ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ (ဒု)

၆၃၁။ စုတိပဋိသန္ဓီနံ ခန္ဓာဒီဟိ အညမညသမာနတာ အဘေဒေါ။ အသမာနတာ ဘေဒေါ။

အာရမ္မဏတောပိ အဘိန္နာတိ စတူသု အာရုပ္ပေသု တတော တတော စဝိတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥပပဇ္ဇန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တထေဝ ပန ဟေဋ္ဌာ, ရူပဘဝေ ဝါ ဥပပတ္တိ နတ္ထိ။ အရူပဘူမိတော စဝိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဥပပတ္တိ နာမ ကာမဘဝေ ဧဝ, တတ္ထာပိ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိ ဧဝ။ ရူပဘဝတော ပန စုတော ဒုဟေတုကောပိ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ။ အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာယ စုတိယာ အနန္တရာ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ ဒုတိယစတုတ္ထာရုပ္ပပဋိသန္ဓိ။ ဧဝံ နယမတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ, အဝုတ္တဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘အယံ တာဝ အရူပဘူမီသုယေဝ နယော’’တိ။ ရူပါရူပါဝစရာနံ ဥပစာရဿ ဗလဝတာယ တတော စဝိတွာ ဒုဂ္ဂတိယံ ဥပပတ္တိ နတ္ထီတိ ‘‘ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ’’တိ အာဟ။ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီတိ ဧတ္ထ ဧကစ္စဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနံ မဂ္ဂိတဗ္ဗံ။ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော သိယာ – နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီသု ဝုတ္တာ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာ တိဟေတုကာဒိပဋိသန္ဓိကာ, တေသံ ပဋိသန္ဓိံ ဝိနိပါတိကဘာဝေန ‘‘ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိ ဂဟေတွာ သဗ္ဗသုဂတိစုတိယာ စ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ, န ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဧဝါတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏံ ကတံ။ အပါယပဋိသန္ဓိ ဧဝ ဟိ ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဟောတိ, န သဗ္ဗသုဂတိစုတိယာတိ။ အထ ဝါ ဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓိ ဒုဝိဓာ ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ အနန္တရာ, ဒုဂ္ဂတိစုတိယာ စာတိ။ တတ္ထ ပစ္ဆိမံ ဝဇ္ဇေတွာ ပုရိမံယေဝ ဂဟေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိ။ အဟေတုကစုတိယာ သဟေတုကပဋိသန္ဓီတိ ဒုဟေတုကာ စ တိဟေတုကာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ။ မဏ္ဍူကဒေဝပုတ္တာဒီနံ ဝိယ ဟိ အဟေတုကစုတိယာ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိပိ ဟောတီတိ။

တဿ တဿ ဝိပရီတတော စ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဧကစ္စသုဂတိစုတိယာ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒီသု ဘေဒဝိသေသေသု ‘‘ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိစုတိယာ ဧကစ္စဒုဂ္ဂတိပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒိနာ ယံ ယံ ယုဇ္ဇတိ, တံ တံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ယုဇ္ဇမာနမတ္တာပေက္ခနဝသေန နပုံသကနိဒ္ဒေသော ကတော။ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဘာဝတ္ထတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ‘‘အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာယ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ’’တိအာဒီသု ပန ဝိပရီတယောဇနာ န ကာတဗ္ဗာ။ န ဟိ မဟဂ္ဂတအဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာယ စုတိယာ အရူပဘူမီသု အမဟဂ္ဂတဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိ အတ္ထိ။ ‘‘စတုက္ခန္ဓာယ အာရုပ္ပစုတိယာ အနန္တရာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကာမာဝစရပဋိသန္ဓီ’’တိ ဧတဿ ဝိပရိယာယော သယမေဝ ယောဇိတော။ ‘‘အတီတာရမ္မဏာယ စုတိယာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓီ’’တိ ဧတဿ စ ဝိပရိယာယော နတ္ထိ ဧဝ။ ဘေဒဝိသေသော ဧဝ စ ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန ဒဿိတော, အဘေဒဝိသေသော ပန ဧကေကသ္မိံ ဘေဒေ တတ္ထ တတ္ထေဝ စုတိပဋိသန္ဓိယောဇနာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာယ ကာမာဝစရစုတိယာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကာမာဝစရာ…ပေ… အဝိတက္ကအဝိစာရာယ အဝိတက္ကာဝိစာရာ’’တိ။ စတုက္ခန္ဓာယ ပန စတုက္ခန္ဓာ သယမေဝ ယောဇိတာ။ ဧတေနေဝ နယေန သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒီသု အဘေဒဝိသေသော န ဒဿိတောတိ။

၆၃၂။ ဣတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ ဧတံ ဝိညာဏံ အဝိဇ္ဇာဒိသဟကာရိကာရဏသဟိတဿ သင်္ခါရဿ ဝသေန လဒ္ဓပ္ပစ္စယံ။ ဗာဟိရကကပ္ပိတဿ အဓိပတိဋ္ဌနကဿ အဘာဝတော ရူပါရူပဓမ္မမတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘န သတ္တော န ဇီဝေါ’’တိ။ ဥပေတီတိ ဝုစ္စတိ တထာဝေါဟာရမတ္တံ, အတ္ထတော ပန ပစ္စယသာမဂ္ဂိယာ ဘဝန္တရဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇနမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘တဿ စာ’’တိအာဒိ။ တတော ဟေတုံ ဝိနာတိ တတ္ထ ဟေတုံ ဝိနာ။ မနုဿစုတိပဋိသန္ဓိက္ကမေနာတိ မနုဿစုတိတော မနုဿပဋိသန္ဓိက္ကမေန။ ဧဝဉှိ ပါကဋဂ္ဂဟဏံ ဥဘယဝိသေသနံ ဟောတိ။ ပါကဋတာ စေတ္ထ တဒါသန္နက္ခန္ဓဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ ‘‘စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၄၇) ဝိယ။ မနုဿစုတိပဋိသန္ဓိက္ကမေနာတိ ဝါ မနုဿစုတိတော ယဿ ကဿစိ ပဋိသန္ဓိက္ကမေန။ တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘နိဿယံ အဿာဒယမာနံ ဝါ အနာဿာဒယမာနံ ဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၃၂)။

သရသေနာတိ သဘာဝေန, ပရိက္ခီဏာယုသင်္ခါရတာယာတိ အတ္ထော။ ဥပက္ကမေနာတိ အတ္တနာ, ပရေန ဝါ ကတေန သီသစ္ဆေဒနာဒိဥပက္ကမေန။ သဗ္ဗေသံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္ဓီနံ ဗန္ဓနာနိ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂသန္ဓိဗန္ဓနာနိ, တေသံ ဆေဒကာနံ။ သန္နိပါတန္တိ ပတနံ ပဝတ္တိ။ ဟဒယပ္ပဒေသောပိ အနုက္ကမေန သုဿိတွာ အပ္ပါဝသေသော ဟောတိ, ပဂေဝ ကာယောတိ အာဟ ‘‘ကမေန ဥပသုဿမာနေ သရီရေ’’တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘တင်္ခဏာဝသေသဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတ’’န္တိ။ ‘‘နိရုဒ္ဓေသု စက္ခာဒီသူ’’တိ ဣဒံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ အာယတနာနံ အနုပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိ ဝိယ နိရောဓောပိ အနုပုဗ္ဗတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ, အတိမန္ဒဘာဝူပဂမနတံ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘နိရုဒ္ဓေသူ’’တိ ဝုတ္တံ, န အနဝသေသနိရောဓံ။ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏာနန္တရမ္ပိ ဟိ ပုဗ္ဗေ စုတိ ဒဿိတာ။ ယမကေ စ ‘‘ယဿ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ, တဿ မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတီတိ? အာမန္တာ။ ယဿ ဝါ ပန မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ, တဿ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတီတိ? သစိတ္တကာနံ အစက္ခုကာနံ စဝန္တာနံ တေသံ မနာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ, နော စ တေသံ စက္ခာယတနံ နိရုဇ္ဈတိ။ သစက္ခုကာနံ စဝန္တာနံ တေသံ မနာယတနဉ္စ နိရုဇ္ဈတိ, စက္ခာယတနဉ္စ နိရုဇ္ဈတီ’’တိအာဒိနာ (ယမ။ ၁။အာယတနယမက။၁၂၀) စက္ခာယတနာဒီနံ စုတိစိတ္တေန သဟ နိရောဓော ဝုတ္တောတိ။

ဟဒယဝတ္ထုမတ္တေတိ ဟဒယဝတ္ထုပဒေသမတ္တေ။ န ဟိ ဟဒယဝတ္ထုံ နိဿာယ ကာယိန္ဒြိယံ ပဝတ္တတိ။ ဟဒယဝတ္ထုပိ တဒါ အာတပေ ပက္ခိတ္တဟရိတတာလပဏ္ဏံ ဝိယ အပ္ပါဝသေသံ ဟောတီတိ ‘‘တင်္ခဏာဝသေသဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။ ဣတရဝတ္ထူနံ ပန သကိစ္စာသမတ္ထတာယ ကေဝလံ ဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတမေဝ, တဒါ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တင်္ခဏာဝသေသဟဒယဝတ္ထုသန္နိဿိတ’’န္တိ။ မာတုဃာတာဒိ, မဟဂ္ဂတမညံ ဝါ တာဒိသံ ဂရုကံ နာမ။ သမာသေဝိတံ အဘိဏှသော ကတံ။ အာသန္နံ မရဏကာလေ ကတံ, ယဒါ တဒါ ဝါ ကတမ္ပိ ပရိဗျတ္တံ ဟုတွာ အနုဿရိတံ။ ပုဗ္ဗကတံ အပရာပရိယာယဝေဒနီယံ။ လဒ္ဓေါ အဝသေသော အဝိဇ္ဇာဒိကော ဝိညာဏဿ ပစ္စယော ဧတေနာတိ လဒ္ဓါဝသေသပစ္စယော, သင်္ခါရော။ ဧတေန ဝိပစ္စိတုံ ကတောကာသံ ယထူပစိတံ ကုသလာကုသလစေတနမာဟ။ ကမ္မနိမိတ္တံ နာမ ယံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အာယူဟနကာလေ ကမ္မံ အာယူဟတိ, တံ။ အတီတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေပိ ဟိ ကမ္မေ ကတေ ဝိပစ္စနကာလေ အာဂန္တွာ ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌတိ။ ဂတိနိမိတ္တံ နာမ နိဗ္ဗတ္တနကဩကာသေ ဧကော ဝဏ္ဏော။ သော စ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟဿ ‘‘အဂ္ဂိဇာလဝဏ္ဏာဒိကော’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ အဝိဇ္ဇာပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ တသ္မိံ ကမ္မာဒိဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတေ။

တဏှာယ အပ္ပဟီနတ္တာ ဧဝ, ပုရိမုပ္ပန္နာယ စ သန္တတိယာ တထာပရိဏတတ္တာ ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာနာဘိမုခံ ဝိညာဏံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘တဏှာ နာမေတီ’’တိ။ သဟဇာတသင်္ခါရာတိ စုတိအာသန္နဇဝနဝိညာဏသဟဇာတာ စေတနာ, သဗ္ဗေပိ ဝါ ဖဿာဒယော။ တသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဋ္ဌာနေ ကမ္မာဒိဝိသယေ ဝိညာဏံ ခိပန္တိ။ ခိပန္တာ ဝိယ တသ္မိံ ဝိသယေ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိညာဏပတိဋ္ဌာနဿ ဟေတုဘာဝေန ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။ တန္တိ တံ ဝိညာဏံ။ စုတိပဋိသန္ဓိတဒါသန္နဝိညာဏာနံ သန္တတိဝသေန ဝိညာဏန္တိ ဥပနီတေကတ္တံ။ တဏှာယ နာမိယမာနံ…ပေ… ပဝတ္တတီတိ နမနခိပနပုရိမနိဿယဇဟနအပရနိဿယဿာဒနနိဿယရဟိတပဝတ္တနာနိ သန္တတိဝသေန တဿေဝေကဿ ဝိညာဏဿ ဟောန္တိ, န အညဿာတိ ဒဿေတိ။ သန္တတိဝသေနာတိ စ ဝဒန္တော ‘‘တဒေဝိဒံ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတိ အနည’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၃၉၆) ဣမဉ္စ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိက္ခိပတိ။ သတိ ဟိ နာနတ္တနယေ သန္တတိဝသေန ဧကတ္တနယော ဟောတီတိ။ ဧတ္ထ စ ဩရိမတီရရုက္ခဝိနိဗဒ္ဓရဇ္ဇု ဝိယ ပုရိမဘဝတ္တဘာဝဝိနိဗဒ္ဓံ ကမ္မာဒိအာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ပုရိသော ဝိယ ဝိညာဏံ, တဿ မာတိကာတိက္ကမနိစ္ဆာ ဝိယ တဏှာ, အတိက္ကမနပယောဂေါ ဝိယ ခိပနကသင်္ခါရာ, ယထာ စ သော ပုရိသော ပရတီရေ ပတိဋ္ဌဟမာနော ပရတီရရုက္ခဝိနိဗဒ္ဓံ ကိဉ္စိ အဿာဒယမာနော ဝါ အနဿာဒယမာနော ဝါ ကေဝလံ ပထဝိယံ သကဗလပယောဂေဟေဝ ပတိဋ္ဌာတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ဘဝန္တရတ္တဘာဝဝိနိဗဒ္ဓံ ဟဒယဝတ္ထုသင်္ခါတံ နိဿယံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ အဿာဒယမာနံ, စတုဝေါကာရဘဝေ အနဿာဒယမာနံ ဝါ ကေဝလံ အာရမ္မဏသမ္ပယုတ္တကမ္မေဟေဝ ပဝတ္တတိ။ တတ္ထ အဿာဒယမာနန္တိ ပါပုဏန္တံ, ပဋိလဘမာနန္တိ အတ္ထော။

ဘဝန္တရာဒိပဋိသန္ဓာနတောတိ ဘဝန္တရဿ အညဘဝဿ အာဒိပဋိသန္ဓာနဘာဝတော။ ဘဝန္တရာဒယော ဝါ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသန္တရာနိ, တေသံ ပဋိသန္ဓာနတောတိ အတ္ထော။ တဒေတံ ဝိညာဏံ နာပိ ဣဓာဂတံ ဣမသ္မိံယေဝ ဘဝေ ဥပ္ပန္နတ္တာ။ ကမ္မန္တိ ပဋိသန္ဓိဇနကံ ကမ္မံ။ သင်္ခါရာတိ စုတိအာသန္နဇဝနဝိညာဏသဟဂတာ ခိပနကသင်္ခါရာ။ နတီတိ နမနဝသေန ပဝတ္တတဏှာ။ ဝိသယော ကမ္မာဒိ။

၆၃၃။ သဒ္ဒပဋိဃောသာဒီနံ သတိပိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေ သန္တာနဗန္ဓော န ပါကဋောတိ တေသံ ဧကတ္တနာနတ္တဘာဝံ အနာမသိတွာ အနာဂမနာတီတဟေတုသမုပ္ပါဒမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိမာဟ။ သဒ္ဒါဒိဟေတုကာတိ ဧတ္ထ ပဋိဃောသော သဒ္ဒဟေတုကော။ ပဒီပေါ ပဒီပန္တရာဒိဟေတုကော။ မုဒ္ဒါ လဉ္ဆနဟေတုကာ။ ဆာယာ အာဒါသာဒိအဘိမုခမုခါဒိဟေတုကာ။ ဟောန္တိ အညတြ အဂန္တွာတိ သဒ္ဒါဒိပစ္စယဒေသံ အနုပဂန္တွာ သဒ္ဒါဒိဟေတုကာ ဟောန္တိ တတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ။ ဧဝံ ဣဒမ္ပိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ န ဟေတုဒေသံ ဂန္တွာ တံဟေတုကံ ဟောတိ တတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ။ တသ္မာ န ဣဒံ ဟေတုဒေသတော ပုရိမဘဝတော ဣဓာဂတံ ပဋိဃောသာဒယော ဝိယ သဒ္ဒါဒိဒေသတော, နာပိ တတ္ထ ဟေတုနာ ဝိနာ ဥပ္ပန္နံ သဒ္ဒါဒီဟိ ဝိနာ ပဋိဃောသာဒယော ဝိယာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဟောန္တိ အညတြ အဂန္တွာတိ ပုဗ္ဗေ ပစ္စယဒေသေ သန္နိဟိတာ ဟုတွာ တတော အညတြ ဂန္တွာ တပ္ပစ္စယာ န ဟောန္တိ ဥပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဘာဝါ, နာပိ သဒ္ဒါဒိပစ္စယာ န ဟောန္တိ, ဧဝံ ဣဒမ္ပီတိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။

နတ္ထိ ဧကတာ ဧကသန္တာနေကတ္တေပိ အညဿေဝ ဝိညာဏဿ ပါတုဘဝနတော။ နာပိ နာနတာ သန္တာနဗန္ဓတော ပဒီပေါ ဝိယ။ ခဏိကာယ ဟိ ပဒီပဇာလာယ သန္တာနေကတ္တံ ဥပါဒါယ သော ဧဝါတိ ဝုစ္စတိ, အတ္ထကိစ္စဉ္စ သာဓေတိ, ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိနာ သန္တာနဗန္ဓေ ဧကန္တံ ဧကတာယ, နာနတာယ စ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗတံ, ဂဟဏေ စ ဒေါသံ ဒဿေတိ။ ဧသ နယောတိ အတိဒေသေန ဗီဇင်္ကုရာဒီသု သဗ္ဗဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နေသု ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ။ ဣဓာပိ ဟိ ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နဝိညာဏာနံ ဧကန္တမေကတ္တေ သတိ န မနုဿဂတိတော ဒေဝဂတိ သမ္ဘူတာ သိယာ။ ဧကန္တနာနတ္တေ န ကမ္မဝတော ဖလံ သိယာ, တတော ‘‘ရတ္တဿ ဗီဇံ ရတ္တဿ ဖလ’’န္တိအာဒိကဿ ဝိယ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗာဟံ, ဘန္တေ, ရောဟိတဿော နာမ ဣသိ အဟောသိ’’န္တိအာဒိကဿ (သံ။ နိ။ ၁။၁၀၇) ဝေါဟာရဿ လောပေါ သိယာ, တသ္မာ ဧတ္ထ သန္တာနဗန္ဓေသု ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နေသု န ဧကန္တမေကတာ ဝါ နာနတာ ဝါ ဥပဂန္တဗ္ဗာ န ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဧတ္ထ စ ဧကန္တဧကတာပဋိသေဓေန ‘‘သယံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ (ဝိဘ။ မူလဋီ။ ၂၂၇) ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ နိဝါရေတိ, ဧကန္တနာနတာပဋိသေဓေန ‘‘ပရံကတံ သုခံ ဒုက္ခ’’န္တိ (ဝိဘ။ မူလဋီ။ ၂၂၇), ဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နတာဝစနေန ‘‘အဓိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ (ဝိဘ။ မူလဋီ။ ၂၂၇) ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ နိဝါရေတိ။

၆၃၄။ တတ္ထာတိ ဖလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ။ အညဿာတိ ယေန တံ ကမ္မံ ကတံ, တတော အညဿ။ အညတောတိ ယံ တံ ကမ္မံ နိဗ္ဗတ္တိတံ, တတော အညတော။ ‘‘ဓမ္မမတ္တံ ဘဝန္တရမုပေတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၃၂၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၇၊ မဟာနိ။ အဋ္ဌ။ ၂၇၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၁၀၅) ဝုတ္တတ္တာ ဖလဿ ဥပဘုဉ္ဇကေ စ အသတိ ကဿ တံ ဖလံ သိယာတိ အနုယုဉ္ဇေတိ။ တတြာတိ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ အနုယောဂေ။

တတ္ထာတိ ဧကသန္တာနေ။ ယသ္မိံ ဓမ္မပုဉ္ဇေ ကမ္မံ နိဗ္ဗတ္တံ, တဿေဝ သန္တာနေတိ အတ္ထော။ ဧတဿ အတ္ထဿာတိ ဟေတုဖလာနံ အတ္ထတော အညတ္တေပိ တေနေဝ ဟေတုဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ တံ ဖလံ ‘‘အညဿ, အညတော’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဧတဿ အတ္ထဿ။ စတုမဓုရအလတ္တကရသာဒိဘာဝနာ အမ္ဗမာတုလုင်္ဂါဒိဗီဇာနံ အဘိသင်္ခါရော။ ဧတ္ထ စ အဘိသင်္ခတံ ဗီဇံ ဝိယ ကမ္မဝါ သတ္တော, အဘိသင်္ခါရော ဝိယ ကမ္မံ, ဗီဇဿ အင်္ကုရာဒိပ္ပဗန္ဓော ဝိယ သတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏာဒိပ္ပဗန္ဓော။ တတ္ထုပ္ပန္နဿ မဓုရဿ ရတ္တကေသရဿ ဝါ ဖလဿ ဝါ တဿေဝ ဗီဇဿ, တတော ဧဝ စ အဘိသင်္ခါရတော ဘာဝေါ ဝိယ ကမ္မကာရကဿေဝ သတ္တဿ, တံကမ္မတော ဧဝ စ ဖလဿ ဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဗာလသရီရေ ကတံ ဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနံ, သိပ္ပသိက္ခနံ, ဩသဓပ္ပယောဂေါ စ န ဝုဍ္ဎသရီရံ ဂစ္ဆန္တိ။ အထ စ တန္နိမိတ္တံ ဝိဇ္ဇာပါဋဝံ သိပ္ပဇာနနံ, အနာမယတာ စ ဝုဍ္ဎသရီရေ ဟောန္တိ, န စ တာနိ အညဿ ဟောန္တိ တံသန္တတိပရိယာပန္နေ ဧဝ ဝုဍ္ဎသရီရေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော, န စ ယထာပယုတ္တေန ဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနာဒိနာ ဝိနာ တာနိ အညတော ဟောန္တိ တဒဘာဝေ အဘာဝတော, ဧဝံ ဣဓာပိ သန္တာနေ ယံ ဖလံ, ဧတံ နာညဿ။ န စ အညတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဧတေန စ သင်္ခါရာဘာဝေ ဖလာဘာဝမေဝ ဒဿေတိ, န အညပစ္စယနိဝါရဏံ ကရောတိ။

ယမ္ပိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ဝဒါမာတိ ဝစနသေသော။ တတ္ထ ဝါ ဥပဘုဉ္ဇကေ အသတိ သိဒ္ဓါ ဘုဉ္ဇကသမ္မုတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဖလတီတိ သမ္မုတိ ဖလတိသမ္မုတိ။

ရုက္ခသင်္ခါတာနံ ဓမ္မာနန္တိ ရုက္ခပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတာနံ ဘူတုပါဒါယဓမ္မာနံ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ယထာ ခန္ဓသန္တာနေ ကုသလာကုသလစေတနုပ္ပတ္တိယံ ‘‘ပုညံ ကရောတိ, ပါပံ ကရောတီ’’တိ ကတ္တုဝေါဟာရော, ဧဝံ တဿ ဖလုပ္ပတ္တိယံ ‘‘သုခံ အနုဘဝတိ, ဒုက္ခံ အနုဘဝတီ’’တိ ဥပဘုဉ္ဇကဝေါဟာရော, တသ္မာ န ဧတ္ထ ခန္ဓဝိနိမုတ္တေန အညေန ဥပဘုဉ္ဇကေန နာမ ကောစိ အတ္ထော အတ္ထီတိ။

၆၃၅။ ဧဝံ သန္တေပီတိ အသင်္ကန္တိပါတုဘာဝေ တတ္ထ စ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟရဏေ သတိ, သိဒ္ဓေတိ အတ္ထော။ ပဝတ္တိက္ခဏေယေဝါတိ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တမာနက္ခဏေ ဧဝ။ ပဝတ္တိတော ပုဗ္ဗေတိ ကမ္မာယူဟနက္ခဏတော ပုဗ္ဗေ, အဝိဇ္ဇမာနတာယ သမာနတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ပစ္ဆာ စာတိ ဝိပစ္စနပ္ပပတ္တိတော ပစ္ဆာ စ။

အဝိပက္ကဝိပါကာ ကတတ္တာ စေ ပစ္စယာ, ဝိပက္ကဝိပါကာနမ္ပိ ကတတ္တံ သမာနန္တိ တေသမ္ပိ ဖလာဝဟတာ သိယာတိ အာသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ အာဟ ‘‘န စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ’’တိ။

‘‘န ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဝါ’’တိ ဧတေန ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ, အဝိဇ္ဇမာနတ္တဉ္စ နိဿာယ ဝုတ္တဒေါသေ ပရိဟရတိ။ တဿာ ပါဋိဘောဂကိရိယာယ, ဘဏ္ဍကီဏနကိရိယာယ, ဣဏဂ္ဂဟဏကိရိယာယ ဝါ ကရဏမတ္တံ တံကိရိယာကရဏမတ္တံ, တဒေဝ တဒတ္ထနိယျာတနေ ပဋိဘဏ္ဍဒါနေ, ဣဏဒါနေ စ ပစ္စယော ဟောတိ, အဖလိတနိယျာတနာဒိဖလန္တိ အတ္ထော။

၆၃၆။ သမ္မောဟဝိဃာတတ္ထန္တိ ဗာတ္တိံသာယ ဝိညာဏေသု ယထာဝုတ္တသင်္ခါရာနံ ပဋိသန္ဓိယံ, ပဝတ္တိယဉ္စ ပစ္စယဘာဝေ ဝိဘဇ္ဇ အဝိဘာဝိတေ ပဝတ္တနကသမ္မောဟဿ အပနယနတ္ထံ။

ပုညာဘိသင်္ခါရေတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ အဝိသေသေနာတိ ‘‘တိဟေတုကော တိဟေတုကဿာ’’တိအာဒိကံ ဘေဒံ အကတွာ သာမညတော, ပိဏ္ဍဝသေနာတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗတ္ထ ဥပနိဿယပစ္စယော ဗလဝကမ္မဿ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗော။ ‘‘ဒုဗ္ဗလဉှိ ကမ္မံ ဥပနိဿယပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ ပဋ္ဌာနသံဝဏ္ဏနာယ ဒဿိတမေတံ။ ရူပါဝစရပဉ္စကုသလစေတနာဘေဒေါတိ ‘‘ဌပေတွာ အဘိညာပ္ပတ္တ’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိပါကဿ ပစ္စယဘာဝကထာယ အဝိပါကာရဟဿ ပသင်္ဂါဘာဝတော။ အဘိညာစေတနာယ ဟိ အဝိပါကတာ ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတာ ဧဝ။ အဝိသေသေန ပနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ပဉ္စန္နံ ဝိပါကဝိညာဏာနန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

ပဉ္စန္နန္တိ စက္ခုသောတဝိညာဏာနံ, သမ္ပဋိစ္ဆနမနောဓာတုယာ, ဒွိန္နံ သန္တီရဏမနောဝိညာဏဓာတူနဉ္စာတိ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ။ တထေဝါတိ ဒွေဓာ ဧဝ။ ကထံ ပန ဣဋ္ဌာရမ္မဏေယေဝ ပဝတ္တနကာနိ ကုသလဝိပါကဝိညာဏာနိ ဒုဂ္ဂတိယံ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘နိရယေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿာ’’တိအာဒိ။ ထေရော ဟိ တတ္ထ ဣဒ္ဓိယာ ဝဿံ နိမ္မိနိတွာ ကတိပယံ ဝေလံ နိရယဂ္ဂိံ ဝူပသမေတွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။

သွေဝ ကာမာဝစရော ပုညာဘိသင်္ခါရော။ အဝိသေသေန ပန ပုညာဘိသင်္ခါရောတိ ကာမာဝစရံ, ရူပါဝစရဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ပုညာဘိသင်္ခါရံ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဏှာတိ။

ဒွါဒသာကုသလစေတနာဘေဒေါတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစေတနာယ ဂဟဏေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ, ဝိစာရေတဗ္ဗမေတံ။ ဧကဿ ဝိညာဏဿ တထေဝ ပစ္စယော ပဋိသန္ဓိယံ, နော ပဝတ္တေတိ ဧကဿေဝ ပစ္စယဘာဝနိယမော ပဋိသန္ဓိယံ, နော ပဝတ္တေ။ ပဝတ္တေ ဟိ သတ္တန္နမ္ပိ ပစ္စယောတိ အဓိပ္ပါယော။

ရူပဘဝေ စတုန္နန္တိ အကုသလဝိပါကာနံ စက္ခုသောတဝိညာဏသမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏာနံ။ တာနိ ပန ဧကန္တတော အနိဋ္ဌာရမ္မဏာနိ, ရူပဘဝေ စ ကထံ အနိဋ္ဌာရမ္မဏသမာယောဂေါတိ အာဟ ‘‘သော စ ခေါ’’တိအာဒိ။ ‘‘တထာ ကာမာဝစရဒေဝလောကေပိ အနိဋ္ဌရူပါဒယော နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ။ ဗဟုလဉှိ တေသံ ဣဋ္ဌာ ဧဝ ရူပါဒယော ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ကဒါစိ အနိဋ္ဌံ။ ဒေဝါနဉှိ ကေသဉ္စိဒေဝ ပုဗ္ဗနိမိတ္တပါတုဘာဝကာလာဒီသု မိလာတမာလာဒိအနိဋ္ဌာရမ္မဏသမာယောဂေါ ဟောတီတိ။

၆၃၇။ ယတ္ထ ဝိတ္ထာရပ္ပကာသနံ ကတံ, တတော ဘဝတော ပဋ္ဌာယ မုခမတ္တပ္ပကာသနံ ကာတုကာမော အာဟ ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ။ တေနေဝ ‘‘ဒွီသု ဘဝေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ မနုဿာပိ ကေစိ အဏ္ဍဇာ, သံသေဒဇာ စ ဟောန္တီတိ တဒပေက္ခာယ ‘‘စတူသု ယောနီသူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧကတ္တကာယဧကတ္တသညိတာသာမညေန စတုတ္ထဈာနဘူမိကာပိ အသညာရုပ္ပဝဇ္ဇာ စတုတ္ထိံယေဝ ဝိညာဏဋ္ဌိတိံ ဘဇန္တိ။ ဧသ ပုညာဘိသင်္ခါရော။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန စေဝ ဥပနိဿယပစ္စယေန စာ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ။ ယထာသမ္ဘဝန္တိ ဧကဝီသတိကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဝိပါကေသု စုဒ္ဒသန္နံ ပဋိသန္ဓိယံ, ပဝတ္တေ စ, သတ္တန္နံ ပဝတ္တေ ဧဝါတိ အယံ ယထာသမ္ဘဝေါ။

တာဒိသေယေဝါတိ နာနတ္တကာယဧကတ္တသညီသင်္ခါတေယေဝ။

စတုန္နံ ဝိညာဏာနန္တိ ဘဝါဒယော အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ။ စတူသု အန္တောဂဓာနံ ပန တိဏ္ဏံ ဝိညာဏာနံ တီသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု ပစ္စယဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော။ အဝိညာဏကေ သတ္တာဝါသေ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏေ အလဗ္ဘမာနေပိ တဿ သင်္ခါရဟေတုကတ္တံ လဗ္ဘတေဝ။ တထာ ဟိ တတ္ထ ပုညာဘိသင်္ခါရော ကဋတ္တာရူပါနံ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ။ ဧတသ္မိဉ္စ မုခမတ္တပ္ပကာသနေ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဒုဂ္ဂတိအာဒီသု ပဝတ္တိယံ ကုသလဝိပါကာဒိဝိညာဏာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဘဝေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိညာယတီတိ န ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိညာဏပစ္စယာနာမရူပပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၃၈။ ဝိဘာဂါ နာမရူပါနန္တိ နာမဿ, ရူပဿ စ ပဘေဒတော။

တတ္ထ နာမဿ တာဝ ပဘေဒံ ဒဿေန္တေန ကာမံ ဝိညာဏမ္ပိ နာမမေဝ, ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နေ ပန အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမနတော ဝေဒနာဒယော တယော ခန္ဓာ’’တိ ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗာနဿ ပနေတ္ထ ပဝတ္တိကထာယံ အပ္ပစ္စယတ္တာ, နမနဋ္ဌာဘာဝတော စ ပသင်္ဂေါ ဧဝ နတ္ထိ။ နာမနဋ္ဌေန ဟိ တံ နာမံ, န နမနဋ္ဌေန။ တေသံ နာမရူပါနံ သုခါဒိဝသေန, ပထဝီအာဒိဝသေန စ ဝိဘာဂေါ။

ဧကံ သတ္တာဝါသန္တိ အသညသတ္တာဝါသံ။ ပုရိမေသု စတူသု, အသညသတ္တာဝါသေ စာတိ ပဉ္စသု။

ဂဗ္ဘသေယျဂ္ဂဟဏေန ဇလာဗုဇာ ဂဟိတာတိ ‘‘အဏ္ဍဇာနဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဏ္ဍဇာနဉ္စ အဘာဝကာနန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သန္တတိသီသာနီတိ ကလာပသန္တာနမူလာနိ။ ယဒိပိ ဝိကာရရူပါနိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ န သန္တိ, လက္ခဏပရိစ္ဆေဒရူပါနိ ပန သန္တီတိ တာနိ ပရမတ္ထတော အပရိနိပ္ဖန္နာနီတိ ဝဇ္ဇေန္တော အာဟ ‘‘ရူပရူပတော’’တိ။ ဖဿာဒိကေ သင်္ခါရက္ခန္ဓဘာဝေန ဧကတ္တံ နေတွာ ‘‘တေဝီသတိ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အပနေတွာတိ ကလာပန္တရဂတေ ပထဝီအာဒိကေ သမာနလက္ခဏတာယ အဂ္ဂဟေတွာ။

တေသန္တိ ဗြဟ္မကာယိကာဒီနံ။ ဝိတ္ထာရေနာတိ စတူသုပိ သန္တတိသီသေသု ရူပါနံ အသင်္ခိပနေန။

ကာမဘဝေ ပန ယသ္မာ သေသဩပပါတိကာနန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ကာမဘဝေ ဩပပါတိကာ ဝုတ္တာ န သန္တိ, ယေန သေသဂ္ဂဟဏံ သာတ္ထကံ ဘဝေယျ, အဏ္ဍဇဂဗ္ဘသေယျကေဟိ ပန ဩပပါတိကသံသေဒဇာ သေသာ ဟောန္တီတိ သေသဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အထ ဝါ ဗြဟ္မကာယိကာဒိကေဟိ ဩပပါတိကေဟိ ဝုတ္တေဟိ သေသေ သန္ဓာယ ‘‘သေသဩပပါတိကာန’’န္တိ အာဟ။ တေ ပန အရူပိနောပိ သန္တီတိ ‘‘ကာမဘဝေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ပန နာမရူပံ ယထာသမ္ဘဝံ ရူပမိဿကဝိညာဏနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေန သက္ကာ ဓမ္မဂဏနတော ဝိညာတုန္တိ န ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟ ပဝတ္တဥတုတောတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟ ဥပ္ပန္နရူပေသု တေဇောဓာတုတော။ ဟဒယဝတ္ထုနော တင်္ခဏုပ္ပန္နတ္တာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဝတ္ထုဒုဗ္ဗလတာ။ တေသံ အဇ္ဈောဟရိတာဟာရေန အနုဂတေ သရီရေ အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ သုဋ္ဌဒ္ဓကန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ နရောတိ တေနေဝ မာတုကုစ္ဆိဂတဘာဝေန တိရောက္ခော။ အဝကံသတော ဒွေ အဋ္ဌကာနေဝ ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တီတိ သသဒ္ဒကာလံ သန္ဓာယ ‘‘ဥက္ကံသတော ဒွိန္နံ နဝကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပုဗ္ဗေတိ ယံ ပုဗ္ဗေ သန္တတိဒွယာဒိကံ သတ္တကပရိယောသာနံ ရူပံ ဣဓ ဝုတ္တံ, တံ ဧကေကဿ စိတ္တဿ တီသု တီသု ခဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ ဝုတ္တန္တိ ကတွာ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ…ပေ… သတ္တတိဝိဓ’’န္တိ။ ဒုဝိဓမ္ပိ တန္တိ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ သဒ္ဒံ။

သဏ္ဌာတုန္တိ အဒ္ဓနိယဘာဝေန ဌာတုံ, အတ္တနော ပန ခဏမတ္တံ တိဋ္ဌတေဝ။ စတုဒ္ဒိသာ ဝဝတ္ထာပိတာတိ အညမညံ သံသဋ္ဌသီသာ မူလေန စတူသု ဒိသာသု ဝဝတ္ထာပိတာ။ အညမညံ အာလိင်္ဂေတွာ ဌိတာ ဘိန္နဝါဟနိကာ ဝိယ စ။

၆၃၉။ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ စ ပဝတ္တိယန္တိ ရူပါဇနကကမ္မဇပဉ္စဝိညာဏပ္ပဝတ္တိကာလံ, သဟဇာတဝိညာဏပစ္စယဉ္စ သန္ဓာယာဟ။ တဒါ ဟိ တတော နာမမေဝ ဟောတီတိ။ ကမ္မဝိညာဏပစ္စယာ ပန တဒါပိ ဥဘယံ ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ, ပစ္ဆာဇာတဝိညာဏပစ္စယာ စ ရူပံ ဥပတ္ထဒ္ဓံ ဟောတီတိ။ အသညေသူတိအာဒိ ကမ္မဝိညာဏပစ္စယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ စ ပဝတ္တိယန္တိ ဘဝင်္ဂါဒိဇနကကမ္မတော အညေန ရူပုပ္ပတ္တိကာလံ, နိရောဓသမာပတ္တိကာလံ, ဘဝင်္ဂါဒိဥပ္ပတ္တိကာလတော အညကာလဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ယုတ္တံ။ ဘဝင်္ဂါဒိဥပ္ပတ္တိကာလေ ဟိ တံဇနကေန ကမ္မုနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပံ, သော စ ဝိပါကော ကမ္မဝိညာဏပစ္စယော ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ သဟဇာတဝိညာဏပစ္စယာနပေက္ခမ္ပိ ဟိ ပဝတ္တိယံ ကမ္မေန ပဝတ္တမာနံ ရူပံ, နာမဉ္စ န ကမ္မဝိညာဏာနပေက္ခံ ဟောတီတိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ပဋိသန္ဓိယံ, ပဝတ္တေ စ။ သဟဇာတဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, ကမ္မဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပဉ္စ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ နာမရူပဉ္စာတိ ဧတ္ထ နာမရူပသဒ္ဒေါ အတ္တနော ဧကဒေသေန နာမသဒ္ဒေန နာမသဒ္ဒဿ သရူပေါ, ရူပသဒ္ဒေန စ ရူပသဒ္ဒဿ, တသ္မာ သရူပါနံ ဧကသေသောတိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော, နာမရူပသဒ္ဒဿ ဌာနံ ဣတရေသဉ္စ နာမရူပသဒ္ဒါနံ အဒဿနန္တိ အတ္ထော။

ဝိပါကတော အညံ အဝိပါကံ။ ယတော ဒွိဓာ မတံ, တတော ယုတ္တမေဝ ဣဒန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ကုသလာဒိစိတ္တက္ခဏေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အကုသလကိရိယစိတ္တက္ခဏေ ဝိယ ဝိပါကစိတ္တက္ခဏေပိ ဝိပါကာဇနကကမ္မသမုဋ္ဌာနံ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိပါကစိတ္တက္ခဏေ ပန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏပစ္စယာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ဥဘယဉ္စ လဗ္ဘတီတိ တာဒိသဝိပါကစိတ္တက္ခဏဝဇ္ဇနတ္ထံ ‘‘ကုသလာဒိစိတ္တက္ခဏေ’’တိ ဝုတ္တံ။

၆၄၀။ သုတ္တန္တိကပရိယာယတောတိ ပဋ္ဌာနေ ရူပါနံ ဥပနိဿယပစ္စယဿ အဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ။ သုတ္တန္တေ ပန ယသ္မိံ သတိ ယံ ဟောတိ, အသတိ စ န ဟောတိ, သော တဿ ဥပနိဿယော နိဒါနံ ဟေတု ပဘဝေါတိ ကတွာ ‘‘ဝိညာဏူပနိသံ နာမရူပ’’န္တိ ရူပဿ စ ဝိညာဏူပနိဿယတာ ဝုတ္တာ။ ဝနပတ္ထပရိယာယေ စ ဝနပတ္ထဂါမနိဂမနဂရဇနပဒပုဂ္ဂလူပနိဿယော ဣရိယာပထဝိဟာရော, တတော စ စီဝရာဒီနံ ဇီဝိတပရိက္ခာရာနံ ကသိရေန, အပ္ပကသိရေန စ သမုဒါဂမနံ ဝုတ္တံ, န စ ဝနပတ္ထာဒယော အာရမ္မဏူပနိဿယာဒိဘာဝံ ဣရိယာပထာနံ, စီဝရာဒိသမုဒါဂမနဿ စ ဘဇန္တိ။ တသ္မာ ဝိနာ အဘာဝေါ ဧဝ သုတ္တန္တိကပရိယာယတော ဥပနိဿယဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နာမဿ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ကမ္မာရမ္မဏပဋိသန္ဓိအာဒိကာလေ အာရမ္မဏပစ္စယောဝ ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ရူပဿေဝ သုတ္တန္တိကပရိယာယတော ဧကဓာဝ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော။ သသံသယဿ ဟိ ရူပဿေတံ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တေ နာမဿ ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ။

ပဝတ္တဿ ပါကဋတ္တာ အပါကဋံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကထံ ပနေတ’’န္တိအာဒိနာ။ သုတ္တတော နာမံ, ယုတ္တိတော ရူပံ ဝိညာဏပစ္စယာ ဟောတီတိ ဇာနိတဗ္ဗံ။

ယုတ္တိတော သာဓေတွာ သုတ္တေန တံ ဒဠှံ ကရောန္တော ‘‘ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿာပိ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿေဝါတိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ ဝိယ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁, ၃၉၊ မဟာဝ။ ၁၊ ဥဒါ။ ၁) ဘာသမာနေန ဘဂဝတာ ယသ္မာ ဥပပရိက္ခမာနာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ပရမတ္ထတော နာမရူပမတ္တမေဝ ပဝတ္တမာနံ ဒိဿတိ, န သတ္တော, န ဇီဝေါ, တသ္မာ ကေနစိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ ဟောတိ။ သုညတပ္ပကာသနဉှိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနန္တိ။ အထ ဝါ နာမရူပမတ္တတာဝစနေန ပဝတ္တိယာ ဒုက္ခသစ္စမတ္တတာ ဝုတ္တာ။ ဒုက္ခသစ္စပ္ပကာသနေန စ တဿ သမုဒယော, တဿ စ နိရောဓော, နိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ စ ပကာသိတာ ဧဝ ဟောတိ။ အဟေတုကဿ ဒုက္ခဿ, ဟေတုနိရောဓာ အနိရုဇ္ဈနကဿ စ အဘာဝါ, နိရောဓဿ စ ဥပါယေန ဝိနာ အနဓိဂန္တဗ္ဗတ္တာတိ စတုသစ္စပ္ပကာသနံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ။

နာမရူပပစ္စယာသဠာယတနပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄၁။ တန္တိ နာမရူပံ။ တဿာတိ သဠာယတနဿ။ တာဒိသဿေဝါတိ ကတေကသေသဿေဝ။

ဣဓာပိ နာမန္တိ ခန္ဓတ္တယဿေဝ ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝုတ္တနယမေဝ။ နိယမတောတိ ဣဒဉ္စ စတုန္နံ ဘူတာနံ, ဆန္နံ ဝတ္ထူနံ, ဇီဝိတဿ စ ယထာသမ္ဘဝံ သဟဇာတနိဿယပုရေဇာတဣန္ဒြိယာဒိနာ သဠာယတနဿ ပဝတ္တမာနဿ ဧကန္တေန ပစ္စယဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ရူပါယတနာဒီနံ ပန သဟဇာတနိဿယာနုပါလနဘာဝေါ နတ္ထီတိ အဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာရမ္မဏာရမ္မဏပုရေဇာတာဒိဘာဝေါ စ တေသံ န သသန္တတိပရိယာပန္နာနမေဝ, န စ စက္ခာဒီနံ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ အနိယမတော ပစ္စယဘာဝေါ။ နိယမတော…ပေ… ဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ ဧဝန္တိ ဧတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒေန ဝါ ရူပါယတနာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ သဠာယတနဉ္စ သဠာယတနန္တိ ဧတ္ထ ယဒိပိ ဆဋ္ဌာယတနသဠာယတနသဒ္ဒါနံ သဒ္ဒတော သရူပတာ နတ္ထိ, အတ္ထတော ပန သဠာယတနေကဒေသောဝ ဆဋ္ဌာယတနန္တိ ဧကဒေသသရူပတာ အတ္ထီတိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အတ္ထတောပိ ဟိ သရူပါနံ ဧကဒေသသရူပေကသေသံ ဣစ္ဆန္တိ ‘‘ဝင်္ကော စ ကုဋိလော စ ကုဋိလာ’’တိ။ တသ္မာ အတ္ထတော ဧကဒေသသရူပါနဉ္စ ဧကသေသေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။

အထ ဝါ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ မနာယတနဉ္စ ဆဋ္ဌာယတနန္တိ ဝါ မနာယတနန္တိ ဝါ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ ဆဋ္ဌာယတနန္တိ ဝါ မနာယတနဉ္စ မနာယတနဉ္စ မနာယတနန္တိ ဝါ ဧကသေသံ ကတွာ စက္ခာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘သဠာယတန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ တမေဝ ဧကသေသံ နာမမတ္တပစ္စယဿ, နာမရူပပစ္စယဿ စ မနာယတနဿ ဝသေန ကတံ အတ္ထတော ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ သဠာယတနဉ္စ သဠာယတနန္တိ ဧဝံ ကတေကသေသဿာ’’တိ။ ယထာဝုတ္တောပိ ဟိ ဧကသေသော အတ္ထတော ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ သဠာယတနဉ္စာတိ ဧဝံ ကတော နာမ ဟောတီတိ။ သဗ္ဗတ္ထ စ ဧကသေသေ ကတေ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသော ကတေကသေသာနံ သဠာယတနာဒိသဒ္ဒဝစနီယတာသာမညဝသေန ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

‘‘န အညထာ’’တိ ဧတေန တဿ တဿ နာမဿ, ရူပဿ စ အဘာဝေ တံ တံ အာယတနံ န ဟောတီတိ ဗျတိရေကံ ဝိဘာဝေတိ။

ယန္တိ ယံ ယံ နာမံ, ရူပဉ္စ။ ယဿာတိ ယဿ ယဿ အာယတနဿ။ ယထာတိ သဟဇာတာဒိနာ ယေန ယေန ပကာရေန။ နေယျန္တိ ဉေယျံ။

တဿ ဝသေနာတိ တဿ ဟေတုအာဒိပစ္စယဿ ဝသေန။ ဥက္ကံသာဝကံသောတိ ဧတ္ထ သတ္တဓာ ပစ္စယဘာဝတော ဥက္ကံသော အဋ္ဌဓာ ပစ္စယဘာဝေါ, တတော နဝဓာ, တတော ဒသဓာတိ အယံ ဥက္ကံသော။ အဝကံသော ပန ဒသဓာ ပစ္စယဘာဝတော နဝဓာ ပစ္စယဘာဝေါ, တတော အဋ္ဌဓာ, တတော သတ္တဓာတိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော, န ပန သတ္တဓာ ပစ္စယဘာဝတော ဧဝ ဒွေပိ ဥက္ကံသာဝကံသာ ယောဇေတဗ္ဗာ, တတော အဝကံသာဘာဝတောတိ။

ဝိပါကံ နာမန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ သဟဇာတာဒိဝသေန, သတ္တဓာ, ဟေတုအာဒိဝသေန စ။ ဣတရန္တိ အဝိပါကံ နာမံ။

‘‘ဟဒယဝတ္ထုနော သဟာယံ ဟုတွာ’’တိ ဧတေန အရူပေ ဝိယ အသဟာယံ နာမံ န ဟောတိ, ဟဒယဝတ္ထု စ နာမေန သဟ ဆဋ္ဌာယတနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧတ္တကမေဝ ဒဿေတိ, န ပန ယထာ ဟဒယဝတ္ထု ပစ္စယော ဟောတိ, တထာ နာမမ္ပီတိ အယမတ္ထော အဓိပ္ပေတော။ ဝတ္ထု ဟိ နာမဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော ဟောတိ, န နာမံ။ နာမဉ္စ ဝိပါကဟေတာဒိပစ္စယော ဟောတိ, န ဝတ္ထူတိ။ ပဝတ္တေ အရူပဓမ္မာ ကမ္မဇရူပဿ ဌိတိပ္ပတ္တဿေဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, န ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿာတိ ဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာ စ ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တာဒယော ဧဝ စက္ခာဒီနံ ယောဇေတဗ္ဗာ။

‘‘တတ္ထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပဝတ္တေ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာမဋ္ဌန္တိ အာဟ ‘‘တတ္ထေဝ ဟိ ပဝတ္တေ’’တိ။ ‘‘ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ’’တိ ပန ဣဒံ ‘‘ပဉ္စန္န’’န္တိ ဣမိနာ ဒီပိတမေဝါတိ။ ပဝတ္တိယံ စက္ခာယတနာဒိကဿ နာမံ ဝိပါကပစ္စယော န ဟောတိ, အတ္တနာ ဇနိတရူပဿေဝ ဟောတိ။ ပဋိသန္ဓိယံ ပန ကမ္မသမုဋ္ဌာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနသဒိသံ, တသ္မာ ဝတ္ထုနောပိ ဝိပါကပစ္စယော ဟောတိယေဝ။

ရူပတောတိ ရူပေသု။ ယံ ယံ အာယတနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပဋိသန္ဓိယံ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာနံ ပဉ္စသု အာယတနေသု ကာယာယတနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတရေသံ ယထာရဟံ ဣတရာနိပိ။

အဝသေသမနာယတနဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓဘဝေ ပနာ’’တိ ဧတဿ အနုဝတ္တမာနတ္တာ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ဧဝ ပဝတ္တမာနံ ပဉ္စဝိညာဏေဟိ အဝသေသံ မနာယတနံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ နာမရူပဿ သဟဇာတာဒိသာဓာရဏပစ္စယဘာဝေါ, သမ္ပယုတ္တာဒိအသာဓာရဏပစ္စယဘာဝေါ စ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ‘‘ရူပပစ္စယာ ပဉ္စာယတနာနီ’’တိ အယမ္ပိ နယော လဗ္ဘတိ နိရောဓသမာပန္နာနံ ဝသေန, သော ပန အပစုရဘာဝတော ယေဘုယျေန စ ပဋိသန္ဓိယံ ပစ္စယဘူတဿေဝ နာမရူပဿ ပဝတ္တိယံ ပစ္စယဘာဝေါ ဝိဘာဝိတောတိ န ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သဠာယတနပစ္စယာဖဿပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄၂။ ဗာဝီသတိယာ လောကိယဝိပါကဝိညာဏေဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဗာဝီသတိလောကိယဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ။ တတော ဧဝ ဗာဝီသတိ။

တတ္ထာတိ တသ္မိံ သဠာယတနေ, တေသု ဆသု အာယတနေသူတိ အတ္ထော။ အဇ္ဈတ္တန္တိ သသန္တတိပရိယာပန္နမေဝ ဂဏှာတိ။ တဉှိ သသန္တတိပရိယာပန္နကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ တာဒိသဿ ဖဿဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ ရူပါဒီနိ, ပန ဗဟိဒ္ဓါ အနုပါဒိန္နာနိ စ ဖဿဿ အာရမ္မဏံ ဟောန္တိ, န တာနိ စက္ခာဒီနိ ဝိယ သသန္တတိပရိယာပန္နကမ္မကိလေသနိမိတ္တပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ဖဿဿ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ပဌမာစရိယဝါဒေ န ဂဟိတာနိ, ဒုတိယာစရိယဝါဒေ ပန ယထာ တထာ ဝါ ပစ္စယဘာဝေ သတိ န သက္ကာ ဝဇ္ဇေတုန္တိ ဂဟိတာနိ။

တတ္ထာတိ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿပဒေ။ ယေ တာဝ အာစရိယာ မဟာဝိဟာရဝါသိနောဝ ယထာ ဝိညာဏံ, ဧဝံ နာမရူပံ, သဠာယတနံ, ဖဿံ, ဝေဒနဉ္စ ပစ္စယံ, ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ သသန္တတိပရိယာပန္နံ ဒီပေန္တာ ဝိပါကမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ အဘိဓမ္မဘာဇနီယပါဠိ (ဝိဘ။ ၂၄၃) အာရုပ္ပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာတိ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ပါဠိအနုသာရတော’’တိ ဝုတ္တံ။

သဗ္ဗေ ဖဿာ န သမ္ဘောန္တီတိ ယောဇနာ။ ယဒိ သဗ္ဗာယတနေဟိ ဧကော ဖဿော သမ္ဘဝေယျ, ‘‘သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဧကဿ ဝစနံ ယုဇ္ဇေယျ, အထာပိ ဧကမှာ အာယတနာ သဗ္ဗေ ဖဿာ သမ္ဘဝေယျုံ, တထာပိ သဗ္ဗာယတနေဟိ သဗ္ဗဖဿသမ္ဘဝတော အာယတနဘေဒေန ဖဿဘေဒေါ နတ္ထီတိ တဒဘေဒဝသေန ဧကဿ ဝစနံ ယုဇ္ဇေယျ, တထာ ပန အသမ္ဘဝတော န ယုတ္တန္တိ စောဒေတိ ‘‘န သဗ္ဗာယတနေဟီ’’တိအာဒိနာ။ အညဿာပိ ဝါ အသမ္ဘဝန္တဿ ဝိဓာနဿ ဗောဓနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ ‘‘နာပိ ဧကမှာ အာယတနာ သဗ္ဗေ ဖဿာ’’တိ။ ‘‘န သဗ္ဗာယတနေဟိ ဧကော ဖဿော သမ္ဘောတီ’’တိ ဣဒမေဝ ပန ဧကဖဿဝစနဿာယုတ္တတ္တဒီပကံ ကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နိဒဿနဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ။ နာပိ ဧကမှာ အာယတနာ သဗ္ဗေ ဖဿာ သမ္ဘောန္တိ, ဧဝံ န သဗ္ဗာယတနေဟိ ဧကော ဖဿော သမ္ဘောတိ။ တသ္မာ ဧကဿ ဝစနံ အယုတ္တန္တိ။ ပရိဟာရံ ပန အနေကာယတနေဟိ ဧကဖဿဿ သမ္ဘဝတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြိဒံ ဝိဿဇ္ဇန’’န္တိအာဒိမာဟ။ အဝသေသသမ္ပယုတ္တဓမ္မာယတနာ ဖဿဝဇ္ဇိတာ တံသမ္ပယုတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ။

ဧကောပိ အနေကာယတနပ္ပဘဝေါ ဧကောပနေကာယတနပ္ပဘဝေါ။

ဆဓာ ပစ္စယတ္တေ ပဉ္စ ဝိဘာဝယေ, ဧကံ နဝဓာ ပစ္စယတ္တေ, ဗာဟိရာနိ ဆ အာယတနာနိ အာရမ္မဏာဒိနာ ယထာသမ္ဘဝံ ပစ္စယတ္တေ ဝိဘာဝယေတိ သမ္ဗန္ဓော။

အနေကဘေဒဿာတိ ကုသလဝိပါကာဒိပဉ္စဒွါရာဒိဝသေန အနေကဝိဓဿ ဒွိပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တဝဇ္ဇဿ ဝိပါကဖဿဿ။ တာနိ စာတိ ရူပါယတနာဒီနိ။ ‘‘မနော စ နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၅) ဟိ ဝုတ္တံ။ တထာ စာတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ရူပါဒီနိ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နံ ရူပရူပံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အာရမ္မဏပစ္စယမတ္တေနာတိ တံ သဗ္ဗံ အပစ္စုပ္ပန္နံ, အညဉ္စ ဓမ္မာယတနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

ဖဿပစ္စယာဝေဒနာပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄၃။ ဒွါရတော သဠေဝါတိ ပဘဝသာမညတော ဧကဝိဓာပိ ဥပ္ပတ္တိဒွါရတော ဆ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဆဠေဝ ဝေဒနာ ဝုတ္တာ။

စိတ္တဘေဒေန ဧကူနနဝုတိဝိဓာပိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ ဧဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဝေဒနာသု ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သေသာန’’န္တိ ဧတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆနသမ္ပယုတ္တာယ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ပဉ္စ ယဒိပိ အနန္တရာဒီဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, အနန္တရာဒီနံ ပန ဥပနိဿယေ အန္တောဂဓတ္တာ သန္တီရဏတဒါရမ္မဏာနဉ္စ သာဓာရဏဿ တဿ ဝသေန ‘‘ဧကဓာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ ဟိ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဥပ္ပန္နစက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ သဟဇာတာ ဖဿာ သကသကဝီထီသု သမ္ပဋိစ္ဆနာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တဝေဒနာနံ, မနောဒွါရေ တဒါရမ္မဏဝသေနေဝ ပဝတ္တာနံ တေဘူမကဝိပါကဝေဒနာနမ္ပိ သဟဇာတမနောသမ္ဖဿသင်္ခါတော သော ဖဿော အဋ္ဌဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ရူပါရူပါဝစရဝိပါကဝေဒနာ ပဋိသန္ဓိအာဒိဝသေနေဝ ပဝတ္တန္တိ, ကာမာဝစရာပိ ဧကစ္စာတိ ‘‘တေဘူမကဝိပါကဝေဒနာနမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တာသမ္ပိ ဟိ သဟဇာတမနောသမ္ဖဿော အဋ္ဌဓာဝ ပစ္စယော ဟောတိ။ ပစ္စယံ အနုပါဒိန္နမ္ပိ ကေစိ ဣစ္ဆန္တီတိ ‘‘ယာ ပနာ’’တိအာဒိနာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနသမ္ပယုတ္တဖဿဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော။ တဉ္စ မုခမတ္တဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧတေန နယေန သဗ္ဗဿ အနန္တရဿ, အနာနန္တရဿ စ ဖဿဿ တဿာ တဿာ ဝိပါကဝေဒနာယ ဥပနိဿယတာ ယောဇေတဗ္ဗာတိ။

ဝေဒနာပစ္စယာတဏှာပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄၄။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ, ဣမသ္မိံ ဝါ သာသနေ ဆ တဏှာ ဒီပိတာ။ ဣဓာတိ ဝါ ဣမသ္မိံ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာပဒေ။ တတ္ထာတိ တာသု ဆသု တဏှာသု။

ဧကေကာယ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတာယ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတာယ စ တဏှာယ တဒဘိနန္ဒနာနုဂုဏော ရူပါဒီသု ပဝတ္တိအာကာရော, ကေဝလံ ကာမဿာဒဝသေန ပဝတ္တိယာ ဝိသိဋ္ဌာကာရတ္တာ ဝုတ္တပ္ပဝတ္တိအာကာရတော တဏှာယ တိဝိဓတာ။

မမတ္တေနာတိ သမ္ပိယာယနေန, အဿာဒနတဏှာယ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ ပုတ္တော ဝိယ ဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ခီရာဒယော ဝိယ ဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတာ ရူပါဒယော, ခီရာဒိဒါယိကာ ဓာတိ ဝိယ ရူပါဒိဆဠာရမ္မဏဒါယကာ စိတ္တကာရာဒယော ဆ။ တတ္ထ သုခသမ္ဖဿဝတ္ထဒါယကော တန္တဝါယော, ဝေဇ္ဇော ရသာယတနောဇာဝသေန, တဒုပတ္ထမ္ဘိတဇီဝိတဝသေန စ ဓမ္မာရမ္မဏဿ ဒါယကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သဗ္ဗာပေသာ အဋ္ဌသတပ္ပဘေဒါပိ။

အာရမ္မဏပစ္စယော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ အာရမ္မဏမတ္တမေဝ ဟောတိ, န ဥပနိဿယော ဝိယ ဥပ္ပါဒကောတိ ဥပ္ပါဒကဿ ဥပနိဿယဿေဝ ဝသေန ‘‘ဧကဓာဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥပနိဿယေန ဝါ အာရမ္မဏူပနိဿယော သင်္ဂဟိတော။ တေန စ အာရမ္မဏဘာဝေန တံသဘာဂေါ အညောပိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေါ ဒီပိတော ဟောတီတိ ဥပနိဿယဝသေနေဝ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိနာ န ကေဝလံ ဝိပါကသုခဝေဒနာ ဧဝ, တိဿောပိ ပန ဝေဒနာ ဝိပါကာ ဝိသေသေန တဏှာယ ဥပနိဿယပစ္စယော, အဝိသေသေန ဣတရာ စာတိ ဒဿေတိ။ ဥပေက္ခာ ပန သန္တတ္တာ, သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတာတိ တသ္မာ သာပိ ဘိယျော ဣစ္ဆနဝသေန တဏှာယ ဥပနိဿယောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပေက္ခာ ပန အကုသလဝိပါကဘူတာ အနိဋ္ဌတ္တာ ဒုက္ခေ အဝရောဓေတဗ္ဗာ, ဣတရာ ဣဋ္ဌတ္တာ သုခေတိ သာ ဒုက္ခံ ဝိယ, သုခံ ဝိယ စ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ’’တိ ဝစနေန သဗ္ဗဿ ဝေဒနာဝတော ပစ္စယဿ အတ္ထိတာယ တဏှုပ္ပတ္တိပ္ပသင်္ဂေ တန္နိဝါရဏတ္ထမာဟ ‘‘ဝေဒနာပစ္စယာ စာပီ’’တိအာဒိ။

နနု ‘‘အနုသယသဟာယာ ဝေဒနာ တဏှာယ ပစ္စယော’’တိ ဝစနဿ အဘာဝါ အတိပ္ပသင်္ဂနိဝတ္တိံ န သက္ကာ ကာတုန္တိ? န, ဝဋ္ဋကထာယ ပဝတ္တတ္တာ။ ဝဋ္ဋဿ စ အနုသယဝိရဟေ အဘာဝတော အနုသယသဟိတာဝ ပစ္စယောတိ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝေတံ ဟောတီတိ။ အထ ဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိ အနုဝတ္တမာနတ္တာ အနုသယသဟိတာဝ ပစ္စယောတိ ဝိညာယတိ။ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ စေတ္ထ ဝေဒနာပစ္စယာ ဧဝ တဏှာ, န ဝေဒနာယ ဝိနာတိ အယံ နိယမော ဣစ္ဆိတော, န ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ ဟောတိယေဝါတိ, တသ္မာ အတိပ္ပသင်္ဂေါ ဧတ္ထ နတ္ထိ ဧဝါတိ။

ဝုသီမတောတိ ဝုသိတဝတော, ဝုသိတဗြဟ္မစရိယဝါသဿာတိ အတ္ထော။ ဝုဿတီတိ ဝါ ဝုသီတိ မဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ, သော ဧတဿ ဝုတ္ထော အတ္ထီတိ ဝုသီမာ, ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန အရဟာ။ အဂ္ဂဖလံ ဝါ ပရိနိဋ္ဌိတဝါသတ္တာ ‘‘ဝုသီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝုသီမာ။

တဏှာပစ္စယာဥပါဒါနပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄၅။ အတ္ထဝိဘာဂေါ အတ္ထဿ ဝိဘဇနာ။ ဝတ္ထုသင်္ခါတံ ကာမန္တိ ကာမဂုဏသညိတံ ရူပါဒိအာရမ္မဏမာဟ။ ဥပါဒိယတီတိ ကာမဝသေန ဂဏှာတိ, ဒဠှံ အဿာဒေတီတိ အတ္ထော။ ကာမံ ဥပါဒိယတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မသာဓနော ကာမသဒ္ဒေါ, ကာမော စ သောတိ ဧတ္ထ ကတ္တုသာဓနော ကိလေသကာမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ဥပါဒါနသဒ္ဒေါ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ကတ္တုသာဓနောဝ။ ဒဠှတ္ထော ဘုသတ္ထော။ ယထာ ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော, ဘုသံ ကုဋ္ဌံ ဥပကုဋ္ဌံ, ဧဝံ ဣဓာပီတိ အာဟ ‘‘ဥပါယာသဥပကုဋ္ဌာဒီသု ဝိယာ’’တိ။ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ ဥပါဒိယတီတိ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ သဿတဘာဝေန ဂဏှန္တီ ဥပါဒိယတိ, ပုရိမဒိဋ္ဌိအာကာရေန ဝါ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တေနေဝ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဒဠှံ ကရောန္တီ တံ ဥပါဒိယတီတိ ဝုတ္တာ။ အထ ဝါ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ ဥပါဒိယတီတိ ‘‘သဿတော အတ္တာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၁) ဣဒံ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယမာနံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိံ နိဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ ဧသာ ဒဠှီကရဏဝသေန ပုရိမံ ဥတ္တရာ ဥပါဒိယတိ, ဧဝံ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာပီတိ (မ။ နိ။ ၁။၄၄၅၊ ၂။၉၄၊ ၃။၉၁, ၁၁၆, ၁၃၆၊ ဓ။ သ။ ၁၂၂၁၊ ဝိဘ။ ၉၃၈)။ အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပန အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ န ဣဒံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ လောကော စာတိ ဝါ အတ္တဂ္ဂဟဏဝိနိမုတ္တံ ဂဟဏံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဘူတံ ဣဓ ပုရိမဒိဋ္ဌိဥတ္တရဒိဋ္ဌိဝစနေဟိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သီလဗ္ဗတံ ဥပါဒိယတီတိ ဧတ္ထ အသုဒ္ဓိမဂ္ဂဂေါသီလာဒိသမာဒါနဝသေန သီလံ, အဝီတိက္ကမနဝသေန ဝတံ။ ဥဘယထာပိ ဝါ သီလံ, တပေါကမ္မဘာဝေန ဂဟိတတာယ ဝတံ, ဂဝါဒိပကတိဘာဝနာ။ အတ္တနော ဝါ ဂဝါဒိဘာဝါဓိဋ္ဌာနံ သီလံ, ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဘက္ခေတိ, တိဋ္ဌန္တော မုတ္တေတီ’’တိအာဒိနာ ဂဝါဒိကိရိယာကရဏံ ဝတံ။ တံတံအကိစ္စသမ္မတတော ဝါ နိဝတ္တိ သီလံ, တံသမာဒါနဝတောဝေသ ဘောဇနကိစ္စကရဏာဒိဝိသေသပဋိပတ္တိ ဝတံ, တံ သီလဗ္ဗတံ အသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ‘‘သုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ ပရာမသန္တော တထာ အဘိနိဝိသန္တော ဥပါဒိယတိ, တံ ဂါဟံ ဒဠှံ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော။ သီလဗ္ဗတသဟစရိတံ ပရာမာသံ သီလဗ္ဗတန္တိ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘သီလဗ္ဗတဉ္စ တံ ဥပါဒါနဉ္စာ’’တိ။ ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနီတိ စ တထာဘူတံ ဒိဋ္ဌိံ ဝဒတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘သယမေဝ ဥပါဒါနာနီ’’တိ။ အဘိနိဝေသတောတိ အဘိနိဝေသဘာဝတော, အဘိနိဝိသနတော ဝါ။ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါဒဿ ပညာပနဿ, ဂဟဏဿ စ ကာရဏဘူတာ ဒိဋ္ဌီတိ အတ္ထော။ အတ္တဝါဒမတ္တမေဝါတိ အတ္တဿ အဘာဝါ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဝစနမတ္တမေဝ။ ဥပါဒိယန္တီတိ ဒဠှံ ဂဏှန္တိ။ ကထံ? ‘‘အတ္တာ’’တိ။ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဟိ အဘိနိဝိသန္တာ ဝစနမတ္တမေဝ ဒဠှံ ကတွာ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထောတိ။ ဧဝံ ‘‘အတ္တဝါဒမတ္တမေဝ ဥပါဒိယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အတ္တဝါဒမတ္တန္တိ ဝါ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝါဟ။ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝ ဟိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဥပါဒိယန္တိ အတ္တဿ အဘာဝါတိ။

‘‘ဓမ္မသင်္ခေပဝိတ္ထာရေ ပန ကာမုပါဒါနံ သင်္ခေပတော တဏှာဒဠှတ္တံ, သေသုပါဒါနတ္တယံ ဒိဋ္ဌိမတ္တမေဝ, ဝိတ္ထာရတော ပနာ’’တိ ဧဝံ ဓမ္မသင်္ခေပဝိတ္ထာရသမုဒါယတော တဒဝယဝဘူတံ သင်္ခေပံ, ဝိတ္ထာရဉ္စ နိဒ္ဓါရေတီတိ။ ဓမ္မသင်္ခေပဝိတ္ထာရေတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကာမေသူတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု။ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ကာမသင်္ခါတော ဆန္ဒော, န ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော, န စ ဓမ္မစ္ဆန္ဒော။ ကာမနဝသေန, ရဉ္ဇနဝသေန စ ကာမောယေဝ ရာဂေါ ကာမရာဂေါ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ကာမတ္ထံ ဝိဒိတွာ ကာမော ဧဝ နန္ဒနဋ္ဌေန ကာမနန္ဒီ, တဏှာယနဋ္ဌေန ကာမောယေဝ ကာမတဏှာ, သိနေဟနဋ္ဌေန ကာမော ဧဝ ကာမသ္နေဟော, ပရိဒယှနဋ္ဌေန ကာမပရိဠာဟော, မုစ္ဆနဋ္ဌေန ကာမမုစ္ဆာ, ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပနဋ္ဌေန ကာမဇ္ဈောသာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပ္ပတ္တဝိသယပတ္ထနာ တဏှာ အာရမ္မဏေ ပရိတဿနဘာဝတော, သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဥပါဒါနံ အာရမ္မဏေ ဒဠှဂ္ဂါဟဘာဝတော။ အပ္ပိစ္ဆတာပဋိပက္ခာ တဏှာ ဝိသယာဘိမုခဘာဝတော, သန္တုဋ္ဌိပဋိပက္ခာ ဥပါဒါနံ တဏှာဒဠှတ္တံ ဟုတွာ အတြိစ္ဆတာဘာဝတော။ ပရိယေသနဒုက္ခမူလာ တဏှာ အပ္ပတ္တဝိသယပတ္ထနာဘာဝတော, အာရက္ခဒုက္ခမူလံ ဥပါဒါနံ သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂဟဏဘာဝတော။

နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီသု ဒိန္နန္တိ ဒါနမာဟ, တံ အဖလတ္တာ ရူပံ ဝိယ ဒါနံ နာမ န ဟောတီတိ ပဋိက္ခိပတိ။ ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာဝိဇိတယညသဒိသော မဟာယာဂေါ။ ဟုတန္တိ အာဟုနပါဟုနမင်္ဂလကိရိယာ။ တတ္ထ အာမန္တေတွာ ဟဝနံ ဒါနံ အာဟုနံ, ပါဟုနာနံ အတိထီနံ အတိထိကိရိယာ ပါဟုနံ, အာဝါဟာဒီသု မင်္ဂလတ္ထံ ဒါနံ မင်္ဂလကိရိယာ, ဒသ ကုသလကမ္မပထာ သုကတကမ္မာနိ နာမ, ဒသ အကုသလကမ္မပထာ ဒုက္ကဋကမ္မာနိ နာမ, ဖလံ ဝိပါကောတိ နိဿန္ဒာဒိဖလဉ္စေဝ နိပ္ပရိယာယဝိပါကော စ နတ္ထီတိ ယောဇနာ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒီသုပိ ဖလဝိပါကပဋိက္ခေပေါဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဂဏှာတိ။ ဣမံ ဟိ လောကံ အဝေက္ခိတွာ ပရလောကော, ပရဉ္စ လောကံ အဝေက္ခိတွာ အယံ လောကော ဟောတိ ဂန္တဗ္ဗတော, အာဂန္တဗ္ဗတော စာတိ ပရလောကတော ဣဓာဂမနဿ အဘာဝါ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတော စိတ္တေန ပရလောကေ ဌိတော ဣမံ လောကံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဂဏှာတီတိ အတ္ထော။ န ဟိ အယံ ဒိဋ္ဌိ ပရလောကေ ဌိတဿေဝ ဟောတီတိ။ နတ္ထိ ပရလောကောတိ ဣဓလောကေ ဌိတော ပရလောကံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဂဏှာတိ။ ဣဓာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော – သံသရဏပ္ပဒေသော ဣဓလောကော, ပရလောကော စ နာမ ကောစိ နတ္ထိ သံသရဏဿ အဘာဝါ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတောတိ။

ပုရိမဘဝတော ပစ္ဆိမဘဝေ ဥပပတနံ ဥပပါတော, သော ယေသံ သီလံ, တေ ဩပပါတိကာ။ တေ ပန စဝနကဥပပဇ္ဇနကသတ္တာ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ။ နတ္ထိ လောကေ သမဏ…ပေ… ပဝေဒေန္တီတိ အနုလောမပဋိပဒံ ပဋိပန္နတ္တာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာ လောကသ္မိံ နတ္ထိ, ယေ ဣမဉ္စ လောကံ, ပရဉ္စ လောကံ အတ္တနာ ဧဝ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခတော ဉတွာ ပဝေဒနသမတ္ထာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိအာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

ပကတိအဏုအာဒီနံ သဿတဂ္ဂါဟပုဗ္ဗင်္ဂမော, သရီရဿ ဥစ္ဆေဒဂ္ဂါဟပုဗ္ဗင်္ဂမော စ တေသံ ဂါဟာနံ သာမိဘူတော ကောစိ သဿတော, ဥစ္ဆိဇ္ဇမာနော ဝါ အတ္တာ အတ္ထီတိ အတ္တဂ္ဂါဟော ကဒါစိ ဟောတီတိ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သွာယံ အတ္တဂ္ဂါဟော အတ္ထတော ခန္ဓာရမ္မဏော ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယေဘုယျေန ပဌမံ အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိအာဒိနာဝ သမ္ဗန္ဓော။ ယဒိပိ ဘဝရာဂဇဝနဝီထိ ပဌမံ ပဝတ္တတိ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကဿ ဘဝနိကန္တိယာ ပဝတ္တိတဗ္ဗတ္တာ, သော ပန ဘဝရာဂေါ တဏှာဒဠှတ္တံ န ဟောတီတိ မညမာနော န ကာမုပါဒါနဿ ပဌမုပ္ပတ္တိမာဟ။

တဏှာ ကာမုပါဒါနန္တိ ပန ဝိဘာဂဿ အကရဏေ သဗ္ဗာပိ တဏှာ ကာမုပါဒါနံ, ကရဏေပိ ဝါ ကာမရာဂတော အညာပိ တဏှာ ဒဠှဘာဝံ ပတ္တာ ကာမုပါဒါနန္တိ တဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈတာ ဝုတ္တာ။

ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ စိတ္တုပ္ပါဒါ ဝိသယော။ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အာလယော။ တတ္ထ ရမတီတိ အာလယရာမာ, ပဇာ။ တေနေဝ သာ အာလယရာမတာ သသန္တာနေ, ပရသန္တာနေ စ ပါကဋာ ဟောတိ။ ကာမာနန္တိ ဝတ္ထုကာမာနံ။ ‘‘သုခဒုက္ခံ ကမ္မုနာ ဟောတီ’’တိ အဂ္ဂဟေတွာ ကောတူဟလမင်္ဂလာဒိဗဟုလော ဟောတိ။ သာ ကောတူဟလမင်္ဂလာဒိဗဟုလတာ။ အဿ ကာမုပါဒါနဝတော။ တန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, အနတ္တနိ ဓမ္မမတ္တေ ‘‘အတ္တာ’’တိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ သုခုမတရဓမ္မုပါဒါနတာယ သုခုမတာ ဝုတ္တာ။ ဥပနိဿယဝစနေန အာရမ္မဏာနန္တရပကတူပနိဿယာ ဝုတ္တာတိ အနန္တရပစ္စယာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ။

ဥပါဒါနပစ္စယာဘဝပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၄၆။ အတ္ထတောတိ ဝစနတ္ထတော။ ဓမ္မတောတိ သဘာဝဓမ္မတော။ သာတ္ထတောတိ သာတ္ထကတော, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿပိ ပုန ဝစနဿ သပ္ပယောဇနတော။ ဘေဒသင်္ဂဟာတိ ဘေဒတော သင်္ဂဟတော, ဝိဘာဂတော စေဝ ဝိဘတ္တဿ သင်္ခိပနတော စာတိ အတ္ထော။ ယံ ယဿ ပစ္စယောတိ ယံ ယံ ဥပါဒါနံ ယဿ ယဿ ဘဝဿ ပစ္စယော ဟောတိ, တတော စာတိ အတ္ထော။

ဘဝတီတိ ဘဝေါတိ ဖလဝေါဟာရေန ကမ္မဘဝေါ ဝုတ္တော။ ဥပပတ္တိဘဝနိဗ္ဗစနမေဝ ဟိ ဒွယဿပိ သာဓာရဏံ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဘဝတိ ဧတသ္မာ ဥပပတ္တိဘဝေါတိ ဝါ။ ဒုတိယော ပန ကမ္မဘဝေါ သတ္တဿ ပုနဗ္ဘဝဘာဝေန သဝိသေသံ ဘဝတီတိ ဘဝေါ။ တတော ဧဝ န သဗ္ဗဿ ဘဝန္တရဿ, တံဟေတုနော ဝါ ဘဝဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ။ ဒုဝိဓေနာတိ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ပဝတ္တိတောတိ အတ္ထော။ ဒုဝိဓေနာတိ ဝါ ပစ္စတ္တတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ဒုဝိဓောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အတ္ထီတိ သံဝိဇ္ဇတိ။

၆၄၇။ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ကရီယတီတိ ကမ္မံ, အတ္တနော ဖလံ ကရောတီတိ ကမ္မန္တိ ကေစိ, ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗာ ကမ္မသင်္ခါတာ။ ပရိတ္တဘူမကောတိ ကာမဘူမကော။ မဟာဘူမကောတိ မဟဂ္ဂတဘူမကော။ သဗ္ဗန္တိ အနဝသေသံ။ ဘဝံ ဂစ္ဆတိ, ဂမေတိ စာတိ ဘဝဂါမိ။ ဂစ္ဆတီတိ စ နိပ္ဖါဒနသမတ္ထတာဝသေန, အတ္တနော ပဝတ္တိကာလေ ဘဝါဘိမုခံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော, နိဗ္ဗတ္တနမေဝ ဝါ ဂမနံ အဓိပ္ပေတံ။ ‘‘ဘဝဂါမီ’’တိ စ ဧတေန ကမ္မက္ခယကရံ ကမ္မံ နိဝတ္တေတိ။ အယဉှိ ဝဋ္ဋကထာ, တဉ္စ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတန္တိ။ အပုညာဘိသင်္ခါရောတိ ဒွါဒသ စေတနာတိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစေတနာယပိ ဂဟဏံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ ဧတ္ထ ပန ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ မဟာဝ။ ၁၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၊ ဥဒါ။ ၁၊ နေတ္တိ။ ၂၄) ဧတ္ထ ဝိယ သာပိ အပနေတဗ္ဗာ။ မန္ဒဗဟုဝိပါကတာတိ အပ္ပမဟာဝိပါကတာ။

‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မန္တိ ဣမိနာ စေတနာသမ္ပယုတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယော ဝုတ္တာ’’တိ ဧတေန အာစယဂါမိတာယ တေသံ ကမ္မသင်္ခါတတာ ဝုတ္တာတိ ကမ္မဘဝပရိယာပန္နတံ ပရိယာယေန ဝဒတိ, နိပ္ပရိယာယေန ပန စေတနာဝ ကမ္မဘဝေါ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ကမ္မဘဝေါ တီဟိ ခန္ဓေဟိ ဧကေနာယတနေန ဧကာယ ဓာတုယာ သမ္ပယုတ္တော, ဧကေန ခန္ဓေန ဧကေနာယတနေန ဧကာယ ဓာတုယာ ကေဟိစိ သမ္ပယုတ္တော’’တိ (ဓာတု။ ၂၄၄)။ ဥပပတ္တိဘဝေါ တီဟိပိ တိကေဟိ ဝုတ္တော ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓောဝ။ ယထာဟ ‘‘ဥပပတ္တိဘဝေါ… ကာမဘဝေါ… သညာဘဝေါ… ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဧကာဒသဟာယတနေဟိ သတ္တရသဟိ ဓာတူဟိ သင်္ဂဟိတော’’တိအာဒိ (ဓာတု။ ၆၇)။ ယဒိ ဟိ အနုပါဒိန္နကာနမ္ပိ ဂဟဏံ သိယာ, ‘‘ဒွါဒသဟိ အာယတနေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဓာတူဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ။ ကာမတဏှာယ ကာမေတဗ္ဗတော ကာမနိဿယတာယ ဘောဂါ ဝိယ, ကာမသဟစရိတတာယ ‘‘ကုန္တာ ပစရန္တီ’’တိ ဝိယ, ကာမာရမ္မဏတာယ ‘‘သုခံ ရူပ’’န္တိ ဝိယ, ကာမပစ္စယဋ္ဌာနတာယ ‘‘သုခေါ သဂ္ဂေါ’’တိ ဝိယ ကာမာတိ အဝီစိပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိပရိစ္ဆိန္နာ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ ဝုစ္စန္တိ။ ရူပါဝိရာဂတော ယံ နိဿိတာ, တဒုပစာရေန ‘‘မဉ္စာ ဃောသန္တီ’’တိ ဝိယ, ‘‘ဖန္ဒနဒေဝတာ’’တိ ဝိယ စ ‘‘ရူပ’’န္တိ ဝုစ္စန္တိ ဗြဟ္မကာယိကာကနိဋ္ဌပရိစ္ဆိန္နာ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ။

ရူပမေဝ ဘဝေါ ရူပဘဝေါ, တထာ အရူပန္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနဘဝဂ္ဂပရိစ္ဆိန္နာ စတ္တာရော ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ ဝုစ္စန္တိ။ အရူပမေဝ ဘဝေါ အရူပဘဝေါ။ ကာမော ဧဝ ဘဝေါတိ ကာမဘဝေါ, သော ပန ယသ္မာ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ‘‘ကာမော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကာမသင်္ခါတော ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကာမာဝစရသညိတော ဝါ ဘဝေါ ‘‘ကာမသင်္ခါတော ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တော။ တထာ ရူပါရူပဘဝေါတိ အာဟ ‘‘ဧသ နယော ရူပါရူပဘဝေသူ’’တိ။ သညာဝတံ ဘဝေါတိ ဧတ္ထ ဝန္တု-သဒ္ဒဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တဿ ဝါ အတ္ထေ အကာရံ ကတွာ ‘‘သညဘဝေါ’’တိပိ ပါဌော။ တေနာဟ ‘‘သညာဝါ’’တိအာဒိ။ ဝေါကိဏ္ဏောတိ ဧတေန ဝေါကာရသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတမာဟ။ ဝေါကိရီယတိ ပသာရီယတိ ဝိတ္ထာရီယတီတိ ဝေါကာရော, ဝေါကိရဏံ ဝါ ဝေါကာရော, သော ဧကဿေဝ ခန္ဓဿ ဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ‘‘ဧကော ဝေါကာရော’’တိ ဝုတ္တော, ပသဋုပ္ပတ္တီတိ အတ္ထော။

၆၄၈။ ကိဉ္စာပိ ဘဝနိဒ္ဒေသေ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မံ ကမ္မဘဝေါ’’တိ (ဝိဘ။ ၂၃၄) ဣမိနာ စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ ဝုတ္တာ။ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒယောဝါတိ ပန အဝဓာရဏံ ပစ္စယဓမ္မဝိသေသေပိ အတ္ထပ္ပဘေဒေန သင်္ခါရဘဝဂ္ဂဟဏေသု အတ္ထေဝ ဝိသေသောတိ ဒဿနတ္ထံ ကတံ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ။ သင်္ခါရဘဝါနံ ဓမ္မဘေဒတော န သင်္ခါရာ ဧဝ ပုန ဝုတ္တာတိ ‘‘သာတ္ထကမေဝိဒံ ပုနဝစန’’န္တိ ဧတံ အယုတ္တန္တိ စေ? န, ဘဝေကဒေသဘာဝေန သင်္ခါရာနံ ဘဝေါတိ ပုန ဝုတ္တတ္တာ။ ပရေန ဝါ ဓမ္မဝိသေသံ အဂ္ဂဟေတွာ ပုနဝစနံ စောဒိတန္တိ စောဒကာဘိလာသဝသေန ‘‘သာတ္ထကမေဝိဒံ ပုနဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၆၄၉။ ကာမဘဝါဒိနိဗ္ဗတ္တကဿ ကမ္မဿ ကာမဘဝါဒိဘာဝေါ ဖလဝေါဟာရေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော။ သဟဇာတဝိညာဏဿပိ ပစ္စယဘူတံ အဝိဇ္ဇာဟေတုကံ သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေန ယံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၂၃၄) ဝစနတော ဘဝဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ဥပါဒါနဟေတုကံ ဝိပစ္စနာယ ကတောကာသမေဝ ဘဝေါတိ အဓိပ္ပေတော။ ယံ ကာမုပါဒါနပစ္စယာ ရူပဘဝနိဗ္ဗတ္တကံ, အရူပဘဝနိဗ္ဗတ္တကဉ္စ ကမ္မံ ကရီယတိ, သော ကမ္မဘဝေါ, တဒဘိနိဗ္ဗတ္တာ ခန္ဓာ ဥပပတ္တိဘဝေါတိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဧသ နယော ရူပါရူပဘဝေသူ’’တိ အတိဒိသတိ။ ဒွေ ကာမဘဝါတိ ကာမကမ္မဘဝေါ, ကာမူပပတ္တိဘဝေါတိ ဒွေ ကာမဘဝါ။ ဧဝံ ‘‘ဒွေ ရူပဘဝါ, ဒွေ အရူပဘဝါ’’တိ ဧတ္ထာပိ။ အန္တောဂဓေ ဟိ ဝိသုံ အဂ္ဂဟေတွာ အဗ္ဘန္တရဂတေ ဧဝ ကတွာ ကာမဘဝါဒိကေ ကမ္မူပပတ္တိဘဝဝသေန ဒုဂုဏေ ကတွာ အာဟ ‘‘ဆ ဘဝါ’’တိ။

အဝိသေသေနာတိ ဥပါဒါနဝသေန ဘေဒံ အကတွာ။ ဥပါဒါနဘေဒါကရဏေနေဝ စ ဒွါဒသပ္ပဘေဒဿ သင်္ဂဟဝသေန သင်္ဂဟတော ‘‘ဆ ဘဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနုပဂမ္မာတိ အနိဿာယ, အနာမသိတွာတိ အတ္ထော။

၆၅၀။ ဂေါသီလေန, ကုက္ကုရသီလေန စ သမတ္တေန သမာဒိန္နေန ဂုန္နံ, ကုက္ကုရာနဉ္စ သဟဗျတာ ဝုတ္တာတိ ‘‘သီလဗ္ဗတုပါဒါနဝတော ဈာနဘာဝနာ န ဣဇ္ဈတီ’’တိ မညမာနာ တေန ရူပါရူပဘဝါ န ဟောန္တီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ ဝက္ခမာနေန ပန ပကာရေန ပစ္စယဘာဝတော ‘‘တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ။ အသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စ သုဒ္ဓိမဂ္ဂပရာမသနံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနန္တိ သုဒ္ဓိမဂ္ဂပရာမသနေန ရူပါရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ နိဗ္ဗတ္တနံ န န ယုဇ္ဇတီတိ။

အနုဿဝဝသေနာတိ ‘‘သေတဝဓယဇ္ဇံ အာလဘတေ ဘူတိကာမော’’တိ အာဒိန္နအနုဿဝဝသေန, ယထာ ဣမေ မနုဿလောကေ ကာမာ သမိဒ္ဓါ, ဧဝံ ဒေဝလောကေ ဣတော သမိဒ္ဓတရာတိ ဒိဋ္ဌာနုသာရေန ဝါ။ ပုရာဏဘာရတသီတာဟရဏပသုဗန္ဓဝိဓိအာဒိသဝနံ အဿဒ္ဓမ္မဿဝနံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန အသပ္ပုရိသူပနိဿယံ ပုဗ္ဗေ စ အကတပုညတံ, အတ္တမိစ္ဆာပဏိဓိဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိပီတိ အတ္တနော အဓိပ္ပေတာနံ ကာမာနံ အနုပါယဘူတာနိပိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ကရောတိ, စိရသဂ္ဂါဒိအတ္ထံ ယုဒ္ဓါဒိဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ သန္ဒိဋ္ဌိကေ ဝါ ပန ရဇ္ဇသေနာပတိဋ္ဌာနာဒိသင်္ဂဟေ ကာမေ။ တဒန္တောဂဓာ ဧဝါတိ တသ္မိံ ဒုစ္စရိတနိဗ္ဗတ္တေ, သုစရိတနိဗ္ဗတ္တေ စ ကာမဘဝေ အန္တောဂဓာ ဧဝါတိ အတ္ထော။ အန္တောဂဓာတိ စ သညာဘဝပဉ္စဝေါကာရဘဝါနံ ဧကဒေသေန အန္တောဂဓတ္တာ ဝုတ္တံ။ န ဟိ တေ နိရဝသေသာ ကာမဘဝေ အန္တောဂဓာတိ။

သပ္ပဘေဒဿာတိ သုဂတိဒုဂ္ဂတိမနုဿာဒိပ္ပဘေဒဝတော။

ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိဘဝေ ပဌမဒုတိယဥစ္ဆေဒဝါဒဝသေန, ရူပဘဝေ တတိယဥစ္ဆေဒဝါဒဝသေန, အရူပဘဝေ သေသဥစ္ဆေဒဝါဒဝသေန အယမတ္တာ သုဥစ္ဆိန္နော ဟောတီတိ တဒုပဂံ ကမ္မံ ကရောတီတိ အာဟ ‘‘အယံ အတ္တာ နာမာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သုဥစ္ဆိန္နောတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမုစ္ဆေဒေန သုဋ္ဌု ဥစ္ဆိန္နော, အပုနဗ္ဘဝုပ္ပတ္တိကော ဟောတီတိ အတ္ထော။

‘‘ကာမာဝစရသမ္ပတ္တိဘဝေ’’တိ ဣဒံ ပဌမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒဝသေန ဝုတ္တံ, သေသံ ဣတရဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒဝသေန။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ (ဒီ။ နိ။ ၁။၉၃ အာဒယော) ရူပါဝစရဇ္ဈာနဝသေနေဝ ဥပရိ စတ္တာရော ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ အာဂတာ, ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပန ယံ ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ယထာ တထာ အဘိနိဝိသတီတိ အရူပဘဝဂ္ဂဟဏံ, အရူပဇ္ဈာနာနမ္ပိ ဝါ စတုတ္ထဈာနသင်္ဂဟတော အရူပဘဝဂ္ဂဟဏံ, သန္တသုခတာယ ဝါ တံသမင်္ဂိနော သုခိတဘာဝသာမညတော။ ဝိဂတပရိဠာဟောတိ ယထာဘိလာသိတဝိသယူပဟာရေန, ပဟာနေန စ ဝူပသန္တကာမရာဂပရိဠာဟော, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တောတိ အတ္ထော။

သုဒ္ဓိမဂ္ဂပရာမသနဝသေန ပဝတ္တိတံ ယံ ကိဉ္စိ လောကိယံ သီလံ, ဈာနဉ္စ သီလဗ္ဗတမိစ္စေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒံ သီလဗ္ဗတံ နာမာ’’တိအာဒိ။ ကမေန အဝတွာ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဿ အန္တေ ဘဝပစ္စယတာဝစနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ ဝိယ အဘိဏှံ အသမုဒါစာရတော, အတ္တဝါဒုပါဒါနနိမိတ္တတ္တာ စ။

ကမ္မဘဝေတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ။ ဟေတုပစ္စယပ္ပဘေဒေဟီတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂပစ္စယော စ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီနိ ဟိ သဟဇာတကမ္မဘဝဿ မဂ္ဂပစ္စယာ ဟောန္တီတိ, တသ္မာ တာနိ သဟဇာတာဒီသု ဟေတုပစ္စယံ အပနီယ မဂ္ဂပစ္စယံ ပက္ခိပိတွာ သတ္တဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သဗ္ဗာနိ ပန အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနပစ္စယေဟိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ နာနန္တရဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ကဒါစိ အာရမ္မဏပစ္စယာဒိနာပိ, တံ ပန ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပ္ပယုတ္တဿ ပန ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝါ’’တိ။

ဘဝပစ္စယာဇာတိအာဒိပဒဝိတ္ထာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၅၁။ ဇာတီတိအာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၊ မဟာဝ။ ၁၊ ဥဒါ။ ၁၊ နေတ္တိ။ ၂၄) သဗ္ဗံ သင်္ဂဏှာတိ။ တေနာဟ ‘‘ဇာတိအာဒီန’’န္တိအာဒိ။ ဥပပတ္တိဘဝုပ္ပတ္တိယေဝ ဇာတီတိ အာဟ ‘‘န ဥပပတ္တိဘဝေါ’’တိ။ ဇာယမာနဿ ပန ဇာတိ ဇာတီတိ ဥပပတ္တိဘဝေါပိ အသတိ အဘာဝါ ဇာတိယာ ပစ္စယောတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ ဇာယမာနရူပပဒဋ္ဌာနတာပိ ဟိ ရူပဇာတိယာ ဝုတ္တာ ‘‘ဥပစိတရူပပဒဋ္ဌာနော ဥပစယော, အနုပ္ပဗန္ဓရူပပဒဋ္ဌာနာ သန္တတီ’’တိ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၆၄၁)။

ဇာတာနံ ခန္ဓာနံ ဥညာတတာ, အဘိမတတာ စ ဟီနပဏီတတာ။ အနိဋ္ဌဉှိ ဟီနံ, ဣဋ္ဌံ ပဏီတံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏဟီနုတ္တမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ယမကာနမ္ပိ သတန္တိ ယမကဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တာနမ္ပိ သမာနာနံ။ သော စ သတ္တာနံ ဝိသေသော။ ဘိန္နသန္တာနိကဿ ဝိသေသကာရဏဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော ‘‘အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အညဿ ကာရဏဿ အဘာဝတောတိ အတ္တသန္တာနဂတတော အညဿ ဝိသေသကာရဏဿ အနုပလဗ္ဘမာနတ္တာ, သတိ စ တသ္မိံ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗေသံ အဘာဝတောတိ ပသင်္ဂဿ ဒုန္နိဝါရဏတော ကာရဏေ အဝိသိဋ္ဌေ ဖလဝိသေသဿ အယုဇ္ဇမာနကတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘ကမ္မဘဝဟေတုကောဝါ’’တိ။

တေန တေနာတိ ဉာတိဗျသနာဒိနာ ဇရာမရဏတော အညေန ဒုက္ခဓမ္မေန။ ဇရာမရဏနိမိတ္တဉှိ ဥပ္ပန္နာ သောကာဒယော ဇရာမရဏာဘိသမ္ဗန္ဓာ, တဒညေ အနဘိသမ္ဗန္ဓာ။ ဥပနိဿယကောဋိယာတိ ဥပနိဿယံသေန, ဥပနိဿယလေသေနာတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ပဋ္ဌာနေ အနာဂတော သတိ ဘာဝါ, အသတိ စ အဘာဝါ သုတ္တန္တပရိယာယေန ဥပနိဿယော, သော ‘‘ဥပနိဿယကောဋီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပစ္စယမဟာပဒေသော ကိရေသော, ယဒိဒံ ဥပနိဿယောတိ။

ဘဝစက္ကကထာဝဏ္ဏနာ

၆၅၂။ န ကေဝလံ သောကာဒီနံယေဝ ဇာတိ ပစ္စယော ဟောတိ, သောကာဒီနံ ပန ပစ္စယတ္တာ အဝိဇ္ဇာယပိ ပစ္စယော ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ဧတ္ထာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာယံ။ အဝိဒိတာဒိ မိဒန္တိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သတတန္တိ သဗ္ဗကာလံ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမာ။ သမိတန္တိ သင်္ဂတံ, အဗ္ဗောစ္ဆိန္နန္တိ အတ္ထော။

တေသူတိ သောကာဒီသု။ သိဒ္ဓေသူတိ လဗ္ဘမာနေသု။ သိဒ္ဓါ ဟောတိ အဝိဇ္ဇာ အဝိနာဘာဝတော။

ကာမယာနဿာတိ ကာမယမာနဿ, ကာမော ဝါ ယာနံ ဧတဿာတိ ကာမယာနော, တဿ ကာမဝသေန ယာယမာနဿာတိ အတ္ထော။ ဆန္ဒဇာတဿာတိ ဇာတတဏှာဆန္ဒဿ။ ပရိဟာယန္တီတိ ဝိဂစ္ဆန္တိ။ ရုပ္ပတီတိ သောကာဒိနာ ကုပ္ပတိ။

ပရိယုဋ္ဌာနတာယ တိဋ္ဌနသီလော ပရိယုဋ္ဌာနဋ္ဌာယီ။ ‘‘ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယိနော’’တိ ဝါ ပါဌော။ တတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာတီတိ ပရိယုဋ္ဌံ, ဒိဋ္ဌိပရိယုဋ္ဌာနံ, တေန တိဋ္ဌတီတိ ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနီတိ ‘‘မာလာ မိလာယန္တိ, ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တိ, ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ, ကာယေ ဝေဝဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတိ, ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတီ’’တိ (ဣတိဝု။ ၈၃) ဝုတ္တာနိ ပဉ္စ မရဏပုဗ္ဗနိမိတ္တာနီတိ အတ္ထော။ တာနိ ဟိ ဒိသွာ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓသင်္ခါတေ ဥပပတ္တိဘဝေ ဘဝစ္ဆန္ဒဗလေန ဒေဝါနံ ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။

ဗာလောတိ အဝိဒွါ။ တေန အဝိဇ္ဇာယ ကာရဏဘာဝံ ဒဿေတိ။ တိဝိဓံ ဒုက္ခန္တိ တဿာရုပ္ပကထာသဝန, ကမ္မကာရဏာဒဿန, မရဏကာလကမ္မောပဋ္ဌာနနိဒါနံ သောကာဒိဒုက္ခံ။

အာသဝေ သာဓေန္တီတိ အာသဝေ ဂမေန္တိ ဗောဓေန္တီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ သတီတိ ဧဝံ ဘဝစက္ကဿ အဝိဒိတာဒိတာယ အနာဒိဘာဝေ သတိ။ အာဒိမတ္တကထနန္တိ အဝိဇ္ဇာဝသေန အာဒိသဗ္ဘာဝကထနံ။ အာဒိ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဟိ အာဒိမံ, ဘဝစက္ကံ။ တဿ ဘာဝေါ အာဒိမတ္တံ, တဿ ကထနံ အာဒိမတ္တကထနံ။ ဝိသေသနိဝတ္တိအတ္ထော ဝါ မတ္တသဒ္ဒေါ, သတိ အနာဒိဘာဝေ အဝိဇ္ဇာ အာဒိမှိ, မဇ္ဈေ, ပရိယောသာနေ စ သဗ္ဗတ္ထ သိယာတိ အာဒိမတ္တာယ အဝိဇ္ဇာယ ကထနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော။ ‘‘အဝိဇ္ဇာ ပဓာနာ’’တိ ဝတွာ တဿာ ပဓာနဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေနာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒနေန, အပ္ပဟာနေန ဝါ, အတ္တနော သန္တာနေ သန္နိဟိတဘာဝကရဏေနာတိ အတ္ထော။ ကမ္မာဒီနီတိ ကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနိ။ ပလိဗောဓေန္တီတိ နာနာဒုက္ခပရိဗျူဠှေ သံသာရစာရကေ နိရောဓေန္တိ။ တေဟီတိ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋေဟိ။ ဝဋ္ဋဿ ကာရဏဘာဝေန ပဓာနတ္တာ ‘‘ပဓာနဓမ္မော’’တိ အဝိဇ္ဇာ ကထိတာ။

တတော အဝိဇ္ဇာဒိတော။ ဗြဟ္မာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဇာပတိဿရပုရိသာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဝဒတီတိ ဝဒေါ, တံ တံ ဟိတာဟိတံ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော။ ဝေဒေတိ, ဝေဒိယတီတိ ဝါ ဝေဒေယျော, သုခါဒိံ အနုဘဝတိ, သဗ္ဗဝိသယေ ဝါ ဇာနာတိ, ‘‘သုခိတော ဒုက္ခိတော’’တိအာဒိနာ အတ္တနာ, ပရေဟိ စ ဇာနာတိ, ဉာယတိ စာတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မာဒိနာ ဝါ အတ္တနာ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ စ-သဒ္ဒတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ကာရကဝေဒကရဟိတ’’န္တိ စ-သဒ္ဒတ္ထသမာသံ။

ဒွါဒသဝိဓသုညတာသုညန္တိ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဒွါဒသန္နံ သုညသဘာဝါနံ သုညတာယ သုညံ ဒွါဒသဝိဓသုညတာသုညံ, ဓုဝဘာဝါဒိသုညတာယ ဝါ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သုညတံ ဧကံ ကတွာ ဒွါဒသင်္ဂဂတတ္တာ ဒွါဒသဝိဓာတိ တာယ ဒွါဒသသုညတာယ သုညန္တိ အတ္ထော။

၆၅၃။ ပုဗ္ဗန္တာဟရဏတောတိ ပုဗ္ဗန္တတော အတီတကောဋ္ဌာသတော ပစ္စုပ္ပန္နဝိပါကဿ အာဟရဏတော။ ဝေဒနာဝသာနံ ပရိစ္ဆိန္နံ ဧကံ ဘဝစက္ကံ ဟောတိ။ ဘဝစက္ကေကဒေသောပိ ဟိ ဘဝစက္ကန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဝေဒနာ ဝါ တဏှာသဟာယာယ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒနာတော အဝိဇ္ဇာ, အဝိဇ္ဇာတော သင်္ခါရာတိ သမ္ဗဇ္ဈနတော ဝေဒနာဝသာနံ ဘဝစက္ကံ ပရိပုဏ္ဏမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေန ဝါ တဏှုပါဒါနာနိ တဒဝိနာဘာဝတော။ သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေန ဘဝေါ, ဝိညာဏာဒိဂ္ဂဟဏေန ဇာတိဇရာမရဏာနိ, သောကာဒယော စ ဂဟိတာတိ ဧဝမ္ပိ ဝေဒနာဝသာနံ ဘဝစက္ကန္တိ ယုတ္တမေဝေတံ။ ဧဝံ တဏှာမူလကေ စ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဒွိန္နမ္ပိ ဟိ အညမညာနုပ္ပဝေသော ဟောတီတိ။ အဝိဇ္ဇာ ဓမ္မသဘာဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိပရီတာဘိနိဝေသံ ကာရေန္တီ ဒိဋ္ဌိစရိတေ သံသာရေ နယတိ, တေသံ ဝါ သံသာရံ သင်္ခါရာဒိပဝတ္တိံ နယတိ ပဝတ္တေတီတိ သံသာရနာယိကာ ဝုတ္တာ။ တဏှာယ တဏှာစရိတာနံ သံသာရနာယိကာဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။

ပဌမံ ဘဝစက္ကံ။ ဖလုပ္ပတ္တိယာတိ ကတ္တုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ, ကရဏတ္ထေ ဧဝ ဝါ။ ဝိညာဏာဒိပစ္စုပ္ပန္နဖလုပ္ပတ္တိ ဟိ ဣဓ ဒိဋ္ဌာ, အဒိဋ္ဌာနံ ပုရိမဘဝေ အတ္တနော ဟေတူနံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ဖလံ အနုပ္ပါဒေတွာ အနုပစ္ဆိဇ္ဇနံ ပကာသေတိ, ပကာသနဿ ဝါ ကရဏံ ဟောတီတိ။ အထ ဝါ ပုရိမဘဝစက္ကံ ဒုတိယေန သမ္ဗန္ဓံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒနာသင်္ခါတဿ ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိယာ တဏှာဒီနံ ဟေတူနံ အနုပစ္ဆေဒံ ပကာသေတိ, တသ္မာ ဖလုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘူတာယ ပဌမဿ ဘဝစက္ကဿ ဟေတူနံ အနုပစ္ဆေဒပ္ပကာသနတောတိ အတ္ထော။ သင်္ခါရာဒီနမေဝ ဝါ ဖလာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ဟေတူနံ ဖလံ အဇနေတွာ အနုပစ္ဆေဒမေဝ, ဝိညာဏာဒိဟေတူနံ ဝါ သင်္ခါရာဒီနံ အနုပ္ပဗန္ဓမေဝ ပကာသေတိ ပဌမံ ဘဝစက္ကံ, န ဒုတိယံ ဝိယ ပရိယောသာနမ္ပီတိ ‘‘ဖလုပ္ပတ္တိယာ ဟေတူနံ အနုပစ္ဆေဒပ္ပကာသနတော’’တိ ဝုတ္တံ။ အနုပုဗ္ဗပဝတ္တိဒီပနတောတိ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၊ ဥဒါ။ ၁) ဓမ္မာနံ အနုပုဗ္ဗတော ပဝတ္တိယာ ဒီပနတော။ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဟိ ဧတ္ထ အပရိပုဏ္ဏာယတနံ ကလလရူပံ ဝတွာ တတော ဥဒ္ဓံ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ သဠာယတနပ္ပဝတ္တိ ဝုတ္တာ။ သဟုပ္ပတ္တိဒီပနတောတိ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ, ဘဝပစ္စယာ ဇာတီ’’တိ ဝါ ဥပပတ္တိက္ခန္ဓာနံ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဒီပနတော။ န ဟိ ဧတ္ထ ပဌမေ ဝိယ ဘဝစက္ကေ အာယတနာနံ ကမေန ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ။

၆၅၄။ ဟေတုအာဒိပုဗ္ဗကာ တယော သန္ဓီ ဧတဿာတိ ဟေတုဖလဟေတုပုဗ္ဗကတိသန္ဓိ, ဘဝစက္ကံ။ ဟေတုဖလဟေတုဖလဝသေန စတုပ္ပဘေဒေါ အင်္ဂါနံ သင်္ဂဟော ဧတဿာတိ စတုဘေဒသင်္ဂဟံ။ သရူပတော အဝုတ္တာပိ တသ္မိံ တသ္မိံ သင်္ဂဟေ အာကိရီယန္တိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဂ္ဂဟဏေဟိ ပကာသီယန္တီတိ အာကာရာ။ အတီတဟေတုအာဒီနံ ဝါ ပကာရာ အာကာရာ။ ကိလေသကမ္မဝိပါကာ ဝိပါကကိလေသကမ္မေဟိ သမ္ဗန္ဓာ ဟုတွာ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တန္တီတိ တေသု ဝဋ္ဋနာမံ အာရောပေတွာ ‘‘တိဝဋ္ဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဝဋ္ဋေကဒေသတ္တာ ဝါ ‘‘ဝဋ္ဋာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ။

သန္ဓီနံ အာဒိပရိယောသာနဝဝတ္ထိတာတိ သန္ဓီနံ ပုဗ္ဗာပရဝဝတ္ထိတာတိ အတ္ထော။

ပရိတဿတီတိ တံ တံ ဝတ္ထုံ ပရိဂ္ဂဟကရဏဝသေန တဿတိ, တဏှာယတီတိ အတ္ထော။ ဥပါဒိယတီတိ ဒဠှဂါဟံ ဂဏှာတိ။ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိန္တိ ပုရိမကမ္မဘဝေ သတိ။

တဿ စ သဗ္ဘာဝေါ ကရိယမာနတာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဘဝေ ကရိယမာနေတိ အတ္ထော’’တိ။ ဒုက္ခာဒီသု မောဟောတိ ဒုက္ခာဒီနံ အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒကော အပ္ပဟီနော မောဟော။ အာယူဟနာတိ သမ္ပိဏ္ဍနကာ ဒါနာဒိကိရိယာယ ပဝတ္တနကာ။ ဧကံ အာဝဇ္ဇနံ ဧတေသန္တိ ဧကာဝဇ္ဇနာ, တေသု ဧကာဝဇ္ဇနေသု။ သတ္တမေ စေတနာ ဘဝေါ။ ‘‘ယာ ကာစိ ဝါ ပန စေတနာ ဘဝေါ, သမ္ပယုတ္တာ အာယူဟနာ သင်္ခါရာ’’တိ ဣဒံ ယထာဒဿိတာယ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏဘာဇနီယေ ဝုတ္တာယ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၅) ဝသေန ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဟိ ‘‘စေတနာ ဘဝေါ’’တိ အာဂတာ။ ဘဝနိဒ္ဒေသေ ပန ‘‘သာတ္ထတော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘စေတနာဝ သင်္ခါရာ, ဘဝေါ ပန စေတနာသမ္ပယုတ္တာပီ’’တိ ဝိဘင်္ဂပါဠိဝသေန ဒဿိတံ။ ‘‘တတ္ထ ကတမော ပုညာဘိသင်္ခါရော? ကုသလာ စေတနာ ကာမာဝစရာ’’တိအာဒိနာ ဟိ သင်္ခါရာနံ စေတနာဘာဝေါ ဝိဘင်္ဂပါဠိယံ (ဝိဘ။ ၂၂၆) ဝုတ္တော။ တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယံ ‘‘စေတနာသမ္ပယုတ္တာ ဝိပါကဓမ္မတ္တာ သဝိပါကေန အာယူဟနသင်္ခါတေန သင်္ခတာဘိသင်္ခရဏကိစ္စေန သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဝိဘင်္ဂပါဠိယံ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မံ ကမ္မဘဝေါ’’တိ (ဝိဘ။ ၂၃၄) ဘဝဿ ပစ္စယဘာဝေန ဘဝဂါမိဘာဝတော, ကမ္မသံသဋ္ဌသဟာယတာယ ကမ္မဘာဝတော စ ဥပပတ္တိဘဝံ ဘာဝေန္တီတိ ‘‘ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဥပပတ္တိဘဝဘာဝနာကိစ္စံ ပန စေတနာယ သာတိသယန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိယာ စေတနာ ‘‘ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဘဝါဘိသင်္ခရဏကိစ္စံ စေတနာယ သာတိသယန္တိ ဝိဘင်္ဂပါဠိယံ ‘‘ကုသလာ စေတနာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၂၂၆) စေတနာ ‘‘သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တာ။ တသ္မာ တေန တေန ပရိယာယေန ဥဘယံ ဥဘယတ္ထ ဝတ္တုံ ယုတ္တန္တိ နတ္ထေတ္ထ ဝိရောဓော။ တဿ ဖလေ ဥပပတ္တိဘဝေ နိကာမနာတိ ‘‘တဿ သုတံ ဟောတိ ‘စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’တိ’’အာဒိသုတာနုသာရေန ဘာဝိနိ ဥပပတ္တိဘဝေ အဘိကင်္ခနာ။ ဂဟဏန္တိ ကာမုပါဒါနံ ကိစ္စေနာဟ။ ပရာမသနန္တိ ဣတရာနိ။ အာယူဟနာဝသာနေတိ တီသုပိ အတ္ထဝိကပ္ပေသု ဝုတ္တဿ အာယူဟနဿ အဝသာနေ။

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ။ ဘဝန္တရဿ အတီတဘဝဿ ဣမိနာ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေန ပဋိသန္ဓာနံ ဘဝန္တရပဋိသန္ဓာနံ, ဘဝန္တရဘာဝေန ဝါ ပဋိသန္ဓာနံ ဘဝန္တရပဋိသန္ဓာနံ, တဿ ဝသေန။ ယံ ပဋိသန္ဓီတိ ဝုစ္စတိ, တံ ဝိညာဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တထာ ဟိ ဝိညာဏံ ‘‘ပဋိသန္ဓာနပစ္စုပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဂဗ္ဘေတိ မာတုကုစ္ဆိယံ, ဂဗ္ဘာဝတ္ထာယံ ဝါ။

ဒွီသု အတ္ထဝိကပ္ပေသု ဝုတ္တေ အာယူဟနသင်္ခါရေ ‘‘တဿ ပုဗ္ဗဘာဂါ’’တိ အာဟ, တတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ဝုတ္တေ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တာ’’တိ။ တံသမ္ပယုတ္တာ အဝိဇ္ဇာ ဂဟိတာဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒဟရဿ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဘဝင်္ဂဗဟုလာ ယေဘုယျေန ဘဝန္တရဇနကကမ္မာယူဟနသမတ္ထာ န ဟောတီတိ ‘‘ဣဓ ပဋိပက္ကတ္တာ အာယတနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကမ္မကရဏကာလေ သမ္မောဟော ဒဿိတော’’တိ ဧတေန ကမ္မဿ ပစ္စယဘူတံ သမ္မောဟံ ဒဿေတိ, န ကမ္မသမ္ပယုတ္တမေဝ။

‘‘တတ္ထ ပုရိမဘဝသ္မိံ ပဉ္စ ကမ္မသမ္ဘာရာ, ဧတရဟိ ပဉ္စ ဝိပါကဓမ္မာ, ဧတရဟိ ပဉ္စ ကမ္မသမ္ဘာရာ, အနာဂတေ ပဉ္စ ဝိပါကဓမ္မာတိ ဒသ ဓမ္မာ ကမ္မံ, ဒသ ဓမ္မာ ဝိပါကော, ဣတိ ဒွီသု ဌာနေသု ကမ္မံ, ကမ္မဝဋ္ဋံ, ဒွီသု ဌာနေသု ဝိပါကော, ဝိပါကဝဋ္ဋန္တိ ကမ္မသင်္ခေပေါ စ ဝိပါကသင်္ခေပေါ စ, ကမ္မဘဝေါ စ ဝိပါကဘဝေါ စ ကမ္မဝဋ္ဋဉ္စ ဝိပါကဝဋ္ဋဉ္စ, ကမ္မပဝတ္တဉ္စ ဝိပါကပဝတ္တဉ္စ, ကမ္မသန္တတိ စ ဝိပါကသန္တတိ စ, ကိရိယာ စေဝ ကိရိယာဖလဉ္စာတိ –

‘‘ဧဝံ သမုပ္ပန္နမိဒံ သဟေတုကံ,

ဒုက္ခံ အနိစ္စံ စလမိတ္တရဒ္ဓုဝံ၊

ဓမ္မေဟိ ဓမ္မာ ပဘဝန္တိ ဟေတုသော,

န ဟေတ္ထ အတ္တာဝ ပရောဝ ဝိဇ္ဇတိ။

‘‘ဓမ္မာ ဓမ္မေ သဉ္ဇနေန္တိ, ဟေတုသမ္ဘာရပစ္စယာ၊

ဟေတူနဉ္စ နိရောဓာယ, ဓမ္မော ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတော။

‘‘ဟေတူသု ဥပရုဒ္ဓေသု, ဆိန္နံ ဝဋ္ဋံ န ဝဋ္ဋတိ၊

ဧဝံ ဒုက္ခန္တကိရိယာယ, ဗြဟ္မစရိယိဓ ဝိဇ္ဇတိ၊

သတ္တေ စ နုပလဗ္ဘန္တေ, နေဝုစ္ဆေဒေါ န သဿတ’’န္တိ။ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၂)၊

တတ္ထ ကမ္မာနေဝ ဝိပါကံ သမ္ဘရန္တိ ဝဍ္ဎေန္တီတိ ကမ္မသမ္ဘာရာ, ကမ္မံ ဝါ သင်္ခါရဘဝါ, တဒုပကာရကာနိ အဝိဇ္ဇာတဏှုပါဒါနာနိ ကမ္မသမ္ဘာရာ။ ပဋိသန္ဓိဒါယကော ဝါ ဘဝေါ ကမ္မံ, တဒူပကာရကာ ယထာဝုတ္တာ အာယူဟနသင်္ခါရာ, အဝိဇ္ဇာဒယော စ ကမ္မသမ္ဘာရာတိ ကမ္မဉ္စ ကမ္မသမ္ဘာရာ စ ကမ္မသမ္ဘာရာတိ ဧကသေသဝသေန ကမ္မသမ္ဘာရဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒသ ဓမ္မာ ကမ္မန္တိ အဝိဇ္ဇာဒယောပိ ကမ္မသဟာယတာယ ကမ္မသရိက္ခကာ, တဒူပကာရာ စာတိ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တာ။ သင်္ခိပ္ပန္တိ ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော, ဝိညာဏာဒယော စာတိ သင်္ခေပေါ, ကမ္မံ, ဝိပါကော စ။ ‘‘ကမ္မံ ဝိပါကော’’တိ ဧဝံ သင်္ခိပီယတီတိ ဝါ သင်္ခေပေါ, အဝိဇ္ဇာဒယော, ဝိညာဏာဒယော စ။ သင်္ခေပဘာဝသာမညေန ပန ဧကဝစနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, သင်္ခေပသဒ္ဒေါ ဝါ ဘာဂါဓိဝစနန္တိ ကမ္မဘာဂေါ ကမ္မသင်္ခေပေါ။

ဧဝံ သမုပ္ပန္နန္တိ ကမ္မတောပိ ဝိပါကော။ တတ္ထာပိ ‘‘အဝိဇ္ဇာတော သင်္ခါရာ’’တိ ဧဝံ သမုပ္ပန္နံ, တိသန္ဓိအာဒိဝသေန ဝါ သမုပ္ပန္နံ ဣဒံ ဘဝစက္ကန္တိ အတ္ထော။ ဣတ္တရန္တိ ဂမနဓမ္မံ, ဝိနဿဓမ္မန္တိ အတ္ထော။ တေန ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတာဒီပကေန အနိစ္စသဒ္ဒေန, ဝိကာရာပတ္တိဒီပကေန စလသဒ္ဒေန စ အဒီပိတံ ကာလန္တရဋ္ဌာယိတာဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ။ အဒ္ဓုဝန္တိ ဧတေန ထိရဘာဝါဘာဝနိဿာရတံ။ ဟေတု ဧဝ သမ္ဘာရာ ဟေတုသမ္ဘာရာ။ ‘‘ဌာနသော ဟေတုသော’’တိ (ကထာ။ ၃၅၅၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၄၄) ဧတ္ထ ဧဝံ ဝုတ္တံ ဝါ ဌာနံ, အညမ္ပိ တဿ တဿ သာဓာရဏံ ကာရဏံ သမ္ဘာရော, အသာဓာရဏံ ဟေတု။ ဧဝန္တိ ဧဝံ ဟေတုတော ဓမ္မမတ္တသမ္ဘဝေ, ဟေတုနိရောဓာ စ ဝဋ္ဋစ္ဆေဒေ ဓမ္မေ စ တံနိရောဓာယ ဒေသိတေ သတီတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဓ ဗြဟ္မစရိယိဓ သတ္တေ စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဧဝံ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ ဝိဇ္ဇတိ, သဿတုစ္ဆေဒါ စ န ဟောန္တီ’’တိ သမုစ္စယတ္ထော။ ဧဝဉှိ ဟေတုအာယတ္တေ ဓမ္မမတ္တသမ္ဘဝေ သတ္တော နုပလဗ္ဘတိ, တသ္မိဉ္စ ဥပလဗ္ဘန္တေ သဿတော, ဥစ္ဆေဒေါ ဝါ သိယာတိ နုပလဗ္ဘန္တေ တသ္မိံ နေဝ ဥစ္ဆေဒေါ န သဿတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၆၅၅။ သစ္စပ္ပဘဝတောတိ သစ္စတော, သစ္စာနံ ဝါ ပဘဝတော စ။

ကုသလာကုသလံ ကမ္မန္တိ ဝဋ္ဋကထာယ ဝတ္တမာနတ္တာ သာသဝန္တိ ဝိညာယတိ။ အဝိသေသေနာတိ ‘‘စေတနာ စေတနာသမ္ပယုတ္တကာ’’တိ ဝိသေသံ အကတွာ, သဗ္ဗမ္ပိ တံ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။ ‘‘တဏှာ စ…ပေ… အဝသေသာ စ သာသဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ (ဝိဘ။ ၂၀၈-၂၁၀) ဟိ စေတနာစေတနာသမ္ပယုတ္တဝိသေသံ အကတွာ ဝုတ္တန္တိ, အရိယသစ္စဝိသေသံ ဝါ အကတွာ သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော။ သစ္စဝိဘင်္ဂေ ဟိ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝဂါမိကမ္မံ ‘‘သမုဒယသစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဒုတိယသစ္စံ ပဘဝေါ ဧတဿာတိ ဒုတိယသစ္စပဘဝံ။ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ ဥပပတ္တိဘဝဿ, ကမ္မဘဝဿ စ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမဒုတိယသစ္စဒွယ’’န္တိ။

၆၅၆။ ဝတ္ထူသူတိ အာရမ္မဏေသု, ဒုက္ခာဒီသု ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗေသု ဝတ္ထူသု။ သမ္မောဟေတီတိ ဓမ္မသဘာဝံ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အဒေန္တီ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန သမ္မောဟေတိ။ ဝတ္ထုန္တိ ဣဓ အာရမ္မဏံ အဓိပ္ပေတံ။ အညမညဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ အညမညသန္နိဿယေန ဝိနာ ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ ဒွေ နဠကလာပါ ဝိယ။ သဝိသယေတိ ယထာသကံ ဝိသယေ ရူပါယတနာဒိကေ။ ဇာယမာနာနံ ခန္ဓာနံ ဝိကာရဘာဝေန လဗ္ဘမာနာ ဇာတိ တေ ဇနေန္တီ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ခန္ဓေ စ ဇနေတီ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘တေသံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိဘာဝေန ပဝတ္တတ္တာ’’တိ။ ပါကဘေဒဘာဝဉ္စ အဓိတိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ခန္ဓေ ဇနေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပါကဘေဒဝသေန ဝတ္တတိစ္စေဝ အတ္ထော။ ပစ္စတီတိ ပါကော, ဘိဇ္ဇတီတိ ဘေဒေါ, ပါကော စ ဘေဒေါ စ ပါကဘေဒံ, တဿ ဘာဝံ ပစ္စနံ, ဘိဇ္ဇနဉ္စာတိ အတ္ထော။ သောကာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနတ္တာတိ တေသံ ကာရဏတ္တာ, တေဟိ သိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သဟိတေဟိ သင်္ခါရေဟိ ပစ္စယော စ ဟောတိ ဘဝန္တရပါတုဘာဝါယာတိ အဓိပ္ပါယော။ စုတိစိတ္တံ ဝါ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ အနန္တရပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘ပစ္စယော စ ဟောတိ ဘဝန္တရပါတုဘာဝါယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တံ ပန စုတိစိတ္တံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရရဟိတံ ဘဝန္တရဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ သသဟာယတ္တဒဿနတ္ထမာဟ ‘‘သောကာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ။ ဒွေဓာတိ အတ္တနော အတ္တနော သရသေန, ဓမ္မန္တရပစ္စယဘာဝေန စာတိ ဒွေဓာ ဒွေဓာ။ ဗျာပနိစ္ဆာလောပေန ဟိ နိဒ္ဒေသော။

၆၅၇။ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဧတေန သင်္ခါရာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နတာဒဿနေန ‘‘ကော နု ခေါ အဘိသင်္ခရောတီတိ ဧသ နော ကလ္လော ပဉှော’’တိ ဒဿေတိ, တေနေတံ ကာရကဒဿနနိဝါရဏံ။ အတ္တာ ဘဝတော ဘဝန္တရံ သင်္ကမတီတိ ဒဿနံ အတ္တသင်္ကန္တိဒဿနံ, တံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဝစနေန နိဝါရိတံ ဟောတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အဘေဒတော ဧကော အတ္တာတိ ဂဟဏံ ဃနသညာ, တံ ယမကတာလကန္ဒံ ဘိန္ဒန္တေန ဝိယ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပမတ္တမေတ’’န္တိ ဝစနေန နိဝါရိတံ ဟောတိ။ ‘‘ဧဝမာဒိဒဿနနိဝါရဏ’’န္တိ ဧတေန ‘‘သောစတိ ပရိဒေဝတိ ဒုက္ခိတော’’တိအာဒိဒဿနနိဝါရဏမာဟ။ သောကာဒယောပိ ဟိ ပစ္စယာယတ္တာ အဝသဝတ္တိနောတိ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက…ပေ… သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၊ ဥဒါ။ ၁) ဧတေန ဝုတ္တမေဝါတိ။ မိစ္ဆာဒဿနနိဝါရဏတောပီတိ ကာရကဒဿနာဒိနာနာဝိဓမိစ္ဆာဘိနိဝေသနိဝါရဏတောပိ။

၆၅၈။ ‘‘သလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေနာ’’တိ ဧတေန သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဓမ္မာနံ ယာထာဝတော အဒဿနမာဟ တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ ဓမ္မေသု ပရမတ္ထတော ပဿိတဗ္ဗဘာဝဿ အဘာဝတော။ ဥပက္ခလနံ ဝိယ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော။ ပတနံ ဝိယ ဘဝန္တရပပါတတော။ ဂဏ္ဍပါတုဘာဝေါ ဝိယ ဒုက္ခတာသူလယောဂတော, ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော စ။ ဂဏ္ဍဘေဒပီဠကာ ဝိယာတိ ဘေဒနတ္ထံ ပစ္စမာနေ ဂဏ္ဍေ တဿ ဥပရိ ဇာယမာနာ ခုဒ္ဒကပီဠကာ ဝိယ, ဂဏ္ဍဿ ဝါ အနေကဓာဘေဒေ ပီဠကာ ဝိယ။ ဃဋ္ဋနံ ဝိယ သံဃဋ္ဋနရသတာယ ဖဿော။ ဃဋ္ဋနဒုက္ခံ ဝိယာတိ ဃဋ္ဋနတော ဇာတံ ဒုက္ခံ ဝိယ တိဝိဓဒုက္ခတာဝသေန တိဿန္နမ္ပိ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခဘာဝတော။ ပဋိကာရာဘိလာသော ဝိယာတိ သမုဒါယဿ ဧကဒေသနိဒဿနဘာဝေနာဟ။ အသပ္ပါယဂ္ဂဟဏံ ဝိယ ဗဟုဝိဓာနတ္ထုပ္ပတ္တိနိမိတ္တတော။ အသပ္ပါယလေပနံ ဝိယ ဒုက္ခဟေတုနော သသန္တာနေ သန္နိဓာပနတော။ ဂဏ္ဍဝိကာရပါတုဘာဝေါ ဝိယ အတ္တဘာဝဂဏ္ဍဿ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရဘာဝတော, တန္နိမိတ္တဉ္စဿ သူနဘာဝါဒိသမ္ဘဝတော။ သူနတာသရာဂပုဗ္ဗဂ္ဂဟဏာဒယော ဟိ ဂဏ္ဍဝိကာရာ။ သရသတော ဂဏ္ဍဿ ဘိဇ္ဇနံ ပါကေန ဝိနာ န ဟောတီတိ ဘေဒဂ္ဂဟဏေနေဝဿ ပါကောပိ ဂဟိတောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဂဏ္ဍဘေဒေါ ဝိယ ဇရာမရဏ’’န္တိ။ ဂဏ္ဍဿ ဝါ ဝိသဒိသာပတ္တိ, ဘိဇ္ဇနဉ္စ ဂဏ္ဍဘေဒေါ, တတ္ထ ဝိသဒိသာပတ္တိ ပါကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဥပမာဟိ ဘဝစက္ကံ ဝိညာပေန္တေန ဧကာဓိဋ္ဌာနေဟိ ဥပမာဝိသေသေဟိ တံ ဝိညာပေတွာ ဣဒါနိ နာနာဓိဋ္ဌာနေဟိ ဝိညာပေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပဋလာဘိဘူတစက္ခုကော ရူပါနိ န ပဿတိ, ကိဉ္စိ ပဿန္တောပိ ဝိပရီတံ ပဿတိ, ဧဝံ အဝိဇ္ဇာဘိဘူတော ဒုက္ခာဒီနိ န ပဋိပဇ္ဇတိ န ပဿတိ, မိစ္ဆာ ဝါ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ပဋလံ ဝိယ အဝိဇ္ဇာ။ ကောသကာရကိမိ ဝိယ အတ္တနာဝ ကတတ္တာ, ဝဋ္ဋဿ အတ္တနော ဧဝ ပရိဗ္ဘမနကာရဏတ္တာ စ ကောသပ္ပဒေသာ ဝိယ သင်္ခါရာ။ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟံ ဝိနာ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနံ ဝိညာဏံ ပရိဏာယကပရိဂ္ဂဟံ ဝိနာ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနော ရာဇကုမာရော ဝိယာတိ ပရိဂ္ဂဟေန ဝိနာ ပတိဋ္ဌာလာဘော ဧတ္ထ ဥပမောပမေယျသာမညံ။ ဥပပတ္တိနိမိတ္တန္တိ ကမ္မာဒိအာရမ္မဏမာဟ။ ပရိကပ္ပနတောတိ အာရမ္မဏကရဏတော, သမ္ပယုတ္တေန ဝါ ဝိတက္ကေန ဝိတက္ကနတော။ ဒေဝမနုဿမိဂဝိဟင်္ဂါဒိဝိဝိဓပ္ပကာရတာယ မာယာ ဝိယ နာမရူပံ။ ပတိဋ္ဌာဝိသေသေန ဝုဒ္ဓိဝိသေသာပတ္တိတော ဝနပ္ပဂုမ္ဗော ဝိယ သဠာယတနံ။ အာယတနာနံ ဝိသယိဝိသယဘူတာနံ အညမညာဘိမုခဘာဝေါ အာယတနဃဋ္ဋနံ။ တတော အာယတနဃဋ္ဋနတော ဒွယသံဃဋ္ဋနုပ္ပတ္တိတော, ဝေဒနာဒုက္ခဟေတုတော စ အဂ္ဂိ ဝိယ ဖဿော။ သပရိဠာဟတော ဒါဟော ဝိယ ဝေဒနာ။ ဥပရူပရိ တဏှာပဝဍ္ဎနတော လောဏူဒကပါနံ ဝိယ ဝိသယာနုဘဝနံ။ အာရမ္မဏေ ပါတုကမျတာဘာဝတော ပိပါသာ ဝိယ တဏှာ။ တဒဿုပါဒါနန္တိ တံ အဘိလာသကရဏံ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနံ အဿ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ, တဒဿ ဝါ ဘဝေယျ ဥပါဒါနံ။ ဗျသနာဝဟတာယ အဇာနနတော ဘဝုပါဒါနံ မစ္ဆဿ ဗဠိသုပါဒါနံ ဝိယ။ ဧတ္ထ စ သင်္ခါရာဒီနံ ကောသပ္ပဒေသပရိဏာယကာဒီဟိ ဒွီဟိ ဒွီဟိ သဒိသတာယ ဒွေ ဒွေ ဥပမာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၆၅၉။ ကောစိ အဂမ္ဘီရော ဧဝ ဂမ္ဘီရော ဝိယ ခါယတိ ပုရာဏတိဏပဏ္ဏာဒိဘရိတော ပဗ္ဗတသင်္ခေပေ ဇလာသယော ဝိယ, န ဧဝမယံ။ အယံ ပန ဂမ္ဘီရောဝ ဟုတွာ ဩဘာသတိ ပကာသတိ ဒိဿတီတိ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော။ ယထာရဟန္တိ အတ္ထာဒိဝသေန ယထာနုရူပံ။

ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န န ဟောတိ, ဟောတိ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေ သိဒ္ဓေ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဇရာမရဏံ ဇာတိတော, အညတောပီ’’တိ အာသင်္ကာယံ တဒါသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘န စ ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အညဂ္ဂဟဏံ ဇာတိယာ ပဋိယောဂီဝိသယံ, န အညမတ္တဝိသယံ ‘‘ဇာတိံ ဝိနာ’’တိ ဝစနတော။ တေနဿ နာညံ ဇာတိယာ သဟကာရီကာရဏဘူတံ နိဝတ္တိတံ ဟောတိ။ ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ။ ဣတ္ထန္တိ ဣဒံ ပကာရံ, ဣမိနာ ပကာရေနာတိ အတ္ထော။ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌောတိ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတံ ဟုတွာ သဟိတဿ အတ္တနော ပစ္စယာနုရူပဿ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အာဂတဘာဝေါ, အနုပ္ပဝတ္တဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ သမ္ဘူတဋ္ဌော စ သမုဒါဂတဋ္ဌော စ သမ္ဘူတသမုဒါဂတဋ္ဌော။ ‘‘န ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န ဟောတိ, န စ ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဟောတီ’’တိ ဟိ ဇာတိပစ္စယသမ္ဘူတဋ္ဌော ဝုတ္တော။ ဣတ္ထဉ္စ ဇာတိတော သမုဒါဂစ္ဆတီတိ ဇာတိပစ္စယသမုဒါဂတဋ္ဌော, ယာ ယာ ဇာတိ ယထာ ယထာ ပစ္စယော ဟောတိ, တဒနုရူပပါတုဘာဝေါတိ အတ္ထော။

တတ္ထ ‘‘န ဇာတိတော ဇရာမရဏံ န ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဇရာမရဏဿ ဇာတိပစ္စယတာယ အဝိတထတံ ဒဿေတိ, ‘‘န ဇာတိံ ဝိနာ အညတော ဇရာမရဏံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ အနညထတ္တံ, ‘‘ဣတ္ထဉ္စ ဇာတိတော သမုဒါဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမိနာ တထတံ။ တေန စ ယထာ ပစ္စယဓမ္မာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယဘာဝေ, တထာ အဝိတထာ အနညထာ, ဧဝံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာပိ တဗ္ဘာဝေတိ ဒဿေတိ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ‘‘ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတေန ဝစနေန အတ္ထဿ ဟေတုဖလဘာဝေါ ကထံ ဉာတဗ္ဗောတိ? ‘‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ သမာသပဒဿ အဝယဝပဒတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုဖလေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘အတ္ထေ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဟေတုဖလေ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဉာဏ’’န္တိ, တသ္မာ ဟေတုဖလအတ္ထသဒ္ဒါ ဧကတ္ထာ, ဉာဏပဋိသမ္ဘိဒါ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဝဒန္တေန သာဓိတော အတ္ထဿ ဟေတုဖလဘာဝေါ။

ယေနာကာရေနာတိ ယေန ပဝတ္တိအာကာရေန။ သဘာဝဓမ္မာ ဟိ ပစ္စယဝိသေသသိဒ္ဓေန ပဝတ္တိအာကာရေန ဝိသိဋ္ဌာကာရာ ဟောန္တိ။ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီ’’တိ (မဟာနိ။ ၁၅၆၊ စူဠနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅)။ ယဒဝတ္ထာတိ ယာယ အဝတ္ထာယ အဝတ္ထိတာ။ အဝတ္ထာဝိသေသဝန္တော ဟိ ဓမ္မာ တေန တေန အဝတ္ထာဝိသေသေန တံ တံ အတ္ထကိစ္စံ သာဓေတုံ သမတ္ထာ ဟောန္တိ။ သွာယံ ပဝတ္တိအာကာရော, အဝတ္ထာဝိသေသော စ အဝိဇ္ဇာယပိ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ ဒုရဝဗောဓတော ဧဝ ဉာဏေန အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌော စာတိ အာဟ ‘‘တဿ…ပေ… ဂမ္ဘီရော’’တိ။ တဿ အာကာရဿ, အဝတ္ထာယ စ။ ဟေတုမှိ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဟေတုနော ဓမ္မပရိယာယတာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အဿာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ။ တေန တေန ကာရဏေနာတိ တေန တေန ဝေနေယျာနံ ဗုဇ္ဈနာနုဂုဏတာသင်္ခါတေန ကာရဏေန။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဒေသနပ္ပကာရေ။ အနုလောမပဋိလောမတောတိ နယိဓ ပစ္စယုပ္ပါဒါ ပစ္စယုပ္ပန္နုပ္ပါဒသင်္ခါတံ အနုလောမံ, ပစ္စယနိရောဓာ ပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓသင်္ခါတဉ္စ ပဋိလောမမာဟ။ အာဒိတော ပန အန္တဂမနမနုလောမံ, အန္တတော စ အာဒိဂမနံ ပဋိလောမမာဟ။ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အနုလောမဒေသနာယ, အန္တတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမဒေသနာယ စ တိသန္ဓိစတုသင်္ခေပံ။ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ ကိံနိဒါနာ’’တိအာဒိကာယ (သံ။ နိ။ ၂။၁၁) ဝေမဇ္ဈတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမဒေသနာယ, ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏံ, တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိကာယ (မ။ နိ။ ၁။၂၀၄, ၄၀၀၊ မ။ နိ။ ၃။၄၂၁, ၄၂၅-၄၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၄၃-၄၅၊ ၂။၄။၆၀၊ ကထာ။ ၄၆၅, ၄၆၇) အနုလောမဒေသနာယ စ ဒွိသန္ဓိတိသင်္ခေပံ။ ‘‘သံယောဇနီယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဝိဟရတော တဏှာ ပဝဍ္ဎတိ, တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါန’’န္တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၂။၅၃, ၅၇) ဧကသန္ဓိဒွိသင်္ခေပံ။ ကတ္ထစိ ဧကင်္ဂေါပိ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒေသိတော, သော ‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝါ အရိယသာဝကော’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၂။၆၂) ဒဿိတော ဧဝ။

အဝိဇ္ဇာဒီနံ သဘာဝေါ ပဋိဝိဇ္ဈီယတီတိ ပဋိဝေဓော။ ဝုတ္တံ ဟေတံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေသံ တေသံ ဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မာနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော သလက္ခဏသင်္ခါတော အဝိပရီတသဘာဝေါ ပဋိဝေဓော’’တိ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ)။ ဇာနနလက္ခဏဿ ဉာဏဿ ပဋိပက္ခဘူတော အဝိဇ္ဇာယ အညာဏဋ္ဌော။ အာရမ္မဏဿ ပစ္စက္ခကရဏေန ဒဿနဘူတဿ ပဋိပက္ခဘူတော အဒဿနဋ္ဌော။ ယေန ပနေသာ ဒုက္ခာဒီနံ ယာထာဝသရသံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ, ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ, သော တဿာ သစ္စာသမ္ပဋိဝေဓဋ္ဌော။ အပုညာဘိသင်္ခါရေကဒေသော သရာဂေါ, အညော ဝိရာဂေါ။ ရာဂဿ ဝါ အပဋိပက္ခဘာဝတော ရာဂပဝဍ္ဎကော အပုညာဘိသင်္ခါရော သဗ္ဗောပိ သရာဂေါ, ဣတရော တပ္ပဋိပက္ခဘာဝတော ဝိရာဂေါ။ ‘‘ဒီဃရတ္တံ ဟေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ အဇ္ဈောသိတံ မမာယိတံ ပရာမဋ္ဌံ ‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၆၂) အတ္တပရာမာသဿ ဝိညာဏံ ဝိသေသတော ဝတ္ထု ဝုတ္တန္တိ ဝိညာဏဿ သုညတဋ္ဌော ဂမ္ဘီရော။ အတ္တာ ဝိဇာနာတိ သံသရတီတိ သဗျာပါရတာသင်္ကန္တိ အဘိနိဝေသဗလဝတာယ အဗျာပါရဋ္ဌအသင်္ကန္တိပဋိသန္ဓိပါတုဘာဝဋ္ဌာ စ ဂမ္ဘီရာ။ နာမရူပဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဧကုပ္ပါဒေါ, ပဝတ္တိယံ ဝိသုံ ဝိသုံ ယထာရဟံ ဧကုပ္ပါဒေါ, နာမဿ ရူပေန, ရူပဿ စ နာမေန အသမ္ပယောဂတော ဝိနိဗ္ဘောဂေါ, နာမဿ နာမေန, ရူပဿ စ ရူပေန, ဧကစ္စဿ ဧကစ္စေန အဝိနိဗ္ဘောဂေါ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓေ ဟိ အဝိနိဗ္ဘောဂေ အဓိပ္ပေတေ သော ရူပဿ စ ဧကကလာပဝုတ္တိနော လဗ္ဘတိ။ အထ ဝါ ဧကစတုဝေါကာရဘဝေသု နာမရူပါနံ အသဟဝတ္တနတော အညမညဝိနိဗ္ဘောဂေါ, ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ သဟဝတ္တနတော အဝိနိဗ္ဘောဂေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အဓိပတိယဋ္ဌော နာမ ဣဓ ဣန္ဒြိယပစ္စယဘာဝေါ။ ‘‘လောကောပေသော ဒွါရာပေသာ ခေတ္တမ္ပေတ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၅၉၈-၅၉၉) ဝုတ္တာ လောကာဒိအတ္ထာ စက္ခာဒီသု ပဉ္စသု ယောဇေတဗ္ဗာ။ မနာယတနဿာပိ လုဇ္ဇနတော, မနောသမ္ဖဿာဒီနံ ဒွါရခေတ္တဘာဝတော စ ဧတေ အတ္ထာ သမ္ဘဝန္တိ ဧဝ။ အာပါထဂတာနံ ရူပါဒီနံ ပကာသနယောဂျတာလက္ခဏံ ဩဘာသနံ စက္ခာဒီနံ ဝိသယိဘာဝေါ, မနာယတနဿ ဝိဇာနနံ။ သံဃဋ္ဋနဋ္ဌော ဝိသေသတော စက္ခုသမ္ဖဿာဒီနံ ပဉ္စန္နံ, ဣတရေ ဆန္နမ္ပိ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ဖုသနဉ္စ ဖဿဿ သဘာဝေါ, သံဃဋ္ဋနံ ရသော, ဣတရေ ဥပဋ္ဌာနာကာရာ။ အာရမ္မဏရသာနုဘဝနဋ္ဌော ရသဝသေန ဝုတ္တော, ဝေဒယိတဋ္ဌော လက္ခဏဝသေန။ သုခဒုက္ခမဇ္ဈတ္တဘာဝါ ယထာက္ကမံ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ သဘာဝဝသေန ဝုတ္တာ။ အတ္တာ ဝေဒယတီတိ အဘိနိဝေသဿ ဗလဝတာယ နိဇ္ဇီဝဋ္ဌော ဝေဒနာယ ဂမ္ဘီရော။ နိဇ္ဇီဝါယ ဝါ ဝေဒနာယ ဝေဒယိတံ နိဇ္ဇီဝဝေဒယိတံ, နိဇ္ဇီဝဝေဒယိတမေဝ အတ္ထော နိဇ္ဇီဝဝေဒယိတဋ္ဌော။ သပ္ပီတိကတဏှာယ အဘိနန္ဒိတဋ္ဌော, ဗလဝတရတဏှာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပနံ အဇ္ဈောသာနဋ္ဌော။ ဣတရော သာဓာရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာဒါနဂ္ဂဟဏာဘိနိဝေသဋ္ဌာ စတုန္နမ္ပိ ဥပါဒါနာနံ သမာနာ, ပရာမာသဋ္ဌော ဝုတ္တော ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီနမေဝ, တထာ ဒုရတိက္ကမဋ္ဌော။ ‘‘ဒိဋ္ဌိကန္တာရော’’တိ (ဓ။ သ။ ၃၉၂) ဟိ ဝစနတော ဒိဋ္ဌီနံ ဒုရတိက္ကမတာ, ဒဠှဂ္ဂဟဏတ္တာ ဝါ စတုန္နမ္ပိ ဒုရတိက္ကမဋ္ဌော ယောဇေတဗ္ဗော။ ဒုရတိက္ကမတာယပိ ဟိ တဏှာယ သမုဒ္ဒဋ္ဌော ဝုတ္တော။ ယောနိဂတိဌိတိနိဝါသေသုခိပနန္တိ သမာသေ ဘုမ္မဝစနဿ အလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝဉှိ တေန အာယူဟနာဘိသင်္ခရဏပဒါနံ သမာသော ဟောတိ။ ဇရာမရဏင်္ဂံ မရဏပ္ပဓာနန္တိ မရဏဋ္ဌာ ဧဝ ခယာဒယော ဂမ္ဘီရာတိ ဒဿိတာ။ နဝနဝါနဉှိ ခယေန ခဏ္ဍိစ္စာဒိပရိပက္ကပ္ပဝတ္တိ ဇရာတိ, ခယဋ္ဌော ဝါ ဇရာယ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နဝဘာဝါပဂမော ဟိ ခယောတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တောတိ။ ဝိပရိဏာမဋ္ဌော ဒွိန္နမ္ပိ။ သန္တတိဝသေန ဝါ ဇရာယ ခယဝယဘာဝေါ, သမ္မုတိခဏိကဝသေန မရဏဿ ဘေဒဝိပရိဏာမတာ ယောဇေတဗ္ဗာ။

၆၆၀။ အတ္ထနယာတိ အတ္ထာနံ နယာ, အဝိဇ္ဇာဒိအတ္ထေဟိ ဧကတ္တာဒီ သကေန ဘာဝေန နယန္တိ ဂမေန္တီတိ ဧကတ္တာဒယော, တေသံ နယာတိ ဝုတ္တာ။ နီယန္တီတိ ဟိ နယာတိ။ အတ္ထာ ဧဝ ဝါ ဧကတ္တာဒိဘာဝေန နီယမာနာ ဉာယမာနာ အတ္ထနယာတိ ဝုတ္တာ။ နီယန္တိ ဧတေဟီတိ ဝါ နယာ, ဧကတ္တာဒီဟိ စ အတ္ထာ ‘‘ဧက’’န္တိအာဒိနာ နီယန္တိ, တသ္မာ ဧကတ္တာဒယော အတ္ထာနံ နယာတိ အတ္ထနယာ။

အင်္ကုရာဒိဘာဝေနာတိ အင်္ကုရပတ္တနာဠခန္ဓသာခါပလ္လဝပလာသာဒိဘာဝေန ပဝတ္တမာနေ အဝယဝေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေန ဗီဇံ ရုက္ခဘာဝံ ပတ္တံ ရုက္ခဘာဝေန ပဝတ္တံ တဉ္စ ဧကတ္တေန ဝုစ္စတီတိ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေါ ယထာ ဧကတ္တံ, ဧဝံ ဣဓာပိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာဒိဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နာနံ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေါ ဧကသန္တတိပတိတတာ ဧကတ္တနယောတိ ဒဿေတိ။ ‘‘ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေနာ’’တိ ဧတေန သန္တာနာနုပစ္ဆေဒံ ဝိဘာဝေတိ။ သတိပိ ဟိ ဟေတုဖလာနံ ပရမတ္ထတော ဘေဒေ ဟေတုဘာဝေန, ဖလဘာဝေန စ တေသံ သမ္ဗန္ဓဘာဝေါယေဝေတ္ထ သန္တာနာနုပစ္ဆေဒေါ, ယတော ယသ္မိံ သန္တာနေ ကမ္မံ နိဗ္ဗတ္တံ, တတ္ထေဝ ဖလုပ္ပတ္တီတိ ကတဿ ဝိနာသော, အကတဿ အဗ္ဘာဂမော စ နတ္ထီတိ။ ဧကတ္တဂ္ဂဟဏတောတိ ဟေတုဖလာနံ ဘေဒံ အနုပဓာရေတွာ ဟေတုံ, ဖလဉ္စ အဘိန္နံ ကတွာ ဥဘိန္နံ ဧကဘာဝဿ အဘေဒဿ ဂဟဏေန။ ‘‘တဒေဝ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီ’’တိအာဒိနာ သဿတဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ။

လက္ခဏဝဝတ္ထာနန္တိ သဘာဝဝဝတ္ထာနံ ဟေတုနော, ဖလဿ စ ဘိန္နသဘာဝတာဝဗောဓော။ ဘိန္နသန္တာနဿေဝါတိ သမ္ဗန္ဓရဟိတဿ နာနတ္တဿ ဂဟဏတော အညော မတော, အညော ဇာတော, တသ္မာ ‘‘သတ္တန္တရော ဥစ္ဆိန္နော, သတ္တန္တရော ဥပ္ပန္နော’’တိ ဂဏှန္တော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ။

အမှေဟိ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။ ဗျာပါရာဘာဝေါ အနဘိသန္ဓိတာယ အဗျာဝဋတာ။ သမ္မာ ပဿန္တောတိ ‘‘နိရီဟာ နိဇ္ဇီဝါ ဓမ္မမတ္တာ’’တိ ပဿန္တော။ သဘာဝေါ ဧဝ နိယမော သဘာဝနိယမော ‘‘သသမ္ဘာရဂ္ဂိနော ဥဒ္ဓမုခတာ, သသမ္ဘာရဝါယုနော တိရိယဂမန’’န္တိ ဧဝမာဒိ ဝိယ။ တေန သိဒ္ဓေါ ယထာသကံ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဟေတုဘာဝေါ။ ‘‘ကဿစိ ကတ္တုနော အဘာဝါ န ကာစိ ကိရိယာ ဖလပဗန္ဓိနီ’’တိ အကိရိယဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ။

‘‘ခီရတော ဒဓိ, န ဥဒကတော, တိလတော တေလံ, န ဝါလိကတော’’တိ သဗ္ဗတော သဗ္ဗသမ္ဘဝါဘာဝဒဿနေန အဟေတုကဒိဋ္ဌိံ ဟေတုအနုရူပမေဝ ဖလံ ပဿန္တော အကိရိယဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။ ယတော ကုတောစီတိ ယဒိ အညသ္မာ အညဿ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, ဝါလိကတော တေလဿ, ဥစ္ဆုတော ခီရဿ ကသ္မာ ဥပ္ပတ္တိ န သိယာ, တသ္မာ န ကောစိ ကဿစိ ဟေတု အတ္ထီတိ အဟေတုကဒိဋ္ဌိံ, အဝိဇ္ဇမာနေပိ ဟေတုမှိ နိယတတာယ တိလဂါဝီသုက္ကသောဏိတာဒီဟိ တေလခီရသရီရာဒီနိ ပဝတ္တန္တီတိ နိယတိဝါဒဉ္စ ဥပါဒိယတီတိ ဝိညာတဗ္ဗံ ယထာရဟံ။

၆၆၁။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒဉှိ ဘဝစက္ကံ အပဒါလေတွာ သံသာရဘယမတီတော န ကောစိ သုပိနန္တရေပိ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အဂါဓံ အပ္ပတိဋ္ဌံ ဒုရတိယာနံ ဒုရတိက္ကမံ။ အသနိဝိစက္ကမိဝါတိ အသနိမဏ္ဍလမိဝ။ တဉှိ နိမ္မထနမေဝ, နာနိမ္မထနံ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ဘဝစက္ကမ္ပိ ဧကန္တဒုက္ခုပ္ပါဒနတောဝ ‘‘နိစ္စနိမ္မထန’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ဉာဏာသိနာ အပဒါလေတွာ သံသာရဘယမတီတော နတ္ထီတိ ဧတဿ သာဓကသုတ္တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တန္တူနံ အာကုလကံ တန္တာကုလကံ, တန္တာကုလကမိဝ ဇာတာ တန္တာကုလကဇာတာ, ကိလေသကမ္မဝိပါကေဟိ အတိဝိယ ဇဋိတာတိ အတ္ထော။ ကုလိယာ သကုဏိယာ နီဍံ ကုလိကံ, တံ ဝိယ ဇာတာ ကုလိကုဏ္ဍိကဇာတာ။ မုဉ္စာ ဝိယ, ပဗ္ဗဇာ ဝိယ စ ဘူတာ ဇာတာ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ။ တဒုဘယံ ကိရ တိဏံ အာကုလံ ဇဋိတံ ဟုတွာ ဝဍ္ဎတိ။ ဝဍ္ဎိယာ အဘာဝတော အပါယံ, ဒုက္ခဂတိဘာဝတော ဒုဂ္ဂတိံ, သုခသမုဿယတော ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတဉ္စ, စတုဗ္ဗိဓံ အပါယံ ‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၁၉၊ ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၉၅ အာပသာဒနာဝဏ္ဏနာ၊ သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂။၆၀၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄။၁၉၉၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၆ သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသ၊ ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ၊ သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၂၃၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၃၉၊ ဣတိဝု။ အဋ္ဌ။ ၁၄, ၅၈၊ ထေရဂါ။ အဋ္ဌ။ ၁။၆၇, ၉၉၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁။၁၁၇၊ စူဠနိ။ အဋ္ဌ။ ၆၊ ဗု။ ဝံ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈) ဝုတ္တံ သံသာရဉ္စ နာတိဝတ္တတိ။ သံသာရော ဧဝ ဝါ သဗ္ဗော ဣဓ ဝဍ္ဎိအပဂမာဒိအတ္ထေဟိ အပါယာဒိနာမကော ဝုတ္တော ကေဝလံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဘာဝတော။

ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ သတ္တရသမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၁၈။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

နာမရူပပရိဂ္ဂဟကထာဝဏ္ဏနာ

၆၆၂။ ယာ ဝိသုဒ္ဓိယော သမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣမေသု ယထာဝိစာရိတေသု ခန္ဓာဒီသု ဝိပဿနာယ ဘူမိဘူတေသု ဓမ္မေသု။ ဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဏှနံ ဝါစုဂ္ဂတကရဏံ ဥဂ္ဂဟော, ပရိတော သဗ္ဗထာပိ အတ္ထဿ ဉာတုမိစ္ဆာ ပရိပုစ္ဆာ, သဝနုပပရိက္ခာဒိဝသေန တဒတ္ထဿ မနသိကာရဝိဓိ, တဒုဘယဝသေန ယသ္မာ တတ္ထပိ ဉာဏံ သွာသေဝိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန ဉာဏပရိစယံ ကတွာ’’တိ, ခန္ဓာဒီသု သုတမယံ ဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ အတ္ထော။ ဝိတ္ထာရိတမေဝ, တသ္မာ တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတနယာနုသာရေန သီလဝိသုဒ္ဓိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပစာရသမာဓိပိ အပ္ပနာသမာဓိ ဝိယ ဝိပဿနာယ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော စိတ္တဝိသုဒ္ဓိယေဝါတိ အာဟ ‘‘သဥပစာရာ’’တိ။ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အတ္တနော သန္တာနေ နိဗ္ဗတ္တနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝဉှိ တာ ပစ္စက္ခတော ဝိဒိတာ နာမ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ သမ္ပာဒေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝါ သမာပတ္တိသုခါဓိဂမဝသေန အနုဘဝိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ န ဟိ ကေဝလေန ဇာနနမတ္တေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓိယံ ပတိဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ, န စ တတ္ထ အပတိဋ္ဌာယ ဥပရိဝိသုဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတုံ သက္ကာတိ။

နာမရူပါနံ ယာထာဝဒဿနန္တိ နာမဿ, ရူပဿ စ ဝိဘဇ္ဇ ယထာဘူတသဘာဝဒဿနံ။ နာမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဝေဒနာဒီနံ စတုန္နံ တေဘူမကာနံ ခန္ဓာနံ ဂဟဏံ, န ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဝိညာဏံ ဝိနာ, နာပိ ‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၀၄, ၃၅၂၊ ဓ။ သ။ ဒုကမာတိကာ ၁၀၉) ဧတ္ထ ဝိယ သနိဗ္ဗာနေဟိ လောကုတ္တရက္ခန္ဓေဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၆၆၃။ ယာတိ ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ယာနံ, သမထောဝ ယာနံ သမထယာနံ, တံ ဧတဿ အတ္ထီတိ သမထယာနိကော။ ဈာနေ, ဈာနူပစာရေ ဝါ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿေတံ နာမံ, တေန သမထယာနိကေန။ ‘‘ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ ဣဒံ ဘဝဂ္ဂဓမ္မာနံ အာဒိကမ္မိကဿ ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟတာယ ဝုတ္တံ။ လက္ခဏရသာဒိဝသေန ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟေတဗ္ဗာ, ပရိဂ္ဂဟဝိဓိ ပန ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၄၂၁ အာဒယော) ဝုတ္တာ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အာရမ္မဏာဘိမုခနမနံ အာရမ္မဏေန ဝိနာ အပ္ပဝတ္တိ, တေန နမနဋ္ဌေန, နာမကရဏဋ္ဌေန ဝါ။ ဝေဒနာဒယော ဟိ အရူပဓမ္မာ သဗ္ဗဒါပိ စ ဖဿာဒိနာမကတ္တာ ပထဝီအာဒယော ဝိယ ကေသကုမ္ဘာဒိနာမန္တရာနာပဇ္ဇနတော အတ္တနာဝ ကတနာမတာယ နာမကရဏဋ္ဌေန ‘‘နာမ’’န္တိ ဝုစ္စန္တိ။ အထ ဝါ အဓိဝစနသမ္ဖဿော ဝိယ အဓိဝစနံ နာမံ အန္တရေန အနုပစိတသမ္ဘာရာနံ ဂဟဏံ န ဂစ္ဆန္တီတိ နာမာယတ္တဂ္ဂဟဏတာယ ဝေဒနာဒယော ‘‘နာမ’’န္တိ ဝုစ္စန္တိ, ရူပံ ပန ဝိနာပိ နာမသဝနံ အတ္တနော ရုပ္ပနသဘာဝေနေဝ ဂဟဏံ ဂစ္ဆတိ။ ဝဝတ္ထာပေတဗ္ဗန္တိ အသင်္ကရတော ဌပေတဗ္ဗံ, အညမညံ, ရူပေန စ အမိဿိတံ ကတွာ စိတ္တေ ဌပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

နာမရူပပရိဂ္ဂဟော စ နာမ ယာဝဒေဝ တဿ ပဋိနိဿဇ္ဇနတ္ထန္တိ တဒနုရူပမေဝ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ။ ရုပ္ပနတောတိ ဧတ္ထ ရုပ္ပနဋ္ဌော ‘‘သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ မဟာဋီ။ ၂။၄၃၂) ခန္ဓနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တောယေဝ။ ဧဝံ ဝိသုံ နာမပရိဂ္ဂဟံ, ရူပပရိဂ္ဂဟဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဧကဇ္ဈံ နာမရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတုံ ‘‘တတော နမနလက္ခဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၆၆၄။ ဣတိ အရူပမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ရူပမုခေန တံ ဒဿေန္တော ‘‘သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမထယာနိကဿ သမထမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော, ဝိပဿနာယာနိကဿ ပန သမထံ အနိဿာယာတိ အာဟ ‘‘သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကော’’တိ, သမထဘာဝနာယ အမိဿိတဝိပဿနာယာနဝါတိ အတ္ထော။ အယမေဝ ဝါ သမထယာနိကောတိ ယထာဝုတ္တော သမထယာနိကော ဧဝ ဝါ။ တေန သမထယာနိကဿာပိ ရူပမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော လဗ္ဘတိ, န အရူပမုခေနေဝါတိ ဒဿေတိ။ တေသံ တေသံ ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခါနန္တိ ‘‘ယံ ထဒ္ဓလက္ခဏံ, အယံ ပထဝီဓာတူ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၀၈) သင်္ခေပမနသိကာရာဒိဝသေန ဝုတ္တေသု တေရသသု ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခေသု။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနော နာမ ကေသော စမ္မဗ္ဘန္တရဂတော။ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ကမ္မသမုဋ္ဌာနေ ကေသေ။ ကာယပ္ပသာဒဿ ဝိယ ဘာဝဿာပိ သကလသရီရဗျာပိတာယ ‘‘ဘာဝဿ အတ္ထိတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပုန တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ကေသသညိတေ ရူပသမုဒါယေ။ အပရာနိပီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနိ ဝီသတိ, ဣမာနိ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာဒီနိ စတုဝီသတိ ရူပါနီတိ သဗ္ဗာနိပိ စတုစတ္တာလီသ, တဉ္စ ခေါ တတ္ထ လဗ္ဘမာနသန္တတိသီသသာမညေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘စတုစတ္တာလီသာ’’တိ စ ဣဒံ သဒ္ဒဿ အနိယတတ္တာ ဝုတ္တံ။ န ဟိ သဗ္ဗကာလံ ဥတုစိတ္တတော ရူပံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တံ သသဒ္ဒမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝန္တိ ယထာ ကေသေ, ဧဝံ လောမာဒီသု စတုသမုဋ္ဌာနိကေသု။ စတုဝီသတိကောဋ္ဌာသေသူတိ ဒွတ္တိံသာယ ကောဋ္ဌာသေသု ဝက္ခမာနေ အဋ္ဌ ကောဋ္ဌာသေ အပနေတွာ စတုဝီသတိကောဋ္ဌာသေသု။ သေဒါဒီနံ အာတပူပတာပါဒိနာ, စိတ္တဝိကာရေန စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော တေ ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ။

ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသဂတေသု ရူပေသု ပါကဋေသု ဇာတေသု တဒညာနိပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တီတိ တာနိပိ ဒဿေတုံ ‘‘အပရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အပရေ ဒသ အာကာရာတိ တေဇောဝါယောကောဋ္ဌာသဝသေန အပရေ ဒသ အာကာရာ။ ကမ္မဇေတိ ဘူတကထနံ, န ဝိသေသနံ အသိတာဒိပရိပါစကဿ တေဇဿ အကမ္မဇဿ အဘာဝတော။ တထာ စိတ္တဇေတိ စ ဧကန္တစိတ္တသမုဋ္ဌာနတ္တာ အဿာသပဿာသာနန္တိ ကေစိ, တံ န, အစိတ္တဇသန္တာနေ ပဝတ္တာနံ ဥတုဇဘာဝတော။ အဗ္ဘန္တရဋ္ဌာ ဧဝ ဟိ တေ စိတ္တဇာ, န ဗဟိဒ္ဓါ, တသ္မာ တတ္ထ ‘‘စိတ္တဇေ’’တိ ဣဒံ ဝိသေသနမေဝ, အယဉ္စ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ အာနာပါနကထာယံ ဝုတ္တောယေဝ။ သေသေသူတိ သန္တပ္ပနာဒိဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓင်္ဂမာဒိဝသေန စ ပဝတ္တေသု တေဇောဝါယောကောဋ္ဌာသေသု။

စက္ခုဒသကာဒီသု ပဓာနရူပံ စက္ခာဒယောတိ တေသု လဗ္ဘမာနံ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝံ အဝယဝကိစ္စံ သမုဒါယေ အာရောပေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုဒွါရဝသေန ပဉ္စ စက္ခုဒသကာဒယော’’တိ။ ဝတ္ထုဝသေန ဟဒယဝတ္ထုဒသကဉ္စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ, ဧကယောဂနိဒ္ဒိဋ္ဌာနမ္ပိ ဧကဒေသော အနုဝတ္တတီတိ။ သဗ္ဗာနိပီတိ ယထာဝုတ္တဂဏနာယံ စတုန္နဝုတိစတုသတာဓိကာနိ သဟဿရူပရူပါနိ။ ကောဋ္ဌာသာဝယဝါနံ ပန တဒဝယဝကလာပါနဉ္စ ဘေဒေ ဂယှမာနေ အတိဝိယ တတော ဗဟုတရော ရူပဘေဒေါ ဟောတိ, သော ပန ဘေဒေါ ဣဓ အာဒိကမ္မိကဿ ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟောတိ န ဂဟေတဗ္ဗော။

ကာမံ ဝတ္ထုဝသေနာပိ အရူပဓမ္မာ ပါကဋာ ဟောန္တိ, ဒွါရဝသေန ပန ပရိဂ္ဂဟော အနာကုလောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွါရဝသေန အရူပဓမ္မာ ပါကဋာ ဟောန္တီ’’တိ။ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ‘‘ဧကာသီတိ လောကိယစိတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, လာဘိနော ဧဝ ပန မဟဂ္ဂတစိတ္တာနိ သုပါကဋာနိ ဟောန္တိ။ အဝိသေသေနာတိ သာဓာရဏတော။ ဖဿာဒယော ဟိ သတ္တ စေတသိကာ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိပိ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒသာဓာရဏာ။ သဗ္ဗေပိ တေတိ ဧကာသီတိ လောကိယစိတ္တာနိ, တံသမ္ပယုတ္တဖဿာဒယောတိ သဗ္ဗေပိ တေ အရူပဓမ္မေ။ အာရမ္မဏာဒိဝိဘာဂေန ပန စိတ္တုပ္ပါဒဘေဒေ ဂယှမာနေ တတော ဗဟုတရော ဧဝ ဟောတိ, သော ပန ဣဓ နာဓိပ္ပေတော။

၆၆၅။ အဿ စက္ခုပသာဒဿ နိဿယဘူတာ ပန စတဿော ဓာတုယောတိ သမ္ဗန္ဓော။ သဟဇာတရူပါနိ တဿ စက္ခုပသာဒဿ ဣစ္စေဝ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ သသမ္ဘာရစက္ခုပဒေသေ။ အနုပါဒိန္နရူပါနီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တရူပါနံ ဥပါဒိန္နရူပတ္တာ ဝုတ္တံ, အကမ္မဇရူပါနီတိ အတ္ထော။ သေသာနီတိ ပဌမံ စက္ခုနော ဝုတ္တတ္တာ တတော သေသာနိ, တေန ပန သဒ္ဓိံ စတုပညာသ ရူပါနိ ဟောန္တိ။ စက္ခုဒသကာဒီသု ဧကဿပိ အဂ္ဂဟေတဗ္ဗတော ‘‘အဝသေသာနိ တေစတ္တာလီသ ရူပါနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဒ္ဒဿ အနိယတတ္တာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘တေစတ္တာလီသ ရူပါနီ’’တိ ဝတွာ ပုန ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနေ ဒွေ သဒ္ဒေ ဂဟေတွာ ‘‘ပဉ္စစတ္တာလီသာ’’တိ ကေစိဝါဒေါ ဒဿိတော။

အဝသေသရူပါနီတိ ‘‘ဒသ ဓာတုယော’’တိ ဝုတ္တေ ဒွါဒသ ရူပဓမ္မေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ဆ နိပ္ဖန္နရူပါနိ။ ရူပရူပါနေဝ ဟိ ဣဓ ပရိဂ္ဂယှန္တိ, န ရူပပရိစ္ဆေဒဝိကာရလက္ခဏာနိ။ စက္ခုသန္နိဿယရူပါရမ္မဏဘာဝသာမညေန, စိတ္တဘာဝသာမညေန စ ကုသလာကုသလဝိပါကတာယ ဒုဝိဓမ္ပိ စက္ခုဝိညာဏံ စိတ္တန္တေွဝ ဝုတ္တံ။ ဧဝန္တိ ဣမိနာ ‘‘စက္ခုံ နိဿာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ, အဝုတ္တဉ္စ ‘‘သောတံ နိဿာယာ’’တိအာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ။ မနောဝိညာဏဓာတူတိ ဧတ္ထပိ ‘‘ဧကာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘ဧကာ မနောဝိညာဏဓာတူ’’တိ။ အဍ္ဎေန ဧကာဒသ အဍ္ဎေကာဒသ, အဍ္ဎံ ဝါ ဧကာဒသမံ ဧတာသန္တိ အဍ္ဎေကာဒသ။ အဍ္ဎဋ္ဌမာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

၆၆၆။ စက္ခုဓာတုယံ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ယံ လောကော သေတကဏှမဏ္ဍလဝိစိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၆၅) ဝုတ္တနယေန။

၆၆၇။ ဣဓ ဘိက္ခု ဣမသ္မိံ သရီရေတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝိပဿနာဘိနိဝေသဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ။ တေနေဝ ဟိ ဧကဿေဝ ဘာဝဿ ဂဟိတတ္တာ ‘‘သတ္တရသ ရူပါနိ သမ္မသနုပဂါနီ’’တိ အာဟ။ သမ္မသိတုံ သက္ကုဏေယျာနိ သမ္မသနံ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ သမ္မသနုပဂါနိ, သမ္မသနီယာနီတိ အတ္ထော။ အာကာရ-ဂ္ဂဟဏေန ဝိညတ္တိဒွယံ ဝုတ္တံ, ဝိကာရ-ဂ္ဂဟဏေန လဟုတာဒိတ္တယံ, ဣတရေန အာကာသဓာတူတိ ဝဒန္တိ။ အာကာရ-ဂ္ဂဟဏေန ပန ဝိညတ္တိဒွယေန သဒ္ဓိံ လက္ခဏရူပမာဟ။ တမ္ပိ ဟိ ရူပါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနာဒိအာကာရမတ္တန္တိ။ အန္တရပရိစ္ဆေဒေါတိ တံတံကလာပါနံ အသင်္ကရကာရဏတာယ အန္တရဘူတော ပရိစ္ဆေဒေါ။ ယဒိ န သမ္မသနုပဂါနိ, အာကာရာဒိမတ္တာနိ စ, ကထံ ရူပါနီတိ အာဟ ‘‘အပိစ ခေါ’’တိအာဒိ။

၆၆၈။ ဧဝံ ဒွါစတ္တာလီသာယ ကောဋ္ဌာသာနံ ဝသေန ဝိတ္ထာရတော ရူပပရိဂ္ဂဟံ တဒနုသာရေန ဝိတ္ထာရတော ဧဝ နာမပရိဂ္ဂဟံ ဝိဘာဝေတွာ တတော သံခိတ္တသံခိတ္တတရသံခိတ္တတမဝသေန, အဋ္ဌာရသဓာတုဝသေန, ဒွါဒသာယတနဝသေန, ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန စ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတွာ အတိသံခိတ္တနယေနာပိ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ယထာ စ ဓာတုအာဒိဝသေန, ဧဝံ ဣန္ဒြိယသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေနပိ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကထံ? ဣန္ဒြိယဝသေန တာဝ စက္ခာဒီနိ ပဉ္စ, ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနိ စာတိ သတ္တ ဣန္ဒြိယာနိ ရူပံ, မနိန္ဒြိယံ, ပဉ္စ ဝေဒနိန္ဒြိယာနိ, သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စ စာတိ ဧကာဒသ နာမံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ပစ္ဆိမာနိ တီဏိ ဣဓ အနဓိပ္ပေတာနိ လောကုတ္တရတ္တာ။ ဒုက္ခသစ္စံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, သမုဒယသစ္စံ နာမံ, ဣတရာနိ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာနိ လောကုတ္တရတ္တာ။ ပစ္စယာကာရေ အာဒိတော တီဏိ အင်္ဂါနိ နာမံ, စတုတ္ထပဉ္စမာနိ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမနဝမာနိ နာမံ, ဒသမံ နာမဉ္စေဝ နာမရူပဉ္စ, ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပစ္စေကံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဣန္ဒြိယသစ္စပစ္စယာကာရဝသေနပိ နာမရူပပရိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော။ ဧဝံ ပန နာမရူပပရိဂ္ဂဟဿ ဝိဘာဂေန ကထနေ ပယောဇနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

၆၆၉။ ကာမံ ဝေဒနာဒီသု အရူပဓမ္မေသု န ဥတ္တရုတ္တရာ ဝိယ ပုရိမပုရိမာ သုခုမာ, တထာပိ သံဃဋ္ဋနေန ဝိကာရအာပဇ္ဇနကေ ရူပဓမ္မေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေပိ တေ သုခုမာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘သုခုမတ္တာ အရူပံ န ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ။ သမ္မသိတဗ္ဗန္တိ သမ္မဒေဝ လက္ခဏာဒိတော ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ မနသိကာတဗ္ဗန္တိ တထာ စိတ္တေ ဌပေတဗ္ဗံ။ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ ပညာယ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗန္တိ အညမညံ အသင်္ကရတော ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗံ။ အဿာတိ ယောဂိနော။ သုဝိက္ခာလိတန္တိ သုဝိသောဓိတံ။ အာဒိကမ္မိကဿ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ယာဝ ဓမ္မာ သုပရိဗျတ္တံ န ဥပတိဋ္ဌန္တိ, တာဝ တေ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကသမ္မောဟဗလေန အဘိဘူတာ အဝိသုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, အသင်္ကရတော ဥပဋ္ဌာနာဘာဝတော အညမညဉ္စ ဇဋိတာ။ ယဒါ ပန သမ္မသနာဒိဝိဓိနာ တံ ဝိဘူတံ ဟောတိ, တဒါ တေ သုဝိက္ခာလိတာ, နိဇ္ဇဋာ စ နာမ ဟောန္တိ။ တေနာဟ ‘‘ယထာ ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ။ အာဒိကမ္မိကဿ အရူပဓမ္မာ ယေဘုယျေန ရူပဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တနာကာရေန ဂဟဏံ ဂစ္ဆန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘တဒါရမ္မဏာ အရူပဓမ္မာ’’တိ။ တေနေဝ ဟိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘တဿေဝံ ပရိဂ္ဂဟိတရူပဿ ဒွါရဝသေန အရူပဓမ္မာ ပါကဋာ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ဝတ္ထုဝသေနာတိ။

ဣဒါနိ ရူပပရိဂ္ဂဟော အရူပပရိဂ္ဂဟဿ ဥပါယော, ဥပတ္ထမ္ဘော စာတိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာဟိ ပကာသေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ မုခနိမိတ္တန္တိ မုခဿ ပဋိဗိမ္ဗံ။ တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ – စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, တဿ စက္ခု ဝိယ ယောဂိနော ကမ္မဋ္ဌာနပရိဂ္ဂါဟကဉာဏံ, အာဒါသံ ဝိယ ရူပပရိဂ္ဂဟော, မုခနိမိတ္တံ ဝိယ အရူပပရိဂ္ဂဟော, အာဒါသဿ အပရိသုဒ္ဓကာလော ဝိယ ရူပပရိဂ္ဂဟဿ အဝိက္ခာလိတကာလော, တဒါ မုခနိမိတ္တဿ အပညာယနံ ဝိယ ရူပပရိဂ္ဂဟဿ အဝိသုဒ္ဓတာယ အရူပဓမ္မာနံ အနုပဋ္ဌာနံ, အာဒါသဿ ပုနပ္ပုနံ ပရိမဇ္ဇနံ ဝိယ ရူပပရိဂ္ဂဟဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိသောဓနံ, သုပရိမဇ္ဇိတေ အာဒါသေ သုဗျတ္တံ မုခနိမိတ္တဿ ပညာယနံ ဝိယ သုဝိက္ခာလိတေ နိဇ္ဇဋေ ရူပပရိဂ္ဂဟေ အရူပဓမ္မာနံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌာနန္တိ။ ဣမိနာ နယေန တေလတ္ထိကောပမာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တိလပိဋ္ဌန္တိ တိလစုဏ္ဏံ။ ကတကဋ္ဌိန္တိ ကတကဗီဇံ။ ကလလကဒ္ဒမန္တိ တနုကဒ္ဒမံ။

တပ္ပစ္စနီကကိလေသာတိ တဿ အရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကဉာဏဿ ဝိဗန္ဓဘာဝေန ပဋိပက္ခဘူတာ သမ္မောဟာဒိကိလေသာ။ ဥစ္ဆုအာဒိဥပမာသု ဣဒံ မုခမတ္တဿ ဒဿနံ – ယထာ ဥစ္ဆုရသံ ဂဟေတုကာမော ဥစ္ဆူနိ ဥစ္ဆုယန္တေ ပက္ခိပိတွာ ဧကဝါရံ ဒွိဝါရံ ယန္တက္ကမနမတ္တေန ဥစ္ဆုရသေ အနိက္ခမန္တေ န ဥစ္ဆူနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆတိ, ယထာ ဝါ စောရေ ဂဟေတွာ တေဟိ ကတကမ္မံ ဇာနိတုကာမော ဒွတ္တိပ္ပဟာရမတ္တေန တေသု တမတ္ထံ အကထေန္တေသု န တေ မုဉ္စတိ, ယထာ ဝါ ပန ဂေါဒမ္မကော ဂေါဏံ ဒမေတုကာမော ဓုရေ တံ ယောဇေတွာ ဧကဝါရံ ဒွိဝါရံ တသ္မိံ ပထေန အဂစ္ဆန္တေ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, ယထာ စ ဒဓိံ မန္ထေတွာ နဝနီတံ ဂဟေတုကာမော ဒဓိကလသိယံ မန္ထံ ပက္ခိပိတွာ သကိံ, ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ မန္ထဿ ဘမနမတ္တေန နဝနီတေ အနုပ္ပဇ္ဇန္တေ န ဒဓိံ ဆဍ္ဍေတိ, ယထာ ဝါ ပန မစ္ဆေ ပစိတွာ ခါဒိတုကာမော ဧကဝါရံ ဒွိဝါရံ အဂ္ဂိဒါနမတ္တေန မစ္ဆေသု အပစ္စန္တေသု န တေ ဆဍ္ဍေတိ။ ‘‘အထ ခေါ နံ ပုနပ္ပုနံ ပရိမဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ‘‘အထ ခေါ နံ ဥစ္ဆုယန္တေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပီဠေတီ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗတ္ထ ဥပမတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော။

အရူပဓမ္မာနံ ဥပဋ္ဌာနာကာရကထာဝဏ္ဏနာ

၆၇၀။ အာကိရီယန္တိ အဘိမုခါ ဟောန္တိ ဧတေဟီတိ အာကာရာ, အရူပဓမ္မာနံ ဥပဋ္ဌာနဿ မုခဘူတာ ဖုသနာနုဘဝနဝိဇာနနပ္ပကာရာတိ အာဟ ‘‘အရူပဓမ္မာ တီဟိ အာကာရေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိအာဒိ။ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တမာနေသု စိတ္တစေတသိကေသု အသတိပိ ပုဗ္ဗာပရိယေ ဖုသနလက္ခဏော ဖဿော, တတ္ထ သဗ္ဗပဌမံ အဘိနိပတန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမာဘိနိပါတော ဖဿော’’တိ။ တေနဿ ဖုသနာကာရေန သုပါကဋဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ။ ဖဿေ ပန ဥပဋ္ဌိတေ ယသ္မိံ အာရမ္မဏေ သော ဖဿော, တဿ အနုဘဝနလက္ခဏာ ဝေဒနာ, သဉ္ဇာနနလက္ခဏာ သညာ, အာယူဟနလက္ခဏာ စေတနာ, ပဋိဝိဇာနနလက္ခဏံ ဝိညာဏန္တိ ဣမေပိ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ သလက္ခဏသင်္ခေပတော စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန ဖဿမုခေန အရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရတော စတုဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ ကေသေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကေသေ ပထဝီဓာတူတိ ကေသသင်္ခါတေ ပထဝီကောဋ္ဌာသေ ပထဝီဓာတု။ လက္ခဏဝိဘတ္တိတော ဟိ ဓာတုဝဝတ္ထာနဒဿနမေတံ။

ပုနပိ ဒွိန္နံ ဓာတုဝဝတ္ထာနာနံ ဝသေန ဝေဒနာမုခေန အရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တဿ ရသာနုဘဝနကဝေဒနာတိ ထဒ္ဓဘာဝသင်္ခါတဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဘာဝဿ အနုဘဝနဝသေန ပဝတ္တဝေဒနာ။

အပရဿာတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ အာရမ္မဏပဋိဝိဇာနနန္တိ ထဒ္ဓတာသင်္ခါတဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏပဋိဝိဇာနနံ။ ကာယဒွါရာဘိနိဟတံ, ကေဝလံ ဝါ မနောဒွါရိကဇဝနဝိညာဏမာဟ။ တဉှိ ‘‘ပထဝီဓာတု ကက္ခဠလက္ခဏာ’’တိ ပဋိဝိဇာနာတိ, ဣတရံ ပန ကက္ခဠလက္ခဏပဋိဝိဇာနနမတ္တမေဝါတိ။

ဧတေနေဝ ဥပါယေနာတိ ယွာယံ သလက္ခဏသင်္ခေပတော, သလက္ခဏဝိဘတ္တိတော စ ဓာတုဝဝတ္ထာနဝသေန ရူပပရိဂ္ဂဟံ ဒဿေတွာ တတ္ထ ဌိတဿ ဖဿာဒိမုခေန အရူပပရိဂ္ဂဏှနုပါယော ဒဿိတော, ဧတေနေဝ ဥပါယေန။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနကေသေတိ စတုသမုဋ္ဌာနကေသတော နိဒ္ဓါရိတေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနကေသေ။ ကက္ခဠလက္ခဏာတိအာဒိနာ နယေနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ ‘‘ပဂ္ဃရဏလက္ခဏာ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ လက္ခဏဝိသေသေန သဒ္ဓိံ ဓာတွန္တရာနိယေဝ, အထ ခေါ ဧကသမုဋ္ဌာနာဒိဘေဒါနိ ကောဋ္ဌာသန္တရာနိပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဒွါစတ္တာလီသာယ ဓာတုကောဋ္ဌာသေသူ’’တိ။ သဗ္ဗံ နယဘေဒံ အနုဂန္တွာတိ ယွာယံ ဒွါစတ္တာလီသာယ ဓာတုကောဋ္ဌာသေသု ပထဝီဓာတုအာဒီနံ လက္ခဏာဒိတော ဝဝတ္ထာပနဝသေန နာနာဝိဓော ရူပပရိဂ္ဂဟနယော ဝုတ္တော, တံ သဗ္ဗံ နယဘေဒံ နယဝိသေသံ အနုဂန္တွာ, စက္ခုဓာတုအာဒီသု ရူပပရိဂ္ဂဟမုခေသု အရူပပရိဂ္ဂဟဒဿနဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။ တတြိဒံ ယောဇနာမုခမတ္တဒဿနံ – ဧကဿ တာဝ ‘‘စက္ခုဓာတု ရူပါဘိဃာတာရဟဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏာ, ဒဋ္ဌုကာမတာနိဒါနကမ္မသမုဋ္ဌာနဘူတပ္ပသာဒလက္ခဏာ ဝါ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၆၀၀) နယေန ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ‘‘ပဌမာဘိနိပါတော ဖဿော, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ’’တိ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တထာ ‘‘ယထာဝုတ္တလက္ခဏာယ စက္ခုဓာတုယာ ရသာနုဘဝနကဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော’’တိအာဒိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တထာ ‘‘ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ စက္ခုဓာတူ’’တိ, ‘‘အာရမ္မဏပဋိဝိဇာနနံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ အာယတနာဒိဝသေန ရူပပရိဂ္ဂဟမုခေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၆၇၁။ ယထာ နာမ ဟေဋ္ဌိမဈာနံ သုဘာဝိတံ ဝသီဘာဝံ ပါပိတမေဝ ဥပရိဈာနဿ ပါဒကံ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ, န ပဋိလဒ္ဓမတ္တံ, ဧဝံ ရူပပရိဂ္ဂဟော သုဝိသုဒ္ဓေါ နိဇ္ဇဋော နိဂ္ဂုမ္ဗော ဧဝ အရူပပရိဂ္ဂဟဿ ပါဒကံ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ, န အဝိသုဒ္ဓေါ, တသ္မာ ရူပါရူပဿ ဧကဒေသေပိ အနုပဋ္ဌိတေ သော အဝိသုဒ္ဓေါ ဧဝ နာမ ဟောတိ, ပဂေဝ ဗဟူသု အနုပဋ္ဌိတေသူတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ။ ပဗ္ဗတေယျာ ဂါဝီ ဝိယ ဗာလာ အဗျတ္တာ အခေတ္တညူ။

ခဂ္ဂေနာတိ ခဂ္ဂဂ္ဂေန။ သမုဂ္ဂန္တိ မဉ္ဇူသာသဒိသံ မဟာသမုဂ္ဂံ။ အပရိဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနဿ အဝိဘတ္တံ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တမ္ပိ နာမရူပံ ဝိဘတ္တသဘာဝမေဝ, တဿ စ ဝိဘာဂေါ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဂ္ဂဟေသု ပါကဋော ဟောတီတိ စ ဒဿနတ္ထံ သမုဂ္ဂဝိဝရဏံ, ယမကတာလကန္ဒဖာလနဉ္စ နိဒဿနဘာဝေန ဝုတ္တံ။ ယမကတာလကန္ဒဉှိ ဘိန္နသန္တာနမ္ပိ အဘိန္နံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ရူပါရူပဓမ္မာတိ။ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကေ ဓမ္မေ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေဓာ ဝဝတ္ထပေတီတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ အနဝသေသပရိယာဒါယကော, နာမရူပဘာဝေါ ပန အညမညဝိဓုရောတိ န တဒုဘယံ သမုဒါယဝသေန ပရိသမာပယေတဗ္ဗံ, တသ္မာ ‘‘ယဒေတ္ထ နမနလက္ခဏံ, တံ နာမံ။ ယံ ရုပ္ပနလက္ခဏံ, တံ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ ဒွေဓာ ဝဝတ္ထပေတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဝဝတ္ထပေန္တောယေဝ စ တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ တေဘူမကဓမ္မေသု ကဿစိ ဓမ္မဿ အဘာဝတော ‘‘သဗ္ဗေပိ တေဘူမကဓမ္မေ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေဓာ ဝဝတ္ထပေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘နာမဉ္စ ရူပဉ္စာ’’တိ ဧတေနေဝ တဿ ဒုဝိဓဘာဝေ သိဒ္ဓေ ‘‘ဒွေဓာ ဝဝတ္ထပေတီ’’တိ ဣဒံ နာမရူပဝိနိမုတ္တဿ အညဿ အဘာဝဒဿနတ္ထံ။ တေနေဝါဟ ‘‘နာမရူပမတ္တတော ဥဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ။ ‘‘သဗ္ဗေပိ တေဘူမကေ ဓမ္မေ’’တိ ပန သဗ္ဗဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ သမ္မသမနုပဂဿ ဓမ္မဿ အနဝသေသေတဗ္ဗတာယ ဝုတ္တံ။ တဉှိ အနဝသေသတော ပရိညေယျံ ဧကံသတော ဝိရဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တတော စ စိတ္တံ ဝိရာဇယံ ပမောစေတဗ္ဗံ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟံ အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယ။ သဗ္ဗဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဘိဇာနံ ပရိဇာနံ တတ္ထ စိတ္တံ ဝိရာဇယံ ပဇဟံ ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၆-၂၇)။

ယဒိ တေဘူမကံ ဓမ္မဇာတံ အနဝသေသတော ဂဟိတံ ‘‘နာမရူပ’’န္တိ, ယံ ဣတော ဗာဟိရကေဟိ ပဒတ္ထဘာဝေန ပရိကပ္ပိတံ, သေယျထိဒံ – ပကတိအာဒိ ဒြဗျာဒိ ဇီဝါဒိ ကာယာဒိ။ တတ္ထ ကထံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ? ဥမ္မတ္တကဝိပလ္လာသသဒိသေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဝေဒိတေ ကာ တတ္ထ အညာ ပဋိပတ္တိ အညတြ အဇ္ဈုပေက္ခနတော။ အထ ဝါ တေပိ နာမရူပန္တောဂဓဘာဝါဘာဝဝသေန နိစ္ဆိတာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကထံ? ပကတိ, မဟာ, အဟံကာရော, တမ္မတ္တာနိ, ဣန္ဒြိယာနိ, ဘူတာနိ, ပုရိသောတိ ဧတေ ပကတိအာဒယော။ တတ္ထ သမဘာဝေန ပဝတ္တမာနာနံ သတ္တရဇတမသင်္ခါတာနံ သုခဒုက္ခမောဟာနံ သမုဒါယော ပကတိ, ပဓာနန္တိ စ ဝုစ္စတိ။ သတ္တမတ္တသမ္ပဝေဒနီယော မဟာ, ဗုဒ္ဓီတိ ကေစိ။ သတ္တရဇာဒီသု အဘိမာနော အဟံကာရော, အသ္မိမတ္တာတိ ကေစိ။ သဒ္ဒဖဿရူပရသဂန္ဓာ တမ္မတ္တာနိ အညမညဝိသိဋ္ဌာနံ ပထဝီအာဒီနံ ဧကုတ္တရတာဒဿနတော ဧကုတ္တရာနိ တမ္မတ္တာနီတိ ဝိဇ္ဈဝါသိဧကလက္ခဏေဟိ တမ္မတ္တေဟိ ဧကလက္ခဏာ ဝိသေသာ သဇိယန္တိ, သုခုမဘာဝေန ပန နေသံ သမ္ပဝေသနတော ဧကုတ္တရတာတိ ကေစိ။ သောတာဒီနိ ပဉ္စ သဝနာဒိဝုတ္တိကာနိ ဗုဒ္ဓိန္ဒြိယာနိ, ဝစနာဒါနဝိစရဏုဿဂ္ဂါနန္ဒကိစ္စာနိ ဝါစာဒီနိ ပဉ္စ ကမ္မိန္ဒြိယာနိ။ မနော အန္တောကရဏံ, ဣတရံ ဗာဟိရကရဏံ။ ဂန္ဓာဒီဟိ အာရဒ္ဓါနိ ပထဝီဥဒကအဂ္ဂိဝါယုအာကာသာနိ ဘူတာနိ, စေတနာသဘာဝေါ ပုရိသောတိ ဧဝံ ပကတိအာဒီနိ သရူပတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

တတ္ထ ဟိ ပကတိ တာဝ သုခဒုက္ခမောဟမတ္တတာယ နာမံ, သမဝိသမဘာဝါပတ္တိတော အနိစ္စာ, ဒုက္ခာ, သင်္ခတာ စ အာပန္နာ။ မဟာပိ ‘‘တသ္မာ အလိင်္ဂတော လိင်္ဂဝိသေသာမတ္တော မဟာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော, ဗုဒ္ဓိဘာဝါနုဇာနနတော စ နာမံ, အနိစ္စံ, သင်္ခတမေဝ စ အာပန္နံ။ ‘‘တသ္မာ မဟတော ဆ ဝိသေသာ သဇိယန္တီ’’တိ သက္ကတေ ဝစနတော ‘‘အသ္မီ’’တိ ဂဟဏနိမိတ္တဘာဝါနုဇာနနေန အဟံကာရော အဘိမာနောတိ ကတွာ နာမံ, တတော ဧဝ အနိစ္စသင်္ခတဘာဝါပတ္တိ စဿ သိဒ္ဓါ။ ဣတရံ တမ္မတ္တပဉ္စကံ ဂန္ဓရသရူပဖဿသဒ္ဒဘာဝါနုဇာနနတော ရူပံ, အရူပန္တိ ပန ကာပိလာနံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသမတ္တံ။ တေ ဟိ သောဠသ ဝိသေသာ ပဉ္စ ဘူတာနိ, ဧကာဒသိန္ဒြိယာနိ ဘူတေဟိ ဘူတဝိသေသာနီတိ ဂန္ဓာဒိတမ္မတ္တေဟိ တန္နိဿယာနိ ပထဝီအာပေါတေဇောဝါယောအာကာသသင်္ခါတာနိ ဘူတာနိ ဣစ္ဆိတာနိ။ ‘‘တဗ္ဗိသေသာ စ နာနာဇာတိကာ အဟံကာရတော စ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ ဝစနတော သောတကာယစက္ခုဇိဝှါဃာနဝါစာပါဏိပါဒပါယူပတ္ထာနိ စေဝ မနော စာတိ ဧကာဒသိန္ဒြိယာနိ။

တတ္ထ မနော နာမံ, ဣတရာနိ သဗ္ဗာနိ ရူပံ။ ဝါစာတိ စေတ္ထ အတ္ထာဝဇောတကဿ အက္ခရသမုဒါယဿ ဂဟဏံ။ ဣမေသံ ပန ဓမ္မိနော ဓမ္မဿ အနညတ္ထဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ သိဒ္ဓါဝ အနိစ္စတာ ပရိဏာမပက္ခေ, အဘိဗျတ္တိပက္ခေပိ ယဒိ တဗ္ဗိသယဉာဏုပ္ပါဒေန အဘိဗျဉ္ဇနံ သိဒ္ဓါဝ အနိစ္စတာ, အထ တတော ပုဗ္ဗေပိ ဉာဏံ အတ္ထေဝ။ အက္ခဗျတ္တိဝါဒေါ ပန သိယာတိ ဣဒမေတ္ထ ဒိသာမတ္တံ။ ဒြဗျဂုဏကမ္မသာမညဝိသေသသမဝါယာ ဒြဗျာဒိကာ။ တတ္ထ ပထဝီ အာပေါ တေဇော ဝါယု အာကာသော ကာလော ဒိသာ အတ္တာ မနောတိ နဝ ဒြဗျာနိ။ သဒ္ဒ ရူပ ရသ ဂန္ဓ ဖဿ သင်္ခါ ပရိမာဏာနိ ပုထူတွ သံယောဂ ဝိယောဂ ပရတွာ ပရတွ ဗုဒ္ဓိ သုခ ဒုက္ခ ဣစ္ဆာ ဒေါသ ပယတ္တ ဂုရုတွ ဒြဝတွ သ္နေဟ ဝေဂါ သင်္ခါရာ ဒိဋ္ဌာ စေတိ ဧဝမေတေ တေဝီသတိ ဂုဏာ။ ဥက္ခေပနံ အဝက္ခေပနမာကုစနံ ပသာရဏံ ဂမနမိတိ ပဉ္စ ကမ္မာနိ။ အညမညဝိသိဋ္ဌေသု အဝိသိဋ္ဌမဘိဓာနံ ပစ္စယော ဟောတိ။ သံ-ဣတိ ယတော ဒြဗျဂုဏကမ္မေသု သာ အတ္ထိ ဧဝါတိ ဧတံ မဟာသာမညံ။ ပထဝီအာဒီသု အနုဝတ္တိဗျာဝုတ္တိဗုဒ္ဓိနိမိတ္တံ ဒြဗျတွာဒိ, တံ ယထာ ဒြဗျတွ ဂုဏတွ ကမ္မတွ ဃဋတွာဒိ, ဧသော သာမညဝိသေသော။ ဣဟ တန္တေသု ပဋော, ကပါလေသု ဃဋောတိ ဣဟေတိ ယတော ဟေတုဟေတုဖလာနံ သမ္ဗန္ဓော သမဝါယောတိ ဝုတ္တော, သမဝါယောတိ ဧဝမေတေ ဒြဗျာဒိကာ။

တတ္ထ ပထဝီ အာပ တေဇ ဝါယူ ဘူတရူပံ, အာကာသံ တေသံ အဘာဝမတ္တံ, ပရိစ္ဆေဒေါ ဝါ, စန္ဒသူရိယာဒိပရိဝတ္တနံ, ဓမ္မပ္ပဝတ္တိဉ္စ ဥပါဒါယ ပညတ္တိမတ္တံ ကာလော။ တထာ ဒိသာ, အတ္တာ စ။ မနော နာမံ။ သဒ္ဒရူပရသဂန္ဓာ ရူပမေဝ။ တထာ ဖဿော ဘူတတ္တယသဘာဝတော။ သင်္ခါ ဧကာဒိကာ တံ တံ ဥပါဒါယ ပညတ္တိမတ္တံ။ တထာ အဝယဝသမုဒါယေ ဂုဏဝိသေသဝသေန, သဏ္ဌာနဝိသေသဝသေန ဝါ မဟန္တံ ဒီဃံ, တဗ္ဗိပရိယာယတော အဏု ရဿန္တိ ဘိန္နလက္ခဏဒေသေသု ပုထုတွန္တိ။ ဘိန္နဒေသဇာနံ သဟဘာဝေ သံယောဂေါတိ။ တဒပါယေ ဝိယောဂေါတိ။ သမာနဒိသာဒေသဂတာနံ ရူပါနံ မဟဒဗ္ဗန္တရာနံ ဝသေန ပရမပရန္တိ ပညတ္တိမတ္တံ။ ဗုဒ္ဓိသုခဒုက္ခဣစ္ဆာဒေါသပယတ္တာ နာမမေဝ။ ဂုရုတွ ဒြဝတွ သ္နေဟဝေဂါ ရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဝိသေသတော ဂဟေတဗ္ဗာကာရာ။ ဣတရော သင်္ခါရော ဉာဏဿ ပဝတ္တိဝိသေသော။ အဒိဋ္ဌောပိ ဓမ္မာဓမ္မဘာဝတော နာမမေဝ။ ဥက္ခေပနံ အဝက္ခေပနံ အာကုစနံ ပသာရဏံ ဂမနန္တိ ရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိမတ္တံ။ သဒိသာသဒိသတာယံ သာမညဝိသေသသညာ, အယုတ္တသမ္ဗန္ဓေ သမဝါယသမညာတိ ဒြဗျာဒီနမ္ပိ နာမရူပန္တောဂဓတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဇီဝါဇီဝဗန္ဓ ပုည ပါပါသဝ သံဝရနိဇ္ဇရဝိမောက္ခာ ဇီဝါဒိကာ။ တတ္ထ ဇီဝေါတိ အတ္တာ။ ပုဂ္ဂလဓမ္မာဓမ္မာကာသကာလေသု အဇီဝသညာ။ တေသု သဒ္ဒဖဿရူပရသဂန္ဓသဏ္ဌာနဗန္ဓဘေဒသုခုမပရအပရာဃာတပ္ပဘာစ္ဆာယောဇ္ဇာကတမာနိ ပုဂ္ဂလလက္ခဏန္တိ ပုဂ္ဂလော ရူပံ ရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိအာကာရမတ္တတော။ ဓမ္မာဓမ္မာ ဇီဝပုဂ္ဂလာနံ ဂတိဋ္ဌိတိမတ္တတာယ တဒဝိသိဋ္ဌာ။ အာကာသကာလာ ပညတ္တိမတ္တံ။ ဗန္ဓော ‘‘ကမ္မပုဂ္ဂလန္တရသံယောဂေါ’’တိ ဝစနတော တေဟိ အနညော။ ပုညပါပါနိ နာမန္တိ ပါကဋမေဝ။ ‘‘ကမ္မပုဂ္ဂလာနမာသဝေါ’’တိ ဝစနတော ပုညာပုညသမ္ဘဝေ အာသဝသမညာတိ တတော အဝိသိဋ္ဌော အာသဝေါ။ ‘‘အာသဝနိရောဓော သံဝရော’’တိ ဝစနတော ပဋိပက္ခေန ပုညာပုညနိရောဓော သံဝရော။ ‘‘ကမ္မဖလပ္ပဝတ္တိယာ ပကတိယာ အပ္ပဝတ္တိ နိဇ္ဇရော’’တိ ဝစနတော ဝိပါကနိရောဓနိမိတ္တံ နိဇ္ဇရော။ မောက္ခောပိ ‘‘သဗ္ဗကမ္မဝိမောက္ခော’’တိ ဝစနတော ကမ္မပုဂ္ဂလဇီဝဝိယောဂေါ။ တတ္ထ ကမ္မပုဂ္ဂလာနံ သဒ္ဒါဒိလက္ခဏတာယ ရူပမတ္တတာ ပုညာပုညမတ္တတာယ အရူပတာ။ ဇီဝေါ စ အရူပမတ္တမေဝါတိ အယံ ဒြဗျမောက္ခော။ ဘာဝမောက္ခော ပန ဇီဝဿ ရာဂါဒိဘာဝါပရိဏာမော ရာဂါဒယော နာမမေဝါတိ ဇီဝါဒယောပိ နာမရူပန္တောဂဓာ ဧဝ။

ကာယပ္ပဝတ္တိဂတိဇာတိဗန္ဓာပဝဂ္ဂါ ကာယာဒိကာ။ တတ္ထ ပထဝီအာပတေဇဝါယုအတ္တသုခဒုက္ခေသု ကာယသမညာ။ တဒဝိသိဋ္ဌာ ပဝတ္တိဂတိဇာတိဗန္ဓာပဝဂ္ဂါ, ‘‘ဘာဝေါတိ အတ္ထော, ကာယောတိ အနတ္ထန္တရ’’န္တိ ဝစနတော ကာယတော အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ။ ‘‘ပဝတ္တိသညာ ကိရိယာသံယောဂဝိဘာဂေသူ’’တိ ဝစနတော ဂတိအာဒိပ္ပကာရေန ပဝတ္တာ ပထဝီအာဒယော ဧဝ ပဝတ္တိ ဥပစာရော။ ‘‘တသ္မိံ အနတ္ထန္တရ’’န္တိ ဝစနတော ကာယတော အနညာ သုရမနုဇပေတတိရစ္ဆာနနရကူပပတ္တိယော ဂတိယော။ တာသု ပုရိမာပုရိမာဝိသိဋ္ဌော ဂတီသု ဇာတဿ နိစ္ဆယောပိ ပဝတ္တိမတ္တန္တိ တတော အနညာ ကဏှနီလရတ္တပီတသုက္ကအတိသုက္ကသင်္ခါတာ ဇာတိယော။ တာ ဥတ္တရုတ္တရဝိသိဋ္ဌာ အညာဏမောဟရာဂဒေါသတတွာသန္ဒဿနပ္ပါယာ သုက္ကဇာတိ, အန္တာ အစ္စန္တဝိမုတ္တာ အဝဂါဟိတတွာ စာတိ သုက္ကဇာတိ။ ‘‘ဒေါသေသု ဗန္ဓသမညာ’’တိ ဝစနတော အညာဏာဒိလက္ခဏဿ ဗန္ဓဿ ဇီဝတော အနညတာ။ အညာဏာဒိဒေါသာဘာဝတော အပဝဂ္ဂသိဒ္ဓီတိ ကာယာဒယောပိ နာမရူပမတ္တမေဝ။

ယောပိ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ပုရိသော အတ္တာ ဇီဝေါ’’တိအာဒိပရိယာယေဟိ ဝုတ္တော အတ္တပဒတ္ထော, သောပိ ယထာရဟံ နာမရူပမတ္တံ ဥပါဒါယ ပညတ္တော, နာမရူပမတ္တမေဝ ဝါ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေပိ နာမရူပန္တောဂဓဘာဝါဘာဝဝသေန နိစ္ဆိတာ ဧဝါ’’တိ။

သမ္ဗဟုလသုတ္တန္တသံသန္ဒနာကထာဝဏ္ဏနာ

၆၇၂။ သောတိ သော ဝိပဿနာကမ္မိကော ယောဂါဝစရော။ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ။ ယာထာဝသရသတောတိ ယထာဘူတသဘာဝတော။ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ဧတမတ္ထံ သံသန္ဒေတွာ ဝဝတ္ထပေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ လောကသမညာယပိ ပဟာနတ္ထာယ, ပဂေဝ ‘‘သတ္တော ဇီဝေါ’’တိ ပဝတ္တနကမိစ္ဆာဘိနိဝေသဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ နာမရူပမတ္တတာယ အဝိနိစ္ဆတတ္တာ, သန္တာနာဒိဃနဘေဒဿ စ အကတတ္တာ အဘိနိဝေသေန ဝိနာ သမူဟေကတ္တဂ္ဂဟဏဝသေန ‘‘သတ္တော’’တိ ပဝတ္တော သမ္မောဟော သတ္တသမ္မောဟော။ တဿ ဝိက္ခမ္ဘနာ အသမ္မောဟဘူမိ။ သမ္ဗဟုလသုတ္တန္တဝသေနာတိ ‘‘ယထာပီ’’တိအာဒိနာ ဣဓ ဝုတ္တာနံ, အဝုတ္တာနဉ္စ ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, မဟာလိ, အတ္တာ အဘဝိဿ, နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၅၉၊ မဟာဝ။ ၂၀) ဧဝမာဒိနာ သမ္ဗဟုလာနံ သုတ္တန္တာနံ ဝသေန။ ‘‘နာမရူပမတ္တမေဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧတမတ္ထ’’န္တိ။

အင်္ဂသမ္ဘာရာတိ အင်္ဂသမ္ဘာရဟေတု။ တန္နိမိတ္တံ တံ အမုဉ္စိတွာ သတိ ဧဝ တသ္မိံ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝေါဟာရော။

အဂါရန္တေွဝါတိ ယထာ ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ ဥပါဒါယ တေသံ နာမံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဂါရမိစ္စေဝ သင်္ခံ သမညံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အဋ္ဌိအာဒီနိ ပဋိစ္စ ဥပါဒါယ တေသံ နာမံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ရူပံ သရီရမိစ္စေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။

ဒုက္ခမေဝ သမ္ဘောတီတိ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဘေဒံ တိဝိဓံ ဒုက္ခမေဝ သမ္ဘဝတိ, ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒေဝ ဒုက္ခံ ခဏဋ္ဌိတိပဗန္ဓဋ္ဌိတိဝသေန တိဋ္ဌတိ စေဝ ခဏနိရောဓအာယုက္ခယနိရောဓာဒိဝသေန နိရုဇ္ဈတိ စာတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ ဒုက္ခမေဝါတိ ဧဝကာရေန နိဝတ္တိတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘နာညတြာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ယထာဝုတ္တံ ဒုက္ခံ ဌပေတွာ တတော အညံ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ န သမ္ဘဝတိ, ယော ‘‘သတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဇီဝေါ’’တိ ဝါ ဝုစ္စေယျ, သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝါ ကုတော တဿ နိရောဓောတိ။

ဥပမာဟိနာမရူပဝိဘာဝနာကထာဝဏ္ဏနာ

၆၇၃။ ဧကေနာကာရေန သဏ္ဌိတေသူတိ ယေန ပကာရေန အက္ခာဒီသု သန္နိဝိဋ္ဌေသု ရထသမညာ, တေန ဧကေန အာကာရေန သမဝဋ္ဌိတေသု ဧကဇ္ဈံ ရာသိကတေသု။ ဧဝမေဝန္တိ သန္နိဝေသဝိသိဋ္ဌေ အဝယဝသမုဒါယေ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနေ ယထာ ‘‘ရထော ဂေဟံ မုဋ္ဌိ ဝီဏာ သေနာ နဂရံ ရုက္ခော’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ, ပရမတ္ထတော ပန ရထာဒိ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, ဧဝမေဝံ။ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသူတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓသညိတေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု သမုဒိတေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနေသု ‘‘သတ္တော ဇီဝေါ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ, ပရမတ္ထတော ပန သတ္တော ဝါ ဇီဝေါ ဝါ နတ္ထီတိ ယာထာဝတော ဇာနနံ။ ဣဒံ ယထာဘူတဒဿနံ ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ။

၆၇၄။ တဿာတိ သတ္တောတိ ဂဟိတဿ အတ္တနော။ ဝိနာသန္တိ နိရုဒ္ဓဿ ဝိနာသံ။ အဝိနာသန္တိ အဝိနဿနံ, နိစ္စတန္တိ အတ္ထော။ ဒွယဝသေနေဝ ဟိ အတ္တဝါဒိနော ဌိတာ, သဿတော အတ္တာ, ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဝါ, ဧကစ္စသဿတဝါဒေါပိ ဧတ္ထေဝ သမဝရုဒ္ဓေါတိ။ အဝိနာသံ အနုဇာနန္တောတိ ဗုဒ္ဓိအာဒီနံ ဓမ္မာနံ ဝိနာသံ ဣစ္ဆန္တောပိ ‘‘ဓမ္မီ နိစ္စော ကူဋဋ္ဌော’’တိ အတ္တနော ဝိနာသာဘာဝံ အနုဇာနန္တော။ သဿတေတိ သဿတဂါဟေ။ ပတတိ ကတဝိနာသအကတဗ္ဘာဂမာဒိဒေါသပ္ပသင်္ဂတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ခီရနွယဿာတိ ခီရဿ အနွယဘူတဿ, ဖလဘူတဿာတိ အတ္ထော။ တဒနွယဿာတိ တဿ အတ္တနော အနွယဘူတဿ အညဿ ကဿစိ အဘာဝတော။ ဩလီယတိ နာမာတိ ‘‘သဿတော အတ္တာ’’တိ အဘိနိဝေသေန ဘဝါဘိရတော ဟုတွာ ဘဝနိရောဓတော သင်္ကောစနံ အာပဇ္ဇန္တော ဘဝေယေဝ နိလီယတိ နာမ။ အတိဓာဝတိ နာမာတိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဟိ ဘဝေ အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဥစ္ဆေဒဝါဒီ ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အတ္တာ’’တိ ဂဏှန္တော ပရံ မရဏာ သန္တံ ဘဝံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ အတိက္ကမန္တော အတိဓာဝတိ နာမာတိ ဝဒန္တိ။ ကိလေသနိရောဓေ ပန ကမ္မဿ အဝိပစ္စနတော ဘဝနိရောဓေ ဣစ္ဆိတဗ္ဗေ တထာ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘တံ တံ ဘဝဝိသေသံ အာဂမ္မ အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ဘဝနိရောဓော ဟောတီ’’တိ ဂဏှန္တော တံ အတိဓာဝတိ နာမ။

ပရိယုဋ္ဌိတာတိ အဘိဘူတာ။ စက္ခုမန္တောတိ ယထာဘူတဒဿနသင်္ခါတေန ဉာဏစက္ခုနာ စက္ခုမန္တော။

ကာမဘဝါဒိဘေဒေါ ဘဝေါ အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတေသန္တိ ဘဝါရာမာ။ တသ္မိံ ဘဝေ ရတာ အဘိရတာတိ ဘဝရတာ။ ဘဝေ သမ္မောဒံ အာပန္နာတိ ဘဝသမ္မုဒိတာ။ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဘဝဿာဒဂဓိတတာဝ ဝုတ္တာ။ စိတ္တံ န ပက္ခန္ဒတီတိ ဘဝဿာဒဂဓိတတ္တာ ဧဝ ဘဝနိရောဓာဝဟေ ဓမ္မေ စိတ္တံ န အနုပ္ပဝိသတိ။ နပ္ပသီဒတီတိ န ဩကပ္ပတိ။ န သန္တိဋ္ဌတီတိ န ပတိဋ္ဌဟတိ။ နာဓိမုစ္စတီတိ န အဓိမုစ္စတိ။

အဋ္ဋီယမာနာတိ ဒုက္ခာပိယမာနာ။ ဟရာယမာနာတိ လဇ္ဇမာနာ။ ဇိဂုစ္ဆမာနာတိ ဟီဠေန္တာ။ ဝိဘဝန္တိ ဥစ္ဆေဒံ။ အဘိနန္ဒန္တီတိ ဝုတ္တအဘိနန္ဒနာကာရဒဿနံ ‘‘ယတော ကိရ ဘော’’တိအာဒိ။

ဘူတန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ။ တဉှိ ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ ဇာတတ္တာ, ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ စ ဘူတန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဘူတတောတိ ယထာဘူတသဘာဝတော, သလက္ခဏတော, သာမညလက္ခဏတော စ။

၆၇၅။ ဧဝံ သတ္တဂါဟတော အဝလီယနာတိဓာဝနဒေါသေ, ယထာဘူတဒဿနတော နိဗ္ဗိဒါဒိဂုဏေ စ သုတ္တဝသေနေဝ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နာမရူပမတ္တေပိ ဂမနာဒိအတ္တကိစ္စသိဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘အသ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ဂါဟဿ ဝတ္ထုဘူတော သတ္တော နာမ နတ္ထိ, ပရမတ္ထတော နာမရူပမတ္တမေဝ, တသ္မာ။ သစေ ကောစိ အတ္တာ နာမ နတ္ထိ, ကထမိဓ နာမရူပမတ္တေ ဂမနာဒိအတ္တကိစ္စသိဒ္ဓီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဒါရုယန္တ’’န္တိအာဒိ။ ‘‘ခါယတီ’’တိ ဧတေန ယထာ နိဇ္ဇီဝေ ဒါရုမယယန္တေ အဗ္ဘန္တရေ ဝတ္တမာနဿ ဇီဝဿ ဝသေန သဤဟဿ သဗျာပါရဿ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနမတ္တံ ပစ္စယဝိသေသတော, ဧဝံ နိဇ္ဇီဝေ နာမရူပမတ္တေ ပစ္စယဝိသေသတော ဂမနာဒိအတ္တကိစ္စသိဒ္ဓီတိ သဤဟဿ သဗျာပါရဿ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဒဿေတိ။

သစ္စတောတိ ဘူတတော, ပရမတ္ထတောတိ အတ္ထော။ သုညံ ဇီဝေန ယန္တမိဝ အဘိသင်္ခတံ ပစ္စယဝသေန ပဝတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဒုက္ခဿ ပုဉ္ဇော နိစ္စာတုရတာယ တိဏကဋ္ဌသဒိသော အတ္တသုညတာယာတိ အတ္ထော။ ဧတံ နာမရူပံ။

ယမကန္တိ ယုဂဠကံ။ သော စ ခေါ ယမကဘာဝေါ အညမညသန္နိဿိတဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘ဥဘော အညောညနိဿိတာ’’တိ။ တတော ဧဝ စ ဧကသ္မိံ ဘိဇ္ဇမာနသ္မိံ ဥဘော ဘိဇ္ဇန္တိ။ န ဟိ ကဒါစိ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ရူပေ နိရုဇ္ဈန္တေ အရူပံ အနိရုဇ္ဈန္တံ, အရူပေ ဝါ နိရုဇ္ဈန္တေ ရူပံ အနိရုဇ္ဈန္တံ အတ္ထိ။ သွာယံ ဘင်္ဂေါ ပစ္စယာ ပစ္စယနိရောဓေနေဝ, နာမရူပနိရောဓောတိ အတ္ထော။ ပစ္စယာတိ ဝါ ပစ္စယဘူတာ, အညမညဿ ပစ္စယာ ဟောန္တာပိ ဥဘော ဘိဇ္ဇန္တိယေဝါတိ အတ္ထော။

၆၇၆။ ဒဏ္ဍာဘိဟတန္တိ ဝိသေသနေန ဒဏ္ဍံ, ဒဏ္ဍာဘိဃာတဿ ပစ္စယံ ပုရိသဝါယာမဉ္စ ဒဿေတိ, ဘေရိယာ ပန ဝိသေသိတဗ္ဗတာ သဒ္ဒဿ အသာဓာရဏကာရဏတာယ။ တေနေဝ ဟိ ‘‘အညာ ဘေရီ’’တိ ဘေရီယေဝ ဂဟိတာ, န ဒဏ္ဍာဒယော။ အဒိဿမာနရူပတာယ သဒ္ဒံ နာမဋ္ဌာနိယံ ကတွာ ‘‘ဧဝမေဝ’’န္တိအာဒိနာ ဥပမာသံသန္ဒနံ ကရောတိ။

န စက္ခုတော ဇာယရေတိ န စက္ခာယတနတော နိဂ္ဂစ္ဆနဝသေန ဇာယန္တိ။ န ဟိ စက္ခာယတနဿ ပစ္စယဘာဝူပဂမနတော ပုဗ္ဗေ ဖဿပဉ္စမကာ လဗ္ဘန္တိ, န စ ပဒေသဝန္တော, ယေန တေ တတော နိဂ္ဂစ္ဆေယျုံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ပုဉ္ဇော နတ္ထိ အနာဂတေ’’တိ (မဟာနိ။ ၁၀)။ န ရူပတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ‘‘နော စ ဥဘိန္နမန္တရာ’’တိ ဣဒံ ပန တေသံ အရူပဓမ္မတ္တာ အပ္ပဒေသတာယ ဝုတ္တံ။ ကေဝလံ ပန ယသ္မိံ ခဏေ ပစ္စယသမဝါယော, တဒါ ဥပ္ပဇ္ဇနမတ္တမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဟေတုံ ပဋိစ္စ ပဘဝန္တိ သင်္ခတာ’’တိ, စက္ခုရူပါလောကမနသိကာရာဒိဘေဒံ ဓမ္မဇာတံ နိဿာယ ပစ္စယဘူတံ ကာရဏံ လဘိတွာ တေဟိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ကတတ္တာ သင်္ခတာ ဖဿာဒယော ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။ တဿာ ပန ဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ပါကဋံ ရူပဓမ္မပဝတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာပိ သဒ္ဒေါ ပဟဋာယ ဘေရိယာ’’တိ အာဟ။ ဖဿပဉ္စမဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ပါကဋအရူပဓမ္မာနံ ဒဿနံ။ သေသဂါထာသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝတ္ထုရူပါတိ ဟဒယဝတ္ထုတော။ တန္နိဿယာနံ အရူပဓမ္မာနံ ဗဟုဘေဒတ္တာ သာမညဝေါဟာရေန တေ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခတာ’’တိ ဝုတ္တံ။

၆၇၇။ နိတ္တေဇန္တိ တေဇဟီနံ အာနုဘာဝရဟိတံ။ ယထာ ပန တံ နိတ္တေဇံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘န ခါဒတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ န ဟိ အညထာ သဒ္ဒဟနုဿဟနာဒီသု နာမံ ‘‘နိတ္တေဇ’’န္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ, နာပိ ရူပံ သန္ဓာရဏာဗန္ဓနာဒီသု။ တေနေဝ ဟိ ‘‘ရူပံ နိတ္တေဇ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘န ဟိ တဿ ခါဒိတုကာမတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အထ ခေါ’’တိအာဒိနာ ဗျတိရေကဝသေနာပိ နာမရူပါနံ နိတ္တေဇတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ။ အညမညသန္နိဿယေန ဟိ နာမရူပဿ အတ္တကိစ္စသိဒ္ဓိပိ ပစ္စေကံ အသမတ္ထတာဝိဘာဝနမေဝ။ တထာ ဟိ နာမရူပဿ အတ္တသုညတာ, နိရီဟတာ, ဗျာပါရဝိရဟတာ စ သုဋ္ဌုတရံ ပါကဋာ ဟောန္တိ။

ကထံ ပန ပစ္စေကံ အသမတ္ထာနံ သမုဒိတဘာဝေ သမတ္ထတာ ဟောတိ? အသာမဂ္ဂိယံ အဟေတူနံ သာမဂ္ဂိယမ္ပိ အဟေတုဘာဝါပတ္တိတော။ န ဟိ ပစ္စေကံ ဒဋ္ဌုံ အသက္ကောန္တာနံ အန္ဓာနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ သမုဒိတံ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣမဿ ပနတ္ထဿာ’’တိအာဒိ။ ဣမံ ဥပမံ ဥဒါဟရန္တိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဥပမာယပိ အသိဒ္ဓဿ အတ္ထဿ သာဓေတဗ္ဗတော။ တေနေဝါဟ ‘‘ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ, ဥပမာယပိဓေကစ္စေ ဝိညူ ပုရိသာ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၆၇)။ တုဋ္ဌဟဋ္ဌောတိ ယဒိပါဟံ စက္ခုကရဏီယံ ကာတုံ န သက္ကောမိ, ပါဒကရဏီယံ ပန ကာတုံ သက္ကောမိ, တွဉ္စ စက္ခုကရဏီယံ, တသ္မာ အမှာကံ ဥဘိန္နံ သဟိတာနဉ္စ ဝသေန ဣစ္ဆိတဒေသသမ္ပတ္တိ သိဇ္ဈတီတိ တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ဇစ္စန္ဓော။ တတ္ထ ဇစ္စန္ဓောတိအာဒိ ဥပမောပမေယျသံသန္ဒနံ။ ဓမ္မာနံ အတ္တလာဘော ပရပဋိဗဒ္ဓေါတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ တတော ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ, ပဋိလဒ္ဓတ္တလာဘဿာပိ ပရပဋိဗဒ္ဓမေဝ အတ္ထကိစ္စန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘န သကေန တေဇေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န တာသု တာသု ကိရိယာသု ပဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တေသံ နာမရူပါနံ အညမညံ နိဿာယ ဥပ္ပတ္တိ ဝါ ပဝတ္တိ ဝါ န စ န ဟောတီတိ ဇစ္စန္ဓပီဌသပ္ပိဥပမာယ သာဓိတမတ္ထံ နိဂမေန္တော ‘‘အသာမဂ္ဂိယံ အဟေတူနံ သာမဂ္ဂိယမ္ပိ အဟေတုကဘာဝါပတ္တိတော’’တိ ယထာဝုတ္တဿ ဟေတုနော အနေကန္တိကဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ။

ပရဓမ္မဝသာနုဝတ္တိနောတိ ပရေသံ အတ္တတော အညေသံ ဟေတုပစ္စယသင်္ခါတာနံ ဓမ္မာနံ ဝသေန အနုဝတ္တနသီလာ။ အတ္တဒုဗ္ဗလာတိ အတ္တနာ ဒုဗ္ဗလာ အသမတ္ထာ။ ပရပစ္စယတောတိ ပရေသံ ဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝတော။ ဧတေန ဇနကပစ္စယံ ဝဒတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဇာယရေ’’တိ။ ပရအာရမ္မဏတောတိ ပရေသံ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏဘာဝတော။ ဧတေန ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယံ ဝဒတိ။ ပစ္စယဂ္ဂဟဏံ ဝါ ရူပါပေက္ခံ, အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏံ နာမာပေက္ခံ။ ‘‘ပရဓမ္မေဟီ’’တိ ဣဒံ အာရမ္မဏပစ္စယာနံ ဝိသေသနံ။ ပုရိမတ္ထေန ဟိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပစ္ဆိမတ္ထေန ပါကဋံ ကရောတိ။ ပဘာဝိတာတိ ဥပ္ပါဒိတာ။

နာဝါယန္တိကူပမာယပိ နာမရူပါနံ အဝသဝတ္တိတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာပီ’’တိအာဒိနာ တိဿော ဂါထာ ဝုတ္တာ။ နိဿာယာတိ ပတိဋ္ဌာယ။ ယန္တီတိ ဂစ္ဆန္တိ။ မနုဿေ နိဿာယာတိ နေတုဘူတေ နိယာမကကမ္မကာရကာဒိမနုဿေ အပဿာယ။ န ဟိ တေသံ အရဏဂ္ဂဟဏလင်္ကာရသဏ္ဌာပနဥဒကုဿိဉ္စနာဒိကိရိယာယ ဝိနာ နာဝါ ဣစ္ဆိတဒေသံ ပါပုဏာတိ။ ဥဘောတိ အညမညံ နာဝံ နိဿာယ မနုဿာ, မနုဿေ နိဿာယ နာဝါတိ အတ္ထော။

ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ နာနာနယေဟီတိ ပဌမာဒီနံ သတ္တန္နံ ဈာနာနံ, တေသံ ဥပစာရာနဉ္စ ဝသေန စုဒ္ဒသ အရူပပရိဂ္ဂဟမုခါနိ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနံ တေရသန္နံ ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခါနံ ဓာတာယတနခန္ဓမဟာဘူတဝသေန, ဣဓ ဝုတ္တာနံ အဝုတ္တာနဉ္စ ဣန္ဒြိယသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနံ ဝသေန သမဝီသတိ ရူပပရိဂ္ဂဟမုခါနိ, တာနိ ပစ္စေကံ ‘‘ဖဿော ဝေဒနာ စိတ္တ’’န္တိ ဣမေသံ သမ္မုခဘာဝေန ဥပဋ္ဌိတာနံ တိဏ္ဏံ အရူပဓမ္မာနံ ဝသေန တိဂုဏိတာနိ သမသဋ္ဌိ, စုဒ္ဒသ အရူပပရိဂ္ဂဟမုခါနိ, တာနိ စာတိ စတုသတ္တတိယာ နာမရူပပရိဂ္ဂဟနယေဟိ စေဝ သမ္ဗဟုလသုတ္တန္တရထဂေဟမုဋ္ဌိဝီဏာသေနာရုက္ခဒါရုယန္တနဠကလာပိဘေရိဇစ္စန္ဓပင်္ဂုဠနာဝါမနုဿူပမာဟိ စ နာမရူပပမတ္တတာဝဝတ္ထာပနနယေဟိ စ။ သတ္တသညံ အဘိဘဝိတွာတိ အနာဒိကာလဘာဝိတံ ခန္ဓပဉ္စကေ အတ္တဂါဟံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ။ နာမရူပါနံ ယာထာဝဒဿနန္တိ ‘‘ဣဒံ နာမံ, ဧတ္တကံ နာမံ, န ဣတော ဘိယျော။ ဣဒံ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပံ, န ဣတော ဘိယျော’’တိ စ တေသံ လက္ခဏသလ္လက္ခဏမုခေန ဓမ္မမတ္တဘာဝဒဿနံ။ အတ္တဒိဋ္ဌိမလဝိသောဓနတော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတဿေဝါတိ နာမရူပဿ ယာထာဝဒဿနဿေဝ။

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ အဋ္ဌာရသမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၁၉။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ပစ္စယပရိဂ္ဂဟကထာဝဏ္ဏနာ

၆၇၈။ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌာယ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသယဘာဝေန ဒဿိတတ္တာ ‘‘ဧတဿေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, န တဒညတော ဝိသေသနတ္ထံ တဒညဿေဝ အဘာဝတော။ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဟိ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ဟောတု ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ, အဇ္ဈတ္တသိဒ္ဓိယံ ပန လက္ခဏတော သဗ္ဗမ္ပိ နာမရူပံ အနဝသေသတော ပရိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဟေတု ဟိဿ အဒ္ဓတ္တယကင်္ခါဝိတရဏံ ဟောတီတိ, ကရဏေ ဝါ ဧတံ ကရဏဝစနံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဿ သာဓကတမဘာဝတော ကင်္ခါဝိတရဏကိရိယာယ။ ယဒါ ဟိဿ သုပရိသုဒ္ဓေါ နိဇ္ဇဋော နိဂ္ဂုမ္ဗော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော သိဇ္ဈတိ, တဒါနေန ကင်္ခါ ဝိတရီယတီတိ။ ဝိတရိတွာတိ အတိက္ကမိတွာ, ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ အတ္ထော။ တံ ပန ဉာဏံ တထာဓိဂတံ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တံ ဈာနံ ဝိယ ယောဂိနော သန္တာနေ ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဌိတံ ဉာဏ’’န္တိ။

တန္တိ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ။ တံ သမ္ပာဒေတုကာမော အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌံ နာမရူပံ တိဝိဓဒုက္ခတာယောဂတော ရောဂေါ ဝိယ။ ပစ္စယာ စဿ ရောဂသမုဋ္ဌာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ နာမ…ပေ… ပရိယေသတီ’’တိ အာဟ။ သံသာရဒုက္ခနိမုဂ္ဂဿ သန္တာနဿ တတော ဝိမောစေတုကာမတာဝသေန အနုကမ္ပိတဗ္ဗတာ လဗ္ဘတီတိ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧဝမေဝ ဌိတေ ယဒေကေ ဝဒန္တိ ‘‘အနုကမ္ပေတဗ္ဗကုမာရကဒဿနေန တဿ မာတာပိတုအာဝဇ္ဇနံ ဣဓ အနုဒါဟရဏံ နိရောဓေတဗ္ဗတာယ နာမရူပဿ အနုကမ္ပိတဗ္ဗတာဘာဝတော’’တိ, တဒပါဟတံ ဟောတိ။ အဝဿဉ္စေတံ ဧဝံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, အညထာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလသန္တာနေ သတ္ထု မဟာကရုဏာပဝတ္တိ ဧဝ ဝိစာရေတဗ္ဗာ သိယာ။ မန္ဒဗုဒ္ဓိတာယ မန္ဒံ။ ဝုဍ္ဎတရောပိ ကောစိ မန္ဒဗုဒ္ဓိ ဟောတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ကုမာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယော ကောစိ ပဌမဝယေ ဝတ္တမာနော ‘‘ကုမာရော’’တိ ဝုစ္စတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဒဟရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝမ္ပိ ယော အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစာရဏကော တရုဏဒါရကော, သောပိ ‘‘ဒဟရော’’တိ ဝုစ္စတီတိ တတော နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဥတ္တာနသေယျက’’န္တိ ဝုတ္တံ။ စတူဟိပိ ပဒေဟိ ကရုဏာယိတဗ္ဗတံယေဝ ဒဿေတိ။ အာပဇ္ဇတီတိ ကရောတိ။

ယထာ ပနဿ ဟေတုပစ္စယပရိယေသနာပတ္တိ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဗျတိရေကမုခေန အတ္ထော သာဓိတော သမ္မဒေဝ သာဓိတော ဟောတီတိ အဟေတုကဘာဝံ တာဝ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘န တာဝိဒံ နာမရူပံ အဟေတုက’’န္တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိအာဒိနာ။ ဟေတုမန္တရေန သတိ သမ္ဘဝေ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဟေတုအဘာဝေါ သမာနောတိ သဗ္ဗသမာနတာ သိယာ, တထာ စ သတိ သောတပဒေသာဒီသု, ဗဟိဒ္ဓါ စ စက္ခုဝိညာဏာဒိဟေတုအဘာဝေါတိ သဗ္ဗတ္ထ, စက္ခာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ, ပရိဘေဒတော ဥဒ္ဓဉ္စ ဟေတုအဘာဝေါတိ သဗ္ဗဒါ စ အန္ဓာဒီနံ အရူပီနံ, အသညီနဉ္စ ဟေတုအဘာဝေါတိ သဗ္ဗေသဉ္စ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဟေတုအဘာဝါ ဝိသေသတော တဉ္စ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗေသဉ္စ ဧကသဒိသဘာဝါပတ္တိတော’’တိ။ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ ယဒိဒံ ‘‘စက္ခုဝိညာဏာဒီသု ဟီ’’တိ။ ယတ္တကာ လောကေ ဝိသေသာ, တေဟိ သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝါ တေသမ္ပိ ဂဟဏံ ကတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တသ္မာ အဟေတုကဘာဝေ ဝိသိဋ္ဌတာယ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ သဗ္ဗတ္ထ ဧကသဒိသဘာဝါပတ္တိတော, သဗ္ဗဒါ ဧကသဒိသဘာဝါပတ္တိတော, သဗ္ဗေသံ ဧကသဒိသဘာဝါပတ္တိတောတိ ပစ္စေကံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ အဟေတုဘာဝေ ပဋိသိဒ္ဓေ ဝိသမဟေတုဝါဒီ ဝဒေယျ ‘‘န ဣဒံ အဟေတုကံ ကိဉ္စရဟိ သဟေတုကံ, ကေန ပန ဟေတုနာ သဟေတုကန္တိ? ဣဿရာဒိနာ’’တိ။

အာဒိ-သဒ္ဒေန ပကတိပုရိသပဇာပတိကာလာဒီနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘န ဣဿရာဒိဟေတုက’’န္တိအာဒိ။ န နာမရူပံ ဣဿရာဒိဟေတုကံ နာမရူပတော အညဿ အနုပလဗ္ဘမာနတ္တာ ဣဿရပကတိအာဒိနမေဝ အဘာဝတော။ ယဒိ ပန အသတော ဣဿရာဒိတော နာမရူပဿ ဥပ္ပတ္တိ, ဧဝံ သတိ သာ ဧဝ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗေသံ ဧကသဒိသတာ အာပဇ္ဇတိ။ အထ နာမရူပမတ္တမေဝ ဣဿရာဒိဟေတုကံ, နာမရူပဉ္စ အဟုတွာ သမ္ဘဝန္တံ, ဟုတွာ စ ဝိနဿန္တံ ဒိဿတီတိ ဣဿရာဒီဟိပိ တာဒိသေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ တထာ စ တဒပိ သပ္ပစ္စယံ သင်္ခတမေဝါတိ တဿာပိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော။ အထ တံ နုပ္ပဇ္ဇတိ, အဟေတုကတာ တဿ အာပန္နာ။ တေနာဟ ‘‘အဟေတုကဘာဝါပတ္တိတော’’တိ။

အပိစ န ဣဿရာဒိဟေတုကံ နာမရူပံ။ ကိံ ကာရဏံ? ကမေန ဥပ္ပတ္တိတော။ ယဒိ ဟိ ဧဝံ နိစ္စံ ဣဿရာဒိသညိတံ ကမ္မကိလေသိန္ဒြိယာရမ္မဏာဒိနိရပေက္ခကာရဏမ္ပိ သိယာ, သဗ္ဗေသံယေဝ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, ယတ္တကေဟိ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ကာရဏဿ သန္နိဟိတဘာဝတော။ ယဒိ ပန တဿ ဣစ္ဆာဝသေန တဿ ဥပ္ပတ္တိံ ပရိကပ္ပေယျုံ, တာသဉ္စ ဣစ္ဆာနံ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပတ္တိယံ ကော ဝိဗန္ဓော။ အထ အညမ္ပိ ကိဉ္စိ ကမ္မကိလေသိန္ဒြိယာရမ္မဏာဒိအပေက္ခိတဗ္ဗံ အတ္ထီတိ စေ? တဒေဝ ဟေတု ကာရဏံ, ကိမညေန အဒိဋ္ဌသာမတ္ထိယေန ပရိကပ္ပိတေန ပယောဇနံ? ဒိဋ္ဌဉှိ ကမ္မာဒီနံ သာမတ္ထိယံ တဒညပစ္စယသန္နိဓာနေပိ တဒဘာဝေ အဘာဝတော။ ယထာ ဟိ ရူပါလောကမနသိကာရသန္နိဓာနေပိ စက္ခုနော အဘာဝေ စက္ခုဝိညာဏဿ အဘာဝံ, ဘာဝေ စ ဘာဝံ ဒိသွာ စက္ခုနော စက္ခုဝိညာဏုပ္ပါဒနသမတ္ထတာ အတ္ထီတိ ဝိညာယတိ။ ယထာ စ ယွာယံ ယမကာနမ္ပိ သမာနာနံ ဇနကဇနနီသုက္ကသောဏိတာဒိဗာဟိရပစ္စယသမဘာဝေပိ သတ္တာနံ ဟီနပဏီတတာဒိဝိသေသော ဒိဿတိ, သော စ သသန္တာနေ တာဒိသဿ အညဿ ဟေတုနော အဘာဝါ ကမ္မကိလေသဟေတုကောတိ တဿ တတ္ထ သမတ္ထတာ အတ္ထီတိ ဝိညာယတိ, န ဧဝမိဿရာဒိကဿ။ ကာရဏဿ ဟိ ဘာဝါဘာဝေ ဖလဿ ဘာဝါဘာဝေဟိ ကာရဏဿ သမတ္ထတာ ဝိညာယေယျ။ န စ သန္နိဟိတေ တဒကာရဏဿ နာမရူပဿ ဣဿရာဒိဝေကလ္လေန ကတ္ထစိ အနုပ္ပတ္တိ ဒိဋ္ဌာ, တသ္မာ အကာရဏမိဿရော။

အထာပိ သဂ္ဂေါ ဧဝံ ဣဿရာဒိဟေတုကော ဝုစ္စေယျ, သောပိ သဂ္ဂပ္ပကာရော သဗ္ဗကာလံ တတော နိဗ္ဗတ္တေယျ။ န ဟိ သန္နိဟိတကာရဏဿ ဖလဿ အနုပ္ပတ္တိ ယုတ္တာ။ နိစ္စေ စ သတိ အညနိရပေက္ခကာရဏေ သဂ္ဂဿ အာဒိယေဝ န ယုတ္တော, ယာဝ ဣဿရာဒိကံ ကာရဏံ, တာဝ သဗ္ဗဿ အတ္ထိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော။ အထာပိ ဝဒေယျ ‘‘အညေပိ ယထာရဟံ ပစ္စယာ ဟောန္တိယေဝ, ဣဿရာဒိကမ္ပိ တေသံ သဟကာရီကာရဏံ ဟောတီ’’တိ။ ယဒေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ယဒိ ပရော ဝဒေယျ ‘‘ဣဓ ဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗော ဘာဝါနံ ရစနာဝိသေသော ဒိဋ္ဌော, ယထာ တံ ဃဋဂေဟာဒီနံ။ အတ္ထိ စ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ သရီရပဒုမာဒီနံ ရစနာဝိသေသော, တသ္မာ တေနာပိ ဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ယဿ စ သော ဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗော, သော ဣဿရာဒိကော, တသ္မာ တေန နာမရူပသညိတဿ လောကဿ ကာရဏေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ။ တယိဒံ အသိဒ္ဓံ, ရစိတာ သရီရပဒုမာဒယောတိ တတ္ထေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ။ ဥပ္ပန္နဿ ဟိ သန္နိဝေသဝသေန တထာ တထာ ပဋ္ဌပနံ ‘‘ရစနာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အနေကန္တိကော စာယံ အဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗဿာပိ ဒိဋ္ဌတ္တာ။ ဒိဋ္ဌော ဟိ နှာရုအာဒီနံ အဂ္ဂိသံယောဂေန ရစနာဝိသေသော, တထာ ဝိသုဿန္တာနံ ပုဗ္ဗစမ္မာဒီနံ။ ယဒိ ပနာယမိဿရာဒိကော ဂဝဿဇဂဒြဘာဒီနံ ကရီသာဝတ္တေ ပဋိမဟုတံ ရစေယျ, ဥမ္မတ္တော ဝိယ ဝိက္ခိတ္တော သိယာ။ ကိဉ္စာယံ လောကံ သဇ္ဇေန္တော အတ္တတ္ထံ ဝါ သဇ္ဇေယျ လောကတ္ထံ ဝါ။

တတ္ထ စ ယဒိ ပုရိမော မက္ခော ကတကိစ္စော န သိယာ လောကေန သာဓေတဗ္ဗဿ အတ္ထိဘာဝတော။ အထ ဒုတိယော, ကသ္မာ လောကဿ အဟိတဒုက္ခာဝဟံ ပါပံ နိရယာဒိံ, ဇရာမရဏာဒိဉ္စ သဇတိ? အထ တဒုဘယံ အနာမသိတွာ ကီဠတ္ထံ သဇတိ။ ကီဠာ စ နာမ ရတိအတ္ထာ ဟောတိ။ ဝိနာ ကီဠာယ ရတိံ အဇာနန္တာနံ ရတိအတ္ထဉ္စ ကီဠမာရဘန္တော ရတိယံ ဣဿရော အနိဿရော သိယာ။ အထ ပယောဇနနိရပေက္ခော, သဗ္ဗကာလံ သဇေယျ, တဿ စာယံ သဇနသမတ္ထတာ အဟေတုကာ ဝါ သိယာ သဟေတုကာ ဝါ။ အဟေတုကာ စေ, သဗ္ဗေသံ သိယာ သဟေတုကာ ဝါ။ အဟေတုကာ စေ, သဗ္ဗေသမ္ပိ သိယာ။ အထ သဟေတုကာ, သော စဿ ဟေတု ပရတော ဝါ သမ္ဘူတော သိယာ အတ္တတော ဝါ။ တတ္ထ ပရတော စေ သမ္ဘူတော, ယဒဿ သော လဒ္ဓေါ, တဿာယံ ဝေယျာဝစ္စကရသဒိသော သိယာ။ အထ အတ္တတော တဒုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အယံ ကီဒိသော လောကော စာတိ သဗ္ဗမိဒံ အာလုနဝိသိဏံ အာကုလဗျာကုလံ ဂေါယူထေန ဂတမဂ္ဂသဒိသဖေဏပိဏ္ဍသမံ အဝိမဒ္ဒက္ခမံ အသာရံ။ တိဋ္ဌတု ပသင်္ဂေါ, ယထာဓိကတမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣဒံ နာမရူပံ န အဟေတုကံ, နာပိ ဣဿရာဒိဝိသမဟေတုကံ, တသ္မာ။ တေတိ ဟေတုပစ္စယာ။

၆၇၉။ ဩဠာရိကတ္တာ, သုပါကဋတ္တာ စ ရူပဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော သုကရောတိ ‘‘ဣမဿ တာဝ ရူပကာယဿာ’’တိအာဒိနာ ပဌမံ တဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဝိဓိံ အာရဘတိ။ တတ္ထ ယထာ နာမရူပဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော အဟေတုဝိသမဟေတုဝါဒနိဝတ္တိယာ ဟောတိ, ဧဝံ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂါဝဟဘာဝေန တတ္ထ အဘိရတိနိဝတ္တိယာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ တံ ဂဗ္ဘသေယျကဝသေန ဒဿေန္တော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဿ သုစိဘာဝပဋိသေဓနမုခေန အသုစိဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အယံ ကာယော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပ္ပလာဒီနိ အသုစိဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တာနိပိ သယံ သုစိသမ္မတာနေဝါတိ တံဒဿနတ္ထံ အဗ္ဘန္တရဂ္ဂဟဏံ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယထာ သင်္ကာရဓာနသ္မိံ, ဥဇ္ဈိတသ္မိံ မဟာပထေ၊

ပဒုမံ တတ္ထ ဇာယေထ, သုစိဂန္ဓံ မနောရမ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၅၈)၊

‘‘နိဗ္ဗတ္တတီ’’တိ ဣဒံ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု ရူပကာယဿ နိဗ္ဗတ္တနသာမညတော ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိမတ္တံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ အာဟာရဿ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယတာဝစနံ, ဥဒရပဋလဿ ပစ္ဆတော ကရဏာဒိဝစနံ, ဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလတာဝစနဉ္စ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ ဧဝမဝဋ္ဌိတေ ယဒေကစ္စေဟိ ပိဋ္ဌိတော, ပုရတော စ ကရဏံ ကိံ သိယာ ပဋိသန္ဓိကာလေတိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ အပါဟတံ ဟောတိ။ ‘‘နိဗ္ဗတ္တကတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဗီဇံ ဝိယ အင်္ကုရဿ အဝိဇ္ဇာဒယော ရူပကာယဿ အသာဓာရဏကာရဏတာယ ဟေတူတိ ဒဿေတိ။ ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ပန အင်္ကုရဿ ပထဝီသလိလပါရိသိအာဒယော ဝိယ အာဟာရော သာဓာရဏကာရဏတာယ ပစ္စယောတိ ဒဿေတိ။

ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟေတုပစ္စယာတိ အဝိဇ္ဇာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ ယထာရဟံ ဟေတု စ ပစ္စယော စာတိ အတ္ထော။ ဘဝေသု ဝိဇ္ဇမာနဒေါသပဋိစ္ဆာဒနပတ္ထနာ ဒဠှဂ္ဂါဟဘာဝေန သင်္ခါရဘဝါနံ ဟေတုဘူတာ ဇနကသဟာယတာယ ဘဝနိကန္တိ တံသဟဇာတအာသန္နကာရဏတ္တာ အဘိသင်္ခါရိကာ, အပဿယဘူတာ စာတိ ‘‘မာတာ ဝိယ ဒါရကဿ ဥပနိဿယာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ယထာ ပိတု ဇနိတသုက္ကေ ပုတ္တဿ ဥပ္ပတ္တီတိ ပိတာ ဇနကော, ဧဝံ ကမ္မံ သတ္တဿ ဥပ္ပါဒကတ္တာ ဇနကံ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဓာတိ ဇာတဿ ဒါရကဿ ပေါသနဝသေန သန္ဓာရိကာ, ဧဝံ အာဟာရော ဥပ္ပန္နဿ ကာယဿာတိ သန္ဓာရကော ဝုတ္တော။

ကာမဉ္စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာဒယော နာမကာယဿာပိ ပစ္စယော, ပကာရန္တရေန ပန တဿ ပါကဋံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ စက္ခုဉ္စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ တေန စက္ခုဝိညာဏဿ အာဝဇ္ဇနာဒိအဇ္ဈတ္တံ သဗ္ဗံ ပစ္စယဇာတံ သင်္ဂဏှာတိ။ ရူပေ စာတိ ပန စ-သဒ္ဒေန ယထာ ဗဟုလံ ဗာဟိရရူပံ စက္ခုဝိညာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယော, ဧဝံ အညမ္ပိ ဗာဟိရံ ပစ္စယဇာတံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပဋိစ္စာတိ ပစ္စယဘူတံ လဒ္ဓါတိ အတ္ထော။ တေန စက္ခုဿ နိဿယပုရေဇာတဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန, ရူပဿ အာရမ္မဏပုရေဇာတအတ္ထိအဝိဂတဝသေန, ဣတရေသဉ္စ သင်္ဂဟိတာနံ အနန္တရာဒိသဟဇာတာဒိဝသေန ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဝစနဘေဒေ ပန ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန စ ဖဿာဒီနံ ဝိယ သဟပစ္စယေဟိ သောတဝိညာဏာဒီနံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿော’’တိအာဒိပါဌဿ (မ။ နိ။ ၁။၂၀၄၊ ၃။၄၂၁, ၄၂၅-၄၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၄၃-၄၅၊ ကထာ။ ၄၆၅, ၄၆၇) ဝိယ ‘‘သောတဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိပါဌဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ။ ဧဝံ သမ္မသနုပဂံ သဗ္ဗံ နာမံ သဟပစ္စယေန သင်္ဂဟိတံ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘နာမကာယဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟံ ကရောတီ’’တိ။

ပဝတ္တိံ ဒိသွာတိ ဧတရဟိ ပဝတ္တိံ ဒိသွာ။ ဧဝန္တိ ဣမိနာ န ကေဝလံ သပ္ပစ္စယတာမတ္တမေဝ ပစ္စာမဋ္ဌံ, အထ ခေါ ယာဒိသေဟိ ပစ္စယေဟိ ဧတရဟိ ပဝတ္တတိ, တာဒိသေဟိ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယေဟေဝ အတီတေပိ ပဝတ္တိတ္ထာတိ ပစ္စယသဒိသတာပိ ပစ္စာမဋ္ဌာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၆၈၀။ ပုဗ္ဗန္တန္တိ အတီတံ ခန္ဓပ္ပဗန္ဓကောဋ္ဌာသံ။ အာရဗ္ဘာတိ ဥဒ္ဒိဿ။ အဟောသိံ နု ခေါ, န နု ခေါ အဟောသိန္တိ သဿတာကာရံ, အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရဉ္စ နိဿာယ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ, အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ။ ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဇာတိလိင်္ဂူပပတ္တိယော နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော နု ခေါ အဟောသိံ, ဗြာဟ္မဏာဒီသု ဂဟဋ္ဌာဒီသု ဒေဝါဒီသု အညတရော နု ခေါ’’တိ ကင်္ခတိ။ ကထံ နု ခေါတိ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ‘‘ဒီဃော နု ခေါ အဟောသိံ, ရဿဩဒါတကာဠပမာဏိကအပ္ပမာဏိကာဒီနမ္ပိ အညတရော’’တိ ကင်္ခတိ။ ဣဿရနိမ္မာနာဒိံ နိဿာယ ‘‘ကေန နု ခေါ ပကာရေန အဟောသိ’’န္တိ နိဗ္ဗတ္တာကာရတော ကင်္ခတီတိ စ ဝဒန္တိ။ ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိန္တိ ဇာတိအာဒိံ နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော ဟုတွာ နု ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိံ…ပေ… ဒေဝေါ ဟုတွာ နု ခေါ မနုဿော အဟောသိ’’န္တိ အတ္တနော အပရာပရုပ္ပတ္တိံ ကင်္ခတိ။ သဗ္ဗတ္ထေဝ စ အဒ္ဓါနန္တိ ကာလာဓိဝစနံ။ ဘဝိဿာမိ နု ခေါတိ သဿတာကာရံ, ဥစ္ဆေဒါကာရဉ္စ နိဿာယ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတံ, အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ။ သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဧတရဟိ ဝါ ပန ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနန္တိ ဣဒါနိ ဝါ ပဋိသန္ဓိမာဒိံ ကတွာ စုတိပရိယန္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တမာနကာလံ။ အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဟောတီတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိစိကိစ္ဆာ ဟောတိ။ အဟံ နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော အတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ။ အယုတ္တံ ပနေတန္တိ။ ယုတ္တံ အယုတ္တန္တိ ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ။ ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဟိ ဗာလပုထုဇ္ဇနော။ နော နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော နတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ။ ကိံ နု ခေါသ္မီတိ ခတ္တိယောဝ သမာနော အတ္တနော ခတ္တိယဘာဝံ ကင်္ခတိ။ ဧသ နယော သေသေသု။ ကထံ နု ခေါသ္မိန္တိ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှေတ္ထ ‘‘အဗ္ဘန္တရေ ဇီဝေါ နာမ အတ္ထီ’’တိ ဂဟေတွာ တဿ ဒီဃာဒိဘာဝံ ကင်္ခန္တော ‘‘ကထံ နု ခေါသ္မိ’’န္တိ ကင်္ခတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပစ္စုပ္ပန္နံ ပန အတ္တနော သရီရသဏ္ဌာနံ အဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ။ ကုတော အာဂတော, သော ကုဟိံ ဂါမီ ဘဝိဿတီတိ အတ္တဘာဝဿ အာဂတိဂတိဋ္ဌာနံ ကင်္ခတိ။ သာ သဗ္ဗာပိ ပဟီယတီတိ သာ ယထာဝုတ္တာ သောဠသဝိဓာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီယတိ။

၆၈၁။ ကုသလာဒိဘေဒတော သဗ္ဗပ္ပကာရဿာပိ နာမဿ သာဓာရဏော ပစ္စယောတိ, တတော ပဝတ္တိတော မနသိကာရာဒိကော ကုသလာဒိဘေဒတော သဗ္ဗပ္ပကာရဿာပိ နာမဿ အသာဓာရဏော ပစ္စယောတိ စ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ကုသလာဒိဘေဒတောတိ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယဘေဒတော။ တဿာပိ သောမနဿသဟဂတာဒိအညတရဘေဒဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရဿာပိ။ ယံ ဧကန္တတော ဆဒွါရိကံ, တမ္ပိ ဆဒွါရဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ ယထာ ဆဋ္ဌာရမ္မဏံ ဆဠာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေနာတိပိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗပ္ပကာရဿာပီ’’တိ။ တတောတိ စက္ခုရူပါဒိတော။ မနသိကာရာဒိကောတိ ယောနိသောမနသိကာရအယောနိသောမနသိကာရာဒိကော, ကမ္မဘဝင်္ဂါဒိကော စ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ဒွါရစ္ဆက္ကယောနိသောမနသိကာရာဒိဝသေန နာမဿေဝ သာဓာရဏော, အသာဓာရဏော စ ပစ္စယော ဝုတ္တော, တံ ပန အဝိသေသဝသေန ဝုတ္တံ။ ဝိသေသတော ပန ကမ္မံ ဝိပါကနာမဿ, ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ စိတ္တံ စေတသိကနာမဿ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနဉ္စ သာဓာရဏော ပစ္စယော, ယထာဝုတ္တဿေဝ စ နာမဿ, ရူပဿ စ တဒညနာမရူပါပေက္ခာယ အသာဓာရဏော ပစ္စယော။ တထာ သဘာဂေါ, ဥတုသဘာဂေါ စ အာဟာရော တံသမုဋ္ဌာနရူပါနံ သာဓာရဏော ပစ္စယော, တဒညာပေက္ခာယ အသာဓာရဏောတိ ရူပဿာပိ သာဓာရဏော, အသာဓာရဏော စ ပစ္စယော ယထာရဟံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော နာမ အနဓိဂတာရဟတ္တေန ကာတဗ္ဗောတိ တဒပေက္ခာယ ‘‘ယောနိသောမနသိကာရသဒ္ဓမ္မဿဝနာဒိကော ကုသလဿေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သပ္ပုရိသူပနိဿယဿ, စတုန္နမ္ပိ ဝါ သမ္ပတ္တိစက္ကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဝိပရီတော အကုသလဿာတိ ဝစနတော ယထာ ယောနိသောမနသိကာရာဒိဝိပရီတော အကုသလဿေဝ ပစ္စယော, တထာ ယောနိသောမနသိကာရာဒိ ကုသလဿေဝ ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ယဿ ဝါ ကုသလံ သမ္ဘဝတိ, အကုသလံ သမ္ဘဝတိ, ကုသလာကုသလာနိ ဝါ, တဿာတိ အတ္ထသိဒ္ဓမေတံ။ ကမ္မာဒိကောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဝိဇ္ဇာဒယော ဝိယ ဂတိကာလာဒယောပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဘဝင်္ဂါဒိကောတိ ဘဝင်္ဂသန္တီရဏပရိတ္တကိရိယာရဟတ္တာဒိကော။ တတ္ထ ဘဝင်္ဂံ ပဉ္စဒွါရမနောဒွါရာဝဇ္ဇနကိရိယာနံ, သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ, ပရိတ္တကိရိယာ ယထာရဟံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတကိရိယာနံ, အရဟတ္တံ အာဝဇ္ဇနဝဇ္ဇာနံ သဗ္ဗကိရိယာနံ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကမ္မန္တိ စေတနာဝ အဓိပ္ပေတာ, သာ စ ခေါ ကုသလာကုသလာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ကုသလာကုသလစေတနာ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ, ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၂၇)။ န စိတ္တံ ဝိယ သသမ္ပယုတ္တာ။ စိတ္တဉှေတ္ထ သသမ္ပယုတ္တံ အဓိပ္ပေတံ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ, တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၁)။ တတ္ထာတိ တေသု ကမ္မာဒီသု ရူပဇနကပစ္စယေသု။ အတီတတော ဧဝ ကမ္မတော ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န ဝတ္တမာနတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မံ အတီတမေဝ ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿ ရူပဿ ပစ္စယော’’တိ။ ယဒိ ဟိ ပစ္စုပ္ပန္နတော ကမ္မတော ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ ဖလေန ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝေယျ, န စ တံ ဒိဋ္ဌမိစ္ဆိတံ ဝါ။ န ဟိ လောကေ ကုဒါစနံ ကရိယမာနမေဝ ကမ္မံ ဖလံ ဒေန္တံ ဒိဋ္ဌံ, တထာရူပေါ ဝါ အာဂမော အတ္ထီတိ။ နနု စ ဣဒမပိ န ဒိဋ္ဌံ, ယံ ဝိနဋ္ဌတော ဟေတုတော ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, မတော ဝါ ကုက္ကုဋော ဝဿန္တောတိ? သစ္စမဒိဋ္ဌံ ရူပဓမ္မာနံ ပဗန္ဓဝိစ္ဆေဒေ, ဣဒံ ပန အရူပံ ပဗန္ဓောပိ အတ္ထီတိ ဥပမာ န သံသန္ဒတိ။ ကမ္မတော ဟိ အတီတတော ဧဝ ကမ္မဿ ကတတ္တာ, ဥပစိတတ္တာ စ ဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ကာမာဝစရဿ ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိအာဒိ (ဓ။ သ။ ၄၃၁)။ ယသ္မာ အနန္တရာဒိပစ္စယလာဘတော ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဧဝ စိတ္တဿ ဗလဝတာ, တသ္မာ တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ ရူပံ ဇနေတီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာန’’န္တိ။ ရူပဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယသ္မာ ပန ရူပဿ ဌိတိက္ခဏေ ဗလဝတာ ပစ္ဆာဇာတာဒိပစ္စယလာဘတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥတုအာဟာရာ…ပေ… ဟောန္တီ’’တိ, ဗာဟိရံ ဥတုံ, အာဟာရဉ္စ ပစ္စယံ လဘိတွာ အတ္တနော ဌိတိက္ခဏေ ဥတုအာဟာရာ ရူပံ ဇနေန္တီတိ အတ္ထော။

ဧဝန္တိ ‘‘သာဓာရဏာသာဓာရဏဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။

၆၈၂။ သင်္ခါရာနန္တိ သင်္ခတသင်္ခါရာနံ။ ဘင်္ဂန္တိ မရဏံ။ ဇရာမရဏံ နာမ ဇာတိယာ သတီတိအာဒိ ဖလဒဿနာနုပုဗ္ဗိယာ ဟေတုဒဿနက္ကမေန နာမရူပဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော သုကရောတိ ကတွာ ဒဿိတော။ တတ္ထ ဘဝေ သတီတိ ကမ္မဘဝေ သတိ။

၆၈၃။ ပုဗ္ဗေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတအနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေနာတိ ပရိယောသာနတော ပဋ္ဌာယ ပဋိလောမနယေန အာဒိပါပနဝသေန ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတအနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝသေန။ ‘‘အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၂။၄) ဟိ ပဋိလောမဝသေန ဒဿိတေ ပစ္စယာကာရေ ‘‘ယဿ အဘာဝါ ယဿ အဘာဝေါ, သော တဿ ပစ္စယော’’တိ ဗျတိရေကတော, အနွယတော စ နာမရူပဿ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော သုကရောတိ။

၆၈၄။ ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိံ မောဟောတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ကမ္မသဟာယတ္တာ ကိလေသဝဋ္ဋံ ကမ္မဝဋ္ဋေ ပက္ခိတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋဝသေနာ’’တိ။

၆၈၅။ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဝုစ္စတိ ပစ္စက္ခဘူတော ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ, တတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ။ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝတော အနန္တရံ ဝေဒိတဗ္ဗဖလံ ကမ္မံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ။ အပရာပရိယာယေတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မာနန္တရာနာဂတတော အညသ္မိံ အတ္တဘာဝပရိယာယေ အတ္တဘာဝပရိဝတ္တေ။ အဟောသိကမ္မန္တိ အဟောသိ ဧဝ ကမ္မံ, န တဿ ဝိပါကော အဟောသိ, ‘‘အတ္ထိ, ဘဝိဿတိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗကမ္မံ။ ပဋိပက္ခေဟိ အနဘိဘူတတာယ, ပစ္စယဝိသေသေန ပဋိလဒ္ဓဝိသေသတာယ စ ဗလဝဘာဝံ ပတ္တာ တာဒိသဿ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဿ ဝသေန သာတိသယာ ဟုတွာ ပဝတ္တာ ပဌမဇဝနစေတနာ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဖလဒါယိနီ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ နာမ။ သာ ဟိ ဝုတ္တာကာရေန ဗလဝတိ ဇဝနသန္တာနေ ဂုဏဝိသေသယုတ္တေသု ဥပကာရာပကာရဝသပ္ပဝတ္တိယာ, အာသေဝနာလာဘေန အပ္ပဝိပါကတာယ စ ပဌမဇဝနစေတနာ ဣတရဒွယံ ဝိယ ပဝတ္တသန္တာနုပရမာပေက္ခံ, ဩကာသလာဘာပေက္ခဉ္စ ကမ္မံ န ဟောတီတိ ဣဓေဝ ပုပ္ဖမတ္တံ ဝိယ ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တံ ဖလံ ဒေတိ။ တထာ အသက္ကောန္တန္တိ ကမ္မဿ ဝိပါကဒါနံ နာမ ဥပဓိပယောဂါဒိပစ္စယန္တရသမဝါယေနေဝ ဟောတီတိ တဒဘာဝတော တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တံ။ အတ္ထသာဓိကာတိ ဒါနာဒိပါဏာတိပါတာဒိအတ္ထဿ နိပ္ဖါဒိကာ။ ကာ ပန သာတိ အာဟ ‘‘သတ္တမဇဝနစေတနာ’’တိ။ သာ ဟိ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဝုတ္တနယေန ပဋိလဒ္ဓဝိသေသာ, ပုရိမဇဝနစေတနာဟိ လဒ္ဓါသေဝနာ စ သမာနာ အနန္တရတ္တဘာဝေ ဝိပါကဒါယိနီ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကမ္မံ နာမ။ ‘‘သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယာ’’တိ ဣမိနာ အသတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယံ အဟောသိကမ္မပက္ခေ တိဋ္ဌတိ ဝိပစ္စနောကာသဿ အဘာဝတောတိ ဒီပေတိ။

၆၈၆။ ယံ ဂရုကန္တိ ယံ အကုသလံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, ကုသလံ မဟာနုဘာဝံ ကမ္မံ။ ယံ ဗဟုလန္တိ ယံ ဗဟုလံ အဘိဏှသော ကတံ သမာသေဝိတံ။ မရဏကာလေ အနုဿရိတန္တိ ပရိဗျတ္တဘာဝေန မရဏဿ အာသန္နကာလေ အနုဿရိတံ။ အာသန္နကာလေ ကတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓါသေဝန’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ယံ ဗဟုလ’’န္တိ ဝုတ္တကမ္မတော ဝိသေသေတိ။ တထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ နိဝတ္တေတိ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနာနုဇာနနတော။ ပဋိသန္ဓိဇနကဝသေန ဟိ ဂရုကာဒိကမ္မစတုက္ကံ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ဂရုကံ သဗ္ဗပဌမံ ဝိပစ္စတိ။ တထာ ဟိ တံ ဂရုကန္တိ ဝုတ္တံ။ ဂရုကေ အသတိ ဗဟုလီကတံ, တသ္မိံ အသတိ အာသန္နံ, တသ္မိမ္ပိ အသတိ ‘‘ကဋတ္တာ ဝါ ပနာ’’တိ ဝုတ္တံ ပုရိမဇာတီသု ကတကမ္မံ ဝိပစ္စတိ။ ဗဟုလာသန္နပုဗ္ဗကတေသု စ ဗလာဗလံ ဝါ ဇာနိတဗ္ဗံ, ပါပတော ပါပန္တရံ, ကလျာဏဉ္စ, ကလျာဏတော စ ကလျာဏန္တရံ, ပါပဉ္စ, ဗဟုလီကတတော စ မဟတော စ ပုဗ္ဗကတာဒိ, အပ္ပဉ္စ။ ဗဟုလာနုဿရဏေန ဝိပ္ပဋိသာရာဒိဇနနတော ပဋိပက္ခဿ အပရိပုဏ္ဏတာယ အာရဒ္ဓဝိပါကဿ ကမ္မဿ, ကမ္မသေသဿ ဝါ အပရာပရိယာယေ ဝေဒနီယဿ အပရိက္ခီဏတာယ သန္တတိယာ ပရိဏာမဝိသေသတောတိ တေဟိ တေဟိ ကာရဏေဟိ အာဟိတဗလံ ပဌမံ ဝိပစ္စတိ။ မဟာနာရဒကဿပဇာတကေ ဝိဒေဟရညော သေနာပတိ အလာတော, ဗီဇကော ဒါသော, ရာဇကညာ ရုစာ စ ဧတ္ထ နိဒဿနံ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘‘တတြာနန္ဒ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ, ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ

ဒုက္ခဝေဒနီယံ, မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ, တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယဉ္စ ခေါ သော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဥပပဇ္ဇ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ။

‘‘တတြာနန္ဒ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ကလျာဏကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ, ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ကလျာဏကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ, မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ, တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယဉ္စ ခေါ သော ဣဓ ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ…ပေ… မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဥပပဇ္ဇ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ။

‘‘တတြာနန္ဒ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ကလျာဏကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ, ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ကလျာဏကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ, မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ, တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယဉ္စ ခေါ သော ဣဓ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဥပပဇ္ဇ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ။

‘‘တတြာနန္ဒ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော ဣဓ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော…ပေ… သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ…ပေ… နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ပုဗ္ဗေ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ, ပစ္ဆာ ဝါဿ တံ ကတံ ဟောတိ ပါပကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ, မရဏကာလေ ဝါဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ, တေန သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ …ပေ… နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယဉ္စ ခေါ သော ဣဓ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ…ပေ…

သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေတိ ဥပပဇ္ဇ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၃)။

ကိံ ဗဟုနာ ယံ တံ တထာဂတဿ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂဉာဏံ, တဿေဝါယံ ဝိသယော, ယဒိဒံ တဿ တဿ ကမ္မဿ တေန တေန ကာရဏေန ပုဗ္ဗာပရဝိပါကတာ သာမတ္ထိယံ။

၆၈၇။ ပဋိသန္ဓိဒါနာဒိဝသေန ဝိပါကသန္တာနဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ဇနကံ။ တေနာဟ ‘‘တံ ပဋိသန္ဓိယမ္ပိ ပဝတ္တေပိ ရူပါရူပဝိပါကက္ခန္ဓေ ဇနေတီ’’တိ။ သုခဒုက္ခသန္တာနဿ, နာမရူပပ္ပဗန္ဓဿ ဝါ စိရတရပ္ပဝတ္တိဟေတုဘူတံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ။ တေနာဟ ‘‘သုခဒုက္ခံ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ, အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တေတီ’’တိ။ ဥပပီဠကံ သုခဒုက္ခပ္ပဗန္ဓေ ပဝတ္တမာနေ သဏိကံ သဏိကံ တံ ဟာပေတိ။ တေနာဟ ‘‘သုခဒုက္ခံ ပီဠေတိ ဗာဓတိ, အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိတုံ န ဒေတီ’’တိ။ ဃာတေတွာတိ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ။ ကမ္မဿ ဥပစ္ဆိန္ဒနံ နာမ တဿ ဝိပါကပဋိဗာဟနမေဝါတိ အာဟ ‘‘တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ’’တိ။ တဉ္စ အတ္တနော ဝိပါကုပ္ပတ္တိယာ ဩကာသကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတီ’’တိ။ ဝိပစ္စနာယ ကတောကာသံ ကမ္မံ ဝိပက္ကမေဝ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပန ကမ္မေန ကတေ ဩကာသေ တံ ဝိပါကံ ဥပ္ပန္နံ နာမ ဝုစ္စတီ’’တိ။ ဥပပီဠကံ အညဿ ဝိပါကံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ, န သယံ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ။ ဥပဃာတကံ ပန ဒုဗ္ဗလံ ကမ္မံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော။ ဗဝှါဗာဓတာဒိပစ္စယူပနိပါတေန ဝိပါကဿ ဝိဗာဓကံ ဥပပီဠကံ, တထာ ဝိပါကဿေဝ ဥပစ္ဆေဒကံ ဥပဃာတကံ။ ကမ္မံ ဥပဃာတေတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသကရဏေန ဝိပစ္စနေ သတိ ဇနကမေဝ သိယာ, ဇနကာဒိဘာဝေါ နာမ ဝိပါကံ ပတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န ကမ္မံ ပတီတိ ဝိပါကဿေဝ ဥပဃာတကတာ ယုတ္တာ ဝိယ ဒိဿတိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။

ကမ္မန္တရန္တိ ကမ္မဝိသေသော ကမ္မာနံ ဗလာဗလဘေဒေါ။ ဝိပါကန္တရန္တိ ဝိပါကဝိသေသော, တဿ ဟီနပဏီတတာဒိဘေဒေါ။ အပရော နယော – ယသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ ပဋိသန္ဓိယံ, ပဝတ္တေ စ ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနံ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတိ, တံ ဇနကံ။ ယသ္မိံ ပန ကတေ အညေန ဇနိတဿ ဣဋ္ဌဿ ဝါ အနိဋ္ဌဿ ဝါ ဖလဿ ဝိဗာဓကဝိစ္ဆေဒကပစ္စယာနုပ္ပတ္တိယာ, ဥပဗြူဟနပစ္စယုပ္ပတ္တိယာ စ ဇနကာနုဘာဝါနုရူပံ ပရိပေါသစိရတရပ္ပဗန္ဓာ ဟောန္တိ, တံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ။ ဇနကေန နိဗ္ဗတ္တိတံ ကုသလဖလံ ဝါ အကုသလဖလံ ဝါ ယေန ပစ္စနီကဘူတေန ရောဂဓာတုသမတာဒိနိမိတ္တတာယ ဗာဓီယတိ, တံ ဥပပီဠကံ။ ယေန ပန ကမ္မုနာ ဇနကသာမတ္ထိယဝသေန စိရတရပ္ပဗန္ဓာရဟမ္ပိ သမာနံ ဖလံ ဝိစ္ဆေဒကပစ္စယုပ္ပတ္တိယာ ဥပဟညတိ ဝိစ္ဆိဇ္ဇတိ, တံ ဥပဃာတကံ။ တတ္ထ ကေစိ ဒုတိယဿ ကုသလဘာဝံ ဣတ္ထန္နာမဂတဿ အပ္ပါဗာဓဒီဃာယုကတာသံဝတ္တနဝသေန, ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ အကုသလဘာဝံ ဗဝှါဗာဓအပ္ပါယုကတာသံဝတ္တနဝသေန ဝဏ္ဏေန္တိ။ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ, ပန နာဂါဒီနံ, ဣတော အနုပဒိန္နေန ယာပနကပေတာနဉ္စ နရကာဒီသု အကုသလဝိပါကုပတ္ထမ္ဘနုပပီဠနုပဃာတကာနိ န န သန္တီတိ စတုန္နမ္ပိ အကုသလာကုသလဘာဝေါ န ဝိရုဇ္ဈတိ။ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကတာယ အသာဓာရဏဿေဝ ဉာဏဿ ဂေါစရဘာဝတော ကမ္မန္တရာဒိ ‘‘အသာဓာရဏံ သာဝကေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧကဒေသတော ဇာနိတဗ္ဗံ အနဝသေသတော ဇာနိတုံ န သက္ကာ အဝိသယတ္တာ။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဇာနနေ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော န ပရိပူရတီတိ။

၆၈၈။ ယထာဝုတ္တံ ကမ္မံ ဝတ္တမာနဝိပါကပ္ပဗန္ဓနိမိတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ကမ္မေကဒေသတာယ ‘‘ဒွါဒသဝိဓံ ကမ္မံ ကမ္မဝဋ္ဋေ ပက္ခိပိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိလေသဝဋ္ဋမ္ပိ ကမ္မသဟာယတာယ ကမ္မဝဋ္ဋပက္ခိကမေဝ ကတွာ အာဟ ‘‘ကမ္မဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋဝသေနာ’’တိ။ ယာဒိသတော ပစ္စယတော ပစ္စုပ္ပန္နေ အဒ္ဓါနေ နာမရူပဿ ပဝတ္တိ, တာဒိသတော ဧဝ ဣတရသ္မိမ္ပိ အဒ္ဓဒွယေတိ ယထာ အတီတာနာဂတေ နယံ နေတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အနာဂတေပိ ကမ္မဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋဝသေနေဝါတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ဧဝ-သဒ္ဒံ ‘‘ဧတရဟိ အတီတေပီ’’တိ ဧတ္ထာပိ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ အဒ္ဓတ္တယေပိ ကိရိယာကိရိယဖလမတ္တတာဒဿနပရတ္တာ စောဒနာယ။ ဣတိ ကမ္မဉ္စေဝါတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနဝသေန ဝုတ္တံ။ အပရာပရံ ဝဋ္ဋနဋ္ဌေန ဝဋ္ဋံ။ တထာ ပဝတ္တနံ ပဝတ္တံ။ ဟေတုဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓတီတိ သန္တတိ, ပဗန္ဓော။ ကရဏဋ္ဌေန, ပစ္စယေဟိ ကရီယတီတိ ဝါ ကိရိယာ။

ကမ္မာတိ ကမ္မတော။ သမ္ဘဝတိ ဧတသ္မာတိ သမ္ဘဝေါ, ကမ္မံ သမ္ဘဝေါ ဧတဿာတိ ကမ္မသမ္ဘဝေါ, ဝိပါကော။

ကာရဏသာမဂ္ဂိယံ ဒါနာဒီဟိ သာဓိတကိရိယာယ ဝတ္တမာနာယ ကာရဏမတ္တေ ကတ္တုဝေါဟာရောတိ အာဟ ‘‘နေဝ ကာရဏတော ဥဒ္ဓံ ကာရကံ ပဿတီ’’တိ။ ကရောတီတိ ဟိ ကာရကံ။ ဝိပါကပဋိသံဝေဒကံ န ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကာမံ ဗာလာပိ ‘‘ကာရကော ပဋိသံဝေဒကော’’တိ ဝဒန္တာ အတ္ထတော ပညတ္တိမတ္တမေဝ ဝဒန္တိ, တေ ပန ဝိပရီတာဘိနိဝေသဝသေနာပိ ဝဒန္တီတိ တံ အပ္ပမာဏန္တိ အာဟ ‘‘သမညာမတ္တေန ပဏ္ဍိတာ ဝေါဟရန္တီ’’တိ။

၆၈၉။ ဧဝေတန္တိ ဧဝံဝိဓံ ဧတံ ဒဿနံ, သမ္မဒဿနံ, အဝိပရီတဒဿနန္တိ အတ္ထော။ ဗီဇရုက္ခာဒိကာနံဝါတိ ယထာ ဗီဇတော ရုက္ခော, ရုက္ခတော ပုန ဗီဇန္တိ အနာဒိကာလိကတ္တာ ဗီဇရုက္ခသန္တာနဿ ပုဗ္ဗကောဋိ နတ္ထိ, ဧဝံ ကမ္မပစ္စယာ ဝိပါကော, ဝိပါကပစ္စယာ ကမ္မန္တိ အနာဒိကာလိကတ္တာ ကမ္မဝိပါကသန္တာနဿ ပုဗ္ဗကောဋိ န ပညာယတိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍံ, အဏ္ဍတော ကုက္ကုဋီ, ပုနပိ ကုက္ကုဋိယာ အဏ္ဍ’’န္တိ ဧဝမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ အနာဂတေပိ သံသာရေတိ ယထာ အတီတေ, ဧဝံ အနာဂတေပိ အဒ္ဓါနေ ‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၁၉၊ ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၉၅ အပသာဒနာဝဏ္ဏနာ၊ သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂။၆၀၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄။၁၉၉၊ ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၆ သင်္ခါရပဒနိဒ္ဒေသ၊ သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၂၃၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၃၉၊ ဣတိဝု။ အဋ္ဌ။ ၁၄, ၅၈၊ ထေရဂါ။ အဋ္ဌ။ ၁။၆၇, ၉၉၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁။၁၁၇၊ စူဠနိ။ အဋ္ဌ။ ၆၊ ဗု။ ဝံ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈) ဝုတ္တေ သံသာရေ သတိ ကမ္မဝိပါကာနံ အပ္ပဝတ္တံ န ဒိဿတိ, ကမ္မဝိပါကာနံ အပ္ပဝတ္တိ န ဒိဿတိ, ပဝတ္တတိ ဧဝါတိ အတ္ထော။

ဧတမတ္ထန္တိ ‘‘ကမ္မဿ ကာရကော နတ္ထီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၈၉) ဝုတ္တမတ္ထံ။ အသယံဝသီတိ န သယံဝသိနော, မိစ္ဆာဘိနိဝေသပရဝသာတိ အတ္ထော။ အညမညဝိရောဓိတာတိ ဣတရီတရဝိရောဓိတာ, ဒိဋ္ဌိယော, ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ အညမညေန ဝိရောဓိတာ ဝိရုဒ္ဓါ။

ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတာယ ဂမ္ဘီရံ။ တထာ နိပုဏံ။ သတ္တသုညတာယ, အညမညသဘာဝသုညတာယ စ သုညံ။ ပစ္စယန္တိ နာမရူပဿ ပစ္စယံ, တပ္ပစ္စယပဋိဝေဓေနေဝ စ သဗ္ဗံ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတီတိ။ ကမ္မံ နတ္ထိ ဝိပါကမှီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

ပစ္စယသုညံ ဖလန္တိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ န သူရိယေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေသန္တိ သူရိယာဒီနံ။ သောတိ အဂ္ဂိ။ သမ္ဘာရေဟီတိ အာတပါဒီဟိ ကာရဏေဟိ။

ယဒိ စ ဟေတု စ ဖလဉ္စ အညမညရဟိတံ, ကထံ ဟေတုတော ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဉ္စ ခေါ ဥပါဒါယာ’’တိ။ န ကေဝလံ ကမ္မဖလမေဝ သုညံ ကတ္တုရဟိတံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဓမ္မဇာတံ ကာရကရဟိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟေတ္ထ ဒေဝေါ’’တိ ဂါထာ ဝုတ္တာ။ ဟေတုသမ္ဘာရပစ္စယာတိ ဟေတုသမူဟနိမိတ္တံ, ဟေတုပစ္စယနိမိတ္တံ ဝါ။

၆၉၀။ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိဒိတာ ဟောန္တီတိ ကမ္မဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋဝသေန ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဿ ကတတ္တာ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိဒိတာ ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ။ ဝုတ္တနယေန ပန သပ္ပစ္စယနာမရူပဿ ဒဿနေန တီသု အဒ္ဓါသု ပဟီနဝိစိကိစ္ဆဿ အဒ္ဓတ္တယပရိယာပန္နာ ဓမ္မာ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတဘဝေသု စ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိဒိတာ ဟောန္တိ, န အနုပဒဓမ္မဝသေန တထာပရိဂ္ဂဟဿ အကတတ္တာ။ သာဿ ဟောတိ ဉာတပရိညာတိ ယာယ နာမရူပပရိဂ္ဂဟံ, တဿ စ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟံ ကရောတိ, သာ အဿ ယောဂိနော ‘‘ဣဒံ နာမံ, ဧတ္တကံ နာမ’’န္တိအာဒိနာ, ‘‘တဿ အယံ ပစ္စယော, ဧတ္တကော ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ စ ပရိစ္ဆေဒဝသေန ဉာတဝတီ ပညာတိ ကတွာ ဉာတပရိညာ။

ဣဒါနိ ယေန ကာရဏေန အဒ္ဓတ္တယပရိယာပန္နာ ဓမ္မာ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိဒိတာ ဟောန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သော ဧဝံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေန ဓမ္မာနံ ဘဝန္တရသင်္ကမော နာမ န ကဒါစိပိ အတ္ထိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈနတောတိ ဒဿေတိ။ သဇ္ဈာယ မန္တောဒကပါန မုခမဏ္ဍန ပဒီပသီခူပမာဟိ တမေဝ ဓမ္မာနံ သင်္ကမာဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အပိစ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။

မနောဓာတုအနန္တရန္တိ ကိရိယမနောဓာတုယာ အနန္တရံ လဗ္ဘမာနံ စက္ခုဝိညာဏံ။ န စေဝ အာဂတန္တိ ကိရိယမနောဓာတုတော န စေဝ အာဂတံ ကိရိယမနောဓာတုယံ စက္ခုဝိညာဏဿ အဘာဝတော။ နာပိ န နိဗ္ဗတ္တံ အနန္တရန္တိ ကိရိယမနောဓာတုတော အနာဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပစ္စယသာမဂ္ဂိလာဘေန တတော အနန္တရံ နာပိ န နိဗ္ဗတ္တံ, နိဗ္ဗတ္တမေဝ ဟောတိ။ ယထာယံ ပဝတ္တိယံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ, တထေဝ ပဋိသန္ဓိမှိ ဝတ္တတေ စိတ္တသန္တတိ, စုတိစိတ္တတော အနာဂစ္ဆန္တမ္ပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ တတော အနန္တရံ နာပိ န နိဗ္ဗတ္တတိ, ပစ္စယသာမဂ္ဂိဝသေန နိဗ္ဗတ္တတေဝါတိ အတ္ထော။ သန္တတိဂဟဏေန စေတ္ထ ကုတောစိ အာဂမာဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ။ ဟေတုဖလဘာဝေန ဟိ သမ္ဗန္ဓတာတိ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိ သန္တတီတိ။ တေနာဟ ‘‘ပုရိမံ ဘိဇ္ဇတေ စိတ္တ’’န္တိအာဒိ။ ပုရိမန္တိ စုတိစိတ္တံ။ ဘိဇ္ဇတေတိ နိရုဇ္ဈတိ။ ပစ္ဆိမန္တိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ။ တတောတိ စုတိစိတ္တတော အနန္တရမေဝ ဇာယတိ။ ယတ္ထ ဟိ စုတိစိတ္တတော ဒူရေပိ ကာလန္တရေပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ အနန္တရမေဝ ဇာယတီတိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ တေသံ အန္တရိကာ နတ္ထိ တေသံ စုတိပဋိသန္ဓိစိတ္တာနံ ဗျဝဓာယကံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ။ ဝီစိ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဣတောတိ စုတိစိတ္တတော အနန္တရံ န စ ဂစ္ဆတိ ကိဉ္စိ စိတ္တံ။ တဉှိ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မံ တထေဝ နိရုဇ္ဈတိ။ ပဋိသန္ဓိ စာတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဉ္စ အညမေဝ ယထာပစ္စယံ ဇာယတိ နိဗ္ဗတ္တတီတိ ပုနပိ သင်္ကမာဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေန္တော သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ နိဂမေတိ။

၆၉၁။ နာမရူပဂ္ဂဟဏေန, တဿ စ ပစ္စယဓမ္မဂ္ဂဟဏေန အဂ္ဂဟိတဿ တေဘူမကဓမ္မဿ အဘာဝတော ‘‘ဝိဒိတသဗ္ဗဓမ္မဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ န စေတ္ထ လောကုတ္တရဓမ္မာ အဓိဂတာ။ ထာမဂတံ ဟောတိ အနေကာကာရဝေါကာရပစ္စယပရိဂ္ဂဟဝိဓိနော အနုဋ္ဌိတတ္တာ။ သုဋ္ဌုတရံ ပဟီယတိ တိယဒ္ဓဂတဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ ဝိဂတသမ္မောဟတ္တာ။ သာ ဧဝါတိ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါ ဧဝ။ ယသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော, သံဃော, သိက္ခာ’’တိ စ ကင်္ခါယ ဂေါစရဘူတာ လောကိယာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ။ န ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ကိလေသာ ပဝတ္တိတုံ သက္ကောန္တိ။ ပုဗ္ဗန္တောတိ အတီတာ ခန္ဓာယတနဓာတုယော။ အပရန္တောတိ အနာဂတာ။ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တောတိ တဒုဘယံ, အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ တဒုဘယဘာဂယုတ္တတ္တာ။ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒိဂ္ဂဟဏေန, ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မဂ္ဂဟဏေန စ ဂဟိတော အဋ္ဌမော ကင်္ခါဝိသယော နာမရူပမတ္တံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာဂ္ဂဟဏေန ပန တဿ ပစ္စယော ဂဟိတော, တသ္မာ သောဠသဝတ္ထုကာယ ကင်္ခါယ ပဟီနာယ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ ကင်္ခါ အပ္ပတိဋ္ဌာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န ကေဝလဉ္စ…ပေ… ပဟီယတိယေဝါ’’တိ။

ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌတ္တာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ယထာ ဒိဋ္ဌိ သမုစ္ဆိဇ္ဇမာနာ ဝိစိကိစ္ဆာယ သဒ္ဓိံယေဝ သမုစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဝိစိကိစ္ဆာ ဝိက္ခမ္ဘိယမာနာ ဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိက္ခမ္ဘီယတီတိ အာဟ ‘‘ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဝိက္ခမ္ဘန္တီ’’တိ။ အတ္တာဘိနိဝေသူပနိဿယာ ဟိ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟ’’န္တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၀) နယပ္ပဝတ္တာ သောဠသဝတ္ထုကာ ကင်္ခါ, သာ ဧဝ စ ပုဗ္ဗန္တာဒိဝတ္ထုကဘာဝေန ဝုတ္တာ။ အတ္တာဘိနိဝေသဝတ္ထုကာနိ စ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ, ဗုဒ္ဓါဒိဝတ္ထုကာ စ ကင်္ခါ တဒေကဋ္ဌာတိ။ ဓရီယန္တိ အတ္တနော ပစ္စယေဟီတိ ဓမ္မာ, တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဖလန္တိ ဌိတိ, ဓမ္မာနံ ဌိတိ ဓမ္မဋ္ဌိတိ, ပစ္စယဓမ္မော။ အထ ဝါ ဓမ္မောတိ ကာရဏံ ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ။ ၇၁၈ အာဒယော) ဝိယ, ဓမ္မဿ ဌိတိ သဘာဝေါ, ဓမ္မတော စ အညော သဘာဝေါ နတ္ထီတိ ပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဓမ္မဋ္ဌိတိ, ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ။ သင်္ခါရာနံ ယံ ယံ ဘူတံ အနိစ္စတာဒိ ယထာဘူတံ, တတ္ထ ဉာဏန္တိ ယထာဘူတဉာဏံ။ သမ္မာ ပဿတီတိ သမ္မာဒဿနံ။

အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယောတိ အဝိဇ္ဇာ ဟေတုအာဒိဝသေန သင်္ခါရာနံ ယထာရဟံ ပစ္စယော။ တတော ဧဝ သင်္ခါရာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ။ ဥဘောပေတေတိ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာပိ အာသဝါဒိဝသေန ပစ္စယသမ္ဘူတာဝ, တသ္မာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာတိ ဥဘယေပိ ဧတေ ဓမ္မာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ။ ဣတီတိ ဧဝံ။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ပညာတိ ပစ္စယာနံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ။ ဝုတ္တနယေန ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ။

နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ, အတ္ထတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ တေ ဟိ ဃနသညာပဝတ္တိယာ ဝတ္ထုဘာဝတော နိမိတ္တံ, သဝိဂ္ဂဟဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော ဝါ။ ယသ္မာ အနိစ္စတာ နာမ သင်္ခါရာနံ အဝိပရီတာကာရော။ တတ္ထ နိစ္စတာယ လေသဿာပိ အဘာဝတော အနိစ္စတော ပဿန္တော ယထာဘူတံ ဇာနာတိ။ တဉ္စ ဉာဏံ အဝိပရီတဂ္ဂဟဏတာယ သမ္မာဒဿနံ။ တံသမင်္ဂိနာ စ ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝိယ အတီတာနာဂတေသုပိ နယံ နေန္တေန တေ သုပရိဝိဒိတာ ဟောန္တိ။

အနိစ္စတာ စ နာမ ဥပ္ပတ္တိမတော, ဥပ္ပါဒေါ စ ပစ္စယဝသေနာတိ အနိစ္စတာ သိဇ္ဈမာနာ သင်္ခါရာနံ သပ္ပစ္စယတံ သာဓေန္တီ ယထာဝုတ္တကင်္ခပ္ပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အနိစ္စတော…ပေ… ပဟီယတီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ တဒနွယေနာတိ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌဿ အနုဂမနေန။ ဧတ္ထာတိ ယထာဒိဋ္ဌေသု ဓမ္မေသု။ ဒုက္ခတော မနသိ ကရောန္တောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပဝတ္တန္တိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပ္ပဝတ္တံ။ တဉှိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ ပဝတ္တိတတ္တာ သာတိသယံ ဒုက္ခဘာဝေန ဥပဋ္ဌာတိ။ ပဝတ္တန္တိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိဝသေန ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဝသေန စ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တန္တိ အပရေ။ ‘‘နိမိတ္တံ, ပဝတ္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါသန္တာနသညိတေ သဗ္ဗသ္မိံ သပ္ပစ္စယေ နာမရူပေ ယာထာဝတော ပဝတ္တာ ဧကာဝ ပညာ ပရိယာယဝသေန ‘‘ယထာဘူတဉာဏ’’န္တိပိ ‘‘သမ္မာဒဿန’’န္တိပိ တတ္ထ ကင်္ခါဝိက္ခမ္ဘနေန ‘‘ကင်္ခါဝိတရဏာ’’တိပိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ‘‘ရုက္ခော ပါဒပေါ တရူ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယဉ္စ ယထာဘူတဉာဏ’’န္တိအာဒိ။

ပရမတ္ထတော သာသနေ အဿာသော နာမ အရိယဖလံ, ပတိဋ္ဌာ နာမ အရိယမဂ္ဂေါ, အယံ ပန အနဓိဂတမဂ္ဂဖလောပိ တဒဓိဂမုပါယပဋိပတ္တိယံ ဌိတတ္တာ လဒ္ဓဿာသော ဝိယ, လဒ္ဓပတိဋ္ဌော ဝိယ စ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘လဒ္ဓဿာသော လဒ္ဓပတိဋ္ဌော’’တိ။ အပရိဟီနကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိကော ဝိပဿကော လောကိယာဟိ သီလသမာဓိပညာသမ္ပဒါဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ဥတ္တရိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သုဂတိပရာယဏော စ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိယတဂတိကော’’တိ။ တတော ဧဝ စူဠသောတာပန္နော နာမ ဟောတိ။ သောတာပန္နော ဟိ ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတောတိ။

အထ ဝါ လဒ္ဓဿာသော ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသမဓိဂမေန။ နာမရူပပရိစ္ဆေဒေန ဟိ ခန္ဓာဒိကေ သဘာဝသရသတော သလ္လက္ခေတွာ သာသနေ ဓမ္မုပသံဟိတပါမောဇ္ဇပ္ပဋိလာဘေန လဒ္ဓဿာသော ဟောတိ။ လဒ္ဓပတိဋ္ဌော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိသမဓိဂမေန။ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနေန ဟိ ပရိမဒ္ဒိတဒိဋ္ဌိကဏ္ဋကော ဝိနိဒ္ဓတအဟေတုဝိသမဟေတုဝါဒေါ ယထာသကံ ပစ္စယေဟေဝ ဓမ္မမတ္တံ ဇာနိတွာ သာသနေ ပတိဋ္ဌိတသဒ္ဓေါ လဒ္ဓပတိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ။ နာမရူပဝဝတ္ထာနေန ဒုက္ခသစ္စံ, ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏေန သမုဒယသစ္စံ, တဿေဝ အပရဘာဂေန အနိစ္စတော မနသိကာရာဒိဝိဓိနာ မဂ္ဂသစ္စဉ္စ အဘိညာယ ပဝတ္တိယာ ဒုက္ခဘာဝံ ဒိသွာ အပ္ပဝတ္တေ နိရောဓေ ဧကံသေနေဝ နိန္နဇ္ဈာသယတာယ လောကိယေနေဝ ဉာဏေန စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အဓိဂတတ္တာ အပါယေသု အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော, သောတာပန္နဘူမိယံ ဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော စ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိယတဂတိကော’’တိ။ တေနာဟ ‘‘စူဠသောတာပန္နော နာမ ဟောတီ’’တိ။

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ မဟာနိသံသမေတံ ယထာဘူတဉာဏံ, တသ္မာ။ သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ ရတ္တိဉ္စေဝ ဒိဝါ စ။ သဗ္ဗသောတိ နိဗ္ဗတ္တကဟေတုအာဒိပရိဂ္ဂဏှနဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရေန။

ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ဧကူနဝီသတိမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၂၀။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

သမ္မသနဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၆၉၂။ ဧဝံ မဂ္ဂဉ္စ အမဂ္ဂဉ္စ ဉတွာ ဌိတံ ဉာဏန္တိ အယံ ဥပက္ကိလေသဝိနိမုတ္တာ ဝီထိပဋိပန္နာ ဝိပဿနာပညာ အရိယမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ, အယံ ဩဘာသာဒိဘေဒေါ ဒသဝိဓော ဥပက္ကိလေသော န မဂ္ဂေါတိ ဧဝံ မဂ္ဂဉ္စ အမဂ္ဂဉ္စ ယာထာဝတော ဝဝတ္ထပေတွာ ဌိတံ ဉာဏံ။

အတီတာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နေ ဓမ္မေ ကလာပတော သင်္ခိပိတွာ သမ္မသနံ ကလာပသမ္မသနံ, အယံ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံ အဘိလာပေါ။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၃၆၁၊ ၂။၁၁၃၊ ၃။၈၆၊ အ။ နိ။ ၄။၁၈၁) နယေန ဟိ ဓမ္မာနံ ဝိပဿနာ နယဝိပဿနာ, အယံ ကိရ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပဝါသီနံ အဘိလာပေါ။ တေနေဝါဟ ‘‘ကလာပသမ္မသနသင်္ခါတာယ နယဝိပဿနာယာ’’တိ။ တာဝ-သဒ္ဒေါ ကမတ္ထော, တေန သမ္မသနပ္ပကာရာနံ ဗဟုဘေဒတံ ဒီပေတိ။ ဗဟုဘာဝတော ဟိ တေသံ ပဌမံ နယဝိပဿနာယ ယောဂါရမ္ဘံ အနုသာသတိ ‘‘နယဝိပဿနာယ တာဝ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ။ ကသ္မာတိ စောဒကဝစနံ။ တဿာယံ အဓိပ္ပါယော – ယဒိ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗာ, အထ ကသ္မာ ‘‘နယဝိပဿနာယ အာဒိတော ယောဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တန္တိ။ ဣတရော တဿာယံ အဓိဂမူပါယောတိ ဒဿေန္တော ‘‘အာရဒ္ဓဝိပဿကဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိပဿနာယ သတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပါဒေါ, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေ သတိ ဩဘာသာဒိဥပက္ကိလေသသမ္ဘဝေါ, တတော မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနံ, တသ္မာ တဿ အာဒိတောဝ အာရမ္ဘဿ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီတိ ဝိပဿနာ ပဌမံ အာရဒ္ဓဗ္ဗာ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ပဌမံ နယဝိပဿနာဝ ကသ္မာ အာရဒ္ဓဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဝိပဿနာယ စ ကလာပသမ္မသနံ အာဒီ’’တိ။ တဉှိ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နာနံ ဓမ္မာနံ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနဝသေန ပဝတ္တနတော အာဒိကမ္မိကဿ သုကရံ သမ္မသနန္တိ အာဒိဘူတံ။

တသ္မာတိ အာဒိဘူတတ္တာ။ အထ ဝါ တသ္မာတိ ယသ္မာ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ…ပေ… ကလာပသမ္မသနံ အာဒိ, တသ္မာ။ ဧတန္တိ ကလာပသမ္မသနံ။ အပိစာတိအာဒိ ကလာပသမ္မသနဿေဝ ဝိပဿနာယ အာဒိဘာဝေ ဥပစယဟေတုဒဿနံ။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏပရိယောသာနာ တီရဏပရိညာ, အသမ္ပတ္တေ ဧဝ စ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေ မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တီရဏပရိညာယ ဝတ္တမာနာယာ’’တိ။ ကလာပသမ္မသနေ တာဝ ယောဂေါ ကာတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထာပိ တဿေဝ ပဌမာရမ္ဘေ ကာရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ကလာပသမ္မသနံ နာမ ဧကဝိသုဒ္ဓိယမ္ပိ န အန္တောဂဓံ, ဧကစ္စေ စ တံ အနာမသိတွာဝ ဝိပဿနာစာရံ ဝဏ္ဏေန္တိ။ ဧဝံ သန္တေပိ တံ သုတ္တန္တေသု ဧကဒေသေန, အနဝသေသတော စ ဒဿိတံ။ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ အာဒိကမ္မိကာနံ မနသိကာရသုကရတာယ ဝိပဿနာယ အာဒိဘာဝေန ဌပိတံ။ ဝိပဿန္တဿ စ ဩဘာသာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏသမ္ဘဝေါ, တသ္မာ ‘‘တံ သမ္ပာဒေတုကာမေနာ’’တိအာဒိနာ အယံ ဝိစာရော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၆၉၃။ တတြာတိ တသ္မိံ တီရဏပရိညာယ ဉာတပရိညာနန္တရဘာဝေ, တာသု ဝါ ပရိညာသု။ ဝိနိစ္ဆယောတိ သရူပတော, ကိစ္စတော, ဘူမိတော စ သန္နိဋ္ဌာနံ။ လောကုတ္တရာပိ ပုရိမသ္မိံ သစ္စဒွယေ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ တိဝိဓာပိ ပရိညာ ကိစ္စဝသေန လဗ္ဘတီတိ ‘‘လောကိယပရိညာ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ။ သဘာဝဓမ္မာနံ လက္ခဏသလ္လက္ခဏတော ဉေယျအဘိမုခါ ပညာ အဘိညာပညာ။ ဉာတဋ္ဌေတိ ဉာတဘာဝနိမိတ္တံ။ အဘိညေယျဿ ဇာနနဟေတု ‘‘ဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ပရိညာပညာတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနနပညာ။ တီရဏဋ္ဌေတိ သမ္မသနဘာဝဟေတု။ ပဟာနပညာတိ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဇဟနပညာ။ ဝေဒယိတာဒိလက္ခဏဝိဓုရတာယ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ပစ္စတ္တလက္ခဏံ ဝုတ္တံ။ တေသံယေဝ ပစ္စတ္တလက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန ဂဟိတဓမ္မာနံယေဝ။ ယထာ ပထဝီဖဿာဒီနံ ကက္ခဠဖုသနာဒိလက္ခဏာနိ တီသုပိ ခဏေသု သလ္လက္ခိတဗ္ဗာနိ ပဋိနိယတရူပတာယ သဘာဝသိဒ္ဓါနေဝ ဟုတွာ ဂယှန္တိ, န ဧဝမနိစ္စတာဒိလက္ခဏာနိ။ တာနိ ပန ဘင်္ဂုဒယဗ္ဗယပီဠာဝသဝတ္တနာကာရမုခေန ဂဟေတဗ္ဗတော သမာရောပိတရူပါနိ ဝိယ ဂယှန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သာမညလက္ခဏံ အာရောပေတွာ’’တိ။ လောကိယပရိညာနံယေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာဝ ‘‘ပဟာနပရိညာ’’တိ ဝုတ္တာ။

သင်္ခါရပဋိစ္ဆေဒတောတိ နာမရူပဝဝတ္ထာနတော, ယာ ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တာ။ ကေစိ ပန ‘‘ခန္ဓာဒီနံ ဝိပဿနာယ ဘူမိဘာဝတော သဗ္ဗောပိ ခန္ဓာဒိဝိစာရော သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ပစ္စတ္တလက္ခဏပဋိဝေဓဿေဝ အာဓိပစ္စ’’န္တိ ဣမိနာ နာမရူပပစ္စယပရိဂ္ဂဟပညာနံ တီရဏပဟာနာသမတ္ထတံ ဒဿေတိ။ တာသမ္ပိ ပန ‘‘နမနလက္ခဏံ နာမံ, ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပ’’န္တိ အရူပရူပါနံ သာဓာရဏာကာရသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တိယာ ဧကေနာကာရေန တီရဏပရိယာယော, ဒိဋ္ဌိကင်္ခါဝိက္ခမ္ဘနေန ပဟာနပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ သိယာ တီရဏပဟာနေသုပိ အာဓိပစ္စန္တိ ဝဒန္တိ။ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ပန ယထာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယာဝ သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒတာ, ဧဝံ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယ ဧဝ တီရဏပဟာနကိစ္စတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ဟိ တိဿောပိ ပရိညာ ဝဝတ္ထိတာ ဟောန္တိ, အညထာ သင်္ကာရော သိယာ။ တီရဏပရိညာယ ဘူမိ တတ္ထ ပညာယ အနိစ္စတာဒိလက္ခဏသန္တီရဏတော။ တေနာဟ ‘‘ဧတသ္မိံ…ပေ… အာဓိပစ္စ’’န္တိ။ ကာမံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမ္ပိ ကဉ္စိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ, တဿ ပန အထာမဂတတ္တာ န သာတိသယံ ပဟာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘင်္ဂါနုပဿနံ အာဒိံ ကတွာ ဥပရိ ပဟာနပရိညာယ ဘူမီ’’တိ။ အနိစ္စတော အနုပဿန္တောတိ အနိစ္စာကာရတော သင်္ခါရေ အနုပဿန္တော သမ္မသန္တော။ နိစ္စသညန္တိ ‘‘တေ နိစ္စာ သဿတာ’’တိ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာသညံ။ သညာသီသေန ဒိဋ္ဌိစိတ္တာနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧသေဝ နယော ဣတော ပရေသုပိ။ နိဗ္ဗိန္ဒန္တောတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒိသမ္ဘူတာယ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ သင်္ခါရေ နိဗ္ဗိဇ္ဇနဝသေန ပဿန္တော။ နန္ဒိန္တိ သပ္ပီတိကတဏှံ။ ဝိရဇ္ဇန္တောတိ ဝိရာဂါနုပဿနာယ ဝိရဇ္ဇနဝသေန ယထာ သင်္ခါရေသု ရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ အနုပဿန္တော။ တထာဘူတော ဟိ ရာဂံ ပဇဟတီတိ ဝုစ္စတိ။ နိရောဓေန္တောတိ နိရောဓာနုပဿနာယ ယထာ သင်္ခါရာ နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ, န အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ အနုပဿန္တော။ တထာဘူတော ဟိ သင်္ခါရာနံ သမုဒယံ ပဇဟတိ နာမ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနတော။ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တောတိ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာယ ယထာ သင်္ခါရာ န ပုန အာဒိယန္တိ, ဧဝံ ဝေါဿဇ္ဇန္တော။ တေနာဟ ‘‘အာဒါနံ ပဇဟတီ’’တိ, နိစ္စာဒိဝသေန ဝါ ဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အတ္ထော။ သာဓိတတ္တာတိ သမ္ပာဒိတတ္တာ။ ဣတရာတိ တီရဏပဟာနပရိညာ။ ဧဝံ ပရိညာ နိဒ္ဒိသိတွာ ပရိညာက္ကမဝသေနပိ ကင်္ခါဝိတရဏာနန္တရံ ‘‘ကလာပသမ္မသနေ ယောဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ယွာယမတ္ထော ဝုတ္တော, တံ နိဂမဝသေန ပစ္စာဟရန္တော ‘‘တေန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

၆၉၄။ တတြာတိ တသ္မိံ ကလာပသမ္မသနေ ဝိဘာဝေတဗ္ဗေ, တဿ ဝါ ကလာပသမ္မသနဿ အာဒိဘာဝေ။ အယံ ပါဠီတိ ဒဿိယမာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိမာဟ။ တတ္ထ သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနေ ပညာတိ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နေ ဓမ္မေ ဧကတော သင်္ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိနိစ္ဆယေ သာဓေတဗ္ဗေ တံသာဓနီယာ ပညာ။ သမ္မသနေ အနိစ္စတာဒိဝသေန တီရဏေ ဉာဏန္တိ ပဝုစ္စတိ, သာ ကထံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဝဝတ္ထာနေ သမ္မသနေတိ စ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ ဘုမ္မဝစနံ။ ယံ ကိဉ္စိ ရူပန္တိအာဒီနိ ပဒါနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထပေတီတိအာဒီနိ ပန ယသ္မာ ပရတော ဝဏ္ဏိယိဿန္တိ, တသ္မာ တတ္ထေဝ နေသံ အတ္ထံ ဝိဘာဝယိဿာမ။

ပါဠိဝဝတ္ထာနံ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဧတ္ထ ဟိ အာဒိကမ္မိကာနံ ဝိပဿနာမနသိကာရသုခတ္ထံ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ ပဌမံ တာဝ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အတီတာဒိဝိဘာဂမုခေန ဂဟိတာ, တေ ပန ခန္ဓာ ယသ္မာ ဒွါရာရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါရပ္ပဝတ္တဓမ္မဝသေန ဝိဘာဂံ လဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ တဒနန္တရံ ဒွါရဆက္ကာဒိဝသေန ဒသ ဆက္ကာ ဂဟိတာ။ ယသ္မာ ပန လက္ခဏေသု အနတ္တလက္ခဏံ ဒုက္ခဝိဘာဂံ, တသ္မာ တဿ ဝိဘာဝနာယ ဆ ဓာတုယော ဂဟိတာ။ တတော ယေသု ကသိဏေသု ဣတော ဗာဟိရကာနံ အတ္တာဘိနိဝေသော, တာနိ ဣမေသံ ဈာနာနံ အာရမ္မဏဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနာကာရမတ္တာနီတိ ဒဿနတ္ထံ ဒသ ကသိဏာနိ ဂဟိတာနိ။ တတော ဒုက္ခာနုပဿနာယ ပရိဝါရဘာဝေန ပဋိက္ကူလာကာရဝသေန ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသာ ဂဟိတာ။ ပုဗ္ဗေ ခန္ဓဝသေန သင်္ခေပတော ဂဟိတာ ဓမ္မာ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေန, ဝိတ္ထာရနယေန စ မနသိ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ဒွါဒသာယတနာနိ, အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော စ ဂဟိတာ။ တေသု ဣမေ ဓမ္မာ သတိပိ သုညနိရီဟအဗျာပါရဘာဝေ ဓမ္မသဘာဝတော အာဓိပစ္စဝသေန ပဝတ္တန္တီတိ အနတ္တလက္ခဏဝိဘာဝနတ္ထံ ဣန္ဒြိယာနိ ဂဟိတာနိ။ ဧဝံ အနေကဘေဒဘိန္နာပိမေ ဓမ္မာ ဘူမိတ္တယပရိယာပန္နတာယ တိဝိဓာဝ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ တိဿော ဓာတုယော ဂဟိတာ။

ဧတ္တာဝတာ နိမိတ္တံ ဒဿေတွာ ပဝတ္တံ ဒဿေတုံ ကာမဘဝါဒယော နဝ ဘဝါ ဂဟိတာ။ ဧတ္တကေ အဘိညေယျဝိသေသေ ပဝတ္တမနသိကာရကောသလ္လေန သဏှသုခုမေသု နိဗ္ဗတ္တိတမဟဂ္ဂတဓမ္မေသု မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗောတိ ဒဿနတ္ထံ ဈာနပ္ပမညာရုပ္ပါနိ ဂဟိတာနိ။ တတ္ထ ဈာနာနိ နာမ ဝုတ္တာဝသေသာရမ္မဏာနိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ။ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဝိဘာဂတော ဣမေ ဓမ္မာ ဘိန္ဒိတွာ မနသိ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနိ ဂဟိတာနိ။ ပစ္စယာကာရမနသိကာရော ဟိ လက္ခဏတ္တယံ သုခေန, သုဋ္ဌုတရဉ္စ ဝိဘာဝေတိ, တသ္မာ ပစ္ဆတော ဂဟိတော။ ဧဝမေတေ သမ္မသနီယဘာဝေန ဂဟိတာ ခန္ဓာဒိဝသေန ကောဋ္ဌာသတော ပဉ္စဝီသတိဝိဓာ။ ပဘေဒတော ပန အတီတာဒိဘေဒံ အနာမသိတွာဝ ဂယှမာနာ ဒွီဟိ ဦနာနိ ဒွေသတာနိ ဟောန္တိ။

တတ္ထ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထပေတီတိအာဒိကော ပဌမော လက္ခဏဝဝတ္ထာပနဝါရော။ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိအာဒိကော ဒုတိယော ဟေတုဝါရော လက္ခဏာနံ ဟေတုကိတ္တနတော။ အနိစ္စံ သင်္ခတန္တိအာဒိကော ပန ဟေတုပတိဋ္ဌာပနဝါရော ပါကဋဘာဝသလ္လက္ခဏတော။ ခယဋ္ဌေနာတိ ဟိ ခယသဘာဝတော ယသ္မာ ရူပံ ခယသဘာဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခယံ ဝယံ ဘေဒံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ အနိစ္စန္တိ အတ္ထော။ ဘယဋ္ဌေနာတိ ဘာယိတဗ္ဗဘာဝတော ယသ္မာ ရူပံ ပဘင်္ဂုရတာယ ဘယာနကံ, တသ္မာ ဒုက္ခန္တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၃၀။၁၅, ၄၅, ၄၆, ၇၆, ၈၅၊ ၂။၄။၁၄၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၁၀)။ အသာရကဋ္ဌေနာတိ အသာရကဘာဝတော, အတ္တသာရဝိရဟတောတိ အတ္ထော။ တတိယဝါရေ ပန ‘‘ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ဟေတုံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘သင်္ခတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ပစ္စယေဟိ ကတံ, အနုရူပေ စ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ, န ဝိနာ တေဟိ သမံ, သမ္မာ စ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မာ ခယဝယဝိရာဂနိရောဓဓမ္မန္တိ။ န ဟိ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တံ အနိရုဇ္ဈနကံ နာမ အတ္ထိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယံ တံ ရူပံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ ဝတ မာ ပလုဇ္ဇီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၉)။ ဧတေန အနိစ္စာ ပထဝီဓာတု ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတ္တာ တဒညံ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တံ ဝိယာတိ ဒဿေတိ။ ဧသ နယော သေသဓမ္မေသုပိ။

ဣဒါနိ အနွယတော, ဗျတိရေကတော စ သင်္ခတဓမ္မာနံ အနိစ္စတံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အနိစ္စလက္ခဏဿေဝ စေတ္ထ ပတိဋ္ဌာပနံ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌာပိတေ သေသလက္ခဏဒွယဿပိ ပတိဋ္ဌာပနသိဒ္ဓိတော။

ဣမိနာ ပေယျာလေန ဣမေ ဓမ္မရာသယော သံခိတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘ဒွါရာရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဓမ္မာ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ ဣဒံ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ ‘‘စက္ခုံ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၃၊ သံ။ နိ။ ၄။၄၆) ဒွါရာရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါရပ္ပဝတ္တေ ဓမ္မေ ဒဿေတွာ တေသံ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတတံ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပံ အဘိညေယျံ…ပေ… ဝိညာဏံ အဘိညေယျ’’န္တိ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၈) ပန ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ ပဌမံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒဿေတွာ ‘‘စက္ခု’’န္တိအာဒိနာ ဒွါရာရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဓမ္မာ ဒဿိတာ။ တထာဒဿနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဣမေ ဓမ္မရာသယော သံခိတ္တာတိ ပါဠိယံ ဝိတ္ထာရတော အာဂတတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တေနေဝါဟ ‘‘တံ တတ္ထ…ပေ… သံခိတ္တ’’န္တိ။ တတ္ထ တန္တိ အဘိညေယျံ။ ဧတ္ထာတိ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ။ ‘‘ဝိညာဏံ မနော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ကောဋ္ဌာသေ ယေ လောကုတ္တရဓမ္မာ အာဂတာ။ ကေစိ ပန ‘‘ဧတ္ထာတိ ပဋိသမ္ဘိဒါယ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ။ သမ္မသနုပဂါ ဧဝ ဟိ ဓမ္မာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဂဟိတာ သမ္မသနဝါရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ, န အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ (ပဋိ။ မ။ ၁။၃၊ သံ။ နိ။ ၄။၄၆) ဝိယ သဗ္ဗေဝ အဘိညေယျာ ဓမ္မာ။ ယေ ရူပါရူပဓမ္မာ။ ယဿာတိ ယောဂိနော။ တေသု တေန သမ္မသနံ အာရဘိတဗ္ဗံ ယထာပါကဋံ ဝိပဿနာဘိနိဝေသောတိ ကတွာ။ ပစ္ဆာ ပန အနုပဋ္ဌဟန္တေပိ ဥပါယေန ဥပဋ္ဌဟာပေတွာ အနဝသေသတောဝ သမ္မသိတဗ္ဗာ။

၆၉၅။ ‘‘အတီတံ ရူပံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ အနိစ္စတော သမ္မသနဿ အတီတာဒိဝိဘာဂါ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတာတိ အာဟ ‘‘ဧကာဒသဟိ ဩကာသေဟီ’’တိ။ ဝဝတ္ထာပနံ နာမ သန္နိဋ္ဌာနံ။ အနိစ္စတော သန္နိဋ္ဌာနဉ္စေတ္ထ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝိပဿနာဝါတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စန္တိ သမ္မသတီ’’တိ။

ကထန္တိ သမ္မသနာကာရော ပုစ္ဆိတောတိ တံ ပရတော ဣဓေဝ ပါဠိယံ ဒုတိယဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ သင်္ခေပေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေတိ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဟီ-တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော။ ယသ္မာ ‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန အနိစ္စန္တိ သမ္မသတီတိ ယောဇနာ။

ဧဝမ္ပိ သင်္ခေပေါယေဝါတိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အတီတေတိ အတီတေ ဘဝေ။ အာဒိကမ္မိကဿ ဟိ ဣဒံ သမ္မသနဝိဓာနံ, တသ္မာ ဘဝဝသေန အဒ္ဓါဘေဒေါ အဓိပ္ပေတော။ တေနာဟ ‘‘နယိမံ ဘဝံ သမ္ပတ္တန္တီ’’တိ။ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ အတီတဘဝေ ပရိယာပန္နံ ရူပံ, တံ အတီတေယေဝ ဘဝေ ခီဏံ, တတော န ဣမံ ဘဝံ သမ္ပတ္တံ, တသ္မာ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန ခယသဘာဝတ္တာတိ သမ္မသတီတိ။ ဧသ နယော ယံ အနာဂတန္တိအာဒီသုပိ။

ယံ ဗဟိဒ္ဓါ, တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါ ဧဝ ခီယတိ, န အဇ္ဈတ္တဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ, ယံ ဩဠာရိကံ, တမ္ပိ တတ္ထေဝ ခီယတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပီတိ ဣဒံ အတီတာဒိဘေဒဿ ရူပဿ သမ္မသနတော သဗ္ဗံ ဧကာဒသဝိဓမ္ပိ သမ္မသနံ ဧကံ သမ္မသနံ အနိစ္စတော သမ္မသနန္တိ ကတွာ။

တန္တိ တံ ဧကာဒသဝိဓမ္ပိ ရူပံ။ သပ္ပဋိဘယတာယာတိ ဘယာနကတာယ။ ဘယာဝဟံ ဟောတီတိ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသဿ ‘‘အဟံ ဝိနဿာမိ, မမ သန္တကံ ဝိနဿတီ’’တိ စိန္တေန္တဿ ဘယဇနကံ ဟောတိ။ သီဟောပမသုတ္တေ ဒေဝါနံ ဝိယာတိ သီဟောပမသုတ္တေ ဒေသိယမာနေ ဒေဝါနံ ဝိယ။ တတ္ထ ဟိ –

‘‘ယဒါ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ ‘ဣတိ ရူပံ, ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော, ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော။ ဣတိ ဝေဒနာ… ဣတိ သညာ… ဣတိ သင်္ခါရာ… ဣတိ ဝိညာဏံ, ဣတိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော, ဣတိ ဝိညာဏဿ အတ္ထင်္ဂမော’တိ။ ယေပိ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဒေဝါ ဒီဃာယုကာ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ ဥစ္စေသု ဝိမာနေသု စိရဋ္ဌိတိကာ, တေပိ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယေဘုယျေန ဘယံ သံဝေဂံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ ‘အနိစ္စာဝ ကိရ ဘော မယံ သမာနာ နိစ္စမှာတိ အမညိမှ, အဒ္ဓုဝါဝ…ပေ… အသဿတာဝ ကိရ ဘော မယံ သမာနာ သဿတမှာတိ အမညိမှ, မယမ္ပိ ကိရ ဘော အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ အသဿတာ သက္ကာယပရိယာပန္နာ’’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၇၈၊ အ။ နိ။ ၄။၃၃) –

ဧဝံ ဒေဝါနံ ဘယုပ္ပတ္တိ အာဂတာ။

ခန္ဓပဉ္စကံ, တဒေကဒေသော ဝါ အတ္တဝါဒီဟိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ပရိကပ္ပီယတိ, တဉ္စ ဧကန္တတော အနိစ္စံ, ဒုက္ခဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ယဉှိ အနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ။ တီသု ဒုက္ခတာသု သင်္ခါရဒုက္ခတာဝ ဗျာပိနီ, ‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခ’’န္တိ စ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စတံ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနံ ဝါ’’တိ။ အတ္တာ အဘဝိဿာတိ ‘‘ကာရကော ဝေဒကော သယံဝသီ’’တိ ဧဝံဘူတော အတ္တာ အဘဝိဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧဝဉှိ သတိ ရူပဿ အာဗာဓာယ သံဝတ္တနံ အယုဇ္ဇမာနကံ သိယာ။ ယထာ ရူပက္ခန္ဓေ အဘေဒတော တိဝိဓံ သမ္မသနံ, ဘေဒတော တေတ္တိံသဝိဓံ, ဧဝံ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီသုပီတိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဧသ- နယော’’တိ အတိဒိသတိ။ တေန ခန္ဓဝသေန တာဝ ဘေဒတော ပဉ္စသဋ္ဌိအဓိကာ သတံ သမ္မသနဝါရာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ။ ဣမိနာ နယေန ဒွါရဆက္ကာဒီသုပိ ယထာရဟံ သမ္မသနဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆၉၆။ နိယမတော သင်္ခတာဒိဘေဒံ ဟောတီတိ ဧကံသေန သင်္ခတတာဒိဝိသေသဝန္တံ ဟောတိ အသင်္ခတာဒိသဘာဝေ အနိစ္စတာယ အသမ္ဘဝတော။ အဿာတိ အနိစ္စဿ။ ပရိယာယဒဿနတ္ထန္တိ ဝေဝစနဒဿနတ္ထံ, တံ ပန ‘‘ခယဓမ္မ’’န္တိအာဒီနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ပုရိမာနံ တိဏ္ဏံ။ န ဟိ တဒေဝ တဿ ပရိယာယော ဟောတိ, နာပိ သင်္ခတပဋိစ္စသမုပ္ပန္နပဒါနိ ဟုတွာ အဘာဝဒီပနတော ပါကဘာဝဒီပနတော။ ပါကဘာဝဒီပနေန ပန အနိစ္စတာယ သာဓနပက္ခေ တိဋ္ဌန္တိ။ တေနေဝ ဟိ သဗ္ဗေသံ ပဒါနံ ပရိယာယတာဘာဝတော ‘‘နာနာကာရေဟိ ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပန္တရံ ဂဟိတံ။ မနသိကာရပ္ပဝတ္တီဒဿနတ္ထန္တိ အနိစ္စတာယ ဥပဗြူဟနမနသိကာရပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ။

စတ္တာရီသာကာရအနုပဿနာကထာဝဏ္ဏနာ

၆၉၇။ သောတိ ယောဂါဝစရော။ တဿာတိ ယထာဝုတ္တဘေဒဿ အနိစ္စတာဒိသမ္မသနဿ။ ထိရဘာဝတ္ထာယာတိ ဒဠှဘာဝတ္ထာယ အနိစ္စာဒိအာကာရဿ ပုနပ္ပုနံ မနသိကာရော ဝိယ ဗဟုလီကာရဘာဝတော။ ယံ တံ ဘဂဝတာ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ အနိစ္စာဒိသမ္မသနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ အနုလောမိကန္တိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ အနုကူလံ။ ခန္တိန္တိ ဉာဏခန္တိံ။ ဉာဏဉှိ ဝိသယသဘာဝံ ဩဂါဟေတွာ ဝဝတ္ထာနေ ခမတိ သဟတီတိ ခန္တီတိ ဝုစ္စတိ။ သမ္မတ္တနိယာမန္တိ အရိယမဂ္ဂံ။ သော ဟိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိသမ္မတ္တဉ္စေဝ အနိဝတ္တိဓမ္မတာယ နိယာမော စာတိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘အာဒိနာ နယေနာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဒုက္ခတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ, ခန္ဓာနံ နိရောဓော သုခံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၈) ဧဝမာဒိကော ပါဌသေသော ရောဂါဒိပဋိပက္ခယောဇနာဝသေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော။ ‘‘ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိစ္စံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဝစနေန သင်္ခါရာနံ ဒုက္ခရောဂတာဒိပဋိပက္ခော နိဗ္ဗာနဿ သုခါရောဂျာဒိဘာဝေါ ‘‘အာဒိနာ နယေနာ’’တိ ဧတ္ထ နယဂ္ဂဟဏေန ဒီပိတောတိ။ အဝသေသော သဗ္ဗော ပါဌော ပကာသိတော ဧဝ ဟောတီတိ။

ကာမဉ္စေတံ စတ္တာရီသာယ အာကာရေဟိ သမ္မသနံ အနုလောမဉာဏေ ဘာဝေတဗ္ဗဝိဓာနံ။ တေနာဟ ‘‘အနုလောမဉာဏံ ဝိဘဇန္တေန…ပေ… ဝုတ္တ’’န္တိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ပန ကတပရိစယဿေဝ ကိစ္စာဝဟံ ဟောတီတိ ဣဓာပိ ဝုတ္တန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တဿာပီတိ န ကေဝလံ ကလာပသမ္မသနဿေဝ, အထ ခေါ ယထာဒဿိတဿ စတ္တာလီသပ္ပဘေဒဿ အနိစ္စာဒိသမ္မသနဿပိ။ တဉှိ အနုလောမိကခန္တိပဋိလာဘာယ, သမ္မတ္တနိယာမောက္ကမနာယ စ သံဝတ္တနတော ဧကံသတော ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ –

‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော သမနုပဿန္တော အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော ဘဝိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, အနုလောမိကာယ ခန္တိယာ အသမန္နာဂတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, သမ္မတ္တနိယာမံ အနောက္ကမမာနော သောတာပတ္တိဖလံ ဝါ…ပေ… အရဟတ္တံ ဝါ သစ္ဆိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဗ္ဗသင်္ခါရေ အနိစ္စတော သမနုပဿန္တော’’တိ (အ။ နိ။ ၆။၉၈၊ ပဋိ။ မ။ ၃။၃၆) –

အာဒိ သုက္ကပက္ခော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော။ တထာ ‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော, ဒုက္ခတော, ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော, အနတ္တတော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၆) ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော။

၆၉၈။ ဧကေကံ ခန္ဓံ အနိစ္စာဒိသမ္မသနဿ ဝသေန သမ္မသတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တဿ ပန သမ္မသနဿ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သာဓာရဏတာယ ‘‘ဧကေကံ ခန္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အနစ္စန္တိကတာယာတိ အစ္စန္တိကတာဘာဝတော, အသဿတတာယာတိ အတ္ထော။ သဿတဉှိ အစ္စန္တိကံ ပရာယ ကောဋိယာ အဘာဝတော။ အာဒိအန္တဝန္တတာယာတိ ပုဗ္ဗာပရကောဋိဝန္တတာယ, ဥဒယဗ္ဗယဓမ္မတောတိ အတ္ထော။ အနိစ္စတော သမ္မသတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

အနိစ္စတောတိ စ အဒ္ဓုဝတော။ ဧတဉှိ န နိစ္စံ, ခဏိကတာယ အသဒါဘာဝိတာယ ဝါ န ဣစ္စံ န ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ အနိစ္စံ။ ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနတာယာတိ ဥပ္ပါဒေန, ဝယေန စ ပတိ ပတိ ခဏေ ခဏေ တံသမင်္ဂိနော ဝိဗာဓနသဘာဝတ္တာ, တေဟိ ဝါ သယမေဝ ဝိဗာဓေတဗ္ဗတ္တာ။ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တော ဟိ ဓမ္မာ အဘိဏှံ တေဟိ ပဋိပီဠိတာ ဧဝ ဟောန္တိ, ယာ ပီဠနာ ‘‘သင်္ခါရဒုက္ခတာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယာတိ တိဝိဓဿာပိ ဒုက္ခဿ, သံသာရဒုက္ခဿ စ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော။ ပစ္စယယာပနီယတာယာတိ ယထာရဟံ ပစ္စယေဟိ ယာပေတဗ္ဗတာယ။ ရောဂမူလတာယာတိ မူလဗျာဓိ ဝိယ အနုဗန္ဓဗျာဓီနံ မူလဘာဝတော, ပဒဒွယေနာပိ ယာပျရောဂသဒိသတောတိ ဒဿေတိ။ ယာပျဗျာဓိ ဟိ ရောဂေါ ဣတရော အာဗာဓောတိ။ ဒုက္ခတာသူလယောဂိတာယာတိ တိဝိဓဒုက္ခတာသင်္ခါတေန ရုဇ္ဇနေန ယုဇ္ဇတာယ။ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတာယာတိ ယထာရဟမာရမ္မဏဝသေန, သမန္နာဂမဝသေန စ ရာဂါဒိကိလေသာသုစိဝိဿန္ဒနတော။ အဟုတွာ သမ္ဘဝတော ဥပ္ပတ္တိယာ ဥဒ္ဓုမာတတာ။

အန္တောတုဒနတာယာတိ အဗ္ဘန္တရေ တုဒနတော။ ဒုက္ခဝေဒနာဒယော ဝိယ ဟိ ဣမေ သင်္ခါရာ အတ္တဘာဝဿ အဗ္ဘန္တရဂတာ ဧဝ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန တုဒန္တိ။ အရိယမဂ္ဂသဏ္ဍာသေန ဝိနာ နီဟရိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဒုန္နီဟရဏီယတာ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဒဠှဘာဝတော။ အဃန္တိ ပါပံ ဝိယ အရိယဇနေဟိ ဝိဂရဟိတဗ္ဗံ။ သတ္တာနံ အနတ္ထဇနနတော အဝဍ္ဎိအာဝဟံ, ပါပဿ စ ဝတ္ထုဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကန္တိ အာဟ ‘‘ဝိဂရဟ…ပေ… အဃတော’’တိ။ အသေရိဘာဝဇနကတာယာတိ ပရဝသတာဇနနတော။ ယထာ ဂိလာနော အညေဟိ သံဝေသနဝုဋ္ဌာပနာဒိနာ ပရပဋိဗဒ္ဓသရီရဝုတ္တိကော အသေရီ, ဧဝမေတေပိ အသေရိဘာဝဇနကာ။ အဝသတာယာတိ အဝသဝတ္တနတော။ ယထာ ပရောသတန္တော ပုရိသော ပရဿ ဝသံ န ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ သုဘသုခါဒိဘာဝေန ဝသေ ဝတ္တေတုံ အသက္ကုဏေယျတော။ အဝိဓေယျတာယာတိ ‘‘မာ ဇီရထ, မာ မီယထာ’’တိအာဒိနာ ဝိဓာတုံ အသက္ကုဏေယျတော။ ပလုဇ္ဇနတာယာတိ ဗျာဓိအာဒီဟိ ပကာရေဟိ ဆိဇ္ဇနတော ဝိနဿနတော။ တေဟိ ဧဝ ဝါ အာဗျသနတော။ ဗျသနတ္ထော ဟိ လောကသဒ္ဒေါ, ပသဒ္ဒေါ ဘုသတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဗျာဓိအာဒီဟိ စ ခန္ဓာနံ ဗျသနန္တိ။ ဗျသနာဝဟဘာဝေန ဧတီတိ ဤတိ, အာဂန္တုကာနံ အကုသလပက္ခိယာနံ ဗျသနဟေတူနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ခန္ဓာ စ ဧဒိသာတိ အာဟ ‘‘အနေကဗျသနာဝဟတာယ ဤတိတော’’တိ။

ဥပဒ္ဒဝတီတိ ဥပဒ္ဒဝေါ, အနတ္ထံ ဇနေန္တော အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော, ရာဇဒဏ္ဍာဒီနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ခန္ဓာ စ ဧဒိသာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဒိတာနံ…ပေ… ဥပဒ္ဒဝတော’’တိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘယာဝဟတော, အဘယပဋိပက္ခတော စ ခန္ဓာ ဘယန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဘယာနံ…ပေ… ဘယတော’’တိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ, အဇ္ဈတ္တံ ရာဂါဒီဟိ အနတ္ထေဟိ ဥပသဇ္ဇနဋ္ဌေန, ဥပသဂ္ဂသဒိသတာယ စ ဥပသဂ္ဂေါ။ ဥပသဂ္ဂေါတိ စ ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန ပဝတ္တော ဗျာဓိအာဒိအနတ္ထော။ သော အတ္ထကာမေန မုဟုတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနေကေဟိ…ပေ… ဥပသဂ္ဂတော’’တိ။ ဒေါသူပသဋ္ဌတာယာတိ အာရမ္မဏတော, သမ္ပယောဂတော စ ရာဂါဒိဒေါသေဟိ ဥပေတတာယ။ လောကဓမ္မာ လာဘာဒိဟေတုကာ အနုနယပဋိဃာ, တေဟိ, ဗျာဓိအာဒီဟိ စ အနဝဋ္ဌိတတာ ပစလိတတာ။

ဥပက္ကမေနာတိ အတ္တနော, ပရဿ ဝါ ပယောဂေန။ သရသေနာတိ သဘာဝေန။ ပဘင်္ဂုပဂမနသီလတာ ဘိဒုရတာ။ သဗ္ဗာဝတ္ထနိပါတိတာယာတိ ရုက္ခဖလံ ဝိယ အတိတရုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗာသု အဝတ္ထာသု နိပတနသီလတာယ။ အနိပတဿပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အသာရတာယ ထိရဘာဝဿ အဘာဝတာယ။ ထိရဉှိ ဓုဝံ နာမ ဟောတိ။ တာယိတုံ ရက္ခိတုံ အသမတ္ထတာယ န တာယနောတိ အတာယနော, တဗ္ဘာဝေါ အတာယနတာ။ တာဏာသီသာယ ဥပဂတဿ အလဗ္ဘနေယျခေမတာ။ ဒုက္ခဘီတိယာ ဥပလီယနာဓိပ္ပါယေန အလ္လီယိတုံ။ ဒုက္ခနိဝတ္တနံ လေဏကိစ္စံ။ ဇာတိအာဒိဘယာနံ ဟိံသနံ ဝိဓမနံ ဘယသာရကတ္တံ။ ယထာပရိကပ္ပိတေဟီတိ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနေဟိ ဗာလေဟိ ပရိကပ္ပိတပ္ပကာရေဟိ။ ရိတ္တတာယာတိ ဝိဝိတ္တတာယ, ဝိရဟိတတာယာတိ အတ္ထော။ အန္တောသာရာဘာဝေါ ရိတ္တတာ။ သာ ဧဝ စ တုစ္ဆတာတိ အာဟ ‘‘ရိတ္တတာယေဝ တုစ္ဆတော’’တိ။ အပ္ပကတ္တာတိ ပရိတ္တတ္တာ, လာမကတ္တာ ဝါ။ ဓုဝသာရာဘာဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တသာရာဘာဝံ ရိတ္တပဒေန ဝတွာ နိဗ္ဗတ္တိတမတ္တသာရာဘာဝမေဝ သုညပဒေန ဒဿေတုံ ‘‘သာမိ…ပေ… သုညတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ကေနစိ သာမိအာဒိလက္ခဏေန အတ္တနာ သုညာ ဧတေ, ဧဝံ သယမ္ပိ အတံသဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သယဉ္စ…ပေ… အနတ္တတော’’တိ။ န အတ္တာတိ ဟိ အနတ္တာတိ။

ပဝတ္တိဒုက္ခတာယာတိ ဘဝပဝတ္တိဒုက္ခဘာဝတော။ ဘဝပဝတ္တိ စ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အနိစ္စာဒိအာကာရေန ပဝတ္တနမေဝ, သော စ အာဒီနဝေါ။ ယထာဟ ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝေါ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခဿ စ အာဒီနဝတာယာ’’တိ။ အာဒီနန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော ယထာ ‘‘ဧကမန္တ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၆၅), အတိဝိယ ကပဏန္တိ အတ္ထော။ ဘုသတ္ထော ဟိ အယံ အာ-ကာရော။ ယထာ ‘‘ဒွိဓာ ဆိဒ္ဒကံ ဝိစ္ဆိဒ္ဒက’’န္တိ ဧတ္ထ ဒွိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထေ ဝိ-သဒ္ဒေါ, ဧဝမိဓာပီတိ အာဟ ‘‘ဒွေဓာ ပရိဏာမပကတိတာယ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော’’တိ။ ဝိပရိဏာမော စ ဝိပရီတသဘာဝါပတ္တိ။ ဒုဗ္ဗလတာယာတိ သရသဘိဒုရတာယ ဗလာဘာဝတော။ ဒုဗ္ဗလမ္ပိ ကိဉ္စိ မုဒုကမ္မညာဘာဝေန ဒုပ္ပဓံသိယာ။ ဣမေ ပန သုပဓံသိယာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဖေဂ္ဂု ဝိယ သုခဘဉ္ဇနီယတာယ စာ’’တိ။ အဃဿ ပါပဿ ဟေတုတာ အဃဟေတုတာ။ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟိ သဗ္ဗံ ကိဗ္ဗိသန္တိ။ ဣမေ ရူပါဒယော သုခဟေတု, န ဒုက္ခဟေတူတိ ဇနိတဝိဿာသာနံ ဟနနသီလတာယ, ခန္ဓေသု ဟိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ ဂါဟဝသေန သတ္တာ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ, ဝိဿာသံ ဝါ ဟနန္တီတိ ဝိဿာသဃာတိနော, တဗ္ဘာဝတော။

ဝိဂတဘဝတာယာတိ အပဂတဝဍ္ဎိတာယ။ ဝိဘဝတဏှာ, ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ စ ဝိဘဝေါ ဥတ္တရပဒလောပေန, တတော ဝိဘဝတော, ပိတုသဒိသဿ ဝါ သဘာဝဟေတုနော ဝိဘဝတော ဝိနာသတော သမ္ဘူတတာယ။ အာသဝါနံ အာရမ္မဏာဒိနာ ပစ္စယဘာဝေါ အာသဝပဒဋ္ဌာနတာ။ ဗီဇာဒိကော အသာဓာရဏော ဟေတု, ဘူတသလိလာဒိကော သာဓာရဏော ပစ္စယော။ ဧသ နယော အဇ္ဈတ္တေပိ။ တေဟိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ကတော သင်္ခတော။ မစ္စုမာရဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန, ကိလေသမာရဿ ပစ္စယဘာဝေန သံဝဍ္ဎနတော အာမိသဘူတတာ, ခန္ဓာပိ ခန္ဓာနံ အာမိသဘူတာ ပစ္စယဘာဝေန သံဝဍ္ဎနတော, တဒန္တောဂဓာ အဘိသင်္ခါရာ။ ဒေဝပုတ္တမာရဿ ပန ‘‘မမေတ’’န္တိ အဓိမာနဝသေန အာမိသဘာဝေါတိ ခန္ဓာဒိမာရာနမ္ပိ ဣမေသံ ယထာရဟံ အာမိသဘူတတာ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ‘‘ဇာတိဓမ္မာန’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၃၇၃၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၃၃) ဝိယ ပကတိအတ္ထော, ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ။ ၇၁၈ အာဒယော) ဝိယ ဟေတုအတ္ထော စာတိ အာဟ ‘‘ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏပကတိတာယ, သောကပရိဒေဝဥပါယာသဟေတုတာယာ’’တိ။ သံကိလေသတ္တယဂ္ဂဟဏေန တဒေကဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ ကိလေသဝတ္ထူနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တဒါရမ္မဏာပိ ဟိ ဓမ္မာ တဒနတိဝတ္တနတော သံကိလေသိကာ ဧဝ။ တထာ ခုဒ္ဒါ, တဏှာ, ဇဋာဒီသု သရီရဿ, သံကိလေသဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

စတ္တာရီသာပိ သမ္မသနာနိ တီသု အနုပဿနာသု အန္တောဂဓာနေဝါတိ တဒန္တောဂဓဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အနိစ္စာနုပဿနာနိ သရူပတော, ပရိယာယတော စ အနိစ္စဘာဝဝိဘာဝနတော။ ဧသ နယော ဣတရေသုပိ။ ‘‘အသာရကတော’’တိ ဣဒံ နိစ္စသာရာဘာဝဝိဘာဝနံ။

ဧတ္တာဝတာ ကလာပတော ဓမ္မေ သင်္ဂဟေတွာ နယတော သမ္မသနမတ္တံ ဒဿိတံ, န တာဝ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာ ဝိဟိတာတိ ‘‘သမ္မသနာရမ္ဘဝိဓာန’’န္တိ။ ဝုတ္တံ။

ဣန္ဒြိယတိက္ခကာရဏနဝကကထာဝဏ္ဏနာ

၆၉၉။ ဧကစ္စဿ တိက္ခိန္ဒြိယဿ မဟာပညဿ နယဝိပဿနာဝသေနေဝ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတရဿ နုပ္ပဇ္ဇတိ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘ယဿ ပန…ပေ… န သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိ ဟိ ဣဓ နယဝိပဿနာယ သမ္ပဇ္ဇနန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တေန ‘‘နဝဟာကာရေဟိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ဘဝန္တိ…ပေ… အန္တရာ စ အဗ္ဗောသာနေနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ကတွာ သပ္ပါယာနိ သေဝမာနေန သမ္မသိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

တေနာတိ ယောဂိနာ။ နဝဟာကာရေဟီတိ ဝက္ခမာနေဟိ နဝဟိ အာကာရေဟိ။ ဣန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ။ တိက္ခာနီတိ တိခိဏာနိ ဝိသဒါနိ သူရာနိ။ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနန္တိ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပန္နာနံ။ သင်္ခါရာနန္တိ ဝိပဿိယမာနာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ။ ခယမေဝါတိ ပဌမံ ဥပ္ပါဒံ ဒိသွာ တံ မုဉ္စိတွာ ခယမေဝ ဘင်္ဂမေဝ ပဿတိ။ တဿ တထာခယဒဿနပသုတဿ ဝိပဿနာပညာ တိက္ခာ သူရာ ဝဟတိ, ဣတရာနိ စ ဣန္ဒြိယာနိ။ တတ္ထာတိ ခယဒဿနေ။ သက္ကစ္စကိရိယာယာတိ အာဒရကာရိတာယ, ယထာ ခယဒဿနပရမေနေဝ ဝိပဿနာဉာဏံ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ တံ အာဒရဇာတော သမ္ပာဒေတိ။ သာတစ္စကိရိယာယာတိ အဝိစ္ဆေဒကိရိယာယ, ယထာ ဝိပဿနာဉာဏံ ခယဒဿနဝသေန နိရန္တရမေဝ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော နံ သမ္ပာဒေတိ။ သပ္ပါယကိရိယာယာတိ အနုရူပကိရိယာယ အာဝါသာဒိသတ္တဝိဓသပ္ပါယာသေဝနကိရိယာယ။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟေနာတိ ယထာ မနသိကရောန္တဿ ဝိပဿနာသမာဓိ ဥပ္ပန္နော, တဿ အာကာရဿ သလ္လက္ခဏဝသေန သမထနိမိတ္တဂ္ဂဟဏေန သမ္ပာဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အနုပဝတ္တနတာယာတိ အနုရူပတော ပဝတ္တနေန ဘာဝနာစိတ္တဿ လီနဘာဝေ ပီတိဝီရိယဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥဒ္ဓတဘာဝေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဗြူဟနေနာတိ အတ္ထော။ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတန္တိ အတ္တနော ကာယေ အသုစိဘာဝေန ဗာဟိရကအဝိညာဏကကုဏပေ ဝိယ ဇီဝိတေ အဟိတာဝဟပစ္စတ္ထိကေ ဝိယ နိရပေက္ခစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတိ။ တတ္ထ စ အဘိဘုယျ နေက္ခမ္မေနာတိ တသ္မိံ ကာယစိတ္တေ အနပေက္ခဘာဝေန ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခဘာဝါပါဒနေန ဥပ္ပန္နံ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဝီရိယေန အဘိဘဝိတွာ ဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ။ အန္တရာတိ ယထာဓိပ္ပေတာယ ဘာဝနာသိဒ္ဓိယာ အန္တရာဝ။ အဗ္ဗောသာနေနာတိ အသင်္ကောစနေန။

ဧဝံ ဝုတ္တာနန္တိ ဧဝံ ‘‘နဝဟာကာရေဟိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ဘဝန္တီ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာနံ။ ဧတ္ထ စ ယထာ နာမ သုခုမာနံ မုတ္တာပဝါဠာဒီနံ ဝိဇ္ဈနေ သုခုမတရေန ဝေဓနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧဝမေဝ သဏှသုခုမာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ, ပစ္စယဿ စ ပရိဂ္ဂဏှနေ တိက္ခေန ဉာဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တေသံ ပန ခယဝယဒဿနေ တိက္ခတရေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တိက္ခတရတာ စဿ နိသာနသိလာယံ သဏှမဋ္ဌတာယ ကရဏေန ဝိယ ဖရသုဓာရာယ နိသိတဘာဝါပါဒနေန ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခဘာဝါပါဒနေန သာဓေတဗ္ဗာ။ တဉ္စ ယေဟိ နဝဟိ အာကာရေဟိ ဟောတိ, တေသု ခဏိကာနံ သင်္ခါရာနံ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနာကာရဒဿနံ ပဌမံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ သင်္ခါရာနံ ခယမေဝ ပဿတီ’’တိ။ အသတိ ဉာဏဿ တိက္ခတရဘာဝေ တဒဘာဝတော သေသိန္ဒြိယတိက္ခတာ တဿ သမ္ဘာရဘာဝတော ဝုတ္တာ, အဝိနာဘာဝတော ဝါ။ သက္ကစ္စကိရိယာဒိဂ္ဂဟဏံ ပန တဿ ဥပါယဒဿနံ။ အသပ္ပါယာနိ ဘောဇနာဒီနိ အနုပယုဇ္ဇနာဒိဝသေန ဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပါယာနိ မတ္တသော သေဝမာနေန။ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အစ္စန္တဝိဓုရတာယ ဧကဇ္ဈံ အသမ္မသိတဗ္ဗတ္တာ, တထာ သမ္မသနဿ စ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ကာလေန ရူပံ သမ္မသိတဗ္ဗံ, ကာလေန အရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထာပိ စ ရူပဿ ဩဠာရိကတာယ သုဝိညေယျတ္တာ ပဌမံ သမ္မသိတဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ နိဗ္ဗတ္တိ ပဿိတဗ္ဗာတိ ပဌမံ တာဝ အာဂမာနုသာရတော အနုမာနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တတော ပရံ အနုက္ကမေန ဗလပ္ပတ္တေ ဘာဝနာဉာဏေ ပစ္စက္ခတောပိ ဒိဿတီတိ။

ရူပနိဗ္ဗတ္တိပဿနာကာရကထာဝဏ္ဏနာ

၇၀၀။ သဗ္ဗေသန္တိ ကာမာဝစရာဒိအဏ္ဍဇာဒိဘေဒဘိန္နာနံ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ။ ပဌမံ ကမ္မတော နိဗ္ဗတ္တတိ တံမူလကတ္တာ ဥတုဇာဒိရူပါနံ။ ပရတော ပဝတ္တနကကာယဒသကာဒိဝသေန လဗ္ဘမာနံ ပဗန္ဓတ္တယံ, သန္တတိသီသံ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘တိသန္တတိဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဒန္ဓံ မန္ဒံ စိရေန နိရောဓော ဧတဿာတိ ဒန္ဓနိရောဓံ သတ္တရသစိတ္တက္ခဏာယုကတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘ဂရုပရိဝတ္တီ’’တိ။ တေနာတိ တသ္မာ, ယသ္မာ ‘‘တတော သီဃတရံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အာယုသင်္ခါရာ ခီယန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၂၈) ဝစနတော ရူပဓမ္မာပိ ဣတ္တရကာလာ ဧဝ, အရူပဓမ္မာ ပန တေဟိ သာတိသယံ ဣတ္တရကာလာ, တသ္မာ အာဟ ဘဂဝါတိ အတ္ထော။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝိစာရိတမေဝ။ တေဟိ သဒိသာတိ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒဘင်္ဂက္ခဏေဟိ သဒိသာ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒဘင်္ဂက္ခဏေသု ဝိသဒိသတာ နတ္ထိ, သမာနကာလာဝ တေ။ ဌာနပ္ပတ္တန္တိ ဌိတိက္ခဏပ္ပတ္တံ။ တေနာတိ ဒုတိယဘဝင်္ဂစိတ္တေန။ ဝတ္ထုရူပံ ဧကဿ စိတ္တဿ နိဿယော ဟုတွာ အညဿ န ဟောတိ ဌပေတွာ မရဏာသန္နံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တေန သဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ။

ဧဝံ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ စုတိစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိ, တံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိရောဓံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဌာနက္ခဏေတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေ။ ယာဝ ပဝတ္တိ နာမ အတ္ထီတိ ယာဝ သံသာရပ္ပဝတ္တိ နာမ အတ္ထိ, ယာဝ ဝါ စိတ္တဿ ပဝတ္တိ နာမ အတ္ထိ။ အသညူပပတ္တိယဉှိ နတ္ထိ စိတ္တပ္ပဝတ္တီတိ။ ရူပူပပတ္တိယံ သံသေဒဇာ ဩပပါတိကသဒိသာတိ ဩပပါတိကာနံယေဝ ဂဟဏံ။ ဩပပါတိကာနမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဝါ သံသေဒဇေ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ သတ္တသန္တတိဝသေနာတိ စက္ခုဒသကာဒီနံ သတ္တန္နံ သန္တတိသီသာနံ ဝသေန။

၇၀၁။ တတ္ထာတိ ကမ္မတော ရူပပဝတ္တိယံ။ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘူတံယေဝ ဣဓ ကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ကမ္မံ နာမ ကုသလာကုသလစေတနာ’’တိ။ ဇီဝိတနဝကံ စက္ခုဒသကာဒိအန္တောဂဓမေဝ ကတွာ ‘‘သမသတ္တတိရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တံ ဝါ စက္ခုဒသကာဒိ ဝိယ သုခပရိဂ္ဂဟံ န ဟောတီတိ။ တဒေဝါတိ ယထာဝုတ္တံ ဝိပါကက္ခန္ဓကဋတ္တာရူပမာဟ။ ကမ္မဉှိ ကမ္မဇဿ ဇနကံ, ပရိပါစကမ္ပိ ဟောတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ, ကမ္မဇဂ္ဂိနော စ ဝသေန အနုရက္ခဏသဗ္ဘာဝတော, အာဟာရာဒိပဋိလာဘဟေတုတာယ ဥပတ္ထမ္ဘကနိမိတ္တတော စ။ တေနာဟ ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယောပိ ဟောတီ’’တိ။ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယတာ စဿ ဥပနိဿယပစ္စယဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကမ္မံ ပစ္စယော ဧတဿာတိ ကမ္မပစ္စယံ, တဒေဝ စိတ္တံ, တံ သမုဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ။ ဝိပါကစေတသိကာနမ္ပိ ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနတာ ဝတ္တဗ္ဗာ, န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနကမ္မပစ္စယဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ။ ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ အညံ ဩဇဋ္ဌမကံ သမုဋ္ဌာပေတိ အာဟာရာနုဂတေ သရီရေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

တတြာပီတိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဟာရသမုဋ္ဌာနေပိ ဩဇဋ္ဌမကေ။ စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတီတိ သဒိသသန္တတိဝသေန စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ရူပကလာပပ္ပဝတ္တိယော သန္တာနေတိ။ ဗာဟိရပစ္စယဝိသေသေန ပန ဝိသဒိသာ ဗဟူပိ ပဝတ္တိယော ဃဋေတီတိ ဝဒန္တိ။ ယထာ ကမ္မပစ္စယာဟာရသမုဋ္ဌာနေ ပဝေဏိဃဋနာ, ဧဝံ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနေပီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနံ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ ယထာ တတ္ထ တတ္ထ ကောဋ္ဌာသေ ပရမ္ပရပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေန္တေန အကမ္မဇာ ဒုတိယာဒိပဝတ္တိယော အသမ္ဘေဒေန ဒဿိတာ, ဧဝံ ကမ္မဇာဟာရသမုဋ္ဌာနဥတုဝသေန, ကမ္မဇဥတုသမုဋ္ဌာနာဟာရဝသေန, ကမ္မပစ္စယစိတ္တဇာဟာရဥတုသမုဋ္ဌာနဥတုအာဟာရဝသေန စ သမ္ဘေဒဝသေနာပိ ရူပပ္ပဝတ္တိ ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ ကမ္မဇတော ပဝတ္တအာဟာရာ ဝိသေသပစ္စယလာဘေ သတိ ယထာဝုတ္တပရိမာဏာဟိ ပဝတ္တီဟိ ဥဒ္ဓမ္ပိ ပဝတ္တိယော န ဃဋေန္တီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ။ တထာ ဟိ ‘‘ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ ပဝတ္တိံ ဃဋေတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၀၃), ‘‘ဧဝံ ဒီဃမ္ပိ အဒ္ဓါနံ အနုပါဒိန္နပက္ခေ ဌတွာပိ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ပဝတ္တတိ ဧဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၀၄) စ ဝက္ခတိ။

၇၀၂။ ဇနကာဇနကာ မတာတိ ပုရိမကာ တိကောဋ္ဌာသသင်္ဂဟိတာ ဇနကာ, ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသိကာ ‘‘သောဠသာ’’တိ ဝုတ္တာ အဇနကာတိ မတာ ဉာတာ။ ကုသလကိရိယတောတိ ကုသလတော စ ကိရိယတော စ။ ဣရိယာယ ကာယိကကိရိယာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ပထဘာဝတော ဣရိယာပထော, ဂမနာဒိ, အတ္ထတော တဒဝတ္ထာ ရူပပ္ပဝတ္တိ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ရူပဝိနိမုတ္တော ဣရိယာပထော, ဝိညတ္တိ စ နတ္ထိ, တထာပိ န သဗ္ဗံ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ, ဝိညတ္တိဝိကာရုပ္ပါဒကဉ္စ ဟောတိ။ ယံ ပန စိတ္တံ ဝိညတ္တိဇနကံ, တံ ဧကံသတော ဣတရဿ ဇနကံ အဝိနာဘာဝတော, တထာ ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကံ ရူပဿ။ ဧတဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ရူပံ, ဣရိယာပထံ, ဝိညတ္တိဉ္စာ’’တိ သမုစ္စယော ကတော။ ဝိပါကဝဇ္ဇာနီတိ ဧတ္ထ ဝိပါကာဘိညာဒွယဝဇ္ဇာနီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ တဒညေသံယေဝ သေသဂ္ဂဟဏေန ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ။ န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ သေသဂ္ဂဟဏေနေဝ အဘိညာစိတ္တာနမ္ပိ နိဝတ္တေတဗ္ဗတော။ န ဝိညတ္တိံ ဇနယန္တိ မဟဂ္ဂတကုသလာဒီနံ သန္တဘာဝေန အဝိပ္ဖါရိကဘာဝတော။ ဝိပ္ဖါရိကမေဝ ဟိ ကာမာဝစရကုသလာဒိဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဣရိယာပထူပတ္ထမ္ဘကာနိ ပန ဟောန္တိ သတိပိ သန္တဘာဝေ ဈာနဝေဂေန သဥဿာဟတ္တာ, ယတော တေသံ ဇဝနကိစ္စတာ။ ပဉ္စ ဘဝင်္ဂစိတ္တာနီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ရူပမေဝ ဇနယန္တိ, န ဣရိယာပထံ နိရုဿာဟသန္တဘာဝေန ပရိဒုဗ္ဗလဘာဝတော။ ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ အဝိမိဿဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တိကာလေ ခန္ဓာဒိသရီရာဝယဝါနံ နိစ္စလဘာဝေနာဝဋ္ဌာနံ။ တထာ ဟိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏေ ဘဝင်္ဂေ ပဝတ္တမာနေ အင်္ဂါနိ ဩသီဒန္တိ ပဝိဋ္ဌာနိ ဝိယ ဟောန္တိ။ ‘‘ဒွတ္တိံသာ’’တိ ပန အာဒိနာ ဝုတ္တေသု ဇာဂရဏစိတ္တေသု ဝတ္တမာနေသု အင်္ဂါနိ ဥပတ္ထဒ္ဓါနိ ယထာပဝတ္တဣရိယာပထဘာဝေနေဝ ပဝတ္တန္တီတိ။ ဒွေပဉ္စဝိညာဏာနိ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလတာယ ရူပံ န ဇနေန္တိ။ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ဝတ္ထုဒုဗ္ဗလတာယ။ ခီဏာသဝါနံ စုတိစိတ္တန္တိ ဧတ္ထ –

‘‘ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ကာမာဝစရာနံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, ရူပါဝစရေ အရူပါဝစရေ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ, ယေ စ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, တေသံ စဝန္တာနံ တေသံ ဝစီသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတိ, နော စ တေသံ ကာယသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိ (ယမ။ ၂။သင်္ခါရယမက။၈၈) –

ပန ဝစနတော အညေသမ္ပိ စုတိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဝိညာယတိ။ န ဟိ ရူပသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဿ ဂဗ္ဘဂတတာဒိဝိဗန္ဓာဘာဝေ ကာယသင်္ခါရာသမုဋ္ဌာပနေ ကာရဏံ အတ္ထိ, န စ ယုတ္တံ စုတော စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စဿ ပဝတ္တတိ, နာပိ ‘‘စုတိစိတ္တံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ ပါဠိ အတ္ထိ, ‘‘ခီဏာသဝါန’’န္တိ, ပန ဝိသေသနံ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေန နိရုဇ္ဈန္တဿ တေသံ စုတိစိတ္တဿ ရူပသမုဋ္ဌာပနံ ပါကဋန္တိ ကတွာ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သောဠသ စိတ္တာနီတိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟဏံ တေသံ ရူပဇနနေ ဧကံသတော နိယမေတဗ္ဗတ္တာ, အညာနိ ပန ဗဟူနိ အရူပေ ဥပ္ပန္နာနိ အနောကာသဂတတ္တာ ရူပံ န ဇနေန္တိယေဝ။ န ဌိတိက္ခဏေ, ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါ ရူပံ ဇနေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ပန ဗလဝံ အနန္တရာဒိပစ္စယလာဘတော။

ယထာ ပထဝီအာဒယော ရူပဓမ္မာ စိတ္တဟေတုကာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ, ဧဝံ ဝေဒနာဒယောပီတိ ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ နာမ တယော အရူပိနော ခန္ဓာ, သဒ္ဒနဝက’’န္တိအာဒိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ? ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ကာယဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တီ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၂၀၁, ၁၅၃၅)။ တတ္ထ ကာယဝိညတ္တိအာဒီနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနတာ ပရိယာယတော ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ တေသံ အနိပ္ဖန္နတ္တာ။ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တံ စတုသမုဋ္ဌာနရူပ’’န္တိ ဣမိနာ အတံသမုဋ္ဌာနဿေဝ စိတ္တဇရူပဿ စိတ္တပစ္စယတာ ဒဿိတာ။ ယထာ ပန ကမ္မပစ္စယံ ဒဿိတံ, ဧဝံ စိတ္တပစ္စယေ ဂယှမာနေ တံသမုဋ္ဌာနရူပဿ, သဟဇာတဝေဒနာဒီနဉ္စ စိတ္တပစ္စယတာ သိယာ။ စိတ္တသမုဋ္ဌာနစိတ္တပစ္စယေ ပန အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဝသေနေဝ စိတ္တပစ္စယံ ဥဒ္ဓဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဥတုအာဟာရေဟိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနဥတုအာဟာရာ ဗလဝန္တော ဟောန္တီတိ တေသံ ဝသေန စတုပဉ္စပဝတ္တိဃဋနံ ဝုတ္တံ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ပန ဝသေန ဒွတ္တိပ္ပဝတ္တိဃဋနံ တံပါကတိကစိတ္တဝသေန, မဟဂ္ဂတာနုတ္တရစိတ္တဝသေန ပန ဗဟုတရာပိ ပဝတ္တိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တံနိဗ္ဗတ္တာနံ စိတ္တဇရူပါနံ ဥဠာရပဏီတဘာဝတော။

၇၀၃။ ‘‘ဥပါဒိန္နံ ကမ္မဇရူပံ ပစ္စယံ လဘိတွာ’’တိ ဧတေန ဗဟိဒ္ဓါ အနုပါဒိန္နဩဇာ ရူပါဟရဏကိစ္စံ န ကရောတီတိ ဒဿေတိ။ ပစ္စယလာဘော စဿ ကမ္မဇဘူတသန္နိဿယတာဝသေနာတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ။ တတ္ထ ကမ္မပစ္စယစိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒိရူပဿပိ ကမ္မမူလကတ္တာ သိယာ ကမ္မဇပရိယာယောတိ တံနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဥပါဒိန္န’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ။ အာဟာရပစ္စယဿ အာဟာရော န ကေဝလံ ဥပတ္ထမ္ဘကောဝ, အထ ခေါ ဇနကောပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘စတုသမုဋ္ဌာနရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ’’တိ ဝတွာ ကထံ ဣမဿေဝ ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ ပဝတ္တိဃဋနာတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဧကဒိဝသံ ပရိဘုတ္တာဟာရော’’တိအာဒိ။ ဒါရကဿ သရီရံ ဖရိတွာတိ နာဘိမူလာနုဂတာဟိ ရသဟရဏီဟိ ဖရိတွာ, အညထာ ဇလာဗုအန္တရိကေ ကာယေ မက္ခနာဝသေန န သမ္မာဝိနိယောဂေါ အာဟာရဿ သမ္ဘဝတီတိ။

ဥပါဒိန္နကော အနုပါဒိန္နကောတိ ဒုဝိဓေ အာဟာရေ ပုဗ္ဗေ အနုပါဒိန္နကော အာဟာရပစ္စယအာဟာရော ဒဿိတောတိ ဣတရံ ဒဿေတုံ ‘‘ကမ္မဇာဟာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ကမ္မပစ္စယာဟာရသမုဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယမေဝ။ တေနာဟ ‘‘စတဿော ဝါ ပဉ္စ ဝါ ပဝတ္တိယော ဃဋေတီ’’တိ။ အာဟာရပစ္စယဥတုနောပိ ဥတုပစ္စယာဟာရဿ ဝိယ ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ ပဝတ္တိဃဋနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တနယတ္တာ န ဥဒ္ဓတန္တိ ဝဒန္တိ။ သေသာနန္တိ ကမ္မစိတ္တဥတုသမုဋ္ဌာနာနံ တိသန္တတိရူပါနံ။ ကဗဠီကာရာဟာရော ဟိ အညာဟာရသမုဋ္ဌိတဿ, တိသန္တတိရူပါနဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန အတ္တနာ ဥပ္ပါဒိတဿ ဇနကော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ။ ဧဝံ အာဟာရပစ္စယော ဟောန္တောယေဝ အတ္ထိအဝိဂတဝသေနာပိ ပစ္စယော ဟောတိ, နိဿယဘာဝေါ ပန ပဋ္ဌာနနယေန နတ္ထိ။ အာဟာရပစ္စယာ ပဝတ္တမာနာနိ ရူပါနိ အာဟာရနိဿယာနိ နာမ ဟောန္တီတိ သုတ္တန္တနယေန ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပရတော ဥတုနော နိဿယဇောတနာယပိ ဧသေဝ နယော။

၇၀၄။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓာယပိ တေဇောဓာတုယာ ရူပုပ္ပါဒနေ သမတ္ထဘာဝတော ‘‘ဥတု နာမ စတုသမုဋ္ဌာနာ တေဇောဓာတူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧသ ဒုဝိဓော ဟောတီတိ ဧသ ဥတု တေဇောဓာတုဘာဝါဝိသေသေပိ တိက္ခမန္ဒတာဝိသေသေန ဥဏှော, သီတောတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝိစာရိတမေဝ။ ယဒိပိ ဥတု ဥပါဒိန္နကေန ဝိနာပိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓေ ပန တေန ဝိနာ တဿ ရူပုပ္ပါဒနံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဥပါဒိန္နကံ ပစ္စယံ လဘိတွာ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘စတုသမုဋ္ဌာနော ဥတူ’’တိ။ ဥတုသမုဋ္ဌာနောယေဝ ဟိ ဥတု ဥပါဒိန္နကေန ဝိနာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ ဥတုပစ္စယံ နာမ စတုသမုဋ္ဌာနိကံ ရူပံ။ ယဉှိ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ပန္နရသဝိဓံ ရူပံ, ယဉ္စ တဒညတိသန္တတိရူပံ, တဿ သဗ္ဗဿပိ သဘာဂေါ ဥတုဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယော ဟောတီတိ။ ယသ္မာ ဝိသဘာဂေါ ဥတု ဟိမာဒိ ဝိယ ပဒုမာဒီနံ ဝိသဒိသရူပုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတံ ပုရိမရူပံ ဝိနာသေန္တံ ဝိယ ဟောတိ, တသ္မာ သဘာဂံ, ဝိသဘာဂဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥတု စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါနံ ပဝတ္တိယာ စ ဝိနာသဿ စ ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ။

ဒီဃမ္ပိ အဒ္ဓါနန္တိ ‘‘ဒသ ဒွါဒသ ဝါရေ’’တိ အညဿ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒတော ဒီဃမ္ပိ ကာလံ။ ဥတု ဟိ သဘာဂသန္တတိဝသေန လဒ္ဓပစ္စယံ စိရတရမ္ပိ ကာလံ သဒိသာကာရံ ရူပပ္ပဝတ္တိံ သန္တာနေတိ ဥပါဒိန္နကသန္နိဿယေန ဝိနာ, ပဂေဝ ဣတရထာ။ တေနာဟ ‘‘အနုပါဒိန္နပက္ခေ ဌတွာပီ’’တိ, မံသဝိနိမုတ္တကေသလောမနခစမ္မခိလတိလကာဒိဝသေန ဇီဝမာနသရီရေ အညတ္ထ မတကဠေဝရာဒိဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ဒိဋ္ဌာယ တဿ ဘင်္ဂေါပိ ဒိဋ္ဌောယေဝ ဟောတိ ဣတ္တရကာလတ္တာ ဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိံ ပဿန္တော ကာလေန ရူပံ သမ္မသတိ နာမာ’’တိ။ န ဟိ နိဗ္ဗတ္တိမတ္တဒဿနံ သမ္မသနံ နာမ ဟောတိ, ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဉ္စ အဓိကတန္တိ။ ဧသ နယော ဣတော ပရေသုပိ နိဗ္ဗတ္တိဂ္ဂဟဏေသု။

အရူပနိဗ္ဗတ္တိပဿနာကာရကထာဝဏ္ဏနာ

၇၀၅။ လောကိယစိတ္တုပ္ပါဒဝသေနေဝါတိ အဝဓာရဏံ ဣတရဿ အဝိသယတ္တာ။

နိဗ္ဗတ္တတိ တံတံဘဝဝသေန။ တဒေဝ ဧကူနဝီသတိပ္ပဘေဒံ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂဝသေန နိဗ္ဗတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တထာ စုတိဝသေန တဒါရမ္မဏဝသေနာတိ ဧတ္ထာပိ။ တတ္ထာတိ တေသု ဧကူနဝီသတိစိတ္တုပ္ပါဒေသု။ အနန္တရစိတ္တတော ပဋ္ဌာယာတိအာဒိနာပိ ပဝတ္တိယေဝ ဝုတ္တာ။

သော ပန ပဋိသန္ဓိစိတ္တာနံယေဝ ပဝတ္တိယံ ပဝတ္တနာကာရောတိ သုဒ္ဓပ္ပဝတ္တိစိတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဝတ္တေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ အသမ္ဘိန္နတ္တာတိ အဝိနဋ္ဌတ္တာ။ ‘‘အသမ္ဘိန္နတ္တာ စက္ခုဿာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘စက္ခုပသာဒဿ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဌိတိပ္ပတ္တမေဝါ’’တိ ဣမိနာ ယထာ နိရုဇ္ဈမာနံ ရူပံ ကဿစိ ပစ္စယော န ဟောတိ, ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပီတိ ဒဿေတိ။ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ ကာမာဝစရကုသလာကုသလကိရိယစိတ္တေသု ဧကံ ဝါ ပဉ္စ, သတ္တ ဝါ ဇဝနာနိ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပေက္ခာသဟဂတာဟေတုကံ စိတ္တံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဉှိ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ, တံ ပန ဒုတိယမောဃဝါရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပဉ္စ ဇဝနာနိ သုတ္တမုစ္ဆိတာဒိကာလေ, သတ္တ ပါကတိကကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဇဝနာရမ္မဏာနုရူပန္တိ ‘‘တိဟေတုကံ စေ ဇဝနံ, တိဟေတုကံ, ဒွိဟေတုကံ ဝါ’’တိအာဒိနာ, ‘‘ဣဋ္ဌံ စေ အာရမ္မဏံ, သောမနဿသဟဂတ’’န္တိအာဒိနာ စ ဇဝနဿ, အာရမ္မဏဿ စ အနုရူပံ။ သေသဒွါရေသူတိ သောတဒွါရာဒိသေသဒွါရေသု။

အနုက္ကမေနာတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဓိဂမာနုက္ကမေန ပညာဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ။

ရူပသတ္တကသမ္မသနကထာဝဏ္ဏနာ

၇၀၆။ ရူပေသု မနသိကာရသတ္တကံ ရူပသတ္တကံ, ရူပဓမ္မေသု သတ္တဟာကာရေဟိ မနသိ ကာရောတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ အရူပသတ္တကမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမေဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ အာဒါနနိက္ခေပနမနသိကာရာဒိပ္ပကာရေဟိ, ဣမေဟိ ဝါ ယထာဝုတ္တကောဋ္ဌာသေဟိ။ အာရောပေတွာတိ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ။

အာဒါနနိက္ခေပနတောတိ ဘဝဿ ဂဟဏဝိဿဇ္ဇနတော, ဇာတိတော, မရဏတော စာတိ အတ္ထော။ ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထဂါမိတောတိ ဝယသာ ဝုဍ္ဎဿ အတ္ထဂါမိဘာဝတော, အတ္ထင်္ဂမတော ဣစ္စေဝ အတ္ထော။ အာဟာရတောတိ အာဟာရဟေတု, ရူပဿ ပစ္စယဘူတအာဟာရတောတိ အတ္ထော။ အယလောဟာဒိဘူမိပါသာဏာဒိဘေဒံ ဝိဝိဓဝဏ္ဏသဏ္ဌာနံ ကမ္မာနပေက္ခံ သဘာဝသိဒ္ဓံ ရူပံ ဓမ္မတာရူပံ။ သတ္တာတိ သတ္တဓာ သတ္တဟာကာရေဟိ။ ဝိပဿတီတိ တံ တံ ကောဋ္ဌာသံ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿတိ သမ္မသတိ။

‘‘ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ’’တိ ဝစနတော ခန္ဓဘာရဿ အာဒိတော ဂဟဏန္တိ ကတွာ ‘‘အာဒါနန္တိ ပဋိသန္ဓီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သဗ္ဗေဝ နိက္ခိပိဿန္တိ, ဘူတာ လောကေ သမုဿယ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၂၀၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၈၆) ပန ဝစနတော ခန္ဓဘာရနိက္ခေပေါတိ ကတွာ ‘‘နိက္ခေပနန္တိ စုတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ယော စိရံ ဇီဝတိ, သော ဝဿသတ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၄၅-၁၄၆၊ အ။ နိ။ ၇။၇၄) ဝစနတော တတော ဦနာဓိကဘာဝေါ အပ္ပမာဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကံ ဝဿသတံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ’’တိ။ ဧတ္ထန္တရေ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ ဧတသ္မိံ အာဒါနနိက္ခေပန္တရေ ပဝတ္တာ သဗ္ဗေ ဘူတုပါဒါယရူပပ္ပဘေဒါ သင်္ခါရာ။ ရူပဓမ္မေသု ဟိ ဣဒံ သမ္မသနဝိဓာနန္တိ။ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ ဂဟိတမတ္တံ ယုတ္တိတော ဟဒယေ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဥပ္ပါဒဝယဝတ္တိတောတိ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန, နိရုဇ္ဈနဝသေန စ ပဝတ္တနတော, အဟုတွာ သမ္ဘဝတော ဟုတွာ ဝယူပဂမနတောတိ အတ္ထော။ ဝိပရိဏာမတောတိ သန္တာနဿ ပုရိမုတ္တရဝိသဒိသဘာဝတောတိ ဝဒန္တိ။ တံ ဝဿသတပရိစ္ဆိန္နေ ရူပေ ဣဒံ သမ္မသနန္တိ အဓိပ္ပါယေနေဝ ဝုတ္တံ သိယာ, ဇရာမရဏေန ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော။ အသတိပိ ဓမ္မဘေဒေ အဝတ္ထာဘေဒေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော။ န ဟိ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထာ ဧဝ ဘင်္ဂါဝတ္ထာတိ ယုတ္တာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇရာယ စေဝ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ပရိဏာမပကတိတာယာ’’တိ။ သဘာဝဝိဂမော ဧဝ ဝါ ဧတ္ထ ဝိပရိဏာမော။ ခဏိကတာ တာဝကာလိကတာ။ နိစ္စသဘာဝါဘာဝေါ ဧဝ နိစ္စပဋိက္ခေပေါ။ အနိစ္စဓမ္မာ ဟိ တေနေဝ အတ္တနော သဘာဝေန ဇာနန္တာနံ နိစ္စတံ ပဋိက္ခိပန္တိ နာမ။ ယတော န နိစ္စန္တိ အနိစ္စံ, ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ယဒဝတ္ထာ သင်္ခါရာ, န တဒဝတ္ထာ ဌိတိက္ခဏေတိ အဝတ္ထန္တရပ္ပတ္တိယာ ဉာယတိ တေသံ ကိလမနာကာရောတိ အာဟ ‘‘ဌိတိယံ ဇရာယ ကိလမန္တီ’’တိ, သွာယမတ္ထော ပါကဋဇရာယ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယေ ပန သင်္ခါရာနံ ဌိတိံ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ နာမ ဒုရတိက္ကမော ဇရာနန္တရံ ဘင်္ဂေါတိ အာဟ ‘‘ဇရံ ပတွာ အဝဿံ ဘိဇ္ဇန္တီ’’တိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂဝသေန သင်္ခါရာနံ နိရန္တရဗာဓတာ, တတော စ နေသံ ဒုဿဟတာယ ဒုက္ခမတာ, တိဿန္နံ ဒုက္ခတာနံ, သံသာရဒုက္ခဿ စ အဓိဋ္ဌာနတာယ ဒုက္ခဝတ္ထုတာ, တသ္မာ။ အဘိဏှ…ပေ… ဒုက္ခာတိ ယောဇနာ။

‘‘သုခပဋိက္ခေပတော’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဌိတိံ မာ ပါပုဏန္တု, ဥပ္ပဇ္ဇမာနာကာရေနေဝ ပဝတ္တန္တူတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဣမိနာ ဥပ္ပါဒက္ခဏသမင်္ဂိတာ ဝုတ္တာ။ ဌာနပ္ပတ္တာ မာ ဇီရန္တူတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု အတ္ထတော ဌိတိ ဧဝ ဇရာတိ? သစ္စမေတံ, ဇရာဝသေန ပန ယော ကိလမထော, သော ဣဓ ဇရာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ မာ ဘိဇ္ဇန္တူတိ နိစ္စတံ အာသီသတိ။ ကဿစိ ဓမ္မိဿရဿာပိ ဘဂဝတော ဝသဝတ္တိဘာဝေါ နတ္ထိ။ န ဟိ လက္ခဏညထတ္တံ ကေနစိ ကာတုံ သက္ကာ။ ဘာဝညထတ္တမေဝ ဟိ ဣဒ္ဓိဝိသယော။ သုညာ သင်္ခါရာ တေန တီသု ဌာနေသု ဝသဝတ္တနာကာရေန။ တသ္မာတိ ဝုတ္တကာရဏပရာမသနံ။ သုညတောတိ နိဝါသီကာရကဝေဒကအဓိဋ္ဌာယကဝိရဟေန တတော သုညတော, န နိဿဘာဝတောတိ ဧကစ္စပရိကပ္ပိတသဘာဝသုညတော။ အဿာမိကတောတိ သာမိဘူတဿ ကဿစိ အဘာဝတော။ ဧတေန အနတ္တနိယတံ ဒဿေတိ။ အဝသဝတ္တိတောတိ ယထာဝုတ္တဝသဝတ္တိဘာဝါဘာဝတော။ အတ္တပဋိက္ခေပတောတိ ပရပရိကပ္ပိတဿ အတ္တနော ပဋိက္ခိပနတော။ ‘‘သုညတော’’တိအာဒိနာ ဟိ ဓမ္မာနံ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတအတ္တဝိရဟော ဝုတ္တော, ဣမိနာ ပန အတံသဘာဝတော အတ္တာ န ဟောတီတိ။

၇၀၇။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဥပ္ပါဒဝယဝတ္တိတော’’တိအာဒိနာ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စာ, ‘‘အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနတော’’တိအာဒိနာ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခာ, ‘‘သုညတော’’တိအာဒိနာ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနတ္တာတိ ရူပဓမ္မေ နိရုဠှံ လက္ခဏတ္တယံ ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ အသလ္လက္ခိတံ သလ္လက္ခေတွာ သမ္မသန္တော တံ တတ္ထ အာရောပေတီတိ ဝုစ္စတိ။ တထာ ပနာနေန အာဒါနနိက္ခေပနဝသေန သမ္မသိတတ္တာ အာဟ ‘‘ရူပေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ’’တိ။

တတ္ထ စ ယသ္မာ အနိစ္စလက္ခဏဂ္ဂဟဏပုဗ္ဗကံ ဒုက္ခလက္ခဏဂ္ဂဟဏံ, ဒုက္ခလက္ခဏဂ္ဂဟဏပုဗ္ဗကံ ဝါ အနတ္တလက္ခဏဂ္ဂဟဏံ။ အနိစ္စလက္ခဏဉ္စေတ္ထ ရူပဘေဒေန ဒဿိယမာနံ ယထောဠာရိကတော ဒီပေတဗ္ဗန္တိ တံ ဝဿသတပရိစ္ဆေဒေန ပဌမံ ဒဿေန္တေန ဝဿသတံ ဌိတဿ ‘‘ဒသ ဝါ ဝီသတိ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝိဘဇိတွာ အနုက္ကမေန ယာဝဥဒ္ဓရဏာဒိကောဋ္ဌာသဝသေန ရူပဿ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ တတော ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ တိလက္ခဏာရောပနံ ဝယောဝုဍ္ဎတ္ထင်္ဂမတော သမ္မသနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တမေဝ ဝဿသတ’’န္တိအာဒိနာ ဝယဝသေန ရူပဿ သမ္မသနဝိဓိ အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ ယသ္မာ ဩဠာရိကဝသေနေဝါယံ အာဒိတော ရူပဘေဒေါ ဂယှတိ, တသ္မာ န ဝဿသတံ သမကောဋ္ဌာသဝသေန ဝိဘတ္တံ, မဇ္ဈိမာဝတ္ထာယ ဝါ တထာရူပတ္တာ မဇ္ဈိမဝယေ ဧကံ ဝဿံ ဝဍ္ဎိတံ။

၇၀၈။ မန္ဒတာဗာဟုလ္လေန ပဝတ္တံ ဝဿာနံ ဒသကံ မန္ဒဒသကံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

တဒါတိ ပဌမေ ဝဿဒသကေ။ သောတိ ပုဂ္ဂလော။ စပလောတိ အနဝဋ္ဌိတကိရိယတာယ တရလော။ တေန မောမူဟဘာဝတော ဝိသေသေတိ။ န ဟေသ နဝမဒသကေ ဝိယ မောမူဟဘာဝေန မန္ဒော, အထ ခေါ စပလတာယာတိ။ တေနာဟ ‘‘ကုမာရကော’’တိ။ တတိယေ ဒသကေ မံသပါရိပူရိယာ ယထာရဟံ ဆဝိဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသီဒတီတိ အာဟ ‘‘ဝဏ္ဏာယတနံ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏာတီ’’တိ။ စတုတ္ထေ ဒသကေ အဋ္ဌီနံ, နှာရူနဉ္စ ထိရဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဗလဉ္စ ထာမော စ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏာတိ။ ပဉ္စမေ ဒသကေ ယောဗ္ဗနမဒဿ ဒူရီဘာဝေန ယေဘုယျေန ကိလေသတနုတာယ ပညာ ယထာရဟံ သုဝိသဒါ ဟောတိ။ ခိဍ္ဍာယ ရတိ ခိဍ္ဍာရတိ။ ကပလ္လိကာဒိနိဿယဝိသေသေန ပဒီပဿ သုဒ္ဓတာဒိ ဝိယ နိဿယဝိသေသေန ပဉ္စမဆဋ္ဌဒသကေသု ပညာယ ဗုဒ္ဓိဟာနိယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပုရတော ပဗ္ဘာရော ဟောတိ ကဋိသန္ဓိဂီဝါသန္ဓီနံ ဝသေန ရဿဿာပိ, ပဂေဝ ဒီဃဿ။ ပဗ္ဘာရောတိ စ ဂရုဘာဝေန ပလမ္ဗကော။ မောမူဟော ဟောတိ သတိပညာဝိပ္ပဝါသတော။ သယနဗဟုလောဝ ဟောတိ ဌာနာဒိဝသေန သရီရဘာရံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော။

၇၀၉။ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝဿာနန္တိ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ။ စတုဝဿိကောပိ ဟိ ဧကော ကောဋ္ဌာသော ဟောတီတိ။ ဒွိသတံ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဧကေကအယနဝသေနာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝဿာနေ ပဝတ္တရူပန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

တံ ပန ဝဿာနံ ဒွိဓာ သမတ္တံ, န ပုဗ္ဗေ ဝိယ စတုမာသန္တိ အာဟ ‘‘ဒွေမာသ’’န္တိ။ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ သော ပန ဝဿာနော ဥတု သာဝဏပေါဋ္ဌပါဒမာသာ, အဿယုဇကတ္တိကမာသာ သရဒေါ, မိဂသိရဖုဿမာသာ ဟေမန္တော, မာဃဖဂ္ဂုနမာသာ သိသိရော, စိတ္တဝေသာခမာသာ ဝသန္တော, ဇေဋ္ဌာသဠှမာသာ ဂိမှော ဥတူတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာတိ ဒသဒသနာဋိကာဝသေန ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ။

၇၁၀။ အဘိမုခံ ပုရတော ကမနံ အဘိက္ကမော။ ပဋိနိဝတ္တနဝသေန ကမနံ ပဋိက္ကမော။ အာမုခံ လောကနံ အာလောကနံ။ ဝိဝိဓံ ဣတော စိတော စ လောကနံ ဝိလောကနံ။ ဟတ္ထပါဒါနံ သင်္ကုစနံ သမိဉ္ဇနံ။ အာယမနံ ပသာရဏံ။

ပါဒုဒ္ဓရဏကာလေတိ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓရဏကာလေ။ ပါဒဿာတိ ဥဒ္ဓဋပါဒဿ။ ဩမတ္တာတိ သတ္တိတော ဟီနပ္ပမာဏာ။ တေနာဟ ‘‘မန္ဒာ’’တိ။ ဣတရာတိ တေဇောဝါယောဓာတုယော။ ယထာ ပါဒဿ ဥဒ္ဓရဏံ သိဇ္ဈတိ, တထာ ပဝတ္တစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေသု ဧကံသတော တေဇောဝါယောဓာတူနံ အဓိမတ္တတာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ သလ္လဟုကသဘာဝတာယ တာသံ။ တတော ဧဝ စ ဣတရာသံ ဩမတ္တတာ ဂရုသဘာဝတ္တာ။ တံသမ္ဗန္ဓတ္တာ ပန သေသံ တိသမုဋ္ဌာနရူပံ တဂ္ဂတိကမေဝ ဟောတိ။ ကာယဝစီဝိညတ္တိပဝတ္တိယံ ဝါယောပထဝီအဓိမတ္တတာ ဣမဿ အတ္ထဿ နိဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပုရတော ဟရဏေ, ပစ္ဆတော ဟရဏေ စ ဥဒ္ဓရဏေ ဝိယ သလ္လဟုကသဘာဝရူပပ္ပဝတ္တီတိ တာသံယေဝ ဒွိန္နံ ဓာတူနံ အဓိမတ္တတာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘တထာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသူ’’တိ။ ယထာ ဥဒ္ဓရဏာဒီသု သလ္လဟုကသဘာဝတ္တာ ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ ဓာတူနံ ကိစ္စံ အဓိကံ ဟောတိ, ဣတရာသံ ဟီနံ, ဧဝံ ဝေါဿဇ္ဇနာဒီသု တီသု ဂရုသဘာဝတ္တာ ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ ကိစ္စံ အဓိကံ ဟောတိ, ဣတရာသံ ဟီနန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝေါဿဇ္ဇနေ’’တိအာဒိ။

တဒုပါဒါယရူပါနီတိ တာ ဓာတုယော နိဿာယ ပဝတ္တဥပါဒါရူပါနိ။ ဧတ္ထေဝါတိ ဥဒ္ဓရဏေယေဝ။ တေနာဟ ‘‘အတိဟရဏံ အပ္ပတွာ’’တိ။ ဣတီတိ ဧဝံ။ တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဥဒ္ဓရဏာဒိကောဋ္ဌာသေ။ ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗန္တိအာဒိ တေသံ ဓမ္မာနံ ကောဋ္ဌာသန္တရသင်္ကရာဘာဝဒဿနံ။ တဋတဋာယန္တာတိ တဋတဋာယန္တိ ဝိယ, တေန နေသံ ပဝတ္တိက္ခဏဿ ဣတ္တရတံ ဒဿေတိ။

၇၁၁။ အဿာတိ သမ္မသနဿ။ ဒါရုတိဏုက္ကာဒီသူတိ ဒါရုဥက္ကာတိဏုက္ကာဒီသု။ ‘‘ကိံ အန္ဓဗာလ ဧကဃနံ သတတံ သဗ္ဗဒါဘာဝိံ ဧကန္တိ မညသီ’’တိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ကိမေတ္ထ မနာပ’’န္တိ။ ဣဒမ္ပီတိ ယဒိဒံ တေလဝဋ္ဋိက္ခယေန ပဒီပဿ အပညာယနံ ဝုတ္တံ, ဣဒမ္ပိ။ အင်္ဂုလင်္ဂုလန္တရေတိ အင်္ဂုလိယာ မိတံ အင်္ဂုလန္တိ အင်္ဂုလပ္ပမာဏေ ပဒေသေတိ အတ္ထော။ တန္တုနော အဝယဝလေသဘူတံ ပရမသုခုမဘာဝပ္ပတ္တံ အံသုံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အံသုံ ပန မုဉ္စိတွာ’’တိ။

တတ္ထာတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ။ တတ္ထ ကာမံ ဥပမေယျေ ဝိယ ဥပမာယံ ပါကဋော ကာလဘေဒေါ နတ္ထိ, ဧကကောဋ္ဌာသဂတံ ပန ကောဋ္ဌာသန္တရံ န ပါပုဏာတီတိ ဧတ္တာဝတာ ဥပမာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥပမာယမ္ပိ ဝါ တာဝ ယာဝါတိ ကာလဿ ဘေဒမတ္တာ လဗ္ဘတေဝါတိ တဿာ ဂဟဏေ ကာလဘေဒဝသေနာပိ ဥပမာ ယောဇေတဗ္ဗာ။

၇၁၂။ ပုဗ္ဗေ အာဒါနနိက္ခေပါဒိဝသေန စတုသန္တတိရူပံ သံဃရိတွာ ဒဿိတံ, ဣဒါနိ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တဒေဝ ရူပံ ဝိသင်္ခရိတွာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိသင်္ခရိတွာ ဝိဘဇိတွာ။ ‘‘ဝိသံဃရိတွာ’’တိ ဝါ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော။ အာဟာရမယန္တိ အာဟာရေန နိဗ္ဗတ္တံ။ ဈတ္တန္တိ မိလာတံ။ ကိလန္တန္တိ ခိန္နံ။ ဓာတန္တိ တိတ္တံ။ ပီဏိတန္တိ မံသူပစယသမ္ပတ္တိယာ ပီဏိတံ။ တတော ဧဝ မုဒု။ သိနိဒ္ဓန္တိ သိနိဒ္ဓစ္ဆဝိတာယ သဏှံ။ တတော ဧဝ ဖဿဝန္တံ။

၇၁၃။ ဥဏှကာလေ သမုဋ္ဌိတံ ရူပန္တိ ဥဏှသန္တာပေန သန္တတ္တံ ရူပံ သန္ဓာယာဟ။ သီတဥတုနာတိ သပ္ပါယေန သီတဥတုနာ။

၇၁၄။ အာယတနဒွါရဝသေနာတိ အာယတနသင်္ခါတဒွါရဝသေန။ ကမ္မဒွါရနိဝတ္တနတ္ထံ အာယတနဂ္ဂဟဏံ။ ကာယဒွါရေတိ ပသာဒကာယဒွါရေ။ မနောဒွါရံ နာမ သာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ။ တဿ နိဿယဘာဝတော ဟဒယဝတ္ထုံ သန္ဓာယ နိဿိတဝေါဟာရေန ‘‘မနောဒွါရေ’’တိ ဝုတ္တံ, ယတ္ထ မနောဒွါရုပ္ပတ္တိ။

၇၁၅။ သောမနဿိတဒေါမနဿိတဝသေနာတိ သောမနဿိတဒေါမနဿိတပုဂ္ဂလဝသေန, သောမနဿိတဒေါမနဿိတကာလဝသေန ဝါ။

အယမတ္ထောတိ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော သင်္ခါရာနံ အတိဣတ္တရခဏတာသင်္ခါတော အတ္ထော။

ဇီဝိတန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ။ သုခဒုက္ခာတိ သုခဒုက္ခဝေဒနာ။ ဥပေက္ခာပိ ဟိ သုခဒုက္ခာသု ဧဝ အန္တောဂဓာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဘာဝတော။ အတ္တဘာဝေါတိ ဇီဝိတဝေဒနာဝိညာဏာနိ ဌပေတွာ အဝသိဋ္ဌဓမ္မာ ဝုတ္တာ။ သညာတိ ကေစိ။ ကေဝလာတိ အတ္တနာ နိစ္စဘာဝေန ဝါ အဝေါမိဿာ။ ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာတိ ဧကေကေန စိတ္တေန သဟိတာ။ လဟုသော ဝတ္တတေ ခဏောတိ ဝုတ္တနယေန ဧကစိတ္တက္ခဏိကတာယ လဟုကော အတိဣတ္တရော ဇီဝိတာဒီနံ ခဏော ဝတ္တတိ။

စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ ကပ္ပန္တိ စတုရာသီတိသဟဿပရိမာဏံ ကပ္ပံ, အစ္စန္တသံယောဂေ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ကပ္ပန္တိ စ သာမညဝသေန ဧကဝစနံ။ မရူတိ ဒေဝါ။ ဒွီဟိ စိတ္တေဟိ သမောဟိတာတိ ဧဝံ စိရဇီဝိနောပိ တေ ဒွီဟိ စိတ္တေဟိ သဟိတာ ဟုတွာ န တိဋ္ဌန္တိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တေသမ္ပိ သန္တာနေ ဇီဝိတာဒီနိ ဒွီဟိ စိတ္တေဟိ သဟ န တိဋ္ဌန္တိ, ဧကေန စိတ္တေန သဟ ဥပ္ပန္နာနိ တေနေဝ သဟ နိရုဇ္ဈနတော ယာဝ ဒုတိယာ န တိဋ္ဌန္တီတိ။

ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿာတိ စဝန္တဿ သတ္တဿ စုတိစိတ္တေန သဒ္ဓိံ နိရုဒ္ဓါတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ယေ ခန္ဓာ။ တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓာတိ ယေ ဝါ ဣဓ ပဝတ္တိယံ တိဋ္ဌန္တဿ ဓရန္တဿ ဘင်္ဂပ္ပတ္တိယာ နိရုဒ္ဓက္ခန္ဓာ။ သဗ္ဗေပိ သဒိသာ တေ သဗ္ဗေပိ ဧကသဒိသာ အတ္ထင်္ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ ပုန အာဂန္တွာ ပဋိသန္ဓာနာဘာဝေန ဝိဂတာ။ ယထာ ဟိ စုတိက္ခန္ဓာ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧဝံ တတော ပုဗ္ဗေပိ ခန္ဓာ။ တသ္မာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ သတ္တာနံ ဇီဝိတန္တိ အဓိပ္ပါယော။

အနန္တရာ စ ယေ ဘဂ္ဂါတိ ယေ သင်္ခါရာ အနန္တရမေဝ ဘဂ္ဂါ နိရုဒ္ဓါ။ ယေ စ ဘဂ္ဂါ အနာဂတေတိ ယေ စ သင်္ခါရာ အနာဂတေ ဘဂ္ဂါ ဘဉ္ဇနသီလာ ဘိဇ္ဇိဿန္တိ။ တဒန္တရာ နိရုဒ္ဓါနန္တိ တေသံ အတီတာနာဂတာနံ အန္တရာ ဝေမဇ္ဈေ ပစ္စုပ္ပန္နတံ ပတွာ နိရုဒ္ဓါနံ ဘဂ္ဂါနံ။ ဝေသမံ နတ္ထိ လက္ခဏေတိ တေသံ တိဝိဓာနမ္ပိ ဘင်္ဂလက္ခဏနိမိတ္တံ ဝိသမတာ ဝိသဒိသတာ နတ္ထိ။

အနိဗ္ဗတ္တေန န ဇာတောတိ အနုပ္ပန္နေန စိတ္တေန ဇာတော န ဟောတိ, အဇာတော နာမ ဟောတိ။ ပစ္စုပ္ပန္နေန ဝတ္တမာနေန စိတ္တေန ဇီဝတိ ဇီဝမာနော နာမ ဟောတိ။ စိတ္တဘင်္ဂါ မတော လောကောတိ စုတိစိတ္တဿ ဝိယ သဗ္ဗဿပိ တဿ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂပ္ပတ္တိယာ အယံ လောကော ပရမတ္ထတော မတော နာမ ဟောတိ နိရုဒ္ဓဿ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ။ ဧဝံ သန္တေပိ ပညတ္တိ ပရမတ္ထိယာ ယာယံ တံ တံ သန္တံ သနိဿယံ စိတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘တိဿော ဇီဝတိ, ဖုဿော ဇီဝတီ’’တိ ဧဝံ ဝစနပ္ပဝတ္တိယာ ဝိသယဘူတာ သန္တာနပညတ္တိ, သာ ဧတ္ထ ပရမတ္ထိယာ ပရမတ္ထဘူတာ။ တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၇၆)။

အနိဓာနဂတာ ဘဂ္ဂါတိ ယေ ဘဂ္ဂါ, န တေ ကတ္ထစိ နိဓာနံ ဂတာ, အထ ခေါ အဘာဝမေဝ ဂတာ။ ပုဉ္ဇော နတ္ထိ အနာဂတေ ယတော အာဂစ္ဆေယျုံ ဝတ္တမာနဘာဝံ။ နိဗ္ဗတ္တာ ယေပီတိ ယေ ပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တေပိ အာရဂ္ဂေ သာသပူပမာ တိဋ္ဌန္တိ။ ယထာ နာမ သူစိယံ ဌိတာယံ သာသပေါ ခိတ္တော တဿာ သိခံ ဖုဋ္ဌမတ္တော ဝိဂစ္ဆတိ န တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇန္တိ, န တေသံ အဝဋ္ဌာနံ အတ္ထီတိ။

ဘင်္ဂေါ နေသံ ပုရက္ခတောတိ တေသံ နိဗ္ဗတ္တဓမ္မာနံ ဘင်္ဂေါ နာမ ပုရတော ဧဝ ကတော, ဧကံသဘာဝီ န အပသက္ကတီတိ အတ္ထော။ ပုရာဏေဟီတိ ပုရိမကေဟိ အတီတေဟိ။

အဒဿနတောတိ အပဿိတဗ္ဗတော။ အာယန္တီတိ အာဂစ္ဆန္တိ။ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣမိနာပိ ကုတောစိ ရာသိတော အာဂမနာဘာဝမေဝါဟ။ ဘဂ္ဂါ ဂစ္ဆန္တုဒဿနန္တိ ဘဂ္ဂါပိ ကတ္ထစိ ဥပဂမနာဘာဝတော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဒဿနံ အဘာဝမေဝ ဂစ္ဆန္တိ။ တတ္ထ နိဒဿနမာဟ ‘‘ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒေါ…ပေ… ဝယန္တိ စာ’’တိ။

၇၁၆။ ‘‘ဝိဝဋ္ဋကပ္ပတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကရူပ’’န္တိ ဣမိနာ သယမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကဓမ္မတာယ ‘‘ဓမ္မတာရူပ’’န္တိ အနွတ္ထနာမတံ ဒဿေတိ။ အယလောဟာဒီသု အယော နာမ ကာဠလောဟံ။ လောဟံ နာမ ဇာတိလောဟံ ဝိဇာတိလောဟံ ကိတ္တိမလောဟံ ပိသာစလောဟန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ။ တတ္ထ အယော ရဇတံ သုဝဏ္ဏံ တိပု သီသံ တမ္ဗလောဟံ ဝေကန္တကလောဟန္တိ ဣမာနိ သတ္တ ဇာတိလောဟာနိ။ နာဂနာသိကလောဟံ ဝိဇာတိလောဟံ။ ကံသလောဟံ ဝဋ္ဋလောဟံ ဟာရကူဋန္တိ တီဏိ ကိတ္တိမလောဟာနိ။ မောရက္ခကာဒိ ပိသာစလောဟံ။ တတ္ထ တမ္ဗလောဟံ ဝေကန္တကန္တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဇာတိလောဟေဟိ သဒ္ဓိံ သေသံ သဗ္ဗမ္ပိ ဣဓ ‘‘လောဟ’’န္တိ ဂဟိတန္တိ။ တိပူတိ သေတတိပု။ သီသန္တိ ကာဠတိပု။ သုဝဏ္ဏံ အာကရုပ္ပန္နရသဝိဒ္ဓါဒိဘေဒံ။ မုတ္တာ သာမုဒ္ဒိကမုတ္တာဒိ။ မဏီတိ ဝေဠုရိယလောဟိတင်္ဂမသာရဂလ္လာနိ ဌပေတွာ အဝသေသော သဗ္ဗော မဏိဝိသေသော။ ဝေဠုရိယော ဝံသဝဏ္ဏမဏိ။ သင်္ခေါ သာမုဒ္ဒိကသင်္ခေါ။ သိလာတိ ကာဠသိလာပဏ္ဍုသိလာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ ရတနသမ္မတသိလာ။ ပဝါဠံ နာမ ဝဋ္ဋုမံ ဝိဒ္ဓမံ။ လောဟိတင်္ဂံ ရတ္တမဏိ။ မသာရဂလ္လံ ကဗရမဏိ။ ဘူမိအာဒယော ပါကဋာဝ။ တဒဿာတိ တံ ဓမ္မတာရူပံ အဿ ယောဂိနော။

တရုဏပလ္လဝဝဏ္ဏန္တိ အမ္ဗာဒီနံ တရုဏပလ္လဝေန သမာနဝဏ္ဏံ။ သဘာဂရူပသန္တတိန္တိ ဝဏ္ဏာဒိနာ သမာနဘာဂံ ရူပသန္တာနံ။ အနုပ္ပဗန္ဓာပယမာနန္တိ ဟေတုဖလပရမ္ပရာယ သမ္ဗန္ဓနဝသေန ပဝတ္တန္တိ။

သောတိ ယောဂီ။ တန္တိ အသောကရုက္ခပဏ္ဏံ။ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟေတွာ။ ဣမိနာ နယေနာတိ ဣမိနာ အသောကပဏ္ဏေ ဝုတ္တေန နယေန။ သဗ္ဗမ္ပိ အယလောဟာဒိဘေဒံ ဓမ္မတာရူပံ။ တမ္ပိ ဟိ သီတကာလေ သီတလံ, ဥဏှကာလေ သူရိယသန္တာပေန ဥဏှတရံ ဟောတိ။ တတ္ထ သီတဘာဝေန ပဝတ္တံ ရူပံ ဥဏှံ ဥဏှဘာဝေန ပဝတ္တံ ရူပံ သီတံ န ပါပုဏာတိ။ တတ္ထ တတ္ထေဝ တဋတဋာယန္တံ ဘိဇ္ဇတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။

အရူပသတ္တကသမ္မသနကထာဝဏ္ဏနာ

၇၁၇။ ကလာပတောတိ အရူပဓမ္မကလာပတော။

ယသ္မာ တတ္ထ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒသာဓာရဏာ သုပါကဋာ, သုဝိညေယျာ စ, တသ္မာ တေသံ ဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ကလာပတောတိ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ’’တိ အာဟ။ ယေ ဣမေ သမ္မသနေ ဥပ္ပန္နာ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ဝိနဋ္ဌာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ပဝတ္တံ စိတ္တန္တိ သတ္တသု ဌာနေသု သမ္မသနဝသေန ပဝတ္တံ စိတ္တံ။ သမ္မသန္တောတိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ သမ္မသန္တော။ တံ ယုတ္တတရန္တိ တံ အရိယဝံသကထာယံ ဝုတ္တံ ယုတ္တတရံ အာသန္နဘာဝေန ဝိဘူတတရံ ရူပသတ္တကေ သမ္မသနံ သဟ ဂဟေတွာ သမ္မသနဿ ဝုတ္တတ္တာ။ အပိစ ရူပသတ္တကေ သမ္မသနဿ ရူပဓမ္မေသု သာတိသယံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ ပဝတ္တတ္တာ တဗ္ဗိသယံ အရူပသမ္မသနံ သာတိသယံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓာယ သမ္ပဝတ္တတီတိ တံ ယုတ္တတရံ, န ပန အပုဗ္ဗကေသာဒိသမ္မသနံ ကတွာ တဗ္ဗိသယံ ပဝတ္တိတံ။ တထာ သတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ နဝံ နဝံ ဧဝ သိယာ, ပုဗ္ဗေ ဂဟိတံ သမ္မသနဝိသယံ ဆဍ္ဍေတွာ အညဿ သမ္မသနဝိသယဿ ဂဏှနတော။ သေသာနိပီတိ ယမကတော သမ္မသနာဒီနိပိ။ တေနေဝါတိ အရိယဝံသကထာနယေနေဝ။

၇၁၈။ တမ္ပိ စိတ္တန္တိ အာဒါနနိက္ခေပတော သမ္မသနဝသေန ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒမ္ပိ။ စိတ္တသီသေန ဟိ နိဒ္ဒေသော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ယမကတော သမ္မသတိ နာမ နာမရူပဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ယုဂဠဝသေန သမ္မသနဿ ပဝတ္တနတော။ အယဉှိ ပုဗ္ဗေ ရူပသတ္တကဝသေန သမ္မသိတွာ ဌိတောပိ ဣဒါနိ အာဒါနနိက္ခေပါဒိဝသေန သမ္မသိတွာဝ တံ သမ္မသတိ။ ခဏိကတော သမ္မသနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၇၁၉။ ဧတမ္ပီတိ ဧတံ စတုတ္ထသမ္မသနစိတ္တမ္ပိ။ ပဌမစိတ္တန္တိ အာဒါနနိက္ခေပါဒိဝသေန ရူပံ သမ္မသိတစိတ္တံ, ယံ ရူပပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ သမ္မသိတသမ္မသိတစိတ္တသမ္မသနေန တေသံ ခဏိကဘာဝဿ ဝိဘာဝနတော ဣဒံ သမ္မသနံ ‘‘ခဏိကတော သမ္မသန’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၇၂၀။ ဣဒမေဝ စ သမ္မသနံ ဒိဂုဏိတံ အနေကသမ္မသနပဋိပါဋိသမ္ဘဝတော ‘‘ပဋိပါဋိတော သမ္မသန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဝဋ္ဋေယျာတိ သမ္ဘဝေယျ။ တထာ သတိ ပဋိပါဋိသမ္မသနပသုတာ ဧဝ ဘာဝနာ သိယာ, န မူလကမ္မဋ္ဌာနုပကာရီ, န စာယံ သမာပတ္တိစာရော။ ယသ္မာ စ တတ္တကေန ရူပဓမ္မေသု, အရူပဓမ္မေသု စ အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနိ သုဋ္ဌု ဝိဘူတာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ဒသမစိတ္တသမ္မသနာ…ပေ… ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဌပေတဗ္ဗန္တိ စ န ဧကာဒသမံ ဒွါဒသမေန သမ္မသိတဗ္ဗန္တိ ပဋိပါဋိတော သမ္မသနဿ ပရိစ္ဆေဒဒဿနပရံ, န တတော သမ္မသနတော ဩရမနဒဿနပရံ, တသ္မာ ပုနပိ ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ယာဝ ဒသမစိတ္တသမ္မသနာ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇတေဝ။ ဝုတ္တန္တိ အရိယဝံသကထာယံ ဝုတ္တံ။

၇၂၁။ ဝိသုံ သမ္မသနနယော နာမ နတ္ထီတိ အနိစ္စာဒိမနသိကာရဝိနိမုတ္တော အညော ဝိပဿနာမနသိကာရော နတ္ထိ။ ဝိပဿနာယ စ ဒိဋ္ဌိအာဒိဝိက္ခမ္ဘနာ ဣဓ ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနာဒယောတိ အဓိပ္ပေတာ။ ဝိပဿနာယ ဧဝ ဟိ ပဝတ္တိဝိသေသေန ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနာဒယော ဣဇ္ဈန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ ပနေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သတ္တသညာတိ သတ္တာ အတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာ။ ဒုဗ္ဗလာယ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ သဟဂတသညာတိပိ ဝဒန္တိ။ သတ္တသညံ ဥဂ္ဃါဋိတစိတ္တေနာတိ သတ္တသညာယ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဝတ္တစိတ္တေန ဒိဋ္ဌိ နုပ္ပဇ္ဇတိ, သညာဝိပလ္လာသဟေတုဥပ္ပဇ္ဇနကာ စိတ္တဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသာ တဒဘာဝေန ဟောန္တီတိ။ မာနော နာမ ယော ဒိဋ္ဌူပနိဿယော အပါယဂမနီယော, သော ဒိဋ္ဌိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတာယ ဝိက္ခမ္ဘိတော ဧဝ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာ သမုစ္ဆိန္နာယ သမုစ္ဆိဇ္ဇနတောတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋိတ…ပေ… မာနော နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။ မာနော ဝိက္ခမ္ဘိယမာနော တဏှာယ ပဝတ္တိံ နိဝါရေတိ, အဘိမတဝိသယေသု ဧဝ တဏှာယ ပဝတ္တနတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘မာနသမုဂ္ဃါဋိတ…ပေ… တဏှာ နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။ တဏှာတိ ဣဓ သုခုမာ နိကန္တိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘တဏှာယ…ပေ… ပရိယာဒိန္နာ နာမ ဟောတီ’’တိ။

အယံ နယောတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော သမ္မသနဝိဓိ။

မမ ဝိပဿနာတိ ဣမဿာပိ အတ္တနိယသညိတာယ ဝိပဿနာယ သာမိဘူတော အတ္တာ ပရာမသီယတီတိ ဒိဋ္ဌိဂါဟတာတိ တထာ ‘‘ဂဏှတော ဟိ ဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါဋနံ နာမ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကာမဉ္စာယံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိသမဓိဂမေန ဝိသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိကော, မဂ္ဂေန ပန အသမုဂ္ဃါဋိတတ္တာ အနောဠာရိကာယ စ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသေနေဝံ ဝုတ္တံ။

သုဋ္ဌူတိ သမ္မာ။ မနာပန္တိ စ ကိရိယာဝိသေသနံ, မနဝဍ္ဎနာကာရေနာတိ အတ္ထော။ ဥဘယေနာပိ ဝိပဿနာဝိသယံ အဓိမာနမာဟ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မာနသမုဂ္ဃါဋော နာမ န ဟောတီ’’တိ။

ဝိပဿိတုံ သက္ကောမီတိ တတ္ထ သမတ္ထတာပဒေသေန ဂုဏဝိသေသယောဂတော ဝိပဿနာယ အဿာဒေတဗ္ဗတာ ဒဿီယတိ, စိတ္တံ ဝိပဿိတုံ သက္ကောမိ။ တသ္မာ ဝိပဿန္တော ဧဝ ကာလံ ဝီတိနာမေဿာမီတိ ဝိပဿနံ အဿာဒေန္တဿာတိ ယောဇနာ။

ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါဋနံ နာမေတ္ထ ဝိသေသတော အနတ္တာနုပဿနာယ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ဒဿေန္တေန ‘‘သစေ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ အနတ္တာနုပဿနာဝိဓိံ ဝတွာ ယသ္မာ ပန အနတ္တတော အနုပဿန္တေန သင်္ခါရာ အနိစ္စတောပိ ဒုက္ခတောပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ ဧဝ တဒုပဗြူဟနတော, တသ္မာ ‘‘ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ယသ္မာ မာနသမုဂ္ဃါဋနံ နာမ အနိစ္စာနုပဿနာယ ဟောတိ။ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနကေ သင်္ခါရေ ပဿန္တဿ ကုတော မာနဿ အဝသရော။ အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါဋာယာတိ ဟိ ဝုတ္တံ။

ယသ္မာ နိကန္တိပရိယာဒါနံ နာမ ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဟောတိ။ န ဟိ သဘာဝတော, ဒုက္ခဝတ္ထုတော စ ဒုက္ခဘူတေ သင်္ခါရေ ပဿန္တဿ တတ္ထ ဤသကမ္ပိ အဘိရတော ဟောတိ။ အဿာဒါနုပဿိနော ဟိ တတ္ထ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ။ သေသံ အနတ္တလက္ခဏေ ဝုတ္တနယမေဝ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဝုတ္တနယေန ပဋိပါဋိတော သမ္မသနံ ပသုတဿ ယောဂိနော ယဒါ အနတ္တာနုပဿနာ တိက္ခာ သူရာ ဝိသဒါ ပဝတ္တတိ, ဣတရာ ဒွေပိ တဒနုဂတိကာ, တဒါနေန ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနံ ကတံ ဟောတိ။ အတ္တဒိဋ္ဌိမူလိကာ ဟိ သဗ္ဗာ ဒိဋ္ဌိယော။ အနတ္တာနုပဿနာ စ အတ္တဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုပဋိပက္ခာ။

ယဒါ ပန အနိစ္စာနုပဿနာ တိက္ခာ သူရာ ဝိသဒါ ပဝတ္တတိ, ဣတရာ ဒွေပိ တဒနုဂတိကာ, တဒါနေန မာနသမုဂ္ဃါဋနံ ကတံ ဟောတိ။ သတိ ဟိ နိစ္စဂါဟေ မာနဇပ္ပနာ ‘‘ဣဒံ နိစ္စံ, ဣဒံ ဓုဝ’’န္တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၅၀၁) ဗကဗြဟ္မုနော ဝိယ။ အနိစ္စာနုပဿနာ စ နိစ္စဂါဟဿ ဥဇုပဋိပက္ခာ။

ယဒါ ပန ဒုက္ခာနုပဿနာ တိက္ခာ သူရာ ဝိသဒါ ပဝတ္တတိ, ဣတရာ ဒွေပိ တဒနုဂတိကာ, တဒါနေန နိကန္တိပရိယာဒါနံ ကတံ ဟောတိ။ သတိ ဟိ သုခသညာယ တဏှာဂါဟောဝ, ဒုက္ခာနုပဿနာ စ နိကန္တိယာ ဥဇုပဋိပက္ခာ။ ဧဝံ တိဿန္နံ အနုပဿနာနံ ကိစ္စဝိသေသဝသေန ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနာဒီနိ ဟောန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိ အယံ ဝိပဿနာ အတ္တနော အတ္တနော ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ။ အနုပဿနာနံ ယထာရဟံ သကကိစ္စကရဏဉှိ သကဋ္ဌာနေယေဝ ဌာနံ, တသ္မာ ဝိသုံ သမ္မသနနယော နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။

၇၂၂။ သဗ္ဗာကာရတောတိ ဣဓ ဝိယ ဧကဒေသေန အဝတွာ သဗ္ဗာကာရတော သရူပတော, ကိစ္စတော စ အနဝသေသတော ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဣဓေဝါတိ တီရဏပရိညာယမေဝ။ ဧကစ္စာနံယေဝေတ္ထ အနုပဿနာနံ ပဋိလာဘောတိ အာဟ ‘‘ဧကဒေသံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော’’တိ, တာ ပန သယမေဝ သရူပတော ဒဿေဿတိ။ တပ္ပဋိပက္ခေ ဓမ္မေတိ ယာ အနုပဿနာ ဣဓ သမ္ဘဝန္တိ, တာသံ ပဋိပက္ခေ ဓမ္မေ နိစ္စသညာဒိကေ ပဇဟတိ ဝိက္ခမ္ဘေတိ။

ခယာနုပဿနန္တိ သင်္ခါရာနံ ခဏဘင်္ဂါနုပဿနံ။ ဘာဝေန္တောတိ ဝဍ္ဎေန္တော။ ဃနသညန္တိ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာနံ ဝသေန ဧကတ္တဂ္ဂဟဏံ။ ခယာနုပဿနန္တိ ဟုတွာ အဘာဝါနုပဿနန္တိ ဝဒန္တိ။ ယာယ ပညာယ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ ‘‘အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၈) ပဿတိ, သာ ခယာနုပဿနာ။ ဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ တဿာ ပါရိပူရီတိ ဃနသညာယ ပဟာနံ ဟောတိ, တတော ပုဗ္ဗေ အပရိပုဏ္ဏတာယ တံ န ဟောတိ။ ဧဝမညတ္ထာပီတိ ပရိပုဏ္ဏာပရိပုဏ္ဏတာ ပဟာနတီရဏပရိညာသု ဝိပဿနာပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ပစ္စက္ခတော, အနွယတော စ သင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ တတ္ထေဝ ဘင်္ဂသင်္ခါတေ နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ ဝယာနုပဿနာ, တာယ အာယူဟနံ ပဇဟတိ။ ယဒတ္ထံ, ယာယ စ အာယူဟတိ, တသ္မိံ ပဝတ္တေ တဏှာယ စဿ စိတ္တံ န နမတီတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝယာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော အာယူဟနံ ပဇဟတီ’’တိ။ ဇာတဿ ဇရာမရဏေဟိ ဒွိဓာ ပရိဏာမဒဿနံ, ရူပသတ္တကာဒိဝသေန ဝါ ပရိဂ္ဂဟိတဿ တံတံပရိစ္ဆေဒတော ပရံ အညဘာဝဒဿနံ ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ, တာယ ဓုဝသညံ ထိရဘာဝဂဟဏံ ပဇဟတိ။

အနိမိတ္တာနုပဿနာဒယော အနိစ္စာနုပဿနာဒယော ဧဝ။ နိမိတ္တန္တိ သန္တတိယံ, သမူဟေ စ ဧကတ္တသညာယ ဂယှမာနံ ကာလန္တရာဝဋ္ဌာယိဘာဝေန, နိစ္စဘာဝေန စ သင်္ခါရာနံ သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ သဝိဂ္ဂဟံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနမတ္တံ။ ပဏိဓိန္တိ သုခပတ္ထနံ, ရာဂါဒိပဏိဓိံ ဝါ, အတ္ထတော တဏှာဝသေန သင်္ခါရေသု နိန္နတံ။ အဘိနိဝေသန္တိ အတ္တာဘိနိဝေသံ။ ဧတေသဉှိ နိမိတ္တာဒီနံ ပဋိပက္ခဘာဝေန အနိစ္စာနုပဿနာဒယော အနိမိတ္တာဒိနာမေဟိ ဝုတ္တာတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ ပဟာတဗ္ဗာ နိစ္စသညာဒယော ဝိယ နိမိတ္တဂ္ဂါဟာဒယောဝ ပဋိပက္ခာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ဉတွာ တဒါရမ္မဏဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ သင်္ခါရာ ဧဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, သင်္ခါရာနံ မရဏံ, န အညော ကောစိ အတ္ထီတိ ဘင်္ဂဝသေန သုညတံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ အဓိပညာ စ သာ ဓမ္မေသု စ ဝိပဿနာတိ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ, တာယ နိစ္စသာရာဒိအာဒါနဝသေန ပဝတ္တံ အဘိနိဝေသံ သတဏှံ ဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နာမ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ။ တေန ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါန’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၀) ဧဝမာဒိကံ, ‘‘ဣဿရတော လောကော သမ္ဘဝတီ’’တိ ဧဝမာဒိကဉ္စ သမ္မောဟာဘိနိဝေသံ ပဇဟတိ။ ဘယတုပဋ္ဌာနဝသေန ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗဘဝါဒီသု အာဒီနဝဒဿနဉာဏံ အာဒီနဝါနုပဿနာ, တာယ ကဿစိပိ အာလယနိဿယအဒဿနတော အာလယာဘိနိဝေသံ တထာပဝတ္တံ တဏှံ ပဇဟတိ။ သင်္ခါရာနံ မုဉ္စနဿ ဥပါယဘူတံ ပဋိသင်္ခါဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ, တာယ အနိစ္စာဒီသု အပ္ပဋိသင်္ခါတတ္တာ ပဋိသင်္ခါနဿ ပဋိပက္ခဘူတံ အဝိဇ္ဇံ ပဇဟတိ။ သင်္ခါရုပေက္ခာ, အနုလောမဉာဏဉ္စ ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ။ တဿာ ဟိ ဝသေန တဿ ပဒုမပလာသေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ စိတ္တံ ပတိလီယတိ ပတိကုဋတိ, တသ္မာ တာယ သံယောဂါဘိနိဝေသံ ကာမသံယောဂါဒိကိလေသပ္ပဝတ္တိံ ပဇဟတိ။ အနိစ္စာနုပဿနာဒယော သတ္တ အနုပဿနာ ဟေဋ္ဌာ အတ္ထတော ဝိဘတ္တာတိ, ပရတော စ သံဝဏ္ဏီယန္တီတိ ဣဓ န ဝုတ္တာ။

တာသူတိ အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိပဿနာသု။ ဣမိနာတိ ယောဂိနာ။ တသ္မာတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယဝသေန သင်္ခါရာနံ ဒိဋ္ဌတ္တာ။ တံဒဿနဉှိ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာတိ။ ပဋိဝိဒ္ဓါတိ ပဋိလဒ္ဓါ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဉာဏေန သဝိသယော ပဋိဝိဒ္ဓေါ, တဒဂ္ဂေန တံ ပဋိလဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ။ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ ယထာ ‘‘ရုက္ခော ပါဒပေါ တရူ’’တိ။ တာပိ အနိမိတ္တာပဏိဟိတသုညတာနုပဿနာ။

သဗ္ဗာပိ ဝိပဿနာ, တသ္မာ ဧကဒေသေန ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယာ ဧဝ သင်္ဂဟိတံ, တသ္မာ တံ ပဂေဝ သိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ပဋိဝိဒ္ဓမေဝ ဟောတီ’’တိ။ သေသေသု နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဒီသု ဒသသု။ ‘‘ကိဉ္စိ ပဋိဝိဒ္ဓံ ကိဉ္စိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ တေသံ ဧကဒေသပဋိဝေဓမာဟ။ အနိစ္စာနုပဿနာယ ဟိ သိဒ္ဓါယ နိရောဓာနုပဿနာ, ခယာနုပဿနာ, ဝယာနုပဿနာ, ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ စ ဧကဒေသေန သိဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဒုက္ခာနုပဿနာယ သိဒ္ဓါယ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ, အာဒီနဝါနုပဿနာ စ, အနတ္တာနုပဿနာယ သိဒ္ဓါယ ဣတရာတိ။

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၂၃။ ပရတော ပဋိပဒါဉာဏဒဿနကထာယံ အဗ္ဘာဒိဝိဂမေန အာကာသဿ ဝိယ, ပင်္ကမလဝိဂမေန ဥဒကဿ ဝိယ, ကာဠကာပဂမေန သုဝဏ္ဏဿ ဝိယ သံကိလေသဝိဂမေန ဉာဏဿ ပရိသုဒ္ဓီတိ အာဟ ‘‘နိစ္စသညာဒီနံ ပဟာနေန ဝိသုဒ္ဓဉာဏော’’တိ။ အနေကာကာရဝေါကာရသင်္ခါရေသု လက္ခဏတ္တယသလ္လက္ခဏသမ္မသနဿ ကတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္မသနဉာဏဿ ပါရံ ဂန္တွာ’’တိ။ တတ္ထ သမ္မသနဉာဏဿာတိ နယဝိပဿနာသင်္ခါတဿ ကလာပသမ္မသနဉာဏဿ။ တဿေဝ ဟိ ထိရဘာဝါယ ဣတရေ သမ္မသနဝိသေသာတိ ဝဒန္တိ။ သမ္မသနဉာဏဿာတိ ဝါ ကလာပသမ္မသနာဒိသမ္မသနဉာဏဿ။ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယ သဒိသာ ဟိ သာ။ တာယ ဟိ ဒိဋ္ဌိဥဂ္ဃါဋနာဒိ သမ္ဘဝတီတိ။ ဝိတ္ထာရတော ဘာဝနာဝိဓာနံ ပရတော ဝတ္တုကာမော ‘‘သင်္ခေပတော တာဝ အာရဘတီ’’တိ အာဟ။ သင်္ခေပတော ဟိ အာရမ္ဘော အာဒိကမ္မိကဿ သုကရော။ တတြာတိ သင်္ခေပေန အာရမ္ဘေ။

ကထန္တိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ယံ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာနံ…ပေ… ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထံ ဉာတဗ္ဗန္တိ စေတိ အတ္ထော။ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နေ, ခဏပစ္စုပ္ပန္နေ ဝါ ဓမ္မေ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနာဘိနိဝေသော ကာတဗ္ဗော, န အတီတာနာဂတေတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ။ ဥဒယဒဿနဉ္စေတ္ထ ယာဝဒေဝ ဝယဒဿနတ္ထန္တိ ဝယဒဿနဿ ပဓာနတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပရိဏာမာနုပဿနေ ပညာ’’တိ ဝတွာ တံ ပန ဝယဒဿနံ ဥဒယဒဿနပုဗ္ဗကန္တိ အာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနေ ဉာဏ’’န္တိ။

ဇာတန္တိ နိဗ္ဗတ္တံ ပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝံ။ အယံ ဟိ ဇာတသဒ္ဒေါ ခဏတ္တယသမင်္ဂိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဇာတာ ဘူတာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ၁၀၄၆) ဝိယ, န အတီတံ

‘‘ယေ တေ ဇာတာ န တေ သန္တိ, ယေ န ဇာတာ တတ္ထေဝ တေ၊

လဒ္ဓတ္တဘာဝါ နော ဘဂ္ဂါ, တေဝ သန္တိ သဘာဝတော’’တိ။ –

အာဒီသု ဝိယ, နာပိ ဇာတတာမတ္တံ ‘‘ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ။ တေနာဟ ‘‘ဇာတံ ရူပံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၀၇၊ သံ။ နိ။ ၅။၃၇၉), ပစ္စုပ္ပန္နရူပံ နာမ ဇာတံ ခဏတ္တယပရိယာပန္နန္တိ အတ္ထော။ တံ ပန အာဒိတော ဒုပ္ပရိဂ္ဂဟန္တိ သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ကာတဗ္ဗော။ တဿာတိ ရူပဿ။

ပစ္စယလက္ခဏပပဉ္စံ အနာမသိတွာ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဥဒယောတိ နိဗ္ဗတ္တနသညိတံ သင်္ခတလက္ခဏံ ဥဒယော ဥပ္ပါဒေါ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ဝယောတိ ဝိပရိဏာမသညိတံ သင်္ခတလက္ခဏံ ဝယော ဝိနာသော။ အနုပဿနာဉာဏန္တိ ယာ ဥဒယဿ, ဝယဿ စ အနုပေက္ခနာ, တံ ဉာဏံ။ ကိဉ္စာပိ ကလာပသမ္မသနာဒီသု ဇာတိဇရာမရဏသီသေန ဇာတိဇရာမရဏဝန္တော ဓမ္မာ ဝုတ္တာ, ဣဓ ပန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဇာတိ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တဿာ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဥဒယော, ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ဝယော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၉) ဝုစ္စမာနေ ဇာတိဇရာမရဏာနံ ဇာတိဇရာမရဏဝန္တတာ, နိပ္ဖန္နတာ စ အနုညာတာ ဝိယ ဟောတီတိ တံ ပရိဟရိတုံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု ဘဝပရိယောသာနာဝ ဒေသနာ ကတာ။

သောတိ ယောဂီ။ ဣမိနာ ပါဠိနယေနာတိ ဣမာယ ‘‘ဇာတံ ရူပံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိအာဒိနာ ဒဿိတာယ ပါဠိဂတိယာ။ ဇာတိန္တိ န ပသူတိံ, န စ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိမတ္တံ, အထ ခေါ ဥပ္ပါဒံ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရံ။ သွာယံ ဝိကာရော ယသ္မာ သင်္ခါရာနံ အဘိနဝါဝဋ္ဌာနဇရာ ဝိယ နဝဘာဝါပဂမောတိ အာဟ ‘‘အဘိနဝါကာရ’’န္တိ။ သမနုပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အနုပ္ပန္နဿ ရာသိ ဝါ နိစယော ဝါ နတ္ထိ ယတော အာဂစ္ဆေယျ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ အလဒ္ဓတ္တဘာဝဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇမာန…ပေ… နတ္ထီ’’တိ။ ယထာ အနာဂတေ အဒ္ဓနိ ဣမေ ဓမ္မာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝံ အတီတေပိ အဒ္ဓနီတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိရုဇ္ဈမာနဿာပီ’’တိအာဒိံ ဝတွာ အဝိဇ္ဇမာနာနံယေဝ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပါဒေါ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စ သဗ္ဗသော အဘာဝူပဂမောတိ ဣမမတ္ထံ သမုဒါယဂတံ တဒေကဒေသဘူတာယ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ရာသိတောတိ ရာသိဘာဝေန သမုဿိတော ပုဉ္ဇော ရာသိ။ ယထာ တထာ ပိဏ္ဍိဘူတော နိစယော။ ဘူမိယံ နိဒဟိတွာ ဌပိတံ နိဓာနံ။ ဥပဝီဏေတိ ဧတေနာတိ ဥပဝီဏံ, ဝီဏာဝါဒနံ။

၇၂၄။ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဥဒယဗ္ဗယမနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ပုန ယာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒါ, အတ္ထိဘာဝါတိ အတ္ထော။ နိရောဓဝိရောဓီဟိ ဥပ္ပါဒေါ အတ္ထိဘာဝဝါစကောပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။ တသ္မာ ပုရိမဘဝသိဒ္ဓါယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေနာတိ ပစ္စယဿ ဥပ္ပန္နဘာဝေန, အတ္ထိဘာဝတောတိ အတ္ထော။ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ စ တီဟိ အတီတကာလိကာနိ တေသံ သဟကာရီကာရဏဘူတာနိ ဥပါဒါနာဒီနိပိ ဂဟိတာနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပဝတ္တိပစ္စယေသု ကဗဠီကာရာဟာရဿ ဗလဝတာယ သော ဧဝ ဂဟိတော ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိ။ တသ္မိံ ပန ဂဟိတေ ပဝတ္တိပစ္စယတာသာမညေန ဥတုစိတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တီတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဿ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနံ ဝိဘာဝိတမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဝိဇ္ဇာတဏှုပနိဿယသဟိတေနေဝ ကမ္မုနာ ရူပကာယဿ နိဗ္ဗတ္တိ။ အသတိ စ အဝိဇ္ဇုပနိဿယာယ ဘဝနိကန္တိယာ ဇာတိယာ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ။ ယထာ စ ရူပဿ အဝိဇ္ဇာတဏှုပနိဿယတာ, ဧဝံ ဝေဒနာဒီနမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ အာဟာရော ပန ဥပ္ပန္နဿ ရူပဿ ပေါသကော, ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ, ကာမဓာတာဓိဋ္ဌာနတ္တာ စ ဒေသနာယ။ ဥက္ကံသနိဒ္ဒေသေန ဝါ အာဟာရဂ္ဂဟဏံ။ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏ’’န္တိအာဒိနာ ကာလဝသေန ဥဒယဒဿနမာဟ။ တတ္ထ အဒ္ဓါနဝသေန ပဂေဝ ဥဒယံ ပဿိတွာ ဌိတော ဣဓ သန္တတိဝသေန ဒိသွာ အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ။ ပဉ္စ လက္ခဏာနီတိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ကမ္မံ အာဟာရောတိ ဣမေသံ ပစ္စယာနံ အတ္ထိတာသင်္ခါတလက္ခဏာနိ စေဝ ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏဉ္စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ လက္ခဏာနိ။ တေသံ အတ္ထိတာ ဟိ ရူပဿ ဥဒယော လက္ခီယတိ ဧတေဟီတိ လက္ခဏာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ နိဗ္ဗတ္တိ ပန သင်္ခတလက္ခဏမေဝါတိ။

အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏေန အဝိဇ္ဇာယ အနုပ္ပါဒနိရောဓတော အနာဂတဿ ရူပဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ ပစ္စယာဘာဝေ အဘာဝတော။ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေနာတိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတဿ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကရူပပစ္စယဿ နိရုဒ္ဓဘာဝေန။ တဏှာနိရောဓာ ကမ္မနိရောဓာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ အာဟာရနိရောဓာတိ ပဝတ္တိပစ္စယဿ ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဘာဝေ။ ရူပနိရောဓောတိ တံသမုဋ္ဌာနရူပဿ အဘာဝေါ ဟောတိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ ဘင်္ဂကာလဝသေန တေသံ ဝယဒဿနံ။ တသ္မာ တံ အဒ္ဓါဝသေန ပဂေဝ ပဿိတွာ ဌိတော ဣဓ သန္တတိဝသေန ဒိသွာ အနုက္ကမေန ခဏဝသေန ပဿတိ။ ပဉ္စ လက္ခဏာနီတိ ဣဓ အဝိဇ္ဇာဒီနံ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော, ရူပဿ ခဏနိရောဓော စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ လက္ခဏာနိ။ တေသဉှိ အနုပ္ပါဒနိရောဓော, ရူပဿ အစ္စန္တနိရောဓော လက္ခီယတိ ဧတေဟီတိ လက္ခဏာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။

ဝိပရိဏာမော သင်္ခတလက္ခဏမေဝ။ ဧသ နယော ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီသု။ အယံ ပန ဝိသေသော – ‘‘ဖုဋ္ဌော ဝေဒေတိ, ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတိ, ဖုဋ္ဌော စေတေတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၉၃), ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ, စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ, သညာ, စေတနာ’’တိ, စ ဝစနတော ဖဿော ဝေဒနာ (ဝိဘ။ ၂၃၁) သညာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာနံ ပဝတ္တိပစ္စယော, တံနိရောဓာ စ တေသံ နိရောဓော, မဟာပဒါန (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၀) မဟာနိဒါနသုတ္တေသု, အဘိဓမ္မေ စ အညမညပစ္စယဝါရေ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ (ကထာ။ ၇၁၉) ဝစနတော နာမရူပံ ဝိညာဏဿ ပဝတ္တိပစ္စယော, တံနိရောဓာ တဿ နိရောဓောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဖဿသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော’’တိအာဒိ။

ဧတ္ထ စ ကေစိ တာဝ အာဟု ‘‘အရူပက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ အဒ္ဓါသန္တတိဝသေနေဝ, န ခဏဝသေနာ’’တိ။ တေသံ မတေန ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနမေဝ န သိယာ။ အပရေ ပနာဟု ‘‘ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ အတီတာဒိဝိဘာဂံ အနာမသိတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏတော အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယာ ဝေဒနာသမ္ဘဝံ လဗ္ဘမာနတံ ပဿတိ, န ဥပ္ပါဒံ။ အဝိဇ္ဇာဒိအဘာဝေ စ တဿာ အသမ္ဘဝံ အလဗ္ဘမာနတံ ပဿတိ, န ဘင်္ဂံ။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒံ, ဘင်္ဂဉ္စ ပဿတီ’’တိ, တံ ယုတ္တံ။ သန္တတိဝသေန ဟိ ရူပါရူပဓမ္မေ ဥဒယတော, ဝယတော စ မနသိ ကရောန္တဿ အနုက္ကမေန ဘာဝနာယ ဗလပ္ပတ္တကာလေ ဉာဏဿ တိက္ခဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တိယာ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ။ အယဉှိ ပဌမံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိ ကရောန္တော အဝိဇ္ဇာဒိကေ ပစ္စယဓမ္မေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တေ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ တေသံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနမုခေန ခဏတောပိ ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိ ကရောတိ။

တဿ ယဒါ ဉာဏံ တိက္ခံ ဝိသဒံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ, တဒါ ရူပါရူပဓမ္မာ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ, ဘိဇ္ဇန္တာ စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယော’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဥဒယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန အဝိဇ္ဇာသမုဒယာပိ။ တဏှာ…ပေ… ကမ္မ…ပေ… အာဟာရသမုဒယာပိ ရူပဿ သမ္ဘဝေါ။ ဧဝမ္ပိ ရူပဿ ဝယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာပိ တဏှာ…ပေ… အာဟာရနိရောဓာပိ ရူပဿ ဝယော အနုပ္ပါဒေါတိ ပစ္စယတော ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတိ။ ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ အာဟာရဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ ဥဒေတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိပ္ပဇ္ဇတီတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တော ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ အာဟာရဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမ္ပိ ဝေတိ နိရုဇ္ဈတီတိ ခဏတော ဝိတ္ထာရေန မနသိကာရံ ကရောတီတိ ယောဇနာ။

၇၂၅။ ဧဝံ မနသိ ကရောတော န ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ဥဒယဗ္ဗယာ သုဋ္ဌု ပါကဋာ န ဟောန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိ ကိရိမေ ဓမ္မာ…ပေ… ပဋိဝေန္တီ’’တိ, နယဒဿနဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ပဌမဉှိ ပစ္စုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ဒိသွာ အထ အတီတာနာဂတေ နယံ နေတိ။ ဒုက္ခာဒိသစ္စပ္ပဘေဒါ, အနုလောမာဒိပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပ္ပဘေဒါ, ဧကတ္တာဒိနယပ္ပဘေဒါ, အနိစ္စတာဒိလက္ခဏပ္ပဘေဒါ စ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယလက္ခဏပ္ပဘေဒါ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မာနမ္ပိ ဂဟဏံ, တေသမ္ပိ အတ္တနော ဖလံ ပတိ ပဋိစ္စ သမုပ္ပါဒဘာဝတော။

၇၂၆။ ယန္တိ ကရဏေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ယေန ဉာဏေနာတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ယန္တိ ဝါ ကိရိယာပရာမသနံ။ ခန္ဓာနံ သမုဒယံ ပဿတိ, ခန္ဓာနံ နိရောဓံ ပဿတီတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ ဒဿနန္တိ အတ္ထော။ ယံ ပနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ ယထာ အဝိဇ္ဇာဒိသမုဒယနိရောဓတော ခန္ဓာနံ သမုဒယနိရောဓဿ အညတ္တာ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိအာဒိဝစနဘေဒေါ (ပဋိ။ မ။ ၁။၅၀) ကတော, န ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တိဝိပရိဏာမလက္ခဏေဟိ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဿ ဘေဒေါ အတ္ထိ အဘိန္နာဓိကရဏတ္တာတိ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏဝိပရိဏာမလက္ခဏာနိ ပဿန္တော ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတီ’’တိ ဝစနဘေဒံ အကတွာ ဝုတ္တံ။ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏေယေဝ ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော။ ယသ္မာ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ, ဘင်္ဂက္ခဏေယေဝ စ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ, တသ္မာ တာနိ ပဿန္တော ခဏတော ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယေ ပဿတိ နာမာတိ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကရောတိ။

၇၂၇။ ဣစ္စဿေဝန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော။ ယသ္မာ ‘‘အဝိဇ္ဇာ သမုဒယာ’’တိအာဒိ ပစ္စယတော ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ, ‘‘နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏ’’န္တိအာဒိ ခဏတော, တသ္မာတိ အတ္ထော။ အဿာတိ ယောဂိနော။ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ။ ယေ ပန ‘‘ဣစ္စဿ ပစ္စယတော’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရပရာမသနံ။ ဇနကာဝဗောဓတောတိ ခန္ဓာနံ ဇနကဿ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယဿ အဝဗုဇ္ဈနတော။ ဇာတိဒုက္ခာဝဗောဓတောတိ ဇာတိသင်္ခါတဿ ဒုက္ခဿ အဝဗုဇ္ဈနတော။ ဒုက္ခသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ ဧကဒေသဒဿနေန ပဗ္ဗတသမုဒ္ဒါဒိဒဿနကာနံ ဝိယ။ မရဏဒုက္ခာဝဗောဓတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ‘‘ပစ္စယာနုပ္ပါဒေနာ’’တိ ဧတေန ပစ္စယာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဣဓ ပစ္စယနိရောဓောတိ ဒဿေတိ။ ပစ္စယဝတန္တိ ပစ္စယတော ဥပ္ပဇ္ဇနကာနံ။ ယဉ္စဿ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနန္တိ ယံ အဿ ယောဂိနော ပစ္စယတော, ခဏတော စ ဥဒယဗ္ဗယာနံ ဒဿနံ။ တတ္ထ အသမ္မောဟော, တပ္ပဓာနော ဝါ ဝိတက္ကာဒိဓမ္မပုဉ္ဇော မဂ္ဂေါ ဝါယံ လောကိကောတိ နိယျာနာနုလောမတော လောကိကော မဂ္ဂေါ ဧဝါယံ။ ဣတိ တသ္မာ မဂ္ဂသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ သဘာဝါဝဗောဓတော။ တေနာဟ ‘‘တတြ သမ္မောဟဝိဃာတတော’’တိ, တဒင်္ဂဝသေနာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ယထာဝုတ္တော သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော မဂ္ဂေါ အရိယမဂ္ဂဿ ဥပါယဘူတော အသမ္မောဟသဘာဝေါ အတ္တာနမ္ပိ ပကာသေတိ ပဒီပေါ ဝိယာတိ မဂ္ဂသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ။ သွာယံ ပါကဋဘာဝေါ မောဟန္ဓကာရဝိဓမနေနာတိ အာဟ ‘‘တတြ သမ္မောဟဝိဃာတတော’’တိ။

၇၂၈။ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိအာဒိကော အနုလောမော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ပဝတ္တိယာ အနုလောမနတော။ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ’’တိအာဒိနာ အဝိဇ္ဇာဒီသု သန္တေသူတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိ အဝဗောဓတော’’တိ။ ပဝတ္တိယာ ဝိလောမနတော ‘‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိအာဒိကော ပဋိလောမော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ။ တေ စ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ‘‘ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိအာဒိဝစနတော (သံ။ နိ။ ၂။၂၀)။ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဿ စ ပါကဋတာ ပစ္စယာကာရပါကဋတာယ ဧဝ ‘‘ဣမဿေတံ ဖလ’’န္တိ အဝဗောဓတော။

၇၂၉။ ပုရိမပုရိမာနံ နိရောဓော ဥတ္တရုတ္တရာနံ ဥပ္ပါဒါနုဗန္ဓောတိ အယမတ္ထော ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနေန သိဇ္ဈမာနော ဧကတ္တနယာဓိဂမာယ ဟောတိ။ ယတော ‘‘အညော ကရောတိ, အညော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၇) ဝေါဟာရသိဒ္ဓိယာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ အနောကာသတာ။ တေနာဟ ‘‘ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေနာ’’တိအာဒိ။ သင်္ခါရာ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အယမတ္ထော ခဏတော ဥဒယဒဿနေန သိဇ္ဈမာနော နာနတ္တနယာဓိဂမာယ ဟောတိ။ ယတော ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နာနံ သဘာဝဘေဒါဝဗောဓတော ‘‘သော ကရောတိ, သော ပဋိသံဝေဒယတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ သဿတဒိဋ္ဌိယာ အနောကာသတာ။ တေနာဟ ‘‘ခဏတော ဥဒယဒဿနေနာ’’တိအာဒိ။ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန ပစ္စယေ သတိ ဖလဿ ဘာဝေါ, အသတိ အဘာဝေါတိ ဣမဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ အတ္ထိတာမတ္တေနေဝ တေ ဓမ္မာ ကာရဏန္တိ အဗျာပါရနယော ပါကဋော ဟောတိ။ ယတော အတ္တဒိဋ္ဌိယာ အနောကာသတာ ဝသဝတ္တိတာယ အလဗ္ဘနေယျတော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဓမ္မာန’’န္တိအာဒိ။ အဝသဝတ္တိဘာဝေါ ပရာယတ္တတာ, သာ စ သပ္ပစ္စယတာယ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနေန တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ ပစ္စယာနုရူပမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဟေတုဖလဿ ဟေတုအနုရူပတော သိဒ္ဓိယာ အကိရိယဒိဋ္ဌိယာ အနောကာသတာဝါတိ အာဟ ‘‘ပစ္စယတော ပနာ’’တိအာဒိ။ သတိ ကာရဏေ ကုတော အကိရိယဝါဒေါ။ ကရောတီတိ ဟိ ကာရဏံ။

၇၃၀။ ပစ္စယတော ဥဒယံ ပဿတော ပစ္စယေ သတိ သဘာဝေ သတိ ဖလဿ သမ္ဘဝေါတိ အတ္ထိတာမတ္တေန ဥပကာရကတာတိ သင်္ခတာနံ နိရီဟတာ, အသတိ စ အဘာဝေါတိ ပစ္စယာဓီနဝုတ္တိတာ စ ဝိညာယမာနာ အတ္တသုညတံ ဝိဘာဝေတီတိ အာဟ ‘‘ပစ္စယတော စဿ…ပေ… တာဝဗောဓတော’’တိ။ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန သင်္ခါရာနံ ဥဒယဗ္ဗယတော ပရိစ္ဆိန္နတာယ ဝိညာယမာနတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘ဟုတွာ အဘာဝါဝဗောဓတော’’တိ။ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈနဉှိ ဟုတွာ အဘာဝေါ။ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တဝိဝေကော အတီတာနာဂတဘာဝသုညတာ။ န ဟိ သင်္ခါရာ ခဏတ္တယတော ပုဗ္ဗေ, ပစ္ဆာ စ ဝိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တဝိဝေကာဝဗောဓတောတိ အာဒိအန္တဝန္တတာပဋိဝေဓတောတိ အတ္ထော။ ဒုက္ခလက္ခဏမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေနာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇန္တာ သင်္ခါရာ ဥပ္ပါဒတော ဥဒ္ဓံ ဇရာဘင်္ဂါဝတ္ထန္တရုပ္ပတ္တိယာ နိရန္တရံ ဝိဗာဓီယန္တေဝ။ သာ စ နေသံ ဝိဗာဓိယမာနတာ သမ္မာ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန ဝိဘူတာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခ…ပေ… ဗောဓတော’’တိ။

သဘာဝလက္ခဏမ္ပီတိ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန န ကေဝလံ အနိစ္စဒုက္ခလက္ခဏမေဝ, အထ ခေါ ပထဝီဖဿာဒီနံ ကက္ခဠဖုသနာဒိသညိတံ သဘာဝသင်္ခါတံ လက္ခဏမ္ပိ ပါကဘာဝဝိဒ္ဓံ သဘာဝါဝစ္ဆိန္နံ ပါကဋံ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နာဝဗောဓတော’’တိ။ သဘာဝလက္ခဏေတိ သဘာဝသညိတေ လက္ခဏေ, တံတံဓမ္မာနံ သလက္ခဏေ။ သင်္ခတလက္ခဏဿ တာဝကာလိကတ္တမ္ပီတိ ဥပ္ပါဒါဒိသင်္ခတလက္ခဏဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏာဒိပရိတ္တကာလိကတာပိ ခဏန္တရာနဝဋ္ဌာနတော တဿ။ တေနာဟ ‘‘ဥဒယက္ခဏေ’’တိအာဒိ။ ဥဒယဝယမတ္တဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဝသေနေဝ ဣမဿ ဉာဏဿ ပဝတ္တနတော, န ဌိတိက္ခဏဿ အဘာဝါ။

၇၃၁။ န ကေဝလဉ္စ နိစ္စနဝါ, အထ ခေါ ပရိတ္တကာလဋ္ဌာယိနော။ ကထန္တိ အာဟ ‘‘သူရိယုဂ္ဂမနေ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥဒကေ ဒဏ္ဍေန ကတလေခါ ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ။ ဥဿာဝဗိန္ဒုအာဒယော ပဉ္စ ကိစ္စာပိ ဥတ္တရုတ္တရိ အတိပရိတ္တဋ္ဌာယိဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဒဿိတာ, တထာပိ တေ ဒန္ဓနိရောဓာ ဧဝ နိဒဿိတာ, တတောပိ လဟုတရနိရောဓတ္တာ သင်္ခါရာနံ။ တထာ ဟိ ဂမနဿာဒါနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ဟေဋ္ဌုပရိယာယေန ပဋိမုခံ ဓာဝန္တာနံ သိရသိ ပါဒေ စ ဗန္ဓခုရဓာရာ သန္နိပါတတောပိ သီဃတရော ရူပဓမ္မာနံ နိရောဓော ဝုတ္တော, ပဂေဝ အရူပဓမ္မာနံ။ န ကေဝလံ နိစ္စနဝါ, နာပိ ပရိတ္တကာလဋ္ဌာယိနောဝ, အထ ခေါ အသာရာ။ ကထန္တိ အာဟ ‘‘မာယာ’’တိအာဒိ။ မာယာဒယော ဟိ မဏိအာဒိဝသေန ဒိဿမာနာ အတံသဘာဝတာယ အသာရာ။ တတ္ထ မန္တောသဓဘာဝိတာ ဣန္ဒဇာလာဒိကာ မာယာ။ မိဂတဏှိကာ မရီစိ။ သုပိနမေဝ သုပိနန္တံ။ မဏ္ဍလာကာရေန အာဝိဇ္ဈိယမာနံ အလာတမေဝ အလာတစက္ကံ။ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တာနံ ကီဠနိစ္ဆာဝသေန နဂရံ ဝိယ အာကာသေ ဥပဋ္ဌာနမတ္တံ ဂန္ဓဗ္ဗနဂရံ။

ဧတ္တာဝတာတိ ယွာယံ ‘‘ဇာတံ ရူပံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိအာဒိပါဠိနယာနုသာရေန (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၉), ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိအာဒိပါဠိနယာနုသာရေန (မ။ နိ။ ၁။၃၄၇, ၃၆၁၊ ၂။၁၁၃၊ ၃။၈၆, ၈၉၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၄၈) ဝါ ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယပဋိဝေဓာ ဘာဝနာဝိဓိ အာရဒ္ဓေါ, ဧတ္တာဝတာ။ ကလာပသမ္မသနာဒိကောပိ ဟိ သဗ္ဗော ဘာဝနာဝိဓိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပါဒနဿေဝ, န ပရိသပရိသရီရကရဗန္ဓောတိ။ ဝယဓမ္မမေဝါတိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝမေဝ။ ဝယံ ဥပေတိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ။ ယဉှိ ဥပက္ကမေန ဝိနဿတီတိ ဝုစ္စတိ, တမ္ပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ ဝိနဿတိ အဟေတုကတ္တာ ဝိနာသဿ။ ဥပက္ကမဟေတု ပန ဝိသဒိသုပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ ဣမိနာ အာကာရေနာတိ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁၊ မဟာဝ။ ၁၆၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၃၀) ဟိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝယံ အနာလမ္ဗိတွာပိ ‘‘ဝယဓမ္မမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဥဒယဿ, ‘‘ဥပ္ပန္နဉ္စ ဣဒံ ဝယံ ဥပေတီ’’တိ ဝယဿ စ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တေန ပစ္စက္ခကရဏာကာရေန။ အဓုနာ ဥပ္ပန္နံ, န တာဝ ဗလပ္ပတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တရုဏဝိပဿနာဉာဏ’’န္တိ။ ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန ပဝတ္တံ သမ္မသနံ န နိပ္ပရိယာယေန ဝိပဿနာသမညံ လဘတိ, ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဒိဝသေန ပဝတ္တမေဝ လဘတီတိ အာဟ ‘‘ယဿာဓိဂမာ အာရဒ္ဓဝိပဿကောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။

ဝိပဿနုပက္ကိလေသကထာဝဏ္ဏနာ

၇၃၂။ ဣမာယ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာသင်္ခါတာယ တရုဏဝိပဿနာယ ဝသေန, န အာရဒ္ဓဝိပဿနာနံ ဘင်္ဂါနုပဿနာဒိသင်္ခါတာယ တရုဏဝိပဿနာယ, နာပိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဒိသင်္ခါတာယ ဗလဝဝိပဿနာယ ဝသေနာတိ အတ္ထော။ န ဟိ တဒါ ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ။ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿာတိ စ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿေဝါတိ ဧဝ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော။ တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဟီ’’တိအာဒိ။ ဒိဋ္ဌိဂါဟာဒိဝတ္ထုဘာဝေန ဝိပဿနံ ဥပက္ကိလေသန္တီတိ ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ။ ‘‘အရိယသာဝကဿာ’’တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန ဝုတ္တံ ဗလဝဝိပဿနာပတ္တဿာပိ အနုပ္ပဇ္ဇနတော။ ဝိပ္ပဋိပန္နကဿာတိ သီလဝိပတ္တိအာဒိဝသေန ယထာ တထာ ဝိပ္ပဋိပန္နကဿ။ တဿ ပန ပဋိပတ္တိယာ ဂရဟိတဗ္ဗတံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိပ္ပဋိပန္နကဿာ’’တိ အာဟ။ စ-သဒ္ဒေါ ဥပရိပဒဒွယေပိ ယောဇေတဗ္ဗော။ နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနဿာတိ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အန္တရာ ဝေါသာနံ အာပန္နဿ။ ကုသီတပုဂ္ဂလဿာတိ သီလသမ္ပန္နဿေဝ ကောသဇ္ဇေန ဘာဝနံ အနနုယုဉ္ဇန္တဿ။ အထ ဝါ ဝိပ္ပဋိပန္နကဿာတိ ဝိပဿနာဘာဝနာသင်္ခါတာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အဘာဝေန ဝိဂရဟိတပဋိပတ္တိကဿ။ ဝိပဿနာပဋိပတ္တိယေဝ ဟိ သသမ္ဘာရာ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမ္မာပဋိပတ္တိ, တဒညာ ဝိပ္ပဋိပတ္တိ, သာ စ တတ္ထ နိက္ခိတ္တဓုရဿ ဟောတိ။ နိက္ခိတ္တဓုရတာ စ ကောသဇ္ဇေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနဿ ကုသီတပုဂ္ဂလဿာ’’တိ။ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဿာတိ ယောဂေန ဉာဏေန ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ။ သာ ပန ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာ သမထဝသေနာပိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အာရဒ္ဓဝိပဿကဿာ’’တိ။ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ န နုပ္ပဇ္ဇန္တိ အညထာ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဿေဝ အသမ္ဘဝတော။

ဩဘာသာဒီသု ‘‘အရိယဓမ္မော’’တိ ပဝတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိက္ခေပေါ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စံ, တေန ဓမ္မုဒ္ဓစ္စေန ဝိပဿနာဝီထိတော ဥက္ကမနေန ဝိရူပံ ဂဟိတံ ပဝတ္တိတံ မာနသံ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတမာနသံ။ ဩဘာသော ဓမ္မောတိ ကာရဏူပစာရေနာဟ, ဤဒိသံ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မမ အရိယမဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ ဩဘာသံ အာဝဇ္ဇတိ ‘‘နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဝါ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဝါ ‘‘ဖလ’’န္တိ ဝါ။ နိဗ္ဗာနန္တိ ဂဏှန္တော တတ္ထ ပဝတ္တဓမ္မေ မဂ္ဂဖလဘာဝေန ဂဏှာတိ, ဉာဏာဒိကေ ပန မဂ္ဂဖလဘာဝေနေဝ ဂဏှာတိ။ တတော ဝိက္ခေပေါ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ တတော ဩဘာသဟေတု ယော ဝိက္ခေပေါ, တံ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတမာနသော’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘အနိစ္စတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ အနိစ္စ…ပေ… နပ္ပဇာနာတိ ‘‘မဂ္ဂံ ပတ္တောသ္မီ’’တိ သညာယ အနိစ္စတာဒိဝသေန မနသိကာရဿေဝ အဘာဝတော။ အယဉ္စ အတ္ထော –

‘‘ယော ဟိ ကောစိ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ မမ သန္တိကေ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ဗျာကရောတိ, သဗ္ဗော သော စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ, ဧတေသံ ဝါ အညတရေန။ ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝေတိ, တဿ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဝိပဿနံ ဘာဝယတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ, သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ။ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော…ပေ… ကရောတော သံယောဇနာနိ ပဟီယန္တိ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ။

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခု ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ သမထံ ဘာဝေတိ…ပေ… သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတိ…ပေ…။

‘‘ပုန စပရံ, အာဝုသော, ဘိက္ခုနော ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတံ မာနသံ ဟောတိ, ဟောတိ သော, အာဝုသော, သမယော ယံ တံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တမေဝ သန္တိဋ္ဌတိ သန္နိသီဒတိ ဧကောဒိ ဟောတိ သမာဓိယတိ, တဿ မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ…ပေ… အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၁၇၀) –

ဣမိနာ သုတ္တပဒေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ဟိ စတုတ္ထမဂ္ဂဝိဿဇ္ဇနေ ယထာဝုတ္တမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနဓမ္မာ ဓမ္မော။ တတ္ထ ဥဒ္ဓစ္စံ ‘‘အဓိဂတမဂ္ဂါဒိကောဟမသ္မီ’’တိ အမဂ္ဂါဒီသု ဝိက္ခေပေါ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စံ, တေန ဥပဒ္ဒုတံ ဝိဂ္ဂဟိတမာနသံ ဟောတိ။ နိကန္တိ ဩဘာသာဒီသု အပေက္ခာ သုခုမရူပါ တဏှာ, သာ ဝိပဿနာဘိရတိအာကာရေန ဥပဋ္ဌဟန္တီ အဓိမာနိကေန ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘နိကန္တိ ‘ဓမ္မော’တိ နိကန္တိံ အာဝဇ္ဇတီ’’တိ။

၇၃၃။ ဝိပဿနောဘာသောတိ ဝိပဿနာစိတ္တသမုဋ္ဌိတံ, သသန္တတိပတိတံ ဥတုသမုဋ္ဌာနဉ္စ ဘာသုရံ ရူပံ။ တတ္ထ ဝိပဿနာစိတ္တသမုဋ္ဌိတံ ယောဂိနော သရီရဋ္ဌမေဝ ပဘဿရံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဣတရံ သရီရံ မုဉ္စိတွာ ဉာဏာနုဘာဝါနုရူပံ သမန္တတော ပတ္ထရတိ, တံ တဿေဝ ပညာယတိ, တေန ဖုဋ္ဌောကာသေ ရူပဂတမ္ပိ ပဿတိ, ပဿန္တော စ စက္ခုဝိညာဏေန ပဿတိ, ဥဒါဟု မနောဝိညာဏေနာတိ ဝီမံသိတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနော ဝိယ တံ မနောဝိညာဏဝိညေယျမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတီတိ။ ဝိပဿနာဝီထိ နာမ ပဋိပါဋိယာ ပဝတ္တမာနာ ဝိပဿနာဝ။ ဥက္ကန္တာ နာမ ဟောတိ ယောဂိနာ ‘‘မဂ္ဂပ္ပတ္တောမှီ’’တိ အဓိမာနေန ဝိဿဋ္ဌတ္တာ, တဿ ဝါ ယောဂိနော ဝိပဿနာ တတော ဧဝ ဝီထိ ဥက္ကန္တာ နာမ ဟောတိ။ မူလကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဝိပဿနမေဝါဟ။

ဝေမတ္တတာယာတိ အပ္ပဝိပုလတာဝသေန ဝိသဒိသတာယ။ အဿာတိ ဩဘာသဿ။ ဒွီဟိ ကုဋ္ဋေဟိ ပရိစ္ဆိန္နံ ဂေဟံ ဒွိကုဋ္ဋဂေဟံ။ တဿ ကိရ အဗ္ဘန္တရေပိ ဧကာ ဘိတ္တိ ဟောတိ ဗဟိပိ, ဥဘိန္နံ အန္တရေ အနုပရိယာယပထံ ဟောတိ, သာယနှေ တတ္ထ သန္ထရိတာနိ ပဉ္စဝဏ္ဏာနိ ကုသုမာနိ, ဝိသဒဉာဏဿ ဩဘာသေန ဖရိတဋ္ဌာနေ ရူပဂတဉ္စ ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ဝိယ ပညာယန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘန္တေ မယှ’’န္တိအာဒိ။

ဧဝံ ဩဘာသဿ ဝေမတ္တတာယ ဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ စိရကာလဝိပ္ပလမ္ဗနေ ဝတ္ထုံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အယံ ပန ဝိပဿနုပက္ကိလေသောတိ ဝက္ခမာနပ္ပကာရံ သန္ဓာယာဟ, န သဗ္ဗံ။ သောတိ သော သမထဝိပဿနာလာဘီ အဓိမာနိကော။

ဒိဝါသနေတိ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗအာသနေ။ ပဌမံ ‘‘ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဉှံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆိတုံ အာဂတောမှီ’’တိ။

ပစ္ဆာ ဥပါယေန ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဝိညာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေဿာမီတိ စိန္တိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အဝဿယော ဘဝိဿာမိစ္စေဝါဟံ အာဂတော’’တိ, တဿ စ ပဓာနတ္တာ သာဝဓာရဏံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အယံ ဓမ္မောတိ အယံ အရိယမဂ္ဂါနုဂတော ပဋိသမ္ဘိဒါဓမ္မောတိ ထေရဿ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝဒတိ။ သမာဓိန္တိ အဘိညာသမာဓိံ။ အဉ္စိတကဏ္ဏောတိ နိစ္စလဋ္ဌပိတကဏ္ဏပုဋော။ ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ ဘယေန။ တေနာဟ ‘‘ထေရော ကိရ ဒေါသစရိတော’’တိ။ ဒေါသစရိတဿ ဟိ သူရဿာပိ သဟသာ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနဿ ခီဏာသဝတ္ထေရော အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ ‘‘ဣမိနာ ဥပါယေန ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ ဟတ္ထိနိမ္မာပနာဒိမကာသိ။ ဒေါသစရိတတ္တာ ဟိ ထေရော ခိပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ ခိပ္ပဝိရာဂီ ဟိ ဒေါသစရိတော။

၇၃၄။ တဿာတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ မတ္ထကံ ပါပေန္တဿ ယောဂိနော။ ‘‘ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဥဒေတိ, ဧဝမ္ပိ ရူပံ ဝေတီ’’တိအာဒိနာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနမေဝေတ္ထ တုလနံ, တီရဏဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ ဒေဝါနမိန္ဒေန ခိတ္တံ ဝဇိရံ အမောဃံ, အပ္ပဋိဟတဉ္စ ဟောတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ဉာဏံ နိပုဏံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဿဋ္ဌဣန္ဒဝဇိရမိဝါ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ တိခိဏန္တိ အကုဏ္ဌံ။ သူရန္တိ တေဇဝန္တံ။ အတိဝိသဒန္တိ နိသိတဘာဝေန အတိဝိယ ပဋုတရံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ ဟိနေန ယောဂီ ‘‘မဂ္ဂပ္ပတ္တောသ္မီ’’တိ မညတိ။

ဝိပဿနာပီတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ပီတိ။ ခုဒ္ဒကာဒယော ပီတိယော ဟေဋ္ဌာ ဝဏ္ဏိတာ ဧဝ။ ယသ္မာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ဝီထိပဋိပန္နာယ အနုက္ကမေန ပဉ္စ ပီတိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အယံ ပဉ္စ…ပေ… ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။ မတ္ထကပ္ပတ္တေန ပန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေန သဒ္ဓိံ ဖရဏာပီတိယေဝ ဟောတိ။ ဥပစာရပ္ပနာက္ခဏတော အညဒါပိ ဟိ ဖရဏာပီတိ ဟောတိယေဝ။ တေနာဟ ‘‘သကလသရီရံ ပူရယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

ပဿဒ္ဓိအာဒီနိ ဆ ယုဂဠကာနိ အညမညာဝိယောဂိနီတိ ပဿဒ္ဓိယာ ဥပ္ပန္နာယ ဣတရာပိ ဥပ္ပန္နာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ကိစ္စဒဿနမုခေန တာ သဗ္ဗာပိ ဒဿေန္တော ‘‘ကာယစိတ္တာနံ နေဝ ဒရထော, န ဂါရဝ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာယဂ္ဂဟဏေန ရူပကာယဿပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿေဝ။ ကာယပ္ပဿဒ္ဓိအာဒယော ဟိ ရူပကာယဿာပိ ဒရထာဒိနိမ္မဒ္ဒိကာတိ။ ကာယစိတ္တာနိ ပဿဒ္ဓါနိ…ပေ… ဥဇုကာနိယေဝ ဟောန္တိ တေသံ အပဿဒ္ဓါဒိဘာဝဿ ဟေတုဘူတာနံ ဥဒ္ဓစ္စာဒိထိနမိဒ္ဓါဒိဒိဋ္ဌိမာနာဒိသေသနီဝရဏာဒိအဿဒ္ဓိယာဒိမာယာသာထေယျာဒိသံကိလေသဓမ္မာနံ ဝိဓမနဝသေန တဒါ ဝိပဿနာစိတ္တုပ္ပါဒဿ ပဝတ္တနတော။ တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိသမယေ။ မနုဿာနံ အယန္တိ မာနုသီ, မနုဿယောဂ္ဂါ ကာမသုခရတိ, တာဒိသေဟိ မနုဿဝိသေသေဟိ အနုဘဝိတဗ္ဗတာနတိဝတ္တနတော ဒိဗ္ဗာ ရတိပိ သင်္ဂဟိတာ, မာနုသီသဒိသတာယ ကာမသုခဘာဝေန ဒိဗ္ဗာ ရတိပိ ဝါ, တဿာ အတိက္ကန္တတာယ န မာနုသီတိ အမာနုသီ။

သုညာဂါရန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ, ဝိပဿနံ ဧဝ ဝါ။ သာပိ ဟိ နိစ္စဘာဝါဒိသုညတာယ, ယောဂိနော သုခသန္နိဿယတာယ စ ‘‘သုညာဂါရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ။ စိတ္တဿ အနုပဿနကရာနံ ကိလေသာနံ ဝိဂမေန သန္တစိတ္တဿ။ သံသာရေ ဘယဿ ဣက္ခနေန ဘိက္ခုနော။ သမ္မာ ဉာယေန ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဒိဝသေန ဝိပဿတော။ သမ္မသတော အနာရဒ္ဓဝိပဿနာနံ မနုဿာနံ အဝိသယတာယ အမာနုသီ။ ဝိပဿနာပီတိသုခသညိတာ ရတိ ဟောတီတိ အယမေတ္ထ ဂါထာယ သင်္ခေပတ္ထော။ ဒုတိယဂါထာ ပန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ယတော ယတောတိ ရူပတော ဝါ အရူပတော ဝါ။

ဝိပဿနာသုခန္တိ ဝိပဿနာစိတ္တသမ္ပယုတ္တံ စေတသိကသုခံ။ ယသ္မာ တံသမုဋ္ဌိတေဟိ အတိပဏီတရူပေဟိ သဗ္ဗော ကာယော ပရိဖုဋော, ပရိဗြူဟိတော စ ဟောတိ။ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သကလသရီရံ အဘိသန္ဒယမာန’’န္တိ။

အဓိမောက္ခောတိ သဒ္ဓါ, န ယေဝါပနကာဓိမောက္ခောတိ အဓိပ္ပါယော။ သာ စေတ္ထ န ကမ္မဖလံ, ရတနတ္တယံ ဝါ သဒ္ဒဟနဝသေန ပဝတ္တာ, အထ ခေါ ကိလေသကာလုဿိယာပဂမေန သမ္ပယုတ္တာနံ အတိဝိယ ပသန္နဘာဝဟေတုဘူတာ။ တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ…ပေ… သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

ပုရိမုပ္ပန္နဘာဝနာဗလသံသိဒ္ဓံ သမပ္ပဝတ္တံ ဝီရိယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သံကိလေသပက္ခတော ကောသဇ္ဇတော ပဂ္ဂဏှနတော ပဂ္ဂဟော။ တေနာဟ ‘‘ပဂ္ဂဟောတိ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိ။

သုပဋ္ဌိတာတိ သဘာဝသလ္လက္ခဏေန အာရမ္မဏေ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ။ သုပတိဋ္ဌိတာတိ ပဋိပက္ခဝိဂမေန တေန အစလနီယတာယ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတာ။ တတော ဧဝ နိခါတာ ဝိယ အစလာ။ အစလဘာဝေနေဝ ပဗ္ဗတရာဇသဒိသာတိ တီဟိပိ ပဒေဟိ သုပတိဋ္ဌိတမေဝ ဒဿေတိ။ သောတိ ယောဂါဝစရော။ ယံ ယံ ဌာနန္တိ ယံ ယံ အတ္တနော ဥပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ ရူပံ ဝါ အရူပံ ဝါ။ ဩက္ခန္ဒိတွာတိ အနုပဝိသိတွာ။ ပက္ခိန္ဒိတွာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ပရိဘဏ္ဍဘူတဿ ယထာကမ္မူပဂဉာဏဿ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ပရလောကသညိတေ သတ္တေ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ပရလောကော ဝိယာ’’တိ န ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ပရလောကဝိသယတ္တာ။ ဝဏ္ဏာယတနဝိသယဉှိ တန္တိ။ အဿ သတိ ဥပဋ္ဌာတိ ခါယတိ, ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဝါ အတ္ထော။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ သတိ အာရမ္မဏံ ဩက္ခန္ဒိတွာ ဥပတိဋ္ဌတိ, တဒဂ္ဂေန အာရမ္မဏမ္ပိဿ ဩက္ခန္ဒိတွာ ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဝုစ္စတိ။

ဝိစိနိတဝိသယတ္တာ သင်္ခါရာနံ ဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တဘာဝေန ဌိတာ ဝိပဿနုပေက္ခာ။ သာ ပန အတ္ထတော တထာပဝတ္တာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာဝ။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ စေတနာ အာဝဇ္ဇနေ အဇ္ဈုပေက္ခနဝသေန ပဝတ္တိယာ ‘‘အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဥဒယဗ္ဗယာနံ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာနတော တဒနုပဿနာယံ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဣဓ ဝိပဿနုပေက္ခာ နာမ။ တေ ပန ဥဒယဗ္ဗယာ သဗ္ဗသင်္ခါရာနန္တိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု မဇ္ဈတ္တဘူတာ’’တိ။ အာဝဇ္ဇနာယ ဣန္ဒဝဇိရတတ္တနာရာစသဒိသတာ, သူရတိက္ခဘာဝေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏပုရေစရာ ဝိယ တဒနုစရဉာဏဿ တထာဘာဝေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဝိပဿနာနိကန္တီတိ ဝိပဿနာယ နိကာမနာ အပေက္ခာ။ ဩဘာသာဒယော ဝိပဿနာယ ဝိဇမ္ဘနဘူတာ တဿာ အလင်္ကာရော ဝိယ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဩဘာသာဒိပဋိမဏ္ဍိတာယာ’’တိ။ အာလယန္တိ အပေက္ခံ။ သုခုမာ, သန္တာကာရာတိ သုခုမာကာရာ, သန္တာကာရာ စ, သာ စဿာ သုခုမသန္တာကာရတာ ဘာဝနာယ သာတိသယပ္ပဝတ္တိယာ, ယတော ကိလေသဘာဝေါပိဿာ ဒုဝိညေယျော ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘ယာ နိကန္တိ ကိလေသောတိ…ပေ… ဟောတီ’’တိ။

ဧတေသုပီတိ ယထာဒဿိတေသု ဉာဏာဒီသုပိ။ ‘‘အညတရသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ’’တိ ဣဒံ ဥပ္ပန္နေ အညတရသ္မိံ ‘‘မဂ္ဂပ္ပတ္တောမှီ’’တိအာဒိဂ္ဂဟဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န အညတရညတရဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော။ န ဝါပိ ဟိ ဥပက္ကိလေသာ ဧကက္ခဏေပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပစ္စဝေက္ခဏာ ပန ဝိသုံ ဝိသုံ ဟောတိ။ ‘‘န ဝတ မေ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝရူပါ နိကန္တိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မသဘာဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ, န ပန တဒါ ယောဂိနော တထာစိတ္တပ္ပဝတ္တိဝသေန။ န ဟိ သော တဒါ တံ ‘‘နိကန္တီ’’တိ ဇာနာတိ, တထာ သတိ တဗ္ဗိသယဿ ‘‘မဂ္ဂပ္ပတ္တောမှီ’’တိအာဒိဂ္ဂဟဏဿ အသမ္ဘဝေါ ဧဝ။ တသ္မာ ဧဝမဿ သိယာ ‘‘န ဝတ မေ ဧဝရူပါ ဘာဝနာဘိရတိ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာ, အဒ္ဓါ မဂ္ဂပ္ပတ္တောမှီ’’တိ။

၇၃၅။ ဥပက္ကိလေသဝတ္ထုတာယာတိ နိပ္ပရိယာယတော ဒိဋ္ဌိမာနတဏှာ ဣဓ ဥပက္ကိလေသာ တေသံ ဝတ္ထုတာယ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ။ န သဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘န အကုသလတ္တာ’’တိ။ ယထာ ပန ဩဘာသာဒယော, ဧဝံ နိကန္တိပိ ဒိဋ္ဌိဂါဟာဒီနံ ဌာနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပက္ကိလေသဝတ္ထု စာ’’တိ။ ဝတ္ထုဝသေနေဝါတိ ဂါဟေ အနာမသိတွာ ဂါဟာနံ ဝတ္ထုတာဝသေနေဝ။ အတ္တဝါဒီ ဟိ ‘‘အဟံဗုဒ္ဓိနိဗန္ဓနော’’တိ ပရိကပ္ပိတော အတ္တာ ဩဘာသဿ သာမိဘူတော ‘‘မမာ’’တိ သာမိဝစနဿ ဝိသယဘာဝေန ဂဟိတောတိ အာဟ ‘‘မမ ဩဘာသော ဥပ္ပန္နောတိ ဂဏှတော ဟိ ဒိဋ္ဌိဂါဟော’’တိ။ ဩဘာသဿ မနာပဂ္ဂဟဏမုခေန တေန အတ္တာနံ သေယျာဒိတော ဒဟတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မနာပေါ ဝတ ဩဘာသော ဥပ္ပန္နောတိ ဂဏှတော မာနဂါဟော’’တိ။ အဿာဒယတောတိ သမ္ပိယာယတော။ တေသန္တိ ဒိဋ္ဌိဂါဟာဒိသညိတာနံ ဥပက္ကိလေသာနံ ဝသေန။ ဩဘာသာဒီသူတိ ဩဘာသာဒိနိမိတ္တံ။ ကမ္ပနံ ယထာရဒ္ဓဝိပဿနာယ အဋ္ဌတွာ ဝိက္ခေပါပတ္တိ, သာ စ ဩဘာသာဒီသု တဏှာဒိဂါဟောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဩဘာသာဒီသု ကမ္ပတိ…ပေ… သမနုပဿတီ’’တိ အာဟ။

ဩဘာသနိမိတ္တံ စိတ္တံ ဝိကမ္ပတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဩဘာသေ ဝါ ဝိသယဘူတေ ဥပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိကမ္ပတီတိ ယောဇနာ။ တေနာဟ ‘‘ယေဟိ စိတ္တံ ပဝေဓတီ’’တိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဥပဋ္ဌာနေတိ သတိယံ။ ဥပေက္ခာယ စာတိ ဝိပဿနုပေက္ခာယ စ။

မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနကထာဝဏ္ဏနာ

၇၃၆။ ကုသလော ပနာတိအာဒီသု ကမ္မဋ္ဌာနကောသလ္လယောဂေန ကုသလော။ ပရိပက္ကဉာဏတာယ ပဏ္ဍိတော။ အာဂမဗျတ္တိယာ ဗျတ္တော။ ဥပက္ကိလေသတဗ္ဗိသောဓနေသု အာဒီနဝါနိသံသာဝဗောဓယောဂတော ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော။ အယံ ခေါ သောတိ ယော သော အာစရိယေန ကမ္မဋ္ဌာနဒါနကာလေ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိသမယေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တော, အယံ ခေါ သော ဩဘာသော ဥပ္ပန္နောတိ ဥပက္ကိလေသဝတ္ထုဘာဝဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိဿ ဝိပဿနာယ ဝိသယဘာဝူပနယနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သော ခေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဌမနယေ အနိစ္စလက္ခဏဝိဘာဝနမေဝ ဒဿိတံ, တသ္မိံ သိဒ္ဓေ ဣတရမ္ပိ လက္ခဏဒွယံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ။ ဒုတိယနယေ ပန ဩဘာသာဒိကေ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒိဋ္ဌိဂါဟာဒီနံ ဥဂ္ဃါဋနသမုဂ္ဃါဋနပရိယာဒါနဝသေန မနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဩဘာသော အတ္တာ ဘဝေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အရူပသတ္တကေ ‘‘သစေ သင်္ခါရာ အတ္တာ ဘဝေယျု’’န္တိအာဒိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၂၁) သဗ္ဗသင်္ခါရသင်္ဂဏှနဝသေန သာမညတော ဝုတ္တံ, ဣဓ ဩဘာသာဒိဝသေန သင်္ခါရေ ဝိဘဇ္ဇ ဝုတ္တံ။ သေသော မနသိကာရဝိဓိ တတ္ထ ဝုတ္တနယောဝါတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ အရူပသတ္တကေ ဝုတ္တနယေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗ’’န္တိ။

ဩဘာသံ ‘‘နေတံ မမာ’’တိ သမနုပဿန္တော တဏှာဂါဟတော စိတ္တံ ဝိသောဓေတိ, ‘‘နေသောဟမသ္မီ’’တိ သမနုပဿန္တော မာနဂါဟတော, ‘‘န မေသော အတ္တာ’’တိ သမနုပဿန္တော ဒိဋ္ဌိဂါဟတော။ တေနာဟ ‘‘ဩဘာသံ နေတံ မမာ’’တိအာဒိ။ ဧသ နယော ဉာဏာဒီသုပိ။

ဣမာနိ ဒသ ဌာနာနီတိ ဣမာနိ ယထာဝုတ္တာနိ ဩဘာသာဒီနိ ဒသ ဥပက္ကိလေသကာရဏာနိ။ ပညာ ယဿ ပရိစ္စိတာတိ ယဿ ယောဂိနော ပညာ ဩဘာသာဒီသု အနိစ္စတာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန ပရိစိတဝတီ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဥပပရိက္ခိတွာ ဌိတာ။ ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဿ သမဂ္ဂဘာဝဇာနနေန ဓမ္မုဒ္ဓစ္စကုသလော ဟောတိ။

ဝီထိပဋိပန္နန္တိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဝသေန ဝိပဿနာဝီထိပဋိပန္နံ။

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယန္တိ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိယံ အဓိဂတာယံ, ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏေန ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝိသောဓနေ ဒုက္ခသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နဿ နာမရူပဿ ဝဝတ္ထာနတော။ နာမရူပဿ ပစ္စယာ နာမရူပသမုဒယပက္ခိယာတိ အာဟ ‘‘ကင်္ခါ…ပေ… သမုဒယသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတ’’န္တိ။ အဘိဓမ္မနယေန ဟိ သဗ္ဗကိလေသာ, ကမ္မဉ္စ သမုဒယသစ္စံ။ ဣမိဿန္တိ ဣမာယံ။ သမ္မာတိ အဝိပရီတံ။ မဂ္ဂဿာတိ အရိယမဂ္ဂဿ ဥပါယဘူတမဂ္ဂဿ။

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ဝီသတိမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၂၁။ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏကထာ ဝဏ္ဏနာ

၇၃၇။ ဝိပဿနာစာရဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ သိခါပ္ပတ္တာ ဝိပဿနာ။ သိခါပ္ပတ္တိ ပနဿ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ အတ္တဋ္ဌမာနံဝသေန ဇာတာတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌန္နံ ပန ဉာဏာနံ ဝသေန သိခါပ္ပတ္တာ ဝိပဿနာ’’တိ။ ဩဠာရိကောဠာရိကဿ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကမောဟတမဿ ဝိဂမနေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓာနုကူလတ္တာ ‘‘သစ္စာနုလောမိကဉာဏ’’န္တိ အနုလောမဉာဏမာဟ။ တာနိ ပန ဉာဏာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌန္နန္တိ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန သင်္ခါရာနံ အနိစ္စလက္ခဏံ, တဒနုသာရေန ဣတရလက္ခဏာနိ စ ဝိဘာဝေန္တီယေဝ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ ပဝတ္တတီတိ ကတွာ ‘‘ဝီထိပဋိပန္နဝိပဿနာသင်္ခါတံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ။ တယိဒံ တဿ သဗ္ဗသော တီရဏပရိညာဘာဝမေဝ မညမာနေဟိ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ တီရဏပရိညန္တောဂဓမေဝ, ဥဒယဗ္ဗယာဒီနံ ပန ဇာနနဋ္ဌေန, ပစ္စက္ခတော ဒဿနဋ္ဌေန စ ဉာဏဒဿနာနိ, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနိ။ တာနိယေဝ ပဋိပက္ခတော ဝိသုဒ္ဓတ္တာ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, သာ ဧဝ အရိယမဂ္ဂေါ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ပဋိပဒါ စာတိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ ဝုတ္တံ။ တံ ပန ဥပ္ပန္နမတ္တံ အပ္ပဂုဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပဂုဏဉှိ နိစ္စသညာဒိပဟာနသိဒ္ဓိယာ ပဟာနပရိညာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ။ ယတော တဒဝိဂမေန အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိပဿနာသု ဧကစ္စာ အဓိဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ။ န ဟိ ဥဒယဗ္ဗယာနံ ပစ္စက္ခတော ပဋိဝေဓေန ဝိနာ သာမညာကာရာနံ တီရဏမတ္တေန သာတိသယံ ပဋိပက္ခပဟာနံ သမ္ဘဝတိ။ အသတိ စ ပဋိပက္ခပဟာနေ ကုတော ဉာဏာဒီနံ ဝဇိရမိဝ အဝိဟတဝေဂတာ, တိခိဏဝိသဒါဒိတာ ဝါ။ တသ္မာ ပဂုဏဘာဝပ္ပတ္တံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပဟာနပရိညာပက္ခိယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂဿေဝ အနုပဿနာ ဘင်္ဂါနုပဿနာ, တဒေဝ ဉာဏံ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ။ ယထာဘူတဒဿာဝီ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ, တေဘူမကဓမ္မာ, တေသု ဘယတော ဥပဋ္ဌိတေသု ဘာယိတဗ္ဗာကာရဂါဟိဉာဏံ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ။ မုဉ္စိတုံ ဣစ္ဆတီတိ မုဉ္စိတုကမျံ, စိတ္တံ, ပုဂ္ဂလော ဝါ, တဿ ဘာဝေါ မုဉ္စိတုကမျတာ, တဒေဝ ဉာဏံ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ။ ပုန ပဋိသင်္ခါနာကာရေန ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ။ နိရပေက္ခတာယ သင်္ခါရာနံ ဥပေက္ခနဝသေန ပဝတ္တဉာဏံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိနဝဝိဓဉာဏံ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, တသ္မာ။

၇၃၈။ ‘‘ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တ’’န္တိ ဝိသေသနေန ဝိဘာဝိတမတ္ထံ အနဝဗုဇ္ဈန္တော စောဒကော ‘‘ပုန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေ ယောဂေါ ကိမတ္ထိယော’’တိ ပုစ္ဆတိ။ တတ္ထ ကိမတ္ထိယောတိ ကိံ ပယောဇနော နိရတ္ထကော, ပဂေဝ နိဗ္ဗတ္တိတတ္တာ ပက္ကဿ ပစနံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော။ အထ ဝါ လက္ခဏသလ္လက္ခဏာဒိဟေတုပဋိပါဋိဂ္ဂဟဏဝသေန တမတ္ထံ ဉာပေတုကာမော အာစရိယောဝ ကထေတုကမျတာဝသေန ‘‘ကိမတ္ထိယော’’တိ ပုစ္ဆတိ။ လက္ခဏသလ္လက္ခဏတ္ထောတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနံ သမ္မဒေဝ ဥပဓာရဏတ္ထော။ တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ နနု စ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ နာမ သင်္ခါရာနံ ဥဒယဗ္ဗယမေဝ ပဿတိ, န အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယံ, တေန ကထံ အနိစ္စတာဒိလက္ခဏတ္တယသလ္လက္ခဏံ ဟောတီတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ လက္ခဏတ္တယဝိသယံ ဟောတီ’’တိ။ ဥဒယဗ္ဗယေ ပန ပဋိဝိဒ္ဓေ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ တတော ‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံ။ ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၅၊ ၄၅, ၇၇၊ ၄။၁, ၄၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၁၀) ဣတရလက္ခဏမ္ပိ။ အထ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယဂ္ဂဟဏေန ဟုတွာ အဘာဝါကာရော, အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနာကာရော, အဝသဝတ္တနာကာရော စ ဝိဘူတတရော ဟောတီတိ ကာရဏဘာဝေန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေ ယောဂဿ လက္ခဏတ္တယသလ္လက္ခဏတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န သမ္မုခေနေဝ။ ဟေဋ္ဌာတိ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိတော ဟေဋ္ဌာ။ တဉှိ ဩဘာသာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ တိက္ခံ ဝိသဒံ ဟုတွာ ပဝတ္တမ္ပိ ဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ ကုဏ္ဌံ အဝိသဒမေဝ ဇာတံ။ တေနာဟ ‘‘ဒသဟိ…ပေ… နာသက္ခီ’’တိ။

၇၃၉။ အမနသိကာရာတိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနံ။ ‘‘ကိဿ အမနသိကာရာ’’တိ ဟိ ဣဒံ ‘‘ကေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ’’တိ ပုစ္ဆိတဿ ပဋိစ္ဆာဒကဿ ဟေတုပုစ္ဆာ။ သန္တတိယာ ဟိဿ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ အနိစ္စလက္ခဏံ န ဥပဋ္ဌာတိ, သာ စ သန္တတိ ဥဒယဗ္ဗယာမနသိကာရေန ပဋိစ္ဆာဒိကာ ဇာတာ။ ဣရိယာပထေဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒုက္ခလက္ခဏံ န ဥပဋ္ဌာတိ, တေ စ ဣရိယာပထာ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနာမနသိကာရေန ပဋိစ္ဆာဒကာ ဇာတာ။ ဃနေန ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ အနတ္တလက္ခဏံ န ဥပဋ္ဌာတိ, တေ စ ဃနာ နာနာဓာတုဝိနိဗ္ဘောဂါမနသိကာရေန ပဋိစ္ဆာဒကာ ဇာတာတိ။ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတော န ဥဒယာဝတ္ထာ ဝယာဝတ္ထံ ပါပုဏာတိ, ဝယာဝတ္ထာ ဝါ ဥဒယာဝတ္ထံ။ အညောဝ ဥဒယက္ခဏော, အညောဝ ဝယက္ခဏောတိ ဧကောပိ ဓမ္မော ခဏဝသေန ဘေဒတော ဥပဋ္ဌာတိ, ပဂေဝ အတီတာဒိကောတိ အာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယံ ပန…ပေ… ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ။ တတ္ထ သန္တတိယာ ဝိကောပိတာယာတိ ပုဗ္ဗာပရိယေန ပဝတ္တမာနာနံ ဓမ္မာနံ အညောညဘာဝသလ္လက္ခဏေန သန္တတိယာ ဥဂ္ဃါဋိတာယ။ န ဟိ သမ္မဒေဝ ဥဒယဗ္ဗယံ သလ္လက္ခေန္တဿ ဓမ္မာ သမ္ဗန္ဓဘာဝေန ဥပဋ္ဌဟန္တိ, အထ ခေါ အယောသလာကာ ဝိယ အသမ္ဗန္ဓဘာဝေနာတိ သုဋ္ဌုတရံ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ။

အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနံ မနသိ ကတွာတိ ယထာပရိဂ္ဂဟိတဥဒယဗ္ဗယဝသေန သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ပဋိပီဠိယမာနတံ ဝိဗာဓိယမာနတံ မနသိ ကရိတွာ။ ဣရိယာပထေ ဥဂ္ဃါဋိတေတိ ဣရိယာပထေ လဗ္ဘမာနဒုက္ခပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေ ဥဂ္ဃါဋိတေ။ ဧကသ္မိဉှိ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နဿ ဒုက္ခဿ ဝိနောဒကံ ဣရိယာပထန္တရံ တဿ ပဋိစ္ဆာဒကံ ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ သေသာပီတိ ဣရိယာပထာနံ တံတံဒုက္ခပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေ ယာထာဝတော ဉာတေ တေသံ ဒုက္ခပဋိစ္ဆာဒကဘာဝေါ ဥဂ္ဃါဋိတော နာမ ဟောတိ သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ဒုက္ခာဘိတုန္နတာယ ပါကဋဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခလက္ခဏံ ယာထာဝသရသတော ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ။ နာနာဓာတုယောတိ နာနာဝိဓာ ပထဝီအာဒိဓာတုယော နာနာဝိဓေ သဘာဝဓမ္မေ။ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာတိ ‘‘အညာ ပထဝီဓာတု, အညာ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ, ‘‘အညော ဖဿော, အညာ ဝေဒနာ’’တိအာဒိနာ စ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ။ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေတိ သမူဟဃနေ, ကိစ္စာရမ္မဏဃနေ စ ပဘေဒိတေ။ ယာ ဟေသာ အညမညူပတ္ထဒ္ဓေသု သမုဒိတေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု ဧကတ္တာဘိနိဝေသဝသေန အပရိမဒ္ဒိတသင်္ခါရေဟိ ဂယှမာနာ သမူဟဃနတာ, တထာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ကိစ္စဘေဒဿ သတိပိ ပဋိနိယတဘာဝေ ဧကတော ဂယှမာနာ ကိစ္စဃနတာ, တထာ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ သတိပိ အာရမ္မဏကရဏဘေဒေ ဧကတော ဂယှမာနာ အာရမ္မဏဃနတာ စ, တာ ဓာတူသု ဉာဏေန ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ ဒိဿမာနာ ဟတ္ထေန ပရိမဇ္ဇိယမာနော ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလယံ ဂစ္ဆန္တိ, ‘‘ယထာပစ္စယံ ပဝတ္တမာနာ သုညာ ဧတေ ဓမ္မာ ဓမ္မမတ္တာ’’တိ အနတ္တလက္ခဏံ ပါကဋတရံ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘နာနာဓာတုယော…ပေ… ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ။

၇၄၀။ ဓုဝဘာဝပဋိက္ခေပတော န နိစ္စန္တိ အနိစ္စံ, ခန္ဓပဉ္စကံ။ ယထာဟ ‘‘ရူပံ ခေါ, ရာဓ, အနိစ္စံ, ဝေဒနာ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ အနိစ္စ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၇၂)။ တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တဘာဝါ’’တိ အာဟ။ ဥပ္ပါဒေါ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ, ဝယော ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ, အညထတ္တံ ဇရာ, တေသံ သဗ္ဘာဝတောတိ အတ္ထော။ ဟုတွာ အဘာဝတောတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိနဿနတော။ ဧတ္ထ စ ပုရိမေန ဇာတိဇရာမရဏသဗ္ဘာဝတော အနိစ္စန္တိ ဒဿေတိ, ဒုတိယေန ပါကဘာဝဝိဒ္ဓံသာဘာဝတော။ ယဿ ဘာဝေန ခန္ဓပဉ္စကံ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တံ အနိစ္စလက္ခဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပ္ပါဒဝယညထတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေန ဟိ တံ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ လက္ခီယတိ။ အာကာရဝိကာရောတိ အာကာရဝိကတိ။ အဘာဝါကာရော ဟိ ဝိကတိရူပေန လဗ္ဘတိ, ဝိရူပတ္တာ န ဥပ္ပါဒါကာရော။ အာကာရဝိကာရောတိ ဝါ အာကာရဝိသေသော။ ဟုတွာ အဘာဝေါ ဟိ ပါကဘာဝတော ဘိန္နော ဝိဒ္ဓံသာဘာဝတ္တာ တတ္ထ စ အနိစ္စလက္ခဏံ နိရုဠှံ။ အနိစ္စာကာရော ဟိ ဒုက္ခာနတ္တာကာရေဟိ ဝိယ ဥပ္ပါဒါကာရတော စ ဝိသိဋ္ဌော။ တထာ ဟိ သဒ္ဒဿ ဝိဒ္ဓံသာဘာဝေါ သင်္ခတဘာဝေနပိ သာဓီယတိ။

သင်္ခတဘာဝေါ စ အတ္ထတော ဥပ္ပါဒဝန္တတာ။ ဥပ္ပါဒေါ စ ပါကဘာဝသာဓိတာ ဓရမာနာဝတ္ထာ။ ဣမိနာ နယေန ဒုက္ခာနတ္တာလက္ခဏာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အပိစ ယထာ နိစ္စပဋိက္ခေပတော အနိစ္စန္တိ နိစ္စာကာရပဋိက္ခေပတော ယထာဝုတ္တော အဘာဝါကာရသင်္ခါတော အနိစ္စာကာရော အနိစ္စလက္ခဏံ, ဧဝံ သုခပဋိက္ခေပတော ဒုက္ခန္တိ သုခါကာရပဋိက္ခေပတော အဘိဏှပဋိပီဠနာကာရသင်္ခါတော ဒုက္ခာကာရော ဒုက္ခလက္ခဏံ, တထာ အတ္တပဋိက္ခေပတော အနတ္တာတိ အတ္တာကာရပဋိက္ခေပတော အဝသဝတ္တနာကာရသင်္ခါတော အနတ္တာကာရော အနတ္တလက္ခဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေ ယိမေ တယောပိ အာကာရာ အသဘာဝဓမ္မတ္တာ ခန္ဓပရိယာပန္နာ န ဟောန္တိ။ ခန္ဓေဟိ ဝိနာ အနုပလဗ္ဘနီယတော ခန္ဓဝိနိမုတ္တာပိ န ဟောန္တိ။ ခန္ဓေ ပန ဥပါဒါယ ဝေါဟာရဝသေန လဗ္ဘမာနာ တဒါဒီနဝဝိဘာဝနာယ ဝိသေသကာရဏဘူတာ တဇ္ဇာပညတ္တိဝိသေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တယိဒံ သဗ္ဗမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တလက္ခဏတ္တယဉ္စေဝ လက္ခိတဗ္ဗဉ္စ ခန္ဓပဉ္စကံ။ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏေန ယာထာဝသရသတော သလ္လက္ခေတီ’’တိ ဣဒံ တဒတ္ထေ တဗ္ဗောဟာရဝသေန ဝုတ္တံ။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏတ္ထဉှိ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ’’န္တိ ကထိတာ။ န ဟိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ဒုက္ခလက္ခဏာဒိဝိသယံ။ တဗ္ဗိသယတ္တေ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ န သိယာ, ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပန တိက္ခံ, ဝိသဒဉ္စ ကာတုကာမေန လက္ခဏတ္တယတီရဏမေဝ ကာတဗ္ဗံ။ ပရိကမ္မသဒိသဉှေတံ တဿ။ ဧသ နယော သေသဉာဏေသုပီတိ။

ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၄၁။ ဝဟတီတိ ပဝတ္တတိ။ ဉာဏဿ တိက္ခဘာဝေါ ဘာဝနာယ ပဂုဏဘာဝေန။ ပဂုဏာ စ ဘာဝနာ ဝိက္ခေပါဘာဝတော အာရမ္မဏေ အပ္ပိတာ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ ဉာဏဿ တိက္ခဘာဝေန သင်္ခါရာနံ လဟုဥပဋ္ဌာနတာ ဒဿိတာ။ သင်္ခါရေသု ပန ဥဒယဗ္ဗယဝသေန လဟုံ လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ဥဒယဒဿနဉ္စ ‘‘ဥပ္ပါဒဝတော ဝိနာသော’’တိ ယာဝဒေဝ ဝယဒဿနတ္ထံ တဿ နိဗ္ဗိဒါဝဟတ္တာတိ ဝယေ ဧဝဿ အာဘောဂသမန္နာဟာရော မနသိကာရော ပဝတ္တတိ, တေန ဥပ္ပါဒါဒိံ မုဉ္စိတွာ ဝယမေဝါရဗ္ဘ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပါဒံ ဝါ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥပ္ပါဒန္တိ နိဗ္ဗတ္တိဝိကာရံ။ ဌိတိန္တိ ဌိတိပ္ပတ္တံ, ဇရန္တိ အတ္ထော။ ပဝတ္တန္တိ ဥပါဒိန္နကပ္ပဝတ္တံ။ နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ ယံ သင်္ခါရာနံ သမုဒယာဒိဃနဝသေန, သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သဝိဂ္ဂဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနံ, တံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘ပဝတ္တံ နာမ သင်္ခါရာနံ အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တနံ ဥပ္ပါဒေါဝ, နိမိတ္တံ နာမ ဥပ္ပန္နာနံ ဝိဇ္ဇမာနတာ ဌာနပရမ္ပရာ, တသ္မာ ဥပ္ပါဒမေဝ ဂဏှာတိ စေ, ပဝတ္တံ ဂဏှာတိ နာမ။ ဌိတိံယေဝ ဂဏှာတိ စေ, နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ‘‘ဥပ္ပါဒံ ဝါ’’တိအာဒိဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ။ န ဟိ အသတိ ဘေဒေ ဝိကပ္ပေါ ယုတ္တော။ န သမ္ပာပုဏာတိ အဂ္ဂဟဏတော။ ကိံ ပန သမ္ပာပုဏာတီတိ အာဟ ‘‘ခယ…ပေ… သန္တိဋ္ဌတီ’’တိ။ တတ္ထ နိရောဓသဒ္ဒေါ အနုပ္ပါဒေပိ ဒိဿတီတိ ဘေဒသဒ္ဒေန ဝိသေသိတံ, ဘေဒသဒ္ဒေါ ဝိသေသဝါစကောပိ ဟောတီတိ ဝယသဒ္ဒေန ဝိသေသိတံ, သောပိ အနိရောဓဝါစကောပိ အတ္ထီတိ ခယသဒ္ဒေန ဝိသေသိတံ, ခယဝယဘေဒသင်္ခါတေ ခဏိကနိရောဓေတိ အတ္ထော။ သတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ သတိသီသေန ဉာဏမာဟ။ ဧတသ္မိံ ဌာနေတိ ဥပက္ကိလေသဝိနိမုတ္တဿ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏဿ တိက္ခဘာဝါပတ္တိယံ ဝုတ္တနယေန ဥဒယမ္ပိ မုဉ္စိတွာ ဝယဿေဝ မနသိကာရကာလေ။

အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါတိ ရူပဝေဒနာဒိအာရမ္မဏံ ခယဝယဝသေနေဝ ပဋိသင်္ခါယ။ ယကာရလောပေန ဟိ နိဒ္ဒေသော ‘‘သယံ အဘိညာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၈, ၄၀၅) ဝိယ။ ယထာဝုတ္တဿ ဝါ အာရမ္မဏဿ ခယဝယဘေဒဝသေန ပဋိသင်္ခါ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ။ ဘင်္ဂါနုပဿနေတိ ယော တဒါရမ္မဏဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂေါ, တဿ အနုပဿနေ။ ပညာတိ ပကာရတော ဇာနနာ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဣဒါနေဝ သံဝဏ္ဏီယတိ။

၇၄၂။ ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏန္တိ ရူပံ ယာဝ ဇရာမရဏန္တိ ဝိပဿိတဗ္ဗဘာဝေန ဂဟိတံ သဗ္ဗံ သင်္ခါရဂတမာဟ။ ပဋိသင်္ခါနံ နာမ ဇာနနံ, တဉ္စ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဘင်္ဂတော ဒဿနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဇာနိတွာ ခယတော ဝယတော ဒိသွာတိ အတ္ထော’’တိ။ တဿ ဉာဏဿာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ရူပါရမ္မဏမေဝ ရူပါရမ္မဏတာ ယထာ ‘‘ဒေဝေါ ဧဝ ဒေဝတာ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပါရမ္မဏံ စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ရူပါရမ္မဏတာတိ ဝါ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ ရူပါရမ္မဏဘာဝေ’’တိ အာဟ။ အပရေန စိတ္တေန ဘင်္ဂံ အနုပဿတီတိ ဝိပဿနာဝိသယံ ဘင်္ဂါနုပဿနမာဟ။ ဧဝဉှိ ဘင်္ဂါနုပဿနာ ပဂုဏာ ဟောတိ, အာရမ္မဏဉ္စဿ ဝိဘူတတရံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ ဉာတန္တိ အာရမ္မဏမာဟ အနုပဿနာဝသေန ဉာတတ္တာ။ ဉာဏန္တိ အနုပဿနာဉာဏံ။ ဥဘောပိ ဝိပဿတီတိ တဒုဘယမ္ပိ ခယတော ဝယတော ဝိပဿတီတိ။ အယံ ဟေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ရူပဿ ယာဝ ဇရာမရဏဿ ခယတော ဝယတော ဒဿနံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါတံ, ဒဿနကဉာဏဿ ခယတော ဝယတော ဒဿနံ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါယ ဘင်္ဂဿ အနုပဿနန္တိ ဥဘယတ္ထ ပညာ။ ပုရိမံ ဝါ တဒဘာဝေ အဘာဝတော ပစ္ဆိမာယံ ပက္ခိပိတွာ ပစ္ဆိမာ ဧဝ ပညာ ဝိပဿနေ ဉာဏန္တိ။

ဧတ္ထာတိ ‘‘တဿ စိတ္တဿ…ပေ… ဘင်္ဂံ အနုပဿတီ’’တိ ဧတ္ထ။ အနေကေဟိ အာကာရေဟီတိ အနိစ္စတော အနုပဿနာဒီဟိ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ။ အနု-သဒ္ဒေါ ‘‘ဘိယျော’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေတိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ပဿတီ’’တိ။

ဣဓ သင်္ခတဓမ္မော နာမ ဇာတိဇရာမရဏပကတိကော, တဿ ဇာတိ အာဒိကောဋိ, ဇရာ မဇ္ဈိမကောဋိ, မရဏံ ဩသာနကောဋိ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဥပ္ပါဒါဒိတိဝိဓမ္ပိ သင်္ခတလက္ခဏတာယ အနိစ္စလက္ခဏံ, တထာပိ ဇာတိဇရာသု ဒိဋ္ဌာသု န တထာ အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ ယထာ ဝယက္ခဏေတိ အာဟ ‘‘ဘင်္ဂေါ နာမ အနိစ္စတာယ ပရမာ ကောဋီ’’တိ, ဥတ္တမာ ကောဋိ ပရိယောသာနကောဋီတိ အတ္ထော။ ယထာ ဟိ ဇရာဓမ္မံ, မရဏဓမ္မမေဝ စ ဇာယတီတိ ဇာတိ အနိစ္စတာယ အာဒိ ကောဋိ, တထာ ဇာတိဓမ္မံ, မရဏဓမ္မမေဝ စ ဇီရတီတိ ဇရာ မဇ္ဈိမာ ကောဋိ, ဇာတိဓမ္မံ, ဇရာဓမ္မမေဝ စ ဘိဇ္ဇတီတိ ဘင်္ဂေါ ပရမာ ကောဋီတိ။ အနိစ္စတော အနုပဿတီတိ န ကလာပတော သမ္မသန္တော ဝိယ ‘‘အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၈) အနုမာနဝသေန, နာပိ အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဝိယ ဥဒယဂ္ဂဟဏပုဗ္ဗကဝယဒဿနဝသေန, အထ ခေါ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာနုဘာဝေန ပစ္စက္ခတော ဥပဋ္ဌိတေသု ဥဒယဝယေသု ဝုတ္တနယေန ဥဒယံ မုဉ္စိတွာ ဘင်္ဂဒဿနဝသေနေဝ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, ဧဝံ အနုပဿတော ပနဿ နိစ္စဂါဟဿ လေသောပိ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘နော နိစ္စတော’’တိ။ တထာ ဟေသ နိစ္စသညံ ပဇဟတီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘အနိစ္စတော ဧဝ အနုပဿတီ’’တိ ဧဝ-ကာရော လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ တေန နိဝတ္တိတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘နော နိစ္စတော’’တိ ဝုတ္တံ။ န စေတ္ထ ဒုက္ခတော အနုပဿနာဒိနိဝတ္တနမာသင်္ကိတဗ္ဗံ ပဋိယောဂီနိဝတ္တနပရတ္တာ, ဧဝ-ကာရဿ ဥပရိ ဒေသနာရုဠှတ္တာ စ တာသံ။ ဒုက္ခတော အနုပဿတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

အနိစ္စတော တာဝ အနုပဿနာ ဘင်္ဂါနုပဿကဿ ယုတ္တာ ‘‘ဘင်္ဂေါ နာမ အနိစ္စတာယ ပရမာ ကောဋီ’’တိ, ဒုက္ခာဒိတော ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘အနိစ္စဿ ဒုက္ခတ္တာ’’တိအာဒိ။ ဧတေန ယံ အနိစ္စံ, တံ ဧကန္တတော ဒုက္ခံ အနတ္တာ, တတော စ န အဘိနန္ဒနိယာဒိရူပံ။ တသ္မာ ဥပရိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတော ဉာဏပရိကမ္မတ္ထဉ္စ ဣတရာသမ္ပိ ဆန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနုပဿတီတိ ဒဿေတိ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတောတိအာဒိနာ ဝိသုံ ဒဿနကိစ္စံ နတ္ထိ, ဘင်္ဂဒဿနေနေဝ သဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ မတ္ထကပ္ပတ္တိယံ ယုတ္တံ, တတော ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ အနေကာကာရဝေါကာရာ အနုပဿနာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာဝ။ အညထာ ‘‘အနိစ္စတော အနုပဿတီ’’တိအာဒိကာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၅၁) ပါဠိ, ‘‘အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဿတီ’’တိ အာဂတာ တဿာ အဋ္ဌကထာ စ ဝိရောဓိတာ သိယာ။ တဒေဝ အနိစ္စတော ဒိဋ္ဌမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ။

န တံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗန္တိ တံ သင်္ခါရဂတံ တဏှာဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဝသေန ‘‘ဧတံ မမ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ န အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ။ န တတ္ထ ရဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ တတ္ထ သင်္ခါရဂတေ ရဉ္ဇနဝသေန န ပဝတ္တိတဗ္ဗံ, ကာမရာဂေါ, ဘဝရာဂေါ ဝါ န ပဝတ္တေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ရာဂံ နိရောဓေတီတိ ရာဂံ ဝိက္ခမ္ဘနနိရောဓံ ပါပေတိ, ဝိက္ခမ္ဘေတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘လောကိကေနေဝ တာဝ ဉာဏေနာ’’တိ။ သတိ စ ဝိက္ခမ္ဘနေ ကထံ သမုဒယောတိ အာဟ ‘‘နော သမုဒေတိ, သမုဒယံ န ကရောတီ’’တိ။

ဧဝံ ဝိရတ္တောတိ ဧဝံ ဘင်္ဂါနုပဿနာနုသာရေန ဝိရတ္တော။ ယထာ ဒိဋ္ဌံ သမ္ပတိ ဥပဋ္ဌိတံ သင်္ခါရဂတံ နိရောဓေတိ နိရောဓံ မနသိ ကရောတိ, အဒိဋ္ဌမ္ပိ အတီတာနာဂတံ အနွယဉာဏဝသေန ယထာ ဣဒံ ဧတရဟိ, ဧဝံ ဣတရေပီတိ အနုမိနန္တော နိရောဓေတိ မနသိကတဿာပိ နိရောဓံ ကရောတိ။ နော သမုဒေတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော, နော သမုဒယံ မနသိ ကရောတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ပဋိပန္နောတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန ပဋိပန္နော။ သဒ္ဓိံ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသာနံ ပရိစ္စဇနတောတိ ခန္ဓေဟိ, အဘိသင်္ခါရေဟိ စ သဟ ကိလေသာနံ ပဇဟနတော။ ကိလေသေ ဟိ ပဇဟန္တော တန္နိမိတ္တကကမ္မံ, တတော နိဗ္ဗတ္တနကေ ခန္ဓေ စ ပဇဟတိ နာမ။ သင်္ခတဒေါသဒဿနေနာတိ သင်္ခတဓမ္မေသု အနိစ္စဒုက္ခတာဒိအာဒီနဝဒဿနေန။ တဗ္ဗိပရီတေတိ နိစ္စသုခါဒိသဘာဝေ။ တန္နိန္နတာယာတိ တဒဓိမုတ္တတာယ။ ပဋိနိဿဂ္ဂသဒ္ဒေါ ပရိစ္စာဂတ္ထော, ပက္ခန္ဒနတ္ထော စာတိ ပဋိနိဿဂ္ဂဿ ဒုဝိဓတာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ပက္ခန္ဒနံ အဓိမုစ္စနံ။ ယထာဝုတ္တေနာတိ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနပ္ပကာရေန, တန္နိန္နပ္ပကာရေန စ။ နိဗ္ဗတ္တနဝသေနာတိ ဥပ္ပါဒနဝသေန။ နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဟိ ကိလေသေ အာဒိယတီတိ တေ အနိဗ္ဗတ္တေန္တော ကိလေသေ န အာဒိယတိ နာမ။ အဒေါသဒဿိတာဝသေနာတိ ဒေါသာနံ အဒဿာဝိဘာဝေန။ သင်္ခတာရမ္မဏံ အာဒိယတီတိ ယောဇနာ။ အနာဒီနဝဒဿိတာယ ဟိ သင်္ခါရေ အာဒိယတီတိ အာဒီနဝဒဿိတာယ တေ န အာဒိယတိ န ဂဏှာတိ။

၇၄၃။ အဿာတိ ယောဂိနော။ တေဟိ ဉာဏေဟီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဉာဏေဟိ။ တန္တိ ပဟာနံ။ နိစ္စသညန္တိ နိစ္စဂါဟံ, သညာသီသေန နိဒ္ဒေသော။ သုခသညံ အတ္တသညန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သပ္ပီတိကံ တဏှန္တိ သဥပ္ပိလာဝိတံ အဘိပတ္ထနံ။

၇၄၄။ ‘‘ဝတ္ထုသင်္ကမနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိပဿနာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ရူပဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သင်္ကမနာတိ ဝိပဿနာဘာဝသာမညတော ဧကတ္တနယေန ဝုတ္တံ, အညထာ အညဒေဝ ရူပဘင်္ဂဝိသယံ ဉာဏံ, အညဒေဝ တဒါရမ္မဏစိတ္တဘင်္ဂဝိသယန္တိ ကုတော သင်္ကမနာ။ ပညာဝိဝဋ္ဋနာယပိ ဧသေဝ နယော။ ပညာယာတိ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနဝသေန ပဝတ္တမာနာယ ဝိပဿနာပညာယ။ ဝယဿေဝ ဂဟဏဝသေန ဥဒယတော ဝိနိဝဋ္ဋနာ။ တေနာဟ ‘‘ဥဒယံ ပဟာယ ဝယေ သန္တိဋ္ဌနာ’’တိ။ ‘‘အနန္တရမေဝ အာဝဇ္ဇနသမတ္ထတာ’’တိ ဣမိနာ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ ပဂုဏဗလဝဘာဝမာဟ။

၇၄၅။ ဥဘောတိ ဒိဋ္ဌာဒိဋ္ဌဘာဝေန ဒွေပိ အာရမ္မဏာနိ။ ဧကဝဝတ္ထနာတိ ခဏဘင်္ဂုရတာယ သမာနာတိ ဝဝတ္ထာပနာ။

သံဝိဇ္ဇမာနမှီတိ ပစ္စက္ခတော ဥပလဗ္ဘမာနေ ပစ္စုပ္ပန္နေ။ ဝိသုဒ္ဓဒဿနောတိ ဘင်္ဂဒဿနဿ ပရိဗန္ဓဝိဓမနေန ဝိသုဒ္ဓဉာဏော, သုဝိသုဒ္ဓဘင်္ဂဒဿနောတိ အတ္ထော။ တဒနွယံ နေတီတိ တဿ ပစ္စုပ္ပန္နသင်္ခါရဘင်္ဂဒဿိနော ဉာဏဿ အနွယံ အနုဂတဘူတံ ဉာဏံ ပဝတ္တေတိ။ ကတ္ထ ပန ပဝတ္တေတီတိ အာဟ ‘‘အတီတနာဂတေ’’တိ, အတီတေ, အနာဂတေ စ သင်္ခါရဂတေ။ သဗ္ဗေပီတိအာဒိ တဿ ပဝတ္တနာကာရဒဿနံ။

ဘင်္ဂသင်္ခါတေ နိရောဓေ, န နိဗ္ဗာနသင်္ခါတေတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧသာတိ ယာ အာရမ္မဏနွယေန ဥဘော ဒိဋ္ဌာဒိဋ္ဌေ ခဏဘင်္ဂုရတာယ ဧကဘာဝေန ဝဝတ္ထာပနာ, ဧသာ ဝယလက္ခဏေ ဝိပရိဏာမလက္ခဏေ ဝိပဿနာ ဘင်္ဂါနုပဿနာတိ အတ္ထော။

၇၄၆။ အာရမ္မဏဉ္စ ပဋိသင်္ခါတိအာဒိ ဘင်္ဂါနုပဿနာယ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတ္တာ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ဒဠှီကရဏံ။ တယိဒံ ဘင်္ဂဒဿနံ သင်္ခါရာနံ အဝသဝတ္တနာဝဗောဓနေန အနတ္တလက္ခဏပဋိဝေဓာယာတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘သုညတော စ ဥပဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ။ အာရမ္မဏဿ ဟိ ဘင်္ဂါရမ္မဏစိတ္တဿ စ ဘင်္ဂမနုပဿတော ဝိသေသတော သင်္ခါရာ သုညာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေနာဟ ‘‘တဿေဝ’’န္တိအာဒိ။

န စတ္ထိ အညောတိ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ လောကေ အညော ခန္ဓဝိနိမုတ္တော အတ္တာ နာမ ကောစိ နတ္ထိ။ တေသံ ခယံ ပဿတီတိ တေသံ ဓမ္မာနံ ခဏေ ခဏေ ဥပဋ္ဌဟန္တံ ဘင်္ဂံ ပဿတိ။ ယထာဝုတ္တာယ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ အပ္ပမတ္တော။ ယထာ ကိံ? မဏိံဝ ဝိဇ္ဈံ ဝဇိရေန ယောနိသော ယထာ နာမ ကုသလော ပုရိသော ဥပါယေန မဏိံ ဝိဇ္ဈန္တော မဏိဿ ဆိဒ္ဒမေဝ ပဿတိ မနသိ ကရောတိ, န မဏိဿ ဝဏ္ဏာဒိံ, ဧဝမေဝ သင်္ခါရာနံ နိရန္တရံ ဘင်္ဂမေဝ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ, န သင်္ခါရေတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာ ဝါ ဝဇိရေန မဏိံ ဝိဇ္ဈန္တဿ ဝိဒ္ဓဋ္ဌာနံ န ပုန ရုဟတိ, ဧဝံ ဝဇိရသဒိသေန ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏေန ဘင်္ဂေ ဒိဋ္ဌေ န ပုန နိစ္စဂါဟော ရုဟတိ, ဧဝံ ဘင်္ဂမေဝ ပဿတီတိ အတ္ထော။

ယာ စ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါတိ ‘‘ရူပါရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ, တံ အာရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၅၁) ဧဝမာဂတာ ယာ စ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ, ‘‘တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ အနုပဿတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ယာ စ ဘင်္ဂါနုပဿနာ, ‘‘သင်္ခါရာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, တေသံ ဘေဒေါ မရဏံ, န အညော ကောစိ အတ္ထီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ယဉ္စ သုညတော ဥပဋ္ဌာနံ, အယံ ဧဝံ တိဓာ ဝုတ္တာပိ အဓိပညာဝိပဿနာ နာမာတိ အတ္ထော။

၇၄၇။ အနိစ္စာနုပဿနာဒီသူတိ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တာနုပဿနာသု။ နိဗ္ဗိဒါဒီသူတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာသု။ တယော ဥပဋ္ဌာနေတိ အနိစ္စာဒိဝသေန တိဝိဓေ ဥပဋ္ဌာနေ။ ခယတော ဝယတော ဥပဋ္ဌာနဉှိ အနိစ္စတော ဥပဋ္ဌာနံ, ဘယတော ဥပဋ္ဌာနံ ဒုက္ခတော, သုညတော ဥပဋ္ဌာနံ အနတ္တတောတိ။ ဒိဋ္ဌီသူတိ ဒိဋ္ဌိနိမိတ္တံ န ဝေဓတိ။ တာ ဟိ အသံဟီရတာယ န စလတိ။

၇၄၈။ ဒုဗ္ဗလဘာဇနဿ ဝိယာတိ တိန္တအာမမတ္တိကာဘာဇနဿ ဝိယ ဘေဒမေဝ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧတ္ထ စ ဒုဗ္ဗလဘာဇနူပမာ သရသဘိဒုရတာဒဿနတ္ထံ, ဝိပ္ပကိရိယမာနသုခုမရဇူပမာ အညမညံ အသမ္ဗန္ဓတာဒဿနတ္ထံ, ဘိဇ္ဇိယမာနတိလူပမာ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနကဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဘေဒမေဝါတိ ဝိနာသမေဝ ပဿတိ ဥပ္ပါဒါဒီနံ အဂ္ဂဟဏတော။ ဧဝမေဝါတိ ယထာ ဥဒကဗုဗ္ဗုဠကာနိ ဥဒကတလာဒိပစ္စယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာနိ န စိရဋ္ဌိတိကာနိ သီဃံ သီဃံ ဘိဇ္ဇန္တိ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ ရူပါရူပဓမ္မာ ကမ္မာဒိပစ္စယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နာ ခဏဋ္ဌိတိကာ သီဃံ သီဃံ ဘိဇ္ဇန္တီတိ ဘေဒမေဝ ပဿတိ။ တုရိတတုရိတဉှိ နေသံ ဘေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘ဘိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီ’’တိ အာမေဍိတဝစနံ။

မရီစိပိ ဣတ္တရကာလိကာဝ, နိဿယပဗန္ဓဝသေန ပန စိရတရုပဋ္ဌာနန္တိ ‘‘ယထာ ပဿေ မရီစိက’’န္တိ ဝုတ္တံ, န အယာထာဝုပဋ္ဌာနတောဝ။ လောကန္တိ ခန္ဓလောကံ။ မစ္စုရာဇာ န ပဿတိ အရဟတ္တာဓိဂမေန ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော။

၇၄၉။ ဘဝဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဝိက္ခမ္ဘနံ။ န ဟိ နိရန္တရံ ဘင်္ဂမေဝ ပဿတော သဿတဒိဋ္ဌိယာ အဝသရော အတ္ထိ။ တတော ဧဝ ဇီဝိတေ နိရာလယတ္တာ ဇီဝိတနိကန္တိပရိစ္စာဂေါ။ သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ ရတ္တိန္ဒိဝံ။ ဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာ။ ဣစ္ဆာစာရာနံ ဒူရီဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓါဇီဝိတာ။ ဥဿုက္ကပ္ပဟာနံ ကိစ္စာကိစ္စေသု အဗျာဝဋတာ တိဗ္ဗသံဝေဂတ္တာ။ ဝိဂတဘယတာ ကုတောစိပိ နိဗ္ဘယတာ အတ္တသိနေဟာဘာဝတော။ ခန္တိသောရစ္စပဋိလာဘော အနိစ္စတာယ သုဒိဋ္ဌတ္တာ။ ပန္တသေနာသနေသု အဓိကုသလေသု စ အရတိယာ, ကာမဂုဏေသု ရတိယာ စ သဟနတော အဘိဘဝနတော အရတိရတိသဟနတာ။

ဣမာနိ အဋ္ဌဂ္ဂုဏမုတ္တမာနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ မ-ကာရော စ ပဒသန္ဓိကရော, ဘဝဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနာဒိကေ ဣမေ အဋ္ဌ ဥတ္တမာနိသံသေတိ အတ္ထော။ တဟိန္တိ တတ္ထ ဘင်္ဂါနုပဿနာယန္တိ အတ္ထော။

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၅၀။ သဗ္ဗသင်္ခါရာနန္တိ တေဘူမကာနံ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ။ အဓိကာရဝသေန ဟိ ပဒေသသဗ္ဗဝိသယော ဣဓ သဗ္ဗသဒ္ဒေါ။ အာသေဝန္တဿာတိ အာဒရဝသေန သေဝန္တဿ ပဝတ္တေန္တဿ။ ဘာဝေန္တဿာတိ ဝဍ္ဎေန္တဿ ဗြူဟေန္တဿ။ ဗဟုလီကရောန္တဿာတိ ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တဿ ယုဉ္ဇန္တဿ။ ပဘေဒကာတိ ခဏေ ခဏေ ဘိဇ္ဇနဝသေန ပဘေဒကာ။ အာဇီဝိကာ ဗျာဓိအာဒိနိမိတ္တံ မရိတုကာမဿ, အမရိတုကာမဿာပိ သူရဿ ဘာယိတဗ္ဗမ္ပိ န ဘယတော ဥပဋ္ဌာတီတိ ‘‘သုခေန ဇီဝိတုကာမဿ ဘီရုကပုရိသဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဘီရုကဇာတိကဿ သီဟာဒယော သန္တာသနိမိတ္တံ ဘယာနကဘာဝတော, တထာ ယောဂိနော ဘင်္ဂတော ဒိဿမာနာ သင်္ခါရာတိ အာဟ ‘‘သီဟ…ပေ… ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ။ ပစ္စုပ္ပန္နာတိ အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နာ ဩဠာရိကာ ဒီဃတရပဗန္ဓာ, ခဏပစ္စုပ္ပန္နာ သုခုမတရာ ဣတ္တရကာလာ, သန္တတိပစ္စုပ္ပန္နာ မဇ္ဈိမာ ဣဓ အာဒိတော ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဘယတော ဘာယိတဗ္ဗတော ဥပတိဋ္ဌနကေသု ဉာဏံ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ။

ယထာ ဣတ္ထိယာ ပုတ္တာနံ သီသဿ ဆိန္နတာ ဆိဇ္ဇမာနတာ ဂယှမာနာ ဘယာဝဟာ, ဧဝံ ယောဂိနော တိယဒ္ဓဂတာနံ သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ ဂယှမာနာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကိဿာ ကိရ ဣတ္ထိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ယထာ ပူတိဘူတံ ဩဒနာဒိ န သဘာဝေန တိဋ္ဌတိ ဝိနဿတိ, ဧဝံ ယဿာ ဣတ္ထိယာ ဝိဇာတဝိဇာတာ ပုတ္တာ န ဇီဝန္တိ မရန္တိ ဧဝ, သာ ‘‘ပူတိပဇာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ပူတိပဇာဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဝိသေသတော ဂဗ္ဘဂတမရဏစိန္တာဒဿနေန ယောဂိနော အနာဂတသင်္ခါရနိရောဓသန္နိဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ။ အတီတပစ္စုပ္ပန္နသင်္ခါရနိရောဓော ဟိဿ သုပါကဋော ဧဝါတိ န သော ဥပမာယ သာဓေတဗ္ဗော။ အန္တိမဘဝိကဿ စ ယောဂိနော သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမာဒိဘာဝိနော အတီတေ ဒုက္ခဗဟုတာယ, အနာဂတဒုက္ခပရိတ္တတာယ စ ဒဿနတ္ထံ ဗဟုပဇာဝ ဣတ္ထီ နိဒဿိတာ။

တတ္ထ ယထာ တဿာ နဝ ပုတ္တာ မတာ, ဧဝံ အဇ္ဈတ္တာဒိပ္ပဘေဒါ အတီတာ သင်္ခါရာ, ဝုသိတပုဗ္ဗာ ဝါ နဝ သတ္တာဝါသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, မီယမာနပုတ္တော ဝိယ ပစ္စုပ္ပန္နာ သင်္ခါရာ, ပဝတ္တမာနော ဝါ သတ္တာဝါသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အဇာတပုတ္တော ဝိယ အနာဂတာ သင်္ခါရာ, ဘာဝီ ဝါ သတ္တာဝါသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝမဝဋ္ဌိတေ ယဒေကေ ဒသပုတ္တမာတရံ အဂ္ဂဟေတွာ နဝပုတ္တမာတုဂ္ဂဟဏံ သာတ္ထကန္တိ ဝဒန္တိ, တဒပါဟတံ ဟောတိ။ ဒါရကာနံ မရဏဿ စိရကာလိကတ္တာ မရဏာနုဿရဏန္တိ ဝုတ္တံ။ ဂဗ္ဘဂတော အပ္ပစ္စက္ခတာယ ဘာဝီပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌတီတိ အဓိပ္ပါယေန ကုစ္ဆိဂတော အနာဂတသင်္ခါရဋ္ဌာနိယော ဝုတ္တော။ ဧတသ္မိံ ခဏေတိ ဘင်္ဂဒဿနမုခေန သင်္ခါရာနံ ဘယာနကဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနက္ခဏေ။

၇၅၁။ န ဘာယတိ ဉာဏဿ ဘာယနာကာရေန အပ္ပဝတ္တနတော။ ပဋိဃစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန ဟိ ဘာယနံ, ဉာဏံ ပန ဘာယိတဗ္ဗဝတ္ထုံ ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ယာထာဝတော ဇာနာတိ။ တေနာဟ ‘‘အတီတာ…ပေ… တီရဏမတ္တမေဝါ’’တိ, တိဿော အင်္ဂါရကာသုယော အတိတာပေန တိက္ခမဇ္ဈမုဒုဘေဒါတိ အဓိပ္ပါယော။ ကာမဘဝါဒီနဉှိ တိဏ္ဏံ ဘဝါနံ နိဒဿနဘာဝေန တာသံ ဂဟဏံ, တထာ ခဒိရာဒိသူလတ္တယဿ အပ္ပဏီတာဒိဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘ကေဝလံ ဟီ’’တိအာဒိ။ အဿာတိ ဉာဏဿ။ ဗျသနာပန္နာတိ နာနာဝိဓဝိပုလာနတ္ထပတိတာ။ ဘယတောတိ ဘာယိတဗ္ဗတော။

သင်္ခါရနိမိတ္တန္တိ ‘‘သင်္ခါရာနံ သမူဟာဒိဃနဝသေန, သကိစ္စပရိစ္ဆေဒတာယ စ သဝိဂ္ဂဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။ သင်္ခါရာနံ ပန တထာ ဥပဋ္ဌာနံ သင်္ခါရဝိနိမုတ္တံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတီတာ…ပေ… အဓိဝစန’’န္တိ။ မရဏမေဝါတိ ဘင်္ဂမေဝ။ တေနာတိ ဘင်္ဂဒဿနေန။ ခဏေ ခဏေ ဘင်္ဂမေဝ ပဿတော ဟိ နိမိတ္တသညိတံ သင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတာယ ဝုတ္တနယေန သပ္ပဋိဘယံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ ပဝတ္တံ နာမ ကာမံ သဗ္ဗာ ဘဝပဝတ္တိ, မတ္ထကပ္ပတ္တာယ ပန ဘင်္ဂါနုပဿနာယ သဗ္ဗဘဝေသု အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနဿ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာနတော သန္တသုခါဘိမတာပိ ဘဝါ ဒုက္ခသဘာဝတာယ ဘယတော ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဝတ္တန္တိ ရူပါရူပဘဝပဝတ္တီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဥဘယန္တိ နိမိတ္တံ, ပဝတ္တဉ္စ။ ဒွယမ္ပိ ဟိ တံ အတ္တသုညမေဝ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟတီတိ။

ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၅၂။ တာဏန္တိ သင်္ခါရဟေတုကာ အနတ္တတော ရက္ခဏံ။ နေဝ ပညာယတိ သဗ္ဗဘဝါဒီနံ သာဒီနဝတာယ ဧကသဒိသတ္တာ။ လေဏန္တိ တဿ ပရိဟရဏတာဏာယ ဥပလီယနံ။ ဂတီတိ တဒတ္ထံ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ။ ပဋိသရဏန္တိ တဿေဝ ပဋိသရဏဋ္ဌာနံ။ ပတ္ထနာတိ အာသီသနာ န ဟောတိ။ ဧတေန ‘‘နေတံ မမာ’’တိ တဏှာဂါဟာဘာဝမာဟ။ ပရာမာသောတိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသော။ တေန ‘‘ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂါဟာဘာဝမာဟ။ တဏှာဂါဟာဘာဝေနေဝ စေတ္ထ ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ မာနဂါဟာဘာဝေါပိ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ, ဝါ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏေန ဝါ။

ဣဒါနိ ပတ္ထနာဒီနမဘာဝေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တယော ဘဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တယော ဘဝါ အင်္ဂါရကာသုယော ဝိယ ဇာတိအာဒိဒုက္ခာဓိဋ္ဌာနဘာဝေန မဟာဘိတာပတာယ။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ကဋ္ဌမုခပူတိမုခအဂ္ဂိမုခသတ္ထမုခသင်္ခါတာ ဃောရဝိသအာသီဝိသာ ဝိယ ကာယဿ ထဒ္ဓတာဝိဿန္ဒနဒါဟစ္ဆေဒဒုက္ခဝိဓာနတော ဝိသေသတော, အဝိသေသတော ပန အာသယတော, ဝိသဝိကာရတော, အနတ္ထဒါနတော, ဒုရုပစာရတော, ဒုရာသဒတော, အကတညုတော, အဝိသေသကာရိတော, အနေကာဒီနဝူပဒ္ဒဝတော စ။ ‘‘စတ္တာရော အာသီဝိသာ ဥဂ္ဂတေဇာ ဃောရဝိသာတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတုန္နေတံ မဟာဘူတာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၃၈) ဟိ ဝုတ္တံ။ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဧကက္ခန္ဓဘေဒေ အညက္ခန္ဓာနဝဋ္ဌာနတော။ အညမညာဃာတနတော, မရဏဒုက္ခာဝဟနတော စ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကာ ဝိယ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဥက္ခိတ္တာသိကော ဝဓကောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ။ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနိ အတ္တတ္တနိယဘာဝေန ဂဟိတာနိပိ တတော ရိတ္တဘာဝတော သုညဂါမော ဝိယ ဘောဇနာဒိဂယှုပဂမေတ္ထ အတ္ထီတိ ပဝိဋ္ဌသုညဂါမော ဝိယ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘သုညဂါမောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ။ စက္ခုတော စေပိ နံ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ ဥပပရိက္ခေယျ, ရိတ္တကညေဝ ခါယတိ, တုစ္ဆကညေဝ ခါယတိ, သုညကညေဝ ခါယတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၃၈) –

အာဒိ။ ဆ ဗာဟိရာယတနာနိ ဂါမဃာတကစောရာ ဝိယ သဗ္ဗထာပိ ဃာတကဘာဝတော။ တေနေဝါဟ ‘‘စောရာ ဂါမဃာတကာတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နေတံ ဗာဟိရာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစနံ။ စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ဟညတိ မနာပါမနာပေသု ရူပေသူ’’တိအာဒိ။ ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တံ။ ကေန အာဒိတ္တံ? ရာဂဂ္ဂိနာ ဒေါသဂ္ဂိနာ မောဟဂ္ဂိနာ ဇာတိယာ ဇရာယ မရဏေန သောကေဟိ ပရိဒေဝေဟိ ဒုက္ခေဟိ ဒေါမနဿေဟိ ဥပါယာသေဟီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၈) –

အာဒိ။ သင်္ခါရာနံ ဂဏ္ဍာဒိသဒိသတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာယေဝ။ နိရဿာဒါတိ အဿာဒေတဗ္ဗရဟိတာ ဒုက္ခသဘာဝတ္တာ။ နိရသာတိ သမ္ပတ္တိရဟိတာ ဝိပတ္တိပရိယောသာနတ္တာ။ သဗ္ဗတ္ထ ယထာ ဟေဋ္ဌာ နိရဿာဒါ နိရသာ မဟာအာဒီနဝရာသိဘူတာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော, ဧဝံ ဥပရိပိ ‘‘သဝါဠကမိဝ ဝနဂဟန’’န္တိအာဒီသု တံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

သသဒ္ဒူလာတိ သဗျဂ္ဃါ။ ဂါဟာ ကုမ္ဘိလာဒယော။ ရက္ခသော ဒကရက္ခသော။ ‘‘နိရသံ နိရဿာဒ’’န္တိ ဣမိနာ အာဒီနဝဿ အဗ္ဗောကိဏ္ဏတံ ဒဿေတိ။ တထာ ဟိဿ ယောဂိနော သဗ္ဗေသု ဘဝါဒီသု သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရာ နိဿဂ္ဂတော နိရန္တရံ သပ္ပဋိဘယာဝ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ ယဉ္စ သပ္ပဋိဘယံ, တံ သာဒီနဝံ။ တေနာဟ ‘‘တဿေဝ’’န္တိအာဒိ။

ယန္တိ အာဒီနဝဉာဏံ။ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဣဒံ ဒသဝတ္ထုကံ ဒွါဒသဝါရပဋိမဏ္ဍိတံ အနွယဗျတိရေကဝသေန တဿေဝ ပဒဘာဇနံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ဝုတ္တံ။

ဥပ္ပါဒေါ ဘယန္တိ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒေါ အခေမဋ္ဌေန ဘယဝတ္ထုတာယ ဘယံ။ ဥပ္ပါဒမူလကဉှိ သဗ္ဗံ တံ သဗ္ဗဝတ္ထုကန္တိ သဗျသနံ။ ပဝတ္တံ ဘယန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ နတ္ထိ ဧတဿ ဥပ္ပါဒေါ, န ဝါ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေ သင်္ခါရာနံ အာယတိံ ဥပ္ပါဒေါတိ အနုပ္ပါဒေါ, နိဗ္ဗာနံ။ တဉ္စ သဗ္ဗသော ဘယာဘာဝတော ပရမဿာသဘူတတ္တာ နိဗ္ဘယဋ္ဌေန ခေမန္တိ။ သန္တိပဒေတိ သဗ္ဗသင်္ခါရူပသမဘူတေ အမတပဒေ။ အပ္ပဝတ္တန္တိအာဒီဟိပိ ပဝတ္တာဒိပဋိက္ခေပမုခေန နိဗ္ဗာနမေဝ ဝဒတိ။ ပဝတ္တိယံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ တဒနန္တရမေဝ နိဝတ္တိယံ အာနိသံသဒဿနဝသေန သီဃံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တာနံ ဝသေန ‘‘ဥပ္ပါဒေါ ဘယံ, အနုပ္ပါဒေါ ခေမ’’န္တိ တတိယဝါရော ဝုတ္တော။ ဧသေဝ နယော ဆဋ္ဌဝါရာဒီသုပိ။ ဧတ္ထ စ ဥပ္ပါဒေါ ဝိသေသော, ဘယံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ သာမညဘာဝတောတိ သတိပိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ သမာနာဓိကရဏဘာဝေ လိင်္ဂဘေဒေါ ဂဟိတော။ ယထာ ‘‘ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၄၊ မ။ နိ။ ၃။၃၇၄)။ ဧသ နယော ‘‘ဂတိ ဘယ’’န္တိအာဒီသုပိ။

ဥပ္ပါဒေါ သင်္ခါရာတိ ဧတ္ထ ပန သဗ္ဗေသံ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒံ သာမညေန ဂဟေတွာ သင်္ခါရာ ဘေဒတော ဝိဟိတာ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ တေသံ ဝိဘာဂတော ဝိပဿိယမာနတ္တာတိ ဝစနဘေဒေါ ကတော။

အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဉာဏံ အာဒီနဝေ ဣဒန္တိ အာဒီနဝေ ဝိသယဘူတေ ဣဒံ ပဉ္စဝတ္ထုကံ ဉာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဉာဏံ သန္တိပဒေတိ သန္တိပဒေ နိန္နာဒိဘာဝေန ဌိတံ ဣဒံ ဉာဏန္တိ အတ္ထော။

၇၅၃။ ကမ္မပစ္စယာ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒေါ ပါကဋတရော ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ အာဟ ‘‘ပုရိမကမ္မပစ္စယာ ဣဓ ဥပ္ပတ္တီ’’တိ။ ပဝတ္တံ နာမ ဣဓ ပဝတ္တိယံ ဓမ္မပ္ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပန္နဿ ပဝတ္တီ’’တိ။ သဗ္ဗမ္ပီတိ တိယဒ္ဓဂတံ ရူပါရူပံ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဒိဝိဘာဂံ သဗ္ဗမ္ပိ။ ကမ္မန္တိ ဧတရဟိ ပဝတ္တံ ကမ္မံ။ ဧတ္ထ စ ဥပ္ပါဒပဝတ္တအာယူဟနဂ္ဂဟဏေန ပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓပရိယာပန္နာ သင်္ခါရာ ဂဟိတာ, ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေန အနာဂတဒ္ဓပရိယာပန္နာ ဥပါဒိတ္တာ။ ဥပ္ပါဒဂ္ဂဟဏေန စ အတီတဒ္ဓပရိယာပန္နာ ကမ္မသင်္ခါရာ ဥလ္လိင်္ဂတ္တာ။ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏေန ပန သဗ္ဗေပိ ဂဟိတာ။ ယာယ ဂတိယာ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ သာ နိရယာဒိဘေဒါ ဂတိ သုစရိတဒုစ္စရိတဝသေန ဂန္တဗ္ဗတ္တာ, သာ ပနတ္ထတော တံတံကမ္မနိယမိတာ ဘဝသမညာရဟာ ဝိပါကက္ခန္ဓာ, ကဋတ္တာ စ ရူပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ခန္ဓာနံ နိဗ္ဗတ္တနန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ခန္ဓာနံ နိဗ္ဗတ္တနံ။ ပါကဋာ ဧဝ သစ္စဝိဘင်္ဂေ လက္ခဏာဒိဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ။ ဝတ္ထုဝသေနာတိ အာရမ္မဏသင်္ခါတပဝတ္တိဋ္ဌာနဝသေန။ ယဒိ တေ ပဉ္စေဝ ဝတ္ထုဘာဝေန ဣစ္ဆိတာ, အထ ကသ္မာ သေသာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘သေသာ တေသံ ဝေဝစနဝသေနာ’’တိ။ တေန ဝိပဿကာနံ ဉာဏဝိပ္ဖါရဿ ဝိသယသံဝဍ္ဎနတ္ထံ ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာတိ ဒဿေတိ။

အနွယတော ဒဿိတဿ အာဒီနဝဉာဏဿ ဗျတိရေကတော ဒဿနတ္ထံ ပဋိပက္ခဉာဏဒဿနံ ‘‘ယတ္ထ ဥပ္ပါဒေါ နတ္ထိ, တတ္ထ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘယမ္ပိ နတ္ထီ’’တိ။ ‘‘ဘယတုပဋ္ဌာနေန ဝါ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တိံ ဒဿေတွာ နိဝတ္တိဒဿနံ ဗုဒ္ဓါနံ, အနုဗုဒ္ဓါနဉ္စ အာစိဏ္ဏမေတံ ယထာ ပုရိမံ သစ္စဒွယံ ဒဿေတွာ နိရောဓသစ္စဒေသနာတိ ဒဿေတိ။ ယထာ လောကေ ကဿစိ အာဒီနဝဒဿနံ နိရတ္ထကမ္ပိ ဟောတိ, န တထာ ဣဒံ, ဣဒံ ပန သာတ္ထကမေဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တပ္ပဋိပက္ခနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ ဒါဟာဘိဘူတဿ သီတနိန္နတာ ဝိယ သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌာဒီနဝတော ဧကံသေန မုဉ္စိတုကမျတာဘာဝတော။

ဘယန္တိ ဘာယိတဗ္ဗံ။ ‘‘နိယမတော ဒုက္ခ’’န္တိ ဧတေနဿ ဒုက္ခဘာဝေန ဘာယိတဗ္ဗတာတိ ဘာယိတဗ္ဗတာ ဒုက္ခဘာဝံ န ဗျဘိစရတီတိ ဒဿေတိ။ ဝဋ္ဋာမိသံ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာတိ ဝဒန္တိ။ တိဝိဓမ္ပိ ဝဋ္ဋံ, ဝဋ္ဋသန္နိဿိတဉ္စ ဝဋ္ဋာမိသံ။ ကိလေသေဟိ အာမသိတဗ္ဗတော လောကာမိသံ, ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ ကိလေသာ ဧဝ ကိလေသာမိသံ။ သင်္ခါရမတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝ-သဒ္ဒေန ဝိသင်္ခါရံ နိဝတ္တေတိ။ န ဟိ တတ္ထ သာမိသတာလေသောပိ အတ္ထီတိ။ မတ္တ-သဒ္ဒေန ပန အပရိပုဏ္ဏတံ ဝိဘာဝေတိ။ န ဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ သာမိသန္တိ။ တသ္မာတိ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တဿ ဒုက္ခာဒိဘာဝေန နိယတတ္တာ။ ယဒိ ယံ ဘယံ, တံ ဒုက္ခာဒိသဘာဝမေဝ, တထာ သတိ ဘယာဒီသု ဧကေနေဝ အတ္ထသိဒ္ဓိ။ ကသ္မာ သဗ္ဗာနိ ဂဟိတာနီတိ အနုယောဂံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ။ ယထာ တေသု ဧဝ သင်္ခါရေသု အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ပဝတ္တိဝသေန အာကာရနာနတ္တတော အနုပဿနာနာနတ္တံ, ဧဝံ ဘယာကာရာဒိအာကာရနာနတ္တတော ပဝတ္တိဝသေနေဝေတ္ထ ဉာဏဿ နာနတ္တံ။ တတ္ထ ဘယာကာရေန ပဝတ္တံ ဉာဏံ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏံ, ဣတရာကာရဝသေန ပဝတ္တံ အာဒီနဝဉာဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ယသ္မာ အာဒီနဝဉာဏဿ ဝိသယဘာဝေန ဝုတ္တာ ပန္နရသာပိ အတ္ထာ ဥပ္ပါဒါဒီသု ပဉ္စသွေဝ အန္တောဂဓာ, တတ္ထ စ ဉာဏံ အနွယဗျတိရေကဝသေန ပဝတ္တနတော ဒသဝိဓံ ဟောတိ။ တသ္မာ အာဟ ‘‘ဒသ ဉာဏေ ပဇာနာတီ’’တိ။ ပဇာနနဉ္စ သာတိသယံ ဝိသယဂတသမ္မောဟဝိဂမေန အသမ္မူဠှံ, အတ္တနိပိ အသမ္မူဠှမေဝါတိ အတ္တာနမ္ပိ ပဇာနန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈတိ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ။ ဒွိန္နန္တိ ဒွီသု ကုသလသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ ယထာ ‘‘ကုသလာ နစ္စဂီတဿာ’’တိ (ဇာ။ ၂။၂၂။၉၄)။ ကုသလတာတိ ကရဏေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဒွိန္နံ ကုသလတာယာ’’တိ။ ဒွိန္နန္တိ ဝါ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ဝသေနာတိ အတ္ထော။ ပဝတ္တိယာ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌတာယ တပ္ပဋိပက္ခတော သန္တိပဒံ သုဝိနိစ္ဆိတမေဝ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ တေနဿ စိတ္တံ ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနာဒိမိစ္ဆာဂါဟဝသေန န ဝိစလတိ။ တတ္ထ သုပရိဒိဋ္ဌာဒီနဝတ္တာတိ အာဟ ‘‘နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတီ’’တိအာဒိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၅၄။ သင်္ခါရဂတေတိ သဗ္ဗသ္မိံ တေဘူမကေ သင်္ခါရေ။ နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ ဉာဏနိဗ္ဗိဒေန နိဗ္ဗေဒံ အာပဇ္ဇတိ။ တထာဘူတော စ တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌန္တော, အနဘိရမန္တော စ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥက္ကဏ္ဌတိ နာဘိရမတီ’’တိ။

တတ္ထ အနဘိရမဏဿ ဥပမံ ဒဿေတုံ ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အနောတတ္တဒဟံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတေသု ဒွိယောဇနသတုဗ္ဗေဓေသု ယထာက္ကမံ သာနုအဉ္ဇနရဇတသုဝဏ္ဏသတ္တရတနမယေသုဂန္ဓမာဒနကာဠကေလာသသုဒဿနစိတ္တကူဋဘေဒေသု ပဉ္စသု ဟိမဝတော မဟာသိခရေသု ပစ္ဆိမော စိတ္တကူဋပဗ္ဗတော နာမ။ သီဟပပါတာဒီသု သတ္တသု မဟာသရေသု။

သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရေတိ သုဝဏ္ဏမယေ သီဟပဉ္ဇရေ။ ပက္ခိတ္တောတိ နိရုဒ္ဓေါ။ တိဝိဓေ သုဂတိဘဝေတိ ကာမသုဂတိအာဒိကေ တိဝိဓေ သမ္ပတ္တိဘဝေ။

ဟတ္ထပါဒဝါလဝတ္ထိကောသေဟိ ဘူမိဖုသနေဟိ သတ္တဟိ ပတိဋ္ဌိတောတိ သတ္တပတိဋ္ဌော။ နဂရမဇ္ဈေ နာဘိရမတိ ဒွါရပဉ္ဇရနာဠနာဒိအဝဗာဓနဘယေန။ ဒိဋ္ဌေတိ အဓိမုတ္တိပုဗ္ဗကေန အနွယဒဿနေန ဒိဋ္ဌေ။ တေနာဟ ‘‘တန္နိန္နတပ္ပေါဏတပ္ပဗ္ဘာရမာနသော’’တိ။

နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

၇၅၅။ တံ ပနေတန္တိ နိဗ္ဗိဒါဉာဏမာဟ။ ဉာဏဒွယေနာတိ ဘယတုပဋ္ဌာနာဒီနဝါနုပဿနာဉာဏဒွယေန။ ယသ္မာ ဘယတော ဒိဿမာနာ ဧဝ သင်္ခါရာ မဟာဒီနဝါ, နိဗ္ဗိန္ဒိတဗ္ဗာ စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ ဧကမ္ပိ တံ ဉာဏံ တထာဘာဝနာဗလပ္ပတ္တိယာ အဝတ္ထာဝိသေသယုတ္တံ တိဝိဓကိစ္စသာမတ္ထိယဝန္တံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ဧက’’န္တိ။ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေ’’တိအာဒိ။

တယိဒံ တာသံ အနုပဿနာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိဝသေန ဝုတ္တံ, အာဒိမှိ ပန ဘိန္နသဘာဝါ ဧဝ ပဝတ္တန္တိ။ ဥပ္ပါဒေသီတိ ပါတွာကာသိ, ဝိဘာဝေသီတိ အတ္ထော။

မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၅၆။ န သဇ္ဇတိ ဗဟွာဒီနဝတာယ ဒိဋ္ဌတ္တာ။ မုဉ္စိတုကာမံ နိဿရိတုကာမံ ဟောတိ အနာဒိကာလိကဿ ခန္ဓဿ ပရိညာယမာနတ္တာ။ မုဉ္စိတုကာမတာ တတော အတ္တာနံ နိဗ္ဗေဓေတုကာမတာ နိဿရိတုကာမတာ အပဂန္တုကာမတာ။ ပဉ္ဇရပက္ခိတ္တောတိ ပဉ္ဇရေန သမောရုဒ္ဓေါ။ ဧဝမာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဒိတ္တအင်္ဂါရဥပသဋ္ဌဒေသဗျာဠသာပဒါကုလဝနဂဟနာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၅၇။ ‘‘သဗ္ဗဘဝ …ပေ… မုဉ္စိတုကာမော’’တိ ဝတွာ ပုန သဗ္ဗသ္မာ သင်္ခါရဂတာတိ သဗ္ဗဂ္ဂဟဏံ သာတိသယမုတ္တိဒဿနတ္ထံ အဓိကဝစနံ အညမတ္ထံ ဗောဓေတီတိ။ ယဉှိ သင်္ခါရေဟိ အနနုဗန္ဓဿ မုဉ္စနံ, တံ သာတိသယံ မုဉ္စနံ။ တံ ပန ဝုစ္စမာနာယ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ ဟောတီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုန တေ ဧဝံ သင်္ခါရေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဏှနံ ပုဗ္ဗေပိ ကတန္တိ ပုနဂ္ဂဟဏံ။ ဘဝါဒိဂတဿ သင်္ခါရဿ အပရိတုလိတဿ အဘာဝတော ‘‘တေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနုပဿနာကာရဿ အပုဗ္ဗဿပိ အတ္ထိတာယ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေနာတိ ဟိ အတ္ထော။ သင်္ခါရာနံ ပရိဂ္ဂဏှနံ နာမ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏဝသေနေဝ ဟောတီတိ ‘‘တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။

အနစ္စန္တိကတောတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ပဌမေန အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အာဒိအန္တဝန္တတော နိစ္စပဋိက္ခေပတော’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။

ဒုတိယေန ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနတော သုခပဋိက္ခေပတော’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။

အဇညတောတိ အမနုညတော, အသောဘနတော ဝါ။ ဇေဂုစ္ဆတောတိ ‘‘ဓီ’’တိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗတော။ ပဋိက္ကူလတောတိ အဘိရုစိယာ ပဋိလောမနေန ပဋိက္ကူလဘာဝတော။ န မဏ္ဍနေန ဟတာ အမဏ္ဍနဟတာ, အမဏ္ဍနေန သက္ကာ ဧတေသံ သုဘဘာဝံ ဟန္တုန္တိ အတ္ထော။ အမဏ္ဍနေန ဝါ တေသံ အသုဘတာ ပါကဋာ ဟောတီတိ အမဏ္ဍနဟတာ။ မဏ္ဍနေန ဝါ န ဟန္တဗ္ဗသဘာဝါ ‘‘အသူရိယပဿာ’’တိ ဝိယ အမဏ္ဍနဟတာ။ တတော အမဏ္ဍနဟတဘာဝတောတိ ရူပသင်္ခါရေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဝိရူပတောတိ အသုန္ဒရတော။ ပဋိဃသံယောဇနဝတ္ထုတာယ ပဿန္တေ အတ္တနိ ဗန္ဓတီတိ ဗီဘစ္ဆံ အတိဝိယ ဝိရူပံ။ ယံ ဒိဋ္ဌမတ္တမေဝ ဒေါမနဿုပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ဟောတိ။ အဇညဇိဂုစ္ဆနီယတာ ဟိ ဂူထံ ဝိယ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗံ ဝါ ဗီဘစ္ဆံ။ ဣဓ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အသုစိတော အမနာပတော’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။

စတုတ္ထေန အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အပရိဏာယကတော အတ္တပဋိက္ခေပတော’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။

၇၅၈။ အယန္တိ ယောဂါဝစရော။ မုဉ္စနဿာတိ ပုန အနနုဗန္ဓနတ္ထံ သုမုတ္တမုဉ္စနဿ။ ဥပါယသမ္ပာဒနတ္ထန္တိ အနိစ္စာဒိဝသေန သုဋ္ဌု ပရိဂ္ဂဏှနံ ပရိမဒ္ဒနာ ဥပါယော, တဿ သာဓနတ္ထံ။

မစ္ဆဂဟဏတ္ထံ ဥဒကေ တတ္ထ တတ္ထ ခိပန္တိ ဧတန္တိ ခိပ္ပံ, မစ္ဆာနံ ဂဟဏကူဋပံ။ ဩဍ္ဍာပေသီတိ ဩသာရေသိ, ခိပီတိ အတ္ထော။ သပ္ပန္တိ ကဏှသပ္ပံ။ ဂဟဏေတိ ယထာဂဟိတံ သပ္ပံ အဆဍ္ဍေတွာ ဂဟဏေ။ ဟတ္ထံ နိဗ္ဗေဌေတွာတိ သပ္ပေန အတ္တနော ဘောဂေန ဝေဌိတံ ဟတ္ထပဒေသံ နိဗ္ဗေဌေတွာ မောစေတွာ။ အာဝိဇ္ဈိတွာ အာဝေဌိကပ္ပဟာပနေန ဘမေတွာ။ နိဿဇ္ဇိတွာတိ ဆဍ္ဍေတွာ။

တတ္ထာတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ။ တတ္ထ အာဒိတောဝါတိ ဝိညုတံ ပတ္တကာလေ။ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သမူဟာဒိဃနဂ္ဂဟဏံ ဘိန္ဒိတွာ။ သုမုတ္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၇၀) ဝိယ။ သင်္ခါရာနံ နိစ္စာဒိအာကာရေန ဥပဋ္ဌာတုံ အသမတ္ထတာ အနိစ္စသညာဒိဘေဒါယ ဝိပဿနာယ သာတိသယံ ဗလဝဘာဝပ္ပတ္တိယာ, သာ စ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စာဒိအာကာရဿ သုဋ္ဌုတရံ သလ္လက္ခဏေနာတိ အာဟ ‘‘တိလက္ခဏာရောပနေန…ပေ… ပါပေတွာ’’တိ။ ယထာ ဟိ နိဗ္ဗုဒ္ဓကရဏေ ဗလဝတရေန ပဋိမလ္လေန တတ္ထ တတ္ထ မုဋ္ဌိပ္ပဟာရာဒိနာ ဝိမထိတော ဣတရော တေန ယုဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထတံ ပါပိတော ဟောတိ။ န ကေဝလံ အသမတ္ထတံ ပါပိတောဝ ဟောတိ, အထ ခေါ မရဏမတ္တံ ဒုက္ခံ ဝါ မရဏံ ဝါ ပါပုဏာတိ, ဧဝမေတေပိ သင်္ခါရာ ဧဝံ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ ပါပိတာ ဥပရိဉာဏာနုဘာဝေန နိဗ္ဗိသေဝနတံ, သဗ္ဗသော ဘင်္ဂဉ္စ ပါပုဏန္တီတိ။

၇၅၉။ ဧတ္တာဝတာတိ ဧဝံ ‘‘အနစ္စန္တိကတော’’တိအာဒိနာ ပရောစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စာဒိဘာဝသလ္လက္ခဏဝသပ္ပဝတ္တေန ပဋိသင်္ခါနေန။

အနိစ္စတော မနသိကရောတောတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဘယတုပဋ္ဌာနကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၅၀) ဝုတ္တနယမေဝ။

အယံ ပန ဝိသေသော – ‘‘ပဋိသင်္ခါ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဇာနိတွာ’’တိ အတ္ထံ ဝတွာ ပဋိသင်္ခါနုပ္ပဇ္ဇနကိရိယာနံ သမာနခဏတ္တာ အသတိပိ ပုဗ္ဗာပရကာလတ္တေ သဒ္ဒဝေါဟာရမတ္တေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ကာမ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တေန ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၅၃), နိဟန္တွာ တိမိရံ သဗ္ဗံ, ဥဂ္ဂတောယံ ဒိဝါကရော’’တိ စ ဧဝမာဒီသု ဝိယ သမာနကာလဝသေနာယံ သဒ္ဒပယောဂေါတိ။ တထာ မနဉ္စ ဓမ္မေ စ ပဌမံ ပဋိစ္စ ပစ္ဆာ န မနောဝိညာဏဿ ဥပ္ပတ္တိ, ဧဝမိဓာပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘မနဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧဒိသော သဒ္ဒပယောဂေါ ယေဘုယျေန လောကေ ပုဗ္ဗကာလဝသေနေဝ ဒိဿတီတိ ပုဗ္ဗကာလဝသေနေဝ ဣဓာပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကတ္တနယေန ဝါ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ။ တဿတ္ထော – အပရာပရံ ဥပ္ပန္နေသု ဉာဏေသု ပုရိမဿ ဝသေန ပဋိသင်္ခါနကိရိယာ, တဒညဿ ဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကိရိယာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ, န စ တာနိ ဘေဒတော အပေက္ခိတဗ္ဗာနိ ဧကသန္တာနပတိတတာယ ဧကတ္တနယဝသေန ဂဟိတတ္တာတိ။ ဣတရသ္မိံ ပဒဒွယေတိ ‘‘ပဝတ္တံ ပဋိသင်္ခါ, နိမိတ္တဉ္စ ပဝတ္တဉ္စ ပဋိသင်္ခါ’’တိ ဣမသ္မိံ ပဒဒွယေ။

ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၇၆၀။ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စဒုက္ခာကာရာဒိပရိဂ္ဂဏှနဝသေန ပဝတ္တမ္ပိ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏံ ဝိသေသတော အနတ္တာကာရပရိဂ္ဂဏှနပဓာနန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သုညာတိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ’’တိအာဒိ။ တသ္မိဉှိ သတိ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓော ဣဇ္ဈတိ, န အသတိ။ တဒဘာဝတော ဟိ အနိစ္စဒုက္ခလက္ခဏပညာပကမ္ပိ သရဘင်္ဂသတ္ထာရာဒီနံ သာသနံ အနိယျာနိကမေဝ ဇာတံ။ အထ ဝါ တေသံ နိစ္စသာရာဒီဟိ ရိတ္တကံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သုညာတိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဉှိ ယတော ရိတ္တကံ, တံ တေန သုညန္တိ။ သင်္ခါရာနံ အတ္တသုညတာယ ဒုဝိညေယျဘာဝတော အနေကဝါရံ ပဋိဝိဒ္ဓါယပိ သုညတာနုပဿနာယ ဒဠှီဘာဝါပါဒနတ္ထံ ‘‘ပုန သုညမိဒ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယဒဂ္ဂေန သင်္ခါရာ အနတ္တတာ, တဒဂ္ဂေန အနတ္တနိယာ။ သတိ ဟိ အတ္တနိ အတ္တနိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သုညမိဒံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ’’တိ။ ဒွိကောဋိကန္တိ ဒွိအံသိကံ, အတ္တာနံ နေဝ ဒိသွာ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စက္ခတော, အနုမာနတော စ တဿ အနုပလဗ္ဘနီယတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ပရံ အညံ သတ္တံ, သင်္ခါရံ ဝါ ပရိက္ခာရဘာဝေ အတ္တနော သုခဒုက္ခသာဓနဘာဝေ ဌိတံ န ဒိသွာတိ ယောဇနာ။ ပုန ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သုညတာနုပဿနာဓိကာရေ။

ကွစီတိ ကတ္ထစိ ဌာနေ, ကာလေ, ဓမ္မေ ဝါ။ အထ ဝါ ကွစီတိ အဇ္ဈတ္တံ, ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ။ အတ္တနော အတ္တာနန္တိ သကတ္တာနံ။ ‘‘အယံ ခေါ ဘဝံ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ…ပေ… သေဋ္ဌော သဇိတာ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာန’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၄၂) ပရေဟိ ပရိကပ္ပိတံ အတ္တာနဉ္စ ကဿစိ ကိဉ္စနဘူတံ န ပဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကဿစီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပရဿာတိ ‘‘ပရဇာတိ, ပရော ပုရိသော’’တိ စ ဧဝံ ဂဟိတဿ။ န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနေ ပယုတ္တောတိ အာဟ ‘‘မမ-သဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ’’တိ။ ပရဿ စာတိ အတ္တတော အညဿ။ ‘‘ပရော ပုရိသော’’တိ ဧဝံဘူတော အတ္ထော မမတ္ထာယ ဌိတော, တဿ ဝသေန မယှံ သဗ္ဗံ သိဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ဧကစ္စဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဝသေန ပရံ အတ္တာနံ တဉ္စ အတ္တနော ကိဉ္စနဘူတံ န ပဿတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘န စ ကွစနီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ စ နာဟံ ကွစနီတိ သကအတ္တနော အဘာဝံ ပဿတိ။ န ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ သကအတ္တနော ဧဝ ကဿစိ အနတ္တနိယတံ ပဿတိ။ န စ မမာတိ ဧတံ ဒွယံ ယထာသင်္ချံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ အတ္ထီတိ ပစ္စေကံ။ န စ ကွစနိ ပရဿ အတ္တာ အတ္ထီတိ ပရဿ အတ္တနော အဘာဝံ ပဿတိ။ တဿ ပရဿ အတ္တနော မမ ကိဉ္စနတာ န စတ္ထီတိ ပရဿ အတ္တနော အနတ္တနိယတံ ပဿတိ။ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ, ဗဟိဒ္ဓါ စ ခန္ဓာနံ အတ္တတ္တနိယသုညတာ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇတာ စတုကောဋိကသုညတာပရိဂ္ဂဏှနေန ဒိဋ္ဌာ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝမယ’’န္တိအာဒိ။

၇၆၁။ ‘‘ဆဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ အာဂတေ ပကာရေ သုညတာနုပဿနာယ ပရိဗြူဟနံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတိ။ တတ္ထ ဆဟာကာရေဟီတိ ဆဟိ ဂဟဏာကာရေဟိ, ဂဟေတဗ္ဗာကာရေဟိ ဝါ။ နိစ္စေနာတိ ‘‘နိစ္စော’’တိ ပရိကပ္ပိတေန အတ္တနာ ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ။ နိစ္စေနာတိ ဝါ နိစ္စဘာဝေန။ ဓုဝါဒယော ‘‘နိစ္စော’’တိ ဂဟိတဿေဝ ဂဟေတဗ္ဗာကာရာ။ တဗ္ဗိဘာဂေန ဟိ ဣမဿ ဆက္ကတာ။ တတ္ထ နိစ္စတာ နာမ ကူဋဋ္ဌတာ။ ဓုဝဘာဝေါ ထိရတာ။ သဒါ ဘာဝိတာ သဿတတာ။ နိဗ္ဗိကာရတာ အဝိပရိဏာမဓမ္မတာ။ ယာဝ ဇရာမရဏာတိ ပေယျာလံ အကတွာ ပရိယောသာနပဒမေဝ ဒဿေတိ။

၇၆၂။ န သာရန္တိ အသာရံ, နတ္ထိ ဧတဿ သာရန္တိ နိဿာရံ။ သာရတော အပဂတံ, သာရံ ဝါ တတော အပဂတန္တိ သာရာပဂတံ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘နိစ္စသာရသာရေန ဝါ သုခသာရသာရေန ဝါ အတ္တသာရသာရေန ဝါ’’တိ ပါဠီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတ’’န္တိ ပဒတ္တယံ ဧကော သုညတာပရိဂ္ဂဟာကာရော, အညထာ သတ္တေဝ အာကာရာ သိယုံ, န အဋ္ဌာတိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန ‘‘သုဘသာရသာရေနာတိပိ ပါဠိယံ အတ္ထီတိ ‘အသာရံ နိဿာရံ သာရာပဂတ’န္တိ ဣဒံ ပဒတ္တယံ ‘နိစ္စသာရသာရေနာ’တိအာဒီသု ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ သေတဝစ္ဆောတိ သေတဝရုဏကော။ ‘‘မိနရုက္ခော’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ပါဠိဘဒ္ဒကောတိ ကိံသုကော။

၇၆၃။ နိစ္စသာရာဒီနံ အဘာဝတော ရိတ္တတော ပဿတိ။ ပရိတ္တတော, လာမကတ္တာ ဝါ တုစ္ဆတော။ အတ္တသာရာဘာဝေန သုညတော။ သယံ အနတ္တတာယ အနတ္တတော။ ဣဿရိယဿ အဘာဝတော, ကေနစိ ဣဿရိယံ ကာရေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ စ အနိဿရိယတော။ ဖေဏပိဏ္ဍေန ဘာဇနာဒိံ ကာတုကာမဿ ဝိယ ရူပဿ နိစ္စတာဒိံ ကာတုကာမဿ တံ န သိဇ္ဈတိ, သကဣစ္ဆာဝသေန ဝါ ကာစိ ကိရိယာ နတ္ထီတိ အကာမကာရိယတော။ ‘‘ဧဝံ ရူပံ ဟောတု, မာ ဧဝ’’န္တိ အလဗ္ဘနီယတော။ သယံ အညဿ ဝသေ န ဝတ္တတိ, နာပိ အညံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတီတိ အဝသဝတ္တကတော။ ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ တဿ ပရော ဝိယ အဝိဓေယျတာယ ပရတော။ ကာရကာဒိ ဝိယ ကာရဏေဟိ, ဖလေန စ ဝိဝိတ္တတော။ န ဟိ ကာရဏေန ဖလံ, ဖလေန ဝါ ကာရဏံ သဂဗ္ဘံ တိဋ္ဌတိ။ ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသုပိ။

၇၆၄။ ရူပံ န သတ္တောတိအာဒီသု ယော လောကဝေါဟာရေန သတ္တော, ရူပံ သော န ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဣဓ နာဓိပ္ပေတော တဿာဝုတ္တသိဒ္ဓတ္တာ။ န ဟိ လောကော ရူပမတ္တံ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝေါဟရတိ, ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတော ပန အတ္တာ ‘‘သတ္တော’’တိ အဓိပ္ပေတော။ သော ဟိ တေဟိ ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ ပရေသံ သဉ္ဇာပနဋ္ဌေန ‘‘သတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ, ရူပံ သော န ဟောတီတိ အတ္ထော။ သုညတာပရိဂ္ဂဏှနဉှေတန္တိ။ ဧသ နယော န ဇီဝေါတိအာဒီသုပိ။ တတ္ထ ဇီဝနဋ္ဌေန ဇီဝေါ။ နရနဋ္ဌေန နေတုဘာဝေန နရော။ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ မာနုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ မာနော ဧတ္ထ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ မာနဝေါ။ ထိယတိ ဧတ္ထ ဂဗ္ဘောတိ ဣတ္ထီ။ ပဓာနဘာဝေန ပုရိ သေတီတိ ပုရိသော။ အာဟိတော အဟံမာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ။ ပစ္စတ္တံ တဿ တဿ အဟံကာရဝတ္ထုတာယ ‘‘အဟ’’န္တိ စ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ အတ္တာ ဝုစ္စတိ, ရူပံ ပန တာဒိသံ န ဟောတီတိ သုညတာပရိဂ္ဂဏှနဝိဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပံ န သတ္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ အဋ္ဌဟိပိ ပဒေဟိ ရူပဿ အတ္တသုညတာဝ ဒဿိတာ။ ဣတရေဟိ စတူဟိ တဿ ကိဉ္စနတာဘာဝေါ။ တတ္ထ န မမာတိ မယှံ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ, တထာ အညဿ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ, ကဿစိပိ အတ္တနော သန္တကံ န ဟောတိ အတ္တနောယေဝ အဘာဝတော။ ‘‘န အတ္တနိယ’’န္တိ ပဒေန ပကာသိတော ဧဝတ္ထော ပရိယာယန္တရေဟိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ပကာသိတော။ ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသုပိ။

၇၆၅။ ဟေဋ္ဌာ ကလာပသမ္မသနဿ ဒဠှဘာဝါယ ဝုတ္တသမ္မသနနယာပိ သုညတာနုပဿနာယ ဒဠှဘာဝါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တီရဏပရိညာဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဘယဿ အဟိံသနေန အသရဏတော။ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဂဟေတုံ အယုတ္တတာယ အသရဏီဘူတတော။ ‘‘အနဿာဒတော’’တိ ဣဒံ ပါဠိယံ နတ္ထိ။ သတိ စ တေစတ္တာလီသ အာကာရာ သိယုံ။ ရူပပ္ပဝတ္တိယံ သဗ္ဗာဒီနဝူပလဒ္ဓိယာ အာဒီနဝတော။ ‘‘သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော’’တိ ဣဒံ ဒွယံ ယထာ အနိစ္စတော ဒဿနံ ပနာဠိကာယ, နိစ္စသာရဝိရဟဒီပနေန ဝါ သုညတာဝိဘာဝနံ ဟောတိ, ဧဝံ သုညတာဝိဘာဝနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တထာ ‘‘ယံ ခေါ ရူပံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ရူပဿ အဿာဒေါ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၂၆) ဒဿနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဝိဘာဝနေန သုညတာဝိဘာဝနံ။ ‘‘ယံ ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ, အယံ ရူပဿ အာဒီနဝေါ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၂၆) စ ဒဿနံ နိစ္စတာဒိသုညတာဘာဝနတော။ တထာ ‘‘ယော ရူပေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, ဣဒံ ရူပဿ နိဿရဏ’’န္တိ ဧဝံ သမုဒယာဒိဒဿနာနံ, ဣတရေသဉ္စ ယထာရဟံ သုညတာနုပဿနာနုဗြူဟနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ယံ ပန အာဒီနဝတော ဒဿနံ, ပုဗ္ဗေ ဝတွာပိ ပုန ဝစနံ အဿာဒပဋိက္ခေပတော ဒဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဒွါစတ္တာလီသ အာကာရာ နေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ဝေဒနံ…ပေ… ဝိညာဏံ အနိစ္စတော…ပေ… နိဿရဏတော ပဿတီ’’တိ။

ဝုတ္တမ္ပိ စ နိဒ္ဒေသေ ဧတံ သုညတာပရိဂ္ဂဏှနကထာသန္ဒဿနံ ‘‘အသုကာယ ပါဠိယာ အယံ နိဒ္ဒေသော’’တိ ဒဿနတ္ထံ, တဿ ဖလသန္ဒဿနတ္ထဉ္စ။

၇၆၆။ ဧဝံ တီရဏပရိညာဝသေန ပစ္စေကံ ခန္ဓေသု ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ သုညတံ ပရိဂ္ဂဟေတွာပိ တိဝိဓာနုပဿနာဝသေနေဝ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏုပ္ပတ္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ သုညတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပရိဂ္ဂဏှန္တောတိ သမ္မသန္တော။ ဘယဉ္စ နန္ဒိဉ္စ ဝိပ္ပဟာယာတိ အဇ္ဈုပေက္ခကတာယ သင်္ခါရာနံ ဝိပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယဉ္စေဝ တေသံ သမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကပီတိဉ္စ ပဇဟိတွာ။ အထ ဝါ ဘယတုပဋ္ဌာနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဉာဏဘယဉ္စ သမ္မသနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကပီတိသင်္ခါတံ နန္ဒိဉ္စ ပဟာယ။ န ဟိ သဗ္ဗသော သုညတာယ ဒိဋ္ဌာယ ဘယနန္ဒီနံ အဝသရော အတ္ထိ, အထ ခေါ ဥပေက္ခာဝ သဏ္ဌာတိ။ တေနာဟ ‘‘သင်္ခါရေသု ဥဒါသီနော ဟောတီ’’တိ။ တတ္ထ ယေန မိစ္ဆာဂါဟေန အနုဒါသီနတာ သိယာ, တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ န ဂဏှာတီ’’တိ အာဟ။ ဣဒါနိဿ ဥဒါသီနတာယ ဥပမံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိဿဋ္ဌဘရိယော ဝိယ ပုရိသော’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ အနုဒါသီနတာပုဗ္ဗိကာ ဥဒါသီနတာ ဝုစ္စမာနာ ဣဓ ဩပမ္မတ္ထံ ဖရတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဋ္ဌာ ကန္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အတိဝိယ နံ မမာယေယျ ဣတ္ထီနံ သာဌေယျကူဋေယျဝင်္ကေယျာဒီနံ အဇာနနတော။ မုဉ္စိတုကာမော ဟုတွာတိ မုဉ္စိတုကာမောဝ ဟုတွာ, တံ ဝိဿဇ္ဇေယျ နိရပေက္ခတာယ ဝသေနေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အယံ ယောဂါဝစရော။ မုဉ္စိတုကာမတာယ ဥဒ္ဓံ ယာဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော’’တိ။

ပတိလီယတီတိ ဧကပဿေန နိလီယတိ နိလီနံ ဝိယ ဟောတိ။ ပတိကုဋတီတိ သင်္ကုစတိ။ ပဋိဝဋ္ဋတီတိ ဝိဝဋ္ဋတိ။ န သမ္ပသာရိယတီတိ န ဝိသရတိ, အဘိရတိဝသေန န ပက္ခန္ဒတီတိ အတ္ထော။

ဣစ္စဿာတိ ဣတိ ဧဝံ အဿ ယောဂိနော။

၇၆၇။ တိက္ခဝိသဒသူရဘာဝေန သင်္ခါရေသု အဇ္ဈုပေက္ခနေ သိဇ္ဈမာနေ တံ ပနေတံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ အနေကဝါရံ ပဝတ္တမာနံ ပရိပါကဂမနေန အနုလောမဉာဏဿ ပစ္စယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တံ နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတိ နာမ။ တထာဘူတဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိဗ္ဗာနမေဝ ပက္ခန္ဒတိ နာမ။ တယိဒံ ဣဓ ဉာဏံ အနုလောမဂေါတြဘုဉာဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတ္တံ နေတွာ ဝုတ္တံ ဧကတ္တနယဝသေန။ နော စေ နိဗ္ဗာနံ သန္တတော ပဿတီတိ တာဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ အပရိပက္ကတမေဝါဟ။ သမုဒ္ဒံ တရန္တီတိ သာမုဒ္ဒိကာ, သံယတ္တိကာ။ ဒိသာဇာနနကော ကာကော ဒိသာကာကော, လက္ခဏမတ္တဉ္စေတံ ယော ကောစိ တာဒိသော သကုန္တော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိဒေသန္တိ အဒေသံ သမုဒ္ဒေ အပရိစိတဋ္ဌာနံ။ အနုဂန္တွာတိ အနု အနု ဂန္တွာ။

တယိဒံ ဝိပဿနာဉာဏံ။ ပိဋ္ဌံ ဝဋ္ဋယမာနံ ဝိယာတိ ထူလထူလတော ဝိဝေစနဝသေန နိပ္ဖေါဋိယမာနံ သဏှံ သဏှံ ပိဋ္ဌစုဏ္ဏံ ဝိယ။ နိဗ္ဗဋ္ဋိတကပ္ပါသန္တိ နိဗ္ဗဋ္ဋိတဗီဇံ ကပ္ပါသံ။ ဝိဟနမာနံ ဝိယာတိ ဓနုကေန ဝိဟညမာနံ ဝိယ။ ဥပမာဒွယေနပိ ပုနပ္ပုနံ သမ္မသနေန ဝိပဿနာဉာဏဿ သုခုမတရဘာဝါပတ္တိမာဟ။ ယထာ ယထာ ဟိ ဝိပဿနာဘာဝနာဗလေန တိက္ခာ, ဝိသဒါ, သူရာ စ ဟောတိ, တထာ တထာ သုခုမတရာပိ ဟောတီတိ။ သင်္ခါရဝိစိနနေတိ ပဝိစယဿ သိခါပ္ပတ္တတာယ သင်္ခါရေသု ဝိယ တေသံ ဝိစိနနေပိ ဥဒါသီနံ ဟုတွာ တိဝိဓာနုပဿနာဝသေန တိဋ္ဌတိ ပကာရန္တရဿ အဘာဝတော။ ‘‘သတ္တဓာ အဋ္ဌာရသဓာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တာပိ ဟိ အနုပဿနာပကာရာ အနိစ္စာနုပဿနာဒီသွေဝ တီသု အန္တောဂဓာတိ မတ္ထကပ္ပတ္တာ ဝိပဿနာ တာသံ ဧဝ ဝသေန တိဋ္ဌတိ။

၇၆၈။ တတြာတိ တသ္မိံ ဝိမောက္ခမုခဘာဝါပဇ္ဇနေ, အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂပစ္စယတ္ထေ စ။ ဣဒံ ဝိပဿနာဉာဏံ။ တိဏ္ဏံ ဣန္ဒြိယာနန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယပညိန္ဒြိယာနံ။ အာဓိပတေယျဝသေနာတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ အဓိပတိဘာဝဝသေန။ အနိစ္စာနုပဿနာဗဟုလဿ ဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာဗဟုလဿ သမာဓိန္ဒြိယံ, အနတ္တာနုပဿနာဗဟုလဿ ပညိန္ဒြိယန္တိ တိဿန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန ဗလဝတရဘာဝံ ပတ္တာနိ ဣမာနိ တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပါဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘တိဝိဓာနုပဿနာ…ပေ… အာပဇ္ဇတိ နာမာ’’တိ။ တိဝိဓဝိမောက္ခမုခဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ကေ ပန တယော ဝိမောက္ခာ, ကာနိ ဝါ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနီတိ အန္တောလီနေ အနုယောဂေ ဝိမောက္ခမုခါဓီနတ္တာ ဝိမောက္ခာဓိဂမဿ ဝိမောက္ခမုခါနိ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘တိဿော ဟိ…ပေ… ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဝတွာ အယဉ္စ အတ္ထော ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိမာဟ။

လောကနိယျာနာယာတိ လောကတော နိက္ခမနာယ, သတ္တလောကဿ ဝါ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိက္ခမနာယ။ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမတောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန ပရိစ္ဆေဒတော စေဝ ပရိဝဋုမတော စ။ သမနုပဿနတာယာတိ သမ္မဒေဝ အနု အနု ပဿနာယ သံဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အနိစ္စာနုပဿနာ ဟိ သင်္ခါရေ အာဒိတော ဥဒယေန, အန္တတော ဝယေန ပရိစ္ဆိန္နေ ပဿတိ။ အာဒိအန္တဝန္တတာယ ဟိ တေ အနိစ္စာတိ။ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တဝိရဟတော ‘‘အနိမိတ္တာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ။ စိတ္တသမ္ပက္ခန္ဒနတာယာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနုလောမဉာဏာဒိဘာဝေန သမ္မဒေဝ အဓိစိတ္တဿ အနုပဝိသနတ္ထာယ။ အပ္ပဏိဟိတာယာတိ ရာဂပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝေန ‘‘အပ္ပဏိဟိတာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ။ သုညတာယာတိ အတ္တသုညတာယ ‘‘သုညတာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ။

ဂတိန္တိ နိဗ္ဗတ္တိံ။ သင်္ခါရာနံ သဘာဝဝိဘာဝနေန သံဝေဇိယမာနံ စိတ္တံ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ သမုတ္တေဇိတံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မနောသမုတ္တေဇနတာယာတိ စိတ္တသံဝေဇနတာယာ’’တိ။ မမံကာရေန အတ္တနိယသညိတဿ ဝတ္ထုနော သာမိဘူတော အတ္တာ ပဌမံ ပရာမသီယတိ, တတော အတ္တနိယန္တိ အာဟ ‘‘နာဟံ, န မမာတိ ဧဝံ အနတ္တတော သမနုပဿနတာယာ’’တိ။ တီဏိ ပဒါနီတိ ပရိစ္ဆေဒပရိဝဋုမ, မနောသမုတ္တေဇန, သမနုပဿနပဒါနီတိ ဝဒန္တိ, ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေ’’တိအာဒီနိ ပန တီဏိ ဝါကျာနိ တီဏိ ပဒါနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ တေနေဝါတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ ဝသေန တေသံ တိဏ္ဏံ ပဒါနံ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ။ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေတိ ‘‘အနိစ္စတော မနသိ ကရောတော ကထံ သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တီ’’တိ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ။

၇၆၉။ ဧဝံ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိမောက္ခေ ဒဿေတုံ ‘‘ကတမေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အနိစ္စတော မနသိ ကရောန္တောတိ အနိစ္စာနုပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော။ အဓိမောက္ခဗဟုလောတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယဗဟုလော။ ယဿ ဝိသေသတော အနိစ္စာနုပဿနာ တိက္ခာ သူရာ ဟောတိ, တဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ ဟိ အာဒိတော သဒ္ဓါမတ္တကေန ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿနာယ ဥက္ကံသဂတာယ တရုပလ္လဝါဒီသု ဝိယ မဏိကနကာဒီသုပိ တေသံ အနိစ္စတံ သာတိသယံ ပစ္စက္ခတော ပဿတော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ’’တိ သတ္ထရိ သဒ္ဓါ ဗလဝတီ ပဝတ္တတီတိ သော အဓိမောက္ခဗဟုလော, အဓိမတ္တသဒ္ဓေါ စ ဟောတိ။ တဿ အနိစ္စာနုပဿနာဗဟုလတာယ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ သော ‘‘အနိမိတ္တံ ဝိမောက္ခံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဿဒ္ဓိဗဟုလောတိ ဒုက္ခာနုပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ, တပ္ပဋိပက္ခတော သုခေါ နိရောဓော’’တိ စ မနသိကာရဝသေန နိဗ္ဗာနဿ သန္တပဏီတသုခဘာဝံ အဓိမုစ္စန္တော အဘိဏှံ ပီတိပါမောဇ္ဇသမာယောဂတော ပဿဒ္ဓိဗဟုလော ဟောတိ။ တတော စ အဓိမတ္တသမာဓိန္ဒြိယပဋိလာဘေန ရာဂပဏိဓိယာ ဒူရီဘာဝတော အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခသမဓိဂမော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုက္ခတော…ပေ… ပဋိလဘတီ’’တိ။ ဝေဒဗဟုလောတိ အနတ္တာနုပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော အတ္တသုညတာယ နိပုဏဉာဏဝိသယတ္တာ ဉာဏဗဟုလော ဟောတိ။ တတော စ အဓိမတ္တပညိန္ဒြိယပဋိလာဘေန မောဟဿ ဒူရီဘာဝတော သုညတဝိမောက္ခသမဓိဂမော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနတ္တတော…ပေ… ပဋိလဘတီ’’တိ။

ယော အနိစ္စာနုပဿနာယ နိမိတ္တဝသေန သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ယတ္ထ ဣဒံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ သဗ္ဗသော နတ္ထိ, တံ ‘‘အနိမိတ္တံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ အနိမိတ္တာကာရေန အဓိမုစ္စန္တော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိမဂ္ဂေန ဃဋေတိ။ တဿ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တတော နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘အနိမိတ္တာကာရေန နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တော အရိယမဂ္ဂေါ’’တိ။ သွာယံ နိဗ္ဗာနဿ အနိမိတ္တာကာရော နေဝ မဂ္ဂေန ကတော, န ဝိပဿနာယ, အထ ခေါ သဘာဝသိဒ္ဓေါ။ တဒါရမ္မဏတာယ စ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တောတိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနိမိတ္တာယ ဓာတုယာ ဥပ္ပန္နတ္တာ အနိမိတ္တော’’တိ။ ယော ဒုက္ခာနုပဿနာဝသေန ပဏိဓိယာ ဒူရီဘာဝကရဏေန အပ္ပဏိဟိတံ အဓိမုစ္စန္တော, ယော အနတ္တာနုပဿနာဝသေန အတ္တူပလဒ္ဓိယာ ဒူရီဘာဝကရဏေန သုညတံ အဓိမုစ္စန္တောတိ စ အာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တေနာဟ ‘‘ဧတေနေဝ နယေနာ’’တိအာဒိ။

၇၇၀။ ယဒိ အရိယမဂ္ဂေါ တိဝိဓမ္ပိ ဝိမောက္ခနာမံ လဘတိ, အထ ကသ္မာ အဘိဓမ္မေ ဝိမောက္ခဒွယမေဝ အာဂတန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ တန္တိ အဘိဓမ္မေ ဝိမောက္ခဒွယဝစနံ။ နိပ္ပရိယာယတော ဝိပဿနာဂမနံ သန္ဓာယာတိ ဥဇုကမေဝ ဝိပဿနတော မဂ္ဂဿ နာမာဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ကသ္မာ? အနိမိတ္တဝိပဿနာ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ။ ကာမံ သုတ္တေ ‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟာ’’တိ (သု။ နိ။ ၃၄၄) အနိမိတ္တဝိပဿနာ ကထိတာ, သာ ပန နိစ္စနိမိတ္တဓုဝနိမိတ္တအတ္တနိမိတ္တာနိ ဥဂ္ဃါဋေန္တီပိ သယံ နိမိတ္တဓမ္မေသု ဧဝ စရတီတိ သနိမိတ္တာဝ ဟောတီတိ။ အပိစ အဘိဓမ္မော နာမ ပရမတ္ထဒေသနာ, အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ စ ပရမတ္ထတော ဟေတုဝေကလ္လမေဝ။ အနိစ္စာနုပဿနာဝသေန ဟိ အနိမိတ္တဝိမောက္ခော ကထိတော။ တတ္ထ စ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ, တံ အရိယမဂ္ဂေ ဧကင်္ဂမ္ပိ န ဟောတိ, အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ။ ဣတရေသု ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဝသေန အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခော, အနတ္တာနုပဿနာယ ဝသေန သုညတဝိမောက္ခော။

တေသု အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေန သမာဓိန္ဒြိယံ, သုညတဝိမောက္ခေန ပညိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတီတိ တာနိ အရိယမဂ္ဂဿ အင်္ဂတ္တာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒါတုံ သက္ကောန္တိ, န အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ တဒဘာဝတောတိ ကေစိ။ ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ အာဂမနတော နာမံ အလဘန္တောပိ သဂုဏတော စ အာရမ္မဏတော စ နာမံ လဘတီ’’တိ, တေသံ မတေန အပ္ပဏိဟိတသုညတမဂ္ဂါပိ သဂုဏတော ဧဝ, အာရမ္မဏတော ဧဝ စ နာမံ လဘေယျုန္တိ? တံ အယုတ္တံ။ ကသ္မာ? မဂ္ဂေါ ဟိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ သရသတော စ ပစ္စနီကတော စာတိ, သဘာဝတော စ ပဋိပက္ခတော စာတိ အတ္ထော။ အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂေါ ဟိ ရာဂပဏိဓိအာဒီဟိ ဝိမုတ္တော, သုညတမဂ္ဂေါ ရာဂါဒီဟိ သုညော ဧဝါတိ တေ သရသတော နာမံ လဘန္တိ။ တထာ အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂေါ ပဏိဓိဿ ပဋိပက္ခော, သုညတမဂ္ဂေါ အတ္တာဘိနိဝေသဿ ဧဝါတိ တေ ပစ္စနီကတော နာမံ လဘန္တိ, အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ ပန ရာဂါဒိနိမိတ္တာနံ, နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ ဝါ အဘာဝေန သရသတော ဧဝ နာမံ လဘတိ, နော ပစ္စနီကတော။ န ဟိ သော သင်္ခါရနိမိတ္တာရမ္မဏာယ အနိစ္စာနုပဿနာယ ပဋိပက္ခော, သာ ပနဿ အနုလောမဘာဝေ ဌိတာတိ သဗ္ဗထာပိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ န လဗ္ဘတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တံ နိပ္ပရိယာယတော ဝိပဿနာဂမနံ သန္ဓာယာ’’တိ။

ယသ္မာ သုတ္တန္တပရိယာယေန အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ လဗ္ဘတိ။ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဟိ ဝိပဿနာ ယံ ယံ သမ္မသန္တီ ဝုဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, တဿ တဿ ဝသေန အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌတွာ အတ္တနော မဂ္ဂဿ နာမံ ဒေတိ, တတ္ထ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော ဟောတိ, ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ အပ္ပဏိဟိတော, အနတ္တတော ဝုဋ္ဌဟန္တဿ သုညတော, တသ္မာ သုတ္တန္တသံဝဏ္ဏနာ ဧသာတိ ကတွာ ဣဓ တယောပိ ဝိမောက္ခာ ဥဒ္ဓဋာ။ ယံ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ အဘိနိဝေသနိမိတ္တပဏိဓိမုဉ္စနံ ဥပါဒါယ တိဿန္နမ္ပိ အနုပဿနာနံ တဒါဂမနဝသေန တဒနွယဿ မဂ္ဂဿ စ သုညတဝိမောက္ခာဒိဘာဝေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော, တဿ ပရိယာယဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဝိပဿနာဉာဏံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘အပ္ပဏိဟိတော, ဝိမောက္ခော’’တိ စ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏန္တိ ‘‘အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ အနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တဉာဏံ။ နိစ္စတော အဘိနိဝေသံ မုဉ္စတီတိ ‘‘တေ နိစ္စာ’’တိ နိစ္စာကာရတော ပဝတ္တမိစ္ဆာဘိနိဝေသဝိဒ္ဓံသနဝသေန, တဒနွယံ ပန မဂ္ဂဉာဏံ သမုစ္ဆေဒဝသေန မုဉ္စတိ။ ဣတီတိ တသ္မာ။ အနိစ္စာဘိနိဝေသတော ရိတ္တတာယ, ဝိမုတ္တတာယ စ သုညတော ဝိမောက္ခော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

တန္တိ တိဝိဓံ ဝိပဿနာဉာဏံ။ တတ္ထ ယဿ ပရိယာယတော, ယဿ စ နိပ္ပရိယာယတော နာမလာဘော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခါရနိမိတ္တဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ န နိပ္ပရိယာယေန, အထ ခေါ ပရိယာယေနာတိ အတ္ထော။ တသ္မာတိ နိပ္ပရိယာယကထာဘာဝတော။ ဝိမောက္ခဒွယမေဝ ဝုတ္တံ အဘိဓမ္မေတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝိပဿနာဓိကာရေ။ ‘‘တိဝိဓဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝါ ဥဒ္ဒေသဝစနေ။

၇၇၁။ တေသံ ဝိဘာဂါယာတိ တေသံ ယထာဝုတ္တာနံ သတ္တန္နံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ သဒ္ဓါနုသာရိအာဒိဘာဝေန ဝိဘတ္တသဘာဝတာယ။

၇၇၂။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ပဋိလဘတီတိ သဒ္ဓါနုသာရိဘာဝိတာကာရဏဘူတံ အဓိမတ္တံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ပဋိလဘတိ။ အဓိမောက္ခဗဟုလတာယ, သဒ္ဓိန္ဒြိယာဓိမတ္တတာယ စ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ အပိစ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – အနိစ္စာကာရသလ္လက္ခဏဿ သဒ္ဓါဘိဗုဒ္ဓိယာ ဥပနိဿယဘာဝတော တဒနွယေ မဂ္ဂေ သဒ္ဓါ တိက္ခတရာ ဟောတိ, တေန အဋ္ဌမကော သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ။ သေသေသု သတ္တသု ဌာနေသူတိ ပဌမဖလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂဖလာ သတ္တသု ဌာနေသု။ ‘‘သတ္တသု ဌာနေသူ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု သေသေသု ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော, အဂ္ဂဖလေ ပန သစာယံ အရူပဇ္ဈာနလာဘီ, ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ, နော စေ အရူပဇ္ဈာနလာဘီ, ပညာဝိမုတ္တော, န သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။ အဘိဓမ္မေ ဟိ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ

ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ, နော စ ခေါ ယထာဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ (ပု။ ပ။ ၂၀၈) –

ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယဝစနတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ သေက္ခဘာဝေါ ဝိညာယတိ, န အသေက္ခဘာဝေါ။ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဒွေ ဓုရာနိ, ဒွေ အဘိနိဝေသာ, ဒွေ သီသာနီ’’တိ ဝစနတော နတ္ထိ အရဟတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တတာတိ? သစ္စမေတံ နိပ္ပရိယာယတော။ နိပ္ပရိယာယကထာ ဟိ အဘိဓမ္မော, ဣဓ ပန ပရိယာယေန ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ပရိယာယတော အရဟတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တတာ, ကော ပန သော ပရိယာယော? သဒ္ဓါဝိမုတ္တနွယတာ။ ယော ဟိ အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဟောတိ, သော အဂ္ဂဖလက္ခဏေပိ တဒနွယတာယ သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပရိယာယေန ဝုတ္တောတိ ဣဓာပိ တထေဝ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ သဒ္ဓါဝိမုတ္တသဒိသတာယ အရဟာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။ ကာ ပနေတ္ထ သဒိသတာ? ယထာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ သေက္ခဿ ကိလေသက္ခယော ကုဏ္ဌေန အသိနာ ကဒလိစ္ဆေဒသဒိသော ‘‘နော စ ခေါ ယထာဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿာ’’တိ ဝစနတော, ဧဝံ တဒနွယဿာပိ အရဟတောတိ အယမေတ္ထ သဒိသတာ။ ကိံ ပန နေသံ ကိလေသပဟာနေ နာနတ္တံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ။ အထ ကသ္မာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ? အာဂမနီယနာနတ္တေန။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော ဟိ အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော အပ္ပကသိရေန အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ, သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ။ အပိစ ပညာယပိ နေသံ ဝေမတ္တတာ။ သာ စ ယာဝတိကာ လဗ္ဘတေဝါတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ပဌမမဂ္ဂါဒီသု သတိပိ ဣန္ဒြိယသမတ္တေ သဒ္ဓါဒီနံ တိက္ခတာဝစနမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။

၇၇၃။ သောတိ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌိတော။ သဗ္ဗတ္ထာတိ အဋ္ဌသုပိ ဌာနေသု။ နနု စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒွေ ဓုရာနီ’’တိ နိယမိတတ္တာ ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ ဝါ သိယာ, ဓမ္မာနုသာရီ ဝါ? ဣဓ န သဒ္ဓါနုသာရီ ယုတ္တော, ကာယသက္ခိတာပိ အရဟတော နတ္ထိ။ အဘိဓမ္မေ ဟိ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီ? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတိ, ပညာယ စဿ ဒိသွာ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီ’’တိ (ပု။ ပ။ ၂၀၈) –

ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယဝစနတော ကာယသက္ခိနော သေက္ခဘာဝေါဝ ဝိညာယတီတိ? သစ္စမေတံ နိပ္ပရိယာယတော, ဣဓ ပန ပရိယာယေန ဝုတ္တံ။ ကော ပန သော ပရိယာယောတိ? ကာယသက္ခိသဒိသတာ။ ဥပစာရရူပဇ္ဈာနသမာဓိတော ဟိ သာတိသယံ အရူပသမာဓိသမ္ဖဿံ လဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တီတိ ဧကစ္စာသဝပရိက္ခယံ ဥပါဒါယ ‘‘ကာယသက္ခီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗပုဂ္ဂလေန သာတိသယသမာဓိသမ္ဖဿတဒဓိဋ္ဌာနာသဝပရိက္ခယသာမညံ အပေက္ခိတွာ ကာယသက္ခီ ဝိယ ကာယသက္ခီတိ အရဟာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဝုတ္တောတိ ဣဓာပိ တမေဝ နယံ ဂဟေတွာ အရဟတောပိ ကာယသက္ခိတာ ဝုတ္တာ။ သုတ္တန္တသံဝဏ္ဏနာ ဟေသာတိ။ နိပ္ပရိယာယေန ပန ပဌမဖလတော ပဋ္ဌာယ ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီ နာမ ဟောတိ, သော စ ခေါ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ, န ဝိပဿနာယာနိကော သုက္ခဝိပဿကော, ဥပစာရမတ္တလာဘီ, ရူပဇ္ဈာနမတ္တလာဘီ ဝါ။ ပဿဒ္ဓိဗဟုလောတိ စ ပဿဒ္ဓိသီသေန သမာဓိ ဝုတ္တောတိ သာတိသယသမာဓိလာဘီ သမထယာနိကောဝ အဓိပ္ပေတော, သမထယာနိကဿေဝ စ ကာယသက္ခိဘာဝေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော။ အရူပဇ္ဈာနန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အရူပဇ္ဈာနံ။ တတ္ထ ပန ဧကမ္ပိ လဒ္ဓါ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အရူပဇ္ဈာန’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ, န ‘‘စတ္တာရိ အရူပဇ္ဈာနာနီ’’တိ။ တေနာယံ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ, နိရောဓသမာပတ္တိယာ စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ။ ဧသ နယော ကာယသက္ခိမှိပိ။ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။

၇၇၄။ ပညဝတော နိပုဏတရာ, ဂမ္ဘီရာ စ အတ္ထာ ပါကဋာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ အနတ္တတော မနသိ ကရောတော ဝေဒဗဟုလတာ, ပညိန္ဒြိယပဋိလာဘော စ ဝုတ္တော။ ဓမ္မာနုသာရီ ဟောတိ ပညိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတ္တာ။ ပညာ ဟိ ဣဓ ‘‘ဓမ္မော’’တိ အဓိပ္ပေတာ ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ (ဇာ။ ၁။၁။၅၇)။

၇၇၅။ ယဿာ ပါဠိယာ ဝသေန ဣဓ အရိယပုဂ္ဂလဿ သဒ္ဓါဝိမုတ္တာဒိဘာဝေါ ဝုတ္တော, တံ ပါဠိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

၇၇၆။ ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမတ္တတ္တာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒိအတ္ထဿ သာဓကံ အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တော’’တိ ဧတေန သဗ္ဗထာ အဝိမုတ္တဿ သဒ္ဓါမတ္တေန ဝိမုတ္တဘာဝဒဿနေန သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ သေက္ခဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ဝါ သဒ္ဓါယ အဓိမုတ္တောတိ အတ္ထော။

ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကတောတိ ဖုဋ္ဌာနံ အနန္တရံ ဖုဋ္ဌန္တော, ဖုဋ္ဌာနံ အရူပဇ္ဈာနာနံ အနန္တရော ကာလောတိ အဓိပ္ပါယော, အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ, ဖုဋ္ဌာနန္တရကာလမေဝ သစ္ဆိကရဏူပါယေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆာကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘာဝနပုံသကံ ဝါ ဧတံ ယထာ ‘‘ဧကမန္တ’’န္တိ (ပါရာ။ ၂)။ ယော ဟိ အရူပဇ္ဈာနေန ရူပကာယတော, နာမကာယေကဒေသတော စ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တော, တေန နိရောဓသင်္ခါတော ဝိမောက္ခော အာလောစိတော ပကာသိတော ဝိယ ဟောတိ, န ပန ကာယေန သစ္ဆိကတော, နိရောဓံ ပန အာရမ္မဏံ ကတွာ ဧကစ္စေသု အာသဝေသု ခေပိတေသု တေန သော သစ္ဆိကတောဝ ဟောတိ။ တသ္မာ သော သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ ယထာအာလောစိတံ နာမကာယေန သစ္ဆာကာသီတိ ကာယသက္ခီတိ ဝုစ္စတိ, န တု ဝိမုတ္တော ဧကစ္စာနံ အာသဝါနံ အပရိက္ခီဏတ္တာ။ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တောတိ ဒဿနသင်္ခါတဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿ အနန္တရံ ပတ္တောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဌမဖလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ။ ‘‘ဒိဋ္ဌိယာ ပတ္တော’’တိ ဝါ ပါဌော, စတုသစ္စဒဿနသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိရောဓံ ပတ္တောတိ အတ္ထော။ ဣမေ စ သဒ္ဓါဝိမုတ္တာဒယော တယော ပရမတ္ထတော အပရိယောသိတဉာဏကိစ္စာတိ တံ နယံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုစ္စတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဈာနဖဿန္တိ သာတိသယံ ဈာနဖဿံ။ တေန အရူပဇ္ဈာနဖဿော သင်္ဂဟိတော ဟောတိ။

‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာတိ ဉာတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓမာဟ, ‘‘သုခေါ နိရောဓောတိ ဉာတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ နိရောဓသစ္စပဋိဝေဓံ။ တဒုဘယေန စ သမုဒယမဂ္ဂသစ္စပဋိဝေဓံ နာနန္တရိယကဘာဝတော။ ‘‘ဉာတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယမဂ္ဂကိစ္စံ, ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ တတိယမဂ္ဂကိစ္စံ, ‘‘ဝိဒိတံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ စတုတ္ထမဂ္ဂကိစ္စံ, ‘‘သစ္ဆိကတ’’န္တိ ဣမိနာ ပဌမဖလကိစ္စံ, ‘‘ဖုသိတ’’န္တိ ဣမိနာ သေသဖလဒွယကိစ္စံ။ ဣတိ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ မဂ္ဂဖလဉာဏဗျာပါရဒဿနာနိ ဣမာနိ ပဒါနီတိ ဝဒန္တိ။

၇၇၇။ ဣတရေသူတိ သဒ္ဓါနုသာရိအာဒိပဒေသု။ သဒ္ဓံ အနုသရတီတိ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ ဌိတံ သဒ္ဓံ အနုဂစ္ဆတိ။ ယထာ သာ တိက္ခာ သူရာ အဟောသိ, မဂ္ဂက္ခဏေပိ တဒနုရူပမေဝ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော။ သဒ္ဓါယ ဝါ အနုသရတီတိ သဒ္ဓါယ ကာရဏဘူတာယ သစ္စပဋိဝေဓဿ အနုရူပံ သရတိ ဂစ္ဆတိ, ပဋိပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဒွီဟိပိ အတ္ထဝိကပ္ပေဟိ သဒ္ဓါယ အဓိမတ္တတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ။ ဓမ္မာနုသာရီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တော, ရူပကာယတော စ နာမကာယတော စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန, သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ဝိမုတ္တောတိ အတ္ထော။ အရူပဇ္ဈာနေန ရူပကာယတော စ နာမကာယေကဒေသတော စ ဝိမုတ္တော, အရိယမဂ္ဂေန နာမကာယတော ဝိမုတ္တောတိ ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။ ပဇာနန္တော ဝိမုတ္တောတိ ပဌမဇ္ဈာနဖဿေန ဝိနာ ပရိဇာနနာဒိပ္ပကာရေဟိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဇာနန္တော ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တေသံ ကိစ္စာနံ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ နိဋ္ဌိတကိစ္စတာယ ဝိသေသေန မုတ္တောတိ ဝိမုတ္တော။

အယံ ပနေတ္ထ နိပ္ပရိယာယတော သင်္ခေပကထာ – ယဿ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သော အဓိမောက္ခဗဟုလော သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ တိက္ခဘာဝေန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ, မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။ အဂ္ဂဖလက္ခဏေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ။ တထာ ယဿ ဒုက္ခာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တဿ ပဿဒ္ဓိဗဟုလတာယ သမာဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ဟောတိ ဒုက္ခုပနိသာယ သဒ္ဓါယပိ တိဗ္ဗတရတ္တာ, ဓုရနိယမတော စ။ သောပိ ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ ဧဝ ဟောတိ, မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော, အန္တေ ပညာဝိမုတ္တော စ ဟောတိ။ ယဿ ပန အနတ္တာကာရတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သော ဝေဒဗဟုလော ပညိန္ဒြိယဿ တိက္ခဘာဝေန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ ဧဝ ဟောတိ, မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော, အန္တေ ပညာဝိမုတ္တော ဧဝ ဟောတိ။ ဣမေ ပန န အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘိနော, အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီ ပန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ ဝါ ဓမ္မာနုသာရီ ဝါ သိယာ။ မဇ္ဈေ ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီ, ပရိယောသာနေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောတိ။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ။

၇၇၈။ ယံ တံ ဝိမောက္ခမုခဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ သတ္တအရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂါယ စ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ, တံ ပနေတံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ။ ပုရိမေန ဉာဏဒွယေနာတိ မုဉ္စိတုကမျတာပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏဒွယေန အတ္ထတော ဧကံ, ပဝတ္တိအာကာရဘေဒတော နာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ အဋ္ဌကထာယ, ပါဠိယာ စ သာဓေတုံ ‘‘တေနာဟူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ မုဉ္စိတုကမျတာမုဉ္စနုပါယကရဏဉာဏာနိပိ သင်္ခါရေသု ဥဒါသီနဘာဝေနေဝ ပဝတ္တနတော သင်္ခါရုပေက္ခာသမညာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ ဧကမေဝ တီဏိ နာမာနိ လဘတီ’’တိ။ တေန သင်္ခါရုပေက္ခာဝေါဟာရော မုဉ္စိတုကမျတာဒိဉာဏသမုဒါယဝိသယောတိ ဒဿေတိ။

၇၈၀။ ဥပ္ပါဒါဒီနီတိ ဥပ္ပါဒပဝတ္တာဒိအပဒေသေန ဝုတ္တေ သင်္ခါရေ။ ပရိစ္စဇိတုကာမတာတိ တပ္ပဋိဗန္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ဝိဿဇ္ဇိတုကာမတာ။ ပဋိသင်္ခါနန္တိ ပုနပ္ပုနံ တီရဏံ။ မုဉ္စိတွာတိ နိရာလယဘာဝါပတ္တိယာ အပေက္ခာဝိဿဇ္ဇနဝသေန ဝိဿဇ္ဇိတွာ။ အဝသာနေတိ တထာကရဏဿ ဥတ္တရကာလံ။ ယာဝ နိဗ္ဗာနသမ္ပက္ခန္ဒနာ န ဣဇ္ဈတိ, တာဝ ဝိစိနနေပိ ဥဒါသီနတာယ ဉာဏဿ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဇ္ဈုပေက္ခနံ သန္တိဋ္ဌနာ’’တိ။ ဧဝန္တိ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရသာမညတော ‘‘မုဉ္စိတုကမျတာ စ သာ သန္တိဋ္ဌနာ စာ’’တိ ဝုတ္တာကာရေန။

၇၈၁။ ဣမေ ဓမ္မာတိ ဣမေ ဉာဏသင်္ခါတာ ဓမ္မာ, ဉာဏပရိယာယော ဝါ ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ, တသ္မာ ဣမာနိ ဉာဏာနီတိ အတ္ထော။ ဧကတ္တာတိ ဧကသဘာဝါ။

၇၈၂။ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဟောတိ ဝုဋ္ဌာနဂမနတော။ သင်္ခါရုပေက္ခာဒိဉာဏတ္တယဿာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာနုလောမဂေါတြဘုသညိတဿ ဉာဏတ္တယဿ။ ကိစ္စဝသေန ပဝတ္တိဋ္ဌာနဝသေနပိ လောကိယဉာဏာနံ ဥပရိ ဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တမဘာဝံ ပတ္တတ္တာ’’တိ။ နိမိတ္တဘူတတောတိ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတတော ခန္ဓပဉ္စကတော။ တေနာဟ ‘‘အဘိနိဝိဋ္ဌဝတ္ထုတော’’တိ။ တဉှိ ဝိပဿနာယ ဂေါစရကရဏသင်္ခါတေန အဘိနိဝေသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဝတ္ထုန္တိ ပဝုစ္စတိ။ တံ ပနေတံ သသန္တတိပရိယာပန္နမ္ပိ ပရတော ဒိဋ္ဌိတာယ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ’’တိ ဝုတ္တံ။ တဒေဝ ဟိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ သဗ္ဗနိမိတ္တာနီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုစ္စတိ။ အဇ္ဈတ္တပဝတ္တတောတိ သသန္တာနေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပဝတ္တနအာဒိတော, တဒနုဝတ္တကကိလေသက္ခန္ဓေဟိ စ။ တဉှိ သသန္တတိယံ ကိလေသပ္ပဝတ္တဘာဝတော, တန္နိမိတ္တံ အသတိ မဂ္ဂဘာဝနာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပဝတ္တဘာဝတော စ တထာ ဝုတ္တံ။ ဝုဋ္ဌဟနဉ္စ နေသံ အာရမ္မဏာကရဏံ, အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနဉ္စ။ ဃဋိယတိ အတ္တနော အနန္တရမေဝ မဂ္ဂသမုပ္ပတ္တိတော။

၇၈၃။ တတြာတိ တသ္မိံ ‘‘အဘိနိဝိဋ္ဌဝတ္ထုတော ဝုဋ္ဌဟနတော’’တိ သင်္ခေပဝစနေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ရူပါရူပပပဉ္စက္ခန္ဓလက္ခဏတ္တယဝသေန အယံ မာတိကာ ဥဒ္ဒေသော။ အဇ္ဈတ္တံ အဘိနိဝိသိတွာတိ သသန္တတိပရိယာပန္နေသု ခန္ဓေသု ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ။ ‘‘အဇ္ဈတ္တာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ ဣဒံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ အဇ္ဈတ္တဓမ္မာရမ္မဏတ္တာ ပရိယာယတော ဝုတ္တံ, နိပ္ပရိယာယတော ပန မဂ္ဂေါ သဗ္ဗတောပိ ဝုဋ္ဌာတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧကပ္ပဟာရေနာတိ ဧကဇ္ဈံ, တံ ပန အဇ္ဈတ္တာဒိဝိဘာဂံ အကတွာ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၉၈၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁၊ မဟာဝ။ ၁၆၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၃၀) အဝိဘာဂေန ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ပဝတ္တိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, တယိဒံ သတ္ထု သမ္မုခါ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေန္တဿ ဉာဏုတ္တရဿ သမ္ဘဝတီတိ ဝဒန္တိ။

၇၈၄။ သုဒ္ဓအဇ္ဈတ္တဒဿနမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ န ဟောတိ မမံကာရဝတ္ထုနောပိ ပရိညေယျတ္တာ မဂ္ဂသင်္ခါတံ ဝုဋ္ဌာနံ, မဂ္ဂေန ဝါ ဝုဋ္ဌာနံ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ။

၇၈၅။ ရာသိံ ကတွာတိ ဘူတုပါဒါယဝသေန ဒုဝိဓံ အန္တရဘေဒဝသေန အနေကဘေဒမ္ပိ ‘‘ရုပ္ပနဋ္ဌေန ရူပ’’န္တိ ပိဏ္ဍတော ဂဟေတွာ။ ယထာ ရူပေ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ယေဘုယျေန ဝိပဿနာယာနိကဿ, ဧဝံ အရူပေ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ယေဘုယျေန သမထယာနိကဿ ဟောတိ။ အဘိနိဝေသောတိ စ ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကတ္တဗ္ဗနာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တသ္မာ ပဌမံ ရူပပရိဂ္ဂဏှနံ ရူပေ အဘိနိဝေသော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

၇၈၆။ ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မန္တိ ကာမံ ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂဏှနံ အဘိနိဝေသောတိ ဒဿိတံ, ယထာဥပဋ္ဌိတေ ပန ရူပါရူပဓမ္မေ, တေသဉ္စ ပစ္စယေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သင်္ခေပေနေဝ ဝိပဿနာဉာဏံ စာရေန္တော ဉာဏုတ္တရော ယထာနိသိန္နောဝ ဉာဏပဋိပါဋိယာ ခိပ္ပမေဝ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဧကပ္ပဟာရေန ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ နာမ။ အညထာ ဧကေနေဝ လောကိယစိတ္တေန ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ပရိဂ္ဂဟပရိဇာနနာဒီနံ အသမ္ဘဝတော။ န ဟိ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃာဒိံ ဧကဇ္ဈံ အာရမ္မဏံ ကာတုံ သက္ကာ။ ယဿ ပန ဧကဝါရံ ဉာဏေန ဖဿိတံ, ပုန တံ ဖဿိတဗ္ဗမေဝ, တာဒိသဿ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။

၇၈၈။ ဧတ္ထ စ အဘိနိဝေသော အကာရဏံ ဝုဋ္ဌာနမေဝ ပမာဏံ, တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝိမောက္ခအရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂါပိ ဝုဋ္ဌာနဝသေန သမ္ဘဝန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စ ယောပီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ တယောပိ ဇနာတိ ဝုဋ္ဌာနဝသေန ဘေဒေ အသတိပိ အဘိနိဝေသဝသေနေဝ လဒ္ဓံ ဘေဒံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။

၇၈၉။ သဒ္ဓိံ ပုရိမပစ္ဆိမဉာဏေဟီတိ ဘယတုပဋ္ဌာနာဒိပုရိမဉာဏေဟိ စေဝ ဂေါတြဘုအာဒိပစ္ဆိမဉာဏေဟိ စ သဟ။ ဥဒ္ဒါနန္တိ ဥဒ္ဒေသော။

ယတ္ထ ကတ္ထစိ…ပေ… ဝဋ္ဋေယျုံ တံတံဉာဏဋ္ဌာနိယဿ ဥပမာဝတ္ထုနော လဗ္ဘနတော။ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေတိ ဣမသ္မိံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာပဒေသေ။ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ဉာဏံ, သဗ္ဗံ ဝါ ဉာဏကိစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ ဝေမဇ္ဈေ ဌတွာ ဝိဘာဝိယမာနတ္တာ။ ဝုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓိကထာယံ။

၇၉၀။ နိလီယိတွာတိ ဥပဝိသိတွာ။ ပရာမသိတွာတိ ဝီမံသိတွာ။

ဂယှုပဂံ အဒိသွာတိ ဂဟဏယောဂ္ဂံ နိစ္စသာရာဒိံ အဒိသွာ။ စိတ္တဿ ဝင်္ကဘာဝကရာနံ မာယာဒီနံ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘနေန အနုလောမဿ ဥဇုကသာခါသဒိသတာ။ နိဗ္ဗာနာလောစနတော ဂေါတြဘုဉာဏဿ ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကနသဒိသတာ။ အပ္ပတိဋ္ဌေ နိဗ္ဗာနေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ မဂ္ဂဉာဏဿ အာကာသေ ဥပ္ပတနသဒိသတာ။

၇၉၁။ သပ္ပဝိဿဇ္ဇနံ ဝိယ ဂေါတြဘုဉာဏံ သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ နိဗ္ဗာနဿ အာလမ္ဗနတော။ အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တဿ ဌာနံ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန အတ္တနောပိ ဒဿနတော။ အဘယဋ္ဌာနေ ဌာနန္တိ အဘယဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တမာဟ, န တဿ ပါပုဏပဋိပတ္တိံ။

၇၉၂။ အတ္တတ္ထာဒီနံ အနဝဗုဇ္ဈနတော ‘‘အဟံ, မမာ’’တိ ဂဟဏဿ နိဒ္ဒေါက္ကမနသဒိသတာ။ မုဉ္စိတုကမျတာဂ္ဂဟဏေနေဝ ပဋိသင်္ခါ သန္တိဋ္ဌနာပိ ဂဟိတာ။ တိဿန္နမ္ပိ တာသံ သံသာရတော နိက္ခမနာဓိမုတ္တတာယ နိက္ခမနမဂ္ဂေါလောကနသဒိသတာ။ မဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌေ မဂ္ဂပဋိပတ္တိ ဝိယ အနုလောမေ သိဒ္ဓေ မဂ္ဂေါ သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ အနုလောမဿ မဂ္ဂဒဿနသဒိသတာ။ သင်္ခါရနိမိတ္တတော နိက္ခန္တတ္တာ အာဒိတ္တဃရတော နိက္ခမနံ ဝိယ ဂေါတြဘုဉာဏံ။ ဝေဂေန ဂမနံ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗဂဟေတဗ္ဗပဒေသေသု သာဓနကိစ္စဝိသေသယောဂတော။

၇၉၃။ ပရတော န မမာယိတဗ္ဗတော စ ပဿိတဗ္ဗာနံ ခန္ဓာနံ ‘‘အဟံ, မမာ’’တိ ဂဟဏဿ ရာဇဂေါဏာနံ သကဂဟဏသဒိသတာ ဝုတ္တာ။

၇၉၄။ သဘယေ အဘယဒဿနဟေတုတာယ ခန္ဓာနံ ‘‘အဟံ, မမာ’’တိ ဂဟဏဿ ယက္ခိနိယာ သံဝါသသဒိသတာ။ သုသာနဝိဇဟနံ ဝိယ သင်္ခါရသုသာနံ ဝိဇဟိတွာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တံ ဂေါတြဘု။

၇၉၅။ ပုတ္တဂိဒ္ဓိနီတိ ပုတ္တဝစ္ဆလာ။ ဩတ္တပ္ပမာနာတိ သာရဇ္ဇယမာနာ။ ဩဠာရိကဩဠာရိကလောဘက္ခန္ဓာဒိဝိက္ခမ္ဘနေန သင်္ခါရပရိစ္စဇနတော အနုလောမဿ တတ္ထေဝ ဒါရကောရောပနသဒိသတာ။

၇၉၆။ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ…ပေ… ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ, န ပုရိမာသု ဝိယ ဘယတုပဋ္ဌာနာဒီသု ဌိတဿ ဘာယနာဒိအာကာရဒဿနတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အပရာပရုပ္ပတ္တိတော, စိရာနုဗန္ဓတော, ဒုဿဟတော စ ဝဋ္ဋဒုက္ခသဒိသံ ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခန္တိ အာဟ ‘‘သံသာရဝဋ္ဋဇိဃစ္ဆာယာ’’တိ။ ကာယဂတာသတိ ဧဝ ဘောဇနံ ကာယဂတာသတိဘောဇနံ။ သာ ပနေတ္ထ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သမ္မာသတိ ကာယာနုပဿနာဒိကိစ္စသာဓနဝသေန အမတရသပရိဘောဂတာယ စ ‘‘အမတရသံ ကာယဂတာသတိဘောဇန’’န္တိ ဝုတ္တာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အမတံ တေ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ယေ ကာယဂတာသတိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၁။၆၀၀)။

ဖလရသာမလကသိင်္ဂီဝေရမုဂ္ဂမာသာဒိ အနေကင်္ဂသမ္ဘာရံ။

ကပဏာသေရိဘာဝါဒိကရဏေန တဏှာသိနေဟဿ သီတသဒိသတာ။ မဂ္ဂတေဇန္တိ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဣန္ဒဂ္ဂိံ။

ရာဂဂ္ဂိအာဒယော ဧကာဒသဂ္ဂီ ဝူပသမန္တိ ဧတ္ထာတိ ဧကာဒသဂ္ဂိဝူပသမံ, နိဗ္ဗာနံ။

အန္ဓကာရပရေတောတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန အန္ဓကာရေန ကိဉ္စိ အတ္တတ္ထံ ဝါ ပရတ္ထံ ဝါ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန အဘိဘူတော။ ဉာဏမယော အာလောကော ဧတိဿာတိ ဉာဏာလောကာ, မဂ္ဂဘာဝနာ။

အမတဘူတံ, အမတဘာဝသာဓကံ ဝါ ဩသဓံ အမတောသဓံ, နိဗ္ဗာနံ။ ဟေဋ္ဌာ အတ္တနာ ဝုတ္တမေဝ သင်္ခါရုပေက္ခာဗျာပါရံ နိဂမနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘တေန ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၇၉၇။ နိရာလယတာယ တဏှာဝသေန ဘဝါဒီသု အဝိသဋဇ္ဈာသယော ဟုတွာ တတော သင်္ကုစိတစိတ္တော ပတိလီနဘာဝေန စရတိ ပဝတ္တတီတိ ပတိလီနစရော, တဿ ပတိလီနစရဿ။ သံသာရေ ဘယဿ ဣက္ခနတာယ ဘိက္ခုနော ကာယစိတ္တဝိဝေကသိဒ္ဓိယာ ဝိဝိတ္တမာသနံ ဘဇမာနဿ။ သာမဂ္ဂိယန္တိ ယုတ္တံ, ပတိရူပန္တိ အတ္ထော။ ဘဝနေတိ ကာမဘဝါဒိကေ တိဝိဓေပိ ဘဝေ။ သော ဟိ ဣဓ ဘဝနဋ္ဌေန ဘဝန္တိ ဝုတ္တော။ န ဒဿယေတိ အနုပ္ပဇ္ဇနဝသေန န ဒဿေယျ။ တဿ တံ အဒဿနံ သာမဂ္ဂိယန္တိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟူတိ ယောဇနာ။

နိယမေတွာတိ နိယတံ ဧကံသိကံ ကတွာ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိသေသံ, မဂ္ဂင်္ဂဝိသေသံ, ဈာနင်္ဂဝိသေသံ, ပဋိပဒါဝိသေသံ, ဝိမောက္ခဝိသေသန္တိ ဝိသေသသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဝိသေသန္တိ ဆသတ္တဘာဝေါ သတ္တဋ္ဌဘာဝေါ ပဉ္စာဒိဘာဝေါတိ ဣမံ ယထာက္ကမံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ အရိယမဂ္ဂေ လဗ္ဘမာနဘေဒံ။ ပါဒကဇ္ဈာနန္တိ မဂ္ဂဿ အာသန္နဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ဈာနံ။ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာတိ မဂ္ဂါသန္နာယ ဧဝ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ ဂေါစရဘူတာ ဝိပဿိတာ။ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယောတိ ဥဘိန္နံ ဘေဒေ သတိ ဝိပဿကဿ အဇ္ဈာသယော။ ဧတ္ထ စ ပဌမံ ကေစီတိ ဝုတ္တော တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော။ ဒုတိယံ ကေစီတိ ဝုတ္တော မောရဝါပီဝါသိမဟာဒတ္တတ္ထေရော။ တတိယံ ကေစီတိ ဝုတ္တော တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော။

တေသမ္ပိ ဝါဒေသု အယံ ပုဗ္ဗဘာဂဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယမေတိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? ဝိပဿနာနိယမေနေဝ ဟိ ပဌမတ္ထေရဝါဒေပိ အပါဒကပဌမဇ္ဈာနပါဒကမဂ္ဂါ ပဌမဇ္ဈာနိကာဝ ဟောန္တိ, ဣတရေ စ ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒိမဂ္ဂါ ပါဒကဇ္ဈာနဝိပဿနာနိယမေဟိ တံတံဈာနိကာဝ တတော တတော ဒုတိယာဒိပါဒကဇ္ဈာနတော ဥပ္ပန္နဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဿ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝနာဘာဝတော, ဣတရဿ စ အတဗ္ဘာဝတော။ ယထာ ဟိ မဂ္ဂါသန္နာယ ဝိပဿနာယ သောမနဿသဟဂတတ္တေ မဂ္ဂဿ ပဌမာဒိဈာနိကတာ စ ဥပေက္ခာသဟဂတတ္တေ ပဉ္စမဇ္ဈာနိကတာ ဧဝ စ ဟောတိ, တတော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဝိသေသောတိ တေသံ နိယမနေ အာသန္နကာရဏံ, ပဓာနကာရဏဉ္စ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ, န ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနာဒယော။ ယသ္မာ ပန ပါဒကဇ္ဈာနေန ဝိနာ ဝိပဿနာဝ ဣမံ ယထာဝုတ္တဝိသေသံ နိယမေတုံ န သက္ကောတိ, ဝုတ္တနယေန ပန ပဓာနကာရဏံ ဟောတိယေဝ, တသ္မာ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဝ နိယမေတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယမေတိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ သေသဝါဒေသုပိ ဝိပဿနာနိယမော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ယထာ ဟိ ပါဒကဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာဝိရာဂဘာဝနာဘူတာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အဓိဋ္ဌာနဘူတေန ပါဒကဇ္ဈာနေန အာဟိတဝိသေသာ မဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသနိယာမိကာ ဟောတိ, ဧဝံ အာရမ္မဏဘူတသမ္မသိတဇ္ဈာနာတိက္ကန္တာနံ အင်္ဂါနံ ဇိဂုစ္ဆနာကာရဝိရာဂဘာဝနာဘူတာ သမ္မသိတဇ္ဈာနေန အာဟိတဝိသေသာ, ဥဘယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယဝသေန တတော အညတရေန အာဟိတဝိသေသာ စ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသံ နိယမေတီတိ။

၇၉၈။ တတြ တသ္မိံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသနိယမနေ။ အဈာနလာဘီ သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကောဝ သုက္ခဝိပဿကော။ သော ဟိ ဈာနသိနေဟေန ဝိပဿနာယ အသိနိဒ္ဓဘာဝတော သုက္ခာ လူခါ ဝိပဿနာ ဧတဿာတိ သုက္ခဝိပဿကောတိ ဝုစ္စတိ။ ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရေတိ ပါဒကဇ္ဈာနတော အညေ သင်္ခါရေ။ တေန ပါဒကဇ္ဈာနသင်္ခါရေသု သမ္မသိတေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ သုက္ခဝိပဿကာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိပဿနာနိယမဿ ဧကန္တိကဘာဝဒဿနတ္ထံ။ န ဟိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိံ ဝိနာ ကေဝလံ ပါဒကဇ္ဈာနာဒယော နိယမဟေတူ ဒိဋ္ဌာ, ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ပန ပါဒကဇ္ဈာနာဒီနံ အဘာဝေပိ သုက္ခဝိပဿကာဒီနံ မဂ္ဂဿ ပဌမဇ္ဈာနိကဘာဝဟေတု, တသ္မာ သာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိဝိသေသနိယမနေ ဧကန္တိကဟေတူတိ။ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘တေသံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အယံ ဝိသေသောတိ အယံ ဈာနာဒီနံ စတုရင်္ဂိကာဒိဝိသေသော, န ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝိပဿနာနိယမေနေဝ, အထ ခေါ ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန စေဝ ဝိပဿနာနိယမေန စ။ တေသမ္ပီတိ ပဉ္စကနယေ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ ပါဒကာနိ ကတွာ ဥပ္ပါဒိတမဂ္ဂါနမ္ပိ။ ‘‘အာသန္နပဒေသေ’’တိ ဣမိနာ ဝိပဿကေန အန္တရန္တရာ ပဝိဋ္ဌသမာပတ္တိယာ ဝသေန အယံ ဝိသေသော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။

၇၉၉။ တတြာပိ စာတိ ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေပိ။ တံတံသမာပတ္တိသဒိသတာ တံတံသမ္မသိတသင်္ခါရဝိပဿနာနိယမေဟိ ဟောတိ။ တတြာပိ ဟိ ဝိပဿနာ တံတံဝိရာဂါဝိရာဂဘာဝနာဘာဝေန သောမနဿသဟဂတာ, ဥပေက္ခာသဟဂတာ စ ဟုတွာ ဈာနင်္ဂါဒိနိယမံ မဂ္ဂဿ ကရောတီတိ ဧဝံ ဝိပဿနာနိယမော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၀၀။ တန္တိ တံတံဈာနသဒိသဘဝံ။ သွာယမတ္ထော ပါဒကဇ္ဈာနသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယေဟိ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမတ္တေန အသိဇ္ဈနံ ဥပနိဿယေန ဝိနာ သင်္ကပ္ပမတ္တေန သကဒါဂါမိဖလာဒီနံ အသိဇ္ဈနဒီပကေန နန္ဒကောဝါဒေန ဒီပေတဗ္ဗော။ တတ္ထ ဟိ ယထာ သောတာပန္နာယပိ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပတံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ယဿ ယဿ ဥပနိဿယော အတ္ထိ, တဿ တဿေဝ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော, နာညဿာ’’တိ တေန တေန ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပတာ ဟောတိ, န တတော ပရံ, သင်္ကပ္ပသဗ္ဘာဝေ သတိပိ အသိဇ္ဈနတောတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော, ဧဝမိဓာပိ ယဿ ယဿ ဒုတိယာဒိဈာနိကဿ မဂ္ဂဿ ယထာဝုတ္တော ဥပနိဿယော အတ္ထိ, တဿ တဿေဝ အဇ္ဈာသယော နိယာမကော, နာညဿ သတိပိ တသ္မိံ အသိဇ္ဈနတော။ ဣမသ္မိံ ပန ဝါဒေ ပါဒကသမ္မသိတဇ္ဈာနုပနိဿယသဗ္ဘာဝေ အဇ္ဈာသယော ဧကန္တေန ဟောတိ တံတံဖလူပနိဿယသဗ္ဘာဝေ တံတံသင်္ကပ္ပေါ ဝိယာတိ တဒဘာဝါဘာဝတော ‘‘အဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထာပီတိ တတိယတ္ထေရဝါဒေပိ။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ယတော ယတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန။ တသ္မာ ‘‘တတြာပိ ဟိ ဝိပဿနာ’’တိအာဒိနာ ဣဓ ဝုတ္တနယေန တဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၀၁။ ဧဝံ ဝိပဿနာယ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိနိယာမိကတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိပဒါဒိနိယာမိကတံ ဒဿေန္တော ‘‘သစေ ပနာယ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အယန္တိ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝုတ္တာ။ သာပိ ဟိ ကာမံ ‘‘ဣမံ ဝါရံ ရောစေသု’’န္တိ ဧတ္ထ ကလာပသမ္မသနာဝသာနေ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ပဝတ္တမာနာယ ဥပ္ပန္နဿ ဝိပဿနုပက္ကိလေသဿ တိက္ခတ္တုံ ဝိက္ခမ္ဘနေန ကိစ္ဆတာဝါရံ ဒုက္ခာပဋိပဒါတိ ရောစေသုန္တိ ဝဒန္တိ, အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ ပသန္နေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ဝိပဿနာနိကန္တိံ ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိယာဒိယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ မုဉ္စိတုကမျတာဒိဘာဝေန ပဝတ္တမာနာ သင်္ခါရုပေက္ခာ အတ္တနော ပဋိပက္ခေ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဝိက္ခမ္ဘေန္တီ ဒုက္ခာပဋိပဒါပက္ခေယေဝ တိဋ္ဌတီတိ။ တေနာဟ ‘‘အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘယမာနာ’’တိအာဒိ။ ကေစိ ပန ‘‘ယေန ဉာဏေန ဝိပဿနုပက္ကိလေသာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ, တေန သဒ္ဓိံ ဣဒံ ဉာဏံ ဧကတ္တနယဝသေန ဧကံ ကတွာ ‘အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘယမာနာ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ သပ္ပယောဂေနာတိ စိတ္တပ္ပယောဂသင်္ခါတေန သဥဿာဟနေန။ သသင်္ခါရေနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဥဘယေနာပိ ဝိက္ခမ္ဘနဿ ကိစ္ဆသိဒ္ဓိမေဝ ဝဒတိ။ ဝိပရိယာယေနာတိ အဒုက္ခေန အပ္ပယောဂေန အသင်္ခါရေန။ မဂ္ဂသညိတံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အနုဂန္တွာ ပရိဝသတိ ဝိပ္ပဝသတိ ဧတ္ထာတိ ပရိဝါသော, ဝိပဿနာ ပရိဝါသော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝိပဿနာပရိဝါသော, မဂ္ဂပါတုဘာဝေါ, တံ ပန သီဃံ ကုရုမာနာ ခိပ္ပါဘိညာ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဏိက’’န္တိ။ ကုရုမာနာ အယံ သင်္ခါရုပေက္ခာတိ ယောဇနာ။ ယတော မဂ္ဂေါ အာဂစ္ဆတိ, တံ အာဂမနီယဋ္ဌာနံ, တသ္မိံ အာဂမနီယဋ္ဌာနေ။ မဂ္ဂဿ ပဘဝဋ္ဌာနေ ဌတွာ နာမံ ဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာဒိဝိပဿနာနယော အညော, အညော ဧဝ မဂ္ဂေါတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော အတ္တနော မဂ္ဂဿာ’’တိ။ တေန အာဂမနတော လဒ္ဓနာမေန ‘‘ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ န ဟိ မဂ္ဂဿ သရသတော ဧဒိသံ နာမံ အတ္ထိ။

သာ ပနာယံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါ ပဋိပဒါ။ နာနာ ဟောတီတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဟောတိ။ ဧကဿ ဘိက္ခုနော စတူသုပိ မဂ္ဂေသု ဧကာဝ ဟောတီတိ နိယမော နတ္ထိ စလနတော။ အဟေသုန္တိ ဝုတ္တံ, အမှာကံ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဟောန္တီတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာဝ ဟောန္တီတိ။ ပဋိပဒါပသင်္ဂေန အဓိပတိမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဓိပတယောတိ ဆန္ဒာဒိအဓိပတယော။ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရာနုရူပဉှိ မဂ္ဂေါ ပစ္စေကံ ဆန္ဒာဓိပတေယျော ဝါ ဟောတိ ဝီရိယာဒီသု အညတရာဓိပတေယျော ဝါ, န ကဿစိ နိယမော အတ္ထိ။ တေနာဟ ‘‘ကဿစိ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိ။

၈၀၂။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရတော သာတိသယံ ကတွာ အနဝသေသတော မဂ္ဂဿ နာမလာဘေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သရသေနာတိ သဘာဝေန အတ္တနော ပဝတ္တိဝိသေသေန။ ပစ္စနီကေနာတိ ပဋိပက္ခဝသေန။ သဂုဏေနာတိ အတ္တနော ဂုဏဝသေန။

ကာမဉ္စေတ္ထ ယထာ အာဂမနေန ဝိနာ သဂုဏေန, အာရမ္မဏေန စ မဂ္ဂဿ နာမလာဘော အဝဝတ္ထိတော, ဧဝံ ပစ္စနီကေန ဝိနာ သရသေနေဝ နာမလာဘော, တထာပိ သရသာဒယော ပစ္စေကံ နာမလာဘဿ ကာရဏမေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘သရသေန ဝါ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗတ္ထ အနိယမတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော။ တေ စ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ သမ္မသိတွာတိ သမ္မသနဟေတု။ ဟေတုအတ္ထော ဟိ အယံ တွာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဃတံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတိ, သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ, မဂ္ဂကတ္တုကာယ ဝုဋ္ဌာနကိရိယာယ ဧကန္တိကဟေတုဘူတာ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဖလူပစာရေန ‘‘ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ ဝုတ္တာ။ ယသ္မာ ဝါ သင်္ခါရုပေက္ခာတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဧတံ ဥပလက္ခဏံ, တဒန္တောဂဓဉ္စ ဂေါတြဘုဉာဏံ နိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ဧကတ္တနယေန ‘‘သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ။ အနိမိတ္တဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတီတိ အနိမိတ္တသညိတေန ဝိမုစ္စနေန ဝိမုစ္စတိ, ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဝိမုစ္စတီတိ ဝါ တံသမင်္ဂီ အရိယပုဂ္ဂလော။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဒံ သရသတော နာမံ နာမာတိ ဣဒံ နိမိတ္တာဒိဝိရဟတော အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတံ သုညတန္တိ တိဝိဓမ္ပိ မဂ္ဂဿ သဘာဝတော သိဒ္ဓနာမံ နာမ။

ဧသာတိ မဂ္ဂေါ။ သော စ ခေါ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ ဧကံ ကတွာ ဝုတ္တော ဧကတ္တနယေန။ ဣဒံ ပစ္စနီကတော နာမံ နာမာတိ ဣဒံ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ ပဏိဓိယာ, အတ္တသညာယ စ ပဟာနဝသေန လဒ္ဓံ မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တာဒိနာမတ္တယံ ပဋိပက္ခတော သိဒ္ဓနာမံ နာမ။

သုညတ္တာတိ ဝိဝိတ္တတ္တာ။ န ဟိ မဂ္ဂေ ရာဂါဒယော သန္တိ။ ရူပနိမိတ္တာဒီနန္တိ ရူပနိမိတ္တဝေဒနာနိမိတ္တာဒီနံ ဂဟေတဗ္ဗာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ရာဂနိမိတ္တာဒီနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သဝိဂ္ဂဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနဉှေတ္ထ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ ဣဒမဿ သဂုဏတော နာမန္တိ ဣဒံ ရာဂါဒိဝိဝိတ္တတ္တာ ရူပနိမိတ္တာဒိပဏိဓိအာဒိအဘာဝဝသေန အဿ မဂ္ဂဿ သဂုဏတော သိဒ္ဓံ နာမံ။

သွာယန္တိ သော အယံ မဂ္ဂေါ။ သုညတန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရသုညတော, အတ္တသုညတော စ သုညတံ။ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တာဘာဝတော အနိမိတ္တံ။ တဏှာပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝေန အပ္ပဏိဟိတံ။ ဣဒမဿ အာရမ္မဏတော နာမန္တိ ယထာ သုခါရမ္မဏံ ရူပံ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သုညတာဒိနာမဿ နိဗ္ဗာနဿ အာရမ္မဏကရဏတော ဣဒံ အဿ မဂ္ဂဿ သုညတာဒိဘေဒံ အာရမ္မဏတော သိဒ္ဓံ နာမံ။

၈၀၃။ အနတ္တာနုပဿနာ အတ္တသုညတာယ ဒိဋ္ဌတ္တာ သရသတော သုညတာ နာမ။ တဿာ သုညတာဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဝိပဿနာဂမနေန သုညတော။ အနိမိတ္တာ နာမ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနံ ဥဂ္ဃါဋနတော။ ဣဒံ ပန မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တနာမံ န အဘိဓမ္မပရိယာယေန လဗ္ဘတိ။ ကိံ ကာရဏံ? အဘိဓမ္မေ သရသံ အနာမသိတွာ ပစ္စနီကတော နာမလာဘတော။ ယော ဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ နာမလာဘော, သော သရသပ္ပဓာနော ဟောတိ, သရသေနေဝ စ နာမလာဘေ သဗ္ဗမဂ္ဂါနံ သုညတာဒိဘာဝေါတိ ဝဝတ္ထာနံ န သိယာ။ တသ္မာ အဘိဓမ္မေ သတိပိ ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ အနိမိတ္တနာမလာဘေ ပစ္စနီကတောဝ နာမဝဝတ္ထာနကရဏံ ဂယှတီတိ တဒဘာဝါ န လဗ္ဘတိ။ အထ ဝါ န လဗ္ဘတီတိ အညနိရပေက္ခေဟိ သဂုဏာရမ္မဏေဟိ န လဗ္ဘတိ။ ကိံ ကာရဏံ? အဘိဓမ္မေ သရသပစ္စနီကေဟိ သဟိတေဟိ နာမလာဘတော။ ပစ္စနီကဉှိ ဝဝတ္ထာနကရဏံ အနပေက္ခိတွာ ကေဝလဿ သရသဿ နာမဟေတုဘာဝေါ အဘိဓမ္မေ နတ္ထိ, အဝဝတ္ထာနာပတ္တိတော။ တသ္မာ အတ္တာဘိနိဝေသပဏိဓိပဋိပက္ခဝိပဿနာနုလောမာ မဂ္ဂါ သတိပိ သရသန္တရေ ပစ္စနီကသဟိတေန သရသေန နာမံ လဘန္တိ။ အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ ပန ဝိပဿနာ နိမိတ္တပဋိပက္ခာ န ဟောတိ, သယံ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏတော နိမိတ္တဂ္ဂဟဏာနိဝါရဏာတိ တဒနုလောမော မဂ္ဂေါပိ န နိမိတ္တဿ ပဋိပက္ခော။ ယဒိ သိယာ, နိမိတ္တဂတဝိပဿနာယပိ ပဋိပက္ခော သိယာ, တသ္မာ ဝိဇ္ဇမာနောပိ သရသော ဝဝတ္ထာနကရပစ္စနီကာဘာဝါ အဘိဓမ္မေ အနိမိတ္တနာမဒါယကော န ဂယှတီတိ။ ယဒိ ဧဝံ, အနိစ္စာနုပဿနာနုလောမော မဂ္ဂေါ အဘိဓမ္မေ အသင်္ဂဟိတော သိယာတိ? န, သုဒ္ဓိကပဋိပဒါနယေ တဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ။ တသ္မာ ဧဝ ဟိ သော ဝုတ္တော။ သုတ္တန္တေ ပန ပရိယာယဒေသနတ္တာ သဂုဏာရမ္မဏမတ္တေနပိ နာမံ ဂယှတီတိ အာဟ ‘‘သုတ္တန္တပရိယာယေန လဗ္ဘတီ’’တိ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ အာဂမနဝသေနပိ မဂ္ဂဿ အနိမိတ္တနာမံ လဗ္ဘတိယေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတြာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အာဂမနီယဋ္ဌာနေတိ အာဂမနပဋိပဒါဌာနေ။ သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

အနုလောမဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၈၀၄။ အဓိမောက္ခသဒ္ဓါတိ ပသာဒဘူတော ဝတ္ထုဂတော နိစ္ဆယော အဓိမောက္ခော။ တသ္မာ တထာဘူတာ ဘာဝနာဝိသေသေန ကိစ္စတော အဓိမတ္တတာယ ဗလဝတရာ နိဗ္ဗတ္တတိ။ သုပဂ္ဂဟိတန္တိ သုဋ္ဌု ပဂ္ဂဟိတံ။ အသလ္လီနံ ပဋုတရဘာဝေန ပဋိပက္ခဝိဓမနသမတ္ထံ ဝီရိယံ ဟောတိ။ သူပဋ္ဌိတာတိ တိက္ခတရတာယ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေန သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ သတိ ဟောတိ။ သုသမာဟိတန္တိ ပဿဒ္ဓိသုခါနံ သာတိသယတာယ သုဋ္ဌု သမာဟိတံ အာရမ္မဏေ သမ္မဒေဝ ဌပိတံ အပ္ပိတံ ဝိယ ဟောတိ။ တိက္ခတရာတိ အနုလောမဉာဏုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထဘာဝေန သာတိသယံ တိက္ခာ သူရာ။ သင်္ခါရာနံ ဝိစိနနေပိ မဇ္ဈတ္တဘူတသင်္ခါရုပေက္ခာ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အနိစ္စာတိ ဝါ…ပေ… သမ္မသိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတီတိ အနိစ္စာဒီသု ဧကေနာကာရေန သမ္မသန္တီ သတ္တက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိတွာ ဘိဇ္ဇန္တီ ဘဝင်္ဂံ ဩတိဏ္ဏာ နာမ ဟောတိ တတော ပရံ ဘဝင်္ဂဿ ဝါရောတိ ကတွာ။ သင်္ခါရုပေက္ခာယ ကတနယေနေဝါတိ အနိစ္စာဒိနာ အာလမ္ဗနကရဏနယေနေဝ, န သမ္မသိတနယေန။ တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏံ ကုရုမာန’’န္တိ။ အာဝဋ္ဋေတွာတိ နိဝတ္တေတွာ စိတ္တဿ ဘဝင်္ဂဝသေန ဝတ္တိတုံ အဒတွာ။ ဝိသဒိသစိတ္တပဝတ္တိသင်္ခါတာယ ဝီစိယာ အဘာဝေန အဝီစိကာ, စိတ္တသန္တတိ။ ကိရိယမနောဓာတုယာ ဟိ ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ ကိရိယမယစိတ္တပဝတ္တိဝိပါကစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ သဝီစိကာ သန္တရာ, န ဧဝံ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနေနာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝီစိကံ စိတ္တသန္တတိံ အနုပ္ပဗန္ဓမာန’’န္တိ။ တထေဝါတိ ယထာ အတီတာသု ဒွတ္တိံသဇဝနဝီထီသု သင်္ခါရုပေက္ခာ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ ဝါ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိ ဝါ ‘‘အနတ္တာ’’တိ ဝါ သင်္ခါရေ အာရမ္မဏမကာသိ, တထေဝ။ ပရိကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂဿ ပရိကမ္မတ္တာ ပဋိသင်္ခါရကတ္တာ။ ဥပစာရန္တိ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂဿ အာသန္နတ္တာ, သမီပစာရိကတ္တာ ဝါ။ အနုလောမတ္တံ သယမေဝ ဝဒတိ။

အယဉ္စ နယော ကာမံ မဂ္ဂဝီထိယံ ပဌမဇဝနဿ ပဋိသင်္ခရဏဋ္ဌော, ဒုတိယဿ တတော အာသန္နဋ္ဌော, တတိယဿ ဟေဋ္ဌိမုပရိမာနံ အနုလောမဋ္ဌော စ ယုတ္တောတိ ဝုတ္တော, တထာပိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣမာ သမညာ သမ္ဘဝန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိသေသေန ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အာသေဝနန္တိ အာဒရေန သေဝနံ။ ပုရိမဘာဂပစ္ဆိမဘာဂါနန္တိ ဟေဋ္ဌိမာနံ, ဥပရိမာနဉ္စ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာနံ။ အဋ္ဌန္နန္တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ။ သဗ္ဗာပိ ဝိပဿနာ လက္ခဏတ္တယသမ္မသနကိစ္စာဝ, ဣဒမ္ပိ တထေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘တထကိစ္စတာယာ’’တိ။ ဥပရီတိ မဂ္ဂေ။ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ တထကိစ္စတာယ အနုလောမေတိ သမ္မောသာဒိပဋိပက္ခဝိဓမနတော။ ဣဒါနိ အနုလောမဉာဏဿ တဒုဘယကိစ္စာနုလောမံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အနုလောမဉာဏံ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကမောဟက္ခန္ဓာဒီနံ သာတိသယံ ဝိဓမနေန လောကိယဉာဏေသု ဥက္ကံသပရိယန္တဂတံ, တတော ဧဝ ဟေဋ္ဌာ နိဗ္ဗတ္တိတဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနမ္ပိ ကိစ္စံ ပဋိပက္ခဒူရီဘာဝေန အတ္ထတော သာဓေန္တမေဝ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ, တထာပဝတ္တမာနဉ္စ တေသံ ကိစ္စံ အနုလောမေန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယဝန္တာနံ…ပေ… တထကိစ္စတာယ အနုလောမေတီ’’တိ။ တတ္ထ ‘‘ဘယတော ဥပဋ္ဌိတ’’န္တိ ဣမိနာပိ အာရမ္မဏသီသေန ဉာဏဗျာပါရမေဝ ဝဒတိ သပ္ပဋိဘယာနံ သင်္ခါရာနံ ယထာသဘာဝဒဿနဒီပနတော။ သေသေသု ပန သတ္တသုပိ ဌာနေသု ဉာဏဗျာပါရောဝ ဒဿိတော။ ယသ္မာ ဧတံ အနုလောမဉာဏံ အနိစ္စာဒီသု အညတရလက္ခဏဝသေနေဝ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စလက္ခဏာဒိဝသေန သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတ္တာ’’တိ။ တာယ ပဋိပတ္တိယာတိ ယာ သာ အနုလောမဉာဏဿ ထူလထူလသစ္စပဋိစ္ဆာဒကသံကိလေသဝိက္ခမ္ဘနပဋိပတ္တိ, တာယ။ န ဟိ အနုလောမဉာဏေ တထာ အနုပ္ပန္နေ ဂေါတြဘုဉာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာလမ္ဗိတုံ သက္ကောတိ, ဂေါတြဘုဉာဏေ ဝါ အနုပ္ပန္နေ မဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။

ဝုတ္တမတ္ထံ ဩပမ္မေန ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဋ္ဌန္နံ ဝေါဟာရိကမဟာမတ္တာနံ အဂတိဂမနံ ပဟာယ တံတံဝိနိစ္ဆယကရဏံ ဝိယ အဋ္ဌန္နံ ဉာဏာနံ ယထာသကံ ပဋိပက္ခံ ပဟာယ သင်္ခါရေသု ဥဒယဗ္ဗယာဒိပဋိပတ္တိ, ရညော မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဝိယ အနုလောမဉာဏဿ ပုရိမပစ္ဆိမဓမ္မကောဋ္ဌာသဿ အနုကူလတာ။ တေနေဝါတိ ဟေဋ္ဌိမဉာဏာနံ အနုလောမနမုခေန ဥပရိဗောဓိပက္ခိယာနံ အနုလောမနတောယေဝ။ သစ္စာနုလောမိကန္တိ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂသစ္စဿ အနုလောမိကတ္တာ။

အနုလောမဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာကထာဝဏ္ဏနာ

၈၀၅။ ကိဉ္စိ အသင်္ခတာရမ္မဏမ္ပိ ဉာဏံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဧကသင်္ဂဟန္တိ ကတွာ ‘‘သင်္ခါရာရမ္မဏာယာ’’တိ ဝိသေသနံ ကတံ။ တဉှိ ဝိသေသတော ဝုဋ္ဌာနံ အရိယမဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ ဥပေတီတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ။ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ။ အသမ္မောဟတ္ထန္တိ တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တေ ပရိယာယန္တရေဟိ အာဂတာယ သမ္မောဟာဘာဝတ္ထံ။ သုတ္တသံသန္ဒနာတိ သုတ္တာနံ တေသံ တေသံ သုတ္တပဒါနံ အနုသန္ဒာနံ။

ယေ လောကိယေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ အနုလောမပရိယောသာနာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ ပဝတ္တတိ, တံသန္နိဿိတာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ တဏှာ တေဟိ ဝိနာ အပ္ပဝတ္တနတော တမ္မယာ နာမ, တမ္မယာဝ တမ္မယတာ, တမ္မယာ ဝါ တဏှာသမ္ပယုတ္တာ ခန္ဓာ, တေသံ ဘာဝေါ တမ္မယတာ, သာ ဧဝ တဏှာ။ တပ္ပဋိပက္ခာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အတမ္မယတာ။ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တမ္မယတာ နာမ တဏှာ, တဿာ ပရိယာဒိယနတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အတမ္မယတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၃၁၀)။ နိဿာယာတိ တံ အတမ္မယတံ နိဿယံ ကတွာ, ဘာဝေတွာတိ အတ္ထော။ ဧကတ္တာတိ ဧတ္ထ အယံ ပါဠိ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာ ရူပေသု…ပေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေသု, အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာ နာနတ္တာ နာနတ္တသိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၁၀), သယမ္ပိ နာနာသဘာဝါ, နာနာရမ္မဏနိဿိတာ စာတိ အတ္ထော။ သာ ပန သမာဓိသမ္ပယုတ္တာ ဝိပဿနုပေက္ခာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာ အာကာသာနဉ္စာယတနနိဿိတာ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနနိဿိတာ, အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာ ဧကတ္တာ ဧကတ္တသိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၁၀)။ ယာ ဟိ တံတံအရူပစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာ ဥပေက္ခာ, သာ ဧကသဘာဝတ္တာ, ဧကာရမ္မဏတ္တာ စ ဧကတ္တာ, ဧကတ္တသိတာ စာတိ ဝုစ္စတိ, သာ ပန တံတံဈာနသဟဂတဝေဒနုပေက္ခာ စ တဒါရမ္မဏဝိပဿနုပေက္ခာ စာတိ ဝဒန္တိ။ တံ ပဇဟထာတိ တဒါရမ္မဏကိလေသပဟာနေန ပဇဟထ။ တေနာဟ ‘‘တံ သမတိက္ကမထာ’’တိ။

နိဗ္ဗိဒါတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ။ တတ္ထ ဟိ သုတ္တေ ဝိရဇ္ဇတီတိ မဂ္ဂကိစ္စမာဟ, ဝိမုစ္စတီတိ ဖလကိစ္စံ။

သုသိမသုတ္တံ နိဒါနဝဂ္ဂေ။ တတ္ထ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီတိ ဝုတ္တာ ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ အသမ္မုယှနဝသေန ပဝတ္တနတော။ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏန္တိ မဂ္ဂဉာဏမာဟ။

သညာ ခေါ, ပေါဋ္ဌပါဒါတိ ဧတ္ထ ကာမံ ‘‘သညာ’’ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ, ပုဗ္ဗေ ပန ‘‘သညဂ္ဂံ ဖုသတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘သညဂ္ဂန္တိ ဝုတ္တာ’’တိ။

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီတိ တဒေကဒေသဘူတာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝုတ္တာ။ သမုဒါယေသု ဟိ ပဝတ္တာ ဝေါဟာရာ အဝယဝေသုပိ ပဝတ္တန္တီတိ။ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂန္တိ ပါရိသုဒ္ဓိယာ ပဓာနကာရဏံ။

တီဟိ နာမေဟီတိ အနုလောမဂေါတြဘုဝေါဒါနသင်္ခါတေဟိ တီဟိ နာမေဟိ။

ကိတ္တိတာတိ ထောမိတာ အရိယမဂ္ဂါဓိဋ္ဌာနတာယ။ မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသနဋ္ဌေန မဟေသိနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။ သန္တကိလေသတာယ သန္တာ။ ယောဂန္တိ ဘာဝနံ, ဘာဝနာဘိယောဂံ ဝါ။

ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ဧကဝီသတိမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၂၂။ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ပဌမမဂ္ဂဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၈၀၆။ ဣဒါနိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ နိဒ္ဒေသေ အနုပ္ပတ္တေ သာ ယဿ ဉာဏဿ အနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတော ပရံ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဟောတီ’’တိ အာဟ။ ဣတော ပရန္တိ ဣတော အနုလောမဉာဏတော ဥပရိ။ တန္တိ ဂေါတြဘုဉာဏံ။ နေဝ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ ဘဇတိ အနိစ္စာဒိဝသေန သင်္ခါရာနံ အဂ္ဂဟဏတော။ န ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ ဘဇတိ သတိပိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တေ ကိလေသာနံ အခေပနတော။ တတော ဧဝေတံ ဝိညာဏဓာတူနံ ဝိသယံ ဥဒ္ဒေသန္တံ ဒဿနကိစ္စံ ကရောန္တံ ကိရိယမနောဓာတု ဝိယ မဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနိယံ ဝုစ္စတိ။ အန္တရာတိ ဆဋ္ဌသတ္တမဝိသုဒ္ဓီနံ ဝေမဇ္ဈေ။ အဗ္ဗောဟာရိကမေဝ ဟောတိ ဥဘယဝိသုဒ္ဓိလက္ခဏတာဘာဝတော။ တထာပိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ပရိယောသာနတာယ ဝိပဿနာပက္ခိကံ။ တေနေဝဿ တံသောတပတိတတာ။ တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာသောတေ…ပေ… သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ ဧတေနဿ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဘဇနံ ဒဿေတိ။ သောတဿ အရိယဿအာဒိတော ပဇ္ဇနံ သောတာပတ္တိ, သော ဧဝ မဂ္ဂေါ, သောတံ ဝါ အရိယံ အာဒိတော ပဇ္ဇတိ အဓိဂစ္ဆတီတိ သောတာပတ္တိ, ပဌမကော။ တဿ မဂ္ဂေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ။ ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိဒေဝ ဣမံ မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆတီတိ သကဒါဂါမီ, တဿ မဂ္ဂေါ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ။ ပဋိသန္ဓိဝသေန ကာမဘဝံ န အာဂစ္ဆတီတိ အနာဂါမီ, တဿ မဂ္ဂေါ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ။ ကိလေသာဒီနံ ဟနနာဒိနာ အရဟံ, အဂ္ဂမဂ္ဂဋ္ဌော။ တဿ ဘာဝေါ အရဟတ္တံ, သော ဧဝ မဂ္ဂေါတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ။ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ။

တေဟိ တီဟိပီတိ ဟေဋ္ဌာ တိဏ္ဏံ အနုလောမဉာဏာနံ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ, တီသု ဝါ ဒွိန္နံ အန္တောဂဓတ္တာ။ တီဟိပီတိ ဝါ ဝိကပ္ပန္တရသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-သဒ္ဒေါ, တေန တီဟိပိ ဒွီဟိပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အတ္တနော ဗလာနုရူပေနာတိ အတ္တနော အတ္တနော အာနုဘာဝါနုကူလံ။ ပဌမဉှိ အနုလောမဉာဏံ သဗ္ဗောဠာရိကံ, ဒုတိယံ တတော နာတိဩဠာရိကံ, တတိယံ တတော နာတိဩဠာရိကံ တမံ အန္တရဓာပေတိ။ အထ ဝါ ဗလာနုရူပေနာတိ ဟေဋ္ဌာ သင်္ခါရုပေက္ခာယ အာဟိတဗလာနုရူပေန။ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဟိ အနုလောမဉာဏဿာပိ မဂ္ဂဉာဏဿ ဝိယ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာနံ ပဝတ္တိအာကာရသိဒ္ဓေါ အတ္ထေဝ မုဒုတိက္ခတာဝိသေသော။ ပလိဗောဓတော ဥပဋ္ဌာတိ ပလိဗောဓဘာဝပဋိစ္ဆာဒကဿ တမဿ အန္တရဓာပိတတ္တာ။ ‘‘အာသေဝနန္တေ’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယဿ ဝါ တတိယဿ ဝါ အနုလောမဉာဏဿ အနန္တရံ ဂေါတြဘုဉာဏုပ္ပတ္တိ, န ပဌမဿာတိ ဒဿေတိ တဿ အနာသေဝနတ္တာ။ န ဟိ အလဒ္ဓါသေဝနံ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောတိ။ နိမိတ္တာဒိဝိရဟတော, တဗ္ဗိဓုရတော စ ‘‘အနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ နိဗ္ဗာနံ ဝိသေသိတံ။ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တန္တိ အရိယေဟိ အသမ္မိဿံ ပုထုဇ္ဇနသမညံ။ ဂေါတ္တန္တိ ဟိ ဧကဝံသဇာနံ သမာနာ သမညာ, ဧဝံ ဣဓာပီတိ။ ပုထုဇ္ဇနသင်္ခန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, ပုထုဇ္ဇနဘူမိန္တိ ပုထုဇ္ဇနဝတ္ထုံ။ ဧကန္တိကတာယ ဧကဝါရမေဝ စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော အပုနရာဝဋ္ဋကံ။

ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာနဝိဝဋ္ဋနေတိ အသင်္ခတဓာတုယာ ဗဟိဘာဝတော ဗဟိဒ္ဓါသညိတာ သင်္ခါရဂတာ ဝုဋ္ဌာနဘူတေ ဝိဝဋ္ဋနေ နိပ္ဖဇ္ဇမာနေ ပညာ။ အဘိဘုယျတီတိ အဘိဘဝတိ။ ပက္ခန္ဒတီတိ အနုပဝိသတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဥပ္ပါဒံ အဘိဘုယျတီ’’တိအာဒိနာ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တာဘိဘဝနံ တဒတိက္ကမနမာဟ။ ‘‘အနုပ္ပါဒံ ပက္ခန္ဒတီ’’တိအာဒိနာ အရိယဂေါတ္တဘာဝနံ တဒုဘယဘာဝတော။

၈၀၇။ ဧကာဝဇ္ဇနာနံ နာနာဝီထိတာ နတ္ထီတိ န တံနိသေဓနာယ ဧကဝီထိဂ္ဂဟဏံ, အထ ခေါ နာနာရမ္မဏာနမ္ပိ ဧကာဝဇ္ဇနာနံ နာနာဝီထိတာ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ မဟာမာတိကန္တိ မဟန္တံ ဥဒကဝါဟကံ။ လင်္ဃိတွာတိ အနောတရန္တော ဧဝ အတိက္ကမိတွာ။ ဥလ္လင်္ဃိတွာတိ ဥပရိဘာဂေနေဝ လင်္ဃိတွာ။ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရတာ ဥတ္တရုတ္တရဝိသိဋ္ဌာ နိန္နတာဝ။

အဋ္ဌဟိ ဉာဏေဟိ အနုက္ကမေန အာဟိတဝိသေသံ အနုလောမဉာဏံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဿ ဉာဏဿ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သမတ္ထံ ဇာတန္တိ အာဟ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဒိနာ ဝေဂေန ဓာဝိတွာ’’တိ။ ရူပံ အနေကသန္တတိသမ္ဗန္ဓတာယ အနေကဝဋ္ဋရစိတာ ရဇ္ဇု ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပရဇ္ဇုံ ဝါ’’တိ။ အတ္တဘာဝဿ ရုက္ခဋ္ဌာနိယတာယ ဝုတ္တတ္တာ တံသမ္ဗန္ဓဒဏ္ဍဋ္ဌာနိယတာ ဝေဒနာဒီသု ဧကဿေဝ ယုတ္တာ, န ဝေဒနာဒိသမုဒါယဿာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝေဒနာဒီသု အညတရဒဏ္ဍံ ဝါ’’တိ။ အနုလောမာဝဇ္ဇနေနာတိ အနုလောမဿ အာဝဇ္ဇနေန။ ယေန အာဝဇ္ဇနေန အနုလောမဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန တံ အာရမ္မဏံ။ ‘‘ပဌမေန အနုလောမစိတ္တေန ဥလ္လင်္ဃိတွာ’’တိ ဣဒံ သက္ကာယတီရဿ တဿ အတိက္ကမနာရမ္ဘတာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဒုတိယေန နိဗ္ဗာနနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရမာနသော’’တိ ဣဒံ တဿ သဗ္ဗသင်္ခါရတော သာတိသယံ အလဂ္ဂံ ဟုတွာ ဝိသင်္ခါရေ အလ္လီနဘာဝတော ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပတတိ ယောဂါဝစရော။ ဧကာရမ္မဏေတိ ဧကဝါရံယေဝ အာလမ္ဗိတေ အာရမ္မဏေ။ တေနာဟ ‘‘အလဒ္ဓါသေဝနတာယာ’’တိ။ တေန ဧကာရမ္မဏေ အာသေဝနာ ဥပကာရဝတီ, န တထာ နာနာရမ္မဏေတိ ဒဿေတိ။

၈၀၈။ တတြာတိ အနုလောမဂေါတြဘူနံ ဣတရီတရကိစ္စာကရဏေ။ နက္ခတ္တယောဂန္တိ နက္ခတ္တေန စန္ဒဿ ယောဂံ, နက္ခတ္တယောဂဝိဘာဝနိယံ ဝါ ကာလံ, ဒိဝသန္တိ အတ္ထော။

တတ္ထာတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ။

ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တာဟီတိ အနုလောမဉာဏာနိ ဝိယ သင်္ခါရေ အနာလမ္ဗိတွာ အဟံ ဝိယ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ ဝတ္တာဟီတိ မဂ္ဂဿ ဂေါတြဘုနာ ဒိန္နသညာမုဉ္စနံ, အနုဗန္ဓနဉ္စ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏကရဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၈၀၉။ တတြာတိ တသ္မိံ ဂေါတြဘုနာ ဒိန္နသညံ အမုဉ္စိတွာ ဝိယ တေန ဂဟိတာရမ္မဏေယေဝ ဝတ္တိတွာ မဂ္ဂဿ လောဘက္ခန္ဓာဒိနိဗ္ဗိဇ္ဈနေ။ ဥသုံ အသတိ ခိပ္ပတီတိ ဣဿာသော, ဓနုဂ္ဂဟော။ သရဂေါစရဋ္ဌာနံ နာမ အဋ္ဌဥသဘမတ္တံ။ တဉ္စ ခေါ ဒူရေ ပါတိနော မဇ္ဈိမပုရိသဿ ဝသေန စတုဟတ္ထာယ ယဋ္ဌိယာ ဝီသတိယဋ္ဌိ ဥသဘံ, တေန အဋ္ဌဥသဘမတ္တေ ပဒေသေ ဟတ္ထဝသေန စတ္တာရီသာဓိကဆသတဟတ္ထေ ပဒေသေ။ ဖလကသတန္တိ အသနသာရမယံ ဖလကသတံ။ ကုမ္ဘကာရစက္ကသဒိသေ စက္ကယန္တေ။ အာဝိဇ္ဈိတွာတိ ဘမေတွာ။ ဒဏ္ဍကဃဋ္ဋနာယ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗသဒ္ဒေါ ဒဏ္ဍကသညာ။ ဖလကသတဝိနိဝိဇ္ဈနဿ ပစ္စယဘူတာ ဒဏ္ဍကသညာ ဝိယ ဂေါတြဘုဉာဏံ လောဘက္ခန္ဓာဒိနိဗ္ဗိဇ္ဈနဿ မဂ္ဂဉာဏဿ ပစ္စယဘာဝတော။ ဣဿာသော ဝိယ မဂ္ဂဉာဏံ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတဗ္ဗနိဝိဇ္ဈနတော။

၈၁၀။ အဋ္ဌမဘဝတော ပဋ္ဌာယ နိဗ္ဗတ္တနကံ အနမတဂ္ဂသံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခသမုဒ္ဒံ သောသေတိ။ သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ ဟိရိဓနံ ဩတ္တပ္ပဓနံ သုတဓနံ စာဂဓနံ ပညာဓနန္တိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ အရိယဓနာနံ။ သမ္မုခီဘာဝန္တိ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓိံ။ ပါဏာတိပါတာဒိပဉ္စဝေရာနိ စေဝ ပဉ္စဝီသတိမဟာဘယာနိ စာတိ သဗ္ဗဝေရဘယာနိ။ အညေသဉ္စ ရတနတ္တယေ နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓါဒီနံ။ သမုဒါယေ ပဝတ္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂသဒ္ဒေါ တဒေကဒေသေပိ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏ’’န္တိ။

ပဌမမဂ္ဂဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

သောတာပန္နပုဂ္ဂလကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁၁။ တဿေဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂစိတ္တဿ။ ကာမဉ္စေတ္ထ နာတိတိက္ခပညဿ ဒွေ, တိက္ခပညဿ တီဏိ ဖလစိတ္တာနိ ဟောန္တိ, အဝိသေသတော ပန ဂဟိတဿ မဂ္ဂဿ ဝသေန ‘‘ဒွေ, တီဏိ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟူတိ ယံ အတ္တနော ပဝတ္တိသမနန္တရံ နိယမေနေဝ ဖလပ္ပဒါနတော အာနန္တရိကသမာဓီတိ အာဟူတိ အတ္ထော။ အနန္တရမေဝ ပဝတ္တနကံ ဖလံ အနန္တရံ, တတ္ထ နိယုတ္တော, တံ ဝါ ပယောဇနံ ဧတဿာတိ အာနန္တရိကော, မဂ္ဂေါ။

အာသေဝနန္တေတိ အာသေဝနတော အန္တေ, အာသေဝနလာဘိနော အနုလောမဉာဏဿ အနန္တရန္တိ အတ္ထော။ လဒ္ဓါသေဝနမေဝ အနုလောမံ ဂေါတြဘုံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဥပရိ ပန ဆ, သတ္တ ဝါ ဇဝနာနိ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ စတ္တာရိ ဖလစိတ္တာနိ ဟောန္တီတိ ဝဒေယျာတိ အာဟ ‘‘သတ္တစိတ္တပရမာ စ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထီ’’တိ။

တံ ပန န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

၈၁၂။ ဧတ္တာဝတာတိ ပဌမမဂ္ဂါနန္တရံ ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိမက္ကေန။ ဘုသံ ပမတ္တောပီတိ ဒေဝရဇ္ဇစက္ကဝတ္တိရဇ္ဇာဒိပမာဒဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ဘုသံ ပမတ္တောပိ။ ယေသံ ယထာဝုတ္တအာဝဇ္ဇနဇဝနစိတ္တာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ဧသ သောတာပန္နော ပစ္စဝေက္ခတိ နာမာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧတေနေဝ ပသင်္ဂေန သေသာနံ အရိယာနံ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါယေဝ စေသော, ယဒိဒံ ပဉ္စန္နံ, စတုန္နဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနံ ဒဿနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘အဘာဝေနေဝါ’’တိ ဧတေန ပဟီနာဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏသမတ္ထတာ ကဿစိ ဟောတိ, ကဿစိ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ လောဘော ဧဝ လောဘဓမ္မော။

ဒုတိယမဂ္ဂဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁၃။ ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ တနုဘာဝါယာတိ ဧတေသံ ကိလေသာနံ တနုဘာဝတ္ထံ။ တတ္ထ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ တနုဘာဝေါ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိယာ, ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စ။ သကဒါဂါမိဿ ဟိ ဝဋ္ဋာနုသာရိမဟာဇနဿ ဝိယ ကိလေသာ အဘိဏှံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကဒါစိ ကဒါစိ ဝိရဠာကာရာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တထာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ မဒ္ဒန္တာ ဆာဒေန္တာ အန္ဓကာရံ ကရောန္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ မန္ဒမန္ဒာ တနုကာကာရာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘သကဒါဂါမိဿာပိ ကိလေသာ စိရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ ဗဟလာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တထာ ဟိဿ ပုတ္တဓီတရော ဒိဿန္တီ’’တိ, တံ အကာရဏံ ဝတ္ထုပဋိသေဝနေန ဝိနာပိ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏသဗ္ဘာဝတော။ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ တေသံ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဒုတိယာယာတိ ဂဏနဝသေနပိ ဒုတိယာယ, ဥပ္ပတ္တိဝသေနပိ ဒုတိယာယ ဘူမိယာ။ ပတ္တိယာတိ သာမညဖလဿ ပဋိလာဘာယ။ တဉှိ သမ္ပယုတ္တာနံ နိဿယဘာဝတော တေ ဓမ္မာ ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘူမိ။ ယသ္မာ ဝါ သမာနေပိ လောကုတ္တရဘာဝေ သယမ္ပိ ဘဝတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န နိဗ္ဗာနံ ဝိယ အပါတုဘူတံ, တသ္မာပိ ‘‘ဘူမီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယောဂံ ကရောတီတိ ဝိပဿနာဘိယောဂံ ကရောတိ။ ‘‘နဝဟာကာရေဟိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ ဘဝန္တီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၉၉) ဝုတ္တနယေနေဝ ယဒဂ္ဂေန ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခတံ သမ္ပာဒေတိ, တဒဂ္ဂေန ဗလာနိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ စ ပဋုတရဘာဝံ အာပါဒေန္တော ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ လက္ခဏတ္တယတီရဏဝသေန ဉာဏေန ပရိမဒ္ဒတိ။ တတ္ထ အပရာပရံ ဉာဏံ စာရေန္တော ပရိဝတ္တေတိ။ တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာဝီထိံ ဩဂါဟတီ’’တိ။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ ဥပ္ပါဒနေ ဝုတ္တနယေန။ ဂေါတြဘုအနန္တရန္တိ ဧတ္ထ ဂေါတြဘု ဝိယ ဂေါတြဘု။ ပဌမမဂ္ဂပုရေစာရိကဉာဏဉှိ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တာဘိဘဝနတော, အရိယဂေါတ္တဘဝနတော စ နိပ္ပရိယာယတော ဂေါတြဘူတိ ဝုစ္စတိ, ဣဒံ ပန တံသဒိသတာယ ပရိယာယတော ဂေါတြဘု။ ဧကစ္စသံကိလေသဝိသုဒ္ဓိယာ, ပန အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏကရဏတော စ ဝေါဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ ပဋ္ဌာနေ ‘‘အနုလောမံ ဝေါဒါနဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ ၁။၁။၄၁၇)။ ယသ္မာ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဥပ္ပါဒါဒိအဘိဘဝနတ္ထံ ဥပါဒါယ ‘‘အဋ္ဌ ဂေါတြဘုဓမ္မာ သမာဓိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒီသု (ပဋိ။ မ။ ၁။၆၀) ဂေါတြဘုနာမေနေဝေတံ အာဂတံ, တသ္မာ ဣဓာပိ ‘‘ဂေါတြဘုအနန္တရ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဒုတိယဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

တတိယမဂ္ဂဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁၄။ သကိဒေဝါတိ ဧကဝါရံယေဝ။ ‘‘ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ’’တိ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကောဝ ဂဟိတော။ ဧကစ္စော ဣဓ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ဣဓေဝ လောကေ ပရိနိဗ္ဗာတိ, ဧကစ္စော ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ပရိနိဗ္ဗာတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ။ ဣမေ စတ္တာရောပိ ဣဓ န ဂဟိတာ။ ယော ပန ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ယာဝတာယုကံ ဝသိတွာ ပုန ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အယံ ဧကောဝ ဣဓ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ အနဝသေသပ္ပဟာနာယာတိ တေသံယေဝ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန တနုကတာနံ သံယောဇနာနံ နိရဝသေသပ္ပဟာနာယ။ ပဋိသန္ဓိဝသေန ကာမဘဝဿ အနာဂမနတော အနာဂါမီ။

တတိယဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁၅။ ဩပပါတိကောတိ ဥပပါတယောနိကော။ ဣမိနာဿ ဂဗ္ဘသေယျာ ပဋိက္ခိတ္တာ။ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ တတ္ထ သုဒ္ဓါဝါသေ ပရိနိဗ္ဗာယိတာ။ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန တသ္မာ လောကာ ဣဓ အနာဝတ္တနသဘာဝေါ, ဗုဒ္ဓဒဿနဓမ္မဿဝနာနံ ပနတ္ထာယ အာဂမနံ ဟောတိယေဝ။

ရူပရာဂအရူပရာဂမာနဥဒ္ဓစ္စအဝိဇ္ဇာနံ အနဝသေသပ္ပဟာနာယာတိ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ နိဿေသပ္ပဇဟနတ္ထာယ။ တတ္ထ ရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ ရူပရာဂေါ။ အရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂေါ အရူပရာဂေါ။ မာနော အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈမာနော။ တထာ ဥဒ္ဓစ္စာဝိဇ္ဇာ။

စတုတ္ထဉာဏံ နိဋ္ဌိတံ။

အရဟန္တပုဂ္ဂလကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁၆။ မဟာခီဏာသဝေါတိ မဟာနုဘာဝတာနိဗန္ဓနံ ပူဇာဝစနမေတံ, န ဥပါဒါယဝစနံ ယထာ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ။ န ဟိ စူဠခီဏာသဝေါ နာမ အတ္ထိ။ အန္တိမဒေဟံ ဓာရေတီတိ အန္တိမဒေဟဓာရီ။ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရဘာရာနံ ဩဟိတတ္တာ ဩရောပိတတ္တာ ဩဟိတဘာရော။ အနုပ္ပတ္တော သဒတ္ထံ သကတ္ထန္တိ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော။ သဒတ္ထောတိ စ အရဟတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဉှိ အတ္တုပနိဗန္ဓနဋ္ဌေန, အတ္တာနံ အဝိဇဟနဋ္ဌေန, အတ္တနော ပရမတ္ထဋ္ဌေန စ အတ္တနော အတ္ထတ္တာ သကတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ။ ပရိက္ခီဏာနိ ဒသပိ ဘဝသံယောဇနာနိ ဧတဿာတိ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော။ ခန္ဓာဒိအတ္ထံ သမ္မာ အညာယ ဝိမုတ္တောတိ သမ္မဒညာဝိမုတ္တော။ အဂ္ဂေါ စ သော ဒက္ခိဏေယျော စ, အဂ္ဂဒက္ခိဏံ ဝါ အရဟတီတိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော။

ဗောဓိပက္ခိယကထာဝဏ္ဏနာ

၈၁၇။ စတုန္နံ မဂ္ဂဉာဏာနံ ဝသေန စတုဉာဏာယ။ အာနုဘာဝဝိဇာနနတ္ထန္တိ သတိပဋ္ဌာနပါရိပူရိအာဒိကဿ အာနုဘာဝဿ ဗောဓနတ္ထံ။

ပရိပုဏ္ဏာ ဗောဓိပက္ခိယာ ဧတဿာတိ ပရိပုဏ္ဏဗောဓိပက္ခိယော, မဂ္ဂေါ။ တဿ ဘာဝေါ ပရိပုဏ္ဏဗောဓိပက္ခိယဘာဝေါ။ ဝုဋ္ဌာနဗလေဟိ သမ္ပယုတ္တတာဝ ဝုဋ္ဌာနဗလသမာယောဂေါ, ယေ သံယောဇနာဒယော ယေန ပဌမမဂ္ဂါဒိနာ ပဟာတဗ္ဗာ။

၈၁၈။ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝါ ဗောဓော, မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒေါ။ တဿ ဗုဇ္ဈနကိရိယာယ အနုဂုဏဘာဝတော ပက္ခေ ဘဝါတိ ဗောဓိပက္ခိယာ။

၈၁၉။ တေသု ဗောဓိပက္ခိယေသု။ အာရမ္မဏေသူတိ ကာယာဒိအာရမ္မဏေသု။ ဩက္ခန္ဒိတွာတိ အနုပဝိသိတွာ။ ပက္ခန္ဒိတွာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဥပဋ္ဌာနတောတိ အသုဘာကာရာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပဂန္တွာ အဝဋ္ဌာနတော။ ကာယာဒီသု အသုဘာကာရာဒိဂ္ဂဟဏံ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနဝသေန သုဘသညာဒိပဟာနကိစ္စသာဓနံ မဂ္ဂသတိပဋ္ဌာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ဟိ ဧကာဝ သတိ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တတိ။

၈၂၀။ ပဒဟန္တီတိ ဝါယမန္တိ, ကာယစိတ္တာနိ ပဂ္ဂဏှန္တိ ဝါ။ အသောဘာဟေတူနံ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဇဟနေန, သောဘာဟေတူနဉ္စ ဝေါဒါနဓမ္မာနံ ဘာဝနေန သောဘနံ, သုန္ဒရန္တိ အတ္ထော။ သေဋ္ဌဘာဝါဝဟနတောတိ ပါသံသတမဘာဝသာဓနတော။ ပဓာနဘာဝကာရဏတောတိ ဥတ္တမဘာဝဟေတုတော။

၈၂၁။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၃၆၉) ဝုတ္တေန။ ဣဇ္ဈနဋ္ဌော နိပ္ဖဇ္ဇနဋ္ဌော, ပဋိလာဘသမ္ပဒါ ဝါ, ယေန ဝါ ဣဇ္ဈန္တိ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တိ, တံ ဣဇ္ဈနံ။ သမာဓိပဓာနသင်္ခါရပမုခါ မဂ္ဂဓမ္မာ ဣဓ ‘‘ဣဒ္ဓီ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌော အဓိပတိပစ္စယဘာဝေါ။ တသ္မာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, တသ္မာ သမ္ပယုတ္တာ ဆန္ဒာဒယော ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန ပါဒေါ။ တဿာ ဧဝ ဖလဘူတာယ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဆန္ဒာဒယော ပုဗ္ဗဘာဂကာရဏဋ္ဌေန ပါဒေါ။ သောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ။ ဣမေ လောကုတ္တရာဝါတိ ဣမေ ယထာဝုတ္တာ ဆန္ဒာဒယော ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယေ အာဂတနယေန လောကုတ္တရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဆန္ဒာဒိအဓိပတိဝသေန ပဋိလဒ္ဓဓမ္မာပိ ဖဿာဒယော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ကာမဉ္စေတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နော အဓိပတိ, အဓိပတိ ဝါ နော ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ နတ္ထိ, ယထာ ပန ဧကသ္မိံ ရဇ္ဇေ ရဇ္ဇာရဟေသု စတူသု ရာဇကုမာရေသု ဧကသ္မိံ ကာလေ ဧကောဝ ရဇ္ဇမနုသာသတိ, န သဗ္ဗေ, ဧဝံ ဧကမေကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ ဧကောဝ အဓိပတိ, ဣဒ္ဓိပါဒေါ စ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၂၂။ အဿဒ္ဓိယံ သဒ္ဓါပဋိပက္ခာ အကုသလာ ဓမ္မာ, အဝတ္ထုဂတော ပသာဒပတိရူပကော မိစ္ဆာဓိမောက္ခော ဝါ။ ကောသဇ္ဇံ ထိနမိဒ္ဓပဓာနော အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါ။ ပမာဒေါ သတိသမ္မောသော တထာပဝတ္တာ အကုသလာ ခန္ဓာ။ အဘိဘဝနသင်္ခါတေန အဓိပတိယဋ္ဌေနာတိ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ အဘိဘဝနတော အဘိဘဝနန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေန အဓိမောက္ခပဂ္ဂဟဥပဋ္ဌာနအဝိက္ခေပပဇာနနဿ ဧကလက္ခဏေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု အဓိပတိယဋ္ဌေန။ အဿဒ္ဓိယာဒီဟိ စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော, တသ္မာ အကမ္ပိယဋ္ဌေန စ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန စ ဗလန္တိ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၂၃။ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာတိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝိဇ္ဈနကသတ္တဿ။ ယော ဟေသော လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ သတိအာဒိဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ကရဏဘူတာယ ဗုဇ္ဈတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ အရိယသာဝကော, တဿ ဗောဓိဿ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ။ နိယျာနိကဋ္ဌေနာတိ ဝဋ္ဋတော နိဿရဏဋ္ဌေန။

၈၂၄။ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ စုဒ္ဒသဝိဓေနာတိ အာနာပါနဣရိယာပထစတုသမ္ပဇညပဋိက္ကူလမနသိကာရဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗာနိ, နဝ သိဝထိကပဗ္ဗာနိ စာတိ ဧဝံ စုဒ္ဒသဝိဓေန။ ကာယံ ပရိဂ္ဂဏှတော စ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ လဗ္ဘတိ, န ဝေဒနာဒယော ပရိဂ္ဂဏှတော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ‘‘သုခံ ဝေဒန’’န္တိအာဒိနာတိ ဝါ ‘‘သာမိသ’’န္တိအာဒိနာတိ ဝါ ‘‘နိရာမိသ’’န္တိအာဒိနာတိ ဝါ ဧဝံ နဝဝိဓေန။ သရာဂဒေါသမောဟသံခိတ္တမဟဂ္ဂတသမာဟိတသဥတ္တရဝိမုတ္တပဒါနံ သပဋိပက္ခာနံ ဝသေန သောဠသဝိဓေန။ နီဝရဏုပါဒါနက္ခန္ဓာယတနဗောဇ္ဈင်္ဂသစ္စပဗ္ဗာနံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓေန။ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တဘာဝေ။ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗန္တိ အတ္တနော အဘူတပုဗ္ဗံ။ ပရဿ ဥပ္ပန္နံ အကုသလံ ဒိသွာ တန္နိမိတ္တဉ္စ ဝဓဗန္ဓာရဟာဒီနီတိ အဓိပ္ပါယော။ တဿာတိ တာဒိသဿ။ ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ‘‘တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ။ တဿ ပဟာနာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဈာနဝိပဿနာ ဣတော အညသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာပိ သိယုန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗ’’န္တိ, ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒသမ္မာဝါစာနံယေဝ ဂဟဏံ။ တေသု ဝုတ္တေသု သေသိဒ္ဓိပါဒသေသဝိရတိယော အတ္ထတော ဝုတ္တာဝ ဟောန္တီတိ လက္ခဏဟာရဝသေန အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧတေ သတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒါ။ စတုန္နံ ဉာဏာနန္တိ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂဉာဏာနံ။ ကာမံ သဗ္ဗေပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာဝ, တထာပိ သာတိသယော သမ္မပ္ပဓာနဗျာပါရော မဂ္ဂက္ခဏေတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဖလက္ခဏေ ဌပေတွာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ’’တိ။ အဝသေသာ တေတ္တိံသ လဗ္ဘန္တိ, တေ စ ခေါ ပရိယာယတော, န နိပ္ပရိယာယတောတိ အဓိပ္ပါယော။

၈၂၅။ သေသေသု ပနာတိ ဣဒ္ဓိပါဒါဒီသု ပဉ္စသု ကောဋ္ဌာသေသု။ ယထာ သတိဝီရိယေသု ‘‘သတိပဋ္ဌာနံ သမ္မပ္ပဓာန’’န္တိ သင်္ခိပနဝသေန ဟာပနံ, ‘‘ကာယာနုပဿနာ’’တိအာဒိဝိဘာဂဒဿနဝသေန ဝဍ္ဎနံ အတ္ထိ, ဤဒိသံ ဟာပနဝဍ္ဎနံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

၈၂၆။ ဣဒါနိ သဗ္ဗေသု ဧဝ ယထာရဟံ လဗ္ဘမာနဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ တေသူတိ သတ္တတိံသာယ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသု။ ဆဒ္ဓါတိ ဧကဓာ ဒွေဓာ စတုဓာ ပဉ္စဓာ အဋ္ဌဓာ နဝဓာတိ ဧဝံ ဆပ္ပကာရေန တေ ဘဝန္တိ။

ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒါဒိဝသေနာတိ ဆန္ဒော ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒဝသေနေဝ, စိတ္တံ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒဝသေနေဝ, ပီတိပဿဒ္ဓိဥပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝသေနေဝ, သင်္ကပ္ပါဒယော မဂ္ဂဝသေနေဝါတိ ဧဝံ နဝ ဧကဝိဓာဝ ဟောန္တိ။

စုဒ္ဒသေဝ အသမ္ဘိန္နာတိ သတိ ဝီရိယံ ဆန္ဒော စိတ္တံ ပညာ သဒ္ဓါ သမာဓိ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ ဥပေက္ခာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါတိ ဣမေ အသမ္ဘိန္နာ ပဒန္တရသမ္ဘေဒေန ဝိနာ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဂယှမာနာ စုဒ္ဒသေဝ စ သဘာဝဓမ္မာ။ စုဒ္ဒသာတိ စ ဥက္ကံသပရိစ္ဆေဒေန ဝုတ္တံ။ တဉ္စ ခေါ ပဌမဇ္ဈာနိကမဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန, ဒုတိယဇ္ဈာနိကေ ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပါဘာဝတော တေရသ, တတိယစတုတ္ထပဉ္စမဇ္ဈာနိကေသု ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဘာဝတော ဒွါဒသ ဟောန္တိ။ ‘‘သတ္တတိံသပ္ပဘေဒတော’’တိ ဣဒမ္ပိ ဥက္ကံသဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, အဝကံသတော ပန ဝုတ္တနယေန ဧကသ္မိံ ခဏေ ဆတ္တိံသ, ပဉ္စတိံသ ဟောန္တိ, စတုန္နံ အဓိပတီနံ ဧကဇ္ဈံ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ဧကသ္မိံ ခဏေ ဧကဿေဝ ဣဒ္ဓိပါဒဿ သမ္ဘဝေါတိ ဒွတ္တိံသ စ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သတ္တတိံသပဘေဒတော ကထန္တိ အာဟ ‘‘သကိစ္စနိပ္ဖါဒနတော’’တိအာဒိ, ဧကစ္စဿ သဘာဝတော ဧကဿာပိ အတ္တနော အာနုဘာဝါနုရူပကာယာနုပဿနာဒိတံတံကိစ္စသာဓနတောတိ အတ္ထော။ သရူပေန စ ဝုတ္တိတောတိ အဘေဒဿ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒါဒိကဿ သရူပေနေဝ ပဝတ္တနတော စ။

ဧတ္ထာတိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယံ။ ကသ္မာ ပန ဗောဓိပက္ခိယေသု ဈာနကောဋ္ဌာသော န ဂဟိတော, နနု ဈာနရဟိတော အရိယမဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ? သစ္စံ နတ္ထိ, တတော ဧဝ န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ဗောဓိပက္ခိယေသု ဈာနံ န ဂဟိတ’’န္တိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ ဈာနဿ မဂ္ဂဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ။ တဉှိ သန္ဓာယ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒိ (ဓ။ သ။ ၂၇၇, ၃၄၃ အာဒယော) ဝုတ္တံ။ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ ပနေတ္ထ သမ္ဘဝေါ ဧဝ နတ္ထိ။ အပရော နယော – ကသ္မာ ပန ဗောဓိပက္ခိယေသု ဈာနကောဋ္ဌာသော န ဂဟိတော, နနု ဈာနရဟိတော အရိယမဂ္ဂေါ နတ္ထိ, န စ တံ ပဋိပဒါ ဝိယ ဧကန္တပုဗ္ဗဘာဂိယံ, နာပိ ဧကစ္စပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိယ မဂ္ဂနိဿန္ဒော, အထ ခေါ မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နော, ယတော ‘‘လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဓ။ သ။ ၂၇၇, ၃၄၃ အာဒယော) ဝုတ္တံ, မဂ္ဂမဂ္ဂပရိဝါရဓမ္မာ စ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာတိ? ဝုစ္စတေ – ယံ တာဝ ဝုတ္တံ ဈာနရဟိတော အရိယမဂ္ဂေါ နတ္ထီ’’တိ, တတ္ထ န အရိယမဂ္ဂသမ္ပယောဂမတ္တေန ဈာနဿ ဗောဓိပက္ခိယတာ လဗ္ဘတိ အတိပ္ပသင်္ဂတော။ အာဟာရာဒီနမ္ပိ ဟိ ဗောဓိပက္ခိယတာ အာပဇ္ဇေယျာတိ။ ဧတေန မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နတာ ဗောဓိပက္ခိယဘာဝဿ အကာရဏန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ။

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘မဂ္ဂမဂ္ဂပရိဝါရဓမ္မာ စ ဗောဓိပက္ခိယာ’’တိ, တတ္ထ ပရိဝါရဋ္ဌော ကိံ သဟပဝတ္တိအတ္ထော, ဥဒါဟု ပရိက္ခာရဋ္ဌောတိ? ယဒိ ပုရိမော ပက္ခော, သော ပဂေဝ နိလ္လောစိတော။ အထ ဒုတိယော, ဣဒံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ။ ကထံ ပဝတ္တမာနံ ဈာနံ မဂ္ဂဿ ပရိက္ခာရော? ယဒိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေန, ဧဝံ သတိ ဖဿာဒီနမ္ပိ မဂ္ဂပရိက္ခာရတာ အာပဇ္ဇတိ။ အထ ပဋိပက္ခဝိဓံသနေန, န သဗ္ဗေ ဈာနဓမ္မာ ပဋိပက္ခဝိဓံသနသမတ္ထာ။ န ဟိ ဝိစာရော, ဝေဒနာ စ ကဿစိ သံကိလေသဓမ္မဿ ဥဇုပဋိပက္ခဘာဝေန ပဝတ္တန္တိ။ ယံ ပန ပေဋကေ ‘‘သုခံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ, ဝိစာရော ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဋိပက္ခော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ။ န ဟိ သုခံ သယံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဋိပက္ခော, ပဋိပက္ခဿ ပန သမာဓိဿ ပစ္စယတာယ ပဋိပက္ခော။ န စ ဝိစာရော ပညာ ဝိယ, အဓိမောက္ခော ဝိယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဋိပက္ခော, ပဋိပက္ခဿ ပဋိရူပတာယ ပန ပဋိပက္ခော ဝုတ္တော။ တထာ ပီတိပိ န ဗျာပါဒဿ အဒေါသော ဝိယ ဥဇုပဋိပက္ခော, အဒေါသသမ္ပယောဂတော ပန ပဋိပက္ခော ဝုတ္တော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တံ ပရိယာယေန ဝုတ္တ’’န္တိ။ ဝိတက္ကသမာဓယော ဧဝ ပန ဈာနဓမ္မေသု ဥဇုကံ ပဋိပက္ခဝိဓံသနသမတ္ထာတိ ပဋိပက္ခဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထဿ ပရိပုဏ္ဏဿ ဈာနကောဋ္ဌာသဿ အဘာဝတော န စဿ ဗောဓိပက္ခိယေသု သင်္ဂဟော ကတော။ ယသ္မာ ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ, သမ္မာသမာဓိ စ မဂ္ဂပရိယာပန္နာ ဈာနဓမ္မာ, တသ္မာ တေ သန္ဓာယ တံသမ္ပယုတ္တတာယ ဝါ ဣတရေပိ ဂဟေတွာ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ နိယျာနိက’’န္တိအာဒိ (ဓ။ သ။ ၂၇၇)။

ဝုဋ္ဌာနဗလသမာယောဂကထာဝဏ္ဏနာ

၈၂၇။ ဝုဋ္ဌာနံ နိမိတ္တတော, ပဝတ္တတော စ ဝုဋ္ဌာနံ။ ဗလသမာယောဂေါ သမထဝိပဿနာဗလေဟိ သမ္ပယုတ္တတာ။ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ဒုက္ခာဒီသု ဝိသေသဒဿနဋ္ဌေန မဂ္ဂပညာပိ ဝိပဿနာတိ ဝုစ္စတီတိ ‘‘လောကိယဝိပဿနာ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဋ္ဌေန သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၂။၅)။ နိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ နေဝနိမိတ္တာ ဝုဋ္ဌာတိ, ပဝတ္တိ…ပေ… ဆိန္ဒနတော န ပဝတ္တာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ နိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌာနံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ နိဿဇ္ဇိတွာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏကရဏံ။ ပဝတ္တတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟေတုနိရောဓေန အာယတိံ ဝိပါကပ္ပဝတ္တဿ အနုပ္ပဝတ္တိဓမ္မတာပါဒနံ။ တေနာဟ ‘‘သမုဒယဿ အသမုစ္ဆိန္ဒနတော ပဝတ္တာ န ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ။

ဒုဘတောတိ ဥဘတော, ဒ-ကာရာဂမံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဒုဘာတိ ဝါ ပဒန္တရမေဝေတံ ဥဘယသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ။ ဒဿနဋ္ဌေနာတိ ပရိညာဘိသမယာဒိလက္ခဏေန စတုသစ္စဒဿနဋ္ဌေန။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာတိ ဒွါသဋ္ဌိပ္ပဘေဒါယပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ။ တဒနုဝတ္တကကိလေသေဟီတိ အပါယဂမနီယတာယ တဿာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ အနုဝတ္တကေဟိ ဝိစိကိစ္ဆာဒိကိလေသေဟိ။ ခန္ဓေဟီတိ ဧတ္ထာပိ တဒနုဝတ္တကသဒ္ဒေါ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော။ တေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါတိအာဒီသုပိ တဒနုဝတ္တကကိလေသေဟိ စ ခန္ဓေဟိ စ ဝုဋ္ဌာတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟိ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပါဠိ သံခိတ္တာ။ ယထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ, ဧဝံ မိစ္ဆာဝါစာဒယောပိ အပါယဂမနီယာ ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မိစ္ဆာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ စေတနာသဘာဝါ။ မိစ္ဆာသတိ တထာပဝတ္တာ စတ္တာရော ခန္ဓာ။ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈာ မာနတော ဝုဋ္ဌာတိ။ သော ဟိ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ ပဝတ္တိယာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနိယော, မိစ္ဆာမဂ္ဂတော ပနေတ္ထ ဝုဋ္ဌာနံ အနုဒ္ဓရိတွာ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈသံယောဇနာနုသယေဟေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဥဒ္ဓဋံ။

အဏုသဟဂတာတိ အဏုဘာဝံ ဂတာ ပတ္တာ, တနုဘူတာတိ အတ္ထော။

၈၂၈။ ဧဝံ ဝုဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဗလသမာယောဂံ ဒဿေတုံ ‘‘လောကိယာနဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သမထဗလံ အဓိကံ ဟောတိ သမာဓိဘာဝနာဘာဝတော။ ဝိပဿနာဗလံ အဓိကံ ဟောတိ ဉာဏုတ္တရတ္တာ ဝိပဿနာဘာဝနာယ။ သမာနဘာဝေန ယုဂေ နဒ္ဓါ ဗဒ္ဓါ ဝိယ ဟောန္တီတိ ယုဂနဒ္ဓါ။ တေနာဟ ‘‘အညမညံ အနတိဝတ္တနဋ္ဌေနာ’’တိ, ကိစ္စတော အနူနာဓိကဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ တတော ဧဝ သမာယောဂေါတိ သမပရိစ္ဆေဒယောဂေါတိ အတ္ထော။

သမာဓိပဋိပက္ခဒဿနတ္ထံ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတကိလေသေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဥဒ္ဓစ္စပဓာနေဟိ ကိလေသေဟီတိ အဓိပ္ပါယော။ အဝိက္ခေပေါ သမာဓီတိ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝိက္ခေပဿ ဥဇုပဋိပက္ခဘူတော သမာဓိ။ နိရောဓဂေါစရောတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော။ ဝုဋ္ဌာနဋ္ဌေနာတိ ဝုဋ္ဌာနကဘာဝေန နိမိတ္တတော, ပဝတ္တတော စ ဝုဋ္ဌဟမာနဝသေန။ ဧကရသာတိ သမာနကိစ္စာ။

ပဟာတဗ္ဗဓမ္မပဟာနကထာဝဏ္ဏနာ

၈၂၉။ ယေ ဓမ္မာတိ ယေ သံကိလေသဓမ္မာ။ သံယောဇနာဒီသု သံယောဇနဋ္ဌေန ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနာနိ, ဝိဗာဓနဋ္ဌေန, ဥပတာပနဋ္ဌေန ဝါ ကိလေသာ, မိစ္ဆာသဘာဝါတိ မိစ္ဆတ္တာ, လောကေ ဓမ္မာ လောကပရိယာပန္နာ ဓမ္မာတိ လောကဓမ္မာ, မစ္ဆေရဿ ဘာဝေါ, ကမ္မံ ဝါတိ မစ္ဆရိယံ, ဝိပရီတဋ္ဌေန ဝိပလ္လာသာ, ဂန္ထနဋ္ဌေန ဂန္ထာ, အယုတ္တာ ဂတီတိ အဂတိ, အာသဝန္တီတိ အာသဝါ, ဩဟနန္တီတိ ဩဃာ, ယောဇနဋ္ဌေန ယောဂါ, နီဝရန္တီတိ နီဝရဏာနိ, ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရတော အာမသန္တီတိ ပရာမာသာ, ဘုသံ အာဒိယန္တီတိ ဥပါဒါနာနိ, အပ္ပဟီနဘာဝေန သန္တာနေ အနု အနု သေန္တီတိ အနုသယာ, မလီနဘာဝကရဏဋ္ဌေန မလာ, အကုသလကမ္မာနိ စ တာနိ သုဂတိဒုဂ္ဂတီနံ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနကသုခဒုက္ခာနဉ္စ ပထာ စာတိ အကုသလကမ္မပထာ, စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတ္ထာတိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ, စိတ္တစေတသိကရာသိ, အကုသလော စ သော စိတ္တုပ္ပါဒေါ စာတိ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါတိ အကုသလသဒ္ဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

ခန္ဓေဟိ ခန္ဓာနန္တိ ဣဓလောကက္ခန္ဓေဟိ ပရလောကက္ခန္ဓာနံ။ ယာဝဉှိ တေတိ တေ ရူပရာဂါဒယော ယာဝ ပဝတ္တန္တိ န သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, တာဝ ဧတေသံ ခန္ဓဖလဒုက္ခာနံ အနုပရမော အဝိစ္ဆေဒေါတိ။ ဧတေန တေသံ သံယောဇနတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ။ ဥဒ္ဓန္တိ ရူပါရူပဘဝေသု, တတိယမဂ္ဂုပ္ပတ္တိယာ ဝါ ဥဒ္ဓံ။ ဥဒ္ဓံ ဘဇန္တီတိ ဥဒ္ဓံဘာဂါ, ရူပါရူပဘဝါ, တေသံ အဝိစ္ဆေဒဟေတုတာယ ဟိတာနိ ဥဒ္ဓံဘာဂိယာနိ။

ကိလိဿန္တိ, ကိလေသေန္တိ စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သယံ သံကိလိဋ္ဌတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ။

မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ ‘‘လောကထူပိကာဒီသု မောက္ခော’’တိ ပဝတ္တမိစ္ဆာဝိမောက္ခော။ အဘိနိဝိသနာဒိဝသေန မိစ္ဆာ ဝိပရီတံ န သမ္မာ ပဝတ္တနတော မိစ္ဆာဉာဏံ မောဟောဝ။

လောကပ္ပဝတ္တိယာတိ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယံ သတိ။ အနုပရမဓမ္မကတ္တာတိ ပုညပါပဝသေန အပရာပရံ အဝိစ္ဆိဇ္ဇနတော။ ‘‘လာဘဟေတုကော လာဘော’’တိအာဒိနာ ကာရဏောပစာရေန။

အာဝါသေ မစ္ဆရိယံ, အာဝါသဟေတုကံ ဝါ မစ္ဆရိယံ အာဝါသမစ္ဆရိယံ။

တယောတိ ဝတ္ထုံ အဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တံ, ဘိန္ဒိတွာ ပန ဝုစ္စမာနေ ဒွါဒသ ဟောန္တိ။

ဂန္ထကရဏံ ကာရဏဘာဝေန ပဋိဗဒ္ဓတာကရဏံ ဂန္ထနန္တိ တံ ရူပကာယေပိ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘နာမကာယဿ စေဝ ရူပကာယဿ စာ’’တိ။ တတ္ထ ဗျာပါဒဿာပိ အဘိသဇ္ဇနုပနယှဝသေန ပဝတ္တနတော ဂန္ထနဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော, ယတော တဿ ပဋိဃသံယောဇနဘာဝေါ ဝုတ္တော။

ဆန္ဒဒေါသမောဟဘယေဟီတိ ဆန္ဒဒေါသမောဟဘယဟေတု။ တဉှီတိ အကတ္တဗ္ဗကရဏံ, ကတ္တဗ္ဗာကရဏဉ္စ။

သဝနာတိ ပဝတ္တနတော။ သဝနတောတိ ကိလေသာသုစိဘာဝေန ဝိဿန္ဒနတော။ ပုန သဝနတောတိ ပသဝနတော။

အာကဍ္ဎနဋ္ဌေန, ဒုရုတ္တရဏဋ္ဌေန စာတိ ဧတေန ဩဃာ ဝိယ ဩဃာတိ ဒဿေတိ။ အာရမ္မဏေန, ဒုက္ခေန စ ဝိယောဂဿ အပ္ပဒါနသင်္ခါတေန ယောဇနဋ္ဌေန ယောဂါတိ ဒဿေတိ, သံကိလေသကရဏဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော။ တေသညေဝါတိ ကာမရာဂါဒီနံယေဝ။ တေ ဟိ သောတဝသေန ဝတ္တမာနာ သောတော ဝိယ သောတပတိတေ သတ္တေ အပါယသမုဒ္ဒံ ပါပေန္တိ, သံသာရသမုဒ္ဒတော စ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေန္တိ, ယထာဂဟိတဉ္စ အာရမ္မဏံ ဝိဿဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, ယာဒိသဉ္စ ပါပံ ကတွာ ဒုက္ခပ္ပတ္တေ ပုနပိ တာဒိသေန ယောဇေန္တိ။

စိတ္တဿာတိ ကုသလစိတ္တဿ, ဝိသေသတော ဈာနစိတ္တဿ။ အာဒိတော ဝရဏံ အာဝရဏံ။ ကိလေသဝါသနံ နေတွာ ဝရဏံ နီဝရဏံ။ ကုဋ္ဋကဝါဋာဒီဟိ ဝိယ ပိဒဟနံ ပဋိစ္ဆာဒနံ, တံ ပန ကုသလာဒီနိ သင်္ဂဏှိတုံ, ပရိညာတုံ, ဉာတုဉ္စ အပ္ပဒါနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

တဿ တဿ ဓမ္မဿ သဘာဝန္တိ ကာယာဒိကဿ တဿ တဿ ဓမ္မဿ အသုဘာဒိသဘာဝံ။ အဘူတံ သဘာဝန္တိ သုဘာဒိသဘာဝံ။

ထာမဂတဋ္ဌေနာတိ ထာမဂတဘာဝေန။ ထာမဂတန္တိ စ အနညသာဓာရဏော ကာမရာဂါဒီနံ သဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယေန တေ ဧဝ ဘဂဝတာ ‘‘အနုသယာ’’တိ ဝုတ္တာ။ အနုသယနဉ္စ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနဘာဝေန ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတာ။ တေနာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ကာမရာဂါဒီနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန အနုသေန္တိယေဝါ’’တိ။

ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန ပဝတ္တိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တေလဉ္ဇနကလလံ ဝိယာ’’တိ။

၈၃၀။ သေသာတိ အနပါယဂမနီယာ။ သုခုမာ ကာမရာဂပဋိဃာတိ သမ္ဗန္ဓော။ စတုတ္ထဉာဏဝဇ္ဈာ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေန ပဌမဉာဏာဒိဝဇ္ဈတာ နိဝတ္တီယတိ။ တယိဒံ နိယမဒဿနံ အညတ္ထာပိ နေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပရတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ‘‘နိယမံ န ကရိဿာမာ’’တိ ဧတေန နိယမေ အကတေ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈတာပိ အနုညာတာ ဧဝ ဟောတီတိ။

လောဘ…ပေ… စတုတ္ထဉာဏဝဇ္ဈာနီတိအာဒီသု ပဌမဉာဏာဒီဟိ ဟတာပါယဂမနီယာဒိဘာဝါနီတိ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာဒိသဒ္ဒေန ဩဠာရိကသုခုမတာ ဂဟိတာ။

ယသေတိ ပရိဝါရေ။

အဂတီသု ဆန္ဒာဒယော ကိဉ္စာပိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ, တထာပိ တံမူလကဿ အကတ္တဗ္ဗကရဏဿ, ကတ္တဗ္ဗာကရဏဿ စ အပါယဂမနီယတာယ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာ။

ကတာကတာကုသလာကုသလဝိသယံ ယံ ဝိပ္ပဋိသာရဘူတံ ကုက္ကုစ္စံ, တံ ဣဓ တတိယဉာဏဝဇ္ဈံ ဝုတ္တံ။ ယံ ပန ‘‘ကုက္ကုစ္စပကတတာယ အာပတ္တိမာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၃၈၊ ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ကုက္ကုစ္စံ, တံ သန္ဓာယ ‘‘ကုက္ကုစ္စဝိစိကိစ္ဆာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တီ’’တိ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၇၆) အဋ္ဌသာလိနိယံ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ဒွိန္နံ ဝစနာနံ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အညေသုပိ ဧဒိသေသု ဌာနေသု အဓိပ္ပါယော မဂ္ဂိတဗ္ဗော, န ဝိရောဓတော ပစ္စေတဗ္ဗော။ ဩဠာရိကာနဝသေသပ္ပဟာနံ ဝါ သန္ဓာယ ကုက္ကုစ္စဿ ပဌမတတိယဉာဏဝဇ္ဈတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ အနုဝသိတွာ အနုဝသိတွာ အာဝသထပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ, ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တော န ပဋိဂ္ဂဟေသီ’’တိ (ပါစိ။ ၂၀၄) ပန အာဂတံ ကုက္ကုစ္စံ, န နီဝရဏံ အရဟတော ဥပ္ပဇ္ဇနတော, နီဝရဏပဋိရူပကံ ပန ‘‘ကပ္ပတိ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝီမံသနဘူတံ ဝိနယကုက္ကုစ္စံ နာမ, တံ တထာပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါဝ။

ကာမရာဂပဋိဃာနုသယာ အဏုသဟဂတာ တတိယဉာဏဝဇ္ဈာ။ ဩဠာရိကာနံ ပန ဒုတိယဉာဏဝဇ္ဈတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာဝ။

စိတ္တုပ္ပါဒဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မက္ခပဠာသမာယာသာဌေယျပမာဒထမ္ဘသာရမ္ဘာဒီနံ သင်္ဂဟော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၈၃၁။ အဖလော ဝါယာမောတိ ဧတ္ထ အတီတာနံ တာဝ ပဇဟနေ အဖလော ဟောတု ဝါယာမော နိရုဒ္ဓတ္တာ, အနာဂတာနံ ပန ကထန္တိ တေသမ္ပိ ဝက္ခမာနံ အဝိပရီတမတ္ထံ အဇာနန္တော နတ္ထိတာမတ္တံ ဂဟေတွာ စောဒေတိ, တထာပိ ‘‘အဖလော’’တိ ပုဗ္ဗေ ပဟာတဗ္ဗာနံ နတ္ထိတာယ စောဒနာ ကတာ, ဣဒါနိ ပဟာနဿ။ ယဒိ ဟိ ပဟာနံ အတ္ထိ, ကထံ ပဟာတဗ္ဗာ သန္တိ? အထ ပဟာတဗ္ဗာ သန္တိ, ကထံ ပဟာနံ ဟောတိ? ပဟာတဗ္ဗာ စ သန္တိ, ပဟာနဉ္စ ဟောတီတိ ဝိပ္ပဋိသိဒ္ဓမေတံ။ ကသ္မာ? ပဟာတဗ္ဗေသု သန္တေသု ပဟာနဿ အသမ္ဘဝတော တဒုပဂေါ ဝါယာမော အဖလော အာလောကတမာနံ သဟာဝဋ္ဌာနေ သတိ အာလောကဿ အဖလတာ ဝိယ။ အထာပိ ကထဉ္စိ ပဟာနံ သိယာ? သံကိလေသိကာ စ မဂ္ဂဘာဝနာ အာပဇ္ဇတိ ပဟာတဗ္ဗပဟာယကာနံ သဟာဝဋ္ဌာနတော။ ဝိပ္ပယုတ္တတာ ဝါ ကိလေသာနံ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တသင်္ခါရဝါဒီနံ ဝိပ္ပယုတ္တသင်္ခါရာနံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော။ တံ ပန နေသံ ဝါဒီနံ ယထာ မတိမတ္တံ, ဧဝမိဓာပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န စ ပစ္စုပ္ပန္နကိလေသော စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော နာမ အတ္ထီ’’တိ။ အရူပဓမ္မာ ဟိ ဧကဝတ္ထုကာဒိဘာဝေန ဝတ္တမာနာ ခဏတ္တယပရိယာပန္နာ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တေ ကထံ စိတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တာ နာမ သိယုံ, တသ္မာ နတ္ထေဝ ဝိပ္ပယုတ္တတာ ကိလေသာနံ။ အာဝေဏိကာတိ အသာဓာရဏာ, သယမေဝ ဥပ္ပါဒိတာ ပါဠိ အနာရုဠှာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပါဠိယံယေဝ ဟိ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ သွာယံ ပုဂ္ဂလော။ ဟဉ္စီတိ ယဒိ။

ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ မာနေန ပတ္ထဒ္ဓစိတ္တော။ ပရာမဋ္ဌောတိ မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌော။ ထာမဂတောတိ ထာမဂတကိလေသော ထိရဘာဝဂတာနုသယော။ တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာတိ ယသ္မာ တီသုပိ ကာလေသု ကိလေသာနံ ပဟာနံ န ယုဇ္ဇတိ, တိကာလိကာ စ ကိလေသာ, တသ္မာ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ, တာယ သာဓေတဗ္ဗံ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ‘‘န ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ’’တိအာဒိနာ စတုက္ခတ္တုံ ဝုတ္တဿ ပဋိက္ခေပဿ ပဋိက္ခေပေါ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဠိယံယေဝ ဟီ’’တိအာဒိံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

ဧဝမေဝါတိ ယထာ အဇာတဖလေ တရုဏရုက္ခေ မူလေ ဆိန္နေ အသတိ ဆေဒနေ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနိ ဆေဒနပစ္စယာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ဝိနဋ္ဌာနိ နာမ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ ကိလေသာ မဂ္ဂဘာဝနာယ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ ‘‘ပဟီနာ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဥပ္ပါဒေါတိ ဥပ္ပါဒသီသေန ဥပ္ပါဒဝန္တော ခန္ဓာ ဝုတ္တာ။ အနုပ္ပါဒေတိ နိဗ္ဗာနေ။ အဇာတာယေဝ န ဇာယန္တိ, တသ္မာ ပဟီနာ နာမ ဟောန္တီတိ ‘‘နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာန’’န္တိ ပရဝါဒိနာ ကတော ပဋိက္ခေပေါ ‘‘န ဟီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တော။ တေ ပန နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိဂတာ, နာပိ ဘဝိဿန္တိ, န စ ဥပ္ပန္နာတိ ‘‘အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ ဟေတုနိရောဓာတိ ဒုက္ခဟေတူနံ ကိလေသာနံ နိရောဓာ။ ဒုက္ခနိရောဓောတိ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခဿ နိရောဓော။ ဥပ္ပါဒပဝတ္တနိမိတ္တာယူဟနာ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဝသေန ဂဟိတာ။

၈၃၂။ ဧတေနာတိ ‘‘အဇာတာယေဝ န ဇာယန္တီ’’တိအာဒိဝစနေန။ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတံ ဘူမိပဝတ္တိဋ္ဌာနံ လဒ္ဓဝန္တော ဘူမိလဒ္ဓါ ယထာ ‘‘အဂ္ဂိအာဟိတော’’တိ, လဒ္ဓဘူမိကာတိ အတ္ထော။ ဝတ္တမာနာဒိဥပ္ပန္နဝိဓုရတာယ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာ ဧဝ နာမ တေတိ ဝုတ္တံ။

၈၃၃။ အနုဘဝိတွာ, ဘဝိတွာ စ အပဂတံ ဘူတာပဂတံ။ အနုဘူတဘူတာ ဟိ ဘူတတာသာမညေန ဘူတသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ။ သာမညမေဝ ဟိ ဥပသဂ္ဂေန ဝိသေသီယတီတိ။ အနုဘူတသဒ္ဒေါ စ ကမ္မဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော အနုဘာဝကဝါစကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဝိကပ္ပဂါဟဝသေန ရာဂါဒီဟိ, တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ အကုသလံ, ကုသလဉ္စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝတိ, န ဝိပါကော ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ, နာပိ ကိရိယာ အဟေတုကာနံ အတိဒုဗ္ဗလတာယ, သဟေတုကာနဉ္စ ခီဏကိလေသဿ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အတိသန္တဝုတ္တိတ္တာ။ ဧတ္ထ စ ပုရိမနယေ ကုသလာကုသလမေဝ ဝတ္တုံ အဓိပ္ပါယဝသေန ‘‘ဘူတာပဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယံ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၆၅၁-၆၆၂၊ ဝိဘ။ ၃၉၀-၃၉၁) ဧတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဂဟေတွာ တံသဒိသာနံ ပဟာနံ, ဝုဒ္ဓိ စ ဝုတ္တာ။ ပစ္ဆိမနယေ စ-သဒ္ဒေန ကုသလာကုသလဉ္စ အာကဍ္ဎိတွာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ဝုတ္တံ ဘုတွာပဂတဘာဝါဘိဓာနာဓိပ္ပါယေန။ ဝိပစ္စိတုံ ဩကာသကရဏဝသေန ဥပ္ပတ္တိတံ အတီတံ ကမ္မဉ္စ တတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အာရဒ္ဓေါ ဝိပါကော စ အနာဂတော ဩကာသကတုပ္ပန္နောတိ ဝုတ္တော ဩကာသော ကတော ဧတေန, ဩကာသော ကတော ဧတဿာတိ စ အတ္ထဒွယဝသေန, ယံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဒေန ဝိနာပိ ဝိညာယမာနံ ဥပ္ပန္နံ သန္ဓာယ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာန’’န္တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၁၀။၂၁၇, ၂၁၉) ဝုတ္တံ။

တာသု တာသု ဘူမီသူတိ မနုဿဒေဝါဒိအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု။ တသ္မိံ တသ္မိံ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အနာပါဒိတတာယ အသမူဟတံ။ အသမူဟတတ္တာယေဝ ဟိဿ နတ္ထီတိ နဝတ္တဗ္ဗတာယ ဥပ္ပန္နဝေါဟာရော။

၈၃၄။ ‘‘ကာ ဘူမိ, ကော ဝါ ဘူမိလဒ္ဓေါ’’တိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ’’တိ ဧတေန ခန္ဓာနံ အပရိညာတတံ ဒဿေတိ, န အာရမ္မဏဘာဝမတ္တံ တေဘူမကဂ္ဂဟဏေနေဝ တဿ သိဒ္ဓတ္တာ။ အပရိညာတာ ဟိ ခန္ဓာ ကိလေသာနံ ဘူမီတိ အဓိပ္ပေတာ။ ခန္ဓေသု ဝတ္ထုဘူတေသု။ အာရမ္မဏဝသေနာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန။ အတီတာနာဂတေ, ပဂေဝ ပစ္စုပ္ပန္နေတိ အဓိပ္ပါယော။ တန္တိ တံ အညသန္တာနဂတံ ကိလေသဇာတံ။ တတော အညသ္မိံ သန္တာနေ အာရမ္မဏကရဏမတ္တေန ဘူမိလဒ္ဓံ နာမ ယဒိ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော။ တဿာတိ ကိလေသဇာတဿ။ အပ္ပဟေယျတော ပရသန္တတိပတိတတ္တာ န ကောစိ ဘဝမူလံ ပဇဟေယျ။ ဘူမိလဒ္ဓဉှိ အနုသယိတံ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝတ္ထုဝသေနာတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဝသေန။ ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဝေ, သန္တာနေ ဝါ။ ပရိညာတာနံ အဘူမိဘာဝတော ‘‘အပရိညာတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥပ္ပါဒတော ပဘုတီတိ တေသံ ခန္ဓာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ။ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနဘာဝံ ဌပေတွာ အညဿ ကာရဏဿ အဘာဝတော တေသု ခန္ဓေသု ကိလေသဇာတံ အနုသေတိ, တသ္မာ တံ အနုသယိတံ ကိလေသဇာတံ, တေနေဝ အနုသယနသင်္ခါတေန အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ဘူမိလဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၈၃၅။ တတ္ထ စ ဘူမိဘူတေသု ခန္ဓေသု န သဗ္ဗေ သဗ္ဗေသံ ဝတ္ထူ ဟောန္တိ, အထ ခေါ ဝိသေသော အတ္ထီတိ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယဿ ယေသူ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ယဿာတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ။ ယေသူတိ သတိပိ အဇ္ဈတ္တဘာဝသာမညေ ယေသု အတီတာဒိကာမာဝစရာဒိဘေဒဘိန္နေသု ခန္ဓေသု။ တေ ဧဝ ယထာနုသယိတာ ခန္ဓာ။ ကိံ ပနေတေ ကိလေသာ အာရမ္မဏံ ကရောန္တာ ဝိယ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ အနုသေန္တီတိ? ယတော တေ ဧဝ ခန္ဓာ တေသံ ကိလေသာနံ ဝတ္ထူတိ ဝုတ္တာ, န ဟေဝ ခေါ အနုသယာနံ ဝတ္ထုံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပဝတ္တိ အတ္ထိ။ အတီတာဒိကာမာဝစရာဒိဝသေန ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ယော ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနဋ္ဌော, သော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပဝတ္တော ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘အတီတက္ခန္ဓေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေန ဝတ္ထုဝသေန ဘူမိလဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဝတ္ထုဘေဒေန သိယာ တဿ ဘေဒေါတိ ဒဿေတိ။ တထာဝဝတ္ထိတဘာဝတော ဧဝ ဟိ ‘‘အညတရော လောလဇာတိကော တံ ရသပထဝိံ အင်္ဂုလိယာ သာယီ’’တိအာဒိဝစနံ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၂၀) ကာမာဝစရက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာနံ ရသတဏှာဒီနံ ရူပါရူပါဝစရက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ပုန ကာမာဝစရက္ခန္ဓဝတ္ထုကတံ ဝိဘာဝေတိ။ တေနာဟ ‘‘တထာ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေသူ’’တိအာဒိ။ ယထာ စေတ္ထ ရူပါရူပါဝစရက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တိ, ဧဝံ ကာမာဝစရက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧသ နယော ရူပါရူပါဝစရေသူ’’တိ။

ပရိယုဋ္ဌာနာဘိဘဝနဝသေန စ ကိလေသာနံ အနုသယနဋ္ဌော အနုမီယတိ တဒဘာဝေ အဘာဝတော။ ယဿ ယေ အနုသယာ ပဟီနာ, တေသံ ဝတ္ထု တေန သမတိက္ကန္တံ ပရိညာတတ္တာတိ ကုတော နေသံ ဘူမိသမညာတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သောတာပန္နာဒီသု ပနာ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ဝဋ္ဋမူလကိလေသာတိ အနုသယာ အဓိပ္ပေတာ, န အဝိဇ္ဇာ, ဘဝတဏှာ စ။ ယံ ကိဉ္စိ စေတနာစေတသိကဘေဒံ, ကာယိကာဒိဘေဒံ ဝါ။ ဣတီတိ ဧဝံ, အပ္ပဟီနာနုသယတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ အဿာတိ ပုထုဇ္ဇနဿ။ တေ ပနေတေ အနုသယာ အတီတာဒိကာမာဝစရာဒိဝသေန ယထာပရိစ္ဆိန္နေ တတ္ထ တတ္ထ ဝတ္ထုသ္မိံ အနုသယန္တာပိ တေ တေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ အဝိဘာဂေနေဝ ဝတ္ထုံ ကတွာ အနုသေန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘တဿေတံ ဝဋ္ဋမူလ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၈၃၆။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ အနွယဗျတိရေကဝသေန ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပထဝီရသာဒိ ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒီနံ ပစ္စယဘူတော သသမ္ဘာရပထဝိယာ ရသော ပထဝီရသော။ အာပေါရသေပိ ဧသေဝ နယော။ သာခါ နာမ ခုဒ္ဒကသာခါ။ ပသာခေါ ဝိဋပေါ။ ရုက္ခပဝေဏိန္တိ ရုက္ခပရာပရံ။ သန္တာနယမာနေတိ အပရာပရံ အနုပ္ပဗန္ဓန္တေ။

မဏ္ဍူကကဏ္ဋကောတိ ဧကော မစ္ဆကဏ္ဋကောတိ ဝဒန္တိ။ အနုပါဒါနောတိ ပဟီနစတုရုပါဒါနော, ရူပါဒီသု ဝါ ကိဉ္စိပိ အဂဏှန္တော။

၈၃၇။ ဣဓ သမုဒါစာရော နာမ လဒ္ဓတ္တလာဘတာတိ ခဏတ္တယသမင်္ဂိသမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ အာဟ ‘‘ဝတ္တမာနုပ္ပန္နမေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္န’’န္တိ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပီတိ တသ္မိံ အာပါထဂတေ အာရမ္မဏေ အာဒိတော ပဝတ္တဇဝနဝါရေသု အနုပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ။ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာတိ အယောနိသောမနသိကာရေန အဘိရုယှ ဂဟိတတ္တာ, ဒဠှံ ဂဟိတတ္တာတိ အတ္ထော။ အပရဘာဂေတိ အပရသ္မိံ ကာလဘာဂေ, ကာလန္တရေတိ အတ္ထော။ ဧကန္တေန ဥပ္ပတ္တိတောတိ ပစ္စယသမဝါယေ သတိ တထာ အယောနိသောမနသိကာရဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ နိယမေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော။ ကလျာဏိဂါမေတိ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ။ ရောဟဏေ ကိရ အဘိရူပါနံ ဣတ္ထီနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ သော ဂါမော တထာ ဝုစ္စတိ။ စိတ္တသန္တတိမနာရုဠှန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နတံ ပဋိသေဓေတိ။ ‘‘ဥပ္ပတ္တိနိဝါရကဿ ဟေတုနော အဘာဝါ’’တိ ဧတေန ပစ္စယေ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတာယ အဝိက္ခမ္ဘိတဿ ဥပ္ပန္နတာပရိယာယောတိ ဒဿေတိ။ နနု စ အသမူဟတုပ္ပန္နမ္ပိ ပစ္စယေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟမေဝ? သစ္စမေတံ, ပဟာနဝိသေသဘာဝကတော ပန နေသံ ဘေဒေါ။ ယထာ အဝိက္ခမ္ဘိတာသမူဟတဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ, ဧဝံ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နမ္ပီတိ တိဝိဓဿာပိ ဘူမိလဒ္ဓေန ဧကသင်္ဂဟတာ ဝုတ္တာ။

၈၃၈။ အကုသလမ္ပိ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နံ အတီတတ္တာ န ပဟာတဗ္ဗံ, တထာ ဧကစ္စံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ ဣတရံ အပ္ပဟာတဗ္ဗတော, သေသဒွယံ ခဏတ္တယသမင်္ဂိဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အမဂ္ဂဝဇ္ဈတ္တာ’’တိ။ ကေနစီတိ စတူသု မဂ္ဂဉာဏေသု ကေနစိ။ တဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဥပ္ပန္နဿ။ တံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဝိနာသယမာနန္တိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတံ ဝိနာသေန္တံ။ ပဌမံ လောကိယဉာဏေန ယထာဗလံ ပဟီနမေဝ လောကုတ္တရဉာဏံ ပဇဟတီတိ လောကိယဂ္ဂဟဏံ ကတံ။

ပရိညာဒိကိစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၈၃၉။ သစ္စာဘိသမယကာလသ္မိန္တိ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝိဇ္ဈနက္ခဏေ။ ဝုတ္တာနီတိ ‘‘ဒုက္ခံ ပရိညေယျ’’န္တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၉၉), ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၀၀) စ ဝုတ္တာနိ။ ယထာသဘာဝေနာတိ အဝိပရီတသဘာဝေန။ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝတွာ တေသံ ဇာနနဝိဓိံ ဥပမာဝသေန အဋ္ဌကထာယံ တာဝ ဝုတ္တနယေန ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ယထာ ပဒီပေါတိအာဒိ ဧကဿ ဉာဏဿ ဧကက္ခဏေ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကထံ သမ္ဘဝန္တိ။ န ဟိ တာဒိသံ ကိဉ္စိ လောကေ ဒိဋ္ဌံ အတ္ထိ, န စ ဝစနံ လဗ္ဘတီတိ အန္တောလီနစောဒနံ မနသိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိညာဘိသမယေနာ’’တိ။ အနဝသေသတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနနသင်္ခါတေန ပဋိဝိဇ္ဈနေန အဘိသမေတိ အသမ္မောဟဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ပဟာနာဘိသမယေနာတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနသင်္ခါတေန ပဋိဝိဇ္ဈနေန အသမ္မောဟတော အဘိသမေတိ။ မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေနာတိ မဂ္ဂဉာဏံ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒိသေသမဂ္ဂံ သဟဇာတာဒိပစ္စယတာဝသေန ဘာဝနာဘိသမယေန။ အဘိသမေတိ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာသမ္ဘူတေန အရိယမဂ္ဂဘာဝနာသင်္ခါတေန ပဋိဝိဇ္ဈနေန အဘိသမေတိ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ မဂ္ဂဉာဏဉှိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု သမ္မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေန္တံ အတ္တနိပိ သမ္မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေတိယေဝ။ နိရောဓန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေနာတိ ပစ္စက္ခကရဏသင်္ခါတေန ပဋိဝိဇ္ဈနေန။ ပါပုဏာတီတိ အဓိဂစ္ဆတိ။ သွာယံ အဓိဂမော ဒဿနပဋိဝေဓောတိ အာဟ ‘‘ပဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ။

‘‘နိရောဓံ…ပေ… ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဧတေန နိရောဓသစ္စမေကံ အာရမ္မဏပဋိဝေဓေန စတ္တာရိပိ သစ္စာနိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓေန မဂ္ဂဉာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ယုတ္တိဝသေန ဝိဘာဝိတံ ဧကပဋိဝေဓံ အာဂမေနပိ သာဓေတုံ ‘‘ဝုတ္တမ္ပိ စေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ယော ဒုက္ခသမုဒယံ ပဿတိ, သော ဒုက္ခမ္ပိ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၀၀) အာဂတံ သမုဒယံ သစ္စာဒိမူလကံ ယောဇနံ သင်္ဂဏှာတိ။

န စေတံ ကာလန္တရဒဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ဧကပဋိဝေဓမေဝါတိ ဒဿေန္တေန ‘‘မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ, ဒုက္ခေပေတံ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၇၉၄၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၉) အပရံ သုတ္တပဒံ အာနီတံ။ တထာ ဟိ ‘‘ယော နု ခေါ, အာဝုသော, ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ…ပေ… ပဋိပဒမ္ပိ သော ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၀၀) ဧကသစ္စဒဿနသမင်္ဂိနော အညသစ္စဒဿနသမင်္ဂိဘာဝဝိစာရဏာယ တမတ္ထံ သာဓေတုံ အာယသ္မတာ ဂဝမ္ပတိတ္ထေရေန ဝုတ္တံ, ပစ္စေကဉ္စ သစ္စတ္တယဒဿနယောဇနာ ကတာ။ အညထာ ကမာဘိသမယေ ပုရိမဒိဋ္ဌဿ ပုန အဒဿနတော သမုဒယာဒိံ ပဿတော ဒုက္ခာဒိဒဿနံ ပုန အဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဝုစ္စမာနေ စ သဗ္ဗဒဿနံ ဒဿနန္တရပရမန္တိ ဒဿနာနုပရမော ဧဝ သိယာတိ။

နိဿယဘာဝဟေတုတာယ ဒုက္ခပရိညာယ ဝဋ္ဋိဈာပနသဒိသတာ, ပဋိပက္ခဝိဒ္ဓံသနတာယ သမုဒယပ္ပဟာနဿ အန္ဓကာရဝိဓမနသဒိသတာ, ဉာဏာလောကပရိဗြူဟနတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ အာလောကဝိဒ္ဓံသနသဒိသတာ, တေန တေန မဂ္ဂေန ယထာ ယထာ နိရောဓဿ သစ္ဆိကိရိယာ, တထာ တထာ ကိလေသသ္နေဟပရိယာဒါနံ ဟောတီတိ နိရောဓသစ္ဆိကိရိယာယ သ္နေဟပရိယာဒါနသဒိသတာ ကာရဏူပစာရေန ဝုတ္တာ။

၈၄၀။ ဩဘာသေတီတိ ပကာသေတိ။ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိန္တိ သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟဝူပသမဘာဝတော ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘူတံ။

၈၄၁။ အပ္ပေတီတိ ပပ္ပေါတိ။ ဒုက္ခပရိညာယ သက္ကာယတီရသမတိက္ကမဘာဝတော ဩရိမတီရပ္ပဟာနသဒိသတာ, မဂ္ဂဘာဝနာယ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာဝဟနတာယ ဘဏ္ဍဝဟနသဒိသတာ။

၈၄၂။ ပဝတ္တံ ဉာဏံ အဿာတိ ပဝတ္တဉာဏော, မဂ္ဂေါ။ အဿ မဂ္ဂဿ။

တထဋ္ဌေနာတိ တထသဘာဝေန, ပီဠနာဒိအဝိပရီတသဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ ဧကပဋိဝေဓာနီတိ ဧကဇ္ဈံ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာကာရာနိ။

ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌောတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ မဟာဋီ။ ၁။၁၄၄) ဝုတ္တမေဝ။ ဧကသင်္ဂဟိတာနီတိ ဧကေနေဝ သင်္ဂဟိတာနိ။ ကေန? တထဋ္ဌေန, သစ္စဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော။ ယံ ဧကသင်္ဂဟိတန္တိအာဒိ ဉာဏဿ ဧကပဋိဝေဓဒဿနံ။ မဂ္ဂဉာဏဉှိ နိရောဓမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောန္တမ္ပိ ယော သော ဒုက္ခာဒီသု တစ္ဆာဝိပလ္လာသဘူတဘာဝသင်္ခါတော သစ္စဋ္ဌော, တပ္ပဋိစ္ဆာဒကသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနေန တံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ပစ္စက္ခံ ကရောန္တမေဝ ပဝတ္တတိ။ ယတော အပရဘာဂေ ပီဠနာဒယော သောဠသပိ သစ္စဋ္ဌာ အရိယဿ ဟတ္ထာမလကံ ဝိယ ယာထာဝတော ဥပဋ္ဌဟန္တိ။

၈၄၃။ အတ္ထာတိ ဉာဏေန အရဏီယတော အတ္ထာတိ လဒ္ဓသမညာ အာကာရာ။ အညသစ္စဒဿနဝသေနာတိ သမုဒယာဒိသစ္စန္တရဒဿနဝသေန။ အာဝိဘာဝတောတိ ပကာသဘာဝတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေ အာကာရာ ဒုက္ခာဒီသု သဘာဝဝသေန, သစ္စန္တရဒဿနဝသေန စ အာဝိဘဝန္တိ, တေ ပီဠနာဒယော စတ္တာရောယေဝါတိ သောဠသေဝ ဝုတ္တာ, န အညေတိ။ အယမတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ကထမိဒံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိ။ တေနေတံ ဒဿေတိ – ယသ္မာ ပါဠိယံ ဝိသုံ ဝိသုံ အာရမ္မဏကရဏဝသေနပိ သစ္စဉာဏံ ဝုတ္တံ ကိစ္စနိဗ္ဗတ္တိဝသေနပိ, တသ္မာ ဝိညာယတိ ‘‘သဘာဝတော, သစ္စန္တရဒဿနတော စ သစ္စာနံ အာကာရာ အာဝိဘဝန္တီ’’တိ။

ကိစ္စနိဗ္ဗတ္တိဝသေန ဒဿနံ အာဝိဘာဝတော ဒဿနသဒိသန္တိ တံ အနာမသိတွာ ဣတရမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထာတိ တေသု ဒွီသု ဒဿနေသု။ အာယူဟိတန္တိ ပိဏ္ဍဝသေန နိဗ္ဗတ္တိတံ။ ယဉှိ ကိဉ္စိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ နာမ, သဗ္ဗံ တံ သမုဒိတမေဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ။ သင်္ခတန္တိ ပစ္စယန္တရေဟိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ကတံ။ ရာသိကတန္တိ ပုဉ္ဇကတံ။ အနေကမေဝ ဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဧကဇ္ဈံ နိဗ္ဗတ္တမာနံ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ရာသိကတံ ဝိယ ဟောတီတိ။ တသ္မာတိ သမုဒယေန အာယူဟိတတ္တာ။ အဿာတိ ဒုက္ခသစ္စဿ။ ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နော, တဿ ကိလေသသန္တာပဟရော။ သယမ္ပိ ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝတော သုသီတလော။ သန္တာပဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ ဥဠာရဒဿနေန တဒညဿ အနုဠာရဘာဝေါ ဝိယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာယသ္မတော’’တိအာဒိ။ အဝိပရိဏာမဓမ္မဿ နိစ္စသဘာဝဿ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ ပဋိပက္ခတော အာဝိဘဝနာကာရဿ သုခသိဒ္ဓိတော။

နိဒါနဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ ဣဒမဿ နိဒဒါတီတိ။ သံယောဂပလိဗောဓဋ္ဌာ ပဋိပက္ခဝသေန အာဝိဘဝနာကာရာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိသံယောဂဘူတဿာ’’တိအာဒိ။ ကိလေသဒုက္ခေဟိ သံယောဇနဋ္ဌော သံယောဂဋ္ဌော။ သံသာရစာရကေ ပလိဗုဒ္ဓနဋ္ဌော ပလိဗောဓဋ္ဌော။

ကိလေသသင်္ဂဏိကာဒိဝသေန အဝိဝေကဘူတဿ။ ဝိဝေကဋ္ဌော ဥပဓိဝိဝေကတာ။ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိဝိတ္တတာ အသင်္ခတဘာဝေါတိ ဧဝံ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတသဘာဝေါပိ အရိယမဂ္ဂေါ သင်္ခတော ဧဝ, အယမေဝ စ ဧကော အသင်္ခတောတိ နိရောဓဿ အသင်္ခတဘာဝေါ သုပါကဋော ဟောတိ။ ဒုက္ခံ ဝိသံ မရဏဓမ္မတော တဿ အဂဒဘူတံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ။

‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ သမ္ဘာဝေတဗ္ဗတံ ပတ္တော သုခုမသန္တဘာဝေန ဥပဋ္ဌိတော နိကန္တိဘူတောပိ နာယံ သမုဒယော ဟေတု နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာ။ အယံ အရိယမဂ္ဂေါ ဟေတူတိ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနေ ဝုတ္တနယေန မဂ္ဂဿ ဟေတုဋ္ဌော အာဝိဘဝတိ။ နိရောဓဒဿနေနာတိ အတိဝိယ နိပုဏဿ ပရမဂမ္ဘီရဿ နိရောဓသစ္စဿ ဒဿနေန။ တေနာဟ ‘‘ပရမသုခုမာနီ’’တိအာဒိ။ ဒုက္ခဒဿနေနာတိ အတိဝိယ အာဒီနဝပ္ပတ္တိယာ ဝိပုလတရာဒီနဝဿ ဒုက္ခသစ္စဿ ဒဿနေန။ တပ္ပဋိပက္ခတော အာဓိပတေယျဋ္ဌော။ တေနာဟ ‘‘အနေကရောဂါတုရ…ပေ… ဥဠာရဘာဝေါ ဝိယာ’’တိ။ ဧဝမေတေ ယထာရဟံ အနွယတော, ဗျတိရေကတော စ သစ္စေသု အာဝိဘဝနာကာရာ ဝိဘာဝိတာ။

ဧကေကဿာတိ ဧကေကဿ အတ္ထဿ, ပီဠနာယူဟနနိဿရဏနိယျာနဋ္ဌေ သန္ဓာယာဟ။ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏန္တိ သင်္ခတာဒိအတ္ထေ။ ယေ ပန ဝါဒိနော။ နာနာဘိသမယန္တိ နာနာဉာဏေန အဘိသမယံ, စတုန္နံ သစ္စာနံ နာနာက္ခဏေ နာနာဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈနန္တိ အတ္ထော။ ယဒိ ဟိ မဂ္ဂဉာဏဿ စတူသု သစ္စေသု နာနာဘိသမယော သိယာ, ဒုက္ခဒဿနာဒီဟိ ပဌမမဂ္ဂါဒီဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ သံယောဇနတ္တယာဒီနံ ဧကဒေသပ္ပဟာနံ အာပဇ္ဇတိ။ တထာ စ သတိ ဧကဒေသသောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌတာဒိပ္ပသင်္ဂေါ။ တံတံဒဿနာနန္တရဉ္စ တံတံဖလေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တံတံပဟေယျကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘူတာနံ ဖလာနံ မဂ္ဂါနံ ဝိယ စတုက္ကတာ သိယာ။ တထာ စ သတိ ဧကဒေသသောတာပန္နတာဒိပ္ပသင်္ဂေါ။ ကိဉ္စ ဘိယျော – ယဒိ မဂ္ဂဉာဏဿ နာနာဘိသမယော သိယာ, အညေန ဉာဏေန ဒုက္ခံ ပဿတိ။ အညေန သမုဒယံ, အညေန နိရောဓံ, အညေန မဂ္ဂံ, ဧဝံ သတိ မဂ္ဂကိစ္စံ အပရိပုဏ္ဏမေဝ သိယာ။ မဂ္ဂဒဿနေန ဟိ ဒွယဂတိ, တေနေဝ ဝါ တဿ ဒဿနံ, အညေန ဝါတိ။ တတ္ထ ပဌမော တာဝ ပက္ခော န ယုဇ္ဇတိ အတ္တနိ ပဝတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော။ န ဟိ တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တမေဝ ပရာမသိတုံ သက္ကာ။ အထ အညေန အနဝဋ္ဌာနပ္ပသင်္ဂေါ ‘‘ယေန မဂ္ဂံ ပဿတိ, သောပိ မဂ္ဂေါ။ တမ္ပိ ယေန ပဿတိ, သောပိ မဂ္ဂေါ’’တိ။ တသ္မာ ဧကာဘိသမယတော ယထာဝုတ္တော အသမ္မောဟပဋိဝေဓောဝ ယုတ္တော။ အပိစ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ, သမုစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗဉ္စ သစ္စဒွယံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တမာနဿ မဂ္ဂဉာဏဿ ပရိစ္ဆိန္ဒနသမုစ္ဆိန္ဒနာနိ န သမ္ဘဝန္တိ တတော အနိဿရဏတော။ န ဟိ ဒုက္ခပရိညာသမုဒယပ္ပဟာနာနိ ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာရမ္မဏေန ဉာဏေန ကာတုံ သက္ကုဏေယျာနိ။ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေန ပန တတ္ထ, ဣတရဒွယေ စ သမ္မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေန္တေန သက္ကာ ကာတုန္တိ ဧကာဘိသမယော ဧဝ ယုတ္တော။ အယံ ပန အတ္ထော ပါဠိယံ အာဂတော ဧဝါတိ ‘‘တေသံ ဥတ္တရံ အဘိဓမ္မေ ကထာဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တမေဝါ’’တိ။

ပရိညာဒိပ္ပဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၈၄၅။ အဘိညာပညာတိအာဒီနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ အပိစ သုတမယာယ, စိန္တာမယာယ, ဧကစ္စဘာဝနာမယာယ စ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ဉာတာ အဘိညာတာ။ အာဝေဏိကာ ဘူမိ ပရိညန္တရာနံ အဝိသယဘာဝတော။ န ဟိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒပစ္စယပရိဂ္ဂဟဏဝသေန တီရဏပရိညာဒီနံ ပဝတ္တိ အတ္ထိ။

၈၄၆။ အနုလောမဉာဏမ္ပိ အနိစ္စာဒိဝသေနေဝ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တတိ, ပဂေဝ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဒယောတိ အာဟ ‘‘ယာဝ အနုလောမာ အာဝေဏိကာ ဘူမီ’’တိ။ ကာမဉ္စေတ္ထ တီရဏပရိညာဘူမိယံ ဉာတပ္ပဟာနပရိညာယောပိ လဒ္ဓါဝသရာ, တတ္ထ ပန ယထာ တီရဏပရိညာ သာတိသယံ ကိစ္စကာရီ, န တထာ ဣတရာတိ အာဝေဏိကဂ္ဂဟဏံ။

၈၄၇။ နိပ္ပရိယာယေန ပဟာနပရိညာ နာမ မဂ္ဂဉာဏန္တိ ‘‘ယာဝ မဂ္ဂဉာဏာ ဘူမီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ ဣဓ အဘိသမယကာလေ ကိစ္စဝိစာရေ အယံ ပဟာနပရိညာ အဓိပ္ပေတာ တဒတ္ထတ္တာ သေသပရိညာနံ။ တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ ဝါ’’တိအာဒိ။

တဒတ္ထာယေဝါတိ ပဟာနပရိညတ္ထာ ဧဝ။ အထ ဝါ တဒတ္ထာယေဝါတိ ပဟာနတ္ထာ ဧဝ။ အထ ဝါ တဒတ္ထာယေဝါတိ မဂ္ဂတ္ထာ ဧဝ။ ဉာတတီရဏပရိညာ ဟိ ယာဝဒေဝ မဂ္ဂါဓိဂမတ္ထာယ ပဝတ္တာ။ နိယမတော ဉာတာ စေဝ တီရိတာ စ ဟောန္တိ ဉာတတီရိတဘာဝေဟိ ဝိနာ ပဟာနာဘာဝတော, ပဟာနသိဒ္ဓိယဉ္စ ဉာတတီရိတဘာဝသိဒ္ဓိတော။ မဂ္ဂဉာဏဉှိ ဒုက္ခေ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဝတ္တမာနံ တဿ သဘာဝလက္ခဏံ ဝိယ သာမညလက္ခဏမ္ပိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဝုစ္စတိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနတော။ တေနာဟ ‘‘ပရိညတ္တယမ္ပိ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ။

၈၄၈။ ပရိညာ ဝိယာတိ တိဝိဓတာသာမညံ နိဒဿေတိ, န ပရိညာပဟာတဗ္ဗတာသာမညံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဿ အရိပညာကိစ္စဘာဝတော။ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ယထာ န စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌန္တိ, ဧဝံ ပရိယုဋ္ဌာနဿ နိသေဓနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနံ, ဝိက္ခမ္ဘနမေဝ ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ။ ပါကဋတ္တာတိ ‘‘အယံ အဗျာပန္နစိတ္တော ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၄။၁၉၈) ပရေသမ္ပိ ပါကဋတ္တာ။ ‘‘န သဟသာ စိတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တီ’’တိ ဣဒံ ပဋိလဒ္ဓမတ္တဿ ဈာနဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, သုဘာဝိတေ ပန ပဂုဏဇ္ဈာနေ ယာဝ စရိမကစိတ္တမ္ပိ န အဇ္ဈောတ္ထရန္တေဝ။ အထ ဝါ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေပီတိ ဈာနာဓိဂမတ္ထာယ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိယာ။ ပစ္ဆာဘာဂေပီတိ ဈာနံ လဘိတွာ အညကိစ္စပ္ပသုတဿပိ။ ဝိတက္ကာဒယောတိ ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခရူပသညာဒယော။ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ ပဋိပက္ခာ ဒုတိယာဒီသု အပ္ပိတေသုယေဝ ဝိက္ခမ္ဘန္တိ, တတော တတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တဿ ပန ပဝတ္တန္တိ ပရိတ္တစိတ္တဝသေနေဝ ဝုဋ္ဌဟနတော။

၈၄၉။ ‘‘ပဒီပေန အန္ဓကာရဿ ဝိယာ’’တိ ဣဒံ ပဋိပက္ခေန ပဟီနဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ပဋိပက္ခော ဟိ ပဒီပေါ အန္ဓကာရဿ, ဃဋပ္ပဟာရော ပန သေဝါလဿ န ပဋိပက္ခော, ကေဝလံ ပဝတ္တိနိဝါရဏမတ္တမေဝ ကရောတီတိ။ တေန အသတိပိ ဥဇုဝိပစ္စနီကတာယ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ ဝိတက္ကာဒီနံ ဝိက္ခမ္ဘနဿ တံ နိဒဿနံ သုဋ္ဌုတရံ ယုဇ္ဇတိ။ ‘‘ဝိပဿနာယ အဝယဝဘူတေနာ’’တိ ဣဒံ ဣဓာဓိကတတဒင်္ဂပ္ပဟာနဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ သီလဝိသောဓနာဒိနာပိ ဟိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ဟောတိယေဝါတိ။ ဉာဏင်္ဂေနာတိ ဉာဏသင်္ခါတေန ကာရဏေန။ တဒင်္ဂေန တဒင်္ဂဿ ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ။ သတိ ဝိဇ္ဇမာနေ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတေ ကာယေ, သယံ ဝါ တတ္ထ သတိ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၃။၈၁၊ ၄။၃၄၅) နယေန ဝုတ္တာ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ။ သောဠသဝတ္ထုကာ, အဋ္ဌဝတ္ထုကာ စ ကင်္ခါဝ မလံ ကင်္ခါမလံ။ သမူဟဂါဟဿာတိ ‘‘အတ္တာ အတ္တနိယ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တသမူဟဂဟဏဿ ပဟာနံ ကလာပသမ္မသနေန ဧကာဒသသု ဩကာသေသု ပက္ခိပိတွာ ဝိကိရဏဝသေန ခန္ဓာနံ ဒဿနတော။ အဿာဒသညာယာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အဿာဒနဝသေန ပဝတ္တမိစ္ဆာသညာယ။ အပ္ပဋိသင်္ခါနဿာတိ ပဋိသင်္ခါနပဋိပက္ခဿ မောဟဿ။ အနုပေက္ခနဿာတိ အပေက္ခာယ။ သင်္ခါရေသု နိစ္စာဒိဂါဟော သစ္စပဋိလောမဂါဟော မဂ္ဂသစ္စာဓိဂမဿ ဝိလောမနတော။ သာဒီနဝေသု အနာဒီနဝသညိတာ, အနာဒီနဝေ စ သာဒီနဝသညိတာ သစ္စပဋိလောမဂါဟောတိ စ ဝဒန္တိ။

ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓိက္ကမေန တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌာရသမဟာဝိပဿနာဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယံ ဝါ ပန ပဟာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၈၅၀။ ဝုတ္တမေဝ ‘‘သဗ္ဗံ သင်္ခါရဂတံ အနိစ္စတော အနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၄၂)။

သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာနံ ဝသေန ဃနဂ္ဂဟဏံ ဃနသညာ, တဿာ ဃနသညာယ။

နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ, တာယာတိ တိယဒ္ဓဂတာနံ သင်္ခါရာနံ နိရောဓမေဝ ဒိသွာ တတ္ထ အဓိမုစ္စနဝသေန ပဝတ္တပညာ, တာယ။ အာယူဟနဿာတိ အဘိသင်္ခရဏဿ။

တံ တံ ပရိစ္ဆေဒန္တိ အာဒါနနိက္ခေပါဒိကံ တံ တံ ပရိစ္ဆေဒံ။ အညထာပဝတ္တိဒဿနန္တိ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒတော ပုဗ္ဗေ, ပစ္ဆာ စ အညာကာရပ္ပဝတ္တိယာ ဒဿနံ, အဝတ္ထာဝိသေသပ္ပဝတ္တိဒဿနံ ဝါ။ ဓုဝသညာယာတိ ထိရဘာဝဂ္ဂဟဏဿ။

သာရာဒါနာဘိနိဝေသဿာတိ အသာရေသု သာရဂဟဏာဘိနိဝေသဿ။

သံသယမိစ္ဆာဉာဏာနံ ဝသေန သမ္မုယှနံ သမ္မောဟော, သော ဧဝ အဘိနိဝေသောတိ သမ္မောဟာဘိနိဝေသော။ သင်္ခါရေသု လေဏတာဏဘာဝဂ္ဂဟဏံ အာလယာဘိနိဝေသော, အတ္ထတော ဘဝနိကန္တိ။

ယထာ စိတ္တံ သင်္ခါရေ မုဉ္စိတွာ ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ ပက္ခန္ဒတိ, တထာ ပဝတ္တနတော သင်္ခါရုပေက္ခာ စ အနုလောမဉ္စ ‘‘ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ နိဝိဋ္ဌဘာဝေန ဩဂါဠှဘာဝေန ပဝတ္တသံယောဇနာဒိကိလေသာ ဧဝ ကိလေသာဘိနိဝေသော။ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သမာဓိန္တိ ဝိပဿနာသမာဓိမာဟ။

၈၅၁။ အသနိဝိစက္ကံ အသနိမဏ္ဍလံ။ ဧဝံ ပဟာနန္တိ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနမာဟ။ ကမ္မကိလေသာနံ, သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ သင်္ခါရာနံ ခယံ နိရောဓံ ဂစ္ဆတီတိ ခယဂါမီ, အရိယမဂ္ဂေါ။ လောကုတ္တရဂ္ဂဟဏေနေဝ သိဒ္ဓေပိ ခယဂါမိဂ္ဂဟဏံ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ။ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနမေဝါတိ အဝဓာရဏံ နိပ္ပရိယာယတံ ဥပါဒါယ။ တဒတ္ထာနေဝါတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနတ္ထာနေဝ။ တေန ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂပ္ပဟာနာနံ မဂ္ဂသမ္ဘာရတမာဟ တေဟိ ဝိနာ အသိဇ္ဈနတော။ အထ ဝါ တဒတ္ထာနေဝါတိ မဂ္ဂတ္ထာနေဝ။ တေန တဒတ္ထတာယ တေသံ တံကိစ္စတံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ။ တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိရာဇာနံ ဝဓိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယမ္ပိ တတော ပုဗ္ဗေ ကတန္တိ ယံ တတောရဇ္ဇပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ကတံ ပစ္စန္တသာဓနဒုဂ္ဂဝိဒ္ဓံသနာဒိ။ ယထာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ရညာ ကတန္တိယေဝ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ လောကိယဉာဏေန သာဓိတာနိပိ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂပ္ပဟာနာနိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ပဝတ္တဿ မဂ္ဂဿ ကိစ္စဘာဝေန ဝုစ္စန္တိ, တဒတ္ထတာယ, တေသံ တံသန္တတိပတိတတာယ စ မဂ္ဂဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၈၅၂။ လောကိယဿ, လောကိယာ ဝါ သစ္ဆိကိရိယာ လောကိယသစ္ဆိကိရိယာ။ ဧဝံ လောကုတ္တရသစ္ဆိကိရိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ လာဘီမှီတိ လာဘီ အမှိ။ တထာ ဝသီမှီတိ ဧတ္ထာပိ။ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဖဿေနာတိ ပစ္စက္ခတော အာရမ္မဏကရဏသင်္ခါတေန ဉာဏဖဿနေန။ ‘‘ပစ္စက္ခတော’’တိ စ ဣမိနာ အနုမာနတော အာရမ္မဏကရဏံ နိဝတ္တေတိ, ‘‘ဤဒိသမိဒ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပစ္စက္ခတော ဇာနနံ ဟေတ္ထ ‘‘ဉာဏဖဿော’’တိ အဓိပ္ပေတော။ ဖဿိတာတိ ဉာဏေန ဖုဋ္ဌာ။

ဈာနမဂ္ဂဖလာနိ ဝိယ အတ္တနော သန္တာနေ အနုပ္ပါဒေတွာပိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကသမ္မောဟဝိဒ္ဓံသနဝသေန တထာဝိဒ္ဓံသနပဝတ္တဉာဏံ အပရပ္ပစ္စယဉာဏံ။

ပဿန္တော ပစ္စက္ခတော ဇာနန္တော။ အမတောဂဓန္တိ အမတပရိယာပန္နံ, အမတသင်္ခါတန္တိ အတ္ထော။

သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ဒဿနံ, တေန ဒဿနေန သစ္ဆိကိရိယာ ဒဿနသစ္ဆိကိရိယာ။ ကိဉ္စာပိ ဂေါတြဘုဉာဏံ တတော ပဌမတရံ နိဗ္ဗာနံ ပဿတိ, အာလမ္ဗနကရဏတော ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာကရဏတော ပန န ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ။ သာ ဒုဝိဓာပီတိ သာ ဒဿနဘာဝနာဝသေန ဒုဝိဓာပိ သစ္ဆိကိရိယာ။ ဒဿနဘာဝနာဝသေနာတိ ဒဿနမဂ္ဂဘာဝနာမဂ္ဂဝသေန။ တေန အမဂ္ဂဝသေန ပဝတ္တနိဗ္ဗာနဿ ပစ္စဝေက္ခဏသစ္ဆိကိရိယံ နိဝတ္တေတိ။ နိဗ္ဗာနဿာတိ ပန ဣမိနာ မဂ္ဂဖလေသု ပစ္စဝေက္ခဏသစ္ဆိကိရိယံ။ ဣမဿ ဉာဏဿာတိ ဣမဿ ယထာဓိဂတဿ လောကုတ္တရဉာဏဿ။

၈၅၃။ အဘိမတာတိ အဓိပ္ပေတာ။ ဘာဝနာ နာမ ဥပ္ပါဒနာ, သန္တာနပရိဘာဝနာ စာတိ တဒုဘယံ ဒဿေန္တော ‘‘လောကိယာန’’န္တိအာဒိမာဟ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ လောကိယာ ကုသလာဒယော ဥပ္ပါဒိတာ, ဝဍ္ဎိတာ စ, တဒဂ္ဂေနဿ သီလဘာဝနာ, ကာယဘာဝနာ, စိတ္တဘာဝနာ, ပညာဘာဝနာ စ လောကိယာ နိပ္ဖါဒိတာ ဟောတိ, တာယ စ သန္တာနောပိ ပရိဘာဝိတောတိ။ တာသု လောကိယလောကုတ္တရဘာဝနာသု ဣဓ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိကထာယံ လောကုတ္တရဘာဝနာ အဓိပ္ပေတာ, န ဣတရာ တဿာ သမ္ဘာရဘာဝတော။ စတုဗ္ဗိဓမ္ပေတံ ဉာဏန္တိ ဧတံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ လောကုတ္တရာနိ သမ္မာဝါစာဒိဘေဒါနိ သီလာဒီနိ ဥပ္ပါဒေတိ။ ကထံ? သဟဇာတာဒိပစ္စယတာယ။ သီလာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာဓိဿ ဂဟဏံ, န ပညာယ။ န ဟိ တဒေဝ တံ ဥပ္ပါဒေတိ, မဂ္ဂစိတ္တုပ္ပါဒေါ ပန ဥပ္ပါဒေတိ။ တဒန္တောဂဓဘာဝါ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ။ သော ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတောတိ ဝဒန္တိ။ သီလာဒီနီတိ ဝါ ဖလသီလာဒီနမ္ပိ ဂဟဏန္တိ ပညာယပိ ဂဟဏံ ယုဇ္ဇတိယေဝ။ သဟဇာတပစ္စယာဒိတာယာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနန္တရပစ္စယာဒိတာယပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေဟိ စ သန္တာနံ ဝါသေတီတိ တေဟိ သမုစ္ဆိန္ဒနပဋိပဿမ္ဘနဝသေန ပဝတ္တေဟိ လောကုတ္တရေဟိ သီလာဒီဟိ အရိယပုဂ္ဂလော အတ္တနော သန္တာနံ ပရိဘာဝေတိ။ ယံ နိဿာယ ပရာဝုတ္တီတိ ဝဒန္တိ။ ယထာ ပရိညတ္တယမ္ပိ ပဟာနတ္တယမ္ပိ မဂ္ဂဉာဏဿ ကိစ္စန္တိ ဝုတ္တံ ပရိယာယေန, န ဧဝမိဓ။ ဣဓ ပန လောကုတ္တရဘာဝနာဝ အဿ မဂ္ဂဉာဏဿ ကိစ္စံ။ န ဟေတ္ထ ဘာဝနာယ ပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ အဝဓာရဏံ။ တေန လောကိယဘာဝနံ နိဝတ္တေတိ။

ဧဝံ သရူပေနေဝ အာဂတာယာတိ ‘‘စိတ္တံ ဘာဝယ’’န္တိ သမာဓိ ဝိယ စိတ္တသီသေန အနာဂန္တွာ ‘‘ပညံ ဘာဝယ’’န္တိ ဧဝံ သရူပေနေဝ အာဂတာယ ပညာယ။ ယံ ဝုတ္တံ ဥဒ္ဒေသဝသေန။ ဧတ္တာဝတာ တံ ဝိတ္ထာရိတံ ဟောတိ။ အယဉ္စ ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ဗာဝီသတိမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

၂၃။ ပညာဘာဝနာနိသံသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

အာနိသံသပကာသနာဝဏ္ဏနာ

၈၅၄။ အနေကသတာနိသံသာ သာဝကဗောဓိအာဒိဝိပုလောဒါတဂုဏဝိသေသာဝဟတ္တာ။ ဝိတ္ထာရတောတိ နယဒဿနံ အကတွာ ‘‘အယမ္ပိ ပညာဘာဝနာယ အာနိသံသော, အယမ္ပီ’’တိ အနုပဒဒဿနဝသေန ဝိတ္ထာရတော ပကာသေတုံ န သုကရံ အတိဗဟုဘာဝတော။ အဿာတိ ပညာဘာဝနာယ။ နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသနန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိဝသေန နာနာဝိဓာနံ ကိလေသဓမ္မာနံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဇဟနံ။ အရိယဖလရသာနုဘဝနန္တိ သောတာပတ္တိဖလာဒိဖလသုခပဋိသံဝေဒနံ။

နာနာကိလေသဝိဒ္ဓံသနကထာဝဏ္ဏနာ

၈၅၅။ ‘‘အရိယဖလရသာနုဘဝန’’န္တိ ဧတေနေဝ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ ဒီပီယတီတိ ‘‘အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ’’တိ ဝိသေသဝစနံ, တဗ္ဘာဝဘာဝတော ဝါ။ သိဒ္ဓေ ဟိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ။

ဘီမဝေဂါနုပတိတာတိ သကလံ လောကံ ဘိန္ဒန္တေန ဝိယ ဘီမေန ဘယာနကေန ဝေဂေန သဟသာ ပတိတာ။ သိလုစ္စယေတိ ပဗ္ဗတေ သေလပုထုလေ။ သတေဇုဇ္ဇလမဏ္ဍလောတိ သရဒကာလသမိဒ္ဓေန အတ္တနော တေဇသာ သမုဇ္ဇလဒုဒ္ဒိက္ခမဏ္ဍလော။ ဝဓဗန္ဓနာဒိဒုဂ္ဂတိပရိပက္ကိလေသာဒိဇာတိအာဒိသဗ္ဗာနတ္ထဝိဓာယကံ။ သန္ဒိဋ္ဌိကန္တိ ပစ္စက္ခဘူတံ။ ဇညာတိ ဇာနေယျ။ ဣဓာတိ ဣမိဿံ ပညာဘာဝနာယံ။

ဖလသမာပတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၈၅၆။ အရိယဿ မဂ္ဂဿ ဖလံ အရိယဖလံ, အရိယဉ္စ တံ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ ဖလဉ္စာတိပိ အရိယဖလံ, တဿ ရသော, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိသုခံ, အနုဘဝနံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဿ တဿ ပဋိသေဝနံ။ တတြာတိ တေသု ဒွီသု အာကာရေသု။ အဿာတိ အရိယဖလဿ။

၈၅၇။ သံယောဇနေသု ပဟီနေသု သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ပဟီနာယေဝ ဟောန္တီတိ သံယောဇနာနံယေဝ ဂဟဏံ။ သံယောဇနပ္ပဟာနမတ္တမေဝ အရိယမဂ္ဂဿ ဖလံ နာမ, န အညံ ကိဉ္စိ အတ္ထန္တရံ ဝိပါကဘူတန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘ဖလံ နာမ န ကောစိ အညော ဓမ္မော အတ္ထီ’’တိ။ ကေ ပနေတံ ဝဒန္တီတိ? အန္ဓကာဒယော။ တေ ဟိ ‘‘အရဟတ္တံ အရဟတ္တန္တိ, အာဝုသော, ဝုစ္စတိ…ပေ… မောဟက္ခယော’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၁၅) သုတ္တပဒဿ အတ္ထံ အညထာ ဂဟေတွာ နိပ္ပရိယာယတော ‘‘အရဟတ္တံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, ကိလေသပ္ပဟာနမေဝ တထာ ဝေါဟရီယတီ’’တိ ဝဒန္တာ သေသဖလေပိ ပဋိက္ခိပန္တိ။ ဣဒံ သုတ္တမ္ပီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိမာဟ။ ပကဋ္ဌော ဥက္ကဋ္ဌော ယောဂေါတိ ပယောဂေါ, အရိယမဂ္ဂေါ, ပယောဂနိမိတ္တံ ဇာတကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ။ ယာ ပန အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ လဗ္ဘမာနာပိ ယဿာ ဝိပါကပညာယ နိပ္ပဇ္ဇမာနာယ နိပ္ပဇ္ဇတိ, သာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယံ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗာယံ ပညာတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပညာတိ ဝုတ္တာ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝုဋ္ဌာတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥဇုဝိပစ္စနီကဒဿနဝသေန ဝတွာ တဒညတောပိ ဝုဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ ‘‘တဒနုဝတ္တကကိလေသေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ, တဿာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပယောဂတော, ဥပနိဿယတော စ အနုဝတ္တကကိလေသေဟိ။ တေန တဒေကဋ္ဌပ္ပဟာနမာဟ။ ခန္ဓေဟီတိ တဒနုဝတ္တကက္ခန္ဓေဟိ, တာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓေဟိ စေဝ တပ္ပစ္စယာ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇနက္ခန္ဓေဟိ စာတိ အတ္ထော။ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟီတိ ယထာဝုတ္တကိလေသက္ခန္ဓေဟိ ဗဟိဒ္ဓါဘူတေဟိ ဝိပဿနာယ ဂေါစရဘူတေဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တေဟိ။

ဧဝံ မဂ္ဂကိစ္စံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ဝသေန ဖလံ ဒဿေတုံ ‘‘တမ္ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တမ္ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာတိ တဿ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာနာဒိပယောဂဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ။ မဂ္ဂေါ ဟိ နိမိတ္တတော, ပဝတ္တတော စ ဝုဋ္ဌဟန္တော ကိလေသေ ပဇဟတီတိ အတ္တနော ခဏေ တံ ပယောဂံ ကရောတိ နာမ, ဖလက္ခဏေ ပနဿ သော ပယောဂေါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဝူပသန္တော နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တမ္ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ’’တိ။ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ မဂ္ဂါနန္တရံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဖလသမာပတ္တိကာလေ ပန ဗဟုက္ခတ္တုံ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗမ္ပိ ယထာဝုတ္တပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိမိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ‘‘တမ္ပယောဂပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဂ္ဂဿေတံ ဖလန္တိ ယထာဝုတ္တာ ဝိပါကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ, ဧတံ အရိယမဂ္ဂဿ ဖလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ အဘိနိရောပနဋ္ဌေန သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၆၃) သင်္ကပ္ပါဒိဝသေန, သေသမဂ္ဂဝသေန စ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။

စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, ဣမေ ဓမ္မာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာတိ အပ္ပမာဏာရမ္မဏတာယ မဂ္ဂေဟိ နိဗ္ဗိသေသတာယ။ တထာ နေဝသညာနာသညာယတနသင်္ခါတော မဟဂ္ဂတော ဓမ္မော နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနဝေလာယံ အပ္ပမာဏဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အရိယဖလဿ အနန္တရပစ္စယတာယ စ ဒီပနာတိ ဧဝမာဒီနိပိ ဧတ္ထ အရိယဖလဿ သဘာဝဓမ္မဘာဝေန အတ္ထိတာယ သာဓကာနိ, န ယထာဒဿိတပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။

၈၅၈။ ဖလသမာပတ္တိယန္တိ ဖလပဝတ္တိသင်္ခါတာယ သမာပတ္တိယံ။ အဿာတိ အရိယဖလဿ။ သရူပကတ္တုကာရဏာကာရဋ္ဌိတိဝုဋ္ဌာနာနန္တရဝသေန ဣဒံ ပဉှာကမ္မံ။

၈၅၉။ အရိယဖလဿ နိရောဓေ အပ္ပနာတိ အရိယဿ ဖလဈာနဿ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏဘူတေ အပ္ပနာကာရေန ပဝတ္တိ။

၈၆၀။ သဗ္ဗေပိ ပုထုဇ္ဇနာတိ ဈာနသမာပတ္တိလာဘိနောပိ ပုထုဇ္ဇနာ န သမာပဇ္ဇန္တိ, ပဂေဝ ဣတရေ။ အရိယာ သဗ္ဗေပိ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ကာမံ သာမညဇောတနာ, သာ ပန ဝိသေသနိဝိဋ္ဌာယေဝ ဟောတိ။ အဓိဂတတ္တာတိ ပန ဟေတုကိတ္တနံ။ ဥပရိမာနမ္ပိ ဟေဋ္ဌိမာယ လောကိယသမာပတ္တိယာ ဝိယ သမာပဇ္ဇနံ သာဓေန္တံ ဝိယ ဌိတန္တိ တံ နိဝတ္တေန္တော ‘‘ဥပရိမာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပရိမာတိ သကဒါဂါမိအာဒယော။ ဟေဋ္ဌိမန္တိ သောတာပတ္တိဖလာဒိံ။ န သမာပဇ္ဇန္တိ သတိပိ အဓိဂတတ္တေ။ ကသ္မာတိ စေ? ကာရဏမာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝူပဂမနေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ’’တိ။ ဧတေန ဥပရိမော အရိယော ဟေဋ္ဌိမံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ အတ္တနာ အဓိဂတတ္တာ, ယထာ တံ လောကိယသမာပတ္တိန္တိ, ဧဝံ ပဝတ္တံ ဟေတုံ ဗျဘိစာရေတိ။ န ဟိ လောကိယဇ္ဈာနေသု ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝူပဂမနံ နာမ အတ္ထိ ဝိသေသာဘာဝတော။ ဣဓ ပန အသမုဂ္ဃါဋိတကမ္မကိလေသနိရောဓနေန ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဝိယ သောတာပန္နဿ, သောတာပန္နာဒီဟိ သကဒါဂါမိအာဒီနံ ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝူပဂမနံ အတ္ထိ။ ယတော ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ဖလဓမ္မာ ဥပရူပရိ မဂ္ဂဓမ္မေဟိ နိဝတ္တိတာ ပဋိပက္ခေဟိ ဝိယ အဘိဘူတာ အပ္ပဝတ္တိဓမ္မတံယေဝ အာပန္နာ။ တေနာဟ ‘‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ’’တိ။

အပိစ ကုသလကိရိယပဝတ္တိ နာမ အညာဒိသီ, ဝိပါကပဝတ္တိ စ အညာဒိသီ, အနန္တရဖလတ္တာ စ လောကုတ္တရကုသလာနံ ဟေဋ္ဌိမတော ဥပရိမော ဘဝန္တရဂတော ဝိယ ဟောတိ။ တံတံဖလဝသေနေဝ ဟိ အရိယာနံ သောတာပန္နာဒိနာမလာဘော။ တေ သစေ အညဖလသမင်္ဂိနောပိ ဟောန္တိ, သောတာပန္နာဒိနာမမ္ပိ တေသံ အဝဋ္ဌိတံ သိယာ, တေန တေန ဈာနေန ဂဟိတပဋိသန္ဓိကော ဝိယာတိ တဿ တဿ အရိယဿ တံ တံ ဖလံ ဘဝင်္ဂသဒိသန္တိ န ဥပရိမဿ ဟေဋ္ဌိမဖလသမင်္ဂိတာယ လေသောပိ သမ္ဘဝတိ, ကုတော တဿ သမာပဇ္ဇနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဟေဋ္ဌိမာ စ ဥပရိမန္တိ ဟေဋ္ဌိမာ စ သောတာပန္နာဒယော အရိယာ ဥပရိမံ သကဒါဂါမိဖလာဒိံ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အနဓိဂတတ္တာ’’တိ။ န ဟိ အနဓိဂတသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကာ။

‘‘အတ္တနော အတ္တနောယေဝ ပန ဖလံ သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗေပိ အရိယာ အတ္တနော အတ္တနော ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထေ အာပန္နေ တတ္ထ ကေသဉ္စိ မတိဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေစိ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧတေ ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနောတိ ယသ္မာ ဟိ တေ ‘‘ဥပရိမာ ဒွေ’’တိ ဝုတ္တာ အနာဂါမိနော, အရဟန္တော စ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနော, ဣတရေ ပန သီလေသု ပရိပူရကာရိနော, တသ္မာ ဒွေ ဧဝ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ။ န ဟိ သမာဓိပါရိပူရိယာ ဝိနာ သမာပတ္တိဝဠဉ္ဇနံ သမ္ဘဝတီတိ အဓိပ္ပါယော။ တန္တိ ‘‘သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနော’’တိ တေဟိ ဝုတ္တကာရဏံ။ အကာရဏမေဝါတိ အယုတ္တိယေဝ။ ကသ္မာတိ စေ? အာဟ ‘‘ပုထုဇ္ဇနဿာပီ’’တိအာဒိ။ တဿတ္ထော – သဗ္ဗသော အသမုစ္ဆိန္နကိလေသဿ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓလောကိယသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ လဗ္ဘတိ, ကိမင်္ဂံ ပန သမုစ္ဆိန္နေကစ္စကိလေသာနံ ဟေဋ္ဌိမာနံ အရိယာနံ, တသ္မာ တေသံ သမာဓိသ္မိံ အပရိပူရကာရိတာ အတ္တနော ဖလသမာပတ္တိံ အသမာပဇ္ဇနဿ အကာရဏန္တိ။ ယုတ္တိစိန္တာ နာမ ပါဠိအနာရုဠှေ အတ္ထေ ယုတ္တာ, အယံ ပနတ္ထော ပါဠိအာရုဠှောတိ ကာရဏာပဒေသေ အနာဒရကရဏမုခေန ပါဠိံ ဒဿေန္တော ‘‘ကိဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထာယာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ သမဓိဂမာယ။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယာတိ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနတ္ထံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

ဧတ္ထ စ ‘‘သုညတဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယာ’’တိအာဒိနာ သရူပတော ဥဒ္ဓဋတ္တာ တတော ပုဗ္ဗေ အာဂတာ မဂ္ဂဖလဝါရာ အပ္ပဏိဟိတဝသေန ဝုတ္တာ။ တတ္ထ အနတ္တာနုပဿနာမုခေန, အနိစ္စာနုပဿနာမုခေန စ ပဝတ္တာနံ ဖလသမာပတ္တီနံ ပုရေစရာ ဂေါတြဘုဓမ္မာ နဝဒသဘာဝေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယာ’’တိအာဒိနာ ပန စတူသုပိ ဖလေသု ဧကသဒိသံ ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနောပိ အတ္တနော ဖလံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ဝိညာယတိ။ မဂ္ဂါနန္တရဖလဝသေန တံ ဝုတ္တန္တိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝိပဿနာဝသေန ဒသန္နံ ဂေါတြဘုဓမ္မာနံ ဒဿနဝသေန ဒေသနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ, မဂ္ဂဝါရေနေဝ စ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော။ န စ မဂ္ဂါနန္တရံ ဖလံ ‘‘ဖလသမာပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ ဝိသုံ ပရိကမ္မာဘာဝတော။ တသ္မာ ဖလသမာပတ္တိဝစနေနေဝ သောတာပန္နာဒီနမ္ပိ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ သိဒ္ဓံ။ တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ။

၈၆၁။ ပယောဇနမ္ပိ တဒတ္ထာယ ပဋိပတ္တိယာ ကာရဏံ ဟောတိ တန္နိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇနတောတိ ‘‘ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထ’’န္တိ ပယောဇနံ ဝိဿဇ္ဇိတံ။ ကသ္မာတိ ဝါ သမ္ပဒါနေ နိဿက္ကဝစနံ, ကိဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထန္တိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ကိလေသဒရထပရိဠာဟဝူပသမေန သန္တေန သုခဝိဟာရေန ဝိဟရဏတ္ထံ။ သတိပိ ဝိပါကဘာဝေ ပရိကမ္မေန ဝိနာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ဖလသမာပတ္တိဓမ္မာနံ တဿ တဿ အရိယဿ ရုစိဝသေနေဝ ပဝတ္တိ, ယတော နေသံ သာဓိပတိတာတိ အာဟ ‘‘အဒ္ဓါန…ပေ… သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ။

၈၆၂။ ဒွီဟိ အာကာရေဟီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ။ ယထာ ဟိ လောကိယဇ္ဈာနာနံ သမဓိဂမော သမ္ပယောဂသမင်္ဂိဘာဝေန သိဇ္ဈမာနော ပဟာနင်္ဂသမတိက္ကမမုခေန ဝုစ္စတိ တထာ သမဓိဂန္တဗ္ဗတ္တာ, ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိပိ နိဗ္ဗာနမနသိကာရေန သိဇ္ဈမာနာ တဒညာရမ္မဏာမနသိကာရမုခေန ဝုစ္စတိ သဗ္ဗသင်္ခါရတော ဝိနိဝဋ္ဋိတမာနသတာဝသေန သမိဇ္ဈနတော။ တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနတော’’တိအာဒိ။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဉာဏပရမ္ပရဝသေန ဟိ သဗ္ဗဖလစိတ္တံ သင်္ခါရတော သဗ္ဗသော နိဗ္ဗိန္နဝိရတ္တစိတ္တဿ တတော ဝိနိဿဋနိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ပဝတ္တတိ။ ဧဝံ ပဝတ္တမာနဉ္စ တံ နိဗ္ဗာနတော အညဿ အာရမ္မဏဿ အမနသိကာရာ, နိဗ္ဗာနဿ စ မနသိကာရာ ပဝတ္တတီတိ ဝုစ္စတိ။

အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ အနိမိတ္တဝိမောက္ခဒွယာယ ဖလသမာပတ္တိယာ, အနိစ္စာနုပဿနာမုခေန ဝါ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာယ ဖလသမာပတ္တိယာ။ သမာပတ္တိယာတိ သမာပဇ္ဇနတ္ထာယ။ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပါဒိသဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တာနံ။ အမနသိကာရောတိ အာဒီနဝတော ဒိသွာ ဝိဿဋ္ဌတာယ အနာဝဇ္ဇနံ အသမန္နာဟာရော။ အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရောတိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တာဘာဝတော အနိမိတ္တာယ။ ကေဟိစိ ပစ္စယေဟိ န သင်္ခတတ္တာ စ အသင်္ခတာတိ လဒ္ဓနာမာယ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ဖလသမာပတ္တိသဟဇာတေန မနသိကာရေန မနသိကရဏံ, တဿာ ဝါ ဓာတုယာ ဖလသမာပတ္တိစိတ္တသင်္ခါတေ မနသိကရဏံ။

၈၆၃။ ဥဒယဗ္ဗယာဒိဝသေနာတိ ဥဒယဗ္ဗယဘင်္ဂဘယတုပဋ္ဌာနာဒိဝသေန ပဝတ္တနကာနံ နဝန္နမ္ပိ ဉာဏာနံ ဗျာပါရံ ဝဒတိ။ တေနာဟ ‘‘ပဝတ္တာနုပုဗ္ဗဝိပဿနဿာ’’တိ။ သင်္ခါရာရမ္မဏဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရန္တိ သင်္ခါရာရမ္မဏဿ ‘‘ဝေါဒါန’’န္တိ လဒ္ဓနာမဿ ဂေါတြဘုဉာဏဿ အနန္တရံ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဂေါတြဘုဉာဏံ မဂ္ဂဉာဏပုရေစာရိကံ ဝိယ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ န ဟောတီတိ? ဖလဓမ္မာနံ အနိယျာနိကဘာဝတော။ အရိယမဂ္ဂဓမ္မာ ဧဝ ဟိ နိယျာနိကာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ နိယျာနိကာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၂၉၅, ၁၆၀၉)။ တသ္မာ ဧကန္တေန နိယျာနိကသဘာဝဿ ဥဘတောဝုဋ္ဌာနဘာဝေန ပဝတ္တမာနဿ မဂ္ဂဉာဏဿ အနန္တရပစ္စယဘူတေန ဉာဏေန နိမိတ္တတော ဝုဋ္ဌိတေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ တဿ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတာ ယုတ္တာ, န ပန အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ တဿ ဝိပါကဘာဝေန ပဝတ္တမာနာနံ ကိလေသာနံ အသမုစ္ဆိန္ဒနတော အနိယျာနိကတ္တာ အဝုဋ္ဌာနသဘာဝါနံ ဖလဉာဏာနံ ပုရေစာရိကဉာဏဿ ကဒါစိပိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတာ ဥဘယတ္ထ အနုလောမဉာဏာနံ အတုလျာကာရတော။ အရိယမဂ္ဂဝီထိယဉှိ အနုလောမဉာဏာနိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗာနံ ထူလထူလလောဘက္ခန္ဓာဒီနံ သာတိသယံ ပဒါလနေန လောကိယဉာဏေသု ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တာနိ မဂ္ဂဉာဏာနုဂုဏာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဖလသမာပတ္တိဝီထိယံ ပန တာနိ တေန တေန မဂ္ဂေန တေသံ တေသံ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ တတ္ထ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေ နိရုဿုက္ကာနိ ကေဝလံ အရိယာနံ ဖလသမာပတ္တိသုခသမင်္ဂိဘာဝဿ ပရိကမ္မမတ္တာနိ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ န တေသံ ကုတောစိ ဝုဋ္ဌာနသမ္ဘဝေါ, ယတော နေသံ ပရိယောသာနဉာဏံ သင်္ခါရနိမိတ္တဝုဋ္ဌာနတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ သိယာ။

ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သေက္ခဿ အတ္တနော ဖလသမာပတ္တိဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဥဒယဗ္ဗယာဒိဝသေန သင်္ခါရေ သမ္မသန္တဿ ဝိပဿနာဉာဏာနုပုဗ္ဗိယာ ဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န မဂ္ဂေါ’’တိ ဣဒဉ္စ အဋ္ဌကထာဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘သေက္ခဿာပိ ဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န မဂ္ဂေါ’’တိ။ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ အပ္ပနဇ္ဈာနဝသေန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ နိရန္တရံ ဖလစိတ္တဿေဝ ပဝတ္တနံ သမာပဇ္ဇနံ ဖလသမာပတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဖလသမာပတ္တိဝသေန နိရောဓေ စိတ္တံ အပ္ပေတီ’’တိ။ ယဒိ အနုပုဗ္ဗဝိပဿနာနံ ဝသေန ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, တေန နီဟာရေန သေက္ခဿ ဥပရိမဂ္ဂေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဖလသမာပတ္တိနိန္နတာယာ’’တိအာဒိ။ တေန အညောယေဝ ဝိပဿနာစာရော အရိယမဂ္ဂါဝဟော, အညော ဖလသမာပတ္တိအာဝဟောတိ ဒဿေတိ, သွာယံ ဝိပဿနာယ ဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော ဧဝ။ ယေ ပနာတိ အဘယဂိရိဝါသိနော သန္ဓာယာဟ။ တေ ဟိ မဂ္ဂဖလဝိပဿနာယ အာလောဠေတွာ ဝဒန္တိ။ တေနေဝ ဟိ ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အရဟာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ ယဒိ ဣတရတ္ထာပိ ဝိပဿနာ တဒတ္ထာယ သံဝတ္တေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပါဠိဝသေနေဝ စ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ‘‘ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ မဂ္ဂတ္ထာ ဖလတ္ထာ ဝိပဿနာ ဝိသုံ ကတွာ ပဝတ္တပါဠိဝသေနေဝ တေသံ ဝစနံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ, အညထာ ‘‘ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ’’တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျာတိ။ ဣဒမေဝ ပန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနံ။ ဖလဉ္စဿာတိအာဒိ မဟဂ္ဂတဝိပါကာနံ ဝိယ လောကုတ္တရဝိပါကာနဉ္စ ကုသလသရိက္ခတာဒဿနံ။ ဈာနတော သရိက္ခတာဒဿနေနေဝ စေတ္ထ ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဝသေနာပိ သရိက္ခတာ ဒဿိတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၈၆၄။ ဌိတိယာတိ ပဗန္ဓဋ္ဌိတိယာ။ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဉှိ သမာပတ္တိယာ ပဗန္ဓဝသေနာဝဋ္ဌာနံ ဣဓ ဌိတီတိ။ ‘‘စန္ဒေ ဝါ သူရိယေ ဝါ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ကာလာဝဓိဂ္ဂဟဏဝသေန သမာပဇ္ဇနံ စိတ္တဿ အဘိသင်္ခရဏံ အဘိသင်္ခါရော။

၈၆၅။ သဗ္ဗာနေဝေတာနီတိ ရူပနိမိတ္တာဒိသဗ္ဗာနေဝ ဧတာနိ ဧကတော ကာမံ န မနသိ ကရောတိ အသမ္ဘဝတော။ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေနာတိ အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန။ သမုဒါယသဒ္ဒါ ဟိ အဝယဝေသုပိ ပဝတ္တန္တိ, အဝယဝဗျတိရေကေန စ သမုဒါယော န လဗ္ဘတီတိ အဝယဝဂတမ္ပိ ကိစ္စံ သမုဒါယဝသေန ဝုတ္တံ။ တသ္မာတိ သဗ္ဗေသံ သင်္ခါရနိမိတ္တာနံ ဧကတော မနသိကာရာဘာဝတော။ ယသ္မာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ဘဝင်္ဂဿာ’’တိအာဒိ။ ဘဝင်္ဂဿ အာရမ္မဏံ နာမ ကမ္မာဒိ။ မနသိ ကရောတောတိ ဘဝင်္ဂသဟဂတေန မနသိကာရေန မနသိ ကရောတော, တံ ဝါ အာရမ္မဏံ ဘဝင်္ဂမနသိ ကရောတော။

၈၆၆။ ဖလဿ ဖလမေဝ ဝါ အနန္တရံ ဟောတိ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ။ ဘဝင်္ဂံ ဝါ သဗ္ဗပစ္ဆိမဿ။ ဖလာနန္တရံ မဂ္ဂဝီထိယံ, ဖလသမာပတ္တိယဉ္စ။ ‘‘ယေန ဖလေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဖလုပ္ပတ္တိယာ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနဘာဝတော ဝုတ္တံ။ တန္တိ နိရောဓာဝုဋ္ဌာနဘာဝေန ဝုတ္တံ အနာဂါမိဖလံ ဝါ အဂ္ဂဖလံ ဝါ။ နေဝသညာနာသညာယတနာနန္တရန္တိ နေဝသညာနာသညာယတနဿ ကုသလဿ, ကိရိယဿ ဝါ အနန္တရံ သတိပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဝိဇာတိယေန အန္တရိကတ္တာ။

ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထန္တိ သဗ္ဗသော ပဿဒ္ဓကိလေသဒရထံ။ အမတာရမ္မဏန္တိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ။ သုဘန္တိ အသောဘနတာယ ကိလေသဿာပိ အဘာဝတော သောဘနံ။ တဏှာသင်္ခါတံ လောကာမိသံ ဝန္တံ ဆဍ္ဍိတံ ဧတေနာတိ ဝန္တလောကာမိသံ။ ဝူပသန္တကိလေသတာယ, သုသန္တတာယ စ သန္တံ။ ယေန ဓမ္မေန ယောဂတော သမဏော နာမ ဟောတိ, တဿ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတဿ သာမညဿ ဖလန္တိ သာမညဖလံ။

ဩဇဝန္တေနာတိ သဘာဝသမ္ပန္နေန။ သုစိနာတိ ကိလေသာသုစိဝိရဟတော ပရိသုဒ္ဓေန။ သုခေနာတိ အနုတ္တရသုခေန။ အဘိသန္ဒိတန္တိ သဗ္ဗသော လူခဘာဝါပဂမနေန သိနေဟိတံ။ သာတာတိသာတေနာတိ မဟဂ္ဂတသာတတော, လောကုတ္တရကုသလသာတတော စ အတိဝိယ သာတေန မဓုရေန။ မဂ္ဂသုခတောပိ ဟိ ဖလသုခံ သန္တတရတာယ ပဏီတတရံ။ အမတေန သမ္မောဒိတံ။ ‘‘မဓုံ ဝိယာ’’တိ ဣမိနာ သာတာတိသာတတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ။

တဿ အရိယဿ ဖလဿ ရသဘူတံ သာရဘူတံ တံ သုခံ ပညံ ဘာဝေတွာ ယသ္မာ ပဏ္ဍိတော ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတီတိ ယောဇနာ။

နိရောဓသမာပတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၈၆၇။ တတြာတိ တသ္မိံ ‘‘နိရောဓသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ’’တိ သံခိတ္တဝစနေ။ ဣဒံ သရူပါဒိဝသေန ပဉှာကမ္မံ။ ကတ္ထာတိ ကသ္မိံ ဘဝေ။

၈၆၈။ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဝသေနာတိ ဝိပဿနာနုဂတာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အာရောဟန္တေန တံတံပဋိပက္ခနိရောဓမုခေန တိဏ္ဏံ သင်္ခါရာနံ အနုပုဗ္ဗတော နိရောဓဝသေန။ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ ယာ စိတ္တစေတသိကာနံ အပ္ပဝတ္တိ, အယံ နိရောဓသမာပတ္တီတိ အတ္ထော။ ကေ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ ကာမံ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထာ ပဓာနတာယ ပဌမံ ပုစ္ဆိတာ, တဗ္ဗိဿဇ္ဇနံ ပန ဂရုဘာဝတော ပစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသမာပဇ္ဇနကေ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗေပိ…ပေ… န သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ အာဟ ယထာ ‘‘ဝါမံ မုဉ္စ, ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ။ တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေပီ’’တိ ဣဒံ ပုထုဇ္ဇနာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝိသေသနံ။ တေ ဟိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ လာဘိနောပိ အလာဘိနော ဝိယ သမာဓိသ္မိံ အပရိပူရကာရိတာယ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တိ။ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိသမုစ္ဆိန္ဒနေန ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိတာ, န ဈာနာဓိဂမမတ္တေန။ အနာဂါမိနော, အရဟန္တောတိ ဧတ္ထ သုက္ခဝိပဿကာ စ အနာဂါမိနော, သုက္ခဝိပဿကာ စ အရဟန္တောတိ သုက္ခဝိပဿကသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဥဘယေပိ စေတေ သတိပိ ဝိပဿနာဗလေ သမာဓိဗလဿ အဘာဝတော နိရောဓံ န သမာပဇ္ဇန္တိ။ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမ္ဘဝတညေဝေတ္ထ သမာဓိဗလံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ။ ပုရိမကာ ပန တယော သတိပိ သမာဓိဗလေ ဝိပဿနာဗလဿ အဘာဝတော, အပရိပုဏ္ဏတ္တာ စ သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တိ။ အပရိပုဏ္ဏတာ စဿ သင်္ခါရာနံ န သမ္မာ ပရိမဒ္ဒိတတ္တာ။ အဋ္ဌ သမာပတ္တိ…ပေ… သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏံ ပါဠိဝသေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တယော စ သင်္ခါရာနန္တိ ဧတ္ထ တယောတိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, တိဏ္ဏန္တိ အတ္ထော။ ဉာဏစရိယာဟီတိ ဉာဏပ္ပဝတ္တီဟိ။ နိရောဓသမာပတ္တိယာတိ နိရောဓသမာပဇ္ဇနာယ ဉာဏံ။ အယဉ္စ သမ္ပဒါတိ အယံ ဗလဒွယသမန္နာဂမာဒိကာ ယထာဝုတ္တနိရောဓသမာပတ္တိအာဝဟာ သမ္ပတ္တိ။ အနာဂါမိခီဏာသဝေတိ အနာဂါမိနော စေဝ ခီဏာသဝေ စ။

၈၆၉။ သမထဗလန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော, သော ဧဝ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလံ။ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ, သာ ဧဝ ဝုတ္တနယေန ဗလန္တိ ဝိပဿနာဗလံ။ နေက္ခမ္မဝသေနာတိအာဒီသု ကာမစ္ဆန္ဒဝိက္ခမ္ဘနဿ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဿ, အလောဘပဓာနဿ ဝါ တထာပဝတ္တကုသလစိတ္တုပ္ပါဒဿ ဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာသင်္ခါတော ယော အဝိက္ခေပေါ, တံ သမထဗလံ။ ဗျာပါဒဝိက္ခမ္ဘနဿ အဗျာပါဒဝိတက္ကဿ, အဒေါသပဓာနဿ ဝါ တထာပဝတ္တကုသလစိတ္တုပ္ပါဒဿ ဝသေနေဝ။ ထိနမိဒ္ဓဝိက္ခမ္ဘိကာယ ဝိဘူတံ ကတွာ မနသိကရဏေန ဥပဋ္ဌိတအာလောကသညာယ ဝသေန။ ဥဒ္ဓစ္စဝိက္ခမ္ဘနဿ အဝိက္ခေပဿ သမာဓာနဿ ဝသေန။ သကလမိစ္ဆာဝိတက္ကဝိက္ခမ္ဘနဿ သိခါပတ္တအာနာပါနဿတိသိဒ္ဓပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိအဿာသပဿာသာနံ ဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာသင်္ခါတော ယော အဝိက္ခေပေါ, တံ သမထဗလန္တိ အတ္ထယောဇနာ။

ဧဝံ ဥပစာရဿ ဈာနဿ ဝသေန သမထဗလံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ဝသေန ပဋိပက္ခေဟိ အနဘိဘဝနီယတာယ စ ဗလပ္ပတ္တိဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နီဝရဏေတိ နီဝရဏနိမိတ္တံ နီဝရဏပစ္စယာ။ န ကမ္ပတိ ဈာနသမင်္ဂိပုဂ္ဂလော, ဈာနသမ္ပယုတ္တသမာဓိ ဝါ။ သော ဟိ ဝိသေသတော ဣဓ ‘‘သမထဗလ’’န္တိ အဓိပ္ပေတော။ တထာ ဟိ ကေနဋ္ဌေန သမထဗလန္တိ ဗလဋ္ဌော ပုစ္ဆိတော။ ဥဒ္ဓစ္စေတိ ဥဒ္ဓစ္စနိမိတ္တံ။ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတကိလေသေတိ ဥဒ္ဓစ္စေန သမ္ပယုတ္တမောဟအဟိရိကာဒိကိလေသဟေတု။ ခန္ဓေတိ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တစတုက္ခန္ဓနိမိတ္တံ။ န ကမ္ပတီတိအာဒီနိ အညမညဝေဝစနာနိ။ ကမ္ပနံ ဝါ ဌာနာပဂမော။ စလနံ ပရိဗ္ဘမနံ။ ဝေဓနံ သန္ဓာဝနံ။ ဥဒ္ဓစ္စေ န ကမ္ပတိ, ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတကိလေသေ န စလတိ, ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတက္ခန္ဓေ န ဝေဓတီတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဥဒ္ဓစ္စဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ သမထဿ ဥဇုပဋိပက္ခတာယ တဒဘိဘဝေန ဗလပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ။ တေနေတံ အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမာပတ္တီနံ သာဓာရဏတော ကိစ္စာတိသယဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဣဒံ သမထဗလန္တိ ယာယံ နေက္ခမ္မာဒိဝသေန လဒ္ဓါယ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ နီဝရဏာဒီဟိ အကမ္ပနီယတာ, တာနိ စ အဘိဘဝိတွာ အဝဋ္ဌာနံ, ဣဒံ သမထဗလံ။

ဣဒါနိ ဝိပဿနာဗလံ နိဒ္ဒိသန္တော ယသ္မာ ဝိပဿနာ သင်္ခေပတော သတ္တဟိ အနုပဿနာဟိ သင်္ဂဟိတာ, တသ္မာ တတော တတော သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တာသံ ဝသေန အနုပဿနာ ကာတဗ္ဗာ, တတ္တကေနေဝ စေတ္ထ အနုပဿနာကိစ္စံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတီတိ ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာ ဝိပဿနာဗလံ…ပေ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ ဝိပဿနာဗလ’’န္တိ သရူပတော ဒဿေတွာ ပုန တာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝိသယဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ရူပေ အနိစ္စာနုပဿနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဓာပိ ပဋိပက္ခေဟိ အနဘိဘဝနီယတာဝ ဗလဋ္ဌောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေနဋ္ဌေန ဝိပဿနာဗလ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာယာတိ ဒွါဒသသု အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေသု အဝိဇ္ဇာနိမိတ္တံ။ အဝိဇ္ဇာသဟဂတကိလေသေတိ အဝိဇ္ဇာယ သမ္ပယုတ္တလောဘဒေါသာဒိကိလေသဝတ္ထုနိမိတ္တံ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ။ အဝိဇ္ဇဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဝိပဿနာယ ဥဇုပဋိပက္ခတာယ တဒဘိဘဝေန ဗလပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ။ တေနေတံ သတ္တန္နမ္ပိ အနုပဿနာနံ သာဓာရဏတော ကိစ္စာတိသယဒဿနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဣဒံ ဝိပဿနာဗလန္တိ ယာယံ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန လဒ္ဓဿ ဝိပဿနာဉာဏဿ နိစ္စသညာဒိနိမိတ္တံ အကမ္ပနီယတာ, တာ စ အဘိဘဝိတွာ အဝဋ္ဌာနံ, ဣဒံ ဝိပဿနာဗလံ။

ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရာ ဝါစံ သင်္ခရောန္တိ ပဝတ္တေန္တီတိ ကတွာ။ တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ, တသ္မာ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃၊ သံ။ နိ။ ၄။၃၄၈)။ တေ ပန ဒုတိယဇ္ဈာနေ ဝူပသန္တာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယဇ္ဈာနံ…ပေ… ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဟောန္တီ’’တိ။ ကာယေန သင်္ခရီယန္တီတိ ကာယသင်္ခါရာ, အဿာသပဿာသာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အဿာသပဿာသာ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ကာယိကာ ဧတေ ဓမ္မာ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါ, တသ္မာ အဿာသပဿာသာ ကာယသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃၊ သံ။ နိ။ ၄။၃၄၈)။ တေ ပန ယသ္မာ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဝူပသန္တာ ဟောန္တိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနံ…ပေ… ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဟောန္တီ’’တိ။ စိတ္တေန သင်္ခရီယန္တီတိ စိတ္တသင်္ခါရာ, သညာ ဝေဒနာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သညာ စ ဝေဒနာ စ စေတသိကာ ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ, တသ္မာ သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါရော’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၄၆၃၊ သံ။ နိ။ ၄။၃၄၈)။ တေ ပန ယသ္မာ နိရောဓံ သမာပန္နဿ ဝူပသမန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သညာဝေဒယိတ…ပေ… ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဟောန္တီ’’တိ။

ဉာဏစရိယာသု ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာဂ္ဂဟဏေနေဝ တဿ အာဒိဘူတာ သေသာနုပဿနာပိ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ တဒဝိနာဘာဝတော။ မဂ္ဂေါ ဉာဏစရိယာ, ဖလသမာပတ္တိ ဉာဏစရိယာတိ မဂ္ဂဖလသမာပတ္တီနံ ဉာဏစရိယာဘာဝဝစနံ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ ဉာဏပဓာနတ္တာ, ဉာဏေန ဝါ ဣန္ဒြိယာဓိပတိဟေတုမဂ္ဂပစ္စယာဒိဝသေန သာတိသယပစ္စယဘူတေန သေသာ မဂ္ဂဖလဓမ္မာ စရိတာ ပဝတ္တိတာတိ ကတွာ တထာ ဝုတ္တံ။ သမာဓိစရိယာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမာဟိ သောဠသဟီတိ အဋ္ဌန္နံ အနုပဿနာနံ, အဋ္ဌန္နဉ္စ မဂ္ဂဖလဉာဏာနံ ဝသေန ဣမာဟိ သောဠသဟိ ဉာဏပဝတ္တီဟိ။

နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟီတိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အဋ္ဌ သမာဓိစရိယာ, တာသံ ဥပစာရသမာဓိ ဥပစာရသမာဓိဘာဝနာသာမညေန ဧကာ သမာဓိစရိယာတိ ဧဝံ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ။ တေနာဟ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ သမာဓိစရိယာ’’တိအာဒိ။ ပဌမဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယ ဝိတက္ကော စာတိအာဒိ နာနာဝဇ္ဇနုပစာရဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဥပရိသမာပတ္တီနမ္ပိ ဥပစာရဿ တထေဝ ဝုတ္တတ္တာ။ န ဟိ ဧကာဝဇ္ဇနေ စတုတ္ထဇ္ဈာနာဒိဥပစာရေ ပီတိအာဒယော သမ္ဘဝန္တိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနပဋိလာဘတ္ထာယာ’’တိအာဒိဝစနေန ဥပစာရသမာဓိဿာပိ ပါရိပူရီ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ။ ကိံ ပနေတ္ထ သမထဗလသမာဓိစရိယာနံ နာနတ္တံ, ကိံ ဝါ ဝိပဿနာဗလလောကိယဉာဏစရိယာနံ? ယထာ သမထဗလေပိ ‘‘နေက္ခမ္မဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ဥပစာရသမာဓိနာ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု အပ္ပနာသမာဓိယေဝ ဝုတ္တော, တထာ သမာဓိစရိယာသု, ဝိပဿနာဗလလောကိယဉာဏစရိယာသု စ ဝိပဿနာဝ ဝုတ္တာတိ? ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တာ, ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနာ ပန ပုရေစရဉာဏာဒိဝိပဿနာဗလေ အဝုတ္တာ ဧဝ ဉာဏစရိယာသု ဝုတ္တာ။ အပိစ ပဋိပက္ခေဟိ အကမ္ပိယဋ္ဌော ဗလဋ္ဌော, ပဉ္စန္နံ ဝသီဘာဝါနံ ဝသေန သုစိဏ္ဏတာ စရိယဋ္ဌော, ဧတေနေဝ သမထဗလသမာဓိစရိယာနမ္ပိ နာနတ္တံ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဝသီဘာဝတာ ပညာတိ ဧတ္ထ ဝသော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝသီ, တဿ ဘာဝေါ ဝသီဘာဝေါ, သာ ဧဝ ဝသီဘာဝတာ။ ‘‘ဝသိယော’’တိ ပန ပါဠိယံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တတ္တာ တာယော ဒဿေတုံ ‘‘ဝသီတိ ပဉ္စ ဝသိယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဈာနံ အာဝဇ္ဇန္တဿ နိရန္တရံ ဈာနင်္ဂေသု စိတ္တပ္ပဝတ္တနသမတ္ထတာ အာဝဇ္ဇနဝသီ။ သမာပဇ္ဇိတုကာမဿ သီဃံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ သမာပဇ္ဇနဝသီ။ အစ္ဆရာမတ္တံ ဝါ ကတိပယစ္ဆရာမတ္တံ ဝါ ခဏံ ဈာနံ ဌပေတုံ သမတ္ထတာ အဓိဋ္ဌာနဝသီ။ တထေဝ လဟုံ ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထတာ ဝုဋ္ဌာနဝသီ။ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ပန အာဝဇ္ဇနဝသိယာ ဧဝ သိဇ္ဈတိ။ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနေဝ ဟိ တတ္ထ အာဝဇ္ဇနာနန္တရာနီတိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဟေဋ္ဌာ အာဂတော ဧဝ။ အယဉ္စ ဝသီဘာဝေါ သမာဓိစရိယာနံ ဝသေန ဝုတ္တော။ ဉာဏစရိယာသု ပန လောကုတ္တရာနံ ဉာဏစရိယာနံ ဝသီဘာဝါပါဒနကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ။ ပဋိပက္ခဿ သုဝိဟတတ္တာ သဘာဝသိဒ္ဓေါ တတ္ထ ဝသီဘာဝေါ, လောကိယာနံ ပန ပဂုဏဗလဝဘာဝါပါဒနေန ဝသီဘာဝေါ လဗ္ဘတေဝ။

၈၇၀။ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသောတိ အနဝသေသနိဒ္ဒေသော။ စုဒ္ဒသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ ဟောတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလာနံ အနဓိဂတတ္တာတိ။ ယဒိ ဧဝန္တိ ယဒိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန ‘‘သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟီ’’တိ ဝုတ္တံ, တတော အဝကံသဝသေနပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဧဝံ သန္တေ ကိံ န ဟောတိ နိရောဓသမာပဇ္ဇနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝတ္ထုဘူတာ ဧတဿ သန္တီတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော, ကာမရာဂေါ။ အပ္ပဟီနတ္တာ အသမုစ္ဆိန္နတ္တာ။ န ဟိ ကာမရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနမတ္တံ နိရောဓဿ အဓိဋ္ဌာနံ ဘဝိတုံ သက္ကောတိ။ တသ္မာတိ သမာဓိပါရိပန္ထိကဿ ကာမရာဂဿ သုပဟီနတ္တာ။ ဧတေန ကာမံ မဂ္ဂဖလဉာဏစရိယာ လောကိယဉာဏသမာဓိစရိယာ ဝိယ နိရောဓသမာပဇ္ဇနေ သရူပေန န ဝိနိယုဇ္ဇန္တိ တဒါ အပ္ပဝတ္တနတော, တဿ တဿ ပန ပဋိပက္ခဿ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဗလစရိယာနံ ဝိသေသပစ္စယတာယ နိရောဓသမာပတ္တိယာ အဓိဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ဧသာတိ အနာဂါမီ။ ဣဒဉှိ ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿာ’’တိအာဒိဝစနံ အနာဂါမိနောဝ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နေဝသညာနာသညာယတနကုသလ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၁၇) ဝစနတော, အညထာ ‘‘နေဝသညာနာသညာယတနကိရိယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၁၇) ဝုစ္စေယျ။

၈၇၁။ ‘‘ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု စတုဝေါကာရဘဝေပိ အရူပဇ္ဈာနဝသေန ယထာရဟံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိ လဗ္ဘတီတိ? ကာမံ လဗ္ဘတိ, သာ ပန ‘‘အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီ’’တိ န ဝုစ္စတိ ဧကဒေသဘာဝတော။ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေနေဝ စ ‘‘အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထီ’’တိ။ ဝတ္ထုဿ အဘာဝါတိ ဟဒယဝတ္ထုနော အဘာဝါတိ ဝဒန္တိ, ကရဇကာယသင်္ခါတဿ ပန ဝတ္ထုနော အဘာဝါတိ အတ္ထော။ ယဒိ ဟိ အာရုပ္ပေ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇေယျ, စိတ္တစေတသိကာနံ, အညဿ စ ကဿစိ အဘာဝတော အပညတ္တိကောဝ ဘဝေယျ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတသဒိသော။ ကိဉ္စာယံ ဥပါဒါယ နိရောဓံ သမာပန္နောတိ ဝုစ္စေယျ, ကိံ ဝါ ဧတာယ ဝတ္ထုစိန္တာယ။ အင်္ဂဝေကလ္လတောဝ နတ္ထိ အာရုပ္ပေ နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ။

၈၇၂။ သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိဘေဒေတိ သင်္ခတဓမ္မာနံ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနေ, ဘိဇ္ဇနေ စ, တေသံ ဝါ ကုသလာဒိဘေဒဘိန္နေ ယထာရဟံ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ ဥပဒ္ဒုတေ ပဝတ္တိဝိဘာဂေ။ စိတ္တစေတသိကဝိဂမေဟိ ရူပဓမ္မေသု လဗ္ဘမာနာပိ သင်္ခါရဒုက္ခတာ အဗ္ဗောဟာရိကတံ အာပဇ္ဇတိ။ ဥက္ကဏ္ဌိတွာတိ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ။ နိဗ္ဗာနံ ပတွာတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ဝိယ။ သုခန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ။

၈၇၃။ သမထဝိပဿနာဝသေနာတိ ယုဂနဒ္ဓါနံ ဝိယ အညမညူပကာရိတာယ သဟိတာနံ ဝသေန။ ဥဿက္ကိတွာတိ ဥက္ကံသံ ပတွာ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ, ယာဝ စ အနုလောမဉာဏာ အာရုဟိတွာ။ နိရောဓယတောတိ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တံ နိရောဓေန္တဿ။ အညဿ ကဿစိပိ စိတ္တဿ အနုပ္ပဇ္ဇနေန ဧဝမဿာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိနာ ‘‘သမထဝိပဿနာဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဝရတိ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ တဒုဒ္ဓံ သုဒ္ဓသမထဝိပဿနာယ အဘာဝတော။ ယော ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ သစေ အရိယော ဖလသမာပတ္တတ္ထိကော, သော အတ္တနော ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ အထ ပုထုဇ္ဇနော, သေခေါ ဝါ မဂ္ဂတ္ထိကော တာယ စေ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂံ ပတွာ ဖလေ ဌိတော, သောပိ ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ။ သောတိ ဥဘယဝသေန ပဋိပန္နော။ တန္တိ နိရောဓသမာပတ္တိံ။

၈၇၄။ ယေန ဖလဒွယသမန္နာဂမာဒိနာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထော ဟောတိ, သော ဝိဓိ ပဂေဝ ဝိဘာဝိတောတိ သမာပဇ္ဇနာကာရမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ကတဘတ္တကိစ္စော’’တိအာဒိမာဟ။ တဉှိ သဗ္ဗာသမ္ပိ ဘာဝနာနံ သာဓာရဏံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ။ တတ္ထ သင်္ခါရေတိ တသ္မိံ ပဌမဇ္ဈာနေ, ပဌမဇ္ဈာနစိတ္တုပ္ပါဒေ ဝါ သင်္ခါရေ။

‘‘ဝိပဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ကီဒိသီ ပနေတ္ထ ဝိပဿနာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ တံ နိဒ္ဓါရဏတ္ထံ ‘‘ဝိပဿနာ ပနေသာ’’တိအာဒိနာ တမေဝ ဝိပဿနံ တိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေတိ။ မန္ဒာ စေ ဝိပဿနာ, ဒန္ဓာဘိညံ မဂ္ဂံ သာဓေတိ။ တိက္ခာ စေ, ခိပ္ပါဘိညန္တိ အယံ မန္ဒတိက္ခတာယ ဝိသေသော။ လက္ခဏပ္ပတ္တာ ပန ဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ ပစ္စယော ဟောတိယေဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သင်္ခါရ…ပေ… ဟောတိယေဝါ’’တိ။ တိက္ခာဝ ဝဋ္ဋတိ သင်္ခါရာရမ္မဏေပိ သတိ သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ ဝိဝဋ္ဋနာကာရေနေဝ ပဝတ္တနတော, မဂ္ဂေါ ဝိယ ဝိသင်္ခါရဂတဿ ဖလဿ ပစ္စယဘာဝတော စ။ တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ’’တိ။ ယသ္မာ အတိမန္ဒာ သမထာဒိကာ သင်္ခါရာနံ နိရောဓနေ အသမတ္ထာ သမထနိဋ္ဌာ ဟောတိ, အတိတိက္ခာ ဉာဏာဒိကာ သာတိသယံ သင်္ခါရေသု ဒေါသဒဿနေ ဖလသမာပတ္တိနိဋ္ဌာ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘နာတိမန္ဒနာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ဧသ နိရောဓသမာပဇ္ဇနကော။ တေ သင်္ခါရေတိ တေ ပဌမဇ္ဈာနသင်္ခါရေ။

‘‘တထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘နာတိမန္ဒာယ နာတိတိက္ခာယာ’’တိ ဣမမတ္ထံ အာကဍ္ဎတိ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ပန တံ အဝတွာ ‘‘စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတိ’’စ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ ကေစိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ။ ဝိပဿနာစာရတော ဟိ သမာဓိစာရော, တသ္မာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ ပရတောပိ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဣမံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ’’တိအာဒိံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၈၇၉) ဝက္ခတိ, န ပန ‘‘တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿိတွာ’’တိ။ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနန္တိ အတ္တနာ အသမ္ဗဒ္ဓဿ ပရိက္ခာရဿ အဝိနာသနံ။ ယထာ တံ န ဝိနဿတိ, တထာ အဓိဋ္ဌာနံ။ သံဃပဋိမာနနန္တိ သံဃဿ ပဋိမာနနာဝဇ္ဇနံ။ သတ္ထုပက္ကောသနန္တိ သတ္ထု ပက္ကောသနာဝဇ္ဇနံ။ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒန္တိ ဇီဝိတဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

၈၇၅။ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ။ တထာ စိတ္တုပ္ပါဒနမေဝ ဟေတ္ထ အဓိဋ္ဌာနံ။

စိတ္တဇရူပါဒီနံ အနုပ္ပဇ္ဇနတော, ပစ္ဆာဇာတပစ္စယာဒိဥပတ္ထမ္ဘာဘာဝတော စ သတ္တာဟမေဝ တထာ သရီရံ ပဝတ္တတိ, တတော ပရံ ကိလမတီတိ သတ္တာဟမေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တိ။

သမာပတ္တိဝသေနေဝါတိ နိရောဓသမာပတ္တိဝသေနေဝ။ နံ အဂ္ဂိအာဒိအန္တရာယံ ရက္ခတိ သမာပန္နကော အဓိဋ္ဌာနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ အာယသ္မတော သဉ္ဇီဝဿာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဣဒ္ဓိကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၃၇၄) ဝုတ္တမေဝ။

၈၇၆။ ဧတဿာတိ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တဿ, နိရောဓသမာပဇ္ဇနဿ ဝါ။ တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ တဿ ဘိက္ခုနော ဥပသင်္ကမနသမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။ ကာလပရိစ္ဆေဒသဒိသဉှေတံ။

ဧဝံ ဂရုကာတိ အဂ္ဂိအာဒီဟိပိ အနဘိဘဝနီယံ နိရောဓံ သမာပန္နံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပနတော ဧဝံ ဂရုကာ ဟိ သံဃဿ အာဏာ နာမ, တသ္မာ အတ္တနော ဟိတသုခံ အာကင်္ခန္တေန ဇီဝိတဟေတုပိ သံဃဿ အာဏာ န အတိက္ကမိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။

၈၇၇။ န ပက္ကောသတိ ‘‘သတ္ထာ တံ, အာဝုသော, အာမန္တေတီ’’တိ။ ‘‘ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

၈၇၈။ ဇီဝိတဒ္ဓါနဿာတိ အတ္တနော ဇီဝိတကာလဿ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ။ အာယု ဧဝ အာယုသင်္ခါရာ။ ‘‘အာယုဥသ္မာဝိညာဏာနီ’’တိ စ ဝဒန္တိ, တေ စဿ ပကတိစိတ္တဿေဝ အာရမ္မဏံ ဟောန္တိ။ အန္တောနိရောဓေ မရဏံ နတ္ထိ စရိမဘဝင်္ဂေန မီယနတော။ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ‘‘သဟသာ မရဏံ မာ အဟောသီ’’တိ။ သဟသာ ဟိ မရဏေ အညဗျာကရဏဘိက္ခုဩဝါဒဒါနသာသနာနုဘာဝဒီပနာနံ အနိဿရော သိယာ, အနာဂါမိနော ဝါ အဂ္ဂမဂ္ဂါနဓိဂမော သိယာ။ အဝသေသန္တိ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနာဒိတိဝိဓမ္ပိ ပုဗ္ဗကိစ္စံ။ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ။

၈၇၉။ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ’’တိ အနိယမေတွာ ဝိယ ဝုတ္တံ, ဒွေ ဝါရေ ဧဝ ပန နိယမတော ဝဒန္တိ။ စိတ္တဝါရေတိ နေဝသညာနာသညာယတနစိတ္တဝါရေ။ နိရောဓံ ဖုသတီတိ အစိတ္တကဘာဝမေဝါဟ။ နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာတိ စိတ္တနိရောဓာယ ပယောဂဘာဝတော, ဗလဒွယသမ္ဘရဏာဒိပယောဂဿ စိတ္တနိရောဓတ္တာတိ အတ္ထော။ သမထဝိပဿနာဗလသမန္နာဂမော, ဉာဏသမာဓိစရိယာဝသီဘာဝေါ စေတ္ထ အညမညာနတိဝတ္တနဝသေနေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဒွေ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ယုဂနဒ္ဓေ ကတွာ’’တိ။ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဿ ပယောဂေါတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ, တဒနုပဿနာနဉ္စ အနုပုဗ္ဗတော နိရောဓနဿာယံ ပယောဂေါ။ ဣဒံ ဝုတ္တနယေန အဋ္ဌသမာပတ္တိအာရောဟနံ န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ သမာပဇ္ဇနဿ။ တသ္မာ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ စိတ္တာနိ န ပဝတ္တန္တီတိ ယောဇနာ။

ပရတော အစိတ္တကော ဘဝိတုံ န သက္ကောတီတိ သကလံ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ အစိတ္တကော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ။ တဉ္စ ခေါ သံဃပဋိမာနနသတ္ထုပက္ကောသနအဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒါဝဇ္ဇနာနံ အကရဏေန, န နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနဿ။ တဿ ဟိ အကရဏေန ကဒါစိ ကေဝလံ တာဒိသဿ ပရိက္ခာရဿ အဝိနာသော န သိယာ, န နိရောဓသမာပတ္တိဝိဗန္ဓော။ အယဉ္စ အတ္ထော မဟာနာဂတ္ထေရဝတ္ထုနာ ဝိဘာဝိတော ဧဝ။ ဧဝံ သန္တေ တီဟိ အာကာရေဟိ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တံ န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ။ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုန အာကိဉ္စညာယတနေယေဝ ပတိဋ္ဌာတီတိ ဣမိနာ သမာပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓေ ဇာတေ ဧဝံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ, အဝိဗန္ဓေနေဝ ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝီတိက္ကမနေ ဖလစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ဂမ္ဘီရကန္ဒရောရုဠှတတ္တပါသာဏက္ကန္တပုရိသနိဒဿနမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန ‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စဿ အကတတ္တာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နမတ္တောဝ ‘ပဋိနိဝတ္တိတွာ အာကိဉ္စညာယတနေ ပတိဋ္ဌာတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃပဋိမာနနာဒိဧကစ္စပုဗ္ဗကိစ္စာကရဏေ အင်္ဂဝေကလ္လတော နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ န ဣဇ္ဈတေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဝတ္တသဒိသဉှေတံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ, ယဒိဒံ ပုဗ္ဗကိစ္စကရဏံ။ တသ္မာ တတ္ထ ယံ ဂရုတရံ, တဿ အကရဏံ သမာပဇ္ဇနံ ဝိဗန္ဓတီတိ အပရေ။ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနေ ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ စ ဣဒံ ပုန အာကိဉ္စညာယတနဿ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ။ သမာပဇ္ဇိတွာ ဟိ ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗကိစ္စဿ ကာတဗ္ဗတ္တာ။

ယထာ ပနာတိအာဒိ ကတပုဗ္ဗကိစ္စတာသာမညေန ဥပမာသံသန္ဒနံ။

၈၈၀။ အဿာတိ နိရောဓသမာပတ္တိယာ။ ‘‘ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေနာ’’တိအာဒိနာ စတူဟိ အာကာရေဟိ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဌာနံ ဒဿေတိ။

၈၈၂။ ဝိဝေကနိန္နန္တိ နိဿရဏဝိဝေကနိန္နံ, ပဂေဝ သင်္ခါရဝိမုခတာယ, ဖလစိတ္တုပ္ပတ္တိယာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၈၈၃။ ဦသင်္ခါရတ္တယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ, အဝသေသစေတသိကဝိညာဏာဘာဝေန ရူပဓမ္မမတ္တာဝသေသတာယ စ မတနိရောဓသမာပန္နာနံ အဝိသေသံ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆာ ‘‘မတဿ စ သမာပန္နဿ စ ကော ဝိသေသော’’တိ။ ကာမံ နေသံ သင်္ခါရတ္တယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိအာဒီဟိ အဝိသေသော, ရူပဓမ္မမတ္တာဝသေသတာယ ပန အာယုဥသ္မာဣန္ဒြိယာနံ အပဂမာနပဂမနံ ဝိသေသောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယွာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၈၈၄။ သဘာဝတောတိ သဘာဝဓမ္မတော, ပရမတ္ထတောတိ အတ္ထော။ ပရမတ္ထတော ဟိ ဝိဇ္ဇမာနာနံ သင်္ခတာဒိဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ, န အဝိဇ္ဇမာနံ။ သမာပဇ္ဇန္တဿ ဝသေနာတိ ယသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ယုဂနဒ္ဓေ ကတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အာရောဟန္တဿ အနုက္ကမေန သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနပယောဂနိဗ္ဗတ္တိယာ နိရောဓသမာပတ္တိ နိပ္ဖန္နာ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ပယောဂနိဗ္ဗတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘‘နိပ္ဖန္နာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

သင်္ခါရဝူပသမတော, သန္တဓမ္မသမနွယတော စ သန္တံ။ အရိယေဟိ ဧဝ နိသေဝိတဗ္ဗတ္တာ အရိယနိသေဝိတံ။ တိဿန္နမ္ပိ ဒုက္ခတာနံ နိဗ္ဗုတဘာဝတော နိဗ္ဗာနမိတိ သင်္ခံ ဥပါဂတံ။ အရိယံ ပညန္တိ သုဝိသုဒ္ဓံ မဂ္ဂဖလပညံ။ ဣမိဿာပီတိ နိရောဓသမာပတ္တိယာ။ သမာပတ္တိသမတ္ထတာတိ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ။

အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၈၈၅။ အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓီတိ အာဟုနေယျပါဟုနေယျဒက္ခိဏေယျအဉ္ဇလိကရဏီယအနုတ္တရပုညက္ခေတ္တဘာဝသိဒ္ဓိ။ အဝိသေသေနာတိ ဒဿနမဂ္ဂပညာဒိဝိသေသေန ဝိနာ, ဧတိဿာ လောကုတ္တရပညာယ။ အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ အာဟုနံ, ဒူရတောပိ အာနေတွာ ဒါတဗ္ဗဒါနံ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ အာဟုနေယျော။ ပါဟုနံ ဝုစ္စတိ အာဂန္တုကဒါနံ, တံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ ပါဟုနေယျော။ ဒက္ခိဏံ အရဟတီတိ ဒက္ခိဏေယျော, အဉ္ဇလိကရဏံ အဉ္ဇလိကမ္မံ, တံ အရဟတီတိ အဉ္ဇလိကရဏီယော။ အနုတ္တရံ ဥတ္တမံ သတ္တာနံ ပုညဝိရုဟနဋ္ဌာနန္တိ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရော ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

၈၈၆။ မန္ဒာယ ဝိပဿနာယ အာဂတောတိ အတိက္ခာယ ဝိပဿနာယ ဝသေန ပဌမမဂ္ဂပညံ ဘာဝေတွာ သောတာပန္နဘာဝံ အာဂတော။ သဒ္ဓါဒီနံ မုဒူနံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန မုဒိန္ဒြိယောပိ သမာနော။ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမာ ဘဝူပပတ္တိ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ, တတော ပရံ အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတီတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမော။ သံသရိတွာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အပရာပရံ ဂန္တွာ။ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိယန္တံ ပရိယောသာနံ ကရောတိ။ အယံ ကာလေန ဒေဝလောကဿ, ကာလေန မနုဿလောကဿာတိ မိဿကဿ ဘဝဿ ဝသေန ‘‘သတ္တသုဂတိဘဝေ သံသရိတွာ’’တိ ဝုတ္တော။ ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယတော ပဋ္ဌာယ ဟိ နီစကုလေ ဥပပတ္တိ နာမ နတ္ထိ, မဟာဘောဂကုလေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနီတိ ဒေဝမနုဿဝသေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘဝေ။ ဣတိ အယမ္ပိ မိဿကဘဝေနေဝ ကထိတော။ ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ ‘‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’’တိ။ ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တောပိ ကောလံကောလောဝ ဟောတိ။ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏသင်္ခါတံ ဧကံယေဝ ခန္ဓဗီဇံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဧကဗီဇီ။ ‘‘မာနုသကံ ဘဝ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ ဒေသနာမတ္တံ။ ‘‘ဒေဝဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ကော ပနေတေသံ ဣမံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ။ သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ။ တတော မန္ဒာယ ကောလံကောလော, တတော မန္ဒတရာယ သတ္တက္ခတ္တုပရမော။

၈၈၇။ ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိံ အာဂစ္ဆတီတိ သကဒါဂါမီ။ သကိဒေဝါတိ ဧကဝါရံယေဝ။ ‘‘ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ’’တိ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကောဝ ဂဟိတော။ ဧကစ္စော ဟိ ဣဓ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ, ဧကစ္စော ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ပရိနိဗ္ဗာတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ။ ဣမေ စတ္တာရောပိ ဣဓ န ဂဟိတာ။ ယော ပန ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ယာဝတာယုကံ ဝသိတွာ ပုန ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အယံ ဣဓ ဂဟိတော။

၈၈၈။ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဣဓ အနာဂမနတော အနာဂါမီ။ ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာဝသေနာတိ သဒ္ဓါဒီနံ ဝိမုတ္တိပရိပါစကဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တေန။ ပဉ္စဓာ ဣဓ ဝိဟာယ နိဋ္ဌော ဟောတီတိ သော အနာဂါမီ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိအာဒိဘာဝေန ပဉ္စပကာရေန ဣမံ လောကံ ပဇဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနကော ဟောတိ။ အာယုဝေမဇ္ဈဿ အန္တရာယေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ။ ဥပဟစ္စာတိ ဝါ ဥပဂန္တွာ ကာလကိရိယံ။ အပ္ပယောဂေနာတိ အဓိမတ္တပယောဂေန ဝိနာ အပ္ပကသိရေနေဝ တိက္ခိန္ဒြိယတာယ သုခေနေဝ။ သပ္ပယောဂေနာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဟိ ဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ, ဝဋ္ဋသောတံ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဂန္တွာ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဓမဿ မဂ္ဂသောတန္တိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ပဋိသန္ဓိဝသေန အကနိဋ္ဌဘဝံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ။

ယတ္ထုပပန္နောတိ အဝိဟာဒီသု ယတ္ထ ယတ္ထ ဥပပန္နော။ ဣမေသံ ပန အနာဂါမီနံ ပဘေဒဇာနနတ္ထံ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ယော ဟိ အဝိဟတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန ဟေဋ္ဌာ တယော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ သုဒဿီဒေဝလောကေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော နအကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ဣတော အကနိဋ္ဌမေဝ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အယံ နဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန ဟေဋ္ဌာ စတူသု ဒေဝလောကေသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အယံ နဥဒ္ဓံသောတော နအကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ဧတေ ပန အဝိဟေသု ဥပပန္နသမနန္တရာ အာယုဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာ, ပတွာ စ ပရိနိဗ္ဗာယနဝသေန တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥဒ္ဓံသောတောတိ ပဉ္စ။ တေ အသင်္ခါရသသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဝိဘာဂေန ဒသ ဟောန္တိ။ တထာ အတပ္ပသုဒဿသုဒဿီသူတိ စတ္တာရော ဒသကာ စတ္တာလီသံ။ အကနိဋ္ဌေ ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ။ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီတိ စတ္တာရော။ တေ အသင်္ခါရသသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဝိဘာဂေန အဋ္ဌာတိ အဋ္ဌစတ္တာလီသံ အနာဂါမိနော။

သောတာပန္နာ ပန ပဋိပဒါဘေဒေန စတ္တာရော သတ္တက္ခတ္တုပရမာ, စတ္တာရော ကောလံကောလာ, စတ္တာရော ဧကဗီဇိနောတိ သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာ ဒွါဒသ, တထာ ပညာဓုရေနာတိ စတုဝီသတိ။

သကဒါဂါမိနော သုညတဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တာ ပဋိပဒါဝသေန စတ္တာရော, တထာ အနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေဟီတိ ဒွါဒသ။

၈၈၉။ တထာ အရဟန္တော။ တေ ပန ဒွါဒသ ပညာဝိမုတ္တာ, ဒွါဒသ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာ, ဒွါဒသ တေဝိဇ္ဇာ, ဒွါဒသ ဆဠဘိညာ, ဒွါဒသ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာတိ သမသဋ္ဌိ ဟောန္တိ။ ဧဝမေတေ သဒ္ဓိံ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ ဆစတ္တာလီသာဓိကသတံ အရိယာ။ ယသ္မာ တေသံ အရိယဘာဝသိဒ္ဓိ အရိယာယ ပညာဘာဝနာယ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဟုနေယျဘာဝါဒိသိဒ္ဓိပိ ဣမိဿာ လောကုတ္တရပညာဘာဝနာယ အာနိသံသော’’တိ။ လောကိယဝိဇ္ဇာဘိညာဟိ ဝိနာပိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တတာ ဟောတီတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဝိသုံ ဂဟိတော။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ယံ စတုတ္ထမဂ္ဂပညာဘာဝနံ သန္ဓာယ ဟေဋ္ဌာ သင်္ခေပတော ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တံ, တံ ပန ဝုတ္တာကာရံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကာမံ စတူသုပိ မဂ္ဂက္ခဏေသု တံ ဇဋံ ဝိဇဋေတိ နာမ, ဖလက္ခဏေသုပိ ယထာရဟံ ဝိဇဋိတဇဋော, အဂ္ဂဖလက္ခဏေယေဝ ပန သဗ္ဗသော ဝိဇဋိတဇဋော, တတော ပရံ ဝိဇဋေတဗ္ဗာယ ဇဋာယ အဘာဝတော။ တေနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂပညာဘာဝနာနိသံသဿ ဝုတ္တတ္တာဝ စတုတ္ထမဂ္ဂပညာဘာဝနာဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော။

ရတိန္တိ အဘိရတိံ, အဘိရုစိန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ အရိယာယ ပညာဘာဝနာယ။

၈၉၀။ ဣမိဿာ ဂါထာယာတိ ဣမိဿံ ဂါထာယံ။ ဂါထာ ဟိ အတ္တနော အတ္ထဘူတဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ အာဓာရဘာဝေန ဝုတ္တာ, သာမိဝစနံ ဝါ ဧတံ အတ္ထဿ တံသမ္ဗန္ဓိဘာဝတော။

ပညာဘာဝနာနိသံသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ တေဝီသတိမပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ။

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

၈၉၁။ ဣမိဿာ ဒါနိ ဂါထာယာတိအာဒီနံ ဂါထာနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။ သွာယံ ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ဘာသိဿ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိညာတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ဧတ္တာဝတာ ဘာသိတော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

၈၉၂။ တတ္ထာတိအာဒီသု အယံ ပဒသမ္ဗန္ဓေန သဒ္ဓိံ သင်္ခေပတ္ထော – တေသံ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိဂါထာယံ ဝုတ္တာနံ သီလာဒိပ္ပဘေဒါနံ အတ္ထာနံ ပဉ္စန္နမ္ပိ မဟာနိကာယာနံ အဋ္ဌကထာနယေ အဋ္ဌကထာတန္တိယံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တော ယော ဝိနိစ္ဆယော, ယေဘုယျေန တံ သဗ္ဗံ သမာဟရိတွာ သမာနေတွာ နိကာယန္တရဿ နိကာယဂတဝါဒဒေါသသင်္ကရေဟိ မုတ္တော သော နိစ္ဆယော ယသ္မာ ပကာသိတော, တသ္မာ ဝိသုဒ္ဓိကာမေဟိ ယောဂီဟိ ဧတသ္မိံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အာဒရော ကရဏီယောယေဝါတိ။

နိဂမနဂါထာယော

ဧတ္တာဝတာ စ –

သုဝိသုဒ္ဓသမာစာရော, ဝိသုဒ္ဓနယမဏ္ဍိတံ၊

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ လောကဿ, ယဒစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိယာ။

အဘာသိ ကရုဏာဝေဂ-သမုဿာဟိတမာနသော၊

မဟေသိ ဝိပုလောဒါတ-ဝိသုဒ္ဓိမတိပါဋဝေါ။

တဿ အတ္ထံ ပကာသေတုံ, ကထာမဂ္ဂံ ပုရာတနံ၊

နိဿာယ ယာ သမာရဒ္ဓါ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ။

အာယာစိတော သိဒ္ဓဂါမ-ပရိဝေဏနိဝါသိနာ၊

ထေရေန ဒါဌနာဂေန, သုဒ္ဓါစာရေန ဓီမတာ။

သာ ဧသာ ပရမတ္ထာနံ, တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ၊

နိဓာနတော ပရမတ္ထ-မဉ္ဇူသာ နာမ နာမတော။

သမ္ပတ္တာ ပရိနိဋ္ဌာနံ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ၊

အဋ္ဌာသီတိပ္ပမာဏာယ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော။

ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ၊

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနေ။

ဩဂါဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ၊

သဗ္ဗေပိ ဒေဟိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော။

စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ၊

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။

သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါ ရာဇာ မဟီပတိ၊

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူတိ။

ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလေန ကတာ

ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာ နာမ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာ သမတ္တာ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ သမတ္တာ။