ဧကကနိပါတ-အဋ္ဌကထာ

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယဉှိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ စ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ။ သော စတူသု ပရိသာသု သမ္ပတ္တာသု ‘‘သဗ္ဗေသံယေဝ မနံ ဂဟေတွာ ကထေတုံ သက္ကောတီ’’တိ ဓမ္မကထိကနန္ဒကော နာမ ဇာတော။ တထာဂတောပိ ခေါ ရောဟိဏီနဒီတီရေ စုမ္ဗဋကကလဟေ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ သာကိယကုမာရသတာနံ အနဘိရတိယာ ဥပ္ပန္နာယ တေ ဘိက္ခူ အာဒါယ ကုဏာလဒဟံ ဂန္တွာ ကုဏာလဇာတကကထာယ (ဇာ။ ၂။၂၁။ကုဏာလဇာတက) နေသံ သံဝိဂ္ဂဘာဝံ ဉတွာ စတုသစ္စကထံ ကထေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ အပရဘာဂေ မဟာသမယသုတ္တံ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၁ အာဒယော) ကထေတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပေသိ။ တေသံ ထေရာနံ ပုရာဏဒုတိယိကာ ‘‘အမှေ ဒါနိ ဣဓ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗာဝ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ မဟာပဇာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု။ တာပိ ပဉ္စသတာ ထေရိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိံသု။ အတီတာနန္တရာယ ပန ဇာတိယာ သဗ္ဗာဝ တာ နန္ဒကတ္ထေရဿ ရာဇပုတ္တဘာဝေ ဌိတဿ ပါဒပရိစာရိကာ အဟေသုံ။

တေန သမယေန သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒန္တူ’’တိ အာဟ။ ထေရော အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ တာသံ ပုရိမဘဝေ အတ္တနော ပါဒပရိစာရိကဘာဝံ ဉတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မံ ဣမဿ ဘိက္ခုနီသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နံ ဥပမာယော စ ကာရဏာနိ စ အာဟရိတွာ ဓမ္မံ ကထယမာနံ ဒိသွာ အညော ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု ဣမံ ကာရဏံ ဩလောကေတွာ ‘အာယသ္မာ နန္ဒကော ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဩရောဓေ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, သောဘတာယမာယသ္မာ ဩရောဓပရိဝုတော’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ။ တသ္မာ သယံ အဂန္တွာ အညံ ဘိက္ခုံ ပေသေသိ။ တာ ပန ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော ထေရဿေဝ ဩဝါဒံ ပစ္စာသီသန္တိ။ ဣမိနာ ကာရဏေန ဘဂဝါ ‘‘အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ အပေသေတွာ သယမေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီသံဃံ ဩဝဒါဟီ’’တိ ထေရံ အာဟ။ သော သတ္ထု ကထံ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ စာတုဒ္ဒသေ ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ သဗ္ဗာဝ တာ ဘိက္ခုနိယော သဠာယတနပဋိမဏ္ဍိတာယ ဓမ္မဒေသနာယ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။

တာ ဘိက္ခုနိယော ထေရဿ ဓမ္မဒေသနာယ အတ္တမနာ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသုံ။ သတ္ထာ ‘‘ကသ္မိံ နု ခေါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဣမာ ဘိက္ခုနိယော ဥပရိမဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏေယျု’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ပုန ‘‘တံယေဝ နန္ဒကဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဉ္စသတာပိ ဧတာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဒိသွာ ပုနဒိဝသေပိ ထေရဿေဝ သန္တိကံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ပေသေသိ။ တာ ပုနဒိဝသေ ဓမ္မံ သုတွာ သဗ္ဗာဝ အရဟတ္တံ ပတ္တာ။ တံဒိဝသံ ဘဂဝါ တာသံ ဘိက္ခုနီနံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတကာလေ ဓမ္မဒေသနာယ သဖလဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဟိယျော နန္ဒကဿ ဓမ္မဒေသနာ စာတုဒ္ဒသိယံ စန္ဒသဒိသီ အဟောသိ, အဇ္ဇ ပန္နရသိယံ စန္ဒသဒိသီ’’တိ ဝတွာ ထေရဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ တဒေဝ စ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

နန္ဒတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၀။ အဋ္ဌမေ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနန္တိ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရာနံ နန္ဒတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ သတ္ထုသာဝကာ အဂုတ္တဒွါရာ နာမ နတ္ထိ, နန္ဒတ္ထေရော ပန ဒသသု ဒိသာသု ယံ ယံ ဒိသံ ဩလောကေတုကာမော ဟောတိ, န တံ စတုသမ္ပဇညဝသေန အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဩလောကေတိ။ တသ္မာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော။

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကပိလဝတ္ထုပုရေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဉာတိသံဃံ နန္ဒယန္တော တောသေန္တော ဇာတောတိ နန္ဒကုမာရောတေဝ နာမံ အကံသု။

မဟာသတ္တောပိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ရာဇဂဟတော ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဂန္တွာ ပဌမဒဿနေနေဝ ပိတရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ ပုနဒိဝသေ ပိတု နိဝေသနံ ဂန္တွာ ရာဟုလမာတာယ ဩဝါဒံ ဒတွာ သေသဇနဿပိ ဓမ္မံ ကထေသိ။ ပုနဒိဝသေ နန္ဒကုမာရဿ အဘိသေကဂေဟပဝေသနအာဝါဟမင်္ဂလေသု ဝတ္တမာနေသု တဿ နိဝေသနံ ဂန္တွာ ကုမာရံ ပတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဝိဟာရာဘိမုခေါ ပါယာသိ။ နန္ဒကုမာရံ အဘိသေကမင်္ဂလံ န တထာ ပီဠေသိ, ပတ္တံ အာဒါယ ဂမနကာလေ ပန ဇနပဒကလျာဏီ ဥပရိပါသာဒဝရဂတာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ‘‘တုဝဋံ ခေါ, အယျပုတ္တ, အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ယံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ။ တံ သုတွာ ဂေဟသိတဆန္ဒရာဂဝသေန ဩလောကေန္တော ပနေသ သတ္ထရိ ဂါရဝေန ယထာရုစိယာ နိမိတ္တံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, တေနဿ စိတ္တသန္တာပေါ အဟောသိ။ အထ နံ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိဝတ္တေဿတီ’’တိ စိန္တေန္တမေဝ သတ္ထာ ဝိဟာရံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ ပဗ္ဗဇိတောပိ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကောန္တော တုဏှီ အဟောသိ။ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပန ဇနပဒကလျာဏိယာ ဝုတ္တဝစနမေဝ သရတိ။ အထဿ သာ အာဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌိတာ ဝိယ အဟောသိ။ သော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ထောကံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, တဿ ဂုမ္ဗံ ဝါ ဂစ္ဆံ ဝါ အတိက္ကမန္တဿေဝ ဒသဗလော ပုရတော ဌိတကော ဝိယ အဟောသိ။ သော အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တံ ကုက္ကုဋပတ္တံ ဝိယ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ပဝိသတိ။

သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘နန္ဒော အတိဝိယ ပမတ္တော ဝိဟရတိ, အနဘိရတိံ ဝူပသမေတုံ န သက္ကောတိ, ဧတဿ စိတ္တနိဗ္ဗာပနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တတော နံ အာဟ – ‘‘ဧဟိ, နန္ဒ, ဒေဝစာရိကံ ဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ။ ဘဂဝါ ကထာဟံ ဣဒ္ဓိမန္တေဟိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမီတိ။ တွံ ကေဝလံ ဂမနစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေဟိ, ဂန္တွာ ပဿိဿသီတိ။ သော ဒသဗလဿ အာနုဘာဝေန တထာဂတေနေဝ သဒ္ဓိံ ဒေဝစာရိကံ ဂန္တွာ သက္ကဿ ဒေဝရညော နိဝေသနံ ဩလောကေတွာ ပဉ္စ အစ္ဆရာသတာနိ အဒ္ဒသ။ သတ္ထာ နန္ဒတ္ထေရံ သုဘနိမိတ္တဝသေန တာ ဩလောကေန္တံ ဒိသွာ, ‘‘နန္ဒ, ဣမာ နု ခေါ အစ္ဆရာ မနာပါ, အထ ဇနပဒကလျာဏီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဘန္တေ, ဇနပဒကလျာဏီ ဣမာ အစ္ဆရာ ဥပနိဓာယ ကဏ္ဏနာသစ္ဆိန္နကာ မက္ကဋီ ဝိယ ခါယတီတိ။ နန္ဒ, ဧဝရူပါ အစ္ဆရာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာနံ န ဒုလ္လဘာတိ။ သစေ မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပါဋိဘောဂေါ ဟောတိ, အဟံ သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမီတိ။ ဝိဿတ္ထော တွံ, နန္ဒ, သမဏဓမ္မံ ကရောဟိ။ သစေ တေ သပ္ပဋိသန္ဓိကာ ကာလကိရိယာ ဘဝိဿတိ, အဟံ ဧတာသံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပါဋိဘောဂေါတိ။ ဣတိ သတ္ထာ ယထာရုစိယာ ဒေဝစာရိကံ စရိတွာ ဇေတဝနမေဝ ပစ္စာဂဉ္ဆိ။

တတော ပဋ္ဌာယ နန္ဒတ္ထေရော အစ္ဆရာနံ ဟေတု ရတ္တိန္ဒိဝံ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ။ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာဏာပေသိ – ‘‘တုမှေ နန္ဒဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ‘ဧကော ကိရ ဘိက္ခု ဒသဗလံ ပါဋိဘောဂံ ကတွာ အစ္ဆရာနံ ဟေတု သမဏဓမ္မံ ကရောတီ’တိ တတ္ထ တတ္ထ ကထေန္တာ ဝိစရထာ’’တိ။ တေ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ဘတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော, ဥပက္ကိတကော ကိရာယသ္မာ နန္ဒော, အစ္ဆရာနံ ဟေတု ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ဘဂဝါ ကိရဿ ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒီန’’န္တိ ထေရဿ သဝနူပစာရေ ကထေန္တာ ဝိစရန္တိ။ နန္ဒတ္ထေရော တံ ကထံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ န အညံ ကထေန္တိ, မံ အာရဗ္ဘ ကထေန္တိ, အယုတ္တံ မမ ကမ္မ’’န္တိ ပဋိသင်္ခါနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အထဿ အရဟတ္တပတ္တက္ခဏေယေဝ အညတရာ ဒေဝတာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ, သယမ္ပိ ဘဂဝါ အညာသိယေဝ။ ပုနဒိဝသေ နန္ဒတ္ထေရော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယံ မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပါဋိဘောဂေါ ပဉ္စန္နံ အစ္ဆရာသတာနံ ပဋိလာဘာယ ကကုဋပါဒီနံ, မုဉ္စာမဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဧတသ္မာ ပဋိဿဝါ’’တိ။ ဧဝံ ဝတ္ထု (ဥဒါ။ ၂၂) သမုဋ္ဌိတံ။ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနဝိဟာရေ ဝိဟရန္တော ထေရံ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

မဟာကပ္ပိနတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၁။ နဝမေ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနန္တိ ဘိက္ခူ ဩဝဒန္တာနံ မဟာကပ္ပိနတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ထေရော ဧကသမောဓာနသ္မိံယေဝ ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဘိက္ခုသဟဿံ အရဟတ္တံ ပါပေသိ။ တသ္မာ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော။

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ပုရိသသဟဿဿ ဂဏဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတံ မဟာပရိဝေဏံ ကာရေသိ။ တေ သဗ္ဗေပိ ဇနာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ကပ္ပိနဥပါသကံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သပုတ္တဒါရာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ။ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိံသု။

အထ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ အယံ ကပ္ပိနော ပစ္စန္တဒေသေ ကုက္ကုဋဝတီနဂရေ ရာဇဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, သေသပုရိသာ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အမစ္စကုလေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တေသု ကပ္ပိနကုမာရော ပိတု အစ္စယေန ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ မဟာကပ္ပိနရာဇာ နာမ ဇာတော။ ပုဗ္ဗေ ကလျာဏကမ္မကရဏကာလေ တဿ ဃရသာမိနီ ဣတ္ထီ သမာနဇာတိကေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာကပ္ပိနရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဇာတာ, အနောဇာပုပ္ဖသဒိသဝဏ္ဏတာယ ပနဿာ အနောဇာဒေဝီတွေဝ နာမံ အဟောသိ။ မဟာကပ္ပိနရာဇာပိ သုတဝိတ္တကော အဟောသိ။ သော ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ စတူဟိ ဒွါရေဟိ သီဃံ ဒူတေ ပေသေသိ – ‘‘ယတ္ထ ဗဟုဿုတေ သုတဓရေ ပဿထ, တတော နိဝတ္တိတွာ မယှံ အာရောစေထာ’’တိ။

တေန ခေါ ပန သမယေန အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ပဋိဝသတိ။ တသ္မိံ ကာလေ သာဝတ္ထိနဂရဝါသိနော ဝါဏိဇာ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ, တံ နဂရံ ဂန္တွာ, ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ, ‘‘ရာဇာနံ ပဿိဿာမာ’’တိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ, ရာဇကုလဒွါရံ ဂန္တွာ, ‘‘ရာဇာ ဥယျာနံ ဂတော’’တိ သုတွာ, ဥယျာနံ ဂန္တွာ, ဒွါရေ ဌိတာ ပဋိဟာရကဿ အာရောစယိံသု။ အထ ရညော နိဝေဒိ, တေ ရာဇာ ပက္ကောသာပေတွာ နိယျာတိတပဏ္ဏာကာရေ ဝန္ဒိတွာ ဌိတေ, ‘‘တာတာ, ကုတော အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာဝတ္ထိတော, ဒေဝါတိ။ ကစ္စိ ဝေါ ရဋ္ဌံ သုဘိက္ခံ, ဓမ္မိကော ရာဇာတိ? အာမ, ဒေဝါတိ။ အတ္ထိ ပန တုမှာကံ ဒေသေ ကိဉ္စိ သာသနန္တိ? အတ္ထိ ဒေဝ, န ပန သက္ကာ ဥစ္ဆိဋ္ဌမုခေဟိ ကထေတုန္တိ။ ရာဇာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန ဥဒကံ ဒါပေသိ။ တေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဒသဗလာဘိမုခါ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ, ‘‘ဒေဝ, အမှာကံ ဒေသေ ဗုဒ္ဓရတနံ နာမ ဥပ္ပန္န’’န္တိ အာဟံသု။ ရညော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနေ သုတမတ္တေယေဝ သကလသရီရံ ဖရမာနာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တတော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ, တာတာ, ဝဒထာ’’တိ အာဟ။ ဗုဒ္ဓေါတိ, ဒေဝ, ဝဒါမာတိ။ ဧဝံ တိက္ခတ္တုံ ဝဒါပေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိပဒံ အပရိမာဏံ, နာဿ သက္ကာ ပရိမာဏံ ကာတု’’န္တိ တသ္မိံယေဝ ပဒေ ပသန္နော သတသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အပရံ ကိံ သာသန’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ဒေဝ ဓမ္မရတနံ နာမ ဥပ္ပန္နန္တိ။ တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ တိက္ခတ္တုံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အပရမ္ပိ သတသဟဿံ ဒတွာ ပုန ‘‘အညံ ကိံ သာသန’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သံဃရတနံ ဒေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ။ တမ္ပိ သုတွာ တထေဝ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အပရမ္ပိ သတသဟဿံ ဒတွာ ဒိန္နဘာဝံ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ, ‘‘တာတာ, ဒေဝိယာ သန္တိကံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပေသေသိ။ တေသု ဂတေသု အမစ္စေ ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတာ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, တုမှေ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ဒေဝ တုမှေ ကိံ ကတ္တုကာမာတိ? အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ။ မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမာတိ။ တေ သဗ္ဗေပိ ဃရံ ဝါ ကုဋုမ္ဗံ ဝါ အနပလောကေတွာ ယေ အဿေ အာရုယှ ဂတာ တေဟေဝ နိက္ခမိံသု။

ဝါဏိဇာ အနောဇာဒေဝိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏံ ဒဿေသုံ။ သာ တံ ဝါစေတွာ ‘‘ရညာ တုမှာကံ ဗဟူ ကဟာပဏာ ဒိန္နာ, ကိံ တုမှေဟိ ကတံ, တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ပိယသာသနံ, ဒေဝိ, အာနီတန္တိ။ အမှေပိ သက္ကာ, တာတာ, သုဏာပေတုန္တိ? သက္ကာ, ဒေဝိ, ဥစ္ဆိဋ္ဌမုခေဟိ ပန ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ။ သာ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန ဥဒကံ ဒါပေသိ။ တေ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ရညော အာရောစိတနိယာမေနေဝ အာရောစေသုံ။ သာပိ တံ သုတွာ ဥပ္ပန္နပါမောဇ္ဇာ တေနေဝ နယေန ဧကေကသ္မိံ ပဒေ တိက္ခတ္တုံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပဋိညာဂဏနာယ တီဏိ တီဏိ ကတွာ နဝ သတသဟဿာနိ အဒါသိ။ ဝါဏိဇာ သဗ္ဗာနိပိ ဒွါဒသ သတသဟဿာနိ လဘိံသု။ အထ နေ ‘‘ရာဇာ ကဟံ, တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ပဗ္ဗဇိဿာမီတိ နိက္ခန္တော, ဒေဝီတိ။ ‘‘တေန ဟိ, တာတာ, တုမှေ ဂစ္ဆထာ’’တိ တေ ဥယျောဇေတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ ဂတာနံ အမစ္စာနံ မာတုဂါမေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တုမှေ အတ္တနော သာမိကာနံ ဂတဋ္ဌာနံ ဇာနာထ အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဇာနာမ, အယျေ, ရညာ သဒ္ဓိံ ဥယျာနကီဠံ ဂတာတိ။ အာမ, အမ္မာ ဂတာ, တတ္ထ ပန ဂန္တွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော, ဓမ္မော ဥပ္ပန္နော, သံဃော ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ ဂတာ, တုမှေ ကိံ ကရိဿထာတိ? တုမှေ ပန, အယျေ, ကိံ ကတ္တုကာမာတိ? ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, န တေဟိ ဝန္တဝမနံ ဇိဝှဂ္ဂေ ဌပေယျန္တိ။ ‘‘ယဒိ ဧဝံ, မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာပိ ရထေ ယောဇေတွာ နိက္ခမိံသု။

ရာဇာပိ အမစ္စသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါတီရံ ပါပုဏိ, တသ္မိံ သမယေ ဂင်္ဂါ ပူရာ ဟောတိ။ အထ နံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဂင်္ဂါ ပူရာ ဟောတိ စဏ္ဍမစ္ဆာကိဏ္ဏာ, အမှေဟိ စ သဒ္ဓိံ အာဂတာ ဒါသာ ဝါ မနုဿာ ဝါ နတ္ထိ, ယေ နော နာဝံ ဝါ ဥဠုမ္ပံ ဝါ ကတွာ ဒဒေယျုံ။ ဧတဿ ပန သတ္ထု ဂုဏာ နာမ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိတော ဥပရိ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပတ္ထဋာ။ သစေ ဧသ သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဣမေသံ အဿာနံ ခုရပိဋ္ဌာနိ မာ တေမေန္တူ’’တိ ဥဒကပိဋ္ဌေန အဿေ ပက္ခန္ဒာပေသုံ။ ဧကဿ အဿဿာပိ ခုရပိဋ္ဌမတ္တံ န တေမိ, ရာဇမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ပရတီရံ ပတွာ ပရတော အညံ မဟာနဒိံ ပါပုဏိံသု။ ‘‘ဒုတိယာ ကိန္နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ နီလဝါဟိနီ နာမ ဂမ္ဘီရတောပိ ပုထုလတောပိ အဍ္ဎယောဇနမတ္တာ ဒေဝါတိ။ တတ္ထ အညာ သစ္စကိရိယာ နတ္ထိ, တာယ ဧဝ သစ္စကိရိယာယ တမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနဝိတ္ထာရံ နဒိံ အတိက္ကမိံသု။ အထ တတိယံ စန္ဒဘာဂံ နာမ မဟာနဒိံ ပတွာ တမ္ပိ တာယ ဧဝ သစ္စကိရိယာယ အတိက္ကမိံသု။

သတ္ထာပိ တံဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဇ္ဇ မဟာကပ္ပိနော တိယောဇနသတိကံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ အမစ္စသဟဿပရိဝါရော မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတုံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယာ တေသံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကာတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော သယမေဝ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ စန္ဒဘာဂါယ တီရေ တေသံ ဥတ္တရဏတိတ္ထအဘိမုခဋ္ဌာနေ မဟာနိဂြောဓရုက္ခော အတ္ထိ, တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တေ တေန တိတ္ထေန ဥတ္တရန္တာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဣတော စိတော စ ဓာဝန္တိယော ဩလောကေတွာ ဒသဗလဿ ပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကံ မုခံ ဒိသွာ ‘‘ယံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ မယံ ပဗ္ဗဇိတာ, အဒ္ဓါ သော ဧသော’’တိ ဒဿနေနေဝ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏမိတွာ ဝန္ဒမာနာ အာဂမ္မ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိံသု။ ရာဇာ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ အမစ္စသဟဿေန။ သတ္ထာ တေသံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိံသု။ သတ္ထာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဣမေ စီဝရဒါနဿ ဒိန္နတ္တာ အတ္တနော ပတ္တစီဝရာနိ ဂဟေတွာဝ အာဂတာ’’တိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော, စရထ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ အာဟ။ သာဝ တေသံ အာယသ္မန္တာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ အဟောသိ, ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ သတ္ထာရံ ပရိဝါရယိံသု။

အနောဇာပိ ဒေဝီ ရထသဟဿပရိဝါရာ ဂင်္ဂါတီရံ ပတွာ ရညော အတ္ထာယ အာဘတံ နာဝံ ဝါ ဥဠုမ္ပံ ဝါ အဒိသွာ အတ္တနော ဗျတ္တတာယ စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ သစ္စကိရိယံ ကတွာ ဂတော ဘဝိဿတိ, သော ပန သတ္ထာ န ကေဝလံ တေသံယေဝ အတ္ထာယ နိဗ္ဗတ္တော, သစေ သော သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, အမှာကံ ရထာ မာ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိံသူ’’တိ ဥဒကပိဋ္ဌေန ရထေ ပက္ခန္ဒာပေသိ။ ရထာနံ နေမိဝဋ္ဋိမတ္တမ္ပိ န တေမိ။ ဒုတိယနဒိမ္ပိ တတိယနဒိမ္ပိ တေနေဝ သစ္စကာရေန ဥတ္တရိ။ ဥတ္တရမာနာ ဧဝ စ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ သတ္ထာရံ အဒ္ဒသ။ သတ္ထာပိ ‘‘ဣမာသံ အတ္တနော သာမိကေ ပဿန္တီနံ ဆန္ဒရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မဂ္ဂဖလာနံ အန္တရာယံ ကရေယျ, ဓမ္မံ သောတုံ စ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ။ ယထာ အညမညံ န ပဿန္တိ, တထာ အကာသိ။ တာ သဗ္ဗာပိ တိတ္ထတော ဥတ္တရိတွာ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု။ သတ္ထာ တာသံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အညမညံ ပဿိံသု။ သတ္ထာ ‘‘ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ။ ထေရီ အာဂန္တွာ သဗ္ဗာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာဒါယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂတာ, သတ္ထာ ဘိက္ခုသဟဿံ ဂဟေတွာ အာကာသေန ဇေတဝနံ အဂမာသိ။

အထာယံ မဟာကပ္ပိနတ္ထေရော အတ္တနော ကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဉတွာ အပ္ပေါဿုက္ကော ဟုတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ ‘‘အဟော သုခံ အဟော သုခ’’န္တိ အဘိဏှံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ ဘိက္ခူ ကထံ ဥပ္ပါဒေသုံ ‘‘ကပ္ပိနတ္ထေရော ရဇ္ဇသုခံ အနုဿရန္တော ဥဒါနံ ဥဒါနေတီ’’တိ။ တေ တထာဂတဿ အာရောစေသုံ။ ဘဂဝါ ‘‘မမ ပုတ္တော မဂ္ဂသုခံ ဖလသုခံ အာရဗ္ဘ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဓမ္မပီတိ သုခံ သေတိ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

အရိယပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မေ, သဒါ ရမတိ ပဏ္ဍိတော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၇၉)၊

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ တဿ အန္တေဝါသိကဘိက္ခုသဟဿံ အာမန္တေတွာ အာဟ – ‘‘ကစ္စိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, အာစရိယော ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ။ န ဘဂဝါ ဒေသေတိ, အပ္ပေါဿုက္ကော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ, ကဿစိ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေတီတိ။ သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ကပ္ပိန, အန္တေဝါသိကာနံ ဩဝါဒမတ္တမ္ပိ န ဒေသီ’’တိ? သစ္စံ ဘဂဝါတိ။ ဗြာဟ္မဏ, မာ ဧဝံ ကရိ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အန္တေဝါသိကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေဟီတိ။ ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ ထေရော သတ္ထု ကထံ သိရဝရေန သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကသမောဓာနေယေဝ သမဏသဟဿဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပါပေသိ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ထေရေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော မဟာကပ္ပိနတ္ထေရံ ဘိက္ခုဩဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

သာဂတတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၂။ ဒသမေ တေဇောဓာတုကုသလာနန္တိ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတုံ ကုသလာနံ သာဂတတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ အယဉှိ ထေရော တေဇောဓာတုသမာပတ္တိယာ အမ္ဗတိတ္ထနာဂဿ တေဇသာ တေဇံ ပရိယာဒိယိတွာ တံ နာဂံ နိဗ္ဗိသေဝနံ အကာသိ။ တသ္မာ တေဇောဓာတုကုသလာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော။

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထုဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ တေဇောဓာတုကုသလာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သာဂတမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု။ သော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ တတ္ထ ဝသီဘာဝံ ပါပုဏိ။

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ စာရိကံ စရမာနော ကောသမ္ဗိနဂရသမီပံ အဂမာသိ။ တေန စ သမယေန နဒီတိတ္ထေ ပေါရာဏကနာဝိကဿ ဗဟူ အာဂန္တုကဂမိကာ ဝေရိနော ဟုတွာ တံ ပေါထေတွာ မာရယိံသု။ သော ဝိရုဒ္ဓေန စိတ္တေန ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေတွာ တသ္မိံယေဝ တိတ္ထေ မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော။ သော ဝိရုဒ္ဓစိတ္တတ္တာ အကာလေယေဝ ဝဿာပေတိ, ကာလေ ပန န ဝဿာပေတိ, သဿာနိ န သမ္မာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ သကလရဋ္ဌဝါသိနော စ တဿ ဝူပသမနတ္ထံ အနုသံဝစ္ဆရံ ဗလိကမ္မံ ကရောန္တိ, ဝသနတ္ထာယ စဿ ဧကံ ဂေဟံ အကံသု။ သတ္ထာပိ တေနေဝ တိတ္ထေန ဥတ္တရိတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ‘‘တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ ရတ္တိံ ဝသိဿာမီ’’တိ အဂမာသိ။

အထာယံ ထေရော ‘‘စဏ္ဍော ကိရေတ္ထ နာဂရာဇာ’’တိ သုတွာ ‘‘ဣမံ နာဂရာဇာနံ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ သတ္ထု ဝသနဋ္ဌာနံ ပရိယာဒေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နာဂရာဇဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ။ နာဂေါ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကောနာမာယံ မုဏ္ဍကော မယှံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော’’တိ ဓူပါယိ, ထေရော ဥတ္တရိတရံ ဓူပါယိ။ နာဂေါ, ပဇ္ဇလိ, ထေရောပိ ဥတ္တရိတရံ ပဇ္ဇလိတွာ တဿ တေဇံ ပရိယာဒိယိ။ သော ‘‘မဟန္တော ဝတာယံ ဘိက္ခူ’’တိ ထေရဿ ပါဒမူလေ နိပတိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ။ မယှံ သရဏဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ, ဒသဗလဿ သရဏံ ဂစ္ဆာတိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သရဏဂတော ဟုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ န ကဉ္စိ ဝိဟေဌေတိ, ဒေဝမ္ပိ သမ္မာ ဝဿာပေတိ, သဿာနိ သမ္မာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ။

ကောသမ္ဗိဝါသိနော ‘‘အယျေန ကိရ သာဂတေန အမ္ဗတိတ္ထကနာဂေါ ဒမိတော’’တိ သုတွာ သတ္ထု အာဂမနံ ဥဒိက္ခမာနာ ဒသဗလဿ မဟာသက္ကာရံ သဇ္ဇယိံသု။ တေ ဒသဗလဿ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာနံ ဝစနေန သဗ္ဗဂေဟေသု ကာပေါတိကံ ပသန္နံ ပဋိယာဒေတွာ ပုနဒိဝသေ သာဂတတ္ထေရဿ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ဂေဟေ ဂေဟေ ထောကံ ထောကံ အဒံသု။ ထေရော အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ မနုဿေဟိ ယာစိယမာနော ဂေဟေ ဂေဟေ ထောကံ ထောကံ ပိဝိတွာ အဝိဒူရံ ဂန္တွာဝ အနာဟာရိကဘာဝေန သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ပတိ။

သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော နိက္ခမန္တော တံ ဒိသွာ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ။ သော ပုနဒိဝသေ သတိံ လဘိတွာ အတ္တနာ ကတကာရဏံ သုတွာ အစ္စယံ ဒေသေတွာ ဒသဗလံ ခမာပေတွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဧဝံ ဝတ္ထု ဝိနယေ သမုဋ္ဌိတံ။ တံ တတ္ထ အာဂတနယေနေဝ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ မဟာဝိဟာရေ နိသီဒိတွာ ပဋိပါဋိယာ ထေရေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော သာဂတတ္ထေရံ တေဇောဓာတုကုသလာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ရာဓတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၃။ ဧကာဒသမေ ပဋိဘာနေယျကာနန္တိ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာပဋိဘာနဿ ပစ္စယဘူတာနံ ပဋိဘာနဇနကာနံ ဘိက္ခူနံ ရာဓတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ ထေရဿ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမုဒါစာရဉ္စ ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓဉ္စ အာဂမ္မ ဒသဗလဿ နဝနဝါ ဓမ္မဒေသနာ ပဋိဘာတိ။ တသ္မာ ထေရော ပဋိဘာနေယျကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော။

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဋိဘာနေယျကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ တထာဂတံ ပရိစရိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ရာဓမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု။

သော မဟလ္လကကာလေ အတ္တနော ပုတ္တဒါရေန အဗဟုမတော ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ကာလံ ဝီတိနာမေဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ ‘‘ဇိဏ္ဏော မဟလ္လကဗြာဟ္မဏော’’တိ န ကောစိ ပဗ္ဗာဇေတုံ ဣစ္ဆိ။ အထေကဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ တဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတုကာမော ‘‘ကိံ, ဗြာဟ္မဏ, ပုတ္တဒါရာ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တီ’’တိ? ကုတော, ဘော ဂေါတမ, ပဋိဇဂ္ဂနံ, မဟလ္လကောတိ မံ ဗဟိ နီဟရိံသု။ ကိံ ပန တေ, ဗြာဟ္မဏ, ပဗ္ဗဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ကော မံ, ဘော ဂေါတမ, ပဗ္ဗာဇေဿတိ, မဟလ္လကဘာဝေန မံ န ကောစိ ဣစ္ဆတီတိ။ သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သညံ အဒါသိ။ ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရာဓဗြာဟ္မဏံ ပဗ္ဗာဇေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘သတ္ထာ ဣမံ ဗြာဟ္မဏံ သာဒရေန ပဗ္ဗဇာပေသိ, န ခေါ မေ ဧတံ အနာဒရေန ပရိဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ရာဓတ္ထေရံ အာဒါယ ဂါမကာဝါသံ အဂမာသိ။ တတြဿ အဓုနာ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ကိစ္ဆလာဘိဿ ထေရော အတ္တနော ပတ္တံ အာဝါသံ ဒေတိ, အတ္တနော ပတ္တံ ပဏီတပိဏ္ဍပါတမ္ပိ တဿေဝ ဒတွာ သယံ ပိဏ္ဍာယ စရတိ။ ရာဓတ္ထေရော သေနာသနသပ္ပါယဉ္စ ဘောဇနသပ္ပါယဉ္စ လဘိတွာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။

အထ နံ ထေရော ဂဟေတွာ ဒသဗလံ ပဿိတုံ အာဂတော။ သတ္ထာ ဇာနန္တောဝ ပုစ္ဆိ – ‘‘ယော တေ မယာ, သာရိပုတ္တ, နိဿိတကော ဒိန္နော, ကီဒိသံ တဿ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ? ဘန္တေ, သာသနေ အဘိရမိတဘိက္ခု နာမ ဧဝရူပေါ ဘဝေယျာတိ။ အထာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကတညူ ကတဝေဒီ’’တိ သံဃမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ။ တံ သုတွာ သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အနစ္ဆရိယံ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တဿ ဣဒါနိ ကတညူကတဝေဒိတာ, သော အတီတေ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယံ နိဗ္ဗတ္တောပိ ကတညူကတဝေဒီယေဝ အဟောသီ’’တိ။ ကတရသ္မိံ ကာလေ ဘဂဝါတိ?

အတီတေ, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတပါဒမှိ ပဉ္စသတမတ္တာ ဝဍ္ဎကိပုရိသာ မဟာအရညံ ပဝိသိတွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ ဆိန္ဒိတွာ မဟာဥဠုမ္ပံ ဗန္ဓိတွာ နဒိယာ ဩတာရေန္တိ။ အထေကော ဟတ္ထိနာဂေါ ဧကသ္မိံ ဝိသမဋ္ဌာနေ သောဏ္ဍာယ သာခံ ဂဏှန္တော သာခါဘင်္ဂဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တိခိဏခါဏုကေ ပါဒေန အဝတ္ထာသိ, ပါဒေါ ဝိဒ္ဓေါ, ဒုက္ခဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ။ သော ဂမနံ အဘိနီဟရိတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ နိပဇ္ဇိ။ သော ကတိပါဟစ္စယေန တေ ဝဍ္ဎကီ အတ္တနော သမီပေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ နိဿာယာဟံ ဇီဝိတံ လဘိဿာမီ’’တိ တေသံ အနုပဒံ အဂမာသိ။ တေ နိဝတ္တိတွာ ဟတ္ထိံ ဒိသွာ ဘီတာ ပလာယန္တိ။ သော တေသံ ပလာယနဘာဝံ ဉတွာ အဋ္ဌာသိ, ပုန ဌိတကာလေ အနုဗန္ဓိ။

ဝဍ္ဎကိဇေဋ္ဌကော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဟတ္ထီ အမှေသု တိဋ္ဌန္တေသု အနုဗန္ဓတိ, ပလာယန္တေသု တိဋ္ဌတိ, ဘဝိဿတိ တတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ။ သဗ္ဗေ တံ တံ ရုက္ခံ အာရုယှ တဿ အာဂမနံ ပဋိမာနေန္တာ နိသီဒိံသု။ သော တေသံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ အတ္တနော ပါဒံ ဒဿေန္တော ပရိဝတ္တေတွာ နိပဇ္ဇိ။ တဒါ ဝဍ္ဎကီနံ သညာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ဂိလာနဘာဝေန, ဘော, ဧသ အာဂစ္ဆတိ, န အညေန ကာရဏေနာ’’တိ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပါဒေ ပဝိဋ္ဌခါဏုကံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသ အာဂတော’’တိ တိခိဏဝါသိယာ ခါဏုကကောဋိယံ ဩဓိံ ဒတွာ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ကဍ္ဎိတွာ နီဟရိံသု။ အထဿ ဝဏမုခံ ပီဠေတွာ ပုဗ္ဗလောဟိတံ နီဟရိတွာ ကသာဝေါဒကေန ဓောဝိတွာ အတ္တနော ဇာနနဘေသဇ္ဇံ မက္ခေတွာ နစိရဿေဝ ဖာသုကံ အကံသု။

ဟတ္ထိနာဂေါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယှံ ဗဟုပကာရာ, ဣမေ မယာ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, မယာ ဣမေသံ ကတညုနာ ကတဝေဒိနာ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သေတံ ဂန္ဓဟတ္ထိပေါတကံ အာနေသိ။ ဝဍ္ဎကိနော ဟတ္ထိပေါတကံ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ ဟတ္ထီ ပုတ္တမ္ပိ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ အတိဝိယ တုဋ္ဌစိတ္တာ အဟေသုံ။ ဟတ္ထိနာဂေါ စိန္တေသိ – ‘‘မယိ တိဋ္ဌန္တေ ‘ကိံ နု ခေါ အယံ အာဂတော’တိ မမ အာဂတကာရဏံ န ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဌိတဋ္ဌာနတော ပက္ကာမိ။ ဟတ္ထိပေါတကော ပိတု ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုပါယာသိ။ ဟတ္ထိနာဂေါ တဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ နိဝတ္တနတ္ထာယ သဒ္ဒသညံ အဒါသိ။ သော ပိတု ကထံ သုတွာ နိဝတ္တိတွာ ဝဍ္ဎကီနံ သန္တိကံ ဂတော။ ဝဍ္ဎကိနော ‘‘ဣမံ ဟတ္ထိပေါတကံ အမှာကံ ဒါတုံ အာဂတော ဘဝိဿတိ ဧသော’’တိ ဉတွာ ‘‘အမှာကံ သန္တိကေ တယာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထိ, ပိတု သန္တိကံယေဝ ဂစ္ဆာ’’တိ ပဟိဏိံသု။ ဟတ္ထိနာဂေါ ယာဝတတိယံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတမ္ပိ ပုန ဝဍ္ဎကီနံယေဝ သမီပံ ပေသေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဝဍ္ဎကိနော ဟတ္ထိပေါတကံ အတ္တနော သန္တိကေ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ။ ဘောဇနကာလေ ဧကေကံ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဒေန္တိ, ဘတ္တံ တဿ ယာဝဒတ္ထံ အဟောသိ။ သော ဝဍ္ဎကီဟိ အန္တောဂဟနေ ကောဋ္ဋိတံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ အာဟရိတွာ အင်္ဂဏဋ္ဌာနေ ရာသိံ ကရောတိ။ ဧတေနေဝ နိယာမေန အညမ္ပိ ဥပကာရကမ္မံ ကရောတိ။

သတ္ထာ ဣမံ ကာရဏံ အာဟရိတွာ ပုဗ္ဗေပိ သာရိပုတ္တဿ ကတညူကတဝေဒိဘာဝံ ဒီပေတိ။ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဟိ တဒါ မဟာဟတ္ထီ အဟောသိ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အာဂတော ဩဿဋ္ဌဝီရိယော ဘိက္ခု ဟတ္ထိပေါတကော အဟောသိ။ သံယုတ္တနိကာယံ ပန ပတွာ သကလံ ရာဓသံယုတ္တံ, ဓမ္မပဒေ စ –

‘‘နိဓီနံဝ ပဝတ္တာရံ, ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ၊

နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ, တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ၊

တာဒိသံ ဘဇမာနဿ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၇၆) –

ဂါထာ ထေရဿ ဓမ္မဒေသနာ နာမ။ အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ပဋိပါဋိယာ ထေရေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ရာဓတ္ထေရံ ပဋိဘာနေယျကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

မောဃရာဇတ္ထေရဝတ္ထု

၂၃၄။ ဒွါဒသမေ လူခစီဝရဓရာနန္တိ လူခစီဝရံ ဓာရေန္တာနံ မောဃရာဇာ အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ဟိ ထေရော သတ္ထလူခံ သုတ္တလူခံ ရဇနလူခန္တိ တိဝိဓေနပိ လူခေန သမန္နာဂတံ ပံသုကူလံ ဓာရေသိ။ တသ္မာ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော။

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တတော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ကဋ္ဌဝါဟနနဂရေ အမစ္စဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တော ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟန္တော အမစ္စဋ္ဌာနံ လဘိ။

တသ္မိံ ကာလေ ကဿပဒသဗလော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတ, ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော, ဣမံ ပစ္စန္တနဂရံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥဘောဟိ အမှေဟိ တုစ္ဆံ ကာတုံ န သက္ကာ, တွံ တာဝ မဇ္ဈိမဒေသံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒသဗလံ ဣမံ နဂရံ အာနေဟီ’’တိ ပုရိသသဟဿေန သဒ္ဓိံ ပေသေသိ။ သော အနုပုဗ္ဗေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ အကာသိ။ တေန သဒ္ဓိံ ဂတပုရိသာ ပန သဗ္ဗေပိ နိဝတ္တိတွာ ပုန ရညော သန္တိကံ အာဂတာ။

အယံ ထေရော ပရိပုဏ္ဏသီလော ကာလံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, မောဃရာဇမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု။ ကဋ္ဌဝါဟနရာဇာပိ ကဿပဿ ဘဂဝတော အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သပရိဝါရော ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ သာဝတ္ထိယံ ပုရောဟိတဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဗာဝရိမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု။ သော အပရေန သမယေန တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သောဠသန္နံ မာဏဝကသဟဿာနံ သိပ္ပံ ဝါစေန္တော စရတိ။ အထဿ ပသေနဒိကောသလရညော ကာလေ ပိတု အစ္စယေန ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ အဒံသု။ တဒါ အယမ္ပိ မောဃရာဇမာဏဝေါ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဂဏှာတိ။

အထေကဒိဝသံ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော ရဟောဂတော အတ္တနော သိပ္ပေ သာရံ ဩလောကေန္တော သမ္ပရာယိကံ သာရံ အဒိသွာ ‘‘ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သမ္ပရာယိကံ ဂဝေသေဿာမီ’’တိ ကောသလရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေသိ။ သော တေန အနုညာတော သောဠသဟိ မာဏဝကသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ နိက္ခမိ။ ကောသလရာဇာပိ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဧကံ အမစ္စံ ကဟာပဏသဟဿံ ဒတွာ ပေသေသိ – ‘‘ယသ္မိံ ဌာနေ အာစရိယော ပဗ္ဗဇတိ, တတြဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဒေထာ’’တိ။ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသတော ပဋိက္ကမ္မ အဿကရညော စ မုဠှကရညော စ သီမန္တရေ ဂေါဓာဝရိတီရေ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေသိ။

အထေကော ပုရိသော ဇဋိလာနံ ဒဿနာယ ဂတော တေသံ သန္တကေ ဘူမိဋ္ဌာနေ တေဟိ အနုညာတော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အကာသိ။ တေန ကတံ ဒိသွာ အပရံ ကုလသတံ ဂေဟသတံ ကာရေသိ။ တေ သဗ္ဗေပိ သန္နိပတိတွာ ‘‘မယံ အယျာနံ သန္တကေ ဘူမိဘာဂေ ဝသာမ, မုဓာ ဝသိတုံ န ကာရဏံ, သုခဝါသံ ဝေါ ဒဿာမာ’’တိ ဧကေကော ဧကေကံ ကဟာပဏံ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သဗ္ဗေဟိပိ အာဘတကဟာပဏာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ။ ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော ‘‘ကိမတ္ထံ ဧတေ အာဘတာ’’တိ အာဟ။ သုခဝါသဒါနတ္ထာယ, ဘန္တေတိ။ သစာဟံ ဟိရညသုဝဏ္ဏေန အတ္ထိကော အဿံ, အဟံ မဟန္တံ ဓနရာသိံ ပဟာယ န ပဗ္ဗဇေယျံ။ တုမှာကံ ကဟာပဏေ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆထာတိ။ အမှေဟိ အယျဿ ပရိစ္စတ္တံ န ပုန ဂဏှာမ, အနုသံဝစ္ဆရံ ပန ဧတေနေဝ နိယာမေန အာဟရိဿာမ, ဣမေ ဂဟေတွာ အယျော ဒါနံ ဒေတူတိ။ ဗြာဟ္မဏော အဓိဝါသေတွာ ကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနံ ဒါနမုခေ နိယျာတေသိ။ တဿ အပရာပရံ ဒါယကဘာဝေါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပညာယိတ္ထ။

တတော ကာလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒုန္နိဝိဋ္ဌေ နာမ ဂါမေ ဇူဇကဗြာဟ္မဏဿ ဝံသေ ဇာတဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏီ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဗြာဟ္မဏံ စောဒေတိ – ‘‘ဗာဝရီ, ကိရ ဒါနံ ဒေတိ, ဂန္တွာ တတော ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အာဟရာ’’တိ။ သော တာယ စောဒိယမာနော သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဗာဝရိဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆမာနော ဗာဝရိမှိ ဒါနံ ဒတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိတွာ ဒါနံ အနုဿရမာနေ ဂတော။ ဂန္တွာ စ ‘‘ဒါနံ မေ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေဟိ, ဒါနံ မေ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ အကာလေ တွံ, ဗြာဟ္မဏ, အာဂတော, သမ္ပတ္တယာစကာနံ မေ ဒိန္နံ, ဣဒါနိ ကဟာပဏံ နတ္ထီတိ။ န မယှံ, ဗြာဟ္မဏ, ဗဟူဟိ ကဟာပဏေဟိ အတ္ထော, တဝ ဧတ္တကံ ဒါနံ ဒဒန္တဿ န သက္ကာ ကဟာပဏေဟိ ဝိနာ ဘဝိတုံ, မယှံ ပဉ္စ ကဟာပဏသတာနိ ဒေဟီတိ။ ဗြာဟ္မဏ, ပဉ္စပိ သတာနိ နတ္ထိ, ပုန ဒါနကာလေ သမ္ပတ္တေ လဘိဿသီတိ။ ကိံ ပနာဟံ တဝ ဒါနကာလေ အာဂမိဿာမီတိ? ဗာဝရိဗြာဟ္မဏဿ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဝါလုကံ ထူပံ ကတွာ သမန္တတော ရတ္တဝဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ မန္တံ ဇပ္ပေန္တော ဝိယ ဩဋ္ဌေ စာလေတွာ စာလေတွာ ‘‘မုဒ္ဓါ ဖလတု သတ္တဓာ’’တိ ဝဒတိ။

ဗာဝရိဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မဟာတပေါ တပစာရံ ဂဏှိတွာ စရဏဗြာဟ္မဏကော မယှံ သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ‘သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖာလတူ’တိ ဝဒတိ, မယှဉ္စ ဣမဿ ဒါတဗ္ဗာနိ ပဉ္စ ကဟာပဏသတာနိ နတ္ထိ, ဧကံသေန မံ ဧသ ဃာတေဿတီ’’တိ။ ဧဝံ တသ္မိံ သောကသလ္လသမပ္ပိတေ နိပန္နေ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အနန္တရတ္တဘာဝေ ဗာဝရိဿ မာတာ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ ပုတ္တဿ သောကသလ္လသမပ္ပိတဘာဝံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ အာဟ – ‘‘တာတ, ဧသ မုဒ္ဓံ ဝါ မုဒ္ဓဖာလနံ ဝါ န ဇာနာတိ, တွမ္ပိ လောကေ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ န ဇာနာသိ။ သစေ တေ သံသယော အတ္ထိ, သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆ, သော တေ ဧတံ ကာရဏံ ကထေဿတီ’’တိ။ ဗြာဟ္မဏော ဒေဝတာယ ကထံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဿာသံ လဘိတွာ ပုနဒိဝသေ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ သဗ္ဗေဝ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသိတွာ, ‘‘တာတာ, ဗုဒ္ဓေါ ကိရ လောကေ ဥပ္ပန္နော, တုမှေ သီဃံ ဂန္တွာ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ’တိ ဉတွာ အာဂန္တွာ မယှံ အာရောစေထ, အဟံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂမိဿာမိ။ အပိစ ခေါ ပန မယှံ မဟလ္လကဘာဝေန ဇီဝိတန္တရာယော ဒုဇ္ဇာနော, တုမှေ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ နိယာမေန ပဉှေ ပုစ္ဆထာ’’တိ မုဒ္ဓဖာလနပဉှံ နာမ အဘိသင်္ခရိတွာ အဒါသိ။

တတော စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗေ ဣမေ မာဏဝါ ပဏ္ဍိတာ, သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ အတ္တနော ကိစ္စေ မတ္ထကံ ပတ္တေ ပုန မယှံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆေယျုံ ဝါ နော ဝါ’’တိ။ အထ အတ္တနော ဘာဂိနေယျဿ အဇိတမာဏဝဿ နာမ သညံ အဒါသိ – ‘‘တွံ ပန ဧကန္တေနေဝ မမ သန္တိကံ အာဂန္တုံ အရဟသိ, တယာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာဂန္တွာ မယှံ ကထေယျာသီ’’တိ။ အထ တေ သောဠသသဟဿဇဋိလာ အဇိတမာဏဝံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ သောဠသဟိ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ စာရိကံ စရန္တာ ဂတဂတဋ္ဌာနေ, ‘‘အယျာ, ကဟံ ဂစ္ဆထ, ကဟံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘ဒသဗလဿ သန္တိကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ပရိသံ သံကဍ္ဎန္တာ အနေကယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ဂတာ။ သတ္ထာ ‘‘တေသံ အာဂမနဒိဝသေ အညဿ ဩကာသော န ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဣမိဿာ ပရိသာယ အနုစ္ဆဝိကဋ္ဌာန’’န္တိ ဂန္တွာ ပါသာဏစေတိယေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသီဒိ။ သော အဇိတမာဏဝေါပိ သပရိသော တံ ပိဋ္ဌိပါသာဏံ အာရုယှ သတ္ထု သရီရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ပုရိသော ဣမသ္မိံ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အတ္တနော အာစရိယေန ပဟိတေ ပဉှေ မနသာ ပုစ္ဆန္တောဝ ဂတော။

တံဒိဝသံ တသ္မိံ ဌာနေ သမ္ပတ္တပရိသာ ဒွါဒသယောဇနိကာ အဟောသိ။ တေသံ သောဠသန္နံ အန္တေဝါသိကာနံ အန္တရေ မောဃရာဇမာဏဝေါ ‘‘အဟံ သဗ္ဗေဟိ ပဏ္ဍိတတရော’’တိ မာနတ္ထဒ္ဓေါ, တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ အဇိတမာဏဝေါ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌကော, ဧတဿ ပဌမတရံ မမ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ။ တဿ လဇ္ဇာယန္တော ပဌမတရံ ပဉှံ အပုစ္ဆိတွာ တေန ပုစ္ဆိတေ ဒုတိယော ဟုတွာ သတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ သတ္ထာ ‘‘မာနတ္ထဒ္ဓေါ မောဃရာဇမာဏဝါ, န တာဝဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ, အဿ မာနံ နိဝါရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘တိဋ္ဌ တွံ, မောဃရာဇ, အညေ တာဝ ပဉှေ ပုစ္ဆန္တူ’’တိ။ သော သတ္ထု သန္တိကာ အပသာဒံ လဘိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ မယာ ပဏ္ဍိတတရော နာမ နတ္ထီတိ ဝိစရာမိ, ဗုဒ္ဓါ စ နာမ အဇာနိတွာ န ကထေန္တိ။ သတ္ထာရာ မမ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ တုဏှီ အဟောသိ။ သော အဋ္ဌဟိ ဇနေဟိ ပဋိပါဋိယာ ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော နဝမော ဟုတွာ ပုန ဥဋ္ဌာသိ။ ပုနပိ နံ သတ္ထာ အပသာဒေသိ။

သော ပုနပိ တုဏှီ ဟုတွာ ‘‘သံဃနဝကော ဒါနိ ဘဝိတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ ပဉ္စဒသမော ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ အထ သတ္ထာ ဉာဏဿ ပရိပါကဘာဝံ ဉတွာ ပဉှံ ကထေသိ။ သော ဒေသနာပရိယောသာနေ အတ္တနော ပရိဝါရေန ဇဋိလသဟဿေန သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဣမိနာဝ နိယာမေန သေသာနိပိ ပန္နရသ ဇဋိလသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ သဗ္ဗေပိ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဧဟိဘိက္ခူဝ အဟေသုံ။ သေသဇနာ ပန န ကထိယန္တိ။ အယံ မောဃရာဇတ္ထေရော တတော ပဋ္ဌာယ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ စီဝရံ ဓာရေတိ။ ဧဝံ ပါရာယနေ (သု။ နိ။ ၉၈၂ အာဒယော) ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ သတ္ထာ ပန အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ထေရေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော မောဃရာဇတ္ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ လူခစီဝရဓရာနံ ယဒိဒံ မောဃရာဇာ’’တိ အာဟ။

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

ဧကစတ္တာလီသသုတ္တမတ္တာယ ထေရပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၅။ ပဉ္စမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဝတ္ထု

၂၃၅။ ထေရိပါဠိယာ ပဌမေ ယဒိဒံ မဟာပဇာပတိဂေါတမီတိ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ထေရီ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။

တဿာ ပဉှကမ္မေ ပန အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရေန သမယေန သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ယာဝဇီဝံ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ ရက္ခိတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပန ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိယံ ပဉ္စန္နံ ဒါသိသတာနံ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထ ဝဿူပနာယိကသမယေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော ဣသိပတနေ ဩတရိတွာ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဣသိပတနမေဝ ဂန္တွာ ‘‘ဝဿူပနာယိကကုဋိယာ အတ္ထာယ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိဿာမာ’’တိ စိန္တေသုံ။ ကသ္မာ? ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဟိ နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနာပိ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ အညတရေန ဆဒနေန ဆန္နေ သဒွါရဗဒ္ဓေ သေနာသနေ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, ယော ဥပဂစ္ဆေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၄)။ တသ္မာ ဝဿကာလေ ဥပကဋ္ဌေ သစေ သေနာသနံ လဘတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ လဘတိ, ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသိတွာပိ ကာတဗ္ဗံ။ ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တေန သာမမ္ပိ ကာတဗ္ဗံ, န တွေဝ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ အယမနုဓမ္မတာ။ တသ္မာ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိဿာမာ’’တိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ သာယနှသမယေ နဂရံ ပဝိသိတွာ သေဋ္ဌိဿ ဃရဒွါရေ အဋ္ဌံသု။ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ကုဋံ ဂဟေတွာ ဥဒကတိတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နဂရံ ပဝိသန္တေ အဒ္ဒသ။ သေဋ္ဌိ တေသံ အာဂတကာရဏံ သုတွာ ‘‘အမှာကံ ဩကာသော နတ္ထိ, ဂစ္ဆန္တူ’’တိ အာဟ။

အထ တေ နဂရာ နိက္ခန္တေ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ကုဋံ ဂဟေတွာ ပဝိသန္တီ ဒိသွာ ကုဋံ ဩတာရေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဩနမိတွာ မုခံ ဥက္ခိပိတွာ, ‘‘အယျာ, နဂရံ ပဝိဋ္ဌမတ္တာဝ နိက္ခန္တာ, ကိံ နု ခေါ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဝဿူပနာယိကကုဋိယာ ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိတုံ အာဂတမှာတိ။ လဒ္ဓံ, ဘန္တေတိ? န လဒ္ဓံ ဥပါသိကေတိ။ ကိံ ပနေသာ ကုဋိ ဣဿရေဟေဝ ကာတဗ္ဗာ, ဥဒါဟု ဒုဂ္ဂတေဟိပိ သက္ကာ ကာတုန္တိ? ယေန ကေနစိ သက္ကာ ကာတုန္တိ။ သာဓု, ဘန္တေ, မယံ ကရိဿာမ, သွေ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာတိ နိမန္တေတွာ ပုန ကုဋံ ဂဟေတွာ အာဂမနတိတ္ထမဂ္ဂေ ဌတွာ အာဂတာဂတာ အဝသေသဒါသိယော ‘‘ဧတ္ထေဝ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗာသံ အာဂတကာလေ အာဟ – ‘‘အမ္မာ, ကိံ နိစ္စမေဝ ပရဿ ဒါသိကမ္မံ ကရိဿထ, ဥဒါဟု ဒါသိဘာဝတော မုစ္စိတုံ ဣစ္ဆထာ’’တိ။ အဇ္ဇေဝ မုစ္စိတုံ ဣစ္ဆာမ, အယျေတိ။ ယဒိ ဧဝံ, မယာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တာ သွာတနာယ နိမန္တိတာ, တုမှာကံ သာမိကေဟိ ဧကဒိဝသံ ဟတ္ထကမ္မံ ဒါပေထာတိ။ တာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သာယံ အဋဝိတော အာဂတကာလေ သာမိကာနံ အာရောစေသုံ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ ဇေဋ္ဌကဒါသဿ ဂေဟဒွါရေ သန္နိပတိံသု။

အထ နေ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ‘‘သွေ, တာတာ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဟတ္ထကမ္မံ ဒေထာ’’တိ အာနိသံသံ အာစိက္ခိတွာ ယေပိ န ကာတုကာမာ, တေ ဂါဠှေန ဩဝါဒေန တဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗေပိ သမ္ပဋိစ္ဆာပေသိ။ သာ ပုနဒိဝသေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဘတ္တံ ဒတွာ သဗ္ဗေသံ ဒါသပုတ္တာနံ သညံ အဒါသိ။ တေ တာဝဒေဝ အရညံ ပဝိသိတွာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ သမောဓာနေတွာ သတံ သတံ ဟုတွာ ဧကေကံ ကုဋိံ စင်္ကမနာဒိပရိဝါရံ ကတွာ မဉ္စပီဌပါနီယ-ပရိဘောဇနီယာဒီနိ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တေမာသံ တတ္ထေဝ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဝါရဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသုံ။ ယာ အတ္တနော ဝါရဒိဝသေ န သက္ကောတိ, တဿာ ဇေဋ္ဌကဒါသီ သကဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒေတိ။ ဧဝံ တေမာသံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဇေဋ္ဌကဒါသီ ဧကေကံ ဒါသိံ ဧကေကံ သာဋကံ သဇ္ဇာပေသိ, ပဉ္စ ထူလသာဋကသတာနိ အဟေသုံ။ တာနိ ပရိဝတ္တာပေတွာ ပဉ္စန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တိစီဝရာနိ ကတွာ အဒါသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တာသံ ပဿန္တီနံယေဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ အဂမံသု။

တာပိ သဗ္ဗာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တာသု ဇေဋ္ဌိကာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ ပေသကာရဂါမေ ပေသကာရဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထေကဒိဝသံ ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တာ ပဉ္စသတာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗာရာဏသိရညာ နိမန္တိတာ ရာဇဒွါရံ အာဂန္တွာ ကဉ္စိ ဩလောကေန္တမ္ပိ အဒိသွာ နိဝတ္တိတွာ နဂရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ တံ ပေသကာရဂါမံ အဂမံသု။ သာ ဣတ္ထီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ သမ္ပိယာယမာနာ သဗ္ဗေ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခံ အဒါသိ။ တေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနမေဝ အဂမံသု။

သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဒေဝဒဟနဂရေ မဟာသုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဂေါတမီတိဿာ နာမံ အကံသု။ မဟာမာယာယ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ ဟောတိ။ မန္တဇ္ဈာယကာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏာနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ ‘‘ဣမာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကုစ္ဆိယံ ဝသိတဒါရကာ စက္ကဝတ္တိနော ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဗျာကရိံသု။ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ တာ ဒွေပိ မင်္ဂလံ ကတွာ အတ္တနော ဃရံ အာနေသိ။ အပရဘာဂေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော တုသိတပုရာ စဝိတွာ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ မဟာမာယာ တဿ ဇာတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ကာလံ ကတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ မဟာသတ္တဿ မာတုစ္ဆံ မဟာပဇာပတိဂေါတမိံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ တသ္မိံ ကာလေ နန္ဒကုမာရော ဇာတော။ အယံ မဟာပဇာပတိ နန္ဒကုမာရံ ဓာတီနံ ဒတွာ သယံ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိ။

အပရေန သမယေန ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော အနုက္ကမေန ကပိလဝတ္ထုံ ပတွာ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ အထဿ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ အန္တရဝီထိယံယေဝ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပန္နော အဟောသိ။ အထ ဒုတိယဒိဝသေ နန္ဒော ပဗ္ဗဇိ, သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဟုလော။ သတ္ထာ အပရေန သမယေန ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရတိ။ တသ္မိံ သမယေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ တဒါ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ တတော ရောဟိဏီနဒီတီရေ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေ (သု။ နိ။ ၈၆၈ အာဒယော) နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ ကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာ သဗ္ဗာဝ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ‘‘မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗာဝ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ မဟာပဇာပတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ အဟေသုံ။ အယဉ္စ မဟာပဇာပတိ ပဌမမေဝ ဧကဝါရံ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနာ နာလတ္ထ, တသ္မာ ကပ္ပကံ ပက္ကောသာပေတွာ ကေသေ ဆိန္နာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗာ တာ သာကိယာနိယော အာဒါယ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒသဗလံ ယာစာပေတွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အလတ္ထ။ ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတောဝ ဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု ပါဠိယံ (စူဠဝ။ ၄၀၂ အာဒယော) အာဂတမေဝ။

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ, အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ သေသာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒသုတ္တပရိယောသာနေ (မ။ နိ။ ၃။၃၉၈ အာဒယော) အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော မဟာပဇာပတိံ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ခေမာထေရီဝတ္ထု

၂၃၆။ ဒုတိယေ ခေမာတိ ဧဝံနာမိကာ ဘိက္ခုနီ။ ဣတော ပဋ္ဌာယ စ ပနဿာ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာတိ အဝတွာ သဗ္ဗတ္ထ အဘိနီဟာရံ အာဒိံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဝက္ခာမ။

အတီတေ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ အယံ ပရပရိယာပန္နာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထေကဒိဝသံ တဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝိကံ သုဇာတတ္ထေရိံ နာမ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ တယော မောဒကေ ဒတွာ တံဒိဝသမေဝ အတ္တနော ကေသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ထေရိယာ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘အနာဂတေ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ တုမှေ ဝိယ မဟာပညာ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မေသု အပ္ပမတ္တာ ဟုတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဂေဟေယေဝ ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ တာဟိ ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရေ ရာဇကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ခေမာတိဿာ နာမံ အကံသု။ တဿာ သရီရဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏရသပိဉ္ဇရော ဝိယ အဟောသိ။ သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗိမ္ဗိသာရရညော ဂေဟံ အဂမာသိ။

သာ တထာဂတေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ ‘‘သတ္ထာ ကိရ ရူပေ ဒေါသံ ဒဿေတီ’’တိ ရူပမဒမတ္တာ ဟုတွာ ‘‘မယှမ္ပိ ရူပေ ဒေါသံ ဒဿေယျာ’’တိ ဘယေန ဒသဗလံ ဒဿနာယ န ဂစ္ဆတိ။ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သတ္ထု အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော, မာဒိသဿ စ နာမ အရိယသာဝကဿ အဂ္ဂမဟေသီ ဒသဗလံ ဒဿနာယ န ဂစ္ဆတိ, န မေ ဧတံ ရုစ္စတီ’’တိ။ သော ကဝီဟိ ဝေဠုဝနုယျာနဿ ဝဏ္ဏံ ဗန္ဓာပေတွာ ‘‘ခေမာယ ဒေဝိယာ သဝနူပစာရေ ဂါယထာ’’တိ အာဟ။ သာ ဥယျာနဿ ဝဏ္ဏံ သုတွာ ဂန္တုကာမာ ဟုတွာ ရာဇာနံ ပဋိပုစ္ဆိ။ ရာဇာ ‘‘ဥယျာနံ ဂစ္ဆ, သတ္ထာရံ ပန အဒိသွာ အာဂန္တုံ န လဘိဿသီ’’တိ အာဟ။ သာ ရညော ပဋိဝစနံ အဒတွာဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ရာဇာ တာယ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တေ ပုရိသေ အာဟ – ‘‘သစေ ဒေဝီ ဥယျာနတော နိဝတ္တမာနာ ဒသဗလံ ပဿတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ သစေ န ပဿတိ, ရာဇာဏာယ နံ ဒဿေထာ’’တိ။ အထ ခေါ သာ ဒေဝီ ဒိဝသဘာဂံ ဥယျာနေ စရိတွာ နိဝတ္တန္တီ ဒသဗလံ အဒိသွာဝ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓါ။ အထ နံ ရာဇပုရိသာ အတ္တနော အရုစိယာဝ ဒေဝိံ သတ္ထု သန္တိကံ နယိံသု။

သတ္ထာ တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ ဒေဝစ္ဆရံ နိမ္မိနိတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနံ ဝိယ အကာသိ။ ခေမာ ဒေဝီ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မာနမှိ နဋ္ဌာ, ဧဝရူပါ နာမ ဒေဝစ္ဆရပ္ပဋိဘာဂါ ဣတ္ထိယော ဒသဗလဿ အဝိဒူရေ တိဋ္ဌန္တိ, အဟံ ဧတာသံ ပရိစာရိကာပိ နပ္ပဟောမိ, မာနမဒံ ဟိ နိဿာယ ပါပစိတ္တဿ ဝသေန နဋ္ဌာ’’တိ တံ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တမေဝ ဣတ္ထိံ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌာသိ။ အထဿာ ပဿန္တိယာဝ တထာဂတဿ အဓိဋ္ဌာနဗလေန သာ ဣတ္ထီ ပဌမဝယံ အတိက္ကမ္မ မဇ္ဈိမဝယေ ဌိတာ ဝိယ မဇ္ဈိမဝယံ အတိက္ကမ္မ ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတာ ဝိယ စ ဝလိတ္တစာ ပလိတကေသာ ခဏ္ဍဝိရဠဒန္တာ အဟောသိ။ တတော တဿာ ပဿန္တိယာဝ သဒ္ဓိံ တာလဝဏ္ဋေန ပရိဝတ္တိတွာ ပရိပတိ။ တတော ခေမာ ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နတ္တာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံဝိဓမ္ပိ နာမ သရီရံ ဧဝရူပံ ဝိပတ္တိံ ပါပုဏာတိ, မယှမ္ပိ သရီရံ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ။ အထဿာ ဧဝံ စိန္တိတက္ခဏေ သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ,

သယံကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလံ၊

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ဝဇန္တိ ဓီရာ,

အနပေက္ခိနော သဗ္ဗဒုက္ခံ ပဟာယာ’’တိ။

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ဌိတပဒေ ဌိတာယေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန နာမ အရဟတ္တံ ပတ္တေန တံဒိဝသမေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗံ ဝါ ဟောတိ, သာ ပန အတ္တနော အာယုသင်္ခါရာနံ ပဝတ္တနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေဿာမီ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ရာဇနိဝေသနံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ အနဘိဝါဒေတွာဝ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ ဣင်္ဂိတေနေဝ အညာသိ – ‘‘အရိယဓမ္မံ ပတ္တာ ဘဝိဿတီ’’တိ။ အထ နံ အာဟ – ‘‘ဒေဝိ ဂတာ နု ခေါ သတ္ထုဒဿနာယာ’’တိ။ မဟာရာဇ, တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌဒဿနံ ပရိတ္တံ, အဟံ ပန ဒသဗလံ သုဒိဋ္ဌမကာသိံ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ အနုဇာနာထာတိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓု, ဒေဝီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဥပနေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ အထဿာ ‘‘ခေမာထေရီ နာမ ဂိဟိဘာဝေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ မဟာပညဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ။ ဣဒမေတ္ထ ဝတ္ထု။ အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ခေမာထေရိံ မဟာပညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဝတ္ထု

၂၃၇။ တတိယေ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတိ နီလုပ္ပလဂဗ္ဘသဒိသေနေဝ ဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမာ ထေရီ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိနဂရေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ။

တတော စဝိတွာ ပုန မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆန္တီ ဧကသ္မိံ ဂါမေ သဟတ္ထာ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တာ။ သာ ဧကဒိဝသံ ခေတ္တကုဋိံ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ သရေ ပါတောဝ ပုပ္ဖိတံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒိသွာ တံ သရံ ဩရုယှ တဉ္စေဝ ပုပ္ဖံ လာဇပက္ခိပနတ္ထာယ ပဒုမိနိယာ ပတ္တဉ္စ ဂဟေတွာ ကေဒါရေ သာလိသီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ကုဋိကာယ နိသိန္နာ လာဇေ ဘဇ္ဇိတွာ ပဉ္စ လာဇသတာနိ ဂဏေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ တဿာ အဝိဒူရေ အဋ္ဌာသိ။ သာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ လာဇေဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ကုဋိတော ဩရုယှ လာဇေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ပဒုမပုပ္ဖေန ပတ္တံ ပိဓာယ အဒါသိ။ အထဿာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ထောကံ ဂတေ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကာ, အဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပိဠန္ဓိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ, အယျော, ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကော အဘဝိဿ, ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတုံ န အဒဿ, အဒ္ဓါ အယျဿ အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန ဂန္တွာ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ခမာပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမေသံ မေ လာဇာနံ နိဿန္ဒေန လာဇဂဏနာယ ပုတ္တာ အဿု, ပဒုမပုပ္ဖဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ပဒေ ပဒေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တဿာ ပဿန္တိယာဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ တံ ပဒုမံ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အက္ကမနသောပါနသမီပေ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပေသိ။

သာပိ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဒေဝလောကေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ စဿာ ပဒေ ပဒေ မဟာပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာသိ။ သာ တတော စဝိတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဧကသ္မိံ ပဒုမဿရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ နိဿာယ ဧကော တာပသော ဝသတိ, သော ပါတောဝ မုခဓောဝနတ္ထာယ သရံ ဂန္တွာ တံ ပုပ္ဖံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ပုပ္ဖံ သေသေဟိ မဟန္တတရံ, သေသာနိ စ ပုပ္ဖိတာနိ, ဣဒံ မကုဠိတမေဝ, ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာ’’တိ ဥဒကံ ဩတရိတွာ တံ ပုပ္ဖံ ဂဏှိ။ တံ တေန ဂဟိတမတ္တမေဝ ပုပ္ဖိတံ။ တာပသော အန္တောပဒုမဂဗ္ဘေ နိပန္နဒါရိကံ အဒ္ဒသ။ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဓီတုသိနေဟံ လဘိတွာ ပဒုမေနေဝ သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလံ နေတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇာပေသိ။ အထဿာ ပုညာနုဘာဝေန အင်္ဂုဋ္ဌကေ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော တသ္မိံ ပုပ္ဖေ မိလာတေ အညံ နဝပုပ္ဖံ အာဟရိတွာ တံ နိပဇ္ဇာပေသိ။ အထဿာ အာဓာဝနဝိဓာဝနေန ကီဠိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာသိ, ကုင်္ကုမရာသိဿ ဝိယဿာ သရီရဝဏ္ဏော အဟောသိ။ သာ အပ္ပတ္တာ ဒေဝဝဏ္ဏံ, အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ အဟောသိ။ သာ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဩဟီယတိ။

အထေကဒိဝသံ တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ဧကော ဝနစရကော တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာနံ နာမ ဧဝံဝိဓံ ရူပံ နတ္ထိ, ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ တာပသဿ အာဂမနံ ဥဒိက္ခန္တော နိသီဒိ။ သာ ပိတရိ အာဂစ္ဆန္တေ ပဋိပထံ ဂန္တွာ တဿ ဟတ္ထတော ကာဇကမဏ္ဍလုံ အဂ္ဂဟေသိ, အာဂန္တွာ နိသိန္နဿ စဿ အတ္တနာ ကရဏဝတ္တံ ဒဿေသိ။ တဒါ သော ဝနစရကော မနုဿဘာဝံ ဉတွာ တာပသံ အဘိဝါဒေတွာ နိသီဒိ။ တာပသော တံ ဝနစရကံ ဝနမူလဖလာဖလေဟိ စ ပါနီယေန စ နိမန္တေတွာ, ‘‘ဘော ပုရိသ, ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝသိဿသိ, ဥဒါဟု ဂမိသဿီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဂမိဿာမိ, ဘန္တေ, ဣဓ ကိံ ကရိဿာမီတိ။ ဣဒံ တယာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ဧတ္တော ဂန္တွာ အကထေတုံ သက္ခိဿသီတိ။ သစေ, အယျော, န ဣစ္ဆတိ, ကိံ ကာရဏာ ကထေဿာမီတိ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ ပုန အာဂမနကာလေ မဂ္ဂသဉ္ဇာနနတ္ထံ သာခါသညဉ္စ ရုက္ခသညဉ္စ ကရောန္တော ပက္ကာမိ။

သော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ အဒ္ဒသ, ရာဇာ ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အဟံ, ဒေဝ, တုမှာကံ ဝနစရကော ပဗ္ဗတပါဒေ အစ္ဆရိယံ ဣတ္ထိရတနံ ဒိသွာ အာဂတောမှီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဝေဂေန ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ ခန္ဓာဝါရံ နိဝေသေတွာ ဝနစရကေန စေဝ အညေဟိ စ ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသဿ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နဝေလာယ တတ္ထ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ရာဇာ တာပသဿ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရောမ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ။ ဂစ္ဆ, မဟာရာဇာတိ။ အာမ, ဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေ။ အယျဿ ပန သမီပေ ဝိသဘာဂပရိသာ အတ္ထီတိ အဿုမှ, အသာရုပ္ပါ ဧသာ ပဗ္ဗဇိတာနံ, မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတု, ဘန္တေတိ။ မနုဿာနံ စိတ္တံ နာမ ဒုတ္တောသယံ, ကထံ ဗဟူနံ မဇ္ဈေ ဝသိဿတီတိ။ အမှာကံ ရုစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ, ဘန္တေတိ။

သော ရညော ကထံ သုတွာ ဒဟရကာလေ ဂဟိတနာမဝသေနေဝ, ‘‘အမ္မ, ပဒုမဝတီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသိ။ သာ ဧကဝစနေနေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပိတရံ အဘိဝါဒေတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ပိတာ အာဟ – ‘‘တွံ, အမ္မ, ဝယပ္ပတ္တာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရညာ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝသိတုံ အယုတ္တာ, ရညာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆ, အမ္မာ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ ပိတု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ပရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ ‘‘ဣမိဿာ ပိတု စိတ္တံ ဂဏှာမီ’’တိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ကဟာပဏရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသေကံ အကာသိ။ အထ နံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရံ အာနေတွာ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသဣတ္ထိယော အနောလောကေတွာ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ရမတိ။ တာ ဣတ္ထိယော ဣဿာပကတာ တံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိတုကာမာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘နာယံ, မဟာရာဇ, မနုဿဇာတိကာ, ကဟံ နာမ တုမှေဟိ မနုဿာနံ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တာနိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနိ, အဒ္ဓါ အယံ ယက္ခိနီ, နီဟရထ နံ မဟာရာဇာ’’တိ။ ရာဇာ တာသံ ကထံ သုတွာ တုဏှီ အဟောသိ။

အထဿ အပရေန သမယေန ပစ္စန္တော ကုပိတော။ သော ‘‘ဂရုဂဗ္ဘာ ပဒုမဝတီ’’တိ တံ နဂရေ ဌပေတွာ ပစ္စန္တံ အဂမာသိ။ အထ တာ ဣတ္ထိယော တဿာ ဥပဋ္ဌာယိကာယ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘ဣမိဿာ ဒါရကံ ဇာတမတ္တမေဝ အပနေတွာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခေတွာ သန္တိကေ ဌပေဟီ’’တိ အာဟံသု။ ပဒုမဝတိယာပိ နစိရဿေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ။ မဟာပဒုမကုမာရော ဧကကောဝ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ အဝသေသာ ဧကူနပဉ္စသတာ ဒါရကာ မဟာပဒုမကုမာရဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ နိပန္နကာလေ သံသေဒဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ အထဿ ‘‘န တာဝါယံ သတိံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဉတွာ ဥပဋ္ဌာယိကာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခေတွာ သမီပေ ဌပေတွာ တာသံ ဣတ္ထီနံ သညံ အဒါသိ။ တာ ပဉ္စသတာပိ ဣတ္ထိယော ဧကေကာ ဧကေကံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ စုန္ဒကာရကာနံ သန္တိကံ ပေသေတွာ ကရဏ္ဍကေ အာဟရာပေတွာ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတဒါရကေ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗဟိ လဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပယိံသု။

ပဒုမဝတီပိ ခေါ သညံ လဘိတွာ တံ ဥပဋ္ဌာယိကံ ‘‘ကိံ ဝိဇာတမှိ, အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာ တံ သန္တဇ္ဇေတွာ ‘‘ကုတော တွံ ဒါရကံ လဘိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယံ တေ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဒါရကော’’တိ လောဟိတမက္ခိတံ ဒါရုဃဋိကံ ပုရတော ဌပေသိ။ သာ တံ ဒိသွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ‘‘သီဃံ နံ ဖာလေတွာ အပနေဟိ, သစေ ကောစိ ပဿေယျ လဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ။ သာ တဿာ ကထံ သုတွာ အတ္ထကာမာ ဝိယ ဒါရုဃဋိကံ ဖာလေတွာ ဥဒ္ဓနေ ပက္ခိပိ။

ရာဇာပိ ပစ္စန္တတော အာဂန္တွာ နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တော ဗဟိနဂရေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ နိသီဒိ။ အထ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ရညော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂန္တွာ အာဟံသု – ‘‘တွံ, မဟာရာဇ, န အမှာကံ သဒ္ဒဟသိ, အမှေဟိ ဝုတ္တံ အကာရဏံ ဝိယ ဟောတိ။ တွံ မဟေသိယာ ဥပဋ္ဌာယိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပဋိပုစ္ဆ, ဒါရုဃဋိကံ တေ ဒေဝီ ဝိဇာတာ’’တိ။ ရာဇာ တံ ကာရဏံ န ဥပပရိက္ခိတွာဝ ‘‘အမနုဿဇာတိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဂေဟတော နိက္ကဍ္ဎိ။ တဿာ ရာဇဂေဟတော သဟ နိက္ခမနေနေဝ ပဒုမပုပ္ဖါနိ အန္တရဓာယိံသု, သရီရစ္ဆဝိပိ ဝိဝဏ္ဏာ အဟောသိ။ သာ ဧကိကာဝ အန္တရဝီထိယာ ပါယာသိ။ အထ နံ ဧကာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟလ္လိကာ ဣတ္ထီ ဒိသွာ ဓီတုသိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသိ အမ္မာ’’တိ အာဟ။ အာဂန္တုကမှိ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တီ ဝိစရာမီတိ။ ဣဓာဂစ္ဆ, အမ္မာတိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒတွာ ဘောဇနံ ပဋိယာဒေသိ။

တဿာ ဣမိနာဝ နိယာမေန တတ္ထ ဝသမာနာယ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ရာဇာနံ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေသု ယုဒ္ဓံ ဂတေသု အမှေဟိ ဂင်္ဂါဒေဝတာယ ‘အမှာကံ ဒေဝေ ဝိဇိတသင်္ဂါမေ အာဂတေ ဗလိကမ္မံ ကတွာ ဥဒကကီဠံ ကရိဿာမာ’တိ ပတ္ထိတံ အတ္ထိ, ဧတမတ္ထံ, ဒေဝ, ဇာနာပေမာ’’တိ။ ရာဇာ တာသံ ဝစနေန တုဋ္ဌော ဂင်္ဂါယံ ဥဒကကီဠံ ကာတုံ အဂမာသိ။ တာပိ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတံ ကရဏ္ဍကံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ အာဒါယ နဒိံ ဂန္တွာ တေသံ ကရဏ္ဍကာနံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ပါရုပိတွာ ပါရုပိတွာ ဥဒကေ ပတိတွာ ကရဏ္ဍကေ ဝိဿဇ္ဇေသုံ။ တေပိ ခေါ ကရဏ္ဍကာ သဗ္ဗေ သဟ ဂန္တွာ ဟေဋ္ဌာသောတေ ပသာရိတဇာလမှိ လဂ္ဂိံသု။ တတော ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ရညော ဥတ္တိဏ္ဏကာလေ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တာ တေ ကရဏ္ဍကေ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ အာနယိံသု။ ရာဇာ ကရဏ္ဍကေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, တာတာ, ကရဏ္ဍကေသူ’’တိ အာဟ။ န ဇာနာမ, ဒေဝါတိ။ သော တေ ကရဏ္ဍကေ ဝိဝရာပေတွာ ဩလောကေန္တော ပဌမံ မဟာပဒုမကုမာရဿ ကရဏ္ဍကံ ဝိဝရာပေသိ။ တေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ ကရဏ္ဍကေသု နိပဇ္ဇာပိတဒိဝသေယေဝ ပုညိဒ္ဓိယာ အင်္ဂုဋ္ဌတော ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သက္ကော ဒေဝရာဇာ တဿ ရညော နိက္ကင်္ခဘာဝတ္ထံ အန္တောကရဏ္ဍကေ အက္ခရာနိ လိခါပေသိ ‘‘ဣမေ ကုမာရာ ပဒုမဝတိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တာ, အထ နေ ပဒုမဝတိယာ သပတ္တိယော ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ကရဏ္ဍကေသု ပက္ခိပိတွာ ဥဒကေ ခိပိံသု, ရာဇာ ဣမံ ကာရဏံ ဇာနာတူ’’တိ။ ကရဏ္ဍကေ ဝိဝရိတမတ္တေ ရာဇာ အက္ခရာနိ ဝါစေတွာ ဒါရကေ ဒိသွာ မဟာပဒုမကုမာရံ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ဝေဂေန ရထေ ယောဇေထ, အဿေ ကပ္ပေထ, အဟံ အဇ္ဇ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတွာ ဧကစ္စာနံ မာတုဂါမာနံ ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါသာဒံ အာရုယှ ဟတ္ထိဂီဝါယ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဌပေတွာ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘ယော ပဒုမဝတိံ ပဿတိ, သော ဣမံ သဟဿံ ဂဏှတူ’’တိ။

တံ ကထံ သုတွာ ပဒုမဝတီ မာတုယာ သညံ အဒါသိ – ‘‘ဟတ္ထိဂီဝတော သဟဿံ ဂဏှ, အမ္မာ’’တိ။ အဟံ ဧဝရူပံ ဂဏှိတုံ န ဝိသဟာမီတိ။ သာ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ဝုတ္တေ, ‘‘ကိံ ဝတွာ ဂဏှာမိ အမ္မာ’’တိ အာဟ။ ‘‘မမ ဓီတာ, ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿတီ’’တိ ဝတွာ ဂဏှာဟီတိ။ သာ ‘‘ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူ’’တိ ဂန္တွာ သဟဿစင်္ကောဋကံ ဂဏှိ။ အထ နံ မနုဿာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿသိ, အမ္မာ’’တိ။ ‘‘အဟံ န ပဿာမိ, ဓီတာ ကိရ မေ ပဿတီ’’တိ အာဟ။ တေ ‘‘ကဟံ ပန သာ, အမ္မာ’’တိ ဝတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ပဒုမဝတိံ သဉ္ဇာနိတွာ ပါဒေသု နိပတိံသု။ တသ္မိံ ကာလေ သာ ‘‘ပဒုမဝတီ ဒေဝီ အယ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘ဘာရိယံ ဝတ ဣတ္ထိယာ ကမ္မံ ကတံ, ယာ ဧဝံဝိဓဿ ရညော မဟေသီ သမာနာ ဧဝရူပေ ဌာနေ နိရာရက္ခာ ဝသီ’’တိ အာဟ။ တေပိ ရာဇပုရိသာ ပဒုမဝတိယာ နိဝေသနံ သေတသာဏီဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဒွါရေ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ရညော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ သုဝဏ္ဏသိဝိကံ ပေသေသိ။ သာ ‘‘အဟံ ဧဝံ န ဂမိဿာမိ, မမ ဝသနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ရာဇဂေဟံ ဧတ္ထန္တရေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏေ အတ္ထရာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ ပသာဓနတ္ထာယ သဗ္ဗာလင်္ကာရေသု ပဟိတေသု ပဒသာဝ ဂမိဿာမိ, ဧဝံ မေ နာဂရာ သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿန္တီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘ပဒုမဝတိယာ ယထာရုစိံ ကရောထာ’’တိ အာဟ။ တတော ပဒုမဝတီ သဗ္ဗပသာဓနံ ပသာဓေတွာ ‘‘ရာဇဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ အထဿာ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဒုမပုပ္ဖါနိ ဥဋ္ဌဟိံသု။ သာ မဟာဇနဿ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ရာဇနိဝေသနံ အာရုယှ သဗ္ဗေ စိတ္တတ္ထရဏေ တဿာ မဟလ္လိကာယ ပေါသာဝနိကမူလံ ကတွာ ဒါပေသိ။

ရာဇာပိ ခေါ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမာယော တေ ဒေဝိ ဒါသိယော ကတွာ ဒေမီ’’တိ အာဟ။ သာဓု, မဟာရာဇ, ဧတာသံ မယှံ ဒိန္နဘာဝံ သကလနဂရေ ဇာနာပေဟီတိ။ ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ပဒုမဝတိယာ ဒူဗ္ဘိကာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧတိဿာ ဧဝ ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ’’တိ။ သာ ‘‘တာသံ သကလနဂရေန ဒါသိဘာဝေါ သလ္လက္ခိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘အဟံ မမ ဒါသိယော ဘုဇိဿာ ကာတုံ လဘာမိ ဒေဝါ’’တိ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ။ တဝ ဣစ္ဆာ ဒေဝီတိ။ ဧဝံ သန္တေ တမေဝ ဘေရိစာရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပဒုမဝတိဒေဝိယာ အတ္တနော ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗာဝ ဘုဇိဿာ ကတာတိ ပုန ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ အာဟ။ သာ တာသံ ဘုဇိဿဘာဝေ ကတေ ဧကူနာနိ ပဉ္စသတ္တပုတ္တာနိ တာသံယေဝ ဟတ္ထေ ပေါသနတ္ထာယ ဒတွာ သယံ မဟာပဒုမကုမာရံယေဝ ဂဏှိ။

အထ အပရဘာဂေ တေသံ ကုမာရာနံ ကီဠနဝယေ သမ္ပတ္တေ ရာဇာ ဥယျာနေ နာနာဝိဓံ ကီဠနဋ္ဌာနံ ကာရေသိ။ တေ အတ္တနော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ သဗ္ဗေဝ ဧကတော ဟုတွာ ဥယျာနေ ပဒုမသဉ္ဆန္နာယ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိယာ ကီဠန္တာ နဝပဒုမာနိ ပုပ္ဖိတာနိ ပုရာဏပဒုမာနိ စ ဝဏ္ဋတော ပတန္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ တာဝ အနုပါဒိန္နကဿ ဧဝရူပါ ဇရာ ပါပုဏာတိ, ကိမင်္ဂံ ပန အမှာကံ သရီရဿ။ ဣဒမ္ပိ ဟိ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေဝ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံသု။

အထ တေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂတာ ရာဇပုရိသာ ဗဟုဂတံ ဒိဝသံ ဉတွာ ‘‘အယျပုတ္တာ တုမှာကံ ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု။ တေ တုဏှီ အဟေသုံ။ တေ ပုရိသာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘ကုမာရာ ဒေဝ, ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နာ, အမှေသု ကထေန္တေသုပိ ဝစီဘေဒံ န ကရောန္တီ’’တိ။ ယထာရုစိယာ တေသံ နိသီဒိတုံ ဒေထာတိ။ တေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဂဟိတာရက္ခာ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နနိယာမေနေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေသုံ။ ပုရိသာ ပုနဒိဝသေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝါ ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု။ န မယံ ဒေဝါ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ မယန္တိ။ အယျာ, တုမှေ ဘာရိယံ ကထံ ကထေထ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ တုမှာဒိသာ န ဟောန္တိ, ဒွင်္ဂုလကေသမဿုဓရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကအဋ္ဌပရိက္ခာရာ ဟောန္တီတိ။ တေ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိံသု။ တာဝဒေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကာဝ အဟေသုံ။ တတော ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု။

သာပိ ခေါ, ပဒုမဝတီ ဒေဝီ, ‘‘အဟံ ဗဟုပုတ္တာ ဟုတွာ နိပုတ္တာ ဇာတာ’’တိ ဟဒယသောကံ ပတွာ တေနေဝ သောကေန ကာလံ ကတွာ ရာဇဂဟနဂရဒွါရဂါမကေ သဟတ္ထေန ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အပရဘာဂေ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ဧကဒိဝသံ သာမိကဿ ခေတ္တံ ယာဂုံ ဟရမာနာ တေသံ အတ္တနော ပုတ္တာနံ အန္တရေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ သီဃံ သီဃံ ဂန္တွာ သာမိကဿ အာရောစေသိ – ‘‘ပဿ, အယျ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ, ဧတေ နိမန္တေတွာ ဘောဇေဿာမာ’’တိ။ သော အာဟ – ‘‘သမဏသကုဏာ နာမေတေ အညတ္ထာပိ ဧဝံ စရန္တိ, န ဧတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ။ တေ တေသံ ကထေန္တာနံယေဝ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဩတရိံသု။ သာ ဣတ္ထီ တံဒိဝသံ အတ္တနော ဘတ္တခဇ္ဇဘောဇနံ တေသံ ဒတွာ ‘‘သွေပိ အဋ္ဌ ဇနာ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ။ သာဓု, ဥပါသိကေ, တဝ သက္ကာရော ဧတ္တကောဝ ဟောတု, အာသနာနိ စ အဋ္ဌေဝ ဟောန္တု, အညေပိ ဗဟူ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ တဝ စိတ္တံ ပသာဒေယျာသီတိ။ သာ ပုနဒိဝသေ အဋ္ဌ အာသနာနိ ပညာပေတွာ အဋ္ဌန္နံ သက္ကာရသမ္မာနံ ပဋိယာဒေတွာ နိသီဒိ။

နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သေသာနံ သညံ အဒံသု – ‘‘မာရိသာ, အဇ္ဇ အညတ္ထ အဂန္တွာ သဗ္ဗေဝ တုမှာကံ မာတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ။ တေ တေသံ ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ဧကတော အာကာသေန အာဂန္တွာ မာတု-ဂေဟဒွါရေ ပါတုရဟေသုံ။ သာပိ ပဌမံ လဒ္ဓသညတာယ ဗဟူပိ ဒိသွာ န ကမ္ပိတ္ထ, သဗ္ဗေပိ တေ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ အာသနေသု နိသီဒါပေသိ။ တေသု ပဋိပါဋိယာ နိသီဒန္တေသု နဝမော အညာနိ အဋ္ဌ အာသနာနိ မာပေတွာ သယံ ဓုရာသနေ နိသီဒိ။ ယာဝ အာသနာနိ ဝဍ္ဎန္တိ, တာဝ ဂေဟံ ဝဍ္ဎတိ။ ဧဝံ တေသု သဗ္ဗေသုပိ နိသိန္နေသု သာ ဣတ္ထီ အဋ္ဌန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပဋိယာဒိတံ သက္ကာရံ ပဉ္စသတာနမ္ပိ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အဋ္ဌ နီလုပ္ပလဟတ္ထကေ အာဟရိတွာ နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ အာဟ – ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရဝဏ္ဏော ဣမေသံ နီလုပ္ပလာနံ အန္တောဂဗ္ဘဝဏ္ဏော ဝိယ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ မာတု အနုမောဒနံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနံယေဝ အဂမံသု။

သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, နီလုပ္ပလဂဗ္ဘသမာနဝဏ္ဏတာယ စဿာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတွေဝ နာမံ အကံသု။ အထဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ သကလဇမ္ဗုဒီပရာဇာနော စ သေဋ္ဌိနော စ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ပဟိဏိံသု – ‘‘ဓီတရံ အမှာကံ ဒေတူ’’တိ။ အပဟိဏန္တော နာမ နာဟောသိ။ တတော သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သဗ္ဗေသံ မနံ ဂဟေတုံ န သက္ခိဿာမိ, ဥပါယံ ပနေကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတုံ အမ္မ သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ။ တဿာ ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ပိတုဝစနံ သီသေ အာသိတ္တသတပါကတေလံ ဝိယ အဟောသိ, တသ္မာ ပိတရံ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမိ, တာတာ’’တိ အာဟ။ သော တဿာ သက္ကာရံ ကတွာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ တဿာ အစိရပဗ္ဗဇိတာယ ဧဝ ဥပေါသထာဂါရေ ကာလဝါရော ပါပုဏိ။ သာ ဒီပံ ဇာလေတွာ ဥပေါသထာဂါရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒီပသိခါယ နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကယမာနာ တေဇောကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အရဟတ္တဖလေန သဒ္ဓိံယေဝ စ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ။ သာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ယမကပါဋိဟာရိယကရဏဒိဝသေ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ပါဋိဟာရိယံ ကရိဿာမီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒိ။ သတ္ထာ ဣဒံ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဇေတဝနဝိဟာရေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ပဋာစာရာထေရီဝတ္ထု

၂၃၈။ စတုတ္ထေ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ ပဋာစာရာတိ ပဋာစာရာ ထေရီ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ ကတွာ ပုန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။

သာ အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တာ အတ္တနော ဂေဟေ ဧကေန ကမ္မကာရေန သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ အပရဘာဂေ အတ္တနော သမာနဇာတိကံ ကုလံ ဂစ္ဆန္တီ ကတသန္ထဝဿ ပုရိသဿ သညံ အဒါသိ – ‘‘န တွံ သွေ ပဋ္ဌာယ မံ ပဋိဟာရသတေနပိ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿသိ, သစေ တေ ကမ္မံ အတ္ထိ, ဣဒါနိ မံ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ။ သော ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ အနုစ္ဆဝိကံ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ တံ အာဒါယ နဂရတော တီဏိ စတ္တာရိ ယောဇနာနိ ပဋိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ။

အထ အပရဘာဂေ တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသိ။ သာ ဂဗ္ဘေ ပရိပက္ကေ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ အနာထဋ္ဌာနံ, ကုလဂေဟံ ဂစ္ဆာမ သာမီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမ, သွေ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ကာလံ ဝီတိနာမေသိ။ သာ တဿ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘နာယံ ဗာလော မံ နေဿတီ’’တိ တသ္မိံ ဗဟိ ဂတေ ‘‘ဧကိကာဝ ကုလဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ သော အာဂန္တွာ တံ ဂေဟေ အပဿန္တော ပဋိဝိဿကေ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကုလဂေဟံ ဂတာ’’တိ သုတွာ ‘‘မံ နိဿာယ ကုလဓီတာ အနာထာ ဇာတာ’’တိ ပဒါနုပဒိကံ ဂန္တွာ သမ္ပာပုဏိ။ တဿာ အန္တရာမဂ္ဂေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ။ တတော ‘‘ယဿတ္ထာယ မယံ ဂစ္ဆေယျာမ, သော အတ္ထော အန္တရာမဂ္ဂေဝ နိပ္ဖန္နော, ဣဒါနိ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ ပဋိနိဝတ္တိံသု။ ပုန တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌာသီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။

အန္တရာမဂ္ဂေ ပနဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနေ ဇာတမတ္တေယေဝ စတူသု ဒိသာသု မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိ။ သာ တံ ပုရိသံ အာဟ – ‘‘သာမိ, အဝေလာယ စတူသု ဒိသာသု မေဃော ဥဋ္ဌိတော, အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ကာတုံ ဝါယမာဟီ’’တိ။ သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ ဒဏ္ဍကေဟိ ကုဋိကံ ကတွာ ‘‘ဆဒနတ္ထာယ တိဏံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဧကသ္မိံ မဟာဝမ္မိကပါဒေ တိဏံ ဆိန္ဒတိ။ အထ နံ ဝမ္မိကေ နိပန္နော ကဏှသပ္ပေါ ပါဒေ ဍံသိ, သော တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ပတိတော။ သာပိ ‘‘ဣဒါနိ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ သဗ္ဗရတ္တိံ ခေပေတွာ ‘‘အဒ္ဓါ မံ သော ‘အနာထာ ဧသာ’တိ မဂ္ဂေ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ အာလောကေ သဉ္ဇာတေ ပဒါနုသာရေန ဩလောကေန္တီ ဝမ္မိကပါဒေ ပတိတံ ဒိသွာ ‘‘မံ နိဿာယ နဋ္ဌော ပုရိသော’’တိ ပရိဒေဝိတွာ ဒဟရဒါရကံ ပဿေနာဒါယ မဟလ္လကံ အင်္ဂုလီဟိ ဂါဟာပေတွာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ ဥတ္တာနနဒိံ ဒိသွာ ‘‘ဒွေပိ ဒါရကေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ အာဒါယ ဂန္တုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ ဇေဋ္ဌကံ ဩရိမတီရေ ဌပေတွာ ဒဟရံ ပရတီရံ နေတွာ ပိလောတိကစုမ္ဗဋကေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပုန နိဝတ္တိတွာ ‘‘ဣတရံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ နဒိံ ဩတရိ။

အထဿာ နဒီမဇ္ဈံ ပတ္တကာလေ ဧကော သေနော ‘‘မံသပိဏ္ဍော အယ’’န္တိ သညာယ ဒါရကံ ဝိဇ္ဈိတုံ အာဂစ္ဆတိ။ သာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ သေနံ ပလာပေသိ။ တဿာ တံ ဟတ္ထဝိကာရံ ဒိသွာ မဟလ္လကဒါရကော ‘‘မံ ပက္ကောသတီ’’တိ သညာယ နဒိံ ဩတရိတွာ သောတေ ပတိတော ယထာသောတံ အဂမာသိ။ သောပိ သေနော တဿာ အသမ္ပတ္တာယ ဧဝ တံ ဒဟရဒါရကံ ဂဏှိတွာ အဂမာသိ။ သာ ဗလဝသောကာဘိဘူတာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဣမံ ဝိလာပဂီတံ ဂါယန္တီ ဂစ္ဆတိ –

‘‘ဥဘော ပုတ္တာ ကာလင်္ကတာ, ပန္ထေ မယှံ ပတီ မတော’’တိ။

သာ ဧဝံ ဝိလပမာနာဝ သာဝတ္ထိံ ပတွာ ကုလသဘာဂံ ဂန္တွာပိ သောကဝသေနေဝ အတ္တနော ဂေဟံ ဝဝတ္ထပေတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဧဝံဝိဓံ နာမ ကုလံ အတ္ထိ, ကတရံ တံ ဂေဟ’’န္တိ ပဋိပုစ္ဆိ။ တွံ တံ ကုလံ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ကိံ ကရိဿသိ? တေသံ ဝသနဂေဟံ ဝါတပ္ပဟာရေန ပတိတံ, တတ္ထေဝ တေ သဗ္ဗေပိ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ, အထ နေ ခုဒ္ဒကမဟလ္လကေ ဧကစိတကသ္မိံယေဝ ဈာပေန္တိ, ပဿ ဧသာ ဓူမဝဋ္ဋိ ပညာယတီတိ။ သာ တံ ကထံ သုတွာဝ ကိံ တုမှေ ဝဒထာ’’တိ အတ္တနော နိဝတ္ထသာဋကံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဇာတနိယာမေနေဝ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒမာနာ ဉာတီနံ စိတကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တံ ဝိလာပဂီတံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပရိဒေဝမာနာ –

‘‘ဥဘော ပုတ္တာ ကာလင်္ကတာ, ပန္ထေ မယှံ ပတီ မတော၊

မာတာ ပိတာ စ ဘာတာ စ, ဧကစိတကသ္မိံ ဍယှရေ’’တိ။ –

အာဟ။ အညေန ဇနေန သာဋကံ ဒိန္နမ္ပိ ဖာလေတွာ ဖာလေတွာ ဆဍ္ဍေတိ။ အထ နံ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ မဟာဇနော ပရိဝါရေတွာ စရတိ။ အထဿာ ‘‘အယံ ပဋာစာရံ ပဋပရိဟရဏံ ဝိနာ စရတီ’’တိ ပဋာစာရာတေဝ နာမံ အကံသု။ ယသ္မာ စဿာ သော နဂ္ဂဘာဝေန အလဇ္ဇီအာစာရော ပါကဋော အဟောသိ, တသ္မာ ပတိတော အာစာရော အဿာတိ ပဋာစာရာတွေဝ နာမံ အကံသု။

သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထရိ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ပရိသပရိယန္တေ အဋ္ဌာသိ။ သတ္ထာ မေတ္တာဖရဏေန ဖရိတွာ ‘‘သတိံ ပဋိလဘ, ဘဂိနိ, သတိံ ပဋိလဘ, ဘဂိနီ’’တိ အာဟ။ တဿာ သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပံ အာဂတံ, သာ တတ္ထေဝ ဘူမိယံ နိသီဒိ။ အဝိဒူရေ ဌိတော ပုရိသော ဥတ္တရိသာဋကံ ခိပိတွာ အဒါသိ။ သာ တံ နိဝါသေတွာ ဓမ္မံ အဿောသိ။ သတ္ထာ တဿာ စရိယဝသေန ဣမာ ဓမ္မပဒေ ဂါထာ အာဟ –

‘‘န သန္တိ ပုတ္တာ တာဏာယ, န ပိတာ နာပိ ဗန္ဓဝါ၊

အန္တကေနာဓိပန္နဿ, နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ။

‘‘ဧတမတ္ထဝသံ ဉတွာ, ပဏ္ဍိတော သီလသံဝုတော၊

နိဗ္ဗာနဂမနံ မဂ္ဂံ, ခိပ္ပမေဝ ဝိသောဓယေ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈၈-၂၈၉)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ သတ္ထာ ‘‘တဿာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇာ’’တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဏှန္တီ ဝိနယပိဋကေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ပဋာစာရံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဓမ္မဒိန္နာထေရီဝတ္ထု

၂၃၉။ ပဉ္စမေ ဓမ္မကထိကာနန္တိ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဓမ္မဒိန္နာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ပရာယတ္တဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကဿ သုဇာတတ္ထေရဿ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ခေမာထေရိယာ အဘိနီဟာရဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဖုဿဗုဒ္ဓကာလေ ပနေသာ သတ္ထု ဝေမာတိကာနံ တိဏ္ဏံ ဘာတိကာနံ ဒါနာဓိကာရေ ဌပိတကမ္မိကဿ ဂေဟေ ဝသမာနာ ‘‘ဧကံ ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တာ ဒွေ အဒါသိ။ ဧဝံ သဗ္ဗံ အပရိဟာပေန္တီ ဒတွာ ဒွေနဝုတိကပ္ပေ အတိက္ကမ္မ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ ဝိသာခသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတာ။ ဝိသာခသေဋ္ဌိ နာမ ဗိမ္ဗိသာရဿ သဟာယကော ရညာ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော, အပရဘာဂေ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆာကာသိ။

သော တံဒိဝသံ ဃရံ ဂန္တွာ သောပါနမတ္ထကေ ဌိတာယ ဓမ္မဒိန္နာယ ဟတ္ထေ ပသာရိတေ ဟတ္ထံ အနာလမ္ဗိတွာဝ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ။ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ‘‘ဣမံ ဒေထ, ဣမံ ဟရထာ’’တိ န ဗျာဟရိ။ ဓမ္မဒိန္နာ ကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသမာနာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေ ဟတ္ထာလမ္ဗကံ ဒေန္တိယာပိ ဟတ္ထံ န အာလမ္ဗိ, ဘုဉ္ဇမာနောပိ ကိဉ္စိ န ကထေတိ, ကော နု ခေါ မယှံ ဒေါသော’’တိ? အထ နံ ဘုတ္တာဝိံ ‘‘ကော နု ခေါ မေ, အယျ, ဒေါသော’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဓမ္မဒိန္နေ တုယှံ ဒေါသော နတ္ထိ, အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ သန္ထဝဝသေန တုမှာကံ သန္တိကေ နိသီဒိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ အာဟရာပေတွာ ခါဒိတုံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ အဘဗ္ဗော။ တွံ သစေ ဣစ္ဆသိ, ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသ။ နော စေ ဣစ္ဆသိ, ယတ္တကေန တေ ဓနေန အတ္ထော, တံ ဂဏှိတွာ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာဟီတိ။ အယျပုတ္တ, ဧဝံ သန္တေ အဟံ တုမှေဟိ ဆဍ္ဍိတခေဠံ ဝမိတဝမနံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ န စရိဿာမိ, မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာထာတိ။ ဝိသာခေါ ‘‘သာဓု, ဓမ္မဒိန္နေ’’တိ ရညော အာရောစေတွာ ဓမ္မဒိန္နံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ ပေသေသိ။

သာ ပဗ္ဗဇိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ တာဝ သေဋ္ဌိ ဃရမဇ္ဈေ ဌိတောဝ ဒုက္ခဿန္တံ အကာသိ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ပန မယာပိ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘အယျေ, မယှံ အာကိဏ္ဏဋ္ဌာနေ စိတ္တံ န ရမတိ, ဂါမကာဝါသံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ။ ထေရိယော တဿာ မဟာကုလာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေန စိတ္တံ ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တိယော တံ ဂဟေတွာ ဂါမကာဝါသံ အဂမံသု။ သာ အတီတေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယှံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တံ, ဣဓ ဝသိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ, ရာဇဂဟမေဝ ဂစ္ဆာမိ, တတြ မံ နိဿာယ ဗဟု ဉာတိသံဃော ပုညာနိ ကရိဿတီ’’တိ ထေရိယော ဂဟေတွာ နဂရမေဝ ပစ္စာဂတာ။

ဝိသာခေါ တဿာ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သီဃံ အာဂတာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ သာယနှသမယေ တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတဘာဝံ ပုစ္ဆိတုံ အယုတ္တ’’န္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှေ ပုစ္ဆိ, ဓမ္မဒိန္နာ ခဂ္ဂေန ဥပ္ပလနာလံ ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ဥပါသကော ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ ဉာဏဿ သူရဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော အဓိဂတဋ္ဌာနေ ပဋိပါဋိယာ တီသု မဂ္ဂေသု သဗ္ဗာကာရေန ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ဥဂ္ဂဟဝသေန အရဟတ္တမဂ္ဂေပိ ပုစ္ဆိ။ ဓမ္မဒိန္နာထေရီပိ ဥပါသကဿ ယာဝ အနာဂါမိဖလာဝ ဝိသယဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ အတ္တနော ဝိသယံ အတိက္ကမိတွာ ဓာဝတီ’’တိ တံ နိဝတ္တေန္တီ ‘‘အစ္စသရာ, အာဝုသော ဝိသာခ, ပဉှေ, နာသက္ခိ ပဉှာနံ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ, နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဗြဟ္မစရိယံ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ။ အာကင်္ခမာနော စ တွံ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာသိ။ ယထာ စ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ, တထာ နံ ဓာရေယျာသီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၆) အာဟ။

ဝိသာခေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနနယံ ကထေသိ။ သတ္ထာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မမ ဓီတာယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု တဏှာ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယဿ ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ, မဇ္ဈေ စ နတ္ထိ ကိဉ္စနံ၊

အကိဉ္စနံ အနာဒါနံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၄၂၁)၊

တတော ဓမ္မဒိန္နာယ သာဓုကာရံ ဒတွာ ဝိသာခံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဏ္ဍိတာ, ဝိသာခ, ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ, မဟာပညာ ဝိသာခ, ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ။ မံ စေပိ တွံ, ဝိသာခ, ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျာသိ, အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျံ, ယထာ တံ ဓမ္မဒိန္နာယ ဘိက္ခုနိယာ ဗျာကတံ, ဧသော စေဝေတဿ အတ္ထော, ဧဝဉ္စ နံ ဓာရေဟီ’’တိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣဒမေဝ စူဠဝေဒလ္လံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရိံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

နန္ဒာထေရီဝတ္ထု

၂၄၀။ ဆဋ္ဌေ ဈာယီနံ ယဒိဒံ နန္ဒာတိ ဈာနာဘိရတာနံ, နန္ဒာ ထေရီ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဈာနာဘိရတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ တတော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, နန္ဒာတိဿာ နာမံ အကံသု။ ရူပနန္ဒာတိပိ ဝုစ္စတိ။ သာ အပရဘာဂေ ဥတ္တမရူပဘာဝေန ဇနပဒကလျာဏီ နာမ ဇာတာ။

သာ အမှာကံ ဒသဗလေ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ အာဂန္တွာ နန္ဒဉ္စ ရာဟုလဉ္စ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပက္ကန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ‘‘မဟာပဇာပတိဂေါတမီ စ ရာဟုလမာတာ စ နိက္ခမိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဣမာသံ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ မယှံ ဣဓ ကိံ ကမ္မ’’န္တိ မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ။ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ‘‘သတ္ထာ ရူပံ ဂရဟတီ’’တိ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ, ဩဝါဒဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ ပေသေတွာ ဩဝါဒံ အာဟရာပေတိ။ သတ္ထာ တဿာ ရူပမဒမတ္တဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အတ္တနော ဩဝါဒံ အတ္တနာဝ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တု, န ဘိက္ခုနီဟိ အညာ ပေသေတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ။ တတော ရူပနန္ဒာ အညံ မဂ္ဂံ အပဿန္တီ အကာမာ ဩဝါဒံ အဂမာသိ။

သတ္ထာ တဿာ စရိတဝသေန ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ ဣတ္ထိရူပံ နိမ္မိနိတွာ တာလဝဏ္ဋံ ဂဟေတွာ ဗီဇမာနံ ဝိယ အကာသိ။ ရူပနန္ဒာ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အကာရဏေနေဝ ပမတ္တာ ဟုတွာ နာဂစ္ဆာမိ, ဧဝရူပါပိ ဣတ္ထိယော သတ္ထု သန္တိကေ ဝိဿတ္ထာ စရန္တိ။ မမ ရူပံ ဧတာသံ ရူပဿ ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိံ, အဇာနိတွာဝ ဧတ္တကံ ကာလံ န အာဂတမှီ’’တိ တမေဝ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ ဩလောကေန္တီ အဋ္ဌာသိ။ သတ္ထာ တဿာ ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နတာယ ‘‘အဋ္ဌီနံ နဂရံ ကတ’’န္တိ (ဓ။ ပ။ ၁၅၀) ဓမ္မပဒေ ဂါထံ ဝတွာ –

‘‘စရံ ဝါ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌံ, နိသိန္နော ဥဒ ဝါ သယ’’န္တိ။ (သု။ နိ။ ၁၉၅) –

သုတ္တံ အဘာသိ။ သာ တသ္မိံယေဝ ရူပေ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဣဒံ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ခေမာထေရိယာ ဝတ္ထုနာ သဒိသမေဝါတိ န ဝိတ္ထာရိတံ။ တတော ပဋ္ဌာယ, ရူပနန္ဒာ, ဈာနာဘိရတာနံ အန္တရေ ဓုရပ္ပတ္တာ အဟောသိ။ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော နန္ဒာထေရိံ ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

သောဏာထေရီဝတ္ထု

၂၄၁။ သတ္တမေ အာရဒ္ဓဝီရိယာနန္တိ ပဂ္ဂဟိတပရိပုဏ္ဏဝီရိယာနံ သောဏာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ဝုတ္ထာ ဗဟူ ပုတ္တဓီတရော လဘိတွာ သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ တေ တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အယံ အမှာကံ ကိံ ကရိဿတီ’’တိ တံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ ‘‘မာတာ’’တိ သညမ္ပိ န ကရိံသု။ ဗဟုပုတ္တိကသောဏာ တေသံ အတ္တနိ အဂါရဝဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဃရာဝါသေန ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ အထ နံ ဘိက္ခုနိယော ‘‘အယံ ဝတ္တံ န ဇာနာတိ, အယုတ္တံ ကရောတီ’’တိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တိ။ ပုတ္တဓီတရော တံ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရန္တိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ သိက္ခာမတ္တမ္ပိ န ဇာနာတီ’’တိ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥပ္ပဏ္ဍေသုံ။ သာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ ဥပ္ပန္နသံဝေဂါ ‘‘အတ္တနော ဂတိဝိသောဓနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ နိသိန္နဋ္ဌာနေပိ ဌိတဋ္ဌာနေပိ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယတိ။ သာ ယထေဝ ပုဗ္ဗေ ဗဟုပုတ္တိကသောဏတ္ထေရီတိ ပညာယိတ္ထ, ဧဝံ ပစ္ဆာ အာရဒ္ဓဝီရိယသောဏတ္ထေရီတိ ပါကဋာ ဇာတာ။

အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခုနိယော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဥဒကံ တာပေယျာသိ, သောဏေ’’တိ ဝတွာ အဂမံသု။ သာပိ ဥဒကတာပနတော ပုရေတရမေဝ အဂ္ဂိသာလာယ စင်္ကမိတွာ စင်္ကမိတွာ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေသိ။ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ ဣမံ ဩဘာသဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဓမ္မမုတ္တမံ၊

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဓမ္မမုတ္တမ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၁၅)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, အာဂန္တုကဇနော စ အနုပဓာရေတွာဝ မယိ အဝညာယ ကိဉ္စိ ဝတွာ ဗဟုံ အပုညမ္ပိ ပသဝေယျ, တသ္မာ သံလက္ခဏကာရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သာ ဥဒကဘာဇနံ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိံ န အကာသိ။ ဘိက္ခုနိယော အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓနံ ဩလောကေန္တိယော အဂ္ဂိံ အဒိသွာ ‘‘ဣမံ မဟလ္လိကံ ‘ဘိက္ခုနိသံဃဿ ဥဒကံ တာပေဟီ’တိ အဝေါစုမှ, အဇ္ဇာပိ ဥဒ္ဓနေ အဂ္ဂိမ္ပိ န ကရောတီ’’တိ အာဟံသု။ အယျေ, ကိံ တုမှာကံ အဂ္ဂိနာ, ဥဏှောဒကေန နှာယိတုကာမာ ဘာဇနတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ နှာယထာတိ? တာပိ ‘‘ဘဝိဿတိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ဂန္တွာ ဥဒကေ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ ဥဏှဘာဝံ ဉတွာ ဧကကုဋံ အာဟရိတွာ ဥဒကံ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတဂဟိတဋ္ဌာနံ ပရိပူရတိ။ တဒါ သဗ္ဗာဝ တဿာ အရဟတ္တေ ဌိတဘာဝံ ဉတွာ ဒဟရတရာ တာဝ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘မယံ, အယျေ, ဧတ္တကံ ကာလံ တုမှေ အနုပဓာရေတွာ ဝိဟေဌေတွာ ဝိဟေဌေတွာ ကထယိမှ, ခမထ နော’’တိ ခမာပေသုံ။ ဝုဒ္ဓတရာပိ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ‘‘ခမ, အယျေ’’တိ ခမာပေသုံ။ တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘မဟလ္လကကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ အာရဒ္ဓဝီရိယဘာဝေန နစိရဿေဝ အဂ္ဂဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ ထေရိယာ ဂုဏော ပါကဋော အဟောသိ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော သောဏတ္ထေရိံ အာရဒ္ဓဝီရိယာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဗကုလာထေရီဝတ္ထု

၂၄၂။ အဋ္ဌမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ ဗကုလာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ, ဗကုလာ ထေရီ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ သာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒိဗ္ဗစက္ခုမှိ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ကုဏ္ဍလကေသာထေရီဝတ္ထု

၂၄၃။ နဝမေ ခိပ္ပါဘိညာနန္တိ ခိပ္ပါဘိညာနံ ဘိက္ခုနီနံ, ဘဒ္ဒါ ကုဏ္ဍလကေသာ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဒသ သီလာနိ သမာဒါယ ကောမာရိကဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီ သံဃဿ ဝသနပရိဝေဏံ ကာရေတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဘဒ္ဒါတိဿာ နာမံ အကံသု။

တံဒိဝသံယေဝ စ တသ္မိံ နဂရေ ပုရောဟိတပုတ္တော ဇာတော။ တဿ ဇာတဝေလာယ ရာဇနိဝေသနံ အာဒိံ ကတွာ သကလနဂရေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု။ ပုရောဟိတော ပါတောဝ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိ။ ရာဇာ ‘‘ကုတော မေ, အာစရိယ, သုခသေယျာ, အဇ္ဇ သဗ္ဗရတ္တိံ ရာဇနိဝေသနေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိတာနိ ဒိသွာ ဘယပ္ပတ္တာ အဟုမှာ’’တိ အာဟ။ မဟာရာဇ, တပ္ပစ္စယာ မာ စိန္တယိတ္ထ, န တုမှာကံယေဝ ဂေဟေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု, သကလနဂရေ ဧဝံ အဟောသီတိ။ ကိံ ကာရဏာ, အာစရိယာတိ? အမှာကံ ဂေဟေ စောရနက္ခတ္တေန ဒါရကော ဇာတော, သော သကလနဂရဿ သတ္တု ဟုတွာ ဥပ္ပန္နော, တဿေတံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ တုမှာကံ ဥပဒ္ဒဝေါ နတ္ထိ, သစေ ပန ဣစ္ဆထ, ဟာရေမ နန္တိ။ အမှာကံ ပီဠာယ အသတိယာ ဟာရဏကမ္မံ နတ္ထီတိ။ ပုရောဟိတော ‘‘မမ ပုတ္တော အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာဝ အာဂတော’’တိ သတ္တုကောတေဝဿ နာမံ အကာသိ။ သေဋ္ဌိဂေဟေပိ ဘဒ္ဒါ ဝဍ္ဎတိ, ပုရောဟိတဂေဟေပိ သတ္တုကော ဝဍ္ဎတိ။ သော အတ္တနော အာဓာဝနဝိဓာဝနေန ကီဠိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ယံ ယံ ပဿတိ, တံ တံ သဗ္ဗံ အာဟရိတွာ မာတာပိတူနံ ဂေဟံ ပူရေတိ။ ပိတာ နံ ကာရဏသဟဿမ္ပိ ဝတွာ ဝါရေတုံ နာသက္ခိ။

အပရဘာဂေ ပနဿ ဝယပ္ပတ္တဿ သဗ္ဗာကာရေနာပိ ဝါရေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝံ ဉတွာ ဒွေ နီလသာဋကေ ဒတွာ သန္ဓိစ္ဆေဒနဥပကရဏဉ္စ သိင်္ဃာဋကယန္တဉ္စ ဟတ္ထေ ဒတွာ ‘‘တွံ ဣမိနာဝ ကမ္မေန ဇီဝါဟီ’’တိ နံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သော တံဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သိင်္ဃာဋကယန္တံ ခိပိတွာ ကုလာနံ ပါသာဒေ အာရုယှ သန္ဓိံ ဆိန္ဒိတွာ ပရကုလေသု နိက္ခိတ္တဘဏ္ဍံ အတ္တနာ ဌပိတံ ဝိယ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ။ သကလနဂရေ တေန အဝိလုတ္တဂေဟံ နာမ နာဟောသိ။ ဧကဒိဝသံ ရာဇာ ရထေန နဂရေ ဝိစရန္တော သာရထိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမသ္မိံ နဂရေ တသ္မိံ တသ္မိံ ဃရေ ဆိဒ္ဒမေဝ ပညာယတီ’’တိ။ ဒေဝ ဣမသ္မိံ နဂရေ သတ္တုကော နာမ စောရော ဘိတ္တိံ ဆိန္ဒိတွာ ကုလာနံ သန္တကံ ဟရတီတိ။ ရာဇာ နဂရဂုတ္တိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ကိရ နဂရေ ဧဝရူပေါ နာမ စောရော အတ္ထိ, ကသ္မာ နံ န ဂဏှသီ’’တိ အာဟ။ မယံ, ဒေဝ, တံ စောရံ သဟောဍ္ဎံ ပဿိတုံ န သက္ကောမာတိ။ သစေ အဇ္ဇ နံ စောရံ ဂဏှသိ, ဇီဝသိ။ သစေ န ဂဏှသိ, ရာဇာဏံ တေ ကရိဿာမီတိ။ ဧဝံ ဒေဝါတိ နဂရဂုတ္တိကော သကလနဂရေ မနုဿေ စာရေတွာ တံ ဘိတ္တိံ ဆိန္ဒိတွာ ပရဘဏ္ဍံ အဝဟရန္တံ သဟောဍ္ဎမေဝ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသိ။ ရာဇာ ‘‘ဣမံ စောရံ ဒက္ခိဏဒွါရေန နီဟရိတွာ ဃာတေထာ’’တိ အာဟ။ နဂရဂုတ္တိကော ရညော ပဋိဿုဏိတွာ တံ စောရံ စတုက္ကေ စတုက္ကေ ပဟာရသဟဿေန တာဠေန္တော ဂါဟာပေတွာ ဒက္ခိဏဒွါရံ ဂစ္ဆတိ။

တသ္မိံ သမယေ အယံ ဘဒ္ဒါ နာမ သေဋ္ဌိဓီတာ မဟာဇနဿ ကောလာဟလသဒ္ဒေန သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ဩလောကေန္တီ တံ သတ္တုကံ စောရံ တထာ နီယမာနံ ဒိသွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဟဒယံ သန္ဓာရေန္တီ ဂန္တွာ သိရိသယနေ အဓောမုခါ နိပဇ္ဇိ။ သာ စ တဿ ကုလဿ ဧကဓီတာ, တေနဿာ ဉာတကာ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ မုခဝိကာရံ သဟိတုံ န သက္ကောန္တိ။ အထ နံ မာတာ သယနေ နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ကရောသိ, အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဧတံ ဝဇ္ဈံ ကတွာ နီယမာနံ စောရံ အဒ္ဒသ, အမ္မာတိ? အာမ, အမ္မာတိ။ ဧတံ လဘမာနာ ဇီဝိဿာမိ, အလဘမာနာယ မေ မရဏမေဝါတိ။ တေ တံ နာနပ္ပကာရေနပိ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘မရဏာ ဇီဝိတံ သေယျော’’တိ သလ္လက္ခေသုံ။ အထဿာ ပိတာ နဂရဂုတ္တိကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သဟဿံ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘မယှံ ဓီတာ စောရေ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ, ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဣမံ မုဉ္စာ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သေဋ္ဌိဿ ပဋိဿုဏိတွာ စောရံ ဂဟေတွာ ယာဝ သူရိယဿ အတ္ထင်္ဂမနာ ဣတော စိတော စ ပပဉ္စာပေတွာ သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတေ စာရကတော ဧကံ မနုဿံ နီဟရာပေတွာ သတ္တုကဿ ဗန္ဓနံ မောစေတွာ သတ္တုကံ သေဋ္ဌိဂေဟံ ပေသေတွာ တေန ဗန္ဓနေန ဣတရံ ဗန္ဓိတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နီဟရိတွာ ဃာတေသိ။ သေဋ္ဌိဒါသာပိ သတ္တုကံ ဂဟေတွာ သေဋ္ဌိနော နိဝေသနံ အာဂမံသု။ တံ ဒိသွာ သေဋ္ဌိ ‘‘ဓီတု မနံ ပူရေဿာမီ’’တိ သတ္တုကံ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ကာရေတွာ ပါသာဒံ ပေသေသိ။ ဘဒ္ဒါပိ ‘‘ပရိပုဏ္ဏော မေ သင်္ကပ္ပေါ’’တိ အနေကာလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ တံ ပရိစရတိ။

သတ္တုကော ကတိပါဟံ ဝီတိနာမေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမိဿာ ပသာဓနဘဏ္ဍကံ မယှံ ဘဝိဿတိ, ကေနစိ ဥပါယေန ဣမံ အာဘရဏံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သမီပေ သုခေန နိသိန္နကာလေ ဘဒ္ဒံ အာဟ – ‘‘မယှံ ဧကံ ဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ။ သေဋ္ဌိဓီတာ သဟဿလာဘံ လဘိတွာ ဝိယ တုဋ္ဌမာနသာ ‘‘ဝိဿတ္ထံ ဝဒေဟိ, အယျာ’’တိ အာဟ။ တွံ စိန္တေသိ – ‘‘မံ နိဿာယ ဣမိနာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓ’’န္တိ, အဟံ ပန ဂဟိတမတ္တောဝ စောရပပါတပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ ‘‘သစာဟံ ဇီဝိတံ လဘိဿာမိ, ဗလိကမ္မံ တေ ဒဿာမီ’’တိ အာယာစိံ။ တံ နိဿာယ မယာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, သီဃံ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇာပေဟီတိ။ ဘဒ္ဒါ, ‘‘အဟံ တဿ မနံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဗလိကမ္မံ သဇ္ဇာပေတွာ သဗ္ဗံ ပသာဓနံ ပသာဓေတွာ ဧကယာနေ အာရုယှ သာမိကေန သဒ္ဓိံ စောရပပါတပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ ‘‘ပဗ္ဗတဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ အဘိရုဟိတုံ အာရဒ္ဓါ။ သတ္တုကော စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗေသု အဘိရုဟန္တေသု မမ ဣမိဿာ အာဘရဏံ ဂဟေတုံ န ဩကာသော ဘဝိဿတီ’’တိ တမေဝ ဗလိဘာဇနံ ဂါဟာပေတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိ။

သော ဘဒ္ဒါယ သဒ္ဓိံ ကထေန္တော ပိယကထံ န ကထေတိ။ သာ ဣင်္ဂိတေနေဝ တဿ အဓိပ္ပါယံ အညာသိ။ အထ နံ သော အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, တဝ ဥတ္တရိသာဋကံ ဩမုဉ္စိတွာ ကာယာရုဠှံ တေ ပသာဓနံ ဧတ္ထ ဘဏ္ဍိကံ ကရောဟီ’’တိ။ သာမိ မယှံ ကော အပရာဓောတိ? ကိံ ပနာဟံ, ဗာလေ, ဗလိကမ္မတ္ထံ အာဂတောတိ သညံ ကရောသိ? အဟဉှိ ဣမိဿာ ဒေဝတာယ ယကနံ ဥဗ္ဗဋ္ဌေတွာ ဒဒေယျံ, ဗလိကမ္မာပဒေသေန ပန တဝ အာဘရဏံ ဂဏှိတုကာမော ဟုတွာ အာဂတောမှီတိ။ ကဿ ပန, အယျ, ပသာဓနံ, ကဿ အဟန္တိ? မယံ ဧဝရူပံ န ဇာနာမ, အညံ တဝ သန္တကံ, အညံ မမ သန္တကန္တိ။ သာဓု, အယျ, ဧကံ ပန မေ အဓိပ္ပါယံ ပူရေထ, အလင်္ကတနိယာမေနေဝ မေ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ အာလိင်္ဂိတုံ ဒေထာတိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သာ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ ပုရတော အာလိင်္ဂိတွာ ပစ္ဆတော အာလိင်္ဂန္တီ ဝိယ ဟုတွာ ပဗ္ဗတပပါတေ ပါတေသိ။ သော ပတန္တော အာကာသေယေဝ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏော အဟောသိ။ တာယ ကတံ ဝိစိတြဘာဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗတေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဂုဏကိတ္တနဝသေန ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

‘‘န သော သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော၊

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိစက္ခဏာ။

‘‘န သော သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော၊

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, မုဟုတ္တမပိ စိန္တယေ’’တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၃၁-၃၂)၊

တတော ဘဒ္ဒါ စိန္တေသိ – ‘‘န သက္ကာ မယာ ဣမိနာ နိယာမေန ပုန ဂေဟံ ဂန္တုံ, ဣတောဝ ဂန္တွာ ဧကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ, နိဂဏ္ဌာရာမံ ဂန္တွာ နိဂဏ္ဌေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ အထ နံ တေ အာဟံသု – ‘‘ကေန နိယာမေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟောတူ’’တိ? ယံ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥတ္တမံ, တဒေဝ ကရောထာတိ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ တဿာ တာလဋ္ဌိနာ ကေသေ လုဉ္စိတွာ ပဗ္ဗာဇေသုံ။ ကေသာ ပုန ဝဍ္ဎန္တာ ရာသိရာသိဝသေန ကုဏ္ဍလာဝတ္တာ ဟုတွာ ဝဍ္ဎိံသု။ သာ တေနေဝ ကာရဏေန ကုဏ္ဍလကေသာ နာမ ဇာတာ။ သာ အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗသိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘ဧတေသံ ဣတော ဥတ္တရိ ဝိသေသော နတ္ထီ’’တိ ဉတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော ဝိစရန္တီ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဏ္ဍိတာ အတ္ထိ, တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ တေသံ ဇာနနသိပ္ပံ သဗ္ဗမေဝ ဥဂ္ဂဏှာတိ။ အထဿာ ဗဟူသု ဌာနေသု သိက္ခိတဘာဝေန ပဋိဝါဒံ ဒါတုံ သမတ္ထာ န ဟောန္တိ။ သာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ သမတ္ထံ အဒိသွာ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပဝိသတိ, တဿ ဒွါရေ ဝါလုကရာသိံ ကတွာ တတ္ထ ဇမ္ဗုသာခံ ဌပေတိ။ ‘‘ယော မမ ဝါဒံ အာရောပေတုံ သက္ကောတိ, သော ဣမံ သာခံ မဒ္ဒတူ’’တိ သမီပေ ဌိတာနံ ဒါရကာနံ သညံ ဒေတိ။ တံ သတ္တာဟမ္ပိ မဒ္ဒန္တာ န ဟောန္တိ။ အထ နံ ဂဟေတွာ ပက္ကမတိ။

တသ္မိံ သမယေ အမှာကံ ဘဂဝါ လောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ။ ကုဏ္ဍလကေသာပိ ခေါ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ အန္တောနဂရံ ပဝိသမာနာ ပေါရာဏကနိယာမေနေဝ ဝါလုကာရာသိမှိ သာခံ ဌပေတွာ ဒါရကာနံ သညံ ဒတွာ ပါဝိသိ။ တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မသေနာပတိ ဘိက္ခုသံဃေ ပဝိဋ္ဌေ ဧကကောဝ နဂရံ ပဝိသန္တော ဝါလုကာထူပေ ဇမ္ဗုသာခံ ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ အယံ ဌပိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဒါရကာ တံ ကာရဏံ အပရိဟာပေတွာ ကထေသုံ။ ဧဝံ သန္တေ ဣမံ ဂဟေတွာ မဒ္ဒထ, ဒါရကာတိ။ တေသု ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ဧကစ္စေ မဒ္ဒိတုံ န ဝိသဟိံသု, ဧကစ္စေ တံခဏေယေဝ မဒ္ဒိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အကံသု။ ကုဏ္ဍလကေသာ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိက္ခမန္တီ တံ သာခံ မဒ္ဒိတံ ဒိသွာ ‘‘ကဿေတံ ကမ္မ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ အထဿာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ကာရာပိတဘာဝံ ကထယိံသု။ သာ ‘‘အတ္တနော ထာမံ အဇာနန္တော ဣမံ သာခံ မဒ္ဒါပေတုံ နော ဝိသဟိဿတိ, အဒ္ဓါ မဟန္တော ဧသော ဘဝိဿတိ။ အဟမ္ပိ ပန ခုဒ္ဒိကာ ဘဝန္တီ န သောဘိဿာမိ, အန္တောဂါမမေဝ ပဝိသိတွာ ပရိသာယ သညံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ တထာ အကာသိ။ အသီတိကုလသဟဿနိဝါသေ နဂရေ သဘာဂသဘာဂဝသေန သဗ္ဗေဝ သဉ္ဇာနိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ထေရောပိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ အထာယံ ကုဏ္ဍလကေသာ မဟာဇနပရိဝုတာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ ဌတွာ, ‘‘ဘန္တေ, တုမှေဟိ သာခါ မဒ္ဒါပိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ အာမ, မယာ မဒ္ဒါပိတာတိ။ ဧဝံ သန္တေ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ အမှာကံ ဝါဒေါ ဟောတု, ဘန္တေတိ။ ဟောတု, ဘဒ္ဒေတိ။ ကဿ ပုစ္ဆာ ဟောတု, ကဿ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ? ပုစ္ဆာ နာမ အမှာကံ ပတ္တာ, တွံ ပန တုယှံ ဇာနနကံ ပုစ္ဆာတိ။ သာ ထေရေန ဒိန္နအနုမတိယာ သဗ္ဗမေဝ အတ္တနော ဇာနနကံ ဝါဒံ ပုစ္ဆိ, ထေရော သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သာ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆိတွာ တုဏှီ အဟောသိ။ အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘တယာ ဗဟုံ ပုစ္ဆိတံ, မယမ္ပိ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ။ ပုစ္ဆထ, ဘန္တေတိ။ ဧကံ နာမ ကိန္တိ? ကုဏ္ဍလကေသာ ‘‘န ဇာနာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ တွံ ဧတ္တကမ္ပိ န ဇာနာသိ, အညံ ကိံ ဇာနိဿသီတိ? သာ ထေရဿ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘တုမှာကံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ မမ သရဏဂမနကမ္မံ နတ္ထိ, သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဓုရဝိဟာရေ ဝသတိ, တံ သရဏံ ဂစ္ဆာဟီတိ။ သာ ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ သာယနှသမယေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ သတ္ထာ တဿာ မဒ္ဒိတသင်္ခါရာယ စရိယာဝသေန ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သဟဿမပိ စေ ဂါထာ, အနတ္ထပဒသံဟိတာ၊

ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျော, ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၀၁)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ သတ္ထာ တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ။ အပရဘာဂေ စတုပရိသမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘မဟန္တာ ဝတာယံ ဘဒ္ဒါ ကုဏ္ဍလကေသာ, ယာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ။ သတ္ထာ တံ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရိံ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီဝတ္ထု

၂၄၄။ ဒသမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ အနုဿရန္တီနံ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အတ္တနော သာမိဘဂိနိယာ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောန္တီ တာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတေ ဒိန္နေ, ‘‘အယံ ဣမဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ အတ္တနော ဝသံ ဝတ္တေတီ’’တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဏှိတွာ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလဿ ပူရေတွာ အဒါသိ။ မဟာဇနော ‘‘ဗာလာ အယ’’န္တိ ဂရဟိတွာ, ‘‘ယာယ တေ သဒ္ဓိံ ကလဟော ကတော, တဿာ ကိဉ္စိ န ကရောသိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တေ ကိံ အပရဇ္ဈတီ’’တိ အာဟ။ သာ တေသံ ဝစနေန လဇ္ဇာယမာနာ ပုန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ကလလံ ဟာရေတွာ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ စတုမဓုရဿ ပူရေတွာ ဥပရိ အာသိတ္တေန ပဒုမဂဗ္ဘဝဏ္ဏေန သပ္ပိနာ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ယထာ အယံ ပိဏ္ဍပါတော ဩဘာသဇာတော, ဧဝံ ဩဘာသဇာတံ မေ သရီရံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသီတိ သဗ္ဗံ မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

မဟာကဿပတ္ထေရော ပန ဒက္ခိဏမဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဗဟုပုတ္တကနိဂြောဓမူလံ ဂတော, အယံ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ ဝါမမဂ္ဂံ ဂဏှိတွာ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနနုညာတဘာဝေန ပရိဗ္ဗာဇိကာရာမံ အဂမာသိ။ ယဒါ ပန မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိ, တဒါ သာ ထေရီ ထေရိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ အပရဘာဂေ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ အရဟတ္တံ ပတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ။ အထ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဘဒ္ဒါကစ္စာနာထေရီဝတ္ထု

၂၄၅။ ဧကာဒသမေ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနန္တိ မဟတိယော အဘိညာယော ပတ္တာနံ, ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာ, နာမ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ ဧကဿ ဟိ ဗုဒ္ဓဿ စတ္တာရောဝ ဇနာ မဟာဘိညာ ဟောန္တိ, န အဝသေသသာဝကာ။ အဝသေသသာဝကာ ဟိ ကပ္ပသတသဟဿမေဝ အနုဿရိတုံ သက္ကောန္တိ, န တတော ပရံ။ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာ ပန ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အနုဿရန္တိ။ အမှာကမ္ပိ သတ္ထု သာသနေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဗာကုလတ္ထေရော ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာတိ ဣမေ စတ္တာရော ဧတ္တကံ အနုဿရိတုံ သက္ခိံသု။ တသ္မာ အယံ ထေရီ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂါ နာမ ဇာတာ။ ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာတိ တဿာ နာမံ။ ဘဒ္ဒကဉ္စနဿ ဟိ ဥတ္တမသုဝဏ္ဏဿ ဝိယ တဿာ သရီရဝဏ္ဏော အဟောသိ, သာ တသ္မာ ဘဒ္ဒကဉ္စနာတိ နာမံ လဘိ, သာ ပစ္ဆာ ကစ္စာနာတွေဝ သင်္ခံ ဂတာ။ ရာဟုလမာတာယေတံ အဓိဝစနံ။

သာ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သုပ္ပဗုဒ္ဓသက္ကဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဘဒ္ဒါ ကစ္စာနာတိဿာ နာမံ အကံသု။

သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟံ အဂမာသိ။ သာ အပရဘာဂေ ရာဟုလကုမာရံ နာမ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တဿ ဇာတဒိဝသေဝ ဗောဓိသတ္တော နိက္ခမိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ အာဂမ္မ ဉာတီနံ သင်္ဂဟံ အကာသိ။ အပရဘာဂေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇေ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဉ္စဟိ မာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ ရာဟုလမာတာပိ ဇနပဒကလျာဏီပိ ထေရိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ။ သာ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘဒ္ဒကစ္စာနတ္ထေရီတွေဝ ပါကဋာ အဟောသိ။ သာ အပရဘာဂေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အဘိညာသု စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ, ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နာ ဧကာဝဇ္ဇနေန ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ အနုဿရတိ။ တဿာ တသ္မိံ ဂုဏေ ပါကဋေ ဇာတေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ မဟာဘိညာပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ကိသာဂေါတမီထေရီဝတ္ထု

၂၄၆။ ဒွါဒသမေ လူခစီဝရဓရာနန္တိ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ ပံသုကူလံ ဓာရေန္တီနံ, ကိသာဂေါတမီ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ ဂေါတမီတိ တဿာ နာမံ, ထောကံ ကိသဓာတုကတ္တာ ပန ကိသာဂေါတမီတိ ဝုစ္စတိ။ အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဧကံ ကုလံ အဂမာသိ။ တတ္ထ နံ ‘‘ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဓီတာ’’တိ ပရိဘဝိံသု။

သာ အပရဘာဂေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ, အထဿာ သမ္မာနမကံသု။ သော ပနဿာ ဒါရကော အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ကီဠနဝယေ ဌိတော ကာလမကာသိ, တဿာ သောကော ဥဒပါဒိ။ သာ ‘‘အဟံ ဣမသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဟတလာဘသက္ကာရာ ဟုတွာ ပုတ္တဿ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ သက္ကာရံ ပါပုဏိံ, ဣမေ မယှံ ပုတ္တံ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုမ္ပိ ဝါယမေယျု’’န္တိ ပုတ္တံ အင်္ကေနာဒါယ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထာ’’တိ ဂေဟဒွါရပဋိပါဋိယာ ဝိစရတိ။ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ မနုဿာ ‘‘ကတ္ထ တေ မတကဿ ဘေသဇ္ဇံ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗ’’န္တိ ပါဏိံ ပဟရိတွာ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ။ သာ တေသံ ကထာယ နေဝ သညတ္တိံ ဂစ္ဆတိ။ အထ နံ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသော ဒိသွာ, ‘‘အယံ ပုတ္တသောကေန စိတ္တဝိက္ခေပံ ပတ္တာ ဘဝိဿတိ, ဧတိဿာ ပန ဘေသဇ္ဇံ န အညော ဇာနိဿတိ, ဒသဗလောဝ ဇာနိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္မ, တဝ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇံ အညော ဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ, သဒေဝကေ ပန လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဒသဗလော ဓုရဝိဟာရေ ဝသတိ, တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆာဟီ’’တိ။ သာ ‘‘သစ္စံ ပုရိသော ကထေတီ’’တိ ပုတ္တမာဒါယ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နဝေလာယ ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ။

သတ္ထာ တဿာ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ဘဒ္ဒကံ တေ ဂေါတမိ ကတံ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဣဓာဂစ္ဆန္တိယာ, ဂစ္ဆ နဂရံ ပဝိသိတွာ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ သကလနဂရံ စရိတွာ ယသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, တတော သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာ’’တိ အာဟ။ သာ ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတွာ ပဌမဂေဟေယေဝ ‘‘ဒသဗလော မမ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာပေတိ, သိဒ္ဓတ္ထကံ မေ ဒေထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဟန္ဒ ဂေါတမီ’’တိ နီဟရိတွာ အဒံသု။ အဟံ ဧဝံ ဂဟေတုံ န သက္ကောမိ, ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နာမ နတ္ထီတိ? ကိံ ဝဒေသိ ဂေါတမိ, ကော ဣဓ မတကေ ဂဏေတုံ သက္ကောတီတိ? ‘‘တေန ဟိ အလံ နာဟံ ဂဏှိဿာမိ, ဒသဗလော မံ ယတ္ထ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, တတော နံ ဂဏှာပေတီ’’တိ အာဟ။ သာ ဣမိနာဝ နိယာမေန တတိယဃရံ ဂန္တွာ စိန္တေသိ – ‘‘သကလနဂရေ အယမေဝ နိယာမော ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဟိတာနုကမ္ပကေန ဗုဒ္ဓေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ သံဝေဂံ လဘိတွာ တတောဝ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ အာမကသုသာနံ ဂန္တွာ ပုတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ, ‘‘ပုတ္တက, အဟံ ဣမံ မရဏံ တဝေဝ ဥပ္ပန္နန္တိ စိန္တေသိံ, န ပနေတံ တဝေဝ, မဟာဇနသာဓာရဏော ဧသ ဓမ္မော’’တိ ဝတွာ ပုတ္တံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘န ဂါမဓမ္မော နော နိဂမဿ ဓမ္မော,

န စာပိယံ ဧကကုလဿ ဓမ္မော၊

သဗ္ဗဿ လောကဿ သဒေဝကဿ,

ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိဒံ အနိစ္စတာ’’တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၈၂)၊

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ။ အထ နံ သတ္ထာ ‘‘လဒ္ဓေါ တေ, ဂေါတမိ, သိဒ္ဓတ္ထကော’’တိ အာဟ။ နိဋ္ဌိတံ, ဘန္တေ, သိဒ္ဓတ္ထကေန ကမ္မံ, ပတိဋ္ဌံ ပန မေ ဒေထာတိ အာဟ။ အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တံ, ဗျာသတ္တမနသံ နရံ၊

သုတ္တံ ဂါမံ မဟောဃောဝ, မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈၇)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ, သတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ။ သာ တိက္ခတ္တုံ သတ္ထာရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ နစိရဿေဝ ယောနိသောမနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေသိ။ အထဿာ သတ္ထာ ဣမံ ဩဘာသဂါထမာဟ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ အမတံ ပဒံ၊

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော အမတံ ပဒ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၁၄)၊

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ပရိက္ခာရဝလဉ္ဇေ ပရမုက္ကဋ္ဌာ ဟုတွာ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဝိစရိ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

သိင်္ဂါလကမာတာထေရီဝတ္ထု

၂၄၇။ တေရသမေ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနန္တိ သဒ္ဓါလက္ခဏေ အဘိနိဝိဋ္ဌာနံ, သိင်္ဂါလကမာတာ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တာ သမာနဇာတိကံ ကုလံ ဂန္တွာ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ, တဿ သိင်္ဂါလကကုမာရောတိ နာမံ အကံသု။ သာပိ တေနေဝ ကာရဏေန သိင်္ဂါလကမာတာ နာမ ဇာတာ။ သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ။ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမတ္တံ ပဋိလဘိ။ သာ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒသဗလဿ သရီရသမ္ပတ္တိံ ဩလောကယမာနာဝ တိဋ္ဌတိ။ သတ္ထာ တဿာ သဒ္ဓါလက္ခဏေ အဘိနိဝိဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ သပ္ပါယံ ကတွာ ပသာဒနီယမေဝ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာပိ ထေရီ သဒ္ဓါလက္ခဏမေဝ ဓုရံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ဣမံ ထေရိံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

တေရသသုတ္တပဋိမဏ္ဍိတာယ ထေရိပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

(၁၄) ၆။ ဆဋ္ဌဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

တပုဿဘလ္လိကဝတ္ထု

၂၄၈။ ဥပါသကပါဠိယာ ပဌမေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနန္တိ သဗ္ဗပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ တပုဿော စ ဘလ္လိကော စာတိ ဣမေ ဒွေ ဝါဏိဇာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ ဣမေ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တာ သတ္ထာရံ ဒွေ ဥပါသကေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထယိံသု။ တေ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ သဗ္ဗညုတညာဏပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ အသိတဉ္ဇနနဂရေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ ဇေဋ္ဌဘာတိကော တပုဿော နာမ အဟောသိ, ကနိဋ္ဌော ဘလ္လိကော နာမ။

တေ အပရေန သမယေန ဃရာဝါသံ ဝသန္တာ ကာလေန ကာလံ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ယောဇာပေတွာ ဝါဏိဇကမ္မံ ကရောန္တာ စရန္တိ။ တသ္မိံ သမယေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝိဟရိတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ရာဇာယတနမူလေ နိသီဒိ။ တသ္မိံ သမယေ တေ ဝါဏိဇာ ပဉ္စမတ္တေဟိ သကဋသတေဟိ တံ ဌာနံ အနုပ္ပတ္တာ အဟေသုံ။ တေသံ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ မာတာ တသ္မိံ ပဒေသေ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓါနံ အာဟာရော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ။ န ဟိ သက္ကာ ဣတော ပရံ နိရာဟာရေဟိ ယာပေတုံ။ ဣမေ စ မေ ပုတ္တာ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တိ, တေဟိ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓါနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဉ္စသု သကဋသတေသု ယုတ္တဂေါဏာနံ ဂမနုပစ္ဆေဒံ အကာသိ။ တေ ‘‘ကိံ နာမေတ’’န္တိ နာနာဝိဓာနိ နိမိတ္တာနိ ဩလောကေန္တိ။ အထ တေသံ ကိလမနဘာဝံ ဉတွာ ဧကဿ ပုရိသဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ‘‘ကိံ ကာရဏာ ကိလမထ? တုမှာကံ အညော ယက္ခာဝဋ္ဋော ဝါ ဘူတာဝဋ္ဋော ဝါ နာဂါဝဋ္ဋော ဝါ နတ္ထိ, အဟံ ပန ဝေါ အတီတတ္တဘာဝေ မာတာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဘုမ္မဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ။ ဧသ ဒသဗလော ရာဇာယတနမူလေ နိသိန္နော, တဿ ပဌမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေထာ’’တိ။

တေ တဿာ ကထံ သုတွာ တုဋ္ဌမာနသာ ဟုတွာ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ သုဝဏ္ဏထာလကေန အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ ဘောဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ အာဟံသု။ သတ္ထာ အတီတဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏံ ဩလောကေသိ, အထဿ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော သေလမယေ ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ။ သတ္ထာ ‘‘တေသံ မဟပ္ဖလံ ဟောတူ’’တိ စတ္တာရောပိ ပတ္တေ ‘‘ဧကောဝ ပတ္တော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ တေ ဝါဏိဇာ တထာဂတဿ ပတ္တေ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပရိဘုတ္တကာလေ ဥဒကံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ အထ နေသံ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒွေပိ ဇနာ ဒွေဝါစိကေ သရဏေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ အတ္တနော နဂရံ ဂန္တုကာမာ, ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ ပရိစရဏစေတိယံ ဒေထာ’’တိ ဝဒိံသု။ သတ္ထာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိတွာ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ အဋ္ဌ ကေသဓာတုယော အဒါသိ။ တေ ဥဘောပိ ဇနာ ကေသဓာတုယော သုဝဏ္ဏသမုဂ္ဂေသု ဌပေတွာ အတ္တနော နဂရံ နေတွာ အသိတဉ္ဇနနဂရဒွါရေ ဇီဝကေသဓာတုယာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသုံ။ ဥပေါသထဒိဝသေ စေတိယတော နီလသ္မိယော နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ သတ္ထာ ပန အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမေ ဒွေ ဇနေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိဝတ္ထု

၂၄၉။ ဒုတိယေ ဒါယကာနန္တိ ဒါနာဘိရတာနံ သုဒတ္တော, ဂဟပတိ, အနာထပိဏ္ဍိကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သုမနသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုဒတ္တောတိဿ နာမံ အကံသု။

သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ဒါယကော ဒါနပတိ ဟုတွာ တေနေဝ ဂုဏေန ပတ္ထဋနာမဓေယျော အနာထပိဏ္ဍိကော နာမ အဟောသိ။ သော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဘဏ္ဍံ အာဒါယ ရာဇဂဟေ အတ္တနော ပိယသဟာယကဿ သေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နဘာဝံ သုတွာ ဗလဝပစ္စူသကာလေ ဒေဝတာနုဘာဝေန ဝိဝဋေန ဒွါရေန သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ဒုတိယဒိဝသေ စ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သာဝတ္ထိံ အာဂမနတ္ထာယ သတ္ထု ပဋိညံ ဂဟေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနမဂ္ဂေ သတသဟဿံ သတသဟဿံ ဒတွာ ယောဇနိကဝိဟာရေ ကာရေတွာ ဇေတဝနံ ကောဋိသန္ထာရေန သန္ထရိတွာ အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ကိဏိတွာ အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဝိဟာရေ နိဋ္ဌိတေ စတုန္နံ ပရိသာနံ ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တေသု ယဒိစ္ဆကံ ဒါနံ ဒဒန္တော အဋ္ဌာရသဟိ ကောဋီဟိ ဝိဟာရမဟံ နိဋ္ဌာပေသိ။ ဝိဟာရမဟော နဝဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ, ‘‘ပဉ္စဟီ’’တိ အပရေ။ တေမာသေ ပန သဗ္ဗာစရိယာနံ ဝိဝါဒေါ နတ္ထိ။

ဧဝံ စတုပဏ္ဏာသကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိစ္စကာလံ ဂေဟေ ဧဝရူပံ ဒါနံ ပဝတ္တေသိ။ ဒေဝသိကံ ပဉ္စ သလာကဘတ္တသတာနိ ဟောန္တိ, ပဉ္စ ပက္ခိကဘတ္တသတာနိ, ပဉ္စ သလာကယာဂုသတာနိ, ပဉ္စ ပက္ခိကယာဂုသတာနိ, ပဉ္စ ဓုရဘတ္တသတာနိ, ပဉ္စ အာဂန္တုကဘတ္တသတာနိ, ပဉ္စ ဂမိကဘတ္တသတာနိ, ပဉ္စ ဂိလာနဘတ္တသတာနိ, ပဉ္စ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဘတ္တသတာနိ, ပဉ္စ အာသနသတာနိ ဂေဟေ နိစ္စပညတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ။ အထ နံ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

စိတ္တဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၀။ တတိယေ ဓမ္မကထိကာနန္တိ ဓမ္မကထိကာနံ ဥပါသကာနံ စိတ္တော, ဂဟပတိ, အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ မိဂလုဒ္ဒကဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ အရညေ ကမ္မံ ကာတုံ သမတ္ထကာလေ ဧကဒိဝသံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ မိဂမာရဏတ္ထာယ သတ္တိံ အာဒါယ အရညံ ဂန္တွာ မိဂရူပါနိ ဩလောကေန္တော ဧကသ္မိံ အကတပဗ္ဘာရေ သသီသံ ပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ ပါသာဏဖလကေ နိသိန္နံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘ဧကော အယျော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော နိသိန္နော ဘဝိဿတီ’’တိ သညံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဝေဂေန ဃရံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဥဒ္ဓနေ ဟိယျော အာဘတမံသံ, ဧကသ္မိံ ဘတ္တံ ပစာပေတွာ ပိဏ္ဍာစာရိကေ ဒွေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တေသံ ပတ္တံ အာဒါယ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ သမာဒါပေတွာ, ‘‘အယျေ, ပရိဝိသထာ’’တိ အညေ အာဏာပေတွာ တံ ဘတ္တံ ကုဋေ ပက္ခိပိတွာ ပဏ္ဏေန မုခံ ဗန္ဓိတွာ ကုဋံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ နာနာဝိဓာနိ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ပတ္တပုဋကေန ဂဟေတွာ ထေရဿ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ကုဋံ ဩတာရေတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ထေရဿ ပတ္တံ အာဒါယ ဘတ္တဿ ပူရေတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌပေတွာ တေဟိ မိဿကပုပ္ဖေဟိ ထေရံ ပူဇေတွာ ဧကမန္တေ ဌိတော ‘‘ယထာယံ ရသပိဏ္ဍပါတေန သဒ္ဓိံ ပုပ္ဖပူဇာ စိတ္တံ ပရိတောသေတိ, ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ပဏ္ဏာကာရသဟဿာနိ စေဝ အာဂစ္ဆန္တု ပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမဝဿဉ္စ ဝဿတူ’’တိ အာဟ။

ထေရော တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ အဒါသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ဇဏ္ဏုမတ္တေန ဩဓိနာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖဝဿံ ဝဿိ, သယဉ္စ အညာဟိ ဒေဝတာဟိ အဓိကတရေန ရူပေန သမန္နာဂတော အဟောသိ။ သော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ မစ္ဆိကာသဏ္ဍနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဇာတကာလေဝဿ သကလနဂရေ ဇဏ္ဏုမတ္တေန ဩဓိနာ ပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမဝဿံ ဝဿိ။ အထဿ မာတာပိတရော ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော အတ္တနာဝ အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတော, ဇာတဒိဝသေဝဿ သကလနဂရံ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဝိစိတ္တံ ဇာတ’’န္တိ စိတ္တကုမာရောတိ နာမံ အကံသု။

သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ပိတု အစ္စယေန တသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ။ တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရာနံ အဗ္ဘန္တရော မဟာနာမတ္ထေရော နာမ မစ္ဆိကာသဏ္ဍနဂရံ အဂမာသိ။ စိတ္တော ဂဟပတိ တဿ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ပတ္တံ အာဒါယ ဂေဟံ အာနေတွာ ပိဏ္ဍပါတေန ပတိမာနေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ အမ္ဗာဋကာရာမံ နာမ ဥယျာနံ နေတွာ တတ္ထဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ နိဗဒ္ဓံ အတ္တနော ဂေဟေ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဏှိ။ ထေရောပိ တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ဒေသေသိ။ စိတ္တော ဂဟပတိ ပုရိမဘဝေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ နစိရဿေဝ အနာဂါမိဖလံ သမ္ပာပုဏိ။ အထေကဒိဝသံ ဣသိဒတ္တတ္ထေရော တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိဟရန္တော သေဋ္ဌိဿ နိဝေသနေ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ အာယသ္မတာ ထေရေန ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ အသက္ကောန္တေန အဇ္ဈိဋ္ဌော ဥပါသကဿ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တေန ပုဗ္ဗေ ဂိဟိသဟာယကဘာဝေ ဉာတေ ‘‘န ဣဒါနိ ဣဓ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမိ။ ပုနေကဒိဝသံ, သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ, မဟာနာမတ္ထေရံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယကရဏတ္ထံ ယာစိ။ သောပိ တဿ တေဇောသမာပတ္တိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ယထာသုခံ ပက္ကာမိ။

အထေကဒိဝသံ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဘိက္ခုသဟဿပရိဝါရာ အမ္ဗာဋကာရာမံ အဂမံသု။ သေဋ္ဌိ ဂဟပတိ, တေသံ မဟာသက္ကာရံ သဇ္ဇေသိ။ သုဓမ္မတ္ထေရော တံ အသဟမာနော သေဋ္ဌိံ တိလသင်္ဂုလိကာဝါဒေန ခုံသေတွာ တေန ပဏာမိတော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ဒသဗလဿ ဩဝါဒေ ဌိတော စိတ္တံ ဂဟပတိံ ခမာပေတွာ တတ္ထေဝ အမ္ဗာဋကာရာမေ ဝိဟရန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တဒါ ဥပါသကော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဒသဗလံ အဒိသွာဝ စိရံ ဝီတိနာမေသိံ, သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တေန ပန အယုတ္တံ တုစ္ဆဟတ္ထေန ဂန္တု’’န္တိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ အာဒါယ ‘‘ယေ ဒသဗလံ ပဿိတုကာမာ, တေ မယာ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဒွီဟိ ပုရိသသဟဿေဟိ ပရိဝုတော သတ္ထာရံ ပဿိတုံ ပက္ကာမိ။ တိံသယောဇနေ မဂ္ဂေ ဒေဝတာ ပဏ္ဏာကာရံ ဥပဋ္ဌပေသုံ။ သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန သတ္ထာရံ ဝန္ဒိ, တသ္မိံ ခဏေ အာကာသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ ပုပ္ဖါနံ ဝဿံ ဝဿိ။

သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယဝသေန သဠာယတနဝိဘတ္တိမေဝ ကထေသိ။ တဿ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဒသဗလဿ ဒါနံ ဒေန္တဿာပိ သကနိဝေသနတော နီတာနိ တဏ္ဍုလတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိ န ခီယိံသု။ ရာဇဂဟဝါသိကေဟိ ပဟိတပဏ္ဏာကာရောဝ အလံ အဟောသိ။ သော သတ္ထာရံ ပဿိတွာ အတ္တနော နဂရံ ဂစ္ဆန္တော သကဋေဟိ အာဘတံ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ။ သကဋေသု တုစ္ဆေသု ဇာတမတ္တေသွေဝ ဒေဝတာ သတ္တ ရတနာနိ ပူရယိံသု။ မဟာဇနန္တရေ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘ယာဝ သက္ကာရသမ္မာနပ္ပတ္တော ဝတာယံ စိတ္တော ဂဟပတီ’’တိ။ တံ သုတွာ သတ္ထာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော, ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော၊

ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၀၃)၊

သော တတော ပဋ္ဌာယ အရိယသာဝကာနံယေဝ ဥပါသကာနံ ပဉ္စဟိ သတေဟိ ပရိဝုတော ဝိစရတိ။ အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော စိတ္တသံယုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဓမ္မကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဟတ္ထကအာဠဝကဝတ္ထု

၂၅၁။ စတုတ္ထေ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟီတိ စတုဗ္ဗိဓေန သင်္ဂဟဝတ္ထုနာ ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တာနံ ဟတ္ထကော အာဠဝကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သမန္နာဂတံ ဧကံ ဥပါသကံ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အာဠဝိရဋ္ဌေ အာဠဝိနဂရေ အာဠဝကဿ ရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, သွေ ဘတ္တစာဋိယာ သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ပေသေတဗ္ဗော အဟောသိ။

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဧကဒိဝသံ ကိရ အာဠဝကော ရာဇာ မိဂဝတ္ထာယ အရညံ ဂန္တွာ ဧကံ မိဂံ အနုဗန္ဓိတွာ ဃာတေတွာ ဆိန္ဒိတွာ ဓနုကောဋိယံ လဂေတွာ နိဝတ္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တော ဝါတာတပေန ကိလန္တကာယော ဧကံ သန္ဒစ္ဆာယံ နိဂြောဓရုက္ခမူလံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ။ အထ နံ မုဟုတ္တံ ဒရထံ ဝိနောဒေတွာ နိက္ခမန္တံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘တိဋ္ဌ တိဋ္ဌ, ဘက္ခောသိ မေ’’တိ ဟတ္ထေ ဂဏှိ။ သော ဒဠှံ ဂဟိတတ္တာ အညံ ဥပါယံ အပဿန္တော ‘‘ဒေဝသိကံ တေ ဧကေကပုရိသေန သဒ္ဓိံ စာဋိဘတ္တံ ပေသေဿာမီ’’တိ ဝတွာ နဂရံ ဂတော။ တတော ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓနာဂါရတော ဧကေကမနုဿေန သဒ္ဓိံ စာဋိဘတ္တံ ပေသေသိ။ ဧတေနေဝ နိယာမေန ဗန္ဓနာဂါရေ မနုဿေသု ခီဏေသု ‘‘မဟလ္လကမနုဿေသု ဂယှမာနေသု ရဋ္ဌခေါဘော ဟောတီ’’တိ တေ အဂ္ဂဟေတွာ ဒဟရကုမာရေ ဂဏှိတုံ အာရဘိံသု။ တတော ပဋ္ဌာယ နဂရေ ဒါရကမာတရော စ ဂဗ္ဘိနိယော စ အညံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တိ။

တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ပစ္စူသသမယန္တေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အာဠဝကကုမာရဿ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ကုမာရော ကပ္ပသတသဟဿံ ပတ္ထိတပတ္ထနော ဒေဝလောကာ စဝိတွာ အာဠဝကရညော ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော, အညံ ကုမာရံ အလဘန္တာ သွေ ကုမာရံ စာဋိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆိဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ သာယနှသမယေ အညာတကဝေသေန အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနဒွါရံ ဂန္တွာ တဿ ဒေါဝါရိကံ ဂဒြဘံ နာမ ယက္ခံ ဘဝနံ ပဝိသနတ္ထာယ ယာစိ။ သော အာဟ – ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ ပဝိသထ, မယှံ ပန အာဠဝကဿ အနာရောစနံ နာမ အယုတ္တ’’န္တိ။ သော ဟိမဝန္တေ ယက္ခသမာဂမံ ဂတဿ အာဠဝကဿ သန္တိကံ အဂမာသိ။ သတ္ထာပိ တံ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ အာဠဝကဿ နိသီဒနပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ။

တသ္မိံ သမယေ သာတာဂိရဟေမဝတာ အာဠဝကဿ ဘဝနမတ္ထကေန ယက္ခသမာဂမံ ဂစ္ဆန္တာ အတ္တနော ဂမနေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တာ သတ္ထာရံ အာဠဝကဿ ဘဝနေ နိသိန္နံ ဒိသွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ယက္ခသမာဂမံ ဂန္တွာ အာဠဝကဿ တုဋ္ဌိံ ပဝေဒယိံသု – ‘‘လာဘာ တေ, အာဝုသော အာဠဝက, ယဿ တေ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ဘဝနေ နိသိန္နော, ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏာဟီ’’တိ။ သော တေသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဧကဿ မုဏ္ဍကသမဏဿ မမ ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဘာဝံ ကထေန္တီ’’တိ အနတ္တမနော ကောဓာဘိဘူတော ဟုတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ဧတေန သမဏေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမော ဘဝိဿတိ, တတ္ထ မေ သဟာယာ နာမ ဟောထာ’’တိ ဒက္ခိဏပါဒံ ဥက္ခိပိတွာ သဋ္ဌိယောဇနမတ္တံ ပဗ္ဗတကူဋံ အက္ကမိ, တံ ဘိဇ္ဇိတွာ ဒွိဓာ အဟောသိ။ ဣတော ပဋ္ဌာယ အာဠဝကယုဒ္ဓံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ အာဠဝကော ပန သဗ္ဗရတ္တိံ တထာဂတေန သဒ္ဓိံ နာနပ္ပကာရေန ယုဇ္ဈန္တောပိ ကိဉ္စိ ကာတုံ အသက္ကောန္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌ ပဉှေ ပုစ္ဆိ, သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေတုကာမေန အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ (သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၂၄၆) ဩလောကေတဗ္ဗာ။

ပုနဒိဝသေ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ စာဋိဘတ္တာဟရဏဝေလာယ သကလနဂရေ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တံ ဒါရကံ အဒိသွာ ရညော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ အာဟ – ‘‘ဂဏှိတုံ အယုတ္တဋ္ဌာနေ ပန အတ္ထိ, တာတာ’’တိ။ အာမ, ဒေဝ, အဇ္ဇ ရာဇကုလေ ပုတ္တော ဇာတောတိ။ ဂစ္ဆထ, တာတာ, မယံ ဇီဝန္တာ ပုတ္တံ လဘိဿာမ, စာဋိဘတ္တေန နံ ပေသေထာတိ။ တေ ဒေဝိယာ ဝိက္ကန္ဒမာနာယ ဒါရကံ ဂဟေတွာ စာဋိဘတ္တေန သဒ္ဓိံ အာဠဝကဿ ဘဝနဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘ဟန္ဒ, အယျ, တဝ ဘာဂံ ပဋိစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟံသု။ အာဠဝကော တေသံ ကထံ သုတွာ အရိယသာဝကတ္တာ လဇ္ဇမာနော အဓောမုခေါ နိသီဒိ။ အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ဣဒါနိ တေ, အာဠဝက, လဇ္ဇနကိစ္စံ နတ္ထိ, ဒါရကံ ဂဟေတွာ မမ ဟတ္ထေ ဌပေဟီ’’တိ။ တေ ရာဇပုရိသာ အာဠဝကကုမာရံ အာဠဝကဿ ဟတ္ထေ ဌပေသုံ, အာဠဝကော တံ အာဒါယ ဒသဗလဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ, သတ္ထာ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပုန အာဠဝကဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ, အာဠဝကော တံ ဂဟေတွာ ရာဇပုရိသာနံ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ဣတိဿ ဟတ္ထတော ဟတ္ထံ ဂတတ္တာ ‘‘ဟတ္ထကော အာဠဝကော’’တွေဝ နာမံ အကံသု။

အထ နံ တေ ရာဇပုရိသာ တုဋ္ဌမာနသာ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု။ ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ စာဋိဘတ္တံ န သမ္ပဋိစ္ဆတီ’’တိ သညံ ကတွာ ‘‘ကသ္မာ, တာတာ, ဧဝမေဝ အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ။ ဒေဝ, ရာဇကုလဿ တုဋ္ဌိ စ ဝဍ္ဎိ စ, သတ္ထာ အာဠဝကဿ ဘဝနေ နိသီဒိတွာ အာဠဝကံ ဒမေတွာ ဥပါသကတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ကုမာရံ အမှာကံ ဒါပေသီတိ။ သတ္ထာပိ အာဠဝကံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ အာဠဝိနဂရာဘိမုခေါ ပါယာသိ။ သော နဂရံ ဥပသင်္ကမန္တော လဇ္ဇိတွာဝ ဩသက္ကတိ။ သတ္ထာ နံ ဩလောကေတွာ ‘‘လဇ္ဇသိ, အာဠဝကာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ အာမ, ဘန္တေ, နဂရဝါသိနော မံ နိဿာယ မာတိမရဏံ ပိတိမရဏံ ပုတ္တဒါရမရဏဉ္စ ပါပုဏိံသု။ တေ မံ ပဿိတွာ ဒဏ္ဍေဟိပိ လေဍ္ဍူဟိပိ ပဟရိဿန္တိ။ တသ္မာ ဩသက္ကာမိ, ဘန္တေတိ။ ‘‘အာဠဝက, နတ္ထိ တေ မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿ ဘယံ, ဝိဿတ္ထော ဧဟီ’’တိ ဝတွာ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဝနသဏ္ဍေ အဋ္ဌာသိ။ အာဠဝကရာဇာပိ နာဂရေ ဂဟေတွာ သတ္ထု ပစ္စုဂ္ဂမနံ ဂတော။ သတ္ထာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာဝသာနေ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိံသု။ တေ အာဠဝကဿ တတ္ထေဝ ဝသနဋ္ဌာနံ ကတွာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဗလိကမ္မံ ပဋ္ဌပေသုံ။

အာဠဝကောပိ နာဂရေ ဓမ္မိကာယ ရက္ခာယ သင်္ဂဏှိ။ သောပိ အာဠဝကကုမာရော ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ သော သဗ္ဗကာလံ အရိယသာဝကဥပါသကာနံ ပဉ္စဟိ သတေဟိ ပရိဝုတော စရတိ။ အထေကဒိဝသံ တေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ သုဝိနီတံ ပရိသံ ဒိသွာ ‘‘မဟတီ တေ, အာဠဝက, ပရိသာ, ကထံ တံ သင်္ဂဏှာသီ’’တိ အာဟ။ ဘဂဝါ ဒါနေန တုဿန္တံ ဒါနေန သင်္ဂဏှာမိ, ပိယဝစနေန တုဿန္တံ ပိယဝစနေန သင်္ဂဏှာမိ, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စေသု တေသံ နိတ္ထရဏေန တုဿန္တံ ဥပ္ပန္နကိစ္စနိတ္ထရဏေန သင်္ဂဏှာမိ, သမာနတ္တဋ္ဌာနေန တုဿန္တံ သမာနတ္တတာယ သင်္ဂဏှာမီတိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသကေ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဟတ္ထကံ အာဠဝကံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

မဟာနာမသက္ကဝတ္ထု

၂၅၂။ ပဉ္စမေ ပဏီတဒါယကာနန္တိ ပဏီတရသဒါယကာနံ မဟာနာမော သက္ကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ပဏီတရသဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုပုရေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။

အထေကသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝဿာဝါသံ ဝသိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဂန္တွာ နိဂြောဓာရာမေ ပဋိဝသတိ။ မဟာနာမော ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော သတ္ထာရံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘဂဝါ သုတမေတံ ‘ဘိက္ခုသံဃော ကိရ ဝေရဉ္ဇာယံ ဘိက္ခာစာရေန ကိလမတီ’တိ, မမ စတုမာသံ ဘိက္ခုသံဃဿ ပဋိဇဂ္ဂနေ ပဋိညံ ဒေထ, အဟံ ဘိက္ခုသံဃဿ သရီရေ ဩဇံ ပဝေသေဿာမီ’’တိ။ သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ။ သော သတ္ထု အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတရသဘောဇနစတုမဓုရာဒီဟိ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပုန စတုမာသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌ မာသေ ပူရေတွာ ပုန စတုမာသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ သကလသံဝစ္ဆရံ ပဋိဇဂ္ဂိ။ သတ္ထာ တတော ပရံ ပဋိညံ နာဒါသိ။ မဟာနာမော ပန တတော ပဋ္ဌာယ အပရာပရံ သမ္ပတ္တဘိက္ခုသံဃဿ တေနေဝ နိယာမေန သက္ကာရံ ကရောတိ။ တဿ သော ဂုဏော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော ဇာတော။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ သတ္ထာ ပန အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ မဟာနာမံ သက္ကံ ပဏီတဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဥဂ္ဂဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၃။ ဆဋ္ဌေ မနာပဒါယကာနန္တိ မနာပံ စိတ္တရုစိတဘောဇနံ ဒါယကာနံ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ, ဝေသာလိကော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ မနာပဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝေသာလိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ဇာတကာလေ နာမံ အနိယာမိတံ။ အပရဘာဂေ ပနဿ အတ္တဘာဝေါပိ ဥဂ္ဂတော အဟောသိ သမိဒ္ဓေါ, အလင်္ကတတောရဏံ ဝိယ ဥဿိတစိတ္တပဋော ဝိယ စ အတိဝိရောစိတ္ထ။ ဂုဏာပိဿ ဥဂ္ဂတာ အဟေသုံ။ သော ဣမေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ဥဂ္ဂတတ္တာ ဥဂ္ဂသေဋ္ဌိတွေဝ သင်္ခံ ဂတော။ သော ပနာယံ ဒသဗလဿ ပဌမဒဿနေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အပရဘာဂေ တီဏိပိ မဂ္ဂဖလာနိ သစ္ဆာကာသိ။ သော အတ္တနော မဟလ္လကကာလေ ရဟောဂတော နိသီဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ယံ ယံ မယှံ ပိယံ မနာပံ, တံ တဒေဝ ဒသဗလဿ ဒဿာမိ, ဣဒံ မေ သတ္ထု သမ္မုခါပိ သုတံ ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’’’န္တိ။ အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အပိ နု ခေါ မေ စိတ္တံ ဇာနိတွာ သတ္ထာပိ နိဝေသနဒွါရံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ။

သတ္ထာပိ ခေါ တဿ စိတ္တံ ဉတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိဝေသနဒွါရေယေဝ ပါတုရဟောသိ။ သော ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ အတိဝိယ ဥဿာဟဇာတော ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သတ္ထု ပတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဃရံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ သတ္ထာရံ, အဝသေသအာသနေသု ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နာနဂ္ဂရသေဟိ ပရိဝိသိတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’’’န္တိ။ ယံ ယံ, ဘန္တေ, မယှံ မနာပံ, တံ တံ မယာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒိန္နမေဝါ’’တိ သတ္ထာရံ ဇာနာပေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ တဿ မနာပံ, တံ တံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေတိ။ တံ ပန သဗ္ဗံ ပဉ္စကနိပါတေ ဥဂ္ဂသုတ္တေ ဝိတ္ထာရတော အာဂမိဿတိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော တံ ဥပါသကံ မနာပဒါယကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဥဂ္ဂတဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၄။ သတ္တမေ သံဃုပဋ္ဌာကာနန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဟတ္ထိဂါမကော ဥဂ္ဂတော ဂဟပတိ, အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သောပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ သံဃုပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဟတ္ထိဂါမေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဥဂ္ဂတကုမာရောတိ နာမံ အကံသု။

သော အပရဘာဂေ ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌိတော ပိတု အစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပါပုဏိ။ တေန သမယေန သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ စရန္တော ဟတ္ထိဂါမံ ပတွာ နာဂဝနုယျာနေ ဝိဟရတိ။ တဒါ အယံ ဥဂ္ဂတသေဋ္ဌိ သတ္တာဟံ ပါနမဒမတ္တော ဟုတွာ နာဋကေဟိ ပရိဝုတော နာဂဝနုယျာနံ ဂန္တွာ ပရိစာရယမာနော ဒသဗလံ ဒိသွာ ဗလဝဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေသိ။ အထဿ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမန္တဿ သဗ္ဗော သုရာမဒေါ အဗ္ဘတ္ထံ အဂမာသိ။ သော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ တတော ပဋ္ဌာယ နာဋကာနိ ‘‘တုမှေ ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒါနာဘိရတော ဟုတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနမေဝ ဒေတိ။ ဒေဝတာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အာဂန္တွာ သေဋ္ဌိဿ အာရောစေန္တိ – ‘‘ဂဟပတိ, အသုကော ဘိက္ခု တေဝိဇ္ဇော, အသုကော ဘိက္ခု ဆဠဘိညော, အသုကော သီလဝါ, အသုကော ဒုဿီလော’’တိ။ သော တာသံ ဝစနံ သုတွာပိ ဂုဏံ တာဝ ယထာဘူတတော ဇာနာတိ, ဒေယျဓမ္မံ ပန သမစိတ္တေနေဝ ဒေတိ။ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိတွာပိ တမေဝ ဂုဏံ ကထေတိ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ တံ ဂဟပတိံ သံဃုပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

သူရမ္ဗဋ္ဌဝတ္ထု

၂၅၅။ အဋ္ဌမေ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနန္တိ အဝိဂစ္ဆနသဘာဝေန အစလေန ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ သူရမ္ဗဋ္ဌော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သူရမ္ဗဋ္ဌောတိဿ နာမံ အကံသု။

သော အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာယ အညတိတ္ထိယာနံ ဥပဋ္ဌာကော ဟုတွာ စရတိ။ အထ သတ္ထာ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဟေတုံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ နိဝေသနဒွါရံ အဂမာသိ။ သော ဒသဗလံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မဟာကုလေ စေဝ ဇာတော, လောကေ စ အဘိညာတော, တေနဿ သန္တိကံ အဂမနံ နာမ န ယုတ္တ’’န္တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပါဒေသု ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဃရံ ပဝေသေတွာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ တဿ စရိတဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ သတ္ထာပိ တံ ဒမေတွာ ဝိဟာရမေဝ ဂတော။

တတော မာရော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သူရမ္ဗဋ္ဌော နာမ အမှာကံ သန္တကော, သတ္ထာ ပနဿ အဇ္ဇ ဂေဟံ ဂတော, ကိံ နု ခေါ သတ္ထု ဓမ္မံ သုတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝံ အကရိတ္ထာတိ ယာဝဿ မမ ဝိသယာ အတိက္ကန္တဘာဝံ ဝါ အနတိက္ကန္တဘာဝံ ဝါ ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော ကာမရူပိတာယ ဒသဗလဿ သရိက္ခကံ ရူပံ မာပေတွာ စီဝရဂ္ဂဟဏမ္ပိ ပတ္တဂ္ဂဟဏမ္ပိ ဗုဒ္ဓါကပ္ပေနေဝ ကတွာ ဒွတ္တိံသလက္ခဏဓရော ဟုတွာ သူရမ္ဗဋ္ဌဿ ဂေဟဒွါရေ အဋ္ဌာသိ။ သူရမ္ဗဋ္ဌောပိ ‘‘ပုန ဒသဗလော အာဂတော’’တိ သုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အနိယျာနိကဂမနံ နာမ နတ္ထိ, ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အာဂတော’’တိ ဝေဂေန ‘‘ဒသဗလော’’တိ သညာယ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော, ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ ဣဒါနေဝ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂတာ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ပုန အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘သူရမ္ဗဋ္ဌ မယာ ဓမ္မံ ကထေန္တေန ဧကံ အနုပဓာရေတွာ ကထိတံ။ မယာ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘သဗ္ဗေဝ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ’တိ ကထိတာ, န ပနေတေ သဗ္ဗေဝ ဧဝရူပါ။ ဧကစ္စေ ဟိ ခန္ဓာ နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အတ္ထီ’’တိ အာဟ။

တတော သူရမ္ဗဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ကထာ အတိဝိယ ဘာရိယာ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ အနုပဓာရေတွာ ကထနံ နာမ နတ္ထိ, ဒသဗလဿ မာရော ကိရ ပဋိပက္ခော, အဒ္ဓါ အယံ မာရော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘မာရောသိ တွ’’န္တိ အာဟ။ အရိယသာဝကေန ကထိတကထာ တဿ ဖရသုပ္ပဟာရော ဝိယ အဟောသိ, တသ္မာ သကဘာဝေန ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အာမ, သူရမ္ဗဋ္ဌ, အဟံ မာရော’’တိ အာဟ။ ‘‘တာဒိသာနံ မာရာနံ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ အာဂန္တွာ မမ သဒ္ဓံ စာလေတုံ န သက္ကောတိ, မဟာဂေါတမော ဒသဗလော မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’တိ ဗောဓေတွာ ဒေသေသိ, မာ မေ ဃရဒွါရေ တိဋ္ဌာ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိ။ မာရော တဿ ဝစနံ သုတွာ ပဋိပ္ဖရိတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ။ သူရမ္ဗဋ္ဌောပိ သာယနှသမယေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ မာရေန ကတကိရိယံ ကထေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဧဝံ မာရော မမ သဒ္ဓံ စာလေတုံ ဝါယမိတ္ထာ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ ဧတဒေဝ ကာရဏံ အဋ္ဌုပတ္တိံ ကတွာ ဣမသ္မိံ သာသနေ သူရမ္ဗဋ္ဌံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဇီဝကဝတ္ထု

၂၅၆။ နဝမေ ပုဂ္ဂလပ္ပသန္နာနန္တိ ပုဂ္ဂလိယပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ ဥပါသကာနံ ဇီဝကော ကောမာရဘစ္စော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သော ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော။ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ပုဂ္ဂလပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ အဘယရာဇကုမာရံ ပဋိစ္စ သာလဝတိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော။ ရူပူပဇီဝိနိယော စ နာမ ဝိဇာတကာလေ သစေ ပုတ္တော ဟောတိ, ဆဍ္ဍေန္တိ။ သစေ ဓီတာ, ပဋိဇဂ္ဂန္တိ။ ဣတိ သာ တံ ဒါရကံ ကတ္တရသုပ္ပကေန သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍာပေသိ။ အထ နံ အဘယော ရာဇကုမာရော ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, ဘဏေ, ဧတံ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏ’’န္တိ မနုဿေ ပေသေတွာ ‘‘ဒါရကော ဒေဝါ’’တိ။ ဇီဝတိ, ဘဏေတိ, ‘‘ဇီဝတိ, ဒေဝါ’’တိ သုတွာ အတ္တနော အန္တေပုရေ ပေါသာပေသိ။ တဿ ဇီဝတီတိ ကထိတတ္တာ ဇီဝကောတိ နာမံ အကံသု, ကုမာရေန ပေါသာပိတောတိ ကောမာရဘစ္စောတိ နာမံ အကံသု။

သော အတ္တနော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဝေဇ္ဇသိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗိမ္ဗိသာရရညော သန္တိကာ သက္ကာရံ လဘိတွာ စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ ရညော ရောဂံ ဖာသုကံ အကာသိ။ သော တဿ ပဉ္စ တဏ္ဍုလသကဋသတာနိ သောဠသ ကဟာပဏသဟဿာနိ ဒုဿသဟဿပရိဝါရံ အနဂ္ဃံ သိဝေယျကံ ဒုဿယုဂဉ္စ ပေသေသိ။ တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ။ ဇီဝကော သတ္ထု ဥဿန္နဓာတုကေ ကာယေ ဝိရေစနံ ဒတွာ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တော ‘‘စတ္တာရော ပစ္စယာ မမ သန္တကာဝ ဟောန္တူ’’တိ သတ္ထာရံ အတ္တနော ဝိဟာရေ ဝသာပေတွာ သတ္ထု ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ တံ ဒုဿယုဂံ ဥပနေတွာ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, တုမှေယေဝ ပရိဘောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ တေန သဒ္ဓိံ လဒ္ဓံ ဒုဿသဟဿံ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရေန ပန ဇီဝကဝတ္ထု ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၃၂၆ အာဒယော) အာဂတမေဝ။ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဇီဝကံ ကောမာရဘစ္စံ ပုဂ္ဂလပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

နကုလပိတုဂဟပတိဝတ္ထု

၂၅၇။ ဒသမေ ဝိဿာသကာနန္တိ ဝိဿာသိကကထံ ကထေန္တာနံ ဥပါသကာနံ အန္တရေ, နကုလပိတာ ဂဟပတိ, အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ။ သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသကံ ဝိဿာသကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဘဂ္ဂရဋ္ဌေ သုသုမာရဂိရိနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သတ္ထာပိ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော စာရိကံ စရမာနော တံ နဂရံ ပတွာ ဘေသကဠာဝနေ ဝိဟရတိ။ အထာယံ, နကုလပိတာ ဂဟပတိ, သုသုမာရဂိရိဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သော စ ဘရိယာ စဿ ဒသဗလံ ‘‘အယံ အမှာကံ ပုတ္တော’’တိ သညံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဘောပိ သတ္ထု ပါဒေသု နိပတိတွာ, ‘‘တာတ, တွံ ဧတ္တကံ ကာလံ အမှေ ဆဍ္ဍေတွာ ကဟံ ဝိစရသီ’’တိ အာဟံသု။ အယံ ကိရ, နကုလပိတာ ဂဟပတိ, ပုဗ္ဗေ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဒသဗလဿ ပိတာ အဟောသိ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠပိတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာပိတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မာတုလော, နကုလမာတာပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မာတာ အဟောသိ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ စူဠမာတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ မဟာမာတာ, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပိတုစ္ဆာ။ ဣတိ ဒီဃရတ္တံ အနုဂတသိနေဟတ္တာ ဒသဗလံ ဒိသွာဝ ‘‘ပုတ္တော’’တိ သညံ ကတွာ သဏ္ဌာတုံ နာသက္ခိံသု။ သတ္ထာ ယာဝ တေသံ စိတ္တံ သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ, တာဝ ‘‘အပေထာ’’တိ နာဝေါစ။ အထ နေသံ ယထာမနေနေဝ သတိံ ပဋိလဘိတွာ မဇ္ဈတ္တဘူတာနံ အာသယံ ဉတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဥဘောပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။

သတ္ထာ အပရဘာဂေ တေသံ မဟလ္လကကာလေ ပုန တံ နဂရံ အဂမာသိ။ တေ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော နိဝေသနေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နာနဂ္ဂရသေဟိ ပရိဝိသိတွာ သတ္ထာရံ ကတဘတ္တကိစ္စံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ နကုလပိတာ ဂဟပတိ, ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယတော မေ, ဘန္တေ, နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ, ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာ, နာဘိဇာနာမိ နကုလမာတရံ ဂဟပတာနိံ မနသာပိ အတိစရိတာ, ကုတော ပန ကာယေန။ ဣစ္ဆေယျာမ မယံ, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အညမညံ ပဿိတုံ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ အညမညံ ပဿိတု’’န္တိ။ နကုလမာတာပိ ခေါ, ဂဟပတာနီ, ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယတော အဟံ, ဘန္တေ, နကုလပိတုနော ဂဟပတိဿ ဒဟရဿေဝ ဒဟရာ အာနီတာ, နာဘိဇာနာမိ နကုလပိတရံ ဂဟပတိံ မနသာပိ အတိစရိတာ, ကုတော ပန ကာယေန။ ဣစ္ဆေယျာမ မယံ, ဘန္တေ, ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အညမညံ ပဿိတုံ အဘိသမ္ပရာယဉ္စ အညမညံ ပဿိတု’’န္တိ။ အထ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ဣမေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ နကုလပိတရံ ဂဟပတိံ ဝိဿာသကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

ဒသသုတ္တပဋိမဏ္ဍိတာယ ဥပါသကပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သုဇာတာဝတ္ထု

(၁၄) ၇။ သတ္တမဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

၁၄။ ဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

၂၅၈။ ဥပါသိကာပါဠိယာ ပဌမေ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီနန္တိ သဗ္ဗပဌမံ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဥပါသိကာနံ, သုဇာတာ နာမ, သေနိယဓီတာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနိယကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဧကသ္မိံ နိဂြောဓမူလေ ပတ္ထနံ အကာသိ – ‘‘သစေ သမဇာတိကံ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, အနုသံဝစ္ဆရံ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ။ တဿာ သာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိ။

သာ မဟာသတ္တဿ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တဿ ဆဋ္ဌေ ဝဿေ ပရိပုဏ္ဏေ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ ‘‘ပါတောဝ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယံ ပစ္စုဋ္ဌာယ ဓေနုယော ဒုဟာပေသိ။ ဝစ္ဆကာ ဓေနူနံ ထနမူလံ န အာဂမံသု, ထနမူလေ နဝဘာဇနမှိ ဥပနီတမတ္တေ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ ခီရဓာရာ ပတိံသု။ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, သုဇာတာ, သဟတ္ထေနေဝ ခီရံ ဂဏှိတွာ နဝဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ သဟတ္ထေနေဝ အဂ္ဂိံ ကတွာ ပစိတုံ အာရဘိ။ တသ္မိံ ပါယာသေ ပစ္စမာနေ မဟန္တမဟန္တာ ဗုဗ္ဗုဠာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒက္ခိဏာဝတ္တာ ဟုတွာ သဉ္စရန္တိ, ဧကဖုသိတမ္ပိ ဗဟိ န နိဂ္ဂစ္ဆတိ။ မဟာဗြဟ္မာ ဆတ္တံ ဓာရေသိ, စတ္တာရော လောကပါလာ ခဂ္ဂဟတ္ထာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု, သက္ကော အလာတာနိ သမာနေန္တော အဂ္ဂိံ ဇာလေသိ။ ဒေဝတာ စတူသု ဒီပေသု ဩဇံ သံဟရိတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိံသု။ သုဇာတာ, ဧကဒိဝသေယေဝ ဣမာနိ အစ္ဆရိယာနိ ဒိသွာ ပုဏ္ဏာဒါသိံ အာမန္တေသိ – ‘‘အမ္မ, ပုဏ္ဏေ အဇ္ဇ အမှာကံ ဒေဝတာ အတိဝိယ ပသန္နာ, မယာ ဧတ္တကံ ကာလံ ဧဝရူပံ အစ္ဆရိယံ နာမ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ, ဝေဂေန ဂန္တွာ ဒေဝဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါဟီ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓု, အယျေ’’တိ တဿာ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တုရိတတုရိတာ ရုက္ခမူလံ အဂမာသိ။

ဗောဓိသတ္တောပိ ခေါ ဘိက္ခာစာရကာလံ အာဂမယမာနော ပါတောဝ ဂန္တွာ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ ရုက္ခမူလံ သောဓနတ္ထာယ ဂတာ ပုဏ္ဏာ အာဂန္တွာ သုဇာတာယ အာရောစေသိ – ‘‘ဒေဝတာ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နာ’’တိ။ သုဇာတာ, ‘‘သစေ ဇေ သစ္စံ ဘဏသိ, အဒါသိံ ကရောမီ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗပသာဓနံ ပသာဓေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနကေ သုဝဏ္ဏထာလေ ပါယာသံ ဝဍ္ဎေတွာ အပရာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပိဒဟိတွာ သေတဝတ္ထေန သမ္ပလိဝေဌေတွာ သမန္တာ ဂန္ဓဒါမမာလာဒါမာနိ ဩသာရေတွာ ဥက္ခိပိတွာ ဂန္တွာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ ဗလဝပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏတောဏတာ ဂန္တွာ သီသတော ထာလံ ဩတာရေတွာ ဝိဝရိတွာ သဟေဝ ပါတိယာ ပါယာသံ မဟာပုရိသဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ယထာ မယှံ မနောရထော နိပ္ဖန္နော, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ နိပ္ဖဇ္ဇတူ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ။ ဗောဓိသတ္တော နေရဉ္ဇရာယ နဒိယာ တီရံ ဂန္တွာ သုဝဏ္ဏထာလံ တီရေ ဌပေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကူနပဏ္ဏာသ ပိဏ္ဍေ ကရောန္တော ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယာ သမ္ပဝါဟေတွာ အနုက္ကမေန ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမဏ္ဍေ အတိက္ကမိတွာ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော သုဇာတာယ ပုတ္တဿ ယသဒါရကဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဂန္တွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။

ယသောပိ ကုလပုတ္တော ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဝိဝဋံ ဣတ္ထာဂါရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ, ဘော, ဥပသဋ္ဌံ ဝတ, ဘော’’တိ ဝတွာ နိဝေသနတော နိက္ခမိတွာဝ ဗဟိနဂရေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ အထဿ ပိတာ ပဒါနုပဒိကံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ယသဿ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ။ သတ္ထာ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သော သေဋ္ဌိဂဟပတိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, ယသော အရဟတ္တဖလံ ပါပုဏိ။ တံ ဘဂဝါ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ, တာဝဒေဝဿ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရော အဟောသိ။ ပိတာပိဿ သတ္ထာရံ နိမန္တေသိ။ သတ္ထာ ယသံ ကုလပုတ္တံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ တဿ ဃရံ ဂန္တွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ ယသဿ မာတာ, သုဇာတာ, ပုရာဏဒုတိယိကာ စ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ တံဒိဝသံ အယံ, သုဇာတာ, တေဝါစိကသရဏေ ပတိဋ္ဌာသိ သဒ္ဓိံ သုဏိသာယ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၂၅-၂၈) အာဂတမေဝ။ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ပဋိပါဋိယာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ဥပါသိကံ ပဌမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဝိသာခါဝတ္ထု

၂၅၉။ ဒုတိယေ ဒါယိကာနန္တိ ဒါနာဘိရတာနံ ဥပါသိကာနံ, ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဒါ ကိရ –

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ၊

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သံဃဒါသီ စ သတ္တမာ’’တိ။

ဣမာ သတ္တ ဘဂိနိယော အဟေသုံ။ တာ ဧတရဟိ –

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ စ ဂေါတမီ၊

ဓမ္မဒိန္နာ မဟာမာယာ, ဝိသာခါ စေဝ သတ္တမီ’’တိ။ –

ဧဝံနာမာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ။ တတြာယံ သံဃဒါသီ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အင်္ဂရဋ္ဌေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုမနဒေဝိယာ နာမ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ, ဝိသာခါတိဿာ နာမံ အကံသု။ တဿာ သတ္တဝဿိကကာလေ ဒသဗလော သေလဗြာဟ္မဏဿ စ အညေသဉ္စ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝါနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော စာရိကံ စရမာနော တသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ နဂရံ ပါပုဏိ။

တသ္မိဉ္စ သမယေ မေဏ္ဍကော ဂဟပတိ တသ္မိံ နဂရေ ပဉ္စန္နံ မဟာပုညာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ကာရေသိ။ ပဉ္စ မဟာပုညာ နာမ မေဏ္ဍကော သေဋ္ဌိ, စန္ဒပဒုမာ နာမ တဿေဝ အဂ္ဂမဟေသီ, တဿ စ ပုတ္တော ဓနဉ္စယော နာမ, တဿ ဘရိယာ သုမနဒေဝီ နာမ, မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိဿ ဒါသော ပုဏ္ဏော နာမာတိ။ န ကေဝလဉ္စ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိယေဝ, ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇဿ ပန အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ပဉ္စ အမိတဘောဂါ နာမ အဟေသုံ ဇောတိကော ဇဋိလော မေဏ္ဍကော ပုဏ္ဏော ကာကဝလိယောတိ။ တေသု အယံ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိ ဒသဗလဿ အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တဘာဝံ သုတွာ ပုတ္တဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဝိသာခါဒါရိကံ ပက္ကောသိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္မ, တုယှမ္ပိ မင်္ဂလံ အမှာကမ္ပိ မင်္ဂလံ, တဝ ပရိစာရိကာဟိ ပဉ္စဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စ ရထသတာနိ အာရုယှ ပဉ္စဟိ ဒါသိသတေဟိ ပရိဝုတာ ဒသဗလဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောဟီ’’တိ။ သာ ပိတာမဟဿ ဝစနံ သုတွာ တထာ အကာသိ။ ကာရဏာကာရဏေသု ပန ကုသလတ္တာ ယာဝတိကာ ယာနဿ ဘူမိ, ယာနေန ဂန္တွာ ယာနာ ပစ္စောရောဟိတွာ ပတ္တိကာဝ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထဿာ စရိတဝသေန သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စဟိ ဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိပိ ခေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထ သတ္ထာ တဿပိ စရိတဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော နိဝေသနေ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသိတွာ ဧတေနုပါယေန အဍ္ဎမာသံ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ သတ္ထာ ဘဒ္ဒိယနဂရေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ပက္ကာမိ။

ဣတော ပရံ အညံ ကထာမဂ္ဂံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိသာခါယ ဥပ္ပတ္တိကထာဝ ကထေတဗ္ဗာ။ သာဝတ္ထိယဉှိ ကောသလရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရဿ သန္တိကံ ပေသေသိ – ‘‘မမ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ အမိတဘောဂဝိန္ဒနကုလံ နာမ နတ္ထိ, အမှာကံ အမိတဘောဂဝိန္ဒနကုလံ ပေသေတူ’’တိ။ ရာဇာ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေသိ။ အမစ္စာ ‘‘မဟာကုလံ ပေသေတုံ န သက္ကာ, ဧကံ ပန သေဋ္ဌိပုတ္တံ ပေသေဿာမာ’’တိ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိနော ပုတ္တံ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိံ အာယာစိံသု။ ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ တံ ပေသေသိ။ အထ နံ ကောသလရာဇာ သာဝတ္ထိတော သတ္တယောဇနမတ္ထကေ သာကေတနဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ဒတွာ ဝါသေသိ။

သာဝတ္ထိယဉ္စ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနကုမာရော နာမ ဝယပ္ပတ္တော အဟောသိ။ အထဿ ပိတာ ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော, ဃရာဝါသေနဿ အာဗန္ဓနသမယော’’တိ ဉတွာ ‘‘အမှာကံ သမာနဇာတိကေ ကုလေ ဒါရိကံ ပရိယေသထာ’’တိ ကာရဏာကာရဏကုသလေ ပုရိသေ ပေသေသိ။ တေ သာဝတ္ထိယံ အတ္တနော ရုစိတံ ဒါရိကံ အဒိသွာ သာကေတံ အဂမံသု။ တံဒိဝသဉ္စ, ဝိသာခါ, အတ္တနော သမာနဝယေဟိ ပဉ္စဟိ ကုမာရိကာသတေဟိ ပရိဝါရိတာ နက္ခတ္တကီဠနတ္ထာယ ဧကံ မဟာဂါမံ အဂမာသိ။ တေပိ ပုရိသာ အန္တောနဂရေ စရိတွာ အတ္တနော ရုစိတံ ဒါရိကံ အဒိသွာ ဗဟိနဂရဒွါရေ အဋ္ဌံသု။ တသ္မိံ သမယေ ဒေဝေါ ဝဿိတုံ အာရဘိ။ အထ တာ ဝိသာခါယ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ဒါရိကာ တေမနဘယေန ဝေဂေန သာလံ ပဝိသိံသု။ တေ ပုရိသာ တာသမ္ပိ အန္တရေ ယထာရုစိတံ ဒါရိကံ န ပဿိံသု။ တာသံ ပန သဗ္ဗပစ္ဆတော, ဝိသာခါ, ဒေဝံ ဝဿန္တမ္ပိ အဂဏေတွာ အတုရိတဂမနေန တေမယမာနာဝ သာလံ ပါဝိသိ။ တေ ပုရိသာ တံ ဒိသွာ စိန္တယိံသု – ‘‘ရူပဝတီ တာဝ ကညာ ဧတပရမာ ဘဝေယျ, ရူပံ ပနေတံ ဧကစ္စာယ ကာရိတပတ္တံ ဝိယ ဟောတိ, ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကထေန္တာ ဇာနိဿာမ မဓုရဝစနာ ဝါ နော ဝါ’’တိ။ တတော နံ အာဟံသု – ‘‘အတိဝိယ ပရိဏတဝယာ ဣတ္ထီ ဝိယ ယာသိ, အမ္မာ’’တိ။ ကိံ ဒိသွာ ကထေထ, တာတာတိ? အညာ တယာ သဒ္ဓိံ ကီဠနကုမာရိယော တေမနဘယေန ဝေဂေန အာဂန္တွာ သာလံ ပဝိဋ္ဌာ, တွံ ပန မဟလ္လိကာ ဝိယ ပဒဝါရံ အတိက္ကမ္မ နာဂစ္ဆသိ, သာဋကဿ တေမနဘာဝမ္ပိ န ဂဏေသိ။ သစေ တံ ဟတ္ထီ ဝါ အဿော ဝါ အနုဗန္ဓေယျ, ကိံ ဧဝမေဝံ ကရေယျာသီတိ? တာတာ, သာဋကာ နာမ န ဒုလ္လဘာ, သုလဘာ မယှံ ကုလေ သာဋကာ။ ဝယပ္ပတ္တာ မာတုဂါမာ ပန ပဏိယဘဏ္ဍသဒိသာ, ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဘဂ္ဂေ အင်္ဂဝိကလံ မာတုဂါမံ ဇိဂုစ္ဆန္တာ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ သဏိကံ အာဂတာမှီတိ။

တေ စိန္တယိံသု – ‘‘ဣမာယ သဒိသာ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ ဣတ္ထီ နာမ နတ္ထိ, ယာဒိသာ ရူပေန, ကထာယပိ တာဒိသာဝ။ ကာရဏာကာရဏံ ဉတွာ ကထေတီ’’တိ တဿာ ဥပရိ မာလာဂုဠံ ခိပိံသု။ အထ, ဝိသာခါ, စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အပရိဂ္ဂဟိတာ, ဣဒါနိ ပန ပရိဂ္ဂဟိတာမှီ’’တိ ဝိနီတေနာကာရေန ဘူမိယံ နိသီဒိ။ အထ နံ တတ္ထေဝ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိံသု။ သာ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ဉတွာ ဒါသိဂဏပရိဝုတာ ဂေဟံ အဂမာသိ။ တေပိ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ပုရိသာ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ အဂမံသု။ ‘‘ကတရဂါမဝါသိနော, တာတာ, တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘သာဝတ္ထိနဂရေ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ပုရိသမှာ’’တိ ဝတွာ ‘‘မယံ အမှာကံ သေဋ္ဌိနာ တုမှာကံ ဂေဟေ ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ အတ္ထီတိ သုတွာ ပေသိတာ’’တိ။ သာဓု, တာတာ, တုမှာကံ သေဋ္ဌိ ကိဉ္စာပိ ဘောဂေန အမှေဟိ အသဒိသော, ဇာတိယာ ပန သဒိသော။ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နော နာမ ဒုလ္လဘော ဂစ္ဆထ တုမှေ သေဋ္ဌိဿ အမှေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ အာရောစေထာတိ။

တေ တဿ ဝစနံ သုတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ မိဂါရသေဋ္ဌိဿ တုဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎိံ စ ပဝေဒေတွာ ‘‘လဒ္ဓါ နော သာမိ သာကေတေ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ဒါရိကာ’’တိ အာဟံသု။ တံ သုတွာ မိဂါရသေဋ္ဌိ ‘‘မဟာကုလဂေဟေ ကိရ နော ဒါရိကာ လဒ္ဓါ’’တိ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ တာဝဒေဝ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘ဣဒါနေဝ ဒါရိကံ အာနယိဿာမ, ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောန္တူ’’တိ။ သောပိဿ ပဋိသာသနံ ပေသေသိ – ‘‘နယိဒံ အမှာကံ ဘာရိယံ, သေဋ္ဌိ ပန အတ္တနော ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတူ’’တိ။ သော ကောသလရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ အာရောစေသိ – ‘‘ဒေဝ, ဧကာ မေ မင်္ဂလကိရိယာ အတ္ထိ, ဒါသဿ တေ ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဝိသာခံ နာမ ဒါရိကံ အာနေဿာမိ, သာကေတဂမနံ မေ အနုဇာနာထာ’’တိ။ သာဓု, မဟာသေဋ္ဌိ, ကိံ ပန အမှေဟိပိ အာဂန္တဗ္ဗန္တိ? ဒေဝ တုမှာဒိသာနံ ဂမနံ လဒ္ဓုံ သက္ကာတိ? ရာဇာ မဟာကုလဿ သင်္ဂဟံ ကာတုကာမော ‘‘ဟောတု သေဋ္ဌိ, အာဂမိဿာမီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မိဂါရသေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ သာကေတနဂရံ အဂမာသိ။ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိ ‘‘မိဂါရသေဋ္ဌိ ကိရ ကောသလရာဇာနံ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နိဝေသနံ အဂမာသိ။ တာဝဒေဝ ရညော စ ရာဇဗလဿ စ မိဂါရသေဋ္ဌိနော စ ဝသနဋ္ဌာနံ စေဝ မာလာဂန္ဓဘတ္တာဒီနိ စ သဗ္ဗာနိ ပဋိယာဒေသိ။ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ ဣမဿာ’’တိ သဗ္ဗံ အတ္တနာဝ ဇာနာတိ။ တေ တေ ဇနာ စိန္တယိံသု – ‘‘သေဋ္ဌိ အမှာကမေဝ သက္ကာရံ ကရောတီ’’တိ။

အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိဿ သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘န သက္ကာ သေဋ္ဌိနာ စိရကာလံ အမှာကံ ဘရဏပေါသနံ ကာတုံ, ဒါရိကာယ ဂမနကာလံ ဇာနာတူ’’တိ။ သောပိ ရညော သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘ဣဒါနိ ဝဿကာလော အာဂတော, န သက္ကာ စတုမာသံ ဝိစရိတုံ, တုမှာကံ ဗလကာယဿ ယံ ယံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, သဗ္ဗံ တံ မမ ဘာရော။ ကေဝလံ ဒေဝေါ မယာ ပေသိတကာလေ ဂစ္ဆတူ’’တိ။ တတော ပဋ္ဌာယ သာကေတနဂရံ နိစ္စနက္ခတ္တဂါမော ဝိယ အဟောသိ။ ဧဝံ တယော မာသာ အတိက္ကန္တာ။ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ပန ဓီတာယ မဟာလတာပသာဓနံ န တာဝ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ။ အထဿ ကမ္မန္တာဓိဋ္ဌာယကာ အာဂန္တွာ အာရောစယိံသု – ‘‘သေသံ အသန္တံ နာမ နတ္ထိ, ဗလကာယဿ ပန ဘတ္တပစနဒါရူနိ နပ္ပဟောန္တီ’’တိ။ ‘‘ဂစ္ဆထ, တာတာ, ဟတ္ထိသာလာ အဿသာလာ ဝိယောဇေတွာ ဘတ္တံ ပစထာ’’တိ။ ဧဝံ ပစန္တာနမ္ပိ အဍ္ဎမာသော အတိက္ကန္တော။ တတော ပုန အာရောစယိံသု – ‘‘ဒါရူနိ သာမိ နပ္ပဟောန္တီ’’တိ။ ‘‘တာတာ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဒါရူနိ လဒ္ဓုံ န သက္ကာ, ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရံ ပန ဝိဝရိတွာ ထူလသာဋကေ ဂဟေတွာ ဝဋ္ဋိယော ကတွာ တေလစာဋိယံ တေမေတွာ ဘတ္တံ ပစထာ’’တိ။ ဣမိနာ နိယာမေန ပစန္တာနံ စတ္တာရော မာသာ ပူရယိံသု။

တတော ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိ ဓီတုယာ မဟာလတာပသာဓနဿ နိဋ္ဌိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သွေ ဒါရိကံ ပေသေဿာမီ’’တိ ဓီတရံ သမီပေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘အမ္မ ပတိကုလေ ဝသန္တိယာ နာမ ဣမဉ္စိမဉ္စ အာစာရံ သိက္ခိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩဝါဒံ အဒါသိ။ အယံ မိဂါရသေဋ္ဌိ အနန္တရဂဗ္ဘေ နိသိန္နော ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဩဝါဒံ အဿောသိ။ သောပိ သေဋ္ဌိ ဓီတရံ ဧဝံ ဩဝဒိ –

‘‘အမ္မ သသုရကုလေ ဝသန္တိယာ နာမ အန္တောအဂ္ဂိ ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗော, ဗဟိအဂ္ဂိ အန္တော န ပဝေသေတဗ္ဗော, ဒဒန္တဿေဝ ဒါတဗ္ဗံ, အဒဒန္တဿ န ဒါတဗ္ဗံ, ဒဒန္တဿပိ အဒဒန္တဿပိ ဒါတဗ္ဗံ, သုခံ နိသီဒိတဗ္ဗံ, သုခံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, သုခံ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, အဂ္ဂိ ပရိစရိတဗ္ဗော, အန္တောဒေဝတာ နမဿိတဗ္ဗာ’’တိ။

ဣမံ ဒသဝိဓံ ဩဝါဒံ ဒတွာ ပုနဒိဝသေ သဗ္ဗာ သေနိယော သန္နိပါတေတွာ ရာဇသေနာယ မဇ္ဈေ အဋ္ဌ ကုဋုမ္ဗိကေ ပါဋိဘောဂေ ဂဟေတွာ ‘‘သစေ မေ ဓီတု ဂတဋ္ဌာနေ ဒေါသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တုမှေဟိ သောဓေတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ နဝကောဋိအဂ္ဃနကေန မဟာလတာပသာဓနေန ဓီတရံ ပသာဓေတွာ နှာနစုဏ္ဏမူလံ စတုပဏ္ဏာသသကဋသတံ ဓနံ ဒတွာ ဓီတာယ သဒ္ဓိံ နိဗဒ္ဓံ ဂမနစာရိနိယော ပဉ္စသတာ ဒါသိယော ပဉ္စ အာဇညရထသတာနိ သဗ္ဗူပကာရဉ္စ သတံ သတံ ဒတွာ ကောသလရာဇာနဉ္စ မိဂါရသေဋ္ဌိဉ္စ, ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဓီတု ဂမနဝေလာယံ ဝဇာဓိဋ္ဌာယကေ ပုရိသေ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘တာတာ, မမ ဓီတာယ ဂတဋ္ဌာနေ ခီရပါနတ္ထံ ဓေနူဟိ, ယာနယောဇနတ္ထံ ဥသဘေဟိ စ အတ္ထော ဟောတိ, တသ္မာ မမ ဓီတု ဂမနမဂ္ဂေ ဝဇဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပုထုလတော အဋ္ဌ ဥသဘာနိ ဂေါဂဏေန ပူရေတွာ တိဂါဝုတမတ္ထကေ အသုကာ နာမ ကန္ဒရာ အတ္ထိ, အဂ္ဂဂေါယူထေ တံ ဌာနံ ပတ္တေ ဘေရိသညာယ ဝဇဒွါရံ ပိဒဟေယျာထာ’’တိ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သေဋ္ဌိဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကံသု။ ဝဇဒွါရေ ဝိဝဋေ ဥဠာရုဠာရာယေဝ ဂါဝိယော နိက္ခမိံသု။ ဒွါရေ ပိဒဟိတေ ပန ဝိသာခါယ ပုညဗလေန ဗလဝဂါဝေါ စ ဒမ္မဂါဝေါ စ ဗဟိ လင်္ဃိတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိံသု။ အထ, ဝိသာခါ, သာဝတ္ထိနဂရဒွါရံ ပတ္တကာလေ စိန္တေသိ – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နယာနသ္မိံ နု ခေါ နိသီဒိတွာ ပဝိသာမိ, ဥဒါဟု ရထေ ဌတွာ’’တိ။ အထဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဋိစ္ဆန္နယာနေန မေ ပဝိသန္တိယာ မဟာလတာပသာဓနဿ ဝိသေသော န ပညာယိဿတီ’’တိ။ သာ သကလနဂရဿ အတ္တာနံ ဒဿေန္တီ ရထေ ဌတွာ နဂရံ ပါဝိသိ။ သာဝတ္ထိဝါသိနော ဝိသာခါယ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဧသာ ကိရ, ဝိသာခါ, နာမ ဧဝရူပါ, အယဉ္စ သမ္ပတ္တိ ဧတိဿာဝ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ အာဟံသု။ ဣတိ သာ မဟာသမ္ပတ္တိယာ မိဂါရသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ပါဝိသိ။ အာဂတဒိဝသေ စဿာ သကလနဂရဝါသိနော ‘‘အမှာကံ, ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိ, အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တာနံ မဟာသက္ကာရံ အကာသီ’’တိ ယထာဗလံ ပဏ္ဏာကာရံ ပဟိဏိံသု။ ဝိသာခါ, ပဟိတပဟိတံ ပဏ္ဏာကာရံ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အညမညေသု ကုလေသု သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဒါပေသိ။ အထဿာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဧကိဿာ အာဇညဝဠဝါယ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ။ သာ ဒါသီဟိ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဂါဟာပေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝဠဝံ ဥဏှောဒကေန နှာပေတွာ တေလေန မက္ခာပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ။

မိဂါရသေဋ္ဌိပိ သတ္တာဟံ ပုတ္တဿ အာဝါဟသက္ကာရံ ကရောန္တော ဓုရဝိဟာရေ ဝသန္တမ္ပိ တထာဂတံ အမနသိကတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သကလနိဝေသနံ ပူရေန္တော နဂ္ဂသမဏကေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘အာဂစ္ဆတု မေ ဓီတာ, အရဟန္တေ ဝန္ဒတူ’’တိ ဝိသာခါယ သာသနံ ပဟိဏိ။ သာ ‘‘အရဟန္တာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ တေသံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တေ ဩလောကေတွာ ‘‘န ဧဝရူပါ နာမ အရဟန္တာ ဟောန္တိ, ဟိရောတ္တပ္ပဝိဝဇ္ဇိတာနံ နာမ သန္တိကံ ကသ္မာ မံ သသုရော ပက္ကောသာပေတီ’’တိ ‘‘ဓီ, ဓီ’’တိ ဂရဟိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ။ နဂ္ဂသမဏာ တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သေဋ္ဌိံ ဂရဟိံသု – ‘‘ကိံ တွံ, ဂဟပတိ, အညံ နာလတ္ထ, သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝိကံ မဟာကာဠကဏ္ဏိံ ကသ္မာ ဣမံ ဂေဟံ ပဝေသေသိ, ဝေဂေန နံ ဣမသ္မာ ဂေဟာ နီဟရာဟီ’’တိ။ တတော သေဋ္ဌိ ‘‘န သက္ကာ မယာ ဣမေသံ ဝစနေန ဣမံ ဂေဟာ နီဟရိတုံ, မဟာကုလဿ ဓီတာ အယ’’န္တိ စိန္တေတွာ – ‘‘အာစရိယာ ဒဟရာ နာမ ဇာနိတွာ ဝါ အဇာနိတွာ ဝါ ကရေယျုံ, တုမှေ တုဏှီ ဟောထာ’’တိ နဂ္ဂေ ဥယျောဇေတွာ မဟာပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ဝိသာခါယ ပရိဝိသိယမာနော သုဝဏ္ဏပါတိယံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိ။

တသ္မိံ သမယေ ဧကော ပိဏ္ဍစာရိကော ထေရော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော သေဋ္ဌိဿ ဃရဒွါရံ ပါပုဏိ။ ဝိသာခါ, တံ ဒိသွာ ‘‘သသုရဿ အာစိက္ခိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ယထာ သော ထေရံ ပဿတိ, ဧဝံ အပဂန္တွာ အဋ္ဌာသိ။ သော ပန ဗာလော ထေရံ ဒိသွာပိ အပဿန္တော ဝိယ ဟုတွာ အဓောမုခေါ ပါယာသမေဝ ဘုဉ္ဇတိ။ ဝိသာခါ, ‘‘ထေရံ ဒိသွာပိ မေ သသုရော သညံ န ကရောတီ’’တိ ဉတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အတိစ္ဆထ, ဘန္တေ, မယှံ သသုရော ပုရာဏံ ခါဒတီ’’တိ အာဟ။ သော နိဂဏ္ဌေဟိ တာဝ ကထိတကာလေ အဓိဝါသေသိ, ‘‘ပုရာဏံ ခါဒတီ’’တိ ဝုတ္တက္ခဏေယေဝ ပန ဟတ္ထံ အပနေတွာ ‘‘ဣမံ ပါယာသံ ဣတော ဟရထ, ဧတဉ္စ ဣမသ္မာ ဂေဟာ နီဟရထ။ အယဉှိ မံ ဧဝရူပေ မင်္ဂလဂေဟေ အသုစိခါဒကံ နာမ ကရောတီ’’တိ အာဟ။ တသ္မိံ ခေါ ပန နိဝေသနေ သဗ္ဗေပိ ဒါသကမ္မကရာ ဝိသာခါယ သန္တကာဝ, ကော နံ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဏှိဿတိ, မုခေန ကထေတုံ သမတ္ထောပိ နာမ နတ္ထိ။ တတော, ဝိသာခါ, သသုရဿ ကထံ သုတွာ အာဟ – ‘‘တာတ, န ဧတ္တကေန ဝစနေန မယံ နိက္ခမာမ, နာဟံ တုမှေဟိ ဥဒကတိတ္ထတော ကုမ္ဘဒါသိကာ ဝိယ အာနီတာ။ ဓရမာနကမာတာပိတူနံ ဓီတရော နာမ န ဧတ္တကေနေဝ နိက္ခမန္တိ, ဧတေနေဝ မေ ကာရဏေန ပိတာ ဣဓာဂမနဒိဝသေ အဋ္ဌ ကုဋုမ္ဗိကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘သစေ မေ ဓီတရံ ဥပါဒါယ ဒေါသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သောဓေယျာထာ’တိ ဝတွာ တေသံ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ တေ ပက္ကောသာပေတွာ မယှံ ဒေါသာဒေါသံ သောဓာပေထာ’’တိ။

တတော သေဋ္ဌိ ‘‘ကလျာဏံ ဧသာ ကထေတီ’’တိ အဋ္ဌ ကုဋုမ္ဗိကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အယံ ဒါရိကာ သတ္တမေ ဒိဝသေ အပရိပုဏ္ဏေယေဝ မင်္ဂလဂေဟေ နိသိန္နံ မံ ‘အသုစိခါဒကော’တိ ဝဒတီ’’တိ အာဟ။ ဧဝံ ကိရ, အမ္မာတိ? ‘‘တာတာ, မယှံ သသုရော အသုစိံ ခါဒိတုကာမော ဘဝိဿတိ, အဟံ ပန ဧဝံ ကတွာ န ကထေမိ။ ဧကသ္မိံ ပန ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရေ ဃရဒွါရေ ဌိတေ အယံ အပ္ပေါဒကမဓုပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တော န တံ မနသိ ကရောတိ, အဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ‘အတိစ္ဆထ, ဘန္တေ, မယှံ သသုရော ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပုညံ န ကရောတိ, ပုရာဏပုညံ ခါဒတီ’တိ ဧတ္တကံ ကထယိန္တိ အာဟ။ အယျ, ဣဓ ဒေါသော နတ္ထိ, အမှာကံ ဓီတာ ကာရဏံ ကထေတိ, တွံ ကသ္မာ ကုဇ္ဈသီတိ? အယျာ, ဧသ တာဝ ဒေါသော မာ ဟောတု, အယံ ပန ဒါရိကာ အာဂတဒိဝသေယေဝ မမ ပုတ္တေ သညံ အကတွာ အတ္တနော ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အဂမာသီတိ။ ဧဝံ ကိရ, အမ္မာတိ? တာတာ, နာဟံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမိ, ဣမသ္မိံ ပန ဂေဟေ အာဇာနီယဝဠဝါယ ဝိဇာတာယ သညမ္ပိ အကတွာ နိသီဒနံ နာမ အယုတ္တန္တိ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဂါဟာပေတွာ ဒါသီဟိ ပရိဝုတာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝဠဝါယ ဝိဇာတပရိဟာရံ ကာရာပေသိန္တိ။ အယျ, အမှာကံ ဓီတာ တဝ ဂေဟေ ဒါသီဟိပိ အကတ္တဗ္ဗကမ္မံ အကာသိ, တွံ ဧတ္ထ ကိံ ဒေါသံ ပဿသီတိ?

အယျာ, ဧသ တာဝ ဂုဏော ဟောတု, ဣမိဿာ ပန ပိတာ ဣဓာဂမနဒိဝသေ ဩဝါဒံ ဒေန္တော ‘‘အန္တောအဂ္ဂိ ဗဟိ န နီဟရိတဗ္ဗော’’တိ အာဟ, ကိံ ပန သက္ကာ အမှေဟိ ဥဘတော ပဋိဝိဿကဂေဟာနံ အဂ္ဂိံ အဒတွာ ဝသိတုန္တိ? ဧဝံ ကိရ, အမ္မာတိ? တာတာ, န မယှံ ပိတာ ဧတံ အဂ္ဂိံ ဥပါဒါယ ကထေသိ, ယာ ပန အန္တောနိဝေသနေ သဿုအာဒီနံ ရဟဿကထာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာ ဒါသိဒါသာနံ န ကထေတဗ္ဗာ။ ဧဝရူပါ ဟိ ကထာ ဝဍ္ဎမာနာ ကလဟာယ သံဝတ္တတိ, ဣဒံ သန္ဓာယ မယှံ ပိတာ ကထေသိ, တာတာတိ။

အယျာ, ဧတံ တာဝ ဧဝံ ဟောတု, ဣမိဿာ ပိတာ ‘‘ဗာဟိရတော အဂ္ဂိ န အန္တော ပဝေသေတဗ္ဗော’’တိ အာဟ, ကိံ သက္ကာ အမှေဟိ အန္တောအဂ္ဂိမှိ နိဗ္ဗုတေ ဗာဟိရတော အဂ္ဂိံ အနာဟရိတုန္တိ? ဧဝံ ကိရ, အမ္မာတိ? တာတာ, မယှံ ပိတာ ဧတံ အဂ္ဂိံ သန္ဓာယ န ကထေသိ, ယံ ပန ဒေါသံ ဒါသကမ္မကာရေဟိ ကထိတံ ဟောတိ, တံ အန္တောမာနုသကာနံ န ကထေတဗ္ဗံ…ပေ…။

ယမ္ပိ တေန ‘‘ယေ ဒဒန္တိ, တေသံယေဝ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ‘‘ယာစိတကံ ဥပကရဏံ ဂဟေတွာ ယေ ပဋိဒဒန္တိ, တေသံယေဝ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

‘‘ယေ န ဒဒန္တီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ယာစိတကံ ဥပကရဏံ ဂဟေတွာ ယေ န ပဋိဒဒန္တိ, တေသံ န ဒါတဗ္ဗန္တိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

‘‘ဒဒန္တဿပိ အဒဒန္တဿပိ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ, ဣဒံ ပန ဒုဂ္ဂတေသု ဉာတိမိတ္တေသု သမ္ပတ္တေသု ပဋိဒါတုံ သက္ကောန္တု ဝါ မာ ဝါ, ဒါတုမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

‘‘သုခံ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ သဿုသသုရေ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနေ နိသီဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

‘‘သုခံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ပန သဿုသသုရသာမိကေဟိ ပုရေတရံ အဘုဉ္ဇိတွာ တေ ပရိဝိသိတွာ သဗ္ဗေဟိ လဒ္ဓါလဒ္ဓံ ဉတွာ ပစ္ဆာ သယံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

‘‘သုခံ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ သဿုသသုရသာမိကေဟိ ပုရေတရမေဝ သယနံ အာရုယှ န နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တေသံ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ ပစ္ဆာ သယံ နိပဇ္ဇိတုံ ယုတ္တန္တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

‘‘အဂ္ဂိ ပရိစရိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ပန သဿုမ္ပိ သသုရမ္ပိ သာမိကမ္ပိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဥရဂရာဇာနံ ဝိယ စ ကတွာ ပဿိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ။

ဧတေ တာဝ ဧတ္တကာ ဂုဏာ ဟောန္တု, ဣမိဿာ ပန ပိတာ အန္တောဒေဝတာ နမဿာပေတိ, ဣမဿ ကော အတ္ထောတိ? ဧဝံ ကိရ, အမ္မာတိ? အာမ, တာတာ, ဧတမ္ပိ ဟိ မေ ပိတရာ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အာဝေဏိကဃရာဝါသံ ဝသနကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တပဗ္ဗဇိတံ ဒိသွာ ယံ ဃရေ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အတ္ထိ, တတော ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒတွာဝ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ အထ နံ တေ အာဟံသု – ‘‘တုယှံ ပန မဟာသေဋ္ဌိ ပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ အဒါနမေဝ ရုစ္စတိ မညေတိ။ သော အညံ ပဋိဝစနံ အပဿန္တော အဓောမုခေါ နိသီဒိ’’။

အထ နံ ကုဋုမ္ဗိကာ ‘‘ကိံ သေဋ္ဌိ အညောပိ အမှာကံ ဓီတု ဒေါသော အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု။ နတ္ထိ, အယျာတိ။ ကသ္မာ ပန နံ နိဒ္ဒေါသံ အကာရဏာ ဂေဟတော နီဟရာပေသီတိ? တသ္မိံ ခဏေ, ဝိသာခါ, အာဟ – ‘‘ပဌမံ တာဝ မယှံ မမ သသုရဿ ဝစနေန ဂမနံ န ယုတ္တံ, မယှံ ပန အာဂမနဒိဝသေ မမ ဒေါသာဒေါသံ သောဓနတ္ထာယ မမ ပိတာ တုမှာကံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ အဒါသိ, ဣဒါနိ မယှံ ဂန္တုံ သုခ’’န္တိ ဒါသိဒါသေ ‘‘ယာနာဒီနိ သဇ္ဇာနိ ကရောထာ’’တိ အာဏာပေသိ။ အထ နံ သေဋ္ဌိ တေ ကုဋုမ္ဗိကေ ဂဟေတွာ, ‘‘အမ္မ, မယာ အဇာနိတွာ ကထိတံ, ခမာဟိ မယှ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘တာတာ, တုမှာကံ ခမိတဗ္ဗံ တာဝ ခမာမိ, အဟံ ပန ဗုဒ္ဓသာသနေ အဝေစ္စပ္ပသန္နဿ ကုလဿ ဓီတာ, န မယံ ဝိနာ ဘိက္ခုသံဃေန ဝတ္တာမ။ သစေ မမ ရုစိယာ ဘိက္ခုသံဃံ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ လဘာမိ, ဝသိဿာမီ’’တိ။ ‘‘အမ္မ, တွံ ယထာရုစိယာ တဝ သမဏေ ပဋိဇဂ္ဂါဟီ’’တိ။

တတော, ဝိသာခါ, ဒသဗလံ နိမန္တာပေတွာ ပုနဒိဝသေ နိဝေသနံ ပူရေန္တီ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေသိ။ နဂ္ဂပရိသာပိ သတ္ထု မိဂါရသေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတဘာဝံ သုတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဂေဟံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု။ ဝိသာခါ, ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ‘‘သဗ္ဗော သက္ကာရော ပဋိယာဒိတော, သသုရော မေ အာဂန္တွာ ဒသဗလံ ပရိဝိသတူ’’တိ သာသနံ ပေသေသိ။ သော နိဂဏ္ဌာနံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မမ ဓီတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပရိဝိသတူ’’တိ အာဟ။ ဝိသာခါ, နာနဂ္ဂရသေဟိ ဒသဗလံ ပရိဝိသိတွာ နိဋ္ဌိတေ ဘတ္တကိစ္စေ ပုန သာသနံ ပဟိဏိ – ‘‘သသုရော မေ အာဂန္တွာ ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုဏာတူ’’တိ။ အထ နံ ‘‘ဣဒါနိ အဂမနံ နာမ အတိဝိယ အကာရဏ’’န္တိ ဓမ္မကထံ သောတုကမျတာယ ဂစ္ဆန္တံ နဂ္ဂသမဏာ အာဟံသု – ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ဓမ္မံ သုဏန္တော ဗဟိသာဏိယံ နိသီဒိတွာ သုဏာဟီ’’တိ။ ပုရေတရမေဝ စ ဂန္တွာ သာဏိယာ ပရိက္ခိပိံသု။ မိဂါရသေဋ္ဌိ ဂန္တွာ ဗဟိသာဏိယံ နိသီဒိ။ တထာဂတော ‘‘တွံ ဗဟိသာဏိယံ ဝါ နိသီဒ, ပရကုဋ္ဋေ ဝါ ပရသေလေ ဝါ ပရစက္ကဝါဠေ ဝါ နိသီဒ။ အဟံ ဗုဒ္ဓေါ နာမ သက္ကောမိ တံ မမ သဒ္ဒံ သာဝေတု’’န္တိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဖလံ အမ္ဗရုက္ခံ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ ဓမ္မကထံ ကထေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ သေဋ္ဌိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သာဏိံ ဥက္ခိပိတွာ သတ္ထု ပါဒေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သတ္ထု သန္တိကေယေဝ စ ‘‘တွံ, အမ္မ, အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ မမ မာတာ’’တိ ဝိသာခံ အတ္တနော မာတုဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ, ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ, နာမ ဇာတာ။

သာ ဧကဒိဝသံ နက္ခတ္တသမယေ ဝတ္တန္တေ ‘‘အန္တောနဂရေ ဂုဏော နတ္ထီ’’တိ ဒါသီဟိ ပရိဝုတာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သောတုံ ဂစ္ဆန္တီ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဥဒ္ဓတဝေသေန ဂန္တုံ အယုတ္တ’’န္တိ မဟာလတာပသာဓနံ ဩမုဉ္စိတွာ ဒါသိယာ ဟတ္ထေ ဒတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ, သတ္ထာ ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ သာ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နဂရာဘိမုခါ ပါယာသိ။ သာပိ ဒါသီ အတ္တနာ ဂဟိတပသာဓနဿ ဌပိတဋ္ဌာနံ အသလ္လက္ခေတွာ ဂစ္ဆန္တီ ပသာဓနတ္ထာယ ပဋိနိဝတ္တိ။ အထ နံ, ဝိသာခါ, ‘‘ကဟံ ပန တေ တံ ဌပိတ’’န္တိ ပဋိပုစ္ဆိ။ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ, အယျေတိ။ ဟောတု ဇေ ဂန္တွာ အာဟရ, ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ဌပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အာဟရာပနံ နာမ အမှာကံ အယုတ္တံ။ တသ္မာ တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရိဿာမ။ တတ္ထ ပန ဌပိတေ အယျာနံ ပလိဗောဓော ဟောတီတိ။

ပုနဒိဝသေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဝိသာခါယ နိဝေသနဒွါရံ သမ္ပာပုဏိ။ နိဝေသနေ စ နိဗဒ္ဓပညတ္တာနိ အာသနာနိ။ ဝိသာခါ, သတ္ထု ပတ္တံ ဂဏှိတွာ သတ္ထာရံ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေသုယေဝ နိသီဒါပေတွာ ကတဘတ္တကိစ္စေ သတ္ထရိ တံ ပသာဓနံ အာဟရိတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ နိက္ခိပိတွာ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ ‘‘အလင်္ကာရော နာမ ပဗ္ဗဇိတာနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ။ ဇာနာမိ, ဘန္တေ, အဟံ ပန ဣမံ အဂ္ဃါပေတွာ ဓနံ ဂဟေတွာ တုမှာကံ ဝသနဂန္ဓကုဋိံ ကာရေဿာမီတိ။ တဒါ သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ။ သာပိ တံ အဂ္ဃါပေတွာ နဝကောဋိဓနံ ဂဟေတွာ ဂဗ္ဘသဟဿပဋိမဏ္ဍိတေ ပုဗ္ဗာရာမဝိဟာရေ တထာဂတဿ ဝသနဂန္ဓကုဋိံ ကာရေသိ။ ဝိသာခါယ ပန နိဝေသနံ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ကာသာဝပဇ္ဇောတံ ဣသိဝါတပဋိဝါတမေဝ ဟောတိ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂေဟံ ဝိယ။ တဿာပိ ဂေဟေ သဗ္ဗဘတ္တာနိ ပဋိယတ္တာနေဝ အဟေသုံ။ သာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ဘိက္ခုသံဃဿ အာမိသသင်္ဂဟံ ကတွာ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဘေသဇ္ဇာနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓပါနာနိ စ ဂဏှာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒတွာ ပစ္ဆာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အာဂစ္ဆတိ။ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဥပါသိကာယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဝိသာခံ မိဂါရမာတရံ ဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ခုဇ္ဇုတ္တရာ-သာမာဝတီဝတ္ထု

၂၆၀-၂၆၁။ တတိယစတုတ္ထေသု ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ, ခုဇ္ဇုတ္တရာ, မေတ္တာဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ, သာမာဝတီတိ ဗဟုဿုတာနံ ဥပါသိကာနံ ခုဇ္ဇုတ္တရာ, မေတ္တာဝိဟာရီနံ သာမာဝတီ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ တာ ကိရ ဒွေပိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ အပရဘာဂေ ‘‘သတ္ထု ဓမ္မကထံ သောဿာမာ’’တိ ဝိဟာရံ အဂမံသု။ တတ္ထ, ခုဇ္ဇုတ္တရာ, သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဗဟုဿုတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာမာဝတီပိ ဧကံ ဥပါသိကံ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ တာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီနံယေဝ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကန္တံ။

အထ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ အလ္လကပ္ပရဋ္ဌေ အဟိဝါတကရောဂေါ နာမ ဥဒပါဒိ။ ဧကေကသ္မိံ ဂေဟေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ ဇနာ မရန္တိ, တိရောရဋ္ဌံ ဂတာ ပန ဇီဝိတံ လဘန္တိ။ တံ ဉတွာ ဧကော ပုရိသော အတ္တနော ပုတ္တဒါရံ အာဒါယ ‘‘အညံ ရဋ္ဌံ ဂမိဿာမီ’’တိ တတော နိက္ခမိ။ အထဿ ဃရေ ဂဟိတပါထေယျံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကန္တာရေ အနုတ္တိဏ္ဏေယေဝ ပရိက္ခယံ အဂမာသိ။ တေသံ သရီရဗလံ ပရိဟာယိ, သကိံ မာတာ ပုတ္တံ ဥက္ခိပတိ, သကိံ ပိတာ။ အထဿ ပိတာ စိန္တေသိ – ‘‘အမှာကံ သရီရဗလံ ပရိဟီနံ, ပုတ္တံ ဥက္ခိပိတွာ ဂစ္ဆန္တာ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတုံ န သက္ခိဿာမာ’’တိ။ သော တဿ မာတရံ အဇာနာပေတွာဝ ဥဒကကိစ္စေန ဩဟီနော ဝိယ ပုတ္တံ မဂ္ဂေ နိသီဒါပေတွာ ဧကကောဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ‘‘အထဿ ဘရိယာ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ ဟတ္ထေ ပုတ္တံ အဒိသွာ ဝိရဝမာနာ ဂန္တွာ ကဟံ မေ သာမိ ပုတ္တော’’တိ အာဟ။ ကော တေ ပုတ္တေန အတ္ထော? ဇီဝမာနာ ပုတ္တံ လဘိဿာမာတိ။ သာ ‘‘အတိသာဟသိကော ဝတာယံ ပုရိသော’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တွံ, နာဟံ တာဒိသေန သဒ္ဓိံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အနုပဓာရေတွာ မေ ဘဒ္ဒေ ကတံ, ခမေတံ မယှ’’န္တိ ဝတွာ ပုတ္တံ အာဒါယာဂတော။

တေ တံ ကန္တာရံ သမတိက္ကမိတွာ သာယံ ဧကံ ဂေါပါလကကုလံ သမ္ပာပုဏိံသု။ တံ ဒိဝသဉ္စ ဂေါပါလကကုလဝါသိနော နိရုဒကပါယာသံ ပစိံသု။ တေ တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ အတိဝိယ ဆာတကာ’’တိ ပါယာသဿ မဟာဘာဇနံ ပူရေတွာ ဥဠုင်္ကပူရံ သပ္ပိံ အာသိဉ္စိတွာ အဒံသု။ တေသု တံ ပါယာသံ ဘုဉ္ဇန္တေသု သာ ဣတ္ထီ ပမာဏေနေဝ ဘုဉ္ဇိ, ပုရိသော ပန ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ကာလမကာသိ။ သော ကာလံ ကရောန္တော တေသု သာလယဘာဝေန ဂေါပါလကာနံ ဂေဟေ သုနခိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ သုနခီ နစိရဿေဝ ဝိဇာတာ။ ဂေါပါလကော တံ ကုက္ကုရံ သဿိရိကံ ဒိသွာ ပိဏ္ဍေန ပလောဘေတွာ အတ္တနိ ဥပ္ပန္နသိနေဟံ ဂဟေတွာ သဒ္ဓိမေဝ စရတိ။

အထေကဒိဝသံ ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂေါပါလကဿ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တော။ သောပိ တံ ဒိသွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ အတ္တာနံ နိဿာယ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ဂဏှိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂေါပါလကကုလဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဧကသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝါသံ ဥပဂတော။ ဂေါပါလကော တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော တံ ကုက္ကုရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ ဝါဠမိဂဋ္ဌာနေ ဝါဠမိဂါနံ ပလာယနတ္ထံ ရုက္ခေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ ပဟာရံ ဒေတိ, သောပိ ကုက္ကုရော တဿ ကရဏဝိဓာနံ ဝဝတ္ထပေတိ။ အထေကဒိဝသံ သော ဂေါပါလကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ သဗ္ဗကာလံ အာဂမနံ နာမ န ဟောတိ။ အယံ ပန ကုက္ကုရော ဆေကော, ဣမဿ အာဂတသညာယ အမှာကံ ဂေဟဒွါရံ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ အာဟ။ သော ဧကဒိဝသံ ‘‘ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဂဏှိတွာ ဧဟီ’’တိ ကုက္ကုရံ ပေသေသိ။ ကုက္ကုရော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ ဥရေန နိပဇ္ဇိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘အယံ မမ သန္တိကံ အာဂတော’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ သော တဿ ဝီမံသနတ္ထာယ ဥက္ကမိတွာ အညံ မဂ္ဂံ ဂဏှိ, ကုက္ကုရော ပုရတော ဌတွာ ဂေါပါလကမဂ္ဂံ ပဋိပန္နကာလေ အပသက္ကိ။ ယသ္မိံ စ ယသ္မိံ စ ဌာနေ ဝါဠမိဂါနံ ပလာယနတ္ထံ ဂေါပါလကော ရုက္ခံ ဝါ ပါသာဏံ ဝါ ပဟရိ, တံ တံ ဌာနံ ပတွာ ကုက္ကုရော မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိ။ တဿ သဒ္ဒေန ဝါဠမိဂါ ပလာယန္တိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စဝေလာယ မဟန္တံ သိနိဒ္ဓပိဏ္ဍံ တဿ ဒေတိ။ သောပိ ပိဏ္ဍလာဘေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥတ္တရိတရံ သိနေဟံ ကရောတိ။

ဂေါပါလကော တေမာသံ ဝုတ္ထဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ တိစီဝရပ္ပဟောနကံ သာဋကံ ဒတွာ, ‘‘ဘန္တေ, သစေ ဝေါ ရုစ္စတိ, ဣဓေဝ ဝသထ။ နော စေ ရုစ္စတိ, ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ အာဟ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂမနာကာရံ ဒဿေတိ။ သော ဂေါပါလကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တတိ။ ကုက္ကုရော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အညတ္ထ ဂမနဘာဝံ ဉတွာ အတိသိနေဟေန ဥပ္ပန္နဗလဝသောကော ဟဒယဖာလနံ ပတွာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ဂမနကာလေ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကတွာ ဝါဠမိဂါနံ ပလာပိတဘာဝေန ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿ သဒ္ဒေါ သကလဒေဝပုရံ ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ။ သော တေနေဝ နာမဓေယျံ လဘိတွာ ဃောသကဒေဝပုတ္တော နာမ ဇာတော။ အထဿ တသ္မိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တဿ မနုဿပထေ ကောသမ္ဗိနဂရေ ဥဒေနော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိ။ တဿ ဝတ္ထု မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကေ ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၂၄ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တသ္မိံ ပန ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ ဃောသကဒေဝပုတ္တော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကိဿာ ရူပူပဇီဝိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ သာ ဒသမာသစ္စယေန ဝိဇာယိတွာ ပုတ္တဘာဝံ ဉတွာ သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍာပေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ကောသမ္ဗိသေဋ္ဌိနော ကမ္မန္တိကော ပါတောဝ သေဋ္ဌိဃရံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမံ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏ’’န္တိ ဂန္တွာ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညဝါ ဧသ ဒါရကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကဿ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ ဂေဟံ ပေသေတွာ သေဋ္ဌိဃရံ အဂမာသိ။ သေဋ္ဌိပိ ရာဇူပဋ္ဌာနဝေလာယ ရာဇကုလံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ပုရောဟိတံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ကိံ နက္ခတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သော တတ္ထေဝ ဌိတော ဂဏေတွာ ‘‘အသုကံ နာမ နက္ခတ္တံ, အဇ္ဇ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဇာတဒါရကော ဣမသ္မိံ နဂရေ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘိဿတီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ကထံ သုတွာ ဝေဂေန ဃရံ ပေသေသိ – ‘‘ဣမဿ ပုရောဟိတဿ ဒွေ ကထာ နာမ နတ္ထိ, ဃရဏီ စ မေ ဂရုဂဗ္ဘာ, ဇာနာထ တာဝ နံ ဝိဇာတာ ဝါ နော ဝါ’’တိ။ တေ ဂန္တွာ ဇာနိတွာ, ‘‘အယျ, န တာဝ ဝိဇာတာ’’တိ အာဟံသု။ တေန ဟိ ဂစ္ဆထ, ဣမသ္မိံ နဂရေ အဇ္ဇ ဇာတဒါရကံ ပရိယေသထာတိ။ တေ ပရိယေသန္တာ တဿ သေဋ္ဌိနော ကမ္မန္တိကဿ ဂေဟေ တံ ဒါရကံ ဒိသွာ သေဋ္ဌိနော အာရောစယိံသု။ တေန ဟိ ဂစ္ဆထ ဘဏေ, တံ ကမ္မန္တိကံ ပက္ကောသထာတိ။ တေ တံ ပက္ကောသိံသု။ အထ နံ သေဋ္ဌိ ‘‘ဂေဟေ ကိရ တေ ဒါရကော အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အာမ, အယျာ’’တိ။ ‘‘တံ ဒါရကံ အမှာကံ ဒေဟီ’’တိ။ ‘‘န ဒေမိ, အယျာ’’တိ။ ‘‘ဟန္ဒ သဟဿံ ဂဏှိတွာ ဒေဟီ’’တိ။ သော ‘‘အယံ ဇီဝေယျ ဝါ မရေယျ ဝါ, ဒုဇ္ဇာနမိဒ’’န္တိ သဟဿံ ဂဏှိတွာ အဒါသိ။

တတော သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ မေ ဘရိယာ ဓီတရံ ဝိဇာယိဿတိ, ဣမမေဝ ပုတ္တံ ကရိဿာမိ။ သစေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိဿတိ, မာရေဿာမီ’’တိ။ စိန္တေတွာ ဂေဟေ ပေါသေသိ။ အထဿ ဘရိယာ ကတိပါဟစ္စယေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တတော သေဋ္ဌိ ‘‘ဧဝံ တံ ဂါဝေါ မဒ္ဒိတွာ မာရေဿန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဣမံ ဒါရကံ ဝဇဒွါရေ နိပဇ္ဇာပေထာ’’တိ အာဟ။ တံ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေသုံ။ အထ နံ ယူထပတိ ဥသဘော ပဌမံ နိက္ခမန္တော ဒိသွာ ‘‘ဧဝံ တံ အညေ န မဒ္ဒိဿန္တီ’’တိ စတုန္နံ ပါဒါနံ အန္တရေ ကတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဂေါပါလကာ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညော ဧသ ဒါရကော ဘဝိဿတိ, ယဿ တိရစ္ဆာနဂတာပိ ဂုဏံ ဇာနန္တိ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမ န’’န္တိ အတ္တနော ဂေဟံ နယိံသု။

သောပိ သေဋ္ဌိ တဿ မတဘာဝံ အနုဝိဇ္ဇန္တော ‘‘ဂေါပါလကေဟိ နီတော’’တိ သုတွာ ပုန သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေတွာ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍာပေသိ။ တသ္မိံ စ ကာလေ သေဋ္ဌိဿ ဃရေ အဇပါလကော သုသာနံ နိဿာယ အဇိကာ စာရေတိ။ အထေကာ ဓေနု အဇိကာ ဒါရကဿ ပုညေန မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ဂန္တွာ ဒါရကဿ ခီရံ ဒတွာ ဂတာ။ တတော နိဝတ္တမာနာပိ တထေဝ ဂန္တွာ ခီရမဒါသိ။ အဇပါလကော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ အဇိကာ ပါတောပိ ဣမသ္မာ ဌာနာ ဩက္ကမိတွာ ဂတာ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဂန္တွာ ဩလောကေန္တော တံ ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညော ဧသ ဒါရကော, တိရစ္ဆာနဂတာပိဿ ဂုဏံ ဇာနန္တိ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ ဂဟေတွာ ဂေဟံ ဂတော။

ပုနဒိဝသေ သေဋ္ဌိ ‘‘မတော နု ခေါ ဒါရကော, န မတော’’တိ ဩလောကာပေန္တော အဇပါလကေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေတွာ ‘‘သွေ ဣမံ နဂရံ ဧကော သတ္ထဝါဟပုတ္တော ပဝိသိဿတိ, ဣမံ ဒါရကံ နေတွာ စက္ကမဂ္ဂေ ဌပေထ, ဧဝံ တံ သကဋစက္ကံ ဆိန္ဒန္တံ ဂမိဿတီ’’တိ အာဟ။ တံ တတ္ထ နိက္ခိတ္တံ သတ္ထဝါဟပုတ္တဿ ပုရိမသကဋေ ဂေါဏာ ဒိသွာ စတ္တာရော ပါဒေ ထမ္ဘေ ဝိယ ဩတာရေတွာ အဋ္ဌံသု။ သတ္ထဝါဟော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ တေသံ ဌိတကာရဏံ ဩလောကေန္တော ဒါရကံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညော ဒါရကော, ပတိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏှိတွာ အဂမာသိ။

သေဋ္ဌိပိ တဿ စက္ကပထေ မတဘာဝံ ဝါ အမတဘာဝံ ဝါ ဩလောကာပေန္တော သတ္ထဝါဟေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ တဿပိ သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေတွာ နဂရတော အဝိဒူရေ ဌာနေ ပပါတေ ပါတာပေသိ။ သော တတ္ထ ပပတန္တော နဠကာရာနံ ကမ္မကရဏဋ္ဌာနေ ဧကသာလာယ ပတိတော။ သာ တဿ ပုညာနုဘာဝေန သတဝိဟတကပ္ပါသပိစုသမ္ဖဿသဒိသာ အဟောသိ။ အထ နံ နဠကာရဇေဋ္ဌကော ‘‘ပုညဝါ ဧသ ဒါရကော, ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏှိတွာ ဂေဟံ ဂတော။ သေဋ္ဌိ ဒါရကဿ ပပါတတော ပတိတဋ္ဌာနေ မတဘာဝံ ဝါ အမတဘာဝံ ဝါ ပရိယေသာပေန္တော နဠကာရဇေဋ္ဌကေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ တဿပိ သဟဿံ ဒတွာ အာဏာပေသိ။

အပရဘာဂေ သေဋ္ဌိဿ သကပုတ္တောပိ သောပိ ဥဘော ဝယပ္ပတ္တာ အဟေသုံ။ သေဋ္ဌိ ပုန ဃောသကဒါရကဿ မာရဏုပါယံ စိန္တေန္တော အတ္တနော ကုမ္ဘကာရဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘အမ္ဘော မယှံ ဂေဟေ ဧဝရူပေါ ဧကော အဝဇာတဒါရကော အတ္ထိ, တံ ဒါရကံ ယံကိဉ္စိ ကတွာ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ ရဟဿေနာ’’တိ အာဟ။ သော ဥဘောပိ ကဏ္ဏေ ပိဒဟိတွာ ‘‘ဧဝရူပံ နာမ ဘာရိယံ ကထံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ တတော သေဋ္ဌိ ‘‘အယံ မုဓာ န ကရိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဟန္ဒ, ဘော, သဟဿံ ဂဏှိတွာ ဧတံ ကမ္မံ နိပ္ဖါဒေဟီ’’တိ အာဟ။ လဉ္ဇံ နာမ အဘိန္နံ ဘိန္ဒတိ, တသ္မာ သော သဟဿံ လဘိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘အဟံ, အယျ, အသုကဒိဝသေ နာမ အာဝါပံ အာလိမ္ပေဿာမိ, တဒါ တံ ဒါရကံ အသုကဝေလာယ နာမ ပေသေဟီ’’တိ အာဟ။ သေဋ္ဌိပိ ခေါ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒိဝသေ ဂဏေန္တော ကုမ္ဘကာရေန ဝုတ္တဒိဝသဿ သမ္ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ ဃောသကကုမာရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အမှာကံ, တာတ, အသုကဒိဝသေ နာမ ဗဟူဟိ ဘာဇနေဟိ အတ္ထော, တွံ အမှာကံ ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘ပိတရာ ကိရ မေ တုမှာကံ ဧကံ ကထိတံ အတ္ထိ, တံ အဇ္ဇ နိပ္ဖါဒေဟီ’တိ ဝဒေဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နိက္ခမိ။

အထ နံ အန္တရာမဂ္ဂေ သေဋ္ဌိဿ သကပုတ္တော ဂုဠကီဠံ ကီဠန္တော ဒိသွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ‘‘အဟံ ဘာတိက ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဧတ္တကံ နာမ ဇိတော, တံ မေ ပဋိဇိနိတွာ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘မယှံ ဣဒါနိ ဩကာသော နတ္ထိ, ပိတာ မံ အစ္စာယိကကမ္မေန ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ပဟိဏီ’’တိ အာဟ။ ဣတရော ‘‘အဟံ ဘာတိက တတ္ထ ဂမိဿာမိ, တွံ ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိတွာ မယှံ လက္ခံ ပစ္စာဟရိတွာ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆာ’’တိ အတ္တနော ကထိတသာသနံ တဿ ကထေတွာ ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိ။ သောပိ ကုမာရော ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ သာသနံ အာရောစေသိ။ သော ‘‘သာဓု, တာတ, နိပ္ဖါဒေဿာမီ’’တိ တံ ကုမာရံ ဂဗ္ဘံ ပဝေသေတွာ တိခိဏာယ ဝါသိယာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ စာဋိယံ ပက္ခိပိတွာ စာဋိမုခံ ပိဒဟိတွာ ဘာဇနန္တရေ ဌပေတွာ အာဝါပံ အာလိမ္ပေသိ။ ဃောသကကုမာရော ဗဟူ ဇိနိတွာ ကနိဋ္ဌဿ အာဂမနံ ဩလောကေန္တော နိသီဒိ။ သော တံ စိရာယမာနံ ဉတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ စိရာယတီ’’တိ ကုမ္ဘကာရဂေဟသဘာဂံ ဂန္တွာ ကတ္ထစိ အဒိသွာ ‘‘ဂေဟံ ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ။

သေဋ္ဌိ နံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ ဘဝိဿတိ, မယာ ဧသ မာရဏတ္ထာယ ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ပဟိတော, သော ဒါနိ ပုန ဣဓေဝါဂစ္ဆတီ’’တိ အာဂစ္ဆန္တံယေဝ နံ ‘‘ကိံ, တာတ, ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ န ဂတောသီ’’တိ အာဟ။ ‘‘အာမ, တာတ, န ဂတောမှီ’’တိ။ ‘‘ကသ္မာ, တာတာ’’တိ? သော အတ္တနော နိဝတ္တကာရဏဉ္စ ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ တတ္ထ ဂတကာရဏဉ္စ အာရောစေသိ။ သေဋ္ဌိ တဿ ဝစနဿ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာပထဝိယာ အဇ္ဈောတ္ထဋော ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ကိံ နာမေတံ တွံ ဝဒသီ’’တိ ဝိပ္ဖန္ဒစိတ္တော ဝေဂေန ကုမ္ဘကာရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အညေသံ သန္တိကေ အကထနီယဘာဝေန ‘‘ပေက္ခ, ဘော, ပေက္ခ, ဘော’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ ပေက္ခာပေသိ တွံ’’? နိဋ္ဌိတံ ဧတံ ကမ္မန္တိ။ သော တတောဝ နိဝတ္တိတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ စဿ စေတသိကရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ။

သော တသ္မိံ ကာလေ တေန သဒ္ဓိံ အဘုဉ္ဇိတွာ အာသံ ဘိန္ဒိတွာ ‘‘ယေန ကေနစိ ဥပါယေန မမ ပုတ္တဿ သတ္တုနော အန္တရမေဝ ပဿိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧကံ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ဃောသကကုမာရံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘တွံ ဣမံ ပဏ္ဏံ အာဒါယ အသုကဂါမေ နာမ အမှာကံ ကမ္မန္တိကော အတ္ထိ, တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဣမံ ပဏ္ဏံ ဒတွာ ‘ဣမသ္မိံ ကိရ ပဏ္ဏေ သာသနံ သီဃံ ကရောဟီ’တိ ဝဒ။ အန္တရာမဂ္ဂေ အမှာကံ သဟာယကော ဂါမကသေဋ္ဌိ နာမ ဧကော သေဋ္ဌိ အတ္ထိ, တဿ ဃရံ ဂန္တွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ စ မုခသာသနံ အဒါသိ။ သော သေဋ္ဌိံ ဝန္ဒိတွာ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဂါမကသေဋ္ဌိဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တဿ ဂေဟံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ နိသီဒိတွာ မဿုပရိကမ္မံ ကရောန္တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။ ‘‘ကုတော အာဂစ္ဆသိ, တာတာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ကောသမ္ဗိသေဋ္ဌိနော ပုတ္တောမှိ, တာတာ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အမှာကံ သဟာယသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အဟောသိ။

တသ္မိံ စ ခဏေ တဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာယ ဧကာ ဒါသီ သေဋ္ဌိဓီတု ပုပ္ဖါနိ အာဟရိတုံ ဂစ္ဆတိ။ အထ နံ သေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘တွံ, အမ္မ, ဧတံ ကမ္မံ ဌပေတွာ ဃောသကကုမာရဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ သယနံ အတ္ထရိတွာ ဒေဟီ’’တိ။ သာ တထာ ကတွာ အာပဏံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိဓီတု ပုပ္ဖါနိ အာဟရိ။ သေဋ္ဌိဓီတာ တံ ဒိသွာ ‘‘တွံ အဇ္ဇ စိရံ ဗဟိ ပပဉ္စေသီ’’တိ တဿာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကိံ တေ ဧတ္တကံ ကာလံ ဧတ္ထ ကတ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘မာ ကထေသိ, အယျေ, မယာ ဧဝရူပေါ နဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, တုယှံ ကိရ ပိတု သဟာယကသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဧကော, န သက္ကာ တဿ ရူပသမ္ပတ္တိံ ကထေတုံ။ သေဋ္ဌိ မံ ပုပ္ဖါနံ အတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိံ ‘တဿ ကုမာရဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ သယနံ အတ္ထရိတွာ ဒေဟီ’တိ အာဟ, တေနာဟံ ဗဟိ စိရံ ပပဉ္စေသိ’’န္တိ။ သာပိ ခေါ သေဋ္ဌိဓီတာ တဿ ကုမာရဿ စတုတ္ထေ အတ္တဘာဝေ ဃရသာမိနီ အဟောသိ, တသ္မာ တဿာ ဝစနဿ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ နေဝ အတ္တနော ဌိတဘာဝံ, န နိသိန္နဘာဝံ အညာသိ။ သာ တမေဝ ဒါသိံ ဂဟေတွာ တဿ နိပန္နဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တံ နိဒ္ဒါယမာနံ ဩလောကေတွာ ဒုဿန္တေ ပဏ္ဏံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတံ ပဏ္ဏ’’န္တိ ကုမာရံ အနုဋ္ဌာပေတွာဝ ပဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဝါစေတွာ ‘‘အယံ အတ္တနော မရဏပဏ္ဏံ သယမေဝ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ တံ ပဏ္ဏံ ဖာလေတွာ တသ္မိံ အပ္ပဗုဒ္ဓေယေဝ ‘‘မယာ တဝ သန္တိကံ ပုတ္တော ပေသိတော, သဟာယကဿ မေ ဂါမကသေဋ္ဌိဿ ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ အတ္ထိ, တွံ သီဃံ အမှာကံ အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ဥပ္ပါဒံ ဓနံ ဂဏှိတွာ သဗ္ဗသတေန မမ ပုတ္တဿ ဂါမကသေဋ္ဌိနော ဓီတရံ ဂဟေတွာ မင်္ဂလံ ကရောဟိ။ မင်္ဂလေ စ နိဋ္ဌိတေ ‘ဣမိနာ မေ ဝိဓာနေန ကတ’န္တိ မယှံ သာသနံ ပေသေဟိ။ အဟံ တဝ ဣဓ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ တမေဝ လဉ္ဆနံ ဒတွာ ပဌမံ ဗဒ္ဓနိယာမေနေဝ ဒုဿန္တေ ဗန္ဓိ။

သောပိ ခေါ ကုမာရော တံဒိဝသံ တတ္ထ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ သေဋ္ဌိံ အာပုစ္ဆိတွာ ကမ္မန္တိကဿ ဂါမံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏံ အဒါသိ။ ကမ္မန္တိကော ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ ဂါမိကေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘တုမှေဝ မံ န ဂဏေထ, မမ သာမီ အတ္တနော ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ သဗ္ဗသတေန ဒါရိကံ အာနေတုံ မယှံ သန္တိကံ ပေသေသိ, ဝေဂေန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဥပ္ပါဒံ သမ္ပိဏ္ဍေထာ’’တိ သဗ္ဗံ မင်္ဂလသက္ကာရံ သဇ္ဇေတွာ ဂါမကသေဋ္ဌိဿ သာသနံ ပေသေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ သဗ္ဗသတေန မင်္ဂလကိရိယံ နိဋ္ဌာပေတွာ ကောသမ္ဗိသေဋ္ဌိဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ ‘‘မယာ တုမှေဟိ ပဟိတပဏ္ဏေ သာသနံ သုတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကတ’’န္တိ။

သေဋ္ဌိ တံ သာသနံ သုတွာ အဂ္ဂိဒဍ္ဎော ဝိယ ‘‘ဣဒါနိ နဋ္ဌောမှီ’’တိ စိန္တနဝသေန လောဟိတပက္ခန္ဒိကရောဂံ ပတွာ ‘‘ယေန ကေနစိ တံ ဥပါယေန ပက္ကောသိတွာ မမ သန္တကဿ အဿာမိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ‘‘မင်္ဂလဿ နိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ကသ္မာ မယှံ ပုတ္တော ဗဟိ ဟောတိ, သီဃံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ သာသနံ ပေသေသိ။ သာသနံ သုတွာ ကုမာရေ ဂန္တုံ အာရဒ္ဓေ သေဋ္ဌိဓီတာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗာလော မံ နိဿာယ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အလတ္ထန္တိ န ဇာနာတိ, ယံကိဉ္စိ ကတွာ ဣမဿ ဂမနပဋိဗာဟနုပါယော ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တတော နံ အာဟ – ‘‘ကုမာရ, မာ အတိဝေဂေန ဂစ္ဆာဟိ, ကုလဂါမံ ဂစ္ဆန္တေန နာမ အတ္တနော ပရိဝစ္ဆံ ကတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

ကောသမ္ဗကသေဋ္ဌိပိ တဿ စိရာယနဘာဝံ ဉတွာ ပုန သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘ကသ္မာ မေ ပုတ္တော စိရာယတိ, အဟံ လောဟိတပက္ခန္ဒိကရောဂံ ပတ္တော, ဇီဝန္တမေဝ မံ အာဂန္တွာ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တသ္မိံ ကာလေ သေဋ္ဌိဓီတာ တဿ အာရောစေသိ – ‘‘န ဧသော တဝ ပိတာ, တွံ ပန ‘ပိတာ’တိ သညံ ကရောသိ။ ဧသ တဝ မာရဏတ္ထာယ ကမ္မန္တိကဿ ပဏ္ဏံ ပဟိဏိ, အဟံ တံ ပဏ္ဏံ အပနေတွာ အညံ သာသနံ လိခိတွာ တဝ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ ဥပ္ပါဒယိံ။ ဧသ တံ ‘အပုတ္တံ ကရိဿာမီ’တိ ပက္ကောသတိ, ဧတဿ ကာလကိရိယံ အာဂမေဟီ’’တိ။ အထဿ ဓရမာနကဿေဝ ကာလကတဘာဝံ သုတွာ ကောသမ္ဗိနဂရံ အဂမာသိ။ သေဋ္ဌိဓီတာပိ တဿ ဗဟိယေဝ သညံ အဒါသိ ‘‘တွံ ပဝိသန္တော သကလဂေဟေ တဝ အာရက္ခံ ဌပေန္တောဝ ပဝိသာဟီ’’တိ။ သယမ္ပိ သေဋ္ဌိပုတ္တေန သဒ္ဓိမေဝ ပဝိသိတွာ ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ ရောဒန္တီ ဝိယ ဟုတွာ အန္ဓကာရဋ္ဌာနေ နိပန္နကဿ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သီသေနေဝ ဟဒယံ ပဟရိ။ သော ဒုဗ္ဗလတာယ တေနေဝ ပဟာရေန ကာလမကာသိ။

ကုမာရောပိ ပိတု သရီရကိစ္စံ ကတွာ ‘‘တုမှေ မဟာသေဋ္ဌိဿ မံ သကပုတ္တောတိ ဝဒထာ’’တိ ပါဒမူလိကာနံ လဉ္ဇံ အဒါသိ။ တတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဇာ ‘‘သေဋ္ဌိဋ္ဌာနာရဟံ ဧကံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ‘‘သေဋ္ဌိဿ သပုတ္တကနိပုတ္တကဘာဝံ ဇာနာထာ’’တိ ပေသေသိ။ သေဋ္ဌိပါဒမူလိကာ ရညော သေဋ္ဌိဿ သပုတ္တဘာဝံ ကထယိံသု။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဿ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ။ သော ဃောသကသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော။ အထ နံ ဘရိယာ အာဟ – ‘‘အယျပုတ္တ, တွမ္ပိ အဝဇာတော, အဟမ္ပိ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တာ။ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလဝသေန ပန ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ အလဘိမှ, အဓုနာပိ ကုသလံ ကရိဿာမာ’’တိ။ သော ‘‘သာဓု ဘဒ္ဒေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒေဝသိကံ သဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒါနံ ပဋ္ဌပေသိ။

တသ္မိံ သမယေ တာသံ ဒွိန္နံ ဇနာနံ ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ဓာတိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ သာ ဇာတကာလေ ခုဇ္ဇာ အဟောသီတိ ခုဇ္ဇုတ္တရာတေဝဿာ နာမံ အကံသု။ သာမာဝတီပိ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ဘဒ္ဒဝတိယရဋ္ဌေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ ဘဒ္ဒဝတိယသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, သာမာတိဿာ နာမံ အကံသု။ အပရဘာဂေ တသ္မိံ နဂရေ ဆာတကဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, မနုဿာ ဆာတကဘယဘီတာ ယေန ဝါ တေန ဝါ ဂစ္ဆန္တိ။ တဒါ အယံ ဘဒ္ဒဝတိယသေဋ္ဌိ ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ မန္တေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ ဣမသ္မိံ ဆာတကဘယဿ အန္တော န ပညာယတိ, ကောသမ္ဗိနဂရေ အမှာကံ သဟာယကဿ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမ, န သော အမှေ ဒိသွာ ပမဇ္ဇိဿတီ’’တိ။ တဿ ကိရ သော သေဋ္ဌိ အဒိဋ္ဌသဟာယကော အဟောသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ သော သေသဇနံ နိဝတ္တာပေတွာ ဘရိယဉ္စ ဓီတရဉ္စ ဂဏှိတွာ ကောသမ္ဗိနဂရဿ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ တေ တယောပိ အန္တရာမဂ္ဂေ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိံ ပတွာ ဧကာယ သာလာယ နိဝါသံ အကံသု။

ဃောသကသေဋ္ဌိပိ ခေါ အတ္တနော ဃရဒွါရေ ကပဏဒ္ဓိကဝနိဗ္ဗကယာစကာနံ မဟာဒါနံ ဒါပေသိ။ အထာယံ ဘဒ္ဒဝတိယသေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘န သက္ကာ အမှေဟိ ဣမိနာဝ ကပဏဝေသေန သဟာယကဿ အတ္တာနံ ဒဿေတုံ, သရီရေ ပါကတိကေ ဇာတေ သုနိဝတ္ထာ သုပါရုတာ သေဋ္ဌိံ ပဿိဿာမာ’’တိ။ တေ ဥဘောပိ ဓီတရံ ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဒါနဂ္ဂံ ပဟိဏိံသု။ သာ အတ္တနော ဘတ္တံ အာဟရဏတ္ထာယ ဘာဇနံ ဂဟေတွာ ဒါနဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ လဇ္ဇမာနရူပါ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ ဒါနကမ္မိကော စိန္တေသိ – ‘‘သေသဇနာ သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေ ကေဝဋ္ဋာ မစ္ဆဝိလောပေ ဝိယ မဟာသဒ္ဒံ ကတွာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, အယံ ပန ဒါရိကာ ကုလဓီတာ ဘဝိဿတိ, ဥပဓိသမ္ပဒါပိဿာ အတ္ထီ’’တိ။

တတော နံ အာဟ – ‘‘တွံ, အမ္မ, ကသ္မာ သေသဇနော ဝိယ ဂဏှိတွာ န ဂစ္ဆသီ’’တိ? တာတ, ဧဝရူပံ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနံ ကိန္တိ ကတွာ ပဝိသာမီတိ။ အမ္မ, ကတိ ပန ဇနာ တုမှေတိ? တယော ဇနာ, တာတာတိ။ သော တယော ဘတ္တပိဏ္ဍေ အဒါသိ။ သာ တံ ဘတ္တံ မာတာပိတူနံ အဒါသိ, ပိတာ ဒီဃရတ္တံ ဆာတကတ္တာ အတိရေကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ကာလမကာသိ။ သာ ပုနဒိဝသေ ဂန္တွာ ဒွေယေဝ ဘတ္တပိဏ္ဍေ ဂဏှိ။ တံဒိဝသံ သေဋ္ဌိဘရိယာ ဘတ္တေန စ ကိလန္တတာယ သေဋ္ဌိနော စ မရဏသောကေန ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ကာလမကာသိ။ သာ ပုနဒိဝသေ သေဋ္ဌိဓီတာ ဧကမေဝ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဂဏှိ။ ဒါနကမ္မိကော တဿာ ကိရိယံ ဥပဓာရေတွာ, ‘‘အမ္မ, တယာ ပဌမဒိဝသေ တယော ပိဏ္ဍာ ဂဟိတာ, ပုနဒိဝသေ ဒွေ, အဇ္ဇ ဧကမေဝ ဂဏှသိ။ ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သာ တံ ကာရဏံ ကထေသိ။ ကတရဂါမဝါသိနော ပန, အမ္မ, တုမှေတိ။ သာ တမ္ပိ ကာရဏံ နိပ္ပဒေသတော ကထေသိ။ ‘‘အမ္မ, ဧဝံ သန္တေ တွံ အမှာကံ သေဋ္ဌိဓီတာ နာမ အဟောသိ, မယှဉ္စ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထိ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ မမ ဓီတာ, အမ္မာ’’တိ တံ ဓီတရံ ကတွာ ဂဏှိ။

သာ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဒါနဂ္ဂေ မဟာသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကသ္မာ အယံ, တာတ, ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒေါ’’တိ အာဟ။ အမ္မ, မဟာဇနဿ အန္တရေ နာမ အပ္ပသဒ္ဒံ ကာတုံ န သက္ကာတိ။ အဟမေတ္ထ ဥပါယံ ဇာနာမိ, တာတာတိ။ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အမ္မာတိ? သမန္တာ ဝတိံ ကတွာ ဒွေ ဒွါရာနိ ယောဇေတွာ အန္တော ဘာဇနာနိ ဌပါပေတွာ ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ ဘတ္တံ ဂဏှိတွာ ဧကေန ဒွါရေန နိက္ခမနံ ကရောထ, တာတာတိ။ သာဓု, အမ္မာတိ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ တထာ ကာရေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဒါနဂ္ဂံ ပဒုမဿရံ ဝိယ သန္နိသိန္နသဒ္ဒံ အဟောသိ။

တတော ဃောသကသေဋ္ဌိ ပုဗ္ဗေ ဒါနဂ္ဂသ္မိံ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ သုတွာ တဒါ တံ အသုဏန္တော ဒါနကမ္မိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တွံ အဇ္ဇ ဒါနံ န ဒါပေသီ’’တိ။ ဒိန္နံ, အယျာတိ။ အထ ကသ္မာ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဒါနဂ္ဂေ သဒ္ဒေါ န သုယျတီတိ? အာမ, အယျ, ဧကာ မေ ဓီတာ အတ္ထိ, အဟံ တာယ ကထိတဥပါယေ ဌတွာ ဒါနဂ္ဂံ နိဿဒ္ဒမကာသိန္တိ။ တဝ ဓီတာ နာမ နတ္ထိ, ကုတော တေ ဓီတာ လဒ္ဓါတိ? သော ဝဉ္စေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝေန သေဋ္ဌိဿ သဗ္ဗံ ဓီတု အာဂမနဝိဓာနံ ကထေသိ။ ကသ္မာ ပန ဘော တွံ ဧဝရူပံ ဘာရိယံ ကမ္မမကာသိ? တွံ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ မမ ဓီတရံ အတ္တနော သန္တိကေ ဝသမာနံ နာရောစေသိ, ဝေဂေန တံ အမှာကံ ဂေဟံ အာဏာပေဟီတိ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ အကာမကော အာဏာပေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိ တံ ဓီတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ‘‘ဓီတု သက္ကာရံ ကရောမီ’’တိ အတ္တနော သမာနဇာတိကေဟိ ကုလေဟိ ဓီတု သမာနဝယာနိ ပဉ္စ ကုမာရိကသတာနိ တဿာ ပရိဝါရမကာသိ။

အထေကဒိဝသံ ဥဒေနော ရာဇာ နဂရေ အနုသဉ္စရန္တော တံ သာမာဝတိံ တာဟိ ကုမာရီဟိ ပရိဝါရိတံ ကီဠမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကဿာယံ ဒါရိကာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဃောသကသေဋ္ဌိဿ ဓီတာ’’တိ သုတွာ သဿာမိကအဿာမိကဘာဝံ ပုစ္ဆိ။ တတော အဿာမိကဘာဝေ ကထိတေ ‘‘ဂစ္ဆထ သေဋ္ဌိနော ကထေထ ‘တုမှာကံ ဓီတရံ ရာဇာ ဣစ္ဆတီ’’’တိ။ တံ သုတွာ သေဋ္ဌိ ‘‘အမှာကံ အညာ ဒါရိကာ နတ္ထိ, ဧကဓီတိကံ သပတ္တိဝါသေ ဒါတုံ န သက္ကောမာ’’တိ။ ရာဇာ တံ ကထံ သုတွာ သေဋ္ဌိံ စ သေဋ္ဌိဘရိယဉ္စ ဗဟိ ကတွာ သကလဂေဟံ လဉ္ဆာပေသိ။ သာမာဝတီ ဗဟိ ကီဠိတွာ အာဂစ္ဆန္တီ မာတာပိတရော ဗဟိ နိသိန္နကေ ဒိသွာ ‘‘အမ္မတာတာ, ကသ္မာ ဣဓ နိသိန္နတ္ထာ’’တိ? တေ တံ ကာရဏံ ကထယိံသု။ အမ္မတာတာ, ကသ္မာ တုမှေ ဣမံ ပဋိဝစနံ န ဇာနာထ ‘‘မမ ဓီတာ သပတ္တိဝါသေ ဝသန္တီ ဧကိကာ ဝသိတုံ န သက္ခိဿတိ, သစဿာ ပရိဝါရာ ပဉ္စသတာ ကုမာရိယော ဝသာပေထ, ဧဝံ ဝသိဿတီ’’တိ။ ဣဒါနိ ဧဝံ ကထာပေထ, တာတာတိ။ ‘‘သာဓု, အမ္မ, မယံ တဝ စိတ္တံ န ဇာနိမှာ’’တိ ဝတွာ တေ တထာ ကထယိံသု။ ရာဇာ ဥတ္တရိတရံ ပသီဒိတွာ ‘‘သဟဿမ္ပိ ဟောတု, သဗ္ဗာ အာနေထာ’’တိ အာဟ။ အထ နံ ဘဒ္ဒကေန နက္ခတ္တမုဟုတ္တကေန ပဉ္စမာတုဂါမသတပရိဝါရံ ရာဇဂေဟံ နယိံသု။ ရာဇာ တာ ပဉ္စသတာပိ တဿာယေဝ ပရိဝါရံ ကတွာ အဘိသေကံ ကတွာ ဝိသုံ ဧကသ္မိံ ပါသာဒေ ဝသာပေသိ။

တေန စ သမယေန ကောသမ္ဗိယံ ဃောသကသေဋ္ဌိ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ ပဝါရိကသေဋ္ဌီတိ တယော ဇနာ အညမညံ သဟာယကာ ဟောန္တိ။ တေ တယောပိ ဇနာ ပဉ္စသတေ တာပသေ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ။ တာပသာပိ စတ္တာရော မာသေ တေသံ သန္တိကေ ဝသိတွာ အဋ္ဌ မာသေ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တိ။ အထေကဒိဝသံ တေ တာပသာ ဟိမဝန္တတော အာဂစ္ဆန္တာ မဟာကန္တာရေ တသိတာ ကိလန္တာ ဧကံ မဟန္တံ ဝဋရုက္ခံ ပတွာ တတ္ထ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ သန္တိကာ သင်္ဂဟံ ပစ္စာသီသန္တာ နိသီဒိံသု။ ဒေဝတာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ တေသံ ပါနီယပါနကာဒီနိ ဒတွာ ကိလမထံ ပဋိဝိနောဒေသိ။ တေ ဒေဝတာယ အာနုဘာဝေန ဝိမှိတာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒေဝတေ ကမ္မံ ကတွာ တယာ အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ? ဒေဝတာ အာဟ – လောကေ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နော, သော ဧတရဟိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ။ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ တံ ဥပဋ္ဌာတိ။ သော ဥပေါသထဒိဝသေသု အတ္တနော ဘတကာနံ ပကတိဘတ္တဝေတနမေဝ ဒတွာ ဥပေါသထံ ကာရာပေသိ။ အထာဟံ ဧကဒိဝသံ မဇ္ဈနှိကေ ပါတရာသတ္ထာယ အာဂတော ကဉ္စိ ဘတကံ ကမ္မံ ကရောန္တံ အဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မနုဿာ ကသ္မာ ကမ္မံ န ကရောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိံ။ တဿ မေ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ အထာဟံ ဧတဒဝေါစံ – ‘‘ဣဒါနိ ဥပဍ္ဎဒိဝသော ဂတော, သက္ကာ နု ခေါ ဥပဍ္ဎဥပေါသထံ ကာတု’’န္တိ။ တတော သေဋ္ဌိဿ ပဋိဝေဒေတွာ ‘‘သက္ကာ ကာတု’’န္တိ အာဟ။ သွာဟံ ဥပဍ္ဎဒိဝသံ ဥပေါသထံ သမာဒိယိတွာ တဒဟေဝ ကာလံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘိန္တိ။

အထ တေ တာပသာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ကိရ ဥပ္ပန္နော’’တိ သဉ္ဇာတပီတိပါမောဇ္ဇာ တတော သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ ဟုတွာပိ ‘‘ဗဟူပကာရာ နော ဥပဋ္ဌာကသေဋ္ဌိနော, တေသမ္ပိ ဣမမတ္ထံ အာရောစေဿာမာ’’တိ ကောသမ္ဗိံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌီဟိ ကတသက္ကာရဗဟုမာနာ ‘‘တဒဟေဝ မယံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟံသု။ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, တုရိတတ္ထ, နနု တုမှေ ပုဗ္ဗေ စတ္တာရော ပဉ္စ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ။ ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ, သဟေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘ဂစ္ဆာမ မယံ, တုမှေ သဏိကံ အာဂစ္ဆထာ’’တိ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။

တေပိ သေဋ္ဌိနော ပစ္ဆာ ပဉ္စသတပဉ္စသတသကဋပရိဝါရာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဇေတဝနတော အဝိဒူရေ ဌာနေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ သတ္ထာ တေသံ စရိယာဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ တယောပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တေနေဝ နိယာမေန အဇ္ဇတနာယ သွာတနာယာတိ နိမန္တေတွာ အဒ္ဓမာသံ ခန္ဓာဝါရဘတ္တံ နာမ ဒတွာ သတ္ထာရံ အတ္တနော နဂရံ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိံသု။ သတ္ထာ ‘‘သုညာဂါရေ တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ ကထေသိ။ တေ ‘‘အညာတံ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘တုမှေ အမှေဟိ ပဟိတသာသနေန အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ ဝတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ အာဂန္တွာ တယောပိ ဇနာ သကေ သကေ ဥယျာနေ ဝိဟာရေ ကာရာပေသုံ။ ဃောသကသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ဃောသိတာရာမော နာမ ဇာတော, ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ ဇာတော, ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနာ ကာရိတံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနံ နာမ ဇာတံ။ တေ ဝိဟာရေ ကာရာပေတွာ သတ္ထု ဒူတံ ပဟိဏိံသု – ‘‘သတ္ထာ အမှာကံ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဣမံ နဂရံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ။ သတ္ထာ ‘‘ကောသမ္ဗိံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော စာရိကံ နိက္ခမန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏဿ အရဟတ္တူပနိဿယံ ဒိသွာ ဂမနံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကုရုရဋ္ဌေ ကမ္မာသဒမ္မံ နာမ နိဂမံ အဂမာသိ။

တသ္မိံ သမယေ မာဂဏ္ဍိယော သဗ္ဗရတ္တိံ ဗဟိဂါမေ အဂ္ဂိံ ဇုဟိတွာ ပါတောဝ အန္တောဂါမံ ပဝိသတိ။ သတ္ထာပိ ပုနဒိဝသေ အန္တောဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော ပဋိပထေ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏဿ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ သော ဒသဗလံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ မမ ဓီတု ရူပသမ္ပတ္တိယာ သဒိသံ ဒါရကံ ပရိယေသန္တော စရာမိ, ရူပသမ္ပတ္တိယာ စ သတိပိ ဧဝရူပံ ဂဟိတပဗ္ဗဇ္ဇမေဝ ပတ္ထေသိံ။ အယံ ခေါ ပန ပဗ္ဗဇိတော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော မမ ဓီတုယေဝ အနုစ္ဆဝိကော’’တိ ဝေဂေန ဂေဟံ အဂမာသိ။ တဿ ကိရ ဗြာဟ္မဏဿ ပုဗ္ဗေ ဧကော ပဗ္ဗဇိတဝံသော အတ္ထိ, တေနဿ ပဗ္ဗဇိတမေဝ ဒိသွာ စိတ္တံ နမတိ။ သော ဗြာဟ္မဏိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ မယာ ဧဝရူပေါ ပဗ္ဗဇိတော နာမ နဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဗြဟ္မဝဏ္ဏော မမ ဓီတုယေဝ အနုစ္ဆဝိကော, သီဃံ မေ ဓီတရံ အလင်္ကရောဟီ’’တိ။ ဗြာဟ္မဏိယာ ဓီတရံ အလင်္ကရောန္တိယာဝ သတ္ထာ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနေ ပဒစေတိယာနိ ဒဿေတွာ အန္တောနဂရံ ပါဝိသိ။

အထ ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏိယာ သဒ္ဓိံ ဓီတရံ ဂဟေတွာ တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တော အန္တောဂါမံ ပဝိဋ္ဌကာလေ အာဂတတ္တာ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ဒသဗလံ အဒိသွာ ဗြာဟ္မဏိံ ပရိဘာသတိ – ‘‘တဝ ကာရဏံ ဘဒ္ဒကံ နာမ နတ္ထိ, တယိ ပပဉ္စံ ကရောန္တိယာဝ သော ပဗ္ဗဇိတော နိက္ခမိတွာ ဂတော’’တိ။ ဗြာဟ္မဏ, ဂတော တာဝ ဟောတု, ကတရဒိသာဘာဂေန ဂတောတိ? ဣမိနာ ဒိသာဘာဂေနာတိ သတ္ထု ဂတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တောဝ ပဒစေတိယာနိ ဒိသွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ ဣမာနိ တဿ ပုရိသဿ ပဒါနိ, ဣတော ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ။ အထ, ဗြာဟ္မဏီ, သတ္ထု ပဒစေတိယံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဗာလော ဝတာယံ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော ဂန္ထမတ္တဿာပိ အတ္ထံ န ဇာနာတီ’’တိ တေန သဒ္ဓိံ ပရိဟာသံ ကရောန္တီ အာဟ – ‘‘ယာဝ ဗာလော စာသိ, ဗြာဟ္မဏ, ဧဝရူပဿ နာမ ပုရိသဿ ဓီတရံ ဒဿာမီတိ ဝဒသိ။ ရာဂေန ဟိ ရတ္တဿ ဒေါသေန ဒုဋ္ဌဿ မောဟေန မူဠှဿ ပုရိသဿ ပဒံ နာမ ဧဝရူပံ န ဟောတိ။ လောကေ ပန ဝိဝဋစ္ဆဒဿ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ဧတံ ပဒံ’’ ပဿ, ဗြာဟ္မဏ –

‘‘ရတ္တဿ ဟိ ဥက္ကုဋိကံ ပဒံ ဘဝေ,

ဒုဋ္ဌဿ ဟောတိ အဝကဍ္ဎိတံ ပဒံ၊

မူဠှဿ ဟောတိ သဟသာနုပီဠိတံ,

ဝိဝဋစ္ဆဒဿ ဣဒမီဒိသံ ပဒ’’န္တိ။

သော ဗြာဟ္မဏိယာ ဧတ္တကံ ကထေန္တိယာပိ အသုတွာ ‘‘တွံ နာမ စဏ္ဍာ မုခရာ’’တိ အာဟ။ တေသံ ဒွိန္နမ္ပိ အညမညံ ဝိဝါဒံ ကရောန္တာနံယေဝ သတ္ထာ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ကတဘတ္တကိစ္စော ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿနူပစာရေနေဝ နိက္ခမိ။ ဗြာဟ္မဏော သတ္ထာရံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏိံ အပသာဒေတွာ ‘‘အယံ သော ပုရိသော’’တိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဒသဗလဿ ပုရတော ဌတွာ ‘‘ဘော ပဗ္ဗဇိတ, အဟံ ပါတောဝ ပဋ္ဌာယ တံ ပရိယေသန္တော စရာမိ, ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ မမ ဓီတာယ သမာနရူပါ ဣတ္ထီ နာမ နတ္ထိ, ပုရိသောပိ တယာ သဒ္ဓိံ သမာနရူပေါ နာမ နတ္ထိ, မမ ဓီတရံ တုယှံ ပေါသနတ္ထာယ ဒမ္မိ, ဂဏှာဟိ န’’န္တိ အာဟ။ အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ကာမဂ္ဂဝါသိနိယော ဥတ္တမရူပဓရာ နာနာဝဏ္ဏံ ကထံ ကထေန္တိယော မမ ပလောဘနတ္ထမေဝ အာဂန္တွာ သန္တိကေ ဌိတာ ဒေဝဓီတာပိ န ဣစ္ဆိံ, ကိမင်္ဂံ ပန ဣမံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဒိသွာန တဏှံ အရတိံ ရဂဉ္စ,

နာဟောသိ ဆန္ဒော အပိ မေထုနသ္မိံ၊

ကိံမေဝိဒံ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ,

ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၈၄၁)၊

မာဂဏ္ဍိယာ စိန္တေသိ – ‘‘အနတ္ထိကေန နာမ ‘အလ’န္တိ ဝတ္တုမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ အယံ ပန မမ သရီရံ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ နာမ ကတွာ ‘ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ’တိ အဝေါစ, ဧကံ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ လဘန္တီ အန္တရမေဝဿ ပဿိဿာမီ’’တိ အာဃာတံ ဗန္ဓိ။ သတ္ထာ တံ အမနသိကတွာ စရိယဝသေန ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဥဘောပိ ဇာယမ္ပတိကာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ‘‘ဣဒါနိ အမှာကံ ဃရာဝါသေန အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ ဓီတရံ မာဂဏ္ဍိယံ စူဠပိတရံ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ အထ ရာဇာ ဥဒေနော စူဠမာဂဏ္ဍိယေန သဒ္ဓိံ ဝေါဟာရံ ကတွာ မာဂဏ္ဍိယဒါရိကံ ရာဇာနုဘာဝေန ဂေဟံ အာနေတွာ အဘိသေကံ ကတွာ တဿာ ပဉ္စမာတုဂါမသတပရိဝါရာယ ဝသနဋ္ဌာနံ ဝိသုံ ပါသာဒံ အဒါသိ။

သတ္ထာပိ ခေါ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ကောသမ္ဗိနဂရံ သမ္ပာပုဏိ။ သေဋ္ဌိနော သတ္ထု အာဂမနံ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣမေ, ဘန္တေ, တယော ဝိဟာရာ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတာ, ပဋိဂ္ဂဏှထ, ဘန္တေ, ဝိဟာရေ စာတုဒ္ဒိသဿ သံဃဿ သင်္ဂဟတ္ထာယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ ဝိဟာရေ။ တေပိ သေဋ္ဌိနော သတ္ထာရံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဃရံ အဂမံသု။

မာဂဏ္ဍိယာပိ ခေါ သတ္ထု အာဂတဘာဝံ သုတွာ ဆိန္နဘိန္နကေ ဓုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘တုမှေ သမဏံ ဂေါတမံ ဣမိနာ ဣမိနာ စ နိယာမေန အက္ကောသထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ။ တေ သတ္ထု အန္တောဂါမံ ပဝိသနဝေလာယ သပရိဝါရံ သတ္ထာရံ နာနာဝိဓေဟိ အက္ကောသေဟိ အက္ကောသိံသု။ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သတ္ထာရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ဧဝရူပေ အက္ကောသနဋ္ဌာနေ န ဝသိဿာမ, အညံ နဂရံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ။ သတ္ထာ, ‘‘အာနန္ဒ, တထာဂတာ နာမ အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ န ကမ္ပန္တိ, အယမ္ပိ သဒ္ဒေါ သတ္တာဟံ နာတိက္ကမိဿတိ, အက္ကောသကာနံယေဝ ဥပရိ ပတိဿတိ, တွံ မာ ဝိတက္ကယိတ္ထာ’’တိ။ တေပိ တယော နဂရသေဋ္ဌိနော မဟာသက္ကာရေန ဘဂဝန္တံ ပဝေသေတွာ မဟာဒါနံ အဒံသု။ တေသံ အပရာပရံ ဒါနံ ဒဒန္တာနံယေဝ မာသော အတိက္ကမိ, အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ သဗ္ဗလောကံ အနုကမ္ပမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အညေသမ္ပိ ဩကာသံ ဒဿာမာ’’တိ။ တတော တေ ကောသမ္ဗိနဂရဝါသိနောပိ ဇနဿ ဩကာသံ အကံသု။ တတော ပဋ္ဌာယ နာဂရာပိ ဝီထိသဘာဂေန ဂဏသဘာဂေန မဟာဒါနံ ဒေန္တိ။

အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော မာလာကာရကဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိသီဒိ။ တသ္မိံ ခဏေ သာမာဝတိယာ ဥပဋ္ဌာယိကာ ခုဇ္ဇုတ္တရာ အဋ္ဌ ကဟာပဏေ အာဒါယ မာလတ္ထာယ တံ ဂေဟံ အဂမာသိ။ မာလာကာရဇေဋ္ဌကော တံ ဒိသွာ, ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ, အဇ္ဇ တုယှံ ပုပ္ဖါနိ ဒါတုံ ခဏော နတ္ထိ, အဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဝိသာမိ။ တွမ္ပိ ပရိဝေသနာယ သဟာယိကာ ဟောဟိ, ဧဝံ ဣတော ပရေသံ ဝေယျာဝစ္စကရဏတော မုစ္စိဿတီ’’တိ အာဟ။ တတော ခုဇ္ဇုတ္တရာ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဘတ္တဂ္ဂေ ဝေယျာဝစ္စံ အကာသိ။ သာ သတ္ထာရာ ဥပနိသိန္နကထာဝသေန ကထိတံ ဓမ္မံ သဗ္ဗမေဝ ဥဂ္ဂဏှိ။ အနုမောဒနံ ပန သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။

သာ အညေသု ဒိဝသေသု စတ္တာရောဝ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဒိဋ္ဌသစ္စဘာဝေန ပရသန္တကေ စိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ သဗ္ဗေဝ အဋ္ဌ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပစ္ဆိံ ပူရေတွာ ပုပ္ဖါနိ အာဒါယ သာမာဝတိယာ သန္တိကံ အဂမာသိ။ အထ နံ သာ ပုစ္ဆိ – ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ, တွံ အညေသု ဒိဝသေသု န ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရသိ, အဇ္ဇ ပန ဗဟုကာနိ, ကိံ နော ရာဇာ ဥတ္တရိတရံ ပသန္နော’’တိ? သာ မုသာဝါဒေ အဘဗ္ဗတာယ အတီတေ အတ္တနာ ကတံ အနိဂုဟိတွာ သဗ္ဗံ ကထေသိ။ ‘‘အထ ကသ္မာ အဇ္ဇ ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရသီ’’တိ ဝုတ္တာ စ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ အဇ္ဇ ဒသဗလဿ ဓမ္မံ သုတွာ အမတံ သစ္ဆာကာသိံ, တသ္မာ တုမှေ န ဝဉ္စေမီ’’တိ။ တံ သုတွာ, ‘‘အမ္မ ဥတ္တရေ, တယာ လဒ္ဓံ အမတဓမ္မံ အမှာကမ္ပိ ဒေဟီ’’တိ သဗ္ဗာဝ ဟတ္ထံ ပသာရယိံသု။ အယျေ, ဧဝံ ဒါတုံ န သက္ကာ, အဟံ ပန သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေန တုမှာကံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, တုမှေ အတ္တနော ဟေတုမှိ သတိ တံ ဓမ္မံ လဘိဿထာတိ။ တေန ဟိ, အမ္မ ဥတ္တရေ, ကထေဟီတိ။ ‘‘ဧဝံ ကထေတုံ န သက္ကာ, မယှံ ဥစ္စံ အာသနံ ပညာပေတွာ တုမှေ နီစာသနေသု နိသီဒထာ’’တိ အာဟ။ တာ ပဉ္စသတာပိ ဣတ္ထိယော ခုဇ္ဇုတ္တရာယ ဥစ္စာသနံ ဒတွာ သယံ နီစာသနာနိ ဂဟေတွာ နိသီဒိံသု။ ခုဇ္ဇုတ္တရာပိ သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါသု ဌတွာ တာသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သာမာဝတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သဗ္ဗာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ တတော ပဋ္ဌာယ ခုဇ္ဇုတ္တရံ ဝေယျာဝစ္စကရဏတော အပနေတွာ ‘‘တွံ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ အာဟရိတွာ အမှေ သာဝေဟီ’’တိ အာဟံသု။ ခုဇ္ဇုတ္တရာပိ တတော ပဋ္ဌာယ တထာ အကာသိ။

ကသ္မာ ပနေသာ ဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာတိ? သာ ကိရ ကဿပဒသဗလဿ သာသနေ ဧကာယ သာမဏေရိယာ အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စံ ကာရေသိ။ တေန ကမ္မေန ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပရေသံ ဒါသီယေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ ကသ္မာ ပန ခုဇ္ဇာ အဟောသီတိ? အနုပ္ပန္နေ ကိရ ဗုဒ္ဓေ အယံ ဗာရာဏသိရညော ဂေဟေ ဝသန္တီ ဧကံ ရာဇကုလူပကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ခုဇ္ဇဓာတုကံ ဒိသွာ အတ္တနာ သဟဝါသီနံ မာတုဂါမာနံ ပုရတော ပရိဟာသံ ကရောန္တီ ခုဇ္ဇာကာရေန ဝိစရိ။ တသ္မာ ခုဇ္ဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ ကိံ ပန ကတွာ သာ ပညဝန္တီ ဇာတာတိ? အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ အယံ ဗာရာဏသိရညော ဂေဟေ ဝသန္တီ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ရာဇဂေဟတော ဥဏှပါယာသဿ ပူရိတေ ပတ္တေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္ထ ဌပေတွာ ဂစ္ဆထ, ဘန္တေ’’တိ အဋ္ဌ သုဝဏ္ဏကဋကေ ဩမုဉ္စိတွာ အဒါသိ။ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ပညဝန္တီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။

အထ ခေါ တာ သာမာဝတိယာ ပရိဝါရာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာပိ သမာနာ ရညော အဿဒ္ဓဘာဝေန ကာလေန ကာလံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓဒဿနံ န လဘန္တိ။ တသ္မာ ဒသဗလေ အန္တရဝီထိံ ပဋိပန္နေ ဝါတပါနေသု နပ္ပဟောန္တေသု အတ္တနော အတ္တနော ဂဗ္ဘေသု ဆိဒ္ဒံ ကတွာ တေဟိ ဩလောကေန္တိ။ အထေကဒိဝသံ မာဂဏ္ဍိယာ အတ္တနော ပါသာဒတလတော နိက္ခမိတွာ စင်္ကမမာနာ တာသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘစ္ဆိဒ္ဒံ ဒိသွာ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ တာဟိ တဿာ သတ္ထရိ ဗဒ္ဓါဃာတတံ အဇာနန္တီဟိ – ‘‘သတ္ထာ ဣမံ နဂရံ အာဂတော, မယံ ဧတ္ထ ဌတွာ သတ္ထာရံ ပဿာမ စေဝ ပူဇေမ စာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣဒါနိဿ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမိ, ဣမာပိ တဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ, ဣမာသမ္ပိ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂန္တွာ ရညာ သဒ္ဓိံ ရဟောဂတကာလေ, ‘‘မဟာရာဇ, သာမာဝတိမိဿကာနံ ဗဟိဒ္ဓါ ပတ္ထနာ အတ္ထိ, ကတိပါဟေနေဝ တေ ဇီဝိတံ မာရေဿန္တိ, သာမာဝတီ, သပရိဝါရာ တုမှေသု သိနေဟံ ဝါ ပေမံ ဝါ န ကရောတိ, သမဏံ ပန ဂေါတမံ အန္တရဝီထိယာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဝါတပါနေသု အပ္ပဟောန္တေသု တာနိ ခဏ္ဍိတွာပိ ဩကာသံ ကတွာ ဩလောကေန္တီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘န တာ ဧဝရူပံ ကရိဿန္တီ’’တိ န သဒ္ဒဟတိ။ ပုန ဝုတ္တေပိ န သဒ္ဒဟတိယေဝ။ အထ နံ တိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တေပိ အဿဒ္ဒဟန္တံ ‘‘သစေ မေ ဝစနံ န သဒ္ဒဟသိ, တာသံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဥပဓာရေဟိ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘေသု ဆိဒ္ဒံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ကိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ တသ္မိံ အတ္ထေ အာရောစိတေ တာသံ အက္ကုဇ္ဈိတွာ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဆိဒ္ဒါနိ ပိဒဟာပေသိ။ ရာဇာ တတော ပဋ္ဌာယ တာသံ ပါသာဒေ ဥဒ္ဓစ္ဆိဒ္ဒကဇာလဝါတပါနာနိ ကာရေသိ။

သာ တေန ကာရဏေန ရာဇာနံ ကောပေတုံ အသက္ကောန္တီ, ‘‘ဒေဝ, ဧတာသံ တုမှေသု ပေမံ အတ္ထိ ဝါ နတ္ထိ ဝါတိ ဇာနိဿာမ, အဋ္ဌ ကုက္ကုဋေ ပေသေတွာ တုမှာကံ အတ္ထာယ ပစာပေထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ပစိတွာ ပေသေတူ’’တိ သာမာဝတိယာ အဋ္ဌ ကုက္ကုဋေ ပဟိဏိ။ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဇီဝမာနေ ကုက္ကုဋေ ကိံ ပစိဿတိ, အလန္တိ ဝတွာ ပန ဟတ္ထေနပိ ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆိ။ မာဂဏ္ဍိယာ ‘‘ဟောတု, မဟာရာဇ, ဧတေယေဝ စ ကုက္ကုဋေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပစနတ္ထာယ ပေသေဟီ’’တိ။ ရာဇာ တထာ အကာသိ။ မာဂဏ္ဍိယာ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ ကုက္ကုဋေ မာရာပေတွာ ‘‘ဣမေ ကုက္ကုဋေ ပစာပေတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဒေတူ’’တိ ပဟိဏိ။ သာ တေသံ မတဘာဝေန ဒသဗလဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ပဟိတဘာဝေန ပစိတွာ ဒသဗလဿ ပေသေသိ။ မာဂဏ္ဍိယာ ‘‘ပဿ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ဧတ္တကေနပိ ရာဇာနံ ကောပေတုံ နာသက္ခိ။

အယံ ပန ဥဒေနော တာသု ဧကေကိဿာ ဝသနဋ္ဌာနေ သတ္တ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဝသိ။ အထာယံ မာဂဏ္ဍိယာ ဧကံ ကဏှသပ္ပပေါတကံ ဝေဠုပဗ္ဗေ ပက္ခိပါပေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ ရညော စ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တဿ ဟတ္ထိကန္တဝီဏံ အာဒါယယေဝ ဂမနံ အာစိဏ္ဏံ, မာဂဏ္ဍိယာ ရညော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂမနကာလေ တံ သပ္ပပေါတကံ အန္တောဝီဏာယ ပက္ခိပိတွာ ဆိဒ္ဒံ ပိဒဟာပေသိ။ အထ နံ သာမာဝတိယာ သန္တိကံ ဂမနကာလေ, ‘‘မဟာရာဇ, သာမာဝတီ နာမ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပက္ခာ, တုမှေ န ဂဏေတိ။ ယံ ကိဉ္စိ ကတွာ တုမှာကံ ဒေါသမေဝ စိန္တေတိ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ သာမာဝတိယာ ဝသနဋ္ဌာနေ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ပုန သတ္တာဟေ မာဂဏ္ဍိယာယ နိဝေသနံ အဂမာသိ။ သာ တသ္မိံ အာဂစ္ဆန္တေယေဝ ‘‘ကစ္စိ တေ, မဟာရာဇ, သာမာဝတီ ဩတာရံ န ဂဝေသတီ’’တိ ကထေန္တီ ဝိယ ရညော ဟတ္ထတော ဝီဏံ ဂဟေတွာ စာလေတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ, မဟာရာဇ, ဧတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ဝိစရတီ’’တိ ဝတွာ သပ္ပဿ နိက္ခမနောကာသံ ကတွာ ‘‘အဗ္ဘုမ္မေ အန္တော သပ္ပေါ’’တိ ဝီဏံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ။ တသ္မိံ ကာလေ ရာဇာ ပဒိတ္တံ ဝေဏုဝနံ ဝိယ ပက္ခိတ္တလောဏံ ဥဒ္ဓနံ ဝိယ စ ဒေါသေန တဋတဋာယန္တော ‘‘ဝေဂေန သပရိဝါရံ သာမာဝတိံ ပက္ကောသထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ ပက္ကောသိံသု။

သာ ရညော ကုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ သေသမာတုဂါမာနံ သညမဒါသိ။ ‘‘ရာဇာ တုမှေ ဃာတေတုကာမော ပက္ကောသတိ, အဇ္ဇ ဒိဝသံ ဩဒိဿကေန မေတ္တာဖရဏေန ရာဇာနံ ဖရထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗာဝ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ မဟာဓနုံ အာဒါယ ဝိသပီတကဏ္ဍံ သန္နယှိတွာ ဓနုံ ပူရေတွာ အဋ္ဌာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ သဗ္ဗာဝ တာ သာမာဝတိပ္ပမုခါ ဣတ္ထိယော ဩဓိသော မေတ္တံ ဖရိံသု။ ရာဇာ ကဏ္ဍံ နေဝ ခိပိတုံ န အပနေတုံ သက္ကောတိ, ဂတ္တေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ, သရီရံ ဝေဓတိ, မုခတော ခေဠော ပတတိ, ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ န ပဿတိ။ အထ နံ သာမာဝတီ ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, ကိလမသီ’’တိ အာဟ။ အာမ, ဒေဝိ, ကိလမာမိ, အဝဿယော မေ ဟောဟီတိ။ သာဓု, မဟာရာဇ, ကဏ္ဍံ မဟာပထဝိမုခံ ကရောဟီတိ။ ရာဇာ တထာ အကာသိ။ သာ ‘‘ရညော ဟတ္ထတော ကဏ္ဍံ မုစ္စတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ကဏ္ဍံ မုစ္စိ။ ရာဇာ တံခဏံယေဝ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတွာ အာဂမ္မ အလ္လကေသော အလ္လဝတ္ထော သာမာဝတိယာ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘ခမ, ဒေဝိ, မယှံ, ဘေဒကာနံ မေ ဝစနေန အနုပဓာရေတွာ ဧတံ ကတ’’န္တိ အာဟ။ ခမာမိ, ဒေဝါတိ။ ‘‘သာဓု, ဒေဝိ, ဧဝံ တယာ မယှံ ခမိတံ နာမ ဟောတိ။ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှာကံ ယထာရုစိယာ ဒသဗလဿ ဒါနံ ဒေထ, ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မကထံ သုဏာထ, အဇ္ဇ ဝေါ ပဋ္ဌာယ ပရိဟာရံ ဒမ္မီတိ။ တေန ဟိ, ဒေဝ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဧကံ ဘိက္ခုံ ယာစိတွာ အာနေထ, ယော နော ဓမ္မံ ဝါစေဿတီတိ။ ရာဇာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ယာစန္တော အာနန္ဒတ္ထေရံ လဘိ။ တတော ပဋ္ဌာယ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ။

တာ ဧကဒိဝသံ ထေရဿ အနုမောဒနာယ ပသန္နာ ထေရဿ ပဉ္စ ဥတ္တရာသင်္ဂသတာနိ အဒံသု။ ထေရော ကိရ ပုဗ္ဗေ တုန္နဝါယကာလေ ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဧကာယ သူစိယာ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထတလမတ္တံ စောဠခဏ္ဍံ အဒါသိ။ သော သူစိယာ ဖလေန ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဟာပညော အဟောသိ, စောဠခဏ္ဍဿ ဖလေန ဣမိနာဝ နိယာမေန ပဉ္စသတက္ခတ္တုံ ဒုဿာနိ ပဋိလဘိ။

တတော မာဂဏ္ဍိယာ အညံ ကာတဗ္ဗံ အပဿန္တီ ‘‘ဥယျာနံ ဂစ္ဆာမ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ။ သာဓု, ဒေဝီတိ။ သာ ရညော သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ စူဠပိတရံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘အမှာကံ ဥယျာနံ ဂတကာလေ သာမာဝတိယာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သာမာဝတိံ သပရိဝါရံ အန္တောကရိတွာ ‘ရညော အာဏာ’တိ ဝတွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ပလာလေန ပလိဝေဌေတွာ ဂေဟေ အဂ္ဂိံ ဒေထာ’’တိ။ မာဂဏ္ဍိယော တဿာ ဝစနံ သုတွာ တထာ အကာသိ။ တသ္မိံ ဒိဝသေ သဗ္ဗာပိ တာ ဣတ္ထိယော ပုဗ္ဗေ ကတဿ ဥပပီဠကကမ္မဿာနုဘာဝေန သမာပတ္တိံ အပ္ပေတုံ နာသက္ခိံသု, ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဈာယိံသု။ တာသံ အာရက္ခပုရိသာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဒေဝ, ဣဒံ နာမ ကရိံသူ’’တိ အာစိက္ခိံသု။

ရာဇာ ‘‘ကေန ကတ’’န္တိ ပရိယေသန္တော မာဂဏ္ဍိယာယ ကာရိတဘာဝံ ဉတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဘဒ္ဒကံ တယာ ကမ္မံ ကတံ မယာ ကာတဗ္ဗံ ကရောန္တိယာ, ‘‘ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ မယှံ ဝဓာယ ပရိသက္ကမာနာ ဃာတိတာ, ပသန္နောသ္မိ, တုယှံ သမ္ပတ္တိံ ဒဿာမီတိ တဝ ဉာတကေ ပက္ကောသာပေဟီ’’တိ အာဟ။ သာ ရညော ကထံ သုတွာ အညာတကေပိ ဉာတကေ ကတွာ ပက္ကောသာပေသိ။ ရာဇာ သဗ္ဗေသံ သန္နိပတိတဘာဝံ ဉတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ဂလပ္ပမာဏေသု အာဝါဋေသု နိခနိတွာ ဥပရိ ဌိတာနိ သီသာနိ ဘိန္ဒာပေန္တော မဟန္တေဟိ အယနင်္ဂလေဟိ ကသာပေသိ။ မာဂဏ္ဍိယမ္ပိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒာပေတွာ ပူဝပစနကဋာဟေ ပစာပေသိ။

ကိံ ပန သာမာဝတိယာ သပရိဝါရာယ အဂ္ဂိနာ ဈာပနကမ္မန္တိ? သာ ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တေဟေဝ ပဉ္စဟိ မာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂင်္ဂါယံ ကီဠိတွာ ဗဟိတိတ္ထေ ဌိတာ သီတေ ဇာတေ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပဏ္ဏသာလံ ဒိသွာ အန္တော အသောဓေတွာဝ ဗဟိ အဂ္ဂိံ ဒတွာ ဝိသိဗ္ဗေသုံ။ အန္တောပဏ္ဏသာလာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နော။ တာ ဇာလာသု ပစ္ဆိန္နာသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ အမှေဟိ ကတံ, အယံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ရညော ကုလူပကော, ဣမံ ဒိသွာ ရာဇာ အမှာကံ ကုဇ္ဈိဿတိ, ဣဒါနိ နံ သုဇ္ဈာပိတံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အညာနိပိ ဒါရူနိ ပက္ခိပိတွာ အဂ္ဂိံ အဒံသု။ ပုန ဇာလာယ ပစ္ဆိန္နာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ တာသံ ပဿန္တီနံယေဝ စီဝရာနိ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဂတော။ တေန ကမ္မေန နိရယေ ပစ္စိတွာ ပက္ကာဝသေသေန ဣမံ ဗျသနံ ပါပုဏိံသု။ စတုပရိသမဇ္ဈေ ပန ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ဗဟုဿုတာ ဝတ ခုဇ္ဇုတ္တရာ, မာတုဂါမအတ္တဘာဝေ ဌတွာ ပဉ္စန္နံ မာတုဂါမသတာနံ ဓမ္မံ ကထေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ သာမာဝတီပိ ရညာ အတ္တနော အပ္ပိတံ ကဏ္ဍံ မေတ္တာဖရဏေန ဖရိတွာ ပဋိဗာဟီ’’တိ တဿာပိ မဟာဇနော ဂုဏံ ကထေသိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနေ နိသိန္နော တဒေဝ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ခုဇ္ဇုတ္တရံ ဗဟုဿုတာနံ, သာမာဝတိံ မေတ္တာဝိဟာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဥတ္တရာနန္ဒမာတာဝတ္ထု

၂၆၂။ ပဉ္စမေ ဈာယီနန္တိ ဈာနာဘိရတာနံ ဥပါသိကာနံ, ဥတ္တရာ နန္ဒမာတာ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဈာနာဘိရတာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ သုမနသေဋ္ဌိံ နိဿာယ ဝသန္တဿ ပုဏ္ဏသီဟဿ နာမ ဘရိယာယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဥတ္တရာတိဿာ နာမံ အကံသု။

အထေကသ္မိံ နက္ခတ္တမဟဒိဝသေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ပုဏ္ဏံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတ ပုဏ္ဏ, နက္ခတ္တံ ဝါ ဥပေါသထော ဝါ ဒုဂ္ဂတဿ ကိံ ကရိဿတိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဝဒေဟိ ‘ကိံ နက္ခတ္တပရိဗ္ဗယံ ဂဟေတွာ နက္ခတ္တံ ကီဠိဿသိ, ဗလဝဂေါဏေ စ ဖာလဉ္စ နင်္ဂလဉ္စ ဂဟေတွာ ကသိဿသီ’’’တိ။ ‘‘မမ ဘရိယာယ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ဇာနိဿာမိ, အယျာ’’တိ တံ ကထံ ဘရိယာယ အာရောစေသိ။ ‘‘သေဋ္ဌိ နာမ အယျော ဣဿရော, တဿ တယာ သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿ ကထာ သောဘတိ, တွံ ပန အတ္တနော ကသိကမ္မံ မာ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ အာဟ။ သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ကသိဘဏ္ဍံ အာဒါယ ကသိတုံ ဂတော။

တံဒိဝသဉ္စ သာရိပုတ္တတ္ထေရော နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ကဿ အဇ္ဇ မယာ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဣမဿ ပုဏ္ဏဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ပုဏ္ဏဿ ကသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော အဝိဒူရေ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ ပုဏ္ဏော ထေရံ ဒိသွာ ကသိံ ဌပေတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ။ ထေရော တံ ဩလောကေတွာ ဥဒကသဘာဂံ ပုစ္ဆိ။ တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယျော မုခံ ဓောဝိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ။ တတော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရိတွာ ကပ္ပိယံ ကတွာ ထေရဿ အဒါသိ။ ထေရေ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တေ ပတ္တေန သဒ္ဓိံ ဓမ္မကရဏံ နီဟရိတွာ ဥဒကဿ ပူရေတွာ အာဟရိ။ ထေရော မုခံ ဓောဝိတွာ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ပုဏ္ဏော စိန္တေသိ – ‘‘ထေရော အညေသု ဒိဝသေသု ဣမံ မဂ္ဂံ န ပဋိပဇ္ဇတိ, အဇ္ဇ ပန မယှံ သင်္ဂဟတ္ထာယ ပဋိပန္နော ဘဝိဿတိ။ အဟော ဝတ မေ ဘရိယာ မမတ္ထာယ အာဟရဏကံ အာဟာရံ ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေယျာ’’တိ။

အထဿ ဘရိယာ ‘‘အဇ္ဇ နက္ခတ္တဒိဝသော’’တိ ပါတောဝ အတ္တနော လဘနကနိယာမေန ခါဒနီယဘောဇနီယံ သံဝိဓာယ ဂဟေတွာ သာမိကဿ ကသနဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေရံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု မယှံ ထေရံ ဒိသွာ ဒေယျဓမ္မော န ဟောတိ, ဒေယျဓမ္မေ သန္တေပိ မမ အယျံ န ပဿာမိ, အဇ္ဇ ပန ဒွိန္နမ္ပိ သမ္မုခီဘာဝေါ ဇာတော။ မမ သာမိကဿ ပုန သမ္ပာဒေတွာ အာဟရိဿာမိ, ဣမံ တာဝ အာဟာရံ ထေရဿ ဒဿာမီ’’တိ တီဟိ စေတနာဟိ သမ္ပယုတ္တံ ကတွာ တံ ဘောဇနံ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဧဝံဝိဓာ ဒုဂ္ဂတဇီဝိတာ မုစ္စာမီ’’တိ အာဟ။ ထေရောပိ ‘‘တဝ အဇ္ဈာသယော ပူရတူ’’တိ တဿာနုမောဒနံ ကတွာ တတော နိဝတ္တိတွာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ။

သာပိ ပုန အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ သာမိကဿ အာဟာရံ သမ္ပာဒေတွာ အာဒါယ ကသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သာမိကဿ ကုဇ္ဈနဘာဝတော ဘီတာ ‘‘သာမိ, အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ တဝ မနံ သန္ဓာရေဟီ’’တိ အာဟ။ ကိံ ကာရဏာတိ? အဟံ အဇ္ဇ တာဝ အာဟာရံ အာဟရန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေရံ ဒိသွာ တဝ ဘာဂဘတ္တံ ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပုန ဂေဟံ ဂန္တွာ အာဟာရံ ပစိတွာ အာဒါယ အာဂတာမှီတိ။ မနာပံ တေ, ဘဒ္ဒေ, ကတံ, မယာပိ ပါတောဝ ထေရဿ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခေါဒကဉ္စ ဒိန္နံ။ အဇ္ဇ အမှာကံ သုပ္ပဘာတံ, သဗ္ဗမ္ပိ ထေရဿ အမှာကံ သန္တကမေဝ ဇာတန္တိ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ ဧကသဒိသမေဝ စိတ္တံ အဟောသိ။ အထ ပုဏ္ဏော အာဟာရကိစ္စံ ကတွာ ဘရိယာယ ဦရုမှိ သီသံ ကတွာ မုဟုတ္တံ နိပဇ္ဇိ။ အထဿ နိဒ္ဒါ ဩက္ကမိ။ သော ထောကံ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဒ္ဓေါ ကသိတဋ္ဌာနံ ဩလောကေသိ, ဩလောကိတောလောကိတဋ္ဌာနံ မဟာကောသာတကိပုပ္ဖေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ ဝိယ အဟောသိ။ သော ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ကိန္နာမေတံ အဇ္ဇ ဣဒံ ကသိတဋ္ဌာနံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟုတွာ ခါယတီ’’တိ။ အယျ, အဇ္ဇ တေ သကလဒိဝသံ ကိလန္တတာယ အက္ခီနိ မညေ ဘမန္တီတိ။ ဘဒ္ဒေ, မယှံ အဿဒ္ဒဟန္တီ သယံ ဩလောကေဟီတိ။ တသ္မိံ ကာလေ သာ ဩလောကေတွာ သဘာဝံ အယျ, ကထေသိ, ဧဝမေတံ ဘဝိဿတီတိ။

ပုဏ္ဏော ဥဋ္ဌာယ ဧကံ ကဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ နင်္ဂလသီသေ ပဟရိ, ဂုဠပိဏ္ဍော ဝိယ နင်္ဂလသီသေ အလ္လီယိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သော ဘရိယံ ပက္ကောသိတွာ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, အညေသံ ဝပိတဗီဇံ နာမ တီဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ မာသေဟိ ဖလံ ဒေတိ, အမှာကံ ပန အယျဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ အန္တရေ ရောပိတေန သဒ္ဓါဗီဇေန အဇ္ဇေဝ အဝဿံ ဖလံ ဒိန္နံ။ ဣမသ္မိံ ကရီသမတ္တေ ပဒေသေ အာမလကမတ္တောပိ ပံသုပိဏ္ဍော အသုဝဏ္ဏော နာမ နတ္ထီ’’တိ။ ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿာမ, အယျာတိ? ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဣမံ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ ထေနေတွာ ခါဒိတုံ နာမ န သက္ကာ’’တိ ဘရိယံ တသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ ဘတ္တဿ ပူရေတွာ အာဘတံ ပါတိံ သုဝဏ္ဏဿ ပူရေတွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစာပေသိ – ‘‘ဧကော မနုဿော သုဝဏ္ဏပါတိံ ဂဟေတွာ ဌိတော’’တိ။ ရာဇာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကဟံ တေ, တာတ, လဒ္ဓ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဒေဝ, မယှံ ဧကံ ကသိတဋ္ဌာနံ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏမေဝ ဇာတံ, ပဟိဏိတွာ အာဟရာပေထာ’’တိ အာဟ။ တွံ ကိန္နာမောသီတိ? ပုဏ္ဏော နာမ အဟံ, ဒေဝါတိ။ ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, သကဋာနိ ယောဇေတွာ ပုဏ္ဏဿ ကသိတဋ္ဌာနတော သုဝဏ္ဏမာဟရထာတိ။

သကဋေဟိ သဒ္ဓိံ ဂတရာဇပုရိသာ ‘‘ရညော ပုည’’န္တိ ဝတွာ သုဝဏ္ဏပိဏ္ဍေ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတဂဟိတမ္ပိ ကသိတလေဍ္ဍုယေဝ ဟောတိ။ တေ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ။ တေန ဟိ ဘဏေ ဂန္တွာ ‘‘ပုဏ္ဏဿ ပုည’’န္တိ ဝတွာ ဂဏှထာတိ။ ဂဟိတဂဟိတံ သုဝဏ္ဏမေဝ ဟောတိ။ တေ သဗ္ဗမ္ပိ တံ သုဝဏ္ဏံ အာဟရိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ ရာသိံ အကံသု။ ရာသိ ဥဗ္ဗေဓေန တာလပ္ပမာဏော အဟောသိ။ ရာဇာ ဝါဏိဇေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကဿ ဂေဟေ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ နတ္ထိ, ဒေဝ, ကဿစီတိ။ ဧတ္တကဿ ပန ဓနဿ သာမိနော ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ဓနသေဋ္ဌိံ နာမ နံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဒေဝါတိ? တေန ဟိ ပုဏ္ဏံ ဣမသ္မိံ နဂရေ ဓနသေဋ္ဌိံ နာမ ကရောထာတိ သဗ္ဗံ တံ သုဝဏ္ဏံ တဿေဝ ဒတွာ တံဒိဝသံယေဝဿ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ အဒါသိ။ သော သေဋ္ဌိ မင်္ဂလံ ကရောန္တော သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဒသဗလဿ ဘတ္တာနုမောဒနာယ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိပိ ဘရိယာပိ ဓီတာပိ သဗ္ဗေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။

အပရဘာဂေ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ‘‘ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိနော ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ အတ္ထီ’’တိ သုတွာ အတ္တနော ပုတ္တဿ ကာရဏာ တဿ ဂေဟံ ပေသေသိ။ သော တဿ သာသနံ သုတွာ ‘‘နာဟံ ဓီတရံ ဒဿာမီ’’တိ ပဋိသာသနံ ပေသေသိ။ သုမနသေဋ္ဌိပိ ပုန ပေသေသိ – ‘‘တွံ မမ ဂေဟံ နိဿာယ ဝသိတွာ ဣဒါနိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဣဿရော ဟုတွာ မယှံ ဒါရိကံ န ဒေသီ’’တိ။ တတော ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘ဣမံ တာဝ တုမှာကံ သေဋ္ဌိ သဘာဝမေဝ ကထေသိ, ပုရိသော နာမ သဗ္ဗကာလေ ဧဝံဝိဓောယေဝါတိ န သလ္လက္ခေတဗ္ဗော။ အဟဉှိ ဣဒါနိ တာဒိသေ ပုရိသေ ဒါသေ ကတွာ ဂဟေတုံ သက္ကောမိ, တုယှံ ပန ဇာတိံ ဝါ ဂေါတ္တံ ဝါ န ကောပေမိ။ အပိစ ခေါ မမ ဓီတာ သောတာပန္နာ အရိယသာဝိကာ ဒေဝသိကံ ကဟာပဏဂ္ဃနကေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကရောတိ, တမဟံ တုမှာဒိသဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ ဂေဟံ န ပေသေဿာမီ’’တိ။ ဧဝံ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိဿ ပဋိဗာဟကဘာဝံ ဉတွာ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိ ပုန သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘ပေါရာဏကံ ဝိဿာသံ မာ ဘိန္ဒတု, အဟံ မယှံ သုဏိသာယ ဒေဝသိကံ ဒွိန္နံ ကဟာပဏာနံ အန္ဓနကာနိ ပုပ္ဖါနိ သဇ္ဇာပေဿာမီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဓီတရံ တဿ ဃရံ ပေသေသိ။

အထေကဒိဝသံ သာ ပုဏ္ဏသေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဥတ္တရာ အတ္တနော သာမိကံ ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ အတ္တနော ကုလဂေဟေ မာသဿ အဋ္ဌ ဒိဝသာနိ နိဗဒ္ဓံ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောမိ, ဣဒါနိပိ တုမှေသု သမ္ပဋိစ္ဆန္တေသု ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌဟေယျ’’န္တိ။ သော ‘‘န သက္ကာ’’တိ တံ န သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သာ တံ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တီ တုဏှီ အဟောသိ။ ပုန အန္တောဝဿေ ‘‘ဥပေါသထိကာ ဘဝိဿာမီ’’တိ တဒါပိ ဩကာသံ ကာရေန္တီ နေဝ အလတ္ထ။ သာ အန္တောဝဿေ အဍ္ဎတိယေသု မာသေသု အတိက္ကန္တေသု အဍ္ဎမာသေ အဝသိဋ္ဌေ မာတာပိတူနံ သာသနံ ပေသေသိ – ‘‘အဟံ တုမှေဟိ စာရကေ ပက္ခိတ္တာ ဧတ္တကေ အဒ္ဓါနေ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဘာမိ, ပဉ္စဒသ မေ ကဟာပဏသဟဿာနိ ပေသေထာ’’တိ။ တေ ဓီတု သာသနံ သုတွာ ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ အပုစ္ဆိတွာဝ ပဟိဏိံသု။ ဥတ္တရာ တေ ကဟာပဏေ ဂဏှိတွာ တသ္မိံ နဂရေ သိရိမာ နာမ ဂဏိကာ အတ္ထိ, တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အမ္မ သိရိမေ, အဟံ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ, တွံ ဣမာနိ ပဉ္စဒသ ကဟာပဏသဟဿာနိ ဂဟေတွာ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ သေဋ္ဌိပုတ္တံ ပရိစရာဟီ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓု, အယျေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ တတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိပုတ္တော ‘‘အဟံ သိရိမာယ သဒ္ဓိံ မောဒိဿာမီ’’တိ ဥတ္တရာယ အဍ္ဎမာသံ ဥပေါသထကမ္မံ သမ္ပဋိစ္ဆိ။

သာ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပါတောဝ ဒါသိဂဏပရိဝုတာ သတ္ထု သဟတ္ထာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ သံဝိဒဟိတွာ သတ္ထရိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂတေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ပါသာဒဝရံ အာရုယှ အတ္တနော သီလာနိ အာဝဇ္ဇမာနာ နိသီဒတိ။ ဧဝံ အဍ္ဎမာသံ ဝီတိနာမေတွာ ဥပေါသထံ ဝိဿဇ္ဇနဒိဝသေ ပါတောဝ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ သံဝိဒဟန္တီ ဝိစရတိ။ တသ္မိံ သမယေ သေဋ္ဌိပုတ္တော သိရိမာယ သဒ္ဓိံ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဇာလဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ အန္တရဝတ္ထုံ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ။ ဥတ္တရာ, ဝါတပါနစ္ဆိဒ္ဒေန ဥဒ္ဓံ ဩလောကေသိ။ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဥတ္တရံ ဩလောကေတွာ ‘‘နေရယိကဇာတိကာ ဝတာယံ ဧဝံဝိဓံ နာမ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ဥက္ခလိကမသိမက္ခိတာ ဟုတွာ နိက္ကာရဏာ ဒါသီနံ အန္တရေ ဝိစရတီ’’တိ သိတံ အကာသိ။ ဥတ္တရာ, တဿ ပမာဒဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အယံ ဗာလော နာမ အတ္တနော သမ္ပတ္တိ သဗ္ဗကာလံ ထာဝရာတိ သညီ ဘဝိဿတီ’’တိ သယမ္ပိ သိတံ အကာသိ။ တတော သိရိမာ ‘‘အယံ စေဋိကာ မယိ ဌိတာယ ဧဝံ မမ သာမိကေန သဒ္ဓိံ သိတံ ကရောတီ’’တိ ကုပိတာ ဝေဂေန ဩတရိ။ ဥတ္တရာ, တဿာ အာဂမနာကပ္ပေနေဝ ‘‘အယံ ဗာလာ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသိတွာ မယှမေဝေတံ ဂေဟန္တိသညီ ဇာတာ’’တိ ဉတွာ တင်္ခဏညေဝ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သိရိမာပိ ဒါသီနံ အန္တရေန အာဂန္တွာ ဥဠုင်္ကံ ဂဟေတွာ ပူဝပစနဋ္ဌာနေ ပက္ကုထိတတေလဿ ပူရေတွာ ဥတ္တရာယ မတ္ထကေ အာသိဉ္စိ, မေတ္တာဈာနဿ ဝိပ္ဖါရေန ဥတ္တရာယ မတ္ထကေ အာသိတ္တံ ပက္ကုထိတတေလံ ပဒုမပတ္တေ အာသိတ္တဥဒကံ ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂတံ။

တသ္မိံ ခဏေ သိရိမာယ သမီပေ ဌိတာ ဒါသိယော တံ ဩလောကေတွာ, ‘‘ဘော ဇေ, တွံ အမှာကံ အယျာယ ဟတ္ထတော မူလံ ဂဟေတွာ အာဂတာ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဝသမာနာ အမှာကံ အယျာယ သဒိသာ ဘဝိတုံ ဝါယမသီ’’တိ သမ္မုခဋ္ဌာနေ တံ ပရိဘာသိံသု။ တသ္မိံ ခဏေ သိရိမာ အတ္တနော အာဂန္တုကဘာဝံ အညာသိ။ သာ တတောဝ ဂန္တွာ ဥတ္တရာယ ပါဒေသု ပတိတွာ, ‘‘အယျေ, အနုပဓာရေတွာ မေ ကတံ, ခမထ မယှ’’န္တိ အာဟ။ အမ္မ သိရိမေ, နာဟံ တဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ခမိဿာမိ, အဟံ သပိတိကာ ဓီတာ, ဒသဗလေ ခမန္တေယေဝ ခမိဿာမီတိ။

သတ္ထာပိ ခေါ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော အာဂန္တွာ ဥတ္တရာယ နိဝေသနေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ။ သိရိမာ ဂန္တွာ သတ္ထု ပါဒေသု ပတိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, မယာ အယျာယ ဥတ္တရာယ အန္တရေ ဧကော ဒေါသော ကတော, တုမှေသု ခမန္တေသု ခမိဿာမီတိ ဝဒတိ, ခမထ မယှံ ဘဂဝါ’’တိ။ ခမာမိ တေ သိရိမေတိ။ သာ တသ္မိံ ကာလေ ဂန္တွာ ဥတ္တရံ ခမာပေသိ။ တံဒိဝသဉ္စ သိရိမာ ဒသဗလဿ ဘတ္တာနုမောဒနံ သုတွာ –

‘‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ, အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ၊

ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန, သစ္စေနာလိကဝါဒိန’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၂၃) –

ဂါထာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဥတ္တရံ နန္ဒမာတရံ ဈာယီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

သုပ္ပဝါသာဝတ္ထု

၂၆၃။ ဆဋ္ဌေ ပဏီတဒါယိကာနန္တိ ပဏီတရသဒါယိကာနံ ဥပါသိကာနံ, သုပ္ပဝါသာ ကောလိယဓီတာ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ပဏီတဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောလိယနဂရေ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုပ္ပဝါသာတိဿာ နာမံ အကံသု။ သာ ဝယပ္ပတ္တာ ဧကဿ သကျကုမာရဿ ဂေဟံ ဂတာ, ပဌမဒဿနေယေဝ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ သာ အပရဘာဂေ သီဝလိံ နာမ ဒါရကံ ဝိဇာယိ။ တဿ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝ။

သာ ဧကသ္မိံ သမယေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နာနဂ္ဂရသပဏီတဘောဇနံ အဒါသိ။ သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော အနုမောဒနံ ကရောန္တော သုပ္ပဝါသာယ ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ ‘‘ဘောဇနံ သုပ္ပဝါသေ ဒေန္တီ အရိယသာဝိကာ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတိ။ အာယုံ ဒေတိ, ဝဏ္ဏံ ဒေတိ, သုခံ ဒေတိ, ဗလံ ဒေတိ, ပဋိဘာနံ ဒေတိ။ အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာ အာယုဿ ဘာဂိနီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ…ပေ… ပဋိဘာနံ ဒတွာ ပဋိဘာနဿ ဘာဂိနီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ’’တိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အထ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသီဒိတွာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော သုပ္ပဝါသံ ကောလိယဓီတရံ ပဏီတဒါယိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

သုပ္ပိယာဝတ္ထု

၂၆၄။ သတ္တမေ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနန္တိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ ဥပါသိကာနံ, သုပ္ပိယာ ဥပါသိကာ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ အပရဘာဂေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုပ္ပိယာတိဿာ နာမံ အကံသု။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဗာရာဏသိံ အဂမာသိ။ သာ တထာဂတဿ ပဌမဒဿနေယေဝ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။

အထေကဒိဝသံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဝိဟာရံ ဂတာ။ ဝိဟာရစာရိကံ စရမာနာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဂိလာနံ ဒိသွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘အယျဿ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ရသံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ဥပါသိကေတိ။ ‘‘ဟောတု, ဘန္တေ, အဟံ ပဟိဏိဿာမီ’’တိ ထေရံ အဘိဝါဒေတွာ အန္တောနဂရံ ဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ပဝတ္တမံသတ္ထာယ ဒါသိံ အန္တရာပဏံ ပေသေသိ။ သာ သကလနဂရေ ပဝတ္တမံသံ အလဘိတွာ အလဒ္ဓဘာဝံ ကထေသိ။ ဥပါသိကာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ အယျဿ ရသံ ပဟိဏိဿာမီတိ ဝတွာ သစေ န ပေသေဿာမိ, အယျော အညတောပိ အလဘန္တော ကိလမိဿတိ, ယံကိဉ္စိ ကတွာ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဦရုမံသံ ဆိန္ဒိတွာ ဒါသိယာ အဒါသိ ‘‘ဣဒံ မံသံ ဂဟေတွာ သမ္ဘာရေဟိ ယောဇေတွာ ရသံ ကတွာ ဝိဟာရံ နေတွာ အယျဿ ဒေဟိ။ သော စေ မံ ပုစ္ဆတိ, ဂိလာနာတိ ဝဒေဟီ’’တိ။ သာ တထာ အကာသိ။

သတ္ထာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပါသိကာယ ဂေဟံ အဂမာသိ။ သာ တထာဂတဿ အာဂတဘာဝံ သုတွာ သာမိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘အယျပုတ္တ, အဟံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုံ န သက္ကောမိ, ဂစ္ဆ တွံ သတ္ထာရံ အန္တောဂေဟံ ပဝေသေတွာ နိသီဒါပေဟီ’’တိ။ သော တထာ အကာသိ။ သတ္ထာ ‘‘ကဟံ သုပ္ပိယာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဂိလာနာ, ဘန္တေတိ။ ပက္ကောသထ, နန္တိ။ အထ တေ ဂန္တွာ ‘‘သတ္ထာ တံ ပက္ကောသတီ’’တိ အာဟံသု။ သာ စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗလောကဿ ဟိတာနုကမ္ပကော သတ္ထာ န ဣမံ ကာရဏံ အဒိသွာ ပက္ကောသာပေဿတီ’’တိ သဟသာ မဉ္စမှာ ဝုဋ္ဌာသိ။ အထဿာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန တံခဏံယေဝ ဝဏော ရုဟိတွာ သုစ္ဆဝိ အဟောသိ သေသဋ္ဌာနတော အတိရေကတရံ ဝိပ္ပသန္နဝဏ္ဏော။ တသ္မိံ ခဏေ ဥပါသိကာ သိတံ ကတွာ ဒသဗလံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ ‘‘ဣမိဿာ ဥပါသိကာယ ကိံ အဖာသုက’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သာ အတ္တနာ ကတကာရဏံ သဗ္ဗံ ကထေသိ။ သတ္ထာ ကတဘတ္တကိစ္စော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ တံ ဘိက္ခုံ အနေကပရိယာယေန ဝိဂရဟိတွာ သိက္ခာပဒံ (မဟာဝ။ ၂၈၀) ပညပေသိ။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော သုပ္ပိယံ ဥပါသိကံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ကာတိယာနီဝတ္ထု

၂၆၅။ အဋ္ဌမေ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနန္တိ အဓိဂတေန အစလပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ ဥပါသိကာနံ, ကာတိယာနီ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုရရဃရနဂရေ နိဗ္ဗတ္တိ, ကာတိယာနီတိဿာ နာမံ အကံသု။

သာ အပရဘာဂေ ဝယပ္ပတ္တာ ကုရရဃရိကာယ, ကာဠိယာ သဟာယိကာ, ဒဠှမိတ္တာ အဟောသိ။ ယဒါ ပန ကုဋိကဏ္ဏသောဏတ္ထေရော ‘‘ဒသဗလဿ ကထိတနိယာမေန မယှမ္ပိ ဓမ္မံ ကထေဟီ’’တိ မာတရာ ယာစိတော ရတ္တိဘာဂေ အန္တောနဂရေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ, တဒါ အယံ ကာတိယာနီ ဥပါသိကာ ကာဠိယာ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ အဋ္ဌာသိ။ တသ္မိံ သမယေ ပဉ္စမတ္တာနိ စောရသတာနိ အန္တောနဂရေ ဒိဝါ ကတသညာယ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဥမ္မင်္ဂံ ခနိတွာ ဣမိဿာ ကာတိယာနိယာ ဃရံ သမ္ပာပုဏိံသု။ တေသံ စောရဇေဋ္ဌကော တေဟိ သဒ္ဓိံ အပဝိသိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ အယံ ပရိသာ သန္နိပတိတာ’’တိ ဝီမံသနတ္ထာယ သောဏတ္ထေရဿ ဓမ္မကထနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ တိဋ္ဌမာနော ဣမိဿာ ကာတိယာနိယာ ပိဋ္ဌိပဿေ အဋ္ဌာသိ။

တသ္မိံ သမယေ, ကာတိယာနီ, ဒါသိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ဇေ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ဒီပတေလံ အာဟရ, မယံ ဒီပေ ဇာလေတွာ ဓမ္မံ သောဿာမာ’’တိ။ သာ ဃရံ ဂန္တွာ ဥမ္မင်္ဂေ စောရေ ဒိသွာ ဒီပတေလံ အဂဏှိတွာဝ အာဂန္တွာ အတ္တနော အယျာယ အာရောစေသိ – ‘‘အယျေ, ဂေဟေ စောရာ ဥမ္မင်္ဂံ ခနန္တီ’’တိ။ တံ သုတွာ စောရဇေဋ္ဌကော စိန္တေသိ – ‘‘သစာယံ ဣမိဿာ ကထံ ဂဏှိတွာ ဂေဟံ ဂမိဿတိ, ဧတ္ထေဝ နံ အသိနာ ဒွေဓာ ဆိန္ဒိဿာမိ။ သစေ ပန ဂဟိတနိမိတ္တေနေဝ ဓမ္မံ သုဏိဿတိ, စောရေဟိ ဂဟိတဘဏ္ဍကမ္ပိ ပုန ဒါပေဿာမီ’’တိ။ ကာတိယာနီပိ ခေါ ဒါသိယာ ကထံ သုတွာ, ‘‘အမ္မ, မာ သဒ္ဒံ ကရိ, စောရာ နာမ ဟရန္တာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌမေဝ ဟရိဿန္တိ, အဟံ ပန အဇ္ဇ ဒုလ္လဘဿဝနံ သုဏာမိ, မာ ဓမ္မဿ အန္တရာယံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ။ စောရဇေဋ္ဌကော တဿာ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမိနာ အဇ္ဈာသယေန ဌိတာယ နာမ ဂေဟေ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တေဟိ အမှေဟိ မဟာပထဝီ ပဝိသိတဗ္ဗာ ဘဝေယျာ’’တိ။ သော တာဝဒေဝ ဂန္တွာ စောရေဟိ ဂဟိတဘဏ္ဍံ ဆဍ္ဍာပေတွာ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော ပရိသပရိယန္တေ အဋ္ဌာသိ။ ကာတိယာနီပိ ဥပါသိကာ ထေရဿ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။

အထ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ စောရဇေဋ္ဌကော ဂန္တွာ ဥပါသိကာယ ပါဒေသု ပတိတွာ, ‘‘အယျေ, သဗ္ဗေသံယေဝ နော ခမာဟီ’’တိ အာဟ။ ကိံ ပန တုမှေဟိ မယှံ ကတန္တိ? သော သဗ္ဗံ အတ္တနာ ကတဒေါသံ အာရောစေသိ။ တေန ဟိ, တာတာ, ခမာမိ တုမှာကန္တိ။ အယျေ, အမှာကံ ဧဝံ ခမိတံ နာမ န ဟောတိ, တုမှာကံ ပန ပုတ္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ သဗ္ဗေသံယေဝ နော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဒါပေဟီတိ။ သာ သဗ္ဗေပိ တေ ဂဟေတွာ ကုဋိကဏ္ဏသောဏတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေသိ။ တေပိ ခေါ စောရာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာ သဗ္ဗေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ။ အပရဘာဂေ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ကာတိယာနိံ ဥပါသိကံ အဝေစ္စပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

နကုလမာတာဝတ္ထု

၂၆၆။ နဝမေ ဝိဿာသိကာနန္တိ ဝိဿာသကထံ ကထေန္တီနံ ဥပါသိကာနံ, နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ, အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဥပါသကပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ။ ကေဝလံ ဣဓ နကုလမာတရံ ဓုရံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ကာဠီကုရရဃရိကာဝတ္ထု

၂၆၇။ ဒသမေ အနုဿဝပ္ပသန္နာနန္တိ အနုဿဝေနေဝ ဥပ္ပန္နေန ပသာဒေန သမန္နာဂတာနံ ဥပါသိကာနံ အန္တရေ, ကာဠီ ဥပါသိကာ, ကုရရဃရိကာ အဂ္ဂါတိ ဒဿေတိ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတိယံ ကုရရဃရနဂရေ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဥပါသိကံ အနုဿဝပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ, ကာဠီတိဿာ နာမံ အကံသု။

သာ ဝယပ္ပတ္တာ ကုရရဃရနဂရေ ကုလဂေဟံ ဂတာ။ အထဿာ သံဝါသေန ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟိ။ သာ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ ‘‘ပရေသံ ဂေဟေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ နာမ အပ္ပတိရူပ’’န္တိ အတ္တနော ကုလနဂရမေဝ အာဂန္တွာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ အတ္တနော ပါသာဒဿ ဥပရိ အာကာသေ ဌိတာနံ သာတာဂိရဟေမဝတာနံ ရတနတ္တယဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တာနံ ကထံ သုတွာ အနုဿဝိကပ္ပသာဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ သတ္ထု အဒဿနေနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, အပရဘာဂေ ပနဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသီတိ သဗ္ဗံ ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝ။ အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဥပါသိကာယော ဌာနန္တရေသု ဌပေန္တော ဣမံ ဥပါသိကံ အနုဿဝပ္ပသန္နာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဒသသုတ္တပရိမာဏာယ ဥပါသိကာပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧတ္တာဝတာ စ မနောရထပူရဏိယာ

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

သဗ္ဗာပိ ဧတဒဂ္ဂပါဠိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅။ အဋ္ဌာနပါဠိ

(၁၅) ၁။ အဋ္ဌာနပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၆၈။ အဋ္ဌာနပါဠိယာ အဋ္ဌာနန္တိ ဟေတုပဋိက္ခေပေါ။ အနဝကာသောတိ ပစ္စယပဋိက္ခေပေါ။ ဥဘယေနာပိ ကာရဏမေဝ ပဋိက္ခိပတိ။ ကာရဏဉှိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ အတ္တနော ဖလဿ ဌာနန္တိ စ အဝကာသောတိ စ ဝုစ္စတိ။ ယန္တိ ယေန ကာရဏေန။ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော အရိယသာဝကော။ တဿ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ဣတိပိ, ဒဿနသမ္ပန္နော ဣတိပိ, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ ဣတိပိ, သေက္ခေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော ဣတိပိ, သေက္ခာယ ဝိဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော ဣတိပိ, ဓမ္မသောတသမာပန္နော ဣတိပိ, အရိယော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဣတိပိ, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ ဣတိပိတိ ဗဟူနိ နာမာနိ ဟောန္တိ။ ကဉ္စိ သင်္ခါရန္တိ စတုဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ကဉ္စိ ဧကံ သင်္ခါရမ္ပိ။ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ နိစ္စောတိ ဂဏှေယျ။ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘတိ။ ယံ ပုထုဇ္ဇနောတိ ယေန ကာရဏေန ပုထုဇ္ဇနော။ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ အတ္ထိ။ သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဟိ သော တေဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော။ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရာ ပန တေဇုဿဒတ္တာ ဒိဝသံသန္တတ္တော အယောဂုဠော ဝိယ မက္ခိကာနံ, ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ အညေသံ ဝါ အကုသလာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ။ ဣမိနာ နယေန ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတောတိအာဒီသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၆၉။ သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘ဧကန္တသုခီ အတ္တာ ဟောတိ အာရောဂေါ ပရမ္မရဏာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၇၆, ၇၉၊ မ။ နိ။ ၃။၂၁, ၂၂) ဧဝံ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန သုခတော ဂါဟံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ပန အရိယသာဝကော ပရိဠာဟာဓိဘူတော ပရိဠာဟဝူပသမတ္ထံ မတ္တဟတ္ထိပရိတ္တာသိတော ဝိယ စောက္ခဗြာဟ္မဏော ဂူထံ ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂစ္ဆတိ။

၂၇၀။ အတ္တဝါရေ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟတ္ထံ ‘‘သင်္ခါရ’’န္တိ အဝတွာ ကဉ္စိ ဓမ္မန္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဓာပိ အရိယသာဝကဿ စတုဘူမကဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ပုထုဇ္ဇနဿ တေဘူမကဝသေန။ သဗ္ဗဝါရေသု ဝါ အရိယသာဝကဿာပိ တေဘူမကဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ယံ ဟိ ပုထုဇ္ဇနော ဂဏှာတိ, တတော တတော အရိယသာဝကော ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ။ ပုထုဇ္ဇနော ဟိ ယံ ယံ နိစ္စံ သုခံ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ, တံ တံ အရိယသာဝကော အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဂဏှန္တော တံ ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တတ္တယေ ပုထုဇ္ဇနတ္တဂ္ဂါဟဝိနိဝေဌနံ နာမ ကထိတံ။

၂၇၁။ မာတရန္တိအာဒီသု ဇနိကာဝ မာတာ, ဇနကောဝ ပိတာ, မနုဿဘူတောဝ ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော။ ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနံ။ သစေပိ ဘဝန္တရဂတံ အရိယသာဝကံ အတ္တနော အရိယသာဝကဘာဝံ အဇာနန္တမ္ပိ ကောစိ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ဣမံ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ, နေဝ သော တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ။ အထာပိ နံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘‘သစေ ဣမံ န ဃာတေဿသိ, သီသံ တေ ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ။ သီသမေဝဿ ဆိန္ဒေယျုံ, န စ သော တံ ဃာတေယျ။ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ အရိယသာဝကဿ စ ဗလဝဒီပနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – သာဝဇ္ဇော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ပုထုဇ္ဇနော မာတုဃာတာဒီနိပိ အာနန္တရိယာနိ ကရိဿတိ။ မဟာဗလော စ အရိယသာဝကော, ယော ဧတာနိ ကမ္မာနိ န ကရောတီတိ။

၂၇၄။ ပဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝဓကစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော။ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ။

၂၇၅။ သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယ ဌိတံ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ, အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ – ကမ္မေန, ဥဒ္ဒေသေန, ဝေါဟရန္တော, အနုဿာဝနေန, သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ။ ၄၅၈)။

တတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန။ ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန။ ဝေါဟရန္တောတိ ကထယန္တော, တာဟိ တာဟိ ဥပ္ပတ္တီဟိ အဓမ္မံ ဓမ္မောတိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပေန္တော။ အနုဿာဝနေနာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ, မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထု သာသနံ ဂါဟေယျာတိ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတုံ န တုမှာကံ ယုတ္တံ, ကိံ မယှံ အဝီစိ နီလုပ္ပလဝနံ ဝိယ သီတလာ, ကိံ အဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန။ သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန။

ဧတ္ထ စ ကမ္မေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ။ အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော။ ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂဟေတွာ အာဝေဏိကံ ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ဧတ္တာဝတာ မာတုဃာတာဒီနိ ပဉ္စ အာနန္တရိယကမ္မာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ, ယာနိ ပုထုဇ္ဇနော ကရောတိ, န အရိယသာဝကော။ တေသံ အာဝိဘာဝတ္ထံ –

‘‘ကမ္မတော ဒွါရတော စေဝ, ကပ္ပဋ္ဌိတိယတော တထာ၊

ပါကသာဓာရဏာဒီဟိ, ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော’’။

တတ္ထ ကမ္မတော တာဝ – ဧတ္ထ ဟိ မနုဿဘူတဿေဝ မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ ဟောတိ, တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိဿာမီတိ သကလစက္ကဝါဠံ မဟာစေတိယပ္ပမာဏေဟိပိ ကဉ္စနထူပေဟိ ပူရေတွာပိ သကလစက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သံဃာဋိကဏ္ဏံ အမုဉ္စန္တော ဝိစရိတွာပိ ကာယဿ ဘေဒါ နိရယမေဝ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယော ပန သယံ မနုဿော တိရစ္ဆာနဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ, သယံ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတော မနုဿဘူတံ, တိရစ္ဆာနဘူတောယေဝ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ န ဟောတိ, ဘာရိယံ ပန ဟောတိ, အာနန္တရိယံ အာဟစ္စေဝ တိဋ္ဌတိ။ မနုဿဇာတိကာနံဝ ပန ဝသေန အယံ ပဉှော ကထိတော။

တတ္ထ ဧဠကစတုက္ကံ, သင်္ဂါမစတုက္ကံ, စောရစတုက္ကဉ္စ ကထေတဗ္ဗံ။ ဧဠကံ မာရေဿာမီတိ အဘိသန္ဓိနာပိ ဟိ ဧဠကဋ္ဌာနေ ဌိတံ မနုဿော မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ ဖုသတိ။ ဧဠကာဘိသန္ဓိနာ မာတာပိတိအဘိသန္ဓိနာ ဝါ ဧဠကံ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ, မာတာပိတိအဘိသန္ဓိနာ မာတာပိတရော မာရေန္တော ဖုသတေဝ။ ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ စတုက္ကဒွယေ။ ယထာ စ မာတာပိတူသု, ဧဝံ အရဟန္တေပိ ဧတာနိ စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ မနုဿအရဟန္တမေဝ စ မာရေတွာ အာနန္တရိယံ ဖုသတိ, န ယက္ခဘူတံ။ ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ, အာနန္တရိယသဒိသမေဝ။ မနုဿအရဟန္တဿ စ ပုထုဇ္ဇနကာလေယေဝ သတ္ထပ္ပဟာရေ ဝါ ဝိသေ ဝါ ဒိန္နေပိ ယဒိ သော အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ မရတိ, အရဟန္တဃာတကော ဟောတိယေဝ။ ယံ ပန ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဒိန္နံ ဒါနံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနဿေဝ တံ ဒိန္နံ ဟောတိ။ သေသအရိယပုဂ္ဂလေ မာရေန္တဿ အာနန္တရိယံ နတ္ထိ, ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ, အာနန္တရိယသဒိသမေဝ။

လောဟိတုပ္ပါဒေ တထာဂတဿ အဘေဇ္ဇကာယတာယ ပရူပက္ကမေန စမ္မစ္ဆေဒံ ကတွာ လောဟိတပဂ္ဃရဏံ နာမ နတ္ထိ, သရီရဿ ပန အန္တောယေဝ ဧကသ္မိံ ဌာနေ လောဟိတံ သမောသရတိ။ ဒေဝဒတ္တေန ပဝိဒ္ဓသိလတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ သကလိကာပိ တထာဂတဿ ပါဒန္တံ ပဟရိ, ဖရသုနာ ပဟဋော ဝိယ ပါဒေါ အန္တောလောဟိတောယေဝ အဟောသိ။ တထာ ကရောန္တဿ အာနန္တရိယံ ဟောတိ။ ဇီဝကော ပန တထာဂတဿ ရုစိယာ သတ္ထကေန စမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ တမှာ ဌာနာ ဒုဋ္ဌလောဟိတံ နီဟရိတွာ ဖာသုကမကာသိ။ တထာ ကရောန္တဿ ပုညကမ္မမေဝ ဟောတိ။

အထ ယေ ပရိနိဗ္ဗုတေ တထာဂတေ စေတိယံ ဘိန္ဒန္တိ, ဗောဓိံ ဆိန္ဒန္တိ, ဓာတုမှိ ဥပက္ကမန္တိ, တေသံ ကိံ ဟောတီတိ? ဘာရိယံ ကမ္မံ ဟောတိ, အာနန္တရိယသဒိသံ။ သဓာတုကံ ပန ထူပံ ဝါ ပဋိမံ ဝါ ဗာဓယမာနံ ဗောဓိသာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေပိ တတ္ထ နိလီနာ သကုဏာ စေတိယေ ဝစ္စံ ပါတေန္တိ, ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ပရိဘောဂစေတိယတော ဟိ သရီရစေတိယံ မဟန္တတရံ။ စေတိယဝတ္ထုံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဗောဓိမူလမ္ပိ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယာ ပန ဗောဓိသာခါ ဗောဓိဃရံ ဗာဓတိ, တံ ဂေဟရက္ခဏတ္ထံ ဆိန္ဒိတုံ န လဘတိ။ ဗောဓိအတ္ထဉှိ ဂေဟံ, န ဂေဟတ္ထာယ ဗောဓိ။ အာသနဃရေပိ ဧသေဝ နယော။ ယသ္မိံ ပန အာသနဃရေ ဓာတု နိဟိတာ ဟောတိ, တဿ ရက္ခဏတ္ထာယ ဗောဓိသာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဗောဓိဇဂ္ဂနတ္ထံ ဩဇာဟရဏသာခံ ဝါ ပူတိသာခံ ဝါ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ, သရီရပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ ပုညမ္ပိ ဟောတိ။

သံဃဘေဒေပိ သီမဋ္ဌကသံဃေ အသန္နိပတိတေ ဝိသုံ ပရိသံ ဂဟေတွာ ကတဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟဿ ကမ္မံ ဝါ ကရောန္တဿ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဘေဒေါ စ ဟောတိ အာနန္တရိယကမ္မဉ္စ။ သမဂ္ဂသညာယ ပန ဝဋ္ဋတီတိ သညာယ ဝါ ကရောန္တဿ ဘေဒေါဝ ဟောတိ, န အာနန္တရိယကမ္မံ။ တထာ နဝတော ဦနပရိသာယ။ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန နဝန္နံ ဇနာနံ ယော သံဃံ ဘိန္ဒတိ, တဿ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ။ တဿ အနုဝတ္တကာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ မဟာသာဝဇ္ဇကမ္မံ, ဓမ္မဝါဒိနော ပန အနဝဇ္ဇာ။ တတ္ထ နဝန္နမေဝ သံဃဘေဒေ ဣဒံ သုတ္တံ – ‘‘ဧကတော, ဥပါလိ, စတ္တာရော ဟောန္တိ, ဧကတော စတ္တာရော, နဝမော အနုဿာဝေတိ, သလာကံ ဂါဟေတိ ‘အယံ ဓမ္မော အယံ ဝိနယော ဣဒံ သတ္ထု သာသနံ, ဣမံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဥပါလိ, သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စ။ နဝန္နံ ဝါ, ဥပါလိ, အတိရေကနဝန္နံ ဝါ သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စာ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၅၁)။ ဧတေသု စ ပန ပဉ္စသု သံဃဘေဒေါ ဝစီကမ္မံ, သေသာနိ ကာယကမ္မာနီတိ ဧဝံ ကမ္မတော ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

ဒွါရတောတိ သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ ကာယဒွါရတောပိ ဝစီဒွါရတောပိ သမုဋ္ဌဟန္တိ။ ပုရိမာနိ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ အာဏတ္တိကဝိဇ္ဇာမယပ္ပယောဂဝသေန ဝစီဒွါရတော သမုဋ္ဌဟိတွာပိ ကာယဒွါရမေဝ ပူရေန္တိ, သံဃဘေဒေါ ဟတ္ထမုဒ္ဓါယ ဘေဒံ ကရောန္တဿ ကာယဒွါရတော သမုဋ္ဌဟိတွာပိ ဝစီဒွါရမေဝ ပူရေတီတိ ဧဝမေတ္ထ ဒွါရတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောတိ သံဃဘေဒေါယေဝ စေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယော။ သဏ္ဌဟန္တေ ဟိ ကပ္ပေ ဝါ ကပ္ပဝေမဇ္ဈေ ဝါ သံဃဘေဒံ ကတွာ ကပ္ပဝိနာသေယေဝ မုစ္စတိ။ သစေပိ ဟိ ‘သွေ ကပ္ပေါ ဝိနဿိဿတီ’’တိ အဇ္ဇ သံဃဘေဒံ ကရောတိ, သွေဝ မုစ္စတိ, ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတိ။ ဧဝံ ကရဏံ ပန နတ္ထိ။ သေသာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ အာနန္တရိယာနေဝ ဟောန္တိ, န ကပ္ပဋ္ဌိတိယာနီတိ ဧဝမေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

ပါကတောတိ ယေန စ ပဉ္စပေတာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ဟောန္တိ, တဿ သံဃဘေဒေါယေဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ, သေသာနိ ‘‘အဟောသိကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဧဝမာဒီသု သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ။ သံဃဘေဒါဘာဝေ လောဟိတုပ္ပါဒေါ, တဒဘာဝေ အရဟန္တဃာတော, တဒဘာဝေ သစေ ပိတာ သီလဝါ ဟောတိ, မာတာ ဒုဿီလာ, နော ဝါ တထာ သီလဝတီ, ပိတုဃာတော ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ။ သစေ မာတာ သီလဝတီ, မာတုဃာတော။ ဒွီသုပိ သီလေန ဝါ ဒုဿီလေန ဝါ သမာနေသု မာတုဃာတောဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ။ မာတာ ဟိ ဒုက္ကရကာရိနီ ဗဟူပကာရာ စ ပုတ္တာနန္တိ။ ဧဝမေတ္ထ ပါကတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

သာဓာရဏာဒီဟီတိ ပုရိမာနိ စတ္တာရိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာနိ။ သံဃဘေဒေါ ပန ‘‘န ခေါ, ဥပါလိ ဘိက္ခုနီ, သံဃံ ဘိန္ဒတိ, န သိက္ခမာနာ, န သာမဏေရော, န သာမဏေရီ, န ဥပါသကော, န ဥပါသိကာ သံဃံ ဘိန္ဒတိ။ ဘိက္ခု ခေါ, ဥပါလိ, ပကတတ္တော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော သံဃံ ဘိန္ဒတီ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၅၁) ဝစနတော ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဘိက္ခုနောဝ ဟောတိ, န အညဿ, တသ္မာ အသာဓာရဏော။ အာဒိသဒ္ဒေန သဗ္ဗေပေတေ ဒုက္ခဝေဒနာယ သဟဂတာ ဒေါသမောဟသမ္ပယုတ္တာ စာတိ ဧဝမေတ္ထ သာဓာရဏာဒီဟိပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

၂၇၆။ အညံ သတ္ထာရန္တိ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ သတ္ထု ကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထော’’တိ ဘဝန္တရေပိ အညံ တိတ္ထကရံ ‘အယံ မေ သတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

၂၇၇။ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ။ တီဏိ ဟိ ခေတ္တာနိ ဇာတိခေတ္တံ, အာဏာခေတ္တံ ဝိသယခေတ္တန္တိ။ တတ္ထ ဇာတိခေတ္တံ နာမ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု။ သာ ဟိ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဩက္ကမနကာလေ နိက္ခမနကာလေ သမ္ဗောဓိကာလေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေ ပရိနိဗ္ဗာနေ စ ကမ္ပတိ။ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ပန အာဏာခေတ္တံ နာမ။ အာဋာနာဋိယပရိတ္တမောရပရိတ္တဓဇဂ္ဂပရိတ္တရတနပရိတ္တာဒီနဉှိ ဧတ္ထ အာဏာ ပဝတ္တတိ။ ဝိသယခေတ္တဿ ပန ပရိမာဏံ နတ္ထိ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ‘‘ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ ဉေယျံ, ယာဝတကံ ဉေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ ဉေယျံ, ဉေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏ’’န္တိ (မဟာနိ။ ၆၉၊ စူဠနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၈၅၊ ပဋိ။ မ။ ၃။၅) ဝစနတော အဝိသယော နာမ နတ္ထိ။

ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသု ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ။ တီဏိ ဟိ ပိဋကာနိ – ဝိနယပိဋကံ, သုတ္တန္တပိဋကံ, အဘိဓမ္မပိဋကံ။ တိဿော သင်္ဂီတိယော – မဟာကဿပတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ, ယသတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ, မောဂ္ဂလိပုတ္တတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ။ ဣမာ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဣမံ စက္ကဝါဠံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ။

အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ, ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ‘‘ဗောဓိံ အပ္ပတွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ, တာဝ ပုဗ္ဗေတိ န ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠကမ္ပနေနေဝ ခေတ္တပရိဂ္ဂဟော ကတော, ဧတ္ထန္တရေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာဝ ဟောတိ။ ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သာသပမတ္တာပိ ဓာတု တိဋ္ဌတိ, တာဝ ပစ္ဆာတိ န ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဓာတူသု ဟိ ဌိတာသု ဗုဒ္ဓါ ဌိတာဝ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ဧတ္ထန္တရေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာဝ ဟောတိ။ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေ ပန ဇာတေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရိတာ။

ကသ္မာ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? အနစ္ဆရိယတ္တာ။ ဗုဒ္ဓါ ဟိ အစ္ဆရိယမနုဿာ။ ယထာဟ – ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော။ ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော? တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၇၂)။ ယဒိ စ ဒွေ ဝါ စတ္တာရော ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သောဠသ ဝါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, အနစ္ဆရိယာ ဘဝေယျုံ။ ဧကသ္မိဉှိ ဝိဟာရေ ဒွိန္နံ စေတိယာနမ္ပိ လာဘသက္ကာရော ဥဠာရာ န ဟောန္တိ, ဘိက္ခူပိ ဗဟုတာယ အနစ္ဆရိယာ ဇာတာ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါပိ ဘဝေယျုံ။ တသ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော။ ယဉှိ သတိပဋ္ဌာနာဒိကံ ဓမ္မံ ဧကော ဒေသေတိ, အညေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာပိ သောဝ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗော သိယာ။ တတော အနစ္ဆရိယော သိယာ။ ဧကသ္မိံ ပန ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဒေသနာပိ အစ္ဆရိယာဝ ဟောတိ။

ဝိဝါဒဘာဝတော စ။ ဗဟူသု စ ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသု ဗဟူနံ အာစရိယာနံ အန္တေဝါသိကာ ဝိယ ‘‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ ပါသာဒိကော, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ မဓုရဿရော လာဘီ ပုညဝါ’’တိ ဝိဝဒေယျုံ, တသ္မာပိ ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

အပိစေတံ ကာရဏံ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန နာဂသေနတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရိတမေဝ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ (မိ။ ပ။ ၅။၁။၁) –

‘‘ဘန္တေ, နာဂသေန, ဘာသိတမ္ပိ ဟေတံ ဘဂဝတာ – ‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’တိ။ ဒေသေန္တာ စ, ဘန္တေ နာဂသေန, သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဒေသေန္တိ, ကထယမာနာ စ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ကထေန္တိ, သိက္ခာပေန္တာ စ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခာပေန္တိ, အနုသာသမာနာ စ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယံ အနုသာသန္တိ။ ယဒိ, ဘန္တေ နာဂသေန, သဗ္ဗေသမ္ပိ တထာဂတာနံ ဧကော ဥဒ္ဒေသော ဧကာ ကထာ ဧကာ သိက္ခာ ဧကာ အနုသိဋ္ဌိ, ကေန ကာရဏေန ဒွေ တထာဂတာ ဧကက္ခဏေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧကေနပိ တာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေန အယံ လောကော ဩဘာသဇာတော, ယဒိ ဒုတိယောပိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ, ဒွိန္နံ ပဘာယ အယံ လောကော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဩဘာသဇာတော ဘဝေယျ။ ဩဝဒမာနာ စ ဒွေ တထာဂတာ သုခံ ဩဝဒေယျုံ, အနုသာသမာနာ စ သုခံ အနုသာသေယျုံ။ တတ္ထ မေ ကာရဏံ ဒေသေဟိ, ယထာဟံ နိဿံသယော ဘဝေယျန္တိ’’။

‘‘အယံ, မဟာရာဇ, ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ, ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ။ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ, စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ, န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ။

‘‘ယထာ, မဟာရာဇ, နာဝါ ဧကပုရိသသန္ဓာရဏီ ဘဝေယျ။ ဧကသ္မိံ ပုရိသေ အဘိရူဠှေ သာ နာဝါ သမုပါဒိကာ ဘဝေယျ။ အထ ဒုတိယော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ တာဒိသော အာယုနာ ဝဏ္ဏေန ဝယေန ပမာဏေန ကိသထူလေန သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂေန, သော တံ နာဝံ အဘိရုဟေယျ။ အပိ နု သာ, မဟာရာဇ, နာဝါ ဒွိန္နမ္ပိ ဓာရေယျာတိ? န ဟိ, ဘန္တေ, စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ, န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ, ဩသီဒေယျ ဥဒကေတိ။ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ, ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ, ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ, စလေယျ…ပေ… န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ။

‘‘ယထာ ဝါ ပန, မဟာရာဇ, ပုရိသော ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ ဆာဒေန္တံ ယာဝ ကဏ္ဌမဘိပူရယိတွာ။ သော ဓာတော ပီဏိတော ပရိပုဏ္ဏော နိရန္တရော တန္ဒိကတော အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတော ပုနဒေဝ တတ္တကံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ။ အပိ နု ခေါ သော, မဟာရာဇ, ပုရိသော သုခိတော ဘဝေယျာတိ? န ဟိ, ဘန္တေ, သကိံဘုတ္တောဝ မရေယျာတိ။ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ…ပေ… န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာတိ။

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ နာဂသေန, အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝိ စလတီတိ? ဣဓ, မဟာရာဇ, ဒွေ သကဋာ ရတနပရိပူရိတာ ဘဝေယျုံ ယာဝ မုခသမာ။ ဧကသ္မာ သကဋတော ရတနံ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ သကဋေ အာကိရေယျုံ, အပိ နု တံ, မဟာရာဇ, သကဋံ ဒွိန္နမ္ပိ သကဋာနံ ရတနံ ဓာရေယျာတိ? န ဟိ, ဘန္တေ, နာဘိပိ တဿ ဖလေယျ, အရာပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျုံ, နေမီပိ တဿ ဩပတေယျုံ, အက္ခောပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျာတိ။ ကိံ နု ခေါ, မဟာရာဇ, အတိရတနဘာရေန သကဋံ ဘိဇ္ဇတီတိ? အာမ, ဘန္တေတိ။ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ။

‘‘အပိ စ, မဟာရာဇ, ဣမံ ကာရဏံ ဗုဒ္ဓဗလပရိဒီပနာယ ဩသာရိတံ။ အညမ္ပိ တတ္ထ အဘိရူပံ ကာရဏံ သုဏောဟိ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ယဒိ, မဟာရာဇ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ။ ယထာ, မဟာရာဇ, ဒွိန္နံ ဗလဝါမစ္စာနံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘တုမှာကံ အမစ္စော အမှာကံ အမစ္စော’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဟောန္တိ။ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, ယဒိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ။ ဣဒံ ပဌမံ ကာရဏံ သုဏောဟိ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

‘‘အပရမ္ပိ, မဟာရာဇ, ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ယဒိ, မဟာရာဇ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, အဂ္ဂေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ယံ ဝစနံ, တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ။ ဇေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါတိ…ပေ… သေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါတိ။ ဝိသိဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါတိ, ဥတ္တမော ဗုဒ္ဓေါတိ, ပဝရော ဗုဒ္ဓေါတိ, အသမော ဗုဒ္ဓေါတိ, အသမသမော ဗုဒ္ဓေါတိ, အပ္ပဋိသမော ဗုဒ္ဓေါတိ, အပ္ပဋိဘာဂေါ ဗုဒ္ဓေါတိ, အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေါတိ ယံ ဝစနံ, တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ။ ဣမမ္ပိ ခေါ တွံ, မဟာရာဇ, ကာရဏံ အတ္ထတော သမ္ပဋိစ္ဆ, ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

‘‘အပိစ, မဟာရာဇ, ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သဘာဝပကတိကာ ဧသာ, ယံ ဧကောယေဝ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ကာရဏမဟန္တတ္တာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဂုဏာနံ။ အညမ္ပိ, မဟာရာဇ, ယံ မဟန္တံ ဟောတိ, တံ ဧကံယေဝ ဟောတိ။ ပထဝီ, မဟာရာဇ, မဟန္တီ, သာ ဧကာယေဝ။ သာဂရော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ။ သိနေရု ဂိရိရာဇ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ။ အာကာသော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ။ သက္ကော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ။ ဗြဟ္မာ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ။ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ။ ယတ္ထ တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ အညေသံ ဩကာသော န ဟောတိ။ တသ္မာ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကောယေဝ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။ သုကထိတော, ဘန္တေ နာဂသေန, ပဉှော ဩပမ္မေဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ။

ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ။ ဟေဋ္ဌာ ဣမိနာဝ ပဒေန ဒသ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဂဟိတာနိ, တာနိပိ ဧကစက္ကဝါဠေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋန္တိ။ ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ပန ဝါရိတေ ဣတော အညေသု စက္ကဝါဠေသု န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝါရိတမေဝ ဟောတိ။

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၁၅။ အဋ္ဌာနပါဠိ

(၁၅) ၂။ အဋ္ဌာနပါဠိ-ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၇၈။ အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧတ္ထ စက္ကရတနပါတုဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ပုဗ္ဗံ, တဿေဝ အန္တရဓာနတော ပစ္ဆာ စရိမံ။ တတ္ထ ဒွိဓာ စက္ကရတနဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ စက္ကဝတ္တိနော ကာလကိရိယာယ ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါ။ အန္တရဓာယမာနဉ္စ ပန တံ ကာလကိရိယတော ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ဝါ သတ္တမေ ဒိဝသေ အန္တရဓာယတိ, တတော ပရံ စက္ကဝတ္တိနော ပါတုဘာဝေါ အဝါရိတော။

ကသ္မာ ပန ဧကစက္ကဝါဠေ ဒွေ စက္ကဝတ္တိနော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတော, အစ္ဆရိယဘာဝတော, စက္ကရတနဿ မဟာနုဘာဝတော စ။ ဒွီသု ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေသု ‘‘အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တော, အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တော’’တိ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ‘‘ဧကသ္မိံ ဒီပေ စက္ကဝတ္တီ, ဧကသ္မိံ ဒီပေ စက္ကဝတ္တီ’’တိ စ အနစ္ဆရိယော ဘဝေယျ။ ယော စာယံ စက္ကရတနဿ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဣဿရိယာနုပ္ပဒါနသမတ္ထော မဟာနုဘာဝေါ, သောပိ ပရိဟာယေထ။ ဣတိ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတော အစ္ဆရိယဘာဝတော စက္ကရတနဿ မဟာနုဘာဝတော စ န ဧကစက္ကဝါဠေ ဒွေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

၂၇၉။ ယံ ဣတ္ထီ အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌတု တာဝ သဗ္ဗညုဂုဏေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ လောကနိတ္ထရဏသမတ္ထော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ, ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ ဣတ္ထိယာ န သမ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌ ဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၅၉) –

ဣမာနိ ဟိ ပဏိဓာနသမ္ပတ္တိကာရဏာနိ။ ဣတိ ပဏိဓာနမ္ပိ သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ကုတော ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ။ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဣတ္ထီ အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗာကာရပရိပူရောဝ ပုညုဿယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုရိသောဝ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, န ဣတ္ထီ။

၂၈၀။ ရာဇာ အဿ စက္ကဝတ္တီတိအာဒီသုပိ ယသ္မာ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှတာဒီနံ အဘာဝေန လက္ခဏာနိ န ပရိပူရန္တိ, ဣတ္ထိရတနာဘာဝေန သတ္တရတနသမင်္ဂိတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗမနုဿေဟိ စ အဓိကော အတ္တဘာဝေါ န ဟောတိ။ တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော ယံ ဣတ္ထီ ရာဇာ အဿ စက္ကဝတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၈၁။ ယသ္မာ စ သက္ကတ္တာဒီနိ တီဏိ ဌာနာနိ ဥတ္တမာနိ, ဣတ္ထိလိင်္ဂဉ္စ ဟီနံ, တသ္မာ စဿာ သက္ကတ္တာဒီနိပိ ပဋိသိဒ္ဓါနိ။

နနု စ ယထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, ဧဝံ ပုရိသလိင်္ဂမ္ပိ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ။ တသ္မာ ‘‘ယံ ပုရိသော ဗြဟ္မတ္တံ ကာရေယျ, ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ။ နော န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတော။ ဗြဟ္မတ္တန္တိ ဟိ မဟာဗြဟ္မတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ ဣတ္ထီ စ ဣဓ ဈာနံ ဘာဝေတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ, န မဟာဗြဟ္မာနံ။ ပုရိသော ပန တတ္ထ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော။ သမာနေပိ စေတ္ထ ဥဘယလိင်္ဂါဘာဝေ ပုရိသသဏ္ဌာနာဝ ဗြဟ္မာနော, န ဣတ္ထိသဏ္ဌာနာ။ တသ္မာ သုဝုတ္တမေဝေတံ။

၂၈၄။ ကာယဒုစ္စရိတဿာတိအာဒီသု ယထာ နိမ္ဗဗီဇကောသာတကိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ ဖလံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အသာတံ အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ မဓုရံ ဝိပါကံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ ယထာ စ ဥစ္ဆုဗီဇသာလိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ သာဒုရသမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, န အသာတံ ကဋုကံ။ ဧဝံ ကာယသုစရိတာဒီနိ မဓုရမေဝ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, န အမဓုရံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ၊

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၅၆)၊

တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ကာယဒုစ္စရိတဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၂၉၀-၂၉၅။ ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီတိအာဒီသု သမင်္ဂီတိ ပဉ္စဝိဓာ သမင်္ဂိတာ – အာယူဟနသမင်္ဂိတာ, စေတနာသမင်္ဂိတာ, ကမ္မသမင်္ဂိတာ, ဝိပါကသမင်္ဂိတာ, ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာတိ။ တတ္ထ ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနက္ခဏေ အာယူဟနသမင်္ဂိတာတိ ဝုစ္စတိ။ တထာ စေတနာသမင်္ဂိတာ။ ယာဝ ပန သတ္တာ အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတစေတနာယ သမင်္ဂိတာယ စေတနာသမင်္ဂိနောတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧသာ စေတနာသမင်္ဂိတာ။ ယာဝ အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတံ ဝိပါကာရဟံ ကမ္မံ သန္ဓာယ ‘‘ကမ္မသမင်္ဂိနော’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧသာ ကမ္မသမင်္ဂိတာ။ ဝိပါကသမင်္ဂိတာ ဝိပါကက္ခဏေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယာဝ ပန သတ္တာ အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝ တေသံ တတော တတော စဝိတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အဂ္ဂိဇာလာလောဟကုမ္ဘိအာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနာကာရေဟိ နိရယော, ဂဗ္ဘသေယျကတ္တံ အာပဇ္ဇမာနာနံ မာတုကုစ္ဆိ, ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ကပ္ပရုက္ခဝိမာနာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနာကာရေဟိ ဒေဝလောကောတိ ဧဝံ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတိ။ ဣတိ နေသံ ဣမိနာ ဥပပတ္တိနိမိတ္တဥပဋ္ဌာနေန အပရိမုတ္တတာ ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ နာမ။ သာ စလတိ, သေသာ နိစ္စလာ။ နိရယေ ဟိ ဥပဋ္ဌိတေပိ ဒေဝလောကော ဥပဋ္ဌာတိ, ဒေဝလောကေ ဥပဋ္ဌိတေပိ နိရယော ဥပဋ္ဌာတိ, မနုဿလောကေ ဥပဋ္ဌိတေပိ တိရစ္ဆာနယောနိ ဥပဋ္ဌာတိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ စ ဥပဋ္ဌိတာယပိ မနုဿလောကော ဥပဋ္ဌာတိယေဝ။

တတြိဒံ ဝတ္ထု – သောဏဂိရိပါဒေ ကိရ အစေလဝိဟာရေ သောဏတ္ထေရော နာမ ဧကော ဓမ္မကထိကော။ တဿ ပိတာ သုနခဝါဇိကော နာမ အဟောသိ, ထေရော တံ ပဋိဗာဟန္တောပိ သံဝရေ ဌပေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘မာ နဿိ ဝရာကော’’တိ မဟလ္လကကာလေ အကာမကံ နံ ပဗ္ဗာဇေသိ။ တဿ ဂိလာနသေယျာယ နိပန္နဿ နိရယော ဥပဋ္ဌာသိ။ သောဏဂိရိပါဒတော မဟန္တာ သုနခါ အာဂန္တွာ ခါဒိတုကာမာ ဝိယ သမ္ပရိဝါရေသုံ။ သော မဟာဘယဘီတော ‘‘ဝါရေဟိ, တာတ သောဏ, ဝါရေဟိ, တာတ သောဏာ’’တိ အာဟ။ ကိံ မဟာထေရာတိ? န ပဿသိ, တာတာတိ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ။ သောဏတ္ထေရော ‘‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသဿ ပိတာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ပတိဋ္ဌာဿ ဘဝိဿာမီ’’တိ သာမဏေရေဟိ နာနာပုပ္ဖါနိ အာဟရာပေတွာ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု တလသန္ထရဏပူဇံ အာသနပူဇဉ္စ ကာရေတွာ ပိတရံ မဉ္စကေန စေတိယင်္ဂဏံ ဟရိတွာ မဉ္စေ နိသီဒါပေတွာ ‘‘အယံ, မဟာထေရ, ပူဇာ တုမှာကံ အတ္ထာယ ကတာ, ‘အယံ မေ ဘဂဝါ ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေဟီ’’တိ အာဟ။ သာ မဟာထေရော ပူဇံ ဒိသွာ တထာ ကရောန္တော စိတ္တံ ပသာဒေသိ။ တာဝဒေဝဿ ဒေဝလောကော ဥပဋ္ဌာသိ။ နန္ဒနဝန-စိတ္တလတာဝန-မိဿကဝန-ဖာရုသကဝန-ဝိမာနာနိ စေဝ ဒေဝနာဋကာနိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာနိ ဝိယ အဟေသုံ။ သော ‘‘အပေထ, သောဏ, အပေထ, သောဏာ’’တိ ထေရံ အာဟ။ ကိမိဒံ, မဟာထေရာတိ? ဧတာ တေ မာတရော အာဂစ္ဆန္တီတိ။ ထေရော ‘‘သဂ္ဂေါ ဥပဋ္ဌိတော မဟာထေရဿာ’’တိ စိန္တေသိ။ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ စလတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတာသု သမင်္ဂိတာသု ဣဓ အာယူဟနစေတနာကမ္မ-သမင်္ဂိတာဝသေန ‘‘ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ဧကေ အာစရိယာ ‘‘ယသ္မိံ ခဏေ ကမ္မံ အာယူဟတိ, တသ္မိံယေဝ ခဏေ တဿ သဂ္ဂေါ ဝါရိတော’’တိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန ‘‘အာယူဟိတကမ္မံ နာမ ဝိပါကဝါရံ လဘန္တမ္ပိ အတ္ထိ အလဘန္တမ္ပိ။ တတ္ထ ယဒါ ကမ္မံ ဝိပါကဝါရံ လဘတိ, တသ္မိံယေဝ ကာလေ တဿ သဂ္ဂေါ ဝါရိတော’’တိ ဝဒန္တိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

အဋ္ဌာနပါဠိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၆။ ဧကဓမ္မပါဠိ

(၁၆) ၁။ ဧကဓမ္မပါဠိ-ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၉၆။ ဧကဓမ္မပါဠိယံ ဧကဓမ္မောတိ ဧကသဘာဝေါ။ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိ ဧကန္တေန ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ ဥက္ကဏ္ဌနတ္ထာယ။ ဝိရာဂါယာတိ ဝဋ္ဋေ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ, ရာဂါဒီနံ ဝါ ကိလေသာနံ ဝိရဇ္ဇနာယ ဝိဂမာယ။ နိရောဓာယာတိ ရာဂါဒီနံ နိရောဓာယ အပ္ပဝတ္တိကရဏတ္ထာယ, ဝဋ္ဋဿေဝ ဝါ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ။ ဥပသမာယာတိ ကိလေသဝူပသမနတ္ထာယ, အဘိညာယာတိ အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ အဘိဇာနနတ္ထာယ။ သမ္ဗောဓာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ, ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိ (မဟာနိ။ ၁၉၁၊ စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသော ၁၂၁) ဧဝံ ဝုတ္တဿ ဝါ စတုမဂ္ဂဉာဏဿ ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ။ နိဗ္ဗာနာယာတိ အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ။

ဣတိ ဘဂဝါ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ။ ကသ္မာ? မဟာဇနဿ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇော ဝိယ အတ္တနော ပဏိယဿ။ ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇော နာမ ဂုဠဝါဏိဇော ဝုစ္စတိ။ သော ကိရ ဂုဠဖာဏိတခဏ္ဍသက္ကရာဒီနိ သကဋေနာဒါယ ပစ္စန္တဂါမံ ဂန္တွာ ‘‘ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထ, ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ။ တံ သုတွာ ဂါမိကာ ‘‘ဝိသံ နာမ ကက္ခဠံ ဃောရံ။ ယော နံ ခါဒတိ, သော မရတိ။ ကဏ္ဋကမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေတိ, ဥဘောပေတေ ကက္ခဠာ။ ကော ဧတ္ထ အာနိသံသော’’တိ ဂေဟဒွါရာနိ ထကေသုံ, ဒါရကေ စ ပလာပေသုံ။ တံ ဒိသွာ ဝါဏိဇော ‘အဝေါဟာရကုသလာ ဣမေ ဂါမိကာ, ဟန္ဒ နေ ဥပါယေန ဂါဟာပေမီ’’တိ ‘‘အတိမဓုရံ ဂဏှထ, အတိသာဒုံ ဂဏှထ, ဂုဠံ ဖာဏိတံ သက္ကရံ သမဂ္ဃံ လဗ္ဘတိ, ကူဋမာသကကူဋကဟာပဏာဒီဟိ ဝါပိ လဗ္ဘတီ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ။ တံ သုတွာ ဂါမိကာ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂါ ဂန္တွာ ဗဟုမ္ပိ မူလံ ဒတွာ အဂ္ဂဟေသုံ။

တတ္ထ ဝိသကဏ္ဋကဝါဏိဇဿ ‘‘ဝိသကဏ္ဋကံ ဂဏှထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသနံ ဝိယ ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနကထနံ, ဝိသကဏ္ဋကေ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တဿ ဂဟဏတ္ထာယ မဟာဇနဿ ဥဿာဟကရဏံ ဝိယ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝဏ္ဏဘဏနေန တဿ မဟာဇနဿ ဥဿာဟကရဏံ။

ကတမော ဧကဓမ္မောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ဗုဒ္ဓါနုဿတီတိ ဗုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ, ဗုဒ္ဓဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထဉ္စေဝ ဝိပဿနတ္ထဉ္စ။ ကထံ? ယဒါ ဟိ အသုဘာရမ္မဏေသု အညတရံ ဘာဝေန္တဿ ဘိက္ခုနော စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဥပဟညတိ ဥက္ကဏ္ဌတိ နိရဿာဒေါ ဟောတိ, ဝီထိံ နပ္ပဋိပဇ္ဇတိ, ကူဋဂေါဏော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝတိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဧသ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဟာယ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန တထာဂတဿ လောကိယလောကုတ္တရဂုဏေ အနုဿရတိ။ တဿေဝံ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရန္တဿ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ပသီဒတိ, ဝိနီဝရဏော ဟောတိ။ သော တံ စိတ္တံ ဧဝံ ဒမေတွာ ပုန မူလကမ္မဋ္ဌာနံယေဝ မနသိ ကရောတိ။ ကထံ? ယထာ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကတ္ထာယ မဟာရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တော သာခါပလာသစ္ဆေဒနမတ္တေနေဝ ဖရသုဓာရာယ ဝိပန္နာယ မဟာရုက္ခံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တောပိ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာဝ ကမ္မာရသာလံ ဂန္တွာ တိခိဏံ ဖရသုံ ကာရာပေတွာ ပုန တံ ဆိန္ဒေယျ။ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သော ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝသေန စိတ္တံ ပရိဒမေတွာ ပုန မူလကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော အသုဘာရမ္မဏံ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနင်္ဂါနိ သမ္မသိတွာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ။ ဧဝံ တာဝ စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထံ ဟောတိ။

ယဒါ ပနေသ ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ အနုဿရိတွာ ‘‘ကော အယံ ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒိနာ နယေန အနုဿရိ, ဣတ္ထိ နု ခေါ ပုရိသော နု ခေါ ဒေဝမနုဿမာရဗြဟ္မာနံ အညတရော နု ခေါ’’တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ‘‘န အညော ကောစိ, သတိသမ္ပယုတ္တံ ပန စိတ္တမေဝ အနုဿရီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘တံ ခေါ ပနေတံ စိတ္တံ ခန္ဓတော ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဟောတိ, တေန သမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, တေန သမ္ပယုတ္တာ သညာ သညာက္ခန္ဓော, သဟဇာတာ ဖဿာဒယော သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ ဟောန္တီ’’တိ အရူပဉ္စ ဝဝတ္ထပေတွာ တဿ နိဿယံ ပရိယေသန္တော ဟဒယဝတ္ထုံ ဒိသွာ တဿ နိဿယာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ, တာနိ ဥပါဒါယ ပဝတ္တာနိ သေသဥပါဒါရူပါနိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘သဗ္ဗမ္ပေတံ ရူပံ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘ဣဒဉ္စ ရူပံ ပုရိမဉ္စ အရူပ’’န္တိ သင်္ခေပတော ရူပါရူပံ, ပဘေဒတော ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပုန ‘‘သင်္ခေပတော ပဉ္စပေတေ ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိ ဒုက္ခသစ္စံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘တဿ ပဘာဝိကာ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ, တဿာ နိရောဓော နိရောဓသစ္စံ, နိရောဓပဇာနနာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂသစ္စ’’န္တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ စတ္တာရိ စ သစ္စာနိ ဝဝတ္ထပေတွာ ပဋိပါဋိယာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ။ တဒါဿ ဣမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဿနတ္ထံ နာမ ဟောတိ။ အယံ ခေါတိအာဒိ အပ္ပနာဝါရော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၉၇။ ဓမ္မာနုဿတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ပနေတ္ထ ဝစနတ္ထော – ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ, သွာက္ခာတတာဒိဓမ္မဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ သံဃံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ သံဃာနုဿတိ, သုပ္ပဋိပန္နတာဒိသံဃဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ သီလံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ သီလာနုဿတိ, အခဏ္ဍတာဒိသီလဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ စာဂံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ စာဂါနုဿတိ, မုတ္တစာဂတာဒိစာဂဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဒေဝတာနုဿတိ, ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော သဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ အာနာပါနေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ သတိ အာနာပါနဿတိ, အဿာသပဿာသနိမိတ္တာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ မရဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ သတိ မရဏဿတိ, ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒါရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ကေသာဒိဘေဒံ ရူပကာယံ ဂတာ, ကာယေ ဝါ ဂတာတိ ကာယဂတာ, ကာယဂတာ စ သာ သတိ စာတိ ကာယဂတာသတီတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ရဿံ အကတွာ ကာယဂတာသတီတိ ဝုတ္တာ။ ကေသာဒိကာယကောဋ္ဌာသနိမိတ္တာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဥပသမံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဥပသမာနုဿတိ, သဗ္ဗဒုက္ခူပသမာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဒုဝိဓော ဝါ ဥပသမော အစ္စန္တူပသမော စ ခယူပသမော စ။ တတ္ထ အစ္စန္တူပသမော နာမ နိဗ္ဗာနံ, ခယူပသမော နာမ မဂ္ဂေါ။ ဧဝမေတံ ဒုဝိဓမ္ပိ ဥပသမံ အနုဿရန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ ဥပသမာနုဿတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ဣတိ ဣမေသု ဒသသု ကမ္မဋ္ဌာနေသု အာနာပါနဿတိ မရဏဿတိ ကာယဂတာသတီတိ ဣမာနိ တီဏိ ဝိပဿနတ္ထာနေဝ ဟောန္တိ, သေသာနိ သတ္တ စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထာနိပိ ဟောန္တီတိ။

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၁၆။ ဧကဓမ္မပါဠိ

(၁၆) ၂။ ဧကဓမ္မပါဠိ-ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂၉၈။ ဒုတိယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဒွါသဋ္ဌိဝိဓာယပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿာတိ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတဿ။

၂၉၉။ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ပဉ္စဝိဓာယပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိကဿာတိ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတဿ။

၃၀၂။ အယောနိသော မနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော။

၃၀၃။ ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဥပါယမနသိကာရော။ တတ္ထ အယောနိသော မနသိကရောတော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နာ ပန ယာဝ နိယာမောက္ကမနာ ပဝဍ္ဎတိ။ နိယာမေ ဩက္ကန္တေ ဝဍ္ဎိတာ နာမ ဟောတိ။ ယောနိသော မနသိကရောတော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နာ ပန ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဝဍ္ဎတိ။ အရဟတ္တဖလေ ပတ္တေ ဝဍ္ဎိတာ နာမ ဟောတိ။

၃၀၄။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ, ဘိက္ခဝေ, သမန္နာဂတာ သတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧကစ္စာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သဂ္ဂါဝရဏာ စေဝ ဟောတိ မဂ္ဂါဝရဏာ စ, ဧကစ္စာ မဂ္ဂါဝရဏာဝ, န သဂ္ဂါဝရဏာ, ဧကစ္စာ နေဝ သဂ္ဂါဝရဏာ န မဂ္ဂါဝရဏာ။ တတ္ထ အဟေတုကဒိဋ္ဌိ, အကိရိယဒိဋ္ဌိ, နတ္ထိကဒိဋ္ဌီတိ အယံ တိဝိဓာ သဂ္ဂါဝရဏာ စေဝ ဟောတိ မဂ္ဂါဝရဏာ စ။ ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂါဝရဏာဝ ဟောတိ န သဂ္ဂါဝရဏာ။ ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နေဝ သဂ္ဂါဝရဏာ န မဂ္ဂါဝရဏာ။ ဣဒံ ပန ဝိဓာနံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ, ဘိက္ခဝေ, သမန္နာဂတာ’’တိ ဝစနတော အန္တမသော ဝီသတိဝတ္ထုကံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒါယ ဒိဋ္ဌိ နာမ သဂ္ဂံ ဥပနေတုံ သမတ္ထာ နာမ နတ္ထိ, ဧကန္တံ နိရယသ္မိံယေဝ နိမုဇ္ဇာပေတီတိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ မုဂ္ဂမာသပ္ပမာဏာပိ ပါသာဏသက္ခရာ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တာ ဥပ္ပိလဝမာနာ နာမ နတ္ထိ, ဧကန္တံ ဟေဋ္ဌာဝ ပဝိသတိ, ဧဝမေဝံ အန္တမသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိပိ သဂ္ဂံ ဥပနေတုံ သမတ္ထာ နာမ နတ္ထိ, ဧကန္တံ အပါယေသုယေဝ နိမုဇ္ဇာပေတီတိ။

၃၀၅။ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတာတိ ဧတ္ထ ကမ္မဿကတသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ, မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ပဉ္စဝိဓာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ တတ္ထ ကမ္မဿကတသမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္ပတ္တိဘဝံ အာကဍ္ဎတိ, ဈာနသမ္မာဒိဋ္ဌိ ရူပါရူပဘဝေ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ, မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဝဋ္ဋံ ဝိဒ္ဓံသေတိ, ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘဝံ ပဋိဗာဟတိ။ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ကိံ ကရောတီတိ? သာပိ ပဋိသန္ဓိံ နာကဍ္ဎတိ။ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သစေ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘာဝိတာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အရဟတ္တံ ပါပေတုံ သက္ကောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ သစေ န သက္ကောတိ, သတ္တ ဘဝေ ဒေတိ, အာဝုသော’’တိ။ ဧဝမယံ လောကိယလောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကထိတာ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ လောကိကာ ဘဝနိပ္ဖါဒိကာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၀၆။ ယဉ္စေဝ ကာယကမ္မံ ယထာဒိဋ္ဌိ သမတ္တံ သမာဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ ယထာဒိဋ္ဌီတိ ယာ ယာ ဒိဋ္ဌိ, တဿာ တဿာ အနုရူပံ။ သမတ္တန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ။ သမာဒိန္နန္တိ ဂဟိတံ။ တဒေတံ ယထာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကာယကမ္မံ, ဒိဋ္ဌိသဟဇာတံ ကာယကမ္မံ, ဒိဋ္ဌာနုလောမိကံ ကာယကမ္မန္တိ တိဝိဓံ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘ပါဏံ ဟနတော အဒိန္နံ အာဒိယတော မိစ္ဆာစာရံ စရတော နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပါပံ, နတ္ထိ ပါပဿ အာဂမော’’တိ ယံ ဧဝံလဒ္ဓိကဿ သတော ပါဏာတိပါတ-အဒိန္နာဒါန-မိစ္ဆာစာရသင်္ခါတံ ကာယကမ္မံ, ဣဒံ ယထာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကာယကမ္မံ နာမ။ ‘‘ပါဏံ ဟနတော အဒိန္နံ အာဒိယတော မိစ္ဆာစာရံ စရတော နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပါပံ, နတ္ထိ ပါပဿ အာဂမော’’တိ ဣမာယ ပန လဒ္ဓိယာ ဣမိနာ ဒဿနေန သဟဇာတံ ကာယကမ္မံ ဒိဋ္ဌိသဟဇာတံ ကာယကမ္မံ နာမ။ တဒေဝ ပန သမတ္တံ သမာဒိန္နံ ဂဟိတံ ပရာမဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌာနုလောမိကံ ကာယကမ္မံ နာမ။ ဝစီကမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယထာ ပနေတ္ထ ‘‘ပါဏံ ဟနတော အဒိန္နံ အာဒိယတော မိစ္ဆာစာရံ စရတော နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပါပ’’န္တိ ယောဇနာ ကတာ, ဧဝံ ဝစီကမ္မမနောကမ္မေသု ‘‘မုသာ ဘဏတော, ပိသုဏံ ကထေန္တဿ, ဖရုသံ ကထေန္တဿ, သမ္ဖံ ပလပန္တဿ, အဘိဇ္ဈာလုနော, ဗျာပန္နစိတ္တဿ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ စ သတော နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပါပ’’န္တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

ယာ စ စေတနာတိအာဒီသု ဒိဋ္ဌိသဟဇာတာဝ စေတနာ စေတနာ နာမ, ဒိဋ္ဌိသဟဇာတာဝ ပတ္ထနာ ပတ္ထနာ နာမ, စေတနာပတ္ထနာနံ ဝသေန စိတ္တဋ္ဌပနာ ပဏိဓိ နာမ, တေဟိ ပန စေတနာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဖဿာဒယော သင်္ခါရာ နာမ။ ဒိဋ္ဌိ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပါပိကာတိ ယသ္မာ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒိဋ္ဌိ ပါပိကာ လာမိကာ။ နိက္ခိတ္တန္တိ ရောပိတံ။ ဥပါဒိယတီတိ ဂဏှာတိ။ ကဋုကတ္တာယာတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ။

‘‘ဝဏ္ဏဂန္ဓရသူပေတော, အမ္ဗောယံ အဟုဝါ ပုရေ၊

တမေဝ ပူဇံ လဘမာနော, ကေနမ္ဗော ကဋုကပ္ဖလော။

‘‘ပုစိမန္ဒပရိဝါရော, အမ္ဗော တေ ဒဓိဝါဟန၊

မူလံ မူလေန သံသဋ္ဌံ, သာခါ သာခါ နိသေဝရေ၊

အသာတသန္နိဝါသေန, တေနမ္ဗော ကဋုကပ္ဖလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၇၁-၇၂) –

အာဂတဋ္ဌာနေ ဝိယ ဟိ ဣဓာပိ ကဋုကန္တိ တိတ္တကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အသာတတ္တာယာတိ အမဓုရတ္တာယ။

ဣမသ္မိ ပန ဗီဇူပမသုတ္တေ ‘‘ဒိဋ္ဌီတိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဂဟိတာ’’တိ ပေါရာဏကတ္ထေရာ အာဟံသု။ တံ ပန ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘သဗ္ဗာနိပိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဂဟိတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနန္တရသုတ္တေ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿ, အဒိန္နာဒါနာ ဝိရမန္တဿ, မိစ္ဆာစာရာ ဝိရမန္တဿ နတ္ထိ တတောနိဒါနံ ပုည’’န္တိအာဒိနာ နယေန ယထာဒိဋ္ဌိယံ ဌိတကာယကမ္မာဒီနိ ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဣဓ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိသဟဇာတာ စိတ္တဋ္ဌပနာဝ ပတ္ထနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပနေတ္ထ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၁၆။ ဧကဓမ္မပါဠိ

(၁၆) ၃။ ဧကဓမ္မပါဠိ-တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၀၈။ တတိယဿ ပဌမေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိကော။ ဝိပရီတဒဿနောတိ တာယေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝိပရီတဒဿနော။ သဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေတွာတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ။ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ဒသအကုသလကမ္မပထသင်္ခါတေ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ဧကပုဂ္ဂလောတိ စေတ္ထ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဝဒတ္တော စ အညေ စ ဧဝရူပါ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၀၉။ ဒုတိယေ သမ္မာဒိဋ္ဌိကောတိ ယာထာဝဒိဋ္ဌိကော။ အဝိပရီတဒဿနောတိ တာယေဝ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အဝိပရီတဒဿနော။ အသဒ္ဓမ္မာတိ ဒသအကုသလကမ္မပထတော။ သဒ္ဓမ္မေတိ ဒသကုသလကမ္မပထသင်္ခါတေ သဒ္ဓမ္မေ။ ဧကပုဂ္ဂလောတိ စေတ္ထ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တောတိ ဧဝမာဒယော လဗ္ဘန္တိ, ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဗုဒ္ဓေါ စေဝ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ။

၃၁၀။ တတိယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပရမာ ဧတေသန္တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ။ ပဉ္စ ဟိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ မဟာသာဝဇ္ဇာနိ နာမ, တေဟိပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတရာတိ အဓိပ္ပါယော။ ကသ္မာ? တေသဉှိ ပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ။ စတ္တာရိ ဟိ အာနန္တရိယကမ္မာနိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တီတိ ဝုတ္တာနိ။ သံဃဘေဒကမ္မမ္ပိ နိရယေ ကပ္ပဋ္ဌိတိကမေဝ ဟောတိ။ ဧဝမေတေသံ ပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ, ကောဋိ ပညာယတိ။ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ။ သာ ဟိ ဝဋ္ဋဿ မူလံ, တာယ သမန္နာဂတဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ။ ယေ တဿ သောတဗ္ဗံ မညန္တိ, တေပိ ဝိပ္ပဋိပါဒေတိ။ တာယ စ သမန္နာဂတဿ နေဝ သဂ္ဂေါ အတ္ထိ န မဂ္ဂေါ။ ကပ္ပဝိနာသေ မဟာဇနေ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တေပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော တတ္ထ အနိဗ္ဗတ္တိတွာ ပိဋ္ဌိစက္ကဝါဠေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ကိံ ပန ပိဋ္ဌိစက္ကဝါဠံ န ဈာယတီတိ? ဈာယတိ, တသ္မိံ ဈာယမာနေပိ ဧသ အာကာသေ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ ပစ္စတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ။

၃၁၁။ စတုတ္ထေ မက္ခလီတိ ‘‘မာ ခလီ’’တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော တိတ္ထကရော။ နဒီမုခေတိ ဒွိန္နံ နဒီနံ သမာဂတဋ္ဌာနေ။ ဒေသနာမတ္တမေဝေတံ, ဒွိန္နံ ကန္ဒရာနံ, ဒွိန္နံ ဥဒကာနံ, သမုဒ္ဒဿ စ, လောဏိယာ စ, သမုဒ္ဒဿ စ နဒိယာ စာတိ ဧတေသမ္ပိ ယဿ ကဿစိ သမာဂတဋ္ဌာနံ, အညမ္ပိ တထာရူပံ ဥဒကံ။ ခိပန္တိ ကုမိနံ။ ဥဍ္ဍေယျာတိ ဩဍ္ဍေယျ။ မနုဿာ ဟိ နဠေဟိ ဝါ ဥစ္ဆူဟိ ဝါ ဝေဠူဟိ ဝါ ပလာသန္တိသလာကာယ ဝါ ဧကံ ဒွေ တယော ဝါ ကုမ္ဘေ ဂဏှနပ္ပမာဏကုမိနံ ကတွာ မုခဝဋ္ဋိယာ ယောတ္တေန ဗန္ဓိတွာ နဒီမုခံ နေတွာ ဒွီသု ပဿေသု ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ ယောတ္တေဟိ တတ္ထ ဗန္ဓန္တိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ တသ္မိဉှိ ပဝိဋ္ဌဿ ခုဒ္ဒကဿ မစ္ဆဿာပိ မောက္ခော နတ္ထိ။ အနယာယာတိ အဝဍ္ဎိယာ။ ဗျာသနာယာတိ ဝိနာသာယ။ မက္ခလိ မောဃပုရိသောတိ အယံ မက္ခလိ ဂေါသာလော တုစ္ဆပုရိသော။ မနုဿခိပ္ပံ မညေ လောကေ ဥပ္ပန္နောတိ မဟာဇနဿ သဂ္ဂမောက္ခဂမနမဂ္ဂေ တတ္ထ ဂမနနိဝါရဏတ္ထံ မနုဿကုမိနံ ဝိယ လောကေ ဥပ္ပန္နော။

၃၁၂။ ပဉ္စမာဒီသု ဒုရက္ခာတေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မဝိနယေတိ ဒုရက္ခာတဓမ္မဝိနယော နာမ ဗာဟိရကသာသနံ။ တတ္ထ ဟိ သတ္ထာပိ အသဗ္ဗညူ ဟောတိ, ဓမ္မောပိ ဒုရက္ခာတော, ဂဏောပိ ဒုပ္ပဋိပန္နော။ ယော စ သမာဒပေတီတိ ယော အာစရိယပုဂ္ဂလော သမာဒပေတိ။ ယဉ္စ သမာဒပေတီတိ ယံ အန္တေဝါသိကံ သမာဒပေတိ။ ယော စ သမာဒပိတော တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ယော အန္တေဝါသိကော အာစရိယေန သမာဒပိတော တဿ ဝစနံ ကရောန္တော တထာဘာဝါယ ပဋိပဇ္ဇတိ။ ဗဟုံ အပုညံ ပသဝန္တီတိ သမာဒပကော ဟိ ပါဏာတိပါတာဒီသု ဇင်္ဃသတံ သမာဒပေန္တော တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အကုသလေန သမကမေဝ အကုသလံ ပါပုဏာတိ။ တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ အပုညံ ပသဝန္တီ’’တိ။

၃၁၃။ သွာက္ခာတေတိ သုဋ္ဌု အက္ခာတေ သုဒေသိတေ။ ဧဝရူပေ ဟိ ဓမ္မဝိနယေ သတ္ထာ စ သဗ္ဗညူ ဟောတိ, ဓမ္မော စ သွာက္ခာတော, ဂဏော စ သုပ္ပဋိပန္နော။ သဗ္ဗေ တေ ဗဟုံ ပုညံ ပသဝန္တီတိ သမာဒပကော ဟိ ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေ ဒိသွာ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ သမာဒပေန္တော သဗ္ဗေသမ္ပိ ဒါယကာနံ ကုသလေန သမကံ ကုသလံ ပါပုဏာတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဗဟုံ ပုညံ ပသဝန္တီ’’တိ။

၃၁၄။ ဒါယကေန မတ္တာ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဒါယကပုဂ္ဂလေန ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ, ပမာဏေန ဒါတဗ္ဗံ, ပူရေတွာ အတိရေကံ န ဒါတဗ္ဗံ။ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ဟိ အဝတွာ ပမာဏဝသေန ထောကံ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ။ ကသ္မာ? ပူရေတွာ အတိရေကေ ဒိန္နေပိ ဟိ အတိရေကာ မနုဿသမ္ပတ္တိ ဝါ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိ ဝါ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ ဝါ နတ္ထိ။ နော ပဋိဂ္ဂါဟကေနာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ပန မတ္တံ ဇာနိတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ။ ကသ္မာ? တဿ ဟိ မတ္တံ ဉတွာ ပူရေတဗ္ဗာ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏမူလိကာ အပ္ပိစ္ဆပဋိပဒါ နာမ နတ္ထိ။ ယတ္တကံ ပန လဘတိ, တတ္တကံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အတိရေကဂ္ဂဟဏမူလံ ဟိဿ ပုတ္တဒါရဘရဏံ ဘဝိဿတိ။

၃၁၅။ ပဋိဂ္ဂါဟကေန မတ္တာ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂလေန ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ ကထံ? တေန ဟိ ဒါယကဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, အတ္တနော ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယဒိ ဟိ ဒေယျဓမ္မော ဗဟု ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှိတဗ္ဗံ။ ဒေယျဓမ္မော အပ္ပေါ, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှိတဗ္ဗံ။ ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏေနေဝ ဂဏှိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ မတ္တံ ဉတွာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော ဟိ အပ္ပိစ္ဆပဋိပဒံ ပူရေတိ။ အနုပ္ပန္နဿ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နော လာဘော ထာဝရောဝ ဟောတိ။ အပ္ပသန္နာ ပသီဒန္တိ, ပသန္နာပိ ဘိယျော ပသာဒမာပဇ္ဇန္တိ, မဟာဇနဿ စက္ခုဘူတော ဟောတိ, သာသနံ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ။

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – ရောဟဏဇနပဒေ ကိရ ကုဋိမ္ဗိယဝိဟာရေ ဧကော ဒဟရော ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ တသ္မိံ ဂါမေ ဧကဿ ကမ္မကာရဿ ဂေဟေ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ကဋစ္ဆုဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဂမနတ္ထာယ စ ကဋစ္ဆုဘတ္တမေဝ လဘတိ။ သော ဧကဒိဝသံ တသ္မိံ ဂေဟေ ဧကံ အာဂန္တုကံ ဒိသွာ ဧကမေဝ ကဋစ္ဆုဘတ္တံ ဂဏှိ။ အထဿ ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိ ဝုတ္တေ တမတ္ထံ ဝတွာ သော ကုလပုတ္တော ပသီဒိတွာ ‘‘အမှာကံ ကုလူပကဘဒန္တော ဧဝရူပေါ နာမာ’’တိ ရာဇဒွါရေ မိတ္တာမစ္စာနံ ကထေသိ။ တေ သဗ္ဗေပိ တဿ အပ္ပိစ္ဆဂုဏေ ပသန္နာ ဧကဒိဝသေနေဝ သဋ္ဌိ ဓုရဘတ္တာနိ ဌပေသုံ။ ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆော အနုပ္ပန္နလာဘံ ဥပ္ပါဒေတိ။

သဒ္ဓါတိဿမဟာရာဇာပိ စူဠုပဋ္ဌာကံ တိဿာမစ္စံ ဝီမံသိတွာ တေန ဧကံ တိတ္တိရံ ပစာပေတွာ အာဟရာပေသိ။ အထ ပရိဘောဂသမယေ ‘‘အဂ္ဂံ ဒတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ အဋ္ဌကသာလပရိဝေဏေ မဟာထေရဿ ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟသာမဏေရဿ တိတ္တိရမံသံ ဒေန္တော တသ္မိံ ထောကံယေဝ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေ တဿ အပ္ပိစ္ဆဂုဏေ ပသီဒိတွာ ‘‘ပသန္နောသ္မိ, တာတ, အဋ္ဌ တေ ဓုရဘတ္တာနိ ဒေမီ’’တိ အာဟ။ မဟာရာဇ, ဥပဇ္ဈာယဿ ဒေမီတိ။ အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒေမီတိ။ တာနိ အမှာကံ အာစရိယဿ ဒေမီတိ။ အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒမ္မီတိ။ တာနိ သမာနုပဇ္ဈာယာနံ ဒမ္မီတိ။ အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒမ္မီတိ။ တာနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒမ္မီတိ။ အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒမ္မီတိ။ သာမဏေရော အဓိဝါသေသိ။ ဧဝမဿ ဥပ္ပန္နော လာဘော ထာဝရော ဟောတိ။

အပ္ပသန္နာ ပသီဒန္တီတိ ဧတ္ထပိ – ဒီဃဗြာဟ္မဏော ကိရ ဗြာဟ္မဏေ ဘောဇေန္တော ပဉ္စ ပဉ္စ ဘတ္တသရကာနိ ဒတွာ သန္တပ္ပေတုံ နာသက္ခိ။ အထေကဒိဝသံ ‘‘သမဏာ ကိရ နာမ အပ္ပိစ္ဆာ’’တိ ကထံ သုတွာ ဝီမံသနတ္ထာယ ဘတ္တံ ဂါဟာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ဘတ္တကိစ္စကရဏဝေလာယ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တိံသမတ္တေ ဘိက္ခူ ဘောဇနသာလာယံ ဘုဉ္ဇန္တေ ဒိသွာ ဧကံ ဘတ္တသရကံ ဂဟေတွာ သံဃတ္ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ။ ထေရော အင်္ဂုလိံ စာလေတွာ ထောကမေဝ အဂ္ဂဟေသိ။ ဧတေနေဝ နိယာမေန ဧကံ ဘတ္တသရကံ သဗ္ဗေသံ သမ္ပာပုဏိ။ တတော ဗြာဟ္မဏော ‘‘သစ္စောယေဝ ဧတေသံ သမဏာနံ ဂုဏော’’တိ အပ္ပိစ္ဆတာယ ပသန္နော သဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တသ္မိံယေဝ ဝိဟာရေ စေတိယံ ကာရေသိ။ ဧဝံ အပ္ပသန္နာ ပသီဒန္တိ။

ပသန္နာ ဘိယျော ပသီဒန္တီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထုနာ ကိစ္စံ နတ္ထိ။ ပသန္နာနဉှိ အပ္ပိစ္ဆံ ဒိသွာ ပသာဒေါ ဘိယျော ဝဍ္ဎတိယေဝ။

မဇ္ဈန္တိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ ပန အပ္ပိစ္ဆေ ဒိသွာ မဟာဇနော အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိတုံ မညတီတိ အပ္ပိစ္ဆော မဟာဇနဿ စက္ခုဘူတော နာမ ဟောတိ။

‘‘အပ္ပိစ္ဆတာ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓမ္မဿ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ အနန္တရဓာနာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၁၆-၁၂၉) ဝစနတော ပန အပ္ပိစ္ဆော သာသနံ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောတိ နာမ။

နော ဒါယကေနာတိ သွာက္ခာတေ ဓမ္မဝိနယေ ပန ဒါယကဿ ပမာဏံ ဉတွာ ဒါတဗ္ဗကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ။ ယတ္တကော ဒေယျဓမ္မော အတ္ထိ, တတ္တကံ အဝတ္ထရိတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဝတ္ထရိတွာ ဒိန္နကာရဏာ ဟိ ဧသ မနုဿသမ္ပတ္တိံ, ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ, နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိဉ္စ အဝတ္ထရိတွာ ဥတ္တရုတ္တရိ ပဏီတပဏီတမေဝ လဘတိ။

၃၁၆။ ယော အာရဒ္ဓဝီရိယော, သော ဒုက္ခံ ဝိဟရတီတိ ပဉ္စာတပတပ္ပနမရုပ္ပပါတပတနာဒိစ္စာနုပရိဝတ္တန-ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနာဒီနိ အနုယုဉ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ, တဿေဝ ဗာဟိရသမယေ သမာဒိန္နဿ တပစရဏဿ ဝိပါကေန နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သမ္ပရာယေပိ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ။

၃၁၇။ ယော ကုသီတော, သော ဒုက္ခံ ဝိဟရတီတိ အယမ္ပိ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စေဝ သမ္ပရာယေ စ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ။ ကထံ? ယဿ ဟိ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယောနိသော မနသိကာရော နတ္ထိ, ဗုဒ္ဓဝစနံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ န ကရောတိ, စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ န ကရောတိ။ ဇနဿ ပန သဒ္ဓါဒေယျံ အပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဒိဝသံ သေယျသုခံ ပဿသုခံ အနုယုဉ္ဇိတွာ ပဗုဒ္ဓကာလေ တယော ဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေတိ။ သော ကတိပါဟေနေဝ ဘိက္ခုဘာဝါ စဝတိ? ဧဝံ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ စ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ။ ပဗ္ဗဇိတွာ ပန သမဏဓမ္မဿ သမ္မာ အကတတ္တာ စ –

‘‘ကုသော ယထာ ဒုဂ္ဂဟိတော, ဟတ္ထမေဝါနုကန္တတိ၊

သာမညံ ဒုပ္ပရာမဋ္ဌံ, နိရယာယုပကဍ္ဎတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၁၁) –

အပါယသ္မိံယေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှတိ။ ဧဝံ သမ္ပရာယေပိ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ။

၃၁၈။ ယော ကုသီတော, သော သုခံ ဝိဟရတီတိ ကာလေန ကာလံ ဝုတ္တပ္ပကာရေ တပစရဏေ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ တပစရဏံ ကတွာ ကာလေန ကာလံ ဩဒါတဝတ္ထဝသနော မာလာဂန္ဓဝိလေပနဓရော မဓုရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော မုဒုကာသု သေယျာသု သယန္တော ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စေဝ သုခံ ဝိဟရတိ သမ္ပရာယေ စ။ သော ဟိ တဿ တပစရဏဿ ဂါဠှံ အဂ္ဂဟိတတ္တာ နာတိဗဟုံ နိရယေ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ။ တသ္မာ သမ္ပရာယေ သုခံ ဝိဟရတိ နာမ။

၃၁၉။ ယော အာရဒ္ဓဝီရိယော, သော သုခံ ဝိဟရတီတိ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟိ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝတ္တေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, ယောနိသော မနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောတိ။ အထဿ ဝတ္တပူရဏဉ္စေဝ ဥဂ္ဂဟိတဗုဒ္ဓဝစနဉ္စ သမဏဓမ္မကိရိယဉ္စ အာဝဇ္ဇေန္တဿ စိတ္တံ ပသီဒတိ။ ဧဝံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ပန အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တော နိဗ္ဗတ္တဘဝေ ခိပ္ပါဘိညော ဟောတီတိ သမ္ပရာယေပိ သုခံ ဝိဟရတိ နာမ။

၃၂၀။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပမတ္တကောပိ ဂူထော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဟောတီတိ ဣဒံ သုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ကတရအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယန္တိ? နဝကနိပါတေ (အ။ နိ။ ၉။၁၂) သတ္တုပ္ပါဒသုတ္တ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ။ တထာဂတော ဟိ တံ အတ္ထံ ကထေန္တော – ‘‘နဝ ပုဂ္ဂလာ နိရယတော မုတ္တာ, တိရစ္ဆာနယောနိတော မုတ္တာ, ပေတ္တိဝိသယတော မုတ္တာ’’တိ ကထေသိ။ အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ ခေါ ပန မေ ပုတ္တာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ခီဏနိရယမှာ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိကာ ခီဏပေတ္တိဝိသယာ ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာတိ မညမာနာ ဥပရိမဂ္ဂဖလတ္ထာယ ဝါယမိတုံ န မညေယျုံ, တေသံ သံဝေဂံ ဇနေဿာမီ’’တိ သံဝေဂဇနနတ္ထံ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမံ သုတ္တမာရဘိ။ တတ္ထ အပ္ပမတ္တကောတိ ထောကမတ္တကော ပရိတ္တပ္ပမာဏော, အန္တမသော ကုသဂ္ဂေနပိ ဂဟေတွာ ဥပသိင်္ဃိယမာနော ဒုဂ္ဂန္ဓောဝ ဟောတိ။ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဘဝံ န ဝဏ္ဏေမီတိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကာလံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိံ န ဝဏ္ဏယာမိ။ ဣဒါနိဿ ဥပမံ ဒဿေန္တော အာဟ – အန္တမသော အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပီတိ။ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ဒွေ အင်္ဂုလိယော ဧကတော ကတွာ ပဟရဏမတ္တမ္ပိ ကာလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

(၁၆) ၄။ ဧကဓမ္မပါဠိ-စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၆။ ဧကဓမ္မပါဠိ

၃၂၂။ စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဇမ္ဗုဒီပေတိ ဇမ္ဗုယာ ပညာတော ပါကဋော ဒီပေါတိ ဇမ္ဗုဒီပေါ။ ဣမဿ ကိရ ဒီပဿ သညာဏဘူတာ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓာ ပဏ္ဏာသယောဇနသာခါ ပဉ္စဒသယောဇနာဝဋ္ဋက္ခန္ဓာ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတေ ဇာတာ ကပ္ပဋ္ဌာယိနီ မဟာဇမ္ဗူ နာမ အတ္ထိ, တာယ အယံ ဒီပေါ ဇမ္ဗုဒီပေါတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ စ ဣမသ္မိံ ဒီပေ ဇမ္ဗုရုက္ခော ကပ္ပဋ္ဌာယီ, တထာ အပရဂေါယာနေ ကဒမ္ဗရုက္ခော, ဥတ္တရကုရူသု ကပ္ပရုက္ခော, ပုဗ္ဗဝိဒေဟေ သိရီသရုက္ခော, အသုရာနံ စိတ္တပါဋလိရုက္ခော, သုပဏ္ဏာနံ သိမ္ဗလိရုက္ခော, ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တကောတိ ဣမေပိ ကပ္ပဋ္ဌာယိနောဝ။

‘‘ပါဋလီ သိမ္ဗလီ ဇမ္ဗူ, ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တကော၊

ကဒမ္ဗော ကပ္ပရုက္ခော စ, သိရီသော ဘဝတိ သတ္တမော’’တိ။

အာရာမရာမဏေယျကန္တိ ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမာနံ ရာမဏေယျကံ ဝေဠုဝန-ဇီဝကမ္ဗဝန-ဇေတဝနပုဗ္ဗာရာမသဒိသံ။ တံ ဣမသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပေ အပ္ပမတ္တကံ ပရိတ္တကံ, န ဗဟုကန္တိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ဝနရာမဏေယျကန္တိ နာဂဝနသာလဝနစမ္ပကဝနာဒိသဒိသံ ဝင်္ကပဗ္ဗတဟိမဝန္တပဗ္ဗတပဒေသာဒီသု အရညဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဘူမိရာမဏေယျကန္တိ ဇေတဝနဝိဟာရမဂဓက္ခေတ္တာဒိသဒိသံ သမံ ဘူမိဋ္ဌာနံ။ ပေါက္ခရဏိရာမဏေယျကန္တိ ဇေတဝနပေါက္ခရဏိဂဂ္ဂရာပေါက္ခရဏိသဒိသာနံ ဝဋ္ဋစတုရဿဒီဃဝင်္ကာဒိသဏ္ဌာနာနံ ပေါက္ခရဏီနံ သန္နိဝေသနဋ္ဌာနံ။ ဥက္ကူလဝိကူလန္တိ ဥက္ကူလဉ္စ ဝိကူလဉ္စ။ တတ္ထ ဥက္ကူလံ ဥန္နတဋ္ဌာနံ, ဝိကူလံ နိန္နဋ္ဌာနံ။ နဒီဝိဒုဂ္ဂန္တိ နဒီနံ ဘိန္နဋ္ဌာနံ တံ ဒုဂ္ဂမတ္တာ နဒီဝိဒုဂ္ဂန္တိ ဝုစ္စတိ။ ခါဏုကဏ္ဋကဋ္ဌာနန္တိ တတ္ထဇာတကာနဉ္စေဝ အာဟရိယမာနာနဉ္စ ခါဏုကဏ္ဋကာဒီနံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ။ ပဗ္ဗတဝိသမန္တိ ဂိရိဝိသမံ။ ယေ ဩဒကာတိ ယေ စ ဥဒကေ ဇာယန္တိ, တေယေဝ ဗဟုတရာ။ ဣတော ကိရ သုဝဏ္ဏဘူမိ သတ္တမတ္တာနိ ယောဇနသတာနိ ဟောတိ, ဧကေန ဝါတေန ဂစ္ဆန္တီ နာဝါ သတ္တဟိ အဟောရတ္တေဟိ ဂစ္ဆတိ။ အထေကသ္မိံ သမယေ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တီ နာဝါ သတ္တာဟမ္ပိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋမစ္ဆပိဋ္ဌေနေဝ ဂတာ။ ဧဝံ ဩဒကာနံ သတ္တာနံ ဗဟုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပိစ ထလဋ္ဌာနဿ ပရိတ္တဘာဝေန ဥဒကဿ စ ဗဟုဘာဝေနာပိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာ ဟိ မဟာတဠာကေ ဧကောဝ ဥပ္ပလဂစ္ဆော အဿ, တဿ စတ္တာရိ စ ပဏ္ဏာနိ, မဇ္ဈေ စ ဧကံ ဥပ္ပလမကုလံ အဿ။ ဧဝမေဝံ စတ္တာရိ ပဏ္ဏာနိ ဝိယ စတ္တာရော ဒီပါ, မဇ္ဈေ ဥပ္ပလမကုလံ ဝိယ သိနေရုပဗ္ဗတော, သေသံ ဥဒကံ ဝိယ ဥဒကပရိက္ခိတ္တော ဩကာသော။ တဿ မဟန္တဘာဝေါ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ပါကဋော ဟောတိ။ တေသဉှိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တာနံ စတ္တာရော မဟာဒီပါ စတ္တာရိ ပဏ္ဏာနိ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သိနေရုပဗ္ဗတော မဇ္ဈေ ဥပ္ပလမကုလံ ဝိယ, သေသံ ဥဒကံ ဝိယ ဥဒကပရိက္ခိတ္တော ဩကာသော။ ဧဝံ မဟန္တေ ဥဒကေ ဇာတတ္တာ ဩဒကာဝ ဗဟုတရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၂၃။ ဒုတိယာဒီသု အညတြ မနုဿေဟီတိ ဣဓ စတ္တာရော အပါယာ အညတြ မနုဿေဟီတိ အဓိပ္ပေတာ။

မဇ္ဈိမေသု ဇနပဒေသူတိ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော, တဿ ပရေန မဟာသာလာ, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ။ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလ္လဝတီ နာမ နဒီ, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ။ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ။ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ။ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥသီရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော, တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၅၉) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ ဇနပဒေတိ အတ္ထော။ အယဉှိ ဇနပဒေါ မုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနော ဥဇုကေန ကတ္ထစိ အသီတိယောဇနော ဟောတိ, ကတ္ထစိ ယောဇနသတိကော, ကတ္ထစိ ဒွိယောဇနသတိကော, မဇ္ဈေန ပန တိယောဇနသတိကော, ပရိယန္တပရိက္ခေပေန နဝမတ္တယောဇနသတိကော ဟောတိ။ ဧတ္တကေ ဌာနေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါ မဟာသာဝကာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကာ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ဗုဒ္ဓမာတာ ဗုဒ္ဓပိတာ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာတိ ဣမေ သတ္တာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ အပိစ ဥပါဒါယုပါဒါယာပိ မဇ္ဈိမပဒေသော လဗ္ဘတိ။ သကလောပိ ဟိ ဇမ္ဗုဒီပေါ မဇ္ဈိမပဒေသော နာမ, သေသဒီပါ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ။ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ အနုရာဓပုရံ မဇ္ဈိမပဒေသော နာမ, သေသော ပစ္စန္တောတိ ဧဝံ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၂၄။ ပညဝန္တော အဇဠာ အနေဠမူဂါတိ ဧတ္ထ ကမ္မဿကတပညာ, ဈာနပညာ ဝိပဿနာပညာ, မဂ္ဂပညာ, ဖလပညာတိ ဧတာဟိ သမန္နာဂတာ ပညဝန္တော နာမ, အမူဠှာ အဇဠာ နာမ။ ယေသံ ဧဠာ မုခတော န ဂလတိ, တေ အနေဠမူဂါ နာမ, အနေဠမုခါ နိဒ္ဒေါသမုခါတိ အတ္ထော။ ပဋိဗလာတိ သမတ္ထာ, ကာယဗလေန စေဝ ဉာဏဗလေန စ သမန္နာဂတာ။ အတ္ထမညာတုန္တိ အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ ဇာနိတုံ။ ဒုပ္ပညာတိ အပ္ပညာ နိပ္ပညာ။ ဇဠာတိ မန္ဒာ မောမူဟာ။

၃၂၅။ အရိယေန ပညာစက္ခုနာတိ သဟဝိပဿနေန မဂ္ဂေန။ အဝိဇ္ဇာဂတာတိ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေန သမန္နာဂတာ။

၃၂၆။ ယေ လဘန္တိ တထာဂတံ ဒဿနာယာတိ ယေ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ တထာဂတံ စက္ခုဝိညာဏေန ပဿိတုံ လဘန္တိ။

၃၂၇။ တထာဂတပ္ပဝေဒိတန္တိ တထာဂတေန ပဝေဒိတံ ပကာသေတွာ ကထိတံ။ သဝနာယာတိ သောတဝိညာဏေန သောတုံ။

၃၂၈။ ဓာရေန္တီတိ န ပမ္မုဿန္တိ။

၃၂၉။ ဓာတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တီတိ ပဂုဏာယ ပါဠိယာ အတ္ထာနတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ။

၃၃၀။ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယာတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ။ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ အနုလောမပဋိပဒံ ပူရေန္တိ။

၃၃၁။ သံဝေဇနီယေသု ဌာနေသူတိ သံဝေဂဇနကေသု ကာရဏေသု။ သံဝိဇ္ဇန္တီတိ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇန္တိ။

၃၃၂။ ယောနိသော ပဒဟန္တီတိ ဥပါယေန ပဓာနဝီရိယံ ကရောန္တိ။

၃၃၃။ ဝဝဿဂ္ဂါရမ္မဏန္တိ ဝဝဿဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာတိ အတ္ထော။ လဘန္တိ သမာဓိန္တိ မဂ္ဂသမာဓိဉ္စ ဖလသမာဓိဉ္စ ပါပုဏန္တိ။

၃၃၄။ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂါနန္တိ ဥတ္တမန္နာနဉ္စ ဥတ္တမရသာနဉ္စ။ ဥဉ္ဆေန ကပါလာဘတေန ယာပေန္တီတိ ဥဉ္ဆာစာရေန ဝနမူလဖလာဖလေန ဝါ ကပါလေန အာဘတဘတ္တေန ဝါ ယာပေန္တိ။ ဧတ္ထ စ ယော ကဿစိဒေဝ ခါဒနီယဿ ဘောဇနီယဿ အတ္ထာယ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ တံခဏံယေဝ န တံ လဘတိ, အယံ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂါနံ န လာဘီ နာမ။ ယဿပိ တံခဏံယေဝ လဘိတွာ ဩလောကေန္တဿ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ အမနာပါ ဟောန္တိ, အယမ္ပိ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂါနံ န လာဘီ နာမ။ ယဿ ပန ဝဏ္ဏဂန္ဓရသာ ပဋိလဘန္တိ, မနာပါ ဟောန္တိ, အယံ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂါနံ လာဘီ နာမ။ သော ဥတ္တမကောဋိယာ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ, ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ဓမ္မာသောကော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သင်္ခေပတော ဟိ ယဿ ဘတ္တဿ ဧကပါတိ သတသဟဿံ အဂ္ဃတိ, ဣဒံ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂံ နာမ။ ယံ ပန ဘိက္ခုသံဃံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ မနုဿာ ဥတ္တမပဏီတံ ဘတ္တံ ဒေန္တိ, ဣဒံ ကိံ နာမာတိ? ဣဒံ ဥဉ္ဆေန ကပါလာဘတေန ယာပေန္တေ ဥပါဒါယ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂံ နာမ ဝုစ္စတီတိ။

၃၃၅။ အတ္ထရသဿာတိအာဒီသု အတ္ထရသော နာမ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, ဓမ္မရသော နာမ စတ္တာရော မဂ္ဂါ, ဝိမုတ္တိရသော နာမ အမတနိဗ္ဗာနံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

ဇမ္ဗုဒီပပေယျာလော နိဋ္ဌိတော။

၁၇။ ပသာဒကရဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၆၆။ အဒ္ဓမိဒန္တိအာဒီသု အဒ္ဓန္တိ ဧကံသာဓိဝစနမေတံ, အဒ္ဓါ ဣဒံ လာဘာနံ, ဧကံသော ဧသ လာဘာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယဒိဒံ အာရညိကတ္တန္တိ ယော ဧသ အာရညိကဘာဝေါ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာရညိကဘာဝေါ နာမ လာဘာနံ ဧကံသော အဝဿဘာဝိတာ န သက္ကာ အာရညိကေန လာဘံ န လဘိတုန္တိ။ အာရညိကော ဟိ ဘိက္ခု ‘‘အတ္တနော အရညဝါသဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါပကံ နာမ န ကရောတိ, အထဿ ‘‘အာရညိကော အယံ ဘိက္ခူ’’တိ သဉ္ဇာတဂါရဝေါ မဟာဇနော စတုပစ္စယေန ပူဇံ ကရောတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဓမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, လာဘာနံ ယဒိဒံ အာရညိကတ္တ’’န္တိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန ဗာဟုသစ္စန္တိ ဗဟုဿုတဘာဝေါ။ ထာဝရေယျန္တိ စိရပဗ္ဗဇိတတ္တာ ထာဝရပ္ပတ္တဘာဝေါ။ အာကပ္ပသမ္ပဒါတိ စီဝရဂ္ဂဟဏာဒိနော အာကပ္ပဿ သမ္ပတ္တိ။ ပရိဝါရသမ္ပဒါတိ သုစိပရိဝါရတာ။ ကောလပုတ္တီတိ ကုလပုတ္တဘာဝေါ။ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာတိ သမ္ပန္နရူပတာ။ ကလျာဏဝါက္ကရဏတာတိ ဝစနကိရိယာယ မဓုရဘာဝေါ။ အပ္ပါဗာဓတာတိ အာရောဂျသမ္ပတ္တိ။ အရောဂေါ ဟိ ဘိက္ခု အတ္တနော သရီရကလျာဏတာယ ဝိပဿနာဓုရေ စ ဂန္ထဓုရေ စ ပရိပူရကာရီ ဟောတိ, တေနဿ လာဘော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။

သောဠသ ပသာဒကရဓမ္မာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၈။ အပရအစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၈၂။ အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပီတိ ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမအဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ (အ။ နိ။ ၇။၇၂) ဝုတ္တံ။ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဟိ မေတ္တာယ ဝိပါကေ ကထာယေဝ နတ္ထိ။ တဿာယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ပဌမန္တိ ‘‘ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာ ပဌမံ, ဣဒံ ပဌမံ သမာပဇ္ဇတီတိ ပဌမ’’န္တိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၅၆၈) ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဈာနန္တိ ဈာနံ နာမ ဒုဝိဓံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စာတိ။ တတ္ထ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။ တာ ဟိ ပထဝီကသိဏာဒိနော အာရမ္မဏဿ ဥပနိဇ္ဈာနတော အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ ဝုစ္စန္တိ။ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ။ ဝိပဿနာ ဟိ အနိစ္စာဒိဝသေန သင်္ခါရလက္ခဏဿ ဥပနိဇ္ဈာနတော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ, ဝိပဿနာယ ပန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနကိစ္စံ မဂ္ဂေန သိဇ္ဈတီတိ မဂ္ဂေါ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ, ဖလံ သုညတအနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတ-လက္ခဏဿ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဥပနိဇ္ဈာနတော လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ဣမသ္မိံ ပန အတ္ထေ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ။ ကော ပန ဝါဒေါ ယေ နံ ဗဟုလီကရောန္တီတိ ယေ နံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဗဟုလီ ကရောန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တိ, တေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃၈၃။ ဒုတိယန္တိအာဒီသုပိ ‘‘ဂဏနာနုပုဗ္ဗတာ ဒုတိယ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၅၇၉) နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၈၆-၃၈၇။ မေတ္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တေသု ဟိတဖရဏံ။ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ စိတ္တဝိမုတ္တိံ။ ဣဓ အပ္ပနာပ္ပတ္တာဝ မေတ္တာ အဓိပ္ပေတာ။ ကရုဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမေ ပန စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရာ ဝဋ္ဋံ ဟောန္တိ, ဝဋ္ဋပါဒါ ဟောန္တိ, ဝိပဿနာပါဒါ ဟောန္တိ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာ ဟောန္တိ, အဘိညာပါဒါ ဝါ နိရောဓပါဒါ ဝါ ဟောန္တိ။ လောကုတ္တရာ ပန န ဟောန္တိ။ ကသ္မာ? သတ္တာရမ္မဏတ္တာတိ။

၃၉၀။ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ အာနာပါနပဗ္ဗံ, ဣရိယာပထပဗ္ဗံ, စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗံ, ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗံ, ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗံ, နဝသိဝထိကာပဗ္ဗာနိ, အဇ္ဈတ္တပရိကမ္မဝသေန စတ္တာရိ နီလာဒိကသိဏာနီတိ ဣမသ္မိံ အဋ္ဌာရသဝိဓေ ကာယေ တမေဝ ကာယံ ပညာယ အနုပဿန္တော။ ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ ဝတ္တတိ။ ဣမိနာ ဣမဿ အဋ္ဌာရသဝိဓေန ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝကဿ ဘိက္ခုနော ဣရိယာပထော ကထိတော ဟောတိ။ အာတာပီတိ တဿေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ သတိပဋ္ဌာနဿ ဘာဝနကဝီရိယေန ဝီရိယဝါ။ သမ္ပဇာနောတိ အဋ္ဌာရသဝိဓေန ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဿ ပရိဂ္ဂါဟိကပညာယ သမ္မာ ပဇာနန္တော။ သတိမာတိ အဋ္ဌာရသဝိဓေန ကာယာနုပဿနာပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော။ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ တသ္မိံယေဝ ကာယသင်္ခါတေ လောကေ ပဉ္စကာမဂုဏိကတဏှဉ္စ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တဒေါမနဿဉ္စ ဝိနေတွာ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဝသေန သုဒ္ဓရူပသမ္မသနမေဝ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီတိ သုခါဒိဘေဒါသု ဝေဒနာသု ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတိ။ ဒုက္ခံ, အဒုက္ခမသုခံ, သာမိသံ ဝါ သုခံ, နိရာမိသံ ဝါ သုခံ, သာမိသံ ဝါ ဒုက္ခံ, နိရာမိသံ ဝါ ဒုက္ခံ, သာမိသံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ, နိရာမိသံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော နိရာမိသံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒိယာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၈၀၊ ဝိဘ။ ၃၆၃၊ မ။ နိ။ ၁။၁၁၃) ဧဝံ ဝုတ္တံ နဝဝိဓံ ဝေဒနံ အနုပဿန္တော။ အာတာပီတိအာဒိနာ ပနေတ္ထ နဝဝိဓေန ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဿ ဘာဝနာပရိဂ္ဂါဟိကာနံ ဝီရိယပညာသတီနံ ဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ လောကောတိ စေတ္ထ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

စိတ္တဓမ္မေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီတိ ‘‘သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနာတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၈၁၊ ဝိဘ။ ၃၆၅၊ မ။ နိ။ ၁။၁၁၄) ဧဝံ ဝိတ္ထာရိတေ သောဠသပ္ပဘေဒေ စိတ္တေ တမေဝ စိတ္တံ ပရိဂ္ဂါဟိကာယ အနုပဿနာယ အနုပဿန္တောတိ အတ္ထော။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီတိ ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာနိ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၈၂-၄၀၃၊ ဝိဘ။ ၃၆၇-၃၇၃၊ မ။ နိ။ ၁။၁၁၅-၁၃၆) ဧဝံ ကောဋ္ဌာသဝသေန ပဉ္စဓာ ဝုတ္တေသု ဓမ္မေသု ဓမ္မပရိဂ္ဂါဟိကာယ အနုပဿနာယ တေ ဓမ္မေ အနုပဿန္တောတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ပန ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနေ စ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနေ စ သုဒ္ဓအရူပသမ္မသနမေဝ ကထိတံ, ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနေ ရူပါရူပသမ္မသနံ။ ဣတိ ဣမာနိ စတ္တာရိပိ သတိပဋ္ဌာနာနိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနေဝ ကထိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၃၉၄။ အနုပ္ပန္နာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ။ ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ။ အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ လောဘာဒိဓမ္မာနံ။ အနုပ္ပါဒါယာတိ အနိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ။ ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဝါယမတီတိ ပယောဂံ ပရက္ကမံ ကရောတိ။ ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ကရောတိ။ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ တေနေဝ သဟဇာတဝီရိယေန စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ။ ပဒဟတီတိ ပဓာနဝီရိယံ ကရောတိ။

ဥပ္ပန္နာနန္တိ ဇာတာနံ နိဗ္ဗတ္တာနံ။ ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ ကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ အလောဘာဒိဓမ္မာနံ။ ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထံ။ အသမ္မောသာယာတိ အနဿနတ္ထံ။ ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနဘာဝါယ။ ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ။ ဘာဝနာယာတိ ဝဍ္ဎိယာ။ ပရိပူရိယာတိ ပရိပူရဏတ္ထာယ။ အယံ တာဝ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ ဧကပဒိကော အတ္ထုဒ္ဓါရော။

အယံ ပန သမ္မပ္ပဓာနကထာ နာမ ဒုဝိဓာ လောကိယာ လောကုတ္တရာ စ။ တတ္ထ လောကိယာ သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေ ဟောတိ, သာ ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေန လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ –

‘‘စတ္တာရောမေ, အာဝုသော, သမ္မပ္ပဓာနာ။ ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ

မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ, ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၄၅)။

ဧတ္ထ စ ပါပကာ အကုသလာတိ လောဘာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာ စေဝ မဂ္ဂေါ စ။ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ နာမ သမထဝိပဿနာဝ။ မဂ္ဂေါ ပန သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈမာနော အနတ္ထာယ သံဝတ္တနကော နာမ နတ္ထိ။ သော ဟိ ဖလဿ ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ။ ပုရိမသ္မိမ္ပိ ဝါ သမထဝိပဿနာဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ, တံ ပန န ယုတ္တံ။ ဧဝံ လောကိယာ သမ္မပ္ပဓာနကထာ သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေ ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပနေတံ ဧကမေဝ ဝီရိယံ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။

တတ္ထ အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အနုပ္ပန္နော စေဝ ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ ဧတ္ထ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ, ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ, ဩကာသကတုပ္ပန္နံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နန္တိ။ တတ္ထ ယေ ကိလေသာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပါဒါဒိသမင်္ဂိနော, ဣဒံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ။ ကမ္မေ ပန ဇဝိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကော ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ, ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ။ တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကုသလာကုသလကမ္မံ အညကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ, ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ, ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမ။ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမ, တေ အတီတာဒိဘေဒါ ဟောန္တိ။ တေသု အနုသယိတကိလေသာ ပန အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ အတီတက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ ဟိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ, အနာဂတက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ, ပစ္စုပ္ပန္နက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ, ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘တာသု တာသု ဘူမိသု အသမုဂ္ဃါတဂတာ ကိလေသာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ။

အပရမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ, အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ, အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ, အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နန္တိ။ တတ္ထ သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝ သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ နာမ။ သကိံ စက္ခူနိ ဥမ္မီလေတွာ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တေ ဂဟိတေ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသာ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? အာရမ္မဏဿ အဓိဂ္ဂဟိတတ္တာ။ ယထာ ကိံ? ယထာ ခီရုက္ခဿ ကုဌာရိယာ အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ဧဝံ။ ဣဒံ အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ နာမ။ သမာပတ္တိယာ အဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ပန ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေန ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ။ ယထာ ကိံ? ယထာ ခီရရုက္ခံ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ, ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ။ ဣဒံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ နာမ။ မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါတိတကိလေသာ ပန ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ ဣဒံ အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နံ နာမ။

ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသု ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ, ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ, ဩကာသကတုပ္ပန္နံ, သမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ, အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ, အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ, အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ။ မဂ္ဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ။ သော ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဟဉ္စိ အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ? တေန ဟိ ခီဏံယေဝ ခေပေတိ, နိရုဒ္ဓံ နိရောဓေတိ, အတ္ထင်္ဂတံ အတ္ထင်္ဂမေတိ, အတီတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ပဇဟတိ။ ဟဉ္စိ အနာဂတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ? တေန ဟိ အဇာတံ ပဇဟတိ, အနိဗ္ဗတ္တံ အနုပ္ပန္နံ အပါတုဘူတံ ပဇဟတိ, အနာဂတံ ယံ နတ္ထိ, တံ ပဇဟတိ။ ဟဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလေသေ ပဇဟတိ? တေန ဟိ ရတ္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသံ, မူဠှော မောဟံ, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနံ, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိံ, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆံ, ထာမဂတော အနုသယံ ပဇဟတိ, ကဏှသုက္ကာ ဓမ္မာ ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တန္တိ, သံကိလေသိယာ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတီတိ…ပေ… တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ, နတ္ထိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ, နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာနံ, နတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ။ အတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ…ပေ… အတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယောတိ။ ယထာ ကထံ ဝိယ? သေယျထာပိ တရုဏော ရုက္ခော…ပေ… အပါတုဘူတာယေဝ န ပါတုဘဝန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၂၁)။

ဣတိ ပါဠိယံ အဇာတဖလရုက္ခော အာဂတော, ဇာတဖလရုက္ခော ပန ဒီပေတဗ္ဗော။ ယထာ ဟိ သဖလော တရုဏမ္ဗရုက္ခော, တဿ ဖလာနိ မနုဿာ ပရိဘုဉ္ဇေယျုံ, သေသာနိ ပါတေတွာ ပစ္ဆိယော ပူရေယျုံ, အထညော ပုရိသော တံ ဖရသုနာ ဆိန္ဒေယျ။ တေနဿ နေဝ အတီတာနိ ဖလာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ, န အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ စ နာသိတာနိ။ အတီတာနိ ဟိ မနုဿေဟိ ပရိဘုတ္တာနိ, အနာဂတာနိ အနိဗ္ဗတ္တာနိ, န သက္ကာ နာသေတုံ။ ယသ္မိံ ပန သမယေ သော ဆိန္နော, တဒါ ဖလာနိယေဝ နတ္ထီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ အနာသိတာနိ။ သစေ ပန ရုက္ခော အစ္ဆိန္နော အဿ, အထဿ ပထဝီရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ, တာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဟိ အဇာတာနေဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာနေဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာနေဝ န ပါတုဘဝန္တိ။ ဧဝမေဝ မဂ္ဂေါ နာပိ အတီတာဒိဘေဒေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, နာပိ န ပဇဟတိ။ ယေသဉှိ ကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ခန္ဓေသု အပရိညာတေသု ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, မဂ္ဂေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခန္ဓာနံ ပရိညာတတ္တာ တေ ကိလေသာ အဇာတာဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာဝ န ပါတုဘဝန္တိ။ တရုဏပုတ္တာယ ဣတ္ထိယာ ပုန အဝိဇာယနတ္ထံ ဗျာဓိတာနံ ရောဂဝူပသမနတ္ထံ ပီတဘေသဇ္ဇေဟိ ဝါပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော။ ဧဝံ မဂ္ဂေါ ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ န စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေ န ပဇဟတိ။ ယေ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

န ကေဝလဉ္စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေယေဝ ပဇဟတိ, ကိလေသာနံ ပန အပ္ပဟီနတ္တာ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ, တေပိ ပဇဟတိယေဝ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ (စူဠဝ။ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၆) ဝိတ္ထာရော။ ဣတိ မဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နတော အနုပါဒိန္နတော စ ဝုဋ္ဌာတိ။ ဘဝဝသေန ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိဘဝေကဒေသတော, အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝတော, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ။ သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တိ။

အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဘာဝနာ ဟောတိ, ကထံ ဝါ ဥပ္ပန္နာနံ ဌိတိယာတိ? မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာ ဧဝ။ မဂ္ဂေါ ဟိ ပဝတ္တမာနော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ။ အနာဂတပုဗ္ဗဉှိ ဌာနံ ဂန္တွာ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ အနုဘဝိတွာ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ၊ ‘‘အနာဂတဋ္ဌာနံ အာဂတမှ, အနနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝါမာ’’တိ။ ယာ စဿ ပဝတ္တိ, အယမေဝ ဌိတိ နာမာတိ ‘‘ဌိတိယာ ဘာဝေတီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝမေတဿ ဘိက္ခုနော ဣဒံ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဝီရိယံ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယာ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ အယံ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ သမ္မပ္ပဓာနကထာ။ ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနေဝ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ကထိတာနိ။

၃၉၈-၄၀၁။ ဣဒ္ဓိပါဒေသု ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ, ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ။ သမန္နာဂတန္တိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဥပေတံ။ ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ, ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၄၃၁ အာဒယော) အာဂတော ဧဝ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၃၈၂) ပနဿ အတ္ထော ဒီပိတော။ တတြာယံ ဘိက္ခု ယဒါ ဆန္ဒာဒီသု ဧကံ ဓုရံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, တဒါဿ ပဌမိဒ္ဓိပါဒေါ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော, အပရဘာဂေ လောကုတ္တရော။ ဧဝံ သေသာပီတိ။ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ လောကိယလောကုတ္တရာဝ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ။

၄၀၂-၄၀၆။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေတီတိအာဒီသု သဒ္ဓါဝ အတ္တနော သဒ္ဓါဓုရေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဘာဝေတီတိ ဧတ္ထ ပန အာဒိကမ္မိကော ယောဂါဝစရော တီဟိ ကာရဏေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသောဓေန္တော သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ နာမ။ ဝီရိယိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ။

‘‘ကုသီတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, သမ္မပ္ပဓာနေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ။

‘‘မုဋ္ဌဿတီ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ဥပဋ္ဌိတဿတီ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, သတိပဋ္ဌာနေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သတိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ။

‘‘အသမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ဈာနဝိမောက္ခေ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သမာဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ။

‘‘ဒုပ္ပညေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ပညဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတော ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၈၄-၁၈၅)။

ဧတ္ထ စ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတောတိ သဏှသုခုမံ ခန္ဓန္တရံ, အာယတနန္တရံ, ဓာတန္တရံ, ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂန္တရံ, မဂ္ဂန္တရံ, ဖလန္တရဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာတိ အတ္ထော။ ဣမေသဉှိ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ကာရဏာနံ ဝသေန အကတာဘိနိဝေသော အာဒိကမ္မိကော ယောဂါဝစရော သဒ္ဓါဓုရာဒီသု အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝေန္တော အဝသာနေ ဝိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဣမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ နာမ, အရဟတ္တဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတိန္ဒြိယော နာမ ဟောတီတိ။ ဧဝံ ဣမာနိပိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကိယလောကုတ္တရာနေဝ ကထိတာနီတိ။

သဒ္ဓါဗလာဒီသု သဒ္ဓါယေဝ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလန္တိ သဒ္ဓါဗလံ။ ဝီရိယဗလာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ဟိ သဒ္ဓါ အဿဒ္ဓိယေ န ကမ္ပတိ, ဝီရိယံ ကောသဇ္ဇေန န ကမ္ပတိ, သတိ မုဋ္ဌဿစ္စေန န ကမ္ပတိ, သမာဓိ ဥဒ္ဓစ္စေ န ကမ္ပတိ, ပညာ အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ သဗ္ဗာနိပိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဘာဝနာနယော ပနေတ္ထ ဣန္ဒြိယဘာဝနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။ ဣမာနိ လောကိယလောကုတ္တရာနေဝ ကထိတာနီတိ။

၄၁၈။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဧတ္ထ အယံ အာဒိကမ္မိကာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဝသေန သဒ္ဓိံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ ဘာဝနာနယော။ တတ္ထ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနံ သတ္တန္နံ အာဒိပဒါနံ တာဝ အယမတ္ထဝဏ္ဏနာ – သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ တာဝ သရဏဋ္ဌေန သတိ, သာ ပနေသာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ, အပိလာပနလက္ခဏာ ဝါ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယထာ, မဟာရာဇ, ရညော ဘဏ္ဍာဂါရိကော ရညော သာပတေယျံ အပိလာပေတိ ‘ဧတ္တကံ, မဟာရာဇ, ဟိရညံ, ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ, ဧတ္တကံ သာပတေယျ’န္တိ။ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဟီနပ္ပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ အပိလာပေတိ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (မိ။ ပ။ ၂။၁။၁၃) ဝိတ္ထာရော။ အပိလာပနရသာ, ကိစ္စဝသေနေဝ ဟိဿာ ဧတံ လက္ခဏံ ထေရေန ဝုတ္တံ။ အသမ္မောသရသာ ဝါ, ဂေါစရာဘိမုခီဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ သတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။

တတ္ထ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂေါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီယာယ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခအတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ – ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၈၊ ဒီ။ နိ။ ၃။၁၄၃)။ တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂေါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ။ ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, တဿ အင်္ဂေါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ။ တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ။

အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ ဣမိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ (ပဋိ။ မ။ ၂။၁၇) ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သတိ ဧဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ။

ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိအာဒီသုပိ စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနတီတိ ဓမ္မဝိစယော။ သော ပဝိစယလက္ခဏော, ဩဘာသနရသော, အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနော။ ဝီရဘာဝတော, ဝိဓိနာ ဤရယိတဗ္ဗတော စ ဝီရိယံ။ တံ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ, ဥပထမ္ဘနရသံ, အနောသီဒနပစ္စုပဋ္ဌာနံ။ ပီဏယတီတိ ပီတိ။ သာ ဖရဏလက္ခဏာ, တုဋ္ဌိလက္ခဏာ ဝါ, ကာယစိတ္တာနံ ပီဏနရသာ, နေသံယေဝ ဩဒဂျပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ ကာယစိတ္တဒရထပ္ပဿမ္ဘနတော ပဿဒ္ဓိ။ သာ ဥပသမလက္ခဏာ, ကာယစိတ္တဒရထမဒ္ဒနရသာ, ကာယစိတ္တာနံ အပရိပ္ဖန္ဒသီတိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ သမာဓာနတော သမာဓိ။ သော အဝိက္ခေပလက္ခဏော, အဝိသာရလက္ခဏော ဝါ, စိတ္တစေတသိကာနံ သမ္ပိဏ္ဍနရသော, စိတ္တဋ္ဌိတိပစ္စုပဋ္ဌာနော။ အဇ္ဈုပေက္ခနတော ဥပေက္ခာ။ သာ ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏာ, သမဝါဟိတလက္ခဏာ ဝါ, ဦနာဓိကနိဝါရဏရသာ, ပက္ခပါတုပစ္ဆေဒနရသာ ဝါ, မဇ္ဈတ္တဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဘာဝေတီတိ ဗြူဟေတိ ဝဍ္ဎေတိ, ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။

တတ္ထ စတ္တာရော ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ သတိသမ္ပဇညံ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ အဘိက္ကန္တာဒီသု ဟိ သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညေန, ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကသဒိသေ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇနေန, တိဿဒတ္တတ္ထေရအဘယတ္ထေရာဒိသဒိသေ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလေ သေဝနေန, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာယ စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။

သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ, ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ, ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ, ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ပရိပုစ္ဆကတာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနသမထဝိပဿနာနံ အတ္ထသန္နိဿိတပရိပုစ္ဆာဗဟုလတာ။

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ။ ယဒါ ဟိဿ ကေသနခလောမာ ဒီဃာ ဟောန္တိ, သရီရံ ဝါ ဥပ္ပန္နဒေါသဉ္စေဝ သေဒမလမက္ခိတဉ္စ, တဒါ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ။ ယဒါ ပန စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ ကိလိဋ္ဌံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဝါ ဟောတိ, သေနာသနံ ဝါ ဥက္လာပံ, တဒါ ဗာဟိရံ ဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ။ တသ္မာ ကေသာဒိစ္ဆေဒနေန ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ သရီရသလ္လဟုကဘာဝကရဏေန ဥစ္ဆာဒနနဟာပနေန စ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ။ သူစိကမ္မဓောဝနရဇနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧတသ္မိဉှိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ အပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လဝဋ္ဋိတေလာဒီနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ။ ဝိသဒေ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လဝဋ္ဋိတေလာဒီနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တတီ’’တိ။

ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ။ သစေ ဟိဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဣတရာနိ မန္ဒာနိ, တတော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ, သတိန္ဒြိယံ ဥပဋ္ဌာနကိစ္စံ, သမာဓိန္ဒြိယံ အဝိက္ခေပကိစ္စံ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ။ တသ္မာ တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ယထာ ဝါ မနသိကရောတော ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကာရေန ဟာပေတဗ္ဗံ။ ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ။ သစေ ပန ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, အထ နေဝ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနိ ဣတရကိစ္စဘေဒံ။ တသ္မာ တံ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗံ။ တတြာပိ သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ သေသေသုပိ ဧကဿ ဗလဝဘာဝေ သတိ ဣတရေသံ အတ္တနော ကိစ္စေသု အသမတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ။ ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, အဝတ္ထုမှိ ပသီဒတိ။ ဗလဝပညော မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ။ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီတိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဥဘိန္နံ သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ။ ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ။ ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတိ။ သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ, ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ။ တသ္မာ တံ ဥဘယံ သမံ ကတ္တဗ္ဗံ။ ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ။

အပိစ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ။ သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ။ ဥဘိန္နံ ပန သမတာယပိ အပ္ပနာ ဟောတိယေဝ။ သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ သတိ ဟိ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သဒ္ဓါဝီရိယပညာနံ ဝသေန ဥဒ္ဓစ္စပါတတော ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခတိ။ တသ္မာ သာ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကော အမစ္စော ဝိယ စ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု, သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တေနာဟ – ‘‘သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄) ဘဂဝတာ။ ကိံ ကာရဏာ? စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ, အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ သတိ, န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ’’တိ။

ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ နာမ ခန္ဓာဒိဘေဒေသု အနောဂါဠှပညာနံ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ။ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ သမပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာယ ဥဒယဗ္ဗယပညာယ သမန္နာဂတပုဂ္ဂလသေဝနာ။ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ။ တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။

ဧကာဒသ ဓမ္မာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ, အာနိသံသဒဿာဝိတာ, ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ, ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။

တတ္ထ ‘‘နိရယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကရဏတော ပဋ္ဌာယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝနကာလေပိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇာလက္ခိပကုမိနာဒီဟိ ဂဟိတကာလေပိ, ပါဇနကဏ္ဋကာဒိပ္ပဟာရတုန္နဿ ပန သကဋဝဟနာဒိကာလေပိ, ပေတ္တိဝိသယေ အနေကာနိပိ ဝဿသဟဿာနိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ အာတုရီဘူတကာလေပိ, ကာလကဉ္ဇိကအသုရေသု သဋ္ဌိဟတ္ထအသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေန အဋ္ဌိစမ္မမတ္တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ဝါတာတပါဒိဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ န သက္ကာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥပ္ပါဒေတုံ။ အယမေဝ တေ ဘိက္ခု ကာလော’’တိ ဧဝံ အပါယဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘န သက္ကာ ကုသီတေန နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ လဒ္ဓုံ, အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ, အယမာနိသံသော ဝီရိယဿာ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓမဟာသာဝကေဟိ ဂတမဂ္ဂေါဝ ဂန္တဗ္ဗော, သော စ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂန္တု’’န္တိ ဧဝံ ဂမနဝီထိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘ယေ တံ ပိဏ္ဍပါတာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဣမေ တေ မနုဿာ နေဝ ဉာတကာ, န ဒါသကမ္မကရာ, နာပိ တံ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာတိ တေ ပဏီတာနိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနိ ဒေန္တိ။ အထ ခေါ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသမာနာ ဒေန္တိ။ သတ္ထာရာပိ ‘အယံ ဣမေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဒဠှီဗဟုလော သုခံ ဝိဟရိဿတီ’တိ န ဧဝံ သမ္ပဿတာ တုယှံ ပစ္စယာ အနုညာတာ, အထ ခေါ ‘အယံ ဣမေ ပရိဘုဉ္ဇမာနော သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိဿတီ’တိ တေ ပစ္စယာ အနုညာတာ။ သော ဒါနိ တွံ ကုသီတော ဝိဟရန္တော န တံ ပိဏ္ဍပါတံ အပစာယိဿသိ။ အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ ဟိ ပိဏ္ဍာပစာယနံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မဟာမိတ္တတ္ထေရဿ ဝိယ ပိဏ္ဍပါတိယတိဿတ္ထေရဿ ဝိယ စ။

မဟာမိတ္တတ္ထေရော ကိရ ကဿကလေဏေ နာမ ပဋိဝသတိ။ တဿ စ ဂေါစရဂါမေ ဧကာ မဟာဥပါသိကာ ထေရံ ပုတ္တံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ။ သာ ဧကဒိဝသံ အရညံ ဂစ္ဆန္တီ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပုရာဏတဏ္ဍုလာ, အသုကသ္မိံ ခီရံ, အသုကသ္မိံ သပ္ပိ, အသုကသ္မိံ ဖာဏိတံ, တဝ ဘာတိကဿ အယျမိတ္တဿ အာဂတကာလေ ဘတ္တံ ပစိတွာ ခီရသပ္ပိဖာဏိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဟိ, ဒတွာ တွဉ္စ ဘုဉ္ဇေယျာသိ။ အဟံ ပန ဟိယျော ပက္ကံ ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ကဉ္ဇိယေန ဘုတ္တမှီ’’တိ။ ဒိဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, အမ္မာတိ? သာကပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကဏတဏ္ဍုလေဟိ အမ္ဗိလယာဂုံ ပစိတွာ ဌပေဟိ, အမ္မာတိ။

ထေရော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရန္တောဝ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္တာနံ ဩဝဒိ – ‘‘မဟာဥပါသိကာ ကိရ ကဉ္ဇိယေန ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိ, ဒိဝါပိ ကဏပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ဘုဉ္ဇိဿတိ, တုယှံ အတ္ထာယ ပန ပုရာဏတဏ္ဍုလာဒီနိ အာစိက္ခတိ။ တံ နိဿာယ ခေါ ပနေသာ နေဝ ခေတ္တံ န ဝတ္ထုံ န ဘတ္တံ န ဝတ္ထံ ပစ္စာသီသတိ, တိဿော ပန သမ္ပတ္တိယော ပတ္ထယမာနာ ဒေတိ။ တွံ ဧတိဿာ တာ သမ္ပတ္တိယော ဒါတုံ သက္ခိဿသိ, န သက္ခိဿသီတိ, အယံ ခေါ ပန ပိဏ္ဍပါတော တယာ သရာဂေန သဒေါသေန သမောဟေန န သက္ကာ ဂဏှိတု’’န္တိ ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ မုဉ္စိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကဿကလေဏမေဝ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ, စီဝရဉ္စ စီဝရဝံသေ ဌပေတွာ, ‘‘အရဟတ္တံ အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ။ ဒီဃရတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နိဝုတ္ထဘိက္ခု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုရေဘတ္တမေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ မဟာခီဏာသဝေါ သိတံ ကရောန္တောဝ နိက္ခမိ။ လေဏဒွါရေ ရုက္ခမှိ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ –

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသာ’’တိ။ –

ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ တုမှာဒိသာနံ အရဟန္တာနံ ဘိက္ခံ ဒတွာ မဟလ္လကိတ္ထိယော ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’’တိ အာဟ။ ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ကာလံ ဩလောကေန္တော ‘‘ပါတောယေဝါ’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဂါမံ ပါဝိသိ။

ဒါရိကာပိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါရံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ။ သာ ထေရေ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိဖာဏိတယောဇိတဿ ခီရပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ထေရော ‘‘သုခံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာပိ တံ ဩလောကယမာနာဝ အဋ္ဌာသိ။ ထေရဿ ဟိ တဒါ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မုခံ ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ။

မဟာဥပါသိကာ အရညတော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဘာတိကော တေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ ဥပါသိကာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘အဘိရမတိ တေ, အမ္မ, ဘာတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ အာဟ။

ပိဏ္ဍပါတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထု ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – မဟာဂါမေ ကိရ ဧကော ဒလိဒ္ဒပုရိသော ဒါရုဝိက္ကယေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ။ သော တေနေဝ ကာရဏေန နာမံ လဘိတွာ ဒါရုဘဏ္ဍကမဟာတိဿော နာမ ဇာတော။ သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ကိံ အမှာကံ ဇီဝိတံ နာမ, သတ္ထာရာ ဒဠိဒ္ဒဒါနဿ မဟပ္ဖလဘာဝေါ ကထိတော, မယဉ္စ နိဗဒ္ဓံ ဒါတုံ န သက္ကောမ, ပက္ခိကဘတ္တမတ္တံ ဒတွာ ပုန ဥပ္ပန္နံ သလာကဘတ္တမ္ပိ ဒဿာမာ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓု သာမီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုနဒိဝသေ ယထာလာဘေန ပက္ခိကဘတ္တံ အဒါသိ။ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပစ္စယေဟိ နိပ္ပရိဿယကာလော ဟောတိ, ဒဟရသာမဏေရာ ပဏီတဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘အယံ လူခါဟာရော’’တိ တေသံ ပက္ခိကဘတ္တံ ဂဟိတမတ္တကမေဝ ကတွာ တေသံ ပဿန္တာနံယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ။

သာ ဣတ္ထီ တံ ဒိသွာ သာမိကဿ ကထေသိ, ‘‘မယာ ဒိန္နံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ န ပန ဝိပ္ပဋိသာရိနီ အဟောသိ။ တဿာ သာမိကော အာဟ – ‘‘မယံ ဒုဂ္ဂတဘာဝေန အယျာနံ သုခေန ပရိဘုဉ္ဇာပေတုံ နာသက္ခိမှ။ ကိံ နု ခေါ ကတွာ အယျာနံ မနံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿာမာ’’တိ? အထဿ ဘရိယာ အာဟ – ‘‘ကိံ ဝဒေသိ, သာမိ, သပုတ္တကာ ဒုဂ္ဂတာ နာမ နတ္ထီတိ အယံ တေ ဓီတာ, ဣမံ ဧကသ္မိံ ကုလေ ဌပေတွာ ဒွါဒသ ကဟာပဏေ ဂဏှိတွာ ဧကံ ခီရဓေနုံ အာဟရ, အယျာနံ ခီရသလာကဘတ္တံ ဒဿာမ, ဧဝံ တေသံ စိတ္တံ ဂဏှိတုံ သက္ခိဿာမာ’’တိ။ သော သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကာသိ။ တေသံ ပုညေန သာ ဓေနု သာယံ တီဏိ မာဏိကာနိ, ပါတော တီဏိ မာဏိကာနိ ခီရံ ဒေတိ။ သာယံ လဒ္ဓံ ဒဓိံ ကတွာ ပုနဒိဝသေ တတော ဂဟိတနဝနီတေန သပ္ပိံ ကတွာ သသပ္ပိပရိသေကံ ခီရသလာကဘတ္တံ ဒေန္တိ။ တတော ပဋ္ဌာယ တဿ ဂေဟေ သလာကဘတ္တံ ပုညဝန္တာဝ လဘန္တိ။

သော ဧကဒိဝသံ ဘရိယံ အာဟ – ‘‘မယံ ဓီတု အတ္ထိတာယ လဇ္ဇိတဗ္ဗတော စ မုတ္တာ, ဂေဟေ စ နော ဘတ္တံ အယျာနံ ပရိဘောဂါရဟံ ဇာတံ။ တွံ ယာဝ အဟံ အာဂစ္ဆာမိ, တာဝ ဣမသ္မိံ ကလျာဏဝတ္တေ မာ ပမဇ္ဇိ။ အဟံ ကိဉ္စိဒေဝ ကတွာ ဓီတရံ မောစေဿာမီ’’တိ။ သော ဧကံ ပဒေသံ ဂန္တွာ ဥစ္ဆုယန္တကမ္မံ ကတွာ ဆဟိ မာသေဟိ ဒွါဒသ ကဟာပဏေ လဘိတွာ ‘‘အလံ ဧတ္တကံ မမ ဓီတု မောစနတ္ထာယာ’’တိ တေ ကဟာပဏေ ဒုဿန္တေ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။

တသ္မိံ သမယေ အမ္ဗရိယမဟာဝိဟာရဝါသီ ပိဏ္ဍပါတိယတိဿတ္ထေရော ‘‘တိဿမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတော မဟာဂါမံ ဂစ္ဆန္တော တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ သော ဥပါသကော ထေရံ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ‘‘ဧကကောဝ အဂန္တွာ ဣမိနာ အယျေန သဒ္ဓိံ ဧကံ ဓမ္မကထံ သုဏန္တော ဂမိဿာမိ။ သီလဝန္တော ဟိ သဗ္ဗကာလံ ဒုလ္လဘာ’’တိ ဝေဂေန ထေရံ သမ္ပာပုဏိတွာ အဘိဝါဒေတွာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော ဝေလာယ ဥပကဋ္ဌာယ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ဟတ္ထေ ပုဋကဘတ္တံ နတ္ထိ, အယျဿ စ ဘိက္ခာကာလော သမ္ပတ္တော, အယဉ္စ မေ ပရိဗ္ဗယော ဟတ္ထေ အတ္ထိ, ဧကံ ဂါမဒွါရံ ပတ္တကာလေ အယျဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒဿာမီ’’တိ။

တဿေဝံ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေယေဝ ဧကော ပုဋကဘတ္တံ ဂဟေတွာ တံ ဌာနံ သမ္ပတ္တော။ ဥပါသကော တံ ဒိသွာ, ‘‘ဘန္တေ, ထောကံ အာဂမေထာ’’တိ ဝတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ကဟာပဏံ တေ, ဘော ပုရိသ, ဒမ္မိ, တံ မေ ပုဋကဘတ္တံ ဒေဟီ’’တိ။ သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ ဘတ္တံ ဣမသ္မိံ ကာလေ မာသကမ္ပိ န အဂ္ဃတိ, အယဉ္စ မယှံ ဧကဝါရေနေဝ ကဟာပဏံ ဒေတိ, ဘဝိဿတေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘နာဟံ ကဟာပဏေန ဒေမီ’’တိ အာဟ။ ဧဝံ သန္တေ ဒွေ ဂဏှ, တီဏိ ဂဏှာတိ ဣမိနာ နိယာမေန သဗ္ဗေပိ တေ ကဟာပဏေ ဒါတုကာမော ဇာတော။ ဣတရော ‘‘အညေပိဿ အတ္ထီ’’တိ သညာယ ‘‘န ဒေမိ’’စ္စေဝ အာဟ။ အထ နံ သော အာဟ – ‘‘သစေ မေ, ဘော, အညေပိ အဿု, တေပိ ဒဒေယျံ။ န ခေါ ပနာဟံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဏှာမိ, ဧတသ္မိံ မေ ရုက္ခမူလေ ဧကော အယျော နိသီဒါပိတော, တုယှမ္ပိ ကုသလံ ဘဝိဿတိ, ဒေဟိ မေ ဘတ္တ’’န္တိ။ တေန ဟိ, ဘော, ဂဏှ, အာဟရ တေ ကဟာပဏေတိ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ပုဋကဘတ္တံ အဒါသိ။ ဥပါသကော ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ပတ္တံ နီဟရထ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ ထေရော ပတ္တံ နီဟရိတွာ ဥပဍ္ဎဘတ္တေ ဒိန္နေ ပတ္တံ ပိဒဟိ။ ဥပါသကော အာဟ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဧကဿေဝ ပဋိဝိသော, န သက္ကာ မယာ ဣတော ဘုဉ္ဇိတုံ။ တုမှာကံယေဝ မေ အတ္ထာယ ဣမံ ပရိယေသိတွာ လဒ္ဓံ, ဂဏှထ နံ မံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ထေရော ‘‘အတ္ထိ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိ။ ဥပါသကော ဓမကရဏေန ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ။ တတော နိဋ္ဌိတဘတ္တကိစ္စေ ထေရေ ဥဘောပိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိံသု။

ထေရော ဥပါသကံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကေန ကာရဏေန တွံ န ဘုဉ္ဇသီ’’တိ။ သော အတ္တနော ဂမနာဂမနဝိဓာနံ သဗ္ဗံ ကထေသိ။ ထေရော တံ သုတွာ သံဝေဂပ္ပတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဒုက္ကရံ ဥပါသကေန ကတံ, မယာ ပန ဧဝရူပံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဧတဿ ကတညုနာ ဘဝိတဗ္ဗံ။ သပ္ပါယသေနာသနံ လဘိတွာ တတ္ထေဝ ဆဝိမံသလောဟိတေသု သုက္ခန္တေသုပိ နိသိန္နပလ္လင်္ကေနေဝ အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ။ သော တိဿမဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ အာဂန္တုကဝတ္တံ ကတွာ အတ္တနော ပတ္တသေနာသနံ ပဝိသိတွာ ပစ္စတ္ထရဏံ အတ္ထရိတွာ တတ္ထ နိသိန္နော အတ္တနော မူလကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဂဏှိ။ သော တာယ ရတ္တိယာ ဩဘာသမတ္တမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ။ ပုနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခာစာရပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိတွာ တဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမပဋိလောမံ ဝိပဿိ။ ဧတေနုပါယေန ဝိပဿန္တော သတ္တမေ အရုဏေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အတိဝိယ မေ ကိလန္တံ သရီရံ, ကိံ နု ခေါ မေ ဇီဝိတံ စိရံ ပဝတ္တိဿတိ, န ပဝတ္တိဿတီ’’တိ။ အထဿ အပ္ပဝတ္တနဘာဝံ ဒိသွာ သေနာသနံ ပဋိသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝိဟာရမဇ္ဈံ ဂန္တွာ ဘေရိံ ပဟရာပေတွာ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေသိ။

သံဃတ္ထေရော ‘‘ကေန ဘိက္ခုနာသံဃော သန္နိပါတိတော’’တိ ပုစ္ဆိ။ မယာ, ဘန္တေတိ။ ကိမတ္ထံ သပ္ပုရိသာတိ။ ဘန္တေ, အညံ ကမ္မံ နတ္ထိ, ယေသံ ပန မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ ကင်္ခါ အတ္ထိ, တေ မံ ပုစ္ဆန္တူတိ။ သပ္ပုရိသ တာဒိသာ နာမ ဘိက္ခူ အသန္တံ ဂုဏံ န ကထေန္တိ, အမှာကံ ဧတ္ထ ကင်္ခါ နတ္ထိ။ ကိံ ပန တေ သံဝေဂကာရဏံ အဟောသိ, ကိံ ပစ္စယံ ကတွာ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ မဟာဂါမေ ဝလ္လိယဝီထိယံ ဒါရုဘဏ္ဍကမဟာတိဿော နာမ ဥပါသကော အတ္တနော ဓီတရံ ဗဟိ ဌပေတွာ ဒွါဒသ ကဟာပဏေ ဂဏှိတွာ တေဟိ ဧကံ ခီရဓေနုံ ဂဟေတွာ သံဃဿ ခီရဘတ္တသလာကံ ပဋ္ဌပေသိ, သော ‘‘ဓီတရံ မောစေဿာမီ’’တိ ဆ မာသေ ယန္တသာလာယ ဘတိံ ကတွာ ဒွါဒသ ကဟာပဏေ လဘိတွာ ‘‘ဓီတရံ မောစေဿာမီ’’တိ အတ္တနော ဂေဟံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ မံ ဒိသွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ သဗ္ဗေပိ တေ ကဟာပဏေ ဒတွာ ပုဋကဘတ္တံ ဂဏှိတွာ သဗ္ဗံ မယှံ အဒါသိ။ အဟံ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဣဓာဂန္တွာ သပ္ပါယသေနာသနံ လဘိတွာ ‘‘ပိဏ္ဍာပစာယနကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေသိံ, ဘန္တေတိ။ တံ ဌာနံ သမ္ပတ္တာ စတဿောပိ ပရိသာ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒံသု။ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ။ ထေရော သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ကထေန္တော ကထေန္တောဝ ‘‘မယှံ ကူဋာဂါရံ ဒါရုဘဏ္ဍကမဟာတိဿဿ ဟတ္ထေန ဖုဋ္ဌကာလေယေဝ စလတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

ကာကဝဏ္ဏတိဿမဟာရာဇာ ‘‘ဧကော ကိရ ထေရော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ သုတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ ကူဋာဂါရံ သဇ္ဇေတွာ ထေရံ တတ္ထ အာရောပေတွာ ‘‘ဣဒါနိ စိတကဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဥက္ခိပန္တော စာလေတုံ နာသက္ခိ။ ရာဇာ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အတ္ထိ, ဘန္တေ, ထေရေန ကိဉ္စိ ကထိတ’’န္တိ။ ဘိက္ခူ ထေရေန ကထိတဝိဓာနံ အာစိက္ခိံသု။ ရာဇာ တံ ဥပါသကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တယာ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ကဿစိ မဂ္ဂပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော ပုဋကဘတ္တံ ဒိန္န’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ အာမ, ဒေဝါတိ။ ကေန တေ နိယာမေန ဒိန္နန္တိ? သော တံ ကာရဏံ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ။ အထ နံ ရာဇာ ထေရဿ ကူဋာဂါရဋ္ဌာနံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ တံ ထေရံ သဉ္ဇာန, သော ဝါ အညော ဝါ’’တိ။ သော ဂန္တွာ သာဏိံ ဥက္ခိပိတွာ ထေရဿ မုခံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဟဒယံ သန္ဓာရေန္တော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဒေဝ, မယှံ အယျော’’တိ အာဟ။ အထဿ ရာဇာ မဟာပသာဓနံ ဒါပေသိ။ တံ ပသာဓေတွာ အာဂတံ ‘‘ဂစ္ဆ ဘာတိက မဟာတိဿ မယှံ, အယျာတိ ဝတွာ ကူဋာဂါရံ ဥက္ခိပါ’’တိ အာဟ။ ဥပါသကော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ဂန္တွာ ထေရဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဥက္ခိပိတွာ အတ္တနော မတ္ထကေ အကာသိ။ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ကူဋာဂါရံ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ စိတကမတ္ထကေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တသ္မိံ ကာလေ စိတကဿ စတူဟိပိ ကဏ္ဏေဟိ သယမေဝ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိံသူတိ။

‘‘မဟန္တံ ခေါ ပနေတံ သတ္ထု ဒါယဇ္ဇံ, ယဒိဒံ သတ္တ အရိယဓနာနိ နာမ, တံ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂဟေတုံ။ ယထာ ဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ပုတ္တံ မာတာပိတရော ‘အယံ အမှာကံ အပုတ္တော’တိ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တိ, သော တေသံ အစ္စယေန ဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ကုသီတောပိ ဣဒံ အရိယဓနဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတီ’’တိ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘မဟာ ခေါ ပန တေ သတ္ထာ။ သတ္ထုနော ဟိ တေ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟဏကာလေပိ, အဘိနိက္ခမနေပိ, အဘိသမ္ဗောဓိယမ္ပိ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနယမကပါဋိဟာရိယဒေဝေါရောဟနအာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေသုပိ, ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ။ ယုတ္တံ နု တေ ဧဝရူပဿ သတ္ထုနော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသီတေန ဘဝိတု’’န္တိ ဧဝံ သတ္ထုမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘ဇာတိယာပိ တွံ ဣဒါနိ န လာမကဇာတိကော, အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ အာဂတဩက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတောသိ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ စ မဟာမာယာဒေဝိယာ စ နတ္တာ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌော, တယာ နာမ ဧဝရူပေန ဇိနပုတ္တေန ဟုတွာ န ယုတ္တံ ကုသီတေန ဝိဟရိတု’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ စေဝ အသီတိ မဟာသာဝကာ စ ဝီရိယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု, တွံ ဧတေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇသိ, န ပဋိပဇ္ဇသီ’’တိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ ဝိဿဋ္ဌကာယိကစေတသိကဝီရိယေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝိရိယုပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ ကာရဏေဟိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။

ဧကာဒသ ဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မ, သံဃ, သီလ, စာဂ, ဒေဝတာနုဿတိ ဥပသမာနုဿတိ, လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။

ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ ဟိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ, ဒီဃရတ္တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ရက္ခိတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနော ဒသသီလံ ပဉ္စသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသု ပဏီတဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဒတွာ ‘‘ဧဝံနာမ အဒမှာ’’တိ စာဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဧဝရူပေ ကာလေ သီလဝန္တာနံ ဒိန္နဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ယေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝတ္တံ ပတ္တာ, တထာရူပါနံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတေ ကိလေသာ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ ဝဿာနိ န သမုဒါစရန္တီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနထေရဒဿနေသု အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန ဂဒြဘပိဋ္ဌေ ရဇသဒိသေ လူခပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒဗဟုလေ မုဒုစိတ္တေ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပကေ ပသာဒနီယသုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပီတိဥပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ ကာရဏေဟိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။

သတ္တ ဓမ္မာ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပဏီတဘောဇနသေဝနတာ, ဥတုသုခသေဝနတာ, ဣရိယာပထသုခသေဝနတာ, မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ, သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, ပဿဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။

ပဏီတဉှိ သိနိဒ္ဓံ သပ္ပါယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ, သီတုဏှေသု စ ဥတူသု ဌာနာဒီသု စ ဣရိယာပထေသု သပ္ပါယဥတုဉ္စ ဣရိယာပထဉ္စ သေဝန္တဿာပိ ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယော ပန မဟာပုရိသဇာတိကော သဗ္ဗဥတုဣရိယာပထက္ခမော ဟောတိ, န တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ယဿ သဘာဂဝိသဘာဂတာ အတ္ထိ, တဿေဝ ဝိသဘာဂေ ဥတုဣရိယာပထေ ဝဇ္ဇေတွာ သဘာဂေ သေဝန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ ဝုစ္စတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏာ။ ဣမိနာ မဇ္ဈတ္တပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ဝိဟေဌယမာနော ဝိစရတိ, ဧဝရူပံ သာရဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သံယတပါဒပါဏိံ ပဿဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပဿဒ္ဓိဥပ္ပါဒနတ္ထာယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။

ဧကာဒသ ဓမ္မာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ, နိမိတ္တကုသလတာ, သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ သမ္ပဟံသနတာ, သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ, အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ဈာနဝိမောက္ခပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ စ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟကုသလတာ။ သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ ပဂ္ဂဏှနံ။ သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ နိဂ္ဂဏှနံ။ သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနဓိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ။ အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ – ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ။ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စ ပသာဒံ ဇနေတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ သမ္ပဟံသနတာ’’တိ။

သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ နာမ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ သာရထိ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ’’တိ။ အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ နာမ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ အပ္ပတ္တာနံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ။ သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ နာမ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတစိတ္တာနံ သေဝနာ ဘဇနာ ပယိရုပါသနာ။ တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သမာဓိဥပ္ပါဒနတ္ထံယေဝ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ။ ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ ကာရဏေဟိ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။

ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပေခါသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ, သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ, သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ ‘‘တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿသိ, ဧသောပိ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿတိ, တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏေန စ, ‘‘ပရမတ္ထတော သတ္တောယေဝ နတ္ထိ, သော တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ နိဿတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန စာတိ။ ဒွီဟေဝါကာရေဟိ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ ‘‘ဣဒံ စီဝရံ အနုပုဗ္ဗေန ဝဏ္ဏဝိကာရဉ္စေဝ ဇိဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဥပဂန္တွာ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဆဍ္ဍနီယံ ဘဝိဿတိ, သစေ ပနဿ သာမိကော ဘဝေယျ, နာဿ ဧဝံ ဝိနဿိတုံ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ အဿာမိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ, ‘‘အနဒ္ဓနိယံ ဣဒံ တာဝကာလိက’’န္တိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စာတိ။ ယထာ စ စီဝရေ, ဧဝံ ပတ္တာဒီသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာတိ ဧတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဂိဟီ ဝါ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အတ္တနော အန္တေဝါသိကသမာနုပဇ္ဈာယကာဒိကေ မမာယတိ, သဟတ္ထေနေဝ နေသံ ကေသစ္ဆေဒနသူစိကမ္မစီဝရဓောဝနရဇနပတ္တပစနာဒီနိ ကရောတိ, မုဟုတ္တမ္ပိ အပဿန္တော ‘‘အသုကော သာမဏေရော ကုဟိံ, အသုကော ဒဟရော ကုဟိ’’န္တိ ဘန္တမိဂေါ ဝိယ ဣတော စိတော စ ဩလောကေတိ, အညေန ကေသစ္ဆေဒနာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘မုဟုတ္တံ တာဝ အသုကံ ပေသေထာ’’တိ ယာစိယမာနောပိ ‘‘အမှေပိ တံ အတ္တနော ကမ္မံ န ကာရေမ, တုမှေ နံ ဂဟေတွာ ကိလမိဿထာ’’တိ န ဒေတိ, အယံ သတ္တကေလာယနော နာမ။ ယော ပန စီဝရပတ္တထာလကကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနိ မမာယတိ, အညဿ ဟတ္ထေန ပရာမသိတုမ္ပိ န ဒေတိ, တာဝကာလိကံ ယာစိတော ‘‘မယမ္ပိ ဣမံ ဓနာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, တုမှာကံ ကိံ ဒဿာမာ’’တိ ဝဒတိ, အယံ သင်္ခါရကေလာယနော နာမ။

ယော ပန တေသု ဒွီသုပိ ဝတ္ထူသု မဇ္ဈတ္တော ဥဒါသိနော, အယံ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တော နာမ။ ဣတိ အယံ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧဝရူပံ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တဒုပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကော ကုလပုတ္တော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သမုဋ္ဌာပေတွာ တဒေဝ ဓုရံ ကတွာ အဘိနိဝေသံ ပဋ္ဌပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ သော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ နာမ, ဖလေ ပတ္တေ ဘာဝိတော နာမ ဟောတိ။ ဣတိ ဣမေပိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာ။

၄၁၉။ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတီတိ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အာဒိဘူတံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဗြူဟေတိ ဝဍ္ဎေတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန သမ္မာဒဿနလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ သမ္မာအဘိနိရောပနလက္ခဏော သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ။ သမ္မာပရိဂ္ဂါဟလက္ခဏာ သမ္မာဝါစာ။ သမ္မာသမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော သမ္မာကမ္မန္တော။ သမ္မာဝေါဒါပနလက္ခဏော သမ္မာအာဇီဝေါ။ သမ္မာပဂ္ဂဟလက္ခဏော သမ္မာဝါယာမော။ သမ္မာဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သမ္မာသတိ။ သမ္မာသမာဓာနလက္ခဏော သမ္မာသမာဓိ။

တေသု ဧကေကဿ တီဏိ တီဏိ ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ။ သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ တာဝ အညေဟိပိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ, နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပဿတိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟဝိဓမနဝသေန အသမ္မောဟတော။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ တထေဝ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီနိ စ ပဇဟန္တိ, နိရောဓဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောန္တိ။ ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သဟဇာတဓမ္မေ သမ္မာ အဘိနိရောပေတိ, သမ္မာဝါစာ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာ သမုဋ္ဌာပေတိ, သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာ ဝေါဒါပေတိ, သမ္မာဝါယာမော သမ္မာ ပဂ္ဂဏှာတိ, သမ္မာသတိ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာတိ, သမ္မာသမာဓိ သမ္မာ ပဒဟတိ။

အပိ စေသာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာက္ခဏာ နာနာရမ္မဏာ ဟောတိ, မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ။ ကိစ္စတော ပန ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနက္ခဏာ နာနာရမ္မဏာ ဟောန္တိ, မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ။ တေသု သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ကိစ္စတော နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပေါ အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပေါ အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပေါတိ တီဏိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာဝါစာဒယော တယော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာယောပိ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဝိရတိယောဝ။ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတီတိ ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ကိစ္စတော သမ္မပ္ပဓာနသတိပဋ္ဌာနဝသေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာသမာဓိ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိယေဝ။

ဣတိ ဣမေသု အဋ္ဌသု ဓမ္မေသု ဘဂဝတာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ယောဂိနော ဗဟုကာရတ္တာ ပဌမံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒေသိတာ။ အယဉှိ ‘‘ပညာပဇ္ဇောတော ပညာသတ္ထ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၁၆, ၂၀, ၂၉, ၃၄) စ ဝုတ္တာ။ တသ္မာ ဧတာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာဉာဏသင်္ခါတာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ကိလေသစောရေ ဃာတေန္တော ခေမေန ယောဂါဝစရော နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ယောဂိနော ဗဟုကာရတ္တာ ပဌမံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒေသိတာ’’တိ။

သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပန တဿာ ဗဟုကာရော, တသ္မာ တဒနန္တရံ ဝုတ္တော။ ယထာ ဟိ ဟေရညိကော ဟတ္ထေန ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ စက္ခုနာ ကဟာပဏံ ဩလောကေန္တော ‘အယံ ကူဋော, အယံ ဆေကော’’တိ ဇာနာတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိတက္ကေန ဝိတက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ ဝိပဿနာပညာယ ဩလောကယမာနော ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ, ဣမေ ဓမ္မာ ရူပါဝစရာဒယော’’တိ ဇာနာတိ။ ယထာ ဝါ ပန ပုရိသေန ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ဒိန္နံ မဟာရုက္ခံ တစ္ဆကော ဝါသိယာ တစ္ဆေတွာ ကမ္မေ ဥပနေတိ, ဧဝံ ဝိတက္ကေန ဝိတက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ ဒိန္နဓမ္မေ ယောဂါဝစရော ပညာယ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ, ဣမေ ဓမ္မာ ရူပါဝစရာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မေ ဥပနေတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပန တဿာ ဗဟုကာရော, တသ္မာ တဒနန္တရံ ဝုတ္တော’’တိ။

သွာယံ ယထာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ, ဧဝံ သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော။ ယထာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, ဂဟပတိ, ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃)။ တသ္မာ တဒနန္တရံ သမ္မာဝါစာ ဝုတ္တာ။

ယသ္မာ ပန ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရိဿာမာတိ ပဌမံ ဝါစာယ သံဝိဒဟိတွာ လောကေ ကမ္မန္တေ ပယောဇေန္တိ, တသ္မာ ဝါစာ ကာယကမ္မဿ ဥပကာရိကာတိ သမ္မာဝါစာယ အနန္တရံ သမ္မာကမ္မန္တော ဝုတ္တော။

စတုဗ္ဗိဓံ ပန ဝစီဒုစ္စရိတံ, တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ဥဘယသုစရိတံ ပူရေန္တဿေဝ ယသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပူရေတိ, န ဣတရဿ။ တသ္မာ တဒုဘယာနန္တရံ သမ္မာအာဇီဝေါ ဝုတ္တော။

ဧဝံ သုဒ္ဓါဇီဝေန ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ မေ အာဇီဝေါ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ပရိတောသံ ကတွာ သုတ္တပ္ပမတ္တေန ဝိဟရိတုံ န ယုတ္တံ, အထ ခေါ သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ဣဒံ ဝီရိယမာရဘိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ တဒနန္တရံ သမ္မာဝါယာမော ဝုတ္တော။

တတော အာရဒ္ဓဝီရိယေနာပိ ကာယာဒီသု စတူသု ဝတ္ထူသု သတိ သူပဋ္ဌိတာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သမ္မာသတိ ဒေသိတာ။

ယသ္မာ ပန ဧဝံ သူပဋ္ဌိတာ သတိ သမာဓိဿ ဥပကာရာနုပကာရာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသိတွာ ပဟောတိ ဧကတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမာဓေတုံ, တသ္မာ သမ္မာသတိယာ အနန္တရံ သမ္မာသမာဓိ ဒေသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣတိ အယမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကောဝ ကထိတော။

၄၂၇။ အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီတိအာဒီသု အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မဝသေန အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ နာမ ဟောတိ။ အဇ္ဈတ္တဉှိ နီလပရိကမ္မံ ကရောန္တော ကေသေ ဝါ ပိတ္တေ ဝါ အက္ခိတာရကာယ ဝါ ကရောတိ, ပီတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မေဒေ ဝါ ဆဝိယာ ဝါ ဟတ္ထပါဒတလေသု ဝါ အက္ခီနံ ပီတကဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ, လောဟိတပရိကမ္မံ ကရောန္တော မံသေ ဝါ လောဟိတေ ဝါ ဇိဝှါယ ဝါ အက္ခီနံ ရတ္တဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ, ဩဒါတပရိကမ္မံ ကရောန္တော အဋ္ဌိမှိ ဝါ ဒန္တေ ဝါ နခေ ဝါ အက္ခီနံ သေတဋ္ဌာနေ ဝါ ကရောတိ။ တံ ပန သုနီလံ သုပီတံ သုလောဟိတကံ သုဩဒါတကံ န ဟောတိ, အဝိသုဒ္ဓမေဝ ဟောတိ။

ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿေဝံ ပရိကမ္မံ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ, နိမိတ္တံ ပန ဗဟိဒ္ဓါ။ သော ဧဝံ အဇ္ဈတ္တံ ပရိကမ္မဿ ဗဟိဒ္ဓါ စ အပ္ပနာယ ဝသေန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ရူပသညီ ဧကော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပရိတ္တာနီတိ အဝဍ္ဎိတာနိ။ သုဝဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏာနီတိ သုဝဏ္ဏာနိ ဝါ ဟောန္တိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ ဝါ, ပရိတ္တဝသေနေဝ ဣဒံ အဘိဘာယတနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တာနိ အဘိဘုယျာတိ ယထာ နာမ သမ္ပန္နဂဟဏိကော ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘတ္တံ လဘိတွာ ‘‘ကိံ ဧတ္ထ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဧကကဗလမေဝ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဉာဏုတ္တရိကော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော ‘‘ကိံ ဧတ္ထ ပရိတ္တကေ အာရမ္မဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, နာယံ မမ ဘာရော’’တိ တာနိ ရူပါနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော။ ဇာနာမိ ပဿာမီတိ ဣမိနာ ပနဿ အာဘောဂေါ ကထိတော။ သော စ ခေါ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ, န အန္တောသမာပတ္တိယံ။ ဧဝံသညီ ဟောတီတိ အာဘောဂသညာယပိ ဈာနသညာယပိ ဧဝံသညီ ဟောတိ။ အဘိဘဝသညာ ဟိဿ အန္တောသမာပတ္တိယမ္ပိ အတ္ထိ, အာဘောဂသညာ ပန သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿေဝ။

အပ္ပမာဏာနီတိ ဝဍ္ဎိတပ္ပမာဏာနိ, မဟန္တာနီတိ အတ္ထော။ အဘိဘုယျာတိ ဧတ္ထ ပန ယထာ မဟဂ္ဃသော ပုရိသော ဧကံ ဘတ္တဝဍ္ဎိတကံ လဘိတွာ ‘‘အညမ္ပိ ဟောတု, ကိံ ဧတံ မယှံ ကရိဿတီ’’တိ တံ န မဟန္တတော ပဿတိ, ဧဝမေဝ ဉာဏုတ္တရော ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏော ‘‘ကိံ ဧတ္ထ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, နယိဒံ အပ္ပမာဏံ, န မယှံ စိတ္တေကဂ္ဂတာကရဏေ ဘာရော အတ္ထီ’’တိ တာနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ, သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ ပါပေတီတိ အတ္ထော။

အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အလာဘိတာယ ဝါ အနတ္ထိကတာယ ဝါ အဇ္ဈတ္တရူပေ ပရိကမ္မသညာဝိရဟိတော။

ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ယဿ ပရိကမ္မမ္ပိ နိမိတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပန္နံ, သော ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိကမ္မဿ စေဝ အပ္ပနာယ စ ဝသေန ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဧကောဝ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ သေသမေတ္ထ စတုတ္ထအဘိဘာယတနေ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣမေသု ပန စတူသု ပရိတ္တံ ဝိတက္ကစရိတဝသေန အာဂတံ, အပ္ပမာဏံ မောဟစရိတဝသေန, သုဝဏ္ဏံ ဒေါသစရိတဝသေန, ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ရာဂစရိတဝသေန။ ဧတေသဉှိ ဧတာနိ သပ္ပါယာနိ, သာ စ နေသံ သပ္ပါယတာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စရိယနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာ။

ပဉ္စမအဘိဘာယတနာဒီသု နီလာနီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ဝုတ္တံ။ နီလဝဏ္ဏာနီတိ ဝဏ္ဏဝသေန။ နီလနိဒဿနာနီတိ နိဒဿနဝသေန, အပညာယမာနဝိဝရာနိ အသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏာနိ ဧကနီလာနေဝ ဟုတွာ ဒိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နီလနိဘာသာနီတိ ဣဒံ ပန ဩဘာသဝသေန ဝုတ္တံ, နီလောဘာသာနိ နီလပ္ပဘာယုတ္တာနီတိ အတ္ထော။ ဧတေန နေသံ သုဝိသုဒ္ဓတံ ဒဿေတိ။ ဝိသုဒ္ဓဝဏ္ဏဝသေနေဝ ဟိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အဘိဘာယတနာနိ ဝုတ္တာနိ။ ‘‘နီလကသိဏံ ဂဏှန္တော နီလသ္မိံ နိမိတ္တံ ဂဏှာတိ ပုပ္ဖသ္မိံ ဝါ ဝတ္ထသ္မိံ ဝါ ဝဏ္ဏဓာတုယာ ဝါ’’တိအာဒိကံ ပနေတ္ထ ကသိဏကရဏဉ္စ ပရိကမ္မဉ္စ အပ္ပနာဝိဓာနဉ္စ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝ။ ဣမာနိ ပန အဋ္ဌ အဘိဘာယတနဇ္ဈာနာနိ ဝဋ္ဋာနိပိ ဟောန္တိ ဝဋ္ဋပါဒကာနိပိ ဝိပဿနာပါဒကာနိပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနိပိ အဘိညာပါဒကာနိပိ နိရောဓပါဒကာနိပိ, လောကိယာနေဝ ပန န လောကုတ္တရာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၄၃၅။ ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဧတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ကေသာဒီသု နီလကသိဏာဒီသု နီလကသိဏာဒိဝသေန ဥပ္ပါဒိတံ ရူပဇ္ဈာနံ ရူပံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ရူပီ။ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီတိ ဗဟိဒ္ဓါပိ နီလကသိဏာဒီနိ ရူပါနိ ဈာနစက္ခုနာ ပဿတိ။ ဣမိနာ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကေသု ကသိဏေသု ဥပ္ပါဒိတဇ္ဈာနဿ ပုဂ္ဂလဿ စတ္တာရိပိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ။ အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီတိ အဇ္ဈတ္တံ န ရူပသညီ, အတ္တနော ကေသာဒီသု အနုပ္ပါဒိတရူပါဝစရဇ္ဈာနောတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ဗဟိဒ္ဓါပရိကမ္မံ ကတွာ ဗဟိဒ္ဓါဝ ဥပ္ပါဒိတဇ္ဈာနဿ ပုဂ္ဂလဿ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ။

သုဘန္တေွဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဣမိနာ သုဝိသုဒ္ဓေသု နီလာဒီသု ဝဏ္ဏကသိဏေသု ဈာနာနိ ဒဿိတာနိ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အန္တောအပ္ပနာယံ သုဘန္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထိ, ယော ပန ဝိသုဒ္ဓံ သုဘံ ကသိဏာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိဟရတိ, သော ယသ္မာ ‘‘သုဘန္တိ အဓိမုတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာ။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ပန ‘‘ကထံ သုဘန္တေွဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော – ဣဓ ဘိက္ခု မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ…ပေ… မေတ္တာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိက္ကူလာ ဟောန္တိ။ ကရုဏာသဟဂတေန…ပေ… မုဒိတာသဟဂတေန…ပေ… ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ…ပေ… ဥပေက္ခာယ ဘာဝိတတ္တာ သတ္တာ အပ္ပဋိက္ကူလာ ဟောန္တိ။ ဧဝံ သုဘန္တေွဝ အဓိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝိမောက္ခော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၁၂) ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗသော ရူပသညာနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ။

၄၄၃။ ပထဝိကသိဏံ ဘာဝေတီတိ ဧတ္ထ ပန သကလဋ္ဌေန ကသိဏံ, ပထဝိ ဧဝ ကသိဏံ ပထဝိကသိဏံ။ ပရိကမ္မပထဝိယာပိ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တဿာပိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တဿာပိ တံ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာနဿာပိ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဣဓ ပန ပထဝိကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ။ တံ ဟေသ ဘာဝေတိ။ အာပေါကသိဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဣမာနိ ပန ကသိဏာနိ ဘာဝေန္တေန သီလာနိ သောဓေတွာ ပရိသုဒ္ဓသီလေ ပတိဋ္ဌိတေန ယွာဿ ဒသသု ပလိဗောဓေသု ပလိဗောဓော အတ္ထိ, တံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဒါယကံ ကလျာဏမိတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော စရိယာနုကူလဝသေန ယံ ယဿ သပ္ပါယံ, တံ တေန ဂဟေတွာ ကသိဏဘာဝနာယ အနနုရူပံ ဝိဟာရံ ပဟာယ အနုရူပေ ဝိဟရန္တေန ခုဒ္ဒကပလိဗောဓုပစ္ဆေဒံ ကတွာ သဗ္ဗံ ဘာဝနာဝိဓာနံ အပရိဟာပေန္တေန ဘာဝေတဗ္ဗာနိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၈ အာဒယော) ဝုတ္တော။ ကေဝလဉှိ တတ္ထ ဝိညာဏကသိဏံ နာဂတံ, တံ အတ္ထတော အာကာသကသိဏေ ပဝတ္တဝိညာဏံ။ တဉ္စ ခေါ အာရမ္မဏဝသေန ဝုတ္တံ, န သမာပတ္တိဝသေန။ တဉှိ အနန္တံ ဝိညာဏန္တိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဧသ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ ဘာဝေန္တော ဝိညာဏကသိဏံ ဘာဝေတီတိ ဝုစ္စတိ။ ဣမာနိပိ ဒသ ကသိဏာနိ ဝဋ္ဋာနိပိ ဟောန္တိ ဝဋ္ဋပါဒကာနိပိ ဝိပဿနာပါဒကာနိပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာနိပိ အဘိညာပါဒကာနိပိ နိရောဓပါဒကာနိပိ, လောကိယာနေဝ ပန န လောကုတ္တရာနီတိ။

၄၅၃။ အသုဘသညံ ဘာဝေတီတိ အသုဘသညာ ဝုစ္စတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဒသသု အာရမ္မဏေသု ဥပ္ပန္နာ ပဌမဇ္ဈာနသဟဂတာ သညာ, တံ ဘာဝေတိ ဗြူဟေတိ ဝဍ္ဎေတိ, အနုပ္ပန္နံ ဥပ္ပါဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ အနုရက္ခတီတိ အတ္ထော။ ဒသန္နံ ပန အသုဘာနံ ဘာဝနာနယော သဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၀၂ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတောယေဝ။ မရဏသညံ ဘာဝေတီတိ သမ္မုတိမရဏံ, ခဏိကမရဏံ, သမုစ္ဆေဒမရဏန္တိ တိဝိဓမ္ပိ မရဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ, အနုပ္ပန္နံ ဥပ္ပါဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ အနုရက္ခတီတိ အတ္ထော။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တလက္ခဏာ ဝါ မရဏဿတိယေဝ ဣဓ မရဏသညာတိ ဝုတ္တာ, တံ ဘာဝေတိ ဥပ္ပါဒေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ အတ္ထော။ ဘာဝနာနယော ပနဿာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၆၇ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတောယေဝ။ အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဘာဝေတီတိ အသိတပီတာဒိဘေဒေ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ဂမနပဋိကူလာဒီနိ နဝ ပဋိကူလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ, ဥပ္ပါဒေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ အတ္ထော။ တဿာပိ ဘာဝနာနယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတောယေဝ။ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညံ ဘာဝေတီတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ တေဓာတုကေ လောကေ အနဘိရတိသညံ ဥက္ကဏ္ဌိတသညံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော။ အနိစ္စသညံ ဘာဝေတီတိ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယညထတ္တပရိဂ္ဂါဟိကံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အနိစ္စန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ။ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညံ ဘာဝေတီတိ အနိစ္စေ ခန္ဓပဉ္စကေ ပဋိပီဠနသင်္ခါတဒုက္ခလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကံ ဒုက္ခန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ။ ဒုက္ခေ အနတ္တသညံ ဘာဝေတီတိ ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခေ ခန္ဓပဉ္စကေ အဝသဝတ္တနာကာရသင်္ခါတအနတ္တလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကံ အနတ္တာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ။ ပဟာနသညံ ဘာဝေတီတိ ပဉ္စဝိဓံ ပဟာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ။ ဝိရာဂသညံ ဘာဝေတီတိ ပဉ္စဝိဓမေဝ ဝိရာဂံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ။ နိရောဓသညံ ဘာဝေတီတိ သင်္ခါရနိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညံ ဘာဝေတိ။ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသညန္တိပိ ဝဒန္တိ။ ဧတ္ထ စ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာတိ ဣမာဟိ တီဟိ သညာဟိ ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာ။ ပုန အနိစ္စသညံ ဘာဝေတီတိအာဒိကာဟိ ဒသဟိ သညာဟိ ဝိပဿနာသမာရမ္ဘောဝ ကထိတော။

၄၇၃။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိန္တိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။

၄၈၃။ ပဌမဇ္ဈာနသဟဂတန္တိ ပဌမဇ္ဈာနေန သဒ္ဓိံ ဂတံ ပဝတ္တံ, ပဌမဇ္ဈာနသမ္ပယုတ္တန္တိ အတ္ထော။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေတီတိ ပဌမဇ္ဈာနသဟဂတံ ကတွာ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝေတိ ဗြူဟေတိ ဝဍ္ဎေတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

အပရအစ္ဆရာသံဃာတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၁၉။ ကာယဂတာသတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၅၆၃။ စေတသာ ဖုဋောတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ ဖရဏံ အာပေါဖရဏဉ္စ ဒိဗ္ဗစက္ခုဖရဏဉ္စ။ တတ္ထ အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ အာပေန ဖရဏံ အာပေါဖရဏံ နာမ။ ဧဝံ ဖုဋေပိ မဟာသမုဒ္ဒေ သဗ္ဗာ သမုဒ္ဒင်္ဂမာ ကုန္နဒိယော အန္တောဂဓာဝ ဟောန္တိ။ အာလောကံ ပန ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သကလသမုဒ္ဒဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဖရဏံ နာမ။ ဧဝံ ဖုဋေပိ မဟာသမုဒ္ဒေ သဗ္ဗာ မဟာသမုဒ္ဒင်္ဂမာ ကုန္နဒိယော အန္တောဂဓာဝ ဟောန္တိ။ အန္တောဂဓာ တဿာတိ တဿ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာယ အဗ္ဘန္တရဂတာဝ ဟောန္တိ။ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတိ ဧတ္ထ သမ္ပယောဂဝသေန ဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တီတိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ, ဝိဇ္ဇာဘာဂေ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေ ဝတ္တန္တီတိပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ။ တတ္ထ ဝိပဿနာဉာဏံ မနောမယိဒ္ဓိ ဆ အဘိညာတိ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ, ပုရိမေန အတ္ထေန တာဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ။ ပစ္ဆိမေန အတ္ထေန တာသု ယာ ကာစိ ဧကာ ဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇာ, သေသာ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇာပိ ဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၅၆၄။ မဟတော သံဝေဂါယာတိ မဟန္တဿ သံဝေဂဿ အတ္ထာယ။ ဥပရိပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ မဟာသံဝေဂေါ နာမ ဝိပဿနာ, မဟာအတ္ထော နာမ စတ္တာရော မဂ္ဂါ, မဟာယောဂက္ခေမော နာမ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ။ အထ ဝါ မဟာသံဝေဂေါ နာမ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ, မဟာအတ္ထော နာမ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, မဟာယောဂက္ခေမော နာမ နိဗ္ဗာနံ။ သတိသမ္ပဇညာယာတိ သတိယာ စ ဉာဏဿ စ အတ္ထာယ။ ဉာဏဒဿနပဋိလာဘာယာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာယ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာယာတိ ဣမသ္မိံယေဝ ပစ္စက္ခေ အတ္တဘာဝေ သုခဝိဟာရတ္ထာယ။ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီနံ ဖလဿ ပစ္စဝေက္ခကရဏတ္ထာယ။ ဧတ္ထ စ ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ, ဝိမုတ္တီတိ တံသမ္ပယုတ္တာ သေသဓမ္မာ။ တေသံ ဖလံ နာမ အရဟတ္တဖလံ, တဿ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ အတ္ထော။

၅၇၁။ ကာယောပိ ပဿမ္ဘတီတိ နာမကာယောပိ ကရဇကာယောပိ ပဿမ္ဘတိ, ဝူပသန္တဒရထော ဟောတိ။ ဝိတက္ကဝိစာရာပီတိ ဧတေ ဓမ္မာ ဒုတိယဇ္ဈာနေန ဝူပသမ္မန္တိ နာမ, ဣဓ ပန ဩဠာရိကဝူပသမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ကေဝလာတိ သကလာ, သဗ္ဗေ နိရဝသေသာတိ အတ္ထော။ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိယာ, တေ ဟေဋ္ဌာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတာဝ။

၅၇၄။ အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတီတိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝဋ္ဋမူလကံ ဗဟလန္ဓကာရံ မဟာတမံ အညာဏံ ပဟီယတိ။ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အသ္မိမာနော ပဟီယတီတိ အသ္မီတိ နဝဝိဓော မာနော ပဟီယတိ။ အနုသယာတိ သတ္တ အနုသယာ။ သံယောဇနာနီတိ ဒသ သံယောဇနာနိ။

၅၇၅။ ပညာပဘေဒါယာတိ ပညာယ ပဘေဒဂမနတ္ထံ။ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနာယာတိ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ။

၅၇၆။ အနေကဓာတုပဋိဝေဓော ဟောတီတိ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ လက္ခဏပဋိဝေဓော ဟောတိ။ နာနာဓာတုပဋိဝေဓော ဟောတီတိ တာသံယေဝ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ နာနာဘာဝေန လက္ခဏပဋိဝေဓော ဟောတိ။ အနေကဓာတုပဋိသမ္ဘိဒါ ဟောတီတိ ဣမိနာ ဓာတုဘေဒဉာဏံ ကထိတံ။ ဓာတုပဘေဒဉာဏံ နာမ ‘‘ဣမာယ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣဒံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဇာနနပညာ။ တံ ပနေတံ ဓာတုဘေဒဉာဏံ န သဗ္ဗေသံ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓါနမေဝ နိပ္ပဒေသံ ဟောတိ။ တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သဗ္ဗသော န ကထိတံ။ ကသ္မာ? တသ္မိံ ကထိတေ အတ္ထော နတ္ထီတိ။

၅၈၄။ ပညာပဋိလာဘာယာတိအာဒီနိ သောဠသ ပဒါနိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ‘‘သပ္ပုရိသသံသေဝေါ, သဒ္ဓမ္မသဝနံ, ယောနိသောမနသိကာရော, ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ပညာပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တိ …ပေ… နိဗ္ဗေဓိကပညတာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ဧဝံ မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ (ပဋိ။ မ။ ၃။၄) –

ပညာပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမော ပညာပဋိလာဘော? စတုန္နံ မဂ္ဂဉာဏာနံ, စတုန္နံ ဖလဉာဏာနံ, စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနံ, ဆန္နံ အဘိညာဉာဏာနံ, တေသတ္တတီနံ ဉာဏာနံ, သတ္တသတ္တတီနံ ဉာဏာနံ လာဘော ပဋိလာဘော ပတ္တိသမ္ပတ္တိ ဖဿနာ သစ္ဆိကိရိယာ ဥပသမ္ပဒါ, ပညာပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ပညာပဋိလာဘော။

ပညာဝုဒ္ဓိယာ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ပညာဝုဒ္ဓိ? သတ္တန္နဉ္စ သေက္ခာနံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ စ ပညာ ဝဍ္ဎတိ, အရဟတော ပညာ ဝဍ္ဎိတဝဍ္ဎနာ, ပညာဝုဒ္ဓိယာ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ပညာဝုဒ္ဓိ။

ပညာဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမံ ပညာဝေပုလ္လံ? သတ္တန္နဉ္စ သေက္ခာနံ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ စ ပညာ ဝေပုလ္လံ ဂစ္ဆတိ, အရဟတော ပညာ ဝေပုလ္လံ ဂတာ, ပညာဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဣဒံ ပညာဝေပုလ္လံ။

မဟာပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ မဟာပညာ? မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ဓမ္မေ…ပေ… မဟန္တာ နိရုတ္တိယော, မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ, မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ, မဟန္တေ သမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ, မဟန္တာနိ ဌာနာဋ္ဌာနာနိ, မဟန္တာ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော, မဟန္တာနိ အရိယသစ္စာနိ, မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ, သမ္မပ္ပဓာနေ, ဣဒ္ဓိပါဒေ, မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မဟန္တာနိ ဗလာနိ, မဟန္တေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ, မဟန္တေ အရိယမဂ္ဂေ, မဟန္တာနိ သာမညဖလာနိ, မဟာဘိညာယော, မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟာပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ မဟာပညာ။

ပုထုပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ပုထုပညာ? ပုထု နာနာက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။ ပုထု နာနာဓာတူသု, ပုထု နာနာအာယတနေသု, ပုထု နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေသု, ပုထု နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသု, ပုထု နာနာအတ္ထေသု, ဓမ္မေသု, နိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေသု, ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသု, သမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေသု, ပုထု နာနာဌာနာဋ္ဌာနေသု, ပုထု နာနာဝိဟာရသမာပတ္တီသု, ပုထု နာနာအရိယသစ္စေသု, ပုထု နာနာသတိပဋ္ဌာနေသု, သမ္မပ္ပဓာနေသု, ဣဒ္ဓိပါဒေသု, ဣန္ဒြိယေသု, ဗလေသု, ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု, ပုထု နာနာအရိယမဂ္ဂေသု, ပုထု နာနာသာမညဖလေသု, ပုထု နာနာအဘိညာသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။ ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။ ပုထုပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ပုထုပညာ။

ဝိပုလပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ဝိပုလပညာ? ဝိပုလေ အတ္ထေ ပရိဂဏှာတီတိ ဝိပုလပညာ…ပေ… ဝိပုလံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂဏှာတီတိ ဝိပုလပညာ, ဝိပုလပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ဝိပုလပညာ။

ဂမ္ဘီရပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ဂမ္ဘီရပညာ? ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဂမ္ဘီရပညာ။ ပုထုပညာသဒိသော ဝိတ္ထာရော။ ဂမ္ဘီရေ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ဂမ္ဘီရပညာ, ဂမ္ဘီရပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ဂမ္ဘီရပညာ။

အသာမန္တပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ အသာမန္တပညာ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထဝဝတ္ထာနတော အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ အဓိဂတာ ဟောတိ သစ္ဆိကတာ ဖဿိတာ ပညာယ။ ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိဘာနဝဝတ္ထာနတော ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ အဓိဂတာ ဟောတိ သစ္ဆိကတာ ဖဿိတာ ပညာယ, တဿ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ နိရုတ္တိယာ စ ပဋိဘာနေ စ န အညော ကောစိ သက္ကောတိ အဘိသမ္ဘဝိတုံ, အနဘိသမ္ဘဝနီယော စ သော အညေဟီတိ အသာမန္တပညော။

ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကဿ ပညာ အဋ္ဌမကဿ ပညာယ ဒူရေ ဝိဒူရေ သုဝိဒူရေ န သန္တိကေ န သာမန္တာ, ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကံ ဥပါဒါယ အဋ္ဌမကော အသာမန္တပညော။ အဋ္ဌမကဿ ပညာ သောတာပန္နဿ ပညာယ ဒူရေ…ပေ… အဋ္ဌမကံ ဥပါဒါယ သောတာပန္နော အသာမန္တပညော။ သောတာပန္နဿ ပညာ သကဒါဂါမိဿ ပညာယ။ သကဒါဂါမိဿ ပညာ အနာဂါမိဿ ပညာယ။ အနာဂါမိဿ ပညာ အရဟတော ပညာယ။ အရဟတော ပညာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပညာယ ဒူရေ ဝိဒူရေ သုဝိဒူရေ န သန္တိကေ န သာမန္တာ, အရဟန္တံ ဥပါဒါယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အသာမန္တပညော။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉ္စ သဒေဝကဉ္စ လောကံ ဥပါဒါယ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဂ္ဂေါ အသာမန္တပညော။

ပညာပဘေဒကုသလော ပဘိန္နဉာဏော…ပေ… တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆန္တိ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ, ကထိတာ ဝိသဇ္ဇိတာ စ တေ ပဉှာ ဘဂဝတာ ဟောန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာ, ဥပက္ခိတ္တကာ စ တေ ဘဂဝတာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ တတ္ထ အတိရောစတိ ယဒိဒံ ပညာယာတိ အဂ္ဂေါ အသာမန္တပညော, အသာမန္တပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ အသာမန္တပညာ။

ဘူရိပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ဘူရိပညာ? ရာဂံ အဘိဘုယျတီတိ ဘူရိပညာ, အဘိဘဝိတာတိ ဘူရိပညာ။ ဒေါသံ, မောဟံ, ကောဓံ, ဥပနာဟံ, မက္ခံ, ပလာသံ, ဣဿံ, မစ္ဆရိယံ, မာယံ, သာဌေယျံ, ထမ္ဘံ, သာရမ္ဘံ, မာနံ, အတိမာနံ, မဒံ, ပမာဒံ, သဗ္ဗေ ကိလေသေ, သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ, သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရေ, သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ အဘိဘုယျတီတိ ဘူရိပညာ, အဘိဘဝိတာတိ ဘူရိပညာ။ ရာဂေါ အရိ, တံ အရိံ မဒ္ဒနိပညာတိ ဘူရိပညာ, ဒေါသော, မောဟော…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မာ အရိ, တံ အရိံ မဒ္ဒနိပညာတိ ဘူရိပညာ။ ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ, တာယ ပထဝိသမာယ ဝိတ္ထတာယ ဝိပုလာယ ပညာယ သမန္နာဂတောတိ ဘူရိပညော။ အပိစ ပညာယ ဧတံ အဓိဝစနံ ဘူရိ မေဓာ ပရိဏာယိကာတိ, ဘူရိပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ဘူရိပညာ။

ပညာဗာဟုလ္လာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမံ ပညာဗာဟုလ္လံ? ဣဓေကစ္စော ပညာဂရုကော ဟောတိ ပညာစရိတော ပညာသယော ပညာဓိမုတ္တော ပညာဓဇော ပညာကေတု ပညာဓိပတေယျော ဝိစယဗဟုလော ပဝိစယဗဟုလော ဩက္ခာယနဗဟုလော သမောက္ခာယနဗဟုလော သမ္ပေက္ခာယနဓမ္မော ဝိဘူတဝိဟာရီ တစ္စရိတော တဂ္ဂရုကော တဗ္ဗဟုလော တန္နိန္နော တပ္ပေါဏော တပ္ပဗ္ဘာရော တဒဓိမုတ္တော တဒါဓိပတေယျော, ယထာ ဂဏဂရုကော ဝုစ္စတိ ဂဏဗာဟုလိကောတိ, စီဝရဂရုကော ပတ္တဂရုကော သေနာသနဂရုကော ဝုစ္စတိ သေနာသနဗာဟုလိကောတိ, ဧဝမေဝံ ဣဓေကစ္စော ပညာဂရုကော ဟောတိ ပညာစရိတော…ပေ… တဒါဓိပတေယျော, ပညာဗာဟုလ္လာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဣဒံ ပညာဗာဟုလ္လံ။

သီဃပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ သီဃပညာ? သီဃံ သီဃံ သီလာနိ ပရိပူရေတီတိ သီဃပညာ။ သီဃံ သီဃံ ဣန္ဒြိယသံဝရံ, ဘောဇနေ မတ္တညုတံ, ဇာဂရိယာနုယောဂံ, သီလက္ခန္ဓံ, သမာဓိ-ပညာ-ဝိမုတ္တိ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတီတိ သီဃပညာ။ သီဃံ သီဃံ ဌာနာဋ္ဌာနာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိပူရေတိ။ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတိ။ သမ္မပ္ပဓာနေ ဣဒ္ဓိပါဒေ ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ သီဃပညာ။ သီဃံ သီဃံ သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရောတီတိ သီဃပညာ။ သီဃံ သီဃံ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ သီဃပညာ။ သီဃံ သီဃံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ သီဃပညာ, သီဃပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ သီဃပညာ။

လဟုပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ လဟုပညာ? လဟုံ လဟုံ သီလာနိ ပရိပူရေတီတိ လဟုပညာ…ပေ… လဟုပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ လဟုပညာ။

ဟာသပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ဟာသပညာ? ဣဓေကစ္စော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ဟာသဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သီလာနိ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ…ပေ… ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ဟာသပညာ။

ဇဝနပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ ဇဝနပညာ? ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ, ယာ ကာစိ ဝေဒနာ, ယာ ကာစိ သညာ, ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ, ယံကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ဩဠာရိကံ ဝါ သုခုမံ ဝါ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, ဒုက္ခတော, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ စက္ခုံ…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ…ပေ… ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ရူပံ…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, ဇဝနပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ ဇဝနပညာ။

တိက္ခပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ တိက္ခပညာ? ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ။ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ, ဗျာပါဒဝိတက္ကံ, ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ။ ဥပ္ပန္နံ ရာဂံ, ဒေါသံ, မောဟံ…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ။ ဧကသ္မိံ အာသနေ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယော ဆ အဘိညာယော အဓိဂတာ ဟောန္တိ သစ္ဆိကတာ ဖဿိတာ ပညာယာတိ တိက္ခပညာ, တိက္ခပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ တိက္ခပညာ။

နိဗ္ဗေဓိကပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ။ ‘‘ကတမာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ? ဣဓေကစ္စော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတိ ဥတ္တာသဗဟုလော ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော အရတိဗဟုလော အနဘိရတိဗဟုလော ဗဟိမုခေါ န ရမတိ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ, မောဟက္ခန္ဓံ, ကောဓံ, ဥပနာဟံ…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ, နိဗ္ဗေဓိကပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိ အယံ နိဗ္ဗေဓိကပညာ’’။

ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေဝလဉှိ တတ္ထ ဗဟုဝစနံ, ဣဓ ဧကဝစနန္တိ အယမေဝ ဝိသေသော။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။ ဣမာ စ ပန သောဠသ မဟာပညာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာ။

ကာယဂတာသတိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၂၀။ အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၆၀၀-၆၁၁။ အမတံ တေ, ဘိက္ခဝေ, န ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ မရဏဝိရဟိတံ နိဗ္ဗာနံ န ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။ နနု စ နိဗ္ဗာနံ လောကုတ္တရံ, ကာယဂတာသတိ လောကိယာ, ကထံ တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ အမတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ? တံ ဘာဝေတွာ အဓိဂန္တဗ္ဗတော။ ကာယဂတဉှိ သတိံ ဘာဝေန္တော အမတမဓိဂစ္ဆတိ, အဘာဝေန္တော နာဓိဂစ္ဆတိ။ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အပိ စေတ္ထ ဝိရဒ္ဓန္တိ ဝိရာဓိတံ နာဓိဂတံ။ အာရဒ္ဓန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ။ ပမာဒိံသူတိ ပမဇ္ဇန္တိ။ ပမုဋ္ဌန္တိ သမ္မုဋ္ဌံ ဝိဿရိတံ နဋ္ဌံ ဝါ။ အာသေဝိတန္တိ အာဒိတော သေဝိတံ။ ဘာဝိတန္တိ ဝဍ္ဎိတံ။ ဗဟုလီကတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ကတံ။ အနဘိညာတန္တိ ဉာတအဘိညာယ အဇာနိတံ။ အပရိညာတန္တိ ဉာတပရိညာဝသေနေဝ အပရိညာတံ။ အသစ္ဆိကတန္တိ အပစ္စက္ခကတံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

အမတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

မနောရထပူရဏိယာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ သဟဿသုတ္တန္တပရိမာဏဿ

ဧကကနိပါတဿ သံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။