ဇာတက-အဋ္ဌကထာ (ပဉ္စ)

စာမျက်နှာ 4 / 7Tipitaka Pali (Pinnyar Daza) — Chaṭṭha Saṅgāyana, Myanmar script

ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။

စာ-၂၅၀

န မံ တွံ ဂရဟေယျာသိ, ဘောတော ဝါဒေါ ဟိ တာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ ဥဒီရဏာတိ ကထာ။ သံဂတျာတိ သံဂတိယာ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ တံ တံ အဘိဇာတိံ ဥပဂမနေန။ ဘာဝါယမနုဝတ္တတီတိ ဘာဝေန အနုဝတ္တတိ, ကရဏတ္ထေ သမ္ပဒါနံ။ အကာမာတိ အကာမေန အနိစ္ဆာယ။ အကရဏီယံ ဝါ ကရဏီယံ ဝါပီတိ အကတ္တဗ္ဗံ ပါပံ ဝါ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ဝါ။ ကုဗ္ဗတီတိ ကရောတိ။ ကွိဓာတိ ကော ဣဓ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တွံ အဟေတုကဝါဒီ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယာ’’တိအာဒိဒိဋ္ဌိကော, အယံ လောကော သံဂတိယာ စေဝ သဘာဝေန စ အနုဝတ္တတိ ပရိဏမတိ, တတ္ထ တတ္ထ သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ။ အကာမကောဝ ပါပံ ဝါ ပုညံ ဝါ ကရောတီတိ ဝဒသိ, အယံ တဝ ဥဒီရဏာ သစေ တထာ, ဧဝံ သန္တေ အကာမကရဏီယသ္မိံ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ပဝတ္တမာနေ ပါပေ ကော ဣဓ သတ္တော ပါပေန လိပ္ပတိ, သစေ ဟိ အတ္တနာ အကတေန ပါပေန လိပ္ပတိ, န ကောစိ န လိပ္ပေယျာတိ။

သော စေတိ သော အဟေတုကဝါဒသင်္ခါတော တဝ ဘာသိတတ္ထော စ အတ္ထဇောတကော ဓမ္မော စ ကလျာဏော န စ ပါပကော။ ‘‘အဟေတူ အပ္ပစ္စယာ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ, သုခဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒိယန္တီ’’တိ ဣဒံ ဘောတော ဝစနံ သစ္စံ စေ, သုဟတော ဝါနရော မယာ, ကော ဧတ္ထ မမ ဒေါသောတိ အတ္ထော။ ဝိဇာနိယာတိ, သမ္မ, သစေ ဟိ တွံ အတ္တနော ဝါဒဿ အပရာဓံ ဇာနေယျာသိ, န မံ ဂရဟေယျာသိ။ ကိံကာရဏာ? ဘောတော ဝါဒေါ ဟိ တာဒိသော, တသ္မာ အယံ မမ ဝါဒံ ကရောတီတိ မံ ပသံသေယျာသိ, အတ္တနော ပန ဝါဒံ အဇာနန္တော မံ ဂရဟသီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော တံ နိဂ္ဂဏှိတွာ အပ္ပဋိဘာဏံ အကာသိ။ သောပိ ရာဇပရိသတိ မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော နိသီဒိ။ မဟာသတ္တောပိ တဿ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဣဿရကတဝါဒိံ အာမန္တေတွာ ‘‘တွံ, အာဝုသော, မံ ကသ္မာ ပရိဟသသိ, ယဒိ ဣဿရနိမ္မိတဝါဒံ သာရတော ပစ္စေသီ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

၁၄၂။ ‘‘ဣဿရော သဗ္ဗလောကဿ, သစေ ကပ္ပေတိ ဇီဝိတံ၊

ဣဒ္ဓိံ ဗျသနဘာဝဉ္စ, ကမ္မံ ကလျာဏပါပကံ၊

နိဒ္ဒေသကာရီ ပုရိသော, ဣဿရော တေန လိပ္ပတိ။

စာ-၂၅၁

၁၄၃။ ‘‘သော စေ အတ္ထော စ ဓမ္မော စ, ကလျာဏော န စ ပါပကော၊

ဘောတော စေ ဝစနံ သစ္စံ, သုဟတော ဝါနရော မယာ။

၁၄၄။ ‘‘အတ္တနော စေ ဟိ ဝါဒဿ, အပရာဓံ ဝိဇာနိယာ၊

န မံ တွံ ဂရဟေယျာသိ, ဘောတော ဝါဒေါ ဟိ တာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ ကပ္ပေတိ ဇီဝိတန္တိ သစေ ဗြဟ္မာ ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဣဿရော ‘‘တွံ ကသိယာ ဇီဝ, တွံ ဂေါရက္ခေနာ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗလောကဿ ဇီဝိတံ သံဝိဒဟတိ ဝိစာရေတိ။ ဣဒ္ဓိံ ဗျသနဘာဝဉ္စာတိ ဣဿရိယာဒိဘေဒါ ဣဒ္ဓိယော စ ဉာတိဝိနာသာဒိကံ ဗျသနဘာဝဉ္စ သေသဉ္စ ကလျာဏပါပကံ ကမ္မံ သဗ္ဗံ ယဒိ ဣဿရောဝ ကပ္ပေတိ ကရောတိ။ နိဒ္ဒေသကာရီတိ ယဒိ တဿ နိဒ္ဒေသံ အာဏတ္တိမေဝ သေသော ယော ကောစိ ပုရိသော ကရောတိ, ဧဝံ သန္တေ ယော ကောစိ ပုရိသော ပါပံ ကရောတိ, တဿ ဣဿရေန ကတတ္တာ ဣဿရောဝ တေန ပါပေန လိပ္ပတိ။ သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ စ ဣဓ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

ဣတိ သော အမ္ဗတောဝ မုဂ္ဂရံ ဂဟေတွာ အမ္ဗံ ပါတေန္တော ဝိယ ဣဿရကရဏေနေဝ ဣဿရကတဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ပုဗ္ဗေကတဝါဒိံ အာမန္တေတွာ ‘‘တွံ, အာဝုသော, မံ ကိံ ပရိဟသသိ, ယဒိ ပုဗ္ဗေကတဝါဒံ သစ္စံ မညသီ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

၁၄၅။ ‘‘သစေ ပုဗ္ဗေကတဟေတု, သုခဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ၊

ပေါရာဏကံ ကတံ ပါပံ, တမေသော မုစ္စတေ ဣဏံ၊

ပေါရာဏက ဣဏမောက္ခော, ကွိဓ ပါပေန လိပ္ပတိ။

၁၄၆။ ‘‘သော စေ အတ္ထော စ ဓမ္မော စ, ကလျာဏော န စ ပါပကော၊

ဘောတော စေ ဝစနံ သစ္စံ, သုဟတော ဝါနရော မယာ။

၁၄၇။ ‘‘အတ္တနော စေ ဟိ ဝါဒဿ, အပရာဓံ ဝိဇာနိယာ၊

န မံ တွံ ဂရဟေယျာသိ, ဘောတော ဝါဒေါ ဟိ တာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ ပုဗ္ဗေကတဟေတူတိ ပုဗ္ဗကတဟေတု ပုရိမဘဝေ ကတကမ္မကာရဏေနေဝ။ တမေသော မုစ္စတေ ဣဏန္တိ ယော ဝဓဗန္ဓာဒီဟိ ဒုက္ခံ ပါပုဏာတိ, ယဒိ သော ယံ တေန ပေါရာဏကံ ကတံ ပါပံ, တံ ဣဒါနိ ဣဏံ မုစ္စတိ, ဧဝံ သန္တေ မမပိ ဧသ ပေါရာဏကဣဏတော မောက္ခော, အနေန ဟိ မက္ကဋေန ပုဗ္ဗေ ပရိဗ္ဗာဇကေန ဟုတွာ အဟံ မက္ကဋော သမာနော မာရေတွာ ခါဒိတော ဘဝိဿာမိ, သွာယံ ဣဓ မက္ကဋတ္တံ ပတ္တော မယာ ပရိဗ္ဗာဇကတ္တံ ပတ္တေန မာရေတွာ ခါဒိတော ဘဝိဿတိ, ကော ဣဓ ပါပေန လိပ္ပတီတိ။

ဣတိ သော တဿပိ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဥစ္ဆေဒဝါဒိံ အဘိမုခံ ကတွာ ‘‘တွံ, အာဝုသော, ‘ဣတ္ထိ ဒိန္န’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ‘ဣဓေဝ သတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, ပရလောကံ ဂတာ နာမ နတ္ထီ’တိ မညမာနော ကသ္မာ မံ ပရိဟသသီ’’တိ သန္တဇ္ဇေတွာ အာဟ –

၁၄၈။ ‘‘စတုန္နံယေဝုပါဒါယ, ရူပံ သမ္ဘောတိ ပါဏိနံ၊

ယတော စ ရူပံ သမ္ဘောတိ, တတ္ထေဝါနုပဂစ္ဆတိ၊

ဣဓေဝ ဇီဝတိ ဇီဝေါ, ပေစ္စ ပေစ္စ ဝိနဿတိ။

၁၄၉။ ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အယံ လောကော, ယေ ဗာလာ ယေ စ ပဏ္ဍိတာ၊

ဥစ္ဆိဇ္ဇမာနေ လောကမှိ, ကွိဓ ပါပေန လိပ္ပတိ။

၁၅၀။ ‘‘သော စေ အတ္ထော စ ဓမ္မော စ, ကလျာဏော န စ ပါပကော၊

ဘောတော စေ ဝစနံ သစ္စံ, သုဟတော ဝါနရော မယာ။

၁၅၁။ ‘‘အတ္တနော စေ ဟိ ဝါဒဿ, အပရာဓံ ဝိဇာနိယာ၊

န မံ တွံ ဂရဟေယျာသိ, ဘောတော ဝါဒေါ ဟိ တာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ စတုန္နန္တိ ပထဝီအာဒီနံ ဘူတာနံ။ ရူပန္တိ ရူပက္ခန္ဓော။ တတ္ထေဝါတိ ယတော တံ ရူပံ သမ္ဘောတိ, နိရုဇ္ဈနကာလေပိ တတ္ထေဝ အနုပဂစ္ဆတိ။ ဣမိနာ တဿ ‘‘စာတုမဟာဘူတိကော အယံ ပုရိသော ယဒါ ကာလံ ကရောတိ, တဒါ ပထဝီ ပထဝီကာယံ အနုပေတိ အနုပဂစ္ဆတိ, အာပေါ… တေဇော… ဝါယော ဝါယောကာယံ အနုပေတိ အနုပဂစ္ဆတိ, အာကာသံ ဣန္ဒြိယာနိ သင်္ကမန္တိ, အာသန္ဓိပဉ္စမာ ပုရိသာ မတံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တိ, ယာဝ အာဠာဟနာ ပဒါနိ ပညာယန္တိ, ကာပေါတကာနိ အဋ္ဌီနိ ဘဝန္တိ, ဘသ္မန္တာ အာဟုတိယော, ဒတ္တုပညတ္တံ ယဒိဒံ ဒါနံ, တေသံ တုစ္ဆာ မုသာ ဝိလာပေါ, ယေ ကေစိ အတ္ထိကဝါဒံ ဝဒန္တိ, ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စ ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ ဝိနဿန္တိ, န ဟောန္တိ ပရံ မရဏာ’’တိ ဣမံ ဒိဋ္ဌိံ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ လောကေ ဇီဝေါ ဇီဝတိ။ ပေစ္စ ပေစ္စ ဝိနဿတီတိ ပရလောကေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္တော ဂတိဝသေန ဣဓ အနာဂန္တွာ တတ္ထေဝ ပရလောကေ ဝိနဿတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥစ္ဆိဇ္ဇမာနေ လောကသ္မိံ ကော ဣဓ ပါပေန လိပ္ပတီတိ။

ဣတိ သော တဿပိ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ခတ္တဝိဇ္ဇဝါဒိံ အာမန္တေတွာ ‘‘တွံ, အာဝုသော, ‘မာတာပိတရောပိ မာရေတွာ အတ္တနော အတ္ထော ကာတဗ္ဗော’တိ ဣမံ လဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရန္တော ကသ္မာ မံ ပရိဟသသီ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

၁၅၂။ ‘‘အာဟု ခတ္တဝိဒါ လောကေ, ဗာလာ ပဏ္ဍိတမာနိနော၊

မာတရံ ပိတရံ ဟညေ, အထော ဇေဋ္ဌမ္ပိ ဘာတရံ၊

ဟနေယျ ပုတ္တဒါရေ စ, အတ္ထော စေ တာဒိသော သိယာ’’တိ။

တတ္ထ ခတ္တဝိဒါတိ ခတ္တဝိဇ္ဇာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ခတ္တဝိဇ္ဇာစရိယာနံ ဧတံ နာမံ။ ဗာလာ ပဏ္ဍိတမာနိနောတိ ဗာလာ သမာနာပိ ‘‘ပဏ္ဍိတာ မယံ အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝံ ပကာသေမာ’’တိ မညမာနာ ပဏ္ဍိတမာနိနော ဟုတွာ ဧဝမာဟု။ အတ္ထော စေတိ သစေ အတ္တနော ယထာရူပေါ ကောစိ အတ္ထော သိယာ, န ကိဉ္စိ ပရိဝဇ္ဇေယျ, သဗ္ဗံ ဟနေယျေဝါတိ ဝဒန္တိ, တွမ္ပိ နေသံ အညတရောတိ။

ဧဝံ တဿ လဒ္ဓိံ ပတိဋ္ဌပေတွာ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ပကာသေန္တော အာဟ –

၁၅၃။ ‘‘ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊

န တဿ သာခံ ဘဉ္ဇေယျ, မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော။

၁၅၄။ ‘‘အထ အတ္ထေ သမုပ္ပန္နေ, သမူလမပိ အဗ္ဗဟေ၊

အတ္ထော မေ သမ္ဗလေနာပိ, သုဟတော ဝါနရော မယာ။

၁၅၅။ ‘‘သော စေ အတ္ထော စ ဓမ္မော စ, ကလျာဏော န စ ပါပကော၊

ဘောတော စေ ဝစနံ သစ္စံ, သုဟတော ဝါနရော မယာ။

၁၅၆။ ‘‘အတ္တနော စေ ဟိ ဝါဒဿ, အပရာဓံ ဝိဇာနိယာ၊

န မံ တွံ ဂရဟေယျာသိ, ဘောတော ဝါဒေါ ဟိ တာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ အမ္ဘော ခတ္တဝိဒ အမှာကံ ပန အာစရိယာ ဧဝံ ဝဏ္ဏယန္တိ။ အတ္တနာ ပရိဘုတ္တစ္ဆာယဿ ရုက္ခဿပိ သာခံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ န ဘဉ္ဇေယျ။ ကိံကာရဏာ? မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော။ တွံ ပန ဧဝံ ဝဒေသိ – ‘‘အထ အတ္ထေ သမုပ္ပန္နေ သမူလမပိ အဗ္ဗဟေ’’တိ, မမ စ ပါထေယျေန အတ္ထော အဟောသိ, တသ္မာ သစေပေသ မယာ ဟတော, တထာပိ အတ္ထော မေ သမ္ဗလေနာပိ, သုဟတော ဝါနရော မယာ။

ဧဝံ သော တဿပိ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စသု တေသု အပဋိဘာနေသု နိသိန္နေသု ရာဇာနံ အာမန္တေတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, တွံ ဣမေ ပဉ္စ ရဋ္ဌဝိလောပကေ မဟာစောရေ ဂဟေတွာ ဝိစရသိ, အဟော ဗာလော, ဧဝရူပါနဉှိ သံသဂ္ဂေန ပုရိသော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ သမ္ပရာယိကမ္ပိ မဟာဒုက္ခံ ပါပုဏေယျာ’’တိ ဝတွာ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အာဟ –

၁၅၇။ ‘‘အဟေတုဝါဒေါ ပုရိသော, ယော စ ဣဿရကုတ္တိကော၊

ပုဗ္ဗေကတီ စ ဥစ္ဆေဒီ, ယော စ ခတ္တဝိဒေါ နရော။

၁၅၈။ ‘‘ဧတေ အသပ္ပုရိသာ လောကေ, ဗာလာ ပဏ္ဍိတမာနိနော၊

ကရေယျ တာဒိသော ပါပံ, အထော အညမ္ပိ ကာရယေ၊

အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂေါ, ဒုက္ခန္တော ကဋုကုဒြယော’’တိ။

တတ္ထ တာဒိသောတိ, မဟာရာဇ, ယာဒိသာ ဧတေ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ, တာဒိသော ပုရိသော သယမ္ပိ ပါပံ ကရေယျ။ ယွာဿ ဝစနံ သုဏာတိ, တံ အညမ္ပိ ကာရယေ။ ဒုက္ခန္တောတိ ဧဝရူပေဟိ အသပ္ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ ဣဓလောကေပိ ပရလောကေပိ ဒုက္ခန္တော ကဋုကုဒြယောဝ ဟောတိ။ ဣမဿ ပနတ္ထဿ ပကာသနတ္ထံ ‘‘ယာနိ ကာနိစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဗာလတော’’တိ သုတ္တံ (အ။ နိ။ ၃။၁) အာဟရိတဗ္ဗံ။ ဂေါဓဇာတက- (ဇာ။ ၁။၁။၁၃၈) သဉ္ဇီဝဇာတက- (ဇာ။ ၁။၁။၁၅၀) အကိတ္တိဇာတကာဒီဟိ (ဇာ။ ၁။၁၃။၈၃ အာဒယော) စာယမတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗော။

ဣဒါနီ ဩပမ္မဒဿနဝသေန ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော အာဟ –

၁၅၉။ ‘‘ဥရဗ္ဘရူပေန ဝကဿု ပုဗ္ဗေ, အသံကိတော အဇယူထံ ဥပေတိ၊

ဟန္တွာ ဥရဏိံ အဇိကံ အဇဉ္စ, ဥတြာသယိတွာ ယေနကာမံ ပလေတိ။

စာ-၂၅၅

၁၆၀။ ‘‘တထာဝိဓေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာသေ, ဆဒနံ ကတွာ ဝဉ္စယန္တိ မနုဿေ၊

အနာသကာ ထဏ္ဍိလသေယျကာ စ, ရဇောဇလ္လံ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ၊

ပရိယာယဘတ္တဉ္စ အပါနကတ္တာ, ပါပါစာရာ အရဟန္တော ဝဒါနာ။

၁၆၁။ ‘‘ဧတေ အသပ္ပုရိသာ လောကေ, ဗာလာ ပဏ္ဍိတမာနိနော၊

ကရေယျ တာဒိသော ပါပံ, အထော အညမ္ပိ ကာရယေ၊

အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂေါ, ဒုက္ခန္တော ကဋုကုဒြယော။

၁၆၂။ ‘‘ယမာဟု နတ္ထိ ဝီရိယန္တိ, အဟေတုဉ္စ ပဝဒန္တိ ယေ၊

ပရကာရံ အတ္တကာရဉ္စ, ယေ တုစ္ဆံ သမဝဏ္ဏယုံ။

၁၆၃။ ‘‘ဧတေ အသပ္ပုရိသာ လောကေ, ဗာလာ ပဏ္ဍိတမာနိနော၊

ကရေယျ တာဒိသော ပါပံ, အထော အညမ္ပိ ကာရယေ၊

အသပ္ပုရိသသံသဂ္ဂေါ, ဒုက္ခန္တော ကဋုကုဒြယော။

၁၆၄။ ‘‘သစေ ဟိ ဝီရိယံ နာဿ, ကမ္မံ ကလျာဏပါပကံ၊

န ဘရေ ဝဍ္ဎကိံ ရာဇာ, နပိ ယန္တာနိ ကာရယေ။

၁၆၅။ ‘‘ယသ္မာ စ ဝီရိယံ အတ္ထိ, ကမ္မံ ကလျာဏပါပကံ၊

တသ္မာ ယန္တာနိ ကာရေတိ, ရာဇာ ဘရတိ ဝဍ္ဎကိံ။

၁၆၆။ ‘‘ယဒိ ဝဿသတံ ဒေဝေါ, န ဝဿေ န ဟိမံ ပတေ၊

ဥစ္ဆိဇ္ဇေယျ အယံ လောကော, ဝိနဿေယျ အယံ ပဇာ။

၁၆၇။ ‘‘ယသ္မာ စ ဝဿတီ ဒေဝေါ, ဟိမဉ္စာနုဖုသာယတိ၊

တသ္မာ သဿာနိ ပစ္စန္တိ, ရဋ္ဌဉ္စ ပါလိတေ စိရံ။

၁၆၈။ ‘‘ဂဝံ စေ တရမာနာနံ, ဇိမှံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ၊

သဗ္ဗာ တာ ဇိမှံ ဂစ္ဆန္တိ, နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ သတိ။

စာ-၂၅၆

၁၆၉။ ‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော၊

သော စေ အဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ၊

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ ဒုခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ အဓမ္မိကော။

၁၇၀။ ‘‘ဂဝံ စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ၊

သဗ္ဗာ ဂါဝီ ဥဇုံ ယန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ။

၁၇၁။ ‘‘ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော၊

သော သစေ ဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ၊

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ သုခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ ဓမ္မိကော။

၁၇၂။ ‘‘မဟာရုက္ခဿ ဖလိနော, အာမံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ၊

ရသဉ္စဿ န ဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿ ဝိနဿတိ။

၁၇၃။ ‘‘မဟာရုက္ခူပမံ ရဋ္ဌံ, အဓမ္မေန ပသာသတိ၊

ရသဉ္စဿ န ဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စဿ ဝိနဿတိ။

၁၇၄။ ‘‘မဟာရုက္ခဿ ဖလိနော, ပက္ကံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ၊

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿ န နဿတိ။

၁၇၅။ ‘‘မဟာရုက္ခူပမံ ရဋ္ဌံ, ဓမ္မေန ယော ပသာသတိ၊

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္ဇဿ န နဿတိ။

၁၇၆။ ‘‘ယော စ ရာဇာ ဇနပဒံ, အဓမ္မေန ပသာသတိ၊

သဗ္ဗောသဓီဟိ သော ရာဇာ, ဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ ခတ္တိယော။

၁၇၇။ ‘‘တထေဝ နေဂမေ ဟိံသံ, ယေ ယုတ္တာ ကယဝိက္ကယေ၊

ဩဇဒါနဗလီကာရေ, သ ကောသေန ဝိရုဇ္ဈတိ။

၁၇၈။ ‘‘ပဟာရဝရခေတ္တညူ, သင်္ဂါမေ ကတနိဿမေ၊

ဥဿိတေ ဟိံသယံ ရာဇာ, သ ဗလေန ဝိရုဇ္ဈတိ။

၁၇၉။ ‘‘တထေဝ ဣသယော ဟိံသံ, သညတေ ဗြဟ္မစာရိနော၊

အဓမ္မစာရီ ခတ္တိယော, သော သဂ္ဂေန ဝိရုဇ္ဈတိ။

စာ-၂၅၇

၁၈၀။ ‘‘ယော စ ရာဇာ အဓမ္မဋ္ဌော, ဘရိယံ ဟန္တိ အဒူသိကံ၊

လုဒ္ဓံ ပသဝတေ ဌာနံ, ပုတ္တေဟိ စ ဝိရုဇ္ဈတိ။

၁၈၁။ ‘‘ဓမ္မံ စရေ ဇာနပဒေ, နေဂမေသု ဗလေသု စ၊

ဣသယော စ န ဟိံသေယျ, ပုတ္တဒါရေ သမံ စရေ။

၁၈၂။ ‘‘သ တာဒိသော ဘူမိပတိ, ရဋ္ဌပါလော အကောဓနော၊

သပတ္တေ သမ္ပကမ္ပေတိ, ဣန္ဒောဝ အသုရာဓိပေါ’’တိ။

တတ္ထ ဝကဿူတိ ဝကော အဿု, အဿူတိ နိပါတမတ္တံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ, ပုဗ္ဗေ ဧကော ဥရဗ္ဘရူပေါ ဝကော အဟောသိ, တဿ နင်္ဂုဋ္ဌမတ္တမေဝ ဒီဃံ, တံ ပန သော အန္တရသတ္တိမှိ ပက္ခိပိတွာ ဥရဗ္ဘရူပေန အသံကိတော အဇယူထံ ဥပေတိ။ တတ္ထ ဥရဏိကဉ္စ အဇိကဉ္စ အဇဉ္စ ဟန္တွာ ယေနကာမံ ပလေတိ။ တထာဝိဓေကေတိ တထာဝိဓာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂေန ဆဒနံ ကတွာ အတ္တာနံ ဆာဒေတွာ မဓုရဝစနာဒီဟိ ဟိတကာမာ ဝိယ ဟုတွာ လောကံ ဝဉ္စေန္တိ။ ‘‘အနာသကာ’’တိအာဒိ တေသံ ဆဒနဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဧကစ္စေ ဟိ ‘‘မယံ အနာသကာ န ကိဉ္စိ အာဟာရေမာ’’တိ မနုဿေ ဝဉ္စေန္တိ, အပရေ ‘‘မယံ ထဏ္ဍိလသေယျကာ’’တိ။ အညေသံ ပန ရဇောဇလ္လံ ဆဒနံ, အညေသံ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနံ, တေ ဂစ္ဆန္တာပိ ဥပ္ပတိတွာ ဥက္ကုဋိကာဝ ဂစ္ဆန္တိ။ အညေသံ သတ္တာဟဒသာဟာဒိဝါရဘောဇနသင်္ခါတံ ပရိယာယဘတ္တဆဒနံ, အပရေ အပါနကတ္တာ ဟောန္တိ, ‘‘မယံ ပါနီယံ န ပိဝါမာ’’တိ ဝဒန္တိ။ အရဟန္တော ဝဒါနာတိ ပါပါစာရာ ဟုတွာပိ ‘‘မယံ အရဟန္တော’’တိ ဝဒန္တာ ဝိစရန္တိ။ ဧတေတိ, မဟာရာဇ, ဣမေ ဝါ ပဉ္စ ဇနာ ဟောန္တု အညေ ဝါ, ယာဝန္တော ဒိဋ္ဌိဂတိကာ နာမ, သဗ္ဗေပိ ဧတေ အသပ္ပုရိသာ။ ယမာဟူတိ ယေ အာဟု, ယေ ဝဒန္တိ။

သစေ ဟိ ဝီရိယံ နာဿာတိ, မဟာရာဇ, သစေ ဉာဏသမ္ပယုတ္တံ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ န ဘဝေယျ။ ကမ္မန္တိ ကလျာဏပါပကံ ကမ္မမ္ပိ ယဒိ န ဘဝေယျ။ န ဘရေတိ ဧဝံ သန္တေ ဝဍ္ဎကိံ ဝါ အညေ ဝါ ကာရကေ ရာဇာ န ပေါသေယျ, နပိ ယန္တာနီတိ နပိ တေဟိ သတ္တဘူမိကပါသာဒါဒီနိ ယန္တာနိ ကာရေယျ။ ကိံကာရဏာ? ဝီရိယဿ စေဝ ကမ္မဿ စ အဘာဝါ။ ဥစ္ဆိဇ္ဇေယျာတိ, မဟာရာဇ, ယဒိ ဧတ္တကံ ကာလံ နေဝ ဒေဝေါ ဝဿေယျ, န ဟိမံ ပတေယျ, အထ ကပ္ပုဋ္ဌာနကာလော ဝိယ အယံ လောကော ဥစ္ဆိဇ္ဇေယျ။ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနာ ကထိတနိယာမေန ပန ဥစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ။ ပါလိတေတိ ပါလယတိ။

‘‘ဂဝံ စေ’’တိ စတဿော ဂါထာ ရညော ဓမ္မဒေသနာယမေဝ ဝုတ္တာ, တထာ ‘‘မဟာရုက္ခဿာ’’တိအာဒိကာ။ တတ္ထ မဟာရုက္ခဿာတိ မဓုရအမ္ဗရုက္ခဿ။ အဓမ္မေနာတိ အဂတိဂမနေန။ ရသဉ္စဿ န ဇာနာတီတိ အဓမ္မိကော ရာဇာ ရဋ္ဌဿ ရသံ ဩဇံ န ဇာနာတိ, အာယသမ္ပတ္တိံ န လဘတိ။ ဝိနဿတီတိ သုညံ ဟောတိ, မနုဿာ ဂါမနိဂမေ ဆဍ္ဍေတွာ ပစ္စန္တံ ပဗ္ဗတဝိသမံ ဘဇန္တိ, သဗ္ဗာနိ အာယမုခါနိ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ။ သဗ္ဗောသဓီဟီတိ သဗ္ဗေဟိ မူလတစပတ္တပုပ္ဖဖလာဒီဟိ စေဝ သပ္ပိနဝနီတာဒီဟိ စ ဩသဓေဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ, တာနိ န သမ္ပဇ္ဇန္တိ။ အဓမ္မိကရညော ဟိ ပထဝီ နိရောဇာ ဟောတိ, တဿာ နိရောဇတာယ ဩသဓာနံ ဩဇာ န ဟောတိ, တာနိ ရောဂဉ္စ ဝူပသမေတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဣတိ သော တေဟိ ဝိရုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။

နေဂမေတိ နိဂမဝါသိကုဋုမ္ဗိကေ။ ဟိံသန္တိ ဟိံသန္တော ပီဠေန္တော။ ယေ ယုတ္တာတိ ယေ ကယဝိက္ကယေ ယုတ္တာ အာယာနံ မုခါ ထလဇလပထဝါဏိဇာ, တေ စ ဟိံသန္တော။ ဩဇဒါနဗလီကာရေတိ တတော တတော ဘဏ္ဍာဟရဏသုင်္ကဒါနဝသေန ဩဇဒါနဉ္စေဝ ဆဘာဂဒသဘာဂါဒိဘေဒံ ဗလိဉ္စ ကရောန္တေ။ သ ကောသေနာတိ သော ဧတေ ဟိံသန္တော အဓမ္မိကရာဇာ ဓနဓညေဟိ ပရိဟာယန္တော ကောသေန ဝိရုဇ္ဈတိ နာမ။ ပဟာရဝရခေတ္တညူတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝံ ပဟာရဝရာနံ ခေတ္တံ ဇာနန္တေ ဓနုဂ္ဂဟေ။ သင်္ဂါမေ ကတနိဿမေတိ ယုဒ္ဓေ သုကတကမ္မေ မဟာယောဓေ။ ဥဿိတေတိ ဥဂ္ဂတေ ပညာတေ မဟာမတ္တေ။ ဟိ သယန္တိ ဧဝရူပေ သယံ ဝါ ဟိံသန္တော ပရေဟိ ဝါ ဟိံသာပေန္တော။ ဗလေနာတိ ဗလကာယေန။ တထာဝိဓဉှိ ရာဇာနံ ‘‘အယံ ဗဟုကာရေ အတ္တနော ရဇ္ဇဒါယကေပိ ဟိံသတိ, ကိမင်္ဂံ ပန အမှေ’’တိ အဝသေသာပိ ယောဓာ ဝိဇဟန္တိယေဝ။ ဣတိ သော ဗလေန ဝိရုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။

တထေဝ ဣသယော ဟိံသန္တိ ယထာ စ နေဂမာဒယော, တထေဝ ဧသိတဂုဏေ ပဗ္ဗဇိတေ အက္ကောသနပဟရဏာဒီဟိ ဟိံသန္တော အဓမ္မစာရီ ရာဇာ ကာယဿ ဘေဒါ အပါယမေဝ ဥပေတိ, သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ န သက္ကောတီတိ သဂ္ဂေန ဝိရုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။ ဘရိယံ ဟန္တိ အဒူသိကန္တိ အတ္တနော ဗာဟုစ္ဆာယာယ ဝဍ္ဎိတံ ပုတ္တဓီတာဟိ သံဝဍ္ဎံ သီလဝတိံ ဘရိယံ မိတ္တပတိရူပကာနံ စောရာနံ ဝစနံ ဂဟေတွာ မာရေတိ။ လုဒ္ဓံ ပသဝတေ ဌာနန္တိ သော အတ္တနော နိရယူပပတ္တိံ ပသဝတိ နိပ္ဖါဒေတိ။ ပုတ္တေဟိ စာတိ ဣမသ္မိညေဝ အတ္တဘာဝေ အတ္တနော ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ။

ဧဝမဿ သော တေသံ ပဉ္စန္နံ ဇနာနံ ကထံ ဂဟေတွာ ဒေဝိယာ မာရိတဘာဝဉ္စ ပုတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓဘာဝဉ္စ သန္ဓိမုခေ စောရံ စူဠာယံ ဂဏှန္တော ဝိယ ကထေသိ။ မဟာသတ္တော ဟိ တေသံ အမစ္စာနံ နိဂ္ဂဏှနဉ္စ ဓမ္မဒေသနဉ္စ ဒေဝိယာ တေဟိ မာရိတဘာဝဿ အာဝိကရဏတ္ထဉ္စ တတ္ထ အနုပုဗ္ဗေန ကထံ အာဟရိတွာ ဩကာသံ ကတွာ ဧတမတ္ထံ ကထေသိ။ ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ အတ္တနော အပရာဓံ ဇာနိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ, မဟာရာဇ, ဧဝရူပါနံ ပါပါနံ ကထံ ဂဟေတွာ မာ ပုန ဧဝမကာသီ’’တိ ဝတွာ ဩဝဒန္တော ‘‘ဓမ္မံ စရေ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဓမ္မံ စရေတိ, မဟာရာဇ, ရာဇာ နာမ ဇနပဒံ အဓမ္မိကေန ဗလိနာ အပီဠေန္တော ဇနပဒေ ဓမ္မံ စရေယျ, သာမိကေ အသာမိကေ အကရောန္တော နေဂမေသု ဓမ္မံ စရေယျ, အဋ္ဌာနေ အကိလမေန္တော ဗလေသု ဓမ္မံ စရေယျ။ ဝဓဗန္ဓအက္ကောသပရိဘာသေ ပရိဟရန္တော ပစ္စယေ စ နေသံ ဒဒန္တော ဣသယော န ဝိဟိံသေယျ, ဓီတရော ယုတ္တဋ္ဌာနေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ပုတ္တေ စ သိပ္ပါနိ သိက္ခာပေတွာ သမ္မာ ပရိဟရန္တော ဘရိယံ ဣဿရိယဝေါဿဂ္ဂအလင်္ကာရဒါနသမ္မာနနာဒီဟိ အနုဂ္ဂဏှန္တော ပုတ္တဒါရေ သမံ စရေယျ။ သ တာဒိသောတိ သော တာဒိသော ရာဇာ ပဝေဏိံ အဘိန္ဒိတွာ ဓမ္မေန သမေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ရာဇာဏာယ ရာဇတေဇေန သပတ္တေ သမ္ပကမ္ပေတိ တာသေတိ စာလေတိ။ ‘‘ဣန္ဒောဝါ’’တိ ဣဒံ ဥပမတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ယထာ အသုရေ ဇေတွာ အဘိဘဝိတွာ ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ အသုရာဓိပေါတိ သင်္ချံ ဂတော ဣန္ဒော အတ္တနော သပတ္တဘူတေ အသုရေ ကမ္ပေသိ, တထာ ကမ္ပေတီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ရညော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ စတ္တာရောပိ ကုမာရေ ပက္ကောသာပေတွာ ဩဝဒိတွာ ရညော ကတကမ္မံ ပကာသေတွာ ရာဇာနံ ခမာပေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဣတော ပဋ္ဌာယ အတုလေတွာ ပရိဘေဒကာနံ ကထံ ဂဟေတွာ မာ ဧဝရူပံ သာဟသိကကမ္မံ အကာသိ, တုမှေပိ ကုမာရာ မာ ရညော ဒုဗ္ဘိတ္ထာ’’တိ သဗ္ဗေသံ ဩဝါဒံ အဒါသိ။ အထ နံ ရာဇာ အာဟ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တုမှေသု စ ဒေဝိယာ စ အပရဇ္ဈန္တော ဣမေ နိဿာယ ဧတေသံ ကထံ ဂဟေတွာ ဧတံ ပါပကမ္မံ ကရိံ, ဣမေ ပဉ္စပိ မာရေမီ’’တိ။ န လဗ္ဘာ, မဟာရာဇ, ဧဝံ ကာတုန္တိ။ တေန ဟိ တေသံ ဟတ္ထပါဒေ ဆေဒါပေမီတိ။ ဣဒမ္ပိ န လဗ္ဘာ ကာတုန္တိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တေ သဗ္ဗသံဟရဏေ ကတွာ ပဉ္စစူဠာကရဏဂဒ္ဒူလဗန္ဓနဂေါမယာသိဉ္စနေဟိ အဝမာနေတွာ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ ဗောဓိသတ္တော တတ္ထ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ ရာဇာနံ ဩဝဒိတွာ ဟိမဝန္တံယေဝ ဂန္တွာ ဈာနာဘိညာ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ယာဝဇီဝံ ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော ပညဝါယေဝ ပရပ္ပဝါဒပ္ပမဒ္ဒနောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ပဉ္စ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ပူရဏကဿပမက္ခလိဂေါသာလပကုဓကစ္စာနအဇိတကေသကမ္ဗလနိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တာ အဟေသုံ, ပိင်္ဂလသုနခေါ အာနန္ဒော, မဟာဗောဓိပရိဗ္ဗာဇကော ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

မဟာဗောဓိဇာတကဝဏ္ဏနာ တတိယာ။

ဇာတကုဒ္ဒါနံ –

သနိဠီနိကမဝှယနော ပဌမော, ဒုတိယော ပန သဥမ္မဒန္တိဝရော၊

တတိယော ပန ဗောဓိသိရီဝှယနော, ကထိတာ ပန တီဏိ ဇိနေန သုဘာတိ။

ပဏ္ဏာသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စာ-၂၆၁

၁၉။ သဋ္ဌိနိပါတော

[၅၂၉] ၁။ သောဏကဇာတကဝဏ္ဏနာ

SONAKA-JATAKA^ [247] "A thousand croiims," etc. This is a story told by the Master, while dwelling at Jetavana, concerning the Perfection of Renunciation. On this occasion the Bodhisatta sitting in the Hall of Truth in the midst of the Brethren, as they were singing the praises of the Perfection of Renunciation, said, " Brethren, not now only, but of old also the Tathagata verily left the world and made the Great Renunciation," and so saying he related a story of the past. Once upon a time, the Magadha king reigned in Eajagaha. The Bodhisatta was born to his chief queen and on his naming-day they called him prince Arindama. On the very day of his birth a son was also born him they gave the name of young Sonaka. to the royal chaplain, and to The two lads grew up together and when they were of age they were exceedingly handsome, in appearance not to be distinguished one from another, and they went to Takkasila and, after being trained in all sciences, they left that place with the intention of learning the practical uses of arts and local observances, and gradually in the course of their wanderings found their way to Benares. There they took up their abode in the royal park and next day entered the city. That very day certain men being minded to make an oflfering of food to brahmins provided some rice-porridge and arranged seats, and on seeing these youths approach they brought them into the house and made them sit upon the seats they had prepared. On the seat allotted to the Bodhisatta a white cloth was spread, on that assigned to Sonaka a red woollen rug. On seeing this omen Sonaka at once understood that this day his dear friend Arindama [248] would become king in Benares, and that he would offer him the post of commander-in-chief. After they had finished their meal they returned together to the park. Now it was the seventh day since the king of Benares had died and the royal house was without an heir. So the councillors and the rest after washing themselves, head and all, 1 Compare the story of Darlmukha, No. 378, vol. m. p. 156 (English translation). assembled together and sajdng, " Thou art to go to the house of the man that is worthy to be king," they started the festal car'. On leaving the city it gradually approached the park and stopping at the park gate it stood there, ready for any one tomount upon it. The Bodhisatta lay, with his outer robe wrapped about his head, on the royal slab of stone, while the lad Sonaka sat near him. On hearing the sound of musical instruments Sonaka thought, "Here comes the festal car for Arindama. To-day he will be made king and he will oflfer me the post of commander. But verily I have no desire for rule when he is gone away, I will leave : the world and become an ascetic," and he stood on one side in concealment. The chaplain on entering the park saw the Great Being lying there and ordered his trumpets to be sounded. The Great Being woke up and after turning over and lying for a while he rose up and sat cross-legged on the stone seat. Then the chaplain spreading out his arms in a suppliant attitude cried, "The kingdom. Sire, comes to you.'' "Why, is there no heir to the throne?" "Even so. Sire." "Then it is well," he said. So they sprinkled him to be king then and there. And mounting him on the car they brought him with a vast escort into the city. After a solemn procession round the city he ascended to his palace and in the greatness of his glory he forgot all about young Sonaka. But when the king was gone, Sonaka returned and sat on the stone seat, and so it was that a withered leaf of a sal tree fell from its stalk in front of him, and on seeing it he cried, "Even as this leaf, so will my body fall into decay,'' and acquiring supernatural insight by reflecting on the impermanence of all things he attained to the state of a paccekabuddha, and at this very instant his characteristic as a layman vanished, and the marks of an ascetic became visible, and saying, " There is no more re-birth for me," in the utterance of this aspiration he set out for the cave of Nandamula. And the Great Being after the lapse of forty years remembered Sonaka and said, " Where in the world can Sonaka be 1 " And time after time calling him to mind [249] he found no one to tell him saying, "I have heard of him or I have seen him.'' And sitting cross-legged on a royal throne upon a magnificent dais, surrounded by a company of minstrels and mime dancers, in the enjoyment of his glory, he said, " Whosoever shall hear from some one that Sonaka dwells in such and such a place and shall repeat it to me, to him I promise a hundred pieces of money, but whosoever shall see him with his own eyes and shall tell me, to him I promise a thousand pieces of money," and giving expression to this inspired utterance, in the form of a song, he repeated the first stanza : A thousand crowns for one that sees my friend and playmate dear, A hundred lo I give if one of Sonaka should hear. ! 1 phmsaratha, Jataka in. 238, iv. 39, and especially Mahdjanaka, vi. No. 539. Then a nautch girl, catching it up, as it were, from his very mouth, sang the words, and then another and another took it up till the whole harem, thinking it was a favourite air of the king's, all sang it. And gradually both towns-people and country-folk sang the same song and the king too constantly sang it. At the end of fifty years the king had many sons and daughters, and the eldest son was called prince Dighavu. At this time the paccekabuddha Sonaka thought, "King Arindama is anxious to see me. I will go and explain to him the misery of evil desires and the blessing of Renunciation, and will show him the way to become an ascetic. And by his supernatural power he conveyed himself thither and took a seat in the park. At that moment a boy seven years old, wearing his hair in five knots, was sent there by his mother, and as he was gathering sticks in the park garden he sang over and over again this song. Sonaka called the boy to him and asked him saying, "Why, my lad, do you always sing the same song and never sing anything else 1 Do you not know any other song 1" "I know others, holy Sir, but this is the king's favourite song, and so I constantly sing it.'' " Has any one been found to sing a refrain to this song?" "No, Sir.'' "I will teach you one and then you can go and sing the refrain before the king." " Yes, Sir." So he taught him the refrain 'A thousand crowns' and the rest of it, and when the boy had mastered it, [250] he sent him off, saying, "Go, my lad, and sing this refrain before the king and he will grant you great power. What have you to do with gathering sticks 1 Be off with you as quick as you can." " It is well," said the boy, and having mastered the refrain and saluted Sonaka he said, " Holy Sir, until I bring the king, do you remain here.'' With these words he went off as fast as he could to his mother and said to her, " Dear mother, give me a bath and dress me in my best clothes : to-day will I free you from your poverty." And when be had taken a bath and was smartly dressed, he went to the door of the palace and said, " Porter, go and tell the king and say, ' A certain lad has come and even now stands at the door, prepared to sing a song with you.'" So the porter made haste and told the king. The king summoned him to his presence and said, "Friend, would you sing a song with me?" "Yes, Sire." "Then sing it." "My lord, I will not sing it here, but have a drum beaten through the city and bid the people assemble together. I will sing before the people." The king ordered this to be done, and, taking his seat in the middle of a couch under a magnificent pavilion and assigning a suitable seat to the boy, he said, " Now then sing your song." "Sire," he said, "you sing first and then I will sing a refrain to it." Then the king sang first, repeating this stanza : A thousand crowns for one that sees my friend and playmate dear, A hundred lo I give if one of Sonaka should hear. ! J. V. Then the Master, to make it clear that the boy with his hair dressed in five knots sang a refrain to the song begun by the king, in his Perfect Wisdom ' repeated two lines : ' Then up and spake that little boy five tangled locks he wore The thousand give to me who saw, who heard a hundred more : I'll tell thee news of Sonaka, thy playfellow of yore.' The verses that follow are to be taken in their obvious connexion. [251] Pray in what country, realm, or town hast thou a-wandering been, And where was Sonaka, my friend, I prithee tell me, seen? Within this realm, in thine own park is many a big sal tree With leaves dark green and stems so straight, a pleasant sight to see; Their branches densely interlaced, cloud-like, to heaven they rise. And at their foot lo Sonaka in meditation lies, ! KUed with the Arhat's holy calm, when human passion dies. The king then started in fuU force and levelling the road He made his way straight to the place of Sonaka's abode. There wandering midst an ample grove within his pleasure ground, AU passionless, in saintly bHss, his friend at rest he found. . Without saluting him he sat on one side and, by reason of his being himself given up to evil passion, he fancied he was some poor wretch and addressed him in this stanza : His parents dead, with shaven head, clad in monk's robe I see A wretched Brother in a trance, stretched here beneath this tree. * On hearing this said Sonaka, 'He is no wretched wight Who in his every action. Sire, has aye attained to right. [252] Nay rather wretched those who right neglect and practise ill, Tor evil doer evil doom is destined to fulfil.' Thus did he rebuke the Bodhisatta, and he pretending not to know he was being rebuked, talking in a friendly way with him, declared his name and family and spoke this stanza As king of Kasi I am known, Arindama my name. Since coming here, Sir, hast thou met with aught deserving blame? Then the paccekabuddha said, "Not merely while dwelling here but nowhere else have I met with any discomfort," and he began to tell in verse the blessings of the monk : 'Mongst blessings of poor homeless monk I ever count it one, In jar or maund or granary he stores has hoarded none, But only craves what others leave and lives content thereon. The next of all his blessings this is one deserving praise, He free from blame enjoys his food and no one him gainsays. Third blessing of the monk I hold is this, that aU his days He eats his food in happiness and no one him gainsays. The fourth of all his blessings is that wheresoe'er he goes, He wanders free throughout the realm and no Attachment knows. Fifth blessing this that should the town, wherever he may be, Perish in flames, he suffers not, for nought to burn has he. [253] The sixth of all the blessings he may reckon to his lot, That if the realm should be despoiled, he suffers not a jot. The seventh of the blessings that to poverty he owes. Though robbers should his path beset, and many dangerous foes. With bowl and robe the holy man ever in safety goes. Last blessing this that wheresoe'er our wanderer may fare, Homeless and poor, he journeys on without regret or care. [254] Thus did the paccekabuddha Sonaka tell of the eight blessings of the monk, and even beyond this he could have told of a hundred, nay a thousand immeasurable blessings, but the king being given up to sensual desires cut short his speech, saying, "I have no need of monkish blessings," and to make it clear how devoted he was to evil passions he said Thy many blessings thou mayst praise but what am I to do Who worldly pleasures, Sonaka, so greedily pursue? Dear are all human joys to me and heavenly joys as well. But how to gain both worlds at once, to me, I prithee, tell. Then the paccekabuddha answered him : [255] Who greedily on pleasure bent their worldly lusts would sate. Work wickedness awhile, to be re-born in woeful state. But they who leave desire behind through life all fearless go. And reaching concentration i pure are ne'er re-born to woe. Here tell I thee a parable ; Arindama, give heed, Some that are wise through parable my meaning best may read. See ! borne along on Ganges' flooded tide a carcase vast, A foolish crow thought to himself as it was floating past, 'Oh what a carriage I have found and goodly store of food. Here will I stay both night and day, enjoying blissful mood.' So eats he flesh of elephant and drinks from Ganges' stream. And budging not sees grove and sTirine pass by him in a dream. Thus heedless and on carrion vile so all intent was he. The Ganges swept him headlong to the perils of the sea. But when with food exhausted he, poor bird, essayed a flight. Nor east nor west nor south nor north was any land in sight. Far out at sea, so weak was he,. long ere he reached the shore. Midst countless perils of the deep he feU to rise no more. For crocodiles and monster fish, where our poor flutterer lay. Came ravening all around and quick devoured their quivering prey. So thou and all that greedily pleasures of sense pursue Are deemed as wise as was this crow, till ye all lusts eschew. My parable proclaims the Truth. To it, king, give heed, Thy fame for good or ill will grow according to thy deed. [257] Thus by means of this parable did he admonish the king and, in order to fix it firmly in his mind, he repeated this stanza In pity once, nay even twice, utter the warning word, But keep not on repeating it, like slave before his lord. ' ekodibhava, oonceutration of mind, see E. Morris, P. T. S. J. 1885, p. 32 and Academy, March 27, 1886. Thus in his wisdom infinite did Sonaka the seer Instruct the king, and then in space straightway did disappear. This stanza was inspired by Perfect Wisdom. And the Bodhisatta stood gazing on him as he passed through the air, so long as he remained within the range of his vision, but when he had passed out of sight, he was greatly agitated and thought, " This brahmin, low-born fellow that he is, after scattering the dust from his feet upon my "^ head, though I am sprung from an unbroken line of nobles, [258] has disappeared in the sky : I must to-day renounce the world and become a religious. So in his desire to join the religious and give up his kingdom he repeated a couple of stanzas : Where are my charioteers, despatched a worthy king to find ? I would not longer reign ; henceforth my crown I have resigned. Tomorrow one may die, who knows? I'll be ordained to-day; Lest, like the foolish crow, I fall 'neath passion's baneful sway. On hearing him thus abdicate his throne his councillors said : Thou hast a son, Dighavu named, a goodly prince is he. By sprinkling raise Mm to the throne, for he our king shall be. Then, beginning with the stanza spoken by the king, the verses in due order are to be understood in their obvious connexion Then quickly bring Dighavu here, a goodly prince is he. By sprinkling raise him to the throne, for he your king shall be. When they had brought Dighavu there, their nursing king to be. His sire addressed his darling boy —* an only son was he. Full sixty thousand villages I once did claim as mine. Take them, my son, to thee henceforth my kingdom I resign. Tomorrow one may die, who knows? I'll be ordained to-day; Lest, like the foolish crow, I fall 'neath passion's baneful sway. Lo sixty thousand elephants with splendour all bedight. ! With girths of gold, caparisoned with trappings golden-bright. Each ridden by his own mahout, with spikM hook in hand. Take them, my son, I give them thee as ruler of the land. [259] Tomorrow one may die, who knows? I'U be ordained to-day; Lest, like the foolish crow, I fall 'neath passion's baneful sway. Lo ! sixty thousand horses here, bedecked in bright array —Sindh horses, all of noble breed and fleet of foot are they Each ridden by a henchman bold, with sword and bow in hand. Take them, my son, I give them thee as ruler of the land. Tomorrow one may die, who knows? I'll be ordained to-day; Lest, like the foolish crow, I fall 'neath passion's baneful sway. Lo sixty thousand cars all yoked, with banners flying free. ! With tiger skin and panther hide, a gorgeous sight to see, 1 On a brahmin being called hina-jacco see Buddhist India by E. Davids, p. 60. Each driven by mailed charioteers, all armed with bow in hand, Take them, my son, I give them thee, as ruler of the land. Tomorrow one may die, who knows? I'll be ordained to-day; Lest, like the fooUsh crow, I fall 'neath passion's baneful sway. Lo sixty thousand kine so red, with bulls on every hand, ! Take them, my son, I give them thee as ruler of the land. Tomorrow one may die, who knows ? I'll be ordained to-day Lest, like the foolish crow, I fall 'neath passion's baneful sway. Here twice eight thousand maidens fair in goodly vesture stand. With many a jewelled bracelet decked and rings upon each hand, Take them, my son, I give them thee, as ruler of the land. Tomorrow one may die, who knows? I'll be ordained to-day; Lest, like the foolish crow, I fall 'neath passion's baneful sway. iThey say to me, 'Thy mother dear, alas! poor boy, is dead,' I cannot live without thee too. All joy from life is fled. As close behind old elephant a young one oft is found Moving through mountain-pass or wood, o'er rough or level ground. So bowl in hand I'll follow thee, wherever thou mayst lead, Nor shalt thou find me burdensome or difficult to feed. *As oft some ship of merchants seeking gain at any cost Is swallowed by a whirlpool ^ and both ship and crew are lost, So lest I find a stumbling-block in this accursed boy, Instal him in my palace there all pleasures to enjoy [260] With maids whose hands caressing him with gleaming gold are bright. Like Sakka midst his nymphs divine, he'll ever take delight. Then brought they prince Dighavu to the palace, home of joy, And seeing him these maidens fair addressed the royal boy. 'Who art thou? Angel, minstrel-god, o» Sakka known to fame. Dispensing alms in every town? We fain would learn thy name.' No angel I nor minstrel-god nor Sakka known to fame, But heir to king of Kasi, prince Dighavu is my name. So cherish me and happy be each one as wife I claim. : Then thus imto Dighavu, their hege lord, these maidens said 'Where has the king a refuge gained, and whither is he fled?' The king escaped from miry ways is safe upon dry ground. From thorns and jungle free at last the high road he has found. But I am set upon a path that leads to woeful state, Through thorns and jungle on I press to reach an awful fate. Welcome to us, as lion is to cubs in mountain lair. Bear sway henceforth, our sovereign lord, the true and rightful heir. [261] And having so spoken they all sounded their musical instruments and all manner of song and dance took place, and so great was his glory that the prince intoxicated by it forgot all about his father, but exercising his rule with justice he fared according to his deeds. But the Bodhisatta ' This and the two following stanzas are spoken by the young prince. ^ This and the two following stanzas are spoken by king Arindama. ' The commentary explains vohdra as a monster fish' or ' ' whirlpool.' developed the supernatural faculty resulting from Meditation and passed away to the Brahma world. The Master here ended his lesson and said, " Not now only, Brethren, but • also of old the Tathagata verily made the Great Eenunciation," and he identified the Birth, saying, " At that time the paccekabuddha obtained Nirvana, the son was the young Rahula, and king Arindama was I myself."

ကဿ သုတွာ သတံ ဒမ္မီတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော နေက္ခမ္မပါရမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ဓမ္မသဘာယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ ဝဏ္ဏယန္တာနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ရာဇဂဟေ မဂဓရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ ဗောဓိသတ္တော တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ, နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ ‘‘အရိန္ဒမကုမာရော’’တိ နာမံ ကရိံသု။ တဿ ဇာတဒိဝသေယေဝ ပုရောဟိတဿပိ ပုတ္တော ဇာယိ, ‘‘သောဏကကုမာရော’’တိဿ နာမံ ကရိံသု။ တေ ဥဘောပိ ဧကတောဝ ဝဍ္ဎိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဥတ္တမရူပဓရာ ရူပေန နိဗ္ဗိသေသာ ဟုတွာ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပါ တတော နိက္ခမိတွာ ‘‘သဗ္ဗသမယသိပ္ပဉ္စ ဒေသစာရိတ္တဉ္စ ဇာနိဿာမာ’’တိ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တာ ဗာရာဏသိံ ပတွာ ရာဇုယျာနေ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ နဂရံ ပဝိသိံသု။ တံ ဒိဝသဉ္စ ဧကစ္စေ မနုဿာ ‘‘ဗြာဟ္မဏဝါစနကံ ကရိဿာမာ’’တိ ပါယာသံ ပဋိယာဒေတွာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ အာဂစ္ဆန္တေ တေ ကုမာရေ ဒိသွာ ဃရံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေသုံ။ တတ္ထ ဗောဓိသတ္တဿ ပညတ္တာသနေ သုဒ္ဓဝတ္ထံ အတ္ထတံ အဟောသိ, သောဏကဿ ရတ္တကမ္ဗလံ။ သော တံ နိမိတ္တံ ဒိသွာဝ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပိယသဟာယော အရိန္ဒမကုမာရော ဗာရာဏသိရာဇာ ဘဝိဿတိ, မယှံ ပန သေနာပတိဋ္ဌာနံ ဒဿတီ’’တိ အညာသိ။ တေ ဥဘောပိ ကတဘတ္တကိစ္စာ ဥယျာနမေဝ အဂမံသု။

တဒါ ဗာရာဏသိရညော ကာလကတဿ သတ္တမော ဒိဝသော ဟောတိ, အပုတ္တကံ ရာဇကုလံ။ အမစ္စာဒယော ပါတောဝ သသီသံ နှာတာ သန္နိပတိတွာ ‘‘ရဇ္ဇာရဟဿ သန္တိကံ ဂမိဿတီ’’တိ ဖုဿရထံ ယောဇေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသုံ။ သော နဂရာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇုယျာနံ ဂန္တွာ ဥယျာနဒွါရေ နိဝတ္တိတွာ အာရောဟဏသဇ္ဇော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဗောဓိသတ္တော မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေသသီသံ ပါရုပိတွာ နိပဇ္ဇိ, သောဏကကုမာရော တဿ သန္တိကေ နိသီဒိ။ သော တူရိယသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အရိန္ဒမဿ ဖုဿရထော အာဂစ္ဆတိ, အဇ္ဇေသ ရာဇာ ဟုတွာ မမ သေနာပတိဋ္ဌာနံ ဒဿတိ, န ခေါ ပန မယှံ ဣဿရိယေနတ္ထော, ဧတသ္မိံ ဂတေ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧကမန္တေ ပဋိစ္ဆန္နေ အဋ္ဌာသိ။ ပုရောဟိတော ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ မဟာသတ္တံ နိပန္နကံ ဒိသွာ တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသိ။ မဟာသတ္တော ပဗုဇ္ဈိတွာ ပရိဝတ္တိတွာ ထောကံ နိပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ သိလာပဋ္ဋေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ။ အထ နံ ပုရောဟိတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှိတွာ အာဟ – ‘‘ရဇ္ဇံ တေ, ဒေဝ, ပါပုဏာတီ’’တိ။ ‘‘ကိံ အပုတ္တကံ ရာဇကုလ’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ သာဓူ’’တိ။ အထ နံ တေ တတ္ထေဝ အဘိသိဉ္စိတွာ ရထံ အာရောပေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နဂရံ ပဝေသေသုံ။ သော နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပါသာဒံ အဘိရူဟိ။ သော ယသမဟန္တတာယ သောဏကကုမာရံ န သရိ။

သောပိ တသ္မိံ နဂရံ ပဝိဋ္ဌေ ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ သိလာပဋ္ဋေ နိသီဒိ။ အထဿ ပုရတော ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တံ သာလရုက္ခတော ပဏ္ဍုပလာသံ ပတိ။ သော တံ ဒိသွာဝ ‘‘ယထေဝေတံ, တထာ မမပိ သရီရံ ဇရံ ပတွာ ပတိဿတီ’’တိ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏိ။ တံခဏညေဝဿ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ, ပဗ္ဗဇိတလိင်္ဂံ ပါတုရဟောသိ။ သော ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမာသိ။ မဟာသတ္တောပိ စတ္တာလီသမတ္တာနံ သံဝစ္ဆရာနံ အစ္စယေန သရိတွာ ‘‘ကဟံ နု ခေါ မေ သဟာယော သောဏကော’’တိ သောဏကံ ပုနပ္ပုနံ သရန္တောပိ ‘‘မယာ သုတော ဝါ ဒိဋ္ဌော ဝါ’’တိ ဝတ္တာရံ အလဘိတွာ အလင်္ကတမဟာတလေ ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော ဂန္ဓဗ္ဗနာဋကနစ္စဂီတာဒီဟိ ပရိဝုတော သမ္ပတ္တိမနုဘဝန္တော ‘‘ယော မေ ကဿစိ သန္တိကေ သုတွာ ‘အသုကဋ္ဌာနေ နာမ သောဏကော ဝသတီ’တိ အာစိက္ခိဿတိ, တဿ သတံ ဒဿာမိ, ယော မေ သာမံ ဒိသွာ အာရောစေဿတိ, တဿ သဟဿ’’န္တိ ဧကံ ဥဒါနံ အဘိသင်္ခရိတွာ ဂီတဝသေန ဥဒါနေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ကဿ သုတွာ သတံ ဒမ္မိ, သဟဿံ ဒိဋ္ဌ သောဏကံ၊

ကော မေ သောဏကမက္ခာတိ, သဟာယံ ပံသုကီဠိတ’’န္တိ။

အထဿ မုခတော လုဉ္စန္တီ ဝိယ ဂဟေတွာ ဧကာ နာဋကီတ္ထီ တံ ဂါယိ။ အထညာ အထညာတိ ‘‘အမှာကံ ရညော ပိယဂီတ’’န္တိ သဗ္ဗာ ဩရောဓာ ဂါယိံသု။ အနုက္ကမေန နဂရဝါသိနောပိ ဇာနပဒါပိ တမေဝ ဂီတံ ဂါယိံသု။ ရာဇာပိ ပုနပ္ပုနံ တမေဝ ဂီတံ ဂါယတိ။ ပဏ္ဏာသမတ္တာနံ သံဝစ္ဆရာနံ အစ္စယေန ပနဿ ဗဟူ ပုတ္တဓီတရော အဟေသုံ, ဇေဋ္ဌပုတ္တော ဒီဃာဝုကုမာရော နာမ အဟောသိ။ တဒါ သောဏကပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘အရိန္ဒမရာဇာ မံ ဒဋ္ဌုကာမော, အဟံ တတ္ထ ဂန္တွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စာနိသံသံ ကထေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇနာကာရံ ကရောမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေနာဂန္တွာ ဥယျာနေ နိသီဒိ။ တဒါ ဧကော သတ္တဝဿိကော ပဉ္စစူဠကကုမာရကော မာတရာ ပဟိတော ဂန္တွာ ဥယျာနဝနေ ဒါရူနိ ဥဒ္ဓရန္တော ပုနပ္ပုနံ တမေဝ ဂီတံ ဂါယိ။ အထ နံ သော ပက္ကောသိတွာ ‘‘ကုမာရက, တွံ အညံ အဂါယိတွာ ဧကမေဝ ဂီတံ ဂါယသိ, ကိံ အညံ န ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဇာနာမိ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပန ရညော ဣဒမေဝ ပိယံ, တေန နံ ပုန္နပ္ပုနံ ဂါယာမီ’’တိ။ ‘‘ဧတဿ ပန တေ ဂီတဿ ပဋိဂီတံ ဂါယန္တော ကောစိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ။ ‘‘န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘အဟံ တံ သိက္ခာပေဿာမိ, သက္ခိဿသိ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဋိဂီတံ ဂါယိတု’’န္တိ။ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ။ အထဿ သော ပဋိဂီတံ အာစိက္ခန္တော ‘‘မယှံ သုတွာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ စ ပန တံ ဥယျောဇေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, ကုမာရက, ဣမံ ပဋိဂီတံ ရညာ သဒ္ဓိံ ဂါယာဟိ, ရာဇာ တေ မဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒဿတိ, ကိံ တေ ဒါရူဟိ, ဝေဂေန ယာဟီ’’တိ။

သော ‘‘သာဓူ’’တိ တံ ပဋိဂီတံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ယာဝါဟံ ရာဇာနံ အာနေမိ, တာဝ ဣဓေဝ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ ဝေဂေန မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘အမ္မ, ခိပ္ပံ မံ နှာပေတွာ အလင်္ကရောထ, အဇ္ဇ တံ ဒလိဒ္ဒဘာဝတော မောစေဿာမီ’’တိ ဝတွာ နှာတမဏ္ဍိတော ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘အယျ ဒေါဝါရိက, ‘ဧကော ဒါရကော တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိဂီတံ ဂါယိဿာမီတိ အာဂန္တွာ ဒွါရေ ဌိတော’တိ ရညော အရောစေဟီ’’တိ အာဟ။ သော ဝေဂေန ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ ‘‘အာဂစ္ဆတူ’’တိ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘တာတ, တွံ မယာ သဒ္ဓိံ ပဋိဂီတံ ဂါယိဿသီ’’တိ အာဟ။ ‘‘အာမ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ဂါယဿူ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ န ဂါယာမိ, နဂရေ ပန ဘေရိံ စရာပေတွာ မဟာဇနံ သန္နိပါတာပေထ, မဟာဇနမဇ္ဈေ ဂါယိဿာမီ’’တိ။ ရာဇာ တထာ ကာရေတွာ အလင်္ကတမဏ္ဍပေ ပလ္လင်္ကမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ တဿာနုရူပံ အာသနံ ဒါပေတွာ ‘‘ဣဒါနိ တဝ ဂီတံ ဂါယဿူ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဒေဝ, တုမှေ တာဝ ဂါယထ, အထာဟံ ပဋိဂီတံ ဂါယိဿာမီ’’တိ။ တတော ရာဇာ ပဌမံ ဂါယန္တော ဂါထမာဟ –

စာ-၂၆၄

၁။ ‘‘ကဿ သုတွာ သတံ ဒမ္မိ, သဟဿံ ဒိဋ္ဌ သောဏကံ၊

သော မေ သောဏကမက္ခာတိ, သဟာယံ ပံသုကီဠိတ’’န္တိ။

တတ္ထ သုတွာတိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ နာမ တေ ပိယသဟာယော သောဏကော ဝသတီ’’တိ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ သုတွာ အာရောစေန္တဿ ကဿ သတံ ဒမ္မိ။ ဒိဋ္ဌာတိ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ နာမ မယာ ဒိဋ္ဌော’’တိ ဒိသွာ အာရောစေန္တဿ ကဿ သဟဿံ ဒမ္မီတိ။

ဧဝံ ရညာ ပဌမံ ဥဒါနဂါထာယ ဂီတာယ ပဉ္စစူဠကဒါရကေန ပဋိဂီတဘာဝံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဒီယဍ္ဎဂါထာ အဘာသိ –

၂။ ‘‘အထဗြဝီ မာဏဝကော, ဒဟရော ပဉ္စစူဠကော၊

မယှံ သုတွာ သတံ ဒေဟိ, သဟဿံ ဒိဋ္ဌ သောဏကံ၊

အဟံ တေ သောဏကက္ခိဿံ, သဟာယံ ပံသုကီဠိတ’’န္တိ။

တေန ဝုတ္တဂါထာယ ပန အယမတ္ထော – မဟာရာဇ, ယံ တွံ ‘‘သုတွာ အာရောစေန္တဿ သတံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒသိ, တမ္ပိ မမေဝ ဒေဟိ, ယံ ‘‘ဒိသွာ အာရောစေန္တဿ သဟဿံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒသိ, တမ္ပိ မယှမေဝ ဒေဟိ, အဟံ တေ ပိယသဟာယံ ဣဒါနေဝ ပစ္စက္ခတောဝ ‘‘အယံ သောဏကော’’တိ အာစိက္ခိဿန္တိ။

ဣတော ပရံ သုဝိညေယျာ သမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ –

၃။ ‘‘ကတမသ္မိံ သော ဇနပဒေ, ရဋ္ဌေသု နိဂမေသု စ၊

ကတ္ထ သောဏကမဒ္ဒက္ခိ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော။

၄။ ‘‘တဝေဝ ဒေဝ ဝိဇိတေ, တဝေဝုယျာနဘူမိယံ၊

ဥဇုဝံသာ မဟာသာလာ, နီလောဘာသာ မနောရမာ။

၅။ ‘‘တိဋ္ဌန္တိ မေဃသမာနာ, ရမ္မာ အညောညနိဿိတာ၊

တေသံ မူလမှိ သောဏကော, ဈာယတီ အနုပါဒနော၊

ဥပါဒါနေသု လောကေသု, ဍယှမာနေသု နိဗ္ဗုတော။

စာ-၂၆၅

၆။ ‘‘တတော စ ရာဇာ ပါယာသိ, သေနာယ စတုရင်္ဂိယာ၊

ကာရာပေတွာ သမံ မဂ္ဂံ, အဂမာ ယေန သောဏကော။

၇။ ‘‘ဥယျာနဘူမိံ ဂန္တွာန, ဝိစရန္တော ဗြဟာဝနေ၊

အာသီနံ သောဏကံ ဒက္ခိ, ဍယှမာနေသု နိဗ္ဗုတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဥဇုဝံသာတိ ဥဇုက္ခန္ဓာ။ မဟာသာလာတိ မဟာရုက္ခာ။ မေဃသမာနာတိ နီလမေဃသဒိသာ။ ရမ္မာတိ ရမဏီယာ။ အညောညနိဿိတာတိ သာခါဟိ သာခံ, မူလေန မူလံ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတာ။ တေသန္တိ တေသံ ဧဝရူပါနံ တဝ ဥယျာနဝနေ သာလာနံ ဟေဋ္ဌာ။ ဈာယတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနအာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနသင်္ခါတေဟိ ဈာနေဟိ ဈာယတိ။ အနုပါဒနောတိ ကာမုပါဒါနာဒိဝိရဟိတော။ ဍယှမာနေသူတိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ ဍယှမာနေသု သတ္တေသု။ နိဗ္ဗုတောတိ တေ အဂ္ဂီ နိဗ္ဗာပေတွာ သီတလေန ဟဒယေန ဈာယမာနော တဝ ဥယျာနေ မင်္ဂလသာလရုက္ခမူလေ သိလာပဋ္ဋေ နိသိန္နော ဧသ တေ သဟာယော ကဉ္စနပဋိမာ ဝိယ သောဘမာနော ပဋိမာနေတီတိ။ တတော စာတိ, ဘိက္ခဝေ, တတော သော အရိန္ဒမော ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာဝ ‘‘သောဏကပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပဿိဿာမီ’’တိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပါယာသိ နိက္ခမိ။ ဝိစရန္တောတိ ဥဇုကမေဝ အဂန္တွာ တသ္မိံ မဟန္တေ ဝနသဏ္ဍေ ဝိစရန္တော တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ အာသီနံ အဒ္ဒက္ခိ။

သော တံ အဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ အတ္တနော ကိလေသာဘိရတတ္တာ တံ ‘‘ကပဏော’’တိ မညမာနော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၈။ ‘‘ကပဏော ဝတယံ ဘိက္ခု, မုဏ္ဍော သံဃာဋိပါရုတော၊

အမာတိကော အပိတိကော, ရုက္ခမူလသ္မိ ဈာယတီ’’တိ။

တတ္ထ ဈာယတီတိ နိမ္မာတိကော နိပ္ပိတိကော ကာရုညပ္ပတ္တော ဈာယတိ။

၉။ ‘‘ဣမံ ဝါကျံ နိသာမေတွာ, သောဏကော ဧတဒဗြဝိ၊

န ရာဇ ကပဏော ဟောတိ, ဓမ္မံ ကာယေန ဖဿယံ။

၁၀။ ‘‘ယော စ ဓမ္မံ နိရံကတွာ, အဓမ္မမနုဝတ္တတိ၊

သ ရာဇ ကပဏော ဟောတိ, ပါပေါ ပါပပရာယဏော’’တိ။

တတ္ထ ဣမန္တိ တဿ ကိလေသာဘိရတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အရောစေန္တဿ ဣမံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂရဟဝစနံ သုတွာ။ ဧတဒဗြဝီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ ပကာသေန္တော ဧတံ အဗြဝိ။ ဖဿယန္တိ ဖဿယန္တော ယေန အရိယမဂ္ဂဓမ္မော နာမကာယေန ဖဿိတော, သော ကပဏော နာမ န ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ။ နိရံကတွာတိ အတ္တဘာဝတော နီဟရိတွာ။ ပါပေါ ပါပပရာယဏောတိ သယံ ပါပါနံ ကရဏေန ပါပေါ, အညေသမ္ပိ ကရောန္တာနံ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန ပါပပရာယဏောတိ။

ဧဝံ သော ဗောဓိသတ္တံ ဂရဟိ။ သော အတ္တနော ဂရဟိတဘာဝံ အဇာနန္တော ဝိယ ဟုတွာ နာမဂေါတ္တံ ကထေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော ဂါထမာဟ –

၁၁။ ‘‘အရိန္ဒမောတိ မေ နာမံ, ကာသိရာဇာတိ မံ ဝိဒူ၊

ကစ္စိ ဘောတော သုခဿေယျာ, ဣဓ ပတ္တဿ သောဏကာ’’တိ။

တတ္ထ ကစ္စီတိ အမှာကံ တာဝ န ကိဉ္စိ အဖာသုကံ, ဘောတော ပန ကစ္စိ ဣဓ ပတ္တဿ ဣမသ္မိံ ဥယျာနေ ဝသတော သုခဝိဟာရောတိ ပုစ္ဆတိ။

အထ နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, ‘‘မဟာရာဇ, န ကေဝလံ ဣဓ, အညတြာပိ ဝသန္တဿ မေ အသုခံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ တဿ သမဏဘဒြဂါထာယော နာမ အာရဘိ –

၁၂။ ‘‘သဒါပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

န တေသံ ကောဋ္ဌေ ဩပေန္တိ, န ကုမ္ဘိံ န ကဠောပိယံ၊

ပရနိဋ္ဌိတမေသာနာ, တေန ယာပေန္တိ သုဗ္ဗတာ။

၁၃။ ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

အနဝဇ္ဇပိဏ္ဍော ဘောတ္တဗ္ဗော, န စ ကောစူပရောဓတိ။

၁၄။ ‘‘တတိယမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

နိဗ္ဗုတော ပိဏ္ဍော ဘောတ္တဗ္ဗော, န စ ကောစူပရောဓတိ။

၁၅။ ‘‘စတုတ္ထမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

မုတ္တဿ ရဋ္ဌေ စရတော, သင်္ဂေါ ယဿ န ဝိဇ္ဇတိ။

စာ-၂၆၇

၁၆။ ‘‘ပဉ္စမမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

နဂရမှိ ဍယှမာနမှိ, နာဿ ကိဉ္စိ အဍယှထ။

၁၇။ ‘‘ဆဋ္ဌမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

ရဋ္ဌေ ဝိလုမ္ပမာနမှိ, နာဿ ကိဉ္စိ အဟီရထ။

၁၈။ ‘‘သတ္တမမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

စောရေဟိ ရက္ခိတံ မဂ္ဂံ, ယေ စညေ ပရိပန္ထိကာ၊

ပတ္တစီဝရမာဒါယ, သောတ္ထိံ ဂစ္ဆတိ သုဗ္ဗတော။

၁၉။ ‘‘အဋ္ဌမမ္ပိ ဘဒြမဓနဿ, အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော၊

ယံ ယံ ဒိသံ ပက္ကမတိ, အနပေက္ခောဝ ဂစ္ဆတီ’’တိ။

တတ္ထ အနာဂါရဿာတိ, မဟာရာဇ, ဃရာဝါသံ ပဟာယ အနာဂါရိယဘာဝံ ပတ္တဿ အဓနဿ အကိဉ္စနဿ ဘိက္ခုနော သဗ္ဗကာလံ ဘဒြမေဝ။ န တေသန္တိ, မဟာရာဇ, တေသံ အဓနာနံ ဘိက္ခူနံ န ကောဋ္ဌာဂါရေ ဓနဓညာနိ ဩပေန္တိ, န ကုမ္ဘိယံ, န ပစ္ဆိယံ, တေ ပန သုဗ္ဗတာ ပရနိဋ္ဌိတံ ပရေသံ ဃရေ ပက္ကံ အာဟာရံ သံဃာဋိံ ပါရုပိတွာ ကပါလမာဒါယ ဃရပဋိပါဋိယာ ဧသာနာ ပရိယေသန္တာ တေန တတော လဒ္ဓေန ပိဏ္ဍေန တံ အာဟာရံ နဝန္နံ ပါဋိကုလျာနံ ဝသေန ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဇီဝိတဝုတ္တိံ ယာပေန္တိ။

အနဝဇ္ဇပိဏ္ဍော ဘောတ္တဗ္ဗောတိ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိကာယ အနေသနာယ ဝါ ကုဟနာ လပနာ နေမိတ္တိကတာ နိပ္ပေသိကတာ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာတိ ဧဝရူပေန မိစ္ဆာဇီဝေန ဝါ ဥပ္ပါဒိတာ စတ္တာရော ပစ္စယာ, ဓမ္မေန ဥပ္ပါဒိတာပိ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုတ္တာ သာဝဇ္ဇပိဏ္ဍော နာမ။ အနေသနံ ပန ပဟာယ မိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဥပ္ပါဒိတာ ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုတ္တာ အနဝဇ္ဇပိဏ္ဍော နာမ။ ယေန ဧဝရူပေါ အနဝဇ္ဇပိဏ္ဍော ဘောတ္တဗ္ဗော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော, ယဉ္စ ဧဝရူပံ အနဝဇ္ဇံ ပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇမာနာနံ ပစ္စယေ နိဿာယ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိလေသော န ဥပရောဓတိ န ပီဠေတိ, တဿ ဒုတိယမ္ပိ ဘဒြံ အဓနဿ အနာဂါရဿ ဘိက္ခုနော။

နိဗ္ဗုတောတိ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုနော ဓမ္မေန ဥပ္ပန္နပိဏ္ဍောပိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနော နိဗ္ဗုတပိဏ္ဍော နာမ, ဧကန္တတော ပန ခီဏာသဝဿ ပိဏ္ဍောဝ နိဗ္ဗုတပိဏ္ဍော နာမ။ ကိံကာရဏာ? သော ဟိ ထေယျပရိဘောဂေါ, ဣဏပရိဘောဂေါ, ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ, သာမိပရိဘောဂေါတိ ဣမေသု စတူသု ပရိဘောဂေသု သာမိပရိဘောဂဝသေန တံ ဘုဉ္ဇတိ, တဏှာဒါသဗျံ အတီတော သာမီ ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, န တံ တပ္ပစ္စယာ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိလေသော ဥပရောဓတိ။

မုတ္တဿ ရဋ္ဌေ စရတောတိ ဥပဋ္ဌာကကုလာဒီသု အလဂ္ဂမာနသဿ ဆိန္နဝလာဟကဿ ဝိယ ရာဟုမုခါ ပမုတ္တဿ ဝိမလစန္ဒမဏ္ဍလဿ ဝိယ စ ယဿ ဂါမနိဂမာဒီသု စရန္တဿ ရာဂသင်္ဂါဒီသု ဧကောပိ သင်္ဂေါ နတ္ထိ။ ဧကစ္စော ဟိ ကုလေဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟသောကီ သဟနန္ဒီ, ဧကစ္စော မာတာပိတူသုပိ အလဂ္ဂမာနသော ဝိစရတိ ကောရုနဂရဂါမဝါသီ ဒဟရော ဝိယ, ဧဝရူပဿ ပုထုဇ္ဇနဿပိ ဘဒြမေဝ။

နာဿ ကိဉ္စီတိ ယော ဟိ ဗဟုပရိက္ခာရော ဟောတိ, သော ‘‘မာ မေ စောရာ ပရိက္ခာရေ ဟရိံသူ’’တိ အတိရေကာနိ စ စီဝရာဒီနိ အန္တောနဂရေ ဥပဋ္ဌာကကုလေ နိက္ခိပတိ, အထ နဂရမှိ ဍယှမာနေ ‘‘အသုကကုလေ နာမ အဂ္ဂိ ဥဋ္ဌိတော’’တိ သုတွာ သောစတိ ကိလမတိ, ဧဝရူပဿ ဘဒြံ နာမ နတ္ထိ။ ယော ပန, မဟာရာဇ, သကုဏဝတ္တံ ပူရေတိ, ကာယပဋိဗဒ္ဓပရိက္ခာရောဝ ဟောတိ, တဿ တာဒိသဿ န ကိဉ္စိ အဍယှထ, တေနဿ ပဉ္စမမ္ပိ ဘဒြမေဝ။

ဝိလုမ္ပမာနမှီတိ ဝိလုပ္ပမာနမှိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ အဟီရထာတိ ယထာ ပဗ္ဗတဂဟနာဒီဟိ နိက္ခမိတွာ ရဋ္ဌံ ဝိလုမ္ပမာနေသု စောရေသု ဗဟုပရိက္ခာရဿ အန္တောဂါမေ ဌပိတံ ဝိလုမ္ပတိ ဟရတိ, တထာ ယဿ အဓနဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓပရိက္ခာရဿ န ကိဉ္စိ အဟီရထ တဿ ဆဋ္ဌမ္ပိ ဘဒြမေဝ။

ယေ စညေ ပရိပန္ထိကာတိ ယေ စ အညေပိ တေသု တေသု ဌာနေသု သုင်္ကဂဟဏတ္ထာယ ဌပိတာ ပရိပန္ထိကာ, တေဟိ စ ရက္ခိတံ။ ပတ္တစီဝရန္တိ စောရာနံ အနုပကာရံ သုင်္ကိကာနံ အသုင်္ကာရဟံ မတ္တိကာပတ္တဉ္စေဝ ကတဒဠှီကမ္မပရိဘဏ္ဍံ ပံသုကူလစီဝရဉ္စ အပ္ပဂ္ဃါနိ ကာယဗန္ဓနပရိဿာဝနသူစိဝါသိပတ္တတ္ထဝိကာနိ စာတိ သဗ္ဗေပိ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရေ ကာယပဋိဗဒ္ဓေ ကတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ကေနစိ အဝိဟေဌိယမာနော သောတ္ထိံ ဂစ္ဆတိ။ သုဗ္ဗတောတိ လောဘနီယာနိ ဟိ စီဝရာဒီနိ ဒိသွာ စောရာ ဟရန္တိ, သုင်္ကိကာပိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတဿ ဟတ္ထေ’’တိ ပတ္တတ္ထဝိကာဒီနိ သောဓေန္တိ, သုဗ္ဗတော ပန သလ္လဟုကဝုတ္တိ တေသံ ပဿန္တာနညေဝ သောတ္ထိံ ဂစ္ဆတိ, တေနဿ သတ္တမမ္ပိ ဘဒြမေဝ။

အနပေက္ခောဝ ဂစ္ဆတီတိ ကာယပဋိဗဒ္ဓတော အတိရေကဿ ဝိဟာရေ ပဋိသာမိတဿ ကဿစိ ပရိက္ခာရဿ အဘာဝါ ဝသနဋ္ဌာနံ နိဝတ္တိတွာပိ န ဩလောကေတိ။ ယံ ယံ ဒိသံ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, တံ တံ ဂစ္ဆန္တော အနပေက္ခောဝ ဂစ္ဆတိ အနုရာဓပုရာ နိက္ခမိတွာ ထူပါရာမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒွိန္နံ ကုလပုတ္တာနံ ဝုဍ္ဎတရော ဝိယ။

ဣတိ သောဏကပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အဋ္ဌ သမဏဘဒြကာနိ ကထေသိ။ တတော ဥတ္တရိံ ပန သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ အပရိမာဏာနိ သမဏဘဒြကာနိ ဧသ ကထေတုံ သမတ္ထောယေဝ။ ရာဇာ ပန ကာမာဘိရတတ္တာ တဿ ကထံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘မယှံ သမဏဘဒြကေဟိ အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ အတ္တနော ကာမာဓိမုတ္တတံ ပကာသေန္တော အာဟ –

၂၀။ ‘‘ဗဟူနိ သမဏဘဒြာနိ, ယေ တွံ ဘိက္ခု ပသံသသိ၊

အဟဉ္စ ဂိဒ္ဓေါ ကာမေသု, ကထံ ကာဟာမိ သောဏက။

၂၁။ ‘‘ပိယာ မေ မာနုသာ ကာမာ, အထော ဒိဗျာပိ မေ ပိယာ၊

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဥဘော လောကေ လဘာမသေ’’တိ။

တတ္ထ ဝဏ္ဏေနာတိ ကာရဏေန။

အထ နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဟ –

၂၂။ ‘‘ကာမေ ဂိဒ္ဓါ ကာမရတာ, ကာမေသု အဓိမုစ္စိတာ၊

နရာ ပါပါနိ ကတွာန, ဥပပဇ္ဇန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။

၂၃။ ‘‘ယေ စ ကာမေ ပဟန္တွာန, နိက္ခန္တာ အကုတောဘယာ၊

ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတာ, န တေ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။

၂၄။ ‘‘ဥပမံ တေ ကရိဿာမိ, တံ သုဏောဟိ အရိန္ဒမ၊

ဥပမာယ မိဓေကစ္စေ, အတ္ထံ ဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ။

၂၅။ ‘‘ဂင်္ဂါယ ကုဏပံ ဒိသွာ, ဝုယှမာနံ မဟဏ္ဏဝေ၊

ဝါယသော သမစိန္တေသိ, အပ္ပပညော အစေတသော။

စာ-၂၇၀

၂၆။ ‘‘ယာနဉ္စ ဝတိဒံ လဒ္ဓံ, ဘက္ခော စာယံ အနပ္ပကော၊

တတ္ထ ရတ္တိံ တတ္ထ ဒိဝါ, တတ္ထေဝ နိရတော မနော။

၂၇။ ‘‘ခါဒံ နာဂဿ မံသာနိ, ပိဝံ ဘာဂီရထောဒကံ၊

သမ္ပဿံ ဝနစေတျာနိ, န ပလေတ္ထ ဝိဟင်္ဂမော။

၂၈။ ‘‘တဉ္စ ဩတရဏီ ဂင်္ဂါ, ပမတ္တံ ကုဏပေ ရတံ၊

သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈဂါဟာသိ, အဂတီ ယတ္ထ ပက္ခိနံ။

၂၉။ ‘‘သော စ ဘက္ခပရိက္ခီဏော, ဥဒပတွာ ဝိဟင်္ဂမော၊

န ပစ္ဆတော န ပုရတော, နုတ္တရံ နောပိ ဒက္ခိဏံ။

၃၀။ ‘‘ဒီပံ သော နဇ္ဈဂါဂဉ္ဆိ, အဂတီ ယတ္ထ ပက္ခိနံ၊

သော စ တတ္ထေဝ ပါပတ္ထ, ယထာ ဒုဗ္ဗလကော တထာ။

၃၁။ ‘‘တဉ္စ သာမုဒ္ဒိကာ မစ္ဆာ, ကုမ္ဘီလာ မကရာ သုသူ၊

ပသယှကာရာ ခါဒိံသု, ဖန္ဒမာနံ ဝိပက္ခကံ။

၃၂။ ‘‘ဧဝမေဝ တုဝံ ရာဇ, ယေ စညေ ကာမဘောဂိနော၊

ဂိဒ္ဓါ စေ န ဝမိဿန္တိ, ကာကပညာဝ တေ ဝိဒူ။

၃၃။ ‘‘ဧသာ တေ ဥပမာ ရာဇ, အတ္ထသန္ဒဿနီ ကတာ၊

တွဉ္စ ပညာယသေ တေန, ယဒိ ကာဟသိ ဝါ န ဝါ’’တိ။

တတ္ထ ပါပါနီတိ, မဟာရာဇ, တွံ ကာမဂိဒ္ဓေါ, နရာ စ ကာမေ နိဿာယ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ ပါပါနိ ကတွာ ယတ္ထ သုပိနန္တေပိ ဒိဗ္ဗာ စ မာနုသိကာ စ ကာမာ န လဗ္ဘန္တိ, တံ ဒုဂ္ဂတိံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။ ပဟန္တွာနာတိ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ ပဟာယ။ အကုတောဘယာတိ ရာဂါဒီသု ကုတောစိ အနာဂတဘယာ။ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတာတိ ဧကောဒိဘာဝံ ဧကဝိဟာရိကတံ အဓိဂတာ။ န တေတိ တေ ဧဝရူပါ ပဗ္ဗဇိတာ ဒုဂ္ဂတိံ န ဂစ္ဆန္တိ။

ဥပမံ တေတိ, မဟာရာဇ, ဒိဗ္ဗမာနုသကေ ကာမေ ပတ္ထေန္တဿ ဟတ္ထိကုဏပေ ပဋိဗဒ္ဓကာကသဒိသဿ တဝ ဧကံ ဥပမံ ကရိဿာမိ, တံ သုဏောဟီတိ အတ္ထော။ ကုဏပန္တိ ဟတ္ထိကဠေဝရံ။ မဟဏ္ဏဝေတိ ဂမ္ဘီရပုထုလေ ဥဒကေ။ ဧကော ကိရ မဟာဝါရဏော ဂင်္ဂါတီရေ စရန္တော ဂင်္ဂါယံ ပတိတွာ ဥတ္တရိတုံ အသက္ကေန္တော တတ္ထေဝ မတော ဂင်္ဂါယ ဝုယှိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဝါယသောတိ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဧကော ကာကော။ ယာနဉ္စ ဝတိဒန္တိ သော ဧဝံ စိန္တေတွာ တတ္ထ နိလီယိတွာ ‘‘ဣဒံ မယာ ဟတ္ထိယာနံ လဒ္ဓံ, ဧတ္ထ နိလီနော သုခံ စရိဿာမိ, အယမေဝ စ မေ အနပ္ပကော ဘက္ခော ဘဝိဿတိ, ဣဒါနိ မယာ အညတ္ထ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနမကာသိ။ တတ္ထ ရတ္တိန္တိ တတ္ထ ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ တတ္ထေဝ မနော အဘိရတော အဟောသိ။ န ပလေတ္ထာတိ န ဥပ္ပတိတွာ ပက္ကာမိ။

ဩတရဏီတိ သမုဒ္ဒါဘိမုခီ ဩတရမာနာ။ ‘‘ဩဟာရိဏီ’’တိပိ ပါဌော, သာ သမုဒ္ဒါဘိမုခီ အဝဟာရိဏီတိ အတ္ထော။ အဂတီ ယတ္ထာတိ သမုဒ္ဒမဇ္ဈံ သန္ဓာယာဟ။ ဘက္ခပရိက္ခီဏောတိ ပရိက္ခီဏဘက္ခော။ ဥဒပတွာတိ ခီဏေ စမ္မေ စ မံသေ စ အဋ္ဌိသံဃာတော ဦမိဝေဂေန ဘိန္နော ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိ။ အထ သော ကာကော ဥဒကေ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဥပ္ပတိ, ဧဝံ ဥပ္ပတိတွာတိ အတ္ထော။ အဂတီ ယတ္ထ ပက္ခိနန္တိ ယသ္မိံ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ပက္ခီနံ အဂတိ, တတ္ထ သော ဧဝံ ဥပ္ပတိတော ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဂန္တွာ တတ္ထ ပတိဋ္ဌံ အလဘိတွာ ပုရတ္ထိမံ, တတော ဥတ္တရံ, တတော ဒက္ခိဏန္တိ စတဿောပိ ဒိသာ ဂန္တွာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာနံ န အဇ္ဈဂါ နာဂဉ္ဆီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဝါယသော ဧဝံ ဥပ္ပတိတွာ ပစ္ဆိမာဒီသု ဧကေကံ ဒိသံ အာဂဉ္ဆိ, ဒီပံ ပန နဇ္ဈာဂမာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပါပတ္ထာတိ ပပတိတော။ ယထာ ဒုဗ္ဗလကောတိ ယထာ ဒုဗ္ဗလကော ပတေယျ, တထေဝ ပတိတော။ သုသူတိ သုသုနာမကာ စဏ္ဍမစ္ဆာ။ ပသယှကာရာတိ အနိစ္ဆမာနကံယေဝ ဗလက္ကာရေန။ ဝိပက္ခကန္တိ ဝိဒ္ဓသ္တပက္ခကံ။

ဂိဒ္ဓါ စေ န ဝမိဿန္တီတိ ယဒိ ဂိဒ္ဓါ ဟုတွာ ကာမေ န ဝမိဿန္တိ, န ဆဍ္ဍေဿန္တိ။ ကာကပညာဝ တေတိ ကာကဿ သမာနပညာ ဣတိ တေ ဗုဒ္ဓါဒယော ပဏ္ဍိတာ ဝိဒူ ဝိဒန္တိ, ဇာနန္တီတိ အတ္ထော။ အတ္ထသန္ဒဿနီတိ အတ္ထပ္ပကာသိကာ။ တွဉ္စ ပညာယသေတိ တွဉ္စ ပညာယိဿသိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ, မယာ ဟိတကာမေန တဝ ဩဝါဒေါ ဒိန္နော, တံ ပန တွံ ယဒိ ကာဟသိ, ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿသိ, ယဒိ န ကာဟသိ, ကာမပင်္ကေ နိမုဂ္ဂေါ ဇီဝိတပရိယောသာနေ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿသီတိ ဧဝံ တွမေဝ တေန ကာရဏေန ဝါ အကာရဏေန ဝါ သဂ္ဂေ ဝါ နိရယေ ဝါ ပညာယိဿသိ။ အဟံ ပန သဗ္ဗဘဝေဟိ မုတ္တော အပ္ပဋိသန္ဓိကောတိ။

ဣမံ ပန ဩဝါဒံ ဒေန္တေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန နဒီ ဒဿိတာ, တာယ ဝုယှမာနံ ဟတ္ထိကုဏပံ ဒဿိတံ, ကုဏပခါဒကော ကာကော ဒဿိတော, တဿ ကုဏပံ ခါဒိတွာ ပါနီယပိဝနကာလော ဒဿိတော, ရမဏီယဝနသဏ္ဍဒဿနကာလော ဒဿိတော, ကုဏပဿ နဒိယာ ဝုယှမာနဿ သမုဒ္ဒပဝေသော ဒဿိတော, သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ကာကဿ ဟတ္ထိကုဏပေ ပတိဋ္ဌံ အလဘိတွာ ဝိနာသံ ပတ္တကာလော ဒဿိတော။ တတ္ထ နဒီ ဝိယ အနမတဂ္ဂေါ သံသာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, နဒိယာ ဝုယှမာနံ ဟတ္ထိကုဏပံ ဝိယ သံသာရေ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, ကာကော ဝိယ ဗာလပုထုဇ္ဇနော, ကာကဿ ကုဏပံ ခါဒိတွာ ပါနီယပိဝနကာလော ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဿ ကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သောမနဿိကကာလော, ကာကဿ ကုဏပေ လဂ္ဂဿေဝ ရမဏီယဝနသဏ္ဍဒဿနံ ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဿ ကာမဂုဏေသု လဂ္ဂဿေဝ သဝနဝသေန အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏဒဿနံ, ကုဏပေ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌေ ကာကဿ ပတိဋ္ဌံ လဘိတုံ အသက္ကောန္တဿ ဝိနာသံ ပတ္တကာလော ဝိယ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ကာမဂုဏဂိဒ္ဓဿ ပါပပရာယဏဿ ကုသလဓမ္မေ ပတိဋ္ဌံ လဘိတုံ အသက္ကောန္တဿ မဟာနိရယေ မဟာဝိနာသပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ။

ဧဝမဿ သော ဣမာယ ဥပမာယ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဩဝါဒံ ထိရံ ကတွာ ပတိဋ္ဌပေတုံ ဂါထမာဟ –

၃၄။ ‘‘ဧကဝါစမ္ပိ ဒွိဝါစံ, ဘဏေယျ အနုကမ္ပကော၊

တတုတ္တရိံ န ဘာသေယျ, ဒါသောဝယျဿ သန္တိကေ’’တိ။

တတ္ထ န ဘာသေယျာတိ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တဿ ဟိ တတော ဥတ္တရိံ ဘာသမာနော သာမိကဿ သန္တိကေ ဒါသော ဝိယ ဟောတိ။ ဒါသော ဟိ သာမိကေ ကထံ ဂဏှန္တေပိ အဂ္ဂဏှန္တေပိ ကထေတိယေဝ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတုတ္တရိံ န ဘာသေယျာ’’တိ။

၃၅။ ‘‘ဣဒံ ဝတွာန ပက္ကာမိ, သောဏကော အမိတဗုဒ္ဓိမာ၊

ဝေဟာသေ အန္တလိက္ခသ္မိံ, အနုသာသိတွာန ခတ္တိယ’’န္တိ။ –

အယံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဂါထာ။

တတ္ထ ဣဒံ ဝတွာနာတိ, ဘိက္ခဝေ, သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အမိတာယ လောကုတ္တရဗုဒ္ဓိယာ အမိတဗုဒ္ဓိမာ ဣဒံ ဝတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဥပ္ပတိတွာ ‘‘သစေ ပဗ္ဗဇိဿသိ, တဝေဝ, နော စေ ပဗ္ဗဇိဿသိ, တဝေဝ, ဒိန္နော တေ မယာ ဩဝါဒေါ, အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ ဧဝံ အနုသာသိတွာန ခတ္တိယံ ပက္ကာမိ။

ဗောဓိသတ္တောပိ တံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ယာဝ ဒဿနပထာ ဩလောကေန္တော ဌတွာ တသ္မိံ စက္ခုပထေ အတိက္ကန္တေ သံဝေဂံ ပဋိလဘိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော ဟီနဇစ္စော သမာနော အသမ္ဘိန္နေ ခတ္တိယဝံသေ ဇာတဿ မမ မတ္ထကေ အတ္တနော ပါဒရဇံ ဩကိရန္တော အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဂတော, မယာပိ အဇ္ဇေဝ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော ရဇ္ဇံ နိယျာဒေတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဂါထာဒွယမာဟ –

၃၆။ ‘‘ကော နုမေ ရာဇကတ္တာရော, သုဒ္ဒါ ဝေယျတ္တမာဂတာ၊

ရဇ္ဇံ နိယျာဒယိဿာမိ, နာဟံ ရဇ္ဇေန မတ္ထိကော။

၃၇။ ‘‘အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ၊

မာဟံ ကာကောဝ ဒုမ္မေဓော, ကာမာနံ ဝသမနွဂ’’န္တိ။

တတ္ထ ကော နုမေတိ ကုဟိံ နု ဣမေ။ ရာဇကတ္တာရောတိ ယေ ရာဇာရဟံ အဘိသိဉ္စိတွာ ရာဇာနံ ကရောန္တိ။ သုဒ္ဒါ ဝေယျတ္တမာဂတာတိ သုဒ္ဒါ စ ယေ စ အညေ ဗျတ္တဘာဝံ အာဂတာ မုခမင်္ဂလိကာ။ ရဇ္ဇေန မတ္ထိကောတိ ရဇ္ဇေန အတ္ထိကော။ ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေတိ မရဏံ အဇ္ဇ ဝါ သုဝေ ဝါတိ ဣဒံ ကော ဇာနိတုံ သမတ္ထော။

ဧဝံ ရဇ္ဇံ နိယျာဒေန္တဿ သုတွာ အမစ္စာ အာဟံသု –

၃၈။ ‘‘အတ္ထိ တေ ဒဟရော ပုတ္တော, ဒီဃာဝု ရဋ္ဌဝဍ္ဎနော၊

တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စဿု, သော နော ရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ။

တတော ပရံ ရညာ ဝုတ္တဂါထမာဒိံ ကတွာ ဥဒါနသမ္ဗန္ဓဂါထာ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ –

၃၉။ ‘‘ခိပ္ပံ ကုမာရမာနေထ, ဒီဃာဝုံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနံ၊

တံ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စိဿံ, သော ဝေါ ရာဇာ ဘဝိဿတိ။

စာ-၂၇၄

၄၀။ ‘‘တတော ကုမာရမာနေသုံ, ဒီဃာဝုံ ရဋ္ဌဝဍ္ဎနံ၊

တံ ဒိသွာ အာလပီ ရာဇာ, ဧကပုတ္တံ မနောရမံ။

၄၁။ ‘‘သဋ္ဌိ ဂါမသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော၊

တေ ပုတ္တ ပဋိပဇ္ဇသု, ရဇ္ဇံ နိယျာဒယာမိ တေ။

၄၂။ ‘‘အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ၊

မာဟံ ကာကော ဝ ဒုမ္မေဓော, ကာမာနံ ဝသမနွဂံ။

၄၃။ ‘‘သဋ္ဌိ နာဂသဟဿာနိ, သဗ္ဗာလင်္ကာရဘူသိတာ၊

သုဝဏ္ဏကစ္ဆာ မာတင်္ဂါ, ဟေမကပ္ပနဝါသသာ။

၄၄။ ‘‘အာရူဠှာ ဂါမဏီယေဘိ, တောမရင်္ကုသပါဏိဘိ၊

တေ ပုတ္တ ပဋိပဇ္ဇဿု, ရဇ္ဇံ နိယျာဒယာမိ တေ။

၄၅။ ‘‘အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ၊