ဇာတက-အဋ္ဌကထာ (ပဉ္စ)

၃၈၆။ ‘‘အဒ္ဓါ အညေပိ ဒါယာဒေ, ပုတ္တေ လစ္ဆာမ မာဏဝ၊

တွဉ္စ ဇမ္မ ဝိနဿသု, ယတ္ထ ပတ္တံ န တံ သုဏေ’’တိ။

တတ္ထ ယတ္ထ ပတ္တန္တိ ယတ္ထ ဂတံ တံ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ နာမ ဝသတီ’’တိ န သုဏောမ, တတ္ထ ဂစ္ဆာဟီတိ အတ္ထော။

အထ နံ ဝိနိစ္ဆယံ နေတွာ အပုတ္တဘာဝံ ကတွာ နီဟရာပေသိ။ သော အပရဘာဂေ နိပ္ပစ္စယော ကပဏော ဇိဏ္ဏပိလောတိကံ နိဝါသေတွာ ကပါလဟတ္ထော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အညတရံ ကုဋ္ဋံ နိဿာယ ကာလမကာသိ။ ဣဒံ ကာရဏံ အာဟရိတွာ ကာဠဟတ္ထိ ရညော ဒဿေတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, သစေ တွံ အမှာကံ ဝစနံ န ကရိဿသိ, ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ တေ ကရိဿန္တီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၃၈၇။ ‘‘ဧဝမေဝ တုဝံ ရာဇ, ဒွိပဒိန္ဒ သုဏောဟိ မေ၊

ပဗ္ဗာဇေဿန္တိ တံ ရဋ္ဌာ, သောဏ္ဍံ မာဏဝကံ ယထာ’’တိ။

တတ္ထ ဒွိပဒိန္ဒာတိ ဒွိပဒါနံ ဣန္ဒ, ဘော မဟာရာဇ, မေ မမ ဝစနံ သုဏောဟိ တုဝံ, ဧဝမေဝ သောဏ္ဍံ မာဏဝကံ ယထာ တံ ဘဝန္တံ ရဋ္ဌတော ပဗ္ဗာဇေဿန္တိ။

ဧဝံ ကာဠဟတ္ထိနာ ဥပမာယ အာဟဋာယပိ ရာဇာ တတော ဝိရမိတုံ အသက္ကောန္တော အပရမ္ပိ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေတုံ အာဟ –

၃၈၈။ ‘‘သုဇာတော နာမ နာမေန, ဘာဝိတတ္တာန သာဝကော၊

အစ္ဆရံ ကာမယန္တောဝ, န သော ဘုဉ္ဇိ န သော ပိဝိ။

၃၈၉။ ‘‘ကုသဂ္ဂေနုဒကမာဒါယ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ မိနေ၊

ဧဝံ မာနုသကာ ကာမာ, ဒိဗ္ဗကာမာန သန္တိကေ။

၃၉၀။ ‘‘ဧဝမေဝ အဟံ ကာဠ, ဘုတွာ ဘက္ခံ ရသုတ္တမံ၊

အလဒ္ဓါ မာနုသံ မံသံ, မညေ ဟိဿာမိ ဇီဝိတ’’န္တိ။

ဝတ္ထု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။

တတ္ထ ဘာဝိတတ္တာနာတိ ဘာဝိတစိတ္တာနံ တေသံ ပဉ္စန္နံ ဣသိသတာနံ။ အစ္ဆရံ ကာမယန္တောဝါတိ သော ကိရ တေသံ ဣသီနံ မဟာဇမ္ဗုပေသိယာ ခါဒနကာလေ အနာဂမနံ ဝိဒိတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏာ န အာဂစ္ဆန္တိ, သစေ ကတ္ထစိ ဂတာ, ဇာနိဿာမိ, နော စေ, အထ နေသံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏိဿာမီ’’တိ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဣသိဂဏေ ဝန္ဒိတွာ ဂဏဇေဋ္ဌကဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော နိသိန္နောဝ သူရိယေ အတ္ထင်္ဂတေ ဥယျောဇိယမာနောပိ ‘‘အဇ္ဇ ဣဓေဝ ဝသိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိ။ ရတ္တိဘာဂေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒေဝစ္ဆရာသံဃပရိဝုတော သဒ္ဓိံ အတ္တနော ပရိစာရိကာဟိ ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတုံ အာဂတော, သကလာရာမော ဧကောဘာသော အဟောသိ။ သုဇာတော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဥဋ္ဌာယ ပဏ္ဏသာလဆိဒ္ဒေန ဩလောကေန္တော သက္ကံ ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတုံ အာဂတံ ဒေဝစ္ဆရာပရိဝုတံ ဒိသွာ အစ္ဆရာနံ သဟ ဒဿနေန ရာဂရတ္တော အဟောသိ။ သက္ကော နိသီဒိတွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ ကုဋုမ္ဗိကောပိ ပုနဒိဝသေ ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ, ကော နာမေသ ရတ္တိဘာဂေ တုမှာကံ ဝန္ဒနတ္ထာယ အာဂတော’’တိ? ‘‘သက္ကော, အာဝုသော’’တိ။ ‘‘တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ကာ နာမေတာ’’တိ? ‘‘ဒေဝစ္ဆရာ နာမေတာ’’တိ။ သော ဣသိဂဏံ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အစ္ဆရံ မေ ဒေထ, အစ္ဆရံ မေ ဒေထာ’’တိ ဝိလပိ။ ဉာတကာ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ဘူတာဝိဋ္ဌော နု ခေါ’’တိ အစ္ဆရံ ပဟရိံသု။ သော ‘‘နာဟံ ဧတံ အစ္ဆရံ ကထေမိ, ဒေဝစ္ဆရံ ကထေမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယံ အစ္ဆရာ’’တိ အလင်္ကရိတွာ အာနီတံ ဘရိယမ္ပိ ဂဏိကမ္ပိ ဩလောကေန္တော ‘‘နာယံ အစ္ဆရာ, ယက္ခိနီ ဧသာ, ဒေဝစ္ဆရံ မေ ဒေထာ’’တိ ဝိလပန္တော နိရာဟာရော ဟုတွာ တတ္ထေဝ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘အစ္ဆရံ ကာမယန္တောဝ, န သော ဘုဉ္ဇိ န သော ပိဝီ’’တိ။

ကုသဂ္ဂေနုဒကမာဒါယ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ မိနေတိ, သမ္မ ကာဠဟတ္ထိ, ယော ကုသဂ္ဂေနေဝ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧတ္တကံ သိယာ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒက’’န္တိ တေန သဒ္ဓိံ ဥပမာယ မိနေယျ, သော ကေဝလံ မိနေယျေဝ, ကုသဂ္ဂေ ပန ဥဒကံ အတိပရိတ္တကမေဝ။ ယထာ တံ, ဧဝံ မာနုသကာ ကာမာ ဒိဗ္ဗကာမာနံ သန္တိကေ, တသ္မာ သော သုဇာတော အညံ ဣတ္ထိံ န ဩလောကေသိ, အစ္ဆရမေဝ ပတ္ထေန္တော မတော။ ဧဝမေဝါတိ ယထာ သော ဒိဗ္ဗကာမံ အလဘန္တော ဇီဝိတံ ဇဟိ, ဧဝံ အဟမ္ပိ ဥတ္တမရသံ မနုဿမံသံ အလဘန္တော ဇီဝိတံ ဇဟိဿာမီတိ ဝဒတိ။

တံ သုတွာ ကာဠဟတ္ထိ ‘‘အယံ ရာဇာ အတိဝိယ ရသဂိဒ္ဓေါ, သညာပေဿာမိ န’’န္တိ သကဇာတိကာနံ မံသံ ခါဒိတွာ အာကာသစရာ သုဝဏ္ဏဟံသာပိ တာဝ ဝိနဋ္ဌာတိ ဒဿေတုံ ဂါထာဒွယမာဟ –

၃၉၁။ ‘‘ယထာပိ တေ ဓတရဋ္ဌာ, ဟံသာ ဝေဟာယသင်္ဂမာ၊

အဘုတ္တပရိဘောဂေန, သဗ္ဗေ အဗ္ဘတ္ထတံ ဂတာ။

၃၉၂။ ‘‘ဧဝမေဝ တုဝံ ရာဇ, ဒွိပဒိန္ဒ သုဏောဟိ မေ၊

အဘက္ခံ ရာဇ ဘက္ခေသိ, တသ္မာ ပဗ္ဗာဇယန္တိ တ’’န္တိ။

တတ္ထ အဘုတ္တပရိဘောဂေနာတိ အတ္တနော သမာနဇာတိကာနံ ပရိဘောဂေန။ အဗ္ဘတ္ထတံ ဂတာတိ သဗ္ဗေ မရဏမေဝ ပတ္တာ။ အတီတေ ကိရ စိတ္တကူဋေ သုဝဏ္ဏဂုဟာယံ နဝုတိ ဟံသသဟဿာနိ ဝသန္တိ။ တေ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ န နိက္ခမန္တိ, သစေ နိက္ခမေယျုံ, ဥဒကပုဏ္ဏေဟိ ပတ္တေဟိ ဥပ္ပတိတုံ အသက္ကောန္တာ မဟာသမုဒ္ဒေယေဝ ပတေယျုံ, တသ္မာ န စ နိက္ခမန္တိ။ ဥပကဋ္ဌေ ပန ဝဿကာလေ ဇာတဿရတော သယံဇာတသာလိယော အာဟရိတွာ ဂုဟံ ပူရေတွာ သာလိံ ခါဒန္တာ ဝသန္တိ။ တေသံ ပန ဂုဟံ ပဝိဋ္ဌကာလေ ဂုဟဒွါရေ ဧကော ရထစက္ကပ္ပမာဏော ဥဏ္ဏနာဘိ နာမ မက္ကဋကော ဧကေကသ္မိံ မာသေ ဧကေကံ ဇာလံ ဝိနန္ဓတိ။ တဿ ဧကေကံ သုတ္တံ ဂေါရဇ္ဇုပ္ပမာဏံ ဟောတိ။ ဟံသာ ‘‘တံ ဇာလံ ဘိန္ဒိဿတီ’’တိ ဧကဿ တရုဏဟံသဿ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ဒေန္တိ။ သော ဝိဂတေ ဒေဝေ ပုရတော ဂန္တွာ တံ ဇာလံ ဘိန္ဒတိ။ တေန မဂ္ဂေန သေသာ ဂစ္ဆန္တိ။ အထေကသ္မိံ ကာလေ ပဉ္စ မာသေ ဝဿော ဝုဋ္ဌော အဟောသိ။ ဟံသာ ခီဏဂေါစရာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ မန္တေတွာ ‘‘မယံ ဇီဝန္တာ အဏ္ဍာနိ လဘိဿာမာ’’တိ ပဌမံ အဏ္ဍာနိ ခါဒိံသု, တတော ပေါတကေ, တတော ဇိဏ္ဏဟံသေ။ ပဉ္စမာသစ္စယေန ဝဿံ အပဂတံ။ မက္ကဋကော ပဉ္စ ဇာလာနိ ဝိနန္ဓိ။ ဟံသာ သကဇာတိကာနံ မံသံ ခါဒိတွာ အပ္ပထာမာ ဇာတာ။ ဒွိဂုဏကောဋ္ဌာသလာဘီ ဟံသတရုဏော ဇာလေ ပဟရိတွာ စတ္တာရိ ဘိန္ဒိ, ပဉ္စမံ ဆိန္ဒိတုံ နာသက္ခိ, တတ္ထေဝ လဂ္ဂိ။ အထဿ သီသံ ဝိဇ္ဈိတွာ မက္ကဋကော လောဟိတံ ပိဝိ။ အညောပိ အာဂန္တွာ ဇာလံ ပဟရိ, သောပိ တတ္ထေဝ လဂ္ဂီတိ ဧဝံ သဗ္ဗေသံ မက္ကဋကော လောဟိတံ ပိဝိ။ တဒါ ဓတရဋ္ဌကုလံ ဥစ္ဆိန္နန္တိ ဝဒန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ အဗ္ဘတ္ထတံဂတာ’’တိ။

ဧဝမေဝ တုဝန္တိ ယထာ ဧတေ ဟံသာ အဘက္ခံ သကဇာတိကမံသံ ခါဒိံသု, တထာ တွမ္ပိ ခါဒသိ, သကလနဂရံ ဘယပ္ပတ္တံ, ဝိရမ, မဟာရာဇာတိ။ တသ္မာ ပဗ္ဗာဇယန္တိ တန္တိ ယသ္မာ အဘက္ခံ သကဇာတိကမံသံ ဘက္ခေသိ, တသ္မာ ဣမေ နဂရဝါသိနော တံ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇယန္တိ။

ရာဇာ အညမ္ပိ ဥပမံ ဝတ္တုကာမော အဟောသိ။ နာဂရာ ပန ဥဋ္ဌာယ, ‘‘သာမိ သေနာပတိ, ကိံ ကရောသိ, ကိံ မနုဿမံသခါဒကံ စောရံ ဂဟေတွာ ဝိစရသိ, သစေ န ဝိရမိဿတိ, ရဋ္ဌတော နံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ ဝတွာ နာဿ ကထေတုံ အဒံသု။ ရာဇာ ဗဟူနံ ကထံ သုတွာ ဘီတော ပုန ဝတ္တုံ နာသက္ခိ။ ပုနပိ နံ သေနာပတိ ‘‘ကိံ မဟာရာဇ ဝိရမိတုံ သက္ခိဿသိ, ဥဒါဟု န သက္ခိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘န သက္ကောမီ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗံ ဩရောဓဂဏဉ္စ ပုတ္တဓီတရော စ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေ ပဿေ ဌပေတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, ဣမေ ဉာတိမဏ္ဍလေ စေဝ အမစ္စဂဏဉ္စ ရဇ္ဇသိရိဉ္စ ဩလောကေဟိ, မာ ဝိနဿိ, ဝိရမ မနုဿမံသတော’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘န မယှံ ဧတေ မနုဿမံသတော ပိယတရာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တေန ဟိ, မဟာရာဇ, ဣမမှာ နဂရာ စ ရဋ္ဌာ စ နိက္ခမထာ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ကာဠဟတ္ထိ, န မေ ရဇ္ဇေနတ္ထော, နဂရာ နိက္ခမာမိ, ဧကံ ပန မေ ခဂ္ဂဉ္စ ရသကဉ္စ ဘာဇနဉ္စ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ အထဿ ခဂ္ဂဉ္စ မံသပစနဘာဇနဉ္စ ပစ္ဆိဉ္စ ဥက္ခိပါပေတွာ ရသကဉ္စ ဒတွာ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ ကရိံသု။

သော ခဂ္ဂဉ္စ ရသကဉ္စ အာဒါယ နဂရာ နိက္ခမိတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဧကသ္မိံ နိဂြောဓမူလေ ဝသနဋ္ဌာနံ ကတွာ တတ္ထ ဝသန္တော အဋဝိမဂ္ဂေ ဌတွာ မနုဿေ မာရေတွာ အာဟရိတွာ ရသကဿ ဒေတိ။ သောပိဿ မံသံ ပစိတွာ ဥပနာမေတိ။ ဧဝံ ဥဘောပိ ဇီဝန္တိ။ မနုဿဂဟဏကာလေ ‘‘အဟံ အရေ မနုဿစောရော ပေါရိသာဒေါ’’တိ ဝတွာ တသ္မိံ ပက္ခန္တေ ကောစိ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ, သဗ္ဗေ ဘူမိယံ ပတန္တိ။ တေသု ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောသီသံ ကတွာ အာဟရိတွာ ရသကဿ ဒေတိ။ သော ဧကဒိဝသံ အရညေ ကဉ္စိ မနုဿံ အလဘိတွာ အာဂတော ရသကေန ‘‘ကိံ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥဒ္ဓနေ ဥက္ခလိံ အာရောပေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မံသံ ကဟံ, ဒေဝါ’’တိ? ‘‘လဘိဿာမဟံ မံသ’’န္တိ။ သော ‘‘နတ္ထိ မေ ဒါနိ ဇီဝိတ’’န္တိ ကမ္ပမာနော ဥဒ္ဓနေ အဂ္ဂိံ ကတွာ ဥက္ခလိံ အာရောပေသိ။ အထ နံ ပေါရိသာဒေါ အသိနာ မာရေတွာ မံသံ ပစိတွာ ခါဒိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဧကကောဝ ဇာတော သယမေဝ ပစိတွာ ခါဒတိ။ ‘‘ပေါရိသာဒေါ မဂ္ဂေ မဂ္ဂပဋိပန္နေ ဟနတီ’’တိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော အဟောသိ။

တဒါ ဧကော သမ္ပန္နဝိဘဝေါ ဗြာဟ္မဏော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဝေါဟာရံ ကရောန္တော ပုဗ္ဗန္တတော အပရန္တံ သဉ္စရတိ။ သော စိန္တေသိ – ‘‘ပေါရိသာဒေါ နာမ ကိရ စောရော အန္တရာမဂ္ဂေ မနုဿေ မာရေသိ, ဓနံ ဒတွာ တံ အဋဝိံ အတိက္ကမိဿာမီ’’တိ။ သော အဋဝိမုခဝါသီနံ မနုဿာနံ ‘‘တုမှေ မံ အဋဝိတော အတိက္ကာမေထာ’’တိ သဟဿံ ဒတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ဂစ္ဆန္တော စ ဗြာဟ္မဏော သဗ္ဗသတ္ထံ ပုရတော ကတွာ သယံ နှာတာနုလိတ္တော သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော သေတဂေါဏယုတ္တေ သုခယာနကေ နိသိန္နော တေဟိ အဋဝိဝါသိကပုရိသေဟိ ပရိဝုတော သဗ္ဗပစ္ဆတော အဂမာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ပေါရိသာဒေါ ရုက္ခံ အာရုယှ ပုရိသေ ဥပဓာရေန္တော သေသမနုဿေသု ‘‘ကိံ ဣမေသု မယာ ခါဒိတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ ဝိဂတစ္ဆန္ဒော ဟုတွာ ဗြာဟ္မဏံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ တံ ခါဒိတုကာမတာယ ပဂ္ဃရိတခေဠော အဟောသိ။ သော တသ္မိံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတေ ရုက္ခတော ဩရုယှ ‘‘အဟံ အရေ ပေါရိသာဒေါ’’တိ နာမံ တိက္ခတ္တုံ သာဝေတွာ ခဂ္ဂံ ပရိဝတ္တေန္တော ဝါလုကာယ တေသံ အက္ခီနိ ပူရေန္တော ဝိယ ပက္ခန္ဒိ။ ဧကောပိ ဌာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဘူမိယံ ဥရေန နိပဇ္ဇိံသု။ သော သုခယာနကေ နိသိန္နံ ဗြာဟ္မဏံ ပါဒေ ဂဟေတွာ ပိဋ္ဌိယံ အဓောသီသကံ ဩလမ္ဗေတွာ သီသံ ဂေါပ္ဖကေဟိ ပဟရန္တော ဥက္ခိပိတွာ ပါယာသိ။

တဒါ တေ ပုရိသာ ဥဋ္ဌာယ, ‘‘ဘော, ပုရိသာ မယံ ဗြာဟ္မဏဿ ဟတ္ထတော ကဟာပဏသဟဿံ ဂဏှိမှာ, ကော နာမ အမှာကံ ပုရိသကာရော, သက္ကောန္တာ ဝါ အသက္ကောန္တာ ဝါ ထောကံ အနုဗန္ဓာမာ’’တိ ဝတွာ အနုဗန္ဓိံသု။ ပေါရိသာဒေါပိ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ကဉ္စိ အဒိတွာ သဏိကံ ပါယာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ထာမသမ္ပန္နော ဧကော သူရပုရိသော ဝေဂေန တံ ပါပုဏိ။ သော တံ ဒိသွာ ဧကံ ဝတိံ လင်္ဃန္တော ခဒိရခါဏုကံ အက္ကမိ, ခါဏုကော ပိဋ္ဌိပါဒေန နိက္ခမိ။ လောဟိတေန ပဂ္ဃရန္တေန လင်္ဃမာနော ယာတိ။ အထ နံ သော ဒိသွာ, ‘‘ဘော, မယာ ဧသ ဝိဒ္ဓေါ, ကေဝလံ တုမှေ ပစ္ဆတော ဧထ, ဂဏှိဿာမိ န’’န္တိ အာဟ။ တေ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ ဉတွာ တံ အနုဗန္ဓိံသု။ သော တေဟိ အနုဗဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ဗြာဟ္မဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အတ္တာနံ သောတ္ထိမကာသိ။ အထ အဋဝိဝါသိကပုရိသာ ဗြာဟ္မဏဿ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ကိံ အမှာကံ စောရေနာ’’တိ တတော နိဝတ္တိံသု။

ပေါရိသာဒေါပိ အတ္တနော နိဂြောဓမူလံ ဂန္တွာ ပါရောဟန္တရံ ပဝိသိတွာ နိပန္နော, ‘‘အယျေ ရုက္ခဒေဝတေ, သစေ မေ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေယေဝ ဝဏံ ဖာသုကံ ကာတုံ သက္ခိဿသိ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဧကသတခတ္တိယာနံ ဂလလောဟိတေန တဝ ခန္ဓံ ဓောဝိတွာ အန္တေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ပဉ္စမဓုရမံသေန ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ အာယာစနံ ကရိ။ တဿ အန္နပါနမံသံ အလဘန္တဿ သရီရံ သုဿိတွာ အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ဝဏော ဖာသုကော အဟောသိ။ သော ဒေဝတာနုဘာဝေန တဿ ဖာသုကဘာဝံ သလ္လက္ခေသိ။ သော ကတိပါဟံ မနုဿမံသံ ခါဒိတွာ ဗလံ ဂဟေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဗဟုပကာရာ မေ ဒေဝတာ, အာယာစနာ အဿာ မုစ္စိဿာမီ’’တိ။ သော ခဂ္ဂံ အာဒါယ ရုက္ခမူလတော နိက္ခမိတွာ ‘‘ရာဇာနော အာနေဿာမီ’’တိ ပါယာသိ။ အထ နံ ပုရိမဘဝေ ယက္ခကာလေ ဧကတော မနုဿမံသခါဒကော သဟာယကယက္ခော အနုဝိစရန္တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မမ အတီတဘဝေ သဟာယော’’တိ ဉတွာ, ‘‘သမ္မ, မံ သဉ္ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘န သဉ္ဇာနာမီ’’တိ။ အထဿ ပုရိမဘဝေ ကတကာရဏံ ကထေသိ။ သော တံ သဉ္ဇာနိတွာ ပဋိသန္ထာရမကာသိ။ ‘‘ကဟံ နိဗ္ဗတ္တောသီ’’တိ ပုဋ္ဌော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇိတကာရဏဉ္စ ဣဒါနိ ဝသနဋ္ဌာနဉ္စ ခါဏုနာ ဝိဒ္ဓကာရဏဉ္စ ဒေဝတာယ အာယာစနာမောစနတ္ထံ ဂမနကာရဏဉ္စ သဗ္ဗံ အာရောစေတွာ ‘‘တယာပိ မမေတံ ကိစ္စံ နိတ္ထရိတဗ္ဗံ, ဥဘောပိ ဂစ္ဆာမ, သမ္မာ’’တိ အာဟ။ ‘‘သမ္မ န ဂစ္ဆေယျာဟံ, ဧကံ ပန မေ ကမ္မံ အတ္ထိ, အဟံ ခေါ ပန အနဂ္ဃံ ပဒလက္ခဏံ နာမ ဧကံ မန္တံ ဇာနာမိ, သော ဗလဉ္စ ဇဝဉ္စ သဒ္ဒဉ္စ ကရောတိ, တံ မန္တံ ဂဏှာဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ယက္ခောပိဿ တံ ဒတွာ ပက္ကာမိ။

ပေါရိသာဒေါ မန္တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝါတဇဝေါ အတိသူရော အဟောသိ။ သော သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေယေဝ ဧကသတရာဇာနော ဥယျာနာဒီနိ ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ဝါတဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ ‘‘အဟံ အရေ မနုဿစောရော ပေါရိသာဒေါ’’တိ နာမံ သာဝေတွာ ဝဂ္ဂန္တော နဒန္တော ဘယပ္ပတ္တေ ကတွာ ပါဒေ ဂဟေတွာ အဓောသီသကေ ကတွာ ပဏှိယာ သီသံ ပဟရန္တော ဝါတဝေဂေန နေတွာ ဟတ္ထတလေသု ဆိဒ္ဒါနိ ကတွာ ရဇ္ဇုယာ အာဝုနိတွာ နိဂြောဓရုက္ခေ ဩလမ္ဗေသိ အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလီဟိ ဘူမိယံ ဖုသမာနာဟိ။ တေ သဗ္ဗေ ရာဇာနော ဝါတေ ပဟရန္တေ မိလာတကုရဏ္ဍကဒါမာနိ ဝိယ ပရိဝတ္တန္တာ ဩလမ္ဗိံသု။ ‘‘သုတသောမော ပန မေ ပိဋ္ဌိအာစရိယော ဟောတိ, သစေ ဂဏှိဿာမိ, သကလဇမ္ဗုဒီပေါ တုစ္ဆော ဘဝိဿတီ’’တိ တံ န နေသိ။ သော ‘‘ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ အဂ္ဂိံ ကတွာ သူလေ တစ္ဆန္တော နိသီဒိ။ ရုက္ခဒေဝတာ တံ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘မယှံ ကိရေသ ဗလိကမ္မံ ကရောတိ, ဝဏမ္ပိဿ မယာ ကိဉ္စိ ဖာသုကံ ကတံ နတ္ထိ, ဣဒါနိ ဣမေသံ မဟာဝိနာသံ ကရိဿတိ, ကိံ နု ခေါ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘အဟံ ဧတံ ဝါရေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ စာတုမဟာရာဇိကာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ ကထေတွာ ‘‘နိဝါရေထ န’’န္တိ အာဟ။ တေဟိပိ ‘‘န မယံ ပေါရိသာဒဿ ကမ္မံ နိဝါရေတုံ သက္ခိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကော သက္ခိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သက္ကော, ဒေဝရာဇာ’’တိ သုတွာ သက္ကံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ ကထေတွာ ‘‘နိဝါရေထ န’’န္တိ အာဟ။ သောပိ ‘‘နာဟံ သက္ကောမိ နိဝါရေတုံ, သမတ္ထံ ပန အာစိက္ခိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကောနာမော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သဒေဝကေ လောကေ အညော နတ္ထိ, ကုရုရဋ္ဌေ ပန ဣန္ဒပတ္ထနဂရေ ကောရဗျရာဇပုတ္တော သုတသောမော နာမ တံ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကတွာ ဒမေဿတိ, ရာဇူနဉ္စ ဇီဝိတံ ဒဿတိ, တဉ္စ မနုဿမံသာ ဩရမာပေဿတိ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ အမတံ ဝိယ ဓမ္မံ အဘိသိဉ္စိဿတိ, သစေပိ ရာဇူနံ ဇီဝိတံ ဒါတုကာမော, ‘သုတသောမံ အာနေတွာ ဗလိကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝဒေဟီ’’တိ အာဟ။

သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ခိပ္ပံ အာဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတဝေသေန တဿ အဝိဒူရေ ပါယာသိ။ သော ပဒသဒ္ဒေန ‘‘ရာဇာ နု ခေါ ကောစိ ပလာတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ခတ္တိယာဝ, ဣမံ ဂဟေတွာ ဧကသတံ ပူရေတွာ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ အသိဟတ္ထော အနုဗန္ဓိ, တိယောဇနံ အနုဗန္ဓိတွာပိ တံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ, ဂတ္တေဟိ သေဒါ မုစ္စိံသု။ သော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ဟတ္ထိမ္ပိ အဿမ္ပိ ရထမ္ပိ ဓာဝန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဏှာမိ, အဇ္ဇ ဣမံ ပဗ္ဗဇိတံ သကာယ ဂတိယာ ဂစ္ဆန္တံ သဗ္ဗထာမေန ဓာဝန္တောပိ ဂဏှိတုံ န သက္ကောမိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ။ တတော သော ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ဝစနကရာ ဟောန္တိ, ‘တိဋ္ဌာ’တိ နံ ဝတွာ ဌိတံ ဂဟေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တိဋ္ဌ, သမဏာ’’တိ အာဟ။ ‘‘အဟံ တာဝ ဌိတော, တွံ ပန ဓာဝိတုံ ဝါယာမမကာသီ’’တိ။ အထ နံ, ‘‘ဘော, ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ဇီဝိတဟေတုပိ အလိကံ န ဘဏန္တိ, တွံ ပန မုသာဝါဒံ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၃၉၃။ ‘‘တိဋ္ဌာဟီတိ မယာ ဝုတ္တော, သော တွံ ဂစ္ဆသိ ပမ္မုခေါ၊

အဋ္ဌိတော တွံ ဌိတောမှီတိ, လပသိ ဗြဟ္မစာရိနိ၊

ဣဒံ တေ သမဏာယုတ္တံ, အသိဉ္စ မေ မညသိ ကင်္ကပတ္တ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – သမဏ, တိဋ္ဌာဟိ ဣတိ ဝစနံ မယာ ဝုတ္တော သော တွံ ပမ္မုခေါ ပရမ္မုခေါ ဟုတွာ ဂစ္ဆသိ, ဗြဟ္မစာရိနိ အဋ္ဌိတော သမာနော တွံ ဌိတော အမှိ ဣတိ လပသိ, အသိဉ္စ မေ ကင်္ကပတ္တံ မညသီတိ။

တတော ဒေဝတာ ဂါထာဒွယမာဟ –

၃၉၄။ ‘‘ဌိတောဟမသ္မီ သဓမ္မေသု ရာဇ, န နာမဂေါတ္တံ ပရိဝတ္တယာမိ၊

စောရဉ္စ လောကေ အဌိတံ ဝဒန္တိ၊

အာပါယိကံ နေရယိကံ ဣတော စုတံ။

၃၉၅။ ‘‘သစေ တွံ သဒ္ဒဟသိ ရာဇ, သုတံ ဂဏှာဟိ ခတ္တိယ၊

တေန ယညံ ယဇိတွာန, ဧဝံ သဂ္ဂံ ဂမိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ သဓမ္မေသူတိ, မဟာရာဇ, အဟံ သကေသု ဒသသု ကုသလကမ္မပထဓမ္မေသု ဌိတော အသ္မိ ဘဝါမိ။ န နာမဂေါတ္တန္တိ တွံ ပုဗ္ဗေ ဒဟရကာလေ ဗြဟ္မဒတ္တော ဟုတွာ ပိတရိ ကာလကတေ ဗာရာဏသိံ ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ဗာရာဏသိရာဇာ ဇာတော, တံ နာမံ ဇဟိတွာ ပေါရိသာဒေါ ဟုတွာ ဣဒါနိ ကမ္မာသပါဒေါ ဇာတော, ခတ္တိယကုလေ ဇာတောပိ အဘက္ခံ မနုဿမံသံ ယသ္မာ ဘက္ခေသိ, တသ္မာ အတ္တနော နာမဂေါတ္တံ ယထာ ပရိဝတ္တေသိ, တထာ အဟံ အတ္တနော နာမဂေါတ္တံ န ပရိဝတ္တယာမိ။ စောရဉ္စာတိ လောကေ စောရဉ္စ ဒသကုသလကမ္မပထေသု အဌိတံ နာမ ဝဒန္တိ။ ဣတော စုတန္တိ ဣတော စုတံ ဟုတွာ အပါယေ နိရယေ ပတိဋ္ဌိတံ။ ခတ္တိယ, ဘူမိပါလ မဟာရာဇ, တွံ မမ ဝစနံ သစေ သဒ္ဒဟသိ, သုတသောမံ ဂဏှာဟိ, တေန သုတသောမေန ယညံ ယဇိတွာန ဧဝံ သဂ္ဂံ ဂမိဿသိ။ ဘော, ပေါရိသာဒ မုသာဝါဒိ တယာ မယှံ ‘‘သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇာနော အာနေတွာ ဗဟိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဋိဿုတံ, ဣဒါနိ ယေ ဝါ တေ ဝါ ဒုဗ္ဗလရာဇာနော အာနေသိ, ဇမ္ဗုဒီပတလေ ဇေဋ္ဌကံ သုတသောမရာဇာနံ သစေ တွံ န အာနေဿသိ, ဝစနံ တေ မုသာ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ သုတသောမံ ဂဏှာဟီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဒေဝတာ ပဗ္ဗဇိတဝေသံ အန္တရဓာပေတွာ သကေန ဝဏ္ဏေန အာကာသေ တရုဏသူရိယော ဝိယ ဇလမာနာ အဋ္ဌာသိ။ သော တဿာ ကထံ သုတွာ ရူပဉ္စ ဩလောကေတွာ ‘‘ကာသိ တွ’’န္တိ အာဟ။ ဣမသ္မိံ ‘‘ရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ’’တိ။ သော ‘‘ဒိဋ္ဌာ မေ အတ္တနော, ဒေဝတာ’’တိ တုဿိတွာ, ‘‘သာမိ ဒေဝရာဇ, မာ သုတသောမဿ ကာရဏာ စိန္တယိ, အတ္တနော ရုက္ခံ ပဝိသာ’’တိ အာဟ။ ဒေဝတာ တဿ ပဿန္တဿေဝ ရုက္ခံ ပါဝိသိ။ တသ္မိံ ခဏေ သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော, စန္ဒော ဥဂ္ဂတော။ ပေါရိသာဒေါ ဝေဒင်္ဂကုသလော နက္ခတ္တစာရံ ဇာနာတိ။ သော နဘံ ဩလောကေတွာ ‘‘သွေ ဖုဿနက္ခတ္တံ ဘဝိဿတိ, သုတသောမော နှာယိတုံ ဥယျာနံ ဂမိဿတိ, တတ္ထ ဂဏှိဿာမိ, အာရက္ခော ပနဿ မဟာ ဘဝိဿတိ, သမန္တာ တိယောဇနံ သကလနဂရဝါသိနော ရက္ခန္တာ စရိဿန္တိ, အသံဝိဟိတေ အာရက္ခေ ပဌမယာမေယေဝ မိဂါဇိနံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိံ ဩတရိတွာ ဌဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပေါက္ခရဏိံ ဩရုယှ ပဒုမပတ္တေန သီသံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ။ တဿ တေဇေန မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော ဩသက္ကိတွာ ဥဒကပရိယန္တေ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂါ ဟုတွာ ဝိစရိံသု။

ကုတော ပန လဒ္ဓေါယံ တေဇောတိ? ပုဗ္ဗယောဂဝသေန။ သော ဟိ ကသပဒသဗလဿ ကာလေ ခီရသလာကဘတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ, တေန မဟာထာမော အဟောသိ။ အဂ္ဂိသာလဉ္စ ကာရေတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ သီတဝိနောဒနတ္ထံ အဂ္ဂိဉ္စ ဒါရူနိ စ ဒါရုစ္ဆေဒနဝါသိဉ္စ ဖရသုဉ္စ အဒါသိ, တေန တေဇဝါ အဟောသိ။

ဧဝံ တသ္မိံ အန္တောဥယျာနံ ဂတေယေဝ ဗလဝပစ္စူသသမယေ သမန္တာ တိယောဇနံ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု။ ရာဇာပိ ပါတောဝ ဘုတ္တပါတရာသော အလင်္ကတဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝုတော နဂရတော နိက္ခမိ။ တဒါ တက္ကသိလတော နန္ဒော နာမ ဗြာဟ္မဏော စတဿော သတာရဟာ ဂါထာယော အာဒါယ ဝီသတိယောနဇသတံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ တံ နဂရံ ပတွာ ဒွါရဂါမေ ဝသိတွာ သူရိယေ ဥဂ္ဂတေ နဂရံ ပဝိသန္တော ရာဇာနံ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခန္တံ ဒိသွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဇယာပေသိ။ ရာဇာ ဒိသာစက္ခုကော ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တော ဥန္နတပ္ပဒေသေ ဌိတဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပသာရိတဟတ္ထံ ဒိသွာ ဟတ္ထိနာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ –

၃၉၆။ ‘‘ကိသ္မိံ နု ရဋ္ဌေ တဝ ဇာတိဘူမိ, အထ ကေန အတ္ထေန ဣဓာနုပတ္တော၊

အက္ခာဟိ မေ ဗြာဟ္မဏ ဧတမတ္ထံ, ကိမိစ္ဆသီ ဒေမိ တယဇ္ဇ ပတ္ထိတ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – ဘော ဗြာဟ္မဏ, တဝ ဇာတိဘူမိ ကိသ္မိံ ရဋ္ဌေ အတ္ထိ နု, ကေန အတ္ထေန ပယောဇနေန ဟေတုဘူတေန ဣဒ ဣမသ္မိံ နဂရေ အနုပ္ပတ္တော, ဘော ဗြာဟ္မဏ, မယာ ပုစ္ဆိတော သော တွံ ဧတမတ္ထံ ဧတံ ပယောဇနံ မေ မယှံ အက္ခာဟိ ကထေဟိ, တယာ ပတ္ထိတဝတ္ထုံ တေ တုယှံ အဇ္ဇ ဣဒါနိ ဒဒါမိ, ကိံ ဝတ္ထုံ ဣစ္ဆသီတိ။

အထ နံ သော ဂါထမာဟ –

၃၉၇။ ‘‘ဂါထာ စတဿော ဓရဏီမဟိဿရ, သုဂမ္ဘီရတ္ထာ ဝရသာဂရူပမာ၊

တဝေဝ အတ္ထာယ ဣဓာဂတောသ္မိ, သုဏောဟိ ဂါထာ ပရမတ္ထသံဟိတာ’’တိ။

(တတ္ထ ဓရဏီမဟိဿရာတိ ဘူမိပါလ စတဿော ဂါထာ ကိံ ဘူတာ?။ သုဂမ္ဘီရတ္ထာ ဝရသာဂရူပမာ, တဝေဝ တဝ ဧဝ အတ္ထာယ ဣဓ ဌာနံ အနုပ္ပတ္တော အသ္မိ ဘဝါမိ။ သုဏောဟီတိ ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတာ ပရမတ္ထသံဟိတာ ဣမာ သတာရဟာ ဂါထာယော သုဏောဟီတိ အတ္ထော။)

ဣတိ ဝတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, ဣမာ ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတာ စတဿော သတာရဟာ ဂါထာယော ‘‘တုမှေ သုတဝိတ္တကာ’တိ သုတွာ တုမှာကံ ဒေသေတုံ အာဂတောမှီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ, ‘‘အာစရိယ, သုဋ္ဌု တေ အာဂတံ, မယာ ပန နိဝတ္တိတုံ န သက္ကာ, အဇ္ဇ ဖုဿနက္ခတ္တယောဂေန သီသံ နှာယိတုံ အာဂတောမှိ, အဟံ ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ သောဿာမိ, တွံ မာ ဥက္ကဏ္ဌီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ ဗြာဟ္မဏဿ အသုကဂေဟေ သယနံ ပညာပေတွာ ဃာသစ္ဆာဒနံ သံဝိဒဟထာ’’တိ အမစ္စေ အာဏာပေတွာ ဥယျာနံ ပါဝိသိ။ တံ အဋ္ဌာရသဟတ္ထေန ပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တံ အဟောသိ။ တံ အညမညံ သံဃဋ္ဋေန္တာ သမန္တာ ဟတ္ထိနော ပရိက္ခိပိံသု, တတော အဿာ, တတော ရထာ, တတော ဓနုဂ္ဂဟာ, တတော ပတ္တီတိ, သင်္ခုဘိတမဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ ဥန္နာဒေန္တော ဗလကာယော အဟောသိ။ အထ ရာဇာ ဩဠာရိကာနိ အာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ မဿုကမ္မံ ကာရေတွာ ဥဗ္ဗဋ္ဋိတသရီရော ပေါက္ခရဏိယာ အန္တော ရာဇဝိဘဝေန နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဥဒကဂ္ဂဟဏသာဋကေန နိဝါသေတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထဿ ဒုဿဂန္ဓမာလာလင်္ကာရေ ဥပနယိံသု။ ပေါရိသာဒေါ စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ အလင်္ကတကာလေ ဘာရိကော ဘဝိဿတိ, သလ္လဟုကကာလေယေဝ နံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ။ သော နဒန္တော ဝဂ္ဂန္တော ဥဒကေ မစ္ဆံ အာလုဠေန္တော ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ မတ္ထကေ ခဂ္ဂံ ပရိဗ္ဘမေန္တော ‘‘အဟံ အရေ မနုဿစောရော ပေါရိသာဒေါ’’တိ နာမံ သာဝေတွာ အင်္ဂုလိံ နလာဋေ ဌပေတွာ ဥဒကာ ဥတ္တရိ။ တဿ သဒ္ဒံ သုတွာဝ ဟတ္ထာရောဟာ ဟတ္ထီဟိ, အဿာရောဟာ အဿေဟိ, ရထာရောဟာ ရထေဟိ ဘဿိံသု။ ဗလကာယော ဂဟိတဂဟိတာနိ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဥရေန ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိ။

ပေါရိသာဒေါ သုတသောမံ ဥက္ခိပိတွာ ဂဏှိ, သေသရာဇာနော ပါဒေ ဂဟေတွာ အဓောသီသကေ ကတွာ ပဏှိယာ သီသံ ပဟရန္တော ဂစ္ဆတိ။ ဗောဓိသတ္တံ ပန ဥပဂန္တွာ ဩနတော ဥက္ခိပိတွာ ခန္ဓေ နိသီဒါပေသိ။ သော ‘‘ဒွါရေန ဂမနံ ပပဉ္စော ဘဝိဿတီ’’တိ သမ္မုခဋ္ဌာနေယေဝ အဋ္ဌာရသဟတ္ထံ ပါကာရံ လင်္ဃိတွာ ပုရတော ဂလိတမဒမတ္တဝါရဏကုမ္ဘေ အက္ကမိတွာ ပဗ္ဗတကူဋာနိ ပါတေန္တော ဝိယ ဝါတဇဝါနံ အဿတရာနံ ပိဋ္ဌေ အက္ကမန္တော ပါတေတွာ ရထဓုရရထသီသေသု အက္ကမိတွာ ဘမိကံ ဘမန္တော ဝိယ နီလဖလကာနိ နိဂြောဓပတ္တာနိ မဒ္ဒန္တော ဝိယ ဧကဝေဂေနေဝ တိယောဇနမတ္တံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ သုတသောမဿတ္ထာယ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တော’’တိ ဩလောကေတွာ ကဉ္စိ အဒိတွာ သဏိကံ ဂစ္ဆန္တော သုတသောမဿ ကေသေဟိ ဥဒကဗိန္ဒူနိ အတ္တနော ဥရေ ပတိတာနိ ဒိသွာ ‘‘မရဏဿ အဘာယန္တော နာမ နတ္ထိ, သုတသောမောပိ မရဏဘယေန ရောဒတိ မညေ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၃၉၈။ ‘‘န ဝေ ရုဒန္တိ မတိမန္တော သပညာ, ဗဟုဿုတာ ယေ ဗဟုဌာနစိန္တိနော၊

ဒီပဉှိ ဧတံ ပရမံ နရာနံ, ယံ ပဏ္ဍိတာ သောကနုဒါ ဘဝန္တိ။

၃၉၉။ ‘‘အတ္တာနံ ဉာတီ ဥဒါဟု ပုတ္တဒါရံ, ဓညံ ဓနံ ရဇတံ ဇာတရူပံ၊

ကိမေဝ တွံ သုတသောမာနုတပ္ပေ, ကောရဗျသေဋ္ဌ ဝစနံ သုဏောမ တေတ’’န္တိ။

(တတ္ထ, ဘော သုတသောမ မဟာရာဇ, ယေ ပဏ္ဍိတာ ကိံ ဘူတာ? မတိမန္တော အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ ဇာနနပညာယ သမန္နာဂတာ, သပ္ပညာ ဝိစရဏပညာယ သမန္နာဂတာ, ဗဟုဿုတာ ဗဟုဿုတဓရာ ဗဟုဋ္ဌာနစိန္တိနော ဗဟုကာရဏစိန္တနသီလာ, တေ ပဏ္ဍိတာ မရဏဘယေ ဥပ္ပန္နေ သတိ ဘီတာ ဟုတွာ ဝေ ဧကန္တေန န ရုဒန္တိ န ပရိဒေဝန္တိ။ ဒီပံ ဟီတိ, ဘော သုတသောမ မဟာရာဇ ဟိ ကသ္မာ ပန ဝဒါမိ, မဟာသမုဒ္ဒေ ဘိန္နနာဝါနံ ဝါဏိဇကာနံ ဇနာနံ ပတိဋ္ဌာဘူတံ မဟာဒီပံ ဣဝ, ဧဝမ္ပိ တထာ ဧတံ ပဏ္ဍိတံ အပ္ပဋိသရဏာနံ နရာနံ ပရမံ။ ယံ ယေန ကာရဏေန ယေ ပဏ္ဍိတာ သောကီနံ ဇနာနံ သောကနုဒါ ဘဝန္တိ, ဘော သုတသောမ မဟာရာဇ, တွံ မရဏဘယေန ပရိဒေဝီတိ မညေ မညာမိ။ အတ္တာနန္တိ, ဘော သုတသောမ မဟာရာဇ, အတ္တဟေတု ဥဒါဟု ဉာတိဟေတု ပုတ္တဒါရဟေတု ဥဒါဟု ဓညဓနရဇတဇာတရူပဟေတု ကိမေဝ တွံ ကိမေဝ ဓမ္မဇာတံ တွံ အနုတပ္ပေ အနုတပ္ပေယျာသိ။ ကောရဗျသေဋ္ဌ ကုရုရဋ္ဌဝါသီနံ သေဋ္ဌ ဥတ္တမ, ဘော မဟာရာဇ, ဧတံ တဝ ဝစနံ သုဏောမာတိ။)

သုတသောမော အာဟ –

၄၀၀။ ‘‘နေဝါဟမတ္တာနမနုတ္ထုနာမိ, န ပုတ္တဒါရံ န ဓနံ န ရဋ္ဌံ၊

သတဉ္စ ဓမ္မော စရိတော ပုရာဏော, တံ သင်္ဂရံ ဗြာဟ္မဏဿာနုတပ္ပေ။

၄၀၁။ ‘‘ကတော မယာ သင်္ဂရော ဗြာဟ္မဏေန, ရဋ္ဌေ သကေ ဣဿရိယေ ဌိတေန၊

တံ သင်္ဂရံ ဗြာဟ္မဏသပ္ပဒါယ, သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဝဇိဿ’’န္တိ။

(တတ္ထ နေဝါဟမတ္တာနမနုတ္ထုနာမီတိ အဟံ တာဝ အတ္တတ္ထာယ နေဝ ရောဒါမိ န သောစာမိ, ဣမေသမ္ပိ ပုတ္တာဒီနံ အတ္ထာယ န ရောဒါမိ န သောစာမိ, အပိစ ခေါ ပန သတံ ပဏ္ဍိတာနံ စရိတော ပုရာဏဓမ္မော အတ္ထိ, ယံ သင်္ဂရံ ကတွာ ပစ္ဆာ အနုတပ္ပနံ နာမ, တံ သင်္ဂရံ ဗြာဟ္မဏဿ အဟံ အနုသောစာမီတိ အတ္ထော)။ သစ္စာနုရက္ခီတိ သစ္စံ အနုရက္ခန္တော။ သော ဟိ ဗြာဟ္မဏော တက္ကသိလတော ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတာ စတဿော သတာရဟာ ဂါထာယော အာဒါယ အာဂတော, တဿာဟံ အာဂန္တုကဝတ္တံ ကာရေတွာ ‘‘နှတွာ အာဂတော သုဏိဿာမိ, ယာဝ မမာဂမနာ အာဂမေဟီ’’တိ သင်္ဂရံ ကတွာ အာဂတော, တွံ တာ ဂါထာယော သောတုံ အဒတွာဝ မံ ဂဏှိ။ သစေ မံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, တံ ဓမ္မံ သုတွာ သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဝဇိဿာမီတိ ဝဒတိ။

အထ နံ ပေါရိသာဒေါ အာဟ –

၄၀၁။ ‘‘နေဝါဟမေတံ အဘိသဒ္ဒဟာမိ, သုခီ နရော မစ္စုမုခါ ပမုတ္တော၊

အမိတ္တဟတ္ထံ ပုနရာဝဇေယျ, ကောရဗျသေဋ္ဌ န ဟိ မံ ဥပေသိ။

၄၀၃။ ‘‘မုတ္တော တုဝံ ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထာ, ဂန္တွာ သကံ မန္ဒိရံ ကာမကာမီ၊

မဓုရံ ပိယံ ဇီဝိတံ လဒ္ဓ ရာဇ, ကုတော တုဝံ ဧဟိသိ မေ သကာသ’’န္တိ။

တတ္ထ သုခီတိ သုခပ္ပတ္တော ဟုတွာ။ မစ္စုမုခါ ပမုတ္တောတိ မာဒိသဿ စောရဿ ဟတ္ထတော မုတ္တတာယ မရဏမုခါ မုတ္တော နာမ ဟုတွာ (အမိတ္တဟတ္ထံ ပုနရာဝဇေယျ အာဂစ္ဆေယျ, အဟံ ဧတံ ဝစနံ နေဝ အဘိသဒ္ဒဟာမိ, ကောရဗျသေဋ္ဌ တွံ မမ သန္တိကံ န ဟိ ဥပေသိ။ မုတ္တောတိ သုတသောမ တုဝံ ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထတော မုတ္တော။ သကံ မန္ဒိရန္တိ ရာဇဓာနိဂေဟံ ဂန္တွာ။ ကာမကာမီတိ ကာမံ ကာမယမာနော။ လဒ္ဓါတိ အတိဝိယ ပိယံ ဇီဝိတံ လဘိတွာ တုဝံ မေ မမ သန္တိကေ ကုတော ကေန နာမ ကာရဏေန ဧဟိသိ။)

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော သီဟော ဝိယ အသမ္ဘိတော အာဟ –

၄၀၄။ ‘‘မတံ ဝရေယျ ပရိသုဒ္ဓသီလော, န ဇီဝိတံ ဂရဟိတော ပါပဓမ္မော၊

န ဟိ တံ နရံ တာယတိ ဒုဂ္ဂတီဟိ, ယဿာပိ ဟေတု အလိကံ ဘဏေယျ။

၄၀၅။ ‘‘သစေပိ ဝါတော ဂိရိမာဝဟေယျ, စန္ဒော စ သူရိယော စ ဆမာ ပတေယျုံ၊

သဗ္ဗာ စ နဇ္ဇော ပဋိသောတံ ဝဇေယျုံ, န တွေဝဟံ ရာဇ မုသာ ဘဏေယျံ။

၄၀၆။ ‘‘နဘံ ဖလေယျ ဥဒဓီပိ သုဿေ, သံဝတ္တယေ ဘူတဓရာ ဝသုန္ဓရာ၊

သိလုစ္စယော မေရု သမူလမုပ္ပတေ, န တွေဝဟံ ရာဇ မုသာ ဘဏေယျ’’န္တိ။

(တတ္ထ မတံ ဝရေယျာတိ ပေါရိသာဒ ယော နရော ပရိသုဒ္ဓသီလော ဇီဝိတဟေတု အဏုမတ္တမ္ပိ ပါပံ န ကရောတိ, သီလသမ္ပန္နော ဟုတွာ ဝရေယျ တံ မရဏံ ဣစ္ဆေယျ, ဂရဟိတော ပါပဓမ္မော တံ ဇီဝိတံ န သေယျော, ဒုဿီလော ပုဂ္ဂလော ယဿာပိ ဟေတု အတ္တာဒိနောပိ ဟေတု အလိကံ ဝစနံ ဘဏေယျ, တံ နရံ ဧဝရူပံ ဒုဂ္ဂတီဟိ တံ အလိကံ န တာယတေ။) သစေပိ ဝါတော ဂိရိမာဝဟေယျာတိ, သမ္မ ပေါရိသာဒ, တယာ သဒ္ဓိံ ဧကာစရိယကုလေ သိက္ခိတော ဧဝရူပေါ သဟာယကော ဟုတွာ အဟံ ဇီဝိတဟေတု မုသာ န ကထေမိ, ကိံ န သဒ္ဒဟသိ။ သစေ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒေါ ဝါတော ဥဋ္ဌာယ မဟန္တံ ဂိရိံ တူလပိစုံ ဝိယ အာကာသေ အာဝဟေယျ, စန္ဒော စ သူရိယော စ အတ္တနော အတ္တနော ဝိမာနေန သဒ္ဓိံ ဆမာ ပထဝိယံ ပတေယျုံ, သဗ္ဗာပိ နဇ္ဇော ပတိသောတံ ဝဇေယျုံ, ဘော ပေါရိသာဒ, ဧဝရူပံ ဝစနံ သစေ ဘဏေယျ, တံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗံ, အဟံ မုသာ ဘဏေယျံ ဣတိ ဝစနံ တုယှံ ဇနေဟိ ဝုတ္တံ, န တွေဝ တံ သဒ္ဒဟိတဗ္ဗံ။

ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော န သဒ္ဒဟိယေဝ။ အထ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အယံ မယှံ န သဒ္ဒဟတိ, သပထေနပိ နံ သဒ္ဒဟာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘သမ္မ ပေါရိသာဒ, ခန္ဓတော တာဝ မံ ဩတာရေဟိ, သပထံ ကတွာ တံ သဒ္ဒဟာပေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ တေန ဩတာရေတွာ ဘူမိယံ ဌပိတော သပထံ ကရောန္တော အာဟ –

၄၀၇။ ‘‘အသိဉ္စ သတ္တိဉ္စ ပရာမသာမိ, သပထမ္ပိ တေ သမ္မ အဟံ ကရောမိ၊

တယာ ပမုတ္တော အနဏော ဘဝိတွာ, သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဝဇိဿ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – သမ္မ ပေါရိသာဒ, သစေ ဣစ္ဆသိ, ဧဝရူပေဟိ အာဝုဓေဟိ သံဝိဟိတာရက္ခေ ခတ္တိယကုလေ မေ နိဗ္ဗတ္တိ နာမ မာ ဟောတူတိ အသိဉ္စ သတ္တိဉ္စ ပရာမသာမိ။ သစေ အညေဟိ ရာဇူဟိ အကတ္တဗ္ဗံ အညံ ဝါ ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ သပထမ္ပိ တေ, သမ္မ, အဟံ ကရောမိ။ ယထာဟံ တယာ ပမုတ္တော ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏဿ အနဏော ဟုတွာ သစ္စမနုရက္ခန္တော ပုနရာဂမိဿာမီတိ။

တတော ပေါရိသာဒေါ ‘‘အယံ သုတသောမော ခတ္တိယေဟိ အကတ္တဗ္ဗံ သပထံ ကရောတိ, ကိံ မေ ဣမိနာ, ဧသ ဧတု ဝါ မာ ဝါ, အဟမ္ပိ ခတ္တိယရာဇာ, မမေဝ ဗာဟုလောဟိတံ ဂဟေတွာ ဒေဝတာယ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမိ, အယံ အတိဝိယ ကိလမတီ’’တိ စိန္တေတွာ –

၄၀၈။ ‘‘ယော တေ ကတော သင်္ဂရော ဗြာဟ္မဏေန, ရဋ္ဌေ သကေ ဣဿရိယေ ဌိတေန၊

တံ သင်္ဂရံ ဗြာဟ္မဏသပ္ပဒါယ, သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဝဇဿူ’’တိ။

တတ္ထ ပုနရာဝဇဿူတိ ပုန အာဂစ္ဆေယျာသိ။

အထ နံ မဟာသတ္တော, ‘‘သမ္မ, မာ စိန္တယိ, စတဿော သတာရဟာ ဂါထာ သုတွာ ဓမ္မကထိကဿ ပူဇံ ကတွာ ပါတောဝါဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၀၉။ ‘‘ယော မေ ကတော သင်္ဂရော ဗြာဟ္မဏေန, ရဋ္ဌေ သကေ ဣဿရိယေ ဌိတေန၊

တံ သင်္ဂရံ ဗြာဟ္မဏသပ္ပဒါယ, သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဝဇိဿ’’န္တိ။

အထ နံ ပေါရိသာဒေါ, ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ ခတ္တိယေဟိ အကတ္တဗ္ဗံ သပထံ ကရိတ္ထ, တံ အနုဿရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ, ‘‘သမ္မ ပေါရိသာဒ, တွံ မံ ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဇာနာသိ, ဟာသေနပိ မေ မုသာ န ကထိတပုဗ္ဗာ, သောဟံ ဣဒါနိ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော ဓမ္မာဓမ္မံ ဇာနန္တော ကိံ မုသာ ကထေဿာမိ, သဒ္ဒဟသိ မယှံ, အဟံ တေ သွေ ဗလိကမ္မံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ သဒ္ဒဟာပိတော ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆ, မဟာရာဇ, တုမှေသု အနာဂတေသု ဗလိကမ္မံ န ဘဝိဿတိ, ဒေဝတာပိ တုမှေဟိ ဝိနာ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ, မာ မေ ဗလိကမ္မဿ အန္တရာယံ ကရိတ္ထာ’’တိ မဟာသတ္တံ ဥယျောဇေသိ။ သော ရာဟုမုခါ မုတ္တစန္ဒော ဝိယ နာဂဗလော ထာမသမ္ပန္နော ခိပ္ပမေဝ နဂရံ သမ္ပာပုဏိ။ သေနာပိဿ ‘‘သုတသောမော ရာဇာ ပဏ္ဍိတော မဓုရဓမ္မကထိကော ဧကံ ဒွေ ကထာ ကထေတုံ လဘန္တော ပေါရိသာဒံ ဒမေတွာ သီဟမုခါ မုတ္တမတ္တဝါရဏော ဝိယ အာဂမိဿတိ, ‘ဣမေ ရာဇာနံ ပေါရိသာဒဿ ဒတွာ အာဂတာ’တိ မဟာဇနော ဂရဟိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဗဟိနဂရေယေဝ ခန္ဓာဝါရံ ကတွာ ဌိတာ တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကစ္စိ, မဟာရာဇ, ပေါရိသာဒေန ကိလမိတော’’တိ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ပေါရိသာဒေန မယှံ မာတာပိတူဟိပိ ဒုက္ကရံ ကတံ, တထာရူပေါ နာမ စဏ္ဍော သာဟသိကော ပေါရိသာဒေါ မမ ဓမ္မကထံ သုတွာ မံ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာနံ အလင်္ကရိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အာရောပေတွာ ပရိဝါရေတွာ နဂရံ ပါဝိသိ။ တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ နာဂရာ တုဿိံသု။

သောပိ ဓမ္မဂရုတာယ ဓမ္မသောဏ္ဍတာယ မာတာပိတရော အဒိသွာဝ ‘‘ပစ္ဆာပိ နေ ပဿိဿာမီ’’တိ ရာဇနိဝေသနံ ပဝိသိတွာ ရာဇာသနေ နိသီဒိတွာ ဗြာဟ္မဏံ ပက္ကောသာပေတွာ မဿုကမ္မာဒီနိဿ အာဏာပေတွာ တံ ကပ္ပိတကေသမဿုံ နှာတာနုလိတ္တံ ဝတ္ထာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ကတွာ အာနေတွာ ဒဿိတကာလေ သယံ ပစ္ဆာ နှတွာ တဿ အတ္တနော ဘောဇနံ ဒါပေတွာ တသ္မိံ ဘုတ္တေ သယံ ဘုဉ္ဇိတွာ တံ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ ဓမ္မဂရုကတာယ အဿ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇံ ကတွာ သယံ နီစေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘တုမှေဟိ မယှံ အာဘတာ သတာရဟာ ဂါထာ သုဏောမ အာစရိယာ’’တိ ယာစိ။ တမတ္ထံ ဒီပေန္တော သတ္ထာ ဂါထမာဟ –

၄၁၀။ ‘‘မုတ္တော စ သော ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထာ, ဂန္တွာန တံ ဗြာဟ္မဏံ ဧတဒဝေါစ၊

သုဏောမိ ဂါထာယော သတာရဟာယော, ယာ မေ သုတာ အဿု ဟိတာယ ဗြဟ္မေ’’တိ။

တတ္ထ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ အဝေါစ။

အထ ဗြာဟ္မဏော ဗောဓိသတ္တေန ယာစိတကာလေ ဂန္ဓေဟိ ဟတ္ထေ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ပသိဗ္ဗကာ မနောရမံ ပေါတ္ထကံ နီဟရိတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ‘‘တေန ဟိ, မဟာရာဇ, ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတာ ရာဂမဒါဒိနိမ္မဒနာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနသမ္ပာပိကာ စတဿော သတာရဟာ ဂါထာယော သုဏောဟီ’’တိ ဝတွာ ပေါတ္ထကံ ဩလောကေန္တော အာဟ –

၄၁၁။ ‘‘သကိဒေဝ သုတသောမ, သဗ္ဘိ ဟောတိ သမာဂမော၊

သာ နံ သင်္ဂတိ ပါလေတိ, နာသဗ္ဘိ ဗဟု သင်္ဂမော။

၄၁၂။ ‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ, သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော။

၄၁၃။ ‘‘ဇီရန္တိ ဝေ ရာဇရထာ သုစိတ္တာ, အထော သရီရမ္ပိ ဇရံ ဥပေတိ၊

သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတိ, သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တိ။

၄၁၄။ ‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ, ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တဒါဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ, သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ။

တတ္ထ သကိဒေဝါတိ ဧကဝါရမေဝ။ သဗ္ဘီတိ သပ္ပုရိသေဟိ။ သာ နန္တိ သာ သဗ္ဘိ သပ္ပုရိသေဟိ သင်္ဂတိ သမာဂမော ဧကဝါရံ ပဝတ္တောပိ တံ ပုဂ္ဂလံ ပါလေတိ ရက္ခတိ။ နာသဗ္ဘီတိ အသပ္ပုရိသေဟိ ပန ဗဟု သုစိရမ္ပိ ကတော သင်္ဂမော ဧကဋ္ဌာနေ နိဝါသော န ပါလေတိ, န ထာဝရော ဟောတီတိ အတ္ထော။ သမာသေထာတိ သဒ္ဓိံ နိသီဒေယျ, သဗ္ဗေပိ ဣရိယာပထေ ပဏ္ဍိတေဟေဝ သဒ္ဓိံ ပဝတ္တေယျာတိ အတ္ထော။ သန္ထဝန္တိ မိတ္တသန္ထဝံ။ သတံ သဒ္ဓမ္မန္တိ ပဏ္ဍိတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခါတံ သဒ္ဓမ္မံ။ သေယျောတိ ဧတံ ဓမ္မံ ဉတွာ ဝဍ္ဎိယေဝ ဟောတိ, ဟာနိ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ရာဇရထာတိ ရာဇူနံ အာရောဟနီယရထာ။ သုစိတ္တာတိ သုပရိကမ္မကတာ။ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီတိ ဗုဒ္ဓါဒယော သန္တော ‘‘သဗ္ဘီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ သောဘနံ ဥတ္တမံ နိဗ္ဗာနံ ပဝေဒေန္တိ ထောမေန္တိ, သော နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော သတံ ဓမ္မော ဇရံ န ဥပေတိ န ဇီရတိ။ နဘန္တိ အာကာသော။ ဒူရေတိ ပထဝီ ဟိ သပ္ပတိဋ္ဌာ သဂဟဏာ, အာကာသော နိရာလမ္ဗော အပ္ပတိဋ္ဌော, ဣတိ ဥဘော ဧတေ ဧကာဗဒ္ဓါပိ ဝိသံယောဂဋ္ဌေန အနုပလိတ္တဋ္ဌေန စ ဒူရေ နာမ ဟောန္တိ။ ပါရန္တိ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ။ တဒါဟူတိ တံ အာဟု။

ဣတိ ဗြာဟ္မဏော စတဿော သတာရဟာ ဂါထာ ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတနိယာမေန ဒေသေတွာ တုဏှီ အဟောသိ။ တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘သပ္ဖလံ ဝတ မေ အာဂမန’’န္တိ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘ဣမာ ဂါထာ နေဝ သာဝကဘာသိတာ, န ဣသိဘာသိတာ, န ကေနစိ ဘာသိတာ, သဗ္ဗညုနာဝ ဘာသိတာ, ကိံ နု ခေါ အဂ္ဃန္တီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဣမာသံ သကလမ္ပိ စက္ကဝါဠံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သတ္တရတနပုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဒမာနောပိ နေဝ အနုစ္ဆဝိကံ ကာတုံ သက္ကောတိ, အဟံ ခေါ ပနဿ တိယောဇနသတေ ကုရုရဋ္ဌေ သတ္တယောဇနိကေ ဣန္ဒပတ္ထနဂရေ ရဇ္ဇံ ဒါတုံ ပဟောမိ, အတ္ထိ နု ခွဿ ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ဘာဂျ’’န္တိ အင်္ဂဝိဇ္ဇာနုဘာဝေန ဩလောကေန္တော နာဒ္ဒသ။ တတော သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ ဩလောကေန္တော ဧကဂါမဘောဇကမတ္တဿပိ ဘာဂျံ အဒိသွာ ဓနလာဘဿ ဩလောကေန္တော ကောဋိဓနတော ပဋ္ဌာယ ဩလောကေတွာ စတုန္နံယေဝ ကဟာပဏသဟဿာနံ ဘာဂျံ ဒိသွာ ‘‘ဧတ္တကေန နံ ပူဇေဿာမီ’’တိ စတဿော သဟဿတ္ထဝိကာ ဒါပေတွာ, ‘‘အာစရိယ, တုမှေ အညေသံ ခတ္တိယာနံ ဣမာ ဂါထာ ဒေသေတွာ ကိတ္တကံ ဓနံ လဘထာ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ ‘‘ဧကေကာယ ဂါထာယ သတံ သတံ, မဟာရာဇ, တေနေဝ တာ သတာရဟာ နာမ ဇာတာ’’တိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော, ‘‘အာစရိယ, တွံ အတ္တနာ ဂဟေတွာ ဝိက္ကေယျဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃမ္ပိ န ဇာနာသိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဧကေကာ ဂါထာ သဟဿာရဟာ နာမ ဟောန္တူ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၁၅။ ‘‘သဟဿိယာ ဣမာ ဂါထာ, နဟိမာ ဂါထာ သတာရဟာ၊

စတ္တာရိ တွံ သဟဿာနိ, ခိပ္ပံ ဂဏှာဟိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ။

(တဿတ္ထော – ဗြာဟ္မဏ, ဣမာ ဂါထာ သဟဿိယာ သဟဿာရဟာ, ဣမာ ဂါထာ သတာရဟာ န ဟိ ဟောန္တု, ဗြာဟ္မဏ, တွံ စတ္တာရိ သဟဿာနိ ခိပ္ပံ ဂဏှာတိ။)

အထဿ ဧကံ သုခယာနကံ ဒတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏံ သောတ္ထိနာ ဂေဟံ သမ္ပာပေထာ’’တိ ပုရိသေ အာဏာပေတွာ တံ ဥယျောဇေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ‘‘သုတသောမရညာ သတာရဟာ ဂါထာ သဟဿာရဟာ ကတွာ ပူဇိတာ သာဓု သာဓူ’’တိ မဟာသာဓုကာရသဒ္ဒေါ အဟောသိ။ တဿ မာတာပိတရော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ နာမေသာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ယထာဘူတံ သုတွာ အတ္တနော ဓနလောဘတာယ မဟာသတ္တဿ ကုဇ္ဈိံသု။ သောပိ ဗြာဟ္မဏံ ဥယျောဇေတွာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထဿ ပိတာ ‘‘ကထံ, တာတ, ဧဝရူပဿ သာဟသိကဿ စောရဿ ဟတ္ထတော မုတ္တောသီ’’တိ ပဋိသန္ထာရမတ္တမ္ပိ အကတွာ အတ္တနော ဓနလောဘတာယ ‘‘သစ္စံ ကိရ, တာတ, တယာ စတဿော ဂါထာ သုတွာ စတ္တာရိ သဟဿာနိ ဒိန္နာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဂါထမာဟ –

၄၁၆။ ‘‘အာသီတိယာ နာဝုတိယာ စ ဂါထာ, သတာရဟာ စာပိ ဘဝေယျ ဂါထာ၊

ပစ္စတ္တမေဝ သုတသောမ ဇာနဟိ, သဟဿိယာ နာမ ကာ အတ္ထိ ဂါထာ’’တိ။

(တဿတ္ထော – ဂါထာ နာမ, တာတ, အာသီတိယာ စ နာဝုတိယာ စ သတာရဟာ စာပိ ဘဝေယျ, ပစ္စတ္တမေဝ အတ္တနာဝ ဇာနာဟိ, သဟဿာရဟာ နာမ ဂါထာ ကာ ကဿ သန္တိကေ အတ္ထီတိ။)

အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘နာဟံ, တာတ, ဓနေန ဝုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆာမိ, သုတေန ပန ဣစ္ဆာမီ’’တိ သညာပေန္တော အာဟ –

၄၁၇။ ‘‘ဣစ္ဆာမိ ဝေါဟံ သုတဝုဒ္ဓိမတ္တနော, သန္တောတိ မံ သပ္ပုရိသာ ဘဇေယျုံ၊

အဟံ သဝန္တီဟိ မဟောဒဓီဝ, န ဟိ တာတ တပ္ပါမိ သုဘာသိတေန။

၄၁၈။ ‘‘အဂ္ဂိ ယထာ တိဏကဋ္ဌံ ဒဟန္တော, န ကပ္ပတီ သာဂရောဝ နဒီဘိ၊

ဧဝမ္ပိ တေ ပဏ္ဍိတာ ရာဇသေဋ္ဌ, သုတွာ န တပ္ပန္တိ သုဘာသိတေန။

၄၁၉။ ‘‘သကဿ ဒါသဿ ယဒါ သုဏောမိ, ဂါထံ အဟံ အတ္ထဝတိံ ဇနိန္ဒ၊

တမေဝ သက္ကစ္စ နိသာမယာမိ, န ဟိ တာတ ဓမ္မေသု မမတ္ထိ တိတ္တီ’’တိ။

တတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ။ ‘‘သန္တော’’တိ ဧတေ စ မံ ဘဇေယျုံ ဣတိ ဣစ္ဆာမိ။ သဝန္တီဟီတိ နဒီဟိ။ သကဿာတိ တိဋ္ဌတု, နန္ဒ, ဗြာဟ္မဏော, ယဒါ အဟံ အတ္တနော ဒါသဿပိ သန္တိကေ သုဏောမိ, တာတ, ဓမ္မေသု မမ တိတ္တိ န ဟိ အတ္ထီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘မာ မံ, တာတ, ဓနဟေတု ပရိဘာသသိ, အဟံ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂမိဿာမီ’’တိ သပထံ ကတွာ အာဂတော, ဣဒါနာဟံ ပေါရိသာဒဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမိ, ဣဒံ တေ ရဇ္ဇံ ဂဏှထာ’’တိ ရဇ္ဇံ နိယျာဒေန္တော ဂါထမာဟ –

၄၂၀။ ‘‘ဣဒံ တေ ရဋ္ဌံ သဓနံ သယောဂ္ဂံ, သကာယုရံ သဗ္ဗကာမူပပန္နံ၊

ကိံ ကာမဟေတု ပရိဘာသသိ မံ, ဂစ္ဆာမဟံ ပေါရိသာဒဿ ဉတ္တေ’’တိ။

တတ္ထ ဉတ္တေတိ သန္တိကေ။

တသ္မိံ သမယေ ပိတုရညော ဟဒယံ ဥဏှံ အဟောသိ။ သော, ‘‘တာတ သုတသောမ, ကိံ နာမေတံ ကထေသိ, မယံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ စောရံ ဂဟေဿာမာ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၂၁။ ‘‘အတ္တာနုရက္ခာယ ဘဝန္တိ ဟေတေ, ဟတ္ထာရောဟာ ရထိကာ ပတ္တိကာ စ၊

အဿာရောဟာ ယေ စ ဓနုဂ္ဂဟာသေ, သေနံ ပယုဉ္ဇာမ ဟနာမ သတ္တု’’န္တိ။

တတ္ထ ဟနာမာတိ သစေ ဧဝံ ပယောဇိတာ သေနာ တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ, အထ နံ သကလရဋ္ဌဝါသိနော ဂဟေတွာ ဂန္တွာ ဟနာမ သတ္တုံ, မာရေမ တံ အမှာကံ ပစ္စာမိတ္တန္တိ အတ္ထော။

အထ နံ မာတာပိတရော အဿုပုဏ္ဏမုခါ ရောဒမာနာ ဝိလပန္တာ, ‘‘တာတ, မာ ဂစ္ဆ, ဂန္တုံ န လဗ္ဘာ’’တိ ယာစိံသု။ သောဠသသဟဿာ နာဋကိတ္ထိယောပိ သေသပရိဇနောပိ ‘‘အမှေ အနာထေ ကတွာ ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ဒေဝါ’’တိ ပရိဒေဝိံသု။ သကလနဂရေ ကောစိ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘သုတသောမော ပေါရိသာဒဿ ကိရ ပဋိညံ ဒတွာ အာဂတော, ဣဒါနိ စတဿော သတာရဟာ ဂါထာ သုတွာ ဓမ္မကထိကဿ သက္ကာရံ ကတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ ပုနပိ ကိရ စောရဿ သန္တိကံ ဂမိဿတီ’’တိ သကလနဂရံ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ။ သောပိ မာတာပိတူနံ ဝစနံ သုတွာ ဂါထမာဟ –

၄၂၂။ ‘‘သုဒုက္ကရံ ပေါရိသာဒေါ အကာသိ, ဇီဝံ ဂဟေတွာန အဝဿဇီ မံ၊

တံ တာဒိသံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ သရန္တော, ဒုဗ္ဘေ အဟံ တဿ ကထံ ဇနိန္ဒာ’’တိ။

တတ္ထ ဇီဝံ ဂဟေတွာနာတိ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဟေတွာ။ တံ တာဒိသန္တိ တံ တေန ကတံ တထာရူပံ။ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ပုရိမံ ဥပကာရံ။ ဇနိန္ဒာတိ ပိတရံ အာလပတိ။

သော မာတာပိတရော အဿာသေတွာ, ‘‘အမ္မ တာတာ, တုမှေ မယှံ မာ စိန္တယိတ္ထ, ကတကလျာဏော အဟံ, မမ ဆကာမဿဂ္ဂိဿရိယံ န ဒုလ္လဘ’’န္တိ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အာပုစ္ဆိတွာ သေသဇနံ အနုသာသိတွာ ပက္ကာမိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၄၂၃။ ‘‘ဝန္ဒိတွာ သော ပိတရံ မာတရဉ္စ, အနုသာသိတွာ နေဂမဉ္စ ဗလဉ္စ၊

သစ္စဝါဒီ သစ္စာနုရက္ခမာနော, အဂမာသိ သော ယတ္ထ ပေါရိသာဒေါ’’တိ။

တတ္ထ သစ္စာနုရက္ခမာနောတိ သစ္စံ အနုရက္ခမာနော။ အဂမာသီတိ တံ ရတ္တိံ နိဝေသနေယေဝ ဝသိတွာ ပုနဒိဝသေ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ အာပုစ္ဆိတွာ သေသဇနံ အနုသာသိတွာ အဿုမုခေန နာနပ္ပကာရံ ပရိဒေဝန္တေန ဣတ္ထာဂါရာဒိနာ မဟာဇနေန အနုဂတော နဂရာ နိက္ခမ္မ တံ ဇနံ နိဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော မဟာမဂ္ဂေ ဒဏ္ဍကေန တိရိယံ လေခံ ကဍ္ဎိတွာ ‘‘သစေ မယိ သိနေဟော အတ္ထိ, ဣမံ မာ အတိက္ကမိံသူ’’တိ အာဟ။ မဟာဇနော သီလဝတော တေဇဝန္တဿ အာဏံ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တော မဟာသဒ္ဒေန ပရိဒေဝမာနော တံ သီဟဝိဇမ္ဘိတေန ဂစ္ဆန္တံ ဩလောကေတွာ တသ္မိံ ဒဿနူပစာရံ အတိက္ကန္တေ ဧကရဝံ ရဝန္တော နဂရံ ပါဝိသိ။ သောပိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ တဿ သန္တိကံ ဂတော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဂမာသိ သော ယတ္ထ ပေါရိသာဒေါ’’တိ။

တတော ပေါရိသာဒေါ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ မမ သဟာယော သုတသောမော အာဂန္တုကာမော, အာဂစ္ဆတု, အနာဂန္တုကာမော, အနာဂစ္ဆတု, ရုက္ခဒေဝတာ ယံ မယှံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကရောတု, ဣမေ ရာဇာနော မာရေတွာ ပဉ္စမဓုရမံသေန ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတကံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ‘‘အင်္ဂါရရာသိ တာဝ ဟောတူ’’တိ တဿ သူလေ တစ္ဆန္တဿ နိသိန္နကာလေ သုတသောမော အာဂတော။ အထ နံ ပေါရိသာဒေါ ဒိသွာ တုဋ္ဌစိတ္တော, ‘‘သမ္မ, ဂန္တွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ တေ ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ မဟာသတ္တော, ‘‘အာမ မဟာရာဇ, ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတာ ဂါထာ မေ သုတာ, ဓမ္မကထိကဿ စ သက္ကာရော ကတော, တသ္မာ ဂန္တွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဒဿေတုံ ဂါထမာဟ –

၄၂၄။ ‘‘ကတော မယာ သင်္ဂရော ဗြာဟ္မဏေန, ရဋ္ဌေ သကေ ဣဿရိယေ ဌိတေန၊

တံ သင်္ဂရံ ဗြာဟ္မဏသပ္ပဒါယ, သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဂတောသ္မိ၊

ယဇဿု ယညံ ခါဒ မံ ပေါရိသာဒါ’’တိ။

တတ္ထ ယဇဿူတိ မံ မာရေတွာ ဒေဝတာယ ဝါ ယညံ ယဇဿု, မံသံ ဝါ မေ ခါဒါဟီတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ ပေါရိသာဒေါ ‘‘အယံ ရာဇာ န ဘာယတိ, ဝိဂတမရဏဘယော ဟုတွာ ကထေတိ, ကိဿ နု ခေါ ဧသ အာနုဘာဝေါ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အညံ နတ္ထိ, အယံ ‘ကဿပဒသဗလေန ဒေသိတာ ဂါထာ မေ သုတာ’တိ ဝဒတိ, တာသံ ဧတေန အာသုဘာဝေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အဟမ္ပိ တံ ကထာပေတွာ တာ ဂါထာယော သောဿာမိ, ဧဝံ အဟမ္ပိ နိဗ္ဘယော ဘဝိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဂါထမာဟ –

၄၂၅။ ‘‘န ဟာယတေ ခါဒိတံ မယှံ ပစ္ဆာ, စိတကာ အယံ တာဝ သဓူမိကာဝ၊

နိဒ္ဓူမကေ ပစိတံ သာဓုပက္ကံ, သုဏောမိ ဂါထာယော သတာရဟာယော’’တိ။

တတ္ထ ခါဒိတန္တိ ခါဒနံ။ တံ ခါဒနံ မယှံ ပစ္ဆာ ဝါ ပုရေ ဝါ န ပရိဟာယတိ, ပစ္ဆာပိ ဟိ တွံ မယာ ခါဒိတဗ္ဗောဝ။ နိဒ္ဓူမကေ ပစိတန္တိ နိဒ္ဓူမေ နိဇ္ဈာလေ အဂ္ဂိမှိ ပက္ကမံသံ သာဓုပက္ကံ နာမ ဟောတိ။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ ပေါရိသာဒေါ ပါပဓမ္မော, ဣမံ ထောကံ နိဂ္ဂဟေတွာ လဇ္ဇာပေတွာ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၄၂၆။ ‘‘အဓမ္မိကော တွံ ပေါရိသာဒကာသိ, ရဋ္ဌာ စ ဘဋ္ဌော ဥဒရဿ ဟေတု၊

ဓမ္မဉ္စိမာ အဘိဝဒန္တိ ဂါထာ, ဓမ္မော စ အဓမ္မော စ ကုဟိံ သမေတိ။

၄၂၇။ ‘‘အဓမ္မိကဿ လုဒ္ဒဿ, နိစ္စံ လောဟိတပါဏိနော၊

နတ္ထိ သစ္စံ ကုတော ဓမ္မော, ကိံ သုတေန ကရိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ ဓမ္မဉ္စိမာတိ ဣမာ စ ဂါထာ နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ အဘိဝဒန္တိ။ ကုဟိံ သမေတီတိ ကတ္ထ သမာဂစ္ဆတိ။ ဓမ္မော ဟိ သုဂတိံ ပါပေတိ နိဗ္ဗာနံ ဝါ, အဓမ္မော ဒုဂ္ဂတိံ။ ကုတော ဓမ္မောတိ ဝစီသစ္စမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, ကုတော ဓမ္မော။ ကိံ သုတေနာတိ တွံ ဧတေန သုတေန ကိံ ကရိဿသိ, မတ္တိကာဘာဇနံ ဝိယ ဟိ သီဟဝသာယ အဘာဇနံ တွံ ဓမ္မဿ။

သော ဧဝံ ကထိတေပိ နေဝ ကုဇ္ဈိ။ ကသ္မာ? မဟာသတ္တဿ မေတ္တာဘာဝနာယ မဟတ္တေန။ အထ နံ ‘‘ကိံ ပန သမ္မ သုတသောမ အဟမေဝ အဓမ္မိကော’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၂၈။ ‘‘ယော မံသဟေတု မိဂဝံ စရေယျ, ယော ဝါ ဟနေ ပုရိသမတ္တဟေတု၊

ဥဘောပိ တေ ပေစ္စ သမာ ဘဝန္တိ, ကသ္မာ နော အဓမ္မိကံ ဗြူသိ မံ တွ’’န္တိ။

တတ္ထ ကသ္မာ နောတိ ယေ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ရာဇာနော အလင်္ကတပဋိယတ္တာ မဟာဗလပရိဝါရာ ရထဝရဂတာ မိဂဝံ စရန္တာ တိခိဏေဟိ သရေဟိ မိဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ မာရေန္တိ, တေ အဝတွာ ကသ္မာ တွံ မညေဝ အဓမ္မိကန္တိ ဝဒတိ။ ယဒိ တေ နိဒ္ဒေါသာ, အဟမ္ပိ နိဒ္ဒေါသော ဧဝါတိ ဒီပေတိ။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော တဿ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒန္တော ဂါထမာဟ –

၄၂၉။ ‘‘ပဉ္စ ပဉ္စ န ခါ ဘက္ခာ, ခတ္တိယေန ပဇာနတာ၊

အဘက္ခံ ရာဇ ဘက္ခေသိ, တသ္မာ အဓမ္မိကော တုဝ’’န္တိ။

တဿတ္ထော – သမ္မ ပေါရိသာဒ, ခတ္တိယေန နာမ ခတ္တိယဓမ္မံ ဇာနန္တေန ပဉ္စ ပဉ္စ ဟတ္ထိအာဒယော ဒသေဝ သတ္တာ မံသဝသေန န ခါ ဘက္ခာ န ခေါ ခါဒိတဗ္ဗယုတ္တကာ။ ‘‘န ခေါ’’တွေဝ ဝါ ပါဌော။ အပရော နယော ခတ္တိယေန ခတ္တိယဓမ္မံ ဇာနန္တေန ပဉ္စနခေသု သတ္တေသု သသကော, သလ္လကော, ဂေါဓာ, ကပိ ကုမ္မောတိ ဣမေ ပဉ္စေဝ သတ္တာ ဘက္ခိတဗ္ဗယုတ္တကာ, န အညေ, တွံ ပန အဘက္ခံ မနုဿမံသံ ဘက္ခေသိ, တေန အဓမ္မိကောတိ။

ဣတိ သော နိဂ္ဂဟံ ပတွာ အညံ နိဿရဏံ အဒိသွာ အတ္တနော ပါပံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော ဂါထမာဟ –

၄၃၀။ ‘‘မုတ္တော တုဝံ ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထာ, ဂန္တွာ သကံ မန္ဒိရံ ကာမကာမီ၊

အမိတ္တဟတ္ထံ ပုနရာဂတောသိ, န ခတ္တဓမ္မေ ကုသလောသိ ရာဇာ’’တိ။

တတ္ထ န ခတ္တဓမ္မေတိ တွံ ခတ္တိယဓမ္မသင်္ခါတေ နီတိသတ္ထေ န ကုသလောသိ, အတ္တနော အတ္ထာနတ္ထံ န ဇာနာသိ, အကာရဏေနေဝ တေ လောကေ ပဏ္ဍိတောတိ ကိတ္တိ ပတ္ထဋာ, အဟံ ပန တေ ပဏ္ဍိတဘာဝံ န ပဿာမိ န ဇာနာမိ, အတိဗာလောသီဟိ ဝဒတိ။

အထ နံ မဟာသတ္တော, ‘‘သမ္မ, ခတ္တိယဓမ္မေ ကုသလေန နာမ မာဒိသေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။ အဟဉှိ တံ ဇာနာမိ, န ပန တဒတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇာမီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၃၁။ ‘‘ယေ ခတ္တဓမ္မေ ကုသလာ ဘဝန္တိ, ပါယေန တေ နေရယိကာ ဘဝန္တိ၊

တသ္မာ အဟံ ခတ္တဓမ္မံ ပဟာယ, သစ္စာနုရက္ခီ ပုနရာဂတောသ္မိ၊

ယဇဿု ယညံ ခါဒ မံ ပေါရိသာဒါ’’တိ။

တတ္ထ ကုသလာတိ တဒတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇနကုသလာ။ ပါယေနာတိ ယေဘုယျေန နေရယိကာ။ ယေ ပန တတ္ထ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တေ သေသာပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ။

ပေါရိသာဒေါ အာဟ –

၄၃၂။ ‘‘ပါသာဒဝါသာ ပထဝီဂဝါဿာ, ကာမိတ္ထိယော ကာသိကစန္ဒနဉ္စ၊

သဗ္ဗံ တဟိံ လဘသိ သာမိတာယ, သစ္စေန ကိံ ပဿသိ အာနိသံသ’’န္တိ။

တတ္ထ ပါသာဒဝါသာတိ, သမ္မ သုတသောမ, တဝ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကာ ဒိဗ္ဗဝိမာနကပ္ပါ တယော နိဝါသပါသာဒါ။ ပထဝီဂဝါဿာတိ ပထဝီ စ ဂါဝေါ စ အဿာ စ ဗဟူ။ ကာမိတ္ထိယောတိ ကာမဝတ္ထုဘူတာ ဣတ္ထိယော။ ကာသိကစန္ဒနဉ္စာတိ ကာသိကဝတ္ထဉ္စ လောဟိတစန္ဒနဉ္စ။ သဗ္ဗံ တဟိန္တိ ဧတဉ္စ အညဉ္စ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ သဗ္ဗံ တွံ တဟိံ အတ္တနော နဂရေ သာမိတာယ လဘသိ, သာမီ ဟုတွာ ယထာ ဣစ္ဆသိ, တထာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ လဘတိ, သော တွံ သဗ္ဗမေတံ ပဟာယ သစ္စာနုရက္ခီ ဣဓာဂစ္ဆန္တော သစ္စေန ကိံ အာနိသံသံ ပဿသီတိ။

ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

၄၃၃။ ‘‘ယေ ကေစိမေ အတ္ထိ ရသာ ပထဗျာ, သစ္စံ တေသံ သာဒုတရံ ရသာနံ၊

သစ္စေ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ, တရန္တိ ဇာတိမရဏဿ ပါရ’’န္တိ။

တတ္ထ သာဒုတရန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ ရသာ သတ္တာနံ သစ္စကာလေယေဝ ပဏီတာ မဓုရာ ဟောန္တိ, တသ္မာ သစ္စံ တေသံ သာဒုတရံ ရသာနံ, ယသ္မာ ဝါ ဝိရတိသစ္စဝစီသစ္စေ ဌိတာ ဇာတိမရဏသင်္ခါတဿ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ ပါရံ အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ တရန္တိ ပါပုဏန္တိ, တသ္မာပိ တံ သာဒုတရန္တိ။

ဧဝမဿ မဟာသတ္တော သစ္စေ အာနိသံသံ ကထေသိ။ တတော ပေါရိသာဒေါ ဝိကသိတပဒုမပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကမေဝဿ မုခံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ သုတသောမော အင်္ဂါရစိတကံ မဉ္စ သူလံ တစ္ဆန္တံ ပဿတိ, စိတ္တုတြာသမတ္တမ္ပိဿ နတ္ထိ, ကိံ နု ခေါ ဧသ သတာရဟဂါထာနံ အာနုဘာဝေါ, ဥဒါဟု သစ္စဿ, အညဿေဝ ဝါ ကဿစီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ပုစ္ဆိဿာမိ တာဝ န’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၄၃၄။ ‘‘မုတ္တော တုဝံ ပေါရိသာဒဿ ဟတ္ထာ, ဂန္တွာ သကံ မန္ဒိရံ ကာမကာမီ၊

အမိတ္တဟတ္ထံ ပုနရာဂတောသိ, န ဟိ နူန တေ မရဏဘယံ ဇနိန္ဒ၊

အလီနစိတ္တော အသိ သစ္စဝါဒီ’’တိ။

မဟာသတ္တောပိဿ အာစိက္ခန္တော အာဟ –

၄၃၅။ ‘‘ကတာ မေ ကလျာဏာ အနေကရူပါ, ယညာ ယိဋ္ဌာ ယေ ဝိပုလာ ပသတ္ထာ၊

ဝိသောဓိတော ပရလောကဿ မဂ္ဂေါ, ဓမ္မေ ဌိတော ကော မရဏဿ ဘာယေ။

၄၃၆။ ‘‘ကတာ မေ ကလျာဏာ အနေကရူပါ, ယညာ ယိဋ္ဌာ ယေ ဝိပုလာ ပသတ္ထာ၊

အနာနုတပ္ပံ ပရလောကံ ဂမိဿံ, ယဇဿု ယညံ အဒ မံ ပေါရိသာဒ။

၄၃၇။ ‘‘ပိတာ စ မာတာ စ ဥပဋ္ဌိတာ မေ, ဓမ္မေန မေ ဣဿရိယံ ပသတ္ထံ၊

ဝိသောဓိတော ပရလောကဿ မဂ္ဂေါ, ဓမ္မေ ဌိတော ကော မရဏဿ ဘာယေ။

၄၃၈။ ‘‘ပိတာ စ မာတာ စ ဥပဋ္ဌိတာ မေ, ဓမ္မေန မေ ဣဿရိယံ ပသတ္ထံ၊

အနာနုတပ္ပံ ပရလောကံ ဂမိဿံ, ယဇဿု ယညံ အဒ မံ ပေါရိသာဒ။

၄၃၉။ ‘‘ဉာတီသု မိတ္တေသု ကတာ မေ ကာရာ, ဓမ္မေန မေ ဣဿရိယံ ပသတ္ထံ၊

ဝိသောဓိတော ပရလောကဿ မဂ္ဂေါ, ဓမ္မေ ဌိတော ကော မရဏဿ ဘာယေ။

၄၄၀။ ‘‘ဉာတီသု မိတ္တေသု ကတာ မေ ကာရာ, ဓမ္မေန မေ ဣဿရိယံ ပသတ္ထံ၊

အနာနုတပ္ပံ ပရလောကံ ဂမိဿံ, ယဇဿု ယညံ အဒ မံ ပေါရိသာဒ။

၄၄၁။ ‘‘ဒိန္နံ မေ ဒါနံ ဗဟုဓာ ဗဟူနံ, သန္တပ္ပိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ၊

ဝိသောဓိတော ပရလောကဿ မဂ္ဂေါ, ဓမ္မေ ဌိတော ကော မရဏဿ ဘာယေ။

၄၄၂။ ‘‘ဒိန္နံ မေ ဒါနံ ဗဟုဓာ ဗဟူနံ, သန္တပ္ပိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ၊

အနာနုတပ္ပံ ပရလောကံ ဂမိဿံ, ယဇဿု ယညံ အဒ မံ ပေါရိသာဒါ’’တိ။

တတ္ထ ကလျာဏာတိ ကလျာဏကမ္မာ။ အနေကရူပါတိ ဒါနာဒိဝသေန အနေကဝိဓာ။ ယညာတိ ဒသဝိဓဒါနဝတ္ထုပရိစ္စာဂဝသေန အတိဝိပုလာ ပဏ္ဍိတေဟိ ပသတ္ထာ ယညာပိ ယိဋ္ဌာ ပဝတ္တိတာ။ ဓမ္မေ ဌိတောတိ ဧဝံ ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတော မာဒိသော ကော နာမ မရဏဿ ဘာယေယျ။ အနာနုတပ္ပန္တိ အနာနုတပ္ပမာနော။ ဓမ္မေန မေ ဣဿရိယံ ပသတ္ထန္တိ ဒသဝိဓံ ရာဇဓမ္မံ အကောပေတွာ ဓမ္မေနေဝ မယာ ရဇ္ဇံ ပသာသိတံ။ ကာရာတိ ဉာတီသု ဉာတိကိစ္စာနိ, မိတ္တေသု စ မိတ္တကိစ္စာနိ။ ဒါနန္တိ သဝတ္ထုကစေတနာ။ ဗဟုဓာတိ ဗဟူဟိ အာကာရေဟိ။ ဗဟူနန္တိ န ပဉ္စန္နံ, န ဒသန္နံ, သတဿပိ သဟဿဿပိ သတသဟဿဿပိ ဒိန္နမေဝ။ သန္တပ္ပိတာတိ ဂဟိတဂဟိတဘာဇနာနိ ပူရေတွာ သုဋ္ဌု တပ္ပိတာ။

တံ သုတွာ ပေါရိသာဒေါ ‘‘အယံ သုတသောမမဟာရာဇာ သပ္ပုရိသော ဉာဏသမ္ပန္နော မဓုရဓမ္မကထိကော, သစာဟံ ဧတံ ခါဒေယျံ, မုဒ္ဓါ မေ သတ္တဓာ ဖလေယျ, ပထဝီ ဝါ ပန မေ ဝိဝရံ ဒဒေယျာ’’တိ ဘီတတသိတော ဟုတွာ, ‘‘သမ္မ, န တွံ မယာ ခါဒိတဗ္ဗရူပေါ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၄၃။ ‘‘ဝိသံ ပဇာနံ ပုရိသော အဒေယျ, အာသီဝိသံ ဇလိတမုဂ္ဂတေဇံ၊

မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိဖလေယျ သတ္တဓာ, ယော တာဒိသံ သစ္စဝါဒိံ အဒေယျာ’’တိ။

တတ္ထ ဝိသန္တိ တတ္ထေဝ မာရဏသမတ္ထံ ဟလာဟလဝိသံ။ ဇလိတန္တိ အတ္တနော ဝိသတေဇေန ဇလိတံ တေနေဝ ဥဂ္ဂတေဇံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ စရန္တံ အာသီဝိသံ ဝါ ပန သော ဂီဝါယ ဂဏှေယျ။

ဣတိ သော မဟာသတ္တံ ‘‘ဟလာဟလဝိသသဒိသော တွံ, ကော တံ ခါဒိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဂါထာ သောတုကာမော တံ ယာစိတွာ တေန ဓမ္မဂါရဝဇနနတ္ထံ ‘‘ဧဝရူပါနံ အနဝဇ္ဇဂါထာနံ တွံ အဘာဇန’’န္တိ ပဋိက္ခိတ္တောပိ ‘‘သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဣမိနာ သဒိသော ပဏ္ဍိတော နတ္ထိ, အယံ မမ ဟတ္ထာ မုစ္စိတွာ ဂန္တွာ တာ ဂါထာ သုတွာ ဓမ္မကထိကဿ သက္ကာရံ ကတွာ နလာဋေန မစ္စုံ အာဒါယ ပုနာဂတော, အတိဝိယ သာဓုရူပါ ဂါထာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ သုဋ္ဌုတရံ သဉ္ဇာတဓမ္မဿဝနာဒရော ဟုတွာ တံ ယာစန္တော ဂါထမာဟ –

၄၄၄။ ‘‘သုတွာ ဓမ္မံ ဝိဇာနန္တိ, နရာ ကလျာဏပါပကံ၊

အပိ ဂါထာ သုဏိတွာန, ဓမ္မေ မေ ရမတေ မနော’’တိ။

တဿတ္ထော – ‘‘သမ္မ သုတသောမ, နရာ နာမ ဓမ္မံ သုတွာ ကလျာဏမ္ပိ ပါပကမ္ပိ ဇာနန္တိ, အပ္ပေဝ နာမ တာ ဂါထာ သုတွာ မမပိ ကုသလကမ္မပထဓမ္မေ မနော ရမေယျာ’’တိ။

အထ မဟာသတ္တော ‘‘သောတုကာမော ဒါနိ ပေါရိသာဒေါ, ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ, သာဓုကံ သုဏာဟီ’’တိ တံ ဩဟိတသောတံ ကတွာ နန္ဒဗြာဟ္မဏေန ကထိတနိယာမေနေဝ ဂါထာနံ ထုတိံ ကတွာ ဆသု ကာမာဝစရဒေဝေသု ဧကကောလာဟလံ ကတွာ ဒေဝတာသု သာဓုကာရံ ဒဒမာနာသု ပေါရိသာဒဿ ဓမ္မံ ကထေသိ –

၄၄၅။ ‘‘သကိဒေဝ မဟာရာဇ, သဗ္ဘိ ဟောတိ သမာဂမော၊

သာ နံ သင်္ဂတိ ပါလေတိ, နာသဗ္ဘိ ဗဟု သင်္ဂမော။

၄၄၆။ ‘‘သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ, သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ၊

သတံ သန္ဓမ္မမညာယ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော။

၄၄၇။ ‘‘ဇီရန္တိ ဝေ ရာဇရထာ သုစိတ္တာ, အထော သရီရမ္ပိ ဇရံ ဥပေတိ၊

သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတိ, သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တိ။

၄၄၈။ ‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ, ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တဒါဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ, သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ။

တဿ တေန သုကထိတတ္တာ စေဝ အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝေန စ တာ ဂါထာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓကထိတာ ဝိယာတိ စိန္တေန္တဿ သကလသရီရံ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ ပရိပူရိ, ဗောဓိသတ္တေ မုဒုစိတ္တံ အဟောသိ, သေတစ္ဆတ္တဒါယကံ ပိတရံ ဝိယ နံ အမညိ။ သော ‘‘အဟံ သုတသောမဿ ဒါတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ န ပဿာမိ, ဧကေကာယ ပနဿ ဂါထာယ ဧကေကံ ဝရံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂါထမာဟ –

၄၄၉။ ‘‘ဂါထာ ဣမာ အတ္ထဝတီ သုဗျဉ္ဇနာ, သုဘာသိတာ တုယှ ဇနိန္ဒ သုတွာ၊

အာနန္ဒိ ဝိတ္တော သုမနော ပတီတော, စတ္တာရိ တေ သမ္မ ဝရေ ဒဒါမီ’’တိ။

တတ္ထ အာနန္ဒီတိ အာနန္ဒဇာတော။ သေသာနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ စတ္တာရောပိ ဟေတေ တုဋ္ဌာကာရာ ဧဝ။

အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘ကိံ နာမ တွံ ဝရံ ဒဿသီ’’တိ အပသာဒေန္တော ဂါထမာဟ –

၄၅၀။ ‘‘ယော နတ္တနော မရဏံ ဗုဇ္ဈသိ တုဝံ, ဟိတာဟိတံ ဝိနိပါတဉ္စ သဂ္ဂံ၊

ဂိဒ္ဓေါ ရသေ ဒုစ္စရိတေ နိဝိဋ္ဌော, ကိံ တွံ ဝရံ ဒဿသိ ပါပဓမ္မ။

၄၅၁။ ‘‘အဟဉ္စ တံ ‘ဒေဟိ ဝရ’န္တိ ဝဇ္ဇံ, တွံ စာပိ ဒတွာ န အဝါကရေယျ၊

သန္ဒိဋ္ဌိကံ ကလဟမိမံ ဝိဝါဒံ, ကော ပဏ္ဍိတော ဇာနမုပဗ္ဗဇေယျာ’’တိ။

တတ္ထ ယောတိ ယော တွံ ‘‘မရဏဓမ္မောဟမသ္မီ’’တိ အတ္တနောပိ မရဏံ န ဗုဇ္ဈသိ န ဇာနာသိ, ပါပကမ္မမေဝ ကရောသိ။ ဟိတာဟိတန္တိ ‘‘ဣဒံ မေ ကမ္မံ ဟိတံ, ဣဒံ အဟိတံ, ဣဒံ ဝိနိပါတံ နေဿတိ, ဣဒံ သဂ္ဂ’’န္တိ န ဇာနာသိ။ ရသေတိ မနုဿမံသရသေ။ ဝဇ္ဇန္တိ ဝဒေယျံ။ န အဝါကရေယျာတိ ဝါစာယ ဒတွာ ‘‘ဒေဟိ မေ ဝရ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော န အဝါကရေယျာသိ န ဒဒေယျာသိ။ ဥပဗ္ဗဇေယျာတိ ကော ဣမံ ကလဟံ ပဏ္ဍိတော ဥပဂစ္ဆေယျ။

တတော ပေါရိသာဒေါ ‘‘နာယံ မယှံ သဒ္ဒဟတိ, သဒ္ဒဟာပေဿာမိ န’’န္တိ ဂါထမာဟ –

၄၅၂။ ‘‘န တံ ဝရံ အရဟတိ ဇန္တု ဒါတုံ, ယံ ဝါပိ ဒတွာ န အဝါကရေယျ၊

ဝရဿု သမ္မ အဝိကမ္ပမာနော, ပါဏံ စဇိတွာနပိ ဒဿမေဝါ’’တိ။

တတ္ထ အဝိကမ္ပမာနောတိ အနောလီယမာနော။

အထ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ အတိဝိယ သူရော ဟုတွာ ကထေတိ, ကရိဿတိ မေ ဝစနံ, ဝရံ ဂဏှိဿာမိ, သစေ ပန ‘‘မနုဿမံသံ န ခါဒိတဗ္ဗ’န္တိ ပဌမမေဝ ဝရံ ဝါရယိဿံ, အတိဝိယ ကိလမိဿတိ, ပဌမံ အညေ တယော ဝရေ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ ဧတံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၄၅၃။ ‘‘အရိယဿ အရိယေန သမေတိ သချံ, ပညဿ ပညာဏဝတာ သမေတိ၊

ပဿေယျ တံ ဝဿသတံ အရောဂံ, ဧတံ ဝရာနံ ပဌမံ ဝရာမီ’’တိ။

တတ္ထ အရိယဿာတိ အာစာရအရိယဿ။ သချန္တိ သခိဓမ္မော မိတ္တဓမ္မော။ ပညာဏဝတာတိ ဉာဏသမ္ပန္နေန။ သမေတီတိ ဂင်္ဂေါဒကံ ဝိယ ယမုနောဒကေန သံသန္ဒတိ။ ဓာတုသော ဟိ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ။ ပဿေယျ တန္တိ သုတသောမော ပေါရိသာဒဿ စိရံ ဇီဝိတံ ဣစ္ဆန္တော ဝိယ ပဌမံ အတ္တနော ဇီဝိတဝရံ ယာစတိ။ ပဏ္ဍိတဿ ဟိ ‘‘မမ ဇီဝိတံ ဒေဟီ’’တိ ဝတ္တုံ အယုတ္တံ, အပိစ သော ‘မယှမေဝ ဧသ အာရောဂျံ ဣစ္ဆတီ’တိ စိန္တေတွာ တုဿိဿတီတိ ဧဝမာဟ။

သောပိ တံ သုတွာဝ ‘‘အယံ ဣဿရိယာ ဓံသေတွာ ဣဒါနိ မံသံ ခါဒိတုကာမဿ ဧဝံ မဟာအနတ္ထကရဿ မဟာစောရဿ မယှမေဝ ဇီဝိတံ ဣစ္ဆတိ, အဟော မမ ဟိတကာမော’’တိ တုဋ္ဌမာနသော ဝဉ္စေတွာ ဝရဿ ဂဟိတဘာဝံ အဇာနိတွာ တံ ဝရံ ဒဒမာနော ဂါထမာဟ –

၄၅၄။ ‘‘အရိယဿ အရိယေန သမေတိ သချံ, ပညဿ ပညာဏဝတာ သမေတိ၊

ပဿာသိ မံ ဝဿသတံ အရောဂံ, ဧတံ ဝရာနံ ပဌမံ ဒဒါမီ’’တိ။

တတ္ထ ဝရာနန္တိ စတုန္နံ ဝရာနံ ပဌမံ။

တတော ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

၄၅၅။ ‘‘ယေ ခတ္တိယာသေ ဣဓ ဘူမိပါလာ, မုဒ္ဓါဘိသိတ္တာ ကတနာမဓေယျာ၊

န တာဒိသေ ဘူမိပတီ အဒေသိ, ဧတံ ဝရာနံ ဒုတိယံ ဝရာမီ’’တိ။

တတ္ထ ကတနာမဓေယျာတိ မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တတ္တာဝ ‘‘မုဒ္ဓါဘိသိတ္တာ’’တိ ကတနာမဓေယျာ။ န တာဒိသေတိ တာဒိသေ ခတ္တိယေ န အဒေသိ မာ ခါဒိ။

ဣတိ သော ဒုတိယံ ဝရံ ဂဏှန္တော ပရောသတာနံ ခတ္တိယာနံ ဇီဝိတဝရံ ဂဏှိ။ ပေါရိသာဒေါပိဿ ဒဒမာနော အာဟ –

၄၅၆။ ‘‘ယေ ခတ္တိယာသေ ဣဓ ဘူမိပါလာ, မုဒ္ဓါဘိသိတ္တာ ကတနာမဓေယျာ၊

န တာဒိသေ ဘူမိပတီ အဒေမိ, ဧတံ ဝရာနံ ဒုတိယံ ဒဒါမီ’’တိ။

ကိံ ပန တေ တေသံ သဒ္ဒံ သုဏန္တိ, န သုဏန္တီတိ? န သဗ္ဗံ သုဏန္တိ။ ပေါရိသာဒေန ဟိ ရုက္ခဿ ဓူမဇာလဥပဒ္ဒဝဘယေန ပဋိက္ကမိတွာ အဂ္ဂိ ကတော, အဂ္ဂိနော စ ရုက္ခဿ စ အန္တရေ နိသီဒိတွာ မဟာသတ္တော တေန သဒ္ဓိံ ကထေသိ, တသ္မာ သဗ္ဗံ အသုတွာ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎံ သုဏိံသု။ တေ ‘‘ဣဒါနိ သုတသောမော ပေါရိသာဒံ ဒမေဿတိ, မာ ဘာယထာ’’တိ အညမညံ သမဿာသေသုံ။ တသ္မိံ ခဏေ မဟာသတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၅၇။ ‘‘ပရောသတံ ခတ္တိယာ တေ ဂဟီတာ, တလာဝုတာ အဿုမုခါ ရုဒန္တာ၊

သကေ တေ ရဋ္ဌေ ပဋိပါဒယာဟိ, ဧတံ ဝရာနံ တတိယံ ဝရာမီ’’တိ။

တတ္ထ ပရောသတန္တိ အတိရေကသတံ။ တေ ဂဟီတာတိ တယာ ဂဟိတာ။ တလာဝုတာတိ ဟတ္ထတလေသု အာဝုတာ။

ဣတိ မဟာသတ္တော တတိယံ ဝရံ ဂဏှန္တော တေသံ ခတ္တိယာနံ သကရဋ္ဌနိယျာတနဝရံ ဂဏှိ။ ကိံကာရဏာ? သော အခါဒန္တောပိ ဝေရဘယေန သဗ္ဗေ တေ ဒါသေ ကတွာ အရညေယေဝ ဝါသေယျ, မာရေတွာ ဝါ ဆဍ္ဍေယျ, ပစ္စန္တံ နေတွာ ဝါ ဝိက္ကိဏေယျ, တသ္မာ တေသံ သကရဋ္ဌနိယျာတနဝရံ ဂဏှိ။ ဣတရောပိဿ ဒဒမာနော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၅၈။ ‘‘ပရောသတံ ခတ္တိယာ မေ ဂဟီတာ, တလာဝုတာ အဿုမုခါ ရုဒန္တာ၊

သကေ တေ ရဋ္ဌေ ပဋိပါဒယာမိ, ဧတံ ဝရာနံ တတိယံ ဒဒါမီ’’တိ။

စတုတ္ထံ ပန ဝရံ ဂဏှန္တော ဗောဓိသတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၅၉။ ‘‘ဆိဒ္ဒံ တေ ရဋ္ဌံ ဗျထိတာ ဘယာ ဟိ, ပုထူ နရာ လေဏမနုပ္ပဝိဋ္ဌာ၊

မနုဿမံသံ ဝိရမေဟိ ရာဇ, ဧတံ ဝရာနံ စတုတ္ထံ ဝရာမီ’’တိ။

တတ္ထ ဆိဒ္ဒန္တိ န ဃနဝါသံ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမာဒီနံ ဥဋ္ဌိတတ္တာ သဝိဝရံ။ ဗျထိတာ ဘယာဟီတိ ‘‘ပေါရိသာဒေါ ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ တဝ ဘယေန ကမ္ပိတာ။ လေဏမနုပ္ပဝိဋ္ဌာတိ ဒါရကေ ဟတ္ထေသု ဂဟေတွာ တိဏဂဟနာဒိနိလီယနဋ္ဌာနံ ပဝိဋ္ဌာ။ မနုဿမံသန္တိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိက္ကူလံ မနုဿမံသံ ပဇဟ။ နိဿက္ကတ္ထေ ဝါ ဥပယောဂံ, မနုဿမံသတော ဝိရမာဟီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဝုတ္တေ ပေါရိသာဒေါ ပါဏိံ ပဟရိတွာ ဟသန္တော ‘‘သမ္မ သုတသောမ ကိံ နာမေတံ ကထေသိ, ကထာဟံ တုမှာကံ ဧတံ ဝရံ ဒဿာမိ, သစေ ဂဏှိတုကာမော, အညံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၆၀။ ‘‘အဒ္ဓါ ဟိ သော ဘက္ခော မမ မနာပေါ, ဧတဿ ဟေတုမှိ ဝနံ ပဝိဋ္ဌော၊

သောဟံ ကထံ ဧတ္တော ဥပါရမေယျံ, အညံ ဝရာနံ စတုတ္ထံ ဝရဿူ’’တိ။

တတ္ထ ဝနန္တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ဣမံ ဝနံ ပဝိဋ္ဌော။

အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘တွံ ‘မနုဿမံသဿ ပိယတရတ္တာ တတော ဝိရမိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒသိ။ ယော ဟိ ပိယံ နိဿာယ ပါပံ ကရောတိ, အယံ ဗာလော’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၆၁။ ‘‘န ဝေ ‘ပိယံ မေ’တိ ဇနိန္ဒ တာဒိသော, အတ္တံ နိရံကစ္စ ပိယာနိ သေဝတိ၊

အတ္တာဝ သေယျော ပရမာ စ သေယျော, လဗ္ဘာ ပိယာ ဩစိတတ္ထေန ပစ္ဆာ’’တိ။

တတ္ထ တာဒိသောတိ ဇနိန္ဒ တာဒိသော ယုဝါ အဘိရူပေါ မဟာယသော ‘‘ဣဒံ နာမ မေ ပိယ’’န္တိ ပိယဝတ္ထုလောဘေန တတ္ထ အတ္တာနံ နိရံကတွာ သဗ္ဗသုဂတီဟိ စေဝ သုခဝိသေသေဟိ စ စဝိတွာ နိရယေ ပါတေတွာ န ဝေ ပိယာနိ သေဝတိ။ ပရမာ စ သေယျောတိ ပုရိသဿ ဟိ ပရမာ ပိယဝတ္ထုမှာ အတ္တာဝ ဝရတရော။ ကိံကာရဏာ? လဗ္ဘာ ပိယာတိ, ပိယာ နာမ ဝိသယဝသေန စေဝ ပုညေန စ ဩစိတတ္ထေန ဝဍ္ဎိတတ္ထေန ဒိဋ္ဌဓမ္မေ စေဝ ပရတ္ထ စ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိံ ပတွာ သက္ကာ လဒ္ဓုံ။

ဧဝံ ဝုတ္တေ ပေါရိသာဒေါ ဘယပ္ပတ္တော ဟုတွာ ‘‘အဟံ သုတသောမေန ဂဟိတံ ဝရံ ဝိဿဇ္ဇာပေတုမ္ပိ မနုဿမံသတော ဝိရမိတုမ္ပိ န သက္ကောမိ, ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမီ’’တိ အဿုပုဏ္ဏေဟိ နေတ္တေဟိ ဂါထမာဟ –

၄၆၂။ ‘‘ပိယံ မေ မာနုသံ မံသံ, သုတသောမ ဝိဇာနဟိ၊

နမှိ သက္ကာ နိဝါရေတုံ, အညံ ဝရံ သမ္မ ဝရဿူ’’တိ။

တတ္ထ ဝိဇာနဟီတိ တွမ္ပိ ဇာနာဟိ။

တတော ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

၄၆၃။ ‘‘ယော ဝေ ‘ပိယံ မေ’တိ ပိယာနုရက္ခီ, အတ္တံ နိရံကစ္စ ပိယာနိ သေဝတိ၊

သောဏ္ဍောဝ ပိတွာ ဝိသမိဿပါနံ, တေနေဝ သော ဟောတိ ဒုက္ခီ ပရတ္ထ။

၄၆၄။ ‘‘ယော စီဓ သင်္ခါယ ပိယာနိ ဟိတွာ, ကိစ္ဆေနပိ သေဝတိ အရိယဓမ္မေ၊

ဒုက္ခိတောဝ ပိတွာန ယထောသဓာနိ, တေနေဝ သော ဟောတိ သုခီ ပရတ္ထာ’’တိ။

တတ္ထ ယော ဝေတိ, သမ္မ ပေါရိသာဒ, ယော ပုရိသော ‘‘ဣဒံ မေ ပိယ’’န္တိ ပါပကိရိယာယ အတ္တာနံ နိရံကတွာ ပိယာနိ ဝတ္ထူနိ သေဝတိ, သော သုရာပေမေန ဝိသမိဿံ သုရံ ပိတွာ သောဏ္ဍော ဝိယ တေန ပါပကမ္မေန ပရတ္ထ နိရယာဒီသု ဒုက္ခီ ဟောတိ။ သင်္ခါယာတိ ဇာနိတွာ တုလေတွာ။ ပိယာနိ ဟိတွာတိ အဓမ္မပဋိသံယုတ္တာနိ ပိယာနိ ဆဍ္ဍေတွာ။

ဧဝံ ဝုတ္တေ ပေါရိသာဒေါ ကလူနံ ပရိဒေဝန္တော ဂါထမာဟ –

၄၆၅။ ‘‘ဩဟာယဟံ ပိတရံ မာတရဉ္စ, မနာပိယေ ကာမဂုဏေ စ ပဉ္စ၊

ဧတဿ ဟေတုမှိ ဝနံ ပဝိဋ္ဌော, တံ တေ ဝရံ ကိန္တိ မဟံ ဒဒါမီ’’တိ။

တတ္ထ ဧတဿာတိ မနုဿမံသဿ။ ကိန္တိ မဟန္တိ ကိန္တိ ကတွာ အဟံ တံ ဝရံ ဒေမိ။

တတော မဟာသတ္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၆၆။ ‘‘န ပဏ္ဍိတာ ဒိဂုဏမာဟု ဝါကျံ, သစ္စပ္ပဋိညာဝ ဘဝန္တိ သန္တော၊

‘ဝရဿု သမ္မ’ ဣတိ မံ အဝေါစ, ဣစ္စဗြဝီ တွံ န ဟိ တေ သမေတီ’’တိ။

တတ္ထ ဒိဂုဏန္တိ, သမ္မ ပေါရိသာဒ, ပဏ္ဍိတာ နာမ ဧကံ ဝတွာ ပုန တံ ဝိသံဝါဒေန္တာ ဒုတိယံ ဝစနံ န ကထေန္တိ။ ဣတိ မံ အဝေါစာတိ, ‘‘သမ္မ သုတသောမ ဝရဿု ဝရ’’န္တိ ဧဝံ မံ အဘာသသိ။ ဣစ္စဗြဝီတိ တသ္မာ ယံ တွံ ဣတိ အဗြဝိ, တံ တေ ဣဒါနိ န သမေတိ။

သော ပုန ရောဒန္တော ဧဝ ဂါထမာဟ –

၄၆၇။ ‘‘အပုညလာဘံ အယသံ အကိတ္တိံ, ပါပံ ဗဟုံ ဒုစ္စရိတံ ကိလေသံ၊

မနုဿမံသဿ ကတေ ဥပါဂါ, တံ တေ ဝရံ ကိန္တိ မဟံ ဒဒေယျ’’န္တိ။

တတ္ထ ပါပန္တိ ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တံ။ ဒုစ္စရိတန္တိ ကမ္မပထပ္ပတ္တံ။ ကိလေသန္တိ ဒုက္ခံ။ မနုဿမံသဿ ကတေတိ မနုဿမံသဿ ဟေတု။ ဥပါဂါတိ ဥပဂတောမှိ။ တံ တေတိ တံ တုယှံ ကထာဟံ ဝရံ ဒေမိ, မာ မံ ဝါရယိ, အနုကမ္ပံ ကာရုညံ မယိ ကရောဟိ, အညံ ဝရံ ဂဏှာဟီတိ အာဟ။

အထ မဟာသတ္တော အာဟ –

၄၆၈။ ‘‘န တံ ဝရံ အရဟတိ ဇန္တု ဒါတုံ, ယံ ဝါပိ ဒတွာ န အဝါကရေယျ၊

ဝရဿု သမ္မ အဝိကမ္ပမာနော, ပါဏံ စဇိတွာနပိ ဒဿမေဝါ’’တိ။

ဧဝံ တေန ပဌမံ ဝုတ္တဂါထံ အာဟရိတွာ ဒဿေတွာ ဝရဒါနေ ဥဿာဟေန္တော ဂါထာ အာဟ –

၄၆၉။ ‘‘ပါဏံ စဇန္တိ သန္တော နာပိ ဓမ္မံ, သစ္စပ္ပဋိညာဝ ဘဝန္တိ သန္တော၊

ဒတွာ ဝရံ ခိပ္ပမဝါကရောဟိ, ဧတေန သမ္ပဇ္ဇ သုရာဇသေဋ္ဌ။

၄၇၀။ ‘‘စဇေ ဓနံ အင်္ဂဝရဿ ဟေတု, အင်္ဂံ စဇေ ဇီဝိတံ ရက္ခမာနော၊

အင်္ဂံ ဓနံ ဇီဝိတဉ္စာပိ သဗ္ဗံ, စဇေ နရော ဓမ္မမနုဿရန္တော’’တိ။

တတ္ထ ပါဏန္တိ ဇီဝိတံ။ သန္တော နာမ အပိ ဇီဝိတံ စဇန္တိ, န ဓမ္မံ။ ခိပ္ပမဝါကရောဟီတိ ဣဓ ခိပ္ပံ မယှံ ဒေဟီတိ အတ္ထော။ ဧတေနာတိ ဧတေန ဓမ္မေန စေဝ သစ္စေန စ သမ္ပဇ္ဇ သမ္ပန္နော ဥပပန္နော ဟောဟိ။ သုရာဇသေဋ္ဌာတိ တံ ပဂ္ဂဏှန္တော အာလပတိ။ စဇေ ဓနန္တိ, သမ္မ ပေါရိသာဒ, ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ဟတ္ထပါဒါဒိမှိ အင်္ဂေ ဆိဇ္ဇမာနေ တဿ ရက္ခဏတ္ထာယ ဗဟုမ္ပိ ဓနံ စဇေယျ။ ဓမ္မမနုဿရန္တောတိ အင်္ဂဓနဇီဝိတာနိ ပရိစ္စဇန္တောပိ ‘‘သတံ ဓမ္မံ န ဝီတိက္ကမိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဓမ္မံ အနုဿရန္တော။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ တံ သစ္စေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဂုရုဘာဝံ ဒဿေတုံ ဂါထမာဟ –

၄၇၁။ ‘‘ယသ္မာ ဟိ ဓမ္မံ ပုရိသော ဝိဇညာ, ယေ စဿ ကင်္ခံ ဝိနယန္တိ သန္တော၊

တံ ဟိဿ ဒီပဉ္စ ပရာယဏဉ္စ, န တေန မိတ္တိံ ဇိရယေထ ပညော’’တိ။

တတ္ထ ယသ္မာတိ ယမှာ ပုရိသာ။ ဓမ္မန္တိ ကုသလာကုသလဇောတကံ ကာရဏံ။ ဝိဇညာတိ ဝိဇာနေယျ။ တံ ဟိဿာတိ တံ အာစရိယကုလံ ဧတဿ ပုဂ္ဂလဿ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဒီပံ, ဥပ္ပန္နေ ဘယေ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပရာယဏဉ္စ။ န တေန မိတ္တိန္တိ တေန အာစရိယပုဂ္ဂလေန သဟ သော ပဏ္ဍိတော ကေနစိပိ ကာရဏေန မိတ္တိံ န ဇီရယေထ န ဝိနာသေယျ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ, ‘‘သမ္မ ပေါရိသာဒ, ဂုဏဝန္တဿ အာစရိယဿ ဝစနံ နာမ ဘိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အဟဉ္စ တရုဏကာလေပိ တဝ ပိဋ္ဌိအာစရိယော ဟုတွာ ဗဟုံ သိက္ခံ သိက္ခာပေသိံ, ဣဒါနိပိ ဗုဒ္ဓလီလာယ သတာရဟာ ဂါထာ တေ ကထေသိံ, တေန မေ ဝစနံ ကာတုံ အရဟသီ’’တိ အာဟ။ တံ သုတွာ ပေါရိသာဒေါ ‘‘အယံ သုတသောမော မယှံ အာစရိယော စေဝ ပဏ္ဍိတော စ, ဝရော စဿ မယာ ဒိန္နော, ကိံ သက္ကာ ကာတုံ, ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မရဏံ နာမ ဓုဝံ, မနုဿမံသံ န ခါဒိဿာမိ, ဒဿာမိဿ ဝရ’’န္တိ အဿုဓာရာဟိ ပဝတ္တမာနာဟိ ဥဋ္ဌာယ သုတသောမနရိန္ဒဿ ပါဒေသု ပတိတွာ ဝရံ ဒဒမာနော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၄၇၂။ ‘‘အဒ္ဓါ ဟိ သော ဘက္ခော မမ မနာပေါ, ဧတဿ ဟေတုမှိ ဝနံ ပဝိဋ္ဌော၊

သစေ စ မံ ယာစသိ ဧတမတ္ထံ, ဧတမ္ပိ တေ သမ္မ ဝရံ ဒဒါမီ’’တိ။

အထ နံ မဟာသတ္တော ဧဝမာဟ – ‘‘သမ္မ, သီလေ ဌိတဿ မရဏမ္ပိ ဝရံ, ဂဏှာမိ, မဟာရာဇ, တယာ ဒိန္နံ ဝရံ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အရိယပထေ ပတိဋ္ဌိတောသိ, ဧဝံ သန္တေပိ တံ ယာစာမိ, သစေ တေ မယိ သိနေဟော အတ္ထိ, ပဉ္စ သီလာနိ ဂဏှ, မဟာရာဇာ’’တိ။ ‘‘သာဓု, သမ္မ, ဒေဟိ မေ သီလာနီ’’တိ။ ‘‘ဂဏှ မဟာရာဇာ’’တိ။ သော မဟာသတ္တံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ မဟာသတ္တောပိ နံ ပဉ္စသီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ တတ္ထ သန္နိပတိတာ ဘုမ္မာ ဒေဝါ မဟာသတ္တေ ပီတိံ ဇနေတွာ ‘‘အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ အညော ပေါရိသာဒံ မနုဿမံသတော နိဝါရေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, အဟော သုတသောမေန ဒုက္ကရတရံ ကတ’’န္တိ မဟန္တေန သဒ္ဒေန ဝနံ ဥန္နာဒေန္တာ သာဓုကာရံ အဒံသု။ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ စာတုမဟာရာဇိကာတိ ဧဝံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ။ ရုက္ခေ လဂ္ဂိတရာဇာနောပိ တံ ဒေဝတာနံ သာဓုကာရသဒ္ဒံ သုဏိံသု။ ရုက္ခဒေဝတာပိ သကဝိမာနေ ဌိတာဝ သာဓုကာရမဒါသိ။ ဣတိ ဒေဝတာနံ သဒ္ဒေါဝ သူယတိ, ရူပံ န ဒိဿတိ။ ဒေဝတာနံ သာဓုကာရသဒ္ဒံ သုတွာ ရာဇာနော စိန္တယိံသု – ‘‘သုတသောမံ နိဿာယ နော ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, ဒုက္ကရံ ကတံ သုတသောမေန ပေါရိသာဒံ ဒမေန္တေနာ’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ထုတိံ ကရိံသု။ ပေါရိသာဒေါ မဟာသတ္တဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဗောဓိသတ္တော – ‘‘သမ္မ, ခတ္တိယေ မောစေဟီ’’တိ အာဟ။ သော စိန္တေသိ ‘‘အဟံ ဧတေသံ ပစ္စာမိတ္တော, ဧတေ မယာ မောစိတာ ‘ဂဏှထ နော ပစ္စာမိတ္တ’န္တိ မံ ဟိံသေယျုံ, မယာ ဇီဝိတံ စဇန္တေနပိ န သက္ကာ သုတသောမဿ သန္တိကာ ဂဟိတံ သီလံ ဘိန္ဒိတုံ, ဣမိနာ သဒ္ဓိယေဝ ဂန္တွာ မောစေဿာမိ, ဧဝံ မေ ဘယံ န ဘဝိဿတီ’’တိ။ အထ ဗောဓိသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘သုတသောမ, ဥဘောပိ ဂန္တွာ ခတ္တိယေ မောစေဿာမာ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၇၃။ ‘‘သတ္ထာ စ မေ ဟောသိ သခါ စ မေသိ, ဝစနမ္ပိ တေ သမ္မ အဟံ အကာသိံ၊

တုဝမ္ပိ မေ သမ္မ ကရောဟိ ဝါကျံ, ဥဘောပိ ဂန္တွာန ပမောစယာမာ’’တိ။

တတ္ထ သတ္ထာတိ သဂ္ဂမဂ္ဂဿ ဒေသိတတ္တာ သတ္ထာ စ, တရုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ သခါ စ။

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

၄၇၄။ ‘‘သတ္ထာ စ တေ ဟောမိ သခါ စ တျမှိ, ဝစနမ္ပိ မေ သမ္မ တုဝံ အကာသိ၊

အဟမ္ပိ တေ သမ္မ ကရောမိ ဝါကျံ, ဥဘောပိ ဂန္တွာန ပမောစယာမာ’’တိ။

ဧဝံ ဝတွာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ –

၄၇၅။ ‘‘ကမ္မာသပါဒေန ဝိဟေဌိတတ္ထ, တလာဝုတာ အဿုမုခါ ရုဒန္တာ၊

န ဇာတု ဒုဗ္ဘေထ ဣမဿ ရညော, သစ္စပ္ပဋိညံ မေ ပဋိဿုဏာထာ’’တိ။

တတ္ထ ကမ္မာသပါဒေနာတိ ဣဒံ မဟာသတ္တော ‘‘ဥဘောပိ ဂန္တွာန ပမောစယာမာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘‘ခတ္တိယာ နာမ မာနထဒ္ဓါ ဟောန္တိ, မုတ္တမတ္တာဝ ‘ဣမိနာ မယံ ဝိဟေဌိတမှာ’တိ ပေါရိသာဒံ ပေါထေယျုမ္ပိ ဟနေယျုမ္ပိ, န ခေါ ပနေသ တေသု ဒုဗ္ဘိဿတိ, အဟံ ဧကကောဝ ဂန္တွာ ပဋိညံ တာဝ နေသံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ တေ ဟတ္ထတလေ အာဝုနိတွာ အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလီဟိ ဘူမိံ ဖုသမာနာဟိ ရုက္ခသာခါသု ဩလဂ္ဂိတေ ဝါတပ္ပဟရဏကာလေ နာဂဒန္တေသု ဩလဂ္ဂိတကုရဏ္ဍကဒါမာနိ ဝိယ သမ္ပရိဝတ္တန္တေ အဒ္ဒသ။ တေပိ တံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိမှာ မယံ အရောဂါ’’တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဟာဝိရဝံ ရဝိံသု။ အထ နေ မဟာသတ္တော ‘‘မာ ဘာယိတ္ထာ’’တိ အဿာသေတွာ ‘‘မယာ ပေါရိသာဒေါ ဒမိတော, တုမှာကံ အဘယံ ဂဟိတံ, တုမှေ ပန မေ ဝစနံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ န ဇာတူတိ ဧကံသေနေဝ န ဒုဗ္ဘေထ။

တေ အာဟံသု –

၄၇၆။ ‘‘ကမ္မာသပါဒေန ဝိဟေဌိတမှာ, တလာဝုတာ အဿုမုခါ ရုဒန္တာ၊

န ဇာတု ဒုဗ္ဘေမ ဣမဿ ရညော, သစ္စပ္ပဋိညံ တေ ပဋိဿုဏာမာ’’တိ။

တတ္ထ ပဋိဿုဏာမာတိ ‘‘ဧဝံ ပဋိညံ အဓိဝါသေမ သမ္ပဋိစ္ဆာမ, အပိစ ခေါ ပန မယံ ကိလန္တာ ကထေတုံ န သက္ကောမ, တုမှေ သဗ္ဗသတ္တာနံ သရဏံ, တုမှေဝ ကထေထ, မယံ ဝေါ ဝစနံ သုတွာ ပဋိညံ ဒဿာမာ’’တိ။

အထ နေ ဗောဓိသတ္တော ‘‘တေန ဟိ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၄၇၇။ ‘‘ယထာ ပိတာ ဝါ အထ ဝါပိ မာတာ, အနုကမ္ပကာ အတ္ထကာမာ ပဇာနံ,။

ဧဝမေဝ ဝေါ ဟောတု အယဉ္စ ရာဇာ, တုမှေ စ ဝေါ ဟောထ ယထေဝ ပုတ္တာ’’တိ။

အထ နံ တေပိ သမ္ပဋိစ္ဆမာနာ ဣမံ ဂါထမာဟံသု –

၄၇၈။ ‘‘ယထာ ပိတာ ဝါ အထ ဝါပိ မာတာ, အနုကမ္ပကာ အတ္ထကာမာ ပဇာနံ၊

ဧဝမေဝ နော ဟောတု အယဉ္စ ရာဇာ, မယမ္ပိ ဟေဿာမ ယထေဝ ပုတ္တာ’’တိ။

တတ္ထ တုမှေ စ ဝေါတိ ဝေါ-ကာရော နိပါတမတ္တံ။

ဣတိ မဟာသတ္တော တေသံ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပေါရိသာဒံ ပက္ကောသိတွာ ‘‘ဧဟိ, သမ္မ, ခတ္တိယေ မောစေဟီ’’တိ အာဟ။ သော ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဧကဿ ရညော ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိ။ ရာဇာ သတ္တာဟံ နိရာဟာရော ဝေဒနပ္ပတ္တော သဟ ဗန္ဓနဆေဒါ မုစ္ဆိတော ဘူမိယံ ပတိ။ တံ ဒိသွာ မဟာသတ္တော ကာရုညံ ကတွာ, ‘‘သမ္မ ပေါရိသာဒ, မာ ဧဝံ ဆိန္ဒီ’’တိ ဧကံ ရာဇာနံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဥရေ ကတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဗန္ဓနံ ဆိန္ဒာဟီ’’တိ အာဟ။ ပေါရိသာဒေါ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိ။ မဟာသတ္တော ထာမသမ္ပန္နတာယ နံ ဥရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဩရသပုတ္တံ ဝိယ မုဒုစိတ္တေန ဩတာရေတွာ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇာပေသိ။ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တေ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဝဏေ ဓောဝိတွာ ဒါရကာနံ ကဏ္ဏတော သုတ္တကံ ဝိယ သဏိကံ ရဇ္ဇုယော နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပုဗ္ဗလောဟိတံ ဓောဝိတွာ ဝဏေ နိဒ္ဒေါသေ ကတွာ, ‘‘သမ္မ ပေါရိသာဒ, ဧကံ ရုက္ခတစံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ အာဟရာ’’တိ အာဟရာပေတွာ သစ္စကိရိယံ ကတွာ တေသံ ဟတ္ထတလာနိ မက္ခေသိ။ တင်္ခဏညေဝ ဝဏော ဖာသုကံ အဟောသိ။ ပေါရိသာဒေါ တဏ္ဍုလံ ဂဟေတွာ တရလံ ပစိ, ဥဘော ဇနာ ပရောသတံ ခတ္တိယေ ပါယေသုံ။ ဣတိ တေ သဗ္ဗေဝ သန္တပ္ပိတာ, သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော။ ပုနဒိဝသေ ပါတော စ မဇ္ဈနှိကေ စ သာယဉ္စ တရလမေဝ ပါယေတွာ တတိယဒိဝသေ သသိတ္ထကယာဂုံ ပါယေသုံ, တာဝတာ တေ အရောဂါ အဟေသုံ။

အထ နေ မဟာသတ္တော ‘‘ဂန္တုံ သက္ခိဿထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဧဟိ, သမ္မ ပေါရိသာဒ, သကံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟ။ သော ရောဒမာနော တဿ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘တွံ, သမ္မ, ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆ, အဟံ ဣဓေဝ ဝနမူလဖလာနိ ခါဒန္တော ဝသိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သမ္မ, ဣဓ ကိံ ကရိဿသိ, ရမဏီယံ တေ ရဋ္ဌံ, ဗာရာဏသိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေဟီ’’တိ။ ‘‘သမ္မ ကိံ ကထေသိ, န သက္ကာ မယာ တတ္ထ ဂန္တုံ, သကလနဂရဝါသိနော ဟိ မေ ဝေရိနော, တေ ‘ဣမိနာ မယှံ မာတာ ခါဒိတာ, မယှံ ပိတာ, မယှံ ဘာတာ’တိ မံ ပရိဘာသိဿန္တိ, ‘ဂဏှထ ဣမံ စောရ’န္တိ ဧကေကဒဏ္ဍေန ဝါ ဧကေကလေဍ္ဍုနာ ဝါ မံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿန္တိ, အဟဉ္စ တုမှာကံ သန္တိကေ သီလေသု ပတိဋ္ဌိတော, ဇီဝိတဟေတုပိ န သက္ကာ မယာ ပရံ မာရေတုံ, တသ္မာ နာဟံ ဂစ္ဆာမိ, အဟံ မနုဿမံသတော ဝိရတတ္တာ ကိတ္တကံ ဇီဝိဿာမိ, ဣဒါနိ မမ တုမှာကံ ဒဿနံ နတ္ထီ’’တိ ရောဒိတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ အာဟ။ အထ မဟာသတ္တော တဿ ပိဋ္ဌိံ ပရိမဇ္ဇိတွာ, ‘‘သမ္မ ပေါရိသာဒ, မာ စိန္တယိ, သုတသောမော နာမာဟံ, မယာ တာဒိသော ကက္ခဠော ဖရုသော ဝိနီတော, ဗာရာဏသိဝါသိကေသု ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ, အဟံ တံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပေဿာမိ, အသက္ကောန္တော အတ္တနော ရဇ္ဇံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တုမှာကမ္ပိ နဂရေ မမ ဝေရိနော အတ္ထိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣမိနာ မမ ဝစနံ ကရောန္တေန ဒုက္ကရံ ကတံ, ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ပေါရာဏကယသေ ပတိဋ္ဌပေတဗ္ဗော ဧသ မယာ’’တိ စိန္တေတွာ တဿ ပလောဘနတ္ထာယ နဂရသမ္ပတ္တိံ ဝဏ္ဏေန္တော အာဟ –

၄၇၉။ ‘‘စတုပ္ပဒံ သကုဏဉ္စာပိ မံသံ, သူဒေဟိ ရန္ဓံ သုကတံ သုနိဋ္ဌိတံ၊

သုဓံဝ ဣန္ဒော ပရိဘုဉ္ဇိယာန, ဟိတွာ ကထေကော ရမသီ အရညေ။

၄၈၀။ ‘‘တာ ခတ္တိယာ ဝေလ္လိဝိလာကမဇ္ဈာ, အလင်္ကတာ သမ္ပရိဝါရယိတွာ၊

ဣန္ဒံဝ ဒေဝေသု ပမောဒယိံသု, ဟိတွာ ကထေကော ရမသီ အရညေ။

၄၈၁။ ‘‘တမ္ဗူပဓာနေ ဗဟုဂေါဏကမှိ, သုဘမှိ သဗ္ဗဿယနမှိ သင်္ဂေ၊

သေယျဿ မဇ္ဈမှိ သုခံ သယိတွာ

ဟိတွာ ကထေကော ရမသီ အရညေ။

၄၈၂။ ‘‘ပါဏိဿရံ ကုမ္ဘထူဏံ နိသီထေ, အထောပိ ဝေ နိပ္ပုရိသမ္ပိ တူရိယံ၊

ဗဟုံ သုဂီတဉ္စ သုဝါဒိတဉ္စ, ဟိတွာ ကထေကော ရမသီ အရညေ။

၄၈၃။ ‘‘ဥယျာနသမ္ပန္နံ ပဟူတမာလျံ, မိဂါဇိနူပေတံ ပုရံ သုရမ္မံ၊

ဟယေဟိ နာဂေဟိ ရထေဟုပေတံ, ဟိတွာ ကထေကော ရမသီ အရညေ’’တိ။

တတ္ထ သုကတန္တိ နာနပ္ပကာရေဟိ သုဋ္ဌု ကတံ။ သုနိဋ္ဌိတန္တိ နာနာသမ္ဘာရယောဇနေန သုဋ္ဌု နိဋ္ဌိတံ။ ကထေကောတိ ကထံ ဧကော။ ရမသီတိ မူလဖလာဒီနိ ခါဒန္တော ကထံ ရမိဿသိ, ‘‘ဧဟိ, မဟာရာဇ, ဂမိဿာမာ’’တိ။ ဝေလ္လိဝိလာကမဇ္ဈာတိ ဧတ္ထ ဝေလ္လီတိ ရာသိ, ဝိလာကမဇ္ဈာတိ ဝိလဂ္ဂမဇ္ဈာ။ ဥတ္တတ္တဃနသုဝဏ္ဏရာသိပဘာ စေဝ တနုဒီဃမဇ္ဈာ စာတိ ဒဿေတိ။ ဒေဝေသူတိ ဒေဝလောကေသု အစ္ဆရာ ဣန္ဒံ ဝိယ ရမဏီယေ ဗာရာဏသိနဂရေ ပုဗ္ဗေ တံ ပမောဒယိံသု, တာ ဟိတွာ ဣဓ ကိံ ကရိဿသိ, ‘‘ဧဟိ, သမ္မ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ။ တမ္ဗူပဓာနေတိ ရတ္တူပဓာနေ။ သဗ္ဗဿယနမှီတိ သဗ္ဗတ္ထရဏတ္ထတေ သယနေ။ သင်္ဂေတိ အနေကဘူမိကေ ဒဿေတွာ အဒ္ဓရတ္တအင်္ဂယုတ္တေ တတ္ထ တွံ ပုဗ္ဗေ သယီတိ အတ္ထော။ သုခန္တိ တာဒိသဿ သယနဿ မဇ္ဈမှိ သုခံ သယိတွာန ဣဒါနိ ကထံ အရညေ ရမိဿသိ, ‘‘ဧဟိ ဂစ္ဆာမ, သမ္မာ’’တိ။ နိသီထေတိ ရတ္တိဘာဂေ။ ဟိတွာတိ ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ ဆဍ္ဍေတွာ။ ဥယျာနသမ္ပန္နံ ပဟူတမာလျန္တိ, မဟာရာဇ, တဝ ဥယျာနသမ္ပန္နံ နာနာဝိဓပုပ္ဖံ။ မိဂါဇိနူပေတံ ပုရံ သုရမ္မန္တိ တံ ဥယျာနံ မိဂါဇိနံ နာမ နာမေန, တေန ဥပေတံ ပုရမ္ပိ တေ သုဋ္ဌု ရမ္မံ။ ဟိတွာတိ ဧဝရူပံ မနောရမံ နဂရံ ဆဍ္ဍေတွာ။

ဣတိ မဟာသတ္တော ‘‘အပ္ပေဝ နာမေသ ပုဗ္ဗေ ဥပဘုတ္တပရိဘောဂရသံ သရိတွာ ဂန္တုကာမော ဘဝေယျာ’’တိ ပဌမံ ဘောဇနေန ပလောဘေသိ, ဒုတိယံ ကိလေသေန, တတိယံ သယနေန, စတုတ္ထံ နစ္စဂီတဝါဒိတေန, ပဉ္စမံ ဥယျာနေန စေဝ နဂရေန စာတိ ဣမေဟိ ဧတ္တကေဟိ ပလောဘေတွာ ‘‘ဧဟိ, မဟာရာဇ, အဟံ တံ အာဒါယ ဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပစ္ဆာ သကရဋ္ဌံ ဂမိဿာမိ, သစေ ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ န လဘိဿသိ, ဥပဍ္ဎရဇ္ဇံ တေ ဒဿာမိ, ကိံ တေ အရညဝါသေန, မမ ဝစနံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဂန္တုကာမော ဟုတွာ ‘‘သုတသောမော မယှံ အတ္ထကာမော အနုကမ္ပကော, ပဌမံ မံ ကလျာဏေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘ဣဒါနိ ပေါရာဏကယသေဝ ပတိဋ္ဌာပေဿာမီ’တိ ဝဒတိ, သက္ခိဿတိ စေသ ပတိဋ္ဌာပေတုံ, ဣမိနာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကိံ မေ အရညဝါသေနာ’’တိ စိန္တေတွာ တုဋ္ဌစိတ္တော တဿ ဂုဏံ နိဿာယ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော ‘‘သမ္မ, သုတသောမ, ကလျာဏမိတ္တသံသဂ္ဂတော သာဓုတရံ, ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂတော ဝါ ပါပတရံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

၄၈၄။ ‘‘ကာဠပက္ခေ ယထာ စန္ဒော, ဟာယတေဝ သုဝေ သုဝေ၊

ကာဠပက္ခူပမော ရာဇ, အသတံ ဟောတိ သမာဂမော။

၄၈၅။ ‘‘ယထာဟံ ရသကမာဂမ္မ, သူဒံ ကာပုရိသာဓမံ၊

အကာသိံ ပါပကံ ကမ္မံ, ယေန ဂစ္ဆာမိ ဒုဂ္ဂတိံ။

၄၈၆။ ‘‘သုက္ကပက္ခေ ယထာ စန္ဒော, ဝဍ္ဎတေဝ သုဝေ သုဝေ၊

သုက္ကပက္ခူပမော ရာဇ, သတံ ဟောတိ သမာဂမော။

၄၈၇။ ‘‘ယထာဟံ တုဝမာဂမ္မ, သုတသောမ ဝိဇာနဟိ၊

ကာဟာမိ ကုသလံ ကမ္မံ, ယေန ဂစ္ဆာမိ သုဂ္ဂတိံ။

၄၈၈။ ‘‘ထလေ ယထာ ဝါရိ ဇနိန္ဒ ဝုဋ္ဌံ, အနဒ္ဓနေယျံ န စိရဋ္ဌိတီကံ၊

ဧဝမ္ပိ ဟောတိ အသတံ သမာဂမော, အနဒ္ဓနေယျော ဥဒကံ ထလေဝ။

၄၈၉။ ‘‘သရေ ယထာ ဝါရိ ဇနိန္ဒ ဝုဋ္ဌံ, စိရဋ္ဌိတီကံ နရဝီရသေဋ္ဌ၊

ဧဝမ္ပိ ဝေ ဟောတိ သတံ သမာဂမော, စိရဋ္ဌိတီကော ဥဒကံ သရေဝ။

၄၉၀။ ‘‘အဗျာယိကော ဟောတိ သတံ သမာဂမော, ယာဝမ္ပိ တိဋ္ဌေယျ တထေဝ ဟောတိ၊

ခိပ္ပဉှိ ဝေတိ အသတံ သမာဂမော, တသ္မာ သတံ ဓမ္မော အသဗ္ဘိ အာရကာ’’တိ။

တတ္ထ သုဝေ သုဝေတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ။ အနဒ္ဓနေယျန္တိ န အဒ္ဓါနက္ခမံ။ သရေတိ သမုဒ္ဒေ။ နရဝီရသေဋ္ဌာတိ နရေသု ဝီရိယေန သေဋ္ဌ။ ဥဒကံ သရေဝါတိ သမုဒ္ဒေ ဝုဋ္ဌဥဒကံ ဝိယ။ အဗျာယိကောတိ အဝိဂစ္ဆနကော။ ယာဝမ္ပိ တိဋ္ဌေယျာတိ ယတ္တကံ ကာလံ ဇီဝိတံ တိဋ္ဌေယျ, တတ္တကံ ကာလံ တထေဝ ဟောတိ, န ဇီရတိ သပ္ပုရိသေဟိ မိတ္တဘာဝေါတိ။

ဣတိ ပေါရိသာဒေါ သတ္တဟိ ဂါထာဟိ မဟာသတ္တဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ။ မဟာသတ္တောပိ ပေါရိသာဒဉ္စ တေ စ ရာဇာနော ဂဟေတွာ အတ္တနော ပစ္စန္တဂါမံ အဂမာသိ။ ပစ္စန္တဂါမဝါသိနော မဟာသတ္တံ ဒိသွာ နဂရံ ဂန္တွာ အမစ္စာနံ အာစိက္ခိံသု။ အမစ္စာ ဗလကာယံ အာဒါယ ဂန္တွာ ပရိဝါရယိံသု။ မဟာသတ္တော တေန ပရိဝါရေန ဗာရာဏသိရဇ္ဇံ အဂမာသိ။ အန္တရာမဂ္ဂေ ဇနပဒဝါသိနော ဗောဓိသတ္တဿ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ အနုဂစ္ဆိံသု, မဟန္တော ပရိဝါရော အဟောသိ, တေန သဒ္ဓိံ ဗာရာဏသိံ ပါပုဏိ။ တဒါ ပေါရိသာဒဿ ပုတ္တော ရာဇာ ဟောတိ, သေနာပတိ ကာဠဟတ္ထိယေဝ။ နာဂရာ ရညော အာရောစယိံသု – ‘‘မဟာရာဇ, သုတသောမော ကိရ ပေါရိသာဒံ ဒမေတွာ အာဒါယ ဣဓာဂစ္ဆတိ, နဂရမဿ ပဝိသိတုံ န ဒဿာမာ’’တိ သီဃံ နဂရဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ အာဝုဓဟတ္ထာ အဋ္ဌံသု။ မဟာသတ္တော ဒွါရာနံ ပိဟိတဘာဝံ ဉတွာ ပေါရိသာဒဉ္စ ပရောသတဉ္စ ရာဇာနော ဩဟာယ ကတိပယေဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ‘‘အဟံ သုတသောမရာဇာ, ဒွါရံ ဝိဝရထာ’’တိ အာဟ။ ပုရိသာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ။ သော ‘‘ခိပ္ပံ ဝိဝရထာ’’တိ ဝိဝရာပေသိ။ မဟာသတ္တော နဂရံ ပါဝိသိ။ ရာဇာ စ ကာဠဟတ္ထိ စဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ အာဒါယ ပါသာဒံ အာရောပယိံသု။

သော ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ ပေါရိသာဒဿ အဂ္ဂမဟေသိံ သေသာမစ္စေ စ ပက္ကောသာပေတွာ ကာဠဟတ္ထိံ အာဟ – ‘‘ကာဠဟတ္ထိ, ကသ္မာ ရညော နဂရံ ပဝိသိတုံ န ဒေထာ’’တိ? ‘‘သော ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော ဣမသ္မိံ နဂရေ ဗဟူ မနုဿေ ခါဒိ, ခတ္တိယေဟိ အကတ္တဗ္ဗံ ကရိ, သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဆိဒ္ဒမကာသိ, ဧဝရူပေါ ပါပဓမ္မော, တေန ကာရဏေနာ’’တိ။ ‘‘ဣဒါနိ ‘သော ဧဝရူပံ ကရိဿတီ’တိ မာ စိန္တယိတ္ထ, အဟံ တံ ဒမေတွာ သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိံ, ဇီဝိတဟေတုပိ ကဉ္စိ န ဝိဟေဌေဿတိ, နတ္ထိ ဝေါ တတော ဘယံ, ဧဝံ မာ ကရိတ္ထ, ပုတ္တေဟိ နာမ မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗာ, မာတာပိတုပေါသကာ ဟိ သဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တိ, ဣတရေ နိရယ’’န္တိ ဧဝံ သော နိစာသနေ နိသိန္နဿ ပုတ္တရာဇဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ, ‘‘ကာဠဟတ္ထိ, တွံ ရညော သဟာယော စေဝ သေဝကော စ, ရညာပိ မဟန္တေ ဣဿရိယေ ပတိဋ္ဌာပိတော, တယာပိ ရညော အတ္ထံ စရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သေနာပတိမ္ပိ အနုသာသိတွာ, ‘‘ဒေဝိ, တွမ္ပိ ကုလဂေဟာ အာဂန္တွာ တဿ သန္တိကေ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနံ ပတွာ ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎိပ္ပတ္တာ, တယာပိ တဿ အတ္ထံ စရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒေဝိယာပိ ဩဝါဒံ ဒတွာ တမေဝတ္ထံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဂါထာ အာဟ –

၄၉၁။ ‘‘န သော ရာဇာ ယော အဇေယျံ ဇိနာတိ, န သော သခါ ယော သခါရံ ဇိနာတိ၊

န သာ ဘရိယာ ယာ ပတိနော န ဝိဘေတိ, န တေ ပုတ္တာ ယေ န ဘရန္တိ ဇိဏ္ဏံ။

၄၉၂။ ‘‘န သာ သဘာ ယတ္ထ န သန္တိ သန္တော, န တေ သန္တော ယေ န ဘဏန္တိ ဓမ္မံ၊

ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ, ဓမ္မံ ဘဏန္တာဝ ဘဝန္တိ သန္တော။

၄၉၃။ ‘‘နာဘာသမာနံ ဇာနန္တိ, မိဿံ ဗာလေဟိ ပဏ္ဍိတံ၊

ဘာသမာနဉ္စ ဇာနန္တိ, ဒေသေန္တံ အမတံ ပဒံ။

၄၉၄။ ‘‘ဘာသယေ ဇောတယေ ဓမ္မံ, ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇံ၊

သုဘာသိတဒ္ဓဇာ ဣသယော, ဓမ္မော ဟိ ဣသိနံ ဓဇော’’တိ။

တတ္ထ အဇေယျန္တိ အဇေယျာ နာမ မာတာပိတရော, တေ ဇိနန္တော ရာဇာ နာမ န ဟောတိ။ သစေ တွမ္ပိ ပိတု သန္တကံ ရဇ္ဇံ လဘိတွာ တဿ ပဋိသတ္တု ဟောသိ, အကိစ္စကာရီ နာမ ဘဝိဿသိ။ သခါရံ ဇိနာတီတိ ကူဋဍ္ဍေန ဇိနာတိ။ သစေ တွံ, ကာဠဟတ္ထိ, ရညာ သဒ္ဓိံ မိတ္တဓမ္မံ န ပူရေသိ, အဓမ္မဋ္ဌော ဟုတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿသိ။ န ဝိဘေတီတိ န ဘာယတိ။ သစေ တွံ ရညော န ဘာယသိ, ဘရိယာဓမ္မေ ဌိတာ နာမ န ဟောသိ, အကိစ္စကာရီ နာမ ဘဝိဿသိ။ ဇိဏ္ဏန္တိ မဟလ္လကံ။ တသ္မိဉှိ ကာလေ အဘရန္တာ ပုတ္တာ ပုတ္တာ နာမ န ဟောန္တိ။

သန္တောတိ ပဏ္ဍိတာ။ ယေ န ဘဏန္တိ ဓမ္မန္တိ ယေ ပုစ္ဆိတာ သစ္စသဘာဝံ န ဝဒန္တိ, န တေ ပဏ္ဍိတာ နာမ။ ဓမ္မံ ဘဏန္တာဝါတိ ဧတေ ရာဂါဒယော ပဟာယ ပရဿ ဟိတာနုကမ္ပကာ ဟုတွာ သဘာဝံ ဘဏန္တာဝ ပဏ္ဍိတာ နာမ ဟောန္တိ။ နာဘာသမာနန္တိ န အဘာသမာနံ။ အမတံ ပဒန္တိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနံ ဒေသေန္တံ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိ ဇာနန္တိ, တေနေဝ ပေါရိသာဒေါ မံ ဉတွာ ပသန္နစိတ္တော စတ္တာရော ဝရေ ဒတွာ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌိတော။ ဘာသယေတိ ပဏ္ဍိတော ပုရိသော ဓမ္မံ ဘာသေယျ ဇောတေယျ, ဗုဒ္ဓါဒယော ဣသယော ယသ္မာ ဓမ္မော ဧတေသံ ဓဇော, တသ္မာ သုဘာသိတဒ္ဓဇာ နာမ သုဘာသိတံ ပဂ္ဂဏှန္တိ, ဗာလာ ပန သုဘာသိတံ ပဂ္ဂဏှန္တာ နာမ နတ္ထီတိ။

ဣမဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ရာဇာ စ သေနာပတိ စ ဒေဝီ စ တုဋ္ဌာ ‘‘ဂစ္ဆာမ, မဟာရာဇ, အာနေမာ’’တိ ဝတွာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ နာဂရေ သန္နိပါတေတွာ ‘‘တုမှေ မာ ဘာယိတ္ထ, ရာဇာ ကိရ ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတော, ဧထ နံ အာနေမာ’’တိ မဟာဇနံ အာဒါယ မဟာသတ္တံ ပုရတော ကတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ကပ္ပကေ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ကပ္ပိတကေသမဿုံ နှာတာနုလိတ္တပသာဓိတံ ရာဇာနံ ရတနရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသိဉ္စိတွာ နဂရံ ပဝေသေသုံ။ ပေါရိသာဒေါ ရာဇာ ဟုတွာ ပရောသတာနံ ခတ္တိယာနံ မဟာသတ္တဿ စ မဟာသက္ကာရံ ကာရေသိ။ ‘‘သုတသောမနရိန္ဒေန ကိရ ပေါရိသာဒံ ဒမေတွာ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌာပိတော’’တိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ မဟာကောလာဟလံ ဥဒပါဒိ။ ဣန္ဒပတ္ထနဂရဝါသိနောပိ ‘‘ရာဇာ နော အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဒူတံ ပဟိဏိံသု။ သော တတ္ထ မာသမတ္တံ ဝသိတွာ, ‘‘သမ္မ, ဂစ္ဆာမဟံ, တွံ အပ္ပမတ္တော ဟောဟိ, နဂရဒွါရေသု စ မဇ္ဈေ စာတိ ပဉ္စ ဒါနသာလာယော ကာရေဟိ, ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ အဂတိဂမနံ ပရိဟရာ’’တိ ပေါရိသာဒံ ဩဝဒိ။ ပရောသတာဟိ ရာဇဓာနီဟိ ဗလကာယော ယေဘုယျေန သန္နိပတိ။ သော တေန ဗလကာယေန ပရိဝုတော ဗာရာဏသိတော နိက္ခမိ။ ပေါရိသာဒေါပိ နိက္ခမိတွာ ဥပဍ္ဎပထာ နိဝတ္တိ။ မဟာသတ္တော အဝါဟနာနံ ရာဇူနံ ဝါဟနာနိ ဒတွာ ဥယျောဇေသိ။ တေပိ ရာဇာနော တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒနာဒီနိ ကတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဇနပဒံ အဂမိံသု။

မဟာသတ္တောပိ နဂရံ ပတွာ ဣန္ဒပတ္ထနဂရဝါသီဟိ ဒေဝနဂရံ ဝိယ အလင်္ကတနဂရံ ပဝိသိတွာ မာတာပိတရော ဝန္ဒိတွာ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ မဟာတလံ အဘိရုဟိ။ သော ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော စိန္တေသိ – ‘‘ရုက္ခဒေဝတာ မယှံ ဗဟူပကာရာ, ဗလိကမ္မလာဘမဿာ ကရိဿာမီ’’တိ။ သော တဿ နိဂြောဓဿ အဝိဒူရေ မဟန္တံ တဠာကံ ကာရေတွာ ဗဟူနိ ကုလာနိ ပေသေတွာ ဂါမံ နိဝေသေသိ။ ဂါမော မဟာ အဟောသိ အသီတိမတ္တအာပဏသဟဿပဋိမဏ္ဍိတော။ တမ္ပိ ရုက္ခမူလံ သာခန္တတော ပဋ္ဌာယ သမတလံ ကာရေတွာ ပရိက္ခိတ္တဝေဒိကတောရဏဒွါရယုတ္တံ အကာသိ, ဒေဝတာ အဘိပ္ပသီဒိ။ ကမ္မာသပါဒဿ ဒမိတဋ္ဌာနေ နိဝုဋ္ဌတ္တာ ပန သော ဂါမော ကမ္မာသဒမ္မနိဂမော နာမ ဇာတော။ တေပိ သဗ္ဗေ ရာဇာနော မဟာသတ္တဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ သဂ္ဂံ ပူရယိံသု။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ သစ္စာနိ ပကာသေတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝါဟံ အင်္ဂုလိမာလံ ဒမေမိ, ပုဗ္ဗေပေသ မယာ ဒမိတောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ ပေါရိသာဒေါ ရာဇာ အင်္ဂုလိမာလော အဟောသိ, ကာဠဟတ္ထိ သာရိပုတ္တော, နန္ဒဗြာဟ္မဏော အာနန္ဒော, ရုက္ခဒေဝတာ ကဿပေါ, သက္ကော အနုရုဒ္ဓေါ, သေသရာဇာနော ဗုဒ္ဓပရိသာ, မာတာပိတရော မဟာရာဇကုလာနိ, သုတသောမရာဇာ ပန အဟမေဝ အဟောသိ’’န္တိ။

မဟာသုတသောမဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ။

ဇာတကုဒ္ဒါနံ –

သုမုခေါ ပန ဟံသဝရော စ မဟာ, သုဓဘောဇနိကော စ ပရော ပဝရော၊

သကုဏာလဒိဇာဓိပတိဝှယနော, သုတသောမဝရုတ္တမသဝှယနောတိ။

အသီတိနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။