ဇာတက-အဋ္ဌကထာ (တ)

‘‘မာ တာတ ကုဇ္ဈိ န ဟိ သာဓု ကောဓော, ဗဟုမ္ပိ တေ အဒိဋ္ဌမဿုတဉ္စ၊

မာတာ ပိတာ ဒိသတာ သေတကေတု, အာစရိယမာဟု ဒိသတံ ပသတ္ထာ။

၉။ ‘‘အဂါရိနော အန္နဒပါနဝတ္ထဒါ, အဝှါယိကာ တမ္ပိ ဒိသံ ဝဒန္တိ၊

ဧသာ ဒိသာ ပရမာ သေတကေတု, ယံ ပတွာ ဒုက္ခီ သုခိနော ဘဝန္တီ’’တိ။

တတ္ထ န ဟိ သာဓု ကောဓောတိ ကောဓော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတံ အတ္ထာနတ္ထံ ဟိတာဟိတံ ဇာနိတုံ န ဒေတီတိ န သာဓု န လဒ္ဓကော။ ဗဟုမ္ပိ တေ အဒိဋ္ဌန္တိ တယာ စက္ခုနာ အဒိဋ္ဌံ သောတေန စ အဿုတမေဝ ဗဟုတရံ။ ဒိသတာတိ ဒိသာ။ မာတာပိတရော ပုတ္တာနံ ပုရိမတရံ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပုရတ္ထိမဒိသာ နာမ ဇာတာတိ ဝဒတိ။ အာစရိယမာဟု ဒိသတံ ပသတ္ထာတိ အာစရိယာ ပန ဒက္ခိဏေယျတ္တာ ဒိသတံ ပသတ္ထာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာတိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ။

အဂါရိနောတိ ဂဟဋ္ဌာ။ အန္နဒပါနဝတ္ထဒါတိ အန္နဒါ, ပါနဒါ, ဝတ္ထဒါ စ။ အဝှါယိကာတိ ‘‘ဧထ ဒေယျဓမ္မံ ပဋိဂ္ဂဏှထာ’’တိ ပက္ကောသနကာ။ တမ္ပိ ဒိသံ ဝဒန္တီတိ တမ္ပိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ ဧကံ ဒိသံ ဝဒန္တိ။ ဣမိနာ စတုပစ္စယဒါယကာ ဂဟဋ္ဌာ ပစ္စယေ အပဒိသိတွာ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ဥပဂန္တဗ္ဗတ္တာ ဧကာ ဒိသာ နာမာတိ ဒီပေတိ။ အပရော နယော – ယေ ဧတေ အဂါရိနော အန္နပါနဝတ္ထဒါ, တေသံ ဆကာမသဂ္ဂသမ္ပတ္တိဒါယကဋ္ဌေန ဥပရူပရိ အဝှါယနတော ယေ အဝှါယိကာ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာ, တမ္ပိ ဒိသံ ဝဒန္တိ, ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ ဥပရိမဒိသံ နာမ ဝဒန္တီတိ ဒီပေတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘မာတာ ပိတာ ဒိသာ ပုဗ္ဗာ, အာစရိယာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ၊

ပုတ္တဒါရာ ဒိသာ ပစ္ဆာ, မိတ္တာမစ္စာ စ ဥတ္တရာ။

‘‘ဒါသကမ္မကရာ ဟေဋ္ဌာ, ဥဒ္ဓံ သမဏဗြာဟ္မဏာ၊

ဧတာ ဒိသာ နမဿေယျ, အလမတ္တော ကုလေ ဂိဟီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၇၃)၊

ဧသာ ဒိသာတိ ဣဒံ ပန နိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဇာတိအာဒိနာ ဟိ နာနပ္ပကာရေန ဒုက္ခေန ဒုက္ခိတာ သတ္တာ ယံ ပတွာ နိဒ္ဒုက္ခာ သုခိနော ဘဝန္တိ, ဧသာ ဧဝ စ သတ္တေဟိ အဂတပုဗ္ဗာ ဒိသာ နာမ။ တေနေဝ စ နိဗ္ဗာနံ ‘‘ပရမာ’’တိ အာဟ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သမတိတ္တိကံ အနဝသေသကံ, တေလပတ္တံ ယထာ ပရိဟရေယျ၊

ဧဝံ သစိတ္တမနုရက္ခေ, ပတ္ထယာနော ဒိသံ အဂတပုဗ္ဗ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၉၆)၊

ဧဝံ မဟာသတ္တော မာဏဝဿ ဒိသာ ကထေသိ။ သော ပန ‘‘စဏ္ဍာလေနမှိ ပါဒန္တရေန ဂမိတော’’တိ တသ္မိံ ဌာနေ အဝသိတွာ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဒိသာပါမောက္ခာစရိယဿ သန္တိကေ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အာစရိယေန အနုညာတော တက္ကသိလတော နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗသမယသိပ္ပံ သိက္ခန္တော ဝိစရိ။ သော ဧကံ ပစ္စန္တဂါမံ ပတွာ တံ နိဿာယ ဝသန္တေ ပဉ္စသတေ တာပသေ ဒိသွာ တေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ယံ တေ ဇာနန္တိ သိပ္ပမန္တစရဏံ, တံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဂဏသတ္ထာ ဟုတွာ တေဟိ ပရိဝါရိတော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခံ စရန္တော ရာဇင်္ဂဏံ အဂမာသိ။ ရာဇာ တာပသာနံ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ အန္တောနိဝေသနေ ဘောဇေတွာ တေ အတ္တနော ဥယျာနေ ဝသာပေသိ။ သော ဧကဒိဝသံ တာပသေ ပရိဝိသိတွာ ‘‘အဇ္ဇ သာယနှေ ဥယျာနံ ဂန္တွာ အယျေ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ အာဟ။

သေတကေတု ဥယျာနံ ဂန္တွာ တာပသေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘မာရိသာ, အဇ္ဇ ရာဇာ အာဂမိဿတိ, ရာဇာနော စ နာမ သကိံ အာရာဓေတွာ ယာဝတာယုကံ သုခံ ဇီဝိတုံ သက္ကာ, အဇ္ဇ ဧကစ္စေ ဝဂ္ဂုလိဝတံ စရထ, ဧကစ္စေ ကဏ္ဋကသေယျံ ကပ္ပေထ, ဧကစ္စေ ပဉ္စာတပံ တပ္ပေထ, ဧကစ္စေ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုဉ္ဇထ, ဧကစ္စေ ဥဒကောရောဟဏကမ္မံ ကရောထ, ဧကစ္စေ မန္တေ သဇ္ဈာယထာ’’တိ ဝိစာရေတွာ သယံ ပက္ကသာလဒွါရေ အပဿယပီဌကေ နိသီဒိတွာ ပဉ္စဝဏ္ဏရင်္ဂသမုဇ္ဇလဝါသနံ ဧကံ ပေါတ္ထကံ ဝိစိတြဝဏ္ဏေ အာဓာရကေ ဌပေတွာ သုသိက္ခိတေဟိ စတူဟိ ပဉ္စဟိ မာဏဝေဟိ ပုစ္ဆိတေ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေ ကထေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ရာဇာ အာဂန္တွာ တေ မိစ္ဆာတပံ ကရောန္တေ ဒိသွာ တုဋ္ဌော သေတကေတုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ပုရောဟိတေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၀။ ‘‘ခရာဇိနာ ဇဋိလာ ပင်္ကဒန္တာ, ဒုမ္မက္ခရူပါ ယေမေ ဇပ္ပန္တိ မန္တေ၊

ကစ္စိ နု တေ မာနုသကေ ပယောဂေ, ဣဒံ ဝိဒူ ပရိမုတ္တာ အပါယာ’’တိ။

တတ္ထ ခရာဇိနာတိ သခုရေဟိ အဇိနစမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ။ ပင်္ကဒန္တာတိ ဒန္တကဋ္ဌဿ အခါဒနေန မလဂ္ဂဟိတဒန္တာ။ ဒုမ္မက္ခရူပါတိ အနဉ္ဇိတာမဏ္ဍိတလူခနိဝါသနပါရုပနာ မာလာဂန္ဓဝိလေပနဝဇ္ဇိတာ, ကိလိဋ္ဌရူပါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယေမေ ဇပ္ပန္တီတိ ယေ ဣမေ မန္တေ သဇ္ဈာယန္တိ။ မာနုသကေ ပယောဂေတိ မနုဿေဟိ ကတ္တဗ္ဗပယောဂေ ဌိတာ။ ဣဒံ ဝိဒူ ပရိမုတ္တာ အပါယာတိ ဣမသ္မိံ ပယောဂေ ဌတွာ ဣမံ လောကံ ဝိဒိတွာ ပါကဋံ ကတွာ ‘‘ကစ္စိ ဧတေ ဣသယော စတူဟိ အပါယေဟိ မုတ္တာ’’တိ ပုစ္ဆတိ။

တံ သုတွာ ပုရောဟိတော စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၁၁။ ‘‘ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရိတွ ရာဇ, ဗဟုဿုတော စေ န စရေယျ ဓမ္မံ၊

သဟဿဝေဒေါပိ န တံ ပဋိစ္စ, ဒုက္ခာ ပမုဉ္စေ စရဏံ အပတွာ’’တိ။

တတ္ထ ကရိတွာတိ ကတွာ။ စရဏန္တိ သဟ သီလေန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မဟာရာဇ, ‘‘အဟံ ဗဟုဿုတောမှီ’’တိ သဟဿဝေဒေါပိ စေ တိဝိဓံ သုစရိတဓမ္မံ န စရေယျ, ပါပါနေဝ ကရေယျ, သော တာနိ ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကတွာ တံ ဗာဟုသစ္စံ ပဋိစ္စ သီလသမာပတ္တိသင်္ခါတံ စရဏံ အပ္ပတွာ ဒုက္ခာ န ပမုဉ္စေ, အပါယဒုက္ခတော န မုစ္စတေဝါတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ တာပသေသု ပသာဒံ ဟရိ။ တတော သေတကေတု စိန္တေသိ ‘‘ဣမဿ ရညော တာပသေသု ပသာဒေါ ဥဒပါဒိ, တံ ပနေသ ပုရောဟိတော ဝါသိယာ ပဟရိတွာ ဝိယ ဆိန္ဒိ, မယာ ဧတေန သဒ္ဓိံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော တေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၁၂။ ‘‘သဟဿဝေဒေါပိ န တံ ပဋိစ္စ, ဒုက္ခာ ပမုဉ္စေ စရဏံ အပတွာ၊

မညာမိ ဝေဒါ အဖလာ ဘဝန္တိ, သသံယမံ စရဏမေဝ သစ္စ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – သစေ သဟဿဝေဒေါပိ တံ ဗာဟုသစ္စံ ပဋိစ္စ စရဏံ အပ္ပတွာ အတ္တာနံ ဒုက္ခာ န ပမုဉ္စေ, ဧဝံ သန္တေ အဟံ မညာမိ ‘‘တယော ဝေဒါ အဖလာ ဟောန္တိ, သသီလံ သမာပတ္တိစရဏမေဝ သစ္စံ ဟောတီ’’တိ။

တံ သုတွာ ပုရောဟိတော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၁၃။ ‘‘န ဟေဝ ဝေဒါ အဖလာ ဘဝန္တိ, သသံယမံ စရဏမေဝ သစ္စံ၊

ကိတ္တိဉှိ ပပ္ပေါတိ အဓိစ္စ ဝေဒေ, သန္တိံ ပုဏေတိ စရဏေန ဒန္တော’’တိ။

တဿတ္ထော – တယော ဝေဒါ အဖလာ န ဘဝန္တိ, သသံယမံ စရဏမေဝ သစ္စံ သေယျံ ဥတ္တမံ ပဝရံ န ဟေဝ ဟောတိ။ ကိံကာရဏာ? ကိတ္တိဉှိ ပပ္ပေါတိ အဓိစ္စ ဝေဒေတိ တယော ဝေဒေ အဓိစ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ကိတ္တိမတ္တံ ယသမတ္တံ လာဘမတ္တံ လဘတိ, ဣတော ပရံ အညံ နတ္ထိ, တသ္မာ န တေ အဖလာ။ သန္တိံ ပုဏေတိ စရဏေန ဒန္တောတိ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သမာပတ္တိပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အစ္စန္တံ သန္တံ နိဗ္ဗာနံ နာမ တံ ဧတိ ပါပုဏာတိ။

ဣတိ ပုရောဟိတော သေတကေတုနော ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ တေ သဗ္ဗေ ဂိဟီ ကာရေတွာ ဖလကာဝုဓာနိ ဂါဟာပေတွာ မဟန္တတရကေ ကတွာ ရညော ဥပဋ္ဌာကေ ကာရေသိ။ အယံ ကိရ မဟန္တတရကာနံ ဝံသော။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သေတကေတု ကုဟကဘိက္ခု အဟောသိ, စဏ္ဍာလော သာရိပုတ္တော, ရာဇာ အာနန္ဒော, ပုရောဟိတော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

သေတကေတုဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ။

[၃၇၈] ၃။ ဒရီမုခဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပင်္ကော စ ကာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ကထိတမေဝ။

အတီတေ ရာဇဂဟနဂရေ မဂဓရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, ဗြဟ္မဒတ္တကုမာရောတိဿ နာမံ အကံသု။ တဿ ဇာတဒိဝသေယေဝ ပုရောဟိတဿပိ ပုတ္တော ဇာယိ, တဿ မုခံ အတိဝိယ သောဘတိ, တေနဿ ဒရီမုခေါတိ နာမံ အကံသု။ တေ ဥဘောပိ ရာဇကုလေယေဝ သံဝဍ္ဎာ အညမညံ ပိယသဟာယာ ဟုတွာ သောဠသဝဿကာလေ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘သဗ္ဗသမယသိပ္ပဉ္စ သိက္ခိဿာမ, ဒေသစာရိတ္တဉ္စ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဂါမနိဂမာဒီသု စရန္တာ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဒေဝကုလေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ ဗာရာဏသိံ ဘိက္ခာယ ပဝိသိံသု။ တတ္ထ ဧကသ္မိံ ကုလေ ‘‘ဗြာဟ္မဏေ ဘောဇေတွာ ဝါစနကံ ဒဿာမာ’’တိ ပါယာသံ ပစိတွာ အာသနာနိ ပညတ္တာနိ ဟောန္တိ။ မနုဿာ တေ ဥဘောပိ ဘိက္ခာယ စရန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ အာဂတာ’’တိ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ မဟာသတ္တဿ အာသနေ သုဒ္ဓဝတ္ထံ ပညာပေသုံ, ဒရီမုခဿ အာသနေ ရတ္တကမ္ဗလံ။ ဒရီမုခေါ တံ နိမိတ္တံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ သဟာယော ဗာရာဏသိရာဇာ ဘဝိဿတိ, အဟံ သေနာပတီ’’တိ အညာသိ။ တေ တတ္ထ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါစနကံ ဂဟေတွာ မင်္ဂလံ ဝတွာ နိက္ခမ္မ တံ ရာဇုယျာနံ အဂမံသု။ တတ္ထ မဟာသတ္တော မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိပဇ္ဇိ, ဒရီမုခေါ ပနဿ ပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တော နိသီဒိ။

တဒါ ဗာရာဏသိရညော မတဿ သတ္တမော ဒိဝသော ဟောတိ။ ပုရောဟိတော ရညော သရီရကိစ္စံ ကတွာ အပုတ္တကေ ရဇ္ဇေ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဖုဿရထံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ဖုဿရထဝိဿဇ္ဇနကိစ္စံ မဟာဇနကဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၂၂။၁၂၃ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ဖုဿရထော နဂရာ နိက္ခမိတွာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝုတော အနေကသတေဟိ တူရိယေဟိ ဝဇ္ဇမာနေဟိ ဥယျာနဒွါရံ ပါပုဏိ။ ဒရီမုခေါ တူရိယသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘သဟာယဿ မေ ဖုဿရထော အာဂစ္ဆတိ, အဇ္ဇေဝေသ ရာဇာ ဟုတွာ မယှံ သေနာပတိဋ္ဌာနံ ဒဿတိ, ကော မေ ဃရာဝါသေနတ္ထော, နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ အနာမန္တေတွာဝ ဧကမန္တံ ဂန္တွာ ပဋိစ္ဆန္နေ အဋ္ဌာသိ။ ပုရောဟိတော ဥယျာနဒွါရေ ရထံ ဌပေတွာ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌော ဗောဓိသတ္တံ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိပန္နံ ဒိသွာ ပါဒေသု လက္ခဏာနိ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ ပုညဝါ သတ္တော ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နမ္ပိ မဟာဒီပါနံ ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ သမတ္ထော, ဓိတိ ပနဿ ကီဒိသာ’’တိ သဗ္ဗတူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသိ။ ဗောဓိသတ္တော ပဗုဇ္ဈိတွာ မုခတော သာဋကံ အပနေတွာ မဟာဇနံ ဩလောကေတွာ ပုန သာဋကေန မုခံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ထောကံ နိပဇ္ဇိတွာ ပဿဒ္ဓဒရထော ဥဋ္ဌာယ သိလာပဋ္ဋေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ။ ပုရောဟိတော ဇာဏုကေန ပတိဋ္ဌာယ ‘‘ဒေဝ, ရဇ္ဇံ တုမှာကံ ပါပုဏာတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘အပုတ္တကံ ဘဏေ ရဇ္ဇ’’န္တိ။ ‘‘အာမ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ တေ တဿ ဥယျာနေယေဝ အဘိသေကံ အကံသု။ သော ယသမဟန္တတာယ ဒရီမုခံ အသရိတွာဝ ရထံ အဘိရုယှ မဟာဇနပရိဝုတော နဂရံ ပဝိသိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ရာဇဒွါရေ ဌိတောဝ အမစ္စာနံ ဌာနန္တရာနိ ဝိစာရေတွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟိ။

တသ္မိံ ခဏေ ဒရီမုခေါ ‘‘သုညံ ဒါနိ ဥယျာန’’န္တိ အာဂန္တွာ မင်္ဂလသိလာယ နိသီဒိ, အထဿ ပုရတော ပဏ္ဍုပလာသံ ပတိ။ သော တသ္မိံယေဝ ပဏ္ဍုပလာသေ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ တိလက္ခဏံ သမ္မသိတွာ ပထဝိံ ဥန္နာဒေန္တော ပစ္စေကဗောဓိံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။ တဿ တင်္ခဏညေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရံ အာကာသတော ဩတရိတွာ သရီရေ ပဋိမုဉ္စိ။ တာဝဒေဝ အဋ္ဌပရိက္ခာရဓရော ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ ဟုတွာ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ။ ဗောဓိသတ္တောပိ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, ယသမဟန္တတာယ ပန ယသေန ပမတ္တော ဟုတွာ စတ္တာလီသ ဝဿာနိ ဒရီမုခံ န သရိ, စတ္တာလီသေ ပန သံဝစ္ဆရေ အတီတေ တံ သရိတွာ ‘‘မယှံ သဟာယော ဒရီမုခေါ နာမ အတ္ထိ, ကဟံ နု ခေါ သော’’တိ တံ ဒဋ္ဌုကာမော အဟောသိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ အန္တေပုရေပိ ပရိသမဇ္ဈေပိ ‘‘ကဟံ နု ခေါ မယှံ သဟာယော ဒရီမုခေါ, ယော မေ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ကထေတိ, မဟန္တမဿ ယသံ ဒဿာမီ’’တိ ဝဒတိ။ ဧဝံ တဿ ပုနပ္ပုနံ တံ သရန္တဿေဝ အညာနိ ဒသ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကန္တာနိ။

ဒရီမုခပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ပညာသဝဿစ္စယေန အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘မံ ခေါ သဟာယော သရတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ သော မဟလ္လကော ပုတ္တဓီတာဒီဟိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော, ဂန္တွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ ပဗ္ဗာဇေဿာမိ န’’န္တိ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေန အာဂန္တွာ ဥယျာနေ ဩတရိတွာ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ သိလာပဋ္ဋေ နိသီဒိ။ ဥယျာနပါလော တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ, ကုတော တုမှေ ဧထာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော’’တိ။ ‘‘ကေ နာမ တုမှေ’’တိ? ‘‘ဒရီမုခပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမာဟံ, အာဝုသော’’တိ။ ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ ရာဇာနံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘အာမ ဇာနာမိ, ဂိဟိကာလေ နော သဟာယော’’တိ။ ‘‘ဘန္တေ, ရာဇာ တုမှေ ဒဋ္ဌုကာမော, ကထေဿာမိ တဿ တုမှာကံ အာဂတဘာဝ’’န္တိ။ ‘‘ဂစ္ဆ ကထေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ တုရိတတုရိတောဝ ဂန္တွာ တဿ သိလာပဋ္ဋေ နိသိန္နဘာဝံ ရညော ကထေသိ။ ရာဇာ ‘‘အာဂတော ကိရ မေ သဟာယော, ပဿိဿာမိ န’’န္တိ ရထံ အာရုယှ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥယျာနံ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထ နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘ကိံ, ဗြဟ္မဒတ္တ, ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, အဂတိဂမနံ န ဂစ္ဆသိ, ဓနတ္ထာယ လောကံ န ပီဠေသိ, ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောသီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တ, မဟလ္လကောသိ, ဧတရဟိ ကာမေ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတုံ တေ သမယော’’တိ ဝတွာ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၄။ ‘‘ပင်္ကော စ ကာမာ ပလိပေါ စ ကာမာ, ဘယဉ္စ မေတံ တိမူလံ ပဝုတ္တံ၊

ရဇော စ ဓူမော စ မယာ ပကာသိတာ, ဟိတွာ တုဝံ ပဗ္ဗဇ ဗြဟ္မဒတ္တာ’’တိ။

တတ္ထ ပင်္ကောတိ ဥဒကေ ဇာတာနိ တိဏသေဝါလကုမုဒဂစ္ဆာဒီနိ အဓိပ္ပေတာနိ။ ယထာ ဟိ ဥဒကံ တရန္တံ တာနိ လဂ္ဂါပေန္တိ သဇ္ဇာပေန္တိ, တထာ သံသာရသာဂရံ တရန္တဿ ယောဂါဝစရဿ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ သဗ္ဗေ ဝါ ပန ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာ လဂ္ဂါပနဝသေန ပင်္ကော နာမ။ ဣမသ္မိဉှိ ပင်္ကေ အာသတ္တာ ဝိသတ္တာ ဒေဝါပိ မနုဿာပိ တိရစ္ဆာနာပိ ကိလမန္တိ ရောဒန္တိ ပရိဒေဝန္တိ။ ပလိပေါ စ ကာမာတိ ပလိပေါ ဝုစ္စတိ မဟာကဒ္ဒမော, ယမှိ လဂ္ဂါ သူကရမိဂါဒယောပိ သီဟာပိ ဝါရဏာပိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂန္တုံ န သက္ကောန္တိ, ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာပိ တံသရိက္ခတာယ ‘‘ပလိပါ’’တိ ဝုတ္တာ။ ပညဝန္တောပိ ဟိ သတ္တာ တေသု ကာမေသု သကိံ လဂ္ဂကာလတော ပဋ္ဌာယ တေ ကာမေ ပဒါလေတွာ သီဃံ ဥဋ္ဌာယ အကိဉ္စနံ အပလိဗောဓံ ရမဏီယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂန္တုံ န သက္ကောန္တိ။ ဘယဉ္စ မေတန္တိ ဘယဉ္စ ဧတံ, မ-ကာရော ဗျဉ္ဇနသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော။ တိမူလန္တိ တီဟိ မူလေဟိ ပတိဋ္ဌိတံ ဝိယ အစလံ။ ဗလဝဘယဿေတံ နာမံ။ ပဝုတ္တန္တိ မဟာရာဇ, ဧတေ ကာမာ နာမ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဿ အတ္တာနုဝါဒဘယာဒိကဿ စေဝ ဒွတ္တိံသကမ္မကရဏဆနဝုတိရောဂဝသပ္ပဝတ္တဿ စ ဘယဿ ပစ္စယဋ္ဌေန ဗလဝဘယန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ စေဝ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေဟိ စ ပဝုတ္တံ ကထိတံ, ဒီပိတန္တိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဘယဉ္စ မေတန္တိ ဘယဉ္စ မယာ ဧတံ တိမူလံ ပဝုတ္တန္တိ ဧဝဉ္စေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောယေဝ။

ရဇော စ ဓူမော စာတိ ရဇဓူမသဒိသတ္တာ ‘‘ရဇော’’တိ စ ‘‘ဓူမော’’တိ စ မယာ ပကာသိတာ။ ယထာ ဟိ သုနှာတဿ သုဝိလိတ္တာလင်္ကတဿ ပုရိသဿ သရီရေ သုခုမရဇံ ပတိတံ, တံ သရီရံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ သောဘာရဟိတံ ကိလိဋ္ဌံ ကရောတိ, ဧဝမေဝ ဣဒ္ဓိဗလေန အာကာသေန အာဂန္တွာ စန္ဒော ဝိယ စ သူရိယော ဝိယ စ လောကေ ပညာတာပိ သကိံ ကာမရဇဿ အန္တော ပတိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂုဏဝဏ္ဏဂုဏသောဘာဂုဏသုဒ္ဓီနံ ဥပဟတတ္တာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ သောဘာရဟိတာ ကိလိဋ္ဌာယေဝ ဟောန္တိ။ ယထာ စ ဓူမေန ပဟဋကာလတော ပဋ္ဌာယ သုပရိသုဒ္ဓါပိ ဘိတ္တိ ကာဠဝဏ္ဏာ ဟောတိ, ဧဝံ အတိပရိသုဒ္ဓညာဏာပိ ကာမဓူမေန ပဟဋကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂုဏဝိနာသပ္ပတ္တိယာ မဟာဇနမဇ္ဈေ ကာဠကာဝ ဟုတွာ ပညာယန္တိ။ ဣတိ ရဇဓူမသရိက္ခတာယ ဧတေ ကာမာ ‘‘ရဇော စ ဓူမော စာ’’တိ မယာ တုယှံ ပကာသိတာ, တသ္မာ ဣမေ ကာမေ ဟိတွာ တုဝံ ပဗ္ဗဇ ဗြဟ္မဒတ္တာတိ ရာဇာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥဿာဟံ ဇနေတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ကိလေသေဟိ အတ္တနော ဗဒ္ဓဘာဝံ ကထေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၅။ ‘‘ဂဓိတော စ ရတ္တော စ အဓိမုစ္ဆိတော စ, ကာမေသွဟံ ဗြာဟ္မဏ ဘိံသရူပံ၊

တံ နုဿဟေ ဇီဝိကတ္ထော ပဟာတုံ, ကာဟာမိ ပုညာနိ အနပ္ပကာနီ’’တိ။

တတ္ထ ဂဓိတောတိ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန ဗဒ္ဓေါ။ ရတ္တောတိ ပကတိဇဟာပနေန ရာဂေန ရတ္တော။ အဓိမုစ္ဆိတောတိ အတိဝိယ မုစ္ဆိတော။ ကာမေသွဟန္တိ ဒုဝိဓေသုပိ ကာမေသု အဟံ။ ဗြာဟ္မဏာတိ ဒရီမုခပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အာလပတိ။ ဘိံသရူပန္တိ ဗလဝရူပံ။ တံ နုဿဟေတိ တံ ဒုဝိဓမ္ပိ ကာမံ န ဥဿဟာမိ န သက္ကောမိ။ ဇီဝိကတ္ထော ပဟာတုန္တိ ဣမာယ ဇီဝိကာယ အတ္ထိကော အဟံ တံ ကာမံ ပဟာတုံ န သက္ကောမီတိ ဝဒတိ။ ကာဟာမိ ပုညာနီတိ ဣဒါနိ ဒါနသီလဥပေါသထကမ္မသင်္ခါတာနိ ပုညာနိ အနပ္ပကာနိ ဗဟူနိ ကရိဿာမီတိ။

ဧဝံ ကိလေသကာမော နာမေသ သကိံ အလ္လီနကာလတော ပဋ္ဌာယ အပနေတုံ န သက္ကောတိ, ယေန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော မဟာပုရိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏေ ကထိတေပိ ‘‘ပဗ္ဗဇိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ အာဟ။ ယောယံ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ အတ္တနိ သမ္ဘဝေန ဉာဏေန ဗုဒ္ဓကရဓမ္မေ ဝိစိနန္တော တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ ဒိသွာ –

‘‘ဣမံ တွံ တတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

နေက္ခမ္မပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

‘‘ယထာ အန္ဒုဃရေ ပုရိသော, စိရဝုတ္ထော ဒုခဋ္ဋိတော၊

န တတ္ထ ရာဂံ ဇနေတိ, မုတ္တိံယေဝ ဂဝေသတိ။

‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဿ အန္ဒုဃရေ ဝိယ၊

နေက္ခမ္မာဘိမုခေါ ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။ –

ဧဝံ နေက္ခမ္မေ ဂုဏံ ပရိကိတ္တေသိ, သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝဏ္ဏံ ဝတွာ ‘‘ကိလေသေ ဆဍ္ဍေတွာ သမဏော ဟောဟီ’’တိ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘နာဟံ ကိလေသေ ဆဍ္ဍေတွာ သမဏော ဘဝိတုံ သက္ကောမီ’’တိ ဝဒတိ။

ဣမသ္မိံ ကိရ လောကေ အဋ္ဌ ဥမ္မတ္တကာ နာမ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ ‘‘အဋ္ဌ ပုဂ္ဂလာ ဥမ္မတ္တကသညံ ပဋိလဘန္တိ, ကာမုမ္မတ္တကော လောဘဝသံ ဂတော, ကောဓုမ္မတ္တကော ဒေါသဝသံ ဂတော, ဒိဋ္ဌုမ္မတ္တကော ဝိပလ္လာသဝသံ ဂတော, မောဟုမ္မတ္တကော အညာဏဝသံ ဂတော, ယက္ခုမ္မတ္တကော ယက္ခဝသံ ဂတော, ပိတ္တုမ္မတ္တကော ပိတ္တဝသံ ဂတော, သုရုမ္မတ္တကော ပါနဝသံ ဂတော, ဗျသနုမ္မတ္တကော သောကဝသံ ဂတော’’တိ။ ဣမေသု အဋ္ဌသု ဥမ္မတ္တကေသု မဟာသတ္တော ဣမသ္မိံ ဇာတကေ ကာမုမ္မတ္တကော ဟုတွာ လောဘဝသံ ဂတော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ န အညာသိ။

ဧဝံ အနတ္ထကာရကံ ပန ဣမံ ဂုဏပရိဓံသကံ လောဘဇာတံ ကသ္မာ သတ္တာ ပရိမုဉ္စိတုံ န သက္ကောန္တီတိ? အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနေကာနိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿာနိ ဧကတော ဗန္ဓိတဘာဝေန။ ဧဝံ သန္တေပိ တံ ပဏ္ဍိတာ ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ’’တိအာဒီနံ အနေကေသံ ပစ္စဝေက္ခဏာနံ ဝသေန ပဇဟန္တိ။ တေနေဝ ဒရီမုခပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ မဟာသတ္တေန ‘‘ပဗ္ဗဇိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ ဥတ္တရိမ္ပိ ဩဝဒန္တော ဒွေ ဂါထာ အာဟ။

၁၆။ ‘‘ယော အတ္ထကာမဿ ဟိတာနုကမ္ပိနော, ဩဝဇ္ဇမာနော န ကရောတိ သာသနံ၊

ဣဒမေဝ သေယျော ဣတိ မညမာနော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော။

၁၇။ ‘‘သော ဃောရရူပံ နိရယံ ဥပေတိ, သုဘာသုဘံ မုတ္တကရီသပူရံ၊

သတ္တာ သကာယေ န ဇဟန္တိ ဂိဒ္ဓါ, ယေ ဟောန္တိ ကာမေသု အဝီတရာဂါ’’တိ။

တတ္ထ အတ္ထကာမဿာတိ ဝုဍ္ဎိကာမဿ။ ဟိတာနုကမ္ပိနောတိ ဟိတေန မုဒုစိတ္တေန အနုကမ္ပန္တဿ။ ဩဝဇ္ဇမာနောတိ ဩဝဒိယမာနော။ ဣဒမေဝ သေယျောတိ ယံ အတ္တနာ ဂဟိတံ အသေယျံ အနုတ္တမမ္ပိ သမာနံ, တံ ဣဒမေဝ သေယျော ဣတိ မညမာနော။ မန္ဒောတိ သော အညာဏပုဂ္ဂလော မာတုကုစ္ဆိယံ ဝါသံ နာတိက္ကမတိ, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘံ ဥပေတိယေဝါတိ အတ္ထော။

သော ဃောရရူပန္တိ မဟာရာဇ, သော မန္ဒော တံ မာတုကုစ္ဆိံ ဥပေန္တော ဃောရရူပံ ဒါရုဏဇာတိကံ နိရယံ ဥပေတိ နာမ။ မာတုကုစ္ဆိ ဟိ နိရဿာဒဋ္ဌေန ဣဓ ‘‘နိရယော’’တိ ဝုတ္တော, ‘‘စတုကုဋ္ဋိကနိရယော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘စတုကုဋ္ဋိကနိရယော နာမ ကတရော’’တိ ဝုတ္တေ မာတုကုစ္ဆိမေဝ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဝီစိမဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တဿ ဟိ အပရာပရံ အာဓာဝနပရိဓာဝနံ ဟောတိယေဝ, တသ္မာ တံ ‘‘စတုကုဋ္ဋိကနိရယော’’တိ ဝတ္တုံ န လဗ္ဘတိ, မာတုကုစ္ဆိယံ ပန နဝ ဝါ ဒသ ဝါ မာသေ စတူဟိပိ ပဿေဟိ ဣတော စိတော စ ဓာဝိတုံ နာမ န သက္ကာ, အတိသမ္ဗာဓေ ဩကာသေ စတုကောဋေန စတုသင်္ကုဋိတေနေဝ ဟုတွာ အစ္ဆိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဧသ ‘‘စတုကုဋ္ဋိကနိရယော’’တိ ဝုစ္စတိ။

သုဘာသုဘန္တိ သုဘာနံ အသုဘံ။ သုဘာနဉှိ သံသာရဘီရုကာနံ ယောဂါဝစရကုလပုတ္တာနံ မာတုကုစ္ဆိ ဧကန္တံ အသုဘသမ္မတော။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘အဇညံ ဇညသင်္ခါတံ, အသုစိံ သုစိသမ္မတံ၊

နာနာကုဏပပရိပူရံ, ဇညရူပံ အပဿတော။

‘‘ဓိရတ္ထုမံ အာတုရံ ပူတိကာယံ, ဇေဂုစ္ဆိယံ အဿုစိံ ဗျာဓိဓမ္မံ၊

ယတ္ထပ္ပမတ္တာ အဓိမုစ္ဆိတာ ပဇာ, ဟာပေန္တိ မဂ္ဂံ သုဂတူပပတ္တိယာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၃။၁၂၈-၁၂၉)၊

သတ္တာတိ အာသတ္တာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ သကာယေ န ဇဟန္တီတိ တံ မာတုကုစ္ဆိံ န ပရိစ္စဇန္တိ။ ဂိဒ္ဓါတိ ဂဓိတာ။ ယေ ဟောန္တီတိ ယေ ကာမေသု အဝီတရာဂါ ဟောန္တိ, တေ ဧတံ ဂဗ္ဘဝါသံ န ဇဟန္တီတိ။

ဧဝံ ဒရီမုခပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘဩက္ကန္တိမူလကဉ္စ, ပရိဟာရမူလကဉ္စ ဒုက္ခံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနမူလကံ ဒဿေတုံ ဒိယဍ္ဎဂါထမာဟ။

၁၈။ ‘‘မီဠှေန လိတ္တာ ရုဟိရေန မက္ခိတာ, သေမှေန လိတ္တာ ဥပနိက္ခမန္တိ၊

ယံ ယဉှိ ကာယေန ဖုသန္တိ တာဝဒေ, သဗ္ဗံ အသာတံ ဒုခမေဝ ကေဝလံ။

၁၉။ ‘‘ဒိသွာ ဝဒါမိ န ဟိ အညတော သဝံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဗဟုကံ သရာမီ’’တိ။

တတ္ထ မီဠှေန လိတ္တာတိ မဟာရာဇ, ဣမေ သတ္တာ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမန္တာ န စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပိတွာ သုရဘိမာလံ ပိဠန္ဓိတွာ နိက္ခမန္တိ, ပုရာဏဂူထေန ပန မက္ခိတာ ပလိဗုဒ္ဓါ ဟုတွာ နိက္ခမန္တိ။ ရုဟိရေန မက္ခိတာတိ ရတ္တလောဟိတစန္ဒနာနုလိတ္တာပိ စ ဟုတွာ န နိက္ခမန္တိ, ရတ္တလောဟိတမက္ခိတာ ပန ဟုတွာ နိက္ခမန္တိ။ သေမှေန လိတ္တာတိ န စာပိ သေတစန္ဒနဝိလိတ္တာ နိက္ခမန္တိ, ဗဟလပိစ္ဆိလသေမှလိတ္တာ ပန ဟုတွာ နိက္ခမန္တိ။ ဣတ္ထီနဉှိ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနကာလေ ဧတာ အသုစိယော နိက္ခမန္တိ။ တာဝဒေတိ တသ္မိံ သမယေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ, ဣမေ သတ္တာ တသ္မိံ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနသမယေ ဧဝံ မီဠှာဒိလိတ္တာ နိက္ခမန္တာ ယံ ယံ နိက္ခမနမဂ္ဂပဒေသံ ဝါ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဖုသန္တိ, တံ သဗ္ဗံ အသာတံ အမဓုရံ ကေဝလံ အသမ္မိဿံ ဒုက္ခမေဝ ဖုသန္တိ, သုခံ နာမ တေသံ တသ္မိံ သမယေ နတ္ထီတိ။

ဒိသွာ ဝဒါမိ န ဟိ အညတော သဝန္တိ မဟာရာဇ, အဟံ ဣမံ ဧတ္တကံ ဝဒန္တော န အညတော သဝံ, အညဿ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ တံ သုတွာ န ဝဒါမိ, အတ္တနော ပန ပစ္စေကဗောဓိဉာဏေန ဒိသွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဝဒါမီတိ အတ္ထော။ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဗဟုကန္တိ ဣဒံ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ, အဟဉှိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓပဋိပါဋိသင်္ခါတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဗဟုကံ သရာမိ, သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ သရာမီတိ။

ဣဒါနိ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ‘‘ဧဝံ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ရာဇာနံ သုဘာသိတကထာယ သင်္ဂဏှီ’’တိ ဝတွာ ဩသာနေ ဥပဍ္ဎဂါထမာဟ –

‘‘စိတြာဟိ ဂါထာဟိ သုဘာသိတာဟိ, ဒရီမုခေါ နိဇ္ဈာပယိ သုမေဓ’’န္တိ။

တတ္ထ စိတြာဟီတိ အနေကတ္ထသန္နိဿိတာဟိ။ သုဘာသိတာဟီတိ သုကထိတာဟိ။ ဒရီမုခေါ နိဇ္ဈာပယိ သုမေဓန္တိ ဘိက္ခဝေ, သော ဒရီမုခပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တံ သုမေဓံ သုန္ဒရပညံ ကာရဏာကာရဏဇာနနသမတ္ထံ ရာဇာနံ နိဇ္ဈာပေသိ သညာပေသိ, အတ္တနော ဝစနံ ဂဏှာပေသီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ကာမေသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ အတ္တနော ဝစနံ ဂါဟာပေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇ ဝါ မာ ဝါ, မယာ ပန တုယှံ ကာမေသု အာဒီနဝေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စ အာနိသံသော ကထိတော, တွံ အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ သုဝဏ္ဏရာဇဟံသော ဝိယ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဝလာဟကဂဗ္ဘံ မဒ္ဒန္တော နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရမေဝ ဂတော။ မဟာသတ္တော ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသ္မိံ ဌပေတွာ နမဿမာနော တသ္မိံ ဒဿနဝိသယေ အတီတေ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ရဇ္ဇံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ မဟာဇနဿ ရောဒန္တဿ ပရိဒေဝန္တဿ ကာမေ ပဟာယ ဟိမဝန္တံ ပဝိသိတွာ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ န စိရဿေဝ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ ဗဟူ သောတာပန္နာဒယော အဟေသုံ။ တဒါ ရာဇာ အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

ဒရီမုခဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ။

[၃၇၉] ၄။ နေရုဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာကောလာ ကာကသံဃာ စာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သော ကိရ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဧကံ ပစ္စန္တဂါမံ အဂမာသိ။ မနုဿာ တဿ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ တံ ဘောဇေတွာ ပဋိညံ ဂဟေတွာ အရညေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ တတ္ထ ဝသာပေသုံ, အတိဝိယ စဿ သက္ကာရံ ကရိံသု။ အထေကေ သဿတဝါဒါ အာဂမံသု။ တေ တေသံ ဝစနံ သုတွာ ထေရဿ ဝါဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သဿတဝါဒံ ဂဟေတွာ တေသညေဝ သက္ကာရံ ကရိံသု။ တတော ဥစ္ဆေဒဝါဒါ အာဂမံသု တေ သဿတဝါဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥစ္ဆေဒဝါဒမေဝ ဂဏှိံသု။ အထညေ အစေလကာ အာဂမိံသု။ တေ ဥစ္ဆေဒဝါဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အစေလကဝါဒံ ဂဏှိံသု။ သော တေသံ ဂုဏာဂုဏံ အဇာနန္တာနံ မနုဿာနံ သန္တိကေ ဒုက္ခေန ဝသိတွာ ဝုတ္ထဝဿော ပဝါရေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ကတပဋိသန္ထာရော ‘‘ကဟံ ဝဿံဝုတ္ထောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပစ္စန္တံ နိဿာယ, ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ‘‘သုခံ ဝုတ္ထောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဘန္တေ, ဂုဏာဂုဏံ အဇာနန္တာနံ သန္တိကေ ဒုက္ခံ ဝုတ္ထောသ္မီ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခု ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာပိ ဂုဏာဂုဏံ အဇာနန္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသမ္ပိ န ဝသိံသု, တွံ အတ္တနော ဂုဏာဂုဏံ အဇာနနဋ္ဌာနေ ကသ္မာ ဝသီ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သုဝဏ္ဏဟံသယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ, ကနိဋ္ဌဘာတာပိဿ အတ္ထိ။ တေ စိတ္တကူဋပဗ္ဗတေ ဝသန္တာ ဟိမဝန္တပဒေသေ သယံဇာတသာလိံ ခါဒန္တိ။ တေ ဧကဒိဝသံ တတ္ထ စရိတွာ စိတ္တကူဋံ အာဂစ္ဆန္တာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ နေရုံ နာမ ကဉ္စနပဗ္ဗတံ ဒိသွာ တဿ မတ္ထကေ နိသီဒိံသု။ တံ ပန ပဗ္ဗတံ နိဿာယ ဝသန္တာ သကုဏသံဃာ စတုပ္ပဒါ စ ဂေါစရဘူမိယံ နာနာဝဏ္ဏာ ဟောန္တိ, ပဗ္ဗတံ ပဝိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ တေ သဗ္ဗေ တဿောဘာသေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဟောန္တိ။ တံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တဿ ကနိဋ္ဌော တံ ကာရဏံ အဇာနိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ဘာတရာ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၀။ ‘‘ကာကောလာ ကာကသံဃာ စ, မယဉ္စ ပတတံ ဝရာ၊

သဗ္ဗေဝ သဒိသာ ဟောမ, ဣမံ အာဂမ္မ ပဗ္ဗတံ။

၂၁။ ‘‘ဣဓ သီဟာ စ ဗျဂ္ဃါ စ, သိင်္ဂါလာ စ မိဂါဓမာ၊

သဗ္ဗေဝ သဒိသာ ဟောန္တိ, အယံ ကော နာမ ပဗ္ဗတော’’တိ။

တတ္ထ ကာကောလာတိ ဝနကာကာ။ ကာကသံဃာတိ ပကတိကာကသံဃာ စ။ ပတတံ ဝရာတိ ပက္ခီနံ သေဋ္ဌာ။ သဒိသာ ဟောမာတိ သဒိသဝဏ္ဏာ ဟောမ။

တဿ ဝစနံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၂။ ‘‘ဣမံ နေရူတိ ဇာနန္တိ, မနုဿာ ပဗ္ဗတုတ္တမံ၊

ဣဓ ဝဏ္ဏေန သမ္ပန္နာ, ဝသန္တိ သဗ္ဗပါဏိနော’’တိ။

တတ္ထ ဣဓ ဝဏ္ဏေနာတိ ဣမသ္မိံ နေရုပဗ္ဗတေ ဩဘာသေန ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ ဟုတွာ။

တံ သုတွာ ကနိဋ္ဌော သေသဂါထာ အဘာသိ –

၂၃။ ‘‘အမာနနာ ယတ္ထ သိယာ, သန္တာနံ ဝါ ဝိမာနနာ၊

ဟီနသမ္မာနနာ ဝါပိ, န တတ္ထ ဝိသတိံဝသေ။

၂၄။ ‘‘ယတ္ထာလသော စ ဒက္ခော စ, သူရော ဘီရု စ ပူဇိယာ၊

န တတ္ထ သန္တော ဝသန္တိ, အဝိသေသကရေ နရေ။

၂၅။ ‘‘နာယံ နေရု ဝိဘဇတိ, ဟီနဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ၊

အဝိသေသကရော နေရု, ဟန္ဒ နေရုံ ဇဟာမသေ’’တိ။

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ အယမတ္ထော – ယတ္ထ သန္တာနံ ပဏ္ဍိတာနံ သီလသမ္ပန္နာနံ မာနနဿ အဘာဝေန အမာနနာ အဝမညနာ စ အဝမာနဝသေန ဝိမာနနာ ဝါ ဟီနာနံ ဝါ ဒုဿီလာနံ သမ္မာနနာ သိယာ, တတ္ထ နိဝါသေ န ဝသေယျ။ ပူဇိယာတိ ဧတေ ဧတ္ထ ဧကသဒိသာယ ပူဇာယ ပူဇနီယာ ဟောန္တိ, သမကံ သက္ကာရံ လဘန္တိ။ ဟီနဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေတိ ဇာတိဂေါတ္တကုလပ္ပဒေသသီလာစာရဉာဏာဒီဟိ ဟီနေ စ မဇ္ဈိမေ စ ဥက္ကဋ္ဌေ စ အယံ န ဝိဘဇတိ။ ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော။ ဇဟာမသေတိ ပရိစ္စဇာမ။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဥဘောပိ တေ ဟံသာ ဥပ္ပတိတွာ စိတ္တကူဋမေဝ ဂတာ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ ကနိဋ္ဌဟံသော အာနန္ဒော အဟောသိ, ဇေဋ္ဌကဟံသော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

နေရုဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ။

[၃၈၀] ၅။ အာသင်္ကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အာသာဝတီ နာမ လတာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု ဣန္ဒြိယဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၈။၆၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ဣဓ ပန သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုံ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ဧသာ ဣတ္ထီ တုယှံ အနတ္ထကာရိကာ, ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဧတံ နိဿာယ စတုရင်္ဂိနိသေနံ ဇဟိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ မဟန္တံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တော တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဝသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိဂါမေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝနမူလဖလာဟာရော အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝသိ။ တသ္မိံ ကာလေ ဧကော ပုညသမ္ပန္နော သတ္တော တာဝတိံသဘဝနတော စဝိတွာ တသ္မိံ ဌာနေ ပဒုမသရေ ဧကသ္မိံ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဒါရိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သေသပဒုမေသု ပုရာဏဘာဝံ ပတွာ ပတန္တေသုပိ တံ မဟာကုစ္ဆိကံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတေဝ။ တာပသော နဟာယိတုံ ပဒုမသရံ ဂတော တံ ဒိသွာ ‘‘အညေသု ပဒုမေသု ပတန္တေသုပိ ဣဒံ မဟာကုစ္ဆိကံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဥဒကသာဋကံ နိဝါသေတွာ ဩတရန္တော ဂန္တွာ တံ ပဒုမံ ဝိဝရိတွာ တံ ဒါရိကံ ဒိသွာ ဓီတုသညံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပဏ္ဏသာလံ အာနေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိ။ သာ အပရဘာဂေ သောဠသဝဿိကာ ဟုတွာ အဘိရူပါ အဟောသိ ဥတ္တမရူပဓရာ အတိက္ကန္တာ မာနုသကဝဏ္ဏံ, အပတ္တာ ဒေဝဝဏ္ဏံ။ တဒါ သက္ကော ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ, သော တံ ဒါရိကံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော ဧသာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ လဒ္ဓနိယာမံ သုတွာ ‘‘ဣမိဿာ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘နိဝါသဋ္ဌာနံ ဝတ္ထာလင်္ကာရဘောဇနဝိဓာနံ, မာရိသာ’’တိ။ သော ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ တဿာ ဝသနဋ္ဌာနဿ အာသန္နေ ဖလိကပါသာဒံ မာပေတွာ ဒိဗ္ဗသယနဒိဗ္ဗဝတ္ထာလင်္ကာရဒိဗ္ဗန္နပါနာနိ မာပေသိ။

သော ပါသာဒေါ တဿာ အဘိရုဟနကာလေ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာတိ, အဘိရုဠှကာလေ လင်္ဃိတွာ အာကာသေ တိဋ္ဌတိ။ သာ ဗောဓိသတ္တဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကုရုမာနာ ပါသာဒေ ဝသတိ။ တမေကော ဝနစရကော ဒိသွာ ‘‘အယံ, ဝေါ ဘန္တေ, ကိံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဓီတာ မေ’’တိ သုတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ, မယာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧဝရူပါ နာမ ဧကဿ တာပသဿ ဓီတာ ဒိဋ္ဌာ’’တိ ရညော အာရောစေသိ။ တံ သုတွာ သော သဝနသံသဂ္ဂေန ဗဇ္ဈိတွာ ဝနစရကံ မဂ္ဂဒေသကံ ကတွာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ တံ ဌာနံ ဂန္တွာ ခန္ဓာဝါရံ နိဝါသာပေတွာ ဝနစရကံ အာဒါယ အမစ္စဂဏပရိဝုတော အဿမပဒံ ပဝိသိတွာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ဘန္တေ, ဣတ္ထိယော နာမ ဗြဟ္မစရိယဿ မလံ, တုမှာကံ ဓီတရံ အဟံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ဗောဓိသတ္တော ပန ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတသ္မိံ ပဒုမေ’’တိ အာသင်္ကံ ကတွာ ဥဒကံ ဩတရိတွာ အာနီတဘာဝေန တဿာ ကုမာရိကာယ အာသင်္ကာတိ နာမံ အကာသိ။ သော တံ ရာဇာနံ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဥဇုကံ အဝတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဣမာယ ကုမာရိကာယ နာမံ ဇာနန္တော ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ။ ‘‘တုမှေဟိ ကထိတေ ဉဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘အဟံ တေ န ကထေမိ, တွံ အတ္တနော ပညာဗလေန နာမံ ဇာနန္တောဝ ဂဟေတွာ ယာဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘ကိန္နာမာ နု ခေါ ဧသာ’’တိ နာမံ ဥပဓာရေတိ။ သော ယာနိ ဒုဇ္ဇာနာနိ နာမာနိ, တာနိ ကိတ္တေတွာ ‘‘အသုကာ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကထေတိ။ ဗောဓိသတ္တော ‘‘န ဧဝံနာမာ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ။

ရညော စ နာမံ ဥပဓာရေန္တဿ သံဝစ္ဆရော အတီတော။ တဒါ ဟတ္ထိအဿမနုဿေ သီဟာဒယော ဝါဠာ ဂဏှန္တိ, ဒီဃဇာတိကပရိပန္ထော ဟောတိ, မက္ခိကပရိပန္ထော ဟောတိ, သီတေန ကိလမိတွာ ဗဟူ မနုဿာ မရန္တိ။ အထ ရာဇာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကိံ မေ ဧတာယာ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ကထေတွာ ပါယာသိ။ အာသင်္ကာ ကုမာရိကာ တံ ဒိဝသံ ဖလိကဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ အတ္တာနံ ဒဿေန္တီ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘မယံ တဝ နာမံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမ, တွံ ဟိမဝန္တေယေဝ ဝသ, မယံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကဟံ, မဟာရာဇ, ဂစ္ဆန္တော မာဒိသံ ဣတ္ထိံ လဘိဿသိ, မမ ဝစနံ သုဏာဟိ, တာဝတိံသဒေဝလောကေ စိတ္တလတာဝနေ အာသာဝတီ နာမ လတာ အတ္ထိ, တဿာ ဖလဿ အဗ္ဘန္တရေ ဒိဗ္ဗပါနံ နိဗ္ဗတ္တံ, တံ ဧကဝါရံ ပိဝိတွာ စတ္တာရော မာသေ မတ္တာ ဟုတွာ ဒိဗ္ဗသယနေ သယန္တိ, သာ ပန ဝဿသဟဿေန ဖလတိ, သုရာသောဏ္ဍာ ဒေဝပုတ္တာ ‘ဣတော ဖလံ လဘိဿာမာ’တိ ဒိဗ္ဗပါနပိပါသံ အဓိဝါသေတွာ ဝဿသဟဿံ နိဗဒ္ဓံ ဂန္တွာ တံ လတံ ‘အရောဂါ နု ခေါ’တိ ဩလောကေန္တိ, တွံ ပန ဧကသံဝစ္ဆရေနေဝ ဥက္ကဏ္ဌိတော, အာသာဖလဝတီ နာမ သုခါ, မာ ဥက္ကဏ္ဌီ’’တိ ဝတွာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၂၆။ ‘‘အာသာဝတီ နာမ လတာ, ဇာတာ စိတ္တလတာဝနေ၊

တဿာ ဝဿသဟဿေန, ဧကံ နိဗ္ဗတ္တတေ ဖလံ။

၂၇။ ‘‘တံ ဒေဝါ ပယိရုပါသန္တိ, တာဝ ဒူရဖလံ သတိံ၊

အာသီသေဝ တုဝံ ရာဇ, အာသာ ဖလဝတီ သုခါ။

၂၈။ ‘‘အာသီသတေဝ သော ပက္ခီ, အာသီသတေဝ သော ဒိဇော၊

တဿ စာသာ သမိဇ္ဈတိ, တာဝ ဒူရဂတာ သတီ၊

အာသီသေဝ တုဝံ ရာဇ, အာသာ ဖလဝတီ သုခါ’’တိ။

တတ္ထ အာသာဝတီတိ ဧဝံနာမိကာ။ သာ ဟိ ယသ္မာ တဿာ ဖလေ အာသာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧတံ နာမံ လဘတိ။ စိတ္တလတာဝနေတိ ဧဝံနာမကေ ဥယျာနေ။ တသ္မိံ ကိရ ဥယျာနေ တိဏရုက္ခလတာဒီနံ ပဘာ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌပဝိဋ္ဌာနံ ဒေဝတာနံ သရီရဝဏ္ဏံ စိတ္တံ ကရောတိ, တေနဿ ‘‘စိတ္တလတာဝန’’န္တိ နာမံ ဇာတံ။ ပယိရုပါသန္တီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပေန္တိ။ အာသီသေဝါတိ အာသီသာဟိယေဝ ပတ္ထေဟိယေဝ, မာ အာသစ္ဆေဒံ ကရောဟီတိ။

ရာဇာ တဿာ ကထာယ ဗဇ္ဈိတွာ ပုန အမစ္စေ သန္နိပါတာပေတွာ ဒသနာမကံ ကာရေတွာ နာမံ ဂဝေသန္တော အပရမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ ဝသိ။ တဿာ ဒသနာမကမ္ပိ နာမံ နာဟောသိ, ‘‘အသုကာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ဗောဓိသတ္တော ပဋိက္ခိပတေဝ။ ပုန ရာဇာ ‘‘ကိံ မေ ဣမာယာ’’တိ တုရင်္ဂံ အာရုယှ ပါယာသိ။ သာပိ ပုန ဝါတပါနေ ဌတွာ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ ရာဇာ ‘‘တိဋ္ဌ တွံ, မယံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကသ္မာ ယာသိ, မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘တဝ နာမံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, ကသ္မာ နာမံ န ဇာနိဿသိ, အာသာ နာမ အသမိဇ္ဈနကာ နာမ နတ္ထိ, ဧကော ကိရ ဗကော ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတော အတ္တနာ ပတ္ထိတံ လဘိ, တွံ ကသ္မာ န လဘိဿသိ, အဓိဝါသေဟိ, မဟာရာဇာ’’တိ။ ဧကော ကိရ ဗကော ဧကသ္မိံ ပဒုမသရေ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ နိလီယိ။ သော တံ ဒိဝသံ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သုခံ နိသိန္နော, သစေ ဣတော အနောတရိတွာ ဧတ္ထေဝ နိသိန္နော ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဣမံ ဒိဝသံ ဝသေယျံ, ဘဒြကံ ဝတ အဿာ’’တိ။ အထ တံ ဒိဝသမေဝ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အသုရနိမ္မထနံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ဒေဝိဿရိယံ လဒ္ဓါ စိန္တေသိ ‘မမ တာဝ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော, အတ္ထိ နု ခေါ အညော ကောစိ အပရိပုဏ္ဏမနောရထော’တိ ဥပဓာရေန္တော တံ ဒိသွာ ‘ဣမဿ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေဿာမီ’တိ ဗကဿ နိသိန္နဋ္ဌာနတော အဝိဒူရေ ဧကာ နဒီ အတ္ထိ, တံ နဒိံ ဩဃပုဏ္ဏံ ကတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေန ပေသေသိ။ သောပိ ဗကော တတ္ထေဝ နိသိန္နော မစ္ဆေ ခါဒိတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ တံ ဒိဝသံ တတ္ထေဝ ဝသိ, ဥဒကမ္ပိ ဘဿိတွာ ဂတံ။ ‘‘ဧဝံ, မဟာရာဇ, ဗကောပိ တာဝ အတ္တနော အာသာဖလံ လဘိ, ကိံ တွံ န လဘိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာသီသတေဝါ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ အာသီသတေဝါတိ အာသီသတိယေဝ ပတ္ထေတိယေဝ။ ပက္ခီတိ ပက္ခေဟိ ယုတ္တတာယ ပက္ခီ။ ဒွိက္ခတ္တုံ ဇာတတာယ ဒိဇော။ တာဝ ဒူရဂတာ သတီတိ ပဗ္ဗတမတ္ထကတော မစ္ဆာနဉ္စ ဥဒကဿ စ ဒူရဘာဝံ ပဿ, ဧဝံ ဒူရဂတာ သမာနာ သက္ကဿ အာနုဘာဝေန ဗကဿ အာသာ ပူရိယေဝါတိ။

အထ ရာဇာ တဿာ ကထံ သုတွာ ရူပေ ဗဇ္ဈိတွာ ကထာယ အလ္လီနော ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော အမစ္စေ သန္နိပါတေတွာ သတနာမံ ကာရေသိ, သတနာမဝသေန နာမံ ဂဝေသတောပိဿ အညံ သံဝစ္ဆရံ အတီတံ။ သော တိဏ္ဏံ သံဝစ္ဆရာနံ အစ္စယေန ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတနာမဝသေန ‘‘အသုကာ နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘န ဇာနာသိ, မဟာရာဇာ’’တိ။ သော ‘‘ဂမိဿာမ ဒါနိ မယ’’န္တိ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ပါယာသိ။ အာသင်္ကာ ကုမာရိကာ စ ပုန ဖလိကဝါတပါနံ နိဿာယ ဌိတာဝ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘တွံ အစ္ဆ, မယံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကသ္မာ, မဟာရာဇာ’’တိ။ ‘‘တွံ မံ ဝစနေနေဝ သန္တပ္ပေသိ, န စ ကာမရတိယာ, တဝ မဓုရဝစနေန ဗဇ္ဈိတွာ ဝသန္တဿ မမ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကန္တာနိ, ဣဒါနိ ဂမိဿာမီ’’တိ ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

၂၉။ ‘‘သမ္ပေသိ ခေါ မံ ဝါစာယ, န စ သမ္ပေသိ ကမ္မုနာ၊

မာလာ သေရေယျကဿေဝ, ဝဏ္ဏဝန္တာ အဂန္ဓိကာ။

၃၀။ ‘‘အဖလံ မဓုရံ ဝါစံ, ယော မိတ္တေသု ပကုဗ္ဗတိ၊

အဒဒံ အဝိဿဇံ ဘောဂံ, သန္ဓိ တေနဿ ဇီရတိ။

၃၁။ ‘‘ယဉှိ ကယိရာ တဉှိ ဝဒေ, ယံ န ကယိရာ န တံ ဝဒေ၊

အကရောန္တံ ဘာသမာနံ, ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ။

၃၂။ ‘‘ဗလဉ္စ ဝတ မေ ခီဏံ, ပါထေယျဉ္စ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သင်္ကေ ပါဏူပရောဓာယ, ဟန္ဒ ဒါနိ ဝဇာမဟ’’န္တိ။

တတ္ထ သမ္ပေသီတိ သန္တပ္ပေသိ ပီဏေသိ။ သေရေယျကဿာတိ သုဝဏ္ဏကုရဏ္ဍကဿ။ ဒေသနာသီသမေဝေတံ, ယံကိဉ္စိ ပန သုဝဏ္ဏကုရဏ္ဍကဇယသုမနာဒိကံ အညမ္ပိ ပုပ္ဖံ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နံ အဂန္ဓကံ, သဗ္ဗံ တံ သန္ဓာယေဝမာဟ။ ဝဏ္ဏဝန္တာ အဂန္ဓိကာတိ ယထာ သေရေယျကာဒီနံ မာလာ ဝဏ္ဏဝန္တတာယ ဒဿနေန တပ္ပေတိ, အဂန္ဓတာယ ဂန္ဓေန န တပ္ပေတိ, ဧဝံ တွမ္ပိ ဒဿနေန ပိယဝစနေန စ သန္တပ္ပေသိ, န ကမ္မုနာတိ ဒီပေတိ။ အဒဒန္တိ ဘဒ္ဒေ, ယော ‘‘ဣမံ နာမ ဝေါ ဘောဂံ ဒဿာမီ’’တိ မဓုရဝစနေန ဝတွာ တံ ဘောဂံ အဒဒန္တော အဝိဿဇ္ဇေန္တော ကေဝလံ မဓုရဝစနမေဝ ကရောတိ, တေန သဒ္ဓိံ အဿ မိတ္တဿ သန္ဓိ ဇီရတိ, မိတ္တသန္ထဝေါ န ဃဋီယတိ။ ပါထေယျဉ္စာတိ ဘဒ္ဒေ, မယှံ တဝ မဓုရဝစနေန ဗဇ္ဈိတွာ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဝသန္တဿေဝ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တိသင်္ခါတံ ဗလဉ္စ ခီဏံ, မနုဿာနံ ဘတ္တဝေတနသင်္ခါတံ ပါထေယျဉ္စ နတ္ထိ။ သင်္ကေ ပါဏူပရောဓာယာတိ သွာဟံ ဣဓေဝ အတ္တနော ဇီဝိတဝိနာသံ အာသင်္ကာမိ, ဟန္ဒ ဒါနာဟံ ဂစ္ဆာမီတိ။

အာသင်္ကာ ကုမာရိကာ ရညော ဝစနံ သုတွာ ‘‘မဟာရာဇ, တွံ မယှံ နာမံ ဇာနာသိ, တယာ ဝုတ္တမေဝ မမ နာမံ, ဣဒံ မေ ပိတု ကထေတွာ မံ ဂဏှိတွာ ယာဟီ’’တိ ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တီ အာဟ –

၃၃။ ‘‘ဧတဒေဝ ဟိ မေ နာမံ, ယံနာမသ္မိ ရထေသဘ၊

အာဂမေဟိ မဟာရာဇ, ပိတရံ အာမန္တယာမဟ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – ယံနာမာ အဟံ အသ္မိ, တံ ဧတံ အာသင်္ကာတွေဝ မမ နာမန္တိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ဓီတာ အာသင်္ကာ နာမာ’’တိ အာဟ။ ‘‘နာမံ ဉာတကာလတော ပဋ္ဌာယ တံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆ, မဟာရာဇာ’’တိ။ သော မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဖလိကဝိမာနဒွါရံ အာဂန္တွာ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ပိတရာပိ တေ မယှံ ဒိန္နာ, ဧဟိ ဒါနိ ဂမိဿာမာ’’တိ။ ‘‘အာဂမေဟိ, မဟာရာဇ, ပိတရံ အာမန္တယာမဟ’’န္တိ ပါသာဒါ ဩတရိတွာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ရောဒိတွာ ခမာပေတွာ ရညော သန္တိကံ အာဂတာ။ ရာဇာ တံ ဂဟေတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎန္တော ပိယသံဝါသံ ဝသိ။ ဗောဓိသတ္တော အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ အာသင်္ကာ ကုမာရိကာ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ, ရာဇာ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု, တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

အာသင်္ကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ။

[၃၈၁] ၆။ မိဂါလောပဇာတကဝဏ္ဏနာ

န မေ ရုစ္စီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗစော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဒုဗ္ဗစောယေဝ, ဒုဗ္ဗစဘာဝဉ္စ ပန နိဿာယ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ အကရောန္တော ဝေရမ္ဘဝါတမုခေ ဗျသနံ ဂတောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂိဇ္ဈယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပနန္ဒဂိဇ္ဈော နာမ အဟောသိ။ သော ဂိဇ္ဈဂဏပရိဝုတော ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတေ ဝသိ။ ပုတ္တော ပနဿ မိဂါလောပေါ နာမ ထာမဗလသမ္ပန္နော အဟောသိ, သော အညေသံ ဂိဇ္ဈာနံ သီမံ အတိက္ကမိတွာ အတိဥစ္စံ ဥပ္ပတိ။ ဂိဇ္ဈာ ‘‘ပုတ္တော တေ အတိဒူရံ ဥပ္ပတတီ’’တိ ဂိဇ္ဈရညော အာစိက္ခိံသု။ သော တံ ပက္ကောသေတွာ ‘‘တွံ ကိရ, တာတ, အတိဥစ္စံ ဂစ္ဆသိ, အတိဥစ္စံ ဂစ္ဆန္တော ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ ဝတွာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၃၄။ ‘‘န မေ ရုစ္စိ မိဂါလောပ, ယဿ တေ တာဒိသီ ဂတီ၊

အတုစ္စံ တာတ ပတသိ, အဘူမိံ တာတ သေဝသိ။

၃၅။ ‘‘စတုက္ကဏ္ဏံဝ ကေဒါရံ, ယဒါ တေ ပထဝီ သိယာ၊

တတော တာတ နိဝတ္တဿု, မာဿု ဧတ္တော ပရံ ဂမိ။

၃၆။ ‘‘သန္တိ အညေပိ သကုဏာ, ပတ္တယာနာ ဝိဟင်္ဂမာ၊

အက္ခိတ္တာ ဝါတဝေဂေန, နဋ္ဌာ တေ သဿတီသမာ’’တိ။

တတ္ထ မိဂါလောပါတိ ပုတ္တံ နာမေန အာလပတိ။ အတုစ္စံ တာတ ပတသီတိ တာတ, တွံ အညေသံ ဂိဇ္ဈာနံ သီမံ အတိက္ကမိတွာ အတိဥစ္စံ ဂစ္ဆသိ။ စတုက္ကဏ္ဏံဝ ကေဒါရန္တိ ဣမိနာဿ သီမံ အာစိက္ခတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တာတ, ယဒါ တေ အယံ မဟာပထဝီ စတုက္ကဏ္ဏံ ကေဒါရံ ဝိယ သိယာ, ဧဝံ ခုဒ္ဒိကာ ဝိယ ဟုတွာ ပညာယေထ, အထ တွံ ဧတ္တကာ ဌာနာ နိဝတ္တေယျာသိ, ဧတ္တော ပရံ မာ ဂမီတိ။ သန္တိ အညေပီတိ န ကေဝလံ တွမေဝ, အညေပိ ဂိဇ္ဈာ ဧဝံ ကရိံသူတိ ဒီပေတိ။ အက္ခိတ္တာတိ တေပိ ဂိဇ္ဈာ အမှာကံ သီမံ အတိက္ကမိတွာ ဂတာ ဝါတဝေဂေန အာကဍ္ဎိတာ နဿိံသု။ သဿတီသမာတိ သဿတီဟိ ပထဝီပဗ္ဗတာဒီဟိ သမံ အတ္တာနံ မညမာနာ အတ္တနော ဝဿသဟဿပရိမာဏံ အာယုံ အပူရေတွာပိ အန္တရာ နဋ္ဌာတိ အတ္ထော။

မိဂါလောပေါ အနောဝါဒကတ္တာ ပိတု ဝစနံ အကတွာ လင်္ဃန္တော ပိတရာ အက္ခာတံ သီမံ ဒိသွာ တံ အတိက္ကမ္မ ကာလဝါတေ ပတွာ တေပိ ဆိန္ဒိတွာ ဥပ္ပတိတော ဝေရမ္ဘဝါတမုခံ ပက္ခန္ဒိ, အထ နံ ဝေရမ္ဘဝါတာ ပဟရိံသု။ သော တေဟိ ပဟဋမတ္တောဝ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဟုတွာ အာကာသေယေဝ အန္တရဓာယိ။

၃၇။ ‘‘အကတွာ အပနန္ဒဿ, ပိတု ဝုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ကာလဝါတေ အတိက္ကမ္မ, ဝေရမ္ဘာနံ ဝသံ အဂါ။

၃၈။ ‘‘တဿ ပုတ္တာ စ ဒါရာ စ, ယေ စညေ အနုဇီဝိနော၊

သဗ္ဗေ ဗျသနမာပါဒုံ, အနောဝါဒကရေ ဒိဇေ။

၃၉။ ‘‘ဧဝမ္ပိ ဣဓ ဝုဒ္ဓါနံ, ယော ဝါကျံ နာဝဗုဇ္ဈတိ၊

အတိသီမစရော ဒိတ္တော, ဂိဇ္ဈောဝါတီတသာသနော၊

သဗ္ဗေ ဗျသနံ ပပ္ပေါန္တိ, အကတွာ ဝုဒ္ဓသာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ တိဿော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ။

တတ္ထ အနုဇီဝိနောတိ တံ နိဿာယ ဇီဝနကာ။ အနောဝါဒကရေ ဒိဇေတိ တသ္မိံ မိဂါလောပေ ဂိဇ္ဈေ ဩဝါဒံ အဂဏှန္တေ သဗ္ဗေပိ တေ တေန သဒ္ဓိံ အတိသီမံ ဂန္တွာ ဝိနာသံ ပါပုဏိံသု။ ဧဝမ္ပီတိ, ဘိက္ခဝေ, ယထာ သော ဂိဇ္ဈော, ဧဝံ ယော အညောပိ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဟိတာနုကမ္ပကာနံ ဝုဒ္ဓါနံ ဝစနံ န ဂဏှာတိ, သောပိ အယံ သီမံ အတိက္ကမိတွာ စရန္တော ဒိတ္တော ဂဗ္ဗိတော ဂိဇ္ဈောဝ ဗျသနံ ပါပုဏာတီတိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ မိဂါလောပေါ ဒုဗ္ဗစဘိက္ခု အဟောသိ, အပနန္ဒော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

မိဂါလောပဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ။

[၃၈၂] ၇။ သိရိကာဠကဏ္ဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာ နု ကာဠေန ဝဏ္ဏေနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အနာထပိဏ္ဍိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သော ဟိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အခဏ္ဍာနိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိ, ဘရိယာပိဿ ပုတ္တဓီတရောပိ ဒါသာပိ ဘတိံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တာ ကမ္မကရာပိ သဗ္ဗေ ရက္ခိံသုယေဝ။ အထေကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, အနာထပိဏ္ဍိကော သုစိယေဝ သုစိပရိဝါရော ဟုတွာ စရတီ’’တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ သုစီယေဝ သုစိပရိဝါရာ အဟေသု’’န္တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သေဋ္ဌိ ဟုတွာ ဒါနံ အဒါသိ, သီလံ ရက္ခိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရိ, ဘရိယာပိဿ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိ, ပုတ္တဓီတရောပိ ဒါသကမ္မကရပေါရိသာပိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိံသု။ သော သုစိပရိဝါရသေဋ္ဌိတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ အထေကဒိဝသံ သော စိန္တေသိ ‘‘သစေ မယာ သုစိပရိဝါရသီလော ကောစိ အာဂမိဿတိ, တဿ မမ နိသီဒနပလ္လင်္ကံ ဝါ နိပဇ္ဇနသယနံ ဝါ ဒါတုံ န ယုတ္တံ, အနုစ္ဆိဋ္ဌံ အပရိဘုတ္တံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဧကပဿေ အပရိဘုတ္တပလ္လင်္ကဉ္စ သေနာသနဉ္စ ပညာပေသိ။ တသ္မိံ သမယေ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကတော ဝိရူပက္ခမဟာရာဇဿ ဓီတာ ကာဠကဏ္ဏီ စ နာမ ဓတရဋ္ဌမဟာရာဇဿ ဓီတာ သိရီ စ နာမာတိ ဣမာ ဒွေ ဗဟုံ ဂန္ဓမာလံ အာဒါယ ‘‘အနောတတ္တေ ကီဠိဿာမာ’’တိ အနောတတ္တတိတ္ထံ အာဂစ္ဆိံသု။ တသ္မိံ ပန ဒဟေ ဗဟူနိ တိတ္ထာနိ, တေသု ဗုဒ္ဓါနံ တိတ္ထေ ဗုဒ္ဓါယေဝ နှာယန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တိတ္ထေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဝ နှာယန္တိ, ဘိက္ခူနံ တိတ္ထေ ဘိက္ခူဝ နှာယန္တိ, တာပသာနံ တိတ္ထေ တာပသာဝ နှာယန္တိ, စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ဆသု ကာမသဂ္ဂေသု ဒေဝပုတ္တာနံ တိတ္ထေ ဒေဝပုတ္တာဝ နှာယန္တိ, ဒေဝဓီတာနံ တိတ္ထေ ဒေဝဓီတာဝ နှာယန္တိ။

တတြိမာ ဒွေ အာဂန္တွာ ‘‘အဟံ ပဌမံ နှာယိဿာမိ, အဟံ ပဌမ’’န္တိ တိတ္ထာယ ကလဟံ ကရိံသု။ ကာဠကဏ္ဏီ ‘‘အဟံ လောကံ ပါလေမိ ဝိစာရေမိ, တသ္မာ ပဌမံ နာယိတုံ ယုတ္တာမှီ’’တိ ဝဒတိ။ သိရီ ‘‘အဟံ မဟာဇနဿ ဣဿရိယဒါယိကာယ ပဋိပဒါယ ဌိတာ, တသ္မာ ပဌမံ နှာယိတုံ ယုတ္တာမှီ’’တိ ဝဒတိ။ တာ ‘‘အမှေသု ပဌမံ နှာယိတုံ ယုတ္တရူပံ ဝါ အယုတ္တရူပံ ဝါ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဇာနိဿန္တီ’’တိ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အမှေသု ကာ ပဌမံ အနောတတ္တဒဟေ နှာယိတုံ ယုတ္တရူပါ’’တိ ပုစ္ဆိံသု။ ဓတရဋ္ဌဝိရူပက္ခာ ‘‘န သက္ကာ အမှေဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတု’’န္တိ ဝိရူဠှကဝေဿဝဏာနံ ဘာရမကံသု။ တေ ‘‘အမှေပိ န သက္ခိဿာမ, သက္ကဿ ပါဒမူလေ ပေသေဿာမာ’’တိ တာ သက္ကဿ သန္တိကံ ပေသေသုံ။ သက္ကော တာသံ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမာ ဒွေပိ မမ ပုရိသာနညေဝ ဓီတရော, န သက္ကာ မယာ ဣမံ အဍ္ဍံ ဝိနိစ္ဆိနိတု’’န္တိ။ အထ တာ သက္ကော အာဟ ‘‘ဗာရာဏသိယံ သုစိပရိဝါရော နာမ သေဋ္ဌိ အတ္ထိ, တဿ ဃရေ အနုစ္ဆိဋ္ဌသယနဉ္စ ပညတ္တံ, ယာ တတ္ထ နိသီဒိတုံ ဝါ သယိတုံ ဝါ လဘတိ, သာ ပဌမံ နှာယိတုံ ယုတ္တရူပါ’’တိ။ တံ သုတွာ ကာဠကဏ္ဏီ တသ္မိံ ခဏေယေဝ နီလဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ နီလဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိတွာ နီလမဏိပိဠန္ဓနံ ပိဠန္ဓိတွာ ယန္တပါသာဏော ဝိယ ဒေဝလောကတော ဩတရိတွာ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ သေဋ္ဌိနော ပါသာဒဿ ဥပဋ္ဌာနဒွါရေ သယနဿ အဝိဒူရေ ဌာနေ နီလရသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ။ သေဋ္ဌိ ဩလောကေတွာ တံ အဒ္ဒသ, သဟဒဿနေနေဝဿ သာ အပ္ပိယာ အဟောသိ အမနာပါ။ သော တာယ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၄၀။ ‘‘ကာ နု ကာဠေန ဝဏ္ဏေန, န စာပိ ပိယဒဿနာ၊

ကာ ဝါ တွံ ကဿ ဝါ ဓီတာ, ကထံ ဇာနေမု တံ မယ’’န္တိ။

တတ္ထ ကာဠေနာတိ နီလေန။ ဝဏ္ဏေနာတိ သရီရဝတ္ထာဘရဏဝဏ္ဏေန။ န စာပိ ပိယဒဿနာတိ ဓာတုသော, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံသန္ဒန္တီတိ ဝုတ္တံ, အယဉ္စ ဒေဝဓီတာ အနာစာရာ ဒုဿီလာ, တသ္မာ သာ သဟဒဿနေနေဝဿ အပ္ပိယာ ဇာတာ, တေနေဝမာဟ။ ကာ ဝါ တွန္တိ ‘‘ကာ စ တွံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။

တံ သုတွာ ကာဠကဏ္ဏီ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၄၁။ ‘‘မဟာရာဇဿဟံ ဓီတာ, ဝိရူပက္ခဿ စဏ္ဍိယာ၊

အဟံ ကာဠီ အလက္ခိကာ, ကာဠကဏ္ဏီတိ မံ ဝိဒူ၊

ဩကာသံ ယာစိတော ဒေဟိ, ဝသေမု တဝ သန္တိကေ’’တိ။

တတ္ထ စဏ္ဍိယာတိ ကောဓနာ။ ကောဓဘာဝေန ဟိ မယှံ စဏ္ဍီတိ နာမံ ကရိံသု။ အလက္ခိကာတိ နိပ္ပညာ။ မံ ဝိဒူတိ ဧဝံ မံ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကေ ဇာနန္တိ။ ဝသေမူတိ မယံ အဇ္ဇ ဧကရတ္တံ တဝ သန္တိကေ ဝသေယျာမ, ဧတသ္မိံ မေ အနုစ္ဆိဋ္ဌာသနသယနေ ဩကာသံ ဒေဟီတိ။

တတော ဗောဓိသတ္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၄၂။ ‘‘ကိံသီလေ ကိံသမာစာရေ, ပုရိသေ နိဝိသသေ တုဝံ၊

ပုဋ္ဌာ မေ ကာဠိ အက္ခာဟိ, ကထံ ဇာနေမု တံ မယ’’န္တိ။

တတ္ထ နိဝိသသေတိ တဝ စိတ္တေန နိဝိသသိ ပတိဋ္ဌဟသီတိ။

တတော သာ အတ္တနော ဂုဏံ ကထေန္တီ စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၄၃။ ‘‘မက္ခီ ပဠာသီ သာရမ္ဘီ, ဣဿုကီ မစ္ဆရီ သဌော၊

သော မယှံ ပုရိသော ကန္တော, လဒ္ဓံ ယဿ ဝိနဿတီ’’တိ။

တဿတ္ထော – ယော ပုရိသော အတ္တနော ကတဂုဏံ န ဇာနာတိ, ဂုဏမက္ခီ ဟောတိ, အတ္တနော ကိသ္မိဉ္စိ ကာရဏေ ကထိတေ ‘‘ကိံ အဟံ ဧတံ န ဇာနာမီ’’တိ ယုဂဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ, အညေဟိ ကိဉ္စိ ကတံ ဒိသွာ သာရမ္ဘဝသေန ကရဏုတ္တရိကံ ကရောတိ, ပရေ လာဘံ လဘန္တေ န တုဿတိ, ‘‘မယှံ ဣဿရိယံ ပရေသံ မာ ဟောတု, မယှမေဝ ဟောတူ’’တိ သကသမ္ပတ္တိံ ဂေါပေတွာ ပရဿ တိဏဂ္ဂေန တေလဗိန္ဒုမ္ပိ န ဒေတိ, ကေရာဋိကလက္ခဏေန သမန္နာဂတော ဟုတွာ အတ္တနော သန္တကံ ပရဿ အဒတွာ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရသန္တကမေဝ ခါဒတိ, ယဿ လဒ္ဓံ ဓညံ ဝါ ဓနံ ဝါ ဝိနဿတိ န တိဋ္ဌတိ, သုရာဓုတ္တော အက္ခဓုတ္တော ဣတ္ထိဓုတ္တော ဝါ ဟုတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဝိနာသေတိယေဝ, အယံ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော ပုရိသော မယှံ ကန္တော ပိယော မနာပေါ, ဧဝရူပေ အဟံ စိတ္တေန ပတိဋ္ဌဟာမီတိ။

သာယေဝ ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမဂါထာ အဘာသိ –

၄၄။ ‘‘ကောဓနော ဥပနာဟီ စ, ပိသုဏော စ ဝိဘေဒကော၊

ကဏ္ဍကဝါစော ဖရုသော, သော မေ ကန္တတရော တတော။

၄၅။ ‘‘အဇ္ဇ သုဝေတိ ပုရိသော, သဒတ္ထံ နာဝဗုဇ္ဈတိ၊

ဩဝဇ္ဇမာနော ကုပ္ပတိ, သေယျံ သော အတိမညတိ။

၄၆။ ‘‘ဒဝပ္ပလုဒ္ဓေါ ပုရိသော, သဗ္ဗမိတ္တေဟိ ဓံသတိ၊

သော မယှံ ပုရိသော ကန္တော, တသ္မိံ ဟောမိ အနာမယာ’’တိ။

တာပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ။ သင်္ခေပတ္ထော ပနေတ္ထ – ကောဓနောတိ အပ္ပမတ္တကေနာပိ ကုဇ္ဈနကော။ ဥပနာဟီတိ ပရဿ အပရာဓံ ဟဒယေ ဌပေတွာ သုစိရေနပိ တဿ အနတ္ထကာရကော။ ပိသုဏောတိ ပိသုဏဝါစော။ ဝိဘေဒကောတိ အပ္ပမတ္တကေနပိ မိတ္တဘိန္ဒနကော။ ကဏ္ဍကဝါစောတိ သဒေါသဝါစော။ ဖရုသောတိ ထဒ္ဓဝါစော။ ကန္တတရောတိ သော ပုရိသော မယှံ ပုရိမာပိ ကန္တတရော ပိယတရော။ အဇ္ဇ သုဝေတိ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ အဇ္ဇ ကာတဗ္ဗံ, ဣဒံ သွေ, ဣဒံ တတိယဒိဝသာဒီသူ’’တိ ဧဝံ သော သဒတ္ထံ အတ္တနော ကိစ္စံ နာဝဗုဇ္ဈတိ န ဇာနာတိ။ ဩဝဇ္ဇမာနောတိ ဩဝဒိယမာနော။ သေယျံ သော အတိမညတီတိ ဇာတိဂေါတ္တကုလပ္ပဒေသသီလာစာရဂုဏေဟိ ဥတ္တရိတရံ ဥတ္တမပုဂ္ဂလံ ‘‘တွံ မယှံ ကိံ ပဟောသီ’’တိ အတိက္ကမိတွာ မညတိ။ ဒဝပ္ပလုဒ္ဓေါတိ ရူပါဒီသု ကာမဂုဏေသု နိရန္တရဒဝေန ပလုဒ္ဓေါ အဘိဘူတော ဝသံ ဂတော။ ဓံသတီတိ ‘‘တယာ မယှံ ကိံ ကတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သဗ္ဗေဟေဝ မိတ္တေဟိ ဓံသတိ ပရိဟာယတိ။ အနာမယာတိ အယံ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတေ ပုဂ္ဂလေ နိဒ္ဒုက္ခာ နိဿောကာ ဟောမိ, တံ လဘိတွာ အညတ္ထ အနာလယာ ဟုတွာ ဝသာမီ’’တိ။

အထ နံ ဂရဟန္တော မဟာသတ္တော အဋ္ဌမံ ဂါထမာဟ –

၄၇။ ‘‘အပေဟိ ဧတ္တော တွံ ကာဠိ, နေတံ အမှေသု ဝိဇ္ဇတိ၊

အညံ ဇနပဒံ ဂစ္ဆ, နိဂမေ ရာဇဓာနိယော’’တိ။

တတ္ထ အပေဟီတိ အပဂစ္ဆ။ နေတံ အမှေသူတိ ဧတံ မက္ခာဒိကံ တဝ ပိယဘာဝကရဏံ အမှေသုပိ န ဝိဇ္ဇတိ နတ္ထိ။ နိဂမေ ရာဇဓာနိယောတိ အညေ နိဂမေပိ အညာ ရာဇဓာနိယောပိ ဂစ္ဆ, ယတ္ထ မယံ တံ န ပဿာမ, တတ္ထ ဂစ္ဆာတိ ဒီပေတိ။

တံ သုတွာ ကာဠကဏ္ဏီ အဒ္ဒိတာ ဟုတွာ အနန္တရဂါထမာဟ –

၄၈။ ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ တံ ဇာနာမိ, နေတံ တုမှေသု ဝိဇ္ဇတိ၊

သန္တိ လောကေ အလက္ခိကာ, သံဃရန္တိ ဗဟုံ ဓနံ၊

အဟံ ဒေဝေါ စ မေ ဘာတာ, ဥဘော နံ ဝိဓမာမသေ’’တိ။

တတ္ထ နေတံ တုမှေသူတိ ယံ မမ ပိယဘာဝကရဏံ မက္ခာဒိကံ ယေန အဟံ အတ္တနာပိ သမန္နာဂတာ, တံ တုမှေသု နတ္ထီတိ အဟမ္ပိ ဧတံ ဇာနာမိ။ သန္တိ လောကေ အလက္ခိကာတိ အညေ ပန လောကေ နိဿီလာ နိပ္ပညာ သန္တိ။ သံဃရန္တီတိ တေ နိဿီလာ နိပ္ပညာပိ သမာနာ ဧတေဟိ မက္ခာဒီဟိ ဗဟုံ ဓနံ သံဃရန္တိ ပိဏ္ဍံ ကရောန္တိ။ ဥဘော နန္တိ တံ ပန ဧတေဟိ သံဃရိတွာ ဌပိတံ ဓနံ အဟဉ္စ မယှမေဝ ဘာတာ ဒေဝေါ စ နာမ ဒေဝပုတ္တောတိ ဥဘော ဧကတော ဟုတွာ ဝိဓမာမသေ နာသေမ, အမှာကံ ပန ဒေဝလောကေ ဗဟူ ဒိဗ္ဗပရိဘောဂါ အတ္ထိ ဒိဗ္ဗာနိ သယနာနိ, တွံ ဒဒေယျာသိ ဝါ နော ဝါ, ကော မေ တယာ အတ္ထောတိ ဝတွာ ပက္ကာမိ။

တဿာ ပက္ကန္တကာလေ သိရီ ဒေဝဓီတာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေဟိ ဝတ္ထဝိလေပနေဟိ သုဝဏ္ဏာလင်္ကာရေန အာဂန္တွာ ဥပဋ္ဌာနဒွါရေ ပီတရသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သမေဟိ ပါဒေဟိ သမံ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ သဂါရဝါ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ မဟာသတ္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၄၉။ ‘‘ကာ နု ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ပထဗျာ သုပတိဋ္ဌိတာ၊

ကာ ဝါ တွံ ကဿ ဝါ ဓီတာ, ကထံ ဇာနေမု တံ မယ’’န္တိ။

တတ္ထ ဒိဗ္ဗေနာတိ ဝိသိဋ္ဌေန ဥတ္တမေန။

တံ သုတွာ သိရီ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၅၀။ ‘‘မဟာရာဇဿဟံ ဓီတာ, ဓတရဋ္ဌဿ သိရီမတော၊

အဟံ သိရီ စ လက္ခီ စ, ဘူရိပညာတိ မံ ဝိဒူ၊

ဩကာသံ ယာစိတော ဒေဟိ, ဝသေမု တဝ သန္တိကေ’’တိ။

တတ္ထ သိရီ စ လက္ခီ စာတိ သိရီတိ စ လက္ခီတိ စ အဟမေဝံနာမာ, န အညာ။ ဘူရိပညာတိ မံ ဝိဒူတိ မံ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကေ ပထဝီသမာယ ဝိပုလာယ ပညာယ သမန္နာဂတာတိ ဇာနန္တိ။ ဝသေမု တဝ သန္တိကေတိ တဝ အနုစ္ဆိဋ္ဌာသနေ စေဝ အနုစ္ဆိဋ္ဌသယနေ စ ဧကရတ္တိံ ဝသေယျာမ, ဩကာသံ မေ ဒေဟီတိ။

တတော ပရံ ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

၅၁။ ‘‘ကိံသီလေ ကိံသမာစာရေ, ပုရိသေ နိဝိသသေ တုဝံ၊

ပုဋ္ဌာ မေ လက္ခိ အက္ခာဟိ, ကထံ ဇာနေမု တံ မယံ။

၅၂။ ‘‘ယော စာပိ သီတေ အထ ဝါပိ ဥဏှေ, ဝါတာတပေ ဍံသသရီသပေ စ၊

ခုဓံ ပိပါသံ အဘိဘုယျ သဗ္ဗံ, ရတ္တိန္ဒိဝံ ယော သတတံ နိယုတ္တော။

၅၃။ ‘‘ကာလာဂတဉ္စ န ဟာပေတိ အတ္ထံ, သော မေ မနာပေါ နိဝိသေ စ တမှိ၊

အက္ကောဓနော မိတ္တဝါ စာဂဝါ စ, သီလူပပန္နော အသဌောဇုဘူတော။

၅၄။ ‘‘သင်္ဂါဟကော သခိလော သဏှဝါစော, မဟတ္တပတ္တောပိ နိဝါတဝုတ္တိ၊

တသ္မိံဟံ ပေါသေ ဝိပုလာ ဘဝါမိ, ဦမိ သမုဒ္ဒဿ ယထာပိ ဝဏ္ဏံ။

၅၅။ ‘‘ယော စာပိ မိတ္တေ အထ ဝါ အမိတ္တေ, သေဋ္ဌေ သရိက္ခေ အထ ဝါပိ ဟီနေ၊

အတ္ထံ စရန္တံ အထ ဝါ အနတ္ထံ, အာဝီ ရဟော သင်္ဂဟမေဝ ဝတ္တေ။

၅၆။ ‘‘ဝါစံ န ဝဇ္ဇာ ဖရုသံ ကဒါစိ, မတဿ ဇီဝဿ စ တဿ ဟောမိ၊

ဧတေသံ ယော အညတရံ လဘိတွာ, ကန္တာ သိရီ မဇ္ဇတိ အပ္ပပညော၊

တံ ဒိတ္တရူပံ ဝိသမံ စရန္တံ, ကရီသဌာနံဝ ဝိဝဇ္ဇယာမိ။

၅၇။ ‘‘အတ္တနာ ကုရုတေ လက္ခိံ, အလက္ခိံ ကုရုတတ္တနာ၊

န ဟိ လက္ခိံ အလက္ခိံ ဝါ, အညော အညဿ ကာရကော’’တိ။

သေဋ္ဌိဿ ပုစ္ဆာ ဟောတိ, သိရိယာ ဝိဿဇ္ဇနာ။

တတ္ထ ဍံသသရီသပေ စာတိ ဍံသာ ဝုစ္စန္တိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ, သဗ္ဗာပိ ဝါ မက္ခိကာဇာတိကာ ဣဓ ‘‘ဍံသာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ သရီသပါတိ ဒီဃဇာတိကာ။ ဍံသာ စ သရီသပါ စ ဍံသသရီသပါ, တသ္မိံ ဍံသသရီသပေ သတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော မဟာသေဋ္ဌိ သီတေ ဝါ ဥဏှေ ဝါ ဝါတာတပေ ဝါ ဍံသသရီသပေ ဝါ သတိ ဧတေဟိ သီတာဒီဟိ ပီဠိယမာနောပိ ဧတာနိ စေဝ သီတာဒီနိ ခုဓဉ္စ ပိပါသဉ္စာတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ ပရိဿယံ အဘိဘုယျ အဘိဘဝိတွာ တိဏံ ဝိယ အဂဏေတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီသု စေဝ ဒါနသီလာဒီသု စ သတတံ အတ္တနော ကမ္မေသု နိယုတ္တော အတ္တာနံ ယောဇေတွာ ဝတ္တတိ။

ကာလာဂတဉ္စာတိ ကသိကာလာဒီသု ကသိအာဒီနိ ဓနပရိစ္စာဂသီလရက္ခဏဓမ္မဿဝနာဒိကာလေသု စ ဓနပရိစ္စဇနာဒိပ္ပဘေဒံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသမ္ပရာယေ သုခါဝဟံ အတ္ထံ န ဟာပေတိ, ယုတ္တပ္ပယုတ္တကာလေ ကရောတိယေဝ, သော မယှံ မနာပေါ တသ္မိဉ္စ ပုရိသေ အဟံ နိဝိသာမီတိ။ အက္ကောဓနောတိ အဓိဝါသနခန္တိယာ သမန္နာဂတော။ မိတ္တဝါတိ ကလျာဏမိတ္တေန သမန္နာဂတော။ စာဂဝါတိ ဓနပရိစ္စာဂယုတ္တော။

သင်္ဂါဟကောတိ မိတ္တသင်္ဂဟအာမိသသင်္ဂဟဓမ္မသင်္ဂဟာနံ ကာရကော။ သခိလောတိ မုဒုဝါစော။ သဏှဝါစောတိ မဓုရဝစနော။ မဟတ္တပတ္တောပိ နိဝါတဝုတ္တီတိ မဟန္တံ ဌာနံ ဝိပုလံ ဣဿရိယံ ပတ္တောပိ ယသေန အနုဒ္ဓတော နီစဝုတ္တိ ပဏ္ဍိတာနံ ဩဝါဒကရော ဟောတိ။ တသ္မိံဟံ ပေါသေတိ တသ္မိံ အဟံ ပုရိသေ။ ဝိပုလာ ဘဝါမီတိ အခုဒ္ဒကာ ဟောမိ။ သော ဟိ မဟတိယာ သိရိယာ ပဒဋ္ဌာနံ။ ဦမိ သမုဒ္ဒဿ ယထာပိ ဝဏ္ဏန္တိ ယထာ နာမ သမုဒ္ဒဿ ဝဏ္ဏံ ဩလောကေန္တာနံ ဥပရူပရိ အာဂစ္ဆမာနာ ဦမိ ဝိပုလာ ဝိယ ခါယတိ, ဧဝမဟံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဝိပုလာ ဟောမီတိ ဒီပေတိ။

အာဝီ ရဟောတိ သမ္မုခါ စ ပရမ္မုခါ စ။ သင်္ဂဟမေဝ ဝတ္တေတိ ဧတသ္မိံ မိတ္တာဒိဘေဒေ ပုဂ္ဂလေ စတုဗ္ဗိဓံ သင်္ဂဟမေဝ ဝတ္တေတိ ပဝတ္တေတိ။

န ဝဇ္ဇာတိ ယော ကဒါစိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ ဖရုသဝစနံ န ဝဒေယျ, မဓုရဝစနောဝ ဟောတိ။ မတဿ ဇီဝဿ စာတိ တဿာဟံ ပုဂ္ဂလဿ မတဿပိ ဇီဝန္တဿပိ ဘတ္တိကာ ဟောမိ, ဣဓလောကေပိ ပရလောကေပိ တာဒိသမေဝ ဘဇာမီတိ ဒဿေတိ။ ဧတေသံ ယောတိ ဧတေသံ သီတာဘိဘဝနာဒီနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဂုဏာနံ ယော ပုဂ္ဂလော ဧကမ္ပိ ဂုဏံ လဘိတွာ ပမဇ္ဇတိ ပမုဿတိ, ပုန နာနုယုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ကန္တာ သိရီ, ကန္တသိရိံ, ကန္တံ သိရိန္တိ တယောပိ ပါဌာ, တေသံ ဝသေန အယံ အတ္ထယောဇနာ – ယော ပုဂ္ဂလော သိရိံ လဘိတွာ ‘‘ကန္တာ မေ သိရိ ယထာဌာနေ ဌိတာ’’တိ ဧတေသံ အညတရံ ဂုဏံ ပမဇ္ဇတိ, ယော ဝါ ပုဂ္ဂလော ကန္တသိရိံ ပိယသိရိံ ဣစ္ဆန္တော ဧတေသံ ဂုဏာနံ အညတရံ လဘိတွာ ပမဇ္ဇတိ, ယော ဝါ ပုဂ္ဂလော သိရိံ လဘိတွာ ကန္တံ မနာပံ သိရိံ ဧတေသံ ဂုဏာနံ အညတရံ ပမဇ္ဇတိ။ အပ္ပပညောတိ နိပ္ပညော။ တံ ဒိတ္တရူပံ ဝိသမံ စရန္တန္တိ တံ အဟံ ဒိတ္တသဘာဝံ ဂဗ္ဗိတသဘာဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဘေဒံ ဝိသမံ စရန္တံ သုစိဇာတိကော မနုဿော ဂူထကူပံ ဝိယ ဒူရတော ဝိဝဇ္ဇယာမီတိ။

အညော အညဿ ကာရကောတိ ဧဝံ သန္တေ လက္ခိံ ဝါ အလက္ခိံ ဝါ အညော ပုရိသော အညဿ ကာရကော နာမ နတ္ထိ, ယော ကောစိ အတ္တနာ အတ္တနော လက္ခိံ ဝါ အလက္ခိံ ဝါ ကရောတီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဒေဝိယာ ဝစနံ အဘိနန္ဒိတွာ ‘‘ဣဒံ အနုစ္ဆိဋ္ဌံ အာသနဉ္စ သယနဉ္စ တုယှံယေဝ အနုစ္ဆဝိကံ, ပလ္လင်္ကေ စ သယနေ စ နိသီဒ စေဝ နိပဇ္ဇ စာ’’တိ အာဟ။ သာ တတ္ထ ဝသိတွာ ပစ္စူသကာလေ နိက္ခမိတွာ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကံ ဂန္တွာ အနောတတ္တဒဟေ ပဌမံ နဟာယိ။ တမ္ပိ သယနံ သိရိဒေဝတာယ ပရိဘုတ္တဘာဝါ သိရိသယနံ နာမ ဇာတံ။ သိရိသယနဿ အယံ ဝံသော, ဣမိနာ ကာရဏေန ယာဝဇ္ဇတနာ ‘‘သိရိသယန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိရိဒေဝီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အဟောသိ, သုစိပရိဝါရသေဋ္ဌိ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

သိရိကာဠကဏ္ဏိဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ။

[၃၈၃] ၈။ ကုက္ကုဋဇာတကဝဏ္ဏနာ

သုစိတ္တပတ္တဆဒနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘ကသ္မာ ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧကံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ကိလေသဝသေန, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ဣတ္ထိယော နာမ ဝဉ္စေတွာ ဥပလာပေတွာ အတ္တနော ဝသံ ဂတကာလေ ဝိနာသံ ပါပေန္တိ, လောလဗိဠာရီ ဝိယ ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အရညေ ကုက္ကုဋယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အနေကသတကုက္ကုဋပရိဝါရော အရညေ ဝသတိ။ တဿ အဝိဒူရေ ဧကာ ဗိဠာရိကာပိ ဝသတိ။ သာ ဌပေတွာ ဗောဓိသတ္တံ အဝသေသေ ကုက္ကုဋေ ဥပါယေန ဝဉ္စေတွာ ခါဒိ။ ဗောဓိသတ္တော တဿာ ဂဟဏံ န ဂစ္ဆတိ။ သာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ကုက္ကုဋော အတိဝိယ သဌော အမှာကဉ္စ သဌဘာဝံ ဥပါယကုသလဘာဝဉ္စ န ဇာနာတိ, ဣမံ မယာ ‘အဟံ ဘရိယာ တေ ဘဝိဿာမီ’တိ ဥပလာပေတွာ အတ္တနော ဝသံ အာဂတကာလေ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သာ တေန နိသိန္နရုက္ခဿ မူလံ ဂန္တွာ ဝဏ္ဏသမ္ဘာသနပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝါစာယ တံ ယာစမာနာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၅၈။ ‘‘သုစိတ္တပတ္တဆဒန, တမ္ဗစူဠ ဝိဟင်္ဂမ၊

ဩရောဟ ဒုမသာခါယ, မုဓာ ဘရိယာ ဘဝါမိ တေ’’တိ။

တတ္ထ သုစိတ္တပတ္တဆဒနာတိ သုစိတ္တေဟိ ပတ္တေဟိ ကတစ္ဆဒန။ မုဓာတိ ဝိနာ မူလေန န ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ အဟံ ဘရိယာ တေ ဘဝါမိ။

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣမာယ မမ သဗ္ဗေ ဉာတကာ ခါဒိတာ, ဣဒါနိ မံ ဥပလာပေတွာ ခါဒိတုကာမာ အဟောသိ, ဥယျောဇေဿာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၅၉။ ‘‘စတုပ္ပဒီ တွံ ကလျာဏိ, ဒွိပဒါဟံ မနောရမေ၊

မိဂီ ပက္ခီ အသညုတ္တာ, အညံ ပရိယေသ သာမိက’’န္တိ။

တတ္ထ မိဂီတိ ဗိဠာရိံ သန္ဓာယာဟ။ အသညုတ္တာတိ ဇယမ္ပတိကာ ဘဝိတုံ အယုတ္တာ အသမ္ဗန္ဓာ, နတ္ထိ တေသံ ဤဒိသော သမ္ဗန္ဓောတိ ဒီပေတိ။

တံ သုတွာ တတော သာ ‘‘အယံ အတိဝိယ သဌော, ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဝဉ္စေတွာ နံ ခါဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တတိယံ ဂါထမာဟ –

၆၀။ ‘‘ကောမာရိကာ တေ ဟေဿာမိ, မဉ္ဇုကာ ပိယဘာဏိနီ၊

ဝိန္ဒ မံ အရိယေန ဝေဒေန, သာဝယ မံ ယဒိစ္ဆသီ’’တိ။

တတ္ထ ကောမာရိကာတိ အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ အညံ ပုရိသံ န ဇာနာမိ, တဝ ကောမာရိကာ ဘရိယာ ဘဝိဿာမီတိ ဝဒတိ။ မဉ္ဇုကာ ပိယဘာဏိနီတိ တဝ မဓုရကထာ ပိယဘာဏိနီယေဝ ဘဝိဿာမိ။ ဝိန္ဒ မန္တိ ပဋိလဘ မံ။ အရိယေန ဝေဒေနာတိ သုန္ဒရေန ပဋိလာဘေန။ အဟမ္ပိ ဟိ ဣတော ပုဗ္ဗေ ပုရိသသမ္ဖဿံ န ဇာနာမိ, တွမ္ပိ ဣတ္ထိသမ္ဖဿံ န ဇာနာသိ, ဣတိ ပကတိယာ ဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိနိံ မံ နိဒ္ဒေါသေန လာဘေန လဘ။ ယဒိ မံ ဣစ္ဆသိ, အထ မေ ဝစနံ န သဒ္ဒဟသိ, ဒွါဒသယောဇနာယ ဗာရာဏသိယာ ဘေရိံ စရာပေတွာ ‘‘အယံ မေ ဒါသီ’’တိ သာဝယ, မံ အတ္တနော ဒါသံ ကတွာ ဂဏှာဟီတိ ဝဒတိ။

တတော ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣမံ တဇ္ဇေတွာ ပလာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၆၁။ ‘‘ကုဏပါဒိနိ လောဟိတပေ, စောရိ ကုက္ကုဋပေါထိနိ၊

န တွံ အရိယေန ဝေဒေန, မမံ ဘတ္တာရမိစ္ဆသီ’’တိ။

တတ္ထ န တွံ အရိယေနာတိ တွံ အရိယေန ဗြဟ္မစရိယဝါသလာဘေန မံ ဘတ္တာရံ န ဣစ္ဆသိ, ဝဉ္စေတွာ ပန မံ ခါဒိတုကာမာသိ, နဿ ပါပေတိ တံ ပလာပေသိ။ သာ ပန ပလာယိတွာဝ ဂတာ, န ပုန ဩလောကေတုမ္ပိ ဝိသဟိ။

၆၂။ ‘‘ဧဝမ္ပိ စတုရာ နာရီ, ဒိသွာန သဓနံ နရံ၊

နေန္တိ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ, ဗိဠာရီ ဝိယ ကုက္ကုဋံ။

၆၃။ ‘‘ယော စ ဥပ္ပတိတံ အတ္ထံ, န ခိပ္ပမနုဗုဇ္ဈတိ၊

အမိတ္တဝသမနွေတိ, ပစ္ဆာ စ အနုတပ္ပတိ။

၆၄။ ‘‘ယော စ ဥပ္ပတိတံ အတ္ထံ, ခိပ္ပမေဝ နိဗောဓတိ၊

မုစ္စတေ သတ္တုသမ္ဗာဓာ, ကုက္ကုဋောဝ ဗိဠာရိယာ’’တိ။ – ဣမာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ၊

တတ္ထ စတုရာတိ စာတုရိယေန သမန္နာဂတာ။ နာရီတိ ဣတ္ထိယော။ နေန္တီတိ အတ္တနော ဝသံ ဥပနေန္တိ။ ဗိဠာရီ ဝိယာတိ ယထာ သာ ဗိဠာရီ တံ ကုက္ကုဋံ နေတုံ ဝါယမတိ, ဧဝံ အညာပိ နာရိယော နေန္တိယေဝ။ ဥပ္ပတိတံ အတ္ထန္တိ ဥပ္ပန္နံ ကိဉ္စိဒေဝ အတ္ထံ။ န အနုဗုဇ္ဈတီတိ ယထာသဘာဝေန န ဇာနာတိ, ပစ္ဆာ စ အနုတပ္ပတိ။ ကုက္ကုဋောဝါတိ ယထာ သော ဉာဏသမ္ပန္နော ကုက္ကုဋော ဗိဠာရိတော မုတ္တော, ဧဝံ သတ္တုသမ္ဗာဓတော မုစ္စတီတိ အတ္ထော။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ ကုက္ကုဋရာဇာ အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

ကုက္ကုဋဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ။

[၃၈၄] ၉။ ဓမ္မဓဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဓမ္မံ စရထ ဉာတယောတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ ကုဟကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဒါ ဟိ သတ္ထာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အယံ ဣဒါနေဝ ကုဟကော, ပုဗ္ဗေပိ ကုဟကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သကုဏယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သကုဏသံဃပရိဝုတော သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဒီပကေ ဝသိ။ အထေကစ္စေ ကာသိရဋ္ဌဝါသိနော ဝါဏိဇာ ဒိသာကာကံ ဂဟေတွာ နာဝါယ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိံသု, သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ နာဝါ ဘိဇ္ဇိ။ သော ဒိသာကာကော တံ ဒီပကံ ဂန္တွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ မဟာသကုဏသံဃော, မယာ ကုဟကကမ္မံ ကတွာ ဧတေသံ အဏ္ဍကာနိ စေဝ ဆာပကေ စ ဝရံ ဝရံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော ဩတရိတွာ သကုဏသံဃဿ မဇ္ဈေ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဧကေန ပါဒေန ပထဝိယံ အဋ္ဌာသိ။ ‘‘ကော နာမ တွံ, သာမီ’’တိ သကုဏေဟိ ပုဋ္ဌော ‘‘အဟံ ဓမ္မိကော နာမာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကသ္မာ ပန ဧကေန ပါဒေန ဌိတောသီ’’တိ? ‘‘မယာ ဒုတိယေ ပါဒေ နိက္ခိတ္တေ ပထဝီ ဓာရေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ။ ‘‘အထ ကသ္မာ မုခံ ဝိဝရိတွာ တိဋ္ဌသီ’’တိ? ‘‘အဟံ အညံ အာဟာရံ န ခါဒါမိ, ဝါတမေဝ ခါဒါမီ’’တိ။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တေ သကုဏေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဩဝါဒံ ဝေါ ဒဿာမိ, တံ သုဏာထာ’’တိ တေသံ ဩဝါဒဝသေန ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၆၅။ ‘‘ဓမ္မံ စရထ ဉာတယော, ဓမ္မံ စရထ ဘဒ္ဒံ ဝေါ၊

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စာ’’တိ။

တတ္ထ ဓမ္မံ စရထာတိ ကာယသုစရိတာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ကရောထ။ ဉာတယောတိ တေ အာလပတိ။ ဓမ္မံ စရထ ဘဒ္ဒံ ဝေါတိ ဧကဝါရံ စရိတွာ မာ ဩသက္ကထ, ပုနပ္ပုနံ စရထ, ဧဝံ ဘဒ္ဒံ ဝေါ ဘဝိဿတိ။ သုခံ သေတီတိ ဒေသနာသီသမေတံ, ဓမ္မစာရီ ပန သုခံ တိဋ္ဌတိ ဂစ္ဆတိ နိသီဒတိ သေတိ, သဗ္ဗိရိယာပထေသု သုခိတော ဟောတီတိ ဒီပေတိ။

သကုဏာ ‘‘အယံ ကာကော ကောဟညေန အဏ္ဍကာနိ ခါဒိတုံ ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ အဇာနိတွာ တံ ဒုဿီလံ ဝဏ္ဏေန္တာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟံသု –

၆၆။ ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတယံ ပက္ခီ, ဒိဇော ပရမဓမ္မိကော၊

ဧကပါဒေန တိဋ္ဌန္တော, ဓမ္မမေဝါနုသာသတီ’’တိ။

တတ္ထ ဓမ္မမေဝါတိ သဘာဝမေဝ။ အနုသာသတီတိ ကထေသိ။

သကုဏာ တဿ ဒုဿီလဿ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘တွံ ကိရ သာမိ အညံ ဂေါစရံ န ဂဏှသိ, ဝါတမေဝ ဘက္ခသိ, တေန ဟိ အမှာကံ အဏ္ဍကာနိ စ ဆာပကေ စ ဩလောကေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ဂေါစရာယ ဂစ္ဆန္တိ။ သော ပါပေါ တေသံ ဂတကာလေ အဏ္ဍကာနိ စ ဆာပကေ စ ကုစ္ဆိပူရံ ခါဒိတွာ တေသံ အာဂမနကာလေ ဥပသန္တူပသန္တော ဟုတွာ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဧကေန ပါဒေန တိဋ္ဌတိ။ သကုဏာ အာဂန္တွာ ပုတ္တကေ အပဿန္တာ ‘‘ကော နု ခေါ ခါဒတီ’’တိ မဟာသဒ္ဒေန ဝိရဝန္တိ, ‘‘အယံ ကာကော ဓမ္မိကော’’တိ တသ္မိံ အာသင်္ကာမတ္တမ္ပိ န ကရောန္တိ။ အထေကဒိဝသံ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ဣဓ ပုဗ္ဗေ ကောစိ ပရိပန္ထော နတ္ထိ, ဣမဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာတော, ဣမံ ပရိဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော သကုဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဂေါစရာယ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဟုတွာ နိဝတ္တိတွာ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ။ ကာကောပိ ‘‘ဂတာ သကုဏာ’’တိ နိရာသင်္ကော ဟုတွာ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ အဏ္ဍကာနိ စ ဆာပကေ စ ခါဒိတွာ ပုနာဂန္တွာ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဧကေန ပါဒေန အဋ္ဌာသိ။

သကုဏရာဇာ သကုဏေသု အာဂတေသု သဗ္ဗေ သန္နိပါတာပေတွာ ‘‘အဟံ ဝေါ အဇ္ဇ ပုတ္တကာနံ ပရိပန္ထံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဣမံ ပါပကာကံ ခါဒန္တံ အဒ္ဒသံ, ဧထ နံ ဂဏှာမာ’’တိ သကုဏသံဃံ အာမန္တေတွာ ပရိဝါရေတွာ ‘‘သစေ ပလာယတိ, ဂဏှေယျာထ န’’န္တိ ဝတွာ သေသဂါထာ အဘာသိ –

၆၇။ ‘‘နာဿ သီလံ ဝိဇာနာထ, အနညာယ ပသံသထ၊

ဘုတွာ အဏ္ဍဉ္စ ပေါတဉ္စ, ဓမ္မော ဓမ္မောတိ ဘာသတိ။

၆၈။ ‘‘အညံ ဘဏတိ ဝါစာယ, အညံ ကာယေန ကုဗ္ဗတိ၊

ဝါစာယ နော စ ကာယေန, န တံ ဓမ္မံ အဓိဋ္ဌိတော။

၆၉။ ‘‘ဝါစာယ သခိလော မနောဝိဒုဂ္ဂေါ, ဆန္နော ကူပသယောဝ ကဏှသပ္ပေါ၊

ဓမ္မဓဇော ဂါမနိဂမာသု သာဓု, ဒုဇ္ဇာနော ပုရိသေန ဗာလိသေန။

၇၀။ ‘‘ဣမံ တုဏ္ဍေဟိ ပက္ခေဟိ, ပါဒါ စိမံ ဝိဟေဌထ၊

ဆဝဉှိမံ ဝိနာသေထ, နာယံ သံဝါသနာရဟော’’တိ။

တတ္ထ နာဿ သီလန္တိ န အဿ သီလံ။ အနညာယာတိ အဇာနိတွာ။ ဘုတွာတိ ခါဒိတွာ။ ဝါစာယ နော စ ကာယေနာတိ အယဉှိ ဝစနေနေဝ ဓမ္မံ စရတိ, ကာယေန ပန န ကရောတိ။ န တံ ဓမ္မံ အဓိဋ္ဌိတောတိ တသ္မာ ဇာနိတဗ္ဗော ယထာယံ ဓမ္မံ ဘဏတိ, န တံ အဓိဋ္ဌိတော, တသ္မိံ ဓမ္မေ န အဓိဋ္ဌိတော။ ဝါစာယ သခိလောတိ ဝစနေန မုဒု။ မနောဝိဒုဂ္ဂေါတိ မနသာ ဝိဒုဂ္ဂေါ ဒုပ္ပဝေသော ဝိသမော။ ဆန္နောတိ ယသ္မိံ ဗိလေ သယတိ, တေန ဆန္နော။ ကူပသယောတိ ဗိလာသယော။ ဓမ္မဓဇောတိ သုစရိတဓမ္မံ ဓဇံ ကတွာ ဝိစရဏေန ဓမ္မဒ္ဓဇော။ ဂါမနိဂမာသု သာဓူတိ ဂါမေသု စ နိဂမေသု စ သာဓု ဘဒ္ဒကော သမ္ဘာဝိတော။ ဒုဇ္ဇာနောတိ အယံ ဧဝရူပေါ ဒုဿီလော ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော ဗာလိသေန အညာဏေန ပုရိသေန န သက္ကာ ဇာနိတုံ။ ပါဒါ စိမန္တိ အတ္တနော အတ္တနော ပါဒေန စ ဣမံ။ ဝိဟေဌထာတိ ပဟရထ ဟနထ။ ဆဝန္တိ လာမကံ။ နာယန္တိ အယံ အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သံဝါသံ န အရဟတီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သကုဏဇေဋ္ဌကော သယမေဝ လင်္ဃိတွာ တဿ သီသံ တုဏ္ဍေန ပဟရိ, အဝသေသာ သကုဏာ တုဏ္ဍနခပါဒပက္ခေဟိ ပဟရိံသု။ သော တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကုဟကကာကော ဣဒါနိ ကုဟကဘိက္ခု အဟောသိ, သကုဏရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ဓမ္မဓဇဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ။

[၃၈၅] ၁၀။ နန္ဒိယမိဂရာဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

သစေ ဗြာဟ္မဏ ဂစ္ဆေသီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မာတုပေါသကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဉှိ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဂိဟီ ပေါသေသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ တေ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာတာပိတရော မေ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု သာဓု ဘိက္ခု ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာနံ ဝံသံ ပါလေသိ, ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ ဟိ တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာပိ မာတာပိတူနံ ဇီဝိတံ အဒံသူ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ကောသလရဋ္ဌေ သာကေတေ ကောသလရာဇေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော မိဂယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော နန္ဒိယမိဂေါ နာမ ဟုတွာ သီလာစာရသမ္ပန္နော မာတာပိတရော ပေါသေသိ။ တဒါ ကောသလရာဇာ မိဂဝိတ္တကောဝ အဟောသိ။ သော ပန မနုဿာနံ ကသိကမ္မာဒီနိ ကာတုံ အဒတွာ မဟာပရိဝါရော ဒေဝသိကံ မိဂဝံ ဂစ္ဆတိ။ မနုဿာ သန္နိပတိတွာ ‘‘အယျာ, အယံ ရာဇာ အမှာကံ ကမ္မစ္ဆေဒံ ကရောတိ, ဃရာဝါသောပိ နဿတိ, ယံနူန မယံ အဇ္ဇုနဝနံ ဥယျာနံ ပရိက္ခိပိတွာ ဒွါရံ ယောဇေတွာ ပေါရက္ခဏိံ ခဏိတွာ တိဏာနိ အာရောပေတွာ ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရာဒိဟတ္ထာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂုမ္ဗေ ပဟရန္တာ မိဂေ နီဟရိတွာ ပရိဝါရေတွာ ဂေါရူပါနိ ဝိယ ဝဇံ ဥယျာနံ ပဝေသေတွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ရညော အာရောစေတွာ အတ္တနော ကမ္မံ ကရေယျာမာ’’တိ မန္တယိံသု။ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ သဗ္ဗေ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟုတွာ ဥယျာနံ သဇ္ဇေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ယောဇနမတ္တဋ္ဌာနံ ပရိက္ခိပိံသု။

တသ္မိံ ခဏေ နန္ဒိယော ဧကသ္မိံ ခုဒ္ဒကဂုမ္ဗေ မာတာပိတရော ဂဟေတွာ ဘူမိယံ နိပန္နော ဟောတိ။ မနုဿာ နာနာဖလကာဝုဓဟတ္ထာ ဗာဟုနာ ဗာဟုံ ပီဠေတွာ တံ ဂုမ္ဗံ ပရိက္ခိပိံသု။ အထေကစ္စေ မိဂေ ဩလောကေန္တာ တံ ဂုမ္ဗံ ပဝိသိံသု။ နန္ဒိယော တေ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မယာ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ မာတာပိတူနံ ဇီဝိတံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥဋ္ဌာယ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ ‘‘အမ္မတာတ, ဣမေ မနုဿာ ဣမံ ဂုမ္ဗံ ပဝိသိတွာ အမှေ တယောပိ ပဿိဿန္တိ, တုမှေ ဧကေန ဥပါယေန ဇီဝေယျာထ, ဇီဝိတံ ဝေါ သေယျော, အဟံ တုမှာကံ ဇီဝိတဒါနံ ဒတွာ မနုဿေဟိ ဂုမ္ဗပရိယန္တေ ဌတွာ ဂုမ္ဗေ ပဟဋမတ္တေယေဝ နိက္ခမိဿာမိ, အထ တေ ‘ဣမသ္မိံ ခုဒ္ဒကဂုမ္ဗေ ဧကောယေဝ မိဂေါ ဘဝိဿတီ’တိ မညမာနာ ဂုမ္ဗံ န ပဝိသိဿန္တိ, တုမှေ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ မာတာပိတရော ခမာပေတွာ ဂမနသဇ္ဇော အဋ္ဌာသိ။ သော မနုဿေဟိ ဂုမ္ဗပရိယန္တေ ဌတွာ ဥန္နာဒေတွာ ဂုမ္ဗေ ပဟဋမတ္တေယေဝ တတော နိက္ခမိ။ တေ ‘‘ဧကောဝေတ္ထ မိဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂုမ္ဗံ န ပဝိသိံသု။ အထ နန္ဒိယော ဂန္တွာ မိဂါနံ အန္တရံ ပါဝိသိ။ မနုဿာ ပရိဝါရေတွာ သဗ္ဗေ မိဂေ ဥယျာနံ ပဝေသေတွာ ဒွါရံ ထကေတွာ ရညော အာရောစေတွာ သကသကဋ္ဌာနာနိ အဂမံသု။

တတော ပဋ္ဌာယ ရာဇာ သယမေဝ ဂန္တွာ ဧကံ မိဂံ ဝိဇ္ဈိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဧဟီတိ ဧကံ ပေသေတွာ အာဟရာပေသိ။ မိဂါ ဝါရံ ဌပယိံသု, ပတ္တဝါရော မိဂေါ ဧကမန္တေ တိဋ္ဌတိ, တံ ဝိဇ္ဈိတွာ ဂဏှန္တိ။ နန္ဒိယော ပေါက္ခရဏိယံ ပါနီယံ ပိဝတိ, တိဏာနိ ခါဒတိ, ဝါရော ပနဿ န တာဝ ပါပုဏာတိ။ အထ ဗဟူနံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန တဿ မာတာပိတရော တံ ဒဋ္ဌုကာမာ ဟုတွာ ‘‘အမှာကံ ပုတ္တော နန္ဒိယမိဂရာဇာ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော, သစေ ဇီဝတိ, အဝဿံ ဝတိံ လင်္ဃိတွာ အမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂမိဿတိ, သာသနမဿ ပေသေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ မဂ္ဂသမီပေ ဌတွာ ဧကံ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ ‘‘အယျ, ကဟံ ဂစ္ဆသီ’’တိ မာနုသိကာယ ဝါစာယ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သာကေတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပုတ္တဿ သာသနံ ပဟိဏန္တာ ပဌမံ ဂါထမာဟံသု –

၇၁။ ‘‘သစေ ဗြာဟ္မဏ ဂစ္ဆေသိ, သာကေတေ အဇ္ဇုနံ ဝနံ၊

ဝဇ္ဇာသိ နန္ဒိယံ နာမ, ပုတ္တံ အသ္မာကမောရသံ၊

မာတာ ပိတာ စ တေ ဝုဒ္ဓါ, တေ တံ ဣစ္ဆန္တိ ပဿိတု’’န္တိ။

တဿတ္ထော – သစေ, တွံ ဗြာဟ္မဏ, သာကေတံ ဂစ္ဆသိ, သာကေတေ အဇ္ဇုနဝနံ နာမ ဥယျာနံ အတ္ထိ, တတ္ထ အမှာကံ ပုတ္တော နန္ဒိယော နာမ မိဂေါ အတ္ထိ, တံ ဝဒေယျာသိ ‘‘မာတာပိတရော တေ ဝုဍ္ဎာ ယာဝ န မရန္တိ, တာဝ တံ ပဿိတုံ ဣစ္ဆန္တီ’’တိ။

သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သာကေတံ ဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ ‘‘နန္ဒိယမိဂေါ နာမ ကတရော’’တိ ပုစ္ဆိ။ မိဂေါ အာဂန္တွာ တဿ သမီပေ ဌတွာ ‘‘အဟ’’န္တိ အာဟ။ ဗြာဟ္မဏော တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ နန္ဒိယော တံ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆေယျာမဟံ, ဗြာဟ္မဏ, ဝတိံ လင်္ဃိတွာ နော န ဂစ္ဆေယျံ, မယာ ပန ရညော သန္တကံ နိဝါပပါနဘောဇနံ ဘုတ္တံ, တံ မေ ဣဏဋ္ဌာနေ ဌိတံ, ဣမေသဉ္စ မိဂါနံ မဇ္ဈေ စိရဝုတ္ထောသ္မိ, တဿ မေ ရညော စေဝ ဧတေသဉ္စ သောတ္ထိဘာဝံ အကတွာ အတ္တနော ဗလံ အဒဿေတွာ ဂမနံ နာမ န ယုတ္တံ, အတ္တနော ဝါရေ ပန သမ္ပတ္တေ အဟံ ဧတေသံ သောတ္ထိဘာဝံ ကတွာ သုခိတော အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၇၂။ ‘‘ဘုတ္တာ မယာ နိဝါပါနိ, ရာဇိနော ပါနဘောဇနံ၊

တံ ရာဇပိဏ္ဍံ အဝဘောတ္တုံ, နာဟံ ဗြာဟ္မဏ မုဿဟေ။

၇၃။ ‘‘ဩဒဟိဿာမဟံ ပဿံ, ခုရပ္ပါနိဿ ရာဇိနော၊

တဒါဟံ သုခိတော မုတ္တော, အပိ ပဿေယျ မာတရ’’န္တိ။

တတ္ထ နိဝါပါနီတိ တေသု တေသု ဌာနေသု နိဝုတာနိ နိဝါပါနိ။ ပါနဘောဇနန္တိ ပါနီယဉ္စ အဝသေသတိဏဉ္စ။ တံ ရာဇပိဏ္ဍန္တိ တံ ရညော သန္တကံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ သမောဓာနကဋ္ဌေန ပိဏ္ဍံ။ အဝဘောတ္တုန္တိ ဒုဗ္ဘုတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုံ။ ရညော ဟိ ကိစ္စံ အနိပ္ဖါဒေန္တော တံ အဝဘုတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ နာမ, သွာဟံ ဧဝံ အဝဘောတ္တုံ န ဥဿဟာမီတိ ဝဒတိ။ ဗြာဟ္မဏ မုဿဟေတိ စေတ္ထ ဗြာဟ္မဏာတိ အာလပနံ, မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော။

ဩဒဟိဿာမဟံ ပဿံ, ခုရပ္ပါနိဿ ရာဇိနောတိ အဟံ, ဗြာဟ္မဏ, အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ ခုရပ္ပံ သန္နယှိတွာ အာဂတဿ ရညော မိဂယူထတော နိက္ခမိတွာ ဧကမန္တေ ဌတွာ ‘‘မံ ဝိဇ္ဈ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော မဟာဖာသုကပဿံ ဩဒဟိဿာမိ ဩဍ္ဍေဿာမိ။ သုခိတော မုတ္တောတိ တဒါ အဟံ မရဏဘယာ မုတ္တော သုခိတော နိဒ္ဒုက္ခော ရညာ အနုညာတော အပိ နာမ မာတရံ ပဿေယျန္တိ။

တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ပက္ကာမိ။ အပရဘာဂေ တဿ ဝါရဒိဝသေ ရာဇာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥယျာနံ အာဂစ္ဆိ။ မဟာသတ္တော ဧကမန္တေ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ ‘‘မိဂံ ဝိဇ္ဈိဿာမီ’’တိ ခုရပ္ပံ သန္နယှိ။ မဟာသတ္တော ယထာ အညေ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ ပလာယန္တိ, ဧဝံ အပလာယိတွာ နိဗ္ဘယော ဟုတွာ မေတ္တံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ မဟာဖာသုကပဿံ ဩဒဟိတွာ နိစ္စလောဝ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ တဿ မေတ္တာနုဘာဝေန သရံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ နာသက္ခိ။ မဟာသတ္တော ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, သရံ န မုစ္စေသိ, မုဉ္စာဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘န သက္ကောမိ, မိဂရာဇာ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ဂုဏဝန္တာနံ ဂုဏံ ဇာန, မဟာရာဇာ’’တိ။ တဒါ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တေ ပသီဒိတွာ ဓနုံ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘ဣမံ အစိတ္တကံ ကလိင်္ဂရကဏ္ဍမ္ပိ တာဝ တဝ ဂုဏံ ဇာနာတိ, အဟံ သစိတ္တကော မနုဿဘူတောပိ တဝ ဂုဏံ န ဇာနာမိ, မိဂရာဇ, မယှံ ခမ, အဘယံ တေ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မဟာရာဇ, မယှံ တာဝ အဘယံ ဒေသိ, အယံ ပန ဥယျာနေ မိဂဂဏော ကိံ ကရိဿတီ’’တိ? ‘‘ဧတဿပိ အဘယံ ဒမ္မီ’’တိ။ ဧဝံ မဟာသတ္တော နိဂြောဓဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁။၁၂) ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗေသံ အရညေ မိဂါနံ အာကာသဂတသကုဏာနံ ဇလစရမစ္ဆာနဉ္စ အဘယံ ဒါပေတွာ ရာဇာနံ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ရညာ နာမ အဂတိဂမနံ ပဟာယ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေန္တေန ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

‘‘ဒါနံ သီလံ ပရိစ္စာဂံ, အဇ္ဇဝံ မဒ္ဒဝံ တပံ၊

အက္ကောဓံ အဝိဟိံသဉ္စ, ခန္တိဉ္စ အဝိရောဓနံ။

‘‘ဣစ္စေတေ ကုသလေ ဓမ္မေ, ဌိတေ ပဿာမိ အတ္တနိ၊

တတော မေ ဇာယတေ ပီတိ, သောမနဿဉ္စနပ္ပက’’န္တိ။ (ဇာ။ ၂။၂၁။၁၇၆-၁၇၇) –

ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇဓမ္မေ ဂါထာဗန္ဓေနေဝ ဒေသေတွာ ကတိပါဟံ ရညော သန္တိကေ ဝသိတွာ နဂရေ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဘယဒါနပကာသနတ္ထံ သုဝဏ္ဏဘေရိံ စရာပေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ မာတာပိတူနံ ဒဿနတ္ထာယ ဂတော။

၇၄။ ‘‘မိဂရာဇာ ပုရေ အာသိံ, ကောသလဿ နိကေတနေ၊

နန္ဒိယော နာမ နာမေန, အဘိရူပေါ စတုပ္ပဒေါ။

၇၅။ ‘‘တံ မံ ဝဓိတုမာဂစ္ဆိ, ဒါယသ္မိံ အဇ္ဇုနေ ဝနေ၊

ဓနုံ အာရဇ္ဇံ ကတွာန, ဥသုံ သန္နယှ ကောသလော။

၇၆။ ‘‘တဿာဟံ ဩဒဟိံ ပဿံ, ခုရပ္ပါနိဿ ရာဇိနော၊

တဒါဟံ သုခိတော မုတ္တော, မာတရံ ဒဋ္ဌုမာဂတော’’တိ။ –

ဣမာ တိဿော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ ဟောန္တိ။

တတ္ထ ကောသလဿ နိကေတနေတိ ကောသလဿ ရညော နိကေတနေ ဝသနဋ္ဌာနေ, တဿ သန္တိကေ အရညသ္မိန္တိ အတ္ထော။ ဒါယသ္မိန္တိ မိဂါနံ ဝသနတ္ထာယ ဒိန္နဥယျာနေ။ အာရဇ္ဇံ ကတွာနာတိ ဇိယာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော ကတွာ, အာရောပေတွာတိ အတ္ထော။ သန္နယှာတိ သန္နယှိတွာ ယောဇေတွာ။ ဩဒဟိန္တိ ဩဍ္ဍေသိံ။ မာတရံ ဒဋ္ဌုမာဂတောတိ ဒေသနာသီသမေတံ, ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဘယတ္ထာယ သုဝဏ္ဏဘေရိံ စရာပေတွာ မာတာပိတရော ဒဋ္ဌုံ အာဂတောသ္မီတိ အတ္ထော။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ မာတုပေါသကဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ မာတာပိတရော မဟာရာဇကုလာနိ အဟေသုံ, ဗြာဟ္မဏော သာရိပုတ္တော, ရာဇာ အာနန္ဒော, နန္ဒိယမိဂရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

နန္ဒိယမိဂရာဇဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ။

အဝါရိယဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ ခရပုတ္တဝဂ္ဂေါ

[၃၈၆] ၁။ ခရပုတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ

သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု အယံ တေ ဣတ္ထီ အနတ္ထကာရိကာ, ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဣမံ နိဿာယ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတွာ မရန္တော ပဏ္ဍိတေ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ သေနကေ နာမ ရညေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကတ္တံ ကာရေသိ။ တဒါ သေနကဿ ရညော ဧကေန နာဂရာဇေန သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝေါ ဟောတိ။ သော ကိရ နာဂရာဇာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ထလေ ဂေါစရံ ဂဏှန္တော စရတိ။ အထ နံ ဂါမဒါရကာ ဒိသွာ ‘‘သပ္ပေါ အယ’’န္တိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရိံသု။ အထ ရာဇာ ဥယျာနံ ကီဠိတုံ ဂစ္ဆန္တော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ဧတေ ဒါရကာ ကရောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧကံ သပ္ပံ ပဟရန္တီ’’တိ သုတွာ ‘‘ပဟရိတုံ မာ ဒေထ, ပလာပေထ နေ’’တိ ပလာပေသိ။ နာဂရာဇာ ဇီဝိတံ လဘိတွာ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ဗဟူနိ ရတနာနိ အာဒါယ အဍ္ဎရတ္တသမယေ ရညော သယနဃရံ ပဝိသိတွာ တာနိ ရတနာနိ ဒတွာ ‘‘မဟာရာဇ, မယာ တုမှေ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓ’’န္တိ ရညာ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝံ ကတွာ ပုနပ္ပုနံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပဿတိ။ သော အတ္တနော နာဂမာဏဝိကာသု ဧကံ ကာမေသု အတိတ္တံ နာဂမာဏဝိကံ ရက္ခဏတ္ထာယ ရညော သန္တိကေ ဌပေတွာ ‘‘ယဒါ ဧတံ န ပဿသိ, တဒါ ဣမံ မန္တံ ပရိဝတ္တေယျာသီ’’တိ တဿ ဧကံ မန္တံ အဒါသိ။

သော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ နာဂမာဏဝိကာယ သဒ္ဓိံ ပေါက္ခရဏိယံ ဥဒကကီဠံ ကီဠိ။ နာဂမာဏဝိကာ ဧကံ ဥဒကသပ္ပံ ဒိသွာ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ တေန သဒ္ဓိံ အသဒ္ဓမ္မံ ပဋိသေဝိ။ ရာဇာ တံ အပဿန္တော ‘‘ကဟံ နု ခေါ ဂတာ’’တိ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ အနာစာရံ ကရောန္တိံ ဒိသွာ ဝေဠုပေသိကာယ ပဟရိ။ သာ ကုဇ္ဈိတွာ တတော နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ‘‘ကသ္မာ အာဂတာသီ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘တုမှာကံ သဟာယော မံ အတ္တနော ဝစနံ အဂဏှန္တိံ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရီ’’တိ ပဟာရံ ဒဿေသိ။ နာဂရာဇာ တထတော အဇာနိတွာဝ စတ္တာရော နာဂမာဏဝကေ အာမန္တေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ, သေနကဿ သယနဃရံ ပဝိသိတွာ နာသဝါတေန တံ ဘုသံ ဝိယ ဝိဒ္ဓံသေထာ’’တိ ပေသေသိ။ တေ ဂန္တွာ ရညော သိရိသယနေ နိပန္နကာလေ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိံသု။ တေသံ ပဝိသနဝေလာယမေဝ ရာဇာ ဒေဝိံ အာဟ – ‘‘ဇာနာသိ နု ခေါ ဘဒ္ဒေ, နာဂမာဏဝိကာယ ဂတဋ္ဌာန’’န္တိ? ‘‘န ဇာနာမိ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘အဇ္ဇ သာ အမှာကံ ပေါက္ခရဏိယံ ကီဠနကာလေ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ ဧကေန ဥဒကသပ္ပေန သဒ္ဓိံ အနာစာရံ အကာသိ, အထ နံ အဟံ ‘ဧဝံ မာ ကရီ’တိ သိက္ခာပနတ္ထာယ ဝေဠုပေသိကာယ ပဟရိံ, သာ ‘နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ သဟာယဿ မေ အညံ ကိဉ္စိ ကထေတွာ မေတ္တိံ ဘိန္ဒေယျာ’တိ မေ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။ တံ သုတွာ နာဂမာဏဝကာ တတောဝ နိဝတ္တိတွာ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ နာဂရာဇဿ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ သော သံဝေဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ တင်္ခဏညေဝ ရညော သယနဃရံ အာဂန္တွာ တမတ္ထံ အာစိက္ခိတွာ ခမာပေတွာ ‘‘ဣဒံ မေ ဒဏ္ဍကမ္မ’’န္တိ သဗ္ဗရုတဇာနနံ နာမ မန္တံ ဒတွာ ‘‘အယံ, မဟာရာဇ, အနဂ္ဃေါ မန္တော, သစေ ဣမံ မန္တံ အညဿ ဒဒေယျာသိ, ဒတွာဝ အဂ္ဂိံ ပဝိသိတွာ မရေယျာသီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ ကိပိလ္လိကာနမ္ပိ သဒ္ဒံ ဇာနာတိ။

တဿေကဒိဝသံ မဟာတလေ နိသီဒိတွာ မဓုဖာဏိတေဟိ ခါဒနီယံ ခါဒန္တဿ ဧကံ မဓုဗိန္ဒု စ ဖာဏိတဗိန္ဒု စ ပူဝခဏ္ဍဉ္စ ဘူမိယံ ပတိ။ ဧကာ ကိပိလ္လိကာ တံ ဒိသွာ ‘‘ရညော မဟာတလေ မဓုစာဋိ ဘိန္နာ, ဖာဏိတသကဋံ ပူဝသကဋံ နိက္ကုဇ္ဇိတံ, မဓုဖာဏိတဉ္စ ပူဝဉ္စ ခါဒထာ’’တိ ဝိရဝန္တီ ဝိစရတိ။ အထ ရာဇာ တဿာ ရဝံ သုတွာ ဟသိ။ ရညော သမီပေ ဌိတာ ဒေဝီ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒိသွာ ရာဇာ ဟသီ’’တိ စိန္တေသိ။ တသ္မိံ ခါဒနီယံ ခါဒိတွာ နှတွာ ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နေ ဧကံ မက္ခိကံ သာမိကော ‘‘ဧဟိ ဘဒ္ဒေ, ကိလေသရတိယာ ရမိဿာမာ’’တိ အာဟ။ အထ နံ သာ ‘‘အဓိဝါသေဟိ တာဝ သာမိ, ဣဒါနိ ရညော ဂန္ဓေ အာဟရိဿန္တိ, တဿ ဝိလိမ္ပန္တဿ ပါဒမူလေ ဂန္ဓစုဏ္ဏံ ပတိဿတိ, အဟံ တတ္ထ ဝဋ္ဋေတွာ သုဂန္ဓာ ဘဝိဿာမိ, တတော ရညော ပိဋ္ဌိယံ နိပဇ္ဇိတွာ ရမိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တမ္ပိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဟသိ။ ဒေဝီပိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒိသွာ ဟသီ’’တိ ပုန စိန္တေသိ။ ပုန ရညော သာယမာသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဧကံ ဘတ္တသိတ္ထံ ဘူမိယံ ပတိ။ ကိပိလ္လိကာ ‘‘ရာဇကုလေ ဘတ္တသကဋံ ဘဂ္ဂံ, ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝိရဝိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ ပုနပိ ဟသိ။ ဒေဝီ သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ ပရိဝိသန္တီ ‘‘မံ နု ခေါ ဒိသွာ ရာဇာ ဟသတီ’’တိ ဝိတက္ကေသိ။

သာ ရညာ သဒ္ဓိံ သယနံ အာရုယှ နိပဇ္ဇနကာလေ ‘‘ကိံကာရဏာ ဒေဝ, ဟသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော ‘‘ကိံ တေ မမ ဟသိတကာရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ နိဗဒ္ဓေါ ကထေသိ။ အထ နံ သာ ‘‘တုမှာကံ ဇာနနမန္တံ မယှံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘န သက္ကာ ဒါတု’’န္တိ ပဋိက္ခိတ္တာပိ ပုနပ္ပုနံ နိဗန္ဓိ။ ရာဇာ ‘‘သစာဟံ ဣမံ မန္တံ တုယှံ ဒဿာမိ, မရိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မရန္တောပိ မယှံ ဒေဟိ, ဒေဝါ’’တိ။ ရာဇာ မာတုဂါမဝသိကော ဟုတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမိဿာ မန္တံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ပဝိသိဿာမီ’’တိ ရထေန ဥယျာနံ ပါယာသိ။

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော လောကံ ဩလောကေန္တော ဣမံ ကာရဏံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဗာလရာဇာ မာတုဂါမံ နိဿာယ ‘အဂ္ဂိံ ပဝိသိဿာမီ’တိ ဂစ္ဆတိ, ဇီဝိတမဿ ဒဿာမီ’’တိ သုဇံ အသုရကညံ အာဒါယ ဗာရာဏသိံ အာဂန္တွာ တံ အဇိကံ ကတွာ အတ္တနာ အဇော ဟုတွာ ‘‘မဟာဇနော မာ ပဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာယ ရညော ရထဿ ပုရတော အဟောသိ။ တံ ရာဇာ စေဝ ရထေ ယုတ္တသိန္ဓဝါ စ ပဿန္တိ, အညော ကောစိ န ပဿတိ။ အဇော ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ရထပုရတော အဇိကာယ သဒ္ဓိံ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ဝိယ အဟောသိ။ တမေကော ရထေ ယုတ္တသိန္ဓဝေါ ဒိသွာ ‘‘သမ္မ အဇရာဇ, မယံ ပုဗ္ဗေ ‘အဇာ ကိရ ဗာလာ အဟိရိကာ’တိ အဿုမှ, န စ တံ ပဿိမှ, တွံ ပန ရဟော ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ကတ္တဗ္ဗံ အနာစာရံ အမှာကံ ဧတ္တကာနံ ပဿန္တာနညေဝ ကရောသိ, န လဇ္ဇသိ, တံ နော ပုဗ္ဗေ သုတံ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌေန သမေတီ’’တိ ဝတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၇၇။ ‘‘သစ္စံ ကိရေဝမာဟံသု, ဝသ္တံ ဗာလောတိ ပဏ္ဍိတာ၊

ပဿ ဗာလော ရဟောကမ္မံ, အာဝိကုဗ္ဗံ န ဗုဇ္ဈတီ’’တိ။

တတ္ထ ဝသ္တန္တိ အဇံ။ ပဏ္ဍိတာတိ ဉာဏသမ္ပန္နာ တံ ဗာလောတိ ဝဒန္တိ, သစ္စံ ကိရ ဝဒန္တိ။ ပဿာတိ အာလပနံ, ပဿထာဟိ အတ္ထော။ န ဗုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ကာတုံ အယုတ္တန္တိ န ဇာနာတိ။

တံ သုတွာ အဇော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၇၈။ ‘‘တွံ ခေါပိ သမ္မ ဗာလောသိ, ခရပုတ္တ ဝိဇာနဟိ၊

ရဇ္ဇုယာ ဟိ ပရိက္ခိတ္တော, ဝင်္ကောဋ္ဌော ဩဟိတောမုခေါ။

၇၉။ ‘‘အပရမ္ပိ သမ္မ တေ ဗာလျံ, ယော မုတ္တော န ပလာယသိ၊

သော စ ဗာလတရော သမ္မ, ယံ တွံ ဝဟတိ သေနက’’န္တိ။

တတ္ထ တွံ ခေါပိ သမ္မာတိ သမ္မ သိန္ဓဝ မယာပိ ခေါ တွံ ဗာလတရော။ ခရပုတ္တာတိ သော ကိရ ဂဒြဘဿ ဇာတကော, တေန တံ ဧဝမာဟ။ ဝိဇာနဟီတိ အဟမေဝ ဗာလောတိ ဧဝံ ဇာနာဟိ။ ပရိက္ခိတ္တောတိ ယုဂေန သဒ္ဓိံ ဂီဝါယ ပရိက္ခိတ္တော။ ဝင်္ကောဋ္ဌောတိ ဝင်္ကဩဋ္ဌော။ ဩဟိတောမုခေါတိ မုခဗန္ဓနေန ပိဟိတမုခေါ။ ယော မုတ္တော န ပလာယသီတိ ယော တွံ ရထတော မုတ္တော သမာနော မုတ္တကာလေ ပလာယိတွာ အရညံ န ပဝိသသိ, တံ တေ အပလာယနံ အပရမ္ပိ ဗာလျံ, သော စ ဗာလတရောတိ ယံ တွံ သေနကံ ဝဟသိ, သော သေနကော တယာပိ ဗာလတရော။

ရာဇာ တေသံ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ ဇာနာတိ, တသ္မာ တံ သုဏန္တော သဏိကံ ရထံ ပေသေသိ။ သိန္ဓဝေါပိ တဿ ကထံ သုတွာ ပုန စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၈၀။ ‘‘ယံ နု သမ္မ အဟံ ဗာလော, အဇရာဇ ဝိဇာနဟိ၊

အထ ကေန သေနကော ဗာလော, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ။

တတ္ထ ယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ။ နူတိ အနုဿဝတ္ထေ နိပါတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သမ္မ အဇရာဇ, ယေန တာဝ တိရစ္ဆာနဂတတ္တေန ကာရဏေန အဟံ ဗာလော, တံ တွံ ကာရဏံ ဇာနာဟိ, သက္ကာ ဧတံ တယာ ဉာတုံ, အဟဉှိ တိရစ္ဆာနဂတတ္တာဝ ဗာလော, တသ္မာ မံ ခရပုတ္တာတိအာဒီနိ ဝဒန္တော သုဋ္ဌု ဝဒသိ, အယံ ပန သေနကော ရာဇာ ကေန ကာရဏေန ဗာလော, တံ မေ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတော အက္ခာဟီတိ။

တံ သုတွာ အဇော အာစိက္ခန္တော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၈၁။ ‘‘ဥတ္တမတ္ထံ လဘိတွာန, ဘရိယာယ ယော ပဒဿတိ၊

တေန ဇဟိဿတတ္တာနံ, သာ စေဝဿ န ဟေဿတီ’’တိ။

တတ္ထ ဥတ္တမတ္ထန္တိ သဗ္ဗရုတဇာနနမန္တံ။ တေနာတိ တဿာ မန္တပ္ပဒါနသင်္ခါတေန ကာရဏေန တံ ဒတွာ အဂ္ဂိံ ပဝိသန္တော အတ္တာနဉ္စ ဇဟိဿတိ, သာ စဿ ဘရိယာ န ဘဝိဿတိ, တသ္မာ ဧသ တယာပိ ဗာလတရော, ယော လဒ္ဓံ ယသံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတီတိ။

ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အဇရာဇ, အမှာကံ သောတ္ထိံ ကရောန္တောပိ တွညေဝ ကရိဿသိ, ကထေဟိ တာဝ နော ကတ္တဗ္ဗယုတ္တက’’န္တိ အာဟ။ အထ နံ အဇရာဇာ ‘‘မဟာရာဇ, ဣမေသံ သတ္တာနံ အတ္တနာ အညော ပိယတရော နာမ နတ္ထိ, ဧကံ ပိယဘဏ္ဍံ နိဿာယ အတ္တာနံ နာသေတုံ လဒ္ဓယသံ ပဟာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၈၂။ ‘‘န ဝေ ပိယမ္မေတိ ဇနိန္ဒ တာဒိသော, အတ္တံ နိရံကတွာ ပိယာနိ သေဝတိ၊

အတ္တာဝ သေယျော ပရမာ စ သေယျော, လဗ္ဘာ ပိယာ ဩစိတတ္ထေန ပစ္ဆာ’’တိ။

တတ္ထ ပိယမ္မေတိ ပိယံ မေ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဇနိန္ဒ, တာဒိသော တုမှာဒိသော ယသမဟတ္တေ ဌိတော ပုဂ္ဂလော ဧကံ ပိယဘဏ္ဍံ နိဿာယ ‘‘ဣဒံ ပိယံ မေ’’တိ အတ္တံ နိရံကတွာ အတ္တာနံ ဆဍ္ဍေတွာ တာနိ ပိယာနိ န သေဝတေဝ။ ကိံကာရဏာ? အတ္တာဝ သေယျော ပရမာ စ သေယျောတိ, ယသ္မာ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန အတ္တာဝ သေယျော ဝရော ဥတ္တမော, ပရမာ စ သေယျော, ပရမာ ဥတ္တမာပိ အညသ္မာ ပိယဘဏ္ဍာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ဟိ စ-ကာရော ပိ-ကာရတ္ထေ နိပါတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ လဗ္ဘာ ပိယာ ဩစိတတ္ထေန ပစ္ဆာတိ ဩစိတတ္ထေန ဝဍ္ဎိတတ္ထေန ယသသမ္ပန္နေန ပုရိသေန ပစ္ဆာ ပိယာ နာမ သက္ကာ လဒ္ဓုံ, န တဿာ ကာရဏာ အတ္တာ နာသေတဗ္ဗောတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ရညော ဩဝါဒံ အဒါသိ။ ရာဇာ တုဿိတွာ ‘‘အဇရာဇ, ကုတော အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သက္ကော အဟံ, မဟာရာဇ, တဝ အနုကမ္ပာယ တံ မရဏာ မောစေတုံ အာဂတောမှီတိ။ ဒေဝရာဇ, အဟံ ဧတိဿာ ‘‘မန္တံ ဒဿာမီ’’တိ အဝစံ, ဣဒါနိ ‘‘ကိံ ကရောမီ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ, တုမှာကံ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝိနာသေန ကိစ္စံ နတ္ထိ, ‘သိပ္ပဿ ဥပစာရော’တိ ဝတွာ ဧတံ ကတိပယေ ပဟာရေ ပဟရာပေဟိ, ဣမိနာ ဥပါယေန န ဂဏှိဿတီ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ မဟာသတ္တော ရညော ဩဝါဒံ ဒတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ ရာဇာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဒေဝိံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ ‘‘ဂဏှိဿသိ ဘဒ္ဒေ, မန္တ’’န္တိ? ‘‘အာမ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ဥပစာရံ ကရောမီ’’တိ။ ‘‘ကော ဥပစာရော’’တိ? ‘‘ပိဋ္ဌိယံ ပဟာရသတေ ပဝတ္တမာနေ သဒ္ဒံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သာ မန္တလောဘေန ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ရာဇာ စောရဃာတကေ ပက္ကောသာပေတွာ ကသာ ဂါဟာပေတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ပဟရာပေသိ။ သာ ဒွေ တယော ပဟာရေ အဓိဝါသေတွာ တတော ပရံ ‘‘န မေ မန္တေန အတ္ထော’’တိ ရဝိ။ အထ နံ ရာဇာ ‘‘တွံ မံ မာရေတွာ မန္တံ ဂဏှိတုကာမာသီ’’တိ ပိဋ္ဌိယံ နိစ္စမ္မံ ကာရေတွာ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ။ သာ တတော ပဋ္ဌာယ ပုန ကထေတုံ နာသက္ခိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ ရာဇာ ဥက္ကဏ္ဌိတဘိက္ခု အဟောသိ, ဒေဝီ ပုရာဏဒုတိယိကာ, အဿော သာရိပုတ္တော, သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

ခရပုတ္တဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ။

[၃၈၇] ၂။ သူစိဇာတကဝဏ္ဏနာ

အကက္ကသံ အဖရုသန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပညာပါရမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု မဟာဥမင်္ဂဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၂၂။၅၉၀ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။ တဒါ ပန သတ္ထာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ပညဝါ ဥပါယကုသလောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ကမ္မာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ပရိယောဒါတသိပ္ပေါ အဟောသိ။ မာတာပိတရော ပနဿ ဒလိဒ္ဒါ, တေသံ ဂါမတော အဝိဒူရေ အညော သဟဿကုဋိကော ကမ္မာရဂါမော။ တတ္ထ ကမ္မာရသဟဿဇေဋ္ဌကော ကမ္မာရော ရာဇဝလ္လဘော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော, တဿေကာ ဓီတာ အဟောသိ ဥတ္တမရူပဓရာ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂါ ဇနပဒကလျာဏိလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတာ။ သာမန္တဂါမေသု မနုဿာ ဝါသိဖရသုဖာလပါစနာဒိကာရာပနတ္ထာယ တံ ဂါမံ ဂန္တွာ ယေဘုယျေန တံ ကုမာရိကံ ပဿန္တိ, တေ အတ္တနော အတ္တနော ဂါမံ ဂန္တွာ နိသိန္နဋ္ဌာနာဒီသု တဿာ ရူပံ ဝဏ္ဏေန္တိ။ ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ သဝနသံသဂ္ဂေန ဗဇ္ဈိတွာ ‘‘ပါဒပရိစာရိကံ နံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥတ္တမဇာတိကံ အယံ ဂဟေတွာ ဧကံ သုခုမံ ဃနံ သူစိံ ကတွာ ပါသေ ဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကေ ဥပ္ပိလာပေတွာ အပရမ္ပိ တထာရူပမေဝ တဿာ ကောသကံ ကတွာ ပါသေ ဝိဇ္ဈိ။ ဣမိနာ နိယာမေန တဿာ သတ္တ ကောသကေ အကာသိ, ‘‘ကထံ အကာသီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ဉာဏမဟန္တတာယ ကရဏံ သမိဇ္ဈတိယေဝ။ သော တံ သူစိံ နာဠိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဩဝဋ္ဋိကာယ ကတွာ တံ ဂါမံ ဂန္တွာ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ ဝသနဝီထိံ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဒွါရေ ဌတွာ ‘‘ကော မမ ဟတ္ထတော ဧဝရူပံ နာမ သူစိံ မူလေန ကိဏိတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ သူစိံ ဝဏ္ဏေန္တော ဇေဋ္ဌကကမ္မာရဿ ဃရဒွါရသမီပေ ဌတွာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၃။ ‘‘အကက္ကသံ အဖရုသံ, ခရဓောတံ သုပါသိယံ၊

သုခုမံ တိခိဏဂ္ဂဉ္စ, ကော သူစိံ ကေတုမိစ္ဆတီ’’တိ။

တဿတ္ထော – မမ ပဋလဿ ဝါ တိလကဿ ဝါ ဩဓိနော ဝါ အဘာဝေန အကက္ကသံ, သုမဋ္ဌတာယ အဖရုသံ, ခရေန ပါသာဏေန ဓောတတ္တာ ခရဓောတံ, သုန္ဒရေန သုဝိဒ္ဓေန ပါသေန သမန္နာဂတတ္တာ သုပါသိယံ, သဏှတာယ သုခုမံ, အဂ္ဂဿ တိခိဏတာယ တိခိဏဂ္ဂံ သူစိံ မမ ဟတ္ထတော မူလံ ဒတွာ ကော ကိဏိတုံ ဣစ္ဆတီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုနပိ တံ ဝဏ္ဏေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၈၄။ ‘‘သုမဇ္ဇဉ္စ သုပါသဉ္စ, အနုပုဗ္ဗံ သုဝဋ္ဋိတံ၊

ဃနဃာတိမံ ပဋိထဒ္ဓံ, ကော သူစိံ ကေတုမိစ္ဆတီ’’တိ။

တတ္ထ သုမဇ္ဇဉ္စာတိ ကုရုဝိန္ဒကစုဏ္ဏေန သုဋ္ဌု မဇ္ဇိတံ။ သုပါသဉ္စာတိ သဏှေန ပါသဝေဓကေန ဝိဒ္ဓတ္တာ သုန္ဒရပါသံ။ ဃနဃာတိမန္တိ ယာ ဃာတိယမာနာ အဓိကရဏိံ အနုပဝိသတိ, အယံ ‘‘ဃနဃာတိမာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တာဒိသိန္တိ အတ္ထော။ ပဋိထဒ္ဓန္တိ ထဒ္ဓံ အမုဒုကံ။

တသ္မိံ ခဏေ သာ ကုမာရိကာ ဘုတ္တပါတရာသံ ပိတရံ ဒရထပဋိပ္ပဿမ္ဘနတ္ထံ စူဠသယနေ နိပန္နံ တာလဝဏ္ဋေန ဗီဇယမာနာ ဗောဓိသတ္တဿ မဓုရသဒ္ဒံ သုတွာ အလ္လမံသပိဏ္ဍေန ဟဒယေ ပဟဋာ ဝိယ ဃဋသဟဿေန နိဗ္ဗာပိတဒရထာ ဝိယ ဟုတွာ ‘‘ကော နု ခေါ ဧသ အတိမဓုရေန သဒ္ဒေန ကမ္မာရာနံ ဝသနဂါမေ သူစိံ ဝိက္ကိဏာတိ, ကေန နု ခေါ ကမ္မေန အာဂတော, ဇာနိဿာမိ န’’န္တိ တာလဝဏ္ဋံ ဌပေတွာ ဂေဟာ နိက္ခမ္မ ဗဟိအာဠိန္ဒကေ ဌတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကထေသိ။ ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ပတ္ထိတံ နာမ သမိဇ္ဈတိ, သော ဟိ တဿာယေဝတ္ထာယ တံ ဂါမံ အာဂတော။ သာ စ တေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တီ ‘‘မာဏဝ, သကလရဋ္ဌဝါသိနော သူစိအာဒီနံ အတ္ထာယ ဣမံ ဂါမံ အာဂစ္ဆန္တိ, တွံ ဗာလတာယ ကမ္မာရဂါမေ သူစိံ ဝိက္ကိဏိတုံ ဣစ္ဆသိ, သစေပိ ဒိဝသံ သူစိယာ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿသိ, န တေ ကောစိ ဟတ္ထတော သူစိံ ဂဏှိဿတိ, သစေ တွံ မူလံ လဒ္ဓုံ ဣစ္ဆသိ, အညံ ဂါမံ ယာဟီ’’တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၈၅။ ‘‘ဣတောဒါနိ ပတာယန္တိ, သူစိယော ဗဠိသာနိ စ၊

ကောယံ ကမ္မာရဂါမသ္မိံ, သူစိံ ဝိက္ကေတုမိစ္ဆတိ။

၈၆။ ‘‘ဣတော သတ္ထာနိ ဂစ္ဆန္တိ, ကမ္မန္တာ ဝိဝိဓာ ပုထူ၊

ကောယံ ကမ္မာရဂါမသ္မိံ, သူစိံ ဝိက္ကေတုမိစ္ဆတီ’’တိ။

တတ္ထ ဣတောဒါနီတိ ဣမသ္မိံ ရဋ္ဌေ ဣဒါနိ သူစိယော စ ဗဠိသာနိ စ အညာနိ စ ဥပကရဏာနိ ဣမမှာ ကမ္မာရဂါမာ ပတာယန္တိ နိက္ခမန္တိ, တံ တံ ဒိသံ ပတ္ထရန္တာ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ။ ကောယန္တိ ဧဝံ သန္တေ ကော အယံ ဣမသ္မိံ ကမ္မာရဂါမေ သူစိံ ဝိက္ကိဏိတုံ ဣစ္ဆတိ။ သတ္ထာနီတိ ဗာရာဏသိံ ဂစ္ဆန္တာနိ နာနပ္ပကာရာနိ သတ္ထာနိ ဣတောဝ ဂစ္ဆန္တိ။ ဝိဝိဓာ ပုထူတိ နာနပ္ပကာရာ ဗဟူ ကမ္မန္တာပိ သကလရဋ္ဌဝါသီနံ ဣတော ဂဟိတဥပကရဏေဟေဝ ပဝတ္တန္တိ။

ဗောဓိသတ္တော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, တွံ အဇာနန္တီ အညာဏေန ဧဝံ ဝဒေသီ’’တိ ဝတွာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၈ရ။

‘‘သူစိံ ကမ္မာရဂါမသ္မိံ, ဝိက္ကေတဗ္ဗာ ပဇာနတာ၊

အာစရိယာဝ ဇာနန္တိ, ကမ္မံ သုကတဒုက္ကဋံ။

၈၈။ ‘‘ဣမဉ္စေ တေ ပိတာ ဘဒ္ဒေ, သူစိံ ဇညာ မယာ ကတံ၊

တယာ စ မံ နိမန္တေယျ, ယဉ္စတ္ထညံ ဃရေ ဓန’’န္တိ။

တတ္ထ သူစိန္တိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ကတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သူစိ နာမ ပဇာနတာ ပဏ္ဍိတေန ပုရိသေန ကမ္မာရဂါမသ္မိံယေဝ ဝိက္ကေတဗ္ဗာ။ ကိံကာရဏာ? အာစရိယာဝ ဇာနန္တိ, ကမ္မံ သုကတဒုက္ကဋန္တိ, တဿ တဿ သိပ္ပဿ အာစရိယာဝ တသ္မိံ တသ္မိံ သိပ္ပေ သုကတဒုက္ကဋကမ္မံ ဇာနန္တိ, သွာဟံ ကမ္မာရကမ္မံ အဇာနန္တာနံ ဂဟပတိကာနံ ဂါမံ ဂန္တွာ မမ သူစိယာ သုကတဒုက္ကဋဘာဝံ ကထံ ဇာနာပေဿာမိ, ဣမသ္မိံ ပန ဂါမေ မမ ဗလံ ဇာနာပေဿာမီတိ။ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော ဣမာယ ဂါထာယ အတ္တနော ဗလံ ဝဏ္ဏေသိ။

တယာ စ မံ နိမန္တေယျာတိ ဘဒ္ဒေ သစေ တဝ ပိတာ ဣမံ မယာ ကတံ သူစိံ ‘‘ဤဒိသာ ဝါ ဧသာ, ဧဝံ ဝါ ကတာ’’တိ ဇာနေယျ, ‘‘ဣမံ မေ ဓီတရံ တဝ ပါဒပရိစာရိကံ ဒမ္မိ, ဂဏှာဟိ န’’န္တိ ဧဝံ တယာ စ မံ နိမန္တေယျ။ ယဉ္စတ္ထညံ ဃရေ ဓနန္တိ ယဉ္စ အညံ သဝိညာဏကံ ဝါ အဝိညာဏကံ ဝါ ဃရေ ဓနံ အတ္ထိ, တေန မံ နိမန္တေယျ။ ‘‘ယဉ္စဿည’’န္တိပိ ပါဌော, ယဉ္စ အဿ ဃရေ အညံ ဓနံ အတ္ထီတိ အတ္ထော။

ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော သဗ္ဗံ တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘အမ္မာ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘ကေန သဒ္ဓိံ သလ္လပသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ တာတ, ဧကော ပုရိသော သူစိံ ဝိက္ကိဏာတိ, တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပေမီတိ။ ‘‘တေန ဟိ ပက္ကောသာဟိ န’’န္တိ။ သာ ဂန္တွာ ပက္ကောသိ။ ဗောဓိသတ္တော ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ သော ‘‘ကတရဂါမဝါသိကောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အဟံ အသုကဂါမဝါသိကောမှိ အသုကကမ္မာရဿ ပုတ္တော’’တိ။ ‘‘ကသ္မာ ဣဓာဂတောသီ’’တိ။ ‘‘သူစိဝိက္ကယတ္ထာယာ’’တိ။ ‘‘အာဟရ, သူစိံ တေ ပဿာမာ’’တိ။ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ဂုဏံ သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ ပကာသေတုကာမော ‘‘နနု ဧကကာနံ ဩလောကိတတော သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ ဩလောကေတုံ ဝရတရ’’န္တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ သဗ္ဗေ ကမ္မာရေ သန္နိပါတာပေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ‘‘အာဟရ, တာတ, မယံ ပဿာမ တေ သူစိ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘အာစရိယ, ဧကံ အဓိကရဏိဉ္စ ဥဒကပူရဉ္စ ကံသထာလံ အာဟရာပေထာ’’တိ။ သော အာဟရာပေသိ။ ဗောဓိသတ္တော ဩဝဋ္ဋိကတော သူစိနာဠိကံ နီဟရိတွာ အဒါသိ။ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော တတော သူစိံ နီဟရိတွာ ‘‘တာတ, အယံ သူစီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘နာယံ သူစိ, ကောသကော ဧသော’’တိ။ သော ဥပဓာရေန္တော နေဝ အန္တံ, န ကောဋိံ အဒ္ဒသ။ ဗောဓိသတ္တော အာဟရာပေတွာ နခေန ကောသကံ အပနေတွာ ‘‘အယံ သူစိ, အယံ ကောသကော’’တိ မဟာဇနဿ ဒဿေတွာ သူစိံ အာစရိယဿ ဟတ္ထေ, ကောသကံ ပါဒမူလေ ဌပေသိ။ ပုန တေန ‘‘အယံ မညေ သူစီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘အယမ္ပိ သူစိကောသကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ နခေန ပဟရန္တော ပဋိပါဋိယာ ဆ သူစိကောသကေ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘အယံ သူစီ’’တိ တဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ကမ္မာရသဟဿာနိ အင်္ဂုလိယော ဖောဋေသုံ, စေလုက္ခေပါ ပဝတ္တိံသု။

အထ နံ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော ‘‘တာတ, ဣမာယ သူစိယာ ကိံ ဗလ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အာစရိယ ဗလဝတာ ပုရိသေန အဓိကရဏိံ ဥက္ခိပါပေတွာ အဓိကရဏိယာ ဟေဋ္ဌာ ဥဒကပါတိံ ဌပါပေတွာ အဓိကရဏိယာ မဇ္ဈေ ဣမံ သူစိံ ပဟရထာ’’တိ။ သော တထာ ကာရေတွာ အဓိကရဏိယာ မဇ္ဈေ သူစိံ အဂ္ဂေန ပဟရိ။ သာ အဓိကရဏိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ အဟုတွာ တိရိယံ ပတိဋ္ဌာသိ။ သဗ္ဗေ ကမ္မာရာ ‘‘အမှေဟိ ဧတ္တကံ ကာလံ ‘ကမ္မာရာ နာမ ဧဒိသာ ဟောန္တီ’တိ သုတိဝသေနပိ န သုတပုဗ္ဗ’’န္တိ အင်္ဂုလိယော ဖောဋေတွာ စေလုက္ခေပသဟဿံ ပဝတ္တယိံသု။ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော ဓီတရံ ပက္ကောသိတွာ တသ္မိညေဝ ပရိသမဇ္ဈေ ‘‘အယံ ကုမာရိကာ တုယှမေဝ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ ဥဒကံ ပါတေတွာ အဒါသိ။ သော အပရဘာဂေ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ အစ္စယေန တသ္မိံ ဂါမေ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကော အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကမ္မာရဇေဋ္ဌကဿ ဓီတာ ရာဟုလမာတာ အဟောသိ, ပဏ္ဍိတကမ္မာရပုတ္တော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

သူစိဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ။

[၃၈၈] ၃။ တုဏ္ဍိလဇာတကဝဏ္ဏနာ

နဝဆန္နကေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မရဏဘီရုကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မရဏဘီရုကော အဟောသိ, အပ္ပမတ္တကမ္ပိ သာခါစလနံ ဒဏ္ဍကပတနံ သကုဏစတုပ္ပဒသဒ္ဒံ ဝါ အညံ ဝါ တထာရူပံ သုတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ဟုတွာ ကုစ္ဆိယံ ဝိဒ္ဓသသော ဝိယ ကမ္ပန္တော ဝိစရိ။ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, အသုကော ကိရ ဘိက္ခု မရဏဘီရုကော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ သဒ္ဒံ သုတွာ ဝိကမ္ပမာနော ပလာယတိ, ဣမေသဉ္စ သတ္တာနံ မရဏမေဝ ဓုဝံ, ဇီဝိတံ အဒ္ဓုဝံ, နနု တဒေဝ ယောနိသော မနသိ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု မရဏဘီရုကော’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ တေန ပဋိညာတော ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပေသ မရဏဘီရုကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သူကရိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ သူကရီ ပရိဏတဂဗ္ဘာ ဒွေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ။ သာ ဧကဒိဝသံ တေ ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ အာဝါဋေ နိပဇ္ဇိ။ အထေကာ ဗာရာဏသိဒွါရဂါမဝါသိနီ မဟလ္လိကာ ကပ္ပါသခေတ္တတော ပစ္ဆိပုဏ္ဏံ ကပ္ပါသံ အာဒါယ ယဋ္ဌိယာ ဘူမိံ အာကောဋေန္တီ အာဂစ္ဆိ။ သူကရီ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ မရဏဘယေန ပုတ္တကေ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိ။ မဟလ္လိကာ သူကရပေါတကေ ဒိသွာ ပုတ္တသညံ ပဋိလဘိတွာ ပစ္ဆိယံ ပက္ခိပိတွာ ဃရံ နေတွာ ဇေဋ္ဌကဿ မဟာတုဏ္ဍိလော, ကနိဋ္ဌဿ စူဠတုဏ္ဍိလောတိ နာမံ ကရိတွာ တေ ပုတ္တကေ ဝိယ ပေါသေသိ။ တေ အပရဘာဂေ ဝဍ္ဎိတွာ ထူလသရီရာ အဟေသုံ။ မဟလ္လိကာ ‘‘ဣမေ နော မူလေန ဒေဟီ’’တိ ဝုစ္စမာနာပိ ‘‘ပုတ္တာ မေ’’တိ ဝတွာ ကဿစိ န ဒေတိ။ အထေကသ္မိံ ဆဏကာလေ ဓုတ္တာ သုရံ ပိဝန္တာ မံသေ ခီဏေ ‘‘ကုတော နု ခေါ မံသံ လဘိဿာမာ’’တိ ဝီမံသန္တာ မဟလ္လိကာယ ဂေဟေ သူကရာနံ အတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ မူလံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘အမ္မ, မူလံ ဂဟေတွာ ဧကံ နော သူကရံ ဒေဟီ’’တိ အာဟံသု။ သာ ‘‘အလံ, တာတာ, ပုတ္တာ မေ ဧတေ, ပုတ္တံ နာမ မံသံ ခါဒနတ္ထာယ ကိဏန္တာနံ ဒဒန္တာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ။ ဓုတ္တာ ‘‘အမ္မ, မနုဿာနံ သူကရာ နာမ ပုတ္တာ န ဟောန္တိ, ဒေဟိ နော’’တိ ပုနပ္ပုနံ ယာစန္တာပိ အလဘိတွာ မဟလ္လိကံ သုရံ ပါယေတွာ မတ္တကာလေ ‘‘အမ္မ, သူကရေဟိ ကိံ ကရိဿသိ, မူလံ ဂဟေတွာ ပရိဗ္ဗယံ ကရောဟီ’’တိ တဿာ ဟတ္ထေ ကဟာပဏေ ဌပယိံသု။

သာ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ‘‘တာတာ, မဟာတုဏ္ဍိလံ ဒါတုံ န သက္ကောမိ။ စူဠတုဏ္ဍိလံ ပန ဂဏှထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကဟံ သော’’တိ? ‘‘အယံ ဧတသ္မိံ ဂစ္ဆေတိ, သဒ္ဒမဿ ဒေဟီ’’တိ။ ‘‘အာဟာရံ န ပဿာမီ’’တိ။ ဓုတ္တာ မူလေန ဧကံ ဘတ္တပါတိံ အာဟရာပေသုံ။ မဟလ္လိကာ တံ ဂဟေတွာ ဒွါရေ ဌပိတံ သူကရဒေါဏိံ ပူရေတွာ ဒေါဏိသမီပေ အဋ္ဌာသိ။ တိံသမတ္တာပိ ဓုတ္တာ ပါသဟတ္ထာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌံသု။ မဟလ္လိကာ ‘‘တာတ, စူဠတုဏ္ဍိလ, ဧဟီ’’တိ တဿ သဒ္ဒမကာသိ။ တံ သုတွာ မဟာတုဏ္ဍိလော ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ မမ မာတရာ စူဠတုဏ္ဍိလဿ သဒ္ဒေါ န ဒိန္နပုဗ္ဗော, မံယေဝ ပဌမံ သဒ္ဒါယတိ, အဝဿံ အဇ္ဇ အမှာကံ ဘယံ ဥပ္ပန္နံ ဘဝိဿတီ’’တိ အညာသိ။ သော ကနိဋ္ဌံ အာမန္တေသိ ‘‘တာတ, မမ မာတာ တံ ပက္ကောသတိ, ဂစ္ဆ တာဝ ဇာနာဟီ’’တိ။ သော ဂစ္ဆာ နိက္ခမိတွာ ဘတ္တဒေါဏိသမီပေ တေသံ ဌိတဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ မေ မရဏံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ မရဏဘယတဇ္ဇိတော နိဝတ္တိတွာ ကမ္ပမာနော ဘာတု သန္တိကံ အာဂန္တွာ ထမ္ဘိတုံ နာသက္ခိ, ကမ္ပမာနော ပရိဗ္ဘမိ။ မဟာတုဏ္ဍိလော တံ ဒိသွာ ‘‘တာတ, တွံ အဇ္ဇ ပန ပဝေဓသိ ပရိဗ္ဘမသိ, ပဝိသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေသိ, ကိံ နာမေတံ ကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ကထေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၈၉။ ‘‘နဝဆန္နကေဒါနိ ဒိယျတိ, ပုဏ္ဏာယံ ဒေါဏိ သုဝါမိနီ ဌိတာ၊

ဗဟုကေ ဇနေ ပါသပါဏိကေ, နော စ ခေါ မေ ပဋိဘာတိ ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ။

တတ္ထ နဝဆန္နကေဒါနိ ဒိယျတီတိ ဘာတိက, ပုဗ္ဗေ အမှာကံ ကုဏ္ဍကယာဂု ဝါ ဈာမဘတ္တံ ဝါ ဒိယျတိ, အဇ္ဇ ပန နဝဆန္နကံ နဝါကာရံ ဒါနံ ဒိယျတိ။ ပုဏ္ဏာယံ ဒေါဏီတိ အယံ အမှာကံ ဘတ္တဒေါဏိ သုဒ္ဓဘတ္တဿ ပုဏ္ဏာ။ သုဝါမိနီ ဌိတာတိ အယျာပိ နော တဿာ သန္တိကေ ဌိတာ။ ဗဟုကေ ဇနေတိ န ကေဝလဉ္စ အယျာဝ, အညောပိ ဗဟုကော ဇနော ပါသပါဏိကော ဌိတော။ နော စ ခေါ မေ ပဋိဘာတီတိ အယံ ဧဝံ ဧတေသံ ဌိတဘာဝေါပိ ဣဒံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ မယှံ န ပဋိဘာတိ, န ရုစ္စတီတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ, မမ ကိရ မာတာ ဧတ္ထေဝ သူကရေ ပေါသေန္တီ နာမ ယဒတ္ထံ ပေါသေတိ, သွာဿာ အတ္ထော အဇ္ဇ မတ္ထကံ ပတ္တော, တွံ မာ စိန္တယီ’’တိ ဝတွာ မဓုရေန သရေန ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၀။ ‘‘တသသိ ဘမသိ လေဏမိစ္ဆသိ, အတ္တာဏောသိ ကုဟိံ ဂမိဿသိ၊

အပ္ပေါဿုက္ကော ဘုဉ္ဇ တုဏ္ဍိလ, မံသတ္ထာယ ဟိ ပေါသိတာမှသေ။

၉၁။ ‘‘ဩဂဟ ရဟဒံ အကဒ္ဒမံ, သဗ္ဗံ သေဒမလံ ပဝါဟယ၊

ဂဏှာဟိ နဝံ ဝိလေပနံ, ယဿ ဂန္ဓော န ကဒါစိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ။

တတ္ထ တသသိ ဘမသီတိ မရဏဘယေန ဥတ္တသသိ, တေနေဝ ကိလမန္တော ဘမသိ။ လေဏမိစ္ဆသီတိ ပတိဋ္ဌံ ဩလောကေသိ။ အတ္တာဏောသီတိ တာတ, ပုဗ္ဗေ အမှာကံ မာတာ ပဋိသရဏံ အဟောသိ, သာ အဇ္ဇ ပန နိရပေက္ခာ အမှေ ဆဍ္ဍေသိ, ဣဒါနိ ကုဟိံ ဂမိဿသိ။ ဩဂဟာတိ ဩဂါဟ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ပဝါဟယာတိ ပဝါဟေဟိ, ဟာရေဟီတိ အတ္ထော။ န ဆိဇ္ဇတီတိ န နဿတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တာတ, သစေ မရဏတော တသသိ, အကဒ္ဒမံ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ တဝ သရီရေ သဗ္ဗံ သေဒဉ္စ မလဉ္စ ပဝါဟေတွာ သုရဘိဂန္ဓဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပာတိ။

တဿ ဒသ ပါရမိယော အာဝဇ္ဇေတွာ မေတ္တာပါရမိံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ ပဌမံ ပဒံ ဥဒါဟရန္တဿေဝ သဒ္ဒေါ သကလံ ဒွါဒသယောဇနိကံ ဗာရာဏသိံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂတော။ သုတသုတက္ခဏေယေဝ ရာဇဥပရာဇာဒယော အာဒိံ ကတွာ ဗာရာဏသိဝါသိနော အာဂမံသု။ အနာဂတာပိ ဂေဟေ ဌိတာဝ သုဏိံသု။ ရာဇပုရိသာ ဂစ္ဆေ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိံ သမံ ကတွာ ဝါလုကံ ဩကိရိံသု။ ဓုတ္တာနံ သုရာမဒေါ ဆိဇ္ဇိ။ ပါသေ ဆဍ္ဍေတွာ ဓမ္မံ သုဏမာနာ အဋ္ဌံသု။ မဟလ္လိကာယပိ သုရာမဒေါ ဆိဇ္ဇိ။ မဟာသတ္တော မဟာဇနမဇ္ဈေ စူဠတုဏ္ဍိလဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ။ တံ သုတွာ စူဠတုဏ္ဍိလော ‘‘မယှံ ဘာတာ ဧဝံ ဝဒေတိ, အမှာကဉ္စ ဝံသေ ပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ နဟာနံ, သရီရတော သေဒမလပဝါဟနံ, ပုရာဏဝိလေပနံ ဟာရေတွာ နဝဝိလေပနဂဟဏဉ္စ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ နတ္ထိ, ကိံ နု ခေါ သန္ဓာယ ဘာတာ မံ ဧဝ မာဟာ’’တိ ပုစ္ဆန္တော စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၉၂။ ‘‘ကတမော ရဟဒေါ အကဒ္ဒမော, ကိံသု သေဒမလန္တိ ဝုစ္စတိ၊

ကတမဉ္စ နဝံ ဝိလေပနံ, ယဿ ဂန္ဓော န ကဒါစိ ဆိဇ္ဇတီ’’တိ။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘တေန ဟိ ကနိဋ္ဌ ဩဟိတသောတော သုဏာဟီ’’တိ ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၃။ ‘‘ဓမ္မော ရဟဒေါ အကဒ္ဒမော, ပါပံ သေဒမလန္တိ ဝုစ္စတိ၊

သီလဉ္စ နဝံ ဝိလေပနံ, တဿ ဂန္ဓော န ကဒါစိ ဆိဇ္ဇတိ။

၉၄။ ‘‘နန္ဒန္တိ သရီရဃာတိနော, န စ နန္ဒန္တိ သရီရဓာရိနော၊

ပုဏ္ဏာယ စ ပုဏ္ဏမာသိယာ, ရမမာနာဝ ဇဟန္တိ ဇီဝိတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဓမ္မောတိ ပဉ္စသီလအဋ္ဌသီလဒသသီလာနိ တီဏိ သုစရိတာနိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနန္တိ သဗ္ဗောပေသ ဓမ္မော နာမ။ အကဒ္ဒမောတိ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိကိလေသကဒ္ဒမာနံ အဘာဝေန အကဒ္ဒမော။ ဣမိနာ သေသဓမ္မတော ဝိနိဝတ္တေတွာ နိဗ္ဗာနမေဝ ဒဿေတိ။ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃါတော ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ဣတိဝု။ ၉၀) ဟိ ဝုတ္တံ, တဒေဝ ဒဿေန္တော, တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ, အဟံ နိဗ္ဗာနတဠာကံ ‘‘ရဟဒေါ’’တိ ကထေမိ။ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာဒီနိ ဟိ တတ္ထ နတ္ထိ, သစေ မရဏတော မုဉ္စိတုကာမော, နိဗ္ဗာနဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ဂဏှာတိ။ ဥပနိဿယပစ္စယဝသေန ကိရ ဗောဓိသတ္တော ဧဝံ ကထေသိ။

ပါပံ သေဒမလန္တိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ, ပါပံ သေဒမလသဒိသတ္တာ ‘‘သေဒမလ’’န္တိ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတေဟိ ကထိတံ။ တံ ပနေတံ ဧကဝိဓေန ပါပံ ယဒိဒံ မနောပဒေါသော, ဒုဝိဓေန ပါပံ ပါပကဉ္စ သီလံ, ပါပိကာ စ ဒိဋ္ဌိ, တိဝိဓေန ပါပံ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ, စတုဗ္ဗိဓေန ပါပံ စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ, ပဉ္စဝိဓေန ပါပံ ပဉ္စ စေတောခိလာ, ဆဗ္ဗိဓေန ပါပံ ဆ အဂါရဝါ, သတ္တဝိဓေန ပါပံ သတ္တ အသဒ္ဓမ္မာ, အဋ္ဌဝိဓေန ပါပံ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ, နဝဝိဓေန ပါပံ နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ, ဒသဝိဓေန ပါပံ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ, ဗဟုဝိဓေန ပါပံ ရာဂေါ ဒေါသော မောဟောတိ ဧကကဒုကတိကာဒိဝသေန ဝိဘတ္တာ အကုသလာ ဓမ္မာ, ဣတိ သဗ္ဗမ္ပေတံ ပါပံ ‘‘သရီရနိဿိတသေဒမလသဒိသ’’န္တိ ပဏ္ဍိတေဟိ ကထိတံ။

သီလန္တိ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ။ ‘‘ဣဒံ, တာတ, သီလံ စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓဝိလေပနသဒိသ’’န္တိ ဝဒတိ။ တဿာတိ တဿ သိလဿ ဂန္ဓော တီသု ဝယေသု ကဒါစိ န ဆိဇ္ဇတိ, သကလလောကံ ပတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ။

‘‘န ပုပ္ဖဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ, န စန္ဒနံ တဂ္ဂရမလ္လိကာ ဝါ၊

သတဉ္စ ဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ, သဗ္ဗာ ဒိသာ သပ္ပုရိသော ပဝါယတိ။

‘‘စန္ဒနံ တဂရံ ဝါပိ, ဥပ္ပလံ အထ ဝဿိကီ၊

ဧတေသံ ဂန္ဓဇာတာနံ, သီလဂန္ဓော အနုတ္တရော။

‘‘အပ္ပမတ္တော အယံ ဂန္ဓော, ယွာယံ တဂရစန္ဒနံ၊

ယော စ သီလဝတံ ဂန္ဓော, ဝါတိ ဒေဝေသု ဥတ္တမော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၅၄-၅၆)၊

နန္ဒန္တိ သရီရဃာတိနောတိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ, ဣမေ အညာဏမနုဿာ ‘‘မဓုရမံသံ ခါဒိဿာမ, ပုတ္တဒါရမ္ပိ ခါဒါပေဿာမာ’’တိ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တာ နန္ဒန္တိ တုဿန္တိ, ပါဏာတိပါတော အာသေဝိတော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော နိရယသံဝတ္တနိကော ဟောတိ, တိရစ္ဆာနယောနိ…ပေ… ပေတ္တိဝိသယသံဝတ္တနိကော ဟောတိ, ယော သဗ္ဗလဟုကော ပါဏာတိပါတဿ ဝိပါကော, သော မနုဿဘူတဿ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတီတိ ဣမံ ပါဏာတိပါတေ အာဒီနဝံ န ဇာနန္တိ။ အဇာနန္တာ –

‘‘မဓုဝါ မညတိ ဗာလော, ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ၊

ယဒါ စ ပစ္စတိ ပါပံ, ဗာလော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၆၉) –

မဓုရသညိနော ဟုတွာ –

‘‘စရန္တိ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ, အမိတ္တေနေဝ အတ္တနာ၊

ကရောန္တာ ပါပကံ ကမ္မံ, ယံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၆၆) –

ဧတ္တကမ္ပိ န ဇာနန္တိ။

‘‘န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု, ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတိ၊

ယဿ အဿုမုခေါ ရောဒံ, ဝိပါကံ ပဋိသေဝတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၆၇)၊

န စ နန္ဒန္တိ သရီရဓာရိနောတိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ, ယေ ပနေတေ သရီရဓာရိနော သတ္တာ, တေ အတ္တနော မရဏေ အာဂစ္ဆန္တေ ဌပေတွာ သီဟမိဂရာဇဟတ္ထာဇာနီယအဿာဇာနီယခီဏာသဝေ အဝသေသာ ဗောဓိသတ္တံ အာဒိံ ကတွာ အဘာယန္တာ နာမ နတ္ထိ။

‘‘သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ, သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော၊

အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ, န ဟနေယျ န ဃာတယေ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၂၉)၊

ပုဏ္ဏာယာတိ ဂုဏပုဏ္ဏာယ။ ပုဏ္ဏမာသိယာတိ ပုဏ္ဏစန္ဒယုတ္တာယ, မာသံ ဝါ ပူရေတွာ ဌိတာယ။ တဒါ ကိရ ပုဏ္ဏမာသီ ဥပေါသထဒိဝသော ဟောတိ။ ရမမာနာဝ ဇဟန္တိ ဇီဝိတန္တိ တာတ စူဠတုဏ္ဍိလ, မာ သောစိ မာ ပရိဒေဝိ, မရဏဿ နာမ တေ ဘာယန္တိ, ယေသံ အဗ္ဘန္တရေ သီလာဒိဂုဏာ နတ္ထိ။ မယံ ပန သီလာစာရသမ္ပန္နာ ပုညဝန္တော, တသ္မာ အမှာဒိသာ သတ္တာ ရမမာနာဝ ဇဟန္တိ ဇီဝိတန္တိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော မဓုရေန သရေန ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ မဟာဇနကာယာ အင်္ဂုလိယော ဖောဋေသုံ, စေလုက္ခေပါ စ ပဝတ္တိံသု, သာဓုကာရသဒ္ဒပုဏ္ဏံ အန္တလိက္ခံ အဟောသိ။ ဗာရာဏသိရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ရဇ္ဇေန ပူဇေတွာ မဟလ္လိကာယ ယသံ ဒတွာ ဥဘောပိ တေ ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဂန္ဓာဒီဟိ ဝိလိမ္ပာပေတွာ ဂီဝါသု မဏိရတနာနိ ပိဠန္ဓာပေတွာ ဃရံ နေတွာ ပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ပဋိဇဂ္ဂိ။ ဗောဓိသတ္တော ရညော ပဉ္စ သီလာနိ အဒါသိ။ သဗ္ဗေ ဗာရာဏသိဝါသိနော စ ကာသိရဋ္ဌဝါသိနော စ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခိံသု။ မဟာသတ္တော နေသံ ပက္ခဒိဝသေသု ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဝိနိစ္ဆယေ နိသီဒိတွာ အဍ္ဍေ တီရေသိ။ တသ္မိံ ဓရမာနေ ကူဋဍ္ဍကာရကာ နာမ နာဟေသုံ။ အပရဘာဂေ ရာဇာ ကာလမကာသိ။ မဟာသတ္တော တဿ သရီရပရိဟာရံ ကာရေတွာ ဝိနိစ္ဆယေ ပေါတ္ထကေ လိခါပေတွာ ‘‘ဣမံ ပေါတ္ထကံ ဩလောကေတွာ အဍ္ဍံ တီရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ အပ္ပမာဒေန ဩဝါဒံ ဒတွာ သဗ္ဗေသံ ရောဒန္တာနံ ပရိဒေဝန္တာနညေဝ သဒ္ဓိံ စူဠတုဏ္ဍိလေန အရညံ ပါဝိသိ။ တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေါ သဋ္ဌိ ဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ သော မရဏဘီရုကော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ, စူဠတုဏ္ဍိလော မရဏဘီရုကော ဘိက္ခု, ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ, မဟာတုဏ္ဍိလော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

တုဏ္ဍိလဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ။

[၃၈၉] ၄။ သုဝဏ္ဏကက္ကဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သိင်္ဂီမိဂေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော အာနန္ဒတ္ထေရဿ အတ္တနော အတ္ထာယ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု ယာဝ ဓနုဂ္ဂဟပယောဇနာ ခဏ္ဍဟာလဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၂၂။၉၈၂ အာဒယော) ဓနပါလဝိဿဇ္ဇနံ စူဠဟံသမဟာဟံသဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁၅။၁၃၃ အာဒယော) ကထိတံ။ တဒါ ဟိ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကအာနန္ဒတ္ထေရော သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဓနပါလကေ အာဂစ္ဆန္တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇီ’’တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ အာနန္ဒော မယှံ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ရာဇဂဟဿ ပုဗ္ဗပဿေ သာလိန္ဒိယော နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော ဟောတိ။ တဒါ ဗောဓိသတ္တော တသ္မိံ ဂါမေ ကဿကဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ တဿ ဂါမဿ ပုဗ္ဗုတ္တရာယ ဒိသာယ ဧကသ္မိံ ဂါမခေတ္တေ ကရီသသဟဿမတ္တံ ကသိံ ကာရေသိ။ သော ဧကဒိဝသံ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ခေတ္တံ ဂန္တွာ ကမ္မကာရေ ‘‘ကသထာ’’တိ အာဏာပေတွာ မုခဓောဝနတ္ထာယ ခေတ္တကောဋိယံ မဟန္တံ သောဗ္ဘံ ဥပသင်္ကမိ။ တသ္မိံ ခေါ ပန သောဗ္ဘေ ဧကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကက္ကဋကော ပဋိဝသတိ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော။ ဗောဓိသတ္တော ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ တံ သောဗ္ဘံ ဩတရိ။ တဿ မုခဓောဝနကာလေ ကက္ကဋကော သန္တိကံ အာဂမာသိ။ အထ နံ သော ဥက္ခိပိတွာ အတ္တနော ဥတ္တရိသာဋကန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဂဟေတွာ ခေတ္တေ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တော တတ္ထေဝ နံ သောဗ္ဘေ ပက္ခိပိတွာ ဂေဟံ အဂမာသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ခေတ္တံ အာဂစ္ဆန္တော ပဌမံ တံ သောဗ္ဘံ ဂန္တွာ ကက္ကဋကံ ဥက္ခိပိတွာ ဥတ္တရိသာဋကန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပစ္ဆာ ကမ္မန္တံ ဝိစာရေသိ။ ဣတိ တေသံ အညမညံ ဝိဿာသော ဒဠှော အဟောသိ။

ဗောဓိသတ္တော နိဗဒ္ဓံ ခေတ္တံ အာဂစ္ဆတိ, အက္ခီသု စ ပနဿ ပဉ္စ ပသာဒါ တီဏိ မဏ္ဍလာနိ ဝိသုဒ္ဓါနိ ဟုတွာ ပညာယန္တိ။ အထဿ ခေတ္တကောဋိယံ ဧကသ္မိံ တာလေ ကာကကုလာဝကေ ကာကီ အက္ခီနိ ဒိသွာ ခါဒိတုကာမာ ဟုတွာ ကာကံ အာဟ – ‘‘သာမိ, ဒေါဟဠော မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ။ ‘‘ကိံ ဒေါဟဠော နာမာ’’တိ? ‘‘ဧတဿ ဗြာဟ္မဏဿ အက္ခီနိ ခါဒိတုကာမာမှီ’’တိ။ ‘‘ဒုဒ္ဒေါဟဠော တေ ဥပ္ပန္နော, ကော ဧတာနိ အာဟရိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ။ ‘‘တွံ န သက္ကောသီ’’တိ အဟမ္ပေတံ ဇာနာမိ, ယော ပနေသ တာလဿ အဝိဒူရေ ဝမ္မိကော, ဧတ္ထ ကဏှသပ္ပေါ ဝသတိ။ ‘‘တံ ဥပဋ္ဌဟ, သော ဧတံ ဍံသိတွာ မာရေဿတိ, အထဿ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ တွံ အာဟရိဿသီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ကဏှသပ္ပံ ဥပဋ္ဌဟိ။ ဗောဓိသတ္တေနပိ ဝါပိတသဿာနံ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလေ ကက္ကဋကော မဟာ အဟောသိ။ အထေကဒိဝသံ သပ္ပေါ ကာကမာဟ ‘‘သမ္မ, တွံ နိဗဒ္ဓံ မံ ဥပဋ္ဌဟသိ, ကိံ တေ ကရောမီ’’တိ။ ‘‘သာမိ, တုမှာကံ ဒါသိယာ ဧတဿ ခေတ္တသာမိကဿ အက္ခီသု ဒေါဟဠော ဥပ္ပဇ္ဇိ, သွာဟံ တုမှာကံ အာနုဘာဝေန တဿ အက္ခီနိ လဘိဿာမီတိ တုမှေ ဥပဋ္ဌဟာမီ’’တိ။ သပ္ပေါ ‘‘ဟောတု, နယိဒံ ဂရုကံ, လဘိဿသီ’’တိ တံ အဿာသေတွာ ပုန ဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏဿ အာဂမနမဂ္ဂေ ကေဒါရမရိယာဒံ နိဿာယ တိဏေဟိ ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ တဿာဂမနံ ဩလောကေန္တော နိပဇ္ဇိ။

ဗောဓိသတ္တော အာဂစ္ဆန္တော ပဌမံ သောဗ္ဘံ ဩတရိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ သိနေဟံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ သုဝဏ္ဏကက္ကဋကံ အာလိင်္ဂေတွာ ဥတ္တရိသာဋကန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ခေတ္တံ ပါဝိသိ။ သပ္ပေါ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာဝ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ ပိဏ္ဍိကမံသေ ဍံသိတွာ တတ္ထေဝ ပါတေတွာ ဝမ္မိကံ သန္ဓာယ ပလာယိ။ ဗောဓိသတ္တဿ ပတနဉ္စ ကက္ကဋကဿ သာဋကန္တရတော လင်္ဃနဉ္စ ကာကဿ အာဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥရေ နိလီယနဉ္စ အပစ္ဆာအပုရိမံ အဟောသိ။ ကာကော နိလီယိတွာ အက္ခီနိ တုဏ္ဍေန ပဟရိ။ ကက္ကဋကော ‘‘ဣမံ ကာကံ နိဿာယ မမ သဟာယဿ ဘယံ ဥပ္ပန္နံ, ဧတသ္မိံ ဂဟိတေ သပ္ပေါ အာဂစ္ဆိဿတီ’’တိ သဏ္ဍာသေန ဂဏှန္တော ဝိယ ကာကံ ဂီဝါယံ အဠေန ဒဠှံ ဂဟေတွာ ကိလမေတွာ ထောကံ သိထိလမကာသိ။ ကာကော ‘‘ကိဿ မံ သမ္မ, ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယသိ, ဧသ မံ ကက္ကဋကော ဘိယျော ဝိဟေဌေတိ, ယာဝ န မရာမိ, တာဝ ဧဟီ’’တိ သပ္ပံ ပက္ကောသန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၅။ ‘‘သိင်္ဂီမိဂေါ အာယတစက္ခုနေတ္တော, အဋ္ဌိတ္တစော ဝါရိသယော အလောမော၊

တေနာဘိဘူတော ကပဏံ ရုဒါမိ, ဟရေ သခါ ကိဿ နု မံ ဇဟာသီ’’တိ။

တတ္ထ သိင်္ဂီမိဂေါတိ သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ ဝါ အဠသင်္ခါတာနံ ဝါ သိင်္ဂါနံ အတ္ထိတာယ ကက္ကဋကော ဝုတ္တော။ အာယတစက္ခုနေတ္တောတိ ဒီဃေဟိ စက္ခုသင်္ခါတေဟိ နေတ္တေဟိ သမန္နာဂတော။ အဋ္ဌိမေဝ တစော အဿာတိ အဋ္ဌိတ္တစော။ ဟရေ သခါတိ အာလပနမေတံ, အမ္ဘော သဟာယာတိ အတ္ထော။

သပ္ပေါ တံ သုတွာ မဟန္တံ ဖဏံ ကတွာ ကာကံ အဿာသေန္တော အဂမာသိ။ သတ္ထာ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၆။ ‘‘သော ပဿသန္တော မဟတာ ဖဏေန, ဘုဇင်္ဂမော ကက္ကဋမဇ္ဈပတ္တော၊

သခါ သခါရံ ပရိတာယမာနော, ဘုဇင်္ဂမံ ကက္ကဋကော ဂဟေသီ’’တိ။

တတ္ထ ကက္ကဋမဇ္ဈပတ္တောတိ ကက္ကဋကံ သမ္ပတ္တော။ သခါ သခါရန္တိ သဟာယော သဟာယံ။ ‘‘သကံ သခါရ’’န္တိပိ ပါဌော, အတ္တနော သဟာယန္တိ အတ္ထော။ ပရိတာယမာနောတိ ရက္ခမာနော။ ဂဟေသီတိ ဒုတိယေန အဠေန ဂီဝါယံ ဒဠှံ ဂဟေသိ။

အထ နံ ကိလမေတွာ ထောကံ သိထိလမကာသိ။ အထ သပ္ပေါ ‘‘ကက္ကဋကာ နာမ နေဝ ကာကမံသံ ခါဒန္တိ, န သပ္ပမံသံ, အထ ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အယံ အမှေ ဂဏှီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၉၇။ ‘‘န ဝါယသံ နော ပန ကဏှသပ္ပံ, ဃာသတ္ထိကော ကက္ကဋကော အဒေယျ၊

ပုစ္ဆာမိ တံ အာယတစက္ခုနေတ္တ, အထ ကိဿ ဟေတုမှ ဥဘော ဂဟီတာ’’တိ။

တတ္ထ ဃာသတ္ထိကောတိ အာဟာရတ္ထိကော ဟုတွာ။ အဒေယျာတိအာဒိယေယျ, န-ကာရေန ယောဇေတွာ န ဂဏှီတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ ကက္ကဋကော ဂဟဏကာရဏံ ကထေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၉၈။ ‘‘အယံ ပုရိသော မမ အတ္ထကာမော, ယော မံ ဂဟေတွာန ဒကာယ နေတိ၊

တသ္မိံ မတေ ဒုက္ခမနပ္ပကံ မေ, အဟဉ္စ ဧသော စ ဥဘော န ဟောမ။

၉၉။ ‘‘မမဉ္စ ဒိသွာန ပဝဒ္ဓကာယံ, သဗ္ဗော ဇနော ဟိံသိတုမေဝ မိစ္ဆေ၊

သာဒုဉ္စ ထူလဉ္စ မုဒုဉ္စ မံသံ, ကာကာပိ မံ ဒိသွ ဝိဟေဌယေယျု’’န္တိ။

တတ္ထ အယန္တိ ဗောဓိသတ္တံ နိဒ္ဒိသတိ။ အတ္ထကာမောတိ ဟိတကာမော။ ဒကာယ နေတီတိ ယော မံ သမ္ပိယာယမာနော ဥတ္တရိသာဋကေန ဂဟေတွာန ဥဒကာယ နေတိ, အတ္တနော ဝသနကသောဗ္ဘံ ပါပေတိ။ တသ္မိံ မတေတိ သစေ သော ဣမသ္မိံ ဌာနေ မရိဿတိ, ဧတသ္မိံ မတေ မမ ကာယိကံ စေတသိကံ မဟန္တံ ဒုက္ခံ ဘဝိဿတီတိ ဒီပေတိ။ ဥဘော န ဟောမာတိ ဒွေပိ ဇနာ န ဘဝိဿာမ။ မမဉ္စ ဒိသွာနာတိ ဂါထာယ အယမတ္ထော – ဣဒဉ္စ အပရံ ကာရဏံ, ဣမသ္မိံ မတေ အနာထံ နိပ္ပစ္စယံ မံ ပဝဍ္ဎိတကာယံ ဒိသွာ သဗ္ဗော ဇနော ‘‘ဣမဿ ကက္ကဋကဿ သာဒုဉ္စ ထူလဉ္စ မုဒုဉ္စ မံသ’’န္တိ မံ မာရေတုံ ဣစ္ဆေယျ, န ကေဝလဉ္စ ဇနော မနုဿော, တိရစ္ဆာနဘူတာ ကာကာပိ မံ ဒိသွာ ဝိဟေဌယေယျုံ ဝိဟေသေယျုံ မာရေယျုံ။

တံ သုတွာ သပ္ပေါ စိန္တေသိ ‘‘ဧကေနုပါယေန ဣမံ ဝဉ္စေတွာ ကာကဉ္စ အတ္တာနဉ္စ မောစေဿာမီ’’တိ။ အထ နံ ဝဉ္စေတုကာမော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၁၀၀။ ‘‘သစေတဿ ဟေတုမှ ဥဘော ဂဟီတာ, ဥဋ္ဌာတု ပေါသေ ဝိသမာဝမာမိ၊

မမဉ္စ ကာကဉ္စ ပမုဉ္စ ခိပ္ပံ, ပုရေ ဝိသံ ဂါဠှမုပေတိ မစ္စ’’န္တိ။

တတ္ထ သစေတဿ ဟေတူတိ သစေ ဧတဿ ကာရဏာ။ ဥဋ္ဌာတူတိ နိဗ္ဗိသော ဟောတု။ ဝိသမာဝမာမီတိ အဟမဿ ဝိသံ အာကဍ္ဎာမိ, နိဗ္ဗိသံ နံ ကရောမိ။ ပုရေ ဝိသံ ဂါဠှမုပေတိ မစ္စန္တိ ဣမဉှိ မစ္စံ မယာ အနာဝမိယမာနံ ဝိသံ ဂါဠှံ ဗလဝံ ဟုတွာ ဥပဂစ္ဆေယျ, တံ ယာဝ န ဥပဂစ္ဆတိ, တာဝဒေဝ အမှေ ဒွေပိ ဇနေ ခိပ္ပံ မုဉ္စာတိ။

တံ သုတွာ ကက္ကဋကော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဧကေနုပါယေန မံ ဒွေပိ ဇနေ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ပလာယိတုကာမော, မယှံ ဥပါယကောသလ္လံ န ဇာနာတိ, အဟံ ဒါနိ ယထာ သပ္ပေါ သဉ္စရိတုံ သက္ကောတိ, ဧဝံ အဠံ သိထိလံ ကရိဿာမိ, ကာကံ ပန နေဝ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ သတ္တမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၁။ ‘‘သပ္ပံ ပမောက္ခာမိ န တာဝ ကာကံ, ပဋိဗန္ဓကော ဟောဟိတိ တာဝ ကာကော၊

ပုရိသဉ္စ ဒိသွာန သုခိံ အရောဂံ, ကာကံ ပမောက္ခာမိ ယထေဝ သပ္ပ’’န္တိ။

တတ္ထ ပဋိဗန္ဓကောတိ ပါဋိဘောဂေါ။ ယထေဝ သပ္ပန္တိ ယထာ ဘဝန္တံ သပ္ပံ မုဉ္စာမိ, တထာ ကာကံ ပမောက္ခာမိ, ကေဝလံ တွံ ဣမဿ ဗြာဟ္မဏဿ သရီရတော သီဃံ ဝိသံ အာဝမာဟီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တဿ သုခသဉ္စာရဏတ္ထံ အဠံ သိထိလမကာသိ။ သပ္ပေါ ဝိသံ အာဝမိတွာ မဟာသတ္တဿ သရီရံ နိဗ္ဗိသံ အကာသိ။ သော နိဒ္ဒုက္ခော ဥဋ္ဌာယ ပကတိဝဏ္ဏေနေဝ အဋ္ဌာသိ။ ကက္ကဋကော ‘‘သစေ ဣမေ ဒွေပိ ဇနာ အရောဂါ ဘဝိဿန္တိ, မယှံ သဟာယဿ ဝဍ္ဎိ နာမ န ဘဝိဿတိ, ဝိနာသေဿာမိ နေ’’တိ စိန္တေတွာ ကတ္တရိကာယ ဥပ္ပလမကုဠံ ဝိယ အဠေဟိ ဥဘိန္နမ္ပိ သီသံ ကပ္ပေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ။ ကာကီပိ တမှာ ဌာနာ ပလာယိ။ ဗောဓိသတ္တော သပ္ပဿ သရီရံ ဒဏ္ဍကေ ဝေဌေတွာ ဂုမ္ဗပိဋ္ဌေ ခိပိ။ သုဝဏ္ဏကက္ကဋကံ သောဗ္ဘေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နှတွာ သာလိန္ဒိယဂါမမေဝ ဂတော။ တတော ပဋ္ဌာယ ကက္ကဋကေန သဒ္ဓိံ အဓိကတရော ဝိဿာသော အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေန္တော ဩသာနဂါထမာဟ –

၁၀၂။ ‘‘ကာကော တဒါ ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ, မာရော ပန ကဏှသပ္ပေါ အဟောသိ၊

အာနန္ဒဘဒ္ဒေါ ကက္ကဋကော အဟောသိ, အဟံ တဒါ ဗြာဟ္မဏော ဟောမိ သတ္ထာ’’တိ။

သစ္စပရိယောသာနေ ဗဟူ သောတာပန္နာဒယော အဟေသုံ။ ကာကီ ပန ဂါထာယ န ဝုတ္တာ, သာ စိဉ္စမာဏဝိကာ အဟောသီတိ။

သုဝဏ္ဏကက္ကဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ။

[၃၉၀] ၅။ မယှကဇာတကဝဏ္ဏနာ

သကုဏော မယှကော နာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အာဂန္တုကသေဋ္ဌိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သာဝတ္ထိယဉှိ အာဂန္တုကသေဋ္ဌိ နာမ အဍ္ဎော အဟောသိ မဟဒ္ဓနော။ သော နေဝ အတ္တနာ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇိ, န ပရေသံ အဒါသိ, နာနဂ္ဂရသေ ပဏီတေ ဘောဇနေ ဥပနီတေ တံ န ဘုဉ္ဇတိ, ဗိလင်္ဂဒုတိယံ ကဏာဇကံ ဧဝ ဘုဉ္ဇတိ, ဓူပိတဝါသိတေသု ကာသိကဝတ္ထေသု ဥပနီတေသု တာနိ ဟာရေတွာ ထူလထူလသာဋကေ နိဝါသေတိ, အာဇာနီယယုတ္တေ မဏိကနကဝိစိတ္တေ ရထေ ဥပနီတေ တမ္ပိ ဟရာပေတွာ ကတ္တရရထကေန ဂစ္ဆတိ, သုဝဏ္ဏစ္ဆတ္တေ ဓာရိယမာနေ တံ အပနေတွာ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တေန ဓာရိယမာနေန။ သော ယာဝဇီဝံ ဒါနာဒီသု ပုညေသု ဧကမ္ပိ အကတွာ ကာလံ ကတွာ ရောရုဝနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ အပုတ္တကံ သာပတေယျံ ရာဇဗလံ သတ္တဟိ ရတ္တိဒိဝသေဟိ ရာဇကုလံ ပဝေသေသိ။ တသ္မိံ ပဝေသိတေ ရာဇာ ဘုတ္တပါတရာသော ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နော ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ကရောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယံ အာဂန္တုကသေဋ္ဌိနော နာမ ကာလကတဿ အဿာမိကဓနေ အမှာကံ ဃရေ အာဟရိယမာနေယေဝ သတ္တ ရတ္တိဒိဝသာ ဂတာ, သော ပန ဧတံ ဓနံ လဘိတွာပိ နေဝ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိ, န ပရေသံ အဒါသိ, ရက္ခသပရိဂ္ဂဟိတပေါက္ခရဏီ ဝိယဿ ဓနံ အဟောသိ, သော ဧကဒိဝသမ္ပိ ပဏီတဘောဇနာဒီနံ ရသံ အနနုဘဝိတွာဝ မရဏမုခံ ပဝိဋ္ဌော, ဧဝံ မစ္ဆရီ အပုညသတ္တော ကိံ ကတွာ ဧတ္တကံ ဓနံ လဘိ, ကေန စဿ ဘောဂေသု စိတ္တံ န ရမီ’’တိ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ။ သတ္ထာ ‘‘မဟာရာဇ, ဓနလာဘော စ, ဓနံ လဒ္ဓါ အပရိဘုဉ္ဇနကာရဏဉ္စ တေနေဝ ကတ’’န္တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိ အဿဒ္ဓေါ အဟောသိ မစ္ဆရီ, န ကဿစိ ကိဉ္စိ ဒေတိ, န ကဉ္စိ သင်္ဂဏှာတိ။ သော ဧကဒိဝသံ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော တဂရသိခိံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘လဒ္ဓါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နနု စရာမ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ ဝုတ္တေ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆ, ဣမံ အမှာကံ ဃရံ အာနေတွာ မမ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အမှာကံ ပဋိယတ္တဘတ္တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဒါပေဟီ’’တိ။ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဃရံ နေတွာ နိသီဒါပေတွာ သေဋ္ဌိဘရိယာယ အာစိက္ခိ။ သာ နာနဂ္ဂရသဘတ္တဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ တဿ အဒါသိ။ သော ဘတ္တံ ဂဟေတွာ သေဋ္ဌိနိဝေသနာ နိက္ခမိတွာ အန္တရဝီထိယံ ပဋိပဇ္ဇိ။ သေဋ္ဌိ ရာဇကုလတော ပစ္စာဂစ္ဆန္တော တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘လဒ္ဓံ, ဘန္တေ, ဘတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘လဒ္ဓံ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိ။ သော ပတ္တံ ဩလောကေတွာ စိတ္တံ ပသာဒေတုံ နာသက္ခိ, ‘‘ဣမံ မေ ဘတ္တံ ဒါသာ ဝါ ကမ္မကရာ ဝါ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒုက္ကရမ္ပိ ကမ္မံ ကရေယျုံ, အဟော ဝတ မေ ဇာနီ’’တိ အပရစေတနံ ပရိပုဏ္ဏံ ကာတုံ နာသက္ခိ။ ဒါနဉှိ နာမ တိဿော စေတနာ ပရိပုဏ္ဏံ ကာတုံ သက္ကောန္တဿေဝ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ။

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနာ ဘဝါမ, ဒဒမ္ပိ ဝေ အတ္တမနာ ဘဝါမ၊

ဒတွာပိ ဝေ နာနုတပ္ပါမ ပစ္ဆာ, တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ နမိယျရေ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၉၅)၊

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ၊

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ’’။ (အ။ နိ။ ၆။၃၇၊ ပေ။ ဝ။ ၃၀၅)၊

ဣတိ, မဟာရာဇ, အာဂန္တုကသေဋ္ဌိ တဂရသိခိပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နပစ္စယေန ဗဟုံ ဓနံ လဘိ, ဒတွာ အပရစေတနံ ပဏီတံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇိတုံ နာသက္ခီတိ။ ‘‘ပုတ္တံ ပန ကသ္မာ န လဘိ, ဘန္တေ’’တိ? သတ္ထာ ‘‘ပုတ္တဿ အလဘနကာရဏမ္ပိ တေနေဝ ကတံ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော အသီတိကောဋိဝိဘဝေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော မာတာပိတူနံ အစ္စယေန ကနိဋ္ဌံ သင်္ဂဏှိတွာ ကုဋုမ္ဗံ ဝိစာရေန္တော ဃရဒွါရေ ဒါနသာလံ ကာရေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေန္တော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ အထဿ ဧကော ပုတ္တော ဇာယိ။ သော တဿ ပဒသာ ဂမနကာလေ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စာနိသံသံ ဒိသွာ သဒ္ဓိံ ပုတ္တဒါရေန သဗ္ဗံ ဃရဝိဘဝံ ကနိဋ္ဌဿ နိယျာတေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဒါနံ ပဝတ္တေဟီ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဘိညာ စ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဝိဟာသိ။ ကနိဋ္ဌောပိဿ ဧကံ ပုတ္တံ ပဋိလဘိ။ သော တံ ဝဍ္ဎန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘မမ ဘာတု ပုတ္တေ ဇီဝန္တေ ကုဋုမ္ဗံ ဘိန္ဒိတွာ ဒွိဓာ ဘဝိဿတိ, ဘာတု ပုတ္တံ မာရေဿာမီ’’တိ။ အထ နံ ဧကဒိဝသံ နဒိယံ ဩပိလာပေတွာ မာရေသိ။ တမေနံ နှတွာ အာဂတံ ဘာတု ဇာယာ ‘‘ကုဟိံ မမ ပုတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘နဒိယံ ဥဒကံ ကီဠိ, အထ နံ ဥဒကေ ဝိစိနန္တော နာဒ္ဒသ’’န္တိ။ သာ ရောဒိတွာ ကန္ဒိတွာ တုဏှီ အဟောသိ။

ဗောဓိသတ္တော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘ဣဒံ ကိစ္စံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ အာကာသေနာဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ဩတရိတွာ သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော တဿ ဃရဒွါရေ ဌတွာ ဒါနသာလံ အဒိသွာ ‘‘ဒါနသာလာပိ ဣမိနာ အသပ္ပုရိသေန နာသိတာ’’တိ စိန္တေသိ။ ကနိဋ္ဌော တဿ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ အာဂန္တွာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ သုဘောဇနံ ဘောဇေသိ။ သော ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ သုခကထာယ နိသိန္နော ‘‘ဒါရကော န ပညာယတိ, ကဟံ နု ခေါ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘မတော, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိ? ‘‘ဥဒကကီဠနဋ္ဌာနေ အသုကကာရဏေနာတိ န ဇာနာမီ’’တိ။ ‘‘ကိံ တွံ အသပ္ပုရိသ န ဇာနိဿသိ, တယာ ကတကိစ္စံ မယှံ ပါကဋံ, နနု တွံ ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန တံ မာရေသိ, ကိံ နု တွံ ရာဇာဒီနံ ဝသေန နဿမာနံ ဓနံ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏေယျာသိ, မယှကသကုဏဿ စ တုယှဉ္စ ကိံ နာနာကရဏ’’န္တိ? အထဿ မဟာသတ္တော ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၀၃။ ‘‘သကုဏော မယှကော နာမ, ဂိရိသာနုဒရီစရော၊

ပက္ကံ ပိပ္ဖလိမာရုယှ, ‘မယှံ မယှ’န္တိ ကန္ဒတိ။

၁၀၄။ ‘‘တဿေဝံ ဝိလပန္တဿ, ဒိဇသံဃာ သမာဂတာ၊

ဘုတွာန ပိပ္ဖလိံ ယန္တိ, ဝိလပတွေဝ သော ဒိဇော။

၁၀၅။ ‘‘ဧဝမေဝ ဣဓေကစ္စော, သံဃရိတွာ ဗဟုံ ဓနံ၊

နေဝတ္တနော န ဉာတီနံ, ယထောဓိံ ပဋိပဇ္ဇတိ။

၁၀၆။ ‘‘န သော အစ္ဆာဒနံ ဘတ္တံ, န မာလံ န ဝိလေပနံ၊

အနုဘောတိ သကိံ ကိဉ္စိ, န သင်္ဂဏှာတိ ဉာတကေ။

၁၀၇။ ‘‘တဿေဝံ ဝိလပန္တဿ, မယှံ မယှန္တိ ရက္ခတော၊

ရာဇာနော အထ ဝါ စောရာ, ဒါယာဒါ ယေဝ အပ္ပိယာ၊

ဓနမာဒါယ ဂစ္ဆန္တိ, ဝိလပတွေဝ သော နရော။

၁၀၈။ ‘‘ဓီရော ဘောဂေ အဓိဂမ္မ, သင်္ဂဏှာတိ စ ဉာတကေ၊

တေန သော ကိတ္တိံ ပပ္ပေါတိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ။

တတ္ထ မယှကောတိ ‘‘မယှံ မယှ’’န္တိ ဝိရဝနဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမော။ ဂိရိသာနုဒရီသု စရတီတိ ဂိရိသာနုဒရီစရော။ ပက္ကံ ပိပ္ဖလိန္တိ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကံ ဖလဘရိတံ ပိပ္ဖလိရုက္ခံ။ ကန္ဒတီတိ ဒိဇဂဏေ တံ ရုက္ခံ ပရိဝါရေတွာ ပက္ကာနိ ခါဒန္တေ ဝါရေတုံ ‘‘မယှံ မယှ’’န္တိ ပရိဒေဝန္တော ဝိစရတိ။ တဿေဝံ ဝိလပန္တဿာတိ တဿ ဝိလပန္တဿေဝ။ ဘုတွာန ဝိပ္ဖလိံ ယန္တီတိ တံ ပိပ္ဖလိရုက္ခံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အညံ ဖလသမ္ပန္နံ ရုက္ခံ ဂစ္ဆန္တိ။ ဝိလပတွေဝါတိ သော ပန ဒိဇော ဝိလပတိယေဝ။ ယထောဓိန္တိ ယထာကောဋ္ဌာသံ, မာတာပိတာဘာတုဘဂိနီပုတ္တဓီတာဒီနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂဝသေန ယော ယော ကောဋ္ဌာသော ဒါတဗ္ဗော, တံ တံ န ဒေတီတိ အတ္ထော။

သကိန္တိ ဧကဝါရမ္ပိ နာနုဘောတိ။ ‘‘သက’’န္တိပိ ပါဌော, အတ္တနော သန္တကမ္ပီတိ အတ္ထော။ န သင်္ဂဏှာတီတိ ဘတ္တစ္ဆာဒနဗီဇနင်္ဂလာဒိဒါနဝသေန န သင်္ဂဏှာတိ။ ဝိလပတွေဝ သော နရောတိ ဧတေသု ရာဇာဒီသု ဓနံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တေသု ကေဝလံ သော ပုရိသော ဝိလပတိယေဝ။ ဓီရောတိ ပဏ္ဍိတော။ သင်္ဂဏှာတီတိ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတေ ဒုဗ္ဗလဉာတကေ ဘတ္တစ္ဆာဒနဗီဇနင်္ဂလာဒိဒါနေန သင်္ဂဏှာတိ။ တေနာတိ သော ပုရိသော တေန ဉာတိသင်္ဂဟေန စတုပရိသမဇ္ဈေ ကိတ္တိဉ္စ အတ္တနော ဝဏ္ဏဘဏနဉ္စ ပါပုဏာတိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ဒေဝနဂရေ ပမောဒတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော တဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒါနံ ပါကတိကံ ကာရေတွာ ဟိမဝန္တမေဝ ဂန္တွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘ဣတိ ခေါ, မဟာရာဇ, အာဂန္တုကသေဋ္ဌိ ဘာတု ပုတ္တဿ မာရိတတ္တာ ဧတ္တကံ ကာလံ နေဝ ပုတ္တံ, န ဓီတရံ အလဘီ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ကနိဋ္ဌော အာဂန္တုကသေဋ္ဌိ အဟောသိ, ဇေဋ္ဌကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

မယှကဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ။

[၃၉၁] ၆။ ဝိဇ္ဇာဓရဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လောကတ္ထစရိယံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု မဟာကဏှဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁၂။၆၁ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။ တဒါ ပန သတ္ထာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော လောကတ္ထစရိယံ စရိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကော အဟောသိ။ တဒါ ဧကော ဝိဇ္ဇာဓရော ဝိဇ္ဇံ ပရိဝတ္တေတွာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ အာဂန္တွာ ဗာရာဏသိရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သဒ္ဓိံ အတိစရတိ, တဿာ ပရိစာရိကာယော သဉ္ဇာနိံသု။ သာ သယမေဝ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝ, ဧကော ပုရိသော အဍ္ဎရတ္တသမယေ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ မံ ဒူသေတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သက္ခိဿသိ ပန ကိဉ္စိ သညာဏံ ကာတု’’န္တိ? ‘‘သက္ကောမိ, ဒေဝါ’’တိ သာ ဇာတိဟိင်္ဂုလိကပါတိံ အာဟရာပေတွာ တဿ ပုရိသဿ ရတ္တိံ အာဂန္တွာ အဘိရမိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ပိဋ္ဌိယံ ပဉ္စင်္ဂုလိကံ ဒတွာ ပါတောဝ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ မနုဿေ အာဏာပေသိ ‘‘ဂစ္ဆထ, သဗ္ဗဒိသာသု ဩလောကေတွာ ပိဋ္ဌိယံ ကတဇာတိဟိင်္ဂုလပဉ္စင်္ဂုလိကပုရိသံ ဂဏှထာ’’တိ။ ဝိဇ္ဇာဓရောပိ ရတ္တိံ အနာစာရံ ကတွာ ဒိဝါ သုသာနေ သူရိယံ နမဿန္တော ဧကပါဒေန တိဋ္ဌတိ။ ရာဇပုရိသာ တံ ဒိသွာ ပရိဝါရယိံသု။ သော ‘‘ပါကဋံ မေ ကမ္မံ ဇာတ’’န္တိ ဝိဇ္ဇံ ပရိဝတ္တေတွာ အာကာသေန ဥပ္ပတိတွာ ဂတော။

ရာဇာ တံ ဒိသွာ အာဂတပုရိသေ ‘‘အဒ္ဒသထာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အာမ, အဒ္ဒသာမာ’’တိ။ ‘‘ကော နာမေသော’’တိ? ‘‘ပဗ္ဗဇိတော, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘သော ဟိ ရတ္တိံ အနာစာရံ ကတွာ ဒိဝါ ပဗ္ဗဇိတဝေသေန ဝသတိ’’။ ရာဇာ ‘‘ဣမေ ဒိဝါ သမဏဝေသေန စရိတွာ ရတ္တိံ အနာစာရံ ကရောန္တီ’’တိ ပဗ္ဗဇိတာနံ ကုဇ္ဈိတွာ မိစ္ဆာဂဟဏံ ဂဟေတွာ ‘‘မယှံ ဝိဇိတာ ဣမေ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိတာ ပလာယန္တု, ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ရာဇာဏံ ကရိဿန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ။ တိယောဇနသတိကာ ကာသိရဋ္ဌာ ပလာယိတွာ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိတာ အညရာဇဓာနိယော အဂမိံသု။ သကလကာသိရဋ္ဌေ မနုဿာနံ ဩဝါဒဒါယကော ဧကောပိ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏော နာဟောသိ။ အနောဝါဒကာ မနုဿာ ဖရုသာ အဟေသုံ, ဒါနသီလဝိမုခါ မတမတာ ယေဘုယျေန အပါယေ နိဗ္ဗတ္တိံသု, သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တနကာ နာမ နာဟေသုံ။

သက္ကော နဝေ ဒေဝပုတ္တေ အပဿန္တော ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝိဇ္ဇာဓရံ နိဿာယ ဗာရာဏသိရညာ ကုဒ္ဓေန မိစ္ဆာဂဟဏံ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဌပေတွာ မံ အညော ဣမဿ ရညော မိစ္ဆာဂဟဏံ ဘိန္ဒိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, ရညော စ ရဋ္ဌဝါသီနဉ္စ အဝဿယော ဘဝိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နန္ဒမူလပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ, မယှံ ဧကံ မဟလ္လကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒေထ, ကာသိရဋ္ဌံ ပသာဒေဿာမီ’’တိ အာဟ။ သော သံဃတ္ထေရမေဝ လဘိ, အထဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ တံ ပုရတော ကတွာ သယံ ပစ္ဆတော ဟုတွာ သိရသ္မိံ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ နမဿန္တော ဥတ္တမရူပဓရော မာဏဝကော ဟုတွာ သကလနဂရဿ မတ္ထကေန တိက္ခတ္တုံ ဝိစရိတွာ ရာဇဒွါရံ အာဂန္တွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ။ အမစ္စာ ရညော အာရောစေသုံ ‘‘ဒေဝ, အဘိရူပေါ မာဏဝကော ဧကံ သမဏံ အာနေတွာ ရာဇဒွါရေ အာကာသေ ဌိတော’’တိ။ ရာဇာ အာသနာ ဥဋ္ဌာယ သီဟပဉ္ဇရေ ဌတွာ ‘‘မာဏဝက, ကသ္မာ တွံ အဘိရူပေါ သမာနော ဧတဿ ဝိရူပဿ သမဏဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ နမဿမာနော ဌိတော’’တိ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၀၉။ ‘‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပံ တုဝမရိယဝဏ္ဏီ, ပုရက္ခတွာ ပဉ္ဇလိကော နမဿသိ၊

သေယျော နု တေသော ဥဒဝါ သရိက္ခော, နာမံ ပရဿတ္တနော စာပိ ဗြူဟီ’’တိ။

တတ္ထ အရိယဝဏ္ဏီတိ သုန္ဒရရူပေါ။ သေယျော နု တေသောတိ ဧသော ဝိရူပေါ ပဗ္ဗဇိတော ကိံ နု တယာ ဥတ္တရိတရော, ဥဒါဟု သရိက္ခော။ နာမံ ပရဿတ္တနော စာပီတိ ဧတဿ ပရဿ စ အတ္တနော စ နာမံ ဗြူဟီတိ ပုစ္ဆတိ။

အထ နံ သက္ကော ‘‘မဟာရာဇ, သမဏာ နာမ ဂရုဋ္ဌာနိယာ, တေန မေ နာမံ လပိတုံ န လဗ္ဘတိ, မယှံ ပန တေ နာမံ ကထေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၀။ ‘‘န နာမဂေါတ္တံ ဂဏှန္တိ ရာဇ, သမ္မဂ္ဂတာနုဇ္ဇုဂတာန ဒေဝါ၊

အဟဉ္စ တေ နာမဓေယျံ ဝဒါမိ, သက္ကောဟမသ္မီ တိဒသာနမိန္ဒော’’တိ။

တတ္ထ သမ္မဂ္ဂတာနုဇ္ဇုဂတာန ဒေဝါတိ မဟာရာဇ, သဗ္ဗသင်္ခါရေ ယထာ သဘာဝသရသဝသေန သမ္မသိတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပတ္တတ္တာ သမ္မဂ္ဂတာနံ, ဥဇုနာ စ အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ ဂတတ္တာ ဥဇုဂတာနံ မဟာခီဏာသဝါနံ ဥပပတ္တိဒေဝေဟိ ဥတ္တရိတရာနံ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနံ ဥပပတ္တိဒေဝါ နာမဂေါတ္တံ န ဂဏှန္တိ။ အဟဉ္စ တေ နာမဓေယျန္တိ အပိစ အဟံ အတ္တနော နာမဓေယျံ တုယှံ ကထေမိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ တတိယဂါထာယ ဘိက္ခုနမဿနေ အာနိသံသံ ပုစ္ဆိ –

၁၁၁။ ‘‘ယော ဒိသွာ ဘိက္ခုံ စရဏူပပန္နံ, ပုရက္ခတွာ ပဉ္ဇလိကော နမဿတိ၊

ပုစ္ဆာမိ တံ ဒေဝရာဇေတမတ္ထံ, ဣတော စုတော ကိံ လဘတေ သုခံ သော’’တိ။

သက္ကော စတုတ္ထဂါထာယ ကထေသိ –

၁၁၂။ ‘‘ယော ဒိသွာ ဘိက္ခုံ စရဏူပပန္နံ, ပုရက္ခတွာ ပဉ္ဇလိကော နမဿတိ၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ လဘတေ ပသံသံ, သဂ္ဂဉ္စ သော ယာတိ သရီရဘေဒါ’’တိ။

တတ္ထ ဘိက္ခုန္တိ ဘိန္နကိလေသံ ပရိသုဒ္ဓပုဂ္ဂလံ။ စရဏူပပန္နန္တိ သီလစရဏေန ဥပေတံ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ န ကေဝလံ ဣတော စုတောယေဝ, ဣမသ္မိံ ပန အတ္တဘာဝေ သော ပသံသံ လဘတိ, ပသံသာသုခံ ဝိန္ဒတီတိ။

ရာဇာ သက္ကဿ ကထံ သုတွာ အတ္တနော မိစ္ဆာဂဟဏံ ဘိန္ဒိတွာ တုဋ္ဌမာနသော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၃။ ‘‘လက္ခီ ဝတ မေ ဥဒပါဒိ အဇ္ဇ, ယံ ဝါသဝံ ဘူတပတိဒ္ဒသာမ၊

ဘိက္ခုဉ္စ ဒိသွာန တုဝဉ္စ သက္က, ကာဟာမိ ပုညာနိ အနပ္ပကာနီ’’တိ။

တတ္ထ လက္ခီတိ သိရီ, ပညာတိပိ ဝဒန္တိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အဇ္ဇ မမ တဝ ဝစနံ သုဏန္တဿေဝ ကုသလာကုသလဝိပါကဇာနနပညာ ဥဒပါဒီတိ။ ယန္တိ နိပါတမတ္တံ။ ဘူတပတိဒ္ဒသာမာတိ ဘူတပတိံ အဒ္ဒသာမ။

တံ သုတွာ သက္ကော ပဏ္ဍိတဿ ထုတိံ ကရောန္တော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၁၁၄။ ‘‘အဒ္ဓါ ဟဝေ သေဝိတဗ္ဗာ သပညာ, ဗဟုဿုတာ ယေ ဗဟုဌာနစိန္တိနော၊

ဘိက္ခုဉ္စ ဒိသွာန မမဉ္စ ရာဇ, ကရောဟိ ပုညာနိ အနပ္ပကာနီ’’တိ။

တတ္ထ ဗဟုဌာနစိန္တိနောတိ ဗဟူနိ ကာရဏာနိ စိန္တနသမတ္ထာ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၁၁၅။ ‘‘အက္ကောဓနော နိစ္စပသန္နစိတ္တော, သဗ္ဗာတိထီယာစယောဂေါ ဘဝိတွာ၊

နိဟစ္စ မာနံ အဘိဝါဒယိဿံ, သုတွာန ဒေဝိန္ဒ သုဘာသိတာနီ’’တိ။

တတ္ထ သဗ္ဗာတိထီယာစယောဂေါ ဘဝိတွာတိ သဗ္ဗေသံ အတိထီနံ အာဂတာနံ အာဂန္တုကာနံ ယံ ယံ တေ ယာစန္တိ, တဿ တဿ ယုတ္တော အနုစ္ဆဝိကော ဘဝိတွာ, သဗ္ဗံ တေဟိ ယာစိတယာစိတံ ဒဒမာနောတိ အတ္ထော။ သုတွာန ဒေဝိန္ဒ သုဘာသိတာနီတိ တဝ သုဘာသိတာနိ သုတွာ အဟံ ဧဝရူပေါ ဘဝိဿာမီတိ ဝဒတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာကာသေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဝိဇ္ဇာဓရော န သမဏော, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ‘အတုစ္ဆော လောကော, အတ္ထိ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာ’တိ ဉတွာ ဒါနံ ဒေဟိ, သီလံ ရက္ခ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ရာဇာနံ ဩဝဒိ။ သက္ကောပိ သက္ကာနုဘာဝေန အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ နာဂရာနံ ဩဝါဒံ ဒတွာ ‘‘ပလာတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဘေရိံ စရာပေသိ။ အထ တေ ဥဘောပိ သကဋ္ဌာနမေဝ အဂမံသု။ ရာဇာ တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ အကာသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗုတော, ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ, သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ဝိဇ္ဇာဓရဇာတကဝဏ္ဏနာ ဆဋ္ဌာ။

[၃၉၂] ၇။ သိင်္ဃပုပ္ဖဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယမေတန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သော ကိရ ဇေတဝနာ နိက္ခမိတွာ ကောသလရဋ္ဌေ အညတရံ အရညံ နိဿာယ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ပဒုမသရံ ဩတရိတွာ သုပုပ္ဖိတပဒုမံ ဒိသွာ အဓောဝါတေ ဌတွာ ဥပသိင်္ဃိ။ အထ နံ တသ္မိံ ဝနေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘မာရိသ, တွံ ဂန္ဓထေနော နာမ, ဣဒံ တေ ဧကံ ထေယျင်္ဂ’’န္တိ သံဝေဇေသိ။ သော တာယ သံဝေဇိတော ပုန ဇေတဝနံ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နော ‘‘ကဟံ ဘိက္ခု နိဝုတ္ထောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘အသုကဝနသဏ္ဍေ နာမ, တတ္ထ စ မံ ဒေဝတာ ဧဝံ နာမ သံဝေဇေသီ’’တိ အာဟ။ အထ နံ သတ္ထာ ‘‘န ခေါ ဘိက္ခု ပုပ္ဖံ ဥပသိင်္ဃန္တော တွမေဝ ဒေဝတာယ သံဝေဇိတော, ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာပိ သံဝေဇိတပုဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဧကသ္မိံ ကာသိကဂါမေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ အပရဘာဂေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကံ ပဒုမသရံ နိဿာယ ဥပဝသန္တော ဧကဒိဝသံ သရံ ဩတရိတွာ သုပုပ္ဖိတပဒုမံ ဥပသိင်္ဃမာနော အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဧကာ ဒေဝဓီတာ ရုက္ခက္ခန္ဓဝိဝရေ ဌတွာ သံဝေဇယမာနာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၆။ ‘‘ယမေတံ ဝါရိဇံ ပုပ္ဖံ, အဒိန္နံ ဥပသိင်္ဃသိ၊

ဧကင်္ဂမေတံ ထေယျာနံ, ဂန္ဓထေနောသိ မာရိသာ’’တိ။

တတ္ထ ဧကင်္ဂမေတန္တိ ဧကကောဋ္ဌာသော ဧသ။

တတော ဗောဓိသတ္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၇။ ‘‘န ဟရာမိ န ဘဉ္ဇာမိ, အာရာ သိင်္ဃာမိ ဝါရိဇံ၊

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။

တတ္ထ အာရာ သိင်္ဃာမီတိ ဒူရေ ဌိတော ဃာယာမိ။ ဝဏ္ဏေနာတိ ကာရဏေန။

တသ္မိံ ခဏေ ဧကော ပုရိသော တသ္မိံ သရေ ဘိသာနိ စေဝ ခဏတိ, ပုဏ္ဍရီကာနိ စ ဘဉ္ဇတိ။ ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာ ‘‘မံ အာရာ ဌတွာ ဥပသိင်္ဃန္တံ ‘စောရော’တိ ဝဒသိ, ဧတံ ပုရိသံ ကသ္မာ န ဘဏသီ’’တိ တာယ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၁၈။ ‘‘ယောယံ ဘိသာနိ ခဏတိ, ပုဏ္ဍရီကာနိ ဘဉ္ဇတိ၊

ဧဝံ အာကိဏ္ဏကမ္မန္တော, ကသ္မာ ဧသော န ဝုစ္စတီ’’တိ။

တတ္ထ အာကိဏ္ဏကမ္မန္တောတိ ကက္ခဠကမ္မန္တော ဒါရုဏကမ္မန္တော။

အထဿ အဝစနကာရဏံ အာစိက္ခန္တီ ဒေဝတာ စတုတ္ထပဉ္စမဂါထာ အဘာသိ –

၁၁၉။ ‘‘အာကိဏ္ဏလုဒ္ဒေါ ပုရိသော, ဓာတိစေလံဝ မက္ခိတော၊

တသ္မိံ မေ ဝစနံ နတ္ထိ, တဉ္စာရဟာမိ ဝတ္တဝေ။

၁၂၀။ ‘‘အနင်္ဂဏဿ ပေါသဿ, နိစ္စံ သုစိဂဝေသိနော၊

ဝါလဂ္ဂမတ္တံ ပါပဿ, အဗ္ဘာမတ္တံဝ ခါယတီ’’တိ။

တတ္ထ ဓာတိစေလံဝါတိ ခေဠသိင်္ဃာဏိကမုတ္တဂူထမက္ခိတံ ဓာတိဒါသိယာ နိဝတ္ထစေလံ ဝိယ အယံ ပါပမက္ခိတောယေဝ, တေန ကာရဏေန တသ္မိံ မမ ဝစနံ နတ္ထိ။ တဉ္စာရဟာမီတိ သမဏာ ပန ဩဝါဒက္ခမာ ဟောန္တိ ပိယသီလာ, တသ္မာ တံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ အယုတ္တံ ကရောန္တံ ဝတ္တုံ အရဟာမိ သမဏာတိ။ အနင်္ဂဏဿာတိ နိဒ္ဒေါသဿ တုမှာဒိသဿ။ အဗ္ဘာမတ္တံဝ ခါယတီတိ မဟာမေဃပ္ပမာဏံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ, ဣဒါနိ ကသ္မာ ဧဝရူပံ ဒေါသံ အဗ္ဗောဟာရိကံ ကရောသီတိ။

တာယ ပန သံဝေဇိတော ဗောဓိသတ္တော သံဝေဂပ္ပတ္တော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၁၂၁။ ‘‘အဒ္ဓါ မံ ယက္ခ ဇာနာသိ, အထော မံ အနုကမ္ပသိ၊

ပုနပိ ယက္ခ ဝဇ္ဇာသိ, ယဒါ ပဿသိ ဧဒိသ’’န္တိ။

တတ္ထ ယက္ခာတိ ဒေဝတံ အာလပတိ။ ဝဇ္ဇာသီတိ ဝဒေယျာသိ။ ယဒါ ပဿသိ ဧဒိသန္တိ ယဒါ မမ ဧဝရူပံ ဒေါသံ ပဿသိ, တဒါ ဧဝံ မမ ဝဒေယျာသီတိ ဝဒတိ။

အထဿ သာ ဒေဝဓီတာ သတ္တမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၂။ ‘‘နေဝ တံ ဥပဇီဝါမိ, နပိ တေ ဘတကာမှသေ၊

တွမေဝ ဘိက္ခု ဇာနေယျ, ယေန ဂစ္ဆေယျ သုဂ္ဂတိ’’န္တိ။

တတ္ထ ဘတကာမှသေတိ တဝ ဘတိဟတာ ကမ္မကရာပိ န ဟောမ။ ကိံကာရဏာ တံ သဗ္ဗကာလံ ရက္ခမာနာ ဝိစရိဿာမာတိ ဒီပေတိ။ ယေန ဂစ္ဆေယျာတိ ဘိက္ခု ယေန ကမ္မေန တွံ သုဂတိံ ဂစ္ဆေယျာသိ, တွမေဝ တံ ဇာနေယျာသီတိ။

ဧဝံ သာ တဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ အတ္တနော ဝိမာနမေဝ ပဝိဋ္ဌာ။ ဗောဓိသတ္တောပိ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ သော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

တဒါ ဒေဝဓီတာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ အဟောသိ, တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

သိင်္ဃပုပ္ဖဇာတကဝဏ္ဏနာ သတ္တမာ။

[၃၉၃] ၈။ ဝိဃာသာဒဇာတကဝဏ္ဏနာ

သုသုခံ ဝတ ဇီဝန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိဟရန္တော ကေဠိသီလကေ ဘိက္ခူ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တေသု ဟိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေန ပါသာဒံ ကမ္ပေတွာ သံဝေဇိတေသု ဓမ္မသဘာယံ ဘိက္ခူ တေသံ အဂုဏံ ကထေန္တာ နိသီဒိံသု။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပေတေ ကေဠိသီလကာယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သက္ကော အဟောသိ။ အထ အညတရသ္မိံ ကာသိကဂါမေ သတ္တ ဘာတရော ကာမေသု ဒေါသံ ဒိသွာ နိက္ခမိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ မဇ္ဈာရညေ ဝသန္တာ ယောဂေ ယောဂံ အကတွာ ကာယဒဠှီဗဟုလာ ဟုတွာ နာနပ္ပကာရံ ကီဠံ ကီဠန္တာ စရိံသု။ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘ဣမေ သံဝေဇေဿာမီ’’တိ သုကော ဟုတွာ တေသံ ဝသနဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ရုက္ခေ နိလီယိတွာ တေ သံဝေဇေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၃။ ‘‘သုသုခံ ဝတ ဇီဝန္တိ, ယေ ဇနာ ဝိဃာသာဒိနော၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ, သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီ’’တိ။

တတ္ထ ဝိဃာသာဒိနောတိ ဘုတ္တာတိရေကံ ဘုဉ္ဇန္တေ သန္ဓာယာဟ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ယေ ဧဝရူပါ, တေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ, သမ္ပရာယေ စ တေသံ သုဂတိ ဟောတိ, သဂ္ဂေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ။

အထ တေသု ဧကော တဿ ဝစနံ သုတွာ အဝသေသေ အာမန္တေတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၄။ ‘‘သုကဿ ဘာသမာနဿ, န နိသာမေထ ပဏ္ဍိတာ၊

ဣဒံ သုဏာထ သောဒရိယာ, အမှေဝါယံ ပသံသတီ’’တိ။

တတ္ထ ဘာသမာနဿာတိ မာနုသိကာယ ဝါစာယ ဘဏန္တဿ။ န နိသာမေထာတိ န သုဏာထ။ ဣဒံ သုဏာထာတိ ဣဒမဿ ဝစနံ သုဏာထ။ သောဒရိယာတိ သမာနေ ဥဒရေ ဝုတ္ထဘာဝေန တေ အာလပန္တော အာဟ။

အထ နေ ပဋိက္ခိပန္တော သုကော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၂၅။ ‘‘နာဟံ တုမှေ ပသံသာမိ, ကုဏပါဒါ သုဏာထ မေ၊

ဥစ္ဆိဋ္ဌဘောဇိနော တုမှေ, န တုမှေ ဝိဃာသာဒိနော’’တိ။

တတ္ထ ကုဏပါဒါတိ ကုဏပခါဒကာတိ တေ အာလပတိ။

တေ တဿ ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေပိ စတုတ္ထံ ဂါထမာဟံသု –

၁၂၆။ ‘‘သတ္တဝဿာ ပဗ္ဗဇိတာ, မဇ္ဈာရညေ သိခဏ္ဍိနော၊

ဝိဃာသေနေဝ ယာပေန္တာ, မယဉ္စေ ဘောတော ဂါရယှာ၊

ကေ နု ဘောတော ပသံသိယာ’’တိ။

တတ္ထ သိခဏ္ဍိနောတိ စူဠာယ သမန္နာဂတာ။ ဝိဃာသေနေဝါတိ ဧတ္တကံ ကာလံ သတ္တ ဝဿာနိ သီဟဗျဂ္ဃဝိဃာသေနေဝ ယာပေန္တာ ယဒိ ဘောတော ဂါရယှာ, အထ ကေ နု တေ ပသံသိယာတိ။

တေ လဇ္ဇာပေန္တော မဟာသတ္တော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၇။ ‘‘တုမှေ သီဟာနံ ဗျဂ္ဃါနံ, ဝါဠာနဉ္စာဝသိဋ္ဌကံ၊

ဥစ္ဆိဋ္ဌေနေဝ ယာပေန္တာ, မညိဝှေါ ဝိဃာသာဒိနော’’တိ။

တတ္ထ ဝါဠာနဉ္စာဝသိဋ္ဌကန္တိ သေသဝါဠမိဂါနဉ္စ အဝသိဋ္ဌကံ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘောဇနံ။

တံ သုတွာ တာပသာ ‘‘သစေ မယံ န ဝိဃာသာဒါ, အထ ကေ စရဟိ တေ ဝိဃာသာဒါ’’တိ? အထ တေသံ သော တမတ္ထံ အာစိက္ခန္တော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၁၂၈။ ‘‘ယေ ဗြာဟ္မဏဿ သမဏဿ, အညဿ ဝါ ဝနိဗ္ဗိနော၊

ဒတွာဝ သေသံ ဘုဉ္ဇန္တိ, တေ ဇနာ ဝိဃာသာဒိနော’’တိ။

တတ္ထ ဝနိဗ္ဗိနောတိ တံ တံ ဘဏ္ဍံ ယာစနကဿ။ ဧဝံ တေ လဇ္ဇာပေတွာ မဟာသတ္တော သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သတ္တ ဘာတရော ဣမေ ကေဠိသီလကာ ဘိက္ခူ အဟေသုံ, သက္ကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ဝိဃာသာဒဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ။

[၃၉၄] ၉။ ဝဋ္ဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပဏီတန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ လောလဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဉှိ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု လောလော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ခေါ ဘိက္ခု ဣဒါနေဝ လောလော, ပုဗ္ဗေပိ တွံ လောလောယေဝ, လောလတာယ ပန ဗာရာဏသိယံ ဟတ္ထိဂဝါဿပုရိသကုဏပေဟိ အတိတ္တော ‘ဣတော ဥတ္တရိတရံ လဘိဿာမီ’တိ အရညံ ပဝိဋ္ဌောသီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဝဋ္ဋကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရညေ လူခတိဏဗီဇာဟာရော ဝသိ။ တဒါ ဗာရာဏသိယံ ဧကော လောလကာကော ဟတ္ထိကုဏပါဒီဟိ အတိတ္တော ‘‘ဣတော ဥတ္တရိတရံ လဘိဿာမီ’’တိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဖလာဖလံ ခါဒန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဝဋ္ဋကော အတိဝိယ ထူလသရီရော, မဓုရံ ဂေါစရံ ခါဒတိ မညေ, ဧတဿ ဂေါစရံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ခါဒိတွာ အဟမ္ပိ ထူလော ဘဝိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပရိဘာဂေ သာခါယ နိလီယိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဘော ဝဋ္ဋက, ကိံ နာမ ပဏီတာဟာရံ ဘုဉ္ဇသိ, ထူလသရီရော အဟောသီ’’တိ? ဗောဓိသတ္တော တေန ပုစ္ဆိတော တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၂၉။ ‘‘ပဏီတံ ဘုဉ္ဇသေ ဘတ္တံ, သပ္ပိတေလဉ္စ မာတုလ၊

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ကိသော တွမသိ ဝါယသာ’’တိ။

တတ္ထ ဘတ္တန္တိ မနုဿာနံ ဘောဇနနိယာမေန ပဋိယာဒိတဘတ္တံ။ မာတုလာတိ တံ ပိယသမုဒါစာရေန အာလပတိ။ ကိသောတိ အပ္ပမံသလောဟိတော။

တဿ ဝစနံ သုတွာ ကာကော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၀။ ‘‘အမိတ္တမဇ္ဈေ ဝသတော, တေသု အာမိသမေသတော၊

နိစ္စံ ဥဗ္ဗိဂ္ဂဟဒယဿ, ကုတော ကာကဿ ဒဠှိယံ။

၁၃၁။ ‘‘နိစ္စံ ဥဗ္ဗေဂိနော ကာကာ, ဓင်္ကာ ပါပေန ကမ္မုနာ၊

လဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍော န ပီဏေတိ, ကိသော တေနသ္မိ ဝဋ္ဋက။

၁၃၂။ ‘‘လူခါနိ တိဏဗီဇာနိ, အပ္ပသ္နေဟာနိ ဘုဉ္ဇသိ၊

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ထူလော တွမသိ ဝဋ္ဋကာ’’တိ။

တတ္ထ ဒဠှိယန္တိ ဧဝရူပဿ မယှံ ကာကဿ ကုတော ဒဠှီဘာဝေါ, ကုတော ထူလန္တိ အတ္ထော။ ဥဗ္ဗေဂိနောတိ ဥဗ္ဗေဂဝန္တော။ ဓင်္ကာတိ ကာကာနမေဝ နာမံ။ ပါပေန ကမ္မုနာ လဒ္ဓေါတိ ကာကေန မနုဿသန္တကဝိလုမ္ပနသင်္ခါတေန ပါပေန ကမ္မေန လဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍော။ န ပီဏေတီတိ န တပ္ပေတိ။ တေနသ္မီတိ တေန ကာရဏေနာဟံ ကိသော အသ္မိ။ အပ္ပသ္နေဟာနီတိ မန္ဒောဇာနိ။ ဣဒံ ကာကော ဗောဓိသတ္တံ ‘‘ပဏီတဘောဇနံ ခါဒတီ’’တိ သညီ ဟုတွာပိ ဝဋ္ဋကာနံ ဂဟိတဂေါစရံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ။

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော အတ္တနော ထူလဘာဝကာရဏံ ကထေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၃။ ‘‘အပ္ပိစ္ဆာ အပ္ပစိန္တာယ, အဒူရဂမနေန စ၊

လဒ္ဓါလဒ္ဓေန ယာပေန္တော, ထူလော တေနသ္မိ ဝါယသ။

၁၃၄။ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဿ ဟိ ပေါသဿ, အပ္ပစိန္တသုခဿ စ၊

သုသင်္ဂဟိတမာနဿ, ဝုတ္တီ သုသမုဒါနယာ’’တိ။

တတ္ထ အပ္ပိစ္ဆာတိ အာဟာရေသု အပ္ပိစ္ဆတာယ နိတ္တဏှတာယ, ကေဝလံ သရီရယာပနဝသေနေဝ အာဟာရာဟရဏတာယာတိ အတ္ထော။ အပ္ပစိန္တာယာတိ ‘‘အဇ္ဇ ကဟံ အာဟာရံ လဘိဿာမိ, သွေ ကဟ’’န္တိ ဧဝံ အာဟာရစိန္တာယ အဘာဝေန။ အဒူရဂမနေန စာတိ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ မဓုရံ လဘိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အဝိဒူရဂမနေန စ။ လဒ္ဓါလဒ္ဓေနာတိ လူခံ ဝါ ဟောတု ပဏီတံ ဝါ, ယံ လဒ္ဓံ, တေနေဝ။ ထူလော တေနသ္မီတိ တေန စတုဗ္ဗိဓေန ကာရဏေန ထူလော အသ္မိ။ ဝါယသာတိ ကာကံ အာလပတိ။ အပ္ပစိန္တသုခဿာတိ အာဟာရစိန္တာရဟိတာနံ အပ္ပစိန္တာနမရိယာနံ သုခံ အဿတ္ထီတိ အပ္ပစိန္တသုခေါ, တဿ တာဒိသေန သုခေန သမန္နာဂတဿ။ သုသင်္ဂဟိတမာနဿာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဇီရာပေတုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ ဧဝံ သုဋ္ဌု သင်္ဂဟိတာဟာရမာနဿ။ ဝုတ္တီ သုသမုဒါနယာတိ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ ဇီဝိတဝုတ္တိ သုခေန သက္ကာ သမုဒါနေတုံ သုသမုဒါနယာ သုနိဗ္ဗတ္တိယာ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ လောလဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

တဒါ ကာကော လောလဘိက္ခု အဟောသိ, ဝဋ္ဋကော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

ဝဋ္ဋကဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ။

[၃၉၅] ၁၀။ ပါရာဝတဇာတကဝဏ္ဏနာ

စိရဿံ ဝတ ပဿာမီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော လောလဘိက္ခုံယေဝ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပါရာဝတော ဟုတွာ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိနော မဟာနသေ နီဠပစ္ဆိယံ ဝသတိ။ ကာကောပိ တေန သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ ကတွာ တတ္ထေဝ ဝသတီတိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ ဘတ္တကာရကော ကာကပတ္တာနိ လုဉ္စိတွာ ပိဋ္ဌေန တံ မက္ခေတွာ ဧကံ ကပါလခဏ္ဍံ ဝိဇ္ဈိတွာ ကဏ္ဌေ ပိဠန္ဓိတွာ ပစ္ဆိယံ ပက္ခိပိ။ ဗောဓိသတ္တော အရညတော အာဂန္တွာ တံ ဒိသွာ ပရိဟာသံ ကရောန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁၃၅။ ‘‘စိရဿံ ဝတ ပဿာမိ, သဟာယံ မဏိဓာရိနံ၊

သုကတာ မဿုကုတ္တိယာ, သောဘတေ ဝတ မေ သခါ’’တိ။

တတ္ထ မဿုကုတ္တိယာတိ ဣမာယ မဿုကိရိယာယ။

တံ သုတွာ ကာကော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၃၆။ ‘‘ပရူဠှကစ္ဆနခလောမော, အဟံ ကမ္မေသု ဗျာဝဋော၊

စိရဿံ နှာပိတံ လဒ္ဓါ, လောမံ တံ အဇ္ဇ ဟာရယိ’’န္တိ။

တတ္ထ အဟံ ကမ္မေသု ဗျာဝဋောတိ အဟံ သမ္မ ပါရာဝတ, ရာဇကမ္မေသု ဗျာဝဋော ဩကာသံ အလဘန္တော ပရူဠှကစ္ဆနခလောမော အဟောသိန္တိ ဝဒတိ။ အဇ္ဇ ဟာရယိန္တိ အဇ္ဇ ဟာရေသိံ။

တတော ဗောဓိသတ္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၃၇။ ‘‘ယံ နု လောမံ အဟာရေသိ, ဒုလ္လဘံ လဒ္ဓ ကပ္ပကံ၊

အထ ကိဉ္စရဟိ တေ သမ္မ, ကဏ္ဌေ ကိဏိကိဏာယတီ’’တိ။

တဿတ္ထော – ယံ တာဝ ဒုလ္လဘံ ကပ္ပကံ လဘိတွာ လောမံ ဟရာပေသိ, တံ ဟရာပယ, အထ ကိဉ္စရဟိ တေ ဝယဿ ဣဒံ ကဏ္ဌေ ကိဏိကိဏာယတီတိ။

တတော ကာကော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၃၈။ ‘‘မနုဿသုခုမာလာနံ, မဏိ ကဏ္ဌေသု လမ္ဗတိ၊

တေသာဟံ အနုသိက္ခာမိ, မာ တွံ မညိ ဒဝါ ကတံ။

၁၃၉။ ‘‘သစေပိမံ ပိဟယသိ, မဿုကုတ္တိံ သုကာရိတံ၊

ကာရယိဿာမိ တေ သမ္မ, မဏိဉ္စာပိ ဒဒါမိ တေ’’တိ။

တတ္ထ မဏီတိ ဧဝရူပါနံ မနုဿာနံ ဧကံ မဏိရတနံ ကဏ္ဌေသု လမ္ဗတိ။ တေသာဟန္တိ တေသံ အဟံ။ မာ တွံ မညီတိ တွံ ပန ‘‘ဧတံ မယာ ဒဝါ ကတ’’န္တိ မာ မညိ။ သစေပိမံ ပိဟယသီတိ သစေ ဣမံ မမ ကတံ မဿုကုတ္တိံ တွံ ဣစ္ဆသိ။

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၁၄၀။ ‘‘တွညေဝ မဏိနာ ဆန္နော, သုကတာယ စ မဿုယာ၊

အာမန္တ ခေါ တံ ဂစ္ဆာမိ, ပိယံ မေ တဝဒဿန’’န္တိ။

တတ္ထ မဏိနာတိ မဏိနော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သမ္မ ဝါယသ, တွညေဝ ဣမဿ မဏိနော အနုစ္ဆဝိကော ဣမိဿာ စ သုကတာယ မဿုယာ, မမ ပန တဝ အဒဿနမေဝ ပိယံ, တသ္မာ တံ အာမန္တယိတွာ ဂစ္ဆာမီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဗောဓိသတ္တော ဥပ္ပတိတွာ အညတ္ထ ဂတော။ ကာကော တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ လောလဘိက္ခု အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ ကာကော လောလဘိက္ခု အဟောသိ, ပါရာဝတော ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

ပါရာဝတဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ။

ခရပုတ္တဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော နိဋ္ဌိတော။

ဇာတကုဒ္ဒါနံ –

အဝါရိယံ သေတကေတု, ဒရီမုခဉ္စ နေရု စ၊

အာသင်္ကမိဂါလောပဉ္စ, ကာဠကဏ္ဏီ စ ကုက္ကုဋံ။

ဓမ္မဓဇဉ္စ နန္ဒိယံ, ခရပုတ္တံ သူစိ စေဝ၊

တုဏ္ဍိလံ သောဏ္ဏကက္ကဋံ, မယှကံ ဝိဇ္ဇာဓရဉ္စေဝ။

သိင်္ဃပုပ္ဖံ ဝိဃာသာဒံ, ဝဋ္ဋကဉ္စ ပါရာဝတံ၊

သင်္ဂါယိံသု မဟာထေရာ, ဆက္ကေ ဝီသတိ ဇာတကေ။

ဆက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတ္တကနိပါတော

၁။ ကုက္ကုဝဂ္ဂေါ

[၃၉၆] ၁။ ကုက္ကုဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဒိယဍ္ဎကုက္ကူတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ရာဇောဝါဒံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု တေသကုဏဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၁၇။၁ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အမစ္စော အဟောသိ။ ရာဇာ အဂတိဂမနေ ပတိဋ္ဌာယ အဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, ဇနပဒံ ပီဠေတွာ ဓနမေဝ သံဟရိ။ ဗောဓိသတ္တော ရာဇာနံ ဩဝဒိတုကာမော ဧကံ ဥပမံ ဥပဓာရေန္တော ဝိစရတိ, ရညော ဥယျာနေ ဝါသာဂါရံ ဝိပ္ပကတံ ဟောတိ အနိဋ္ဌိတစ္ဆဒနံ, ဒါရုကဏ္ဏိကံ အာရောပေတွာ ဂေါပါနသိယော ပဝေသိတမတ္တာ ဟောန္တိ။ ရာဇာ ကီဠနတ္ထာယ ဥယျာနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝိစရိတွာ တံ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ဥလ္လောကေန္တော ကဏ္ဏိကမဏ္ဍလံ ဒိသွာ အတ္တနော ဥပရိပတနဘယေန နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဌိတော ပုန ဩလောကေတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ နိဿာယ ကဏ္ဏိကာ ဌိတာ, ကိံ နိဿာယ ဂေါပါနသိယော’’တိ စိန္တေတွာ ဗောဓိသတ္တံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁။ ‘‘ဒိယဍ္ဎကုက္ကူ ဥဒယေန ကဏ္ဏိကာ, ဝိဒတ္ထိယော အဋ္ဌ ပရိက္ခိပန္တိ နံ၊

သာ သိံသပါ, သာရမယာ အဖေဂ္ဂုကာ, ကုဟိံ ဌိတာ ဥပ္ပရိတော န ဓံသတီ’’တိ။

တတ္ထ ဒိယဍ္ဎကုက္ကူတိ ဒိယဍ္ဎရတနာ။ ဥဒယေနာတိ ဥစ္စတ္တေန။ ပရိက္ခိပန္တိ နန္တိ တံ ပနေတံ အဋ္ဌ ဝိဒတ္ထိယော ပရိက္ခိပန္တိ, ပရိက္ခေပတော အဋ္ဌဝိဒတ္ထိပမာဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကုဟိံ ဌိတာတိ ကတ္ထ ပတိဋ္ဌိတာ ဟုတွာ။ န ဓံသတီတိ န ပတတိ။

တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘လဒ္ဓါ ဒါနိ မေ ရညော ဩဝါဒတ္ထာယ ဥပမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

၂။ ‘‘ယာ တိံသတိ သာရမယာ အနုဇ္ဇုကာ, ပရိကိရိယ ဂေါပါနသိယော သမံ ဌိတာ၊

တာဟိ သုသင်္ဂဟိတာ ဗလသာ ပီဠိတာ, သမံ ဌိတာ ဥပ္ပရိတော န ဓံသတိ။

၃။ ‘‘ဧဝမ္ပိ မိတ္တေဟိ ဒဠှေဟိ ပဏ္ဍိတော, အဘေဇ္ဇရူပေဟိ သုစီဟိ မန္တိဘိ၊

သုသင်္ဂဟီတော သိရိယာ န ဓံသတိ, ဂေါပါနသီဘာရဝဟာဝ ကဏ္ဏိကာ’’တိ။

တတ္ထ ယာ တိံသတိ သာရမယာတိ ယာ ဧတာ သာရရုက္ခမယာ တိံသတိ ဂေါပါနသိယော။ ပရိကိရိယာတိ ပရိဝါရေတွာ။ သမံ ဌိတာတိ သမဘာဂေန ဌိတာ။ ဗလသာ ပီဠိတာတိ တာဟိ တာဟိ ဂေါပါနသီဟိ ဗလေန ပီဠိတာ သုဋ္ဌု သင်္ဂဟိတာ ဧကာဗဒ္ဓါ ဟုတွာ။ ပဏ္ဍိတောတိ ဉာဏသမ္ပန္နော ရာဇာ။ သုစီဟီတိ သုစိသမာစာရေဟိ ကလျာဏမိတ္တေဟိ။ မန္တိဘီတိ မန္တကုသလေဟိ။ ဂေါပါနသီဘာရဝဟာဝ ကဏ္ဏိကာတိ ယထာ ဂေါပါနသီနံ ဘာရံ ဝဟမာနာ ကဏ္ဏိကာ န ဓံသတိ န ပတတိ, ဧဝံ ရာဇာပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ မန္တီဟိ အဘိဇ္ဇဟဒယေဟိ သုသင်္ဂဟိတော သိရိတော န ဓံသတိ န ပတတိ န ပရိဟာယတိ။

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တေ ကထေန္တေယေဝ အတ္တနော ကိရိယံ သလ္လက္ခေတွာ ကဏ္ဏိကာယ အသတိ ဂေါပါနသိယော န တိဋ္ဌန္တိ, ဂေါပါနသီဟိ အသင်္ဂဟိတာ ကဏ္ဏိကာ န တိဋ္ဌတိ, ဂေါပါနသီသု ဘိဇ္ဇန္တီသု ကဏ္ဏိကာ ပတတိ, ဧဝမေဝ အဓမ္မိကော ရာဇာ အတ္တနော မိတ္တာမစ္စေ စ ဗလကာယေ စ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေ စ အသင်္ဂဏှန္တော တေသု ဘိဇ္ဇန္တေသု တေဟိ အသင်္ဂဟိတော ဣဿရိယာ ဓံသတိ, ရညာ နာမ ဓမ္မိကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။ အထဿ တသ္မိံ ခဏေ ပဏ္ဏာကာရတ္ထာယ မာတုလုင်္ဂံ အာဟရိံသု။ ရာဇာ ‘‘သဟာယ, ဣမံ မာတုလုင်္ဂံ ခါဒါ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ။ ဗောဓိသတ္တော တံ ဂဟေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဣမံ ခါဒိတုံ အဇာနန္တာ တိတ္တကံ ဝါ ကရောန္တိ အမ္ဗိလံ ဝါ, ဇာနန္တာ ပန ပဏ္ဍိတာ တိတ္တကံ ဟာရေတွာ အမ္ဗိလံ အနီဟရိတွာ မာတုလုင်္ဂရသံ အနာသေတွာဝ ခါဒန္တီ’’တိ ရညော ဣမာယ ဥပမာယ ဓနသံဃရဏူပါယံ ဒဿေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၄။ ‘‘ခရတ္တစံ ဗေလ္လံ ယထာပိ သတ္ထဝါ, အနာမသန္တောပိ ကရောတိ တိတ္တကံ၊

သမာဟရံ သာဒုံ ကရောတိ ပတ္ထိဝ, အသာဒုံ ကယိရာ တနုဗန္ဓမုဒ္ဓရံ။

၅။ ‘‘ဧဝမ္ပိ ဂါမနိဂမေသု ပဏ္ဍိတော, အသာဟသံ ရာဇဓနာနိ သံဃရံ၊

ဓမ္မာနုဝတ္တီ ပဋိပဇ္ဇမာနော, သ ဖာတိ ကယိရာ အဝိဟေဌယံ ပရ’’န္တိ။

တတ္ထ ခရတ္တစန္တိ ထဒ္ဓတစံ။ ဗေလ္လန္တိ မာတုလုင်္ဂံ။ ‘ဗေလ’’န္တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော။ သတ္ထဝါတိ သတ္ထကဟတ္ထော။ အနာမသန္တောတိ ဗဟိတစံ တနုကမ္ပိ အတစ္ဆန္တော ဣဒံ ဖလံ တိတ္တကံ ကရောတိ။ သမာဟရန္တိ သမာဟရန္တော ဗဟိတစံ တစ္ဆန္တော အန္တော စ အမ္ဗိလံ အနီဟရန္တော တံ သာဒုံ ကရောတိ။ ပတ္ထိဝါတိ ရာဇာနံ အာလပတိ။ တနုဗန္ဓမုဒ္ဓရန္တိ တနုကံ ပန တစံ ဥဒ္ဓရန္တော သဗ္ဗသော တိတ္တကဿ အနပနီတတ္တာ တံ အသာဒုမေဝ ကယိရာ။ ဧဝန္တိ ဧဝံ ပဏ္ဍိတော ရာဇာပိ အသာဟသံ သာဟသိယာ တဏှာယ ဝသံ အဂစ္ဆန္တော အဂတိဂမနံ ပဟာယ ရဋ္ဌံ အပီဠေတွာ ဥပစိကာနံ ဝမ္မိကဝဍ္ဎနနိယာမေန မဓုကရာနံ ရေဏုံ ဂဟေတွာ မဓုကရဏနိယာမေန စ ဓနံ သံဃရန္တော –

‘‘ဒါနံ သီလံ ပရိစ္စာဂံ, အဇ္ဇဝံ မဒ္ဒဝံ တပံ၊

အက္ကောဓံ အဝိဟိံသဉ္စ, ခန္တိဉ္စ အဝိရောဓန’’န္တိ။ –

ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ ရာဇဓမ္မာနံ အနုဝတ္တနေန ဓမ္မာနုဝတ္တီ ဟုတွာ ပဋိပဇ္ဇမာနော သော အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ ဖာတိံ ဝဍ္ဎိံ ကရေယျ ပရံ အဝိဟေဌေန္တောယေဝါတိ။

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ မန္တေန္တော ပေါက္ခရဏီတီရံ ဂန္တွာ သုပုပ္ဖိတံ ဗာလသူရိယဝဏ္ဏံ ဥဒကေန အနုပလိတ္တံ ပဒုမံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘သဟာယ, ဣမံ ပဒုမံ ဥဒကေ သဉ္ဇာတမေဝ ဥဒကေန အလိမ္ပမာနံ ဌိတ’’န္တိ။ အထ နံ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ, ရညာ နာမ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဩဝဒန္တော ဣမာ ဂါထာ အာဟ –

၆။ ‘‘ဩဒါတမူလံ သုစိဝါရိသမ္ဘဝံ, ဇာတံ ယထာ ပေါက္ခရဏီသု အမ္ဗုဇံ၊

ပဒုမံ ယထာ အဂ္ဂိနိကာသိဖာလိမံ, န ကဒ္ဒမော န ရဇော န ဝါရိ လိမ္ပတိ။

၇။ ‘‘ဧဝမ္ပိ ဝေါဟာရသုစိံ အသာဟသံ, ဝိသုဒ္ဓကမ္မန္တမပေတပါပကံ၊

န လိမ္ပတိ ကမ္မကိလေသ တာဒိသော, ဇာတံ ယထာ ပေါက္ခရဏီသု အမ္ဗုဇ’’န္တိ။

တတ္ထ ဩဒါတမူလန္တိ ပဏ္ဍရမူလံ။ အမ္ဗုဇန္တိ ပဒုမဿေဝ ဝေဝစနံ။ အဂ္ဂိနိကာသိဖာလိမန္တိ အဂ္ဂိနိကာသိနာ သူရိယေန ဖာလိတံ ဝိကသိတန္တိ အတ္ထော။ န ကဒ္ဒမော န ရဇော န ဝါရိ လိမ္ပတီတိ နေဝ ကဒ္ဒမော န ရဇော န ဥဒကံ လိမ္ပတိ, န မက္ခေတီတိ အတ္ထော။ ‘‘လိပ္ပတိ’’စ္စေဝ ဝါ ပါဌော, ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတာနိ ပစ္စတ္တဝစနာနိ, ဧတေသု ကဒ္ဒမာဒီသု န လိပ္ပတိ, န အလ္လီယတီတိ အတ္ထော။ ဝေါဟာရသုစိန္တိ ပေါရာဏကေဟိ ဓမ္မိကရာဇူဟိ လိခါပေတွာ ဌပိတဝိနိစ္ဆယဝေါဟာရေ သုစိံ, အဂတိဂမနံ ပဟာယ ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆယကာရကန္တိ အတ္ထော။ အသာဟသန္တိ ဓမ္မိကဝိနိစ္ဆယေ ဌိတတ္တာယေဝ သာဟသိကကိရိယာယ ဝိရဟိတံ။ ဝိသုဒ္ဓကမ္မန္တန္တိ တေနေဝ အသာဟသိကဋ္ဌေန ဝိသုဒ္ဓကမ္မန္တံ သစ္စဝါဒိံ နိက္ကောဓံ မဇ္ဈတ္တံ တုလာဘူတံ လောကဿ။ အပေတပါပကန္တိ အပဂတပါပကမ္မံ။ န လိမ္ပတိ ကမ္မကိလေသ တာဒိသောတိ တံ ရာဇာနံ ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရော မုသာဝါဒေါတိ အယံ ကမ္မကိလေသော န အလ္လီယတိ။ ကိံကာရဏာ? တာဒိသော ဇာတံ ယထာ ပေါက္ခရဏီသု အမ္ဗုဇံ။ တာဒိသော ဟိ ရာဇာ ယထာ ပေါက္ခရဏီသု ဇာတံ ပဒုမံ အနုပလိတ္တံ, ဧဝံ အနုပလိတ္တော နာမ ဟောတိ။

ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒံ သုတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ, ပဏ္ဍိတာမစ္စော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ကုက္ကုဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ။

[၃၉၇] ၂။ မနောဇဇာတကဝဏ္ဏနာ

ယထာ စာပေါ နိန္နမတီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော ဝိပက္ခသေဝကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု ပန ဟေဋ္ဌာ မဟိဠာမုခဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁။၂၆) ဝိတ္ထာရိတမေဝ။ တဒါ ပန သတ္ထာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပေသ ဝိပက္ခသေဝကောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော သီဟော ဟုတွာ သီဟိယာ သဒ္ဓိံ သံဝသန္တော ဒွေ ပေါတကေ လဘိ – ပုတ္တဉ္စ ဓီတရဉ္စ။ ပုတ္တဿ မနောဇောတိ နာမံ အဟောသိ, သော ဝယပ္ပတ္တော ဧကံ သီဟပေါတိကံ ဂဏှိ။ ဣတိ တေ ပဉ္စ ဇနာ အဟေသုံ။ မနောဇော ဝနမဟိံသာဒယော ဝဓိတွာ မံသံ အာဟရိတွာ မာတာပိတရော စ ဘဂိနိဉ္စ ပဇာပတိဉ္စ ပေါသေတိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဂေါစရဘူမိယံ ဂိရိယံ နာမ သိင်္ဂါလံ ပလာယိတုံ အပ္ပဟောန္တံ ဥရေန နိပန္နံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, သမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဥပဋ္ဌာတုကာမောမှိ, သာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု, ဥပဋ္ဌဟဿူ’’တိ တံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝသနဂုဟံ အာနေသိ။ ဗောဓိသတ္တော တံ ဒိသွာ ‘‘တာတ မနောဇ, သိင်္ဂါလာ နာမ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ အကိစ္စေ နိယောဇေန္တိ, မာ ဧတံ အတ္တနော သန္တိကေ ကရီ’’တိ ဝါရေတုံ နာသက္ခိ။

အထေကဒိဝသံ သိင်္ဂါလော အဿမံသံ ခါဒိတုကာမော မနောဇံ အာဟ – ‘‘သာမိ, အမှေဟိ ဌပေတွာ အဿမံသံ အညံ အခါဒိတပုဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ, အဿံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ။ ‘‘ကဟံ ပန, သမ္မ, အဿာ ဟောန္တီ’’တိ? ‘‘ဗာရာဏသိယံ နဒီတီရေ’’တိ။ သော တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ အဿာနံ နဒိယာ နှာနဝေလာယံ ဂန္တွာ ဧကံ အဿံ ဂဟေတွာ ပိဋ္ဌိယံ အာရောပေတွာ ဝေဂေန အတ္တနော ဂုဟာဒွါရမေဝ အာဂတော။ အထဿ ပိတာ အဿမံသံ ခါဒိတွာ ‘‘တာတ, အဿာ နာမ ရာဇဘောဂါ, ရာဇာနော စ နာမ အနေကမာယာ ကုသလေဟိ ဓနုဂ္ဂဟေဟိ ဝိဇ္ဈာပေန္တိ, အဿမံသခါဒနသီဟာ နာမ ဒီဃာယုကာ န ဟောန္တိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ အဿံ ဂဏှီ’’တိ အာဟ။ သော ပိတု ဝစနံ အကတွာ ဂဏှတေဝ။ ‘‘သီဟော အဿေ ဂဏှာတီ’’တိ သုတွာ ရာဇာ အန္တောနဂရေယေဝ အဿာနံ ပေါက္ခရဏိံ ကာရာပေသိ။ တတောပိ အာဂန္တွာ ဂဏှိယေဝ။ ရာဇာ အဿသာလံ ကာရေတွာ အန္တောသာလာယမေဝ တိဏောဒကံ ဒါပေသိ။ သီဟော ပါကာရမတ္ထကေန ဂန္တွာ အန္တောသာလာတောပိ ဂဏှိယေဝ။

ရာဇာ ဧကံ အက္ခဏဝေဓိံ ဓနုဂ္ဂဟံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သက္ခိဿသိ တာတ, သီဟံ ဝိဇ္ဈိတု’’န္တိ အာဟ။ သော ‘‘သက္ကောမီ’’တိ ဝတွာ ပါကာရံ နိဿာယ သီဟဿ အာဂမနမဂ္ဂေ အဋ္ဋကံ ကာရေတွာ အဋ္ဌာသိ။ သီဟော အာဂန္တွာ ဗဟိသုသာနေ သိင်္ဂါလံ ဌပေတွာ အဿဂဟဏတ္ထာယ နဂရံ ပက္ခန္ဒိ။ ဓနုဂ္ဂဟော အာဂမနကာလေ ‘‘အတိတိခိဏော ဝေဂေါ’’တိ သီဟံ အဝိဇ္ဈိတွာ အဿံ ဂဟေတွာ ဂမနကာလေ ဂရုဘာရတာယ ဩလီနဝေဂံ သီဟံ တိခိဏေန နာရာစေန ပစ္ဆာဘာဂေ ဝိဇ္ဈိ။ နာရာစော ပုရိမကာယေန နိက္ခမိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ။ သီဟော ‘‘ဝိဒ္ဓေါသ္မီ’’တိ ဝိရဝိ။ ဓနုဂ္ဂဟော တံ ဝိဇ္ဈိတွာ အသနိ ဝိယ ဇိယံ ပေါထေသိ။ သိင်္ဂါလော သီဟဿ စ ဇိယာယ စ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘သဟာယော မေ ဓနုဂ္ဂဟေန ဝိဇ္ဈိတွာ မာရိတော ဘဝိဿတိ, မတကေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသော နာမ နတ္ထိ, ဣဒါနိ မမ ပကတိယာ ဝသနဝနမေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ အတ္တနာဝ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၈။ ‘‘ယထာ စာပေါ နိန္နမတိ, ဇိယာ စာပိ နိကူဇတိ၊

ဟညတေ နူန မနောဇော, မိဂရာဇာ သခါ မမ။

၉။ ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ ဝနန္တာနိ, ပက္ကမာမိ ယထာသုခံ၊

နေတာဒိသာ သခါ ဟောန္တိ, လဗ္ဘာ မေ ဇီဝတော သခါ’’တိ။

တတ္ထ ယထာတိ ယေနာကာရေနေဝ စာပေါ နိန္နမတိ။ ဟညတေ နူနာတိ နူန ဟညတိ။ နေတာဒိသာတိ ဧဝရူပါ မတကာ သဟာယာ နာမ န ဟောန္တိ။ လဗ္ဘာ မေတိ ဇီဝတော မမ သဟာယော နာမ သက္ကာ လဒ္ဓုံ။

သီဟောပိ ဧကဝေဂေန ဂန္တွာ အဿံ ဂုဟာဒွါရေ ပါတေတွာ သယမ္ပိ မရိတွာ ပတိ။ အထဿ ဉာတကာ နိက္ခမိတွာ တံ လောဟိတမက္ခိတံ ပဟာရမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတလောဟိတံ ပါပဇနသေဝိတာယ ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တံ အဒ္ဒသံသု, ဒိသွာ စဿ မာတာ ပိတာ ဘဂိနီ ပဇာပတီတိ ပဋိပါဋိယာ စတဿော ဂါထာ ဘာသိံသု –

၁၀။ ‘‘န ပါပဇနသံသေဝီ, အစ္စန္တံ သုခမေဓတိ၊

မနောဇံ ပဿ သေမာနံ, ဂိရိယဿာနုသာသနီ။

၁၁။ ‘‘န ပါပသမ္ပဝင်္ကေန, မာတာ ပုတ္တေန နန္ဒတိ၊

မနောဇံ ပဿ သေမာနံ, အစ္ဆန္နံ သမှိ လောဟိတေ။

၁၂။ ‘‘ဧဝမာပဇ္ဇတေ ပေါသော, ပါပိယော စ နိဂစ္ဆတိ၊

ယော ဝေ ဟိတာနံ ဝစနံ, န ကရောတိ အတ္ထဒဿိနံ။

၁၃။ ‘‘ဧဝဉ္စ သော ဟောတိ တတော စ ပါပိယော, ယော ဥတ္တမော အဓမဇနူပသေဝီ၊

ပဿုတ္တမံ အဓမဇနူပသေဝိတံ, မိဂါဓိပံ သရဝရဝေဂနိဒ္ဓုတ’’န္တိ။

တတ္ထ အစ္စန္တံ သုခမေဓတီတိ န စိရံ သုခံ လဘတိ။ ဂိရိယဿာနုသာသနီတိ အယံ ဧဝရူပါ ဂိရိယဿာနုသာသနီတိ ဂရဟန္တော အာဟ။ ပါပသမ္ပဝင်္ကေနာတိ ပါပေသု သမ္ပဝင်္ကေန ပါပသဟာယေန။ အစ္ဆန္နန္တိ နိမုဂ္ဂံ။ ပါပိယော စ နိဂစ္ဆတီတိ ပါပဉ္စ ဝိန္ဒတိ။ ဟိတာနန္တိ အတ္ထကာမာနံ။ အတ္ထဒဿိနန္တိ အနာဂတအတ္ထံ ပဿန္တာနံ။ ပါပိယောတိ ပါပတရော။ အဓမဇနူပသေဝီတိ အဓမဇနံ ဥပသေဝီ။ ဥတ္တမန္တိ သရီရဗလေန ဇေဋ္ဌကံ။

ပစ္ဆိမာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ –

၁၄။ ‘‘နိဟီယတိ ပုရိသော နိဟီနသေဝီ, န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ၊

သေဋ္ဌမုပဂမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ, တသ္မာတ္တနာ ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ။

တတ္ထ နိဟီယတီတိ ဘိက္ခဝေ, နိဟီနသေဝီ နာမ မနောဇော သီဟော ဝိယ နိဟီယတိ ပရိဟာယတိ ဝိနာသံ ပါပုဏာတိ။ တုလျသေဝီတိ သီလာဒီဟိ အတ္တနာ သဒိသံ သေဝမာနော န ဟာယတိ, ဝဍ္ဎိယေဝ ပနဿ ဟောတိ။ သေဋ္ဌမုပဂမန္တိ သီလာဒီဟိ ဥတ္တရိတရံယေဝ ဥပဂစ္ဆန္တော။ ဥဒေတိ ခိပ္ပန္တိ သီဃမေဝ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဥဒေတိ, ဝုဒ္ဓိံ ဥပဂစ္ဆတီတိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ ဝိပက္ခသေဝကော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

တဒါ သိင်္ဂါလော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ, မနောဇော ဝိပက္ခသေဝကော, ဘဂိနီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ, ဘရိယာ ခေမာ ဘိက္ခုနီ, မာတာ ရာဟုလမာတာ, ပိတာ သီဟရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

မနောဇဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ။

[၃၉၈] ၃။ သုတနုဇာတကဝဏ္ဏနာ

ရာဇာ တေ ဘတ္တန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မာတုပေါသကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု သာမဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၂၂။၂၉၆ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဒုဂ္ဂတဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုတနူတိဿ နာမံ အကံသု။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဘတိံ ကတွာ မာတာပိတရော ပေါသေတွာ ပိတရိ ကာလကတေ မာတရံ ပေါသေတိ။ တသ္မိံ ပန ကာလေ ဗာရာဏသိရာဇာ မိဂဝိတ္တကော အဟောသိ။ သော ဧကဒိဝသံ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ယောဇနဒွိယောဇနမတ္တံ အရညံ ပဝိသိတွာ ‘‘ယဿ ဌိတဋ္ဌာနေန မိဂေါ ပလာယတိ, သော ဣမံ နာမ ဇိတော’’တိ သဗ္ဗေသံ အာရောစာပေသိ။ အမစ္စာ ရညော ဓုဝမဂ္ဂဋ္ဌာနေ ကောဋ္ဌကံ ဆာဒေတွာ အဒံသု။ မနုဿေဟိ မိဂါနံ ဝသနဋ္ဌာနာနိ ပရိဝါရေတွာ ဥန္နာဒေန္တေဟိ ဥဋ္ဌာပိတေသု မိဂေသု ဧကော ဧဏိမိဂေါ ရညော ဌိတဋ္ဌာနံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ရာဇာ ‘‘တံ ဝိဇ္ဈိဿာမီ’’တိ သရံ ခိပိ။ ဥဂ္ဂဟိတမာယော မိဂေါ သရံ မဟာဖာသုကာဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တံ ဉတွာ ပရိဝတ္တိတွာ သရေန ဝိဒ္ဓေါ ဝိယ ဟုတွာ ပတိ။ ရာဇာ ‘‘မိဂေါ မေ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ဂဟဏတ္ထာယ ဓာဝိ။ မိဂေါ ဥဋ္ဌာယ ဝါတဝေဂေန ပလာယိ, အမစ္စာဒယော ရာဇာနံ အဝဟသိံသု။ သော မိဂံ အနုဗန္ဓိတွာ ကိလန္တကာလေ ခဂ္ဂေန ဒွိဓာ ဆိန္ဒိတွာ ဧကသ္မိံ ဒဏ္ဍကေ လဂ္ဂိတွာ ကာဇံ ဝဟန္တော ဝိယ အာဂစ္ဆန္တော ‘‘ထောကံ ဝိဿမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂသမီပေ ဌိတံ ဝဋရုက္ခံ ဥပဂန္တွာ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ။

တသ္မိံ ပန ဝဋရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တော မဃဒေဝေါ နာမ ယက္ခော တတ္ထ ပဝိဋ္ဌေ ဝေဿဝဏဿ သန္တိကာ ခါဒိတုံ လဘိ။ သော ရာဇာနံ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တံ ‘‘တိဋ္ဌ ဘက္ခောသိ မေ’’တိ ဟတ္ထေ ဂဏှိ။ ‘‘တွံ ကောနာမောသီ’’တိ? ‘‘အဟံ ဣဓ နိဗ္ဗတ္တယက္ခော, ဣမံ ဌာနံ ပဝိဋ္ဌကေ ခါဒိတုံ လဘာမီ’’တိ။ ရာဇာ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ကိံ အဇ္ဇေဝ မံ ခါဒိဿသိ, ဥဒါဟု နိဗဒ္ဓံ ခါဒိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘လဘန္တော နိဗဒ္ဓံ ခါဒိဿာမီ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘ဣမံ အဇ္ဇ မိဂံ ခါဒိတွာ မံ ဝိဿဇ္ဇေဟိ, အဟံ တေ သွေ ပဋ္ဌာယ ဧကာယ ဘတ္တပါတိယာ သဒ္ဓိံ ဧကံ မနုဿံ ပေသေဿာမီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ, အပေသိတဒိဝသေ တညေဝ ခါဒိဿာမီ’’တိ။ ‘‘အဟံ ဗာရာဏသိရာဇာ, မယှံ အဝိဇ္ဇမာနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ။ ယက္ခော ပဋိညံ ဂဟေတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သော နဂရံ ပဝိသိတွာ တမတ္ထံ ဧကဿ အတ္ထစရကဿ အမစ္စဿ ကထေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေါ ကတော, ဒေဝါ’’တိ? ‘‘န ကတော’’တိ။ ‘‘အယုတ္တံ ဝေါ ကတံ, ဧဝံ သန္တေပိ မာ စိန္တယိတ္ထ, ဗဟူ ဗန္ဓနာဂါရေ မနုဿာ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ တွံ ဧတံ ကမ္မံ ကရ, မယှံ ဇီဝိတံ ဒေဟီ’’တိ။

အမစ္စော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒေဝသိကံ ဗန္ဓနာဂါရတော မနုဿံ နီဟရိတွာ ဘတ္တပါတိံ ဂဟေတွာ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာဝ ယက္ခဿ ပေသေသိ။ ယက္ခော ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ မနုဿံ ခါဒတိ။ အပရဘာဂေ ဗန္ဓနာဂါရာနိ နိမ္မနုဿာနိ ဇာတာနိ။ ရာဇာ ဘတ္တဟာရကံ အလဘန္တော မရဏဘယေန ကမ္ပိ။ အထ နံ အမစ္စော အဿာသေတွာ ‘‘ဒေဝ, ဇီဝိတာသာတော ဓနာသာဝ ဗလဝတရာ, ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဌပေတွာ ‘ကော ဣမံ ဓနံ ဂဟေတွာ ယက္ခဿ ဘတ္တံ အာဒါယ ဂမိဿတီ’တိ ဘေရိံ စရာပေမာ’’တိ ဝတွာ တထာ ကာရေသိ။ အထ တံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ဘတိယာ မာသကဍ္ဎမာသကံ သံဃရိတွာ ကိစ္ဆေန မာတရံ ပေါသေမိ, ဣမံ ဓနံ ဂဟေတွာ မာတု ဒတွာ ယက္ခဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမိ, သစေ ယက္ခံ ဒမေတုံ သက္ခိဿာမိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ သက္ခိဿာမိ, မာတာ မေ သုခံ ဇီဝိဿတီ’’တိ။ သော တမတ္ထံ မာတု အာရောစေတွာ ‘‘အလံ တာတ, န မမ အတ္ထော ဓနေနာ’’တိ ဒွေ ဝါရေ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယဝါရေ တံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ ‘‘အာဟရထ, အယျ, သဟဿံ, အဟံ ဘတ္တံ ဟရိဿာမီ’’တိ သဟဿံ ဂဟေတွာ မာတု ဒတွာ ‘‘အမ္မ, မာ စိန္တယိ, အဟံ ယက္ခံ ဒမေတွာ မဟာဇနဿ သောတ္ထိံ ကရိဿာမိ, အဇ္ဇေဝ တဝ အဿုကိလိန္နမုခံ ဟာသာပေန္တောဝ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ မာတရံ ဝန္ဒိတွာ ရာဇပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။

တတော ရညာ ‘‘တာတ, တွံ ဘတ္တံ ဟရိဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာမ, ဒေဝါ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ တေ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိ? ‘‘ဒေဝ, သော ယက္ခော အတ္တနော ရုက္ခမူလေ ဘူမိယံ ဌိတကေ ခါဒိတုံ လဘတိ, အဟံ ဧတဿ သန္တကဘူမိယံ အဋ္ဌတွာ ပါဒုကာသု ဌဿာမီ’’တိ။ ‘‘အညံ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ ဆတ္တံ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ဣဒံ ကိမတ္ထာယာ’’တိ? ‘‘ဒေဝ, ယက္ခော အတ္တနော ရုက္ခစ္ဆာယာယ ဌိတကေ ခါဒိတုံ လဘတိ, အဟံ တဿ ရုက္ခစ္ဆာယာယ အဋ္ဌတွာ ဆတ္တစ္ဆာယာယ ဌဿာမီ’’တိ။ ‘‘အညံ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘တုမှာကံ ခဂ္ဂံ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ဣမိနာ ကော အတ္ထော’’တိ? ‘‘ဒေဝ, အမနုဿာပိ အာဝုဓဟတ္ထာနံ ဘာယန္တိယေဝါ’’တိ။ ‘‘အညံ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘သုဝဏ္ဏပါတိံ ပူရေတွာ တုမှာကံ ဘုဉ္ဇနကဘတ္တံ ဒေထ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ကိံကာရဏာ, တာတာ’’တိ? ‘‘ဒေဝ, မာဒိသဿ နာမ ပဏ္ဍိတဿ ပုရိသဿ မတ္တိကပါတိယာ လူခဘောဇနံ ဟရိတုံ အနနုစ္ဆဝိက’’န္တိ။ ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ ရာဇာ သဗ္ဗံ ဒါပေတွာ တဿ ဝေယျာဝစ္စကရေ ပဋိပါဒေသိ။

ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ, မာ ဘာယိတ္ထ, အဇ္ဇာဟံ ယက္ခံ ဒမေတွာ တုမှာကံ သောတ္ထိံ ကတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဥပကရဏာနိ ဂါဟာပေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ မနုဿေ ရုက္ခဿာဝိဒူရေ ဌပေတွာ သုဝဏ္ဏပါဒုကံ အာရုယှ ခဂ္ဂံ သန္နယှိတွာ သေတစ္ဆတ္တံ မတ္ထကေ ကတွာ ကဉ္စနပါတိယာ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ယက္ခဿ သန္တိကံ ပါယာသိ။ ယက္ခော မဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ပုရိသော န အညေသု ဒိဝသေသု အာဂမနနိယာမေန ဧတိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေသိ။ ဗောဓိသတ္တောပိ ရုက္ခသမီပံ ဂန္တွာ အသိတုဏ္ဍေန ဘတ္တပါတိံ အန္တောဆာယာယ ကရိတွာ ဆာယာယ ပရိယန္တေ ဌိတော ပဌမံ ဂါထမာဟ။

၁၅။ ‘‘ရာဇာ တေ ဘတ္တံ ပါဟေသိ, သုစိံ မံသူပသေစနံ၊

မဃဒေဝသ္မိံ အဓိဝတ္ထေ, ဧဟိ နိက္ခမ္မ ဘုဉ္ဇသူ’’တိ။

တတ္ထ ပါဟေသီတိ ပဟိဏိ။ မဃဒေဝသ္မိံ အဓိဝတ္ထေတိ မဃဒေဝေါတိ ဝဋရုက္ခော ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ အဓိဝတ္ထေတိ ဒေဝတံ အာလပတိ။

တံ သုတွာ ယက္ခော ‘‘ဣမံ ပုရိသံ ဝဉ္စေတွာ အန္တောဆာယာယ ပဝိဋ္ဌံ ခါဒိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၁၆။ ‘‘ဧဟိ မာဏဝ ဩရေန, ဘိက္ခမာဒါယ သူပိတံ၊

တွဉ္စ မာဏဝ ဘိက္ခာ စ, ဥဘော ဘက္ခာ ဘဝိဿထာ’’တိ။

တတ္ထ ဘိက္ခန္တိ မမ နိဗဒ္ဓဘိက္ခံ။ သူပိတန္တိ သူပသမ္ပန္နံ။

တတော ဗောဓိသတ္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၇။ ‘‘အပ္ပကေန တုဝံ ယက္ခ, ထုလ္လမတ္ထံ ဇဟိဿသိ၊

ဘိက္ခံ တေ နာဟရိဿန္တိ, ဇနာ မရဏသညိနော။

၁၈။ ‘‘လဒ္ဓါယ ယက္ခာ တဝ နိစ္စဘိက္ခံ, သုစိံ ပဏီတံ ရသသာ ဥပေတံ၊

ဘိက္ခဉ္စ တေ အာဟရိယော နရော ဣဓ, သုဒုလ္လဘော ဟေဟိတိ ဘက္ခိတေ မယီ’’တိ။

တတ္ထ ထုလ္လမတ္ထန္တိ အပ္ပကေန ကာရဏေန မဟန္တံ အတ္ထံ ဇဟိဿသီတိ ဒဿေတိ။ နာဟရိဿန္တီတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ မရဏသညိနော ဟုတွာ န အာဟရိဿန္တိ, အထ တွံ မိလာတသာခေါ ဝိယ ရုက္ခော နိရာဟာရော ဒုဗ္ဗလော ဘဝိဿသီတိ။ လဒ္ဓါယန္တိ လဒ္ဓအယံ လဒ္ဓါဂမနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သမ္မ ယက္ခ, ယံ အဟံ အဇ္ဇ အာဟရိံ, ဣဒံ တဝ နိစ္စဘိက္ခံ သုစိံ ပဏီတံ ဥတ္တမံ ရသေန ဥပေတံ လဒ္ဓါဂမနံ ဒေဝသိကံ တေ အာဂစ္ဆိဿတိ။ အာဟရိယောတိ အာဟရဏကော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သစေ တွံ ဣမံ ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ အာဂတံ မံ ဘက္ခသိ, အထေဝံ မယိ ဘက္ခိတေ ဘိက္ခဉ္စ တေ အာဟရဏကော အညော နရော ဣဓ သုဒုလ္လဘော ဘဝိဿတိ။ ကိံကာရဏာ? မာဒိသော ဟိ ဗာရာဏသိယံ အညော ပဏ္ဍိတမနုဿော နာမ နတ္ထိ, မယိ ပန ခါဒိတေ သုတနုပိ နာမ ယက္ခေန ခါဒိတော, အညဿ ကဿ သော လဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဘတ္တာဟရဏကံ န လဘိဿသိ, အထ တေ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘောဇနံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတိ, အမှာကမ္ပိ ရာဇာနံ ဂဏှိတုံ န လဘိဿသိ။ ကသ္မာ? ရုက္ခတော ဗဟိဘာဝေန။ သစေ ပနိဒံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ မံ ပဟိဏိဿသိ, အဟံ တေ ရညော ကထေတွာ နိဗဒ္ဓံ ဘတ္တံ ပေသေဿာမိ, အတ္တာနမ္ပိ စ တေ ခါဒိတုံ န ဒဿာမိ, အဟမ္ပိ တဝ သန္တိကေ ဌာနေ န ဌဿာမိ, ပါဒုကာသု ဌဿာမိ, ရုက္ခစ္ဆာယာယမ္ပိ တေ န ဌဿာမိ, အတ္တနော ဆတ္တစ္ဆာယာယမေဝ ဌဿာမိ, သစေ ပန မယာ သဒ္ဓိံ ဝိရုဇ္ဈိဿသိ, ခဂ္ဂေန တံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိဿာမိ, အဟဉှိ အဇ္ဇ ဧတဒတ္ထမေဝ သဇ္ဇော ဟုတွာ အာဂတောတိ။ ဧဝံ ကိရ နံ မဟာသတ္တော တဇ္ဇေသိ။

ယက္ခော ‘‘ယုတ္တရူပံ မာဏဝေါ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပသန္နစိတ္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၉။ ‘‘မမေဝ သုတနော အတ္ထော, ယထာ ဘာသသိ မာဏဝ၊

မယာ တွံ သမနုညာတော, သောတ္ထိံ ပဿာဟိ မာတရံ။

၂၀။ ‘‘ခဂ္ဂံ ဆတ္တဉ္စ ပါတိဉ္စ, ဂစ္ဆမာဒါယ မာဏဝ၊

သောတ္ထိံ ပဿတု တေ မာတာ, တွဉ္စ ပဿာဟိ မာတရ’’န္တိ။

တတ္ထ သုတနောတိ ဗောဓိသတ္တံ အာလပတိ။ ယထာ ဘာသသီတိ ယထာ တွံ ဘာသသိ, တထာ ယော ဧသ တယာ ဘာသိတော အတ္ထော, ဧသော မမေဝတ္ထော, မယှမေဝ ဝဍ္ဎီတိ။

ယက္ခဿ ကထံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မမ ကမ္မံ နိပ္ဖန္နံ, ဒမိတော မေ ယက္ခော, ဗဟုဉ္စ ဓနံ လဒ္ဓံ, ရညော စ ဝစနံ ကတ’’န္တိ တုဋ္ဌစိတ္တော ယက္ခဿ အနုမောဒနံ ကရောန္တော ဩသာနဂါထမာဟ –

၂၁။ ‘‘ဧဝံ ယက္ခ သုခီ ဟောဟိ, သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ၊

ဓနဉ္စ မေ အဓိဂတံ, ရညော စ ဝစနံ ကတ’’န္တိ။ –

ဝတွာ စ ပန ယက္ခံ အာမန္တေတွာ ‘‘သမ္မ, တွံ ပုဗ္ဗေ အကုသလကမ္မံ ကတွာ ကက္ခဠော ဖရုသော ပရေသံ လောဟိတမံသဘက္ခော ယက္ခော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, ဣတော ပဋ္ဌာယ ပါဏာတိပါတာဒီနိ မာ ကရီ’’တိ သီလေ စ အာနိသံသံ, ဒုဿီလျေ စ အာဒီနဝံ ကထေတွာ ယက္ခံ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ကိံ တေ အရညဝါသေန, ဧဟိ နဂရဒွါရေ တံ နိသီဒါပေတွာ အဂ္ဂဘတ္တလာဘိံ ကရောမီ’’တိ ယက္ခေန သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ခဂ္ဂါဒီနိ ယက္ခံ ဂါဟာပေတွာ ဗာရာဏသိံ အဂမာသိ။ ‘‘သုတနု မာဏဝေါ ယက္ခံ ဂဟေတွာ ဧတီ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ အမစ္စပရိဝုတော ဗောဓိသတ္တဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ယက္ခံ

နဂရဒွါရေ နိသီဒါပေတွာ အဂ္ဂဘတ္တလာဘိနံ ကတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ဘေရိံ စရာပေတွာ နာဂရေ သန္နိပါတာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏံ ကထေတွာ သေနာပတိဋ္ဌာနံ အဒါသိ။ အယဉ္စ ဗောဓိသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ မာတုပေါသကဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တဒါ ယက္ခော အင်္ဂုလိမာလော အဟောသိ, ရာဇာ အာနန္ဒော, မာဏဝေါ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

သုတနုဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ။

[၃၉၉] ၄။ မာတုပေါသကဂိဇ္ဈဇာတကဝဏ္ဏနာ

တေ ကထံ နု ကရိဿန္တီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဧကံ မာတုပေါသကဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု သာမဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၂၂။၂၉၆ အာဒယော) အာဝိ ဘဝိဿတိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဂိဇ္ဈယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဝုဒ္ဓေ ပရိဟီနစက္ခုကေ မာတာပိတရော ဂိဇ္ဈဂုဟာယံ ဌပေတွာ ဂေါမံသာဒီနိ အာဟရိတွာ ပေါသေသိ။ တသ္မိံ ကာလေ ဗာရာဏသိယံ သုသာနေ ဧကော နေသာဒေါ အနိယမေတွာ ဂိဇ္ဈာနံ ပါသေ ဩဍ္ဍေသိ။ အထေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော ဂေါမံသာဒိံ ပရိယေသန္တော သုသာနံ ပဝိဋ္ဌော ပါဒေန ပါသေ ဗဇ္ဈိတွာ အတ္တနော န စိန္တေသိ, ဝုဒ္ဓေ ပရိဟီနစက္ခုကေ မာတာပိတရော အနုဿရိတွာ ‘‘ကထံ နု ခေါ မေ မာတာပိတရော ယာပေဿန္တိ, မမ ဗဒ္ဓဘာဝမ္ပိ အဇာနန္တာ အနာထာ နိပ္ပစ္စယာ ပဗ္ဗတဂုဟာယမေဝ သုဿိတွာ မရိဿန္တိ မညေ’’တိ ဝိလပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၂။ ‘‘တေ ကထံ နု ကရိဿန္တိ, ဝုဒ္ဓါ ဂိရိဒရီသယာ၊

အဟံ ဗဒ္ဓေါသ္မိ ပါသေန, နိလီယဿ ဝသံ ဂတော’’တိ။

တတ္ထ နိလီယဿာတိ ဧဝံနာမကဿ နေသာဒပုတ္တဿ။

အထ နေသာဒပုတ္တော ဂိဇ္ဈရာဇဿ ပရိဒေဝိတသဒ္ဒံ သုတွာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂၃။ ‘‘ကိံ ဂိဇ္ဈ ပရိဒေဝသိ, ကာ နု တေ ပရိဒေဝနာ၊

န မေ သုတော ဝါ ဒိဋ္ဌော ဝါ, ဘာသန္တော မာနုသိံ ဒိဇော’’တိ။

ဂိဇ္ဈော အာဟ –

၂၄။ ‘‘ဘရာမိ မာတာပိတရော, ဝုဒ္ဓေ ဂိရိဒရီသယေ၊

တေ ကထံ နု ကရိဿန္တိ, အဟံ ဝသံ ဂတော တဝါ’’တိ။

နေသာဒေါ အာဟ –

၂၅။ ‘‘ယံ နု ဂိဇ္ဈော ယောဇနသတံ, ကုဏပါနိ အဝေက္ခတိ၊

ကသ္မာ ဇာလဉ္စ ပါသဉ္စ, အာသဇ္ဇာပိ န ဗုဇ္ဈသီ’’တိ။

ဂိဇ္ဈရာဇာ အာဟ –

၂၆။ ‘‘ယဒါ ပရာဘဝေါ ဟောတိ, ပေါသော ဇီဝိတသင်္ခယေ၊

အထ ဇာလဉ္စ ပါသဉ္စ, အာသဇ္ဇာပိ န ဗုဇ္ဈတီ’’တိ။

၂၇။ ‘‘ဘရဿု မာတာပိတရော, ဝုဒ္ဓေ ဂိရိဒရီသယေ၊

မယာ တွံ သမနုညာတော, သောတ္ထိံ ပဿာဟိ ဉာတကေ။

၂၈။ ‘‘ဧဝံ လုဒ္ဒက နန္ဒဿု, သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ၊

ဘရိဿံ မာတာပိတရော, ဝုဒ္ဓေ ဂိရိဒရီသယေ’’တိ။ –

နေသာဒပုတ္တေန ဒုတိယာ, ဂိဇ္ဈေန တတိယာတိ ဣမာ ဂါထာ ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တာ။

တတ္ထ ယံ နူတိ ယံ နု ဧတံ လောကေ ကထီယတိ။ ဂိဇ္ဈော ယောဇနသတံ, ကုဏပါနိ အဝေက္ခတီတိ ယောဇနသတံ အတိက္ကမ္မ ဌိတာနိပိ ကုဏပါနိ ပဿတိ, တံ ယဒိ တထံ, အထ ကသ္မာ တွံ ဣမံ ဇာလဉ္စ ပါသဉ္စ အာသဇ္ဇာပိ န ဗုဇ္ဈသိ, သန္တိကံ အာဂန္တွာပိ န ဇာနာသီတိ။

ပရာဘဝေါတိ ဝိနာသော။ ဘရဿူတိ ဣဒံ သော ဗောဓိသတ္တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဂိဇ္ဈရာဇာ ပရိဒေဝန္တော န အတ္တနော ပရိဒေဝတိ, မာတာပိတူနံ ပရိဒေဝတိ, နာယံ မာရေတုံ ယုတ္တော’’တိ တုဿိတွာ အာဟ, ဝတွာ စ ပန ပိယစိတ္တေန မုဒုစိတ္တေန ပါသံ မောစေသိ။

အထဿ ဗောဓိသတ္တော မရဏမုခါ ပမုတ္တော သုခိတော အနုမောဒနံ ကရောန္တော ဩသာနဂါထံ ဝတွာ မုခပူရံ မံသံ အာဒါယ မာတာပိတူနံ အဒါသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ, သစ္စပရိယောသာနေ မာတုပေါသကဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

တဒါ နေသာဒပုတ္တော ဆန္နော အဟောသိ, မာတာပိတရော မဟာရာဇကုလာနိ, ဂိဇ္ဈရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိန္တိ။

မာတုပေါသကဂိဇ္ဈဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ။

[၄၀၀] ၅။ ဒဗ္ဘပုပ္ဖဇာတကဝဏ္ဏနာ

အနုတီရစာရီ ဘဒ္ဒန္တေတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ဥပနန္ဒံ သကျပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သော ဟိ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏေ ပဟာယ မဟာတဏှော အဟောသိ။ ဝဿူပနာယိကာယ ဒွေ တယော ဝိဟာရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဧကသ္မိံ ဆတ္တံ ဝါ ဥပါဟနံ ဝါ ဧကသ္မိံ ကတ္တရယဋ္ဌိံ ဝါ ဥဒကတုမ္ဗံ ဝါ ဌပေတွာ ဧကသ္မိံ သယံ ဝသတိ။ သော ဧကသ္မိံ ဇနပဒဝိဟာရေ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ‘‘ဘိက္ခူဟိ နာမ အပ္ပိစ္ဆေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ အာကာသေ စန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ ဘိက္ခူနံ ပစ္စယသန္တောသဒီပကံ အရိယဝံသပဋိပဒံ ကထေသိ။ တံ သုတွာ ဘိက္ခူ မနာပါနိ ပတ္တစီဝရာနိ ဆဍ္ဍေတွာ မတ္တိကာပတ္တာနိ စေဝ ပံသုကူလစီဝရာနိ စ ဂဏှိံသု။ သော တာနိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ဝုတ္ထဝဿော ပဝါရေတွာ ယာနကံ ပူရေတွာ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဿ အရညဝိဟာရဿ ပိဋ္ဌိဘာဂေ ပါဒေ ဝလ္လိယာ ပလိဗုဒ္ဓေါ ‘‘အဒ္ဓါ ဧတ္ထ ကိဉ္စိ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ။ တတ္ထ ပန ဒွေ မဟလ္လကာ ဘိက္ခူ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသု။ တေ ဒွေ စ ထူလသာဋကေ ဧကဉ္စ သုခုမကမ္ဗလံ လဘိတွာ ဘာဇေတုံ အသက္ကောန္တာ တံ ဒိသွာ ‘‘ထေရော နော ဘာဇေတွာ ဒဿတီ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ ‘‘မယံ, ဘန္တေ, ဣမံ ဝဿာဝါသိကံ ဘာဇေတုံ န သက္ကောမ, ဣမံ နော နိဿာယ ဝိဝါဒေါ ဟောတိ, ဣဒံ အမှာကံ ဘာဇေတွာ ဒေထာ’’တိ အာဟံသု။ သော ‘‘သာဓု ဘာဇေဿာမီ’’တိ ဒွေ ထူလသာဋကေ ဒွိန္နမ္ပိ ဘာဇေတွာ ‘‘အယံ အမှာကံ ဝိနယဓရာနံ ပါပုဏာတီ’’တိ ကမ္ဗလံ ဂဟေတွာ ပက္ကာမိ။

တေပိ ထေရာ ကမ္ဗလေ သာလယာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ ဝိနယဓရာနံ ဘိက္ခူနံ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘လဗ္ဘတိ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဝိနယဓရာနံ ဧဝံ ဝိလောပံ ခါဒိတု’’န္တိ အာဟံသု။ ဘိက္ခူ ဥပနန္ဒတ္ထေရေန အာဘတံ ပတ္တစီဝရရာသိံ ဒိသွာ ‘‘မဟာပုညောသိ တွံ အာဝုသော, ဗဟုံ တေ ပတ္တစီဝရံ လဒ္ဓ’’န္တိ ဝဒိံသု။ သော ‘‘ကုတော မေ အာဝုသော, ပုညံ, ဣမိနာ မေ ဥပါယေန ဣဒံ လဒ္ဓ’’န္တိ သဗ္ဗံ ကထေသိ။ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, ဥပနန္ဒော သကျပုတ္တော မဟာတဏှော မဟာလောဘော’’တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဥပနန္ဒေန ပဋိပဒါယ အနုစ္ဆဝိကံ ကတံ, ပရဿ ပဋိပဒံ ကထေန္တေန နာမ ဘိက္ခုနာ ပဌမံ အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကံ ကတွာ ပစ္ဆာ ပရော ဩဝဒိတဗ္ဗော’’တိ။

‘‘အတ္တာနမေဝ ပဌမံ, ပတိရူပေ နိဝေသယေ၊

အထညမနုသာသေယျ, န ကိလိဿေယျ ပဏ္ဍိတော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၅၈) –

ဣမာယ ဓမ္မပဒေ ဂါထာယ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဥပနန္ဒော ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပေသ မဟာတဏှော မဟာလောဘောဝ, န စ ပန ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပေသ ဣမေသံ သန္တကံ ဝိလုမ္ပိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော နဒီတီရေ ရုက္ခဒေဝတာ အဟောသိ။ တဒါ ဧကော သိင်္ဂါလော မာယာဝိံ နာမ ဘရိယံ ဂဟေတွာ နဒီတီရေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝသိ။ အထေကဒိဝသံ သိင်္ဂါလီ သိင်္ဂါလံ အာဟ ‘‘ဒေါဟဠော မေ သာမိ, ဥပ္ပန္နော, အလ္လရောဟိတမစ္ဆံ ခါဒိတုံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ။ သိင်္ဂါလော ‘‘အပ္ပေါဿုက္ကာ ဟောဟိ, အာဟရိဿာမိ တေ’’တိ နဒီတီရေ စရန္တော ဝလ္လိယာ ပါဒေ ပလိဗုဇ္ဈိတွာ အနုတီရမေဝ အဂမာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဂမ္ဘီရစာရီ စ အနုတီရစာရီ စာတိ ဒွေ ဥဒ္ဒါ မစ္ဆေ ပရိယေသန္တာ တီရေ အဋ္ဌံသု။ တေသု ဂမ္ဘီရစာရီ မဟန္တံ ရောဟိတမစ္ဆံ ဒိသွာ ဝေဂေန ဥဒကေ ပဝိသိတွာ တံ နင်္ဂုဋ္ဌေ ဂဏှိ။ ဗလဝါ မစ္ဆော ပရိကဍ္ဎန္တော ယာသိ။ သော ဂမ္ဘီရစာရီ ဥဒ္ဒေါ ‘‘မဟာမစ္ဆော ဥဘိန္နမ္ပိ နော ပဟောဿတိ, ဧဟိ မေ သဟာယော ဟောဟီ’’တိ ဣတရေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၂၉။ ‘‘အနုတီရစာရီ ဘဒ္ဒန္တေ, သဟာယမနုဓာဝ မံ၊

မဟာ မေ ဂဟိတော မစ္ဆော, သော မံ ဟရတိ ဝေဂသာ’’တိ။

တတ္ထ သဟာယမနုဓာဝ မန္တိ သဟာယ အနုဓာဝ မံ, သန္ဓိဝသေန မ-ကာရော ဝုတ္တော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဟံ ဣမိနာ မစ္ဆေန န သံဟီရာမိ, ဧဝံ မံ နင်္ဂုဋ္ဌခဏ္ဍေ ဂဟေတွာ တွံ အနုဓာဝါတိ။

တံ သုတွာ ဣတရော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၃၀။ ‘‘ဂမ္ဘီရစာရီ ဘဒ္ဒန္တေ, ဒဠှံ ဂဏှာဟိ ထာမသာ၊

အဟံ တံ ဥဒ္ဓရိဿာမိ, သုပဏ္ဏော ဥရဂါမိဝါ’’တိ။

တတ္ထ ထာမသာတိ ထာမေန။ ဥဒ္ဓရိဿာမီတိ နီဟရိဿာမိ။ သုပဏ္ဏော ဥရဂါမိဝါတိ ဂရုဠော သပ္ပံ ဝိယ။

အထ ဒွေပိ တေ ဧကတော ဟုတွာ ရောဟိတမစ္ဆံ နီဟရိတွာ ထလေ ဌပေတွာ မာရေတွာ ‘‘တွံ ဘာဇေဟိ, တွံ ဘာဇေဟီ’’တိ ကလဟံ ကတွာ ဘာဇေတုံ အသက္ကောန္တာ ဌပေတွာ နိသီဒိံသု။ တသ္မိံ ကာလေ သိင်္ဂါလော တံ ဌာနံ အနုပ္ပတ္တော။ တေ တံ ဒိသွာ ဥဘောပိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ‘‘အယံ, သမ္မ, ဒဗ္ဘပုပ္ဖမစ္ဆော အမှေဟိ ဧကတော ဟုတွာ ဂဟိတော, တံ နော ဘာဇေတုံ အသက္ကောန္တာနံ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပန္နော, သမဘာဂံ နော ဘာဇေတွာ ဒေဟီ’’တိ တတိယံ ဂါထမာဟံသု –

၃၁။ ‘‘ဝိဝါဒေါ နော သမုပ္ပန္နော, ဒဗ္ဘပုပ္ဖ သုဏောဟိ မေ၊

သမေဟိ မေဓဂံ သမ္မာ, ဝိဝါဒေါ ဝူပသမ္မတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဒဗ္ဘပုပ္ဖါတိ ဒဗ္ဘပုပ္ဖသမာနဝဏ္ဏတာယ တံ အာလပန္တိ။ မေဓဂန္တိ ကလဟံ။

တေသံ ဝစနံ သုတွာ သိင်္ဂါလော အတ္တနော ဗလံ ဒီပေန္တော –

၃၂။ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌောဟံ ပုရေ အာသိံ, ဗဟူ အဍ္ဍာ မေ တီရိတာ၊

သမေမိ မေဓဂံ သမ္မာ, ဝိဝါဒေါ ဝူပသမ္မတ’’န္တိ။ –

ဣဒံ ဂါထံ ဝတွာ ဘာဇေန္တော –

၃၃။ ‘‘အနုတီရစာရိ နင်္ဂုဋ္ဌံ, သီသံ ဂမ္ဘီရစာရိနော၊

အစ္စာယံ မဇ္ဈိမော ခဏ္ဍော, ဓမ္မဋ္ဌဿ ဘဝိဿတီ’’တိ။ –

ဣမံ ဂါထမာဟ –

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ အယမတ္ထော – အဟံ ပုဗ္ဗေ ရာဇူနံ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စော အာသိံ, တေန မယာ ဝိနိစ္ဆယေ နိသီဒိတွာ ဗဟူ အဍ္ဍာ တီရိတာ, တေသံ တေသံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာဒီနံ ဗဟူ အဍ္ဍာ တီရိတာ ဝိနိစ္ဆိတာ, သွာဟံ တုမှာဒိသာနံ သမဇာတိကာနံ စတုပ္ပဒါနံ အဍ္ဍံ တီရေတုံ ကိံ န သက္ခိဿာမိ, အဟံ ဝေါ သမေမိ မေဓဂံ, သမ္မာ မံ နိဿာယ တုမှာကံ ဝိဝါဒေါ ဝူပသမ္မတူတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ မစ္ဆံ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ အနုတီရစာရိ တွံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဂဏှ, သီသံ ဂမ္ဘီရစာရိနော ဟောတု။ အစ္စာယံ မဇ္ဈိမော ခဏ္ဍောတိ အပိစ အယံ မဇ္ဈိမော ကောဋ္ဌာသော။ အထ ဝါ အစ္စာတိ အတိစ္စ, ဣမေ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော အယံ မဇ္ဈိမော ခဏ္ဍော ဓမ္မဋ္ဌဿ ဝိနိစ္ဆယသာမိကဿ မယှံ ဘဝိဿတီတိ။

ဧဝံ တံ မစ္ဆံ ဝိဘဇိတွာ ‘‘တုမှေ ကလဟံ အကတွာ နင်္ဂုဋ္ဌဉ္စ သီသဉ္စ ခါဒထာ’’တိ ဝတွာ မဇ္ဈိမခဏ္ဍံ မုခေန ဍံသိတွာ တေသံ ပဿန္တာနံယေဝ ပလာယိ။ တေ သဟဿံ ပရာဇိတာ ဝိယ ဒုမ္မုခါ နိသီဒိတွာ ဂါထမာဟံသု –

၃၄။ ‘‘စိရမ္ပိ ဘက္ခော အဘဝိဿ, သစေ န ဝိဝဒေမသေ၊

အသီသကံ အနင်္ဂုဋ္ဌံ, သိင်္ဂါလော ဟရတိ ရောဟိတ’’န္တိ။

တတ္ထ စိရမ္ပီတိ ဒွေ တယော ဒိဝသေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

သိင်္ဂါလောပိ ‘‘အဇ္ဇ ဘရိယံ ရောဟိတမစ္ဆံ ခါဒါပေဿာမီ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တော တဿာ သန္တိကံ အဂမာသိ။ သာ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အဘိနန္ဒမာနာ –

၃၅။ ‘‘ယထာပိ ရာဇာ နန္ဒေယျ, ရဇ္ဇံ လဒ္ဓါန ခတ္တိယော၊

ဧဝါဟမဇ္ဇ နန္ဒာမိ, ဒိသွာ ပုဏ္ဏမုခံ ပတိ’’န္တိ။ –

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ အဓိဂမူပါယံ ပုစ္ဆန္တီ –

၃၆။ ‘‘ကထံ နု ထလဇော သန္တော, ဥဒကေ မစ္ဆံ ပရာမသိ၊

ပုဋ္ဌော မေ သမ္မ အက္ခာဟိ, ကထံ အဓိဂတံ တယာ’’တိ။ –

ဣမံ ဂါထမာဟ –

တတ္ထ ကထံ နူတိ ‘‘ခါဒ, ဘဒ္ဒေ’’တိ မစ္ဆခဏ္ဍေ ပုရတော ဌပိတေ ‘‘ကထံ နု တွံ ထလဇော သမာနော ဥဒကေ မစ္ဆံ ဂဏှီ’’တိ ပုစ္ဆိ။

သိင်္ဂါလော တဿာ အဓိဂမူပါယံ အာစိက္ခန္တော အနန္တရဂါထမာဟ –

၃၇။ ‘‘ဝိဝါဒေန ကိသာ ဟောန္တိ, ဝိဝါဒေန ဓနက္ခယာ၊

ဇီနာ ဥဒ္ဒါ ဝိဝါဒေန, ဘုဉ္ဇ မာယာဝိ ရောဟိတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဝိဝါဒေန ကိသာ ဟောန္တီတိ ဘဒ္ဒေ, ဣမေ သတ္တာ ဝိဝါဒံ ကရောန္တာ ဝိဝါဒံ နိဿာယ ကိသာ အပ္ပမံသလောဟိတာ ဟောန္တိ။ ဝိဝါဒေန ဓနက္ခယာတိ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနံ ဓနာနံ ခယာ ဝိဝါဒေနေဝ ဟောန္တိ။ ဒွီသုပိ ဝိဝဒန္တေသု ဧကော ပရာဇိတော ပရာဇိတတ္တာ ဓနက္ခယံ ပါပုဏာတိ, ဣတရော ဇယဘာဂဒါနေန။ ဇီနာ ဥဒ္ဒါတိ ဒွေ ဥဒ္ဒါပိ ဝိဝါဒေနေဝ ဣမံ မစ္ဆံ ဇီနာ, တသ္မာ တွံ မယာ အာဘတဿ ဥပ္ပတ္တိံ မာ ပုစ္ဆ, ကေဝလံ ဣမံ ဘုဉ္ဇ မာယာဝိ ရောဟိတန္တိ။

ဣတရာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ –

၃၈။ ‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ဝိဝါဒေါ ယတ္ထ ဇာယတိ၊

ဓမ္မဋ္ဌံ ပဋိဓာဝတိ, သော ဟိ နေသံ ဝိနာယကော၊

ဓနာပိ တတ္ထ ဇီယန္တိ, ရာဇကောသော ပဝဍ္ဎတီ’’တိ။

တတ္ထ ဧဝမေဝါတိ ဘိက္ခဝေ, ယထာ ဧတေ ဥဒ္ဒါ ဇီနာ, ဧဝမေဝ မနုဿေသုပိ ယသ္မိံ ဌာနေ ဝိဝါဒေါ ဇာယတိ, တတ္ထ တေ မနုဿာ ဓမ္မဋ္ဌံ ပတိဓာဝန္တိ, ဝိနိစ္ဆယသာမိကံ ဥပသင်္ကမန္တိ။ ကိံကာရဏာ? သော ဟိ နေသံ ဝိနာယကော, သော တေသံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဝိဝါဒဝူပသမကောတိ အတ္ထော။ ဓနာပိ တတ္ထာတိ တတ္ထ တေ ဝိဝါဒါပန္နာ ဓနတောပိ ဇီယန္တိ, အတ္တနော သန္တကာ ပရိဟာယန္တိ, ဒဏ္ဍေန စေဝ ဇယဘာဂဂ္ဂဟဏေန စ ရာဇကောသော ပဝဍ္ဎတီတိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ သိင်္ဂါလော ဥပနန္ဒော အဟောသိ, ဥဒ္ဒါ ဒွေ မဟလ္လကာ, တဿ ကာရဏဿ ပစ္စက္ခကာရိကာ ရုက္ခဒေဝတာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ဒဗ္ဘပုပ္ဖဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ။

[၄၀၁] ၆။ ပဏ္ဏကဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပဏ္ဏကံ တိခိဏဓာရန္တိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဉှိ ဘိက္ခုံ သတ္ထာ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခု ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတော’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု အယံ ဣတ္ထီ တုယှံ အနတ္ထကာရိကာ, ပုဗ္ဗေပိ တွံ ဣမံ နိဿာယ စေတသိကရောဂေန မရန္တော ပဏ္ဍိတေ နိဿာယ ဇီဝိတံ အလတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ မဒ္ဒဝမဟာရာဇေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သေနကကုမာရောတိဿ နာမံ အကံသု။ သော ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလာယံ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗာရာဏသိံ ပစ္စာဂန္တွာ မဒ္ဒဝရညော အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော အမစ္စော အဟောသိ, ‘‘သေနကပဏ္ဍိတော’’တိ ဝုတ္တေ သကလနဂရေ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ပညာယိ။ တဒါ ရညော ပုရောဟိတပုတ္တော ရာဇုပဋ္ဌာနံ အာဂတော သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ဥတ္တမရူပဓရံ ရညော အဂ္ဂမဟေသိံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ နိရာဟာရော နိပဇ္ဇိတွာ သဟာယကေဟိ ပုဋ္ဌော တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ ရာဇာပိ ‘‘ပုရောဟိတပုတ္တော န ဒိဿတိ, ကဟံ နု ခေါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အဟံ တေ ဣမံ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဒမ္မိ, သတ္တာဟံ ဃရေ ကတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ အာနေယျာသီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တံ ဂေဟံ နေတွာ တာယ သဒ္ဓိံ အဘိရမိ။ တေ အညမညံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ အဂ္ဂဒွါရေန ပလာယိတွာ အညဿ ရညော ဝိဇိတံ အဂမသုံ, ကောစိ ဂတဋ္ဌာနံ န ဇာနိ, နာဝါယ ဂတမဂ္ဂေါ ဝိယ အဟောသိ။ ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ နာနပ္ပကာရေန ဝိစိနန္တောပိ တဿ ဂတဋ္ဌာနံ န အညာသိ။ အထဿ တံ နိဿာယ ဗလဝသောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ဟဒယံ ဥဏှံ ဟုတွာ လောဟိတံ ပဂ္ဃရိ။ တတော ပဋ္ဌာယ စဿ ကုစ္ဆိတော လောဟိတံ နိက္ခမိ, ဗျာဓိ မဟန္တော အဟောသိ။ မဟန္တာပိ ရာဇဝေဇ္ဇာ တိကိစ္ဆိတုံ နာသက္ခိံသု။

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ဣမဿ ရညော ဗျာဓိ နတ္ထိ, ဘရိယံ ပန အပဿန္တော စေတသိကရောဂေန ဖုဋ္ဌော, ဥပါယေန တံ တိကိစ္ဆိဿာမီ’’တိ အာယုရဉ္စ ပုက္ကုသဉ္စာတိ ဒွေ ရညော ပဏ္ဍိတာမစ္စေ အာမန္တေတွာ ‘‘ရညော ဒေဝိယာ အဒဿနေန စေတသိကံ ရောဂံ ဌပေတွာ အညော ရောဂေါ နတ္ထိ, ဗဟူပကာရော စ ခေါ ပန အမှာကံ ရာဇာ, တသ္မာ ဥပါယေန နံ တိကိစ္ဆာမ, ရာဇင်္ဂဏေ သမဇ္ဇံ ကာရေတွာ အသိံ ဂိလိတုံ ဇာနန္တေန အသိံ ဂိလာပေတွာ ရာဇာနံ သီဟပဉ္ဇရေ ကတွာ သမဇ္ဇံ ဩလောကာပေဿာမ, ရာဇာ အသိံ ဂိလန္တံ ဒိသွာ ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣတော အညံ ဒုက္ကရတရ’န္တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ။ တံ သမ္မ အာယုရ, တွံ ‘အသုကံ နာမ ဒဒါမီတိ ဝစနံ ဣတော ဒုက္ကရတရ’န္တိ ဗျာကရေယျာသိ, တတော သမ္မ ပုက္ကုသ, တံ ပုစ္ဆိဿတိ, အထဿ တွံ ‘မဟာရာဇ, ဒဒါမီတိ ဝတွာ အဒဒတော သာ ဝါစာ အဖလာ ဟောတိ, တထာရူပံ ဝါစံ န ကေစိ ဥပဇီဝန္တိ န ခါဒန္တိ န ပိဝန္တိ, ယေ ပန တဿ ဝစနဿာနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တိ, ယထာပဋိညာတမတ္ထံ ဒေန္တိယေဝ, ဣဒံ တတော ဒုက္ကရတရ’န္တိ ဧဝံ ဗျာကရေယျာသိ, ဣတော ပရံ ကတ္တဗ္ဗံ အဟံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝတွာ သမဇ္ဇံ ကာရေသိ။

အထ တေ တယောပိ ပဏ္ဍိတာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, ရာဇင်္ဂဏေ သမဇ္ဇော ဝတ္တတိ, တံ ဩလောကေန္တာနံ ဒုက္ခမ္ပိ န ဒုက္ခံ ဟောတိ, ဧဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ရာဇာနံ နေတွာ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ သမဇ္ဇံ ဩလောကာပေသုံ။ ဗဟူ ဇနာ အတ္တနော အတ္တနော ဇာနနကသိပ္ပံ ဒဿေသုံ။ ဧကော ပန ပုရိသော တေတ္တိံသင်္ဂုလံ တိခိဏဓာရံ အသိရတနံ ဂိလတိ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ပုရိသော ဧတံ အသိံ ဂိလတိ, ‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣတော အညံ ဒုက္ကရတရ’န္တိ ဣမေ ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာယုရံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၃၉။ ‘‘ပဏ္ဏကံ တိခိဏဓာရံ, အသိံ သမ္ပန္နပါယိနံ၊

ပရိသာယံ ပုရိသော ဂိလတိ, ကိံ ဒုက္ကရတရံ တတော၊

ယဒညံ ဒုက္ကရံ ဌာနံ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ။

တတ္ထ ပဏ္ဏကန္တိ ပဏ္ဏကရဋ္ဌေ ဥပ္ပန္နံ။ သမ္ပန္နပါယိနန္တိ သမ္ပန္နံ ပရလောဟိတပါယိနံ။ ပရိသာယန္တိ ပရိသမဇ္ဈေ ဓနလောဘေန အယံ ပုရိသော ဂိလတိ။ ယဒညန္တိ ဣတော အသိဂိလနတော ယံ အညံ ဒုက္ကရတရံ ကာရဏံ, တံ မယာ ပုစ္ဆိတော ကထေဟီတိ။

အထဿ သော တံ ကထေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၄၀။ ‘‘ဂိလေယျ ပုရိသော လောဘာ, အသိံ သမ္ပန္နပါယိနံ၊

ယော စ ဝဇ္ဇာ ဒဒါမီတိ, တံ ဒုက္ကရတရံ တတော၊

သဗ္ဗညံ သုကရံ ဌာနံ, ဧဝံ ဇာနာဟိ မဒ္ဒဝါ’’တိ။

တတ္ထ ဝဇ္ဇာတိ ဝဒေယျ။ တံ ဒုက္ကရတရန္တိ ‘‘ဒဒါမီ’’တိ ဝစနံ တတော အသိဂိလနတော ဒုက္ကရတရံ။ သဗ္ဗညန္တိ ‘‘အသုကံ နာမ တဝ ဒဿာမီ’’တိ ဝစနံ ဌပေတွာ အညံ သဗ္ဗမ္ပိ ကာရဏံ သုကရံ။ မဒ္ဒဝါတိ ရာဇာနံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ။

ရညော အာယုရပဏ္ဍိတဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အသိဂိလနတော ကိရ ‘ဣဒံ နာမ ဒမ္မီ’တိ ဝစနံ ဒုက္ကရံ, အဟဉ္စ ‘ပုရောဟိတပုတ္တဿ ဒေဝိံ ဒမ္မီ’တိ အဝစံ, အတိဒုက္ကရံ ဝတ မေ ကတ’’န္တိ ဝီမံသန္တဿေဝ ဟဒယသောကော ထောကံ တနုတ္တံ ဂတော။ သော တတော ‘‘ပရဿ ဣမံ ဒမ္မီတိ ဝစနတော ပန အညံ ဒုက္ကရတရံ အတ္ထိ နု ခေါ’’တိ စိန္တေတွာ ပုက္ကုသပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၄၁။ ‘‘ဗျာကာသိ အာယုရော ပဉှံ, အတ္ထံ ဓမ္မဿ ကောဝိဒေါ၊

ပုက္ကုသံ ဒါနိ ပုစ္ဆာမိ, ကိံ ဒုက္ကရတရံ တတော၊

ယဒညံ ဒုက္ကရံ ဌာနံ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ။

တတ္ထ ပဉှံ အတ္ထန္တိ ပဉှဿ အတ္ထံ ဗျာကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဓမ္မဿ ကောဝိဒေါတိ တဒတ္ထဇောတကေ ဂန္ထေ ကုသလော။ တတောတိ တတော ဝစနတော ကိံ ဒုက္ကရတရန္တိ။