ဇာတက-အဋ္ဌကထာ (ပဉ္စ)

၂၇၀။ ‘‘မာတာ ပိတာ ဘဂိနီ ဘာတရော စ, သဟာယာ ဝါ ယဿ ဟောန္တိ သပက္ခာ၊

တေသမ္ပိ ဂုယှံ ပရမံ န သံသေ, မန္တဿ ဘေဒံ ပရိသင်္ကမာနော။

၂၇၁။ ‘‘ဘရိယာ စေ ပုရိသံ ဝဇ္ဇာ, ကောမာရီ ပိယဘာဏိနီ၊

ပုတ္တရူပယသူပေတာ, ဉာတိသံဃပုရက္ခတာ၊

တဿာပိ ဂုယှံ ပရမံ န သံသေ, မန္တဿ ဘေဒံ ပရိသင်္ကမာနော’’တိ။

တတ္ထ အမရောတိ အမရဏသဘာဝေါ သတ္တော နာမ နတ္ထိ။ ပညာဝိဓာ နတ္ထီတိ န-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ပညာဝိဓာ အတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – နာဂရာဇ, လောကေ အမရောပိ နတ္ထိ, ပညာဝိဓာပိ အတ္ထိ, သာ အညေသံ ပညာကောဋ္ဌာသသင်္ခါတာ ပညာဝိဓာ အတ္တနော ဇီဝိတဟေတု န နိန္ဒိတဗ္ဗာတိ။ အထ ဝါ ပညာဝိဓာတိ ပညာသဒိသာ န နိန္ဒိတဗ္ဗာ နာမ အညာ ဓမ္မဇာတိ နတ္ထိ, တံ ကသ္မာ နိန္ဒသီတိ။ ယေသံ ပန ‘‘ပညာဝိဓာနမ္ပိ န နိန္ဒိတဗ္ဗ’’န္တိပိ ပါဌော, တေသံ ဥဇုကမေဝ။ သစ္စေနာတိအာဒီသု ဝစီသစ္စေန စ သုစရိတဓမ္မေန စ ပညာသင်္ခါတာယ ဓိတိယာ စ ဣန္ဒြိယဒမေန စ အလဗ္ဘံ ဒုလ္လဘံ အဋ္ဌသမာပတ္တိမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတမ္ပိ ဝိသေသံ အဗျာဟရတိ အာဝဟတိ တံ နိပ္ဖါဒေတိ နရော ဣဓ, တသ္မာ နာရဟသိ အစေလံ နိန္ဒိတုံ, အတ္တာနမေဝ ဂရဟ။ အစေလေန ဟိ အတ္တနော ပညဝန္တတာယ ဥပါယကုသလတာယ စ ဝဉ္စေတွာ တွံ ရဟဿံ ဂုယှံ မန္တံ ပုစ္ဆိတောတိ အတ္ထော။

ပရမာတိ ဧတေ ဥဘော ဗန္ဓဝါနံ ဥတ္တမဗန္ဓဝါ နာမ။ နာဿ တတိယောတိ အဿ ပုဂ္ဂလဿ မာတာပိတူဟိ အညော တတိယော သတ္တော အနုကမ္ပကော နာမ နတ္ထိ, မန္တဿ ဘေဒံ ပရိသင်္ကမာနော ပဏ္ဍိတော တေသံ မာတာပိတူနမ္ပိ ပရမံ ဂုယှံ န သံသေယျ, တွံ ပန မာတာပိတူနမ္ပိ အကထေတဗ္ဗံ အစေလကဿ ကထေသီတိ အတ္ထော။ သဟာယာ ဝါတိ သုဟဒယမိတ္တာ ဝါ။ သပက္ခာတိ ပေတ္တေယျမာတုလပိတုစ္ဆာဒယော သမာနပက္ခာ ဉာတယော။ တေသမ္ပီတိ ဧတေသမ္ပိ ဉာတိမိတ္တာနံ န ကထေယျ, တွံ ပန အစေလကဿ ကထေသိ, အတ္တနောဝ ကုဇ္ဈဿူတိ ဒီပေတိ။ ဘရိယာ စေတိ ကောမာရီ ပိယဘာဏိနီ ပုတ္တေဟိ စ ရူပေန စ ယသေန စ ဥပေတာ ဧဝရူပါ ဘရိယာပိ စေ ‘‘အာစိက္ခာဟိ မေ တဝ ဂုယှ’’န္တိ ဝဒေယျ, တဿာပိ န သံသေယျ။

တတော ပရာ –

၂၇၂။ ‘‘န ဂုယှမတ္ထံ ဝိဝရေယျ, ရက္ခေယျ နံ ယထာ နိဓိံ၊

န ဟိ ပါတုကတော သာဓု, ဂုယှော အတ္ထော ပဇာနတာ။

၂၇၃။ ‘‘ထိယာ ဂုယှံ န သံသေယျ, အမိတ္တဿ စ ပဏ္ဍိတော၊

ယော စာမိသေန သံဟီရော, ဟဒယတ္ထေနော စ ယော နရော။

၂၇၄။ ‘‘ဂုယှမတ္ထံ အသမ္ဗုဒ္ဓံ, သမ္ဗောဓယတိ ယော နရော၊

မန္တဘေဒဘယာ တဿ, ဒါသဘူတော တိတိက္ခတိ။

၂၇၅။ ‘‘ယာဝန္တော ပုရိသဿတ္ထံ, ဂုယှံ ဇာနန္တိ မန္တိနံ၊

တာဝန္တော တဿ ဥဗ္ဗေဂါ, တသ္မာ ဂုယှံ န ဝိဿဇေ၊

၂၇၆။ ‘‘ဝိဝိစ္စ ဘာသေယျ ဒိဝါ ရဟဿံ, ရတ္တိံ ဂိရံ နာတိဝေလံ ပမုဉ္စေ၊

ဥပဿုတိကာ ဟိ သုဏန္တိ မန္တံ, တသ္မာ မန္တော ခိပ္ပမုပေတိ ဘေဒ’’န္တိ။ –

ပဉ္စ ဂါထာ ဥမင်္ဂဇာတကေ ပဉ္စပဏ္ဍိတပဉှေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ။

တတော ပရာသု –

၂၇၇။ ‘‘ယထာပိ အဿ နဂရံ မဟန္တံ, အဒွါရကံ အာယသံ ဘဒ္ဒသာလံ၊

သမန္တခါတာပရိခါဥပေတံ, ဧဝမ္ပိ မေ တေ ဣဓ ဂုယှမန္တာ။

၂၇၈။ ‘‘ယေ ဂုယှမန္တာ အဝိကိဏ္ဏဝါစာ, ဒဠှာ သဒတ္ထေသု နရာ ဒုဇိဝှ၊

အာရာ အမိတ္တာ ဗျဝဇန္တိ တေဟိ, အာသီဝိသာ ဝါ ရိဝ သတ္တုသံဃာ’’တိ။ –

ဒွီသု ဂါထာသု ဘဒ္ဒသာလန္တိ အာပဏာဒီဟိ သာလာဟိ သမ္ပန္နံ။ သမန္တခါတာပရိခါဥပေတန္တိ သမန္တခါတာဟိ တီဟိ ပရိခါဟိ ဥပဂတံ။ ဧဝမ္ပိ မေတိ ဧဝမ္ပိ မယှံ တေ ပုရိသာ ခါယန္တိ။ ကတရေ? ယေ ဣဓ ဂုယှမန္တာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အဒွါရကဿ အယောမယနဂရဿ မနုဿာနံ ဥပဘောဂပရိဘောဂေါ အန္တောဝ ဟောတိ, န အဗ္ဘန္တရိမာ ဗဟိ နိက္ခမန္တိ, န ဗာဟိရာ အန္တော ပဝိသန္တိ, အပရာပရံ သဉ္စာရော ဆိဇ္ဇတိ, ဂုယှမန္တာ ပုရိသာ ဧဝရူပါ ဟောန္တိ, အတ္တနော ဂုယှံ အတ္တနော အန္တောယေဝ ဇီရာပေန္တိ, န အညဿ ကထေန္တီတိ။ ဒဠှာ သဒတ္ထေသူတိ အတ္တနော အတ္ထေသု ထိရာ။ ဒုဇိဝှါတိ ပဏ္ဍရကနာဂံ အာလပတိ။ ဗျဝဇန္တီတိ ပဋိက္ကမန္တိ။ အာသီဝိသာ ဝါ ရိဝ သတ္တုသံဃာတိ ဧတ္ထ ဝါတိ နိပါတမတ္တံ, အာသီဝိသာ သတ္တုသံဃာ ရိဝါတိ အတ္ထော။ ယထာ အာသီဝိသတော သတ္တုသံဃာ ဇီဝိတုကာမာ

မနုဿာ အာရာ ပဋိက္ကမန္တိ, ဧဝံ တေဟိ ဂုယှမန္တေဟိ နရေဟိ အာရာ အမိတ္တာ ပဋိက္ကမန္တိ, ဥပဂန္တုံ ဩကာသံ န လဘန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဧဝံ သုပဏ္ဏေန ဓမ္မေ ကထိတေ ပဏ္ဍရကော အာဟ –

၂၇၉။ ‘‘ဟိတွာ ဃရံ ပဗ္ဗဇိတော အစေလော, နဂ္ဂေါ မုဏ္ဍော စရတိ ဃာသဟေတု၊

တမှိ နု ခေါ ဝိဝရိံ ဂုယှမတ္ထံ, အတ္ထာ စ ဓမ္မာ စ အပဂ္ဂတာမှာ။

၂၈၀။ ‘‘ကထံကရော ဟောတိ သုပဏ္ဏရာဇ, ကိံသီလော ကေန ဝတေန ဝတ္တံ၊

သမဏော စရံ ဟိတွာ မမာယိတာနိ, ကထံကရော သဂ္ဂမုပေတိ ဌာန’’န္တိ။

တတ္ထ ဃာသဟေတူတိ နိဿိရိကော ကုစ္ဆိပူရဏတ္ထာယ ခါဒနီယဘောဇနီယေ ပရိယေသန္တော စရတိ။ အပဂ္ဂတာမှာတိ အပဂတာ ပရိဟီနာမှာ။ ကထံကရောတိ ဣဒံ နာဂရာဇာ တဿ နဂ္ဂဿ သမဏဘာဝံ ဉတွာ သမဏပဋိပတ္တိံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ။ တတ္ထ ကိံသီလောတိ ကတရေန အာစာရေန သမန္နာဂတော။ ကေန ဝတေနာတိ ကတရေန ဝတသမာဒါနေန ဝတ္တန္တော။ သမဏော စရန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စရန္တော တဏှာမမာယိတာနိ ဟိတွာ ကထံ သမိတပါပသမဏော နာမ ဟောတိ။ သဂ္ဂန္တိ ကထံ ကရောန္တော စ သုဋ္ဌု အဂ္ဂံ ဒေဝနဂရံ သော သမဏော ဥပေတီတိ။

သုပဏ္ဏော အာဟ –

၂၈၁။ ‘‘ဟိရိယာ တိတိက္ခာယ ဒမေနုပေတော, အက္ကောဓနော ပေသုဏိယံ ပဟာယ၊

သမဏော စရံ ဟိတွာ မမာယိတာနိ, ဧဝံကရော သဂ္ဂမုပေတိ ဌာန’’န္တိ။

တတ္ထ ဟိရိယာတိ, သမ္မ နာဂရာဇ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနေဟိ ဟိရောတ္တပ္ပေဟိ တိတိက္ခာသင်္ခါတာယ အဓိဝါသနခန္တိယာ ဣန္ဒြိယဒမေန စ ဥပေတော အကုဇ္ဈနသီလော ပိသုဏဝါစံ ပဟာယ တဏှာမမာယိတာနိ စ ဟိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စရန္တော သမဏော နာမ ဟောတိ, ဧဝံကရောယေဝ စ ဧတာနိ ဟိရီအာဒီနိ ကုသလာနိ ကရောန္တော သဂ္ဂမုပေတိ ဌာနန္တိ။

ဣဒံ သုပဏ္ဏရာဇဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဏ္ဍရကော ဇီဝိတံ ယာစန္တော ဂါထမာဟ –

၂၈၂။ ‘‘မာတာဝ ပုတ္တံ တရုဏံ တနုဇ္ဇံ, သမ္ဖဿတာ သဗ္ဗဂတ္တံ ဖရေတိ၊

ဧဝမ္ပိ မေ တွံ ပါတုရဟု ဒိဇိန္ဒ, မာတာဝ ပုတ္တံ အနုကမ္ပမာနော’’တိ။

တဿတ္ထော – ယထာ မာတာ တနုဇံ အတ္တနော သရီရဇာတံ တရုဏံ ပုတ္တံ သမ္ဖဿတံ ဒိသွာ တံ ဥရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ထညံ ပါယေန္တီ ပုတ္တသမ္ဖဿေန သဗ္ဗံ အတ္တနော ဂတ္တံ ဖရေတိ, နပိ မာတာ ပုတ္တတော ဘာယတိ နပိ ပုတ္တော မာတိတော, ဧဝမ္ပိ မေ တွံ ပါတုရဟု ပါတုဘူတော ဒိဇိန္ဒ ဒိဇရာဇ, တသ္မာ မာတာဝ ပုတ္တံ မုဒုကေန ဟဒယေန အနုကမ္ပမာနော မံ ပဿ, ဇီဝိတံ မေ ဒေဟီတိ။

အထဿ သုပဏ္ဏော ဇီဝိတံ ဒေန္တော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၂၈၃။ ‘‘ဟန္ဒဇ္ဇ တွံ မုဉ္စ ဝဓာ ဒုဇိဝှ, တယော ဟိ ပုတ္တာ န ဟိ အညော အတ္ထိ၊

အန္တေဝါသီ ဒိန္နကော အတြဇော စ, ရဇ္ဇဿု ပုတ္တညတရော မေ အဟောသီ’’တိ။

တတ္ထ မုဉ္စာတိ မုစ္စ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဒုဇိဝှါတိ တံ အာလပတိ။ အညောတိ အညော စတုတ္ထော ပုတ္တော နာမ နတ္ထိ။ အန္တေဝါသီတိ သိပ္ပံ ဝါ ဥဂ္ဂဏှမာနော ပဉှံ ဝါ သုဏန္တော သန္တိကေ နိဝုတ္ထော။ ဒိန္နကောတိ ‘‘အယံ တေ ပုတ္တော ဟောတူ’’တိ ပရေဟိ ဒိန္နော။ ရဇ္ဇဿူတိ အဘိရမဿု။ အညတရောတိ တီသု ပုတ္တေသု အညတရော အန္တေဝါသီ ပုတ္တော မေ တွံ ဇာတောတိ ဒီပေတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ အာကာသာ ဩတရိတွာ တံ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၈၄။ ‘‘ဣစ္စေဝ ဝါကျံ ဝိသဇ္ဇီ သုပဏ္ဏော, ဘုမျံ ပတိဋ္ဌာယ ဒိဇော ဒုဇိဝှံ၊

မုတ္တဇ္ဇ တွံ သဗ္ဗဘယာတိဝတ္တော, ထလူဒကေ ဟောဟိ မယာဘိဂုတ္တော။

၂၈၅။ ‘‘အာတင်္ကိနံ ယထာ ကုသလော ဘိသက္ကော, ပိပါသိတာနံ ရဟဒေါဝ သီတော၊

ဝေသ္မံ ယထာ ဟိမသီတဋ္ဋိတာနံ, ဧဝမ္ပိ တေ သရဏမဟံ ဘဝါမီ’’တိ။

တတ္ထ ဣစ္စေဝ ဝါကျန္တိ ဣတိ ဧဝံ ဝစနံ ဝတွာ တံ နာဂရာဇံ ဝိဿဇ္ဇိ။ ဘုမျန္တိ သော သယမ္ပိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဒိဇော တံ ဒုဇိဝှံ သမဿာသေန္တော မုတ္တော အဇ္ဇ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗဘယာနိ အတိဝတ္တော ထလေ စ ဥဒကေ စ မယာ အဘိဂုတ္တော ရက္ခိတော ဟောဟီတိ အာဟ။ အာတင်္ကိနန္တိ ဂိလာနာနံ။ ဧဝမ္ပိ တေတိ ဧဝံ အဟံ တဝ သရဏံ ဘဝါမိ။

ဂစ္ဆ တွန္တိ ဥယျောဇေသိ။ သော နာဂရာဇာ နာဂဘဝနံ ပါဝိသိ။ ဣတရောပိ သုပဏ္ဏဘဝနံ ဂန္တွာ ‘‘မယာ ပဏ္ဍရကနာဂေါ သပထံ ကတွာ သဒ္ဒဟာပေတွာ ဝိဿဇ္ဇိတော, ကီဒိသံ နု ခေါ မယိ တဿ ဟဒယံ, ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ သုပဏ္ဏဝါတံ အကာသိ။ တံ ဒိသွာ နာဂေါ ‘‘သုပဏ္ဏရာဇာ မံ ဂဟေတုံ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ မညမာနော ဗျာမသဟဿမတ္တံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ပါသာဏေ စ ဝါလုကဉ္စ ဂိလိတွာ ဘာရိယော ဟုတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဟေဋ္ဌာကတွာ ဘောဂမတ္ထကေ ဖဏံ ဓာရယမာနော နိပဇ္ဇိတွာ သုပဏ္ဏရာဇာနံ ဍံသိတုကာမော ဝိယ အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ သုပဏ္ဏော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၂၈၆။ ‘‘သန္ဓိံ ကတွာ အမိတ္တေန, အဏ္ဍဇေန ဇလာဗုဇ၊

ဝိဝရိယ ဒါဌံ သေသိ, ကုတော တံ ဘယမာဂတ’’န္တိ။

တံ သုတွာ နာဂရာဇာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၂၈၇။ ‘‘သင်္ကေထေဝ အမိတ္တသ္မိံ, မိတ္တသ္မိမ္ပိ န ဝိဿသေ၊

အဘယာ ဘယမုပ္ပန္နံ, အပိ မူလာနိ ကန္တတိ။

၂၈၈။ ‘‘ကထံ နု ဝိဿသေ တျမှိ, ယေနာသိ ကလဟော ကတော၊

နိစ္စယတ္တေန ဌာတဗ္ဗံ, သော ဒိသဗ္ဘိ န ရဇ္ဇတိ။

၂၈၉။ ‘‘ဝိဿာသယေ န စ တံ ဝိဿယေယျ, အသင်္ကိတော သင်္ကိတော စ ဘဝေယျ၊

တထာ တထာ ဝိညူ ပရက္ကမေယျ, ယထာ ယထာ ဘာဝံ ပရော န ဇညာ’’တိ။

တတ္ထ အဘယာတိ အဘယဋ္ဌာနဘူတာ မိတ္တမှာ ဘယံ ဥပ္ပန္နံ ဇီဝိတသင်္ခါတာနိ မူလာနေဝ ကန္တတိ။ တျမှီတိ တသ္မိံ။ ယေနာသီတိ ယေန သဒ္ဓိံ ကလဟော ကတော အဟောသိ။ နိစ္စယတ္တေနာတိ နိစ္စပဋိယတ္တေန။ သော ဒိသဗ္ဘိ န ရဇ္ဇတီတိ ယော နိစ္စယတ္တေန အဘိတိဋ္ဌတိ, သော အတ္တနော သတ္တူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသဝသေန န ရဇ္ဇတိ, တတော တေသံ ယထာကာမကရဏီယော န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဝိဿာသယေတိ ပရံ အတ္တနိ ဝိဿာသယေ, တံ ပန သယံ န ဝိဿသေယျ။ ပရေန အသင်္ကိတော အတ္တနာ စ သော သင်္ကိတော ဘဝေယျ။ ဘာဝံ ပရောတိ ယထာ ယထာ ပဏ္ဍိတော ပရက္ကမတိ, တထာ တထာ တဿ ပရော ဘာဝံ န ဇာနာတိ, တသ္မာ ပဏ္ဍိတေန ဝီရိယံ ကာတဗ္ဗမေဝါတိ ဒီပေတိ။

ဣတိ တေ အညမညံ သလ္လပိတွာ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဥဘောပိ အစေလကဿ အဿမံ အဂမိံသု။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၂၉၀။ ‘‘တေ ဒေဝဝဏ္ဏာ သုခုမာလရူပါ, ဥဘော သမာ သုဇယာ ပုညခန္ဓာ၊

ဥပါဂမုံ ကရမ္ပိယံ အစေလံ, မိဿီဘူတာ အဿဝါဟာဝ နာဂါ’’တိ။

တတ္ထ သမာတိ သမာနရူပါ သဒိသသဏ္ဌာနာ ဟုတွာ။ သုဇယာတိ သုဝယာ ပရိသုဒ္ဓါ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ပုညခန္ဓာတိ ကတကုသလတာယ ပုညက္ခန္ဓာ ဝိယ။ မိဿီဘူတာတိ ဟတ္ထေန ဟတ္ထံ ဂဟေတွာ ကာယမိဿီဘာဝံ ဥပဂတာ။ အဿဝါဟာဝ နာဂါတိ ဓုရေ ယုတ္တကာ ရထဝါဟာ ဒွေ အဿာ ဝိယ ပုရိသနာဂါ တဿ အဿမံ အဂမိံသု။

ဂန္တွာ စ ပန သုပဏ္ဏရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ နာဂရာဇာ အစေလကဿ ဇီဝိတံ န ဒဿတိ, ဧတံ ဒုဿီလံ န ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ။ သော ဗဟိ ဌတွာ နာဂရာဇာနမေဝ တဿ သန္တိကံ ပေသေသိ။ တံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ဣတရံ ဂါထမာဟ။

၂၉၁။ ‘‘တတော ဟဝေ ပဏ္ဍရကော အစေလံ, သယမေဝုပါဂမ္မ ဣဒံ အဝေါစ၊

မုတ္တဇ္ဇဟံ သဗ္ဗဘယာတိဝတ္တော, န ဟိ နူန တုယှံ မနသော ပိယမှာ’’တိ။

တတ္ထ ပိယမှာတိ ဒုဿီလနဂ္ဂဘောဂ္ဂမုသာဝါဒိ နူန မယံ တဝ မနသော န ပိယာ အဟုမှာတိ ပရိဘာသိ။

တတော အစေလော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၂၉၂။ ‘‘ပိယော ဟိ မေ အာသိ သုပဏ္ဏရာဇာ, အသံသယံ ပဏ္ဍရကေန သစ္စံ၊

သော ရာဂရတ္တောဝ အကာသိမေတံ, ပါပကမ္မံ သမ္ပဇာနော န မောဟာ’’တိ။

တတ္ထ ပဏ္ဍရကေနာတိ တယာ ပဏ္ဍရကေန သော မမ ပိယတရော အဟောသိ, သစ္စမေတံ။ သောတိ သော အဟံ တသ္မိံ သုပဏ္ဏေ ရာဂေန ရတ္တော ဟုတွာ ဧတံ ပါပကမ္မံ ဇာနန္တောဝ အကာသိံ, န မောဟေန အဇာနန္တောတိ။

တံ သုတွာ နာဂရာဇာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၉၃။ ‘‘န မေ ပိယံ အပ္ပိယံ ဝါပိ ဟောတိ, သမ္ပဿတော လောကမိမံ ပရဉ္စ၊

သုသညတာနဉှိ ဝိယဉ္ဇနေန, အသညတော လောကမိမံ စရာသိ။

၂၉၄။ ‘‘အရိယာဝကာသောသိ အနရိယောဝါသိ, အသညတော သညတသန္နိကာသော၊

ကဏှာဘိဇာတိကောသိ အနရိယရူပေါ, ပါပံ ဗဟုံ ဒုစ္စရိတံ အစာရီ’’တိ။

တတ္ထ န မေတိ အမ္ဘော ဒုဿီလနဂ္ဂမုသာဝါဒိ ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ ဣမဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ သမ္ပဿတော ပိယံ ဝါ မေ အပ္ပိယံ ဝါပိ မေတိ န ဟောတိ, တွံ ပန သုသညတာနံ သီလဝန္တာနံ ဗျဉ္ဇနေန ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂေန အသညတော ဟုတွာ ဣမံ လောကံ ဝဉ္စေန္တော စရသိ။ အရိယာဝကာသောသီတိ အရိယပဋိရူပကောသိ။ အသညတောတိ ကာယာဒီဟိ အသညတောသိ။ ကဏှာဘိဇာတိကောတိ ကာဠကသဘာဝေါ။ အနရိယရူပေါတိ အဟိရိကသဘာဝေါ။ အစာရီတိ အကာသိ။

ဣတိ တံ ဂရဟိတွာ ဣဒါနိ အဘိသပန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၂၉၅။ ‘‘အဒုဋ္ဌဿ တုဝံ ဒုဗ္ဘိ, ဒုဗ္ဘီ စ ပိသုဏော စသိ၊

ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန, မုဒ္ဓါ တေ ဖလတု သတ္တဓာ’’တိ။

တဿတ္ထော – အမ္ဘော ဒုဗ္ဘိ တွံ အဒုဋ္ဌဿ မိတ္တဿ ဒုဗ္ဘီ စာသိ, ပိသုဏော စာသိ, ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန မုဒ္ဓါ တေ သတ္တဓာ ဖလတူတိ။

ဣတိ နာဂရာဇဿ သပန္တဿေဝ အစေလကဿ သီသံ သတ္တဓာ ဖလိ။ နိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝဿ ဘူမိ ဝိဝရံ အဒါသိ။ သော ပထဝိံ ပဝိသိတွာ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, နာဂရာဇသုပဏ္ဏရာဇာနောပိ အတ္တနော ဘဝနမေဝ အဂမိံသု။ သတ္ထာ တဿ ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌဘာဝံ ပကာသေန္တော ဩသာနဂါထမာဟ –

၂၉၆။ ‘‘တသ္မာ ဟိ မိတ္တာနံ န ဒုဗ္ဘိတဗ္ဗံ, မိတ္တဒုဗ္ဘာ ပါပိယော နတ္ထိ အညော၊

အာသိတ္တသတ္တော နိဟတော ပထဗျာ, ဣန္ဒဿ ဝါကျေန ဟိ သံဝရော ဟတော’’တိ။

တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ မိတ္တဒုဗ္ဘိကမ္မဿ ဖရုသော ဝိပါကော, တသ္မာ။ အာသိတ္တသတ္တောတိ အာသိတ္တဝိသေန သတ္တော။ ဣန္ဒဿာတိ နာဂိန္ဒဿ ဝါကျေန။ သံဝရောတိ ‘‘အဟံ သံဝရေ ဌိတောသ္မီ’’တိ ပဋိညာယ ဧဝံ ပညာတော အာဇီဝကော ဟတောတိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ ဒေဝဒတ္တော မုသာဝါဒံ ကတွာ ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ – ‘‘တဒါ အစေလကော ဒေဝဒတ္တော အဟောသိ, နာဂရာဇာ သာရိပုတ္တော, သုပဏ္ဏရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ပဏ္ဍရနာဂရာဇဇာတကဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌမာ။

[၅၁၉] ၉။ သမ္ဗုလာဇာတကဝဏ္ဏနာ

ကာ ဝေဓမာနာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော မလ္လိကံ ဒေဝိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု ကုမ္မာသပိဏ္ဍိဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၇။၁၄၂ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတမေဝ။ သာ ပန တထာဂတဿ တိဏ္ဏံ ကုမ္မာသပိဏ္ဍိကာနံ ဒါနာနုဘာဝေန တံ ဒိဝသညေဝ ရညော အဂ္ဂမဟေသိဘာဝံ ပတွာ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိတာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ကလျာဏဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဉာဏသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာယိကာ ပတိဒေဝတာ အဟောသိ။ တဿာ ပတိဒေဝတာဘာဝေါ သကလနဂရေ ပါကဋော အဟောသိ။ အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော, မလ္လိကာ ဒေဝီ ကိရ ဝတ္တသမ္ပန္နာ ဉာဏသမ္ပန္နာ ပတိဒေဝတာ’’တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပေသာ ဝတ္တသမ္ပန္နာ ပတိဒေဝတာယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရညော သောတ္ထိသေနော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ။ တံ ရာဇာ ဝယပ္ပတ္တံ ဥပရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌပေသိ, သမ္ဗုလာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ ဥတ္တမရူပဓရာ သရီရပ္ပဘာသမ္ပန္နာ, နိဝါတေ ဇလမာနာ ဒီပသိခါ ဝိယ ခါယတိ။ အပရဘာဂေ သောတ္ထိသေနဿ သရီရေ ကုဋ္ဌံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝေဇ္ဇာ တိကိစ္ဆိတုံ နာသက္ခိံသု။ သော ဘိဇ္ဇမာနေ ကုဋ္ဌေ ပဋိကူလော ဟုတွာ ဝိပ္ပဋိသာရံ ပတွာ ‘‘ကော မေ ရဇ္ဇေန အတ္ထော, အရညေ အနာထမရဏံ မရိဿာမီ’’တိ ရညော အာရောစာပေတွာ ဣတ္ထာဂါရံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမိ။ သမ္ဗုလာ ဗဟူဟိ ဥပါယေဟိ နိဝတ္တိယမာနာပိ အနိဝတ္တိတွာဝ ‘‘အဟံ တံ သာမိကံ အရညေ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ ဝတွာ သဒ္ဓိညေဝ နိက္ခမိ။ သော အရညံ ပဝိသိတွာ သုလဘမူလဖလာဖလေ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေ ပဒေသေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ဝါသံ ကပ္ပေသိ။ ရာဇဓီတာ တံ ပဋိဇဂ္ဂိ။ ကထံ? သာ ဟိ ပါတော ဝုဋ္ဌာယ အဿမပဒံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပါနီယပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခဓောဝနဉ္စ ဥပနာမေတွာ မုခေ ဓောတေ နာနာဩသဓာနိ ပိသိတွာ တဿ ဝဏေ မက္ခေတွာ မဓုရမဓုရာနိ ဖလာဖလာနိ ခါဒါပေတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဟတ္ထေသု ဓောတေသု ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ဝန္ဒိတွာ ပစ္ဆိခဏိတ္တိအင်္ကုသကေ အာဒါယ ဖလာဖလတ္ထာယ အရညံ ပဝိသိတွာ ဖလာဖလာနိ အာဟရိတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ ဃဋေန ဥဒကံ အာဟရိတွာ နာနာစုဏ္ဏေဟိ စ မတ္တိကာဟိ စ သောတ္ထိသေနံ နှာပေတွာ ပုန မဓုရဖလာဖလာနိ ဥပနာမေတိ။ ပရိဘောဂါဝသာနေ ဝါသိတပါနီယံ ဥပနေတွာ သယံ ဖလာဖလာနိ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပဒရသန္ထရံ သံဝိဒဟိတွာ တသ္မိံ တတ္ထ နိပန္နေ တဿ ပါဒေ ဓောဝိတွာ သီသပရိကမ္မပိဋ္ဌိပရိကမ္မပါဒပရိကမ္မာနိ ကတွာ သယနပဿံ ဥပဂန္တွာ နိပဇ္ဇတိ။ ဧတေနုပါယေန သာမိကံ ပဋိဇဂ္ဂိ။

သာ ဧကဒိဝသံ အရညေ ဖလာဖလံ အာဟရန္တီ ဧကံ ဂိရိကန္ဒရံ ဒိသွာ သီသတော ပစ္ဆိံ ဩတာရေတွာ ကန္ဒရတီရေ ဌပေတွာ ‘‘နှာယိဿာမီ’’တိ ဩတရိတွာ ဟလိဒ္ဒါယ သရီရံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ နှတွာ သုဓောတသရီရာ ဥတ္တရိတွာ ဝါကစီရံ နိဝါသေတွာ ကန္ဒရတီရေ အဋ္ဌာသိ။ အထဿာ သရီရပ္ပဘာယ ဝနံ ဧကောဘာသံ အဟောသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဧကော ဒါနဝေါ ဂေါစရတ္ထာယ စရန္တော တံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ဂါထာဒွယံ အာဟ –

၂၉၇။ ‘‘ကာ ဝေဓမာနာ ဂိရိကန္ဒရာယံ, ဧကာ တုဝံ တိဋ္ဌသိ သံဟိတူရု၊

ပုဋ္ဌာသိ မေ ပါဏိပမေယျမဇ္ဈေ, အက္ခာဟိ မေ နာမဉ္စ ဗန္ဓဝေ စ။

၂၉၈။ ‘‘ဩဘာသယံ ဝနံ ရမ္မံ, သီဟဗျဂ္ဃနိသေဝိတံ၊

ကာ ဝါ တွမသိ ကလျာဏိ, ကဿ ဝါ တွံ သုမဇ္ဈိမေ၊

အဘိဝါဒေမိ တံ ဘဒ္ဒေ, ဒါနဝါဟံ နမတ္ထု တေ’’တိ။

တတ္ထ ကာ ဝေဓမာနာတိ နှာနမတ္တတာယ သီတဘာဝေန ကမ္ပမာနာ။ သံဟိတူရူတိ သမ္ပိဏ္ဍိတူရု ဥတ္တမဦရုလက္ခဏေ။ ပါဏိပမေယျမဇ္ဈေတိ ဟတ္ထေန မိနိတဗ္ဗမဇ္ဈေ။ ကာ ဝါ တွန္တိ ကာ နာမ ဝါ တွံ ဘဝသိ။ အဘိဝါဒေမီတိ ဝန္ဒာမိ။ ဒါနဝါဟန္တိ အဟံ ဧကော ဒါနဝေါ, အယံ နမက္ကာရော တဝ အတ္ထု, အဉ္ဇလိံ တေ ပဂ္ဂဏှာမီတိ အဝစ။

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၂၉၉။ ‘‘ယော ပုတ္တော ကာသိရာဇဿ, သောတ္ထိသေနောတိ တံ ဝိဒူ၊

တဿာဟံ သမ္ဗုလာ ဘရိယာ, ဧဝံ ဇာနာဟိ ဒါနဝ၊

အဘိဝါဒေမိ တံ ဘန္တေ, သမ္ဗုလာဟံ နမတ္ထု တေ။

၃၀၀။ ‘‘ဝေဒေဟပုတ္တော ဘဒ္ဒန္တေ, ဝနေ ဝသတိ အာတုရော၊

တမဟံ ရောဂသမ္မတ္တံ, ဧကာ ဧကံ ဥပဋ္ဌဟံ။

၃၀၁။ ‘‘အဟဉ္စ ဝနမုဉ္ဆာယ, မဓုမံသံ မိဂါဗိလံ၊

ယဒါဟရာမိ တံ ဘက္ခော, တဿ နူနဇ္ဇ နာဓတီ’’တိ။

တတ္ထ ဝေဒေဟပုတ္တောတိ ဝေဒေဟရာဇဓီတာယ ပုတ္တော။ ရောဂသမ္မတ္တန္တိ ရောဂပီဠိတံ။ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ဥပဋ္ဌဟာမိ ပဋိဇဂ္ဂါမိ။ ‘‘ဥပဋ္ဌိတာ’’တိပိ ပါဌော။ ဝနမုဉ္ဆာယာတိ ဝနံ ဥဉ္ဆေတွာ ဥဉ္ဆာစရိယံ စရိတွာ။ မဓုမံသန္တိ နိမ္မက္ခိကံ မဓုဉ္စ မိဂါဗိလမံသဉ္စ သီဟဗျဂ္ဃမိဂေဟိ ခါဒိတမံသတော အတိရိတ္တကောဋ္ဌာသံ။ တံ ဘက္ခောတိ ယံ အဟံ အာဟရာမိ, တံ ဘက္ခောဝ သော မမ သာမိကော။ တဿ နူနဇ္ဇာတိ တဿ မညေ အဇ္ဇ အာဟာရံ အလဘမာနဿ သရီရံ အာတပေ ပက္ခိတ္တပဒုမံ ဝိယ နာဓတိ ဥပတပ္ပတိ မိလာယတိ။

တတော ပရံ ဒါနဝဿ စ တဿာ စ ဝစနပဋိဝစနဂါထာယော ဟောန္တိ –

၃၀၂။ ‘‘ကိံ ဝနေ ရာဇပုတ္တေန, အာတုရေန ကရိဿသိ၊

သမ္ဗုလေ ပရိစိဏ္ဏေန, အဟံ ဘတ္တာ ဘဝါမိ တေ။

၃၀၃။ ‘‘သောကဋ္ဋာယ ဒုရတ္တာယ, ကိံ ရူပံ ဝိဇ္ဇတေ မမ၊

အညံ ပရိယေသ ဘဒ္ဒန္တေ, အဘိရူပတရံ မယာ။

၃၀၄။ ‘‘ဧဟိမံ ဂိရိမာရုယှ, ဘရိယာ မေ စတုဿတာ၊

တာသံ တွံ ပဝရာ ဟောဟိ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီ။

၃၀၅။ ‘‘နူန တာရကဝဏ္ဏာဘေ, ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ၊

သဗ္ဗံ တံ ပစုရံ မယှံ, ရမssvဇ္ဇ မယာ သဟ။

၃၀၆။ ‘‘နော စေ တုဝံ မဟေသေယျံ, သမ္ဗုလေ ကာရယိဿသိ၊

အလံ တွံ ပါတရာသာယ, ပဏှေ ဘက္ခာ ဘဝိဿသိ။

၃၀၇။ ‘‘တဉ္စ သတ္တဇဋော လုဒ္ဒေါ, ကဠာရော ပုရိသာဒကော၊

ဝနေ နာထံ အပဿန္တိံ, သမ္ဗုလံ အဂ္ဂဟီ ဘုဇေ။

၃၀၈။ ‘‘အဓိပန္နာ ပိသာစေန, လုဒ္ဒေနာမိသစက္ခုနာ၊

သာ စ သတ္တုဝသံ ပတ္တာ, ပတိမေဝါနုသောစတိ။

၃၀၉။ ‘‘န မေ ဣဒံ တထာ ဒုက္ခံ, ယံ မံ ခါဒေယျ ရက္ခသော၊

ယဉ္စ မေ အယျပုတ္တဿ, မနော ဟေဿတိ အညထာ။

၃၁၀။ ‘‘န သန္တိ ဒေဝါ ပဝသန္တိ နူန, န ဟိ နူန သန္တိ ဣဓ လောကပါလာ၊

သဟသာ ကရောန္တာနမသညတာနံ, န ဟိ နူန သန္တိ ပဋိသေဓိတာရော’’တိ။

တတ္ထ ပရိစိဏ္ဏေနာတိ တေန အာတုရေန ပရိစိဏ္ဏေန ကိံ ကရိဿသိ။ သောကဋ္ဋာယာတိ သောကာတုရာယ။ ‘‘သောကဋ္ဌာယာ’’တိပိ ပါဌော, သောကေ ဌိတာယာတိ အတ္ထော။ ဒုရတ္တာယာတိ ဒုဂ္ဂတကပဏဘာဝပ္ပတ္တာယ အတ္တဘာဝါယ။ ဧဟိမန္တိ မာ တွံ ဒုရတ္တာမှီတိ စိန္တယိ, ဧတံ မမ ဂိရိမှိ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ, ဧဟိ ဣမံ ဂိရိံ အာရုဟ။ စတုဿတာတိ တသ္မိံ မေ ဝိမာနေ အပရာပိ စတုဿတာ ဘရိယာယော အတ္ထိ။ သဗ္ဗံ တန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဥပဘောဂပရိဘောဂဝတ္ထာဘရဏာဒိကံ ဣစ္ဆသိ, သဗ္ဗံ တံ နူန မယှံ ပစုရံ ဗဟုံ သုလဘံ, တသ္မာ မာ ကပဏာမှီတိ စိန္တယိ, ဧဟိ မယာ သဟ ရမဿူတိ ဝဒတိ။

မဟေသေယျန္တိ, ‘‘ဘဒ္ဒေ, သမ္ဗုလေ နော စေ မေ တွံ မဟေသိဘာဝံ ကာရေဿသိ, ပရိယတ္တာ တွံ မမ ပါတရာသာယ, တေန တံ ဗလက္ကာရေန ဝိမာနံ နေဿာမိ, တတြ မံ အသင်္ဂဏှန္တီ မမ သွေ ပါတောဝ ဘက္ခာ ဘဝိဿသီ’’တိ ဧဝံ ဝတွာ သော သတ္တဟိ ဇဋာဟိ သမန္နာဂတော လုဒ္ဒကော ဒါရုဏော နိက္ခန္တဒန္တော တံ တသ္မိံ ဝနေ ကိဉ္စိ အတ္တနော နာထံ အပဿန္တိံ သမ္ဗုလံ ဘုဇေ အဂ္ဂဟေသိ။ အဓိပန္နာတိ အဇ္ဈောတ္ထဋာ။ အာမိသစက္ခုနာတိ ကိလေသလောလေန။ ပတိမေဝါတိ အတ္တနော အစိန္တေတွာ ပတိမေဝ အနုသောစတိ။ မနော ဟေဿတီတိ မံ စိရာယန္တိံ ဝိဒိတွာ အညထာ စိတ္တံ ဘဝိဿတိ။ န သန္တိ ဒေဝါတိ ဣဒံ သာ ဒါနဝေန ဘုဇေ ဂဟိတာ ဒေဝတုဇ္ဈာပနံ ကရောန္တီ အာဟ။ လောကပါလာတိ ဧဝရူပါနံ သီလဝန္တီနံ ပတိဒေဝတာနံ ပါလကာ လောကပါလာ နူန ဣဓ လောကေ န သန္တီတိ ပရိဒေဝတိ။

အထဿာ သီလတေဇေန သက္ကဿ ဘဝနံ ကမ္ပိ, ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ။ သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဝဇိရံ အာဒါယ ဝေဂေန ဂန္တွာ ဒါနဝဿ မတ္ထကေ ဌတွာ ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၃၁၁။ ‘‘ဣတ္ထီနမေသာ ပဝရာ ယသဿိနီ, သန္တာ သမာ အဂ္ဂိရိဝုဂ္ဂတေဇာ၊

တဉ္စေ တုဝံ ရက္ခသာဒေသိ ကညံ, မုဒ္ဓါ စ ဟိ သတ္တဓာ တေ ဖလေယျ၊

မာ တွံ ဒဟီ မုဉ္စ ပတိဗ္ဗတာယာ’’တိ။

တတ္ထ သန္တာတိ ဥပသန္တာ, အထ ဝါ ပဏ္ဍိတာ ဉာဏသမ္ပန္နာ။ သမာတိ ကာယဝိသမာဒိဝိရဟိတာ။ အဒေသီတိ ခါဒသိ။ ဖလေယျာတိ ဣမိနာ မေ ဣန္ဒဝဇိရေန ပဟရိတွာ မုဒ္ဓါ ဘိဇ္ဇေထ။ မာ တွံ ဒဟီတိ တွံ ဣမံ ပတိဗ္ဗတံ မာ တာပေယျာသီတိ။

တံ သုတွာ ဒါနဝေါ သမ္ဗုလံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သက္ကော ‘‘ပုနပိ ဧသ ဧဝရူပံ ကရေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ ဒါနဝံ ဒေဝသင်္ခလိကာယ ဗန္ဓိတွာ ပုန အနာဂမနာယ တတိယေ ပဗ္ဗတန္တရေ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ရာဇဓီတရံ အပ္ပမာဒေန ဩဝဒိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ ရာဇဓီတာပိ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ စန္ဒာလောကေန အဿမံ ပါပုဏိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အဋ္ဌ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၁၂။ ‘‘သာ စ အဿမမာဂစ္ဆိ, ပမုတ္တာ ပုရိသာဒကာ၊

နီဠံ ပဠိနံ သကုဏီဝ, ဂတသိင်္ဂံဝ အာလယံ။

၃၁၃။ ‘‘သာ တတ္ထ ပရိဒေဝေသိ, ရာဇပုတ္တီ ယသဿိနီ၊

သမ္ဗုလာ ဥတုမတ္တက္ခာ, ဝနေ နာထံ အပဿန္တီ။

၃၁၄။ ‘‘သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ ဝန္ဒေ, သမ္ပန္နစရဏေ ဣသေ၊

ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ, တုမှံမှိ သရဏံ ဂတာ။

၃၁၅။ ‘‘ဝန္ဒေ သီဟေ စ ဗျဂ္ဃေ စ, ယေ စ အညေ ဝနေ မိဂါ၊

ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ, တုမှံမှိ သရဏံ ဂတာ။

၃၁၆။ ‘‘တိဏာ လတာနိ ဩသဈော, ပဗ္ဗတာနိ ဝနာနိ စ၊

ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ, တုမှံမှိ သရဏံ ဂတာ။

၃၁၇။ ‘‘ဝန္ဒေ ဣန္ဒီဝရီသာမံ, ရတ္တိံ နက္ခတ္တမာလိနိံ၊

ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ, တုမှံမှိ သရဏံ ဂတာ။

၃၁၈။ ‘‘ဝန္ဒေ ဘာဂီရထိံ ဂင်္ဂံ, သဝန္တီနံ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ, တုမှံမှိ သရဏံ ဂတာ။

၃၁၉။ ‘‘ဝန္ဒေ အဟံ ပဗ္ဗတရာဇသေဋ္ဌံ, ဟိမဝန္တံ သိလုစ္စယံ၊

ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ, တုမှံမှိ သရဏံ ဂတာ’’တိ။

တတ္ထ နီဠံ ပဠိနံ သကုဏီဝါတိ ယထာ သကုဏိကာ မုခတုဏ္ဍကေန ဂေါစရံ ဂဟေတွာ ကေနစိ ဥပဒ္ဒဝေန သကုဏပေါတကာနံ ပဠိနတ္တာ ပဠိနံ သကုဏိနီဠံ အာဂစ္ဆေယျ, ယထာ ဝါ ဂတသိင်္ဂံ နိက္ခန္တဝစ္ဆကံ အာလယံ သုညံ ဝစ္ဆကသာလံ ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနီ ဓေနု အာဂစ္ဆေယျ, ဧဝံ သုညံ အဿမံ အာဂစ္ဆီတိ အတ္ထော။ တဒါ ဟိ သောတ္ထိသေနော သမ္ဗုလာယ စိရမာနာယ ‘‘ဣတ္ထိယော နာမ လောလာ, ပစ္စာမိတ္တမ္ပိ မေ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ ပရိသင်္ကန္တော ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ဂစ္ဆန္တရံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ။ တေနေတံ ဝုတ္တံ။ ဥတုမတ္တက္ခာတိ သောကဝေဂသဉ္ဇာတေန ဥဏှေန ဥတုနာ မန္ဒလောစနာ။ အပဿန္တီတိ တသ္မိံ ဝနေ နာထံ အတ္တနော ပတိံ အပဿန္တီ ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝမာနာ ပရိဒေဝေသိ။

တတ္ထ သမဏေ ဗြာဟ္မဏေတိ သမိတပါပဗာဟိတပါပေ သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ။ သမ္ပန္နစရဏေတိ သဟ သီလေန အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ဝသေန စ သမ္ပန္နစရဏေ ဣသေ ဝန္ဒေတိ ဧဝံ ဝတွာ ရာဇပုတ္တံ အပဿန္တီ တုမှာကံ သရဏံ ဂတာ အမှိ။ သစေ မေ သာမိကဿ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဇာနာထ, အာစိက္ခထာတိ ပရိဒေဝေသီတိ အတ္ထော။ သေသဂါထာသုပိ ဧသေဝ နယော။ တိဏာ လတာနိ ဩသဈောတိ အန္တောဖေဂ္ဂုဗဟိသာရတိဏာနိ စ လတာနိ စ အန္တောသာရဩသဓိယော စ။ ဣမံ ဂါထံ တိဏာဒီသု နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ သန္ဓာယာဟ။ ဣန္ဒီဝရီသာမန္တိ ဣန္ဒီဝရီပုပ္ဖသမာနဝဏ္ဏံ။ နက္ခတ္တမာလိနိန္တိ နက္ခတ္တပဋိပါဋိသမန္နာဂတံ။ တုမှံမှီတိ ရတ္တိံ သန္ဓာယ တမ္ပိ အမှီတိ အာဟ။ ဘာဂီရထိံ ဂင်္ဂန္တိ ဧဝံပရိယာယနာမိကံ ဂင်္ဂံ။ သဝန္တီနန္တိ အညာသံ ဗဟူနံ နဒီနံ ပဋိဂ္ဂါဟိကံ။ ဂင်္ဂါယ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတံ သန္ဓာယေဝမာဟ။ ဟိမဝန္တေပိ ဧသေဝ နယော။

တံ ဧဝံ ပရိဒေဝမာနံ ဒိသွာ သောတ္ထိသေနော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ အတိဝိယ ပရိဒေဝတိ, န ခေါ ပနဿာ ဘာဝံ ဇာနာမိ, သစေ မယိ သိနေဟေန ဧဝံ ကရောတိ, ဟဒယမ္ပိဿာ ဖလေယျ, ပရိဂ္ဂဏှိဿာမိ တာဝ န’’န္တိ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသီဒိ။ သာပိ ပရိဒေဝမာနာဝ ပဏ္ဏသာလဒွါရံ ဂန္တွာ တဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကုဟိံ ဂတောသိ, ဒေဝါ’’တိ အာဟ။ အထ နံ သော, ‘‘ဘဒ္ဒေ, တွံ အညေသု ဒိဝသေသု န ဣမာယ ဝေလာယ အာဂစ္ဆသိ, အဇ္ဇ အတိသာယံ အာဂတာသီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၃၂၀။ ‘‘အတိသာယံ ဝတာဂဉ္ဆိ, ရာဇပုတ္တိ ယသဿိနိ၊

ကေန နုဇ္ဇ သမာဂစ္ဆိ, ကော တေ ပိယတရော မယာ’’တိ။

အထ နံ သာ ‘‘အဟံ, အယျပုတ္တ, ဖလာဖလာနိ အာဒါယ အာဂစ္ဆန္တီ ဧကံ ဒါနဝံ ပဿိံ, သော မယိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ မံ ဟတ္ထေ ဂဏှိတွာ ‘သစေ မမ ဝစနံ န ကရောသိ, ခါဒိဿာမိ တ’န္တိ အာဟ, အဟံ တာယ ဝေလာယ တညေဝ အနုသောစန္တီ ဧဝံ ပရိဒေဝိ’’န္တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၃၂၁။ ‘‘ဣဒံ ခေါဟံ တဒါဝေါစံ, ဂဟိတာ တေန သတ္တုနာ၊

န မေ ဣဒံ တထာ ဒုက္ခံ, ယံ မံ ခါဒေယျ ရက္ခသော၊

ယဉ္စ မေ အယျပုတ္တဿ, မနော ဟေဿတိ အညထာ’’တိ။

အထဿ သေသမ္ပိ ပဝတ္တိံ အာရောစေန္တီ ‘‘တေန ပနာဟံ, ဒေဝ, ဒါနဝေန ဂဟိတာ အတ္တာနံ ဝိဿဇ္ဇာပေတုံ အသက္ကောန္တီ ဒေဝတုဇ္ဈာပနကမ္မံ အကာသိံ, အထ သက္ကော ဝဇိရဟတ္ထော အာဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ဒါနဝံ သန္တဇ္ဇေတွာ မံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ တံ ဒေဝသင်္ခလိကာယ ဗန္ဓိတွာ တတိယေ ပဗ္ဗတန္တရေ ခိပိတွာ ပက္ကာမိ, ဧဝါဟံ သက္ကံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဘိ’’န္တိ အာဟ။ တံ သုတွာ သောတ္ထိသေနော, ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဟောတု, မာတုဂါမဿ အန္တရေ သစ္စံ နာမ ဒုလ္လဘံ, ဟိမဝန္တေ ဟိ ဗဟူ ဝနစရကတာပသဝိဇ္ဇာဓရာဒယော သန္တိ, ကော တုယှံ သဒ္ဒဟိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၃၂၂။ ‘‘စောရီနံ ဗဟုဗုဒ္ဓီနံ, ယာသု သစ္စံ သုဒုလ္လဘံ၊

ထီနံ ဘာဝေါ ဒုရာဇာနော, မစ္ဆဿေဝေါဒကေ ဂတ’’န္တိ။

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ, ‘‘အယျပုတ္တ, အဟံ တံ အသဒ္ဒဟန္တံ မမ သစ္စဗလေနေဝ တိကိစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဥဒကဿ ကလသံ ပူရေတွာ သစ္စကိရိယံ ကတွာ တဿ သီသေ ဥဒကံ အာသိဉ္စန္တီ ဂါထမာဟ –

၃၂၃။ ‘‘တထာ မံ သစ္စံ ပါလေတု, ပါလယိဿတိ စေ မမံ၊

ယထာဟံ နာဘိဇာနာမိ, အညံ ပိယတရံ တယာ၊

ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန, ဗျာဓိ တေ ဝူပသမ္မတူ’’တိ။

တတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေါ ‘‘စေ မမ’’န္တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဟံ ဝဒါမိ, တထာ စေ မမ ဝစနံ သစ္စံ, အထ မံ ဣဒါနိပိ ပါလေတု, အာယတိမ္ပိ ပါလေဿတိ, ဣဒါနိ မေ ဝစနံ သုဏာထ ‘‘ယထာဟံ နာဘိဇာနာမီ’’တိ။ ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘တထာ မံ သစ္စံ ပါလေတီ’’တိ လိခိတံ, တံ အဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ။

ဧဝံ တာယ သစ္စကိရိယံ ကတွာ ဥဒကေ အာသိတ္တမတ္တေယေဝ သောတ္ထိသေနဿ ကုဋ္ဌံ အမ္ဗိလေန ဓောတံ ဝိယ တမ္ဗမလံ တာဝဒေဝ အပဂစ္ဆိ။ တေ ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ အရညာ နိက္ခမ္မ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ဥယျာနံ ပဝိသိံသု။ ရာဇာ တေသံ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ တတ္ထေဝ သောတ္ထိသေနဿ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ သမ္ဗုလံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ အဘိသိဉ္စာပေတွာ နဂရံ ပဝေသေတွာ သယံ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥယျာနေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ, ရာဇနိဝေသနေယေဝ စ နိဗဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇိ။ သောတ္ထိသေနောပိ သမ္ဗုလာယ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနမတ္တမေဝ အဒါသိ, န ပုနဿာ ကောစိ သက္ကာရော အဟောသိ, အတ္ထိဘာဝမ္ပိဿာ န အညာသိ, အညာဟေဝ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ အဘိရမိ။ သမ္ဗုလာ သပတ္တိဒေါသဝသေန ကိသာ အဟောသိ ဥပဏ္ဍုပဏ္ဍုကဇာတာ ဓမနီသန္ထတဂတ္တာ။ သာ ဧကဒိဝသံ သောကဝိနောဒနတ္ထံ ဘုဉ္ဇိတုံ အာဂတဿ သသုရတာပသဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ ကတဘတ္တကိစ္စံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သော တံ မိလာတိန္ဒြိယံ ဒိသွာ ဂါထမာဟ –

၃၂၄။ ‘‘ယေ ကုဉ္ဇရာ သတ္တသတာ ဥဠာရာ, ရက္ခန္တိ ရတ္တိန္ဒိဝမုယျုတာဝုဓာ၊

ဓနုဂ္ဂဟာနဉ္စ သတာနိ သောဠသ, ကထံဝိဓေ ပဿသိ ဘဒ္ဒေ သတ္တဝေါ’’တိ။

တဿတ္ထော – ဘဒ္ဒေ, သမ္ဗုလေ ယေ အမှာကံ သတ္တသတာ ကုဉ္ဇရာ, တေသညေဝ ခန္ဓဂတာနံ ယောဓာနံ ဝသေန ဥယျုတ္တာဝုဓာ, အပရာနိ စ သောဠသဓနုဂ္ဂဟသတာနိ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဗာရာဏသိံ ရက္ခန္တိ။ ဧဝံ သုရက္ခိတေ နဂရေ ကထံဝိဓေ တွံ သတ္တဝေါ ပဿသိ။ ဘဒ္ဒေ, ယဿာ တဝ သာသင်္ကာ သပ္ပဋိဘယာ အရညာ အာဂတကာလေပိ ပဘာသမ္ပန္နံ သရီရံ, ဣဒါနိ ပန မိလာတာ ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏာ အတိဝိယ ကိလန္တိန္ဒြိယာသိ, ကဿ နာမ တွံ ဘာယသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ပုတ္တော တေ, ဒေဝ, မယိ န ပုရိမသဒိသော’’တိ ဝတွာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၂၅။ ‘‘အလင်္ကတာယော ပဒုမုတ္တရတ္တစာ, ဝိရာဂိတာ ပဿတိ ဟံသဂဂ္ဂရာ၊

တာသံ သုဏိတွာ မိတဂီတဝါဒိတံ, န ဒါနိ မေ တာတ တထာ ယထာ ပုရေ။

၃၂၆။ ‘‘သုဝဏ္ဏသံကစ္စဓရာ သုဝိဂ္ဂဟာ, အလင်္ကတာ မာနုသိယစ္ဆရူပမာ၊

သေနောပိယာ တာတ အနိန္ဒိတင်္ဂိယော, ခတ္တိယကညာ ပဋိလောဘယန္တိ နံ။

၃၂၇။ ‘‘သစေ အဟံ တာတ တထာ ယထာ ပုရေ, ပတိံ တမုဉ္ဆာယ ပုနာ ဝနေ ဘရေ၊

သမ္မာနယေ မံ န စ မံ ဝိမာနယေ, ဣတောပိ မေ တာတ တတော ဝရံ သိယာ။

၃၂၈။ ‘‘ယမန္နပါနေ ဝိပုလသ္မိ ဩဟိတေ, နာရီ ဝိမဋ္ဌာဘရဏာ အလင်္ကတာ၊

သဗ္ဗင်္ဂုပေတာ ပတိနော စ အပ္ပိယာ, အဗဇ္ဈ တဿာ မရဏံ တတော ဝရံ။

၃၂၉။ ‘‘အပိ စေ ဒလိဒ္ဒါ ကပဏာ အနာဠှိယာ, ကဋာဒုတီယာ ပတိနော စ သာ ပိယာ၊

သဗ္ဗင်္ဂုပေတာယပိ အပ္ပိယာယ, အယမေဝ သေယျာ ကပဏာပိ ယာ ပိယာ’’တိ။

တတ္ထ ပဒုမုတ္တရတ္တစာတိ ပဒုမဂဗ္ဘသဒိသဥတ္တရတ္တစာ။ သဗ္ဗာသံ သရီရတော သုဝဏ္ဏပဘာ နိစ္ဆရန္တီတိ ဒီပေတိ။ ဝိရာဂိတာတိ ဝိလဂ္ဂသရီရာ, တနုမဇ္ဈာတိ အတ္ထော။ ဟံသဂဂ္ဂရာတိ ဧဝရူပါ ဟံသာ ဝိယ မဓုရဿရာ နာရိယော ပဿတိ။ တာသန္တိ သော တဝ ပုတ္တော တာသံ နာရီနံ မိတဂီတဝါဒိတာဒီနိ သုဏိတွာ ဣဒါနိ မေ, တာတ, ယထာ ပုရေ, တထာ န ပဝတ္တတီတိ ဝဒတိ။ သုဝဏ္ဏသံကစ္စဓရာတိ သုဝဏ္ဏမယသံကစ္စာလင်္ကာရဓရာ။ အလင်္ကတာတိ နာနာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ။ မာနုသိယစ္ဆရူပမာတိ မာနုသိယော အစ္ဆရူပမာ။ သေနောပိယာတိ သောတ္ထိသေနဿ ပိယာ။ ပဋိလောဘယန္တိ နန္တိ နံ တဝ ပုတ္တံ ပဋိလောဘယန္တိ။

သစေ အဟန္တိ, တာတ, ယထာ ပုရေ သစေ အဟံ ပုနပိ တံ ပတိံ တထေဝ ကုဋ္ဌရောဂေန ဝနံ ပဝိဋ္ဌံ ဥဉ္ဆာယ တသ္မိံ ဝနေ ဘရေယျံ, ပုနပိ မံ သော သမ္မာနေယျ န ဝိမာနေယျ, တတော မေ ဣတောပိ ဗာရာဏသိရဇ္ဇတော တံ အရညမေဝ ဝရံ သိယာ သပတ္တိဒေါသေန သုဿန္တိယာတိ ဒီပေတိ။ ယမန္နပါနေတိ ယံ အန္နပါနေ။ ဩဟိတေတိ ဌပိတေ ပဋိယတ္တေ။ ဣမိနာ ဗဟုန္နပါနဃရံ ဒဿေတိ။ အယံ ကိရဿာ အဓိပ္ပါယော – ယာ နာရီ ဝိပုလန္နပါနေ ဃရေ ဧကိကာဝ အသပတ္တိ သမာနာ ဝိမဋ္ဌာဘရဏာ နာနာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ သဗ္ဗေဟိ ဂုဏင်္ဂေဟိ ဥပေတာ ပတိနော စ အပ္ပိယာ ဟောတိ, အဗဇ္ဈ ဂီဝါယ ဝလ္လိယာ ဝါ ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဗန္ဓိတွာ တဿာ တတော ဃရာဝါသတော မရဏမေဝ ဝရတရန္တိ။ အနာဠှီယာတိ အနာဠှာ။ ကဋာဒုတီယာတိ နိပဇ္ဇနကဋသာရကဒုတိယာ။ သေယျာတိ ကပဏာပိ သမာနာ ယာ ပတိနော ပိယာ, အယမေဝ ဥတ္တမာတိ။

ဧဝံ တာယ အတ္တနော ပရိသုဿနကာရဏေ တာပသဿ ကထိတေ တာပသော ရာဇာနံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ, သောတ္ထိသေန တယိ ကုဋ္ဌရောဂါဘိဘူတေ အရညံ ပဝိသန္တေ တယာ သဒ္ဓိံ ပဝိသိတွာ တံ ဥပဋ္ဌဟန္တီ အတ္တနော သစ္စဗလေန တဝ ရောဂံ ဝူပသမေတွာ ယာ တေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာနကာရဏမကာသိ, တဿာ နာမ တွံ နေဝ ဌိတဋ္ဌာနံ, န နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဇာနာသိ, အယုတ္တံ တေ ကတံ, မိတ္တဒုဗ္ဘိကမ္မံ နာမေတံ ပါပက’’န္တိ ဝတွာ ပုတ္တံ ဩဝဒန္တော ဂါထမာဟ –

၃၃၀။ ‘‘သုဒုလ္လဘိတ္ထီ ပုရိသဿ ယာ ဟိတာ, ဘတ္တိတ္ထိယာ ဒုလ္လဘော ယော ဟိတော စ၊

ဟိတာ စ တေ သီလဝတီ စ ဘရိယာ, ဇနိန္ဒ ဓမ္မံ စရ သမ္ဗုလာယာ’’တိ။

တဿတ္ထော – တာတ, ယာ ပုရိသဿ ဟိတာ မုဒုစိတ္တာ အနုကမ္ပိကာ ဣတ္ထီ, ယော စ ဘတ္တာ ဣတ္ထိယာ ဟိတော ကတဂုဏံ ဇာနာတိ, ဥဘောပေတေ သုဒုလ္လဘာ။ အယဉ္စ သမ္ဗုလာ တုယှံ ဟိတာ စေဝ သီလသမ္ပန္နာ စ, တသ္မာ ဧတိဿာ ဓမ္မံ စရ, ကတဂုဏံ ဇာနိတွာ မုဒုစိတ္တော ဟောဟိ, စိတ္တမဿာ ပရိတောသေဟီတိ။

ဧဝံ သော ပုတ္တဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ။ ရာဇာ ပိတရိ ဂတေ သမ္ဗုလံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဧတ္တကံ ကာလံ မယာ ကတံ ဒေါသံ ခမ, ဣတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗိဿရိယံ တုယှမေဝ ဒမ္မီ’’တိ ဝတွာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၃၃၁။ ‘‘သစေ တုဝံ ဝိပုလေ လဒ္ဓဘောဂေ, ဣဿာဝတိဏ္ဏာ မရဏံ ဥပေသိ၊

အဟဉ္စ တေ ဘဒ္ဒေ ဣမာ ရာဇကညာ, သဗ္ဗေ တေ ဝစနကရာ ဘဝါမာ’’တိ။

တဿတ္ထော – ဘဒ္ဒေ, သမ္ဗုလေ သစေ တွံ ရတနရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသိတ္တာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနဝသေန ဝိပုလေ ဘောဂေ လဘိတွာပိ ဣဿာယ ဩတိဏ္ဏာ မရဏံ ဥပေသိ, အဟဉ္စ ဣမာ စ ရာဇကညာ သဗ္ဗေ တဝ ဝစနကရာ ဘဝါမ, တွံ ယထာဓိပ္ပါယံ ဣမံ ရဇ္ဇံ ဝိစာရေဟီတိ သဗ္ဗိဿရိယံ တဿာ အဒါသိ။

တတော ပဋ္ဌာယ ဥဘော သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရိတွာ ယထာကမ္မံ ဂမိံသု။ တာပသော ဈာနာဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ မလ္လိကာ ပတိဒေဝတာယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ သမ္ဗုလာ မလ္လိကာ အဟောသိ, သောတ္ထိသေနော ကောသလရာဇာ, ပိတာ တာပသော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

သမ္ဗုလာဇာတကဝဏ္ဏနာ နဝမာ။

[၅၂၀] ၁၀။ ဂန္ဓတိန္ဒုကဇာတကဝဏ္ဏနာ

အပ္ပမာဒေါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ရာဇောဝါဒံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ရာဇောဝါဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတောဝ။ အတီတေ ပန ကပိလရဋ္ဌေ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရေ ပဉ္စာလော နာမ ရာဇာ အဂတိဂမနေ ဌိတော အဓမ္မေန ပမတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ အထဿ အမစ္စာဒယော သဗ္ဗေပိ အဓမ္မိကာဝ ဇာတာ။ ဗလိပီဠိတာ ရဋ္ဌဝါသိနော ပုတ္တဒါရေ အာဒါယ အရညေ မိဂါ ဝိယ စရိံသု, ဂါမဋ္ဌာနေ ဂါမော နာမ နာဟောသိ။ မနုဿာ ရာဇပုရိသာနံ ဘယေန ဒိဝါ ဂေဟေ ဝသိတုံ အသက္ကောန္တာ ဂေဟာနိ ကဏ္ဋကသာခါဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဂေဟေ ရတ္တိံ ဝသိတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေယေဝ အရညံ ပဝိသန္တိ။ ဒိဝါ ရာဇပုရိသာ ဝိလုမ္ပန္တိ, ရတ္တိံ စောရာ။ တဒါ ဗောဓိသတ္တော ဗဟိနဂရေ ဂန္ဓတိန္ဒုကရုက္ခေ ဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, အနုသံဝစ္ဆရံ ရညော သန္တိကာ သဟဿဂ္ဃနကံ ဗလိကမ္မံ လဘတိ။ သော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ ပမတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေတိ, သကလရဋ္ဌံ ဝိနဿတိ, ဌပေတွာ မံ အညော ရာဇာနံ ပတိရူပေ နိဝေသေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, ဥပကာရကော စာပိ မေ အနုသံဝစ္ဆရံ သဟဿဂ္ဃနကဗလိနာ ပူဇေတိ, ဩဝဒိဿာမိ န’’န္တိ။

သော ရတ္တိဘာဂေ ရညော သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ဥဿီသကပဿေ ဌတွာ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ တံ ဗာလသူရိယံ ဝိယ ဇလမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကောသိ တွံ, ကေန ဝါ ကာရဏေန ဣဓာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, အဟံ ဂန္ဓတိန္ဒုကဒေဝတာ, ‘တုယှံ ဩဝါဒံ ဒဿာမီ’တိ အာဂတောမှီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ နာမ ဩဝါဒံ ဒဿသီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ မဟာသတ္တော, ‘‘မဟာရာဇ, တွံ ပမတ္တော ဟုတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, တေန တေ သကလရဋ္ဌံ ဟတဝိလုတ္တံ ဝိယ ဝိနဋ္ဌံ, ရာဇာနော နာမ ပမာဒေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တာ သကလရဋ္ဌဿ သာမိနော န ဟောန္တိ, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဝိနာသံ ပတွာ သမ္ပရာယေ ပုန မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တေသု စ ပမာဒံ အာပန္နေသု အန္တောဇနာ ဗဟိဇနာပိဿ ပမတ္တာဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ရညာ အတိရေကေန အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဓမ္မဒေသနံ ပဋ္ဌပေန္တော ဣမာ ဧကာဒသ ဂါထာ အာဟ –

၃၃၂။ ‘‘အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ၊

အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ, ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ။

၃၃၃။ ‘‘မဒါ ပမာဒေါ ဇာယေထ, ပမာဒါ ဇာယတေ ခယော၊

ခယာ ပဒေါသာ ဇာယန္တိ, မာ မဒေါ ဘရတူသဘ။

၃၃၄။ ‘‘ဗဟူ ဟိ ခတ္တိယာ ဇီနာ, အတ္ထံ ရဋ္ဌံ ပမာဒိနော၊

အထောပိ ဂါမိနော ဂါမာ, အနဂါရာ အဂါရိနော။

၃၃၅။ ‘‘ခတ္တိယဿ ပမတ္တဿ, ရဋ္ဌသ္မိံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎန၊

သဗ္ဗေ ဘောဂါ ဝိနဿန္တိ, ရညော တံ ဝုစ္စတေ အဃံ။

၃၃၆။ ‘‘နေသ ဓမ္မော မဟာရာဇ, အတိဝေလံ ပမဇ္ဇသိ၊

ဣဒ္ဓံ ဖီတံ ဇနပဒံ, စောရာ ဝိဒ္ဓံသယန္တိ နံ။

၃၃၇။ ‘‘န တေ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ, န ဟိရညံ န ဓာနိယံ၊

ရဋ္ဌေ ဝိလုပ္ပမာနမှိ, သဗ္ဗဘောဂေဟိ ဇီယသိ။

၃၃၈။ ‘‘သဗ္ဗဘောဂါ ပရိဇိဏ္ဏံ, ရာဇာနံ ဝါပိ ခတ္တိယံ၊

ဉာတိမိတ္တာ သုဟဇ္ဇာ စ, န တံ မညန္တိ မာနိယံ။

၃၃၉။ ‘‘ဟတ္ထာရောဟာ အနီကဋ္ဌာ, ရထိကာ ပတ္တိကာရကာ၊

တမေဝမုပဇီဝန္တာ, န တံ မညန္တိ မာနိယံ။

၃၄၀။ ‘‘အသံဝိဟိတကမ္မန္တံ, ဗာလံ ဒုမ္မန္တိမန္တိနံ၊

သိရီ ဇဟတိ ဒုမ္မေဓံ, ဇိဏ္ဏံဝ ဥရဂေါ တစံ။

၃၄၁။ ‘‘သုသံဝိဟိတကမ္မန္တံ, ကာလုဋ္ဌာယိံ အတန္ဒိတံ၊

သဗ္ဗေ ဘောဂါဘိဝဍ္ဎန္တိ, ဂါဝေါ သဥသဘာမိဝ။

၃၄၂။ ‘‘ဥပဿုတိံ မဟာရာဇ, ရဋ္ဌေ ဇနပဒေ စရ၊

တတ္ထ ဒိသွာ စ သုတွာ စ, တတော တံ ပဋိပဇ္ဇသီ’’တိ။

တတ္ထ အပ္ပမာဒေါတိ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော။ အမတပဒန္တိ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ ပဒံ အဓိဂမကာရဏံ။ မစ္စုနော ပဒန္တိ မရဏဿ ကာရဏံ။ ပမတ္တာ ဟိ ဝိပဿနံ အဝဍ္ဎေတွာ အပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝံ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တာ ပုနပ္ပုနံ သံသာရေ ဇာယန္တိ စေဝ မီယန္တိ စ, တသ္မာ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ နာမ။ န မီယန္တီတိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အပ္ပဋိသန္ဓိကဘာဝံ ပတ္တာ ပုန သံသာရေ အနိဗ္ဗတ္တတ္တာ န မီယန္တိ နာမ။ ယေ ပမတ္တာတိ, မဟာရာဇ, ယေ ပုဂ္ဂလာ ပမတ္တာ, တေ ယထာ မတာ, တထေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? အကိစ္စသာဓနတာယ။ မတဿပိ ဟိ ‘‘အဟံ ဒါနံ ဒဿာမိ, သီလံ ရက္ခိဿာမိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရိဿာမိ, ကလျာဏကမ္မံ ပူရေဿာမီ’’တိ အာဘောဂေါ ဝါ ပတ္ထနာ ဝါ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဝါ နတ္ထိ အပဂတဝိညာဏတ္တာ, ပမတ္တဿပိ အပ္ပမာဒါဘာဝါတိ တသ္မာ ဥဘောပေတေ ဧကသဒိသာဝ။

မဒါတိ, မဟာရာဇ, အာရောဂျယောဗ္ဗနဇီဝိတမဒသင်္ခါတာ တိဝိဓာ မဒါ ပမာဒေါ နာမ ဇာယတိ။ သော မဒပ္ပတ္တော ပမာဒါပန္နော ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပါပကမ္မာနိ ကရောတိ။ အထ နံ ရာဇာနော ဆိန္ဒာပေန္တိ ဝါ ဟနာပေန္တိ ဝါ, သဗ္ဗံ ဝါ ဓနမဿ ဟရန္တိ, ဧဝမဿ ပမာဒါ ဉာတိဓနဇီဝိတက္ခယော ဇာယတိ။ ပုန သော ဓနက္ခယံ ဝါ ယသက္ခယံ ဝါ ပတ္တော ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တော ဇီဝိတဝုတ္တတ္ထာယ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ကရောတိ, ဣစ္စဿ ခယာ ပဒေါသာ ဇာယန္တိ, တေန တံ ဝဒါမိ မာ မဒေါ ဘရတူသဘာတိ, ရဋ္ဌဘာရကဇေဋ္ဌက ဘရတူသဘ မာ ပမာဒမာပဇ္ဇီတိ အတ္ထော။ အတ္ထံ ရဋ္ဌန္တိ ဇနပဒဝါသီနံ ဝုဒ္ဓိဉ္စေဝ သကလရဋ္ဌဉ္စ ဗဟူ ပမာဒိနော ဇီနာ။ တေသံ အာဝိဘာဝတ္ထာယ ခန္တိဝါဒိဇာတက-မာတင်္ဂဇာတက-ဘရုဇာတက-သရဘင်္ဂဇာတက-စေတိယဇာတကာနိ ကထေတဗ္ဗာနိ။ ဂါမိနောတိ ဂါမဘောဇကာပိ တေ ဂါမာပိ ဗဟူ ပမာဒဒေါသေန ဇီနာ ပရိဟီနာ ဝိနဋ္ဌာ။ အနဂါရာ အဂါရိနောတိ ပဗ္ဗဇိတာပိ ပဗ္ဗဇိတပဋိပတ္တိတော, ဂိဟီပိ ဃရာဝါသတော စေဝ ဓနဓညာဒီဟိ စ ဗဟူ ဇီနာ ပရိဟီနာတိ ဝဒတိ။ တံ ဝုစ္စတေ အဃန္တိ, မဟာရာဇ, ယသဘောဂပရိဟာနိ နာမေတံ ရညော ဒုက္ခံ ဝုစ္စတိ။ ဘောဂါဘာဝေန ဟိ နိဒ္ဓနဿ ယသော ဟာယတိ, ဟီနယသော မဟန္တံ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခံ ပါပုဏာတိ။

နေသ ဓမ္မောတိ, မဟာရာဇ, ဧသ ပေါရာဏကရာဇူနံ ဓမ္မော န ဟောတိ။ ဣဒ္ဓံ ဖီတန္တိ အန္နပါနာဒိနာ သမိဒ္ဓံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိနာ ဖီတံ ပုပ္ဖိတံ။ န တေ ပုတ္တာတိ, မဟာရာဇ, ပဝေဏိပါလကာ တေ ပုတ္တာ န ဘဝိဿန္တိ။ ရဋ္ဌဝါသိနော ဟိ ‘‘အဓမ္မိကရညော ဧသ ပုတ္တော, ကိံ အမှာကံ ဝုဍ္ဎိံ ကရိဿတိ, နာဿ ဆတ္တံ ဒဿာမာ’’တိ ဆတ္တံ န ဒေန္တိ။ ဧဝမေတေသံ ပဝေဏိပါလကာ ပုတ္တာ န ဟောန္တိ နာမ။ ပရိဇိဏ္ဏန္တိ ပရိဟီနံ။ ရာဇာနံ ဝါပီတိ သစေပိ သော ရာဇာ ဟောတိ, အထ နံ ရာဇာနံ သမာနမ္ပိ။ မာနိယန္တိ ‘‘အယံ ရာဇာ’’တိ ဂရုစိတ္တေန သမ္မာနေတဗ္ဗံ ကတွာ န မညန္တိ။ ဥပဇီဝန္တာတိ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တာပိ ဧတေ ဧတ္တကာ ဇနာ ဂရုစိတ္တေန မညိတဗ္ဗံ န မညန္တိ။ ကိံကာရဏာ? အဓမ္မိကဘာဝေန။

သိရီတိ ယသဝိဘဝေါ။ တစန္တိ ယထာ ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏတစံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဇဟတိ, န ပုန ဩလောကေတိ, ဧဝံ တာဒိသံ ရာဇာနံ သိရီ ဇဟတိ။ သုသံဝိဟိတကမ္မန္တန္တိ ကာယဒွါရာဒီဟိ ပါပကမ္မံ အကရောန္တံ။ အဘိဝဍ္ဎန္တီတိ အဘိမုခံ ဂစ္ဆန္တာ ဝဍ္ဎန္တိ။ သဥသဘာမိဝါတိ သဥသဘာ ဣဝ။ အပ္ပမတ္တဿ ဟိ သဥသဘဇေဋ္ဌကော ဂေါဂဏော ဝိယ ဘောဂါ ဝဍ္ဎန္တိ။ ဥပဿုတိန္တိ ဇနပဒစာရိတ္တသဝနာယ စာရိကံ အတ္တနော သကလရဋ္ဌေ စ ဇနပဒေ စ စရ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ရဋ္ဌေ စရန္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဒိသွာ သောတဗ္ဗံ သုတွာ အတ္တနော ဂုဏာဂုဏံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ တတော အတ္တနော ဟိတပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇိဿသီတိ။

ဣတိ မဟာသတ္တော ဧကာဒသဟိ ဂါထာဟိ ရာဇာနံ ဩဝဒိတွာ ‘‘ဂစ္ဆ ပပဉ္စံ အကတွာ ပရိဂ္ဂဏှ ရဋ္ဌံ, မာ နာသယီ’’တိ ဝတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ ရာဇာပိ တဿ ဝစနံ သုတွာ သံဝေဂပ္ပတ္တော ပုနဒိဝသေ ရဇ္ဇံ အမစ္စေ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ပုရောဟိတေန သဒ္ဓိံ ကာလဿေဝ ပါစီနဒွါရေန နဂရာ နိက္ခမိတွာ ယောဇနမတ္တံ ဂတော။ တတ္ထေကော ဂါမဝါသီ မဟလ္လကော အဋဝိတော ကဏ္ဋကသာခံ အာဟရိတွာ ဂေဟဒွါရံ ပရိက္ခိပိတွာ ပိဒဟိတွာ ပုတ္တဒါရံ အာဒါယ အရညံ ပဝိသိတွာ သာယံ ရာဇပုရိသေသု ပက္ကန္တေသု အတ္တနော ဃရံ အာဂစ္ဆန္တော ဂေဟဒွါရေ ပါဒေ ကဏ္ဋကေန ဝိဒ္ဓေါ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ကဏ္ဋကံ နီဟရန္တော –

၃၄၃။ ‘‘ဧဝံ ဝေဒေတု ပဉ္စာလော, သင်္ဂါမေ သရမပ္ပိတော၊

ယထာဟမဇ္ဇ ဝေဒေမိ, ကဏ္ဋကေန သမပ္ပိတော’’တိ။ –

ဣမာယ ဂါထာယ ရာဇာနံ အက္ကောသိ။ တံ ပနဿ အက္ကောသနံ ဗောဓိသတ္တာနုဘာဝေန အဟောသိ။ ဗောဓိသတ္တေန အဓိဂ္ဂဟိတောဝ သော အက္ကောသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တသ္မိံ ပန သမယေ ရာဇာ စ ပုရောဟိတော စ အညာတကဝေသေန တဿ သန္တိကေဝ အဋ္ဌံသု။ အထဿ ဝစနံ သုတွာ ပုရောဟိတော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၃၄၄။ ‘‘ဇိဏ္ဏော ဒုဗ္ဗလစက္ခူသိ, န ရူပံ သာဓု ပဿသိ၊

ကိံ တတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တဿ, ယံ တံ မဂ္ဂေယျ ကဏ္ဋကော’’တိ။

တတ္ထ မဂ္ဂေယျာတိ ဝိဇ္ဈေယျ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒိ တွံ အတ္တနော အဗျတ္တတာယ ကဏ္ဋကေန ဝိဒ္ဓေါ, ကော ဧတ္ထ ရညော ဒေါသော။ ယေန ရာဇာနံ အက္ကောသိ, ကိံ တေ ရညာ ကဏ္ဋကော ဩလောကေတွာဝ အာစိက္ခိတဗ္ဗောတိ။

တံ သုတွာ မဟလ္လကော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၃၄၅။ ‘‘ဗဟွေတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တဿ, သောဟံ မဂ္ဂသ္မိ ဗြာဟ္မဏ၊

အရက္ခိတာ ဇာနပဒါ, အဓမ္မဗလိနာ ဟတာ။

၃၄၆။ ‘‘ရတ္တိဉှိ စောရာ ခါဒန္တိ, ဒိဝါ ခါဒန္တိ တုဏ္ဍိယာ၊

ရဋ္ဌသ္မိံ ကူဋရာဇဿ, ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော။

၃၄၇။ ‘‘ဧတာဒိသေ ဘယေ ဇာတေ, ဘယဋ္ဋာ တာတ မာဏဝါ၊

နိလ္လေနကာနိ ကုဗ္ဗန္တိ, ဝနေ အာဟတွ ကဏ္ဋက’’န္တိ။

တတ္ထ ဗဟွေတ္ထာတိ, ဗြာဟ္မဏ, သောဟံ သကဏ္ဋကေ မဂ္ဂေ ပတိတော သန္နိသိန္နော, ဗဟု ဧတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဒေါသော, တွံ ဧတ္တကံ ကာလံ ရညော ဒေါသေန မမ သကဏ္ဋကေ မဂ္ဂေ ဝိစရဏဘာဝံ န ဇာနာသိ။ တဿ ဟိ အရက္ခိတာ ဇာနပဒါ…ပေ… ကဏ္ဋကန္တိ။ တတ္ထ ခါဒန္တီတိ ဝိလုမ္ပန္တိ။ တုဏ္ဍိယာတိ ဝဓဗန္ဓာဒီဟိ ပီဠေတွာ အဓမ္မေန ဗလိသာဓကာ။ ကူဋရာဇဿာတိ ပါပရညော။ အဓမ္မိကောတိ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော။ တာတာတိ ပုရောဟိတံ အာလပတိ။ မာဏဝါတိ မနုဿာ။ နိလ္လေနကာနီတိ နိလီယနဋ္ဌာနာနိ။ ဝနေ အာဟတွ ကဏ္ဋကန္တိ ကဏ္ဋကံ အာဟရိတွာ ဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ ဃရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပုတ္တဒါရံ အာဒါယ ဝနံ ပဝိသိတွာ တသ္မိံ ဝနေ အတ္တနော နိလီယနဋ္ဌာနာနိ ကရောန္တိ။ အထ ဝါ ဝနေ ယော ကဏ္ဋကော, တံ အာဟရိတွာ ဃရာနိ ပရိက္ခိပန္တိ။ ဣတိ ရညော ဒေါသေနေဝမှိ ကဏ္ဋကေန ဝိဒ္ဓေါ, မာ ဧဝရူပဿ ရညော ဥပတ္ထမ္ဘော ဟောဟီတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ပုရောဟိတံ အာမန္တေတွာ, ‘‘အာစရိယ, မဟလ္လကော ယုတ္တံ ဘဏတိ, အမှာကမေဝ ဒေါသော, ဧဟိ နိဝတ္တာမ, ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေဿာမာ’’တိ အာဟ။ ဗောဓိသတ္တော ပုရောဟိတဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ပုရတော ဂန္တွာ ‘‘ပရိဂ္ဂဏှိဿာမ တာဝ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ။ တေ တမှာ ဂါမာ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကိဿာ မဟလ္လိကာယ သဒ္ဒံ အဿောသုံ။ သာ ကိရေကာ ဒလိဒ္ဒိတ္ထီ ဒွေ ဓီတရော ဝယပ္ပတ္တာ ရက္ခမာနာ တာသံ အရညံ ဂန္တုံ န ဒေတိ။ သယံ အရညတော ဒါရူနိ စေဝ သာကဉ္စ အာဟရိတွာ ဓီတရော ပဋိဇဂ္ဂတိ။ သာ တံ ဒိဝသံ ဧကံ ဂုမ္ဗံ အာရုယှ သာကံ ဂဏှန္တီ ပဝဋ္ဋမာနာ ဘူမိယံ ပတိတွာ ရာဇာနံ မရဏေန အက္ကောသန္တီ ဂါထမာဟ –

၃၄၈။ ‘‘ကဒါဿု နာမယံ ရာဇာ, ဗြဟ္မဒတ္တော မရိဿတိ၊

ယဿ ရဋ္ဌမှိ ဇီယန္တိ, အပ္ပတိကာ ကုမာရိကာ’’တိ။

တတ္ထ အပ္ပတိကာတိ အဿာမိကာ။ သစေ ဟိ တာသံ သာမိကာ အဿု, မံ ပေါသေယျုံ။ ပါပရညော ပန ရဇ္ဇေ အဟံ ဒုက္ခံ အနုဘောမိ, ကဒါ နု ခေါ ဧသ မရိဿတီတိ။

ဧဝံ ဗောဓိသတ္တာနုဘာဝေနေဝ သာ အက္ကောသိ။ အထ နံ ပုရောဟိတော ပဋိသေဓေန္တော ဂါထမာဟ –

၃၄၉။ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတဉှိ တေ ဇမ္မိ, အနတ္ထပဒကောဝိဒေ၊

ကုဟိံ ရာဇာ ကုမာရီနံ, ဘတ္တာရံ ပရိယေသတီ’’တိ။

တံ သုတွာ မဟလ္လိကာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၅၀။ ‘‘န မေ ဒုဗ္ဘာသိတံ ဗြဟ္မေ, ကောဝိဒတ္ထပဒါ အဟံ၊

အရက္ခိတာ ဇာနပဒါ, အဓမ္မဗလိနာ ဟတာ။

၃၅၁။ ‘‘ရတ္တိဉှိ စောရာ ခါဒန္တိ, ဒိဝါ ခါဒန္တိ တုဏ္ဍိယာ၊

ရဋ္ဌသ္မိံ ကူဋရာဇဿ, ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော၊

ဒုဇ္ဇီဝေ ဒုဗ္ဘရေ ဒါရေ, ကုတော ဘတ္တာ ကုမာရိယော’’တိ။

တတ္ထ ကောဝိဒတ္ထပဒါတိ အဟံ အတ္ထပဒေ ကာရဏပဒေ ကောဝိဒါ ဆေကာ, မာ တွံ ဧတံ ပါပရာဇာနံ ပသံသိ။ ဒုဇ္ဇီဝေတိ ဒုဇ္ဇီဝေ ရဋ္ဌေ ဒုဗ္ဘရေ ဒါရေ ဇာတေ မနုဿေသု ဘီတတသိတေသု အရညေ ဝသန္တေသု ကုတော ဘတ္တာ ကုမာရိယော, ကုတော ကုမာရိယော ဘတ္တာရံ လဘိဿန္တီတိ အတ္ထော။

တေ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယုတ္တံ သာ ကထေတီ’’တိ တတော ပရံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကဿ ကဿကဿ သဒ္ဒံ အဿောသုံ။ တဿ ကိရ ကသန္တဿ သာလိယော နာမ ဗလိဗဒ္ဒေါ ဖာလေန ပဟဋော သယိ။ သော ရာဇာနံ အက္ကောသန္တော ဂါထမာဟ –

၃၅၂။ ‘‘ဧဝံ သယတု ပဉ္စာလော, သင်္ဂါမေ သတ္တိယာ ဟတော၊

ယထာယံ ကပဏော သေတိ, ဟတော ဖာလေန သာလိယော’’တိ။

တတ္ထ ယထာတိ ယထာ အယံ ဝေဒနာပ္ပတ္တော သာလိယဗလိဗဒ္ဒေါ သေတိ, ဧဝံ သယတူတိ အတ္ထော။

အထ နံ ပုရောဟိတော ပဋိသေဓေန္တော ဂါထမာဟ –

၃၅၃။ ‘‘အဓမ္မေန တုဝံ ဇမ္မ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ကုဇ္ဈသိ၊

ယော တွံ သပသိ ရာဇာနံ, အပရဇ္ဈိတွာန အတ္တနော’’တိ။

တတ္ထ အဓမ္မေနာတိ အကာရဏေန အသဘာဝေန။

တံ သုတွာ သော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၃၅၄။ ‘‘ဓမ္မေန ဗြဟ္မဒတ္တဿ, အဟံ ကုဇ္ဈာမိ ဗြာဟ္မဏ၊

အရက္ခိတာ ဇာနပဒါ အဓမ္မဗလိနာ ဟတာ။

၃၅၅။ ‘‘ရတ္တိဉှိ စောရာ ခါဒန္တိ, ဒိဝါ ခါဒန္တိ တုဏ္ဍိယာ၊

ရဋ္ဌသ္မိံ ကူဋရာဇဿ, ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော။

၃၅၆။ ‘‘သာ နူန ပုန ရေ ပက္ကာ, ဝိကာလေ ဘတ္တမာဟရိ၊

ဘတ္တဟာရိံ အပေက္ခန္တော, ဟတော ဖာလေန သာလိယော’’တိ။

တတ္ထ ဓမ္မေနာတိ ကာရဏေနေဝ, အကာရဏေန အက္ကောသတီတိ သညံ မာ ကရိ။ သာ နူန ပုန ရေ ပက္ကာ, ဝိကာလေ ဘတ္တမာဟရီတိ, ဗြာဟ္မဏ, သာ ဘတ္တဟာရိကာ ဣတ္ထီ ပါတောဝ မမ ဘတ္တံ ပစိတွာ အာဟရန္တီ အဓမ္မဗလိသာဓကေဟိ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဒါသေဟိ ပလိဗုဒ္ဓါ ဘဝိဿတိ, တေ ပရိဝိသိတွာ ပုန မယှံ ဘတ္တံ ပက္ကံ ဘဝိဿတိ, တေန ကာရဏေန ဝိကာလေ ဘတ္တံ အာဟရိ, ‘‘အဇ္ဇ ဝိကာလေ ဘတ္တံ အာဟရီ’’တိ စိန္တေတွာ ဆာတဇ္ဈတ္တော အဟံ တံ ဘတ္တဟာရိံ ဩလောကေန္တော ဂေါဏံ အဋ္ဌာနေ ပတောဒေန ဝိဇ္ဈိံ, တေနေသ ပါဒံ ဥက္ခိပိတွာ ဖာလံ ပဟရန္တော ဟတော ဖာလေန သာလိယော။ တသ္မာ ‘‘ဧသ မယာ ဟတော’’တိ သညံ မာ ကရိ, ပါပရညောယေဝ ဟတော နာမေသ, မာ တဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏီတိ။

တေ ပုရတော ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဝသိံသု။ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ ဧကာ ကူဋဓေနု ဂေါဒေါဟကံ ပါဒေန ပဟရိတွာ သဒ္ဓိံ ခီရေန ပဝဋ္ဋေသိ။ သော ဗြဟ္မဒတ္တံ အက္ကောသန္တော ဂါထမာဟ –

၃၅၇။ ‘‘ဧဝံ ဟညတု ပဉ္စာလော, သင်္ဂါမေ အသိနာ ဟတော၊

ယထာဟမဇ္ဇ ပဟတော, ခီရဉ္စ မေ ပဝဋ္ဋိတ’’န္တိ။

တံ သုတွာ ပုရောဟိတော ပဋိသေဓေန္တော ဂါထမာဟ –

၃၅၈။ ‘‘ယံ ပသု ခီရံ ဆဍ္ဍေတိ, ပသုပါလံ ဝိဟိံသတိ၊

ကိံ တတ္ထ ဗြဟ္မဒတ္တဿ, ယံ နော ဂရဟတေ ဘဝ’’န္တိ။

ဗြာဟ္မဏေန ဂါထာယ ဝုတ္တာယ ပုန သော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၃၅၉။ ‘‘ဂါရယှော ဗြဟ္မေ ပဉ္စာလော, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရာဇိနော၊

အရက္ခိတာ ဇာနပဒါ, အဓမ္မဗလိနာ ဟတာ။

၃၆၀။ ‘‘ရတ္တိဉှိ စောရာ ခါဒန္တိ, ဒိဝါ ခါဒန္တိ တုဏ္ဍိယာ၊

ရဋ္ဌသ္မိံ ကူဋရာဇဿ, ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော။

၃၆၁။ ‘‘စဏ္ဍာ အဋနကာ ဂါဝီ, ယံ ပုရေ န ဒုဟာမသေ၊

တံ ဒါနိ အဇ္ဇ ဒေါဟာမ, ခီရကာမေဟုပဒ္ဒုတာ’’တိ။

တတ္ထ စဏ္ဍာတိ ဖရုသာ။ အဋနကာတိ ပလာယနသီလာ။ ခီရကာမေဟီတိ အဓမ္မိကရညော ပုရိသေဟိ ဗဟုံ ခီရံ အာဟရာပေန္တေဟိ ဥပဒ္ဒုတာ ဒုဟာမ။ သစေ ဟိ သော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေယျ, န နော ဧဝရူပံ ဘယံ အာဂစ္ဆေယျာတိ။

တေ ‘‘သော ယုတ္တံ ကထေတီ’’တိ တမှာ ဂါမာ နိက္ခမ္မ မဟာမဂ္ဂံ အာရုယှ နဂရာဘိမုခါ ဂမိံသု။ ဧကသ္မိဉ္စ ဂါမေ ဗလိသာဓကာ အသိကောသတ္ထာယ ဧကံ တရုဏံ ကဗရဝစ္ဆကံ မာရေတွာ စမ္မံ ဂဏှိံသု။ ဝစ္ဆကမာတာ ဓေနု ပုတ္တသောကေန တိဏံ န ခါဒတိ ပါနီယံ န ပိဝတိ, ပရိဒေဝမာနာ အာဟိဏ္ဍတိ။ တံ ဒိသွာ ဂါမဒါရကာ ရာဇာနံ အက္ကောသန္တာ ဂါထမာဟံသု –

၃၆၂။ ‘‘ဧဝံ ကန္ဒတု ပဉ္စာလော, ဝိပုတ္တော ဝိပ္ပသုက္ခတု၊

ယထာယံ ကပဏာ ဂါဝီ, ဝိပုတ္တာ ပရိဓာဝတီ’’တိ။

တတ္ထ ပရိဓာဝတီတိ ပရိဒေဝမာနော ဓာဝတိ။

တတော ပုရောဟိတော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၃၆၃။ ‘‘ယံ ပသု ပသုပါလဿ, သမ္ဘမေယျ ရဝေယျ ဝါ၊

ကောနီဓ အပရာဓတ္ထိ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရာဇိနော’’တိ။

တတ္ထ သမ္ဘမေယျ ရဝေယျ ဝါတိ ဘမေယျ ဝါ ဝိရဝေယျ ဝါ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တာတာ, ပသု နာမ ပသုပါလဿ ရက္ခန္တဿေဝ ဓာဝတိပိ ဝိရဝတိပိ, တိဏမ္ပိ န ခါဒတိ ပါနီယမ္ပိ န ပိဝတိ, ဣဓ ရညော ကော နု အပရာဓောတိ။

တတော ဂါမဒါရကာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိံသု –

၃၆၄။ ‘‘အပရာဓော မဟာဗြဟ္မေ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရာဇိနော၊

အရက္ခိတာ ဇာနပဒါ, အဓမ္မဗလိနာ ဟတာ။

၃၆၅။ ‘‘ရတ္တိဉှိ စောရာ ခါဒန္တိ, ဒိဝါ ခါဒန္တိ တုဏ္ဍိယာ၊

ရဋ္ဌသ္မိံ ကူဋရာဇဿ, ဗဟု အဓမ္မိကော ဇနော၊

ကထံ နော အသိကောသတ္ထာ, ခီရပါ ဟညတေ ပဇာ’’တိ။

တတ္ထ မဟာဗြဟ္မေတိ မဟာဗြာဟ္မဏ။ ရာဇိနောတိ ရညော။ ကထံ နောတိ ကထံ နု ကေန နာမ ကာရဏေန။ ခီရပါ ဟညတေ ပဇာတိ ပါပရာဇဿ သေဝကေဟိ ခီရပကော ဝစ္ဆကော ဟညတိ, ဣဒါနိ သာ ဓေနု ပုတ္တသောကေန ပရိဒေဝတိ, သောပိ ရာဇာ အယံ ဓေနု ဝိယ ပရိဒေဝတူတိ ရာဇာနံ အက္ကောသိံသုယေဝ။

တေ ‘‘သာဓု ဝေါ ကာရဏံ ဝဒထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကမိံသု။ အထန္တရာမဂ္ဂေ ဧကိဿာ သုက္ခပေါက္ခရဏိယာ ကာကာ တုဏ္ဍေဟိ ဝိဇ္ဈိတွာ မဏ္ဍူကေ ခါဒန္တိ။ ဗောဓိသတ္တော တေသု တံ ဌာနံ သမ္ပတ္တေသု အတ္တနော အာနုဘာဝေန မဏ္ဍူကေန –

၃၆၆။ ‘‘ဧဝံ ခဇ္ဇတု ပဉ္စာလော, ဟတော ယုဒ္ဓေ သပုတ္တကော၊

ယထာဟမဇ္ဇ ခဇ္ဇာမိ, ဂါမိကေဟိ အရညဇော’’တိ။ –

ရာဇာနံ အက္ကောသာပေသိ။

တတ္ထ ဂါမိကေဟီတိ ဂါမဝါသီဟိ။

တံ သုတွာ ပုရောဟိတော မဏ္ဍူကေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ဂါထမာဟ –

၃၆၇။ ‘‘န သဗ္ဗဘူတေသု ဝိဓေန္တိ ရက္ခံ, ရာဇာနော မဏ္ဍူက မနုဿလောကေ၊

နေတ္တာဝတာ ရာဇာ အဓမ္မစာရီ, ယံ တာဒိသံ ဇီဝမဒေယျု ဓင်္ကာ’’တိ။

တတ္ထ ဇီဝန္တိ ဇီဝန္တံ။ အဒေယျုန္တိ ခါဒေယျုံ။ ဓင်္ကာတိ ကာကာ။ ဧတ္တာဝတာ ရာဇာ အဓမ္မိကော နာမ န ဟောတိ, ကိံ သက္ကာ အရညံ ပဝိသိတွာ ရညာ တံ ရက္ခန္တေန စရိတုန္တိ။

တံ သုတွာ မဏ္ဍူကော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၆၈။ ‘‘အဓမ္မရူပေါ ဝတ ဗြဟ္မစာရီ, အနုပ္ပိယံ ဘာသသိ ခတ္တိယဿ၊

ဝိလုပ္ပမာနာယ ပုထုပ္ပဇာယ, ပူဇေသိ ရာဇံ ပရမပ္ပမာဒံ။

၃၆၉။ ‘‘သစေ ဣဒံ ဗြဟ္မေ သုရဇ္ဇကံ သိယာ, ဖီတံ ရဋ္ဌံ မုဒိတံ ဝိပ္ပသန္နံ၊

ဘုတွာ ဗလိံ အဂ္ဂပိဏ္ဍဉ္စ ကာကာ, န မာဒိသံ ဇီဝမဒေယျု ဓင်္ကာ’’တိ။

တတ္ထ ဗြဟ္မစာရီတိ ပုရောဟိတံ ဂရဟန္တော အာဟ။ ခတ္တိယဿာတိ ဧဝရူပဿ ပါပရညော။ ဝိလုပ္ပမာနာယာတိ ဝိလုမ္ပမာနာယ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ပုထုပ္ပဇာယာတိ ဝိပုလာယ ပဇာယ ဝိနာသိယမာနာယ။ ပူဇေသီတိ ပသံသိ။ သုရဇ္ဇကန္တိ ဆန္ဒာဒိဝသေန အဂန္တွာ ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေန္တေန အပ္ပမတ္တေန ရညာ ရက္ခိယမာနံ သစေ ဣဒံ သုရဇ္ဇကံ ဘဝေယျ။ ဖီတန္တိ ဒေဝေသု သမ္မာဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆန္တေသု သမ္ပန္နသဿံ။ န မာဒိသန္တိ ဧဝံ သန္တေ မာဒိသံ ဇီဝမာနညေဝ ကာကာ န ခါဒေယျုံ။

ဧဝံ ဆသုပိ ဌာနေသု အက္ကောသနံ ဗောဓိသတ္တဿေဝ အာနုဘာဝေန အဟောသိ၊

တံ သုတွာ ရာဇာ စ ပုရောဟိတော စ ‘‘အရညဝါသိံ တိရစ္ဆာနဂတံ မဏ္ဍူကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ အမှေယေဝ အက္ကောသန္တီ’’တိ ဝတွာ တတော နဂရံ ဂန္တွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ မဟာသတ္တဿောဝါဒေ ဌိတာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရိံသု။

သတ္ထာ ကောသလရညော ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, ရညာ နာမ အဂတိဂမနံ ပဟာယ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ဂန္ဓတိန္ဒုကဒေဝတာ အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

ဂန္ဓတိန္ဒုကဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒသမာ။

ဇာတကုဒ္ဒါနံ

ကိံဆန္ဒ ကုမ္ဘ ဇယဒ္ဒိသ ဆဒ္ဒန္တ, အထ ပဏ္ဍိတသမ္ဘဝ သိရကပိ၊

ဒကရက္ခသ ပဏ္ဍရနာဂဝရော, အထ သမ္ဗုလ တိန္ဒုကဒေဝသုတောတိ။

တိံသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၇။ စတ္တာလီသနိပါတော

[၅၂၁] ၁။ တေသကုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ

ဝေဿန္တရံ တံ ပုစ္ဆာမီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကောသလရညော ဩဝါဒဝသေန ကထေသိ။ တဉှိ ရာဇာနံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ အာဂတံ သတ္ထာ အာမန္တေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ရညာ နာမ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတဗ္ဗံ, ယသ္မိဉှိ သမယေ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဟောန္တိ, ရာဇယုတ္တာပိ တသ္မိံ သမယေ အဓမ္မိကာ ဟောန္တီ’’တိ စတုက္ကနိပါတေ (အ။ နိ။ ၄။၇၀) အာဂတသုတ္တနယေန ဩဝဒိတွာ အဂတိဂမနေ အဂတိအဂမနေ စ အာဒီနဝဉ္စ အာနိသံသဉ္စ ကထေတွာ ‘‘သုပိနကူပမာ ကာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကာမေသု အာဒီနဝံ ဝိတ္ထာရေတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, ဣမေသဉှိ သတ္တာနံ –

‘မစ္စုနာ သင်္ဂရော နတ္ထိ, လဉ္ဇဂ္ဂါဟော န ဝိဇ္ဇတိ၊

ယုဒ္ဓံ နတ္ထိ ဇယော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ မစ္စုပရာယဏာ’။

တေသံ ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တာနံ ဌပေတွာ အတ္တနာ ကတံ ကလျာဏကမ္မံ အညာ ပတိဋ္ဌာ နာမ နတ္ထိ။ ဧဝံ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနံ အဝဿံ ပဟာတဗ္ဗံ, န ယသံ နိဿာယ ပမာဒံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အပ္ပမတ္တေနေဝ ဟုတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပေါရာဏကရာဇာနော အနုပ္ပန္နေပိ ဗုဒ္ဓေ ပဏ္ဍိတာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ဒေဝနဂရံ ပူရယမာနာ ဂမိံသူ’’တိ ဝတွာ တေန ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော အပုတ္တကော အဟောသိ, ပတ္ထေန္တောပိ ပုတ္တံ ဝါ ဓီတရံ ဝါ န လဘိ။ သော ဧကဒိဝသံ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဒိဝသဘာဂံ ဥယျာနေ ကီဠိတွာ မင်္ဂလသာလရုက္ခမူလေ သယနံ အတ္ထရာပေတွာ ထောကံ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဒ္ဓေါ သာလရုက္ခံ ဩလောကေတွာ တတ္ထ သကုဏကုလာဝကံ ပဿိ, သဟ ဒဿနေနေဝဿ သိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော ဧကံ ပုရိသံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမံ ရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ ဧတသ္မိံ ကုလာဝကေ ကဿစိ အတ္ထိတံ ဝါ နတ္ထိတံ ဝါ ဇာနာဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ အဘိရုဟိတွာ တတ္ထ တီဏိ အဏ္ဍကာနိ ဒိသွာ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ ‘‘တေန ဟိ ဧတေသံ ဥပရိ နာသဝါတံ မာ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘စင်္ကောဋကေ ကပ္ပါသပိစုံ အတ္ထရိတွာ တတ္ထေဝ တာနိ အဏ္ဍကာနိ ဌပေတွာ သဏိကံ ဩတရာဟီ’’တိ ဩတာရာပေတွာ စင်္ကောဋကံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ‘‘ကတရသကုဏဏ္ဍကာနိ နာမေတာနီ’’တိ အမစ္စေ ပုစ္ဆိ။ တေ ‘‘မယံ န ဇာနာမ, နေသာဒါ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဝဒိံသု။ ရာဇာ နေသာဒေ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ။ နေသာဒါ, ‘‘မဟာရာဇ, တေသု ဧကံ ဥလူကအဏ္ဍံ, ဧကံ သာလိကာအဏ္ဍံ, ဧကံ သုဝကအဏ္ဍ’’န္တိ ကထယိံသု။ ကိံ ပန ဧကသ္မိံ ကုလာဝကေ တိဏ္ဏံ သကုဏိကာနံ အဏ္ဍာနိ ဟောန္တီတိ။ အာမ, ဒေဝ, ပရိပန္ထေ အသတိ သုနိက္ခိတ္တာနိ န နဿန္တီတိ။ ရာဇာ တုဿိတွာ ‘‘ဣမေ မမ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တာနိ တီဏိ အဏ္ဍာနိ တယော အမစ္စေ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ‘‘ဣမေ မယှံ ပုတ္တာ ဘဝိဿန္တိ, တုမှေ သာဓုကံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ အဏ္ဍကောသတော နိက္ခန္တကာလေ မမာရောစေယျာထာ’’တိ အာဟ။ တေ တာနိ သာဓုကံ ရက္ခိံသု။

တေသု ပဌမံ ဥလူကအဏ္ဍံ ဘိဇ္ဇိ။ အမစ္စော ဧကံ နေသာဒံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တွံ ဣတ္ထိဘာဝံ ဝါ ပုရိသဘာဝံ ဝါ ဇာနာဟီ’’တိ ဝတွာ တေန တံ ဝီမံသိတွာ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ပုတ္တော တေ, ဒေဝ, ဇာတော’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော တဿ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ ‘‘ပုတ္တကံ မေ သာဓုကံ ပဋိဇဂ္ဂ, ‘ဝေဿန္တရော’တိ စဿ နာမံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ။ သော တထာ အကာသိ။ တတော ကတိပါဟစ္စယေန သာလိကာအဏ္ဍံ ဘိဇ္ဇိ။ သောပိ အမစ္စော တံ နေသာဒေန ဝီမံသာပေတွာ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ သုတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဓီတာ တေ, ဒေဝ, ဇာတာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော တဿပိ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ ‘‘ဓီတရံ မေ သာဓုကံ ပဋိဇဂ္ဂ, ‘ကုဏ္ဍလိနီ’တိ စဿာ နာမံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ။ သောပိ တထာ အကာသိ။ ပုန ကတိပါဟစ္စယေန သုဝကအဏ္ဍံ ဘိဇ္ဇိ။ သောပိ အမစ္စော နေသာဒေန တံ ဝီမံသိတွာ ‘‘ပုရိသော’’တိ ဝုတ္တေ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ပုတ္တော တေ, ဒေဝ, ဇာတော’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော တဿပိ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ မဟန္တေန ပရိဝါရေန မင်္ဂလံ ကတွာ ‘ဇမ္ဗုကော’တိဿ နာမံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ။ သောပိ တထာ အကာသိ။ တေ တယောပိ သကုဏာ တိဏ္ဏံ အမစ္စာနံ ဂေဟေသု ရာဇကုမာရပရိဟာရေနေဝ ဝဍ္ဎန္တိ။ ရာဇာ ‘‘မမ ပုတ္တော, မမ ဓီတာ’’တိ ဝေါဟရတိ။ အထဿ အမစ္စာ အညမညံ အဝဟသန္တိ ‘‘ပဿထ, ဘော, ရညော ကိရိယံ, တိရစ္ဆာနဂတေပိ ‘ပုတ္တော မေ, ဓီတာ မေ’တိ ဝဒန္တော ဝိစရတီ’’တိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ အမစ္စာ ဧတေသံ မမ ပုတ္တာနံ ပညာသမ္ပဒံ န ဇာနန္တိ, ပါကဋံ နေသံ ကရိဿာမီ’’တိ။ အထေကံ အမစ္စံ ဝေဿန္တရဿ သန္တိကံ ပေသေသိ – ‘‘တုမှာကံ ပိတာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမော, ကဒါ ကိရ အာဂန္တွာ ပုစ္ဆတူ’’တိ။ သော အမစ္စော ဂန္တွာ ဝေဿန္တရံ ဝန္ဒိတွာ တံ သာသနံ အာရောစေသိ။ တံ သုတွာ ဝေဿန္တရော အတ္တနော ပဋိဇဂ္ဂကံ အမစ္စံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘မယှံ ကိရ ပိတာ မံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမော, တဿ ဣဓာဂတဿ သက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ကဒါ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ပုစ္ဆိ။ အမစ္စော ‘‘ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ တဝ ပိတာ အာဂစ္ဆတူ’’တိ အာဟ။ တံ သုတွာ ဝေဿန္တရော ‘‘ပိတာ မေ ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ။ သော အာဂန္တွာ ရညော အာစိက္ခိ။ ရာဇာ သတ္တမေ ဒိဝသေ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ပုတ္တဿ နိဝေသနံ အဂမာသိ။ ဝေဿန္တရော ရညော မဟန္တံ သက္ကာရံ ကာရေသိ, အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရာနမ္ပိ သက္ကာရံ ကာရေသိ။ ရာဇာ ဝေဿန္တရသကုဏဿ ဂေဟေ ဘုဉ္ဇိတွာ မဟန္တံ ယသံ အနုဘဝိတွာ သကံ နိဝေသနံ အာဂန္တွာ ရာဇင်္ဂဏေ မဟန္တံ မဏ္ဍပံ ကာရာပေတွာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ အလင်္ကတမဏ္ဍပမဇ္ဈေ မဟာဇနပရိဝါရော နိသီဒိတွာ ‘‘ဝေဿန္တရံ အာနေတူ’’တိ အမစ္စဿ သန္တိကံ ပေသေသိ။ အမစ္စော ဝေဿန္တရံ သုဝဏ္ဏပီဌေ နိသီဒါပေတွာ အာနေသိ။ ဝေဿန္တရသကုဏော ပိတု အင်္ကေ နိသီဒိတွာ ပိတရာ သဟ ကီဠိတွာ ဂန္တွာ တတ္ထေဝ သုဝဏ္ဏပီဌေ နိသီဒိ။ အထ နံ ရာဇာ မဟာဇနမဇ္ဈေ ရာဇဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၁။ ‘‘ဝေဿန္တရံ တံ ပုစ္ဆာမိ, သကုဏ ဘဒ္ဒမတ္ထု တေ၊

ရဇ္ဇံ ကာရေတုကာမေန, ကိံ သု ကိစ္စံ ကတံ ဝရ’’န္တိ။

တတ္ထ သကုဏာတိ တံ အာလပတိ။ ကိံ သူတိ ကတရံ ကိစ္စံ ကတံ ဝရံ ဥတ္တမံ ဟောတိ, ကထေဟိ မေ, တာတ, သကလံ ရာဇဓမ္မန္တိ ဧဝံ ကိရ တံ သော ပုစ္ဆိ။

တံ သုတွာ ဝေဿန္တရော ပဉှံ အကထေတွာဝ ရာဇာနံ တာဝ ပမာဒေန စောဒေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၂။ ‘‘စိရဿံ ဝတ မံ တာတော, ကံသော ဗာရာဏသိဂ္ဂဟော၊

ပမတ္တော အပ္ပမတ္တံ မံ, ပိတာ ပုတ္တံ အစောဒယီ’’တိ။

တတ္ထ တာတောတိ ပိတာ။ ကံသောတိ ဣဒံ တဿ နာမံ။ ဗာရာဏသိဂ္ဂဟောတိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ ဗာရာဏသိံ သင်္ဂဟေတွာ ဝတ္တန္တော။ ပမတ္တောတိ ဧဝရူပါနံ ပဏ္ဍိတာနံ သန္တိကေ ဝသန္တော ပဉှဿ အပုစ္ဆနေန ပမတ္တော။ အပ္ပမတ္တံ မန္တိ သီလာဒိဂုဏယောဂေန မံ အပ္ပမတ္တံ။ ပိတာတိ ပေါသကပိတာ။ အစောဒယီတိ အမစ္စေဟိ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတေ ပုတ္တေ ကတွာ ဝေါဟရတီ’’တိ အဝဟသိယမာနော ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ စိရဿံ အဇ္ဇ စောဒေသိ, ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ ဝဒတိ။

ဧဝံ သော ဣမာယ ဂါထာယ စောဒေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ရညာ နာမ တီသု ဓမ္မေသု ဌတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ရာဇဓမ္မံ ကထေန္တော ဣမာ ဂါထာယော အာဟ –

၃။ ‘‘ပဌမေနေဝ ဝိတထံ, ကောဓံ ဟာသံ နိဝါရယေ၊

တတော ကိစ္စာနိ ကာရေယျ, တံ ဝတံ အာဟု ခတ္တိယ။

၄။ ‘‘ယံ တွံ တာတ တပေါကမ္မံ, ပုဗ္ဗေ ကတမသံသယံ၊

ရတ္တော ဒုဋ္ဌော စ ယံ ကယိရာ, န တံ ကယိရာ တတော ပုန။

၅။ ‘‘ခတ္တိယဿ ပမတ္တဿ, ရဋ္ဌသ္မိံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎန၊

သဗ္ဗေ ဘောဂါ ဝိနဿန္တိ, ရညော တံ ဝုစ္စတေ အဃံ။

၆။ ‘‘သိရီ တာတ အလက္ခီ စ, ပုစ္ဆိတာ ဧတဒဗြဝုံ၊

ဥဋ္ဌာနဝီရိယေ ပေါသေ, ရမာဟံ အနုသူယကေ။

၇။ ‘‘ဥသူယကေ ဒုဟဒယေ, ပုရိသေ ကမ္မဒုဿကေ၊

ကာဠကဏ္ဏီ မဟာရာဇ, ရမတိ စက္ကဘဉ္ဇနီ။

၈။ ‘‘သော တွံ သဗ္ဗေ သုဟဒယော, သဗ္ဗေသံ ရက္ခိတော ဘဝ၊

အလက္ခိံ နုဒ မဟာရာဇ, လက္ချာ ဘဝ နိဝေသနံ။

၉။ ‘‘သ လက္ခီဓိတိသမ္ပန္နော, ပုရိသော ဟိ မဟဂ္ဂတော၊

အမိတ္တာနံ ကာသိပတိ, မူလံ အဂ္ဂဉ္စ ဆိန္ဒတိ။

၁၀။ ‘‘သက္ကောပိ ဟိ ဘူတပတိ, ဥဋ္ဌာနေ နပ္ပမဇ္ဇတိ၊

သ ကလျာဏေ ဓိတိံ ကတွာ, ဥဋ္ဌာနေ ကုရုတေ မနော။

၁၁။ ‘‘ဂန္ဓဗ္ဗာ ပိတရော ဒေဝါ, သာဇီဝါ ဟောန္တိ တာဒိနော၊

ဥဋ္ဌာဟတော အပ္ပမဇ္ဇတော, အနုတိဋ္ဌန္တိ ဒေဝတာ။

၁၂။ ‘‘သော အပ္ပမတ္တော အက္ကုဒ္ဓေါ, တာတ ကိစ္စာနိ ကာရယ၊

ဝါယမဿု စ ကိစ္စေသု, နာလသော ဝိန္ဒတေ သုခံ။

၁၃။ ‘‘တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တပဒါ, ဧသာဝ အနုသာသနီ၊

အလံ မိတ္တေ သုခါပေတုံ, အမိတ္တာနံ ဒုခါယ စာ’’တိ။

တတ္ထ ပဌမေနေဝ ဝိတထန္တိ, တာတ, ရာဇာ နာမ အာဒိတောဝ မုသာဝါဒံ နိဝါရယေ။ မုသာဝါဒိနော ဟိ ရညော ရဋ္ဌံ နိရောဇံ ဟောတိ, ပထဝိယာ ဩဇာ ကမ္မကရဏဋ္ဌာနတော သတ္တရတနမတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဘဿတိ, တတော အာဟာရေ ဝါ တေလမဓုဖာဏိတာဒီသု ဝါ ဩသဓေသု ဩဇာ န ဟောတိ။ နိရောဇာဟာရဘောဇနာ မနုဿာ ဗဟွာဗာဓာ ဟောန္တိ, ရဋ္ဌေ ထလဇလပထေသု အာယော နုပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ အနုပ္ပဇ္ဇန္တေ ရာဇာနော ဒုဂ္ဂတာ ဟောန္တိ။ တေ သေဝကေ သင်္ဂဏှိတုံ န သက္ကောန္တိ, အသင်္ဂဟိတာ သေဝကာ ရာဇာနံ ဂရုစိတ္တေန န ဩလောကေန္တိ။ ဧဝံ, တာတ, မုသာဝါဒေါ နာမေသ နိရောဇော, န သော ဇီဝိတဟေတုပိ ကာတဗ္ဗော, သစ္စံ ပန သာဒုတရံ ရသာနန္တိ တဒေဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ အပိစ မုသာဝါဒေါ နာမ ဂုဏပရိဓံသကော ဝိပတ္တိပရိယောသာနော, ဒုတိယစိတ္တဝါရေ အဝီစိပရာယဏံ ကရောတိ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ဟတော ဟန္တီ’’တိ စေတိယဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၈။၄၅ အာဒယော) ကထေတဗ္ဗံ။

ကောဓန္တိ, တာတ, ရာဇာ နာမ ပဌမမေဝ ကုဇ္ဈနလက္ခဏံ ကောဓမ္ပိ နိဝါရေယျ။ တာတ, အညေသဉှိ ကောဓော ခိပ္ပံ မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ, ရာဇူနံ ပါပုဏာတိ။ ရာဇာနော နာမ ဝါစာဝုဓာ ကုဇ္ဈိတွာ ဩလောကိတမတ္တေနာပိ ပရံ ဝိနာသေန္တိ, တသ္မာ ရညာ အညေဟိ မနုဿေဟိ အတိရေကတရံ နိက္ကောဓေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယာသမ္ပန္နေန အတ္တနော ပိယပုတ္တံ ဝိယ လောကံ ဝေါလောကေန္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တာတ, အတိကောဓနော နာမ ရာဇာ ဥပ္ပန္နံ ယသံ ရက္ခိတုံ န သက္ကောတိ။ ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ခန္တိဝါဒိဇာတက- (ဇာ။ ၁။၄။၄၉ အာဒယော) စူဠဓမ္မပါလဇာတကာနိ (ဇာ။ ၁။၅။၄၄ အာဒယော) ကထေတဗ္ဗာနိ။ စူဠဓမ္မပါလဇာတကသ္မိဉှိ မဟာပတာပနော နာမ ရာဇာ ပုတ္တံ ဃာတေတွာ ပုတ္တသောကေန ဟဒယေန ဖလိတေန မတာယ ဒေဝိယာ သယမ္ပိ ဒေဝိံ အနုသောစန္တော ဟဒယေန ဖလိတေနေဝ မရိ။ အထ တေ တယောပိ ဧကအာဠာဟနေဝ ဈာပေသုံ။ တသ္မာ ရညာ ပဌမမေဝ မုသာဝါဒံ ဝဇ္ဇေတွာ ဒုတိယံ ကောဓော ဝဇ္ဇေတဗ္ဗော။

ဟာသန္တိ ဟဿံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ တေသု တေသု ကိစ္စေသု ဥပ္ပိလာဝိတစိတ္တတာယ ကေဠိသီလတံ ပရိဟာသံ နိဝါရေယျ။ တာတ, ရညာ နာမ ကေဠိသီလေန န ဘဝိတဗ္ဗံ, အပရပတ္တိယေန ဟုတွာ သဗ္ဗာနိ ကိစ္စာနိ အတ္တပစ္စက္ခေနေဝ ကာတဗ္ဗာနိ။ ဥပ္ပိလာဝိတစိတ္တော ဟိ ရာဇာ အတုလေတွာ ကမ္မာနိ ကရောန္တော လဒ္ဓံ ယသံ ဝိနာသေတိ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ သရဘင်္ဂဇာတကေ (ဇာ။ ၂။၁၇။၅၀ အာဒယော) ပုရောဟိတဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ ဒဏ္ဍကိရညော ကိသဝစ္ဆေ အပရဇ္ဈိတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ဥစ္ဆိဇ္ဇိတွာ ကုက္ကုဠနိရယေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝေါ စ မာတင်္ဂဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁၅။၁ အာဒယော) မဇ္ဈရညော ဗြာဟ္မဏာနံ ကထံ ဂဟေတွာ မာတင်္ဂတာပသေ အပရဇ္ဈိတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ဥစ္ဆိဇ္ဇိတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝေါ စ ဃဋပဏ္ဍိတဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၆၅ အာဒယော) ဒသဘာတိကရာဇဒါရကာနံ မောဟမူဠှာနံ ဝစနံ ဂဟေတွာ ကဏှဒီပါယနေ အပရဇ္ဈိတွာ ဝါသုဒေဝကုလဿ နာသိတဘာဝေါ စ ကထေတဗ္ဗော။

တတော ကိစ္စာနိ ကာရေယျာတိ ဧဝံ, တာတ, ပဌမံ မုသာဝါဒံ ဒုတိယံ ကောဓံ တတိယံ အဓမ္မဟာသံ ဝဇ္ဇေတွာ တတော ပစ္ဆာ ရာဇာ ရဋ္ဌဝါသီနံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ ကာရေယျ။ တံ ဝတံ အာဟု ခတ္တိယာတိ, ခတ္တိယမဟာရာဇ, ယံ မယာ ဝုတ္တံ, ဧတံ ရညော ဝတသမာဒါနန္တိ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ ကထယိံသု။

န တံ ကယိရာတိ ယံ တယာ ရာဂါဒိဝသေန ပစ္ဆာ တာပကရံ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, တတော ပုဗ္ဗေ ကတတော ပုန တာဒိသံ ကမ္မံ န ကယိရာ, မာ ကရေယျာသိ, တာတာတိ။ ဝုစ္စတေတိ တံ ရညော အဃန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ ကထယိံသု။ သိရီတိ ဣဒံ ဝေဿန္တရသကုဏော ပုဗ္ဗေ ဗာရာဏသိယံ ပဝတ္တိတကာရဏံ အာဟရိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ။ တတ္ထ အဗြဝုန္တိ သုစိပရိဝါရသေဋ္ဌိနာ ပုစ္ဆိတာ ကထယိံသု။ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေတိ ယော ပေါသော ဥဋ္ဌာနေ ဝီရိယေ စ ပတိဋ္ဌိတော, န စ ပရေသံ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဥသူယတိ, တသ္မိံ အဟံ အဘိရမာမီတိ အာဟ။ ဧဝံ တာဝ တာတ သိရီ ကထေသိ။ ဥသူယကေတိ အလက္ခီ ပန, တာတ, ပုစ္ဆိတာ အဟံ ပရသမ္ပတ္တိဥသူယကေ ဒုဟဒယေ ဒုစိတ္တေ ကလျာဏကမ္မဒူသကေ ယော ကလျာဏကမ္မံ ဒုဿန္တော အပ္ပိယာယန္တော အဋ္ဋီယန္တော န ကရောတိ, တသ္မိံ အဘိရမာမီတိ အာဟ။ ဧဝံ သာ ကာဠကဏ္ဏီ, မဟာရာဇ, ရမတိ ပတိရူပဒေသဝါသာဒိနော ကုသလစက္ကဿ ဘဉ္ဇနီ။

သုဟဒယောတိ သုန္ဒရစိတ္တော ဟိတစိတ္တကော။ နုဒါတိ နီဟရ။ နိဝေသနန္တိ လက္ခိယာ ပန နိဝေသနံ ဘဝ ပတိဋ္ဌာ ဟောဟိ။ သ လက္ခီဓိတိသမ္ပန္နောတိ, မဟာရာဇ, ကာသိပတိ သော ပုရိသော ပညာယ စေဝ ဝီရိယေန စ သမ္ပန္နော။ မဟဂ္ဂတောတိ မဟဇ္ဈာသယော စောရာနံ ပစ္စယဘူတေ ဂဏှန္တော အမိတ္တာနံ မူလံ စောရေ ဂဏှန္တော အမိတ္တာနံ အဂ္ဂံ ဆိန္ဒတီတိ ဝဒတိ။ သက္ကောတိ ဣန္ဒော။ ဘူတပတီတိ ရာဇာနံ အာလပတိ။ ဥဋ္ဌာနေတိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေ။ နပ္ပမဇ္ဇတီတိ န ပမဇ္ဇတိ, သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကရောတိ။ သ ကလျာဏေတိ သော ဒေဝရာဇာ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေ မနံ ကရောန္တော ပါပကမ္မံ အကတွာ ကလျာဏေ ပုညကမ္မသ္မိညေဝ ဓိတိံ ကတွာ အပ္ပမတ္တော ဥဋ္ဌာနေ မနံ ကရောတိ, တဿ ပန ကလျာဏကမ္မေ ဝီရိယကရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ သရဘင်္ဂဇာတကေ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ကပိဋ္ဌာရာမံ အာဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မဿ သုတဘာဝေါ, မဟာကဏှဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁၂။၆၁ အာဒယော) အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဇနံ တာသေတွာ ဩသက္ကန္တဿ သာသနဿ ပဝတ္တိတဘာဝေါ စာတိ ဧဝမာဒီနိ ဝတ္ထူနိ ကထေတဗ္ဗာနိ။

ဂန္ဓဗ္ဗာတိ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဟေဋ္ဌာ စတုယောနိကာ ဒေဝါ, စတုယောနိကတ္တာယေဝ ကိရ တေ ဂန္ဓဗ္ဗာ နာမ ဇာတာ။ ပိတရောတိ ဗြဟ္မာနော။ ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝဝသေန ဆ ကာမာဝစရဒေဝါ။ တာဒိနောတိ တထာဝိဓဿ ကုသလာဘိရတဿ ရညော။ သာဇီဝါ ဟောန္တီတိ သမာနဇီဝိကာ ဥပဇီဝိတဗ္ဗာ။ တာဒိသာ ဟိ ရာဇာနော ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တာ ဒေဝတာနံ ပတ္တိံ ဒေန္တိ, တာ တံ ပတ္တိံ အနုမောဒိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒိဗ္ဗယသေန ဝဍ္ဎန္တိ။ အနုတိဋ္ဌန္တီတိ တာဒိသဿ ရညော ဝီရိယံ ကရောန္တဿ အပ္ပမာဒံ အာပဇ္ဇန္တဿ ဒေဝတာ အနုတိဋ္ဌန္တိ အနုဂစ္ဆန္တိ, ဓမ္မိကံ ရက္ခံ သံဝိဒဟန္တီတိ အတ္ထော။

သောတိ သော တွံ။ ဝါယမဿူတိ တာနိ ရဋ္ဌကိစ္စာနိ ကရောန္တော တုလနဝသေန တီရဏဝသေန ပစ္စက္ခကမ္မဝသေန တေသု တေသု ကိစ္စေသု ဝီရိယံ ကရဿု။ တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တပဒါတိ, တာတ, ယံ မံ တွံ ကိံသု ကိစ္စံ ကတံ ဝရန္တိ ပုစ္ဆိ, တတ္ထ တဝ ပဉှေယေဝ ဧတေ မယာ ‘‘ပဌမေနေဝ ဝိတထ’’န္တိအာဒယော ဝုတ္တာ, ဧတေ ဝတ္တပဒါ ဝတ္တကောဋ္ဌာသာ, ဧဝံ တတ္ထ ဝတ္တဿု။ ဧသာတိ ယာ တေ မယာ ကထိတာ, ဧသာဝ တဝ အနုသာသနီ။ အလန္တိ ဧဝံ ဝတ္တမာနော ဟိ ရာဇာ အတ္တနော မိတ္တေ သုခါပေတုံ, အမိတ္တာနဉ္စ ဒုက္ခာယ အလံ ပရိယတ္တော သမတ္ထောတိ။

ဧဝံ ဝေဿန္တရသကုဏေန ဧကာယ ဂါထာယ ရညော ပမာဒံ စောဒေတွာ ဧကာဒသဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မေ ကထိတေ ‘‘ဗုဒ္ဓလီဠာယ ပဉှော ကထိတော’’တိ မဟာဇနော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော သာဓုကာရသတာနိ ပဝတ္တေသိ။ ရာဇာ သောမနဿပ္ပတ္တော အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘောန္တော! အမစ္စာ မမ ပုတ္တေန ဝေဿန္တရေန ဧဝံ ကထေန္တေန ကေန ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ ကတ’’န္တိ။ မဟာသေနဂုတ္တေန, ဒေဝါတိ။ ‘‘တေန ဟိဿ မဟာသေနဂုတ္တဋ္ဌာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝေဿန္တရံ ဌာနန္တရေ ဌပေသိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ မဟာသေနဂုတ္တဋ္ဌာနေ ဌိတော ပိတု ကမ္မံ အကာသီတိ။

ဝေဿန္တရပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ပုန ရာဇာ ကတိပါဟစ္စယေန ပုရိမနယေနေဝ ကုဏ္ဍလိနိယာ သန္တိကံ ဒူတံ ပေသေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ တတ္ထ ဂန္တွာ ပစ္စာဂန္တွာ တတ္ထေဝ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ကုဏ္ဍလိနိံ အာဟရာပေတွာ သုဝဏ္ဏပီဌေ နိသိန္နံ ရာဇဓမ္မံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၁၄။ ‘‘သက္ခိသိ တွံ ကုဏ္ဍလိနိ, မညသိ ခတ္တဗန္ဓုနိ၊

ရဇ္ဇံ ကာရေတုကာမေန, ကိံ သု ကိစ္စံ ကတံ ဝရ’’န္တိ။

တတ္ထ သက္ခိသီတိ မယာ ပုဋ္ဌပဉှံ ကထေတုံ သက္ခိဿသီတိ ပုစ္ဆတိ။ ကုဏ္ဍလိနီတိ တဿာ သလိင်္ဂတော အာဂတနာမေနာလပတိ။ တဿာ ကိရ ဒွီသု ကဏ္ဏပိဋ္ဌေသု ကုဏ္ဍလသဏ္ဌာနာ ဒွေ လေခါ အဟေသုံ, တေနဿာ ‘‘ကုဏ္ဍလိနီ’’တိ နာမံ ကာရေသိ။ မညသီတိ ဇာနိဿသိ မယာ ပုဋ္ဌပဉှဿ အတ္ထန္တိ။ ခတ္တဗန္ဓုနီတိ ခတ္တဿ မဟာသေနဂုတ္တဿ ဘဂိနိဘာဝေန နံ ဧဝံ အာလပတိ။ ကသ္မာ ပနေသ ဝေဿန္တရသကုဏံ ဧဝံ အပုစ္ဆိတွာ ဣမမေဝ ပုစ္ဆတီတိ? ဣတ္ထိဘာဝေန။ ဣတ္ထိယော ဟိ ပရိတ္တပညာ, တသ္မာ ‘‘သစေ သက္ကောတိ, ပုစ္ဆိဿာမိ, နော စေ, န ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝီမံသနဝသေန ဧဝံ ပုစ္ဆိတွာ တညေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။

သာ ဧဝံ ရညာ ရာဇဓမ္မေ ပုစ္ဆိတေ, ‘‘တာတ, တွံ မံ ‘ဣတ္ထိကာ နာမ ကိံ ကထေဿတီ’တိ ဝီမံသသိ မညေ, သကလံ တေ ရာဇဓမ္မံ ဒွီသုယေဝ ပဒေသု ပက္ခိပိတွာ ကထေဿာမီ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

၁၅။ ‘‘ဒွေဝ တာတ ပဒကာနိ, ယတ္ထ သဗ္ဗံ ပတိဋ္ဌိတံ၊

အလဒ္ဓဿ စ ယော လာဘော, လဒ္ဓဿ စာနုရက္ခဏာ။

၁၆။ ‘‘အမစ္စေ တာတ ဇာနာဟိ, ဓီရေ အတ္ထဿ ကောဝိဒေ၊

အနက္ခာကိတဝေ တာတ, အသောဏ္ဍေ အဝိနာသကေ။

၁၇။ ‘‘ယော စ တံ တာတ ရက္ခေယျ, ဓနံ ယဉ္စေဝ တေ သိယာ၊

သူတောဝ ရထံ သင်္ဂဏှေ, သော တေ ကိစ္စာနိ ကာရယေ။

၁၈။ ‘‘သုသင်္ဂဟိတန္တဇနော, သယံ ဝိတ္တံ အဝေက္ခိယ၊

နိဓိဉ္စ ဣဏဒါနဉ္စ, န ကရေ ပရပတ္တိယာ။

၁၉။ ‘‘သယံ အာယံ ဝယံ ဇညာ, သယံ ဇညာ ကတာကတံ၊

နိဂ္ဂဏှေ နိဂ္ဂဟာရဟံ, ပဂ္ဂဏှေ ပဂ္ဂဟာရဟံ။

၂၀။ ‘‘သယံ ဇာနပဒံ အတ္ထံ, အနုသာသ ရထေသဘ၊

မာ တေ အဓမ္မိကာ ယုတ္တာ, ဓနံ ရဋ္ဌဉ္စ နာသယုံ။

၂၁။ ‘‘မာ စ ဝေဂေန ကိစ္စာနိ, ကရောသိ ကာရယေသိ ဝါ၊

ဝေဂသာ ဟိ ကတံ ကမ္မံ, မန္ဒော ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။

၂၂။ ‘‘မာ တေ အဓိသရေ မုဉ္စ, သုဗာဠှမဓိကောပိတံ၊

ကောဓသာ ဟိ ဗဟူ ဖီတာ, ကုလာ အကုလတံ ဂတာ။

၂၃။ ‘‘‘မာ တာတ ဣဿရောမှီ’တိ, အနတ္ထာယ ပတာရယိ၊

ဣတ္ထီနံ ပုရိသာနဉ္စ, မာ တေ အာသိ ဒုခုဒြယော။

၂၄။ ‘‘အပေတလောမဟံသဿ, ရညော ကာမာနုသာရိနော၊

သဗ္ဗေ ဘောဂါ ဝိနဿန္တိ, ရညော တံ ဝုစ္စတေ အဃံ။

၂၅။ ‘‘တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တပဒါ, ဧသာဝ အနုသာသနီ၊

ဒက္ခဿုဒါနိ ပုညကရော, အသောဏ္ဍော အဝိနာသကော၊

သီလဝါဿု မဟာရာဇ, ဒုဿီလော ဝိနိပါတိကော’’တိ။

တတ္ထ ပဒကာနီတိ ကာရဏပဒါနိ။ ယတ္ထာတိ ယေသု ဒွီသု ပဒေသု သဗ္ဗံ အတ္ထဇာတံ ဟိတသုခံ ပတိဋ္ဌိတံ။ အလဒ္ဓဿာတိ ယော စ ပုဗ္ဗေ အလဒ္ဓဿ လာဘဿ လာဘော, ယာ စ လဒ္ဓဿ အနုရက္ခဏာ။ တာတ, အနုပ္ပန္နဿ ဟိ လာဘဿ ဥပ္ပါဒနံ နာမ န ဘာရော, ဥပ္ပန္နဿ ပန အနုရက္ခဏမေဝ ဘာရော။ ဧကစ္စော ဟိ ယသံ ဥပ္ပါဒေတွာပိ ယသေ ပမတ္တော ပမာဒံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောတိ, မဟာစောရော ဟုတွာ ရဋ္ဌံ ဝိလုမ္ပမာနော စရတိ။ အထ နံ ရာဇာနော ဂါဟာပေတွာ မဟာဝိနာသံ ပါပေန္တိ။ အထ ဝါ ဥပ္ပန္နရူပါဒီသု ကာမဂုဏေသု ပမတ္တော အယောနိသော ဓနံ နာသေန္တော သဗ္ဗသာပတေယျေ ခီဏေ ကပဏော ဟုတွာ စီရကဝသနော ကပါလမာဒါယ စရတိ။ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ပန ဂန္ထဓုရာဒိဝသေန လာဘသက္ကာရံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပမတ္တော ဟီနာယာဝတ္တတိ။ အပရော ပဌမဈာနာဒီနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ မုဋ္ဌဿတိတာယ တထာရူပေ အာရမ္မဏေ ဗဇ္ဈိတွာ ဈာနာ ပရိဟာယတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ယသဿ ဝါ ဈာနာဒိလာဘဿ ဝါ ရက္ခဏမေဝ ဒုက္ကရံ။ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ပန ဒေဝဒတ္တဿ ဝတ္ထု စ, မုဒုလက္ခဏ- (ဇာ။ ၁။၁။၆၆) လောမသကဿပ- (ဇာ။ ၁။၉။၆၀ အာဒယော) ဟရိတစဇာတက- (ဇာ။ ၁။၉။၄၀ အာဒယော) သင်္ကပ္ပဇာတကာဒီနိ (ဇာ။ ၁။၃။၁ အာဒယော) စ ကထေတဗ္ဗာနိ။ ဧကော ပန လာဘသက္ကာရံ ဥပ္ပါဒေတွာ အပ္ပမာဒေ ဌတွာ ကလျာဏကမ္မံ ကရောတိ, တဿ သော ယသော သုက္ကပက္ခေ စန္ဒော ဝိယ ဝဍ္ဎတိ, တသ္မာ တွံ, မဟာရာဇ, အပ္ပမတ္တော ပယောဂသမ္ပတ္တိယာ ဌတွာ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော တဝ ဥပ္ပန္နံ ယသံ အနုရက္ခာဟီတိ။

ဇာနာဟီတိ ဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မာဒီနံ ကရဏတ္ထံ ဥပဓာရေဟိ။ အနက္ခာကိတဝေတိ အနက္ခေ အကိတဝေ အဇုတကရေ စေဝ အကေရာဋိကေ စ။ အသောဏ္ဍေတိ ပူဝသုရာဂန္ဓမာလာသောဏ္ဍဘာဝရဟိတေ။ အဝိနာသကေတိ တဝ သန္တကာနံ ဓနဓညာဒီနံ အဝိနာသကေ။ ယောတိ ယော အမစ္စော။ ယဉ္စေဝါတိ ယဉ္စ တေ ဃရေ ဓနံ သိယာ, တံ ရက္ခေယျ။ သူတောဝါတိ ရထသာရထိ ဝိယ။ ယထာ သာရထိ ဝိသမမဂ္ဂနိဝါရဏတ္ထံ အဿေ သင်္ဂဏှန္တော ရထံ သင်္ဂဏှေယျ, ဧဝံ ယော သဟ ဘောဂေဟိ တံ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ, သော တေ အမစ္စော နာမ တာဒိသံ သင်္ဂဟေတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကာဒိကိစ္စာနိ ကာရယေ။

သုသင်္ဂဟိတန္တဇနောတိ, တာတ, ယဿ ဟိ ရညော အတ္တနော အန္တောဇနော အတ္တနော ဝလဉ္ဇနကပရိဇနော စ ဒါနာဒီဟိ အသင်္ဂဟိတော ဟောတိ, တဿ အန္တောနိဝေသနေ သုဝဏ္ဏဟိရညာဒီနိ တေသံ အသင်္ဂဟိတမနုဿာနံ ဝသေန နဿန္တိ, အန္တောဇနာ ဗဟိ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တွံ သုဋ္ဌုသင်္ဂဟိတအန္တောဇနော ဟုတွာ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ မေ ဝိတ္တ’’န္တိ သယံ အတ္တနော ဓနံ အဝေက္ခိတွာ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ နာမ နိဓိံ နိဓေမ, အသုကဿ ဣဏံ ဒေမာ’’တိ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ န ကရေ ပရပတ္တိယာ, ပရပတ္တိယာပိ တွံ မာ ကရိ, သဗ္ဗံ အတ္တပစ္စက္ခမေဝ ကရေယျာသီတိ ဝဒတိ။

အာယံ ဝယန္တိ တတော ဥပ္ပဇ္ဇနကံ အာယဉ္စ တေသံ တေသံ ဒါတဗ္ဗံ ဝယဉ္စ သယမေဝ ဇာနေယျာသီတိ။ ကတာကတန္တိ သင်္ဂါမေ ဝါ နဝကမ္မေ ဝါ အညေသု ဝါ ကိစ္စေသု ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ နာမ မယှံ ကတံ, ဣမိနာ န ကတ’’န္တိ ဧတမ္ပိ သယမေဝ ဇာနေယျာသိ, မာ ပရပတ္တိယော ဟောဟိ။ နိဂ္ဂဏှေတိ, တာတ, ရာဇာ နာမ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒိကာရကံ နိဂ္ဂဟာရဟံ အာနေတွာ ဒဿိတံ ဥပပရိက္ခိတွာ သောဓေတွာ ပေါရာဏကရာဇူဟိ ဌပိတဒဏ္ဍံ ဩလောကေတွာ ဒေါသာနုရူပံ နိဂ္ဂဏှေယျ။ ပဂ္ဂဏှေတိ ယော ပန ပဂ္ဂဟာရဟော ဟောတိ, အဘိန္နဿ ဝါ ပရဗလဿ ဘေဒေတာ, ဘိန္နဿ ဝါ သကဗလဿ အာရာဓကော, အလဒ္ဓဿ ဝါ ရဇ္ဇဿ အာဟရကော, လဒ္ဓဿ ဝါ ထာဝရကာရကော, ယေန ဝါ ပန ဇီဝိတံ ဒိန္နံ ဟောတိ, ဧဝရူပံ ပဂ္ဂဟာရဟံ ပဂ္ဂဟေတွာ မဟန္တံ သက္ကာရသမ္မာနံ ကရေယျ။ ဧဝံ ဟိဿ ကိစ္စေသု အညေပိ ဥရံ ဒတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿန္တိ။

ဇာနပဒန္တိ ဇနပဒဝါသီနံ အတ္ထံ သယံ အတ္တပစ္စက္ခေနေဝ အနုသာသ။ အဓမ္မိကာ ယုတ္တာတိ အဓမ္မိကာ တတ္ထ တတ္ထ နိယုတ္တာ အာယုတ္တကာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ဝိနိစ္ဆယံ ဘိန္ဒန္တာ တဝ ဓနဉ္စ ရဋ္ဌဉ္စ မာ နာသယုံ။ ဣမိနာ ကာရဏေန အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ သယမေဝ အနုသာသ။ ဝေဂေနာတိ သဟသာ အတုလေတွာ အတီရေတွာ။ ဝေဂသာတိ အတုလေတွာ အတီရေတွာ ဆန္ဒာဒိဝသေန သဟသာ ကတံ ကမ္မဉှိ န သာဓု န သုန္ဒရံ။ ကိံကာရဏာ? တာဒိသဉှိ ကတွာ မန္ဒော ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရဝသေန ဣဓ လောကေ အပါယဒုက္ခံ အနုဘဝန္တော ပရလောကေ စ အနုတပ္ပတိ။ အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော ‘‘ဣသီနမန္တရံ ကတွာ, ဘရုရာဇာတိ မေ သုတ’’န္တိ ဘရုဇာတကေန (ဇာ။ ၁။၂။၁၂၅-၁၂၆) ဒီပေတဗ္ဗော။

မာ တေ အဓိသရေ မုဉ္စ, သုဗာဠှမဓိကောပိတန္တိ, တာတ, တဝ ဟဒယံ ကုသလံ အဓိသရိတွာ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တေ ပရေသံ အကုသလကမ္မေ သုဋ္ဌု ဗာဠှံ အဓိကောပိတံ ကုဇ္ဈာပိတံ ဟုတွာ မာ မုဉ္စ, မာ ပတိဋ္ဌာယတူတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တာတ, ယဒါ တေ ဝိနိစ္ဆယေ ဌိတဿ ဣမိနာ ပုရိသော ဝါ ဟတော သန္ဓိ ဝါ ဆိန္နောတိ စောရံ ဒဿေန္တိ, တဒါ တေ ပရေသံ ဝစနေဟိ သုဋ္ဌု ကောပိတမ္ပိ ဟဒယံ ကောဓဝသေန မာ မုဉ္စ, အပရိဂ္ဂဟေတွာ မာ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟိ။ ကိံကာရဏာ? အစောရမ္ပိ ဟိ ‘‘စောရော’’တိ ဂဟေတွာ အာနေန္တိ, တသ္မာ အကုဇ္ဈိတွာ ဥဘိန္နံ အတ္တပစ္စတ္ထိကာနံ ကထံ သုတွာ သုဋ္ဌု သောဓေတွာ အတ္တပစ္စက္ခေန တဿ စောရဘာဝံ ဉတွာ ပဝေဏိယာ ဌပိတဒဏ္ဍဝသေန ကတ္တဗ္ဗံ ကရောဟိ။ ရညာ ဟိ ဥပ္ပန္နေပိ ကောဓေ ဟဒယံ သီတလံ အကတွာ ကမ္မံ န ကာတဗ္ဗံ။ ယဒါ ပနဿ ဟဒယံ နိဗ္ဗုတံ ဟောတိ မုဒုကံ, တဒါ ဝိနိစ္ဆယကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။ ဖရုသေ ဟိ စိတ္တေ ပက္ကုထိတေ ဥဒကေ မုခနိမိတ္တံ ဝိယ ကာရဏံ န ပညာယတိ။ ကောဓသာ ဟီတိ, တာတ, ကောဓေန ဟိ ဗဟူနိ ဖီတာနိ ရာဇကုလာနိ အကုလဘာဝံ ဂတာနိ မဟာဝိနာသမေဝ ပတ္တာနီတိ။ ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဒီပနတ္ထံ ခန္တိဝါဒိဇာတက- (ဇာ။ ၁။၄။၄၉ အာဒယော) နာဠိကေရရာဇဝတ္ထုသဟဿဗာဟုအဇ္ဇုနဝတ္ထုအာဒီနိ ကထေတဗ္ဗာနိ။

မာ, တာတ, ဣဿရောမှီတိ, အနတ္ထာယ ပတာရယီတိ, တာတ, ‘‘အဟံ ပထဝိဿရော’’တိ မာ မဟာဇနံ ကာယဒုစ္စရိတာဒိအနတ္ထာယ ပတာရယိ မာ ဩတာရယိ, ယထာ တံ အနတ္ထံ သမာဒါယ ဝတ္တတိ, မာ ဧဝမကာသီတိ အတ္ထော။ မာ တေ အာသီတိ, တာတ, တဝ ဝိဇိတေ မနုဿဇာတိကာနံ ဝါ တိရစ္ဆာနဇာတိကာနံ ဝါ ဣတ္ထိပုရိသာနံ ဒုခုဒြယော ဒုက္ခုပ္ပတ္တိ မာ အာသိ။ ယထာ ဟိ အဓမ္မိကရာဇူနံ ဝိဇိတေ မနုဿာ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ကတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဝ ရဋ္ဌဝါသီနံ တံ ဒုက္ခံ ယထာ န ဟောတိ, တထာ ကရောဟီတိ အတ္ထော။

အပေတလောမဟံသဿာတိ အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယေဟိ နိဗ္ဘယဿ။ ဣမိနာ ဣမံ ဒဿေတိ – တာတ, ယော ရာဇာ ကိသ္မိဉ္စိ အာသင်္ကံ အကတွာ အတ္တနော ကာမမေဝ အနုဿရတိ, ဆန္ဒဝသေန ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ကရောတိ, ဝိဿဋ္ဌယဋ္ဌိ ဝိယ အန္ဓော နိရင်္ကုသော ဝိယ စ စဏ္ဍဟတ္ထီ ဟောတိ, တဿ သဗ္ဗေ ဘောဂါ ဝိနဿန္တိ, တဿ တံ ဘောဂဗျသနံ အဃံ ဒုက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ။

တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တပဒါတိ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဒက္ခဿုဒါနီတိ, တာတ, တွံ ဣမံ အနုသာသနိံ သုတွာ ဣဒါနိ ဒက္ခော အနလသော ပုညာနံ ကရဏေန ပုညကရော သုရာဒိပရိဟရဏေန။ အသောဏ္ဍော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဿ အတ္ထဿ အဝိနာသနေန အဝိနာသကော ဘဝေယျာသီတိ။ သီလဝါဿူတိ သီလဝါ အာစာရသမ္ပန္နော ဘဝ, ဒသသု ရာဇဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ ရဇ္ဇံ ကာရေဟိ။ ဒုဿီလော ဝိနိပါတိကောတိ ဒုဿီလော ဟိ, မဟာရာဇ, အတ္တာနံ နိရယေ ဝိနိပါတေန္တော ဝိနိပါတိကော နာမ ဟောတီတိ။

ဧဝံ ကုဏ္ဍလိနီပိ ဧကာဒသဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘောန္တော! အမစ္စာ မမ ဓီတာယ ကုဏ္ဍလိနိယာ ဧဝံ ကထယမာနာယ ကေန ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ ကတ’’န္တိ။ ဘဏ္ဍာဂါရိကေန, ဒေဝါတိ။ ‘‘တေန ဟိဿာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနံ ဒမ္မီ’’တိ ကုဏ္ဍလိနိံ ဌာနန္တရေ ဌပေသိ။ သာ တတော ပဋ္ဌာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပိတု ကမ္မံ အကာသီတိ။

ကုဏ္ဍလိနိပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ပုန ရာဇာ ကတိပါဟစ္စယေန ပုရိမနယေနေဝ ဇမ္ဗုကပဏ္ဍိတဿ သန္တိကံ ဒူတံ ပေသေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ တတ္ထ ဂန္တွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ပစ္စာဂတော တတ္ထေဝ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ နိသီဒိ။ အမစ္စော ဇမ္ဗုကပဏ္ဍိတံ ကဉ္စနဘဒ္ဒပီဌေ နိသီဒါပေတွာ ပီဌံ သီသေနာဒါယ အာဂစ္ဆိ။ ပဏ္ဍိတော ပိတု အင်္ကေ နိသီဒိတွာ ကီဠိတွာ ဂန္တွာ ကဉ္စနပီဌေယေဝ နိသီဒိ။ အထ နံ ရာဇာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၂၆။ ‘‘အပုစ္ဆိမှ ကောသိယဂေါတ္တံ, ကုဏ္ဍလိနိံ တထေဝ စ၊

တွံ ဒါနိ ဝဒေဟိ ဇမ္ဗုက, ဗလာနံ ဗလမုတ္တမ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – တာတ, ဇမ္ဗုက, အဟံ တဝ ဘာတရံ ကောသိယဂေါတ္တံ ဝေဿန္တရံ ဘဂိနိဉ္စ တေ ကုဏ္ဍလိနိံ ရာဇဓမ္မံ အပုစ္ဆိံ, တေ အတ္တနော ဗလေန ကထေသုံ, ယထာ ပန တေ ပုစ္ဆိံ, တထေဝ ဣဒါနိ, ပုတ္တ ဇမ္ဗုက, တံ ပုစ္ဆာမိ, တွံ မေ ရာဇဓမ္မဉ္စ ဗလာနံ ဥတ္တမံ ဗလဉ္စ ကထေဟီတိ။

ဧဝံ ရာဇာ မဟာသတ္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော အညေသံ ပုစ္ဆိတနိယာမေန အပုစ္ဆိတွာ ဝိသေသေတွာ ပုစ္ဆိ။ အထဿ ပဏ္ဍိတော ‘‘တေန ဟိ, မဟာရာဇ, ဩဟိတသောတော သုဏာဟိ, သဗ္ဗံ တေ ကထေဿာမီ’’တိ ပသာရိတဟတ္ထေ သဟဿတ္ထဝိကံ ဌပေန္တော ဝိယ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ –

၂၇။ ‘‘ဗလံ ပဉ္စဝိဓံ လောကေ, ပုရိသသ္မိံ မဟဂ္ဂတေ၊

တတ္ထ ဗာဟုဗလံ နာမ, စရိမံ ဝုစ္စတေ ဗလံ။

၂၈။ ‘‘ဘောဂဗလဉ္စ ဒီဃာဝု, ဒုတိယံ ဝုစ္စတေ ဗလံ၊

အမစ္စဗလဉ္စ ဒီဃာဝု, တတိယံ ဝုစ္စတေ ဗလံ။

၂၉။ ‘‘အဘိဇစ္စဗလဉ္စေဝ, တံ စတုတ္ထံ အသံသယံ၊

ယာနိ စေတာနိ သဗ္ဗာနိ, အဓိဂဏှာတိ ပဏ္ဍိတော။

၃၀။ ‘‘တံ ဗလာနံ ဗလံ သေဋ္ဌံ, အဂ္ဂံ ပညာဗလံ ဗလံ၊

ပညာဗလေနုပတ္ထဒ္ဓေါ, အတ္ထံ ဝိန္ဒတိ ပဏ္ဍိတော။

၃၁။ ‘‘အပိ စေ လဘတိ မန္ဒော, ဖီတံ ဓရဏိမုတ္တမံ၊

အကာမဿ ပသယှံ ဝါ, အညော တံ ပဋိပဇ္ဇတိ။

၃၂။ ‘‘အဘိဇာတောပိ စေ ဟောတိ, ရဇ္ဇံ လဒ္ဓါန ခတ္တိယော၊

ဒုပ္ပညော ဟိ ကာသိပတိ, သဗ္ဗေနပိ န ဇီဝတိ။

၃၃။ ‘‘ပညာဝ သုတံ ဝိနိစ္ဆိနီ, ပညာ ကိတ္တိသိလောကဝဍ္ဎနီ၊

ပညာသဟိတော နရော ဣဓ, အပိ ဒုက္ခေ သုခါနိ ဝိန္ဒတိ။

၃၄။ ‘‘ပညဉ္စ ခေါ အသုဿူသံ, န ကောစိ အဓိဂစ္ဆတိ၊

ဗဟုဿုတံ အနာဂမ္မ, ဓမ္မဋ္ဌံ အဝိနိဗ္ဘုဇံ။

၃၅။ ‘‘ယော စ ဓမ္မဝိဘင်္ဂညူ, ကာလုဋ္ဌာယီ အတန္ဒိတော၊

အနုဋ္ဌဟတိ ကာလေန, ကမ္မဖလံ တဿိဇ္ဈတိ။

၃၆။ ‘‘အနာယတနသီလဿ, အနာယတနသေဝိနော၊

န နိဗ္ဗိန္ဒိယကာရိဿ, သမ္မဒတ္ထော ဝိပစ္စတိ။

၃၇။ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ပယုတ္တဿ, တထာယတနသေဝိနော၊

အနိဗ္ဗိန္ဒိယကာရိဿ, သမ္မဒတ္ထော ဝိပစ္စတိ။

၃၈။ ‘‘ယောဂပ္ပယောဂသင်္ခါတံ, သမ္ဘတဿာနုရက္ခဏံ၊

တာနိ တွံ တာတ သေဝဿု, မာ အကမ္မာယ ရန္ဓယိ၊

အကမ္မုနာ ဟိ ဒုမ္မေဓော, နဠာဂါရံဝ သီဒတီ’’တိ။

တတ္ထ မဟဂ္ဂတေတိ, မဟာရာဇ, ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ မဟဇ္ဈာသယေ ပုရိသေ ပဉ္စဝိဓံ ဗလံ ဟောတိ။ ဗာဟုဗလန္တိ ကာယဗလံ။ စရိမန္တိ တံ အတိမဟန္တမ္ပိ သမာနံ လာမကမေဝ။ ကိံကာရဏာ? အန္ဓဗာလဘာဝေန။ သစေ ဟိ ကာယဗလံ မဟန္တံ နာမ ဘဝေယျ, ဝါရဏဗလတော လဋုကိကာယ ဗလံ ခုဒ္ဒကံ ဘဝေယျ, ဝါရဏဗလံ ပန အန္ဓဗာလဘာဝေန မရဏဿ ပစ္စယံ ဇာတံ, လဋုကိကာ အတ္တနော ဉာဏကုသလတာယ ဝါရဏံ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ‘‘န ဟေဝ သဗ္ဗတ္ထ ဗလေန ကိစ္စံ, ဗလဉှိ ဗာလဿ ဝဓာယ ဟောတီ’’တိ သုတ္တံ (ဇာ။ ၁။၅။၄၂) အာဟရိတဗ္ဗံ။

ဘောဂဗလန္တိ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန သဗ္ဗံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ ဥပဘောဂဇာတံ ဘောဂဗလံ နာမ, တံ ကာယဗလတော မဟန္တတရံ။ အမစ္စဗလန္တိ အဘေဇ္ဇမန္တဿ သူရဿ သုဟဒယဿ အမစ္စမဏ္ဍလဿ အတ္ထိတာ, တံ ဗလံ သင်္ဂါမသူရတာယ ပုရိမေဟိ ဗလေဟိ မဟန္တတရံ။ အဘိဇစ္စဗလန္တိ တီဏိ ကုလာနိ အတိက္ကမိတွာ ခတ္တိယကုလဝသေန ဇာတိသမ္ပတ္တိ, တံ ဣတရေဟိ ဗလေဟိ မဟန္တတရံ။ ဇာတိသမ္ပန္နာ ဧဝ ဟိ သုဇ္ဈန္တိ, န ဣတရေတိ။ ယာနိ စေတာနီတိ ယာနိ စ ဧတာနိ စတ္တာရိပိ ဗလာနိ ပဏ္ဍိတော ပညာနုဘာဝေန အဓိဂဏှာတိ အဘိဘဝတိ, တံ သဗ္ဗဗလာနံ ပညာဗလံ သေဋ္ဌန္တိ စ အဂ္ဂန္တိ စ ဝုစ္စတိ။ ကိံကာရဏာ? တေန ဟိ ဗလေန ဥပတ္ထဒ္ဓေါ ပဏ္ဍိတော အတ္ထံ ဝိန္ဒတိ, ဝုဍ္ဎိံ ပါပုဏာတိ။ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ ‘‘ပုဏ္ဏံ နဒိံ ယေန စ ပေယျမာဟူ’’တိ ပုဏ္ဏနဒီဇာတကဉ္စ (ဇာ။ ၁။၂။၁၂၇ အာဒယော) သိရီကာဠကဏ္ဏိပဉှံ ပဉ္စပဏ္ဍိတပဉှဉ္စ သတ္တုဘသ္တဇာတက- (ဇာ။ ၁။၇။၄၆ အာဒယော) သမ္ဘဝဇာတက- (ဇာ။ ၁။၁၆။၁၃၈ အာဒယော) သရဘင်္ဂဇာတကာဒီနိ (ဇာ။ ၂။၁၇။၅၀ အာဒယော) စ ကထေတဗ္ဗာနိ။

မန္ဒောတိ မန္ဒပညော ဗာလော။ ဖီတန္တိ, တာတ, မန္ဒပညော ပုဂ္ဂလော သတ္တရတနပုဏ္ဏံ စေပိ ဥတ္တမံ ဓရဏိံ လဘတိ, တဿ အနိစ္ဆမာနဿေဝ ပသယှကာရံ ဝါ ပန ကတွာ အညော ပညာသမ္ပန္နော တံ ပဋိပဇ္ဇတိ။ မန္ဒော ဟိ လဒ္ဓံ ယသံ ရက္ခိတုံ ကုလသန္တကံ ဝါ ပန ပဝေဏိအာဂတမ္ပိ ရဇ္ဇံ အဓိဂန္တုံ န သက္ကောတိ။ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ ‘‘အဒ္ဓါ ပါဒဉ္ဇလီ သဗ္ဗေ, ပညာယ အတိရောစတီ’’တိ ပါဒဉ္ဇလီဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၂။၁၉၄-၁၉၅) ကထေတဗ္ဗံ။ လဒ္ဓါနာတိ ဇာတိသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ကုလသန္တကံ ရဇ္ဇံ လဘိတွာပိ။ သဗ္ဗေနပီတိ တေန သကလေနပိ ရဇ္ဇေန န ဇီဝတိ, အနုပါယကုသလတာယ ဒုဂ္ဂတောဝ ဟောတီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဧတ္တကေန ဌာနေန အပဏ္ဍိတဿ အဂုဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပညံ ပသံသန္တော ‘‘ပညာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုတန္တိ သုတပရိယတ္တိ။ တဉှိ ပညာဝ ဝိနိစ္ဆိနတိ။ ကိတ္တိသိလောကဝဍ္ဎနီတိ ကိတ္တိဃောသဿ စ လာဘသက္ကာရဿ စ ဝဍ္ဎနီ။ ဒုက္ခေ သုခါနိ ဝိန္ဒတီတိ ဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေပိ နိဗ္ဘယော ဟုတွာ ဥပါယကုသလတာယ သုခံ ပဋိလဘတိ။ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ –

‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ, ဝါနရိန္ဒ ယထာ တဝ’’။ (ဇာ။ ၁။၁။၅၇)၊

အလမေတေဟိ အမ္ဗေဟိ, ဇမ္ဗူဟိ ပနသေဟိ စာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၁၁၅) –

အာဒီနိ ဇာတကာနိ ကထေတဗ္ဗာနိ။

အသုဿူသန္တိ ပဏ္ဍိတပုဂ္ဂလေ အပယိရုပါသန္တော အဿုဏန္တော။ ဓမ္မဋ္ဌန္တိ သဘာဝကာရဏေ ဌိတံ ဗဟုဿုတံ အနာဂမ္မ တံ အသဒ္ဒဟန္တော။ အဝိနိဗ္ဘုဇန္တိ အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ အနောဂါဟန္တော အတီရေန္တော န ကောစိ ပညံ အဓိဂစ္ဆတိ, တာတာတိ။

ဓမ္မဝိဘင်္ဂညူတိ ဒသကုသလကမ္မပထဝိဘင်္ဂကုသလော။ ကာလုဋ္ဌာယီတိ ဝီရိယံ ကာတုံ ယုတ္တကာလေ ဝီရိယဿ ကာရကော။ အနုဋ္ဌဟတီတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ တံ တံ ကိစ္စံ ကရောတိ။ တဿာတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ကမ္မဖလံ သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ။ အနာယတနသီလဿာတိ အနာယတနံ ဝုစ္စတိ လာဘယသသုခါနံ အနာကရော ဒုဿီလျကမ္မံ, တံသီလဿ တေန ဒုဿီလျကမ္မေန သမန္နာဂတဿ, အနာယတနဘူတမေဝ ဒုဿီလပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿ, ကုသလဿ ကမ္မဿ ကရဏကာလေ နိဗ္ဗိန္ဒိယကာရိဿ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ကရောန္တဿ ဧဝရူပဿ, တာတ, ပုဂ္ဂလဿ ကမ္မာနံ အတ္ထော သမ္မာ န ဝိပစ္စတိ န သမ္ပဇ္ဇတိ, တီဏိ ကုလဂ္ဂါနိ စ ဆ ကာမသဂ္ဂါနိ စ န ဥပနေတီတိ အတ္ထော။ အဇ္ဈတ္တဉ္စာတိ အတ္တနော နိယကဇ္ဈတ္တံ အနိစ္စဘာဝနာဒိဝသေန ပယုတ္တဿ။ တထာယတနသေဝိနောတိ တထေဝ သီလဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝမာနဿ။ ဝိပစ္စတီတိ သမ္ပဇ္ဇတိ မဟန္တံ ယသံ ဒေတိ။

ယောဂပ္ပယောဂသင်္ခါတန္တိ ယောဂေ ယုဉ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တကေ ကာရဏေ ပယောဂကောဋ္ဌာသဘူတံ ပညံ။ သမ္ဘတဿာတိ ရာသိကတဿ ဓနဿ အနုရက္ခဏံ။ တာနိ တွန္တိ ဧတာနိ စ ဒွေ ပုရိမာနိ စ မယာ ဝုတ္တကာရဏာနိ သဗ္ဗာနိ, တာတ, တွံ သေဝဿု, မယာ ဝုတ္တံ ဩဝါဒံ ဟဒယေ ကတွာ အတ္တနော ဃရေ ဓနံ ရက္ခ။ မာ အကမ္မာယ ရန္ဓယီတိ အယုတ္တေန အကာရဏေန မာ ရန္ဓယိ, တံ ဓနံ မာ ဈာပယိ မာ နာသယိ။ ကိံကာရဏာ? အကမ္မုနာ ဟီတိ အယုတ္တကမ္မကရဏေန ဒုမ္မေဓော ပုဂ္ဂလော သကံ ဓနံ နာသေတွာ ပစ္ဆာ ဒုဂ္ဂတော။ နဠာဂါရံဝ သီဒတီတိ ယထာ နဠာဂါရံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဇီရမာနံ အပ္ပတိဋ္ဌံ ပတတိ, ဧဝံ အကာရဏေန ဓနံ နာသေတွာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တတီတိ။

ဧဝမ္ပိ ဗောဓိသတ္တော ဧတ္တကေန ဌာနေန ပဉ္စ ဗလာနိ ဝဏ္ဏေတွာ ပညာဗလံ ဥက္ခိပိတွာ စန္ဒမဏ္ဍလံ နီဟရန္တော ဝိယ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဒသဟိ ဂါထာဟိ ရညော ဩဝါဒံ ဒေန္တော အာဟ –

၃၉။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, မာတာပိတူသု ခတ္တိယ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၀။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, ပုတ္တဒါရေသု ခတ္တိယ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၁။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, မိတ္တာမစ္စေသု ခတ္တိယ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၂။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, ဝါဟနေသု ဗလေသု စ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၃။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, ဂါမေသု နိဂမေသု စ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၄။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, ရဋ္ဌေ ဇနပဒေသု စ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၅။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, သမဏေ ဗြာဟ္မဏေသု စ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၆။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, မိဂပက္ခီသု ခတ္တိယ၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၇။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, ဓမ္မော စိဏ္ဏော သုခါဝဟော၊

ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန, ရာဇ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။

၄၈။ ‘‘ဓမ္မံ စရ မဟာရာဇ, သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ၊

သုစိဏ္ဏေန ဒိဝံ ပတ္တာ, မာ ဓမ္မံ ရာဇ ပါမဒေါ’’တိ။

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝ ဣဓ ဓမ္မန္တိ မာတာပိတုပဋ္ဌာနဓမ္မံ။ တံ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ မာတာပိတူနံ မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနမာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗသရီရကိစ္စပရိဟရဏံ ကရောန္တောဝ ပူရေဟီတိ ဝဒတိ။ ပုတ္တဒါရေသူတိ ပုတ္တဓီတရော တာဝ ပါပါ နိဝါရေတွာ ကလျာဏေ နိဝေသေန္တော သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တော ဝယပ္ပတ္တကာလေ ပတိရူပကုလဝံသေန အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရောန္တော သမယေ ဓနံ ဒေန္တော ပုတ္တေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ, ဘရိယံ သမ္မာနေန္တော အနဝမာနေန္တော အနတိစရန္တော ဣဿရိယံ ဝေါဿဇ္ဇေန္တော အလင်္ကာရံ အနုပ္ပဒေန္တော ဒါရေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ။ မိတ္တာမစ္စေသူတိ မိတ္တာမစ္စေ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဏှန္တော အဝိသံဝါဒေန္တော ဧတေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ။ ဝါဟနေသု ဗလေသု စာတိ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဝါဟနာနံ ဗလကာယဿ စ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ ဒေန္တော သက္ကာရံ ကရောန္တော ဟတ္ထိအဿာဒယော မဟလ္လကကာလေ ကမ္မေသု အယောဇေန္တော တေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ။

ဂါမေသု နိဂမေသု စာတိ ဂါမနိဂမဝါသိနော ဒဏ္ဍဗလီဟိ အပီဠေန္တောဝ တေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ။ ရဋ္ဌေ ဇနပဒေသု စာတိ ရဋ္ဌဉ္စ ဇနပဒဉ္စ အကာရဏေန ကိလမေန္တော ဟိတစိတ္တံ အပစ္စုပဋ္ဌပေန္တော တတ္ထ အဓမ္မံ စရတိ နာမ, အပီဠေန္တော ပန ဟိတစိတ္တေန ဖရန္တော တတ္ထ ဓမ္မံ စရတိ နာမ။ သမဏေ ဗြာဟ္မဏေသု စာတိ တေသံ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒေန္တောဝ တေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ။ မိဂပက္ခီသူတိ သဗ္ဗစတုပ္ပဒသကုဏာနံ အဘယံ ဒေန္တော တေသု ဓမ္မံ စရတိ နာမ။ ဓမ္မော စိဏ္ဏောတိ သုစရိတဓမ္မော စိဏ္ဏော။ သုခါဝဟောတိ တီသု ကုလသမ္ပဒါသု ဆသု ကာမသဂ္ဂေသု သုခံ အာဝဟတိ။ သုစိဏ္ဏေနာတိ ဣဓ စိဏ္ဏေန ကာယသုစရိတာဒိနာ သုစိဏ္ဏေန။ ဒိဝံ ပတ္တာတိ ဒေဝလောကဗြဟ္မလောကသင်္ခါတံ ဒိဝံ ဂတာ, တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိလာဘိနော ဇာတာ။ မာ ဓမ္မံ ရာဇ ပါမဒေါတိ တသ္မာ တွံ, မဟာရာဇ, ဇီဝိတံ ဇဟန္တောပိ ဓမ္မံ မာ ပမဇ္ဇီတိ။

ဧဝံ ဒသ ဓမ္မစရိယဂါထာယော ဝတွာ ဥတ္တရိပိ ဩဝဒန္တော ဩသာနဂါထမာဟ –

၄၉။ ‘‘တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တပဒါ, ဧသာဝ အနုသာသနီ၊

သပ္ပညသေဝီ ကလျာဏီ, သမတ္တံ သာမ တံ ဝိဒူ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထေဝ တေ ဝတ္တပဒါတိ ဣဒံ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သပ္ပညသေဝီ ကလျာဏီ, သမတ္တံ သာမ တံ ဝိဒူတိ, မဟာရာဇ, တံ မယာ ဝုတ္တံ ဩဝါဒံ တွံ နိစ္စကာလံ သပ္ပညပုဂ္ဂလသေဝီ ကလျာဏဂုဏသမန္နာဂတော ဟုတွာ သမတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ သာမံ ဝိဒူ အတ္တပစ္စက္ခတောဝ ဇာနိတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇာတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ဗုဒ္ဓလီဠာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ မဟာဇနော မဟာသက္ကာရံ အကာသိ, သာဓုကာရသဟဿာနိ အဒါသိ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော အမစ္စေ အာမန္တေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘောန္တော! အမစ္စာ မမ ပုတ္တေန တရုဏဇမ္ဗုဖလသမာနတုဏ္ဍေန ဇမ္ဗုကပဏ္ဍိတေန ဧဝံ ကထေန္တေန ကေန ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ ကတ’’န္တိ။ သေနာပတိနာ, ဒေဝါတိ။ ‘‘တေန ဟိဿ သေနာပတိဋ္ဌာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဇမ္ဗုကံ ဌာနန္တရေ ဌပေသိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပိတု ကမ္မာနိ အကာသိ။ တိဏ္ဏံ သကုဏာနံ မဟန္တော သက္ကာရော အဟောသိ။ တယောပိ ဇနာ ရညော အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အနုသာသိံသု။ မဟာသတ္တဿောဝါဒေ ဌတွာ ရာဇာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ။ အမစ္စာ ရညော သရီရကိစ္စံ ကတွာ သကုဏာနံ အာရောစေတွာ ‘‘သာမိ, ဇမ္ဗုကသကုဏ ရာဇာ တုမှာကံ ဆတ္တံ ဥဿာပေတဗ္ဗံ အကာသီ’’တိ ဝဒိံသု။ မဟာသတ္တော ‘‘န မယှံ ရဇ္ဇေနတ္ထော, တုမှေ အပ္ပမတ္တာ ရဇ္ဇံ ကာရေထာ’’တိ မဟာဇနံ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယံ ပဝတ္တေယျာထာ’’တိ ဝိနိစ္ဆယဓမ္မံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ လိခါပေတွာ အရညံ ပါဝိသိ။ တဿောဝါဒေါ စတ္တာလီသ ဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တတိ။

သတ္ထာ ရညော ဩဝါဒဝသေန ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ရာဇာ အာနန္ဒော အဟောသိ, ကုဏ္ဍလိနီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ, ဝေဿန္တရော သာရိပုတ္တော, ဇမ္ဗုကသကုဏော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

တေသကုဏဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဌမာ။

[၅၂၂] ၂။ သရဘင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

အလင်္ကတာ ကုဏ္ဍလိနော သုဝတ္ထာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သာရိပုတ္တတ္ထေရော တထာဂတံ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တံ အတ္တနော ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေတွာ ဂန္တွာ နာဠကဂါမကေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သုတွာ သတ္ထာ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟာသိ။ တဒါ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ဣသိဂိလိပဿေ ကာဠသိလာယံ ဝိဟရတိ။ သော ပန ဣဒ္ဓိဗလေန ကောဋိပ္ပတ္တဘာဝေန ဒေဝလောကစာရိကဉ္စ ဥဿဒနိရယစာရိကဉ္စ ဂစ္ဆတိ။ ဒေဝလောကေ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ မဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒိသွာ ဥဿဒနိရယေသု စ တိတ္ထိယသာဝကာနံ မဟန္တံ ဒုက္ခံ ဒိသွာ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ ‘‘အသုကော ဥပါသကော အသုကာ စ ဥပါသိကာ အသုကသ္မိံ နာမ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တိ, တိတ္ထိယသာဝကေသု အသုကော စ အသုကာ စ နိရယာဒီသု အသုကအပါယေ နာမ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ မနုဿာနံ ကထေသိ။ မနုဿာ သာသနေ ပသီဒန္တိ, တိတ္ထိယေ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ။ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ သက္ကာရော မဟန္တော အဟောသိ, တိတ္ထိယာနံ ပရိဟာယတိ။

တေ ထေရေ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဇီဝန္တေ အမှာကံ ဥပဋ္ဌာကာ ဘိဇ္ဇန္တိ, သက္ကာရော စ ပရိဟာယတိ, မာရာပေဿာမ န’’န္တိ ထေရဿ မာရဏတ္ထံ သမဏဂုတ္တကဿ နာမ စောရဿ သဟဿံ အဒံသု။ သော ‘‘ထေရံ မာရေဿာမီ’’တိ မဟန္တေန ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ကာဠသိလံ အဂမာသိ။ ထေရော တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာဝ ဣဒ္ဓိယာ ဥပ္ပတိတွာ ပက္ကာမိ။ စောရော တံ ဒိဝသံ ထေရံ အဒိသွာ နိဝတ္တိတွာ ပုနဒိဝသေပီတိ ဆ ဒိဝသေ အဂမာသိ။ ထေရောပိ တထေဝ ဣဒ္ဓိယာ ပက္ကာမိ။ သတ္တမေ ပန ဒိဝသေ ထေရဿ ပုဗ္ဗေ ကတံ အပရာပရိယဝေဒနီယကမ္မံ ဩကာသံ လဘိ။ သော ကိရ ပုဗ္ဗေ ဘရိယာယ ဝစနံ ဂဟေတွာ မာတာပိတရော မာရေတုကာမော ယာနကေန အရညံ နေတွာ စောရာနံ ဥဋ္ဌိတာကာရံ ကတွာ မာတာပိတရော ပေါထေသိ ပဟရိ။ တေ စက္ခုဒုဗ္ဗလတာယ ရူပဒဿနရဟိတာ တံ အတ္တနော ပုတ္တံ အသဉ္ဇာနန္တာ ‘‘စောရာ ဧဝ ဧတေ’’တိ သညာယ, ‘‘တာတ, အသုကာ နာမ စောရာ နော ဃာတေန္တိ, တွံ ပဋိက္ကမာဟီ’’တိ တဿေဝတ္ထာယ ပရိဒေဝိံသု။ သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယာ ပေါထိယမာနာပိ မယှံ ယေဝတ္ထာယ ပရိဒေဝန္တိ, အယုတ္တံ ကမ္မံ ကရောမီ’’တိ။ အထ နေ အဿာသေတွာ စောရာနံ ပလာယနာကာရံ ဒဿေတွာ တေသံ ဟတ္ထပါဒေ သမ္ဗာဟိတွာ ‘‘အမ္မ, တာတာ, မာ ဘာယိတ္ထ, စောရာ ပလာတာ’’တိ ဝတွာ ပုန အတ္တနော ဂေဟမေဝ အာနေသိ။ တံ ကမ္မံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဩကာသံ အလဘိတွာ ဘသ္မပဋိစ္ဆန္နော အင်္ဂါရရာသိ ဝိယ ဌတွာ ဣမံ အန္တိမသရီရံ ဥပဓာဝိတွာ ဂဏှိ။ ယထာ ဟိ ပန သုနခလုဒ္ဒကေန မိဂံ ဒိသွာ သုနခေါ ဝိဿဇ္ဇိတော မိဂံ အနုဗန္ဓိတွာ ယသ္မိံ ဌာနေ ပါပုဏာတိ, တသ္မိံယေဝ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ဣဒံ ကမ္မံ ယသ္မိံ ဌာနေ ဩကာသံ လဘတိ, တသ္မိံ ဝိပါကံ ဒေတိ, တေန မုတ္တော နာမ နတ္ထိ။

ထေရော အတ္တနာ ကတကမ္မဿ အာကဍ္ဎိတဘာဝံ ဉတွာ န အပဂစ္ဆိ။ ထေရော တဿ နိဿန္ဒေန အာကာသေ ဥပ္ပတိတုံ နာသက္ခိ။ နန္ဒောပနန္ဒဒမနသမတ္ထဝေဇယန္တကမ္ပနသမတ္ထာပိဿ ဣဒ္ဓိ ကမ္မဗလေန ဒုဗ္ဗလတံ ပတ္တာ။ စောရော ထေရံ ဂဟေတွာ ထေရဿ အဋ္ဌီနိ တဏ္ဍုလကဏမတ္တာနိ ကရောန္တော ဘိန္ဒိတွာ သဉ္စုဏ္ဏေတွာ ပလာလပိဋ္ဌိကကရဏံ နာမ ကတွာ ‘‘မတော’’တိ သညာယ ဧကသ္မိံ ဂုမ္ဗပိဋ္ဌေ ခိပိတွာ သပရိဝါရော ပက္ကာမိ။ ထေရော သတိံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘သတ္ထာရံ ပဿိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သရီရံ ဈာနဝေဌနေန ဝေဌေတွာ ထိရံ ကတွာ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ အာကာသေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ, အာယုသင်္ခါရော မေ ဩဿဋ္ဌော, ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ, မောဂ္ဂလ္လာန’’အာတိ။ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကတ္ထ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿသီ’’တိ။ ‘‘ကာဠသိလာပဋ္ဋေ, ဘန္တေ’’တိ။ တေန ဟိ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဓမ္မံ မယှံ ကထေတွာ ယာဟိ, တာဒိသဿ သာဝကဿ ဣဒါနိ ဒဿနံ နတ္ထီတိ။ သော ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ နာနပ္ပကာရာ ဣဒ္ဓိယော ကတွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ကာဠသိလာယံ အဋဝိယံ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

တင်္ခဏညေဝ ဆ ဒေဝလောကာ ဧကကောလာဟလာ အဟေသုံ, ‘‘အမှာကံ ကိရ အာစရိယော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ ဒိဗ္ဗဂန္ဓမာလာဝါသဓူမစန္ဒနစုဏ္ဏာနိ စေဝ နာနာဒါရူနိ စ ဂဟေတွာ အာဂမိံသု, ဧကူနသတရတနစန္ဒနစိတကာ အဟောသိ။ သတ္ထာ ထေရဿ သန္တိကေ ဌတွာ သရီရနိက္ခေပံ ကာရေသိ။ အာဠာဟနဿ သမန္တတော ယောဇနမတ္တေ ပဒေသေ ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿိ။ ဒေဝါနံ အန္တရေ မနုဿာ, မနုဿာနံ အန္တရေ ဒေဝါ အဟေသုံ။ ယထာက္ကမေန ဒေဝါနံ အန္တရေ ယက္ခာ တိဋ္ဌန္တိ, ယက္ခာနံ အန္တရေ ဂန္ဓဗ္ဗာ တိဋ္ဌန္တိ, ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အန္တရေ နာဂါ တိဋ္ဌန္တိ, နာဂါနံ အန္တရေ ဝေနတေယျာ တိဋ္ဌန္တိ, ဝေနတေယျာနံ အန္တရေ ကိန္နရာ တိဋ္ဌန္တိ, ကိန္နရာနံ အန္တရေ ဆတ္တာ တိဋ္ဌန္တိ, ဆတ္တာနံ အန္တရေ သုဝဏ္ဏစာမရာ တိဋ္ဌန္တိ, တေသံ အန္တရေ ဓဇာ တိဋ္ဌန္တိ, တေသံ အန္တရေ ပဋာကာ တိဋ္ဌန္တိ။ သတ္တ ဒိဝသာနိ သာဓုကီဠံ ကီဠိံသု။ သတ္ထာ ထေရဿ ဓာတုံ ဂါဟာပေတွာ ဝေဠုဝနဒွါရကောဋ္ဌကေ စေတိယံ ကာရာပေသိ။ တဒါ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော, သာရိပုတ္တတ္ထေရော တထာဂတဿ သန္တိကေ အပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကာ မဟန္တံ သမ္မာနံ န လဘိ, မောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပန ဗုဒ္ဓါနံ သမီပေ ပရိနိဗ္ဗုတတ္တာ မဟာသမ္မာနံ လဘီ’’တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ မောဂ္ဂလ္လာနော မမ သန္တိကာ သမ္မာနံ လဘတိ, ပုဗ္ဗေပိ လဘိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ပုရောဟိတဿ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ ဒသမာသစ္စယေန ပစ္စူသသမယေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဒွါဒသယောဇနိကေ ဗာရာဏသိနဂရေ သဗ္ဗာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသု။ ပုရောဟိတော ပုတ္တဿ ဇာတက္ခဏေ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ အာကာသံ ဩလောကေန္တော နက္ခတ္တယောဂံ ဒိသွာ ‘‘ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဇာတတ္တာ ဧသော ကုမာရော သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဓနုဂ္ဂဟာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ကာလဿေဝ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ သုခသယိတဘာဝံ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ကုတော မေ, အာစရိယ, သုခံ, အဇ္ဇ သကလနိဝေသနေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိတာနီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာ ဘာယိ, ဒေဝ, န တုမှာကံ နိဝေသနေယေဝ, သကလနဂရေပိ ပဇ္ဇလိံသုယေဝ, အဇ္ဇ အမှာကံ ဂေဟေ ကုမာရဿ ဇာတတ္တာ ဧဝံ အဟောသီ’’တိ။ ‘‘အာစရိယ, ဧဝံ ဇာတကုမာရဿ ပန ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ? ‘‘န ကိဉ္စိ, မဟာရာဇ, သော ပန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဓနုဂ္ဂဟာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ‘‘သာဓု, အာစရိယ, တေန ဟိ နံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ အမှာကံ ဒဿေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ခီရမူလံ တာဝ သဟဿံ ဒါပေသိ။ ပုရောဟိတော တံ ဂဟေတွာ နိဝေသနံ ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏိယာ ဒတွာ ပုတ္တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဇာတက္ခဏေ အာဝုဓာနံ ပဇ္ဇလိတတ္တာ ‘‘ဇောတိပါလော’’တိဿ နာမံ အကာသိ။

သော မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဝဍ္ဎမာနော သောဠသဝဿကာလေ ဥတ္တမရူပဓရော အဟောသိ။ အထဿ ပိတာ သရီရသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ သဟဿံ ဒတွာ, ‘‘တာတ, တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဒိသာပါမောက္ခဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ ဥပ္ပဏှာဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အာစရိယဘာဂံ ဂဟေတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ သဟဿံ ဒတွာ သိပ္ပံ ပဋ္ဌပေတွာ သတ္တာဟေနေဝ နိပ္ဖတ္တိံ ပါပုဏိ။ အထဿ အာစရိယော တုဿိတွာ အတ္တနော သန္တကံ ခဂ္ဂရတနံ သန္ဓိယုတ္တံ မေဏ္ဍကသိင်္ဂဓနုံ သန္ဓိယုတ္တံ တူဏီရံ အတ္တနော သန္နာဟကဉ္စုကံ ဥဏှီသဉ္စ ဒတွာ ‘‘တာတ ဇောတိပေါလ, အဟံ မဟလ္လကော, ဣဒါနိ တွံ ဣမေ မာဏဝကေ သိက္ခာပေဟီ’’တိ ပဉ္စသတမာဏဝကေပိ တဿေဝ နိယျာဒေသိ။ ဗောဓိသတ္တော သဗ္ဗံ ဥပကရဏံ ဂဟေတွာ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ ဗာရာဏသိမေဝ အာဂန္တွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဝန္ဒိတွာ ဌိတံ ပိတာ အဝေါစ ‘‘ဥဂ္ဂဟိတံ တေ, တာတ, သိပ္ပ’’န္တိ။ ‘‘အာမ, တာတာ’’တိ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ‘‘ပုတ္တော မေ, ဒေဝ, သိပ္ပံ သိက္ခိတွာ အာဂတော, ကိံ ကရောတူ’’တိ အာဟ။ ‘‘အာစရိယ, အမှေ ဥပဋ္ဌဟတူ’’တိ။ ‘‘ပရိဗ္ဗယမဿ ဇာနာထ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘သော ဒေဝသိကံ သဟဿံ လဘတူ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ကုမာရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ, ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟာ’’တိ အာဟ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝသိကံ သဟဿံ လဘိတွာ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိ။

ရာဇပါဒမူလိကာ ဥဇ္ဈာယိံသု – ‘‘မယံ ဇောတိပါလေန ကတကမ္မံ န ပဿာမ, ဒေဝသိကံ သဟဿံ ဂဏှာတိ, မယမဿ သိပ္ပံ ပဿိတုကာမာ’’တိ။ ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ ပုရောဟိတဿ ကထေသိ။ ပုရောဟိတော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ပုတ္တဿာရောစေသိ။ သော ‘‘သာဓု, တာတ, ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ဒဿေဿာမိ သိပ္ပံ, အပိစ ရာဇာ အတ္တနော ဝိဇိတေ ဓနုဂ္ဂဟေ သန္နိပါတာပေတူ’’တိ အာဟ။ ပုရောဟိတော ဂန္တွာ ရညော တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဓနုဂ္ဂဟေ သန္နိပါတာပေသိ။ သဋ္ဌိသဟဿာ ဓနုဂ္ဂဟာ သန္နိပတိံသု။ ရာဇာ တေသံ သန္နိပတိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘နဂရဝါသိနော ဇောတိပါလဿ သိပ္ပံ ပဿန္တူ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ရာဇင်္ဂဏံ သဇ္ဇာပေတွာ မဟာဇနပရိဝုတော ပလ္လင်္ကဝရေ နိသီဒိတွာ ဓနုဂ္ဂဟေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဇောတိပါလော အာဂစ္ဆတူ’’တိ ပေသေသိ။ သော အာစရိယေန ဒိန္နာနိ ဓနုတူဏီရသန္နာဟကဉ္စုကဥဏှီသာနိ နိဝါသနန္တရေ ဌပေတွာ ခဂ္ဂံ ဂါဟာပေတွာ ပကတိဝေသေန ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။

ဓနုဂ္ဂဟာ ‘‘ဇောတိပါလော ကိရ ဓနုသိပ္ပံ ဒဿေတုံ အာဂတော, ဓနုံ အဂ္ဂဟေတွာ ပန အာဂတတ္တာ အမှာကံ ဟတ္ထတော ဓနုံ ဂဟေတုကာမော ဘဝိဿတိ, နာဿ ဒဿာမာ’’တိ ကတိကံ ကရိံသု။ ရာဇာ ဇောတိပါလံ အာမန္တေတွာ ‘‘သိပ္ပံ ဒဿေဟီ’’တိ အာဟ။ သော သာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ အန္တောသာဏိယံ ဌိတော သာဋကံ အပနေတွာ သန္နာဟကဉ္စုကံ ပဝေသေတွာ ဥဏှီသံ သီသေ ပဋိမုဉ္စိတွာ မေဏ္ဍကသိင်္ဂဓနုမှိ ပဝါလဝဏ္ဏံ ဇိယံ အာရောပေတွာ တူဏီရံ ပိဋ္ဌေ ဗန္ဓိတွာ ခဂ္ဂံ ဝါမတော ကတွာ ဝဇိရဂ္ဂံ နာရာစံ နခပိဋ္ဌေန ပရိဝတ္တေတွာ သာဏိံ ဝိဝရိတွာ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ အလင်္ကတနာဂကုမာရော ဝိယ နိက္ခမိတွာ ဂန္တွာ ရညော အပစိတိံ ဒဿေတွာ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ မဟာဇနာ ဝဂ္ဂန္တိ နဒန္တိ အပ္ဖေါဋေန္တိ သေဠေန္တိ။ ရာဇာ ‘‘ဒဿေဟိ, ဇောတိပါလ, သိပ္ပ’’န္တိ အာဟ။ ဒေဝ, တုမှာကံ ဓနုဂ္ဂဟေသု အက္ခဏဝေဓိဝါလဝေဓိသရဝေဓိသဒ္ဒဝေဓိနော စတ္တာရော ဓနုဂ္ဂဟေ ပက္ကောသာပေဟီတိ။ အထ ရာဇာ ပက္ကောသာပေသိ။

မဟာသတ္တော ရာဇင်္ဂဏေ စတုရဿပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ မဏ္ဍလံ ကတွာ စတူသု ကဏ္ဏေသု စတ္တာရော ဓနုဂ္ဂဟေ ဌပေတွာ ဧကေကဿ တိံသ တိံသ ကဏ္ဍသဟဿာနိ ဒါပေတွာ ဧကေကဿ သန္တိကေ ဧကေကံ ကဏ္ဍဒါယကံ ဌပေတွာ သယံ ဝဇိရဂ္ဂံ နာရာစံ ဂဟေတွာ မဏ္ဍလမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဣမေ စတ္တာရော ဓနုဂ္ဂဟာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သရေ ခိပိတွာ မံ ဝိဇ္ဈန္တု, အဟံ ဧတေဟိ ခိတ္တကဏ္ဍာနိ နိဝါရေဿာမီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘ဧဝံ ကရောထာ’’တိ အာဏာပေသိ။ ဓနုဂ္ဂဟာ အာဟံသု, ‘‘မဟာရာဇ, မယံ အက္ခဏဝေဓိဝါလဝေဓိသရဝေဓိသဒ္ဒဝေဓိနော, ဇောတိပါလော တရုဏဒါရကော, န မယံ ဝိဇ္ဈိဿာမာ’’တိ။ မဟာသတ္တော ‘‘သစေ သက္ကောထ, ဝိဇ္ဈထ မ’’န္တိ အာဟ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ကဏ္ဍာနိ ခိပိံသု။ မဟာသတ္တော တာနိ နာရာစေန ပဟရိတွာ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ န ပါတေသိ, ဗောဓိကောဋ္ဌကံ ပန ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ တာလေန တာလံ, ဝါလေန ဝါလံ, ဒဏ္ဍကေန ဒဏ္ဍကံ, ဝါဇေန ဝါဇံ အနတိက္ကမန္တော ခိပိတွာ သရဂဗ္ဘံ အကာသိ။ ဓနုဂ္ဂဟာနံ ကဏ္ဍာနိ ခီဏာနိ။ သော တေသံ ကဏ္ဍခီဏဘာဝံ ဉတွာ သရဂဗ္ဘံ အဝိနာသေန္တောဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂန္တွာ ရညော သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ။ မဟာဇနော ဥန္နာဒေန္တော ဝဂ္ဂန္တော အပ္ဖေါဋေန္တော သေဠေန္တော အစ္ဆရံ ပဟရန္တော မဟာကောလာဟလံ ကတွာ ဝတ္ထာဘရဏာဒီနိ ခိပိ။ ဧဝံ ဧကရာသိဘူတံ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ချံ ဓနံ အဟောသိ။

အထ နံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ သိပ္ပံ နာမေတံ ဇောတိပါလာ’’တိ? သရပဋိဗာဟနံ နာမ, ဒေဝါတိ။ အညေ ဧတံ ဇာနန္တာ အတ္ထီတိ။ သကလဇမ္ဗုဒီပေ မံ ဌပေတွာ အညော နတ္ထိ, ဒေဝါတိ။ အပရံ ဒဿေဟိ, တာတာတိ။ ဒေဝ, ဧတေ တာဝ စတူသု ကဏ္ဏေသု ဌတွာ စတ္တာရောပိ ဇနာ မံ ဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ခိံသု, အဟံ ပနေတေ စတူသု ကဏ္ဏေသု ဌိတေ ဧကေနေဝ သရေန ဝိဇ္ဈိဿာမီတိ။ ဓနုဂ္ဂဟာ ဌာတုံ န ဥဿဟိံသု။ မဟာသတ္တော စတူသု ကဏ္ဏေသု စတဿော ကဒလိယော ဌပါပေတွာ နာရာစပုင်္ခေ ရတ္တသုတ္တကံ ဗန္ဓိတွာ ဧကံ ကဒလိံ သန္ဓာယ ခိပိ။ နာရာစော တံ ကဒလိံ ဝိဇ္ဈိတွာ တတော ဒုတိယံ, တတော တတိယံ, တတော စတုတ္ထံ, တတော ပဌမံ ဝိဒ္ဓမေဝ ဝိဇ္ဈိတွာ ပုန တဿ ဟတ္ထေယေဝ ပတိဋ္ဌဟိ။ ကဒလိယော သုတ္တပရိက္ခိတ္တာ အဋ္ဌံသု။ မဟာဇနော ဥန္နာဒသဟဿာနိ ပဝတ္တေသိ။ ရာဇာ ‘‘ကိံ သိပ္ပံ နာမေတံ, တာတာ’’တိ? စက္ကဝိဒ္ဓံ နာမ, ဒေဝါတိ။ အပရမ္ပိ ဒဿေဟိ, တာတာတိ။ မဟာသတ္တော သရလဋ္ဌိံ နာမ, သရရဇ္ဇုံ နာမ, သရဝေဓိံ နာမ ဒဿေသိ, သရပါသာဒံ နာမ, သရသောပါနံ နာမ, သရမဏ္ဍပံ နာမ, သရပါကာရံ နာမ, သရပေါက္ခရဏိံ နာမ အကာသိ, သရပဒုမံ နာမ ပုပ္ဖါပေသိ, သရဝဿံ နာမ ဝဿာပေသိ။ ဣတိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ ဣမာနိ ဒွါဒသ သိပ္ပါနိ ဒဿေတွာ ပုန အညေဟိ အသာဓာရဏေယေဝ သတ္တ မဟာကာယေ ပဒါလေသိ, အဋ္ဌင်္ဂုလဗဟလံ ဥဒုမ္ဗရပဒရံ ဝိဇ္ဈိ, စတုရင်္ဂုလဗဟလံ အသနပဒရံ, ဒွင်္ဂုလဗဟလံ တမ္ဗပဋ္ဋံ, ဧကင်္ဂုလဗဟလံ အယပဋ္ဋံ, ဧကာဗဒ္ဓံ ဖလကသတံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပလာလသကဋဝါလုကသကဋပဒရသကဋာနံ ပုရိမဘာဂေန သရံ ခိပိတွာ ပစ္ဆာဘာဂေန နိက္ခမာပေသိ, ပစ္ဆာဘာဂေန သရံ ခိပိတွာ ပုရိမဘာဂေန နိက္ခမာပေသိ, ဥဒကေ စတုဥသဘံ, ထလေ အဋ္ဌဥသဘဋ္ဌာနံ ကဏ္ဍံ ပေသေသိ။ ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဥသဘမတ္တကေ ဝါလံ ဝိဇ္ဈိ။ ဗောဓိသတ္တော သရေ ခိပိတွာ အာကာသေ သရပါသာဒါဒီနိ ကတွာ ပုန ဧကေန သရေန တေ သရေ ပါတေန္တော ဘင်္ဂဝိဘင်္ဂေ အကာသီတိ ‘‘သရဘင်္ဂေါ’’တိ နာမ ပညာတော။ တဿ ဧတ္တကာနိ သိပ္ပါနိ ဒဿေန္တဿေဝ သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော။

အထဿ ရာဇာ သေနာပတိဋ္ဌာနံ ပဋိဇာနိတွာ ‘‘ဇောတိပါလ, အဇ္ဇ ဝိကာလော, သွေ တွံ သေနာပတိဋ္ဌာနံ သက္ကာရံ ဂဏှိဿသိ, ကေသမဿုံ ကာရေတွာ နှတွာ ဧဟီ’’တိ တံ ဒိဝသံ ပရိဗ္ဗယတ္ထာယ သတသဟဿံ အဒါသိ။ မဟာသတ္တော ‘‘ဣမိနာ မယှံ အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ချံ ဓနံ သာမိကာနညေဝ ဒတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နှာယိတုံ နဒိံ ဂန္တွာ ကေသမဿုံ ကာရေတွာ နှတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပ္ပဋိမဏ္ဍိတော အနောပမာယ သိရိယာ နိဝေသနံ ပဝိသိတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သိရိသယနံ အဘိရုယှ နိပန္နော ဒွေ ယာမေ သယိတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဗုဒ္ဓေါ ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သယနပိဋ္ဌေ နိသိန္နောဝ အတ္တနော သိပ္ပဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ဩလောကေန္တော ‘‘မမ သိပ္ပဿ အာဒိတောဝ ပရမာရဏံ ပညာယတိ, မဇ္ဈေ ကိလေသပရိဘောဂေါ, ပရိယောသာနေ နိရယမှိ ပဋိသန္ဓိ, ပါဏာတိပါတော ကိလေသပရိဘောဂေသု စ အဓိမတ္တပ္ပမာဒေါ နိရယေ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ, ရညာ မယှံ မဟန္တံ သေနာပတိဋ္ဌာနံ ဒိန္နံ, မဟန္တံ မေ ဣဿရိယံ ဘဝိဿတိ, ဘရိယာ စ ပုတ္တဓီတရော စ ဗဟူ ဘဝိဿန္တိ။ ကိလေသဝတ္ထု ခေါ ပန ဝေပုလ္လဂတံ ဒုစ္စဇံ ဟောတိ, ဣဒါနေဝ နိက္ခမိတွာ ဧကကောဝ အရညံ ပဝိသိတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတုံ ယုတ္တံ မယှ’’န္တိ မဟာသယနတော ဥဋ္ဌာယ ကဉ္စိ အဇာနာပေန္တော ပါသာဒါ ဩရုယှ အဂ္ဂဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဧကကောဝ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂေါဓာဝရိနဒီတီရေ တိယောဇနိကံ ကပိဋ္ဌဝနံ သန္ဓာယ ပါယာသိ။

တဿ နိက္ခန္တဘာဝံ ဉတွာ သက္ကော ဝိဿကမ္မံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ, ဇာတိပါလော အဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော, မဟာသမာဂမော ဘဝိဿတိ, ဂေါဓာဝရိနဒီတီရေ ကပိဋ္ဌဝနေ အဿမံ မာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရေ ပဋိယာဒေဟီ’’တိ အာဟ။ သော တထာ အကာသိ။ မဟာသတ္တော တံ ဌာနံ ပတွာ ဧကပဒိကမဂ္ဂံ ဒိသွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာနံ ဝသနဋ္ဌာနေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တေန မဂ္ဂေန တတ္ထ ဂန္တွာ ကဉ္စိ အပဿန္တော ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရေ ဒိသွာ ‘‘သက္ကော ဒေဝရာဇာ မမ နိက္ခန္တဘာဝံ အညာသိ မညေ’’တိ စိန္တေတွာ သာဋကံ အပနေတွာ ရတ္တဝါကစိရံ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ အဇိနစမ္မံ ဧကံသဂတံ အကာသိ, ဇဋာမဏ္ဍလံ ဗန္ဓိတွာ ခါရိကာဇံ အံသေ ကတွာ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ စင်္ကမံ အာရုယှ ကတိပယဝါရေ အပရာပရံ စင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာသိရိယာ ဝနံ ဥပသောဘယမာနော ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပဗ္ဗဇိတတော သတ္တမေ ဒိဝသေ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဉ္ဆာစရိယာယ ဝနမူလဖလာဟာရော ဧကကောဝ ဝိဟာသိ။ မာတာပိတရော မိတ္တသုဟဇ္ဇာဒယော ဉာတိဝဂ္ဂါပိဿ တံ အပဿန္တာ ရောဒန္တာ ပရိဒေဝန္တာ ဝိစရန္တိ။

အထေကော ဝနစရကော အရညံ ပဝိသိတွာ ကပိဋ္ဌကအဿမပဒေ နိသိန္နံ မဟာသတ္တံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ ဂန္တွာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ နဂရံ ဂန္တွာ တဿ မာတာပိတူနံ အာရောစေသိ။ တေ ရညော အာရောစယိံသု။ ရာဇာ ‘‘ဧထ နံ ပဿိဿာမာ’’တိ တဿ မာတာပိတရော ဂဟေတွာ မဟာဇနပရိဝုတော ဝနစရကေန ဒေသိတေန မဂ္ဂေန ဂေါဓာဝရိနဒီတီရံ ပါပုဏိ။ ဗောဓိသတ္တော နဒီတီရံ အာဂန္တွာ အာကာသေ နိသိန္နော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တေ သဗ္ဗေ အဿမပဒံ ပဝေသေတွာ တတြပိ တေသံ အာကာသေ နိသိန္နောဝ ကာမေသု အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ရာဇာနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိံသု။ ဗောဓိသတ္တော ဣသိဂဏပရိဝုတော တတ္ထေဝ ဝသိ။ အထဿ တတ္ထ ဝသနဘာဝေါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော အဟောသိ။ အညေပိ ရာဇာနော ရဋ္ဌဝါသီဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု, သမာဂမော မဟာ အဟောသိ။ အနုပုဗ္ဗေန အနေကသတသဟဿပရိသာ အဟေသုံ။ ယော ကာမဝိတက္ကံ ဝါ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေတိ, မဟာသတ္တော ဂန္တွာ တဿ ပုရတော အာကာသေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ကသိဏပရိကမ္မံ အာစိက္ခတိ။ တဿောဝါဒေ ဌတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ဥပ္ပါဒေတွာ ဈာနနိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တာ သာလိဿရော မေဏ္ဍိဿရော ပဗ္ဗတော ကာဠဒေဝိလော ကိသဝစ္ဆော အနုသိဿော နာရဒေါတိ သတ္တ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိနော အဟေသုံ။ အပရဘာဂေ ကပိဋ္ဌကအဿမော ပရိပူရိ။ ဣသိဂဏဿ ဝသနောကာသော နပ္ပဟောတိ။

အထ မဟာသတ္တော သာလိဿရံ အာမန္တေတွာ ‘‘သာလိဿရ, အယံ အဿမော ဣသိဂဏဿ နပ္ပဟောတိ, တွံ ဣမံ ဣသိဂဏံ ဂဟေတွာ မဇ္ဈရညော ဝိဇိတေ ကလပ္ပစုလ္လကနိဂမံ ဥပနိဿာယ ဝသာဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အနေကသဟဿံ ဣသိဂဏံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝါသံ ကပ္ပေသိ။ မနုဿေသု အာဂန္တွာ ပဗ္ဗဇန္တေသု ပုန အဿမော ပရိပူရိ။ ဗောဓိသတ္တော မေဏ္ဍိဿရံ အာမန္တေတွာ, ‘‘မေဏ္ဍိဿရ, တွံ ဣမံ ဣသိဂဏံ အာဒါယ သုရဋ္ဌဇနပဒဿ သီမန္တရေ သာတောဒိကာ နာမ နဒီ အတ္ထိ, တဿာ တီရေ ဝသာဟီ’’တိ ဥယျောဇေသိ, ပုန ကပိဋ္ဌကအဿမော ပရိပူရိ။ ဧတေနုပါယေန တတိယဝါရေ ပဗ္ဗတံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပဗ္ဗတ, တွံ မဟာအဋဝိယံ အဉ္ဇနပဗ္ဗတော နာမ အတ္ထိ, တံ ဥပနိဿာယ ဝသာဟီ’’တိ ပေသေသိ။ စတုတ္ထဝါရေ ကာဠဒေဝိလံ အာမန္တေတွာ ‘‘ကာဠဒေဝိလ, တွံ ဒက္ခိဏပထေ အဝန္တိရဋ္ဌေ ဃနသေလပဗ္ဗတော နာမ အတ္ထိ, တံ ဥပနိဿာယ ဝသာဟီ’’တိ ပေသေသိ။ ပုန ကပိဋ္ဌကအဿမော ပရိပူရိ, ပဉ္စသု ဌာနေသု အနေကသတသဟဿဣသိဂဏော အဟောသိ။ ကိသဝစ္ဆော ပန မဟာသတ္တံ အာပုစ္ဆိတွာ ဒဏ္ဍကိရညော ဝိဇိတေ ကုမ္ဘဝတိနဂရံ နာမ အတ္ထိ, တံ ဥပနိဿာယ ဥယျာနေ ဝိဟာသိ။ နာရဒေါ မဇ္ဈိမဒေသေ အဉ္ဇနဂိရိနာမကေ ပဗ္ဗတဇာလန္တရေ ဝိဟာသိ။ အနုသိဿော ပန မဟာသတ္တဿ သန္တိကေဝ အဟောသိ။

တသ္မိံ ကာလေ ဒဏ္ဍကိရာဇာ ဧကံ လဒ္ဓသက္ကာရံ ဂဏိကံ ဌာနာ စာဝေသိ။ သာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝိစရန္တီ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ကိသဝစ္ဆတာပသံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ကာဠကဏ္ဏီ ဘဝိဿတိ, ဣမဿ သရီရေ ကလိံ ပဝါဟေတွာ နှတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ သဗ္ဗပဌမံ တဿူပရိ ဗဟလခေဠံ နိဋ္ဌုဘန္တီ ကိသဝစ္ဆတာပသဿ ဇဋန္တရေ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဒန္တကဋ္ဌမ္ပိဿ သီသေယေဝ ခိပိတွာ သယံ သီသံ နှာယိတွာ ဂတာ။ ရာဇာပိ တံ သရိတွာ ပုန ပါကတိကမေဝ အကာသိ။ သာ မောဟမူဠှာ ဟုတွာ ‘‘ကာဠကဏ္ဏိသရီရေ ကလိံ ပဝါဟေတွာ မမ္ပိ ရာဇာ ပုန ဌာနေ ဌပေတိ မယာ ယသော လဒ္ဓေါ’’တိ သညမကာသိ။ တတော နစိရဿေဝ ရာဇာ ပုရောဟိတံ ဌာနတော စာဝေသိ။ သော တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘တွံ ကေန ကာရဏေန ပုန ဌာနံ လဘသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ အထဿ သာ ‘‘ရာဇုယျာနေ ကာဠကဏ္ဏိသရီရေ ကလိဿ ပဝါဟိတတ္တာ’’တိ အာရောစေသိ။ ပုရောဟိတော ဂန္တွာ တထေဝ တဿ သရီရေ ကလိံ ပဝါဟေသိ, တမ္ပိ ရာဇာ ပုန ဌာနေ ဌပေသိ။ အထဿ အပရဘာဂေ ပစ္စန္တော ကုပ္ပိ။ သော သေနင်္ဂပရိဝုတော ယုဒ္ဓါယ နိက္ခမိ။ အထ နံ မောဟမူဠှော ပုရောဟိတော, ‘‘မဟာရာဇ, ကိံ တုမှေ ဇယံ ဣစ္ဆထ, ဥဒါဟု ပရာဇယ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဇယ’’န္တိ ဝုတ္တေ – ‘‘တေန ဟိ ရာဇုယျာနေ ကာဠကဏ္ဏီ ဝသတိ, တဿ သရီရေ ကလိံ ပဝါဟေတွာ ယာဟီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ကထံ ဂဟေတွာ ‘‘ယေ မယာ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တိ, တေ ဥယျာနေ ကာဠကဏ္ဏိသရီရေ ကလိံ ပဝါဟေန္တူ’’တိ ဝတွာ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ သဗ္ဗပဌမံ သယမေဝ တဿ ဇဋန္တရေ ခေဠံ နိဋ္ဌုဘိတွာ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ခိပိတွာ သီသံ နှာယိ။ ဗလကာယောပိဿ တထာ အကာသိ။

တသ္မိံ ပက္ကန္တေ သေနာပတိ ဂန္တွာ တာပသံ ဒိသွာ ဒန္တကဋ္ဌာဒီနိ နီဟရိတွာ သာဓုကံ နှာပေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ရညော ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ အာဝုသာ မယှံ မနောပဒေါသော နတ္ထိ, ဒေဝတာ ပန ကုပိတာ ဣတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သကလရဋ္ဌံ အရဋ္ဌံ ကရိဿန္တိ, တွံ ပုတ္တဒါရံ ဂဟေတွာ သီဃံ ပလာယိတွာ အညတ္ထ ယာဟီတိ။ သော ဘီတတသိတော ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ, ရာဇာ တဿ ဝစနံ န ဂဏှိ။ သော နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော ဂေဟံ ဂန္တွာ ပုတ္တဒါရံ အာဒါယ ပလာယိတွာ အညံ ရဋ္ဌံ အဂမာသိ။ သရဘင်္ဂသတ္ထာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဒွေ တရုဏတာပသေ ပေသေတွာ ‘‘ကိသဝစ္ဆံ မဉ္စသိဝိကာယ အာနေထာ’’တိ အာကာသေန အာဏာပေသိ။ ရာဇာ ယုဇ္ဈိတွာ စောရေ ဂဟေတွာ နဂရမေဝ ပစ္စာဂမိ။ တသ္မိံ အာဂတေ ဒေဝတာ ပဌမံ ဒေဝံ ဝဿာပေသုံ, ဝဿောဃေန သဗ္ဗကုဏပေသု အဝဟဋေသု သုဒ္ဓဝါလုကဝဿံ ဝဿိ, သုဒ္ဓဝါလုကမတ္ထကေ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖဝဿံ ဝဿိ, ဒိဗ္ဗပုပ္ဖမတ္ထကေ မာသကဝဿံ, မာသကမတ္ထကေ ကဟာပဏဝဿံ, ကဟာပဏမတ္ထကေ ဒိဗ္ဗာဘရဏဝဿံ ဝဿိ, မနုဿာ သောမနဿပ္ပတ္တာ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဘရဏာနိ ဂဏှိတုံ အာရဘိံသု။ အထ နေသံ သရီရေ သမ္ပဇ္ဇလိတံ နာနပ္ပကာရံ အာဝုဓဝဿံ ဝဿိ, မနုဿာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိဇ္ဇိံသု။ အထ နေသံ ဥပရိ မဟန္တမဟန္တာ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရာ ပတိံသု, တေသံ ဥပရိ မဟန္တမဟန္တာနိ ပဇ္ဇလိတပဗ္ဗတကူဋာနိ ပတိံသု, တေသံ ဥပရိ သဋ္ဌိဟတ္ထဋ္ဌာနံ ပူရယန္တံ သုခုမဝါလုကဝဿံ ဝဿိ။ ဧဝံ သဋ္ဌိယောဇနဋ္ဌာနံ အရဋ္ဌံ အဟောသိ, တဿ ဧဝံ အရဋ္ဌဘာဝေါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပညာယိ။

အထ တဿ ရဋ္ဌဿ အနန္တရရဋ္ဌာဓိပတိနော ကာလိင်္ဂေါ, အဋ္ဌကော, ဘီမရထောတိ တယော ရာဇာနော စိန္တယိံသု – ‘‘ပုဗ္ဗေ ဗာရာဏသိယံ ကလာဗုကာသိကရာဇာ ခန္တိဝါဒိတာပသေ အပရဇ္ဈိတွာ ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌောတိ သူယတိ, တထာ ‘‘နာဠိကေရရာဇာ တာပသေ သုနခေဟိ ခါဒါပေတွာ, သဟဿဗာဟု အဇ္ဇုနော စ အင်္ဂီရသေ အပရဇ္ဈိတွာ, ဣဒါနိ ဒဏ္ဍကိရာဇာ ကိသဝစ္ဆေ အပရဇ္ဈိတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ဝိနာသံ ပတ္တော’’တိ သူယတိ။ ဣမေသံ ပန စတုန္နံ ရာဇူနံ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ မယံ န ဇာနာမ, တံ နော ဌပေတွာ သရဘင်္ဂသတ္ထာရံ အညော ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဣမေ ပဉှေ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ။ တေ တယောပိ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ပဉှပုစ္ဆနတ္ထာယ နိက္ခမိံသု။ တေ ပန ‘‘အသုကောပိ နိက္ခန္တော’’တိ န ဇာနန္တိ, ဧကေကော ‘‘အဟမေဝ ဂစ္ဆာမီ’’တိ မညတိ, တေသံ ဂေါဓာဝရိနဒိတော အဝိဒူရေ သမာဂမော အဟောသိ။ တေ ရထေဟိ ဩတရိတွာ တယောပိ ဧကမေဝ ရထံ အဘိရုယှ ဂေါဓာဝရိနဒီတီရံ သမ္ပာပုဏိံသု။

တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနေ နိသိန္နော သတ္တ ပဉှေ စိန္တေတွာ ‘‘ဣမေ ပဉှေ ဌပေတွာ သရဘင်္ဂသတ္ထာရံ အညော သဒေဝကေ လောကေ ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, တံ ဣမေ ပဉှေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဣမေပိ တယော ရာဇာနော သရဘင်္ဂသတ္ထာရံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဂေါဓာဝရိနဒီတီရံ ပတ္တာ, ဧတေသံ ပဉှေပိ အဟမေဝ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော ဒေဝလောကတော ဩတရိ။ တံ ဒိဝသမေဝ ကိသဝစ္ဆော ကာလမကာသိ။ တဿ သရီရကိစ္စံ ကာရေတုံ စတူသု ဌာနေသု အနေကသဟဿာ ဣသယော တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ပဉ္စသု ဌာနေသု မဏ္ဍပဉ္စ ကာရေတွာ အနေကသဟဿာ ဣသိဂဏာ ကိသဝစ္ဆဿ တာပသဿ စန္ဒနစိတကံ ကတွာ သရီရံ ဈာပေသုံ။ အာဠာဟနဿ သမန္တာ အဍ္ဎယောဇနမတ္တေ ဌာနေ ဒိဗ္ဗကုသုမဝဿံ ဝဿိ။ မဟာသတ္တော တဿ သရီရနိက္ခေပံ ကာရာပေတွာ အဿမံ ပဝိသိတွာ တေဟိ ဣသိဂဏေဟိ ပရိဝုတော နိသီဒိ။ တေသမ္ပိ ရာဇူနံ နဒီတီရံ အာဂတကာလေ မဟာသေနာဝါဟနတူရိယသဒ္ဒေါ အဟောသိ။ မဟာသတ္တော တံ သုတွာ အနုသိဿံ တာပသံ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတ, တွံ ဂန္တွာ တာဝ ဇာနာဟိ, ကိံ သဒ္ဒေါ နာမေသော’’တိ အာဟ။ သော ပါနီယဃဋံ အာဒါယ တတ္ထ ဂန္တွာ တေ ရာဇာနော ဒိသွာ ပုစ္ဆနဝသေန ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၅၀။ ‘‘အလင်္ကတာ ကုဏ္ဍလိနော သုဝတ္ထာ, ဝေဠုရိယမုတ္တာထရုခဂ္ဂဗန္ဓာ၊

ရထေသဘာ တိဋ္ဌထ ကေ နု တုမှေ, ကထံ ဝေါ ဇာနန္တိ မနုဿလောကေ’’တိ။

တတ္ထ ဝေဠုရိယမုတ္တာထရုခဂ္ဂဗန္ဓာတိ ဝေဠုရိယမဏီဟိ စေဝ မုတ္တာလမ္ဗကေဟိ စ အလင်္ကတထရူဟိ ခဂ္ဂရတနေဟိ သမန္နာဂတာ။ တိဋ္ဌထာတိ ဧကသ္မိံ ရထေ တိဋ္ဌထ။ ကေ နူတိ ကေ နာမ တုမှေ, ကထံ ဝေါ သဉ္ဇာနန္တီတိ?

တေ တဿ ဝစနံ သုတွာ ရထာ ဩတရိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု။ တေသု အဋ္ဌကရာဇာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

၅၁။ ‘‘အဟမဋ္ဌကော ဘီမရထော ပနာယံ, ကာလိင်္ဂရာဇာ ပန ဥဂ္ဂတောယံ၊

သုသညတာနံ ဣသီနံ ဒဿနာယ, ဣဓာဂတာ ပုစ္ဆိတာယေမှ ပဉှေ’’တိ။

တတ္ထ ဥဂ္ဂတောတိ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ပါကဋော ပညာတော။ သုသညတာနံ ဣသီနန္တိ, ဘန္တေ, န မယံ ဝနကီဠာဒီနံ အတ္ထာယ အာဂတာ, အထ ခေါ ကာယာဒီဟိ သုသညတာနံ သီလသမ္ပန္နာနံ ဣသီနံ ဒဿနတ္ထာယ ဣဓာဂတာ။ ပုစ္ဆိတာယေမှ ပဉှေတိ သရဘင်္ဂသတ္ထာရံ ပဉှေ ပုစ္ဆိတုံ ဧမှ, အာဂတာမှာတိ အတ္ထော။ ယ-ကာရော ဗျဉ္ဇနသန္ဓိကရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အထ နေ တာပသော ‘‘သာဓု မဟာရာဇာ, အာဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနညေဝ အာဂတာတ္ထ, တေန ဟိ နှတွာ ဝိဿမိတွာ အဿမပဒံ ပဝိသိတွာ ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတွာ သရဘင်္ဂသတ္ထာရမေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆထာ’’တိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ပါနီယဃဋံ ဥက္ခိပိတွာ ဥဒကထေဝေ ပုဉ္ဆန္တော အာကာသံ ဩလောကေန္တော သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဒေဝဂဏပရိဝုတံ ဧရာဝဏက္ခန္ဓဝရဂတံ ဩတရန္တံ ဒိသွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ –

၅၂။ ‘‘ဝေဟာယသံ တိဋ္ဌသိ အန္တလိက္ခေ, ပထဒ္ဓုနော ပန္နရသေဝ စန္ဒော၊

ပုစ္ဆာမိ တံ ယက္ခ မဟာနုဘာဝ, ကတံ တံ ဇာနန္တိ မနုဿလောကေ’’တိ။

တတ္ထ ဝေဟာယသန္တိ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အန္တလိက္ခေ အာကာသေ တိဋ္ဌသိ။ ပထဒ္ဓုနောတိ ပထဒ္ဓဂတော, အဒ္ဓပထေ ဂဂနမဇ္ဈေ ဌိတောတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ သက္ကော စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

၅၃။ ‘‘ယမာဟု ဒေဝေသု ‘သုဇမ္ပတီ’တိ, ‘မဃဝါ’တိ တံ အာဟု မနုဿလောကေ၊

သ ဒေဝရာဇာ ဣဒမဇ္ဇ ပတ္တော, သုသညတာနံ ဣသီနံ ဒဿနာယာ’’တိ။

တတ္ထ သ ဒေဝရာဇာတိ သော အဟံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ။ ဣဒမဇ္ဇ ပတ္တောတိ ဣဒံ ဌာနံ အဇ္ဇ အာဂတော။ ဒဿနာယာတိ ဒဿနတ္ထာယ ဝန္ဒနတ္ထာယ သရဘင်္ဂသတ္ထာရဉ္စ ပဉှံ ပုစ္ဆနတ္ထာယာတိ အာဟ။

အထ နံ အနုသိဿော ‘‘သာဓု, မဟာရာဇ, တုမှေ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ဝတွာ ပါနီယဃဋံ အာဒါယ အဿမပဒံ ပဝိသိတွာ ပါနီယဃဋံ ပဋိသာမေတွာ တိဏ္ဏံ ရာဇူနံ ဒေဝရာဇဿ စ ပဉှပုစ္ဆနတ္ထာယ အာဂတဘာဝံ မဟာသတ္တဿ အာရောစေသိ။ သော ဣသိဂဏပရိဝုတော မဟာဝိသာလမာဠကေ နိသီဒိ။ တယော ရာဇာနော အာဂန္တွာ ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ သက္ကောပိ ဩတရိတွာ ဣသိဂဏံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဌိတော ဣသိဂဏံ ဝဏ္ဏေတွာ ဝန္ဒမာနော ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ –

၅၄။ ‘‘ဒူရေ သုတာ နော ဣသယော သမာဂတာ, မဟိဒ္ဓိကာ ဣဒ္ဓိဂုဏူပပန္နာ၊

ဝန္ဒာမိ တေ အယိရေ ပသန္နစိတ္တော, ယေ ဇီဝလောကေတ္ထ မနုဿသေဋ္ဌာ’’တိ။

တတ္ထ ဒူရေ သုတာ နောတိ, ဘန္တေ, အမှေဟိ တုမှေ ဒူရေ ဒေဝလောကေ ဌိတေဟိယေဝ သုတာတိ မမာယန္တော ဧဝမာဟ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ ဣဓ သမာဂတာ အမှာကံ ဣသယော ဒူရေ သုတာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဝိဿုတာ ပါကဋာတိ။ မဟိဒ္ဓိကာတိ မဟာနုဘာဝါ။ ဣဒ္ဓိဂုဏူပပန္နာတိ ပဉ္စဝိဓေန ဣဒ္ဓိဂုဏေန သမန္နာဂတာ။ အယိရေတိ, အယျေ။ ယေတိ ယေ တုမှေ ဣမသ္မိံ ဇီဝလောကေ မနုဿေသု သေဋ္ဌာတိ။

ဧဝံ ဣသိဂဏံ ဝဏ္ဏေတွာ သက္ကော ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ပရိဟရန္တော ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထ နံ ဣသီနံ အဓောဝါတေ နိသိန္နံ ဒိသွာ အနုသိဿော ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ –

၅၅။ ‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ, ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတိ မာလုတေန၊

ဣတော ပဋိက္ကမ္မ သဟဿနေတ္တ, ဂန္ဓော ဣသီနံ အသုစိ ဒေဝရာဇာ’’တိ။

တတ္ထ စိရဒိက္ခိတာနန္တိ စိရပဗ္ဗဇိတာနံ။ ပဋိက္ကမ္မာတိ ပဋိက္ကမ အပေဟိ။ သဟဿနေတ္တာတိ အာလပနမေတံ။ သက္ကော ဟိ အမစ္စသဟဿေဟိ စိန္တိတံ အတ္ထံ ဧကကောဝ ပဿတိ, တသ္မာ ‘‘သဟဿနေတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အထ ဝါ သဟဿနေတ္တာနံ ပန ဒေဝါနံ ဒဿနူပစာရာတိက္ကမနသမတ္ထောတိ သဟဿနေတ္တာ။ အသုစီတိ သေဒမလာဒီဟိ ပရိဘာဝိတတ္တာ ဒုဂ္ဂန္ဓော, တုမှေ စ သုစိကာမာ, တေန ဝေါ ဧသ ဂန္ဓော ဗာဓတီတိ။

တံ သုတွာ သက္ကော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၅၆။ ‘‘ဂန္ဓော ဣသီနံ စိရဒိက္ခိတာနံ, ကာယာ စုတော ဂစ္ဆတု မာလုတေန၊

ဝိစိတ္တပုပ္ဖံ သုရဘိံဝ မာလံ, ဂန္ဓဉ္စ ဧတံ ပါဋိကင်္ခါမ ဘန္တေ၊

န ဟေတ္ထ ဒေဝါ ပဋိက္ကူလသညိနော’’တိ။

တတ္ထ ဂစ္ဆတူတိ ယထာသုခံ ပဝတ္တတု, နာသပုဋံ နော ပဟရတူတိ အတ္ထော။ ပါဋိကင်္ခါမာတိ ဣစ္ဆာမ ပတ္ထေမ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဂန္ဓေ ဒေဝါ ဇိဂုစ္ဆသညိနော န ဟောန္တိ။ ဒုဿီလေယေဝ ဟိ ဒေဝါ ဇိဂုစ္ဆန္တိ, န သီလဝန္တေတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘ဘန္တေ, အနုသိဿ အဟံ မဟန္တေန ဥဿာဟေန ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ အာဂတော, ဩကာသံ မေ ကရောဟီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဣသိဂဏံ ဩကာသံ ကရောန္တော ဂါထာဒွယမာဟ –

၅၇။ ‘‘ပုရိန္ဒဒေါ ဘူတပတီ ယသဿီ, ဒေဝါနမိန္ဒော သက္ကော မဃဝါ သုဇမ္ပတိ၊

သ ဒေဝရာဇာ အသုရဂဏပ္ပမဒ္ဒနော, ဩကာသမာကင်္ခတိ ပဉှ ပုစ္ဆိတုံ။

၅၈။ ‘‘ကော နေဝိမေသံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာနံ, ပဉှေ ပုဋ္ဌော နိပုဏေ ဗျာကရိဿတိ၊

တိဏဉ္စ ရညံ မနုဇာဓိပါနံ, ဒေဝါနမိန္ဒဿ စ ဝါသဝဿာ’’တိ။

တတ္ထ ‘‘ပုရိန္ဒဒေါ’’တိအာဒီနိ သက္ကဿေဝ ဂုဏနာမာနိ။ သော ဟိ ပုရေ ဒါနံ ဒိန္နတ္တာ ပုရိန္ဒဒေါ, ဘူတေသု ဇေဋ္ဌကတ္တာ ဘူတပတိ, ပရိဝါရသမ္ပဒါယ ယသဿီ, ပရမိဿရတာယ ဒေဝါနမိန္ဒော, သတ္တန္နံ ဝတ္တပဒါနံ သုဋ္ဌု ကတတ္တာ သက္ကော, ပုရိမဇာတိဝသေန မဃဝါ, သုဇာယ အသုရကညာယ ပတိဘာဝေန သုဇမ္ပတိ, ဒေဝါနံ ရဉ္ဇနတာယ ဒေဝရာဇာ။ ကော နေဝါတိ ကော နု ဧဝ။ နိပုဏေတိ သဏှသုခုမေ ပဉှေ။ ရညန္တိ ရာဇူနံ။ ဣမေသံ စတုန္နံ ရာဇူနံ မနံ ဂဟေတွာ ကော ဣမေသံ ပဏ္ဍိတာနံ ဣသီနံ ပဉှေ ကထေဿတိ, ပဉှံ နေသံ ကထေတုံ သမတ္ထံ ဇာနာထာတိ ဝဒတိ။

တံ သုတွာ ဣသိဂဏော, ‘‘မာရိသ, အနုသိဿ တွံ ပထဝိယံ ဌတွာ ပထဝိံ အပဿန္တော ဝိယ ကထေသိ, ဌပေတွာ သရဘင်္ဂသတ္ထာရံ ကော အညော ဧတေသံ ပဉှံ ကထေတုံ သမတ္ထော’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၅၉။ ‘‘အယံ ဣသိ သရဘင်္ဂေါ တပဿီ, ယတော ဇာတော ဝိရတော မေထုနသ္မာ၊

အာစေရပုတ္တော သုဝိနီတရူပေါ, သော နေသံ ပဉှာနိ ဝိယာကရိဿတီ’’တိ။

တတ္ထ သရဘင်္ဂေါတိ သရေ ခိပိတွာ အာကာသေ သရပါသာဒါဒီနိ ကတွာ ပုန ဧကေန သရေန တေ သရေ ပါတေန္တော ဘင်္ဂဝိဘင်္ဂေ အကာသီတိ သရဘင်္ဂေါ။ မေထုနသ္မာတိ မေထုနဓမ္မတော။ သော ကိရ မေထုနံ အသေဝိတွာ ပဗ္ဗဇိတော။ အာစေရပုတ္တောတိ ရညော အာစရိယဿ ပုရောဟိတဿ ပုတ္တော။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဣသိဂဏော အနုသိဿံ အာဟ – ‘‘မာရိသ, တွမေဝ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဣသိဂဏဿ ဝစနေန သက္ကေန ပုစ္ဆိတပဉှကထနာယ ဩကာသံ ကာရေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဩကာသံ ကာရေန္တော အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၆၀။ ‘‘ကောဏ္ဍည ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟိ, ယာစန္တိ တံ ဣသယော သာဓုရူပါ၊

ကောဏ္ဍည ဧသော မနုဇေသု ဓမ္မော, ယံ ဝုဒ္ဓမာဂစ္ဆတိ ဧသ ဘာရော’’တိ။

တတ္ထ ကောဏ္ဍညာတိ တံ ဂေါတ္တေနာလပတိ။ ဓမ္မောတိ သဘာဝေါ။ ယံ ဝုဒ္ဓန္တိ ယံ ပညာယ ဝုဒ္ဓံ ပုရိသံ ဧသ ပဉှာနံ ဝိဿဇ္ဇနဘာရော နာမ အာဂစ္ဆတိ, ဧသော မနုဇေသု သဘာဝေါ, တသ္မာ စန္ဒိမသူရိယသဟဿံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ ပါကဋံ ကတွာ ဒေဝရညော ပဉှေ ကထေဟီတိ။

တတော မဟာပုရိသော ဩကာသံ ကရောန္တော အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၆၁။ ‘‘ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆန္တု ဘောန္တော, ယံ ကိဉ္စိ ပဉှံ မနသာဘိပတ္ထိတံ၊

အဟဉှိ တံ တံ ဝေါ ဝိယာကရိဿံ, ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ။

တတ္ထ ယံ ကိဉ္စီတိ န ကေဝလံ တုမှာကံယေဝ, အထ ခေါ သဒေဝကဿပိ လောကဿ ယံ မနသာဘိပတ္ထိတံ, တံ မံ ဘဝန္တော ပုစ္ဆန္တု။ အဟဉှိ ဝေါ ဣဓလောကနိဿိတံ ဝါ ပရလောကနိဿိတံ ဝါ သဗ္ဗံ ပဉှံ ဣမဉ္စ ပရဉ္စ လောကံ သယံ ပညာယ သစ္ဆိကတွာ ကထေဿာမီတိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ သမ္ပဝါရေသိ။

ဧဝံ တေန ဩကာသေ ကတေ သက္ကော အတ္တနာ အဘိသင်္ခတံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၂။ ‘‘တတော စ မဃဝါ သက္ကော, အတ္ထဒဿီ ပုရိန္ဒဒေါ၊

အပုစ္ဆိ ပဌမံ ပဉှံ, ယဉ္စာသိ အဘိပတ္ထိတံ။

၆၃။ ‘‘ကိံ သူ ဝဓိတွာ န ကဒါစိ သောစတိ, ကိဿပ္ပဟာနံ ဣသယော ဝဏ္ဏယန္တိ၊

ကဿီဓ ဝုတ္တံ ဖရုသံ ခမေထ, အက္ခာဟိ မေ ကောဏ္ဍည ဧတမတ္ထ’’န္တိ။

တတ္ထ ယဉ္စာသီတိ ယံ တဿ မနသာ အဘိပတ္ထိတံ အာသိ, တံ ပုစ္ဆီတိ အတ္ထော။ ဧတန္တိ ဧတံ မယာ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ အက္ခာဟိ မေတိ ဧကဂါထာယ တယော ပဉှေ ပုစ္ဆိ။

တတော ပရံ ဗျာကရောန္တော အာဟ –

၆၄။ ‘‘ကောဓံ ဝဓိတွာ န ကဒါစိ သောစတိ, မက္ခပ္ပဟာနံ ဣသယော ဝဏ္ဏယန္တိ၊

သဗ္ဗေသံ ဝုတ္တံ ဖရုသံ ခမေထ, ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော’’တိ။

တတ္ထ ကောဓံ ဝဓိတွာတိ ကောဓံ မာရေတွာ ဆဍ္ဍေတွာ။ သောစန္တော ဟိ ပဋိဃစိတ္တေနေဝ သောစတိ, ကောဓာဘာဝါ ကုတော သောကော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘န ကဒါစိ သောစတီ’’တိ။ မက္ခပ္ပဟာနန္တိ ပရေဟိ အတ္တနော ကတဂုဏမက္ခနလက္ခဏဿ အကတညုဘာဝသင်္ခါတဿ မက္ခဿ ပဟာနံ ဣသယော ဝဏ္ဏယန္တိ။ သဗ္ဗေသန္တိ ဟီနမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဖရုသံ ဝစနံ ခမေထ။ သန္တောတိ ပေါရာဏကာ ပဏ္ဍိတာ ဧဝံ ကထေန္တိ။

သက္ကော အာဟ –

၆၅။ ‘‘သက္ကာ ဥဘိန္နံ ဝစနံ တိတိက္ခိတုံ, သဒိသဿ ဝါ သေဋ္ဌတရဿ ဝါပိ၊

ကထံ နု ဟီနဿ ဝစော ခမေထ, အက္ခာဟိ မေ ကောဏ္ဍည ဧတမတ္ထ’’န္တိ။

သရဘင်္ဂေါ အာဟ –

၆၆။ ‘‘ဘယာ ဟိ သေဋ္ဌဿ ဝစော ခမေထ, သာရမ္ဘဟေတူ ပန သာဒိသဿ၊

ယော စီဓ ဟီနဿ ဝစော ခမေထ, ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော’’တိ။ –

ဧဝမာဒီနံ ဂါထာနံ ဝစနပ္ပဋိဝစနဝသေန သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ အက္ခာဟိ မေတိ, ဘန္တေ ကောဏ္ဍည, တုမှေဟိ ဒွေ ပဉှာ သုကထိတာ, ဧကော မေ စိတ္တံ န ဂဏှာတိ, ကထံ သက္ကာ အတ္တနော ဟီနတရဿ ဝစနံ အဓိဝါသေတုံ, တံ မမ အက္ခာဟီတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ။ ဧတံ ခန္တိန္တိ ယဒေတံ ဇာတိဂေါတ္တာဒိဟီနဿ ဝစနံ ခမနံ, ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမန္တိ ပေါရာဏကပဏ္ဍိတာ ဝဒန္တိ။ ယံ ပနေတံ ဇာတိအာဒီဟိ သေဋ္ဌဿ ဘယေန, သဒိသဿ ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏေ သာရမ္ဘေ အာဒီနဝဒဿနေန ခမနံ, နေသာ အဓိဝါသနခန္တိ နာမာတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဝုတ္တေ သက္ကော မဟာသတ္တံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ပဌမံ တုမှေ ‘သဗ္ဗေသံ ဝုတ္တံ ဖရုသံ ခမေထ, ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘ယော စီဓ ဟီနဿ ဝစော ခမေထ, ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော’တိ ဝဒထ, န ဝေါ ပုရိမေန ပစ္ဆိမံ သမေတီ’’တိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော, ‘‘သက္က, ပစ္ဆိမံ မယာ ‘အယံ ဟီနော’တိ ဉတွာ ဖရုသဝစနံ အဓိဝါသေန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, ယသ္မာ ပန န သက္ကာ ရူပဒဿနမတ္တေန သတ္တာနံ သေဋ္ဌာဒိဘာဝေါ ဉာတုံ, တသ္မာ ပုရိမံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ သတ္တာနံ အညတြ သံဝါသာ ရူပဒဿနမတ္တေန သေဋ္ဌာဒိဘာဝဿ ဒုဝိညေယျတံ ပကာသေန္တော ဂါထမာဟ –

၆၇။ ‘‘ကထံ ဝိဇညာ စတုပတ္ထရူပံ, သေဋ္ဌံ သရိက္ခံ အထဝါပိ ဟီနံ၊

ဝိရူပရူပေန စရန္တိ သန္တော, တသ္မာ ဟိ သဗ္ဗေသံ ဝစော ခမေထာ’’တိ။

တတ္ထ စတုပတ္ထရူပန္တိ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပဋိစ္ဆန္နသဘာဝံ။ ဝိရူပရူပေနာတိ ဝိရူပါနံ လာမကပုဂ္ဂလာနံ ရူပေန ဥတ္တမဂုဏာ သန္တောပိ ဝိစရန္တိ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ။

တံ သုတွာ သက္ကော နိက္ကင်္ခေါ ဟုတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဧတာယ နော ခန္တိယာ အာနိသံသံ ကထေဟီ’’တိ ယာစိ။ အထဿ မဟာသတ္တော ဂါထမာဟ –

၆၈။ ‘‘န ဟေတမတ္ထံ မဟတီပိ သေနာ, သရာဇိကာ ယုဇ္ဈမာနာ လဘေထ၊

ယံ ခန္တိမာ သပ္ပုရိသော လဘေထ, ခန္တီဗလဿူပသမန္တိ ဝေရာ’’တိ။

တတ္ထ ဧတမတ္ထန္တိ ဧတံ ဝေရဝူပသမနိပ္ပဋိဃသဘာဝသင်္ခါတံ အတ္ထံ။

ဧဝံ မဟာသတ္တေန ခန္တိဂုဏေ ကထိတေ တေ ရာဇာနော စိန္တယိံသု – ‘‘သက္ကော အတ္တနောဝ ပဉှေ ပုစ္ဆတိ, အမှာကံ ပုစ္ဆနောကာသံ န ဒဿတီ’’တိ။ အထ နေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ သက္ကော အတ္တနာ အဘိသင်္ခတေ စတ္တာရော ပဉှေ ဌပေတွာဝ တေသံ ကင်္ခံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၆၉။ ‘‘သုဘာသိတံ တေ အနုမောဒိယာန, အညံ တံ ပုစ္ဆာမိ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

ယထာ အဟုံ ဒဏ္ဍကီ နာဠိကေရော, အထဇ္ဇုနော ကလာဗု စာပိ ရာဇာ၊

တေသံ ဂတိံ ဗြူဟိ သုပါပကမ္မိနံ, ကတ္ထူပပန္နာ ဣသီနံ ဝိဟေဌကာ’’တိ။

တတ္ထ အနုမောဒိယာနာတိ ဣဒံ မယာ ပုဋ္ဌာနံ တိဏ္ဏံ ပဉှာနံ ဝိဿဇ္ဇနသင်္ခါတံ တဝ သုဘာသိတံ အနုမောဒိတွာ။ ယထာ အဟုန္တိ ယထာ စတ္တာရော ဇနာ အဟေသုံ။ ကလာဗု စာတိ ကလာဗုရာဇာ စ။ အထဇ္ဇုနောတိ အထ အဇ္ဇုနရာဇာ။

အထဿ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မဟာသတ္တော ပဉ္စ ဂါထာယော အဘာသိ –

၇၀။ ‘‘ကိသဉှိ ဝစ္ဆံ အဝကိရိယ ဒဏ္ဍကီ, ဥစ္ဆိန္နမူလော သဇနော သရဋ္ဌော၊

ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှိ ပစ္စတိ, တဿ ဖုလိင်္ဂါနိ ပတန္တိ ကာယေ။

၇၁။ ‘‘ယော သညတေ ပဗ္ဗဇိတေ အဟေဌယိ, ဓမ္မံ ဘဏန္တေ သမဏေ အဒူသကေ၊

တံ နာဠိကေရံ သုနခါ ပရတ္ထ, သင်္ဂမ္မ ခါဒန္တိ ဝိဖန္ဒမာနံ။

၇၂။ ‘‘အထဇ္ဇုနော နိရယေ သတ္တိသူလေ, အဝံသိရော ပတိတော ဥဒ္ဓံပါဒေါ၊

အင်္ဂီရသံ ဂေါတမံ ဟေဌယိတွာ, ခန္တိံ တပဿိံ စိရဗြဟ္မစာရိံ။

၇၃။ ‘‘ယော ခဏ္ဍသော ပဗ္ဗဇိတံ အဆေဒယိ, ခန္တိံ ဝဒန္တံ သမဏံ အဒူသကံ၊

ကလာဗုဝီစိံ ဥပပဇ္ဇ ပစ္စတိ, မဟာပတာပံ ကဋုကံ ဘယာနကံ။

၇၄။ ‘‘ဧတာနိ သုတွာ နိရယာနိ ပဏ္ဍိတော, အညာနိ ပါပိဋ္ဌတရာနိ စေတ္ထ၊

ဓမ္မံ စရေ သမဏဗြာဟ္မဏေသု, ဧဝံကရော သဂ္ဂမုပေတိ ဌာန’’န္တိ။

တတ္ထ ကိသန္တိ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ ကိသသရီရံ။ အဝကိရိယာတိ အဝကိရိတွာ နိဋ္ဌုဘနဒန္တကဋ္ဌပါတနေန တဿ သရီရေ ကလိံ ပဝါဟေတွာ။ ဥစ္ဆိန္နမူလောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော ဟုတွာ။ သဇနောတိ သပရိသော။ ကုက္ကုဠနာမေ နိရယမှီတိ ယောဇနသတပ္ပမာဏေ ကပ္ပသဏ္ဌိတေ ဥဏှဆာရိကနိရယေ။ ဖုလိင်္ဂါနီတိ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရာ။ တဿ ကိရ တတ္ထ ဥဏှကုက္ကုဠေ နိမုဂ္ဂဿ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ဥဏှာ ဆာရိကာ ပဝိသန္တိ, သီသေ မဟန္တမဟန္တာ အင်္ဂါရာ ပတန္တိ။ တေသံ ပန ပတနကာလေ သကလသရီရံ ဒီပရုက္ခော ဝိယ ဇလတိ, ဗလဝဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ။ သော အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော မဟာဝိရဝံ ရဝတိ။ သရဘင်္ဂသတ္ထာ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ တံ တတ္ထ တထာပစ္စမာနံ ဒဿေသိ, မဟာဇနော ဘယသန္တာသမာပဇ္ဇိ။ တဿ အတိဝိယ ဘီတဘာဝံ ဉတွာ မဟာသတ္တော တံ နိရယံ အန္တရဓာပေသိ။

ဓမ္မံ ဘဏန္တေတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ ဘာသန္တေ။ သမဏေတိ သမိတပါပေ။ အဒူသကေတိ နိရပရာဓေ။ နာဠိကေရန္တိ ဧဝံနာမကံ ရာဇာနံ။ ပရတ္ထာတိ ပရလောကေ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တံ။ သင်္ဂမ္မာတိ ဣတော စိတော စ သမာဂန္တွာ ဆိန္ဒိတွာ မဟန္တမဟန္တာ သုနခါ ခါဒန္တိ။ တသ္မိံ ကိရ ကလိင်္ဂရဋ္ဌေ ဒန္တပုရနဂရေ နာဠိကေရေ နာမ ရညေ ရဇ္ဇံ ကာရယမာနေ ဧကော မဟာတာပသော ပဉ္စသတတာပသပရိဝုတော ဟိမဝန္တာ အာဂမ္မ ရာဇုယျာနေ ဝါသံ ကပ္ပေတွာ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ‘‘ဓမ္မိကတာပသော ဥယျာနေ ဝသတီ’’တိ ရညောပိ အာရောစယိံသု။ ရာဇာ ပန အဓမ္မိကော အဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ သော အမစ္စေသု တာပသံ ပသံသန္တေသု ‘‘အဟမ္ပိ ဓမ္မံ သုဏိဿာမီ’’တိ ဥယျာနံ ဂန္တွာ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ။ တာပသော ရညာ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, ဇနံ န ပီဠေသီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘အယံ ကူဋဇဋိလော ဧတ္တကံ ကာလံ နာဂရာနံ သန္တိကေ မမညေဝ အဂုဏံ ကထေသိ မညေ, ဟောတု ဇာနိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘သွေ အမှာကံ ဃရဒွါရံ အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ပုရာဏဂူထဿ စာဋိယော ပရိပူရာပေတွာ တာပသေသု အာဂတေသု တေသံ ဘိက္ခာဘာဇနာနိ ဂူထဿ ပူရာပေတွာ ဒွါရံ ပိဒဟာပေတွာ မုသလာနိ စ လောဟဒဏ္ဍေ စ ဂါဟာပေတွာ ဣသီနံ သီသာနိ ဘိန္ဒာပေတွာ ဇဋာသု ဂါဟာပေတွာ ကဍ္ဎာပေတွာ သုနခေဟိ ခါဒါပေတွာ တတ္ထေဝ ဘိန္နံ ပထဝိံ ပဝိသိတွာ သုနခမဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, တတြဿ တိဂါဝုတပ္ပမာဏသရီရံ အဟောသိ။ အထ နံ မဟန္တမဟန္တာ မဟာဟတ္ထိပ္ပမာဏာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ သုနခါ အနုဗန္ဓိတွာ ဍံသိတွာ နဝယောဇနာယ ဇလိတအယပထဝိယာ ပါတေတွာ မုခပူရံ လုဉ္စန္တာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနံ ခါဒိံသု။ မဟာသတ္တော ပထဝိံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ တံ နိရယံ ဒဿေတွာ မဟာဇနဿ ဘီတဘာဝံ ဉတွာ အန္တရဓာပေသိ။

အထဇ္ဇုနောတိ သဟဿဗာဟုရာဇာ။ အင်္ဂီရသန္တိ အင်္ဂေဟိ ရံသီနံ နိစ္ဆရဏတော ဧဝံလဒ္ဓနာမံ။ ဟေဌယိတွာတိ ဝိဟေဌေတွာ ဝိသပီတကဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ။ သော ကိရ အဇ္ဇုနော နာမ ရာဇာ မဟိသကရဋ္ဌေ ကေတကရာဇဓာနိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော မိဂဝံ ဂန္တွာ မိဂေ ဝဓိတွာ အင်္ဂါရပက္ကမံသံ ခါဒန္တော ဝိစရိ။ အထေကဒိဝသံ မိဂါနံ အာဂမနဋ္ဌာနေ ကောဋ္ဌကံ ကတွာ မိဂေ ဩလောကယမာနော အဋ္ဌာသိ။ တဒါ သော တာပသော တဿ ရညော အဝိဒူရေ ဧကံ ကာရရုက္ခံ အဘိရုဟိတွာ ဖလာနိ ဩစိနန္တော ဩစိနိတဖလသာခံ မုဉ္စိ။ တဿာ ဝိဿဋ္ဌာယ သဒ္ဒေန တံဌာနံ ပတ္တာ မိဂါ ပလာယိံသု။ ရာဇာ ကုဇ္ဈိတွာ တာပသံ ဝိသမိဿိတေန သလ္လေန ဝိဇ္ဈိ။ သော ပရိဂလိတွာ ပတန္တော မတ္ထကေန ခဒိရခါဏုကံ အာသာဒေတွာ သူလဂ္ဂေယေဝ ကာလမကာသိ။ ရာဇာ တင်္ခဏေယေဝ ဒွိဓာ ဘိန္နံ ပထဝိံ ပဝိသိတွာ သတ္တိသူလနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ, တိဂါဝုတပ္ပမာဏံ သရီရံ အဟောသိ။ တတြ တံ နိရယပါလာ ဇလိတေဟိ အာဝုဓေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ဇလိတံ အယပဗ္ဗတံ အာရောပေန္တိ။ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ဌိတကာလေ ဝါတော ပဟရတိ, သော ဝါတပ္ပဟာရေန ပရိဂလိတွာ ပတတိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဟေဋ္ဌာ နဝယောဇနာယ ဇလိတအယပထဝိယာ မဟာတာလက္ခန္ဓပ္ပမာဏံ ဇလိတံ အယသူလံ ဥဋ္ဌဟတိ။ သော သူလဂ္ဂမတ္ထကေယေဝ အာသာဒေတွာ သူလာဝုတော တိဋ္ဌတိ။ တသ္မိံ ခဏေ ပထဝီ ဇလတိ, သူလံ ဇလတိ, တဿ သရီရံ ဇလတိ။ သော တတ္ထ မဟာရဝံ ရဝန္တော ပစ္စတိ။ မဟာသတ္တော ပထဝိံ ဒွိဓာ ကတွာ တံ နိရယံ ဒဿေတွာ မဟာဇနဿ ဘီတဘာဝံ ဉတွာ အန္တရဓာပေသိ။

ခဏ္ဍသောတိ စတ္တာရော ဟတ္ထပါဒေ ကဏ္ဏနာသဉ္စ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ။ အဒူသကန္တိ နိရပရာဓံ။ တထာ ဆေဒါပေတွာ ဒွီဟိ ကသာဟိ ပဟာရသဟဿေဟိ တာဠာပေတွာ ဇဋာသု ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎာပေတွာ ပဋိကုဇ္ဇံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ပိဋ္ဌိယံ ပဏှိယာ ပဟရိတွာ မဟာဒုက္ခသမပ္ပိတံ အကာသိ။ ကလာဗုဝီစိန္တိ ကလာဗု အဝီစိံ။ ကဋုကန္တိ တိခိဏဝေဒနံ, ဧဝရူပံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇိတွာ ဆန္နံ ဇာလာနံ အန္တရေ ပစ္စတိ။ ဝိတ္ထာရတော ပန ကလာဗုရညော ဝတ္ထု ခန္တိဝါဒိဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၄။၄၉-၅၂) ကထိတမေဝ။ အညာနိ ပါပိဋ္ဌတရာနိ စေတ္ထာတိ ဧတေဟိ နိရယေဟိ ပါပိဋ္ဌတရာနိ စ အညာနိ နိရယာနိ သုတွာ။ ဓမ္မံ စရေတိ, သက္က ဒေဝရာဇ, ပဏ္ဍိတော ကုလပုတ္တော န ကေဝလံ ဧတေယေဝ စတ္တာရော နိရယာ, ဧတေယေဝ စ ရာဇာနော နေရယိကာ, အထ ခေါ အညေပိ နိရယာ, အညေပိ စ ရာဇာနော နိရယေသု ဥပ္ပန္နာတိ ဝိဒိတွာ စတုပစ္စယဒါနဓမ္မိကာရက္ခာဝရဏသံဝိဓာနသင်္ခါတံ သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဓမ္မံ စရေယျာတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တေန စတုန္နံ ရာဇူနံ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ဒဿိတေ တယော ရာဇာနော နိက္ကင်္ခါ အဟေသုံ။ တတော သက္ကော အဝသေသေ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၇၅။ ‘‘သုဘာသိတံ တေ အနုမောဒိယာန, အညံ တံ ပုစ္ဆာမိ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

ကထံဝိဓံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ, ကထံဝိဓံ ပညဝန္တံ ဝဒန္တိ၊

ကထံဝိဓံ သပ္ပုရိသံ ဝဒန္တိ, ကထံဝိဓံ နော သိရိ နော ဇဟာတီ’’တိ။

တတ္ထ ကထံဝိဓံ နော သိရိ နော ဇဟာတီတိ ကထံဝိဓံ နု ပုရိသံ ပဋိလဒ္ဓသိရီ န ဇဟာတီတိ။

အထဿ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မဟာသတ္တော စတဿော ဂါထာယော အဘာသိ –

၇၆။ ‘‘ကာယေန ဝါစာယ စ ယောဓ သညတော, မနသာ စ ကိဉ္စိ န ကရောတိ ပါပံ၊

န အတ္တဟေတူ အလိကံ ဘဏေတိ, တထာဝိဓံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ။

၇၇။ ‘‘ဂမ္ဘီရပဉှံ မနသာဘိစိန္တယံ, နာစ္စာဟိတံ ကမ္မ ကရောတိ လုဒ္ဒံ၊

ကာလာဂတံ အတ္ထပဒံ န ရိဉ္စတိ, တထာဝိဓံ ပညဝန္တံ ဝဒန္တိ။

၇၈။ ‘‘ယော ဝေ ကတညူ ကတဝေဒိ ဓီရော, ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတိ၊

ဒုခိတဿ သက္ကစ္စ ကရောတိ ကိစ္စံ, တထာဝိဓံ သပ္ပုရိသံ ဝဒန္တိ။

၇၉။ ‘‘ဧတေဟိ သဗ္ဗေဟိ ဂုဏေဟုပေတော, သဒ္ဓေါ မုဒူ သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ၊

သင်္ဂါဟကံ သခိလံ သဏှဝါစံ, တထာဝိဓံ နော သိရိ နော ဇဟာတီ’’တိ။

တတ္ထ ‘‘ကာယေနာ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ တိဝိဓသုစရိတဒွါရဝသေန ဝုတ္တာနိ။ န အတ္တဟေတူတိ ဒေသနာသီသမေဝေတံ, အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါ ယသဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ လာဘဟေတု ဝါ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ အလိကံ န ကထေတီတိ အတ္ထော။ ကာမဉ္စေသ အတ္ထော ‘‘ဝါစာယ သညတော’’တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ, မုသာဝါဒိနော ပန အကတ္တဗ္ဗံ ပါပံ နာမ နတ္ထီတိ ဂရုဘာဝဒီပနတ္ထံ ပုန ဧဝမာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တံ ပုဂ္ဂလံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ။

ဂမ္ဘီရပဉှန္တိ အတ္ထတော စ ပါဠိတော စ ဂမ္ဘီရံ ဂုဠှံ ပဋိစ္ဆန္နံ သတ္တုဘသ္တဇာတက- (ဇာ။ ၁။၇။၄၆ အာဒယော) သမ္ဘဝဇာတက- (ဇာ။ ၁။၁၆။၁၃၈ အာဒယော) မဟာဥမင်္ဂဇာတကေသု (ဇာ။ ၂။၂၂။၅၉၀ အာဒယော) အာဂတသဒိသံ ပဉှံ။ မနသာဘိစိန္တယန္တိ မနသာ အဘိစိန္တေန္တော အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ စန္ဒသဟဿံ သူရိယသဟဿံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ ပါကဋံ ကတွာ ယော ကထေတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော။ နာစ္စာဟိတန္တိ န အတိအဟိတံ, ဟိတာတိက္ကန္တံ လုဒ္ဒံ ဖရုသံ သာဟသိကကမ္မဉ္စ ယော န ကရောတီတိ အတ္ထော။ ဣမဿ ပနတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ –

‘‘န ပဏ္ဍိတာ အတ္တသုခဿ ဟေတု, ပါပါနိ ကမ္မာနိ သမာစရန္တိ၊

ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌာ ပိဠိတာပိ သန္တာ, ဆန္ဒာ ဒေါသာ စ န ဇဟန္တိ ဓမ္မ’’န္တိ။ –

ဘူရိပဉှော ကထေတဗ္ဗော။

ကာလာဂတန္တိ ဧတ္ထ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗကာလေ, သီလံ ရက္ခဏကာလေ, ဥပေါသထံ ဥပဝါသကာလေ, သရဏေသု ပတိဋ္ဌာနကာလေ, ပဗ္ဗဇိတကာလေ, သမဏဓမ္မကရဏကာလေ, ဝိပဿနာစာရသ္မိံ ယုဉ္ဇနကာလေ စာတိ ဣမာနိ ဒါနာဒီနိ သမ္ပာဒေန္တော ကာလာဂတံ အတ္ထပဒံ န ရိဉ္စတိ န ဟာပေတိ န ဂဠာပေတိ နာမ။ တထာဝိဓန္တိ သက္က သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ဗောဓိသတ္တာ စ ပညဝန္တံ ကထေန္တာ ဧဝရူပံ ပုဂ္ဂလံ ကထေန္တိ။

‘‘ယော ဝေ’’တိ ဂါထာယ ပရေန အတ္တနော ကတဂုဏံ ဇာနာတီတိ ကတညူ။ ဧဝံ ဉတွာ ပန ယေနဿ ဂုဏော ကတော, တဿ ဂုဏံ ပဋိကရောန္တော ကတဝေဒီ နာမ။ ဒုခိတဿာတိ အတ္တနော သဟာယဿ ဒုက္ခပ္ပတ္တဿ ဒုက္ခံ အတ္တနိ အာရောပေတွာ ယော တဿ ဥပ္ပန္နကိစ္စံ သဟတ္ထေန သက္ကစ္စံ ကရောတိ, ဗုဒ္ဓါဒယော ဧဝရူပံ သပ္ပုရိသံ နာမ ကထေန္တိ။ အပိစ သပ္ပုရိသာ နာမ ကတညူ ကတဝေဒိနော ဟောန္တီတိ သတပတ္တဇာတက- (ဇာ။ ၁။၃။၈၅-၈၇) စူဠဟံသဇာတက- (ဇာ။ ၁။၁၅။၁၃၃ အာဒယော) မဟာဟံသဇာတကာဒီနိ (ဇာ။ ၂။၂၁။၈၉ အာဒယော) ကထေတဗ္ဗာနိ။ ဧတေဟိ သဗ္ဗေဟီတိ သက္က ယော ဧတေဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ သီလာဒီဟိ သဗ္ဗေဟိပိ ဂုဏေဟိ ဥပေတော။ သဒ္ဓေါတိ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော။ မုဒူတိ ပိယဘာဏီ။ သံဝိဘာဂီတိ သီလသံဝိဘာဂဒါနသံဝိဘာဂါဘိရတတ္တာ သံဝိဘာဂီ။ ယာစကာနံ ဝစနံ ဉတွာ ဒါနဝသေန ဝဒညူ။ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ တေသံ တေသံ သင်္ဂဏှနတော သင်္ဂါဟကံ, မဓုရဝစနတာယ သခိလံ, မဋ္ဌဝစနတာယ သဏှဝါစံ တထာဝိဓံ နု ပုဂ္ဂလံ အဓိဂတယသသောဘဂ္ဂသင်္ခါတာ သိရီ နော ဇဟာတိ, နာဿ သိရီ ဝိနဿတီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ စတ္တာရော ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တတော ပရံ သေသပဉှာနံ ပုစ္ဆာ စ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ ဟောတိ –

၈၀။ ‘‘သုဘာသိတံ တေ အနုမောဒိယာန, အညံ တံ ပုစ္ဆာမိ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

သီလံ သိရိဉ္စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မံ, ပညဉ္စ ကံ သေဋ္ဌတရံ ဝဒန္တိ။

၈၁။ ‘‘ပညာ ဟိ သေဋ္ဌာ ကုသလာ ဝဒန္တိ, နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာနံ၊

သီလံ သိရီ စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မော, အနွာယိကာ ပညဝတော ဘဝန္တိ။

၈၂။ ‘‘သုဘာသိတံ တေ အနုမောဒိယာန, အညံ တံ ပုစ္ဆာမိ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

ကထံကရော ကိန္တိကရော ကိမာစရံ, ကိံ သေဝမာနော လဘတီဓ ပညံ၊

ပညာယ ဒါနိပ္ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ, ကထံကရော ပညဝါ ဟောတိ မစ္စော။

၈၃။ ‘‘သေဝေထ ဝုဒ္ဓေ နိပုဏေ ဗဟုဿုတေ, ဥဂ္ဂါဟကော စ ပရိပုစ္ဆကော သိယာ၊

သုဏေယျ သက္ကစ္စ သုဘာသိတာနိ, ဧဝံကရော ပညဝါ ဟောတိ မစ္စော။

၈၄။ ‘‘သ ပညဝါ ကာမဂုဏေ အဝေက္ခတိ, အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတော စ၊

ဧဝံ ဝိပဿီ ပဇဟာတိ ဆန္ဒံ, ဒုက္ခေသု ကာမေသု မဟဗ္ဘယေသု။

၈၅။ ‘‘သ ဝီတရာဂေါ ပဝိနေယျ ဒေါသံ, မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝယေ အပ္ပမာဏံ၊

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ, အနိန္ဒိတော ဗြဟ္မမုပေတိ ဌာန’’န္တိ။

တတ္ထ သီလန္တိ အာစာရသီလံ။ သိရိန္တိ ဣဿရိယသိရိံ။ သတဉ္စ ဓမ္မန္တိ သပ္ပုရိသဓမ္မံ။ ပညန္တိ သုပညံ။ ဧဝံ ဣမေသံ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ကတရံ ဓမ္မံ သေဋ္ဌတရံ ဝဒန္တီတိ ပုစ္ဆတိ။ ပညာ ဟီတိ, သက္က, ဧတေသု စတူသု ဓမ္မေသု ယာ ဧသာ ပညာ နာမ, သာဝ သေဋ္ဌာ, ဣတိ ဗုဒ္ဓါဒယော ကုသလာ ဝဒန္တိ။ ယထာ ဟိ တာရကဂဏာ စန္ဒံ ပရိဝါရေန္တိ, စန္ဒောဝ တေသံ ဥတ္တမော။ ဧဝံ သီလဉ္စ သိရီ စာပိ သတဉ္စ ဓမ္မောတိ ဧတေ တယောပိ အနွာယိကာ ပညဝတော ဘဝန္တိ ပညဝန္တမေဝ အနုဂစ္ဆန္တိ, ပညာယ ဧဝ ပရိဝါရာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

‘‘ကထံကရော’’တိအာဒီနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ။ ကထံကရောတိ ကိံ နာမ ကမ္မံ ကရောန္တော ကိံ အာစရန္တော ကိံ သေဝမာနော ဘဇမာနော ပယိရုပါသမာနော ဣဓလောကေ ပညံ လဘတိ, ပညာယမေဝ ပဋိပဒံ ဝဒေဟိ, ဇာနိတုကာမောမှိ, ကထံကရော မစ္စော ပညဝါ နာမ ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဝုဒ္ဓေတိ ပညာဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တေ ပဏ္ဍိတေ။ နိပုဏေတိ သုခုမကာရဏဇာနနသမတ္ထေ။ ဧဝံကရောတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတိ ဘဇတိ ပယိရုပါသတိ, ပါဠိံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, ပုနပ္ပုနံ အတ္ထံ ပုစ္ဆတိ, ပါသာဏေ လေခံ ခဏန္တော ဝိယ ကဉ္စနနာဠိယာ သီဟဝသံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဝိယ ဩဟိတသောတော သက္ကစ္စံ သုဘာသိတာနိ သုဏာတိ, အယံ ဧဝံကရော မစ္စော ပညဝါ ဟောတီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ပါစီနလောကဓာတုတော သူရိယံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ ပညာယ ပဋိပဒံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တဿာ ပညာယ ဂုဏံ ကထေန္တော ‘‘သ ပညဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာမဂုဏေတိ ကာမကောဋ္ဌာသေ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စတော, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ ဒုက္ခာနံ ဝတ္ထုဘာဝေန ဒုက္ခတော, အဋ္ဌနဝုတိယာ ရောဂမုခါနံ ကာမေ နိဿာယ ဥပ္ပတ္တိသမ္ဘဝေန ရောဂတော စ အဝေက္ခတိ ဩလောကေတိ, သော ဧဝံ ဝိပဿီ ဧတေဟိ ကာရဏေဟိ ကာမာနံ အနိစ္စာဒိတံ ပဿန္တော ‘‘ကာမေ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခာနံ အန္တော နတ္ထိ, ကာမာနံ ပဟာနမေဝ သုခ’’န္တိ ဝိဒိတွာ ဒုက္ခေသု ကာမေသု မဟဗ္ဘယေသု ဆန္ဒံ ပဇဟာတိ။ သ ဝီတရာဂေါတိ, ‘‘သက္က, သော ပုဂ္ဂလော ဧဝံ ဝီတရာဂေါ နဝါဃာတဝတ္ထုဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသဘာဝဒေါသံ ဝိနေတွာ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေယျ, အပ္ပမာဏသတ္တာရမ္မဏတ္တာ အပ္ပမာဏံ တံ ဘာဝေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော အဂရဟိတော ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တေ ကာမာနံ ဒေါသံ ကထေန္တေယေဝ တေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ ရာဇူနံ သဗလကာယာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ပဉ္စကာမဂုဏရာဂေါ ပဟီနော။ တံ ဉတွာ မဟာသတ္တော တေသံ ပဟံသနဝသေန ဂါထမာဟ –

၈၆။ ‘‘မဟတ္ထိယံ အာဂမနံ အဟောသိ, တဝမဋ္ဌကာ ဘီမရထဿ စာပိ၊

ကာလိင်္ဂရာဇဿ စ ဥဂ္ဂတဿ, သဗ္ဗေသ ဝေါ ကာမရာဂေါ ပဟီနော’’တိ။

တတ္ထ မဟတ္ထိယန္တိ မဟတ္ထံ မဟာဝိပ္ဖါရံ မဟာဇုတိကံ။ တဝမဋ္ဌကာတိ တဝ အဋ္ဌကာ။ ပဟီနောတိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ပဟီနော။

တံ သုတွာ ရာဇာနော မဟာသတ္တဿ ထုတိံ ကရောန္တာ ဂါထမာဟံသု –

၈၇။ ‘‘ဧဝမေတံ ပရစိတ္တဝေဒိ, သဗ္ဗေသ နော ကာမရာဂေါ ပဟီနော၊

ကရောဟိ ဩကာသမနုဂ္ဂဟာယ, ယထာ ဂတိံ တေ အဘိသမ္ဘဝေမာ’’တိ။

တတ္ထ အနုဂ္ဂဟာယာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ ဩကာသံ နော ကရောဟိ။ ယထာ မယံ ပဗ္ဗဇိတွာ တဝ ဂတိံ နိပ္ဖတ္တိံ အဘိသမ္ဘဝေမ ပါပုဏေယျာမ, တယာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာမာတိ ဝဒိံသု။

အထ နေသံ ဩကာသံ ကရောန္တော မဟာသတ္တော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၈၈။ ‘‘ကရောမိ ဩကာသမနုဂ္ဂဟာယ, တထာ ဟိ ဝေါ ကာမရာဂေါ ပဟီနော၊

ဖရာထ ကာယံ ဝိပုလာယ ပီတိယာ, ယထာ ဂတိံ မေ အဘိသမ္ဘဝေထာ’’တိ။

တတ္ထ ဖရာထ ကာယန္တိ ဈာနပီတိယာ ဝိပုလာယ ကာယံ ဖရထာတိ။

တံ သုတွာ တေ သမ္ပဋိစ္ဆန္တာ ဂါထမာဟံသု –

၈၉။ ‘‘သဗ္ဗံ ကရိဿာမ တဝါနုသာသနိံ, ယံ ယံ တုဝံ ဝက္ခသိ ဘူရိပည၊

ဖရာမ ကာယံ ဝိပုလာယ ပီတိယာ, ယထာ ဂတိံ တေ အဘိသမ္ဘဝေမာ’’တိ။

အထ နေသံ သဗလကာယာနံ မဟာသတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဒါပေတွာ ဣသိဂဏံ ဥယျောဇေန္တော ဂါထမာဟ –

၉၀။ ‘‘ကတာယ ဝစ္ဆဿ ကိသဿ ပူဇာ, ဂစ္ဆန္တု ဘောန္တော ဣသယော သာဓုရူပါ၊

ဈာနေ ရတာ ဟောထ သဒါ သမာဟိတာ, ဧသာ ရတီ ပဗ္ဗဇိတဿ သေဋ္ဌာ’’တိ။

တတ္ထ ဂစ္ဆန္တူတိ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာနိ ဂစ္ဆန္တု။

ဣသယော တဿ သရဘင်္ဂသတ္ထုနော ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝန္ဒိတွာ အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ သကာနိ ဝသနဋ္ဌာနာနိ ဂမိံသု။ သက္ကောပိ ဥဋ္ဌာယာသနာ မဟာသတ္တဿ ထုတိံ ကတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သူရိယံ နမဿန္တော ဝိယ မဟာသတ္တံ နမဿမာနော သပရိသော ပက္ကာမိ။ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ သတ္ထာ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ –

၉၁။ ‘‘သုတွာန ဂါထာ ပရမတ္ထသံဟိတာ, သုဘာသိတာ ဣသိနာ ပဏ္ဍိတေန၊

တေ ဝေဒဇာတာ အနုမောဒမာနာ, ပက္ကာမု ဒေဝါ ဒေဝပုရံ ယသဿိနော။

၉၂။ ‘‘ဂါထာ ဣမာ အတ္ထဝတီ သုဗျဉ္ဇနာ, သုဘာသိတာ ဣသိနာ ပဏ္ဍိတေန၊

ယော ကောစိမာ အဋ္ဌိကတွာ သုဏေယျ, လဘေထ ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ၊

လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသံ, အဒဿနံ မစ္စုရာဇဿ ဂစ္ဆေ’’တိ။

တတ္ထ ပရမတ္ထသံဟိတာတိ အနိစ္စာဒိဒီပနေန နိဗ္ဗာနနိဿိတာ။ ဂါထာ ဣမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ သရဘင်္ဂသတ္ထုနော နိဗ္ဗာနဒါယကံ သုဘာသိတံ ဝဏ္ဏေန္တော အာဟ။ တတ္ထ အတ္ထဝတီတိ နိဗ္ဗာနဒါယကဋ္ဌေန ပရမတ္ထနိဿိတာ။ သုဗျဉ္ဇနာတိ ပရိသုဒ္ဓဗျဉ္ဇနာ။ သုဘာသိတာတိ သုကထိတာ။ အဋ္ဌိကတွာတိ အတ္တနော အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ အတ္ထိကော ဟုတွာ သက္ကစ္စံ သုဏေယျ။ ပုဗ္ဗာပရိယန္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ ပုဗ္ဗဝိသေသော, ဒုတိယဇ္ဈာနံ အပရဝိသေသော။ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ပုဗ္ဗဝိသေသော, တတိယဇ္ဈာနံ အပရဝိသေသောတိ ဧဝံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစတုမဂ္ဂဝသေန ပုဗ္ဗာပရဘာဝေန ဌိတံ ဝိသေသံ။ အဒဿနန္တိ ပရိယောသာနေ အပရဝိသေသံ အရဟတ္တံ လဘိတွာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏေယျ။ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော ဟိ ပုဂ္ဂလော မစ္စုရာဇဿ အဒဿနံ ဂတော နာမ ဟောတီတိ။

ဧဝံ သတ္ထာ အရဟတ္တေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ မောဂ္ဂလ္လာနဿ အာဠာဟနေ ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿီ’’တိ ဝတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေန္တော အာဟ –

၉၃။ ‘‘သာလိဿရော သာရိပုတ္တော, မေဏ္ဍိဿရော စ ကဿပေါ၊

ပဗ္ဗတော အနုရုဒ္ဓေါ စ, ကစ္စာယနော စ ဒေဝလော၊

၉၄။ ‘‘အနုသိဿော စ အာနန္ဒော, ကိသဝစ္ဆော စ ကောလိတော၊

နာရဒေါ ဥဒါယိတ္ထေရော, ပရိသာ ဗုဒ္ဓပရိသာ၊

သရဘင်္ဂေါ လောကနာထော, ဧဝံ ဓာရေထ ဇာတက’’န္တိ။

သရဘင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ဒုတိယာ။

[၅၂၃] ၃။ အလမ္ဗုသာဇာတကဝဏ္ဏနာ

အထဗြဝီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပုရာဏဒုတိယိကာပလောဘနံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဝတ္ထု ဣန္ဒြိယဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၈။၆၀ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတမေဝ။ သတ္ထာ ပန တံ ဘိက္ခုံ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ, ဘိက္ခု, ဥက္ကဏ္ဌိတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ဥက္ကဏ္ဌာပိတောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုရာဏဒုတိယိကာယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဘိက္ခု ဧသာ ဣတ္ထီ တုယှံ အနတ္ထကာရိကာ, တွံ ဧတံ နိဿာယ ဈာနံ နာသေတွာ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ မူဠှော ဝိသညီ နိပဇ္ဇိတွာ ဥပ္ပန္နာယ သညာယ မဟာပရိဒေဝံ ပရိဒေဝီ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ ဗောဓိသတ္တော ကာသိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော သဗ္ဗသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ ဝနမူလဖလာဟာရော ယာပေသိ။ အထေကာ မိဂီ တဿ ပဿာဝဋ္ဌာနေ သမ္ဘဝမိဿကံ တိဏံ ခါဒိတွာ ဥဒကံ ပိဝိ။ ဧတ္တကေနေဝ စ တသ္မိံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဂဗ္ဘံ ပဋိလဘိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ကတ္ထစိ အဂန္တွာ တတ္ထေဝ တိဏံ ခါဒိတွာ အဿမဿ သာမန္တေယေဝ ဝိစရတိ။ မဟာသတ္တော ပရိဂ္ဂဏှန္တော တံ ကာရဏံ အညာသိ။ သာ အပရဘာဂေ မနုဿဒါရကံ ဝိဇာယိ။ မဟာသတ္တော တံ ပုတ္တသိနေဟေန ပဋိဇဂ္ဂိ, ‘‘ဣသိသိင်္ဂေါ’’တိဿ နာမံ အကာသိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ဝိညုတပ္ပတ္တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ အတ္တနော မဟလ္လကကာလေ တံ အာဒါယ နာရိဝနံ နာမ ဂန္တွာ, ‘‘တာတ, ဣမသ္မိံ ဟိမဝန္တေ ဣမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဒိသာ ဣတ္ထိယော နာမ ဟောန္တိ, တာ အတ္တနော ဝသံ ဂတေ မဟာဝိနာသံ ပါပေန္တိ, န တာသံ ဝသံ နာမ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဩဝဒိတွာ အပရဘာဂေ ဗြဟ္မလောကပရာယဏော အဟောသိ။

ဣသိသိင်္ဂေါပိ ဈာနကီဠံ ကီဠန္တော ဟိမဝန္တပ္ပဒေသေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ။ ဃောရတပေါ ပရမဓိတိန္ဒြိယော အဟောသိ။ အထဿ သီလတေဇေန သက္ကဿ ဘဝနံ ကမ္ပိ, သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘အယံ မံ သက္ကတ္တာ စာဝေယျ, ဧကံ အစ္ဆရံ ပေသေတွာ သီလမဿ ဘိန္ဒာပေဿာမီ’’တိ သကလဒေဝလောကံ ဥပပရိက္ခန္တော အတ္တနော အဍ္ဎတေယျကောဋိသင်္ခါနံ ပရိစာရိကာနံ မဇ္ဈေ ဧကံ အလမ္ဗုသံ နာမ အစ္ဆရံ ဌပေတွာ အညံ တဿ သီလံ ဘိန္ဒိတုံ သမတ္ထံ အဒိသွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ တဿ သီလဘေဒံ ကာတုံ အာဏာပေသိ။ တမတ္ထံ အာဝိကရောန္တော သတ္ထာ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

၉၅။ ‘‘အထဗြဝိ ဗြဟာ ဣန္ဒော, ဝတြဘူ ဇယတံ ပိတာ၊

ဒေဝကညံ ပရာဘေတွာ, သုဓမ္မာယံ အလမ္ဗုသ’’န္တိ။

တတ္ထ ဗြဟာတိ မဟာ။ ဝတြဘူတိ ဝတြဿ နာမ အသုရဿ အဘိဘဝိတာ။ ဇယတံ ပိတာတိ ဇယန္တာနံ ဇယပ္ပတ္တာနံ သေသာနံ တေတ္တိံသာယ ဒေဝပုတ္တာနံ ပိတုကိစ္စသာဓနေန ပိတာ။ ပရာဘေတွာတိ ဟဒယံ ဘိန္ဒိတွာ ဩလောကေန္တော ဝိယ တံ ‘‘ပဋိဗလာ အယ’’န္တိ ဉတွာတိ အတ္ထော။ သုဓမ္မာယန္တိ သုဓမ္မာယံ ဒေဝသဘာယံ။

ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနေ နိသိန္နော တံ အလမ္ဗုသံ ပက္ကောသာပေတွာ ဣဒမာဟ –

၉၆။ ‘‘မိဿေ ဒေဝါ တံ ယာစန္တိ, တာဝတိံသာ သဣန္ဒကာ၊

ဣသိပ္ပလောဘနေ ဂစ္ဆ, ဣသိသိင်္ဂံ အလမ္ဗုသေ’’တိ။

တတ္ထ မိဿေတိ တံ အာလပတိ, ဣဒဉ္စ တဿာ နာမံ, သဗ္ဗာ ပနိတ္ထိယော ပုရိသေ ကိလေသမိဿနေန မိဿနတော ‘‘မိဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေန သာဓာရဏေန ဂုဏနာမေနာလပန္တော ဧဝမာဟ။ ဣသိပ္ပလောဘနေတိ ဣသီနံ ပလောဘနသမတ္ထေ။ ဣသိသိင်္ဂန္တိ တဿ ကိရ မတ္ထကေ မိဂသိင်္ဂါကာရေန ဒွေ စူဠာ ဥဋ္ဌဟိံသု, တသ္မာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ။

ဣတိ သက္ကော ‘‘ဂစ္ဆ ဣသိသိင်္ဂံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ဝသံ အာနေတွာ သီလမဿ ဘိန္ဒာ’’တိ အလမ္ဗုသံ အာဏာပေသိ။

၉၇။ ‘‘ပုရာယံ အမှေ အစ္စေတိ, ဝတ္တဝါ ဗြဟ္မစရိယဝါ၊

နိဗ္ဗာနာဘိရတော ဝုဒ္ဓေါ, တဿ မဂ္ဂါနိ အာဝရာ’’တိ။ – ဝစနံ အာဟ၊

တတ္ထ ပုရာယန္တိ အယံ တာပသော ဝတ္တသမ္ပန္နော စ ဗြဟ္မစရိယဝါ စ, သော ပနေသ ဒီဃာယုကတာယ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတေ မဂ္ဂေ အဘိရတော ဂုဏဝုဒ္ဓိယာ စ ဝုဒ္ဓေါ။ တသ္မာ ယာဝ ဧသ အမှေ နာတိက္ကမတိ, န အဘိဘဝိတွာ ဣမမှာ ဌာနာ စာဝေတိ, တာဝဒေဝ တွံ ဂန္တွာ တဿ ဒေဝလောကဂမနာနိ မဂ္ဂါနိ အာဝရ, ယထာ ဣဓ နာဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ကရောဟီတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ အလမ္ဗုသာ ဂါထာဒွယမာဟ –

၉၈။ ‘‘ဒေဝရာဇ ကိမေဝ တွံ, မမေဝ တုဝံ သိက္ခသိ၊

ဣသိပ္ပလောဘနေ ဂစ္ဆ, သန္တိ အညာပိ အစ္ဆရာ။

၉၉။ ‘‘မာဒိသိယော ပဝရာ စေဝ, အသောကေ နန္ဒနေ ဝနေ၊

တာသမ္ပိ ဟောတု ပရိယာယော, တာပိ ယန္တု ပလောဘနာ’’တိ။

တတ္ထ ကိမေဝ တွန္တိ ကိံ နာမေတံ တွံ ကရောသီတိ ဒီပေတိ။ မမေဝ တုဝံ သိက္ခသီတိ ဣမသ္မိံ သကလဒေဝလောကေ မမေဝ တုဝံ ဣက္ခသိ, အညံ န ပဿသီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ။ သ-ကာရော ပနေတ္ထ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိကရော။ ဣသိပ္ပလောဘနေ ဂစ္ဆာတိ ကိံကာရဏာ မညေဝ ဧဝံ ဝဒေသီတိ အဓိပ္ပါယော။ ပဝရာ စေဝါတိ မယာ ဥတ္တရိတရာ စေဝ။ အသောကေတိ သောကရဟိတေ။ နန္ဒနေတိ နန္ဒိဇနကေ။ ပရိယာယောတိ ဂမနဝါရော။

တတော သက္ကော တိဿော ဂါထာယော အဘာသိ –

၁၀၀။ ‘‘အဒ္ဓါ ဟိ သစ္စံ ဘဏသိ, သန္တိ အညာပိ အစ္ဆရာ၊

တာဒိသိယော ပဝရာ စေဝ, အသောကေ နန္ဒနေ ဝနေ။

၁၀၁။ ‘‘န တာ ဧဝံ ပဇာနန္တိ, ပါရိစရိယံ ပုမံ ဂတာ၊

ယာဒိသံ တွံ ပဇာနာသိ, နာရိ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနေ။

၁၀၂။ ‘‘တွမေဝ ဂစ္ဆ ကလျာဏိ, ဣတ္ထီနံ ပဝရာ စသိ၊

တဝေဝ ဝဏ္ဏရူပေန, သဝသမာနယိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ ပုမံ ဂတာတိ ပုရိသံ ဥပသင်္ကမန္တာ သမာနာ ပုရိသပလောဘိနိပါရိစရိယံ န ဇာနန္တိ။ ဝဏ္ဏရူပေနာတိ သရီရဝဏ္ဏေန စေဝ ရူပသမ္ပတ္တိယာ စ။ သဝသမာနယိဿသီတိ တံ တာပသံ အတ္တနော ဝသံ အာနေဿသီတိ။

တံ သုတွာ အလမ္ဗုသာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၁၀၃။ ‘‘န ဝါဟံ န ဂမိဿာမိ, ဒေဝရာဇေန ပေသိတာ၊

ဝိဘေမိ စေတံ အာသာဒုံ, ဥဂ္ဂတေဇော ဟိ ဗြာဟ္မဏော။

၁၀၄။ ‘‘အနေကေ နိရယံ ပတ္တာ, ဣသိမာသာဒိယာ ဇနာ၊

အာပန္နာ မောဟသံသာရံ, တသ္မာ လောမာနိ ဟံသယေ’’တိ။

တတ္ထ န ဝါဟန္တိ န ဝေ အဟံ။ ဝိဘေမီတိ ဘာယာမိ။ အာသာဒုန္တိ အာသာဒိတုံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – နာဟံ, ဒေဝ, တယာ ပေသိတာ န ဂမိဿာမိ, အပိစာဟံ တံ ဣသိံ သီလဘေဒနတ္ထာယ အလ္လီယိတုံ ဘာယာမိ, ဥဂ္ဂတေဇော ဟိ သောတိ။ အာသာဒိယာတိ အာသာဒေတွာ။ မောဟသံသာရန္တိ မောဟေန သံသာရံ, မောဟေန ဣသိံ ပလောဘေတွာ သံသာရံ အာပန္နာ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္တာ ဂဏနပထံ အတိက္ကန္တာ။ တသ္မာတိ တေန ကာရဏေန။ လောမာနိ ဟံသယေတိ အဟံ လောမာနိ ဥဋ္ဌပေမိ, ‘‘တဿ ကိရာဟံ သီလံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စိန္တယမာနာယ မေ လောမာနိ ပဟံသန္တီတိ ဝဒတိ။

၁၀၅။ ‘‘ဣဒံ ဝတွာန ပက္ကာမိ, အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီ၊

မိဿာ မိဿိတုမိစ္ဆန္တီ, ဣသိသိင်္ဂံ အလမ္ဗုသာ။

၁၀၆။ ‘‘သာ စ တံ ဝနမောဂယှ, ဣသိသိင်္ဂေန ရက္ခိတံ၊

ဗိမ္ဗိဇာလကသဉ္ဆန္နံ, သမန္တာ အဒ္ဓယောဇနံ။

၁၀၇။ ‘‘ပါတောဝ ပါတရာသမှိ, ဥဒဏှသမယံ ပတိ၊

အဂ္ဂိဋ္ဌံ ပရိမဇ္ဇန္တံ, ဣသိသိင်္ဂံ ဥပါဂမီ’’တိ။ – ဣမာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ၊

တတ္ထ ပက္ကာမီတိ တေန ဟိ, ဒေဝရာဇ, အာဝဇ္ဇေယျာသိ မန္တိ အတ္တနော သယနဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ အလင်္ကရိတွာ ဣသိသိင်္ဂံ ကိလေသေန မိဿိတုံ ဣစ္ဆန္တီ ပက္ကာမိ, ဘိက္ခဝေ, သာ အစ္ဆရာ တဿ အဿမံ ဂတာတိ။ ဗိမ္ဗိဇာလကသဉ္ဆန္နန္တိ ရတ္တင်္ကုရဝနေန သဉ္ဆန္နံ။ ပါတောဝ ပါတရာသမှီတိ, ဘိက္ခဝေ, ပါတရာသဝေလာယ ပါတောဝ ပဂေယေဝ အတိပဂေဝ။ ဥဒဏှသမယံ ပတီတိ သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယမေဝ။ အဂ္ဂိဋ္ဌန္တိ အဂ္ဂိသာလံ။ ရတ္တိံ ပဓာနမနုယုဉ္ဇိတွာ ပါတောဝ နှတွာ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ ပဏ္ဏသာလာယံ ထောကံ ဈာနသုခေန ဝီတိနာမေတွာ နိက္ခမိတွာ အဂ္ဂိသာလံ သမ္မဇ္ဇန္တံ တံ ဣသိသိင်္ဂံ သာ ဥပါဂမိ, ဣတ္ထိဝိလာသံ ဒဿေန္တီ တဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ။

အထ နံ တာပသော ပုစ္ဆန္တော အာဟ –

၁၀၈။ ‘‘ကာ နု ဝိဇ္ဇုရိဝါဘာသိ, ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ၊

ဝိစိတ္တဟတ္ထာဘရဏာ, အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ။

၁၀၉။ ‘‘အာဒိစ္စဝဏ္ဏသင်္ကာသာ, ဟေမစန္ဒနဂန္ဓိနီ၊

သညတူရူ မဟာမာယာ, ကုမာရီ စာရုဒဿနာ။

၁၁၀။ ‘‘ဝိလဂ္ဂါ မုဒုကာ သုဒ္ဓါ, ပါဒါ တေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊

ဂမနာ ကာမနီယာ တေ, ဟရန္တိယေဝ မေ မနော။

၁၁၁။ ‘‘အနုပုဗ္ဗာ စ တေ ဦရူ, နာဂနာသသမူပမာ၊

ဝိမဋ္ဌာ တုယှံ သုဿောဏီ, အက္ခဿ ဖလကံ ယထာ။

၁၁၂။ ‘‘ဥပ္ပလဿေဝ ကိဉ္ဇက္ခာ, နာဘိ တေ သာဓုသဏ္ဌိတာ၊

ပုရာ ကဏှဉ္ဇနဿေဝ, ဒူရတော ပတိဒိဿတိ။

၁၁၃။ ‘‘ဒုဝိဓာ ဇာတာ ဥရဇာ, အဝဏ္ဋာ သာဓုပစ္စုဒါ၊

ပယောဓရာ အပတိတာ, အဍ္ဎလာဗုသမာ ထနာ။

၁၁၄။ ‘‘ဒီဃာ ကမ္ဗုတလာဘာသာ, ဂီဝါ ဧဏေယျကာ ယထာ၊

ပဏ္ဍရာဝရဏာ ဝဂ္ဂု, စတုတ္ထမနသန္နိဘာ။

၁၁၅။ ‘‘ဥဒ္ဓဂ္ဂါ စ အဓဂ္ဂါ စ, ဒုမဂ္ဂပရိမဇ္ဇိတာ၊

ဒုဝိဇာ နေလသမ္ဘူတာ, ဒန္တာ တဝ သုဒဿနာ။

၁၁၆။ ‘‘အပဏ္ဍရာ လောဟိတန္တာ, ဇိဉ္ဇူကဖလသန္နိဘာ၊

အာယတာ စ ဝိသာလာ စ, နေတ္တာ တဝ သုဒဿနာ။

၁၁၇။ ‘‘နာတိဒီဃာ သုသမ္မဋ္ဌာ, ကနကဗျာသမောစိတာ၊

ဥတ္တမင်္ဂရုဟာ တုယှံ, ကေသာ စန္ဒနဂန္ဓိကာ။

၁၁၈။ ‘‘ယာဝတာ ကသိဂေါရက္ခာ, ဝါဏိဇာနဉ္စ ယာ ဂတိ၊

ဣသီနဉ္စ ပရက္ကန္တံ, သညတာနံ တပဿိနံ။

၁၁၉။ ‘‘န တေ သမသမံ ပဿေ, အသ္မိံ ပထဝိမဏ္ဍလေ၊

ကော ဝါ တွံ ကဿ ဝါ ပုတ္တော, ကထံ ဇာနေမု တံ မယ’’န္တိ။

တတ္ထ ဝိစိတ္တဟတ္ထာဘရဏာတိ ဝိစိတ္တေဟိ ဟတ္ထာဘရဏေဟိ သမန္နာဂတာ။ ဟေမစန္ဒနဂန္ဓိနီတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏစန္ဒနဂန္ဓဝိလေပနာ။ သညတူရူတိ သုဝဋ္ဋိတဃနဦရု သမ္ပန္နဦရုလက္ခဏာ။ ဝိလဂ္ဂါတိ သံခိတ္တမဇ္ဈာ။ မုဒုကာတိ မုဒု သုခုမာလာ။ သုဒ္ဓါတိ နိမ္မလာ။ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာတိ သမံ ပထဝိံ ဖုသန္တာ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတာ။ ဂမနာတိ ဂစ္ဆမာနာ။ ကာမနီယာတိ ကန္တာ ကာမိတဗ္ဗယုတ္တကာ။ ဟရန္တိယေဝ မေ မနောတိ ဧတေ ဧဝရူပေန ပရမေန ဣတ္ထိဝိလာသေန စင်္ကမန္တိယာ တဝ ပါဒါ မမ စိတ္တံ ဟရန္တိယေဝ။ ဝိမဋ္ဌာတိ ဝိသာလာ။ သုဿောဏီတိ သုန္ဒရသောဏီ။ အက္ခဿာတိ သုန္ဒရဝဏ္ဏဿ အက္ခဿ သုဝဏ္ဏဖလကံ ဝိယ ဝိသာလာ တေ သောဏီတိ ဝဒတိ။ ဥပ္ပလဿေဝ ကိဉ္ဇက္ခာတိ နီလုပ္ပလကဏ္ဏိကာ ဝိယ။ ကဏှဉ္ဇနဿေဝါတိ သုခုမကဏှလောမစိတ္တတ္တာ ဧဝမာဟ။

‘‘ဒုဝိဓာ’’တိဂါထံ ထနေ ဝဏ္ဏယန္တော အာဟ။ တေ ဟိ ဒွေ ဟုတွာ ဥရေ ဇာတာ ဝဏ္ဋဿ အဘာဝါ အဝဏ္ဋာ, ဥရေ လဂ္ဂါ ဧဝ ဟုတွာ သုဋ္ဌု နိက္ခန္တတ္တာ သာဓုပစ္စုဒါ, ပယဿ ဓာရဏတော ပယောဓရာ, အပတိတာတိ န ပတိတာ, အမိလာတတာယ ဝါ အလမ္ဗနတာယ ဝါ န အန္တော ပဝိဋ္ဌာတိ အပတိတာ, သုဝဏ္ဏဖလကေ ဌပိတသုဝဏ္ဏမယဝဋ္ဋအလာဗုနော အဍ္ဎေန သဒိသတာယ အဍ္ဎလာဗုသမာ ထနာ။ ဧဏေယျကာ ယထာတိ ဧဏီမိဂဿ ဟိ ဒီဃာ စ ဝဋ္ဋာ စ ဂီဝါ သောဘတိ ယထာ, ဧဝံ တဝ ဂီဝါ ထောကံ ဒီဃာ။ ကမ္ဗုတလာဘာသာတိ သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂတလသန္နိဘာ ဂီဝါတိ အတ္ထော။ ပဏ္ဍရာဝရဏာတိ ဒန္တာဝရဏာ။ စတုတ္ထမနသန္နိဘာတိ စတုတ္ထမနော ဝုစ္စတိ စတုတ္ထမနဝတ္ထုဘူတာ ဇိဝှါ။ အဘိရတ္တဘာဝေန ဇိဝှါသဒိသံ တေ ဩဋ္ဌပရိယောသာနန္တိ ဝဒတိ။ ဥဒ္ဓဂ္ဂါတိ ဟေဋ္ဌိမဒန္တာ။ အဓဂ္ဂါတိ ဥပရိမဒန္တာ။ ဒုမဂ္ဂပရိမဇ္ဇိတာတိ ဒန္တကဋ္ဌပရိမဇ္ဇိတာ ပရိသုဒ္ဓါ။ ဒုဝိဇာတိ ဒွိဇာ။ နေလသမ္ဘူတာတိ နိဒ္ဒေါသေသု ဟနုမံသပရိယောသာနေသု သမ္ဘူတာ။

အပဏ္ဍရာတိ ကဏှာ။ လောဟိတန္တာတိ ရတ္တပရိယန္တာ။ ဇိဉ္ဇူကဖလသန္နိဘာတိ ရတ္တဋ္ဌာနေ ဇိဉ္ဇုကဖလသဒိသာ။ သုဒဿနာတိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိကရာ ပဉ္စပသာဒသမန္နာဂတာ။ နာတိဒီဃာတိ ပမာဏယုတ္တာ။ သုသမ္မဋ္ဌာတိ သုဋ္ဌု သမ္မဋ္ဌာ။ ကနကဗျာသမောစိတာတိ ကနကဗျာ ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏဖဏိကာ, တာယ ဂန္ဓတေလံ အာဒါယ ပဟရိတာ သုရစိတာ။ ကသိဂေါရက္ခာတိ ဣမိနာ ကသိဉ္စ ဂေါရက္ခဉ္စ နိဿာယ ဇီဝနကသတ္တေ ဒဿေတိ။ ယာ ဂတီတိ ယတ္တကာ နိပ္ဖတ္တိ။ ပရက္ကန္တန္တိ ယတ္တကံ ဣသီနံ ပရက္ကန္တံ, ဝိတ္ထာရီကတာ ဣမသ္မိံ ဟိမဝန္တေ ယတ္တကာ ဣသယော ဝသန္တီတိ အတ္ထော။ န တေ သမသမန္တိ တေသု သဗ္ဗေသု ဧကမ္ပိ ရူပလီဠာဝိလာသာဒိသမတာယ တယာ သမာနံ န ပဿာမိ။ ကော ဝါ တွန္တိ ဣဒံ တဿာ ဣတ္ထိဘာဝံ ဇာနန္တော ပုရိသဝေါဟာရဝသေန ပုစ္ဆတိ။

ဧဝံ ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသာ အတ္တနော ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တေ တာပသေ အလမ္ဗုသာ တုဏှီ ဟုတွာ တဿာ ကထာယ ယထာနုသန္ဓိံ ဂတာယ တဿ သမ္မူဠှဘာဝံ ဉတွာ ဂါထမာဟ –

၁၂၀။ ‘‘န ပဉှကာလော ဘဒ္ဒန္တေ, ကဿပေဝံ ဂတေ သတိ၊

ဧဟိ သမ္မ ရမိဿာမ, ဥဘော အသ္မာကမဿမေ၊

ဧဟိ တံ ဥပဂူဟိဿံ, ရတီနံ ကုသလော ဘဝါ’’တိ။

တတ္ထ ကဿပေဝံ ဂတေ သတီတိ ကဿပဂေါတ္တ ဧဝံ တဝ စိတ္တေ ပဝတ္တေ သတိ ပဉှကာလော န ဟောတိ။ သမ္မာတိ ဝယဿ, ပိယဝစနာလပနမေတံ။ ရတီနန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏရတီနံ။

ဧဝံ ဝတွာ အလမ္ဗုသာ စိန္တေသိ – ‘‘နာယံ မယိ ဌိတာယ ဟတ္ထပါသံ အာဂမိဿတိ, ဂစ္ဆန္တီ ဝိယ ဘဝိဿာမီ’’တိ။ သာ ဣတ္ထိမာယာကုသလတာယ တာပသံ အနုပသင်္ကမိတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခီ ပါယာသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၁၂၁။ ‘‘ဣဒံ ဝတွာန ပက္ကာမိ, အစ္ဆရာ ကာမဝဏ္ဏိနီ၊

မိဿာ မိဿိတုမိစ္ဆန္တီ, ဣသိသိင်္ဂံ အလမ္ဗုသာ’’တိ။

အထ နံ တာပသော ဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အတ္တနော ဒန္ဓပရက္ကမံ မန္ဒဂမနံ ဆိန္ဒိတွာ ဝေဂေန ဓာဝိတွာ ကေသေသု ဟတ္ထေန ပရာမသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၁၂၂။ ‘‘သော စ ဝေဂေန နိက္ခမ္မ, ဆေတွာ ဒန္ဓပရက္ကမံ၊

တမုတ္တမာသု ဝေဏီသု, အဇ္ဈပ္ပတ္တော ပရာမသိ။

၁၂၃။ ‘‘တမုဒါဝတ္တ ကလျာဏီ, ပလိဿဇိ သုသောဘနာ၊

စဝိတမှိ ဗြဟ္မစရိယာ, ယထာ တံ အထ တောသိတာ။

၁၂၄။ ‘‘မနသာ အဂမာ ဣန္ဒံ, ဝသန္တံ နန္ဒနေ ဝနေ၊

တဿာ သင်္ကပ္ပမညာယ, မဃဝါ ဒေဝကုဉ္ဇရော။

၁၂၅။ ‘‘ပလ္လင်္ကံ ပဟိဏီ ခိပ္ပံ, သောဝဏ္ဏံ သောပဝါဟနံ၊

သဥတ္တရစ္ဆဒပညာသံ, သဟဿပဋိယတ္ထတံ။

၁၂၆။ ‘‘တမေနံ တတ္ထ ဓာရေသိ, ဥရေ ကတွာန သောဘနာ၊

ယထာ ဧကမုဟုတ္တံဝ, တီဏိ ဝဿာနိ ဓာရယိ။

၁၂၇။ ‘‘ဝိမဒေါ တီဟိ ဝဿေဟိ, ပဗုဇ္ဈိတွာန ဗြာဟ္မဏော၊

အဒ္ဒသာသိ ဟရိတရုက္ခေ, သမန္တာ အဂ္ဂိယာယနံ။

၁၂၈။ ‘‘နဝပတ္တဝနံ ဖုလ္လံ, ကောကိလဂ္ဂဏဃောသိတံ၊

သမန္တာ ပဝိလောကေတွာ, ရုဒံ အဿူနိ ဝတ္တယိ။

၁၂၉။ ‘‘န ဇုဟေ န ဇပေ မန္တေ, အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပဟာပိတံ၊

ကော နု မေ ပါရိစရိယာယ, ပုဗ္ဗေ စိတ္တံ ပလောဘယိ။

၁၃၀။ ‘‘အရညေ မေ ဝိဟရတော, ယော မေ တေဇာ ဟ သမ္ဘုတံ၊

နာနာရတနပရိပူရံ, နာဝံဝ ဂဏှိ အဏ္ဏဝေ’’တိ။

တတ္ထ အဇ္ဈပ္ပတ္တောတိ သမ္ပတ္တော။ တမုဒါဝတ္တ ကလျာဏီတိ တံ ကေသေ ပရာမသိတွာ ဌိတံ ဣသိံ ဥဒါဝတ္တိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကလျာဏဒဿနာ သာ သုဋ္ဌု သောဘနာ။ ပလိဿဇီတိ အာလိင်္ဂိ။ စဝိတမှိ ဗြဟ္မစရိယာ, ယထာ တံ အထ တောသိတာတိ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ဣသိနော တာဝဒေဝ ဈာနံ အန္တရဓာယိ။ တသ္မိံ တမှာ ဈာနာ ဗြဟ္မစရိယာ စဝိတေ ယထာ တံ သက္ကေန ပတ္ထိတံ, တထေဝ အဟောသိ။ အထ သက္ကဿ ပတ္ထနာယ သမိဒ္ဓဘာဝံ ဝိဒိတွာ သာ ဒေဝကညာ တောသိတာ, တဿ တေန ဗြဟ္မစရိယဝိနာသေန သဉ္ဇနိတပီတိပါမောဇ္ဇာတိ အတ္ထော။

မနသာ အဂမာတိ သာ တံ အာလိင်္ဂိတွာ ဌိတာ ‘‘အဟော ဝတ သက္ကော ပလ္လင်္ကံ မေ ပေသေယျာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တေန မနသာ ဣန္ဒံ အဂမာ။ နန္ဒနေ ဝနေတိ နန္ဒိဇနနသမတ္ထတာယ နန္ဒနဝနသင်္ခါတေ တာဝတိံသဘဝနေ ဝသန္တံ။ ဒေဝကုဉ္ဇရောတိ ဒေဝသေဋ္ဌော။ ပဟိဏီတိ ပေသေသိ။ ‘‘ပါဟိဏီ’’တိပိ ပါဌော။ သောပဝါဟနန္တိ သပရိဝါရံ။ သဥတ္တရစ္ဆဒပညာသန္တိ ပညာသာယ ဥတ္တရစ္ဆဒေဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတံ။ သဟဿပဋိယတ္ထတန္တိ သဟဿဒိဗ္ဗကောဇဝတ္ထတံ။ တမေနံ တတ္ထာတိ တံ ဣသိသိင်္ဂံ တတ္ထ ဒိဗ္ဗပလ္လင်္ကေ နိသိန္နာ သာ ဥရေ ကတွာ ဓာရေသိ။ တီဏိ ဝဿာနီတိ ဧကမုဟုတ္တံ ဝိယ မနုဿဂဏနာယ တီဏိ ဝဿာနိ တံ ဥရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ တတ္ထ နိသိန္နာ ဓာရေသိ။

ဝိမဒေါတိ နိမ္မဒေါ ဝိဂတသညဘာဝေါ။ သော ဟိ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဝိသညော သယိတွာ ပစ္ဆာ ပဋိလဒ္ဓသညော ပဗုဇ္ဈိ။ တသ္မိံ ပဗုဇ္ဈမာနေ ဟတ္ထာဒိဖန္ဒနံ ဒိသွာဝ အလမ္ဗုသာ တဿ ပဗုဇ္ဈနဘာဝံ ဉတွာ ပလ္လင်္ကံ အန္တရဓာပေတွာ သယမ္ပိ အန္တရဟိတာ အဋ္ဌာသိ။ အဒ္ဒသာသီတိ သော အဿမပဒံ ဩလောကေန္တော ‘‘ကေန နု ခေါမှိ သီလဝိနာသံ ပါပိတော’’တိ စိန္တေတွာ မဟန္တေန သဒ္ဒေန ပရိဒေဝမာနော အဒ္ဒသာသိ။ ဟရိတရုက္ခေတိ အဂ္ဂိယာယနသင်္ခါတံ အဂ္ဂိသာလံ သမန္တာ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ ဟရိတပတ္တရုက္ခေ။ နဝပတ္တဝနန္တိ တရုဏေဟိ နဝပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နံ ဝနံ။ ရုဒန္တိ ပရိဒေဝန္တော။

န ဇုဟေ န ဇပေ မန္တေတိ အယမဿ ပရိဒေဝနဂါထာ။ ပဟာပိတန္တိ ဟာပိတံ, ပ-ကာရော ဥပသဂ္ဂမတ္တံ။ ပါရိစရိယာယာတိ ကော နု ကိလေသပါရိစရိယာယ ဣတော ပုဗ္ဗေ မမ စိတ္တံ ပလောဘယီတိ ပရိဒေဝတိ။ ယော မေ တေဇာ ဟ သမ္ဘုတန္တိ ဟ-ကာရော နိပါတမတ္တံ။ ယော မမ သမဏတေဇေန သမ္ဘူတံ ဈာနဂုဏံ နာနာရတနပရိပုဏ္ဏံ မဟန္တံ မဟဏ္ဏဝေ နာဝံ ဝိယ ဂဏှိ, ဝိနာသံ ပါပေသိ, ကော နာမေသောတိ ပရိဒေဝတီတိ။

တံ သုတွာ အလမ္ဗုသာ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ န ကထေဿာမိ, အယံ မေ အဘိသပိဿတိ, ဟန္ဒဿ ကထေဿာမီ’’တိ။ သာ ဒိဿမာနေန ကာယေန ဌတွာ ဂါထမာဟ –

၁၃၁။ ‘‘အဟံ တေ ပါရိစရိယာယ, ဒေဝရာဇေန ပေသိတာ၊

အဝဓိံ စိတ္တံ စိတ္တေန, ပမာဒေါ တွံ န ဗုဇ္ဈသီ’’တိ။

သော တဿာ ကထံ သုတွာ ပိတရာ ဒိန္နဩဝါဒံ သရိတွာ ‘‘ပိတု ဝစနံ အကတွာ မဟာဝိနာသံ ပတ္တောမှီ’’တိ ပရိဒေဝန္တော စတဿော ဂါထာယော အဘာသိ –

၁၃၂။ ‘‘ဣမာနိ ကိရ မံ တာတော, ကဿပေါ အနုသာသတိ၊