ဣတိဝုတ္တက-အဋ္ဌကထာ

ဧတ္ထ စ အဋ္ဌန္နံ ကာမာဝစရကုသလစေတနာနံ ဝသေန တိဏ္ဏမ္ပိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ပဝတ္တိ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ ပဂုဏံ ဓမ္မံ ပရိဝတ္တေန္တဿ ဧကစ္စေ အနုသန္ဓိံ အသလ္လက္ခေန္တဿေဝ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ပဂုဏံ သမထဝိပဿနာဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ အန္တရန္တရာ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေနာပိ မနသိကာရော ပဝတ္တတိ။ သဗ္ဗံ တံ ပန မဟဂ္ဂတကုသလစေတနာနံ ဝသေန ဘာဝနာမယမေဝ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဟောတိ, န ဣတရာနိ။ ဂါထာယ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ စက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁။ ဒုတိယေ စက္ခူနီတိ စက္ခန္တီတိ စက္ခူနိ, သမဝိသမံ အာစိက္ခန္တာနိ ဝိယ ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ။ ကိမိဒံ စက္ခနံ နာမ? အဿာဒနံ, တထာ ဟိ ဝဒန္တိ ‘‘မဓုံ စက္ခတိ ဗျဉ္ဇနံ စက္ခတီ’’တိ ဣမာနိ စ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝန္တာနိ အဿာဒေန္တာနိ ဝိယ ဟောန္တီတိ စက္ခနဋ္ဌေန စက္ခူနိ။ တာနိ ပန သင်္ခေပတော ဒွေ စက္ခူနိ – ဉာဏစက္ခု, မံသစက္ခု စာတိ။ တေသု မံသစက္ခု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ဉာဏစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခူတိ ဣဓ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ။ ဒေဝတာနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ။ ဣဒဉ္စာပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ, ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာ။ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ။ တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု, ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ စက္ခု စာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု။

ပဇာနာတီတိ ပညာ။ ကိံ ပဇာနာတိ? စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဇာနာတီတိ ခေါ, အာဝုသော, တသ္မာ ပညာတိ ဝုစ္စတိ။ ကိဉ္စ ပဇာနာတိ? ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၄၄၉)။

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ပညာပနဝသေန ပညာ။ ကိန္တိ ပညာပေတိ? အနိစ္စန္တိ ပညာပေတိ, ဒုက္ခန္တိ ပညာပေတိ, အနတ္တာတိ ပညာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သာ ပနာယံ လက္ခဏာဒိတော ယထာသဘာဝပဋိဝေဓလက္ခဏာ, အက္ခလိတပဋိဝေဓလက္ခဏာ ဝါ ကုသလိဿာသခိတ္တဥသုပဋိဝေဓော ဝိယ, ဝိသယောဘာသနရသာ ပဒီပေါ ဝိယ, အသမ္မောဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ အရညဂတသုဒေသကော ဝိယ။ ဝိသေသတော ပနေတ္ထ အာသဝက္ခယဉာဏသင်္ခါတာ ပညာ စတုသစ္စဒဿနဋ္ဌေန ပညာစက္ခူတိ အဓိပ္ပေတာ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒိ, ပညာ ဥဒပါဒိ, ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ, အာလောကော ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁၊ မဟာဝ။ ၁၅)။

ဧတေသု စ မံသစက္ခု ပရိတ္တံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု မဟဂ္ဂတံ, ဣတရံ အပ္ပမာဏံ။ မံသစက္ခု ရူပံ, ဣတရာနိ အရူပါနိ။ မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု စ လောကိယာနိ သာသဝါနိ ရူပဝိသယာနိ, ဣတရံ လောကုတ္တရံ အနာသဝံ စတုသစ္စဝိသယံ။ မံသစက္ခု အဗျာကတံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု သိယာ ကုသလံ သိယာ အဗျာကတံ, တထာ ပညာစက္ခု။ မံသစက္ခု ကာမာဝစရံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ရူပါဝစရံ, ဣတရံ လောကုတ္တရန္တိ ဧဝမာဒိ ဝိဘာဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဂါထာသု အနုတ္တရန္တိ ပညာစက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဉှိ အာသဝက္ခယဉာဏဘာဝတော အနုတ္တရံ။ အက္ခာသိ ပုရိသုတ္တမောတိ ပုရိသာနံ ဥတ္တမော အဂ္ဂေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒေသေသိ။ ဥပ္ပါဒေါတိ မံသစက္ခုဿ ပဝတ္တိ။ မဂ္ဂေါတိ ဥပါယော, ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ကာရဏံ။ ပကတိစက္ခုမတော ဧဝ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ယသ္မာ ကသိဏာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဿ ဥပ္ပါဒနံ, သော စ ကသိဏမဏ္ဍလေ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တေန ဝိနာ နတ္ထီတိ။ ယတောတိ ယဒါ။ ဉာဏန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ပညာစက္ခု အနုတ္တရ’’န္တိ။ ယဿ စက္ခုဿ ပဋိလာဘာတိ ယဿ အရိယဿ ပညာစက္ခုဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဘာဝနာယ သဗ္ဗသ္မာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ပမုစ္စတိ ပရိမုစ္စတီတိ။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဣန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂။ တတိယေ ဣန္ဒြိယာနီတိ အဓိပတေယျဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယာနိ။ ယာနိ ဟိ သဟဇာတဓမ္မေသု ဣဿရာ ဝိယ ဟုတွာ တေဟိ အနုဝတ္တိတဗ္ဗာနိ, တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ နာမ။ အပိစ ဣန္ဒော ဘဂဝါ ဓမ္မိဿရော ပရမေန စိတ္တိဿရိယေန သမန္နာဂတော။ တေန ဣန္ဒေန သဗ္ဗပဌမံ ဒိဋ္ဌတ္တာ အဓိဂတတ္တာ ပရေသဉ္စ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒေသိတတ္တာ ဝိဟိတတ္တာ ဂေါစရဘာဝနာသေဝနာဟိ ဒိဋ္ဌတ္တာ စ ဣန္ဒြိယာနိ။ ဣန္ဒံ ဝါ မဂ္ဂါဓိဂမဿ ဥပနိဿယဘူတံ ပုညကမ္မံ, တဿ လိင်္ဂါနီတိပိ ဣန္ဒြိယာနိ။ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနညာတံ အနဓိဂတံ အမတပဒံ စတုသစ္စဓမ္မမေဝ ဝါ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဋိပန္နဿ ဣမိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေန ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂပညာယေတံ အဓိဝစနံ။ အညိန္ဒြိယန္တိ အာဇာနနဣန္ဒြိယံ။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာဇာနာတိ ပဌမမဂ္ဂဉာဏေန ဒိဋ္ဌမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာဝ ဇာနာတီတိ အညာ။ ယထေဝ ဟိ ပဌမမဂ္ဂပညာ ဒုက္ခာဒီသု ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တတိ, တထေဝ အယမ္ပိ ပဝတ္တတီတိ အညာ စ သာ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယံ စာတိ အညိန္ဒြိယံ။ အာဇာနနဋ္ဌေနေဝ အညဿ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဣန္ဒြိယန္တိ အညိန္ဒြိယံ, သောတာပတ္တိဖလတော ပဋ္ဌာယ ဆသု ဌာနေသု ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ။ အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝိနော စတူသု သစ္စေသု နိဋ္ဌိတဉာဏကိစ္စဿ ခီဏာသဝဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဣန္ဒြိယဋ္ဌသမ္ဘဝတော စ အညာတာဝိန္ဒြိယံ။ ဧတ္ထ စ ပဌမပစ္ဆိမာနိ ပဌမမဂ္ဂစတုတ္ထဖလဝသေန ဧကဋ္ဌာနိကာနိ, ဣတရံ ဣတရမဂ္ဂဖလဝသေန ဆဋ္ဌာနိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂါထာသု သိက္ခမာနဿာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒယော သိက္ခမာနဿ ဘာဝေန္တဿ။ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ ဥဇုမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ, အန္တဒွယဝိဝဇ္ဇိတတ္တာ တဿ အနုဿရဏတော ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော, ပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂေ ဥပ္ပါဒေန္တဿာတိ အတ္ထော။ ခယသ္မိန္တိ အနဝသေသကိလေသာနံ ခေပနတော ခယသင်္ခါတေ အဂ္ဂမဂ္ဂေ ဉာဏံ ပဌမံ ပုရေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော မဂ္ဂဉာဏတော အနန္တရာ အရဟတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အထ ဝါ ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနောတိ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနာဒိကေ ဝဇ္ဇေတွာ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂံ အနုဿရန္တဿ အနုဂစ္ဆန္တဿ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ ဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာနံ ကိလေသာနံ ခေပနတော ခယသ္မိံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဌမံ ဉာဏံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတော အညာ အနန္တရာတိ တတော ပဌမဉာဏတော အနန္တရာ အနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂါ အညာ အညိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

တတော အညာ ဝိမုတ္တဿာတိ တတော အညာ အညိန္ဒြိယတော ပစ္ဆာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာနန္တရာ အရဟတ္တဖလေန ပညာဝိမုတ္တိယာ အညာတာဝိန္ဒြိယေန ဝိမုတ္တဿ။ ဉာဏံ ဝေ ဟောတိ တာဒိနောတိ အရဟတ္တဖလုပ္ပတ္တိတော ဥတ္တရကာလေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ကထံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီ’’တိ။ တဿ အကုပ္ပဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဘဝသံယောဇနက္ခယာ’’တိ။

ဣဒါနိ တာဒိသံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ‘‘သ ဝေ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော’’တိ တတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ယထာဝုတ္တေဟိ တီဟိ လောကုတ္တရိန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော, သုဒ္ဓေဟိပိ ဝါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော ပရိပုဏ္ဏော, တတော ဧဝ စက္ခာဒီဟိ သုဋ္ဌု ဝူပသန္တေဟိ နိဗ္ဗိသေဝနေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတော။ တေနာဟ ‘‘သန္တော’’တိ, သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟဝူပသမေန ဥပသန္တောတိ အတ္ထော။ သန္တိပဒေ ရတောတိ နိဗ္ဗာနေ အဘိရတော အဓိမုတ္တော။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော’’တိ ဧတေန ဘာဝိတမဂ္ဂတာ, ပရိညာတက္ခန္ဓတာ စဿ ဒဿိတာ။ ‘‘သန္တော’’တိ ဧတေန ပဟီနကိလေသတာ, ‘‘သန္တိပဒေ ရတော’’တိ ဧတေန သစ္ဆိကတနိရောဓတာတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၃။ စတုတ္ထေ အဒ္ဓါတိ ကာလာ။ အတီတော အဒ္ဓါတိအာဒီသု ဒွေ ပရိယာယာ – သုတ္တန္တပရိယာယော, အဘိဓမ္မပရိယာယော စ။ တတ္ထ သုတ္တန္တပရိယာယေန ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ, စုတိတော ပစ္ဆာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ, သဟ စုတိပဋိသန္ဓီဟိ တဒနန္တရံ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ။ အဘိဓမ္မပရိယာယေန ဥပ္ပါဒေါ, ဌိတိ, ဘင်္ဂေါတိ ဣမေ တယော ခဏေ ပတွာ နိရုဒ္ဓဓမ္မာ အတီတော အဒ္ဓါ နာမ, တယောပိ ခဏေ အသမ္ပတ္တာ အနာဂတော အဒ္ဓါ နာမ, ခဏတ္တယသမင်္ဂိနော ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ နာမ။

အပရော နယော – အယဉှိ အတီတာဒိဝိဘာဂေါ အဒ္ဓါသန္တတိသမယခဏဝသေန စတုဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေသု အဒ္ဓါဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော။ သန္တတိဝသေန သဘာဂါ ဧကဥတုသမုဋ္ဌာနာ, ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနာ စ ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ဝတ္တမာနာပိ ပစ္စုပ္ပန္နာ။ တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာ အတီတာ ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ စိတ္တဇာ ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာ ပစ္စုပ္ပန္နာ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနံ ပါဋိယေက္ကံ သန္တတိဝသေန အတီတာဒိဘေဒေါ နတ္ထိ, တေသံယေဝ ပန ဥတုအာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန တဿ အတီတာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သမယဝသေန ဧကမုဟုတ္တပုဗ္ဗဏှသာယနှရတ္တိဒိဝါဒီသု သမယေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနာ တံတံသမယေ ပစ္စုပ္ပန္နာ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ အယံ တာဝ ရူပဓမ္မေသု နယော။ အရူပဓမ္မေသု ပန ခဏဝသေန ဥပ္ပါဒါဒိက္ခဏတ္တယပရိယာပန္နာ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ အပိစ အတိက္ကန္တဟေတုပစ္စယကိစ္စာ အတီတာ, နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စာ အနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စာ ပစ္စုပ္ပန္နာ, ဥဘယကိစ္စံ အသမ္ပတ္တာ အနာဂတာ။ အတ္တနော ဝါ ကိစ္စက္ခဏေ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ, သေသာ ပရိယာယာ။ အယဉှိ အတီတာဒိဘေဒေါ နာမ ဓမ္မာနံ ဟောတိ, န ကာလဿ။ အတီတာဒိဘေဒေ ပန ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနောပိ ကာလော ဣဓ တေနေဝ ဝေါဟာရေန အတီတောတိအာဒိနာ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂါထာသု အက္ခေယျသညိနောတိ ဧတ္ထ အက္ခာယတိ, ကထီယတိ, ပညာပီယတီတိ အက္ခေယျံ, ကထာဝတ္ထု, အတ္ထတော ရူပါဒယော ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျ, အနာဂတံ ဝါ…ပေ… ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘ ကထံ ကထေယျာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၀၅)။

တထာ –

‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ, ‘အဟောသီ’တိ တဿ သင်္ခါ, ‘အဟောသီ’တိ တဿ သမညာ, ‘အဟောသီ’တိ တဿ ပညတ္တိ၊ န တဿ သင်္ခါ အတ္ထီတိ, န တဿ သင်္ခါ ဘဝိဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၆၂) –

ဧဝံ ဝုတ္တေန နိရုတ္တိပထသုတ္တေနပိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော။ ဧဝံ ကထာဝတ္ထုဘာဝေန အက္ခေယျသင်္ခါတေ ခန္ဓပဉ္စကေ အဟန္တိ စ မမန္တိ စ ဒေဝေါတိ စ မနုဿောတိ စ ဣတ္ထီတိ စ ပုရိသောတိ စ အာဒိနာ ပဝတ္တသညာဝသေန အက္ခေယျသညိနော, ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သတ္တပုဂ္ဂလာဒိသညိနောတိ အတ္ထော။ အက္ခေယျသ္မိံ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ပတိဋ္ဌိတာ, ရာဂါဒိဝသေန ဝါ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ။ ရတ္တော ဟိ ရာဂဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသဝသေန, မူဠှော မောဟဝသေန, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဝသေန, ထာမဂတော အနုသယဝသေန, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနဝသေန, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန, ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတီတိ။

အက္ခေယျံ အပရိညာယာတိ တံ အက္ခေယျံ တေဘူမကဓမ္မေ တီဟိ ပရိညာဟိ အပရိဇာနိတွာ တဿ အပရိဇာနနဟေတု။ ယောဂမာယန္တိ မစ္စုနောတိ မရဏဿ ယောဂံ တေန သံယောဂံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, န ဝိသံယောဂန္တိ အတ္ထော။

အထ ဝါ ယောဂန္တိ ဥပါယံ, တေန ယောဇိတံ ပသာရိတံ မာရသေနဋ္ဌာနိယံ အနတ္ထဇာလံ ကိလေသဇာလဉ္စ ဥပဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန, မဟာသေနေန မစ္စုနာ’’တိ။ (မ။ နိ။ ၃။၂၇၂၊ ဇာ။ ၂။၂၂။၁၂၁၊ နေတ္တိ။ ၁၀၃)၊

ဧတ္တာဝတာ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘အက္ခေယျဉ္စ ပရိညာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ, တေန အက္ခေယျပရိဇာနနေန လဒ္ဓဗ္ဗံ ဝက္ခမာနမေဝ ဝိသေသံ ဇောတေတိ။ ပရိညာယာတိ ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒုက္ခန္တိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနိတွာ, တပ္ပဋိဗဒ္ဓကိလေသပ္ပဟာနေန ဝါ တံ သမတိက္ကမိတွာ တိဿန္နမ္ပိ ပရိညာနံ ကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ။ အက္ခာတာရံ န မညတီတိ သဗ္ဗသော မညနာနံ ပဟီနတ္တာ ခီဏာသဝေါ အက္ခာတာရံ န မညတိ, ကာရကာဒိသဘာဝံ ကိဉ္စိ အတ္တာနံ န ပစ္စေတီတိ အတ္ထော။ ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ, သန္တိပဒမနုတ္တရန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခတဝိမုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိမောက္ခော’’တိ သဗ္ဗကိလေသသန္တာပဝူပသမနဋ္ဌာနတာယ ‘‘သန္တိပဒ’’န္တိ လဒ္ဓနာမော နိဗ္ဗာနဓမ္မော ဖုဋ္ဌော ဖုသိတော ပတ္တော, တသ္မာ အက္ခာတာရံ န မညတီတိ။ အထ ဝါ ‘‘ပရိညာယာ’’တိ ပဒေန ဒုက္ခသစ္စဿ ပရိညာဘိသမယံ သမုဒယသစ္စဿ ပဟာနာဘိသမယဉ္စ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဖုဋ္ဌော ဝိမောက္ခော မနသာ, သန္တိပဒမနုတ္တရ’’န္တိ ဣမိနာ မဂ္ဂနိရောဓာနံ ဘာဝနာသစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ဝဒတိ။ တဿတ္ထော – သမုစ္ဆေဒဝသေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမောက္ခော, အရိယမဂ္ဂေါ။ သော ပနဿ မဂ္ဂစိတ္တေန ဖုဋ္ဌော ဖုသိတော ဘာဝိတော, တေနေဝ အနုတ္တရံ သန္တိပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဖုဋ္ဌံ ဖုသိတံ သစ္ဆိကတန္တိ။

အက္ခေယျသမ္ပန္နောတိ အက္ခေယျနိမိတ္တံ ဝိဝိဓာဟိ ဝိပတ္တီဟိ ဥပဒ္ဒုတေ လောကေ ပဟီနဝိပလ္လာသတာယ တတော သုပရိမုတ္တော အက္ခေယျပရိညာဘိနိဗ္ဗတ္တာဟိ သမ္ပတ္တီဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော။ သင်္ခါယ သေဝီတိ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ စီဝရာဒိပစ္စယေ သင်္ခါယ ပရိတုလေတွာဝ သေဝနသီလော, သင်္ခါတဓမ္မတ္တာ စ အာပါထဂတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိသယံ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝသေန သင်္ခါယ သေဝနသီလော။ ဓမ္မဋ္ဌောတိ အသေက္ခဓမ္မေသု နိဗ္ဗာနဓမ္မေ ဧဝ ဝါ ဌိတော။ ဝေဒဂူတိ ဝေဒိတဗ္ဗဿ စတုသစ္စဿ ပါရင်္ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ။ ဧဝံဂုဏော အရဟာ ဘဝါဒီသု ကတ္ထစိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော မနုဿဒေဝါတိ သင်္ချံ န ဥပေတိ, အပညတ္တိကဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၄။ ပဉ္စမေ ဒုဋ္ဌု စရိတာနိ, ဒုဋ္ဌာနိ ဝါ စရိတာနိ ဒုစ္စရိတာနိ။ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ, ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမာနိ စ ဒုစ္စရိတာနိ ပညတ္တိယာ ဝါ ကထေတဗ္ဗာနိ ကမ္မပထေဟိ ဝါ။ တတ္ထ ပညတ္တိယာ တာဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ, ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ ဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတန္တိ အယံ ပညတ္တိကထာ။ ပါဏာတိပါတာဒယော ပန တိဿော စေတနာ ကာယဒွါရေပိ, ဝစီဒွါရေပိ, ဥပ္ပန္နာ ကာယဒုစ္စရိတံ, တထာ စတဿော မုသာဝါဒါဒိစေတနာ ဝစီဒုစ္စရိတံ, အဘိဇ္ဈာ, ဗျာပါဒေါ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောဒုစ္စရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ။

ဂါထာယံ ကမ္မပထပ္ပတ္တောယေဝ ပါပဓမ္မော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘာဝေန ဝုတ္တောတိ တဒညံ ပါပဓမ္မံ သင်္ဂဏှိတုံ ‘‘ယဉ္စညံ ဒေါသသဉှိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဒေါသသဉှိတန္တိ ရာဂါဒိကိလေသသံဟိတံ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သုစရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၅။ ဆဋ္ဌေ သုဋ္ဌု စရိတာနိ, သုန္ဒရာနိ ဝါ စရိတာနိ သုစရိတာနိ။ ကာယေန သုစရိတံ, ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ သုစရိတံ ကာယသုစရိတံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဓာပိ ပန ပညတ္တိဝသေန, ကမ္မပထဝသေန စာတိ ဒုဝိဓာ ကထာ။ တတ္ထ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဝီတိက္ကမော ကာယသုစရိတံ, ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဝီတိက္ကမော ဝစီသုစရိတံ, ဥဘယတ္ထ ပညတ္တဿ အဝီတိက္ကမော မနောသုစရိတန္တိ အယံ ပညတ္တိကထာ။ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ပန ဝိရမန္တဿ ဥပ္ပန္နာ တိဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ကာယသုစရိတံ, မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမန္တဿ စတဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ဝစီသုစရိတံ, အနဘိဇ္ဈာ, အဗျာပါဒေါ, သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောသုစရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သောစေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆။ သတ္တမေ သောစေယျာနီတိ သုစိဘာဝါ။ ကာယသောစေယျန္တိ ကာယသုစရိတံ, ဝစီမနောသောစေယျာနိပိ ဝစီမနောသုစရိတာနေဝ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယသောစေယျံ? ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၃။၁၂၁-၁၂၂)။

ဂါထာယံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီနသဗ္ဗကာယဒုစ္စရိတတ္တာ ကာယေန သုစီတိ ကာယသုစိ။ သောစေယျသမ္ပန္နန္တိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသတ္တာ သုပရိသုဒ္ဓါယ သောစေယျသမ္ပတ္တိယာ ဥပေတံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ မောနေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၇။ အဋ္ဌမေ မောနေယျာနီတိ ဧတ္ထ ဣဓလောကပရလောကံ အတ္တဟိတပရဟိတဉ္စ မုနာတီတိ မုနိ, ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ အရဟာ စ။ ဣဓ ပန အရဟာဝ အဓိပ္ပေတော။ မုနိနော ဘာဝါတိ မောနေယျာနိ, အရဟတော ကာယဝစီမနောသမာစာရာ။

အထ ဝါ မုနိဘာဝကရာ မောနေယျပဋိပဒါဓမ္မာ မောနေယျာနိ။ တေသမယံ ဝိတ္ထာရော –

‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာယမောနေယျံ? တိဝိဓကာယဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ကာယမောနေယျံ, ကာယာရမ္မဏေ ဉာဏံ ကာယမောနေယျံ, ကာယပရိညာ ကာယမောနေယျံ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ ကာယမောနေယျံ, ကာယသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ ကာယမောနေယျံ, ကာယသင်္ခါရနိရောဓာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ကာယမောနေယျံ။

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဝစီမောနေယျံ? စတုဗ္ဗိဓဝစီဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ ဝစီမောနေယျံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ, ဝါစာရမ္မဏေ ဉာဏံ, ဝါစာပရိညာ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ, ဝါစာယ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, ဝစီသင်္ခါရနိရောဓာ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာပတ္တိ ဝစီမောနေယျံ။

‘‘တတ္ထ ကတမံ မနောမောနေယျံ? တိဝိဓမနောဒုစ္စရိတဿ ပဟာနံ မနောမောနေယျံ, တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ, မနာရမ္မဏေ ဉာဏံ, မနောပရိညာ, ပရိညာသဟဂတော မဂ္ဂေါ, မနသ္မိံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, စိတ္တသင်္ခါရနိရောဓာ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ မနောမောနေယျ’’န္တိ (မဟာနိ။ ၁၄၊ စူဠနိ။ မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂၁)။

နိနှာတပါပကန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဇလေန သုဋ္ဌု ဝိက္ခာလိတပါပမလံ။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပဌမရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၈။ နဝမေ ယဿ ကဿစီတိ အနိယမိတဝစနံ, တသ္မာ ယဿ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ။ ရာဂေါ အပ္ပဟီနောတိ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ သမုစ္ဆေဒဝသေန န ပဟီနော, မဂ္ဂေန အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ န အာပါဒိတော။ ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ အပါယဂမနီယာ ရာဂဒေါသမောဟာ ပဌမမဂ္ဂေန, ဩဠာရိကာ ကာမရာဂဒေါသာ ဒုတိယမဂ္ဂေန, တေယေဝ အနဝသေသာ တတိယမဂ္ဂေန, ဘဝရာဂေါ အဝသိဋ္ဌမောဟော စ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ။ ဧဝမေတေသု ပဟီယန္တေသု တဒေကဋ္ဌတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ပဟီယန္တေဝ။ ဧဝမေတေ ရာဂါဒယော ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာ။ ဗဒ္ဓေါ မာရဿာတိ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ။ ယဒဂ္ဂေန စ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါ, တဒဂ္ဂေန အဘိသင်္ခါရမာရာဒီဟိပိ ဗဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ။ ပဋိမုက္ကဿ မာရပါသောတိ ပဋိမုက္ကော အဿ အနေန အပ္ပဟီနကိလေသေန ပုဂ္ဂလေန တာယေဝ အပ္ပဟီနကိလေသတာယ မာရပါသသင်္ခါတော ကိလေသော အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ပဋိမုက္ကော ပဝေသိတော, တေန သယံ ဗန္ဓာပိတောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ပဋိမုက္ကော အဿ ဘဝေယျ မာရပါသော။ သုက္ကပက္ခေ ဩမုက္ကဿာတိ အဝမုက္ကော မောစိတော အပနီတော အဿ။ သေသံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣဓ ဂါထာ သုက္ကပက္ခဝသေနေဝ အာဂတာ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ရာဂဒေါသာဝိဇ္ဇာ ဝိရာဇိတာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန နိရောဓိတာ, တံ ဘာဝိတကာယသီလစိတ္တပညတာယ ဘာဝိတတ္တေသု အရဟန္တေသု အညတရံ အဗ္ဘန္တရံ ဧကံ ဗြဟ္မဘူတံ ဗြဟ္မံ ဝါ သေဋ္ဌံ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တံ။ ယထာ အညေ ခီဏာသဝါ ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိသမန္နာဂတာ ဟုတွာ အာဂတာ, ယထာ စ တေ အန္တဒွယရဟိတာယ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓသဟဂတာယ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ နိဗ္ဗာနံ ဂတာ အဓိဂတာ။ ယထာ ဝါ တေ ခန္ဓာဒီနံ တထလက္ခဏံ ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိံသု, ယထာ စ တေ တထဓမ္မေ ဒုက္ခာဒယော အဝိပရီတတော အဗ္ဘညိံသု, ရူပါဒိကေ စ ဝိသယေ ယထာ တေ ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေနေဝ ပဿိံသု, ယထာ ဝါ ပန တေ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရေ ဝဇ္ဇေတွာ အရိယဝေါဟာရဝသေနေဝ ပဝတ္တဝါစာ, ဝါစာနုရူပဉ္စ ပဝတ္တကာယာ, ကာယာနုရူပဉ္စ ပဝတ္တဝါစာ, တထာ အယမ္ပိ အရိယပုဂ္ဂလောတိ တထာဂတံ, စတုသစ္စဗုဒ္ဓတာယ ဗုဒ္ဓံ, ပုဂ္ဂလဝေရံ ကိလေသဝေရံ အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယဉ္စ အတိက္ကန္တန္တိ ဝေရဘယာတီတံ။ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗပ္ပဟာယိနံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု ကထေန္တိ ကိတ္တေန္တီတိ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒုတိယရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၉။ ဒသမေ အတရီတိ တိဏ္ဏော, န တိဏ္ဏော အတိဏ္ဏော။ သမုဒ္ဒန္တိ သံသာရသမုဒ္ဒံ, စက္ခာယတနာဒိသမုဒ္ဒံ ဝါ။ တဒုဘယမ္ပိ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ ဝိယာတိ သမုဒ္ဒံ။ အထ ဝါ သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒံ, ကိလေသဝဿနေန သတ္တသန္တာနဿ ကိလေသသဒနတောတိ အတ္ထော။ သဝီစိန္တိ ကောဓူပါယာသဝီစီဟိ သဝီစိံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဝီစိဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု။ ၁၀၉၊ မ။ နိ။ ၂။၁၆၂)။ သာဝဋ္ဋန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေဟိ သဟ အာဝဋ္ဋံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာဝဋ္ဋဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု။ ၁၀၉၊ မ။ နိ။ ၂။၁၆၄၊ အ။ နိ။ ၄။၁၂၂)။ သဂဟံ သရက္ခသန္တိ အတ္တနော ဂေါစရဂတာနံ အနတ္ထဇနနတော စဏ္ဍမကရမစ္ဆကစ္ဆပရက္ခသသဒိသေဟိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေဟိ သဟိတံ။ တထာ စာဟ ‘‘သဂဟံ သရက္ခသန္တိ ခေါ, ဘိက္ခု, မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု။ ၁၀၉)။ အတရီတိ မဂ္ဂပညာနာဝါယ ယထာဝုတ္တံ သမုဒ္ဒံ ဥတ္တရိ။ တိဏ္ဏောတိ နိတ္တိဏ္ဏော။ ပါရင်္ဂတောတိ တဿ သမုဒ္ဒဿ ပါရံ ပရတီရံ နိရောဓံ ဥပဂတော။ ထလေ တိဋ္ဌတီတိ တတော ဧဝ သံသာရမဟောဃံ ကာမာဒိမဟောဃဉ္စ အတိက္ကမိတွာ ထလေ ပရတီရေ နိဗ္ဗာနေ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏော တိဋ္ဌတီတိ ဝုစ္စတိ။

ဣဓာပိ ဂါထာ သုက္ကပက္ခဝသေနေဝ အာဂတာ။ တတ္ထ ဦမိဘယန္တိ ယထာဝုတ္တဦမိဘယံ, ဘာယိတဗ္ဗံ ဧတသ္မာတိ တံ ဦမိ ဘယံ။ ဒုတ္တရန္တိ ဒုရတိက္ကမံ။ အစ္စတာရီတိ အတိက္ကမိ။

သင်္ဂါတိဂေါတိ ရာဂါဒီနံ ပဉ္စန္နံ သင်္ဂါနံ အတိက္ကန္တတ္တာ ပဟီနတ္တာ သင်္ဂါတိဂေါ။ အတ္ထင်္ဂတော သော န ပမာဏမေတီတိ သော ဧဝံဘူတော အရဟာ ရာဂါဒီနံ ပမာဏကရဓမ္မာနံ အစ္စန္တမေဝ အတ္ထံ ဂတတ္တာ အတ္ထင်္ဂတော, တတော ဧဝ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ စ ‘‘ဧဒိသော သီလေန သမာဓိနာ ပညာယာ’’တိ ကေနစိ ပမိဏိတုံ အသက္ကုဏေယျော ပမာဏံ န ဧတိ, အထ ဝါ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဂတော သော အရဟာ ‘‘ဣမာယ နာမ ဂတိယာ ဌိတော, ဧဒိသော စ နာမဂေါတ္တေနာ’’တိ ပမိဏိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ပမာဏံ န ဧတိ န ဥပဂစ္ဆတိ။ တတော ဧဝ အမောဟယိ မစ္စုရာဇံ, တေန အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ ဝဒါမီတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုယာဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမပဉ္စမဆဋ္ဌေသု ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဒုတိယသတ္တမအဋ္ဌမေသု ဝိဝဋ္ဋံ, သေသေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၀။ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဒိဋ္ဌာ မယာတိ မယာ ဒိဋ္ဌာ, မမ သမန္တစက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ စာတိ ဒွီဟိပိ စက္ခူဟိ ဒိဋ္ဌာ ပစ္စက္ခတော ဝိဒိတာ။ တေန အနုဿဝါဒိံ ပဋိက္ခိပတိ, အယဉ္စ အတ္ထော ဣဒါနေဝ ပါဠိယံ အာဂမိဿတိ။ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာတိ ကာယဒုစ္စရိတေန သမင်္ဂီဘူတာ။ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ အန္တမသော ဂိဟိသောတာပန္နာနမ္ပိ ဂုဏပရိဓံသနေန အဘူတဗ္ဘက္ခာနေန ဥပဝါဒကာ အက္ကောသကာ ဂရဟကာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ ဝိပရီတဒဿနာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ မိစ္ဆာဒဿနဟေတု သမာဒိန္နနာနာဝိဓကမ္မာ ယေ စ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမူလကေသု ကာယကမ္မာဒီသု အညေပိ သမာဒပေန္တိ။ ဧတ္ထ စ ဝစီမနောဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေနေဝ အရိယူပဝါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီသု ဂဟိတာသု ပုနဝစနံ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ နေသံ။ မဟာသာဝဇ္ဇော ဟိ အရိယူပဝါဒေါ အာနန္တရိယသဒိသော။ ယထာဟ –

‘‘သေယျထာပိ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော, သမာဓိသမ္ပန္နော, ပညာသမ္ပန္နော, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညံ အာရာဓေယျ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ, သာရိပုတ္တ, ဝဒါမိ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ, တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ, တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၄၉)။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော စ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ နာမ အညံ နတ္ထိ။ ယထာဟ –

‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၃၁၀)။

တံ ခေါ ပနာတိအာဒိ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ အတ္တပစ္စက္ခဘာဝံ ဒဠှတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ။ တမ္ပိ သုဝိညေယျမေဝ။

ဂါထာသု မိစ္ဆာ မနံ ပဏိဓာယာတိ အဘိဇ္ဈာဒီနံ ဝသေန စိတ္တံ အယောနိသော ဌပေတွာ။ မိစ္ဆာ ဝါစဉ္စ ဘာသိယာတိ မိစ္ဆာ မုသာဝါဒါဒိဝသေန ဝါစံ ဘာသိတွာ။ မိစ္ဆာ ကမ္မာနိ ကတွာနာတိ ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ကာယကမ္မာနိ ကတွာ။ အထ ဝါ မိစ္ဆာ မနံ ပဏိဓာယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန စိတ္တံ ဝိပရီတံ ဌပေတွာ။ သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဒါနိဿ တထာ ဒုစ္စရိတစရဏေ ကာရဏံ ဒဿေတိ အပ္ပဿုတောတိ, အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတာဝဟေန သုတေန ဝိရဟိတောတိ အတ္ထော။ အပုညကရောတိ တတော ဧဝ အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒတာယ ကိဗ္ဗိသကာရီ ပါပဓမ္မော။ အပ္ပသ္မိံ ဣဓ ဇီဝိတေတိ ဣဓ မနုဿလောကေ ဇီဝိတေ အတိပရိတ္တေ။ တထာ စာဟ ‘‘ယော စိရံ ဇီဝတိ, သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၃၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၄၅), ‘‘အပ္ပမာယု မနုဿာန’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၄၅၊ မဟာနိ။ ၁၀) စ။ တသ္မာ ဗဟုဿုတော သပ္ပညော သီဃံ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂူပဂေါ နိဗ္ဗာနပတိဋ္ဌော ဝါ ဟောတိ။ ယော ပန အပ္ပဿုတော အပုညကရော, ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော နိရယံ သော ဥပပဇ္ဇတီတိ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သမ္မာဒိဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၁။ ဒုတိယေ ပဌမသုတ္တေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ နိဿရဏိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၂။ တတိယေ နိဿရဏိယာတိ နိဿရဏပဋိသံယုတ္တာ။ ဓာတုယောတိ သတ္တသုညသဘာဝါ။ ကာမာနန္တိ ကိလေသကာမာနဉ္စေဝ ဝတ္ထုကာမာနဉ္စ။ အထ ဝါ ကာမာနန္တိ ကိလေသကာမာနံ။ ကိလေသကာမတော ဟိ နိဿရဏာ ဝတ္ထုကာမေဟိပိ နိဿရဏံယေဝ ဟောတိ, န အညထာ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘န တေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ,

သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော၊

တိဋ္ဌန္တိ စိတြာနိ တထေဝ လောကေ,

အထေတ္ထ ဓီရာ ဝိနယန္တိ ဆန္ဒ’’န္တိ။ (အ။ နိ။ ၆။၆၃)၊

နိဿရဏန္တိ အပဂမော။ နေက္ခမ္မန္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ, ဝိသေသတော တံ အသုဘာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယော ပန တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ တတိယမဂ္ဂံ ပတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ, တဿ စိတ္တံ အစ္စန္တမေဝ ကာမေဟိ နိဿဋန္တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌတော ကာမာနံ နိဿရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ရူပါနန္တိ ရူပဓမ္မာနံ, ဝိသေသေန သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏေဟိ ကုသလဝိပါကကိရိယာဘေဒတော သဗ္ဗေသံ ရူပါဝစရဓမ္မာနံ။ အာရုပ္ပန္တိ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ။ ကေစိ ပန ‘‘ကာမာန’’န္တိ ပဒဿ ‘‘သဗ္ဗေသံ ကာမာဝစရဓမ္မာန’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ‘‘နေက္ခမ္မ’’န္တိ စ ‘‘ပဉ္စ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနီ’’တိ။ တံ အဋ္ဌကထာသု နတ္ထိ, န ယုဇ္ဇတိ စ။ ဘူတန္တိ ဇာတံ။ သင်္ခတန္တိ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတံ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ ကာရဏတော နိဗ္ဗတ္တံ။ တီဟိပိ ပဒေဟိ တေဘူမကေ ဓမ္မေ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယတိ။ နိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ။ ဧတ္ထ စ ပဌမာယ ဓာတုယာ ကာမပရိညာ ဝုတ္တာ, ဒုတိယာယ ရူပပရိညာ, တတိယာယ သဗ္ဗသင်္ခတပရိညာ သဗ္ဗဘဝသမတိက္ကမော ဝုတ္တော။

ဂါထာသု ကာမနိဿရဏံ ဉတွာတိ ‘‘ဣဒံ ကာမနိဿရဏံ – ဧဝဉ္စ ကာမတော နိဿရဏ’’န္တိ ဇာနိတွာ။ အတိက္ကမတိ ဧတေနာတိ အတိက္ကမော, အတိက္ကမနူပါယော, တံ အတိက္ကမံ အာရုပ္ပံ ဉတွာ။ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သမန္တိ ဝူပသမန္တိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော, နိဗ္ဗာနံ, တံ ဖုသံ ဖုသန္တော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သန္တတရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၃။ စတုတ္ထေ ရူပေဟီတိ ရူပါဝစရဓမ္မေဟိ။ သန္တတရာတိ အတိသယေန သန္တာ။ ရူပါဝစရဓမ္မာ ဟိ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနတော ဝိတက္ကာဒိဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနတော သမာဓိဘူမိဘာဝတော စ သန္တာ နာမ, အာရုပ္ပါ ပန တေဟိပိ အင်္ဂသန္တတာယ စေဝ အာရမ္မဏသန္တတာယ စ အတိသယေန သန္တဝုတ္တိကာ, တေန သန္တတရာတိ ဝုတ္တာ။ နိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ။ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိတောပိ ဟိ စတုတ္ထာရုပ္ပတော ဖလသမာပတ္တိယောဝ သန္တတရာ ကိလေသဒရထပဋိပဿဒ္ဓိတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတော စ, ကိမင်္ဂံ ပန သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော နိဗ္ဗာနံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာရုပ္ပေဟိ နိရောဓော သန္တတရော’’တိ။

ဂါထာသု ရူပူပဂါတိ ရူပဘဝူပဂါ။ ရူပဘဝေါ ဟိ ဣဓ ရူပန္တိ ဝုတ္တော, ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ အရူပဋ္ဌာယိနောတိ အရူပါဝစရာ။ နိရောဓံ အပ္ပဇာနန္တာ, အာဂန္တာရော ပုနဗ္ဘဝန္တိ ဧတေန ရူပါရူပါဝစရဓမ္မေဟိ နိရောဓဿ သန္တဘာဝမေဝ ဒဿေတိ။ အရူပေသု အသဏ္ဌိတာတိ အရူပရာဂေန အရူပဘဝေသု အပ္ပတိဋ္ဌဟန္တာ, တေပိ ပရိဇာနန္တာတိ အတ္ထော။ နိရောဓေ ယေ ဝိမုစ္စန္တီတိ ဧတ္ထ ယေတိ နိပါတမတ္တံ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၄။ ပဉ္စမေ ပုတ္တာတိ အတြဇာ ဩရသပုတ္တာ, ဒိန္နကာဒယောပိ ဝါ။ သန္တောတိ ဘဝန္တာ သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိန္တိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဥပလဗ္ဘမာနာ။ အတ္ထိဘာဝေန သန္တော, ပါကဋဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနာ။ အတိဇာတောတိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ မာတာပိတရော အတိက္ကမိတွာ ဇာတော, တေဟိ အဓိကဂုဏောတိ အတ္ထော။ အနုဇာတောတိ ဂုဏေဟိ မာတာပိတူနံ အနုရူပေါ ဟုတွာ ဇာတော, တေဟိ သမာနဂုဏောတိ အတ္ထော။ အဝဇာတောတိ ဂုဏေဟိ မာတာပိတူနံ အဓမော ဟုတွာ ဇာတော, တေဟိ ဟီနဂုဏောတိ အတ္ထော။ ယေဟိ ပန ဂုဏေဟိ ယုတ္တော မာတာပိတူနံ အဓိကော သမော ဟီနောတိ စ အဓိပ္ပေတော, တေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တော အတိဇာတော ဟောတီ’’တိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသော အာရဒ္ဓေါ။

တတ္ထ န ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာတိအာဒီသု ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏနိမိတ္တာနုတ္တရဝိမောက္ခာဓိဂမပရိဘာဝိတံ ခန္ဓသန္တာနံ, သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနံ ဝါ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓိံ ဥပါဒါယ ပညတ္တိကော သတ္တာတိသယော ဗုဒ္ဓေါ။ ယထာဟ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ (စူဠနိ။ ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၁) –

အယံ တာဝ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓဝိဘာဝနာ။

ဗျဉ္ဇနတော ပန သဝါသနာယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမေန ဗုဒ္ဓဝါ ပဋိဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိကသိတဘာဝေန ဗုဒ္ဓဝါ ဝိဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဇ္ဈိတာတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာတိ ဗုဒ္ဓေါတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာဟ –

‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ, အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါ, ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ, ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ, နိရုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဗုဒ္ဓေါ,

ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ, အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘာတိ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓေါတိ စေတံ နာမံ န မာတရာ ကတံ, န ပိတရာ ကတံ, န ဘာတရာ ကတံ, န ဘဂိနိယာ ကတံ, န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ, န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ, န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ, န ဒေဝတာဟိ ကတံ, အထ ခေါ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ, ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (စူဠနိ။ ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၂)။

ဟိံသတီတိ သရဏံ, သဗ္ဗံ အနတ္ထံ အပါယဒုက္ခံ သဗ္ဗံ သံသာရဒုက္ခံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော။ သရဏံ ဂတာတိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အမှာကံ သရဏံ ဂတိ ပရာယဏံ ပဋိသရဏံ အဃဿ ဟန္တာ ဟိတဿ ဝိဓာတာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဂစ္ဆာမ ဘဇာမ သေဝါမ ပယိရုပါသာမ။ ဧဝံ ဝါ ဇာနာမ ဗုဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဂတာ ဥပဂတာ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ။ တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ။

ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာတိ အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော။ သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဝိတ္ထာရော (အ။ နိ။ ၄။၃၄)။

န ကေဝလဉ္စ အရိယမဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနိ ဧဝ, အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မော စ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနေ –

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ,

ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ၊

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ,

ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၈၈၇)၊

တတ္ထ ဟိ ရာဂဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော, အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ, ဓမ္မသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ, အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပိဋကတ္တယေန ဝိဘတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာ ကထိတာ။ တံ ဓမ္မံ ဝုတ္တနယေန သရဏန္တိ ဂတာ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ။ တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ။

ဒိဋ္ဌိသီလသံဃာတေန သံဟတောတိ သံဃော။ သော အတ္ထတော အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟော။ ဝုတ္တဉှေတံ တသ္မိံ ဧဝ ဝိမာနေ –

‘‘ယတ္ထ စ ဒိန္န မဟပ္ဖလမာဟု,

စတူသု သုစီသု ပုရိသယုဂေသု၊

အဋ္ဌ စ ပုဂ္ဂလ ဓမ္မဒသာ တေ,

သံဃမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၈၈၈)၊

တံ သံဃံ ဝုတ္တနယေန သရဏန္တိ ဂတာ သံဃံ သရဏံ ဂတာ။ တပ္ပဋိက္ခေပေန န သံဃံ သရဏံ ဂတာတိ။

ဧတ္ထ စ သရဏဂမနကောသလ္လတ္ထံ သရဏံ သရဏဂမနံ, ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ, ဖလံ, သံကိလေသော, ဘေဒေါ, ဝေါဒါနန္တိ အယံ ဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ ပဒတ္ထတော တာဝ ဟိံသတီတိ သရဏံ, သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိကိလေသံ ဟနတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထော, ရတနတ္တယဿေတံ အဓိဝစနံ။ အထ ဝါ ဟိတေ ပဝတ္တနေန အဟိတာ နိဝတ္တနေန စ သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတီတိ ဗုဒ္ဓေါ သရဏံ, ဘဝကန္တာရတော ဥတ္တာရဏေန အဿာသဒါနေန စ ဓမ္မော, အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သံဃော။ တသ္မာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ရတနတ္တယံ သရဏံ။ တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာဟိ ဝိဟတကိလေသော တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ သရဏဂမနံ။ တံသမင်္ဂိသတ္တော သရဏံ ဂစ္ဆတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိတ္တုပ္ပါဒေန ‘‘ဧတာနိ မေ တီဏိ ရတနာနိ သရဏံ, ဧတာနိ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ, ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတီတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပဘေဒတော ပန ဒုဝိဓံ သရဏဂမနံ – လောကိယံ, လောကုတ္တရဉ္စ။ တတ္ထ လောကုတ္တရံ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ မဂ္ဂက္ခဏေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေန အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတိ, လောကိယံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဣဇ္ဈတိ။ တံ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓါဒီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓါပဋိလာဘော, သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒသသု ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ။

တယိဒံ စတုဓာ ပဝတ္တတိ – အတ္တသန္နိယျာတနေန, တပ္ပရာယဏတာယ, သိဿဘာဝူပဂမနေန, ပဏိပါတေနာတိ။ တတ္ထ အတ္တသန္နိယျာတနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဿ နိယျာတေမိ, ဓမ္မဿ, သံဃဿာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အတ္တပရိစ္စဇနံ။ တပ္ပရာယဏံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓပရာယဏော, ဓမ္မပရာယဏော, သံဃပရာယဏော ဣတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ တပ္ပဋိသရဏဘာဝေါ တပ္ပရာယဏတာ။ သိဿဘာဝူပဂမနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓဿ အန္တေဝါသိကော, ဓမ္မဿ, သံဃဿ ဣတိ မံ ဓာရေတူ’’တိ ဧဝံ သိဿဘာဝဿ ဥပဂမနံ။ ပဏိပါတော နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဧဝ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ကရောမိ ဣတိ မံ ဓာရေတူ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပရမနိပစ္စကာရော။ ဣမေသဉှိ စတုန္နံ အာကာရာနံ အညတရံ ကရောန္တေန ဂဟိတံ ဧဝ ဟောတိ သရဏဂမနံ။

အပိစ ‘‘ဘဂဝတော အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ, ဓမ္မဿ, သံဃဿ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ, ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ, ပရိစ္စတ္တော ဧဝ မေ အတ္တာ ဇီဝိတဉ္စ, ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ, ဗုဒ္ဓေါ မေ သရဏံ တာဏံ လေဏ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ အတ္တသန္နိယျာတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ၊ သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ, ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၅၄) ဧဝံ မဟာကဿပတ္ထေရဿ သရဏဂမနံ ဝိယ သိဿဘာဝူပဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ, ဂါမာ ဂါမံ ပုရာ ပုရံ၊

နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၄၆၊ သု။ နိ။ ၁၉၄) –

ဧဝံ အာဠဝကာဒီနံ သရဏဂမနံ ဝိယ တပ္ပရာယဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘အထ ခေါ, ဗြဟ္မာယု, ဗြာဟ္မဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝတော ပါဒါနိ မုခေန စ ပရိစုမ္ဗတိ, ပါဏီဟိ စ ပရိသမ္ဗာဟတိ, နာမဉ္စ သာဝေတိ ‘ဗြဟ္မာယု အဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော, ဗြဟ္မာယု အဟံ, ဘော ဂေါတမ, ဗြာဟ္မဏော’’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၃၉၄) ဧဝံ ပဏိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သော ပနေသ ဉာတိဘယာစရိယဒက္ခိဏေယျဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ။ တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေန သရဏဂမနံ ဟောတိ, န ဣတရေဟိ။ သေဋ္ဌဝသေနေဝ ဟိ သရဏံ ဂယှတိ, သေဋ္ဌဝသေန ဘိဇ္ဇတိ။ တသ္မာ ယော ‘‘အယမေဝ လောကေ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော’’တိ ဝန္ဒတိ, တေနေဝ သရဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ, န ဉာတိဘယာစရိယသညာယ ဝန္ဒန္တေန။ ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ‘‘ဉာတကော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတော သရဏံ န ဘိဇ္ဇတိ, ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ။ တထာ ရာဇာနံ ဘယေန ဝန္ဒတော။ သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ။ တထာ ယံကိဉ္စိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယမ္ပိ ‘‘အာစရိယော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတိ။ ဧဝံ သရဏဂမနဿ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧတ္ထ စ လောကုတ္တရဿ သရဏဂမနဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ, သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော၊

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ။

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပါဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ၊

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ။

‘‘ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ, ဧတံ သရဏမုတ္တမံ၊

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၉၀-၁၉၂)၊

အပိစ နိစ္စတော အနုပဂမနာဒီနိပိ ဧတဿ အာနိသံသဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ, သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျ, ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ, မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ပိတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, ဒုဋ္ဌစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ, သံဃံ ဘိန္ဒေယျ, အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၇-၁၂၈၊ အ။ နိ။ ၁။၂၆၈-၂၇၆၊ ဝိဘ။ ၈၀၉)။

လောကိယဿ ပန သရဏဂမနဿ ဘဝသမ္ပဒါပိ ဘောဂသမ္ပဒါပိ ဖလမေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ,

န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ,

ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

‘‘အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ။ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ။ တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ, ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ဒိဗ္ဗေန သုခေန, ဒိဗ္ဗေန ယသေန, ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန, ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ…ပေ… ဓမ္မံ, သံဃံ…ပေ… ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၁)။

ဝေလာမသုတ္တာဒိဝသေနပိ (အ။ နိ။ ၉။၂၀) သရဏဂမနဿ ဖလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

လောကိယသရဏဂမနဉ္စေတ္ထ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ, န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ န မဟာဝိပ္ဖါရံ။ လောကုတ္တရဿ ပန သံကိလေသော နတ္ထိ။ လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ – သာဝဇ္ဇော, အနဝဇ္ဇော စ။ တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ, သော အနိဋ္ဌဖလော။ အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ, သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော။ လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ။ ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝေါဒါနမ္ပိ စ လောကိယဿေဝ ယဿ ဟိ သံကိလေသော, တဿေဝ တတော ဝေါဒါနေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ လောကုတ္တရံ ပန နိစ္စဝေါဒါနမေဝါတိ။

ပါဏာတိပါတာတိ ဧတ္ထ ပါဏဿ သရသေနေဝ ပတနသဘာဝဿ အန္တရာ ဧဝ အတိပါတနံ အတိပါတော, သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာ သီဃံ ပါတနန္တိ အတ္ထော။ အတိက္ကမ္မ ဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ အတိပါတော, ပါဏဃာတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပါဏောတိ စေတ္ထ ခန္ဓသန္တာနော, ယော သတ္တောတိ ဝေါဟရီယတိ, ပရမတ္ထတော ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ။ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေ ဟိ ဝိကောပိတေ ဣတရမ္ပိ တံသမ္ဗန္ဓတာယ ဝိနဿတီတိ။ တသ္မိံ ပန ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ ပါဏာတိပါတော။ ယာယ ဟိ စေတနာယ ပဝတ္တမာနဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ နိဿယဘူတေသု ဥပက္ကမကရဏဟေတုကမဟာဘူတပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကမဟာဘူတာ ပုရိမသဒိသာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိသဒိသာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သာ တာဒိသပ္ပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ပါဏာတိပါတော။ လဒ္ဓူပက္ကမာနိ ဟိ ဘူတာနိ ပုရိမဘူတာနိ ဝိယ န ဝိသဒါနီတိ သမာနဇာတိယာနံ ကာရဏာနိ န ဟောန္တီတိ။ ‘‘ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ’’တိ ဣဒံ မနောဒွါရေ ပဝတ္တာယ ဝဓကစေတနာယ ပါဏာတိပါတတာသမ္ဘဝဒဿနံ။ ကုလုမ္ဗသုတ္တေပိ ဟိ ‘‘ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣဒ္ဓိမာ စေတော ဝသိပ္ပတ္တော အညိဿာ ကုစ္ဆိဂတံ ဂဗ္ဘံ ပါပကေန မနသာ အနုပေက္ခိတာ ဟောတီ’’တိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာ။ သာ စ ဝစီဒွါရံ မုဉ္စိတွာ န သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုန္တိ ဝစီဒွါရဝသေနေဝ နိပ္ပဇ္ဇတိ။ ယေ ပန ‘‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ဝါဒေါ ကုသလတ္တိကဝေဒနတ္တိကဝိတက္ကတ္တိကဘူမန္တရေဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ။

သွာယံ ပါဏာတိပါတော ဂုဏရဟိတေသု တိရစ္ဆာနဂတာဒီသု ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟာသရီရေ မဟာသာဝဇ္ဇော။ ကသ္မာ? ပယောဂမဟန္တတာယ။ ပယောဂသမတ္တေပိ ဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇော, ဂုဏဝန္တေသု မနုဿာဒီသု အပ္ပဂုဏေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟာဂုဏေ မဟာသာဝဇ္ဇော။ သရီရဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော။

ဧတ္ထ စ ပယောဂဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇတာ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝဘာဝတော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယထာဓိပ္ပေတဿ ပယောဂဿ သဟသာ နိပ္ဖါဒနဝသေန သကိစ္စသာဓိကာယ ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တဇဝနေဟိ လဒ္ဓါသေဝနာယ စ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ပယောဂဿ မဟန္တဘာဝေါ။ သတိပိ ကဒါစိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ပါဏေ ပယောဂဿ သမဘာဝေ မဟန္တံ ဟနန္တဿ စေတနာ တိဗ္ဗတရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတ္ထုမဟန္တတာပိ စေတနာယ ဗလဝဘာဝဿ ကာရဏံ။ ဣတိ ဥဘယမ္ပေတံ စေတနာဗလဝဘာဝေနေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဟေတု ဟောတိ။ တထာ ဟန္တဗ္ဗဿ မဟာဂုဏဘာဝေ တတ္ထ ပဝတ္တဥပကာရစေတနာ ဝိယ ခေတ္တဝိသေသနိပ္ဖတ္တိယာ အပကာရစေတနာပိ ဗလဝတီ တိဗ္ဗတရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဿ မဟာသာဝဇ္ဇတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တသ္မာ ပယောဂဝတ္ထုအာဒိပစ္စယာနံ အမဟတ္တေပိ ဂုဏမဟန္တတာဒိပစ္စယေဟိ စေတနာယ ဗလဝဘာဝဝသေနေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တဿ ပါဏော, ပါဏသညိတာ, ဝဓကစိတ္တံ, ဥပက္ကမော, တေန မရဏန္တိ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ။ ပဉ္စသမ္ဘာရယုတ္တော ပါဏာတိပါတောတိ ပဉ္စသမ္ဘာရာဝိနိမုတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေသု ပါဏသညိတာဝဓကစိတ္တာနိ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနိပိ ဟောန္တိ, ဥပက္ကမော ဝဓကစေတနာသမုဋ္ဌာပိတော။ တဿ ဆ ပယောဂါ – သာဟတ္ထိကော, အာဏတ္တိကော, နိဿဂ္ဂိယော, ထာဝရော, ဝိဇ္ဇာမယော, ဣဒ္ဓိမယောတိ။ တေသု သဟတ္ထေန နိဗ္ဗတ္တော သာဟတ္ထိကော။ ပရေသံ အာဏာပနဝသေန ပဝတ္တော အာဏတ္တိကော။ ဥသုသတ္တိအာဒီနံ နိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တော နိဿဂ္ဂိယော။ ဩပါတခဏနာဒိဝသေန ပဝတ္တော ထာဝရော။ အာထဗ္ဗဏိကာဒီနံ ဝိယ မန္တပရိဇပ္ပနပယောဂေါ ဝိဇ္ဇာမယော။ ဒါဌာကောဋ္ဋနာဒီနံ ဝိယ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိမယော။

ဧတ္ထာဟ – ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈနသဘာဝေသု သင်္ခါရေသု, ကော ဟန္တာ, ကော ဝါ ဟညတိ? ယဒိ စိတ္တစေတသိကသန္တာနော, သော အရူပိတာယ န ဆေဒနဘေဒနာဒိဝသေန ဝိကောပနသမတ္ထော, နာပိ ဝိကောပနီယော, အထ ရူပသန္တာနော, သော အစေတနတာယ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမောတိ န တတ္ထ ဆေဒနာဒိနာ ပါဏာတိပါတော လဗ္ဘတိ, ယထာ မတသရီရေ။ ပယောဂေါပိ ပါဏာတိပါတဿ ယထာဝုတ္တော ပဟရဏပ္ပဟာရာဒိကော အတီတေသု သင်္ခါရေသု ဘဝေယျ အနာဂတေသု ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါ။ တတ္ထ န တာဝ အတီတေသု အနာဂတေသု စ သမ္ဘဝတိ တေသံ အဝိဇ္ဇမာနသဘာဝတ္တာ, ပစ္စုပ္ပန္နေသု စ သင်္ခါရာနံ ခဏိကတ္တာ သရသေနေဝ နိရုဇ္ဈနသဘာဝတာယ ဝိနာသာဘိမုခေသု နိပ္ပယောဇနော ပယောဂေါ သိယာ, ဝိနာသဿ စ ကာရဏရဟိတတ္တာ န ပဟရဏပ္ပဟာရာဒိပ္ပယောဂဟေတုကံ မရဏံ, နိရီဟတ္တာ စ သင်္ခါရာနံ ကဿ သော ပယောဂေါ, ခဏိကဘာဝေန ဝဓာဓိပ္ပါယသမကာလမေဝ ဘိဇ္ဇနကဿ ယာဝ ကိရိယာပရိယောသာနကာလမနဝဋ္ဌာနတော ကဿ ဝါ ပါဏာတိပါတော ကမ္မဗန္ဓောတိ?

ဝုစ္စတေ – ယထာဝုတ္တဝဓကစေတနာသမင်္ဂီ သင်္ခါရာနံ ပုဉ္ဇော သတ္တသင်္ခါတော ဟန္တာ။ တေန ပဝတ္တိတဝဓပ္ပယောဂနိမိတ္တံ အပဂတုသ္မာဝိညာဏဇီဝိတိန္ဒြိယော မတောတိ ဝေါဟာရဿ ဝတ္ထုဘူတော ယထာဝုတ္တဝဓပ္ပယောဂါကရဏေ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တနာရဟော ရူပါရူပဓမ္မပုဉ္ဇော ဟညတိ, စိတ္တစေတသိကသန္တာနော ဧဝ ဝါ။ ဝဓပ္ပယောဂါဝိသယဘာဝေပိ တဿ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ရူပသန္တာနာဓီနဝုတ္တိတာယ ဘူတရူပေသု ကတပ္ပယောဂဝသေန ဇီဝိတိန္ဒြိယဝိစ္ဆေဒေန သောပိ ဝိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ န ပါဏာတိပါတဿ အသမ္ဘဝေါ, နာပိ အဟေတုကော, န စ ပယောဂေါ နိပ္ပယောဇနော။ ပစ္စုပ္ပန္နေသု သင်္ခါရေသု ကတပ္ပယောဂဝသေန တဒနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ သင်္ခါရကလာပဿ တထာ အနုပ္ပတ္တိတော ခဏိကာနဉ္စ သင်္ခါရာနံ ခဏိကမရဏဿ ဣဓ မရဏဘာဝေန အနဓိပ္ပေတတ္တာ သန္တတိမရဏဿ စ ယထာဝုတ္တနယေန သဟေတုကဘာဝတော န အဟေတုကံ မရဏံ, နိရီဟကေသုပိ သင်္ခါရေသု ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အတ္ထိဘာဝမတ္တေနေဝ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပဖလုပ္ပါဒနနိယတာနိ ကာရဏာနိယေဝ ကရောန္တီတိ ဝုစ္စတိ, ယထာ ပဒီပေါ ပကာသေတီတိ, တထေဝ ဃာတကဝေါဟာရော။ န စ ကေဝလဿ ဝဓာဓိပ္ပါယသဟဘုနော စိတ္တစေတသိကကလာပဿ ပါဏာတိပါတော ဣစ္ဆိတော, သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနဿေဝ ပန ဣစ္ဆိတောတိ အတ္ထေဝ ပါဏာတိပါတေန ကမ္မဗန္ဓော။ သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနာနဉ္စ ပဒီပါဒီနံ အတ္ထကိရိယာသိဒ္ဓိ ဒိဿတီတိ။ အယဉ္စ ဝိစာရဏာ အဒိန္နာဒါနာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ။ တသ္မာ ပါဏာတိပါတာ။ န ပဋိဝိရတာတိ အပ္ပဋိဝိရတာ။

အဒိန္နဿ အာဒါနံ အဒိန္နာဒါနံ, ပရဿ ဟရဏံ ထေယျံ စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ယတ္ထ ပရော ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇန္တော အဒဏ္ဍာရဟော အနုပဝဇ္ဇော စ ဟောတိ။ တသ္မိံ ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အဒိန္နာဒါနံ။ တံ ဟီနေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, ပဏီတေ မဟာသာဝဇ္ဇံ။ ကသ္မာ? ဝတ္ထုပဏီတတာယ။ တထာ ခုဒ္ဒကေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, မဟန္တေ မဟာသာဝဇ္ဇံ။ ကသ္မာ? ဝတ္ထုမဟန္တတာယ ပယောဂမဟန္တတာယ စ။ ဝတ္ထုသမတ္တေ ပန သတိ ဂုဏာဓိကာနံ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, တံတံဂုဏာဓိကံ ဥပါဒါယ တတော တတော ဟီနဂုဏဿ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ။ ဝတ္ထုဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ပယောဂဿ စ မုဒုဘာဝေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, တိဗ္ဗဘာဝေ မဟာသာဝဇ္ဇံ။

တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ, ထေယျစိတ္တံ, ဥပက္ကမော, တေန ဟရဏန္တိ။ ဆ ပယောဂါ သာဟတ္ထိကာဒယောဝ။ တေ စ ခေါ ယထာနုရူပံ ထေယျာဝဟာရော, ပသယှာဝဟာရော, ပရိကပ္ပါဝဟာရော, ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော, ကုသာဝဟာရောတိ ဣမေသံ အဝဟာရာနံ ဝသေန ပဝတ္တာ။ ဧတ္ထ စ မန္တပရိဇပ္ပနေန ပရသန္တကဟရဏံ ဝိဇ္ဇာမယော ပယောဂေါ။ ဝိနာ မန္တေန တာဒိသေန ဣဒ္ဓါနုဘာဝသိဒ္ဓေန ကာယဝစီပယောဂေန ပရသန္တကဿ အာကဍ္ဎနံ ဣဒ္ဓိမယော ပယောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ကာမေသူတိ မေထုနသမာစာရေသု။ မိစ္ဆာစာရောတိ ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော။ လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ ကာမေသု မိစ္ဆာစာရော။ တတ္ထ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ ပုရိသာနံ တာဝ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ, ဓနက္ကီတာဒယော ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော, ဣတ္ထီသု ပန ဒွိန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ, ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ ဣတ္ထီနံ အညပုရိသာ။ သွာယံ မိစ္ဆာစာရော သီလာဒိဂုဏရဟိတေ အဂမနီယဋ္ဌာနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ မဟာသာဝဇ္ဇော။ ဂုဏရဟိတေပိ စ အဘိဘဝိတွာ မိစ္ဆာ စရန္တဿ မဟာသာဝဇ္ဇော, ဥဘိန္နံ သမာနစ္ဆန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော။ သမာနစ္ဆန္ဒဘာဝေပိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော။ တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အဂမနီယဝတ္ထု, တသ္မိံ သေဝနစိတ္တံ, သေဝနပယောဂေါ, မဂ္ဂေနမဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိအဓိဝါသနန္တိ။ တတ္ထ အတ္တနော ရုစိယာ ပဝတ္တိတဿ တယော, ဗလက္ကာရေန ပဝတ္တိတဿ တယောတိ အနဝသေသဂ္ဂဟဏေန စတ္တာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, အတ္ထသိဒ္ဓိ ပန တီဟေဝ။ ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကောဝ။

မုသာတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇကော ကာယဝစီပယောဂေါ, ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ။ အပရော နယော မုသာတိ အဘူတံ ဝတ္ထု, ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ။ တသ္မာ အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညာပနပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ။

သော ယမတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ, တဿ အပ္ပတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော။ အပိစ ဂဟဋ္ဌာနံ အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယ နတ္ထီတိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, သက္ခိနာ ဟုတွာ အတ္ထဘဉ္ဇနဝသေန ဝုတ္တော မဟာသာဝဇ္ဇော။ ပဗ္ဗဇိတာနံ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ လဘိတွာ ဟသာဓိပ္ပါယေန ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ တေလံ နဒီ မညေ သန္ဒတီ’’တိ ပူရဏကထာနယေန ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, အဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ‘‘ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝဒန္တာနံ မဟာသာဝဇ္ဇော။ တထာ ယဿ အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ, တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော။ ကိလေသာနံ မုဒုတိဗ္ဗတာဝသေန စ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ လဗ္ဘတေဝ။

တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အတထံ ဝတ္ထု, ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ, တဇ္ဇော ဝါယာမော, ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ။ ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ဟိ ပယောဂေ ကတေပိ ပရေန တသ္မိံ အတ္ထေ အဝိညာတေ ဝိသံဝါဒနဿ အသိဇ္ဈနတော ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနမ္ပိ ဧကော သမ္ဘာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေစိ ပန ‘‘အဘူတဝစနံ, ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ, ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ တယော သမ္ဘာရာ’’တိ ဝဒန္တိ။ သစေ ပန ပရော ဒန္ဓတာယ ဝိစာရေတွာ တမတ္ထံ ဇာနာတိ, သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ပဝတ္တတ္တာ ကိရိယာသမုဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေယေဝ မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ။

သုရာတိ ပိဋ္ဌသုရာ, ပူဝသုရာ, ဩဒနသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စ သုရာ။ မေရယန္တိ ပုပ္ဖါသဝေါ, ဖလာသဝေါ, မဓွာသဝေါ, ဂုဠာသဝေါ သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စ အာသဝါ။ တဒုဘယမ္ပိ မဒနီယဋ္ဌေန မဇ္ဇံ။ ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝတိ, သာ ပမာဒကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ။ လက္ခဏတော ပန ယထာဝုတ္တဿ သုရာမေရယသင်္ခါတဿ မဇ္ဇဿ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဒဝသေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ ပမာဒစေတနာ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနံ။ တဿ မဇ္ဇဘာဝေါ, ပါတုကမျတာစိတ္တံ, တဇ္ဇော ဝါယာမော, အဇ္ဈောဟရဏန္တိ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ။ အကုသလစိတ္တေနေဝ စဿ ပါတဗ္ဗတော ဧကန္တေန သာဝဇ္ဇဘာဝေါ။ အရိယသာဝကာနံ ပန ဝတ္ထုံ အဇာနန္တာနမ္ပိ မုခံ န ပဝိသတိ, ပဂေဝ ဇာနန္တာနံ။ အဍ္ဎပသတမတ္တဿ ပါနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, အဒ္ဓါဠှကမတ္တဿ ပါနံ တတော မဟန္တံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, ကာယသဉ္စာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတကာဒိကမ္မံ ကရောန္တဿ မဟာသာဝဇ္ဇမေဝ။ ပါပကမ္မဉှိ ပါဏာတိပါတံ ပတွာ ခီဏာသဝေ မဟာသာဝဇ္ဇံ, အဒိန္နာဒါနံ ပတွာ ခီဏာသဝဿ သန္တကေ မဟာသာဝဇ္ဇံ, မိစ္ဆာစာရံ ပတွာ ခီဏာသဝါယ ဘိက္ခုနိယာ ဝီတိက္ကမေ, မုသာဝါဒံ ပတွာ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေ, သုရာပါနံ ပတွာ ကာယသဉ္စာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတကာဒိကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ။ သဗ္ဗေဟိပိ စေတေဟိ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေါဝ မဟာသာဝဇ္ဇော။ တဉှိ ကတွာ ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စတိ။

ဣဒါနိ ဧတေသု သဘာဝတော, အာရမ္မဏတော, ဝေဒနတော, မူလတော, ကမ္မတော, ဖလတောတိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ သဘာဝတော ပါဏာတိပါတာဒယော သဗ္ဗေပိ စေတနာသဘာဝါဝ။ အာရမ္မဏတော ပါဏာတိပါတော ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏော, အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏံ ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဝါ, မိစ္ဆာစာရော ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသေန သင်္ခါရာရမ္မဏော, သတ္တာရမ္မဏောတိ ဧကေ။ မုသာဝါဒေါ သတ္တာရမ္မဏော ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏော ဝါ, သုရာပါနံ သင်္ခါရာရမ္မဏံ။ ဝေဒနတော ပါဏာတိပါတော ဒုက္ခဝေဒနော, အဒိန္နာဒါနံ တိဝေဒနံ, မိစ္ဆာစာရော သုခမဇ္ဈတ္တဝသေန ဒွိဝေဒနော, တထာ သုရာပါနံ။ သန္နိဋ္ဌာပကစိတ္တေန ပန ဥဘယမ္ပိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနံ န ဟောတိ။ မုသာဝါဒေါ တိဝေဒနော။ မူလတော ပါဏာတိပါတော ဒေါသမောဟဝသေန ဒွိမူလကော, အဒိန္နာဒါနံ မုသာဝါဒေါ စ ဒေါသမောဟဝသေန ဝါ လောဘမောဟဝသေန ဝါ, မိစ္ဆာစာရော သုရာပါနဉ္စ လောဘမောဟဝသေန ဒွိမူလံ။ ကမ္မတော မုသာဝါဒေါယေဝေတ္ထ ဝစီကမ္မံ, သေသံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကာယကမ္မမေဝ။ ဖလတော သဗ္ဗေပိ အပါယူပပတ္တိဖလာ စေဝ သုဂတိယမ္ပိ အပ္ပါယုကတာဒိနာနာဝိဓအနိဋ္ဌဖလာ စာတိ ဧဝမေတ္ထ သဘာဝါဒိတော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပ္ပဋိဝိရတာတိ သမာဒါနဝိရတိယာ သမ္ပတ္တဝိရတိယာ စ အဘာဝေန န ပဋိဝိရတာ။ ဒုဿီလာတိ တတော ဧဝ ပဉ္စသီလမတ္တဿာပိ အဘာဝေန နိဿီလာ။ ပါပဓမ္မာတိ လာမကဓမ္မာ, ဟီနာစာရာ။ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတောတိ သိက္ခာပဒသမာဒါနေန ပါဏာတိပါတတော ဝိရတော, အာရကာ ဌိတော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

ဣဓာပိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီနံ သဘာဝတော အာရမ္မဏတော, ဝေဒနတော, မူလတော, ကမ္မတော, သမာဒါနတော, ဘေဒတော, ဖလတော စ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။ တတ္ထ သဘာဝတော ပဉ္စပိ စေတနာယောပိ ဟောန္တိ ဝိရတိယောပိ, ဝိရတိဝသေန ပန ဒေသနာ အာဂတာ။ ယာ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿ ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ပါဏာတိပါတာ အာရတိ ဝိရတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိ။ သာ ပဘေဒတော တိဝိဓာ – သမ္ပတ္တဝိရတိ, သမာဒါနဝိရတိ, သမုစ္ဆေဒဝိရတီတိ။ တတ္ထ အသမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ အတ္တနော ဇာတိဝယဗာဟုသစ္စာဒီနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘အယုတ္တမေတံ အမှာကံ ကာတု’’န္တိ သမ္ပတ္တဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ နာမ။ သမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ သိက္ခာပဒသမာဒါနေ တဒုတ္တရိ စ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတိ နာမ။ အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ပန ဝိရတိ သမုစ္ဆေဒဝိရတိ နာမ, ယဿာ ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ‘‘ပါဏံ ဃာတေဿာမာ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တာသု သမာဒါနဝိရတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။

အာရမ္မဏတော ပါဏာတိပါတာဒီနံ အာရမ္မဏာနေဝ ဧတေသံ အာရမ္မဏာနိ။ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတောယေဝ ဟိ ဝိရတိ နာမ ဟောတိ။ ယထာ ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ, ဧဝံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာယေဝ ဧတေ ကုသလဓမ္မာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒုဿီလျာနိ ပဇဟန္တိ။ ဝေဒနတော သဗ္ဗာပိ သုခဝေဒနာဝ။

မူလတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသအမောဟဝသေန တိမူလာ ဟောန္တိ, ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသဝသေန ဒွိမူလာ။ ကမ္မတော မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ ဝစီကမ္မံ, သေသာ ကာယကမ္မံ။ သမာဒါနတော အညဿ ဂရုဋ္ဌာနိယဿ သန္တိကေ တံ အလဘန္တေန သယမေဝ ဝါ ပဉ္စ သီလာနိ ဧကဇ္ဈံ ပါဋိယေက္ကံ ဝါ သမာဒိယန္တေန သမာဒိန္နာနိ ဟောန္တိ။ ဘေဒတော ဂဟဋ္ဌာနံ ယံ ယံ ဝီတိက္ကန္တံ, တံ တဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ဣတရံ န ဘိဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ဂဟဋ္ဌာ ဟိ အနိဗဒ္ဓသီလာ ဟောန္တိ, ယံ ယံ သက္ကောန္တိ, တံ တဒေဝ ရက္ခန္တိ။ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန ဧကသ္မိံ ဝီတိက္ကန္တေ သဗ္ဗာနိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ။

ဖလတောတိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ စေတ္ထ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပန္နတာ, အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ, ဇဝနသမ္ပတ္တိ, သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာ, စာရုတာ, မုဒုတာ, သုစိတာ, သူရတာ, မဟဗ္ဗလတာ, ဝိဿဋ္ဌဝစနတာ, သတ္တာနံ ပိယမနာပတာ, အဘိဇ္ဇပရိသတာ, အစ္ဆမ္ဘိတာ, ဒုပ္ပဓံသိယတာ, ပရူပက္ကမေန အမရဏတာ, မဟာပရိဝါရတာ, သုဝဏ္ဏတာ, သုသဏ္ဌာနတာ, အပ္ပါဗာဓတာ, အသောကတာ, ပိယမနာပေဟိ အဝိပ္ပယောဂေါ, ဒီဃာယုကတာတိ ဧဝမာဒီနိ ဖလာနိ။

အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိယာ မဟာဓနဓညတာ, အနန္တဘောဂတာ, ထိရဘောဂတာ, ဣစ္ဆိတာနံ ဘောဂါနံ ခိပ္ပံ ပဋိလာဘော, ရာဇာဒီဟိ အသာဓာရဏဘောဂတာ, ဥဠာရဘောဂတာ, တတ္ထ တတ္ထ ဇေဋ္ဌကဘာဝေါ, နတ္ထိဘာဝဿ အဇာနနတာ, သုခဝိဟာရိတာတိ ဧဝမာဒီနိ။

အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိယာ ဝိဂတပစ္စတ္ထိကတာ, သဗ္ဗသတ္တာနံ ပိယမနာပတာ, အန္နပါနဝတ္ထစ္ဆာဒနာဒီနံ လာဘိတာ, သုခသုပနတာ, သုခပဋိဗုဇ္ဈနတာ, အပါယဘယဝိမောက္ခော, ဣတ္ထိဘာဝနပုံသကဘာဝါနံ အဘဗ္ဗတာ, အက္ကောဓနတာ, သစ္စကာရိတာ, အမင်္ကုတာ, အာရာဓနသုခတာ, ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယတာ, ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏတာ, နိရာသင်္ကတာ, အပ္ပေါဿုက္ကတာ, သုခဝိဟာရိတာ, အကုတောဘယတာ, ပိယဝိပ္ပယောဂါဘာဝေါတိ ဧဝမာဒီနိ။ ယသ္မာ ပန မိစ္ဆာစာရာဝေရမဏိယာ ဖလာနိပိ ဧတ္ထေဝ အန္တောဂဓာနိ, တသ္မာ (အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိယာ)။

မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ ဝိပ္ပသန္နိန္ဒြိယတာ, ဝိဿဋ္ဌမဓုရဘာဏိတာ, သမသိတသုဒ္ဓဒန္တတာ, နာတိထူလတာ, နာတိကိသတာ, နာတိရဿတာ, နာတိဒီဃတာ, သုခသမ္ဖဿတာ, ဥပ္ပလဂန္ဓမုခတာ, သုဿူသကပရိသတာ, အာဒေယျဝစနတာ, ကမလဒလသဒိသမုဒုလောဟိတတနုဇိဝှတာ, အလီနတာ, အနုဒ္ဓတတာတိ ဧဝမာဒီနိ။

သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိယာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အပ္ပမာဒတာ, ဉာဏဝန္တတာ, သဒါ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာ, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနဝန္တတာ, အနလသတာ, အဇဠတာ, အနုမ္မတ္တတာ, အစ္ဆမ္ဘိတာ, အသာရမ္ဘိတာ, အနိဿုကိတာ, အမစ္ဆရိတာ, သစ္စဝါဒိတာ, အပိသုဏအဖရုသအသမ္ဖပ္ပလာပဝါဒိတာ, ကတညုတာ, ကတဝေဒိတာ, စာဂဝန္တတာ, သီလဝန္တတာ, ဥဇုကတာ, အက္ကောဓနတာ, ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နတာ, ဥဇုဒိဋ္ဌိတာ, မဟန္တတာ, ပဏ္ဍိတတာ, အတ္ထာနတ္ထကုသလတာတိ ဧဝမာဒီနိ ဖလာနိ။ ဧဝမေတ္ထ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီနမ္ပိ သဘာဝါဒိတော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သီလဝါတိ ယထာဝုတ္တပဉ္စသီလဝသေန သီလဝါ။ ကလျာဏဓမ္မောတိ သုန္ဒရဓမ္မော, သရဏဂမနပရိဒီပိတာယ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နပညောတိ အတ္ထော။ ယော ပန ပုတ္တော မာတာပိတူသု အဿဒ္ဓေသု ဒုဿီလေသု စ သယမ္ပိ တာဒိသော, သောပိ အဝဇာတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဿဒ္ဓိယာဒယော ဟိ ဣဓ အဝဇာတဘာဝဿ လက္ခဏံ ဝုတ္တာ, တေ စ တသ္မိံ သံဝိဇ္ဇန္တိ။ မာတာပိတရော ပန ဥပါဒါယ ပုတ္တဿ အတိဇာတာဒိဘာဝေါ ဝုစ္စတီတိ။

ယော ဟောတိ ကုလဂန္ဓနောတိ ကုလစ္ဆေဒကော ကုလဝိနာသကော။ ဆေဒနတ္ထော ဟိ ဣဓ ဂန္ဓသဒ္ဒေါ, ‘‘ဥပ္ပလဂန္ဓပစ္စတ္ထိကာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၆၅) ဝိယ။ ကေစိ ပန ‘‘ကုလဓံသနော’’တိ ပဌန္တိ, သော ဧဝတ္ထော။

ဧတေ ခေါ ပုတ္တာ လောကသ္မိန္တိ ဧတေ အတိဇာတာဒယော တယော ပုတ္တာ ဧဝ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ပုတ္တာ နာမ, န ဣတော ဝိနိမုတ္တာ အတ္ထိ။ ဣမေသု ပန ယေ ဘဝန္တိ ဥပါသကာ ယေ သရဏဂမနသမ္ပတ္တိယာ ဥပါသကာ ဘဝန္တိ ကမ္မဿကတာဉာဏေန ကမ္မဿ ကောဝိဒါ, တေ စ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တော, ပဉ္စသီလဒသသီလေန သမ္ပန္နာ ပရိပုဏ္ဏာ။ ယာစကာနံ ဝစနံ ဇာနန္တိ, တေသံ မုခါကာရဒဿနေနေဝ အဓိပ္ပါယပူရဏတောတိ ဝဒညူ, တေသံ ဝါ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ပုဗ္ဗေ ဒါနံ အဒတွာ ဧဝံဘူတာ, မယာ ပန ဧဝံ န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တေသံ ပရိစ္စာဂေန တဒတ္ထံ ဇာနန္တီတိ ဝဒညူ, ပဏ္ဍိတာနံ ဝါ ကမ္မဿကတာဒိဒီပကံ ဝစနံ ဇာနန္တီတိ ဝဒညူ။ ‘‘ပဒညူ’’တိ စ ပဌန္တိ, ပဒါနိယာ ပရိစ္စာဂသီလာတိ အတ္ထော။ တတော ဧဝ ဝိဂတမစ္ဆေရမလတ္တာ ဝီတမစ္ဆရာ။ အဗ္ဘဃနာတိ အဗ္ဘသင်္ခါတာ ဃနာ, ဃနမေဃပဋလာ ဝါ မုတ္တော စန္ဒောဝိယ, ဥပါသကာဒိပရိသာသု ခတ္တိယာဒိပရိသာသု စ ဝိရောစရေ ဝိရောစန္တိ, သောဘန္တီတိ အတ္ထော။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အဝုဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၅။ ဆဋ္ဌေ အဝုဋ္ဌိကသမောတိ အဝုဋ္ဌိကမေဃသမော။ ဧကစ္စော ဟိ မေဃော သတပဋလသဟဿပဋလော ဟုတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ထနန္တော ဂဇ္ဇန္တော ဝိဇ္ဇောတန္တော ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒုမ္ပိ အပါတေတွာ ဝိဂစ္ဆတိ, တထူပမော ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝုဋ္ဌိကသမော’’တိ။ ပဒေသဝဿီတိ ဧကဒေသဝဿိမေဃသမော။ ပဒေသဝဿီ ဝိယာတိ ဟိ ပဒေသဝဿီ။ ဧကစ္စော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌိတေသု မနုဿေသု ယထာ ဧကစ္စေ တေမေန္တိ, ဧကစ္စေ န တေမေန္တိ, ဧဝံ မန္ဒံ ဝဿတိ, တထူပမံ ဧကစ္စံ ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ ‘‘ပဒေသဝဿီ’’တိ။ သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿီတိ သဗ္ဗသ္မိံ ပထဝီပဗ္ဗတသမုဒ္ဒါဒိကေ ဇဂတိပ္ပဒေသေ အဘိဝဿိမေဃသမော။ ဧကစ္စော ဟိ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပတ္ထရိတွာ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ အဘိဝဿတိ, တံ စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃံ ဧကစ္စဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပမံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿီ’’တိ။

သဗ္ဗေသာနန္တိ သဗ္ဗေသံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ န ဒါတာ ဟောတီတိ အဒါနသီလော ဟောတိ, ထဒ္ဓမစ္ဆရိတာယ န ကဿစိ ကိဉ္စိ ဒေတီတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ ဒါနဿ ခေတ္တံ ဒေယျဓမ္မဉ္စ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမိတပါပသမဏာ စေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇမတ္တသမဏာ စ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏာ စေဝ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏာ စ ဣဓ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ ကပဏာ နာမ ဒုဂ္ဂတာ ဒလိဒ္ဒမနုဿာ။ အဒ္ဓိကာ နာမ ပထာဝိနော ပရိဗ္ဗယဝိဟီနာ။ ဝနိဗ္ဗကာ နာမ ယေ ‘‘ဣဋ္ဌံ ဒေထ ကန္တံ မနာပံ ကာလေန အနဝဇ္ဇံ ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ ပသန္နစိတ္တာ, ဧဝံ ဒေန္တာ ဂစ္ဆထ သုဂတိံ, ဂစ္ဆထ ဗြဟ္မလောက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒါနေ နိယောဇေန္တာ ဒါနဿ ဝဏ္ဏံ ထောမေန္တာ ဝိစရန္တိ။ ယာစကာ နာမ ယေ ကေဝလံ ‘‘မုဋ္ဌိမတ္တံ ဒေထ, ပသတမတ္တံ ဒေထ, သရာဝမတ္တံ ဒေထာ’’တိ အပ္ပကမ္ပိ ယာစမာနာ ဝိစရန္တိ။ တတ္ထ သမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏေန ဂုဏခေတ္တံ ဥပကာရိခေတ္တဉ္စ ဒဿေတိ, ကပဏာဒိဂ္ဂဟဏေန ကရုဏာခေတ္တံ။ အန္နန္တိ ယံကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ။ ပါနန္တိ အမ္ဗပါနာဒိပါနကံ။ ဝတ္ထန္တိ နိဝါသနပါရုပနာဒိအစ္ဆာဒနံ။ ယာနန္တိ ရထဝယှာဒိ အန္တမသော ဥပါဟနံ ဥပါဒါယ ဂမနသာဓနံ။ မာလာတိ ဂန္ထိတာဂန္ထိတဘေဒံ သဗ္ဗံ ပုပ္ဖံ။ ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ ပိသိတံ အပိသိတံ ဂန္ဓူပကရဏဉ္စ။ ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ။ သေယျာတိ မဉ္စပီဌာဒိ စေဝ ပါဝါရကောဇဝါဒိ စ သယိတဗ္ဗဝတ္ထု။ သေယျဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ အာသနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အာဝသထန္တိ ဝါတာတပါဒိပရိဿယဝိနောဒနံ ပတိဿယံ။ ပဒီပေယျန္တိ ဒီပကပလ္လိကာဒိပဒီပူပကရဏံ။

ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဒေယျဓမ္မေ ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဧဝံ ဒါတဗ္ဗဝတ္ထုံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဒေန္တော ပုဂ္ဂလော အဝဿိကမေဃသဒိသော ဟောတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယထာ သော မေဃော သတပဋလသဟဿပဋလော ဟုတွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ န ကိဉ္စိ ဝဿိ ဝိဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ ယော ဥဠာရံ ဝိပုလဉ္စ ဘောဂံ သံဟရိတွာ ဂေဟံ အာဝသန္တော ကဿစိ ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘိက္ခံ ဝါ ဥဠုင်္ကမတ္တံ ယာဂုံ ဝါ အဒတွာ ဝိဂစ္ဆတိ, ဝိဝသော မစ္စုဝသံ ဂစ္ဆတိ, သော အဝုဋ္ဌိကသမော နာမ ဟောတီတိ။ ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ နိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမေသု စ တီသု ပုဂ္ဂလေသု ပဌမော ဧကံသေနေဝ ဂရဟိတဗ္ဗော, ဒုတိယော ပသံသနီယော, တတိယော, ပသံသနီယတရော။ ပဌမော ဝါ ဧကန္တေနေဝ သဗ္ဗနိဟီနော, ဒုတိယော မဇ္ဈိမော, တတိယော ဥတ္တမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂါထာသု သမဏေတိ ဥပယောဂဝသေန ဗဟုဝစနံ တထာ သေသေသုပိ။ လဒ္ဓါနာတိ လဘိတွာ, သမဏေ ဒက္ခိဏေယျေ ပဝါရေတွာ ပုဋ္ဌော န သံဝိဘဇတိ။ အန္နံ ပါနဉ္စ ဘောဇနန္တိ အန္နံ ဝါ ပါနံ ဝါ အညံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဘောဇနံ, တံ န သံဝိဘဇတိ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယော အတ္ထိကဘာဝေန ဥပဂတေ သမ္ပဋိဂ္ဂါဟကေ လဘိတွာ အန္နာဒိနာ သံဝိဘာဂမတ္တမ္ပိ န ကရောတိ, ကိံ သော အညံ ဒါနံ ဒဿတိ, တံ ဧဝရူပံ ထဒ္ဓမစ္ဆရိယံ ပုရိသာဓမံ နိဟီနပုဂ္ဂလံ ပဏ္ဍိတာ အဝုဋ္ဌိကသမောတိ အာဟု ကထယန္တီတိ။

ဧကစ္စာနံ န ဒဒါတီတိ ဝိဇ္ဇမာနေပိ မဟတိ ဒါတဗ္ဗဓမ္မေ ဧကေသံ သတ္တာနံ တေသု ကောဓဝသေန ဝါ, ဒေယျဓမ္မေ လောဘဝသေန ဝါ န ဒဒါတိ။ ဧကစ္စာနံ ပဝေစ္ဆတီတိ ဧကေသံယေဝ ပန ဒဒါတိ။ မေဓာဝိနောတိ ပညဝန္တော ပဏ္ဍိတာ ဇနာ။

သုဘိက္ခဝါစောတိ ယော ဥပဂတာနံ ယာစကာနံ ‘‘အန္နံ ဒေထ, ပါနံ ဒေထာ’’တိအာဒိနာ တံ တံ ဒါပေတိ, သော သုလဘဘိက္ခတာယ သုဘိက္ခာ ဝါစာ ဧတဿာတိ သုဘိက္ခဝါစော။ ‘‘သုဘိက္ခဝဿီ’’တိပိ ပဌန္တိ။ ယထာ လောကော သုဘိက္ခော ဟောတိ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿိတမဟာမေဃော သုဘိက္ခဝဿီ နာမ ဟောတိ။ ဧဝမယမ္ပိ မဟာဒါနေဟိ သဗ္ဗတ္ထာဘိဝဿီ သုဘိက္ခဝဿီတိ။ အာမောဒမာနော ပကိရေတီတိ တုဋ္ဌဟဋ္ဌမာနသော သဟတ္ထေန ဒါနံ ဒေန္တော ပဋိဂ္ဂါဟကခေတ္တေ ဒေယျဓမ္မံ ပကိရေန္တော ဝိယ ဟောတိ, ဝါစာယပိ ‘‘ဒေထ ဒေထာ’’တိ ဘာသတိ။

ဣဒါနိ နံ သုဘိက္ခဝဿိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာပိ မေဃော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ မဟာမေဃော ပဌမံ မန္ဒနိဂ္ဃေါသေန ထနယိတွာ ပုန သကလနဒီကန္ဒရာနိ ဧကနိန္နာဒံ ကရောန္တော ဂဇ္ဇယိတွာ ပဝဿတိ, သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဝါရိနာ ဥဒကေန ထလံ နိန္နဉ္စ အဘိသန္ဒန္တော ပူရေတိ ဧကောဃံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဣဓ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဧကစ္စော ဥဠာရပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသမတာယ သော မဟာမေဃော ဝိယ ဝဿိတဗ္ဗတ္တာ တာဒိသော ယထာ ဓနံ ဥဋ္ဌာနာဓိဂတံ အတ္တနော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဘိနိဗ္ဗတ္တံ ဟောတိ, ဧဝံ အနလသော ဟုတွာ တဉ္စ ဓမ္မေန ဉာယေန သံဟရိတွာ တန္နိဗ္ဗတ္တေန အန္နေန ပါနေန အညေန စ ဒေယျဓမ္မေန ပတ္တေ သမ္ပတ္တေ ဝနိဗ္ဗကေ သမ္မာ သမ္မဒေဝ ဒေသကာလာနုရူပဉ္စေဝ ဣစ္ဆာနုရူပဉ္စ တပ္ပေတိ သမ္ပဝါရေတီတိ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သုခပတ္ထနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၆။ သတ္တမေ သုခါနီတိ သုခနိမိတ္တာနိ။ ပတ္ထယမာနောတိ ဣစ္ဆမာနော အာကင်္ခမာနော။ သီလန္တိ ဂဟဋ္ဌသီလံ ပဗ္ဗဇိတသီလဉ္စ။ ဂဟဋ္ဌော စေ ဂဟဋ္ဌသီလံ, ပဗ္ဗဇိတော စေ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ရက္ခေယျာတိ သမာဒိယိတွာ အဝီတိက္ကမန္တော သမ္မဒေဝ ဂေါပေယျ။ ပသံသာ မေ အာဂစ္ဆတူတိ ‘‘မမ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဣစ္ဆန္တော ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော သီလံ ရက္ခေယျ။ သီလဝတော ဟိ ဂဟဋ္ဌဿ တာဝ ‘‘အသုကော အသုကကုလဿ ပုတ္တော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဒါယကော ကာရကော’’တိအာဒိနာ ပရိသမဇ္ဈေ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, ပဗ္ဗဇိတဿ ‘‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု သီလဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နော သောရတော သုခသံဝါသော သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော’’တိအာဒိနာ…ပေ… အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၂၁၃၊ ဥဒါ။ ၇၆၊ မဟာဝ။ ၂၈၅)။

တထာ –

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု – ‘သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စဿံ မနာပေါ, ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၆၅)။

ဘောဂါ မေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တူတိ ဧတ္ထ ဂဟဋ္ဌဿ တာဝ သီလဝတော ကလျာဏဓမ္မဿ ယေန ယေန သိပ္ပဋ္ဌာနေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ – ယဒိ ကသိယာ, ယဒိ ဝဏိဇ္ဇာယ, ယဒိ ရာဇပေါရိသေန, တံ တံ ယထာကာလံ ယထာဝိဓိဉ္စ အတိဝိယ အပ္ပမတ္တဘာဝတော အထဿ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ဘောဂါ ဖာတိံ ဂမိဿန္တိ။ ပဗ္ဗဇိတဿ ပန သီလာစာရသမ္ပန္နဿ အပ္ပမာဒဝိဟာရိဿ သတော သီလသမ္ပန္နဿ သီလသမ္ပဒါယ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏေသု စ ပသန္နာ မနုဿာ ဥဠာရုဠာရေ ပစ္စယေ အဘိဟရန္တိ, ဧဝမဿ အနုပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ စ ထိရာ ဟောန္တိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတယော, သီလဝါ သီလသမ္ပန္နော အပ္ပမာဒါဓိကရဏံ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၂၁၃၊ ဥဒါ။ ၇၆၊ မဟာဝ။ ၂၈၅)။

တထာ –

‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု – ‘လာဘီ အဿ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’န္တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၆၅) စ –

သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဂါထာသု ပတ္ထယာနောတိ ပတ္ထယန္တော။ တယော သုခေတိ တီဏိ သုခါနိ။ ဝိတ္တလာဘန္တိ ဓနလာဘံ, ဘောဂုပ္ပတ္တိန္တိ အတ္ထော။ ဝိသေသတော စေတ္ထ ပသံသာယ စေတသိကသုခံ, ဘောဂေဟိ ကာယိကသုခံ, ဣတရေန ဥပပတ္တိသုခံ၊ တထာ ပဌမေန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခံ, တတိယေန သမ္ပရာယသုခံ, ဒုတိယေန ဥဘယသုခံ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣဒါနိ ပသံသာဒိကာရဏဿ သီလဿ ဝိယ ပသံသာဒီနမ္ပိ ဝိသေသကာရဏံ ပါပမိတ္တပရိဝဇ္ဇနံ ကလျာဏမိတ္တသေဝနဉ္စ အာဒီနဝါနိသံသေဟိ သဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘အကရောန္တော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သင်္ကိယောတိ ပါပသ္မိံ ပရိသင်္ကိတဗ္ဗော ‘‘အဒ္ဓါ ဣမိနာ ပါပံ ကတံ ဝါ ကရိဿတိ ဝါ, တထာ ဟေသ ပါပပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ သဉ္စရတီ’’တိ။ အဿာတိ ဣမဿ ပါပဇနသေဝိနော ပုဂ္ဂလဿ ဥပရိ, အဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ အဝဏ္ဏော အဘူတောပိ ပါပဇနသေဝိတာယ ရုဟတိ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇတိ ပတ္ထရတိ။ အဿာတိ ဝါ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ, တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေတိ အတ္ထော။ သ ဝေ တာဒိသကော ဟောတီတိ ယော ယာဒိသံ ပါပမိတ္တံ ဝါ ကလျာဏမိတ္တံ ဝါ ဘဇတိ ဥပသေဝတိ စ, သော ပုဂ္ဂလော ဘူမိဘာဂဝသေန ဥဒကံ ဝိယ တာဒိသောဝ ဟောတိ, ပါပဓမ္မော ကလျာဏဓမ္မော ဝါ ဟောတိ။ ကသ္မာ? သဟဝါသော ဟိ တာဒိသော၊ ယသ္မာ သဟဝါသော သံသဂ္ဂေါ ဥပရာဂေါ ဝိယ ဖလိကမဏီသု ပုရိသဥပနိဿယဘူတံ ပုဂ္ဂလာကာရံ ဂါဟာပေတိ, တသ္မာ ပါပပုဂ္ဂလေန သဟ ဝါသော န ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။

သေဝမာနော သေဝမာနန္တိ ပရံ ပကတိသုဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ ကာလေန ကာလံ အတ္တာနံ သေဝမာနံ သေဝမာနော ဘဇမာနော ပါပပုဂ္ဂလော, တေန ဝါ သေဝိယမာနော။ သမ္ဖုဋ္ဌော သမ္ဖုသန္တိ တေန ပကတိသုဒ္ဓေန ပုဂ္ဂလေန သဟဝါသေန သံသဂ္ဂေန သမ္ဖုဋ္ဌော ပါပပုဂ္ဂလော သယမ္ပိ, တထာ တံ ဖုသန္တော။ သရော ဒိဒ္ဓေါ ကလာပံ ဝါတိ ယထာ နာမ သရော ဝိသေန ဒိဒ္ဓေါ လိတ္တော သရကလာပဂတော သရသမူဟသင်္ခါတံ သရကလာပံ အတ္တနာ ဖုဋ္ဌံ အလိတ္တမ္ပိ ဥပလိမ္ပတိ, ဧဝံ ပါပေန ဥပလေပဘယာ ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရော ပဏ္ဍိတပုရိသော ပါပသဟာယော န ဘဝေယျ။

ပူတိမစ္ဆံ ကုသဂ္ဂေနာတိ ယထာ ကုစ္ဆိတဘာဝေန ပူတိဘူတံ မစ္ဆံ ကုသတိဏဂ္ဂေန ယော ပုရိသော ဥပနယှတိ ပုဋဗန္ဓဝသေန ဗန္ဓတိ, တဿ တေ ကုသာ အပူတိကာပိ ပူတိမစ္ဆသမ္ဗန္ဓေန ပူတိ ဒုဂ္ဂန္ဓမေဝ ဝါယန္တိ။ ဧဝံ ဗာလူပသေဝနာတိ ဧဝံသမ္ပဒါ ဗာလဇနူပသေဝနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဧဝံ ဓီရူပသေဝနာတိ ယထာ အသုရဘိနောပိ ပတ္တာ တဂရသမ္ဗန္ဓေန သုရဘိံ ဝါယန္တိ, ဧဝံ ပဏ္ဍိတူပသေဝနာ ပကတိယာ အသီလဝတော သီလသမာဒါနာဒိဝသေန သီလဂန္ဓဝါယနဿ ကာရဏံ ဟောတိ။

တသ္မာတိ ယသ္မာ အကလျာဏမိတ္တသေဝနာယ ကလျာဏမိတ္တသေဝနာယ စ အယံ ဧဒိသော အာဒီနဝေါ အာနိသံသော စ, တသ္မာ ပတ္တပုဋဿေဝ ပလာသပုဋဿ ဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓသုဂန္ဓဝတ္ထုသံသဂ္ဂေန အသာဓုသာဓုဇနသန္နိဿယေန စ။ ဉတွာ သမ္ပာကမတ္တနောတိ အတ္တနော ဒုက္ခုဒြယံ သုခုဒြယဉ္စ ဖလနိပ္ဖတ္တိံ ဉတွာ ဇာနိတွာ အသန္တေ ပါပမိတ္တေ န ဥပသေဝေယျ, သန္တေ ဥပသန္တေ ဝန္တဒေါသေ ပသတ္ထေ ဝါ ပဏ္ဍိတေ သေဝေယျ။ တထာ ဟိ အသန္တော နိရယံ နေန္တိ, သန္တော ပါပေန္တိ သုဂ္ဂတိန္တိ။ ဣတိ ဘဂဝါ ပဌမဂါထာယ ယထာဝုတ္တာနိ တီဏိ သုခနိမိတ္တာနိ ဒဿေတွာ တတော ပရာဟိ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ပဋိပက္ခပရိဝဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ ပသံသာသုခဿ အာဂမနံ ဒဿေတွာ ဩသာနဂါထာယ တိဏ္ဏမ္ပိ သုခါနံ အာဂမနကာရဏေန သဒ္ဓိံ ဩသာနသုခံ ဒဿေတိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဘိဒုရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၇။ အဋ္ဌမေ ဘိဒုရာယန္တိ ဘိဒုရော အယံ။ ကာယောတိ ရူပကာယော။ သော ဟိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ သမူဟဋ္ဌေန, ဧဝံ ကုစ္ဆိတာနံ ဇေဂုစ္ဆာနံ အာယော ဥပ္ပတ္တိဒေသောတိပိ ကာယော။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာယန္တိ ဧတ္ထာတိ အာယော။ ကေ အာယန္တိ? ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော။ ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ အာယောတိပိ ကာယော။ အတ္ထတော ပန စတုသန္တတိဝသေန ပဝတ္တမာနာနံ ဘူတုပါဒါယဓမ္မာနံ ပုဉ္ဇော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, အယံ စတုမဟာဘူတမယော ရူပကာယော ဘိဒုရော ဘေဒနသီလော ဘေဒနသဘာဝေါ ခဏေ ခဏေ ဝိဒ္ဓံသနသဘာဝေါတိ။ ‘‘ဘိန္ဒရာယ’’န္တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော။ ဝိညာဏန္တိ တေဘူမကံ ကုသလာဒိစိတ္တံ။ ဝစနတ္ထော ပန – တံ တံ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ။ ယဉှိ သဉ္ဇာနနပဇာနနဝိဓုရံ အာရမ္မဏဝိဇာနနံ ဥပလဒ္ဓိ, တံ ဝိညာဏံ။ ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနဓမ္မံ, ပလုဇ္ဇနသဘာဝန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗေ ဥပဓီတိ ခန္ဓူပဓိ, ကိလေသူပဓိ, အဘိသင်္ခါရူပဓိ, ပဉ္စကာမဂုဏူပဓီတိ ဧတေ ‘‘ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခ’’န္တိ ဥပဓိသညိတာ သဗ္ဗေပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရပဉ္စကာမဂုဏဓမ္မာ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာ, ဥဒယဗ္ဗယပ္ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခာ, ဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒွိဓာ ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗသဘာဝတာယ ပကတိဝိဇဟနဋ္ဌေန ဝိပရိဏာမဓမ္မာ။ ဧဝမေတ္ထ အနိစ္စဒဿနသုခတာယ ရူပဓမ္မေ ဝိညာဏဉ္စ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ပုန ဥပဓိဝိဘာဂေန သဗ္ဗေပိ တေဘူမကဓမ္မေ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ အနိစ္စဒုက္ခာနုပဿနာမုခေန တထာဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန သမ္မသနစာရော။ကထိတော။ ကာမ ဉ္စေတ္ထ လက္ခဏဒွယမေဝ ပါဠိယံ အာဂတံ, ‘‘ယံ ဒုက္ခံ, တဒနတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၅) ပန ဝစနတော ဒုက္ခလက္ခဏေနေဝ အနတ္တလက္ခဏမ္ပိ ဒဿိတမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂါထာယံ ဥပဓီသု ဘယံ ဒိသွာတိ ဥပဓီသု ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏဝသေန ဘယံ ဒိသွာ, တေသံ ဘာယိတဗ္ဗတံ ပဿိတွာ။ ဣမိနာ ဗလဝဝိပဿနံ ဒဿေတိ။ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏမေဝ ဟိ ဝိဘဇိတွာ ဝိသေသဝသေန အာဒီနဝါနုပဿနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာတိ စ ဝုစ္စတိ။ ဇာတိမရဏမစ္စဂါတိ ဧဝံ သမ္မသန္တော ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဇာတိမရဏံ အတီတော နာမ ဟောတိ။ ကထံ? သမ္ပတွာ ပရမံ သန္တိန္တိ ပရမံ ဥတ္တမံ အနုတ္တရံ သန္တိံ သဗ္ဗသင်္ခါရူပသမံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂန္တွာ။ ဧဝံဘူတော စ ကာလံ ကင်္ခတိ ဘာဝိတတ္တောတိ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဝသေန ဘာဝနာဘိသမယနိပ္ဖတ္တိယာ ဘာဝိတကာယသီလစိတ္တပညတ္တာ ဘာဝိတတ္တော မရဏံ ဇီဝိတဉ္စ အနဘိနန္ဒန္တော ကေဝလံ အတ္တနော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနကာလံ ကင်္ခတိ ဥဒိက္ခတိ, န တဿ ကတ္ထစိ ပတ္ထနာ ဟောတီတိ။ တေနာဟ –

‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၆၀၆)၊

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဓာတုသောသံသန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၈။ နဝမေ ဓာတုသောတိ ဓာတုတော။ ဓာတူတိ စ အဇ္ဈာသယဓာတု အဇ္ဈာသယသဘာဝေါ အဓိပ္ပေတော, ယော အဓိမုတ္တီတိပိ ဝုစ္စတိ။ သံသန္ဒန္တီတိ တာယ ဓာတုသဘာဂတာယ ယထာဓာတု ယထာအဇ္ဈာသယံ အလ္လီယန္တိ ဧကတော ဟောန္တိ။ သမေန္တီတိ တာယ ဧဝ သမာနဇ္ဈာသယတာယ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ သမာဂစ္ဆန္တိ အညမညံ ဘဇန္တိ ဥပသင်္ကမန္တိ, အတ္တနော ရုစိဘာဝခန္တိဒိဋ္ဌိယော ဝါ တတ္ထ တတ္ထ သမေ ကရောန္တာ ပဝတ္တန္တိ။ ဟီနာဓိမုတ္တိကာတိ ဟီနေ ကာမဂုဏာဒိကေ အဓိမုတ္တိ ဧတေသန္တိ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ, ဟီနဇ္ဈာသယာ။ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာတိ ကလျာဏေ နေက္ခမ္မာဒိကေ အဓိမုတ္တိ ဧတေသန္တိ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ, ပဏီတဇ္ဈာသယာ။ သစေ ဟိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ န သီလဝန္တော, အန္တေဝါသိကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာ စ သီလဝန္တော, တေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေပိ န ဥပသင်္ကမန္တိ, အတ္တနော သဒိသေ သာရုပ္ပဘိက္ခူယေဝ ဥပသင်္ကမန္တိ။ သစေ ပန အာစရိယုပဇ္ဈာယာ သီလဝန္တော, ဣတရေ န သီလဝန္တော, တေပိ န အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ဥပသင်္ကမန္တိ, အတ္တနော သဒိသေ ဟီနာဓိမုတ္တိကေယေဝ ဥပသင်္ကမန္တိ။ ဧဝံ ဥပသင်္ကမနံ ပန န ကေဝလံ ဧတရဟိ ဧဝ, အထ ခေါ အတီတာနာဂတေပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အတီတမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ သင်္ခေပတော သံကိလေသဓမ္မေသု အဘိနိဝိဋ္ဌာ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ, ဝေါဒါနဓမ္မေသု အဘိနိဝိဋ္ဌာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကာ။

ဣဒံ ပန ဒုဿီလာနံ ဒုဿီလသေဝနမေဝ, သီလဝန္တာနံ သီလဝန္တသေဝနမေဝ, ဒုပ္ပညာနံ ဒုပ္ပညသေဝနမေဝ, ပညဝန္တာနံ ပညဝန္တသေဝနမေဝ ကော နိယာမေတီတိ? အဇ္ဈာသယဓာတု နိယာမေတိ။ သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဘိက္ခာစာရံ စရန္တိ။ တေ မနုဿာ ဗဟုံ ဘတ္တံ အာဟရိတွာ ပတ္တာနိ ပူရေတွာ ‘‘ယထာသဘာဂံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသုံ။ ဘိက္ခူ အာဟံသု ‘‘အာဝုသော, မနုဿာ ဓာတုသံယုတ္တကမ္မေ ပယောဇေန္တီ’’တိ။ ဧဝံ အဇ္ဈာသယဓာတု နိယာမေတီတိ။ ဓာတုသံယုတ္တေန အယမတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော – ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတသ္မိဉှိ ဂိလာနသေယျာယ နိပန္နော ဘဂဝါ အာရက္ခတ္ထာယ ပရိဝါရေတွာ ဝသန္တေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒီသု ဧကမေကံ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တံ ဩလောကေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ စင်္ကမန္တန္တိ။ ဧဝံ, ဘန္တေ။ သဗ္ဗေ ခေါ ဧတေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မဟာပညာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၉၉) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။

ဂါထာသု သံသဂ္ဂါတိ သံကိလေသတော သဟဝါသာဒိဝသေန သမာယောဂတော, အထ ဝါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ, သဝနသံသဂ္ဂေါ, သမုလ္လာပသံသဂ္ဂေါ, သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ, ကာယသံသဂ္ဂေါတိ ဧဝံ ပဉ္စဝိဓေ သံသဂ္ဂေ ယတော ကုတောစိ သံသဂ္ဂတော။ ဝနထော ဇာတောတိ ကိလေသော ဥပ္ပန္နော မဂ္ဂေန အသမူဟတော။ အသံသဂ္ဂေန ဆိဇ္ဇတီတိ သံသဂ္ဂပဋိက္ခေပေန ကာယဝိဝေကာဒိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဆိဇ္ဇိတွာ ပုန အစ္စန္တာသံသဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိဝေကေန ဆိဇ္ဇတိ ပဟီယတိ။ ဧတ္တာဝတာ သင်္ခေပတော ဟီနာဓိမုတ္တိယာ သမုဒယော အတ္ထင်္ဂမော စ ဒဿိတော ဟောတိ။

ယသ္မာ ပန တေ သံသဂ္ဂါ တေ စ ကိလေသာ ကောသဇ္ဇဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စေဝ ဝဍ္ဎန္တိ စ, န ဝီရိယာရမ္ဘဝသေန, တသ္မာ ဟီနာဓိမုတ္တိကေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ဝဇ္ဇေတွာ ကလျာဏာဓိမုတ္တိကေ အာရဒ္ဓဝီရိယေ သေဝန္တေန အသံသဂ္ဂေန သံသဂ္ဂဇော ဝနထော ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ကုသီတသေဝနာယ တာဝ အာဒီနဝံ ပကာသေတုံ ‘‘ပရိတ္တံ ဒါရု’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ပရိတ္တံ ဒါရုန္တိ ခုဒ္ဒကံ ကဋ္ဌမယံ ကုလ္လံ။ ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေတိ ယထာ ခုဒ္ဒကံ ကုလ္လံ အာရုဟိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ တရိတုကာမော တီရံ အပ္ပတွာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ သီဒေယျ, ပတိတွာ မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခော ဘဝေယျ။ ဧဝံ ကုသီတံ အာဂမ္မ, သာဓုဇီဝီပိ သီဒတီတိ ဧဝမေဝ ကုသီတံ ဝီရိယာရမ္ဘရဟိတံ ကိလေသဝသိကံ ပုဂ္ဂလံ နိဿာယ တေန ကတသံသဂ္ဂေါ သာဓုဇီဝီပိ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ ပရိသုဒ္ဓသီလောပိ သမာနော ဟီနသံသဂ္ဂတော ဥပ္ပန္နေဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနော ပါရံ ဂန္တုံ အသမတ္ထော သံသာရဏ္ဏဝေယေဝ သီဒတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ အနတ္ထာဝဟော ကုသီတသံသဂ္ဂေါ, တသ္မာ တံ အာဂမ္မ အာလသိယာနုယောဂေန ကုစ္ဆိတံ သီဒတီတိ ကုသီတံ။ တတော ဧဝ ဟီနဝီရိယံ နိဗ္ဗီရိယံ အကလျာဏမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ။ ဧကန္တေနေဝ ပန ကာယဝိဝေကာဒီနဉ္စေဝ တဒင်္ဂဝိဝေကာဒီနဉ္စ ဝသေန ပဝိဝိတ္တေဟိ, တတော ဧဝ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယေဟိ ပရိသုဒ္ဓေဟိ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတတ္တဘာဝတော ပဟိတတ္တေဟိ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနာနံ ဝသေန ဈာယနတော ဈာယီဟိ သဗ္ဗကာလံ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယတာယ အာရဒ္ဓဝီရိယေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သပ္ပညေဟိယေဝ သဟ အာဝသေယျ သံဝသေယျာတိ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပရိဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၉။ ဒသမေ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ အဝုဒ္ဓိယာ ဘဝန္တိ, မဂ္ဂါဓိဂမဿ ပရိပန္ထာယ ဟောန္တိ။ အဓိဂတဿ ပန မဂ္ဂဿ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထိ။ ‘‘တယော ဓမ္မာ’’တိ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ကမ္မံ အာရမိတဗ္ဗတော အာရာမော ဧတဿာတိ ကမ္မာရာမော။ ကမ္မေ ရတောတိ ကမ္မရတော။ ကမ္မာရာမတံ ကမ္မာဘိရတိံ အနုယုတ္တော ပယုတ္တောတိ ကမ္မာရာမတမနုယုတ္တော။ တတ္ထ ကမ္မံ နာမ ဣတိကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ, သေယျထိဒံ – စီဝရဝိစာရဏံ, စီဝရကရဏံ, ဥပတ္ထမ္ဘနံ, ပတ္တတ္ထဝိကံ, အံသဗန္ဓနံ, ကာယဗန္ဓနံ, ဓမကရဏံ, အာဓာရကံ, ပါဒကထလိကံ, သမ္မဇ္ဇနီတိ ဧဝမာဒီနံ ဥပကရဏာနံ ကရဏံ, ယဉ္စ ဝိဟာရေ ခဏ္ဍဖုလ္လာဒိပဋိသင်္ခရဏံ။ ဧကစ္စော ဟိ ဧတာနိ ကရောန္တော သကလဒိဝသံ ဧတာနေဝ ကရောတိ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ယော ပန ဧတေသံ ကရဏဝေလာယမေဝ ဧတာနိ ကရောတိ, ဥဒ္ဒေသဝေလာယံ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှာတိ, သဇ္ဈာယဝေလာယံ သဇ္ဈာယတိ, စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒိကရဏဝေလာယံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ ကရောတိ, မနသိကာရဝေလာယံ မနသိကာရံ ကရောတိ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနေ ဝါ ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာနေ ဝါ, န သော ကမ္မာရာမော နာမ။ တဿ တံ –

‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ, တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော, တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော, အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတု’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၄၅၊ အ။ နိ။ ၁၀။၁၈) –

အာဒိနာ သတ္ထာရာ အနုညာတကရဏမေဝ ဟောတိ။

ဘဿာရာမောတိ ယော ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တရာဇကထာဒိဝသေန ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေတိ, အယံ ဘဿေ ပရိယန္တကာရီ န ဟောတီတိ ဘဿာရာမော နာမ။ ယော ပန ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ဓမ္မံ ကထေတိ, ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, အယံ အပ္ပဘဿော ဘဿေ ပရိယန္တကာရီယေဝ။ ကသ္မာ? ‘‘သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ, အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၇၃) ဝုတ္တဝိဓိံယေဝ ပဋိပန္နောတိ။

နိဒ္ဒါရာမောတိ ယော ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ဘုဉ္ဇိတွာ သေယျသုခံ, ပဿသုခံ, မိဒ္ဓသုခံ အနုယုဉ္ဇတိ, ယော စ ဂစ္ဆန္တောပိ နိသိန္နောပိ ဌိတောပိ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော နိဒ္ဒါယတိ, အယံ နိဒ္ဒါရာမော နာမ။ ယဿ ပန ကရဇကာယဂေလညေန စိတ္တံ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ, နာယံ နိဒ္ဒါရာမော, တေနေဝါဟ –

‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သတော သမ္ပဇာနော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၃၈၇)။

ဧတ္ထ စ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကောပိ သေခေါတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တသ္မာ တဿ သဗ္ဗဿပိ ဝိသေသာဓိဂမဿ ဣတရေသံ ဥပရိ ဝိသေသာဓိဂမဿ စ ပရိဟာနာယ ဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သုက္ကပက္ခဿ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထဝိဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဂါထာသု ဥဒ္ဓတောတိ စိတ္တဝိက္ခေပကရေန ဥဒ္ဓစ္စေန ဥဒ္ဓတော အဝူပသန္တော။ အပ္ပကိစ္စဿာတိ အနုညာတဿပိ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ကိစ္စဿ ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလေယေဝ ကရဏတော အပ္ပကိစ္စော အဿ ဘဝေယျ။ အပ္ပမိဒ္ဓေါတိ ‘‘ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဇာဂရိယာနုယောဂေန နိဒ္ဒါရဟိတော အဿ။ အနုဒ္ဓတောတိ ဘဿာရာမတာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကစိတ္တဝိက္ခေပဿ အဘဿာရာမော ဟုတွာ ပရိဝဇ္ဇနေန န ဥဒ္ဓတော ဝူပသန္တစိတ္တော, သမာဟိတောတိ အတ္ထော။ သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမဒုတိယပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမအဋ္ဌမနဝမေသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

၁။ ဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၀။ စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အကုသလဝိတက္ကာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ ဝိတက္ကာ, မိစ္ဆာဝိတက္ကာတိ အတ္ထော။ အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တောတိ ဧတ္ထ အနဝညတ္တီတိ အနဝညာ ပရေဟိ အတ္တနော အဟီဠိတတာ အပရိဘူတတာ, ‘‘အဟော ဝတ မံ ပရေ န အဝဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ဣစ္ဆာစာရော, တာယ အနဝညတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တော သံသဋ္ဌော, တံ ဝါ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တော အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော။ တသ္မာ ‘‘ကထံ နု ခေါ မံ ပရေ ဂဟဋ္ဌာ စေဝ ပဗ္ဗဇိတာ စ န ဩရကတော ဒဟေယျု’’န္တိ သမ္ဘာဝနကမျတာယ ဣစ္ဆာစာရေ, ဌတွာ ပဝတ္တိတဝိတက္ကဿေတံ အဓိဝစနံ။ လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တောတိ စီဝရာဒိလာဘေန စေဝ သက္ကာရေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒေန စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဋိသံယုတ္တော။ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တောတိ ပရေသု အနုဒ္ဒယတာပတိရူပကေန ဂေဟသိတပေမေန ပဋိသံယုတ္တော။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဂဟပတိကေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ, သုခိတေသု သုခိတော, ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာဝ ယောဂံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၃၊ ၄။၂၄၁၊ ဝိဘ။ ၈၈၈)။

ဂါထာသု အနဝညတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တော ပုဂ္ဂလော အနဝညတ္တိသံယုတ္တော။ လာဘသက္ကာရေ ဂါရဝေါ ဧတဿ, န ဓမ္မေတိ လာဘသက္ကာရဂါရဝေါ။ သုခဒုက္ခေသု အမာ သဟ ဘဝါတိ အမစ္စာ, သဟာယသဒိသာ ဥပဋ္ဌာကာ။ တေဟိ ဂေဟသိတပေမဝသေန သဟ နန္ဒနသီလော သဟနန္ဒီ အမစ္စေဟိ, ဣမိနာ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တံ ဝိတက္ကံ ဒဿေတိ။ အာရာ သံယောဇနက္ခယာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ဝိတက္ကေဟိ အဘိဘူတော ပုဂ္ဂလော သံယောဇနက္ခယတော အရဟတ္တတော ဒူရေ, တဿ တံ ဒုလ္လဘန္တိ အတ္ထော။

ပုတ္တပသုန္တိ ပုတ္တေ စ ပသဝေါ စ။ ပုတ္တသဒ္ဒေန စေတ္ထ ဒါရာဒယော၊ ပသုသဒ္ဒေန အဿမဟိံသခေတ္တဝတ္ထာဒယော စ သင်္ဂဟိတာ။ ဝိဝါဟေတိ ဝိဝါဟကာရာပနေ။ ဣမိနာ အာဝါဟောပိ သင်္ဂဟိတော။ သံဟရာနီတိ ပရိဂ္ဂဟာနိ, ပရိက္ခာရသင်္ဂဟာနီတိ အတ္ထော။ ‘‘သန္ထဝါနီ’’တိ စ ပဌန္တိ, မိတ္တသန္ထဝါနီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗတ္ထ ဟိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဘဗ္ဗော သော တာဒိသော ဘိက္ခူတိ သော ယထာဝုတ္တံ သဗ္ဗံ ပပဉ္စံ ပရိစ္စဇိတွာ ယထာ သတ္ထာရာ ဝုတ္တာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ, တထာ ပဿိတဗ္ဗတော တာဒိသော သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အရဟတိ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သက္ကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၁။ ဒုတိယေ သက္ကာရေနာတိ သက္ကာရေန ဟေတုဘူတေန, အထ ဝါ သက္ကာရေနာတိ သက္ကာရဟေတုနာ, သက္ကာရဟေတုကေန ဝါ။ သက္ကာရဉှိ နိဿာယ ဣဓေကစ္စေ ပုဂ္ဂလာ ပါပိစ္ဆာ ဣစ္ဆာပကတာ ဣစ္ဆာစာရေ ဌတွာ ‘‘သက္ကာရံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမာ’’တိ အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိတွာ ဣတော စုတာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပရေ ယထာသက္ကာရံ လဘိတွာ တန္နိမိတ္တံ မာနမဒမစ္ဆရိယာဒိဝသေန ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ ဣတော စုတာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သက္ကာရေန အဘိဘူတာ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာ’’တိ။ တတ္ထ အဘိဘူတာတိ အဇ္ဈောတ္ထဋာ။ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာတိ ခေပိတစိတ္တာ, ဣစ္ဆာစာရေန မာနမဒါဒိနာ စ ခယံ ပါပိတကုသလစိတ္တာ။ အထ ဝါ ပရိယာဒိန္နစိတ္တာတိ ပရိတော အာဒိန္နစိတ္တာ, ဝုတ္တပ္ပကာရေန အကုသလကောဋ္ဌာသေန ယထာ ကုသလစိတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိဝါရော န ဟောတိ, ဧဝံ သမန္တတော ဂဟိတစိတ္တသန္တာနာတိ အတ္ထော။ အသက္ကာရေနာတိ ဟီဠေတွာ ပရိဘဝိတွာ ပရေဟိ အတ္တနိ ပဝတ္တိတေန အသက္ကာရေန ဟေတုနာ, အသက္ကာရဟေတုကေန ဝါ မာနာဒိနာ။ သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စာတိ ကေဟိစိ ပဝတ္တိတေန သက္ကာရေန ကေဟိစိ ပဝတ္တိတေန အသက္ကာရေန စ။ ယေ ဟိ ကေဟိစိ ပဌမံ သက္ကတာ ဟုတွာ တေဟိယေဝ အသာရဘာဝံ ဉတွာ ပစ္ဆာ အသက္ကတာ ဟောန္တိ, တာဒိသေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စာ’’တိ။

ဧတ္ထ သက္ကာရေန အဘိဘူတာ ဒေဝဒတ္တာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ, ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ၊

သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ, ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၃၊ အ။ နိ။ ၄။၆၈၊ စူဠဝ။ ၃၃၅)၊

သာဓူနံ ဥပရိ ကတေန အသက္ကာရေန အဘိဘူတာ ဒဏ္ဍကီရာဇကာလိင်္ဂရာဇမဇ္ဈရာဇာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ကိသဉှိ ဝစ္ဆံ အဝကိရိယ ဒဏ္ဍကီ,

ဥစ္ဆိန္နမူလော သဇနော သရဋ္ဌော၊

ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှိ ပစ္စတိ,

တဿ ဖုလိင်္ဂါနိ ပတန္တိ ကာယေ။

‘‘ယော သညတေ ပဗ္ဗဇိတေ အဝဉ္စယိ,

ဓမ္မံ ဘဏန္တေ သမဏေ အဒူသကေ၊

တံ နာဠိကေရံ သုနခါ ပရတ္ထ,

သင်္ဂမ္မ ခါဒန္တိ ဝိဖန္ဒမာနံ’’။ (ဇာ။ ၂။၁၇။၇၀-၇၁)၊

‘‘ဥပဟစ္စ မနံ မဇ္ဈော, မာတင်္ဂသ္မိံ ယသဿိနေ၊

သပါရိသဇ္ဇော ဥစ္ဆိန္နော, မဇ္ဈာရညံ တဒါ အဟူ’’တိ။ (ဇာ။ ၂။၁၉။၉၆)၊

သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ အဘိဘူတာ အညတိတ္ထိယာ နာဋပုတ္တာဒယော နိဒဿေတဗ္ဗာ။

ဂါထာသု ဥဘယန္တိ ဥဘယေန သက္ကာရေန စ အသက္ကာရေန စ။ သမာဓိ န ဝိကမ္ပတီတိ န စလတိ, ဧကဂ္ဂဘာဝေန တိဋ္ဌတိ။ ကဿ ပန န စလတီတိ အာဟ ‘‘အပ္ပမာဒဝိဟာရိနော’’တိ။ ယော ပမာဒကရဓမ္မာနံ ရာဂါဒီနံ သုဋ္ဌု ပဟီနတ္တာ အပ္ပမာဒဝိဟာရီ အရဟာ, တဿ။ သော ဟိ လောကဓမ္မေဟိ န ဝိကမ္ပတိ။ သုခုမဒိဋ္ဌိဝိပဿကန္တိ ဖလသမာပတ္တိအတ္ထံ သုခုမာယ ဒိဋ္ဌိယာ ပညာယ အဘိဏှံ ပဝတ္တဝိပဿနတ္တာ သုခုမဒိဋ္ဌိဝိပဿကံ။ ဥပါဒါနက္ခယာရာမန္တိ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ ခယံ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ အာရမိတဗ္ဗံ ဧတဿာတိ ဥပါဒါနက္ခယာရာမံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဒေဝသဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၂။ တတိယေ ဒေဝေသူတိ ဌပေတွာ အရူပါဝစရဒေဝေ စေဝ အသညဒေဝေ စ တဒညေသု ဥပပတ္တိဒေဝေသု။ ဒေဝသဒ္ဒါတိ ဒေဝါနံ ပီတိသမုဒါဟာရသဒ္ဒါ။ နိစ္ဆရန္တီတိ အညမညံ အာလာပသလ္လာပဝသေန ပဝတ္တန္တိ။ သမယာ သမယံ ဥပါဒါယာတိ သမယတော သမယံ ပဋိစ္စ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မိံ ကာလေ ဌိတာ တေ ဒေဝါ တံ ကာလံ အာဂမ္မ နံ ပဿိဿန္တိ, တတော တံ သမယံ သမ္ပတ္တံ အာဂမ္မာတိ။ ‘‘သမယံ သမယံ ဥပါဒါယာ’’တိ စ ကေစိ ပဌန္တိ, တေသံ တံ တံ သမယံ ပဋိစ္စာတိ အတ္ထော။ ယသ္မိံ သမယေတိ ယဒါ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၂၃၄၊ ပါစိ။ ၄၁၇), ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၉၁၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၅၄) စ ကာမေသု ဃရာဝါသေ စ အာဒီနဝါ, တပ္ပဋိပက္ခတော နေက္ခမ္မေ အာနိသံသာ စ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ, တသ္မိံ သမယေ။ တဒါ ဟိဿ ဧကန္တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမတိ။ အရိယသာဝကောတိ အရိယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာဝကော, သာဝကဘာဝံ ဥပဂန္တုကာမော, အရိယသာဝကော ဝါ အဝဿံဘာဝီ။ အန္တိမဘဝိကံ သာဝကဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ အယမာရမ္ဘော။ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာတိ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ အပနေတွာ။ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာတိ ကသာယေန ရတ္တတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ။ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတီတိ အဂါရသ္မာ ဃရာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတေတိ ပကပ္ပေတိ, ပဗ္ဗဇတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယန္တိ ဉာတဗ္ဗာ။

မာရေနာတိ ကိလေသမာရေန။ သင်္ဂါမာယ စေတေတီတိ ယုဇ္ဈနတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတိ, မာရံ အဘိဝိဇေတုံ သန္နယှတိ။ ယသ္မာ ပန ဧဝရူပဿ ပဋိပဇ္ဇနကပုဂ္ဂလဿ ဒေဝပုတ္တမာရောပိ အန္တရာယာယ ဥပက္ကမတိ, တသ္မာ တဿပိ ဝသေန မာရေနာတိ ဧတ္ထ ဒေဝပုတ္တမာရေနာတိပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တဿာပိ အယံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ကရိဿတေဝါတိ။ ယသ္မာ ပန ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ခုရဂ္ဂတော ဝါ ပဋ္ဌာယ သီလာနိ သမာဒိယန္တော ပရိသောဓေန္တော သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော ယထာရဟံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနာနံ ဝသေန ကိလေသမာရံ ပရိပါတေတိ နာမ, န ယုဇ္ဈတိ နာမ သမ္ပဟာရဿ အဘာဝတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မာရေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမာယ စေတေတီ’’တိ။

သတ္တန္နန္တိ ကောဋ္ဌာသတော သတ္တန္နံ, ပဘေဒတော ပန တေ သတ္တတိံသ ဟောန္တိ။ ကထံ? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ။ ဧဝံ ပဘေဒတော သတ္တတိံသဝိဓာပိ သတိပဋ္ဌာနာဒိကောဋ္ဌာသတော သတ္တေဝ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သတ္တန္န’’န္တိ။ ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိ ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓီတိ လဒ္ဓနာမဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂဉာဏဿေဝ ဝါ ပက္ခေ ဘဝါနံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ, ဗောဓိကောဋ္ဌာသိယာနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဗောဓိပက္ခိကာန’’န္တိပိ ပါဌော, ဗောဓိပက္ခဝန္တာနံ, ဗောဓိပက္ခေ ဝါ နိယုတ္တာနန္တိ အတ္ထော။ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တောတိ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော။ ဝိပဿနာက္ခဏေ ဟိ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယာ နာမ, မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ပန တေ နိပ္ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယာ နာမ ဟောန္တိ။

အာသဝါနံ ခယာတိ ကာမာသဝါဒီနံ သဗ္ဗေသံ အာသဝါနံ ခယာ။ အာသဝေသု ဟိ ခီဏေသု သဗ္ဗေ ကိလေသာ ခီဏာယေဝ ဟောန္တိ။ တေန အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဝုတ္တော ဟောတိ။ အနာသဝန္တိ အာသဝဝိရဟိတံ။ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဧတ္ထ စေတောဝစနေန အရဟတ္တဖလသမာဓိ, ပညာဝစနေန တံသမ္ပယုတ္တာ စ ပညာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ သမာဓိ ရာဂတော ဝိမုတ္တတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ, ပညာ အဝိဇ္ဇာယ ဝိမုတ္တတ္တာ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယော ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိ, တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ။ ယာ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပညာ, တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၅၁၆)။

အပိစေတ္ထ သမထဖလံ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာဖလံ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ အပရပ္ပစ္စယေန ဉတွာ။ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတိ။ တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသတီတိ မာရံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတဝိဇယတ္တာ တေန ကတသင်္ဂါမသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ သီသဘူတံ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိဣဿရိယဋ္ဌာနံ, အဘိဘဝန္တော အာဝသတိ, သမာပဇ္ဇတိ ဣစ္စေဝ အတ္ထော။ ဣမေ စ ဒေဝသဒ္ဒါ ဒိဋ္ဌသစ္စေသု ဒေဝေသု ပဝတ္တန္တိ, ဝိသေသတော သုဒ္ဓါဝါသဒေဝေသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂါထာသု မဟန္တန္တိ သီလာဒိဂုဏမဟတ္တေန မဟန္တံ။ ဝီတသာရဒန္တိ သာရဇ္ဇကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန ဝိဂတသာရဇ္ဇံ အပဂတမင်္ကုဘာဝံ။ ပုရိသာဇညာတိ အဿာဒီသု အဿာဇာနီယာဒယော ဝိယ ပုရိသေသု အာဇာနီယဘူတာ ဥတ္တမပုရိသာ။ ဒုဇ္ဇယမဇ္ဈဘူတိ ပစုရဇနေဟိ ဇေတုံ အသက္ကုဏေယျံ ကိလေသဝါဟိနိံ အဘိဘဝိ အဇ္ဈောတ္ထရိ။ ‘‘အဇ္ဇယီ’’တိပိ ပဌန္တိ, အဇိနီတိ အတ္ထော။ ဇေတွာန မစ္စုနော သေနံ, ဝိမောက္ခေန အနာဝရန္တိ လောကတ္တယာဘိဗျာပနတော ဒိယဍ္ဎသဟဿာဒိဝိဘာဂတော စ ဝိပုလတ္တာ အညေဟိ အာဝရိတုံ ပဋိသေဓေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ စ အနာဝရံ, မစ္စုနော မာရဿ သေနံ ဝိမောက္ခေန အရိယမဂ္ဂေန ဇေတွာ ယော တွံ ဒုဇ္ဇယံ အဇယိ, တဿ နမော, တေ ပုရိသာဇညာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ ဟိ-ဣတိ နိပါတမတ္တံ။ ဧတံ ပတ္တမာနသံ အဓိဂတာရဟတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒေဝတာ နမဿန္တီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ။ အထ ဝါ ဣတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန။ ကိံ ပန ဧတံ ကာရဏံ? နမုစိသေနာဝိဇယေန ပတ္တမာနသတ္တံ။ ဣမိနာ ကာရဏေန တံ ဒေဝတာ နမဿန္တီတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ တံ ကာရဏံ ဖလတော ဒဿေတုံ ‘‘တဉှိ တဿ န ပဿန္တိ, ယေန မစ္စုဝသံ ဝဇေ’’တိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ယသ္မာ တဿ ပုရိသာဇညဿ ပဏိဓာယ ဂဝေသန္တာပိ ဒေဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ တံ ကာရဏံ န ပဿန္တိ, ယေန သော မစ္စုနော မရဏဿ ဝသံ ဝဇေ ဥပဂစ္ဆေယျ။ တသ္မာ တံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နမဿန္တီတိ။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပဉ္စပုဗ္ဗနိမိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၃။ စတုတ္ထေ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ ဒေဝေါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေါ။ တယော ဟိ ဒေဝါ – သမ္မုတိဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ။ တေသု သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ခတ္တိယာ။ ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ တဒုပရိဒေဝါ။ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ ခီဏာသဝါ။ ဣဓ ပန ကာမာဝစရဒေဝေါ အဓိပ္ပေတော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒေဝေါတိ ဥပပတ္တိဒေဝေါ’’တိ။ ဒေဝကာယာတိ ဒေဝသမူဟတော, ဒေဝဋ္ဌာနတော ဝါ, ဒေဝလောကတောတိ အတ္ထော။ သမူဟနိဝါသဝါစကော ဟိ အယံ ကာယသဒ္ဒေါ။ စဝနဓမ္မောတိ မရဏဓမ္မော, အာယုက္ခယေန ဝါ ပုညက္ခယေန ဝါ ဥပဋ္ဌိတမရဏောတိ အတ္ထော။

ပဉ္စဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တီတိ အဿ ဥပဋ္ဌိတမရဏဿ ဒေဝပုတ္တဿ ပဉ္စ မရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပကာသာနိ ဝါ ဟောန္တိ။ မာလာ မိလာယန္တီတိ တေန ပိဠန္ဓိတမာလာ မဇ္ဈနှိကသမယေ အာတပေ ခိတ္တာ ဝိယ မိလာတာ ဝိဟတသောဘာ ဟောန္တိ။

ဝတ္ထာနိ ကိလိဿန္တီတိ သရဒသမယေ ဝိဂတဝလာဟကေ အာကာသေ အဗ္ဘုဿက္ကမာနဗာလသူရိယသဒိသပ္ပဘာနိ နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏာနိ တေန နိဝတ္ထပါရုတဝတ္ထာနိ တံ ခဏံယေဝ ကဒ္ဒမေ ခိပိတွာ မဒ္ဒိတာနိ ဝိယ ဝိဟတပ္ပဘာနိ မလိနာနိ ဟောန္တိ။

ကစ္ဆေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တီတိ သုပရိသုဒ္ဓဇာတိမဏိ ဝိယ သုသိက္ခိတသိပ္ပါစရိယရစိတသုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ စ ပုဗ္ဗေ သေဒမလဇလ္လိကာရဟိတသရီရဿ တသ္မိံ ခဏေ ဥဘောဟိ ကစ္ဆေဟိ သေဒဓာရာ သန္ဒန္တိ ပဂ္ဃရန္တိ။ န ကေဝလဉ္စ ကစ္ဆေဟိယေဝ, သကလသရီရတောပိ ပနဿ သေဒဇလကဏ္ဏိကာ မုစ္စတိယေဝ, ယေန အာမုတ္တမုတ္တာဇာလဂဝစ္ဆိတော ဝိယ တဿ ကာယော ဟောတိ။

ကာယေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမတီတိ ပုဗ္ဗေ ပဋိသန္ဓိတော ပဋ္ဌာယ ယထာနုဘာဝံ ဧကယောဇနံ ဒွိယောဇနံ ယာဝ ဒွါဒသယောဇနမတ္တမ္ပိ ပဒေသံ အာဘာယ ဖရိတွာ ဝိဇ္ဇောတမာနော ကာယော ဟောတိ ခဏ္ဍိစ္စပါလိစ္စာဒိဝိရဟိတော, န သီတံ န ဥဏှံ ဥပဃာတကံ, ဒေဝဓီတာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ, ဒေဝပုတ္တော ဝီသတိဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ, တံ ခဏံယေဝ နိပ္ပဘေ နိတ္တေဇေ ကာယေ ဝိရူပဘာဝေါ အနုပဝိသတိ သဏ္ဌာတိ။

သကေ ဒေဝေါ ဒေဝါသနေ နာဘိရမတီတိ အတ္တနော အစ္ဆရာဂဏေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠနပရိစရဏကဒိဗ္ဗာသနေ န ရမတိ, န စိတ္တဿာဒံ လဘတိ။ တဿ ကိရ မနုဿဂဏနာယ သတ္တဟိ ဒိဝသေဟိ မရဏံ ဘဝိဿတီတိ ဣမာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုဘဝန္တိ။ သော တေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဧဝရူပါယ နာမ သမ္ပတ္တိယာ ဝိနာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဗလဝသောကာဘိဘူတော ဟောတိ။ တေနဿ ကာယေ မဟာပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဗ္ဗတော ဂတ္တေဟိ သေဒါ မုစ္စန္တိ။ စိရတရံ ကာလံ အပရိစိတဒုက္ခော တံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဧကစ္စော ‘‘ဒယှာမိ ဒယှာမီ’’တိ ကန္ဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ကတ္ထစိ အဿာဒံ အလဘန္တော ဝိဇပ္ပန္တော ဝိလပန္တော တဟိံ တဟိံ အာဟိဏ္ဍတိ။ ဧကစ္စော သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ကာယဝါစာဟိ ဝိကာရံ အကရောန္တောပိ ပိယဝိပ္ပယောဂဒုက္ခံ အသဟန္တော ဝိဟညမာနော ဝိစရတိ။

ဣမာနိ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ယထာ လောကေ မဟာပုညာနံ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီနံယေဝ ဥက္ကာပါတဘူမိစာလစန္ဒဂ္ဂါဟာဒီနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ, န သဗ္ဗေသံ၊ ဧဝမေဝ မဟေသက္ခဒေဝါနံယေဝ ပညာယတိ။ ဥပ္ပန္နာနိ စ တာနိ ‘‘ဣမာနိ မရဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နာမာ’’တိ ကေစိ ဒေဝါ ဇာနန္တိ, န သဗ္ဗေ။ တတ္ထ ယော မန္ဒေန ကုသလကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တော, သော ‘‘ဣဒါနိ ကော ဇာနာတိ, ‘ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’’တိ ဘာယတိ။ ယော ပန မဟာပုညော, သော ‘‘ဗဟုံ မယာ ဒါနံ ဒိန္နံ, သီလံ ရက္ခိတံ, ပုညံ ဥပစိတံ, ဣတော စုတဿ မေ သုဂတိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ န ဘာယတိ န ဝိကမ္ပတိ။ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ပန တံ ဂဟေတွာ ဒေဝတာ နန္ဒနဝနံ ပဝေသေန္တိ သဗ္ဗဒေဝလောကေသု နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ။

တီဟိ ဝါစာဟိ အနုမောဒေန္တီတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေဟိ တီဟိ ဝစနေဟိ အနုမောဒေန္တိ, မောဒံ ပမောဒံ ဥပ္ပါဒေန္တိ, အဿာသေန္တိ, အဘိဝဒနဝသေန ဝါ တံခဏာနုရူပံ ပမောဒံ ကရောန္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘အနုမောဒေန္တီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဩဝဒန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣတောတိ ဒေဝလောကတော။ ဘောတိ အာလပနံ။ သုဂတိန္တိ သုန္ဒရဂတိံ, မနုဿလောကံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ။ ဂစ္ဆာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပေဟိ။

ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တဒါ တေဟိ ဒေဝေဟိ တဿ ‘‘ဣတော ဘော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗဝစနေ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ အညတရော နာမဂေါတ္တေန အပါကဋော တဿံ ပရိသာယံ နိသိန္နော အနုသန္ဓိကုသလော ဧကော ဘိက္ခု ‘‘ဧတေ သုဂတိအာဒယော ဘဂဝတာ အဝိသေသတော ဝုတ္တာ အဝိဘူတာ, ဟန္ဒ တေ ဝိဘူတတရေ ကာရာပေဿာမီ’’တိ ဧတံ ‘‘ကိံနု ခေါ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ သဒ္ဓါဒိဂုဏဝိသေသပဋိလာဘကာရဏတော ဒေဝူပပတ္တိဟေတုတော စ မနုဿတ္တံ ဒေဝါနံ အဘိသမ္မတန္တိ အာဟ ‘‘မနုဿတ္တံ ခေါ ဘိက္ခု ဒေဝါနံ သုဂတိဂမနသင်္ခါတ’’န္တိ။

သုဂတိဂမနသင်္ခါတန္တိ ‘‘သုဂတိဂမန’’န္တိ သမ္မာ ကထိတံ, ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတန္တိ အတ္ထော။ ယံ မနုဿဘူတောတိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ, တေန ပဋိလဘတီတိ ဧတ္ထ ပဋိလဘနကိရိယာ အာမသီယတိ, ယော သဒ္ဓါပဋိလာဘောတိ အတ္ထော။ မနုဿဘူတောတိ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နော, မနုဿဘာဝံ ဝါ ပတ္တော။ ယသ္မာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပန္နာနံ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနာ ယေဘုယျေန ဒုလ္လဘာ သဝနာယ, န တထာ မနုဿာနံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿဘူတော’’တိ။ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေတိ တထာဂတေန ဘဂဝတာ ဒေသိတေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနေ။ တဉှိ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မော စ, အာသယာနုရူပံ ဝိနေယျာနံ ဝိနယနတော ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော, ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ဝါ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကံ ဝိနေတီတိ ဓမ္မဝိနယော။ ဓမ္မေနေဝ ဝါ ဝိနယော, န ဒဏ္ဍသတ္ထေဟီတိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မယုတ္တော ဝါ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မာယ ဝါ သဟ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာယ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော, မဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိဓမ္မတော ဝါ ပဝတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော။ ဓမ္မော ဝါ ဘဂဝါ ဓမ္မဘူတော ဓမ္မကာယော ဓမ္မဿာမီ, တဿ ဓမ္မဿ ဝိနယော, န တက္ကိယာနန္တိ ဓမ္မဝိနယော, ဓမ္မေ ဝါ မဂ္ဂဖလေ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗဝိသယဘူတေ ဝါ ပဝတ္တော ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ။

သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေတိ။ သဒ္ဓေါ ဟိ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေ အာရာဓေဿတိ။ သုလဒ္ဓလာဘသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ယထာ ဟိရညသုဝဏ္ဏခေတ္တဝတ္ထာဒိလာဘော သတ္တာနံ ဥပဘောဂသုခံ အာဝဟတိ, ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ, ဓနဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ, မုတ္တာဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ, လောကသန္တတိဉ္စ အာဝဟတိ၊ ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရာ သဒ္ဓါပိ ယထာသမ္ဘဝံ လောကိယလောကုတ္တရံ ဝိပါကသုခမာဝဟတိ, သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာနံ ဇာတိဇရာဒိဒုက္ခံ ပဋိဗာဟတိ, ဂုဏဒါလိဒ္ဒိယံ ဝူပသမေတိ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒိရတနပဋိလာဘဟေတု ဟောတိ, လောကသန္တတိဉ္စ အာဝဟတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော, ယသော ဘောဂသမပ္ပိတော၊

ယံ ယံ ပဒေသံ ဘဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပူဇိတော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၀၃)၊

ဧဝံ သဒ္ဓါပဋိလာဘဿ သုလဒ္ဓလာဘတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယသ္မာ ပနာယံ သဒ္ဓါပဋိလာဘော အနုဂါမိကော အနညသာဓာရဏော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတု, လောကိယဿ စ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိဓနလာဘဿ ကာရဏံ။ သဒ္ဓေါယေဝ ဟိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဥဠာရုဠာရဝိတ္တူပကရဏာနိ အဓိဂစ္ဆတိ, တေဟိ စ အတ္တနော ပရေသဉ္စ အတ္ထမေဝ သမ္ပာဒေတိ။ အဿဒ္ဓဿ ပန တာနိ အနတ္ထာဝဟာနိ ဟောန္တိ, ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စာတိ, ဧဝမ္ပိ သဒ္ဓါယ သုလဒ္ဓလာဘတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ –

‘‘သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျံ’’။ (သံ။ နိ။ ၁။၇၉)။

‘‘သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီ’’တိ စ။ (သံ။ နိ။ ၁။၃၆, ၅၉)။

‘‘သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ စ။ (သံ။ နိ။ ၁။၇၃၊ သု။ နိ။ ၁၈၄)။

‘‘သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာနာဂေါ’’တိ စ။ (အ။ နိ။ ၆။၄၃၊ ထေရဂါ။ ၆၉၄)။

‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇံ တပေါ ဝုဋ္ဌီ’’တိ စ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၉၇၊ သု။ နိ။ ၇၇)။

‘‘သဒ္ဓေသိကော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော’’တိ (အ။ နိ။ ၇။၆၇) စ။

‘‘သဒ္ဓါယ တရတိ ဩဃ’’န္တိ စ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၄၆) –

အနေကေသု ဌာနေသု အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ သဒ္ဓါ သံဝဏ္ဏိတာ။

ဣဒါနိ ယာယ သဒ္ဓါယ သာသနေ ကုသလဓမ္မေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတော နာမ ဟောတိ နိယာမောက္ကန္တိယာ, တံ သဒ္ဓံ ဒဿေတုံ ‘‘သာ ခေါ ပနဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဿာတိ ဣမဿ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော။ နိဝိဋ္ဌာတိ အဘိနိဝိဋ္ဌာ စိတ္တသန္တာနံ အနုပဝိဋ္ဌာ။ မူလဇာတာတိ ဇာတမူလာ။ ကိံ ပန သဒ္ဓါယ မူလံ နာမ? သဒ္ဓေယျဝတ္ထုသ္မိံ ဩကပ္ပနဟေတုဘူတော ဥပါယမနသိကာရော။ အပိစ သပ္ပုရိသသေဝနာ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တီတိ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ မူလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ပတိဋ္ဌိတာတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ကေနစိ အကမ္ပနီယဘာဝေန အဝဋ္ဌိတာ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဒဠှာ အသံဟာရိယာ’’တိ။ ဒဠှာတိ ထိရာ။ အသံဟာရိယာတိ ကေနစိ သံဟရိတုံ ဝါ ဟာပေတုံ ဝါ အပနေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျာ။ ဣတိ တေ ဒေဝါ တဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမဓိဂမံ အာသီသန္တာ ဧဝံ ဝဒန္တိ။ အတ္တနော ဒေဝလောကေ ကာမသုခူပဘောဂါရဟမေဝ ဟိ အရိယပုဂ္ဂလံ တေ ဣစ္ဆန္တိ။ တေနာဟ ‘‘ဧဟိ, ဒေဝ, ပုနပ္ပုန’’န္တိ။

ဂါထာသု ပုညက္ခယမရဏမ္ပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စဝတိ အာယုသင်္ခယာ’’တိ။ အနုမောဒတန္တိ အနုမောဒန္တာနံ။ မနုဿာနံ သဟဗျတန္တိ မနုဿေဟိ သဟဘာဝံ။ သဟ ဗျေတီတိ သဟဗျော, သဟပဝတ္တနကော, တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ။ နိဝိဋ္ဌဿာတိ နိဝိဋ္ဌာ ဘဝေယျ။ ယာဝဇီဝန္တိ ယာဝ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ, ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာတိ အတ္ထော။

အပ္ပမာဏန္တိ သက္ကစ္စံ ဗဟုံ ဥဠာရံ ဗဟုက္ခတ္တုဉ္စ ကရဏဝသေန ပမာဏရဟိတံ။ နိရူပဓိန္တိ ကိလေသူပဓိရဟိတံ, သုဝိသုဒ္ဓံ နိမ္မလန္တိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပန တေ ဒေဝါ မဟဂ္ဂတကုသလံ န ဣစ္ဆန္တိ ကာမလောကသမတိက္ကမနတော, ကာမာဝစရပုညမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘ဣတော ဒေဝလောကတော စုတော မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကာယဒုစ္စရိတာဒိံ သဗ္ဗံ ဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ကာယသုစရိတာဒိံ သဗ္ဗံ သုစရိတံ ဥဠာရံ ဝိပုလံ ဥပစိနိတွာ အရိယမဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓေါ ဘဝါဟီ’’တိ။ ယသ္မာ ပန လောကုတ္တရေသု ပဌမမဂ္ဂံ ဒုတိယမဂ္ဂမ္ပိ ဝါ ဣစ္ဆန္တိ အတ္တနော ဒေဝလောကူပပတ္တိယာ အနတိဝတ္တနတော, တသ္မာ တေသမ္ပိ ဝသေန ‘‘အပ္ပမာဏံ နိရူပဓိ’’န္တိပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ပမာဏကရာနံ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌဩဠာရိကကာမရာဂါဒိကိလေသာနံ ဥပစ္ဆေဒေန အပ္ပမာဏံ, သတ္တမဘဝတော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ ခန္ဓူပဓိဿ တံနိဗ္ဗတ္တကအဘိသင်္ခါရူပဓိဿ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသူပဓိဿ စ ပဟာနေန တေသံ အနိဗ္ဗတ္တနတော နိရုပဓိသင်္ခါတနိဗ္ဗာနသန္နိဿိတတ္တာ စ နိရုပဓီတိ။

ဧဝံ အစ္စန္တမေဝ အပါယဒွါရပိဓာယကံ ကမ္မံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိနိဗ္ဗတ္တကကမ္မံ ဒဿေတုံ ‘‘တတော ဩပဓိက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဩပဓိကန္တိ ဥပဓိဝေပက္ကံ အတ္တဘာဝသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ စ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ အတ္ထော။ ဥပဓီတိ ဟိ အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ ‘‘သန္တေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၁၀)။ ကာမဂုဏာပိ။ ယထာဟ ‘‘ဥပဓီဟိ နရဿ သောစနာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၂၊ သု။ နိ။ ၃၄)။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ သုခဒုက္ခန္တိ ဥပဓိ, အတ္တဘာဝေါ ကာမဂုဏာ စ။ ဥပဓိကရဏံ သီလံ ဧတဿ, ဥပဓိံ ဝါ အရဟတီတိ ဩပဓိကံ, ပုညံ, တံ ဗဟုံ ဥဠာရံ ကတွာ။ ကထံ? ဒါနေန။ ဒါနဉှိ ဣတရေဟိ သုကရန္တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဒါနေနာတိ ဝါ ပဒေန အဘယဒါနမ္ပိ ဝုတ္တံ, န အာမိသဒါနမေဝါတိ သီလဿာပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယသ္မာ ပန တေ ဒေဝါ အသုရကာယဟာနိံ ဧကန္တေနေဝ ဒေဝကာယပါရိပူရိဉ္စ ဣစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တဿ ဥပါယံ ဒဿေန္တာ ‘‘အညေပိ မစ္စေ သဒ္ဓမ္မေ, ဗြဟ္မစရိယေ နိဝေသယာ’’တိ ဓမ္မဒါနေ နိယောဇေန္တိ။ ယဒါ ဝိဒူတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဒေဝါ ဒေဝံ စဝန္တံ ဝိဒူ ဝိဇာနေယျုံ, တဒါ ဣမာယ ယထာဝုတ္တာယ အနုကမ္ပာယ ဒုက္ခာပနယနကမျတာယ ‘‘ဒေဝ, ဣမေ ဒေဝကာယေ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဧဟိ အာဂစ္ဆာဟီ’’တိ စ အနုမောဒေန္တီတိ။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဗဟုဇနဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၄။ ပဉ္စမေ လောကေတိ ဧတ္ထ တယော လောကာ – သတ္တလောကော, သင်္ခါရလောကော, ဩကာသလောကောတိ။ တေသု ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ရူပဓမ္မာနံ အရူပဓမ္မာနံ ရူပါရူပဓမ္မာနဉ္စ သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနာနံ သမူဟော သတ္တလောကော, ပထဝီပဗ္ဗတာဒိဘေဒေါ ဩကာသလောကော, ဥဘယေပိ ခန္ဓာ သင်္ခါရလောကော။ တေသု သတ္တလောကော ဣဓ အဓိပ္ပေတော။ တသ္မာ လောကေတိ သတ္တလောကေ။ တတ္ထာပိ န ဒေဝလောကေ, န ဗြဟ္မလောကေ, မနုဿလောကေ။ မနုဿလောကေပိ န အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ, ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ။ တတြာပိ န သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု, ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော, တဿ အပရေန မဟာသာလာ, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလ္လဝတီ နာမ နဒီ, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥသိရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော, တတော ပရံ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ, ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၅၉) ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ အာယာမတော တိယောဇနသတေ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျယောဇနသတေ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတေ မဇ္ဈိမဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တထာဂတော။ န ကေဝလဉ္စ တထာဂတောဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အဂ္ဂသာဝကာ အသီတိမဟာထေရာ ဗုဒ္ဓမာတာ ဗုဒ္ဓပိတာ စက္ကဝတ္တိရာဇာ အညေ စ သာရပ္ပတ္တာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဧတ္ထေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဣဓ ပန တထာဂတဝါရေယေဝ သဗ္ဗတ္ထကဝသေန အယံ နယော လဗ္ဘတိ, ဣတရေသု ဧကဒေသဝသေန။

ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ ပန ဥဘယမ္ပိ ဝိပ္ပကတဝစနမေဝ, ဥပ္ပဇ္ဇန္တာ ဗဟုဇနဟိတတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န အညေန ကာရဏေနာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝရူပဉှေတ္ထ သဒ္ဒလက္ခဏံ န သက္ကာ အညေန သဒ္ဒလက္ခဏေန ပဋိဗာဟိတုံ။

အပိစ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ ဥပ္ပန္နော နာမာတိ အယံ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တထာဂတော ဟိ မဟာဘိနီဟာရံ ကရောန္တော, ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ ပရိယေသန္တော, ပါရမိယော ပူရေန္တော, ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇန္တော, ဉာတတ္ထစရိယံ စရန္တော, လောကတ္ထစရိယံ, ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယံ ကောဋိံ ပါပေန္တော, ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ တိဋ္ဌန္တော, တတော ဩတရိတွာ စရိမဘဝေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တော, အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော, အဘိနိက္ခမန္တော, မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တော, ပရိပက္ကဉာဏော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ မာရဗလံ ဝိဓမေန္တော ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေန္တော, ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အနေကာကာရံ သဗ္ဗသင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ယာဝ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကရောန္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပန ဥပ္ပန္နော နာမ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ သာဝကာနံ ဝိယ န ပဋိပါဋိယာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီနံ ဥပ္ပါဒနကိစ္စံ အတ္ထိ, သဟေဝ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သကလောပိ ဗုဒ္ဓဂုဏရာသိ အာဂတောဝ နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ တေ နိဗ္ဗတ္တသဗ္ဗကိစ္စတ္တာ အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာ နာမ ဟောန္တိ။ ဣဓ အရဟတ္တဖလက္ခဏံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တော။ ဥပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော။

သာဝကောပိ ခီဏာသဝေါ သာဝကဗောဓိယာ ဟေတုဘူတေ ပုညသမ္ဘာရေ သမ္ဘရန္တော ပုဗ္ဗယောဂံ ပုဗ္ဗစရိယံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော စရိမဘဝေ နိဗ္ဗတ္တန္တော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ သံသာရေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စေတယမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ သီလာဒီနိ ပရိပူရေန္တော ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တမာနော ဇာဂရိယံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆန္တောပိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧဝ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေ ပန ဥပ္ပန္နော နာမ။ သေက္ခော ပန ပုဗ္ဗူပနိဿယတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ, ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ, ပဌမဖလက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နော နာမ။ ဧတ္တာဝတာ ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ပဒါနံ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ။

ဣဒါနိ ဗဟုဇနဟိတာယာတိအာဒီသု ဗဟုဇနဟိတာယာတိ မဟာဇနဿ ဟိတတ္ထာယ။ ဗဟုဇနသုခါယာတိ မဟာဇနဿ သုခတ္ထာယ။ လောကာနုကမ္ပာယာတိ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ။ ကတရသတ္တလောကဿာတိ? ယော တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, အမတပါနံ ပိဝတိ, တဿ။ ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တဒေသနာယ အညာတကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသ ဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု။ ဧဝံ ယာဝ သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကဝိနယနာ ဓမ္မံ ပဋိဝိဒ္ဓသတ္တာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ, မဟာသမယသုတ္တန္တဒေသနာယံ မင်္ဂလသုတ္တံ, စူဠရာဟုလောဝါဒံ, သမစိတ္တဒေသနာယန္တိ ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု အဘိသမယံ ပတ္တသတ္တာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ။ ဧဝမေတဿ အပရိမာဏဿ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပာယ။ သာဝကဿ ပန အရဟတော သေက္ခဿ စ လောကာနုကမ္ပာယ ဥပ္ပတ္တိ ဓမ္မသေနာပတိအာဒီဟိ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကာဒီဟိ စ ဒေသိတဒေသနာယ ပဋိဝေဓပ္ပတ္တသတ္တာနံ ဝသေန, အပရဘာဂေ စ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရာဒီဟိ ဒေသိတဒေသနာယ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စာနံ ဝသေန, ယာဝဇ္ဇတနာ ဣတော ပရံ အနာဂတေ စ သာသနံ နိဿာယ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂေသု ပတိဋ္ဌဟန္တာနံ ဝသေနပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော။

အပိစ ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဗဟုဇနဿ ဟိတတ္ထာယ, နေသံ ပညာသမ္ပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဟိတူပဒေသကောတိ။ ဗဟုဇနသုခါယာတိ ဗဟုဇနဿ သုခတ္ထာယ, စာဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပကရဏသုခသမ္ပဒါယကောတိ။ လောကာနုကမ္ပာယာတိ လောကဿ အနုကမ္ပနတ္ထာယ, မေတ္တာကရုဏာသမ္ပတ္တိယာ မာတာပိတရော ဝိယ လောကဿ ရက္ခိတာ ဂေါပိတာတိ။ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဣဓ ဒေဝမနုဿဂ္ဂဟဏေန ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဝေနေယျသတ္တေ ဧဝ ဂဟေတွာ တေသံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ တထာဂတဿ ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ပဌမဝါရေ, ဒုတိယတတိယဝါရေသု ပန အရဟတော သေက္ခဿ စ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ပရမတ္ထာယ, နိဗ္ဗာနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဟိတာယာတိ တံသမ္ပာပကမဂ္ဂတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကမဂ္ဂတော ဟိ ဥတ္တရိံ ဟိတံ နာမ နတ္ထိ။ သုခါယာတိ ဖလသမာပတ္တိသုခတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တတော ဥတ္တရိ သုခါဘာဝတော။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၅၊ အ။ နိ။ ၅။၂၇၊ ဝိဘ။ ၈၀၄)။

တထာဂတောတိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိအာဒီသု တိဿောပိ ဝိဇ္ဇာ ဘယဘေရဝေ (မ။ နိ။ ၁။၃၄ အာဒယော) အာဂတနယေန, ဆပိ ဝိဇ္ဇာ ဆဠဘိညာဝသေန, အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ အာဂတာတိ ဝိဇ္ဇာဟိ, သီလသံဝရာဒီဟိ, ပန္နရသဟိ စရဏဓမ္မေဟိ စ, အနညသာဓာရဏေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော။ သောဘနဂမနတ္တာ, သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ, သမ္မာ ဂတတ္တာ, သမ္မာ ဂဒတ္တာ စ သုဂတော။ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ လောကဝိဒူ။ နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရောတိ အနုတ္တရော။ ပုရိသဒမ္မေ ပုရိသဝေနေယျေ သာရေတိ ဝိနေတီတိ ပုရိသဒမ္မသာရထိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ။ သဗ္ဗဿာပိ နေယျဿ သဗ္ဗပ္ပကာရေန သယမ္ဘုဉာဏေန ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၃၂-၁၃၃) ဂဟေတဗ္ဗော။

သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ။ ကထံ? ဧကဂါထာပိ ဟိ သမန္တဘဒ္ဒကတ္တာ ဓမ္မဿ ပဌမပါဒေန အာဒိကလျာဏာ, ဒုတိယတတိယေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏာ, ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏာ။ ဧကာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ နိဒါနေန အာဒိကလျာဏံ, နိဂမနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ, သေသေန မဇ္ဈေကလျာဏံ။ နာနာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ ပဌမေန အနုသန္ဓိနာ အာဒိကလျာဏံ, ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏံ, သေသေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏံ။ သကလောပိ ဝါ သာသနဓမ္မော အတ္တနော အတ္ထဘူတေန သီလေန အာဒိကလျာဏော, သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော, နိဗ္ဗာနေန ပရိယောသာနကလျာဏော။ သီလသမာဓီဟိ ဝါ အာဒိကလျာဏော, ဝိပဿနာမဂ္ဂေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော, ဖလနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိယောသာနကလျာဏော။ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏော, ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏော, သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော။ တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပန္နေန အဓိဂန္တဗ္ဗာယ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဝါ အာဒိကလျာဏော, ပစ္စေကဗောဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော, သာဝကဗောဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော။ သုယျမာနော စေသ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနတော သဝနေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ အာဒိကလျာဏော, ပဋိပဇ္ဇိယမာနော သမထဝိပဿနာသုခါဝဟနတော ပဋိပတ္တိယာပိ သုခမေဝ အာဝဟတီတိ မဇ္ဈေကလျာဏော, တထာပဋိပန္နော စ ပဋိပတ္တိဖလေ နိဋ္ဌိတေ တာဒိဘာဝါဝဟနတော ပဋိပတ္တိဖလေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ ပရိယောသာနကလျာဏော။ နာထပ္ပဘဝတ္တာ စ ပဘဝသုဒ္ဓိယာ အာဒိကလျာဏော, အတ္ထသုဒ္ဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော, ကိစ္စသုဒ္ဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိ…ပေ… ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ။

ယံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပကာသေတိ, နာနာနယေဟိ ဒီပေတိ, တံ ယထာနုရူပံ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ, ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ။ သင်္ကာသန, ပကာသန, ဝိဝရဏ, ဝိဘဇန, ဥတ္တာနီကရဏ ပညတ္တိအတ္ထပဒသမာယောဂတော သာတ္ထံ, အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ, အတ္ထဂမ္ဘီရတာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတာဟိ ဝါ သာတ္ထံ, ဓမ္မဂမ္ဘီရတာဒေသနာဂမ္ဘီရတာဟိ သဗျဉ္ဇနံ။ အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော ဝါ သာတ္ထံ, ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သဗျဉ္ဇနံ။ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယတော ပရိက္ခကဇနပ္ပသာဒကန္တိ သာတ္ထံ, သဒ္ဓေယျတော လောကိယဇနပ္ပသာဒကန္တိ သဗျဉ္ဇနံ။ ဂမ္ဘီရာဓိပ္ပါယတော သာတ္ထံ, ဥတ္တာနပဒတော သဗျဉ္ဇနံ။ ဥပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော သကလပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ, အပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော နိဒ္ဒေါသဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ, အပိစ ပဋိပတ္တိယာ အဓိဂမဗျတ္တိတော သာတ္ထံ, ပရိယတ္တိယာ အာဂမဗျတ္တိတော သဗျဉ္ဇနံ, သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ပရိပုဏ္ဏံ, နိရုပက္ကိလေသတော နိတ္ထရဏတ္ထာယ ပဝတ္တိတော လောကာမိသနိရပေက္ခတော စ ပရိသုဒ္ဓံ, သိက္ခတ္တယပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဗြဟ္မဘူတေဟိ သေဋ္ဌေဟိ စရိတဗ္ဗတော တေသံ စရိယဘာဝတော စ ဗြဟ္မစရိယံ။ တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ…ပေ… ပကာသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပဌမောတိ ဂဏနာနုပုဗ္ဗတော သဗ္ဗလောကုတ္တမဘာဝတော စ ပဌမော ပုဂ္ဂလော။

တဿေဝ သတ္ထု သာဝကောတိ တဿေဝ ယထာဝုတ္တဂုဏဿ သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဒေသနာယ သဝနန္တေ ဇာတော ဓမ္မသေနာပတိသဒိသော သာဝကော, န ပူရဏာဒိ ဝိယ ပဋိညာမတ္တေန သတ္ထု သာဝကော။ ပါဋိပဒေါတိ ပဋိပဒါသင်္ခါတေန အရိယမဂ္ဂေန အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော ဘဝေါတိ ပါဋိပဒေါ, အနိဋ္ဌိတပဋိပတ္တိကိစ္စော ပဋိပဇ္ဇမာနောတိ အတ္ထော။ သုတ္တဂေယျာဒိ ပရိယတ္တိဓမ္မော ဗဟုံ သုတော ဧတေနာတိ ဗဟုဿုတော။ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိသီလေန စေဝ အာရညိကင်္ဂါဒိဓုတင်္ဂဝတေဟိ စ ဥပပန္နော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတောတိ သီလဝတူပပန္နော။ ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘လောကာနုကမ္ပာ နာမ ဟိတဇ္ဈာသယေန ဓမ္မဒေသနာ, သာ စ ဣမေသု ဧဝ တီသု ပုဂ္ဂလေသု ပဋိဗဒ္ဓါ’’တိ ဒဿေတိ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ဂါထာသု တဿနွယောတိ တဿေဝ သတ္ထု ပဋိပတ္တိယာ ဓမ္မဒေသနာယ စ အနုဂမနေန တဿနွယော အနုဇာတော။ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ သပရသန္တာနေသု ဓမ္မာလောကသင်္ခါတာယ ပဘာယ ကရဏတော ပဘင်္ကရာ။ ဓမ္မမုဒီရယန္တာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ကထေန္တာ။ အပါပုရန္တီတိ ဥဂ္ဃါဋေန္တိ။ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ။ ဒွါရံ အရိယမဂ္ဂံ။ ယောဂါတိ ကာမယောဂါဒိတော။ သတ္ထဝါဟေနာတိ ဝေနေယျသတ္ထဝါဟနတော ဘဝကန္တာရနိတ္ထရဏတော သတ္ထဝါဟော, ဘဂဝါ, တေန သတ္ထဝါဟေန။ သုဒေသိတံ မဂ္ဂမနုက္ကမန္တီတိ တေန သမ္မာ ဒေသိတံ အရိယမဂ္ဂံ တဿ ဒေသနာနုသာရေန အနုဂစ္ဆန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တိ။ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အသုဘာနုပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၅။ ဆဋ္ဌေ အသုဘာနုပဿီတိ အသုဘံ အနုပဿန္တာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဂဟိတနိမိတ္တဿ ဥပသံဟရဏဝသေန စ ကာယသ္မိံ အသုဘံ အသုဘာကာရံ အနုပဿကာ ဟုတွာ ဝိဟရထ။ အာနာပါနဿတီတိ အာနာပါနေ သတိ, တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ သတိ, အဿာသပဿာသပရိဂ္ဂါဟိကာ သတီတိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာနန္တိ အဿာသော, နော ပဿာသော။ ပါနန္တိ ပဿာသော, နော အဿာသော’’တိအာဒိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၀)။

ဝေါတိ တုမှာကံ။ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဣဓ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ ပရိမုခန္တိ အဘိမုခံ။ သူပဋ္ဌိတာတိ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာနာပါနဿတိ စ တုမှာကံ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတူတိ။ အထ ဝါ ပရိမုခန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ – ‘‘ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော, မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော, သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော, တေန ဝုစ္စတိ ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၄)။ ဣမိနာ စတုသတိပဋ္ဌာနသောဠသပ္ပဘေဒါ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဧဝံ သင်္ခေပေနေဝ ရာဂစရိတဝိတက္ကစရိတာနံ သပ္ပါယံ ပဋိကူလမနသိကာရကာယာနုပဿနာဝသေန သမထကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ဥပဒိသိတွာ ဣဒါနိ သုဒ္ဓဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရထာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ အနိစ္စံ, အနိစ္စလက္ခဏံ, အနိစ္စာနုပဿနာ, အနိစ္စာနုပဿီတိ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟုတွာ, အဘာဝတော, ဥဒယဗ္ဗယယောဂတော, တာဝကာလိကတော, နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ ခန္ဓပဉ္စကံ အနိစ္စံ နာမ။ တဿ ယော ဟုတွာ အဘာဝါကာရော, တံ အနိစ္စလက္ခဏံ နာမ။ တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တာ ဝိပဿနာ အနိစ္စာနုပဿနာ။ တံ အနိစ္စန္တိ ဝိပဿကော အနိစ္စာနုပဿီ။ ဧတ္ထ စ ဧကာဒသဝိဓာ အသုဘကထာ ပဌမဇ္ဈာနံ ပါပေတွာ, သောဠသဝတ္ထုကာ စ အာနာပါနကထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပါပေတွာ, ဝိပဿနာကထာ စ ဝိတ္ထာရတော ဝတ္တဗ္ဗာ, သာ ပန သဗ္ဗာကာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၃၇-၇၄၀) ကထိတာတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣဒါနိ အသုဘာနုပဿနာဒီဟိ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗံ ဖလဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အသုဘာနုပဿီန’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုဘာယ ဓာတုယာတိ သုဘဘာဝေ, သုဘနိမိတ္တေတိ အတ္ထော။ ရာဂါနုသယောတိ သုဘာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော ကာမရာဂါနုသယော။ သော ကေသာဒီသု ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ အသုဘာနုပဿီနံ အသုဘနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အဓိဂတေန အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီယတိ, သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္ဒီယတီတိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ကာမရာဂဿ ပဟာနာယာ’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၃၊ ဥဒါ။ ၃၁)။ ဗာဟိရာတိ ဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထုကတ္တာ အနတ္ထာဝဟတ္တာ စ ဗာဟိရာ ဗဟိဘူတာ။ ဝိတက္ကာသယာတိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒိမိစ္ဆာဝိတက္ကာ။ တေ ဟိ အပ္ပဟီနာ အာသယာနုဂတာ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဝိတက္ကာသယာတိ ဝုတ္တာ။ ကာမဝိတက္ကော စေတ္ထ ကာမရာဂဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတော ဧဝါတိ တဒဝသေသာ ဝိတက္ကာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိဃာတပက္ခိကာတိ ဒုက္ခဘာဂိယာ, ဣစ္ဆာဝိဃာတနိဗ္ဗတ္တနကာ ဝါ။ တေ န ဟောန္တီတိ တေ ပဟီယန္တိ။ ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဉာတိဝိတက္ကော, ဇနပဒဝိတက္ကော, အမရာဝိတက္ကော, အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော, လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော, ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကောတိ အဋ္ဌ, ကာမဝိတက္ကေန သဒ္ဓိံ နဝဝိဓာ မဟာဝိတက္ကာ အာနာပါနဿတိသမာဓိနာ တန္နိဿိတာယ စ ဝိပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘိတာ။ တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတေန အရိယမဂ္ဂေန ယထာရဟံ အနဝသေသတော ပဟီယန္တိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၃၊ ဥဒါ။ ၃၁)။

ယာ အဝိဇ္ဇာ, သာ ပဟီယတီတိ ယာ သစ္စသဘာဝပဋိစ္ဆာဒိနီ သဗ္ဗာနတ္ထကာရီ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ မူလဘူတာ အဝိဇ္ဇာ, သာ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ သမုစ္ဆိဇ္ဇတိ။ ဣဒံ ကိရ ဘဂဝတာ အနိစ္စာကာရတော ဝုဋ္ဌိတဿ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – တေဘူမကေသု သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာဒိတော သမ္မသနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿန္တာနံ ယဒါ အနိစ္စန္တိ ပဝတ္တမာနာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ, အနုက္ကမေန အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတံ အဝိဇ္ဇာ အနဝသေသတော ပဟီယတိ, အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။ အနိစ္စာနုပဿီနံ ဝိဟရတန္တိ ဣဒံ အနိစ္စလက္ခဏဿ တေသံ ပါကဋဘာဝတော ဣတရဿ လက္ခဏဒွယဿ ဂဟဏေ ဥပါယဘာဝတော ဝါ ဝုတ္တံ, န ပန ဧကဿေဝ လက္ခဏဿ အနုပဿိတဗ္ဗတော။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၅)။ အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘အနိစ္စသညိနော ဟိ, မေဃိယ, အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ, အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတံ ပါပုဏာတီ’’တိ။

ဂါထာသု အာနာပါနေ ပဋိဿတောတိ အာနာပါနနိမိတ္တသ္မိံ ပဋိ ပဋိ သတော, ဥပဋ္ဌိတဿတီတိ အတ္ထော။ ပဿန္တိ အာသဝက္ခယဉာဏစက္ခုနာ သင်္ခါရူပသမံ နိဗ္ဗာနံ ပဿန္တော။ အာတာပီ သဗ္ဗဒါတိ အန္တရာဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ အသုဘာနုပဿနာဒီသု သတတံ အာတာပီ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော, တတော ဧဝ ယတော ဝါယမမာနော, နိယတော ဝါ သမ္မတ္တနိယာမေန တတ္ထ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထေ နိဗ္ဗာနေ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုစ္စတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆။ သတ္တမေ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော, တဿ ဓမ္မဿ အနုဓမ္မော သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဓမ္မော, တံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပန္နဿ အဓိဂန္တုံ ပဋိပဇ္ဇမာနဿ။ အယမနုဓမ္မော ဟောတီတိ အယံ အနုစ္ဆဝိကသဘာဝေါ ပတိရူပသဘာဝေါ ဟောတိ။ ဝေယျာကရဏာယာတိ ကထနာယ။ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နောယန္တိ ယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေန အနုဓမ္မေန တံ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပန္နောတိ ဗျာကရမာနော သမ္မဒေဝ ဗျာကရောန္တော နာမ သိယာ, န တတောနိဒါနံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗော သိယာတိ။ ယန္တိ ဝါ ကိရိယာပရာမသနံ, တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘ယဒိဒံ ဓမ္မဿေဝ ဘာသနံ, ဓမ္မဝိတက္ကဿေဝ စ ဝိတက္ကနံ တဒုဘယာဘာဝေ ဉာဏုပေက္ခာယ, အယံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ အယန္တိ ကထနာယာနုရူပဟေတု အနုစ္ဆဝိကကာရဏံ။ ဘာသမာနော ဓမ္မံယေဝ ဘာသေယျာတိ ကထေန္တော စေ ဒသကထာဝတ္ထုဓမ္မံယေဝ ကထေယျ, န တပ္ပဋိပက္ခမဟိစ္ဆတာဒိအဓမ္မံ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ။ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ, သန္တုဋ္ဌိကထာ, ပဝိဝေကကထာ, အသံသဂ္ဂကထာ, ဝီရိယာရမ္ဘကထာ, သီလကထာ, သမာဓိကထာ, ပညာကထာ, ဝိမုတ္တိကထာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ, ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၃၊ ဥဒါ။ ၃၁)။

အဘိသလ္လေခိကာယ ကထာယ လာဘီ ဧဝ ဟိ တံ ဘာသေယျ။ ဧတေန ကလျာဏမိတ္တသမ္ပဒါ ဒဿိတာ။

ဓမ္မဝိတက္ကန္တိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒိံ ဓမ္မတော အနပေတံ ဝိတက္ကယတော ‘‘သီလာဒိပဋိပဒံ ပရိပူရေဿာမီ’’တိ ဥပရူပရိ ဥဿာဟော အဘိဝဍ္ဎိဿတိ။ သော ပန ဝိတက္ကော သီလာဒီနံ အနုပကာရဓမ္မေ ဝဇ္ဇေတွာ ဥပကာရဓမ္မေ အနုဗြူဟနဝသေန ဟာနဘာဂိယဘာဝံ အပနေတွာ ဌိတိဘာဂိယဘာဝေပိ အဋ္ဌတွာ ဝိသေသဘာဂိယတံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတဉ္စ ပါပနဝသေန ပဝတ္တိယာ အနေကပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ နော အဓမ္မဝိတက္ကန္တိ ကာမဝိတက္ကံ နော ဝိတက္ကေယျာတိ အတ္ထော။ တဒုဘယံ ဝါ ပနာတိ ယဒေတံ ပရေသံ အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မဘာသနံ အတ္တနော အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မဝိတက္ကနဉ္စ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ပန တံ ဥဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ အပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာ အကတွာ။ ဥပေက္ခကောတိ တထာပဋိပတ္တိယံ ဥဒါသီနော သမထဝိပဿနာဘာဝနမေဝ အနုဗြူဟန္တော ဝိဟရေယျ, သမထပဋိပတ္တိယံ ဥပေက္ခကော ဟုတွာ ဝိပဿနာယမေဝ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရေယျ။ ဝိပဿနမ္ပိ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတ္ထပိ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဝသေန ဥပေက္ခကော ယာဝ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ, တာဝ ယထာ တံ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ, တထာ ဝိဟရေယျ သတော သမ္ပဇာနောတိ။

ဂါထာသု သမထဝိပဿနာဓမ္မော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ ဓမ္မာရာမော။ တသ္မိံယေဝ ဓမ္မေ ရတောတိ ဓမ္မရတော။ တဿေဝ ဓမ္မဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိန္တနတော ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ တံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တော, မနသိ ကရောန္တောတိ အတ္ထော။ အနုဿရန္တိ တမေဝ ဓမ္မံ ဥပရူပရိဘာဝနာဝသေန အနုဿရန္တော။ အထ ဝါ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ပရေသံ ဒေသနာဝသေန သီလာဒိဓမ္မော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတဿာတိ ဓမ္မာရာမော။ တထေဝ တသ္မိံ ဓမ္မေ ရတော အဘိရတောတိ ဓမ္မရတော။ တေသံယေဝ သီလာဒိဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသန္တော ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဩကာသံ အဒတွာ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒိဓမ္မံယေဝ အနုဝိစိန္တနတော ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ။ တဒုဘယံ ဝါ ပန ဩဠာရိကတော ဒဟန္တော အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ သမထဝိပဿနာဓမ္မမေဝ ဥပရူပရိ ဘာဝနာဝသေန အနုဿရန္တော အနုဗြူဟနဝသေန ပဝတ္တေန္တော။ သဒ္ဓမ္မာတိ သတ္တတိံသပ္ပဘေဒါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မာ စ န ပရိဟာယတိ, န စိရဿေဝ တံ အဓိဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ တဿ အနုဿရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘စရံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စရံ ဝါတိ ဘိက္ခာစာရဝသေန စင်္ကမနဝသေန စ စရန္တော ဝါ။ ယဒိ ဝါ တိဋ္ဌန္တိ တိဋ္ဌန္တော ဝါ နိသိန္နော ဝါ, ဥဒ ဝါ သယန္တိ သယန္တော ဝါ။ ဧဝံ စတူသုပိ ဣရိယာပထေသု။ အဇ္ဈတ္တံ သမယံ စိတ္တန္တိ ယထာဝုတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတေ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ အတ္တနော စိတ္တံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ဝူပသမနဝသေန ပဇဟနဝသေန သမယံ သမေန္တော။ သန္တိမေဝါဓိဂစ္ဆတီတိ အစ္စန္တသန္တိံ နိဗ္ဗာနမေဝ ပါပုဏာတီတိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အန္ဓကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇။ အဋ္ဌမေ အကုသလဝိတက္ကာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ ဝိတက္ကာ။ အန္ဓကရဏာတိအာဒီသု ယဿ သယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ယထာဘူတဒဿနနိဝါရဏေန အန္ဓံ ကရောန္တီတိ အန္ဓကရဏာ။ န ပညာစက္ခုံ ကရောန္တီတိ အစက္ခုကရဏာ။ အညာဏံ ကရောန္တီတိ အညာဏကရဏာ။ ပညာနိရောဓိကာတိ ကမ္မဿကတာပညာ, ဈာနပညာ, ဝိပဿနာပညာတိ ဣမာ တိဿော ပညာ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန နိရောဓေန္တီတိ ပညာနိရောဓိကာ။ အနိဋ္ဌဖလဒါယကတ္တာ ဒုက္ခသင်္ခါတဿ ဝိဃာတဿ ပက္ခေ ဝတ္တန္တီတိ ဝိဃာတပက္ခိကာ။ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ န သံဝတ္တယန္တီတိ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာ။

ကာမဝိတက္ကောတိ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော။ သော ဟိ ကိလေသကာမသဟိတော ဟုတွာ ဝတ္ထုကာမေသု ပဝတ္တတိ။ ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဗျာပါဒဝိတက္ကော။ ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော ဝိဟိံသာဝိတက္ကော။ ဣမေ ဒွေ စ သတ္တေသုပိ သင်္ခါရေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ကာမဝိတက္ကော ဟိ ပိယမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ဝိတက္ကေန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဗျာပါဒဝိတက္ကော အပ္ပိယေ အမနာပေ သတ္တေ ဝါ သင်္ခါရေ ဝါ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကနကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နာသနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သင်္ခါရေသု န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သင်္ခါရာ ဒုက္ခာပေတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ, ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသု’’န္တိ စိန္တနကာလေ ပန သတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ဣမေယေဝ ပန ကာမသင်္ကပ္ပါဒယော။ အတ္ထတော ဟိ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ, တံသမ္ပယုတ္တာ ပန သညာဒယော ကာမသညာဒယော။ ကာမဓာတုအာဒီနံ ပန ယသ္မာ ပါဠိယံ –

‘‘ကာမပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော…ပေ… မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ, အယံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, သဗ္ဗေပိ အကုသလာ ဓမ္မာ ကာမဓာတု။ ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော…ပေ… မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ, အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု။ ဒသသု အာဃာတဝတ္ထူသု စိတ္တဿ အာဃာတော ပဋိဃာတော…ပေ… အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ, အယံ ဝုစ္စတိ ဗျာပါဒဓာတု။ ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော

မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဟိံသာဓာတု။ ဣဓေကစ္စော ပါဏိနာ ဝါ လေဍ္ဍုနာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါ သတ္ထေန ဝါ ရဇ္ဇုယာ ဝါ အညတရညတရေန သတ္တေ ဝိဟေဌေတိ, အယံ ဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ (ဝိဘ။ ၁၈၂, ၉၁၀) –

အာဂတတ္တာ ဝိသေသော လဗ္ဘတိ။

တတ္ထ ဒွေ ကထာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ စ အသမ္ဘိန္နာ စ။ တတ္ထ ကာမဓာတုယာ ဂဟိတာယ ဣတရာ ဒွေပိ ဂဟိတာ နာမ ဟောန္တိ။ တတော ပန နီဟရိတွာ အယံ ဗျာပါဒဓာတု, အယံ ဝိဟိံသာဓာတူတိ ဒဿေတီတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ နာမ။ ကာမဓာတုံ ကထေန္တော ပန ဘဂဝါ ဗျာပါဒဓာတုံ ဗျာပါဒဓာတုဋ္ဌာနေ, ဝိဟိံသာဓာတုံ ဝိဟိံသာဓာတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာဝ အဝသေသံ ကာမဓာတု နာမာတိ ကထေသီတိ အယံ အသမ္ဘိန္နကထာ နာမ။

သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော နေက္ခမ္မဝိတက္ကော။ သော အသုဘပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ, အသုဘဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော, တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော။ အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဗျာပါဒဝိတက္ကော။ သော မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော ဟောတိ, မေတ္တာဈာနေ ရူပါဝစရော, တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော။ အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အဝိဟိံသာဝိတက္ကော။ သော ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမာဝစရော, ကရုဏာဇ္ဈာနေ ရူပါဝစရော, တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂဖလကာလေ လောကုတ္တရော။ ယဒါ ပန အလောဘော သီသံ ဟောတိ, တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ။ ယဒါ မေတ္တာ သီသံ ဟောတိ, တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ။ ယဒါ ကရုဏာ သီသံ ဟောတိ, တဒါ ဣတရေ ဒွေ တဒနွာယိကာ ဟောန္တိ။

ဣမေယေဝ ပန နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒယော။ အတ္ထတော ဟိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒီနံ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒီနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ, တံသမ္ပယုတ္တာ ပန သညာဒယော နေက္ခမ္မသညာဒယော။ နေက္ခမ္မဓာတုအာဒီနံ ပန ယသ္မာ ပါဠိယံ –

‘‘နေက္ခမ္မပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ, အယံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဓာတု, သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မဓာတု။ အဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ, အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု။ ယာ သတ္တေသု မေတ္တိ မေတ္တာယနာ

မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ, အယံ ဝုစ္စတိ အဗျာပါဒဓာတု။ အဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတု။ ယာ သတ္တေသု ကရုဏာ ကရုဏာယနာ ကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဟိံသာဓာတူ’’တိ။ (ဝိဘ။ ၁၈၂) –

အာဂတတ္တာ ဝိသေသော လဗ္ဘတိ။ ဣဓာပိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ, အသမ္ဘိန္နာတိ ဒွေ ကထာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ဂါထာသု ဝိတက္ကယေတိ ဝိတက္ကေယျ။ နိရာကရေတိ အတ္တနော သန္တာနတော နီဟရေယျ ဝိနောဒေယျ, ပဇဟေယျာတိ အတ္ထော။ သဝေ ဝိတက္ကာနိ ဝိစာရိတာနိ, သမေတိ ဝုဋ္ဌီဝ ရဇံ သမူဟတန္တိ ယထာ နာမ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ ပထဝိယံ သမူဟတံ သမန္တတော ဥဋ္ဌိတံ ရဇံ မဟတော အကာလမေဃဿ ဝဿတော ဝုဋ္ဌိ ဌာနသော ဝူပသမေတိ, ဧဝမေဝ သော ယောဂါဝစရော ဝိတက္ကာနိ မိစ္ဆာဝိတက္ကေ စ ဝိစာရိတာနိ တံသမ္ပယုတ္တဝိစာရေ စ သမေတိ ဝူပသမေတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ။ တထာဘူတော စ ဝိတက္ကူပသမေန စေတသာ သဗ္ဗေသံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနံ ဥပသမနတော ဝိတက္ကူပသမေန အရိယမဂ္ဂစိတ္တေန။ ဣဓေဝ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ, သန္တိပဒံ နိဗ္ဗာနံ, သမဇ္ဈဂါ သမဓိဂတော ဟောတီတိ။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ အန္တရာမလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၈။ နဝမေ အန္တရာမလာတိ ဧတ္ထ အန္တရာသဒ္ဒေါ –

‘‘နဒီတီရေသု သဏ္ဌာနေ, သဘာသု ရထိယာသု စ၊

ဇနာ သင်္ဂမ္မ မန္တေန္တိ, မဉ္စ တဉ္စ ကိမန္တရ’’န္တိ။ –

အာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၂၂၈) ကာရဏေ အာဂတော။ ‘‘အဒ္ဒသာ မံ, ဘန္တေ, အညတရာ ဣတ္ထီ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ ဘာဇနံ ဓောဝန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၁၄၉) ခဏေ။ ‘‘အပိစာယံ တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၂၃၁) ဝိဝရေ။

‘‘ပီတဝတ္ထေ ပီတဓဇေ, ပီတာလင်္ကာရဘူသိတေ၊

ပီတန္တရာဟိ ဝဂ္ဂူဟိ, အပိဠန္ဓာဝ သောဘသီ’’တိ။ –

အာဒီသု (ဝိ။ ဝ။ ၆၅၈) ဥတ္တရိသာဋကေ။ ‘‘ယဿန္တရတော န သန္တိ ကောပါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ။ ၂၀) စိတ္တေ။ ဣဓာပိ စိတ္တေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အန္တရေ စိတ္တေ ဘဝါ အန္တရာ။ ယသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နာ, တဿ မလိနဘာဝကရဏတော မလာ။ တတ္ထ မလံ နာမ ဒုဝိဓံ – သရီရမလံ, စိတ္တမလန္တိ။ တေသု သရီရမလံ သေဒဇလ္လိကာဒိ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တံ, တတ္ထ လဂ္ဂံ အာဂန္တုကရဇဉ္စ, တံ ဥဒကေနပိ နီဟရဏီယံ, န တထာ သံကိလေသိကံ။ စိတ္တမလံ ပန ရာဂါဒိသံကိလေသိကံ, တံ အရိယမဂ္ဂေဟေဝ နီဟရဏီယံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ရူပေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ၊

ရူပေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, အနက္ခာတံ မဟေသိနာ။

‘‘စိတ္တေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ၊

စိတ္တေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၇၃၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၀၆)၊

တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘စိတ္တသံကိလေသာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ, စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၀၀)။ တသ္မာ ဘဂဝါ ဣဓာပိ စိတ္တမလဝိသောဓနာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တယောမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တရာမလာ’’တိ အာဟ။

ယထာ စေတေ လောဘာဒယော သတ္တာနံ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မလိနဘာဝကရာ နာနပ္ပကာရသံကိလေသဝိဓာယကာတိ အန္တရာမလာ, ဧဝံ ဧကတော ဘုဉ္ဇိတွာ, ဧကတော သယိတွာ, ဩတာရဂဝေသီ အမိတ္တသတ္တု ဝိယ စိတ္တေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သတ္တာနံ နာနာဝိဓအနတ္ထာဝဟာ, နာနပ္ပကာရဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တကာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အန္တရာအမိတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မိတ္တပဋိပက္ခတော အမိတ္တာ, သပတ္တကိစ္စကရဏတော သပတ္တာ, ဟိံသနတော ဝဓကာ, ဥဇုဝိပစ္စနီကတော ပစ္စတ္ထိကာ။

တတ္ထ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ လောဘာဒီနံ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝေရီပုဂ္ဂလော ဟိ အန္တရံ လဘမာနော အတ္တနော ဝေရိဿ သတ္ထေန ဝါ သီသံ ပါတေတိ, ဥပါယေန ဝါ မဟန္တံ အနတ္ထံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဣမေ စ လောဘာဒယော ပညာသိရပါတနေန ယောနိသမ္ပဋိပါဒနေန စ တာဒိသံ တတော ဗလဝတရံ အနတ္ထံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ ကထံ? စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ဣဋ္ဌာဒီသု အာရမ္မဏေသု အာပါထဂတေသု ယထာရဟံ တာနိ အာရဗ္ဘ လောဘာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧတ္တာဝတာဿ ပညာသိရံ ပါတိတံ နာမ ဟောတိ။ သောတဒွါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝံ တာဝ ပညာသိရပါတနတော အမိတ္တာဒိသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ လောဘာဒယော ပန ကမ္မနိဒါနာ ဟုတွာ အဏ္ဍဇာဒိဘေဒါ စတဿော ယောနိယော ဥပနေန္တိ။ တဿ ယောနိဥပဂမနမူလကာနိ ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာနိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကရဏာနိ စ အာဂတာနေဝ ဟောန္တိ။ ဧဝံ ယောနိသမ္ပဋိပါဒနတောပိ နေသံ အမိတ္တာဒိသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတိ လောဘာဒယော အမိတ္တာဒိသဒိသတာယ စိတ္တသမ္ဘူတတာယ စ ‘‘အန္တရာအမိတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ။ အပိစ အမိတ္တေဟိ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျံ လောဘာဒယော ကရောန္တိ, အမိတ္တာဒိဘာဝေါ စ လောဘာဒီဟိ ဇာယတီတိ တေသံ အမိတ္တာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဒိသော ဒိသံ ယန္တံ ကယိရာ, ဝေရီ ဝါ ပန ဝေရိနံ၊

မိစ္ဆာပဏိဟိတံ စိတ္တံ, ပါပိယော နံ တတော ကရေ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၄၂၊ ဥဒါ။ ၃၃)၊

ဂါထာသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထံ ဇနေတီတိ အနတ္ထဇနနော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယဒပိ လုဒ္ဓေါ အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ တဒပိ အကုသလံ၊ ယဒပိ လုဒ္ဓေါ လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပရဿ အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝဓေန ဝါ ဗန္ဓေန ဝါ ဇာနိယာ ဝါ ဂရဟာယ ဝါ ပဗ္ဗာဇနာယ ဝါ ဗလဝမှိ ဗလတ္ထော ဣတိ, တဒပိ အကုသလံ, ဣတိဿမေ လောဘဇာ လောဘနိဒါနာ လောဘသမုဒယာ လောဘပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၇၀)။

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

‘‘ရတ္တော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၃။၅၄)။

စိတ္တပ္ပကောပနောတိ စိတ္တသင်္ခေါဘနော။ လောဘော ဟိ လောဘနီယေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော စိတ္တံ ခေါဘေန္တော ပကောပေန္တော ဝိပရိဏာမေန္တော ဝိကာရံ အာပါဒေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပသာဒါဒိဝသေန ပဝတ္တိတုံ န ဒေတိ။ ဘယမန္တရတော ဇာတံ, တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတီတိ တံ လောဘသင်္ခါတံ အန္တရတော အဗ္ဘန္တရေ အတ္တနော စိတ္တေယေဝ ဇာတံ အနတ္ထဇနနစိတ္တပ္ပကောပနာဒိံ ဘယံ ဘယဟေတုံ အယံ ဗာလမဟာဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ န ဇာနာတီတိ။

လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတီတိ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒံ အတ္ထံ ဟိတံ လုဒ္ဓပုဂ္ဂလော ယထာဘူတံ န ဇာနာတိ။ ဓမ္မံ န ပဿတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မမ္ပိ လုဒ္ဓေါ လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော န ပဿတိ ပစ္စက္ခတော န ဇာနာတိ, ပဂေဝ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ရတ္တော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ပရတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ဥဘယတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၃။၅၅)။

အန္ဓတမန္တိ အန္ဓဘာဝကရံ တမံ။ ယန္တိ ယတ္ထ။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ။ ယသ္မိံ ကာလေ လောဘော သဟတေ အဘိဘဝတိ နရံ, အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ။ ယန္တိ ဝါ ကာရဏဝစနံ။ ယသ္မာ လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နရံ သဟတေ အဘိဘဝတိ, တသ္မာ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတီတိ ယောဇနာ, ယ-တ-သဒ္ဒါနံ ဧကန္တသမ္ဗန္ဓဘာဝတော။ အထ ဝါ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ, ‘‘လောဘော သဟတေ’’တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ လောဘဿ သဟနံ အဘိဘဝနံ ဝုတ္တံ။ ဧတံ အန္ဓဘာဝကရဿ တမဿ ဂမနံ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ယံ နရံ လောဘော သဟတေ အဘိဘဝတိ, တဿ အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, တတော စ လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ယော စ လောဘံ ပဟန္တွာနာတိ ယော ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝသေန ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန စ ယထာရဟံ သမထဝိပဿနာဟိ လောဘံ ပဇဟိတွာ တထာ ပဇဟနဟေတု လောဘနေယျေ ဒိဗ္ဗေပိ ရူပါဒိကေ ဥပဋ္ဌိတေ န လုဗ္ဘတိ, ဗလဝဝိပဿနာနုဘာဝေန လောဘော ပဟီယတေ တမှာတိ တသ္မာ အရိယပုဂ္ဂလာ အရိယမဂ္ဂေန လောဘော ပဟီယတိ ပဇဟီယတိ, အစ္စန္တမေဝ ပရိစ္စဇီယတိ။ ယထာ ကိံ? ဥဒဗိန္ဒူဝ ပေါက္ခရာတိ ပဒုမိနိပဏ္ဏတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ။ သေသဂါထာနမ္ပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တထာ ဒေါသဿ –

‘‘ယဒပိ ဒုဋ္ဌော အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ တဒပိ အကုသလံ၊ ယဒပိ ဒုဋ္ဌော ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပရဿ အသတာ ဒုက္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ ဝဓေန ဝါ ဗန္ဓေန ဝါ ဇာနိယာ ဝါ ဂရဟာယ ဝါ ပဗ္ဗာဇနာယ ဝါ ဗလဝမှိ ဗလတ္ထော ဣတိ, တဒပိ အကုသလံ။ ဣတိဿမေ ဒေါသဇာ ဒေါသနိဒါနာ ဒေါသသမုဒယာ ဒေါသပစ္စယာ အနေကေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၇၀)။

တထာ –

‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ပရဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ, ဥဘယဗျာဗာဓာယပိ စေတေတိ စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၅၅)။

တထာ –

‘‘ဒုဋ္ဌော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ပရတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတိ, ဥဘယတ္ထမ္ပိ ယထာ ဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၅၅) –

အာဒိသုတ္တပဒါနုသာရေန အနတ္ထဇနနတာ အတ္ထဟာနိဟေတုတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တထာ မောဟဿ ‘‘ယဒပိ မူဠှော အဘိသင်္ခရောတိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၃။၇၀), ‘‘မူဠှော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော အတ္တဗျာဗာဓာယပိ စေတေတီ’’တိအာဒိနာ(အ။ နိ။ ၃။၅၅), ‘‘အတ္တတ္ထမ္ပိ ယထာဘူတံ န ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၃။၅၅) စ အာဂတသုတ္တပဒါနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တာလပက္ကံဝ ဗန္ဓနာတိ တာလဖလံ ဝိယ ဥသုမုပ္ပါဒေန ဝဏ္ဋတော, တတိယမဂ္ဂဉာဏုပ္ပါဒေန တဿ စိတ္တတော ဒေါသော ပဟီယတိ, ပရိစ္စဇီယတီတိ အတ္ထော။ မောဟံ ဝိဟန္တိ သော သဗ္ဗန္တိ သော အရိယပုဂ္ဂလော သဗ္ဗံ အနဝသေသံ မောဟံ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဝိဟန္တိ ဝိဓမတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ။ အာဒိစ္စောဝုဒယံ တမန္တိ အာဒိစ္စော ဝိယ ဥဒယံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော တမံ အန္ဓကာရံ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၉။ ဒသမေ တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, အသဒ္ဓမ္မေဟိ အဘိဘူတောတိ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဒေဝဒတ္တေ ဟိ အဝီစိမဟာနိရယံ ပဝိဋ္ဌေ ဒေဝဒတ္တပက္ခိယာ အညတိတ္ထိယာ စ ‘‘သမဏေန ဂေါတမေန အဘိသပိတော ဒေဝဒတ္တော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိံသု။ တံ သုတွာ သာသနေ အနဘိပ္ပသန္နာ မနုဿာ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဧတဒေဝံ, ယထာ ဣမေ ဘဏန္တီ’’တိ အာသင်္ကံ ဥပ္ပါဒေသုံ။ တံ ပဝတ္တိံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတာ ကဿစိ အဘိသပံ ဒေန္တိ, တသ္မာ န ဒေဝဒတ္တော မယာ အဘိသပိတော, အတ္တနော ကမ္မေနေဝ နိရယံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ ဝတွာ တေသံ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိသေဓေန္တော ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသိ။

တတ္ထ အသဒ္ဓမ္မေဟီတိ အသတံ ဓမ္မေဟိ, အသန္တေဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ။ အတေကိစ္ဆောတိ ဗုဒ္ဓေဟိပိ အနိဝတ္တနီယတ္တာ အဝီစိနိဗ္ဗတ္တိယာ တိကိစ္ဆာဘာဝတော အတေကိစ္ဆော, အတိကိစ္ဆနီယောတိ အတ္ထော။ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယေန ပဝတ္တာ ပါပါ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ ပါပိစ္ဆော, တဿ ဘာဝေါ ပါပိစ္ဆတာ, တာယ။ ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, သံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိ တဿ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာ။ ကောကာလိကာဒယော ပါပါ လာမကာ မိတ္တာ ဧတဿာတိ ပါပမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ပါပမိတ္တတာ, တာယ။ ဥတ္တရိကရဏီယေတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဥတ္တရိကရဏီယေ အဓိဂန္တဗ္ဗေ မဂ္ဂဖလေ အနဓိဂတေ သတိ ဧဝ, တံ အနဓိဂန္တွာတိ အတ္ထော။ ဩရမတ္တကေနာတိ အပ္ပမတ္တကေန ဈာနာဘိညာမတ္တေန။ ဝိသေသာဓိဂမေနာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမေန။ အန္တရာတိ ဝေမဇ္ဈေ။ ဝေါသာနံ အာပါဒီတိ အကတကိစ္စောဝ သမာနော ‘‘ကတကိစ္စောမှီ’’တိ မညမာနော သမဏဓမ္မတော ဝိဂမံ အာပဇ္ဇိ။ ဣတိ ဘဂဝါ ဣမိနာ သုတ္တေန ဝိသေသတော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေ အာဒီနဝံ ပကာသေသိ ဘာရိယော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ဈာနာဘိညာပရိယောသာနာ သမ္ပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ အနေကာနတ္ထာဝဟံ နာနာဝိဓံ ဒုက္ခဟေတုံ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနံ အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂံ အာလသိယာနုယောဂဉ္စ အဝိဇဟန္တော အဝီစိမှိ ကပ္ပဋ္ဌိယံ အတေကိစ္ဆံ ကိဗ္ဗိသံ ပသဝိဿတီတိ။

ဂါထာသု မာတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော။ ဇာတူတိ ဧကံသေန။ ကောစီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝစနံ။ လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ကောစိ ပုဂ္ဂလော ဧကံသေန ပါပိစ္ဆော မာ ဟောတူ’’တိ။ တဒမိနာပိ ဇာနာထ, ပါပိစ္ဆာနံ ယထာ ဂတီတိ ပါပိစ္ဆာနံ ပုဂ္ဂလာနံ ယထာ ဂတိ ယာဒိသီ နိပ္ဖတ္တိ, ယာဒိသော အဘိသမ္ပရာယော, တံ ဣမိနာပိ ကာရဏေန ဇာနာထာတိ ဒေဝဒတ္တံ နိဒဿေန္တော ဧဝမာဟ။ ပဏ္ဍိတောတိ သမညာတောတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန ပဏ္ဍိတောတိ ဉာတော။ ဘာဝိတတ္တောတိ သမ္မတောတိ ဈာနာဘိညာဟိ ဘာဝိတစိတ္တောတိ သမ္ဘာဝိတော။ တထာ ဟိ သော ပုဗ္ဗေ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ဂေါဓိပုတ္တော, မဟာနုဘာဝေါ ဂေါဓိပုတ္တော’’တိ ဓမ္မသေနာပတိနာပိ ပသံသိတော အဟောသိ။ ဇလံဝ ယသသာ အဋ္ဌာ, ဒေဝဒတ္တောတိ ဝိဿုတောတိ အတ္တနော ကိတ္တိယာ ပရိဝါရေန ဇလန္တော ဝိယ ဩဘာသေန္တော ဝိယ ဌိတော ဒေဝဒတ္တောတိ ဧဝံ ဝိဿုတော ပါကဋော အဟောသိ။ ‘‘မေ သုတ္တ’’န္တိပိ ပါဌော, မယာ သုတံ သုတမတ္တံ, ကတိပါဟေနေဝ အတထာဘူတတ္တာ တဿ တံ ပဏ္ဍိစ္စာဒိ သဝနမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော။

သော သမာနမနုစိဏ္ဏော, အာသဇ္ဇ နံ တထာဂတန္တိ သော ဧဝံဘူတော ဒေဝဒတ္တော ‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ သကျပုတ္တော, အဟမ္ပိ သကျပုတ္တော, ဗုဒ္ဓေါပိ သမဏော, အဟမ္ပိ သမဏော, ဗုဒ္ဓေါပိ ဣဒ္ဓိမာ, အဟမ္ပိ ဣဒ္ဓိမာ, ဗုဒ္ဓေါပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, အဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကော, ဗုဒ္ဓေါပိ ဒိဗ္ဗသောတကော, အဟမ္ပိ ဒိဗ္ဗသောတကော, ဗုဒ္ဓေါပိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ, အဟမ္ပိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ, ဗုဒ္ဓေါပိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ ဓမ္မေ ဇာနာတိ, အဟမ္ပိ တေ ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော ပမာဏံ အဇာနိတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အတ္တနာ သမသမဋ္ဌပနေန သမာနံ အာပဇ္ဇန္တော ‘‘ဣဒါနာဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’’တိ အဘိမာရပယောဇနာ တထာဂတံ အာသဇ္ဇ အာသာဒေတွာ ဝိဟေဌေတွာ။ ‘‘ပမာဒမနုဇီနော’’တိပိ ပဌန္တိ။ တဿတ္ထော ‘‘ဝုတ္တနယေန ပမာဒံ အာပဇ္ဇန္တော ပမာဒံ နိဿာယ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟစိတ္တုပ္ပါဒေန သဟေဝ ဈာနာဘိညာဟိ အနုဇီနော ပရိဟီနော’’တိ။ အဝီစိနိရယံ ပတ္တော, စတုဒွါရံ ဘယာနကန္တိ ဇာလာနံ တတ္ထ ဥပ္ပန္နသတ္တာနံ ဝါ နိရန္တရတာယ ‘‘အဝီစီ’’တိ လဒ္ဓနာမံ စတူသု ပဿေသု စတုမဟာဒွါရယောဂေန စတုဒွါရံ အတိဘယာနကံ မဟာနိရယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ပတ္တော။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘စတုက္ကဏ္ဏော စတုဒွါရော, ဝိဘတ္တော ဘာဂသော မိတော၊

အယောပါကာရပရိယန္တော, အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတော။

‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ, ဇလိတာ တေဇသာ ယုတာ၊

သမန္တာ ယောဇနသတံ, ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗဒါ’’တိ။ (မ။ နိ။ ၃။၂၅၀၊ အ။ နိ။ ၃။၃၆၊ ပေ။ ဝ။ ၆၉၃-၆၉၄၊ ဇာ။ ၂။၁၉။၈၆-၈၇)၊

အဒုဋ္ဌဿာတိ အဒုဋ္ဌစိတ္တဿ။ ဒုဗ္ဘေတိ ဒူသေယျ။ တမေဝ ပါပံ ဖုသတီတိ တမေဝ အဒုဋ္ဌဒုဗ္ဘိံ ပါပပုဂ္ဂလံ ပါပံ နိဟီနံ ပါပဖလံ ဖုသတိ ပါပုဏာတိ အဘိဘဝတိ။ ဘေသ္မာတိ ဝိပုလဘာဝေန ဂမ္ဘီရဘာဝေန စ ဘိံသာပေန္တော ဝိယ, ဝိပုလဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော။ ဝါဒေနာတိ ဒေါသေန။ ဝိဟိံသတီတိ ဗာဓတိ အာသာဒေတိ။ ဝါဒေါ တမှိ န ရူဟတီတိ တသ္မိံ တထာဂတေ ပရေန အာရောပိယမာနော ဒေါသော န ရုဟတိ, န တိဋ္ဌတိ, ဝိသကုမ္ဘော ဝိယ သမုဒ္ဒဿ, န တဿ ဝိကာရံ ဇနေတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဆဟိ ဂါထာဟိ ပါပိစ္ဆတာဒိသမန္နာဂတဿ နိရယူပဂဘာဝဒဿနေန ဒုက္ခတော အပရိမုတ္တတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တပ္ပဋိပက္ခဓမ္မသမန္နာဂတဿ ဒုက္ခက္ခယံ ဒဿေန္တော ‘‘တာဒိသံ မိတ္တ’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယဿ သမ္မာ ပဋိပန္နဿ မဂ္ဂါနုဂေါ ပဋိပတ္တိမဂ္ဂံ အနုဂတော သမ္မာ ပဋိပန္နော အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂမေန သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခယံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏေယျ။ တာဒိသံ ဗုဒ္ဓံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကံ ဝါ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော, အတ္တနော မိတ္တံ ကုဗ္ဗေထ တေန မေတ္တိကံ ကရေယျ, တဉ္စ သေဝေယျ တမေဝ ပယိရုပါသေယျာတိ။

ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဆဋ္ဌသတ္တမသုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စမဝဂ္ဂေါ

၁။ အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၀။ ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အဂ္ဂပ္ပသာဒါတိ ဧတ္ထ အယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ။ တထာ ဟေသ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ, သမ္မ ဒေါဝါရိက, အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီနံ (မ။ နိ။ ၂။၇၀)။ အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၅၀၊ ပါရာ။ ၁၅) စ အာဒီသု အာဒိမှိ ဒိဿတိ။ ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ (ကထာ။ ၄၄၁)။ ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိ စ အာဒီသု ကောဋိယံ။ ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၄)။ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၃၁၈) စ အာဒီသု ကောဋ္ဌာသေ။ ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဂ္ဂေါ စ သေဋ္ဌော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ (အ။ နိ။ ၄။၉၅)။ အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိ စ အာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၁၊ မ။ နိ။ ၃။၂၀၇) သေဋ္ဌေ။ သွာယမိဓာပိ သေဋ္ဌေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အဂ္ဂေသု သေဋ္ဌေသု ပသာဒါ, အဂ္ဂဘူတာ သေဋ္ဌဘူတာ ဝါ ပသာဒါ အဂ္ဂပ္ပသာဒါတိ အတ္ထော။

ပုရိမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ အဂ္ဂသဒ္ဒေန ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယံ ဝုစ္စတိ။ တေသု ဘဂဝါ တာဝ အသဒိသဋ္ဌေန, ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေန, အသမသမဋ္ဌေန စ အဂ္ဂေါ။ သော ဟိ မဟာဘိနီဟာရံ ဒသန္နံ ပါရမီနံ ပဝိစယဉ္စ အာဒိံ ကတွာ တေဟိ ဗောဓိသမ္ဘာရဂုဏေဟိ စေဝ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ စ သေသဇနေဟိ အသဒိသောတိ အသဒိသဋ္ဌေန အဂ္ဂေါ။ ယေ စဿ ဂုဏာ မဟာကရုဏာဒယော, တေ သေသသတ္တာနံ ဂုဏေဟိ ဝိသိဋ္ဌာတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌဋ္ဌေနပိ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမတာယ အဂ္ဂေါ။ ယေ ပန ပုရိမကာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗသတ္တေဟိ အသမာ, တေဟိ သဒ္ဓိံ အယမေဝ ရူပကာယဂုဏေဟိ စေဝ ဓမ္မကာယဂုဏေဟိ စ သမောတိ အသမသမဋ္ဌေနပိ အဂ္ဂေါ။ တထာ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝတော အစ္ဆရိယမနုဿဘာဝတော ဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟတော အဒုတိယအသဟာယာဒိဘာဝတော စ ဘဂဝါ လောကေ အဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ –

‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ, ဘိက္ခဝေ, ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ကတမဿ ဧကပုဂ္ဂလဿ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော။

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇန…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။

‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အဒုတိယော အသဟာယော အပ္ပဋိမော အပ္ပဋိသမော အပ္ပဋိဘာဂေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အသမော အသမသမော ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ။ ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော? တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၇၀-၁၇၂, ၁၇၄)။

ဓမ္မသံဃာပိ အညဓမ္မသံဃေဟိ အသဒိသဋ္ဌေန ဝိသိဋ္ဌဂုဏတာယ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝါဒိနာ စ အဂ္ဂါ။ တထာ ဟိ တေသံ သွာက္ခာတတာဒိသုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏဝိသေသေဟိ အညဓမ္မသံဃာ သဒိသာ အပ္ပတရနိဟီနာ ဝါ နတ္ထိ, ကုတော သေဋ္ဌာ။ သယမေဝ စ ပန တေဟိ ဝိသိဋ္ဌဂုဏတာယ သေဋ္ဌာ။ တထာ ဒုလ္လဘုပ္ပါဒအစ္ဆရိယဘာဝဗဟုဇနဟိတသုခါဝဟာ အဒုတိယအသဟာယာဒိသဘာဝါ စ တေ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဘဂဝါ ဒုလ္လဘပါတုဘာဝေါ, တဒဂ္ဂေန ဓမ္မသံဃာပီတိ။ အစ္ဆရိယာဒိဘာဝေပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝံ အဂ္ဂေသု သေဋ္ဌေသု ဥတ္တမေသု ပဝရေသု ဂုဏဝိသိဋ္ဌေသု ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ။

ဒုတိယသ္မိံ ပန အတ္ထေ ယထာဝုတ္တေသု အဂ္ဂေသု ဗုဒ္ဓါဒီသု ဥပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဘူတာ ပသာဒါ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ။ ယေ ပန အရိယမဂ္ဂေန အာဂတာ အဝေစ္စပ္ပသာဒါ, တေ ဧကန္တေနေဝ အဂ္ဂဘူတာ ပသာဒါတိ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ။ ယထာဟ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတီ’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၂၇)။ အဂ္ဂဝိပါကတ္တာပိ စေတေ အဂ္ဂပ္ပသာဒါ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော’’တိ။

ယာဝတာတိ ယတ္တကာ။ သတ္တာတိ ပါဏိနော။ အပဒါတိ အပါဒကာ။ ဒွိပဒါတိ ဒွိပါဒကာ။ သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, န ဝိကပ္ပတ္ထော။ ယထာ ‘‘အနုပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နော ဝါ ကာမာသဝေါ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၇) ဧတ္ထ အနုပ္ပန္နော စ ဥပ္ပန္နော စာတိ အတ္ထော။ ယထာ စ ‘‘ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၀၂၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၂) ဧတ္ထ ဘူတာနဉ္စ သမ္ဘဝေသီနဉ္စာတိ အတ္ထော။ ယထာ စ ‘‘အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ မိထုဘေဒတော ဝါ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၅၂၊ ဥဒါ။ ၇၆၊ မဟာဝ။ ၂၈၆) ဧတ္ထ အဂ္ဂိတော စ ဥဒကတော စ မိထုဘေဒတော စာတိ အတ္ထော, ဧဝံ ‘‘အပဒါ ဝါ…ပေ… အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ အပဒါ စ ဒွိပဒါ စာတိ သမ္ပိဏ္ဍနဝသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, န ဝိကပ္ပတ္ထော’’တိ။

ရူပိနောတိ ရူပဝန္တော။ န ရူပိနောတိ အရူပိနော။ သညိနောတိ သညာဝန္တော။ န သညိနောတိ အသညိနော။ နေဝသညိနာသညိနော နာမ ဘဝဂ္ဂပရိယာပန္နာ။ ဧတ္တာဝတာ စ ကာမဘဝေါ, ရူပဘဝေါ, အရူပဘဝေါ, ဧကဝေါကာရဘဝေါ, စတုဝေါကာရဘဝေါ, ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ, သညီဘဝေါ, အသညီဘဝေါ, နေဝသညီနာသညီဘဝေါတိ နဝဝိဓေပိ ဘဝေ သတ္တေ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿေသိ ဓမ္မရာဇာ။ ဧတ္ထ ဟိ ရူပိဂ္ဂဟဏေန ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ စ ဒဿိတော, အရူပိဂ္ဂဟဏေန အရူပဘဝေါ စတုဝေါကာရဘဝေါ စ ဒဿိတော။ သညီဘဝါဒယော ပန သရူပေနေဝ ဒဿိတာ။ အပဒါဒိဂ္ဂဟဏေန ကာမဘဝပဉ္စဝေါကာရဘဝသညီဘဝါနံ ဧကဒေသော ဒဿိတောတိ။

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ အဒုတိယသုတ္တေ ‘‘ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ’’တိ ဒွိပဒါနံ ဂဟဏမေဝ အကတွာ အပဒါဒိဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ? ဝုစ္စတေ – အဒုတိယသုတ္တေ တာဝ သေဋ္ဌတရဝသေန ဒွိပဒဂ္ဂဟဏမေဝ ကတံ။ ဣမသ္မိဉှိ လောကေ သေဋ္ဌော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အပဒစတုပ္ပဒဗဟုပ္ပဒေသု န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒွိပဒေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ကတရေသု ဒွိပဒေသု? မနုဿေသု စေဝ ဒေဝေသု စ။ မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သကလလောကံ ဝသေ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ ဝသေ ဝတ္တေတုံ သမတ္ထော’’တိ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၁၇၄) ဝုတ္တံ။ ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဝသေ ဝတ္တနကော မဟာဗြဟ္မာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော တဿ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ အာရာမိကော ဝါ သမ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ တတောပိ သေဋ္ဌတရဝသေနေသ ‘‘ဒွိပဒါနံ အဂ္ဂေါ’’တိ တတ္ထ ဝုတ္တော, ဣဓ ပန အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ယာဝတ္တကာ ဟိ သတ္တာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ အပဒါ ဝါ…ပေ… နေဝသညီနာသညိနော ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ။ နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ သာမိဝစနံ, မကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ အဂ္ဂေါ အက္ခာယတီတိ ပဒဝိဘာဂေါ။

အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီတိ အဂ္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာနံ ယော ပသာဒေါ, သော အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ကောဋိဘူတော ဝါ, တသ္မာ တဿ ဝိပါကောပိ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ကောဋိဘူတော ဥဠာရတမော ပဏီတတမော ဟောတိ။ သော ပန ပသာဒေါ ဒုဝိဓော လောကိယလောကုတ္တရဘေဒတော။ တေသု လောကိယဿ တာဝ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂၊ သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ၊

ဝရမေဝ ဟိ သာ ပီတိ, ကသိဏေနပိ ဇမ္ဗုဒီပဿ။

‘‘သတံ ဟတ္ထီ သတံ အဿာ, သတံ အဿတရီ ရထာ၊

သတံ ကညာသဟဿာနိ, အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာ၊

ဧကဿ ပဒဝီတိဟာရဿ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ’’။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၄၂၊ စူဠဝ။ ၃၀၅)၊

‘‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ။ တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ, ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ဒိဗ္ဗေန သုခေန, ဒိဗ္ဗေန ယသေန, ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန, ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ, ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၁) –

ဧဝမာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တသ္မာ သော အပါယဒုက္ခဝိနိဝတ္တနေန သဒ္ဓိံ သမ္ပတ္တိဘဝေသု သုခဝိပါကဒါယကောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ လောကုတ္တရော ပန သာမညဖလဝိပါကဒါယကော ဝဋ္ဋဒုက္ခဝိနိဝတ္တကော စ။ သဗ္ဗောပိ စာယံ ပသာဒေါ ပရမ္ပရာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဝိနိဝတ္တေတိယေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယသ္မိံ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော သဒ္ဓံ အနုဿရတိ, နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ, န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ။ ဥဇုဂတစိတ္တဿ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ…ပေ… နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၆။၁၀၊ ၂၆)။

ဓမ္မာတိ သဘာဝဓမ္မာ။ သင်္ခတာတိ သမေစ္စ သမ္ဘုယျ ပစ္စယေဟိ ကတာတိ သင်္ခတာ, သပ္ပစ္စယဓမ္မာ။ ဟေတူဟိ ပစ္စယေဟိ စ န ကေဟိစိ ကတာတိ အသင်္ခတာ, အပ္ပစ္စယနိဗ္ဗာနံ။ သင်္ခတာနံ ပဋိယောဂိဘာဝေန ‘‘အသင်္ခတာ’’တိ ပုထုဝစနံ။ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ တေသံ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ ယော ဝိရာဂသင်္ခါတော အသင်္ခတဓမ္မော, သော သဘာဝေနေဝ သဏှသုခုမဘာဝတော သန္တတရပဏီတတရဘာဝတော ဂမ္ဘီရာဒိဘာဝတော မဒနိမ္မဒနာဒိဘာဝတော စ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ပဝရန္တိ ဝုစ္စတိ။ ယဒိဒန္တိ နိပါတော, ယော အယန္တိ အတ္ထော။ မဒနိမ္မဒနောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနိယေဝ။ တထာ ဟိ တံ အာဂမ္မ မာနမဒပုရိသမဒါဒိကော သဗ္ဗော မဒေါ နိမ္မဒီယတိ ပမဒ္ဒီယတိ, ကာမပိပါသာဒိကာ သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနီယတိ, ကာမာလယာဒိကာ သဗ္ဗေပိ အာလယာ သမုဂ္ဃါတီယန္တိ, သဗ္ဗေပိ ကမ္မဝဋ္ဋကိလေသဝဋ္ဋဝိပါကဝဋ္ဋာ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, အဋ္ဌသတဘေဒါ သဗ္ဗာပိ တဏှာ ခီယတိ, သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ မဒနိမ္မဒနော…ပေ… နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ။ ယာ ပနေသာ တဏှာ ဘဝေန ဘဝံ, ဖလေန ကမ္မံ ဝိနတိ သံသိဗ္ဗတီတိ ကတွာ ဝါနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တံ ဝါနံ ဧတ္ထ နတ္ထိ, ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ အရိယပုဂ္ဂလဿ န ဟောတီတိ နိဗ္ဗာနံ။

အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီတိ ဧတ္ထာပိ –

‘‘ယေ ကေစိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာသေ…ပေ…။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂၊ သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

‘‘ဓမ္မောတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ…ပေ…။

‘‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဓမ္မံ သရဏဂမနံ ဟောတိ။ ဓမ္မံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ ။ပ။ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၁) –

ဧဝမာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန ဓမ္မေ ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝမေတ္ထ အသင်္ခတဓမ္မဝသေနေဝ အဂ္ဂဘာဝေါ အာဂတော, သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏဒဿနတ္ထံ အရိယမဂ္ဂဝသေနပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၄)။

‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော’’တိ စ။ (ဓ။ ပ။ ၂၇၃)။

သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါတိ ဇနသမူဟသင်္ခါတာ ယာဝတာ လောကေ သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ။ တထာဂတသာဝကသံဃောတိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟသင်္ခါတော ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတော တထာဂတဿ သာဝကသံဃော။ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ အတ္တနော သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိအာဒိဂုဏဝိသေသေန တေသံ သံဃာနံ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရောတိ ဝုစ္စတိ။ ယဒိဒန္တိ ယာနိ ဣမာနိ။ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနီတိ ယုဂဠဝသေန ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော ပဌမဖလဋ္ဌောတိ ဣဒမေကံ ယုဂဠံ, ယာဝ စတုတ္ထမဂ္ဂဋ္ဌော စတုတ္ထဖလဋ္ဌောတိ ဣဒမေကံ ယုဂဠန္တိ ဧဝံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ။ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာတိ ပုရိသပုဂ္ဂလဝသေန ဧကော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော ဧကော ပဌမဖလဋ္ဌောတိ ဣမိနာ နယေန အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ။ ဧတ္ထ စ ပုရိသောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ဧကတ္ထာနိ ဧတာနိ ပဒါနိ, ဝေနေယျဝသေန ပနေဝံ ဝုတ္တံ။ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ ယာနိမာနိ ယုဂဝသေန စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ, ပါဋေက္ကတော အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။

အာဟုနေယျောတိအာဒီသု အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ အာဟုနံ, ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ သီလဝန္တေသု ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ စတုန္နံ ပစ္စယာနမေတံ အဓိဝစနံ။ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏတော တံ အာဟုနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ အာဟုနေယျော။ အထ ဝါ ဒူရတောပိ အာဂန္တွာ သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဧတ္ထ ဟုနိတဗ္ဗံ, သက္ကာဒီနမ္ပိ အာဟဝနံ အရဟတီတိ ဝါ အာဟဝနီယော။ ယော စာယံ ဗြာဟ္မဏာနံ အာဟဝနီယော နာမ အဂ္ဂိ, ယတ္ထ ဟုတံ မဟပ္ဖလန္တိ တေသံ လဒ္ဓိ, သော စေ ဟုတဿ မဟပ္ဖလတာယ အာဟဝနီယော, သံဃောဝ အာဟဝနီယော။ သံဃေ ဟုတဉှိ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ။ ယထာဟ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇန္တု, အဂ္ဂိံ ပရိစရေ ဝနေ၊

ဧကဉ္စ ဘာဝိတတ္တာနံ, မုဟုတ္တမပိ ပူဇယေ၊

သာ ဧဝ ပူဇနာ သေယျော, ယဉ္စေ ဝဿသတံ ဟုတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၀၇)၊

တယိဒံ နိကာယန္တရေ ‘‘အာဟဝနီယော’’တိ ပဒံ ဣဓ ‘‘အာဟုနေယျော’’တိ ဣမိနာ ပဒေန အတ္ထတော ဧကံ, ဗျဉ္ဇနတော ပန ကိဉ္စိမတ္တမေဝ နာနံ, တသ္မာ ဧဝမတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ။

ပါဟုနေယျောတိ ဧတ္ထ ပန ပါဟုနံ ဝုစ္စတိ ဒိသာဝိဒိသတော အာဂတာနံ ပိယမနာပါနံ ဉာတိမိတ္တာနံ အတ္ထာယ သက္ကာရေန ပဋိယတ္တံ အာဂန္တုကဒါနံ, တမ္ပိ ဌပေတွာ တေ တထာရူပေ ပါဟုနကေ သံဃဿေဝ ဒါတုံ ယုတ္တံ။ တထာ ဟေသ ဧကဗုဒ္ဓန္တရေပိ ဒိဿတိ အဗ္ဗောကိဏ္ဏဉ္စ။ အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ‘‘ပိယမနာပတ္တကရေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ ဧဝံ ပါဟုနမဿ ဒါတုံ ယုတ္တံ, ပါဟုနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တောတိ ပါဟုနေယျော။ ယေသံ ပန ပါဟဝနီယောတိ ပါဠိ, တေသံ ယသ္မာ သံဃော ပုဗ္ဗကာရံ အရဟတိ, တသ္မာ သံဃော သဗ္ဗပဌမံ အာနေတွာ ဧတ္ထ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ ပါဟဝနီယော, သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဝါ အာဟဝနံ အရဟတီတိ ပါဟဝနီယော။ သွာယမိဓ တေနေဝ အတ္ထေန ပါဟုနေယျောတိ ဝုစ္စတိ။

‘‘ဒက္ခိဏာ’’တိ ပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒါတဗ္ဗဒါနံ, တံ ဒက္ခိဏံ အရဟတိ ဒက္ခိဏာယ ဝါ ဟိတော မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ဝိသောဓနတောတိ ဒက္ခိဏေယျော။ ဥဘော ဟတ္ထေ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ သဗ္ဗလောကေန ကရိယမာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ အရဟတီတိ အဉ္ဇလိကရဏီယော။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ သဗ္ဗလောကဿ အသဒိသံ ပုညဝိရူဟနဋ္ဌာနံ။ ယထာ ဟိ ရတ္တသာလီနံ ဝါ ယဝါနံ ဝါ ဝိရူဟနဋ္ဌာနံ ‘‘ရတ္တသာလိက္ခေတ္တံ ယဝက္ခေတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ သံဃော သဒေဝကဿ လောကဿ ပုညဝိရူဟနဋ္ဌာနံ။ သံဃံ နိဿာယ ဟိ လောကဿ နာနပ္ပကာရဟိတသုခနိဗ္ဗတ္တကာနိ ပုညာနိ ဝိရူဟန္တိ, တသ္မာ သံဃော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။ ဣဓာပိ –

‘‘ယေ ကေစိ သံဃံ သရဏံ ဂတာသေ…ပေ…။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂၊ သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

‘‘သံဃောတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ ။ပ။’’

‘‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, သံဃံ သရဏဂမနံ ဟောတိ, သံဃံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ ဒေဝါနမိန္ဒ…ပေ… ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၁) –

အာဒီနံ သုတ္တပဒါနံ ဝသေန သံဃေ ပသာဒဿ ဖလဝိသေသယောဂေါ, တေနဿ အဂ္ဂတာ အဂ္ဂဝိပါကတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တထာ အနုတ္တရိယပဋိလာဘော သတ္တမဘဝါဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခသမုစ္ဆေဒေါ အနုတ္တရသုခါဓိဂမောတိ ဧဝမာဒိဥဠာရဖလနိပ္ဖါဒနဝသေန အဂ္ဂဝိပါကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဂါထာသု အဂ္ဂတောတိ အဂ္ဂေ ရတနတ္တယေ, အဂ္ဂဘာဝတော ဝါ ပသန္နာနံ။ အဂ္ဂံ ဓမ္မန္တိ အဂ္ဂသဘာဝံ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိံ ရတနတ္တယဿ အနညသာဓာရဏံ ဥတ္တမသဘာဝံ, ဒသဗလာဒိသွာက္ခာတတာဒိသုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏသဘာဝံ ဝါ ဝိဇာနတံ ဝိဇာနန္တာနံ။ ဧဝံ သာဓာရဏတော အဂ္ဂပ္ပသာဒဝတ္ထုံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အသာဓာရဏတော တံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပသန္နာနန္တိ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန ဣတရပ္ပသာဒေန စ ပသန္နာနံ အဓိမုတ္တာနံ။ ဝိရာဂူပသမေတိ ဝိရာဂေ ဥပသမေ စ, သဗ္ဗဿ ရာဂဿ သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ အစ္စန္တဝိရာဂဟေတုဘူတေ အစ္စန္တဥပသမဟေတုဘူတေ စာတိ အတ္ထော။ သုခေတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခက္ခယဘာဝေန သင်္ခါရူပသမသုခဘာဝေန စ သုခေ။

အဂ္ဂသ္မိံ ဒါနံ ဒဒတန္တိ အဂ္ဂေ ရတနတ္တယေ ဒါနံ ဒေန္တာနံ ဒေယျဓမ္မံ ပရိစ္စဇန္တာနံ။ တတ္ထ ဓရမာနံ ဘဂဝန္တံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ပရိနိဗ္ဗုတဉ္စ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ဓာတုစေတိယာဒိကေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ဗုဒ္ဓေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ။ ‘‘ဓမ္မံ ပူဇေဿာမာ’’တိ ဓမ္မဓရေ ပုဂ္ဂလေ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ ဓမ္မဉ္စ စိရဋ္ဌိတိကံ ကရောန္တာ ဓမ္မေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ။ တထာ အရိယသံဃံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ပူဇေန္တာ သက္ကရောန္တာ တံ ဥဒ္ဒိဿ ဣတရသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာ သံဃေ ဒါနံ ဒဒန္တိ နာမ။ အဂ္ဂံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဧဝံ ရတနတ္တယေ ပသန္နေန စေတသာ ဥဠာရံ ပရိစ္စာဂံ ဥဠာရဉ္စ ပူဇာသက္ကာရံ ပဝတ္တေန္တာနံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အဂ္ဂံ ဥဠာရံ ကုသလံ ဥပစီယတိ။ ဣဒါနိ တဿ ပုညဿ အဂ္ဂဝိပါကတာယ အဂ္ဂဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂံ အာယူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဂ္ဂံ အာယူတိ ဒိဗ္ဗံ ဝါ မာနုသံ ဝါ အဂ္ဂံ ဥဠာရတမံ အာယု။ ပဝဍ္ဎတီတိ ဥပရူပရိ ဗြူဟတိ။ ဝဏ္ဏောတိ ရူပသမ္ပဒါ။ ယသောတိ ပရိဝါရသမ္ပဒါ။ ကိတ္တီတိ ထုတိဃောသော။ သုခန္တိ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ။ ဗလန္တိ ကာယဗလံ ဉာဏဗလဉ္စ။

အဂ္ဂဿ ဒါတာတိ အဂ္ဂဿ ရတနတ္တယဿ ဒါတာ, အထ ဝါ အဂ္ဂဿ ဒေယျဓမ္မဿ ဒါနံ ဥဠာရံ ကတွာ တတ္ထ ပုညံ ပဝတ္တေတာ။ အဂ္ဂဓမ္မသမာဟိတောတိ အဂ္ဂေန ပသာဒဓမ္မေန ဒါနာဒိဓမ္မေန စ သမာဟိတော သမန္နာဂတော အစလပ္ပသာဒယုတ္တော, တဿ ဝါ ဝိပါကဘူတေဟိ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပတာဒိဓမ္မေဟိ ယုတ္တော။ အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတီတိ ယတ္ထ ယတ္ထ သတ္တနိကာယေ ဥပ္ပန္နော, တတ္ထ တတ္ထ အဂ္ဂဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ အဓိဂတော, အဂ္ဂဘာဝံ ဝါ လောကုတ္တရမဂ္ဂဖလံ အဓိဂတော ပမောဒတိ အဘိရမတိ ပရိတုဿတီတိ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဇီဝိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၁။ ဒုတိယံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ဒေသိတံ။ ဧကသ္မိဉှိ သမယေ ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ ဝိဟရန္တေ ဘိက္ခူ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သေနာသနာနိ ပညာပေန္တာ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမေန္တာ သာမဏေရာ စ လာဘဘာဇနီယဋ္ဌာနေ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ လာဘံ ဂဏှန္တာ ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ အဟေသုံ။ တံ သုတွာ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ ပဏာမေသိ။ တေ ကိရ သဗ္ဗေဝ နဝါ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ။ တံ ဉတွာ မဟာဗြဟ္မာ အာဂန္တွာ ‘‘အဘိနန္ဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၂။၁၅၈) တေသံ ပဏာမိတဘိက္ခူနံ အနုဂ္ဂဏှနံ ယာစိ။ ဘဂဝါ တဿ ဩကာသံ အကာသိ။ အထ မဟာဗြဟ္မာ ‘‘ကတာဝကာသော ခေါမှိ ဘဂဝတာ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ အာကာရံ ဒဿေသိ။ အထ တေ ဘိက္ခူ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပက္ကောသိတာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သာရဇ္ဇမာနရူပါ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ ဘဂဝါ တေသံ သပ္ပါယဒေသနံ ဝီမံသန္တော ‘‘ဣမေ အာမိသဟေတု ပဏာမိတာ, ပိဏ္ဍိယာလောပဓမ္မဒေသနာ နေသံ သပ္ပါယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အန္တမိဒံ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ ဒေသေသိ။

တတြာယံ အန္တသဒ္ဒေါ ‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိကာ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိနော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၉) ကောဋ္ဌာသေ အာဂတော။ ‘‘အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿ, အန္တဝါ အယံ လောကော ပရိဝဋုမော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၅၅) ပရိစ္ဆေဒေ။ ‘‘ဟရိတန္တံ ဝါ ပထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၀၄) မရိယာဒါယံ။ ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၇၊ ခု။ ပါ။ ၃။ဒွတ္တိံသာကာရ) သရီရာဝယဝေ ‘‘စရန္တိ လောကေ ပရိဝါရဆန္နာ, အန္တော အသုဒ္ဓါ ဗဟိ သောဘမာနာ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၂၂၊ မဟာနိ။ ၁၉၁) စိတ္တေ။ ‘‘အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂပေါသီနီ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၉၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂၊ မဟာဝ။ ၉) အဗ္ဘန္တရေ။

‘‘မိဂါနံ ကောဋ္ဌုကော အန္တော, ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော၊

ဧရဏ္ဍော အန္တော ရုက္ခာနံ, တယော အန္တာ သမာဂတာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၃။၁၃၅) –

အာဒီသု လာမကေ။ ဣဓာပိ လာမကေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အန္တမိဒံ ဘိက္ခဝေ ဇီဝိကာနန္တိ ဘိက္ခဝေ ဣဒံ ဇီဝိကာနံ အန္တံ ပစ္ဆိမံ လာမကံ, သဗ္ဗနိဟီနံ ဇီဝိတန္တိ အတ္ထော။ ယဒိဒံ ပိဏ္ဍောလျန္တိ ယံ ဣဒံ ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဘိက္ခာစရိယာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တဿ ဇီဝိတံ။ အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ပိဏ္ဍာယ ဥလတီတိ ပိဏ္ဍောလော, တဿ ကမ္မံ ပိဏ္ဍောလျံ, ပိဏ္ဍပရိယေသနေန ဇီဝိကာတိ အတ္ထော။

အဘိသာပေါတိ အက္ကောသော။ ကုပိတာ ဟိ မနုဿာ အတ္တနော ပစ္စတ္ထိကံ ‘‘ပိလောတိကခဏ္ဍံ နိဝါသေတွာ ကပါလဟတ္ထော ပိဏ္ဍံ ပရိယေသမာနော စရေယျာသီ’’တိ အက္ကောသန္တိ။ အထ ဝါ ‘‘ကိံ တုယှံ အကာတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ယော တွံ ဧဝံ ဗလဝီရိယူပပန္နောပိ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဟာယ ကပဏော ပိဏ္ဍောလော ဝိစရသိ ပတ္တပါဏီ’’တိ ဧဝမ္ပိ အက္ကောသန္တိယေဝ။ တဉ္စ ခေါ ဧတန္တိ တံ ဧတံ အဘိသပမ္ပိ သမာနံ ပိဏ္ဍောလျံ။ ကုလပုတ္တာ ဥပေန္တိ အတ္ထဝသိကာတိ မမ သာသနေ ဇာတိကုလပုတ္တာ စ အာစာရကုလပုတ္တာ စ အတ္ထဝသိကာ ကာရဏဝသိကာ ဟုတွာ ကာရဏဝသံ ပဋိစ္စ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ။

ရာဇာဘိနီတာတိအာဒီသု ယေ ရညော သန္တကံ ခါဒိတွာ ရညာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ရညာ ဗန္ဓနံ အဘိနီတတ္တာ ရာဇာဘိနီတာ နာမ။ ယေ ပန စောရေဟိ အဋဝိယံ ဂဟေတွာ ဧကစ္စေသု မာရိယမာနေသု ဧကစ္စေ ‘‘မယံ သာမိ တုမှေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ဂေဟံ အနဇ္ဈာဝသိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမ, တတ္ထ တတ္ထ ယံ ယံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိပုညံ ကရိဿာမ, တတော တတော တုမှာကံ ပတ္တိံ ဒဿာမာ’’တိ တေဟိ ဝိဿဋ္ဌာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ စောရာဘိနီတာ နာမ စောရေဟိ မာရေတဗ္ဗတံ အဘိနီတတ္တာ။ ယေ ပန ဣဏံ ဂဟေတွာ ပဋိဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေ ဣဏဋ္ဋာ နာမ။ တဉ္စ ခေါ ဧတံ ပိဏ္ဍောလျံ ကုလပုတ္တာ မမ သာသနေ နေဝ ရာဇာဘိနီတာ…ပေ… န အာဇီဝိကာပကတာ ဥပေန္တိ, အပိစ ခေါ ‘‘ဩတိဏ္ဏမှာ ဇာတိယာ…ပေ… ပညာယေထာ’’တိ ဥပေန္တီတိ ပဒသမ္ဗန္ဓော။

တတ္ထ ဩတိဏ္ဏမှာတိ ဩတိဏ္ဏာ အမှာ။ ဇာတိယာတိအာဒီသု တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဇာတိ, ပရိပါကော ဇရာ, ဘေဒေါ မရဏံ။ ဉာတိရောဂဘောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ သန္တာပေါ အန္တော နိဇ္ဈာနံ သောကော, တေဟိ ဖုဋ္ဌဿ ဝစီဝိပ္ပလာပေါ ပရိဒေဝေါ။ အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗပဋိဟတကာယဿ ကာယပီဠနံ ဒုက္ခံ, အာဃာတဝတ္ထူသု ဥပဟတစိတ္တဿ စေတောပီဠနံ ဒေါမနဿံ။ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဧဝ ဖုဋ္ဌဿ ပရိဒေဝေနပိ အဓိဝါသေတုံ အသမတ္ထဿ စိတ္တသန္တာပသမုဋ္ဌိတော ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော။ ဧတေဟိ ဇာတိအာဒီဟိ ဩတိဏ္ဏာ ဒုက္ခောတိဏ္ဏာ, တေဟိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခေဟိ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌာ။ ဒုက္ခပရေတာတိ တေဟိ ဒုက္ခဒုက္ခဝတ္ထူဟိ အဘိဘူတာ။ ဇာတိအာဒယော ဟိ ဒုက္ခဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ဒုက္ခာ, ဒုက္ခဘာဝတော စ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ ဒုက္ခာတိ။ အပ္ပေဝ နာမ…ပေ… ပညာယေထာတိ ဣမဿ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခရာသိဿ ပရိစ္ဆေဒကရဏံ ဩသာနကိရိယာ အပိ နာမ ပညာယေယျ။

သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလူတိ ဣဒံ ယော ကုလပုတ္တော ‘‘ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗေ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပဗ္ဗဇိတော အပရဘာဂေ တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ တထာရူပံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဘိဇ္ဈာလူတိ ပရဘဏ္ဍာနံ အဘိဇ္ဈာယိတာ။ တိဗ္ဗသာရာဂေါတိ ဗလဝရာဂေါ။ ဗျာပန္နစိတ္တောတိ ဗျာပါဒေန ပူတိဘူတတ္တာ ဝိပန္နစိတ္တော။ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါတိ တိခိဏသိင်္ဂေါ ဝိယ စဏ္ဍဂေါဏော ပရေသံ ဥပဃာတဝသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တော။ မုဋ္ဌဿတီတိ ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကော ဝိယ, မံသနိက္ခိတ္တသုနခေါ ဝိယ စ နဋ္ဌဿတိ, ဣဓ ကတံ ဧတ္ထ န သရတိ။ အသမ္ပဇာနောတိ နိပ္ပညော ခန္ဓာဒိပရိစ္ဆေဒရဟိတော။ အသမာဟိတောတိ စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝါ ဝိယ အသဏ္ဌိတော။ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ပန္ထာရုဠှမိဂေါ ဝိယ ဘန္တမနော။ ပါကတိန္ဒြိယောတိ ယထာ ဂိဟီ သံဝရာဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟပရိဇနေ ဩလောကေန္တိ အသံဝုတိန္ဒြိယာ, ဧဝံ အသံဝုတိန္ဒြိယော ဟောတိ။

ဆဝါလာတန္တိ ဆဝါနံ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနေ အလာတံ။ ဥဘတောပဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထဂတန္တိ ပမာဏေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဥဘတော ဒွီသု ကောဋီသု အာဒိတ္တံ မဇ္ဈေ ဂူထမက္ခိတံ။ နေဝ ဂါမေတိ သစေ ဟိ တံ ယုဂနင်္ဂလဂေါပါနသိပက္ခပါသကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ ဂါမေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ။ သစေ ခေတ္တကုဋိယာ ကဋ္ဌတ္ထရမဉ္စကာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပနေတုံ သက္ကာ အဿ, အရညေ ကဋ္ဌတ္ထံ ဖရေယျ။ ယသ္မာ ပန ဥဘယတ္ထာပိ န သက္ကာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ တထူပမာဟန္တိ တထူပမံ ဆဝါလာတသဒိသံ အဟံ ဣမံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဂိဟိဘောဂါ စ ပရိဟီနောတိ ယော အဂါရေ ဝသန္တေဟိ ဂိဟီဟိ ဒါယဇ္ဇေ ဘာဇိယမာနေ အညထာ စ ဘောဂေါ လဒ္ဓဗ္ဗော အဿ, တတော စ ပရိဟီနော။ သာမညတ္ထဉ္စာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဝသေန ပတ္တဗ္ဗံ သာမညတ္ထဉ္စ န ပရိပူရေတိ။ ဣမံ ပန ဥပမံ သတ္ထာ န ဒုဿီလဿ ဝသေန အာဟရိ, ပရိသုဒ္ဓသီလဿ ပန အလသဿ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒေါသေဟိ ဒူသိတစိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အာဟရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂါထာသု ဂိဟိဘောဂါတိ ကာမသုခသမ္ဘောဂတော။ ပရိဟီနောတိ ဇီနော။ သာမညတ္ထန္တိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စဉ္စေဝ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဉ္စ။ တာဒိသော ဟိ အသုတံ သောတုံ သုတံ ပရိယောဒါပေတုံ န သက္ကောတိ အလသဘာဝတော။ ဒုဋ္ဌု ဘဂေါတိ ဒုဗ္ဘဂေါ, အလက္ခိကော ကာဠကဏ္ဏိပုရိသော။ ပရိဓံသမာနောတိ ဝိနဿမာနော။ ပကိရေတီတိ ဝိကိရေတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ။ သဗ္ဗမေတံ ဘာဝိနော သာမညတ္ထဿ အနုပ္ပါဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဆဝါလာတံဝ နဿတီတိ သော တာဒိသော ပုဂ္ဂလော ယထာဝုတ္တံ ဆဝါလာတံ ဝိယ ကဿစိ အနုပယုဇ္ဇမာနော ဧဝ နဿတိ ဥဘတော ပရိဘဋ္ဌဘာဝတော။ ဧဝံ ‘‘ကာယဝါစာဟိ အကတဝီတိက္ကမောပိ စိတ္တံ အဝိသောဓေန္တော နဿတိ, ပဂေဝ ကတဝီတိက္ကမော ဒုဿီလော’’တိ တဿ အပါယဒုက္ခဘာဂိဘာဝဒဿနေန ဒုဿီလေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ တတော သတ္တေ ဝိဝေစေတုကာမော ‘‘ကာသာဝကဏ္ဌာ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယမာဟ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သံဃာဋိကဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၂။ တတိယေ သံဃာဋိကဏ္ဏေတိ စီဝရကောဋိယံ။ ဂဟေတွာတိ ပရာမသိတွာ။ အနုဗန္ဓော အဿာတိ အနုဂတော ဘဝေယျ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု အတ္တနော ဟတ္ထေန မယာ ပါရုတဿ သုဂတမဟာစီဝရဿ ကဏ္ဏေ ပရာမသန္တော ဝိယ မံ အနုဂစ္ဆေယျ, ဧဝံ မယှံ အာသန္နတရော ဟုတွာ ဝိဟရေယျာ’’တိ။ ပါဒေ ပါဒံ နိက္ခိပန္တောတိ ဂစ္ဆန္တဿ မမ ပါဒေ ပါဒံ နိက္ခိတ္တဋ္ဌာနေ ပါဒုဒ္ဓါရဏာနန္တရံ အတ္တနော ပါဒံ နိက္ခိပန္တော။ ဥဘယေနာပိ ‘‘ဌာနဂမနာဒီသု အဝိဇဟန္တော သဗ္ဗကာလံ မယှံ သမီပေ ဧဝ ဝိဟရေယျ စေပီ’’တိ ဒဿေတိ။ သော အာရကာဝ မယှံ, အဟဉ္စ တဿာတိ သော ဘိက္ခု မယာ ဝုတ္တံ ပဋိပဒံ အပူရေန္တော မမ ဒူရေယေဝ, အဟဉ္စ တဿ ဒူရေယေဝ။ ဧတေန မံသစက္ခုနာ တထာဂတဒဿနံ ရူပကာယသမောဓာနဉ္စ အကာရဏံ, ဉာဏစက္ခုနာဝ ဒဿနံ ဓမ္မကာယသမောဓာနမေဝ စ ပမာဏန္တိ ဒဿေတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဓမ္မဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ပဿတိ, ဓမ္မံ အပဿန္တော န မံ ပဿတီ’’တိ။ တတ္ထ ဓမ္မော နာမ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော။ သော စ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒူသိတစိတ္တေန န သက္ကာ ပဿိတုံ, တသ္မာ ဓမ္မဿ အဒဿနတော ဓမ္မကာယဉ္စ န ပဿတီတိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ သော မံ ပဿတိ၊ ယော မံ ပဿတိ, သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၇)။

‘‘ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၀၃၊ ပဋိ။ မ။ ၃။၅) စ။

‘‘ဓမ္မကာယော ဣတိပိ, ဗြဟ္မကာယော ဣတိပီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၁၈) စ အာဒိ။

ယောဇနသတေတိ ယောဇနသတေ ပဒေသေ, ယောဇနသတမတ္ထကေတိ အတ္ထော။ သေသံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန စဿ အနဘိဇ္ဈာလုအာဒိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ဂါထာသု မဟိစ္ဆောတိ ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂတာယ မဟာဣစ္ဆော။ ဝိဃာတဝါတိ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပတာယ သတ္တေသု အာဃာတဝသေန မဟိစ္ဆတာယ ဣစ္ဆိတာလာဘေန စ ဝိဃာတဝါ။ ဧဇာနုဂေါတိ ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ ဒါသော ဝိယ ဟုတွာ တံ အနုဂစ္ဆန္တော။ ရာဂါဒိကိလေသပရိဠာဟာဘိဘဝေန အနိဗ္ဗုတော။ ရူပါဒိဝိသယာနံ အဘိကင်္ခနေန ဂိဒ္ဓေါ။ ပဿ ယာဝဉ္စ အာရကာတိ အနေဇဿ နိဗ္ဗုတဿ ဝီတဂေဓဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩကာသဝသေန သမီပေပိ သမာနော မဟိစ္ဆော ဝိဃာတဝါ ဧဇာနုဂေါ အနိဗ္ဗုတော ဂိဒ္ဓေါ ဗာလပုထုဇ္ဇနော ဓမ္မသဘာဝတော ယတ္တကံ ဒူရေ, တဿ သော ဒူရဘာဝေါ ပဿ, ဝတ္တုမ္ပိ န သုကရန္တိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ,

ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တထာဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ,

သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ။ (အ။ နိ။ ၄။၄၇၊ ဇာ။ ၂။၂၁။၄၁၄)၊

ဓမ္မမဘိညာယာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ အဘိညာယ အညာယ ဉာတတီရဏပရိညာဟိ ယထာရဟံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဇာနိတွာ။ ဓမ္မမညာယာတိ တမေဝ ဓမ္မံ အပရဘာဂေ မဂ္ဂဉာဏေန ပရိညာဒိဝသေန ယထာမရိယာဒံ ဇာနိတွာ။ ပဏ္ဍိတောတိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စေန ပဏ္ဍိတော။ ရဟဒေါဝ နိဝါတေ စာတိ နိဝါတဋ္ဌာနေ ရဟဒေါ ဝိယ အနေဇော ကိလေသစလနရဟိတော ဥပသမ္မတိ, ယထာ သော ရဟဒေါ နိဝါတဋ္ဌာနေ ဝါတေန အနဗ္ဘာဟတော သန္နိသိန္နောဝ ဟောတိ, ဧဝံ အယမ္ပိ သဗ္ဗထာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသော ကိလေသစလနရဟိတော အရဟတ္တဖလသမာဓိနာ ဝူပသမ္မတိ, သဗ္ဗကာလံ ဥပသန္တသဘာဝေါဝ ဟောတိ။ အနေဇောတိ သော ဧဝံ အနေဇာဒိသဘာဝေါ အရဟာ အနေဇာဒိသဘာဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩကာသတော ဒူရေပိ သမာနော ဓမ္မသဘာဝတော အဒူရေ သန္တိကေ ဧဝါတိ။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၃။ စတုတ္ထေ အနုဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိ, ရာဂေါ ဧဝ အဂ္ဂိ ရာဂဂ္ဂိ။ ရာဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သတ္တေ အနုဒဟတိ ဈာပေတိ, တသ္မာ ‘‘အဂ္ဂီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ယထာ အဂ္ဂိ ယဒေဝ ဣန္ဓနံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ နိဒဟတိ, မဟာပရိဠာဟော စ ဟောတိ, ဧဝမိမေပိ ရာဂါဒယော ယသ္မိံ သန္တာနေ သယံ ဥပ္ပန္နာ, တံ နိဒဟန္တိ, မဟာပရိဠာဟာ စ ဟောန္တိ ဒုန္နိဗ္ဗာပယာ။ တေသု ရာဂပရိဠာဟေန သန္တတ္တဟဒယာနံ ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခေန မရဏပ္ပတ္တာနံ သတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ။ အယံ တာဝ ရာဂဿ အနုဒဟနတာ။ ဒေါသဿ ပန အနုဒဟနတာယ ဝိသေသတော မနောပဒေါသိကာ ဒေဝါ, မောဟဿ အနုဒဟနတာယ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဒေဝါ စ နိဒဿနံ။ မောဟဝသေန ဟိ တေသံ သတိသမ္မောသော ဟောတိ, တသ္မာ ခိဍ္ဍာဝသေန အာဟာရဝေလံ အတိဝတ္တေန္တာ ကာလံ ကရောန္တိ။ အယံ တာဝ ရာဂါဒီနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အနုဒဟနဘာဝေါ။ သမ္ပရာယိကော ပန နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တာပနဝသေန ဃောရတရော ဒုရဓိဝါသော စ။ အယဉ္စ အတ္ထော အာဒိတ္တပရိယာယေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော။

ဂါထာသု ကာမေသု မုစ္ဆိတေတိ ဝတ္ထုကာမေသု ပါတဗျတာဝသေန မုစ္ဆံ ဗာလျံ ပမာဒံ မိစ္ဆာစာရံ အာပန္နေ။ ဗျာပန္နေတိ ဗျာပန္နစိတ္တေ ဒဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ နရေ ပါဏာတိပါတိနောတိ ဣဒံ ဒေါသဂ္ဂိဿ။ အရိယဓမ္မေ အကောဝိဒေတိ ယေ ခန္ဓာယတနာဒီသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာယ မနသိကာရရဟိတာ အရိယဓမ္မဿ အကုသလာ, တေ သမ္မောဟေန အဘိဘူတာ ဝိသေသေန သမ္မူဠှာ နာမာတိ ဝုတ္တာ။ ဧတေ အဂ္ဂီ အဇာနန္တာတိ ‘‘ဧတေ ရာဂဂ္ဂိအာဒယော ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ အနုဒဟန္တီ’’တိ အဇာနန္တာ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဟာနာဘိသမယဝသေန စ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တာ။ သက္ကာယာဘိရတာတိ သက္ကာယေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနနန္ဒနာဘိရတာ။ ဝဍ္ဎယန္တီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနေန ဝဍ္ဎယန္တိ အာစိနန္တိ။ နိရယန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ မဟာနိရယံ, သောဠသဝိဓံ ဥဿဒနိရယန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ နိရယံ။ တိရစ္ဆာနဉ္စ ယောနိယောတိ တိရစ္ဆာနယောနိယော စ။ အသုရန္တိ အသုရကာယံ ပေတ္တိဝိသယဉ္စ ဝဍ္ဎယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဧတ္တာဝတာ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ ဣဓ စေဝ သမ္ပရာယေ စ အနုဒဟနဘာဝဒဿနမုခေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နေသံ နိဗ္ဗာပနေန ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စ ရတ္တိန္ဒိဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယုတ္တာတိ ဘာဝနာနုယောဂဝသေန ယုတ္တာ။ ကတ္ထ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ။ တေန အညသာသနေ ရာဂဂ္ဂိအာဒီနံ နိဗ္ဗာပနာဘာဝံ ဒဿေတိ။ တထာ ဟိ အနညသာဓာရဏံ တေသံ နိဗ္ဗာပနဝိဓိံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ သင်္ခေပေနေဝ ဒဿေန္တော –

‘‘တေ နိဗ္ဗာပေန္တိ ရာဂဂ္ဂိံ, နိစ္စံ အသုဘသညိနော၊

ဒေါသဂ္ဂိံ ပန မေတ္တာယ, နိဗ္ဗာပေန္တိ နရုတ္တမာ၊

မောဟဂ္ဂိံ ပန ပညာယ, ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိ။ –

အာဟ။ တတ္ထ အသုဘသညိနောတိ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန စေဝ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန စ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေန အသုဘသညိနော။ မေတ္တာယာတိ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၆၄, ၆၆) ဝုတ္တာယ မေတ္တာဘာဝနာယ။ ဧတ္ထ စ အသုဘဇ္ဈာနဉ္စ ပါဒကံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိတအနာဂါမိမဂ္ဂေန ရာဂဂ္ဂိဒေါသဂ္ဂီနံ နိဗ္ဗာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပညာယာတိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ။ တေနေဝါဟ ‘‘ယာယံ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီ’’တိ။ သာ ဟိ ကိလေသက္ခန္ဓံ ဝိနိဝိဇ္ဈန္တီ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ နိဗ္ဗေဓဂါမိနီတိ ဝုစ္စတိ။ အသေသံ ပရိနိဗ္ဗန္တီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အသေသံ ရာဂဂ္ဂိအာဒိံ နိဗ္ဗာပေတွာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဌိတာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ နိပကာ ပုဗ္ဗေဝ သမ္မပ္ပဓာနေန သဗ္ဗသော ကောသဇ္ဇဿ သုပ္ပဟီနတ္တာ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန အကိလာသုဘာဝေန စ ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ အသေသံ ပရိနိဗ္ဗန္တိ။ တတော စ အသေသံ နိဿေသံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အစ္စဂုံ အတိက္ကမံသု။

ဧဝံ ယေ ရာဂဂ္ဂိအာဒိကေ နိဗ္ဗာပေန္တိ, တေသံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေဟိ ထောမေန္တော ဩသာနဂါထမာဟ။ တတ္ထ အရိယဒ္ဒသာတိ အရိယေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဿိတဗ္ဗံ ကိလေသေဟိ ဝါ အာရကတ္တာ အရိယံ နိဗ္ဗာနံ, အရိယံ စတုသစ္စမေဝ ဝါ ဒိဋ္ဌဝန္တောတိ အရိယဒ္ဒသာ။ ဝေဒဿ မဂ္ဂဉာဏဿ, တေန ဝါ ဝေဒေန သံသာရဿ ပရိယောသာနံ ဂတာတိ ဝေဒဂုနော။ သမ္မဒညာယာတိ သမ္မဒေဝ သဗ္ဗံ အာဇာနိတဗ္ဗံ ကုသလာဒိံ ခန္ဓာဒိဉ္စ ဇာနိတွာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဥပပရိက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၄။ ပဉ္စမေ တထာ တထာတိ တေန တေန ပကာရေန။ ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဝီမံသေယျ ပရိတုလေယျ သမ္မသေယျ ဝါ။ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတောတိ ယထာ ယထာ အဿ ဘိက္ခုနော ဥပပရိက္ခန္တဿ။ ဗဟိဒ္ဓါ စဿ ဝိညာဏံ အဝိက္ခိတ္တံ အဝိသဋန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိက္ခေပါဘာဝတော အဝိက္ခိတ္တံ သမာဟိတံ, တတော ဧဝ အဝိသဋံ သိယာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယေန ယေန ပကာရေန ဣမဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဘိက္ခုနော ဥပပရိက္ခတော သင်္ခါရေ သမ္မသန္တဿ ပုဗ္ဗေ သမာဟိတာကာရသလ္လက္ခဏဝသေန သမထနိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သက္ကစ္စံ နိရန္တရံ သမ္မသနဉာဏံ ပဝတ္တေန္တဿ အတ္တနော ဝိပဿနာစိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ န သိယာ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိယံ န သိယာ, တေန တေန ပကာရေန ဘိက္ခု ဥပပရိက္ခေယျ ပရိတုလေယျာတိ။ အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတန္တိ ယသ္မာ ဝီရိယေ မန္ဒံ ဝဟန္တေ သမာဓိဿ ဗလဝဘာဝတော ကောသဇ္ဇာဘိဘဝေန အဇ္ဈတ္တံ ဂေါစရဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ သင်္ကောစဝသေန ဌိတတ္တာ သဏ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ, ဝီရိယသမတာယ ပန ယောဇိတာယ အသဏ္ဌိတံ ဟောတိ ဝီထိံ ပဋိပန္နံ။ တသ္မာ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတော ဝိညာဏံ အဇ္ဈတ္တံ အသဏ္ဌိတံ အဿ, ဝီထိပဋိပန္နံ သိယာ, တထာ တထာ ဥပပရိက္ခေယျ။ အနုပါဒါယ န ပရိတဿေယျာတိ ယထာ ယထာဿ ဥပပရိက္ခတော ‘‘ဧတံ မမ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ရူပါဒီသု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ အဂ္ဂဟေတွာ တတော ဧဝ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန န ပရိတဿေယျ, တထာ တထာ ဥပပရိက္ခေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကထံ ပန ဥပပရိက္ခတော တိဝိဓမ္ပေတံ သိယာတိ? ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိယေ ကောသဇ္ဇပက္ခိယေ စ ဓမ္မေ ဝဇ္ဇေန္တော ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ပုဗ္ဗေဝ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ဝိသောဓေတွာ ယထာ သမ္မဒေဝ ဝိပဿနာဉာဏံ ဝိပဿနာဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, တထာ သမ္မသတော။

ဣတိ ဘဂဝါ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ဘိက္ခုနော အနုက္ကမေန ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ အာရဒ္ဓါယ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယအတိသိထိလဝီရိယဝိပဿနုပက္ကိလေသေဟိ စိတ္တဿ ဝိသောဓနူပါယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တထာ ဝိသောဓိတေ ဝိပဿနာဉာဏေ န စိရဿေဝ ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမတိက္ကမာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏေ’’တိအာဒိမာဟ, တံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏဒုက္ခသမုဒယသမ္ဘဝေါ န ဟောတီ’’တိ, တဿတ္ထော – ဧဝံ ဝိပဿနံ မဂ္ဂေန ဃဋေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အနဝသေသတော ကိလေသေသု ခီဏေသု အာယတိံ အနာဂတေ ဇာတိဇရာမရဏသကလဝဋ္ဋဒုက္ခသမုဒယသင်္ခါတော သမ္ဘဝေါ ဥပ္ပါဒေါ စ န ဟောတိ, ဇာတိသင်္ခါတော ဝါ ဒုက္ခသမုဒယော ဇရာမရဏသင်္ခါတော ဒုက္ခသမ္ဘဝေါ စ န ဟောတိ။

ဂါထာယံ သတ္တသင်္ဂပ္ပဟီနဿာတိ တဏှာသင်္ဂေါ, ဒိဋ္ဌိသင်္ဂေါ, မာနသင်္ဂေါ, ကောဓသင်္ဂေါ, အဝိဇ္ဇာသင်္ဂေါ, ကိလေသသင်္ဂေါ, ဒုစ္စရိတသင်္ဂေါတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ သင်္ဂါနံ ပဟီနတ္တာ သတ္တသင်္ဂပ္ပဟီနဿ။ ကေစိ ပန ‘‘သတ္တာနုသယာ ဧဝ သတ္တ သင်္ဂါ’’တိ ဝဒန္တိ။ နေတ္တိစ္ဆိန္နဿာတိ ဆိန္နဘဝနေတ္တိကဿ။ ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရောတိ ပုနပ္ပုနံ ဇာယနဝသေန ပဝတ္တိယာ ဇာတိဟေတုကတ္တာ စ ဇာတိဘူတော သံသာရောတိ ဇာတိသံသာရော, သော ဘဝနေတ္တိယာ ဆိန္နတ္တာ ဝိက္ခီဏော ပရိက္ခီဏော, တတော ဧဝ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ကာမူပပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅။ ဆဋ္ဌေ ကာမူပပတ္တိယောတိ ကာမပဋိလာဘာ ကာမပဋိသေဝနာ ဝါ။ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာတိ နိဗဒ္ဓကာမာ နိဗဒ္ဓါရမ္မဏာ ယထာ တံ မနုဿာ။ မနုဿာ ဟိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ။ ယတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟောန္တိ, သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဒတွာ တမေဝ မာတုဂါမံ အာနေတွာ နိဗဒ္ဓဘောဂံ ဘုဉ္ဇန္တိ။ ဧကစ္စေ စ ဒေဝါ။ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ဟိ စတုဒေဝလောကဝါသိနော နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ။ ပဉ္စသိခဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ။ တထာ ဧကစ္စေ အာပါယိကေ နေရယိကေ ဌပေတွာ သေသအပါယသတ္တာပိ နိဗဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ။ မစ္ဆာ ဟိ အတ္တနော မစ္ဆိယာ, ကစ္ဆပေါ ကစ္ဆပိယာတိ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိရစ္ဆာနာ ပေတာ ဝိနိပါတိကာ စ။ တသ္မာ နေရယိကေ ဌပေတွာ သေသအပါယသတ္တေ ဥပါဒါယ ယာဝ တုသိတကာယာ ဣမေ သတ္တာ ပစ္စုပဋ္ဌိတကာမာ နာမ, နိမ္မာနရတိနောတိ သယံ နိမ္မိတေ နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိနော။ တေ ဟိ နီလပီတာဒိဝသေန ယာဒိသံ ယာဒိသံ ရူပံ ဣစ္ဆန္တိ, တာဒိသံ တာဒိသံ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တိ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓဿ ပုရတော မနာပကာယိကာ ဒေဝတာ ဝိယ။ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနောတိ ပရေဟိ နိမ္မိတေ ကာမေ ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော။ တေသဉှိ မနံ ဉတွာ ပရေ ယထာရုစိတံ ကာမဘောဂံ နိမ္မိနန္တိ, တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ။ ကထံ တေ ပရဿ မနံ ဇာနန္တီတိ? ပကတိသေဝနာဝသေန။ ယထာ ဟိ ကုသလော သူဒေါ ရညော ဘုဉ္ဇန္တဿ ယံ ယံ ရုစ္စတိ, တံ တံ ဇာနာတိ, ဧဝံ ပကတိယာ အဘိရုစိတာရမ္မဏံ ဉတွာ တာဒိသေယေဝ နိမ္မိနန္တိ, တေ တတ္ထ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ, မေထုနသေဝနာဒိဝသေန ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဟသိတမတ္တေန ဩလောကိတမတ္တေန အာလိင်္ဂိတမတ္တေန ဟတ္ထဂ္ဂဟဏမတ္တေန စ တေသံ ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတံ ပန နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တံ။ န ဟိ ကာယေန အဖုသန္တဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ကာမကိစ္စံ သာဓေတိ။ ဆန္နမ္ပိ ကာမာဝစရဒေဝါနံ ကာမာ ပါကတိကာ ဧဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဆ ဧတေ ကာမာဝစရာ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနော၊

သဗ္ဗေသံ ဧကသင်္ခါတံ, အာယု ဘဝတိ ကိတ္တက’’န္တိ။ (ဝိဘ။ ၁၀၂၃)၊

ဂါထာသု ယေ စညေတိ ယေ ယထာဝုတ္တဒေဝေဟိ အညေ စ ကာမဘောဂိနော မနုဿာ စေဝ ဧကစ္စေ အပါယူပဂါ စ သဗ္ဗေ တေ။ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣမံ ယထာပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝဉ္စေဝ, ဥပပတ္တိဘဝန္တရသင်္ခါတံ ဣတော အညထာဘာဝဉ္စာတိ ဒွိပ္ပဘေဒံ သံသာရံ နာတိဝတ္တရေ န အတိက္ကမန္တိ။ သဗ္ဗေ ပရိစ္စဇေ ကာမေတိ ဒိဗ္ဗာဒိဘေဒေ သဗ္ဗေပိ ကာမေ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပရိစ္စဇေယျ။ ကိလေသကာမေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟန္တောယေဝ ဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပရိစ္စဇတိ နာမ။ ပိယရူပသာတဂဓိတန္တိ ပိယရူပေသု ရူပါဒီသု သုခဝေဒနဿာဒေန ဂဓိတံ ဂိဒ္ဓံ။ ဆေတွာ သောတံ ဒုရစ္စယန္တိ အညေဟိ ဒုရစ္စယံ ဒုရတိက္ကမံ တဏှာသောတံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ကာမယောဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၆။ သတ္တမေ ကာမယောဂယုတ္တောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမယောဂေါ, တေန ယုတ္တော ကာမယောဂယုတ္တော, အသမုစ္ဆိန္နကာမရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဘဝယောဂေါ, တထာ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော စ ရာဂေါ, တေန ယုတ္တော ဘဝယောဂယုတ္တော, အပ္ပဟီနဘဝရာဂေါတိ အတ္ထော။ အာဂါမီတိ ဗြဟ္မလောကေ ဌိတောပိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဣမံ မနုဿလောကံ အာဂမနသီလော။ တေနေဝါဟ ‘‘အာဂန္တာ ဣတ္ထတ္တ’’န္တိ။ မနုဿတ္တဘာဝသင်္ခါတံ ဣတ္ထဘာဝံ အာဂမနဓမ္မော, မနုဿေသု ဥပပဇ္ဇနသီလောတိ အတ္ထော။ ကာမဉ္စေတ္ထ ကာမယောဂေါ ဣတ္ထတ္တံ အာဂမနဿ ကာရဏံ။ ယော ပန ကာမယောဂယုတ္တော, သော ဧကန္တေန ဘဝယောဂယုတ္တောပိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာမယောဂယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘဝယောဂယုတ္တော’’တိ ဥဘယမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တံ။

ကာမယောဂဝိသံယုတ္တောတိ ဧတ္ထ အသုဘဇ္ဈာနမ္ပိ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ, တံ ပါဒကံ ကတွာ အဓိဂတော အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဧကန္တေနေဝ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ နာမ, တသ္မာ တတိယမဂ္ဂဖလေ ဌိတော အရိယပုဂ္ဂလော ‘‘ကာမယောဂဝိသံယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တော။ ယသ္မာ ပန ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန န ပဟီယတိ, တသ္မာ သော အပ္ပဟီနဘဝယောဂတ္တာ ‘‘ဘဝယောဂယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တော။ အနာဂါမီတိ ကာမလောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အနာဂမနတော အနာဂါမီ။ ကာမယောဂဝိသံယောဂဝသေနေဝ ဟိ သဒ္ဓိံ အနဝသေသဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမုဂ္ဃါတေန အဇ္ဈတ္တသံယောဇနာဘာဝသိဒ္ဓိတော ဣတ္ထတ္တံ အနာဂန္တွာ ဟောတိ, တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော။ ယဿ ပန အနဝသေသံ ဘဝယောဂေါ ပဟီနော, တဿ အဝိဇ္ဇာယောဂါဒိအဝသိဋ္ဌကိလေသာပိ တဒေကဋ္ဌဘာဝတော ပဟီနာ ဧဝ ဟောန္တီတိ, သော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော ‘‘အရဟံ ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာမယောဂဝိသံယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘဝယောဂဝိသံယုတ္တော အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ’’တိ။ ဧတ္ထ စ ကာမယောဂဝိသံယောဂေါ အနာဂါမီ စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ သုခဒုက္ခသောမနဿဒေါမနဿပ္ပဟာနံ ဝိယ, တတိယမဂ္ဂဿ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနပရိက္ခယော ဝိယ စ စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပဌမပဒေန သောတာပန္နသကဒါဂါမီဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗော ပုထုဇ္ဇနော ဂဟိတော, ဒုတိယပဒေန ပန သဗ္ဗော အနာဂါမီ, တတိယပဒေန အရဟာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။

ဂါထာသု ဥဘယန္တိ ဥဘယေန, ကာမယောဂေန, ဘဝယောဂေန စ သံယုတ္တာတိ အတ္ထော။ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ သောတာပန္နာ သကဒါဂါမိနောတိ ဣမေ တိဝိဓာ သတ္တာ ကာမယောဂဘဝယောဂါနံ အပ္ပဟီနတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရန္တိ။ တတော ဧဝ ဇာတိမရဏဂါမိနော ဟောန္တိ။ ဧတ္ထ ဧကဗီဇီ, ကောလံကောလော, သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ တီသု သောတာပန္နေသု သဗ္ဗမုဒု သတ္တက္ခတ္တုပရမော, သော အဋ္ဌမံ ဘဝံ န နိဗ္ဗတ္တေတိ, အတ္တနော ပရိစ္ဆိန္နဇာတိဝသေန ပန သံသရတိ, တထာ ဣတရေပိ။ သကဒါဂါမီသုပိ ယော ဣဓ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပတွာ ဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တတိ, သော အတ္တနော ပရိစ္ဆိန္နဇာတိဝသေနေဝ သံသရတိ။ ယေ ပန သကဒါဂါမိနော ဝေါမိဿကနယေန ဝိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝေသုယေဝ မနုဿေသုယေဝ ဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တေ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမာယ ယာဝ ဣန္ဒြိယပရိပါကာ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သံသရန္တိယေဝ။ ပုထုဇ္ဇနေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ သဗ္ဗဘဝသံယောဇနာနံ အပရိက္ခီဏတ္တာ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ကာမယောဂေန သံယုတ္တာ, ဘဝယောဂေန စူဘယံ၊

သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သံသာရံ, ဇာတိမရဏဂါမိနော’’တိ။

ကာမေ ပဟန္တွာနာတိ ကာမရာဂသင်္ခါတေ ကိလေသကာမေ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ။ ဆိန္နသံသယာတိ သမုစ္ဆိန္နကင်္ခါ, တဉ္စ ခေါ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနေဝ။ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ပန စတုတ္ထမဂ္ဂဿ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ အရဟန္တော ဟိ ဣဓ ‘‘ဆိန္နသံသယာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ တေနေဝါဟ ‘‘ခီဏမာနပုနဗ္ဘဝါ’’တိ။ သဗ္ဗသော ခီဏော နဝဝိဓောပိ မာနော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝေါ စ ဧတေသန္တိ ခီဏမာနပုနဗ္ဘဝါ။ မာနဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒေကဋ္ဌတာယ လက္ခဏဝသေန ဝါ သဗ္ဗော စတုတ္ထမဂ္ဂဝဇ္ဈော ကိလေသော ဂဟိတောတိ။ ခီဏမာနတာယ စ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဝုတ္တာ ဟောတိ, ခီဏပုနဗ္ဘဝတာယ အနုပါဒိသေသာ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကလျာဏသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၇။ အဋ္ဌမေ ကလျာဏသီလောတိ သုန္ဒရသီလော, ပသတ္ထသီလော, ပရိပုဏ္ဏသီလော။ တတ္ထ သီလပါရိပူရီ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ဟောတိ သမ္မဒေဝ သီလဝိပတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန, သီလသမ္ပတ္တိယာ စ အာနိသံသဒဿနေန။ ဣဓ ပန သဗ္ဗပရိဗန္ဓဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏဿ မဂ္ဂသီလဿ ဖလသီလဿ စ ဝသေန ကလျာဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကလျာဏဓမ္မောတိ သဗ္ဗေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ, တသ္မာ ကလျာဏာ သတိပဋ္ဌာနာဒိဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဧတဿာတိ ကလျာဏဓမ္မော။ ကလျာဏပညောတိ စ မဂ္ဂဖလပညာဝသေနေဝ ကလျာဏပညော။ လောကုတ္တရာ ဧဝ ဟိ သီလာဒိဓမ္မာ ဧကန္တကလျာဏာ နာမ အကုပ္ပသဘာဝတ္တာ။ ကေစိ ပန ‘‘စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝသေန ကလျာဏသီလော, ဝိပဿနာမဂ္ဂဓမ္မဝသေန ကလျာဏဓမ္မော, မဂ္ဂဖလပညာဝသေန ကလျာဏပညော’’တိ ဝဒန္တိ။ အသေက္ခာ ဧဝ တေ သီလဓမ္မပညာတိ ဧကေ။ အပရေ ပန ဘဏန္တိ – သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ မဂ္ဂဖလသီလံ ကလျာဏသီလံ နာမ, တသ္မာ ‘‘ကလျာဏသီလော’’တိ ဣမိနာ သောတာပန္နော သကဒါဂါမီ စ ဂဟိတာ ဟောန္တိ။ တေ ဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော နာမ။ အနာဂါမိမဂ္ဂဖလဓမ္မာ အဂ္ဂမဂ္ဂဓမ္မာ စ ကလျာဏဓမ္မာ နာမ။ တတ္ထ ဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ။ တသ္မာ ‘‘ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဣမိနာ တတိယမဂ္ဂဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ တယော အရိယာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ။ ပညာကိစ္စဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဖလေ ပညာ ကလျာဏပညာ နာမ, တသ္မာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တော အရဟာ ‘‘ကလျာဏပညော’’တိ ဝုတ္တော။ ဧဝမေဝ ပုဂ္ဂလာ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ။ ကိံ ဣမိနာ ပပဉ္စေန? အဂ္ဂမဂ္ဂဖလဓမ္မာ ဣဓ ကလျာဏသီလာဒယော ဝုတ္တာတိ အယမမှာကံ ခန္တိ။ ဓမ္မဝိဘာဂေန ဟိ အယံ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ, န ဓမ္မဝိဘာဂေါတိ။

ကေဝလီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ ဝုစ္စတိ ကေနစိ အဝေါမိဿကတာယ သဗ္ဗသင်္ခတဝိဝိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ အဓိဂတတ္တာ အရဟာ ကေဝလီ။ အထ ဝါ ပဟာနဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပရိယောသာနအနဝဇ္ဇဓမ္မပါရိပူရိယာ စ ကလျာဏကဋ္ဌေန အဗျာသေကသုခတာယ စ ကေဝလံ အရဟတ္တံ, တဒဓိဂမေန ကေဝလီ ခီဏာသဝေါ။ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိတွာ ပရိယောသာပေတွာ ဌိတောတိ ဝုသိတဝါ။ ဥတ္တမေဟိ အဂ္ဂဘူတေဟိ ဝါ အသေက္ခဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဥတ္တမပုရိသော’’တိ ဝုစ္စတိ။

သီလဝါတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သီလံ? သီလနဋ္ဌေန သီလံ။ ကိမိဒံ သီလနံ နာမ? သမာဓာနံ, သုသီလျဝသေန ကာယကမ္မာဒီနံ အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဥပဓာရဏံ, ဈာနာဒိကုသလဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာနဝသေန အာဓာရဘာဝေါတိ အတ္ထော။ တသ္မာ သီလတိ, သီလေတီတိ ဝါ သီလံ။ အယံ တာဝ သဒ္ဒလက္ခဏနယေန သီလဋ္ဌော။ အပရေ ပန ‘‘သိရဋ္ဌော သီလဋ္ဌော, သီတလဋ္ဌော သီလဋ္ဌော, သိဝဋ္ဌော သီလဋ္ဌော’’တိ နိရုတ္တိနယေန အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ။ တယိဒံ ပါရိပူရိတော အတိသယတော ဝါ သီလံ အဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝသေန သီလသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော။ တတ္ထ ယံ ဇေဋ္ဌကသီလံ, တံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဧကစ္စာနံ အာစရိယာနံ အဓိပ္ပါယော။

အပရေန ပန ဘဏန္တိ – ဥဘယတ္ထာပိ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဘဂဝတာ ဝုတ္တော။ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဧဝ ဟိ သီလံ, ဣတရေသု ဣန္ဒြိယသံဝရော ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေန ပစ္စယုပ္ပါဒနမတ္တမေဝ, ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ‘‘ဣဒမတ္ထ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တမေဝ။ နိပ္ပရိယာယေန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ။ ယဿ သော ဘိန္နော, သော သီသစ္ဆိန္နော ပုရိသော ဝိယ ဟတ္ထပါဒေ ‘‘သေသာနိ ရက္ခိဿတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော။ ယဿ ပန သော အရောဂေါ, အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော, တာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ။ တသ္မာ သီလဝါတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသီလမေဝ ဥဒ္ဒိသိတွာ တံ ဝိတ္ထာရေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ။

တတ္ထ ပါတိမောက္ခန္တိ သိက္ခာပဒသီလံ။ တဉှိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခံ။ သံဝရဏံ သံဝရော, ကာယဝါစာဟိ အဝီတိက္ကမော။ ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရော ပါတိမောက္ခသံဝရော, တေန သံဝုတော ပိဟိတကာယဝါစောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော။ ဣဒမဿ တသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ။ ဝိဟရတီတိ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဟေဋ္ဌာ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ, ဥပရိ ဝိသေသာနုယောဂဿ စ ဥပကာရကဓမ္မပရိဒီပနံ။ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ပါတိမောက္ခသီလတော အစဝနဓမ္မတာပရိဒီပနံ။ သမာဒါယာတိ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ။ သိက္ခတီတိ သိက္ခာယ သမင်္ဂိဘာဝပရိဒီပနံ။ သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ။

အပရော နယော – ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော ပါပကိရိယာယ သုကရဘာဝတော ပုညကိရိယာယ စ ဒုက္ကရဘာဝတော ဗဟုက္ခတ္တုံ အပါယေသု ပတနသီလောတိ ပါတီ, ပုထုဇ္ဇနော။ အနိစ္စတာယ ဝါ ဘဝါဒီသု ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တော ဃဋိယန္တံ ဝိယ အနဝဋ္ဌာနေန ပရိဗ္ဘမနတော ဂမနသီလောတိ ပါတီ, မရဏဝသေန ဝါ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ အတ္တဘာဝဿ ပါတနသီလောတိ ပါတီ, သတ္တသန္တာနော, စိတ္တမေဝ ဝါ။ တံ ပါတိနံ သံသာရဒုက္ခတော မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော။ စိတ္တဿ ဟိ ဝိမောက္ခေန သတ္တော ဝိမုတ္တော။ ‘‘စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၀၀) ‘‘အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၂။၂၀၆) စ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ အဝိဇ္ဇာဒိနာ ဟေတုနာ သံသာရေ ပတတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါတိ။ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၂၄၊ ၅။၅၂၀) ဟိ ဝုတ္တံ။ တဿ ပါတိနော သတ္တဿ တဏှာဒိသံကိလေသတ္တယတော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော။ ‘‘ကဏ္ဌေကာလော’’တိအာဒီနံ ဝိယဿ သမာသသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အထ ဝါ ပါတေတိ ဝိနိပါတေတိ ဒုက္ခေတိ ပါတိ, စိတ္တံ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘စိတ္တေန နီယတိ လောကော, စိတ္တေန ပရိကဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၆၂)။ တဿ ပါတိနော မောက္ခော ဧတေနာတိ ပါတိမောက္ခော။ ပတတိ ဝါ ဧတေန အပါယဒုက္ခေ သံသာရဒုက္ခေ စာတိ ပါတိ, တဏှာဒိသံကိလေသော။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသံ (သံ။ နိ။ ၁။၅၆-၅၇), တဏှာဒုတိယော ပုရိသော’’တိ (ဣတိဝု။ ၁၅, ၁၀၅၊ စူဠနိ။ ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၇) စ အာဒိ။ တတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော။ အထ ဝါ ပတတိ ဧတ္ထာတိ ပါတိ, ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ဗာဟိရာနိ စ အာယတနာနိ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဆသု လောကော သမုပ္ပန္နော, ဆသု ကုဗ္ဗတိ သန္ထဝ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၇၀)။ တတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနသင်္ခါတတော ပါတိတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော။ အထ ဝါ ပါတော ဝိနိပါတော အဿ အတ္ထီတိ ပါတီ, သံသာရော။ တတော မောက္ခောတိ ပါတိမောက္ခော။ အထ ဝါ သဗ္ဗလောကာဓိပတိဘာဝတော ဓမ္မိဿရော ဘဂဝါ ပတီတိ ဝုစ္စတိ, မုစ္စတိ ဧတေနာတိ မောက္ခော, ပတိနော မောက္ခော တေန ပညတ္တတ္တာတိ ပတိမောက္ခော, ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော။ သဗ္ဗဂုဏာနံ ဝါ မူလဘာဝတော ဥတ္တမဋ္ဌေန ပတိ စ သော ယထာဝုတ္တဋ္ဌေန မောက္ခော စာတိ ပတိမောက္ခော, ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါတိမောက္ခန္တိ မုခမေတံ ပမုခမေတ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၃၅) ဝိတ္ထာရော။

အထ ဝါ ပဣတိ ပကာရေ, အတီတိ အစ္စန္တတ္ထေ နိပါတော။ တသ္မာ ပကာရေဟိ အစ္စန္တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခော။ ဣဒဉှိ သီလံ သယံ တဒင်္ဂဝသေန, သမာဓိသဟိတံ ပညာသဟိတဉ္စ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန စ အစ္စန္တံ မောက္ခေတိ မောစေတီတိ ပါတိမောက္ခံ။ ပတိ ပတိ မောက္ခောတိ ဝါ ပတိမောက္ခော, တမှာ တမှာ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဒေါသတော ပတိ ပစ္စေကံ မောက္ခောတိ အတ္ထော။ ပတိမောက္ခော ဧဝ ပါတိမောက္ခော။ မောက္ခောတိ ဝါ နိဗ္ဗာနံ, တဿ မောက္ခဿ ပဋိဗိမ္ဗဘူတန္တိ ပတိမောက္ခံ။ ပါတိမောက္ခသီလသံဝရော ဟိ သူရိယဿ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနဿ ဥဒယဘူတော တပ္ပဋိဘာဂေါ ဝိယ ဟောတိ ယထာရဟံ ကိလေသနိဗ္ဗာပနတောတိ ပတိမောက္ခံ, ပတိမောက္ခံ ဧဝ ပါတိမောက္ခံ။ အထ ဝါ မောက္ခံ ပတိ ဝတ္တတိ မောက္ခာဘိမုခန္တိ ပတိမောက္ခံ, ပတိမောက္ခမေဝ ပါတိမောက္ခန္တိ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ပါတိမောက္ခသဒ္ဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သံဝရတိ ပိဒဟတိ ဧတေနာတိ သံဝရော, ပါတိမောက္ခမေဝ သံဝရောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော။ အတ္ထတော ပန တတော တတော ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတော ဝိရတိယော စေတနာ ဝါ, တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော သမန္နာဂတော ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဝုတ္တော။ ဝုတ္တဉှေတံ ဝိဘင်္ဂေ –

‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော။ တေန ဝုစ္စတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိ (ဝိဘ။ ၅၁၁)။

ဝိဟရတီတိ ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ, ဣရိယတိ, ဝတ္တတိ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဝေဠုဒါနာဒိမိစ္ဆာဇီဝဿ ကာယပါဂဗ္ဘိယာဒီနဉ္စ အကရဏေန, သဗ္ဗသော အနာစာရံ ဝဇ္ဇေတွာ ‘‘ကာယိကော အဝီတိက္ကမော, ဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တဘိက္ခုသာရုပ္ပအာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဝေသိယာဒိအဂေါစရံ ဝဇ္ဇေတွာ ပိဏ္ဍပါတာဒိအတ္ထံ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနသင်္ခါတဂေါစရေန စ သမ္ပန္နတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော။ အပိစ ယော ဘိက္ခု သတ္ထရိ သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော သဗြဟ္မစာရီသု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယုတ္တော သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာဘိသမာစာရိကေသု သက္ကစ္စကာရီ ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော ဝိဟရတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရသမ္ပန္နော။

ဂေါစရော ပန – ဥပနိဿယဂေါစရော, အာရက္ခဂေါစရော, ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ တိဝိဓော။ တတ္ထ ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော ဝုတ္တလက္ခဏော ကလျာဏမိတ္တော ယံ နိဿာယ အသုတံ သုဏာတိ, သုတံ ပရိယောဒပေတိ, ကင်္ခံ ဝိတရတိ, ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုကံ ကရောတိ, စိတ္တံ ပသာဒေတိ, ယဿ စ အနုသိက္ခန္တော သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, သီလေန, သုတေန, စာဂေန, ပညာယ ဝဍ္ဎတိ, အယံ ဥပနိဿယဂေါစရော။ ယော ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော ဩက္ခိတ္တစက္ခု ယုဂမတ္တဒဿာဝီ သံဝုတော ဂစ္ဆတိ, န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အဿံ, န ရထံ, န ပတ္တိံ, န ဣတ္ထိံ, န ပုရိသံ ဩလောကေန္တော, န ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တော, န အဓော ဩလောကေန္တော, န ဒိသာဝိဒိသာ ပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ, အယံ အာရက္ခဂေါစရော။ ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော ပန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, ယတ္ထ ဘိက္ခု အတ္တနော စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၂)။

ဣတိ ယထာဝုတ္တာယ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ ဣမာယ စ ဂေါစရသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတတ္တာ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော။

အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အပ္ပမတ္တကေသု အဏုပ္ပမာဏေသု အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဘေဒေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿနသီလော။ ယော ဟိ ဘိက္ခု ပရမာဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတရာဇသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ, ယောပိ ဘိက္ခု သဗ္ဗလဟုကံ ဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ, အယံ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ နာမ။ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံ ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗံ အနဝသေသံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ ဝတ္တတိ, ပူရေတီတိ အတ္ထော။ ဣတိ ကလျာဏသီလောတိ ဣမိနာ ပကာရေန ကလျာဏသီလော သမာနော။ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ သီလံ ‘‘ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကလျာဏသီလော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေနေဝ နိဂမေတွာ ‘‘ကလျာဏဓမ္မော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဓမ္မေ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန ‘‘တေသံ ဓမ္မာနံ ဣဒံ သီလံ အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဣတိ ကလျာဏသီလော’’တိ ဝုတ္တံ။ သတ္တန္နံ ဗောဓိပက္ခိယာနန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ပုန ကလျာဏသီလောတိအာဒိ နိဂမနံ။

ဂါထာသု ဒုက္ကဋန္တိ ဒုဋ္ဌု ကတံ, ဒုစ္စရိတန္တိ အတ္ထော။ ဟိရိမနန္တိ ဟိရိမန္တံ ဟိရိသမ္ပန္နံ, သဗ္ဗသော ပါပပဝတ္တိယာ ဇိဂုစ္ဆနသဘာဝန္တိ အတ္ထော။ ဟိရိမနန္တိ ဝါ ဟိရိသဟိတစိတ္တံ။ ဟိရိဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟိရောတ္တပ္ပဂ္ဂဟဏေန စ သဗ္ဗသော ဒုစ္စရိတာဘာဝဿ ဟေတုံ ဒဿေန္တော ကလျာဏသီလတံ ဟေတုတော ဝိဘာဝေတိ။ သမ္ဗောဓီတိ အရိယဉာဏံ, တံ ဂစ္ဆန္တိ ဘဇန္တီတိ သမ္ဗောဓိဂါမိနော, ဗောဓိပက္ခိကာတိ အတ္ထော။ အနုဿဒန္တိ ရာဂုဿဒါဒိရဟိတံ။ ‘‘တထာဝိဓ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။ ‘‘ဗောဓိပက္ခိကာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိ ယထာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, တထာဝိဓံ တာဒိသန္တိ အတ္ထော။ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ, ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုနော ဝါ။ ဣဓေဝ ခယမတ္တနောတိ အာသဝက္ခယာဓိဂမေန အတ္တနော ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုနော သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ခယံ အနုပ္ပါဒံ ပဇာနာတိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခဿေဝ ဝါ ဣဓေဝ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန ခယံ ခီဏဘာဝံ ပဇာနာတိ။ တေဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နန္တိ တေဟိ ယထာဝုတ္တသီလာဒိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ။ အသိတန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ပဟီနတ္တာ အသိတံ, ကတ္ထစိ အနိဿိတံ။ သဗ္ဗလောကဿာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သတ္တလောကေ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈။ နဝမေ ဒါနန္တိ ဒါတဗ္ဗံ, သဝတ္ထုကာ ဝါ စေတနာ ဒါနံ, သမ္ပတ္တိပရိစ္စာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။ အာမိသဒါနန္တိ စတ္တာရော ပစ္စယာ ဒေယျဘာဝဝသေန အာမိသဒါနံ နာမ။ တေ ဟိ တဏှာဒီဟိ အာမသိတဗ္ဗတော အာမိသန္တိ ဝုစ္စန္တိ။ တေသံ ဝါ ပရိစ္စာဂစေတနာ အာမိသဒါနံ။ ဓမ္မဒါနန္တိ ဣဓေကစ္စော ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဝိညုဂရဟိတာ, ဣမေ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ, ဣမေ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ကုသလာကုသလကမ္မပထေ ဝိဘဇန္တော ကမ္မကမ္မဝိပါကေ ဣဓလောကပရလောကေ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တော ဝိယ ပါကဋံ ကရောန္တော အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ နိဝတ္တာပေန္တော, ကုသလေသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာပေန္တော, ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ။ ယော ပန ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာ, ဣမေ ပရိညေယျာ, ဣမေ ပဟာတဗ္ဗာ, ဣမေ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ဣမေ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ သစ္စာနိ ဝိဘာဝေန္တော အမတာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဣဒံ သိခါပ္ပတ္တံ ဓမ္မဒါနံ နာမ။ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧတံ အဂ္ဂံ။ ယဒိဒန္တိ ယံ ဣဒံ ဓမ္မဒါနံ ဝုတ္တံ, ဧတံ ဣမေသု ဒွီသု ဒါနေသု အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ။ ဝိဝဋ္ဋဂါမိဓမ္မဒါနဉှိ နိဿာယ သဗ္ဗာနတ္ထတော ပရိမုစ္စတိ, သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကမတိ။ လောကိယံ ပန ဓမ္မဒါနံ သဗ္ဗေသံ ဒါနာနံ နိဒါနံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီနံ မူလံ။ တေနာဟ –

‘‘သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ, သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတိ၊

သဗ္ဗရတိံ ဓမ္မရတီ ဇိနာတိ, တဏှက္ခယော သဗ္ဗဒုက္ခံ ဇိနာတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၅၄) –

အဘယဒါနမေတ္ထ ဓမ္မဒါနေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သာဓာရဏဘောဂိတာဓိပ္ပါယေန အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော စတုပစ္စယတော သယမေဝ အဘုဉ္ဇိတွာ ပရေသံ သံဝိဘဇနံ အာမိသသံဝိဘာဂေါ။ သာဓာရဏဘောဂိတာဓိပ္ပါယေနေဝ အတ္တနာ ဝိဒိတဿ အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ အပ္ပေါဿုက္ကော အဟုတွာ ပရေသံ ဥပဒေသော ဓမ္မသံဝိဘာဂေါ။ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ စတူဟိ စ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ပရေသံ အနုဂ္ဂဏှနံ အနုကမ္ပနံ အာမိသာနုဂ္ဂဟော။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဓမ္မေန ပရေသံ အနုဂ္ဂဏှနံ အနုကမ္ပနံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဂါထာသု ယမာဟု ဒါနံ ပရမန္တိ ယံ ဒါနံ စိတ္တခေတ္တဒေယျဓမ္မာနံ ဥဠာရဘာဝေန ပရမံ ဥတ္တမံ, ဘောဂသမ္ပတ္တိအာဒီနံ ဝါ ပူရဏတော ဖလနတော, ပရဿ ဝါ လောဘမစ္ဆရိယာဒိကဿ ပဋိပက္ခဿ မဒ္ဒနတော ဟိံသနတော ‘‘ပရမ’’န္တိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အာဟု။ အနုတ္တရန္တိ ယံ ဒါနံ စေတနာဒိသမ္ပတ္တိယာ သာတိသယပဝတ္တိယာ အဂ္ဂဘာဝေန အဂ္ဂဝိပါကတ္တာ စ ဥတ္တရရဟိတံ အနုတ္တရဘာဝသာဓနံ စာတိ အာဟု။ ယံ သံဝိဘာဂန္တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ပရမံ အနုတ္တရ’’န္တိ ပဒဒွယံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ အဝဏ္ဏယီတိ ကိတ္တယိ, ‘‘ဘောဇနံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဒမာနော ဒါယကော ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတီ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၅။၃၇), ‘‘ဧဝံ စေ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဇာနေယျုံ ဒါနသံဝိဘာဂဿ ဝိပါက’’န္တိအာဒိနာ (ဣတိဝု။ ၂၆) စ ပသံသယိ။ ယထာ ပန ဒါနံ သံဝိဘာဂေါ စ ပရမံ အနုတ္တရဉ္စ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဂ္ဂမှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဂ္ဂမှီတိ သီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သေဋ္ဌေ အနုတ္တရေ ပုညက္ခေတ္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အရိယသံဃေ စ။ ပသန္နစိတ္တောတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော ဩကပ္ပေန္တော။ စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ ဟိ ခေတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ ပရိတ္တေပိ ဒေယျဓမ္မေ ဒါနံ မဟာနုဘာဝံ ဟောတိ မဟာဇုတိကံ မဟာဝိပ္ဖါရံ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နတ္ထိ စိတ္တေ ပသန္နမှိ, အပ္ပကာ နာမ ဒက္ခိဏာ၊

တထာဂတေ ဝါ သမ္ဗုဒ္ဓေ, အထ ဝါ တဿ သာဝကေ’’တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၈၀၄၊ နေတ္တိ။ ၉၅)၊

ဝိညူတိ သပ္ပညော။ ပဇာနန္တိ သမ္မဒေဝ ဒါနဖလံ ဒါနာနိသံသံ ပဇာနန္တော။ ကော န ယဇေထ ကာလေတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေ ကော နာမ ဒါနံ န ဒဒေယျ? သဒ္ဓါ, ဒေယျဓမ္မော, ပဋိဂ္ဂါဟကာတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သမ္မုခိဘူတကာလေယေဝ ဟိ ဒါနံ သမ္ဘဝတိ, န အညထာ, ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝါ ဒါတုံ ယုတ္တကာလေ။

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ အာမိသဒါနသံဝိဘာဂါနုဂ္ဂဟေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဓမ္မဒါနသံဝိဘာဂါနုဂ္ဂဟေ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စေဝ ဘာသန္တီ’’တိ ဒုတိယဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဥဘယန္တိ ‘‘ဘာသန္တိ သုဏန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ ဒေသကာ ပဋိဂ္ဂါဟကာတိ ဥဘယံ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယေ သုဂတဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဒ္ဓမ္မေ ပသန္နစိတ္တာ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ဒေသေန္တိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ စ, တေသံ ဒေသကပဋိဂ္ဂါဟကာနံ သော ဓမ္မဒါနဓမ္မသံဝိဘာဂဓမ္မာနုဂ္ဂဟသင်္ခါတော အတ္ထော။ ပရမတ္ထသာဓနတော ပရမော။ တဏှာသံကိလေသာဒိသဗ္ဗသံကိလေသမလဝိသောဓနေန ဝိသုဇ္ဈတိ။ ကီဒိသာနံ? ယေ အပ္ပမတ္တာ သုဂတဿ သာသနေ။ ယေ စ –

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ၊

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၀၊ ဓ။ ပ။ ၁၈၃) –

သင်္ခေပတော ဧဝံ ပကာသိတေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဩဝါဒေ အနုသိဋ္ဌိယံ အပ္ပမတ္တာ အဓိသီလသိက္ခာဒယော သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒေန္တိ။ တေသံ ဝိသုဇ္ဈတိ, အရဟတ္တဖလဝိသုဒ္ဓိယာ အတိဝိယ ဝေါဒါယတီတိ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၉။ ဒသမေ ဓမ္မေနာတိ ဉာယေန, သမ္မာပဋိပတ္တိသင်္ခါတေန ဟေတုနာ ကာရဏေန။ ယာယ ဟိ ပဋိပဒါယ တေဝိဇ္ဇော ဟောတိ, သာ ပဋိပဒါ ဣဓ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကာ ပန သာ ပဋိပဒါတိ? စရဏသမ္ပဒါ စ ဝိဇ္ဇာသမ္ပဒါ စ။ တေဝိဇ္ဇန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာဒီဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမန္နာဂတံ။ ဗြာဟ္မဏန္တိ ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏံ။ ပညာပေမီတိ ‘‘ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဇာနာပေမိ ပတိဋ္ဌပေမိ။ နာညံ လပိတလာပနမတ္တေနာတိ အညံ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏံ အဋ္ဌကာဒီဟိ လပိတမတ္တဝိပ္ပလပနမတ္တေန ဗြာဟ္မဏံ န ပညာပေမီတိ။ အထ ဝါ လပိတလာပနမတ္တေနာတိ မန္တာနံ အဇ္ဈေနအဇ္ဈာပနမတ္တေန။ ဥဘယထာပိ ယံ ပန ဗြာဟ္မဏာ သာမဝေဒါဒိဝေဒတ္တယအဇ္ဈေနေန တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒန္တိ, တံ ပဋိက္ခိပတိ။ ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘ပရမတ္ထတော အတေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံယေဝ စေတေ ဘောဝါဒိနော အဝိဇ္ဇာနိဝုတာ ‘တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝံ ပန တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော ဟောတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တထာ ဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ။

တတ္ထ ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပန္နော စရဏသမ္ပန္နောယေဝ ဟောတိ စရဏသမ္ပဒါယ ဝိနာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝတော, တသ္မာ စရဏသမ္ပဒံ အန္တောဂဓံ ကတွာ ဝိဇ္ဇာသီသေနေဝ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေတုကာမော ‘‘ဓမ္မေနာဟံ, ဘိက္ခဝေ, တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေမီ’’တိ ဒေသနံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ကထဉ္စာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေန တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ပညာပေမီ’’တိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆံ ကတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဝိဇ္ဇတ္တယံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ, အနေကေဟိ ဝါ ပကာရေဟိ ပဝတ္တိတံ, သံဝဏ္ဏိတန္တိ အတ္ထော။ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ သမနန္တရာတီတဘဝံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တာနံ။ နိဝုတ္ထန္တိ အဇ္ဈာဝုတ္ထံ အနုဘူတံ, အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ, နိဝုတ္ထဓမ္မံ ဝါ နိဝုတ္ထံ, ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထံ, အတ္တနော ဝိညာဏေန ဝိညာတံ ပရဝိညာဏဝိညာတမ္ပိ ဝါ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသု။ အနုဿရတီတိ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ ဧဝံ ဇာတိပဋိပါဋိဝသေန အနုဂန္တွာ သရတိ, အနုဒေဝ ဝါ သရတိ, စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတေ ပရိကမ္မသမနန္တရံ သရတိ။

သေယျထိဒန္တိ အာရဒ္ဓပ္ပကာရဒဿနတ္ထေ နိပါတော။ တေနေဝ ယွာယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသော အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ, တဿ ပကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလကံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ။ ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသု။ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋကပ္ပေါ, ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါ။ တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဂဟိတော ဟောတိ တမ္မူလကတ္တာ, ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ။ ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ တာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ။ ကတမာနိ စတ္တာရိ? သံဝဋ္ဋော, သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ, ဝိဝဋ္ဋော, ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၁၅၆) ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ, တာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ။

တတ္ထ တယော သံဝဋ္ဋာ – တေဇောသံဝဋ္ဋော, အာပေါသံဝဋ္ဋော, ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ။ တိဿော သံဝဋ္ဋသီမာ – အာဘဿရာ, သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာတိ။ ယဒါ ကပ္ပေါ တေဇေန သံဝဋ္ဋတိ, အာဘဿရတော ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ။ ယဒါ ဥဒကေန သံဝဋ္ဋတိ, သုဘကိဏှတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကေန ဝိလီယတိ။ ယဒါ ဝါတေန သံဝဋ္ဋတိ, ဝေဟပ္ဖလတော ဟေဋ္ဌာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသိယတိ။ ဝိတ္ထာရတော ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ဧကတော ဝိနဿတိ။ ဣတိ ဧဝရူပေါ အယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော ဘိက္ခု အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနုဿရတိ။ ကထံ? အမုတြာသိန္တိအာဒိနာ နယေန။

တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယာ ဝါ ဂတိယာ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အဟမဟောသိံ။ ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ။ ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဂေါတမော ဝါ ကဿပေါ ဝါ။ ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ။ ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ။ ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရာနံ ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသာဒိပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ။ ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိကပ္ပသတသဟဿပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ။ သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သောဟံ တတော ဘဝတော ယောနိတော ဂတိတော ဝိညာဏဋ္ဌိတိတော သတ္တာဝါသတော သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ဥဒပါဒိံ။ တတြာပါသိန္တိ အထ တတြပိ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ပုန အဟောသိံ။ ဧဝံနာမောတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ။

အထ ဝါ ယသ္မာ ‘‘အမုတြာသိ’’န္တိ ဣဒံ အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ အတ္တနော အဘိနီဟာရာနုရူပံ ယထာဗလံ သရဏံ, ‘‘သော တတော စုတော’’တိ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ, တသ္မာ ‘‘ဣဓူပပန္နော’’တိ ဣမိဿာ ဣဓူပပတ္တိယာ အနန္တရံ ‘‘အမုတြ ဥဒပါဒိ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတြာပါသိန္တိ တတြပိ ဘဝေ…ပေ… သတ္တနိကာယေ ဝါ အာသိံ။ ဧဝံနာမောတိ ဒတ္တော ဝါ မိတ္တော ဝါ, ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဝါသေဋ္ဌော ဝါ ကဿပေါ ဝါ။ ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ကာဠော ဝါ ဩဒါတော ဝါ။ ဧဝမာဟာရောတိ သုဓာဟာရော ဝါ သာလိဩဒနာဒိအာဟာရော ဝါ။ ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ဒိဗ္ဗသုခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဝါ မာနုသသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဝါ။ ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ တံတံပရမာယုပရိယန္တော။ သော တတော စုတောတိ သောဟံ တတော ဘဝါဒိတော စုတော။ ဣဓူပပန္နောတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ စရိမဘဝေ မနုဿော ဟုတွာ ဥပပန္နော နိဗ္ဗတ္တော။

ဣတီတိ ဧဝံ။ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသန္တိ နာမဂေါတ္တာဒိဝသေန သဥဒ္ဒေသံ, ဝဏ္ဏာဒိဝသေန သာကာရံ။ နာမဂေါတ္တေန ဟိ သတ္တာ ‘‘တိဿော ဂေါတမော’’တိ ဥဒ္ဒိသီယန္တိ, ဝဏ္ဏာဒီဟိ ‘‘သာမော ဩဒါတော’’တိ နာနတ္တတော ပညာယန္တိ။ တသ္မာ နာမဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒေသော, ဣတရေ အာကာရာ။ အယမဿ ပဌမာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ပဌမံ အဓိဂမဝသေန ပဌမာ, ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ သစ္ဆိကတာ ဟောတိ။ ကိံ ပနာယံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသံ။ အဝိဇ္ဇာတိ တဿေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန တဿ ပဋိစ္ဆာဒကမောဟော ဝုစ္စတိ။ တမောတိ သွေဝ မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန တမောတိ ဝုစ္စတိ။ အာလောကောတိ သာ ဧဝ ဝိဇ္ဇာ ဩဘာသကရဏဋ္ဌေန အာလောကော။ ဧတ္ထ စ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာတိ အယံ အတ္ထော, သေသံ ပသံသာဝစနံ။ ယောဇနာ ပနေတ္ထ – အယံ ခေါ တေန ဘိက္ခုနာ ဝိဇ္ဇာ အဓိဂတာ, တဿ အဓိဂတဝိဇ္ဇဿ အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ, ဝိနဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ။ သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။

ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ ယထာတိ ဩပမ္မတ္ထေ, တန္တိ နိပါတမတ္တံ။ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တဿ။ ဝီရိယာတာပေန အာတာပိနော။ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပဟိတတ္တဿ ပေသိတစိတ္တဿာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟညေယျ, ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တမော ဝိဟညေယျ, အာလောကော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာ, ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာ, တမော ဝိဟတော, အာလောကော ဥပ္ပန္နော, တဿ ပဓာနာနုယောဂဿ အနုရူပမေဝ ဖလံ လဘိတွာ ဝိဟရတီတိ။

ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ဝိသုဒ္ဓေနာတိ စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓံ။ ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ န ဥပပါတံ, သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ယော ဥပပါတမတ္တမေဝ ပဿတိ န စုတိံ, သော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ, သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အတိဝတ္တတိ, တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ, တဒုဘယမ္ပာယံ ဗုဒ္ဓပုတ္တော ပဿတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ။ ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ။ ယထာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိ – ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိံ, အမနသိကာရော…ပေ… ထိနမိဒ္ဓံ, ဆမ္ဘိတတ္တံ, ဥပ္ပိလ္လံ, ဒုဋ္ဌုလ္လံ, အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ, အတိလီနဝီရိယံ, အဘိဇပ္ပါ, နာနတ္တသညာ, အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၄၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ။ မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ, မံသစက္ခုံ ဝါ အတိက္ကန္တတ္တာ အတိက္ကန္တမာနုသကံ။ တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန။ သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿမံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ပဿတိ ဒက္ခတိ အာလောကေတိ။

စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ။ ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ, တေ စဝမာနာ။ ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိနိဗ္ဗတ္တာ ဝါ, တေ ဥပပဇ္ဇမာနာတိ အဓိပ္ပေတာ။ တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ ပဿတီတိ ဒဿေတိ။ ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနာနံ ဇာတိကုလဘောဂါဒီနံ ဝသေန ဟီဠိတေ ပရိဘူတေ။ ပဏီတေတိ အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ တဗ္ဗိပရီတေ။ သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ ဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌအကန္တာမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ။ အဘိရူပေ ဝိရူပေတိပိ အတ္ထော။ သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ, အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ။ ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ, လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ။ ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ, တေန တေန ဥပဂတေ။ တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ, ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ။

တဿ စ ဉာဏဿ အယံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော – ဣဓ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာ နိရယာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နေရယိကေ သတ္တေ ပဿတိ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘဝမာနေ, ဣဒံ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကိစ္စမေဝ။ သော စ ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ’’တိ, အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ ဥပရိ ဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နန္ဒနဝနမိဿကဝနဖာရုသကဝနာဒီသု သတ္တေ ပဿတိ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ, ဣဒမ္ပိ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကိစ္စမေဝ။ သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ’’တိ? အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣဒံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ နာမ။ ဣမဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ စိမဿ, ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿပိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ။ ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣဓ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာ။ အဝိဇ္ဇာတိ သတ္တာနံ စုတိပဋိသန္ဓိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

တတိယဝါရေ ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဝိဇ္ဇာ။ အဝိဇ္ဇာတိ စတုသစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ။ ဧဝံ ခေါတိအာဒိ နိဂမနံ။

ဂါထာသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယော ယထာဝုတ္တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အဝေတိ အဝဂစ္ဆတိ, ဝုတ္တနယေန ပါကဋံ ကတွာ ဇာနာတိ။ ‘‘ယောဝေဒီ’’တိပိ ပါဌော, ယော အဝေဒိ ဝိဒိတံ ကတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော။ ဆဗ္ဗီသတိဒေဝလောကသင်္ခါတံ သဂ္ဂံ စတုဗ္ဗိဓံ အပါယဉ္စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပဿတိ။ အထောတိ တတော ပရံ ဇာတိက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ ပတ္တော အဓိဂတော။ တတော ဧဝ အဘိညာ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတဗ္ဗံ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာ ကိစ္စဝေါသာနေန ဝေါသိတော နိဋ္ဌာနပ္ပတ္တော။ မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂမေန မုနိ, ခီဏာသဝေါ ယသ္မာ ဧတာဟိ ယထာဝုတ္တာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တတော တတိယဝိဇ္ဇာယ သဗ္ဗထာ ဗာဟိတပါပတ္တာ စ တေဝိဇ္ဇော ဗြာဟ္မဏော နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ တမေဝ အဟံ တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဝဒါမိ, အညံ ပန လပိတလာပနံ ယဇုအာဒိမန္တပဒါနံ အဇ္ဈာပနပရံ တေဝိဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ န ဝဒါမိ, တေဝိဇ္ဇောတိ တံ န ကထေမီတိ။

ဣတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဒုတိယသုတ္တေ ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပဉ္စမအဋ္ဌမဒသမသုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ဣတရေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဣတိဝုတ္တကဿ တိကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုက္ကနိပါတော

၁။ ဗြာဟ္မဏဓမ္မယာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၀။ စတုက္ကနိပါတဿ ပဌမေ အဟန္တိ အတ္တနိဒ္ဒေသော။ ယော ဟိ ပရော န ဟောတိ, သော နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတော အတ္တာ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အသ္မီတိ ပဋိဇာနနာ။ ယော ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏဘာဝေါ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော, တဿ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ ပဋိဇာနန္တော ဟိ သတ္ထာ ‘‘အသ္မီ’’တိ အဝေါစ။ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ စ ယထာ ‘‘အဟမသ္မိ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ, သေယျောဟမသ္မီ’’တိ စ အပ္ပဟီနဒိဋ္ဌိမာနာနုသယာ ပုထုဇ္ဇနာ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိမာနမညနာဘိနိဝေသဝသေန အဘိဝဒန္တိ, န ဧဝံ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗသော ပန ပဟီနဒိဋ္ဌိမာနာနုသယော ဘဂဝါ သမညံ အနတိဓာဝန္တော လောကသမညာနုရောဓေန ဝေနေယျသန္တာနေသု ဓမ္မံ ပတိဋ္ဌပေန္တော ကေဝလံ တာဒိသဿ ဂုဏဿ အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနတံ ပဋိဇာနန္တော ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ အာဟ။ ဗြာဟ္မဏောတိ ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြဟ္မဿ စ အဏနတော ဗြာဟ္မဏော။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, အဟံ ပရမတ္ထတော ဗြာဟ္မဏောသ္မီတိ။ ဘဂဝါ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏဿ ဒါနသံယမာဒိဝတသမာဒါနဿ နိရဝသေသာယ တပစရိယာယ ပါရံ ဂတော သမ္မဒေဝ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယဝါသော သကလဝေဒန္တဂူ သုဝိသုဒ္ဓဝိဇ္ဇာစရဏော သဗ္ဗထာ နိနှာတပါပမလော အနုတ္တရဿ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဝတ္တာ ပဝတ္တာ, သုပရိသုဒ္ဓဿ စ သာသနဗြဟ္မစရိယဿ ပဝေဒေတာ, တသ္မာ သဗ္ဗသော ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြဟ္မဿ စ အဏနတော ကထနတော ပရမတ္ထေန ဗြာဟ္မဏောတိ ဝုစ္စတိ။

ဣတိ ဘဂဝါ သဒေဝကေ လောကေ အတ္တနော အနုတ္တရံ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ ပဝေဒေတွာ ယာနိ တာနိ ဗြာဟ္မဏဒါနာဒီနိ ဆ ကမ္မာနိ ဗြာဟ္မဏဿ ပညာပေန္တိ, တေသမ္ပိ သုပရိသုဒ္ဓါနံ ဥက္ကံသတော အတ္တနိ သံဝိဇ္ဇမာနတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာစယောဂေါ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ယာစယောဂေါတိ ယာစေဟိ ယုတ္တော။ ယာစန္တီတိ ယာစာ, ယာစကာ, တေ ပနေတ္ထ ဝေနေယျာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေ ဟိ ‘‘ဒေသေတု, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဓမ္မံ၊ ဒေသေတု, သုဂတော, ဓမ္မ’’န္တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တိ။ ဘဂဝါ စ တေသံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ အကရောန္တော ယထာရုစိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဓမ္မဒါနံ ဒေတီတိ ယာစယောဂေါ, သဒါ သဗ္ဗကာလံ တေဟိ အဝိရဟိတော။ အထ ဝါ ယာစယောဂေါတိ ယာစနယောဂ္ဂေါ, အဓိပ္ပါယပူရဏတော ယာစိတုံ ယုတ္တောတိ အတ္ထော ‘‘ယာဇယောဂေါ’’တိပိ ပါဌော။ တတ္ထ ယာဇော ဝုစ္စတိ မဟာဒါနံ, ယိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ ဣဓ ပန ဓမ္မဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ယာဇေ နိယုတ္တောတိ ယာဇယောဂါ။ သဒါတိ သဗ္ဗဒါ, အနဝရတပ္ပဝတ္တသဒ္ဓမ္မမဟာဒါနောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ယာဇေန ယောဇေတီတိပိ ယာဇယောဂေါ။ တိဝိဓဒါနသင်္ခါတေန ယာဇေန သတ္တေ ယထာရဟံ ယောဇေတိ, တတ္ထ ဒါနေ နိယောဇေတီတိ အတ္ထော။ ‘‘ယာဇယောဂေါ သတတ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။ ပယတပါဏီတိ ပရိသုဒ္ဓဟတ္ထော။ ယော ဟိ ဒါနာဓိမုတ္တော အာမိသဒါနံ ဒေန္တော သက္ကစ္စံ သဟတ္ထေန ဒေယျဓမ္မံ ဒါတုံ သဒါ ဓောတဟတ္ထောယေဝ ဟောတိ, သော ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဘဂဝါပိ ဓမ္မဒါနာဓိမုတ္တော သက္ကစ္စံ သဗ္ဗကာလံ ဓမ္မဒါနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ။ ‘‘သဒါ’’တိ စ ပဒံ ဣမိနာပိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘သဒါ ပယတပါဏီ’’တိ။ အဝိဘာဂေန ဟိ သတ္ထာ ဝေနေယျလောကဿ သဒ္ဓမ္မဒါနံ သဒါ သဗ္ဗကာလံ ပဝတ္တေန္တော တတ္ထ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရတိ။

အပရော နယော – ယောဂေါ ဝုစ္စတိ ဘာဝနာ။ ယထာဟ ‘‘ယောဂါ ဝေ ဇာယတေ ဘူရီ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၈၂)။ တသ္မာ ယာဇယောဂေါတိ ယာဇဘာဝနံ, ပရိစ္စာဂဘာဝနံ အနုယုတ္တောတိ အတ္ထော။ ဘဂဝါ ဟိ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တဘူတောပိ ကရုဏာသမုဿာဟိတော အနဝသေသတော ဒါနံ ပရိဗြူဟေန္တော တတ္ထ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တော ဟုတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိ, ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာပိ တိဝိဓံ ဒါနံ ပရိဗြူဟေသိ ဝိသေသတော ဓမ္မဒါနံ, ပရေပိ တတ္ထ နိယောဇေသိ။ တထာ ဟိ သော ဝေနေယျယာစကာနံ ကဿစိ သရဏာနိ အဒါသိ, ကဿစိ ပဉ္စ သီလာနိ, ကဿစိ ဒသ သီလာနိ, ကဿစိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ, ကဿစိ ဓုတဓမ္မေ, ကဿစိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ, ကဿစိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော, ကဿစိ ပဉ္စာဘိညာယော, စတ္တာရော မဂ္ဂေ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, တိဿော ဝိဇ္ဇာ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိ ဧဝမာဒိလောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ ဂုဏဓနံ ဓမ္မဒါနဝသေန ယထာဓိပ္ပါယံ ဒေန္တော ပရေ စ ‘‘ဒေထာ’’တိ နိယောဇေန္တော ပရိစ္စာဂဘာဝနံ ပရိဗြူဟေသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိစ္စာဂဘာဝနံ အနုယုတ္တော’’တိ။

ပယတပါဏီတိ ဝါ အာယတပါဏီ, ဟတ္ထဂတံ ကိဉ္စိ ဒါတုံ ‘‘ဧဟိ ဂဏှာ’’တိ ပသာရိတဟတ္ထော ဝိယ အာစရိယမုဋ္ဌိံ အကတွာ သဒ္ဓမ္မဒါနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တောတိ အတ္ထော။ ပယတပါဏီတိ ဝါ ဥဿာဟိတဟတ္ထော, အာမိသဒါနံ ဒါတုံ ဥဿာဟိတဟတ္ထော ဝိယ ဓမ္မဒါနေ ကတုဿာဟောတိ အတ္ထော။ အန္တိမဒေဟဓရောတိ ဗြဟ္မစရိယဝသေန ဗြာဟ္မဏကရဏာနံ ဓမ္မာနံ ပါရိပူရိယာ ပစ္ဆိမတ္တဘာဝဓာရီ။ အဝုသိတဝတော ဟိ ဝသလကရဏာနံ ဓမ္မာနံ အပ္ပဟာနေန ဝသလာဒိသမညာ ဂတိ အာယတိံ ဂဗ္ဘသေယျာ သိယာ။ တေန ဘဂဝါ အတ္တနော အစ္စန္တဝုသိတဗြာဟ္မဏဘာဝံ ဒဿေတိ။ အနုတ္တရော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ဒုတ္တိကိစ္ဆဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခရောဂဿ တိကိစ္ဆနတော ဥတ္တမော ဘိသက္ကော, အညေဟိ အနုဒ္ဓရဏီယာနံ ရာဂါဒိသလ္လာနံ ကန္တနတော သမုစ္ဆေဒဝသေန သမုဒ္ဓရဏတော ဥတ္တမော သလ္လကန္တနဝေဇ္ဇော။ ဣမိနာ နိပ္ပရိယာယတော ဗြာဟ္မဏကရဏာနံ ဓမ္မာနံ အတ္တနိ ပတိဋ္ဌိတာနံ ပရသန္တတိယံ ပတိဋ္ဌာပနေန ပရေသမ္ပိ ဗြာဟ္မဏကရဏမာဟ။

တဿ မေ တုမှေ ပုတ္တာတိ တဿ ဧဝရူပဿ မမ တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ပုတ္တာ အတြဇာ ဟောထ။ ဩရသာတိ ဥရသိ သမ္ဗန္ဓာ။ ယထာ ဟိ သတ္တာနံ ဩရသပုတ္တာ အတြဇာ ဝိသေသေန ပိတုသန္တကဿ ဒါယဇ္ဇဿ ဘာဂိနော ဟောန္တိ, ဧဝမေတေပိ အရိယပုဂ္ဂလာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿဝနန္တေ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတာ။ တဿ သန္တကဿ ဝိမုတ္တိသုခဿ အရိယဓမ္မရတနဿ စ ဧကံသဘာဂိယတာယ ဩရသာ။ အထ ဝါ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာနုဘာဝေန အရိယဘူမိံ ဩက္ကမမာနာ ဩက္ကန္တာ စ အရိယသာဝကာ သတ္ထု ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိတာယ နိပ္ပရိယာယေန ‘‘ဩရသပုတ္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ။ တထာ ဟိ တေ ဘဂဝတာ အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိအာဒိဝေါလောကနေန ဝဇ္ဇာနုစိန္တနေန စ ဟဒယေ ကတွာ ဝဇ္ဇတော နိဝါရေတွာ အနဝဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌပေန္တေန သီလာဒိဓမ္မသရီရပေါသနေန သံဝဍ္ဎိတာ။ မုခတော ဇာတာတိ မုခတော ဇာတာယ ဓမ္မဒေသနာယ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ မုခတော ဇာတာ။ အထ ဝါ အနညသာဓာရဏတော သဗ္ဗဿ ကုသလဓမ္မဿ မုခတော ပါတိမောက္ခတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသင်္ခါတတော ဝိမောက္ခမုခတော ဝါ အရိယမဂ္ဂဇာတိယာ ဇာတာတိပိ မုခတော ဇာတာ။ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သာသနဓမ္မေ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ ဝါ ဇာတာတိ ဓမ္မဇာ။ တေနေဝ ဓမ္မေန နိမ္မိတာ မာပိတာတိ ဓမ္မနိမ္မိတာ။ သတိဓမ္မဝိစယာဒိ ဓမ္မဒါယာဒါ, န လာဘသက္ကာရာဒိ အာမိသဒါယာဒါ, ဓမ္မဒါယာဒါ နော အာမိသဒါယာဒါ ဟောထာတိ အတ္ထော။

တတ္ထ ဓမ္မော ဒုဝိဓော – နိပ္ပရိယာယဓမ္မော, ပရိယာယဓမ္မောတိ။ အာမိသမ္ပိ ဒုဝိဓံ – နိပ္ပရိယာယာမိသံ, ပရိယာယာမိသန္တိ။ ကထံ? မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပ္ပဘေဒေါ ဟိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော နိပ္ပရိယာယဓမ္မော, နိဗ္ဗတ္တိတဓမ္မောယေဝ, န ကေနစိ ပရိယာယေန ကာရဏေန ဝါ လေသေန ဝါ ဓမ္မော။ ယံ ပနိဒံ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿိတံ ကုသလံ, သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တော ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဝတ္ထုပူဇံ ကရောတိ, ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဒေသေတိ, ဈာနသမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဧဝံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန နိပ္ပရိယာယံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိလဘတိ, အယံ ပရိယာယဓမ္မော။ တထာ စီဝရာဒယော စတ္တာရော ပစ္စယာ နိပ္ပရိယာယာမိသမေဝ, န အညေန ပရိယာယေန ဝါ ကာရဏေန ဝါ လေသေန ဝါ အာမိသံ။ ယံ ပနိဒံ ဝဋ္ဋဂါမိကုသလံ, သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော ဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တော သမ္ပတ္တိဘဝံ ဣစ္ဆမာနော ဒါနံ ဒေတိ…ပေ… သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဧဝံ ကရောန္တော အနုပုဗ္ဗေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘတိ, ဣဒံ ပရိယာယာမိသံ နာမ။

တတ္ထ နိပ္ပရိယာယဓမ္မောပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကော။ ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဘိက္ခူ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ အဓိဂစ္ဆန္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သော, ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ, အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာ…ပေ… မဂ္ဂါနုဂါ စ ပနေတရဟိ သာဝကာ ဝိဟရန္တိ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၇၉၊ စူလနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅)။

‘‘သော, ဟာဝုသော, ဘဂဝါ ဇာနံ ဇာနာတိ, ပဿံ ပဿတိ, စက္ခုဘူတော ဉာဏဘူတော ဓမ္မဘူတော ဗြဟ္မဘူတော, ဝတ္တာ ပဝတ္တာ, အတ္ထဿ နိန္နေတာ, အမတဿ ဒါတာ, ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၀၃၊ ၃။၂၈၁) စ။

ပရိယာယဓမ္မောပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကော။ ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဧဝ ဇာနန္တိ ‘‘ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေတွာ ဒါနံ ဒေန္တော ။ပ။ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေန္တော အနုက္ကမေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိလဘတီ’’တိ။ နိပ္ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ။ ဘဂဝတာ ဟိ အနုညာတတ္တာယေဝ ဘိက္ခူဟိ ဇီဝကဝတ္ထုံ အာဒိံ ကတွာ ပဏီတစီဝရံ လဒ္ဓံ။ ယထာဟ –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂဟပတိစီဝရံ။ ယော ဣစ္ဆတိ, ပံသုကူလိကော ဟောတု။ ယော ဣစ္ဆတိ, ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယတု။ ဣတရီတရေနပါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သန္တုဋ္ဌိံယေဝ ဝဏ္ဏေမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၃၇)။

ဧဝံ ဣတရေပိ ပစ္စယာ ဘဂဝတာ အနုညာတတ္တာ ဧဝ ဘိက္ခူဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ လဒ္ဓါ။ ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ။ ဘဂဝတာ ဟိ ကထိတတ္တာ ဧဝ ဇာနန္တိ ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝံ ပတ္ထေန္တော ဒါနံ ဒတွာ သီလံ…ပေ… သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ပရိယာယာမိသံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ မနုဿသမ္ပတ္တိဉ္စ ပဋိလဘတီ’’တိ။ ယဒေဝ ယသ္မာ နိပ္ပရိယာယဓမ္မောပိ ပရိယာယဓမ္မောပိ နိပ္ပရိယာယာမိသမ္ပိ ပရိယာယာမိသမ္ပိ ဘဂဝတောယေဝ သန္တကံ, တသ္မာ တတ္ထ အတ္တနော သာမိဘာဝံ ဒဿေန္တော တတ္ထ စ ယံ သေဋ္ဌတရံ အစ္စန္တဟိတသုခါဝဟံ တတ္ထေဝ နေ နိယောဇေန္တော ဧဝမာဟ ‘‘တဿ မေ တုမှေ ပုတ္တာ ဩရသာ…ပေ… နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ။

ဣတိ ဘဂဝါ ပရိပုဏ္ဏဝတသမာဒါနံ တပစရိယံ သမ္မဒေဝ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယံ သုဝိသုဒ္ဓဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ အနဝသေသဝေဒန္တပါရဂုံ ဗာဟိတသဗ္ဗပါပံ သတတံ ယာစယောဂံ သဒေဝကေ လောကေ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝပ္ပတ္တံ အတ္တနော ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏဘာဝံ အရိယသာဝကာနဉ္စ အတ္တနော ဩရသပုတ္တာဒိဘာဝံ ပဝေဒေသိ။ ဘဂဝါ ဟိ ‘‘သီဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၉၉) ဧတ္ထ သီဟသဒိသံ, ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ, တိဿ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၄) ဧတ္ထ မဂ္ဂဒေသကပုရိသသဒိသံ, ‘‘ရာဇာဟမသ္မိ သေလာ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၃၉၉၊ သု။ နိ။ ၅၅၉) ဧတ္ထ ရာဇသဒိသံ, ‘‘ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၆၅) ဧတ္ထ ဝေဇ္ဇသဒိသံ, ‘‘ဗြာဟ္မဏောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (အ။ နိ။ ၈။၈၅) ဧတ္ထ ဗြာဟ္မဏသဒိသံ အတ္တာနံ ကထေသိ။ ဣဓာပိ ဗြာဟ္မဏ သဒိသံ ကတွာ ကထေသိ။

ဣဒါနိ ယေဟိ ဒါနာဒီဟိ ယုတ္တဿ ဣတော ဗာဟိရကဗြာဟ္မဏဿ ဗြာဟ္မဏကိစ္စံ ပရိပုဏ္ဏံ မညန္တိ, တေဟိ အတ္တနော ဒါနာဒီနံ အဂ္ဂသေဋ္ဌဘာဝံ ပကာသေတုံ ‘‘ဒွေမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဒါနာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယာဂါတိ မဟာယညာ, မဟာဒါနာနီတိ အတ္ထော, ယာနိ ‘‘ယိဋ္ဌာနီ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ။ တတ္ထ ဝေလာမဒါနဝေဿန္တရဒါနမဟာဝိဇိတယညသဒိသာ အာမိသယာဂါ ဝေဒိတဗ္ဗာ, မဟာသမယသုတ္တမင်္ဂလသုတ္တစူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တသမစိတ္တသုတ္တဒေသနာဒယော ဓမ္မယာဂါ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဂါထာယံ အယဇီတိ အဒါသိ။ အမစ္ဆရီတိ သဗ္ဗမစ္ဆရိယာနံ ဗောဓိမူလေယေဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ မစ္ဆေရရဟိတော။ သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပီတိ မဟာကရုဏာယ သဗ္ဗသတ္တေ ပိယပုတ္တံ ဝိယ အနုဂ္ဂဏှနသီလော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဝဓကေ ဒေဝဒတ္တေ စ, စောရေ အင်္ဂုလိမာလကေ၊

ဓနပါလေ ရာဟုလေ စေဝ, သမစိတ္တော မဟာမုနီ’’တိ။ (မိ။ ပ။ ၆။၆။၅) –

သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သုလဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၁။ ဒုတိယေ အပ္ပါနီတိ ပရိတ္တာနိ။ သုလဘာနီတိ သုခေန လဒ္ဓဗ္ဗာနိ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ လဒ္ဓုံ။ အနဝဇ္ဇာနီတိ ဝဇ္ဇရဟိတာနိ နိဒ္ဒေါသာနိ အာဂမနသုဒ္ဓိတော ကာယမဏ္ဍနာဒိကိလေသဝတ္ထုဘာဝါဘာဝတော စ။ တတ္ထ သုလဘတာယ ပရိယေသနဒုက္ခဿ အဘာဝေါ ဒဿိတော, အပ္ပတာယ ပရိဟရဏဒုက္ခဿပိ အဘာဝေါ ဒဿိတော, အနဝဇ္ဇတာယ အဂရဟိတဗ္ဗတာယ ဘိက္ခုသာရုပ္ပဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ။ အပ္ပတာယ ဝါ ပရိတ္တာသဿ အဝတ္ထုတာ, သုလဘတာယ ဂေဓာယ အဝတ္ထုတာ, အနဝဇ္ဇတာယ အာဒီနဝဝသေန နိဿရဏပညာယ ဝတ္ထုတာ ဒဿိတာ ဟောတိ။ အပ္ပတာယ ဝါ လာဘေန န သောမနဿံ ဇနယန္တိ, သုလဘတာယ အလာဘေန န ဒေါမနဿံ ဇနယန္တိ, အနဝဇ္ဇတာယ ဝိပ္ပဋိသာရနိမိတ္တံ အညာဏုပေက္ခံ န ဇနယန္တိ အဝိပ္ပဋိသာရဝတ္ထုဘာဝတော။

ပံသုကူလန္တိ ရထိကာသုသာနသင်္ကာရကူဋာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပံသူနံ ဥပရိ ဌိတတ္တာ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပံသုကူလံ ဝိယာတိ ပံသုကူလံ, ပံသု ဝိယ ကုစ္ဆိတဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလန္တိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမံ ရထိကာဒီသု ပတိတနန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ ကတစီဝရံ။ ပိဏ္ဍိယာလောပေါတိ ဇင်္ဃပိဏ္ဍိယာ ဗလေန စရိတွာ ဃရေ ဃရေ အာလောပမတ္တံ ကတွာ လဒ္ဓဘောဇနံ။ ရုက္ခမူလန္တိ ဝိဝေကာနုရူပံ ယံကိဉ္စိ ရုက္ခသမီပံ။ ပူတိမုတ္တန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂေါမုတ္တံ။ ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော ပူတိကာယောဝ ဧဝံ အဘိနဝမ္ပိ မုတ္တံ ပူတိမုတ္တမေဝ။ တတ္ထ ကေစိ ဂေါမုတ္တဘာဝိတံ ဟရိတကီခဏ္ဍံ ‘‘ပူတိမုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ပူတိဘာဝေန အာပဏာဒိတော ဝိဿဋ္ဌံ ဆဍ္ဍိတံ အပရိဂ္ဂဟိတံ ယံကိဉ္စိ ဘေသဇ္ဇံ ပူတိမုတ္တန္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အပရေ။

ယတော ခေါတိ ပစ္စတ္တေ နိဿက္ကဝစနံ, ယံ ခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေန ‘‘တုဋ္ဌော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တကိရိယံ ပရာမသတိ။ တုဋ္ဌောတိ သန္တုဋ္ဌော။ ဣဒမဿာဟန္တိ ယွာယံ စတုဗ္ဗိဓေန ယထာဝုတ္တေန ပစ္စယေန အပ္ပေန သုလဘေန သန္တောသော, ဣဒံ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သီလသံဝရာဒီသု အညတရံ ဧကံ သာမညင်္ဂံ သမဏဘာဝကာရဏန္တိ အဟံ ဝဒါမိ။ သန္တုဋ္ဌဿ ဟိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ သုပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ, သမထဝိပဿနာ စ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ။ အထ ဝါ သာမညံ နာမ အရိယမဂ္ဂေါ။ တဿ သင်္ခေပတော ဒွေ အင်္ဂါနိ – ဗာဟိရံ, အဇ္ဈတ္တိကန္တိ။ တတ္ထ ဗာဟိရံ သပ္ပုရိသူပနိဿယော သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ, အဇ္ဈတ္တိကံ ပန ယောနိသော မနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ စ။ တေသု ယသ္မာ ယထာရဟံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိဘူတာ တဿာ မူလဘူတာ စေတေ ဓမ္မာ, ယဒိဒံ အပ္ပိစ္ဆတာ သန္တုဋ္ဌိတာ ပဝိဝိတ္တတာ အသံသဋ္ဌတာ အာရဒ္ဓဝီရိယတာတိ ဧဝမာဒယော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒမဿာဟံ အညတရံ သာမညင်္ဂန္တိ ဝဒါမီ’’တိ။

ဂါထာသု သေနာသနမာရဗ္ဘာတိ ဝိဟာရာဒိံ မဉ္စပီဌာဒိဉ္စ သေနာသနံ နိဿာယ။ စီဝရံ ပါနဘောဇနန္တိ နိဝါသနာဒိစီဝရံ, အမ္ဗပါနကာဒိပါနံ, ခါဒနီယဘောဇနီယာဒိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုဉ္စ အာရဗ္ဘာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝိဃာတော ဝိဟတဘာဝေါ စေတောဒုက္ခံ န ဟောတီတိ ယောဇနာ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ အာဝါသေ ပစ္စယာ သုလဘာ’’တိ လဘိတဗ္ဗဋ္ဌာနဂမနေန ဝါ ‘‘မယှံ ပါပုဏာတိ န တုယှ’’န္တိ ဝိဝါဒါပဇ္ဇနေန ဝါ နဝကမ္မကရဏာဒိဝသေန ဝါ သေနာသနာဒီနိ ပရိယေသန္တာနံ အသန္တုဋ္ဌာနံ ဣစ္ဆိတလာဘာဒိနာ ယော ဝိဃာတော စိတ္တဿ ဟောတိ, သော တတ္ထ သန္တုဋ္ဌဿ န ဟောတီတိ။ ဒိသာ နပ္ပဋိဟညတီတိ သန္တုဋ္ဌိယာ စာတုဒ္ဒိသာဘာဝေန ဒိသာ နပ္ပဋိဟန္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,

သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေနာ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၄၂၊ စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၈)၊

ယဿ ဟိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနံ နာမ ဂတော စီဝရာဒီနိ လဘိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဒိသာ ပဋိဟညတိ နာမ။ ယဿ ပန ဧဝံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဒိသာ န ပဋိဟညတိ နာမ။ ဓမ္မာတိ ပဋိပတ္တိဓမ္မာ။ သာမညဿာနုလောမိကာတိ သမဏဓမ္မဿ သမထဝိပဿနာဘာဝနာယ အရိယမဂ္ဂဿေဝ ဝါ အနုစ္ဆဝိကာ အပ္ပိစ္ဆတာဒယော။ အဓိဂ္ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေ တေ တုဋ္ဌစိတ္တဿ သန္တုဋ္ဌစိတ္တေန ဘိက္ခုနာ အဓိဂ္ဂဟိတာ ပဋိပက္ခဓမ္မေ အဘိဘဝိတွာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ အဗ္ဘန္တရဂတာ, န ဗာဟိရဂတာတိ။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အာသဝက္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၂။ တတိယေ ဇာနတောတိ ဇာနန္တဿ။ ပဿတောတိ ပဿန္တဿ။ ယဒိပိ ဣမာနိ ဒွေပိ ပဒါနိ ဧကတ္ထာနိ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ, ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဇာနတော’’တိ ဉာဏလက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဒိသတိ။ ဇာနနလက္ခဏဉှိ ဉာဏံ။ ‘‘ပဿတော’’တိ ဉာဏပ္ပဘာဝံ ဥပါဒါယ။ ဒဿနပ္ပဘာဝဉှိ ဥပါဒါယ ဉာဏသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော စက္ခုမာ ဝိယ ပုဂ္ဂလော စက္ခုနာ ရူပါနိ, ဉာဏေန ဝိဝဋေ ဓမ္မေ ပဿတိ။ အထ ဝါ ဇာနတောတိ အနုဗောဓဉာဏေန ဇာနတော။ ပဿတောတိ ပဋိဝေဓဉာဏေန ပဿတော။ ပဋိလောမတော ဝါ ဒဿနမဂ္ဂေန ပဿတော, ဘာဝနာမဂ္ဂေန ဇာနတော။ ကေစိ ပန ‘‘ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာဟိ ဇာနတော, သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာယ ပဿတော’’တိ ဝဒန္တိ။ အထ ဝါ ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန ဇာနတော, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန ပဿတော။ တဒုဘယေ စ သတိ ပဟာနဘာဝနာဘိသမယာ သိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောန္တီတိ စတုသစ္စာဘိသမယော ဝုတ္တော ဟောတိ။ ယဒါ စေတ္ထ ဝိပဿနာဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ, တဒါ ‘‘ဇာနတော ပဿတော’’တိ ပဒါနံ ဟေတုအတ္ထဒီပနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ယဒါ ပန မဂ္ဂဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ, တဒါ မဂ္ဂကိစ္စတ္ထဒီပနတာ။

အာသဝါနံ ခယန္တိ ‘‘ဇာနတော, အဟံ ဘိက္ခဝေ, ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၅၊ သံ။ နိ။ ၃။၁၀၁၊ ၅။၁၀၉၅) ဧဝမာဂတေ သဗ္ဗာသဝသံဝရပရိယာယေ ‘‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိ’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၄၃၈) စ သုတ္တပဒေသု အာသဝါနံ ပဟာနံ အစ္စန္တက္ခယော အသမုပ္ပါဒေါ ခီဏာကာရော နတ္ထိဘာဝေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော။ ‘‘အာသဝါနံ ခယာ သမဏော ဟောတီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၄၃၈) ဖလံ။

‘‘ပရဝဇ္ဇာနုပဿိဿ, နိစ္စံ ဥဇ္ဈာနသညိနော၊

အာသဝါ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ, အာရာ သော အာသဝက္ခယာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၅၃)၊ –

အာဒီသု နိဗ္ဗာနံ။

‘‘သေခဿ သိက္ခမာနဿ, ဥဇုမဂ္ဂါနုသာရိနော၊

ခယသ္မိံ ပဌမံ ဉာဏံ, တတော အညာ အနန္တရာ၊

တတော အညာဝိမုတ္တဿ, ဉာဏံ ဝေ ဟောတိ တာဒိနော’’တိ။ (အ။ နိ။ ၃။၈၆၊ ဣတိဝု။ ၆၂) –

ဧဝမာဂတေ ဣန္ဒြိယသုတ္တေ ဣဓ စ မဂ္ဂေါ ‘‘အာသဝက္ခယော’’တိ ဝုတ္တော။ တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေန ဇာနန္တဿ ပဿန္တဿ အဟံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမံ ဝဒါမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နော အဇာနတော နော အပဿတောတိ ယော ပန န ဇာနာတိ န ပဿတိ, တဿ နော ဝဒါမီတိ အတ္ထော။ ဧတေန ယေ အဇာနတော အပဿတောပိ သံသာရသုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ, တေ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုရိမေန ဝါ ပဒဒွယေန ဥပါယော ဝုတ္တော, ဣမိနာ အနုပါယပဋိသေဓော။ သင်္ခေပေန စေတ္ထ ဉာဏံ အာသဝက္ခယကရံ, သေသံ တဿ ပရိက္ခာရောတိ ဒဿေတိ။

ဣဒါနိ ယံ ဇာနတော ယံ ပဿတော အာသဝက္ခယော ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာနတော’’တိ ပုစ္ဆံ အာရဘိ။ တတ္ထ ဇာနနာ ဗဟုဝိဓာ။ ဒဗ္ဗဇာတိကော ဧဝ ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု ဆတ္တံ ကာတုံ ဇာနာတိ, ကောစိ စီဝရာဒီနံ အညတရံ, တဿ ဤဒိသာနိ ကမ္မာနိ ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ကရောန္တဿ သာ ဇာနနာ ‘‘မဂ္ဂဖလာနံ ပဒဋ္ဌာနံ န ဟောတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ယော ပန သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီနိ ကာတုံ ဇာနာတိ, တဿေဝံ ဇာနတော အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ။ တသ္မာ ယံ ဇာနတော ယံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ, တဒေဝ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ယောနိသောမနသိကာရသုတ္တေ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမေဝ။

တတ္ထ ပန ‘‘ယောနိသော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ, ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဣတိဝု။ ၁၆) အာဂတတ္တာ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထဝိဘာဝနာ ကတာ။ ဣဓ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၅၊ သံ။ နိ။ ၃။၁၀၁၊ ၅။၁၀၉၅) အာဂတတ္တာ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပရိညာပဋိဝေဓဝသေန ပရိညာဘိသမယဝသေန မဂ္ဂဉာဏေန ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ အာသဝေသု စ ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌာသဝေါ ခီယတိ, တတိယမဂ္ဂေန ကာမာသဝေါ, စတုတ္ထမဂ္ဂေန ဘဝါသဝေါ အဝိဇ္ဇာသဝေါ စ ခီယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂါထာသု ဝိမုတ္တိဉာဏန္တိ ဝိမုတ္တိယံ နိဗ္ဗာနေ ဖလေ စ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ ဥတ္တမန္တိ ဥတ္တမဓမ္မာရမ္မဏတ္တာ ဥတ္တမံ။ ခယေ ဉာဏန္တိ အာသဝါနံ သံယောဇနာနဉ္စ ခယေ ခယကရေ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏံ။ ‘‘ခီဏာ သံယောဇနာ ဣတိ ဉာဏ’’န္တိ ဣဓာပိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ တေန ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏံ ဒဿေတိ။ ဧဝမေတ္ထ စတ္တာရိပိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ ဝုတ္တာနိ ဟောန္တိ။ အဝသိဋ္ဌကိလေသပစ္စဝေက္ခဏာ ဟိ ဣဓ နတ္ထိ အရဟတ္တဖလာဓိဂမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ယထာ စေတ္ထ ဇာနတော ပဿတောတိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမေန သမ္မာဒိဋ္ဌိကိစ္စံ အဓိကံ ကတွာ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနကိစ္စမ္ပိ အဓိကမေဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘န တွေဝိဒံ ကုသီတေနာ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ။

တတ္ထ န တွေဝိဒန္တိ န တု ဧဝ ဣဒံ။ တုသဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ။ ဗာလေနမဝိဇာနတာတိ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဣဒံ သေက္ခမဂ္ဂေန အသေက္ခမဂ္ဂေန စ ပတ္တဗ္ဗံ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထာဒိသဗ္ဗဂန္ထာနံ ပမောစနံ ပမောစနဿ နိမိတ္တဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဝိဇာနတာ တတော ဧဝ ဗာလေန အဝိဒ္ဒသုနာ ယထာ အဓိဂန္တုံ န သက္ကာ, ဧဝံ ကုသီတေန နိဗ္ဗီရိယေနာပိ, တသ္မာ တဒဓိဂမာယ အာရဒ္ဓဝီရိယေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယဿာယံ ဓမ္မော, နော ကုသီတဿ’’ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၈)။

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၅၊ နေတ္တိ။ ၂၉၊ မိ။ ပ။ ၅။၁။၄)၊

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၃။ စတုတ္ထေ ယေ ဟိ ကေစီတိ ယေ ကေစိ။ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဘိယျော’’တိ အဝိပရီတံ သဘာဝသရသလက္ခဏတော ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒုက္ခသစ္စံ န ဇာနန္တိ န ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ န မေ တေ, ဘိက္ခဝေတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ အနနုယုတ္တာ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တသမဏာ စေဝ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏာ စ န မယာ တေ သမိတပါပသမဏေသု သမဏောတိ, ဗာဟိတပါပဗြာဟ္မဏေသု ဗြာဟ္မဏောတိ စ သမ္မတာ အနုညာတာ။ ကသ္မာ? သမဏကရဏာနံ ဗြာဟ္မဏကရဏာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဘာဝတောတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သာမညတ္ထန္တိ သာမညသင်္ခါတံ အတ္ထံ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနီတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ အပရေ ပန ‘‘သာမညတ္ထန္တိ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ, ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ စတ္တာရိ အရိယဖလာနီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဂါထာသု အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သီလသမ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၄။ ပဉ္စမေ သီလသမ္ပန္နာတိ ဧတ္ထ သီလံ နာမ ခီဏာသဝါနံ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ, တေန သမ္ပန္နာ သမန္နာဂတာတိ သီလသမ္ပန္နာ။ သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဝိမုတ္တိ ပန ဖလဝိမုတ္တိယေဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ ဧဝမေတ္ထ သီလာဒယော တယော လောကိယလောကုတ္တရာ, ဝိမုတ္တိ လောကုတ္တရာဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ ပရေ ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တီတိ ဩဝါဒကာ။ ဝိညာပကာတိ ကမ္မာနိ ကမ္မဖလာနိ စ, ဝိညာပကာ, တတ္ထ စ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ, ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ။ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ, ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ ကုသလာဒိဝိဘာဂတော ခန္ဓာဒိဝိဘာဂတော သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတောတိ ဝိဝိဓေဟိ နယေဟိ ဓမ္မာနံ ဉာပကာ အဝဗောဓကာ။ သန္ဒဿကာတိ တေယေဝ ဓမ္မေ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ပရဿ ပစ္စက္ခတော ဒဿေတာရော။ သမာဒပကာတိ ယံ သီလာဒိ ယေဟိ အသမာဒိန္နံ, တဿ သမာဒါပေတာရော, တတ္ထ တေ ပတိဋ္ဌာပေတာရော။ သမုတ္တေဇကာတိ ဧဝံ ကုသလဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဥပရိ အဓိစိတ္တာနုယောဂေ နိယောဇနဝသေန စိတ္တဿ သမ္မာ ဥတ္တေဇကာ, ယထာ ဝိသေသာဓိဂမော ဟောတိ, ဧဝံ နိသာမနဝသေန တေဇကာ။ သမ္ပဟံသကာတိ တေသံ ယထာလဒ္ဓေဟိ ဥပရိလဒ္ဓဗ္ဗေဟိ စ ဂုဏဝိသေသေဟိ စိတ္တဿ သမ္မာ ပဟံသကာ, လဒ္ဓဿာဒဝသေန သုဋ္ဌု တောသကာ။ အလံသမက္ခာတာရောတိ အလံ ပရိယတ္တံ ယထာဝုတ္တံ အပရိဟာပေတွာ သမ္မဒေဝ အနုဂ္ဂဟာဓိပ္ပါယေန အက္ခာတာရော။

အထ ဝါ သန္ဒဿကာတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော သဘာဝသရသလက္ခဏတော သမ္မဒေဝ ဒဿေတာရော။ သမာဒပကာတိ စိတ္တေ ပတိဋ္ဌာပနဝသေန တဿေဝ အတ္ထဿ ဂါဟာပကာ။ သမုတ္တေဇကာတိ တဒတ္ထဂ္ဂဟဏေ ဥဿာဟဇနနေန သမ္မဒေဝ ဝေါဒပကာ ဇောတကာ ဝါ။ သမ္ပဟံသကာတိ တဒတ္ထပဋိပတ္တိယံ အာနိသံသဒဿနေန သမ္မဒေဝ ပဟံသကာ တောသကာ။ အလံသမက္ခာတာရောတိ သမတ္ထာ ဟုတွာ ဝုတ္တနယေန သမက္ခာတာရော။ သဒ္ဓမ္မဿာတိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မဿ, တိဝိဓဿာပိ ဝါ သဒ္ဓမ္မဿ ဒေသေတာရော။

ဒဿနမ္ပဟန္တိ ဒဿနမ္ပိ အဟံ။ တံ ပနေတံ စက္ခုဒဿနံ ဉာဏဒဿနန္တိ ဒုဝိဓံ။ တတ္ထ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အရိယာနံ ဩလောကနံ စက္ခုဒဿနံ နာမ။ အရိယဘာဝကရာနံ ပန ဓမ္မာနံ အရိယဘာဝဿ စ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ အဓိဂမော ဉာဏဒဿနံ နာမ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ။ အရိယာနဉှိ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ ဩလောကနမ္ပိ သတ္တာနံ ဗဟူပကာရမေဝ။ သဝနန္တိ ‘‘အသုကော နာမ ခီဏာသဝေါ အသုကသ္မိံ နာမ ရဋ္ဌေ ဝါ ဇနပဒေ ဝါ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ လေဏေ ဝါ ဝသတီ’’တိ ကထေန္တာနံ သောတေန သဝနံ, ဧတမ္ပိ ဗဟူပကာရမေဝ။ ဥပသင်္ကမနန္တိ ‘‘ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဓမ္မံ ဝါ သောဿာမိ, သက္ကာရံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝရူပေန စိတ္တေန အရိယာနံ ဥပသင်္ကမနံ။ ပယိရုပါသနန္တိ ပဉှပယိရုပါသနံ, အရိယာနံ ဂုဏေ သုတွာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဝါ ဒတွာ ဝတ္တံ ဝါ ကတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပဉှပုစ္ဆနန္တိ အတ္ထော။ ဝေယျာဝစ္စာဒိကရဏံ ပယိရုပါသနံယေဝ။ အနုဿရဏန္တိ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နဿ ‘‘ဣဒါနိ အရိယာ ဂုမ္ဗလေဏမဏ္ဍပါဒီသု ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသုခေဟိ ဝီတိနာမေန္တီ’’တိ တေသံ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒိဂုဏဝိသေသာရမ္မဏံ အနုဿရဏံ။ ယော ဝါ တေသံ သန္တိကာ ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ ဟောတိ, တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလ’’န္တိ ဧဝံ အနုဿရဏံ။

အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အရိယေသု စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဃရာ နိက္ခမ္မ တေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ။ အရိယေသု ဟိ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, အညေသံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ, အရိယေသု ပသာဒေန အညတ္ထ ပဗ္ဗဇိတွာ အရိယာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာဝ။ အညေသု ပန ပသာဒေန အညေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတိ။ ဝုတ္တနယေန ပဗ္ဗဇိတေသု ပန မဟာကဿပတ္ထေရဿ တာဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ, တထာ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ စန္ဒဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ သူရိယဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ အဿဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ။ တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသောကရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ တိဿတ္ထေရော နာမ အဟောသိ။ တဿ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ အဍ္ဎတေယျကောဋိသင်္ခါ အဟေသုံ။ ဒီပပ္ပသာဒကမဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿ ပန အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ။ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ လင်္ကာဒီပေ သတ္ထရိ ပသာဒေန ပဗ္ဗဇန္တာ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရဿေဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဣဒါနိ ယေန ကာရဏေန တေသံ အရိယာနံ ဒဿနာဒိ ဗဟူပကာရန္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘တထာရူပေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တထာရူပေတိ တာဒိသေ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ အရိယေ။ ယသ္မာ ဒဿနသဝနာနုဿရဏာနိ ဥပသင်္ကမနပယိရုပါသနဋ္ဌာနာနိ, တသ္မာ တာနိ အနာမသိတွာ ဥပသင်္ကမနပယိရုပါသနာနိယေဝ ဒဿေတုံ ‘‘သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒဿနသဝနာနုဿရဏတော ဟိ အရိယေသု ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ လဒ္ဓသဝနာနုတ္တရိယော အပရိပူရေ သီလာဒိဂုဏေ ပရိပူရေဿတီတိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတီ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၂။၁၈၃)။

တတ္ထ သေဝတောတိ ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏဝသေန ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမတော။ ဘဇတောတိ သမ္ပိယာယနဘတ္တိဝသေန ဘဇတော။ ပယိရုပါသတောတိ ပဉှပုစ္ဆနေန ပဋိပတ္တိအနုကရဏေန စ ပယိရုပါသတောတိ တိဏ္ဏံ ပဒါနံ အတ္ထဝိဘာဂေါ ဒီပေတဗ္ဗော။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿ ပါရိပူရိ ဧကူနဝီသတိမဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧဝရူပါ စ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူတိအာဒီသု ယေ ယထာဝုတ္တဂုဏသမန္နာဂမေန ဧဝရူပါ ဧဒိသာ ဘိန္နသဗ္ဗကိလေသာ ဘိက္ခူ, တေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဟိတေသု သတ္တာနံ နိယောဇနဝသေန အနုသာသနတော သတ္ထာရောတိပိ ဝုစ္စန္တိ။ ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏတော သတ္ထဝါဟာတိပိ, ရာဂါဒိရဏာနံ ဇဟနတော ဇဟာပနတော စ ရဏဉ္ဇဟာတိပိ, အဝိဇ္ဇာတမဿ ဝိနောဒနတော ဝိနောဒါပနတော စ တမောနုဒါတိပိ, သပရသန္တာနေသု ပညာအာလောကပညာဩဘာသပညာပဇ္ဇောတာနံ ကရဏေန နိဗ္ဗတ္တနေန အာလောကာဒိကရာတိပိ, တထာ ဉာဏုက္ကာဉာဏပ္ပဘာဓမ္မုက္ကာဓမ္မပ္ပဘာနံ ဓာရဏေန ကရဏေန စ ဥက္ကာဓာရာတိပိ, ပဘင်္ကရာတိပိ, အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ, အနယေ န ဣရိယနတော, အယေ စ ဣရိယနတော ပရေသံ တထာဘာဝဟေတုဘာဝတော, သဒေဝကေန လောကေန အရဏီယတော အရိယာတိပိ, ပညာစက္ခုဓမ္မစက္ခူနံ သာတိသယပဋိလာဘေန စက္ခုမန္တောတိပိ ဝုစ္စန္တိ။

ဂါထာသု ပါမောဇ္ဇကရဏံ ဌာနန္တိ နိရာမိသဿ ပမောဒဿ နိဗ္ဗတ္တကံ ဌာနံ ကာရဏံ။ ဧတန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗနိဒဿနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဝိဇာနတန္တိ သံကိလေသဝေါဒါနေ ယာထာဝတော ဇာနန္တာနံ။ ဘာဝိတတ္တာနန္တိ ဘာဝိတသဘာဝါနံ, ကာယဘာဝနာဒီဟိ ဘာဝိတသန္တာနာနန္တိ အတ္ထော။ ဓမ္မဇီဝိနန္တိ မိစ္ဆာဇီဝံ ပဟာယ ဓမ္မေန ဉာယေန ဇီဝိကကပ္ပနတော, ဓမ္မေန ဝါ ဉာယေန အတ္တဘာဝဿ ပဝတ္တနတော, သမာပတ္တိဗဟုလတာယ ဝါ အဂ္ဂဖလဓမ္မေန ဇီဝနတော ဓမ္မဇီဝိနံ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယဒိဒံ ဘာဝိတတ္တာနံ ပရိနိဋ္ဌိတသမာဓိပညာဘာဝနာနံ တတော ဧဝ ဓမ္မဇီဝိနံ အရိယာနံ ဒဿနံ။ ဧတံ အဝိပ္ပဋိသာရနိမိတ္တာနံ သီလာဒီနံ ပါရိပူရိဟေတုဘာဝတော ဝိဇာနတံ သပ္ပညဇာတိကာနံ ဧကန္တေနေဝ ပီတိပါမောဇ္ဇကာရဏန္တိ။

ဣဒါနိ တံ တဿ ကာရဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ဇောတယန္တီ’’တိ ဩသာနဂါထာဒွယမာဟ။ တတ္ထ တေတိ တေ ဘာဝိတတ္တာ ဓမ္မဇီဝိနော အရိယာ။ ဇောတယန္တီတိ ပကာသယန္တိ။ ဘာသယန္တီတိ သဒ္ဓမ္မောဘာသေန လောကံ ပဘာသယန္တိ, ဓမ္မံ ဒေသေန္တီတိ အတ္ထော။ ယေသန္တိ ယေသံ အရိယာနံ။ သာသနန္တိ ဩဝါဒံ။ သမ္မဒညာယာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏေဟိ သမ္မဒေဝ ဇာနိတွာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ တဏှုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၅။ ဆဋ္ဌေ တဏှုပ္ပါဒါတိ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧတေသူတိ ဥပ္ပါဒါ။ ကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ? တဏှာ။ တဏှာယ ဥပ္ပါဒါ တဏှုပ္ပါဒါ, တဏှာဝတ္ထူနိ တဏှာကာရဏာနီတိ အတ္ထော။ ယတ္ထာတိ ယေသု နိမိတ္တဘူတေသု။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာတိ ဥပ္ပဇ္ဇနသီလာ။ စီဝရဟေတူတိ ‘‘ကတ္ထ မနာပံ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ စီဝရကာရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣတိဘဝါဘဝဟေတူတိ ဧတ္ထ ပန ဣတီတိ နိဒဿနတ္ထေ နိပါတော။ ယထာ စီဝရာဒိဟေတု, ဧဝံ ဘဝါဘဝဟေတုပီတိ အတ္ထော။ ဘဝါဘဝါတိ စေတ္ထ ပဏီတပ္ပဏီတာနိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ အဓိပ္ပေတာနိ ဘဝတိ အာရောဂျံ ဧတေနာတိ ကတွာ။ ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝေသု ပဏီတပ္ပဏီတတရော ဘဝါဘဝေါ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ဘဝေါတိ ဝါ သမ္ပတ္တိ, အဘဝေါတိ ဝိပတ္တိ။ ဘဝေါတိ ဝုဍ္ဎိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ။ တံ နိမိတ္တဉ္စ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝါဘဝဟေတု ဝါ’’တိ။

ဂါထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ။ အပိစ တဏှာဒုတိယောတိ တဏှာသဟာယော။ အယဉှိ သတ္တော အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ သံသရန္တော န ဧကကောဝ သံသရတိ, တဏှံ ပန ဒုတိယိကံ သဟာယိကံ လဘိတွာဝ သံသရတိ။ တထာ ဟိ တံ ပပါတပါတံ အစိန္တေတွာ မဓုဂဏှနကလုဒ္ဒကံ ဝိယ အနေကာဒီနဝါကုလေသုပိ ဘဝေသု အာနိသံသမေဝ ဒဿေန္တီ အနတ္ထဇာလေ သာ ပရိဗ္ဘမာပေတိ။ ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧတံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ခန္ဓေသု ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝသညိတံ အာဒီနဝံ ဇာနိတွာ။ တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ ‘‘တဏှာ စာယံ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ ပဘဝေါ ကာရဏ’’န္တိ ဇာနိတွာ။ ဧတ္တာဝတာ စ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ။ ဣဒါနိ တံ ခီဏာသဝံ ထောမေန္တော ‘‘ဝီတတဏှော’’တိအာဒိမာဟ။ ယံ ပနေတ္ထ အဝုတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သဗြဟ္မကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၆။ သတ္တမေ သဗြဟ္မကာနီတိ သသေဋ္ဌကာနိ။ ယေသန္တိ ယေသံ ကုလာနံ။ ပုတ္တာနန္တိ ပုတ္တေဟိ ပူဇိတသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ဣဒံ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ။ အဇ္ဈာဂါရေတိ သကေ ဃရေ။ ပူဇိတာ ဟောန္တီတိ ယံ ဃရေ အတ္ထိ, တေန ပဋိဇဂ္ဂိတာ မနာပေန စေဝ ကာယိကဝါစသိကေန စ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ။ ဣတိ မာတာပိတုပူဇကာနိ ကုလာနိ ‘‘သဗြဟ္မကာနီ’’တိ ပသံသိတွာ ဥပရိပိ နေသံ ပသံသနီယတံ ဒဿေန္တော ‘‘သပုဗ္ဗဒေဝတာနီ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဗြဟ္မာတိအာဒီနိ တေသံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝသာဓနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ။ တတြာယမတ္ထဝိဘာဝနာ – ဗြဟ္မာတိ သေဋ္ဌာဓိဝစနံ။ ယထာ ဟိ ဗြဟ္မုနော စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဥပေက္ခာတိ, ဧဝံ မာတာပိတူနံ ပုတ္တေသု စတဿော ဘာဝနာ အဝိဇဟိတာ ဟောန္တိ။ တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ကုစ္ဆိဂတသ္မိဉှိ ဒါရကေ ‘‘ကဒါ န ခေါ ပုတ္တကံ အရောဂံ ပရိပုဏ္ဏင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပဿိဿာမာ’’တိ မာတာပိတူနံ မေတ္တစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယဒါ ပနေသ မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော ဦကာဟိ ဝါ မင်္ကုလေဟိ ဝါ ဒဋ္ဌော ဒုက္ခသေယျာယ ဝါ ပီဠိတော ပရောဒတိ ဝိရဝတိ, တဒါဿ သဒ္ဒံ သုတွာ မာတာပိတူနံ ကာရုညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အာဓာဝိတွာ ဝိဓာဝိတွာ ကီဠနကာလေ ပန လောဘနီယဝယသ္မိံ ဝါ ဌိတကာလေ ဒါရကံ ဩလောကေတွာ မာတာပိတူနံ စိတ္တံ သပ္ပိမဏ္ဍေ ပက္ခိတ္တသတဝိဟတကပ္ပါသပိစုပဋလံ ဝိယ မုဒုကံ အာမောဒိတံ ပမောဒိတံ, တဒါ နေသံ မုဒိတာ လဗ္ဘတိ။ ယဒါ ပန တေသံ ပုတ္တော ဒါရဘရဏံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ပါဋိယေက္ကံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ, တဒါ မာတာပိတူနံ ‘‘သက္ကောတိ ဒါနိ နော ပုတ္တကော အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဇီဝိတု’’န္တိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ တသ္မိံ ကာလေ ဥပေက္ခာ လဗ္ဘတိ။ ဧဝံ မာတာပိတူနံ ပုတ္တေသု ယထာကာလံ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဗြဟ္မဝိဟာရဿ လဗ္ဘနတော ဗြဟ္မသဒိသဝုတ္တိတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဗြဟ္မာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ။

ပုဗ္ဗဒေဝတာတိ ဧတ္ထ ဒေဝါ နာမ တိဝိဓာ – သမ္မုတိဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ, ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ။ တေသု သမ္မုတိဒေဝါ နာမ ရာဇာနော ခတ္တိယာ။ တေ ဟိ ‘‘ဒေဝေါ, ဒေဝီ’’တိ လောကေ ဝေါဟရီယန္တိ, ဒေဝါ ဝိယ လောကဿ နိဂ္ဂဟာနုဂ္ဂဟသမတ္ထာ စ ဟောန္တိ။ ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမ စာတုမဟာရာဇိကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာ သတ္တာ။ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ နာမ ခီဏာသဝါ သဗ္ဗကိလေသဝိသုဒ္ဓိတော။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဒိဗ္ဗန္တိ, ကီဠန္တိ, လဠန္တိ, ဇောတန္တိ ပဋိပက္ခံ ဇယန္တိ ဝါတိ ဒေဝါ။ တေသု သဗ္ဗသေဋ္ဌာ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ။ ယထာ တေ ဗာလဇနေဟိ ကတံ အပရာဓံ အဂဏေတွာ ဧကန္တေနေဝ တေသံ အနတ္ထဟာနိံ အတ္ထုပ္ပတ္တိဉ္စ အာကင်္ခန္တာဝ ယထာဝုတ္တဗြဟ္မဝိဟာရယောဂေန အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, ဒက္ခိဏေယျတာယ စ တေသံ ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ မဟာနိသံသတဉ္စ အာဝဟန္တိ၊ ဧဝမေဝ မာတာပိတရောပိ ပုတ္တာနံ အပရာဓံ အဂဏေတွာ ဧကန္တေနေဝ တေသံ အနတ္ထဟာနိံ အတ္ထုပ္ပတ္တိဉ္စ အာကင်္ခန္တာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဗြဟ္မဝိဟာရဿ လဗ္ဘနတော အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပဇ္ဇန္တာ ပရမဒက္ခိဏေယျာ ဟုတွာ အတ္တနိ ကတာနံ ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ မဟာနိသံသတဉ္စ အာဝဟန္တိ။ သဗ္ဗဒေဝေဟိ စ ပဌမံ တေသံ ဥပကာရဝန္တတာယ တေ အာဒိတောယေဝ ဒေဝါ။ တေသဉှိ ဝသေန တေ ပဌမံ အညေ ဒေဝေ ‘‘ဒေဝါ’’တိ ဇာနန္တိ အာရာဓေန္တိ ပယိရုပါသန္တိ, အာရာဓနဝိဓိံ ဉတွာ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာ တဿာ ပဋိပတ္တိယာ ဖလံ အဓိဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တေ ပစ္ဆာဒေဝါ နာမ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗဒေဝတာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ။

ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ပဌမအာစရိယာ။ မာတာပိတရော ဟိ ပုတ္တေ သိက္ခာပေန္တာ အတိတရုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဧဝံ နိသီဒ, ဧဝံ ဂစ္ဆ, ဧဝံ တိဋ္ဌ, ဧဝံ သယ, ဧဝံ ခါဒ, ဧဝံ ဘုဉ္ဇ, အယံ တေ ‘တာတာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော, အယံ ‘ဘာတိကာ’တိ, အယံ ‘ဘဂိနီ’တိ, ဣဒံ နာမ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ န ဝဋ္ဋတိ, အသုကံ နာမ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အသုကံ နာမ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂါဟေန္တိ သိက္ခာပေန္တိ။ အပရဘာဂေ အညေ အာစရိယာပိ သိပ္ပံ မုဒ္ဒံ ဂဏနန္တိ ဧဝမာဒိံ သိက္ခာပေန္တိ, အညေ သရဏာနိ ဒေန္တိ, သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေန္တိ, ပဗ္ဗာဇေန္တိ, ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒီနိ ပါပေန္တိ။ ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ ပစ္ဆာအာစရိယာ နာမ။ မာတာပိတရော ပန သဗ္ဗပဌမံ။ တေနာဟ ‘‘ပုဗ္ဗာစရိယာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ။

အာဟုနေယျာတိ အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗန္တိ အာဟုနံ, ဒူရတောပိ အာနေတွာ ဖလဝိသေသံ အာကင်္ခန္တေန ဂုဏဝန္တေသု ဒါတဗ္ဗာနံ အန္နပါနဝတ္ထစ္ဆာဒနာဒီနံ ဧတံ နာမံ, ဥပကာရခေတ္တတာယ တံ အာဟုနံ အရဟန္တီတိ အာဟုနေယျာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဟုနေယျာတိ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ။

ဣဒါနိ တေသံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ကိဿ ဟေတု? ဗဟုကာရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ကိဿ ဟေတူတိ တံ မာတာပိတူနံ ဗြဟ္မာဒိအဓိဝစနံ ကေန ကာရဏေနာတိ စေတိ အတ္ထော။ ဗဟုကာရာတိ ဗဟူပကာရာ။ အာပါဒကာတိ ဇီဝိတဿ အာပါဒကာ, ပါလကာ။ ပုတ္တာနဉှိ မာတာပိတူဟိ ဇီဝိတံ အာပါဒိတံ ပါလိတံ ဃဋိတံ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိတံ သမ္ပာဒိတံ။ ပေါသကာတိ ဟတ္ထပါဒေ ဝဍ္ဎေတွာ ဟဒယလောဟိတံ ပါယေတွာ ပေါသေတာရော။ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရောတိ ပုတ္တာနံ ဣမသ္မိံ လောကေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏဒဿနံ နာမ မာတာပိတရော နိဿာယ ဇာတန္တိ တေ နေသံ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော နာမ။ ဣတိ တေသံ ဗဟုကာရတ္တံ ဗြဟ္မာဒိဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿိတံ, ယေန ပုတ္တော မာတာပိတူနံ လောကိယေန ဥပကာရေန ကေနစိ ပရိယာယေန ပရိယန္တံ ပဋိကာရံ ကာတုံ န သမတ္ထောယေဝ။ သစေ ဟိ ပုတ္တော ‘‘မာတာပိတူနံ ဥပကာရဿ ပစ္စုပကာရံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဝါယမန္တော ဒက္ခိဏေ အံသကူဋေ မာတရံ, ဣတရသ္မိံ ပိတရံ ဌပေတွာ ဝဿသတာယုကော သကလံ ဝဿသတမ္ပိ ပရိဟရေယျ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနာဒီဟိ စ ယထာရုစိ ဥပဋ္ဌဟန္တော တေသံ မုတ္တကရီသမ္ပိ အဇိဂုစ္ဆန္တော, န ဧတ္တာဝတာ ပုတ္တေန မာတာပိတူနံ ပဋိကာရော ကတော ဟောတိ အညတြ သဒ္ဓါဒိဂုဏဝိသေသေ ပတိဋ္ဌာပနာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ဒွိန္နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, န သုပ္ပဋိကာရံ ဝဒါမိ။ ကတမေသံ ဒွိန္နံ? မာတု စ ပိတု စ။ ဧကေန, ဘိက္ခဝေ, အံသေန မာတရံ ပရိဟရေယျ, ဧကေန အံသေန ပိတရံ ပရိဟရေယျ ဝဿသတာယုကော ဝဿသတဇီဝီ, သော စ နေသံ ဥစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနနှာပနသမ္ဗာဟနေန, တေ စ တတ္ထေဝ မုတ္တကရီသံ စဇေယျုံ, န တွေဝ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ

ကတံ ဝါ ဟောတိ ပဋိကတံ ဝါ။ ဣမိဿာ စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပထဝိယာ ပဟူတရတ္တရတနာယ မာတာပိတရော ဣဿရိယာဓိပစ္စေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပေယျ, န တွေဝ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ကတံ ဝါ ဟောတိ ပဋိကတံ ဝါ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ဗဟုကာရာ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတရော ပုတ္တာနံ အာပါဒကာ ပေါသကာ ဣမဿ လောကဿ ဒဿေတာရော။

‘‘ယော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတရော အဿဒ္ဓေ သဒ္ဓါသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ နိဝေသေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ဒုဿီလေ သီလသမ္ပဒါယ, မစ္ဆရိနော စာဂသမ္ပဒါယ, ဒုပ္ပညေ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ နိဝေသေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတာပိတူနံ ကတဉ္စ ဟောတိ ပဋိကတဉ္စာ’’တိ (အ။ နိ။ ၂။၃၄)။

တထာ –

‘‘မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနံ, ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော’’တိ၊ (ခု။ ပါ။ ၅။၆)၊

‘‘မာတာပိတုဥပဋ္ဌာနံ, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍိတပညတ္တ’’န္တိ စ –

ဧဝမာဒီနိ မာတာပိတူနံ ပုတ္တဿ ဗဟူပကာရဘာဝသာဓကာနိ သုတ္တာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ။

ဂါထာသု ဝုစ္စရေတိ ဝုစ္စန္တိ ကထီယန္တိ။ ပဇာယ အနုကမ္ပကာတိ ပရေသံ ပါဏံ ဆိန္ဒိတွာပိ အတ္တနော သန္တကံ ယံကိဉ္စိ စဇိတွာပိ အတ္တနော ပဇံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ ဂေါပယန္တိ, တသ္မာ ပဇာယ အတ္တနော ပုတ္တာနံ အနုကမ္ပကာ အနုဂ္ဂါဟကာ။

နမဿေယျာတိ သာယံ ပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ဣဒံ မယှံ ဥတ္တမံ ပုညက္ခေတ္တ’’န္တိ နမက္ကာရံ ကရေယျ။ သက္ကရေယျာတိ သက္ကာရေန ပဋိမာနေယျ။ ဣဒါနိ တံ သက္ကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘အန္နေနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အန္နေနာတိ ယာဂုဘတ္တခါဒနီယေန။ ပါနေနာတိ အဋ္ဌဝိဓပါနေန။ ဝတ္ထေနာတိ နိဝါသနပါရုပနေန။ သယနေနာတိ မဉ္စပီဌဘိသိဗိမ္ဗောဟနာဒိနာ သယနေန။ ဥစ္ဆာဒနေနာတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပဋိဝိနောဒေတွာ သုဂန္ဓကရဏုစ္ဆာဒနေန။ နှာနေနာတိ သီတကာလေ ဥဏှောဒကေန, ဥဏှကာလေ သီတောဒကေန ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတွာ နှာပနေန။ ပါဒါနံ ဓောဝနေန စာတိ ဥဏှောဒကသီတောဒကေဟိ ပါဒဓောဝနေန စေဝ တေလမက္ခနေန စ။

တာယ နံ ပါရိစရိယာယာတိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာဝုတ္တပရိစရဏေန။ အထ ဝါ ပါရိစရိယာယာတိ ဘရဏကိစ္စကရဏကုလဝံသပတိဋ္ဌာပနာဒိနာ ပဉ္စဝိဓဥပဋ္ဌာနေန။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဉ္စဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌာတဗ္ဗာ ‘ဘတော နေ ဘရိဿာမိ, ကိစ္စံ နေသံ ကရိဿာမိ, ကုလဝံသံ ဌပေဿာမိ, ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ။ အထ ဝါ ပန နေသံ ပေတာနံ ကာလကတာနံ ဒက္ခိဏမနုပ္ပဒဿာမီ’တိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဂဟပတိပုတ္တ, ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တေန ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ မာတာပိတရော ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ ပုတ္တံ အနုကမ္ပန္တိ – ပါပါ နိဝါရေန္တိ, ကလျာဏေ နိဝေသေန္တိ, သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တိ, ပတိရူပေန ဒါရေန သံယောဇေန္တိ, သမယေ ဒါယဇ္ဇံ နိယျာဒေန္တီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၆၇)။

အပိစ ယော မာတာပိတရော တီသု ဝတ္ထူသု အဘိပ္ပသန္နေ ကတွာ သီလေသု ဝါ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါ နိယောဇေတွာ ဥပဋ္ဌဟတိ, အယံ မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကာနံ အဂ္ဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သာ ပနာယံ ပါရိစရိယာ ပုတ္တဿ ဥဘယလောကဟိတသုခါဝဟာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ။ မာတာပိတုဥပဋ္ဌာကဉှိ ပုဂ္ဂလံ ပဏ္ဍိတမနုဿာ တတ္ထ ပါရိစရိယာယ ပသံသန္တိ ဝဏ္ဏေန္တိ ထောမေန္တိ, တဿ စ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တာ သယမ္ပိ အတ္တနော မာတာပိတူသု တထာ ပဋိပဇ္ဇိတွာ မဟန္တံ ပုညံ ပသဝန္တိ။ ပေစ္စာတိ ပရလောကံ ဂန္တွာ သဂ္ဂေ ဌိတော မာတာပိတုပဋ္ဌာကော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ မောဒတိ ပမောဒတိ အဘိနန္ဒတီတိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဗဟုကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၇။ အဋ္ဌမေ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာတိ ဗြာဟ္မဏာ စေဝ ဂဟပတိကာ စ။ ဌပေတွာ ဗြာဟ္မဏေ ယေ ကေစိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တာ ဣဓ ဂဟပတိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယေတိ အနိယမတော နိဒ္ဒိဋ္ဌပရာမသနံ။ ဝေါတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ဗဟူပကာရာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ, ယေ ဗြာဟ္မဏာ စေဝ သေသအဂါရိကာ စ ‘‘တုမှေ ဧဝ အမှာကံ ပုညက္ခေတ္တံ, ယတ္ထ မယံ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေမ သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိက’’န္တိ စီဝရာဒီဟိ ပစ္စယေဟိ ပတိဥပဋ္ဌိတာတိ။

ဧဝံ ‘‘အာမိသဒါနေန အာမိသသံဝိဘာဂေန အာမိသာနုဂ္ဂဟေန ဂဟဋ္ဌာ ဘိက္ခူနံ ဥပကာရဝန္တော’’တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဓမ္မဒါနေန ဓမ္မသံဝိဘာဂေန ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဘိက္ခူနမ္ပိ တေသံ ဥပကာရဝန္တတံ ဒဿေတုံ ‘‘တုမှေပိ, ဘိက္ခဝေ,’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? ပိဏ္ဍာပစာယနံ နာမ ကထိတံ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ ဣမေ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဝ တုမှာကံ ဉာတကာ, န မိတ္တာ, န ဣဏံ ဝါ ဓာရေန္တိ, အထ ခေါ ‘‘ဣမေ သမဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာ ပဋိပန္နာ, ဧတ္ထ နော ကာရာ မဟပ္ဖလာ ဘဝိဿန္တိ မဟာနိသံသာ’’တိ ဖလဝိသေသံ အာကင်္ခန္တာ တုမှေ စီဝရာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တသ္မာ တံ တေသံ အဓိပ္ပါယံ ပရိပူရေန္တာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ, ဓမ္မဒေသနာပိ ဝေါ ကာရကာနံယေဝ သောဘတိ, အာဒေယျာ စ ဟောတိ, န ဣတရေသန္တိ ဧဝံ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ အပ္ပမာဒေါ ကရဏီယောတိ။

ဧဝမိဒံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ အာမိသဒါနဓမ္မဒါနဝသေန အညမညံ သန္နိဿာယ ကာမာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဿပိ ဩဃဿ နိတ္ထရဏတ္ထာယ သကလဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္မဒေဝ ပရိယောသာနကရဏာယ ဥပေါသထသီလနိယမာဒိဝသေန စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိဝသေန ဝါ ဣဒံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ဝုဿတိ စရီယတီတိ။

ဂါထာသု သာဂါရာတိ ဂဟဋ္ဌာ။ အနဂါရာတိ ပရိစ္စတ္တအဂါရာ ပဗ္ဗဇိတာ။ ဥဘော အညောညနိဿိတာတိ တေ ဥဘောပိ အညမညသန္နိဿိတာ။ သာဂါရာ ဟိ အနဂါရာနံ ဓမ္မဒါနသန္နိဿိတာ, အနဂါရာ စ သာဂါရာနံ ပစ္စယဒါနသန္နိဿိတာ။ အာရာဓယန္တီတိ သာဓေန္တိ သမ္ပာဒေန္တိ။ သဒ္ဓမ္မန္တိ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မံ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မဉ္စ။ တတ္ထ ယံ ဥတ္တမံ, တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရ’’န္တိ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနဉ္စ။ သာဂါရေသူတိ သာဂါရေဟိ, နိဿက္ကေ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ, သာဂါရာနံ ဝါ သန္တိကေ။ ပစ္စယန္တိ ဝုတ္တာဝသေသံ ဒုဝိဓံ ပစ္စယံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘေသဇ္ဇဉ္စ။ ပရိဿယဝိနောဒနန္တိ ဥတုပရိဿယာဒိပရိဿယဟရဏံ ဝိဟာရာဒိအာဝသထံ။ သုဂတန္တိ သမ္မာ ပဋိပန္နံ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌဝိဓံ အရိယပုဂ္ဂလံ။ သာဝကော ဟိ ဣဓ သုဂတောတိ အဓိပ္ပေတော။ ဃရမေသိနောတိ ဃရံ ဧသိနော, ဂေဟေ ဌတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တာ ဘောဂူပကရဏာနိ စေဝ ဂဟဋ္ဌသီလာဒီနိ စ ဧသနသီလာတိ အတ္ထော။ သဒ္ဒဟာနော အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ အရိယာနံ ဝစနံ, တေသံ ဝါ သမ္မာပဋိပတ္တိံ သဒ္ဒဟန္တာ။ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေ သမ္မာ ပဋိပန္နာ, ယထာ ဣမေ ကထေန္တိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ သာ ပဋိပတ္တိ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ အဘိသဒ္ဒဟန္တာတိ အတ္ထော။ ‘‘သဒ္ဒဟန္တာ’’တိပိ ပါဌော။ အရိယပညာယာတိ သုဝိသုဒ္ဓပညာယ။ ဈာယိနောတိ အာရမ္မဏလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန ဒုဝိဓေနပိ ဈာနေန ဈာယိနော။

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာနာတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ, ဣမသ္မိံ ဝါ သာသနေ လောကိယလောကုတ္တရသုခဿ မဂ္ဂဘူတံ သီလာဒိဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနံ န ပါပုဏန္တိ, တာဝဒေဝ သုဂတိဂါမိနော။ နန္ဒိနောတိ ပီတိသောမနဿယောဂေန နန္ဒနသီလာ။ ကေစိ ပန ‘‘ဓမ္မံ စရိတွာန မဂ္ဂန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပါပုဏိတွာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဒေဝလောကသ္မိန္တိ ဆဗ္ဗိဓေပိ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ။ မောဒန္တိ ကာမကာမိနောတိ ယထိစ္ဆိတဝတ္ထုနိပ္ဖတ္တိတော ကာမကာမိနော ကာမဝန္တော ဟုတွာ ပမောဒန္တီတိ။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ကုဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၈။ နဝမေ ကုဟာတိ သာမန္တဇပ္ပနာဒိနာ ကုဟနဝတ္ထုနာ ကုဟကာ, အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ ကောဟညံ ကတွာ ပရေသံ ဝိမှာပကာတိ အတ္ထော။ ထဒ္ဓါတိ ကောဓေန စ မာနေန စ ထဒ္ဓမာနသာ။ ‘‘ကောဓနော ဟောတိ ဥပါယာသဗဟုလော, အပ္ပမ္ပိ ဝုတ္တော သမာနော အဘိသဇ္ဇတိ ကုပ္ပတိ ဗျာပဇ္ဇတိ ပတိတ္ထီယတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၂၅၊ ပု။ ပ။ ၁၀၁) ဧဝံ ဝုတ္တေန ကောဓေန စ, ‘‘ဒုဗ္ဗစော ဟောတိ ဒေါဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အက္ခမော အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၁) ဧဝံ ဝုတ္တေန ဒေါဝစဿေန စ, ‘‘ဇာတိမဒေါ, ဂေါတ္တမဒေါ, သိပ္ပမဒေါ, အာရောဂျမဒေါ, ယောဗ္ဗနမဒေါ, ဇီဝိတမဒေါ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၃၂) ဧဝံ ဝုတ္တေန ဇာတိမဒါဒိဘေဒေန မဒေန စ ဂရုကာတဗ္ဗေသု ဂရူသု ပရမနိပစ္စကာရံ အကတွာ အယောသလာကံ ဂိလိတွာ ဌိတာ ဝိယ အနောနတာ ဟုတွာ ဝိစရဏကာ။ လပါတိ ဥပလာပကာ မိစ္ဆာဇီဝဝသေန ကုလသင်္ဂါဟကာ ပစ္စယတ္ထံ ပယုတ္တဝါစာဝသေန နိပ္ပေသိကတာဝသေန စ လပကာတိ ဝါ အတ္ထော။

သိင်္ဂီတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ? ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၈၅၂) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ သိင်္ဂသဒိသေဟိ ပါကဋကိလေသေဟိ သမန္နာဂတာ။ ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, နဠသဒိသံ တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရဏကာ။ အသမာဟိတာတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တဿာပိ အလာဘိနော။ န မေ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ တေ မယှံ ဘိက္ခူ မမ သန္တကာ န ဟောန္တိ။ မေတိ ဣဒံ ပဒံ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန တေ ကုဟနာဒိယောဂတော န သမ္မာ ပဋိပန္နာ, တသ္မာ ‘‘န မာမကာ’’တိ ဝုတ္တာ။ အပဂတာတိ ယဒိပိ တေ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပန အပ္ပဋိပဇ္ဇနတော အပဂတာ ဧဝ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ, ဣတော တေ သုဝိဒူရဝိဒူရေ ဌိတာတိ ဒဿေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ,

ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တဒါဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ,

သတဉ္စ ဓမ္မံ အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ။ (အ။ နိ။ ၄။၄၇၊ ဇာ။ ၂။၂၁။၄၁၄)၊

ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သီလာဒိဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎနဝသေန ဝုဒ္ဓိံ, တတ္ထ နိစ္စလဘာဝေန ဝိရူဠှိံ, သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋဘာဝေန သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ဝေပုလ္လံ။ န စ တေ ကုဟာဒိသဘာဝါ ဘိက္ခူ အာပဇ္ဇန္တိ, န စ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော။ တေ ခေါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ မာမကာတိ ဣဓာပိ မေတိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဒတိ, သမ္မာ ပဋိပန္နတ္တာ ပန ‘‘မာမကာ’’တိ အာဟ။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝိရူဟန္တိ နာမ, အရဟတ္တဖလေ ပန သမ္ပတ္တေ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပန္နာ နာမ။ ဂါထာ သုဝိညေယျာ ဧဝ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ နဒီသောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၉။ ဒသမေ သေယျထာပီတိ ဩပမ္မဒဿနတ္ထေ နိပါတော, ယထာ နာမာတိ အတ္ထော။ နဒိယာ သောတေန ဩဝုယှေယျာတိ သီဃသောတာယ ဟာရဟာရိနိယာ နဒိယာ ဥဒကဝေဂေန ဟေဋ္ဌတော ဝုယှေယျ အဓော ဟရိယေထ။ ပိယရူပသာတရူပေနာတိ ပိယသဘာဝေန သာတသဘာဝေန စ ကာရဏဘူတေန, တဿံ နဒိယံ တဿာ ဝါ ပရတီရေ မဏိသုဝဏ္ဏာဒိ အညံ ဝါ ပိယဝတ္ထု ဝိတ္တူပကရဏံ အတ္ထိ, တံ ဂဟေဿာမီတိ နဒိယံ ပတိတွာ သောတေန အဝကဍ္ဎေယျ။ ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနအသမ္ဘာဝနတ္ထေ နိပါတော။ ကိံ အနုဇာနာတိ, ကိံ န သမ္ဘာဝေတိ? တေန ပုရိသေန အဓိပ္ပေတဿ ပိယဝတ္ထုဿ တတ္ထ အတ္ထိဘာဝံ အနုဇာနာတိ, တထာဂမနံ ပန အာဒီနဝဝန္တတာယ န သမ္ဘာဝေတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အမ္ဘော, ပုရိသ, ယဒိပိ တယာ အဓိပ္ပေတံ ပိယဝတ္ထု တတ္ထ ဥပလဗ္ဘတိ, ဧဝံ ဂမနေ ပန အယမာဒီနဝေါ, ယံ တွံ ဟေဋ္ဌာ ရဟဒံ ပတွာ မရဏံ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပုဏေယျာသီတိ။

အတ္ထိ စေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ရဟဒေါတိ ဧတိဿာ နဒိယာ ဟေဋ္ဌာ အနုသောတဘာဂေ အတိဝိယ ဂမ္ဘီရဝိတ္ထတော ဧကော မဟာသရော အတ္ထိ။ သော စ သမန္တတော ဝါတာဘိဃာတသမုဋ္ဌိတာဟိ မဏိမယပဗ္ဗတကူဋသန္နိဘာဟိ မဟတီဟိ ဦမီဟိ ဝီစီဟိ သဦမိ, ဝိသမေသု ဘူမိပ္ပဒေသေသု သဝေဂံ အနုပက္ခန္ဒန္တေန ဣမိဿာ တာဝ နဒိယာ မဟောဃေန တဟိံ တဟိံ အာဝဋ္ဋမာနဝိပုလဇလတာယ ဗလဝါမုခသဒိသေဟိ သဟ အာဝဋ္ဋေဟီတိ သာဝဋ္ဋော။ တံ ရဟဒံ ဩတိဏ္ဏသတ္တေယေဝ အတ္တနော နိဗဒ္ဓါမိသဂေါစရေ ကတွာ အဇ္ဈာဝသန္တေန အတိဝိယ ဘယာနကဒဿနေန ဃောရစေတသာ ဒကရက္ခသေန သဂဟော သရက္ခသော, စဏ္ဍမစ္ဆမကရာဒိနာ ဝါ သဂဟော, ယထာဝုတ္တရက္ခသေန သရက္ခသော။

ယန္တိ ဧဝံ သပ္ပဋိဘယံ ယံ ရဟဒံ။ အမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနံ။ မရဏံ ဝါ နိဂစ္ဆသီတိ တာဟိ ဝါ ဦမီဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋော, တေသု ဝါ အာဝဋ္ဋေသု နိပတိတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တော တေသံ ဝါ စဏ္ဍမစ္ဆမကရာဒီနံ မုခေ နိပတိတော။ တဿ ဝါ ဒကရက္ခသဿ ဟတ္ထံ ဂတော မရဏံ ဝါ ဂမိဿသိ, အထ ဝါ ပန အာယုသေသေ သတိ တတော မုစ္စိတွာ အပဂစ္ဆန္တော တေဟိ ဦမိအာဒီဟိ ဇနိတဃဋ္ဋိတဝသေန မရဏမတ္တံ မရဏပ္ပမာဏံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆသိ။ ပဋိသောတံ ဝါယမေယျာတိ သော ပုဗ္ဗေ အနုသောတံ ဝုယှမာနော တဿ ပုရိသဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အနတ္ထော ကိရ မေ ဥပဋ္ဌိတော, မစ္စုမုခေ ကိရာဟံ ပရိဝတ္တာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နဗလဝဘယော သမ္ဘမန္တော ဒိဂုဏံ ကတွာ ဥဿာဟံ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမေယျ တရေယျ, န စိရေနေဝ တီရံ သမ္ပာပုဏေယျ။

အတ္ထဿ ဝိညာပနာယာတိ စတုသစ္စပဋိဝေဓာနုကူလဿ အတ္ထဿ သမ္ဗောဓနာယ ဥပမာ ကတာ။ အယဉ္စေတ္ထ အတ္ထောတိ အယမေဝ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော ဣဓ မယာ အဓိပ္ပေတော ဥပမေယျတ္ထော, ယဿ ဝိညာပနာယ ဥပမာ အာဟဋာ။

တဏှာယေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ စတူဟိ အာကာရေဟိ တဏှာယ သောတသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အနုက္ကမပရိဝုဍ္ဎိတော အနုပ္ပဗန္ဓတော ဩသီဒါပနတော ဒုရုတ္တရဏတော စ။ ယထာ ဟိ ဥပရိ မဟာမေဃေ အဘိပ္ပဝုဋ္ဌေ ဥဒကံ ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါယော ပူရေတွာ တတော ဘဿိတွာ ကုသုဗ္ဘေ ပူရေတွာ တတော ဘဿိတွာ ကုန္နဒိယော ပူရေတွာ တတော မဟာနဒိယော ပက္ခန္ဒိတွာ ဧကောဃံ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနံ ‘‘နဒီသောတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာဒိဝသေန အနေကဘေဒေသု ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အနုက္ကမေန ပရိဝုဍ္ဎိံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘တဏှာသောတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ယထာ စ နဒီသောတော အာဂမနတော ယာဝ သမုဒ္ဒပ္ပတ္တိ, တာဝ သတိ ဝိစ္ဆေဒပစ္စယာဘာဝေ အဝိစ္ဆိဇ္ဇမာနော အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တတိ, ဧဝံ တဏှာသောတောပိ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ အသတိ ဝိစ္ဆေဒပစ္စယေ အဝိစ္ဆိဇ္ဇမာနော အပါယသမုဒ္ဒါဘိမုခေါ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တတိ။ ယထာ ပန နဒီသောတော တဒန္တောဂဓေ သတ္တေ ဩသီဒါပေတိ, သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေတိ, မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပေတိ, ဧဝံ တဏှာသောတောပိ အတ္တနော သောတန္တောဂတေ သတ္တေ ဩသီဒါပေတိ, ပညာသီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေတိ, ကုသလမူလစ္ဆေဒနေန သံကိလေသဓမ္မသမာပဇ္ဇနေန စ မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပေတိ။

ယထာ စ နဒိယာ သောတော မဟောဃဘာဝေန ပဝတ္တမာနော ဥဠုမ္ပံ ဝါ နာဝံ ဝါ ဗန္ဓိတုံ နေတုဉ္စ ဆေကံ ပုရိသံ နိဿာယ ပရတီရံ ဂန္တုံ အဇ္ဈာသယံ ကတွာ တဇ္ဇံ ဝါယာမံ ကရောန္တေန တရိတဗ္ဗော, န ယေန ဝါ တေန ဝါတိ ဒုရုတ္တရော, ဧဝံ တဏှာသောတောပိ ကာမောဃဘဝေါဃဘူတော သီလသံဝရံ ပူရေတုံ သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကာတုံ ‘‘နိပကေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကလျာဏမိတ္တေ နိဿာယ သမထဝိပဿနာနာဝံ အဘိရုဟိတွာ သမ္မာဝါယာမံ ကရောန္တေန တရိတဗ္ဗော, န ယေန ဝါ တေန ဝါတိ ဒုရုတ္တရော။ ဧဝံ အနုက္ကမပရိဝုဍ္ဎိတော အနုပ္ပဗန္ဓတော ဩသီဒါပနတော ဒုရုတ္တရဏတောတိ စတူဟိ အာကာရေဟိ တဏှာယ နဒီသောတသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ပိယဇာတိကံ ပိယသဘာဝံ ပိယရူပံ, မဓုရဇာတိကံ မဓုရသဘာဝံ သာတရူပံ, ဣဋ္ဌသဘာဝန္တိ အတ္ထော။ ဆန္နေတန္တိ ဆန္နံ ဧတံ။ အဇ္ဈတ္တိကာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ မယံ အတ္တာတိ ဂဟဏံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဣမိနာ ဝိယ အဓိပ္ပါယေန အတ္တာနံ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တာနီတိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ။ တတ္ထ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ, နိယကဇ္ဈတ္တံ, ဝိသယဇ္ဈတ္တံ, အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ အဇ္ဈတ္တံ။ တေသု ‘‘အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၃၆၂) ဝုတ္တံ ဣဒံ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ နာမ။ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒန’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၂၈၊ ဓ။ သ။ ၁၆၁) အာဂတံ ဣဒံ နိယကဇ္ဈတ္တံ နာမ။ ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၈၇) ဧဝမာဂတံ ဣဒံ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ နာမ။ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာ ဓမ္မာ, ဗာဟိရာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ။ သ။ တိကမာတိကာ ၂၀) ဧတ္ထ ဝုတ္တံ အဇ္ဈတ္တံ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တံ နာမ။ ဣဓာပိ ဧတဒေဝ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ အဇ္ဈတ္တာနိယေဝ အဇ္ဈတ္တိကာနိ။ အထ ဝါ ယထာဝုတ္တေနေဝ အတ္ထေန ‘‘အဇ္ဈတ္တာ ဓမ္မာ, ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု ဝိယ တေသု အဇ္ဈတ္တေသု ဘဝါနိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ, စက္ခာဒီနိ။ တေသံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ။

အာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ အာယတနတော, အာယာနံ တနနတော, အာယတဿ စ နယနတော အာယတနာနီတိ။ စက္ခာဒီသု ဟိ တံတံဒွါရဝတ္ထုကာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သကေန သကေန အနုဘဝနာဒိနာ ကိစ္စေန အာယတန္တိ ဥဋ္ဌဟန္တိ ဃဋန္တိ ဝါယမန္တိ, တေ စ အာယဘူတေ ဓမ္မေ ဧတာနိ တနောန္တိ ဝိတ္ထာရေန္တိ, ယဉ္စ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပဝတ္တံ အတိဝိယ အာယတံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ, တံ နယန္တိ ပဝတ္တေန္တိ။ ဣတိ သဗ္ဗထာပိမေ ဓမ္မာ အာယတနတော, အာယာနံ တနနတော, အာယတဿ စ နယနတော အာယတနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ အပိစ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန, အာကရဋ္ဌေန, သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန, သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန, ကာရဏဋ္ဌေန စ အာယတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ လောကေ ‘‘ဣဿရာယတနံ ဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’’န္တိအာဒီသု အာကရော။ သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု သမောသရဏဋ္ဌာနံ။ ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသော။ ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၁၅၈၊ အ။ နိ။ ၃။၁၀၂) ကာရဏံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ။ စက္ခာဒီသု စ တေ တေ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ နိဝသန္တိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ စက္ခာဒယော တေသံ နိဝါသဋ္ဌာနံ။ တတ္ထ စ တေ အာကိဏ္ဏာ တန္နိဿိတတ္တာတိ တေ နေသံ အာကရော, သမောသရဏဋ္ဌာနဉ္စ တတ္ထ ဝတ္ထုဒွါရဘာဝေန သမောသရဏတော, သဉ္ဇာတိဒေသော စ တန္နိဿယဘာဝေန တေသံ တတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိတော, ကာရဏဉ္စ တဒဘာဝေ တေသံ အဘာဝတောတိ။ ဣတိ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန, အာကရဋ္ဌေန, သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန, သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန, ကာရဏဋ္ဌေနာတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ စက္ခာဒီနိ အာယတနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာန’’န္တိ။

ယဒိပိ ရူပါဒယောပိ ဓမ္မာ ‘‘ရူပံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ, ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ တဏှာဝတ္ထုဘာဝတော ပိယရူပသာတရူပဘာဝေန ဝုတ္တာ။ စက္ခာဒိကေ ပန မုဉ္စိတွာ အတ္တဘာဝပညတ္တိယာ အဘာဝတော ‘‘မမ စက္ခု မမ သောတ’’န္တိအာဒိနာ အဓိကသိနေဟဝတ္ထုဘာဝေန စက္ခာဒယော သာတိသယံ ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ နိဒ္ဒေသံ အရဟန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္နေတံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ အာယတနာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဧတ္ထ ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု, တပ္ပရိယာပန္နာ ဩရမ္ဘာဂါ, ပစ္စယဘာဝေန တေသံ ဟိတာတိ ဩရမ္ဘာဂိယာ။ ယဿ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ဝဋ္ဋသ္မိံ သံယောဇေန္တိ ဗန္ဓန္တီတိ သံယောဇနာနိ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသကာမရာဂဗျာပါဒါနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ တေ ဟိ ကာမဘဝူပဂါနံ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယာ ဟုတွာ ရူပါရူပဓာတုတော ဟေဋ္ဌာဘာဝေန နိဟီနဘာဝေန ဩရမ္ဘာဂဘူတေန ကာမဘဝေန သတ္တေ သံယောဇေန္တိ။ ဧတေနေဝ တေသံ ဟေဋ္ဌာရဟဒသဒိသတာ ဒီပိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဦမိဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကောဓုပါယာသဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ, ဦမိ ဧဝ ဘယန္တိ ဦမိဘယံ။ ကုဇ္ဈနဋ္ဌေန ကောဓော, သွေဝ စိတ္တဿ သရီရဿ စ အဘိပ္ပမဒ္ဒနပဝေဓနုပ္ပါဒနေန ဒဠှံ အာယာသနဋ္ဌေန ဥပါယာသော။

ဧတ္ထ စ အနေကဝါရံ ပဝတ္တိတွာ အတ္တနာ သမဝေတံ သတ္တံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အဒတွာ အနယဗျသနာပါဒနေန ကောဓုပါယာသဿ ဦမိသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တထာ ကာမဂုဏာနံ ကိလေသာဘိဘူတေ သတ္တေ ဣတော စ ဧတ္တော, ဧတ္တော စ ဣတောတိ ဧဝံ မနာပိယရူပါဒိဝိသယသင်္ခါတေ အတ္တနိ သံသာရေတွာ ယထာ တတော ဗဟိဘူတေ နေက္ခမ္မေ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝံ အာဝဋ္ဋေတွာ ဗျသနာပါဒနေန အာဝဋ္ဋသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ယထာ ပန ဂဟရက္ခသောပိ အာရက္ခရဟိတံ အတ္တနော ဂေါစရဘူမိဂတံ ပုရိသံ အဘိဘုယျ ဂဟေတွာ အဂေါစရေ ဌိတမ္ပိ ရက္ခသမာယာယ ဂေါစရံ နေတွာ ဘေရဝရူပဒဿနာဒိနာ အဝသံ အတ္တနော ဥပကာရံ ကာတုံ အသမတ္ထံ ကတွာ အနွာဝိသိတွာ ဝဏ္ဏဗလဘောဂယသသုခေဟိပိ ဝိယောဇေန္တော မဟန္တံ အနယဗျသနံ အာပါဒေတိ, ဧဝံ မာတုဂါမောပိ ယောနိသောမနသိကာရရဟိတံ အဝီရပုရိသံ ဣတ္ထိကုတ္တဘူတေဟိ အတ္တနော ဟာဝဘာဝဝိလာသေဟိ အဘိဘုယျ ဂဟေတွာ ဝီရဇာတိယမ္ပိ အတ္တနော ရူပါဒီဟိ ပလောဘနဝသေန ဣတ္ထိမာယာယ အနွာဝိသိတွာ အဝသံ အတ္တနော ဥပကာရဓမ္မေ သီလာဒယော သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထံ ကရောန္တော ဂုဏဝဏ္ဏာဒီဟိ ဝိယောဇေတွာ မဟန္တံ အနယဗျသနံ အာပါဒေတိ, ဧဝံ မာတုဂါမဿ ဂဟရက္ခသသဒိသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဝဋ္ဋန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ, ဂဟရက္ခသောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ။

ပဋိသောတောတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ နေက္ခမ္မဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဟ ဥပစာရေန ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိပဿနာပညာ စ နိဗ္ဗာနဉ္စ နေက္ခမ္မံ နာမ။ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ နာမ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဌမံ ဈာနံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ဝိပဿနာ၊

သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ, နေက္ခမ္မန္တိ ပဝုစ္စရေ’’တိ။

ဣမေသံ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနံ တဏှာသောတဿ ပဋိလောမတော ပဋိသောတသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အဝိသေသေန ဟိ ဓမ္မဝိနယော နေက္ခမ္မံ, တဿ အဓိဋ္ဌာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ, ဓမ္မဝိနယော စ တဏှာသောတဿ ပဋိသောတံ ဝုစ္စတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဋိသောတဂါမိံ နိပုဏံ, ဂမ္ဘီရံ ဒုဒ္ဒသံ အဏုံ၊

ရာဂရတ္တာ န ဒက္ခန္တိ, တမောခန္ဓေန အာဝုတာ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၅၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂)၊

ဝီရိယာရမ္ဘဿာတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿ။ တဿ ကာမောဃာဒိဘေဒတဏှာသောတသန္တရဏဿ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ စတုရင်္ဂနဒီသောတသန္တရဏဝါယာမဿ သဒိသတာ ပါကဋာယေဝ။ တထာ နဒီသောတဿ တီရေ ဌိတဿ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ကာမာဒိံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ တရိတွာ တဿ ပရတီရဘူတေ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတဿ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမတော ဘဂဝတော သဒိသဘာဝေါ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုမာ ပုရိသော…ပေ… သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ။

တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – နဒီသောတော ဝိယ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တမာနော တဏှာသောတော, တေန ဝုယှမာနော ပုရိသော ဝိယ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ ပရိဗ္ဘမနတော တဏှာသောတေန ဝုယှမာနော သတ္တော, တဿ တတ္ထ ပိယရူပသာတရူပဝတ္ထုသ္မိံ အဘိနိဝေသော ဝိယ ဣမဿ စက္ခာဒီသု အဘိနိဝေသော, သဦမိသာဝဋ္ဋသဂဟရက္ခသော ဟေဋ္ဌာရဟဒေါ ဝိယ ကောဓုပါယာသပဉ္စကာမဂုဏမာတုဂါမသမာကုလော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနသမူဟော, တမတ္ထံ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ တဿ နဒီသောတဿ ပရတီရေ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ သကလံ သံသာရာဒီနဝံ သဗ္ဗဉ္စ ဉေယျဓမ္မံ ယထာဘူတံ ဝိဒိတွာ တဏှာသောတဿ ပရတီရဘူတေ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတော သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ, တဿ ပုရိသဿ တသ္မိံ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာနေ ပုရိသေ အနုကမ္ပာယ ရဟဒဿ ရဟဒါဒီနဝဿ စ အာစိက္ခနံ ဝိယ တဏှာသောတေန ဝုယှမာနဿ သတ္တဿ မဟာကရုဏာယ ဘဂဝတော တဏှာဒီနံ တဒါဒီနဝဿ စ ဝိဘာဝနာ, တဿ ဝစနံ အသဒ္ဒဟိတွာ အနုသောတဂါမိနော တဿ ပုရိသဿ တသ္မိံ ရဟဒေ မရဏပ္ပတ္တိမရဏမတ္တဒုက္ခပ္ပတ္တိယော ဝိယ ဘဂဝတော ဝစနံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တဿ အပါယုပ္ပတ္တိ, သုဂတိယံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ စ, တဿ ပန ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယာမကရဏံ ဝိယ တေန စ ဝါယာမေန ပရတီရံ ပတွာ သုခေန ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနဂမနံ ဝိယ ဘဂဝတော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဏှာဒီသု အာဒီနဝံ ပဿိတွာ တဏှာသောတဿ ပဋိသောတပဗ္ဗဇ္ဇာဒိနေက္ခမ္မဝသေန ဝီရိယာရမ္ဘော, အာရဒ္ဓဝီရိယဿ စ တေနေဝ ဝီရိယာရမ္ဘေန တဏှာသောတာတိက္ကမနံ နိဗ္ဗာနတီရံ ပတွာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိဝသေန ယထာရုစိ သုခဝိဟာရောတိ။

ဂါထာသု သဟာပိ ဒုက္ခေန ဇဟေယျ ကာမေတိ ဈာနမဂ္ဂါဓိဂမတ္ထံ သမထဝိပဿနာနုယောဂံ ကရောန္တော ဘိက္ခု ယဒိပိ တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကိစ္ဆေန ကသိရေန သမ္ပဇ္ဇတိ, န သုခေန ဝီထိံ ဩတရတိ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝနာယ ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝတော, ဣန္ဒြိယာနံ ဝါ အတိက္ခဘာဝတော။ တထာ သတိ သဟာပိ ဒုက္ခေန ဇဟေယျ ကာမေ, ပဌမဇ္ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘေန္တော တတိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒန္တော ကိလေသကာမေ ပဇဟေယျ။ ဧတေန ဒုက္ခပဋိပဒေ ဈာနမဂ္ဂေ ဒဿေတိ။

ယောဂက္ခေမံ အာယတိံ ပတ္ထယာနောတိ အနာဂါမိတံ အရဟတ္တံ ဣစ္ဆန္တော အာကင်္ခမာနော။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယဒိပိ ဧတရဟိ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဈာနပုရိမမဂ္ဂေ အဓိဂစ္ဆာမိ, ဣမေ ပန နိဿာယ ဥပရိ အရဟတ္တံ အဓိဂန္တွာ ကတကိစ္စော ပဟီနသဗ္ဗဒုက္ခော ဘဝိဿာမီတိ သဟာပိ ဒုက္ခေန ဈာနာဒီဟိ ကာမေ ပဇဟေယျာတိ။ အထ ဝါ ယော ကာမဝိတက္ကဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တဿ ဝသေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ သီလဝိသောဓနံ ဈာနာဒီနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိံ ဝါ ပဋိပဇ္ဇန္တော ကိစ္ဆေန ကသိရေန အဿုမုခေါ ရောဒမာနော တံ ဝိတက္ကံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သဟာပိ ဒုက္ခေန ဇဟေယျ ကာမေ’’တိ။ သော ဟိ ကိစ္ဆေနပိ ကာမေ ပဇဟန္တော ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿန္တော အနုက္ကမေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟေယျ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယောဂက္ခေမံ အာယတိံ ပတ္ထယာနော’’တိ။

သမ္မပ္ပဇာနောတိ ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ သမ္မဒေဝ ပဇာနန္တော။ သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ တဿ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ အနန္တရံ ဖလဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တစိတ္တော။ ဝိမုတ္တိယာ ဖဿယေ တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ မဂ္ဂဖလာဓိဂမနကာလေ ဝိမုတ္တိံ နိဗ္ဗာနံ ဖဿယေ ဖုသေယျ ပါပုဏေယျ အဓိဂစ္ဆေယျ သစ္ဆိကရေယျ။ ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ’’တိ ဣဒံ သာမိဝစနံ။ ဝိမုတ္တိယာ ဝါ အာရမ္မဏဘူတာယ တတ္ထ တတ္ထ တံတံဖလသမာပတ္တိကာလေ အတ္တနော ဖလစိတ္တံ ဖဿယေ ဖုသေယျ ပါပုဏေယျ, နိဗ္ဗာနောဂဓာယ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝိဟရေယျာတိ အတ္ထော။ သ ဝေဒဂူတိ သော ဝေဒသင်္ခါတေန မဂ္ဂဉာဏေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဂတတ္တာ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဝေဒဂူ။ လောကန္တဂူတိ ခန္ဓလောကဿ ပရိယန္တံ ဂတော။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ စရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၀။ ဧကာဒသမေ စရတောတိ ဂစ္ဆန္တဿ, စင်္ကမန္တဿ ဝါ။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမဝိတက္ကော ဝါတိ ဝတ္ထုကာမေသု အဝီတရာဂတာယ တာဒိသေ ပစ္စယေ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဗျာပါဒဝိတက္ကော ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော ဝါတိ အာဃာတနိမိတ္တဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဝိတက္ကော, လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရဝိဟေဌနဝသေန ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေတိ သမ္ဗန္ဓော။ အဓိဝါသေတီတိ တံ ယထာဝုတ္တံ ကာမဝိတက္ကာဒိံ ယထာပစ္စယံ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပ္ပန္နံ ‘‘ဣတိပါယံ ဝိတက္ကော ပါပကော, ဣတိပိ အကုသလော, ဣတိပိ သာဝဇ္ဇော, သော စ ခေါ အတ္တဗျာဗာဓာယပိ သံဝတ္တတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပစ္စဝေက္ခဏာယ အဘာဝတော အဓိဝါသေတိ အတ္တနော စိတ္တံ အာရောပေတွာ ဝါသေတိ စေ။ အဓိဝါသေန္တောယေဝ စ နပ္ပဇဟတိ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဝသေန န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, တတော ဧဝ န ဝိနောဒေတိ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနတော န နုဒတိ န နီဟရတိ, တထာ အဝိနောဒနတော န ဗျန္တီကရောတိ န ဝိဂတန္တံ ကရောတိ။ အာတာပီ ပဟိတတ္တော ယထာ တေသံ အန္တောပိ နာဝသိဿတိ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ ဧဝံ ကရောတိ, အယံ ပန တထာ န ကရောတီတိ အတ္ထော။ တထာဘူတောဝ န အနဘာဝံ ဂမေတိ အနု အနု အဘာဝံ န ဂမေတိ။ န ပဇဟတိ စေ, န ဝိနောဒေတိ စေတိအာဒိနာ စေ-သဒ္ဒံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

စရန္တိ စရန္တော။ ဧဝံဘူတောတိ ဧဝံ ကာမဝိတက္ကာဒိပါပဝိတက္ကေဟိ သမင်္ဂီဘူတော။ အနာတာပီ အနောတ္တာပီတိ ကိလေသာနံ အာတာပနဿ ဝီရိယဿ အဘာဝေန အနာတာပီ, ပါပုတြာသအာတာပနပရိတာပနလက္ခဏဿ ဩတ္တပ္ပဿ အဘာဝေန အနောတ္တာပီ။ သတတံ သမိတန္တိ သဗ္ဗကာလံ နိရန္တရံ။ ကုသီတော ဟီနဝီရိယောတိ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဟာယိတွာ အကုသလပက္ခေ ကုစ္ဆိတံ သီဒနတော ကောသဇ္ဇသမန္နာဂမေန စ ကုသီတော, သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယာဘာဝေန ဟီနဝီရိယော ဝီရိယဝိရဟိတောတိ ဝုစ္စတိ ကထီယတိ။ ဌိတဿာတိ ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ တိဋ္ဌတော။ သယနဣရိယာပထဿ ဝိသေသတော ကောသဇ္ဇပက္ခိကတ္တာ ယထာ တံသမင်္ဂိနော ဝိတက္ကာ သမ္ဘဝန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဇာဂရဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။

သုက္ကပက္ခေ တဉ္စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နာဓိဝါသေတီတိ အာရဒ္ဓဝီရိယဿာပိ ဝိဟရတော အနာဒိမတိ သံသာရေ စိရကာလဘာဝိတေန တထာရူပပ္ပစ္စယသမာယောဂေန သတိသမ္မောသေန ဝါ ကာမဝိတက္ကာဒိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, တံ ဘိက္ခု အတ္တနော စိတ္တံ အာရောပေတွာ န ဝါသေတိ စေ, အဗ္ဘန္တရေ န ဝါသေတိ စေတိ အတ္ထော။ အနဓိဝါသေန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ပဇဟတိ ဆဍ္ဍေတိ။ ကိံ ကစဝရံ ဝိယ ပိဋကေန? န ဟိ, အပိစ ခေါ တံ ဝိနောဒေတိ နုဒတိ နီဟရတိ။ ကိံ ဗလီဗဒ္ဒံ ဝိယ ပတောဒေန? န ဟိ, အထ ခေါ နံ ဗျန္တီကရောတိ ဝိဂတန္တံ ကရောတိ။ ယထာ တေသံ အန္တောပိ နာဝသိဿတိ အန္တမသော ဘင်္ဂမတ္တမ္ပိ, တထာ တေ ကရောတိ။ ကထံ ပန တေ တထာ ကရောတိ? အနဘာဝံ ဂမေတိ အနု အနု အဘာဝံ ဂမေတိ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ယထာ သုဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောန္တိ တထာ နေ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဧဝံဘူတောတိအာဒီသု ဧဝံ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ အနဓိဝါသနေန သုဝိသုဒ္ဓါသယော သမာနော တာယ စ အာသယသမ္ပတ္တိယာ တန္နိမိတ္တာယ စ ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ပရိသုဒ္ဓသီလော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော တဒင်္ဂါဒိဝသေန ကိလေသာနံ အာတာပနလက္ခဏေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတတ္တာ အာတာပီ, သဗ္ဗသော ပါပုတြာသေန သမန္နာဂတတ္တာ။ ဩတ္တာပီ သတတံ ရတ္တိန္ဒိဝံ, သမိတံ နိရန္တရံ သမထဝိပဿနာဘာဝနာနုယောဂဝသေန စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနသိဒ္ဓိယာ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတစိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ ကထီယတီတိ အတ္ထော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဂါထာသု ဂေဟနိဿိတန္တိ ဧတ္ထ ဂေဟဝါသီဟိ အပရိစ္စတ္တတ္တာ ဂေဟဝါသီနံ သဘာဝတ္တာ ဂေဟဓမ္မတ္တာ ဝါ ဂေဟံ ဝုစ္စတိ ဝတ္ထုကာမော။ အထ ဝါ ဂေဟပဋိဗဒ္ဓဘာဝတော ကိလေသကာမာနံ နိဝါသဋ္ဌာနဘာဝတော တံဝတ္ထုကတ္တာ ဝါ ကာမဝိတက္ကာဒိ ဂေဟနိဿိတံ နာမ။ ကုမ္မဂ္ဂံ ပဋိပန္နောတိ ယသ္မာ အရိယမဂ္ဂဿ ဥပ္ပထဘာဝတော အဘိဇ္ဈာဒယော တဒေကဋ္ဌဓမ္မာ စ ကုမ္မဂ္ဂေါ, တသ္မာ ကာမဝိတက္ကာဒိဗဟုလော ပုဂ္ဂလော ကုမ္မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော နာမ။ မောဟနေယျေသု မုစ္ဆိတောတိ မောဟသံဝတ္တနိယေသု ရူပါဒီသု မုစ္ဆိတော သမ္မတ္တော အဇ္ဈောပန္နော။ သမ္ဗောဓိန္တိ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ။ ဖုဋ္ဌုန္တိ ဖုသိတုံ ပတ္တုံ, သော တာဒိသော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဂေါစရော အဘဗ္ဗော, န ကဒါစိ တံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော။

ဝိတက္ကံ သမယိတွာနာတိ ယထာဝုတ္တံ မိစ္ဆာဝိတက္ကံ ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလေဟိ ဝူပသမေတွာ။ ဝိတက္ကူပသမေ ရတောတိ နဝန္နမ္ပိ မဟာဝိတက္ကာနံ အစ္စန္တဝူပသမဘူတေ အရဟတ္တေ နိဗ္ဗာနေ ဧဝ ဝါ အဇ္ဈာသယေန ရတော အဘိရတော။ ဘဗ္ဗော သော တာဒိသောတိ သော ယထာဝုတ္တော သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပုဂ္ဂလော ပုဗ္ဗဘာဂေ သမထဝိပဿနာဗလေန သဗ္ဗဝိတက္ကေ ယထာရဟံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ဝူပသမေတွာ ဌိတော, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတဉ္စ အနုတ္တရံ သမ္ဗောဓိံ ဖုဋ္ဌုံ အဓိဂန္တုံ ဘဗ္ဗော သမတ္ထောတိ။

ဧကာဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ သမ္ပန္နသီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၁။ ဒွါဒသမေ သမ္ပန္နသီလာတိ ဧတ္ထ တိဝိဓံ သမ္ပန္နံ ပရိပုဏ္ဏသမင်္ဂီမဓုရဝသေန။ တေသု –

‘‘သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရံ, သုဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ၊

ပဋိဝေဒေမိ တေ ဗြဟ္မေ, န နေ ဝါရေတုမုဿဟေ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၄။၁) –

ဧတ္ထ ပရိပုဏ္ဏတ္ထော သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ။ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော’’တိ (ဝိဘ။ ၅၁၁) ဧတ္ထ သမင်္ဂိဘာဝတ္ထော သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ။ ‘‘ဣမိဿာ, ဘန္တေ, မဟာပထဝိယာ

ဟေဋ္ဌိမတလံ သမ္ပန္နံ – သေယျထာပိ ခုဒ္ဒမဓုံ အနီလကံ, ဧဝမဿာဒ’’န္တိ (ပါရာ။ ၁၇) ဧတ္ထ မဓုရတ္ထော သမ္ပန္နသဒ္ဒေါ။ ဣဓ ပန ပရိပုဏ္ဏတ္ထေပိ သမင်္ဂိဘာဝေပိ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ သမ္ပန္နသီလာတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာ ဟုတွာတိပိ, သီလသမင်္ဂိနော ဟုတွာတိပိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ ‘‘ပရိပုဏ္ဏသီလာ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန ခေတ္တဒေါသဝိဂမေန ခေတ္တပါရိပူရိ ဝိယ ပရိပုဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခေတ္တဒေါသဝိဂမေန ခေတ္တပါရိပူရိ ဝိယ သီလဒေါသဝိဂမေန သီလပါရိပူရိ ဝုတ္တာ’’တိ။ ‘‘သီလသမင်္ဂိနော’’တိ ဣမိနာ ပန အတ္ထေန သီလေန သမင်္ဂီဘူတာ သမောဓာနဂတာ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ ဝိဟရထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ သမ္ပန္နသီလတာ ဟောတိ သီလဝိပတ္တိယာ အာဒီနဝဒဿနေန, သီလသမ္ပတ္တိယာ အာနိသံသဒဿနေန စ။ တဒုဘယမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၀-၂၁) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကိရ ဘဂဝါ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတာ’’တိ ဣမိနာ ဇေဋ္ဌကသီလံ ဒဿေတီတိအာဒိနာ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ကိမဿ ဥတ္တရိ ကရဏီယန္တိ ဧဝံ သမ္ပန္နသီလာနံ ဝိဟရတံ တုမှာကံ ကိန္တိ သိယာ ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ, ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ စေတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ သမ္ပာဒနူပါယေန သဒ္ဓိံ သီလသမ္ပဒါယ ဘိက္ခူ နိယောဇေန္တော အနေကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဒေသနံ အာရဘိတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ပဝတ္တိတာပိ ဘဂဝတော ဒေသနာ အနေကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာဝ ဟောတိ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ, တသ္မာ တံ ဧကပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘စရတော စေပိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ အဘိဇ္ဈာယတိ ဧတာယာတိ အဘိဇ္ဈာ, ပရဘဏ္ဍာဘိဇ္ဈာယနလက္ခဏဿ လောဘဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဗျာပဇ္ဇတိ ပူတိဘဝတိ စိတ္တံ ဧတေနာတိ ဗျာပါဒေါ, ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ ဧကူနဝီသတိအာဃာတဝတ္ထုဝိသယဿ ဒေါသဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ‘‘တတ္ထ ကတမော ကာမစ္ဆန္ဒော? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမသ္နေဟော ကာမပိပါသာ ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာန’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၁၁၅၉), တထာ ‘‘လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ သာရာဂေါ သာရဇ္ဇနာ သာရဇ္ဇိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၃၉၁), ‘‘ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၄၁၈, ၁၂၃၇) စ ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိဂတော ဟောတီတိ အယဉ္စ အဘိဇ္ဈာ, အယဉ္စ ဗျာပါဒေါ ဝိဂတော ဟောတိ အပဂတော, ပဟီနော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္တာဝတာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ စ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ စ ပဟာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ။

ထိနမိဒ္ဓန္တိ ထိနဉ္စေဝ မိဒ္ဓဉ္စ။ တေသု စိတ္တဿ အကမ္မညတာ ထိနံ, အာလသိယဿေတံ အဓိဝစနံ, ဝေဒနာဒီနံ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ အကမ္မညတာ မိဒ္ဓံ, ပစလာယိကဘာဝဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ထိနံ? ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ။ တတ္ထ ကတမံ မိဒ္ဓံ? ယာ ကာယဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ ဩနာဟော ပရိယောနာဟော’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၁၆၂-၁၁၆၃) နယေန ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စန္တိ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စေဝ ကုက္ကုစ္စဉ္စ။ တတ္ထ ဥဒ္ဓစ္စံ နာမ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓတာကာရော, ကုက္ကုစ္စံ နာမ အကတကလျာဏဿ ကတပါပဿ တပ္ပစ္စယာ ဝိပ္ပဋိသာရော။ ဥဘိန္နမ္ပိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဥဒ္ဓစ္စံ? ယံ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓစ္စံ အဝူပသမော စေတသော ဝိက္ခေပေါ ဘန္တတ္တံ စိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၁၆၅) ဝိတ္ထာရော။ ‘‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏံ, အကတံ ကုသလံ, အကတံ ဘီရုတ္တာနံ၊ ကတံ ပါပံ, ကတံ လုဒ္ဒံ, ကတံ ကိဗ္ဗိသ’’န္တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၂၄၈၊ နေတ္တိ။ ၁၂၀) ပဝတ္တိအာကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု သံသယော။ တဿာ ‘‘သတ္ထရိ ကင်္ခတိ ဝိစိကိစ္ဆတိ, နာဓိမုစ္စတိ န သမ္ပသီဒတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၉၁၅), ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိစိကိစ္ဆာ? ယာ ကင်္ခါ ကင်္ခါယနာ ကင်္ခါယိတတ္တံ ဝိမတိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဒွေဠှကံ ဒွေဓာပထော သံသယော အနေကံသဂ္ဂါဟော အာသပ္ပနာ ပရိသပ္ပနာ အပရိယောဂါဟနာ ဆမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ မနောဝိလေခေါ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၀၀၈) စ နယေန ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧတ္ထ စ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါဒီနံ ဝိဂမဝသေန စ ပဟာနဝသေန စ တေသံ ဝိက္ခမ္ဘနမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သော အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ ဝိဟရတိ, အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယ အဗျာပန္နစိတ္တော ဝိဟရတိ, ဗျာပါဒပဒေါသာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟာယ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ဝိဟရတိ အာလောကသညီ

သတော သမ္ပဇာနော, ထိနမိဒ္ဓါ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟာယ အနုဒ္ဓတော ဝိဟရတိ အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တစိတ္တော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဟရတိ အကထံကထီ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝိစိကိစ္ဆာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိ (ဝိဘ။ ၅၀၈)။

တတ္ထ ယထာ နီဝရဏာနံ ပဟာနံ ဟောတိ, တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကထဉ္စ နေသံ ပဟာနံ ဟောတိ? ကာမစ္ဆန္ဒဿ တာဝ အသုဘနိမိတ္တေ ယောနိသောမနသိကာရေန ပဟာနံ ဟောတိ, သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေနဿ ဥပ္ပတ္တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

ဧဝံ သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ တပ္ပဋိပက္ခတော အသုဘနိမိတ္တေ ယောနိသောမနသိကာရေန ပဟာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ အသုဘနိမိတ္တံ နာမ အသုဘမ္ပိ အသုဘာရမ္မဏမ္ပိ, ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော, ပထမနသိကာရော, အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ ဒုက္ခန္တိ ဝါ, အနတ္တနိ အနတ္တာတိ ဝါ, အသုဘေ အသုဘန္တိ ဝါ မနသိကာရော။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘနိမိတ္တံ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနုပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿပိ, ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရဿပိ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၉၈၃)၊

အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။

ပဋိဃနိမိတ္တေ အာယောနိသောမနသိကာရေန ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ, ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ။ အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဧကလက္ခဏော ဧဝ။ တံ တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဃနိမိတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

မေတ္တာယ ပန စေတောဝိမုတ္တိယာ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘မေတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘စေတောဝိမုတ္တီ’’တိ ပန အပ္ပနာဝ။ ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ အနုပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, မေတ္တာဘာဝနာ, ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏာ, ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဩဓိသကာနောဓိသကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဩဓိသော အနောဓိသော ဒိသာဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ‘‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ, ကိမဿ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿသိ နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ, ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရတတ္တအယသလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမတာ ဝိယ ဟောတိ။ ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ, ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ ဧသ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ, အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ, ပဋိဝါတံ ခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝ ဧသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘယေသံ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။

အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရေန ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ အရတိ နာမ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ, တန္ဒီ နာမ ကာယာလသိယံ, ဝိဇမ္ဘိတာ နာမ ကာယဝိနမနာ, ဘတ္တသမ္မဒေါ နာမ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တပရိဠာဟော, စေတသော လီနတ္တံ နာမ စိတ္တဿ လီနာကာရော။ ဣမေသု အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အရတိ တန္ဒီ ဝိဇမ္ဘိတာ ဘတ္တသမ္မဒေါ စေတသော လီနတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အာရမ္ဘဓာတုအာဒီသု ပန ယောနိသောမနသိကာရေန ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ အာရမ္ဘဓာတု နာမ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ, နိက္ကမဓာတု နာမ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတာယ တတော ဗလဝတရံ, ပရက္ကမဓာတု နာမ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ။ ဣမသ္မိံ တိပ္ပဘေဒေ ဝီရိယေ ယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ တေနာဟ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္ဘဓာတု, နိက္ကမဓာတု, ပရက္ကမဓာတု။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော

အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ အနုပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ, အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော – ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ အာဟရဟတ္ထကဘုတ္တဝမိတကတတ္ထဝဋ္ဋကအလံသာဋကကာကမာသကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ, စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတိ။ ဧဝံ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကံ ဒီပါလောကံ ဥက္ကာလောကံ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿပိ မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။

စေတသော အဝူပသမေ အယောနိသောမနသိကာရေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ အဝူပသမော နာမ အဝူပသန္တာကာရော, အတ္ထတော တံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော အဝူပသမော။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

သမာဓိသင်္ခါတေ ပန စေတသော ဝူပသမေ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ တေနာဟ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော ဝူပသမော။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ အနုပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, ဝုဍ္ဎသေဝိတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဍ္ဎေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။

ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယေသု ဓမ္မေသု အယောနိသောမနသိကာရေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာ နာမ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိကိစ္ဆာယ ကာရဏတ္တာ ဝိစိကိစ္ဆာဝ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိစိကိစ္ဆာဋ္ဌာနိယာ ဓမ္မာ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

ကုသလာဒိဓမ္မေသု ပန ယောနိသောမနသိကာရေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနံ ဟောတိ။ တေနာဟ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ, သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ ဓမ္မာ, သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗာ ဓမ္မာ, ဟီနပဏီတာ ဓမ္မာ, ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ အနုပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဗာဟုသစ္စဝသေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ကုသလာဒိဘေဒေသု ဓမ္မေသု ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနီယ, သဒ္ဓါသင်္ခါတ, အဓိမောက္ခဗဟုလဿပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။

ဧတ္ထ စ ယထာဝုတ္တေဟိ တေဟိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနာနံ ဣမေသံ နီဝရဏာနံ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏဿ တာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အစ္စန္တပ္ပဟာနံ ဟောတိ, တထာ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏဿ ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏဿ စ။ ဗျာပါဒနီဝရဏဿ ပန ကုက္ကုစ္စနီဝရဏဿ စ အနာဂါမိမဂ္ဂေန, ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အစ္စန္တပ္ပဟာနံ ဟောတိ။ တသ္မာ တေသံ တထာ ပဟာနာယ ဥပကာရဓမ္မေ ဒဿေတုံ ‘‘အာရဒ္ဓံ ဟောတိ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ဣဒမေဝ ဝါ ယထာဝုတ္တံ အဘိဇ္ဈာဒီနံ နီဝရဏာနံ ပဟာနံ, ယသ္မာ ဟီနဝီရိယတာယ ကုသီတေန, အနုပဋ္ဌိတဿတိတာယ မုဋ္ဌဿတိနာ, အပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထတာယ သာရဒ္ဓကာယေန, အသမာဟိတတာယ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တေန န ကဒါစိပိ တေ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, ပဂေဝ ဣတရံ, တသ္မာ ယထာ ပဋိပန္နဿ သော အဘိဇ္ဈာဒီနံ ဝိဂမော ပဟာနံ သမ္ဘဝတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အာရဒ္ဓံ ဟောတိ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တဿတ္ထော – တေသံ နီဝရဏာနံ ပဟာနာယ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါ သံကိလေသဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ ဟောတိ, ပဂ္ဂဟိတံ အသိထိလပ္ပဝတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာရဒ္ဓတ္တာ ဧဝ စ အန္တရာ သင်္ကောစဿ အနာပဇ္ဇနတော အသလ္လီနံ။

ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာတိ န ကေဝလဉ္စ ဝီရိယမေဝ, သတိပိ အာရမ္မဏာဘိမုခဘာဝေန ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, တထာ ဥပဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ စ စိရကတစိရဘာသိတာနံ သရဏသမတ္ထတာယ အသမ္မုဋ္ဌာ။ ပဿဒ္ဓေါတိ ကာယစိတ္တဒရထပ္ပဿမ္ဘနေန ကာယောပိဿ ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ယသ္မာ နာမကာယေ ပဿဒ္ဓေ ရူပကာယောပိဿ ပဿဒ္ဓေါ ဧဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘နာမကာယော ရူပကာယော’’တိ အဝိသေသေတွာ ‘‘ပဿဒ္ဓေါ ကာယော’’တိ ဝုတ္တံ။ အသာရဒ္ဓေါတိ သော စ ပဿဒ္ဓတ္တာ ဧဝ အသာရဒ္ဓေါ, ဝိဂတဒရထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂန္တိ စိတ္တမ္ပိဿ သမ္မာ အာဟိတံ သုဋ္ဌု ဌပိတံ အပ္ပိတံ ဝိယ ဟောတိ, သမာဟိတတ္တာ ဧဝ စ ဧကဂ္ဂံ အစလံ နိပ္ဖန္ဒနံ နိရိဉ္ဇနန္တိ။

ဧတ္တာဝတာ ဈာနမဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ ကထိတာ။ တေနေဝါဟ –

‘‘စရမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံဘူတော အာတာပီ ဩတ္တာပီ သတတံ သမိတံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဣတိဝု။ ၁၁၀)။

တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။

ဂါထာသု ယတံ စရေတိ ယတမာနော စရေယျ, စင်္ကမနာဒိဝသေန ဂမနံ ကပ္ပေန္တောပိ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၆၅၁-၆၆၂၊ ဝိဘ။ ၃၉၀) နယေန ဝုတ္တသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝသေန ယတန္တော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ယထာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပဟီယန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ဂမနံ ကပ္ပေယျာတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ကေစိ ပန ‘‘ယတ’’န္တိ ဧတဿ သံယတောတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ တိဋ္ဌေတိ တိဋ္ဌေယျ ဌာနံ ကပ္ပေယျ။ အစ္ဆေတိ နိသီဒေယျ။ သယေတိ နိပဇ္ဇေယျ။ ယတမေနံ ပသာရယေတိ ဧတံ ပသာရေတဗ္ဗံ ဟတ္ထပါဒါဒိံ ယတံ ယတမာနော ယထာဝုတ္တဝီရိယသမင်္ဂီယေဝ ဟုတွာ ပသာရေယျ, သဗ္ဗတ္ထ ပမာဒံ ဝိဇဟေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣဒါနိ ယထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော ယတံ ယတမာနော နာမ ဟောတိ, တံ ပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဥဒ္ဓန္တိ ဥပရိ။ တိရိယန္တိ တိရိယတော, ပုရတ္ထိမဒိသာဒိဝသေန သမန္တတော ဒိသာဘာဂေသူတိ အတ္ထော။ အပါစီနန္တိ ဟေဋ္ဌာ။ ယာဝတာ ဇဂတော ဂတီတိ ယတ္တကာ သတ္တသင်္ခါရဘေဒဿ လောကဿ ပဝတ္တိ, တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထာတိ အတ္ထော။ ဧတ္တာဝတာ အနဝသေသတော သမ္မသနဉာဏဿ ဝိသယံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတိ။ သမဝေက္ခိတာတိ သမ္မာ ဟေတုနာ ဉာယေန အဝေက္ခိတာ, အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဓမ္မာနန္တိ သတ္တသုညာနံ။ ခန္ဓာနန္တိ ရူပါဒီနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ။ ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဥပရိ တိရိယံ အဓောတိ တိသင်္ဂဟေ သဗ္ဗသ္မိံ လောကေ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နာနံ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ခါတာနံ သဗ္ဗေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ အနိစ္စတာဒိသမ္မသနာဓိဂတေန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏေန ပဉ္စဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဥဒယံ, ပဉ္စဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဝယဉ္စ သမဝေက္ခိတာ သမနုပဿိတာ ဘဝေယျာတိ။

စေတောသမထသာမီစိန္တိ စိတ္တသံကိလေသာနံ အစ္စန္တဝူပသမနတော စေတောသမထသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိံ။ သိက္ခမာနန္တိ ပဋိပဇ္ဇမာနံ ဘာဝေန္တံ ဉာဏပရမ္ပရံ နိဗ္ဗတ္တေန္တံ။ သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ, ရတ္တိဉ္စေဝ ဒိဝါ စ။ သတန္တိ စတုသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတာယ သတိယာ သတောကာရိံ။ သတတံ ပဟိတတ္တောတိ သဗ္ဗကာလံ ပဟိတတ္တော နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတတ္တောတိ တထာဝိဓံ ဘိက္ခုံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု အာစိက္ခန္တိ ကထေန္တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဒွါဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၂။ တေရသမေ လောကောတိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော, အတ္ထတော ပုရိမံ အရိယသစ္စဒွယံ ဣဓ ပန ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သွာယံ သတ္တလောကော, သင်္ခါရလောကော, ဩကာသလောကောတိ ဝိဘာဂတော သရူပတော စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ အပိစ ခန္ဓလောကာဒိဝသေန စ အနေကဝိဓော လောကော။ ယထာဟ –

‘‘လောကောတိ ခန္ဓလောကော, ဓာတုလောကော, အာယတနလောကော, ဝိပတ္တိဘဝလောကော, ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အဟာရဋ္ဌိတိကာ, ဒွေ လောကာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, တယော လောကာ တိဿော ဝေဒနာ, စတ္တာရော လောကာ စတ္တာရော အာဟာရာ, ပဉ္စ လောကာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဆ လောကာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, သတ္တ လောကာ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, အဋ္ဌ လောကာ အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ, နဝ လောကာ နဝ သတ္တာဝါသာ, ဒသ လောကာ ဒသာယတနာနိ, ဒွါဒသ လောကာ ဒွါဒသာယတနာနိ, အဋ္ဌာရသ လောကာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ (မဟာနိ။ ၃၊ စူဠနိ။ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂)။

ဧဝမနေကဓာ ဝိဘတ္တောပိ လောကော ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဧဝ သင်္ဂဟံ သမောသရဏံ ဂစ္ဆတိ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ စ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဇာတိပိ ဒုက္ခာ ။ပ။ သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာပိ ဒုက္ခာတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထတော ပုရိမံ အရိယသစ္စဒွယံ, ဣဓ ပန ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ။ နနု စ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌော အဝိသေသေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သမ္ဘဝတီတိ? သစ္စံ သမ္ဘဝတိ။ ယံ ပန န လုဇ္ဇတီတိ ဂဟိတံ, တံ တထာ န ဟောတိ, ဧကံသေနေဝ လုဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတီတိ သော လောကောတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသွေဝ လောကသဒ္ဒေါ နိရူဠှောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တသ္မာ လောကောတိ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဧဝ။

ယဒိပိ တထာဂတ-သဒ္ဒဿ ဟေဋ္ဌာ တထာဂတသုတ္တေ နာနာနယေဟိ ဝိတ္ထာရတော အတ္ထော ဝိဘတ္တော, တထာပိ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာမုခေန အယမတ္ထဝိဘာဝနာ – အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ‘‘အဘိညေယျတော ပရိညေယျတော’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဝိဘာဂေန ဝါ အဝိသေသတော တာဝ အာသယာနုသယစရိယာဓိမုတ္တိအာဒိဘေဒတော ကုသလာကုသလာဒိဝိဘာဂတော ဝဋ္ဋပ္ပမာဏသဏ္ဌာနာဒိဘေဒတော, ဝိသေသတော ဝါ ပန ‘‘အယံ သဿတာသယော, အယံ ဥစ္ဆေဒါသယော’’တိအာဒိနာ ‘‘ကက္ခဠလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု, ပဂ္ဃရဏလက္ခဏာ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ စ အဘိဝိသိဋ္ဌေန သယမ္ဘုဉာဏေန သမ္မာ အဝိပရီတံ ယော ယော အတ္ထော ယထာ ယထာ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, တထာ တထာ ဗုဒ္ဓေါ ဉာတော အတ္တပစ္စက္ခော ကတောတိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ။

လောကသ္မာတိ ယထာဝုတ္တလောကတော။ ဝိသံယုတ္တောတိ ဝိသံသဋ္ဌော, တပ္ပဋိဗဒ္ဓါနံ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ သမ္မဒေဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ တတော ဝိပ္ပမုတ္တောတိ အတ္ထော။ လောကသမုဒယောတိ သုတ္တန္တနယေန တဏှာ, အဘိဓမ္မနယေန ပန အဘိသင်္ခါရေဟိ သဒ္ဓိံ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿံ။ ပဟီနောတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန သဝါသနံ ပဟီနော။ လောကနိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ။ သစ္ဆိကတောတိ အတ္တပစ္စက္ခော ကတော။ လောကနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟော အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ။ သော ဟိ လောကနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ အဓိဂစ္ဆတိ, တဒတ္ထံ အရိယေဟိ ပဋိပဇ္ဇီယတိ စာတိ လောကနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ဝုစ္စတိ။

ဧတ္တာဝတာ တထာနိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယာထာဝတော ဂတောတိ တထာဂတောတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ။ စတ္တာရိ ဟိ အရိယသစ္စာနိ တထာနိ နာမ။ ယထာဟ –

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ။ ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ, ဘိက္ခဝေ, တထမေတံ အဝိတထမေတံ, အနညထမေတ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၉၀) ဝိတ္ထာရော။

အပိစ တထာယ ဂတောတိ တထာဂတော, တထံ ဂတောတိ တထာဂတော, ဂတောတိ စ အဝဂတော အတီတော ပတ္တော ပဋိပန္နောတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ ဘဂဝါ သကလလောကံ တီရဏပရိညာယ တထာယ အဝိပရီတာယ ဂတော အဝဂတော, တသ္မာ လောကော တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော။ လောကသမုဒယံ ပဟာနပရိညာယ တထာယ ဂတော အတီတောတိ တထာဂတော။ လောကနိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာယ တထာယ ဂတော ပတ္တောတိ တထာဂတော။ လောကနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ တထံ အဝိပရီတံ ဂတော ပဋိပန္နောတိ တထာဂတောတိ။ ဧဝံ ဣမိဿာ ပါဠိယာ ဘဂဝတော တထာဂတဘာဝဒီပနဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဣတိ ဘဂဝါ စတုသစ္စာဘိသမ္ဗောဓနဝသေန အတ္တနော တထာဂတဘာဝံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ဒိဋ္ဌာဒိအဘိသမ္ဗောဓိဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄။၂၃) ပန ‘‘စတူဟိ သစ္စေဟိ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကထေတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ တထာဂတသဒ္ဒ-ဗုဒ္ဓသဒ္ဒါနံ အတ္ထတော နိန္နာနာကရဏတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ တထာ စေဝ ဟိ ပါဠိ ပဝတ္တာတိ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ။ သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ။ မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ, ရသာယတနံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဉ္စ။ ဝိညာတန္တိ သုခဒုက္ခာဒိဓမ္မာရမ္မဏံ။ ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ။ ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ။ အနုဝိစရိတံ မနသာတိ စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ။ ကဿ ပန အနုဝိစရိတံ မနသာတိ? သဒေဝကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယာတိ သမ္ဗန္ဓနီယံ။ တတ္ထ သဟ ဒေဝေဟီတိ သဒေဝကော, တဿ သဒေဝကဿ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

သဒေဝကဝစနေန စေတ္ထ ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ, သဿမဏဗြာဟ္မဏိဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စေဝ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ, ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ, သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ။ ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဒေဝမာရဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တလောကော, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပရော နယော – သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော, သမာရကဝစနေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော, သဗြဟ္မကဝစနေန ရူပီဗြဟ္မလောကော, သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဝစနေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ သဟ အဝသေသသတ္တလောကော ဂဟိတော။ အပိစေတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗလောကဝိသယဿ ဘဂဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝေ ပကာသိတေ ယေသမေဝံ သိယာ ‘‘မာရော နာမ မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ, ဗြဟ္မာ ပန တတောပိ မဟာနုဘာဝတရော ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ, ဥတ္တမဇ္ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ ပုထူ စ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော မဟာနုဘာဝါ သံဝိဇ္ဇန္တိ။ အယဉ္စ သတ္တကာယော အနန္တော အပရိမာဏော, ကိမေတေသံ သဗ္ဗေသံယေဝ ဝိသယော အနဝသေသတော ဘဂဝတာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမေန္တော ဘဂဝါ ‘‘သဒေဝကဿ လောကဿာ’’တိအာဒိမာဟ။

ပေါရာဏာ ပနာဟု – ‘‘သဒေဝကဿာ’’တိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ ပရိယာဒိယတိ, ‘‘သမာရကဿာ’’တိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ, ‘‘သဗြဟ္မကဿာ’’တိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ။ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပိတွာ ပုန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိယာဒိယန္တော ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယာ’’တိ အာဟ။ ဧဝံ ပဉ္စဟိပိ ပဒေဟိ ခန္ဓတ္တယပရိစ္ဆိန္နေ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယတိ။

ယသ္မာ တံ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ‘‘နီလံ ပီတက’’န္တိအာဒိ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ရူပါရမ္မဏံ ဒိသွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ။ တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ‘‘ဘေရိသဒ္ဒေါ မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါ’’တိအာဒိ သဒ္ဒါရမ္မဏံ သောတဒွါရေ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, ‘‘မူလဂန္ဓော တစဂန္ဓော’’တိအာဒိ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဃာနဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘မူလရသော ခန္ဓရသော’’တိအာဒိ ရသာရမ္မဏံ ဇိဝှါဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘ကက္ခဠံ မုဒုက’’န္တိအာဒိ ပထဝီဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုဘေဒံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ကာယဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ။

တထာ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ သုခါဒိဘေဒံ ဓမ္မာရမ္မဏံ မနောဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆတိ, ‘‘အယံ သတ္တော ဣမသ္မိံ ခဏေ ဣမံ နာမ ဓမ္မာရမ္မဏံ ဇာနိတွာ သုမနော ဝါ ဒုမ္မနော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ ဇာတော’’တိ သဗ္ဗံ တံ တထာဂတဿ ဧဝံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ။ ဧဝံ ယံ ဣမဿ သဒေဝကဿ လောကဿ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ, တံ တထာဂတေန အဒိဋ္ဌံ ဝါ အသုတံ ဝါ အမုတံ ဝါ အဝိညာတံ ဝါ နတ္ထိ။ ဣမဿ ပန မဟာဇနဿ ပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ အပ္ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, ပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိယေသိတွာ ပတ္တမ္ပိ အတ္ထိ။ သဗ္ဗမ္ပိ တထာဂတဿ အပ္ပတ္တံ နာမ နတ္ထိ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ။ တတော ဧဝ ယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ စက္ခုဒွါရေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တံ ရူပါရမ္မဏံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဘဂဝါ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဇာနာတိ ပဿတိ။ ဧဝံ ဇာနတာ ပဿတာ စာနေန တံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒိဝသေန ဝါ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတေသု လဗ္ဘမာနပဒဝသေန ဝါ ‘‘ကတမံ တံ ရူပံ ရူပါယတနံ? ယံ ရူပံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝဏ္ဏနိဘာ သနိဒဿနံ သပ္ပဋိဃံ နီလံ ပီတက’’န္တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၆၁၇) နယေန အနေကေဟိ နာမေဟိ တေရသဟိ ဝါရေဟိ ဒွေပညာသာယ နယေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနံ တထေဝ ဟောတိ, ဝိတထံ နတ္ထိ။ ဧသ နယော သောတဒွါရာဒီသုပိ အာပါထမာဂစ္ဆန္တေသု သဒ္ဒါဒီသု။

တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ ယံ ယထာ လောကေန ဂတံ, တဿ တထေဝ ဂတတ္တာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ တထာဂတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ။ ဣမိနာ တထာဒဿိဘာဝတော တထာဂတောတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ –

‘‘န တဿ အဒ္ဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ,

အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ၊

သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ,

တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ။ (မဟာနိ။ ၁၅၆၊ စူဠနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၂၁)၊

သုတ္တန္တေပိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿ ။ပ။ သဒေဝမနုဿာယ ပဇာယ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, တမဟံ ဇာနာမိ, တမဟံ အဗ္ဘညာသိံ, တံ တထာဂတဿ ဝိဒိတံ, တံ တထာဂတော န ဥပဋ္ဌာသီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄)။

ယဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တိံ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတီတိ ယဿဉ္စ ဝိသာခပုဏ္ဏမရတ္တိယံ တထာ အာဂတာဒိအတ္ထေန တထာဂတော ဘဂဝါ ဗောဓိမဏ္ဍေ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ မဒ္ဒိတွာ ဥတ္တရိတရာဘာဝတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အာသဝက္ခယဉာဏေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိဂစ္ဆတိ။ ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ယဿဉ္စ ဝိသာခပုဏ္ဏမရတ္တိယံယေဝ ကုသိနာရာယံ ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေ ယမကသာလာနမန္တရေ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေတိ ဣမာသံ ဒွိန္နံ သဥပါဒိသေသအနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတူနံ ဝေမဇ္ဈေ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿပရိမာဏေ ကာလေ ပဌမဗောဓိယမ္ပိ, မဇ္ဈိမဗောဓိယမ္ပိ, ပစ္ဆိမဗောဓိယမ္ပိ ယံ သုတ္တဂေယျာဒိပ္ပဘေဒံ ဓမ္မံ ဘာသတိ နိဒ္ဒိသနဝသေန, လပတိ ဥဒ္ဓိသနဝသေန, နိဒ္ဒိသတိ ပဋိနိဒ္ဒိသနဝသေန။ သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတီတိ တံ ဧတ္ထန္တရေ ဒေသိတံ သဗ္ဗံ သုတ္တဂေယျာဒိနဝင်္ဂံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ အနုပဝဇ္ဇံ အနူနံ အနဓိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပုဏ္ဏံ ရာဂမဒနိမ္မဒနံ…ပေ… မောဟမဒနိမ္မဒနံ, နတ္ထိ တတ္ထ ဝါလဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ, ဧကမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆိတံ ဝိယ ဧကနာဠိယာ မိတံ ဝိယ ဧကတုလာယ တုလိတံ ဝိယ စ တံ တထေဝ ဟောတိ ယဿတ္ထာယ ဘာသိတံ, ဧကန္တေနေဝ တဿ သာဓနတော, နော အညထာ။ တသ္မာ တထံ, အဝိတထံ, အနညထံ။ ဧတေန တထာဝါဒိတာယ တထာဂတောတိ ဒဿေတိ။ ဂဒအတ္ထော အယံ ဂတသဒ္ဒေါ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ, တသ္မာ တထံ ဂဒတီတိ တထာဂတောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ အာဂဒနံ အာဂဒေါ, ဝစနန္တိ အတ္ထော။ တထော အဝိပရီတော အာဂဒေါ ယဿာတိ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ တထာဂတောတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ယထာဝါဒီ တထာကာရီတိ ယေ ဓမ္မေ ဘဂဝါ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ သာဝဇ္ဇာ ဝိညုဂရဟိတာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဝဒတိ, တေ ဓမ္မေ ဧကန္တေနေဝ သယံ ပဟာသိ။ ယေ ပန ဓမ္မေ ဘဂဝါ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ အနဝဇ္ဇာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ ဝဒတိ, တေ ဓမ္မေ ဧကန္တေနေဝ သယံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ။ တသ္မာ ယထာဝါဒီ ဘဂဝါ, တထာကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာကာရီ တထာဝါဒီတိ သမ္မဒေဝ သီလာဒိပရိပူရဏဝသေန သမ္မာ ပဋိပန္နော သယံ ယထာကာရီ ဘဂဝါ, တထေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ပရေသံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပနဝသေန တထာဝါဒီ။ ဘဂဝတော ဟိ ဝါစာယ ကာယော အနုလောမေတိ, ကာယဿပိ ဝါစာ။ တသ္မာ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ စ ဟောတိ။ ဧဝံဘူတဿ စဿ ယထာ ဝါစာ, ကာယောပိ တထာ ဂတော ပဝတ္တော။ ယထာ စ ကာယော, ဝါစာပိ တထာ ဂတာ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော။

အဘိဘူ အနဘိဘူတောတိ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိနိရယံ ပရိယန္တံ ကတွာ တိရိယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တေ အဘိဘဝတိ သီလေနပိ သမာဓိနာပိ ပညာယပိ ဝိမုတ္တိယာပိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေနပိ, န တဿ တုလာ ဝါ ပမာဏံ ဝါ အတ္ထိ, အသမော အသမသမော အပ္ပဋိမော အပ္ပဋိဘာဂေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော အတုလော အပ္ပမေယျော အနုတ္တရော ဓမ္မရာဇာ ဒေဝါနံ အတိဒေဝေါ သက္ကာနံ အတိသက္ကော ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ။ တတော ဧဝ သယံ န ကေနစိ အဘိဘူတောတိ အနဘိဘူတော။ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော။ ယဉှိ ကိဉ္စိ နေယျံ နာမ, သဗ္ဗံ တံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပဿတီတိ ဒသော။ အဝိပရီတံ အာသယာဒိအဝဗောဓေန ဟိတူပသံဟာရာဒိနာ စ သတ္တေ, ဘာဝညထတ္တူပနယဝသေန သင်္ခါရေ သဗ္ဗာကာရေန သုစိဏ္ဏဝသိတာယ သမာပတ္တိယော စိတ္တဉ္စ ဝသေ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ။ ဧတ္တာဝတာ အဘိဘဝနဋ္ဌေန ဘဂဝါ အတ္တနော တထာဂတဘာဝံ ဒဿေတိ။

တတြေဝံ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အဂဒေါ ဝိယ အဂဒေါ။ ကော ပနေသ? ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ။ တေနေဝ ဟေသ မဟာနုဘာဝေါ ဘိသက္ကော ဝိယ ဒိဗ္ဗာဂဒေန သပ္ပေ, သဗ္ဗေ ပရပ္ပဝါဒိနော သဒေဝကဉ္စ လောကံ အဘိဘဝတိ။ ဣတိ သဗ္ဗလောကာဘိဘဝနေ တထော အဝိပရီတော ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ အဂဒေါ အဿာတိ ဒကာရဿ တကာရံ ကတွာ တထာဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ။ပ။ ဝသဝတ္တီ, တသ္မာ တထာဂတောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။

ဂါထာသု သဗ္ဗလောကံ အဘိညာယာတိ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသံ ဇာနိတွာ။ သဗ္ဗလောကေ ယထာတထန္တိ တသ္မိံ တေဓာတုကလောကသန္နိဝါသေ ယံကိဉ္စိ နေယျံ, တံ သဗ္ဗံ ယထာတထံ အဝိပရီတံ ဇာနိတွာ။ သဗ္ဗလောကဝိသံယုတ္တောတိ စတုန္နံ ယောဂါနံ အနဝသေသပ္ပဟာနေန သဗ္ဗေနပိ လောကေန ဝိသံယုတ္တော ဝိပ္ပမုတ္တော။ အနူပယောတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ လောကေ တဏှာဒိဋ္ဌိဥပယေဟိ အနူပယော တေဟိ ဥပယေဟိ ဝိရဟိတော။

သဗ္ဗာဘိဘူတိ ရူပါဒီနိ သဗ္ဗာရမ္မဏာနိ, သဗ္ဗံ သင်္ခါရဂတံ, သဗ္ဗေပိ မာရေ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နော။ သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနောတိ သဗ္ဗေ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထာဒိကေ မောစေတွာ ဌိတော ဝေနေယျသန္တာနေပိ အတ္တနော ဒေသနာဝိလာသေန တေသံ ပမောစနတော သဗ္ဗဂန္ထပ္ပမောစနော။ ဖုဋ္ဌာဿာတိ ဖုဋ္ဌာ အဿ။ ကရဏတ္ထေ ဣဒံ သာမိဝစနံ, ဖုဋ္ဌာ အနေနာတိ အတ္ထော။ ပရမာ သန္တီတိ နိဗ္ဗာနံ။ တဉှိ တေန ဉာဏဖုသနေန ဖုဋ္ဌံ။ တေနေဝါဟ ‘‘နိဗ္ဗာနံ အကုတောဘယ’’န္တိ။ အထ ဝါ ပရမာ သန္တီတိ ဥတ္တမာ သန္တိ။ ကတရာ သာတိ? နိဗ္ဗာနံ။ ယသ္မာ ပန နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ ဘယံ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ အကုတောဘယန္တိ ဝုစ္စတိ။

အနီဃောတိ နိဒ္ဒုက္ခော။ သဗ္ဗကမ္မက္ခယံ ပတ္တောတိ သဗ္ဗေသံ ကမ္မာနံ ခယံ ပရိယောသာနံ အစ္စန္တာဘာဝံ ပတ္တော။ ဝိမုတ္တော ဥပဓိသင်္ခယေတိ ဥပဓိသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော။ ဧသ သောတိ ဧသော သော။ သီဟော အနုတ္တရောတိ ပရိဿယာနံ သဟနဋ္ဌေန, ကိလေသာနံ ဟနနဋ္ဌေန စ, တထာဂတော အနုတ္တရော သီဟော နာမ။ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ။ စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ။ ပဝတ္တယီတိ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ပဝတ္တေသိ။

ဣတီတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ။ သင်္ဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ။ တံ နမဿန္တီတိ တံ တထာဂတံ တေ သရဏံ ဂတာ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တိ။ မဟန္တေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟန္တံ, စတုဝေသာရဇ္ဇယောဂေန ဝီတသာရဒံ။ ဣဒါနိ ယံ ဝဒန္တာ တေ နမဿန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဣတီတိ ဧဝံ တထာဂတဿ ဂုဏေ ဇာနိတွာ။ သင်္ဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ။ တံ နမဿန္တီတိ တံ တထာဂတံ တေ သရဏံ ဂတာ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တိ။ မဟန္တေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ မဟန္တံ, စတုဝေသာရဇ္ဇယောဂေန ဝီတသာရဒံ။ ဣဒါနိ ယံ ဝဒန္တာ တေ နမဿန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဒန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဣတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကနိပါတေ ဆဋ္ဌေ သတ္တမေ စ သုတ္တေ ဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပဌမဒုတိယတတိယဒွါဒသမတေရသမေသု ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, သေသေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တေရသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ပရမတ္ထဒီပနိယာ

ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဣတိဝုတ္တကဿ စတုက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ –

ဓမ္မိဿရေန ဇဂတော, ဓမ္မာလောကဝိဓာယိနာ၊

ဓမ္မာနံ ဗောဓနေယျာနံ, ဇာနတာ ဒေသနာဝိဓိံ။

တံ တံ နိဒါနမာဂမ္မ, သဗ္ဗလောကဟိတေသိနာ၊

ဧကကာဒိပ္ပဘေဒေန, ဒေသိတာနိ မဟေသိနာ။

ဒသုတ္တရသတံ ဒွေ စ, သုတ္တာနိ ဣတိဝုတ္တကံ၊

ဣတိဝုတ္တပ္ပဘေဒေန, သင်္ဂါယိံသု မဟေသယော။

ဆဠဘိညာ ဝသိပ္ပတ္တာ, ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါ၊

ယံ တံ သာသနဓောရယှာ, ဓမ္မသင်္ဂါဟကာ ပုရေ။

တဿ အတ္ထံ ပကာသေတုံ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ၊

နိဿာယ ယာ သမာရဒ္ဓါ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ။

သာ တတ္ထ ပရမတ္ထာနံ, သုတ္တန္တေသု ယထာရဟံ၊

ပကာသနာ ပရမတ္ထ-ဒီပနီ နာမ နာမတော။

သမ္ပတ္တာ ပရိနိဋ္ဌာနံ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ၊

အဋ္ဌတ္တိံသပ္ပမာဏာယ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော။

ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ၊

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနံ။

ဩဂါဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ၊

သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော။

စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ၊

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။

သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါပိ ဇဂတိပ္ပတိ၊

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူတိ။

ဣတိ ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလေန ကတာ

ဣတိဝုတ္တကဿ အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။