ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

၁။ ဘဏ္ဍဂါမဝဂ္ဂေါ

၁။ အနုဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁။ စတုက္ကနိပါတဿ ပဌမေ အနနုဗောဓာတိ အဗုဇ္ဈနေန အဇာနနေန။ အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန အပစ္စက္ခကိရိယာယ။ ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ စိရကာလံ။ သန္ဓာဝိတန္တိ ဘဝတော ဘဝံ ဂမနဝသေန သန္ဓာဝိတံ။ သံသရိတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနဝသေန သံသရိတံ။ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာတိ မယာ စ တုမှေဟိ စ။ အထ ဝါ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတန္တိ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ အဟောသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အရိယဿာတိ နိဒ္ဒေါသဿ။ သီလံ သမာဓိ ပညာတိ ဣမေ ပန တယော ဓမ္မာ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိမုတ္တိနာမေန ဖလမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ ဘဝတဏှာတိ ဘဝေသု တဏှာ။ ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝရဇ္ဇု။ တဏှာယ ဧဝ ဧတံ နာမံ။ တာယ ဟိ သတ္တာ ဂေါဏာ ဝိယ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ တံ တံ ဘဝံ နီယန္တိ, တသ္မာ ဘဝနေတ္တီတိ ဝုစ္စတိ။

အနုတ္တရာတိ လောကုတ္တရာ။ ဒုက္ခဿန္တကရောတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော။ စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ။ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော။ ဣဒမဿ ဗောဓိမဏ္ဍေ ပဌမပရိနိဗ္ဗာနံ, ပစ္ဆာ ပန ယမကသာလာနမန္တရေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ယထာနုသန္ဓိနာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။

၂။ ပပတိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂။ ဒုတိယေ ပပတိတောတိ ပတိတော စုတော။ အပ္ပပတိတောတိ အပတိတော ပတိဋ္ဌိတော။ တတ္ထ လောကိယမဟာဇနော ပတိတောယေဝ နာမ, သောတာပန္နာဒယော ကိလေသုပ္ပတ္တိက္ခဏေ ပတိတာ နာမ, ခီဏာသဝေါ ဧကန္တပတိဋ္ဌိတော နာမ။

စုတာ ပတန္တီတိ ယေ စုတာ, တေ ပတန္တိ နာမ။ ပတိတာတိ ယေ ပတိတာ, တေ စုတာ နာမ။ စုတတ္တာ ပတိတာ, ပတိတတ္တာ စုတာတိ အတ္ထော။ ဂိဒ္ဓါတိ ရာဂရတ္တာ။ ပုနရာဂတာတိ ပုန ဇာတိံ ပုန ဇရံ ပုန ဗျာဓိံ ပုန မရဏံ အာဂတာ နာမ ဟောန္တိ။ ကတံ ကိစ္စန္တိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတံ။ ရတံ ရမ္မန္တိ ရမိတဗ္ဗယုတ္တကေ ဂုဏဇာတေ ရမိတံ။ သုခေနာနွာဂတံ သုခန္တိ သုခေန သုခံ အနုအာဂတံ သမ္ပတ္တံ။ မာနုသကသုခေန ဒိဗ္ဗသုခံ, ဈာနသုခေန ဝိပဿနာသုခံ, ဝိပဿနာသုခေန မဂ္ဂသုခံ, မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခံ, ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခံ သမ္ပတ္တံ အဓိဂတန္တိ အတ္ထော။

၃။ ပဌမခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃။ တတိယံ ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ။ ဂါထာသု ပန နိန္ဒိယန္တိ နိန္ဒိတဗ္ဗယုတ္တကံ။ နိန္ဒတီတိ ဂရဟတိ။ ပသံသိယောတိ ပသံသိတဗ္ဗယုတ္တော။ ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိန္တိ ယော ဧဝံ ပဝတ္တော, တေန မုခေန ကလိံ ဝိစိနာတိ နာမ။ ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတီတိ တေန စ ကလိနာ သုခံ န ပဋိလဘတိ။ သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာတိ သဗ္ဗေနပိ သကေန ဓနေန စေဝ အတ္တနာ စ သဒ္ဓိံ ယော ပရာဇယော, သော အပ္ပမတ္တကောဝ ကလီတိ အတ္ထော။ ယော သုဂတေသူတိ ယော ပန သမ္မဂ္ဂတေသု ပုဂ္ဂလေသု စိတ္တံ ပဒုဿေယျ, အယံ စိတ္တပဒေါသောဝ တတော ကလိတော မဟန္တတရော ကလိ။ ဣဒါနိ တဿ မဟန္တတရဘာဝံ ဒဿေန္တော သတံ သဟဿာနန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သတံ သဟဿာနန္တိ နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယ သတသဟဿံ။ ဆတ္တိံသတီတိ အပရာနိ စ ဆတ္တိံသတိ နိရဗ္ဗုဒါနိ။ ပဉ္စ စာတိ အဗ္ဗုဒဂဏနာယ စ ပဉ္စ အဗ္ဗုဒါနိ။ ယမရိယဂရဟီတိ ယံ အရိယေ ဂရဟန္တော နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဧတ္တကံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ။

၄။ ဒုတိယခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄။ စတုတ္ထေ မာတရိ ပိတရိ စာတိအာဒီသု မိတ္တဝိန္ဒကော မာတရိ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ, အဇာတသတ္တု ပိတရိ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ, ဒေဝဒတ္တော တထာဂတေ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ, ကောကာလိကော တထာဂတသာဝကေ မိစ္ဆာပဋိပန္နော နာမ။ ဗဟုဉ္စာတိ ဗဟုကမေဝ။ ပသဝတီတိ ပဋိလဘတိ။ တာယာတိ တာယ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိသင်္ခါတာယ အဓမ္မစရိယာယ။ ပေစ္စာတိ ဣတော ဂန္တွာ။ အပါယံ ဂစ္ဆတီတိ နိရယာဒီသု အညတရသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တတိ။ သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော။

၅။ အနုသောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅။ ပဉ္စမေ အနုသောတံ ဂစ္ဆတီတိ အနုသောတဂါမီ။ ကိလေသသောတဿ ပစ္စနီကပဋိပတ္တိယာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋိသောတဂါမီ။ ဌိတတ္တောတိ ဌိတသဘာဝေါ။ တိဏ္ဏောတိ ဩဃံ တရိတွာ ဌိတော။ ပါရင်္ဂတောတိ ပရတီရံ ဂတော။ ထလေ တိဋ္ဌတီတိ နိဗ္ဗာနထလေ တိဋ္ဌတိ။ ဗြာဟ္မဏောတိ သေဋ္ဌော နိဒ္ဒေါသော။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ။ ကာမေ စ ပဋိသေဝတီတိ ကိလေသကာမေဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပဋိသေဝတိ။ ပါပဉ္စ ကမ္မံ ကရောတီတိ ပါပဉ္စ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မံ ကရောတိ။ ပါပဉ္စ ကမ္မံ န ကရောတီတိ ပဉ္စဝေရကမ္မံ န ကရောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဌိတတ္တောတိ အယံ အနာဂါမီ ပုဂ္ဂလော တသ္မာ လောကာ ပုန ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနတော ဌိတတ္တော နာမ။

တဏှာဓိပန္နာတိ တဏှာယ အဓိပန္နာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ, တဏှံ ဝါ အဓိပန္နာ အဇ္ဈောဂါဠှာ။ ပရိပုဏ္ဏသေခေါတိ သိက္ခာပါရိပူရိယာ ဌိတော။ အပရိဟာနဓမ္မောတိ အပရိဟီနသဘာဝေါ။ စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ စိတ္တဝသီဘာဝံ ပတ္တော။ ဧဝရူပေါ ခီဏာသဝေါ ဟောတိ, ဣဓ ပန အနာဂါမီ ကထိတော။ သမာဟိတိန္ဒြိယောတိ သမာဟိတဆဠိန္ဒြိယော။ ပရောပရာတိ ပရောဝရာ ဥတ္တမလာမကာ, ကုသလာကုသလာတိ အတ္ထော။ သမေစ္စာတိ ဉာဏေန သမာဂန္တွာ။ ဝိဓူပိတာတိ ဝိဒ္ဓံသိတာ ဈာပိတာ ဝါ။ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဝသိတွာ ဌိတော။ လောကန္တဂူတိ တိဝိဓဿာပိ လောကဿ အန္တံ ဂတော။ ပါရဂတောတိ ဆဟာကာရေဟိ ပါရဂတော။ ဣဓ ခီဏာသဝေါဝ ကထိတော။ ဣတိ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ။

၆။ အပ္ပဿုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆။ ဆဋ္ဌေ အနုပပန္နောတိ အနုပါဂတော။ သုတ္တန္တိအာဒီသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂနိဒ္ဒေသခန္ဓကပရိဝါရသုတ္တနိပါတမင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တ- နာဠကသုတ္တတုဝဋကသုတ္တာနိ, အညမ္ပိ စ သုတ္တနာမကံ တထာဂတဝစနံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗမ္ပိ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဝိသေသေန သံယုတ္တကေ သကလောပိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ။ သကလမ္ပိ အဘိဓမ္မပိဋကံ, နိဂ္ဂါထကသုတ္တံ, ယဉ္စ အညမ္ပိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, တံ ဝေယျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မပဒ-ထေရဂါထာ-ထေရိဂါထာ သုတ္တနိပါတေ နောသုတ္တနာမိကာ သုဒ္ဓိကဂါထာ စ ဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာပဋိသံယုတ္တာ ဒွေအသီတိ သုတ္တန္တာ ဥဒါနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ဣတိဝုတ္တကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အပဏ္ဏကဇာတကာဒီနိ ပညာသာဓိကာနိ ပဉ္စ ဇာတကသတာနိ ဇာတကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ အာနန္ဒေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ သဗ္ဗေပိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မပဋိသံယုတ္တာ သုတ္တန္တာ အဗ္ဘုတဓမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ စူဠဝေဒလ္လမဟာဝေဒလ္လသမ္မာဒိဋ္ဌိသက္ကပဉှသင်္ခါရဘာဇနိယမဟာပုဏ္ဏမသုတ္တာဒယော သဗ္ဗေပိ ဝေဒဉ္စ တုဋ္ဌိဉ္စ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါ ပုစ္ဆိတာ သုတ္တန္တာ ဝေဒလ္လန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န အတ္ထမညာယ န ဓမ္မမညာယာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ အဇာနိတွာ။ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မံ သဟသီလံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ န ပဋိပန္နော ဟောတိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဌမဝါရေ ပနေတ္ထ အပ္ပဿုတဒုဿီလော ကထိတော, ဒုတိယေ အပ္ပဿုတခီဏာသဝေါ, တတိယေ ဗဟုဿုတဒုဿီလော, စတုတ္ထေ ဗဟုဿုတခီဏာသဝေါ။

သီလေသု အသမာဟိတောတိ သီလေသု အပရိပူရကာရီ။ သီလတော စ သုတေန စာတိ သီလဘာဂေန စ သုတဘာဂေန စ ‘‘အယံ ဒုဿီလော အပ္ပဿုတော’’တိ ဧဝံ တံ ဂရဟန္တီတိ အတ္ထော။ တဿ သမ္ပဇ္ဇတေ သုတန္တိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ယသ္မာ တေန သုတေန သုတကိစ္စံ ကတံ, တသ္မာ တဿ သုတံ သမ္ပဇ္ဇတိ နာမ။ နာဿ သမ္ပဇ္ဇတေတိ သုတကိစ္စဿ အကတတ္တာ န သမ္ပဇ္ဇတိ။ ဓမ္မဓရန္တိ သုတဓမ္မာနံ အာဓာရဘူတံ။ သပ္ပညန္တိ သုပညံ။ နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝါတိ ဇမ္ဗုနဒံ ဝုစ္စတိ ဇာတိသုဝဏ္ဏံ, တဿ ဇမ္ဗုနဒဿ နေက္ခံ ဝိယ, ပဉ္စသုဝဏ္ဏပရိမာဏံ သုဝဏ္ဏဃဋိကံ ဝိယာတိ အတ္ထော။

၇။ သောဘနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇။ သတ္တမေ ဝိယတ္တာတိ ပညာဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတာ။ ဝိနီတာတိ ဝိနယံ ဥပေတာ သုဝိနီတာ။ ဝိသာရဒါတိ ဝေသာရဇ္ဇေန သောမနဿသဟဂတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတာ။ ဓမ္မဓရာတိ သုတဓမ္မာနံ အာဓာရဘူတာ။ ဘိက္ခု စ သီလသမ္ပန္နောတိ ဂါထာယ ကိဉ္စာပိ ဧကေကဿေဝ ဧကေကော ဂုဏော ကထိတော, သဗ္ဗေသံ ပန သဗ္ဗေပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ။

၈။ ဝေသာရဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈။ အဋ္ဌမေ ဝေသာရဇ္ဇာနီတိ ဧတ္ထ သာရဇ္ဇပဋိပက္ခော ဝေသာရဇ္ဇံ, စတူသု ဌာနေသု သာရဇ္ဇာဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿမယဉာဏဿေတံ နာမံ။ အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ။ အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ, တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော။ အပိစ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော, ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော။ ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော, ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အသမ္ပကမ္ပိယော နိသဘော, သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော။ ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ။ ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ။ ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဝဝတ္ထာနံ။ ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ။ ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ တထာဂတောပိ စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ။ ဧဝံ တိဋ္ဌမာနောဝ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ, အတ္တနိ အာရောပေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ။

ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု။ သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ, သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ။ အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒဿေတဗ္ဗော။ ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော စ ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ။ တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ, ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ‘‘ဣတိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ။

ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဝိသုဒ္ဓံ။ စက္ကသဒ္ဒေါ ပနာယံ –

‘‘သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ, ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ၊

ဒါနေ ရတနဓမ္မူရ-စက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ၊

ဓမ္မစက္ကေ ဣဓ မတော, တဉ္စ ဒွေဓာ ဝိဘာဝယေ’’။

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၃၁) ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ။ ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၅) ဧတ္ထ လက္ခဏေ။ ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ။ ပ။ ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ။ ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ။ ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ, စက္ကံ ဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ။ ၁။၇။၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ။ ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၄၃၊ မ။ နိ။ ၃။၂၅၆) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ။ ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု။ နိ။ ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ။ ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ, စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ။ ၁။၁။၁၀၄၊ ၁။၅။၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ။ ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ။ ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၆၁၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ။ ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ မတော။

တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စ။ တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ, ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ။ တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ။ တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ။ တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ။ ဒီပင်္ကရတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ။ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ။ တဉှိ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ, ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ။ တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ, ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ။ ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ, ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတောတိ ‘‘အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနတော တဝ။ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ဣမေ နာမ ဓမ္မာ တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ။ တတြ ဝတာတိ တေသု ‘‘အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဒဿိတဓမ္မေသု။ သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန။ နိမိတ္တမေတန္တိ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလောပိ ဓမ္မောပိ နိမိတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတော။ တံ ပုဂ္ဂလံ န ပဿာမိ, ယော မံ ပဋိစောဒေဿတိ။ တံ ဓမ္မံ န ပဿာမိ, ယံ ဒဿေတွာ ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ မံ ပဋိစောဒေဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ခေမပ္ပတ္တောတိ ခေမံ ပတ္တော။ သေသပဒဒွယံ ဣမဿေဝ ဝေဝစနံ။ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒသဗလဿ ဟိ ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော တယာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ စောဒကံ ပုဂ္ဂလံ ဝါ စောဒနာကာရဏံ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဓမ္မံ ဝါ အပဿတော ‘‘သဘာဝဗုဒ္ဓေါယေဝ ဝတ သမာနော အဟံ ဗုဒ္ဓေါသ္မီတိ ဝဒါမီ’’တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗလဝတရံ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ဝေသာရဇ္ဇံ နာမ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘ခေမပ္ပတ္တော’’တိအာဒိမာဟ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အန္တရာယိကာ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ။ တေ အတ္ထတော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တာ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ။ သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကန္တံ ဟိ အန္တမသော ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမ္ပိ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရောတိ။ ဣဓ ပန မေထုနဓမ္မော အဓိပ္ပေတော။ မေထုနံ သေဝတော ဟိ ယဿ ကဿစိ နိဿံသယမေဝ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယော ဟောတိ။

ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယာတိ ရာဂက္ခယာဒီသု ယဿ အတ္ထာယ။ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော။ တတြ ဝတ မန္တိ တသ္မိံ အနိယျာနိကဓမ္မေ မံ။ သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝါဒပထာတိ ဝါဒါယေဝ။ ပုထူတိ ဗဟူ။ သိတာတိ ဥပနိဗဒ္ဓါ အဘိသင်္ခတာ။ အထ ဝါ ပုထုဿိတာတိ ပုထုဘာဝံ သိတာ ဥပဂတာ, ပုထူဟိ ဝါ သိတာတိပိ ပုထုဿိတာ။ ယံ နိဿိတာတိ ဧတရဟိပိ ယံ ဝါဒပထံ နိဿိတာ။ န တေ ဘဝန္တီတိ တေ ဝါဒပထာ န ဘဝန္တိ ဘိဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ။ ဓမ္မစက္ကန္တိ ဒေသနာဉာဏဿပိ ပဋိဝေဓဉာဏဿပိ ဧတံ နာမံ။ တေသု ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ, ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ။ ကေဝလီတိ သကလဂုဏသမန္နာဂတော။ တာဒိသန္တိ တထာဝိဓံ။

၉။ တဏှုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉။ နဝမေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေသူတိ ဥပ္ပါဒါ။ ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? တဏှာ။ တဏှာယ ဥပ္ပါဒါ တဏှုပ္ပါဒါ, တဏှာဝတ္ထူနိ တဏှာကာရဏာနီတိ အတ္ထော။ စီဝရဟေတူတိ ‘‘ကတ္ထ မနာပံ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ စီဝရကာရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိဘဝါဘဝဟေတူတိ ဧတ္ထ ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော။ ယထာ စီဝရာဒိဟေတု, ဧဝံ ဘဝါဘဝဟေတုပီတိ အတ္ထော။ ဘဝါဘဝေါတိ စေတ္ထ ပဏီတတရာနိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ အဓိပ္ပေတာနိ။ သမ္ပတ္တိဘဝေသု ပဏီတတရပဏီတတမဘဝေါတိပိ ဝဒန္တိယေဝ။

တဏှာဒုတိယောတိ အယဉှိ သတ္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ သံသရန္တော န ဧကကောဝ သံသရတိ, တဏှံ ပန ဒုတိယိကံ လဘန္တောဝ သံသရတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာဒုတိယော’’တိ။ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဣတ္ထဘာဝေါ နာမ အယံ အတ္တဘာဝေါ, အညထာဘာဝေါ နာမ အနာဂတတ္တဘာဝေါ။ ဧဝရူပေါ ဝါ အညောပိ အတ္တဘာဝေါ ဣတ္ထဘာဝေါ နာမ, န ဧဝရူပေါ အညထာဘာဝေါ နာမ။ တံ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ။ သံသာရန္တိ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ ပဋိပါဋိံ။ နာတိဝတ္တတီတိ နာတိက္ကမတိ။ ဧဝမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧဝံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု အာဒီနဝံ ဇာနိတွာ။ တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ တဏှံ စ ‘‘အယံ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမ္ဘူတော သဘာဝေါ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဇာနိတွာ။ ဧတ္တာဝတာ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဘာဝေါ ဒဿိတော။ ဣဒါနိ တံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ဝီတတဏှောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အနာဒါနောတိ နိဂ္ဂဟဏော။ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေတိ သတိသမ္ပဇညေ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သတော သမ္ပဇာနော စရေယျ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော။ ဣတိ သုတ္တန္တေ ဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ။

၁၀။ ယောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀။ ဒသမေ ဝဋ္ဋသ္မိံ ယောဇေန္တီတိ ယောဂါ။ ကာမယောဂေါတိအာဒီသု ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမယောဂေါ။ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဘဝယောဂေါ, တထာ ဈာနနိကန္တိ။ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော စ ရာဂေါ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော စ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ။ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ။ ကာမေသု ဝါ ယောဇေတီတိ ကာမယောဂေါ။ ဘဝေသု ယောဇေတီတိ ဘဝယောဂေါ။ ဒိဋ္ဌီသု ယောဇေတီတိ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ။ အဝိဇ္ဇာယ ယောဇေတီတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဓမ္မာနံယေဝေတံ အဓိဝစနံ။

ဣဒါနိ တေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေန္တော ကတမော စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမုဒယန္တိ ဥပ္ပတ္တိံ။ အတ္ထင်္ဂမန္တိ ဘေဒံ။ အဿာဒန္တိ မဓုရဘာဝံ။ အာဒီနဝန္တိ အမဓုရဘာဝံ ဒေါသံ။ နိဿရဏန္တိ နိဿဋဘာဝံ။ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု။ ကာမရာဂေါတိ ကာမေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နရာဂေါ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အနုသေတီတိ နိဗ္ဗတ္တတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ကာမယောဂေါတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဒံ ကာမေသု ယောဇနကာရဏံ ဗန္ဓနကာရဏံ ဝုစ္စတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဖဿာယတနာနန္တိ စက္ခာဒီနံ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိကာရဏာနံ။ အဝိဇ္ဇာ အညာဏန္တိ ဉာဏပဋိပက္ခဘာဝေန အညာဏသင်္ခါတာ အဝိဇ္ဇာ။ ဣတိ ကာမယောဂေါတိ ဧတ္ထ ဣတိ သဒ္ဒေါ စတူဟိပိ ယောဂေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ဧဝံ ကာမယောဂေါ, ဧဝံ ဘဝယောဂေါ’’တိ။ သံယုတ္တောတိ ပရိဝါရိတော။ ပါပကေဟီတိ လာမကေဟိ။ အကုသလေဟီတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေဟိ။ သံကိလေသိကေဟီတိ သံကိလေသနကေဟိ, ပသန္နဿ စိတ္တဿ ပသန္နဘာဝဒူသကေဟီတိ အတ္ထော။ ပေါနောဗ္ဘဝိကေဟီတိ ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တကေဟိ။ သဒရေဟီတိ သဒရထေဟိ။ ဒုက္ခဝိပါကေဟီတိ ဝိပါကကာလေ ဒုက္ခုပ္ပါဒကေဟိ။ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏိကေဟီတိ အနာဂတေ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိဇရာမရဏနိဗ္ဗတ္တကေဟိ။ တသ္မာ အယောဂက္ခေမီတိ ဝုစ္စတီတိ ယသ္မာ အပ္ပဟီနယောဂေါ ပုဂ္ဂလော ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပယုတ္တော ဟောတိ, တသ္မာ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အနဓိဂတတ္တာ န ယောဂက္ခေမီတိ ဝုစ္စတိ။

ဝိသံယောဂေါတိ ဝိသံယောဇနကာရဏာနိ။ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါတိ ကာမယောဂတော ဝိသံယောဇနကာရဏံ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ အသုဘဇ္ဈာနံ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ, တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတော အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဧကန္တေနေဝ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဘဝယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဒိဋ္ဌိယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အဝိဇ္ဇာယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ။ ဣဒါနိ တေ ဝိတ္ထာရဝသေန ဒဿေန္တော ကတမော စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဘဝယောဂေန စူဘယန္တိ ဘဝယောဂေန စ သံယုတ္တာ, ကိဉ္စိ ဘိယျော ဥဘယေနာပိ သမ္ပယုတ္တာ, ယေန ကေနစိ ယောဂေန သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော။ ပုရက္ခတာတိ ပုရတော ကတာ, ပရိဝါရိတာ ဝါ။ ကာမေ ပရိညာယာတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ ပရိဇာနိတွာ။ ဘဝယောဂဉ္စ သဗ္ဗသောတိ ဘဝယောဂဉ္စ သဗ္ဗမေဝ ပရိဇာနိတွာ။ သမူဟစ္စာတိ သမူဟနိတွာ။ ဝိရာဇယန္တိ ဝိရာဇေန္တော, ဝိရာဇေတွာ ဝါ။ ‘‘ဝိရာဇေန္တော’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ မဂ္ဂေါ ကထိတော ဟောတိ, ‘‘ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဝုတ္တေ ဖလံ။ မုနီတိ ခီဏာသဝမုနိ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ။

ဘဏ္ဍဂါမဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ စရဝဂ္ဂေါ

၁။ စရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁။ ဒုတိယဿ ပဌမေ အဓိဝါသေတီတိ စိတ္တံ အဓိရောပေတွာ ဝါသေတိ။ နပ္ပဇဟတီတိ န ပရိစ္စဇတိ။ န ဝိနောဒေတီတိ န နီဟရတိ။ န ဗျန္တီကရောတီတိ န ဝိဂတန္တံ ပရိစ္ဆိန္နပရိဝဋုမံ ကရောတိ။ န အနဘာဝံ ဂမေတီတိ န အနုအဘာဝံ အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ ဂမေတိ။ စရမ္ပီတိ စရန္တောပိ။ အနာတာပီတိ နိဗ္ဗီရိယော။ အနောတ္တာပီတိ ဥပဝါဒဘယရဟိတော။ သတတန္တိ နိစ္စံ။ သမိတန္တိ နိရန္တရံ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထံ ဉတွာ သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂါထာသု ဂေဟနိဿိတန္တိ ကိလေသနိဿိတံ။ မောဟနေယျေသူတိ မောဟဇနကေသု အာရမ္မဏေသု။ အဘဗ္ဗောတိ အဘာဇနဘူတော။ ဖုဋ္ဌုံ သမ္ဗောဓိမုတ္တမန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဥတ္တမဉာဏံ ဖုသိတုံ။

၂။ သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂။ ဒုတိယေ သမ္ပန္နသီလာတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာ။ သမ္ပန္နပါတိမောက္ခာတိ ပရိပုဏ္ဏပါတိမောက္ခာ။ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတာတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန သံဝုတာ ပိဟိတာ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝိဟရထ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နာတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နာ သမုပါဂတာ ဘဝထ။ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသူတိ အဏုပ္ပမာဏေသု ဒေါသေသု။ ဘယဒဿာဝိနောတိ တာနိ အဏုမတ္တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ဒဿနသီလာ။ သမာဒါယ သိက္ခထ သိက္ခာပဒေသူတိ သဗ္ဗသိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သမာဒါတဗ္ဗံ သမာဒါယ ဂဟေတွာ သိက္ခထ။ ‘‘သမ္ပန္နသီလာနံ…ပေ… သိက္ခာပဒေသူ’’တိ ဧတ္တကေန ဓမ္မက္ခာနေန သိက္ခတ္တယေ သမာဒါပေတွာ စေဝ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေသု စ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ ဒဿေန္တော ကိမဿာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကိမဿာတိ ကိံ ဘဝေယျ။

ယတံ စရေတိ ယထာ စရန္တော ယတော ဟောတိ သံယတော, ဧဝံ စရေယျ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အစ္ဆေတိ နိသီဒေယျ။ ယတမေနံ ပသာရယေတိ ယံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပသာရေယျ, တံ ယတံ သံယတမေဝ ကတွာ ပသာရေယျ။ ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ။ တိရိယန္တိ မဇ္ဈံ။ အပါစီနန္တိ အဓော။ ဧတ္တာဝတာ အတီတာ ပစ္စုပ္ပန္နာ အနာဂတာ စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကထိတာ။ ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ။ ဇဂတော ဂတီတိ လောကဿ နိပ္ဖတ္တိ။ သမဝေက္ခိတာ စ ဓမ္မာနံ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဧတေသံ သဗ္ဗလောကေ အတီတာဒိဘေဒါနံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ သမဝေက္ခိတာ။ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာနံ ဥဒယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတိ, ဝယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေဟိ သမပညာသာယ လက္ခဏေဟိ သမ္မာ အဝေက္ခိတာ ဟောတိ။ စေတောသမထသာမီစိန္တိ စိတ္တသမထဿ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပဒံ။ သိက္ခမာနန္တိ ပဋိပဇ္ဇမာနံ, ပူရယမာနန္တိ အတ္ထော။ ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတတ္တော။ အာဟူတိ ကထယန္တိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။ ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သီလံ မိဿကံ ကထေတွာ ဂါထာသု ခီဏာသဝေါ ကထိတော။

၃။ ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃။ တတိယေ သမ္မပ္ပဓာနာနီတိ သုန္ဒရပဓာနာနိ ဥတ္တမဝီရိယာနိ။ သမ္မပ္ပဓာနာတိ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယာ။ မာရဓေယျာဘိဘူတာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတံ မာရဓေယျံ အဘိဘဝိတွာ သမတိက္ကမိတွာ ဌိတာ။ တေ အသိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ အနိဿိတာ နာမ။ ဇာတိမရဏဘယဿာတိ ဇာတိဉ္စ မရဏဉ္စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယဿ, ဇာတိမရဏသင်္ခါတဿေဝ ဝါ ဘယဿ။ ပါရဂူတိ ပါရင်္ဂတာ။ တေ တုသိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ တုဋ္ဌာ နာမ။ ဇေတွာ မာရံ သဝါဟိနိန္တိ သသေနကံ မာရံ ဇိနိတွာ ဌိတာ။ တေ အနေဇာတိ တေ ခီဏာသဝါ တဏှာသင်္ခါတာယ ဧဇာယ အနေဇာ နိစ္စလာ နာမ။ နမုစိဗလန္တိ မာရဗလံ။ ဥပါတိဝတ္တာတိ အတိက္ကန္တာ။ တေ သုခိတာတိ တေ ခီဏာသဝါ လောကုတ္တရသုခေန သုခိတာ နာမ။ တေနေဝါဟ –

‘‘သုခိတာ ဝတ အရဟန္တော, တဏှာ နေသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အသ္မိမာနော သမုစ္ဆိန္နော, မောဟဇာလံ ပဒါလိတ’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၃။၇၆)၊

၄။ သံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄။ စတုတ္ထေ ပဓာနာနီတိ ဝီရိယာနိ။ သံဝရပ္ပဓာနန္တိ စက္ခာဒီနိ သံဝရန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ။ ပဟာနပ္ပဓာနန္တိ ကာမဝိတက္ကာဒယော ပဇဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ။ ဘာဝနာပ္ပဓာနန္တိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ။ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနန္တိ သမာဓိနိမိတ္တံ အနုရက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ။

ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု ဝိဝေကော, ဝိရာဂေါ, နိရောဓောတိ တီဏိပိ နိဗ္ဗာနဿ နာမာနိ။ နိဗ္ဗာနံ ဟိ ဥပဓိဝိဝေကတ္တာ ဝိဝေကော, တံ အာဂမ္မ ရာဂါဒယော ဝိရဇ္ဇန္တီတိ ဝိရာဂေါ, နိရုဇ္ဈန္တီတိ နိရောဓော။ တသ္မာ ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု အာရမ္မဏဝသေန ဝါ အဓိဂန္တဗ္ဗဝသေန ဝါ နိဗ္ဗာနနိဿိတန္တိ အတ္ထော။

ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဧတ္ထ ဒွေ ဝေါဿဂ္ဂါ – ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စ။ တတ္ထ ဝိပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန ကိလေသေ စ ခန္ဓေ စ ရာဂံ ပရိစ္စဇတီတိ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ။ မဂ္ဂေါ အာရမ္မဏဝသေန နိဗ္ဗာနံ ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ။ တသ္မာ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ယထာ ဘာဝိယမာနော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထာယ ပရိဏမတိ, ဝိပဿနာဘာဝဉ္စ မဂ္ဂဘာဝဉ္စ ပါပုဏာတိ, ဧဝံ တံ ဘာဝေတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဘဒ္ဒကန္တိ လဒ္ဓကံ။ သမာဓိနိမိတ္တံ ဝုစ္စတိ အဋ္ဌိကသညာဒိဝသေန အဓိဂတော သမာဓိယေဝ။ အနုရက္ခတီတိ သမာဓိပါရိပန္ထိကဓမ္မေ ရာဂဒေါသမောဟေ သောဓေန္တော ရက္ခတိ။ ဧတ္ထ စ အဋ္ဌိကသညာဒိကာ ပဉ္စေဝ သညာ ဝုတ္တာ, ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဒသပိ အသုဘာနိ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတဗ္ဗာနိ။ တေသံ ဝိတ္ထာရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၀၂ အာဒယော) ဝုတ္တောယေဝ။ ဂါထာယ သံဝရာဒိနိပ္ဖါဒကံ ဝီရိယမေဝ ဝုတ္တံ။ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေတိ ဒုက္ခက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျာတိ။

၅။ ပညတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅။ ပဉ္စမေ အဂ္ဂပညတ္တိယောတိ ဥတ္တမပညတ္တိယော။ အတ္တဘာဝီနန္တိ အတ္တဘာဝဝန္တာနံ။ ယဒိဒံ ရာဟု အသုရိန္ဒောတိ ယော ဧသ ရာဟု အသုရိန္ဒော အယံ အဂ္ဂေါတိ။ ဧတ္ထ ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော, ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ, ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတာ တီဏိ ယောဇနသတာနိ။ အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသ ယောဇနာနိ, ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ, နလာဋံ တိယောဇနသတံ, သီသံ နဝယောဇနသတံ။ ကာမဘောဂီနံ ယဒိဒံ ရာဇာ မန္ဓာတာတိ ယော ဧသ ရာဇာ မန္ဓာတာ နာမ, အယံ ဒိဗ္ဗေပိ မာနုသကေပိ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇနကာနံ သတ္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ။ ဧသ ဟိ အသင်္ခေယျာယုကေသု မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဟိရညဝဿံ ဝဿာပေန္တော မာနုသကေ ကာမေ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိ။ ဒေဝလောကေ ပန ယာဝ ဆတ္တိံသာယ ဣန္ဒာနံ အာယုပ္ပမာဏံ, တာဝ ပဏီတေ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇီတိ ကာမဘောဂီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော။ အာဓိပတေယျာနန္တိ အဓိပတိဋ္ဌာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနံ ကရောန္တာနံ။ တထာဂတော အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဂုဏေဟိ တထာဂတော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော အက္ခာယတိ။

ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလန္တိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမိဒ္ဓိယာ စ ပရိဝါရသင်္ခါတေန ယသသာ စ ဇလန္တာနံ။ ဥဒ္ဓံ တိရိယံ အပါစီနန္တိ ဥပရိ စ မဇ္ဈေ စ ဟေဋ္ဌာ စ။ ယာဝတာ ဇဂတော ဂတီတိ ယတ္တကာ လောကနိပ္ဖတ္တိ။

၆။ သောခုမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆။ ဆဋ္ဌေ သောခုမ္မာနီတိ သုခုမလက္ခဏပဋိဝိဇ္ဈနကာနိ ဉာဏာနိ။ ရူပသောခုမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတီတိ ရူပေ သဏှသုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ပရမေနာတိ ဥတ္တမေန။ တေန စ ရူပသောခုမ္မေနာတိ တေန ယာဝ အနုလောမဘာဝံ ပတ္တေန သုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကဉာဏေန။ န သမနုပဿတီတိ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ပဿတိ။ န ပတ္ထေတီတိ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ပတ္ထေတိ။ ဝေဒနာသောခုမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ရူပသောခုမ္မတံ ဉတွာတိ ရူပက္ခန္ဓဿ သဏှသုခုမလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကေန ဉာဏေန သုခုမတံ ဇာနိတွာ။ ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ ဝေဒနာက္ခန္ဓဿ စ ပဘဝံ ဇာနိတွာ။ သညာ ယတော သမုဒေတီတိ ယသ္မာ ကာရဏာ သညာက္ခန္ဓော သမုဒေတိ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဉ္စ ဇာနိတွာ။ အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ ယတ္ထ စာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ နိရုဇ္ဈတိ, တဉ္စ ဇာနိတွာ။ သင်္ခါရေ ပရတော ဉတွာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ အနိစ္စတာယ လုဇ္ဇနဘာဝေန ပရတော ဇာနိတွာ။ ဣမိနာ ဟိ ပဒေန အနိစ္စာနုပဿနာ ကထိတာ။ ဒုက္ခတော နော စ အတ္တတောတိ ဣမိနာ ဒုက္ခာနတ္တာနုပဿနာ။ သန္တောတိ ကိလေသသန္တတာယ သန္တော။ သန္တိပဒေ ရတောတိ နိဗ္ဗာနေ ရတော။ ဣတိ သုတ္တန္တေ စတူသု ဌာနေသု ဝိပဿနာဝ ကထိတာ, ဂါထာသု လောကုတ္တရဓမ္မောပီတိ။

၇။ ပဌမအဂတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇-၁၉။ သတ္တမေ အဂတိဂမနာနီတိ နဂတိဂမနာနိ။ ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတီတိ ဆန္ဒေန အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာတိ ဆန္ဒေန, ဒေါသေန, ဘယေန, မောဟေန။ အတိဝတ္တတီတိ အတိက္ကမတိ။ အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ။ နဝမေ တထာဗုဇ္ဈနကာနံ ဝသေန ဒွီဟိပိ နယေဟိ ကထိတံ။

၁၀။ ဘတ္တုဒ္ဒေသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀။ ဒသမေ ဘတ္တုဒ္ဒေသကောတိ သလာကဘတ္တာဒီနံ ဥဒ္ဒေသကော။ ကာမေသု အသံယတာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေဟိ အသံယတာ။ ပရိသာကသဋော စ ပနေသ ဝုစ္စတီတိ အယဉ္စ ပန သော ဧဝရူပါ ပရိသာကစဝရော နာမ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော။ သမဏေနာတိ ဗုဒ္ဓသမဏေန။ ပရိသာယ မဏ္ဍော စ ပနေသ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပါ ပရိသာ ဝိပ္ပသန္နေန ပရိသာမဏ္ဍောတိ ဝုစ္စတီတိ။

စရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၃။ ဥရုဝေလဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမဥရုဝေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁။ တတိယဿ ပဌမေ ဥရုဝေလာယန္တိ ဧတ္ထ ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလုကာ ဝုစ္စတိ, ဝေလာတိ မရိယာဒါ။ ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဒသသဟဿာ ကုလပုတ္တာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ သန္နိပတိတွာ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘ကာယကမ္မဝစီကမ္မာနိ နာမ ပရေသမ္ပိ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, မနောကမ္မံ ပန အပါကဋံ။ တသ္မာ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, တဿ အညော စောဒကော နာမ နတ္ထိ။ သော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ စောဒေတွာ ပတ္တပုဋေန ဝါလုကံ အာဟရိတွာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာကိရတု, ဣဒမဿ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ယော တာဒိသံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတိ, သော တတ္ထ ပတ္တပုဋေန ဝါလုကံ အာကိရတိ, ဧဝံ တတ္ထ အနုက္ကမေန မဟာဝါလုကရာသိ ဇာတော။ တတော နံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဋ္ဌာနမကာသိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥရုဝေလာတိ မဟာဝေလာ, မဟာဝါလိကရာသီတိ အတ္ထော’’တိ။ တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ဝါ ဥရူတိ ဝါလုကာ ဝုစ္စတိ, ဝေလာတိ မရိယာဒါ, ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ။

နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေတိ ဥရုဝေလဂါမံ နိဿာယ နေရဉ္ဇရာနဒီတီရေ ဝိဟရာမီတိ ဒဿေတိ။ အဇပါလနိဂြောဓေတိ အဇပါလကာ တဿ နိဂြောဓဿ ဆာယာယ နိသီဒန္တိပိ တိဋ္ဌန္တိပိ, တသ္မာ သော အဇပါလနိဂြောဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂတော, တဿ ဟေဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမမေဝ။ ဥဒပါဒီတိ အယံ ဝိတက္ကော ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဥဒပါဒိ။ ကသ္မာ ဥဒပါဒီတိ? သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏတ္တာ စေဝ ပုဗ္ဗာသေဝနတာယ စ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗာသေဝနာယ ပကာသနတ္ထံ တိတ္တိရဇာတကံ အာဟရိတဗ္ဗံ။ ဟတ္ထိဝါနရတိတ္တိရာ ကိရ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိဟရန္တာ ‘‘ယော အမှာကံ မဟလ္လကော, တသ္မိံ သဂါရဝါ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ နိဂြောဓံ ဒဿေတွာ ‘‘ကော နု ခေါ အမှာကံ မဟလ္လကော’’တိ ဝီမံသန္တာ တိတ္တိရဿ မဟလ္လကဘာဝံ ဉတွာ တဿ ဇေဋ္ဌာပစာယနကမ္မံ ကတွာ အညမညံ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဝိဟရိတွာ သဂ္ဂပရာယဏာ အဟေသုံ။ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တိ, နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ, သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၃၇)၊

ဧဝံ အဟေတုကတိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ တထာဂတော သဂါရဝဝါသံ ရောစေသိ, ဣဒါနိ ကသ္မာ န ရောစေဿတီတိ။ အဂါရဝေါတိ အညသ္မိံ ဂါရဝရဟိတော, ကဉ္စိ ဂရုဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ အပ္ပတိဿောတိ ပတိဿယရဟိတော, ကဉ္စိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ သမိတပါပဗာဟိတပါပါယေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာ အဓိပ္ပေတာ။ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာတိ သက္ကာရဉ္စေဝ ကတွာ ဂရုကာရဉ္စ ဥပဋ္ဌပေတွာ။

သဒေဝကေ လောကေတိအာဒီသု သဒ္ဓိံ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ။ ဒေဝဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မာရဗြဟ္မေသု ဂဟိတေသုပိ မာရော နာမ ဝသဝတ္တီ သဗ္ဗေသံ ဥပရိ ဝသံ ဝတ္တေတိ, ဗြဟ္မာ နာမ မဟာနုဘာဝေါ, ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ, ဒွီဟိ ဒွီသု, ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ။ သော ဣမိနာ သီလသမ္ပန္နတရောတိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ သမာရကေ သဗြဟ္မကေတိ ဝိသုံ ဝုတ္တံ။ တထာ သမဏာ နာမ ဧကနိကာယာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ သီလဝန္တော ပဏ္ဍိတာ, ဗြာဟ္မဏာပိ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ ပဏ္ဍိတာ။ တေ ဣမိနာ သမ္ပန္နတရာတိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာတိ ဝုတ္တံ။ သဒေဝမနုဿာယာတိ ဣဒံ ပန နိပ္ပဒေသတော ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ အပိစေတ္ထ ပုရိမာနိ တီဏိ ပဒါနိ လောကဝသေန ဝုတ္တာနိ, ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပဇာဝသေန။ သီလသမ္ပန္နတရန္တိ သီလေန သမ္ပန္နတရံ, အဓိကတရန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ သီလာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမေဝ ဟေတံ။ ပါတုရဟောသီတိ ‘‘အယံ သတ္ထာ အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သီလာဒီဟိ အတ္တနာ အဓိကတရံ အပဿန္တော ‘မယာ ပဋိဝိဒ္ဓနဝလောကုတ္တရဓမ္မမေဝ သက္ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရိဿာမီ’တိ စိန္တေတိ, ကာရဏံ ဘဂဝါ စိန္တေတိ, အတ္ထံ ဝုဍ္ဎိံ ဝိသေသံ စိန္တေတိ, ဂစ္ဆာမိဿ ဥဿာဟံ ဇနေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုရတော ပါကဋော အဟောသိ, အဘိမုခေ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော။

ဝိဟံသု ဝိဟရန္တိ စာတိ ဧတ္ထ ယော ဝဒေယျ – ‘‘ဝိဟရန္တီတိ ဝစနတော ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ဗဟူ ဗုဒ္ဓါ’’တိ, သော ‘‘ဘဂဝါပိ ဘန္တေ ဧတရဟိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော။

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ။ (မဟာဝ။ ၁၁၊ မ။ နိ။ ၂။၃၄၁) –

အာဒီဟိ စဿ သုတ္တေဟိ အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝေါ ဒီပေတဗ္ဗော။ တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ သဒ္ဓမ္မဂရုနော, တသ္မာ။ မဟတ္တမဘိကင်္ခတာတိ မဟန္တဘာဝံ ပတ္ထယမာနေန။ သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ သရန္တေန။

ယတောတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ မဟတ္တေန သမန္နာဂတောတိ ရတ္တညုမဟတ္တံ ဝေပုလ္လမဟတ္တံ ဗြဟ္မစရိယမဟတ္တံ လာဘဂ္ဂမဟတ္တန္တိ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓေန မဟတ္တေန သမန္နာဂတော။ အထ မေ သံဃေပိ ဂါရဝေါတိ အထ မယှံ သံဃေပိ ဂါရဝေါ ဇာတော။ ကိသ္မိံ ပန ကာလေ ဘဂဝတာ သံဃေ ဂါရဝေါ ကတောတိ? မဟာပဇာပတိယာ ဒုဿယုဂဒါနကာလေ။ တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အတ္တနော ဥပနီတံ ဒုဿယုဂံ ‘‘သံဃေ, ဂေါတမိ, ဒေဟိ, သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စာ’’တိ ဝဒန္တော သံဃေ ဂါရဝံ အကာသိ နာမ။

၂။ ဒုတိယဥရုဝေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂။ ဒုတိယေ သမ္ဗဟုလာတိ ဗဟုကာ။ ဗြာဟ္မဏာတိ ဟုဟုက္ကဇာတိကေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ အာဂတာ ဗြာဟ္မဏာ။ ဇိဏ္ဏာတိ ဇရာဇိဏ္ဏာ။ ဝုဍ္ဎာတိ ဝယောဝုဒ္ဓါ။ မဟလ္လကာတိ ဇာတိမဟလ္လကာ။ အဒ္ဓဂတာတိ တယော ဝယေ အဒ္ဓေ အတိက္ကန္တာ။ သုတမေတန္တိ အမှေဟိ သုတံ ဧတံ။ တယိဒံ ဘော, ဂေါတမ, တထေဝါတိ ဘော, ဂေါတမ, ဧတံ အမှေဟိ သုတကာရဏံ တထာ ဧဝ။ တယိဒံ ဘော, ဂေါတမ, န သမ္ပန္နမေဝါတိ တံ ဧတံ အဘိဝါဒနာဒိအကရဏံ အနနုစ္ဆဝိကမေဝ။

အကာလဝါဒီတိအာဒီသု အကာလေ ဝဒတီတိ အကာလဝါဒီ။ အသဘာဝံ ဝဒတီတိ အဘူတဝါဒီ။ အနတ္ထံ ဝဒတိ, နော အတ္ထန္တိ အနတ္ထဝါဒီ။ အဓမ္မံ ဝဒတိ, နော ဓမ္မန္တိ အဓမ္မဝါဒီ။ အဝိနယံ ဝဒတိ, နော ဝိနယန္တိ အဝိနယဝါဒီ။ အနိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ န ဟဒယေ နိဓေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာ။ အကာလေနာတိ ကထေတုံ အယုတ္တကာလေန။ အနပဒေသန္တိ အပဒေသရဟိတံ, သာပဒေသံ သကာရဏံ ကတွာ န ကထေတိ။ အပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိယန္တရဟိတံ, န ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ကထေတိ။ အနတ္ထသံဟိတန္တိ န လောကိယလောကုတ္တရအတ္ထနိဿိတံ ကတွာ ကထေတိ။ ဗာလော ထေရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အန္ဓဗာလော ထေရောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။

ကာလဝါဒီတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ပဏ္ဍိတော ထေရောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတတ္တာ ပဏ္ဍိတော, ထိရဘာဝပ္ပတ္တိယာ ထေရောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။

ဗဟုဿုတော ဟောတီတိ ဗဟုံ အဿ သုတံ ဟောတိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ပါဠိအနုသန္ဓိပုဗ္ဗာပရဝသေန ဥဂ္ဂဟိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ သုတဓရောတိ သုတဿ အာဓာရဘူတော။ ယဿ ဟိ ဣတော ဂဟိတံ ဣတော ပလာယတိ, ဆိဒ္ဒဃဋေ ဥဒကံ ဝိယ န တိဋ္ဌတိ, ပရိသမဇ္ဈေ ဧကသုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတုံ ဝါ ဝါစေတုံ ဝါ န သက္ကောတိ, အယံ န သုတဓရော နာမ။ ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟိတကာလသဒိသမေဝ ဟောတိ, ဒသပိ ဝီသတိပိ ဝဿာနိ သဇ္ဈာယံ အကရောန္တဿ နေဝ နဿတိ, အယံ သုတဓရော နာမ။ သုတသန္နိစယောတိ သုတဿ သန္နိစယဘူတော။ ယဿ ဟိ သုတံ ဟဒယမဉ္ဇူသာယ သန္နိစိတံ သိလာယ လေခါ ဝိယ သုဝဏ္ဏပတ္တေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ စ တိဋ္ဌတိ, အယံ သုတသန္နိစယော နာမ။ ဓာတာတိ ဓာတာ ပဂုဏာ။ ဧကစ္စဿ ဟိ ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနံ ဓာတံ ပဂုဏံ နိစ္စလိကံ န ဟောတိ, ‘‘အသုကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဇ္ဈာယိတွာ သံသန္ဒိတွာ သမနုဂ္ဂါဟိတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ။ ဧကစ္စဿ ဓာတံ ပဂုဏံ ဘဝင်္ဂသောတသဒိသံ ဟောတိ, ‘‘အသုကံ သုတ္တံ ဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥဒ္ဓရိတွာ တမေဝ ကထေတိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဓာတာ’’တိ။ ဝစသာ ပရိစိတာတိ သုတ္တဒသက-ဝဂ္ဂဒသကပဏ္ဏာသဒသကဝသေန ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတာ။ မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန အနုပေက္ခိတာ။ ယဿ ဝါစာယ သဇ္ဈာယိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ မနသာ စိန္တေန္တဿ တတ္ထ တတ္ထ ပါကဋံ ဟောတိ, မဟာဒီပံ ဇာလေတွာ ဌိတဿ ရူပဂတံ ဝိယ ပညာယတိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ။

အာဘိစေတသိကာနန္တိ အဘိစေတောတိ အဘိက္ကန္တံ ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ ဝုစ္စတိ, အဓိစိတ္တံ ဝါ, အဘိစေတသိ ဇာတာနိ အာဘိစေတသိကာနိ, အဘိစေတောသန္နိဿိတာနီတိ ဝါ အာဘိစေတသိကာနိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခော အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ, တတ္ထ သုခဝိဟာရဘူတာနန္တိ အတ္ထော။ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနမေတံ အဓိဝစနံ။ တာနိ ဟိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နာ ဈာယိနော ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အသံကိလိဋ္ဌနေက္ခမ္မသုခံ ဝိန္ဒန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ နိကာမလာဘီတိ နိကာမေန လာဘီ, အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန လာဘီ, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အကိစ္ဆလာဘီတိ သုခေနေဝ ပစ္စနီကဓမ္မေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အကသိရလာဘီတိ အကသိရာနံ လာဘီ ဝိပုလာနံ, ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧကစ္စော ဟိ လာဘီယေဝ ဟောတိ, န ပန ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သက္ကောတိ သမာပဇ္ဇိတုံ။ ဧကစ္စော သက္ကောတိ တထာသမာပဇ္ဇိတုံ, ပါရိပန္ထိကေ စ ပန ကိစ္ဆေန ဝိက္ခမ္ဘေတိ။ ဧကစ္စော တထာ စ သမာပဇ္ဇတိ, ပါရိပန္ထိကေ စ အကိစ္ဆေနေဝ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, န သက္ကောတိ နာဠိကယန္တံ ဝိယ ယထာပရိစ္ဆေဒေယေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ။ ယဿ ပန အယံ တိဝိဓာပိ သမ္ပဒါ အတ္ထိ, သော ‘‘အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အာသဝါနံ ခယာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ဧဝမိဓ သီလမ္ပိ ဗာဟုသစ္စမ္ပိ ခီဏာသဝဿေဝ သီလံ ဗာဟုသစ္စဉ္စ, ဈာနာနိပိ ခီဏာသဝဿေဝ ဝဠဉ္ဇနကဇ္ဈာနာနိ ကထိတာနိ။ ‘‘အာသဝါနံ ခယာ’’တိအာဒီဟိ ပန အရဟတ္တံ ကထိတံ။ ဖလေန စေတ္ထ မဂ္ဂကိစ္စံ ပကာသိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဥဒ္ဓတေနာတိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတေန။ သမ္ဖန္တိ ပလာပကထံ။ အသမာဟိတသင်္ကပ္ပေါတိ အဋ္ဌပိတသင်္ကပ္ပေါ။ မဂေါတိ မဂသဒိသော။ အာရာတိ ဒူရေ။ ထာဝရေယျမှာတိ ထာဝရဘာဝတော။ ပါပဒိဋ္ဌီတိ လာမကဒိဋ္ဌိ။ အနာဒရောတိ အာဒရရဟိတော။ သုတဝါတိ သုတေန ဥပဂတော။ ပဋိဘာနဝါတိ ဒုဝိဓေန ပဋိဘာနေန သမန္နာဂတော။ ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတီတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ စတုန္နံ သစ္စာနံ အတ္ထံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿတိ။ ပါရဂူ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓာဒိဓမ္မာနံ ပါရံ ဂတော, အဘိညာပါရဂူ, ပရိညာပါရဂူ, ပဟာနပါရဂူ, ဘာဝနာပါရဂူ, သစ္ဆိကိရိယာပါရဂူ, သမာပတ္တိပါရဂူတိ ဧဝံ ဆဗ္ဗိဓေန ပါရဂမနေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပါရံ ပရိယောသာနံ ဂတော။ အခိလောတိ ရာဂခိလာဒိဝိရဟိတော။ ပဋိဘာနဝါတိ ဒုဝိဓေနေဝ ပဋိဘာနေန သမန္နာဂတော။ ဗြဟ္မစရိယဿ ကေဝလီတိ သကလဗြဟ္မစရိယော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

၃။ လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃။ တတိယေ လောကောတိ ဒုက္ခသစ္စံ။ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဉာတော ပစ္စက္ခော ကတော။ လောကသ္မာတိ ဒုက္ခသစ္စတော။ ပဟီနောတိ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ပဟီနော။ တထာဂတဿ ဘာဝိတာတိ တထာဂတေန ဘာဝိတာ။

ဧဝံ ဧတ္တကေန ဌာနေန စတူဟိ သစ္စေဟိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တထာဂတဘာဝံ ကထေတုံ ယံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ။ သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ။ မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ။ ဝိညာတန္တိ သုခဒုက္ခာဒိ ဓမ္မာရမ္မဏံ။ ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ။ ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ။ အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ။

တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ နီလံ ပီတကန္တိအာဒိ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ ဒိသွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ။ တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါတိအာဒိ သဒ္ဒါရမ္မဏံ သောတဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, မူလဂန္ဓော တစဂန္ဓောတိအာဒိ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, မူလရသော ခန္ဓရသောတိအာဒိ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှါဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ကက္ခဠံ မုဒုကန္တိအာဒိ ပထဝီဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘေဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဖုသိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ။ တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ သုခဒုက္ခာဒိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏံ မနောဒွါရဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိဇာနိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ။ ယဉှိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ, တတ္ထ တထာဂတေန အဒိဋ္ဌံ ဝါ အသုတံ ဝါ အမုတံ ဝါ အဝိညာတံ ဝါ နတ္ထိ, ဣမဿ ပန မဟာဇနဿ ပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, သဗ္ဗမ္ပိ တထာဂတဿ အပ္ပတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ။

တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ယံ ယထာ လောကေန ဂတံ, တဿ တထေဝ ဂတတ္တာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဂတသဒ္ဒေန ဧကတ္ထံ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု တထာဂတောတိ နိဂမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တဿ ယုတ္တိ ဧကပုဂ္ဂလဝဏ္ဏနာယံ တထာဂတသဒ္ဒဝိတ္ထာရေ ဝုတ္တာယေဝ။ အပိစေတ္ထ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော။ ဒက္ခတီတိ ဒသော။ ဝသံ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ။

သဗ္ဗံ လောကံ အဘိညာတိ တေဓာတုကံ လောကသန္နိဝါသံ ဇာနိတွာ။ သဗ္ဗံ လောကေ ယထာတထန္တိ တသ္မိံ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသေ ယံကိဉ္စိ နေယျံ, သဗ္ဗံ တံ ယထာတထံ အဝိပရီတံ ဇာနိတွာ။ ဝိသံယုတ္တောတိ စတုန္နံ ယောဂါနံ ပဟာနေန ဝိသံယုတ္တော။ အနူပယောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဥပယေဟိ ဝိရဟိတော။ သဗ္ဗာဘိဘူတိ ရူပါဒီနိ သဗ္ဗာရမ္မဏာနိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နော။ သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနောတိ သဗ္ဗေ စတ္တာရောပိ ဂန္ထေ မောစေတွာ ဌိတော။ ဖုဋ္ဌဿာတိ ဖုဋ္ဌာ အဿ။ ဣဒဉ္စ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ။ ပရမာ သန္တီတိ နိဗ္ဗာနံ။ တဉှိ တေန ဉာဏဖုသနေန ဖုဋ္ဌံ။ တေနေဝါဟ – နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယန္တိ။ အထ ဝါ ပရမာသန္တီတိ ဥတ္တမာ သန္တိ။ ကတရာ သာတိ? နိဗ္ဗာနံ။ ယသ္မာ ပန နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ ဘယံ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ အကုတောဘယန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိမုတ္တော ဥပဓိသင်္ခယေတိ ဥပဓိသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော။ သီဟော အနုတ္တရောတိ ပရိဿယာနံ သဟနဋ္ဌေန ကိလေသာနဉ္စ ဟိံသနဋ္ဌေန တထာဂတော အနုတ္တရော သီဟော နာမ။ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ။ ဣတီတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ။ သင်္ဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ။ တံ နမဿန္တီတိ တံ တထာဂတံ တေ သရဏံ ဂတာ နမဿန္တိ။ ဣဒါနိ ယံ ဝဒန္တာ တေ နမဿန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

၄။ ကာဠကာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄။ စတုတ္ထံ အတ္ထုပ္ပတ္တိယံ နိက္ခိတ္တံ။ ကတရာယ အတ္ထုပ္ပတ္တိယန္တိ? ဒသဗလဂုဏကထာယ။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဓီတာ စူဠသုဘဒ္ဒါ ‘‘သာကေတနဂရေ ကာဠကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အဟံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကကုလံ ဂစ္ဆာမိ။ သစေ တတ္ထ သက္ကာရံ လဘိဿာမိ, ဧကသ္မိံ ပုရိသေ ပေသိယမာနေ ပပဉ္စော ဘဝိဿတိ, မံ အာဝဇ္ဇေယျာထ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ။ သေဋ္ဌိ ‘‘သုဏိသာ မေ အာဂတာ’’တိ မင်္ဂလံ ကရောန္တောဝ ဗဟုံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ပဋိယာဒေတွာ ပဉ္စ အစေလကသတာနိ နိမန္တေသိ။ သော တေသု နိသိန္နေသု ‘‘ဓီတာ မေ အာဂန္တွာ အရဟန္တေ ဝန္ဒတူ’’တိ စူဠသုဘဒ္ဒါယ ပေသေသိ။ အာဂတဖလာ အရိယသာဝိကာ အရဟန္တေတိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂတာ တေ နိဿိရိကဒဿနေ အစေလကေ ဒိသွာဝ ‘‘သမဏာ နာမ န ဧဝရူပါ ဟောန္တိ, တာတ, ယေသံ နေဝ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ, န ဗဟိဒ္ဓါ ဩတ္တပ္ပံ အတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န ဣမေ သမဏာ, ဓီဓီ’’တိ ခေဠံ ပါတေတွာ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ။

တတော အစေလကာ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ ကုတော တေ ဧဝရူပါ ကာလကဏ္ဏီ လဒ္ဓါ, ကိံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထီ’’တိ သေဋ္ဌိံ ပရိဘာသိံသု။ သော ‘‘အာစရိယာ ဇာနိတွာ ဝါ ကတံ ဟောတု အဇာနိတွာ ဝါ, အဟမေတ္ထ ဇာနိဿာမီ’’တိ အစေလကေ ဥယျောဇေတွာ သုဘဒ္ဒါယ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အမ္မ, ကသ္မာ ဧဝရူပံ အကာသိ, ကသ္မာ အရဟန္တေ လဇ္ဇာပေသီ’’တိ အာဟ။ တာတ, အရဟန္တာ နာမ ဧဝရူပါ န ဟောန္တီတိ။ အထ နံ သော အာဟ –

‘‘ကီဒိသာ သမဏာ တုယှံ, ဗာဠှံ ခေါ နေ ပသံသသိ၊

ကိံသီလာ ကိံသမာစာရာ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတာ’’တိ။

သာ အာဟ –

‘‘သန္တိန္ဒြိယာ သန္တမနာ, သန္တတေဇာ ဂုဏမဂ္ဂသဏ္ဌိတာ၊

ဩက္ခိတ္တစက္ခူ မိတဘာဏီ, တာဒိသာ သမဏာ မမ။

‘‘ဝသန္တိ ဝနမောဂယှ, နာဂေါ ဆေတွာဝ ဗန္ဓနံ၊

ဧကကိယာ အဒုတိယာ, တာဒိသာ သမဏာ မမာ’’တိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သေဋ္ဌိဿ ပုရေ ဌတွာ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏံ ကထေသိ။ သေဋ္ဌိ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ, တဝ သမဏေ အာနေတွာ မင်္ဂလံ ကရောမာ’’တိ။ သာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကဒါ ကရိဿထ, တာတာ’’တိ။ သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘ကတိပါဟစ္စယေနာတိ ဝုတ္တေ ပေသေတွာ ပက္ကောသာပေယျာ’’တိ။ အထ နံ ‘‘သွေ အမ္မာ’’တိ အာဟ။ သာ သာယနှသမယေ ဥပရိပါသာဒံ အာရုယှ မဟန္တံ ပုပ္ဖသမုဂ္ဂံ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဂုဏေ အနုဿရိတွာ အဋ္ဌ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ဒသဗလဿ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ဧဝဉ္စ အဝစ – ‘‘ဘဂဝါ သွေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ။ တာနိ ပုပ္ဖါနိ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု။ သတ္ထာ အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ အဒ္ဒသ။ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ အနာထပိဏ္ဍိကမဟာသေဋ္ဌိ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘သွေ, ဘန္တေ, ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မမ ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ။ စူဠသုဘဒ္ဒါယ နိမန္တိတမှ သေဋ္ဌီတိ။ န, ဘန္တေ, ကဉ္စိ အာဂတံ ပဿာမာတိ။ အာမ, သေဋ္ဌိ, သဒ္ဓါ ပန ဥပါသိကာ ဒူရေ ယောဇနသတမတ္ထကေပိ ယောဇနသဟဿမတ္ထကေပိ ဌိတာ ဟိမဝန္တော ဝိယ ပညာယတီတိ ဝတွာ –

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၀၄) –

ဣမံ ဂါထမာဟ။ အနာထပိဏ္ဍိကော ‘‘ဘန္တေ, မမ, ဓီတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ။

သတ္ထာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အဟံ, အာနန္ဒ, သာကေတံ ဂမိဿာမိ, ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ သလာကံ ဒေဟိ။ ဒဒန္တော စ ဆဠဘိညာနံယေဝ ဒဒေယျာသီ’’တိ။ ထေရော တထာ အကာသိ။ စူဠသုဘဒ္ဒါ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဗဟုကိစ္စာ ဗဟုကရဏီယာ, မံ သလ္လက္ခေယျ ဝါ န ဝါ, ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမီ’’တိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဝေဿဝဏော မဟာရာဇာ စူဠသုဘဒ္ဒါယ ကထေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, မာ ခေါ တွံ ဝိမနာ အဟောသိ, မာ ဒုမ္မနာ။ အဓိဝုတ္ထံ တေ ဘဂဝတာ သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေနာ’’တိ။ သာ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ ဒါနမေဝ သံဝိဒဟိ။ သက္ကောပိ ခေါ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတ, ဒသဗလော စူဠသုဘဒ္ဒါယ သန္တိကံ သာကေတနဂရံ ဂစ္ဆိဿတိ, ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ မာပေဟီ’’တိ။ သော တထာ အကာသိ။ သတ္ထာ ပဉ္စဟိ ဆဠဘိညသတေဟိ ပရိဝုတော ကူဋာဂါရယာနေန မဏိဝဏ္ဏံ အာကာသံ ဝိလိခန္တော ဝိယ သာကေတနဂရံ အဂမာသိ။

သုဘဒ္ဒါ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, မယှံ သသုရပက္ခော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, သာဓု တေသံ အနုစ္ဆဝိကဓမ္မံ ကထေထာ’’တိ။ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ကာဠကသေဋ္ဌိ သောတာပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော ဥယျာနံ ဒသဗလဿ အဒါသိ။ အစေလကာ ‘‘အမှာကံ ပဌမံ ဒိန္န’’န္တိ နိက္ခမိတုံ န ဣစ္ဆန္တိ။ ‘‘ဂစ္ဆထ နီဟရိတဗ္ဗနိယာမေန တေ နီဟရထာ’’တိ သဗ္ဗေ နီဟရာပေတွာ တတ္ထေဝ သတ္ထု ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗြဟ္မဒေယျံ ကတွာ ဥဒကံ ပါတေသိ။ သော ကာဠကေန ကာရိတတာယ ကာဠကာရာမော နာမ ဇာတော။ ဘဂဝါ တသ္မိံ သမယေ တတ္ထ ဝိဟရတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သာကေတေ ဝိဟရတိ ကာဠကာရာမေ’’တိ။

ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ တေ ကိရ သာကေတနဂရဝါသိနော ကုလပုတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပဋ္ဌာနသာလာယ နိသိန္နာ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓဂုဏာ နာမ မဟန္တာ, ဧဝရူပံ နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကံ ကာဠကသေဋ္ဌိံ ဒိဋ္ဌိတော မောစေတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပေတွာ သကလနဂရံ သတ္ထာရာ ဒေဝလောကသဒိသံ ကတ’’န္တိ ဒသဗလဿ ဂုဏံ ကထေန္တိ။ သတ္ထာ တေသံ ဂုဏံ ကထေန္တာနံ စိတ္တံ ဥပပရိက္ခိတွာ – ‘‘မယိ ဂတေ မဟတီ ဒေသနာ သမုဋ္ဌိဿတိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ စ ဣမေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိဿန္တိ, မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိဿတီ’’တိ ဓမ္မသဘံ ဂန္တွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တေ ဘိက္ခူ အာဒိံ ကတွာ ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿာတိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ။ ဧဝမိဒံ သုတ္တံ ဂုဏကထာယ နိက္ခိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ ‘‘တမဟံ ဇာနာမီ’’တိ ပဒပရိယောသာနေ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိတ္ထ။ အဗ္ဘညာသိန္တိ အဘိအညာသိံ, ဇာနိန္တိ အတ္ထော။ ဝိဒိတန္တိ ပါကဋံ ကတွာ ဉာတံ။ ဣမိနာ ဧတံ ဒဿေတိ – အညေ ဇာနန္တိယေဝ, မယာ ပန ပါကဋံ ကတွာ ဝိဒိတန္တိ။ ဣမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗညုတဘူမိ နာမ ကထိတာ။ တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီတိ တံ ဆဒွါရိကံ အာရမ္မဏံ တထာဂတော တဏှာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ န ဥပဋ္ဌာသိ န ဥပဂဉ္ဆိ။ အယဉှိ ပဿတိ ဘဂဝါ စက္ခုနာ ရူပံ, ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော သော ဘဂဝါ။ သုဏာတိ ဘဂဝါ သောတေန သဒ္ဒံ။ ဃာယတိ ဘဂဝါ ဃာနေန ဂန္ဓံ။ သာယတိ ဘဂဝါ ဇိဝှါယ ရသံ။ ဖုသတိ ဘဂဝါ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဝိဇာနာတိ ဘဂဝါ မနသာ ဓမ္မံ, ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော သော ဘဂဝါ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီ’’တိ။ ဣမိနာ ပဒေန ခီဏာသဝဘူမိ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တံ မမဿ မုသာတိ တံ မေ ဝစနံ မုသာဝါဒေါ နာမ ဘဝေယျ။ တံ ပဿ တာဒိသမေဝါတိ တမ္ပိ မုသာဝါဒေါ ဘဝေယျ။ တံ မမဿ ကလီတိ တံ ဝစနံ မယှံ ဒေါသော ဘဝေယျာတိ အတ္ထော။ ဧတ္တာဝတာ သစ္စဘူမိ နာမ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဒဋ္ဌာ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒိသွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒိဋ္ဌံ န မညတီတိ တံ ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ ‘‘အဟံ မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌမေဝ ပဿာမီ’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ န မညတိ။ အဒိဋ္ဌံ န မညတီတိ ‘‘အဟံ မဟာဇနေန အဒိဋ္ဌမေဝ ဧတံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝမ္ပိ တဏှာဒီဟိ မညနာဟိ န မညတိ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ န မညတီတိ ‘‘မဟာဇနေန ဒိဋ္ဌံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝမ္ပိ တာဟိ မညနာဟိ န မညတိ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗဉှိ အဒိဋ္ဌမ္ပိ ဟောတိယေဝ။ ဧဝရူပါနိ ဟိ ဝစနာနိ တီသုပိ ကာလေသု လဗ္ဘန္တိ, တေနဿ အတ္ထော ဝုတ္တော။ ဒဋ္ဌာရံ န မညတီတိ ပဿိတာရံ ဧကသတ္တံ နာမ တာဟိ မညနာဟိ န မညတီတိ အတ္ထော။ သေသဋ္ဌာနေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမိနာ ဧတ္တကေန ဌာနေန သုညတာဘူမိ နာမ ကထိတာ။

ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ။ တာဒီယေဝ တာဒီတိ တာဒိတာ နာမ ဧကသဒိသတာ။ တထာဂတော စ ယာဒိသော လာဘာဒီသု, တာဒိသောဝ အလာဘာဒီသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘လာဘေပိ တာဒီ, အလာဘေပိ တာဒီ။ ယသေပိ တာဒီ, အယသေပိ တာဒီ။ နိန္ဒာယပိ တာဒီ, ပသံသာယပိ တာဒီ။ သုခေပိ တာဒီ, ဒုက္ခေပိ တာဒီ’’တိ (မဟာနိ။ ၃၈, ၁၉၂)။ ဣမာယ တာဒိတာယ တာဒီ။ တမှာ စ ပန တာဒိမှာတိ တတော တထာဂတတာဒိတော အညော ဥတ္တရိတရော ဝါ ပဏီတတရော ဝါ တာဒီ နတ္ထီတိ ဧတ္တာဝတာ တာဒိဘူမိ နာမ ကထိတာ။ ဣမာဟိ ပဉ္စဘူမီဟိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေန္တဿ ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု မဟာပထဝီ သက္ခိဘာဝေန အကမ္ပိတ္ထ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတေ အဓုနာပဗ္ဗဇိတေ ကုလပုတ္တေ အာဒိံ ကတွာ တံ ဌာနံ ပတ္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိံသု။

ဘဂဝါပိ သုတ္တံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂါထာဟိ ကူဋံ ဂဏှန္တော ယံကိဉ္စီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဇ္ဈောသိတံ သစ္စမုတံ ပရေသန္တိ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ပရပတ္တိယာယနာယ သစ္စမုတန္တိ မညိတွာ အဇ္ဈောသိတံ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဂဟိတံ။ သယသံဝုတေသူတိ သယမေဝ သံဝရိတွာ ပိယာယိတွာ ဂဟိတဂဟဏေသု, ဒိဋ္ဌိဂတိကေသူတိ အတ္ထော။ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ သယံ သံဝုတာတိ ဝုစ္စန္တိ။ သစ္စံ မုသာ ဝါပိ ပရံ ဒဟေယျာတိ တေသု သယံ သံဝုတသင်္ခါတေသု ဒိဋ္ဌိဂတိကေသု တထာဂတော တာဒီ တေသံ ဧကမ္ပိ ဝစနံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ ဧဝံ သစ္စံ မုသာ ဝါပိ ပရံ ဥတ္တမံ ကတွာ န ဩဒဟေယျ, န သဒ္ဒဟေယျ, န ပတ္တိယာယေယျ။ ဧတဉ္စ သလ္လန္တိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိသလ္လံ။ ပဋိကစ္စ ဒိသွာတိ ပုရေတရံ ဗောဓိမူလေယေဝ ဒိသွာ။ ဝိသတ္တာတိ လဂ္ဂါ လဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါ။ ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတန္တိ ယထာယံ ပဇာ အဇ္ဈောသိတာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂိတာ, ဧဝံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ ပဿာမိ။ တထာ ဧဝံ ယထာ ဧတာယ ပဇာယ ဂဟိတန္တိ ဧဝံ အဇ္ဈောသိတံ နတ္ထိ တထာဂတာနန္တိ အတ္ထော။

၅။ ဗြဟ္မစရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅။ ပဉ္စမေ ဇနကုဟနတ္ထန္တိ တီဟိ ကုဟနဝတ္ထူဟိ ဇနဿ ကုဟနတ္ထာယ။ န ဇနလပနတ္ထန္တိ န ဇနဿ ဥပလာပနတ္ထံ။ န လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ န စီဝရာဒိထုတိဝစနတ္ထံ။ န ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသတ္ထန္တိ န တေန တေန ကာရဏေန ကတဝါဒါနိသံသတ္ထံ, န ဝါဒဿ ပမောက္ခာနိသံသတ္ထံ။ န ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ န ‘‘ဧဝံ ကိရ ဧသ ဘိက္ခု, ဧဝံ ကိရ ဧသ ဘိက္ခူ’’တိ ဇနဿ ဇာနနတ္ထာယ။ သံဝရတ္ထန္တိ ပဉ္စဟိ သံဝရေဟိ သံဝရဏတ္ထာယ။ ပဟာနတ္ထန္တိ တီဟိ ပဟာနေဟိ ပဇဟနတ္ထာယ။ ဝိရာဂတ္ထန္တိ ရာဂါဒီနံ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ။ နိရောဓတ္ထန္တိ တေသံယေဝ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ။ အနီတိဟန္တိ ဣတိဟပရိဝဇ္ဇိတံ, အပရပတ္တိယန္တိ အတ္ထော။ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောဂါမိနံ။ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉှိ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောယေဝ ဝတ္တတိ ပဝတ္တတိ။ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ။ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာသု ဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ။

၆။ ကုဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆။ ဆဋ္ဌေ ကုဟာတိ ကုဟကာ။ ထဒ္ဓါတိ ကောဓေန စ မာနေန စ ထဒ္ဓါ။ လပါတိ ဥပလာပကာ။ သိင်္ဂီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ, ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၈၅၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သိင်္ဂသဒိသေဟိ ပါကဋကိလေသေဟိ သမန္နာဂတာ။ ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတာ။ အသမာဟိတာတိ စိတ္တေကဂ္ဂမတ္တဿာပိ အလာဘိနော။ န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ တေ မယှံ ဘိက္ခူ မမ သန္တကာ န ဟောန္တိ။ ‘‘တေ မယှ’’န္တိ ဣဒံ ပန သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ ဣဓာပိ မေတိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဒတိ, သမ္မာပဋိပန္နတ္တာ ပန ‘‘မာမကာ’’တိ အာဟ။ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎနတော ဝုဒ္ဓိံ, နိစ္စလဘာဝေန ဝိရူဠှိံ, သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတာယ ဝေပုလ္လံ ပါပုဏန္တိ။ တေ ပနေတေ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝိရုဟန္တိ, အရဟတ္တဖလံ ပတ္တေ ဝိရူဠှာ နာမ ဟောန္တိ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ။

၇။ သန္တုဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇။ သတ္တမေ အပ္ပါနီတိ ပရိတ္တာနိ။ သုလဘာနီတိ သုခေန လဒ္ဓဗ္ဗာနိ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ သက္ကာ ဟောန္တိ လဘိတုံ။ အနဝဇ္ဇာနီတိ နိဒ္ဒေါသာနိ။ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနန္တိ ဇင်္ဃာပိဏ္ဍိယဗလေန စရိတွာ အာလောပမတ္တံ လဒ္ဓံ ဘောဇနံ။ ပူတိမုတ္တန္တိ ယံကိဉ္စိ မုတ္တံ။ ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အဘိနဝမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ။

ဝိဃာတောတိ ဝိဂတဃာတော, စိတ္တဿ ဒုက္ခံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဒိသာ နပ္ပဋိဟညတီတိ ယဿ ဟိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ဂတော စီဝရာဒီနိ လဘိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဒိသာ ပဋိဟညတိ နာမ။ ယဿ ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ နပ္ပဋိဟညတိ နာမ။ ဓမ္မာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မာ။ သာမညဿာနုလောမိကာတိ သမဏဓမ္မဿ အနုလောမာ။ အဓိဂ္ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေတေ တုဋ္ဌစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဓိဂ္ဂဟိတာ ဟောန္တိ အန္တောဂတာ န ပရိဗာဟိရာတိ။

၈။ အရိယဝံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈။ အဋ္ဌမဿ အဇ္ဈာသယိကော နိက္ခေပေါ။ ဣမံ ကိရ မဟာအရိယဝံသသုတ္တန္တံ ဘဂဝါ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဓမ္မသဘာယံ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အတ္တနောပိ ပရပုဂ္ဂလာနမ္ပိ အဇ္ဈာသယဝသေန ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာနိ စတ္တာလီသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ, ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာမန္တေတွာ စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဝံသာတိ အာရဘိ။ တတ္ထ အရိယဝံသာတိ အရိယာနံ ဝံသာ။ ယထာ ဟိ ခတ္တိယဝံသော ဗြာဟ္မဏဝံသော ဝေဿဝံသော သုဒ္ဒဝံသော သမဏဝံသော ကုလဝံသော ရာဇဝံသော, ဧဝံ အယမ္ပိ အဋ္ဌမော အရိယဝံသော အရိယတန္တိ အရိယပဝေဏီ နာမ ဟောတိ။ သော ခေါ ပနာယံ အရိယဝံသော ဣမေသံ ဝံသာနံ မူလဂန္ဓာဒီနံ ကာဠာနုသာရိဂန္ဓာဒယော ဝိယ အဂ္ဂမက္ခာယတိ။

ကေ ပန တေ အရိယာ, ယေသံ ဧတေ ဝံသာတိ? အရိယာ ဝုစ္စန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ တထာဂတသာဝကာ စ, ဧတေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ။ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဟိ သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ တဏှင်္ကရော, မေဓင်္ကရော, သရဏင်္ကရော, ဒီပင်္ကရောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ, တေ အရိယာ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ။ တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော အပရဘာဂေ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ကောဏ္ဍညော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော…ပေ… ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော, ကောဏာဂမနော, ကဿပေါ, အမှာကံ ဘဂဝါ ဂေါတမောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ။ အပိစ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အရိယာနံ ဝံသာတိ အရိယဝံသာ။

တေ ခေါ ပနေတေ အဂ္ဂညာ အဂ္ဂါတိ ဇာနိတဗ္ဗာ, ရတ္တညာ ဒီဃရတ္တံ ပဝတ္တာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ, ဝံသညာ ဝံသာတိ ဇာနိတဗ္ဗာ။ ပေါရာဏာ န အဓုနုပ္ပတ္တိကာ။ အသံကိဏ္ဏာ အဝိကိဏ္ဏာ အနပနီတာ။ အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ အတီတဗုဒ္ဓေဟိပိ န သံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ, ‘‘ကိ ဣမေဟီ’’တိ န အပနီတပုဗ္ဗာ။ န သံကီယန္တီတိ ဣဒါနိပိ န အပနီယန္တိ။ န သံကီယိဿန္တီတိ အနာဂတဗုဒ္ဓေဟိပိ န အပနီယိဿန္တိ။ ယေ လောကေ ဝိညူ သမဏဗြာဟ္မဏာ, တေဟိ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ, သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ အနိန္ဒိတာ အဂရဟိတာ။

သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ ပစ္စယသန္တောသဝသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ။ ဣတရီတရေနာတိ န ထူလသုခုမလူခပဏီတထိရဇိဏ္ဏာနံ ယေန ကေနစိ, အထ ခေါ ယထာလဒ္ဓါဒီနံ ဣတရီတရေန ယေန ကေနစိ သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ အတ္ထော။ စီဝရသ္မိဉှိ တယော သန္တောသာ ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ။ ပိဏ္ဍပါတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ‘‘သန္တုဋ္ဌဿ, ဘိက္ခဝေ, အနုပ္ပန္နာ စေဝ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတိ ဣမေ တယော သန္တောသေ သန္ဓာယ ‘‘သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, ယထာလဒ္ဓါဒီသု ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဧတ္ထ စ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗံ, စီဝရက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, ပံသုကူလံ ဇာနိတဗ္ဗံ, စီဝရသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော, စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ။ တတ္ထ စီဝရံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ခေါမာဒီနိ ဆ စီဝရာနိ ဒုကူလာဒီနိ ဆ အနုလောမစီဝရာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ။ ဣမာနိ ဒွါဒသ ကပ္ပိယစီဝရာနိ။ ကုသစီရံ, ဝါကစီရံ, ဖလကစီရံ, ကေသကမ္ဗလံ, ဝါဠကမ္ဗလံ, ပေါတ္ထကော, စမ္မံ, ဥလူကပက္ခံ, ရုက္ခဒုဿံ, လတာဒုဿံ, ဧရကဒုဿံ, ကဒလိဒုဿံ, ဝေဠုဒုဿန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပန အကပ္ပိယစီဝရာနိ။

စီဝရက္ခေတ္တန္တိ ‘‘သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေန, ပံသုကူလံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဆ ခေတ္တာနိ, အဋ္ဌန္နဉ္စ မာတိကာနံ ဝသေန အဋ္ဌ ခေတ္တာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ။

ပံသုကူလန္တိ သောသာနိကံ, ပါပဏိကံ, ရထိယံ, သင်္ကာရကူဋကံ, သောတ္ထိယံ, သိနာနံ, တိတ္ထံ, ဂတပစ္စာဂတံ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎံ, ဂေါခါယိတံ, ဥပစိကခါယိတံ, ဥန္ဒူရခါယိတံ, အန္တစ္ဆိန္နံ, ဒသစ္ဆိန္နံ, ဓဇာဟဋံ, ထူပံ, သမဏစီဝရံ, သာမုဒ္ဒိယံ, အာဘိသေကိယံ, ပန္ထိကံ, ဝါတာဟဋံ, ဣဒ္ဓိမယံ, ဒေဝဒတ္တိယန္တိ တေဝီသတိ ပံသုကူလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧတ္ထ စ သောတ္ထိယန္တိ ဂဗ္ဘမလဟရဏံ။ ဂတပစ္စာဂတန္တိ မတကသရီရံ ပါရုပိတွာ သုသာနံ နေတွာ အာနီတစီဝရံ။ ဓဇာဟဋန္တိ ဓဇံ ဥဿာပေတွာ တတော အာနီတံ။ ထူပန္တိ ဝမ္မိကေ ပူဇိတစီဝရံ။ သာမုဒ္ဒိယန္တိ သမုဒ္ဒဝီစီဟိ ထလံ ပါပိတံ။ ပန္ထိကန္တိ ပန္ထံ ဂစ္ဆန္တေဟိ စောရဘယေန ပါသာဏေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ပါရုတစီဝရံ။ ဣဒ္ဓိမယန္တိ ဧဟိဘိက္ခုစီဝရံ။ သေသံ ပါကဋမေဝါတိ။

စီဝရသန္တောသောတိ ဝီသတိ စီဝရသန္တောသာ – စီဝရေ ဝိတက္ကသန္တောသော, ဂမနသန္တောသော, ပရိယေသနသန္တောသော, ပဋိလာဘသန္တောသော, မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော, လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော, ယထာလာဘသန္တောသော, ယထာဗလသန္တောသော, ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော, ဥဒကသန္တောသော, ဓောဝနသန္တောသော, ကရဏသန္တောသော, ပရိမာဏသန္တောသော, သုတ္တသန္တောသော, သိဗ္ဗနသန္တောသော, ရဇနသန္တောသော, ကပ္ပသန္တောသော, ပရိဘောဂသန္တောသော, သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော, ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသောတိ။

တတ္ထ သာဒကဘိက္ခုနာ တေမာသံ နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသိတွာ ဧကမာသမတ္တံ ဝိတက္ကေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သော ဟိ ပဝါရေတွာ စီဝရမာသေ စီဝရံ ကရောတိ, ပံသုကူလိကော အဍ္ဎမာသေနေဝ ကရောတိ။ ဣဒံ မာသဍ္ဎမာသမတ္တံ ဝိတက္ကနံ ဝိတက္ကသန္တောသော နာမ။ ဝိတက္ကသန္တောသေန ပန သန္တုဋ္ဌေန ဘိက္ခုနာ ပါစီနခဏ္ဍရာဇိဝါသိကပံသုကူလိကတ္ထေရသဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ။

ထေရော ကိရ ‘‘စေတိယပဗ္ဗတဝိဟာရေ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ အာဂတော စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ, ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေ လဘိဿာမီ’’တိ။ သော မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ သံဃတ္ထေရံ ဒိသွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဝုတ္ထော ပုနဒိဝသေ စီဝရံ အာဒါယ အာဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိ။ ထေရော ‘‘ကိံ, အာဝုသော’’တိ အာဟ။ ဂါမဒွါရံ, ဘန္တေ, ဂမိဿာမီတိ။ အဟမ္ပာဝုသော, ဂမိဿာမီတိ။ သာဓု, ဘန္တေတိ ဂစ္ဆန္တော မဟာဗောဓိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌတွာ ‘‘ပုညဝန္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓေါ မေ ဝိတက္ကော’’တိ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိ။ ပုနဒိဝသေ အမ္ဗင်္ဂဏသမီပတော, ပုနဒိဝသေ မဟာစေတိယဿ ဥတ္တရဒွါရတော တတ္ထေဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ။ ထေရော ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝိတက္ကော န ပရိသုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စီဝရံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆမာနော ဂါမံ ပါဝိသိ။ တဉ္စ ရတ္တိံ ဧကော မနုဿော ဥစ္စာရပလိဗုဒ္ဓေါ သာဋကေယေဝ ဝစ္စံ ကတွာ တံ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍေသိ။ ပံသုကူလိကတ္ထေရော တံ နီလမက္ခိကာဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဒိသွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေသိ။ မဟာထေရော ‘‘ကိံ, အာဝုသော, သင်္ကာရဋ္ဌာနဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာသီ’’တိ။ နာဟံ, ဘန္တေ, သင်္ကာရဋ္ဌာနဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာမိ, မယှံ ပိတု ဒသဗလဿ ပဂ္ဂဏှာမိ, ပုဏ္ဏဒါသိယာ သရီရံ ပါရုပိတွာ ဆဍ္ဍိတံ ပံသုကူလံ တုမ္ဗမတ္တေ ပါဏကေ ဝိဓုနိတွာ သုသာနတော ဂဏှန္တေန ဒုက္ကရတရံ ကတံ, ဘန္တေတိ။ မဟာထေရော ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ ဝိတက္ကော ပံသုကူလိကဿာ’’တိ စိန္တေသိ။ ပံသုကူလိကတ္ထေရောပိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တီဏိ ဖလာနိ ပတ္တော တံ သာဋကံ ဂဟေတွာ စီဝရံ ကတွာ ပါရုပိတွာ ပါစီနခဏ္ဍရာဇိံ ဂန္တွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။

စီဝရတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တဿ ပန ‘‘ကတ္ထ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဂမနံ ဂမနသန္တောသော နာမ။ ပရိယေသန္တဿ ပန ယေန ဝါ တေန ဝါ သဒ္ဓိံ အပရိယေသိတွာ လဇ္ဇိံ ပေသလံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ပရိယေသနံ ပရိယေသနသန္တောသော နာမ။ ဧဝံ ပရိယေသန္တဿ အာဟရိယမာနံ စီဝရံ ဒူရတော ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မနာပံ ဘဝိဿတိ, ဧတံ အမနာပ’’န္တိ ဧဝံ အဝိတက္ကေတွာ ထူလသုခုမာဒီသု ယထာလဒ္ဓေနေဝ သန္တုဿနံ ပဋိလာဘသန္တောသော နာမ။ ဧဝံ လဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿာပိ ‘‘ဧတ္တကံ ဒုပဋ္ဋဿ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ ဧကပဋ္ဋဿာ’’တိ အတ္တနော ပဟောနကမတ္တေနေဝ သန္တုဿနံ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ။ စီဝရံ ပရိယေသန္တဿ ပန ‘‘အသုကဿ ဃရဒွါရေ မနာပံ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ဒွါရပဋိပါဋိယာ စရဏံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ။

လူခပဏီတေသု ယေန ကေနစိ ယာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ယထာလဒ္ဓေနေဝ ယာပနံ ယထာလာဘသန္တောသော နာမ။ အတ္တနော ထာမံ ဇာနိတွာ ယေန ယာပေတုံ သက္ကောတိ, တေန ယာပနံ ယထာဗလသန္တောသော နာမ။ မနာပံ အညဿ ဒတွာ အတ္တနာ ယေန ကေနစိ ယာပနံ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော နာမ။

‘‘ကတ္ထ ဥဒကံ မနာပံ, ကတ္ထ အမနာပ’’န္တိ အဝိစာရေတွာ ယေန ကေနစိ ဓောဝနူပဂေန ဥဒကေန ဓောဝနံ ဥဒကသန္တောသော နာမ။ ပဏ္ဍုမတ္တိကဂေရုကပူတိပဏ္ဏရသကိလိဋ္ဌာနိ ပန ဥဒကာနိ ဝဇ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဓောဝန္တဿ ပန မုဂ္ဂရာဒီဟိ အပဟရိတွာ ဟတ္ထေဟိ မဒ္ဒိတွာ ဓောဝနံ ဓောဝနသန္တောသော နာမ။ တထာ အသုဇ္ဈန္တံ ပဏ္ဏာနိ ပက္ခိပိတွာ တာပိတဥဒကေနာပိ ဓောဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဓောဝိတွာ ကရောန္တဿ ‘‘ဣဒံ ထူလံ, ဣဒံ သုခုမ’’န္တိ အကောပေတွာ ပဟောနကနီဟာရေနေဝ ကရဏံ ကရဏသန္တောသော နာမ။ တိမဏ္ဍလပတိစ္ဆာဒနမတ္တဿေဝ ကရဏံ ပရိမာဏသန္တောသော နာမ။ စီဝရကရဏတ္ထာယ ပန မနာပံ သုတ္တံ ပရိယေသိဿာမီတိ အဝိစာရေတွာ ရထိကာဒီသု ဝါ ဒေဝဋ္ဌာနေ ဝါ အာဟရိတွာ ပါဒမူလေ ဝါ ဌပိတံ ယံကိဉ္စိဒေဝ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ကရဏံ သုတ္တသန္တောသော နာမ။

ကုသိဗန္ဓနကာလေ ပန အင်္ဂုလမတ္တေ သတ္တ ဝါရေ န ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကရောန္တဿ ဟိ ယော ဘိက္ခု သဟာယော န ဟောတိ, တဿ ဝတ္တဘေဒေါပိ နတ္ထိ။ တိဝင်္ဂုလမတ္တေ ပန သတ္တ ဝါရေ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကရောန္တဿ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေနာပိ သဟာယေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ယော န ဟောတိ, တဿ ဝတ္တဘေဒေါ။ အယံ သိဗ္ဗနသန္တောသော နာမ။ ရဇန္တေန ပန ကာဠကစ္ဆကာဒီနိ ပရိယေသန္တေန န စရိတဗ္ဗံ, သောမဝက္ကလာဒီသု ယံ လဘတိ, တေန ရဇိတဗ္ဗံ။ အလဘန္တေန ပန မနုဿေဟိ အရညေ ဝါကံ ဂဟေတွာ ဆဍ္ဍိတရဇနံ ဝါ ဘိက္ခူဟိ ပစိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ ဝါ ဂဟေတွာ ရဇိတဗ္ဗံ။ အယံ ရဇနသန္တောသော နာမ။ နီလကဒ္ဒမကာဠသာမေသု ယံကိဉ္စိ ဂဟေတွာ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေ နိသိန္နဿ ပညာယမာနကပ္ပကရဏံ ကပ္ပသန္တောသော နာမ။

ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနမတ္တဝသေန ပရိဘုဉ္ဇနံ ပရိဘောဂသန္တောသော နာမ။ ဒုဿံ ပန လဘိတွာ သုတ္တံ ဝါ သူစိံ ဝါ ကာရကံ ဝါ အလဘန္တေန ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, လဘန္တေန န ဝဋ္ဋတိ။ ကတမ္ပိ သစေ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဒါတုကာမော ဟောတိ, တေ စ အသန္နိဟိတာ, ယာဝ အာဂမနာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အာဂတမတ္တေသု ဒါတဗ္ဗံ။ ဒါတုံ အသက္ကောန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ အညသ္မိံ စီဝရေ သတိ ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အနဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟိ သန္နိဓိ ဟောတိ, အဓိဋ္ဌိတံ န ဟောတီတိ မဟာသီဝတ္ထေရော အာဟ။ အယံ သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ။ ဝိဿဇ္ဇေန္တေန ပန န မုခံ ဩလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗံ, သာရဏီယဓမ္မေ ဌတွာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ အယံ ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသော နာမ။

စီဝရပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ဓုတင်္ဂါနိ နာမ ပံသုကူလိကင်္ဂဉ္စေဝ တေစီဝရိကင်္ဂဉ္စ။ တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၄-၂၅) ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတိ စီဝရသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ဒွေ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ။ ဣမာနိ ဂေါပေန္တော စီဝရသန္တောသမဟာအရိယဝံသဝသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ။

ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဧကော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ န ကထေတိ။ ဧကော န သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ။ ဧကော နေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, န သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ။ ဧကော သန္တုဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ, သန္တောသဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ။ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ။

အနေသနန္တိ ဒူတေယျပဟိနဂမနာနုယောဂပဘေဒံ နာနပ္ပကာရံ အနေသနံ။ အပ္ပတိရူပန္တိ အယုတ္တံ။ အလဒ္ဓါ စာတိ အလဘိတွာ။ ယထာ ဧကစ္စော ‘‘ကထံ နု ခေါ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ ပုညဝန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ကောဟညံ ကရောန္တော ဥတ္တသတိ ပရိတဿတိ, သန္တုဋ္ဌော ဘိက္ခု ဧဝံ အလဒ္ဓါ စီဝရံ န ပရိတဿတိ။ လဒ္ဓါ စာတိ ဓမ္မေန သမေန လဘိတွာ။ အဂဓိတောတိ ဝိဂတလောဘဂိဒ္ဓေါ။ အမုစ္ဆိတောတိ အဓိမတ္တတဏှာယ မုစ္ဆံ အနာပန္နော။ အနဇ္ဈောပန္နောတိ တဏှာယ အနောတ္ထတော အပရိယောနဒ္ဓေါ။ အာဒီနဝဒဿာဝီတိ အနေသနာပတ္တိယဉ္စ ဂေဓိတပရိဘောဂေ စ အာဒီနဝံ ပဿမာနော။ နိဿရဏပညောတိ ‘‘ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ နိဿရဏမေဝ ပဇာနန္တော။

ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာတိ ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌိယာ။ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ‘‘အဟံ ပံသုကူလိကော, မယာ ဥပသမ္ပဒမာဠေယေဝ ပံသုကူလိကင်္ဂံ ဂဟိတံ, ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရောတိ။ နော ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ‘‘ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ န ပံသုကူလိကာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပံသုကူလိကင်္ဂမတ္တမ္ပိ ဧတေသံ နတ္ထီ’’တိ ဝါ ဧဝံ ပရံ န ဝမ္ဘေတိ။ ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခောတိ ယော တသ္မိံ စီဝရသန္တောသေ ဝဏ္ဏဝါဒါဒီသု ဝါ ဒက္ခော ဆေကော ဗျတ္တော။ အနလသောတိ သာတစ္စကိရိယာယ အာလသိယဝိရဟိတော။ သမ္ပဇာနော ပဋိဿတောတိ သမ္ပဇာနပညာယ စေဝ သတိယာ စ ယုတ္တော။ အရိယဝံသေ ဌိတောတိ အရိယဝံသေ ပတိဋ္ဌိတော။

ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေနာတိ ယေန ကေနစိ ပိဏ္ဍပါတေန။ ဧတ္ထာပိ ပိဏ္ဍပါတော ဇာနိတဗ္ဗော, ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, ပိဏ္ဍပါတသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော, ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓုတင်္ဂံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဩဒနော ကုမ္မာသော သတ္တု မစ္ဆော မံသံ ခီရံ ဒဓိ သပ္ပိ နဝနီတံ တေလံ မဓု ဖာဏိတံ ယာဂု ခါဒနီယံ သာယနီယံ လေဟနီယန္တိ သောဠသ ပိဏ္ဍပါတာ။

ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တန္တိ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနံ သလာကဘတ္တံ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ ဂမိကဘတ္တံ ဂိလာနဘတ္တံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တံ ဓုရဘတ္တံ ကုဋိဘတ္တံ ဝါရဘတ္တံ ဝိဟာရဘတ္တန္တိ ပန္နရသ ပိဏ္ဍပါတက္ခေတ္တာနိ။

ပိဏ္ဍပါတသန္တောသောတိ ပိဏ္ဍပါတေ ဝိတက္ကသန္တောသော ဂမနသန္တောသော ပရိယေသနသန္တောသော ပဋိလာဘသန္တောသော ပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော ဥပကာရသန္တောသော ပရိမာဏသန္တောသော ပရိဘောဂသန္တောသော သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသောတိ ပန္နရသ သန္တောသာ။

တတ္ထ သာဒကော ဘိက္ခု မုခံ ဓောဝိတွာ ဝိတက္ကေတိ။ ပိဏ္ဍပါတိကေန ပန ဂဏေန သဒ္ဓိံ စရတာ သာယံ ထေရူပဋ္ဌာနကာလေ ‘‘သွေ ကတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာတိ? အသုကဂါမေ, ဘန္တေ’’တိ ဧတ္တကံ စိန္တေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ န ဝိတက္ကေတဗ္ဗံ။ ဧကစာရိကေန ဝိတက္ကမာဠကေ ဌတွာ ဝိတက္ကေတဗ္ဗံ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဝိတက္ကေန္တော အရိယဝံသာ စုတော ဟောတိ ပရိဗာဟိရော။ အယံ ဝိတက္ကသန္တောသော နာမ။

ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တေန ‘‘ကုဟိံ လဘိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ဂန္တဗ္ဗံ။ အယံ ဂမနသန္တောသော နာမ။ ပရိယေသန္တေန ယံ ဝါ တံ ဝါ အဂ္ဂဟေတွာ လဇ္ဇိံ ပေသလမေဝ ဂဟေတွာ ပရိယေသိတဗ္ဗံ။ အယံ ပရိယေသနသန္တောသော နာမ။ ဒူရတောဝ အာဟရိယမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ မနာပံ, ဧတံ အမနာပ’’န္တိ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ။ အယံ ပဋိလာဘသန္တောသော နာမ။ ‘‘ဣမံ မနာပံ ဂဏှိဿာမိ, ဣမံ အမနာပံ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ယံကိဉ္စိ ယာပနမတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ အယံ ပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ။

ဧတ္ထ ပန ဒေယျဓမ္မော ဗဟု, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, အပ္ပံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ပမာဏေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဒေယျဓမ္မော န ဗဟု, ဒါယကောပိ အပ္ပံ ဒါတုကာမော, အပ္ပံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဒေယျဓမ္မော န ဗဟု, ဒါယကော ပန ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပဋိဂ္ဂဟဏသ္မိဉှိ မတ္တံ အဇာနန္တော မနုဿာနံ ပသာဒံ မက္ခေတိ, သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ, သာသနံ န ကရောတိ, ဝိဇာတမာတုယာပိ စိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ။ ဣတိ မတ္တံ ဇာနိတွာဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အယံ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏသန္တောသော နာမ။ အဍ္ဎကုလာနိယေဝ အဂန္တွာ ဒွါရပဋိပါဋိယာ ဂန္တဗ္ဗံ။ အယံ လောလုပ္ပဝိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ။ ယထာလာဘသန္တောသာဒယော စီဝရေ ဝုတ္တနယာ ဧဝ။

ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘သမဏဓမ္မံ အနုပါလေဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဥပကာရံ ဉတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ ဥပကာရသန္တောသော နာမ။ ပတ္တံ ပူရေတွာ အာနီတံ န ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ အနုပသမ္ပန္နေ သတိ တေန ဂါဟာပေတဗ္ဗံ, အသတိ ဟရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အယံ ပရိမာဏသန္တောသော နာမ။ ‘‘ဇိဃစ္ဆာယ ပဋိဝိနောဒနံ ဣဒမေတ္ထ နိဿရဏ’’န္တိ ဧဝံ ပရိဘုဉ္ဇနံ ပရိဘောဂသန္တောသော နာမ။ နိဒဟိတွာ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အယံ သန္နိဓိပရိဝဇ္ဇနသန္တောသော နာမ။ မုခံ အနောလောကေတွာ သာရဏီယဓမ္မေ ဌိတေန ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ။ အယံ ဝိဿဇ္ဇနသန္တောသော နာမ။

ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ပန ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သပဒါနစာရိကင်္ဂံ ဧကာသနိကင်္ဂံ ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကင်္ဂန္တိ။ တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၆-၃၀) ဝုတ္တာ။ ဣတိ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ, ဣမာနိ ဂေါပေန္တော ပိဏ္ဍပါတသန္တောသမဟာအရိယဝံသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ။ ဝဏ္ဏဝါဒီတိအာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

သေနာသနေနာတိ ဣဓ သေနာသနံ ဇာနိတဗ္ဗံ, သေနာသနက္ခေတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ, သေနာသနသန္တောသော ဇာနိတဗ္ဗော, သေနာသနပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓုတင်္ဂံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ သေနာသနန္တိ မဉ္စော ပီဌံ ဘိသိ ဗိမ္ဗောဟနံ ဝိဟာရော အဍ္ဎယောဂေါ ပါသာဒေါ ဟမ္မိယံ ဂုဟာ လေဏံ အဋ္ဋော မာဠော ဝေဠုဂုမ္ဗော ရုက္ခမူလံ ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီတိ ဣမာနိ ပန္နရသ သေနာသနာနိ။

သေနာသနက္ခေတ္တန္တိ သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဉာတိတော ဝါ မိတ္တတော ဝါ အတ္တနော ဝါ ဓနေန ပံသုကူလံ ဝါတိ ဆ ခေတ္တာနိ။

သေနာသနသန္တောသောတိ သေနာသနေ ဝိတက္ကသန္တောသာဒယော ပန္နရသ သန္တောသာ။ တေ ပိဏ္ဍပါတေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေနာသနပ္ပဋိသံယုတ္တာနိ ပန ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ အာရညိကင်္ဂံ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ သောသာနိကင်္ဂံ ယထာသန္ထတိကင်္ဂန္တိ။ တေသံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၁-၃၅) ဝုတ္တာ။ ဣတိ သေနာသနသန္တောသမဟာအရိယဝံသံ ပူရယမာနော ဘိက္ခု ဣမာနိ ပဉ္စ ဓုတင်္ဂါနိ ဂေါပေတိ။ ဣမာနိ ဂေါပေန္တော သေနာသနသန္တောသမဟာအရိယဝံသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ။

ဂိလာနပစ္စယော ပန ပိဏ္ဍပါတေယေဝ ပဝိဋ္ဌော။ တတ္ထ ယထာလာဘယထာဗလယထာသာရုပ္ပသန္တောသေနေဝ သန္တုဿိတဗ္ဗံ။ နေသဇ္ဇိကင်္ဂံ ဘာဝနာရာမအရိယဝံသံ ဘဇတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ပဉ္စ သေနာသနေ ဝုတ္တာ, ပဉ္စ အာဟာရနိဿိတာ၊

ဧကော ဝီရိယသံယုတ္တော, ဒွေ စ စီဝရနိဿိတာ’’တိ။

ဣတိ ဘဂဝါ ပထဝိံ ပတ္ထရမာနော ဝိယ သာဂရကုစ္ဆိံ ပူရယမာနော ဝိယ အာကာသံ ဝိတ္ထာရယမာနော ဝိယ စ ပဌမံ စီဝရသန္တောသံ အရိယဝံသံ ကထေတွာ စန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ သူရိယံ ဥလ္လင်္ဃေန္တော ဝိယ စ ဒုတိယံ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသံ ကထေတွာ သိနေရုံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယ တတိယံ သေနာသနသန္တောသံ အရိယဝံသံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတံ စတုတ္ထံ ဘာဝနာရာမံ အရိယဝံသံ ကထေတုံ ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီတိ ဒေသနံ အာရဘိ။

တတ္ထ အာရမဏံ အာရာမော, အဘိရတီတိ အတ္ထော။ ဘာဝနာယ အာရာမော အဿာတိ ဘာဝနာရာမော။ ဘာဝနာယ ရတောတိ ဘာဝနာရတော။ ပဉ္စဝိဓေ ပဟာနေ အာရာမော အဿာတိ ပဟာနာရာမော။ အပိစ ဘာဝေန္တော ရမတီတိ ဘာဝနာရာမော။ ပဇဟန္တော ရမတီတိ ပဟာနာရာမောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အယဉှိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ရတိံ ဝိန္ဒတီတိ အတ္ထော။ တထာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ။ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒေ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ, သတ္တ အနုပဿနာ, အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ, သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ, အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏဝိဘတ္တိယော ဘာဝေန္တော ရမတိ, ရတိံ ဝိန္ဒတိ။ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပန ကိလေသေ ပဇဟန္တော ရမတိ, ရတိံ ဝိန္ဒတိ။

ဣမေသု ပန စတူသု အရိယဝံသေသု ပုရိမေဟိ တီဟိ တေရသန္နံ ဓုတင်္ဂါနံ စတုပစ္စယသန္တောသဿ စ ဝသေန သကလံ ဝိနယပိဋကံ ကထိတံ ဟောတိ, ဘာဝနာရာမေန အဝသေသံ ပိဋကဒွယံ။ ဣမံ ပန ဘာဝနာရာမံ အရိယဝံသံ ကထေန္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နေက္ခမ္မပါဠိယာ ကထေတဗ္ဗော, ဒီဃနိကာယေ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော, မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော, အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒေသပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော။

တတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နေက္ခမ္မပါဠိယာတိ –

‘‘နေက္ခမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဇဟန္တော ရမတိ။ အဗျာပါဒံ, ဗျာပါဒံ… အာလောကသညံ… ထိနမိဒ္ဓံ… အဝိက္ခေပံ, ဥဒ္ဓစ္စံ… ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ… ဝိစိကိစ္ဆံ… ဉာဏံ… အဝိဇ္ဇံ… ပါမောဇ္ဇံ… အရတိံ… ပဌမဇ္ဈာနံ, ပဉ္စ နီဝရဏေ… ဒုတိယဇ္ဈာနံ… ဝိတက္ကဝိစာရေ… တတိယဇ္ဈာနံ… ပီတိံ… စတုတ္ထဇ္ဈာနံ… သုခဒုက္ခေ… အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ရူပသညံ ပဋိဃသညံ နာနတ္တသညံ ပဇဟန္တော ရမတိ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, အာကိဉ္စညာယတနသညံ ပဇဟန္တော ရမတိ။

‘‘အနိစ္စာနုပဿနံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, နိစ္စသညံ ပဇဟန္တော ရမတိ။ ဒုက္ခာနုပဿနံ… သုခသညံ… အနတ္တာနုပဿနံ… အတ္တသညံ… နိဗ္ဗိဒါနုပဿနံ… နန္ဒိံ… ဝိရာဂါနုပဿနံ… ရာဂံ… နိရောဓာနုပဿနံ… သမုဒယံ… ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနံ… အာဒါနံ… ခယာနုပဿနံ … ဃနသညံ… ဝယာနုပဿနံ… အာယူဟနံ… ဝိပရိဏာမာနုပဿနံ… ဓုဝသညံ… အနိမိတ္တာနုပဿနံ… နိမိတ္တံ… အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနံ… ပဏိဓိံ… သုညတာနုပဿနံ… အဘိနိဝေသံ… အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနံ… သာရာဒါနာဘိနိဝေသံ… ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ… သမ္မောဟာဘိနိဝေသံ… အာဒီနဝါနုပဿနံ… အာလယာဘိနိဝေသံ… ပဋိသင်္ခါနုပဿနံ… အပ္ပဋိသင်္ခံ… ဝိဝဋ္ဋာနုပဿနံ… သံယောဂါဘိနိဝေသံ… သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ… ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေ ကိလေသေ… သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ… ဩဠာရိကေ ကိလေသေ… အနာဂါမိမဂ္ဂံ… အနုသဟဂတေ ကိလေသေ… အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော ရမတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၁,၉၅)။

ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ နေက္ခမ္မပါဠိယာ ကထေတဗ္ဗော။

ဒီဃနိကာယေ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေနာတိ –

‘‘ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတိ…ပေ… ဒသ ဓမ္မေ ဘာဝေန္တော ရမတိ, ဒသ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ရမတိ။ ကတမံ ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ? ကာယဂတာသတိံ သာတသဟဂတံ, ဣမံ ဧကံ ဓမ္မံ ဘာဝေန္တော ရမတိ။ ကတမံ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတိ? အသ္မိမာနံ, ဣမံ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟန္တော ရမတိ။ ကတမေ ဒွေ ဓမ္မေ…ပေ… ကတမေ ဒသ ဓမ္မေ ဘာဝေန္တော ရမတိ? ဒသ ကသိဏာယတနာနိ, ဣမေ ဒသ ဓမ္မေ ဘာဝေန္တော ရမတိ။ ကတမေ ဒသ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ရမတိ? ဒသ မိစ္ဆတ္တေ, ဣမေ ဒသ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ရမတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၁-၃၆၀)။

ဧဝံ ဒီဃနိကာယေ ဒသုတ္တရသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော။

မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေနာတိ –

‘‘ဧကာယနော အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ…ပေ… ယာဝဒေဝ ဉာဏမတ္တာယ ပဋိဿတိမတ္တာယ။ အနိဿိတော စ ဝိဟရတိ, န စ ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတိ။ ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတိ ဘာဝနာရတော။ ပဟာနာရာမော ဟောတိ ပဟာနရတော။ ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဂစ္ဆာမီတိ ပဇာနာတိ…ပေ… ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သေယျထာပိ ပဿေယျ သရီရံ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတံ…ပေ… ပူတီနိ စုဏ္ဏကဇာတာနိ။ သော ဣမမေဝ

ကာယံ ဥပသံဟရတိ ‘အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတော’တိ။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… ဧဝမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၀၆ အာဒယော)။

ဧဝံ မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနသုတ္တန္တပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော။

အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒေသပရိယာယေနာတိ သဗ္ဗေပိ သင်္ခတေ ‘‘အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော ဂဏ္ဍတော …ပေ… သံကိလေသိကဓမ္မတော ပဿန္တော ရမတိ, ဧဝံ ခေါ ဘိက္ခု ဘာဝနာရာမော ဟောတီ’’တိ (မဟာနိ။ ၁၃၊ စူဠနိ။ ဥပသီဝမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၃၉, နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၅၁)။ ဧဝံ နိဒ္ဒေသပရိယာယေန ကထေတဗ္ဗော။

နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ‘‘အဇ္ဇ မေ သဋ္ဌိ ဝါ သတ္တတိ ဝါ ဝဿာနိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ ဧဝံ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရောတိ။ နော ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခန္တိ ဝိပဿနာမတ္တကမ္ပိ နတ္ထိ, ကိံ ဣမေ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ စရန္တီ’’တိ ဧဝံ ပရဝမ္ဘနံ န ကရောတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အရိယဝံသာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ စတ္တာရော အရိယဝံသာ အရိယတန္တိယော အရိယပဝေဏိယော အရိယဉ္ဇသာ အရိယဝဋုမာနီတိ သုတ္တန္တံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ဣဒါနိ မဟာအရိယဝံသပရိပူရကဿ ဘိက္ခုနော ဝသနဒိသာ ဒဿေန္တော ဣမေဟိ စ ပန, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သွေဝ အရတိံ သဟတီတိ သောယေဝ အရတိံ အနဘိရတိံ ဥက္ကဏ္ဌိတံ သဟတိ အဘိဘဝတိ။ န တံ အရတိ သဟတီတိ တံ ပန ဘိက္ခုံ ယာ ဧသာ ပန္တေသု သေနာသနေသု အဓိကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အရတိ နာမ ဟောတိ, သာ သဟိတုံ အဓိဘဝိတုံ န သက္ကောတိ။ အရတိရတိသဟောတိ အရတိဉ္စ ပဉ္စကာမဂုဏရတိဉ္စ သဟတိ, အဓိဘဝိတုံ သက္ကောတိ။

ဣဒါနိ ဂါထာဟိ ကူဋံ ဂဏှန္တော နာရတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဓီရန္တိ ဝီရိယဝန္တံ။ နာရတိ ဓီရံ သဟတီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ကာရဏဝစနံ။ ယသ္မာ သာ ဓီရံ န သဟတိ နပ္ပဟောတိ ဓီရံ သဟိတုံ အဓိဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ နာရတိ သဟတိ ဓီရံ။ ဓီရော ဟိ အရတိဿဟောတိ အရတိသဟတ္တာ ဟိ သော ဓီရော နာမ, တသ္မာ အရတိံ သဟတီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗကမ္မဝိဟာယီနန္တိ သဗ္ဗံ တေဘူမကကမ္မံ စဇိတွာ ပရိစ္ဆိန္နံ ပရိဝဋုမံ ကတွာ ဌိတံ။ ပနုဏ္ဏံ ကော နိဝါရယေတိ ကိလေသေ ပနုဒိတွာ ဌိတံ ကော နာမ ရာဂေါ ဝါ ဒေါသော ဝါ နိဝါရေယျ။ နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတီတိ ဇမ္ဗောနဒသင်္ခါတဿ ဇာတိရတ္တသုဝဏ္ဏဿ နိက္ခသဒိသံ ဂရဟိတဗ္ဗဒေါသဝိမုတ္တံ ကော တံ ပုဂ္ဂလံ နိန္ဒိတုံ အရဟတိ။ ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတောတိ မဟာဗြဟ္မုနာပိ ဧသ ပုဂ္ဂလော ပသံသိတောယေဝါတိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ စတ္တာလီသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။

၉။ ဓမ္မပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၉။ နဝမေ ဓမ္မပဒါနီတိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ။ အနဘိဇ္ဈာတိအာဒီသု အဘိဇ္ဈာပဋိက္ခေပေန အနဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒပဋိက္ခေပေန အဗျာပါဒေါ, မိစ္ဆာသတိပဋိက္ခေပေန သမ္မာသတိ, မိစ္ဆာသမာဓိပဋိက္ခေပေန သမ္မာသမာဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အနဘိဇ္ဈာလူတိ နိတ္တဏှော ဟုတွာ။ အဗျာပန္နေန စေတသာတိ သဗ္ဗကာလံ ပကတိဘာဝံ အဝိဇဟန္တေန စိတ္တေန။ သတော ဧကဂ္ဂစိတ္တဿာတိ သတိယာ သမန္နာဂတော အာရမ္မဏေ ဧကဂ္ဂစိတ္တော အဿ။ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တော ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာယပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ။

၁၀။ ပရိဗ္ဗာဇကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀။ ဒသမေ အဘိညာတာတိ ဉာတာ ပါကဋာ။ အန္နဘာရောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ။ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော။ သာ ဟိ ဣဓ ပဋိသလ္လာနန္တိ အဓိပ္ပေတာ။ ပစ္စက္ခာယာတိ ပဋိက္ခိပိတွာ။ အဘိဇ္ဈာလုန္တိ သတဏှံ။ ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂန္တိ ဝတ္ထုကာမေသု ဗဟလရာဂံ။ တမဟံ တတ္ထ ဧဝံ ဝဒေယျန္တိ တံ အဟံ တသ္မိံ ကာရဏေ ဧဝံ ဝဒေယျံ။ ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ မညေယျာတိ ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗာနိ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗနိ ဝါ မညေယျ။ သဟဓမ္မိကာတိ သကာရဏာ။ ဝါဒါနုပါတာတိ ဓမ္မိကဝါဒေ ဃဋ္ဋယမာနာ အဓမ္မိကဝါဒါနုပါတာ, ဝါဒပ္ပဝတ္တိယောတိ အတ္ထော။ ဂါရယှာ ဌာနာတိ ဂရဟိတဗ္ဗယုတ္တကာ ပစ္စယာ။ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ။

ဥက္ကလာတိ ဥက္ကလဇနပဒဝါသိနော။ ဝဿဘညာတိ ဝဿော စ ဘညော စာတိ ဒွေ ဇနာ။ အဟေတုကဝါဒါတိ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိဧဝမာဒိဝါဒိနော။ အကိရိယဝါဒါတိ ‘‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပ’’န္တိ ဧဝံ ကိရိယပဋိက္ခေပဝါဒိနော။ နတ္ထိကဝါဒါတိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိဝါဒိနော။ တေ ဣမေသု တီသုပိ ဒဿနေသု ဩက္ကန္တနိယာမာ အဟေသုံ။ ကထံ ပန တေသု နိယာမော ဟောတီတိ? ယော ဟိ ဧဝရူပံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နော သဇ္ဈာယတိ ဝီမံသတိ, တဿ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ…ပေ… နတ္ထိ ဒိန္နံ…ပေ… ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ။ ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆော ဟောတိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု, သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆော အနိဝတ္တိ အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသော ဟောတိ။ တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ, ကောစိ ဒွေ, ကောစိ တီဏိပိ။ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ, ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, အဘဗ္ဗော တဿ အတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ မောက္ခံ။ ဝဋ္ဋခါဏုကော နာမေသ သတ္တော ပထဝိဂေါပကော, ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ။ ဝဿဘညာပိ ဧဒိသာ အဟေသုံ။ နိန္ဒာဗျာရောသနဥပါရမ္ဘဘယာတိ အတ္တနော နိန္ဒဘယေန ဃဋ္ဋနဘယေန ဥပဝါဒဘယေန စာတိ အတ္ထော။ အဘိဇ္ဈာဝိနယေ သိက္ခန္တိ အဘိဇ္ဈာဝိနယော ဝုစ္စတိ အရဟတ္တံ, အရဟတ္တေ သိက္ခမာနော အပ္ပမတ္တော နာမ ဝုစ္စတီတိ သုတ္တန္တေ ဝဋ္ဋဝိဋ္ဋံ ကထေတွာ ဂါထာယ ဖလသမာပတ္တိ ကထိတာတိ။

ဥရုဝေလဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၄။ စက္ကဝဂ္ဂေါ

၁။ စက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁။ စတုတ္ထဿ ပဌမေ စက္ကာနီတိ သမ္ပတ္တိယော။ စတုစက္ကံ ဝတ္တတီတိ စတ္တာရိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနိ ဝတ္တန္တိ ဃဋိယန္တိယေဝါတိ အတ္ထော။ ပတိရူပဒေသဝါသောတိ ယတ္ထ စတဿော ပရိသာ သန္ဒိဿန္တိ, ဧဝရူပေ အနုစ္ဆဝိကေ ဒေသေ ဝါသော။ သပ္ပုရိသာဝဿယောတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ အဝဿယနံ သေဝနံ ဘဇနံ, န ရာဇာနံ။ အတ္တသမ္မာပဏိဓီတိ အတ္တနော သမ္မာ ဌပနံ, သစေ ပုဗ္ဗေ အဿဒ္ဓါဒီဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, တာနိ ပဟာယ သဒ္ဓါဒီသု ပတိဋ္ဌာပနံ။ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာတိ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတကုသလတာ။ ဣဒမေဝ စေတ္ထ ပမာဏံ။ ယေန ဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ကုသလကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, တဒေဝ ကုသလံ တံ ပုရိသံ ပတိရူပဒေသေ ဥပနေတိ, သပ္ပုရိသေ ဘဇာပေတိ, သော ဧဝ စ ပုဂ္ဂလော အတ္တာနံ သမ္မာ ဌပေတိ။ ပုညကတောတိ ကတပုညော။ သုခဉ္စေတံဓိဝတ္တတီတိ သုခဉ္စ ဧတံ ပုဂ္ဂလံ အဓိဝတ္တတိ, အဝတ္ထရတီတိ အတ္ထော။

၂။ သင်္ဂဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂။ ဒုတိယေ သင်္ဂဟဝတ္ထူနီတိ သင်္ဂဏှနကာရဏာနိ။ ဒါနဉ္စာတိအာဒီသု ဧကစ္စော ဟိ ဒါနေနေဝ သင်္ဂဏှိတဗ္ဗော ဟောတိ, တဿ ဒါနမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ ပေယျဝဇ္ဇန္တိ ပိယဝစနံ။ ဧကစ္စော ဟိ ‘‘အယံ ဒါတဗ္ဗံ နာမ ဒေတိ, ဧကေကေန ပန ဝစနေန သဗ္ဗံ မက္ခေတွာ နာသေတိ, ကိံ တဿ ဒါန’’န္တိ ဝတ္တာ ဟောတိ။ ဧကစ္စော ‘‘အယံ ကိဉ္စာပိ ဒါနံ န ဒေတိ, ကထေန္တော ပန တေလေန ဝိယ မက္ခေတိ။ ဧသ ဒေတု ဝါ မာ ဝါ, ဝစနမေဝဿ သဟဿံ အဂ္ဃတီ’’တိ ဝတ္တာ ဟောတိ။ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဒါနံ န ပစ္စာသီသတိ, ပိယဝစနမေဝ ပစ္စာသီသတိ။ တဿ ပိယဝစနမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။ အတ္ထစရိယာတိ အတ္ထဝဍ္ဎနကထာ။ ဧကစ္စော ဟိ နေဝ ဒါနံ, န ပိယဝစနံ ပစ္စာသီသတိ, အတ္တနော ဟိတကထံ ဝဍ္ဎိကထမေဝ ပစ္စာသီသတိ။ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ ‘‘ဣဒံ တေ ကာတဗ္ဗံ, ဣဒံ န ကာတဗ္ဗံ, ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သေဝိတဗ္ဗော, ဧဝရူပေါ န သေဝိတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ အတ္ထစရိယကထာဝ ကထေတဗ္ဗာ။ သမာနတ္တတာတိ သမာနသုခဒုက္ခဘာဝေါ။ ဧကစ္စော ဟိ ဒါနာဒီသု ဧကမ္ပိ န ပစ္စာသီသတိ, ဧကာသနေ နိသဇ္ဇံ, ဧကပလ္လင်္ကေ သယနံ, ဧကတော ဘောဇနန္တိ ဧဝံ သမာနသုခဒုက္ခတံ ပစ္စာသီသတိ။ သော သစေ ဂဟဋ္ဌဿ ဇာတိယာ ပဗ္ဗဇိတဿ သီလေန သဒိသော ဟောတိ, တဿာယံ သမာနတ္တတာ ကာတဗ္ဗာ။ တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟန္တိ တေသု တေသု ဓမ္မေသု ယထာနုစ္ဆဝိကံ သမာနတ္တတာတိ အတ္ထော။ ရထဿာဏီဝ ယာယတောတိ ယထာ ရထဿ ဂစ္ဆတော အာဏိ သင်္ဂဟော နာမ ဟောတိ, သာ ရထံ သင်္ဂဏှာတိ, ဧဝမိမေ သင်္ဂဟာ လောကံ သင်္ဂဏှန္တိ။ န မာတာ ပုတ္တကာရဏာတိ ယဒိ မာတာ ဧတေ သင်္ဂဟေ ပုတ္တဿ န ကရေယျ, ပုတ္တကာရဏာ မာနံ ဝါ ပူဇံ ဝါ န လဘေယျ။ သင်္ဂဟာ ဧတေတိ ဥပယောဂဝစနေ ပစ္စတ္တံ။ သင်္ဂဟေ ဧတေတိ ဝါ ပါဌော။ သမဝေက္ခန္တီတိ သမ္မာ ပေက္ခန္တိ။ ပါသံသာ စ ဘဝန္တီတိ ပသံသနီယာ စ ဘဝန္တိ။

၃။ သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃။ တတိယေ သီဟောတိ စတ္တာရော သီဟာ – တိဏသီဟော, ကာဠသီဟော, ပဏ္ဍုသီဟော, ကေသရသီဟောတိ။ တေသု တိဏသီဟော ကပေါတဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော တိဏဘက္ခော စ ဟောတိ။ ကာဠသီဟော ကာဠဂါဝိသဒိသော တိဏဘက္ခောယေဝ။ ပဏ္ဍုသီဟော ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော မံသဘက္ခော။ ကေသရသီဟော လာခါပရိကမ္မကတေနေဝ မုခေန အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌေန စတူဟိ စ ပါဒပရိယန္တေဟိ သမန္နာဂတော, မတ္ထကတောပိဿ ပဋ္ဌာယ လာခါတူလိကာယ ကတာ ဝိယ တိဿော ရာဇိယော ပိဋ္ဌိမဇ္ဈေန ဂန္တွာ အန္တရသတ္ထိမှိ ဒက္ခိဏာဝတ္တာ ဟုတွာ ဌိတာ။ ခန္ဓေ ပနဿ သတသဟဿဂ္ဃနိကကမ္ဗလပရိက္ခေပေါ ဝိယ ကေသရဘာရော ဟောတိ, အဝသေသဋ္ဌာနံ ပရိသုဒ္ဓသာလိပိဏ္ဍသင်္ခစုဏ္ဏပိဏ္ဍဝဏ္ဏံ ဟောတိ။ ဣမေသု စတူသု သီဟေသု အယံ ကေသရသီဟော ဣဓ အဓိပ္ပေတော။

မိဂရာဇာတိ သဗ္ဗမိဂဂဏဿ ရာဇာ။ အာသယာတိ ဝသနဋ္ဌာနတော, သုဝဏ္ဏဂုဟတော ဝါ ရဇတမဏိဖလိကမနောသိလာဂုဟတော ဝါ နိက္ခမတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နိက္ခမမာနော ပနေသ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နိက္ခမတိ အန္ဓကာရပီဠိတော ဝါ အာလောကတ္ထာယ, ဥစ္စာရပဿာဝပီဠိတော ဝါ တေသံ ဝိဿဇ္ဇနတ္ထာယ, ဇိဃစ္ဆာပီဠိတော ဝါ ဂေါစရတ္ထာယ, သမ္ဘဝပီဠိတော ဝါ အဿဒ္ဓမ္မပဋိသေဝနတ္ထာယ။ ဣဓ ပန ဂေါစရတ္ထာယ နိက္ခမန္တော အဓိပ္ပေတော။

ဝိဇမ္ဘတီတိ သုဝဏ္ဏတလေ ဝါ ရဇတမဏိဖလိကမနောသိလာတလာနံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဒွေ ပစ္ဆိမပါဒေ သမံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုရိမပါဒေ ပုရတော ပသာရေတွာ သရီရဿ ပစ္ဆာဘာဂံ အာကဍ္ဎိတွာ ပုရိမဘာဂံ အဘိဟရိတွာ ပိဋ္ဌိံ နာမေတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ အသနိသဒ္ဒံ ကရောန္တော ဝိယ နာသပုဋာနိ ပေါထေတွာ သရီရလဂ္ဂံ ရဇံ ဝိဓုနန္တော ဝိဇမ္ဘတိ။ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယဉ္စ ပန တရုဏဝစ္ဆကော ဝိယ အပရာပရံ ဇဝတိ, ဇဝတော ပနဿ သရီရံ အန္ဓကာရေ ပရိဗ္ဘမန္တံ အလာတံ ဝိယ ခါယတိ။

အနုဝိလောကေတီတိ ကသ္မာ အနုဝိလောကေတိ? ပရာနုဒ္ဒယတာယ။ တသ္မိံ ကိရ သီဟနာဒံ နဒန္တေ ပပါတာဝါဋာဒီသု ဝိသမဋ္ဌာနေသု စရန္တာ ဟတ္ထိဂေါကဏ္ဏမဟိံသာဒယော ပါဏာ ပပါတေပိ အာဝါဋေပိ ပတန္တိ, တေသံ အနုဒ္ဒယာယ အနုဝိလောကေတိ။ ကိံ ပနဿ လုဒ္ဒဿ ပရမံသခါဒိနော အနုဒ္ဒယာ နာမ အတ္ထီတိ? အာမ အတ္ထိ။ တထာ ဟိ ‘‘ကိံ မေ ဗဟူဟိ ဃာတိတေဟီ’’တိ အတ္တနော ဂေါစရတ္ထာယာပိ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ န ဂဏှာတိ။ ဧဝံ အနုဒ္ဒယံ ကရောတိ, ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘မာဟံ ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဝိသမဂတေ သံဃာတံ အာပါဒေသိ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၂၁)။

သီဟနာဒံ နဒတီတိ တိက္ခတ္တုံ တာဝ အဘီတနာဒံ နဒတိ။ ဧဝဉ္စ ပနဿ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ နဒန္တဿ သဒ္ဒေါ သမန္တာ တိယောဇနပဒေသံ ဧကနိန္နာဒံ ကရောတိ, တမဿ နိန္နာဒံ သုတွာ တိယောဇနဗ္ဘန္တရဂတာ ဒွိပဒစတုပ္ပဒဂဏာ ယထာဌာနေ ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဂေါစရာယ ပက္ကမတီတိ အာဟာရတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ။ ကထံ? သော ဟိ ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ ဒက္ခိဏတော ဝါ ဝါမတော ဝါ ဥပ္ပတန္တော ဥသဘမတ္တံ ဌာနံ ဂဏှာတိ, ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပတန္တော စတ္တာရိပိ အဋ္ဌပိ ဥသဘဋ္ဌာနာနိ ဥပ္ပတတိ, သမေ ဌာနေ ဥဇုကံ ပက္ခန္ဒန္တော သောဠသဥသဘမတ္တမ္ပိ ဝီသတိဥသဘမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပက္ခန္ဒတိ, ထလာ ဝါ ပဗ္ဗတာ ဝါ ပက္ခန္ဒန္တော သဋ္ဌိဥသဘမတ္တမ္ပိ အသီတိဥသဘမတ္တမ္ပိ ဌာနံ ပက္ခန္ဒတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ ရုက္ခံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ ဒိသွာ တံ ပရိဟရန္တော ဝါမတော ဝါ ဒက္ခိဏတော ဝါ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဥသဘမတ္တံ အပက္ကမတိ။ တတိယံ ပန သီဟနာဒံ နဒိတွာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ တိယောဇနေ ဌာနေ ပညာယတိ, တိယောဇနံ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ ဌိတော အတ္တနောဝ နာဒဿ အနုနာဒံ သုဏာတိ။ ဧဝံ သီဃေန ဇဝေန ပက္ကမတိ။

ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန။ ဘယံ သန္တာသံ သံဝေဂန္တိ သဗ္ဗံ စိတ္တုတြာသဿေဝ နာမံ။ သီဟဿ ဟိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗဟူ ဘာယန္တိ, အပ္ပကာ န ဘာယန္တိ။ ကေ ပန တေတိ? သမသီဟော ဟတ္ထာဇာနီယော အဿာဇာနီယော ဥသဘာဇာနီယော ပုရိသာဇာနီယော ခီဏာသဝေါတိ။ ကသ္မာ ပနေတေ န ဘာယန္တီတိ? သမသီဟော တာဝ ‘‘ဇာတိဂေါတ္တကုလသူရဘာဝေဟိ သမာနောသ္မီ’’တိ န ဘာယတိ, ဟတ္ထာဇာနီယာဒယော အတ္တနော သက္ကာယဒိဋ္ဌိဗလဝတာယ န ဘာယန္တိ, ခီဏာသဝေါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနတ္တာ န ဘာယတိ။

ဗိလာသယာတိ ဗိလေ သယန္တာ ဗိလဝါသိနော အဟိနကုလဂေါဓာဒယော။ ဥဒကာသယာတိ ဥဒကဝါသိနော မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော။ ဝနာသယာတိ ဝနဝါသိနော ဟတ္ထိအဿဂေါကဏ္ဏမိဂါဒယော။ ပဝိသန္တီတိ ‘‘ဣဒါနိ အာဂန္တွာ ဂဏှိဿတီ’’တိ မဂ္ဂံ ဩလောကေတွာ ပဝိသန္တိ။ ဒဠှေဟီတိ ထိရေဟိ။ ဝရတ္တေဟီတိ စမ္မရဇ္ဇူဟိ။ မဟိဒ္ဓိကောတိအာဒီသု ဝိဇမ္ဘနဘူမိယံ ဌတွာ ဒက္ခိဏပဿာဒီဟိ ဥသဘမတ္တံ, ဥဇုံ ဝီသတိဥသဘမတ္တာဒိလင်္ဃနဝသေန မဟိဒ္ဓိကတာ, သေသမိဂါနံ အဓိပတိဘာဝေန မဟေသက္ခတာ, သမန္တာ တိယောဇနဋ္ဌာနေ သဒ္ဒံ သုတွာ ပလာယန္တာနံ ဝသေန မဟာနုဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဘဂဝါ တေသု တေသု သုတ္တန္တေသု တထာ တထာ အတ္တာနံ ကထေသိ။ ‘‘သီဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၉၉၊ ၁၀။၂၁) ဣမသ္မိံ တာဝ သုတ္တေ သီဟသဒိသံ အတ္တာနံ ကထေသိ။ ‘‘ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၆၅) ဣမသ္မိံ ဝေဇ္ဇသဒိသံ, ‘‘ဗြာဟ္မဏောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ။ နိ။ ၈။၈၅) ဣမသ္မိံ ဗြာဟ္မဏသဒိသံ, ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ, တိဿ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၄) ဣမသ္မိံ မဂ္ဂဒေသကပုရိသသဒိသံ, ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ, သေလာ’’တိ (သု။ နိ။ ၅၅၉၊ မ။ နိ။ ၂။၃၉၉) ဣမသ္မိံ ရာဇသဒိသံ။ ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ သီဟသဒိသမေဝ ကတွာ အတ္တာနံ ကထေန္တော ဧဝမာဟ။

တတြာယံ သဒိသတာ – သီဟဿ ကဉ္စနဂုဟာဒီသု ဝသနကာလော ဝိယ ဟိ တထာဂတဿ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရဿ အပရိမိတကာလံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ပစ္ဆိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေန စေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေန စ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ကမ္ပေတွာ ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနဿ တီသု ပါသာဒေသု နိဝါသကာလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သီဟဿ ကဉ္စနဂုဟာဒိတော နိက္ခန္တကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ဧကူနတိံသသံဝစ္ဆရေ ဝိဝဋေန ဒွါရေန ကဏ္ဍကံ အာရုယှ ဆန္နသဟာယဿ နိက္ခမိတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရေ ဗြဟ္မုနာ ဒိန္နာနိ ကာသာယာနိ ပရိဒဟိတွာ ပဗ္ဗဇိတဿ သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝဂိရိပဗ္ဘာရေ ကတဘတ္တကိစ္စဿ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဌမမေဝ မဂဓရဋ္ဌံ အာဂမနတ္ထာယ ယာဝ ရညော ပဋိညာဒါနကာလော။

သီဟဿ ဝိဇမ္ဘနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ဒိန္နပဋိညဿ အာဠာရကာလာမဥပသင်္ကမနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ သုဇာတာယ ဒိန္နပါယာသဿ ဧကူနပဏ္ဏာသာယ ပိဏ္ဍေဟိ ပရိဘုတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သီဟဿ သရီရဝိဓုနနံ ဝိယ သာယနှသမယေ သောတ္တိယေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ထောမိယမာနဿ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇိယမာနဿ တိက္ခတ္တုံ ဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ စုဒ္ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေ ဌာနေ တိဏသန္ထရံ အတ္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ တံခဏညေဝ မာရဗလံ ဝိဓမေတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝိသောဓေတွာ အနုလောမပ္ပဋိလောမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမဟာသမုဒ္ဒံ ယမကဉာဏမန္ထနေန မန္ထေန္တဿ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိဝိဒ္ဓေ တဒနုဘာဝေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သီဟဿ စတုဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏဿ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရိတွာ ပရိဘုတ္တမဓုပိဏ္ဍိကာဟာရဿ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တဿ ဧကာဒသမေ ဒိဝသေ ‘‘သွေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပစ္စူသသမယေ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာဠာရုဒကာနံ ကာလကတဘာဝံ ဉတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဩလောကနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သီဟဿ ဂေါစရတ္ထာယ တိယောဇနံ ဂမနကာလော ဝိယ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ‘‘ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿာမီ’’တိ ပစ္ဆာဘတ္တေ အဇပါလနိဂြောဓတော ဝုဋ္ဌိတဿ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂမနကာလော။

သီဟဿ သီဟနာဒကာလော ဝိယ တထာဂတဿ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ အစလပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ သန္နိပတိတေန ဒေဝဂဏေန ပရိဝုတဿ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမသ္မိံ စ ပန ပဒေ ဒေသိယမာနေ တထာဂတသီဟဿ ဓမ္မဃောသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ။ သီဟဿ သဒ္ဒေန ခုဒ္ဒကပါဏာနံ သန္တာသာပဇ္ဇနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဒီပေတွာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဓမ္မံ ကထေန္တဿ ဒီဃာယုကာနံ ဒေဝါနံ ဉာဏသန္တာသဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပရော နယော – သီဟော ဝိယ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော တထာဂတော, အာသယဘူတာယ ကနကဂုဟာယ နိက္ခမနံ ဝိယ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမနကာလော, ဝိဇမ္ဘနံ ဝိယ ဓမ္မသဘံ ဥပသင်္ကမနကာလော, ဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ပရိသာဝိလောကနံ, သီဟနာဒနဒနံ ဝိယ ဓမ္မဒေသနာကာလော, ဂေါစရာယ ပက္ကမနံ ဝိယ ပရဝါဒနိမ္မဒ္ဒနတ္ထာယ ဂမနံ။

အပရော နယော – သီဟော ဝိယ တထာဂတော, ဟိမဝန္တနိဿိတာယ ကဉ္စနဂုဟာယ နိက္ခမနံ ဝိယ အာရမ္မဏဝသေန နိဗ္ဗာနနိဿိတာယ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနံ, ဝိဇမ္ဘနံ ဝိယ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, ဒိသာဝိလောကနံ ဝိယ ဝေနေယျသတ္တဝိလောကနံ, သီဟနာဒေါ ဝိယ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မဒေသနာ, ဂေါစရာယ ပက္ကမနံ ဝိယ အသမ္ပတ္တာနံ ဝေနေယျသတ္တာနံ သန္တိကူပသင်္ကမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ တထာဂတောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတော။ လောကေတိ သတ္တလောကေ။ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကာ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလေ ပန ပတ္တေ ဥပ္ပန္နော နာမ။ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၂၄ အာဒယော) ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနိ။

ဣတိ သက္ကာယောတိ အယံ သက္ကာယော, ဧတ္တကော သက္ကာယော, န ဣတော ဘိယျော သက္ကာယော အတ္ထီတိ။ ဧတ္တာဝတာ သဘာဝတော သရသတော ပရိယန္တတော ပရိစ္ဆေဒတော ပရိဝဋုမတော သဗ္ဗေပိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ။ ဣတိ သက္ကာယသမုဒယောတိ အယံ သက္ကာယဿ သမုဒယော နာမ။ ဧတ္တာဝတာ ‘‘အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ။ ဣတိ သက္ကာယဿ အတ္ထင်္ဂမောတိ အယံ သက္ကာယဿ အတ္ထင်္ဂမော။ ဣမိနာပိ ‘‘အာဟာရနိရောဓာ ရူပနိရောဓော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ။

ဝဏ္ဏဝန္တောတိ သရီရဝဏ္ဏေန ဝဏ္ဏဝန္တော။ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာတိ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ပဏ္ဏာသလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ။ ယေဘုယျေနာတိ ဣဓ ကေ ဌပေတိ? အရိယသာဝကေ ဒေဝေ။ တေသံ ဟိ ခီဏာသဝတ္တာ စိတ္တုတြာသဘယမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သံဝိဂ္ဂဿ ယောနိသော ပဓာနေန ပတ္တဗ္ဗံ ပတ္တတာယ ဉာဏသံဝေဂေါပိ။ ဣတရာသံ ပန ဒေဝတာနံ ‘‘တာသော ဟေသော, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စ’’န္တိ မနသိကရောန္တာနံ စိတ္တုတြာသဘယမ္ပိ, ဗလဝဝိပဿနာကာလေ ဉာဏဘယမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဘောတိ ဓမ္မာလပနမတ္တမေတံ။ သက္ကာယပရိယာပန္နာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ။ ဣတိ တေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဝဋ္ဋဒေါသံ ဒဿေတွာ တိလက္ခဏာဟတံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဉာဏဘယံ နာမ ဩက္ကမတိ။

အဘိညာယာတိ ဇာနိတွာ။ ဓမ္မစက္ကန္တိ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ။ ပဋိဝေဓဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ ဒေသနာဉာဏံ နာမ ယေန ဉာဏေန တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ ဥဘယမ္ပေတံ ဒသဗလဿ ဥရေ ဇာတဉာဏမေဝ။ တေသု ဓမ္မဒေသနာဉာဏံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ တံ ပနေသ ယာဝ အဋ္ဌာရသဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ အညာကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ သောတာပတ္တိဖလံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ပဝတ္တေတိ နာမ။ တသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော။ ယသဿိနောတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နာ။ တာဒိနောတိ လာဘာလာဘာဒီဟိ ဧကသဒိသဿ။

၄။ ပသာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄။ စတုတ္ထေ အဂ္ဂေသု ပသာဒါ, အဂ္ဂါ ဝါ ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ။ ယာဝတာတိ ယတ္တကာ။ အပဒါတိ နိပ္ပဒါ အဟိမစ္ဆာဒယော။ ဒွိပဒါတိ မနုဿပက္ခိအာဒယော။ စတုပ္ပဒါတိ ဟတ္ထိအဿာဒယော။ ဗဟုပ္ပဒါတိ သတပဒိအာဒယော။ နေဝသညိနာသညိနောတိ ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ။ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဂုဏေဟိ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမော သေဋ္ဌောတိ အက္ခာယတိ။ အသင်္ခတာတိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ ဝိရာဂေါတိအာဒီနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ။ တဉှိ အာဂမ္မ သဗ္ဗကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗေ ရာဂမဒါဒယော မဒါ နိမ္မဒါ ဟောန္တိ, အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနယံ ဥပေန္တိ, သဗ္ဗေ အာလယာ သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋာနိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, တဏှာ ခီယန္တိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခာ နိရုဇ္ဈန္တိ, သဗ္ဗေ ပရိဠာဟာ နိဗ္ဗာယန္တိ။ တသ္မာ ဧတာနိ နာမာနိ လဘတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

၅။ ဝဿကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅။ ပဉ္စမေ အနုဿရိတာတိ အနုဂန္တွာ သရိတာ, အပရာပရံ သရိတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော။ ဒက္ခောတိ ဆေကော။ တတြုပါယာယာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဣမံ နာမ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဥပါယဘူတာယ ပညာယ သမန္နာဂတော။ အနုမောဒိတဗ္ဗန္တိ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ။ ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ။ နေဝ ခေါ တျာဟန္တိ နေဝ ခေါ တေ အဟံ။ ကသ္မာ ပနေတံ ဘဂဝါ နာဘိနန္ဒတိ, နပ္ပဋိက္ခိပတီတိ? လောကိယတ္တာ နာဘိနန္ဒတိ, လောကိယံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဌိတတ္တာ နပ္ပဋိက္ကောသတိ။ ဗဟုဿ ဇနတာတိ ဗဟု အဿ ဇနတာ။ ဣဒဉ္စ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အရိယေ ဉာယေတိ သဟဝိပဿနကေ မဂ္ဂေ။ ကလျာဏဓမ္မတာ ကုသလဓမ္မတာတိပိ တဿေဝ နာမာနိ။ ယံ ဝိတက္ကန္တိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒီသု အညတရံ။ န တံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေတီတိ ကာမဝိတက္ကာဒီသု ဧကမ္ပိ န ဝိတက္ကေတိ။ ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဝိတက္ကပထေတိ ဧတ္ထ ဝိတက္ကောယေဝ ဝိတက္ကပထော။ အဟဉှိ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒီသု ပဌမနယေန ခီဏာသဝဿ သီလဉ္စေဝ ဗာဟုသစ္စဉ္စ ကထိတံ, ဒုတိယတတိယေဟိ ခီဏာသဝဿ ကိရိယဝိတက္ကာနိ စေဝ ကိရိယဇ္ဈာနာနိ စ, စတုတ္ထေန ခီဏာသဝဘာဝေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

မစ္စုပါသပ္ပမောစနန္တိ မစ္စုပါသာ ပမောစနကံ မဂ္ဂံ။ ဉာယံ ဓမ္မန္တိ သဟဝိပဿနကံ မဂ္ဂံ။ ဒိသွာ စ သုတွာ စာတိ ဉာဏေနေဝ ပဿိတွာ စ သုဏိတွာ စ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

၆။ ဒေါဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆။ ဆဋ္ဌေ အန္တရာ စ ဥက္ကဋ္ဌံ အန္တရာ စ သေတဗျန္တိ ဧတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌာတိ ဥက္ကာဟိ ဓာရီယမာနာဟိ မာပိတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓဝေါဟာရံ နဂရံ။ သေတဗျန္တိ အတီတေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဇာတနဂရံ။ အန္တရာသဒ္ဒေါ ပန ကာရဏခဏစိတ္တဝေမဇ္ဈဝိဝရာဒီသု ဝတ္တတိ။ ‘‘တဒန္တရံ ကော ဇာနေယျ အညတြ တထာဂတာ’’တိ (အ။ နိ။ ၆။၄၄၊ ၁၀။၇၅) စ, ‘‘ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ, မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ စ အာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၂၂၈) ကာရဏေ။ ‘‘အဒ္ဒသာ မံ, ဘန္တေ, အညတရာ ဣတ္ထီ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၁၄၉) ခဏေ။ ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ။ ၂၀) စိတ္တေ။ ‘‘အန္တရာဝေါသာနမာပါဒီ’’တိအာဒီသု ဝေမဇ္ဈေ။ ‘‘အပိစာယံ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၂၃၁) ဝိဝရေ။ သွာယမိဓ ဝိဝရေ ဝတ္တတိ။ တသ္မာ ဥက္ကဋ္ဌာယ စ သေတဗျဿ စ ဝိဝရေတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အန္တရာသဒ္ဒေန ပန ယုတ္တတ္တာ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ။ ဤဒိသေသု စ ဌာနေသု အက္ခရစိန္တကာ ‘‘အန္တရာ ဂါမဉ္စ နဒိဉ္စ ယာတီ’’တိ ဧဝံ ဧကမေဝ အန္တရာသဒ္ဒံ ပယုဉ္ဇန္တိ, သော ဒုတိယပဒေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော ဟောတိ, အယောဇိယမာနေ ဥပယောဂဝစနံ န ပါပုဏာတိ။ ဣဓ ပန ယောဇေတွာ ဧဝ ဝုတ္တော။

အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အဒ္ဓါနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ဒီဃမဂ္ဂန္တိ အတ္ထော။ ကသ္မာ ပဋိပန္နောတိ? တံ ဒိဝသံ ကိရ ဘဂဝါ ဣဒံ အဒ္ဒသ ‘‘မယိ တံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နေ ဒေါဏော ဗြာဟ္မဏော မမ ပဒစေတိယာနိ ပဿိတွာ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ မမ နိသိန္နဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ။ အထဿာဟံ ဧကံ သစ္စဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ။ ဗြာဟ္မဏော တီဏိ သာမညဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဒွါဒသပဒသဟဿပရိမာဏံ ဒေါဏဂဇ္ဇိတံ နာမ ဝဏ္ဏံ ဝတွာ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဥပ္ပန္နံ မဟာကလဟံ ဝူပသမေတွာ ဓာတုယော ဘာဇေဿတီ’’တိ။ ဣမိနာ ကာရဏေန ပဋိပန္နော။ ဒေါဏောပိ သုဒံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဒေါဏော ဗြာဟ္မဏောပိ တယော ဝေဒေ ပဂုဏေ ကတွာ ပဉ္စသတေ မာဏဝကေ သိပ္ပံ ဝါစေန္တော တံဒိဝသံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ သတဂ္ဃနကံ နိဝါသေတွာ ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ ဧကံသဝရဂတံ ကတွာ အာမုတ္တယညသုတ္တော ရတ္တဝဋ္ဋိကာ ဥပါဟနာ အာရောဟိတွာ ပဉ္စသတမာဏဝကပရိဝါရော တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

ပါဒေသူတိ ပါဒေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနေသု။ စက္ကာနီတိ လက္ခဏစက္ကာနိ။ ကိံ ပန ဘဂဝတော ဂစ္ဆန္တဿ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပဒံ ပညာယတီတိ? န ပညာယတိ။ ကသ္မာ? သုခုမတ္တာ မဟာဗလတ္တာ မဟာဇနာနုဂ္ဂဟေန စ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ သုခုမစ္ဆဝိတာယ အက္ကန္တဋ္ဌာနံ တူလပိစုနော ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတိ, ပဒဝဠဉ္ဇော န ပညာယတိ။ ယထာ စ ဗလဝတော ဝါတဇဝသိန္ဓဝဿ ပဒုမိနိပတ္တေပိ အက္ကန္တမတ္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ မဟာဗလတာယ တထာဂတေန အက္ကန္တဋ္ဌာနံ အက္ကန္တမတ္တမေဝ ဟောတိ, န တတ္ထ ပဒဝဠဉ္ဇော ပညာယတိ။ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ အနုပဒံ မဟာဇနကာယော ဂစ္ဆတိ, တဿ သတ္ထု ပဒဝဠဉ္ဇံ ဒိသွာ မဒ္ဒိတုံ အဝိသဟန္တဿ ဂမနဝိစ္ဆေဒေါ ဘဝေယျ။ တသ္မာ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ယောပိ ပဒဝဠဉ္ဇော ဘဝေယျ, သော အန္တရဓာယတေဝ။ ဒေါဏော ပန ဗြာဟ္မဏော တထာဂတဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေန ပဿိ။ ဘဂဝါ ဟိ ယဿ ပဒစေတိယံ ဒဿေတုကာမော ဟောတိ, တံ အာရဗ္ဘ ‘‘အသုကော နာမ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ။ တသ္မာ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏော ဝိယ အယမ္ပိ ဗြာဟ္မဏော တထာဂတဿ အဓိဋ္ဌာနဝသေန အဒ္ဒသ။

ပါသာဒိကန္တိ ပသာဒဇနကံ။ ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဥတ္တမဒမထော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ဥတ္တမသမထော နာမ အရဟတ္တမဂ္ဂသမာဓိ, တဒုဘယံ ပတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဒန္တန္တိ နိဗ္ဗိသေဝနံ။ ဂုတ္တန္တိ ဂေါပိတံ။ သံယတိန္ဒြိယန္တိ ရက္ခိတိန္ဒြိယံ။ နာဂန္တိ ဆန္ဒာဒီဟိ အဂစ္ဆနတော, ပဟီနကိလေသေ ပုန အနာဂစ္ဆနတော, အာဂုံ အကရဏတော, ဗလဝန္တဋ္ဌေနာတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ နာဂံ။

ဒေဝေါ နော ဘဝံ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒေဝေါ နော ဘဝ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာပိ ပုစ္ဆာ နိဋ္ဌိတာ ဘဝေယျ, အယံ ပန ဗြာဟ္မဏော ‘‘အနာဂတေ မဟေသက္ခော ဧကော ဒေဝရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတဝသေန ပုစ္ဆာသဘာဂေနေဝ ကထေန္တော ဧဝမာဟ။ ဘဂဝါပိဿ ပုစ္ဆာသဘာဂေနေဝ ကထေန္တော န ခေါ အဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေဝေါ ဘဝိဿာမီတိ အာဟ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အာသဝါနန္တိ ကာမာသဝါဒီနံ စတုန္နံ။ ပဟီနာတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမေနေဝ ပဟီနာ။ အနုပလိတ္တော လောကေနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပါနံ ပဟီနတ္တာ သင်္ခါရလောကေန အနုပလိတ္တော။ ဗုဒ္ဓေါတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါ ဣတိ မံ ဓာရေဟိ။

ယေနာတိ ယေန အာသဝေန။ ဒေဝူပပတျဿာတိ ဒေဝူပပတ္တိ အဿ မယှံ ဘဝေယျ။ ဝိဟင်္ဂမောတိ အာကာသစရော ဂန္ဓဗ္ဗကာယိကဒေဝေါ။ ဝိဒ္ဓသ္တာတိ ဝိဓမိတာ။ ဝိနဠီကတာတိ ဝိဂတနဠာ ဝိဂတဗန္ဓနာ ကတာ။ ဝဂ္ဂူတိ သုန္ဒရံ။ တောယေန နုပလိပ္ပတီတိ ဥဒကတော ရတနမတ္တံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတံ သရံ သောဘယမာနံ ဘမရဂဏံ ဟာသယမာနံ တောယေန န လိပ္ပတိ။ တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါသ္မိ ဗြာဟ္မဏာတိ ဒေသနာပရိယောသာနေ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏိတွာ ဒွါဒသဟိ ပဒသဟဿေဟိ ဒေါဏဂဇ္ဇိတံ နာမ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, တထာဂတေ စ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ဥပ္ပန္နံ မဟာကလဟံ ဝူပသမေတွာ ဓာတုယော ဘာဇေသီတိ။

၇။ အပရိဟာနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇။ သတ္တမေ နိဗ္ဗာနဿေဝ သန္တိကေတိ နိဗ္ဗာနသန္တိကေယေဝ စရတိ။ သီလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ ပါတိမောက္ခသီလေ ပတိဋ္ဌိတော။ ဧဝံ ဝိဟာရီတိ ဧဝံ ဝိဟရန္တော။ အာတာပီတိ အာတာပေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတော။ ယောဂက္ခေမဿာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဿ နိဗ္ဗာနဿ။ ပမာဒေ ဘယဒဿိဝါတိ ပမာဒံ ဘယတော ပဿန္တော။

၈။ ပတိလီနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈။ အဋ္ဌမေ ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စောတိ ‘‘ဣဒမေဝ ဒဿနံ သစ္စံ, ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ပါဋိဧက္ကံ ဂဟိတတ္တာ ပစ္စေကသင်္ခါတာနိ ဒိဋ္ဌိသစ္စာနိ ပနုဏ္ဏာနိ နီဟဋာနိ ပဟီနာနိ အဿာတိ ပနုဏ္ဏပစ္စေကသစ္စော။ သမဝယသဋ္ဌေသနောတိ ဧတ္ထ အဝယာတိ အနူနာ, သဋ္ဌာတိ ဝိဿဋ္ဌာ, သမ္မာ အဝယာ သဋ္ဌာ ဧသနာ အဿာတိ သမဝယသဋ္ဌေသနော, သမ္မာ ဝိဿဋ္ဌသဗ္ဗဧသနောတိ အတ္ထော။ ပတိလီနောတိ နိလီနော ဧကီဘာဝံ ဥပဂတော။ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနန္တိ ဗဟူနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ။ ဧတ္ထ စ သမဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ, ဗြာဟ္မဏာတိ ဘောဝါဒိနော။ ပုထုပစ္စေကသစ္စာနီတိ ဗဟူနိ ပါဋေက္ကသစ္စာနိ။ နုဏ္ဏာနီတိ နီဟဋာနိ။ ပနုဏ္ဏာနီတိ သုဋ္ဌု နီဟဋာနိ။ စတ္တာနီတိ ဝိဿဋ္ဌာနိ။ ဝန္တာနီတိ ဝမိတာနိ။ မုတ္တာနီတိ ဆိန္နဗန္ဓနာနိ ကတာနိ။ ပဟီနာနီတိ ပဇဟိတာနိ။ ပဋိနိဿဋ္ဌာနီတိ ယထာ န ပုန စိတ္တံ အာရောဟန္တိ, ဧဝံ ပဋိနိဿဇ္ဇိတာနိ။ သဗ္ဗာနေဝေတာနိ ဂဟိတဂဟဏဿ ဝိဿဋ္ဌဘာဝဝေဝစနာနိ။

ကာမေသနာ ပဟီနာ ဟောတီတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီနာ။ ဘဝေသနာ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဟီယတိ။ ‘‘ဗြဟ္မစရိယံ ဧသိဿာမိ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဇ္ဈာသယသင်္ခါတာ ဗြဟ္မစရိယေသနာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ ဝူပသမံ ဂစ္ဆတိ။ ဒိဋ္ဌိဗြဟ္မစရိယေသနာ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ ပဋိပ္ပသမ္ဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဝူပသန္တအဿာသပဿာသော နာမ ဟောတိ။ အသ္မိမာနောတိ အသ္မီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကော နဝဝိဓမာနော။

ဂါထာသု ကာမေသနာ ဘဝေသနာတိ ဧတာ ဒွေ ဧသနာ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ သဟာတိ တာဟိယေဝ သဟ ဗြဟ္မစရိယေသနာတိ တိဿောပိ ဧတာ။ ဣဓ ဌတွာ ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဒ္ဓိံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ဣတိ သစ္စပရာမာသော, ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမုဿယာတိ ‘‘ဣတိ သစ္စံ ဣတိ သစ္စ’’န္တိ ဂဟဏပရာမာသော စ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာယေဝ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ စ ယေ သမုဿိတတ္တာ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတတ္တာ သမုဿယာတိ ဝုစ္စန္တိ, တေ သဗ္ဗေပိ။ ဣဓ ဌတွာ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမူဟတာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဒ္ဓိံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ကဿ ပန ဧတာ ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ, ဧတေ စ ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ သမူဟတာတိ? သဗ္ဗရာဂဝိရတ္တဿ တဏှာက္ခယဝိမုတ္တိနော။ ယော ဟိ သဗ္ဗရာဂေဟိပိ ဝိရတ္တော, တဏှာက္ခယေ စ နိဗ္ဗာနေ ပဝတ္တာယ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော, ဧတဿ ဧသနာ ပဋိနိဿဋ္ဌာ, ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနာ စ သမူဟတာ။ သ ဝေ သန္တောတိ သော ဧဝရူပေါ ကိလေသသန္တတာယ သန္တော။ ပဿဒ္ဓေါတိ ဒွီဟိ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓီဟိ ပဿဒ္ဓေါ။ အပရာဇိတောတိ သဗ္ဗကိလေသေ ဇိနိတွာ ဌိတတ္တာ ကေနစိ အပရာဇိတော။ မာနာဘိသမယာတိ မာနဿ ပဟာနာဘိသမယေန။ ဗုဒ္ဓေါတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈိတွာ ဌိတော။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ခီဏာသဝေါဝ ကထိတောတိ။

၉။ ဥဇ္ဇယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉။ နဝမေ သံဃာတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဝဓံ မရဏံ အာပဇ္ဇန္တိ။ နိစ္စဒါနန္တိ သလာကဘတ္တံ။ အနုကုလယညန္တိ အမှာကံ ပိတူဟိ ပိတာမဟေဟိ ဒိန္နတ္တာ ဧဝံ ကုလာနုကုလဝသေန ယဇိတဗ္ဗံ, ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ အဿမေဓန္တိအာဒီသု အဿမေတ္ထ မေဓန္တီတိ အဿမေဓော, ဒွီဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဧကဝီသတိယူပဿ ဌပေတွာ ဘူမိဉ္စ ပုရိသေ စ အဝသေသသဗ္ဗဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပုရိသမေတ္ထ မေဓန္တီတိ ပုရိသမေဓော, စတူဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ။ သမ္မမေတ္ထ ပါသန္တီတိ သမ္မာပါသော, ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမ္မံ ခိပိတွာ တဿ ပတိတောကာသေ ဝေဒိံ ကတွာ သံဟာရိမေဟိ ယူပါဒီဟိ သရဿတိနဒိယာ နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတိ ပဋိလောမံ ဂစ္ဆန္တေန ယဇိတဗ္ဗဿ သဗ္ဗယာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဝါဇမေတ္ထ ပိဝန္တီတိ ဝါဇပေယျံ, ဧကေန ပရိယညေန သတ္တရသဟိ ပသူဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဗေလုဝယူပဿ သတ္တရသကဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ။ နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠာတိ နိရဂ္ဂဠော။ နဝဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ ပုရိသေဟိ စ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ သဗ္ဗမေဓပရိယာယနာမဿ အဿမေဓဝိကပ္ပဿေတံ အဓိဝစနံ။ မဟာရမ္ဘာတိ မဟာကိစ္စာ မဟာကရဏီယာ။ အပိစ ပါဏာတိပါတသမာရမ္ဘဿ မဟန္တတာယပိ မဟာရမ္ဘာယေဝ။ န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလာတိ ဧတ္ထ နိရဝသေသတ္ထေ သာဝသေသရူပနံ ကတံ။ တသ္မာ ဣဋ္ဌဖလေန နိပ္ဖလာဝ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ဣဒဉ္စ ပါဏာတိပါတသမာရမ္ဘမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယံ ပန တတ္ထ အန္တရန္တရာ ဒါနံ ဒိယျတိ, တံ ဣမိနာ သမာရမ္ဘေန ဥပဟတတ္တာ မဟပ္ဖလံ န ဟောတိ, မန္ဒဖလံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဟညရေတိ ဟညန္တိ။ ယဇန္တိ အနုကုလံ သဒါတိ ယေ အညေ အနုကုလံ ယဇန္တိ, ပုဗ္ဗပုရိသေဟိ ယိဋ္ဌတ္တာ ပစ္ဆိမပုရိသာပိ ယဇန္တီတိ အတ္ထော။ သေယျော ဟောတီတိ ဝိသေသောဝ ဟောတိ။ န ပါပိယောတိ ပါပံ ကိဉ္စိ န ဟောတိ။

၁၀။ ဥဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀။ ဒသမေ အဘိသင်္ခတန္တိ ရာသိကတံ။ နိရာရမ္ဘန္တိ ပါဏသမာရမ္ဘရဟိတံ။ ယညန္တိ ဒေယျဓမ္မံ။ တဉှိ ယဇိတဗ္ဗတ္တာ ယညန္တိ ဝုစ္စတိ။ ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန။ ဥပသံယန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ။ ကုလံ ဂတိန္တိ ဝဋ္ဋကုလဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဂတိဉ္စ အတိက္ကန္တာ။ ယညဿ ကောဝိဒါတိ စတုဘူမကယညေ ကုသလာ။ ယညေတိ ပကတိဒါနေ။ သဒ္ဓေတိ မတကဒါနေ။ ဟဗျံ ကတွာတိ ဟုနိတဗ္ဗံ ဒေယျဓမ္မံ ဥပကပ္ပေတွာ။ သုခေတ္တေ ဗြဟ္မစာရိသူတိ ဗြဟ္မစာရိသင်္ခါတေ သုခေတ္တမှီတိ အတ္ထော။ သုပ္ပတ္တန္တိ သုဋ္ဌု ပတ္တံ။ ဒက္ခိဏေယျေသု ယံ ကတန္တိ ယံ ဒက္ခိဏာယ အနုစ္ဆဝိကေသု ဥပကပ္ပိတံ, တံ သုဟုတံ သုယိဋ္ဌံ သုပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော။ သဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏာနံ သဒ္ဒဟနတာယ သဒ္ဓေါ။ မုတ္တေန စေတသာတိ ဝိဿဋ္ဌေန စိတ္တေန။ ဣမိနာဿ မုတ္တစာဂံ ဒီပေတီတိ။

စက္ကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၅။ ရောဟိတဿဝဂ္ဂေါ

၁။ သမာဓိဘာဝနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၁။ ပဉ္စမဿ ပဌမေ ဉာဏဒဿနပ္ပဋိလာဘာယာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဒဿနဿ ပဋိလာဘာယ။ ဒိဝါသညံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ဒိဝါတိ ဧဝံ သညံ အဓိဋ္ဌာတိ။ ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ ဒိဝါ အာလောကသညာ မနသိ ကတာ, တထေဝ တံ ရတ္တိမ္ပိ မနသိ ကရောတိ။ ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ သပ္ပဘာသန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏောဘာသေန သဟောဘာသံ။ ကိဉ္စာပိ အာလောကသဒိသံ ကတံ, အတ္ထော ပနေတ္ထ န ဧဝံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗော။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာလောကော ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတော။

ဝိဒိတာတိ ပါကဋာ ဟုတွာ။ ကထံ ပန ဝေဒနာ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီတိ? ဣဓ ဘိက္ခု ဝတ္ထုံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ တဿ ပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထာရမ္မဏတာယ တာ ဝေဒနာ ‘‘ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ ဌတွာ ဧဝံ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ တိဋ္ဌန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ။ သညာဝိတက္ကေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿီတိ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဿန္တော။ ဣတိ ရူပန္တိ ဧဝံ ရူပံ ဧတ္တကံ ရူပံ န ဣတော ပရံ ရူပံ အတ္ထီတိ။ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ ဧဝံ ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ။ အတ္ထင်္ဂမောတိ ပန ဘေဒေါ အဓိပ္ပေတော။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဒဉ္စ ပန မေတံ, ဘိက္ခဝေ, သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ မယာ ဧတံ ပုဏ္ဏကပဉှေ ‘‘သင်္ခါယ လောကသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဘာသိတံ, တံ ဣဒံ ဖလသမာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ အတ္ထော။

တတ္ထ သင်္ခါယာတိ ဉာဏေန ဇာနိတွာ။ လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ။ ပရောပရာနီတိ ဥစ္စာဝစာနိ ဥတ္တမာဓမာနိ။ ဣဉ္ဇိတန္တိ စလိတံ။ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ လောကသ္မိံ ကတ္ထစိ ဧကက္ခန္ဓေပိ ဧကာယတနေပိ ဧကဓာတုယာပိ ဧကာရမ္မဏေပိ နတ္ထိ။ သန္တောတိ ပစ္စနီကကိလေသဝူပသမေန သန္တော။ ဝိဓူမောတိ ကောဓဓူမေန ဝိဂတဓူမော။ ဧဝမေတ္ထ သုတ္တန္တေ မဂ္ဂေကဂ္ဂတမ္ပိ ကထေတွာ ဂါထာယ ဖလသမာပတ္တိယေဝ ကထိတာတိ။

၂။ ပဉှဗျာကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၂။ ဒုတိယေ ယော စ တေသံ တတ္ထ တတ္ထ, ဇာနာတိ အနုဓမ္မတန္တိ ယော ဧတေသံ ပဉှာနံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဗျာကရဏံ ဇာနာတိ။ စတုပဉှဿ ကုသလော, အာဟု ဘိက္ခုံ တထာဝိဓန္တိ တထာဝိဓံ ဘိက္ခုံ တေသု စတူသု ပဉှေသု ကုသလောတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ။ ဒုရာသဒေါ ဒုပ္ပသဟောတိ ပရေဟိ ဃဋ္ဋေတုံ ဝါ အဘိဘဝိတုံ ဝါ န သက္ကာ။ ဂမ္ဘီရောတိ သတ္တသီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ ဂမ္ဘီရော။ ဒုပ္ပဓံသိယောတိ ဒုမ္မောစာပယော, ဂဟိတဂ္ဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇာပေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော။ အတ္ထေ အနတ္ထေ စာတိ ဝဍ္ဎိယဉ္စ အဝဍ္ဎိယဉ္စ။ အတ္ထာဘိသမယာတိ အတ္ထသမာဂမေန။ ဓီရော ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီတိ ဓိတိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ‘‘ပဏ္ဍိတော အယ’’န္တိ ဧဝံ ပဝုစ္စတိ။

၃-၄။ ကောဓဂရုသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၄၃-၄၄။ တတိယေ ကောဓဂရု န သဒ္ဓမ္မဂရူတိ ကောဓံ ဂါရဝေန ဂရုံ ကတွာ ဂဏှာတိ, န သဒ္ဓမ္မံ, သဒ္ဓမ္မံ ပန အဂါရဝေန လာမကံ ကတွာ ဂဏှာတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝိရူဟန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ, သဉ္ဇာတမူလာယ ဝါ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌဟန္တိ အစလာ ဘဝန္တိ။ စတုတ္ထေ ကောဓဂရုတာတိ ကောဓမှိ သဂါရဝတာ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၅။ ရောဟိတဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၅။ ပဉ္စမေ ယတ္ထာတိ စက္ကဝါဠလောကဿ ဧကောကာသေ ဘုမ္မံ။ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဂဟိတံ။ ဂမနေနာတိ ပဒဂမနေန။ လောကဿ အန္တန္တိ သတ္ထာ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဉာတေယျန္တိအာဒီသု ဉာတဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ဣတိ ဒေဝပုတ္တေန စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တော ပုစ္ဆိတော, သတ္ထာရာ သင်္ခါရလောကဿ ကထိတော။ သော ပန ‘‘အတ္တနော ပဉှေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု ဗျာကရဏံ သမေတီ’’တိ သညာယ သမ္ပဟံသန္တော အစ္ဆရိယန္တိအာဒိမာဟ။

ဒဠှဓမ္မာတိ ဒဠှဓနု ဥတ္တမပ္ပမာဏေန ဓနုနာ သမန္နာဂတော။ ဓနုဂ္ဂဟောတိ ဓနုအာစရိယော။ သိက္ခိတောတိ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဓနုသိပ္ပံ သိက္ခိတော။ ကတဟတ္ထောတိ ဥသဘပ္ပမာဏေပိ ဝါလဂ္ဂံ ဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထဘာဝေန ကတဟတ္ထော။ ကတူပါသနောတိ ကတသရက္ခေပေါ ဒဿိတသိပ္ပေါ။ အသနေနာတိ ကဏ္ဍေန။ အတိပါတေယျာတိ အတိက္ကမေယျ။ ယာဝတာ သော တာလစ္ဆာဒိံ အတိက္ကမေယျ, တာဝတာ ကာလေန ဧကံ စက္ကဝါဠံ အတိက္ကမာမီတိ အတ္တနော ဇဝသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။

ပုရတ္ထိမာ သမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမောတိ ယထာ ပုရတ္ထိမာ သမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမသမုဒ္ဒေါ ဒူရေ, ဧဝံ မေ ဒူရေ ပဒဝီတိဟာရော အဟောသီတိ ဝဒတိ။ သော ကိရ ပါစီနစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတော ပါဒံ ပသာရေတွာ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကမတိ, ပုန ဒုတိယပါဒံ ပသာရေတွာ ပရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကမတိ။ ဣစ္ဆာဂတန္တိ ဣစ္ဆာ ဧဝ။ အညတြေဝါတိ နိပ္ပပဉ္စတံ ဒဿေတိ။ ဘိက္ခာစာရကာလေ ကိရေသ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တေ မုခံ ဓောဝိတွာ ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဥတ္တရကုရုမှိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ နိသိန္နော ဘတ္တကိစ္စံ ကရောတိ, တတ္ထ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ပုန ဇဝတိ။ ဝဿသတာယုကောတိ တဒါ ဒီဃာယုကကာလော ဟောတိ, အယံ ပန ဝဿသတာဝသိဋ္ဌေ အာယုမှိ ဂမနံ အာရဘိ။ ဝဿသတဇီဝီတိ တံ ဝဿသတံ အနန္တရာယေန ဇီဝန္တော။ အန္တရာယေဝ ကာလင်္ကတောတိ စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တံ အပ္ပတွာ အန္တရာဝ မတော။ သော ပန တတ္ထ ကာလံ ကတွာပိ အာဂန္တွာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ နိဗ္ဗတ္တိ။

အပ္ပတွာတိ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ အပ္ပတွာ။ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ။ အန္တကိရိယန္တိ ပရိယန္တကရဏံ။ ကဠေဝရေတိ အတ္တဘာဝေ။ သသညိမှိ သမနကေတိ သသညေ သစိတ္တကေ။ လောကန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ။ လောကသမုဒယန္တိ သမုဒယသစ္စံ။ လောကနိရောဓန္တိ နိရောဓသစ္စံ။ ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂသစ္စံ။ ဣတိ ‘‘နာဟံ, အာဝုသော, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ တိဏကဋ္ဌာဒီသု ပညပေမိ, ဣမသ္မိံ ပန စတုမဟာဘူတိကေ ကာယသ္မိံယေဝ ပညပေမီ’’တိ ဒဿေတိ။ သမိတာဝီတိ သမိတပါပေါ။ နာသီသတီတိ န ပတ္ထေတိ။ ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

၇။ သုဝိဒူရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၇။ သတ္တမေ သုဝိဒူရဝိဒူရာနီတိ ကေနစိ ပရိယာယေန အနာသန္နာနိ ဟုတွာ သုဝိဒူရာနေဝ ဝိဒူရာနိ။ နဘဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပထဝီ စာတိ အာကာသဉ္စ မဟာပထဝီ စ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပထဝိတော အာကာသံ နာမ န ဒူရေ, ဒွင်္ဂုလမတ္တေပိ ဟောတိ။ အညမညံ အလဂ္ဂနဋ္ဌေန ပန ‘‘သုဝိဒူရဝိဒူရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝေရောစနောတိ သူရိယော။ သတဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မောတိ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေါ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မော။ အသတဉ္စ ဓမ္မောတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဘေဒေါ အဿဒ္ဓမ္မော။

ပဘင်္ကရောတိ အာလောကကရော။ အဗျာယိကော ဟောတီတိ အဝိဂစ္ဆနသဘာဝေါ ဟောတိ။ သတံ သမာဂမောတိ ပဏ္ဍိတာနံ မိတ္တသန္ထဝဝသေန သမာဂမော။ ယာဝါပိ တိဋ္ဌေယျာတိ ယတ္တကံ အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ။ တထေဝ ဟောတီတိ တာဒိသောဝ ဟောတိ, ပကတိံ န ဇဟတိ။ ခိပ္ပံ ဟိ ဝေတီတိ သီဃံ ဝိဂစ္ဆတိ။

၈။ ဝိသာခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၈။ အဋ္ဌမေ ပဉ္စာလပုတ္တောတိ ပဉ္စာလဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော။ ပေါရိယာ ဝါစာယာတိ ပရိပုဏ္ဏဝါစာယ။ ဝိဿဋ္ဌာယာတိ အပလိဗုဒ္ဓါယ။ အနေလဂလာယာတိ နိဒ္ဒေါသာယ စေဝ အဂဠိတာယ စ အပတိတပဒဗျဉ္ဇနာယ။ ပရိယာပန္နာယာတိ ဝိဝဋ္ဋပရိယာပန္နာယ။ အနိဿိတာယာတိ ဝဋ္ဋံ အနိဿိတာယ။ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတမေဝ ကတွာ ကထေတိ, ဝဋ္ဋနိဿိတံ ကတွာ န ကထေတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။

နာဘာသမာနန္တိ န အကထေန္တံ။ အမတံ ပဒန္တိ နိဗ္ဗာနပဒံ။ ဘာသယေတိ ဩဘာသေယျ။ ဇောတယေတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇန္တိ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန နဝလောကုတ္တရဓမ္မော ဣသီနံ ဓဇော နာမ ဝုစ္စတိ, တမေဝ ပဂ္ဂဏှေယျ ဥက္ခိပေယျ, ဥစ္စံ ကတွာ ကထေယျာတိ အတ္ထော။ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဒီပကံ သုဘာသိတံ ဓဇော ဧတေသန္တိ သုဘာသိတဓဇာ။ ဣသယောတိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ။ ဓမ္မော ဟိ ဣသိနံ ဓဇောတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မော ဣသီနံ ဓဇော နာမာတိ။

၉။ ဝိပလ္လာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၉။ နဝမေ သညာဝိပလ္လာသာတိ သညာယ ဝိပလ္လတ္ထဘာဝါ, စတဿော ဝိပရီတသညာယောတိ အတ္ထော။ သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ အနိစ္စေ, ဘိက္ခဝေ, နိစ္စန္တိ သညာဝိပလ္လာသောတိ အနိစ္စေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘နိစ္စံ ဣဒ’’န္တိ ဧဝံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညာ, သညာဝိပလ္လာသောတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အနတ္တနိ စ အတ္တာတိ အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဧဝံသညိနောတိ အတ္ထော။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတာတိ န ကေဝလံ သညိနောဝ, သညာယ ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာပိ ဟတာ။ ခိတ္တစိတ္တာတိ တေ သညာဒိဋ္ဌိယော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ခိတ္တေန စိတ္တေန သမန္နာဂတာ။ ဝိသညိနောတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, ဝိပရီတသညာစိတ္တဒိဋ္ဌိနောတိ အတ္ထော။ တေ ယောဂယုတ္တာ မာရဿာတိ တေ မာရဿ ယောဂေ ယုတ္တာ နာမ ဟောန္တိ။ အယောဂက္ခေမိနောတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ အပ္ပတ္တာ။ သတ္တာတိ ပုဂ္ဂလာ။ ဗုဒ္ဓါတိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓါ။ ဣမံ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ။ သစိတ္တံ ပစ္စလဒ္ဓါတိ သကံ စိတ္တံ ပဋိလဘိတွာ။ အနိစ္စတော ဒက္ခုန္တိ အနိစ္စဘာဝေန အဒ္ဒသံသု။ အသုဘတဒ္ဒသုန္တိ အသုဘံ အသုဘတောယေဝ အဒ္ဒသံသု။ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာတိ ဂဟိတသမ္မာဒဿနာ။ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဥပစ္စဂုန္တိ သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိက္ကန္တာ။

၁၀။ ဥပက္ကိလေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀။ ဒသမေ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝိရောစိတုံ အဒတွာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝကရဏေန ဥပက္ကိလေသာ။ မဟိကာတိ ဟိမံ။ ဓူမော ရဇောတိ ဓူမော စ ရဇော စ။ ရာဟူတိ ပုရိမာ တယော အသမ္ပတ္တဥပက္ကိလေသာ, ရာဟု ပန သမ္ပတ္တဥပက္ကိလေသဝသေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သမဏဗြာဟ္မဏာ န တပန္တိ န ဘာသန္တိ န ဝိရောစန္တီတိ ဂုဏပ္ပတာပေန န တပန္တိ, ဂုဏောဘာသေန န ဘာသန္တိ, ဂုဏဝိရောစနေန န ဝိရောစန္တိ။ သုရာမေရယပါနာ အပ္ပဋိဝိရတာတိ ပဉ္စဝိဓာယ သုရာယ စတုဗ္ဗိဓဿ မေရယဿ စ ပါနတော အဝိရတာ။

အဝိဇ္ဇာနိဝုတာတိ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတာ ပိဟိတာ။ ပိယရူပါဘိနန္ဒိနောတိ ပိယရူပံ သာတရူပံ အဘိနန္ဒမာနာ တုဿမာနာ။ သာဒိယန္တီတိ ဂဏှန္တိ။ အဝိဒ္ဒသူတိ အန္ဓဗာလာ။ သနေတ္တိကာတိ တဏှာယောတ္တေနေဝ သယောတ္တာ။ ကဋသိန္တိ အတ္တဘာဝံ။ ဃောရန္တိ ကက္ခဠံ။ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ။

ရောဟိတဿဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

ပဌမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ။

၂။ ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ

(၆) ၁။ ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁။ ဒုတိယဿ ပဌမေ ပုညာဘိသန္ဒာတိ ပုညဿ အဘိသန္ဒာ, ပုညပ္ပတ္တိယောတိ အတ္ထော။ ကုသလာဘိသန္ဒာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ တေ ပနေတေ သုခံ အာဟရန္တီတိ သုခဿာဟာရာ။ သုဋ္ဌု အဂ္ဂါနံ ရူပါဒီနံ ဒါယကာတိ သောဝဂ္ဂိကာ။ သုခေါ နေသံ ဝိပါကောတိ သုခဝိပါကာ။ သဂ္ဂေ ဥပပတ္တိ သဂ္ဂေါ, သဂ္ဂါယ သံဝတ္တန္တီတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ။ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနောတိ စီဝရတ္ထာယ ဝတ္ထံ လဘိတွာ သူစိသုတ္တာဒီနံ အဘာဝေန တံ နိက္ခိပန္တောပိ ကရောန္တောပိ ပါရုပန္တောပိ ဇိဏ္ဏကာလေ ပစ္စတ္ထရဏံ ကရောန္တောပိ ပစ္စတ္ထရိတုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ ဘူမတ္ထရဏံ ကရောန္တောပိ ဘူမတ္ထရဏဿ အနနုစ္ဆဝိကံ ဖာလေတွာ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကရောန္တောပိ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇမာနော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ။ ယဒါ ပန ‘‘ပါဒပုဉ္ဆနမ္ပိ န သက္ကာ ဣဒ’’န္တိ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဆဍ္ဍိတံ ဟောတိ, တဒါ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ န ဟောတိ။ အပ္ပမာဏံ စေတောသမာဓိန္တိ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ။ အပ္ပမာဏော တဿ ပုညာဘိသန္ဒောတိ ဣမိနာ ဒါယကဿ ပုညစေတနာယ အပ္ပမာဏတံ ကထေတိ။ တဿ ဟိ ‘‘ခီဏာသဝေါ မေ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ အနုဿရဏဝသေန ပဝတ္တာ ပုညစေတနာ အပ္ပမာဏာ ဟောတိ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ပိဏ္ဍပါတာဒီသု ပန ယော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သတ္တာဟမ္ပိ တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပရိဘုဉ္ဇတိ, သော သတ္တာဟမ္ပိ တံယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ။ ဧကသ္မိံ ပန သေနာသနေ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု စင်္ကမန္တောပိ ယာဝ တံ သေနာသနံ ပဟာယ အညံ န ဂဏှာတိ, တာဝ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ။ ဧကေန ပန ဘေသဇ္ဇေန ဗျာဓိမှိ ဝူပသန္တေ ယာဝ အညံ ဘေသဇ္ဇံ န ပရိဘုဉ္ဇတိ, တာဝဒေဝ ပရိဘုဉ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ။

ဗဟုဘေရဝန္တိ ဗဟူဟိ ဘေရဝါရမ္မဏေဟိ သမန္နာဂတံ။ ရတနဝရာနန္တိ သတ္တန္နမ္ပိ ဝရရတနာနံ။ အာလယန္တိ နိဝါသဋ္ဌာနံ။ ပုထူ သဝန္တီတိ ဗဟုကာ ဟုတွာ သန္ဒမာနာ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

၂။ ဒုတိယပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၂။ ဒုတိယေ အရိယကန္တေဟီတိ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တေဟိ။ တာနိ ဟိ အရိယာနံ ကန္တာနိ ဟောန္တိ ပိယာနိ မနာပါနိ။ သေသံ သုတ္တန္တေ တာဝ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၂၄ အာဒယော) ဝုတ္တမေဝ။

ဂါထာသု ပန သဒ္ဓါတိ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓါ အဓိပ္ပေတာ။ သီလမ္ပိ သောတာပန္နဿ သီလမေဝ။ ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနန္တိ ကာယဝင်္ကာဒီနံ အဘာဝေန ခီဏာသဝဿ ဒဿနံ ဥဇုဘူတဒဿနံ နာမ။ အာဟူတိ ကထယန္တိ။ ပသာဒန္တိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု ပသာဒံ။ ဓမ္မဒဿနန္တိ စတုသစ္စဓမ္မဒဿနံ။

၃။ ပဌမသံဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၃။ တတိယေ သမ္ဗဟုလာပိ ခေါ ဂဟပတီ စ ဂဟပတာနိယော စာတိ ဗဟုကာ ဂဟပတယော စ ဂဟပတာနိယော စ အာဝါဟဝိဝါဟကရဏတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တာ တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ။ သံဝါသာတိ သဟဝါသာ ဧကတောဝါသာ။ ဆဝေါ ဆဝါယာတိ ဂုဏမရဏေန မတတ္တာ ဆဝေါ ဂုဏမရဏေနေဝ မတာယ ဆဝါယ သဒ္ဓိံ။ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိန္တိ ဂုဏေဟိ ဒေဝိဘူတာယ သဒ္ဓိံ။ ဒုဿီလောတိ နိဿီလော။ ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော။ အက္ကောသကပရိဘာသကောတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသကော, ဘယံ ဒဿေတွာ သန္တဇ္ဇနေန ပရိဘာသကော။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ကဒရိယာတိ ထဒ္ဓမစ္ဆရိနော။ ဇာနိပတယောတိ ဇယမ္ပတိကာ။ ဝဒညူတိ ယာစကာနံ ဝစနဿ အတ္ထံ ဇာနန္တိ။ သညတာတိ သီလသံယမေန သမန္နာဂတာ။ ဓမ္မဇီဝိနောတိ ဓမ္မေ ဌတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တီတိ ဓမ္မဇီဝိနော။ အတ္ထာသံ ပစုရာ ဟောန္တီတိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတာ အတ္ထာ ဧတေသံ ဗဟူ ဟောန္တိ။ ဖာသုကံ ဥပဇာယတီတိ အညမညံ ဖာသုဝိဟာရော ဇာယတိ။ ကာမကာမိနောတိ ကာမေ ကာမယမာနာ။

၄။ ဒုတိယသံဝါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၄။ စတုတ္ထေ ကမ္မပထဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တိတာ။ သေသံ တာဒိသမေဝ။ ဣမေသု ပန ဒွီသုပိ သုတ္တေသု အဂါရိကပဋိပဒါ ကထိတာ။ သောတာပန္နသကဒါဂါမီနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

၅-၆။ သမဇီဝီသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၅၅-၅၆။ ပဉ္စမေ တေနုပသင်္ကမီတိ ကိမတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ? အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ။ တထာဂတော ဟိ တံ ရဋ္ဌံ ပါပုဏန္တော ဣမေသံယေဝ ဒွိန္နံ သင်္ဂဏှနတ္ထာယ ပါပုဏာတိ။ နကုလပိတာ ကိရ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ တထာဂတဿ ပိတာ အဟောသိ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာပိတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠပိတာ။ နကုလမာတာပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ တထာဂတဿ မာတာ အဟောသိ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာမာတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠမာတာ။ တေ သတ္ထု ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပုတ္တသိနေဟံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘ဟန္တာတ, ဟန္တာတာ’’တိ ဝစ္ဆကံ ဒိသွာ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနီ ဂါဝီ ဝိယ ဝိရဝမာနာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သောတာပန္နာ ဇာတာ။ နိဝေသနေ ပဉ္စသတာနံ ဘိက္ခူနံ အာသနာနိ သဒါ ပညတ္တာနေဝ ဟောန္တိ။ ဣတိ ဘဂဝါ တေသံ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိ။ အတိစရိတာတိ အတိက္ကမိတာ။ အဘိသမ္ပရာယဉ္စာတိ ပရလောကေ စ။ သမသဒ္ဓါတိ သဒ္ဓါယ သမာ ဧကသဒိသာ။ သီလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဆဋ္ဌံ ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ ဒေသိတံ။ သေသမေတ္ထ တာဒိသမေဝ။

၇။ သုပ္ပဝါသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၇။ သတ္တမေ ပဇ္ဇနိကန္တိ တဿ နိဂမဿ နာမံ။ ကောလိယာနန္တိ ကောလရာဇကုလာနံ။ အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာတိ အာယုဒါနံ ဒတွာ။ အာယုဿ ဘာဂိနီ ဟောတီတိ အာယုဘာဂပဋိလာဘိနီ ဟောတိ, အာယုံ ဝါ ဘဇနိကာ ဟောတိ, အာယုပ္ပဋိလာဘိနီတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ရသသာ ဥပေတန္တိ ရသေန ဥပေတံ ရသသမ္ပန္နံ။ ဥဇ္ဇုဂတေသူတိ ကာယဝင်္ကာဒိရဟိတတ္တာ ဥဇုကမေဝ ဂတေသု ခီဏာသဝေသု။ စရဏူပပန္နေသူတိ ပဉ္စဒသဟိ စရဏဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေသု။ မဟဂ္ဂတေသူတိ မဟတ္တံ ဂတေသု။ ခီဏာသဝါနညေဝေတံ နာမံ။ ပုညေန ပုညံ သံသန္ဒမာနာတိ ပုညေန သဒ္ဓိံ ပုညံ ဃဋယမာနာ။ မဟပ္ဖလာ လောကဝိဒူန ဝဏ္ဏိတာတိ ဧဝရူပါ ဒါနသင်္ခါတာ ဒက္ခိဏာ တိဝိဓလောကံ ဝိဒိတံ ကတွာ ဌိတတ္တာ လောကဝိဒူနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဝဏ္ဏိတာ, ဗုဒ္ဓေဟိ ပသတ္ထာတိ အတ္ထော။ ယညမနုဿရန္တာတိ ယညံ ဒါနံ အနုဿရန္တာ။ ဝေဒဇာတာတိ တုဋ္ဌိဇာတာ။

၈။ သုဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၈။ အဋ္ဌမေ သညတာနန္တိ ကာယဝါစာဟိ သံယတာနံ။ ပရဒတ္တဘောဇိနန္တိ ပရေဟိ ဒိန္နမေဝ ဘုဉ္ဇိတွာ ယာပေန္တာနံ။ ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန။ သက္ကစ္စ ဒဒါတီတိ သဟတ္ထာ သက္ကာရံ ကတွာ ဒဒါတိ။ စတ္တာရိ ဌာနာနိ အနုပ္ပဝေစ္ဆတီတိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ အနုပ္ပဝေသေတိ ဒဒါတိ။ ယသဝါ ဟောတီတိ မဟာပရိဝါရော ဟောတိ။ နဝမံ ကေဝလံ ဘိက္ခူနံ ကထိတံ။ သေသမေတ္ထ တာဒိသမေဝ။

၁၀။ ဂိဟိသာမီစိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၀။ ဒသမေ ဂိဟိသာမီစိပဋိပဒန္တိ ဂိဟီနံ အနုစ္ဆဝိကံ ပဋိပတ္တိံ။ ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတီတိ အတိဟရိတွာ ဒါတုကာမတာယ ပတိဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ ဥပဂတော, ဘိက္ခုသံဃဿ စီဝရံ ဒေတီတိ အတ္ထော။

ဥပဋ္ဌိတာတိ ဥပဋ္ဌာယကော။ တေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စာတိ ယေ ဧဝံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တိဉ္စ ပရိစ္စာဂဝသေန စ အနုဿရဏဝသေန စ သဒါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ။ သဂ္ဂဉ္စ ကမတိဋ္ဌာနန္တိ တာဒိသော စ ဘဒ္ဒကံ ကမ္မံ ကတွာ သဂ္ဂဋ္ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ။ ဣမေသု စတူသုပိ သုတ္တေသု အာဂါရိယပဋိပဒါ ကထိတာ။ သောတာပန္နသကဒါဂါမီနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

(၇) ၂။ ပတ္တကမ္မဝဂ္ဂေါ

၁။ ပတ္တကမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁။ ဒုတိယဿ ပဌမေ အနိဋ္ဌပဋိက္ခေပေန ဣဋ္ဌာ။ မနေ ကမန္တိ ပဝိသန္တီတိ ကန္တာ။ မနံ အပ္ပါယန္တိ ပဝဍ္ဎေန္တီတိ မနာပါ။ ဒုလ္လဘာတိ ပရမဒုလ္လဘာ။ ဘောဂါတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ရူပါဒယော ဝိသယာ။ သဟဓမ္မေနာတိ ဓမ္မေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တု, မာ ဓမ္မူပဃာတံ ကတွာ အဓမ္မေနာတိ။ အထဝါ သဟဓမ္မေနာတိ သကာရဏေန, တေန တေန သေနာပတိသေဋ္ဌိဋ္ဌာနာဒိကာရဏေန သဒ္ဓိံယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တူတိ အတ္ထော။ ယသောတိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ။ သဟ ဉာတီဘီတိ ဉာတကေဟိ သဒ္ဓိံ။ သဟ ဥပဇ္ဈာယေဟီတိ သုခဒုက္ခေသု ဥပနိဇ္ဈာယိတဗ္ဗတ္တာ ဥပဇ္ဈာယသင်္ခါတေဟိ သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ။

အကိစ္စံ ကရောတီတိ အကာတဗ္ဗံ ကရောတိ။ ကိစ္စံ အပရာဓေတီတိ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ကိစ္စံ အကရောန္တော တံ အပရာဓေတိ နာမ။ ဓံသတီတိ ပတတိ ပရိဟာယတိ။ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘန္တိ အဘိဇ္ဈာသင်္ခါတံ ဝိသမလောဘံ။ ပဇဟတီတိ နုဒတိ နီဟရတိ။ မဟာပညောတိ မဟန္တပညော။ ပုထုပညောတိ ပုထုလပညော။ အာပါတဒသောတိ တံ တံ အတ္ထံ အာပါတေတိ တမေဝ ပဿတိ, သုခုမမ္ပိဿ အတ္ထဇာတံ အာပါတံ အာဂစ္ဆတိယေဝါတိ အတ္ထော။

ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟီတိ ဥဋ္ဌာနသင်္ခါတေန ဝီရိယေန အဓိဂတေဟိ။ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟီတိ ဗာဟာဗလေန ပရိစိတေဟိ ဝဍ္ဎိတေဟိ။ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟီတိ အဝက္ခိတ္တသေဒေဟိ, သေဒံ မုဉ္စိတွာ ဝါယာမေန ပယောဂေန သမဓိဂတေဟီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မိကေဟီတိ ဓမ္မယုတ္တေဟိ။ ဓမ္မလဒ္ဓေဟီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေ အကောပေတွာ လဒ္ဓေဟိ။ ပတ္တကမ္မာနီတိ ယုတ္တကမ္မာနိ အနုစ္ဆဝိကကမ္မာနိ။ သုခေတီတိ သုခိတံ ကရောတိ။ ပီဏေတီတိ ပီဏိတံ ဗလသမ္ပန္နံ ကရောတိ။ ဌာနဂတံ ဟောတီတိ ကာရဏဂတံ ဟောတိ။ ကိံ ပန တန္တိ? စတူသု ပတ္တကမ္မေသု ဧကံ ဘောဂေဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ ဘောဂဇာတမေဝ ဌာနဂတံ။ ပတ္တဂတန္တိ ယုတ္တပ္ပတ္တဋ္ဌာနဂတံ။ အာယတနသော ပရိဘုတ္တန္တိ ကာရဏေနေဝ ပရိဘုတ္တံ ဘောဂဇာတံ ဟောတိ။

ပရိယောဓာယ သံဝတ္တတီတိ ပိဒဟိတွာ ဝတ္တတိ။ ယထာ အဂ္ဂိအာဒီဟိ ဥပ္ပန္နာသု အာပဒါသု, ဧဝံ အာဒိတ္တဂေဟနိဗ္ဗာပနာဒီနံ အတ္ထာယ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ တာသံ အာပဒါနံ မဂ္ဂံ ပိဒဟတိ နိဝါရေတိ။ သောတ္ထိံ အတ္တာနံ ကရောတီတိ နိရုပဒ္ဒဝံ ခေမံ အတ္တာနံ ကရောတိ။ ဉာတိဗလိန္တိ ဉာတကာနံ ဗလိံ။ အတိထိဗလိန္တိ အာဂန္တုကာနံ ဗလိံ။ ပုဗ္ဗပေတဗလိန္တိ ပရလောကဂတာနံ ဉာတကာနံ ဗလိံ။ ရာဇဗလိန္တိ ရညော ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ရာဇဗလိံ။ ဒေဝတာဗလိန္တိ ဒေဝတာနံ ကတ္တဗ္ဗဗလိံ။ သဗ္ဗမေတံ တေသံ တေသံ ယထာနုစ္ဆဝိကဝသေန ဒါတဗ္ဗဒါနဿ အဓိဝစနံ။

ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာတိ အဓိဝါသနက္ခန္တိယဉ္စ သုသီလတာယ စ နိဝိဋ္ဌာ။ ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တီတိ ဧကံ အတ္တနောဝ အတ္တဘာဝံ ဣန္ဒြိယဒမေန ဒမေန္တိ။ သမေန္တီတိ အတ္တနော စိတ္တံ ကိလေသဝူပသမနေန သမေန္တိ။ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တီတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေနေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ။ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကန္တိအာဒီသု ဥပရူပရိဘူမီသု ဖလဒါနဝသေန ဥဒ္ဓမဂ္ဂမဿာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကာ။ သဂ္ဂဿ ဟိတာတိ တတြုပပတ္တိဇနနတော သောဝဂ္ဂိကာ။ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သုခေါဝ ဝိပါကော အဿာတိ သုခဝိပါကာ။ သုဋ္ဌု အဂ္ဂါနံ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏာဒီနံ ဒသန္နံ ဝိသေသာနံ နိဗ္ဗတ္တနတော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ, ဧဝရူပံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော။

အရိယဓမ္မေ ဌိတောတိ ပဉ္စသီလဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတော။ ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီတိ ပရလောကံ ဂန္တွာ ယတ္ထ သဂ္ဂေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှာတိ, တတ္ထ မောဒတိ။ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဝါ ဟောန္တု အနာဂါမီ ဝါ, သဗ္ဗေသံ အယံ ပဋိပဒါ လဗ္ဘတေဝါတိ။

၂။ အာနဏျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂။ ဒုတိယေ အဓိဂမနီယာနီတိ ပတ္တဗ္ဗာနိ။ ကာမဘောဂိနာတိ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန။ အတ္ထိသုခါဒီသု အတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အတ္ထိသုခံ နာမ။ ဘောဂေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ ဘောဂသုခံ နာမ။ အနဏောသ္မီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အာနဏျသုခံ နာမ။ နိဒ္ဒေါသော အနဝဇ္ဇောသ္မီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အနဝဇ္ဇသုခံ နာမ။

ဘုဉ္ဇန္တိ ဘုဉ္ဇမာနော။ ပညာ ဝိပဿတီတိ ပညာယ ဝိပဿတိ။ ဥဘော ဘာဂေတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ, ဟေဋ္ဌိမာနိ တီဏိ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ, အနဝဇ္ဇသုခံ ဧကံ ကောဋ္ဌာသန္တိ ဧဝံ ပညာယ ပဿမာနော ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ အနဝဇ္ဇသုခဿေတန္တိ ဧတံ တိဝိဓမ္ပိ သုခံ အနဝဇ္ဇသုခဿ သောဠသိံ ကလံ နာဂ္ဃတီတိ။

၃။ ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၃။ တတိယံ တိကနိပါတေ ဝဏ္ဏိတမေဝ။ သပုဗ္ဗဒေဝတာနီတိ ပဒမတ္တမေဝ ဧတ္ထ ဝိသေသောတိ။ စတုတ္ထေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၅။ ရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၅။ ပဉ္စမေ ရူပေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ရူပပ္ပမာဏော နာမ။ ရူပပ္ပသန္နောတိ တဿေဝ အတ္ထဝစနံ။ ဃောသေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဃောသပ္ပမာဏော နာမ။ စီဝရလူခပတ္တလူခေသု ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော လူခပ္ပမာဏော နာမ။ ဓမ္မေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဓမ္မပ္ပမာဏော နာမ။ ဣတရာနိ တေသံယေဝ အတ္ထဝစနာနိ။ သဗ္ဗသတ္တေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ရူပပ္ပမာဏာ, ဧကော န ရူပပ္ပမာဏော။ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ ဃောသပ္ပမာဏာ, ဧကော န ဃောသပ္ပမာဏော။ ဒသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ နဝ ကောဋ္ဌာသာ လူခပ္ပမာဏာ, ဧကော န လူခပ္ပမာဏော။ သတသဟဿံ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပန ဧကော ကောဋ္ဌာသောဝ ဓမ္မပ္ပမာဏော, သေသာ န ဓမ္မပ္ပမာဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ရူပေ ပမာဏိံသူတိ ယေ ရူပံ ဒိသွာ ပသန္နာ, တေ ရူပေ ပမာဏိံသု နာမ, ပသီဒိံသူတိ အတ္ထော။ ဃောသေန အနွဂူတိ ဃောသေန အနုဂတာ, ဃောသပ္ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နာတိ အတ္ထော။ ဆန္ဒရာဂဝသူပေတာတိ ဆန္ဒဿ စ ရာဂဿ စ ဝသံ ဥပေတာ။ အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ တဿ ဂုဏံ န ဇာနာတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ စ န ပဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါပိဿ ပဋိပတ္တိံ န ပဿတိ။ သမန္တာဝရဏောတိ သမန္တတော အာဝါရိတော, သမန္တာ ဝါ အာဝရဏမဿာတိ သမန္တာဝရဏော။ ဃောသေန ဝုယှတီတိ ဃောသေန နိယတိ, န ဂုဏေန။ အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ ဂုဏံ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ပနဿ ပဋိပတ္တိံ ပဿတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဖလဒဿာဝီတိ တဿ ပရေဟိ ကတံ ဗဟိဒ္ဓါ သက္ကာရဖလံ ပဿန္တော။ ဝိနီဝရဏဒဿာဝီတိ ဝိဝဋဒဿာဝီ။ န သော ဃောသေန ဝုယှတီတိ သော ဃောသေန န နီယတိ။

၆။ သရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆။ ဆဋ္ဌေ မောဟဇံ စာပဝိဒ္ဒသူတိ မောဟဇံ စာပိ အဝိဒ္ဒသူ အပဏ္ဍိတာ။ သဝိဃာတန္တိ သဒုက္ခံ။ ဒုခုဒြယန္တိ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခဝဍ္ဎိဒါယကံ။ အစက္ခုကာတိ ပညာစက္ခုရဟိတာ။ ယထာ ဓမ္မာ တထာ သန္တာတိ ယထာ ရာဂါဒယော ဓမ္မာ ဌိတာ, တထာ သဘာဝါဝ ဟုတွာ။ န တဿေဝန္တိ မညရေတိ မယံ ဧဝံသန္တာ ဧဝံသဘာဝါတိ တဿ န မညရေ, န မညန္တီတိ အတ္ထော။ ဣမသ္မိံ သုတ္တေပိ ဂါထာသုပိ ဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ။

၇။ အဟိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၇။ သတ္တမေ ဣမာနိ စတ္တာရိ အဟိရာဇကုလာနီတိ ဣဒံ ဒဋ္ဌဝိသာနေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယေ ဟိ ကေစိ ဒဋ္ဌဝိသာ, သဗ္ဗေတေ ဣမေသံ စတုန္နံ အဟိရာဇကုလာနံ အဗ္ဘန္တရဂတာဝ ဟောန္တိ။ အတ္တဂုတ္တိယာတိ အတ္တနော ဂုတ္တတ္ထာယ။ အတ္တရက္ခာယာတိ အတ္တနော ရက္ခဏတ္ထာယ။ အတ္တပရိတ္တာယာတိ အတ္တနော ပရိတ္တာဏတ္ထာယ။ ပရိတ္တံ နာမ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ယထာ တံ ပရိတ္တံ ကာတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေန္တော ဝိရူပက္ခေဟိ မေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိရူပက္ခေဟီတိ ဝိရူပက္ခနာဂကုလေဟိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အပါဒကေဟီတိ အပါဒကသတ္တေဟိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧတ္တကေန ဌာနေန ဩဒိဿကမေတ္တံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အနောဒိဿကမေတ္တံ ကထေတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ သတ္တာ ပါဏာ ဘူတာတိ သဗ္ဗာနေတာနိ ပုဂ္ဂလဝေဝစနာနေဝ။ ဘဒြာနိ ပဿန္တူတိ ဘဒြာနိ အာရမ္မဏာနိ ပဿန္တု။ မာ ကဉ္စိ ပါပမာဂမာတိ ကဉ္စိ သတ္တံ ပါပကံ လာမကံ မာ အာဂစ္ဆတု။ အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေ ဟိ အပ္ပမာဏာ နာမ။ သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ပမာဏဝန္တာနီတိ ဂုဏပ္ပမာဏေန ယုတ္တာနိ။ ဥဏ္ဏနာဘီတိ လောမသနာဘိကော မက္ကဋကော။ သရဗူတိ ဃရဂေါလိကာ။ ကတာ မေ ရက္ခာ, ကတာ မေ ပရိတ္တာတိ မယာ ဧတ္တကဿ ဇနဿ ရက္ခာ စ ပရိတ္တာဏဉ္စ ကတံ။ ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနီတိ သဗ္ဗေပိ မေ ကတပရိတ္တာဏာ သတ္တာ အပဂစ္ဆန္တု, မာ မံ ဝိဟေဌယိံသူတိ အတ္ထော။

၈။ ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၈။ အဋ္ဌမေ အစိရပက္ကန္တေ ဒေဝဒတ္တေတိ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ နစိရပက္ကန္တေ။ ပရာဘဝါယာတိ အဝဍ္ဎိယာ ဝိနာသာယ။ အဿတရီတိ ဝဠဝါယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဂဒြဘဿ ဇာတာ။ အတ္တဝဓာယ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတီတိ တံ အဿေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေန္တိ, သာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝိဇာယိတုံ နသက္ကောန္တီ ပါဒေဟိ ဘူမိံ ပဟရန္တီ တိဋ္ဌတိ။ အထဿာ စတ္တာရော ပါဒေ စတူသု ခါဏူသု ဗန္ဓိတွာ ကုစ္ဆိံ ဖာလေတွာ ပေါတကံ နီဟရန္တိ။ သာ တတ္ထေဝ မရတိ။ တေနေတံ ဝုတ္တံ။

၉။ ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၉။ နဝမေ ကိလေသာနံ သံဝရတ္ထာယ ပဝေသနဒွါရံ ပိဒဟနတ္ထာယ ပဓာနံ သံဝရပ္ပဓာနံ, ပဇဟနတ္ထာယ ပဓာနံ ပဟာနပ္ပဓာနံ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဗြူဟနတ္ထာယ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပဓာနံ ဘာဝနာပ္ပဓာနံ, တေသံယေဝ အနုရက္ခဏတ္ထာယ ပဓာနံ အနုရက္ခဏာပ္ပဓာနံ။

၁၀။ အဓမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၀။ ဒသမေ အဓမ္မိကာ ဟောန္တီတိ ပေါရာဏကရာဇူဟိ ဌပိတံ ဒသဘာဂဗလိဉ္စေဝ အပရာဓာနုရူပဉ္စ ဒဏ္ဍံ အဂ္ဂဟေတွာ အတိရေကဗလိနော စေဝ အတိရေကဒဏ္ဍဿ စ ဂဟဏေန အဓမ္မိကာ။ ရာဇာယုတ္တာတိ ရညော ဇနပဒေသု ကိစ္စသံဝိဓာယကာ အာယုတ္တကပုရိသာ။ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာတိ အန္တောနဂရဝါသိနော ဗြာဟ္မဏဂဟပတယော။ နေဂမဇာနပဒါတိ နိဂမဝါသိနော စေဝ ဇနပဒဝါသိနော စ။ ဝိသမန္တိ ဝိသမာ ဟုတွာ, အသမယေန ဝါယန္တီတိ အတ္ထော။ ဝိသမာတိ န သမာ, အတိထဒ္ဓါ ဝါ အတိမုဒုကာ ဝါတိ အတ္ထော။ အပဉ္ဇသာတိ မဂ္ဂတော အပဂတာ, ဥမ္မဂ္ဂဂါမိနော ဟုတွာ ဝါယန္တီတိ အတ္ထော။ ဒေဝတာ ပရိကုပိတာ ဘဝန္တီတိ ဝါတေသု ဟိ ဝိသမေသု အပဉ္ဇသေသု ဝါယန္တေသု ရုက္ခာ ဘိဇ္ဇန္တိ, ဝိမာနာနိ ဘိဇ္ဇန္တိ။ တသ္မာ ဒေဝတာ ပရိကုပိတာ ဘဝန္တိ, တာ ဒေဝဿ သမ္မာ ဝဿိတုံ န ဒေန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ဒေဝေါ န သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတီတိ။ ဝိသမပါကာနိ သဿာနိ ဘဝန္တီတိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဂဗ္ဘီနိ ဟောန္တိ, ဧကသ္မိံ သဉ္ဇာတခီရာနိ, ဧကံ ဌာနံ ပစ္စတီတိ ဧဝံ ဝိသမံ ပါကာနိ သဿာနိ ဘဝန္တိ။

သမံ နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ပရိဝတ္တန္တီတိ ယထာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ကတ္တိကနက္ခတ္တမေဝ လဘတိ, မိဂသိရပုဏ္ဏမာ မိဂသိရနက္ခတ္တမေဝါတိ ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ မာသေ သာ သာ ပုဏ္ဏမာ တံ တံ နက္ခတ္တမေဝ လဘတိ, တထာ သမ္မာ ပရိဝတ္တန္တိ။ သမံ ဝါတာ ဝါယန္တီတိ အဝိသမာ ဟုတွာ သမယသ္မိံယေဝ ဝါယန္တိ, ဆ မာသေ ဥတ္တရာ ဝါတာ, ဆ မာသေဒက္ခိဏာတိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဇနပဒါနံ အနုရူပေ သမယေ ဝါယန္တိ။ သမာတိ သမပ္ပဝတ္တိနော နာတိထဒ္ဓါ နာတိမုဒူ။ ပဉ္ဇသာတိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ, မဂ္ဂေနေဝ ဝါယန္တိ, နော အမဂ္ဂေနာတိ အတ္ထော။

ဇိမှံ ဂစ္ဆတီတိ ကုဋိလံ ဂစ္ဆတိ, အတိတ္ထံ ဂဏှာတိ။ နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ သတီတိ နယတီတိ နေတ္တာ။ တသ္မိံ နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ ကုဋိလံ ဂန္တွာ အတိတ္ထံ ဂဏှန္တေ ဣတရာပိ အတိတ္ထမေဝ ဂဏှန္တီတိ အတ္ထော။ နေတေတိပိ ပါဌော။ ဒုက္ခံ သေတီတိ ဒုက္ခံ သယတိ, ဒုက္ခိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော။

ပတ္တကမ္မဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

(၈) ၃။ အပဏ္ဏကဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၁။ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အပဏ္ဏကပ္ပဋိပဒန္တိ အဝိရဒ္ဓပ္ပဋိပဒံ။ ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတီတိ ကာရဏဉ္စဿ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ။ အာသဝါနံ ခယာယာတိ အရဟတ္တတ္ထာယ။ ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ။

၃။ သပ္ပုရိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၃။ တတိယေ အဝဏ္ဏောတိ အဂုဏော။ ပါတု ကရောတီတိ ကထေတိ, ပါကဋံ ကရောတိ။ ပဉှာဘိနီတောတိ ပဉှတ္ထာယ အဘိနီတော။ အဟာပေတွာ အလမ္ဗိတွာတိ အပရိဟီနံ အလမ္ဗိတံ ကတွာ။ ဧတ္ထ စ အသပ္ပုရိသော ပါပိစ္ဆတာယ အတ္တနော အဝဏ္ဏံ ဆာဒေတိ, သပ္ပုရိသော လဇ္ဇိတာယ အတ္တနော ဝဏ္ဏံ။ ဣဒါနိ ယသ္မာ အသပ္ပုရိသော ဟိရောတ္တပ္ပရဟိတော သံဝါသေန အဝဇာနာတိ, သပ္ပုရိသော ပန ဟိရောတ္တပ္ပသမန္နာဂတော သံဝါသေနာပိ နာဝဇာနာတိ။ တသ္မာ အသပ္ပုရိသဘာဝသာဓကံ အဓုနာဂတဝဓုကောပမ္မံ ဒဿေတုံ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဓုကာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝဓုကာတိ သုဏိသာ။ တိဗ္ဗန္တိ ဗဟလံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

၄-၅။ အဂ္ဂသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၇၄-၇၅။ စတုတ္ထေ သီလဂ္ဂန္တိ အဂ္ဂပ္ပတ္တံ ဥတ္တမသီလံ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ပဉ္စမေ ရူပဂ္ဂန္တိ ယံ ရူပံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣဒံ ရူပဂ္ဂံ နာမ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဘဝဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌိတော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဧတံ ဘဝဂ္ဂံ နာမာတိ။

၆။ ကုသိနာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၆။ ဆဋ္ဌေ ဥပဝတ္တနေတိ ပါစီနဂတာယ သာလပန္တိယာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တိတွာ ဌိတာယ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနေ။ အန္တရေန ယမကသာလာနန္တိ ဒွိန္နံ သာလရုက္ခာနံ အန္တရေ။ ကင်္ခါတိ ဒွေဠှကံ။ ဝိမတီတိ ဝိနိစ္ဆိတုံ အသမတ္ထတာ။ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ န ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ, ဓမ္မော နု ခေါ န ဓမ္မော နု ခေါ, သံဃော နု ခေါ န သံဃော နု ခေါ, မဂ္ဂေါ နု ခေါ န မဂ္ဂေါ နု ခေါ, ပဋိပဒါ နု ခေါ န ပဋိပဒါ နု ခေါ’’တိ ယဿ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ ဝေါ ဝဒါမိ ပုစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော။ သတ္ထုဂါရဝေနပိ န ပုစ္ဆေယျာထာတိ ‘‘မယံ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိမှ, စတ္တာရော ပစ္စယာပိ နော သတ္ထု သန္တကာဝ။ တေ မယံ ဧတ္တကံ ကာလံ ကင်္ခံ အကတွာ န အရဟာမ အဇ္ဇ ပစ္ဆိမေ ကာလေ ကင်္ခံ ကာတု’’န္တိ သစေ ဧဝံ သတ္ထရိ ဂါရဝေန န ပုစ္ဆထ။ သဟာယကောပိ, ဘိက္ခဝေ, သဟာယကဿ အာရောစေတူတိ တုမှာကံ ယော ယဿ ဘိက္ခုဿ သန္ဒိဋ္ဌော သမ္ဘတ္တော, သော တဿ အာရောစေတု, အဟံ ဧကဿ ဘိက္ခုဿ ကထေဿာမိ, တဿ ကထံ သုတွာ သဗ္ဗေ နိက္ကင်္ခါ ဘဝထာတိ ဒဿေတိ။ ဧဝံ ပသန္နောတိ ဧဝံ သဒ္ဒဟာမိ အဟန္တိ အတ္ထော။ ဉာဏမေဝါတိ နိက္ကင်္ခဘာဝပစ္စက္ခကရဏဉာဏံယေဝ ဧတ္ထ တထာဂတဿ, န သဒ္ဓါမတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဣမေသဉှိ, အာနန္ဒာတိ ဣမေသံ အန္တောသာဏိယံ နိသိန္နာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ။ ယော ပစ္ဆိမကောတိ ယော ဂုဏဝသေန ပစ္ဆိမကော, အာနန္ဒတ္ထေရံယေဝ သန္ဓာယာဟ။

၇။ အစိန္တေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၇။ သတ္တမေ အစိန္တေယျာနီတိ စိန္တေတုံ အယုတ္တာနိ။ န စိန္တေတဗ္ဗာနီတိ အစိန္တေယျတ္တာယေဝ န စိန္တေတဗ္ဗာနိ။ ယာနိ စိန္တေန္တောတိ ယာနိ ကာရဏာနိ စိန္တေန္တော။ ဥမ္မာဒဿာတိ ဥမ္မတ္တကဘာဝဿ။ ဝိဃာတဿာတိ ဒုက္ခဿ။ ဗုဒ္ဓဝိသယောတိ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိသယော, သဗ္ဗညုတညာဏာဒီနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ပဝတ္တိ စ အာနုဘာဝေါ စ။ ဈာနဝိသယောတိ အဘိညာဈာနဝိသယော။ ကမ္မဝိပါကောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒီနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကော။ လောကစိန္တာတိ ‘‘ကေန နု ခေါ စန္ဒိမသူရိယာ ကတာ, ကေန မဟာပထဝီ, ကေန မဟာသမုဒ္ဒေါ, ကေန သတ္တာ ဥပ္ပါဒိတာ, ကေန ပဗ္ဗတာ, ကေန အမ္ဗတာလနာဠိကေရာဒယော’’တိ ဧဝရူပါ လောကစိန္တာ။

၈။ ဒက္ခိဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၈။ အဋ္ဌမေ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယောတိ ဒါနသင်္ခါတာယ ဒက္ခိဏာယ ဝိသုဇ္ဈနကာရဏာနိ။ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ မဟပ္ဖလဘာဝေန ဝိသုဇ္ဈတိ, မဟပ္ဖလာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ကလျာဏဓမ္မောတိ သုစိဓမ္မော။ ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော။ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာ ကထေတဗ္ဗော။ သော ဟိ ဇူဇကဗြာဟ္မဏဿ ဒါရကေ ဒတွာ မဟာပထဝိံ ကမ္ပေသိ။ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ကလျာဏီနဒီမုခဒွါရဝါသီ ကေဝဋ္ဋော ကထေတဗ္ဗော။ သော ကိရ ဒီဃသုမတ္ထေရဿ တိက္ခတ္တုံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ မရဏမဉ္စေ နိပန္နော ‘‘အယျဿ မံ ဒီဃသုမတ္ထေရဿ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတော ဥဒ္ဓရတီ’’တိ အာဟ။ နေဝ ဒါယကတောတိ ဧတ္ထ ဝဍ္ဎမာနဝါသီ လုဒ္ဒကော ကထေတဗ္ဗော။ သော ကိရ ပေတဒက္ခိဏံ ဒေန္တော ဧကဿ ဒုဿီလဿေဝ တယော ဝါရေ အဒါသိ။ တတိယဝါရေ ‘‘အမနုဿော ဒုဿီလော မံ ဝိလုမ္ပတီ’’တိ ဝိရဝိ။ ဧကဿ သီလဝတော ဘိက္ခုနော ဒတွာ ပါပိတကာလေယေဝဿ ပါပုဏိ။ ဒါယကတော စေဝ ဝိသုဇ္ဈတိ ပဋိဂ္ဂါဟကတော စာတိ ဧတ္ထ အသဒိသဒါနံ ကထေတဗ္ဗန္တိ။

၉။ ဝဏိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၉။ နဝမေ တာဒိသာ ဝါတိ တံသဒိသာဝ တံသရိက္ခကာဝ။ ဆေဒဂါမိနီ ဟောတီတိ ဆေဒံ ဂစ္ဆတိ။ ယံ ပတ္ထိတံ, တံ သဗ္ဗံ နဿတီတိ အတ္ထော။ န ယထာဓိပ္ပါယာ ဟောတီတိ ယထာဇ္ဈာသယာ န ဟောတိ။ ပရာဓိပ္ပါယာ ဟောတီတိ ပရဇ္ဈာသယာ အဇ္ဈာသယတော အဓိကတရဖလာ ဟောတိ။ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ သမိတပါပဗာဟိတပါပတာဟိ သမဏဗြာဟ္မဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝဒတု, ဘန္တေ, ပစ္စယေနာတိ, ဘန္တေ, စတုဗ္ဗိဓေန စီဝရာဒိနာ ပစ္စယေန ဝဒေယျာသီတိ ဧဝံ ပဝါရေတိ နိမန္တေတိ။ ယေန ပဝါရေတီတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ယတ္တကေန ပဝါရေတိ။ တံ န ဒေတီတိ တံ သဗ္ဗသောဝ န ဒေတိ။ န ယထာဓိပ္ပါယံ ဒေတီတိ ယထာ တဿ အဇ္ဈာသယော, ဧဝံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, ဟာပေတွာ အပ္ပကံ ဒေတိ။ ယထာဓိပ္ပါယံ ဒေတီတိ ယတ္တကံ သော ဣစ္ဆတိ, တတ္တကမေဝ ဒေတိ။ ပရာဓိပ္ပါယံ ဒေတီတိ အပ္ပကံ ပဝါရေတွာ အဝတ္ထရိတွာ ဗဟုံ ဒေတိ။

၁၀။ ကမ္ဗောဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၀။ ဒသမေ နေဝ သဘာယံ နိသီဒတီတိ ဝိနိစ္ဆယကရဏတ္ထံ ဝိနိစ္ဆယသဘာယံ နေဝ နိသီဒတိ။ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတီတိ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိမဟာကမ္မန္တံ နပ္ပယောဇေတိ။ န ကမ္ဗောဇံ ဂစ္ဆတီတိ ဘောဂေ သမ္ဘရဏတ္ထာယ ကမ္ဗောဇရဋ္ဌံ န ဂစ္ဆတိ။ ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ, ယံ ကိဉ္စိ တိရောရဋ္ဌံ န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ကောဓနောတိအာဒီသု ကောဓနတာယ ကောဓပရိယုဋ္ဌိတော အတ္ထာနတ္ထံ န ဇာနာတိ, ဣဿုကိတာယ ပရသမ္ပတ္တိံ န သဟတိ, မစ္ဆရိတာယ ဓနံ ဒတွာ ကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, နိပ္ပညတာယ ကိစ္စံ သံဝိဓာတုံ န သက္ကောတိ။ တသ္မာ ဧတာနိ သဘာနိသီဒနာဒီနိ န ကရောတီတိ။

အပဏ္ဏကဝဂ္ဂေါ တတိယော။

(၉) ၄။ မစလဝဂ္ဂေါ

၁-၅။ ပါဏာတိပါတာဒိသုတ္တပဉ္စကဝဏ္ဏနာ

၈၁-၈၅။ စတုတ္ထဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။ ပဉ္စမေ ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန တမေန ယုတ္တောတိ တမော။ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ပုန နိရယတမူပဂမနတော တမပရာယဏော။ ဣတိ ဥဘယေနပိ ခန္ဓတမောဝ ကထိတော ဟောတိ။ ‘‘အဍ္ဎေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန ဇောတိနာ ယုတ္တတော ဇောတိ, အာလောကဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကာယသုစရိတာဒီဟိ ပုန သဂ္ဂုပ္ပတ္တိဇောတိဘာဝူပဂမနတော ဇောတိပရာယဏော။ ဣမိနာ နယေန ဣတရေပိ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ။ နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒီနံ ကုလေ။ ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ။ ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ။ ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဝုတ္တိကေ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော။ ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော။ ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော။ ကာဏောတိ ဧကစ္ဆိကာဏော ဝါ ဥဘယစ္ဆိကာဏော ဝါ။ ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ။ ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ။ ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ။ ပဒီပေယျဿာတိ တေလကပလ္လာဒိနော ဒီပဥပကရဏဿ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဧကော ပုဂ္ဂလော ဗဟိဒ္ဓါ အာလောကံ အဒိသွာ မာတု ကုစ္ဆိမှိယေဝ ကာလံ ကတွာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တော သကလမ္ပိ ကပ္ပံ သံသရတိ။ သောပိ တမောတမပရာယဏောဝ။ သော ပန ကုဟကပုဂ္ဂလော ဘဝေယျ။ ကုဟကဿ ဟိ ဧဝရူပါ နိပ္ဖတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ။

ဧတ္ထ စ ‘‘နီစေ ကုလေ’’တိအာဒီဟိ အာဂမနဝိပတ္တိ စေဝ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စယဝိပတ္တိ စ ဒဿိတာ။ ‘‘ဒလိဒ္ဒေ’’တိအာဒီဟိ ပဝတ္တပစ္စယဝိပတ္တိ, ‘‘ကသိရဝုတ္တိကေ’’တိအာဒီဟိ အာဇီဝုပါယဝိပတ္တိ, ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏော’’တိအာဒီဟိ အတ္တဘာဝဝိပတ္တိ, ‘‘ဗဟွာဗာဓော’’တိအာဒီဟိ ဒုက္ခကာရဏသမာယောဂေါ, ‘‘န လာဘီ’’တိအာဒီဟိ သုခကာရဏဝိပတ္တိ စေဝ ဥပဘောဂဝိပတ္တိ စ, ‘‘ကာယေန ဒုစ္စရိတ’’န္တိအာဒီဟိ တမပရာယဏဘာဝဿ ကာရဏသမာယောဂေါ, ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ’’တိအာဒီဟိ သမ္ပရာယိကတမူပဂမော။ သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆။ ဩဏတောဏတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆။ ဆဋ္ဌေ ဩဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ နီစကော အာယတိမ္ပိ နီစကော ဘဝိဿတိ။ ဩဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ နီစော အာယတိံ ဥစ္စော ဘဝိဿတိ။ ဥဏ္ဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော အာယတိံ နီစော ဘဝိဿတိ။ ဥဏ္ဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော အာယတိမ္ပိ ဥစ္စော ဘဝိဿတိ။ ဝိတ္ထာရော ပန နေသံ ပုရိမသုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၇။ ပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇။ သတ္တမေ သမဏမစလောတိ သမဏအစလော, မကာရော ပဒသန္ဓိကရော, နိစ္စလသမဏောတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ သတ္တဝိဓမ္ပိ သေခံ ဒဿေတိ။ သော ဟိ သာသနေ မူလဇာတာယ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ အစလော နာမ။ သမဏပုဏ္ဍရီကောတိ ပုဏ္ဍရီကသဒိသော သမဏော။ ပုဏ္ဍရီကံ နာမ ဦနသတပတ္တံ သရောရုဟံ။ ဣမိနာ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝံ ဒဿေတိ။ သော ဟိ ဈာနာဘိညာနံ အဘာဝေန အပရိပုဏ္ဏဂုဏတ္တာ သမဏပုဏ္ဍရီကော နာမ ဟောတိ။ သမဏပဒုမောတိ ပဒုမသဒိသော သမဏော။ ပဒုမံ နာမ ပရိပုဏ္ဏသတပတ္တံ သရောရုဟံ။ ဣမိနာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတိ။ သော ဟိ ဈာနာဘိညာနံ ဘာဝေန ပရိပုဏ္ဏဂုဏတ္တာ သမဏပဒုမော နာမ ဟောတိ။ သမဏေသု သမဏသုခုမာလောတိ သဗ္ဗေသုပိ ဧတေသု သမဏေသု သုခုမာလသမဏော မုဒုစိတ္တသရီရော ကာယိကစေတသိကဒုက္ခရဟိတော ဧကန္တသုခီ။ ဧတေန အတ္တာနဉ္စေဝ အတ္တသဒိသေ စ ဒဿေတိ။

ဧဝံ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ပဋိပါဋိယာ ဝိဘဇန္တော ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သေခေါတိ သတ္တဝိဓောပိ သေခေါ။ ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပန္နကော။ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနော ဝိဟရတီတိ အရဟတ္တံ ပတ္ထယန္တော ဝိဟရတိ။ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿာတိ မုဒ္ဓနိ အဝသိတ္တဿ, ကတာဘိသေကဿာတိ အတ္ထော။ အာဘိသေကောတိ အဘိသေကံ ကာတုံ ယုတ္တော။ အနဘိသိတ္တောတိ န တာဝ အဘိသိတ္တော။ မစလပ္ပတ္တောတိ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ပုတ္တဘာဝေန စေဝ ပုတ္တေသု ဇေဋ္ဌကဘာဝေန စ န တာဝ အဘိသိတ္တဘာဝေန စ အဘိသေကပ္ပတ္တိအတ္ထာယ အစလပ္ပတ္တော နိစ္စလပတ္တော။ မကာရော နိပါတမတ္တံ။ ကာယေန ဖုသိတွာတိ နာမကာယေန ဖုသိတွာ။

ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဧဝံ ဒါယကေဟိ ယာစမာနေဟေဝ ဥပနီတံ စီဝရံ ဗဟုံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ကိဉ္စိဒေဝ အယာစိတံ, ဗာကုလတ္ထေရော ဝိယ။ ပိဏ္ဍပါတံ ခဒိရဝနမဂ္ဂေ သီဝလိတ္ထေရော ဝိယ။ သေနာသနံ အဋ္ဌကနာဂရသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၂။၁၇ အာဒယော၊ အ။ နိ။ ၁၁။၁၆ အာဒယော) အာနန္ဒတ္ထေရော ဝိယ။ ဂိလာနပစ္စယံ ပိလိန္ဒဝစ္ဆထေရော ဝိယ။ တျဿာတိ တေ အဿ။ မနာပေနေဝါတိ မနံ အလ္လီယနကေန။ သမုဒါစရန္တီတိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောန္တိ ပဝတ္တန္တိ ဝါ။ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တီတိ ကာယိကစေတသိကဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ ဥပနီယန္တိ။ သန္နိပါတိကာနီတိ တိဏ္ဏမ္ပိ သန္နိပါတေန နိဗ္ဗတ္တာနိ။ ဥတုပရိဏာမဇာနီတိ ဥတုပရိဏာမတော အတိသီတအတိဥဏှဥတုတော ဇာတာနိ။ ဝိသမပရိဟာရဇာနီတိ အစ္စာသနအတိဋ္ဌာနာဒိကာ ဝိသမပရိဟာရတော ဇာတာနိ။ ဩပက္ကမိကာနီတိ ဝဓဗန္ဓနာဒိဥပက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တာနိ။ ကမ္မဝိပါကဇာနီတိ ဝိနာပိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဝိပါကဝသေနေဝ ဇာတာနိ။ စတုန္နံ ဈာနာနန္တိ ဧတ္ထ ခီဏာသဝါနမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ကိရိယဇ္ဈာနာနေဝ အဓိပ္ပေတာနိ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

၈။ သံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၈။ အဋ္ဌမေ သာသနေ လဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌတ္တာ သောတာပန္နောဝ သမဏမစလောတိ ဝုတ္တော, နာတိဗဟုဂုဏတ္တာ န ဗဟုပတ္တံ ဝိယ သရောရုဟံ သကဒါဂါမီ သမဏပုဏ္ဍရီကောတိ, တတော ဗဟုတရဂုဏတ္တာ သတပတ္တံ ဝိယ သရောရုဟံ အနာဂါမီ သမဏပဒုမောတိ, ထဒ္ဓဘာဝကရာနံ ကိလေသာနံ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နတ္တာ မုဒုဘာဝပ္ပတ္တော ခီဏာသဝေါ သမဏသုခုမာလောတိ။

၉။ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၉။ နဝမေ သမ္မာဒိဋ္ဌိကောတိအာဒီဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ပဌမသုတ္တေ ဝိယ သတ္တ သေခါ ဂဟိတာ။ ဒုတိယဝါရေ ဒသင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ဝါ အရဟတ္တဖလဉာဏအရဟတ္တဖလဝိမုတ္တီဟိ သဒ္ဓိံ, အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ဝါ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝေါ ကထိတော, တတိယဝါရေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော, စတုတ္ထဝါရေ တထာဂတော စ တထာဂတသဒိသခီဏာသဝေါ စာတိ။ ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ ပဌမသုတ္တေ ကထိတပုဂ္ဂလာနံ ဝသေနေဝ ကထိတံ, ဒေသနာမတ္တမေဝ ပနေတ္ထ နာနန္တိ။

၁၀။ ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၀။ ဒသမေ ပဌမဝါရေ အရဟတ္တတ္ထာယ ပယောဂံ အနာရဘိတွာ ဌိတော ပမာဒဝိဟာရီ သေခပုဂ္ဂလော ကထိတော။ ဒုတိယဝါရေ အနုပ္ပါဒိတဇ္ဈာနော အာရဒ္ဓဝိပဿကော အပ္ပမာဒဝိဟာရီ သေခပုဂ္ဂလော ကထိတော။ တတိယဝါရေ အာရဒ္ဓဝိပဿကော အပ္ပမာဒဝိဟာရီ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီ သေခပုဂ္ဂလော ကထိတော, စတုတ္ထဝါရေ ပရမသုခုမာလခီဏာသဝေါတိ။

မစလဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

(၁၀) ၅။ အသုရဝဂ္ဂေါ

၁။ အသုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၁။ ပဉ္စမဿ ပဌမေ အသုရောတိ အသုရသဒိသော ဗီဘစ္ဆော။ ဒေဝေါတိ ဒေဝသဒိသော ဂုဏဝသေန အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော။

၂။ ပဌမသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၂။ ဒုတိယေ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿာတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ အပ္ပနာစိတ္တသမာဓိဿ။ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယာတိ သင်္ခါရပရိဂ္ဂါဟကဝိပဿနာဉာဏဿ။ တဉှိ အဓိပညာသင်္ခါတဉ္စ, ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတေသု စ ဓမ္မေသု ဝိပဿနာဘူတံ, တသ္မာ ‘‘အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ။

၃။ ဒုတိယသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၃။ တတိယေ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တတာ ကတ္တဗ္ဗာ။ ဆန္ဒောတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော။ ဝါယာမောတိ ပယောဂေါ။ ဥဿာဟောတိ တတော အဓိမတ္တတရံ ဝီရိယံ။ ဥဿောဠှီတိ ပင်္ကလဂ္ဂသကဋဥဒ္ဓရဏသဒိသံ မဟာဝီရိယံ။ အပ္ပဋိဝါနီတိ အနိဝတ္တနတာ။

၄။ တတိယသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၄။ စတုတ္ထေ ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, သင်္ခါရာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိအာဒီသု, အာဝုသော, သင်္ခါရာ နာမ အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, အနိစ္စတော သမ္မသိတဗ္ဗာ, အနိစ္စတော ပဿိတဗ္ဗာ။ တထာ ဒုက္ခတော, အနတ္တတောတိ ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝံ ခေါ, အာဝုသော, စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗန္တိအာဒီသုပိ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန, အာဝုသော, စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗံ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သန္နိသာဒေတဗ္ဗံ, ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဧကောဒိ ကာတဗ္ဗံ, ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သမာဒဟိတဗ္ဗံ။ တထာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝသေနာတိ ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဣမေသု တီသုပိ သုတ္တေသု သမထဝိပဿနာ လောကိယလောကုတ္တရာဝ ကထိတာ။

၅။ ဆဝါလာတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅။ ပဉ္စမေ ဆဝါလာတန္တိ သုသာနေ အလာတံ။ မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ ဂူထမက္ခိတံ။ နေဝ ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရတီတိ ကူဋဂေါပါနသိထမ္ဘသောပါနာဒီနံ အတ္ထာယ အနုပနေယျတာယ ဂါမေ န ကဋ္ဌတ္ထံ သာဓေတိ, ခေတ္တကုဋိပါဒံ ဝါ မဉ္စပါဒံ ဝါ ကာတုံ အနုပနေယျတာယ န အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ သာဓေတိ။ ဒွီသု ကောဋီသု ဂယှမာနံ ဟတ္ထံ ဍဟတိ, မဇ္ဈေ ဂယှမာနံ ဂူထေန မက္ခေတိ။ တထူပမန္တိ တံသရိက္ခကံ။ အဘိက္ကန္တတရောတိ သုန္ဒရတရော။ ပဏီတတရောတိ ဥတ္တမတရော။ ဂဝါ ခီရန္တိ ဂါဝိတော ခီရံ။ ခီရမှာ ဒဓီတိအာဒီသု ပရံ ပရံ ပုရိမတော ပုရိမတော အဂ္ဂံ, သပ္ပိမဏ္ဍော ပန တေသု သဗ္ဗေသုပိ အဂ္ဂမေဝ။ အဂ္ဂေါတိအာဒီသု ဂုဏေဟိ အဂ္ဂေါ စေဝ သေဋ္ဌော စ ပမုခေါ စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဆဝါလာတူပမာယ န ဒုဿီလော ပုဂ္ဂလော ကထိတော, အပ္ပဿုတော ပန ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တော ဂေါဏသဒိသော ပုဂ္ဂလော ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဆဋ္ဌေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၇။ ခိပ္ပနိသန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၇။ သတ္တမေ ခိပ္ပနိသန္တီတိ ခိပ္ပနိသာမနော သီဃံ ဇာနိတုံ သမတ္ထော။ သုတာနဉ္စ ဓမ္မာနန္တိ သုတပ္ပဂုဏာနံ တန္တိဓမ္မာနံ။ အတ္ထူပပရိက္ခီတိ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခကော။ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ။ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတီတိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မာနံ အနုရူပဓမ္မဘူတံ သသီလကံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ။ နော စ ကလျာဏဝါစောတိ န သုန္ဒရဝစနော။ န ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ န သုန္ဒရဝစနဃောသော ဟောတိ။ ပေါရိယာတိအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ နော-ကာရော ယောဇေတဗ္ဗောယေဝ။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏာယ အပလိဗုဒ္ဓါယ အဒေါသာယ အဂဠိတပဒဗျဉ္ဇနာယ အတ္ထံ ဝိညာပေတုံ သမတ္ထာယ ဝါစာယ သမန္နာဂတော န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈။ အတ္တဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈-၉၉။ အဋ္ဌမံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေနာပိ ဒသဗလဿ ဒေသနာဉာဏဝိလာသေနာပိ ကထိတံ, နဝမံ ပဉ္စဝေရဝသေန။

၁၀။ ပေါတလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀။ ဒသမေ ကာလေနာတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေန။ ခမတီတိ ရုစ္စတိ။ ယဒိဒံ တတ္ထ တတ္ထ ကာလညုတာတိ ယာ ဧသာ တတ္ထ တတ္ထ ကာလံ ဇာနနာ။ တံ တံ ကာလံ ဉတွာ ဟိ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏကထနံ ဝဏ္ဏာရဟဿ စ ဝဏ္ဏကထနံ ပဏ္ဍိတာနံ ပကတီတိ ဒဿေတိ။

အသုရဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ။

၃။ တတိယပဏ္ဏာသကံ

(၁၁) ၁။ ဝလာဟကဝဂ္ဂေါ

၁-၂။ ဝလာဟကသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၁၀၁-၂။ တတိယပဏ္ဏာသကဿ ပဌမေ ဝလာဟကာတိ မေဃာ။ ဘာသိတာ ဟောတိ နော ကတ္တာတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရိဿာမီ’’တိ ကေဝလံ ဘာသတိယေဝ, န ကရောတိ။ ကတ္တာ ဟောတိ နော ဘာသိတာတိ အကထေတွာဝ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ မယာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကတ္တာ ဟောတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဒုတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၃။ ကုမ္ဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၃။ တတိယေ ကုမ္ဘာတိ ဃဋာ။ တုစ္ဆော ပိဟိတောတိ ရိတ္တကော ပိဟိတမုခေါ။ ပူရော ဝိဝဋောတိ ဥဒကပုဏ္ဏော အပါရုတမုခေါ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။

၄။ ဥဒကရဟဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၄။ စတုတ္ထေ ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသောတိအာဒီသု ပုရာဏပဏ္ဏရသသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏော ကာဠဥဒကော ဂမ္ဘီရောဘာသော နာမ, အစ္ဆဝိပ္ပသန္နမဏိဝဏ္ဏဥဒကော ဥတ္တာနောဘာသော နာမ။

၅-၆။ အမ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၅-၆။ ပဉ္စမေ အာမံ ပက္ကဝဏ္ဏီတိ အာမကံ ဟုတွာ ဩလောကေန္တာနံ ပက္ကသဒိသံ ခါယတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗပဒါနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ။ ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၇။ မူသိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၇။ သတ္တမေ ယော အာဝါဋံ ခဏတိ, န စ တတ္ထ ဝသတိ, သော ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာတိ ဝုစ္စတိ။ ခန္တာတိပိ ပါဌော။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၈။ ဗလီဗဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၈။ အဋ္ဌမေ ယော အတ္တနော ဂေါဂဏံ မဒ္ဒတိ, န ပရဂေါဂဏံ, အယံ သဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍောတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဥဗ္ဗေဇေတာ ဟောတီတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဥဗ္ဗေဂပတ္တံ ကရောတိ။

၉။ ရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၉။ နဝမေ ဖေဂ္ဂု ဖေဂ္ဂုပရိဝါရောတိ နိဿာရော ဖေဂ္ဂုရုက္ခော ဖေဂ္ဂုရုက္ခေဟေဝ ပရိဝုတော။ သာရပရိဝါရောတိ ခဒိရာဒီဟိ သာရရုက္ခေဟေဝ ပရိဝုတော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၁၀။ အာသီဝိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၀။ ဒသမေ အာဂတဝိသော န ဃောရဝိသောတိ ယဿ ဝိသံ အာဂစ္ဆတိ, ဃောရံ ပန န ဟောတိ, စိရကာလံ န ပီဠေတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ။

ဝလာဟကဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

(၁၂) ၂။ ကေသိဝဂ္ဂေါ

၁။ ကေသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၁။ ဒုတိယဿ ပဌမေ ကေသီတိ တဿ နာမံ။ အဿဒမ္မေ သာရေတီတိ အဿဒမ္မသာရထိ။ သဏှေနပိ ဝိနေတီတိအာဒီသု တဿ အနုစ္ဆဝိကံ သက္ကာရံ ကတွာ သုဘောဇနံ ဘောဇေတွာ မဓုရပါနံ ပါယေတွာ မုဒုဝစနေန သမုဒါစရိတွာ ဒမေန္တော သဏှေန ဒမေတိ နာမ, ဇာဏုဗန္ဓနမုခဗန္ဓနာဒီဟိ စေဝ ပတောဒဝိဇ္ဈနကသာဘိဃာတဖရုသဝစနေဟိ စ ဒမေန္တော ဖရုသေန ဒမေတိ နာမ, ကာလေန ကာလံ တဒုဘယံ ကရောန္တော သဏှဖရုသေန ဒမေတိ နာမ။

၂။ ဇဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၂။ ဒုတိယေ အဇ္ဇဝေနာတိ ဥဇုကဘာဝေန။ ဇဝေနာတိ ပဒဝေဂေန။ ခန္တိယာတိ အဓိဝါသနက္ခန္တိယာ။ သောရစ္စေနာတိ သုစိဘာဝသီလေန။ ပုဂ္ဂလဂုဏင်္ဂေသု ဇဝေနာတိ ဉာဏဇဝေန။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၃။ ပတောဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၃။ တတိယေ ပတောဒစ္ဆာယန္တိ ဝိဇ္ဈနတ္ထံ ဥက္ခိတ္တဿ ပတောဒဿ ဆာယံ။ သံဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဇဝေါ မေ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ သလ္လက္ခဏဝသေန သံဝိဇ္ဇတိ။ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတီတိ သံဝေဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါတိ လောမကူပေ ပတောဒဝေဓေန ဝိဒ္ဓမတ္တော။ စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါတိ ဆဝိစမ္မံ ဆိန္ဒန္တေန ပတောဒဝေဓေန ဝိဒ္ဓေါ။ အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါတိ အဋ္ဌိံ ဘိန္ဒန္တေန ဝေဓေန ဝိဒ္ဓေါ။ ကာယေနာတိ နာမကာယေန။ ပရမသစ္စန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ သစ္ဆိကရောတီတိ ပဿတိ။ ပညာယာတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ။

၄။ နာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၄။ စတုတ္ထေ အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အဋ္ဌိကော ဟုတွာ။ တိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒါနန္တိ ဧတ္ထ တိဏဝေါတိ ဍိဏ္ဍိမော, နိန္နာဒသဒ္ဒေါတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဧကတောမိဿိတော မဟာသဒ္ဒေါ။ ဍံသာဒီသု ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ, မကသာ မကသာဝ။ ခိပ္ပညေဝ ဂန္တာ ဟောတီတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာနိ ပူရေတွာ သီဃမေဝ ဂန္တာ ဟောတိ။

၅။ ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၅။ ပဉ္စမေ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ။ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ အဟိတာယ အဝဍ္ဎိယာ သံဝတ္တတိ။ ဧတ္ထ စ ပဌမံ ဩပါတက္ခဏနမစ္ဆဗန္ဓနသန္ဓိစ္ဆေဒနာဒိဘေဒံ သဒုက္ခံ သဝိဃာတံ ပါပကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒုတိယံ သမဇီဝိကာနံ ဂိဟီနံ ပုပ္ဖစ္ဆဍ္ဍကာဒိကမ္မံ သုဓာကောဋ္ဋန-ဂေဟစ္ဆာဒနအသုစိဋ္ဌာနသမ္မဇ္ဇနာဒိကမ္မဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တတိယံ သုရာပါနဂန္ဓဝိလေပနမာလာပိဠန္ဓနာဒိကမ္မဉ္စေဝ အဿာဒဝသေန ပဝတ္တံ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ, စတုတ္ထံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဂမနကာလေ သုဒ္ဓဝတ္ထစ္ဆာဒန-မာလာဂန္ဓာဒီနံ အာဒါယ ဂမနံ စေတိယဝန္ဒနံ ဗောဓိဝန္ဒနံ မဓုရဓမ္မကထာသဝနံ ပဉ္စသီလသမာဒါနန္တိ ဧဝမာဒီသု သောမနဿသမ္ပယုတ္တံ ကုသလကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပုရိသထာမေတိ ပုရိသဿ ဉာဏထာမသ္မိံ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။

၆။ အပ္ပမာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၆။ ဆဋ္ဌေ ယတော ခေါတိ ယဒါ ခေါ။ သမ္ပရာယိကဿာတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, ခီဏာသဝေါ ပန နေဝ သမ္ပရာယိကဿ, န ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ မရဏဿ ဘာယတိ။ သောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော။ ကေစိ ပန ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘာဝိတာတိ ဝစနတော သောတာပန္နံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ အရိယာ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝဒန္တိ။

၇။ အာရက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၇။ သတ္တမေ အတ္တရူပေနာတိ အတ္တနော အနုရူပေန အနုစ္ဆဝိကေန, ဟိတကာမေနာတိ အတ္ထော။ ရဇနီယေသူတိ ရာဂဿ ပစ္စယဘူတေသု။ ဓမ္မေသူတိ သဘာဝေသု, ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသူတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ န ရဇ္ဇတီတိ ဒိဋ္ဌိဝသေန န ရဇ္ဇတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ န စ ပန သမဏဝစနဟေတုပိ ဂစ္ဆတီတိ သမဏာနံ ပရဝါဒီနံ ဝစနဟေတုပိ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ပဟာယ တေသံ ဒိဋ္ဌိဝသေန န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ဣဓာပိ ခီဏာသဝေါဝ အဓိပ္ပေတော။

၈-၁၀။ သံဝေဇနီယာဒိသုတ္တတ္တယဝဏ္ဏနာ

၁၁၈-၁၂၀။ အဋ္ဌမေ ဒဿနီယာနီတိ ပဿိတဗ္ဗယုတ္တကာနိ။ သံဝေဇနီယာနီတိ သံဝေဂဇနကာနိ။ နဝမေ ဇာတိဘယန္တိ ဇာတိံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဒသမေ အဂ္ဂိဘယန္တိ အဂ္ဂိံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ကေသိဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

(၁၃) ၃။ ဘယဝဂ္ဂေါ

၁။ အတ္တာနုဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၁။ တတိယဿ ပဌမေ အတ္တာနုဝါဒဘယန္တိ အတ္တာနံ အနုဝဒန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ပရာနုဝါဒဘယန္တိ ပရဿ အနုဝါဒတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ဒဏ္ဍဘယန္တိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိ စတ္တာရော အပါယေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာနုဝါဒဘယန္တိအာဒီသု အတ္တာနုဝါဒဘယံ တာဝ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ သမုဋ္ဌာတိ, သာဿ တီသု ဒွါရေသု သံဝရံ ဇနေတိ, တီသု ဒွါရေသု သံဝရော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဟောတိ။ သော တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ပရာနုဝါဒဘယံ ပန ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဩတ္တပ္ပံ သမုဋ္ဌာတိ, တဒဿ တီသု ဒွါရေသု သံဝရံ ဇနေတိ, တီသု ဒွါရေသု သံဝရော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဟောတိ။ သော တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အဇ္ဈတ္တံ ဟိရီ သမုဋ္ဌာတိ, သာဿ တီသု ဒွါရေသု သံဝရံ ဇနေတိ, တီသု ဒွါရေသု သံဝရော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဟောတိ။ သော တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ။

၂။ ဦမိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၂။ ဒုတိယေ ဥဒကောရောဟန္တဿာတိ ဥဒကံ ဩတရန္တဿ။ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာနီတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာနိ။ သုသုကာဘယန္တိ စဏ္ဍမစ္ဆဘယံ။ မုခါဝရဏံ မညေ ကရောန္တီတိ မုခပိဒဟနံ ဝိယ ကရောန္တိ။ ဩဒရိကတ္တဿာတိ မဟောဒရတာယ မဟဂ္ဃသဘာဝဿ။ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာတိအာဒီသု ကာယဒွါရေ တိဝိဓဿ သံဝရဿ အဘာဝတော အရက္ခိတေန ကာယေန။ ဝစီဒွါရေ စတုဗ္ဗိဓဿ သံဝရဿ အဘာဝတော အရက္ခိတာယ ဝါစာယ။

၃။ ပဌမနာနာကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၃။ တတိယေ တဒဿာဒေတီတိ တံ ဈာနံ သုခဿာဒေန အဿာဒေတိ။ နိကာမေတီတိ ပတ္ထေတိ။ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ တုဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇတိ။ တဒဓိမုတ္တောတိ တသ္မိံ အဓိမုတ္တော, တံ ဝါ အဓိမုတ္တော။ တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီတိ တေန ဈာနေန ဗဟုလံ ဝိဟရန္တော။ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီတိ သဟဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော။ ကပ္ပေါ အာယုပ္ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ အတ္ထိ ဟီနံ, အတ္ထိ မဇ္ဈိမံ, အတ္ထိ ပဏီတံ။ တတ္ထ ဟီနေန ဥပ္ပန္နာနံ ကပ္ပဿ တတိယော ကောဋ္ဌာသော အာယုပ္ပမာဏံ, မဇ္ဈိမေန ဥပဍ္ဎကပ္ပေါ, ပဏီတေန ကပ္ပေါ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိ နိရယဂမနီယဿ ကမ္မဿ အပ္ပဟီနတ္တာ အပရာပရံ ဂစ္ဆတိ, န အနန္တရမေဝ။ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ တသ္မိံယေဝ ရူပဘဝေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, န ဟေဋ္ဌာ ဩတရတိ။ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ သတီတိ ယံ ဣဒံ ဂတိယာ စ ဥပပတ္တိယာ စ သတိ သေခဿ အရိယသာဝကဿ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဟေဋ္ဌာ အနောတရိတွာ တသ္မိံယေဝ ရူပဘဝေ ဥပရိ ဒုတိယတတိယာဒီသု အညတရသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ ပရိနိဗ္ဗာနံ, ပုထုဇ္ဇနဿ ပန နိရယာဒိဂမနံ, ဣဒံ နာနာကရဏန္တိ အတ္ထော။

ဒွေ ကပ္ပါတိ ဧတ္ထာပိ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဝုတ္တနယေနေဝ တိဝိဓံ ဟောတိ။ တတ္ထ ပဏီတဘာဝနေန နိဗ္ဗတ္တာနံ အဋ္ဌကပ္ပါ အာယုပ္ပမာဏံ, မဇ္ဈိမေန စတ္တာရော, ဟီနေန ဒွေ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ စတ္တာရော ကပ္ပါတိ ဧတ္ထ ယံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ‘‘ကပ္ပေါ, ဒွေ ကပ္ပါ’’တိ, တမ္ပိ အာဟရိတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကပ္ပေါတိ စ ဂုဏဿပိ နာမံ, တသ္မာ ကပ္ပေါ ဒွေ ကပ္ပါ စတ္တာရော ကပ္ပါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပဌမံ ဝုတ္တော ကပ္ပေါ, သော ဒွေ ဝါရေ ဂဏေတွာ ဧကေန ဂုဏေန ဒွေ ကပ္ပါ ဟောန္တိ, ဒုတိယေန စတ္တာရော, ပုန တေ စတ္တာရော ကပ္ပါတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဂုဏေဟိ ဂုဏိတာ ဧကေန ဂုဏေန အဋ္ဌ ဟောန္တိ, ဒုတိယေန သောဠသ, တတိယေန ဒွတ္တိံသ, စတုတ္ထေန စတုသဋ္ဌီတိ။ ဧဝမိဓ ပဏီတဇ္ဈာနဝသေန စတုသဋ္ဌိ ကပ္ပါ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနီတိ ဣဒံ ပဏီတဿေဝ ဥပပတ္တိဇ္ဈာနဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ ဝေဟပ္ဖလေသု ဝါ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိအာဒီသု ဝိယ တိဏ္ဏံ ဗြဟ္မလောကာနံ အဘာဝတော ဧတ္တကမေဝ အာယုပ္ပမာဏံ။ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။

၄။ ဒုတိယနာနာကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၄။ စတုတ္ထေ ရူပမေဝ ရူပဂတံ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အနိစ္စတောတိအာဒီသု ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စတော, အာဗာဓဋ္ဌေန ရောဂတော, အန္တော ပဒုဿနဋ္ဌေန ဂဏ္ဍတော, အနုပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လတော, သဒုက္ခဋ္ဌေန အဃတော, သမ္ပီဠနဋ္ဌေန အာဗာဓတော, အဝိဓေယျဋ္ဌေန ပရတော, ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပလောကတော, နိဿတ္တဋ္ဌေန သုညတော, အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တတော။ ဧတ္ထ စ ‘‘အနိစ္စတော ပလောကတော’’တိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အနိစ္စလက္ခဏံ ကထိတံ, ‘‘သုညတော အနတ္တတော’’တိ ဒွီဟိ အနတ္တလက္ခဏံ, သေသေဟိ ဒုက္ခလက္ခဏံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သမနုပဿတီတိ ဉာဏေန ပဿတိ။ ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ပဿန္တော တယော မဂ္ဂေ တီဏိ ဖလာနိ သစ္ဆိကရောတိ။ သုဒ္ဓါဝါသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီတိ တတ္ထ ဌိတော စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ ဥပပဇ္ဇတိ။

၅-၆။ မေတ္တာသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၁၂၅-၁၂၆။ ပဉ္စမေ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန မေတ္တာ, ဒုတိယာဒိဝသေန ကရုဏာဒယော ဒဿိတာ။ ဆဋ္ဌံ စတုတ္ထေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၇။ ပဌမတထာဂတအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၇။ သတ္တမေ ပါတုဘာဝါတိ ပါတုဘာဝေန။ ကုစ္ဆိံ ဩက္ကမတီတိ ဧတ္ထ ကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဩက္ကန္တေ ဟိ တသ္မိံ ဧဝံ ဟောတိ, န ဩက္ကမမာနေ။ အပ္ပမာဏောတိ ဝုဍ္ဎိပ္ပမာဏော, ဝိပုလောတိ အတ္ထော။ ဥဠာရောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝန္တိ ဧတ္ထ ဒေဝါနံ အယမာနုဘာဝေါ – နိဝတ္ထဝတ္ထဿ ပဘာ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ ဖရတိ, တထာ သရီရဿ, တထာ ဝိမာနဿ, တံ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော။ လောကန္တရိကာတိ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရာ ဧကေကော လောကန္တရိကော ဟောတိ, တိဏ္ဏံ သကဋစက္ကာနံ ပတ္တာနံ ဝါ အညမညံ အာဟစ္စ ဌပိတာနံ မဇ္ဈေ ဩကာသော ဝိယ။ သော ပန လောကန္တရိကနိရယော ပရိမာဏတော အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏော ဟောတိ။ အဃာတိ နိစ္စဝိဝဋာ။ အသံဝုတာတိ ဟေဋ္ဌာပိ အပ္ပတိဋ္ဌာ။ အန္ဓကာရာတိ တမဘူတာ။ အန္ဓကာရတိမိသာတိ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏတော အန္ဓဘာဝကရဏတိမိသာယ သမန္နာဂတာ။ တတ္ထ ကိရ စက္ခုဝိညာဏံ န ဇာယတိ။ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာနန္တိ စန္ဒိမသူရိယာ ကိရ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ တီသု ဒီပေသု ပညာယန္တိ, ဧဝံမဟိဒ္ဓိကာ။ ဧကေကာယ ဒိသာယ နဝ နဝ ယောဇနသတသဟဿာနိ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကံ ဒဿေန္တိ, ဧဝံမဟာနုဘာဝါ။ အာဘာ နာနုဘောန္တီတိ ပဘာ နပ္ပဟောန္တိ။ တေ ကိရ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဿ ဝေမဇ္ဈေန စရန္တိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတဉ္စ အတိက္ကမိတွာ လောကန္တရနိရယာ။ တသ္မာ တေသံ တတ္ထ အာဘာ နပ္ပဟောန္တိ။

ယေပိ တတ္ထ သတ္တာတိ ယေပိ တသ္မိံ လောကန္တရမဟာနိရယေ သတ္တာ ဥပပန္နာ။ ကိံ ပန ကမ္မံ ကတွာ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? ဘာရိယံ ဒါရုဏံ မာတာပိတူနံ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာနဉ္စ ဥပရိ အပရာဓံ, အညဉ္စ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပါဏဝဓာဒိသာဟသိကကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ အဘယစောရနာဂစောရာဒယော ဝိယ။ တေသံ အတ္တဘာဝေါ တိဂါဝုတိကော ဟောတိ, ဝဂ္ဂုလီနံ ဝိယ ဒီဃနခါ ဟောန္တိ။ တေ ရုက္ခေ ဝဂ္ဂုလိယော ဝိယ နခေဟိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတပါဒေ လဂ္ဂန္တိ။ ယဒါ သံသပ္ပန္တာ အညမညဿ ဟတ္ထပါသဂတာ ဟောန္တိ, အထ ‘‘ဘက္ခော နော လဒ္ဓေါ’’တိ မညမာနာ တတ္ထ ဗျာဝဋာ ဝိပရိဝတ္တိတွာ လောကသန္ဓာရကဥဒကေ ပတန္တိ, ဝါတေ ပဟရန္တေပိ မဓုကဖလာနိ ဝိယ ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဒကေ ပတန္တိ, ပတိတမတ္တာဝ အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေ ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ ဝိလီယန္တိ။ အညေပိ ကိရ ဘော သန္တိ သတ္တာတိ ဘော ယထာ မယံ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝါမ, ဧဝံ အညေပိ ကိရ သတ္တာ ဣဒံ ဒုက္ခံ အနုဘဝနတ္ထာယ ဣဓူပပန္နာတိ တံဒိဝသံ ပဿန္တိ။ အယံ ပန ဩဘာသော ဧကယာဂုပါနမတ္တမ္ပိ န တိဋ္ဌတိ။ ယာဝတာ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဒ္ဓေါ အာရမ္မဏံ ဝိဘာဝေတိ, တတ္တကံ ကာလံ ဟောတိ။ ဒီဃဘာဏကာ ပန ‘‘အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမေဝ ဝိဇ္ဇုဩဘာသော ဝိယ နိစ္ဆရိတွာ ကိံ ဣဒန္တိ ဘဏန္တာနံယေဝ အန္တရဓာယတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

၈။ ဒုတိယတထာဂတအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၈။ အဋ္ဌမေ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အလ္လီယိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာလယောတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, သကလမေဝ ဝါ ဝဋ္ဋံ။ အာရမန္တိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော, အာလယော အာရာမော ဧတိဿာတိ အာလယာရာမာ။ အာလယေ ရတာတိ အာလယရတာ။ အာလယေ သမ္မုဒိတာတိ အာလယသမ္မုဒိတာ။ အနာလယေ ဓမ္မေတိ အာလယပဋိပက္ခေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေ အရိယဓမ္မေ။ သုဿူသတီတိ သောတုကာမော ဟောတိ။ သောတံ ဩဒဟတီတိ သောတံ ဌပေတိ။ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ အာဇာနနတ္ထာယ စိတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတိ။ မာနောတိ မညနာ, မညိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝါ သကလံ ဝဋ္ဋမေဝ။ မာနဝိနယေ ဓမ္မေတိ မာနဝိနယဓမ္မေ။ ဥပသမပဋိပက္ခော အနုပသမော, အနုပသန္တဋ္ဌေန ဝါ ဝဋ္ဋမေဝ အနုပသမော နာမ။ ဩပသမိကေတိ ဥပသမကရေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတေ။ အဝိဇ္ဇာယ ဂတာ သမန္နာဂတာတိ အဝိဇ္ဇာဂတာ။ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသေန ပရိယောနဒ္ဓတ္တာ အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတာတိ အဏ္ဍဘူတာ။ သမန္တတော ဩနဒ္ဓါတိ ပရိယောနဒ္ဓါ။ အဝိဇ္ဇာဝိနယေတိ အဝိဇ္ဇာဝိနယော ဝုစ္စတိ အရဟတ္တံ, တံနိဿိတေ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေတိ အတ္ထော။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတူသု ဌာနေသု ဝဋ္ဋံ, စတူသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ။

၉။ အာနန္ဒအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၉။ နဝမေ ဘိက္ခုပရိသာ အာနန္ဒံ ဒဿနာယာတိ ယေ ဘဂဝန္တံ ပဿိတုကာမာ ထေရံ ဥပသင်္ကမန္တိ, ယေ ဝါ ‘‘အာယသ္မာ ကိရာနန္ဒော သမန္တပါသာဒိကော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ဗဟုဿုတော သံဃသောဘနော’’တိ ထေရဿ ဂုဏေ သုတွာ အာဂစ္ဆန္တိ, တေ သန္ဓာယ ‘‘ဘိက္ခုပရိသာ အာနန္ဒံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အတ္တမနာတိ ‘‘သဝနေန နော ဒဿနံ သမေတီ’’တိ သကမနာ တုဋ္ဌစိတ္တာ။ ဓမ္မန္တိ ‘‘ကစ္စိ, အာဝုသော, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ယောနိသောမနသိကာရကမ္မံ ကရောထ, အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ပူရေထာ’’တိ ဧဝရူပံ ပဋိသန္ထာရဓမ္မံ။ တတ္ထ ဘိက္ခုနီသု ‘‘ကစ္စိ, ဘဂိနိယော, အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တထာ’’တိ ဣဒမ္ပိ နာနာကရဏံ ဟောတိ။ ဥပါသကေသု ‘‘သွာဂတံ, ဥပါသက, န တေ ကိဉ္စိ သီသံ ဝါ အင်္ဂံ ဝါ ရုဇ္ဇတိ, အရောဂါ တေ ပုတ္တဘာတရော’’တိ န ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ, ဧဝံ ပန ကရောတိ – ‘‘ကထံ, ဥပါသကာ, တီဏိ သရဏာနိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခထ, မာသဿ အဋ္ဌ ဥပေါသထေ ကရောထ, မာတာပိတူနံ ဥပဋ္ဌာနဝတ္တံ ပူရေထ, ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏေ ပဋိဇဂ္ဂထာ’’တိ။ ဥပါသိကာသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၀။ စက္ကဝတ္တိအစ္ဆရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၀။ ဒသမေ ခတ္တိယပရိသာတိ အဘိသိတ္တာ အနဘိသိတ္တာ စ ခတ္တိယာ။ တေ ဟိ ကိရ ‘‘ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ နာမ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော ဟောတိ, အာကာသေန ဝိစရန္တော ရဇ္ဇံ အနုသာသတိ, ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ’’တိ တဿ ဂုဏကထံ သုတွာ သဝနေန ဒဿနမှိ သမေန္တေ အတ္တမနာ ဟောန္တိ။ ဘာသတီတိ ‘‘ကထံ, တာတာ, ရာဇဓမ္မံ ပူရေထ, ပဝေဏိံ ရက္ခထာ’’တိ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ။ ဗြာဟ္မဏေသု ပန ‘‘ကထဉ္စ, အာစရိယာ, မန္တေ ဝါစေထ, အန္တေဝါသိကာ မန္တေ ဂဏှန္တိ, ဒက္ခိဏံ ဝါ ဝတ္ထာနိ ဝါ သီလံ ဝါ လဘထာ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ။ ဂဟပတီသု ‘‘ကထံ, တာတာ, န ဝေါ ရာဇကုလတော ဒဏ္ဍေန ဝါ ဗန္ဓနေန ဝါ ပီဠာ အတ္ထိ, သမ္မာ ဒေဝေါ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတိ, သဿာနိ သမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ။ သမဏေသု ‘‘ကထံ, ဘန္တေ, ကစ္စိ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရာ သုလဘာ, သမဏဓမ္မေ နပ္ပမဇ္ဇထာ’’တိ ဧဝံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောတီတိ။

ဘယဝဂ္ဂေါ တတိယော။

(၁၄) ၄။ ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ

၁။ သံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၁။ စတုတ္ထဿ ပဌမေ ဥပပတ္တိပဋိလာဘိယာနီတိ ယေဟိ အနန္တရာ ဥပပတ္တိံ ပဋိလဘတိ။ ဘဝပဋိလာဘိယာနီတိ ဥပပတ္တိဘဝဿ ပဋိလာဘာယ ပစ္စယာနိ။ သကဒါဂါမိဿာတိ ဣဒံ အပ္ပဟီနသံယောဇနေသု အရိယေသု ဥတ္တမကောဋိယာ ဂဟိတံ။ ယသ္မာ ပန အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ အန္တရာ ဥပပတ္တိ နတ္ထိ, ယံ ပန သော တတ္ထ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, တံ ကုသလတ္တာ ‘‘ဥပပတ္တိဘဝဿ ပစ္စယော’’ တေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ တသ္မာဿ ‘‘ဥပပတ္တိပဋိလာဘိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ, ဘဝပဋိလာဘိယာနိ သံယောဇနာနိ အပ္ပဟီနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဩရမ္ဘာဂိယေသု စ အပ္ပဟီနံ ဥပါဒါယ သကဒါဂါမိဿ အဝိသေသေန ‘‘ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ အပ္ပဟီနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

၂။ ပဋိဘာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၂။ ဒုတိယေ ယုတ္တပ္ပဋိဘာနော နော မုတ္တပ္ပဋိဘာနောတိ ပဉှံ ကထေန္တော ယုတ္တမေဝ ကထေတိ, သီဃံ ပန န ကထေတိ, သဏိကမေဝ ကထေတီတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၃။ ဥဂ္ဃဋိတညူသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၃။ တတိယေ စတုန္နမ္ပိ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမိနာ သုတ္တေန ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ။ ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ။ ကတမော စ ပုဂ္ဂလော နေယျော, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသောမနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော။ ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော, ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော’’တိ (ပု။ ပ။ ၁၄၈-၁၅၁)။

၄။ ဥဋ္ဌာနဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၄။ စတုတ္ထေ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေနေဝ ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ တဿ နိဿန္ဒဖလမတ္တံ ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, တံ ပန ဥဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ကိဉ္စိ ပုညဖလံ နပ္ပဋိလဘတိ, အယံ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီ န ကမ္မဖလူပဇီဝီ နာမ။ စာတုမဟာရာဇိကေ ပန ဒေဝေ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန ဝိနာ ပုညဖလဿေဝ ဥပဇီဝနတော ကမ္မဖလူပဇီဝိနော န ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော နာမ။ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော စ ကမ္မဖလူပဇီဝိနော စ။ နေရယိကသတ္တာ နေဝ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝိနော န ကမ္မဖလူပဇီဝိနော။ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုညဖလမေဝ ကမ္မဖလန္တိ အဓိပ္ပေတံ, တဉ္စ တေသံ နတ္ထိ။

၅။ သာဝဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၅။ ပဉ္စမေ ပဌမော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော, ဒုတိယော အန္တရန္တရာ ကုသလကာရကော လောကိယပုထုဇ္ဇနော, တတိယော သောတာပန္နော, သကဒါဂါမိအနာဂါမိနောပိ ဧတေနေဝ သင်္ဂဟိတာ။ စတုတ္ထော ခီဏာသဝေါ။ သော ဟိ ဧကန္တေနေဝ အနဝဇ္ဇော။

၆-၇။ သီလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၃၆-၁၃၇။ ဆဋ္ဌေ ပဌမော လောကိယမဟာဇနော, ဒုတိယော သုက္ခဝိပဿကော သောတာပန္နော စ သကဒါဂါမီ စ, တတိယော အနာဂါမီ။ သော ဟိ ယသ္မာ တင်္ခဏိကမ္ပိ ဥပပတ္တိနိမိတ္တကံ ဈာနံ ပဋိလဘတိယေဝ, တသ္မာ သုက္ခဝိပဿကောပိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီယေဝ။ စတုတ္ထော ခီဏာသဝေါယေဝ။ သော ဟိ သဗ္ဗေသံ သီလာဒိပစ္စနီကာနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ ပရိပူရကာရီ နာမ။ သတ္တမေပိ ဆဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုဂ္ဂလပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈။ နိကဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၈။ အဋ္ဌမေ နိကဋ္ဌကာယောတိ နိဂ္ဂတကာယော။ အနိကဋ္ဌစိတ္တောတိ အနုပဝိဋ္ဌစိတ္တော။ ကာယေနေဝ ဂါမတော နိက္ခန္တော, စိတ္တေန အရညေ ဝသန္တောပိ ဂါမမေဝ ပဝိဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၉။ ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၉။ နဝမေ အသဟိတန္တိ အတ္ထေန အသံယုတ္တံ။ န ကုသလာ ဟောတီတိ န ဆေကာ ဟောတိ။ သဟိတာသဟိတဿာတိ အတ္ထနိဿိတဿ ဝါ အနိဿိတဿ ဝါ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၀။ ဝါဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၀။ ဒသမေ အတ္ထတော ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတီတိ အဋ္ဌကထံ ပုစ္ဆိတော ပရိယာဒါနံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, ကထေတုံ န သက္ကောတိ။ နော ဗျဉ္ဇနတောတိ ဗျဉ္ဇနံ ပနဿ ပဝတ္တတိ န ပရိယာဒိယတိ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ။

ပုဂ္ဂလဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

(၁၅) ၅။ အာဘာဝဂ္ဂေါ

၁။ အာဘာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၁။ ပဉ္စမဿ ပဌမေ အာဘာသနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒာဘာ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၂-၅။ ပဘာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၄၂-၁၄၅။ ဒုတိယာဒီသုပိ ပဘာသနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒပ္ပဘာ။ အာလောကနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒာလောကော။ ဩဘာသနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒောဘာသော။ ပဇ္ဇောတနဝသေန စန္ဒောဝ စန္ဒပဇ္ဇောတောတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆။ ပဌမကာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၆။ ဆဋ္ဌေ ကာလာတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလာ။ ကာလေန ဓမ္မဿဝနန္တိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလေ ဓမ္မဿဝနံ။ ဓမ္မသာကစ္ဆာတိ ပဉှပုစ္ဆနဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာ သံသန္ဒနကထာ။

၇။ ဒုတိယကာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၇။ သတ္တမေ ကာလာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဓမ္မဿဝနာဒိဝသေန ပဝတ္တာနံ ကုသလဓမ္မာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ တေ ဘာဝိယန္တိ စေဝ အနုပရိဝတ္တိယန္တိ စ။ အာသဝါနံ ခယန္တိ အရဟတ္တံ။ အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၉-၁၀။ သုစရိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၄၉-၁၅၀။ နဝမေ သဏှာ ဝါစာတိ မုဒုကဝါစာ။ မန္တဘာသာတိ မန္တသင်္ခါတာယ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကထိတကထာ။ ဒသမေ သီလသာရောတိ သာရသမ္ပာပကံ သီလံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။

အာဘာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

တတိယပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ။

၄။ စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ

(၁၆) ၁။ ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ဣန္ဒြိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၅၁။ စတုတ္ထဿ ပဌမေ သဒ္ဓါဓုရေန ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဒုတိယေ အဿဒ္ဓိယေ အကမ္ပနဋ္ဌေန သဒ္ဓါဗလံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတိယေ အနဝဇ္ဇဗလန္တိ နိဒ္ဒေါသဗလံ။ သင်္ဂဟဗလန္တိ သင်္ဂဏှိတဗ္ဗယုတ္တကာနံ သင်္ဂဏှနဗလံ။ စတုတ္ထပဉ္စမာနိ ဥတ္တာနာနေဝ။

၆။ ကပ္ပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၆။ ဆဋ္ဌေ သံဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ တယော သံဝဋ္ဋာ အာပေါသံဝဋ္ဋော, တေဇောသံဝဋ္ဋော, ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ။ တိဿော သံဝဋ္ဋသီမာ အာဘဿရာ, သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာတိ။ ယဒါ ကပ္ပေါ တေဇေန သံဝဋ္ဋတိ, အာဘဿရတော ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ။ ယဒါ အာပေန သံဝဋ္ဋတိ, သုဘကိဏှတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကေန ဝိလီယတိ။ ယဒါ ဝါတေန သံဝဋ္ဋတိ, ဝေဟပ္ဖလတော ဟေဋ္ဌာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသတိ။ ဝိတ္ထာရတော ပန သဒါပိ ဧကံ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တံ ဝိနဿတိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရကထာ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၄၀၃-၄၀၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၇။ ရောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၇။ သတ္တမေ ဝိဃာတဝါတိ မဟိစ္ဆာပစ္စယေန ဝိဃာတေန ဒုက္ခေန သမန္နာဂတော။ အသန္တုဋ္ဌောတိ စတူသု ပစ္စယေသု တီဟိ သန္တောသေဟိ အသန္တုဋ္ဌော။ အနဝညပ္ပဋိလာဘာယာတိ ပရေဟိ အနဝဇာနနဿ ပဋိလာဘတ္ထာယ။ လာဘသက္ကာရသိလောကပ္ပဋိလာဘာယာတိ သုသင်္ခတစတုပစ္စယသင်္ခါတဿ လာဘသက္ကာရဿ စေဝ ဝဏ္ဏဘဏနသင်္ခါတဿ သိလောကဿ စ ပဋိလာဘတ္ထာယ။ သင်္ခါယ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတီတိ ‘‘ဣတိ မံ ဧတေ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဇာနနတ္ထာယ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၈။ ပရိဟာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၈။ အဋ္ဌမေ ဂမ္ဘီရေသူတိ အတ္ထဂမ္ဘီရေသု။ ဌာနာဌာနေသူတိ ကာရဏာကာရဏေသု။ န ကမတီတိ နာဝဂါဟတိ နပ္ပဝတ္တတိ။ ပညာစက္ခူတိ ဧတ္ထ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာပညာပိ ဝဋ္ဋတိ, သမ္မသနပ္ပဋိဝေဓပညာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

၉။ ဘိက္ခုနီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၉။ နဝမေ ဧဟိ တွန္တိ ထေရေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ တံ ပဟိဏိတုံ ဧဝမာဟ။ သသီသံ ပါရုပိတွာတိ သဟ သီသေန ကာယံ ပါရုပိတွာ။ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇီတိ ဝေဂေန မဉ္စကံ ပညာပေတွာ တတ္ထ နိပဇ္ဇိ။ ဧတဒဝေါစာတိ တဿာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ လောဘပ္ပဟာနတ္ထာယ သဏှေနေဝ အသုဘကထံ ကထေတုံ ဧတံ အဝေါစ။ အာဟာရသမ္ဘူတောတိ အာဟာရေန သမ္ဘူတော အာဟာရံ နိဿာယ ဝဍ္ဎိတော။ အာဟာရံ နိဿာယ အာဟာရံ ပဇဟတီတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ကဗဠီကာရာဟာရံ နိဿာယ တံ ဧဝံ ယောနိသော သေဝမာနော ပုဗ္ဗကမ္မသင်္ခါတံ အာဟာရံ ပဇဟတိ။ ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ပန ကဗဠီကာရာဟာရေ နိကန္တိတဏှာ ပဇဟိတဗ္ဗာ။

တဏှံ ပဇဟတီတိ ဣဒါနိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ပစ္စုပ္ပန္နတဏှံ နိဿာယ ဝဋ္ဋမူလိကံ ပုဗ္ဗတဏှံ ပဇဟတိ။ အယံ ပန ပစ္စုပ္ပန္နတဏှာ ကုသလာ အကုသလာတိ? အကုသလာ။ သေဝိတဗ္ဗာ န သေဝိတဗ္ဗာတိ? သေဝိတဗ္ဗာ။ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ နာကဍ္ဎတီတိ? နာကဍ္ဎတိ။ ဧတိဿာပိ ပန ပစ္စုပ္ပန္နာယ သေဝိတဗ္ဗတဏှာယ နိကန္တိ ပဇဟိတဗ္ဗာယေဝ။ သော ဟိ နာမ အာယသ္မာ အာသဝါနံ ခယာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတိ, ကိမင်္ဂံ ပနာဟန္တိ ဧတ္ထ ကိမင်္ဂံ ပနာတိ ကာရဏပရိဝိတက္ကနမေတံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သော အာယသ္မာ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကတွာ ဝိဟရိဿတိ, အဟံ ကေန ကာရဏေန န သစ္ဆိကတွာ ဝိဟရိဿာမိ။ သောပိ ဟိ အာယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ပုတ္တော, အဟမ္ပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ပုတ္တော, မယှမ္ပေတံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ။ မာနံ နိဿာယာတိ ဣဒံ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသေဝိတဗ္ဗမာနံ နိဿာယ။ မာနံ ပဇဟတီတိ ဝဋ္ဋမူလကံ ပုဗ္ဗမာနံ ပဇဟတိ။ ယံ နိဿာယ ပနေသ တံ ပဇဟတိ, သောပိ တဏှာ ဝိယ အကုသလော စေဝ သေဝိတဗ္ဗော စ, နော စ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ။ နိကန္တိ ပန တသ္မိမ္ပိ ပဇဟိတဗ္ဗာဝ။

သေတုဃာတော ဝုတ္တော ဘဂဝတာတိ ပဒဃာတော ပစ္စယဃာတော ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ကထိတော။ ဣတိ ဣမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ ထေရေ ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တေ တဿာ ဘိက္ခုနိယာ ထေရံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နော ဆန္ဒရာဂေါ အပဂဉ္ဆိ။ သာပိ ထေရံ ခမာပေတုံ အစ္စယံ ဒေသေသိ, ထေရောပိဿာ ပဋိဂ္ဂဏှိ။ တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ သာ ဘိက္ခုနီတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၁၀။ သုဂတဝိနယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၀။ ဒသမေ ဒုဂ္ဂဟိတန္တိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဂဟိတံ။ ပရိယာပုဏန္တီတိ ဝဠဉ္ဇေန္တိ ကထေန္တိ။ ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ဗျဉ္ဇနန္တိ ဝုတ္တံ။ ဒုန္နိက္ခိတ္တဿာတိ ဒုဋ္ဌု နိက္ခိတ္တဿ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဌပိတဿ။ အတ္ထောပိ ဒုန္နယော ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာ နီဟရိတွာ ကထေတုံ န သက္ကာ ဟောတိ။ ဆိန္နမူလကောတိ မူလဘူတာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နမူလကော။ အပ္ပဋိသရဏောတိ အပ္ပတိဋ္ဌော။ ဗာဟုလိကာတိ ပစ္စယဗာဟုလ္လာယ ပဋိပန္နာ။ သာထလိကာတိ တိဿော သိက္ခာ သိထိလဂ္ဂဟဏေန ဂဏှနကာ။ ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ အဝဂမနတော ဩက္ကမနန္တိ ဝုစ္စန္တိ, တတ္ထ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ အတ္ထော။ ပဝိဝေကေတိ တိဝိဓေ ဝိဝေကေ။ နိက္ခိတ္တဓုရာတိ နိဗ္ဗီရိယာ။ ဣမိနာ နယေန ပန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဣန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

(၁၇) ၂။ ပဋိပဒါဝဂ္ဂေါ

၁။ သံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၁။ ဒုတိယဿ ပဌမေ သုခပဋိက္ခေပေန ဒုက္ခာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပဋိပဒါ ဧတိဿာတိ ဒုက္ခာပဋိပဒါ။ အသီဃပ္ပဝတ္တိတာယ ဂရုဘာဝေန ဒန္ဓာ အဘိညာ ဧတိဿာတိ ဒန္ဓာဘိညာ။ ဣမိနာဝ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂။ ဝိတ္ထာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၂။ ဒုတိယေ အဘိက္ခဏန္တိ အဘိဏှံ။ အာနန္တရိယန္တိ အနန္တရဝိပါကဒါယကံ မဂ္ဂသမာဓိံ။ အာသဝါနံ ခယာယာတိ အရဟတ္တဖလတ္ထာယ။ ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ ဝိပဿနာပဉ္စမကာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ။ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဟိ ဧတ္ထ ဝိပဿနာပညာဝ ပညိန္ဒြိယန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ သေသမေတ္ထ ပါဠိဝသေန ဥတ္တာနမေဝ။

ဣမာသံ ပန ပဋိပဒါနံ အယံ အာဝိဘာဝကထာ – ဣဓ ဘိက္ခု ပုဗ္ဗေ အကတာဘိနိဝေသော ပုဗ္ဗဘာဂေ ရူပပရိဂ္ဂဟေ ကိလမတိ, အရူပပရိဂ္ဂဟေ ကိလမတိ, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ ကိလမတိ, တီသု အဒ္ဓါသု ကိလမတိ, မဂ္ဂါမဂ္ဂေ ကိလမတိ။ ဧဝံ ပဉ္စသု ဌာနေသု ကိလမန္တော ဝိပဿနံ ပါပုဏာတိ။ ဝိပဿနံ ပတွာပိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနေ, ဘင်္ဂါနုပဿနေ, ဘယတုပဋ္ဌာနေ, အာဒီနဝါနုပဿနေ, နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေ, မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေ, သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏေ, အနုလောမဉာဏေ, ဂေါတြဘုဉာဏေတိ ဣမေသု နဝသု ဝိပဿနာဉာဏေသုပိ ကိလမိတွာဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ။ တဿ သော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဧဝံ ဒုက္ခေန ဂရုဘာဝေန သစ္ဆိကတတ္တာ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ဒန္ဓာဘိညော နာမ ဇာတော။ ယော ပန ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဉ္စသု ဉာဏေသု ကိလမန္တော အပရဘာဂေ နဝသု ဝိပဿနာဉာဏေသု အကိလမိတွာဝ မဂ္ဂံ သစ္ဆိကရောတိ, တဿ သော မဂ္ဂေါ ဧဝံ ဒုက္ခေန အဂရုဘာဝေန သစ္ဆိကတတ္တာ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ခိပ္ပါဘိညော နာမ ဇာတော။ ဣမိနာ ဥပါယေန ဣတရာပိ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဂေါဏပရိယေသကဥပမာဟိ စေတာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ – ဧကဿ ဟိ ပုရိသဿ စတ္တာရော ဂေါဏာ ပလာယိတွာ အဋဝိံ ပဝိဋ္ဌာ။ သော သကဏ္ဋကေ သဂဟနေ ဝနေ တေ ပရိယေသန္တော ဂဟနမဂ္ဂေနေဝ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဂန္တွာ ဂဟနဋ္ဌာနေယေဝ နိလီနေ ဂေါဏေပိ ကိစ္ဆေန ကသိရေန အဒ္ဒသ။ ဧကော ကိစ္ဆေန ဂန္တွာ အဗ္ဘောကာသေ ဌိတေ ခိပ္ပမေဝ အဒ္ဒသ။ အပရော အဗ္ဘောကာသမဂ္ဂေန သုခေန ဂန္တွာ ဂဟနဋ္ဌာနေ နိလီနေ ကိစ္ဆေန ကသိရေန အဒ္ဒသ။ အပရော အဗ္ဘောကာသမဂ္ဂေနေဝ သုခေန ဂန္တွာ အဗ္ဘောကာသေ ဌိတေယေဝ ခိပ္ပံ အဒ္ဒသ။ တတ္ထ စတ္တာရော ဂေါဏာ ဝိယ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ဂေါဏပရိယေသကော ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ဂဟနမဂ္ဂေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဂမနံ ဝိယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဉ္စသု ဉာဏေသု ကိလမတော ဒုက္ခာပဋိပဒါ။ ဂဟနဋ္ဌာနေ နိလီနာနံ ကိစ္ဆေနေဝ ဒဿနံ ဝိယ အပရဘာဂေ နဝသု ဉာဏေသု ကိလမန္တဿ အရိယမဂ္ဂါနံ ဒဿနံ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သေသဥပမာပိ ယောဇေတဗ္ဗာ။

၃။ အသုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၃။ တတိယေ အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတီတိ အတ္တနော ကရဇကာယေ ‘‘ယထာ ဧတံ, တထာ ဣဒ’’န္တိ ဣမိနာ နယေန ဗဟိဒ္ဓါ ဒိဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ အသုဘာနံ ဥပသံဟရဏဝသေန အသုဘာနုပဿီ ဝိဟရတိ, အတ္တနော ကာယံ အသုဘတော ပဋိကူလတော ဉာဏေန ပဿတီတိ အတ္ထော။ အာဟာရေ ပဋိကူလသညီတိ နဝန္နံ ပါဋိကုလျာနံ ဝသေန ကဗဠီကာရာဟာရေ ပဋိကူလသညီ။ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညီတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ တေဓာတုကေ လောကသန္နိဝါသေ အနဘိရတာယ ဥက္ကဏ္ဌိတသညာယ သမန္နာဂတော။ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီတိ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကသင်္ခါရေ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော။ မရဏသညာတိ မရဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသညာ။ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာ။ သေခဗလာနီတိ သိက္ခနကာနံ ဗလာနိ။ သေသမေတ္ထ ပါဠိဝသေန ဥတ္တာနမေဝ။ ‘‘အသုဘာနုပဿီ’’တိအာဒီနိ ပန ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ, ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ သုခါယ။ အသုဘာဒီနိ ဟိ ပဋိကူလာရမ္မဏာနိ, တေသု ပန ပကတိယာဝ သမ္ပိယာယမာနံ စိတ္တံ အလ္လီယတိ။ တသ္မာ တာနိ ဘာဝေန္တော ဒုက္ခပဋိပဒံ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ။ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ပဏီတသုခါနိ, တသ္မာ တာနိ ပဋိပန္နော သုခပဋိပဒံ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ။

အယံ ပနေတ္ထ သဗ္ဗသာဓာရဏာ ဥပမာ – သင်္ဂါမာဝစရပုရိသော ဟိ ဖလကကောဋ္ဌကံ ကတွာ ပဉ္စာဝုဓာနိ သန္နယှိတွာ သင်္ဂါမံ ပဝိသတိ, သော အန္တရာ ဝိဿမိတုကာမော ဖလကကောဋ္ဌကံ ပဝိသိတွာ ဝိဿမတိ စေဝ ပါနဘောဇနာဒီနိ စ ပဋိသေဝတိ။ တတော ပုန သင်္ဂါမံ ပဝိသိတွာ ကမ္မံ ကရောတိ။ တတ္ထ သင်္ဂါမော ဝိယ ကိလေသသင်္ဂါမော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဖလကကောဋ္ဌကော ဝိယ ပဉ္စနိဿယဗလာနိ, သင်္ဂါမပဝိသနပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ပဉ္စာဝုဓသန္နာဟော ဝိယ ဝိပဿနာပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, သင်္ဂါမံ ပဝိသနကာလော ဝိယ ဝိပဿနာယ ကမ္မကရဏကာလော, ဝိဿမိတုကာမဿ ဖလကကောဋ္ဌကံ ပဝိသိတွာ ဝိဿမနပါနဘောဇနာနိ ပဋိသေဝနကာလော ဝိယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တဿ စိတ္တုပ္ပါဒဿ နိရဿာဒက္ခဏေ ပဉ္စ ဗလာနိ နိဿာယ စိတ္တံ သမ္ပဟံသနကာလော, ဝိဿမိတွာ ခါဒိတွာ ပိဝိတွာ စ ပုန သင်္ဂါမဿ ပဝိသနကာလော ဝိယ ပဉ္စဟိ ဗလေဟိ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတွာ ပုန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တဂ္ဂဟဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဗလာနိ စေဝ ဣန္ဒြိယာနိ စ မိဿကာနေဝ ကထိတာနီတိ။

၄။ ပဌမခမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၄။ စတုတ္ထေ အက္ခမာတိ အနဓိဝါသိကပဋိပဒါ။ ခမာတိ အဓိဝါသိကပဋိပဒါ။ ဒမာတိ ဣန္ဒြိယဒမနပဋိပဒါ။ သမာတိ အကုသလဝိတက္ကာနံ ဝူပသမနပဋိပဒါ။ ရောသန္တံ ပဋိရောသတီတိ ဃဋ္ဋေန္တံ ပဋိဃဋ္ဋေတိ။ ဘဏ္ဍန္တံ ပဋိဘဏ္ဍတီတိ ပဟရန္တံ ပဋိပဟရတိ။ ပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

၇။ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၇။ သတ္တမေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ အဟေသုံ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဒုက္ခပဋိပဒေါ ခိပ္ပါဘိညော။ တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယာယံ ပဋိပဒါ ဒုက္ခာ ခိပ္ပါဘိညာ, ဣမံ မေ ပဋိပဒံ အာဂမ္မ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ။

၈။ သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၈။ အဋ္ဌမေ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရဿ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သုခပဋိပဒေါ ခိပ္ပါဘိညော။ တသ္မာ ‘‘ယာယံ ပဋိပဒါ သုခါ ခိပ္ပါဘိညာ’’တိ အာဟ။ ဣမေသု ပန ဒွီသုပိ သုတ္တေသု မိဿိကာဝ ပဋိပဒါ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၉။ သသင်္ခါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၉။ နဝမေ ပဌမဒုတိယပုဂ္ဂလာ သုက္ခဝိပဿကာ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ။ တေသု ဧကော ဝိပဿနိန္ဒြိယာနံ ဗလဝတ္တာ ဣဓေဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကော ဣန္ဒြိယာနံ ဒုဗ္ဗလတာယ ဣဓ အသက္ကောန္တော အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ တဒေဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဋိလဘိတွာ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, တတိယစတုတ္ထာ သမထယာနိကာ။ တေသံ ဧကော အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ဣန္ဒြိယာနံ ဗလဝတ္တာ ဣဓေဝ ကိလေသေ ခေပေတိ, ဧကော ဣန္ဒြိယာနံ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ဣဓ အသက္ကောန္တော အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ တဒေဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဋိလဘိတွာ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ခေပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၀။ ယုဂနဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၀။ ဒသမေ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ သမထံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ။ မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတီတိ ပဌမော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗတ္တတိ။ သော တံ မဂ္ဂန္တိ ဧကစိတ္တက္ခဏိကမဂ္ဂဿ အာသေဝနာဒီနိ နာမ နတ္ထိ, ဒုတိယမဂ္ဂါဒယော ပန ဥပ္ပါဒေန္တော တမေဝ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတီတိ ဝုစ္စတိ။ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ ဝိပဿနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ သမထံ ဘာဝေတိ, ပကတိယာ ဝိပဿနာလာဘီ ဝိပဿနာယ ဌတွာ သမာဓိံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။

ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီတိ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ဘာဝေတိ။ တတ္ထ တေနေဝ စိတ္တေန သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တေနေဝ သင်္ခါရေ သမ္မသိတုံ န သက္ကာ။ အယံ ပန ယာဝတာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ, တာဝတာ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ။ ယာဝတာ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ, တာဝတာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ။ ကထံ? ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ, သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ။ တတော ဝုဋ္ဌာယ ပုန သင်္ခါရေ သမ္မသတိ။ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ တတိယဇ္ဈာနံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသတိ။ ဧဝမယံ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတိ နာမ။

ဓမ္မုဒ္ဓစ္စဝိဂ္ဂဟိတန္တိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု ဒသဝိပဿနုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဝိဂ္ဂဟိတံ, သုဂ္ဂဟိတန္တိ အတ္ထော။ သော, အာဝုသော, သမယောတိ ဣမိနာ သတ္တန္နံ သပ္ပါယာနံ ပဋိလာဘကာလော ကထိတော။ ယံ တံ စိတ္တန္တိ ယသ္မိံ သမယေ တံ ဝိပဿနာဝီထိံ ဩက္ကမိတွာ ပဝတ္တံ စိတ္တံ။ အဇ္ဈတ္တမေဝ သန္တိဋ္ဌတီတိ ဝိပဿနာဝီထိံ ပစ္စောတ္ထရိတွာ တသ္မိံယေဝ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အာရမ္မဏေ သန္တိဋ္ဌတိ။ သန္နိသီဒတီတိ အာရမ္မဏဝသေန သမ္မာ နိသီဒတိ။ ဧကောဒိ ဟောတီတိ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ သမာဓိယတီတိ သမ္မာ အာဓိယတိ သုဋ္ဌပိတံ ဟောတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ပဋိပဒါဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

(၁၈) ၃။ သဉ္စေတနိယဝဂ္ဂေါ

၁။ စေတနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၁။ တတိယဿ ပဌမေ ကာယေတိ ကာယဒွါရေ, ကာယဝိညတ္တိယာ သတီတိ အတ္ထော။ ကာယသဉ္စေတနာဟေတူတိအာဒီသု ကာယသဉ္စေတနာ နာမ ကာယဒွါရေ စေတနာ ပကပ္ပနာ။ သာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလဝသေန အဋ္ဌဝိဓာ, အကုသလဝသေန ဒွါဒသဝိဓာတိ ဝီသတိဝိဓာ။ တထာ ဝစီသဉ္စေတနာ, တထာ မနောသဉ္စေတနာ။ အပိစေတ္ထ နဝ မဟဂ္ဂတစေတနာပိ လဗ္ဘန္တိ။ ကာယသဉ္စေတနာဟေတူတိ ကာယသဉ္စေတနာပစ္စယာ။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခန္တိ အဋ္ဌကုသလကမ္မပစ္စယာ နိယကဇ္ဈတ္တေ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒွါဒသအကုသလကမ္မပစ္စယာ ဒုက္ခံ။ သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာဝါတိ အဝိဇ္ဇာကာရဏေနေဝ။ သစေ ဟိ အဝိဇ္ဇာ ဆာဒယမာနာ ပစ္စယော ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေ တီသု ဒွါရေသု သုခဒုက္ခာနံ ပစ္စယဘူတာ စေတနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ မူလဘူတာယ အဝိဇ္ဇာယ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ။

သာမံ ဝါတိအာဒီသု ပရေဟိ အနာဏတ္တော သယမေဝ အဘိသင်္ခရောန္တော သာမံ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ နာမ။ ယံ ပန ပရေ သမာဒပေတွာ အာဏာပေတွာ ကာရေန္တိ, တဿ တံ ကာယသင်္ခါရံ ပရေ အဘိသင်္ခရောန္တိ နာမ။ ယော ပန ကုသလံ ကုသလန္တိ အကုသလံ အကုသလန္တိ ကုသလဝိပါကံ ကုသလဝိပါကောတိ အကုသလဝိပါကံ အကုသလဝိပါကောတိ ဇာနန္တော ကာယဒွါရေ ဝီသတိဝိဓံ ကာယသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောတိ, အယံ သမ္ပဇာနော အဘိသင်္ခရောတိ နာမ။ ယော ဧဝံ အဇာနန္တော အဘိသင်္ခရောတိ, အယံ အသမ္ပဇာနော အဘိသင်္ခရောတိ နာမ။ သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။

တတ္ထ အသမ္ပဇာနကမ္မံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဒဟရဒါရကာ ‘‘မာတာပိတူဟိ ကတံ ကရောမာ’’တိ စေတိယံ ဝန္ဒန္တိ, ပုပ္ဖပူဇံ ကရောန္တိ, ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒန္တိ, တေသံ ကုသလန္တိ အဇာနန္တာနမ္ပိ တံ ကုသလမေဝ ဟောတိ။ တထာ မိဂပက္ခိအာဒယော တိရစ္ဆာနာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ, သံဃံ ဝန္ဒန္တိ, စေတိယံ ဝန္ဒန္တိ, တေသံ ဇာနန္တာနမ္ပိ အဇာနန္တာနမ္ပိ တံ ကုသလမေဝ ဟောတိ။ ဒဟရဒါရကာ ပန မာတာပိတရော ဟတ္ထပါဒေဟိ ပဟရန္တိ, ဘိက္ခူနံ တလသတ္တိကံ ဥဂ္ဂိရန္တိ, ဒဏ္ဍံ ခိပန္တိ, အက္ကောသန္တိ။ ဂါဝိယော ဘိက္ခုသံဃံ အနုဗန္ဓန္တိ, သုနခါ အနုဗန္ဓန္တိ, ဍံသန္တိ, သီဟဗျဂ္ဃါဒယော အနုဗန္ဓန္တိ, ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ။ တေသံ ဇာနန္တာနမ္ပိ အဇာနန္တာနမ္ပိ အကုသလကမ္မံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣဒါနိ တီသုပိ ဒွါရေသု အာယူဟနစေတနာ သမောဓာနေတဗ္ဗာ။ သေယျထိဒံ – ကာယဒွါရေ သယံကတမူလိကာ ဝီသတိ စေတနာ, အာဏတ္တိမူလိကာ ဝီသတိ, သမ္ပဇာနမူလိကာ ဝီသတိ, အသမ္ပဇာနမူလိကာ ဝီသတီတိ အသီတိ စေတနာ ဟောန္တိ, တထာ ဝစီဒွါရေ။ မနောဒွါရေ ပန ဧကေကသ္မိမ္ပိ ဝိကပ္ပေ ဧကူနတိံသ ကတွာ သတဉ္စ သောဠသ စ ဟောန္တိ။ ဣတိ သဗ္ဗာပိ တီသု ဒွါရေသု ဒွေ သတာနိ ဆသတ္တတိ စ စေတနာ။ တာ သဗ္ဗာပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ, တံသမ္ပယုတ္တော ဝေဒယိတာကာရော ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သဉ္ဇာနနာကာရော သညာက္ခန္ဓော, စိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, ကာယော ဥပါဒါရူပံ, တဿ ပစ္စယာ စတဿော ဓာတုယော စတ္တာရိ ဘူတာနီတိ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ နာမ။

ဣမေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဝိဇ္ဇာ အနုပတိတာတိ ဣမေသု ဝုတ္တပ္ပဘေဒေသု စေတနာဓမ္မေသု အဝိဇ္ဇာ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စ အနုပတိတာ။ ဧဝံ ဝဋ္ဋဉ္စေဝ ဝဋ္ဋမူလိကာ စ အဝိဇ္ဇာ ဒဿိတာ ဟောတိ။

ဧတ္တာဝတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ဣဒါနိ ထုတိံ ကရောန္တော အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ အသေသဝိရာဂေန စေဝ အသေသနိရောဓေန စ။ သော ကာယော န ဟောတီတိ ခီဏာသဝဿ ကာယေန ကရဏကမ္မံ ပညာယတိ, စေတိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနံ ဗောဓိယင်္ဂဏသမ္မဇ္ဇနံ အဘိက္ကမနံ ပဋိက္ကမနံ ဝတ္တာနုဝတ္တကရဏန္တိ ဧဝမာဒိ။ ကာယဒွါရေ ပနဿ ဝီသတိ စေတနာ အဝိပါကဓမ္မတံ အာပဇ္ဇန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော ကာယော န ဟောတိ, ယံ ပစ္စယာဿ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ။ ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဟိ စေတနာ ဣဓ ကာယောတိ အဓိပ္ပေတာ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ခေတ္တန္တိအာဒီနိပိ ကုသလာကုသလကမ္မဿေဝ နာမာနိ။ တဉှိ ဝိပါကဿ ဝိရုဟနဋ္ဌာနဋ္ဌေန ခေတ္တံ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု, ကာရဏဋ္ဌေန အာယတနံ, အဓိကရဏဋ္ဌေန အဓိကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ။

ဣတိ သတ္ထာ ဧတ္တကေန ဌာနေန တီဟိ ဒွါရေဟိ အာယူဟိတကမ္မံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ကမ္မဿ ဝိပစ္စနဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အတ္တဘာဝပ္ပဋိလာဘာတိ ပဋိလဒ္ဓအတ္တဘာဝါ။ အတ္တသဉ္စေတနာ ကမတီတိ အတ္တနာ ပကပ္ပိတစေတနာ ဝဟတိ ပဝတ္တတိ။

အတ္တသဉ္စေတနာဟေတု တေသံ သတ္တာနံ တမှာ ကာယာ စုတိ ဟောတီတိအာဒီသု ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဒေဝါ အတ္တသဉ္စေတနာဟေတု စဝန္တိ။ တေသဉှိ နန္ဒနဝနစိတ္တလတာဝနဖာရုသကဝနာဒီသု ဒိဗ္ဗရတိသမပ္ပိတာနံ ကီဠန္တာနံ ပါနဘောဇနေ သတိ သမ္မုဿတိ, တေ အာဟာရုပစ္ဆေဒေန အာတပေ ခိတ္တမာလာ ဝိယ မိလာယန္တိ။ မနောပဒေါသိကာ ဒေဝါ ပရသဉ္စေတနာဟေတု စဝန္တိ, ဧတေ စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ။ တေသု ကိရ ဧကော ဒေဝပုတ္တော ‘‘နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ သပရိဝါရော ရထေန ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ။ အထညော နိက္ခမန္တော တံ ပုရတော ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, ဘော, အယံ ကပဏော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝိယ ဧတံ ဒိသွာ ပီတိယာ ဥဒ္ဓုမာတော ဝိယ ဂဇ္ဇမာနော ဝိယ စ ဂစ္ဆတီ’’တိ ကုဇ္ဈတိ။ ပုရတော ဂစ္ဆန္တောပိ နိဝတ္တိတွာ တံ ကုဒ္ဓံ ဒိသွာ ကုဒ္ဓါ နာမ သုဝိဇာနာ ဟောန္တီတိ ကုဒ္ဓဘာဝမဿ ဉတွာ ‘‘တွံ ကုဒ္ဓေါ မယှံ ကိံ ကရိဿသိ, အယံ သမ္ပတ္တိ မယာ ဒါနသီလာဒီနံ ဝသေန လဒ္ဓါ, န တုယှံ ဝသေနာ’’တိ ပဋိကုဇ္ဈတိ။ ဧကသ္မိဉှိ ကုဒ္ဓေ ဣတရော အကုဒ္ဓေါ ရက္ခတိ, ဥဘောသု ပန ကုဒ္ဓေသု ဧကဿ ကောဓော ဣတရဿ ပစ္စယော ဟောတိ, တဿပိ ကောဓော ဣတရဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဥဘော ကန္ဒန္တာနံယေဝ ဩရောဓာနံ စဝန္တိ။ မနုဿာ အတ္တသဉ္စေတနာ စ ပရသဉ္စေတနာ စ ဟေတု စဝန္တိ, အတ္တသဉ္စေတနာယ စ ပရသဉ္စေတနာယ စ ဟေတုဘူတာယ စဝန္တီတိ အတ္ထော။ မနုဿာ ဟိ ကုဇ္ဈိတွာ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဟတ္ထေဟိပိ ဒဏ္ဍေဟိပိ ပဟရန္တိ, ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိပိ ဗန္ဓန္တိ, အသိနာပိ သီသံ ဆိန္ဒန္တိ, ဝိသမ္ပိ ခါဒန္တိ, ပပါတေပိ ပတန္တိ, ဥဒကမ္ပိ ပဝိသန္တိ, အဂ္ဂိမ္ပိ ပဝိသန္တိ, ပရေပိ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထနေ ဝါ ပဟရိတွာ မာရေန္တိ။ ဧဝံ တေသု အတ္တသဉ္စေတနာပိ ပရသဉ္စေတနာပိ ကမတိ။

ကတမေ တေန ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ကတမေ နာမ တေ ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ တေန ဝါ အတ္တဘာဝေန ကတမေ ဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိပိ အတ္ထော။ ကသ္မာ ပန ထေရော ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ, ကိံ အတ္တနာ ကထေတုံ နပ္ပဟောတီတိ? ပဟောတိ, ဣဒံ ပန ပဒံ အတ္တနော သဘာဝေန ဗုဒ္ဓဝိသယံ ပဉှန္တိ ထေရော န ကထေသိ။ တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ တေန အတ္တဘာဝေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ အယံ ပန ပဉှော ဟေဋ္ဌာ ကာမာဝစရေပိ ရူပါဝစရေပိ လဗ္ဘတိ, ဘဝဂ္ဂေန ပန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကထိတော နိပ္ပဒေသေန ကထိတော ဟောတီတိ ဘဂဝတာ ဧဝံ ကထိတော။

အာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တန္တိ ဣတ္ထဘာဝံ ကာမာဝစရပဉ္စက္ခန္ဓဘာဝမေဝ အာဂန္တာရော, နေဝ တတြူပပတ္တိကာ န ဥပရူပပတ္တိကာ ဟောန္တိ။ အနာဂန္တာရော ဣတ္ထတ္တန္တိ ဣမံ ခန္ဓပဉ္စကံ အနာဂန္တာရော, ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကာ န ဟောန္တိ, တတြူပပတ္တိကာ ဝါ ဥပရူပပတ္တိကာ ဝါ တတ္ထေဝ ဝါ ပရိနိဗ္ဗာယိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ဟေဋ္ဌိမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဝသေန ဥပရူပပတ္တိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဘဝဂ္ဂေ ပနေတံ နတ္ထိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

၂။ ဝိဘတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၂။ ဒုတိယေ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ ပဉ္စသု အတ္ထေသု ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ။ ဩဓိသောတိ ကာရဏသော။ ဗျဉ္ဇနသောတိ အက္ခရသော။ အနေကပရိယာယေနာတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ။ အာစိက္ခာမီတိ ကထေမိ။ ဒေသေမီတိ ပါကဋံ ကတွာ ကထေမိ။ ပညာပေမီတိ ဇာနာပေမိ။ ပဋ္ဌပေမီတိ ပဋ္ဌပေတွာ ပဝတ္တေတွာ ကထေမိ။ ဝိဝရာမီတိ ဝိဝဋံ ကတွာ ကထေမိ။ ဝိဘဇာမီတိ ဝိဘဇိတွာ ကထေမိ။ ဥတ္တာနီကရောမီတိ ဂမ္ဘီရံ ဥတ္တာနကံ ကတွာ ကထေမိ။ သော မံ ပဉှေနာတိ သော မံ ပဉှေန ဥပဂစ္ဆတု။ အဟံ ဝေယျာကရဏေနာတိ အဟမဿ ပဉှကထနေန စိတ္တံ အာရာဓေဿာမိ။ ယော နော ဓမ္မာနံ သုကုသလောတိ ယော အမှာကံ အဓိဂတဓမ္မာနံ သုကုသလော သတ္ထာ, သော ဧသ သမ္မုခီဘူတော။ ယဒိ မယာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ န သစ္ဆိကတာ, ‘‘သစ္ဆိကရောဟိ တာဝ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ မံ ပဋိဗာဟိဿတီတိ သတ္ထု ပုရတော နိသိန္နကောဝ သီဟနာဒံ နဒတိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမာသု စ ပန ပဋိသမ္ဘိဒါသု တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ, အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယလောကုတ္တရာတိ။

၃။ မဟာကောဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၃။ တတိယေ ဖဿာယတနာနန္တိ ဖဿာကရာနံ, ဖဿဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနာနန္တိ အတ္ထော။ အတ္ထညံ ကိဉ္စီတိ ဧတေသု အသေသတော နိရုဒ္ဓေသု တတော ပရံ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိလေသော အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ နတ္ထညံ ကိဉ္စီတိ ဣဓာပိ ‘‘အပ္ပမတ္တကောပိ ကိလေသော နတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမေ ပန စတ္တာရောပိ ပဉှေ သဿတုစ္ဆေဒဧကစ္စသဿတအမရာဝိက္ခေပဝသေန ပုစ္ဆတိ။ တေနဿ ထေရော ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ပဋိဗာဟန္တော မာ ဟေဝန္တိ အာဟ။ ဧတ္ထ ဟိဣတိ နိပါတမတ္တံ, ဧဝံ မာ ဘဏီတိ အတ္ထော။ အတ္တူပလဒ္ဓိဝသေနေဝ ‘‘အတ္ထညံ ကိဉ္စိ အညော ကောစိ အတ္တာ နာမ အတ္ထီ’’တိ သဿတာဒိအာကာရေန ပုစ္ဆတိ။ ကိံ ပနေသ အတ္တူပလဒ္ဓိကောတိ? န အတ္တူပလဒ္ဓိကော။ ဧဝံလဒ္ဓိကော ပန တတ္ထေကော ဘိက္ခု နိသိန္နော, သော ပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ။ တဿ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထံ ဧဝံ ပုစ္ဆတိ။ ယေပိ စ အနာဂတေ ဧဝံလဒ္ဓိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေသံ ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေပေသော ပဉှော မဟာသာဝကေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတော’’တိ ဝစနောကာသုပစ္ဆေဒနတ္ထံ ပုစ္ဆတိယေဝ။

အပ္ပပဉ္စံ ပပဉ္စေတီတိ န ပပဉ္စေတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ပပဉ္စံ ကရောတိ, အနာစရိတဗ္ဗံ မဂ္ဂံ စရတိ။ တာဝတာ ပပဉ္စဿ ဂတီတိ ယတ္တကာ ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ ဂတိ, တတ္တကာဝ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနပ္ပဘေဒဿ ပပဉ္စဿ ဂတိ။ ဆန္နံ, အာဝုသော, ဖဿာယတနာနံ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ ပပဉ္စနိရောဓော ပပဉ္စဝူပသမောတိ ဧတေသု ဆသု အာယတနေသု သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓေသု ပပဉ္စာပိ နိရုဒ္ဓါဝ ဟောန္တိ, ဝူပသန္တာဝ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ အာရုပ္ပေ ပန ပုထုဇ္ဇနဒေဝတာနံ ကိဉ္စာပိ ပဉ္စ ဖဿာယတနာနိ နိရုဒ္ဓါနိ, ဆဋ္ဌဿ ပန အနိရုဒ္ဓတ္တာ တယောပိ ပပဉ္စာ အပ္ပဟီနာဝ။ အပိစ ပဉ္စဝေါကာရဘဝဝသေနေဝ ပဉှော ကထိတောတိ။ စတုတ္ထေ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅။ ဥပဝါဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၅-၁၇၆။ ပဉ္စမေ ဝိဇ္ဇာယန္တကရော ဟောတီတိ ဝိဇ္ဇာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော ဟောတိ, သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ပရိစ္ဆိန္နံ ပရိဝဋုမံ ကတွာ တိဋ္ဌတီတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဥပါဒါနောတိ သဂဟဏောဝ ဟုတွာ။ အန္တကရော အဘဝိဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကတွာ ဌိတော အဘဝိဿ။ စရဏသမ္ပန္နောတိ ပန္နရသဓမ္မဘေဒေန စရဏေန သမန္နာဂတော။ ယထာဘူတံ ဇာနံ ပဿံ အန္တကရော ဟောတီတိ ယထာသဘာဝံ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတွာ ပဿိတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ကတွာ ဌိတော နာမ ဟောတီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ပဉှံ နိဋ္ဌပေသိ။ ဆဋ္ဌံ ဟေဋ္ဌာ ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၇။ ရာဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၇။ သတ္တမေ အဇ္ဈတ္တိကာတိ ကေသာဒီသု ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ထဒ္ဓါကာရလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု။ ဗာဟိရာတိ ဗဟိဒ္ဓါ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေသု ပါသာဏပဗ္ဗတာဒီသု ထဒ္ဓါကာရလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု။ ဣမိနာဝ နယေန သေသာပိ ဓာတုယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာတိ ဣဒံ တယံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ။ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဟေတုနာ ကာရဏေန မဂ္ဂပညာယ ပဿိတဗ္ဗံ။ ဒိသွာတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ပဿိတွာ။ အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ မဂ္ဂဝဇ္ဈတဏှံ သမူလကံ ဆိန္ဒိ။ ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ ဝိဝတ္တယိ ဥဗ္ဗတ္တေတွာ ပဇဟိ။ သမ္မာ မာနာဘိသမယာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန နဝဝိဓဿ မာနဿ ပဟာနာဘိသမယာ။ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ပရိစ္ဆိန္နံ ပရိဝဋုမံ အကာသိ, ကတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော။ ဣတိ သတ္ထာရာ သံယုတ္တမဟာနိကာယေ ရာဟုလောဝါဒေ (သံ။ နိ။ ၃။၉၁ အာဒယော) ဝိပဿနာ ကထိတာ, စူဠရာဟုလောဝါဒေပိ (မ။ နိ။ ၃။၄၁၆ အာဒယော) ဝိပဿနာ ကထိတာ, အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒေ (မ။ နိ။ ၂။၁၀၇ အာဒယော) ဒဟရဿေဝ သတော မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ ကထိတာ, မဟာရာဟုလောဝါဒေ (မ။ နိ။ ၂။၁၁၃ အာဒယော) ဝိပဿနာ ကထိတာ။ ဣမသ္မိံ အင်္ဂုတ္တရမဟာနိကာယေ အယံ စတုကောဋိကသုညတာ နာမ ကထိတာတိ။

၈။ ဇမ္ဗာလီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၈။ အဋ္ဌမေ သန္တံ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ အညတရံ သမာပတ္တိံ။ သက္ကာယနိရောဓန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတဿ သက္ကာယဿ နိရောဓံ, နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော။ န ပက္ခန္ဒတီတိ အာရမ္မဏဝသေန န ပက္ခန္ဒတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ န ပါဋိကင်္ခေါတိ န ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗော။ လေပဂတေနာတိ လေပမက္ခိတေန။

ဣမသ္မိဉ္စ ပနတ္ထေ နဒီပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသောပမ္မံ အာဟရိတဗ္ဗံ – ဧကော ကိရ ပုရိသော စဏ္ဍသောတာယ ဝါဠမစ္ဆာကုလာယ နဒိယာ ပါရံ ဂန္တုကာမော ‘‘ဩရိမံ တီရံ သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ, ပါရိမံ တီရံ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ, ကိံ နု ခေါ ကတွာ ပါရံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ အဋ္ဌ ကကုဓရုက္ခေ ဒိသွာ ‘‘သက္ကာ ဣမာယ ရုက္ခပဋိပါဋိယာ ဂန္တု’’န္တိ မနသိကတွာ ‘‘ကကုဓရုက္ခာ နာမ မဋ္ဌသာခါ ဟောန္တိ, သာခါယ ဟတ္ထာ န သဏ္ဌဟေယျု’’န္တိ နိဂြောဓပိလက္ခရုက္ခာဒီနံ အညတရဿ လာခါယ ဟတ္ထပါဒေ မက္ခေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ဧကံ သာခံ ဂဏှိ။ ဟတ္ထော တတ္ထေဝ လဂိ။ ပုန ဝါမဟတ္ထေန ဒက္ခိဏပါဒေန ဝါမပါဒေနာတိ စတ္တာရောပိ ဟတ္ထပါဒါ တတ္ထေဝ လဂိံသု။ သော အဓောသိရော လမ္ဗမာနော ဥပရိနဒိယံ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပုဏ္ဏာယ နဒိယာ သောတေ နိမုဂ္ဂေါ ကုမ္ဘီလာဒီနံ ဘက္ခော အဟောသိ။

တတ္ထ နဒီသောတံ ဝိယ သံသာရသောတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, သောတဿ ပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ဩရိမတီရံ ဝိယ သက္ကာယော, ပါရိမတီရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ, ပဋိပါဋိယာ ဌိတာ အဋ္ဌ ကကုဓရုက္ခာ ဝိယ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော, လေပမက္ခိတေန ဟတ္ထေန သာခါဂဟဏံ ဝိယ ဈာနဝိပဿနာနံ ပါရိပန္ထိကေ အသောဓေတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, စတူဟိ ဟတ္ထပါဒေဟိ သာခါယ ဗဒ္ဓဿ ဩလမ္ဗနံ ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနေ နိကန္တိယာ လဂ္ဂကာလော, ဥပရိသောတေ ဝုဋ္ဌိ ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု ကိလေသာနံ ဥပ္ပန္နကာလော, နဒိယာ ပုဏ္ဏာယ သောတေ နိမုဂ္ဂဿ ကုမ္ဘီလာဒီနံ ဘက္ခဘူတကာလော ဝိယ သံသာရသောတေ နိမုဂ္ဂဿ စတူသု အပါယေသု ဒုက္ခာနုဘဝနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သုဒ္ဓေန ဟတ္ထေနာတိ သုဓောတေန ပရိသုဒ္ဓဟတ္ထေန။ ဣမသ္မိမ္ပိ အတ္ထေ တာဒိသမေဝ ဩပမ္မံ ကာတဗ္ဗံ – တထေဝ ဟိ ပါရံ ဂန္တုကာမော ပုရိသော ‘‘ကကုဓရုက္ခာ နာမ မဋ္ဌသာခါ, ကိလိဋ္ဌဟတ္ထေန ဂဏှန္တဿ ဟတ္ထော ပရိဂလေယျာ’’တိ ဟတ္ထပါဒေ သုဓောတေ ကတွာ ဧကံ သာခံ ဂဏှိတွာ ပဌမံ ရုက္ခံ အာရုဠှော။ တတော ဩတရိတွာ ဒုတိယံ…ပေ… တတော ဩတရိတွာ အဋ္ဌမံ, အဋ္ဌမရုက္ခတော ဩတရိတွာ ပါရိမတီရေ ခေမန္တဘူမိံ ဂတော။

တတ္ထ ‘‘ဣမေဟိ ရုက္ခေဟိ ပါရိမတီရံ ဂမိဿာမီ’’တိ တဿ ပုရိသဿ စိန္တိတကာလော ဝိယ ယောဂိနော ‘‘အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တိတကာလော, သုဒ္ဓေန ဟတ္ထေန သာခါဂဟဏံ ဝိယ ဈာနဝိပဿနာနံ ပါရိပန္ထိကဓမ္မေ သောဓေတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ။ တတ္ထ ပဌမရုက္ခာရောဟဏကာလော ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိကာလော, ပဌမရုက္ခတော ဩရုယှ ဒုတိယံ အာရုဠှကာလော ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနေ နိကန္တိယာ အဗဒ္ဓဿ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပန္နကာလော…ပေ… သတ္တမရုက္ခတော ဩရုယှ အဋ္ဌမံ အာရုဠှကာလော ဝိယ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယံ နိကန္တိယာ အဗဒ္ဓဿ တတော ဝုဋ္ဌာယ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပန္နကာလော။ အဋ္ဌမရုက္ခတော ဩရုယှ ပါရိမတီရံ ခေမန္တဘူမိံ ဂတကာလော ဝိယ နေဝသညာနာသညာယတနေ နိကန္တိယာ အဗဒ္ဓဿ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အဝိဇ္ဇာပ္ပဘေဒံ မနသိ ကရောတီတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု အညာဏဘူတာယ ဂဏဗဟလမဟာအဝိဇ္ဇာယ ပဘေဒသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ မနသိ ကရောတိ။ န ပက္ခန္ဒတီတိ အာရမ္မဏဝသေနေဝ န ပက္ခန္ဒတိ။ ဇမ္ဗာလီတိ ဂါမတော နိက္ခန္တဿ မဟာဥဒကဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတော မဟာအာဝါဋော။ အနေကဝဿဂဏိကာတိ ဂါမဿ ဝါ နဂရဿ ဝါ ဥပ္ပန္နကာလေယေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ အနေကာနိ ဝဿဂဏာနိ ဥပ္ပန္နာယ ဧတိဿာတိ အနေကဝဿဂဏိကာ။ အာယမုခါနီတိ စတဿော ပဝိသနကန္ဒရာ။ အပါယမုခါနီတိ အပဝါဟနစ္ဆိဒ္ဒါနိ။ န အာဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခေါတိ န ပါဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗော။ န ဟိ တတော ဥဒကံ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ ဂဟေတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏာတိ။

ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ ဥယျာနဂဝေသကဩပမ္မံ အာဟရိတဗ္ဗံ။ ဧကော ကိရ နဂရဝါသိကော ကုလပုတ္တော ဥယျာနံ ဂဝေသန္တော နဂရတော နာတိဒူရေ နစ္စာသန္နေ မဟန္တံ ဇမ္ဗာလိံ အဒ္ဒသ။ သော ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရမဏီယံ ဥယျာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ကုဒ္ဒါလံ အာဒါယ စတ္တာရိပိ ကန္ဒရာနိ ပိဓာယ အပဝါဟနစ္ဆိဒ္ဒါနိ ဝိဝရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဒေဝေါ န သမ္မာ ဝဿိ, အဝသေသဥဒကံ အပဝါဟနစ္ဆိဒ္ဒေန ပရိဿဝိတွာ ဂတံ။ စမ္မခဏ္ဍပိလောတိကာဒီနိ တတ္ထေဝ ပူတိကာနိ ဇာတာနိ, ပါဏကာ သဏ္ဌိတာ, သမန္တာ အနုပဂမနီယာ ဇာတာ။ ဥပဂတာနမ္ပိ နာသာပုဋေ ပိဓာယ ပက္ကမိတဗ္ဗံ ဟောတိ။ သော ကတိပါဟေန အာဂန္တွာ ပဋိက္ကမ္မ ဌိတော ဩလောကေတွာ ‘‘န သက္ကာ ဥပဂန္တု’’န္တိ ပက္ကာမိ။

တတ္ထ နဂရဝါသီ ကုလပုတ္တော ဝိယ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥယျာနံ ဂဝေသန္တေန ဂါမဒွါရေ ဇမ္ဗာလိယာ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ စာတုမဟာဘူတိကကာယော, အာယမုခါနံ ပိဟိတကာလော ဝိယ ဓမ္မဿဝနောဒကဿ အလဒ္ဓကာလော, အပါယမုခါနံ ဝိဝဋကာလော ဝိယ ဆဒွါရိကသံဝရဿ ဝိဿဋ္ဌကာလော, ဒေဝဿ သမ္မာ အဝုဋ္ဌကာလော ဝိယ သပ္ပါယကမ္မဋ္ဌာနဿ အလဒ္ဓကာလော, အဝသေသဥဒကဿ အပါယမုခေဟိ ပရိဿဝိတွာ ဂတကာလော ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ဂုဏာနံ ပရိဟီနကာလော, ဥဒကဿ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ အာဒါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏိတုံ အသမတ္ထကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကိလေသရာသိံ ဝိဓမိတွာ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကာတုံ အသမတ္ထကာလော, စမ္မခဏ္ဍပိလောတိကာဒီနံ တတ္ထေဝ ပူတိဘာဝေါ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ရာဂါဒိကိလေသေဟိ ပရိပူရိတကာလော, တဿ အာဂန္တွာ ဒိသွာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဂတကာလော ဝိယ ဝဋ္ဋသမင်္ဂိပုဂ္ဂလဿ ဝဋ္ဋေ အဘိရတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အာဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခေါတိ ပါဠိပ္ပဘေဒေါ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗော။ တတော ဟိ ဥဒကံ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ အာဒါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏိတုံ သက္ခိဿတီတိ အတ္ထော။

ဣဓာပိ တဒေဝ ဩပမ္မံ အာဟရိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ အာယမုခါနံ ဝိဝဋကာလော ဝိယ သပ္ပါယဓမ္မဿဝနဿ လဒ္ဓကာလော, အပါယမုခါနံ ပိဟိတကာလော ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု သံဝရဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာလော, ဒေဝဿ သမ္မာ ဝုဋ္ဌကာလော ဝိယ သပ္ပါယကမ္မဋ္ဌာနဿ လဒ္ဓကာလော, ဥဒကဿ ဥဋ္ဌာယ ပါဠိံ ဘိန္ဒိတွာ ကစဝရံ အာဒါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတ္တကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိတွာ အကုသလရာသိံ ဝိဓမိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတကာလော, အာယမုခေဟိ ပဝိဋ္ဌေန ဥဒကေန သရဿ ပရိပုဏ္ဏကာလော ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ ပရိပုဏ္ဏကာလော, သမန္တတော ဝတိံ ကတွာ ရုက္ခေ ရောပေတွာ ဥယျာနမဇ္ဈေ ပါသာဒံ မာပေတွာ နာဋကာနိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿ နိသိန္နကာလော ဝိယ ဓမ္မပါသာဒံ အာရုယှ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသိန္နကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ဒေသနာ ပန လောကိယလောကုတ္တရမိဿိကာ ကထိတာတိ။

၉။ နိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၉။ နဝမေ ဟာနဘာဂိယာ သညာတိအာဒီသု ‘‘ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘိံ ကာမသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ, ဟာနဘာဂိနီ ပညာ’’တိ (ဝိဘ။ ၇၉၉) အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ယထာသဘာဝတော မဂ္ဂဉာဏေန န ဇာနန္တိ။

၁၀။ မဟာပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၀။ ဒသမေ ဘောဂနဂရေ ဝိဟရတီတိ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ စာရိကံ စရန္တော တံ နဂရံ ပတွာ တတ္ထ ဝိဟရတိ။ အာနန္ဒစေတိယေတိ အာနန္ဒယက္ခဿ ဘဝနဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌိတဝိဟာရေ။ မဟာပဒေသေတိ မဟာဩကာသေ မဟာအပဒေသေ ဝါ, ဗုဒ္ဓါဒယော မဟန္တေ မဟန္တေ အပဒိသိတွာ ဝုတ္တာနိ မဟာကာရဏာနီတိ အတ္ထော။ နေဝ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေဟိ သာဓုကာရံ ဒတွာ ပုဗ္ဗေဝ န သောတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကတေ ဟိ ပစ္ဆာ ‘‘ဣဒံ န သမေတီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘ကိံ ပုဗ္ဗေဝ အယံ ဓမ္မော, ဣဒါနိ န ဓမ္မော’’တိ ဝတွာ လဒ္ဓိံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ။ နပ္ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ကိံ ဧသ ဗာလော ဝဒတီ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေဝ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဟိ ဝတ္တုံ ယုတ္တမ္ပိ န ဝက္ခတိ။ တေနာဟ – အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာတိ။ ပဒဗျဉ္ဇနာနီတိ ပဒသင်္ခါတာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ။ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတွာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဠိ ဝုတ္တာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထော ဝုတ္တော, ဣမသ္မိံ ဌာနေ အနုသန္ဓိ ကထိတာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပုဗ္ဗာပရံ ကထိတ’’န္တိ သုဋ္ဌု ဂဟေတွာ။ သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗာနီတိ သုတ္တေ ဩတရိတဗ္ဗာနိ။ ဝိနယေ သန္ဒဿေတဗ္ဗာနီတိ ဝိနယေ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနိ။

ဧတ္ထ စ သုတ္တန္တိ ဝိနယော ဝုတ္တော။ ယထာဟ – ‘‘ကတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တံ, သာဝတ္ထိယံ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ’’တိ (စူဠဝ။ ၄၅၇) ဝိနယောတိ ခန္ဓကော။ ယထာဟ – ‘‘ဝိနယာတိသာရေ’’တိ။ ဧဝံ ဝိနယပိဋကမ္ပိ န ပရိယာဒိယတိ။ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ ပန သုတ္တံ, ခန္ဓကပရိဝါရာ ဝိနယောတိ ဧဝံ ဝိနယပိဋကံ ပရိယာဒိယတိ။ အထ ဝါ သုတ္တန္တပိဋကံ သုတ္တံ, ဝိနယပိဋကံ ဝိနယောတိ ဧဝံ ဒွေယေဝ ပိဋကာနိ ပရိယာဒိယန္တိ။ သုတ္တန္တာဘိဓမ္မပိဋကာနိ ဝါ သုတ္တံ, ဝိနယပိဋကံ ဝိနယောတိ ဧဝမ္ပိ တီဏိ ပိဋကာနိ န တာဝ ပရိယာဒိယန္တိ။ အသုတ္တနာမကဉှိ ဗုဒ္ဓဝစနံ နာမ အတ္ထိ။ သေယျထိဒံ – ဇာတကံ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဒ္ဒေသော သုတ္တနိပါတော ဓမ္မပဒံ ဥဒါနံ ဣတိဝုတ္တကံ ဝိမာနဝတ္ထု ပေတဝတ္ထု ထေရဂါထာ ထေရီဂါထာ အပဒါနန္တိ။

သုဒိန္နတ္ထေရော ပန ‘‘အသုတ္တနာမကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ နတ္ထီ’’တိ တံ သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ သုတ္တံ, ဝိနယော ပန ကာရဏ’’န္တိ အာဟ။ တတော တံ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ဣဒံ သုတ္တမာဟရိ –

‘‘ယေ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ, ဣမေ ဓမ္မာ သရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိရာဂါယ, သံယောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိသံယောဂါယ, သဥပါဒါနာယ သံဝတ္တန္တိ နော အနုပါဒါနာယ, မဟိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပ္ပိစ္ဆတာယ, အသန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော သန္တုဋ္ဌိယာ, ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝီရိယာရမ္ဘာယ, သင်္ဂဏိကာယ သံဝတ္တန္တိ နော ပဝိဝေကာယ, အာစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပစယာယ။ ဧကံသေန, ဂေါတမိ, ဇာနေယျာသိ ‘နေသော ဓမ္မော နေသော ဝိနယော နေတံ သတ္ထု သာသန’န္တိ။

‘‘ယေ စ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ, ဣမေ ဓမ္မာ ဝိရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သရာဂါယ, ဝိသံယောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သံယောဂါယ။ အနုပါဒါနာယ သံဝတ္တန္တိ နော သဥပါဒါနာယ, အပ္ပိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော မဟိစ္ဆတာယ, သန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော အသန္တုဋ္ဌိယာ, ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တန္တိ နော ကောသဇ္ဇာယ, ပဝိဝေကာယ သံဝတ္တန္တိ နော သင်္ဂဏိကာယ, အပစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အာစယာယ။ ဧကံသေန, ဂေါတမိ, ဇာနေယျာသိ ‘ဧသော ဓမ္မော ဧသော ဝိနယော ဧတံ သတ္ထု သာသန’’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၀၆၊ အ။ နိ။ ၈။၅၃)။

တသ္မာ သုတ္တေတိ တေပိဋကဗုဒ္ဓဝစနေ ဩတာရေတဗ္ဗာနိ။ ဝိနယေတိ ဧတသ္မိံ ရာဂါဒိဝိနယကာရဏေ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ န စေဝ သုတ္တေ ဩတရန္တီတိ သုတ္တပဋိပါဋိယာ ကတ္ထစိ အနာဂန္တွာ ဆလ္လိံ ဥဋ္ဌပေတွာ ဂုဠှဝေဿန္တရ-ဂုဠှဥမ္မဂ္ဂ-ဂုဠှဝိနယဝေဒလ္လပိဋကာနံ အညတရတော အာဂတာနိ ပညာယန္တီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ အာဂတာနိ ဟိ ရာဂါဒိဝိနယေ စ အပညာယမာနာနိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗာနိ ဟောန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣတိ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဆဍ္ဍေယျာထာ’’တိ။ ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ မဟာပဒေသံ ဓာရေယျာထာတိ ဣမံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ ဓမ္မဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသံ ဓာရေယျာထာတိ။

သဉ္စေတနိယဝဂ္ဂေါ တတိယော။

(၁၉) ၄။ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ

၁။ ယောဓာဇီဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၁။ စတုတ္ထဿ ပဌမေ ဌာနကုသလောတိ ယေန ဌာနေန ဌိတော အဝိရာဓေတွာ ဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတိ, တသ္မိံ ဌာနေ ကုသလော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂။ ပါဋိဘောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၂။ ဒုတိယေ နတ္ထိ ကောစိ ပါဋိဘောဂေါတိ အဟံ တေ ပါဋိဘောဂေါတိ ဧဝံ ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ။ ဇရာဓမ္မန္တိ ဇရာသဘာဝံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၃။ သုတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၃။ တတိယေ နတ္ထိ တတော ဒေါသောတိ တသ္မိံ ဒေါသော နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

၄။ အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၄။ စတုတ္ထေ ကိစ္ဆာဇီဝိတကာရဏဋ္ဌေန ရောဂေါဝ ရောဂါတင်္ကော နာမ။ ဖုဋ္ဌဿာတိ တေန ရောဂါတင်္ကေန သမန္နာဂတဿ။ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတီတိ ဥရံ တာဠေတွာ ရောဒတိ။ အကတကလျာဏောတိအာဒီသု ကလျာဏံ ဝုစ္စတိ ပုညကမ္မံ, တံ အကတံ ဧတေနာတိ အကတကလျာဏော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပုညကမ္မမေဝ ဟိ ကောသလ္လသမ္ဘူတတ္တာ ကုသလံ, ဘီတဿ ပရိတ္တာယကတ္တာ ဘီရုတ္တာဏန္တိ ဝုစ္စတိ။ ကတပါပေါတိအာဒီသု ပါပံ ဝုစ္စတိ လာမကံ အကုသလကမ္မံ။ လုဒ္ဒန္တိ ကက္ခဠကမ္မံ။ ကိဗ္ဗိသန္တိ သမလံ အပရိသုဒ္ဓကမ္မံ။ ကင်္ခီ ဟောတီတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေသု စေဝ သိက္ခာယ စ ပုဗ္ဗန္တေ စ အပရန္တေ စ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ စာတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ကင်္ခါယ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဝိစိကိစ္ဆီတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ သမန္နာဂတော သာသနသဒ္ဓမ္မေ န နိဋ္ဌံ ဂတော, ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝသေန နိဋ္ဌံ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅။ ဗြာဟ္မဏသစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၅။ ပဉ္စမေ ဗြာဟ္မဏသစ္စာနီတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သစ္စာနိ တထာနိ။ သော တေန န သမဏောတိ မညတီတိ သော ခီဏာသဝေါ တေန သစ္စေန ‘‘အဟံ သမဏော’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ န မညတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယဒေဝ တတ္ထ သစ္စံ, တဒဘိညာယာတိ ယံ တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏာ အဝဇ္ဈာ’’တိ ပဋိပတ္တိယာ သစ္စံ တထံ အဝိပရီတံ။ ဣမိနာ ဝစီသစ္စံ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာ ပရမတ္ထသစ္စံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ။ တဒဘိညာယာတိ တံ ဥဘယမ္ပိ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ဇာနိတွာ။ အနုဒ္ဒယာယ အနုကမ္ပာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ အနုဒ္ဒယတ္ထာယ စ အနုကမ္ပတ္ထာယ စ ယာ ပဋိပဒါ, တံ ပဋိပန္နော ဟောတိ, ပူရေတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော။ သေသပဋိပဒါသုပိ ဧသေဝ နယော။

သဗ္ဗေ ကာမာတိ သဗ္ဗေ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာ။ ဣတိ ဝဒံ ဗြာဟ္မဏော သစ္စမာဟာတိ ဧဝမ္ပိ ဝဒန္တော ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော သစ္စမေဝ အာဟ။ သဗ္ဗေ ဘဝါတိ ကာမဘဝါဒယော တယောပိ။ နာဟံ ကွစနီတိ ဧတ္ထ ပန စတုက္ကောဋိကသုညတာ ကထိတာ။ အယဉှိ ‘‘နာဟံ ကွစနီ’’တိ ကွစိ အတ္တာနံ န ပဿတိ, ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိန္တိ အတ္တနော အတ္တာနံ ကဿစိ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတိ, ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ, သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ, ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ဝါ ပရိက္ခာရံ မညိတွာ ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော။ န စ မမ ကွစနီတိ ဧတ္ထ မမသဒ္ဒံ တာဝ ဌပေတွာ ‘‘န စ ကွစနိ ပရဿ စ အတ္တာနံ ကွစိ န ပဿတီ’’တိ အယမတ္ထော။ ဣဒါနိ ‘‘မမသဒ္ဒံ အာဟရိတွာ မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနံ နတ္ထီ’’တိ သော ပရဿ အတ္တာ မမ ကိသ္မိဉ္စိ ကိဉ္စနဘာဝေ အတ္ထီတိ န ပဿတိ, အတ္တနော ဘာတိဋ္ဌာနေ ဘာတရံ, သဟာယဋ္ဌာနေ သဟာယံ, ပရိက္ခာရဋ္ဌာနေ ဝါ ပရိက္ခာရန္တိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပရဿ အတ္တာနံ ဣမိနာ ကိဉ္စနဘာဝေန ဥပနေတဗ္ဗံ န ပဿတီတိ အတ္ထော။ ဧဝမယံ ယသ္မာ နေဝ ကတ္ထစိ အတ္တာနံ ပဿတိ, န တံ ပရဿ ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတိ, န ပရဿ အတ္တာနံ ပဿတိ, န ပရဿ အတ္တာနံ အတ္တနော ကိဉ္စနဘာဝေ ဥပနေတဗ္ဗံ ပဿတီတိ။ ဣတိ ဝဒံ ဗြာဟ္မဏောတိ ဧဝံ စတုက္ကောဋိကံ သုညတံ ဝဒန္တောပိ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော တဿာ ပဋိပဒါယ သမ္မာ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ သစ္စမေဝ အာဟ, န မုသာတိ သဗ္ဗေသုပိ ဝါရေသု မညနာနံ ပဟီနတ္တာယေဝ န မညတီတိ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာကိဉ္စညံယေဝ ပဋိပဒန္တိ ကိဉ္စနဘာဝဝိရဟိတံ နိပ္ပလိဗောဓံ နိဂ္ဂဟဏမေဝ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ ပူရေတွာ ဌိတော။

ဣမာနိ ခေါ ပရိဗ္ဗာဇကာ စတ္တာရိ ဗြာဟ္မဏသစ္စာနိ မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတာနီတိ ယာနိ တုမှေ ဘောဝါဒိဗြာဟ္မဏာနံ သစ္စာနိ ဝဒေထ, တေဟိ အညာနိ မယာ ဣမာနိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏဿ စတ္တာရိ သစ္စာနိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သောဠသဝိဓေန ကိစ္စေန ဇာနိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ပဝေဒိတာနိ ဒေသိတာနိ ဇောတိတာနီတိ အတ္ထော။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတူသုပိ ဌာနေသု ခီဏာသဝဿ ဝစီသစ္စမေဝ ကထိတန္တိ။

၆။ ဥမ္မဂ္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၆။ ဆဋ္ဌေ ပရိကဿတီတိ အာကဍ္ဎိယတိ။ ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ဥမ္မုဇ္ဇနံ, ပညာဂမနန္တိ အတ္ထော။ ပညာ ဧဝ ဝါ ဥမ္မုဇ္ဇနဋ္ဌေန ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ။ သာဝ ပဋိဘာနဋ္ဌေန ပဋိဘာနံ။ စိတ္တဿ ဥပ္ပန္နဿ ဝသံ ဂစ္ဆတီတိ ယေ စိတ္တဿ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံယေဝေတ္ထ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယာတိ အတ္ထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ။ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဟောတီတိ လောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုစ္ဆဝိကဓမ္မံ သဟ သီလေန ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတိ။ နိဗ္ဗေဓိကပညောတိ နိဗ္ဗိဇ္ဈနကပညော။ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဌပေတွာ တဏှံ သေသံ တေဘူမကက္ခန္ဓပဉ္စကံ ဒုက္ခန္တိ သုတံ ဟောတိ။ ပညာယာတိ မဂ္ဂပညာယ။ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ဝဋ္ဋမူလကတဏှာ တဿ ဒုက္ခဿ သမုဒယောတိ သုတံ ဟောတိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သေသဒွယေပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ စတုတ္ထပဉှဝိဿဇ္ဇနေန အရဟတ္တဖလံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၇။ ဝဿကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၇။ သတ္တမေ တောဒေယျဿာတိ တုဒိဂါမဝါသိကဿ။ ပရိသတီတိ သန္နိပတိတာယ ပရိသာယ။ ပရူပါရမ္ဘံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရဂရဟံ ပဝတ္တေန္တိ ကထေန္တိ။ ဗာလော အယံ ရာဇာတိအာဒိ ယံ တေ ဥပါရမ္ဘံ ဝတ္တေန္တိ, တဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ သမဏေ ရာမပုတ္တေတိ ဥဒကေ ရာမပုတ္တေ။ အဘိပ္ပသန္နောတိ အတိက္ကမ္မ ပသန္နော။ ပရမနိပစ္စကာရန္တိ ဥတ္တမနိပါတကိရိယံ နီစဝုတ္တိံ။ ပရိဟာရကာတိ ပရိစာရကာ။ ယမကောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ။ တေသု ဟိ ဧကော ယမကော နာမ, ဧကော မောဂ္ဂလ္လော နာမ, ဧကော ဥဂ္ဂေါ နာမ, ဧကော နာဝိန္ဒကီ နာမ, ဧကော ဂန္ဓဗ္ဗော နာမ, ဧကော အဂ္ဂိဝေဿော နာမ။ တျာဿုဒန္တိ ဧတ္ထ အဿုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ, တေ အတ္တနော ပရိသတိ နိသိန္နေတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ နယေန နေတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန အနုနေတိ ဇာနာပေတိ။ ကရဏီယာဓိကရဏီယေသူတိ ပဏ္ဍိတေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စေသု စ အတိရေကကတ္တဗ္ဗကိစ္စေသု စ။ ဝစနီယာဓိဝစနီယေသူတိ ဝတ္တဗ္ဗေသု စ အတိရေကဝတ္တဗ္ဗေသု စ။ အလမတ္ထဒသတရေဟီတိ ဧတ္ထ အတ္ထေ ပဿိတုံ သမတ္ထာ အလမတ္ထဒသာ, တေ အတိသိတွာ ဌိတာ အလမတ္ထဒသတရာ, တေဟိ အလမတ္ထဒသတရေဟိ။ အလမတ္ထဒသတရောတိ အလမတ္ထဒသတာယ ဥတ္တရိတရော, ဆေကေဟိ ဆေကတရော ပဏ္ဍိတေဟိ ပဏ္ဍိတတရောတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ။ အထဿ တေ ပဋိပုစ္ဆန္တာ ဧဝံ ဘောတိအာဒိမာဟံသု။ ဣတိ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော သပ္ပုရိသတာယ တံ ဧဠေယျရာဇာနမ္ပိ တဿ ပရိဝါရိကေပိ ဥဒကမ္ပိ ရာမပုတ္တံ ပသံသိ။ အန္ဓော ဝိယ ဟိ အသပ္ပုရိသော, စက္ခုမာ ဝိယ သပ္ပုရိသော။ ယထာ အန္ဓော နေဝ အနန္ဓံ န အန္ဓံ ပဿတိ, ဧဝံ အသပ္ပုရိသော နေဝ သပ္ပုရိသံ န အသပ္ပုရိသံ ဇာနာတိ။ ယထာ စက္ခုမာ အန္ဓမ္ပိ အနန္ဓမ္ပိ ပဿတိ, ဧဝံ သပ္ပုရိသော သပ္ပုရိသမ္ပိ အသပ္ပုရိသမ္ပိ ဇာနာတိ။ တောဒေယျောပိ သပ္ပုရိသတာယ အသပ္ပုရိသေ အညာသီတိ ဣမမတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ တုဋ္ဌမာနသော ဗြာဟ္မဏော အစ္ဆရိယံ ဘော, ဂေါတမာတိအာဒီနိ ဝတွာ တထာဂတဿ ဘာသိတံ အနုမောဒိတွာ ပက္ကာမိ။

၈။ ဥပကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၈။ အဋ္ဌမေ ဥပကောတိ တဿ နာမံ။ မဏ္ဍိကာပုတ္တောတိ မဏ္ဍိကာယ ပုတ္တော။ ဥပသင်္ကမီတိ သော ကိရ ဒေဝဒတ္တဿ ဥပဋ္ဌာကော, ‘‘ကိံ နု ခေါ သတ္ထာ မယိ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ ဝဏ္ဏံ ကထေဿတိ, ဥဒါဟု အဝဏ္ဏ’’န္တိ ပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ။ ‘‘နေရယိကော ဒေဝဒတ္တော ကပ္ပဋ္ဌော အတေကိစ္ဆော’’တိ (စူဠဝ။ ၃၄၈) ဝစနံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဃဋ္ဋေတုကာမော ဥပသင်္ကမီတိပိ ဝဒန္တိ။ ပရူပါရမ္ဘံ ဝတ္တေတီတိ ပရဂရဟံ ကထေတိ။ သဗ္ဗော သော န ဥပပါဒေတီတိ သဗ္ဗောပိ သော ကုသလဓမ္မံ န ဥပ္ပါဒေတိ, အတ္တနော ဝါ ဝစနံ ဥပပါဒေတုံ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ န သက္ကောတိ။ အနုပပါဒေန္တော ဂါရယှော ဟောတီတိ ကုသလံ ဓမ္မံ ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနော စ ဝစနံ ဥပပန္နံ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ဂါရယှော ဟောတိ။ ဥပဝဇ္ဇောတိ ဥပဝဒိတဗ္ဗော စ ဟောတိ, ဝဇ္ဇေန ဝါ ဥပေတော ဟောတိ, သဒေါသော ဟောတီတိ အတ္ထော။

အထ ဘဂဝါ တဿ ဝါဒံ ဂဟေတွာ တဿေဝ ဂီဝါယ ပဋိမုဉ္စန္တော ပရူပါရမ္ဘန္တိအာဒိမာဟ။ ဥမ္မုဇ္ဇမာနကံယေဝါတိ ဥဒကတော သီသံ ဥက္ခိပန္တံယေဝ။ တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါတိအာဒီသု တသ္မိံ အကုသလန္တိ ပညာပနေ ပဒါနိပိ အက္ခရာနိပိ ဓမ္မဒေသနာပိ အပရိမာဏာယေဝ။ ဣတိပိဒံ အကုသလန္တိ ဣဒမ္ပိ အကုသလံ ဣဒမ္ပိ အကုသလံ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဣမိနာပိ ကာရဏေန အကုသလန္တိ ဧဝံ အကုသလပညတ္တိယံ အာဂတာနိပိ အပရိမာဏာနိ။ အထာပိ အညေနာကာရေန တထာဂတော တံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ, ဧဝမ္ပိဿ ဒေသနာ အပရိမာဏာ ဘဝေယျ။ ယထာဟ – ‘‘အပရိယာဒိန္နာဝဿ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ, အပရိယာဒိန္နံ ဓမ္မပဒဗျဉ္ဇန’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၆၁)။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယာဝ ဓံသီ ဝတာယန္တိ ယာဝ ဂုဏဓံသီ ဝတ အယံ။ လောဏကာရဒါရကောတိ လောဏကာရဂါမဒါရကော။ ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော ဟိ နာမ။ အာသာဒေတဗ္ဗံ မညိဿတီတိ ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ မညိဿတိ။ အပေဟီတိ အပဂစ္ဆ, မာ မေ ပုရတော အဋ္ဌာသိ။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဂီဝါယ ဂဏှာပေတွာ နိက္ကဍ္ဎာပေသိယေဝါတိ။

၉။ သစ္ဆိကရဏီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၉။ နဝမေ ကာယေနာတိ နာမကာယေန။ သစ္ဆိကရဏီယာတိ ပစ္စက္ခံ ကာတဗ္ဗာ။ သတိယာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ။ စက္ခုနာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ။ ပညာယာတိ ဈာနပညာယ ဝိပဿနာပညာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ဝိပဿနာပညာယ မဂ္ဂပညာ, မဂ္ဂပညာယ ဖလပညာ, ဖလပညာယ ပစ္စဝေက္ခဏပညာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ပတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ အာသဝါနံ ခယသင်္ခါတံ ပန အရဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ သစ္ဆိကရဏီယံ နာမာတိ။

၁၀။ ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၀။ ဒသမေ တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ယတော ယတော အနုဝိလောကေတိ, တတော တတော တုဏှီဘူတမေဝ။ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပဋိပတ္တိသမ္ပန္နေ ဘိက္ခူ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အနုဝိလောကေတွာ ဥပ္ပန္နဓမ္မပါမောဇ္ဇော ထောမေတုကာမတာယ အာမန္တေသိ။ အပလာပါတိ ပလာပရဟိတာ။ ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ သုဒ္ဓါတိ နိမ္မလာ။ သာရေ ပတိဋ္ဌိတာတိ သီလာဒိသာရေ ပတိဋ္ဌိတာ။ အလန္တိ ယုတ္တံ။ ယောဇနဂဏနာနီတိ ဧကံ ယောဇနံ ယောဇနမေဝ, ဒသပိ ယောဇနာနိ ယောဇနာနေဝ။ တတော ဥဒ္ဓံ ‘‘ယောဇနဂဏနာနီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣဓ ပန ယောဇနသတမ္ပိ ယောဇနသဟဿမ္ပိ အဓိပ္ပေတံ။ ပုဋောသေနာပီတိ ပုဋောသံ ဝုစ္စတိ ပါထေယျံ, ပါထေယျံ ဂဟေတွာပိ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တမေဝါတိ အတ္ထော။ ပုဋံသေနာတိပိ ပါဌော။ တဿတ္ထော – ပုဋော အံသေ အဿာတိ ပုဋံသော, တေန ပုဋံသေန, အံသေန ပါထေယျပုဋံ ဝဟန္တေနာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဣဒါနိ ဧဝရူပေဟိ ဧဝရူပေဟိ စ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဧတ္ထ ဘိက္ခူ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ သန္တိ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒေဝပ္ပတ္တာတိ ဥပပတ္တိဒေဝနိဗ္ဗတ္တကံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရေန စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ။ ဗြဟ္မပ္ပတ္တာတိ နိဒ္ဒေါသဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘာဝသာဓကံ ဗြဟ္မဝိဟာရံ ဗြဟ္မဝိဟာရေန စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ။ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တာတိ အနိဉ္ဇနဘာဝသာဓကံ အာနေဉ္ဇံ အာနေဉ္ဇေန စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ။ အရိယပ္ပတ္တာတိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ အတိက္ကမ္မ အရိယဘာဝံ ပတ္တာ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဒေဝပ္ပတ္တော ဟောတီတိအာဒီသု ဧဝံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဌတွာ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဒေဝပ္ပတ္တော နာမ ဟောတိ, စတူသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု ဌတွာ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဗြဟ္မပ္ပတ္တော နာမ, စတူသု အရူပဇ္ဈာနေသု ဌတွာ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တော နာမ။ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒီဟိ စတူဟိ သစ္စေဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ။ တသ္မာ ဣမံ အရိယဓမ္မံ ပတ္တော ဘိက္ခု အရိယပ္ပတ္တော နာမ ဟောတီတိ။

ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

(၂၀) ၅။ မဟာဝဂ္ဂေါ

၁။ သောတာနုဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၁။ ပဉ္စမဿ ပဌမေ သောတာနုဂတာနန္တိ ပသာဒသောတံ ဩဒဟိတွာ ဉာဏသောတေန ဝဝတ္ထပိတာနံ။ စတ္တာရော အာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခါတိ စတ္တာရော ဂုဏာနိသံသာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ။ ဣဒံ ပန ဘဂဝတာ အတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေန အာရဒ္ဓံ။ ကတရအတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေနာတိ? ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဿဝနာယ အနုပသင်္ကမနအတ္ထုပ္ပတ္တိဝသေန။ ပဉ္စသတာ ကိရ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတာ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လိင်္ဂဝစနဝိဘတ္တိပဒဗျဉ္ဇနာဒီဟိ ကထေန္တော အမှေဟိ ဉာတမေဝ ကထေဿတိ, အညာတံ ကိံ ကထေဿတီ’’တိ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ န ဂစ္ဆန္တိ။ သတ္ထာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောထ, သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏာထ, သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တာနဉ္စ သဇ္ဈာယန္တာနဉ္စ ဣမေ ဧတ္တကာ အာနိသံသာ’’တိ ဒဿေန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ။

တတ္ထ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီတိ သုတ္တံ ဂေယျန္တိအာဒိကံ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနဘူတံ တန္တိဓမ္မံ ဝဠဉ္ဇေတိ။ သောတာနုဂတာ ဟောန္တီတိ သောတံ အနုပ္ပတ္တာ အနုပဝိဋ္ဌာ ဟောန္တိ။ မနသာနုပေက္ခိတာတိ စိတ္တေန ဩလောကိတာ။ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါတိ အတ္ထတော စ ကာရဏတော စ ပညာယ သုဋ္ဌု ပဋိဝိဒ္ဓါ ပစ္စက္ခံ ကတာ။ မုဋ္ဌဿတိ ကာလံ ကုရုမာနောတိ နယိဒံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အနုဿရဏသတိယာ အဘာဝေန ဝုတ္တံ, ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယံ ပန သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပုထုဇ္ဇနော ဟိ မုဋ္ဌဿတိ ကာလံ ကရောတိ နာမ။ ဥပပဇ္ဇတီတိ သုဒ္ဓသီလေ ပတိဋ္ဌိတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဓမ္မပဒါ ပ္လဝန္တီတိ အန္တရာဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမုဋ္ဌဿတိနော, ယေပိ ပုဗ္ဗေ သဇ္ဈာယမူလိကာ ဝါစာပရိစိတဗုဒ္ဓဝစနဓမ္မာ, တေ သဗ္ဗေ ပသန္နေ အာဒါသေ ဆာယာ ဝိယ ပ္လဝန္တိ, ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယန္တိ။ ဒန္ဓော, ဘိက္ခဝေ, သတုပ္ပါဒေါတိ ဗုဒ္ဓဝစနာနုဿရဏသတိယာ ဥပ္ပါဒေါ ဒန္ဓော ဂရု။ အထ သော သတ္တော ခိပ္ပံယေဝ ဝိသေသဂါမီ ဟောတိ, နိဗ္ဗာနဂါမီ ဟောတီတိ အတ္ထော။

ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တောတိ ဣဒ္ဓိသမ္ပန္နော စိတ္တဿ ဝသိဘာဝပတ္တော ခီဏာသဝေါ။ အယံ ဝါ သော ဓမ္မဝိနယောတိ ဧတ္ထ ဝိဘာဝနတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ။ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ။ ဗြဟ္မစရိယံ အစရိန္တိ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိံ။ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ မယာ ပုဗ္ဗေ ဝဠဉ္ဇိတန္တိ ဗုဒ္ဓဝစနာနုဿရဏဝသေနေတံ ဝုတ္တံ။ ဒေဝပုတ္တောတိ ပဉ္စာလစဏ္ဍော ဝိယ ဟတ္ထကမဟာဗြဟ္မာ ဝိယ သနင်္ကုမာရဗြဟ္မာ ဝိယ စ ဧကော ဓမ္မကထိကဒေဝပုတ္တော။ ဩပပါတိကော ဩပပါတိကံ သာရေတီတိ ပဌမံ ဥပ္ပန္နော ဒေဝပုတ္တော ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နံ သာရေတိ။ သဟပံသုကီဠိကာတိ ဧတေန နေသံ ဒီဃရတ္တံ ကတပရိစယဘာဝံ ဒဿေတိ။ သမာဂစ္ဆေယျုန္တိ သာလာယ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ သမ္မုခီဘာဝံ ဂစ္ဆေယျုံ။ ဧဝံ ဝဒေယျာတိ သာလာယ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ ပဌမတရံ နိသိန္နော ပစ္ဆာ အာဂတံ ဧဝံ ဝဒေယျ။ သေသမေတ္ထ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂။ ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၂။ ဒုတိယေ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ။ ဌာနေဟီတိ ကာရဏေဟိ။ သောစေယျန္တိ သုစိဘာဝေါ။ သံဝသမာနောတိ ဧကတော ဝသမာနော။ န သန္တတကာရီတိ န သတတကာရီ။ န သန္တတဝုတ္တိ သီလေသူတိ သတတံ သဗ္ဗကာလံ သီလဇီဝိတံ န ဇီဝတီတိ အတ္ထော။ သံဝေါဟာရမာနောတိ ကထေန္တော။ ဧကေန ဧကော ဝေါဟရတီတိ ဧကေန သဒ္ဓိံ ဧကော ဟုတွာ ကထေတိ။ ဝေါက္ကမတီတိ ဩက္ကမတိ။ ပုရိမဝေါဟာရာ ပစ္ဆိမဝေါဟာရန္တိ ပုရိမကထာယ ပစ္ဆိမကထံ, ပုရိမကထာယ စ ပစ္ဆိမကထာ, ပစ္ဆိမကထာယ စ ပုရိမကထာ န သမေတီတိ အတ္ထော။

ဉာတိဗျသနေနာတိအာဒီသု ဉာတီနံ ဗျသနံ ဉာတိဗျသနံ, ဉာတိဝိနာသောတိ အတ္ထော။ ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ ရောဂဗျသနေ ပန ရောဂေါယေဝ အာရောဂျဝိနာသနတော ဗျသနံ ရောဂဗျသနံ။ အနုပရိဝတ္တန္တီတိ အနုဗန္ဓန္တိ။ လာဘော စာတိအာဒီသု ဧကံ အတ္တဘာဝံ လာဘော အနုပရိဝတ္တတိ, ဧကံ အလာဘောတိ ဧဝံ နယော နေတဗ္ဗော။ သာကစ္ဆာယမာနောတိ ပဉှပုစ္ဆနဝိဿဇ္ဇနဝသေန သာကစ္ဆံ ကရောန္တော။ ယထာတိ ယေနာကာရေန။ ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ပဉှုမ္မဂ္ဂေါ။ အဘိနီဟာရောတိ ပဉှာဘိသင်္ခရဏဝသေန စိတ္တဿ အဘိနီဟာရော။ သမုဒါဟာရောတိ ပဉှပုစ္ဆနံ။ သန္တန္တိ ပစ္စနီကသန္တတာယ သန္တံ ကတွာ န ကထေတီတိ အတ္ထော။ ပဏီတန္တိ အတပ္ပကံ။ အတက္ကာဝစရန္တိ ယထာ တက္ကေန နယဂ္ဂါဟေန ဂဟေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ဧဝံ န ကထေတီတိ အတ္ထော။ နိပုဏန္တိ သဏှံ။ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယန္တိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗကံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃။ ဘဒ္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၃။ တတိယေ ဥပသင်္ကမီတိ ဘုတ္တပါတရာသော ဟုတွာ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိဿာမီတိ ဥပသင်္ကမိ။ မာ အနုဿဝေနာတိအာဒီသု အနုဿဝဝစနေန မမ ကထံ မာ ဂဏှထာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သာရမ္ဘောတိ ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော။ အလောဘာဒယော လောဘာဒိပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကုသလဓမ္မူပသမ္ပဒါယာတိ ကုသလဓမ္မာနံ သမ္ပာဒနတ္ထာယ, ပဋိလာဘတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမေ စေပိ, ဘဒ္ဒိယ, မဟာသာလာတိ ပုရတော ဌိတေ သာလရုက္ခေ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ သုဝိညေယျမေဝ။ သတ္ထရိ ပန ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တေ ဘဒ္ဒိယော သောတာပန္နော ဇာတောတိ။

၄။ သာမုဂိယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၄။ စတုတ္ထေ သာမုဂိယာတိ သာမုဂနိဂမဝါသိနော။ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇာတိ တေ အာလပန္တော ဧဝမာဟ။ ကောလနဂရဿ ဟိ ကောလရုက္ခေ ဟာရေတွာ ကတတ္တာ ကောလနဂရန္တိ စ ဗျဂ္ဃပထေ မာပိတတ္တာ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇန္တိ စ ဒွေ နာမာနိ။ ဧတေသဉ္စ ပုဗ္ဗပုရိသာ တတ္ထ ဝသိံသူတိ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇဝါသိတာယ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇဝါသိနော ဗျဂ္ဃပဇ္ဇာတိ ဝုစ္စန္တိ။ တေ အာလပန္တော ဧဝမာဟ။ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂါနီတိ ပါရိသုဒ္ဓိအတ္ထာယ ပဓာနိယင်္ဂါနိ ပဒဟိတဗ္ဗဝီရိယဿ အင်္ဂါနိ, ကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော။ သီလပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂန္တိ သီလပရိသောဓနဝီရိယဿေတံ နာမံ။ တဉှိ သီလပါရိသုဒ္ဓိပရိပူရဏတ္ထာယ ပဓာနိယင်္ဂန္တိ သီလပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ဝိပဿနာပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမိ။ ယော တတ္ထ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ယော တသ္မိံ အနုဂ္ဂဏှနေ ကတ္တုကာမတာဆန္ဒောတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သတိသမ္ပဇညံ ပနေတ္ထ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝီရိယပဂ္ဂဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ဝိရာဇေတီတိ ရာဂပစ္စယေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသု ယထာ စိတ္တံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဧဝံ ကရောတိ။ ဝိမောစနီယေသု ဓမ္မေသု စိတ္တံ ဝိမောစေတီတိ ယေဟိ အာရမ္မဏေဟိ စိတ္တံ ဝိမောစေတဗ္ဗံ, တေသု ယထာ ဝိမုစ္စတိ, ဧဝံ ကရောတိ။ ဝိရာဇေတွာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရာဇေတိ နာမ, ဖလက္ခဏေ ဝိရတ္တံ နာမ ဟောတိ။ ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ သမ္မာဝိမုတ္တိံ ဖုသတီတိ ဟေတုနာ နယေန အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိံ ဉာဏဖဿေန ဖုသတီတိ။

၅။ ဝပ္ပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၅။ ပဉ္စမေ ဝပ္ပေါတိ ဒသဗလဿ စူဠပိတာ သကျရာဇာ။ နိဂဏ္ဌသာဝကောတိ ဝေသာလိယံ သီဟသေနာပတိ ဝိယ နာဠန္ဒာယံ ဥပါလိဂဟပတိ ဝိယ စ နိဂဏ္ဌဿ နာဋပုတ္တဿ ဥပဋ္ဌာကော။ ကာယေန သံဝုတောတိ ကာယဒွါရဿ သံဝုတတ္တာ ပိဟိတတ္တာ ကာယေန သံဝုတော နာမ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါတိ အဝိဇ္ဇာယ ခယဝိရာဂေန။ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒါတိ မဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ ဥပ္ပါဒေန။ တံ ဌာနန္တိ တံ ကာရဏံ။ အဝိပက္ကဝိပါကန္တိ အလဒ္ဓဝိပါကဝါရံ။ တတောနိဒါနန္တိ တံဟေတု တပ္ပစ္စယာ။ ဒုက္ခဝေဒနိယာ အာသဝါ အဿဝေယျုန္တိ ဒုက္ခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတာ ကိလေသာ အဿဝေယျုံ, တဿ ပုရိသဿ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ အတ္ထော။ အဘိသမ္ပရာယန္တိ ဒုတိယေ အတ္တဘာဝေ။ ကာယသမာရမ္ဘပစ္စယာတိ ကာယကမ္မပစ္စယေန။ အာသဝါတိ ကိလေသာ။ ဝိဃာတပရိဠာဟာတိ ဧတ္ထ ဝိဃာတောတိ ဒုက္ခံ။ ပရိဠာဟောတိ ကာယိကစေတသိကော ပရိဠာဟော။ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တီကရောတီတိ ဉာဏဝဇ္ဈံ ကမ္မံ ဉာဏဖဿေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ခယံ ဂမေတိ, ဝိပါကဝဇ္ဈံ ကမ္မံ ဝိပါကဖဿေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ခယံ ဂမေတိ။ နိဇ္ဇရာတိ ကိလေသဇီရဏကပဋိပဒါ။ သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဓ ဌတွာ အယံ ဘိက္ခု ခီဏာသဝေါ ကာတဗ္ဗော, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ နီဟရိတွာ စတုသစ္စဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာ ယာဝ အရဟတ္တဖလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ။

ဣဒါနိ ပန တဿ ခီဏာသဝဿ သတတဝိဟာရေ ဒဿေတုံ ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမ္မာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန သမ္မာ ဝိမုတ္တဿ။ သတတဝိဟာရာတိ နိစ္စဝိဟာရာ နိဗဒ္ဓဝိဟာရာ။ နေဝ သုမနော ဟောတီတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ရာဂဝသေန န သောမနဿဇာတော ဟောတိ။ န ဒုမ္မနောတိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ ပဋိဃဝသေန န ဒေါမနဿဇာတော ဟောတိ။ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိသမ္ပဇညပရိဂ္ဂဟိတာယ မဇ္ဈတ္တာကာရလက္ခဏာယ ဥပေက္ခာယ တေသု အာရမ္မဏေသု ဥပေက္ခကော မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရတိ။

ကာယပရိယန္တိကန္တိ ကာယန္တိကံ ကာယပရိစ္ဆိန္နံ, ယာဝ ပဉ္စဒွါရကာယော ပဝတ္တတိ, တာဝ ပဝတ္တံ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနန္တိ အတ္ထော။ ဇီဝိတပရိယန္တိကန္တိ ဇီဝိတန္တိကံ ဇီဝိတပရိစ္ဆိန္နံ, ယာဝ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ပဝတ္တံ မနောဒွါရိကဝေဒနန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဌမံ နိရုဇ္ဈတိ, မနောဒွါရိကဝေဒနာ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ နိရုဇ္ဈတိ။ သာ ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုရူပသ္မိံယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ။ ပဉ္စဒွါရိကာ ပဝတ္တေ ပဉ္စဒွါရဝသေန ပဝတ္တမာနာ ပဌမဝယေ ဝီသတိဝဿကာလေ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အဓိမတ္တာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ပဏ္ဏာသဝဿကာလေ ဌိတာ ဟောတိ, သဋ္ဌိဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယမာနာ, အသီတိနဝုတိဝဿကာလေ မန္ဒာ ဟောတိ။ တဒါ ဟိ သတ္တာ ‘‘စိရရတ္တံ ဧကတော နိသီဒိမှာ နိပဇ္ဇိမှာ’’တိ ဝဒန္တေပိ န ဇာနာမာတိ ဝဒန္တိ။ အဓိမတ္တာနိပိ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ န ပဿာမ, သုဂန္ဓဒုဂ္ဂန္ဓံ ဝါ သာဒုအသာဒုံ ဝါ ထဒ္ဓမုဒုကံ ဝါတိ န ဇာနာမာတိပိ ဝဒန္တိ။ ဣတိ နေသံ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာ ဘဂ္ဂါ ဟောတိ, မနောဒွါရိကာ ပဝတ္တတိ။ သာပိ အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယမာနာ မရဏသမယေ ဟဒယကောဋိံယေဝ နိဿာယ ပဝတ္တတိ။ ယာဝ ပနေသာ ပဝတ္တတိ, တာဝ သတ္တော ဇီဝတီတိ ဝုစ္စတိ။ ယဒါ နပ္ပဝတ္တတိ, တဒါ ‘‘မတော နိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။

သွာယမတ္ထော ဝါပိယာ ဒီပေတဗ္ဗော – ယထာ ဟိ ပုရိသော ပဉ္စဥဒကမဂ္ဂသမ္ပန္နံ ဝါပိံ ကရေယျ။ ပဌမံ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပဉ္စဟိ ဥဒကမဂ္ဂေဟိ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ အန္တောဝါပိယံ အာဝါဋေ ပူရေယျ။ ပုနပ္ပုနံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကမဂ္ဂေ ပူရေတွာ ဂါဝုတဍ္ဎယောဇနမတ္တံ ဩတ္ထရိတွာ ဥဒကံ တိဋ္ဌေယျ တတော တတော ဝိဿန္ဒမာနံ။ အထ နိဒ္ဓမနတုမ္ဗေ ဝိဝရိတွာ ခေတ္တေသု ကမ္မေ ကယိရမာနေ ဥဒကံ နိက္ခမန္တံ, သဿပါကကာလေ ဥဒကံ နိက္ခန္တံ ဥဒကံ ပရိဟီနံ, ‘‘မစ္ဆေ ဂဏှာမာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ။ တတော ကတိပါဟေန အာဝါဋေသုယေဝ ဥဒကံ သဏ္ဌဟေယ။ ယာဝ ပန တံ အာဝါဋေသု ဟောတိ, တာဝ မဟာဝါပိယံ ဥဒကံ အတ္ထီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ယဒါ ပန တတ္ထ ဆိဇ္ဇတိ, တဒါ ‘‘ဝါပိယံ ဥဒကံ နတ္ထီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပဌမံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ပဉ္စဟိ မဂ္ဂေဟိ ဥဒကေ ပဝိသန္တေ အာဝါဋာနံ ပူရဏကာလော ဝိယ ဟိ ပဌမမေဝ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ မနောဒွါရိကဝေဒနာယ ဝတ္ထုရူပေ ပတိဋ္ဌိတကာလော, ပုနပ္ပုနံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ပဉ္စမဂ္ဂါနံ ပူရဏကာလော ဝိယ ပဝတ္တေ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာယ ပဝတ္တိ, ဂါဝုတဍ္ဎယောဇနမတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရဏံ ဝိယ ပဌမဝယေ ဝီသတိဝဿကာလေ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန တဿ အဓိမတ္တဗလဝဘာဝေါ, ယာဝ ဝါပိတော ဥဒကံ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ, တာဝ ပူရာယ ဝါပိယာ ဌိတကာလော ဝိယ ပညာသဝဿကာလေ တဿ ဌိတကာလော, နိဒ္ဓမနတုမ္ဗေသု ဝိဝဋေသု ကမ္မေ ကယိရမာနေ ဥဒကဿ နိက္ခမနကာလော ဝိယ သဋ္ဌိဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ တဿ ပရိဟာနိ, ဥဒကေ ဘဋ္ဌေ ဥဒကမဂ္ဂေသု ပရိတ္တဥဒကဿ ဌိတကာလော ဝိယ အသီတိနဝုတိကာလေ ပဉ္စဒွါရိကဝေဒနာယ မန္ဒကာလော, အာဝါဋေသုယေဝ ဥဒကဿ ပတိဋ္ဌိတကာလော ဝိယ ဟဒယဝတ္ထုကောဋိံ နိဿာယ မနောဒွါရေ ဝေဒနာယ ပဝတ္တိကာလော, အာဝါဋေသု ပရိတ္တေပိ ဥဒကေ သတိ ‘‘ဝါပိယံ ဥဒကံ အတ္ထီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗကာလော ဝိယ ယာဝ သာ ပဝတ္တတိ, တာဝ ‘‘သတ္တော ဇီဝတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ပန အာဝါဋေသု ဥဒကေ ဆိန္နေ ‘‘နတ္ထိ ဝါပိယံ ဥဒက’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ မနောဒွါရိကဝေဒနာယ အပ္ပဝတ္တမာနာယ သတ္တော မတောတိ ဝုစ္စတိ။ ဣမံ ဝေဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော’’တိ။

ကာယဿ ဘေဒါတိ ကာယဿ ဘေဒေန။ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာတိ ဇီဝိတက္ခယတော ဥဒ္ဓံ။ ဣဓေဝါတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပရတော အဂန္တွာ ဣဓေဝ။ သီတီ ဘဝိဿန္တီတိ ပဝတ္တိဝိပ္ဖန္ဒနဒရထရဟိတာနိ သီတာနိ အပ္ပဝတ္တနဓမ္မာနိ ဘဝိဿန္တိ။

ထူဏံ ပဋိစ္စာတိ ရုက္ခံ ပဋိစ္စ။ ကုဒ္ဒါလပိဋကံ အာဒါယာတိ ကုဒ္ဒါလဉ္စ ခဏိတ္တိဉ္စ ပစ္ဆိဉ္စ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော။ ဒေသနာ ပန ကုဒ္ဒါလဝသေနေဝ ကတာ။ မူလေ ဆိန္ဒေယျာတိ မူလမှိ ကုဒ္ဒါလေန ဆိန္ဒေယျ။ ပလိခဏေယျာတိ ခဏိတ္တိယာ သမန္တာ ခဏေယျ။

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ရုက္ခော ဝိယ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ရုက္ခံ ပဋိစ္စ ဆာယာ ဝိယ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ, ဆာယံ အပ္ပဝတ္တံ ကာတုကာမော ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ကုဒ္ဒါလော ဝိယ ပညာ, ပိဋကံ ဝိယ သမာဓိ, ခဏိတ္တိ ဝိယ ဝိပဿနာ, ခဏိတ္တိယာ မူလာနံ ပလိခဏနကာလော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာယ ဆေဒနကာလော, ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကရဏကာလော ဝိယ ခန္ဓဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, ဖာလနကာလော ဝိယ အာယတနဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, သကလီကရဏကာလော ဝိယ ဓာတုဝသေန ဒိဋ္ဌကာလော, ဝါတာတပေန ဝိသောသနကာလော ဝိယ ကာယိကစေတသိကဿ ဝီရိယဿ ကရဏကာလော, အဂ္ဂိနာ ဍဟနကာလော ဝိယ ဉာဏေန ကိလေသာနံ ဍဟနကာလော, မသိကရဏကာလော ဝိယ ဝတ္တမာနက-ပဉ္စက္ခန္ဓကာလော, မဟာဝါတေ ဩဖုနနကာလော ဝိယ နဒီသောတေ ပဝါဟနကာလော ဝိယ စ ဆိန္နမူလကာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓော, ဩဖုနနပ္ပဝါဟနေဟိ အပညတ္တိကဘာဝူပဂမော ဝိယ ပုနဗ္ဘဝေ ဝိပါကက္ခန္ဓာနံ အနုပ္ပါဒေန အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ သတ္ထရိ ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တေ သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ ဧတံ ‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ တတ္ထ ဥဒယတ္ထိကောတိ ဝဍ္ဎိအတ္ထိကော။ အဿပဏိယံ ပေါသေယျာတိ ပဉ္စ အဿပေါတသတာနိ ကိဏိတွာ ပစ္ဆာ ဝိက္ကိဏိဿာမီတိ ပေါသေယျ။ သဟဿဂ္ဃနကဿ အဿဿ ပဉ္စသတမတ္တံ ဥပကရဏံ ဂန္ဓမာလာဒိဝသေန ပေါသာဝနိကံယေဝ အဂမာသိ။ အထဿ တေ အဿာ ဧကဒိဝသေနေဝ ရောဂံ ဖုသိတွာ သဗ္ဗေ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏေယျုန္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဧဝမာဟ။ ဥဒယဉ္စေဝ နာဓိဂစ္ဆေယျာတိ ဝဍ္ဎိဉ္စ ဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒိန္နမူလဉ္စ ကိဉ္စိ န လဘေယျ။ ပယိရုပါသိန္တိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိံ။ သွာဟံ ဥဒယဉ္စေဝ နာဓိဂစ္ဆိန္တိ သော အဟံ နေဝ ဥဒယံ န ဂေဟတော ဒိန္နဓနံ အဓိဂစ္ဆိံ, ပဏိယအဿဇဂ္ဂနကော နာမ ဇာတောသ္မီတိ ဒဿေတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

၆။ သာဠှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၆။ ဆဋ္ဌေ ဒွယေနာတိ ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ။ ဩဃဿ နိတ္ထရဏန္တိ စတုရောဃနိတ္ထရဏံ။ တပေါဇိဂုစ္ဆာဟေတူတိ ဒုက္ကရကာရိကသင်္ခါတေန တပေန ပါပဇိဂုစ္ဆနဟေတု။ အညတရံ သာမညင်္ဂန္တိ ဧကံ သမဏဓမ္မကောဋ္ဌာသံ။ အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာတိအာဒီသု ပုရိမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ ကာယိကဝါစသိကစေတသိကသီလာနံ အပရိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆိမေန ပဒေန အပရိသုဒ္ဓါဇီဝတံ ဒဿေတိ။ ဉာဏဒဿနာယာတိ မဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတာယ ဒဿနာယ။ အနုတ္တရာယ သမ္ဗောဓာယာတိ အရဟတ္တာယ, အရဟတ္တဉာဏဖဿေန ဖုသိတုံ အဘဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သာလလဋ္ဌိန္တိ သာလရုက္ခံ။ နဝန္တိ တရုဏံ။ အကုက္ကုစ္စကဇာတန္တိ ‘‘ဘဝေယျ နု ခေါ, န ဘဝေယျာ’’တိ အဇနေတဗ္ဗကုက္ကုစ္စံ။ လေခဏိယာ လိခေယျာတိ အဝလေခနမတ္တကေန အဝလိခေယျ။ ဓောဝေယျာတိ ဃံသေယျ။ အန္တော အဝိသုဒ္ဓါတိ အဗ္ဘန္တရေ အသုဒ္ဓါ အပနီတသာရာ။

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သာလလဋ္ဌိ ဝိယ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, နဒီသောတံ ဝိယ သံသာရသောတံ, ပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသော ဝိယ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဌိတပုရိသော, သာလလဋ္ဌိယာ ဗဟိဒ္ဓါ သုပရိကမ္မကတကာလော ဝိယ ဗဟိဒ္ဓါ တပစရဏံ ဂါဠှံ ကတွာ ဂဟိတကာလော, အန္တော အသုဒ္ဓကာလော ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ သီလာနံ အပရိသုဒ္ဓကာလော, သာလလဋ္ဌိယာ သံသီဒိတွာ အဓောဂမနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ သံသာရသောတေ သံသီဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဖိယာရိတ္တံ ဗန္ဓေယျာတိ ဖိယဉ္စ အရိတ္တဉ္စ ယောဇေယျ။ ဧဝမေဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သာလလဋ္ဌိ ဝိယ အတ္တဘာဝေါ, နဒီသောတံ ဝိယ သံသာရသောတံ, ပါရံ ဂန္တုကာမပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, ဗဟိဒ္ဓါ သုပရိကမ္မကတကာလော ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု သံဝရဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာလော, အန္တော သုဝိသောဓိတဘာဝေါ ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ ပရိသုဒ္ဓသီလဘာဝေါ, ဖိယာရိတ္တဗန္ဓနံ ဝိယ ကာယိကစေတသိကဝီရိယကရဏံ, သောတ္ထိနာ ပါရိမတီရဂမနံ ဝိယ အနုပုဗ္ဗေန သီလံ ပူရေတွာ သမာဓိံ ပူရေတွာ ပညံ ပူရေတွာ နိဗ္ဗာနဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ကဏ္ဍစိတြကာနီတိ သရလဋ္ဌိသရရဇ္ဇုသရပါသာဒသရသာဏိသရပေါက္ခရဏိသရပဒုမာနီတိ အနေကာနိ ကဏ္ဍေဟိ ကတ္တဗ္ဗစိတြာနိ။ အထ ခေါ သော တီဟိ ဌာနေဟီတိ သော ဧဝံ ဗဟူနိ ကဏ္ဍစိတြကာနိ ဇာနန္တောပိ န ရာဇာရဟော ဟောတိ, တီဟိယေဝ ပန ဌာနေဟိ ဟောတီတိ အတ္ထော။ သမ္မာသမာဓိ ဟောတီတိ မဂ္ဂသမာဓိနာ စ ဖလသမာဓိနာ စ သမာဟိတော ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော။ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒီဟိ စတူဟိ သစ္စေဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ကထိတာနိ။ အယံ ပန မဂ္ဂေနေဝ အဝိရာဓိတံ ဝိဇ္ဈတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သမ္မာဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော။ အဝိဇ္ဇာက္ခန္ဓံ ပဒါလေတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပဒါလေတိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ။ ဣမိနာ ဟိ ဟေဋ္ဌာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဝိဇ္ဇာက္ခန္ဓော ပဒါလိတော, ဣဓ ပန ပဒါလိတံ ဥပါဒါယ ပဒါလေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ။

၇။ မလ္လိကာဒေဝီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၇။ သတ္တမေ မလ္လိကာ ဒေဝီတိ ပသေနဒိရညော ဒေဝီ။ ယေန မိဓေကစ္စော မာတုဂါမောတိ ယေန ဣဓေကစ္စာ ဣတ္ထီ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာတိ ဗီဘစ္ဆဝဏ္ဏာ။ ဒုရူပါတိ ဒုဿဏ္ဌိတာ။ သုပါပိကာတိ သုဋ္ဌု ပါပိကာ သုဋ္ဌု လာမိကာ။ ဒဿနာယာတိ ပဿိတုံ။ ဒလိဒ္ဒါတိ ဓနဒလိဒ္ဒါ။ အပ္ပဿကာတိ သကေန ဓနေန ရဟိတာ။ အပ္ပဘောဂါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍကရဟိတာ။ အပ္ပေသက္ခာတိ အပ္ပပရိဝါရာ။ အဍ္ဎာတိ ဣဿရာ။ မဟဒ္ဓနာတိ ဝဠဉ္ဇနကဓနေန မဟဒ္ဓနာ။ မဟာဘောဂါတိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍဘောဂေန မဟာဘောဂါ။ မဟေသက္ခာတိ မဟာပရိဝါရာ။ အဘိရူပါတိ ဥတ္တမရူပါ။ ဒဿနီယာတိ ဒဿနယုတ္တာ။ ပါသာဒိကာတိ ဒဿနေန ပါသာဒိကာ။ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဝဏ္ဏေန စေဝ သရီရသဏ္ဌာနေန စ။

အဘိသဇ္ဇတီတိ လဂ္ဂတိ။ ဗျာပဇ္ဇတီတိ ပကတိံ ပဇဟတိ။ ပတိတ္ထီယတီတိ ကောဓဝသေန ထိနဘာဝံ ထဒ္ဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ။ န ဒါတာ ဟောတီတိ န ဒါယိကာ ဟောတိ။ သေယျာဝသထပဒီပေယျန္တိ ဧတ္ထ သေယျာတိ မဉ္စပလ္လင်္ကာဒိသယနံ။ အာဝသထောတိ အာဝသထာဂါရံ။ ပဒီပေယျံ ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋိတေလာဒိပဒီပူပကရဏံ။ ဣဿာမနိကာတိ ဣဿာယ သမ္ပယုတ္တစိတ္တာ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကောဓနာ အဟောသိန္တိ ကောဓမနာ အဟောသိံ။ အနိဿာမနိကာ အဟောသိန္တိ ဣဿာဝိရဟိတစိတ္တာ အဟောသိံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

၈။ အတ္တန္တပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၈။ အဋ္ဌမေ အတ္တန္တပါဒီသု အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ။ အတ္တနော ပရိတာပနာနုယောဂံ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ။ ပရံ တပတီတိ ပရန္တပေါ။ ပရေသံ ပရိတာပနာနုယောဂံ ပရပရိတာပနာနုယောဂံ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ နိစ္ဆာတောတိ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, သာ အဿ နတ္ထီတိ နိစ္ဆာတော။ သဗ္ဗကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော။ အန္တော တာပနကိလေသာနံ အဘာဝါ သီတလော ဇာတောတိ သီတီဘူတော။ ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါနိ ပဋိသံဝေဒေတီတိ သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ။ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန အတ္တနာ။

အစေလကောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ဩရဗ္ဘိကာဒီသု ဥရဗ္ဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧဠကာ, ဥရဗ္ဘေ ဟနတီတိ ဩရဗ္ဘိကော။ သူကရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ လုဒ္ဒေါတိ ဒါရုဏော ကက္ခဠော။ မစ္ဆဃာတကောတိ မစ္ဆဗန္ဓော ကေဝဋ္ဋော။ ဗန္ဓနာဂါရိကောတိ ဗန္ဓနာဂါရဂေါပကော။ ကုရူရကမ္မန္တာတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ။

မုဒ္ဓါဝသိတ္တောတိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တော။ ပုရတ္ထိမေန နဂရဿာတိ နဂရတော ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ။ သန္ထာဂါရန္တိ ယညသာလံ။ ခရာဇိနံ နိဝါသေတွာတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ နိဝါသေတွာ။ သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိနာ စေဝ တေလေန စ။ ဌပေတွာ ဟိ သပ္ပိံ အဝသေသော ယော ကောစိ သ္နေဟော တေလန္တိ ဝုစ္စတိ။ ကဏ္ဍုဝမာနောတိ နခါနံ ဆိန္နတ္တာ ကဏ္ဍုဝိတဗ္ဗကာလေ တေန ကဏ္ဍုဝမာနော။ အနန္တရဟိတာယာတိ အသန္ထတာယ။ သရူပဝစ္ဆာယာတိ သဒိသဝစ္ဆာယ။ သစေ ဂါဝီ သေတာ ဟောတိ, ဝစ္ဆောပိ သေတကောဝ။ သစေ ကပိလာ ဝါ ရတ္တာ ဝါ, ဝစ္ဆကောပိ တာဒိသောဝါတိ ဧဝံ သရူပဝစ္ဆာယ။ သော ဧဝမာဟာတိ သော ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေတိ။ ဝစ္ဆတရာတိ တရုဏဝစ္ဆကဘာဝံ အတိက္ကန္တာ ဗလဝဝစ္ဆာ။ ဝစ္ဆတရီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ။

စတုတ္ထပုဂ္ဂလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တထာဂတောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရသမ္ပဒံ ဓမ္မံ။ သုဏာတိ, ဂဟပတိ, ဝါတိ ကသ္မာ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတိ? နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ။ ယေဘုယျေန ဟိ ခတ္တိယကုလတော ပဗ္ဗဇိတာ ဇာတိံ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ။ ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ မန္တေ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ, ဟီနဇစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ဝိဇာတိတာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဂဟပတိဒါရကာ ပန ကစ္ဆေဟိ သေဒံ မုဉ္စန္တေဟိ ပိဋ္ဌိယာ လောဏံ ပုပ္ဖမာနာယ ဘူမိံ ကသိတွာ တာဒိသဿ မာနဿ အဘာဝတော နိဟတမာနဒပ္ပါ ဟောန္တိ။ တေ ပဗ္ဗဇိတွာ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကတွာ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တာ သက္ကောန္တိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ။ ဣတရေဟိ စ ကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ န ဗဟုကာ, ဂဟပတိကာဝ ဗဟုကာ။ ဣတိ နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ။

အညတရသ္မိံ ဝါတိ ဣတရေသံ ဝါ ကုလာနံ အညတရသ္မိံ။ ပစ္စာဇာတောတိ ပတိဇာတော။ တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သုတွာ ဓမ္မသာမိမှိ တထာဂတေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ။ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ သစေပိ သဋ္ဌိဟတ္ထေ ဃရေ ယောဇနသတန္တရေပိ ဝါ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တိ, တထာပိ နေသံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောဝ။ ရဇာပထောတိ ရာဂရဇာဒီနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အာဂမနပထောတိပိ ဝဋ္ဋတိ။ အလဂ္ဂနဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော ဝိယာတိ အဗ္ဘောကာသော။ ပဗ္ဗဇိတော ဟိ ကူဋာဂါရရတနပါသာဒဒေဝဝိမာနာဒီသု ပိဟိတဒွါရဝါတပါနေသု ပဋိစ္ဆန္နေသု ဝသန္တောပိ နေဝ လဂ္ဂတိ န သဇ္ဇတိ န ဗဇ္ဈတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ။ အပိစ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသာဘာဝတော, ရဇာပထော အသံဝုတသင်္ကာရဋ္ဌာနံ ဝိယ ရဇာနံ, ကိလေသရဇာနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနတော။ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသသဗ္ဘာဝတော။

နယိဒံ သုကရံ…ပေ… ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပကထာ – ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ, ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ, သင်္ခလိခိတံ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ။ ယံနူနာဟံ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ပရိဒဟိတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယာတိ ဉာတဗ္ဗာ, တံ အနဂါရိယံ။ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဋိပဇ္ဇေယျံ။

အပ္ပံ ဝါတိ သဟဿတော ဟေဋ္ဌာ ဘောဂက္ခန္ဓော အပ္ပေါ နာမ ဟောတိ, သဟဿတော ပဋ္ဌာယ မဟာ။ အာဗန္ဓနဋ္ဌေန ဉာတိယေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋော။ သော ဝီသတိယာ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပေါ နာမ ဟောတိ, ဝီသတိယာ ပဋ္ဌာယ မဟာ။ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ, တဉ္စ, ယတ္ထ စေတေ သဟ ဇီဝန္တိ, ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟောန္တိ, တံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတံ သာဇီဝဉ္စ တတ္ထ သိက္ခနဘာဝေန သမာပန္နောတိ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော။ သမာပန္နောတိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော။

ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတောတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ။ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နံ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ။ အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ, ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော။ ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂရာမောတိပိ ပါဠိ, အယမေဝ အတ္ထော။ သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော, တေ ပဟာယ အညတ္ထ ဂန္တုံ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ။ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂိဂုဏပရိဒီပိကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ။

နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ။ ၆၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တနေလံ ဝိယ။ ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ။ အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ။ ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပ္ပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ။ ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ။ ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ, နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော။ နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ, ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ, ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ။ ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဍ္ဎိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ။

ကာလေ ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ, ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ဘူတံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကအတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ။ နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ။ သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ။ နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော, နိဓာနမဿာ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ။ ဟဒယေ နိဓေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော။ ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ, ယုတ္တကာလံ ပန အဝေက္ခိတွာဝ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ, ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ ဘာသတိ။ ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သံဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ, န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ မူလဗီဇံ ခန္ဓဗီဇံ ဖဠုဗီဇံ အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနဘေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော။

ဧကဘတ္တိကောတိ ပါတရာသဘတ္တံ သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ။ တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန။ တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဧကဘတ္တိကောဝ ဟောတိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဘတ္တိကော’’တိ။ ရတ္တိယာ ဘောဇနံ ရတ္တိ, တတော ဥပရတောတိ ရတ္တူပရတော။ အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယတ္ထင်္ဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ, တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ။

ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ။ ရဇတန္တိ ကဟာပဏော လောဟမာသကော ဇတုမာသကော ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ။ တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော, နေဝ တံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော။

အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓူမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ။ န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ။ အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနန္တိ။

ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ, တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ။ ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ။ အဇေဠကာဒီသုပိ ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ။ ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ။ ယတ္ထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ။ တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု။ ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိ-တဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ။

ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ။ ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ။ အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ။ တသ္မာ ဒုတေယျပဟိဏဂမနာနံ အနုယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ။ တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ။ တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ, အင်္ဂကူဋံ, ဂဟဏကူဋံ, ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ။ တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ။ အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ။ ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ။ ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ။

ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ။ ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောတိ။ တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ။ တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆတိ။

မာနကူဋံ နာမ ဟဒယဘေဒ-သိခါဘေဒ-ရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ။ တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ။ သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ။ တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ။ ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ။ လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ။

ဥက္ကောဋနာဒီသု ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ။ ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ။ တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ။ တမေကော ဓုတ္တော ‘‘ကိံ ဘော မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ။ ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ, မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ဧကံ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော ‘‘န မေ ဘော မိဂပေါတကေနတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ တေန ဟိ ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီတိ။ သော အာဟ – ‘‘နနု တေ ဘော မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ? အာမ ဒိန္နောတိ။ ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကော’’တိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ။ သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ။ နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ, အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ။ သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ။ ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ။ တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂေါ ဝဉ္စနသာစိယောဂေါ နိကတိသာစိယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ, တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ။

ဆေဒနာဒီသု ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ။ ဝဓောတိ မာရဏံ။ ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ။ ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော, ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော။ ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော။ ယံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော။ အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ။ သဟသာကာရောတိ သာဟသိကကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ။ ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒန…ပေ… သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။

သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ သွာယံ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဣမိနာ ပန ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ဝဋ္ဋန္တိ – တီဏိ စီဝရာနိ, ပတ္တော, ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိ, ဧကာ သူစိ, ကာယဗန္ဓနံ ပရိဿာဝနန္တိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ၊

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။

တေ သဗ္ဗေ ကာယပရိဟာရိကာပိ ဟောန္တိ, ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာပိ။ ကထံ? တိစီဝရံ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ဝိစရဏကာလေ ကာယံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကာယပရိဟာရိကံ ဟောတိ။ စီဝရကဏ္ဏေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝနကာလေ, ခါဒိတဗ္ဗဖလာဖလံ ဂဟဏကာလေ စ ကုစ္ဆိံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ ဟောတိ။ ပတ္တောပိ တေန ဥဒကံ ဥဒ္ဓရိတွာ နှာနကာလေ ကုဋိပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကော ဟောတိ, အာဟာရံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကော။ ဝါသိပိ တာယ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနကာလေ မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂပါဒစီဝရကုဋိဒဏ္ဍကသဇ္ဇနကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ဥစ္ဆုစ္ဆေဒနနာဠိကေရာဒိတစ္ဆနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ။ သူစိပိ စီဝရသိဗ္ဗနကာလေ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ, ပူဝံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ခါဒနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ။ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာယပရိဟာရိကံ, ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ ဂဟဏကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ။ ပရိဿာဝနံ တေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ နှာနကာလေ သေနာသနပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကံ, ပါနီယပါနကပရိဿာဝနကာလေ တေနေဝ တိလတဏ္ဍုလပုထုကာဒီနိ ဂဟေတွာ ခါဒနကာလေ စ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ။ အယံ တာဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ပရိက္ခာရမတ္တာ။

နဝပရိက္ခာရိကဿ ပန သေယျံ ပဝိသန္တဿ တတြဋ္ဌကပစ္စတ္ထရဏံ ဝါ ကုဉ္စိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ။ ဒသပရိက္ခာရိကဿ နိသီဒနံ ဝါ စမ္မခဏ္ဍံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကာဒသပရိက္ခာရိကဿ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝါ တေလနာဠိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ။ ဒွါဒသပရိက္ခာရိကဿ ဆတ္တံ ဝါ ဥပါဟနံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧတေသု စ အဋ္ဌပရိက္ခာရိကောဝ သန္တုဋ္ဌော, ဣတရေ အသန္တုဋ္ဌာ မဟိစ္ဆာ မဟာဘာရာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဧတေပိ အပ္ပိစ္ဆာဝ သန္တုဋ္ဌာဝ သုဘရာဝ သလ္လဟုကဝုတ္တိနောဝ။ ဘဂဝါ ပန န ဣမံ သုတ္တံ တေသံ ဝသေန ကထေသိ, အဋ္ဌပရိက္ခာရိကဿ ဝသေန ကထေသိ။ သော ဟိ ခုဒ္ဒကဝါသိဉ္စ သူစိဉ္စ ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ ပတ္တဿ အန္တော ဌပေတွာ ပတ္တံ အံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ တိစီဝရံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာ ယေနိစ္ဆကံ သုခံ ပက္ကမတိ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ နာမဿ န ဟောတိ။ ဣတိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သလ္လဟုကဝုတ္တိတံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ကာယပရိဟာရိကေန စီဝရေနာတိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ကာယပရိဟာရိကေနာတိ ကာယပရိဟရဏမတ္တကေန။ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေနာတိ ကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တကေန။ သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ တံ အဋ္ဌပရိက္ခာရမတ္တကံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာဝ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာဝ ဂစ္ဆတိ, ‘‘မမ ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဥပဋ္ဌာကော’’တိဿ သင်္ဂေါ ဝါ ဗန္ဓော ဝါ န ဟောတိ။ သော ဇိယာ မုတ္တော သရော ဝိယ, ယူထာ အပက္ကန္တော မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သေနာသနံ, ဝနသဏ္ဍံ, ရုက္ခမူလံ, နဝံ ပဗ္ဘာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဧကော အဒုတိယော။

‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,

သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန၊

ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ,

ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၄၂၊ စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသော ၁၂၈) –

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတံ အာပဇ္ဇတိ။

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော သေယျထာပီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော။ ဍေတီတိ ဥပ္ပတတိ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – သကုဏာ နာမ ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ရုက္ခော ပရိပက္ကဖလော’’တိ ဉတွာ နာနာဒိသာဟိ အာဂန္တွာ နခပက္ခတုဏ္ဍာဒီဟိ တဿ ဖလာနိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဓုနန္တာ ခါဒန္တိ, ‘‘ဣဒံ အဇ္ဇတနာယ, ဣဒံ သွာတနာယ ဘဝိဿတီ’’တိ နေသံ န ဟောတိ။ ဖလေ ပန ခီဏေ နေဝ ရုက္ခဿ အာရက္ခံ ဌပေန္တိ, န တတ္ထ ပက္ခံ ဝါ ပတ္တံ ဝါ နခံ ဝါ တုဏ္ဍံ ဝါ ဌပေန္တိ, အထ ခေါ တသ္မိံ ရုက္ခေ အနပေက္ခာ ဟုတွာ ယော ယံ ဒိသာဘာဂံ ဣစ္ဆတိ, သော တေန သပတ္တဘာရောဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမေဝ အယံ ဘိက္ခု နိဿင်္ဂေါ နိရပေက္ခောယေဝ ပက္ကမတိ, သမာဒါယေဝ ပက္ကမတိ။ အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန။ အဇ္ဈတ္တန္တိ သကေ အတ္တဘာဝေ။ အနဝဇ္ဇသုခန္တိ နိဒ္ဒေါသသုခံ။

သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၅) ဝုတ္တံ။ အဗျာသေကသုခန္တိ ကိလေသေဟိ အနာသိတ္တသုခံ, အဝိကိဏ္ဏသုခန္တိပိ ဝုတ္တံ။ ဣန္ဒြိယသံဝရသုခံ ဟိ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တတာယ အဝိကိဏ္ဏံ ဟောတိ။

သော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ သော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညဝသေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ။ တတ္ထ အဘိက္ကန္တန္တိ ပုရတော ဂမနံ။ ပဋိက္ကန္တန္တိ ပစ္ဆာဂမနံ။

သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပါယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ သတိသမ္ပယုတ္တာနံ သမ္ပဇညာနံ ဝသေန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာယေဝ တာနိ အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာနိ ကရောတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဣစ္ဆန္တေန ဒီဃနိကာယေ သာမညဖလဝဏ္ဏနာတော ဝါ မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာတော ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော။

သော ဣမိနာ စာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? အရညဝါသဿ ပစ္စယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ ယဿ ဟိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော န ဣဇ္ဈတိ, တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝါ ဝနစရကေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဝတ္ထဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘ကိံ ဧဝရူပဿ ပါပဘိက္ခုနော အရညဝါသေနာ’’တိ ဘေရဝသဒ္ဒံ သာဝေန္တိ, ဟတ္ထေဟိ သီသံ ပဟရိတွာ ပလာယနာကာရံ ကရောန္တိ။ ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အရညံ ပဝိသိတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မမကာသီ’’တိ အယသော ပတ္ထရတိ။ ယဿ ပနေတေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော ဣဇ္ဈတိ။ သော ဟိ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကိဉ္စိ ကာဠကံ ဝါ တိလကံ ဝါ အပဿန္တော ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ။ အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ။ ဣတိဿ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တတေလဗိန္ဒု ဝိယ ယသော ဝိတ္ထာရိကော ဟောတိ။

တတ္ထ ဝိဝိတ္တန္တိ သုညံ, အပ္ပသဒ္ဒံ, အပ္ပနိဂ္ဃေါသန္တိ အတ္ထော။ ဧတဒေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဝိဝိတ္တန္တိ သန္တိကေ စေပိ သေနာသနံ ဟောတိ, တဉ္စ အနာကိဏ္ဏံ ဂဟဋ္ဌေဟိ ပဗ္ဗဇိတေဟိ, တေန တံ ဝိဝိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၅၂၆) ဝုတ္တံ။ သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနံ။ မဉ္စပီဌာနမေတံ အဓိဝစနံ။ တေနာဟ – ‘‘သေနာသနန္တိ မဉ္စောပိ သေနာသနံ, ပီဌမ္ပိ, ဘိသိပိ, ဗိမ္ဗောဟနမ္ပိ, ဝိဟာရောပိ, အဍ္ဎယောဂေါပိ, ပါသာဒေါပိ, ဟမ္မိယမ္ပိ, ဂုဟာပိ, အဋ္ဋောပိ, မာဠောပိ, လေဏမ္ပိ, ဝေဠုဂုမ္ဗောပိ, ရုက္ခမူလမ္ပိ, မဏ္ဍပေါပိ သေနာသနံ, ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တိ, သဗ္ဗမေတံ သေနာသန’’န္တိ (ဝိဘ။ ၅၂၇)။ အပိစ ဝိဟာရော, အဍ္ဎယောဂေါ, ပါသာဒေါ, ဟမ္မိယံ, ဂုဟာတိ ဣဒံ ဝိဟာရသေနာသနံ နာမ။ မဉ္စော, ပီဌံ, ဘိသိ, ဗိမ္ဗောဟနန္တိ ဣဒံ မဉ္စပီဌသေနာသနံ နာမ။ စိမိလိကာ, စမ္မခဏ္ဍော, တိဏသန္ထာရော, ပဏ္ဏသန္ထာရောတိ ဣဒံ သန္ထတသေနာသနံ နာမ။ ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီတိ ဧတံ ဩကာသသေနာသနံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓံ သေနာသနံ ဟောတိ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ သေနာသနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ။

ဣမဿ ပန သကုဏသဒိသဿ စာတုဒ္ဒိသဿ ဘိက္ခုနော အနုစ္ဆဝိကံ ဒဿေန္တော အရညံ ရုက္ခမူလန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အရညန္တိ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ။ ၅၂၉) ‘‘ဣဒံ ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန အာဂတံ အရညံ။ ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၄) ဣဒံ ပန ဣမဿ ဘိက္ခုနော အနုရူပံ။ တဿ လက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တံ။ ရုက္ခမူလန္တိ ယံကိဉ္စိ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ။ ပဗ္ဗတန္တိ သေလံ။ တတ္ထ ဟိ ဥဒကသောဏ္ဍီသု ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ သီတာယ ရုက္ခစ္ဆာယာယ နိသိန္နဿ နာနာဒိသာသု ခါယမာနာသု သီတေန ဝါတေန ဗီဇိယမာနဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ ကန္ဒရန္တိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဒါရိတံ ဥဒကဘိန္နံ ပဗ္ဗတပဒေသံ, ယံ နိတမ္ဗန္တိပိ နဒီနိကုဉ္ဇန္တိပိ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ ဟိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလိကာ ဟောတိ, မတ္ထကေ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဝနဂဟနံ, မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကံ သန္ဒတိ။ ဧဝရူပံ ကန္ဒရံ ဩရုယှ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂတ္တာနိ သီတာနိ ကတွာ ဝါလိကံ ဥဿာပေတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညာပေတွာ နိသိန္နဿ သမဏဓမ္မံ ကရောတော စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ ဂိရိဂုဟန္တိ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရံ, ဧကသ္မိံယေဝ ဝါ ဥမင်္ဂသဒိသံ မဟာဝိဝရံ။ သုသာနလက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၄) ဝုတ္တံ။ ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိ။ အဗ္ဘောကာသန္တိ အစ္ဆန္နံ။ အာကင်္ခမာနော ပနေတ္ထ စီဝရကုဋိံ ကတွာ ဝသတိ။ ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ပလာလရာသိံ။ မဟာပလာလပုဉ္ဇတော ဟိ ပလာလံ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဘာရလေဏသဒိသေ အာလယေ ကရောန္တိ, ဂစ္ဆဂုမ္ဗာဒီနမ္ပိ ဥပရိ ပလာလံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဘတ္တဿ ပစ္ဆတော။ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တောတိ ပိဏ္ဍပါတပရိယေသနတော ပဋိက္ကန္တော။ ပလ္လင်္ကန္တိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ။ အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ။ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမသရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ။ ဧဝဉှိ နိသိန္နဿ စမ္မမံသနှာရူနိ န ပဏမန္တိ။ အထဿ ယာ တေသံ ပဏမနပစ္စယာ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တာသု န ဥပ္ပဇ္ဇမာနာသု စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ န ပရိပတတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ။ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပယိတွာ, မုခသမီပေ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော။ တေနေဝ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ – ‘‘အယံ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ သူပဋ္ဌိတာ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါ။ တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ (ဝိဘ။ ၅၃၇)။ အထ ဝါ ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော။ မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော။ သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော။ တေန ဝုစ္စတိ – ‘ပရိမုခံ သတိ’’’န္တိ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၄) ဝုတ္တနယေန ပနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တတြာယံ သင်္ခေပေါ ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ သတိံ ကတွာ’’တိ။

အဘိဇ္ဈံ လောကေတိ ဧတ္ထ လုဇ္ဇန-ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော။ တသ္မာ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ရာဂံ ပဟာယ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေနာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနတ္တာ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန, န စက္ခုဝိညာဏသဒိသေနာတိ အတ္ထော။ အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီတိ အဘိဇ္ဈာတော စိတ္တံ ပရိမောစေတိ, ယထာ နံ သာ မုဉ္စတိ စေဝ မုဉ္စိတွာ စ န ပုန ဂဏှာတိ, ဧဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဗျာပဇ္ဇတိ ဣမိနာ စိတ္တံ ပူတိကုမ္မာသာဒယော ဝိယ ပုရိမပကတိံ ပဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ။ ဝိကာရပ္ပတ္တိယာ ပဒုဿတိ, ပရံ ဝါ ပဒူသေတိ ဝိနာသေတီတိ ပဒေါသော။ ဥဘယမ္ပေတံ ကောဓဿေဝ အဓိဝစနံ။ ထိနံ စိတ္တဂေလညံ, မိဒ္ဓံ စေတသိကဂေလညံ။ ထိနဉ္စ မိဒ္ဓဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ။ အာလောကသညီတိ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ဒိဋ္ဌအာလောကသဉ္ဇာနနသမတ္ထာယ ဝိဂတနီဝရဏာယ ပရိသုဒ္ဓါယ သညာယ သမန္နာဂတော။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော။ ဣဒံ ဥဘယံ အာလောကသညာယ ဥပကာရကတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ကုက္ကုစ္စဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ။ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆောတိ ဝိစိကိစ္ဆံ တရိတွာ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော။ ‘‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’’န္တိ ဧဝံ နပ္ပဝတ္တတီတိ အကထံကထီ။ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အနဝဇ္ဇေသု ဓမ္မေသု။ ‘‘ဣမေ နု ခေါ ကုသလာ, ကထမိမေ ကုသလာ’’တိ ဧဝံ န ဝိစိကိစ္ဆတိ န ကင်္ခတီတိ အတ္ထော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဣမေသု ပန နီဝရဏေသု ဝစနတ္ထလက္ခဏာဒိဘေဒတော ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၇၁-၇၂) ဝုတ္တံ။ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ ယသ္မာ ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, ဥပ္ပန္နာပိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ ဝါ အဘိညာ ဥစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေန္တိ။ တသ္မာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနိ။

ဣမေ အာသဝါတိအာဒိ အပရေနာပိ ပရိယာယေန စတုသစ္စပ္ပကာသနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္တာဝတာ ဟေဋ္ဌာ တီဟိ အင်္ဂေဟိ ဗာဟိရသမယဿ နိပ္ဖလဘာဝံ ဒဿေတွာ စတုတ္ထေန အင်္ဂေန အတ္တနော သာသနဿ ဂမ္ဘီရဘာဝံ ပကာသေတွာ ဒေသနာယ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ။ ဣဒါနိ ဒေသနံ အပ္ပေန္တော ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။

၉။ တဏှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၉။ နဝမေ ဇာလိနိန္တိ ဇာလသဒိသံ။ ယထာ ဟိ ဇာလံ သမန္တတော သံသိဗ္ဗိတံ အာကုလဗျာကုလံ, ဧဝံ တဏှာပီတိ ဇာလသဒိသတ္တာ ဇာလိနီတိ ဝုတ္တာ။ တယော ဝါ ဘဝေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတာယ ဧတိဿာ တတ္ထ တတ္ထ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသဘူတံ ဇာလံ အတ္ထီတိပိ ဇာလိနီ။ သရိတန္တိ တတ္ထ တတ္ထ သရိတွာ သံသရိတွာ ဌိတံ။ ဝိသဋန္တိ ပတ္ထဋံ ဝိက္ခိတ္တံ။ ဝိသတ္တိကန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိသတ္တံ လဂ္ဂံ လဂိတံ။ အပိစ ‘‘ဝိသမူလာတိ ဝိသတ္တိကာ။ ဝိသဖလာတိ ဝိသတ္တိကာ’’တိအာဒိနာပိ (မဟာနိ။ ၃၊ စူဠနိ။ မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၂၂) နယေနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥဒ္ဓသ္တောတိ ဥပရိ ဓံသိတော။ ပရိယောနဒ္ဓေါတိ သမန္တာ ဝေဌိတော။ တန္တာကုလကဇာတောတိ တန္တံ ဝိယ အာကုလဇာတော။ ယထာ နာမ ဒုန္နိက္ခိတ္တံ မူသိကစ္ဆိန္နံ ပေသကာရာနံ တန္တံ တဟိံ တဟိံ အာကုလံ ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ အဂ္ဂံ ဣဒံ မူလ’’န္တိ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ, မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဒုက္ကရံ ဟောတိ, ဧဝံ သတ္တာ ဣမာယ တဏှာယ ပရိယောနဒ္ဓါ အာကုလဗျာကုလာ န သက္ကောန္တိ အတ္တနော နိဿရဏမဂ္ဂံ ဥဇုံ ကာတုံ။ ဂုလာဂုဏ္ဌိကဇာတောတိ ဂုလာဂုဏ္ဌိကံ ဝုစ္စတိ ပေသကာရကဉ္ဇိယသုတ္တံ။ ဂုလာ နာမ သကုဏိကာ, တဿာ ကုလာဝကောတိပိ ဧကေ။ ယထာ တဒုဘယမ္ပိ အာကုလံ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ, မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဒုက္ကရန္တိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတောတိ မုဉ္ဇတိဏံ ဝိယ ပဗ္ဗဇတိဏံ ဝိယ စ ဘူတော, တာဒိသော ဇာတော။ ယထာ တာနိ တိဏာနိ ကောဋ္ဋေတွာ ကတရဇ္ဇုံ ဇိဏ္ဏကာလေ ကတ္ထစိ ပတိတံ ဂဟေတွာ တေသံ တိဏာနံ ‘‘ဣဒံ အဂ္ဂံ ဣဒံ မူလ’’န္တိ အဂ္ဂေန ဝါ အဂ္ဂံ, မူလေန ဝါ မူလံ သမာနေတုံ ဒုက္ကရံ။ တမ္ပိ စ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေ ဌတွာ သက္ကာ ဘဝေယျ ဥဇုံ ကာတုံ, ဌပေတွာ ပန ဗောဓိသတ္တေ အညော သတ္တော အတ္တနော ဓမ္မတာယ တဏှာဇာလံ ပဒါလေတွာ အတ္တနော နိဿရဏမဂ္ဂံ ဥဇုံ ကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ။ ဧဝမယံ လောကော တဏှာဇာလေန ပရိယောနဒ္ဓေါ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ။ တတ္ထ အပါယောတိ နိရယ-တိရစ္ဆာနယောနိ-ပေတ္တိဝိသယ-အသုရကာယာ။ သဗ္ဗေပိ ဟိ တေ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတဿ အာယဿ အဘာဝတော အပါယာတိ ဝုစ္စန္တိ။ တထာ ဒုက္ခဿ ဂတိဘာဝတော ဒုဂ္ဂတိ။ သုခသမုဿယတော ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတော။ ဣတရော ပန –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတိ။

တံ သဗ္ဗံ နာတိဝတ္တတိ နာတိက္ကမတိ, အထ ခေါ စုတိတော ပဋိသန္ဓိံ ပဋိသန္ဓိတော စုတိန္တိ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဂဏှမာနော တီသု ဘဝေသု စတူသု ယောနီသု ပဉ္စသု ဂတီသု သတ္တသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု နဝသု သတ္တာဝါသေသု မဟာသမုဒ္ဒေ ဝါတက္ခိတ္တနာဝါ ဝိယ ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယ စ ပရိဗ္ဘမတိယေဝ။

အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယာတိ အဇ္ဈတ္တိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ။ ဣဒဉှိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။ ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယာတိ ဗာဟိရံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ, ဣဒမ္ပိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။ အသ္မီတိ, ဘိက္ခဝေ, သတီတိ, ဘိက္ခဝေ, ယဒေတံ အဇ္ဈတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမူဟဂ္ဂါဟတော အသ္မီတိ ဟောတိ, တသ္မိံ သတီတိ အတ္ထော။ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီတိအာဒီသု ပန ဧဝံ သမူဟတော အဟန္တိ ဂဟဏေ သတိ တတော အနုပနိဓာယ စ ဥပနိဓာယ စာတိ ဒွိဓာ ဂဟဏံ ဟောတိ။ တတ္ထ အနုပနိဓာယာတိ အညံ အာကာရံ အနုပဂမ္မ သကဘာဝမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတိ, ခတ္တိယာဒီသု ဣဒံပကာရော အဟန္တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ တာဝ အနုပနိဓာယ ဂဟဏံ။ ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ ပန ဒုဝိဓံ ဟောတိ သမတော စ အသမတော စ။ တံ ဒဿေတုံ ဧဝံသ္မီတိ အညထာသ္မီတိ စ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဧဝံသ္မီတိ ဣဒံ သမတော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ, ယထာယံ ခတ္တိယော ယထာယံ ဗြာဟ္မဏော, ဧဝမဟမ္ပီတိ အတ္ထော။ အညထာသ္မီတိ ဣဒံ ပန အသမတော ဂဟဏံ, ယထာယံ ခတ္တိယော ယထာယံ ဗြာဟ္မဏော, တတော အညထာ အဟံ, ဟီနော ဝါ အဓိကော ဝါတိ အတ္ထော။ ဣမာနိ တာဝ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန စတ္တာရိ တဏှာဝိစရိတာနိ။

အသသ္မီတိ သတသ္မီတိ ဣမာနိ ပန ဒွေ ယသ္မာ အတ္ထီတိ အသံ, နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ။ သီဒတီတိ သတံ, အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ။ တသ္မာ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဣတော ပရာနိ သန္တိ ဧဝမာဒီနိ စတ္တာရိ သံသယပရိဝိတက္ကဝသေန ဝုတ္တာနိ။ သန္တိ ဟောတီတိ ဧဝမာဒီသု အဟံ သိယန္တိ ဟောတီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဓိပ္ပါယော ပနေတ္ထ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော။ အပိဟံ သန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အပိ နာမ အဟံ ဘဝေယျန္တိ ဧဝံ ပတ္ထနာကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တာနိ။ တာနိပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တာနိ။ တေသမ္ပိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝမေတေ –

‘‘ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ သီသညေ, စတ္တာရော သီသမူလကာ၊

တယော တယောတိ ဧတာနိ, အဋ္ဌာရသ ဝိဘာဝယေ။

ဧတေသု ဟိ အသသ္မိ, သတသ္မီတိ ဧတေ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ နာမ။ အသ္မိ, သန္တိ, အပိဟံ သန္တိ, ဘဝိဿန္တိ ဧတေ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ ဧဝ။ ဣတ္ထသ္မီတိအာဒယော တယော တယောတိ ဒွါဒသ သီသမူလကာ နာမာတိ ဧဝမေတေ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ ဒွါဒသ သီသမူလကာတိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမာနိ တာဝ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ။ ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ တဏှာဝိစရိတေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမိနာတိ ဣမိနာ ရူပေန ဝါ ။ပ။ ဝိညာဏေန ဝါတိ ဧသ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသံ တာဒိသမေဝ။

ဣတိ ဧဝရူပါနိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧကမေကဿ ပုဂ္ဂလဿ အတီတေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသ။ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧကမေကဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ စ အနာဂတေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသ။ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧကဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ယထာသမ္ဘဝတော ဗဟူနံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသာဝ။ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပန နိယမေနေဝ အတီတေ အဒ္ဓနိ ဆတ္တိံသ, အနာဂတေ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသ။ အနန္တာ ဟိ အသဒိသတဏှာမာနဒိဋ္ဌိဘေဒါ သတ္တာ။ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတံ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ပန အဋ္ဌသတသင်္ခါတံ တဏှာဝိစရိတံ ဟောတီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၁၀။ ပေမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၀။ ဒသမေ န ဥဿေနေတီတိ ဒိဋ္ဌိဝသေန န ဥက္ခိပတိ။ န ပဋိသေနေတီတိ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ကလဟဘဏ္ဍနဝသေန န ဥက္ခိပတိ။ န ဓူပါယတီတိ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ တဏှာဝိစရိတဝသေန န ဓူပါယတိ။ န ပဇ္ဇလတီတိ ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ တဏှာဝိစရိတဝသေန န ပဇ္ဇလတိ။ န သမ္ပဇ္ဈာယတီတိ အသ္မိမာနဝသေန န သမ္ပဇ္ဈာယတိ။ သေသံ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ။

မဟာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

စတုတ္ထပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ။

၅။ ပဉ္စမပဏ္ဏာသကံ

(၂၁) ၁။ သပ္ပုရိသဝဂ္ဂေါ

၁-၆။ သိက္ခာပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၁။ ပဉ္စမဿ ပဌမေ အသပ္ပုရိသန္တိ လာမကပုရိသံ တုစ္ဆပုရိသံ မူဠှပုရိသံ အဝိဇ္ဇာယ အန္ဓီကတံ ဗာလံ။ အသပ္ပုရိသတရန္တိ အတိရေကေန အသပ္ပုရိသံ။ ဣတရေ ဒွေ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဣတော ပရေသု ပဉ္စသု။ ဧတေသု ဟိ ပဌမံ ပဉ္စဝေရဝသေန ဒေသိတံ, ဒုတိယံ အဿဒ္ဓမ္မဝသေန, တတိယံ ကာယဝစီဒွါရဝသေန, စတုတ္ထံ မနောဒွါရဝသေန, ပဉ္စမံ အဋ္ဌမိစ္ဆတ္တဝသေန, ဆဋ္ဌံ ဒသမိစ္ဆတ္တဝသေန။

၇-၁၀။ ပါပဓမ္မသုတ္တစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

၂၀၇-၂၁၀။ သတ္တမေ ပါပန္တိ လာမကံ သံကိလိဋ္ဌပုဂ္ဂလံ။ ကလျာဏန္တိ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇပုဂ္ဂလံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ အဋ္ဌမေပိ ဧသေဝ နယော။ နဝမေ ပါပဓမ္မန္တိ လာမကဓမ္မံ။ ကလျာဏဓမ္မန္တိ အနဝဇ္ဇဓမ္မံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ဒသမေပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဒသသုပိ သုတ္တေသု အဂါရိယပ္ပဋိပဒါ ကထိတာ။ သစေပိ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ။

သပ္ပုရိသဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

(၂၂) ၂။ ပရိသာဝဂ္ဂေါ

၁။ ပရိသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၁။ ဒုတိယဿ ပဌမေ ပရိသံ ဒူသေန္တီတိ ပရိသဒူသနာ။ ပရိသံ သောဘေန္တီတိ ပရိသသောဘနာ။

၂။ ဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၂။ ဒုတိယေ မနောဒုစ္စရိတေ ပရိယာပန္နာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဝိသုံ ဝုတ္တာ, တဿာ စ ပဋိပက္ခဝသေန သမ္မာဒိဋ္ဌိ။

၃။ အကတညုတာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၃။ တတိယေ အကတညုတာ အကတဝေဒိတာတိ အကတညုတာယ အကတဝေဒိတာယ။ ဥဘယမ္ပေတံ အတ္ထတော ဧကမေဝ။ သုက္ကပက္ခေပိ ဧသေဝ နယော။

၄-၇။ ပါဏာတိပါတီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၁၄-၂၁၇။ စတုတ္ထံ စတုန္နံ ကမ္မကိလေသာနံ တပ္ပဋိပက္ခဿ စ ဝသေန ဝုတ္တံ, ပဉ္စမံ သုက္ကပက္ခာနံ အာဒိတော စတုန္နံ မိစ္ဆတ္တာနံ ဝသေန, ဆဋ္ဌံ အဝသေသာနံ စတုန္နံ, သတ္တမံ အနရိယဝေါဟာရအရိယဝေါဟာရာနံ။ တထာ အဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ သပ္ပဋိပက္ခာနံ အဿဒ္ဓမ္မာနံ ဝသေန ဝုတ္တာနိ။ သဗ္ဗသုတ္တေသု ပန သုက္ကပက္ခဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာ။ နဝသု သုတ္တေသု ကိဉ္စာပိ ‘‘သဂ္ဂေ’’တိ ဝုတ္တံ, တယော ပန မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ လဗ္ဘန္တိယေဝါတိ။

ပရိသာဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

(၂၃) ၃။ ဒုစ္စရိတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၂၁-၂၃၁။ တတိယဿ ပဌမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။ ဒသမေ ယော စိန္တေတွာ ကဗျံ ကရောတိ, အယံ စိန္တာကဝိ နာမ။ ယော သုတွာ ကရောတိ, အယံ သုတကဝိ နာမ။ ယော ဧကံ အတ္ထံ နိဿာယ ကရောတိ, အယံ အတ္ထကဝိ နာမ။ ယော တင်္ခဏညေဝ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော ဝိယ အတ္တနော ပဋိဘာနေန ကရောတိ, အယံ ပဋိဘာနကဝိ နာမာတိ။

ဒုစ္စရိတဝဂ္ဂေါ တတိယော။

(၂၄) ၄။ ကမ္မဝဂ္ဂေါ

၁။ သံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၂။ စတုတ္ထဿ ပဌမေ ကဏှန္တိ ကာဠကံ ဒသအကုသလကမ္မပထကမ္မံ။ ကဏှဝိပါကန္တိ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနတော ကာဠကဝိပါကံ။ သုက္ကန္တိ ပဏ္ဍရကံ ကုသလကမ္မပထကမ္မံ။ သုက္ကဝိပါကန္တိ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တနတော ပဏ္ဍရကဝိပါကံ။ ကဏှသုက္ကန္တိ မိဿကကမ္မံ။ ကဏှသုက္ကဝိပါကန္တိ သုခဒုက္ခဝိပါကံ။ မိဿကကမ္မဉှိ ကတွာ အကုသလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ မင်္ဂလဟတ္ထိဋ္ဌာနာဒီသု ဥပ္ပန္နော ကုသလေန ပဝတ္တေ သုခံ ဝေဒိယတိ။ ကုသလေန ရာဇကုလေပိ နိဗ္ဗတ္တော အကုသလေန ပဝတ္တေ ဒုက္ခံ ဝေဒိယတိ။ အကဏှံ အသုက္ကန္တိ ကမ္မက္ခယကရံ စတုမဂ္ဂဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ။ တဉှိ ယဒိ ကဏှံ ဘဝေယျ, ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ။ ယဒိ သုက္ကံ ဘဝေယျ, သုက္ကဝိပါကံ ဒဒေယျ။ ဥဘယဝိပါကဿ ပန အပ္ပဒါနတော အကဏှံ အသုက္ကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။

၂။ ဝိတ္ထာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၃။ ဒုတိယေ သဗျာဗဇ္ဈန္တိ သဒေါသံ။ ကာယသင်္ခါရန္တိ ကာယဒွါရစေတနံ။ အဘိသင်္ခရောတီတိ အာယူဟတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ သဗျာဗဇ္ဈံ လောကန္တိ သဒုက္ခံ လောကံ။ သဗျာဗဇ္ဈာ ဖဿာတိ သဒုက္ခာ ဝိပါကဖဿာ။ သဗျာဗဇ္ဈံ ဝေဒနံ ဝေဒိယတီတိ သာဗာဓံ ဝိပါကဝေဒနံ ဝေဒိယတိ။ ဧကန္တဒုက္ခန္တိ ဧကန္တေနေဝ ဒုက္ခံ, န သုခသမ္မိဿံ။ သေယျထာပိ သတ္တာ နေရယိကာတိ ဧတ္ထ သေယျထာပီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော။ တေန ကေဝလံ နေရယိကသတ္တေ ဒဿေတိ, အညေ ပန တံသရိက္ခကာ နာမ နတ္ထိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေယျထာပိ မနုဿာတိအာဒီသု ပန မနုဿာနံ တာဝ ကာလေန သုခါ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာလေန ဒုက္ခာ ဝေဒနာ။ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါတိ ဧတ္ထ ပန ကာမာဝစရဒေဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တေသဉှိ မဟေသက္ခတရာ ဒေဝတာ ဒိသွာ နိသိန္နာသနတော ဝုဋ္ဌာနံ, ပါရုတဥတ္တရာသင်္ဂဿ ဩတာရဏံ, အဉ္ဇလိပဂ္ဂဏှနန္တိအာဒီနံ ဝသေန ကာလေန ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တာနံ ကာလေန သုခံ။ ဧကစ္စေ စ ဝိနိပါတိကာတိ ဧတ္ထ ဝေမာနိကပေတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တေ နိရန္တရမေဝ ဧကသ္မိံ ကာလေ သုခံ, ဧကသ္မိံ ကာလေ ဒုက္ခံ ဝေဒိယန္တိ။ နာဂသုပဏ္ဏဟတ္ထိအဿာဒယော ပန မနုဿာ ဝိယ ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခာဝ ဟောန္တိ။ ပဟာနာယ ယာ စေတနာတိ ဧတ္ထ ဝိဝဋ္ဋဂါမိနီ မဂ္ဂစေတနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သာ ဟိ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီတိ။

၃။ သောဏကာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၄။ တတိယေ သိခါမောဂ္ဂလ္လာနောတိ သီသမဇ္ဈေ ဌိတာယ မဟတိယာ သိခါယ သမန္နာဂတော မောဂ္ဂလ္လာနဂေါတ္တော ဗြာဟ္မဏော။ ပုရိမာနီတိ အတီတာနန္တရဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုရိမာနိ, ဒုတိယာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပုရိမတရာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သောဏကာယနောတိ တဿေဝ အန္တေဝါသိကော။ ကမ္မသစ္စာယံ ဘော လောကောတိ ဘော အယံ လောကော ကမ္မသဘာဝေါ။ ကမ္မသမာရမ္ဘဋ္ဌာယီတိ ကမ္မသမာရမ္ဘေန တိဋ္ဌတိ။ ကမ္မံ အာယူဟန္တောဝ တိဋ္ဌတိ, အနာယူဟန္တော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဒီပေတိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

၄-၉။ သိက္ခာပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၃၅။ စတုတ္ထာဒီနိပိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။ မဂ္ဂင်္ဂေသု ပန ယသ္မာ သတိယာ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ, တသ္မာ ဥဘယမေဝ ကမ္မံ။ သေသာ အင်္ဂါနေဝ ဟောန္တိ, နော ကမ္မန္တိ ဝုတ္တံ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အဘိဓမ္မေ ပန သဗ္ဗမ္ပေတံ အဝိသေသေန စေတနာသမ္ပယုတ္တကမ္မန္တေဝ ဝဏ္ဏိတံ။

၁၀။ သမဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၁။ ဒသမေ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ။ အယံ ပန နိယမော သေသပဒေသုပိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဒုတိယာဒယောပိ ဟိ သမဏာ ဣဓေဝ, န အညတ္ထ။ သုညာတိ ရိတ္တာ တုစ္ဆာ။ ပရပ္ပဝါဒါတိ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ, စတ္တာရော ဧကစ္စသဿတိကာ, စတ္တာရော အန္တာနန္တိကာ, စတ္တာရော အမရာဝိက္ခေပိကာ, ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ, သောဠသ သညိဝါဒါ, အဋ္ဌ အသညိဝါဒါ, အဋ္ဌ နေဝသညိနာသညိဝါဒါ, သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ, ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဣမေ သဗ္ဗေပိ ဗြဟ္မဇာလေ အာဂတဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဣတော ဗာဟိရာနံ ပရေသံ ပဝါဒါ ပရပ္ပဝါဒါ နာမ။ တေ သဗ္ဗေပိ ဣမေဟိ စတူဟိ ဖလဋ္ဌကသမဏေဟိ သုညာ။ န ဟိ တေ ဧတ္ထ သန္တိ။ န ကေဝလဉ္စ ဧတေဟေဝ သုညာ, စတူဟိ ပန မဂ္ဂဋ္ဌကသမဏေဟိပိ, စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ အာရဒ္ဓဝိပဿကေဟိပီတိ ဒွါဒသဟိပိ သမဏေဟိ သုညာ ဧဝ။ ဣဒမေဝ အတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၄) ဝုတ္တံ –

‘‘ဧကူနတိံသော ဝယသာ သုဘဒ္ဒ,

ယံ ပဗ္ဗဇိံ ကိံကုသလာနုဧသီ၊

ဝဿာနိ ပညာသ သမာဓိကာနိ,

ယတော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော သုဘဒ္ဒ၊

ဉာယဿ ဓမ္မဿ ပဒေသဝတ္တီ,

ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏောပိ နတ္ထိ’’။

‘‘ဒုတိယောပိ သမဏော နတ္ထိ, တတိယောပိ သမဏော နတ္ထိ, စတုတ္ထောပိ သမဏော နတ္ထိ, သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဟိ အညေဟီ’’တိ။ ဧတ္ထ ဟိ ပဒေသဝတ္တီတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကော အဓိပ္ပေတော။ တသ္မာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ မဂ္ဂဋ္ဌံ ဖလဋ္ဌန္တိ တယောပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘သမဏောပိ နတ္ထီ’’တိ အာဟ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ မဂ္ဂဋ္ဌံ ဖလဋ္ဌန္တိ တယောပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘ဒုတိယောပိ သမဏော နတ္ထီ’’တိ အာဟ။ ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော။ ဧကာဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ကမ္မဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

(၂၅) ၅။ အာပတ္တိဘယဝဂ္ဂေါ

၁။ သံဃဘေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၃။ ပဉ္စမဿ ပဌမေ အပိ နု တံ, အာနန္ဒ, အဓိကရဏန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီသု အညတရံ အဓိကရဏံ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပ္ပဇ္ဇိ, သတ္ထာ တဿ ဝူပသန္တဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ။ ကုတော တံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, ကုတော ကိန္တိ ကေန ကာရဏေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမိဿတီတိ ဝဒတိ။ ကေဝလကပ္ပန္တိ သကလံ သမန္တတော။ သံဃဘေဒါယ ဌိတောတိ သံဃေန သဒ္ဓိံ ဝါဒတ္ထာယ ကထိတံ ပဋိကထေန္တောဝ ဌိတော။ တတြာယသ္မာတိ တသ္မိံ ဧဝံ ဌိတေ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ။ န ဧကဝါစိကမ္ပိ ဘဏိတဗ္ဗံ မညတီတိ ‘‘မာ, အာဝုသော, သံဃေန သဒ္ဓိံ ဧဝံ အဝစာ’’တိ ဧကဝစနမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ န မညတိ။ ဝေါယုဉ္ဇတီတိ အနုယုဉ္ဇတိ အနုယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ အတ္ထဝသေတိ ကာရဏဝသေ။ နာသေဿန္တီတိ ဥပေါသထပ္ပဝါရဏံ ဥပဂန္တုံ အဒတွာ နိက္ကဍ္ဎိဿန္တိ။ သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂။ အာပတ္တိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၄။ ဒုတိယေ ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာတိ ပဉ္စ သိခဏ္ဍကေ ဌပေတွာ ခုရေန မုဏ္ဍံ ကရိတွာ။ ခရဿရေနာတိ ကက္ခဠသဒ္ဒေန။ ပဏဝေနာတိ ဝဇ္ဈဘေရိယာ။ ထလဋ္ဌဿာတိ ဧကမန္တေ ဌိတဿ။ သီသစ္ဆေဇ္ဇန္တိ သီသစ္ဆေဒါရဟံ။ ယတြ ဟိ နာမာတိ ယံ နာမ။ သော ဝတဿာဟန္တိ သော ဝတ အဟံ အဿံ, ယံ ဧဝရူပံ ပါပံ န ကရေယျန္တိ အတ္ထော။ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိဿတီတိ ဓမ္မာနုရူပံ ပဋိကရိဿတိ, သာမဏေရဘူမိယံ ဌဿတီတိ အတ္ထော။ ကာဠဝတ္ထံ ပရိဓာယာတိ ကာဠပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ။ မောသလ္လန္တိ မုသလာဘိပါတာရဟံ။ ယထာဓမ္မန္တိ ဣဓ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌဟန္တော ယထာဓမ္မံ ကရောတိ နာမ။ ဘသ္မပုဋန္တိ ဆာရိကာဘဏ္ဍိကံ။ ဂါရယှံ ဘသ္မပုဋန္တိ ဂရဟိတဗ္ဗဆာရိကာပုဋေန မတ္ထကေ အဘိဃာတာရဟံ။ ယထာဓမ္မန္တိ ဣဓ အာပတ္တိံ ဒေသေန္တော ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ နာမ။ ဥပဝဇ္ဇန္တိ ဥပဝါဒါရဟံ။ ပါဋိဒေသနီယေသူတိ ပဋိဒေသေတဗ္ဗေသု။ ဣမိနာ သဗ္ဗာပိ သေသာပတ္တိယော သင်္ဂဟိတာ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရိ အာပတ္တိဘယာနီတိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမာနိ စတ္တာရိ အာပတ္တိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယာနိ နာမာတိ။

၃။ သိက္ခာနိသံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၅။ တတိယေ သိက္ခာ အာနိသံသာ ဧတ္ထာတိ သိက္ခာနိသံသံ။ ပညာ ဥတ္တရာ ဧတ္ထာတိ ပညုတ္တရံ။ ဝိမုတ္တိ သာရော ဧတ္ထာတိ ဝိမုတ္တိသာရံ။ သတိ အာဓိပတေယျာ ဧတ္ထာတိ သတာဓိပတေယျံ။ ဧတေသံ ဟိ သိက္ခာဒိသင်္ခါတာနံ အာနိသံသာဒီနံ အတ္ထာယ ဝုဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာဘိသမာစာရိကာတိ ဥတ္တမသမာစာရိကာ။ ဝတ္တဝသေန ပညတ္တသီလဿေတံ အဓိဝစနံ။ တထာ တထာ သော တဿာ သိက္ခာယာတိ တထာ တထာ သော သိက္ခာကာမော ဘိက္ခု တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။

အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနံ စတုန္နံ မဟာသီလာနမေတံ အဓိဝစနံ။ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန။ ဓမ္မာတိ စတုသစ္စဓမ္မာ။ ပညာယ သမဝေက္ခိတာ ဟောန္တီတိ သဟဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ။ ဝိမုတ္တိယာ ဖုသိတာ ဟောန္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဉာဏဖဿေန ဖုဋ္ဌာ ဟောန္တိ။ အဇ္ဈတ္တံယေဝ သတိ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ နိယကဇ္ဈတ္တေယေဝ သတိ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဝိပဿနာပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမိ။ ပညာယ သမဝေက္ခိဿာမီတိ ဣဓာပိ ဝိပဿနာပညာ အဓိပ္ပေတာ။ ဖုသိတံ ဝါ ဓမ္မံ တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဧတ္ထ ပန မဂ္ဂပညာဝ အဓိပ္ပေတာ။

၄။ သေယျာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၆။ စတုတ္ထေ ပေတာတိ ကာလကတာ ဝုစ္စန္တိ။ ဥတ္တာနာ သေန္တီတိ တေ ယေဘုယျေန ဥတ္တာနကာဝ သယန္တိ။ အထ ဝါ ပေတ္တိဝိသယေ နိဗ္ဗတ္တာ ပေတာ နာမ, တေ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ အဋ္ဌိသံဃာတဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ။ အနတ္တမနော ဟောတီတိ တေဇုဿဒတ္တာ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ, ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ။ ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတ္တသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ, သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ, န သူရဘာဝဿ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အနတ္တမနော ဟောတီ’’တိ။ အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘနံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္တမနော ဟောတီ’’တိ။

၅။ ထူပါရဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၇။ ပဉ္စမေ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီတိ ဧတ္ထ ကသ္မာ ဘဂဝါ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိတွာ ကာလကတဿ ရညော ထူပကရဏံ အနုဇာနာတိ, န သီလဝတော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုဿာတိ? အနစ္ဆရိယတ္တာ။ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူနဉှိ ထူပေ အနုညာယမာနေ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ တာဝ ထူပါနံ ဩကာသော န ဘဝေယျ, တထာ အညေသု ဌာနေသု။ တသ္မာ ‘‘အနစ္ဆရိယာ တေ ဘဝိဿန္တီ’’တိ နာနုဇာနာတိ။ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဧကောဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, တေနဿ ထူပေါ အစ္ဆရိယော ဟောတိ။ ပုထုဇ္ဇနသီလဝတော ပန ပရိနိဗ္ဗုတဘိက္ခုနော ဝိယ မဟန္တမ္ပိ သက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

၈။ ပဌမဝေါဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၀။ အဋ္ဌမေ အနရိယဝေါဟာရာတိ အနရိယာနံ ကထာ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။

အာပတ္တိဘယဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

ပဉ္စမပဏ္ဏာသကံ နိဋ္ဌိတံ။

(၂၆) ၆။ အဘိညာဝဂ္ဂေါ

၁-၃။ အဘိညာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၅၄-၂၅၆။ ဆဋ္ဌဿ ပဌမေ အဘိညာယာတိ ဇာနိတွာ။ သမထော စ ဝိပဿနာ စာတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဟဝိပဿနာဉာဏဉ္စ။ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စာတိ မဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ စ သေသာ သမ္ပယုတ္တကဓမ္မာ စ။ ဒုတိယေ အနရိယပရိယေသနာတိ အနရိယာနံ ဧသနာ ဂဝေသနာ။ ဇရာဓမ္မန္တိ ဇရာသဘာဝံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ။

၄။ မာလုကျပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၇။ စတုတ္ထေ မာလုကျပုတ္တောတိ မာလုကျဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ တဝ ဩဝါဒယာစနေ။ ဣမိနာ ထေရံ အပသာဒေတိပိ ဥဿာဒေတိပိ။ ကထံ? အယံ ကိရ ဒဟရကာလေ ပစ္စယေသု လဂ္ဂေါ ဟုတွာ ပစ္ဆာ မဟလ္လကကာလေ အရညဝါသံ ပတ္ထေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစတိ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္ထ ဒဟရေ ကိံ ဝက္ခာမ, မာလုကျပုတ္တော ဝိယ တုမှေပိ တရုဏကာလေ ပစ္စယေသု လဂ္ဂိတွာ မဟလ္လကကာလေ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရေယျာထာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဘဏန္တော ထေရံ အပသာဒေတိ နာမ။ ယသ္မာ ပန ထေရော မဟလ္လကကာလေဝ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုကာမော, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္ထ ဒဟရေ ကိံ ဝက္ခာမ, အယံ အမှာကံ မာလုကျပုတ္တော မဟလ္လကကာလေပိ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတု ကာမော ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစတိ။ တုမှေ တာဝ တရုဏကာလေပိ ဝီရိယံ န ကရောထာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဘဏန္တော ထေရံ ဥဿာဒေတိ နာမာတိ ယောဇနာ။

၅-၁၀။ ကုလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၅၈-၂၆၃။ ပဉ္စမေ အာဓိပစ္စေ ဌပေန္တီတိ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနေ ဌပေန္တိ။ ဆဋ္ဌေ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ သရီရဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတော။ ဗလသမ္ပန္နောတိ ကာယဗလေန သမန္နာဂတော။ ဘိက္ခုဝါရေ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နောတိ ဂုဏဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတော။ ဗလသမ္ပန္နောတိ ဝီရိယဗလေန သမန္နာဂတော။ ဇဝသမ္ပန္နောတိ ဉာဏဇဝေန သမန္နာဂတော။ သတ္တမေပိ ဧသေဝ နယော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အဘိညာဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

(၂၇) ၇။ ကမ္မပထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၆၄-၂၇၃။ ကမ္မပထဝဂ္ဂေပိ ဒသပိ ကမ္မပထာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာ။

(၂၈) ၈။ ရာဂပေယျာလဝဏ္ဏနာ

၂၇၄-၇၈၃။ ရာဂပေယျာလံ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ကထိတံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

စတုက္ကနိပါတဿ သံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။