန အတ္ထတော အဒေါသပ္ပဓာနာ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာတိ မေတ္တာယ သိဇ္ဈမာနာယ တိတိက္ခာခန္တိ သိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ခန္တိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ’’တိ။ တေန ခန္တိယံ အာနိသံသပစ္စဝေက္ခဏာ သတ္ထိကာဝါတိ ဒဿေတိ။ အဘိဘူတော ပရိယုဋ္ဌာနေန။ ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဩကာသာလာဘေန။ အာဒီနဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ပါဏဃာတာဒိဝသေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာဒိအနတ္ထမူလဘာဝတော။

ခန္တီ ပရမံ တပေါတိ ပရာပကာရသဟနာဒိကာ တိတိက္ခလက္ခဏာ ခန္တိ ဥတ္တမံ တပေါ အကတ္တဗ္ဗာကရဏကတ္တဗ္ဗကရဏလက္ခဏာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ မူလဘာဝတော။ ခန္တိဗလံ ဗလာနီကန္တိ ပရမံ မင်္ဂလဘူတာ ခန္တိ ဧဝ ဗလံ ဧတဿာတိ ခန္တိဗလံ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ခန္တိဗလာ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိ။ ဒေါသာဒိပဋိပက္ခဝိဓမနသမတ္ထတာယ အနီကဘူတေန တေနေဝ စ ခန္တိဗလေန ဗလာနီကံ။ ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထပဋိဗာဟနော, အတ္ထာဝဟော စ ခန္တိတော ဥတ္တရိ အပဿယော နတ္ထိ။

ဝိဝေစနတ္ထာယာတိ ဝိက္ခမ္ဘနတ္ထာယ။ ခန္တိယာ သံယောဇနတ္ထာယ အတ္တာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဘာဝနံ ဒူသေန္တီတိ ဒေါသာ, ပုဂ္ဂလာယေဝ ဒေါသာ ပုဂ္ဂလဒေါသာ။ ယေသု ဘာဝနာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, အညဒတ္ထု ဝိပဇ္ဇတေဝ, တေ ဧဝ ဝုတ္တာ။ ပဌမန္တိ ဝက္ခမာနေန ကောဋ္ဌာသတော ကောဋ္ဌာသန္တရုပသံဟရဏနယေန ဝိနာ သဗ္ဗပဌမံ။

ပိယာယိတဗ္ဗော ပိယော, တပ္ပဋိပက္ခော အပ္ပိယော။ သော သင်္ခေပတော ဒုဝိဓော အတ္ထဿ အကာရကော, အနတ္ထဿ ကာရကောတိ။ တတ္ထ ယော အတ္တနော, ပိယဿ စ အနတ္ထဿ ကာရကော, သော ဝေရိပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယော ပန အတ္တနော, ပိယဿ စ အတ္ထဿ အကာရကော, အပ္ပိယဿ စ အတ္ထဿ ကာရကော, ‘‘အတ္ထံ မေ နာစရီ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၂၃၇), ‘‘အပ္ပိယဿ မေ အမနာပဿ အတ္ထံ အစရီ’’တိအာဒိနာ စ အာဃာတဝတ္ထုဘူတော, သော အပ္ပိယော, အနနုကူလဝုတ္တိကော အနိဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ လိင်္ဂဝိသဘာဂေတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိနာ လိင်္ဂေန ဝိသဒိသေ။ ဩဓိသောတိ ဘာဂသော။ ‘‘တိဿ ဒတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဩဓိသကန္တိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တေသု ဆသု ပုဂ္ဂလေသု အဘာဝေတဗ္ဗတာယ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပိယံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အပ္ပိယံ ဟိ ပိယဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ကိလမတီတိ ဒေါသေန ဘာဝနာယ သပရိဿယတမာဟ။ အပ္ပိယတာ ဟိ ပိယဘာဝဿ ဥဇုပဋိပက္ခာ, န စ တဿ ပိယဋ္ဌာနေ ဌပနေန ဝိနာ ဘာဝနာ သိဇ္ဈတိ။ အတိပ္ပိယသဟာယကံ မဇ္ဈတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ကိလမတီတိ ရာဂေန ဘာဝနာယ သပရိဿယတမာဟ အတိပ္ပိယသဟာယဿ ဂေဟဿိတပေမဋ္ဌာနဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပမတ္တကေပီ’’တိအာဒိ။ မဇ္ဈတ္တံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတာဟိ မဇ္ဈသဘာဝံ နေဝ ပိယံ နာပ္ပိယန္တိ အတ္ထော။ ဂရုဋ္ဌာနေ ပိယဋ္ဌာနေ စ ဌပေန္တော ကိလမတိ မဇ္ဈတ္တေ သမ္ဘာဝနီယပိယာယိတဗ္ဗတာနံ အဘာဝါ။ န ဟိ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗေ ဘာဝနီယတာ, မနာပတာ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, ပိယဂရုဘာဝသမ္ပန္နေ စ ပဌမံ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကောဋ္ဌာသန္တရဘာဝါနုပနယနတော။

တမေဝါတိ ဝိသဘာဂလိင်္ဂမေဝ။ လိင်္ဂသဘာဂေတိ အဝိသေသေတွာ ‘‘ပိယပုဂ္ဂလေ’’တိ အာဟ။ ဘိတ္တိယုဒ္ဓမကာသီတိ သီလံ အဓိဋ္ဌာယ ပိဟိတဒွါရေ ဂဗ္ဘေ သယနပီဌေ နိသီဒိတွာ မေတ္တံ ဘာဝေန္တော မေတ္တာမုခေန ဥပ္ပန္နရာဂေန အန္ဓီကတော ဘရိယာယ သန္တိကံ ဂန္တုကာမော ဒွါရံ အသလ္လက္ခေတွာ ဘိတ္တိံ ဘိန္ဒိတွာပိ နိက္ခမိတုကာမတာယ ဘိတ္တိံ ပဟရိ။ တေနာဟ ‘‘မေတ္တာယနာမုခေန ရာဂေါ ဝဉ္စေတီ’’တိ (နေတ္တိ။ အဋ္ဌ။ ၂၁), ‘‘အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ စ။

အာဒါနနိက္ခေပပရိစ္ဆိန္နေ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဘူတေ ဓရမာနတာယ ပစ္စက္ခတော ဝိယ ဥပလဗ္ဘမာနေ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓေ ဣဓ သတ္တာဒိဂ္ဂဟဏံ, န တိယဒ္ဓဂတေတိ အာဟ ‘‘ကာလကတေ ပနာ’’တိအာဒိ။ ကသ္မာ ပန ကာလကတေ မေတ္တာဘာဝနာ န ဣဇ္ဈတီတိ? မေတ္တာဗျာပါရဿ အယောဂျဋ္ဌာနဘာဝတော။ န ဟိ မတပုဂ္ဂလော ဟိတူပသံဟာရာရဟော။ ယတ္ထ သတိ သမ္ဘဝေ ပယောဂတော ဟိတူပသံဟာရော လဗ္ဘေယျ, တတ္ထေဝ မာနသော ဟိတူပသံဟာရော ယုဇ္ဇေယျ။ ဒုက္ခာပနယနမောဒပ္ပဝတ္တီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ ကရုဏာဘာဝနာဒီနမ္ပိ ကာလကတေ အနိဇ္ဈနံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အညတ္ထ ပဂုဏမေတ္တာဈာနော အာစရိယဿ ကာလကတဘာဝံ အဇာနန္တော တံ မေတ္တာယ ဖရိတုကာမော ‘‘အာစရိယံ အာရဗ္ဘ မေတ္တံ အာရဘတီ’’တိ ဝုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘ပဂုဏာဝ မေ မေတ္တာဈာနသမာပတ္တီ’’တိ။ နိမိတ္တန္တိ အာရမ္မဏံ။ ဂဝေသာဟီတိ ‘‘ယံ ပုဂ္ဂလံ ဥဒ္ဒိဿမေတ္တံ အာရဘသိ, သော ဇီဝတိ န ဇီဝတီ’’တိ ဇာနာဟီတိ အတ္ထော။ မေတ္တာယန္တောတိ မေတ္တံ ကရောန္တော, မေတ္တံ ဘာဝေန္တောတိ အတ္ထော။

၂၄၁။ အတ္တနိ ဘာဝနာ နာမ သက္ခိဘာဝတ္ထာတိ နာနာဝိဓသုခါနုဗန္ဓအနဝဇ္ဇသုခအဗျာသေကသုခါဒိ ယံ အတ္တနိ ဥပလဗ္ဘတိ, တံ နိဒဿေန္တော တဿ ဝတ္တမာနတာယ အာဟ ‘‘အဟံ သုခိတော ဟောမီ’’တိ။ သရီရသုခံ နာမ အနေကန္တိကံ, ဤဒိသဿ ပုဂ္ဂလဿ အနောကာသံ စိတ္တဒုက္ခန္တိ တဒဘာဝံ သန္ဓာယာဟ ‘‘နိဒ္ဒုက္ခောတိ ဝါ’’တိ။ ဟောမီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တထာ အဝေရောတိအာဒီသု, ဝိသေသတော စ ဒုက္ခာဘာဝေ သုခသညာ။ သာ ပနာယံ နိဒ္ဒုက္ခတာ ဝေရီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝေရသညိတာနံ ပါပဓမ္မာနံ အဘာဝတော, ဝိသေသတော ဗျာပါဒဝိရဟတော ဤဃသညိတာယ ဤတိယာ အဘာဝတော, အနဝဇ္ဇကာယိကသုခသမင်္ဂိတာယ စ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝေရော အဗျာပဇ္ဇော အနီဃော သုခီ’’တိ။ အတ္တာနံ ပရိဟရာမီတိ ဧဝံဘူတော ဟုတွာ မမ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေမိ, ယာပေမီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ သန္တေ ယံ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ, တံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝံ သန္တေတိ ဧဝံ သတိ, ယဒိ အတ္တနိပိ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ ‘‘ယံ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ဝိဘင်္ဂဒေသနာယ သမာနဂတိကံ သုတ္တပဒံ အာဟရန္တော ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော ပရတော အာဂမိဿတိ။

တန္တိ ဝိဘင်္ဂါဒီသု ဝစနံ။ အပ္ပနာဝသေနာတိ အပ္ပနာဝဟဘာဝနာဝသေန။ ဣဒန္တိ ‘‘အဟံ သုခိတော ဟောမီ’’တိအာဒိဝစနံ။ သက္ခိဘာဝဝသေနာတိ အဟံ ဝိယ သဗ္ဗေ သတ္တာ အတ္တနော သုခကာမာ, တသ္မာ တေသု မယာ အတ္တနိ ဝိယ သုခူပသံဟာရော ကာတဗ္ဗောတိ ဧဝံ တတ္ထ အတ္တာနံ သက္ခိဘာဝေ ဌပနဝသေန။ တေနာဟ ‘‘သစေပိ ဟီ’’တိအာဒိ။ ကသ္မာ ပန အတ္တနိ ဘာဝနာ အပ္ပနာဝဟာ န ဟောတီတိ? အတ္တသိနေဟဝသေန သပရိဿယဘာဝတော။ ကောဋ္ဌာသန္တရေ ပန ဘာဝိတဘာဝနဿ တတ္ထာပိ သီမသမ္ဘေဒေါ ဟောတိယေဝ။

သဗ္ဗာ ဒိသာတိ အနဝသေသာ ဒသပိ ဒိသာ။ အနုပရိဂမ္မ စေတသာတိ စိတ္တေန ပရိယေသနဝသေန အနုဂန္တွာ။ နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစီတိ သဗ္ဗုဿာဟေန ပရိယေသန္တော အတိသယေန အတ္တတော ပိယတရံ အညံ သတ္တံ ကတ္ထစိ ဒိသာယ နေဝ အဓိဂစ္ဆေယျ န ပဿေယျ။ ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသန္တိ ဧဝံ ကဿစိ အတ္တတော ပိယတရဿ အနုပလဗ္ဘနဝသေန ပုထု ဝိသုံ ဝိသုံ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အတ္တာ ပိယော။ တသ္မာ တေန ကာရဏေန, အတ္တကာမော အတ္တနော ဟိတသုခံ ဣစ္ဆန္တော, ပရံ သတ္တံ အန္တမသော ကုန္ထကိပိလ္လိကမ္ပိ, န ဟိံသေ န ဟနေယျ, န ဝိဟေဌေယျာတိ အတ္ထော။

အယံ နယောတိ သဗ္ဗေဟိ သတ္တေဟိ, အတ္တနော စ ပိယတရဘာဝံ နိဒဿေတွာ တေသု ကရုဏာယနံ ဝဒတာ ဘဂဝတာ သုခေသိတာယ ‘‘အတ္တာနံ သက္ခိဘာဝေ ဌပေတွာ သတ္တေသု မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ မေတ္တာဘာဝနာယ နယဒဿနံ ကတမေဝါတိ အတ္ထော။

၂၄၂။ သုခပဝတ္တနတ္ထန္တိ သုခေန အကိစ္ဆေန မေတ္တာယ ပဝတ္တနတ္ထံ။ ယွာဿာတိ ယော ပုဂ္ဂလော အဿ ယောဂိနော။ ပိယောတိ ဣဋ္ဌော။ မနာပေါတိ မနဝဍ္ဎနကော။ ဂရူတိ ဂုဏဝိသေသဝသေန ဂရုကာတဗ္ဗော။ ဘာဝနီယောတိ သမ္ဘာဝေတဗ္ဗော။ အာစရိယမတ္တောတိ သီလာဒိနာ အာစရိယပ္ပမာဏော။ ပိယဝစနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အတ္ထစရိယာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ။ သီလသုတာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဒ္ဓါဒိကေ, ဓုတဓမ္မဇာဂရိယာနုယောဂါဒိကေ စ သင်္ဂဏှာတိ။

ကာမန္တိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာရိတာသုခသိဒ္ဓိဒီပနောယံ နိပါတော။ တေနေတံ ဒီပေတိ – တာဒိသံ ပုဂ္ဂလံ ဥဒ္ဒိဿ ဘာဝနံ အာရဘန္တော ယောဂီ ယုတ္တပ္ပတ္တကာရီ, သုခေန စဿ တတ္ထ ဘာဝနာ ဣဇ္ဈတိ, တေန ပန ယောဂိနာ တာဝတာ သန္တောသော န ကာတဗ္ဗောတိ။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပနာ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ။ သီမာသမ္ဘေဒန္တိ မရိယာဒါပနယနံ, အတ္တာ ပိယော မဇ္ဈတ္တော ဝေရီတိ ဝိဘာဂါကရဏန္တိ အတ္ထော။ တဒနန္တရန္တိ တတော ပိယမနာပဂရုဘာဝနီယတော, တတ္ထ ဝါ မေတ္တာဓိဂမတော အနန္တရံ။ အတိပ္ပိယသဟာယကေ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော, ဂရုဋ္ဌာနီယေ ပဋိလဒ္ဓံ မေတ္တာမနသိကာရံ အတိပ္ပိယသဟာယကေ ဥပသံဟရိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ သုခူပသံဟာရကတဿ တံ ဟောတိ ပဂေဝ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ။ အတိပ္ပိယသဟာယကတော အနန္တရံ မဇ္ဈတ္တေ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ မဇ္ဈတ္တံ ပိယဂရုဋ္ဌာနေ ဌပေတုံ သုကရဘာဝတော။ ‘‘အတိပ္ပိယသဟာယကတော’’တိ စ ဣဒံ ပုရိမာဝတ္ထံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ ပဂုဏမနသိကာရာဓိဂမတော ပဋ္ဌာယ ဟိဿ သောပိ ပိယဋ္ဌာနေ ဧဝ တိဋ္ဌတိ။ မဇ္ဈတ္တတော ဝေရီပုဂ္ဂလေတိ မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလေ မေတ္တာယန္တေန တတ္ထ ပဂုဏမနသိကာရာဓိဂမေန ပိယဘာဝံ ဥပသံဟရိတွာ တဒနန္တရံ ဝေရီပုဂ္ဂလံ ဘာဝနာယ မဇ္ဈတ္တေ ဌပေတွာ တတော မဇ္ဈတ္တတော ပိယဘာဝူပသံဟာရေန ဝေရီပုဂ္ဂလေ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ ‘‘ဝေရီပုဂ္ဂလေ’’တိ စ ဣဒံ ပုရိမာဝတ္ထံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ ဧကေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ မုဒုံ ကမ္မနိယံ စိတ္တံ ကတွာတိ ပိယဂရုဋ္ဌာနီယော, အတိပ္ပိယော, မဇ္ဈတ္တော, ဝေရီတိ စတူသု ပုဂ္ဂလကောဋ္ဌာသေသု ပဌမံ တာဝ ပိယဂရုဋ္ဌာနီယေ မေတ္တာဘာဝနံ အဓိဂန္တွာ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တိယာ တထာပဝတ္တံ စိတ္တံ ကောဋ္ဌာသန္တရူပသံဟာရတ္ထံ မုဒုံ ကမ္မနိယံ ကတွာ တဒနန္တရံ အတိပ္ပိယသဟာယေ အတိပ္ပိယဘာဝံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ပိယဘာဝမတ္တေ စိတ္တံ ဌပေန္တေန ဘာဝနာ ဥပသံဟရိတဗ္ဗာ, တမ္ပိ ဝသီဘာဝါပါဒနေန မုဒုံ ကမ္မနိယံ ကတွာ တဒနန္တရံ မဇ္ဈတ္တေ ဥဒါသိနဘာဝံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ပိယဘာဝံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဥပသံဟရိတဗ္ဗာ, ပုန တမ္ပိ ဝသီဘာဝါပါဒနေန မုဒုံ ကမ္မနိယံ ကတွာ တဒနန္တရံ ဝေရိမှိ ဝေရီသညံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ မဇ္ဈတ္တဘာဝူပဋ္ဌပနမုခေန ပိယဘာဝံ ဥပ္ပါဒေန္တေန ဘာဝနာ ဥပသံဟရိတဗ္ဗာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဒနန္တရေ တဒနန္တရေ ဥပသံဟရိတဗ္ဗ’’န္တိ, ဈာနစိတ္တံ ဥပနေတဗ္ဗံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဝေရီပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ ကမ္မဗလေန ဝါ ဧတရဟိ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဝါ သဗ္ဗသော အနတ္ထကရဿ အဘာဝတော။ မဟာပုရိသဇာတိကတ္တာတိ မဟာပုရိသသဘာဝတ္တာ စိရကာလပရိစယသမိဒ္ဓခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယာဒိဂုဏသမ္ပန္နတာယ ဥဠာရဇ္ဈာသယတ္တာတိ အတ္ထော။ တာဒိသော ဟိ သဗ္ဗသဟော ပရာပရာဓံ တိဏာယပိ န မညတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနတ္ထံ ကရောန္တေပိ ပရေ ဝေရီသညာဝ နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။ တေနာတိ တေန ယောဂိနာ။ အတ္ထိ ဝေရီပုဂ္ဂလောတိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၄၃။ ပုရိမပုဂ္ဂလေသူတိ ပိယာဒီသု ဈာနဿ အာရမ္မဏဘူတေသု ပုရိမေသု ပုဂ္ဂလေသု။ မေတ္တံ သမာပဇ္ဇိတွာတိ ပဋိဃံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဥပ္ပါဒိတံ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ။ မေတ္တာယန္တေန ပဋိဃံ ပဋိဝိနောဒေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ကေစိ ပန ‘‘ဥပစာရဇ္ဈာနံ သမ္ပာဒေတွာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, တေသံ ဥပစာရဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ သိယာ ‘‘ဝုဋ္ဌဟိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ပုဗ္ဗေ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အသတိယာ အမနသိကာရေန ပဋိဃံ အနုပ္ပါဒေန္တဿ သာဓာရဏတော တံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒနံ, သမာပဇ္ဇနဉ္စ ဝုတ္တံ။ ဣဒါနိ ပန တံ အနုဿရန္တဿပိ မနသိ ကရောန္တဿပိ ယထာ ပဋိဃံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝိဓိံ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘တံ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာယန္တေန ပဋိဃံ ဝိနောဒေတဗ္ဗ’’န္တိ။ မေတ္တာယနမေဝ ဟိ ဣဓ ပဋိဃဝိနောဒနံ အဓိပ္ပေတံ။ န နိဗ္ဗာတီတိ န ဝူပသမ္မတိ။

အနုသာရတောတိ အနုဂမနတော, ပစ္စဝေက္ခဏတောတိ အတ္ထော။ ဃဋိတဗ္ဗန္တိ ဝါယမိတဗ္ဗံ။

တဉ္စ ခေါ ဃဋနံ ဝါယမနံ။ ဣမိနာ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနေန အာကာရေန။

ဥဘတော ဒွီသု ဌာနေသု ဒဏ္ဍော ဧတဿာတိ ဥဘတောဒဏ္ဍကံ, တေန။ ဩစရကာ လာမကာစာရာ ပါပပုရိသာ။ တတြာပီတိ တေသုပိ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩက္ကန္တေသုပိ။ တေနာတိ မနောပဒေါသေန။ န သာသနကရော။ သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ ဟိ သာသနံ။ တဿေဝါတိ တတောပိ။ နိဿက္ကေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ, သမုစ္စယေ စ ဧဝ-သဒ္ဒေါ, ပဌမံ ကုဒ္ဓပုရိသတောပီတိ အတ္ထော။ တေနာတိ ကုဇ္ဈနေန။ ပါပိယောတိ ပါပတရော။ သာရမ္ဘာဒိကဿ ကိလေသာနုဗန္ဓဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ကောဓဿ သာဝဇ္ဇတံ ဉတွာပိ ကုဇ္ဈနတော သစေ ကောဓေ အနဝဇ္ဇသညီ ကုဒ္ဓဿ ပုဂ္ဂလဿ န ပဋိကုဇ္ဈေယျာတိ ကေစိ။ ဥဘိန္နန္တိ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ။ တေနာဟ ‘‘အတ္တနော စ ပရဿ စာ’’တိ။ အထ ဝါ ဥဘိန္နန္တိ ဥဘယေသံ လောကာနံ, ဣဓလောကပရလောကာနန္တိ အတ္ထော။

သပတ္တကန္တာတိ ပဋိသတ္တူဟိ ဣစ္ဆိတာ။ သပတ္တကရဏာတိ တေဟိ ကာတဗ္ဗာ။ ကောဓနန္တိ ကုဇ္ဈနသီလံ။ ကောဓနာယန္တိ ကောဓနော အယံ, အယန္တိ စ နိပါတမတ္တံ။ ကောဓပရေတောတိ ကောဓေန အနုဂတော, ပရာဘိဘူတော ဝါ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဝ ဟောတီတိ ပကတိယာ ဝဏ္ဏဝါပိ အလင်္ကတပဋိယတ္တောပိ မုခဝိကာရာဒိဝသေန ဝိရူပေါ ဧဝ ဟောတိ ဧတရဟိ, အာယတိံ စာတိ။ ကောဓာဘိဘဝဿ ဧကန္တိကမိဒံ ဖလန္တိ ဒီပေတုံ ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဝါ’’တိ အဝဓာရဏံ ကတွာ ပုန ‘‘ကောဓာဘိဘူတော’’တိ ဝုတ္တံ။ န ပစုရတ္ထောတိ န ပဟူတဓနော။ န ဘောဂဝါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဝတ္ထုရဟိတော။ န ယသဝါတိ န ကိတ္တိမာ။

ဆဝါလာတန္တိ ဆဝဒဟနာလာတံ, စိတကာယံ သန္တဇ္ဇနုမ္မုက္ကန္တိပိ ဝဒန္တိ။ ဥဘတောပဒိတ္တန္တိ ဥဘောသု ကောဋီသု ဒဍ္ဎံ။ မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနေ သုနခဿ ဝါ သိင်္ဂါလဿ ဝါ ဥဟဒေန ဂူထေန မက္ခိတံ။ ကဋ္ဌတ္ထန္တိ ဒါရုကိစ္စံ။ နေဝ ဖရတိ န သာဓေတိ။ တထူပမာဟန္တိ တထူပမံ တာဒိသံ အဟံ။ ဣမန္တိ ‘‘သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလူ’’တိအာဒိနာ (ဣတိဝု။ ၉၂) ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ဝဒတိ, တသ္မာ ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂတာဒိနာ သီလရဟိတန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဣဓ ပန ဗျာပန္နစိတ္တံ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပတာဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။

သော ဒါနိ တွန္တိအာဒိ ယထာဝုတ္တေဟိ သုတ္တပဒေဟိ အတ္တနော ဩဝဒနာကာရဒဿနံ။

၂၄၄။ ယော ယော ဓမ္မောတိ ကာယသမာစာရာဒီသု ယော ယော သုစရိတဓမ္မော။ ဝူပသန္တောတိ သံယတော။ ပရိသုဒ္ဓေါတိ ကိလေသမလဝိဂမေန ဝိသုဒ္ဓေါ။ ကိလေသဒါဟာဘာဝေန ဝါ ဥပသန္တော, အနဝဇ္ဇဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေါ, ကာယသမာစာရဿေဝ ဥပသမော စိရကာလံ သံယတကာယကမ္မတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ သေသေသုပိ။

တေတိ ဝစီမနောသမာစာရေ။

သောတိ ဥပသန္တဝစီသမာစာရော ပုဂ္ဂလော။ ပဋိသန္ထာရကုသလောတိ ယထာ ပရေဟိ ဆိဒ္ဒံ န ဟောတိ, ဧဝံ ပဋိသန္ထရဏေ ကုသလော။ သခိလောတိ အဓိဝါသနခန္တိသင်္ခါတေန သခိလဘာဝေန သမန္နာဂတော။ သုခသမ္ဘာသောတိ ပိယကထော။ သမ္မောဒကောတိ သမ္မောဒနီယကထာယ သမ္မောဒနသီလော။ ဥတ္တာနမုခေါတိ ဝိကုဏိတမုခေါ အဟုတွာ ပီတိသောမနဿဝသေန ဝိကသိတမုခေါ။ ပုဗ္ဗဘာသီတိ ယေန ကေနစိ သမာဂတော ပဋိသန္ထာရဝသေန ပဌမံယေဝ အာဘာသနသီလော။ မဓုရေန သရေန ဓမ္မံ ဩသာရေတိ သရဘညဝသေန။ သရဘာဏံ ပန ကရောန္တော ပရိမဏ္ဍလေဟိ ပရိပုဏ္ဏေဟိ ပဒေဟိ စ ဗျဉ္ဇနေဟိ စ အဗျာကုလေဟိ ဓမ္မကထံ ကထေတိ။

သဗ္ဗဇနဿ ပါကဋော သက္ကစ္စကိရိယာယာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ။ ဩကပ္ပေတွာတိ သဒ္ဒဟိတွာ။ ဩကပ္ပနလက္ခဏာ ဟိ သဒ္ဓါ။ ဩဟိတသောတောတိ အဝဟိတသောတော, သုဿုသန္တောတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌိံကတွာ အတ္ထံ ကတွာ, အတ္ထိကော ဝါ ဟုတွာ။

‘‘ဧကောပိ န ဝူပသန္တော ဟောတီ’’တိ ပါဌော, ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော နိရယတော နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တော ဗဟုကာလံ တတ္ထေဝ သံသရတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌမဟာနိရယသောဠသဥဿဒနိရယပရိပူရကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဉ္ဇီဝါဒယော အဋ္ဌ မဟာနိရယာ။ အဝီစိမဟာနိရယဿ ဒွါရေ ဒွါရေ စတ္တာရော စတ္တာရော ကတွာ ကုက္ကုဠာဒယော သောဠသ ဥဿဒနိရယာ။ ကာရုညံ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ မဟာဒုက္ခဘာဂိဘာဝတော။ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အဝိဟေသာဘူတာ ဒုက္ခာပနယနကာမတာ ဥပတိဋ္ဌတိ, တတ္ထ ပဋိဃော အနောကာသောဝါတိ အာဟ ‘‘ကာရုညမ္ပိ ပဋိစ္စ အာဃာတော ဝူပသမ္မတီ’’တိ။

ဣမဿ စ အတ္ထဿာတိ ‘‘ယော ယော ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ။

၂၄၅။ ယံ ဝေရီ ဒုက္ခာပေတုံ သက္ကောတိ, သော တဿ ဝသေန ‘‘အတ္တနော ဝိသယေ’’တိ ဝုတ္တော ဘိက္ခုနော ကာယော။ ကိန္တိ ကိံ ကာရဏံ။ တဿာတိ ဝေရိနော။ အဝိသယေတိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အဂေါစရေ။ သစိတ္တေတိ အတ္တနော စိတ္တေ။ မဟာနတ္ထကရန္တိ ဣဓလောကတ္ထပရလောကတ္ထပရမတ္ထာနံ ဝိရာဓနဝသေန မဟတော ဝိပုလဿ, နာနာဝိဓဿ စ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒဿ အနတ္ထဿ ကာရဏံ။ မူလနိကန္တနန္တိ သီလဿ မူလာနိ နာမ ဟိရောတ္တပ္ပခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယာ, တေသံ ဆိန္ဒနံ။ ကောဓော ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ဟိရောတ္တပ္ပါဒီနိ ဥစ္ဆိန္ဒတိ။ ဇဠောတိ အန္ဓဗာလော။

အနရိယံ ကမ္မန္တိ ဝေရိနာ ကတမဟာပရာဓမာဟ။ ယော သယန္တိ ယော တွံ သယမ္ပိ။ ဒေါသေတုကာမောတိ ကောဓံ ဥပ္ပါဒေတုကာမော။ ယဒိ ကရိ ယဒိ အကာသိ။ ဒေါသုပ္ပါဒေနာတိ ဒေါသဿ ဥပ္ပါဒနေန။ ဒုက္ခံ တဿ စ နာမာတိ ဒုက္ခဉ္စ နာမ တဿ အပရာဓကဿ။ နာမာတိ အသမ္ဘာဝနေ နိပါတော, တေန တဿ ကာရဏံ အနေကန္တိကန္တိ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘ကာဟသိ ဝါ န ဝါ’’တိ, ကရိဿသိ န ဝါ ကရိဿသီတိ အတ္ထော။ အဟိတံ မဂ္ဂန္တိ အတ္တနော အဟိတာဝဟံ ဒုဂ္ဂတိမဂ္ဂံ။

အဋ္ဌာနေတိ ဒေါသော တဝ အပ္ပိယဿ ကာရာပကော, သတ္တု ပန တဿ ဝသဝတ္တိတာယ ဒါသသဒိသောတိ အဋ္ဌာနံ ပစ္စာပကိရိယာယ။ တသ္မာ တမေဝ ဒေါသံ ဆိန္ဒဿု ဥစ္ဆိန္ဒ။ ခဏိကတ္တာတိ ဥဒယဝယပရိစ္ဆိန္နော အတ္တနော ပဝတ္တိကာလသင်္ခါတော ခဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ခဏိကာ, တဗ္ဘာဝတော ခဏပဘင်္ဂုဘာဝတောတိ အတ္ထော။ ကဿ ဒါနီဓ ကုဇ္ဈသီတိ အပရာဓကဿ သန္တာနေ ယေဟိ ခန္ဓေဟိ တေ အပရာဓော ကတော, တေ တံခဏံယေဝ သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓါ။ ဣဒါနိ ပန အညေ တိဋ္ဌန္တီတိ ကဿ တွံ ဣဓ ကုဇ္ဈသိ။ န ဟိ ယုတ္တံ အနပရာဓေသု ကုဇ္ဈနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တံ ဝိနာ ကဿ သော ကရေတိ ယော ပုဂ္ဂလော ယဿ ဒုက္ခံ ကရောတိ, တံ ဒုက္ခကိရိယာယ ဝိသယဘူတံ ပုဂ္ဂလံ ဝိနာ ကဿ နာမ သော ဒုက္ခကာရကော ဒုက္ခံ ကရေ ကရေယျ။ သယမ္ပိ ဒုက္ခဟေတု တွမိတီတိ ဧဝံ သယမ္ပိ တွံ ဧတဿ ဒုက္ခဿ ဟေတု, ဧဝံ သမာနေ တဿ တုယှဉ္စ တဿ ဒုက္ခဿ ဟေတုဘာဝေ ကိံ ကာရဏာ တဿ ကုဇ္ဈသိ န တုယှန္တိ အတ္ထော။

၂၄၆။ ပရလောကေပိ အနုဂါမိဘာဝတော ကမ္မံယေဝ သကံ သန္တကံ ဧတေသန္တိ ကမ္မဿကာ, တေသံ ဘာဝေါ ကမ္မဿကတာ။ ပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ နိသေဓနတ္ထာ, နိသေဓနဉ္စ ဘာဝိနော ကမ္မဿာတိ အာဟ ‘‘ယံ ကမ္မံ ကရိဿသီ’’တိ။ ပဋိဃဝသေန ပန ပဝတ္တကမ္မံ ပါကဋဘာဝတော အာသန္နံ, ပစ္စက္ခဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ဣဒဉ္စာ’’တိ။ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ, သော တဿ ကမ္မဿ ဖလနိဿန္ဒေန ‘‘နေဝ သမ္မာသမ္ဗောဓိ’’န္တိအာဒိနာ ဗျတိရေကတော ဝုစ္စမာနမေဝတ္ထံ ဇောတေတိ။ နေဝ သမတ္ထန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ နိရယေ နိယုတ္တံ, ဇာတန္တိ ဝါ နေရယိကံ။ အတ္တာနံယေဝ ဩကိရတိ ဒေါသရဇေနာတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၄၇။ သတ္ထု ပုဗ္ဗစရိယဂုဏာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ, သတ္ထု ဂါရဝေနာပိ ပဋိဃံ ဝူပသမေယျာတိ။

ဗောဓိသတ္တောပိ သမာနော နနု တေ သတ္ထာ စိတ္တံ နပ္ပဒူသေသိ, ပဂေဝ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အဓိပ္ပါယော။ ဒေဝိယာ ပဒုဋ္ဌေနာတိ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ပဒုဗ္ဘိနာ မိစ္ဆာစာရဝသေန အပရဒ္ဓေန။ ယတ္ထ သုသာနေ ဆဝသရီရံ ဆဍ္ဍီယတိ, တံ အာမကသုသာနံ။ နိခညမာနောတိ နိခဏိယမာနော။ ပုရိသကာရံ ကတွာတိ အာဝါဋတော နိက္ခမနတ္ထာယ ဗာဟုဗလေန ပုရိသကာရံ ကတွာ။ ယက္ခာနုဘာဝေနာတိ အဍ္ဍဝိနိစ္ဆယေန အာရာဓိတစိတ္တဿ ယက္ခဿ အာနုဘာဝေန။ သိရိဂဗ္ဘန္တိ ဝါသာဂါရေ။

အာသီသေထေဝါတိ ယထာဓိပ္ပေတေ အတ္ထေ ဉာယတော အနဝဇ္ဇတော အာသံ ကရေယျ။ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျာတိ ‘‘ဧဝံ ကိစ္ဆာပန္နဿ မေ ကုတော သောတ္ထိဘာဝေါ’’တိ န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘အာပဒါသု ခေါ, မဟာရာဇ, ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ (ဥဒါ။ ၅၃)။ ယထာ ဣစ္ဆိန္တိ ယေန ပကာရေန ကဿစိ ပီဠံ အကတွာ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတံ အတ္တာနံ ဣစ္ဆိံ, တထာ အဟံ အဟုန္တိ ပဿာမိ။ ဝေါတိ ဟိ နိပါတမတ္တံ။

ကာသိရညာတိ ကလာဗုနာ ကာသိရာဇေန။ သကဏ္ဋကာဟီတိ အယကဏ္ဋကေဟိ သကဏ္ဋကာဟိ။

မဟလ္လကောတိ ဝုဒ္ဓေါ ဝယောအနုပ္ပတ္တော။ ရုဇ္ဈန္တီတိ နိရုဇ္ဈန္တိ။

စိတ္တပရိဂ္ဂဏှနကာလောတိ ဝိသေဝနံ ကာတုံ အဒတွာ စိတ္တဿ သမ္မဒေဝ ဒမနကာလော။

ပုထုသလ္လေနာတိ ဝိပုလေန သလ္လေန။ နာဂေါတိ ဟတ္ထိနာဂေါ။ ဝဓီတိ ဝိဇ္ဈိ, မာရေသီတိ ဝါ အတ္ထော။ ဣမံ ဌာနံ အာဂန္တွာ မယိ ဧဝံ ကရဏံ နာမ န တဝ ဝသေန ဟောတိ, တသ္မာ ကဿ ဝါ ရညော, ရာဇမတ္တဿ ဝါ အယံ ပယောဂေါ ဥယျောဇနာတိ အတ္ထော။

ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မီတိ နီလပီတလောဟိတာဒိဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏမယူခါ။ ဆဗ္ဗဏ္ဏကိရဏဝန္တဒန္တတာယ ဟိ တေ ဟတ္ထီ ‘‘ဆဒ္ဒန္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, န ဆဒ္ဒန္တဝန္တတာယ။

ဆာတောတိ ဇိဃစ္ဆိတော။ ခါဒေယျာတိ ခါဒေယျံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ အာဟိတောတိ သုဟိတော။ သမ္ဗလန္တိ မဂ္ဂါဟာရံ။ တံ ပန ယသ္မာ ဥပစာရေန ပထဿ ဟိတန္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ‘‘ပါထေယျ’’န္တိပိ ဝုတ္တံ။ ‘‘မိတ္တဒုဗ္ဘီ ဝတာယံ အန္ဓဗာလော’’တိ ကာရုညေန အဿုပုဏ္ဏေဟိ နေတ္တေဟိ တံ ပုရိသံ ဥဒိက္ခမာနော။

မာ အယျောသိ မေ ဘဒန္တေတိ ဧတ္ထ မာတိ နိပါတမတ္တံ, မာတိ ဝါ ပဋိက္ခေပေါ, တေန ဥပရိ တေန ကာတဗ္ဗံ ဝိပ္ပကာရံ ပဋိသေဓေတိ။ အယျော မေတိ အယျိရကော တွံ မမ အတိထိဘာဝတော။ ဘဒန္တေတိ ပိယသမုဒါစာရော။ တွံ နာမေတာဒိသံ ကရီတိ တွမ္ပိ ဧဝရူပံ အကာသိ နာမ။

တိရစ္ဆာနဘူတောပိ ပန မဟာကပိ ဟုတွာ ခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေသီတိ ယောဇနာ။

ပေဠာယ ပက္ခိပန္တေပီတိ ခုဒ္ဒကာယ ပေဠာယ ပါဒေဟိ ကောဋေတွာ ပက္ခိပန္တေပိ။ မဒ္ဒန္တေပီတိ ဒုဗ္ဗလဘာဝကရဏတ္ထံ နာနပ္ပကာရေဟိ မဒ္ဒန္တေပိ။ အလမ္ပာနေတိ ဧဝံနာမကေ အဟိတုဏ္ဍိကေ။

ပီတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တတ္ထဝိကပ္ပေ, တေန ဩဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌာဒိံ အဝုတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ။ စိတ္တာနုဝတ္တန္တောတိ စိတ္တံ အနုဝတ္တန္တော။ ဟောမိ စိန္တိတသန္နိဘော ဧဝမယံ ဗဟုလာဘံ လဘတူတိ။ အာနုဘာဝေန ပန ထလံ ကရေယျ ဥဒကံ…ပေ… ဆာရိကံ ကရေ။ ဧဝံ ပန ယဒိ စိတ္တဝသီ ဟေဿံ…ပေ… ဥတ္တမတ္ထော န သိဇ္ဈတီတိ တဒါ အတ္တနာ တတ္ထ ဒိဋ္ဌံ အာဒီနဝံ ဒဿေတိ ဘဂဝါ။ တတ္ထ ဥတ္တမတ္ထောတိ ဗုဒ္ဓဘာဝမာဟ။ ဘောဇပုတ္တေဟီတိ လုဒ္ဒပုတ္တေဟိ။

အဠာရာတိ ယေန သယံ တဒါ လုဒ္ဒဟတ္ထတော မောစိတော, တံ သတ္ထဝါဟံ နာမေန အာလပတိ။ အတိကဿာတိ နာသာယ အာဝုတရဇ္ဇုံ အာကဍ္ဎိတွာ။ သမ္ပရိဂယှာတိ ကာဠဝေတ္တလတာဒီဟိ သဗ္ဗသော ပရိဂ္ဂဟေတွာ, အစ္ဆရိယာနိ ဒုဿဟာနံ သဟနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။

အတိဝိယ အယုတ္တံ အပ္ပတိရူပံ ပဋိဃစိတ္တုပ္ပါဒနေန ကေနစိ အပ္ပဋိသမခန္တိဂုဏဿ သတ္ထုသာသနာဝေါက္ကမနပ္ပသင်္ဂတော။

၂၄၈။ ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၂။၁၂၄၊ ၃။၉၉, ၁၀၀၊ ၃။၅။၅၂၀၊ ကထာ။ ၇၅) အာဂတာနိ သုတ္တပဒါနိ အနမတဂ္ဂသဒ္ဒေါ, တဒတ္ထော ဝါ ဧတေသန္တိ အနမတဂ္ဂိယာနိ။

အဇေဟိ ဂမနမဂ္ဂေါ အဇပထော။ သင်္ကူ လဂ္ဂါပေတွာ တေ အာလမ္ဗိတွာ ဂမနမဂ္ဂေါ သင်္ကုပထော။ သင်္ကူတိ အင်္ကုသာကာရေန ကတဒီဃဒဏ္ဍော ဝုစ္စတိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပပါတမဂ္ဂဒုဂ္ဂမဂ္ဂါဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဥဘတောဗျူဠှေတိ သမ္ပဟာရတ္ထံ ဒွီဟိပိ ပက္ခေဟိ ဂါဠှသန္နာဟေ။ အညာနိ စ ဒုက္ကရာနိ ကရိတွာ ဓနာသာယ ပဗ္ဗတဝိဒုဂ္ဂနဒီဝိဒုဂ္ဂါဒိပက္ခန္ဒနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ မံ ပေါသေသိ, ဥပကာရံ အကာသိ, တတြ နပ္ပတိရူပံ မနံ ပဒူသေတုန္တိ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝံ စိတ္တုပ္ပါဒနဉ္စ ဧတရဟိ ဒိဿမာနေန ပုတ္တာဒီနံ ပေါသနာဒိနာ အတီတဿ အနုမာနတော ဂဟဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၄၉။ မေတ္တာယာတိ မေတ္တာသင်္ခါတာယ, မေတ္တာသဟိတာယ ဝါ။ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ စိတ္တသမာဓာနေ။ အာသေဝိတာယာတိ အာဒရေန သေဝိတာယ။ ဘာဝိတာယာတိ ဝဍ္ဎိတာယ။ ဗဟုလီကတာယာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာယ။ ယာနီကတာယာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာယ။ ဝတ္ထုကတာယာတိ အဓိဋ္ဌာနဝတ္ထုံ ဝိယ ကတာယ။ အနုဋ္ဌိတာယာတိ အဓိဋ္ဌိတာယ။ ပရိစိတာယာတိ ပရိစိဏ္ဏာယ စိဏ္ဏဝသီဘာဝါယ။ သုသမာရဒ္ဓါယာတိ သုဋ္ဌု သမ္ပာဒိတာယ။ ပါဋိကင်္ခါတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ အဝဿံဘာဝိနော။ သေသံ ပရတော အာဂမိဿတိ။

၂၅၀။ ဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂေါတိ သသမ္ဘာရသင်္ခေပါဒိနာ ဓာတူနံ ဝိနိဗ္ဘုဇနံ။ အပရာဓော နာမ အပရဇ္ဈန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ရူပဓမ္မမုခေန ဂယှတီတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ကိံ ကေသာနံ ကုဇ္ဈသီ’’တိအာဒိ, ကေသာဒိဝိနိမုတ္တဿ အပရဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘာဝတော။ ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိတပရမတ္ထဓမ္မဝသေနေဝ ဝိနိဗ္ဘောဂဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပါဒါယ, ဒွါဒသာယတနာနိ ဥပါဒါယာတိ ပစ္စေကံ ဥပါဒါယ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော။ ကောဓဿ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ န ဟောတီတိ ယထာ အာရဂ္ဂေ သာသပဿ, အာကာသေ စ စိတ္တကမ္မဿ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ နတ္ထိ, ဧဝမဿ ‘‘ဝေရီ’’တိ ပရိကပ္ပိတေ ပုဂ္ဂလေ ကောဓဿ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ န ဟောတိ, ကေသာဒီနံ အကုဇ္ဈိတဗ္ဗတော, တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ စ ပုဂ္ဂလဿ အဘာဝတော။

၂၅၁။ သံဝိဘာဂေါတိ အာမိသသံဝိဘာဂေါ။ ပရဿာတိ ပစ္စတ္ထိကဿ။ ဘိန္နာဇီဝေါတိ အပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ။ တဿေဝံ ကရောတောတိ ဧဝံ သံဝိဘာဂံ ကရောန္တဿ တဿ ဒါယကဿ။ ဣတရဿာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ။ ‘‘မမ မာတရာ ဥပါသိကာယ ဒိန္နော’’တိ ဣဒံ ‘‘ဓမ္မိယလာဘော’’တိ ဧတဿ ကာရဏဝစနံ။ တေန ပန တဿ အာဂမနသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ။

သဗ္ဗတ္ထသာဓကန္တိ ‘‘အတ္တတ္ထော ပရတ္ထော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အတ္ထော သမ္ပရာယိကော အတ္ထော’’တိ (မဟာနိ။ ၆၉၊ စူဠနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ။ မ။ ၃။၅) ဧဝမာဒီနံ သဗ္ဗေသံ အတ္ထာနံ, ဟိတာနံ, ပယောဇနာနဉ္စ နိပ္ဖါဒကံ။ ဥန္နမန္တိ ဒါယကာ။ နမန္တိ ပဋိဂ္ဂါဟကာ။

၂၅၂။ ဧဝန္တိ ယထာဝုတ္တေဟိ ကကစူပမောဝါဒါနုဿရဏာဒီဟိ အတ္တနော ဩဝဒနာကာရေဟိ။ ဝူပသန္တပဋိဃဿာတိ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဝိနောဒိတာဃာတဿ။ တသ္မိမ္ပီတိ ဝေရီပုဂ္ဂလေပိ။ ဝေရီ-ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ အပ္ပိယပုဂ္ဂလဿာပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဝေရိမှိ မေတ္တာယ သိဒ္ဓါယ တသ္မိမ္ပိ မေတ္တာသိဒ္ဓိတော, ပိယတော ပန အတိပ္ပိယသဟာယကဿ ဝိသုံ ဂဟဏံ အာသန္နပစ္စတ္ထိကဿ ဒုဗ္ဗိနိမောစယဘာဝဒဿနတ္ထံ။ မေတ္တာဝသေနာတိ မေတ္တာယနဝသေန။ သမစိတ္တတန္တိ ဟိတူပသံဟာရေန သမာနစိတ္တတံ။ သီမာသမ္ဘေဒေါ သာ ဧဝ သမစိတ္တတာ။ ဣမသ္မိံ ပုဂ္ဂလေတိ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနိကပုဂ္ဂလေ။ နိသိန္နေတိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏေ ဘုမ္မံ။

ဟိတမဇ္ဈတ္တေတိ ပိယေ, မဇ္ဈတ္တေ စ။ စတုဗ္ဗိဓေတိ စတုဗ္ဗိဓေ ဇနေ, ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အဓိပ္ပါယော။ နာနတ္တန္တိ ပိယမဇ္ဈတ္တာဒိနာနာကရဏံ။ ဟိတစိတ္တောဝ ပါဏိနန္တိ ကေဝလံ သတ္တေသု ဟိတစိတ္တော ဧဝါတိ ပဝုစ္စတိ, န ပန ‘‘မေတ္တာယ နိကာမလာဘီ’’တိ ဝါ ‘‘ကုသလီ’’တိ ဝါ ပဝုစ္စတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ အတ္တာဒီသု ပဿတိ နာနတ္တန္တိ။ ကသ္မာ ပနာယံ ဟိတစိတ္တော ကုသလီတိ န ဝုစ္စတီတိ? သာတိသယဿ ကုသလဿ ဝသေန ကုသလိဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ဣမဿ စ ပုဂ္ဂလဿ မေတ္တာဘာဝနာ န ဝိသေသဝတီ။ အထ ဝါ န နိကာမလာဘီ မေတ္တာယ ယတော အတ္တာဒီသု ပဿတိ နာနတ္တံ။ ကုသလီတိ ပဝုစ္စတိ, ယသ္မာ ဟိတစိတ္တောဝ ပါဏိနန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဂါမသီမာဒယော ဝိယ ဂါမန္တရာဒီဟိ သတ္တသင်္ခါတေ မေတ္တာဝိသယေ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗေ အညမညံ အသံကိဏ္ဏမရိယာဒါရူပေန ဌိတတ္တာ အတ္တာဒယော ဣဓ သီမာ နာမာတိ အာဟ ‘‘စတဿော သီမာယော’’တိ။ သမ္ဘိန္နာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ သမ္ဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သမံ ဖရတိ မေတ္တာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ မဟာဝိသေသောတိ မဟန္တော ဘာဝနာယ ဝိသေသော အတိသယော။ ပုရိမေန ပုရိမတော အတ္တာဒိနာနတ္တဒဿိနာ။ န နာယတီတိ န ဉာယတိ။

၂၅၃။ နိမိတ္တန္တိ ယထာ ကသိဏကမ္မဋ္ဌာနာဒီသု တံတံကသိဏမဏ္ဍလာဒိပရိဂ္ဂဟမုခေန ဘာဝနာဝသေန လဒ္ဓံ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ နိဿာယ ဈာနဿ ဂေါစရဘာဝေန ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဥပတိဋ္ဌတိ, န ဧဝမိဓ ဥပဋ္ဌိတံ နိမိတ္တံ နာမ အတ္ထိ။ ယော ပနာယံ ယထာဝုတ္တော သီမာသမ္ဘေဒေါ လဒ္ဓေါ, သွေဝ နိမိတ္တံ ဝိယာတိ နိမိတ္တံ။ တသ္မိံ ဟိ လဒ္ဓေ ဘာဝနာယ သာတိသယတ္တာ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ ဟောန္တိ, ကိလေသာ သန္နိသိန္နာဝ, ဥပစာရသမာဓိနာ စိတ္တံ သမာဟိတမေဝ။ တေနာဟ ‘‘နိမိတ္တဉ္စ ဥပစာရဉ္စ လဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ။ တမေဝ နိမိတ္တန္တိ သီမာသမ္ဘေဒဝသေန ပဝတ္တသမထနိမိတ္တံ။ အပ္ပကသိရေနေဝ အကိစ္ဆေနေဝ, ပဂေဝ ပရိပန္ထဿ ဝိသောဓိတတ္တာ။

ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ဘာဝနာနုယောဂေန။ အနေန ယောဂိနာ။ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနန္တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။

‘‘ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ အညတရဝသေနာ’’တိ ဣဒံ ဝက္ခမာနာယ ဝိကုဗ္ဗနာယ တေသံ သာဓာရဏတာယ ဝုတ္တံ။ အပ္ပနာပ္ပတ္တစိတ္တဿေဝ န ဥပစာရမတ္တလာဘိနော။ ပဂုဏဗလဝဘာဝါပါဒနေန ဝေပုလ္လာဒိဝိသေသပ္ပတ္တဿ ဩဓိသော, အနောဓိသော စ ဒိသာဖရဏာဒိဝသေန ဈာနဿ ပဝိဇမ္ဘနာ ဝိကုဗ္ဗနာ ဝိဝိဓာ ကိရိယာတိ ကတွာ။

၂၅၄။ မေတ္တာသဟဂတေနာတိ ဥပ္ပါဒတော ယာဝ ဘင်္ဂါ မေတ္တာယ သဟ ပဝတ္တေန သံသဋ္ဌေန သမ္ပယုတ္တေနာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပန တံ ဝုတ္တနယေန မေတ္တာယ သဟဂတံ, တာယ ဧကုပ္ပါဒါဒိဝိဓိနာ သမ္မဒေဝ အာဂတံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တာယ သမန္နာဂတေနာ’’တိ။ စေတော-သဒ္ဒေါ ‘‘အဓိစေတသော’’တိအာဒီသု (ပါစိ။ ၁၅၃၊ ဥဒါ။ ၃၇) သမာဓိပရိယာယောပိ ဟောတီတိ တတော ဝိသေသေတုံ ‘‘စေတသာတိ စိတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတန္တိ ဧတံ ပဒံ။ ဒိသောဓိပရိဂ္ဂဟော သတ္တောဓိပရိဂ္ဂဟမုခေနေဝ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧကိဿာ ဒိသာယ ပဌမပရိဂ္ဂဟိတံ သတ္တံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ဒိသာသု ဟိ ဌိတသတ္တာ ဒိသာဂဟဏေန ဂဟိတာ။ တေနာဟ ‘‘ဧကဒိသာပရိယာပန္နသတ္တဖရဏဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ။ ဖရဏဉ္စ သာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ အတ္တနော အာရမ္မဏဿ ဖဿနာ ပစ္စက္ခတော ဒဿနံ ဂဟဏံ အာရမ္မဏကရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဖရိတွာတိ ဖုသိတွာ အာရမ္မဏံ ကတွာ’’တိ။ ဗြဟ္မဝိဟာရာဓိဋ္ဌိတန္တိ မေတ္တာဈာနုပတ္ထမ္ဘိတံ။ တထာတိ နိယမနံ။ တံ အနိယမာပေက္ခသမ္ဗန္ဓီဘာဝတော ဥပမာကာရနိယမနံ။ ဒုတိယန္တိ ဥပမေယျဒဿနံ, ဥပမေယျဉ္စ နာမ ဥပမံ, တေန သမ္ဗန္ဓဉ္စ ဝိနာ နတ္ထီတိ တဒုဘယမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ပုရတ္ထိမာဒီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တထာ ဒုတိယန္တိ ဧတ္ထ ဖရိတွာ ဝိဟရတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ တတိယံ စတုတ္ထန္တိ ဧတ္ထာပိ။ တဒနန္တရန္တိ စ ဖရဏာပေက္ခံ အနန္တရဂ္ဂဟဏံ, န ဖရိတဗ္ဗဒိသာပေက္ခံ ဒိသာနံ အနိဒ္ဒိဋ္ဌရူပတ္တာ။ ဖရဏာနုက္ကမေန ဟိ တာသံ ဒုတိယာဒိတာ, န သရူပတော။ တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ဒိသ’’န္တိ။ ဣတီတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တံ စတဿော, ဧဝံ ဥဒ္ဓံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဧတေနေဝ နယေနာ’’တိ။ ဣဒမ္ပိ ဣတိ-သဒ္ဒဿေဝ အတ္ထဒဿနံ။ ပါဠိယံ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၉၊ ၃။၂၃၀၊ ဝိဘ။ ၆၄၂) အဓော တိရိယန္တိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဓောဒိသမ္ပိ တိရိယံ ဒိသမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတေနေဝ ‘‘ဒုတိယ’’န္တိအာဒီသုပိ ပိ-သဒ္ဒဿ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌတာ ဒီပိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝမေဝါတိ ဣဒမ္ပိ ဣတိ-သဒ္ဒဿေဝ အတ္ထဒဿနံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘အဓော’’တိ ဣမိနာ ယထာ နိရယေသု, နာဂဘဝနာဒီသု, ယတ္ထ တတ္ထ ဝါ အတ္တနော ဟေဋ္ဌိမဒိသာယ သတ္တာ ဂယှန္တိ, ဧဝံ ‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ ဒေဝလောကေ, ယတ္ထ တတ္ထ ဝါ အတ္တနော ဥပရိမဒိသာယံ သတ္တာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

မဇ္ဈတ္တာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣတ္ထိပုရိသအရိယာနရိယဒေဝမနုဿာဒိကေ ပဘေဒေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဤသကမ္ပိ ဗဟိ အဝိက္ခိပမာနောတိ အပ္ပကမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိ ဝိက္ခေပံ အနာပဇ္ဇန္တော ဟိတူပသံဟာရတော အညထာ ထောကမ္ပိ အဝတ္တမာနော။ သဗ္ဗတ္တတာယာတိ ဝါ သဗ္ဗေန အတ္တဘာဝေန ယထာ သဗ္ဗဘာဝေန အတ္တနိ အတ္တနော အတ္တဘာဝေ ဟိတေသိတာ, ဧဝံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တာယ ဖရိတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော။ မေတ္တာယ ဝုစ္စမာနတ္တာ သတ္တဝိသယော သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ, သော စ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တော, တသ္မာ သဗ္ဗသတ္တကာယသင်္ခါတာ ပဇာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဗ္ဗာဝန္တောတိ ပဒတ္ထတော ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တဝန္တ’’န္တိ အာဟ။ ဧတ္ထ စ သဗ္ဗဓီတိ ဒိသောဓိနာ, ဒေသောဓိနာ စ အနောဓိသောဖရဏံ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သတ္တောဓိနာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အနောဓိသော ဒဿနတ္ထ’’န္တိ။ ဧကမေဝတ္ထံ ပကာရတော ပရိယာယေန္တိ ဉာပေန္တီတိ ပရိယာယာ, ဝေဝစနာနိ။ ဝိပုလာဒိသဒ္ဒါ စေတ္ထ တာဒိသာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘ဝိပုလေနာတိ ဧဝမာဒိပရိယာယဒဿနတော’’တိ။ ပရိယာယဒဿနေ စ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတပဒါနိပိ ပုန ဂယှန္တိ, ယထာ ‘‘သဒ္ဓါ သဒ္ဒဟနာ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၂) ဧတ္ထ ဝုတ္တမ္ပိ သဒ္ဓါပဒံ ပုန ဣန္ဒြိယာဒိပရိယာယဒဿနေ ‘‘သဒ္ဓါ သဒ္ဓိန္ဒြိယ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၁၂) ဝုတ္တံ။ တထာသဒ္ဒေါ ဝါ ဣတိသဒ္ဒေါ ဝါ န ဝုတ္တောတိ ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတဿ အနုဝတ္တကော တထာ-သဒ္ဒေါ စ ဣတိ-သဒ္ဒေါ စ တေသံ ဖရဏာနန္တရာဒိဋ္ဌာနံ အဋ္ဌာနန္တိ ကတွာ တေ န ဝုတ္တာတိ ပုန ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပုန ဝစနံ နိဂမနန္တိ အာဟ ‘‘နိဂမနဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တ’’န္တိ။ နနု စ သမာပနဝသေန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပုန ဝစနံ နိဂမနန္တိ? နာယံ ဒေါသော ဩဓိသောအနောဓိသောဖရဏာနံ သမာပနေ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ။ ဝိပုလေနာတိ မဟန္တေန, မဟတ္တဉ္စဿ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနာဒီသု ဝိယ အာရမ္မဏဿ ဧကဒေသမေဝ အဂ္ဂဟေတွာ အနဝသေသဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ အာဟ ‘‘ဖရဏဝသေန ဝိပုလတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ။

ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနသမတ္ထတာဒီဟိ မဟတ္တံ ဂတံ, မဟန္တေဟိ ဝါ ဥဠာရစ္ဆန္ဒစိတ္တဝီရိယပညေဟိ ဂတံ ပဋိပန္နန္တိ မဟဂ္ဂတံ။ တယိဒံ ယသ္မာ ဧကန္တတော ရူပါဝစရံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘူမိဝသေန မဟဂ္ဂတ’’န္တိ။ နိရုဠှော ဟိ ရူပါရူပါဝစရေသု မဟဂ္ဂတဝေါဟာရော။ ပဂုဏဝသေနာတိ ပကာရတော ဂုဏိတံ ဗဟုလီကတံ ပဂုဏံ, တဿ ဝသေန, သုဘာဝိတဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ တံ ဟိ ပမာဏံ ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အပ္ပမာဏံ နာမ ဟောတိ။ အပ္ပမာဏသတ္တာရမ္မဏဝသေနာတိ အပရိမာဏသတ္တာရမ္မဏကရဏဝသေန။ သယမ္ပိ ဝေရရဟိတတ္တာ, တံသမင်္ဂိနော ဝေရာဘာဝဟေတုတ္တာ စ အဝေရံ။ တယိဒံ ဒွယံ ယတော လဘတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗျာပါဒပစ္စတ္ထိကပ္ပဟာနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ စေတသော ဗျာပတ္တိဝသေန ဟနနတော ဗျာပဇ္ဇံ, စေတသိကံ အသာတံ, တဒဘာဝတော အဗျာပဇ္ဇံ။ တေနာဟ ‘‘နိဒ္ဒုက္ခ’’န္တိ။ တံ ပနဿ အဗျာပဇ္ဇတ္တံ ပဉ္စဝိညာဏာဒီနံ ဝိယ န သဘာဝတော, အထ ခေါ ပစ္စတ္ထိကဝိဝေကတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒေါမနဿပ္ပဟာနတော’’တိ အာဟ။ အယန္တိ ဣဓ ယထာနီတံ အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၆၄၂), တေသု တေသု စ သုတ္တပဒေသေသု (မ။ နိ။ ၁။၄၅၉၊ ၂။၃၀၉, ၃၁၅) အာဂတံ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရဝိကုဗ္ဗနမာဟ။

၂၅၅။ ‘‘တထာ’’တိ ဣမိနာ ဣမိဿာ ‘‘ပဉ္စဟာကာရေဟိ, သတ္တဟာကာရေဟိ, ဒသဟာကာရေဟီ’’တိ အာကာရဝိဘာဂေန ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ။ မ။ ၂။၂၂) ဝုတ္တာယ စ ဝိကုဗ္ဗနာယ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဘေဒါဘာဝမုပသံဟရတိ ဩဓိသောဖရဏအနောဓိသောဖရဏဒိသာဖရဏဝသေန ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ။ ကေဝလံ ပနေတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ။ မ။ ၂။၂၂) ဝိယ သတ္တောဓိ န ဂဟိတောတိ အယမေဝ ဝိသေသော။ ယမ္ပီတိ ဝိကုဗ္ဗနံ သန္ဓာယာဟ။

ဣဒါနိ ဘေဒါဘာဝဒဿနမုခေန ဥဒ္ဒေသတော အာနီတံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိံ နိဒ္ဒေသတော ဒဿေတွာ တဿာ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနံ ကာတုံ ‘‘တတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ။

၂၅၆။ တတ္ထ သဗ္ဗေ သတ္တာတိ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ ကာမံ ပဒေသသဗ္ဗဝိသယော, န သဗ္ဗသဗ္ဗဝိသယော ယထာ ‘‘သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၁၉-၁၂၀), ‘‘သတ္တာ’’တိ ပန ပဒေန ပရိစ္ဆိန္နံ အတ္တနော ဝိသယံ အသေသေတွာဝ ပရိယာဒိယတီတိ အာဟ ‘‘အနဝသေသပရိယာဒါနမေတ’’န္တိ။

တတြာတိ တသ္မိံ ရူပေ။ သတ္တောတိ သဇ္ဇနကိစ္စေန ဆန္ဒာဒိပရိယာယေန လောဘေန အာသတ္တော လဂ္ဂေါ။ တတြာတိ ဝါ ကရဏေ ဘုမ္မံ, တေန ဆန္ဒာဒိနာတိ အတ္ထော။

ယဒိ သတ္တတာယ သတ္တာ, ကထံ ဝီတရာဂေသူတိ အာဟ ‘‘ရုဠှီသဒ္ဒေနာ’’တိအာဒိ။ အဝီတရာဂေသု ရုဠှေန, အဝီတရာဂေသု ဝါ ပဝတ္တိတွာ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓခန္ဓသန္တာနတာယ တံသဒိသေသု ဝီတရာဂေသု ရုဠှေန သဒ္ဒေန။ အထ ဝါ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သတိပိ အညသ္မိံ တန္နိမိတ္တယုတ္တေ ကတ္ထစိ ဝိသယေ သမ္မုတိယာ စိရကာလတာယ နိမိတ္တဝိရဟေပိ ပဝတ္တိ ရုဠှီ နာမ ယထာ ‘‘ဂစ္ဆန္တီတိ ဂါဝေါ’’တိ, ဧဝံ သတ္တသဒ္ဒဿာပိ ရုဠှီဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဘူတပုဗ္ဗဂတိယာ ဝါ ဝီတရာဂေသု သတ္တဝေါဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သတွယောဂတောတိ ဧတ္ထ သတွံ နာမ ဗုဒ္ဓိ, ဝီရိယံ, တေဇော ဝါ, တေန ယောဂတော သတ္တာ, ယထာ ‘‘နီလဂုဏယောဂတော နီလော ပဋော’’တိ။

ပါဏန္တိ ဧတေနာတိ ပါဏနံ, အဿာသပဿာသာ, တဿ ကမ္မံ ပါဏနတာ, တာယ, အဿာသပဿာသသမ္ပယောဂေနာတိ အတ္ထော။ ဘူတတ္တာတိ ကမ္မကိလေသေဟိ ဇာတတ္တာ။ ပူရဏတော, ဂလနတော စ ပုဂ္ဂလာတိ နေရုတ္တာ။ သတ္တာ ဟိ နိဗ္ဗတ္တန္တာ တံတံသတ္တနိကာယံ ပူရေန္တာ ဝိယ ဟောန္တိ, သဗ္ဗာဝတ္ထနိပါတိတာယ စ ဂလန္တိ စဝန္တီတိ အတ္ထော။ အပရိညာတဝတ္ထုကာနံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဘဝတိ ဧတ္ထ အဘိဓာနံ, စိတ္တဉ္စာတိ အတ္တဘာဝေါ, သရီရံ, ခန္ဓပဉ္စကမေဝ ဝါ။ တန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ။ ဥပါဒါယာတိ ဂဟေတွာ ဥပါဒါနံ နိဿယံ ကတွာ။ ပညတ္တိမတ္တသမ္ဘဝတောတိ ပရမတ္ထတော အသန္တေပိ သတ္တသညိတေ ပညတ္တိမတ္တေန သမ္ဘဝတော။

ယထာ စ သတ္တာတိ ဝစနန္တိ ယထာ သတ္တ-သဒ္ဒေါ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန နိပ္ပရိယာယတော ပဒေသဝုတ္တိပိ ရုဠှီဝသေန အနဝသေသပရိယာဒါယကော။ သေသာနိပီတိ ပါဏာဒိဝစနာနိပိ။ တာနိပိ ဟိ ရူပါရူပဘဝူပဂစတုတ္ထဇ္ဈာနာဒိသမင်္ဂီနံ အဿာသပဿာသာဘာဝတော အဝိနိပါတဓမ္မာနံ ပုဂလနဿ အဘာဝတော ပဒေသဝုတ္တီနိ။ ရုဠှီဝသေန အာရောပေတွာ ယထာဝုတ္တာယ ရုဠှိယာ ဝသေန ကတ္ထစိ ဝိသယေ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ပါဏပုဂ္ဂလဘာဝံ အာရောပေတွာ။ ယဒိ သာဓာရဏတော သတ္တဝေဝစနာနီတိ ဂဟေတွာ အနောဓိသောဖရဏာ မေတ္တာ ဝုစ္စတိ, အထ ကသ္မာ ပဉ္စဟေဝ အာကာရေဟိ ဝုတ္တာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကာမဉ္စာ’’တိအာဒိ။ ကေစိ ပနာဟု ‘‘န ခေါ ပနေတာနိ ‘‘သတ္တာ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ ဝေဝစနတာမတ္တံ ဥပါဒါယ ဂဟိတာနိ, ယတော ဇန္တုအာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ အာပဇ္ဇေယျ, အတ္ထဝိသေသံ ပန နိမိတ္တဘူတံ ဥပါဒါယ ဂဟိတာနီ’’တိ, တေ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယေ ပနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ အတ္ထတောတိ သဇ္ဇနဋ္ဌေန သတ္တာ, ပါဏနဋ္ဌေန ပါဏာတိ ဧဝမာဒိအတ္ထတော။ တေသံ တံ မတိမတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနောဓိသောဖရဏာ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ။ ကသ္မာ? ကေစိ သတ္တာ, ကေစိ ပါဏာ, ကေစိ ပုဂ္ဂလာတိ အာပဇ္ဇနတော။ တထာ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာတိ သတ္တာဒိသဒ္ဒါ သပ္ပဒေသဝိသယာတိ ဧဝမတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန နိပ္ပဒေသဝိသယာတိ ဧဝမတ္ထံ ဂဟေတွာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘ဣမေသူ’’တိအာဒိ။ ပဉ္စသု အာကာရေသူတိ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ (ပဋိ။ မ။ ၂။၂၂) အာဂတေသု ပဉ္စသု ဘာဝနာကာရေသု။ အညတရဝသေနာတိ ယဿ ကဿစိ ဝသေန။

၂၅၇။ ဣဒါနိ ဒွါဝီသတိယာ ဘာဝနာကာရေသု အပ္ပနာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဗျာပါဒရဟိတာတိ ဒေါမနဿဗျာပါဒရဟိတာ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ န ကေဝလံ ယထာဝုတ္တအာကာရဝိဘာဂမတ္တတော အပ္ပနာဝိဘာဂေါ, တသ္မာ။ ဣမေသုပိ ပဒေသူတိ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိကောဋ္ဌာသေသုပိ။ ယံ ယံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ယဒိပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တတ္ထ တတ္ထ အဘိနိဝေသေ အနေကကောဋ္ဌာသဝသေနေဝ မနသိကာရံ ပဝတ္တေတိ, ဘာဝနာယ သမိဇ္ဈနက္ခဏေ ပန တတ္ထ ယံ ပဂုဏတရတာယ သုပါကဋံ ဟောတိ, တဿ ဝသေန အပ္ပနာ ဟောတိ, ယထာ တံ ဒွတ္တိံသာကာရေ။ တတ္ထ ပန အာရမ္မဏံ, ဣဓ ဘာဝနာကာရောတိ အယမေဝ ဝိသေသော။ စတုန္နန္တိ စတုန္နံ စတုန္နံ။ ဗျာပနိစ္ဆာလောပေန ဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ တေသံ ပစုရတော လဗ္ဘမာနတ္တာ။ တတိယာ ပန ပကတိ ယဒိပိ ပဌမဒုကေန န သင်္ဂဟိတာ, ဒုတိယဒုကေန ပန တိကေန စ သင်္ဂဟိတာ ဧဝ။

ဣတိ သဗ္ဗာနိပီတိ အနောဓိသောဖရဏေ ဝီသတိ, ဩဓိသောဖရဏေ အဋ္ဌဝီသတိ, ဒိသာဖရဏေ စတ္တာရိ သတာနိ, အသီတိ စာတိ ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ။ သတ-သဒ္ဒါပေက္ခာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော။

၂၅၈။ ဧဝံ မေတ္တာဘာဝနံ ဝိဘာဝေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ အာနိသံသေ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဣတီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ သေသာ ဇနာတိ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ အလာဘိနော။ သမ္ပရိဝတ္တမာနာတိ ဒက္ခိဏေန ပဿေန အသယိတွာ သဗ္ဗသော ပရိဝတ္တမာနာ။ ကာကစ္ဆမာနာတိ ဃုရုဃုရုပဿာသဝသေန ဝိဿရံ ကရောန္တာ။ သုခံ သုပတီတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓာသုပနာ သယနေ ပိဋ္ဌိပ္ပသာရဏလက္ခဏာ, ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ အဝေါကိဏ္ဏဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ စ။ တတ္ထာယံ ဥဘယထာပိ သုခမေဝ သုပတိ။ ယသ္မာ သဏိကံ နိပဇ္ဇိတွာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ သမောဓာယ ပါသာဒိကေန အာကာရေန သယတိ, နိဒ္ဒေါက္ကမနေပိ ဈာနံ သမာပန္နော ဝိယ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝံ အသုပိတွာ’’တိအာဒိ။

နိဒ္ဒါကာလေ သုခံ အလဘိတွာ ဒုက္ခေန သုတ္တတ္တာ ဧဝ ပဋိဗုဇ္ဈနကာလေ သရီရခေဒေန နိတ္ထုနနံ, ဝိဇမ္ဘနံ, ဣတော စိတော ဝိပရိဝတ္တနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိတ္ထုနန္တာ ဝိဇမ္ဘန္တာ သမ္ပရိဝတ္တန္တာ ဒုက္ခံ ပဋိဗုဇ္ဈန္တီ’’တိ။ အယံ ပန သုခေန သုတ္တတ္တာ သရီရခေဒါဘာဝတော နိတ္ထုနနာဒိရဟိတောဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ အပ္ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ’’တိအာဒိ။ သုခပဋိဗောဓော စ သရီရဝိကာရာဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘သုခံ နိဗ္ဗိကာရ’’န္တိ။

‘‘ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ပဿတီ’’တိ ဣဒံ အနုဘူတပုဗ္ဗဝသေန, ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန စဿ ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ဟောတိ, န ပါပကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘စေတိယံ ဝန္ဒန္တော ဝိယာ’’တိအာဒိ။ ဓာတုက္ခောဘဟေတုကမ္ပိ စဿ ဗဟုလံ ဘဒ္ဒကမေဝ သိယာ ယေဘုယျေန စိတ္တဇရူပါနုဂုဏတာယ ဥတုအာဟာရဇရူပါနံ။

ဥရေ အာမုတ္တမုတ္တာဟာရော ဝိယာတိ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ ဥရေ လမ္ဗိတမုတ္တာဟာရော ဝိယာတိ ကေဟိစိ ဝုတ္တံ။ တံ ဧကာဝလိဝသေန ဝုတ္တံ သိယာ, အနေကရတနာဝလိသမူဟဘူတော ပန မုတ္တာဟာရော အံသပ္ပဒေသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကဋိပ္ပဒေသဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂါ ပလမ္ဗန္တော ဥရေ အာမုက္ကောယေဝ နာမ ဟောတိ။

တတ္ထေဝါတိ ပါဋလိပုတ္တေယေဝ။ သက္ကာ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ ဒေသဿ ခေမတာယ, တဿ တဿ ပဒေသဿ ရမဏီယတာယ စ။

ဒသာဝ အန္တော ဒသန္တော, ဝတ္ထဿ ဩသာနန္တော။

သမပ္ပဝတ္တဝါသန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာရေ သမပ္ပဝတ္တဝတ္တဝါသံ။ ထေရော ကိရ အတ္တနာ ပဝိဋ္ဌပဝိဋ္ဌဝိဟာရေ ‘‘အဟမေတ္ထ အာဂန္တုကော’’တိ အစိန္တေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗဝတ္တာနိ ပရိပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ။ အပရေ ပန ဘဏန္တိ သဗ္ဗသတ္တေသု သမပ္ပဝတ္တမေတ္တာဝိဟာရဝါသံ။ အယံ ဟိ ထေရော အရဟတ္တာဓိဂမတော ပုဗ္ဗေပိ မေတ္တာဝိဟာရီ အဟောသိ။

ဝနန္တရေ ဌိတောတိ ထေရော ကိရ တထာ သမပ္ပဝတ္တဝါသဝသေန စရမာနော ဧကဒိဝသံ အညတရံ ရမဏီယံ ဝနန္တရံ ဒိသွာ တတ္ထ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ယထာပရိစ္ဆေဒေန တတော ဥဋ္ဌိတော အတ္တနော ဂုဏာဝဇ္ဇနဟေတုကေန ပီတိသောမနဿေန ဥဒါနေန္တော ‘‘ယာဝတာ ဥပသမ္ပန္နော’’တိ ဂါထံ အဘာသိ။ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝနန္တရေ ဌိတော’’တိ ပဌမဂါထာ ဌပိတာ။ တတ္ထ ဂဇ္ဇမာနကောတိ သီဟဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇန္တော။ ဂုဏမေသန္တောတိ အတ္တနော ဂုဏသမုဒယံ ဂဝေသန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော။

မဏိလရုက္ခေ နိဝါသိတာယ တံ ဒေဝတံ ‘‘မဏိလိယာ’’တိ ဝေါဟရန္တိ, တသ္မာ သာ ဒေဝတာပိ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, မဏိလိယာ’’တိ အာဟ။ ရုက္ခဒေဝတာနံ ဟိ ယေဘုယျေန နိဝါသရုက္ခဝသေန ဝေါဟာရော ယထာ ဖန္ဒနဒေဝတာတိ။ တတ္ထေဝါတိ စိတ္တလပဗ္ဗတေယေဝ။

‘‘ဗလဝပိယစိတ္တတာယာ’’တိ ဣမိနာ ဗလဝပိယစိတ္တတာမတ္တေနပိ သတ္ထံ န ကမတိ, ပဂေဝ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဒဿေတိ။

ခိပ္ပမေဝ စိတ္တံ သမာဓိယတိ ကေနစိ ပရိပန္ထေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ဗျာပါဒဿ ဒူရသမုဿာရိတဘာဝတော ခိပ္ပမေဝ သမာဓိယတိ။ အာသဝါနံ ခယာယာတိ ကေစိ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။ ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ဣတော အညကမ္မဋ္ဌာနဝသေန အဓိဂတဇ္ဈာနာနမ္ပိ သုခသုပနာဒယော အာနိသံသာ လဗ္ဘန္တိ, ယထာဟ –

‘‘သုခံ သုပန္တိ မုနယော, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ၊

သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ပဗုဇ္ဈန္တိ, သဒါ ဂေါတမသာဝကာ’’တိ။ –

စ အာဒိ, တထာပိမေ အာနိသံသာ ဗြဟ္မဝိဟာရလာဘိနော အနဝသေသာ လဗ္ဘန္တိ ဗျာပါဒါဒီနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ။ တေနေဝါဟ ‘‘နိဿရဏံ ဟေတံ, အာဝုသော, ဗျာပါဒဿ, ယဒိဒံ မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီ’’တိအာဒိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၂၆၊ အ။ နိ။ ၆။၁၃)။ ဗျာပါဒါဒိဝသေန စ သတ္တာနံ ဒုက္ခသုပနာဒယောတိ တပ္ပဋိပက္ခဘူတေသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု သိဒ္ဓေသု သုခသုပနာဒယော ဟတ္ထဂတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ။

ကရုဏာဘာဝနာဝဏ္ဏနာ

၂၅၉။ ကရုဏန္တိ ကရုဏာဗြဟ္မဝိဟာရံ။ နိက္ကရုဏတာယာတိ ဝိဟေသာယ, ‘‘ဣဓေကစ္စော ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ အညတရညတရေန ဝါ သတ္တာနံ ဝိဟေဌနဇာတိကော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဝိဟေဌနေတိ အတ္ထော။ အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ။ ယထာ တထာ သတ္တာနံ ဝိဟေဌနာယ ပါပကော ဝိပါကော ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ။ တထာ ဟိ ယော သတ္တေ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေန ဝါ အင်္ဂပစ္စင်္ဂစ္ဆေဒနေန ဝါ ဓနဇာနိယာ ဝါ အလာဘာယ ဝါ အဝါသာယ ဝါ အနတ္ထာယ ဝါ အယသတ္ထာယ ဝါ ပရိသံသက္ကနေန ဝါ အန္တမသော ယထာဝဇ္ဇဒဿနေနပိ ဝိဟေဌေတိ, တဿ သော ပမာဒဝိဟာရော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အလာဘာယပိ ဟောတိ, လဒ္ဓဿ ပရိဟာနာယပိ ဟောတိ, တန္နိမိတ္တံ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, အဝိသာရဒေါ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ မင်္ကုဘူတော, သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ, ကာယဿ ဘေဒါ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ, သုဂတိယမ္ပိ မနုဿဘူတော ဒုဇ္ဇစ္စောပိ ဟောတိ နီစကုလိကော, ဒုဗ္ဗဏ္ဏောပိ ဟောတိ ဒုဒ္ဒသိကော, ဗဟွာဗာဓောပိ ဟောတိ ရောဂဗဟုလော, ဒုဂ္ဂတောပိ ဟောတိ အပ္ပန္နပါနော, အပ္ပါယုကောပိ ဟောတိ ပရိတ္တဇီဝိတောတိ ဧဝမာဒိအနေကာနတ္ထာနုဗန္ဓိတာ ဝိဟေသာယ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ, တပ္ပဋိပက္ခတော ကရုဏာယ အာနိသံသာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိက္ကရုဏတာယ အာဒီနဝံ ကရုဏာယ စ အာနိသံသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ’’တိ။ ‘‘ပိယော ဟီ’’တိအာဒိနာ ပဌမံ ပိယပုဂ္ဂလာဒီသု အနာရမ္ဘဿ ကာရဏမာဟ။ ပိယံ ဟိ ပုဂ္ဂလံ ကရုဏာယိတုမာရဘန္တဿ န တာဝ ပိယဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, အဝိဂတေ စ တသ္မိံ ကုတော ကရုဏာယနာ။ တေနာဟ ‘‘ပိယဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ။ သေသပုဂ္ဂလေသုပိ ဧသေဝ နယော။ လိင်္ဂဝိသဘာဂကာလကတာနံ အခေတ္တဘာဝေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

ယတ္ထ ပန ပဌမံ အာရဘိတဗ္ဗာ, တံ ပါဠိနယေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဒုဂ္ဂတန္တိ ဒလိဒ္ဒံ။ သော ဟိ ဘောဂပါရိဇုညတော သုခသာဓနာနံ အဘာဝေန ဒုက္ခံ ဂတော ဥပဂတော ဒုဂ္ဂတောတိ ဝုစ္စတိ။ အထ ဝါ ဒုဂ္ဂတန္တိ ဒုက္ခေန သမင်္ဂိဘာဝံ ဂတံ။ ဒုရုပေတန္တိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဥပေတံ။ ဂတိကုလရူပါဒိဝသေန ဝါ တမဘာဝေ ဌိတော ဒုဂ္ဂတော။ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဥပေတတ္တာ တမပရာယဏဘာဝေ ဌိတော ဒုရုပေတောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပရမကိစ္ဆပ္ပတ္တန္တိ အတိဝိယ ကိစ္ဆမာပန္နံ မဟာဗျသနံ နိမုဂ္ဂံ။ အပ္ပေဝ နာမာတိ သာဓု ဝတ။

ဝဓေထ နန္တိ ‘‘ဃာတေထ နံ စောရ’’န္တိ ဧဝံ ပဟိတာယ ရညော အာဏာယ ခါဒနီယမ္ပိ…ပေ… ဒေန္တိ ‘‘ဣဒါနေဝ မာရိယမာနော ဧတ္တကမ္ပိ သုခံ လဘတူ’’တိ။ သုသဇ္ဇိတောတိ သုခါနုဘဝနေ သန္နဒ္ဓေါ။

ဧတေနေဝ ဥပါယေနာတိ ယေန ယေန ဝိဓိနာ ဧတရဟိ ယထာဝုတ္တေ ပရမကိစ္ဆာပန္နေ အာယတိံ ဝါ ဒုက္ခဘာဂိမှိ ပုဂ္ဂလေ ကရုဏာယိတုံ ကရုဏာ ဥပ္ပါဒိတာ, ဧတေနေဝ နယေန။ ပိယပုဂ္ဂလေတိ ပိယာယိတဗ္ဗပုဂ္ဂလေ။ ဧတရဟိ ဝါ ဒိဿမာနံ အာယတိံ ဝါ ဘာဝိနိံ ဒုက္ခပ္ပတ္တိံ ဂဟေတွာ ကရုဏာ ပဝတ္တေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော။ မဇ္ဈတ္တဝေရီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယော ဟိ သော ကရုဏာယ ဝတ္ထုဘူတော ဒုဝိဓော ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တော, ကာမံ တတ္ထ ကရုဏာဘာဝနာ သုခေနေဝ ဣဇ္ဈတိ, ဣမိနာ ပန ဘိက္ခုနာ တတ္ထ ဘာဝနံ ပဂုဏတရံ ကတွာ သီမာသမ္ဘေဒံ ကာတုံ တဒနန္တရံ ပိယပုဂ္ဂလေ, တတော မဇ္ဈတ္တေ, တတော ဝေရိပုဂ္ဂလေ ကရုဏာ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ ဘာဝေန္တေန စ ဧကေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ မုဒုံ ကမ္မနိယံ စိတ္တံ ကတွာ တဒနန္တရေ တဒနန္တရေ ဥပသံဟရိတဗ္ဗံ။ ယဿ ပန ဝေရိပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ, မဟာပုရိသဇာတိကတ္တာ ဝါ အနတ္ထံ ကရောန္တေပိ ဝေရိသညာဝ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တေန မဇ္ဈတ္တေ မေ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဇာတံ, ဣဒါနိ ဝေရိမှိ ဥပသံဟရာမီတိ ဗျာပါရောဝ န ကာတဗ္ဗော။ ယဿ ပန အတ္ထိ, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနိကဿ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၄၀ အာဒယော) ဝုတ္တနယေန။ တံ မေတ္တာယ ဝုတ္တနယေနေဝ။ ဝူပသမေတဗ္ဗန္တိ ‘‘အထာနေန ပုရိမပုဂ္ဂလေသူ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၄၃), ‘‘ကကစူပမဩဝါဒါဒီနံ အနုဿရတော’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၄၃) စ မေတ္တာဘာဝနာယ ဝုတ္တေန နယေန တံ ပဋိဃံ ဝူပသမေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဧတရဟိ မဟာဒုက္ခပ္ပတ္တေ သုခိတေပိ အကတကုသလတာယ အာယတိံ ဒုက္ခပ္ပတ္တိယာ ဝသေန ကရုဏာယနဝိဓိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကတကလျာဏေပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောပိ စေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေသန္တိ ဗျသနာနံ။ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အနတိက္ကန္တတ္တာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာပိ အက္ခာနေန ပရိယောသာပေတုံ အသက္ကုဏေယျဿ အနာဂတဿ အာပါယိကဿ သုဂတီသုပိ ဇာတိဇရာဒိဘေဒဿာတိ အပရိမိတဿ သံသာရဒုက္ခဿ အနတိက္ကန္တဘာဝတော။ သဗ္ဗထာပိ ကရုဏာယိတွာတိ ဒုက္ခပ္ပတ္တိယာ, သုခပ္ပတ္တိယာ အကတကုသလတာယ ဝါ ကတာကုသလတာယ ဝါတိ သဗ္ဗပကာရေနပိ ကရုဏာယ ဝတ္ထုဘာဝဿ သလ္လက္ခဏေန တသ္မိံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ကရုဏံ ကတွာ ကရုဏာဘာဝနံ ဝဍ္ဎေတွာ။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘အထာနေန ပုနပ္ပုနံ မေတ္တာယန္တေနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၄၃) မေတ္တာဘာဝနာယံ ဝုတ္တေန နယေန။ တံ နိမိတ္တန္တိ သီမာသမ္ဘေဒဝသေန ပဝတ္တံ သမထနိမိတ္တံ။ မေတ္တာယ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ယထာ မေတ္တာဘာဝနာယံ ‘‘အပ္ပကသိရေနေဝါ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၅၃) တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန အပ္ပနာ ‘‘ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၅၃-၂၅၄) တဿာ ဝဍ္ဎနာ စ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓ ကရုဏာဘာဝနာယံ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန အပ္ပနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ စ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ စ, တထေဝဿာ ဝဍ္ဎနာဝိဓိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ အဝဓာရဏေန ‘‘ပဌမံ ဝေရိပုဂ္ဂလော ကရုဏာယိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ယထာ ပါဠိဝိရုဒ္ဓံ, ဧဝံ ယုတ္တိဝိရုဒ္ဓမ္ပီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ။ ပဌမံ ဟိ ဝေရိံ သမနုဿရတော ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, န ကရုဏာ။ အတ္တာပိ သက္ခိဘာဝေန ကရုဏာယနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော, သော ကိမိတိ ပစ္ဆာ ဂယှတီတိ။ ‘‘အပ္ပနာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာ’’တိ ဣမိနာ စ အပ္ပနာပ္ပတ္တစိတ္တဿေဝ ‘‘ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၀၈၊ မ။ နိ။ ၁။၇၇, ၅၀၉၊ ၂။၃၀၉, ၃၁၅, ၄၅၂, ၄၇၁၊ ၃။၂၃၀) ဝုတ္တဝိကုဗ္ဗနာ ဣဇ္ဈတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော။

ကရုဏာပဒမတ္တမေဝ စဿာ ပါဠိယာ ဝိသေသောတိ တံ အနာမသိတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တဝိကုဗ္ဗနာ, မေတ္တာယ ဝုတ္တအာနိသံသာ စ ဣဓ လဗ္ဘန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတော ပရံ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တတော ပရန္တိ ‘‘ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၀၈၊ မ။ နိ။ ၁။၇၇, ၅၀၉၊ ၂။၃၀၉, ၃၁၅, ၄၅၂, ၄၇၁၊ ၃။၂၃၀) ဝုတ္တဝိကုဗ္ဗနတော ဥပရိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

မုဒိတာဘာဝနာဝဏ္ဏနာ

၂၆၀။ ပိယပုဂ္ဂလာဒီသူတိ ပိယမဇ္ဈတ္တဝေရီသု န အာရဘိတဗ္ဗာ။ မုဒိတာဘာဝနာတိ ဝိဘတ္တိံ ပရိဏာမေတွာ ယောဇနာ။ န ဟီတိအာဒိ တတ္ထ ကာရဏဝစနံ။ ပိယဘာဝမတ္တေနာတိ ဧတ္ထ မတ္တ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသနိဝတ္တိ အတ္ထော, တေန သောမနဿပဋိသန္ဓိကတာဒိသိဒ္ဓါ နိစ္စပ္ပဟံသိတမုခတာ, ပုဗ္ဗဘာသိတာ, သုခသမ္ဘာသတာ, သခိလတာ, သမ္မောဒကတာတိ ဧဝမာဒိကေ မုဒိတာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတေ ဝိသေသေ ဥလ္လိင်္ဂေတိ, ဤဒိသေဟိ ဝိသေသေဟိ ဝိရဟိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝ-ကာရေန ပန ပိယပုဂ္ဂလဿ သုခသမပ္ပိတတာဒိံ, မုဒိတာယ စ ဟေတုဘူတံ ပမောဒပ္ပဝတ္တိံ နိဝတ္တေတိ။ ပိယပုဂ္ဂလေပိ ဟိ ပရမာယ သမ္ပတ္တိယာ ပမုဒိတေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေ ဘိက္ခုနော မုဒိတောကာသံ လဘေယျ။ ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ပိယပုဂ္ဂလံ ဝါ’’တိအာဒိ။ အာဒိတော မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလံ အနုဿရန္တဿ ဥဒါသိနတာ သဏ္ဌာတိ, ဝေရိံ သမနုဿရန္တဿ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ‘‘ပဂေဝ မဇ္ဈတ္တဝေရိနော’’တိ။

ပမောဒပ္ပဝတ္တိယာ သောဏ္ဍသဒိသော သဟာယော သောဏ္ဍသဟာယော။ မုဒိတမုဒိတောဝါတိ ပသာဒသောမ္မတာယ အတိဝိယ မုဒိတော ဧဝ။ ပသာဒေ ဟိ ဣဒံ အာမေဍိတံ။ ဧဝံ အဋ္ဌကထာနယေန အာဒိတော မုဒိတာဘာဝနာယ ဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပါဠိနယေန ဒဿေတုံ ‘‘ပိယပုဂ္ဂလံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သုခိတန္တိ သဉ္ဇာတသုခံ, သုခပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော။ သဇ္ဇိတန္တိ သုခါနုဘဝနေ သန္နဒ္ဓံ ပဋိယတ္တသုခသာဓနံ။ အဟော သာဓူတိ တဿ သတ္တဿ သမ္ပတ္တိယံ သမ္ပဇညပုဗ္ဗပမောဒနာကာရဒဿနံ။ ပုန အဟော သုဋ္ဌူတိ တဿ ပမောဒနဿ ဗဟုလီကာရဒဿနံ။ ပိယံ မနာပန္တိ ဧတ္ထ မနာပ-ဂ္ဂဟဏေန ပါဠိယမ္ပိ အတိပ္ပိယသဟာယကော အဓိပ္ပေတောတိ ဧကေ။

အတီတေတိ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အတီတေ။ အနာဂတေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ န ဟိ ဘဝန္တရဂတေ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ရုဟတိ။ ယဒိ ဧဝံ, အတီတာနာဂတေ ကထန္တိ? နာယံ ဒေါသော။ ‘‘သော ဧဝါယံ ဒတ္တော တိဿော’’တိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နတာယ ဝိဇ္ဇမာနဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗတော။ ကထံ ပနဿ အနာဂတေ သမ္ပတ္တိ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ? အာဒေသာဒိတော, ပစ္စုပ္ပန္နာယ ဝါ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ အနုမာနတော လဒ္ဓါယ ဂဟေတဗ္ဗတော။

ပိယပုဂ္ဂလေတိ သောဏ္ဍသဟာယသညိတေ အတိပ္ပိယပုဂ္ဂလေ, ပိယပုဂ္ဂလေ စ။ ဒုဝိဓောပိ စေသ ဣဓ ပိယဘာဝသာမညတော ‘‘ပိယပုဂ္ဂလော’’တိ ဝုတ္တော။ အနုက္ကမေနာတိ အတိပ္ပိယပုဂ္ဂလော ပိယပုဂ္ဂလော မဇ္ဈတ္တော ဝေရီတိ စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု ဧကေကသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပဂုဏံ, မုဒုံ, ကမ္မနိယဉ္စ ကတွာ သေသေသု ဥပသံဟရဏာနုက္ကမေန။ ကိဉ္စာပိ စတူသု ဇနေသု သမစိတ္တတာဝ သီမာသမ္ဘေဒေါ သီမာ သမ္ဘိဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ကတွာ။ ဘာဝနာယ ပန တထာ ဗဟုသော ပဝတ္တမာနာယ ပုရိမသိဒ္ဓံ ဟေတုံ, ဣတရံ ဖလဉ္စ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သမစိတ္တတာယ သီမာသမ္ဘေဒံ ကတွာ’’တိ။ ယထာဝုတ္တသီမာဘာဝေါ ဝါ သီမာသမ္ဘေဒေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘သမစိတ္တတာယ သီမာသမ္ဘေဒံ ကတွာ’’တိ။ သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဥပေက္ခာဘာဝနာဝဏ္ဏနာ

၂၆၁။ ဥပေက္ခာဘာဝနန္တိ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနံ။ ယသ္မာ ပုရိမဗြဟ္မဝိဟာရတ္တယနိဿန္ဒော စတုတ္ထဗြဟ္မဝိဟာရော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တာဒီသု ပဋိလဒ္ဓတိကစတုက္ကဇ္ဈာနေနာ’’တိ။ ပဂုဏတတိယဇ္ဈာနာတိ သုဘာဝိတံ ဝသီဘာဝံ ပါပိတံ ပဂုဏံ, တထာရူပါ တတိယဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနတော။ အပ္ပဂုဏံ ဟိ ဥပရိဈာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ န ဟောတိ။ စတုက္ကနယဝသေန စေတ္ထ တတိယဂ္ဂဟဏံ။ သုခိတာ ဟောန္တူတိအာဒိဝသေနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘နိဒ္ဒုက္ခာ ဟောန္တူ’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သတ္တကေလာယနံ သတ္တေသု မမာယနံ မမတ္တကရဏံ, တထာ မနသိကာရေန ယောဂေါ သတ္တကေလာယနမနသိကာရယုတ္တတ္တံ, တသ္မာ။ မေတ္တာဒီနံ ရာဂဂေဟဿိတဒေါမနဿသောမနဿာနံ အာသန္နဝုတ္တိတာယ ယထာရဟံ ပဋိဃာနုနယသမီပစာရိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အထ ဝါ ‘‘သုခိတာ ဟောန္တု, ဒုက္ခတော မုစ္စန္တု မောဒန္တူ’’တိ ဟိတေသိတဘာဝပ္ပတ္တိယာ တိဿန္နမ္ပိ အနုနယဿ အာသန္နစာရိတာ။ သတိ စ တဗ္ဗိပရိယာယေ လောဟိတပ္ပကောပေ ပုဗ္ဗော ဝိယ လဒ္ဓေါကာသမေဝေတ္ထ ပဋိဃန္တိ အဝိသေသေန တာသံ ပဋိဃာနုနယသမီပစာရိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

‘‘သောမနဿယောဂေန ဩဠာရိကတ္တာ’’တိ ဣဒံ တတိယဇ္ဈာနဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, တတော ဝုဋ္ဌိတဿ ဣဒမာဒီနဝဒဿနန္တိ။ မေတ္တာဒိဝသေန ပန ဩဠာရိကဘာဝေ ဝုစ္စမာနေ ဝိတက္ကဝိစာရပီတိယောဂေနေဝ ဩဠာရိကတာ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ, တာဟိပိ တာသံ သမာယောဂသမ္ဘဝတော, ဥပေက္ခာယ စ တဒဘာဝတော။ န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ တတိယဇ္ဈာနိကာနံယေဝ မေတ္တာဒီနံ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ, တံတံဈာနသမတိက္ကမေနေဝ စ တံတံဈာနိကာ မေတ္တာဒယောပိ သမတိက္ကန္တာ ဧဝ နာမ ဟောန္တိ, ဈာနသာမညေန ဝိယ မေတ္တာဒိသာမညေန ဝေါဟာရမတ္တံ။ ပုရိမာသူတိ မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာသု။ သန္တဘာဝတောတိ ယထာဝုတ္တသတ္တကေလာယနာဒိအနုပသန္တဘာဝါဘာဝတော ဥပေက္ခာယ သန္တဘာဝတော။ ‘‘သန္တဘာဝတော’’တိ စ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သုခုမတာ ပဏီတတာ ဝိဒူရကိလေသတာ ဝိပုလဖလတာတိ ဧဝမာဒယောပိ ဥပေက္ခာယ အာနိသံသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ပကတိမဇ္ဈတ္တောတိ ကိဉ္စိ ကာရဏံ အနပေက္ခိတွာ ပကတိယာ သဘာဝေနေဝ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဥဒါသိနပက္ခေ ဌိတော။ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာတိ အတ္တနာ ကတကမ္မဝသေနေဝ အယမာယသ္မာ အာဂတော ဂစ္ဆတိ စ, တွမ္ပိ အတ္တနာ ကတကမ္မဝသေနေဝ အာဂတော ဂစ္ဆသိ စ, န တဿ တဝ ပယောဂေန ကိဉ္စိ သုခံ ဝါ ဥပနေတုံ, ဒုက္ခံ ဝါ အပနေတုံ လဗ္ဘာ, ကေဝလံ ပနေတံ စိတ္တဿ အနုဇုကမ္မံ, ယဒိဒံ မေတ္တာယနာဒိနာ သတ္တေသု ကေလာယနံ။ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ဂတမဂ္ဂေါ စေသ အပဏ္ဏကပဋိပဒါဘူတော, ယဒိဒံ သဗ္ဗသတ္တေသု မဇ္ဈတ္တတာတိ ဧဝံ ပဋိပက္ခဇိဂုစ္ဆာမုခေန မဇ္ဈတ္တတာယ သမုပဇာတဂါရဝဗဟုမာနာဒရော တံ ပုဂ္ဂလံ ပုနပ္ပုနံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, တတ္ထ စ သဝိသေသံ ဥပေက္ခံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ, တဿ တထာ ပဋိပဇ္ဇတော ပကတိယာပိ ဥဒါသိနတ္တာ သာတိသယံ တတ္ထ မဇ္ဈတ္တတာ သဏ္ဌာတိ။ ဘာဝနာဗလေန နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနေဝ ဟောန္တိ, ကိလေသာ သန္နိသိန္နာ ဧဝ ဟောန္တိ, သော တံ ဥပေက္ခံ ပိယပုဂ္ဂလာဒီသု ဥပသံဟရတိ။ တေနာဟ ‘‘ဥပေက္ခာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာ။ တတော ပိယပုဂ္ဂလာဒီသူ’’တိ။ ဧကံ ပုဂ္ဂလန္တိ ဧတ္ထ အညတ္ထော ဧက-သဒ္ဒေါ ‘‘ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၂၇) ဝိယ။ ဧကဝစနေနေဝ စေတ္ထ သင်္ချာဝိသေသော သိဒ္ဓေါ, တသ္မာ အညံ ဧကံ ပုဂ္ဂလန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ တေန အတ္တာနံ နိဝတ္တေတိ။ ‘‘နေဝ မနာပ’’န္တိ ဣမိနာ ပိယပုဂ္ဂလံ, အတိပ္ပိယသဟာယကဉ္စ နိဝတ္တေတိ, အတ္တာနမ္ပိ ဝါ အတ္တနိ အမနာပတာယ အဘာဝတော။ ‘‘န အမနာပ’’န္တိ ဣမိနာ အပ္ပိယံ, ဝေရိပုဂ္ဂလဉ္စ, ပါရိသေသတော မဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလဿ ဂဟဏံ အာပန္နံ။ ဣတိ ‘‘ဧကံ ပုဂ္ဂလံ နေဝ မနာပံ နာမနာပ’’န္တိ ဣမိနာ အတ္တနော, ပိယာဒီနဉ္စ ပဋိက္ခေပမုခေန ဥဒါသိနပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ။

ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘ယွာဿ ပကတိမဇ္ဈတ္တော’’တိအာဒိနာ အနန္တရံ ဝုတ္တေန နယေန။ အတ္တသိနေဟဿ ဗလဝဘာဝတော ဝေရိတောပိ အတ္တနိ မဇ္ဈတ္တတာယ ဒုရူပသံဟာရတ္တာ ‘‘ဣမေသု စ အတ္တနိ စာ’’တိ အတ္တာ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော။ ပထဝီကသိဏေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘အယံ သမာပတ္တိ အာသန္နပီတိပစ္စတ္ထိကာ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၈၇) ပထဝီကသိဏေ ဝုတ္တနယေန။ ယံ ဟိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ပဂုဏတတိယဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၈၇) ဝုတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ တီသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု, စတုတ္ထဗြဟ္မဝိဟာရေ စ အာဒီနဝါနိသံသဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ပန တတိယဇ္ဈာနေ အာဒီနဝံ, စတုတ္ထဇ္ဈာနေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ စတုတ္ထာဓိဂမာယ ယောဂံ ကရောန္တဿ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနာကာရဒဿနံ။ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ပထဝီသဒ္ဒံ အပနေတွာ တဒေဝ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ပထဝီကသိဏာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သေသကသိဏာနိ, အဿာသပဿာသနိမိတ္တဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ ကာမံ ကသိဏာနာပါနေသု ဥပ္ပန္နဿာပိ တတိယဇ္ဈာနဿ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာဒိတာယ အတ္ထေဝ သဘာဂတာ, တံ ပန အကာရဏံ အာရမ္မဏဿ ဝိသဒိသတာယာတိ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏဝိသဘာဂတာယာ’’တိ။ နနု စ အညထာဝ ကသိဏာဒိဘာဝနာ, အညထာ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာတိ ဘာဝနာဝသေနာပိ ယထာဝုတ္တဇ္ဈာနာနံ အတ္ထေဝ ဝိသဒိသတာတိ? သစ္စမေတံ, ဘာဝနာဝသေန ပန ဝိသဒိသတာ အနုပ္ပတ္တိယာ န ဧကန္တိကံ ကာရဏံ။ တထာ ဟိ အညထာဝ မေတ္တာဒိဘာဝနာ, အညထာ ဥပေက္ခာဘာဝနာ။ တထာပိ သတ္တေသု ယထာပဝတ္တိတံ ဟိတေသိတာဒိအာကာရံ ဗျတိရေကမုခေန အာမသန္တီ, တတော ဝိနိဝတ္တမာနရူပေန အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရေန ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ပဝတ္တတိ။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ကမ္မဿကာ သတ္တာ, တေ ကဿ ရုစိယာ သုခိတာ ဝါ ဘဝိဿန္တီ’’တိအာဒိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၆၃)။ အာရမ္မဏသဘာဂတာပိ စေတ္ထ အတ္ထီတိ မေတ္တာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓတတိယဇ္ဈာနဿ ဣဇ္ဈတိ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တာဒီသူ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ မေတ္တာဒီသူတိ မေတ္တာဒီသု နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေသု, မေတ္တာဒိဝသေနာတိ အတ္ထော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၂။ ဗြဟ္မုတ္တမေနာတိ ဧတ္ထ သမ္မုတိဗြဟ္မာနော ဥပပတ္တိဗြဟ္မာနော ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မာနောတိ တိဝိဓာ ဗြဟ္မာနော။

‘‘သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရံ, သုဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ၊

ပဋိဝေဒေမိ တေ ဗြဟ္မေ, န နေ ဝါရေတုမုဿဟေ။ (ဇာ။ ၁။၁၄။၁)၊

ပရိဗ္ဗဇ မဟာဗြဟ္မေ, ပစန္တညေပိ ပါဏိနော’’တိ။ (ပါစိ။ ၆၄၇) –

စ ဧဝမာဒီသု ဟိ ဗြဟ္မသဒ္ဒေန သမ္မုတိဗြဟ္မာနော ဝုတ္တာ။

‘‘အပါရုတာ တေသံ အမတဿ ဒွါရာ,

ယေ သောတဝန္တော ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓံ၊

ဝိဟိံသသညီ ပဂုဏံ န ဘာသိံ,

ဓမ္မံ ပဏီတံ မနုဇေသု ဗြဟ္မေ’’။

‘‘အထ ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၁၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၃၊ ၂။၃၄၀၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂၊ မဟာဝ။ ၉) စ ဧဝမာဒီသု ဗြဟ္မသဒ္ဒေန ဥပပတ္တိဗြဟ္မာနော ဝုတ္တာ။ ‘‘ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၁၄၈၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၁၊ အ။ နိ။ ၄။၈၊ ၅။၁၁၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၄၄) ဝစနတော ‘‘ဗြဟ္မ’’န္တိ အရိယဓမ္မော ဝုစ္စတိ, တတော နိဗ္ဗတ္တတ္တာ အဝိသေသေန သဗ္ဗေပိ အရိယာ ဝိသုဒ္ဓိဗြဟ္မာနော နာမ ပရမတ္ထဗြဟ္မတာယ။ ဝိသေသတော ပန ‘‘ဗြဟ္မာတိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝစနတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥတ္တမဗြဟ္မာ နာမ သဒေဝကေ လောကေ ဗြဟ္မဘူတေဟိ ဂုဏေဟိ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိတော။ ဣတိ ဗြဟ္မာနံ ဥတ္တမော, ဗြဟ္မာ စ သော ဥတ္တမော စာတိ ဝါ ဗြဟ္မုတ္တမော, ဘဂဝါ။ တေန ကထိတေ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၅၅၆၊ ၃။၃၀၈၊ မ။ နိ။ ၁။၇၇, ၄၅၉, ၅၀၉၊ ၂။၃၀၉, ၃၁၅, ၄၅၁, ၄၇၁) တတ္ထ တတ္ထ ဝေနေယျာနံ ဒေသိတေ။ ဣတီတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တေန ဘာဝနာက္ကမေန စေဝ အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမေန စ ဝိဒိတွာ ဇာနိတွာ။ ပကိဏ္ဏကကထာပိ ဝိညေယျာတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အသာဓာရဏံ တံတံဗြဟ္မဝိဟာရပဋိနိယတမေဝ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ သာဓာရဏဘာဝတော တတ္ထ တတ္ထ ပကိဏ္ဏကံ ဝိသဋံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တိတာ ပကိဏ္ဏကကထာပိ ဝိဇာနိတဗ္ဗာ။

မေဇ္ဇတီတိ ဓမ္မတော အညဿ ကတ္တုနိဝတ္တနတ္ထံ ဓမ္မမေဝ ကတ္တာရံ ကတွာ နိဒ္ဒိသတိ။ သိနိယှတီတိ ဧတ္ထ သတ္တေသု ဗျာပဇ္ဇနဝသေန လူခဘာဝဿ ပဋိပက္ခဘူတံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဟိတာကာရပဝတ္တိဝသေန သိနေဟနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န တဏှာယနဝသေန။ တံ ဟိ မောဟပုဗ္ဗင်္ဂမံ လုဗ္ဘနသဘာဝံ, ဣဒံ ပန အဒုဿနသဘာဝံ အလောဘသမ္ပယုတ္တံ။ နနု စ တဏှာသိနေဟောပိ ဗျာပါဒဝိရောဓီ တေန သဟာနဝဋ္ဌာနတော။ ယဒိပိ တေန သဟ ဧကသ္မိံ စိတ္တေ နပ္ပဝတ္တတိ, ဝိရောဓီ ပန န ဟောတိ အပ္ပဟာယကတော။ မေဇ္ဇတီတိ မိတ္တော, ဟိတဇ္ဈာသယော ခန္ဓပ္ပဗန္ဓော, တပ္ပရိယာပန္နတာယ မိတ္တေ ဘဝါ, မိတ္တေ ဝါ အာရမ္မဏဘူတေ ပိယေ ပုဂ္ဂလေ ဘဝါ, မိတ္တဿ ဧသာ ပဝတ္တိ မေဇ္ဇနဝသေန ဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ကရောတီတိ ကရုဏာ, ကိံ ကရောတိ, ကေသံ, ကိံ နိမိတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပရဒုက္ခေ သတိ သာဓူနံ ဟဒယကမ္ပန’’န္တိ။ ကမ္ပနန္တိ စ ပရေသံ ဒုက္ခံ ဒိသွာ တဿ အပနေတုကာမဿ အသဟနာကာရေန စိတ္တဿ အညထတ္တံ။ တယိဒံ သပ္ပုရိသာနံယေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သာဓူန’’န္တိ။ သပ္ပုရိသာ ဟိ သပရဟိတသာဓနေန ‘‘သာဓူ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဝိနာသေတီတိ အဒဿနံ ဂမေတိ, အပနေတီတိ အတ္ထော။ တေနေတ္ထ ဟိံသနံ အပနယနန္တိ ဒဿေတိ။ ပရဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ ဟိ ကရုဏာ။ ဖရဏဝသေနာတိ ဖုသနဝသေန, အာရမ္မဏကရဏဝသေနာတိ အတ္ထော။ အာရမ္မဏကရဏဉ္စေတ္ထ ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခာပနယနာကာရေနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

မောဒန္တိ တာယာတိ မောဒနကိရိယာယ မုဒိတာယ ကရဏဘာဝနိဒ္ဒေသော, သွာယံ ဥပစာရသိဒ္ဓေါ, မုဒိတာဝိနိမုတ္တော နတ္ထိ တတ္ထ ကောစိ ကတ္တာတိ တမေဝ ကတ္တုဘာဝေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သယံ ဝါ မောဒတီ’’တိ, အယမ္ပိ ဥပစာရနိဒ္ဒေသောဝ။ ဓမ္မာနံ အဝသဝတ္တနတောတိ ဝသဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတ္ထံ ‘‘မောဒနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မုဒိတာ’’တိ အာဟ။

ပိယာဒီသု ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနမုခေန ဥဒါသိနဘာဝသင်္ခါတာ ဥပပတ္တိတော ဣက္ခာ ဥပေက္ခာ။ တေနာဟ ‘‘အဝေရာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥပေက္ခတီတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

၂၆၃။ ဟိတော နာမ အတ္ထစရော, တသ္မာ ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာတိ သတ္တာနံ ဟိတစရဏာကာရေန ပဝတ္တိလက္ခဏာ, ဟိတာကာရဿ ဝါ ပဝတ္တနလက္ခဏာ။ ဟိတူပသံဟာရရသာတိ သတ္တေသု ဟိတဿ ဥပနယနကိစ္စာ, ဥပနယနသမ္ပတ္တိကာ ဝါ။ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၂၃၇၊ ဝိဘ။ ၉၀၉) ပဝတ္တနကဿ အာဃာတဿ ဝိနယနာကာရေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ, ဉာဏဿ ဂေါစရဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, ယတ္ထ ဝါ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ အာဃာတဝိနယနံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ အာဃာတဝိနယပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ အမနာပါနမ္ပိ သတ္တာနံ ပဋိက္ကူလေ အပ္ပဋိက္ကူလသညိတာရူပေန, ပဂေဝ မနာပါနံ ယံ မနာပဘာဝဒဿနံ, တထာပဝတ္တော ယောနိသောမနသိကာရော, တံ ပဒဋ္ဌာနံ ဧတိဿာတိ မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ။ ဗျာပါဒူပသမောတိ ဗျာပါဒဿ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝူပသမော။ သမ္ပတ္တီတိ သမ္ပဇ္ဇနံ သမ္မဒေဝ နိဗ္ဗတ္တိ။ သိနေဟသမ္ဘဝေါတိ တဏှာသိနေဟဿ ဥပ္ပတ္တိ။ ဝိပတ္တီတိ ဝိနာသော။ မေတ္တာမုခေန ဟိ ရာဂေါ ဝဉ္စေတိ။

ကရုဏာဒီနံ လက္ခဏာဒီသု ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ သတ္တာနံ ပဝတ္တဒုက္ခဿ အပနယနာကာရော။ အပနယနံ ပန ဟောတု ဝါ မာ ဝါ, ယော ဒုက္ခာပနယနာကာရော, တထာပဝတ္တိလက္ခဏာ ဒုက္ခာပနယနာကာရပ္ပဝတ္တိလက္ခဏာ။ အပနေတုကာမတာယ ပရေသံ ဒုက္ခဿ အသဟနံ အနဓိဝါသနံ ပရဒုက္ခာသဟနံ။ န ဝိဟိံသာ အဝိဟိံသာ, သတ္တာနံ အဝိဟေဌနံ။ တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ, ဝိဟိံသာယ ဝါ ပဋိပက္ခဘာဝေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ အဝိဟိံသာပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ ဝိဟိံသူပသမောတိ ဧတ္ထ ဝိဟိံသန္တိ ဧတာယ သတ္တေ, ဝိဟိံသနံ ဝါ နေသံ တန္တိ ဝိဟိံသာ, သတ္တာနံ ဝိဟေဌနာကာရေန ပဝတ္တော ကရုဏာယ ပဋိပက္ခဘူတော ပဋိဃစိတ္တုပ္ပါဒေါ။ ကရုဏာမုခေန သောကော ဝဉ္စေတီတိ အာဟ ‘‘သောကသမ္ဘဝေါ ဝိပတ္တီ’’တိ။

ပမောဒနလက္ခဏာတိ ပရသမ္ပတ္တိယာ ပမောဒနလက္ခဏာ။ အနိဿာယနရသာတိ ဣဿာယနဿ ဥသူယနဿ ပဋိပက္ခဘာဝကိစ္စာ။ သတ္တာနံ သမ္ပတ္တိယာ, ပန္တသေနာသနေသု, အဓိကုသလဓမ္မေသု စ အသဟနံ အရမဏံ အရတိဣစ္စေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တဿာ ဝိဟနနာကာရေန ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ, တဿ ဝါ ဝိဃာတံ ဝူပသမံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ အရတိဝိဃာတပစ္စုပဋ္ဌာနာ။

ပဟာသော ဂေဟသိတပီတိဝသေန ပဟဋ္ဌဘာဝေါ ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ။ သတ္တေသု သမဘာဝဒဿနရသာတိ ပိယာဒိဘေဒေသု သဗ္ဗသတ္တေသု ဥဒါသိနဝုတ္တိယာ သမဘာဝဿေဝ ဒဿနကိစ္စာ, ဥပပတ္တိတော ဣက္ခဏတော သမဘာဝေနေဝ တေသံ ဂဟဏကိစ္စာတိ အတ္ထော။ သတ္တေသု ပဋိက္ကူလာပဋိက္ကူလာကာရာနံ အဂ္ဂဟဏတော တတ္ထ ပဋိဃာနုနယာနံ ဝူပသမနာကာရေန ဝုတ္တိယာ တေသံ ဝူပသမံ ဝိက္ခမ္ဘနံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတီတိ ပဋိဃာနုနယဝူပသမပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ ဧဝံ ပဝတ္တကမ္မဿကတာဒဿနပဒဋ္ဌာနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣမိနာ ဗျတိရေကမုခေန ဟိတူပသံဟာရဒုက္ခာပနယနသမ္ပတ္တိပမောဒနာကာရေန ပစ္စာမသန္တော မေတ္တာဒီနံ တိဿန္နံ ပဝတ္တိအာကာရပဋိသေဓနမုခေန ပဝတ္တံ ကမ္မဿကတာဉာဏံ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဿ အာသန္နကာရဏံ, န ယံ ကိဉ္စီတိ ဒဿေတိ။

၂၆၄။ ဝိပဿနာသုခဉ္စေဝ ဘဝသမ္ပတ္တိ စာတိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော စာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တမ္ပိ ဟိ နေသံ သာဓာရဏပယောဇနံ။ တထာ ‘‘သုခံ သုပတီ’’တိအာဒယော (အ။ နိ။ ၈။၁၊ ၁၁။၁၅) ဧကာဒသာနိသံသာ။ တေ ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဣဓ န ဂဟိတာ။

နိဿရတိ အပဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ, ပဟာယကံ။ ကာမဉ္စေတေဟိ ပဉ္စပိ နီဝရဏာနိ, တဒေကဋ္ဌာ စ ပါပဓမ္မာ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီယန္တိ, ဥဇုဝိပစ္စနီကဒဿနဝသေန ပန ဗျာပါဒါဒယော ပါဠိယံ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၂၆၊ အ။ နိ။ ၆။၁၃) ဝုတ္တာ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ရာဂနိဿရဏတာဝစနံ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဿ သုဋ္ဌု သမတ္ထိတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၆၅။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု။ မေတ္တာ သတ္တေသု ယထာရဟံ ဒါနပိယဝစနာဒိသီလသုတာဒိဂုဏဂဟဏဝသေန ပဝတ္တတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တာနံ မနာပဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ’’တိ။ ရာဂေါပိ တတ္ထ ယထာ တထာ ဂုဏဂ္ဂဟဏမုခေနေဝ ပဝတ္တတိ မနာပသညာပလောဘတောတိ အာဟ ‘‘ဂုဏဒဿနသဘာဂတာယာ’’တိ။ တသ္မာ မိတ္တမုခသပတ္တော ဝိယ တုလျာကာရေန ဒူသနတော ရာဂေါ မေတ္တာယ အာသန္နပစ္စတ္ထိကော, သော လဟုံ ဩတာရံ လဘတိ သတိသမ္မောသမတ္တေနာပိ မေတ္တံ အပနီယ တဿာ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတ္တာ။ တတောတိ ရာဂတော, ရာဂဿ ဝါ ဩတာရလာဘတော။ သဘာဂဝိသဘာဂတာယာတိ သဘာဂဿ, သဘာဂေန ဝါ ဝိသဘာဂတာယ။ သတ္တေသု ဟိ မနာပါကာရဂါဟိနော မေတ္တာသဘာဂဿ တဗ္ဗိပရီတသဘာဝေါ ဗျာပါဒေါ တေန ဝိသဘာဂေါ။ တသ္မာ သော ဩတာရံ လဘမာနော စိရေနေဝ လဘေယျာတိ ပုရိသဿ ဒူရေ ဌိတသပတ္တော ဝိယ မေတ္တာယ ဒူရပစ္စတ္ထိကော။ တတောတိ ဗျာပါဒတော။ နိဗ္ဘယေနာတိ အနုဿင်္ကနပရိသင်္ကနေန, လဒ္ဓပတိဋ္ဌာယ မေတ္တာယ ဗျာပါဒေန ဒုပ္ပဓံသိယတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘မေတ္တာယိဿတီ’’တိအာဒိ။

ဣဋ္ဌာနန္တိ ပိယာနံ။ ကန္တာနန္တိ ကမနီယာနံ။ မနာပါနန္တိ မနဝဍ္ဎနကာနံ။ တတော ဧဝ မနော ရမေန္တီတိ မနောရမာနံ။ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနန္တိ တဏှာသန္နိဿိတာနံ။ အပ္ပဋိလာဘတော သမနုပဿတောတိ အပ္ပဋိလာဘေန အဟမိမေ န လဘာမီတိ ပရိတဿတော။ အတီတန္တိ အတိက္ကန္တံ။ နိရုဒ္ဓန္တိ နိရောဓပ္ပတ္တံ။ ဝိပရိဏတန္တိ သဘာဝဝိဂမေန ဝိဂတံ။ သမနုဿရတောတိ အနုတ္ထုနနဝသေန စိန္တယတော။ ဂေဟသိတန္တိ ကာမဂုဏနိဿိတံ။ ‘‘အာဒိနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သောတဝိညေယျာနံ သဒ္ဒါန’’န္တိ ဧဝမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဝိပတ္တိဒဿနသဘာဂတာယာတိ ယေသု သတ္တေသု ဘောဂါဒိဝိပတ္တိဒဿနမုခေန ကရုဏာ ပဝတ္တတိ, တေသု တန္နိမိတ္တမေဝ အယောနိသော အာဘောဂေ သတိ ယထာဝုတ္တဒေါမနဿမုခေန သောကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သော ကရုဏာယ အာသန္နပစ္စတ္ထိကော။ သောကော ဟိ ဣဓ ဒေါမနဿသီသေန ဝုတ္တော။ သဘာဂဝိသဘာဂတာယာတိ ဧတ္ထ သတ္တေသု ဒုက္ခာပနယနကာမတာကာရဿ ကရုဏာသဘာဂဿ တေသု ဒုက္ခူပနယနာကာရော ဝိဟေသာသဘာဝေါ ဝိသဘာဂေါတိ တာယ သဘာဂဝိသဘာဂတာယ သာ ဩတာရံ လဘမာနာ စိရေနေဝ လဘေယျာတိ ပုရိသဿ ဒူရေ ဌိတသပတ္တော ဝိယ ကရုဏာယ ဒူရပစ္စတ္ထိကာ ဝုတ္တာ။

သမ္ပတ္တိဒဿနသဘာဂတာယာတိ ယေသု သတ္တေသု ဘောဂါဒိသမ္ပတ္တိဒဿနမုခေန မုဒိတာ ပဝတ္တတိ, တေသု တန္နိမိတ္တမေဝ အယောနိသော အာဘောဂေ သတိ ‘‘စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါန’’န္တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၆) ဝုတ္တသောမနဿမုခေန ပဟာသော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သော စ မုဒိတာယ အာသန္နပစ္စတ္ထိကော။ ပဟာသော ဟိ ဣဓ သောမနဿသီသေန ဝုတ္တော။ သဘာဂဝိသဘာဂတာယာတိ ဘောဂါဒိသမ္ပတ္တီဟိ မုဒိတေသု သတ္တေသု ပမောဒနာကာရဿ မုဒိတာသဘာဂဿ တတ္ထ အနဘိရမနာကာရာ အရတိ ဝိသဘာဂါတိ တာယ သဘာဂဝိသဘာဂတာယ သာ ဩတာရံ လဘမာနာ စိရေနေဝ လဘေယျာတိ ပုရိသဿ ဒူရေ ဌိတသပတ္တော ဝိယ မုဒိတာယ ဒူရပစ္စတ္ထိကာ ဝုတ္တာ။ ပမုဒိတော စာတိအာဒိ မုဒိတာယ သိဒ္ဓါယ အယမ္ပိ အရတိ န ဟောတီတိ လဒ္ဓဗ္ဗဂုဏဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ, န ဣဓာဓိပ္ပေတအရတိနိဂ္ဂဟဒဿနဝသေန။ ကာယစိတ္တဝိဝေကပဋိပက္ခာယ ဝါ အရတိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတာယ မုဒိတာယ ပဋိပက္ခာ အရတိ သုဝိက္ခမ္ဘနေယျာ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဧကဒေသေန အရတိ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဓိကုသလဓမ္မေသူတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု။

ဗာလကရဓမ္မယောဂတော ဗာလဿ။ အတ္တဟိတပရဟိတဗျာမူဠှတာယ မူဠှဿ။ ပုထူနံ ကိလေသာဒီနံ ဇနနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနဿ။ ကိလေသောဓီနံ မဂ္ဂေါဓီဟိ အဇိတတ္တာ အနောဓိဇိနဿ, ဩဓိဇိနာ ဝါ သေက္ခာ ဩဓိသောဝ ကိလေသာနံ ဇိတတ္တာ။ တေန ဣမဿ ဩဓိဇိတဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ။ သတ္တမဘဝါဒိတော ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တနဝိပါကဿ အဇိတတ္တာ အဝိပါကဇိနဿ, ဝိပါကဇိနာ ဝါ အရဟန္တော အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ။ တေနဿ အသေက္ခတ္တံ ပဋိက္ခိပတိ။ အနေကာဒီနဝေ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပါပဓမ္မာနံ မူလဘူတေ သမ္မောဟေ အာဒီနဝါနံ အဒဿနသီလတာယ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော။ အာဂမာဓိဂမာဘာဝါ အဿုတဝတော။ ဧဒိသော ဧကံသေန အန္ဓပုထုဇ္ဇနော နာမ ဟောတီတိ တဿ အန္ဓပုထုဇ္ဇနဘာဝဒဿနတ္ထံ ပုနပိ ‘‘ပုထုဇ္ဇနဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝရူပါတိ ဝုတ္တာကာရေန သမ္မောဟပုဗ္ဗိကာ။ ရူပံ သာ နာတိဝတ္တတီတိ ရူပါနံ သမတိက္ကမနာယ ကာရဏံ န ဟောတိ, ရူပါရမ္မဏေ ကိလေသေ နာတိဝတ္တတီတိ အဓိပ္ပါယော။ သောမနဿဒေါမနဿရဟိတံ အညာဏမေဝ အညာဏုပေက္ခာ။ ဒေါသဂုဏာဝိစာရဏဝသေန သဘာဂတ္တာတိ ယထာ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ မေတ္တာဒယော ဝိယ သတ္တေသု ဟိတူပသံဟာရာဒိဝသေန ဂုဏဒေါသေ အဝိစာရေန္တီ ကေဝလံ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေနေဝ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ အညာဏုပေက္ခာ သတ္တေသု ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏဒေါသံ အစိန္တေန္တီ ကေဝလံ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေနေဝ ပဝတ္တတီတိ ဒေါသဂုဏာဝိစာရဏဝသေန သဘာဂါ။ တသ္မာ သာ လဟုံ ဩတာရံ လဘတီတိ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာယ အာသန္နပစ္စတ္ထိကာ ဝုတ္တာ။ သဘာဂဝိသဘာဂတာယာတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု မဇ္ဈတ္တာကာရဿ ဥပေက္ခာသဘာဂဿ တတ္ထ အနုရောဓဝိရောဓပဝတ္တိအာကာရာ ရာဂပဋိဃာ ဝိသဘာဂါတိ တာယ သဘာဂဝိသဘာဂတာယ တေ ဩတာရံ လဘမာနာ စိရေနေဝ လဘေယျုန္တိ ပုရိသဿ ဒူရေ ဌိတသပတ္တော ဝိယ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဿ ဒူရပစ္စတ္ထိကာ ဝုတ္တာ။

၂၆၆။ ကတ္တုကာမတာ ဆန္ဒော အာဒိ ‘‘ဆန္ဒမူလကာ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (အ။ နိ။ ၈။၈၃) ဝစနတော, အထ ဝါ သတ္တေသု ဟိတေသိတာဒုက္ခာပနယနကာမတာဒိနာ အနဝဇ္ဇာဘိပတ္ထနာဝသေန ပဝတ္တနတော ‘‘ကတ္တုကာမတာ ဆန္ဒော အာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရောပိ ဟိ သတ္တေသု အနိရာကတဟိတစ္ဆန္ဒောယေဝ ‘‘တတ္ထ အဗျာဝဋတာ အပဏ္ဏကပဋိပဒါ’’တိ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရေန ပဝတ္တတိ မာတာ ဝိယ သကိစ္စပသုတေ ပုတ္တေ။ နီဝရဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒေကဋ္ဌကိလေသာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကတ္ထစိ သတ္တဂ္ဂဟဏမ္ပိ သင်္ခါရဂ္ဂဟဏမေဝ ဟောတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ယထာ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၂၇၊ ခု။ ပါ။ ၄။၁), န ဧဝမိဓာတိ အာဟ ‘‘ပညတ္တိဓမ္မဝသေန ဧကော ဝါ သတ္တော အနေကေ ဝါ သတ္တာ အာရမ္မဏ’’န္တိ။ ပညတ္တိဓမ္မဝသေနာတိ ပညတ္တိသင်္ခါတဓမ္မဝသေန။ ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘သုခိတာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၂။၂၃) ဘာဝနာယံ သုခါဒိဂ္ဂဟဏမ္ပိ လဗ္ဘတိ။ တံ ပန ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၅၅၊ ထေရဂါ။ ၆၇၆၊ နေတ္တိ။ ၅) ဝိပဿနာယ အနိစ္စလက္ခဏဂဟဏံ ဝိယ အပ္ပဓာနဘူတံ, သတ္တပညတ္တိ ဧဝ ပဓာနဘာဝေန ဂယှတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဥပစာရေ ဝါ ပတ္တေ အာရမ္မဏဝဍ္ဎနံ တတ္ထာပိ သီမာသမ္ဘေဒသိဒ္ဓိတောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧကမာဝါသံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘သတ္တေ မေတ္တာယ ဖရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဉာဏေန ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဧကာ ရစ္ဆာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ ရစ္ဆာဂဟဏေန ရစ္ဆာဝါသိနော သတ္တာ ဂဟိတာ ယထာ ဧကံ ဒိသန္တိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

၂၆၇။ ကသိဏာနံ နိဿန္ဒောတိ ကသိဏဇ္ဈာနာနံ နိဿန္ဒဖလသဒိသာ အာရုပ္ပါ အရူပဇ္ဈာနာနိ, ကသိဏဇ္ဈာနာနံ ပါရိပူရိယာဝ သိဇ္ဈနတော။ တေဟိ ဝိနာ အသိဇ္ဈနတောတိ ကေစိ။ သမာဓိနိဿန္ဒောတိ ရူပဇ္ဈာနသမာဓီနံ, ဟေဋ္ဌိမာနံ တိဏ္ဏံ အရူပဇ္ဈာနသမာဓီနဉ္စ နိဿန္ဒော ပဋိပါဋိယာ တေ အဓိဂန္တွာဝ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော။ ဝိပဿနာနိဿန္ဒော ဝိပဿနာနုဘာဝေန လဒ္ဓဗ္ဗတော, ဝိပဿနာဝသေနေဝ စ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော။ သမထဝိပဿနာနိဿန္ဒော နိရောဓသမာပတ္တိ။ ယထာဟ ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ’’တိအာဒိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၈၆၈)။ ‘‘ပုရိမဗြဟ္မဝိဟာရတ္တယနိဿန္ဒော’’တိ ဣမိနာ မေတ္တာဒိဝသေန တီဏိ ဈာနာနိ အဓိဂန္တွာ ဌိတဿေဝ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရော, န ဣတရဿာတိ ဒဿေတိ။ တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

၂၆၈။ သိယာတိ ဝုစ္စမာနာကာရေန သိယာ ကဿစိ ပရိဝိတက္ကော။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု မေတ္တာဒီသု ဗြဟ္မဝိဟာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဣတရကမ္မဋ္ဌာနာနိ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိမတ္တာနိ။ ဣမာနိ ပန ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၂။၂၂) ပရဟိတပဋိပတ္တိဘူတာနိ။ တသ္မာ သတ္တေသု သမ္မာ ပဋိပတ္တိဘာဝေန သေဋ္ဌာ ဧတေ ဝိဟာရာ။ ဗြဟ္မာနောတိ ဥပပတ္တိဗြဟ္မာနော။ တေ ဟိ ဣဓ ဈာနဘာဝနာယ ဝိနီဝရဏစိတ္တာ ဟုတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဝိနီဝရဏစိတ္တာဝ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ‘‘နိဒ္ဒေါသစိတ္တာ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဗြဟ္မာနောတိ ဝါ သကလဗုဒ္ဓဂုဏဟေတုဘူတာနံ ဒါနပါရမိတာဒီနံ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မာနံ ပရိပူရဏဝသေန ဗြူဟိတဂုဏာ မဟာသတ္တာ ဗောဓိသတ္တာ။ တေ ဟိ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတေသနေန, အဟိတာပနယနေန, သမ္ပတ္တိပမောဒနေန, သဗ္ဗတ္ထ ဝိဝဇ္ဇိတာဂတိဂမနမဇ္ဈတ္တဘာဝါဓိဋ္ဌာနေန စ နိဒ္ဒေါသစိတ္တာ ဝိဟရန္တိ။ ဧဝန္တိ ယထာ တေ ဥပပတ္တိဗြဟ္မာနော, မဟာဗောဓိသတ္တဗြဟ္မာနော ဝါ, ဧဝံ ဧတေဟိ ဗြဟ္မဝိဟာရေဟိ သမ္ပယုတ္တာ သမင်္ဂီဘူတာ။

၂၆၉။ စတဿောဝါတိအာဒိပဉှဿာတိ စတဿောတိအာဒိကဿ တိဝိဓဿ ပဉှဿ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒိဝသာတိ ဧတ္ထ ဗျာပါဒသံကိလေသာဒိတော ဝိသုဇ္ဈနုပါယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဟိတူပသံဟာရာဒိမနသိကာရဝိသေသာ သင်္ဂဟိတာ။ အာသံ မေတ္တာဒီနံ။ အပ္ပမာဏေတိ ပမာဏရဟိတေ။ ယေနာတိ ယေန ကာရဏေန။ တန္တိ တသ္မာ။ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။

ဗျာပါဒဗဟုလဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ပက္ခပါတဝသေန အနာဘုဇနမနာဘောဂေါ မဇ္ဈတ္တာကာရောတိ အဓိပ္ပါယော။ ယွာယံ စတုဗ္ဗိဓော သတ္တေသု မနသိကာရော ဝုတ္တော, တမေဝ ဥပမာယ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ စ ယထာ မာတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝုတ္တဿာပိ ဟိတူပသံဟာရာဒိအတ္ထဿ ဥပမေယျဘာဝံ ဥပနေတွာ ဒဿေတုံ အတ္ထုပနယနတ္ထော ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိ စ-သဒ္ဒေါ။ ပရိယာယေတိ ဝါရေ, တသ္မိံ တသ္မိံ ကိစ္စဝသေန ပရိဝတ္တနက္ကမေတိ အတ္ထော။ အဗျာဝဋာတိ အနုဿုက္ကာ။ တထာတိ ယထာ မာတာ ဒဟရာဒီသု ပုတ္တေသု, တထာ သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တာဒိဝသေန မေတ္တာယနာဒိဝသိကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ သံကိလေသဓမ္မာ ယထာရဟံ ဒေါသမောဟရာဂပက္ခိယာ, တေဟိ စ ဝိသုဇ္ဈနုပါယော အပ္ပမညာ, ဟိတူပသံဟာရာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓော စ သတ္တေသု မနသိကာရော, တသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒိဝသာ စတဿောဝ အပ္ပမညာ။ စတဿောပိ ဧတာ ဘာဝေတုကာမေန န ဧကေကန္တိ အဓိပ္ပါယော။ သတိ ဟိ သဗ္ဗသင်္ဂဟေ ကမေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဟိတေသိတာ မေတ္တာယနန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပတ္ထိတဟိတာန’’န္တိ။ သမ္ဘာဝေတွာ ဝါတိ ‘‘ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ အယံ နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တေယျာ’’တိ ပရိကပ္ပေတွာ ဝါ။ ဒုက္ခာပနယနာကအာရပ္ပဝတ္တိဝသေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တတော ပရန္တိ တတော ဟိတာကာရပ္ပဝတ္တိအာဒိတော ပရံ။ ကတ္တဗ္ဗာဘာဝတောတိ စတုတ္ထဿ ပကာရဿ ကတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝတော။ အယံ ကမောတိ အယံ ဣမာသံ အပ္ပမညာနံ ယေဘုယျေန ပဝတ္တနက္ကမောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ, န ‘‘ဣမိနာဝ ကမေန ဧတာသံ ပဝတ္တိ, န အညထာ’’တိ။ မေတ္တာဒီနံ ဟိ တိဿန္နံ ဘာဝနာနံ ကမနိယမော နတ္ထိ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ပဌမံ ဘာဝေတုံ လဗ္ဘာ, ဒေသနာက္ကမဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ။

ဧကသတ္တဿာပီတိ ဧကဿာပိ သတ္တဿ။ အပ္ပဋိဘာဂနိမိတ္တတ္တာ ပရိစ္ဆေဒဂ္ဂဟဏံ နတ္ထိ, န စ သမ္မုတိသစ္စဝသေန ပဝတ္တံ သတ္တဂ္ဂဟဏံ ပရိစ္ဆိန္နရူပါဒိဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တိယာ အပရာမာသသတ္တဂ္ဂဟဏမုဒ္ဓဘူတာနံ မေတ္တာဒီနံ ဧကသတ္တာရမ္မဏာနမ္ပိ အပ္ပမာဏဂေါစရတာ ဝုတ္တာ။ ဧဝံ ပမာဏံ အဂ္ဂဟေတွာတိ ယထာ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု အတိရေကုဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝပ္ပတ္တေ ပဒေသေ နိမိတ္တံ ဂယှတိ, ဧဝံ ပမာဏံ အဂ္ဂဟေတွာ။ သကလဖရဏဝသေနာတိ နိရဝသေသဖရဏဝသေန။

၂၇၀။ နိဿရဏတ္တာတိ ဧတ္ထ ယံ ယဿ နိဿရဏံ, တံ တဿ ဥဇုပဋိပက္ခဘူတမေဝ ဟောတိ။ ယထာ ကာမာနံ နေက္ခမ္မံ, ရူပါနံ အာရုပ္ပါ, သင်္ခါရာနံ နိဗ္ဗာနံ, ဧဝံ ဒေါမနဿသဟိတာနံ ဗျာပါဒဝိဟိံသာရတီနံ နိဿရဏဘူတာ မေတ္တာကရုဏာမုဒိတာ န သောမနဿရဟိတာ ဟောန္တိ။ နိဿရဏဂ္ဂဟဏေနေဝ စ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနံ တာသံ ဥပေက္ခာသမ္ပယောဂေါပိ အနုညာတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ အနိဿရဏဘာဝတော။ တထာ ဟိ အဋ္ဌဝီသတိယာ စိတ္တုပ္ပါဒေသု ကရုဏာမုဒိတာနံ ပဝတ္တိံ အာစရိယာ ဣစ္ဆန္တိ။ န ဟိ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ဥပေက္ခာဝေဒနံ ဝိနာ ဝတ္တတိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေက္ခာ ဝိယ။ န ဟိ ကဒါစိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေက္ခာ ဝေဒနုပေက္ခံ ဝိနာ ဝတ္တတီတိ။

၂၇၁။ သာတသဟဂတန္တိ သုခသဟဂတံ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘တတော တွံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိကာယ (အ။ နိ။ ၈။၆၃) ဒေသနာယ စတုန္နမ္ပိ အပ္ပမညာနံ သဝိတက္ကာဒိဘာဝေါ ဝိယ ဥပေက္ခာသဟဂတဘာဝေါပိ ဝိညာယတိ, တသ္မာ။ စတဿောပိ အပ္ပမညာ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနိကာတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပါယော။ ဧဝဉှိ သတီတိ ယဒိ မူလသမာဓိမှိ ဝုတ္တမတ္ထံ အနန္တရံ ဝုတ္တတာယ ဗြဟ္မဝိဟာရေသု ပက္ခိပတိ, ဧဝံ သန္တေ ကာယာနုပဿနာဒယောပိ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနိကာ သိယုံ, န ပန ဟောန္တိ ဝိပဿနာဝသေန ဒေသိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော, ဟောန္တု ကာယာနုပဿနာဒယော အာနာပါနဘာဝနာဝသေန စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနိကာတိ ဝဒေယျာတိ အာသင်္ကန္တော အာဟ ‘‘ဝေဒနာဒီသူ’’တိအာဒိ။ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာမတ္တံ ဂဟေတွာတိ ‘‘မေတ္တာ မေ စေတောဝိမုတ္တိ ဘာဝိတာ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ပကာသိတော ဧဝ စိတ္တသမာဓိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ မေ စိတ္တံ ဌိတံ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီဟိပိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ပကာသိတောတိ ဗျဉ္ဇနတော လဗ္ဘမာနသမာဓိစ္ဆာယာမတ္တံ ဂဟေတွာ ဥဘယတ္ထ လဗ္ဘမာနံ အဓိပ္ပါယံ အဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော။ သုတ္တတ္ထံ ဟိ အညထာ ဝဒန္တော အယထာဝါဒိတာယ သတ္ထာရံ အပဝဒန္တော နာမ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘မာ ဘဂဝန္တံ အဗ္ဘာစိက္ခီ’’တိ။

၂၇၂။ ‘‘တယိမံ ဒေါသံ ပရိဟရိတုကာမေန န သဗ္ဗံ သုတ္တံ နီတတ္ထမေဝ, တသ္မာ ဂရုကုလတော အဓိပ္ပါယော မဂ္ဂိတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဂမ္ဘီရံ ဟီ’’တိအာဒိံ ဝတွာ တတ္ထ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိမာဟ။ အာယာစိတာ ဓမ္မဒေသနာ ဧတေနာတိ အာယာစိတဓမ္မဒေသနော, တံ အာယာစိတဓမ္မဒေသနံ။ ဧဝမေဝါတိ ဂရဟနေ နိပါတော, မုဒါ ဧဝါတိ အတ္ထော။ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ, ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ နာမ သသန္တတိပရိယာပန္နာ ဟောတိ, တသ္မာ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ‘‘နိယကဇ္ဈတ္တဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ စိတ္တံ ဌိတံ ဘဝိဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ အဝိက္ခိပ္ပမာနံ ဧကဂ္ဂဘာဝေ ဌိတံ ဘဝိဿတိ။ တတော ဧဝ သုသဏ္ဌိတံ, သုဋ္ဌု သမာဟိတန္တိ အတ္ထော။ ဥပ္ပန္နာတိ အဝိက္ခမ္ဘိတာ။ ပါပကာတိ လာမကာ။ အကုသလာ ဓမ္မာတိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလာ ဓမ္မာ။ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ပဝတ္တိတုံ ဩကာသာဒါနေန ကုသလစိတ္တံ ခေပေတွာ န စ ဌဿန္တီတိ ယောဇနာ။ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တဿ သမာဓာနဿ ကာရဏမာဟ။

စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တောတိ ဘာဝနမနုယုတ္တေန ပဋိလဒ္ဓမတ္တံ နာတိသုဘာဝိတံ သမာဓာနံ။ တံ ပန ဥပရိ ဝုစ္စမာနာနံ သမာဓိဝိသေသာနံ မူလကာရဏဘာဝတော ‘‘မူလသမာဓီ’’တိ ဝုတ္တော။ သွာယံ စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တော ‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေမိ သန္နိသာဒေမိ ဧကောဒိံ ကရောမိ သမာဒဟာမီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ခဏိကသမာဓိ အဓိပ္ပေတော။ ယထေဝ ဟိ အညတ္ထာပိ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယံ အဟောသိ အသလ္လီနံ…ပေ… သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၈။၁၁၊ ပါရာ။ ၁၁) ဝတွာ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိဝစနတော (အ။ နိ။ ၈။၁၁) ပဌမံ ဝုတ္တစိတ္တေကဂ္ဂတာ ‘‘ခဏိကသမာဓီ’’တိ ဝိညာယတိ, ဧဝမိဓာပီတိ။ သော ဧဝ သမာဓီတိ မူလသမာဓိမာဟ။

အဿာတိ ဘိက္ခုနော, အဿ ဝါ မူလသမာဓိဿ။ ဘာဝနန္တိ ဝဍ္ဎနံ။ အယံ သမာဓီတိ စ မူလသမာဓိယေဝ အဓိပ္ပေတော။ ဧဝံ ဘာဝိတောတိ ယထာ အရဏိသဟိတေန ဥပ္ပါဒိတော အဂ္ဂိ ဂေါမယစုဏ္ဏာဒီဟိ ဝဍ္ဎိတော ဂေါမယဂ္ဂိအာဒိဘာဝံ ပတ္တောပိ အရဏိသဟိတေန ဥပ္ပါဒိတမူလဂ္ဂီတွေဝ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓာပိ မူလသမာဓိ ဧဝ မေတ္တာဒိဝသေန ဝဍ္ဎိတောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။

အညေသုပိ အာရမ္မဏေသု ပထဝီကသိဏာဒီသု။ တတ္ထ ယထာ မေတ္တာဘာဝနာပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဘာဝနာနယေန ပထဝီကသိဏာဒီသု သဝိတက္ကာဒိဘာဝဝသေန စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနသမ္ပာပနဝိဓိနာ မူလသမာဓိဿ ဘာဝနာ ဝုတ္တာ, ဧဝံ ကရုဏာဒိဘာဝနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပထဝီကသိဏာဒီသုပိ ဘာဝနာဝိဓိံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ကာယာနုပဿနာဒိပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဘာဝနာဝိဓိံ ဒဿေန္တော အာသဝက္ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကရုဏာ မေ စေတောဝိမုတ္တီ’’တိအာဒိ။ ယဒိ ဧဝံ ဓမ္မာနုပဿနာပရိယောသာနာယ ဒေသနာယ အရဟတ္တာဓိဂမာယ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ကထိတတ္တာ ပုန ‘‘တတော တွံ, ဘိက္ခု, ဣမံ သမာဓိံ သဝိတက္ကမ္ပီ’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၈။၆၃) ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ဓမ္မာနုပဿနာယ မတ္ထကပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ။ သာ ဟိ သင်္ခါရုပေက္ခာဘာဝေန ဝတ္တမာနာ ယထာဝုတ္တဇ္ဈာနဓမ္မေ သမ္မသန္တီ ဝိသေသတော မတ္ထကပ္ပတ္တာ နာမ ဟောတိ။ ဖလသမာပတ္တိဘူမိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ။

ပုန ယတော ခေါ တေတိအာဒိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိတော ဥဒ္ဓံ လဒ္ဓဗ္ဗဖာသုဝိဟာရဒဿနံ။ တတ္ထ ဂဂ္ဃသီတိ ဂမိဿသိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘သဝိတက္ကမ္ပီ’’တိအာဒိကာ ဒေသနာ မေတ္တာဒီနံ အာရမ္မဏတော အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ သမာဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ, န အပ္ပမညာ, တသ္မာ။ ‘‘တထေဝါ’’တိအာဒိနာ ဂန္ထန္တရေနပိ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ။ တတ္ထ တထေဝါတိ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေနေဝ။ အဘိဓမ္မေတိ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ (ဓ။ သ။ ၂၅၁ အာဒယော), အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂါဒီသု (ဝိဘ။ ၆၈၄ အာဒယော) စ တတ္ထ တတ္ထ အဘိဓမ္မပ္ပဒေသေသု။

၂၇၃။ သုဘပရမာဒိဝသေနာတိ သုဘ-သဒ္ဒေါ ‘‘သုဘန္တေဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၁၂၊ အ။ နိ။ ၈။၆၆) ဧဝံ ဝုတ္တသုဘဝိမောက္ခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော ဥတ္တရပဒလောပေန။ ပရမ-သဒ္ဒေါ ဥက္ကံသတ္ထော။ သုဘော သုဘဝိမောက္ခော ပရမော ဥက္ကံသော ပရမာ ကောဋိ ဧတိဿာတိ သုဘပရမာ, မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ, တတော ပရံ တာယ သာဓေတဗ္ဗံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ အသာဓာရဏဿ အတ္ထဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝိပဿနာသုခါဒယော ဣဓ အနဝသရာ။ ဣတရေတရဝိသိဋ္ဌာပေတေ ဝိသေသာ, ပဂေဝ ပရေဟိ။ တေနာဟ ‘‘အညမညံ အသဒိသော အာနုဘာဝဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ။ ဝိသေသေတွာတိ အညမညံ ဝိသိဋ္ဌံ ကတွာ။

တဿ တဿ ဥပနိဿယတ္တာတိ သုဘဝိမောက္ခာဒိကဿ တဿ တဿ ဝိမောက္ခဿ ပကတူပနိဿယဝသေန ဥပနိဿယပစ္စယဘာဝတော။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘မေတ္တာဝိဟာရိဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဿ မေတ္တာဝိဟာရိဿ စိတ္တံ ဥပသံဟရတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ အပ္ပဋိက္ကူလပရိစယာတိ မေတ္တာဘာဝနာဝသေန သတ္တသညိတေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာရမ္မဏေ အပ္ပဋိက္ကူလာကာရေနေဝ ဂဟဏဿ ပရိစိတတ္တာ။ တဿ သင်္ခါရဘူတမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏံ အပ္ပဋိက္ကူလာကာရေနေဝ ပစ္စုပတိဋ္ဌတိ, ပဂေဝ သဘာဝတော။ ‘‘အပ္ပဋိက္ကူလ’’န္တိ တတ္ထဿ စိတ္တံ အဘိရတိဝသေန နိရာသင်္ကံ ပဝတ္တတိ, ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ သုခေန, သုဋ္ဌု စ ဝိမုစ္စတိ, ယတဿ ဈာနဿ ဝိမောက္ခပရိယာယော ဝုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပဋိက္ကူလေသူ’’တိအာဒိ။ ယထာဝုတ္တော စ အတ္ထော အနတ္ထစရဏာဒိအဓိပ္ပါယေန သစေတနေ အာရမ္မဏေ အာဃာတံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ပဋိက္ကူလပရိစယာ အစေတနေပိ ဝါတာတပါဒိကေ အာဃာတုပ္ပတ္တိယာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗော။ န တတော ပရန္တိ တတော သုဘဝိမောက္ခတော ပရံ ကဿစိ ဝိမောက္ခဿ ဥပနိဿယော န ဟောတီတိ အတ္ထော။

အဘိဟနန္တိ ဧတေနာတိ အဘိဃာတော, ဒဏ္ဍော အဘိဃာတော ယဿ တံ ဒဏ္ဍာဘိဃာတံ, တံ အာဒိ ယဿ တံ ဒဏ္ဍာဘိဃာတာဒိ, ဒဏ္ဍာဘိဃာတာဒိ ရူပံ နိမိတ္တံ ယဿ တံ ဒဏ္ဍာဘိဃာတာဒိရူပနိမိတ္တံ။ ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘သတ္တဒုက္ခ’’န္တိ, ဒဏ္ဍပ္ပဟာရာဒိဇနိတံ ကရဇရူပဟေတုကံ သတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခန္တိ အတ္ထော။ ရူပေ အာဒီနဝေါ သုပရိဝိဒိတော ဟောတိ ကရုဏာဝိဟာရိဿ ရူပနိမိတ္တတ္တာ, ဒုက္ခဿ ကရုဏာယ စ ပရဒုက္ခာသဟနရသတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ တတ္ထ အာကာသေ။ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ သဗ္ဗသော ရူပါနံ အဘာဝေါ ဝိဝရမပဂမောတိ။

တေန တေနာတိအာဒီသု အယံ ယောဇနာ – တေန တေန ဘောဂသမ္ပတ္တိအာဒိနာ ပါမောဇ္ဇကာရဏေန ပမုဒိတာနံ သတ္တာနံ ဥပ္ပန္နပါမောဇ္ဇဝိညာဏံ သမနုပဿန္တဿ ယောဂိနော ‘‘သာဓု ဝတာယံ သတ္တော ပမောဒတီ’’တိ မုဒိတာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ပမုဒိတဝိညာဏဿ ဒဿနေန ဝိညာဏဂ္ဂဟဏပရိစိတံ စိတ္တံ ဟောတီတိ။

အနုက္ကမာဓိဂတန္တိ အာကာသကသိဏဝဇ္ဇေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကသိဏေ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာဓိဂမာနုက္ကမေန ရူပဝိရာဂဘာဝနာယ အဓိဂတံ။ အာကာသနိမိတ္တံ ဂေါစရော ဧတဿာတိ အာကာသနိမိတ္တဂေါစရံ, တသ္မိံ အာကာသနိမိတ္တဂေါစရေ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏေ။ စိတ္တံ ဥပသံဟရတောတိ ဒုတိယာရုပ္ပါဓိဂမာယ ဘာဝနာစိတ္တံ နေန္တဿ, တထာ ဘာဝယတောတိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏေ။ စိတ္တန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနစိတ္တံ။ ပက္ခန္ဒတီတိ အနုပဝိသတိ ဝိမောက္ခဘာဝေန အပ္ပေတိ။

အာဘောဂါဘာဝတောတိ ‘‘သုခိတာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၂။၂၃) သုခါသီသနာဒိဝသေန အာဘုဇနာဘာဝတော။ သတ္တာနံ သုခါသီသနာဒိဝသေန ပဝတ္တမာနာ မေတ္တာဒိဘာဝနာဝ ပရမတ္ထဂ္ဂဟဏမုခေန သတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, ဥပေက္ခာဘာဝနာ ပန တထာ အပ္ပဝတ္တိတွာ ကေဝလံ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေနေဝ သတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿ သုခဒုက္ခာဒိပရမတ္ထဂ္ဂါဟဝိမုခဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခံ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိ။ နနု စ ‘‘ကမ္မဿကာ သတ္တာ, တေ ကဿ ရုစိယာ သုခိတာ ဝါ ဘဝိဿန္တီ’’တိအာဒိနာ ပဋိက္ခေပဝသေနပိ ပရမတ္ထဂ္ဂဟဏမုခေနေဝ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရောပိ သတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ? သစ္စမေတံ, တံ ပန ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ, မတ္ထကပ္ပတ္တိယံ ပန ကေဝလံ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေနေဝ သတ္တေ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ သဝိသေသံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေ ဧဝ ဝိသယေ တဿ ပဝတ္တိ။ အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခတာ စ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန အပ္ပနာပ္ပတ္တိယာ အပရာမာသသတ္တဂ္ဂဟဏမုဒ္ဓဘူတတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

၂၇၄။ သဗ္ဗာပေတာတိ သဗ္ဗာပိ ဧတာ အပ္ပမညာ။ ဒါနာဒီနန္တိ ပါရမိဘာဝပ္ပတ္တာနံ ဒါနာဒီနံ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မာနံ။ သဗ္ဗကလျာဏဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ, သမတိံသာယ ပါရမိတာနံ, တန္နိမိတ္တာနံ ဗုဒ္ဓယာနိယာနဉ္စ, သဗ္ဗေဟိ ဝါ သုန္ဒရသဘာဝါနံ။ န ဟိ လောကိယဓမ္မာ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေဟိ အာနုဘာဝတော ဥက္ကဋ္ဌာ နာမ အတ္ထိ, ဗုဒ္ဓဓမ္မေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ ပရိပူရိကာတိ ပရိဝုဒ္ဓိကရာ။ အဓိဋ္ဌာနာနိ ဝိယ ဟိ အပ္ပမညာ သဗ္ဗာသံ ပါရမိတာနံ ပါရိပူရိကရာ။ ‘‘ဟိတဇ္ဈာသယတာယာ’’တိအာဒိနာ မေတ္တာဗြဟ္မဝိဟာရာဒီနံ ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝဒဿနမုခေန စတူဟိ အပ္ပမညာဟိ အတ္တနော သန္တာနဿ ပဂေဝ အဘိသင်္ခတတ္တာ မဟာဗောဓိသတ္တာ ဒါနာဒိပါရမိယော ပူရေတုံ သမတ္ထာ ဟောန္တိ, နာညထာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ။ ဣမဿ ဒါတဗ္ဗံ, ဣမဿ န ဒါတဗ္ဗန္တိ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ‘‘ဣဒံ ဒါတဗ္ဗံ, ဣဒံ န ဒါတဗ္ဗန္တိ စ ဝိဘာဂံ အကတွာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော။ ဒေယျပဋိဂ္ဂါဟကဝိကပ္ပရဟိတာ ဟိ ဒါနပါရမိတာ။ ယထာဟ –

‘‘ယထာပိ ကုမ္ဘော သမ္ပုဏ္ဏော, ယဿ ကဿစိ အဓောကတော၊

ဝမတေဝုဒကံ နိဿေသံ, န တတ္ထ ပရိရက္ခတီ’’တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၁၁၈)၊

‘‘သဗ္ဗသတ္တာန’’န္တိ ဣဒံ ‘‘သုခနိဒါန’’န္တိ ဣမိနာပိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, ‘‘ဒေန္တီ’’တိ ဣမိနာ စ။ တေန ဒေယျဓမ္မေန ဝိယ ဒါနဓမ္မေနာပိ မဟာသတ္တာနံ လောကဿ ဗဟူပကာရတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ, တထာ တဿ ပရိဏာမနတော။ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ဟိ ‘‘ဝိဘာဂံ အကတွာ’’တိ ဝတွာပိ ‘‘သဗ္ဗသတ္တာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တေသန္တိ သဗ္ဗသတ္တာနံ။ ဥပဃာတန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဝိဘာဂံ အကတွာ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ အယံ ဟေတ္ထ ပဒယောဇနာ – ဝိဘာဂံ အကတွာ ဥပဃာတံ ပရိဝဇ္ဇယန္တာ သဗ္ဗသတ္တာနံ သုခနိဒါနံ သီလံ သမာဒိယန္တီတိ။ သတ္တကာလဝိကပ္ပရဟိတာ ဟိ သီလပါရမိတာ, လောကတ္ထမေဝ စဿ ဖလံ ပရိဏမီယတိ။ နေက္ခမ္မံ ဘဇန္တီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂစ္ဆန္တိ။ ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ သဗ္ဗသော သီလံ ပရိပူရတိ, န ဂဟဋ္ဌဿ။ ဣဓာပိ ‘‘ဝိဘာဂံ အကတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံ သုခနိဒါန’’န္တိ ဣဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ န ဟိ ဗောဓိသတ္တာ ကာလဝိဘာဂံ ကတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုတိဋ္ဌန္တိ, သီလံ ဝါ သမာဒိယန္တိ, နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ ဈာနာဒိနေက္ခမ္မဘဇနဿာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ။ သဗ္ဗသတ္တာနံ သုခနိဒါနတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာဝ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ဟိတာဟိတေသူတိ အတ္ထာနတ္ထေသု။ အသမ္မောဟတ္ထာယာတိ သမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနာယ။ ပညံ ပရိယောဒပေန္တီတိ ယောဂဝိဟိတံ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒိံ အဿုတံ သုဏန္တာ သုတံ ဝေါဒပေန္တာ အဟံကာရမမံကာရာဒိံ ဝိဓုနန္တာ ဉာဏံ ဝိသောဓေန္တိ။ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဝိကပ္ပရဟိတာ ဟိ ပညာပါရမိတာ။ ဟိတသုခတ္ထာယာတိ သတ္တာနံ ဟိတသုခါဒိဝုဒ္ဓိယတ္ထမေဝ။ နိစ္စန္တိ သတတံ အဝိစ္ဆေဒေန ပဋိပက္ခေန အဝေါကိဏ္ဏံ။ ဝီရိယမာရဘန္တီတိ ယထာ သတ္တာနံ အနုပ္ပန္နံ ဟိတသုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နံ အဘိဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ ပရက္ကမံ ကရောန္တိ။ သင်္ကောစဝိက္ခေပရဟိတာ ဟိ ဝီရိယပါရမိတာ။ ‘‘ဝီရဘာဝံ ပတ္တာပီ’’တိ ဣမိနာ အပရဒ္ဓါနံ နိဂ္ဂဟသမတ္ထတံ ဒဿေတိ။ နာနပ္ပကာရကံ အပရာဓံ ခမန္တီတိ မမ္မစ္ဆေဒနာကာရေန အတ္တနိ ပဝတ္တိတံ နာနာဝိဓံ အပရာဓံ သဟန္တိ။ အတ္တပရဝိကပ္ပဝိရဟိတာ ဟိ ဒေါသသဟနာ ခန္တိပါရမိတာ။

ပဋိညံ န ဝိသံဝါဒေန္တီတိ အဝိသံဝါဒနသာမညေန သဗ္ဗဿပိ အနရိယဝေါဟာရဿ အကရဏမာဟ။ ပဋိညာတေ, အပဋိညာတေ စ ဒိဋ္ဌာဒိကေ မိစ္ဆာဝိကပ္ပရဟိတာ ဟိ သစ္စပါရမိတာ။ အဝိစလာဓိဋ္ဌာနာတိ ယထာသမာဒိန္နေသု ဒါနာဒိဓမ္မေသု နိစ္စလာဓိဋ္ဌာယိနော အစလသမာဒါနာဓိဋ္ဌာနာ, သမာဒိန္နေသု စ ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေသု သမ္မဒေဝ အဝဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိတာ။ တေသူတိ သတ္တေသု။ အဝိစလာယာတိ ပဋိပက္ခေန အကမ္ပနီယာယ။ ဧဝန္တိ ယထာဝုတ္တေန သတ္တေသု ဟိတဇ္ဈာသယတာဒိအာကာရေန။ ယထာ စ ဗြဟ္မဝိဟာရာဓိဋ္ဌာနာ ပါရမိယော, ဧဝံ အဓိဋ္ဌာနာဓိဋ္ဌာနာပိ။ တထာ ဟိ ယထာပဋိညံ ပရာနုဂ္ဂဟာယ ပါရမီနံ အနုဋ္ဌာနေန သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ, တပ္ပဋိပက္ခပရိစ္စာဂတော စာဂါဓိဋ္ဌာနံ, ပါရမီဟိ သစိတ္တုပသမတော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနံ, တာဟိ ပရဟိတူပါယကောသလ္လတော ပညာဓိဋ္ဌာနံ။ ဧဝံ ပစ္စေကမ္ပိ ပါရမိတာသု ယထာရဟံ နေတဗ္ဗံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန ပါရမိတာသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရမတ္ထဒီပနိယံ စရိယာပိဋကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အတိဝိတ္ထာရဘယေန န ဝိတ္ထာရယိမှ။ တထာ ဒသဗလဉာဏာဒိကေတိ။ ဧတာဝ ဟောန္တီတိ ဧတာ ဟောန္တိ ဧဝါတိ ယောဇနာ။

ဗြဟ္မဝိဟာရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ နဝမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၁၀။ အာရုပ္ပနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ပဌမာရုပ္ပဝဏ္ဏနာ

၂၇၅။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသူတိ ‘‘စတ္တာရော အာရုပ္ပါ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု, နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မံ။ တေနေဝါဟ ‘‘စတူသု အာရုပ္ပေသူ’’တိ။ တတ္ထ ရူပဝိဝေကေန အရူပံ, အရူပမေဝ အာရုပ္ပံ ဈာနံ, ဣဓ ပန တဒတ္ထံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတံ။ တံ ဘာဝေတုကာမော စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ရူပါဓိကရဏန္တိ ရူပဟေတု။ ဟေတုအတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ အဓိကရဏ-သဒ္ဒေါ ‘‘ကာမာဓိကရဏ’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၁၆၈-၁၆၉) ဝိယ။ ဒဏ္ဍနဋ္ဌေန ဒဏ္ဍော, မုဂ္ဂရာဒိ။ ပရပီဠာဓိပ္ပါယေန တဿ အာဒါနံ ဒဏ္ဍာဒါနံ။ သတ္တာနံ သသနဋ္ဌေန သတ္ထံ, အာဝုဓံ။ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော။ ဝိရောဓော ဝိဂ္ဂဟော။ နာနာဝါဒေါ ဝိဝါဒေါ။ ဧတန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဒဏ္ဍာဒါနာဒိကံ။ သဗ္ဗသောတိ အနဝသေသတော။ အာရုပ္ပေ အရူပဘာဝေ, အာရုပ္ပေ ဝါ ဘဝေ။ ရူပါနံယေဝါတိ ဒိဋ္ဌာဒီနဝါနံ ရူပါနံယေဝ, န အရူပါနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ နိဗ္ဗိဒါယာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ။ ဝိရာဂါယာတိ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ။ နိရောဓာယာတိ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ။ သဗ္ဗမေတံ သမတိက္ကမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒဏ္ဍာဒါနာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဒိန္နာဒါနာဒိကံ သဗ္ဗံ ရူပဟေတုကံ အနတ္ထံ သင်္ဂဏှာတိ, န ဣဓ ပါဠိယံ အာဂတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကရဇရူပေတိ ယထာဝုတ္တာဒီနဝါဓိကရဏဘာဝယောဂျံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ, ဩဠာရိကရူပေတိ အတ္ထော။ အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ။ တဿာတိ ရူပဿ။ အာလောကောတိ ဝဏ္ဏဝိသေသော ဧဝါတိ တတ္ထ ပဝတ္တံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ သိယာ အာကာသနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတုံ, န ပန ပရိစ္ဆိန္နာကာသကသိဏံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ။ တဿ ဟိ ဥဂ္ဃါဋနာ နာမ ရူပနိမိတ္တေနေဝ သိယာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ ပရိစ္ဆိန္နာကာသကသိဏံ နဝသူ’’တိ။ ကေစိ ပန ‘‘အာလောကကသိဏမ္ပိ ဌပေတွာ အဋ္ဌသူ’’တိ ဝဒန္တိ, တဿ ပန ဌပနေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ, ကရဇရူပံ အတိက္ကန္တံ ဟောတိ တဿ အနာလမ္ဗနတော။

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ နနု ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိပိ တဿ အနာလမ္ဗနဝသေနေဝ ပဝတ္တန္တိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ? သစ္စမေတံ, ဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနတော ပန သန္တသဘာဝေန အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေန စတုတ္ထဇ္ဈာနေန အတိက္ကန္တံ သုဋ္ဌု အတိက္ကန္တံ နာမ ဟောတီတိ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ‘‘အဿာသပဿာသာနံ နိရုဇ္ဈနတော, ကာမဓာတုသမတိက္ကမနတော စာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အကာရဏံ, ဣတရေသံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနံ သမ္ဘဝတော, ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနာနဉ္စ အကာမဓာတုသံဝတ္တနီယတော။ တပ္ပဋိဘာဂမေဝါတိ ကရဇရူပပဋိဘာဂမေဝ နိမိတ္တဂ္ဂါဟသမ္ဘဝတော။ သဒိသဉ္စ နာမ တံ န ဟောတိ, တသ္မာ ကိံ တဿ သမတိက္ကမနေနာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယ ‘‘ကထံ? ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကထန္တိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ယထာတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော။ လေခါစိတ္တန္တိ ကာဠဝဏ္ဏာဒိနာ ကတပရိကမ္မာယ လေခါယ စိတ္တံ။ ဖလိတန္တရန္တိ ဝိဝရံ။ ဒိသွာတိ ဒူရတော ဒိသွာ။ သမာနရူပသဒ္ဒသမုဒါစာရန္တိ သဒိသရူပသဏ္ဌာနသရပ္ပယောဂံ။

အာရမ္မဏဝသေနာတိ ‘‘မမ စက္ခု သောဘနံ, မမ ကာယော ထိရော, မမ ပရိက္ခာရာ သုန္ဒရာ’’တိ ဧဝံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန။ ကရဇရူပသမင်္ဂိကာလောတိ အတ္တနော အတ္တဘာဝရူပေန စေဝ အာရမ္မဏရူပေန စ သမန္နာဂတကာလော။ တမ္ပီတိ ကသိဏရူပဿပိ။ သာမိအတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ။ ဘယသန္တာသအဒဿနကာမတာ ဝိယ သမတိက္ကမိတုကာမတာတိ ယောဇနာ။ ဣဒဉ္စ ယထာဝုတ္တာနံ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂနိရောဓာနံ သာဓာရဏဝစနံ။ တေ ဟိ တယော အပေက္ခိတွာ ဘယသန္တာသအဒဿနကာမတာ ဝုတ္တာ။ ဧကော ကိရ သုနခေါ ဝနေ သူကရေန ပဟဋမတ္တော ပလာတော, သော အရူပဒဿနဝေလာယ ဘတ္တပစနဥက္ခလိံ ဒူရတော ဒိသွာ သူကရသညာယ ဘီတော ဥတ္တသန္တော ပလာယိ, ပိသာစဘီရုကော ပုရိသော ရတ္တိဘာဂေ အပရိစိတေ ဒေသေ မတ္ထကစ္ဆိန္နံ တာလက္ခန္ဓံ ဒိသွာ ပိသာစသညာယ ဘီတော ဥတ္တသန္တော မုစ္ဆိတော ပပတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သူကရာ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ။

၂၇၆။ ဧဝန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဩပမ္မတ္ထံ နိဂမေန္တော အာဟ။ သောတိ ယောဂါဝစရော။ တသ္မိံ ဈာနေ အာဒီနဝံ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ရူပန္တိ ကသိဏရူပံ။ သန္တဝိမောက္ခတောတိ အရူပဇ္ဈာနတော။ တာနိ ဟိ ‘‘ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ အာရုပ္ပါ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၈။၇၂၊ ၁၀။၉) သန္တဝိမောက္ခာတိ အာဂတာ။ သန္တတာသိဒ္ဓိ စဿ အနုဿုတိတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ယထေဝါတိ ဧဝ-ကာရေန ယေန ပကာရေန ဧတံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဒုဝင်္ဂိကံ, ဧဝံ အာရုပ္ပါနိပီတိ ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဝသေန ဒုဝင်္ဂိကတ္တံ ဒဿေတိ, န တတိယဇ္ဈာနေ ဝိယ ဒုဝင်္ဂိကတာမတ္တံ။ နနု စေတ္ထာပိ ဒုဝင်္ဂိကတာမတ္တမေဝ ဘူမိဘေဒတောတိ? နာယံ ဒေါသော ဥပမောပမေယျဘာဝဿ ဘိန္နာဓိကရဏတော။

တတ္ထာတိ တသ္မိံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနေ။ နိကန္တိန္တိ အပေက္ခံ။ ပရိယာဒါယာတိ အာဒီနဝဒဿနေန တသ္မိံ ဈာနေ ခေပေတွာ, အနပေက္ခော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ သန္တတော မနသိကရဏေနေဝ ပဏီတတော, သုခုမတော စ မနသိကာရော သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သန္တတော အနန္တတော မနသိ ကရိတွာ’’တိ။ ပတ္ထရိတွာတိ ပဂေဝ ဝဍ္ဎိတံ, တဒါ ဝဍ္ဎနဝသေန ဝါ ပတ္ထရိတွာ။ တေနာတိ ကသိဏရူပေန။ ဥဂ္ဃါဋေတိ ကသိဏန္တိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ အာရမ္မဏဘူတံ ပထဝီကသိဏာဒိကသိဏရူပံ အပနေတိ။ ဥဂ္ဃါဋနဝိဓိံ ပန ဒဿေန္တော ‘‘ဥဂ္ဃါဋေန္တော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သံဝေလ္လေတီတိ ပဋိသံဟရတိ။ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန။ နေဝ ဥဗ္ဗဋ္ဋတီတိ နေဝ ဥဋ္ဌဟတိ။ န ဝိဝဋ္ဋတီတိ န ဝိနိဝဋ္ဋတိ။ ဣမဿာတိ ဣမဿ ကသိဏရူပဿ။ အမနသိကာရန္တိ မနသိ အကရဏံ အစိန္တနံ။ မနသိကာရဉ္စ ပဋိစ္စာတိ ‘‘အာကာသော အာကာသော’’တိ ဘာဝနာမနသိကာရဉ္စ နိဿာယ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဿ အာရမ္မဏဘူတံ ကသိဏရူပံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မနသိ ကရောတော, တေန စ ဖုဋ္ဌောကာသံ ‘‘အာကာသော အာကာသော’’တိ မနသိ ကရောတော ယဒါ တံ ဘာဝနာနုဘာဝေန အာကာသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ, တဒါ သော ကသိဏံ ဥဂ္ဃါဋေတိ နာမ, တဉ္စ တေန ဥဂ္ဃါဋိတံ နာမ ဟောတီတိ။ တေနာဟ ‘‘ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသမတ္တံ ပညာယတီ’’တိ။ သဗ္ဗမေတန္တိ တိဝိဓမ္ပေတံ ဧကမေဝ ပရိယာယဘာဝတော။

‘‘နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘန္တီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု ရူပါဝစရပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပစာရက္ခဏေယေဝ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနိ, တတော ပဋ္ဌာယ စဿ န နေသံ ပရိယုဋ္ဌာနံ။ ယဒိ သိယာ, ဈာနတော ပရိဟာယေယျ? ယံ ပနေကေ ဝဒန္တိ ‘‘အတ္ထေဝ သုခုမာနိ အရူပဇ္ဈာနဝိက္ခမ္ဘနေယျာနိ နီဝရဏာနိ, တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တ’’န္တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ။ န ဟိ မဟဂ္ဂတကုသလေသု လောကုတ္တရကုသလေသု ဝိယ ဩဓိသော ပဟာနံ နာမ အတ္ထိ။ ယော ပန ရူပါဝစရေဟိ အာရုပ္ပါနံ ဥဠာရဖလတာဒိဝိသေသော, သော ဘာဝနာဝိသေသေန သန္တတရပဏီတတရဘာဝေန တေသုယေဝ ပုရိမပုရိမေဟိ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမာနံ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘန္တီ’’တိ ပန ဝစနံ ဝဏ္ဏဘဏနဝသေန ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ အညတ္ထာပိ ဟေဋ္ဌာ ပဟီနာနံ ဥပရိ ပဟာနံ ဝုစ္စတိ။ ယေ ပန ‘‘သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေသံ အကုသလာနံ ပဋိပက္ခာတိ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တေဟိ ဒုတိယဇ္ဈာနူပစာရာဒီသု နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနာဝစနဿ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ အာကာသနိမိတ္တာရမ္မဏာ သတိ သမ္မာ သူပဋ္ဌိတာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ သတိသီသေန စေတ္ထ ဥပစာရဇ္ဈာနာနုဂုဏာနံ သဒ္ဓါပဉ္စမာနံ သကိစ္စယောဂံ ဒဿေတိ။ ဥပစာရေနာတိ ဥပစာရဇ္ဈာနေန။ ဣဓာပီတိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သန္ဓာယ သမ္ပိဏ္ဍနံ။ တံ ဟိ ဥပေက္ခာဝေဒနာသမ္ပယုတ္တံ။ သေသန္တိ ‘‘သေသာနိ ကာမာဝစရာနီ’’တိအာဒိ။ ယံ ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗမဝုတ္တံ, တံ ပန ပထဝီကသိဏနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၅၁ အာဒယော) ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပထဝီကသိဏေ ဝုတ္တနယမေဝါ’’တိ။

ဧဝံ ယံ တတ္ထ အဝိသိဋ္ဌံ, တံ အတိဒိသိတွာ ဣဒါနိ ဝိသိဋ္ဌံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော’’တိအာဒိမာဟ။ ယာနပ္ပုတောဠိ ကုမ္ဘိမုခါဒီနန္တိ ဩဂုဏ္ဌနသိဝိကာဒိယာနာနံ မုခံ ယာနမုခံ, ပုတောဠိယာ ခုဒ္ဒကဒွါရဿ မုခံ ပုတောဠိမုခံ, ကုမ္ဘိမုခန္တိ ပစ္စေကံ မုခ-သဒ္ဒေါ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော။ အာကာသံယေဝ ယာနမုခါဒိပရိစ္ဆိန္နံ။ ပရိကမ္မမနသိကာရေနာတိ ပရိကမ္မဘူတေန မနသိကာရေန ဥပစာရဇ္ဈာနေန။ ပရိကမ္မံ အနုလောမံ ဥပစာရောတိ စ အနတ္ထန္တရဉှေတံ။ ပေက္ခမာနော အရူပါဝစရဇ္ဈာနစက္ခုနာ။

၂၇၇။ သဗ္ဗာကာရေနာတိ ရူပနိမိတ္တံ ဒဏ္ဍာဒါနသမ္ဘဝဒဿနာဒိနာ သဗ္ဗေန ရူပဓမ္မေသု, ပထဝီကသိဏာဒိရူပနိမိတ္တေသု, တဒါရမ္မဏဇ္ဈာနေသု စ ဒေါသဒဿနာကာရေန, တေသု ဧဝ ဝါ ရူပါဒီသု နိကန္တိပ္ပဟာနအနာဝဇ္ဇိတုကာမတာဒိနာ။ ရူပဇ္ဈာနမ္ပိ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ၁၆၀၊ ဝိဘ။ ၆၂၅) ယထာ ရူပဘဝေါ ရူပံ။ ရူပီတိ ဟိ ရူပဇ္ဈာနလာဘီတိ အတ္ထော။ အာရမ္မဏမ္ပိ ကသိဏရူပံ ရူပန္တိ ဝုစ္စတိ ပုရိမပဒလောပေန ယထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော ဒတ္တော’’တိ။ ရူပါနိ ပဿတီတိ ကသိဏရူပါနိ ဈာနစက္ခုနာ ပဿတီတိ အတ္ထော။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဥတ္တရပဒလောပေန, ပုရိမပဒလောပေန စ ယထာက္ကမံ ရူပဇ္ဈာနကသိဏရူပေသု ရူပဝေါဟာရော ဒိဿတိ, တသ္မာ။ ရူပေ ရူပဇ္ဈာနေ တံသဟဂတာ သညာ ရူပသညာ။ တဒါရမ္မဏဿ စာတိ စ-သဒ္ဒေန ယထာဝုတ္တံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ, တေန ပါဠိယံ ‘‘ရူပသညာန’’န္တိ သရူပေကသေသေန နိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဒဿေတိ။ ဝိရာဂါတိ ဇိဂုစ္ဆနတော။ နိရောဓာတိ တပ္ပဋိဗန္ဓဆန္ဒရာဂဝိက္ခမ္ဘနေန နိရောဓနတော။ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿ သဗ္ဗာကာရေန ဝိရာဂါ အနဝသေသာနံ နိရောဓာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

‘‘အာရမ္မဏေ အဝိရတ္တဿ သညာသမတိက္ကမော န ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ယသ္မာ ဣမာနိ ဈာနာနိ အာရမ္မဏာတိက္ကမေန ပတ္တဗ္ဗာနိ, န အင်္ဂါတိက္ကမေနာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ သညာသမတိက္ကမော အာရမ္မဏသမတိက္ကမေန ဝိနာ န ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘သမတိက္ကန္တာသု စ သညာသု အာရမ္မဏံ သမတိက္ကန္တမေဝ ဟောတီ’’တိ အာဟ။ အဝတွာ ဝုတ္တောတိ သမ္ဗန္ဓော။ သမာပန္နဿာတိအာဒီသု ကုသလသညာဝသေန သမာပန္နဂ္ဂဟဏံ, ဝိပါကသညာဝသေန ဥပပန္နဂ္ဂဟဏံ, ကိရိယာသညာဝသေန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဂ္ဂဟဏံ။ အရဟတော ဟိ ဈာနာနိ ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော။ ယဒိ သညာသမတိက္ကမဿ အနုနိပ္ဖါဒိအာရမ္မဏသမတိက္ကမော ဝိဘင်္ဂေ စ အဝုတ္တော, အထ ကသ္မာ ဣဓ ဂဟိတောတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။ အာရမ္မဏသမတိက္ကမဝသေနာပိ အယမတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ, ‘‘တဒါရမ္မဏဿ စေတံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ ဝိယ သညာသမတိက္ကမမေဝ အဝတွာတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၇၈။ ပဋိဃာတေနာတိ ပဋိဟနနေန ဝိသယီဝိသယသမောဓာနေန။ အတ္ထင်္ဂမာတိအာဒီသု ပုရိမံ ပုရိမံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ အတ္ထဝစနံ, တသ္မာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမော ဈာနသမင်္ဂိကာလေ အနုပ္ပတ္တီတိ တဿ ဣဓေဝ ဂဟဏေ ကာရဏံ အနုယောဂမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ကာမဉ္စေတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ပဋိပဇ္ဇနကာနံ။ ဧတာသံ ပဋိဃသညာနံ။ ဧတ္ထ ပဌမာရုပ္ပကထာယံ။ ဝစနံ အတ္ထင်္ဂမဝသေန။

ကိံ ဝါ ပသံသာကိတ္တနေန, ပဋိဃသညာနံ ပန အတ္ထင်္ဂမော ဣဓေဝ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဘာဝဓမ္မဿ အဘာဝေါ နာမ ပဋိပက္ခေန ပဟီနတာယ ဝါ ပစ္စယာဘာဝေန ဝါ။ တေသု ရူပဇ္ဈာနသမင်္ဂိနော ပဋိဃသညာနံ အဘာဝေါ ပစ္စယာဘာဝမတ္တေန, န ပဋိပက္ခာဓိဂမေနာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ တာတိ ပဋိဃသညာ။ ရူပါဝစရန္တိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ။ သမာပန္နဿာတိ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝိဟရန္တဿ။ ကိဉ္စာပိ န သန္တီတိ ယောဇနာ။ န ပဟီနတ္တာ န သန္တီတိ န တဒါ ပဋိဃသညာ ပဟီနဘာဝေန န သန္တိ နာမ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘န ဟိ ရူပဝိရာဂါယ ရူပါဝစရဘာဝနာ သံဝတ္တတီ’’တိ။ နနု စ ပဋိဃသညာပိ အရူပဓမ္မာ ဧဝါတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ရူပါယတ္တာ စ ဧတာသံ ပဝတ္တီ’’တိ။ အယံ ပန ဘာဝနာတိ အရူပဘာဝနမာဟ။ ဓာရေတုန္တိ အဝဓာရေတုံ။ ဣဓာတိ အရူပဇ္ဈာနေ။ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရဝစနာဒီဟိ အာနေဉ္ဇတာ။ ‘‘ယေ တေ သန္တာ ဝိမောက္ခာ အတိက္ကမ္မ ရူပေ အာရုပ္ပါ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၈။၇၂၊ ၁၀။၉) သန္တဝိမောက္ခတာ စ ဝုတ္တာ။

၂၇၉။ ဒေါသဒဿနပုဗ္ဗကပဋိပက္ခဘာဝနာဝသေန ပဋိဃသညာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ မဟတာပိ သဒ္ဒေန အရူပသမာပတ္တိတော န ဝုဋ္ဌာတိ။ တထာ ပန န သုပ္ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗရူပါဝစရသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ သိယာ, ပဌမဇ္ဈာနံ ပန အပ္ပကမ္ပိ သဒ္ဒံ န သဟတီတိ တံ သမာပန္နဿ သဒ္ဒေါ ကဏ္ဋကောတိ ဝုတ္တံ။ အာရုပ္ပဘာဝနာယ အဘာဝေ စုတိတော ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပတ္တိရဟာနံ ရူပသညာပဋိဃသညာနံ ယာဝ အတ္တနော ဝိပါကပ္ပဝတ္တိ, တာဝ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန သမတိက္ကမော, အတ္ထင်္ဂမော စ ဝုတ္တော။ နာနတ္တသညာသု ပန ယာ တသ္မိံ ဘဝေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧကန္တရူပနိဿိတာ, တာ အနောကာသတာယ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န အာရုပ္ပဘာဝနာယ နိဝါရိတတ္တာ, အနိဝါရိတတ္တာ စ ကာစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တသ္မာ တာသံ အမနသိကာရော အနာဝဇ္ဇနံ အပစ္စဝေက္ခဏံ, ဇဝနပဋိပါဒကေန ဝါ ဘဝင်္ဂမနဿ အန္တော အကရဏံ အပ္ပဝေသနံ ဝုတ္တံ။

တေန စ နာနတ္တသညာမနသိကာရဟေတူနံ ရူပါနံ သမတိက္ကမာ သမာဓိဿ ထိရဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခေပတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အပိစ ဣမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိယာ ဝဏ္ဏော ကထိတော သောတူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ, ပလောဘနတ္ထဉ္စ။ ယေ ဟိ အကုသလာ ဧဝံဂါဟိနော ‘‘သဗ္ဗဿာဒရဟိတေ အာကာသေ ပဝတ္တိတသညာယ ကော အာနိသံသော’’တိ, တေ တတော မိစ္ဆာဂါဟတော နိဝတ္တေတုံ တီဟိ ပဒေဟိ ဈာနဿ အာနိသံသော ကထိတော။ တံ ဟိ သုတွာ တေသံ ဧဝံ ဘဝိဿတိ ‘‘ဧဝံ သန္တာ ကိရာယံ သမာပတ္တိ ဧဝံ ပဏီတာ, ဟန္ဒဿာ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထံ ဥဿာဟံ ကရိဿာမီ’’တိ။

၂၈၀။ အဿာတိ အာကာသဿ။ ဥပ္ပါဒေါ ဧဝ အန္တော ဥပ္ပါဒန္တော, တထာ ဝယန္တော။ သဘာဝဓမ္မော ဟိ အဟုတွာ သမ္ဘဝတော, ဟုတွာ စ ဝိနဿနတော ဥဒယဝယပရိစ္ဆိန္နော။ အာကာသော ပန အသဘာဝဓမ္မတ္တာ တဒုဘယာဘာဝတော အနန္တော ဝုတ္တော။ အဇဋာကာသပရိစ္ဆိန္နာကာသာနံ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘အာကာသောတိ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသော ဝုစ္စတီ’’တိ အာဟ။ ကသိဏံ ဥဂ္ဃါဋီယတိ ဧတေနာတိ ကသိဏုဂ္ဃါဋော, တဒေဝ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမံ။ မနသိကာရဝသေနာပီတိ ရူပဝိဝေကမတ္တဂ္ဂဟဏေန ပရိစ္ဆေဒဿ အဂ္ဂဟဏတော အနန္တဖရဏာကာရေန ပဝတ္တပရိကမ္မမနသိကာရဝသေနာပိ။ အနန္တံ ဖရတီတိ အဂ္ဂဟိတပရိစ္ဆေဒတာယ အနန္တံ ကတွာ ပရိကမ္မသမ္ဖဿပုဗ္ဗကေန ဈာနသမ္ဖဿေန ဖုသတိ။ ယထာ ဘိသဂ္ဂမေဝ ဘေသဇ္ဇံ, ဧဝံ အာကာသာနန္တမေဝ အာကာသာနဉ္စံ သံယောဂပရဿ တ-ကာရဿ စ-ကာရံ ကတွာ။ ဈာနဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော အာရမ္မဏံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ‘‘အာယတနမဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေ အာယတန-သဒ္ဒဿ ဒဿနတော။ ကာရဏာကရသဉ္ဇာတိဒေသနိဝါသတ္ထေပိ အာယတန-သဒ္ဒေါ ဣဓ ယုဇ္ဇတေဝ။

ဝိညာဏဉ္စာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၁။ စိဏ္ဏော စရိတော ပဂုဏိကတော အာဝဇ္ဇနာဒိလက္ခဏော ဝသီဘာဝေါ ဧတေနာတိ စိဏ္ဏဝသီဘာဝေါ, တေန စိဏ္ဏဝသီဘာဝေန။ ရူပါဝစရသညံ အနတိက္ကမိတွာ အနဓိဂန္တဗ္ဗတော, တံသဟဂတသညာမနသိကာရသမုဒါစာရဿ ဟာနဘာဂိယဘာဝါဝဟတော, တံသမတိက္ကမေနေဝ တဒညေသံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗာနံ သမတိက္ကမသိဒ္ဓိတော စ ဝုတ္တံ ‘‘အာသန္နရူပါဝစရဇ္ဈာနပစ္စတ္ထိကာ’’တိ။ ဝီထိပဋိပန္နာယ ဘာဝနာယ ဥပရူပရိဝိသေသာဝဟဘာဝတော, ပဏီတဘာဝသိဒ္ဓိတော စ ပဌမာရုပ္ပတော ဒုတိယာရုပ္ပံ သန္တတရသဘာဝန္တိ အာဟ ‘‘နော စ ဝိညာဏဉ္စာယတနမိဝ သန္တာ’’တိ ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သုပ္ပဏီတတရာ ဟောန္တိ, ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဣဓာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၉၀)။ အနန္တံ အနန္တန္တိ ကေဝလံ ‘‘အနန္တံ အနန္တ’’န္တိ န မနသိ ကာတဗ္ဗံ န ဘာဝေတဗ္ဗံ, ‘‘အနန္တံ ဝိညာဏံ, အနန္တံ ဝိညာဏ’’န္တိ ပန မနသိ ကာတဗ္ဗံ, ‘‘ဝိညာဏံ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝါ။

တသ္မိံ နိမိတ္တေတိ တသ္မိံ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏသင်္ခါတေ ဝိညာဏနိမိတ္တေ။ စိတ္တံ စာရေန္တဿာတိ ဘာဝနာစိတ္တံ ပဝတ္တေန္တဿ။ အာကာသဖုဋေ ဝိညာဏေတိ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသံ ဖရိတွာ ပဝတ္တေ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏေ အာရမ္မဏဘူတေ။ အပ္ပေတီတိ အပ္ပနာဝသေန ပဝတ္တတိ။ သဘာဝဓမ္မေပိ အာရမ္မဏသမတိက္ကမဘာဝနာဘာဝတော ဣဒံ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ ဟောတိ စတုတ္ထာရုပ္ပံ ဝိယ။ အပ္ပနာနယော ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဧတ္ထ ဒုတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနေ ပုရိမဘာဂေ တီဏိ, စတ္တာရိ ဝါ ဇဝနာနိ ကာမာဝစရာနိ ဥပေက္ခာဝေဒနာသမ္ပယုတ္တာနေဝ ဟောန္တိ။ ‘‘စတုတ္ထံ ပဉ္စမံ ဝါ အရူပါဝစရ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၇၆) ပဌမာရုပ္ပဇ္ဈာနေ ဝုတ္တေန နယေန, အထ ဝါ အပ္ပနာနယောတိ သဘာဝဓမ္မေပိ အာရမ္မဏေ ဈာနဿ အပ္ပနာနယော အာရမ္မဏာတိက္ကမဘာဝနာဝသေန အာရုပ္ပံ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ, ‘‘အပ္ပနာပ္ပတ္တဿေဝ ဟိ ဈာနဿ အာရမ္မဏသမတိက္ကမနမတ္တံ တတ္ထ ဟောတီ’’တိ မရဏာနုဿတိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၇၇) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

၂၈၂။ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန ပဌမာရုပ္ပေ ‘‘အာသန္နရူပဇ္ဈာနပစ္စတ္ထိကတာ, အသန္တသဘာဝတာ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သဗ္ဗေန ဒေါသဒဿနာကာရေန, တတ္ထ ဝါ နိကန္တိပဟာနအနာဝဇ္ဇိတုကာမတာဒိအာကာရေန, သဗ္ဗံ ဝါ ကုသလဝိပါကကိရိယာဘေဒတော အနဝသေသန္တိ အတ္ထော။ သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဉာတုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗသောတိ ဣဒံ ဝုတ္တနယမေဝါ’’တိ။ ဈာနဿ အာကာသာနဉ္စာယတနတာ ဗာဟိရတ္ထသမာသဝသေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဈာနမ္ပိ အာကာသာနဉ္စာယတန’’န္တိ။ အာရမ္မဏဿ ပန သမာနာဓိကရဏသမာသဝသေနာတိ သန္ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘ပုရိမနယေနေဝါ’’တိ ဣဒံ ‘‘နာဿ အန္တော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပဒသိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယထာ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန, ဧဝံ သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေနပိ အာယတန-သဒ္ဒေန ဣဓ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဉ္ဇာယတိ ဧတ္ထာတိ သဉ္ဇာတိ, သဉ္ဇာတိ ဧဝ ဒေသော သဉ္ဇာတိဒေသော။ ဈာနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန။ အာရမ္မဏံ အမနသိကရဏေန။ ဥဘယမ္ပိ ဝါ ဥဘယတာ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ဈာနဿပိ ဟိ အနာဝဇ္ဇနံ, ဇဝနပဋိပါဒကေန ဝါ ဘဝင်္ဂမနဿ အန္တော အကရဏံ အမနသိကရဏံ, အာရမ္မဏဿ စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အပ္ပဝတ္တနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏန္တိ အတ္ထဿ သမ္ဘဝတော ဧကဇ္ဈံ ကတွာ သာမညနိဒ္ဒေသေန, ဧကသေသနယေန ဝါ။

ပုဗ္ဗေ အနန္တဿ အာကာသဿ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏံ အတ္တနော ဖရဏာကာရေနေဝ ‘‘အနန္တ’’န္တိ မနသိ ကာတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အနန္တံ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ပုန ‘‘မနသိကာရဝသေန ဝါ အနန္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗသော မနသိကရဏဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘အနဝသေသတော မနသိ ကရောန္တော ‘အနန္တ’န္တိ မနသိ ကရောတီ’’တိ။ ဈာနဝိဘင်္ဂေပိ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ ပန ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တဿာ ပါဠိယာ ဧဝံ ဝါ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – တံယေဝ အာကာသံ ဖုဋံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏဉ္စာယတနဝိညာဏေန မနသိ ကရောတီတိ။ အယံ ပနတ္ထော ယုတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ, တံယေဝ အာကာသံ ဝိညာဏေန ဖုဋံ တေန ဂဟိတာကာရံ မနသိ ကရောတိ။ ဧဝံ တံ ဝိညာဏံ အနန္တံ ဖရတီတိ။ ယံ ဟိ အာကာသံ ပဌမာရုပ္ပသမင်္ဂီ ဝိညာဏေန အနန္တံ ဖရတိ, တံ ဖရဏာကာရသဟိတမေဝ ဝိညာဏံ မနသိ ကရောန္တော ဒုတိယာရုပ္ပသမင်္ဂီ အနန္တံ ဖရတီတိ ဝုစ္စတိ။

မနသိကာရဝသေန အနန္တဖရဏာကာရေန ဣဓ အနန္တတာ, န အာကာသဿ ဝိယ ဥပ္ပါဒန္တာဒိအဘာဝေနာတိ ‘‘နာဿ အန္တောတိ အနန္တ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝါဟ။ ‘‘ရုဠှီသဒ္ဒေါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဝိညာဏာနဉ္စ’’န္တိ ဧတဿ ပဒဿ အတ္ထေ ဝိညာဏဉ္စ-သဒ္ဒေါ နိရုဠှောတိ ဒဿေတိ, ယထာဝုတ္တံ ဝါ ဝိညာဏံ ဒုတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနေန အဉ္စီယတိ ဝုတ္တာကာရေန အာလမ္ဗီယတီတိ ဝိညာဏဉ္စန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သေသံ ဝုတ္တတ္ထမေဝါတိ အာဟ ‘‘သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါ’’တိ။

အာကိဉ္စညာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၃။ တတိယာရုပ္ပကမ္မဋ္ဌာနေ ယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသံ, တံ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, အပုဗ္ဗမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ တတ္ထ တဿေဝါတိ ယံ အာရဗ္ဘ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ပဝတ္တံ, တဿေဝ။ ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနဝိညာဏဿာ’’တိ။ ဧတေန တတော အညံ တတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနဿ အာရမ္မဏံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ ‘‘အာရမ္မဏဘူတဿာ’’တိ ဣမိနာ တဿ အနာရမ္မဏဘူတံ ဒုတိယာရုပ္ပဝိညာဏံ နိဝတ္တေတိ။ အဘာဝေါတိ နတ္ထိတာ။ သုညတာတိ ရိတ္တတာ။ ဝိဝိတ္တာကာရောတိ ဝိဝေကော။ တီဟိ ပဒေဟိ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏဿ အပဂမမေဝ ဝဒတိ။ ‘‘မနသိ ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ မနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အမနသိကရိတွာတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မနသိ အကတွာ အစိန္တေတွာ။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော, တေန တီသု ပကာရေသု ဧကေနပိ အတ္ထသိဒ္ဓီတိ ဒဿေတိ။

တသ္မိံ နိမိတ္တေတိ တသ္မိံ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏဿ အဘာဝသင်္ခါတေ ဈာနုပ္ပတ္တိနိမိတ္တေ။ အာကာသေ ဖုဋေတိ အာကာသံ ဖရိတွာ ပဝတ္တေ။ ‘‘အာကာသဖုဋေ’’တိ ဝါ ပါဌော။ သုညဝိဝိတ္တနတ္ထိဘာဝေတိ သုညဘာဝေ, ဝိဝိတ္တဘာဝေ, နတ္ထိဘာဝေ စာတိ ယေန အာကာရေန ဘာဝိတံ, တဿ ဂဟဏတ္ထံ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ သုညဝိဝိတ္တနတ္ထိဘာဝေတိ သုညဝိဝိတ္တတာသင်္ခါတေ နတ္ထိဘာဝေ, တေန ဝိနာသာဘာဝမေဝ ဒဿေတိ, န ပုရေ အဘာဝါဒိကေ။

တသ္မိံ ဟိ အပ္ပနာစိတ္တေတိ အာကိဉ္စညာယတနဇ္ဈာနသမ္ပယုတ္တေ အပ္ပနာဝသေန ပဝတ္တေ စိတ္တေ, တသ္မိံ ဝါ ပဌမာရုပ္ပဿ အပဂမသင်္ခါတေ နတ္ထိဘာဝေ ယထာဝုတ္တေ အပ္ပနာစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ။ သော ဘိက္ခု အဘာဝမေဝ ပဿန္တော ဝိဟရတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ပုရိသော ကတ္ထစိ ဂန္တွာ အာဂန္တွာ သုညမေဝ ပဿတိ, နတ္ထိဘာဝမေဝ ပဿတီတိ ယောဇနာ။ တံ ဌာနန္တိ တံ သန္နိပါတဋ္ဌာနံ။ ‘‘ပရိကမ္မမနသိကာရေန အန္တရဟိတေ’’တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏကရဏာဘာဝေန တဿ အန္တရဓာနံ န နဋ္ဌတ္တာတိ ဒဿေတိ။ တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ယထာ သော ပုရိသော တတ္ထ သန္နိပတိတံ ဘိက္ခုသံဃံ ဒိသွာ ဂတော, တတော သဗ္ဗေသု ဘိက္ခူသု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အပဂတေသု အာဂန္တွာ တံ ဌာနံ ဘိက္ခူဟိ သုညမေဝ ပဿတိ, န ဘိက္ခူနံ တတောပိ အပဂတကာရဏံ, ဧဝမယံ ယောဂါဝစရော ပုဗ္ဗေ ဝိညာဏဉ္စာယတနဇ္ဈာနစက္ခုနာ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏံ ဒိသွာ ပစ္ဆာ နတ္ထီတိ ပရိကမ္မမနသိကာရေန တသ္မိံ အပဂတေ တတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနစက္ခုနာ တဿ နတ္ထိဘာဝမေဝ ပဿန္တော ဝိဟရတိ, န တဿ အပဂမနကာရဏံ ဝီမံသတိ ဈာနဿ တာဒိသာဘောဂါဘာဝတောတိ။ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မာတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၈၄။ နတ္ထိတာ ပရိယာယာသုညဝိဝိတ္တဘာဝါတိ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝဒန္တေန သုညဝိဝိတ္တပဒါနိပိ ဂဟိတာနိ။ အာမေဍိတဝစနံ ပန ဘာဝနာကာရဒဿနံ။ ဝိဘင်္ဂေပိ ဣမဿ ပဒဿ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယမ္ပိ ဝိဘင်္ဂေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တညေဝ ဝိညာဏံ အဘာဝေတီတိ ယံ ပုဗ္ဗေ ‘‘အနန္တံ ဝိညာဏ’’န္တိ မနသိ ကတံ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏံ, တံယေဝါတိ အတ္ထော။ တံယေဝ ဟိ အာရမ္မဏဘူတံ ပဌမေန ဝိယ ရူပနိမိတ္တံ တတိယေနာရုပ္ပေနာဘာဝေတီတိ။ ခယတော သမ္မသနန္တိ ဘင်္ဂါနုပဿနမာဟ။ သာ ဟိ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဘင်္ဂါဘာဝမေဝ ပဿန္တီ ‘‘ဝိညာဏမ္ပိ အဘာဝေတီ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ခယတော သမ္မသနံ ဝိယ ဝုတ္တ’’န္တိ။ အဿာတိ ပါဌဿ။ ပုန အဿာတိ ဝိညာဏဿ။ အဘာဝေတီတိ အဘာဝံ ကရောတိ။ ယထာ ဉာဏဿ န ဥပတိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ကရောတိ အမနသိကရဏတော။ တတော ဧဝ ဝိဘာဝေတိ ဝိဂတဘာဝံ ကရောတိ, ဝိနာသေတိ ဝါ ယထာ န ဒိဿတိ, တထာ ကရဏတော။ တေနေဝ အန္တရဓာပေတိ တိရောဘာဝံ ဂမေတိ။ န အညထာတိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ ဧဝမတ္ထော, န ဣတော အညထာ အယုဇ္ဇမာနကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။

အဿာတိ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏာဘာဝဿ။ ကိဉ္စနန္တိ ကိဉ္စိပိ။ သဘာဝဓမ္မဿ အပ္ပါဝသေသတာ နာမ ဘင်္ဂေါ ဧဝ သိယာတိ အာဟ ‘‘ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဿ အဝသိဋ္ဌံ နတ္ထီ’’တိ။ သတိ ဟိ ဘင်္ဂမတ္တေပိ တဿ သကိဉ္စနတာ သိယာ။ အကိဉ္စနန္တိ စ ဝိညာဏဿ ကိဉ္စိ ပကာရံ အဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဝိဘာဝနမာဟ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

နေဝသညာနာသညာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၅။ နော စ သန္တာတိ ယထာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ သဝိသေသာ သန္တာ, ဧဝမယံ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိ နော စ သန္တာ တဒဘာဝတော။ ယာ အယံ ခန္ဓေသု ပစ္စယယာပနီယတာယ, ရောဂမူလတာယ စ ရောဂသရိက္ခတာ, ဒုက္ခတာသူလယောဂါဒိနာ ဂဏ္ဍသရိက္ခတာ, ပီဠာဇနနာဒိနာ သလ္လသရိက္ခတာ စ, သာ သညာယ သတိ ဟောတိ, နာသတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သညာ ရောဂေါ, သညာ ဂဏ္ဍော, သညာ သလ္လ’’န္တိ။ သာ စေတ္ထ ပဋုကိစ္စာ ပဉ္စဝေါကာရဘဝတော ဩဠာရိကသညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ကေဝလံ သညာ ဧဝ, အထ ခေါ ဝေဒနာစေတနာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သညာသီသေန ပန နိဒ္ဒေသော ကတော။ ဧတံ သန္တန္တိ ဧတံ အသန္တဘာဝကရရောဂါဒိသရိက္ခသညာဝိရဟတော သန္တံ။ တတော ဧဝ ပဏီတံ။ ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘နေဝသညာနာသညာ’’တိ? တဒပဒေသေန တံသမ္ပယုတ္တဇ္ဈာနမာဟ ‘‘အာဒီနဝ’’န္တိ။ ဧတ္ထ ရောဂါဒိသရိက္ခသညာဒိသဗ္ဘာဝေါပိ အာဒီနဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န အာသန္နဝိညာဏဉ္စာယတနပစ္စတ္ထိကတာဝ။ ဥပရီတိ စတုတ္ထာရုပ္ပေ။ သာ ဝါတိ သာ ဧဝ။ ဝတ္တိတာတိ ပဝတ္တိတာ နိဗ္ဗတ္တိတာ ဝဠဉ္ဇိတာ။

တသ္မိံ နိမိတ္တေတိ တသ္မိံ တတိယာရုပ္ပသမာပတ္တိသင်္ခါတေ ဈာနနိမိတ္တေ။ မာနသန္တိ စိတ္တံ ‘‘မနော ဧဝ မာနသ’’န္တိ ကတွာ, ဘာဝနာမနသိကာရံ ဝါ။ တံ ဟိ မနသိ ဘဝန္တိ မာနသန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဈာနသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနမ္ပိ ဈာနာနုဂုဏတာယ သမာပတ္တိပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိသင်္ခါတေသု စတူသု ခန္ဓေသူ’’တိ, အာရမ္မဏဘူတေသူတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၈၆။ ယထာဝုတ္တံ အာကိဉ္စညံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝတော အာယတနံ ကာရဏမဿာတိ ဈာနံ အာကိဉ္စညာယတနံ, အာကိဉ္စညမေဝ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတံ ဈာနဿ ကာရဏန္တိ အာရမ္မဏံ အာကိဉ္စညာယတနန္တိ ဧဝံ ဝါ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယာယ သညာယ ဘာဝတောတိ ယာဒိသာယ သညာယ အတ္ထိဘာဝေန။ ယာ ဟိ သာ ပဋုသညာကိစ္စဿ အဘာဝတော သညာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, သညာသဘာဝါနာတိဝတ္တနတော အသညာတိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, တဿာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာတိ အတ္ထော။ တန္တိ တံ ဈာနံ။ တံ တာဝ ဒဿေတုန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ တံ သသာပဋိပဒံ, ယထာဝုတ္တသညံ, တဿာ စ အဓိဂမုပါယန္တိ အတ္ထော။ နေဝသညီနာသညီတိ ဟိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဓမ္မံ ဥဒ္ဓရန္တေန သညာဝန္တမုခေန သညာ ဥဒ္ဓဋာ, အညထာ နေဝသညာနာသညာယတနန္တိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ သိယာ။ သာ ပန ပဋိပဒါ ယတ္ထ ပဝတ္တတိ, ယထာ စ ပဝတ္တတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနံ သန္တတော မနသိ ကရောတိ, သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာကိဉ္စညာယတနံ ဟိ စတုတ္ထာရုပ္ပဘာဝနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ, သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိ ပဝတ္တိအာကာရောတိ။ ယတြ ဟိ နာမာတိ ယာ နာမ။ နတ္ထိဘာဝမ္ပီတိ ဝိညာဏဿ သုညတမ္ပိ, ဧဝံ သုခုမမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော။ သန္တာရမ္မဏတာယာတိ သန္တံ အာရမ္မဏံ ဧတိဿာတိ သန္တာရမ္မဏာ, တဗ္ဘာဝေါ သန္တာရမ္မဏတာ, တာယ, န ဈာနသန္တတာယ။ န ဟိ တတိယာရုပ္ပသမာပတ္တိ စတုတ္ထာရုပ္ပဇ္ဈာနတော သန္တာ။

စောဒကော ‘‘ယံ သန္တတော မနသိ ကရောတိ, န တတ္ထ အာဒီနဝဒဿနံ ဘဝေယျ။ အသတိ စ အာဒီနဝဒဿနေ သမတိက္ကမော ဧဝ န သိယာ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘သန္တတော စေ မနသိ ကရောတိ, ကထံ သမတိက္ကမော ဟောတီ’’တိ အာဟ။ ဣတရော ‘‘အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာယာ’’တိ ပရိဟာရမာဟ, တေန အာဒီနဝဒဿနမ္ပိ အတ္ထေဝါတိ ဒဿေတိ။ သော ဟီတိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကရောတိ။ တတ္ထ ယသ္မိံ ဈာနေ အဘိရတိ, တတ္ထ အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနာဒိပဋိပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ။ သာ ပနဿ တတိယာရုပ္ပေ သဗ္ဗသော နတ္ထိ, ကေဝလံ အညာဘာဝတော အာရမ္မဏကရဏမတ္တမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိမာဟ။

သမတိက္ကမိတွာဝ ဂစ္ဆတီတိ တေသံ သိပ္ပီနံ ဇီဝိကံ တိဏာယပိ အမညမာနော တေ ဝီတိဝတ္တတိယေဝ။ သောတိ ယောဂါဝစရော။ တန္တိ တတိယာရုပ္ပသမာပတ္တိံ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သန္တာ ဝတာယံ သမာပတ္တီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန နယေန သန္တတော မနသိ ကရောန္တော။ တန္တိ ယာယ နေဝသညီနာသညီ နာမ ဟောတိ, သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိံ ဘာဝေတီတိ ဝုစ္စတိ, တံ သညံ ပါပုဏာတီတိ ယောဇနာ။ သညာသီသေန ဟိ ဒေသနာ။ ပရမသုခုမန္တိ ဥက္ကံသဂတသုခုမဘာဝံ။ သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိန္တိ ဥက္ကံသဂတသုခုမတာယ သင်္ခါရာနံ သေသတာမတ္တံ သမာပတ္တိံ။ တေနာဟ ‘‘အစ္စန္တသုခုမဘာဝပ္ပတ္တသင်္ခါရ’’န္တိ။ အန္တမတိစ္စ အစ္စန္တံ။ ယတော သုခုမတမံ နာမ နတ္ထိ, တထာပရမုက္ကံသဂတသုခုမသင်္ခါရန္တိ အတ္ထော။ ပဌမဇ္ဈာနူပစာရတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တစ္ဆန္တိယာ ဝိယ ပဝတ္တမာနာယ ဘာဝနာယ အနုက္ကမေန သင်္ခါရာ တတ္ထ အန္တိမကောဋ္ဌာသတံ ပါပိတာ, တတော ပရံ နိရောဓော ဧဝ, န သင်္ခါရပ္ပဝတ္တီတိ။ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တီ’’တိ။

၂၈၇။ ယံ တံ စတုက္ခန္ဓံ။ အတ္ထတောတိ ကုသလာဒိဝိသေသဝိသိဋ္ဌပရမတ္ထတော။ ဝိသေသတော အဓိပညာသိက္ခာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဣဓ သမာပန္နဿ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ။ ဩဠာရိကာယ သညာယ အဘာဝတောတိ ယဒိပိ စတုတ္ထာရုပ္ပဝိပါကသညာယ စတုတ္ထာရုပ္ပကုသလသညာ ဩဠာရိကာ, တထာ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသညာဟိ, တထာပိ ဩဠာရိကသုခုမတာ နာမ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝပရိယာပန္နာယ ဝိယ စတုဝေါကာရေပိ ဟေဋ္ဌာ တီသု ဘူမီသု သညာယ ဝိယ ဩဠာရိကာယ အဘာဝတော။ သုခုမာယာတိ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ သုခုမာယ သညာယ ဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ နေဝသညာတိ ဧတ္ထ န-ကာရော အဘာဝတ္ထော, နာသညန္တိ ဧတ္ထ န-ကာရော အညတ္ထော, အ-ကာရော အဘာဝတ္ထောဝ, အသညံ အနသညဉ္စာတိ အတ္ထော။ ပရိယာပန္နတ္တာတိ ဧကဒေသဘာဝေန အန္တောဂဓတ္တာ။ ဧတ္ထာတိ စတုတ္ထာရုပ္ပေ။ ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ နေဝသညာတိ ဧတ္ထ န-ကာရော အညတ္ထော။ တထာ နာသညာတိ ဧတ္ထ န-ကာရော, အ-ကာရော စ အညတ္ထော ဧဝါတိ တေန ဒွယေန သညာဘာဝေါ ဧဝ ဒဿိတောတိ ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နတာယ အာယတနဘာဝေါ ဝုတ္တောဝါတိ ‘‘အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ နိဿယပစ္စယဘာဝတော။

ကိံ ပန ကာရဏံ, ယေနေတ္ထ သညာဝ ဧဒိသီ ဇာတာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ။ သညာသီသေနာယံ ဒေသနာ ကတာ ‘‘နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၄၁, ၃၅၉၊ အ။ နိ။ ၉။၂၄) ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဧသ အတ္ထောတိ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဥပါဒါယ သဘာဝတော အတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗဿေဝ ဓမ္မဿ ကဉ္စိ ဝိသေသံ ဥပါဒါယ နတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗတာသင်္ခါတော အတ္ထော။

အတိထောကမ္ပိ ယံ တေလမတ္ထိ ဘန္တေတိ အာဟ အကပ္ပိယဘာဝံ ဥပါဒါယ, တဒေဝ နတ္ထိ, ဘန္တေ, တေလန္တိ အာဟ နာဠိပူရဏံ ဥပါဒါယ။ တေနာဟ ‘‘တတ္ထ ယထာ’’တိအာဒိ။

ယဒိ အာရမ္မဏသဉ္ဇာနနံ သညာကိစ္စံ, တံ သညာ သမာနာ ကထမယံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ အာဟ ‘‘ဒဟနကိစ္စမိဝါ’’တိအာဒိ။ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဧဝ ဟေသာ ပဋုသညာကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တတော ဧဝ စ ဉာဏဿ သုဂယှာပိ န ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗိဒါဇနနမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောတီ’’တိ။ အကတာဘိနိဝေသောတိ အကတဝိပဿနာဘိနိဝေသော အပ္ပဝတ္တိတသမ္မသနစာရော။ ပကတိဝိပဿကောတိ ပကတိယာ ဝိပဿကော။ ခန္ဓာဒိမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသိတွာ ဒွါရာလမ္ဗနေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါရပ္ပဝတ္တဓမ္မာနံ ဝိပဿကော သက္ကုဏေယျ တဗ္ဗိသယဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ, ယထာ ပန သက္ကောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သောပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကလာပသမ္မသနဝသေနေဝါတိ စတုတ္ထာရုပ္ပစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နေ ဖဿာဒိဓမ္မေ အဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇ ဧကတော ဂဟေတွာ ကလာပတော သမူဟတော သမ္မသနဝသေန နယဝိပဿနာသင်္ခါတကလာပသမ္မသနဝသေန။ ဖဿာဒိဓမ္မေ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇိတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ သရူပတော ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန သမ္မသနံ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ။ ဧဝံ သုခုမတ္တံ ဂတာ ယထာ ဓမ္မသေနာပတိနာပိ နာမ အနုပဒံ န ဝိပဿနေယျာတိ အတ္ထော။

ထေရဿာတိ အညတရဿ ထေရဿ။ အညာဟိပီတိ ဧတ္ထ အယမပရာ ဥပမာ – ဧကော ကိရ ဗြာဟ္မဏော အညတရံ ပုရိသံ မနုညံ မတ္တိကဘာဇနံ ဂဟေတွာ ဌိတံ ဒိသွာ ယာစိ ‘‘ဒေဟိ မေ ဣမံ ဘာဇန’’န္တိ။ သော သုရာသိတ္တတံ သန္ဓာယ ‘‘နာယျော သက္ကာ ဒါတုံ, သုရာ ဧတ္ထ အတ္ထီ’’တိ အာဟ။ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော သမီပေ ဌိတံ ပုရိသံ ဥဒ္ဒိဿ အာဟ ‘‘တေန ဟိ ဣမဿ ပါတုံ ဒေဟီ’’တိ။ ဣတရော ‘‘နတ္ထယျော’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ယထာ ဗြာဟ္မဏဿ အယောဂျဘာဝံ ဥပါဒါယ ‘‘အတ္ထီ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ပါတဗ္ဗတာယ တတ္ထ အဘာဝတော ‘‘နတ္ထီ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဇာတံ, ဧဝံ ဣဓာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ ဟေဋ္ဌာ ‘‘အနန္တော အာကာသော, အနန္တံ ဝိညာဏံ, နတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဘာဝနာကာရော ဂဟိတော, ဧဝံ ကောစိ ဘာဝနာကာရော န ဂဟိတောတိ? ကေစိ တာဝ အာဟု – ‘‘ဘာဝနာကာရော နာမ သောပစာရဿ ဈာနဿ ယထာသကံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိအာကာရော, အာရမ္မဏဉ္စေတ္ထ အာကိဉ္စညာယတနဓမ္မာ။ တေ ပန ဂယှမာနာ ဧကဿ ဝါ ပုဗ္ဗင်္ဂမဓမ္မဿ ဝသေန ဂဟေတဗ္ဗာ သိယုံ, သဗ္ဗေ ဧဝ ဝါ။ တတ္ထ ပဌမပက္ခေ ဝိညာဏဿ ဂဟဏံ အာပန္နန္တိ ‘ဝိညာဏံ ဝိညာဏ’န္တိ မနသိကာရေ စတုတ္ထာရုပ္ပဿ ဝိညာဏဉ္စာယတနဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ။ ဒုတိယပက္ခေ ပန သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနဓမ္မာရမ္မဏတာယ ဈာနဿ ‘အာကိဉ္စညံ အာကိဉ္စည’န္တိ မနသိကာရေ အာကိဉ္စညာယတနတာ ဝါ သိယာ, အဘာဝါရမ္မဏတာ ဝါ။ သဗ္ဗထာ နေဝသညာနာသညာယတနဘာဝေါ န လဗ္ဘတီ’’တိ။ တဒိဒမကာရဏံ တထာ ဈာနဿ အပ္ပဝတ္တနတော။ န ဟိ စတုတ္ထာရုပ္ပဘာဝနာ ဝိညာဏမာကိဉ္စညံ ဝါ အာမသန္တီ ပဝတ္တတိ, ကိဉ္စရဟိ? တတိယာရုပ္ပဿ သန္တတံ။

ယဒိ ဧဝံ, ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘သန္တ’’န္တိ န ဂဟိတန္တိ? ကိဉ္စာပိ န ဂဟိတတံ သုတ္တေ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၂၉၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၅၂), ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၆၀၆ အာဒယော) ပန ဂဟိတမေဝ။ ယထာဟ – ‘‘တညေဝ အာကိဉ္စညာယတနံ သန္တတော မနသိ ကရောတိ, သင်္ခါရာဝသေသသမာပတ္တိံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဝိဘ။ ၆၁၉)။ အထ ကသ္မာ ဝိဘင်္ဂေ ဝိယ သုတ္တေ ဘာဝနာကာရော န ဂဟိတောတိ? ဝေနေယျဇ္ဈာသယတော, ဒေသနာဝိလာသတော စ။ ယေ ဟိ ဝေနေယျာ ယထာ ဟေဋ္ဌာ တီသု အာရုပ္ပေသု ‘‘အနန္တော အာကာသော, အနန္တံ ဝိညာဏံ, နတ္ထိ ကိဉ္စီ’’တိ ဘာဝနာကာရော ဂဟိတော, ဧဝံ အဂ္ဂဟိတေ ဧဝ တသ္မိံ တမတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝသေန သုတ္တေ တထာ ဒေသနာ ကတာ, သုတ္တန္တဂတိကာဝ အဘိဓမ္မေ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ (ဝိဘ။ ၆၀၅ အာဒယော) ဥဒ္ဒေသဒေသနာ။ ယေ ပန ဝေနေယျာ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တေယေဝ တသ္မိံ တမတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝသေန ဝိဘင်္ဂေ ဘာဝနာကာရော ဝုတ္တော။ ဓမ္မိဿရော ပန ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မာနံ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရံ ဇာနန္တော ကတ္ထစိ ဘာဝနာကာရံ ဂဏှာတိ, ကတ္ထစိ ဘာဝနာကာရံ န ဂဏှာတိ။ သာ စ ဒေသနာ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဝိနယတ္ထာတိ အယမေတ္ထ ဒေသနာဝိလာသော။ သုတ္တန္တဒေသနာ ဝါ ပရိယာယကထာတိ တတ္ထ ဘာဝနာကာရော န ဂဟိတော, အဘိဓမ္မဒေသနာ ပန နိပ္ပရိယာယကထာတိ တတ္ထ ဘာဝနာကာရော ဂဟိတောတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ဘာဝနာကာရဿ ဂဟဏေ, အဂ္ဂဟဏေ စ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အပရေ ပန ဘဏန္တိ – ‘‘စတုတ္ထာရုပ္ပေ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ သုတ္တေ ဘာဝနာကာရဿ အဂ္ဂဟဏံ, သွာယံ ဝိသေသော အနုပုဗ္ဗဘာဝနာဇနိတော။ သာ စ အနုပုဗ္ဗဘာဝနာ ပဟာနက္ကမောပဇနိတာ ပဟာတဗ္ဗသမတိက္ကမေန ဈာနာနံ အဓိဂန္တဗ္ဗတော။ တထာ ဟိ ကာမာဒိဝိဝေကဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမပီတိဝိရာဂသောမနဿတ္ထင်္ဂမမုခေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒေသိတာနိ, ရူပသညာဒိသမတိက္ကမမုခေန အရူပဇ္ဈာနာနိ။ န ကေဝလဉ္စ ဈာနာနိယေဝ, အထ ခေါ သဗ္ဗမ္ပိ သီလံ, သဗ္ဗာပိ ပညာ ပဋိပက္ခဓမ္မပ္ပဟာနဝသေနေဝ သမ္ပာဒေတဗ္ဗတော ပဟာတဗ္ဗဓမ္မသမတိက္ကမဒဿနမုခေနေဝ ဒေသနာ အာရုဠှာ။ တထာ ဟိ ‘‘ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၈, ၁၉၄) သီလသံဝရော, ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၁၃၊ မ။ နိ။ ၁။၄၁၁, ၄၂၁၊ ၃။၁၅, ၇၅) ဣန္ဒြိယသံဝရော, ‘‘နေဝ ဒဝါယ န မဒါယာ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၂၃, ၄၂၂၊ ၂။၂၄၊ ၃။၇၅၊ သံ။ နိ။ ၂။၆၃၊ အ။ နိ။ ၆။၅၈၊ မဟာနိ။ ၂၀၆၊ ဝိဘ။ ၅၁၈) ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု မိစ္ဆာဇီဝံ ပဟာယ သမ္မာအာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၈) အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ, ‘‘အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၁၇၊ မ။ နိ။ ၁။၄၁၂, ၄၂၅၊ ၃။၁၆, ၇၅) ဇာဂရိယာနုယောဂေါ, ‘‘အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတာယ, အနိစ္စသညိနော, မေဃိယ, အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ, အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆတိ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ ပညာ ပဋိပက္ခဓမ္မပ္ပဟာနဝသေနေဝ ဒေသိတာ။ တသ္မာ ဈာနာနိ ဒေသေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၅၂၊ အ။ နိ။ ၄။၁၂၃) ပဟာတဗ္ဗဓမ္မသမတိက္ကမဒဿနမုခေနေဝ ဒေသေသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာမာဒိဝိဝေကဝိတက္ကဝိစာရဝူပသမပီတိဝိရာဂသောမနဿတ္ထင်္ဂမမုခေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒေသိတာနိ, ရူပသညာဒိသမတိက္ကမမုခေန အရူပဇ္ဈာနာနီ’’တိ။ တတ္ထ ယထာ ရူပါဝစရံ ပဌမံ ဈာနံ ဘာဝနာဝိသေသာဓိဂတေဟိ ဝိတက္ကာဒီဟိ ဝိယ သဒ္ဓါဒီဟိပိ တိက္ခဝိသဒသူရသဘာဝေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ နီဝရဏာနံ, တဒေကဋ္ဌာနဉ္စ ပါပဓမ္မာနံ ဝိက္ခမ္ဘနတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဘာဝပ္ပတ္တံ ကာမာဝစရဓမ္မေဟိ သဏှသုခုမံ, သန္တံ, ပဏီတဉ္စ ဟောတိ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ပန ဘာဝနာဝိသေသေန ဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနတော တတော သာတိသယံ သဏှသုခုမသဏှသုခုမတရာဒိဘာဝပ္ပတ္တာနိ ဟောန္တိ။ တထာ အရူပါဝစရံ ပဌမဇ္ဈာနံ ရူပဝိရာဂဘာဝနာဘာဝေန ပဝတ္တမာနံ အာရမ္မဏသန္တတာယပိ အင်္ဂသန္တတာယပိ ပါကတိကပရိတ္တဓမ္မေဟိ ဝိယ သဗ္ဗရူပါဝစရဓမ္မေဟိ သန္တသုခုမဘာဝပ္ပတ္တံ ဟောတိ။ အာရမ္မဏသန္တဘာဝေနာပိ ဟိ တဒါရမ္မဏဓမ္မာ သန္တသဘာဝါ ဟောန္တိ, သေယျထာပိ လောကုတ္တရဓမ္မာရမ္မဏာ ဓမ္မာ။

သတိပိ ဓမ္မတော, မဟဂ္ဂတဘာဝေနာပိ စ အဘေဒေ ရူပါဝစရစတုတ္ထတော အာရုပ္ပံ အင်္ဂတောပိ သန္တမေဝ, ယတဿ သန္တဝိမောက္ခတာ ဝုတ္တာ။ ဒုတိယာရုပ္ပါဒီနိ ပန ပဌမာရုပ္ပါဒိတော အင်္ဂတော, အာရမ္မဏတော စ သန္တသန္တတရသန္တတမဘာဝပ္ပတ္တာနိ တထာ ဘာဝနာဝိသေသသမာယောဂတော, သွာယံ ဘာဝနာဝိသေသော ပဌမဇ္ဈာနူပစာရတော ပဋ္ဌာယ တံတံပဟာတဗ္ဗသမတိက္ကမနဝသေန တဿ တဿ ဈာနဿ သန္တသုခုမဘာဝံ အာပါဒေန္တော စတုတ္ထာရုပ္ပေ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝံ ပါပေတိ။ ယတော စတုတ္ထာရုပ္ပံ ယထာ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေန ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ပကတိဝိပဿကဿာပိ နိဗ္ဗိဒုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော န ဟောတိ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိတော, တထာ သယံ တတိယာရုပ္ပဓမ္မေသု ပဝတ္တမာနံ တေ ယာထာဝတော ဝိဘာဝေတုံ န သက္ကောတိ, ယထာ တဒညဇ္ဈာနာနိ အတ္တနော အာရမ္မဏံ။ ကေဝလံ ပန အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိမတ္တမေဝဿ တတ္ထ ဟောတိ, တယိဒံ အာရမ္မဏဘာဝေနာပိ နာမ ဝိဘူတာကာရတာယ ဌာတုံ အပ္ပဟောန္တံ အာရမ္မဏကရဏေ ကိံ ပဟောတိ။ တသ္မာ တဒဿ အဝိဘူတကိစ္စတံ ဒိသွာ သတ္ထာ ဟေဋ္ဌာ တီသု ဌာနေသု ဘာဝနာကာရံ ဝတွာ တာဒိသော ဣဓ န လဗ္ဘတီတိ ဒီပေတုံ စတုတ္ထာရုပ္ပဒေသနာယံ သုတ္တေ ဘာဝနာကာရံ ပရိယာယဒေသနတ္တာ န ကထေသိ။

ယသ္မာ ပန သာရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိအာကာရော အတ္ထေဝါတိ အတိသုခုမဘာဝပ္ပတ္တံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တံယေဝ အာကိဉ္စညာယတနံ သန္တတော မနသိ ကရောတီ’’တိ (ဝိဘ။ ၆၁၉) ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ ယထာဓမ္မသာသနဘာဝတော, ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ဝါ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘သန္တတော မနသိ ကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ တဒါ ယောဂိနော တဿ ဝိဘူတဘာဝတော။ အပ္ပနာဝသေန ပန သုတ္တေ ဘာဝနာကာရော န ဂဟိတော အဝိဘူတဘာဝတော။ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟိ ကိဉ္စိ အာဒိတော အဝိဘူတံ ဟောတိ, ယထာ တံ? ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒိ။ ကိဉ္စိ မဇ္ဈေ, ယထာ တံ? အာနာပါနဿတိ။ ကိဉ္စိ ဥဘယတ္ထ, ယထာ တံ? ဥပသမာနုဿတိအာဒိ။ စတုတ္ထာရုပ္ပကမ္မဋ္ဌာနံ ပန ပရိယောသာနေ အဝိဘူတံ ဘာဝနာယ မတ္ထကပ္ပတ္တိယံ အာရမ္မဏဿ အဝိဘူတဘာဝတော။ တသ္မာ စတုတ္ထာရုပ္ပေ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ သတ္ထာရာ သုတ္တေ ဘာဝနာကာရော န ဂဟိတော, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ။

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၈။ အသဒိသရူပေါတိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဒီဟိ ရူပဂုဏေဟိ အညေဟိ အသာဓာရဏရူပကာယော, သဘာဝတ္ထော ဝါ ရူပ-သဒ္ဒေါ ‘‘ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၄၀၀၊ မ။ နိ။ ၁။၁၃၃၊ ဝိဘ။ ၂၀၃) ဝိယ။ တသ္မာ အသဒိသရူပေါတိ အသဒိသသဘာဝေါ, တေန ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇာဒိဂုဏဝိသေသသမာယောဂဒီပနတော သတ္ထု ဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိယာပိ အသဒိသတာ ဒဿိတာ ဟောတိ။ ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ တသ္မိန္တိ အာရုပ္ပေ။ ပကိဏ္ဏကကထာပိ ဝိညေယျာတိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အသာဓာရဏံ တတ္ထ တတ္ထ ဈာနေ ပတိနိယတမေဝ အတ္ထံ အဂ္ဂဟေတွာ သာဓာရဏဘာဝတော တတ္ထ တတ္ထေဝ ပကိဏ္ဏကံ ဝိသဋံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ ပကိဏ္ဏကကထာပိ ဝိဇာနိတဗ္ဗာ။

၂၈၉။ ရူပနိမိတ္တာတိက္ကမတောတိ ကသိဏရူပသင်္ခါတဿ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဿ အတိက္ကမနတော။ အာကာသာတိက္ကမတောတိ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဿ အတိက္ကမနတော။ အာကာသေ ပဝတ္တိတဝိညာဏာတိက္ကမတောတိ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏဿ အတိက္ကမနတော, န ဒုတိယာရုပ္ပဝိညာဏာတိက္ကမနတော။ တဒတိက္ကမတော ဟိ တဿေဝ ဝိဘာဝနံ ဟောတိ။ ဒုတိယာရုပ္ပဝိညာဏဝိဘာဝနေ ဟိ တဒေဝ အတိက္ကန္တံ သိယာ, န တဿ အာရမ္မဏံ, န စ အာရမ္မဏေ ဒေါသံ ဒိသွာ အနာရမ္မဏဿ ဝိဘာဝနာတိက္ကမော ယုဇ္ဇတိ။ ပါဠိယဉ္စ ‘‘ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သတော သမာပဇ္ဇတိ…ပေ… သတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ တံယေဝ ဝိညာဏံ အဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘တံယေဝ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ အဘာဝေတီ’’တိ, ‘‘တံယေဝ အဘာဝေတီ’’တိ ဝါ။ ‘‘အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဒွယံ ဝုတ္တံ အာရမ္မဏဉ္စ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏဉ္စာယတနဉ္စ။ တသ္မိံ ဒွယေ ယေန ကေနစိ, ယတော ဝါ ဝုဋ္ဌိတော, တေနေဝ ပဓာနနိဒ္ဒိဋ္ဌေန တံ-သဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓေ အာပန္နေ ‘‘အယဉ္စ အာရမ္မဏာတိက္ကမဘာဝနာ’’တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနဿ နိဝတ္တနတ္ထံ ဝိညာဏဝစနံ။ တသ္မာ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏဿေဝ အဘာဝနာတိက္ကမော ဝုတ္တော။

၂၉၀။ ဧဝံ သန္တေပီတိ အင်္ဂါတိက္ကမေ အသတိပိ။ သုပ္ပဏီတတရာတိ သုဋ္ဌု ပဏီတတရာ, သုန္ဒရာ ပဏီတတရာ စာတိ ဝါ အတ္ထော။ သတိပိ စတုန္နံ ပါသာဒတလာနံ, သာဋိကာနဉ္စ တဗ္ဘာဝတော, ပမာဏတော စ သမဘာဝေ ဥပရူပရိ ပန ကာမဂုဏာနံ, သုခသမ္ဖဿာဒီနဉ္စ ဝိသေသေန ပဏီတတရာဒိဘာဝေါ ဝိယ ဧတာသံ စတုန္နံ သမာပတ္တီနံ အာရုပ္ပဘာဝတော, အင်္ဂတော စ သတိပိ သမဘာဝေ ဘာဝနာဝိသေသသိဒ္ဓေါ ပန သာတိသယော ဥပရူပရိ ပဏီတတရာဒိဘာဝေါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိနာ။

၂၉၁။ နိဿိတောတိ နိဿာယ ဌိတော။ ဒုဋ္ဌိတာတိ န သမ္မာ ဌိတာ, ဒုက္ခံ ဝါ ဌိတာ။ တန္နိဿိတန္တိ တေန နိဿိတံ, ဌာနန္တိ အတ္ထော။ တန္နိဿိတန္တိ ဝါ တံ မဏ္ဍပလဂ္ဂံ ပုရိသံ နိဿာယ ဌိတံ ပုရိသန္တိ အတ္ထော။ မဏ္ဍပလဂ္ဂဉှိ အနိဿာယ တေန ဝိနာဘူတေ ဝိဝိတ္တေ ဗဟိ ဩကာသေ ဌာနံ ဝိယ အာကာသလဂ္ဂဝိညာဏဿ ဝိဝေကေ တဒပဂမေ တတိယာရုပ္ပဿ ဌာနန္တိ။

၂၉၂။ အာရမ္မဏံ ကရောတေဝ, အညာဘာဝေန တံ ဣဒန္တိ ‘‘အာသန္နဝိညာဏဉ္စာယတနပစ္စတ္ထိကရူပါသန္နာကာသာရမ္မဏဝိညာဏာပဂမာရမ္မဏံ, နော စ သန္တ’’န္တိ စ ဒိဋ္ဌာဒီနဝမ္ပိ တံ အာကိဉ္စညာယတနံ ဣဒံ နေဝသညာနာသညာယတနဇ္ဈာနံ အညဿ တာဒိသဿ အာရမ္မဏဘာဝယောဂျဿ အဘာဝေန အလာဘေန အာရမ္မဏံ ကရောတိ ဧဝ။ ‘‘သဗ္ဗဒိသမ္ပတိ’’န္တိ ဣဒံ ဇနဿ အဂတိကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တိန္တိ ဇီဝိကံ။ ဝတ္တတီတိ ဇီဝတိ။

၂၉၃။ အာရုဠှောတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ ကောစိ ပုရိသော အနေကပေါရိသံ ဒီဃနိဿေဏိံ အာရုဠှော တဿ ဥပရိမပဒေ ဌိတော တဿာ နိဿေဏိယာ ဗာဟုမေဝ ဩလုဗ္ဘတိ အညဿ အလာဘတော, ယထာ စ ပံသုပဗ္ဗတဿ, မိဿကပဗ္ဗတဿ ဝါ အဂ္ဂကောဋိံ အာရုဠှော တဿ မတ္ထကမေဝ ဩလုဗ္ဘတိ, ယထာ စ ဂိရိံ သိလာပဗ္ဗတံ အာရုဠှော ပရိပ္ဖန္ဒမာနော အညာဘာဝတော အတ္တနော ဇဏ္ဏုကမေဝ ဩလုဗ္ဘတိ, တထာ ဧတံ စတုတ္ထာရုပ္ပဇ္ဈာနံ တံ တတိယာရုပ္ပံ ဩလုဗ္ဘိတွာ ပဝတ္တတီတိ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ ဥတ္တာနမေဝ။

အာရုပ္ပနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ဒသမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၁၁။ သမာဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

အာဟာရေပဋိက္ကူလဘာဝနာဝဏ္ဏနာ

၂၉၄။ ဥဒ္ဒေသော နာမ နိဒ္ဒေသတ္ထော မုဒုမဇ္ဈိမပညာဗာဟုလ္လတော, အာဂတော စ ဘာရော အဝဿံ ဝဟိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧကာ သညာတိ ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညာယ ဘာဝနာနိဒ္ဒေသော အနုပ္ပတ္တော’’တိ။ တတ္ထာယံ သညာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ရူပသညာ သဒ္ဒသညာ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ။ ၁၄) သဉ္ဇာနနလက္ခဏေ ဓမ္မေ အာဂတော, ‘‘အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ’’တိအာဒီသု ဝိပဿနာယံ အာဂတော, ‘‘ဥဒ္ဓုမာတကသညာတိ ဝါ သောပါကရူပသညာတိ ဝါ ဣမေ ဓမ္မာ ဧကတ္ထာ ဥဒါဟု နာနတ္ထာ’’တိအာဒီသု သမထေ အာဂတော။ ဣဓ ပန သမထဿ ပရိကမ္မေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အာဟာရေ ဟိ ပဋိက္ကူလာကာရဂ္ဂဟဏံ, တပ္ပဘာဝိတံ ဝါ ဥပစာရဇ္ဈာနံ ဣဓ ‘‘အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညာ’’တိ အဓိပ္ပေတံ။ တတ္ထ ယသ္မိံ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ, တတ္ထ နိဗ္ဗေဒဝိရာဂုပ္ပါဒနာယ တပ္ပသင်္ဂေန သဗ္ဗမ္ပိ အာဟာရံ ကိစ္စပ္ပဘေဒါဒီနဝေါပမ္မေဟိ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အာဟရတီတိ အာဟာရော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။

တတ္ထ အာဟရတီတိ အာဟာရပစ္စယသင်္ခါတေန ဥပ္ပတ္တိယာ, ဌိတိယာ ဝါ ပစ္စယဘာဝေန အတ္တနော ဖလံ အာနေတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ ပဝတ္တေတိ စာတိ အတ္ထော။ ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရော, ဝတ္ထုဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ, လက္ခဏတော ပန ဩဇာလက္ခဏော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကဗဠီကာရော စ သော ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန အာဟာရော စာတိ ကဗဠီကာရာဟာရော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ဖုသတီတိ ဖဿော။ အယံ ဟိ အရူပဓမ္မောပိ သမာနော အာရမ္မဏေ ဖုသနာကာရေနေဝ ပဝတ္တတိ။ တထာ ဟိ သော ဖုသနလက္ခဏောတိ ဝုစ္စတိ။ စေတယတီတိ စေတနာ, အတ္တနော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏေ အဘိသန္ဒဟတီတိ အတ္ထော, မနောသန္နိဿိတာ စေတနာ မနောသဉ္စေတနာ။ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ။ ဧဝမေတ္ထ သာမညတ္ထတော, ဝိသေသတ္ထတော စ အာဟာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကသ္မာ ပနေတေ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ, အညေ ဓမ္မာ ကိံ အတ္တနော ဖလဿ ပစ္စယာ န ဟောန္တီတိ? နော န ဟောန္တိ, ဣမေ ပန တထာ စ ဟောန္တိ အညထာ စာတိ သမာနေပိ ပစ္စယဘာဝေ အတိရေကပစ္စယာ ဟောန္တိ, တသ္မာ အာဟာရာတိ ဝုစ္စန္တိ။

ကထံ? ဧတေသု ဟိ ပဌမော သယံ ယသ္မိံ ကလာပေ တပ္ပရိယာပန္နာနံ ယထာရဟံ ပစ္စယော ဟောန္တောဝ ဩဇဋ္ဌမကံ ရူပံ အာဟရတိ, ဒုတိယော တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ, တတိယော တီသု ဘဝေသု ပဋိသန္ဓိံ အာဟရတိ, စတုတ္ထော ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ နာမရူပံ အာဟရတိ။ တေနာဟ ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရော’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထ စ ကမ္မဇာဒိဘေဒဘိန္နာ ဩဇာ သတိ ပစ္စယလာဘေ ဒွေ တိဿော ပဝေဏိယော ဃဋေန္တီ ဩဇဋ္ဌမကရူပံ အာဟရတိ, သုခဝေဒနီယာဒိဘေဒဘိန္နော ဖဿာဟာရော ယထာရဟံ တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ, ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိဘေဒဘိန္နော မနောသဉ္စေတနာဟာရော ကာမဘဝါဒီသု တီသု ဘဝေသု ယထာရဟံ သဝိညာဏံ, အဝိညာဏဉ္စ ပဋိသန္ဓိံ အာဟရတိ, ဝိညာဏာဟာရော ယထာပစ္စယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ နာမံ ရူပံ, နာမရူပဉ္စ အာဟရတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အထ ဝါ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဣမေ ဧဝ ဓမ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ။ ယထာ ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရော ရူပကာယဿ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ပစ္စယော, ဧဝံ အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော, အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၁၅)။ အပရော နယော – အဇ္ဈတ္တိကသန္တတိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ ကဗဠီကာရာဟာရော, ဖဿာဒယော စ တယော ဓမ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာ။ ဝိသေသပစ္စယော ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရာဟာရော, နာမကာယေ ဝေဒနာယ ဖဿော, ဝိညာဏဿ မနောသဉ္စေတနာ, နာမရူပဿ ဝိညာဏံ။ ယထာဟ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော, အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ, အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၈၃)။ တထာ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (ဥဒါ။ ၁၊ မဟာဝ။ ၁၊ နေတ္တိ။ ၂၄)။

ကဗဠီကာရာဟာရေတိ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ နိကန္တိ တဏှာ, တံ ဘယံ အနတ္ထာဝဟတော။ ဂဓိတဿ ဟိ အာဟာရပရိဘောဂေါ အနတ္ထာယ ဟောတိ။ ဟေတုအတ္ထေ ဘုမ္မံ။ ဧဝံ သေသေသု။ နိကန္တီတိ နိကာမနာ ဆန္ဒရာဂေါ။ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ, နိကန္တိ ဧဝ ဘယံ နိကန္တိဘယံ။ ကဗဠီကာရာဟာရဟေတု ဣမေသံ သတ္တာနံ ဆန္ဒရာဂေါ ဘယံ ဘယာနကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒဿ အနတ္ထဿ သကလဿာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ဟေတုဘာဝတော။ တေနေဝါဟ ‘‘ကဗဠီကာရေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ, အတ္ထိ နန္ဒီ, အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရုဠှ’’န္တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၂။၆၄၊ ကထာ။ ၂၉၆၊ မဟာနိ။ ၇)။ ဥပဂမနံ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသဿ အာရမ္မဏေန သမောဓာနံ သင်္ဂတိ သုခဝေဒနီယာဒိဖဿုပ္ပတ္တိ ဘယံ ဘယာနကံ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ အပရိမုစ္စနတော။ တေနာဟ ‘‘သုခဝေဒနီယံ, ဘိက္ခဝေ, ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ (သံ။ နိ။ ၄။၁၂၉), တဿ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ…ပေ… ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ (ဥဒါ။ ၁)။ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဥပပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဥပပတ္တိ, ဥပပဇ္ဇနံ ဝါ ဥပပတ္တိ, ခိပနံ ဘယံ ဘယာနကံ ဥပပတ္တိမူလကေဟိ ဗျသနေဟိ အပရိမုတ္တတော။ တေနာဟ ‘‘အဝိဒွါ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလော ပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, ပုညုပဂံ ဘဝတိ ဝိညာဏံ။ အပုညဉ္စေ သင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, အပုညုပဂံ ဘဝတိ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၂။၅၁)။ ပဋိသန္ဓီတိ ဘဝန္တရာဒီဟိ ပဋိသန္ဓာနံ, တံ ဘယံ ဘယာနကံ ပဋိသန္ဓိနိမိတ္တေဟိ ဒုက္ခေဟိ အဝိမုစ္စနတော။ တေနာဟ ‘‘ဝိညာဏေ စေ, ဘိက္ခဝေ, အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ, အတ္ထိ နန္ဒီ, အတ္ထိ တဏှာ, ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရုဠှ’’န္တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၂။၆၄)။

ပုတ္တမံသူပမေန ဩဝါဒေန ဒီပေတဗ္ဗော နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂါယ။ ဧဝံ ဟိ တတ္ထ နိကန္တိဘယံ န ဟောတိ။ နိစ္စမ္မာ ဂါဝီ ယံ ယံ ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ နံ ပါဏိနော ခါဒန္တိယေဝ။ ဧဝံ ဖဿေ သတိ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝေဒနာ စ ဒုက္ခသလ္လာဒိတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဖဿေ အာဒီနဝံ ပဿန္တဿ ဥပဂမနဘယံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဖဿာဟာရော နိစ္စမ္မဂါဝူပမေန ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ။ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ သဗ္ဗသော အာဒိတ္တာ ဘဝါ အင်္ဂါရကာသုသဒိသာတိ ပဿတော ဥပပတ္တိဘယံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနောသဉ္စေတနာဟာရော အင်္ဂါရကာသူပမေန ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ။ စောရသဒိသံ ဝိညာဏံ အနတ္ထပါတတော, ပဟာရသဒိသီ ဝေဒနာ ဒုရဓိဝါသတောတိ သမ္မဒေဝ ပဿတော ပဋိသန္ဓိဘယံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိညာဏာဟာရော သတ္တိသတူပမေန ဒီပေတဗ္ဗော’’တိ။

ဧဝံ ကိစ္စာဒိမုခေန အာဟာရေသု အာဒီနဝံ ဝိဘာဝေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ယထာဓိပ္ပေတံ အာဟာရံ နိဒ္ဓါရေတွာ ပဋိက္ကူလတော မနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဥပါဒါယရူပနိဒ္ဒေသေပိ ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော’’တိ (ဓ။ သ။ ၅၉၅) အာဂတတ္တာ တတော ဝိသေသေန္တော ‘‘အသိတပီတခါယိတသာယိတပ္ပဘေဒေါ’’တိ အာဟ, ဘူတကထနံ ဝါ ဧတံ။ တတ္ထ အသိတပီတခါယိတသာယိတပ္ပဘေဒေါတိ အသိတဗ္ဗပါတဗ္ဗခါယိတဗ္ဗသာယိတဗ္ဗဝိဘာဂေါ ကာလဘေဒဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော ယထာ ‘‘ဒုဒ္ဓ’’န္တိ။ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဝါတိ အဝဓာရဏံ ယထာ ဖဿာဟာရာဒိနိဝတ္တနံ, ဧဝံ ဩဇာဟာရနိဝတ္တနမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သဝတ္ထုကော ဧဝ ဟိ အာဟာရော ဣဓ ကမ္မဋ္ဌာနဘူတော, တေန အာဟရီယတီတိ အာဟာရောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အာဟရတီတိ အာဟာရောတိ အယံ ပနတ္ထော နိဗ္ဗတ္တိတဩဇာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမသ္မိံ အတ္ထေတိ ဣမသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတေ အတ္ထေ။ ဥပ္ပန္နာ သညာတိ သညာသီသေန ဘာဝနံ ဝဒတိ။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ပဋိက္ကူလာကာရဂ္ဂဟဏဝသေန ပနာ’’တိအာဒိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၀၅)။

ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယတ္တိဓမ္မတော, အတ္ထတော စ သုဂ္ဂဟိတံ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ ကတွာ။ တေနာဟ ‘‘ဥဂ္ဂဟတော ဧကပဒမ္ပိ အဝိရဇ္ဈန္တေနာ’’တိ။ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟတောတိ အာစရိယုဂ္ဂဟတော။ ဧကပဒမ္ပီတိ ဧကမ္ပိ ပဒံ, ဧကကောဋ္ဌာသမ္ပိ ဝါ, ပဒေသမတ္တမ္ပီတိ အတ္ထော။ ဒသဟာကာရေဟီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု အန္တိမဇီဝိကာဘာဝတော, ပိဏ္ဍပါတဿ အလာဘလာဘေသု ပရိတဿနဂေဓာဒိသမုပ္ပတ္တိတော, ဘုတ္တဿ သမ္မဒဇနနတော, ကိမိကုလသံဝဒ္ဓနတောတိ ဧဝမာဒီဟိပိ အာကာရေဟိ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလတာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ? ဝုတ္တံ ဟေတံ ‘‘အန္တမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဇီဝိကာနံ ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျံ, အဘိသာပေါယံ, ဘိက္ခဝေ, လောကသ္မိံ ‘ပိဏ္ဍောလော ဝိစရသိ ပတ္တပါဏီ’’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၀), ‘‘အလဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိတဿတိ, လဒ္ဓါ စ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဓိတော မုစ္ဆိတော အဇ္ဈောသန္နော အနာဒီနဝဒဿာဝီ အနိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၂၄), ‘‘ဘုတ္တော စ အာဟာရော ကဿစိ ကဒါစိ မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ အာဝဟတိ, ဥက္ကောစကာဒယော, တက္ကောဋကာဒယော စ ဒွတ္တိံသ ဒွတ္တိံသ ကုလပ္ပဘေဒါ ကိမယော စ နံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တီ’’တိ။

ဝုစ္စတေ – အန္တိမဇီဝိကာဘာဝေါ တာဝ စိတ္တသံကိလေသဝိသောဓနတ္ထံ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသတော ပဂေဝ မနသိ ကာတဗ္ဗော ‘‘မာဟံ ဆဝါလာတသဒိသော ဘဝေယျ’’န္တိ။ တထာ ပိဏ္ဍပါတဿ အလာဘလာဘေသုပိ ပရိတဿနဂေဓာဒိသမုပ္ပတ္တိနိဝါရဏံ ပဂေဝ အနုဋ္ဌာတဗ္ဗံ သုပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပဋိသင်္ခါနဝတော တဒဘာဝတော။ ဘတ္တသမ္မဒေါ အနေကန္တိကော, ပရိဘောဂန္တောဂဓော ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကိမိကုလသံဝဒ္ဓနံ ပန န သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ, သင်္ဂဟိတမေဝ ဝါ ‘‘ဒသဟာကာရေဟီ’’တိ ဧတ္ထ နိယမဿ အကတတ္တာ။ ဣမိနာ ဝါ နယေန ဣတရေသမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ယထာသမ္ဘဝမေတ္ထ ပဋိက္ကူလတာပစ္စဝေက္ခဏဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ တထာ ဟိ ဃရဂေါဠိကဝစ္စမူသိကဇတုကဝစ္စာဒိကံ သမ္ဘဝန္တံ ဂဟိတံ, န ဧကန္တိကန္တိ။ တထာ ပရိယေသနာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ။

ဂမနတောတိအာဒီသု ပစ္စာဂမနမ္ပိ ဂမနသဘာဂတ္တာ ဂမနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ။ ပဋိက္ကမနသာလာဒိဥပသင်္ကမနံ ဝိယ ပရိယေသနေ သမာနပဋိက္ကူလံ ဟိ အသုစိဋ္ဌာနက္ကမနဝိရူပဒုဂ္ဂန္ဓဒဿနဃာယနာဓိဝါသနေဟိ။ ဂမနတောတိ ဘိက္ခာစာရဝသေန ဂေါစရဂါမံ ဥဒ္ဒိဿ ဂမနတော။ ပရိယေသနတောတိ ဂေါစရဂါမေ ဘိက္ခတ္ထံ အာဟိဏ္ဍနတော။ ပရိဘောဂတောတိ အာဟာရဿ ပရိဘုဉ္ဇနတော။ ဥဘယံ ဥဘယေန အာသယတိ, ဧကဇ္ဈံ ပဝတ္တမာနောပိ ကမ္မဗလဝဝတ္ထိတော ဟုတွာ မရိယာဒဝသေန အညမညံ အသင်္ကရတော သယတိ တိဋ္ဌတိ ပဝတ္တတီတိ အာသယော, အာမာသယဿ ဥပရိ တိဋ္ဌနကော ပိတ္တာဒိကော။ မရိယာဒတ္ထော ဟိ အယမာကာရော, တတော အာသယတော။ နိဒဓာတိ ယထာဘုတ္တော အာဟာရော နိစိတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ နိဓာနံ, အာမာသယော, တတော နိဓာနတော။ အပရိပက္ကတောတိ ဂဟဏီသင်္ခါတေန ကမ္မဇတေဇေန အပရိပက္ကတော။ ပရိပက္ကတောတိ ယထာဘုတ္တဿ အာဟာရဿ ဝိပက္ကဘာဝတော။ ဖလတောတိ နိဗ္ဗတ္တိတော။ နိဿန္ဒတောတိ ဣတော စိတော စ ဝိဿန္ဒနတော။ သမ္မက္ခနတောတိ သဗ္ဗသော မက္ခနတော။ သဗ္ဗတ္ထ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလတာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ။ တံတံကိရိယာနိပ္ဖတ္တိပဋိပါဋိဝသေန စာယံ ဂမနတောတိအာဒိကာ အနုပုဗ္ဗီ ဌပိတာ, သမ္မက္ခနံ ပန ပရိဘောဂါဒီသု လဗ္ဘမာနမ္ပိ နိဿန္ဒဝသေန ဝိသေသတော ပဋိက္ကူလန္တိ သဗ္ဗပစ္ဆာ ဌပိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၉၅။ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗပဋိပတ္တိယာ မဟာနုဘာဝေတိ ဝဒန္တိ, သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏာဒိသိဒ္ဓံ ဝါ ဓမ္မသုဓမ္မတံ ပုရက္ခတွာ ယောဂါဝစရေန ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ မဟာနုဘာဝေ နာမ သာသနေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နာမ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပဗ္ဗဇိတေန ဂါမာဘိမုခေန ဂန္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ အယဉ္စ ဂမနာဒိတော ပစ္စဝေက္ခဏာ ယောဂိနော န အတ္တုဒ္ဒေသိကာဝ, အထ ခေါ အနုဒ္ဒေသိကာပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သကလရတ္တိ’’န္တိအာဒိနာ ဓုရဒွယံ ပရိဂ္ဂဟေသိ။ ပရိဝေဏန္တိ ပရိဝေဏင်္ဂဏံ။ ဝီသတိံသဝါရေတိ ဧတ္ထ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝါရပရိစ္ဆေဒေါတိ ကေစိ, အပရေ ပန ‘‘ဥဏှာသနေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနဉှိ အပ္ပတ္တာ ဘာဝနာ ဖရဏပီတိယာ အဘာဝတော နိသဇ္ဇာဝသေန ကာယကိလမထံ န ဝိနောဒတိယေဝါတိ ဣရိယာပထစလနံ ဟောတိယေဝ။ ဝီသတိံသဂ္ဂဟဏံ ပန ယထာသလ္လက္ခိတဘိက္ခာစရဏဝေလာဝသေန။ အထ ဝါ ဂမနတော ယာဝ သမ္မက္ခနမနသိကာရော ဧကော ဝါရော, ဧဝံ ဝီသတိံသဝါရေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ။ နိဇနသမ္ဗာဓာနီတိ ဇနသမ္ဗာဓရဟိတာနိ, တေန အပ္ပါကိဏ္ဏတံ, အပ္ပသဒ္ဒတံ, အပ္ပနိဂ္ဃေါသတဉ္စ ဒဿေတိ။ တတော ဧဝ ပဝိဝေကသုခါနိ ဇနဝိဝေကေန ဣဋ္ဌာနိ, ပဝိဝေကဿ ဝါ ဈာနာနုယောဂဿ ဥပကာရာနိ။ ယသ္မာ ဆာယူဒကသမ္ပန္နာနိ, တသ္မာ သီတလာနိ။ ယသ္မာ သုစီနိ, တသ္မာ ရမဏီယဘူမိဘာဂါနီတိ ပုရိမာနိ ဒွေ ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ ကာရဏဝစနာနိ။ အရိယန္တိ နိဒ္ဒေါသံ။ ဝိဝေကရတိန္တိ ဈာနာနုယောဂရတိံ။

ကိဉ္စာပိ ယောဂါဝစရာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ နာမ သုဇဂ္ဂိတံ သုသမ္မဋ္ဌမေဝ ဟောတိ, ကဒါစိ ပန ဇဂ္ဂနတော ပစ္ဆာ ဧဝမ္ပိ သိယာတိ ပဋိက္ကူလတာပစ္စဝေက္ခဏာယ သမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ပါဒရဇဃရဂေါလိကဝစ္စာဒိသမ္ပရိကိဏ္ဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တတ္ထ ပစ္စတ္ထရဏန္တိ ဘူမိယာ ဆဝိရက္ခဏတ္ထံ အတ္ထရိတဗ္ဗံ စိမိလိကာဒိအတ္ထရဏမာဟ။ ဇတုကာ ခုဒ္ဒကဝဂ္ဂုလိယော။ ဥပဟတတ္တာတိ ဒူသိတတ္တာ။ တတောတိ တတော တတော။ အပ္ပေကဒါ ဥလူကပါရာဝတာဒီဟီတိ ဣဓာပိ ‘‘အပ္ပေကဒါ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဥဒကစိက္ခလ္လာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကစဝရာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပရိဝေဏတော ဝိဟာရင်္ဂဏပ္ပဝေသမဂ္ဂေါ ဝိဟာရရစ္ဆာ။

ဝိတက္ကမာဠကေတိ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ အဇ္ဇ ဘိက္ခာယ စရိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဝိတက္ကနမာဠကေ။ ဂါမမဂ္ဂန္တိ ဂါမဂါမိမဂ္ဂံ။ ခါဏုကဏ္ဋကမဂ္ဂေါတိ ခါဏုကဏ္ဋကဝန္တော မဂ္ဂေါ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဟောတီတိ ဒဿနေန ဂမနံ ဥပလက္ခေတိ။

ဂဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တေနာတိအာဒိ ဧဝမဇ္ဈာသယေန နိဝါသနာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝတ္တဒဿနံ, ဂဏ္ဍရောဂိနာ ဝါတာတပါဒိပရိဿယဝိနောဒနတ္ထံ ဂဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာဒယမာနေန ဝိယ။ အထ ဝါ ဂဏ္ဍံ ဝိယ ဂဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာဒယမာနေနာတိ ဧကံ ဂဏ္ဍ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ဘဝတိ။ ‘‘ဂဏ္ဍောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ။ နိ။ ၉။၁၅၊ သံ။ နိ။ ၄။၁၀၃) ဝစနတော ဂဏ္ဍောတိ အတ္တဘာဝဿ ပရိယာယော, ဝိသေသတော ရူပကာယဿ ဒုက္ခတာသူလယောဂတော, အသုစိပဂ္ဃရဏတော, ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတကပက္ကပဘိဇ္ဇနတော။ ဝဏစောဠကန္တိ ဝဏပဋိစ္ဆာဒကဝတ္ထခဏ္ဍံ။ နီဟရိတွာတိ ထဝိကတော ဥဒ္ဓရိတွာ။ ကုဏပါနိပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ ဂရဟာယံ ဧဝရူပါနိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ ဘဝန္တီတိ, သမ္ဘဝဒဿနေ ဝါ ဣဒမ္ပိ တတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ။ အဓိဝါသေတဗ္ဗောတိ ခမိတဗ္ဗော အညထာ အာဟာရဿ အနုပလဗ္ဘနတော။ ဂါမဒွါရေတိ ဂါမဒွါရသမီပေ, ဥမ္မာရဗ္ဘန္တရေ ဝါ။ ဂါမရစ္ဆာ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ ဩလောကေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ ယုဂမတ္တဒဿိနာပိ သတာတိ အဓိပ္ပါယော။

ပစ္စတ္ထရဏာဒီတိ ဃရဂေါလိကဝစ္စာဒိသံကိလိဋ္ဌပစ္စတ္ထရဏာဒိကံ။ အနေကကုဏပပရိယောသာနန္တိ ဧတ္ထ ဒုန္နိဝတ္ထဒုပ္ပါရုတမနုဿသမာကုလာနံ ဂါမရစ္ဆာနံ ဩလောကနမ္ပိ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တမ္ပိ ဟိ ပဋိက္ကူလမေဝါတိ။ အဟော ဝတာတိ ဂရဟနေ နိပါတော။ ဘောတိ ဓမ္မာလပနံ။ ယာဝဉ္စိဒံ ပဋိက္ကူလော အာဟာရော ယဒတ္ထံ ဂမနမ္ပိ နာမ ဧဝံ ဇေဂုစ္ဆံ, ဒုရဓိဝါသနဉ္စာတိ အတ္ထော။

၂၉၆။ ဂမနပဋိက္ကူလန္တိ ဂမနမေဝ ပဋိက္ကူလံ ဂမနပဋိက္ကူလံ။ အဓိဝါသေတွာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန ‘‘ဧတ္တကေနာပိ မုတ္တိ နတ္ထိ, ဣတော ပရမ္ပိ မဟန္တံ ပဋိက္ကူလံ သကလံ အဓိဝါသေတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝက္ခမာနံ ပဋိက္ကူလံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ သံဃာဋိပါရုတေနာတိ သံဃာဋိယာ ကပ္ပနပါရုပနေန ပါရုတသရီရေန။ ယတ္ထာတိ ယာသု ဝီထီသု။ ယာဝ ပိဏ္ဍိကမံသာပီတိ ယာဝ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိကမံသပ္ပဒေသာပိ။ ဥဒကစိက္ခလ္လေတိ ဥဒကမိဿေ ကဒ္ဒမေ။ ဧကေန စီဝရန္တိ ဧကေန ဟတ္ထေန နိဝတ္ထစီဝရံ။ မစ္ဆာ ဓောဝီယန္တိ ဧတေနာတိ မစ္ဆဓောဝနံ, ဥဒကံ။ သမ္မိဿ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော။ ဩဠိဂလ္လာနိ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကဂဗ္ဘမလာဒီနံ သကဒ္ဒမာနံ သန္ဒနဋ္ဌာနာနိ, ယာနိ ဇဏ္ဏုမတ္တအသုစိဘရိတာနိပိ ဟောန္တိ။ စန္ဒနိကာနိ ကေဝလာနံ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကဂဗ္ဘမလာဒီနံ သန္ဒနဋ္ဌာနာနိ။ ယတောတိ ဩဠိဂလ္လာဒိတော။ တာ မက္ခိကာတိ တတ္ထ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနော နီလမက္ခိကာ။ နိလီယန္တီတိ အစ္ဆန္တိ။

ဒဒမာနာပီတိအာဒိ သတိပိ ကေသဉ္စိ သဒ္ဓါနံ ဝသေန သက္ကစ္စကာရေ ပဋိက္ကူလပစ္စဝေက္ခဏာယောဂျံ ပန အသဒ္ဓါနံ ဝသေန ပဝတ္တနကအသက္ကစ္စကာရမေဝ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ။ တုဏှီ ဟောန္တိ သယမေဝ ရိဉ္စိတွာ ဂစ္ဆိဿတီတိ။ ဂစ္ဆာတိ အပေဟိ။ ရေတိ အမ္ဘော။ မုဏ္ဍကာတိ အနာဒရာလပနံ။ သမုဒါစရန္တီတိ ကထေန္တိ။ ပိဏ္ဍောလျဿ အန္တိမဇီဝိကာဘာဝေနာဟ ‘‘ကပဏမနုဿေန ဝိယ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ။

၂၉၇။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပတ္တဂတေ အာဟာရေ။ လဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဟောတိ ‘‘ဥစ္ဆိဋ္ဌံ နု ခေါ အယံ မယှံ ဒါတုကာမော’’တိ အာသင်္ကေယျာတိ, သေဒေါ ပဂ္ဃရမာနော အာဟာရဿ ဝါ ဥဏှတာယ, ဘိက္ခုနော ဝါ သပရိဠာဟတာယာတိ အဓိပ္ပါယော။ သုက္ခထဒ္ဓဘတ္တမ္ပီတိ သုက္ခတာယ ထဒ္ဓမ္ပိ ဘတ္တံ, ပဂေဝ တက္ကကဉ္ဇိကာဒိနာ ဥပသိတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တေန သေဒေန ကိလိန္နတာယ ပဋိက္ကူလတံ ဝဒတိ။

တသ္မိန္တိ ပိဏ္ဍပါတေ။ သမ္ဘိန္နသောဘေတိ သဗ္ဗသော ဝိနဋ္ဌသောဘေ။ ဝေမဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယာတိ ဇိဝှါယ မဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ။ ဒန္တဂူထကော ဒန္တမလံ။ ဝိစုဏ္ဏိတမက္ခိတောတိ ဥဘယေဟိ ဒန္တေဟိ ဝိစုဏ္ဏိတော ခေဠာဒီဟိ သမုပလိတ္တော။ ဧဝံဘူတဿ စဿ ယာယံ ပုဗ္ဗေ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါ, ဂန္ဓသမ္ပဒါ, အဘိသင်္ခါရသမ္ပဒါ စ, သာ ဧကံသေန ဝိနဿတိ, ရသော ပန နဿေယျ ဝါ န ဝါတိ အာဟ ‘‘အန္တရဟိတဝဏ္ဏဂန္ဓသင်္ခါရဝိသေသော’’တိ။ သုဝါနဒေါဏိယန္တိ သာရမေယျာနံ ဘုဉ္ဇနကအမ္ဗဏေ။ သုဝါနဝမထု ဝိယာတိ ဝန္တသုနခဆဍ္ဍနံ ဝိယ။ စက္ခုဿ အာပါထံ အတီတတ္တာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗော ဟောတီတိ ဥက္ကံသဂတံ တဿ ပဋိက္ကူလဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ။

၂၉၈။ ပရိဘောဂန္တိ အဇ္ဈောဟရဏံ။ ဧသ အာဟာရော အန္တော ပဝိသမာနော ဗဟလမဓုကတေလမက္ခိတော ဝိယ ပရမဇေဂုစ္ဆော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အန္တောတိ ကောဋ္ဌဿ အဗ္ဘန္တရေ။ နိဓာနမနုပဂတော အာမာသယံ အပ္ပတ္တောယေဝ အာဟာရော ပိတ္တာဒီဟိ ဝိမိဿိတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဝိသမာနော’’တိ။ အာမာသယပက္ကာသယဝိနိမုတ္တော ကောယမာသယော နာမာတိ အာသင်္ကံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ။ ပိတ္တမေဝါသယော ပိတ္တာသယော။ အဓိကော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ မန္ဒပုညဗာဟုလ္လတော လောကဿ။ ဧဝံ အာသယတောတိ ဇေဂုစ္ဆော ဟုတွာ အန္တော ပဝိဋ္ဌော ဇေဂုစ္ဆတရေဟိ ပိတ္တာဒီဟိ ဝိမိဿိတော အတိဝိယ ဇေဂုစ္ဆော ဟောတီတိ ဧဝံ အာသယတော ပဋိက္ကူလတာ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာ။

၂၉၉။ နိဓာနတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သောတိ အာဟာရော။ ဒသဝဿိကေနာတိ ဇာတိယာ ဒသဝဿေန သတ္တေန။ ဩကာသေတိ အာမာသယသင်္ခါတေ ပဒေသေ။

၃၀၀။ ဧဝရူပေတိ ဧဒိသေ, ဒသဝဿာနိ ယာဝ ဝဿသတံ အဓောတဝစ္စကူပသဒိသေတိ အတ္ထော။ နိဓာနန္တိ နိဓာတဗ္ဗတံ။ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေတိ သစေ ပန ‘‘ဒသဝဿိကေနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၉၉) ယထာဝုတ္တော ပကာရော ဧတဿာတိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရော, တသ္မိံ။ ပရမန္ဓကာရတိမိသေတိ အတိဝိယ အန္ဓကရဏမဟာတမသိ။ အတိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆေ ပဒေသေ ပရမဇေဂုစ္ဆဘာဝံ ဥပဂန္တွာ တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကတ္ထ ကိံ ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိ။ ကာလမေဃေန အဘိဝုဋ္ဌေ အာဝါဋေ ဗဟုသော ဝဿနေန ဧကစ္စံ အသုစိဇာတံ ဥပ္ပိလဝိတွာ ဝိဂစ္ဆေယျာတိ အကာလမေဃ-ဂ္ဂဟဏံ။ တိဏပဏ္ဏကိလဉ္ဇခဏ္ဍ-ဂ္ဂဟဏံ န အသုဘဿာပိ အသုဘေန သမ္မိဿတာယ အသုဘဘာဝပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ။ ကာယဂ္ဂိသန္တာပကုထိတကုထနသဉ္ဇာတဖေဏပုဗ္ဗုဠကာစိတောတိ ဂဟဏိတေဇေန ပက္ကုထိတနိပ္ပက္ကတာယ သမုပ္ပန္နဖေဏပုဗ္ဗုဠနိစိတော။ အပရိပက္ကတောတိ အပရိပက္ကဘာဝတော။

၃၀၁။ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဓာတုယော ဝိယာတိ ယထာ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဓာတုယော ဝိဓိနာ တာပိယမာနာ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိကေ မုဉ္စန္တိယော သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ, န ဧဝမယံ။ အယံ ပန အာဟာရော ကာယဂ္ဂိနာ ပရိပက္ကော ဖေဏပုဗ္ဗုဠကေ မုဉ္စန္တော သဏှံ ကရောန္တိ ဧတ္ထာတိ ‘‘သဏှကရဏီ’’တိ လဒ္ဓနာမကေ နိသဒေ ပိသိတွာ နာဠိကေ ခုဒ္ဒကဝေဠုနာဠိကာယံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနမတ္တေန ပက္ခိပ္ပမာနပဏ္ဍုမတ္တိကာ ဝိယ ကရီသဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ပက္ကာသယံ ပူရေတိ, မုတ္တဘာဝံ ဥပဂန္တွာ မုတ္တဝတ္ထိံ ပူရေတီတိ ယောဇနာ။ ဂဟဏိယာ ဣန္ဓနဘာဂေါ ဝိယ ကိမိဘက္ခဘာဂေါ စ အပါကဋောဝ။ ရသဘာဂေါ ဖလတော ပကာသီယတိ, အပရိပက္ကသဘာဂါ စ တေတိ တေ အနာမသိတွာ ကရီသမုတ္တဘာဂါ ဧဝေတ္ထ ဒဿိတာ။

၃၀၂။ ပဋိက္ကူလဿ နာမ ဖလေန ပဋိက္ကူလေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္မာ ပရိပစ္စမာနော’’တိအာဒိမာဟ။ နခဒန္တာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ တစာဒီနိ ဧဝ ဒွတ္တိံသာကာရပါဠိယံ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၄၊ ခု။ ပါ။ ၃။ဒွတ္တိံသာကာရ) အာဂတာနိ, အထ ခေါ အက္ခိဂူထကဏ္ဏဂူထဒန္တမလဇလ္လိကာသမ္ဘဝါဒီနိ ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသဝိနိမုတ္တာနိ အသုဘာနိ သင်္ဂဏှန္တော ‘‘နာနာကုဏပါနီ’’တိ အာဟာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၃၀၃။ နိဿန္ဒမာနောတိ ဝိဿဝန္တော, ပဂ္ဃရန္တောတိ အတ္ထော။ အာဒိနာ ပကာရေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာသိကာယ သိင်္ဃာဏိကာ, မုခေန ခေဠော, ကဒါစိ ပိတ္တံ, သေမှံ, လောဟိတံ ဝမတိ, ဝစ္စမဂ္ဂေန ဥစ္စာရော, ပဿာဝမဂ္ဂေန ပဿာဝေါ, သကလကာယေ လောမကူပေဟိ သေဒဇလ္လိကာတိ ဧဝံပကာရံ အသုစိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ‘‘ပဌမဒိဝသေ’’တိ ဣဒံ နိဿန္ဒဒိဝသာပေက္ခာယ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘ဒုတိယဒိဝသေ နိဿန္ဒေန္တော’’တိ။ ဝိကုဏိတမုခေါတိ ဇိဂုစ္ဆာဝသေန သင်္ကုစိတမုခေါ။ တေနာဟ ‘‘ဇေဂုစ္ဆီ’’တိ။ မင်္ကုဘူတောတိ ဝိမနကဇာတော ‘‘ဣမမ္ပိ နာမ ပေါသေမီ’’တိ။ ရတ္တောတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန စိတ္တဿ ဝိပရိဏာမာကာရေန ဆန္ဒရာဂေန ရတ္တော။ ဂိဒ္ဓေါတိ အဘိကင်္ခနသဘာဝေန အဘိဂိဇ္ဈနေန ဂိဒ္ဓေါ ဂေဓံ အာပန္နော။ ဂဓိတောတိ ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန ဂန္ထိတော ဝိယ တတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓေါ။ မုစ္ဆိတောတိ ရသတဏှာယ မုစ္ဆံ မောဟံ အာပန္နော။ ဝိရတ္တောတိ ဝိဂတရာဂေါ။ အဋ္ဋီယမာနောတိ ဒုက္ခိယမာနော။ ဟရာယမာနောတိ လဇ္ဇမာနော။ ဇိဂုစ္ဆမာနောတိ ဟီဠေန္တော။

နဝဒွါရေဟီတိ ပါကဋာနံ မဟန္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, လောမကူပဝိဝရေဟိပိ သန္ဒတေဝါတိ။ နိလီယတီတိ အတ္တာနံ အဒဿေန္တော နိဂူဟတိ, သင်္ကုစတိ ဝါ။ ဧဝန္တိ ဧကေန ဒွါရေန ပဝေသနံ အနေကေဟိ ဒွါရေဟိ အနေကဓာ နိက္ခာမနံ, ပကာသနံ ပဝေသနံ, နိဂူဠှံ နိက္ခာမနမ္ပီတိ သောမနဿဇာတေန ပဝေသနံ, မင်္ကုဘူတေန နိက္ခာမနံ, သာရတ္တေန ပဝေသနံ, ဝိရတ္တေန နိက္ခာမနန္တိ ဣမေဟိ ပကာရေဟိ။

၃၀၄။ ပရိဘောဂကာလေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ပဝိဋ္ဌမတ္တောပိ နာမ ပဝေသဒွါရံ ဇေဂုစ္ဆံ ကရောတိ, ပဂေဝ လဒ္ဓပရိဝါသော ပရိပါကပ္ပတ္တော ဣတရဒွါရာနီတိ ဒဿေတိ။ ဧသ အာဟာရော။ ဂန္ဓဟရဏတ္ထန္တိ ဝိဿဂန္ဓာပနယနတ္ထံ။ ကာယဂ္ဂိနာတိ ဂဟဏိတေဇာနုဂတေန ကာယုသ္မာနာ။ ဖေဏုဒ္ဒေဟကန္တိ ဖေဏာနိ ဥဋ္ဌပေတွာ ဥဋ္ဌပေတွာ။ ပစ္စိတွာတိ ပရိပါကံ ဂန္တွာ။ ဥတ္တရမာနောတိ ဥပ္ပိလဝန္တော။ သေမှာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပိတ္တာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ။ ကရီသာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သေဒဇလ္လိကာဒိကေ။ ဣမာနိ ဒွါရာနိ မုခါဒီနိ။ ဧကစ္စန္တိ ပဿာဝမဂ္ဂံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ စောက္ခဇာတိကာ ပန မုခါဒီနိပိ ဓောဝိတွာ ဟတ္ထံ ပုန ဓောဝန္တိယေဝ။ ပုန ဧကစ္စန္တိ ဝစ္စမဂ္ဂံ။ ဒွတ္တိက္ခတ္တုန္တိ ဒွိက္ခတ္တုံ, တိက္ခတ္တုံ ဝါ။ ဧတ္ထ စ အာဟာရတ္ထာယ ဂမနပရိယေသနာနံ ပဋိက္ကူလတာ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလတာ ဝုတ္တာ။ ပရိဘောဂဿ တန္နိဿယတော, အာသယနိဓာနာနံ တံသမ္ဗန္ဓတော, ဣတရေသံ တဗ္ဗိကာရတောတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကိမိဘက္ခဘာဝေါပိ ဟိဿ ဝိကာရပက္ခေယေဝ ဌပေတဗ္ဗောတိ။

၃၀၅။ တံ နိမိတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ မနသိ ကရောန္တဿ ပဋိက္ကူလာကာရဝသေန ဥပဋ္ဌိတံ ကဗဠီကာရာဟာရသညိတံ ဘာဝနာယ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ, န ဥဂ္ဂဟပဋိဘာဂနိမိတ္တံ။ ယဒိ ဟိ တတ္ထ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ပဋိဘာဂနိမိတ္တေနပိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ တထာ စ သတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တေန ဈာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, န စ ဘဝတိ, ကသ္မာ? ဘာဝနာယ နာနာကာရတော, သဘာဝဓမ္မဘာဝေန စ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဂမ္ဘီရဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရဿ သဘာဝဓမ္မတာယ ဂမ္ဘီရတ္တာ’’တိ။ ဧတ္ထ ဟိ ယဒိပိ ပဋိက္ကူလာကာရဝသေန ဘာဝနာ ပဝတ္တတိ။ ယေ ပန ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ကဗဠီကာရာဟာရပညတ္တိ, တေ ဧဝ ဓမ္မာ ပဋိက္ကူလာ, န ပညတ္တီတိ ပဋိက္ကူလာကာရဂ္ဂဟဏမုခေနပိ သဘာဝဓမ္မေယေဝ အာရဗ္ဘ ဘာဝနာယ ပဝတ္တနတော, သဘာဝဓမ္မာနဉ္စ သဘာဝေနေဝ ဂမ္ဘီရဘာဝတော န တတ္ထ ဈာနံ အပ္ပေတုံ သက္ကောတိ။ ဂမ္ဘီရဘာဝတော ဟိ ပုရိမသစ္စဒွယံ ဒုဒ္ဒသံ ဇာတန္တိ။ ယဒိ ဥပစာရသမာဓိနာ စိတ္တံ သမာဓိယတိ, ကထံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ‘‘သညာ’’ ဣစ္စေဝ ဝေါဟရီယတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိက္ကူလာကာရဂ္ဂဟဏဝသေန ပနာ’’တိအာဒိ။

ဣဒါနိ ဣမိဿာ ဘာဝနာယ အာနိသံသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမဉ္စ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ရသတဏှာယာတိ မဓုရာဒိရသဝိသယာယ တဏှာယ။ ပတိလီယတီတိ သင်္ကုစတိ အနေကာကာရံ တတ္ထ ပဋိက္ကူလတာယ သဏ္ဌိတတ္တာ။ ပတိကုဋတီတိ အပသက္ကတိ န ဝိသရတိ။ ပတိဝတ္တတီတိ နိဝတ္တတိ။ ကန္တာရနိတ္ထရဏတ္ထိကောတိ မဟတော ဒုဗ္ဘိက္ခကန္တာရဿ နိတ္ထရဏပ္ပယောဇနော။ ဝိဂတမဒေါတိ မာနမဒါဒီနံ အဘာဝေန နိမ္မဒေါ, မဒါဘာဝဂ္ဂဟဏေနေဝ စဿ ဒဝမဏ္ဍနဝိဘူသနာဒီနမ္ပိ အဘာဝေါ ဂဟိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကဗဠီကာရာဟာရပရိညာမုခေနာတိ ဝုတ္တနယေန ပဋိက္ကူလာကာရတော ကဗဠီကာရာဟာရဿ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနနဒွါရေန။ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါတိ အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု နိယုတ္တော, တပ္ပယောဇနော ဝါ ရာဂေါ။ ပရိညံ သမတိက္ကမံ ဂစ္ဆတိ။ ရသတဏှာယ ဟိ သမ္မဒေဝ ဝိဂတာယ ရူပတဏှာဒယောပိ ဝိဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ ဥက္ကံသဂမနတော။ သတိ စ ဝိသယိသမတိက္ကမေ ဝိသယော သမတိက္ကန္တော ဧဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သော ပဉ္စကာမဂုဏပရိညာမုခေန ရူပက္ခန္ဓံ ပရိဇာနာတီ’’တိ။ ရူပါယတနာဒီသု ဟိ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တေသု တန္နိဿယဘူတာနိ, တဂ္ဂါဟကာ ပသာဒါ စ သုခေနေဝ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တီတိ။ အပရိပက္ကာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာသယနိဓာနာနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တတ္ထ အပရိပက္ကံ တာဝ ဥဒရိယမေဝ။ အာသယဂ္ဂဟဏေန ပိတ္တသေမှပုဗ္ဗလောဟိတာနံ, ပရိပက္ကဂ္ဂဟဏေန ကရီသမုတ္တာနံ, ဖလဂ္ဂဟဏေန ကေသာဒီနံ သဗ္ဗေသံ ပရိဂ္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကာယဂတာသတိဘာဝနာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ အသုဘသညာယာတိ အသုဘဘာဝနာယ, အဝိညာဏကအသုဘဘာဝနာနုယောဂဿာတိ အတ္ထော။ အနုလောမပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ ပဋိက္ကူလာကာရဂ္ဂဟဏေန ကာယဿ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆဘာဝသလ္လက္ခဏတော။ ဣမံ ပန ပဋိပတ္တိန္တိ ဣမံ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညာဘာဝနံ။ အမတပရိယောသာနတန္တိ နိဗ္ဗာနနိဋ္ဌိတံ အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညာဘာဝနာသင်္ခါတံ ဥပစာရဇ္ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမန္တိ အတ္ထော။

အာဟာရေပဋိက္ကူလဘာဝနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဘာဝနာဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ ‘‘ဧကံ ဝဝတ္ထာနန္တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဿ ဘာဝနာနိဒ္ဒေသော အနုပ္ပတ္တော’’တိ ဥဒ္ဒေသော နာမ နိဒ္ဒေသတ္ထော မုဒုမဇ္ဈပညာဗာဟုလ္လတော, အာဂတော စ ဘာရော အဝဿံ ဝဟိတဗ္ဗောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သတိပိ ဝိသယဘေဒေန ဝဝတ္ထာနဿ ဘေဒေ ဝဝတ္ထာနဘာဝသာမညေန ပန တံ အဘိန္နံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကံ ဝဝတ္ထာန’’န္တိ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ သတိပိ ဝိသယဘေဒေ အတ္ထသိဒ္ဓိယံ တဿ ဧကဝိသယတာဝါတိ ‘‘ဧကံ ဝဝတ္ထာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ ဒွတ္တိံသာကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ယောဂိနော ယဒိပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိသုံ ဝိသုံ ကောဋ္ဌာသေသု မနသိကာရော ပဝတ္တတိ, အပရဘာဂေ ပန ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကသ္မိံယေဝ ကောဋ္ဌာသေ အတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတိ, န သဗ္ဗေသု, ဧဝမိဓာပီတိ။ တတ္ထ သိယာ – ယထာ ပဋိက္ကူလဘာဝသာမညေန ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနေ အဘေဒတော မနသိကာရော ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ဣဓ ဓာတုဘာဝသာမညေန အဘေဒတော မနသိကာရော ပဝတ္တတီတိ ‘‘ဧကံ ဝဝတ္ထာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ? နယိဒမေဝံ။ တတ္ထ ဟိ ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယ ပဋိက္ကူလဝသေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော, ဣဓ ပန သဘာဝသရသလက္ခဏတော ဓာတုယော မနသိ ကာတဗ္ဗာ, န ဓာတုဘာဝသာမညတော။ တေနေဝါဟ ‘‘သဘာဝူပလက္ခဏဝသေန သန္နိဋ္ဌာန’’န္တိ။ ကိံ ဝါ ဧတေန ပပဉ္စေန, အညေဟိ ဧကူနစတ္တာလီသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေဟိ အသံသဋ္ဌံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ နာမ ဧကံ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံ ဝဝတ္ထာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဿ ဘာဝနာနိဒ္ဒေသော’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ ဘာဝနာဝ? သစ္စံ ဘာဝနာဝ, သကိံ ပဝတ္တံ ပန ဝဝတ္ထာနံ, တဿ ဗဟုလီကာရော ဘာဝနာတိ ဝစနဘေဒေန ဝုတ္တံ။ ကထံ ပန ဘာဝနာ နိဒ္ဒိသီယတိ တဿာ ဝစီဂေါစရာတိက္ကန္တဘာဝတောတိ? နာယံ ဒေါသော ဘာဝနတ္ထေ ဘာဝနာဝေါဟာရတော။ ဘာဝနတ္ထော ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟော ဣဓ ‘‘ဘာဝနာ’’တိ အဓိပ္ပေတော။

သဘာဝူပလက္ခဏဝသေနာတိ ကက္ခဠတ္တာဒိကဿ သလက္ခဏဿ ဥပဓာရဏဝသေန။ ဣဒံ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပထဝီကသိဏာဒိကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ န ပဏ္ဏတ္တိမတ္တသလ္လက္ခဏဝသေန, နီလကသိဏာဒိကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ န နီလာဒိဝဏ္ဏသလ္လက္ခဏဝသေန, နာပိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာဒိသာမညလက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တတိ, အထ ခေါ ပထဝီအာဒီနံ သဘာဝသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဘာဝူပလက္ခဏဝသေနာ’’တိ, ကက္ခဠတ္တာဒိကဿ သလက္ခဏဿ ဥပဓာရဏဝသေနာတိ အတ္ထော။ သန္နိဋ္ဌာနန္တိ ဉာဏဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော, န ယေဝါပနကဝိနိစ္ဆယော, နာပိ ဝိတက္ကာဒိဝိနိစ္ဆယော။ ဓာတုမနသိကာရောတိ ဓာတူသု မနသိကာရော, စတဿော ဓာတုယော အာရဗ္ဘ ဘာဝနာမနသိကာရောတိ အတ္ထော။ ကာတဗ္ဗတော ကမ္မံ, ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ ကာရဏဘာဝတော ဌာနဉ္စာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ, စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သဘာဝသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တံ ယောဂကမ္မံ။ တေနာဟ ‘‘ဓာတုမနသိကာရော, ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာနန္တိ အတ္ထတော ဧက’’န္တိ။ တယိဒံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ။ ‘‘ဒွိဓာ အာဂတ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ဓာတုဝိဘင်္ဂေ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန အာဂတံ, တသ္မာ ‘‘တိဓာ အာဂတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န, တတ္ထာပိ အဇ္ဈတ္တိကာနံ ဓာတူနံ ပဘေဒတော အနဝသေသပရိယာဒါနဿ ကတတ္တာ, ဗာဟိရာနဉ္စ ဓာတူနံ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ။ အထ ဝါ ဒွိဓာ အာဂတန္တိ ဧတ္ထ ဒွိဓာဝ အာဂတန္တိ န ဧဝံ နိယမော ဂဟေတဗ္ဗော, အထ ခေါ ဒွိဓာ အာဂတမေဝါတိ, တေန တတိယဿာပိ ပကာရဿ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ သော စ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယော ‘‘သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စာ’’တိ ဧတ္ထ အာဝုတ္တိဝသေန, စ-သဒ္ဒေနေဝ ဝါ သင်္ဂဟောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အထ ဝါ ယော နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေန အတိသင်္ခေပပဋိက္ခေပမုခေန လဗ္ဘမာနော ဝိတ္ထာရဘာဂေါ, တံ ဝိတ္ထာရနယန္တောဂဓမေဝ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွိဓာ အာဂတ’’န္တိ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘နာတိတိက္ခပညဿ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဝသေန ဝိတ္ထာရတော အာဂတ’’န္တိ ဣဒဉ္စ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ ‘‘မဟာသတိပဋ္ဌာနေ’’တိ စ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, သတိပဋ္ဌာန(ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၈ အာဒယော၊ မ။ နိ။ ၃။၁၁၁ အာဒယော) ကာယဂတာသတိသုတ္တာဒီသုပိ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၃ အာဒယော) တထေဝ အာဂတတ္တာ။ ရာဟုလောဝါဒေတိ မဟာရာဟုလောဝါဒေ (မ။ နိ။ ၂။၁၁၃ အာဒယော)။ ဓာတုဝိဘင်္ဂေတိ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၃။၃၄၂ အာဒယော), အဘိဓမ္မေ ဓာတုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၁၇၂ အာဒယော) စ။

ကာမံ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာ ဒေသနာ အာဂတာ, ဥပမာ စ နာမ ယာဝဒေဝ ဥပမေယျတ္ထဝိဘာဝနတ္ထာတိ ဥပမံ တာဝ ဒဿေတွာ ဥပမေယျတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိ အာနီတာ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဓာတုဝသေန, တတ္ထပိ စတုမဟာဘူတဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ? သတ္တသုညတာသန္ဒဿနတ္ထံ, ဧတ္ထ ဓာတုဝသေန, တတ္ထာပိ ဩဠာရိကဘာဝေန သုပါကဋတာယ, ဧကစ္စဝေနေယျဇနစရိတာနုကုလတာယ စ မဟာဘူတဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ပထဝီဓာတူတိအာဒီသု ဓာတုတ္ထော နာမ သဘာဝတ္ထော, သဘာဝတ္ထော နာမ သုညတတ္ထော, သုညတတ္ထော နာမ နိဿတ္တတ္ထော။ ဧဝံ သဘာဝသုညတနိဿတ္တတ္ထေန ပထဝီယေဝ ဓာတု ပထဝီဓာတု။ အာပေါဓာတုအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပထဝီဓာတူတိ သဟဇရူပဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာ ဓာတု, တထာ အာပေါဓာတူတိ အာဗန္ဓနဓာတု, တေဇောဓာတူတိ ပရိပါစနဓာတု, ဝါယောဓာတူတိ ဝိတ္ထမ္ဘနဓာတူတိ ဧဝမေတ္ထ သမာသော, ဘာဝတ္ထော စ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပရတော အာဂမိဿတိ။

ဧဝံ တိက္ခပညဿာတိအာဒီသု ဧဝန္တိ ယထာဒဿိတံ ပါဠိံ ပစ္စာမသတိ။ နာတိတိက္ခပညဿ ဝိတ္ထာရဒေသနာတိ ကတွာ အာဟ ‘‘တိက္ခပညဿာ’’တိ။ ယထာ ဝတ္ထယုဂံ အရဟတီတိ ဝတ္ထယုဂိကော, ဧဝံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ အရဟတိ, ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနပယောဇနောတိ ဝါ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကော, တဿ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနိကဿ။

ဆေကောတိ တံတံသမညာယ ကုသလော, ယထာဇာတေ သူနသ္မိံ နင်္ဂုဋ္ဌခုရဝိသာဏာဒိဝန္တေ အဋ္ဌိမံသာဒိအဝယဝသမုဒါယေ အဝိဘတ္တေ ဂါဝီသမညာ, န ဝိဘတ္တေ, ဝိဘတ္တေ ပန အဋ္ဌိမံသာဒိအဝယဝသမညာတိ ဇာနနကော။ ဂေါဃာတကောတိ ဇီဝိကတ္ထာယ ဂုန္နံ ဃာတကော။ အန္တေဝါသီတိ ကမ္မကရဏဝသေန တဿ သမီပဝါသီ တဿ တန္နိဿာယ ဇီဝနတော။ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ အညံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ။ မဟာပထာနံ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနသင်္ခါတေတိ စတုန္နံ မဟာပထာနံ တာယ ဧဝ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌာနသင်္ခါတေ။ ယသ္မာ တေ စတ္တာရော မဟာပထာ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂန္တွာ သမောဟိတာ ဝိယ ဟောန္တိ, တသ္မာ တံ ဌာနံ စတုမဟာပထာနံ, တသ္မိံ စတုမဟာပထေ။ ဝိလီယန္တိ ဘိဇ္ဇန္တိ ဝိဘဇ္ဇန္တီတိ ဗီလာ, ဘာဂါ, ဝ-ကာရဿ ဗ-ကာရံ, ဣ-ကာရဿ စ ဤ-ကာရံ ကတွာ။ တမေဝ ဟိ ဘာဂတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ ဌိတ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဌိတော ဝါ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၅။၂၈) ဝိယ ဌာနသင်္ခါတဣရိယာပထသမင်္ဂိတာယ, ဂတိနိဝတ္တိအတ္ထတာယ ဝါ ဌာ-သဒ္ဒဿ အညတ္ထ ဌပေတွာ ဂမနံ သေသဣရိယာပထသမင်္ဂိတာယ ဗောဓကော, ဣဓ ပန ယထာ တထာ ရူပကာယဿ ပဝတ္တိအာကာရဗောဓကော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဌိတတ္တာ ယထာဌိတ’’န္တိ။ တတ္ထ အာကာရေနာတိ ဌာနာဒိနာ ရူပကာယဿ ပဝတ္တိအာကာရေန။ ဌာနာဒယော ဟိ ဣရိယာသင်္ခါတာယ ကာယိကကိရိယာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ‘‘ဣရိယာပထာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ယထာဌိတန္တိ ယထာပဝတ္တံ။ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနမေဝေတ္ထ ပဏိဓာနန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ယထာဌိတတ္တာဝ ယထာပဏိဟိတ’’န္တိ။ ဌိတန္တိ ဝါ ကာယဿ ဌာနသင်္ခါတဣရိယာပထသမာယောဂပရိဒီပနံ။ ပဏိဟိတန္တိ တဒညဣရိယာပထသမာယောဂပရိဒီပနံ။ ဌိတန္တိ ဝါ ကာယသင်္ခါတာနံ ရူပဓမ္မာနံ တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ သကိစ္စဝသေန အဝဋ္ဌာနပရိဒီပနံ။ ပဏိဟိတန္တိ ပစ္စယကိစ္စဝသေန တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ပကာရတော နိဟိတံ ပဏိဟိတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဓာတုသောတိ ဓာတုံ ဓာတုံ ပထဝီအာဒိဓာတုံ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ။ ပစ္စဝေက္ခတီတိ ပတိ ပတိ အဝေက္ခတိ ဉာဏစက္ခုနာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ပဿတိ။

ယထာ ဆေကောတိအာဒိနာ ပါဠိယာ သဒ္ဒတ္ထဝိဝရဏဝသေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဣဒါနိ ဘာဝတ္ထဝိဘာဝနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဂေါဃာတကဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပေါသေန္တဿာတိ မံသူပစယပရိဗြူဟနာယ ကုဏ္ဍကဘတ္တကပ္ပါသဋ္ဌိအာဒီဟိ သံဝဍ္ဎေန္တဿ။ ဝဓိတံ မတန္တိ ဟိံသိတံ ဟုတွာ မတံ။ မတန္တိ စ မတမတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘တာဝဒေဝါ’’တိ။ ဂါဝီတိ သညာ န အန္တရဓာယတိ ယာနိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဥပါဒါယ ဂါဝီသမညာ, မတမတ္တာယပိ ဂါဝိယာ တေသံ သန္နိဝေသဿ အဝိနဋ္ဌတ္တာ။ ဗိလာသောတိ ဗိလံ ဗိလံ ကတွာ။ ဝိဘဇိတွာတိ အဋ္ဌိသံဃာတတော မံသံ ဝိဝေစေတွာ, တတော ဝါ ဝိဝေစိတံ မံသံ ဘာဂသော ကတွာ။ တေနေဝါဟ ‘‘မံသသညာ ပဝတ္တတီ’’တိ။ ပဗ္ဗဇိတဿပိ အပရိဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနဿ။ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂန္တိ သန္တတိသမူဟကိစ္စဃနာနံ ဝိနိဗ္ဘုဇနံ ဝိဝေစနံ။ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတောတိ ယထာဝုတ္တံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခန္တဿ။ သတ္တသညာတိ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိဝသေန ပဝတ္တာ သတ္တသညာတိ ဝဒန္တိ, ဝေါဟာရဝသေန ပဝတ္တသတ္တသညာယပိ တဒါ အန္တရဓာနံ ယုတ္တမေဝ ယာထာဝတော ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ သမ္ပာဒနတော။ ဧဝံ ဟိ သတိ ယထာဝုတ္တဩပမ္မတ္ထေန ဩပမေယျတ္ထော အညဒတ္ထု သံသန္ဒတိ သမေတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဓာတုဝသေနေဝ စိတ္တံ သန္တိဋ္ဌတီ’’တိ။

၃၀၇။ ဧဝံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဿ သင်္ခေပတော အာဂတဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရတော အာဂတဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ‘‘မဟာဟတ္ထိပဒူပမေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧဝန္တိ ဣမိနာ ရာဟုလောဝါဒ- (မ။ နိ။ ၂။၁၁၃ အာဒယော) ဓာတုဝိဘင်္ဂေသု (မ။ နိ။ ၃။၃၄၂ အာဒယော၊ ဝိဘ။ ၁၇၂ အာဒယော) ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝိတ္ထာရတော အာဂမနမေဝ ဥပသံဟရတိ, န သဗ္ဗံ ဒေသနာနယံ အညထာပိ တတ္ထ ဒေသနာနယဿ အာဂတတ္တာ။

တတြာတိ တသ္မိံ ယထာဒဿိတေ မဟာဟတ္ထိပဒူပမပါဌေ။ အဇ္ဈတ္တိကာတိ သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နာ။ အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တန္တိ ပဒဒွယေနာပိ တံတံပါဋိပုဂ္ဂလိကဓမ္မော ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဥဘယမ္ပိ နိယကဿ အဓိဝစန’’န္တိ။ သသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ပန အတ္တနိ ဂဟေတဗ္ဗဘာဝူပဂမနဝသေန အတ္တာနံ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ။ တံတံသန္တတိပရိယာပန္နတာယ ပစ္စတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘အတ္တနိ ပဝတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တံ, အတ္တာနံ ပဋိစ္စ ပဋိစ္စ ပဝတ္တတ္တာ ပစ္စတ္တ’’န္တိ။ ကက္ခဠန္တိ ကထိနံ။ ယသ္မာ တံ ထဒ္ဓဘာဝေန သဟဇာတာနံ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ထဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ခရိဂတန္တိ ခရီသု ခရသဘာဝေသု ဂတံ တပ္ပရိယာပန္နံ, ခရသဘာဝမေဝါတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပန ခရသဘာဝံ ဖရုသာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော ဖရုသာကာရံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဖရုသ’’န္တိ။ တေနာဟ ‘‘ဒုတိယံ အာကာရဝစန’’န္တိ။ ဥပါဒိန္နံ နာမ သရီရဋ္ဌကံ။ တံ ပန ကမ္မသမုဋ္ဌာနတံ သန္ဓာယ ဥပါဒိန္နမ္ပိ အတ္ထိ အနုပါဒိန္နမ္ပိ, တဏှာဒီဟိ အာဒိန္နဂဟိတပရာမဋ္ဌဝသေန သဗ္ဗမ္ပေတံ ဥပါဒိန္နမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပါဒိန္နန္တိ ဒဠှံ အာဒိန္န’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘မမ’’န္တိ ဂဟိတံ ‘‘အဟ’’န္တိ ပရာမဋ္ဌန္တိ ယောဇနာ။ သေယျထိဒန္တိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာဝါစီတိ အာဟ ‘‘တံ ကတမန္တိ စေတိ အတ္ထော’’တိ။ တတောတိ ပစ္ဆာ။ တန္တိ တံ အဇ္ဈတ္တိကာဒိဘေဒတော ဒဿိတံ ပထဝီဓာတုံ။ ဒဿေန္တောတိ ဝတ္ထုဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော။ ကိဉ္စာပိ မတ္ထလုင်္ဂံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဣဓ ပါဠိယံ ဝိသုံ န ဥဒ္ဓဋံ, ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄) ပန ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဿေတုံ ဝိသုံ ဂဟိတန္တိ တမ္ပိ သင်္ဂဏှန္တော ထဒ္ဓဘာဝါဓိကတာယ ပထဝီဓာတုကောဋ္ဌာသေသုယေဝ ‘‘မတ္ထလုင်္ဂံ ပက္ခိပိတွာ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတု နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ကိဉ္စီ’’တိ ဝါ ဣမိနာ ပါဠိယံ မတ္ထလုင်္ဂဿ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ ဣဓ ‘‘ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ကိဉ္စီ’’တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခံ ‘‘မတ္ထလုင်္ဂံ ပက္ခိပိတွာ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ပထဝီဓာတု နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ကိဉ္စီ’’တိ ဝစနတော။ ပုန ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ ကိဉ္စီတိ အဝသေသေသု တီသု ကောဋ္ဌာသေသူတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တီသု ကောဋ္ဌာသေသူတိ တိပ္ပကာရေသု ကောဋ္ဌာသေသု။ န ဟိ တေ တယော ကောဋ္ဌာသာ။

ဝိဿန္ဒနဘာဝေနာတိ ပဂ္ဃရဏသဘာဝေန။ အပ္ပေါတီတိ ဝိသရတိ။ ပပ္ပေါတီတိ ပါပုဏာတိ, သသမ္ဘာရအာပဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ။ သော ဟိ ဝိဿန္ဒနဘာဝေန သသမ္ဘာရပထဝီသင်္ခါတံ တံ တံ ဌာနံ ဝိသရတိ, ပါပုဏာတိ စ, လက္ခဏာပဝသေနေဝ ဝါ။ သောပိ ဟိ သဟဇာတအညမညနိဿယာဒိပစ္စယတာယ သေသဘူတတ္တယသင်္ခါတံ တံ တံ ဌာနံ ဒြဝဘာဝသိဒ္ဓေန ဝိဿန္ဒနဘာဝေန အာဗန္ဓတ္တံ, အာသတ္တတ္တံ, အဝိပ္ပကိဏ္ဏဉ္စ ကရောန္တံ ‘‘အပ္ပေါတိ ပပ္ပေါတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ။

တေဇနဝသေနာတိ နိသိတဘာဝေန တိက္ခဘာဝေန။ ဝုတ္တနယေနာတိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန ‘‘နာနာဝိဓေသူ’’တိ အာပေါဓာတုယံ ဝုတ္တနယေန။ ကုပိတေနာတိ ခုဘိတေန။ ဥသုမဇာတောတိ ဥသ္မာဘိဘူတော။ ဇီရတီတိ ဇိဏ္ဏော ဟောတိ။ တေဇောဓာတုဝသေန လဗ္ဘမာနာ ဣမသ္မိံ ကာယေ ဇရာပဝတ္တိ ပါကဋဇရာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣန္ဒြိယဝေကလ္လတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သရီရေ ပကတိဥသုမံ အတိက္ကမိတွာ ဥဏှဘာဝေါ သန္တာပေါ, သရီရဿ ဒဟနဝသေန ပဝတ္တော မဟာဒါဟော ပရိဒါဟောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော။ ယေန ဇီရီယတီတိ စ ဧကာဟိကာဒိဇရရောဂေန ဇရီယတီတိပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတိ။ သတက္ခတ္တုံ တာပေတွာ တာပေတွာ သီတုဒကေ ပက္ခိပိတွာ ဥဒ္ဓဋာ သပ္ပိ ‘‘သတဓောတသပ္ပီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အသိတန္တိ ဘုတ္တံ။ ခါယိတန္တိ ခါဒိတံ။ သာယိတန္တိ အဿာဒိတံ။ သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတီတိ သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ, အသမ္မာပရိပါကောပိ ပန ဝိသမဝေပါကိနိယာ တဿာ ဧဝ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ရသာဒိဘာဝေနာတိ ရသရုဓိရမံသမေဒနှာရုအဋ္ဌိအဋ္ဌိမိဉ္ဇသုက္ကဝသေန။ ဝိဝေကန္တိ ပုထုဘာဝံ အညမညံ ဝိသဒိသဘာဝံ။ အသိတာဒိဘေဒဿ ဟိ အာဟာရဿ ပရိဏာမေ ရသော ဟောတိ, တံ ပဋိစ္စ ရသဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ‘‘ရသဿ ပရိဏာမေ ရုဓိရ’’န္တိအာဒိနာ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ။

ဝါယနဝသေနာတိ သမုဒီရဏဝသေန, သဝေဂဂမနဝသေန ဝါ။ ဥဂ္ဂါရဟိက္ကာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥဒ္ဒေကခိပနာဒိပဝတ္တနကဝါတာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥစ္စာရပဿာဝါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပိတ္တသေမှလသိကာကေဝလဒုဂ္ဂန္ဓာဒိနီဟရဏကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယဒိပိ ကုစ္ဆိ-သဒ္ဒေါ ဥဒရပရိယာယော, ကောဋ္ဌ-သဒ္ဒေန ပန အန္တန္တရဿ ဝုစ္စမာနတ္တာ တဒဝသိဋ္ဌော ဥဒရပ္ပဒေသော ဣဓ ကုစ္ဆိ-သဒ္ဒေန ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ ဗဟိဝါတာ’’တိ။ သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာလောကနဝိလောကနဥဒ္ဓရဏာတိဟရဏာဒိကာ သဗ္ဗာ ကာယိကကိရိယာ သင်္ဂဟိတာ။ ‘‘အဿာသပဿာသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဝါ’’တိ ဧတေန အဿာသပဿာသာနံ သရီရံ မုဉ္စိတွာ ပဝတ္တိ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ။ န ဟိ ဗဟိဒ္ဓါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ သမ္ဘဝေါ အတ္ထီတိ။ ယဒိ ဧဝံ ကထံ ‘‘ပဿာသောတိ ဗဟိနိက္ခမနနာသိကဝါတော, ဒီဃနာသိကဿ နာသိကဂ္ဂံ, ဣတရဿ ဥတ္တရောဋ္ဌံ ဖုသန္တော ပဝတ္တတီ’’တိ ဝစနံ? တံ နိက္ခမနာကာရေန ပဝတ္တိယာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ, သန္တာနေ ပဝတ္တဥတုသမုဋ္ဌာနဿ စ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ အာပေါဓာတုအာဒီနံ တိဿန္နံ ဓာတူနံ နိဒ္ဒေသံ သန္ဓာယာဟ။ တတ္ထ အာပေါဓာတုနိဒ္ဒေသေ ‘‘ယံ ဝါ ပနည’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဘဝဿ, တေဇောဓာတုနိဒ္ဒေသေ သရီရေ ပါကတိကဥသ္မာယ, ဝါယောဓာတုနိဒ္ဒေသေ ဓမနိဇာလာနုသဋဿ တတ္ထ တတ္ထ စမ္မခီလပီဠကာဒိနိဗ္ဗတ္တကဝါယုနော သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သမိဉ္ဇနာဒိနိဗ္ဗတ္တကဝါတာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဝ။ ယဒိ ဧဝံ, ကထံ ‘‘ပုရိမာ ပဉ္စ စတုသမုဋ္ဌာနာ’’တိ ဝစနံ? န ဟိ သမိဉ္ဇနာဒိနိဗ္ဗတ္တကာ ဧဝ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာ, အထ ခေါ တဒညေပီတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော။

ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ။ တေနာဟ ‘‘ဝီသတိယာ အာကာရေဟီ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝိတ္ထာရတော အာဂတေ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော။ တေန အယံ ဝဏ္ဏနာ န ကေဝလံ မဟာဟတ္ထိပဒူပမဿေဝ (မ။ နိ။ ၁။၃၀၀ အာဒယော), အထ ခေါ မဟာရာဟုလောဝါဒ- (မ။ နိ။ ၂။၁၁၃ အာဒယော) ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တာနမ္ပိ (မ။ နိ။ ၃။၃၄၂ အာဒယော) အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ဟောတိယေဝါတိ ဒဿိတံ ဟောတိ။ ဘာဝနာနယေပိ ဧသေဝ နယော။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ရာဟုလောဝါဒဓာတုဝိဘင်္ဂေသုပီ’’တိ။

၃၀၈။ ဘာဝနာနယေတိ ဘာဝနာယ နယေ။ ယေန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ဣဇ္ဈတိ, တသ္မိံ ဘာဝနာဝိဓိမှီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထာတိ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနေ။ ယသ္မာ ယေသံ ‘‘တိက္ခပညော နာတိတိက္ခပညော’’တိ ဣမေသံ ဒုဝိဓာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒွိဓာ အာဂတံ ဒွိဓာ ဒေသိတံ, တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသောပိ တေသံ ဒွိဓာဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ တံ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘တိက္ခပညဿ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ လောမာ ပထဝီဓာတူတီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော။ ဧဝံ ဝိတ္ထာရတော ဓာတုပရိဂ္ဂဟောတိ ‘‘ကေသာ ပထဝီဓာတု, လောမာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနာ ဧဝံ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဝိတ္ထာရတော ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟော။ ပပဉ္စတောတိ ဒန္ဓတော သဏိကတော။ ယံ ထဒ္ဓလက္ခဏန္တိ ကေသာဒီသု ယံ ထဒ္ဓလက္ခဏံ ကက္ခဠဘာဝေါ။ ယံ အာဗန္ဓနလက္ခဏန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝံ မနသိ ကရောတောတိ ဝတ္ထုံ အနာမသိတွာ ဧဝံ လက္ခဏမတ္တတော မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တဿ။ အဿာတိ တိက္ခပညဿ။ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတီတိ ယောဂကမ္မဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ တဒေဝ လက္ခဏံ ဝိဘူတံ ဟောတိ, တဿ ဝါ လက္ခဏဿ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌာနတော တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနံ မနသိကာရသင်္ခါတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဘူတံ ဝိသဒံ ဟောတိ, တိက္ခပညဿ ဣန္ဒြိယပါဋဝေန သံခိတ္တရုစိဘာဝတော။ သဗ္ဗသော မန္ဒပညဿ ဘာဝနာဝ န ဣဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘နာတိတိက္ခပညဿာ’’တိ။ ဧဝံ မနသိ ကရောတောတိ ဝုတ္တနယေန သင်္ခေပတော မနသိ ကရောတော။ အန္ဓကာရံ အဝိဘူတံ ဟောတီတိ အနုပဋ္ဌာနတော အန္ဓံ ဝိယ ကရောန္တံ အပါကဋံ ဟောတိ ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ယောဇနာ။ ပုရိမနယေနာတိ ‘‘ကေသာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန။ ဝတ္ထုအာမသနေန ဝိတ္ထာရတော မနသိ ကရောန္တဿ ပါကဋံ ဟောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ, နာတိတိက္ခပညဿ အခိပ္ပနိသန္တိတာယ ဝိတ္ထာရရုစိဘာဝတော။

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဒွီသု ဘိက္ခူသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပေယျာလမုခန္တိ ပေယျာလပါဠိယာ မုခဘူတံ ဒွါရဘူတံ အာဒိတော ဝါရံ, ဝါရဒွယံ ဝါ။ ဝိတ္ထာရေတွာတိ အနဝသေသတော သဇ္ဈာယိတွာ။ ဥဘတောကောဋိဝသေနေဝါတိ တဿ တဿ ဝါရဿ အာဒိအန္တဂ္ဂဟဏဝသေနေဝ။ ဩဋ္ဌပရိယာဟတမတ္တန္တိ ဩဋ္ဌာနံ သမ္ဖုသနမတ္တံ။ ယထာ ဂန္ထပရိဝတ္တနေ တိက္ခပညဿ ဘိက္ခုနော သင်္ခေပေါ ရုစ္စတိ, န ဝိတ္ထာရော။ ဣတရဿ စ ဝိတ္ထာရော ရုစ္စတိ, န သင်္ခေပေါ, ဧဝံ ဘာဝနာနယေပီတိ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တသ္မာတိ ယသ္မာ တိက္ခပညဿ သင်္ခေပေါ, နာတိတိက္ခပညဿ စ ဝိတ္ထာရော သပ္ပါယော, တသ္မာ။ ယသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇိတုကာမဿ သီလဝိသောဓနာဒိပုဗ္ဗကိစ္စံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝါတိ ဣဓ န အာမဋ္ဌံ။ ယသ္မာ ပန ဝိဝေကဋ္ဌကာယဿ, ဝိဝေကဋ္ဌစိတ္တဿေဝ စ ဘာဝနာ ဣဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ, တသ္မာ တဒုဘယံ ဒဿေန္တော ‘‘ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေနာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ရဟောဂတေနာတိ ရဟသိ ဂတေန, ဧကာကိနာ ဘာဝနာနုကူလဋ္ဌာနံ ဥပဂတေနာတိ အတ္ထော။ ပဋိသလ္လီနေနာတိ ပတိ ပတိ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော စိတ္တံ နိသေဓေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ သလ္လီနေန, တတ္ထ သံသိလိဋ္ဌစိတ္တေနာတိ အတ္ထော။ သကလမ္ပိ အတ္တနော ရူပကာယံ အာဝဇ္ဇေတွာတိ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ, အဓော ကေသမတ္ထကာ, တိရိယံ တစပရိယန္တံ သဗ္ဗမ္ပိ အတ္တနော ကရဇကာယံ ဓာတုဝသေန မနသိ ကရောန္တော ယသ္မာ စာတုမဟာဘူတိကော အယံ ကာယော, တသ္မာ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူ’’တိ စတုမဟာဘူတဝသေန သမန္နာဟရိတွာတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ တာသံ ဓာတူနံ လက္ခဏတော, ဥပဋ္ဌာနာကာရတော စ မနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ယော ဣမသ္မိံ ကာယေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ထဒ္ဓဘာဝေါတိ လက္ခဏမာဟ။ ထဒ္ဓတ္တလက္ခဏာ ဟိ ပထဝီဓာတု။ ခရဘာဝေါတိ ဥပဋ္ဌာနာကာရံ, ဉာဏေန ဂဟေတဗ္ဗာကာရန္တိ အတ္ထော။ ဒြဝဘာဝေါ လက္ခဏံ အာပေါဓာတုယာ ပဂ္ဃရဏသဘာဝတ္တာ။ အာဗန္ဓနံ ဥပဋ္ဌာနာကာရော။ ဥဏှဘာဝေါ လက္ခဏံ တေဇောဓာတုယာ ဥသ္မာသဘာဝတ္တာ။ ပရိပါစနံ ဥပဋ္ဌာနာကာရော။ ဝိတ္ထမ္ဘနံ လက္ခဏံ ဝါယောဓာတုယာ ဥပတ္ထမ္ဘနသဘာဝတ္တာ။ သမုဒီရဏံ ဥပဋ္ဌာနာကာရော, ဥပဋ္ဌာနာကာရော စ နာမ ဓာတူနံ သကိစ္စကရဏဝသေန ဉာဏဿ ဝိဘူတာကာရော။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဥဘယဂ္ဂဟဏံ? ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယတော။ ဧကစ္စဿ ဟိ ဓာတုယော မနသိ ကရောန္တဿ တာ သဘာဝတော ဂဟေတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧကစ္စဿ သကိစ္စကရဏတော, ယော ရသောတိ ဝုစ္စတိ။ တတြာယံ ယောဂီ ဓာတုယော မနသိ ကရောန္တော အာဒိတော ပစ္စေကံ သလက္ခဏတော, သရသတောပိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ တေနာဟ ‘‘ယော ဣမသ္မိံ ကာယေ ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ ခရဘာဝေါ ဝါ…ပေ… ဧဝံ သံခိတ္တေန ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ။ တတ္ထ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ပရိဂ္ဂါဟကဘူတေန ဉာဏေန ဓာတုယော လက္ခဏတော, ရသတော ဝါ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟေတွာ။ အယံ တာဝ သံခိတ္တတော ဘာဝနာနယေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော။

ဧဝံ ပန ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ ခရဘာဝေါ ဝါ, အာပေါဓာတု ဒြဝဘာဝေါ ဝါ အာဗန္ဓနဘာဝေါ ဝါ, တေဇောဓာတု ဥဏှဘာဝေါ ဝါ ပရိပါစနဘာဝေါ ဝါ, ဝါယောဓာတု ဝိတ္ထမ္ဘနဘာဝေါ ဝါ သမုဒီရဏဘာဝေါ ဝါ’’တိ ဧဝံ လက္ခဏာဒီဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဓာတုယော မနသိ ကရောန္တေန ကာလသတမ္ပိ ကာလသဟဿမ္ပိ ပုနပ္ပုနံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ, တက္ကာဟတံ ဝိတက္ကပရိယာဟတံ ကာတဗ္ဗံ။ တဿေဝံ မနသိ ကရောတော ယံ လက္ခဏာဒီသု သုပါကဋံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ, တဒေဝ ဂဟေတွာ ဣတရံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ‘‘ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော။ ဧဝံ မနသိ ကရောန္တေန ဟိ အနုပုဗ္ဗတော, နာတိသီဃတော, နာတိသဏိကတော, ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတော, ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမနတော, အနုပဋ္ဌာနမုဉ္စနတော, လက္ခဏတော, တယော စ သုတ္တန္တာတိ ဣမေဟိ ဒသဟာကာရေဟိ မနသိကာရကောသလ္လံ အနုဋ္ဌာတဗ္ဗံ။

တတ္ထ အနုပုဗ္ဗတောတိ အနုပဋိပါဋိတော အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတပဋိပါဋိတော, သာ စ ဒေသနာပဋိပါဋိယေဝ။ ဧဝံ အနုပုဗ္ဗတော မနသိ ကရောန္တေနာပိ နာတိသီဃတော မနသိ ကာတဗ္ဗံ။ အတိသီဃတော မနသိ ကရောတော ဟိ အပရာပရံ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရော နိရန္တရံ ပဝတ္တတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ပန အဝိဘူတံ ဟောတိ, န ဝိသေသံ အာဝဟတိ။ တသ္မာ နာတိသီဃတော မနသိ ကာတဗ္ဗံ။ ယထာ စ နာတိသီဃတော, ဧဝံ နာတိသဏိကတောပိ။ အတိသဏိကတော မနသိ ကရောတော ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆတိ, ဝိသေသာဓိဂမဿ ပစ္စယော န ဟောတိ။ အတိသီဃံ အတိသဏိကဉ္စ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ ပုရိသာ ဧတ္ထ နိဒဿေတဗ္ဗာ။ ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စေတသော ဝိက္ခေပေါ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပေ ဟိ သတိ ကမ္မဋ္ဌာနာ ပရိဟာယတိ ပရိဓံသတိ။ ဧကပဒိကမဂ္ဂဂါမီ ပုရိသော စေတ္ထ နိဒဿေတဗ္ဗော။ ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမနတောတိ ‘‘ယာ အယံ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိကာ ပဏ္ဏတ္တိ, တံ အတိက္ကမိတွာ လက္ခဏေသု ဧဝ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ။

ဧဝံ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝိဇဟိတွာ ကက္ခဠလက္ခဏာဒီသု ဧဝ မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တဿ လက္ခဏာနိ သုပါကဋာနိ သုဝိဘူတာနိ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တဿေဝံ ပုနပ္ပုနံ မနသိကာရဝသေန စိတ္တံ အာသေဝနံ လဘတိ။ သဗ္ဗော ရူပကာယော ဓာတုမတ္တတော ဥပဋ္ဌာတိ သုညော နိဿတ္တော နိဇ္ဇီဝေါ ယန္တံ ဝိယ ယန္တသုတ္တေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တမာနော။ သစေ ပန ဗဟိဒ္ဓါပိ မနသိကာရံ ဥပသံဟရတိ, အထဿ အာဟိဏ္ဍန္တာ မနုဿတိရစ္ဆာနာဒယော သတ္တာကာရံ ဝိဇဟိတွာ ဓာတုသမူဟဝသေနေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေဟိ ကရိယမာနာ ကိရိယာ ဓာတုမယေန ယန္တေန ပဝတ္တိယမာနာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ, တေဟိ အဇ္ဈောဟရိယမာနံ ပါနဘောဇနာဒိ ဓာတုသံဃာတေ ပက္ခိပ္ပမာနော ဓာတုသံဃာတော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ။ အထဿ တထာ လဒ္ဓါသေဝနမ္ပိ စိတ္တံ ယဒိ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ဝါ အတိလီနဝီရိယတာယ ကောသဇ္ဇဝသေန ဝါ ဘာဝနာဝိဓိံ န ဩတရေယျ, တဒါ အဓိစိတ္တသုတ္တံ (အ။ နိ။ ၃။၁၀၃), အနုတ္တရသီတိဘာဝသုတ္တံ (အ။ နိ။ ၆။၈၅), ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ္တန္တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၉၄-၁၉၅) ဣမေသု တီသု သုတ္တေသု အာဂတနယေန ဝီရိယသမာဓိယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တယော စ သုတ္တန္တာ’’တိ။ ဧဝံ ပန ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ တသ္မိံယေဝ လက္ခဏေ မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တဿ ယဒါ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ လဒ္ဓသမတာနိ သုဝိသဒါနိ ပဝတ္တန္တိ, တဒါ အသဒ္ဓိယာဒီနံ ဒူရီဘာဝေန သာတိသယံ ထာမပ္ပတ္တေဟိ သတ္တဟိ ဗလေဟိ လဒ္ဓူပတ္ထမ္ဘာနိ ဝိတက္ကာဒီနိ ဈာနင်္ဂါနိ ပဋုတရာနိ ဟုတွာ ပါတုဘဝန္တိ, တေသံ ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ နီဝရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘိတာနိယေဝ ဟောန္တိ သဒ္ဓိံ တဒေကဋ္ဌေဟိ ပါပဓမ္မေဟိ။ ဧတ္တာဝတာ စာနေန ဥပစာရဇ္ဈာနံ သမဓိဂတံ ဟောတိ ဓာတုလက္ခဏာရမ္မဏံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတူတိ…ပေ… ဥပစာရမတ္တော သမာဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

တတ္ထ ဓာတုမတ္တတောတိ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော မတ္တ-သဒ္ဒေါ။ တေန ယံ ဣတော ဗာဟိရကာ, လောကိယမဟာဇနော စ ‘‘သတ္တော ဇီဝေါ’’တိအာဒိကံ ဝိသေသံ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အဝိဇ္ဇမာနံ ဝိကပ္ပနာမတ္တေနေဝ သမာရောပေန္တိ, တံ နိဝတ္တေတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘နိဿတ္တတော နိဇ္ဇီဝတော’’တိ။ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သမန္နာဟရိတဗ္ဗံ။ မနသိ ကာတဗ္ဗန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝနာဝသေန ဓာတုမတ္တတော ဓာတုလက္ခဏံ မနသိ ဌပေတဗ္ဗံ။ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗန္တိ တဒေဝ ဓာတုလက္ခဏံ ပတိ ပတိ အဝေက္ခိတဗ္ဗံ, ဘာဝနာသိဒ္ဓေန ဉာဏစက္ခုနာ အပရာပရံ ပစ္စက္ခတော ပဿိတဗ္ဗံ။

တဿေဝံ ဝါယမမာနဿာတိ တဿ ယောဂိနော ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ, တတ္ထ စ ဘာဝနာအနုယောဂေ သက္ကစ္စကာရိတာယ, သာတစ္စကာရိတာယ, သပ္ပါယသေဝိတာယ, သမထနိမိတ္တသလ္လက္ခဏေန, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနုပဝတ္တနေန, ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခဝုတ္တိတာယ, အန္တရာ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇန္တေန ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဥဿောဠှိယံ အဝဋ္ဌာနေန သမ္မဒေဝ ဝါယာမံ ပယောဂံ ပရက္ကမံ ပဝတ္တေန္တဿ။ ဓာတုပ္ပဘေဒါဝဘာသနပညာပရိဂ္ဂဟိတောတိ ပထဝီအာဒီနံ ဓာတူနံ သဘာဝလက္ခဏာဝဘာသနေန အဝဘာသနကိစ္စာယ ဘာဝနာပညာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု အဝိဇဟနေန သဗ္ဗတော ဂဟိတော မဟဂ္ဂတဘာဝံ အပ္ပတ္တတာယ ဥပစာရမတ္တော သိခါပ္ပတ္တော ကာမာဝစရသမာဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဥပစာရသမာဓီတိ စ ရုဠှီဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပ္ပနံ ဟိ ဥပေစ္စ စာရီ သမာဓိ ဥပစာရသမာဓိ, အပ္ပနာ စေတ္ထ နတ္ထိ။ တာဒိသဿ ပန သမာဓိဿ သမာနလက္ခဏတာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ အပ္ပနာ န ဟောတီတိ? တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သဘာဝဓမ္မာရမ္မဏတ္တာ’’တိ။ သဘာဝဓမ္မေ ဟိ တဿ ဂမ္ဘီရဘာဝတော အသတိ ဘာဝနာဝိသေသေ အပ္ပနာဈာနံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, လောကုတ္တရံ ပန ဈာနံ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝနာနုက္ကမဝသေန, အာရုပ္ပံ အာရမ္မဏာတိက္ကမဘာဝနာဝသေန အပ္ပနာပ္ပတ္တံ ဟောတီတိ မရဏာနုဿတိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၇၇) ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။

ဧဝံ ရူပကာယေ အဝိသေသေန စတုန္နံ ဓာတူနံ ပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ အဋ္ဌိအာဒီနံ ဝိနိဗ္ဘုဇနဝသေန သင်္ခေပတော သုတ္တေ အာဂတံ ဓာတုမနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယေ ဣမေ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယထာပစ္စယံ ဌိတာ သန္နိဝေသဝိသိဋ္ဌာ ကဋ္ဌဝလ္လိတိဏမတ္တိကာယော ဥပါဒါယ ယထာ အဂါရသမညာ, န တတ္ထ ကောစိ အဂါရော နာမ အတ္ထိ, ဧဝံ ယထာပစ္စယံ သန္နိဝေသဝိသိဋ္ဌာနိ ပဝတ္တမာနာနိ အဋ္ဌိနှာရုမံသစမ္မာနိ ပဋိစ္စ သရီရသမညာ, န ဧတ္ထ ကောစိ အတ္တာ ဇီဝေါ။ ကေဝလံ တေဟိ ပရိဝါရိတမာကာသမတ္တန္တိ ဒဿေတိ။ ဒေသနာ သတ္တသုညတာသန္ဒဿနပရာတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘နိဿတ္တဘာဝဒဿနတ္ထ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဋ္ဌိဉ္စ ပဋိစ္စာတိ ပဏှိကဋ္ဌိကာဒိဘေဒံ ပဋိပါဋိယာ ဥဿိတံ ဟုတွာ ဌိတံ အတိရေကတိသတဘေဒံ အဋ္ဌိံ ဥပါဒါယ။ နှာရုဉ္စာတိ တမေဝ အဋ္ဌိသံဃာဋံ အာဗန္ဓိတွာ ဌိတံ နဝသတပ္ပဘေဒံ နှာရုံ။ မံသန္တိ တမေဝ အဋ္ဌိသံဃာဋံ အနုလိမ္ပိတွာ ဌိတံ နဝပေသိသတပ္ပဘေဒံ မံသံ။ စမ္မန္တိ မစ္ဆိကပတ္တကစ္ဆာယာယ ဆဝိယာ သဉ္ဆာဒိတံ သကလသရီရံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ ဗဟလစမ္မံ ပဋိစ္စ ဥပါဒါယ။ သဗ္ဗတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ အာကာသော ပရိဝါရိတောတိ ယထာ ဘိတ္တိပါဒါဒိဝသေန ဌပိတံ ကဋ္ဌံ, တဿေဝ အာဗန္ဓနဝလ္လိ, အနုလေပနမတ္တိကာ, ဆာဒနတိဏန္တိ ဧတာနိ ကဋ္ဌာဒီနိ အန္တော, ဗဟိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော အာကာသော အဂါရန္တေွဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, ဂေဟန္တိ ပဏ္ဏတ္တိံ လဘတိ, ဧဝမေဝ ယထာဝုတ္တာနိ အဋ္ဌိအာဒီနိ အန္တော, ဗဟိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတော အာကာသော တာနေဝ အဋ္ဌိအာဒီနိ ဥပါဒါယ ရူပန္တေွဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, သရီရန္တိ ဝေါဟာရံ လဘတိ။ ယထာ စ ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ သင်္ခံ ဂတံ အဂါရံ လောကေ ‘‘ခတ္တိယဂေဟံ, ဗြာဟ္မဏဂေဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ‘‘ခတ္တိယသရီရံ ဗြာဟ္မဏသရီရ’’န္တိ ဝေါဟရီယတိ, နတ္ထေတ္ထ ကောစိ သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါတိ အဓိပ္ပါယော။

တေတိ တေ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ ယောဇနာ။ တံတံအန္တရာနုသာရိနာတိ အဋ္ဌိနှာရူနံ နှာရုမံသာနံ မံသစမ္မာနန္တိ တေသံ တေသံ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝိဝရာနုပါတိနာ ဉာဏသင်္ခါတေန ဟတ္ထေန။ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ အနေကက္ခတ္တုံ ဝိနိဝေဌေတွာ။ အထ ဝါ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ ပစ္စေကံ အဋ္ဌိအာဒီနံ အန္တရာနုသာရိနာ ဉာဏဟတ္ထေန ဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ။ ဧတေသူတိ သကလမ္ပိ အတ္တနော ရူပကာယံ စတုဓာ ကတွာ ဝိဘတ္တေသု ယထာဝုတ္တေသု အဋ္ဌိအာဒီသု စတူသု ကောဋ္ဌာသေသု။ ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ယော ဣမသ္မိံ ကာယေ ထဒ္ဓဘာဝေါ ဝါ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘာဝနာဝိဓာနံ, တံ အနန္တရနယေ ဝုတ္တာကာရေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။

၃၀၉။ ဝိတ္ထာရတော အာဂတေ ပန ‘‘စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ’’တိ အာနေတွာ ယောဇနာ။ ဧဝံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဘာဝနာနယော။ ‘‘ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ ဓာတုယော ဥဂ္ဂဏှိတွာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု အာဒိတော ဒွတ္တိံသာကာရာ ဓာတုယော န ဟောန္တီတိ? ဝတ္ထုသီသေန ဓာတူနံယေဝ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ နာယံ ဒေါသော။ ဝုတ္တပ္ပကာရေတိ ‘‘ဂေါစရဂါမတော နာတိဒူရနာစ္စာသန္နတာဒီဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၅၃) ဝုတ္တပ္ပကာရေ။ ကတသဗ္ဗကိစ္စေနာတိ ပလိဗောဓုပစ္ဆေဒါဒိကံ ကတံ သဗ္ဗကိစ္စံ ဧတေနာတိ ကတသဗ္ဗကိစ္စော, တေနဿ သီလဝိသောဓနာဒိ ပန ကမ္မဋ္ဌာနုဂ္ဂဟဏတော ပဂေဝ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ သသမ္ဘာရသင်္ခေပတောတိ သမ္ဘရီယန္တိ ဧတေန ဗုဒ္ဓိဝေါဟာရာတိ သမ္ဘာရော, တန္နိမိတ္တံ။ ကိံ ပနေတံ? ပထဝီအာဒိ။ ကေသာဒီသု ဟိ ဝီသတိယာ အာကာရေသု ‘‘ပထဝီ’’တိ ဗုဒ္ဓိဝေါဟာရာ ပထဝီနိမိတ္တကာ ထဒ္ဓတံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တနတော။ တသ္မာ တတ္ထ ပထဝီသမ္ဘာရော နာမ သဝိသေသာယ တဿာ အတ္ထိတာယ ကေသာဒယော သဟ သမ္ဘာရေဟီတိ သသမ္ဘာရာ။ အာပေါကောဋ္ဌာသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သသမ္ဘာရာနံ သင်္ခေပေါ သသမ္ဘာရသင်္ခေပေါ, တတော သသမ္ဘာရသင်္ခေပတော ဘာဝေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ သင်္ခေပတော ဝီသတိယာ, ဒွါဒသသု, စတူသု, ဆသု စ ကောဋ္ဌာသေသု ယထာက္ကမံ ပထဝီအာဒိကာ စတဿော ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဓာတုဝဝတ္ထာနံ သသမ္ဘာရသင်္ခေပတော ဘာဝနာ။ တေနာဟ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသူ’’တိအာဒိ။

သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိတောတိ သသမ္ဘာရာနံ ကေသာဒီနံ ဝိဘာဂတော ကေသာဒိကေ ဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဧကဇ္ဈံ အဂ္ဂဟေတွာ ဝိဘာဂတော ပထဝီဓာတုဘာဝေန ဝဝတ္ထာပနံ။ အာပေါကောဋ္ဌာသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သလက္ခဏသင်္ခေပတောတိ လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ, ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ, ဣဓ ပန ထဒ္ဓတာဒိ။ တသ္မာ ထဒ္ဓလက္ခဏာဒိဝန္တတာယ သဟ လက္ခဏေဟီတိ သလက္ခဏာ, ကေသာဒယော ဒွါစတ္တာလီသ အာကာရာ။ တေသံ သင်္ခေပတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကေသာဒိကေ ဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ထဒ္ဓတာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ လက္ခဏံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဘာဝနာ သလက္ခဏသင်္ခေပတော ဘာဝနာ။ ဧသ နယော အာပေါကောဋ္ဌာသာဒီသုပိ။ သလက္ခဏဝိဘတ္တိတောတိ ထဒ္ဓလက္ခဏာဒိနာ သလက္ခဏာနံ ကေသာဒီနံ ဝိဘာဂတော ကေသာဒီသု ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေသု ပစ္စေကံ ထဒ္ဓတာဒီနံ စတုန္နံ စတုန္နံ လက္ခဏာနံ ဝဝတ္ထာပနဝသေန ဘာဝနာ။

ဧဝံ စတူဟိ အာကာရေဟိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ဘာဝနာနယံ နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘ကထံ သသမ္ဘာရသင်္ခေပတော ဘာဝေတီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ဧတ္ထ စ ယထာ တိက္ခပညော ပုဂ္ဂလော တိက္ခတာယ ပရောပရိယတ္တသဗ္ဘာဝတော တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယတာဝသေန ဒုဝိဓောတိ။ တတ္ထ တိက္ခိန္ဒြိယဿ ဝသေန သင်္ခေပတော ပဌမနယော ဝုတ္တော, မုဒိန္ဒြိယဿ ဝသေန ဒုတိယော။ ဧဝံ နာတိတိက္ခပညောပိ ပုဂ္ဂလောတိ။ တတ္ထ ယော ဝိသဒိန္ဒြိယော ပုဂ္ဂလော, တဿ ဝသေန သသမ္ဘာရသင်္ခေပတော, သလက္ခဏသင်္ခေပတော စ ဘာဝနာနယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ ယော ပန နာတိဝိသဒိန္ဒြိယော, တဿ ဝသေန သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိတော, သလက္ခဏဝိဘတ္တိတော စ ဘာဝနာနယော နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တဿ ဧဝံ ဝဝတ္ထာပယတော ဧဝ ဓာတုယော ပါကဋာ ဟောန္တိ သဝိသေသံ ဓာတူနံ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ။ ဘာဝနာဝိဓာနံ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃၁၀။ ယဿာတိ နာတိဝိသဒိန္ဒြိယံ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဧဝံ ဘာဝယတောတိ သသမ္ဘာရသင်္ခေပတော ဘာဝေန္တဿ။ ယေန ဝိဓိနာ ဥဂ္ဂဟေတွာ ကုသလော ဟောတိ, သော သတ္တဝိဓော ဝိဓိ ‘‘ဥဂ္ဂဟကောသလ္လ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တန္နိဗ္ဗတ္တံ ဝါ ဉာဏံ။ ဧဝံ မနသိကာရကောသလ္လမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒွတ္တိံသာကာရေတိ ဓာတုမနသိကာရဝသေန ပရိဂ္ဂဟိတေ ကေသာဒိကေ ဒွတ္တိံသဝိဓေ ကောဋ္ဌာသေ။ ‘‘ဒွတ္တိံသာကာရေ’’တိ စ ဣဒံ တေဇဝါယုကောဋ္ဌာသေသု ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ဝဝတ္ထာနဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗံ တတ္ထ ဝုတ္တဝိဓာနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဝစသာ မနသာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဥဂ္ဂဟကောသလ္လုဒ္ဒေသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနာဒိဝသေနာ’’တိ ပဒံ, တာဝ အာဂတံ သဗ္ဗံ ဘာဝနာဝိဓာနံ ကာတဗ္ဗံ သမ္ပာဒေတဗ္ဗံ။ ဝဏ္ဏာဒိဝသေနာတိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန။ အယဉ္စ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန မနသိကာရော ဓာတုပဋိက္ကူလဝဏ္ဏမနသိကာရာနံ သာဓာရဏော ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ နိဗ္ဗတ္တိတဓာတုမနသိကာရမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘အဝသာနေ ဧဝံ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။

၃၁၁။ အညမညံ အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏရဟိတာ ဧတေ ဓမ္မာတိ ဧတေ ‘‘သီသကဋာဟပလိဝေဌနစမ္မံ ကေသာ’’တိ ဧဝံ ဝေါဟရိယမာနာ ဘူတုပါဒါယဓမ္မာ ‘‘မယိ ကေသာ ဇာတာ, မယမေတ္ထ ဇာတာ’’တိ ဧဝံ အညမညံ အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏသုညာ။ ဣမိနာ ကာရဏဿ စ ဖလဿ စ အဗျာပါရတာယ ဓာတုမတ္တတံ သန္ဒဿေတိ, တေန စ အာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏာနမ္ပိ ဧဝမေဝ အဗျာပါရတာ ဒီပိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ န ဟိ တာနိ, တေသံ ကာရဏာနိ စ တထာ တထာ အာဘုဇိတွာ, ပစ္စဝေက္ခိတွာ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပစ္စယဘာဝံ ဝါ ဂစ္ဆန္တီတိ။ ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ။ အစေတနောတိ န စေတနော, စေတနာရဟိတော ဝါ။ အဗျာကတောတိ အဗျာကတရာသိပရိယာပန္နော။ သုညောတိ အတ္တသုညော။ တတော ဧဝ နိဿတ္တော။ ထဒ္ဓလက္ခဏာဓိကတာယ ထဒ္ဓေါ။ တတော ဧဝ ပထဝီဓာတူတိ ဧဝံ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

၃၁၂။ သုညဂါမဋ္ဌာနေတိ ဧတ္ထ သုညဂါမဂ္ဂဟဏံ ပရမတ္ထတော ဝေဒကဝိရဟဒဿနတ္ထံ ကာယဿ။

၃၁၃။ မဓုကဋ္ဌိကေတိ မဓုကဗီဇာနိ။

၃၁၄။ ဂေဟထမ္ဘာနံ အာဓာရဘာဝေန ဌပိတသိလာယော ပါသာဏဥဒုက္ခလကာနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ။

၃၁၅။ ဒုဂ္ဂန္ဓာဒိဘာဝေ စဿ သဒိသဘာဝဒဿနတ္ထံ အလ္လဂေါစမ္မဂ္ဂဟဏံ။

၃၁၆။ ယေဘုယျေန မံသပေသီနံ ဗဟလတာယ မဟာမတ္တိကဂ္ဂဟဏံ။

၃၁၇။ ကုဋ္ဋဒါရူသူတိ ဒါရုကုဋ္ဋိကာယ ကုဋိယာ ဘိတ္တိပါဒဘူတေသု ကဋ္ဌေသု။

၃၁၈။ ပဏှိကဋ္ဌိအာဒီနံ အာဓာရဘာဝေါ ဝိယ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌိအာဒီနံ အာဓေယျဘာဝေါပိ အသမန္နာဟာရသိဒ္ဓေါတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဏှိကဋ္ဌိဂေါပ္ဖကဋ္ဌိံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတ’’န္တိအာဒိံ ဝတွာ ပုန ‘‘သီသဋ္ဌိဂီဝဋ္ဌိကေ ပတိဋ္ဌိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၃၁၉။ သိန္နဝေတ္တဂ္ဂါဒီသူတိ သေဒိတဝေတ္တကဠီရာဒီသု။

၃၂၁။ ဥရဋ္ဌိသံဃာဋော ပဉ္ဇရသဒိသတာယ ‘‘ဥရဋ္ဌိပဉ္ဇရ’’န္တိ ဝုတ္တော။ တဿ အထိရဘာဝဒဿနတ္ထံ ဇိဏ္ဏသန္ဒမာနိကပဉ္ဇရံ နိဒဿနဘာဝေန ဂဟိတံ။

၃၂၂။ ယမကမံသပိဏ္ဍေတိ မံသပိဏ္ဍယုဂဠေ။

၃၂၃။ ကိလောမကဿ သေတဝဏ္ဏတာယ ‘‘ပိလောတိကပလိဝေဌိတေ’’တိ ပိလောတိကံ နိဒဿနဘာဝေန ဝုတ္တံ။ ဧဝမေဝ န ဝက္ကဟဒယာနိ သကလသရီရေ စ မံသံ ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ န ဝက္ကဟဒယာနိ ဇာနန္တိ ‘‘မယံ ပဋိစ္ဆန္နကိလောမကေန ပဋိစ္ဆန္နာနီ’’တိ, န သကလသရီရေ စ မံသံ ဇာနာတိ ‘‘အဟံ ပဋိစ္ဆန္နကိလောမကေန ပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၃၂၄။ ကောဋ္ဌမတ္ထကပဿန္တိ ကုသူလဿ အဗ္ဘန္တရေ မတ္ထကပဿံ။

၃၂၅။ ဒွိန္နံ ထနာနမန္တရေတိ ဒွိန္နံ ထနပ္ပဒေသာနံ ဝေမဇ္ဈေ, ထနပ္ပဒေသော စ အဗ္ဘန္တရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၂၇။ ဧကဝီသတိအန္တဘောဂေတိ ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု ဩဘဂ္ဂေါဘဂ္ဂေ အန္တမဏ္ဍလေ။

၃၂၈။ အာမာသယေ ဌိတော ပရိဘုတ္တာဟာရော ဥဒရိယန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဥဒရိယံ ဥဒရေ ဌိတံ အသိတပီတခါယိတသာယိတ’’န္တိ။

၃၃၁။ အဗဒ္ဓပိတ္တံ သံသရဏလောဟိတံ ဝိယ, ကာယုသ္မာ ဝိယ စ ကမ္မဇရူပပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိကန္တိ အာဟ ‘‘အာဗဒ္ဓပိတ္တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယပဋိဗဒ္ဓံ သကလသရီရံ ဗျာပေတွာ ဌိတ’’န္တိ။ ပဋိဗဒ္ဓတာဝစနေန စဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယေ သတိ သဗ္ဘာဝမေဝ ဒီပေတိ, န ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဝိယ ဧကန္တကမ္မဇတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပိတ္တကောသကေတိ မဟာကောသာဋကီကောသသဒိသေ ပိတ္တာဓာရေ။ ယူသဘူတောတိ ရသဘူတော။

၃၃၂။ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကဂဗ္ဘမလာဒီနံ ဆဍ္ဍနဋ္ဌာနံ စန္ဒနိကာ, တဿံ စန္ဒနိကာယံ။

၃၃၃။ ပုဗ္ဗာသယော မန္ဒပညာနံ ကေသဉ္စိဒေဝ ဟောတီတိ ကတွာ အသဗ္ဗသာဓာရဏန္တိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗော အနိဗဒ္ဓေါကာသော’’တိ။

၃၃၄။ ပိတ္တံ ဝိယာတိ အဗဒ္ဓပိတ္တံ ဝိယ။ သကလသရီရန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယပဋိဗဒ္ဓံ သဗ္ဗံ သရီရပ္ပဒေသံ။ ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသာနိ တေမေန္တန္တိ ဧတ္ထ ယကနံ ဟေဋ္ဌာဘာဂပူရဏေန, ဣတရာနိ တေသံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရဏေန စ တေမေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဟေဋ္ဌာ လေဍ္ဍုခဏ္ဍာဒီနိ တေမယမာနေတိ တေမကတေမိတဗ္ဗာနံ အဗျာပါရတာသာမညနိဒဿနတ္ထံ ဧဝ ဥပမာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, န ဌာနသာမညနိဒဿနတ္ထံ။ သန္နိစိတလောဟိတေန ဟိ တေမေတဗ္ဗာနံ ကေသဉ္စိ ဟေဋ္ဌာ, ကဿစိ ဥပရိ ဌိတတာ ကာယဂတာသတိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၀၆) ဒဿိတာတိ။ ယကနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂဋ္ဌာနံ ‘‘မယိ လောဟိတံ ဌိတ’’န္တိ န ဇာနာတိ, ဝက္ကာဒီနိ ‘‘အမှေ တေမယမာနံ လောဟိတံ ဌိတ’’န္တိ န ဇာနန္တီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၃၆။ ပတ္ထိန္နသိနေဟောတိ ထိနဘာဝံ ဃနဘာဝံ ဂတသိနေဟော။ သကလသရီရေ မံသန္တိ ယောဇနာ, တဉ္စ ထူလသရီရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ မေဒဿ သတိပိ ပတ္ထိန္နတာယ ဃနဘာဝေ မံသဿ ဝိယ န ဗဒ္ဓတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပတ္ထိန္နယူသော’’တိ။ တေနေဝဿ အာပေါကောဋ္ဌာသတာ။

၃၃၇။ ဥဒကပုဏ္ဏေသု တရုဏတာလဋ္ဌိကူပကေသူတိ နာတိပရိဏတာနံ သဇလကာနံ အဂ္ဂတော ဆိန္နာနံ တာလသလာဋုကာနံ ဝိဝရာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၃၃၈။ ဝသာယ အတ္တနော အာဓာရေ အဘိဗျာပနမုခေန အဗျာပါရတာသာမညံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗန္တိ အာစာမဂတတေလံ နိဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၃၃၉။ ခေဠုပ္ပတ္တိပစ္စယေ အမ္ဗိလဂ္ဂမဓုရဂ္ဂါဒိကေ။

၃၄၃။ ကေသာဒီသု မနသိကာရံ ပဝတ္တေတွာ တေဇောကောဋ္ဌာသေသု ပဝတ္တေတဗ္ဗော မနသိကာရောတိ ဝိဘတ္တိံ ပရိဏာမေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယေန သန္တပ္ပတီတိ ယေန ကာယော သန္တပ္ပတိ, အယံ သန္တပ္ပနကိစ္စော။ တေဇောတိ တဿ ပရိဂ္ဂဏှနာကာရော ဧဝ ပစ္စာမဋ္ဌော။ ယေန ဇီရီယတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၃၄၄။ အဿာသပဿာသဝသေနာတိ အန္တောပဝိသနဗဟိနိက္ခမနနာသိကာဝါတဘာဝေန။ ‘‘ဧဝံ ပဝတ္တမနသိကာရဿာ’’တိ ဣမိနာ ဝုတ္တာကာရေန သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိတော ပဝတ္တကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဿ။ ဓာတုယော ပါကဋာ ဟောန္တီတိ ဝိတ္ထာရတော ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဓာတုယော ဝိဘူတာ ဟောန္တိ။ ဣဓာပိ ဘာဝနာဝိဓာနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃၄၅။ တတ္ထေဝါတိ တေသုယေဝ ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု။ ပရိပါစနလက္ခဏံ ဝိတ္ထမ္ဘနလက္ခဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

ပုန တတ္ထေဝါတိ တေသုယေဝ ဒွါဒသသု ကောဋ္ဌာသေသူတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ကေသာဒိကောဋ္ဌာသာနံ သံဝိဂ္ဂဟတာယ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနာ အာပေါဓာတုအာဒယော နှာနိယစုဏ္ဏာဒီသု ဥဒကာဒယော ဝိယ သုဝိညေယျာတိ ‘‘တတ္ထေဝ အာဗန္ဓနလက္ခဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

သန္တပ္ပနာဒိတေဇောကောဋ္ဌာသေသု ပန ဝါယောဓာတုအာဒယော န တထာ သုဝိညေယျာတိ ကတွာ ‘‘တေန အဝိနိဘုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, န တတ္ထေဝါတိ။ ယဒိ ဧဝံ, ဝါယုကောဋ္ဌာသေသု ကထံ တတ္ထေဝါတိ? ဝါယုကောဋ္ဌာသာပိ ဟိ ဥဒ္ဓင်္ဂမဝါတာဒယော ပိဏ္ဍာကာရေနေဝ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, န ပန သန္တပ္ပနာဒိတေဇောကောဋ္ဌာသာတိ နာယံ ဒေါသော။ တတ္ထ တေနာတိ တေန တေဇေန။ အဝိနိဘုတ္တန္တိ အဝိနာဘူတံ, တံတံကလာပဂတဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ဝဝတ္ထာပယတောတိ ဝုတ္တာကာရေန သလက္ခဏသင်္ခေပတော ဓာတုယော ဝဝတ္ထာပေန္တဿ။ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘တဿေဝံ ဝါယမမာနဿာ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၀၈) ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန။

၃၄၆။ ဧဝမ္ပိ ဘာဝယတောတိ သလက္ခဏသင်္ခေပတော ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဘာဝေန္တဿာပိ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနာတိ သသမ္ဘာရဝိဘတ္တိတော ဘာဝနာယံ ဝုတ္တေန နယေန။ ဧဝန္တိ ယထာ ကေသေ, ဧဝံ။ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသူတိ ဧကစတ္တာလီသဘေဒေသု သေသသဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု ဧဝမေတ္ထ အဋ္ဌသဋ္ဌိဓာတုသတဿ ပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော ဟောတိ။ ဘာဝနာဝိဓာနံ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဣဒါနိ ဝစနတ္ထာဒိမုခေနပိ ဓာတူသု မနသိကာရဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝစနတ္ထတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝစနတ္ထတောတိ ယသ္မာ သဗ္ဗပဌမံ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဟဏံ ဝစနဝသေန ဟောတိ ဝစနဒွါရေန တဒတ္ထဿ အာဒိတော ဂဟေတဗ္ဗတော, တသ္မာ ဝစနတ္ထတောပိ ဓာတူနံ မနသိကာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ ကလာပတောတိ ဝစနတ္ထဝသေန ဝိသေသတော, သာမညတော စ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဌိတဿ ယသ္မာ တာ ပိဏ္ဍသော ပဝတ္တန္တိ, န ပစ္စေကံ, တသ္မာ ကလာပတောပိ မနသိကာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ တေ ပန ကလာပါ ပရမာဏုပရိမာဏာ ဟောန္တီတိ တပ္ပရိယာပန္နာနံ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဧကသ္မိံ သရီရေ ပရိမေယျပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတုံ စုဏ္ဏတော မနသိကာတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ သော ပနာယံ တာသံ စုဏ္ဏတော မနသိကာရော သံဃာဋဝသေန ဟောတီတိ နိဗ္ဗဋ္ဋိတသရူပမေဝ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ဒဿေတုံ လက္ခဏာဒိတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ လက္ခဏာဒိတော ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှန္တေန သလက္ခဏဝိဘတ္တိတော ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသေ ယသ္မာ ဒွါစတ္တာလီသာယ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝသေန ဓာတူသု ပရိဂ္ဂယှမာနာသု ‘‘ဧတ္တကာ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ, ဧတ္တကာ စိတ္တာဒိသမုဋ္ဌာနာ’’တိ အယံ ဝိဘာဂေါ ဉာတဗ္ဗော ဟောတိ, တသ္မာ သမုဋ္ဌာနတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။

ဧဝံ ပရိညာတသမုဋ္ဌာနာနမ္ပိ တာသံ သဒ္ဒါနုသာရေန ဝိနာ ဝိသေသသာမညပရိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ နာနတ္တေကတ္တတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ လက္ခဏဝိသေသတော ဝိနိဘုတ္တရူပါပိ ဧတာ အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ ပဒေသေန အဝိနိဘုတ္တာတိ အယံ ဝိသေသော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ဝိနိဗ္ဘောဂါဝိနိဗ္ဘောဂတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ သတိပိ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိယံ ကာစိဒေဝ ကာသဉ္စိ သဘာဂါ, ကာစိ ဝိသဘာဂါတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ သဘာဂဝိသဘာဂတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ သဘာဂဝိသဘာဂါပိ ဓာတုယော အဇ္ဈတ္တိကာ ဤဒိသကိစ္စဝိသေသယုတ္တာ, ဗာဟိရာ တဗ္ဗိပရီတာတိ အယံ ဝိသေသော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝိသေသတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ သဇာတိသင်္ဂဟာဒိကော ဓာတုသင်္ဂဟဝိသေသောပိ ပရိဂ္ဂဟိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ သင်္ဂဟတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ သန္ဓာရဏာဒီဟိ ယထာသကကိစ္စေဟိ အညမညူပတ္ထမ္ဘဘာဝတောပိ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ပစ္စယတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ အဗျာပါရနယတော ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ အသမန္နာဟာရတော မနသိကာရော ဝုတ္တော။ အတ္တနော ပစ္စယဓမ္မဝိသေသတော, ပစ္စယဘာဝဝိသေသတော စ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ပစ္စယဝိဘာဂတော မနသိကာရော ဝုတ္တောတိ ဧဝမေတေသံ တေရသန္နံ အာကာရာနံ ပရိဂ္ဂဟေ ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာကာရေဟီတိ ပကာရေဟိ, ကာရဏေဟိ ဝါ။

၃၄၇။ တတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာတိ ပုထုတ္တာ, တေန ပုထုဘာဝတော ပုထုဝီ, ပုထုဝီ ဧဝ ပထဝီတိ နိရုတ္တိနယေန သဒ္ဒတ္ထမာဟ။ ပတ္ထနဋ္ဌေန ဝါ ပထဝီ, ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ပတ္ထာယတိ ဥပတိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော။ ‘‘အပ္ပေါတီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။ အာပီယတီတိ သောသီယတိ, ပိဝီယတီတိ ကေစိ။ ‘‘အယံ ပနတ္ထော သသမ္ဘာရာပေ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ, လက္ခဏာပေပိ ယုဇ္ဇတေဝ။ သောပိ ဟိ ဖရုသပါစနဝိသောသနာကာရေန သေသဘူတတ္တယေန ပီယမာနော ဝိယ ပဝတ္တတီတိ။ အပ္ပါယတီတိ ဗြူဟေတိ။ ပရိဗြူဟနရသာ ဟိ အာပေါဓာတု။ တေဇတီတိ နိသေတိ, တိက္ခဘာဝေန သေသဘူတတ္တယံ ဥသ္မာပယတီတိ အတ္ထော။ ဝါယတီတိ သမီရေတိ, ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန ဘူတသံဃာတံ ဂမေတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ တာဝ ဝိသေသတော ဝစနတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ သာမညတော ဝတ္တုံ ‘‘အဝိသေသေန ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သလက္ခဏဓာရဏတောတိ ယထာ တိတ္ထိယပရိကပ္ပိတော ‘‘ပကတိ အတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိကော သဘာဝတော နတ္ထိ, န ဧဝမေတာ။ ဧတာ ပန သလက္ခဏံ သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဓာတုယော။ ဒုက္ခာဒါနတောတိ ဒုက္ခဿ ဝိဒဟနတော။ ဧတာ ဟိ ဓာတုယော ကာရဏဘာဝေန ဝဝတ္ထိတာ ဟုတွာ အယလောဟာဒိဓာတုယော ဝိယ အယလောဟာဒိံ အနေကပ္ပကာရံ သံသာရဒုက္ခံ ဝိဒဟန္တိ။ ဒုက္ခာဓာနတောတိ အနပ္ပကဿ ဒုက္ခဿ ဝိဓာနမတ္တတော အဝသဝတ္တနတော, တံ ဝါ ဒုက္ခံ ဧတာဟိ ကာရဏဘူတာဟိ သတ္တေဟိ အနုဝိဓီယတိ, တထာဝိဟိတဉ္စ တံ ဧတာသွေဝ ဓီယတိ ဌပီယတီတိ ဧဝံ ဒုက္ခာဓာနတော, ဓာတုယော။ အပိစ ‘‘နိဇ္ဇီဝဋ္ဌော ဓာတုဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။ တထာ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘ဆဓာတုရောယံ ဘိက္ခု ပုရိသော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၃၄၃-၃၄၅) ဇီဝသညာသမူဟနနတ္ထံ ဓာတုဒေသနံ အကာသီတိ။ ဣတိ ဝစနတ္ထမုခေနပိ အသာဓာရဏတော, သာဓာရဏတော စ ဓာတူနံ သရသလက္ခဏမေဝ ဝိဘာဝီယတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ဝိသေသသာမညဝသေန ဝစနတ္ထတော မနသိ ကာတဗ္ဗာ’’တိ။ မနသိကာရော ပန ဝစနတ္ထမုခေန ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဌိတဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၄၈။ အာကာရေဟီတိ ပကာရေဟိ။ အထ ဝါ အာကရီယန္တိ ဒိဿန္တိ ဧတ္ထ ဓာတုယောတိ အာကာရာ, ကောဋ္ဌာသာ။ အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာတိ ယထာဝုတ္တာနံ ပစ္စယဝိသေသေန ဝိသိဋ္ဌရူပါနံ ဝဏ္ဏာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ သမဝဓာနတော သန္နိဝေသဝိသေသဝသေန သဟာဝဋ္ဌာနတော တံ ဥပါဒါယ။ ကေသာတိ သမ္မုတိ သမညာမတ္တံ ဟောတိ။ တေသံယေဝ ဝိနိဗ္ဘောဂါတိ တေသံယေဝ ဝဏ္ဏာဒီနံ ဝိနိဗ္ဘုဇနတော။ ယထာ ဟိ ဝဏ္ဏာဒယော အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပညာယ ဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇမာနာ အညမညဗျတိရေကေန ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘန္တိ, န ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိဗျတိရေကေန ပရမတ္ထတော ကေသာ ဥပလဗ္ဘန္တိ။ တသ္မာ ယေ စ ဓမ္မေ သမုဒိတေ ဥပါဒါယ ‘‘ကေသာ’’တိ သမ္မုတိ, တေသု ဝိသုံ ဝိသုံ ကတေသု နတ္ထိ ‘‘ကေသာ’’တိ သမ္မုတိ, ဝေါဟာရမတ္တန္တိ အတ္ထော။

‘‘အဋ္ဌဓမ္မကလာပမတ္တမေဝါ’’တိ ဣဒံ ကေသပညတ္တိယာ ဥပါဒါယဘူတေ ဝဏ္ဏာဒိကေ ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န တေသံ အဋ္ဌဓမ္မမတ္တဘာဝတော။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနော ကောဋ္ဌာသောတိ ကေသေသု တာဝ ကေသမူလံ, ဧဝံ လောမာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒသဓမ္မကလာပေါပီတိ ဧတ္ထ အသိတာဒိပရိပါစကော တေဇောကောဋ္ဌာသော နဝဓမ္မကလာပေါပီတိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ယဒိမေ ကေသာဒိကောဋ္ဌာသာ ယထာရဟံ အဋ္ဌနဝဒသဓမ္မသမူဟဘူတာ, အထ ကသ္မာ ပထဝီအာဒိဓာတုမတ္တတော မနသိ ကရီယန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥဿဒဝသေန ပနာ’’တိအာဒိ။ ယသ္မာ အယံ ဓာတုမနသိကာရော ယာဝဒေဝ သတ္တသညာသမုဂ္ဃါဋနတ္ထော, ဓမ္မဝိနိဗ္ဘောဂေါ စ သာတိသယံ သတ္တသညာသမုဂ္ဃါဋာယ သံဝတ္တတိ, တသ္မာ ကောဋ္ဌာသေသု ဧဝံ ဓမ္မဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ဟိ ဥဒရိယံ ကရီသံ ပုဗ္ဗော မုတ္တဉ္စ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ, အသိတာဒိပရိပါစကတေဇော ကမ္မသမုဋ္ဌာနော, အဿာသပဿာသဝါတော စိတ္တသမုဋ္ဌာနောတိ ဆ ဧကသမုဋ္ဌာနာ, သေဒေါအဿု ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာတိ စတ္တာရော ဥတုစိတ္တဝသေန ဒွိသမုဋ္ဌာနာ, သေသာ ဒွတ္တိံသ စတုသမုဋ္ဌာနာ။

တေသု အသိတာဒိပရိပါစကေ တေဇောကောဋ္ဌာသေ ဧကော ကလာပေါ ဇီဝိတနဝကော, အညေသု ဧကသမုဋ္ဌာနေသု ဥတုသမုဋ္ဌာနော, စိတ္တသမုဋ္ဌာနော ဝါ ဧကေကော အဋ္ဌကော, ဒွိသမုဋ္ဌာနေသု ဥတုစိတ္တဝသေန ဒွေ ဒွေ အဋ္ဌကာ, စတုသမုဋ္ဌာနေသု ဥတုစိတ္တာဟာရသမုဋ္ဌာနာ တယော တယော အဋ္ဌကာ, ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနေသု သဒ္ဒနဝကာ, အဋ္ဌသု တေဇောဝါယောကောဋ္ဌာသေသု အဋ္ဌ ဇီဝိတနဝကာ, သေသေသု စတုဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ကာယဘာဝဒသကဒွယသဟိတာ, စက္ခာဒိသညိတေသု မံသကောဋ္ဌာသေသု စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါဝတ္ထုဒသကသဟိတာ စာတိ ပရိပုဏ္ဏာယတနကေ ရူပကာယေ ဘေဒံ အနာမသိတွာ ဧကတ္တဝသေန ဂယှမာနာ သတ္တစတ္တာလီသာဓိကသတရူပကလာပါ ရူပဝိဘာဂတော သာဓိကံ ဒိယဍ္ဎရူပသဟဿံ ဟောတိ, ကောဋ္ဌာသာနံ ပန အဝယဝဝိဘာဂေန တဒဝယဝကလာပါနံ ဘေဒေ ဂယှမာနေ ရူပဓမ္မာနံ အသင်္ချေယျဘေဒတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ဓမ္မဝိဘာဂတော အနေကဘေဒဘိန္နာပိ ဣမေ ဒွါစတ္တာလီသ ကောဋ္ဌာသာ ဥဿဒဂ္ဂဟဏေန စတုဓာတုဝသေနေဝ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ။ တေနာဟ ‘‘ဥဿဒဝသေန ပန…ပေ… မနသိ ကာတဗ္ဗာ’’တိ။ တတ္ထ မနသိကာရဝိဓိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၄၉။ မဇ္ဈိမေန ပမာဏေနာတိ အာရောဟပရိဏာဟေဟိ မဇ္ဈိမသရီရေ လဗ္ဘမာနေန မဇ္ဈိမေန ပရိမာဏေန။ ပရိဂ္ဂယှမာနာတိ ပညာယ ပရိတက္ကေတွာ ဂယှမာနာ။ ပရမာဏုဘေဒသဉ္စုဏ္ဏာတိ ဧတ္ထ ယထာ ‘‘အင်္ဂုလဿ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ ယဝေါ, ယဝဿ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ ဦကာ, ဦကာယ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ လိက္ခာ, လိက္ခာယ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ ရထရေဏု, ရထရေဏုဿ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ တဇ္ဇာရီ, တဇ္ဇာရိယာ အဋ္ဌမော ဘာဂေါ အဏု, ဧဝံ အဏုနော အဋ္ဌမော ဘာဂေါ ပရမာဏု နာမာ’’တိ ကေစိ။ အဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၅၁၅) ပန ‘‘သတ္တဓညမာသပ္ပမာဏံ ဧကံ အင်္ဂုလံ, သတ္တဦကာပမာဏော ဧကော ဓညမာသော, သတ္တလိက္ခာပမာဏာ ဧကာ ဦကာ, ဆတ္တိံသရထရေဏုပ္ပမာဏာ ဧကာ လိက္ခာ, ဆတ္တိံသတဇ္ဇာရိပ္ပမာဏော ဧကော ရထရေဏု, ဆတ္တိံသအဏုပ္ပမာဏာ ဧကာ တဇ္ဇာရီ, ဆတ္တိံသပရမာဏုပ္ပမာဏော ဧကော အဏူ’’တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ အဏုနော ဆတ္တိံသတိမဘာဂမတ္တော ပရမာဏု နာမ အာကာသကောဋ္ဌာသိကော မံသစက္ခုဿ အဂေါစရော ဒိဗ္ဗစက္ခုဿေဝ ဂေါစရဘူတော။ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပရမာဏုဘေဒသဉ္စုဏ္ဏာ’’တိ, ယထာဝုတ္တပရမာဏုပ္ပဘေဒေန စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘူတာ။ သုခုမရဇဘူတာတိ တတောယေဝ အတိဝိယ သုခုမရဇဘာဝံ ဂတာ။

ဒေါဏမတ္တာ သိယာတိ သောဠသ နာဠိမတ္တာ။ ဣဓာပိ ‘‘မဇ္ဈိမေန ပမာဏေနာ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ တေန ‘‘ပကတိယာ စတုမုဋ္ဌိကံ ကုဍုဝံ, စတုကုဍုဝံ နာဠိ, တာယ နာဠိယာ သောဠသ နာဠိယော ဒေါဏံ, တံ ပန မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသ နာဠိယော ဟောန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သင်္ဂဟိတာတိ ယထာ န ဝိပ္ပကိရတိ, ဧဝံ အာဗန္ဓနဝသေန သမ္ပိဏ္ဍိတွာ ဂဟိတာ။ အနုပါလိတာတိ ယထာ ပဂ္ဃရဏသဘာဝါယ အာပေါဓာတုယာ ဝသေန ကိလိန္နဘာဝံ, ပိစ္ဆိလဘာဝံ ဝါ နာပဇ္ဇတိ, ဧဝံ အနုရက္ခိတာ။ ဝိတ္ထမ္ဘိတာတိ သံဃာတဝါယုနာ အတိဝိယ ဝိတ္ထမ္ဘနံ ပါပိတာ။ န ဝိကိရတိ န ဝိဒ္ဓံသတီတိ သုခုမရဇဘူတာပိ ပထဝီဓာတု အာဗန္ဓနပရိပါစနသမုဒီရဏကိစ္စာဟိ အာပေါတေဇောဝါယောဓာတူဟိ လဒ္ဓပစ္စယာ သိနေဟေန တေမိတာ တေဇသာ ပရိပက္ကာ ဝါယုနာ ဝိတ္ထမ္ဘနံ ပါပိတာ ပိဋ္ဌစုဏ္ဏာ ဝိယ န ဣတော စိတော စ ဝိကိရတိ န ဝိဒ္ဓံသတိ, အထ ခေါ ပိဏ္ဍိတာ ဃနဘူတာ ဟုတွာ နာနပ္ပကာရေန ဂဟေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ‘‘အဝိကိရိယမာနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဝိကပ္ပန္တိ ဝိဘာဂံ။ ယဒိပိ တေဇောဝါယောဓာတုယောပိ သဝိဂ္ဂဟာ ရူပဓမ္မဘာဝတော, ယာဒိသော ပန ဃနဘာဝေါ ပထဝီအာပေါဓာတူသု လဗ္ဘတိ, န တာဒိသော တေဇောဝါယောဓာတူသု လဗ္ဘတီတိ မေယျဘာဝါဘာဝတော တတ္ထ စုဏ္ဏဘေဒေါ န ဥဒ္ဓဋော။ တထာ ဟိ သသမ္ဘာရတေဇောဝါယူသုပိ မေယျဘာဝေါ န လဗ္ဘတေဝ။

ယူသဂတာတိ ယူသဘာဝံ ဒြဝဘာဝံ ဂတာ။ တတော ဧဝ အာဗန္ဓနာကာရဘူတာ။ န ပဂ္ဃရတီတိ န ဩဂဠတိ။ န ပရိဿဝတီတိ န ဝိဿန္ဒတိ။ ပီဏိတပီဏိတဘာဝံ ဒဿေတီတိ အာပေါဓာတုယာ ဗြူဟနရသတာယ ဝုတ္တံ။

ဥသုမာကာရဘူတာတိ ဧတေန ကာယေ ပါကတိကဥသ္မာပိ ဂဟဏီသင်္ခါတာယ တဿာယေဝ တေဇောဓာတုယာ ဝသေန ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ပရိပါစေတီတိ သန္တေဇေတိ။ သာ ဟိ ယထာဘုတ္တဿ အာဟာရဿ သမ္မာ ပရိဏာမနေန ရသာဒိသမ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီ ဣမံ ကာယံ ပရိပါစေတိ သန္တေဇေတီတိ ဝုစ္စတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘န ပူတိဘာဝံ ဒဿေတီ’’တိ။ ကမ္မူပနိဿယာယ, စိတ္တပ္ပသာဒဟေတုကာယ စ သရီရေ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါယ တေဇောဓာတု ဝိသေသပစ္စယော, ပဂေဝ ဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာယ ရူပသမ္ပတ္တိယာ ယထာဝုတ္တတေဇောဓာတူတိ အာဟ ‘‘ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိဉ္စဿ အာဝဟတီ’’တိ။

သမုဒီရဏဝိတ္ထမ္ဘနလက္ခဏာတိ ဧတ္ထ သမုဒီရဏံ အနုပေလ္လနံ, ဝိသောသနန္တိ ကေစိ။ ဝိတ္ထမ္ဘနံ သေသဘူတတ္တယဿ ထမ္ဘိတတ္တာပါဒနံ, ဥပ္ပီလနန္တိ ဧကေ။ တာယာတိ ဝိတ္ထမ္ဘနလက္ခဏာယ ဝါယောဓာတုယာ။ အပရာယာတိ သမုဒီရဏလက္ခဏာယ။ သာ ဟိ ပေလ္လနသဘာဝါ။ တေနာဟ ‘‘သမဗ္ဘာဟတော’’တိ။ သမဗ္ဘာဟနဉ္စ ရူပကလာပဿ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘာဝေါ။ အဝဃဋ္ဋနံ အာသန္နတရုပ္ပတ္တိယာ။ လာဠေတီတိ ပရိဝတ္တေတိ။ ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ စုဏ္ဏတော မနသိကာရော အာဂတော, တံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဓာတုယန္တန္တိ သုတ္တေန ဝိယ ယန္တရူပကံ အသတိပိ ကတ္တုဘူတေ အတ္တနိ စိတ္တဝသေန ဓာတုမယံ ယန္တံ ပဝတ္တတိ, ဣဓာပိ မနသိကာရဝိဓိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၅၀။ ယဒိပိ စတုန္နံ ဓာတူနံ လက္ခဏာဒယော ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တာ ဧဝ, တထာပိ တေ အနဝသေသတော ဒဿေတွာ ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘လက္ခဏာဒိတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ, ကက္ခဠတ္တံ လက္ခဏမေတိဿာတိ ကက္ခဠတ္တလက္ခဏာ။ နနု စ ကက္ခဠတ္တမေဝ ပထဝီဓာတူတိ? သစ္စမေတံ, တထာပိ ဝိညာတာဝိညာတသဒ္ဒတ္ထတာဝသေန အဘိန္နေပိ ဓမ္မေ ကပ္ပနာသိဒ္ဓေန ဘေဒေန ဧဝံ နိဒ္ဒေသော ကတော။ ဧဝံ ဟိ အတ္ထဝိသေသာဝဗောဓော ဟောတီတိ။ အထ ဝါ လက္ခီယတီတိ လက္ခဏံ, ကက္ခဠတ္တံ ဟုတွာ လက္ခိယမာနာ ဓာတု ကက္ခဠတ္တလက္ခဏာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သေသာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပတိဋ္ဌာနရသာတိ သဟဇာတဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာဘာဝကိစ္စာ။ တတော ဧဝ နေသံ သမ္ပဋိစ္ဆနာကာရေန ဉာဏဿ ပစ္စုပတိဋ္ဌတီတိ သမ္ပဋိစ္ဆနပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ ပဒဋ္ဌာနံ ပနေတ္ထ အညဓမ္မတာယ န ဥဒ္ဓဋံ, သာဓာရဏဘာဝသဗ္ဘာဝတော ဝါ ဒူရကာရဏံ ဝိယ။ ယထာ ဝါ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာဒီသု ရသာဒိနာ အညေသံ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတွာ ပစ္စယဝန္တတာဒဿနတ္ထံ ပဒဋ္ဌာနံ ဥဒ္ဓဋံ, န ဧဝမိဓ။ ဣဓ ပန ဓာတူနံ အနညသာဓာရဏဝိသေသဝိဘာဝနပရာယ စောဒနာယ အညဓမ္မဘူတံ ပဒဋ္ဌာနံ န ဥဒ္ဓဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဗြူဟနရသာတိ သဟဇာတဓမ္မာနံ ဝဍ္ဎနကိစ္စာ။ တထာ ဟိ သာ နေသံ ပီဏိတဘာဝံ ဒဿေတီတိ ဝုစ္စတိ။ သင်္ဂဟပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ ဗာဟိရဥဒကံ ဝိယ နှာနီယစုဏ္ဏဿ သဟဇာတဓမ္မာနံ သင်္ဂဟဏပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ မဒ္ဒဝါနုပ္ပဒါနပစ္စုပဋ္ဌာနာတိ ဗာဟိရဂ္ဂိ ဝိယ ဇတုလောဟာဒီနံ သဟဇာတဓမ္မာနံ မုဒုဘာဝါနုပ္ပဒါနပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ အဘိနီဟာရော ဘူတသံဃာဋဿ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေါ, နီဟရဏံ ဝါ ဗီဇတော အင်္ကုရဿ ဝိယ။

၃၅၁။ ဥတုသမုဋ္ဌာနာဝ ကမ္မာဒိဝသေန အနုပ္ပတ္တိတော။ ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ကဒါစိ ဥတုတော, ကဒါစိ စိတ္တတော ဥပ္ပဇ္ဇနတော။ အဝသေသာတိ ဝုတ္တာဝသေသာ ကေသာဒယော စတုဝီသတိ, အာဒိတော တယော တေဇောကောဋ္ဌာသာ, ပဉ္စ ဝါယောကောဋ္ဌာသာ စာတိ ဒွတ္တိံသ။ သဗ္ဗေပီတိ တေ သဗ္ဗေပိ ကမ္မာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော စတုသမုဋ္ဌာနာ။ ကေသာဒီနမ္ပိ ဟိ မံသတော အဝိမုတ္တဘာဂေါ ကမ္မာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနောဝ ဟောတီတိ။

၃၅၂။ နာနတ္တေကတ္တတောတိ ဝိသေသသာမညတော။ ဓမ္မာနံ ဟိ အညမညံ ဝိသဒိသတာ နာနတ္တံ, သမာနတာ ဧကတ္တံ။ သဗ္ဗာသမ္ပီတိ စတုန္နမ္ပိ။ သလက္ခဏာဒိတောတိ သကံ လက္ခဏံ သလက္ခဏံ, တတော သလက္ခဏာဒိတော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ရသပစ္စုပဋ္ဌာနာနံ ဝိယ မုဒုသဏှဖရုသဘာဝါဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန နာနတ္တဘူတာန’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန စတုန္နံ ဓာတူနံ ဧကတ္တံ ဟောတိ သာဓာရဏတ္တာတိ? န, ‘‘အညာ ဧဝ ဓာတုယော ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ, အညာ ဥတုအာဒိသမုဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိကံ ဘေဒံ သန္ဓာယ တထာ ဝစနတော။ ဧတာသံ ဓာတူနံ။ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရုပ္ပနသဘာဝံ။ ကိမ္ပနေတံ ရုပ္ပနံ နာမ? ယာ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ, တသ္မိံ ဝါ သတိ ယော ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘာဝေါ, တံ ရုပ္ပနံ။ အနတီတတ္တာတိ အပရိစ္စဇနတော။

မဟန္တပါတုဘာဝေါ စေတ္ထ သသမ္ဘာရဓာတုဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော, တထာ မဟာဝိကာရတာ မဟာဘူတသာမညလက္ခဏဓာတုဝသေန, မဟာပရိဟာရတာ, မဟတ္တဝိဇ္ဇမာနတာ စ ဥဘယဝသေနာတိ။ ဘူတသဒ္ဒါပေက္ခာယ ‘‘ဧတာနီ’’တိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော။ မဟန္တာနိ ပါတုဘူတာနိ အနေကသတသဟဿ ရူပကလာပသံဃာဋတာယ သမူဟဝသေန, သန္တတိဝသေန စ အပရိမိတပရိမာဏာနံ, အနေကယောဇနာယာမဝိတ္ထာရာနဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော။ စတ္တာရိ နဟုတာနီတိ စတ္တာရိ ဒသသဟဿာနိ။ ဒေဝဒါနဝါဒီနံ တိဂါဝုတာဒိသရီရဝသေန မဟန္တာနိ ပါတုဘူတာနိ။

တတ္ထာယံ ဝစနတ္ထော – မဟန္တာနိ ဘူတာနိ ဇာတာနိ နိဗ္ဗတ္တာနီတိ မဟာဘူတာနီတိ။ အနေကာဘူတဝိသေသဒဿနေန, အနေကဗ္ဘုတဒဿနေန စ အနေကစ္ဆရိယဒဿနဝသေန မဟန္တော အဗ္ဘုတော, မဟန္တာနိ ဝါ အဘူတာနိ ဧတ္ထာတိ မဟာဘူတော, မာယာကာရော။ ယက္ခာဒယော ဇာတိဝသေနေဝ မဟန္တာ ဘူတာတိ မဟာဘူတာ, နိရုဠှော ဝါ အယံ တေသု မဟာဘူတသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပထဝီအာဒယော ပန ဝဉ္စကတာယ, အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ စ မဟာဘူတာ ဝိယ မဟာဘူတာ။ ဘူတသဒ္ဒဿ ဥဘယလိင်္ဂတာယ နပုံသကတာ ကတာ။ တတ္ထ ဝဉ္စကတာ သယံ အနီလာဒိသဘာဝါနိ ဟုတွာ နီလာဒိသဘာဝဿ ဥပဋ္ဌာပနံ, အနိတ္ထိပုရိသာဒိသဘာဝါနေဝ စ ဟုတွာ ဣတ္ထိပုရိသာဒိအာကာရဿ ဥပဋ္ဌာပနံ။ တထာ အညမညဿ အန္တော, ဗဟိ စ အဋ္ဌိတာနံယေဝ အညမညံ နိဿာယ အဝဋ္ဌာနတော အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌာနတာ။ ယဒိ ဟိ ဣမာ ဓာတုယော အညမညဿ အန္တော ဌိတာ, န သကိစ္စကရာ သိယုံ အညမညာနုပ္ပဝေသနတော, အထ ဗဟိ ဌိတာ ဝိနိဗ္ဘုတ္တာ သိယုံ။ တထာ သတိ အဝိနိဗ္ဘုတ္တဝါဒေါ ဟာယေယျ, တသ္မာ န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌာနာ။ ဧဝံ သန္တေပိ ပတိဋ္ဌာနာဒိနာ ယထာသကံ ကိစ္စဝိသေသေန သေသာနံ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဥပကာရိကာ ဟောန္တိ, ယေန သဟဇာတာဒိနာ ပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ တေနာဟ ‘‘န စ အညမညံ နိဿာယ န တိဋ္ဌန္တီ’’တိ။ မနာပေဟီတိ မနောဟရေဟိ စာတုရိယဝန္တေဟိ။ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဝိက္ခေပေဟီတိ ကာဠသာမတာဒိဝဏ္ဏေဟိ, ပုထုလဝိဝရကိသတာဒိသဏ္ဌာနေဟိ, ဟတ္ထဘမုကာဒိဝိက္ခေပေဟိ စ။ သရသလက္ခဏန္တိ သဘာဝဘူတံ လက္ခဏံ, သကိစ္စကံ ဝါ သဘာဝံ။

မဟာပရိဟာရတောတိ ဧတ္ထ ဝစနတ္ထံ ဝဒန္တော အာဟ ‘‘မဟန္တေဟိ…ပေ… ဘူတာနိ, မဟာပရိဟာရာနိ ဝါ ဘူတာနီ’’တိ။ တတ္ထ ပစ္ဆိမတ္ထေ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒဿ ပရိဟာရ-သဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ‘‘မဟာဘူတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။

တထာ ဟီတိ တတော ဧဝ ဝိကာရဿ မဟန္တတ္တာ ဧဝါတိ တံ ဝိကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘူမိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အစ္စိမတောတိ အဂ္ဂိဿ။ ကောဋိသတသဟဿံ ဧကံ ကောဋိသတသဟဿေကံ စက္ကဝါဠန္တိ တံ သဗ္ဗံ အာဏာခေတ္တဘာဝေန ဧကံ ကတွာ ဝဒတိ။ ဝိလီယတီတိ ဝိပတ္တိကရမေဃာဘိဝုဋ္ဌေန ခါရုဒကေန လဝဏံ ဝိယ ဝိလယံ ဂစ္ဆတိ ဝိဒ္ဓံသတိ။ ကုပိတေနာတိ ခုဘိတေန။ ဝိကီရတီတိ ဝိဓမတိ ဝိဒ္ဓံသတိ။

အနုပါဒိန္နေသု ဝိကာရမဟတ္တံ ဒဿေတွာ ဥပါဒိန္နေသု ဒဿေန္တော ‘‘ပတ္ထဒ္ဓေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကဋ္ဌမုခေန ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဥပမတ္ထော။ ယထာ ကဋ္ဌမုခေန သပ္ပေန ဍဋ္ဌော ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဧဝံ ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန သော ကာယော ကဋ္ဌမုခေဝ ဟောတိ, ကဋ္ဌမုခမုခဂတော ဝိယ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော။ သော ‘‘ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန ဝါ’’တိ ဧဝံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ကဋ္ဌမုခေန ဍဋ္ဌောပိ ကာယော ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေနေဝ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ, တသ္မာ ပထဝီဓာတုယာ အဝိယုတ္တော သော ကာယော သဗ္ဗဒါ ကဋ္ဌမုခမုခဂတော ဝိယ ဟောတီတိ။ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝါ အနိယမတ္ထော, တတြာယမတ္ထော – ကဋ္ဌမုခေန ဍဋ္ဌော ကာယော ပတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ ဝါ, န ဝါ ဟောတိ မန္တာဂဒဝသေန, ပထဝီဓာတုပ္ပကောပေန ပန မန္တာဂဒရဟိတော သော ကာယော ကဋ္ဌမုခမုခဂတော ဝိယ ဟောတိ ဧကန္တပတ္ထဒ္ဓေါတိ။

ပူတိယောတိ ကုထိတော။ သန္တတ္တောတိ သဗ္ဗသော တတ္တော သမုပ္ပန္နဒါဟော။ သဉ္ဆိန္နောတိ သမန္တတော ဆိန္နော ပရမာဏုဘေဒသဉ္စုဏ္ဏော အာယသ္မတော ဥပသေနတ္ထေရဿ သရီရံ ဝိယ။ မဟာဝိကာရာနိ ဘူတာနီတိ မဟာဝိကာရဝန္တာနိ ဘူတာနိ မဟာဘူတာနီတိ ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ပထဝီ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗလောကဿ ပါကဋာနိပိ ဝိပလ္လာသံ မုဉ္စိတွာ ယထာသဘာဝတော ပရိဂ္ဂဏှနေ မဟန္တေန ဝါယာမေန ဝိနာ န ပရိဂ္ဂဏှန္တီတိ ဒုဝိညေယျသဘာဝတ္တာ ‘‘မဟန္တာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ တာနိ ဟိ သုဝိညေယျာနိ။ ‘‘အမဟန္တာနီ’’တိ မန္တွာ ဌိတာ တေသံ ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟတံ ဒိသွာ ‘‘အဟော မဟန္တာနိ ဧတာနီ’’တိ ဇာနာတီတိ မဟာဘူတေကဒေသတာဒီဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ မဟာဘူတာနိ။ ဧတာ ဟိ ဓာတုယော မဟာဘူတေကဒေသတော, မဟာဘူတသာမညတော, မဟာဘူတသန္နိဿယတော, မဟာဘူတဘာဝတော, မဟာဘူတပရိယောသာနတော စာတိ ဣမေဟိပိ ကာရဏေဟိ ‘‘မဟာဘူတာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။

တတ္ထ မဟာဘူတေကဒေသတောတိ ‘‘ဘူတမိဒန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သမနုပဿထာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၄၀၁) ဟိ အဝိသေသေန ခန္ဓပဉ္စကံ ‘‘ဘူတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ယဒိဒံ ကာမဘဝေ, ရူပဘဝေ, ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ, ဧကစ္စေ စ သညီဘဝေ ပဝတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ, တံ မဟာဝိသယတာယ ‘‘မဟာဘူတ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ။ ပထဝီအာဒယော ပန စတဿော ဓာတုယော တဿ မဟာဘူတဿ ဧကဒေသဘူတာ ‘‘မဟာဘူတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ သမုဒါယေသု ဟိ ပဝတ္တဝေါဟာရာ အဝယဝေသုပိ ဒိဿန္တိ ယထာ ‘‘သမုဒ္ဒေါ ဒိဋ္ဌော, ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိ စ။ မဟာဘူတသမညတောတိ တဒဓီနဝုတ္တိတာယ ဘဝန္တိ ဧတ္ထ ဥပါဒါရူပါနီတိ ဘူတာနိ, ပထဝီအာဒယော စတဿော ဓာတုယော။ သာ ပနာယမေတာသု ဘူတသမညာ အနညတ္ထဝုတ္တိတာယ ဥပါဒါရူပါနံ အဝိပရီတဋ္ဌာ, လောကဿ စေတာ ဗဟူပကာရာ, စက္ခုသမုဒ္ဒါဒီနံ နိဿယဘူတာ စာတိ မဟန္တာနိ ဘူတာနီတိ သမညာယိံသု။ မဟာဘူတသန္နိဿယတောတိ မဟန္တာနံ မဟာနုဘာဝါနံ မဟာသမ္မတမန္ဓာတုပ္ပဘုတီနံ ရညံ, သက္ကာဒီနံ ဒေဝါနံ, ဝေပစိတ္တိအာဒီနံ အသုရာနံ, မဟာဗြဟ္မာဒီနံ ဗြဟ္မာနံ, ဂုဏတော ဝါ မဟန္တာနံ ဗုဒ္ဓါနံ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ, သာဝကာနံ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဝါ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဘူတာနံ သတ္တာနံ နိဿယဘူတတာယ မဟန္တာ ဘူတာ ဧတေသူတိ မဟာဘူတာ။ စာတုမဟာဘူတိကော ဟိ နေသံ ကာယောတိ။ မဟာဘူတဘာဝတောတိ ဗဟုဘူတဘာဝတော။ အယံ ဟိ မဟာ-သဒ္ဒေါ ‘‘မဟာဇနော သန္နိပတိတော’’တိအာဒီသု ဗဟုဘာဝေ ဒိဿတိ။ ပထဝီအာဒယော စ ဓာတုယော ဧကသ္မိမ္ပိ အတ္တဘာဝေ အပရိမေယျပ္ပဘေဒါ ပဝတ္တန္တိ။ တသ္မာ မဟန္တာ ဗဟူ အနေကသတသဟဿပ္ပဘေဒါ ဘူတာတိ မဟာဘူတာ။ မဟာဘူတပရိယောသာနတောတိ မဟာဘူတဿ ဝသေန ပရိယောသာနပ္ပတ္တိတော။

‘‘ကာလော ဃသတိ ဘူတာနိ, သဗ္ဗာနေဝ သဟတ္တနာ၊

ယော စ ကာလဃသော ဘူတော, သ ဘူတပစနိံ ပစီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၁၉၀) –

ဟိ ဧဝမာဒီသု ခီဏာသဝေါ ‘‘ဘူတော’’တိ ဝုတ္တော။ သော ဟိ ဥစ္ဆိန္နဘဝနေတ္တိကတာယ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ ဧကန္တတော ‘‘ဘူတော’’တိ ဝုစ္စတိ, န ဣတရေ, ဘဝိဿန္တီတိ ဝေါဟာရံ အနတီတတ္တာ။ ဘူတော ဧဝ ဣဓ ပူဇာဝသေန ‘‘မဟာဘူတော’’တိ ဝုတ္တော ယထာ ‘‘မဟာခီဏာသဝေါ, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ စ။ ဣမာသဉ္စ ဓာတူနံ အနာဒိမတိ သံသာရေ ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တမာနာနံ ယထာဝုတ္တဿ မဟာဘူတဿေဝ သန္တာနေ ပရိယောသာနပ္ပတ္တိ, နာညတြ။ တသ္မာ မဟာဘူတေ ဘူတာ ပရိယောသာနံ ပတ္တာတိ မဟာဘူတာ ပုရိမပဒေ ဘူတ-သဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ။ ဧဝမေတာ ဓာတုယော မဟာဘူတေကဒေသတာဒီဟိ မဟာဘူတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပထဝီအာဒီနံ ကက္ခဠပဂ္ဃရဏာဒိဝိသေသလက္ခဏသမင်္ဂိတာ အပရိစ္စတ္တဓာတုလက္ခဏာနံယေဝါတိ အာဟ ‘‘ဓာတုလက္ခဏံ အနတီတတ္တာ’’တိ။ န ဟိ သာမညပရိစ္စာဂေန ဝိသေသော, ဝိသေသနိရပေက္ခံ ဝါ သာမညံ ပဝတ္တတိ။ တထာ ဟိ ဝဒန္တိ –

‘‘တမတ္ထာပေက္ခတော ဘေဒံ, သသာမညံ ဇဟာတိ နော၊

ဂဏှာတိ သံသယုပ္ပါဒါ, သမေဝေကတ္ထကံ ဒွယ’’န္တိ။

သလက္ခဏဓာရဏေန စာတိ ယေန သလက္ခဏဓာရဏေန ‘‘ဓာတုယော’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေနေဝ ‘‘ဓမ္မာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ ဥဘယထာပိ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝတာယ ဧဝ ဝိဘာဝနတော။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဆဓာတုရောယံ ဘိက္ခု ပုရိသော, ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ စ။ အရူပါနံ ခဏတော ရူပါနံ ခဏဿ နာတိဣတ္တရတာယာဟ ‘‘အတ္တနော ခဏာနုရူပ’’န္တိ။ ဓရဏေနာတိ ဌာနေန, ပဝတ္တနေနာတိ အတ္ထော။ ခယဋ္ဌေနာတိ ခဏဘင်္ဂုတာယ။ ဘယဋ္ဌေနာတိ ဥဒယဝယပဋိပီဠနာဒိနာ သပ္ပဋိဘယတာယ။ အသာရကဋ္ဌေနာတိ အတ္တသာရဝိရဟေန။

၃၅၃။ သဟုပ္ပန္နာဝ ဧတာတိ ဧတာ စတဿော ဓာတုယော သဟ ဥပ္ပန္နာဝ သဟ ပဝတ္တမာနာဝ သမာနကာလေ လဗ္ဘမာနာပိ အဝကံသတော သဗ္ဗပရိယန္တိမေ ဥတုစိတ္တာဟာရသမုဋ္ဌာနေသု သုဒ္ဓဋ္ဌကေ, ကမ္မဇေသု ဇီဝိတနဝကေတိ ဧကေကသ္မိံ သုဒ္ဓဋ္ဌကာဒိကလာပေပိ ပဒေသေန အဝိနိဗ္ဘုတ္တာ ဝိသုံ ဝိသုံ အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ။ ယတ္ထ ဟိ တိဿန္နံ ဓာတူနံ ပတိဋ္ဌာဝသေန ပထဝီ, တတ္ထေဝ တဿာ အာဗန္ဓနပရိပါစနသမုဒီရဏဝသေန ဣတရာ။ ဧသ နယော သေသာသုပိ။

၃၅၄။ ပုရိမာ ဒွေ ဂရုကတ္တာ သဘာဂါ အညမညန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဧတ္ထ စ နနု ပထဝိယာပိ လဟုဘာဝေါ အတ္ထိ။ တထာ ဟိ သာ ‘‘ကက္ခဠံ မုဒုကံ သဏှံ ဖရုသံ ဂရုကံ လဟုက’’န္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, အာပေပိ လဟုဘာဝေါ လဗ္ဘတေဝါတိ? န, နိပ္ပရိယာယဂရုဘာဝဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ဂရုဘာဝေါ ဧဝ ဟိ ပထဝီဓာတုယာ ဂရုတရံ ဥပါဒါယ လဟုဘာဝေါတိ ပရိယာယေန ဝုတ္တော သီတဘာဝေါ ဝိယ တေဇောဓာတုယာ။ ယဒိ ဧဝံ ရူပဿ လဟုတာတိ ကထံ? အယမ္ပိ ဝုတ္တနယာ ဧဝ လဟုတာကာရံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘနတော။ န ဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိကာရလက္ခဏာနိ ပရမတ္ထတော လဗ္ဘန္တိ နိပ္ဖန္နရူပါနံ အဝတ္ထာဝိသေသသဘာဝတော။ တသ္မာ ပရမတ္ထသိဒ္ဓံ ဂရုဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိမာ ဒွေ ဂရုကတ္တာ သဘာဂါ’’တိ။ ‘‘တထာ’’တိ ပဒေန ‘‘သဘာဂါ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဥပသံဟရတိ။ ‘‘ဒွေ’’တိ ပန ဣဒံ ယထာ ‘‘ပုရိမာ’’တိ ဧတ္ထ, ဧဝံ ‘‘ပစ္ဆိမာ’’တိ ဧတ္ထာပိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဝိသဘာဂါ ဂရုကလဟုကဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာ စ ဂရုကလဟုကဘာဝေဟိ, ဧဝံ ပေယျဘာဝါပေယျဘာဝေဟိ စ သဘာဂဝိသဘာဂတာ ယောဇေတဗ္ဗာ။

၃၅၅။ အဇ္ဈတ္တိကာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တအဇ္ဈတ္တိကာ, သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နာတိ အတ္ထော။ ဝိညာဏဝတ္ထု ဝိညတ္တိဣန္ဒြိယာနန္တိ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဝိညာဏဝတ္ထူနံ, ဒွိန္နံ ဝိညတ္တီနံ, ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယဇီဝိတိန္ဒြိယာနဉ္စ။ ယေ ပန ‘‘ဝိညာဏဝတ္ထူတိ ဟဒယဝတ္ထု ဂဟိတ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ဣန္ဒြိယ-ဂ္ဂဟဏေန အဋ္ဌန္နမ္ပိ ရူပိန္ဒြိယာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဝုတ္တဝိပရီတပ္ပကာရာ’’တိ ဣဒံ ဗာဟိရာနံ ဓာတူနံ ယထာ သဗ္ဗသော ဝိညာဏဝတ္ထုဝိညတ္တိဣန္ဒြိယာနံ အနိဿယတာ စ ဣရိယာပထဝိရဟော စ ဝုတ္တဝိပရိယာယော, ဧဝံ စတုသမုဋ္ဌာနတာပီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ, န လက္ခဏရူပဿ ဝိယ ကုတောစိပိ သမုဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော ဥတုသမုဋ္ဌာနတာယ တာသံ။ လဟုတာဒိနိဿယတာပိ အဇ္ဈတ္တိကာနံ ဓာတူနံ ဝတ္တဗ္ဗာ, န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဝိညတ္တိ-ဂ္ဂဟဏံ ဟိ လက္ခဏန္တိ။

၃၅၆။ ဣတရာဟီတိ အာပေါတေဇောဝါယုဓာတူဟိ။ ဧကသင်္ဂဟာတိ သဇာတိသင်္ဂဟေန ဧကသင်္ဂဟာ။ သမာနဇာတိယာနံ ဟိ သင်္ဂဟော သဟဇာတိသင်္ဂဟော။ တေနာဟ ‘‘သမုဋ္ဌာနနာနတ္တာဘာဝတော’’တိ။

၃၅၇။ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနံ ပတိဋ္ဌာ ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ယေဟိ မဟာဘူတေဟိ သမ္ပိဏ္ဍနဝသေန သင်္ဂဟိတာ, ပရိပါစနဝသေန အနုပါလိတာ, သမုဒီရဏဝသေန ဝိတ္ထမ္ဘိတာ စ, တေသံ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ တိဏ္ဏံ မဟာဘူတာနံ ပတိဋ္ဌာ ဟုတွာ တတော ဧဝ သန္ဓာရဏဝသေန အဝဿယော ဟောတိ, ဝုတ္တနယေန ဝါ ပတိဋ္ဌာ ဟုတွာ သဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယော ဟောတီတိ။ ဧသ နယော သေသာသုပိ။

၃၅၈။ ယဒိပိ အညမညအာဘောဂပစ္စဝေက္ခဏရဟိတာ ဧတေ ဓမ္မာတိ ဟေဋ္ဌာ ဓာတူနံ အသမန္နာဟာရတာ ဒဿိတာ ဧဝ, အထာပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝိသုံ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပထဝီဓာတု စေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပထဝီဓာတု စေတ္ထာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန အယမ္ပိ ဧကော မနသိကာရပ္ပကာရောတိ ဒီပေတိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတာသု ဓာတူသု။ အဟံ ‘‘ပထဝီဓာတူ’’တိ ဝါ ‘‘ပစ္စယော ဟောမီ’’တိ ဝါ န ဇာနာတီတိ အတ္တနိ ဝိယ အတ္တနော ကိစ္စေ စ အာဘောဂါဘာဝံ ဒဿေတွာ ဥပကာရကဿ ဝိယ ဥပကတ္တဗ္ဗာနမ္ပိ အာဘောဂါဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတရာနိပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗာသု ဓာတူသု, တတ္ထာပိ အတ္တကိစ္စုပကတ္တဗ္ဗဘေဒေသု သဗ္ဗေသု။

၃၅၉။ ပစ္စယဝိဘာဂတောတိ ပစ္စယဓမ္မဝိဘာဂတော စေဝ ပစ္စယဘာဝဝိဘာဂတော စ။ ‘‘ပစ္စယတော’’တိ ဟိ ဣမိနာ ပထဝီအာဒီနံ အညာသာဓာရဏော ပတိဋ္ဌာဘာဝါဒိနာ သေသဘူတတ္တယဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော။ ဣဓ ပန ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ပထဝီအာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိ, တေသံ ပထဝီအာဒီနဉ္စ အနဝသေသတော ပစ္စယဘာဝဝိဘာဂေါ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အာကာရာနံ ဝိသေသော။ ကမ္မန္တိ ကုသလာကုသလံ ရူပုပ္ပါဒကံ ကမ္မံ။ စိတ္တန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ရူပုပ္ပါဒကံ စိတ္တံ။ အာဟာရောတိ အဇ္ဈတ္တိကော ရူပုပ္ပါဒကော အာဟာရော။ ဥတူတိ ယော ကောစိ ဥတု, အတ္ထတော တေဇောဓာတု။ ကမ္မမေဝါတိ အဝဓာရဏံ သမုဋ္ဌာနသင်္ကရာဘာဝဒဿနတ္ထံ, တေန အကမ္မဇာနမ္ပိ ကေသဉ္စိ ကမ္မဿ ပရိယာယပစ္စယဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတိ။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ။ နနု စ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနံ ကမ္မတော အညေနပိ ပစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? ဘဝိတဗ္ဗံ, သော ပန ကမ္မဂတိကောဝါတိ ပဋိယောဂီနိဝတ္တနတ္ထံ အဝဓာရဏံ ကတံ, တေနာဟ ‘‘န စိတ္တာဒယော’’တိ။ စိတ္တာဒိသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ဧတ္ထာပိ အယမတ္ထော ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဣတရေတိ စိတ္တာဒိတော အညေ။ ဇနကပစ္စယောတိ သမုဋ္ဌာပကတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ပစ္စယော ပန ကမ္မပစ္စယောဝ။ ဝုတ္တံ ဟိ ‘‘ကုသလာကုသလာ စေတနာ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၂၇)။

သေသာနန္တိ စိတ္တာဒိသမုဋ္ဌာနာနံ။ ပရိယာယတော ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတီတိ ပဋ္ဌာနေ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၉) အရူပါနံယေဝ ဥပနိဿယပစ္စယဿ အာဂတတ္တာ နိပ္ပရိယာယေန ရူပဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယော နတ္ထိ။ သုတ္တေ ပန ‘‘ပုဂ္ဂလံ ဥပနိဿာယ ဝနသဏ္ဍံ ဥပနိဿာယာ’’တိ ဝစနတော သုတ္တန္တိကပရိယာယေန ဝိနာ အဘာဝေါ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ စိတ္တံ ဇနကပစ္စယော ဟောတီတိ သဟဇာတနိဿယာဟာရာဒိဝသေန ပစ္စယော ဟောန္တံ စိတ္တံ သမုဋ္ဌာပကတံ ဥပါဒါယ ‘‘ဇနကပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာဟာရဥတူသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဧဝံ ကမ္မာဒီနံ ပစ္စယဓမ္မာနံ ဝသေန ဓာတူသု ပစ္စယဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံသမုဋ္ဌာနာနံ ဓာတူနမ္ပိ ဝသေန ပစ္စယဝိဘာဂံ ဒဿေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ မဟာဘူတ’’န္တိအာဒိနာ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပုန ‘‘တတ္ထ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိသတိ။ တတ္ထ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ ပထဝီဓာတူတိ ‘‘ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ မဟာဘူတ’’န္တိ ဧတ္ထ သာမညတော ဝုတ္တာ ကမ္မဇပထဝီဓာတု။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနံ ဣတရာသန္တိ ကမ္မဇာနံ အာပေါဓာတုအာဒီနံ တိဿန္နံ ဓာတူနံ သဟုပ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ဥပကာရကာနံ တာသံ ဥပကာရကတော, အာဓာရဘာဝတော, ဥပ္ပါဒတော ယာဝ ဘင်္ဂါဓရဏတော, ဝိဂမာဘာဝတော စ သဟဇာတအညမညနိဿယအတ္ထိအဝိဂတဝသေန စေဝ ပတိဋ္ဌာဝသေန စ ပစ္စယော ဟောတိ, ဟောန္တီ စ ကမ္မံ ဝိယ အတ္တနော, တာသဉ္စ န ဇနကဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ အသမုဋ္ဌာပကတ္တာ တာသံ။ ကာမဉ္စေတ္ထ နိဿယပစ္စယ-ဂ္ဂဟဏေနေဝ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ သင်္ဂဟိတော, ပထဝီဓာတုယာ ပန အနညသာဓာရဏကိစ္စံ သဟဇာတာနံ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ပတိဋ္ဌာဝသေန စာ’’တိ ဝိသုံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အာဗန္ဓနဝသေန စာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တိသန္တတိမဟာဘူတာနန္တိ ဥတုစိတ္တာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ စတုမဟာဘူတာနံ အညမညံ အဝေါကိဏ္ဏာနံ, အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ သန္တတီတိ သန္တတိဂ္ဂဟဏံ။ ပထဝီဓာတုယာ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ နာမ သဟဇာတာနံ ဓမ္မာနံယေဝါတိ အာဟ ‘‘န ပတိဋ္ဌာဝသေနာ’’တိ။ န အာဗန္ဓနဝသေနာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ကမ္မသမုဋ္ဌာနမဟာဘူတေသု။ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ပထဝီဓာတု စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဣတရာသ’’န္တိအာဒီသု သုကရော တန္တိနယော နေတုန္တိ ‘‘စိတ္တအာဟာရ…ပေ… ဧသေဝ နယော’’တိ အတိဒိသတိ။

သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသပ္ပဝတ္တာသု စ ပနာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, ပန-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထော, တဒုဘယေန စ ယထာဝုတ္တသဟဇာတာဒိပစ္စယေဟိ ပဝတ္တမာနာ ဓာတုယော ဣမိနာ ဝိသေသေန ပဝတ္တန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ။

ဣဒါနိ တံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံ ပဋိစ္စာ’’တိဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဧကံ ဓာတုံ ပဋိစ္စ တိဿော ဓာတုယော စတုဓာ သမ္ပဝတ္တန္တိ, တိဿော ဓာတုယော ပဋိစ္စ ဧကာဝ ဓာတု စတုဓာ သမ္ပဝတ္တတိ, ဒွေ ဓာတုယော ပဋိစ္စ ဒွေ ဓာတုယော ဆဓာ သမ္ပဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ။ အတ္ထော ပန ပထဝီအာဒီသု ဧကေကိဿာ ပစ္စယဘာဝေ ဣတရာသံ တိဿန္နံ တိဿန္နံ ပစ္စယုပ္ပန္နတာတိ အယမေကော စတုက္ကော, တိဿန္နံ တိဿန္နံ ပစ္စယဘာဝေ ဣတရာယ ဧကေကိဿာ ပစ္စယုပ္ပန္နတာတိ အယမပရော စတုက္ကော, ပဌမဒုတိယာ, တတိယစတုတ္ထာ, ပဌမတတိယာ, ဒုတိယစတုတ္ထာ, ပဌမစတုတ္ထာ, ဒုတိယတတိယာတိ ဣမာသံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ပစ္စယဘာဝေ တတ္ထ တတ္ထ ဣတရာသံ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ပစ္စယုပ္ပန္နတာတိ အယမေကော ဆက္ကော။ ဧဝံ ပစ္စယဘာဝေန စတုဓာ, ဆဓာ စ ပဝတ္တမာနာနံ ဧကကဒွိကတိကဝသေန တိကဒုကဧကကဝသေန စ ယထာက္ကမံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယဉ္စ ပစ္စယဘာဝေါ သဟဇာတအညမညနိဿယအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယဝသေန, တတ္ထာပိ စ အညမညမုခေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ပဋိစ္စဝါရေ ‘‘ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ တယော မဟာဘူတာ, တယော မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဧကံ မဟာဘူတံ, ဒွေ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဒွေ မဟာဘူတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၅၃)။

အဘိက္ကမပဋိက္ကမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဒါနဝိဿဇ္ဇနာဒိကာယိကကိရိယာကရဏဿ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥပ္ပီဠနဿ ပစ္စယော ဟောတိ ဃဋ္ဋနကိရိယာယ ပထဝီဓာတုဝသေန သိဇ္ဈနတော။ သာဝါတိ ပထဝီဓာတုယေဝ။ အာပေါဓာတုယာ အနုဂတာ အာပေါဓာတုယာ တတ္ထ အပ္ပဓာနဘာဝံ, ပထဝီဓာတုယာ စ ပဓာနဘာဝန္တိ ပတိဋ္ဌာဘာဝေ ဝိယ ပတိဋ္ဌာပနေပိ သာတိသယကိစ္စတ္တာ တဿာ ပတိဋ္ဌာပနဿ ပါဒဋ္ဌပနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အဝက္ခေပနဿာတိ အဓောနိက္ခိပနဿ။ တတ္ထ စ ဂရုတရသဘာဝါယ အာပေါဓာတုယာ သာတိသယော ဗျာပါရောတိ အာဟ ‘‘ပထဝီဓာတုယာ အနုဂတာ အာပေါဓာတူ’’တိ။ တထာ ဥဒ္ဓင်္ဂတိကာ တေဇောဓာတူတိ ဥဒ္ဓရဏေ ဝါယောဓာတုယာ တဿာ အနုဂတဘာဝေါ ဝုတ္တော။ တိရိယံ ဂတိကာယ ဝါယောဓာတုယာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသု သာတိသယော ဗျာပါရောတိ တေဇောဓာတုယာ တဿာ အနုဂတဘာဝေါ ဂဟိတော။ တတ္ထ ဌိတဋ္ဌာနတော အဘိမုခံ ပါဒဿ ဟရဏံ အတိဟရဏံ, ပုရတော ဟရဏံ။ တတော ထောကံ ဝီတိက္ကမ္မ ဟရဏံ ဝီတိဟရဏံ, ပဿတော ဟရဏံ။

ဧကေကေန မုခေနာတိ ‘‘ပတ္ထဋတ္တာ ပထဝီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၄၇) ဝိဘတ္တေသု တေရသသု အာကာရေသု ဧကေကေန ဓာတူနံ ပရိဂ္ဂဏှနမုခေန။ သွာယန္တိ သော အယံ ဥပစာရသမာဓိ။ ကထံ ပနဿ ဝဝတ္ထာနပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘စတုန္နံ ဓာတူန’’န္တိအာဒိ။

၃၆၀။ ဣဒါနိ ဣမိဿာ ဘာဝနာယ အာနိသံသေ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒဉ္စ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သုညတံ အဝဂါဟတီတိ ဓာတုမတ္တတာဒဿနေန ရူပကာယဿ အနတ္တကတံ ဝဝတ္ထာပယတော တဒနုသာရေန နာမကာယဿာပိ အနတ္တကတာ သုပါကဋာ ဟောတီတိ သဗ္ဗသော အတ္တသုညတံ ပရိယောဂါဟတိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌဟတိ။ သတ္တသညံ သမုဂ္ဃါတေတီတိ တတော ဧဝ ‘‘သတ္တော ပေါသော ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ အယာထာဝသညံ ဥဂ္ဃါတေတိ သမူဟနတိ။ ဝါဠမိဂယက္ခရက္ခသာဒိဝိကပ္ပံ အနာဝဇ္ဇမာနောတိ သသန္တာနေ ဝိယ ပရသန္တာနေပိ ဓာတုမတ္တတာယ သုဒိဋ္ဌတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဝိယ ‘‘ဣမေ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော ဝါဠမိဂါ, ဣမေ ယက္ခရက္ခသာ’’တိ ဧဝမာဒိဝိကပ္ပံ အကရောန္တော ဘယဘေရဝံ သဟတိ အဘိဘဝတိ။ ယထာဝုတ္တဝိကပ္ပနာပဇ္ဇနံ ဟိ ဘယဘေရဝသဟနဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ။ ဥဂ္ဃါတော ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ။ နိဂ္ဃါတော ဒီနဘာဝပ္ပတ္တိ။ မဟာပညော စ ပန ဟောတိ ဓာတုဝသေန ကာယေ သမ္မဒေဝ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ ကရဏတော။ တထာ ဟိဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဗုဒ္ဓိစရိတဿ အနုကူလန္တိ ဝုတ္တံ, သုဂတိပရာယဏော ဝါ ဣန္ဒြိယာနံ အပရိပက္ကတာယန္တိ အဓိပ္ပါယော။

ဧကူနဝီသတိဘာဝနာနယပဋိမဏ္ဍိတဿ

စတုဓာတုဝဝတ္ထာနနိဒ္ဒေသဿ လီနတ္ထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၆၁။ ‘‘ကော သမာဓီ’’တိအာဒိနာ သရူပါဒိပုစ္ဆာ ယာဝဒေဝ ဝိဘာဂါဝဗောဓနတ္ထာ။ သရူပါဒိတော ဟိ ဉာတဿ ပဘေဒေါ ဝုစ္စမာနော သုဝိညေယျော ဟောတိ သင်္ခေပပုဗ္ဗကတ္တာ ဝိတ္ထာရဿ, ဝိတ္ထာရဝိဓိနာ စ သင်္ခေပဝိဓိ သင်္ဂယှတီတိ ‘‘သမာဓိဿ ဝိတ္ထာရံ ဘာဝနာနယဉ္စ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ‘‘ကော သမာဓီ’’တိအာဒိနာပိ သမာဓိဿေဝ ပကာရဘေဒေါ ဒဿီယတိ, ဘာဝနာနိသံသောပိ ဘာဝနာနယနိဿိတော ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဝိတ္ထာရံ ဘာဝနာနယဉ္စ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗပ္ပကာရတောတိ ပလိဗောဓုပစ္ဆေဒါဒိကဿ သဗ္ဗဿ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗကိစ္စဿ ကရဏပ္ပကာရတော စေဝ သဗ္ဗကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာဝိဘာဝနတော စ။

‘‘သမတ္တာ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ သမတ္တဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဒုဝိဓောယေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဓ အဓိပ္ပေတော သမာဓီတိ လောကိယသမာဓိံ အာဟ။ ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသူတိ ယာနိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဥပစာရာဝဟာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ ဒသ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ, တေသု။ အပ္ပနာပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တေသူတိ အပ္ပနာယ ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တေသု အဋ္ဌန္နံ ဈာနာနံ ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တုပ္ပါဒေသု။ ဧကဂ္ဂတာတိ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိယံ, နာနာဝဇ္ဇနဝီထိယဉ္စ ဧကဂ္ဂတာ။ အဝသေသကမ္မဋ္ဌာနေသူတိ ‘‘အပ္ပနာဝဟာနီ’’တိ ဝုတ္တေသု တိံသကမ္မဋ္ဌာနေသု။

သမာဓိအာနိသံသကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၂။ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော အတ္တဘာဝေါ, တတ္ထ သုခဝိဟာရော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော။ ကာမံ ‘‘သမာပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဧတေန အပ္ပနာသမာဓိယေဝ ဝိဘာဝိတော, ‘‘ဧကဂ္ဂစိတ္တာ’’တိ ပန ပဒေန ဥပစာရသမာဓိနောပိ ဂဟဏံ ဟောတီတိ တတော နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘အပ္ပနာသမာဓိဘာဝနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ န ခေါ ပနေတေတိ ဧတေ ဗာဟိရကဘာဝိတာ ဈာနဓမ္မာ စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တကရာ။ အရိယဿ ဝိနယေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ‘‘သလ္လေခါ’’တိ န ဝုစ္စန္တိ ကိလေသာနံ သလ္လေခနပဋိပဒါ န ဟောတီတိ ကတွာ, သာသနေ ပန အဝိဟိံသာဒယောပိ သလ္လေခါဝ လောကုတ္တရပါဒကတ္တာ။

သမ္ဗာဓေတိ တဏှာသံကိလေသာဒိနာ သံကိလိဋ္ဌတာယ ပရမသမ္ဗာဓေ အတိဝိယ သင်္ကဋဋ္ဌာနဘူတေ သံသာရပ္ပဝတ္တေ။ ဩကာသာဓိဂမနယေနာတိ အတ္ထပဋိလာဘယောဂ္ဂဿ နဝမခဏသင်္ခါတဿ ဩကာသဿ အဓိဂမနယေန။ တဿ ဟိ ဒုလ္လဘတာယ အပ္ပနာဓိဂမမ္ပိ အနဓိဂမယမာနော သံဝေဂဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ဥပစာရသမာဓိမှိယေဝ ဌတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ ‘‘သီဃံ သံသာရဒုက္ခံ သမတိက္ကမိဿာမီ’’တိ။

အဘိညာပါဒကန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိအဘိညာဉာဏပါဒကဘူတံ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ။ ဟောတီတိ ဝုတ္တနယာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထော, တေန ‘‘ဣမိနာ ပကာရေန ဝုတ္တနယာ’’တိ သေသာဘိညာနမ္ပိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သင်္ဂဏှာတိ။ သတိ သတိ အာယတနေတိ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓေ အဘိညာဓိဂမဿ ကာရဏေ ဝိဇ္ဇမာနေ။ အဘိညာဓိဂမဿ ဟိ အဓိကာရော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, ယော ‘‘ပုဗ္ဗဟေတူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ န သမာပတ္တီသု ဝသီဘာဝေါ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သတိ သတိ အာယတနေ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၈၊ အ။ နိ။ ၃။၁၀၂)။ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿာတိ ဝက္ခမာနဝိဘာဂါယ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဿ။ ဓမ္မဿာတိ ဘာဝေတဗ္ဗဿ စေဝ ဝိဘာဝေတဗ္ဗဿ စ ဓမ္မဿ။ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတီတိ ယောဇနာ။ တတြ တတြေဝါတိ တသ္မိံ တသ္မိံယေဝ သစ္ဆိကာတဗ္ဗဓမ္မေ။ သက္ခိဘာဝါယ ပစ္စက္ခကာရိတာယ ဘဗ္ဗော သက္ခိဘဗ္ဗော, တဿ ဘာဝေါ သက္ခိဘဗ္ဗတာ, တံ သက္ခိဘဗ္ဗတံ။

တံ တံ ဘဝဂမိကမ္မံ အာရဗ္ဘ ဘဝပတ္ထနာယ အနုပ္ပန္နာယပိ ကမ္မဿ ကတူပစိတဘာဝေနေဝ ဘဝပတ္ထနာကိစ္စံ သိဇ္ဈတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပတ္ထယမာနာ ဝါ’’တိ။ သဟ ဗျေတိ ပဝတ္တတီတိ သဟဗျော, သဟာယော, ဣဓ ပန ဧကဘဝူပဂေါ အဓိပ္ပေတော, တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ, တံ သဟဗျတံ။

ကိံ ပန အပ္ပနာသမာဓိဘာဝနာယေဝ ဘဝဝိသေသာနိသံသာ, ဥဒါဟု ဣတရာပီတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဥပစာရသမာဓိဘာဝနာပီ’’တိအာဒိ။

နိဗ္ဗာနန္တိ တိဿန္နံ ဒုက္ခတာနံ နိဗ္ဗုတိံ။ ရူပဓမ္မေ ပရိယာပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနာပိ သင်္ခါရဒုက္ခတာ စိတ္တဿ အဘာဝေန အသန္တသမာဝ။ တေနာဟ ‘‘သုခံ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ။ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒုက္ခအနတ္တနိဗ္ဗိဒါဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာတိ ဣမာဟိ အဋ္ဌဟိ, အဋ္ဌဟိ စ အရိယမဂ္ဂဖလဉာဏေဟီတိ ဧဝံ သောဠသဟိ။ နဝဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟီတိ ပဉ္စန္နံ ရူပဇ္ဈာနာနံ, စတုန္နံ အရူပဇ္ဈာနာနဉ္စ ဝသေန ဧဝံ နဝဟိ။ ကေစိ ပန ‘‘စတ္တာရော ရူပဇ္ဈာနသမာဓီ, စတ္တာရော အရူပဇ္ဈာနသမာဓီ, ဥဘယေသံ ဥပစာရသမာဓိံ ဧကံ ကတွာ ဧဝံ နဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

သမာဓိဘာဝနာယောဂေတိ သမာဓိဘာဝနာယ အနုယောဂေ အနုယုဉ္ဇနေ, သမာဓိဘာဝနာသင်္ခါတေ ဝါ ယောဂေ။ ယောဂေါတိ ဘာဝနာ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ ‘‘ယောဂါ ဝေ ဇာယတီ ဘူရီ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၈၂)။

၃၆၃။ သမာဓိပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သီလံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။

သမာဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ဧကာဒသမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။