မဟာနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာ

ဘတ္တဝါ ဝန္တဂမနော, ဘဝေသု ဘဂဝါ တတော’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၄၄)၊

တတ္ထ –

‘‘ဝဏ္ဏာဂမော ဝဏ္ဏဝိပရိယာယော, ဒွေ စာပရေ ဝဏ္ဏဝိကာရနာသာ၊

ဓာတူနမတ္ထာတိသယေန ယောဂေါ, တဒုစ္စတေ ပဉ္စဝိဓံ နိရုတ္တိ’’န္တိ။ –

ဧဝံ ဝုတ္တနိရုတ္တိလက္ခဏံ ဂဟေတွာ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ‘‘နက္ခတ္တရာဇာရိဝ တာရကာန’’န္တိ ဧတ္ထ ရကာရာဂမော ဝိယ အဝိဇ္ဇမာနဿ အက္ခရဿ အာဂမော ဝဏ္ဏာဂမော နာမ။ ‘‘ဟိံသနာ, ဟိံသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သီဟော’’တိ ဝိယ ဝိဇ္ဇမာနက္ခရာနံ ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ပရိဝတ္တနံ ဝဏ္ဏဝိပရိယာယော နာမ။ ‘‘နဝေ ဆန္နကေ ဒါနံ ဒိယျတီ’’တိ ဧတ္ထ အကာရဿ ဧကာရာပဇ္ဇနတာ ဝိယ အညက္ခရဿ အညက္ခရာပဇ္ဇနတာ ဝဏ္ဏဝိကာရော နာမ။ ‘‘ဇီဝနဿ မူတော ဇီဝနမူတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဇီမူတော’’တိ ဝကာရနကာရာနံ ဝိနာသော ဝိယ ဝိဇ္ဇမာနက္ခရဝိနာသော ဝဏ္ဏဝိနာသော နာမ။ ‘‘ဖရုသာဟိ ဝါစာဟိ ပကြုဗ္ဗမာနော အာသဇ္ဇ မံ တွံ ဝဒသိ ကုမာရာ’’တိ ဧတ္ထ ပကြုဗ္ဗမာနောတိ ပဒဿ အဘိဘဝမာနောတိ အတ္ထပဋိပါဒနံ ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ ယထာယောဂံ ဝိသေသတ္ထယောဂေါ ဓာတူနံ အတ္ထာတိသယေန ယောဂေါ နာမ။

ဧဝံ နိရုတ္တိလက္ခဏံ ဂဟေတွာ သဒ္ဒနယေန ဝါ ပိသောဒရာဒိနိဿိတော ပတိဋ္ဌာနီတိ ပိသောဒရာဒိပက္ခေပလက္ခဏံ ဂဟေတွာ ယသ္မာ လောကိယလောကုတ္တရသုခါဘိနိဗ္ဗတ္တကံ ဒါနသီလာဒိပါရပ္ပတ္တံ ဘာဂျမဿ အတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘ဘာဂျဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဉာတဗ္ဗံ။

ယသ္မာ ပန လောဘဒေါသမောဟဝိပရီတမနသိကာရအဟိရိကာနောတ္တပ္ပကောဓူပနာဟမက္ခပဠာသဣဿာ- မစ္ဆရိယမာယာသာဌေယျထမ္ဘသာရမ္ဘမာနာတိမာနမဒပမာဒတဏှာအဝိဇ္ဇာတိဝိဓာကုသလမူလဒုစ္စရိတ- သံကိလေသမလဝိသမသညာဝိတက္ကပပဉ္စစတုဗ္ဗိဓဝိပရိယေသအာသဝဂန္ထဩဃယောဂအဂတိ- တဏှုပ္ပါဒုပါဒါနပဉ္စစေတောခီလဝိနိဗန္ဓနီဝရဏာဘိနန္ဒနဆဝိဝါဒမူလတဏှာကာယသတ္တာနုသယ- အဋ္ဌမိစ္ဆတ္တနဝတဏှာမူလကဒသာကုသလကမ္မပထဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတအဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတပ္ပဘေသဗ္ဗဒရထ- ပရိဠာဟကိလေသသတသဟဿာနိ, သင်္ခေပတော ဝါ ပဉ္စ ကိလေသခန္ဓအဘိသင်္ခါရဒေဝပုတ္တမစ္စုမာရေ အဘဉ္ဇိ, တသ္မာ ဘဂ္ဂတ္တာ ဧတေသံ ပရိဿယာနံ ‘‘ဘဂ္ဂဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အာဟ စေတ္ထ –

‘‘ဘဂ္ဂရာဂေါ ဘဂ္ဂဒေါသော, ဘဂ္ဂမောဟော အနာသဝေါ၊

ဘဂ္ဂါဿ ပါပကာ ဓမ္မာ, ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ။ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၉၆၊ ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၄၄)၊

ဘာဂျဝန္တတာယ စဿ သတပုညဇလက္ခဏဝရဿ ရူပကာယသမ္ပတ္တိ ဒီပိတာ ဟောတိ။ ဘဂ္ဂဒေါသတာယ ဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိ။ တထာ လောကိယသရိက္ခကာနံ ဗဟုမတဘာဝေါ, ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ အဘိဂမနီယတာ, အဘိဂတာနဉ္စ နေသံ ကာယစိတ္တဒုက္ခာပနယနေ ပဋိဗလဘာဝေါ, အာမိသဒါနဓမ္မဒါနေဟိ ဥပကာရိတာ, လောကိယလောကုတ္တရသုခေဟိ စ သညောဇနသမတ္ထတာ ဒီပိတာ ဟောတိ။

ယသ္မာ စ လောကေ ဣဿရိယဓမ္မယသသိရိကာမပယတ္တေသု ဆသု ဓမ္မေသု ဘဂသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ, ပရမဉ္စဿ သကစိတ္တေ ဣဿရိယံ, အဏိမာလင်္ဃိမာဒိကံ ဝါ လောကိယသမ္မတံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ အတ္ထိ, တထာ လောကုတ္တရော ဓမ္မော, လောကတ္တယဗျာပကော ယထာဘုစ္စဂုဏာဓိဂတော အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ယသော, ရူပကာယဒဿနဗျာဝဋဇနနယနပ္ပသာဒဇနနသမတ္ထာ သဗ္ဗာကာရပရိပူရာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂသိရီ, ယံ ယံ ဧတေန ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ အတ္တဟိတံ ပရဟိတံ ဝါ, တဿ တဿ တထေဝ အဘိနိပ္ဖန္နတ္တာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိသညိတော ကာမော, သဗ္ဗလောကဂရုဘာဝပ္ပတ္တိဟေတုဘူတော သမ္မာဝါယာမသင်္ခါတော ပယတ္တော စ အတ္ထိ, တသ္မာ ဣမေဟိ ဘဂေဟိ ယုတ္တတ္တာပိ ဘဂါ အဿ သန္တီတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ။

ယသ္မာ ပန ကုသလာဒီဟိ ဘေဒေဟိ သဗ္ဗဓမ္မေ, ခန္ဓာယတနဓာတုသစ္စဣန္ဒြိယပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒီဟိ ဝါ ကုသလာဒိဓမ္မေ, ပီဠနသင်္ခတသန္တာပဝိပရိဏာမဋ္ဌေန ဝါ ဒုက္ခမရိယသစ္စံ, အာယူဟနနိဒါနသံယောဂပလိဗောဓဋ္ဌေန သမုဒယံ, နိဿရဏဝိဝေကာသင်္ခတအမတဋ္ဌေန နိရောဓံ, နိယျာနိကဟေတုဒဿနာဓိပတေယျဋ္ဌေန မဂ္ဂံ ဝိဘတ္တဝါ, ဝိဘဇိတွာ ဝိဝရိတွာ ဒေသိတဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဝိဘတ္တဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ။

ယသ္မာ စ ဧသ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကေ သုညတပ္ပဏိဟိတာနိမိတ္တဝိမောက္ခေ အညေ စ လောကိယလောကုတ္တရေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ ဘဇိ သေဝိ ဗဟုလမကာသိ, တသ္မာ ‘‘ဘတ္တဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ။

ယသ္မာ ပန တီသု ဘဝေသု တဏှာသင်္ခါတံ ဂမနံ အနေန ဝန္တံ, တသ္မာ ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘဝသဒ္ဒတော ဘကာရံ ဂမနသဒ္ဒတော ဂကာရံ ဝန္တသဒ္ဒတော ဝကာရဉ္စ ဒီဃံ ကတွာ အာဒါယ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ယထာ လောကေ ‘‘မေဟနဿ ခဿ မာလာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘မေခလာ’’တိ ဝုစ္စတိ။

ပုန အပရမ္ပိ ပရိယာယံ နိဒ္ဒိသန္တော ‘‘အပိ စ ဘဂ္ဂရာဂေါတိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဘဂ္ဂေါ ရာဂေါ အဿာတိ ဘဂ္ဂရာဂေါ။ ဘဂ္ဂဒေါသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကဏ္ဍကောတိ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ကိလေသာ ဧဝ။ ဘဇီတိ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘာဂံ ကတွာ ဘာဇေသိ။ ဝိဘဇီတိ နိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဝိဓာ ဘာဇေသိ။ ပဝိဘဇီတိ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ပကာရေန ဝိဘဇိ။ ဥဂ္ဃဋိတညူနံ ဝသေန ဘဇိ။ ဝိပဉ္စိတညူနံ ဝသေန ဝိဘဇိ။ နေယျာနံ ဝသေန ပဝိဘဇိ။

ဓမ္မရတနန္တိ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ။ (ခု။ ပါ။ အဋ္ဌ။ ၆။၃၊ ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၃) –

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ဓမ္မရတနံ တိဝိဓေန ဘာဇေသိ။ ဘဝါနံ အန္တကရောတိ ကာမဘဝါဒီနံ နဝန္နံ ဘဝါနံ ပရိစ္ဆေဒံ ပရိယန္တံ ပရိဝဋုမံ ကာရကော။ ဘာဝိတကာယောတိ ဝဍ္ဎိတကာယော။ တထာ ဣတရေသုပိ။ ဘဇီတိ သေဝိ။ အရညဝနပတ္ထာနီတိ ဂါမဿ ဝါ နဂရဿ ဝါ ဣန္ဒခီလတော ဗဟိ အရညံ။ ဝနပတ္ထာနိ မနုဿူပစာရာတိက္ကန္တာနိ ဝနသဏ္ဍာနိ။ ပန္တာနီတိ ယတ္ထ မနုဿာ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ ဒူရာနိ သေနာသနာနိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဝနပတ္တာနီတိ ယသ္မာ ယတ္ထ ဗျဂ္ဃါဒယော အတ္ထိ, တံ ဝနံ တေ ပါလယန္တိ ရက္ခန္တိ, တသ္မာ တေဟိ ရက္ခိတတ္တာ ဝနပတ္တာနီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သေနာသနာနီတိ သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနာနိ။ အပ္ပသဒ္ဒါနီတိ ဝစနသဒ္ဒေန အပ္ပသဒ္ဒါနိ။ အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနီတိ ဂါမနဂရနိဂ္ဃေါသသဒ္ဒေန အပ္ပနိဂ္ဃေါသာနိ။ ဝိဇနဝါတာနီတိ အန္တောသဉ္စရဏဇနဿ သရီရဝါတေန ဝိရဟိတာနိ။ ‘‘ဝိဇနဝါဒါနီ’’တိပိ ပါဌော, ‘‘အန္တောဇနဝါဒေန ဝိရဟိတာနီ’’တိ အတ္ထော။ ‘‘ဝိဇနပါတာနီ’’တိပိ ပါဌော, ‘‘ဇနသဉ္စာရဝိရဟိတာနီ’’တိ အတ္ထော။ မနုဿရာဟဿေယျကာနီတိ မနုဿာနံ ရဟဿကရဏဋ္ဌာနာနိ။ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပါနီတိ ဝိဝေကာနုရူပါနိ။ ဘာဂီ ဝါတိ ‘‘ဘာဂေါ စီဝရာဒိကောဋ္ဌာသော အဿ အတ္ထီ’’တိ ဘာဂီ။ ‘‘ပဋိလာဘဝသေန အတ္ထရသာဒိဘာဂေါ အဿ အတ္ထီ’’တိ ဘာဂီ။ အတ္ထရသဿာတိ ဟေတုဖလသမ္ပတ္တိသင်္ခါတဿ အတ္ထရသဿ။ ဓမ္မရသဿာတိ ဟေတုသမ္ပတ္တိသင်္ခါတဿ ဓမ္မရသဿ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဟေတုဖလေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ, ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ (ဝိဘ။ ၇၂၀)။ ဝိမုတ္တိရသဿာတိ ဖလသမ္ပတ္တိသင်္ခါတဿ ဝိမုတ္တိရသဿ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ကိစ္စသမ္ပတ္တိအတ္ထေန, ရသော နာမ ပဝုစ္စတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၂ မာတိကာဝဏ္ဏနာ၊ ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၈)။

စတုန္နံ ဈာနာနန္တိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ။ စတုန္နံ အပ္ပမညာနန္တိ မေတ္တာဒီနံ ဖရဏပ္ပမာဏဝိရဟိတာနံ စတုန္နံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ။ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနန္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒီနံ စတုန္နံ အရူပဇ္ဈာနာနံ။ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနန္တိ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၂၄၈) နယေန ဝုတ္တာနံ အာရမ္မဏဝိမုတ္တာနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ။ အဘိဘာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ အဘိဘူတာနိ အာယတနာနိ ဧတေသံ ဈာနာနန္တိ အဘိဘာယတနာနိ, ဈာနာနိ။ အာယတနာနီတိ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာယတနသင်္ခါတာနိ ကသိဏာရမ္မဏာနိ။ ဉာဏုတ္တရိကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဝိသဒဉာဏောတိ ကိံ ဧတ္ထ အာရမ္မဏေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, န မယိ စိတ္တေကဂ္ဂတာကရဏေ ဘာရော အတ္ထီတိ တာနိ အာရမ္မဏာနိ အဘိဘဝိတွာ သမာပဇ္ဇတိ။ သဟ နိမိတ္တုပ္ပါဒေနေဝေတ္ထ အပ္ပနံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဥပ္ပါဒိတာနိ ဈာနာနိ အဘိဘာယတနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ, တေသံ အဋ္ဌန္နံ အဘိဘာယတနာနံ။ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနန္တိ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ အနု အနုပုဗ္ဗံ, အနုပုဗ္ဗံ ဝိဟရိတဗ္ဗတော သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိ, အနုပဋိပါဋိယာ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော, တာသံ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီနံ။ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနန္တိ ဂိရိမာနန္ဒသုတ္တေ (အ။ နိ။ ၁၀။၆၀) အာဂတာနံ အနိစ္စသညာဒီနံ ဒသန္နံ သညာဘာဝနာနံ။ ဒသန္နံ ကသိဏသမာပတ္တီနန္တိ သကလဋ္ဌေန ကသိဏသင်္ခါတာနံ ပထဝီကသိဏဇ္ဈာနာဒီနံ ဒသန္နံ ဈာနာနံ။ အာနာပါနဿတိသမာဓိဿာတိ အာနာပါနဿတိသမ္ပယုတ္တသမာဓိဿ။ အသုဘသမာပတ္တိယာတိ အသုဘဇ္ဈာနသမာပတ္တိယာ။ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနန္တိ ဒသဗလဗလာနံ ဒသန္နံ။ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနန္တိ ဝိသာရဒဘာဝါနံ စတုန္နံ ဝေသာရဇ္ဇာနံ။ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနန္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနံ စတုန္နံ။ ဆန္နံ အဘိညာဏာနန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒီနံ ဆန္နံ အဘိညာဏာနံ။ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနန္တိ ‘‘သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိအာဒိနာ (စူဠနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ နေတ္တိ။ ၁၅) နယေန ဥပရိ အာဂတာနံ ဆန္နံ ဗုဒ္ဓဓမ္မာနံ။

တတ္ထ စီဝရာဒယော ဘာဂျသမ္ပတ္တိဝသေန ဝုတ္တာ။ အတ္ထရသတိကော ပဋိဝေဓဝသေန ဝုတ္တော။ အဓိသီလတိကော ပဋိပတ္တိဝသေန။ ဈာနတ္တိကော ရူပါရူပဇ္ဈာနဝသေန။ ဝိမောက္ခတ္တိကော သမာပတ္တိဝသေန။ သညာစတုက္ကော ဥပစာရပ္ပနာဝသေန။ သတိပဋ္ဌာနာဒယော သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မဝသေန။ တထာဂတဗလာနန္တိအာဒယော အာဝေဏိကဓမ္မဝသေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣတော ပရံ ဘဂဝါတိ နေတံ နာမန္တိအာဒိ ‘‘အတ္ထမနုဂတာ အယံ ပညတ္တီ’’တိ ဉာပနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သမဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂတာ။ ဗြာဟ္မဏာ ဘောဝါဒိနော သမိတပါပဗာဟိတပါပါ ဝါ။ ဒေဝတာ သက္ကာဒယော ဗြဟ္မာနော စ။ ဝိမောက္ခန္တိကန္တိ ဝိမောက္ခော အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ဝိမောက္ခဿ အန္တော အရဟတ္တဖလံ, တသ္မိံ ဝိမောက္ခန္တေ ဘဝံ ဝိမောက္ခန္တိကံ နာမံ။ သဗ္ဗညုဘာဝေါ ဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သိဇ္ဈတိ, အရဟတ္တဖလာဓိဂမေန သိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ တသ္မာ သဗ္ဗညုဘာဝေါ ဝိမောက္ခန္တေ ဘဝေါ ဟောတိ။ တံ နေမိတ္တိကမ္ပိ နာမံ ဝိမောက္ခန္တေ ဘဝံ နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာန’’န္တိ။ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာတိ မဟာဗောဓိရုက္ခမူလေ ယထာဝုတ္တက္ခဏေ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘေန သဟ။ သစ္ဆိကာ ပညတ္တီတိ အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာယ သဗ္ဗဓမ္မသစ္ဆိကိရိယာယ ဝါ ဇာတာ ပညတ္တိ။ ယဒိဒံ ဘဂဝါတိ ယာ အယံ ဘဂဝါတိ ပညတ္တိ။

ဒွီဟိ ကာရဏေဟီတိ ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ။ ပရိယတ္တိသာသနန္တိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ။ ပဋိပတ္တီတိ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ပဋိပတ္တိ။ ယံ တဿ ပရိယာပုဋန္တိ တေန ပုဂ္ဂလေန ယံ ပရိယာပုဋံ သဇ္ဈာယိတံ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ။ ‘‘ပရိယာပုဋ္ဋ’’န္တိပိ ပါဌော။ သုတ္တန္တိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂနိဒ္ဒေသခန္ဓကပရိဝါရာ, သုတ္တနိပါတေ မင်္ဂလသုတ္တ- (ခု။ ပါ။ ၅။၁ အာဒယော၊ သု။ နိ။ ၂၆၁ အာဒယော) ရတနသုတ္တ- (ခု။ ပါ။ ၆။၁ အာဒယော) တုဝဋကသုတ္တာနိ (သု။ နိ။ ၉၂၁ အာဒယော), အညမ္ပိ စ သုတ္တနာမကံ တထာဂတဝစနံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂေယျန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဝိသေသေန သံယုတ္တကေ သကလောပိ သဂါထာဝဂ္ဂေါ။ ဝေယျာကရဏန္တိ သကလံ အဘိဓမ္မပိဋကံ နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ, ယဉ္စ အညမ္ပိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ, တံ ‘‘ဝေယျာကရဏ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂါထာတိ ဓမ္မပဒံ, ထေရဂါထာ, ထေရီဂါထာ, သုတ္တနိပါတေ နောသုတ္တနာမိကာ သုဒ္ဓိကဂါထာ စ ‘‘ဂါထာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဥဒါနန္တိ သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာပဋိသံယုတ္တာ ဒွေအသီတိ သုတ္တန္တာ ‘‘ဥဒါန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣတိဝုတ္တကန္တိ ‘‘ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (ဣတိဝု။ ၁ အာဒယော) ဒသုတ္တရသတသုတ္တန္တာ ‘‘ဣတိဝုတ္တက’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဇာတကန္တိ အပဏ္ဏကဇာတကာဒီနိ (ဇာ။ ၁။၁။၁) ပဏ္ဏာသာဓိကာနိ ပဉ္စဇာတကသတာနိ ‘‘ဇာတက’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဗ္ဘုတဓမ္မန္တိ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတဓမ္မာ အာနန္ဒေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၀၉၊ အ။ နိ။ ၄။၁၂၉) သဗ္ဗေပိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မပဋိသံယုတ္တာ သုတ္တန္တာ ‘‘အဗ္ဘုတဓမ္မ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝေဒလ္လန္တိ စူဠဝေဒလ္လ- (မ။ နိ။ ၁။၄၆၀ အာဒယော) မဟာဝေဒလ္လ- (မ။ နိ။ ၁။၄၄၉ အာဒယော) သမ္မာဒိဋ္ဌိ- (မ။ နိ။ ၁။၈၉ အာဒယော) သက္ကပဉှ- (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၄၄ အာဒယော) သင်္ခါရဘာဇနိယမဟာပုဏ္ဏမသုတ္တာဒယော (မ။ နိ။ ၃။၈၅ အာဒယော) သဗ္ဗေပိ ဝေဒဉ္စ တုဋ္ဌိဉ္စ လဒ္ဓါ လဒ္ဓါ ပုစ္ဆိတသုတ္တန္တာ ‘‘ဝေဒလ္လ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ပရိယတ္တိသာသနန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗဋ္ဌေန ပရိယတ္တိ, အနုသာသနဋ္ဌေန သာသနန္တိ ကတွာ ပရိယတ္တိသာသနံ။ တမ္ပိ မုဿတီတိ တမ္ပိ ပရိယတ္တိသာသနံ နဿတိ။ သမ္မုဿတီတိ အာဒိတော နဿတိ။ ပရိဗာဟိရော ဟောတီတိ ပရမ္မုခေါ ဟောတိ။

ကတမံ ပဋိပတ္တိသာသနန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မတော ပုဗ္ဗဘာဂေါ တဒတ္ထံ ပဋိပဇ္ဇီယတီတိ ပဋိပတ္တိ။ သာသီယန္တိ ဧတ္ထ ဝေနေယျာတိ သာသနံ။ သမ္မာပဋိပဒါတိအာဒယော ဝုတ္တနယာ ဧဝ။

ပါဏမ္ပိ ဟနတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ ဃာတေတိ။ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတီတိ ပရပရိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဂဏှာတိ။ သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတီတိ ဃရသန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ။ နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတီတိ ဂါမေ ပဟရိတွာ မဟာဝိလောပမ္ပိ ကရောတိ။ ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတီတိ ပဏ္ဏာသမတ္တေဟိပိ သဋ္ဌိမတ္တေဟိပိ ပရိဝါရေတွာ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဟေတွာပိ ဓနံ အာဟရာပေတိ။ ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတီတိ ပန္ထဒူဟနကမ္မံ ကရောတိ။ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိ ပရဒါရေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇတိ။ မုသာပိ ဘဏတီတိ အတ္ထဘဉ္ဇနကံ မုသာပိ ဝဒတိ။ အနရိယဓမ္မောတိ အနရိယသဘာဝေါ။

၅၁။ ဧကော ပုဗ္ဗေ စရိတွာနာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဝါ ဂဏာဝဝဿဂ္ဂဋ္ဌေန ဝါ ပုဗ္ဗေ လောကေ ဝိဟရိတွာ။ ယာနံ ဘန္တံဝ တံ လောကေ, ဟီနမာဟု ပုထုဇ္ဇနန္တိ တံ ဝိဗ္ဘန္တကံ ပုဂ္ဂလံ ယထာ ဟတ္ထိယာနာဒိယာနံ အဒန္တံ ဝိသမမ္ပိ အာရောဟတိ, အာရောဟနကမ္ပိ ဘဉ္ဇတိ, ပပါတေပိ ပပတတိ, ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒိဝိသမာရောဟနေန နိရယာဒီသု, အတ္ထဘဉ္ဇနေန ဇာတိပပါတာဒီသု ပပတနေန စ ယာနံ ဘန္တံဝ ဟီနံ ပုထုဇ္ဇနဉ္စ အာဟူတိ။

ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေန ဝါ ‘‘ပဗ္ဗဇိတော သမဏော’’တိ ဂဏနာရောပနေန ဝါ။ ဂဏာဝဝဿဂ္ဂဋ္ဌေန ဝါတိ ဂဏသင်္ဂဏိကာရာမတံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝဿဂ္ဂဋ္ဌေန ဝါ။

ဧကော ပဋိက္ကမတီတိ ဧကကောဝ ဂါမတော နိဝတ္တတိ။ ယော နိသေဝတီတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ အပရေန သမယေနာတိ အညသ္မိံ ကာလေ အပရဘာဂေ။ ဗုဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓံ။ ဓမ္မန္တိ သွာက္ခာတတာဒိဂုဏယုတ္တံ ဓမ္မံ။ သံဃန္တိ သုပ္ပဋိပန္နတာဒိဂုဏယုတ္တံ သံဃံ။ သိက္ခန္တိ အဓိသီလာဒိသိက္ခိတဗ္ဗံ သိက္ခံ။ ပစ္စက္ခာယာတိ ဗုဒ္ဓါဒိံ ပဋိက္ခိပိတွာ။ ဟီနာယာတိ ဟီနတ္ထာယ ဂိဟိဘာဝါယ။ အာဝတ္တိတွာတိ နိဝတ္တိတွာ။ သေဝတိ ဧကဝါရံ သေဝတိ။ နိသေဝတိ အနေကဝိဓေန သေဝတိ။ သံသေဝတိ အလ္လီယိတွာ သေဝတိ။ ပဋိသေဝတိ ပုနပ္ပုနံ သေဝတိ။

ဘန္တန္တိ ဝိဗ္ဘန္တံ။ အဒန္တန္တိ ဒန္တဘာဝံ အနုပနီတံ။ အကာရိတန္တိ သုသိက္ခိတကိရိယံ အသိက္ခာပိတံ။ အဝိနီတန္တိ န ဝိနီတံ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ အသိက္ခိတံ။ ဥပ္ပထံ ဂဏှာတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ယာနံ အဒန္တာတိယုတ္တံ ဘန္တံ ဝိသမမဂ္ဂံ ဥပေတိ။ ဝိသမံ ခါဏုမ္ပိ ပါသာဏမ္ပိ အဘိရုဟတီတိ ဝိသမံ ဟုတွာ ဌိတံ ခရခါဏုမ္ပိ တထာ ပဗ္ဗတပါသာဏမ္ပိ အာရောဟတိ။ ယာနမ္ပိ အာရောဟနကမ္ပိ ဘဉ္ဇတီတိ ဝယှာဒိယာနံ အာရောဟန္တဿ ပါဇေန္တဿ ဟတ္ထပါဒါဒိမ္ပိ ဘိန္ဒတိ။ ပပါတေပိ ပပတတီတိ ဧကတောစ္ဆိန္နပဗ္ဘာရပပါတေပိ ပါတေတိ။ သော ဝိဗ္ဘန္တကောတိ သော ပဋိက္ကန္တကော။ ဘန္တယာနပဋိဘာဂေါတိ အနဝဋ္ဌိတယာနသဒိသော။ ဥပ္ပထံ ဂဏှာတီတိ ကုသလကမ္မပထတော ပဋိက္ကမိတွာ အပါယပထဘူတံ ဥပ္ပထံ မိစ္ဆာမဂ္ဂံ ဥပေတိ။ ဝိသမံ ကာယကမ္မံ အဘိရုဟတီတိ သမဿ ပဋိပက္ခံ ကာယဒုစ္စရိတသင်္ခါတံ ဝိသမံ ကာယကမ္မံ အာရောဟတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ နိရယေ အတ္တာနံ ဘဉ္ဇတီတိ နိရဿာဒသင်္ခါတေ နိရယေ အတ္တဘာဝံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရောတိ။ မနုဿလောကေ အတ္တာနံ ဘဉ္ဇတီတိ ဝိဝိဓကမ္မကာရဏဝသေန ဘဉ္ဇတိ။ ဒေဝလောကေ အတ္တာနံ ဘဉ္ဇတီတိ ပိယဝိပ္ပယောဂါဒိဒုက္ခဝသေန။ ဇာတိပပါတမ္ပိ ပပတတီတိ ဇာတိပပါတေပိ ပါတေတိ။ ဇရာပပါတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ မနုဿလောကေတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတလောကမေဝ ဒဿေတိ။

ပုထုဇ္ဇနာတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနာတိ –

ပုထူနံ ဇနနာဒီဟိ, ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော၊

ပုထုဇ္ဇနန္တောဂဓတ္တာ, ပုထုဝါယံ ဇနော ဣတိ။

သော ဟိ ပုထူနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကိလေသာဒီနံ ဇနနာဒီဟိပိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော။ တံ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ပုထု ကိလေသေ ဇနေန္တီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဗဟူနံ နာနပ္ပကာရာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌီနံ အဝိဟတတ္တာ ဝါ တာ ဇနေန္တိ, တာဟိ ဇနိတာတိ ဝါ ပုထုဇ္ဇနာ။ အဝိဟတမေဝတ္ထံ ဇနသဒ္ဒေါ ဝဒတိ။ ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ဧတ္ထ ပုထူ နာနာဇနာ သတ္ထုပဋိညာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာတိ ဝစနတ္ထော။ ပုထု သဗ္ဗဂတီဟိ အဝုဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ ဇနေတဗ္ဗာ ဇနယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဇနာ, ဂတိယော။ ပုထူ ဇနာ ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ။ ဣတော ပရေ ဇာယန္တိ ဧတေဟီတိ ဇနာ, အဘိသင်္ခါရာဒယော။ တေ ဧတေသံ ဝိဇ္ဇန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ။ အဘိသင်္ခရဏာဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇနသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နာနာသန္တာပေဟိ သန္တပန္တီတိ ရာဂဂ္ဂိအာဒယော သန္တာပါ။ တေ ဧဝ ဝါ သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသာ ပရိဠာဟာ။ ပုထု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသူတိ ဧတ္ထ ဇာယတီတိ ဇနော, ရာဂေါ ဂေဓောတိ ဧဝမာဒိကော, ပုထု ဇနော ဧတေသန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ။ ပုထု ဇာတာ ရတ္တာတိ ဧဝံ ရာဂါဒိအတ္ထော ဧဝ ဝါ ဇနသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပလိဗုဒ္ဓါတိ သမ္ဗဒ္ဓါ။ အာဝုတာတိ အာဝရိတာ။ နိဝုတာတိ ဝါရိတာ။ ဩဝုတာတိ ဥပရိတော ပိဟိတာ။ ပိဟိတာတိ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန ပိဟိတာ။ ပဋိစ္ဆန္နာတိ အပါကဋာ။ ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ အဓောမုခဂတာ။

အထ ဝါ ပုထူနံ ဝါ ဂဏနပထမတီတာနံ အရိယဓမ္မပရမ္မုခါနံ နီစဓမ္မသမာစာရာနံ ဇနာနံ အန္တောဂဓတ္တာပိ ပုထုဇ္ဇနာ။ ပုထု ဝါ အယံ ဝိသုံယေဝ သင်္ခံ ဂတော, ဝိသံသဋ္ဌော သီလသုတာဒိဂုဏယုတ္တေဟိ အရိယေဟိ ဇနောတိပိ ပုထုဇ္ဇနော။

ဧဝံ ယေ တေ –

‘‘ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ, ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊

အန္ဓော ပုထုဇ္ဇနော ဧကော, ကလျာဏေကော ပုထုဇ္ဇနော’’တိ။ –

ဒွေဝ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ, တေသု အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဝုတ္တော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅၂။ ယသော ကိတ္တိ စာတိ လာဘသက္ကာရော ပသံသာ စ။ ပုဗ္ဗေတိ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေ။ ဟာယတေ ဝါပိ တဿ သာတိ တဿ ဝိဗ္ဘန္တကဿ သတော သော စ ယသော သာ စ ကိတ္တိ ဟာယတိ။ ဧတမ္ပိ ဒိသွာတိ ဧတမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ယသကိတ္တီနံ လာဘံ ပစ္ဆာ စ ဟာနိံ ဒိသွာ။ သိက္ခေထ မေထုနံ ဝိပ္ပဟာတဝေတိ တိဿော သိက္ခာယော သိက္ခေထ။ ကိံ ကာရဏာ? မေထုနံ ဝိပ္ပဟာတဝေ, မေထုနပ္ပဟာနတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ကိတ္တိဝဏ္ဏဂတောတိ ဘဂဝါ ကိတ္တိဝဏ္ဏော, ကိတ္တိသဒ္ဒဉ္စေဝ ဂုဏဉ္စ ဥက္ခိပိတွာ ဝဒန္တော ဟောတီတိ အတ္ထော။ စိတ္တံ နာနာနယေန ကထနံ အဿ အတ္ထီတိ စိတ္တကထီ။ ကလျာဏပဋိဘာနောတိ သုန္ဒရပညော။

ဟာယတီတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ ပရိဟာယတီတိ သမန္တတော ဟာယတိ။ ပရိဓံသတီတိ အဓောပထဝိံ ပတတိ။ ပရိပတတီတိ သမန္တတော အပဂစ္ဆတိ။ အန္တရဓာယတီတိ အဒဿနံ ယာတိ။ ဝိပ္ပလုဇ္ဇတီတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ။

ခုဒ္ဒကော သီလက္ခန္ဓောတိ ထုလ္လစ္စယာဒိ။ မဟန္တော သီလက္ခန္ဓောတိ ပါရာဇိကသံင်္ဃာဒိသေသော။

မေထုနဓမ္မဿ ပဟာနာယာတိ တဒင်္ဂါဒိပဟာနေန ပဇဟနတ္ထာယ။ ဝူပသမာယာတိ မလာနံ ဝူပသမနတ္ထာယ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါယာတိ ပက္ခန္ဒနပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂတ္ထာယ။ ပဋိပဿဒ္ဓိယာတိ ပဋိပဿဒ္ဓိသင်္ခါတဿ ဖလဿ အတ္ထာယ။

၅၃။ ယော ဟိ မေထုနံ န ဝိပ္ပဇဟတိ သင်္ကပ္ပေဟိ…ပေ… တထာဝိဓော။ တတ္ထ ပရေတောတိ သမန္နာဂတော။ ပရေသံ နိဂ္ဃေါသန္တိ ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ နိန္ဒာဝစနံ။ မင်္ကု ဟောတီတိ ဒုမ္မနော ဟောတိ။

ကာမသင်္ကပ္ပေနာတိ ကာမပဋိသံယုတ္တေန ဝိတက္ကေန။ ဥပရိဋ္ဌေပိ ဧသေဝ နယော။ ဖုဋ္ဌောတိ ဝိတက္ကေဟိ ဖုသိတော။ ပရေတောတိ အပရိဟီနော။ သမောဟိတောတိ သမ္မာ ဩဟိတော အန္တော ပဝိဋ္ဌော။ ကပဏော ဝိယာတိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ဝိယ။ မန္ဒော ဝိယာတိ အညာဏီ ဝိယ။ မောမူဟော ဝိယာတိ သမ္မောဟဘူတော ဝိယ။ ဈာယတီတိ စိန္တေတိ။ ပဇ္ဈာယတီတိ ဘုသံ စိန္တေတိ။ နိဇ္ဈာယတီတိ အနေကဝိဓေန စိန္တေတိ။ အပဇ္ဈာယတီတိ တတော အပဂန္တွာ စိန္တေတိ။ ဥလူကောတိ ဥလူကသကုဏော။ ရုက္ခသာခါယန္တိ ရုက္ခေ ဥဋ္ဌိတသာခါယ, ဝိဋပေ ဝါ။ မူသိကံ မဂယမာနောတိ မူသိကံ ဂဝေသမာနော, ‘‘မဂ္ဂယမာနော’’တိပိ ပဌန္တိ။ ကောတ္ထူတိ သိင်္ဂါလော။ ဗိဠာရောတိ ဗဗ္ဗု။ သန္ဓိသမလသင်္ကဋိရေတိ ဒွိန္နံ ဃရာနံ အန္တရေ စ ဥဒကနိဒ္ဓမနစိက္ခလ္လကစဝရနိက္ခိပနဋ္ဌာနေ စ ထဏ္ဍိလေ စ။ ဝဟစ္ဆိန္နောတိ ပိဋ္ဌိဂီဝမံသစ္ဆိန္နော။ ဣတော ပရာ ဂါထာ ပါကဋသမ္ဗန္ဓာ ဧဝ။

၅၄။ တာသု သတ္ထာနီတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ။ တာနိ ဟိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဆေဒနဋ္ဌေန ‘‘သတ္ထာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ တေသု ဝါယံ ဝိသေသေန တာဝ အာဒိတော မုသာဝစနသတ္ထာနေဝ ကရောတိ, ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေနာဟံ ဝိဗ္ဘန္တော’’တိ ဘဏန္တော။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဧသ ခွဿ မဟာဂေဓော, မောသဝဇ္ဇံ ပဂါဟတီ’’တိ။ တတ္ထ ဧသ ခွဿာတိ ဧသ ခေါ အဿ။ မဟာဂေဓောတိ မဟာဗန္ဓနံ။ ကတမောတိ စေ? ယဒိဒံ မောသဝဇ္ဇံ ပဂါဟတိ, သွာယံ မုသာဝါဒဇ္ဈောဂါဟော ‘‘မဟာဂေဓော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တီဏိ သတ္ထာနီတိ တယော ဆေဒကာ။ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယသတ္ထံ။ ဝစီသတ္ထာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တံ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ကာယသတ္ထ’’န္တိ အာဟ။ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတီတိ ဇာနန္တော တုစ္ဆံ ဝါစံ ဘာသတိ။ အဘိရတော အဟံ ဘန္တေ အဟောသိံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနဘိရတိဝိရဟိတော အဟံ အာသိံ။ မာတာ မေ ပေါသေတဗ္ဗာတိ မာတာ မယာ ပေါသေတဗ္ဗာ။ တေနမှိ ဝိဗ္ဘန္တောတိ ဘဏတီတိ တေန ကာရဏေန ပဋိက္ကန္တော အသ္မီတိပိ ကထေတိ။ ပိတာ မေ ပေါသေတဗ္ဗောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဧသော တဿ မဟာဂေဓောတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧသော မဟာဗန္ဓော။ မဟာဝနန္တိ မဟန္တံ ဒုဋ္ဌဝနံ။ ဂဟနန္တိ ဒုရတိက္ကမံ။ ကန္တာရောတိ စောရကန္တာရာဒိသဒိသော။ ဝိသမောတိ ကဏ္ဋကဝိသမော။ ကုဋိလောတိ ဝင်္ကကဋကသဒိသော။ ပင်္ကောတိ ပလ္လလသဒိသော။ ပလိပေါတိ ကဒ္ဒမသဒိသော။ ပလိဗောဓောတိ မဟာဒုက္ခော။ မဟာဗန္ဓနန္တိ မဟန္တံ ဒုမောစယဗန္ဓနံ။ ယဒိဒံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါတိ ယော အယံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ။

သဘဂ္ဂတော ဝါတိ သဘာယံ ဌိတော ဝါ။ ပရိသဂ္ဂတော ဝါတိ ဂါမပရိသာယံ ဌိတော ဝါ။ ဉာတိမဇ္ဈဂတော ဝါတိ ဒါယာဒါနံ မဇ္ဈေ ဌိတော ဝါ။ ပူဂမဇ္ဈဂတော ဝါတိ သေနီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော ဝါ။ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတော ဝါတိ ရာဇကုလဿ မဇ္ဈေ မဟာဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော ဝါ။ အဘိနီတောတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယ နီတော။ သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သက္ခိံ ကတွာ ပုစ္ဆိတော။ ဧဟမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ။ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ။ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါတိ ဧတ္ထ အာမိသန္တိ လာဘော အဓိပ္ပေတော။ ကိဉ္စိက္ခန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ, အန္တမသော တိတ္တိရဝဋ္ဋကသပ္ပိပိဏ္ဍနဝနီတပိဏ္ဍာဒိမတ္တကဿပိ လာဘဿ ဟေတူတိ အတ္ထော။ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသတီတိ ဇာနန္တောယေဝ မုသာဝါဒံ ကရောတိ။

ပုန အညံ ပရိယာယံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိ စ တီဟာကာရေဟိ မုသာဝါဒေါ ဟောတိ, ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တီဟာကာရေဟီတိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ အင်္ဂဘူတေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ။ ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေယေဝ အဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ။ ဘဏန္တဿ ဟောတီတိ ဘဏမာနဿ ဟောတိ။ ဘဏိတဿ ဟောတီတိ ဘဏိတေ အဿ ဟောတိ။ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တသ္မိံ ဝုတ္တေ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဘဏိတဿာတိ ဝုတ္တဝတော နိဋ္ဌိတဝစနဿ ဟောတီတိ။ ယော ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ ဇာနာတိ, ဘဏန္တောပိ ဇာနာတိ, ပစ္ဆာပိ ဇာနာတိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ, သော ဧဝံ ဝဒန္တော မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဿိတော။ ကိဉ္စာပိ ဒဿိတော, အထ ခေါ အယမေတ္ထ ဝိသေသော – ပုစ္ဆာ တာဝ ဟောတိ, ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ ပုဗ္ဗဘာဂေါ အတ္ထိ, ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ ပစ္ဆာဘာဂေါ နတ္ထိ။ ဝုတ္တမတ္တမေဝ ဟိ ကောစိ ပမုဿတိ ကိံ တဿ မုသာဝါဒေါ ဟောတိ, န ဟောတီတိ? သာ ဧဝံ အဋ္ဌကထာသု ဝိဿဇ္ဇိတာ – ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ စ, ဘဏန္တဿ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ စ ဇာနတော ပစ္ဆာဘာဂေ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ န သက္ကာ န ဘဝိတုံ, သစေပိ န ဟောတိ, မုသာဝါဒေါယေဝ။ ပုရိမမေဝ ဟိ အင်္ဂဒွယံ ပမာဏံ။ ယဿာပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ အာဘောဂေါ နတ္ထိ, ဘဏန္တော ပန ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ ဇာနာတိ။ ဘဏိတေပိ ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ ဇာနာတိ။ သော မုသာဝါဒေန န ကာရေတဗ္ဗော။ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဟိ ပမာဏတရော။ တသ္မိံ အသတိ ဒဝါ ဘဏိတံ ဝါ, ရဝါ ဘဏိတံ ဝါ ဟောတီတိ။

ဧတ္ထ စ တံဉာဏတာ စ ဉာဏသမောဓာနဉ္စ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗံ။ တံဉာဏတာ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာတိ ယေန စိတ္တေန ‘‘မုသာ ဘဏိဿ’’န္တိ ဇာနာတိ, တေနေဝ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ စ, ‘‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’’န္တိ စ ဇာနာတီတိ ဧဝံ ဧကစိတ္တေနေဝ တီသု ခဏေသု ဇာနာတီတိ အယံ တံဉာဏတာ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗာ။ န ဟိ သက္ကာ တေနေဝ စိတ္တေန တံ စိတ္တံ ဇာနိတုံ, ယထာ န သက္ကာ တေနေဝ အသိနာ သော အသိ ဆိန္ဒိတုန္တိ။ ပုရိမံ ပုရိမံ ပန စိတ္တံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ စိတ္တဿ တထာ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ။ တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ပမာဏံ ပုဗ္ဗဘာဂေါဝ, တသ္မိံ သတိ န ဟေဿတိ၊

သေသဒွယန္တိ နတ္ထေတ, မိတိ ဝါစာ တိဝင်္ဂိကာ’’တိ။ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၀၀)၊

ဉာဏသမောဓာနံ ပရိစ္စဇိတဗ္ဗန္တိ ဧတာနိ တီဏိ စိတ္တာနိ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ။ ဣဒဉှိ စိတ္တံ နာမ –

‘‘အနိရုဒ္ဓမှိ ပဌမေ, န ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပစ္ဆိမံ၊

နိရန္တရုပ္ပဇ္ဇနတော, ဧကံ ဝိယ ပကာသတီ’’တိ။ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၀၀)၊

ဣတော ပရံ ပန ယွာယံ အဇာနံယေဝ ‘‘ဇာနာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမ္ပဇာနမုသာ ဘဏတိ, ယသ္မာ သော ‘‘ဣဒံ အဘူတ’’န္တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ, တဿ ဟိ အတ္ထေဝ အယံ လဒ္ဓိ။ တထာ ‘‘ဣဒံ အဘူတ’’န္တိ ဧဝမဿ ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စ။ ဧဝမဿ သညာ, ဧဝံသဘာဝမေဝ စဿ စိတ္တံ ‘‘ဣဒံ အဘူတ’’န္တိ။ ယဒါ ပန မုသာ ဝတ္တုကာမော ဟောတိ, တဒါ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ သဟ ခန္တိံ ဝါ ဒိဋ္ဌိခန္တီဟိ သဒ္ဓိံ ရုစိံ ဝါ ဒိဋ္ဌိခန္တိရုစီဟိ သဒ္ဓိံ သညံ ဝါ ဒိဋ္ဌိခန္တိရုစိသညာဟိ သဒ္ဓိံ ဘာဝံ ဝါ ဝိနိဓာယ နိက္ခိပိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အဘူတံ ကတွာ ဘဏတိ။ တသ္မာ တေသမ္ပိဝသေန အင်္ဂဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စ စတူဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဧတ္ထ စ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိန္တိ ဗလဝဓမ္မဝိနိဓာနဝသေနေတံ ဝုတ္တံ။ ဝိနိဓာယ ခန္တိန္တိအာဒီနိ တတော ဒုဗ္ဗလဒုဗ္ဗလာနံ ဝိနိဓာနဝသေန။ ဝိနိဓာယ သညန္တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလဓမ္မဝိနိဓာနဝသေန။ သညာမတ္တမ္ပိ နာမ အဝိနိဓာယ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။

၅၅။ မန္ဒောဝ ပရိကိဿတီတိ ပါဏဝဓာဒီနိ ကရောန္တော တတောနိဒါနဉ္စ ဒုက္ခမနုဘောန္တော ဘောဂပရိယေသနာရက္ခဏာနိ စ ကရောန္တော မောမူဟော ဝိယ ပရိကိလိဿတိ။

တမေနံ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရေန္တီတိ န ရာဇာနော ကရောန္တိ, ရာဇာဓီနပုရိသာ နာနာဝိဓာနိ ကမ္မကာရဏာနိ ကရောန္တိ။ ကသာဟိပိ တာဠေန္တီတိ ကသာဒဏ္ဍကေဟိပိ ဝိတဇ္ဇေန္တိ။ ဝေတ္တေဟီတိ ဝေတ္တလတာဟိ။ အဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟီတိ မုဂ္ဂရေဟိ, ပဟာရသာဓနတ္ထံ ဝါ စတုဟတ္ထဒဏ္ဍံ ဒွေဓာ ဆေတွာ ဂဟိတဒဏ္ဍကေဟိ။ ဗိလင်္ဂထာလိကန္တိ ကဉ္ဇိယဥက္ခလိကကမ္မကာရဏံ။ တံ ကရောန္တာ သီသကပါလံ ဥပ္ပါဋေတွာ တတ္တံ အယောဂုဠံ သဏ္ဍာသေန ဂဟေတွာ တတ္ထ ပက္ခိပန္တိ, တေန မတ္ထလုင်္ဂံ ပက္ကုဋ္ဌိတွာ ဥပရိ ဥတ္တရတိ။ သင်္ခမုဏ္ဍိကန္တိ သင်္ခမုဏ္ဍကမ္မကာရဏံ။ တံ ကရောန္တာ ဥတ္တရောဋ္ဌဥဘတောကဏ္ဏစူဠိကဂလဝါဋကပရိစ္ဆေဒေန စမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗကေသေ ဧကတော ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ဒဏ္ဍကေန ဝေဌေတွာ ဥပ္ပါဋေန္တိ, သဟ ကေသေဟိ စမ္မံ ဥဋ္ဌဟတိ။ တတော သီသကဋာဟံ ထူလသက္ခရာဟိ ဃံသိတွာ ဓောဝန္တာ သင်္ခဝဏ္ဏံ ကရောန္တိ။ ရာဟုမုခန္တိ ရာဟုမုခကမ္မကာရဏံ။ တံ ကရောန္တာ သင်္ကုနာ မုခံ ဝိဝရိတွာ အန္တောမုခေ ဒီပံ ဇာလေန္တိ, ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ ဝါ ပဋ္ဌာယ မုခံ နိခါဒနေန ခနန္တိ, လောဟိတံ ပဂ္ဃရိတွာ မုခံ ပူရေတိ။

ဇောတိမာလိကန္တိ သကလသရီရံ တေလပိလောတိကာယ ဝေဌေတွာ အာလိမ္ပေန္တိ။ ဟတ္ထပဇ္ဇောတိကန္တိ ဟတ္ထေ တေလပိလောတိကာယ ဝေဌေတွာ ဒီပံ ဝိယ ပဇ္ဇာလေန္တိ။ ဧရကဝတ္တိကန္တိ ဧရကဝတ္တကမ္မကာရဏံ။ တံ ကရောန္တာ ဟေဋ္ဌာဂီဝတော ပဋ္ဌာယ စမ္မဝဋ္ဋေ ကန္တိတွာ ဂေါပ္ဖကေ ပါတေန္တိ။ အထ နံ ယောတ္တေဟိ ဗန္ဓိတွာ ကဍ္ဎန္တိ။ သော အတ္တနော စမ္မဝဋ္ဋေ အက္ကမိတွာ အက္ကမိတွာ ပတတိ။ စိရကဝါသိကန္တိ စိရကဝါသိကကမ္မကာရဏံ။ တံ ကရောန္တာ တထေဝ စမ္မဝဋ္ဋေ ကန္တိတွာ ကဋိယံ ဌပေန္တိ, ကဋိတော ပဋ္ဌာယ ကန္တိတွာ ဂေါပ္ဖကေသု ဌပေန္တိ, ဥပရိမေဟိ ဟေဋ္ဌိမသရီရံ စိရကနိဝါသနနိဝတ္ထံ ဝိယ ဟောတိ။ ဧဏေယျကန္တိ ဧဏေယျကကမ္မကာရဏံ။ တံ ကရောန္တာ ဥဘောသု ကပ္ပရေသု စ ဥဘောသု ဇဏ္ဏုကေသု စ အယဝလယာနိ ဒတွာ အယသူလာနိ ကောဋ္ဋေန္တိ, သော စတူဟိ အယသူလေဟိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟတိ။ အထ နံ ပရိဝါရေတွာ အဂ္ဂိံ ကရောန္တိ။ ‘‘ဧဏေယျကော ဇောတိပရိဂ္ဂဟော ယထာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေပိ ဣဒမေဝ ဝုတ္တံ။ တံ သန္ဓိတော သန္ဓိတော သူလာနိ အပနေတွာ စတူဟိ အဋ္ဌိကောဋီဟိယေဝ ဌပေန္တိ။ ဧဝရူပါ ကမ္မကာရဏာ နာမ နတ္ထိ။

ဗဠိသမံသိကန္တိ ဥဘတောမုခေဟိ ဗဠိသေဟိ ပဟရိတွာ စမ္မမံသနှာရူနိ ဥပ္ပါဋေန္တိ။ ကဟာပဏိကန္တိ သကလသရီရံ တိဏှာဟိ ဝါသီဟိ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ကဟာပဏမတ္တံ ကဟာပဏမတ္တံ ပါတေန္တာ ကောဋ္ဋေန္တိ။ ခါရာပတစ္ဆိကန္တိ သရီရံ တတ္ထ တတ္ထ အာဝုဓေဟိ ပဟရိတွာ ကောစ္ဆေဟိ ခါရံ ဃံသေန္တိ, စမ္မမံသနှာရူနိ ပဂ္ဃရိတွာ ပသဝန္တိ, အဋ္ဌိကသင်္ခလိကာဝ တိဋ္ဌတိ။ ပလိဃပရိဝတ္တိကန္တိ ဧကေန ပဿေန နိပဇ္ဇာပေတွာ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေန အယသူလံ ကောဋ္ဋေတွာ ပထဝိယာ ဧကာဗဒ္ဓံ ကရောန္တိ။ အထ နံ ပါဒေ ဂဟေတွာ အာဝိဉ္ဆန္တိ။ ပလာလပီဌကန္တိ ဆေကာ ကာရဏိကာ ဆဝိစမ္မံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ နိသဒပေါတကာဟိ အဋ္ဌီနိ ဆိန္ဒိတွာ ကေသေသု ဂဟေတွာ ဥက္ခိပန္တိ, မံသရာသိယေဝ ဟောတိ။ အထ နံ ကေသေဟေဝ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဂဏှန္တိ, ပလာလပီဌံ ဝိယ ကတွာ ပလိဝေဌေန္တိ။ သုနခေဟိပီတိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ အာဟာရံ အဒတွာ ဆာတသုနခေဟိ ခါဒါပေန္တိ။ တေ မုဟုတ္တေန အဋ္ဌိသင်္ခလိကမေဝ ကရောန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ကိဿတီတိ ဧဝမ္ပိ ဝိဃာတံ ပါပုဏာတိ။ ပရိကိဿတီတိ သဗ္ဗဘာဂေန ဝိဃာတံ ပါပုဏာတိ။ ပရိကိလိဿတီတိ ဥပတာပံ ပါပုဏာတိ။

ပုန အညံ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ ကာမတဏှာယ အဘိဘူတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာမတဏှာယာတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကလောဘေန။ အဘိဘူတောတိ တေန မဒ္ဒိတော။ ပရိယာဒိန္နစိတ္တောတိ ကုသလာစာရံ ခေပေတွာ ဂဟိတစိတ္တော။ ဘောဂေ ပရိယေသန္တောတိ ဓနံ ဂဝေသမာနော။ နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒတီတိ တရဏီသင်္ခါတာယ နာဝါယ မဟန္တံ လောဏသာဂရံ ပဝိသတိ။ သီတဿ ပုရက္ခတောတိ သီတံ ပုရတော ကတွာ။ ဥဏှဿ ပုရက္ခတောတိ ဥဏှံ ပုရတော ကတွာ။ ဍံသာတိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာ။ မကသာတိ မကသာ ဧဝ။ ပီဠိယမာနောတိ ဍံသာဒိသမ္ဖဿေဟိ ဝိဟေသိယမာနော။ ခုပ္ပိပါသာယ မိယျမာနောတိ ခုဒ္ဒါပိပါသာယ မရမာနော။ တိဂုမ္ဗံ ဂစ္ဆတီတိအာဒီနိ မူလပဒံ ဂစ္ဆတီတိပရိယောသာနာနိ စတုဝီသတိ ပဒါနိ ရဋ္ဌနာမေန ဝုတ္တာနိ။ မရုကန္တာရံ ဂစ္ဆတီတိ ဝါလုကကန္တာရံ တာရကသညာယ ဂစ္ဆတိ။ ဇဏ္ဏုပထန္တိ ဇာဏူဟိ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂံ။ အဇပထန္တိ အဇေဟိ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂံ။ မေဏ္ဍပထေပိ ဧသေဝ နယော။

သင်္ကုပထန္တိ ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ တေဟိ ဥဂ္ဂမိတဗ္ဗံ ခါဏုမဂ္ဂံ, တံ ဂစ္ဆန္တော ပဗ္ဗတပါဒေ ဌတွာ အယသိင်္ဃာဋကံ ယောတ္တေန ဗန္ဓိတွာ ဥဒ္ဓံ ခိပိတွာ ပဗ္ဗတေ လဂ္ဂါပေတွာ ယောတ္တေနာရုယှ ဝဇိရဂ္ဂေန လောဟဒဏ္ဍေန ပဗ္ဗတံ ဝိဇ္ဈိတွာ ခါဏုကံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ ဌတွာ သိင်္ဃာဋကံ အာကဍ္ဎိတွာ ပုန ဥပရိ လဂ္ဂါပေတွာ တတ္ထ ဌိတော စမ္မယောတ္တံ ဩလမ္ဗေတွာ တံ အာဒါယ ဩတရိတွာ ဟေဋ္ဌိမခါဏုကေ ဗန္ဓိတွာ ဝါမဟတ္ထေန ယောတ္တံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန မုဂ္ဂရံ အာဒါယ ယောတ္တံ ပဟရိတွာ ခါဏုကံ နီဟရိတွာ ပုန အဘိရုဟတိ။ ဧတေနုပါယေန ပဗ္ဗတမတ္ထကံ အဘိရုယှ ပရတော ဩတရန္တော ပုရိမနယေနေဝ ပဌမံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ခါဏုကံ ကောဋ္ဋေတွာ စမ္မပသိဗ္ဗကေ ယောတ္တံ ဗန္ဓိတွာ ခါဏုကေ ဝေဌေတွာ သယံ အန္တောပသိဗ္ဗကေ နိသီဒိတွာ မက္ကဋကာနံ သုတ္တဝိဿဇ္ဇနာကာရေန ယောတ္တံ ဝိနိဝေဌေတွာ ဩတရတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ တေဟိ ဥဂ္ဂမိတဗ္ဗံ ခါဏုမဂ္ဂ’’န္တိ။ ဆတ္တပထန္တိ စမ္မဆတ္တေန ဝါတံ ဂါဟာပေတွာ သကုဏေဟိ ဝိယ ဩတရိတဗ္ဗံ မဂ္ဂံ။ ဝံသပထန္တိ ဝေဏုဂုမ္ဗဆေဒနသတ္ထေန ဆိန္ဒိတွာ ရုက္ခံ ဖရသုနာ ကောဋ္ဋေတွာ မဂ္ဂံ ကရောန္တော ဝေဠုဝနေ နိဿေဏိံ ကတွာ ဝေဠုဂုမ္ဗေ အာရုယှ ဝေဠုံ ဆိန္ဒိတွာ အပရဿ ဝေဠုဂုမ္ဗဿ ဥပရိ ပါတေတွာ ဝေဠုဂုမ္ဗမတ္ထကေနေဝ ဂန္တဗ္ဗံ မဂ္ဂံ သန္ဓာယ ‘‘ဝံသပထံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂဝေသန္တော န ဝိန္ဒတိ, အလာဘမူလကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ အဝိန္ဒနမူလကမ္ပိ ကာယိကစေတသိကံ ဒုက္ခံ ပဋိလဘတိ။

လဒ္ဓါတိ လဘိတွာ။ အာရက္ခမူလကန္တိ ရက္ခဏမူလကမ္ပိ။ ကိန္တိ မေ ဘောဂေတိ ကေန ဥပါယေန မမ ဘောဂေ။ နေဝ ရာဇာနော ဟရေယျုံ…ပေ… န အပ္ပိယာ ဒါယာဒါ ဟရေယျုန္တိ။ ဂေါပယတောတိ မဉ္ဇူသာဒီဟိ ဂေါပယန္တဿ။ ဝိပ္ပလုဇ္ဇန္တီတိ ဝိနဿန္တိ။

၅၆။ ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ, မုနိ ပုဗ္ဗာပရေ ဣဓာတိ ဧတံ ‘‘ယသော ကိတ္တိ စ ယာ ပုဗ္ဗေ, ဟာယတေ ဝါပိ တဿ သာ’’တိ ဣတော ပဘုတိ ဝုတ္တေ ပုဗ္ဗာပရေ ဣဓ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပုဗ္ဗတော အပရေ သမဏဘာဝတော ဝိဗ္ဘန္တကဘာဝေ အာဒီနဝံ မုနိ ဉတွာ။

ဒဠှံ ကရေယျာတိ နိဒ္ဒေသပဒဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ ထိရံ ကရေယျာတိ အသိထိလံ ကရေယျ။ ဒဠှံ သမာဒါနော အဿာတိ ထိရပဋိညော ဘဝေယျ။ အဝဋ္ဌိတသမာဒါနောတိ သန္နိဋ္ဌာနပဋိညော။

၅၇။ ဧတံ အရိယာနမုတ္တမန္တိ ယဒိဒံ ဝိဝေကစရိယာ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ ဥတ္တမံ။ တသ္မာ ဝိဝေကံယေဝ သိက္ခေထာတိ အဓိပ္ပါယော။ န တေန သေဋ္ဌော မညေထာတိ တေန စ ဝိဝေကေန အတ္တာနံ ‘‘သေဋ္ဌော အဟ’’န္တိ န မညေယျ, တေန မာနထဒ္ဓေါ န ဘဝေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဥန္နတိန္တိ ဥဿာပနံ။ ဥန္နမန္တိ ဥဂ္ဂန္တွာ ပဋ္ဌပနံ။ မာနန္တိ အဟံကာရံ။ ထာမန္တိ ဗလက္ကာရံ။ ထမ္ဘန္တိ ထဒ္ဓကရဏံ။ ထဒ္ဓေါတိ အမဒ္ဒဝေါ။ ပတ္ထဒ္ဓေါတိ ဝိသေသေန အမဒ္ဒဝေါ။ ပဂ္ဂဟိတသိရောတိ ဥဋ္ဌိတသီသော။ သာမန္တာတိ န အာရကာ။ အာသန္နေတိ န ဒူရေ။ အဝိဒူရေတိ သမီပေ။ ဥပကဋ္ဌေတိ သန္တိကေ။

၅၈။ ရိတ္တဿာတိ ဝိဝိတ္တဿ, ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဝိရဟိတဿ။ ဩဃတိဏ္ဏဿ ပိဟယန္တိ, ကာမေသု ဂဓိတာ ပဇာတိ ဝတ္ထုကာမေသု လဂ္ဂါ သတ္တာ တဿ စတုရောဃတိဏ္ဏဿ ပိဟယန္တိ ဣဏာယိကာ ဝိယ အာဏဏျဿာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။

ရိတ္တဿာတိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ တုစ္ဆဿ။ ဝိဝိတ္တဿာတိ သုညဿ။ ပဝိဝိတ္တဿာတိ ဧကကဿ။ ဣဒါနိ ယေဟိ ရိတ္တော ဟောတိ, တေ ဒဿေန္တော ‘‘ကာယဒုစ္စရိတေန ရိတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကိလေသပဋိပါဋိယာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာတိ ဒွိဓာ ရိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကိလေသပဋိပါဋိယာ တာဝ ရာဂေါ မောဟော ထမ္ဘော သာရမ္ဘော မာနော မဒေါတိ, ဣမေဟိ ဆဟိ ကိလေသေဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ရိတ္တော ဟောတိ၊ ဒေါသော ကောဓော ဥပနာဟော ပမာဒေါတိ, ဣမေဟိ စတူဟိ ကိလေသေဟိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ရိတ္တော ဟောတိ၊ အတိမာနော မက္ခော ပဠာသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယျန္တိ, ဣမေဟိ သတ္တဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ရိတ္တော ဟောတိ။

မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အတိမာနော မက္ခော ပဠာသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယျန္တိ၊ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ရိတ္တော ဟောတိ, အနာဂါမိမဂ္ဂေန ဒေါသော ကောဓော ဥပနာဟော ပမာဒေါတိ, ဣမေဟိ စတူဟိ ရိတ္တော ဟောတိ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ရာဂေါ မောဟော ထမ္ဘော သာရမ္ဘော မာနော မဒေါတိ, ဣမေဟိ ဆဟိ ရိတ္တော ဟောတိ။ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ သဗ္ဗကိလေသေဟီတိအာဒိနာ နယေန အဝသေသာပိ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗာ။

ဝတ္ထုကာမေ ပရိဇာနိတွာတိ တေဘူမကေ ဝတ္ထုကာမေ ဉာတတီရဏပရိညာဟိ သမာပနဝသေန ဇာနိတွာ။ ကိလေသကာမေ ပဟာယာတိ ဆန္ဒာဒယော ကိလေသကာမေ ပဟာနပရိညာယ ဇဟိတွာ။ ဗျန္တိံ ကရိတွာတိ ဝိဂတန္တံ ဝိဂတကောဋိံ ကရိတွာ။

ကာမောဃံ တိဏ္ဏဿာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အဝသာနသင်္ခါတံ ကာမောဃံ တရိတွာ ဌိတဿ။ ဘဝေါဃန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန။ ဒိဋ္ဌောဃန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန။ အဝိဇ္ဇောဃန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန။ သဗ္ဗံ သံသာရပထန္တိ သဗ္ဗခန္ဓဓာတုအာယတနပဋိပါဋိသင်္ခါတံ ပထံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ တရိတွာ ဌိတဿ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဥတ္တိဏ္ဏဿ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန နိတ္တိဏ္ဏဿ။ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ကာမဓာတုံ အတိက္ကန္တဿ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗဘဝံ သမတိက္ကန္တဿ။ ဖလသမာပတ္တိဝသေန ဝီတိဝတ္တဿ။ ပါရံဂတဿာတိအာဒီနိ နိဗ္ဗာနဝသေန ဝုတ္တာနိ။ ယထာ ဣဏာယိကာ အာဏဏျန္တိ ပဝဍ္ဎကဣဏံ အာဒါယ ဝိစရန္တာ အာဏဏျံ။ ပတ္ထေန္တီတိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပါဒေန္တိ။ အာဗာဓိကာ အာရောဂျန္တိ ပိတ္တာဒိရောဂါတုရော ဘေသဇ္ဇကိရိယာယ တံရောဂဝူပသမနတ္ထံ အာရောဂျံ။ ယထာ ဗန္ဓနဗဒ္ဓါတိ နက္ခတ္တဒိဝသေ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗဒ္ဓပုရိသာ။ ယထာ ဒါသာ ဘုဇိဿန္တိ ယသ္မာ ဘုဇိဿာ ပုရိသာ ယံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ကရောန္တိ, န နံ ကောစိ ဗလက္ကာရေန တတော နိဝတ္တေတိ, တသ္မာ ဒါသာ ဘုဇိဿဘာဝံ ပတ္ထေန္တိ။ ယထာ ကန္တာရဒ္ဓါနပက္ခန္ဒာတိ ယသ္မာ ဗလဝန္တော ပုရိသာ ဟတ္ထဘာရံ ဂဟေတွာ သဇ္ဇာဝုဓာ သပရိဝါရာ ကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တေ စောရာ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ပလာယန္တိ။ တေ သောတ္ထိနာ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ခေမန္တံ ပတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ကန္တာရပက္ခန္ဒာ ခေမန္တဘူမိံ ပတ္ထေန္တိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ တိဿော သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။

သဒ္ဓမ္မပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

တိဿမေတ္တေယျသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ပသူရသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၉။ အဋ္ဌမေ ပသူရသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ပဌမဂါထာယ တာဝ သင်္ခေပေါ – ဣမေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ‘‘ဣဓေဝ သုဒ္ဓီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အညေသု ပန ဓမ္မေသု ဝိသုဒ္ဓိံ နာဟု, ဧဝံ ယံ အတ္တနော သတ္ထာရာဒိံ နိဿိတာ, တတ္ထေဝ ‘‘ဧသ ဝါဒေါ သုဘော’’တိ ဧဝံ သုဘဝါဒါ ဟုတွာ ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘သဿတော လောကော’’တိအာဒီသု ပစ္စေကသစ္စေသု နိဝိဋ္ဌာ။

သဗ္ဗေ ပရဝါဒေ ခိပန္တီတိ သဗ္ဗာ ပရလဒ္ဓိယော ဆဍ္ဍေန္တိ။ ဥက္ခိပန္တီတိ ဒူရတော ခိပန္တိ။ ပရိက္ခိပန္တီတိ သမန္တတော ခိပန္တိ။ သုဘဝါဒါတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ သောဘနဝါဒါတိ ‘‘ဧတံ သုန္ဒရ’’န္တိ ကထေန္တာ။ ပဏ္ဍိတဝါဒါတိ ‘‘ပဏ္ဍိတာ မယ’’န္တိ ဧဝံ ကထေန္တာ။ ထိရဝါဒါတိ ‘‘နိဒ္ဒေါသဝါဒံ ဝဒါမာ’’တိ ကထေန္တာ။ ဉာယဝါဒါတိ ‘‘ယုတ္တဝါဒံ ဝဒါမာ’’တိ ကထေန္တာ။ ဟေတုဝါဒါတိ ‘‘ကာရဏသဟိတံ ဝဒါမာ’’တိ ကထေန္တာ။ လက္ခဏဝါဒါတိ ‘‘သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ ဝဒါမာ’’တိ ဝဒန္တာ။ ကာရဏဝါဒါတိ ‘‘ဥဒါဟရဏယုတ္တဝါဒံ ဝဒါမာ’’တိ ကထေန္တာ။ ဌာနဝါဒါတိ ‘‘ပက္ကမိတုံ အသက္ကုဏေယျဝါဒံ ဝဒါမာ’’တိ ဝဒန္တာ။

နိဝိဋ္ဌာတိ အန္တောပဝိဋ္ဌာ။ ပတိဋ္ဌိတာတိ တတ္ထေဝ ဌိတာ။

၆၀။ ဧဝံ နိဝိဋ္ဌာ စ ‘‘တေ ဝါဒကာမာ’’တိ ဒုတိယဂါထာ။ တတ္ထ ဗာလံ ဒဟန္တီ မိထု အညမညန္တိ ‘‘အယံ ဗာလော, အယံ ဗာလော’’တိ ဧဝံ ဒွေပိ ဇနာ အညမညံ ဗာလံ ဒဟန္တိ, ဗာလတော ပဿန္တိ။ ဝဒန္တိ တေ အညသိတာ ကထောဇ္ဇန္တိ တေ အညမညသတ္ထာရာဒိနိဿိတာ ကလဟံ ဝဒန္တိ။ ပသံသကာမာ ကုသလာဝဒါနာတိ ပသံသတ္ထိကာ ဥဘောပိ ‘‘မယံ ကုသလာဝဒါနာ ပဏ္ဍိတဝါဒါ’’တိ ဧဝံ သညိနော ဟုတွာ။

ဝါဒတ္ထိကာတိ ဝါဒေန အတ္ထိကာ။ ဝါဒါဓိပ္ပါယာတိ ဝါဒဇ္ဈာသယာ။ ဝါဒပုရေက္ခာရာတိ ဝါဒမေဝ ပုရတော ကတွာ စရမာနာ။ ဝါဒပရိယေသနံ စရန္တာတိ ဝါဒမေဝ ဂဝေသနံ စရမာနာ။ ဝိဂယှာတိ ပဝိသိတွာ။ ဩဂယှာတိ ဩတရိတွာ။ အဇ္ဈောဂါဟေတွာတိ နိမုဇ္ဇိတွာ။ ပဝိသိတွာတိ အန္တောကတွာ။

အနောဇဝန္တီတိ နိဟီနဩဇဝတီ, တေဇဝိရဟိတာတိ အတ္ထော။ သာ ကထာတိ ဧသာ ဝါစာ။ ကထောဇ္ဇံ ဝဒန္တီတိ နိတ္တေဇံ ဘဏန္တိ။ ဧဝံ ဝဒါနေသု စ တေသု ဧကော နိယမတော ဧဝ။

၆၁။ ယုတ္တော ကထာယန္တိ ဂါထာ။ တတ္ထ ယုတ္တော ကထာယန္တိ ဝါဒကထာယ ဥဿုက္ကော။ ပသံသမိစ္ဆံ ဝိနိဃာတိ ဟောတီတိ အတ္တနော ပသံသံ ဣစ္ဆန္တော ‘‘ကထံ နု ခေါ နိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပုဗ္ဗေဝ ဝါဒါ ကထံကထီ ဝိနိဃာတီ ဟောတိ။ အပါဟတသ္မိန္တိ ပဉှဝီမံသကေဟိ ‘‘အတ္ထာပဂတံ တေ ဘဏိတံ, ဗျဉ္ဇနာပဂတံ တေ ဘဏိတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန အပဟရိတေ ဝါဒေ။ နိန္ဒာယ သော ကုပ္ပတီတိ ဧဝံ အပါဟတသ္မိဉ္စ ဝါဒေ ဥပ္ပန္နာယ နိန္ဒာယ သော ကုပ္ပတိ။ ရန္ဓမေသီတိ ယဿ ရန္ဓမေဝ ဂဝေသန္တော။

ထောမနန္တိ ဝဏ္ဏဘဏနံ။ ကိတ္တိန္တိ ပါကဋကရဏံ။ ဝဏ္ဏဟာရိယန္တိ ဂုဏဝဍ္ဎနံ။ ပုဗ္ဗေဝ သလ္လာပါတိ သလ္လာပတော ပုရေတရမေဝ။ ‘‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’’န္တိ ကထံကထာ အဿ အတ္ထီတိ ကထံကထီ။ ဇယော နု ခေါ မေတိ မမ ဇယော။ ကထံ နိဂ္ဂဟန္တိ ကေန ပကာရေန နိဂ္ဂဏှနံ။ ပဋိကမ္မံ ကရိဿာမီတိ မမ လဒ္ဓိံ ပရိသုဒ္ဓိံ ကရိဿာမိ။ ဝိသေသန္တိ အတိရေကံ။ ပဋိဝိသေသန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဝိသေသံ။ အာဝေဌိယံ ကရိဿာမီတိ ပရိဝေဌနံ ကရိဿာမိ။ နိဗ္ဗေဌိယန္တိ မမ နိဗ္ဗေဌနံ မောစနံ နိက္ခမနံ။ ဆေဒန္တိ ဝါဒဆိန္ဒနံ။ မဏ္ဍလန္တိ ဝါဒသံဃာတံ။ ပါရိသဇ္ဇာတိ ပရိစာရိကာ။ ပါသာရိကာတိ ကာရဏိတာ။ အပဟရန္တီတိ ပဋိဗာဟန္တိ။

အတ္ထာပဂတန္တိ အတ္ထတော အပဂတံ, အတ္ထော နတ္ထီတိ။ အတ္ထတော အပဟရန္တီတိ အတ္ထမှာ ပဋိဗာဟန္တိ။ အတ္ထော တေ ဒုန္နိတောတိ တဝ အတ္ထော န သမ္မာ ဥပနီတော။ ဗျဉ္ဇနံ တေ ဒုရောပိတန္တိ တဝ ဗျဉ္ဇနံ ဒုပ္ပတိဋ္ဌာပိတံ။ နိဂ္ဂဟော တေ အကတောတိ တယာ နိဂ္ဂဟော န ကတော။ ပဋိကမ္မံ တေ ဒုက္ကဋန္တိ တယာ အတ္တနော လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနံ ဒုဋ္ဌု ကတံ။ ဝိသမကထံ ဒုက္ကထိတန္တိ န သမ္မာ ကထိတံ။ ဒုဗ္ဘဏိတန္တိ ဘဏန္တေနပိ ဒုဋ္ဌု ဘဏိတံ။ ဒုလ္လပိတန္တိ န သမ္မာ ဝိဿဇ္ဇိတံ။ ဒုရုတ္တန္တိ အညထာ ဘဏိတံ။ ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ ဝိရူပံ ဘာသိတံ။

နိန္ဒာယာတိ ဂရဟဏေန။ ဂရဟာယာတိ ဒေါသကထနေန။ အကိတ္တိယာတိ အဂုဏကထနေန။ အဝဏ္ဏဟာရိကာယာတိ အဂုဏဝဍ္ဎနေန။

ကုပ္ပတီတိ ပကတိဘာဝံ ဇဟေတွာ စလတိ။ ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဒေါသဝသေန ပူတိဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ။ ပတိဋ္ဌီယတီတိ ကောဓဝသေန ဂဏဘာဝံ ဂစ္ဆတိ။ ကောပဉ္စာတိ ကုပိတဘာဝံ။ ဒေါသဉ္စာတိ ဒူသနံ။ အပစ္စယဉ္စာတိ အတုဋ္ဌာကာရဉ္စ။ ပါတုကရောတီတိ ပါကဋံ ကရောတိ။ ရန္ဓမေသီတိ အန္တရဂဝေသီ။ ဝိရန္ဓမေသီတိ ဆိဒ္ဒဂဝေသီ။ အပရဒ္ဓမေသီတိ ဂုဏံ အပနေတွာ ဒေါသမေဝ ဂဝေသီ။ ခလိတမေသီတိ ပက္ခလနဂဝေသီ။ ဂဠိတမေသီတိ ပတနဂဝေသီ။ ‘‘ဃဋ္ဋိတမေသီ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ပီဠနဂဝေသီတိ အတ္ထော။ ဝိဝရမေသီတိ ဒေါသဂဝေသီ။

၆၂။ န ကေဝလဉ္စ သော ကုပ္ပတိ, အပိစ ခေါ ပန ‘‘ယမဿ ဝါဒ’’န္တိ ဂါထာ။ တတ္ထ ပရိဟီနမာဟု, အပါဟတန္တိ အတ္ထဗျဉ္ဇနာဒိတော အပါဟတံ ပရိဟီနံ ဝဒန္တိ။ ပရိဒေဝတီတိ တတောနိမိတ္တံ သော ‘‘အညံ မယာ အာဝဇ္ဇိတ’’န္တိအာဒီဟိ ဝိပ္ပလပတိ။ သောစတီတိ ‘‘တဿ ဇယော’’တိအာဒီနိ အာရဗ္ဘ သောစတိ။ ‘‘ဥပစ္စဂါ မ’’န္တိ အနုတ္ထုနာတီတိ ‘‘သော မံ ဝါဒေန ဝါဒံ အတိက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ နယေန သုဋ္ဌုတရံ ဝိပ္ပလပတိ။

ပရိဟာပိတန္တိ န ဝဍ္ဎိတံ။ အညံ မယာ အာဝဇ္ဇိတန္တိ အညံ ကာရဏံ မယာ အဝနမိတံ။ စိန္တိတန္တိ ဝီမံသိတံ။ မဟာပက္ခောတိ မဟန္တော ဉာတိပက္ခော ဧတဿာတိ မဟာပက္ခော။ မဟာပရိသောတိ မဟာပရိစာရိကပရိသော။ မဟာပရိဝါရောတိ မဟာဒါသဒါသိပရိဝါရော။ ပရိသာ စာယံ ဝဂ္ဂါတိ အယဉ္စ ပရိသာ ဝဂ္ဂါ, န ဧကာ။ ပုန ဘဉ္ဇိဿာမီတိ ပုန ဘိန္ဒိဿာမိ။

၆၃။ ဧတေ ဝိဝါဒါ သမဏေသူတိ ဧတ္ထ ပန သမဏာ ဝုစ္စန္တိ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကာ။ ဧတေသု ဥဂ္ဃါတိနိဃာတိ ဟောတီတိ ဧတေသု ဝါဒေသု ဇယပရာဇယာဒိဝသေန စိတ္တဥဂ္ဃါတနိဃာတံ ဝါ ပါပုဏန္တော ဥဂ္ဃါတိ စ နိဃာတိ စ ဟောတိ။ ဝိရမေ ကထောဇ္ဇန္တိ ပဇဟေယျ ကလဟံ။ န ဟညဒတ္ထတ္ထိ ပသံသလာဘာတိ န ဟိ ဧတ္ထ ပသံသလာဘတော အညော အတ္ထော အတ္ထိ။ ဥတ္တာနော ဝါတိ န ဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော ‘‘ပဉ္စိမေ ကာမဂုဏာ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၆။၆၃) ဝိယ။

ဂမ္ဘီရော ဝါတိ ဒုပ္ပဝေသော အပ္ပတိဋ္ဌော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဝိယ။ ဂူဠှော ဝါတိ ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ ဌိတော ‘‘အဘိရမ နန္ဒ အဟံ တေ ပါဋိဘောဂေါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ။ ၂၂) ဝိယ။ ပဋိစ္ဆန္နော ဝါတိ အပါကဋော ‘‘မာတရံ ပိတရံ ဟန္တွာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၂၉၄၊ နေတ္တိ။ ၁၁၃) ဝိယ။ နေယျော ဝါတိ နီဟရိတွာ ကထေတဗ္ဗော ‘‘အသဒ္ဓေါ အကတညူ စာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၉၇) ဝိယ။ နီတော ဝါတိ ပါဠိယာ ဌိတနိယာမေန ကထေတဗ္ဗော ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဝံသာ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၂၈) ဝိယ။ အနဝဇ္ဇော ဝါတိ နိဒ္ဒေါသတ္ထော ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ တိကမာတိကာ ၁) ဝိယ။ နိက္ကိလေသော ဝါတိ ကိလေသဝိရဟိတော ဝိပဿနာ ဝိယ။ ဝေါဒါနော ဝါတိ ပရိသုဒ္ဓေါ လောကုတ္တရံ ဝိယ။ ပရမတ္ထော ဝါတိ ဥတ္တမတ္ထော ဥတ္တမတ္ထဘူတော အတ္ထော ခန္ဓဓာတုအာယတနနိဗ္ဗာနာနိ ဝိယ။

၆၄။ ဆဋ္ဌဂါထာယတ္ထော – ယသ္မာ စ န ဟညဒတ္ထတ္ထိ ပသံသလာဘာ, တသ္မာ ပရမံ လာဘံ လဘန္တောပိ ‘‘သုန္ဒရော အယ’’န္တိ တတ္ထ ဒိဋ္ဌိယာ ပသံသိတော ဝါ ပန ဟောတီတိ တံ ဝါဒံ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဒီပေတွာ တတော သော တေန ဇယတ္ထေန တုဋ္ဌိံ ဝါ ဒန္တဝိဒံသကံ ဝါ အာပဇ္ဇန္တော ဟဿတိ, မာနေန စ ဥန္နမတိ။ ကိံ ကာရဏံ? ယသ္မာ တံ ဇယတ္ထံ ပပ္ပုယျ ယထာမနော ဇာတော။

ထမ္ဘယိတွာတိ ပူရေတွာ။ ဗြူဟယိတွာတိ ဝဍ္ဎေတွာ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထော။

၆၅။ ဧဝံ ဥန္နမတော စ ‘‘ယာ ဥန္နတီ’’တိ ဂါထာ။ တတ္ထ မာနာတိမာနံ ဝဒတေ ပနေသောတိ ဧသော ပန တံ ဥန္နတိံ ‘‘ဝိဃာတဘူမီ’’တိ အဗုဇ္ဈမာနော မာနဉ္စ အတိမာနဉ္စ ဝဒတိ။ ဧဝံ ဣမိဿာပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထော။

၆၆။ ဧဝံ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ဝါဒံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော ‘‘သူရော’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ရာဇခါဒါယာတိ ရာဇခါဒနီယေန, ဘတ္တဝေတနေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဘိဂဇ္ဇမေတိ ပဋိသူရမိစ္ဆန္တိ ယထာ သော ပဋိသူရံ ဣစ္ဆန္တော အဘိဂဇ္ဇန္တော ဧတိ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဒိဋ္ဌိဂတိကန္တိ ဒဿေတိ။ ယေနေဝ သော တေန ပလေဟီတိ ယေန သော တုယှံ ပဋိသူရော, တေန ဂစ္ဆ။ ပုဗ္ဗေဝ နတ္ထိ ယဒိဒံ ယုဓာယာတိ ယံ ပန ကိလေသဇာတံ ယုဒ္ဓါယ သိယာ, တံ ဣဓ ပုဗ္ဗေဝ နတ္ထိ, ဗောဓိမူလေယေဝဿ ပဟီနန္တိ ဒဿေတိ။

သူရောတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ သုဋ္ဌု ဥရော သူရော, ဝိဿဋ္ဌဥရော နိန္နဥရောတိ အတ္ထော။ ဝီရောတိ ပရက္ကမဝန္တော။ ဝိက္ကန္တောတိ သင်္ဂါမံ ပဝိသန္တော။ အဘီရူတိအာဒယော ဝုတ္တနယာ ဧဝ။ ပုဋ္ဌောတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ ပေါသိတောတိ ထူလကတော။ အာပါဒိတောတိ ဥပဍ္ဎဗလိတော ပဋိပါဒိတော။ ဝဍ္ဎိတောတိ တတော တတော ဘာဝိတော။

ဂဇ္ဇန္တောတိ အဗျတ္တသရေန ဂဇ္ဇန္တော။ ဥဂ္ဂဇ္ဇန္တောတိ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တော။ အဘိဂဇ္ဇန္တောတိ သီဟနာဒံ ကရောန္တော။ ဧတီတိ အာဂစ္ဆတိ။ ဥပေတီတိ တတော သမီပံ ဂစ္ဆတိ။ ဥပဂစ္ဆတီတိ တတော သမီပံ ဂန္တွာ န နိဝတ္တတိ။ ပဋိသူရန္တိ နိဗ္ဘယံ။ ပဋိပုရိသန္တိ သတ္တုပုရိသံ။ ပဋိသတ္တုန္တိ သတ္တု ဟုတွာ အဘိမုခေ ဌိတံ။ ပဋိမလ္လန္တိ ပဋိသေဓံ ဟုတွာ ယုဇ္ဈန္တံ။ ဣစ္ဆန္တောတိ အာကင်္ခမာနော။

ပလေဟီတိ ဂစ္ဆ။ ဝဇာတိ မာ တိဋ္ဌ။ ဂစ္ဆာတိ သမီပံ ဥပသင်္ကမ။ အဘိက္ကမာတိ ပရက္ကမံ ကရောဟိ။

ဗောဓိယာ မူလေတိ မဟာဗောဓိရုက္ခဿ သမီပေ။ ယေ ပဋိသေနိကရာ ကိလေသာတိ ယေ ကိလေသာ ပဋိပက္ခကရာ။ ပဋိလောမကရာတိ ပဋာဏီကရာ။ ပဋိကဏ္ဋကကရာတိ ဝိနိဝိဇ္ဈနကရာ။ ပဋိပက္ခကရာတိ သတ္တုကရာ။

၆၇။ ဣတော ပရံ သေသဂါထာ ပါကဋသမ္ဗန္ဓာ ဧဝ။ တတ္ထ ဝိဝါဒယန္တီတိ ဝိဝဒန္တိ။ ပဋိသေနိကတ္တာတိ ပဋိလောမကာရကာ။ ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိရုဒ္ဓဝစနံ ဝိဝါဒေါ။

သဟိတံ မေတိ မမ ဝစနံ အတ္ထသံဟိတံ။ အသဟိတံ တေတိ တဝ ဝစနံ အနတ္ထသံဟိတံ။ အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တံ အဓိစိဏ္ဏံ စိရကာလသေဝနဝသေန ပဂုဏံ, တံ မမ ဝါဒံ အာဂမ္မ နိဝတ္တံ။ အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ တုယှံ ဥပရိ မယာ ဒေါသော အာရောပိတော။ စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ ဘတ္တပုဋံ အာဒါယ တံ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝါဒါ ပမောက္ခတ္ထာယ ဥတ္တရံ ပရိယေသမာနော ဝိစရ။ နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါတိ အထ ဝါ မယာ အာရောပိတဒေါသတော အတ္တာနံ မောစေဟိ။ သစေ ပဟောသီတိ သစေ သက္ကောသိ။

အာဝေဌိယာယ အာဝေဌိယန္တိ အာဝေဌေတွာ နိဝတ္တနေန နိဝတ္တနံ။ နိဗ္ဗေဌိယာယ နိဗ္ဗေဌိယန္တိ ဒေါသတော မောစနေန မောစနံ။ ဆေဒေန ဆေဒန္တိ ဧဝမာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ။

၆၈။ ဝိသေနိကတွာတိ ကိလေသသေနံ ဝိနာသေတွာ။ ကိံ လဘေထာတိ ပဋိမလ္လံ ကိံ လဘိဿသိ။ ပသူရာတိ တံ ပရိဗ္ဗာဇကံ အာလပတိ။ ယေသီဓ နတ္ထီတိ ယေသံ ဣဓ နတ္ထိ။ ဣမာယပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ။

၆၉။ ပဝိတက္ကန္တိ ‘‘ဇယော နု ခေါ မေ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီနိ ဝိတက္ကေန္တော။ ဓောနေန ယုဂံ သမာဂမာတိ ဓုတကိလေသေန ဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟံ သမာပန္နော။ န ဟိ တွံ သက္ခသိ သမ္ပယာတဝေတိ ကောတ္ထုအာဒယော ဝိယ သီဟာဒီဟိ ဓောနေန သဟ ယုဂံ ဂဟေတွာ ဧကပဒမ္ပိ သမ္ပယာတုံ ယုဂဂ္ဂါဟမေဝ ဝါ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ခိဿသီတိ။

မနောတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ စိတ္တန္တိ စိတ္တတာယ စိတ္တံ။ ‘‘အာရမ္မဏံ မိနမာနံ ဇာနာတီ’’တိ မနော။ မာနသန္တိ မနော ဧဝ။ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (မဟာဝ။ ၃၃၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၅၁) ဟိ ဧတ္ထ ပန သမ္ပယုတ္တကဓမ္မော မာနသောတိ ဝုတ္တော။

‘‘ကထဉှိ ဘဂဝါ တုယှံ, သာဝကော သာသနေ ရတော၊

အပ္ပတ္တမာနသော သေက္ခော, ကာလံကယိရာ ဇနေသုတာ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၅၉) –

ဧတ္ထ အရဟတ္တံ မာနသန္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဓ ပန မနောဝ မာနသံ, ဗျဉ္ဇနဝသေန ဟေတံ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။

ဟဒယန္တိ စိတ္တံ။ ‘‘စိတ္တံ ဝါ တေ ခိပိဿာမိ, ဟဒယံ ဝါ တေ ဖာလေဿာမီ’’တိ (သု။ နိ။ အာဠဝကသုတ္တ၊ သံ။ နိ။ ၁။၂၃၇) ဧတ္ထ ဥရော ဟဒယန္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဟဒယာ ဟဒယံ မညေ အညာယ တစ္ဆတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၆၃) ဧတ္ထ စိတ္တံ။ ‘‘ဝက္ကံ ဟဒယ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၇၊ မ။ နိ။ ၁။၁၁၀၊ ခု။ ပါ။ ၃။ဒွတ္တိံသာကာရ) ဧတ္ထ ဟဒယဝတ္ထု။ ဣဓ ပန စိတ္တမေဝ အဗ္ဘန္တရဋ္ဌေန ‘‘ဟဒယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တမေဝ ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ပဏ္ဍရံ, ဘဝင်္ဂံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ယထာဟ ‘‘ပဘဿရမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ, တဉ္စ ခေါ အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁။၄၉)။ တတော နိက္ခန္တတ္တာ ပန အကုသလမ္ပိ ဂင်္ဂါယ နိက္ခန္တာ နဒီ ဂင်္ဂါ ဝိယ ဂေါဓာဝရိတော နိက္ခန္တာ ဂေါဓာဝရိ ဝိယ စ ‘‘ပဏ္ဍရ’’န္တေွဝ ဝုတ္တံ။

မနော မနာယတနန္တိ ဣဓ ပန မနောဂဟဏံ မနဿေဝ အာယတနဘာဝဒီပနတ္ထံ။ တေနေတံ ဒီပေတိ ‘‘နယိဒံ ဒေဝါယတနံ ဝိယ မနဿ အာယတနတ္တာ မနာယတနံ, အထ ခေါ မနော ဧဝ အာယတနံ မနာယတန’’န္တိ။ တတ္ထ နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန အာကရဋ္ဌေန သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေန စ အာယတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ လောကေ ‘‘ဣဿရာယတနံ ဝါသုဒေဝါယတန’’န္တိအာဒီသု နိဝါသဋ္ဌာနံ အာယတနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘သုဝဏ္ဏာယတနံ ရဇတာယတန’’န္တိအာဒီသု အာကရော။ သာသနေ ပန ‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၅။၃၈) သမောသရဏဋ္ဌာနံ။ ‘‘ဒက္ခိဏာပထော ဂုန္နံ အာယတန’’န္တိအာဒီသု သဉ္ဇာတိဒေသော။ ‘‘တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၁၀၂၊ မ။ နိ။ ၃။၁၅၈) ကာရဏံ။ ဣဓ ပန သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေန သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေန ကာရဏဋ္ဌေနာတိ တိဓာပိ ဝဋ္ဋတိ။

ဖဿာဒယော ဟိ ဓမ္မာ ဧတ္ထ သဉ္ဇာယန္တီတိ သဉ္ဇာတိဒေသဋ္ဌေနပိ ဧတံ အာယတနံ။ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာ အာရမ္မဏဘာဝေနေတ္ထ ဩသရန္တီတိ သမောသရဏဋ္ဌာနဋ္ဌေနပိ အာယတနံ။ ဖဿာဒီနံ ပန သဟဇာတာဒိပစ္စယဋ္ဌေန ကာရဏတ္တာ ကာရဏဋ္ဌေနာပိ အာယတနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မနိန္ဒြိယံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ။ ဝိညာဏမေဝ ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော။ တဿ ရာသိအာဒိဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၅၁) ဧတ္ထ ဟိ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓော ဝုတ္တော။ ‘‘သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၅) ဂုဏဋ္ဌေန။ ‘‘အဒ္ဒသ ခေါ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၄၁) ဧတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တဋ္ဌေန။ ဣဓ ပန ရူဠှိတော ခန္ဓော ဝုတ္တော။ ရာသဋ္ဌေန ဟိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဧကဒေသော ဧကံ ဝိညာဏံ။ တသ္မာ ယထာ ရုက္ခဿ ဧကဒေသံ ဆိန္ဒန္တော ရုက္ခံ ဆိန္ဒတီတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဧကဒေသဘူတံ ဧကမ္ပိ ဝိညာဏံ ရူဠှိတော ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ ဝုတ္တံ။

တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတူတိ တေသံ ဖဿာဒီနံ ဓမ္မာနံ အနုစ္ဆဝိကာ မနောဝိညာဏဓာတု။ ဣမသ္မိဉှိ ပဒေ ဧကမေဝ စိတ္တံ မိနနဋ္ဌေန မနော, ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ, သဘာဝဋ္ဌေန နိဿတ္တဋ္ဌေန ဝါ ဓာတူတိ တီဟိ နာမေဟိ ဝုတ္တံ။

သဒ္ဓိံ ယုဂံ သမာဂမန္တိ ဧကပ္ပဟာရေန သဒ္ဓိံ။ သမ္မာဂန္တွာတိ ပါပုဏိတွာ။ ယုဂဂ္ဂါဟံ ဂဏှိတွာတိ ယုဂပဋိဘာဂံ ဂဟေတွာ။ သာကစ္ဆေတုန္တိ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ။ သလ္လပိတုန္တိ အလ္လာပသလ္လာပံ ကာတုံ။ သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇိတုန္တိ သဒ္ဓိံ ကထနံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ။ န ပဋိဗလဘာဝေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ကိဿဟေတု, ပသူရော ပရိဗ္ဗာဇကော ဟီနော’’တိအာဒိမာဟ။ သော ဟိ ဘဂဝါ အဂ္ဂေါ စာတိ အသဒိသဒါနအဂ္ဂတ္တာ အသမာနပညတ္တာ အဂ္ဂေါ စ။ သေဋ္ဌော စာတိ သဗ္ဗဂုဏေဟိ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန သေဋ္ဌော စ။ မောက္ခော စာတိ သဝါသနေဟိ ကိလေသေဟိ မုတ္တတ္တာ မောက္ခော စ။ ဥတ္တမော စာတိ အတ္တနော ဥတ္တရိတရဝိရဟိတတ္တာ ဥတ္တမော စ။ ပဝရော စာတိ သဗ္ဗလောကေန အဘိပတ္ထနီယတ္တာ ပဝရော စ။ မတ္တေန မာတင်္ဂေနာတိ ပဘိန္နမဒေန ဟတ္ထိနာ။

ကောတ္ထုကောတိ ဇိရဏသိင်္ဂါလော။ သီဟေန မိဂရညာ သဒ္ဓိန္တိ ကေသရသီဟေန မိဂရာဇေန သဟ။ တရုဏကောတိ ဆာပကော။ ဓေနုပကောတိ ခီရပကော။ ဥသဘေနာတိ မင်္ဂလသမ္မတေန ဥသဘေန။ စလကကုနာ သဒ္ဓိန္တိ စလမာနကကုနာ သဒ္ဓိံ။ ဓင်္ကောတိ ကာကော။ ဂရုဠေန ဝေနတေယျေန သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထ ဂရုဠေနာတိ ဇာတိဝသေန နာမံ။ ဝေနတေယျေနာတိ ဂေါတ္တဝသေန။ စဏ္ဍာလောတိ ဆဝစဏ္ဍာလော။ ရညာ စက္ကဝတ္တိနာတိ စာတုဒ္ဒီပိကစက္ကဝတ္တိနာ။ ပံသုပိသာစကောတိ ကစဝရဆဍ္ဍနဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တကော ယက္ခော။ ဣန္ဒေန ဒေဝရညာ သဒ္ဓိန္တိ သက္ကေန ဒေဝရာဇေန သဟ။ သော ဟိ ဘဂဝါ မဟာပညောတိအာဒီနိ ဆပ္ပဒါနိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာနိ။ တတ္ထ ပညာပဘေဒကုသလောတိ အတ္တနော အနန္တဝိကပ္ပေ ပညာဘေဒေ ဆေကော။ ပဘိန္နဉာဏောတိ အနန္တပ္ပဘေဒပတ္တဉာဏော။ ဧတေန ပညာပဘေဒကုသလတ္တေပိ သတိ တာသံ ပညာနံ အနန္တဘေဒတ္တံ ဒဿေတိ။ အဓိဂတပဋိသမ္ဘိဒေါတိ ပဋိလဒ္ဓအဂ္ဂစတုပဋိသမ္ဘိဒဉာဏော။ စတုဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ စတ္တာရိ ဝိသာရဒဘာဝသင်္ခါတာနိ ဉာဏာနိ ပတ္တော။ ယထာဟ –

‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော ‘ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’တိ, တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတီတိ နိမိတ္တမေတံ, ဘိက္ခဝေ, န သမနုပဿာမိ, ဧတမဟံ, ဘိက္ခဝေ, နိမိတ္တံ အသမနုပဿန္တော ခေမပ္ပတ္တော အဘယပ္ပတ္တော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမိ။

‘‘ခီဏာသဝဿ တေ ပဋိဇာနတော ‘ဣမေ အာသဝါ အပရိက္ခီဏာ’တိ…ပေ… ‘ယေ ခေါ ပန တေ အန္တရာယိကာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ, တေ ပဋိသေဝတော နာလံ အန္တရာယာယာ’’တိ ။ပ။ ယဿ ခေါ

ပန တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော, သော န နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာတိ, တတြ ဝတ မံ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ကောစိ ဝါ လောကသ္မိံ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတီတိ နိမိတ္တမေတံ, ဘိက္ခဝေ, န သမနုပဿာမိ, ဧတမဟံ, ဘိက္ခဝေ, နိမိတ္တံ အသမနုပဿန္တော ခေမပ္ပတ္တော အဘယပ္ပတ္တော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ဝိဟရာမီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၈၊ မ။ နိ။ ၁။၁၅၀)။

ဒသဗလဗလဓာရီတိ ဒသ ဗလာနိ ဧတေသန္တိ ဒသဗလာ, ဒသဗလာနံ ဗလာနိ ဒသဗလဗလာနိ, တာနိ ဒသဗလဗလာနိ ဓာရယတီတိ ဒသဗလဗလဓာရီ, ဒသဗလဉာဏဗလဓာရီတိ အတ္ထော။ ဧတေဟိ တီဟိ ဝစနေဟိ အနန္တပ္ပဘေဒါနံ နေယျာနံ ပဘေဒမုခမတ္တံ ဒဿိတံ။ သောယေဝ ပညာပယောဂဝသေန အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေန ပုရိသာသဘော။ အသန္တာသဋ္ဌေန ပုရိသသီဟော။ မဟန္တဋ္ဌေန ပုရိသနာဂေါ။ ပဇာနနဋ္ဌေန ပုရိသာဇညော။ လောကကိစ္စဓုရဝဟနဋ္ဌေန ပုရိသဓောရယှော။

အထ တေဇာဒိကံ အနန္တဉာဏတော လဒ္ဓံ ဂုဏဝိသေသံ ဒဿေတုကာမော တေသံ တေဇာဒီနံ အနန္တဉာဏမူလဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အနန္တဉာဏော’’တိ ဝတွာ ‘‘အနန္တတေဇော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အနန္တဉာဏောတိ ဂဏနဝသေန စ ပဘာဝဝသေန စ အန္တဝိရဟိတဉာဏော။ အနန္တတေဇောတိ ဝေနေယျသန္တာနေ မောဟတမဝိဓမနေန အနန္တဉာဏတေဇော။ အနန္တယသောတိ ပညာဂုဏေဟေဝ လောကတ္တယဝိတ္ထတာနန္တကိတ္တိဃောသော။ အဍ္ဎောတိ ပညာဓနသမိဒ္ဓိယာ သမိဒ္ဓေါ။ မဟဒ္ဓနောတိ ပညာဓနဝဍ္ဎတ္တေပိ ပဘာဝမဟတ္တေန မဟန္တံ ပဝတ္တပညာဓနမဿာတိ မဟဒ္ဓနော။ ‘‘မဟာဓနော’’တိ ဝါ ပါဌော။ ဓနဝါတိ ပသံသိတဗ္ဗပညာဓနဝတ္တာ နိစ္စယုတ္တပညာဓနဝတ္တာ အတိသယဘာဝေန ပညာဓနဝတ္တာ ဓနဝါ။ ဧတေသုပိ ဟိ တီသု အတ္ထေသု ဣဒံ ဝစနံ သဒ္ဒဝိဒူ ဣစ္ဆန္တိ။

ဧဝံ ပညာဂုဏေန ဘဂဝတော အတ္တသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ ပုန ပညာဂုဏေနေဝ လောကဟိတသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘နေတာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝေနေယျေ သံသာရသင်္ခါတဘယဋ္ဌာနတော နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ခေမဋ္ဌာနံ နေတာ။ တတ္ထ နယနကာလေ ဧဝ သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယဝသေန ဝေနေယျေ ဝိနေတာ။ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဧဝ သံသယစ္ဆေဒနေန အနုနေတာ။ သံသယံ ဆိန္ဒိတွာ သညာပေတဗ္ဗံ အတ္ထံ ပညာပေတာ။ တထာ ပညာပိတာနံ နိစ္ဆယကရဏေန နိဇ္ဈာပေတာ။ တထာ နိဇ္ဈာပိတဿ အတ္ထဿ ပဋိပတ္တိပယောဇနဝသေန ပေက္ခေတာ။ တထာပဋိပန္နေ ပဋိပတ္တိဗလေန ပသာဒေတာ။ သော ဟိ ဘဂဝါတိ ဧတ္ထ ဟိ-ကာရော အနန္တရံ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ကာရဏောပဒေသေ နိပါတော။

အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာတိ သကသန္တာနေ နဥပ္ပန္နပုဗ္ဗဿ ဆအသာဓာရဏဉာဏဟေတုဘူတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဗောဓိမူလေ လောကဟိတတ္ထံ သကသန္တာနေ ဥပ္ပါဒေတာ။ အသဉ္ဇာတဿ မဂ္ဂဿ သဉ္ဇနေတာတိ ဝေနေယျသန္တာနေ အသဉ္ဇာတပုဗ္ဗဿ သာဝကပါရမီဉာဏဟေတုဘူတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတော ပဘုတိ ယာဝဇ္ဇကာလာ ဝေနေယျသန္တာနေ သဉ္ဇနေတာ။ သာဝကဝေနေယျာနမ္ပိ ဟိ သန္တာနေ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝစနေနေဝ အရိယမဂ္ဂဿ သဉ္ဇနနတော ဘဂဝါ သဉ္ဇနေတာ နာမ ဟောတိ။ အနက္ခာတဿ မဂ္ဂဿ အက္ခာတာတိ အဋ္ဌဓမ္မသမန္နာဂတာနံ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ ကထာဘိနီဟာရာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ ဗျာကရဏံ ဒတွာ အနက္ခာတပုဗ္ဗဿ ပါရမိတာမဂ္ဂဿ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရဏမတ္တေနေဝ ဗောဓိမူလေ ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗဿ အရိယမဂ္ဂဿ အက္ခာတာ။ အယံ နယော ပစ္စေကဗောဓိသတ္တဗျာကရဏေပိ လဗ္ဘတိယေဝ။ မဂ္ဂညူတိ ပစ္စဝေက္ခဏာဝသေန အတ္တနော ဥပ္ပါဒိတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဉာတာ။ မဂ္ဂဝိဒူတိ ဝေနေယျသန္တာနေ ဇနေတဗ္ဗဿ အရိယမဂ္ဂဿ ကုသလော။ မဂ္ဂကောဝိဒေါတိ ဗောဓိသတ္တာနံ အက္ခာတဗ္ဗမဂ္ဂေ ဝိစက္ခဏော။ အထ ဝါ အဘိသမ္ဗောဓိပဋိပတ္တိ မဂ္ဂညူ, ပစ္စေကဗောဓိပဋိပတ္တိ မဂ္ဂဝိဒူ, သာဝကဗောဓိပဋိပတ္တိ မဂ္ဂကောဝိဒေါ။ အထ ဝါ –

‘‘ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ,

တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၅။၄၀၉) –

ဝစနတော ယထာယောဂံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ မဂ္ဂဝသေန စ သုညတာနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂဝသေန စ ဥဂ္ဃဋိတညူဝိပဉ္စိတညူနေယျပုဂ္ဂလာနံ မဂ္ဂဝသေန စ ယထာက္ကမေနေတ္ထ ယောဇနံ

ကရောန္တိ။ မဂ္ဂါနုဂါ စ ပနဿာတိ ဘဂဝတော ဂတမဂ္ဂါနုဂါမိနော ဟုတွာ။ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော, ဧတေန စ ဘဂဝတာ မဂ္ဂုပ္ပါဒနာဒိဂုဏာဓိဂမာယ ဟေတု ဝုတ္တော ဟောတိ။ ပန-သဒ္ဒေါ ကတတ္ထေ နိပါတော, တေန ဘဂဝတာ ကတမဂ္ဂကရဏံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာတိ ပဌမံ ဂတဿ ဘဂဝတော ပစ္ဆာ သီလာဒိဂုဏေန သမန္နာဂတာ။ ဣတိ ထေရော ‘‘အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ’’တိအာဒီဟိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဘဂဝတော သီလာဒယော ဂုဏာ အရဟတ္တမဂ္ဂမေဝ နိဿာယ အာဂတာ, တသ္မာ အရဟတ္တမဂ္ဂမေဝ နိဿာယ ဂုဏံ ကထေသိ။

ဇာနံ ဇာနာတီတိ ဇာနိတဗ္ဗံ ဇာနာတိ, သဗ္ဗညုတာယ ယံကိဉ္စိ ပညာယ ဇာနိတဗ္ဗံ နာမ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ ပဉ္စနေယျပထဘူတံ ပညာယ ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ ပဿံ ပဿတီတိ ပဿိတဗ္ဗံ ပဿတိ, သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ တံယေဝ နေယျပထံ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ ကရောန္တော ပညာစက္ခုနာ ပဿတီတိ အတ္ထော။ ယထာ ဝါ ဧကစ္စော ဝိပရီတံ ဂဏှန္တော ဇာနန္တောပိ န ဇာနာတိ, ပဿန္တောပိ န ပဿတိ, န ဧဝံ ဘဂဝါ။ ဘဂဝါ ပန ယထာသဘာဝံ ဂဏှန္တော ဇာနန္တော ဇာနာတိယေဝ, ပဿန္တော ပဿတိယေဝ။ သွာယံ နယန ပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတော။ ဝိဒိတတာဒိအတ္ထေန ဉာဏဘူတော။ အဝိပရီတသဘာဝဋ္ဌေန ဝါ ပရိယတ္တိဓမ္မပဝတ္တနတော ဟဒယေန စိန္တေတွာ ဝါစာယ နိစ္ဆာရိတဓမ္မမယောတိ ဝါ ဓမ္မဘူတော။ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတော။ အထ ဝါ စက္ခု ဝိယ ဘူတောတိ စက္ခုဘူတော။ ဉာဏံ ဝိယ ဘူတောတိ ဉာဏဘူတော။ အဝိပရီတဓမ္မော ဝိယ ဘူတောတိ ဓမ္မဘူတော။ ဗြဟ္မာ ဝိယ ဘူတောတိ ဗြဟ္မဘူတော။ ယွာယံ ဓမ္မဿ ဝစနတော ဝတ္တနတော ဝါ ဝတ္တာ။ နာနပ္ပကာရေဟိ ဝစနတော ဝတ္တနတော ဝါ ပဝတ္တာ။ အတ္ထံ နီဟရိတွာ ဒဿနတော အတ္ထဿ နိန္နေတာ။ အမတာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိဒေသနတော, အမတပ္ပကာသနာယ ဝါ ဓမ္မဒေသနာယ အမတဿ အဓိဂမာပနတော အမတဿ ဒါတာ။ လောကုတ္တရဿ ဓမ္မဿ ဥပ္ပါဒိတတ္တာ ဝေနေယျာနုရူပေန ယထာသုခံ လောကုတ္တရဓမ္မဿ ဒါနေန စ ဓမ္မေသု ဣဿရောတိ ဓမ္မဿာမီ။ တထာဂတပဒံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထံ။

ဣဒါနိ ‘‘ဇာနံ ဇာနာတီ’’တိအာဒီဟိ ဝုတ္တဂုဏံ သဗ္ဗညုတာယ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတုကာမော သဗ္ဗညုတံ သာဓေန္တော ‘‘နတ္ထီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧဝံဘူတဿ ဟိ တဿ ဘဂဝတော ပါရမိတာပုညဖလပ္ပဘာဝနိပ္ဖန္နေန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန သဗ္ဗဓမ္မေသု သဝါသနဿ သမ္မောဟဿ ဝိဟတတ္တာ အသမ္မောဟတော သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဉာတတ္တာ အညာတံ နာမ နတ္ထိ။ တထေဝ စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ စက္ခုနာ ဝိယ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌတ္တာ အဒိဋ္ဌံ နာမ နတ္ထိ။ ဉာဏေန ပတ္တတ္တာ အဝိဒိတံ နာမ နတ္ထိ။ အသမ္မောဟသစ္ဆိကိရိယာယ သစ္ဆိကတတ္တာ အသစ္ဆိကတံ နာမ နတ္ထိ။ အသမ္မောဟပညာယ ဖုဋ္ဌတ္တာ ပညာယ အဖဿိတံ နာမ နတ္ထိ။

ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ကာလံ ဝါ ဓမ္မံ ဝါ။ ဥပါဒါယာတိ အာဒါယ, အန္တောကတွာတိ အတ္ထော။ ဥပါဒါယဝစနေနေဝ ကာလဝိနိမုတ္တံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ ‘‘အတီတာ’’ဒိဝစနာနိ စ ‘‘နတ္ထီ’’တိအာဒိဝစနေနေဝ ဃဋိယန္တိ, ‘‘သဗ္ဗေ’’တိအာဒိဝစနေန ဝါ။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ သဗ္ဗသင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မပရိယာဒါနံ။ သဗ္ဗာကာရေနာတိ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဧကေကဿေဝ ဓမ္မဿ အနိစ္စာကာရာဒိသဗ္ဗာကာရပရိယာဒါနံ။ ဉာဏမုခေတိ ဉာဏာဘိမုခေ။ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဩသရဏံ ဥပေန္တိ။ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ ပဒံ နေယျန္တိ ပဒဿ အတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ။

အတ္တတ္ထော ဝါတိအာဒီသု ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ အတ္တတ္ထောတိ အတ္တနော အတ္ထော။ ပရတ္ထောတိ ပရေသံ တိဏ္ဏံ လောကာနံ အတ္ထော။ ဥဘယတ္ထောတိ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စာတိ သကိံယေဝ ဥဘိန္နံ အတ္ထော။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကောတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ နိယုတ္တော, ဒိဋ္ဌဓမ္မပ္ပယောဇနော ဝါ အတ္ထော။ သမ္ပရာယေ နိယုတ္တော, သမ္ပရာယပ္ပယောဇနော ဝါ သမ္ပရာယိကော။ ဥတ္တာနောတိအာဒီသု ဝေါဟာရဝသေန ဝတ္တဗ္ဗော သုခပတိဋ္ဌတ္တာ ဥတ္တာနော။ ဝေါဟာရံ အတိက္ကမိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော သုညတာပဋိသံယုတ္တော ဒုက္ခပတိဋ္ဌတ္တာ ဂမ္ဘီရော။ လောကုတ္တရော အစ္စန္တတိရောက္ခတ္တာ ဂူဠှော။ အနိစ္စတာဒိကော ဃနာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ပဋိစ္ဆန္နော။ အပစုရဝေါဟာရေန ဝတ္တဗ္ဗော ယထာရုတံ အဂ္ဂဟေတွာ အဓိပ္ပါယဿ နေတဗ္ဗတော နေယျော။ ပစုရဝေါဟာရေန ဝတ္တဗ္ဗော ဝစနမတ္တေနေဝ အဓိပ္ပါယဿ နီတတ္တာ နီတော။ သုပရိသုဒ္ဓသီလသမာဓိဝိပဿနတ္ထော တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝဇ္ဇဝိရဟိတတ္တာ အနဝဇ္ဇော။ ကိလေသသမုစ္ဆေဒနတော အရိယမဂ္ဂတ္ထော နက္ကိလေသော။ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ အရိယဖလတ္ထော ဝေါဒါနော။ သင်္ခတာသင်္ခတေသု အဂ္ဂဓမ္မတ္တာ နိဗ္ဗာနံ ပရမတ္ထော။ ပရိဝတ္တတီတိ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ဝိသယဘာဝတော အဗဟိဘူတတ္တာ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ဗျာပိတွာ ဝါ သမန္တာ ဝါ အလင်္ကရိတွာ ဝါ ဝိသေသေန ဝါ ဝတ္တတိ။

‘‘သဗ္ဗံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒီဟိ ဘဂဝတော ဉာဏဝိသယတံ ဒဿေတိ။ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီတိ ဉာဏံ အနုပရိဝတ္တိ, ဉာဏဝိရဟိတံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ အပ္ပဋိဟတန္တိ နိရာဝရဏတံ ဒဿေတိ။ ပုန သဗ္ဗညုတံ ဥပမာယ သာဓေတုကာမော ‘‘ယာဝတက’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ နေယျံ။ နေယျပရိယန္တော နေယျာဝသာနမဿ အတ္ထီတိ နေယျပရိယန္တိကံ။ အသဗ္ဗညူနံ ပန နေယျာဝသာနမေဝ နတ္ထိ။ ဉာဏပရိယန္တိကေပိ ဧသေဝ နယော။ ပုရိမယမကေ ဝုတ္တတ္ထမေဝ ဣမိနာ ယမကေန ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ, တတိယယမကေန ပဋိသေဓဝသေန နိယမေတွာ ဒဿေတိ။ ဧတ္ထ စ နေယျံ ဉာဏဿ ပထတ္တာ နေယျပထော။ အညမညပရိယန္တဋ္ဌာယိနောတိ နေယျဉ္စ ဉာဏဉ္စ ခေပေတွာ ဌာနတော အညမညဿ ပရိယန္တေ ဌာနသီလာ။

အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓါတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနာယတ္တာ, အာဝဇ္ဇိတာနန္တရမေဝ ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ အာကင်္ခပဋိဗဒ္ဓါတိ ရုစိအာယတ္တာ, အာဝဇ္ဇနာနန္တရံ ဇဝနဉာဏေန ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ ဣတရာနိ ဒွေ ပဒါနိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ယထာက္ကမေန အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ။ အာသယံ ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ အာသယန္တိ နိဿယန္တိ ဧတ္ထာတိ အာသယော, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ကာမာဒီဟိ နေက္ခမ္မာဒီဟိ ဝါ ပရိဘာဝိတဿ သန္တာနဿေတံ အဓိဝစနံ။ သတ္တသန္တာနံ အနုသေန္တိ အနုပဝတ္တေန္တီတိ အနုသယာ, ထာမဂတာနံ ကာမရာဂါဒီနံဝ ဧတံ အဓိဝစနံ။ အနုသယံ ဇာနာတီတိ အနုသယကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာယေဝ။

စရိတန္တိ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလာကုသလကမ္မံ။ အဓိမုတ္တိန္တိ သမ္ပတိ ကုသလေ အကုသလေ ဝါ စိတ္တဝေါသဂ္ဂေါ။ အပ္ပရဇက္ခေတိ ပညာမယေ အက္ခိမှိ အပ္ပံ ရာဂါဒိရဇော ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခာ။ အပ္ပံ ရာဂါဒိရဇော ဧတေသန္တိ ဝါ အပ္ပရဇက္ခာ, တေ အပ္ပရဇက္ခေ။ မဟာရဇက္ခေတိ ဉာဏမယေ အက္ခိမှိ မဟန္တံ ရာဂါဒိရဇော ဧတေသန္တိ မဟာရဇက္ခာ။ မဟန္တံ ရာဂါဒိရဇော ဧတေသန္တိ ဝါ မဟာရဇက္ခာ, တေ မဟာရဇက္ခေ။ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေတိ တိက္ခာနိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဧတေသန္တိ တိက္ခိန္ဒြိယာ။ မုဒူနိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဧတေသန္တိ မုဒိန္ဒြိယာ။ သွာကာရေ ဒွါကာရေတိ သုန္ဒရာ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ ကောဋ္ဌာသာ ဧတေသန္တိ သွာကာရာ။ ကုစ္ဆိတာ ဂရဟိတာ အသဒ္ဓါဒယော အာကာရာ ကောဋ္ဌာသာ ဧတေသန္တိ ဒွါကာရာ။ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေတိ ယေ ကထိတံ ကာရဏံ သလ္လက္ခေန္တိ သုခေန သက္ကာ ဟောန္တိ ဝိညာပေတုံ, တေ သုဝိညာပယာ။ တဗ္ဗိပရီတာ ဒုဝိညာပယာ။ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗေတိ ဘဗ္ဗေ စ အဘဗ္ဗေ စ။ အရိယာယ ဇာတိယာ ဘဝန္တိ ဇာယန္တီတိ ဘဗ္ဗာ။ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနဝစနံ။ ဘဝိဿန္တိ ဇာယိဿန္တိ ဝါတိ ဘဗ္ဗာ, ဘာဇနဘူတာတိ အတ္ထော။ ယေ အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓဿ အနုစ္ဆဝိကာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ, တေ ဘဗ္ဗာ။ ဝုတ္တပဋိပက္ခာ အဘဗ္ဗာ။

သတ္တေ ပဇာနာတီတိ ရူပါဒိကေ အာရမ္မဏေ လဂ္ဂေ လဂ္ဂိတေ သတ္တေ ပဇာနာတိ။ သဒေဝကော လောကောတိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကော။ သဟ မာရေန သမာရကော။ သဟ ဗြဟ္မုနာ သဗြဟ္မကော။ သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ သဿမဏဗြာဟ္မဏီ။ ပဇာတတ္တာ ပဇာ။ သဟ ဒေဝမနုဿေဟိ သဒေဝမနုဿာ။ ‘‘ပဇာ’’တိ သတ္တလောကဿ ပရိယာယဝစနမေတံ။ တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ။ သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ။ သဿမဏဗြာဟ္မဏီဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ။ ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ။ သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ။ ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဩကာသလောကော။ ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပရော နယော – သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရလောကော ဂဟိတော, သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆကာမာဝစရလောကော, သဗြဟ္မကဂ္ဂဟဏေန ရူပါဝစရဗြဟ္မလောကော, သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဂ္ဂဟဏေန စတုပရိသဝသေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ ဝါ သဟ မနုဿလောကော, အဝသေသသဗ္ဗသတ္တလောကော ဝါ။ အပိ စေတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗဿပိ လောကဿ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တနဘာဝံ သာဓေတိ။ တတော ယေသံ သိယာ ‘‘မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ, ကိံ သောပိ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတီ’’တိ။ တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမေန္တော ‘‘သမာရကော’’တိ အာဟ။ ယေသံ ပန သိယာ ‘‘ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါ, ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ။ ဒွီဟိ…ပေ… ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ, အနုတ္တရဉ္စ ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ, ကိံ သောပိ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတီ’’တိ။ တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမေန္တော ‘‘သဗြဟ္မကော’’တိ အာဟ။ တတော ယေသံ သိယာ ‘‘ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏာ သာသနပစ္စတ္ထိကာ, ကိံ တေပိ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိ။ တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမေန္တော ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ’’တိ အာဟ။

ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌာနံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တနဘာဝံ ပကာသေတွာ အထ သမ္မုတိဒေဝေ အဝသေသမနုဿေ စ ဥပါဒါယ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သေသသတ္တလောကဿ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တနဘာဝံ ပကာသေန္တော ‘‘သဒေဝမနုဿာ’’တိ အာဟ။ အယမေတ္ထ အနုသန္ဓိက္ကမော။ ပေါရာဏာ ပနာဟု ‘‘သဒေဝကောတိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကော။ သမာရကောတိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကော။ သဗြဟ္မကောတိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကော။ ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီဟာကာရေဟိ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပိတွာ ပုန ဒွီဟာကာရေဟိ ပရိယာဒါတုံ ‘သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ တေန တေန အာကာရေန တေဓာတုကမေဝ ပရိယာဒိန္နံ ဟောတီ’’တိ။

အန္တမသောတိ ဥပရိမန္တေန။ တိမိတိမိင်္ဂလန္တိ ဧတ္ထ တိမိ နာမ ဧကာ မစ္ဆဇာတိ, တိမိံ ဂိလိတုံ သမတ္ထာ တတော မဟန္တသရီရာ တိမိင်္ဂလာ နာမ ဧကာ မစ္ဆဇာတိ, တိမိင်္ဂလမ္ပိ ဂိလိတုံ သမတ္ထာ ပဉ္စယောဇနသတိကသရီရာ တိမိတိမိင်္ဂလာ နာမ ဧကာ မစ္ဆဇာတိ။ ဣဓ ဇာတိဂ္ဂဟဏေန ဧကဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂရုဠံ ဝေနတေယျန္တိ ဧတ္ထ ဂရုဠောတိ ဇာတိဝသေန နာမံ။ ဝေနတေယျောတိ ဂေါတ္တဝသေန။ ပဒေသေတိ ဧကဒေသေ။ သာရိပုတ္တသမာတိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရေ ဂဟေတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသသာဝကာ ဟိ ပညာယ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထေရေန သမာ နာမ နတ္ထိ။ ယထာဟ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ သာရိပုတ္တော’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၈၈-၁၈၉)။ အဋ္ဌကထာယဉ္စ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၇၁၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃။၅) ဝုတ္တံ –

‘‘လောကနာထံ ဌပေတွာန, ယေ စညေ သန္တိ ပါဏိနော၊

ပညာယ သာရိပုတ္တဿ, ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ။

ဖရိတွာတိ ဗုဒ္ဓဉာဏံ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနမ္ပိ ပညံ ပါပုဏိတွာ ဌာနတော တေသံ ပညံ ဖရိတွာ ဗျာပိတွာ တိဋ္ဌတိ။ အဘိဘဝိတွာတိ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနမ္ပိ ပညံ အတိက္ကမိတွာ, တေသံ အဝိသယဘူတမ္ပိ သဗ္ဗံ နေယျံ အဘိဘဝိတွာ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော။

ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ။ မ။ ၃။၅) ပန ‘‘အတိဃံသိတွာ’’တိ ပါဌော, ဃံသိတွာ တုဒိတွာတိ အတ္ထော။ ယေပိ တေတိအာဒီဟိ ဧဝံ ဖရိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဌာနဿ ပစ္စက္ခကာရဏံ ဒဿေတိ။ တတ္ထ ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ။ နိပုဏာတိ သဏှသုခုမဗုဒ္ဓိနော သုခုမေ အတ္ထန္တရေ ပဋိဝိဇ္ဈနသမတ္ထာ။ ကတပရပ္ပဝါဒါတိ ဝိညာတပရပ္ပဝါဒါ စေဝ ပရေဟိ သဒ္ဓိံ ကတဝါဒပရိစယာ စ။ ဝါလဝေဓိရူပါတိ ဝါလဝေဓိဓနုဂ္ဂဟသဒိသာ။ ဝေါ ဘိန္ဒန္တာ မညေ စရန္တိ ပညာဂတေန ဒိဋ္ဌိဂတာနီတိ ဝါလဝေဓီ ဝိယ ဝါလံ သုခုမာနိပိ ပရေသံ ဒိဋ္ဌိဂမနာနိ အတ္တနော ပညာဂမနေန ဘိန္ဒန္တာ ဝိယ စရန္တီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၉။၁၁) ဝိယ ပညာ ဧဝ ပညာဂတံ။ ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ။ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အဘိသင်္ခရိတွာတိ ဒွိပဒမ္ပိ တိပဒမ္ပိ စတုပဒမ္ပိ ပုစ္ဆံ ရစယိတွာ တေသံ ပဉှာနံ အတိဗဟုကတ္တာ သဗ္ဗသင်္ဂဟတ္ထံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တံ။ ဂူဠှာနိ စ ပဋိစ္ဆန္နာနိ စ အတ္ထဇာတာနီတိ ပါဌသေသော။ တေသံ တထာ ဝိနယံ ဒိသွာ အတ္တနာ အဘိသင်္ခတံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ ဧဝံ ဘဂဝတာ အဓိပ္ပေတတ္တာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ။ အညေသံ ပန ပုစ္ဆာယ ဩကာသမေဝ အဒတွာ ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမန္တာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ ယထာဟ –

‘‘တေ ပဉှံ အဘိသင်္ခရောန္တိ ‘ဣမံ မယံ ပဉှံ သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိဿာမ, သစေ နော သမဏော ဂေါတမော ဧဝံ ပုဋ္ဌော ဧဝံ ဗျာကရိဿတိ, ဧဝမဿ မယံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမ, ဧဝံ စေပိ နော ပုဋ္ဌော ဧဝံ ဗျာကရိဿတိ, ဧဝမ္ပိဿ မယံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမာ’တိ။ တေ သုဏန္တိ ‘သမဏော ခလု ဘော ဂေါတမော အမုကံ နာမ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဩသဋော’တိ။ တေ ယေန သမဏော ဂေါတမော တေနုပသင်္ကမန္တိ။ တေ သမဏော ဂေါတမော ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ။ တေ သမဏေန ဂေါတမေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတာ သမာဒပိတာ သမုတ္တေဇိတာ သမ္ပဟံသိတာ န စေဝ သမဏံ ဂေါတမံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, ကုတောဿ ဝါဒံ အာရောပေဿန္တိ, အညဒတ္ထု သမဏဿေဝ ဂေါတမဿ သာဝကာ သမ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၈၉)။

ကသ္မာ ပဉှေ န ပုစ္ဆန္တီတိ စေ? ဘဂဝါ ကိရ ပရိသမဇ္ဈေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပရိသာယ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတိ, တတော ပဿတိ ‘‘ဣမေ ပဏ္ဍိတာ ဂူဠှံ ရဟဿံ ပဉှံ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာဂတာ’’တိ။ သော တေဟိ အပုဋ္ဌောယေဝ ‘‘ပဉှပုစ္ဆာယ ဧတ္တကာ ဒေါသာ, ဝိဿဇ္ဇနေ ဧတ္တကာ, အတ္ထေ, ပဒေ, အက္ခရေ ဧတ္တကာတိ၊ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝံ ပုစ္ဆေယျ, ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇေယျာ’’တိ၊ ဣတိ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာနီတေ ပဉှေ ဓမ္မကထာယ အန္တရေ ပက္ခိပိတွာ ဒဿေတိ။ တေ ပဏ္ဍိတာ ‘‘သေယျာ ဝတ နော, ယေ မယံ ဣမေ ပဉှေ န ပုစ္ဆိမှာ။ သစေပိ မယံ ပုစ္ဆေယျာမ, အပ္ပတိဋ္ဌိတေ နော ကတွာ သမဏော ဂေါတမော ခိပေယျာ’’တိ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ။

အပိ စ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ပရိသံ မေတ္တာယ ဖရန္တိ။ မေတ္တာဖရဏေန ဒသဗလေသု မဟာဇနဿ စိတ္တံ ပသီဒတိ။ ဗုဒ္ဓါ နာမ ရူပဂ္ဂပ္ပတ္တာ ဟောန္တိ ဒဿနသမ္ပန္နာ မဓုရဿရာ မုဒုဇိဝှါ သုဖုသိတဒန္တာဝရဏာ, အမတေန ဟဒယံ သိဉ္စန္တာ ဝိယ ဓမ္မံ ကထေန္တိ။ တတြ နေသံ မေတ္တာဖရဏေန ပသန္နစိတ္တာနံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ဧဝရူပံ အဒွေဇ္ဈကထံ အမောဃကထံ နိယျာနိကကထံ ကထေန္တေန ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ န သက္ခိဿာမ ပစ္စနီကဂ္ဂါဟံ ဂဏှိတု’’န္တိ အတ္တနော ပသန္နဘာဝေနေဝ ပဉှေ န ပုစ္ဆန္တီတိ။

ကထိတာ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဝါတိ ‘‘ဧဝံ တုမှေ ပုစ္ဆထာ’’တိ အပုစ္ဆိတပဉှာနံ ဥစ္စာရဏေန တေ ပဉှာ ဘဂဝတာ ကထိတာ ဧဝ ဟောန္တိ။ ယထာ စ တေ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ, တထာ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဧဝ ဟောန္တိ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဣမိနာ ဟေတုနာ ဧဝံ ဟောန္တီတိ ဧဝံ သဟေတုကံ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇနေန ဘဂဝတာ နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏာ ဧဝ ဟောန္တိ တေ ပဉှာ။ ဥပက္ခိတ္တကာ စ တေ ဘဂဝတော သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒယော ဘဂဝတော ပဉှဝိဿဇ္ဇနေနေဝ ဘဂဝတော သမီပေ ခိတ္တကာ ပက္ခိတ္တကာ သမ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သာဝကာ ဝါ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပါသကာ ဝါတိ အတ္ထော၊ သာဝကသမ္ပတ္တိံ ဝါ ပါပုဏန္တိ, ဥပါသကသမ္ပတ္တိံ ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထာတိ အနန္တရတ္ထေ, တေသံ ဥပက္ခိတ္တကသမ္ပတ္တိသမနန္တရမေဝါတိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဌာနေ, တသ္မိံ အဓိကာရေ ဝါ။ အတိရောစတီတိ အတိဝိယ ဇောတတိ ပကာသတိ။ ယဒိဒံ ပညာယာတိ ယာယံ ဘဂဝတော ပညာ, တာယ ပညာယ ဘဂဝါဝ အတိရောစတီတိ အတ္ထော။ ဣတိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထော, ဣမိနာ ကာရဏေနာတိ အတ္ထော။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

ပသူရသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ မာဂဏ္ဍိယသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၀။ နဝမေ မာဂဏ္ဍိယသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ပဌမဂါထာယ တာဝ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နာနာရူပါနိ နိမ္မိနိတွာ အဘိကာမံ အာဂတံ မာရဓီတရံ ဒိသွာန တဏှံ အရတိံ ရဂဉ္စ ဆန္ဒမတ္တမ္ပိ မေထုနသ္မိံ နာဟောသိ, ကိမေဝိဒံ ဣမိဿာ ဒါရိကာယ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ ရူပံ ဒိသွာ ဘဝိဿတိ, သဗ္ဗထာ ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ, ကုတောနေန သံဝသိတုန္တိ။

မုတ္တပုဏ္ဏန္တိ အာဟာရဥတုဝသေန ဝတ္ထိပုဋန္တရံ ပူရေတွာ ဌိတမုတ္တေန ပူရိတံ။ ကရီသပုဏ္ဏန္တိ ပက္ကာသယသင်္ခါတေ ဟေဋ္ဌာနာဘိပိဋ္ဌိကဏ္ဋကမူလာနံ အန္တရေ ဥဗ္ဗေဓေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တေ အန္တာဝသာနေ ဌိတဝစ္စေန ပုဏ္ဏံ။ သေမှပုဏ္ဏန္တိ ဥဒရပဋလေ ဌိတဧကပတ္တပ္ပမာဏေန သေမှေန ပူရိတံ။ ရုဟိရပုဏ္ဏန္တိ ယကနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပူရေတွာ ဟဒယဝက္ကပပ္ဖါသာနံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရန္တေန ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသေ တေမယမာနေန ဌိတေန ဧကပတ္တဿ ပူရဏမတ္တေန သန္နိစိတလောဟိတသင်္ခါတေန စ ကေသလောမနခဒန္တာနံ မံသဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ ဌပေတွာ ဓမနီဇာလာနုသာရေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိဏ္ဏကသရီရံ ဖရိတွာ ဌိတသံသရဏလောဟိတသင်္ခါတေန စ ဒုဝိဓေန ရုဟိရေန ပုဏ္ဏံ။

အဋ္ဌိသံဃာတန္တိ သကလသရီရေ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌီနံ ဥပရိဋ္ဌိတာနိ သာဓိကာနိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ, တေဟိ အဋ္ဌီဟိ ဃဋိတံ။ နှာရုသမ္ဗန္ဓန္တိ သကလသရီရေ အဋ္ဌီနိ အာဗန္ဓိတွာ ဌိတာနိ နဝ နှာရုသတာနိ, တေဟိ နှာရူဟိ သမ္ဗန္ဓံ အာဗန္ဓံ။ ရုဓိရမံသာဝလေပနန္တိ သံသရဏလောဟိတေန စ သာဓိကာနိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ အနုလိမ္ပေတွာ ဌိတေန နဝမံသပေသိသတေန စ အနုလိတ္တံ သရီရံ။ စမ္မဝိနဒ္ဓန္တိ သကလသရီရံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ပါကဋကိလောမကဿ ဥပရိ ဆဝိယာ ဟေဋ္ဌာ ဌိတံ စမ္မံ, တေန စမ္မေန ဝိနဒ္ဓံ ပရိယောနဒ္ဓံ။ ‘‘စမ္မာဝနဒ္ဓ’’န္တိပိ ပါဠိ။ ဆဝိယာ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ အတိသုခုမဆဝိယာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဆာဒေတွာ ဌိတံ။ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒန္တိ အနေကဆိဒ္ဒံ။ ဥဂ္ဃရန္တန္တိ အက္ခိမုခါဒီဟိ ဥဂ္ဃရန္တံ။ ပဂ္ဃရန္တန္တိ အဓောဘာဂေန ပဂ္ဃရန္တံ။ ကိမိသံဃနိသေဝိတန္တိ သူစိမုခါဒီဟိ နာနာပါဏကုလသမူဟေဟိ အာသေဝိတံ။ နာနာကလိမလပရိပူရန္တိ အနေကဝိဓေဟိ အသုစိကောဋ္ဌာသေဟိ ပူရိတံ။

၇၁။ တတော မာဂဏ္ဍိယော ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ မာနုသကေ ကာမေ ပဟာယ ဒိဗ္ဗကာမတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တိ, အယဉ္စ ဒိဗ္ဗေပိ ကာမေ န ဣစ္ဆတိ, ဣဒမ္ပိ ဣတ္ထိရတနံ, ကာ နု အဿ ဒိဋ္ဌီ’’တိ ပုစ္ဆိတုံ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဧတာဒိသံ စေ ရတနန္တိ ဒိဗ္ဗိတ္ထိရတနံ သန္ဓာယ ဘဏတိ။ နာရိန္တိ အတ္တနော ဓီတရံ သန္ဓာယ။ ဒိဋ္ဌိဂတံ သီလဝတံ နု ဇီဝိတန္တိ ဒိဋ္ဌိဉ္စ သီလဉ္စ ဝတဉ္စ ဇီဝိတဉ္စ။ ဘဝူပပတ္တိဉ္စ ဝဒေသိ ကီဒိသန္တိ အတ္တနော ဘဝူပပတ္တိံ ဝါ တုဝံ ကီဒိသံ ဝဒေသိ။

၇၂။ ဣတော ပရာ ဒွေ ဂါထာ ဝိဿဇ္ဇနပုစ္ဆာနယေန ပဝတ္တတ္တာ ပါကဋသမ္ဗန္ဓာယေဝ။ တာသု ပဌမဂါထာယ သင်္ခေပတ္ထော – တဿ မယှံ မာဂဏ္ဍိယ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဓမ္မေသု နိစ္ဆိနိတွာ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ, မောဃမည’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၇, ၃၀၁) ဧဝံ ဣဒံ ဝဒါမီတိ သမုဂ္ဂဟီတံ န ဟောတိ နတ္ထိ န ဝိဇ္ဇတိ, ကိံ ကာရဏာ? အဟဉှိ ပဿန္တော ဒိဋ္ဌီသု အာဒီနဝံ ကဉ္စိ ဒိဋ္ဌိံ အဂ္ဂဟေတွာ သစ္စာနိ ပဝိစိနန္တော အဇ္ဈတ္တံ ရာဂါဒီနံ သန္တိဘာဝေန အဇ္ဈတ္တသန္တိသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနမေဝ အဒ္ဒသန္တိ။

အာဒီနဝန္တိ ဥပဒ္ဒဝံ။ သဒုက္ခန္တိ ကာယိကဒုက္ခေန သဒုက္ခံ။ သဝိဃာတန္တိ စေတသိကဒုက္ခေန သဟိတံ။ သဥပါယာသန္တိ ဥပါယာသသဟိတံ။ သပရိဠာဟန္တိ သဒရထံ။ န နိဗ္ဗိဒါယာတိ န ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ။ န ဝိရာဂါယာတိ န ဝဋ္ဋေ ဝိရာဂတ္ထာယ။ န နိရောဓာယာတိ န ဝဋ္ဋဿ နိရောဓတ္ထာယ။ န ဥပသမာယာတိ န ဝဋ္ဋဿ ဥပသမတ္ထာယ။ န အဘိညာယာတိ န ဝဋ္ဋဿ အဘိဇာနနတ္ထာယ။ န သမ္ဗောဓာယာတိ န ကိလေသနိဒ္ဒါဝိဂမေန ဝဋ္ဋတော သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ။ န နိဗ္ဗာနာယာတိ န အမတနိဗ္ဗာနတ္ထာယ။ ဧတ္ထ ပန ‘‘နိဗ္ဗိဒါယာ’’တိ ဝိပဿနာ။ ‘‘ဝိရာဂါယာ’’တိ မဂ္ဂေါ။ ‘‘နိရောဓာယ ဥပသမာယာ’’တိ နိဗ္ဗာနံ။ ‘‘အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယာ’’တိ မဂ္ဂေါ။ ‘‘နိဗ္ဗာနာယာ’’တိ နိဗ္ဗာနမေဝ။ ဧဝံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝိပဿနာ, တီသု မဂ္ဂေါ, တီသု နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပရိယာယေန ပန သဗ္ဗာနိပေတာနိ မဂ္ဂဝေဝစနာနိပိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနိပိ ဟောန္တိယေဝ။

အဇ္ဈတ္တံ ရာဂဿ သန္တိန္တိ အဇ္ဈတ္တရာဂဿ သန္တဘာဝေန နိဗ္ဗုတဘာဝေန အဇ္ဈတ္တသန္တိသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ဩလောကေသိံ။ ဒေါသဿ သန္တိန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပစိနန္တိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ ဝိစိနန္တောတိ သစ္စာနိ ဝဍ္ဎေန္တော ဝိဘာဝေန္တော။ ပဝိစိနန္တောတိ တာနေဝ ပစ္စေကံ ဝိဘာဝေန္တော။ ကေစိ ‘‘ဂဝေသန္တော’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ။ အဒဿန္တိ ဩလောကေသိံ။ အဒက္ခိန္တိ ဝိနိဝိဇ္ဈိံ။ အဖဿိန္တိ ပညာယ ဖုသိံ။ ပဋိဝိဇ္ဈိန္တိ ဉာဏေန ပစ္စက္ခံ အကာသိံ။

၇၃။ ဒုတိယဂါထာယ သင်္ခေပတ္ထော – ယာနိမာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ တေဟိ တေဟိ သတ္တေဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဝိနိစ္ဆယာ’’တိ စ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ အဘိသင်္ခတဘာဝါဒိနာ နယေန ‘‘ပကပ္ပိတာနီ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ, တေ ဝေ မုနီ ဒိဋ္ဌိဂတဓမ္မေ အဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ ယမေတမတ္ထံ ဗြူသိ, အာစိက္ခ မေ, ကထံ နု ဓီရေဟိ ပဝေဒိတံ တံ ကထံ ပကာသိတံ ဓီရေဟီတိ ဝဒတိ။

ဣမိဿာ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထော ဌပေတွာ ပရမတ္ထပဒံ။ တတ္ထ ယံ ပရမတ္ထန္တိ ယံ ဥတ္တမံ နိဗ္ဗာနံ။

၇၄။ အထဿ ဘဂဝါ ယထာ ယေန ဥပါယေန တံ ပဒံ ဓီရေဟိ ပကာသိတံ, တံ ဥပါယံ သပဋိပက္ခံ ဒဿေန္တော ‘‘န ဒိဋ္ဌိယာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ န ဒိဋ္ဌိယာတိအာဒီဟိ ဒိဋ္ဌိသုတိအဋ္ဌသမာပတ္တိဉာဏဗာဟိရသီလဗ္ဗတာနိ ပဋိက္ခိပတိ။ ‘‘သုဒ္ဓိမာဟာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ အာဟ-သဒ္ဒံ သဗ္ဗတ္ထ နကာရေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ပုရိမပဒတ္တယံ နေတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌိယာ သုဒ္ဓိံ နာဟ န ကထေမီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဥတ္တရပဒေသုပိ။ တတ္ထ စ အဒိဋ္ဌိယာ နာဟာတိ ဒသဝတ္ထုကံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဝိနာ န ကထေမိ။ တထာ အဿုတိယာတိ နဝင်္ဂံ သဝနံ ဝိနာ။ အဉာဏာတိ ကမ္မဿကတသစ္စာနုလောမိကဉာဏံ ဝိနာ။ အသီလတာတိ ပါတိမောက္ခသံဝရံ ဝိနာ။ အဗ္ဗတာတိ ဓုတင်္ဂဝတံ ဝိနာ။ နောပိ တေနာတိ တေသု ဧကမေကေန ဒိဋ္ဌိအာဒိမတ္တေနာပိ န ကထေမီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတေ စ နိဿဇ္ဇ အနုဂ္ဂဟာယာတိ ဧတေ စ ပုရိမဒိဋ္ဌိအာဒိဘေဒေ ကဏှပက္ခိကေ ဓမ္မေ သမုဂ္ဃါတကရဏေန နိဿဇ္ဇ, ပစ္ဆိမေ အဒိဋ္ဌိအာဒိဘေဒေ သုက္ကပက္ခိကေပိ အတမ္မယတာပဇ္ဇနေန အနုဂ္ဂဟာယ။ သန္တော အနိဿာယ ဘဝံ န ဇပ္ပေတိ ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ ရာဂါဒိဝူပသမေန သန္တော စက္ခာဒီသု ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနိဿာယ ဧကမ္ပိ ဘဝံ န ဇပ္ပေ, အပိဟေတုံ အပတ္ထေတုံ သမတ္ထော သိယာ, အယမဿ အဇ္ဈတ္တသန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

သဝနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ သုတ္တာဒိဝသေန သုဏနမ္ပိ အာကင်္ခိတဗ္ဗံ။ သမ္ဘာရာ ဣမေ ဓမ္မာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကာ ဣမေ ဓမ္မာ ဥပကာရဋ္ဌေန သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ။ ကဏှပက္ခိကာနန္တိ အကုသလပက္ခေ ဘဝါနံ။ သမုဂ္ဃါတတော ပဟာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ သမ္မာ ဟနနတော သမုစ္ဆေဒတော ပဟာနံ အာကင်္ခိတဗ္ဗံ။ တေဓာတုကေသု ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ကာမရူပါရူပသင်္ခါတေသု တေဘူမကေသု ကောသလ္လသမ္ဘူတေသု။ အတမ္မယတာတိ နိတ္တဏှဘာဝေါ။

၇၅။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ဝစနတ္ထံ အသလ္လက္ခေန္တော မာဂဏ္ဍိယော ‘‘နော စေ ကိရာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဝုတ္တနယာနေဝ။ ကဏှပက္ခိကာနိယေဝ ပန သန္ဓာယ ဥဘယတြာပိ အာဟ။ အာဟ-သဒ္ဒံ ပန ‘‘နော စေ’’တိ သဒ္ဒေန ယောဇေတွာ နော စေ ကိရ အာဟ နော စေ ကိရ ကထေသီတိ ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ မောမူဟန္တိ အတိမူဠှံ, မောဟနံ ဝါ။ ပစ္စေန္တီတိ ဇာနန္တိ။ ဣမိဿာပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနော။

၇၆။ အထဿ ဘဂဝါ တံ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ပုစ္ဆံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ဒိဋ္ဌိဉ္စ နိဿာယာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – တွံ မာဂဏ္ဍိယ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယ ပုနပ္ပုနံ ပုစ္ဆမာနော ယာနိ တေ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ သမုဂ္ဂဟိတာနိ, တေသွေဝ သမုဂ္ဂဟီတေသု ပမောဟံ အာဂတော တွံ ဣတော စ မယာ ဝုတ္တအဇ္ဈတ္တသန္တိတော ပဋိပတ္တိတော ဓမ္မဒေသနတော ဝါ အဏုမ္ပိ ယုတ္တသညံ န ပဿသိ, တေန ကာရဏေန တွံ ဣမံ ဓမ္မံ မောမူဟတော ပဿသီတိ။

လဂ္ဂနံ နိဿာယ လဂ္ဂနန္တိ ဒိဋ္ဌိလဂ္ဂနံ အလ္လီယိတွာ ဒိဋ္ဌိလဂ္ဂနံ။ ဗန္ဓနန္တိ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓနံ။ ပလိဗောဓန္တိ ဒိဋ္ဌိပလိဗောဓံ။

အန္ဓကာရံ ပက္ခန္ဒောသီတိ ဗဟလန္ဓကာရံ ပဝိဋ္ဌောသိ။ ယုတ္တသညန္တိ သမဏဓမ္မေ ယုတ္တသညံ။ ပတ္တသညန္တိ သမဏဓမ္မေ ပဋိလဒ္ဓသညံ။ လဂ္ဂနသညန္တိ သဉ္ဇာနိတသညံ။ ကာရဏသညန္တိ ဟေတုသညံ။ ဌာနသညန္တိ ကာရဏသညံ။ န ပဋိလဘသီတိ န ဝိန္ဒသိ။ ကုတော ဉာဏန္တိ မဂ္ဂဉာဏံ ပန ကေန ကာရဏေန လဘိဿသိ။ အနိစ္စံ ဝါတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စံ။ အနိစ္စသညာနုလောမံ ဝါတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ’’တိ ဥပ္ပန္နာ သညာ အနိစ္စသညာ, တာယ သညာယ အနုလောမံ အပ္ပဋိက္ကူလံ အနိစ္စသညာနုလောမံ။ ကိံ တံ? ဝိပဿနာဉာဏံ။ ဒွိန္နံ ဝိပဿနာဉာဏာနံ ဒုက္ခာနတ္တသညာနုလောမာနမ္ပိ ဧသေဝ နယော။

၇၇။ ဧဝံ သမုဂ္ဂဟိတေသု ပမောဟေန မာဂဏ္ဍိယဿ ဝိဝါဒါပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု အညေသု စ ဓမ္မေသု ဝိဂတပ္ပမောဟဿ အတ္တနော နိဗ္ဗိဝါဒတံ ဒဿေန္တော ‘‘သမော ဝိသေသီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယော ဧဝံ တိဓာ မာနေန ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝါ မညတိ, သော တေန မာနေန တာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ တေန ဝါ ပုဂ္ဂလေန ဝိဝဒေယျ။ ယော ပန အမှာဒိသော ဣမာသု တီသု ဝိဓာသု အဝိကမ္ပမာနော, သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတိ, န စ ဟီနောတိ ပါဌသေသော။ ဣမိဿာပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနောဝ။

၇၈။ ကိဉ္စ ဘိယျော – ‘‘သစ္စန္တိ သော’’တိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – သော ဧဝရူပေါ ပဟီနမာနဒိဋ္ဌိကော ‘‘မာဒိသော ‘ဗာဟိတပါပတ္တာ’ဒိနာ နယေန ဗြာဟ္မဏော, ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ကိံ ဝဒေယျ ကိံ ဝတ္ထုံ ဘဏေယျ, ကေန ဝါ ကာရဏေန ဘဏေယျ, ‘‘မယှံ သစ္စံ, တုယှံ မုသာ’’တိ ဝါ ကေန မာနေန ဒိဋ္ဌိယာ ပုဂ္ဂလေန ဝါ ဝိဝဒေယျ။ ယသ္မိံ မာဒိသေ ခီဏာသဝေ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိ ပဝတ္တိယာ သမံ ဝါ, ဣတရဒွယဘာဝေန ပဝတ္တိယာ ဝိသမံ ဝါ မညိတံ နတ္ထိ, သမာနာဒီသု ကေန ဝါဒံ ပဋိသံယုဇေယျ ပဋိပ္ဖရေယျာတိ။ ဣမိဿာပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနော။

၇၉။ နနု ဧကံသေနေဝ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော? ‘‘ဩကံ ပဟာယာ’’တိ ဂါထာ။ တတ္ထ ဩကံ ပဟာယာတိ ရူပဓာတွာဒိဝိညာဏဿောကာသံ တတြ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ဆဍ္ဍေတွာ။ အနိကေတသာရီတိ ရူပနိမိတ္တနိကေတာဒီနိ တဏှာဝသေန အသရန္တော။ ဂါမေ အကုဗ္ဗံ မုနိ သန္ထဝါနီတိ ဂါမေ ဂိဟိသန္ထဝါနိ အကရောန္တော။ ကာမေဟိ ရိတ္တောတိ ကာမေသု ဆန္ဒရာဂါဘာဝေန သဗ္ဗကာမေဟိ ပုထုဘူတော။ အပုရက္ခရာနောတိ အာယတိံ အတ္တဘာဝံ အနဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တော။ ကထံ န ဝိဂ္ဂယှ ဇနေန ကယိရာတိ ဇနေန သဒ္ဓိံ ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ န ကထေယျ။

ဟာလိဒ္ဒကာနီတိ ဧဝံနာမကော ဂဟပတိ။ ယေနာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော တေနုပသင်္ကမီတိ ယေနာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ တသ္မာ ယတ္ထ မဟာကစ္စာနော, တတ္ထ ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယေန ဝါ ကာရဏေန မဟာကစ္စာနော ဒေဝမနုဿေဟိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော, တေန ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကေန စ ကာရဏေန မဟာကစ္စာနော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော? နာနပ္ပကာရဂုဏဝိသေသာဓိဂမာဓိပ္ပါယေန, သာဒုဖလူပဘောဂါဓိပ္ပါယေန ဒိဇဂဏေဟိ နိစ္စဖလိတမဟာရုက္ခော ဝိယ။ ဥပသင်္ကမီတိ စ ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဥပသင်္ကမနပရိယောသာနဒီပနံ။ အထ ဝါ ဧဝံ ဂတော တတော အာသန္နတရံ ဌာနံ မဟာကစ္စာနဿ သမီပသင်္ခါတံ ဂန္တွာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အဘိဝါဒေတွာတိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ။ ဣဒါနိ ယေနတ္ထေန မဟာကစ္စာနဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတော, တံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၇) ဝိယ။ တသ္မာ ယထာ နိသိန္နော ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတိ, ဧဝံ နိသီဒီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ။ နိသီဒီတိ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေသိ။ ပဏ္ဍိတာ ဟိ ဒေဝမနုဿာ ဂရုဋ္ဌာနိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာသနကုသလတာယ ဧကမန္တံ နိသီဒန္တိ။ အယဉ္စ ဂဟပတိ တေသံ အညတရော, တသ္မာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။

ကထံ နိသိန္နော စ ပန ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတီတိ? ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ။ သေယျထိဒံ? အတိဒူရံ အစ္စာသန္နံ ဥပရိဝါတံ ဥန္နတပ္ပဒေသံ အတိသမ္မုခံ အတိပစ္ဆာတိ။ အတိဒူရေ နိသိန္နော ဟိ သစေ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ဥစ္စာသဒ္ဒေန ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ။ အစ္စာသန္နေ နိသိန္နော သံဃဋ္ဋနံ ကရောတိ။ ဥပရိဝါတေ နိသိန္နော သရီရဂန္ဓေန ဗာဓတိ။ ဥန္နတပ္ပဒေသေ နိသိန္နော အဂါရဝံ ပကာသေတိ။ အတိသမ္မုခါ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ, စက္ခုနာ စက္ခုံ အာဟစ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ။ အတိပစ္ဆာ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ, ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ။ တသ္မာ အယမ္ပိ ဧတေ ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိ။

ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ အဝေါစ။ ဝုတ္တမိဒံ ဘန္တေ ကစ္စာန ဘဂဝတာ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယေ မာဂဏ္ဍိယပဉှေတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယမှိ မာဂဏ္ဍိယပဉှော နာမ အတ္ထိ, တသ္မိံ ပဉှေ။

ရူပဓာတူတိ ရူပက္ခန္ဓော အဓိပ္ပေတော။ ရူပဓာတုရာဂဝိနိဗန္ဓန္တိ ရူပဓာတုမှိ ရာဂေန ဝိနိဗဒ္ဓံ။ ဝိညာဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏံ။ ဩကသာရီတိ ဂေဟသာရီ အာလယသာရီ။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘ဝိညာဏဓာတု ခေါ ဂဟပတီ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ? သမ္မောဟဝိဃာတတ္ထံ။ ‘‘ဩကော’’တိ ဟိ အတ္ထတော ပစ္စယော ဝုစ္စတိ, ပုရေ- ဇာတဉ္စ ကမ္မဝိညာဏံ ပစ္ဆာဇာတဿ ကမ္မဝိညာဏဿပိ ဝိပါကဝိညာဏဿပိ, ဝိပါကဝိညာဏဉ္စ ဝိပါကဝိညာဏဿပိ ကမ္မဝိညာဏဿပိ ပစ္စယော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကတရံ နု ခေါ ဣဓ ဝိညာဏ’’န္တိ သမ္မောဟော ဘဝေယျ။ တဿ ဝိဃာတတ္ထံ တံ အဂ္ဂဟေတွာ အသမ္ဘိန္နာဝ ဒေသနာ ကတာတိ။ အပိစ ဝိပါကအာရမ္မဏဝသေန စတဿော အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဋ္ဌိတိယောတိ ဝုတ္တာတိ တာ ဒဿေတုမ္ပိ ဣဓ ဝိညာဏံ န ဂဟိတံ။

ဥပယုပါဒါနာတိ တဏှူပယဒိဋ္ဌူပယဝသေန ဒွေ ဥပယာ, ကာမုပါဒါနာဒီနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ စ။ စေတသော အဓိဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာတိ အကုသလစိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနဘူတာ စေဝ အဘိနိဝေသဘူတာ စ အနုသယဘူတာ စ။ တထာဂတဿာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ခီဏာသဝါနံ ဧတေ ပဟီနာဝ, သတ္ထု ပန ခီဏာသဝဘာဝေါ လောကေ အတိပါကဋောတိ ဥပရိမကောဋိယာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဝိညာဏဓာတုယာတိ ဣဓ ဝိညာဏံ ကသ္မာ ဂဟိတံ? ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ။ ကိလေသာ ဟိ န ကေဝလံ စတူသုယေဝ ခန္ဓေသု ပဟီနာ ပဟီယန္တိ, ပဉ္စသုပိ ပဟီယန္တိယေဝါတိ ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ ဂဟိတံ။ ဧဝံ ခေါ ဂဟပတိ အနောကသာရီ ဟောတီတိ ဧဝံ ကမ္မဝိညာဏေန ဩကံ အသရန္တေန အနောကသာရီ နာမ ဟောတိ။

ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာတိ ရူပမေဝ ကိလေသာနံ ပစ္စယဋ္ဌေန နိမိတ္တံ, အာရမ္မဏကိရိယသင်္ခါတေန နိဝါသဋ္ဌေန နိကေတန္တိ ရူပနိမိတ္တနိကေတံ။ ဝိသာရော စ ဝိနိဗန္ဓော စ ဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ။ ဥဘယေနပိ ဟိ ကိလေသာနံ ပတ္ထဋဘာဝေါ စ ဝိနိဗန္ဓနဘာဝေါ စ ဝုတ္တော, ရူပနိမိတ္တနိကေတေ ဝိသာရဝိနိဗန္ဓာတိ ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ, တသ္မာ ရူပနိမိတ္တနိကေတမှိ ဥပ္ပန္နေန ကိလေသဝိသာရေန စေဝ ကိလေသဝိနိဗန္ဓနေန စာတိ အတ္ထော။ နိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတီတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဝါသဋ္ဌာနဋ္ဌေန နိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ ပဟီနာတိ တေ ရူပနိမိတ္တနိကေတေ ကိလေသဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ပဟီနာ။

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ စ ‘‘ဩကာ’’တိ ဝုတ္တာ, ဆ အာရမ္မဏာနိ ‘‘နိကေတ’’န္တိ? ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယ။ သမာနေပိ ဟိ ဧတေသံ အာလယဋ္ဌေန ဝိသယဘာဝေ ဩကောတိ နိပ္ပရိယာယေန သုဒ္ဓံ ဂေဟမေဝ ဝုစ္စတိ, နိကေတန္တိ ‘‘အဇ္ဇ အသုကဋ္ဌာနေ ကီဠိဿာမာ’’တိ ကတသင်္ကေတာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနံ ဥယျာနာဒိ။ တတ္ထ ယထာ ပုတ္တဒါရဓနဓညပုဏ္ဏဂေဟေ ဆန္ဒရာဂေါ ဗလဝါ ဟောတိ, ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကေသု ခန္ဓေသု။ ယထာ ပန ဥယျာနဋ္ဌာနာဒီသု တတော ဒုဗ္ဗလတရော ဟောတိ, ဧဝံ ဗာဟိရေသု ဆသု အာရမ္မဏေသူတိ ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သုခိတေသု သုခိတောတိ ဥပဋ္ဌာကေသု ဓနဓညလာဘာဒိဝသေန သုခိတေသု ‘‘ဣဒါနာဟံ မနာပံ စီဝရံ မနာပံ ဘောဇနံ လဘိဿာမီ’’တိ ဂေဟဿိတသုခေန သုခိတော ဟောတိ, တေဟိ ပတ္တသမ္ပတ္တိံ အတ္တနာ အနုဘဝမာနော ဝိယ စရတိ။ ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတောတိ တေသံ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေ သယံ ဒွိဂုဏေန ဒုက္ခေန ဒုက္ခိတော ဟောတိ။ ကိစ္စကရဏီယေသူတိ ကိစ္စသင်္ခါတေသု ကရဏီယေသု။ ဝေါယောဂံ အာပဇ္ဇတီတိ ဥပယောဂံ သယံ တေသံ ကိစ္စာနံ ကတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။

ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု။ ဧဝံ ခေါ ဂဟပတိ ကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတိ။

အန္တော ကာမာနံ ဘာဝေန အတုစ္ဆော။ သုက္ကပက္ခော တေသံ အဘာဝေန ရိတ္တော တုစ္ဆောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပုရက္ခရာနောတိ ဝဋ္ဋံ ပုရတော ကုရုမာနော။ ဧဝံရူပေါ သိယန္တိအာဒီသု ဒီဃရဿကာဠောဒါတာဒီသု ရူပေသု ဧဝံရူပေါ နာမ ဘဝေယျန္တိ ပတ္ထေတိ။ သုခါဒီသု ဝေဒနာသု ဧဝံဝေဒနော နာမ။ နီလသညာဒီသု သညာသု ဧဝံသညော နာမ။ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု သင်္ခါရေသု ဧဝံသင်္ခါရော နာမ။ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု ဝိညာဏေသု ဧဝံဝိညာဏော နာမ ဘဝေယျန္တိ ပတ္ထေတိ။

အပုရက္ခရာနောတိ ဝဋ္ဋံ ပုရတော အကုရုမာနော။ သဟိတံ မေ, အသဟိတံ တေတိ တုယှံ ဝစနံ အသဟိတံ အသိလိဋ္ဌံ, မယှံ သဟိတံ သိလိဋ္ဌံ မဓုရံ မဓုရပါနသဒိသံ။ အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တုယှံ ဒီဃေန ကာလေန ပရိစိတံ သုပ္ပဂုဏံ, တံ မမ ဝါဒံ အာဂမ္မ သဗ္ဗံ ခဏေန ဝိပရာဝတ္တံ နိဝတ္တံ။ အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ တုယှံ ဒေါသော မယာ အာရောပိတော။ စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ တံ တံ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥတ္တရံ ပရိယေသန္တော ဣမဿ ဝါဒဿ မောက္ခာယ စရ အာဟိဏ္ဍ။ နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီတိ အထ သယမေဝ ပဟောသိ, ဣဓေဝ နိဗ္ဗေဌေဟီတိ။

၈၀။ သော ဧဝရူပေါ ‘‘ယေဟိ ဝိဝိတ္တော’’တိ ဂါထာ။ တတ္ထ ယေဟီတိ ယေဟိ ဒိဋ္ဌိဂတာဒီဟိ။ ဝိဝိတ္တော ဝိစရေယျာတိ ရိတ္တော စရေယျ။ န တာနိ ဥဂ္ဂယှ ဝဒေယျ နာဂေါတိ ‘‘အာဂုံ န ကရောတီ’’တိအာဒိနာ (စူဠနိ။ ဘဒြာဝုဓမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၇၀၊ ပါရာယနာနုဂီတိနိဒ္ဒေသ ၁၀၂) နယေန နာဂေါ တာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ န စရေယျ။ ဧလမ္ဗုဇန္တိ ဧလသညိတေ အမ္ဗုမှိ ဇာတံ ကဏ္ဋကနာဠံ ဝါရိဇံ, ပဒုမန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာ ဇလေန ပင်္ကေန စနူပလိတ္တန္တိ တံ ပဒုမံ ယထာ ဇလေန စ ပင်္ကေန စ အနုပလိတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝံ မုနိ သန္တိဝါဒေါ အဂိဒ္ဓေါတိ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တသန္တိဝါဒေါ မုနိ ဂေဓာဘာဝေန အဂိဒ္ဓေါ။ ကာမေ စ လောကေ စ အနူပလိတ္တောတိ ဒုဝိဓေပိ ကာမေ အပါယာဒိကေ စ လောကေ ဒွီဟိ သိလေသေဟိ အနုပလိတ္တော ဟောတိ။

အာဂုံ န ကရောတီတိ အကုသလာဒိဒေါသံ န ကရောတိ။ န ဂစ္ဆတီတိ အဂတိဝသေန န ဂစ္ဆတိ။ နာဂစ္ဆတီတိ ပဟီနကိလေသေ န ဥပေတိ။ ပါပကာတိ လာမကာ။ အကုသလာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ။ တေ ကိလေသေ န ပုနေတီတိ ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ, တေ ကိလေသေ ပုန န ဧတိ။ န ပစ္စေတီတိ ပဋိ န ဥပေတိ။ န ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ ပုန န နိဝတ္တတိ။

ခရဒဏ္ဍောတိ ခရပတ္တဒဏ္ဍော ဖရုသဒဏ္ဍော။ စတ္တဂေဓောတိ ဝိဿဋ္ဌဂေဓော။ ဝန္တဂေဓောတိ ဝမိတဂေဓော။ မုတ္တဂေဓောတိ ဆိန္နဗန္ဓနဂေဓော။ ပဟီနဂေဓောတိ ပဇဟိတဂေဓော။ ပဋိနိဿဋ္ဌဂေဓောတိ ယထာ န ပုန စိတ္တံ အာရုဟတိ, ဧဝံ ပဋိဝိဿဇ္ဇိတဂေဓော။ ဥပရိ ဝီတရာဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗာနေဝ တာနိ ဂဟိတဂ္ဂဟဏဿ ဝိဿဋ္ဌဘာဝဝေဝစနာနိ။

၈၁။ ကိဉ္စ ဘိယျော – ‘‘န ဝေဒဂူ’’တိ ဂါထာ။ တတ္ထ န ဝေဒဂူ ဒိဋ္ဌိယာယကောတိ စတုမဂ္ဂဝေဒဂူ မာဒိသော ဒိဋ္ဌိယာယကော န ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိယာ ဂစ္ဆန္တော ဝါ, တံ သာရတော ပစ္စေန္တော ဝါ န ဟောတိ။ တတ္ထ ဝစနတ္ထော – ယာယတီတိ ယာယကော။ ကရဏဝစနေန ဒိဋ္ဌိယာ ယာယတီတိ ဒိဋ္ဌိယာယကော။ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနေနပိ ဒိဋ္ဌိယာ ယာတီတိပိ ဒိဋ္ဌိယာယကော။ န မုတိယာ သ မာနမေတီတိ မုတရူပါဒိဘေဒါယ မုတိယာပိ သော မာနံ န ဧတိ။ န ဟိ တမ္မယော သောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန တမ္မယော ဟောတိ တပ္ပရာယဏော, အယံ ပန န တာဒိသော။ န ကမ္မုနာ နောပိ သုတေန နေယျောတိ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိနာ ကမ္မုနာ ဝါ, သုတသုဒ္ဓိအာဒိနာ သုတေန ဝါ သော နေတဗ္ဗော န ဟောတိ။ အနူပနီတော သ နိဝေသနေသူတိ သော ဒွိန္နမ္ပိ ဥပယာနံ ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗေသု တဏှာဒိဋ္ဌိနိဝေသနေသု အနုပနီတော။

မုတရူပေန ဝါတိ ဧတ္ထ မုတရူပံ နာမ ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ။ မာနံ နေတီတိ အသ္မိမာနံ န ဧတိ။ န ဥပေတီတိ သမီပံ န ဧတိ။ န ဥပဂစ္ဆတီတိ ဥပဂန္တွာ န တိဋ္ဌတိ။ တမ္မယောတိ တပ္ပကတော။

၈၂။ တဿ စ ဧဝံဝိဓဿ ‘‘သညာဝိရတ္တဿာ’’တိ ဂါထာ။ တတ္ထ သညာဝိရတ္တဿာတိ နေက္ခမ္မသညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဘာဝနာယ ပဟီနကာမာဒိသညဿ။ ဣမိနာ ပဒေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော သမထယာနိကော အဓိပ္ပေတော။ ပညာဝိမုတ္တဿာတိ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဘာဝနာယ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တဿ။ ဣမိနာ သုက္ခဝိပဿကော အဓိပ္ပေတော။ သညဉ္စ ဒိဋ္ဌိဉ္စ ယေ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဃဋ္ဋမာနာ ဝိစရန္တိ လောကေတိ ယေ ပန ကာမသညာဒိကံ သညံ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဝိသေသတော ဂဟဋ္ဌာ ကာမာဓိကရဏံ, ယေ စ ဒိဋ္ဌိံ အဂ္ဂဟေသုံ, တေ ဝိသေသတော ပဗ္ဗဇိတာ ဓမ္မာဓိကရဏံ အညမညံ ဃဋ္ဋေန္တာ ဝိစရန္တီတိ။

ယော သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော သမထပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ သဟဝိပဿနံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, ပဌမံ သမာဓိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပစ္ဆာ သဟဝိပဿနံ အရိယမဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။ တဿ အာဒိတောတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဌမဇ္ဈာနာဒိတော။ ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ အာဂမ္မ။ ဂန္ထာ ဝိက္ခမ္ဘီတာ ဟောန္တီတိ ဂန္ထာ ဒူရီကတာ ဘဝန္တိ။ အရဟတ္တေ ပတ္တေတိ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တေ။ အရဟတောတိ အရဟတ္တဖလေ ဌိတဿ။ ဂန္ထာ စ မောဟာ စာတိအာဒယော သဗ္ဗေ ကိလေသာ ပဟီနာ ဟောန္တိ။

ယော ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဝိပဿနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, ပဌမံ ဝိပဿနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပစ္ဆာ အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တံ သမာဓိံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော။ တဿ အာဒိတော ဥပါဒါယာတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိပဿနတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ပဋိစ္စ။ မောဟာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘိတာတိ ဒူရံ ပါပိတာ သညာဝသေန။ ဃဋ္ဋေန္တီတိ ယေ ကာမသညာဒိံ ဂဏှန္တိ, တေ သညာဝသေန ပီဠေန္တိ။ သံဃဋ္ဋေန္တီတိ တတော တတော ပီဠေန္တိ။ ဣဒါနိ ဃဋ္ဋေန္တေ ဒဿေတုံ ‘‘ရာဇာနောပိ ရာဇူဟိ ဝိဝဒန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရော ဝုတ္တော။ အညမညံ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တီတိ ဧတ္ထ အညမညံ ဟတ္ထေဟိ ပဟရန္တိ။ လေဍ္ဍူဟီတိ ကပါလခဏ္ဍေဟိ။ ဒဏ္ဍေဟီတိ အဍ္ဎဒဏ္ဍကေဟိ။ သတ္ထေဟီတိ ဥဘတောဓာရေဟိ သတ္ထေဟိ။

အဘိသင်္ခါရာနံ အပ္ပဟီနတ္တာတိ ပုညာဒိအဘိသင်္ခါရာနံ အပ္ပဟီနဘာဝေန။ ဂတိယာ ဃဋ္ဋေန္တီတိ ဂန္တဗ္ဗာယ ပတိဋ္ဌာဘူတာယ ဂတိယာ ပီဠေန္တိ ဃဋ္ဋနံ အာပဇ္ဇန္တိ။ နိရယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

မာဂဏ္ဍိယသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၃။ ဒသမေ ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ကထံဒဿီတိ ဣမဿ သုတ္တဿ ဣတော ပရေသဉ္စ ပဉ္စန္နံ ကလဟဝိဝါဒစူဠဗျူဟမဟာဗျူဟတုဝဋကအတ္တဒဏ္ဍသုတ္တာနံ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၆၂ အာဒယော) ဝုတ္တနယေနေဝ သာမညတော ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိသေသတော ပန ယထေဝ တသ္မိံ မဟာသမယေ ရာဂစရိတဒေဝတာနံ သပ္ပါယဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေတုံ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေန အတ္တာနံ ပုစ္ဆာပေတွာ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တန္တ- (သု။ နိ။ ၃၆၁ အာဒယော) မဘာသိ, ဧဝံ တသ္မိံယေဝ မဟာသမယေ ‘‘ကိံ နု ခေါ ပုရာ သရီရဘေဒါ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တာနံ ဒေဝတာနံ စိတ္တံ ဉတွာ တာသံ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ အဍ္ဎတေဠသဘိက္ခုသတပရိဝါရံ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ အာကာသေန အာနေတွာ တေန အတ္တာနံ ပုစ္ဆာပေတွာ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ။

ကထံ? ဗုဒ္ဓါ နာမ မဟန္တာ ဧတေ သတ္တဝိသေသာ, ယံ သဒေဝကဿ လောကဿ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ န ကိဉ္စိ ကတ္ထစိ နီလာဒိဝသေန ဝိဘတ္တရူပါရမ္မဏေသု ဝိဘတ္တရူပါရမ္မဏံ ဝါ, ဘေရိသဒ္ဒါဒိဝသေန ဝိဘတ္တသဒ္ဒါရမ္မဏာဒီသု သဒ္ဒါဒိအာရမ္မဏံ ဝါ အတ္ထိ, ယံ ဧတေသံ ဉာဏမုခေ အာပါထံ နာဂစ္ဆတိ။ ယထာဟ – ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒေဝကဿ လောကဿ ။ပ။ သဒေဝမနုဿာယ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, တမဟံ ဇာနာမိ တမဟံ အဗ္ဘညာသိ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄)။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏော ဘဂဝါ သဗ္ဗာပိ တာ ဒေဝတာ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ။ ‘‘ကမ္မာဝရဏေန ဝါ သမန္နာဂတာ’’တိအာဒိနာ (ပု။ ပ။ ၁၂) ဟိ နယေန ဝုတ္တာ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ နာမ။ တေ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တေပိ ဗုဒ္ဓါ န ဩလောကေန္တိ။ ဝိပရီတာ ပန ဘဗ္ဗာ နာမ။ တေ ဒူရေ ဝသန္တေပိ ဂန္တွာ သင်္ဂဏှန္တိ။ တသ္မိံ ဒေဝတာသန္နိပါတေ ယေ အဘဗ္ဗာ, တေ ပဟာယ ဘဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟေသိ။ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဧတ္တကာ ဧတ္ထ ရာဂစရိတာ, ဧတ္တကာ ဒေါသာဒိစရိတာ’’တိ စရိယဝသေန ဆ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ။ အထ နေသံ သပ္ပါယဓမ္မဒေသနံ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ရာဂစရိတာနံ ဒေဝါနံ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၃၆၁ အာဒယော) ကထေဿာမိ, ဒေါသစရိတာနံ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၈၆၈ အာဒယော), မောဟစရိတာနံ မဟာဗျူဟသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၉၀၁ အာဒယော), ဝိတက္ကစရိတာနံ စူဠဗျူဟသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၈၈၄ အာဒယော), သဒ္ဓါစရိတာနံ တုဝဋကသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၉၂၁ အာဒယော), ဗုဒ္ဓိစရိတာနံ ပုရာဘေဒသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၈၅၄ အာဒယော) ကထေဿာမီ’’တိ ဒေသနံ ဝဝတ္ထာပေတွာ ပုန တံ ပရိသံ မနသာကာသိ ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယေန နု ခေါ ဇာနေယျ, ပရဇ္ဈာသယေန, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကေန, ပုစ္ဆာဝသေနာ’’တိ။ တတော ‘‘ပုစ္ဆာဝသေန ဇာနေယျာ’’တိ ဉတွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ ဒေဝတာနံ အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ စရိယဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ သမတ္ထော’’တိ ‘‘တေသု ပဉ္စသတေသု ဘိက္ခူသု ဧကောပိ န သက္ကောတီ’’တိ အဒ္ဒသ။ တတော အသီတိမဟာသာဝကေ, ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ စ သမန္နာဟရိတွာ ‘‘တေပိ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ, သက္ကုဏေယျ နု ခေါ’’တိ။ ‘‘သောပိ န သက္ကုဏေယျော’’တိ ဉတွာ ‘‘သက္ကသုယာမာဒီသု ကောစိ သက္ကုဏေယျာ’’တိ သမန္နာဟရိ။ သစေ ဟိ တေသု ကောစိ သက္ကုဏေယျ, တံ ပုစ္ဆာပေတွာ အတ္တနာ ဝိဿဇ္ဇေယျ။ န ပန တေသုပိ ကောစိ သက္ကောတိ။ အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မာဒိသော ဗုဒ္ဓေါယေဝ သက္ကုဏေယျ, အတ္ထိ ပန ကတ္ထစိ အညော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အနန္တာသု လောကဓာတူသု အနန္တဉာဏံ ပတ္ထရိတွာ လောကံ ဩလောကေန္တော န အညံ ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသ။ အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ဣဒါနိ အတ္တနာ သမံ န ပဿေယျ, ယော ဇာတဒိဝသေပိ ဗြဟ္မဇာလဝဏ္ဏနာယံ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၇) ဝုတ္တနယေန အတ္တနာ သမံ အပဿန္တော ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၁) အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သီဟနာဒံ နဒိ။ ဧဝံ အညံ အတ္တနာ သမံ အပဿိတွာ စိန္တေသိ ‘‘သစေ အဟံ ပုစ္ဆိတွာ အဟမေဝ ဝိဿဇ္ဇေယျံ, ဧဝံ တာ ဒေဝတာ န သက္ခိဿန္တိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ။ အညသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓေယေဝ ပုစ္ဆန္တေ မယိ စ ဝိဿဇ္ဇန္တေ အစ္ဆေရကံ ဘဝိဿတိ, သက္ခိဿန္တိ စ ဒေဝတာ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ, တသ္မာ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ မာပေဿာမီ’’တိ အဘိညာပါဒကံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတံ ပသာရိတဉ္စ မမ သဒိသံယေဝ ဟောတူ’’တိ ကာမာဝစရစိတ္တေဟိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ‘‘ပါစီနယုဂန္ဓရပရိက္ခေပတော ဥလ္လင်္ဃယမာနံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခမန္တော ဝိယ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ရူပါဝစရစိတ္တေန အဓိဋ္ဌာသိ။ ဒေဝသံဃော တံ ဒိသွာ ‘‘အညောပိ နု ခေါ ဘော, စန္ဒော ဥဂ္ဂတော’’တိ အာဟ။ အထ စန္ဒံ ဩဟာယ အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န စန္ဒော, သူရိယော ဥဂ္ဂတော’’တိ။ ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န သူရိယော, ဒေဝဝိမာနံ ဧတ’’န္တိ။ ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န ဒေဝဝိမာနံ, ဒေဝပုတ္တော ဧသော’’တိ။ ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န ဒေဝပုတ္တော, မဟာဗြဟ္မာ ဧသော’’တိ။ ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န မဟာဗြဟ္မာ, အပရောပိ ဘော ဗုဒ္ဓေါ အာဂတော’’တိ အာဟ။

တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနဒေဝတာ စိန္တယိံသု – ‘‘ဧကဗုဒ္ဓဿ တာဝ အယံ ဒေဝတာသန္နိပါတော။ ဒွိန္နံ ကီဝမဟန္တော ဘဝိဿတီ’’တိ။ အရိယဒေဝတာ စိန္တယိံသု – ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ နာမ နတ္ထိ, အဒ္ဓါ ဘဂဝါ အတ္တနာ သဒိသံ အညံ ဧကံ ဗုဒ္ဓံ နိမ္မိနီ’’တိ။ အထဿ ဒေဝသံဃဿ ပဿန္တဿေဝ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ ဒသဗလံ အဝန္ဒိတွာဝ သမ္မုခဋ္ဌာနေ သမသမံ ကတွာ မာပိတေ အာသနေ နိသီဒိ။ ဘဂဝတော ဗာတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, နိမ္မိတဿာပိ, ဘဂဝတော သရီရာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော နိက္ခမန္တိ, နိမ္မိတဿာပိ, ဘဂဝတော သရီရရသ္မိယော နိမ္မိတသရီရေ ပဋိဟညန္တိ, နိမ္မိတဿ ရသ္မိယော ဘဂဝတော ကာယေ ပဋိဟညန္တိ။ တာ ဒွိန္နမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ သရီရတော ဥဂ္ဂမ္မ ဘဝဂ္ဂံ အာဟစ္စ တတော တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဒေဝတာနံ မတ္ထကမတ္ထကပရိယန္တေန ဩတရိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ သုဝဏ္ဏမယဝင်္ကဂေါပါနသိဝိနဒ္ဓမိဝ စေတိယဃရံ ဝိရောစိတ္ထ။ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ ရာသိဘူတာ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ရသ္မိအဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ အဋ္ဌံသု။ နိမ္မိတော နိသီဒန္တောယေဝ ‘‘ကထံဒဿီ ကထံသီလော, ဥပသန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဓိပညာဒိကံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ။

တတ္ထ ပုစ္ဆာယ တာဝ သော နိမ္မိတော ကထံဒဿီတိ အဓိပညံ, ကထံသီလောတိ အဓိသီလံ, ဥပသန္တောတိ အဓိစိတ္တံ ပုစ္ဆတိ။ သေသံ ပါကဋမေဝ။

နိမ္မိတဗုဒ္ဓါဒိဝိဘာဝနတ္ထံ ပေဋကေ –

‘‘ဥပေတိ ဓမ္မံ ပရိပုစ္ဆမာနော, ကုသလံ အတ္ထုပသဉှိတံ၊

န ဇီဝတိ န နိဗ္ဗုတော န မတော, တံ ပုဂ္ဂလံ ကတမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ။ (ပရိ။ ၄၇၉)၊

‘‘သံသာရခီဏော န စ ဝန္တရာဂေါ, န စာပိ သေက္ခော န စ ဒိဋ္ဌဓမ္မော၊

အခီဏာသဝေါ အန္တိမဒေဟဓာရီ, တံ ပုဂ္ဂလံ ကတမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ။

‘‘န ဒုက္ခသစ္စေန သမင်္ဂိဘူတော, န မဂ္ဂသစ္စေန ကုတော နိရောဓော၊

သမုဒယသစ္စတော သုဝိဒူရဝိဒူရော, တံ ပုဂ္ဂလံ ကတမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ။

‘‘အဟေတုကော နောပိ စ ရူပနိဿိတော, အပစ္စယော နောပိ စ သော အသင်္ခတော၊

အသင်္ခတာရမ္မဏော နောပိ စ ရူပီ, တံ ပုဂ္ဂလံ ကတမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ’’တိ။ –

ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ပဌမဂါထာ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ သန္ဓာယ, ဒုတိယဂါထာ ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ, တတိယဂါထာ အရဟတ္တဖလဋ္ဌံ သန္ဓာယ, စတုတ္ထဂါထာ အရူပေ နိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏမနောဒွါရပုရေစာရိကစိတ္တသမင်္ဂိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာတိ ဉာတဗ္ဗာ။ ကီဒိသေန ဒဿနေနာတိ ကီဒိသဝသေန ဒဿနေန။ ကိံသဏ္ဌိတေနာတိ ကိံသရိက္ခေန။ ကိံပကာရေနာတိ ကိံဝိဓေန။ ကိံပဋိဘာဂေနာတိ ကိံအာကာရေန။

ယံ ပုစ္ဆာမီတိ ယံ ပုဂ္ဂလံ ပုစ္ဆာမိ, တံ မယှံ ဝိယာကရောဟိ။ ယာစာမီတိ အာယာစာမိ။ အဇ္ဈေသာမီတိ အာဏာပေမိ။ ပသာဒေမီတိ တဝ သန္တာနေ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေမိ။ ဗြူဟီတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ အာစိက္ခာတိ ဒေသေတဗ္ဗာနံ ‘‘ဣမာနိ နာမာနီ’’တိ နာမဝသေန ကထေဟိ။ ဒေသေဟီတိ ဒဿေဟိ။ ပညပေဟီတိ ဇာနာပေဟိ။ ဉာဏမုခဝသေန ဟိ အပ္ပနံ ဌပေန္တော ‘‘ပညပေဟီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပဋ္ဌပေဟီတိ ပညာပေဟိ, ပဝတ္တာပေဟီတိ အတ္ထော။ ဉာဏမုခေ ဌပေဟီတိ ဝါ။ ဝိဝရာတိ ဝိဝဋံ ကရောဟိ, ဝိဝရိတွာ ဒဿေဟီတိ အတ္ထော။ ဝိဘဇာတိ ဝိဘာဂကိရိယာယ ဝိဘာဝေန္တော ဒဿေဟီတိ အတ္ထော။ ဥတ္တာနီကရောဟီတိ ပါကဋဘာဝံ ကရောဟိ။

အထ ဝါ အာစိက္ခာတိ ဒေသနာဒီနံ ဆန္နံ ပဒါနံ မူလပဒံ။ ဒေသနာဒီနိ ဆ ပဒါနိ ဧတဿ အတ္ထဿ ဝိဝရဏတ္ထံ ဝုတ္တာနိ။ တတ္ထ ဒေသေဟီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူနံ ဝသေန သင်္ခေပတော ပဌမံ ဥဒ္ဒေသဝသေန ဒေသေဟိ။ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဟိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တံ ပဌမံ ဝုတ္တဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ။ ပညပေဟီတိ ဝိပဉ္စိတညူနံ ဝသေန တေသံ စိတ္တတောသနေန ဗုဒ္ဓိနိသာနေန စ ပဌမံ သံခိတ္တဿ ဝိတ္ထာရတော နိဒ္ဒေသဝသေနေဝ ပညပေဟိ။ ပဋ္ဌပေဟီတိ တေသံယေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ နိဒ္ဒေသဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိတ္ထာရိတဝသေန ဌပေတိ ပဋ္ဌပေဟိ။ ဝိဝရာတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿပိ ပုနပ္ပုနံ ဝစနေန ဝိဝရာဟိ။ ဝိဘဇာတိ ပုနပ္ပုနံ ဝုတ္တဿာပိ ဝိဘာဂကရဏေန ဝိဘဇာဟိ။ ဥတ္တာနီကရောဟီတိ ဝိဝဋဿ ဝိတ္ထာရတရဝစနေန ဝိဘတ္တဿ စ နိဒဿနဝစနေန ဥတ္တာနိံ ကရောဟိ။ အယံ ဒေသနာ နေယျာနမ္ပိ ပဋိဝေဓာယ ဟောတီတိ။

၈၄။ ဝိဿဇ္ဇနေ ပန ဘဂဝါ သရူပေန အဓိပညာဒီနိ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ အဓိပညာဒိပ္ပဘာဝေန ယေသံ ကိလေသာနံ ဥပသမာ ‘‘ဥပသန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ, နာနာဒေဝတာနံ အာသယာနုလောမေန တေသံ ဥပသမမေဝ ဒီပေန္တော ‘‘ဝီတတဏှော’’တိအာဒိကာ ဂါထာယော အဘာသိ။ တတ္ထ အာဒိတော အဋ္ဌန္နံ ဂါထာနံ ‘‘တံ ဗြူမိ ဥပသန္တော’’တိ ဣမာယ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, တတော ပရာသံ ‘‘သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗပစ္ဆိမေန ပဒေန။

အနုပဒဝဏ္ဏနာနယော – ဝီတတဏှော ပုရာဘေဒါတိ ယော သရီရဘေဒါ ပုဗ္ဗမေဝ ပဟီနတဏှော။ ပုဗ္ဗမန္တမနိဿိတောတိ အတီတဒ္ဓါဒိဘေဒံ ပုဗ္ဗအန္တံ အနိဿိတော။ ဝေမဇ္ဈေ နုပသင်္ခေယျောတိ ပစ္စုပ္ပန္နေပိ အဒ္ဓနိ ‘‘ရတ္တော’’တိအာဒိနာ နယေန န ဥပသင်္ခါတဗ္ဗော။ တဿ နတ္ထိ ပုရက္ခတန္တိ တဿ အရဟတော ဒွိန္နံ ပုရေက္ခာရာနံ အဘာဝါ အနာဂတေ အဒ္ဓနိ ပုရက္ခတမပိ နတ္ထိ, တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

ပုရာ ကာယဿ ဘေဒါတိ ကရဇကာယဿ ဘေဒတော ပုဗ္ဗေယေဝ။ အတ္တဘာဝဿာတိ သကလတ္တဘာဝဿ။ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပါတိ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပတော သရီရဿ ဌပနတော။ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါတိ ဒုဝိဓဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒတော ပုဗ္ဗမေဝ။

ပုဗ္ဗန္တော ဝုစ္စတိ အတီတော အဒ္ဓါတိ ပုဗ္ဗသင်္ခါတော အန္တော ကောဋ္ဌာသော ‘‘အတီတော အဒ္ဓါတိ, အတိက္ကန္တော ကာလော’’တိ ကထီယတိ။ အတီတံ အဒ္ဓါနံ အာရဗ္ဘာတိ အတီတကာလံ ပဋိစ္စ တဏှာ ပဟီနာ။

အပရမ္ပိ ဘဒ္ဒေကရတ္တပရိယာယံ (မ။ နိ။ ၃။၂၇၂ အာဒယော) ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧဝံရူပေါ အဟောသိန္တိ ကာဠောပိ သမာနော ဣန္ဒနီလမဏိဝဏ္ဏော အဟောသိန္တိ ဧဝံ မနုညရူပဝသေနေဝ ဧဝံရူပေါ အဟောသိံ။ ကုသလသုခသောမနဿဝေဒနာဝသေနေဝ ဧဝံဝေဒနော။ တံ သမ္ပယုတ္တာနံယေဝ သညာဒီနံ ဝသေန ဧဝံသညော။ ဧဝံသင်္ခါရော။ ဧဝံဝိညာဏော အဟောသိံ အတီတမဒ္ဓါနန္တိ တတ္ထ နန္ဒိံ န သမန္နာနေတီတိ တေသု ရူပါဒီသု တဏှံ ဝါ တဏှာသမ္ပယုတ္တဒိဋ္ဌိံ ဝါ နာနုပဝတ္တယတိ။ အပရေန ပရိယာယေန မဟာကစ္စာနဘဒ္ဒေကရတ္တပရိယာယံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ ဣတိ မေ စက္ခု အဟောသီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စက္ခူတိ စက္ခုပသာဒေါ။ ရူပါတိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပါ။ ဣမိနာ နယေန သေသာယတနာနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဝိညာဏန္တိ နိဿယဝိညာဏံ။ န တဒဘိနန္ဒတီတိ တံ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန နာဘိနန္ဒတိ။ ဣတိ မေ မနော အဟောသိ ဣတိ ဓမ္မာတိ ဧတ္ထ ပန မနောတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ။ ဓမ္မာတိ တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏံ။ ဟသိတလပိတကီဠိတာနီတိ ဒန္တဝိဒံသကဟသိတဉ္စ ဝါစာလပိတဉ္စ ကာယကီဠာဒိကီဠိတဉ္စာတိ ဟသိတလပိတကီဠိတာနိ။ န တဒဿာဒေတီတိ တာနိ ဟသိတာဒီနိ နာဘိနန္ဒတိ။ န တံ နိကာမေတီတိ ကန္တံ န ကရောတိ။ န စ တေန ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ တေန စ တုဋ္ဌိံ န ပါပုဏာတိ။

တံ တံ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နောတိ ပစ္စုပ္ပန္နော။ ရတ္တောတိ နုပသင်္ခေယျောတိ ရာဂေန ရတ္တောတိ ဂဏနံ န ဥပနေတဗ္ဗော။ ဥပရိပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝရူပေါ သိယန္တိအာဒီသု ပဏီတမနုညရူပါဒိဝသေနေဝ တဏှာဒိဋ္ဌိပဝတ္တနသင်္ခါတာ နန္ဒီ သမန္နာနယနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ပဏိဒဟတီတိ ပတ္ထနာဝသေန န ဌပေတိ။ အပ္ပဏိဓာနပစ္စယာတိ န ပတ္ထနာဌပနကာရဏေန။

၈၅။ အသန္တာသီတိ တေန တေန အလာဘတော အသန္တသန္တော။ အဝိကတ္ထီတိ သီလာဒီဟိ အဝိကတ္ထနသီလော။ အကုက္ကုစောတိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စာဒိဝိရဟိတော။ မန္တဘာဏီတိ မန္တာယ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝါစံ ဘာသိတာ။ အနုဒ္ဓတောတိ ဥဒ္ဓစ္စဝိရဟိတော။ သ ဝေ ဝါစာယတောတိ သော ဝါစာယ ယတော သံယတော စတုဒေါသဝိရဟိတံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ။

အက္ကောဓနောတိ ယဉှိ ခေါ ဝုတ္တန္တိ ‘‘န ကောဓနော အကောဓနော ကောဓဝိရဟိတော’’တိ ယံ ကထိတံ, တံ ပဌမံ တာဝ ကောဓံ ကထေတုကာမော ‘‘အပိစ ကောဓော တာဝ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ အာဟ။ ကောဓော တာဝ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ပဌမံ ကောဓော ကထေတဗ္ဗော။ ဒသဟာကာရေဟိ ကောဓော ဇာယတီတိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အနတ္ထံ မေ အစရီတိ အဝဍ္ဎိံ မေ အကာသိ, ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဋ္ဌာနေ ဝါ ပန ကောဓော ဇာယတီတိ အကာရဏေ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧကစ္စော ဟိ ‘‘ဒေဝေါ အတိဝဿတီ’’တိ ကုပ္ပတိ, ‘‘န ဝဿတီ’’တိ ကုပ္ပတိ, ‘‘သူရိယော တပ္ပတီ’’တိ ကုပ္ပတိ, ‘‘န တပ္ပတီ’’တိ ကုပ္ပတိ, ဝါတေ ဝါယန္တေပိ ကုပ္ပတိ, အဝါယန္တေပိ ကုပ္ပတိ, သမ္မဇ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော ဗောဓိပဏ္ဏာနံ ကုပ္ပတိ, စီဝရံ ပါရုပိတုံ အသက္ကောန္တော ဝါတဿ ကုပ္ပတိ, ဥပက္ခလိတွာ ခါဏုကဿ ကုပ္ပတိ။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အဋ္ဌာနေ ဝါ ပန ကောဓော ဇာယတီ’’တိ။ တတ္ထ ဟေဋ္ဌာ နဝသု ဌာနေသု သတ္တေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နတ္တာ ကမ္မပထဘေဒေါ ဟောတိ။

အဋ္ဌာနဃာတော ပန သင်္ခါရေသု ဥပ္ပန္နော ကမ္မပထဘေဒံ န ကရောတိ။ စိတ္တံ အာဃာတေန္တော ဥပ္ပန္နောတိ စိတ္တဿ အာဃာတော။ တတော ဗလဝတရော ပဋိဃာတော။ ပဋိဟညနဝသေန ပဋိဃံ။ ပဋိဝိရုဇ္ဈတီတိ ပဋိဝိရောဓော။ ကုပ္ပနဝသေန ကောပေါ။ ပကောပေါ သမ္ပကောပေါတိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ ဒုဿနဝသေန ဒေါသော။ ပဒေါသော သမ္ပဒေါသောတိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ စိတ္တဿ ဗျာပတ္တီတိ စိတ္တဿ ဝိပန္နတာ ဝိပရိဝတ္တနာကာရော။ မနံ ပဒူသယမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ မနောပဒေါသော။ ကုဇ္ဈနဝသေန ကောဓော။ ကုဇ္ဈနာကာရော ကုဇ္ဈနာ။ ကုဇ္ဈိတဿ ဘာဝေါ ကုဇ္ဈိတတ္တံ။ ဒုဿတီတိ ဒေါသော။ ဒုဿနာတိ ဒုဿနာကာရော။ ဒုဿိတတ္တန္တိ ဒုဿိတဘာဝေါ။ ပကတိဘာဝဝိဇဟနဋ္ဌေန ဗျာပဇ္ဇနံ ဗျာပတ္တိ။ ဗျာပဇ္ဇနာတိ ဗျာပဇ္ဇနာကာရော။ ဝိရုဇ္ဈတီတိ ဝိရောဓော။ ပုနပ္ပုနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ ပဋိဝိရောဓော။ ဝိရုဒ္ဓါကာရပဋိဝိရုဒ္ဓါကာရဝသေန ဝါ ဣဒံ ဝုတ္တံ။ စဏ္ဍိကော ဝုစ္စတိ စဏ္ဍော, ထဒ္ဓပုဂ္ဂလော, တဿ ဘာဝေါ စဏ္ဍိက္ကံ။ န ဧတေန သုရောပိတံ ဝစနံ ဟောတိ, ဒုရုတ္တံ အပရိပုဏ္ဏမေဝ ဟောတီတိ အသုရောပေါ။ ကုဒ္ဓကာလေ ဟိ ပရိပုဏ္ဏဝစနံ နာမ နတ္ထိ, သစေပိ ကဿစိ ဟောတိ, တံ အပ္ပမာဏံ။ အပရေ ပန ‘‘အဿုဇနနဋ္ဌေန အဿုရောပနတော အဿုရောပေါ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အကာရဏံ သောမနဿဿာပိ အဿုဇနနတော။ ဟေဋ္ဌာဝုတ္တအတ္တမနတာပဋိပက္ခတော န အတ္တမနတာတိ အနတ္တမနတာ။ သာ ပန ယသ္မာ စိတ္တဿေဝ, န သတ္တဿ, တသ္မာ ‘‘စိတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။

အဓိမတ္တပရိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အဓိမတ္တဘာဝေါ ပရိတ္တဘာဝေါ စ, ဗလဝဘာဝေါ မန္ဒဘာဝေါတိ အတ္ထော။ ကဉ္စိ ကာလေတိ ဧကဒါ။ ‘‘ကဉ္စိ ကာလ’’န္တိပိ ပါဌော။ စိတ္တာဝိလကရဏမတ္တော ဟောတီတိ စိတ္တဿ အာဝိလကရဏပ္ပမာဏော, စိတ္တကိလိဋ္ဌကရဏပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော။ ‘‘စိတ္တာလသကရဏမတ္တော’’တိပိ ပါဌော, တံ န သုန္ဒရံ။ တဿ စိတ္တကိလမထကရဏမတ္တောတိ အတ္ထော။ န စ တာဝ မုခကုလာနဝိကုလာနော ဟောတီတိ မုခဿ သင်္ကောစနဝိသင်္ကောစနော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ ဟနုသဉ္စောပနော ဟောတီတိ ဒွိန္နံ ဟနူနံ အပရာပရံ စလနော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ ဖရုသဝါစံ နိစ္ဆာရဏော ဟောတီတိ ပရေသံ မမ္မစ္ဆေဒကံ ဖရုသဝါစံ မုခတော နီဟရဏေန ဗဟိ နိက္ခမနော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ ဒိသာဝိဒိသာနုဝိလောကနော ဟောတီတိ ပရဿ အဗ္ဘုက္ကိရဏတ္ထံ ဒဏ္ဍာဒိအတ္ထာယ ဒိသဉ္စ အနုဒိသဉ္စ ပုနပ္ပုနံ ဝိလောကနော န စ တာဝ ဟောတိ။

န စ တာဝ ဒဏ္ဍသတ္ထပရာမသနော ဟောတီတိ အာဃာတနတ္ထံ ဒဏ္ဍဉ္စ ဧကတောဓာရာဒိသတ္ထဉ္စ အာဒိယနော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ ဒဏ္ဍသတ္ထအဗ္ဘုက္ကိရဏော ဟောတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဒဏ္ဍသတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ ပဟရဏော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ ဒဏ္ဍသတ္ထအဘိနိပါတနော ဟောတီတိ ဧတံ ဒုဝိဓံ ပရဿ ပဟရဏတ္ထံ န စ တာဝ ခိပနော ဟောတိ။ န စ တာဝ ဆိန္နဝိစ္ဆိန္နကရဏော ဟောတီတိ ဒဏ္ဍသတ္ထာဒိခိပနေန ပရသရီရံ ဒွိဓာကရဏော စ ဝိဝိဓာကာရေန ဝဏကရဏော စ န တာဝ ဟောတိ။ ‘‘ဆိဒ္ဒဝိစ္ဆိဒ္ဒကရဏော’’တိပိ ပါဌော။ န စ တာဝ သမ္ဘဉ္ဇနပလိဘဉ္ဇနော ဟောတီတိ သရီရံ ဘဉ္ဇိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏကရဏော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ အင်္ဂမင်္ဂအပကဍ္ဎနော ဟောတီတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ သမ္ပဂ္ဂဟေတွာ အပနေတွာ ကဍ္ဎနော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနော ဟောတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယတော ဝေါရောပနော န စ တာဝ ဟောတိ။ န စ တာဝ သဗ္ဗစာဂပရိစ္စာဂါယ သဏ္ဌိတော ဟောတီတိ သဗ္ဗံ ပရဿ ဇီဝိတံ နာသေတွာ အတ္တနော ဇီဝိတနာသနတ္ထာယ သဏ္ဌိတော န စ တာဝ ဟောတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒါ အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ အတ္တာနံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနတ္ထာယ ဌိတော, တဒါ သဗ္ဗစာဂပရိစ္စာဂါ နာမ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ, ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ၊

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ, မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏ၊

ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ, တဉှိ ဆေတွာ န သောစတီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၇, ၂၆၇)၊

ယတောတိ ယဒါ။ ပရပုဂ္ဂလံ ဃာဋေတွာတိ ပရပုဂ္ဂလံ နာသေတွာ။ အတ္တာနံ ဃာဋေတီတိ အတ္တာနံ မာရေတိ။ ပရမုဿဒဂတောတိ အတိဗလဝဘာဝံ ဂတော။ ပရမဝေပုလ္လပ္ပတ္တောတိ အတိဝိပုလဘာဝံ ပတ္တော။ ကောဓဿ ပဟီနတ္တာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ကောဓဿ ပဟီနဘာဝေန။ ကောဓဝတ္ထုဿ ပရိညာတတ္တာတိ ကောဓဿ ပတိဋ္ဌာဘူတဿ ကာရဏဘူတဿ ပိယာပိယအဋ္ဌာနသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုဿ ဉာတတီရဏပရိညာဟိ ဗျာပေတွာ ဉာတဘာဝေန။ ကောဓဟေတုဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာတိ ကောဓဿ ဇနကဟေတုနော ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒဿ ဥစ္ဆိန္နဘာဝေန။

တာသီတိ ဘာယနသီလော ဟောတိ။ ဥတ္တာသီတိ အတိဘာယနသီလော။ ပရိတ္တာသီတိ သမန္တတော ဘာယနသီလော။ ဘာယတီတိ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သန္တာသံ အာပဇ္ဇတီတိ ဝိရူပဘာဝံ ပါပုဏာတိ။ ကတ္ထီ ဟောတီတိ အတ္တနော ဝဏ္ဏဘဏနသီလော ဟောတိ။ ဝိကတ္ထီတိ ဝိဝိဓာ နာနပ္ပကာရတော ဝဏ္ဏဘဏနသီလော။ ဇာတိယာ ဝါတိ ခတ္တိယဘာဝါဒိဇာတိသမ္ပတ္တိယာ ဝါ။ ဂေါတ္တေန ဝါတိ ဂေါတမဂေါတ္တာဒိနာ ဥက္ကဋ္ဌဂေါတ္တေန ဝါ။ ကောလပုတ္တိယေန ဝါတိ မဟာကုလဘာဝေန ဝါ။ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါတိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နသရီရတာယ ဝါ။ သရီရဉှိ ‘‘ပေါက္ခရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာ အဘိရူပဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ ဓနေန ဝါတိအာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

ကုက္ကုစ္စန္တိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ တတ္ထ ကုက္ကုစ္စန္တိ ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ, တဿ ဘာဝေါ ကုက္ကုစ္စံ။ တံ ပစ္ဆာနုတာပလက္ခဏံ, ကတာကတာနုသောစနရသံ, ဝိပ္ပဋိသာရပစ္စုပဋ္ဌာနံ, ကတာကတပဒဋ္ဌာနံ, ဒါသဗျံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စမ္ပီတိ ဟတ္ထေဟိ ကုစ္ဆိတံ ကတံ ကုကတံ, တဿ ဘာဝေါ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ။ ပါဒကုက္ကုစ္စာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာတိ အစ္ဆမံသံ သူကရမံသန္တိ ခါဒတိ, ဒီပိမံသံ မိဂမံသန္တိ ခါဒတိ, အကပ္ပိယဘောဇနံ ကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ, ဝိကာလေ ကာလသညိတာယ ဘုဉ္ဇတိ, အကပ္ပိယပါနကံ ကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ။ အယံ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာ။ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာတိ သူကရမံသံ အစ္ဆမံသန္တိ ခါဒတိ, မိဂမံသံ ဒီပိမံသန္တိ ခါဒတိ, ကပ္ပိယဘောဇနံ အကပ္ပိယဘောဇနန္တိ ဘုဉ္ဇတိ, ကာလေ ဝိကာလသညိတာယ ဘုဉ္ဇတိ, ကပ္ပိယပါနကံ အကပ္ပိယပါနကန္တိ ပိဝတိ။ အယံ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာ။ အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇသညိတာတိ နိဒ္ဒေါသေ ဒေါသသညိတာ။ ဝဇ္ဇေ အဝဇ္ဇသညိတာတိ သဒေါသေ နိဒ္ဒေါသသညိတာ။ ကုက္ကုစ္စာယနာတိ ကုက္ကုစ္စာယနာကာရော။ ကုက္ကုစ္စာယိတတ္တန္တိ ကုက္ကုစ္စာယိတဘာဝေါ။ စေတသော ဝိပ္ပဋိသာရောတိ စိတ္တဿ ဝိရူပေါ ပဋိသရဏဘာဝေါ။ မနောဝိလေခေါတိ စိတ္တဿ ဝိလေခေါ။

ကတတ္တာ စ အကတတ္တာ စာတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ ကတဘာဝေန စ ကာယသုစရိတာဒီနံ အကတဘာဝေန စ။ ကတံ မေ ကာယဒုစ္စရိတန္တိ မယာ ကာယေန ကိလေသပူတိကတ္တာ ဒုဋ္ဌု စရိတံ ကာယေန ကတံ။ အကတံ မေ ကာယသုစရိတန္တိ မယာ ကာယေန သုဋ္ဌု စရိတံ န ကတံ။ ဝစီဒုစ္စရိတဝစီသုစရိတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော နိရောဓပရိယောသာနေသု။

စိတ္တဿာတိ န သတ္တဿ န ပေါသဿ။ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဥဒ္ဓတာကာရော။ အဝူပသမောတိ န ဝူပသမော။ စေတော ဝိက္ခိပတီတိ စေတသော ဝိက္ခေပေါ, ဘန္တတ္တံ စိတ္တဿာတိ စိတ္တဿ ဘန္တဘာဝေါ ဘန္တယာနဘန္တဂေါဏာဒီနံ ဝိယ။ ဣမိနာ ဧကာရမ္မဏသ္မိံယေဝ ဝိပ္ဖန္ဒနံ ကထိတံ။ ဥဒ္ဓစ္စဉှိ ဧကာရမ္မဏေ ဝိပ္ဖန္ဒတိ, ဝိစိကိစ္ဆာ နာနာရမ္မဏေတိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ အယံ ဥဒ္ဓတဘာဝေါ ကထီယတိ။

မုသာဝါဒံ ပဟာယာတိ ဧတ္ထ မုသာတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇကော ဝစီပယောဂေါ ကာယပယောဂေါ ဝါ။ ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ။

အပရော နယော – မုသာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု။ ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ။ လက္ခဏတော ပန အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ, တံ မုသာဝါဒံ။ ပဟာယာတိ ဣမံ မုသာဝါဒစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ။ ပဋိဝိရတောတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတော ဝိရတောဝ။ နတ္ထိ တဿ ဝီတိက္ကမိဿာမီတိ စက္ခုသောတဝိညေယျာ ဓမ္မာ, ပဂေဝ ကာယဝိညေယျာတိ ဣမိနာ နယေန အညေသုပိ ဧဝရူပေသု ပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သစ္စံ ဝဒတီတိ သစ္စဝါဒီ။ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိ ဃဋေတီတိ သစ္စသန္ဓော, န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာ ဝဒတိ, ကဒါစိ သစ္စံ, တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိတတ္တာ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋိယတိ, တသ္မာ သော န သစ္စသန္ဓော, အယံ ပန န တာဒိသော, ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓော။

ထေတောတိ ထိရော, ထိရကထောတိ အတ္ထော။ ဧကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ, ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏု ဝိယ, အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ န ထိရကထော ဟောတိ, ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ, ဣန္ဒခီလာ ဝိယ စ ထိရကထော ဟောတိ, အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော။

ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗကော, သဒ္ဓါယိတဗ္ဗကောတိ အတ္ထော။ ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ, ဣဒမေဝ ပမာဏံ, ဣဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ ဣဒ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော။

အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေတီတိ အတ္ထော။

ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယာတိအာဒီသု ယာယ ဝါစာယ ယဿ တံ ဝါစံ ဘာသတိ, တဿ ဟဒယေ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပရဿ စ သုညဘာဝံ ကရောတိ, သာ ပိသုဏာ ဝါစာ။ ယာယ ပန အတ္တာနမ္ပိ ပရမ္ပိ ဖရုသံ ကရောတိ, ယာ ဝါစာ သယမ္ပိ ဖရုသာ, နေဝ ကဏ္ဏသုခါ န ဟဒယင်္ဂမာ, အယံ ဖရုသာ ဝါစာ။ ယေန သမ္ဖံ ပလပတိ နိရတ္ထကံ, သော သမ္ဖပ္ပလာပေါ။ ယာ တေသံ မူလဘူတာ စေတနာပိ ပိသုဏဝါစာဒိနာမမေဝ လဘတိ, သာ ဧဝ စ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ။

ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတော ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ။ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နံ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ အနုကတ္တာ။

အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ။ ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော, ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ‘‘သမဂ္ဂရာမော’’တိပိ ပါဠိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော။ သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော, တေ ပဟာယ အညတြ ဂန္တုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ။ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂိဂုဏပရိဒီပိကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ။

ပရဿ မမ္မစ္ဆေဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဧကန္တဖရုသစေတနာ ဖရုသာ ဝါစာ, နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ ဧတ္ထ (ဥဒါ။ ၆၅၊ ပေဋကော။ ၂၅) ဝုတ္တနေလံ ဝိယ။ ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ။ အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ။ ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ, ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ, ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ, နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော။ နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ, ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ။ ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဍ္ဎိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ။

အနတ္ထဝိညာပိကာ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ အကုသလစေတနာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ။ ကာလေန ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ, ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ဘူတံ တထံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ။ နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ။ သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ။

နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော, နိဓာနမဿ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ, ဟဒယေ နိဓာတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော။ ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ, ယုတ္တကာလံ ပန အပေက္ခိတွာဝ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ ဘာသတိ။ ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ, န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စတုဒ္ဒေါသာပဂတံ ဝါစံ ဘာသတီတိ မုသာဝါဒါဒီဟိ စတူဟိ ဒေါသေဟိ အပဂတံ ဝါစံ ဘာသတိ။ ဒွတ္တိံသာယ တိရစ္ဆာနကထာယာတိ ဒွတ္တိံသာယ သဂ္ဂမောက္ခာနံ တိရစ္ဆာနဘူတာယ ကထာယ။

ဒသ ကထာဝတ္ထူနီတိ အပ္ပိစ္ဆတာဒီနိ ဒသ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတာယ ကထာယ ဝတ္ထုဘူတာနိ ကာရဏာနိ။ အပ္ပိစ္ဆကထန္တိ ဧတ္ထ အပ္ပိစ္ဆောတိ ဣစ္ဆာဝိရဟိတော အနိစ္ဆော နိတ္တဏှော။ ဧတ္ထ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ သာဝသေသံ ဝိယ, အတ္ထော ပန နိရဝသေသော။ န ဟိ ခီဏာသဝဿ အဏုမတ္တာပိ ဣစ္ဆာ နာမ အတ္ထိ။

အပိစေတ္ထ အတြိစ္ဆတာ ပါပိစ္ဆတာ မဟိစ္ဆတာ အပ္ပိစ္ဆတာတိ အယံ ဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – တတ္ထ သကလာဘေ အတိတ္တဿ ပရလာဘပတ္ထနာ အတြိစ္ဆတာ နာမ, တာယ သမန္နာဂတဿ ဧကဘာဇနေ ပက္ကပူဝေပိ အတ္တနော ပတ္တေ ပတိတေ န သုပက္ကော ဝိယ ခုဒ္ဒကော ဝိယ စ ခါယတိ, သွေဝ ပန ပရဿ ပတ္တေ ပက္ခိတ္တော သုပက္ကော ဝိယ မဟန္တော ဝိယ စ ခါယတိ။ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ ပါပိစ္ဆတာ နာမ, သာ ‘‘ဣဓေကစ္စော အသဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၈၅၁) နယေန အတြေဝ အာဂတာယေဝ။ တာယ စ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ကောဟညေ ပတိဋ္ဌာတိ။ သန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ မဟိစ္ဆတာ နာမ, သာပိ ‘‘ဣဓေကစ္စော သဒ္ဓေါ သမာနော သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ဣစ္ဆတိ, သီလဝါ သမာနော သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၅၁) ဣမိနာ နယေန အာဂတာယေဝ။ တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဒုဿန္တပ္ပယော ဟောတိ, ဝိဇာတမာတာပိဿ စိတ္တံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ။ တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမုဒ္ဒေါ စ, မဟိစ္ဆော စာပိ ပုဂ္ဂလော၊

သကဋေန ပစ္စယေ ဒေတု, တယောပေတေ အတပ္ပယာ’’တိ။ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၅၂၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၆၃၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၃၁)၊

သန္တဂုဏနိဂူဟနတာ ပန ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ မတ္တညုတာ အပ္ပိစ္ဆတာ နာမ, တာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဂုဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတုကာမတာယ သဒ္ဓေါ သမာနော ‘‘သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ။ သီလဝါ… ပဝိဝိတ္တော… ဗဟုဿုတော… အာရဒ္ဓဝီရိယော… သမာဓိသမ္ပန္နော… ပညဝါ… ခီဏာသဝေါ သမာနော ‘‘ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ န ဣစ္ဆတိ သေယျထာပိ မဇ္ဈန္တိကတ္ထေရော။ ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆော စ ပန ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နံ လာဘံ ဥပ္ပါဒေတိ, ဥပ္ပန္နံ ထာဝရံ ကရောတိ, ဒါယကာနံ စိတ္တံ အာရာဓေတိ, ယထာ ယထာ ဟိ သော အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတာယ အပ္ပံ ဂဏှာတိ, တထာ တထာ တဿ ဝတ္တေ ပသန္နာ မနုဿာ ဗဟူ ဒေန္တိ။

အပရောပိ စတုဗ္ဗိဓော အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆောတိ။ တတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု အပ္ပိစ္ဆော ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော။ သော ဒါယကဿ ဝသံ ဇာနာတိ, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသံ ဇာနာတိ, အတ္တနော ထာမံ ဇာနာတိ။ ယဒိ ဟိ ဒေယျဓမ္မော ဗဟု ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ။ ဒေယျဓမ္မော အပ္ပေါ, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ။ ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏေနေဝ ဂဏှာတိ။

ဓုတင်္ဂသမာဒါနဿ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ န ဇာနာပေတုကာမော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆော နာမ။ ယော ပန ဗဟုဿုတဘာဝံ န ဇာနာပေတုကာမော, အယံ ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော နာမ။ ယော ပန သောတာပန္နာဒီသု အညတရော ဟုတွာ သောတာပန္နာဒိဘာဝံ ဇာနာပေတုံ န ဣစ္ဆတိ, အယံ အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆော နာမ။ ခီဏာသဝေါ ပန အတြိစ္ဆတံ ပါပိစ္ဆတံ မဟိစ္ဆတံ ပဟာယ သဗ္ဗသော ဣစ္ဆာပဋိပက္ခဘူတာယ အလောဘသင်္ခါတာယ ပရိသုဒ္ဓါယ အပ္ပိစ္ဆတာယ သမန္နာဂတတ္တာ အပ္ပိစ္ဆော နာမ။ ‘‘အာဝုသော, အတြိစ္ဆတာ ပါပိစ္ဆတာ မဟိစ္ဆတာတိ, ဣမေ ဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာတိ, တေသု အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဧဝရူပံ အပ္ပိစ္ဆတံ သမာဒါယ ဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တော အပ္ပိစ္ဆကထံ ကထေတိ နာမ။

သန္တုဋ္ဌီကထန္တိအာဒီသု ဝိသေသတ္ထမေဝ ဒီပယိဿာမ, ယောဇနာ ပန ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သန္တုဋ္ဌီကထန္တိ ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသံ နိဿိတံ ကထံ။ သော ပနေသ သန္တောသော ဒွါဒသဝိဓော ဟောတိ။ သေယျထိဒံ – စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော, ယထာဗလသန္တောသော, ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ တိဝိဓော။ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာဒီသုပိ။

တဿာယံ ပဘေဒဝဏ္ဏနာ – ဣဓ ဘိက္ခု စီဝရံ လဘတိ သုန္ဒရံ ဝါ အသုန္ဒရံ ဝါ။ သော တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ။ အယမဿ စီဝရေ ယထာလာဘသန္တောသော။ အထ ပန ယော ပကတိဒုဗ္ဗလော ဝါ ဟောတိ, အာဗာဓဇရာဘိဘူတော ဝါ, ဂရုစီဝရံ ပါရုပန္တော ကိလမတိ။ သော သဘာဂေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ တံ ပရိဝတ္တေတွာ လဟုကေန ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ စီဝရေ ယထာဗလသန္တောသော။ အပရော ပဏီတပစ္စယလာဘီ ဟောတိ။ သော ပတ္တုဏ္ဏစီဝရာဒီနံ အညတရံ မဟဂ္ဃစီဝရံ, ဗဟူနိ ဝါ ပန စီဝရာနိ လဘိတွာ ‘‘ဣဒံ ထေရာနံ စိရပဗ္ဗဇိတာနံ, ဣဒံ ဗဟုဿုတာနံ အနုရူပံ, ဣဒံ ဂိလာနာနံ, ဣဒံ အပ္ပလာဘီနံ ဟောတူ’’တိ ဒတွာ တေသံ ပုရာဏစီဝရံ ဝါ သင်္ကာရကူဋာဒိတော ဝါ နန္တကာနိ ဥစ္စိနိတွာ တေဟိ သံဃာဋိံ ကတွာ ဓာရေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ စီဝရေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော။

ဣဓ ပန ဘိက္ခု ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော တေနေဝ ယာပေတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ။ အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာလာဘသန္တောသော။ ယော ပန အတ္တနော ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, ယေနဿ ပရိဘုတ္တေန အဖာသု ဟောတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော သပ္ပါယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာဗလသန္တောသော။ အပရော ဗဟုံ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ ထေရစိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘီဂိလာနာနံ ဒတွာ တေသံ ဝါ သေသကံ ပိဏ္ဍာယ ဝါ စရိတွာ မိဿကာဟာရံ ဘုဉ္ဇန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ ပိဏ္ဍပါတေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော။

ဣဓ ပန ဘိက္ခု သေနာသနံ လဘတိ မနာပံ ဝါ အမနာပံ ဝါ, သော တေန နေဝ သောမနဿံ န ဒေါမနဿံ ဥပ္ပါဒေတိ, အန္တမသော တိဏသန္ထာရကေနာပိ ယထာလဒ္ဓေနေဝ တုဿတိ။ အယမဿ သေနာသနေ ယထာလာဘသန္တောသော။ ယော ပန အတ္တနော ပကတိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဗျာဓိဝိရုဒ္ဓံ ဝါ သေနာသနံ လဘတိ, ယတ္ထဿ ဝသတော အဖာသု ဟောတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ သန္တကေ သပ္ပါယသေနာသနေ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ သေနာသနေ ယထာဗလသန္တောသော။

အပရော မဟာပုညော လေဏမဏ္ဍပကူဋာဂါရာဒီနိ ဗဟူနိ ပဏီတသေနာသနာနိ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ ထေရစိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘီဂိလာနာနံ ဒတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော။ ယောပိ ‘‘ဥတ္တမသေနာသနံ နာမ ပမာဒဋ္ဌာနံ, တတ္ထ နိသိန္နဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, နိဒ္ဒါဘိဘူတဿ ပုန ပဋိဗုဇ္ဈတော ပါပဝိတက္ကာ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတွာ တာဒိသံ သေနာသနံ ပတ္တမ္ပိ န သမ္ပဋိစ္ဆတိ, သော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ အဗ္ဘောကာသရုက္ခမူလာဒီသု ဝသန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ သေနာသနေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော။

ဣဓ ပန ဘိက္ခု ဘေသဇ္ဇံ လဘတိ လူခံ ဝါ ပဏီတံ ဝါ, သော ယံ လဘတိ, တေနေဝ တုဿတိ, အညံ န ပတ္ထေတိ, လဘန္တောပိ န ဂဏှာတိ။ အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာလာဘသန္တောသော။ ယော ပန တေလေန အတ္ထိကော ဖာဏိတံ လဘတိ, သော တံ သဘာဂဿ ဘိက္ခုနော ဒတွာ တဿ ဟတ္ထတော တေလံ ဂဟေတွာ အညဒေဝ ဝါ ပရိယေသိတွာ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာဗလသန္တောသော။

အပရော မဟာပုညော ဗဟုံ တေလမဓုဖာဏိတာဒိပဏီတဘေသဇ္ဇံ လဘတိ, သော တံ စီဝရံ ဝိယ ထေရစိရပဗ္ဗဇိတဗဟုဿုတအပ္ပလာဘီဂိလာနာနံ ဒတွာ တေသံ အာဘတေန ယေန ကေနစိ ယာပေန္တောပိ သန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ ယော ပန ဧကသ္မိံ ဘာဇနေ စတုမဓုရံ ဌပေတွာ ဧကသ္မိံ မုတ္တဟရီတကံ ‘‘ဂဏှ, ဘန္တေ, ယဒိစ္ဆသီ’’တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘သစဿ တေသု အညတရေနပိ ရောဂေါ ဝူပသမ္မတိ, အထ မုတ္တဟရီတကံ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝဏ္ဏိတ’’န္တိ စတုမဓုရံ ပဋိက္ခိပိတွာ မုတ္တဟရီတကေန ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တော ပရမသန္တုဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ အယမဿ ဂိလာနပစ္စယေ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသော။ ဣမေသံ ပန ပစ္စေကပစ္စယေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ သန္တောသာနံ ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောဝ အဂ္ဂေါ။ အရဟာ ဧကေကသ္မိံ ပစ္စယေ ဣမေဟိ တီဟိပိ သန္တုဋ္ဌောဝ။

ပဝိဝေကကထန္တိ ပဝိဝေကနိဿိတံ ကထံ။ တယော ဟိ ဝိဝေကာ ကာယဝိဝေကော စိတ္တဝိဝေကော ဥပဓိဝိဝေကောတိ။ တတ္ထ ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဧကော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, ဧကော ပဋိက္ကမတိ, ဧကော အဘိက္ကမတိ, ဧကော စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌာတိ, ဧကော စရတိ, ဧကော ဝိဟရတီတိ အယံ ကာယဝိဝေကော နာမ။ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပန စိတ္တဝိဝေကော နာမ။ နိဗ္ဗာနံ ဥပဓိဝိဝေကော နာမ။

ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ – ‘‘ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ။ စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ။ ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာန’’န္တိ (မဟာနိ။ ၅၇)။

အသံသဂ္ဂကထန္တိ ဧတ္ထ ပန သဝနသံသဂ္ဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါတိ ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ။ တေသု ဣဓ ဘိက္ခု သုဏာတိ ‘‘အမုကသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ကုမာရီ ဝါ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ’’တိ, သော တံ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ဧဝံ ပရေဟိ ကထိယမာနရူပါဒိသမ္ပတ္တိံ အတ္တနာ ဝါ ဟသိတလပိတဂီတသဒ္ဒံ သုဏန္တဿ သောတဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ နာမ။

‘‘ဣဓ ဘိက္ခု န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ, အပိ စ ခေါ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ကုမာရိံ ဝါ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ ပါသာဒိကံ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ, သော တံ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ဧဝံ ဝိသဘာဂရူပံ ဩလောကေန္တဿ ပန စက္ခုဝိညာဏဝီထိဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ နာမ။

အညမညံ အလ္လာပသလ္လာပဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ပန သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ နာမ။ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုနိယာ သန္တကံ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ ဘိက္ခုဿ သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂကရဏဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂေါ နာမ။ ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နရာဂေါ ပန ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ။ အရဟာ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ သံသဂ္ဂေဟိ စတူဟိပိ ပရိသာဟိ သဒ္ဓိံ အသံသဋ္ဌော, ဂါဟမုတ္တကော စေဝ သံသဂ္ဂမုတ္တကော စ။ အသံသဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏန္တော အသံသဂ္ဂကထံ ကထေတိ နာမ။

ဝီရိယာရမ္ဘကထန္တိ ဧတ္ထ ယော ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော ပရိပုဏ္ဏကာယိကစေတသိကဝီရိယော ဟောတိ, ဂမနေ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသံ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, ဌာနေ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသံ နိသဇ္ဇံ, နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသံ သယနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, ဒဏ္ဍေန ကဏှသပ္ပံ ဥပ္ပီဠေတွာ ဂဏှန္တော ဝိယ အမိတ္တံ ဂီဝါယ အက္ကမန္တော ဝိယ စ ဝိစရတိ, တာဒိသဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏန္တော ဝီရိယာရမ္ဘကထံ ကထေတိ နာမ။

သီလကထန္တိအာဒီသု သီလန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ။ သမာဓီတိ ဝိပဿနာပါဒကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။ ပညာတိ လောကိယလောကုတ္တရဉာဏံ။ ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ သီလာဒီနံ ဂုဏံ ပကာသေန္တော သီလာဒိကထံ ကထေတိ နာမ။

သတိပဋ္ဌာနကထန္တိအာဒီနိ သင်္ဂဇာလမတိစ္စ သော မုနီတိပရိယောသာနာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၈၆။ နိရာသတ္တီတိ နိတ္တဏှော။ ဝိဝေကဒဿီ ဖဿေသူတိ ပစ္စုပ္ပန္နေသု စက္ခုသမ္ဖဿာဒီသု အတ္တာဒိဘာဝဝိဝေကံ ပဿတိ။ ဒိဋ္ဌီသု စ န နီယတီတိ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌီသု ကာယစိ ဒိဋ္ဌိယာ န နီယတိ။

ဝိပရိဏတံ ဝါ ဝတ္ထုံ န သောစတီတိ ပကတိဘာဝံ ဇဟိတွာ နဋ္ဌေ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုသ္မိံ န သောကံ အာပဇ္ဇတိ။ ဝိပရိဏတသ္မိံ ဝါတိ ဝိနဿမာနေ ဝတ္ထုမှိ။

စက္ခုသမ္ဖဿောတိ စက္ခုံ ဝတ္ထုံ ကတွာ စက္ခုဝိညာဏသဟဇာတော ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ ပုရိမာ စက္ခုပသာဒါဒိဝတ္ထုကာဝ, မနောသမ္ဖဿော ဟဒယဝတ္ထုကောပိ အဝတ္ထုကောပိ သဗ္ဗော စတုဘူမကော ဖဿော။ အဓိဝစနသမ္ဖဿောတိ ပရိယာယေန ဧတဿ နာမံ ဟောတိယေဝ။ တယော ဟိ အရူပိနော ခန္ဓာ သယံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကာ ဟုတွာ အတ္တနော သဟဇာတသမ္ဖဿဿ အဓိဝစနသမ္ဖဿောတိ နာမံ ကရောန္တိ။ ပဋိဃသမ္ဖဿောတိ နိပ္ပရိယာယေန ပန ပဋိဃသမ္ဖဿော နာမ ပဉ္စဒွါရိကဖဿော။ အဓိဝစနသမ္ဖဿော နာမ မနောဒွါရိကဖဿော။ သုခဝေဒနီယော ဖဿောတိ သုခဝေဒနာယ ဟိတော ဥပ္ပါဒကော ဖဿော။ ဣတရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ကုသလော ဖဿောတိ ဧကဝီသတိကုသလစိတ္တသဟဇာတော ဖဿော။ အကုသလောတိ ဒွါဒသအကုသလသဟဇာတော ဖဿော။ အဗျာကတောတိ ဆပ္ပညာသအဗျာကတသဟဇာတော ဖဿော။ ကာမာဝစရောတိ စတုပညာသကာမာဝစရသဟဇာတော ဖဿော။ ရူပါဝစရောတိ ကုသလာဒိပဉ္စဒသရူပါဝစရသမ္ပယုတ္တော။ အရူပါဝစရောတိ ကုသလာဗျာကတဝသေန ဒွါဒသအရူပါဝစရသမ္ပယုတ္တော။

သုညတောတိ အနတ္တာနုပဿနာဝသေန ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော မဂ္ဂေါ သုညတော, တေန သဟဇာတော ဖဿော သုညတော ဖဿော။ ဣတရဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ အနိမိတ္တောတိ ဧတ္ထ အနိစ္စာနုပဿနာဝသေန ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော။ အပ္ပဏိဟိတောတိ ဒုက္ခာနုပဿနာဝသေန ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော မဂ္ဂေါ အပ္ပဏိဟိတော။ လောကိယောတိ လောကော ဝုစ္စတိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ဝဋ္ဋော, တသ္မိံ ပရိယာပန္နဘာဝေန လောကေ နိယုတ္တောတိ လောကိယော, တေဘူမကော ဓမ္မော။ လောကုတ္တရောတိ လောကတော ဥတ္တရော ဥတ္တိဏ္ဏောတိ လောကုတ္တရော, လောကေ အပရိယာပန္နဘာဝေနပိ လောကုတ္တရော။ အတ္တေန ဝါတိ အတ္တဘာဝေန ဝါ။ အတ္တနိယေန ဝါတိ အတ္တာယတ္တေန ဝါ။

၈၇။ ပတိလီနောတိ ရာဂါဒီနံ ပဟီနတ္တာ တတော အပဂတော။ အကုဟကောတိ အဝိမှာပကော တီဟိ ကုဟနဝတ္ထူဟိ။ အပိဟာလူတိ အပိဟနသီလော, ပတ္ထနာတဏှာယ ရဟိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အမစ္ဆရီတိ ပဉ္စမစ္ဆေရဝိရဟိတော။ အပ္ပဂဗ္ဘောတိ ကာယပါဂဗ္ဘိယာဒိဝိရဟိတော။ အဇေဂုစ္ဆောတိ သမ္ပန္နသီလာဒိတာယ အဇေဂုစ္ဆနီယော အသေစနကော မနာပေါ။ ပေသုဏေယျေ စ နော ယုတောတိ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဥပသံဟရိတဗ္ဗေ ပိသုဏကမ္မေ အယုတ္တော။

ရာဂဿ ပဟီနတ္တာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ရာဂကိလေသဿ ပဟီနဘာဝေန။ အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတီတိ အသ္မီတိ ဥန္နတိမာနော သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီနော ဟောတိ။

တီဏိ ကုဟနဝတ္ထူနီတိ တီဏိ ဝိမှာပနကာရဏာနိ။ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထူတိအာဒီသု စီဝရာဒီဟိ နိမန္တိတဿ တဒတ္ထိကဿေဝ သတော ပါပိစ္ဆတံ နိဿာယ ပဋိက္ခိပနေန တေ စ ဂဟပတိကေ အတ္တနိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပသာဒေ ဉတွာ ပုန တေသံ ‘‘အဟော အယျော အပ္ပိစ္ဆော, န ကိဉ္စိ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ ဣစ္ဆတိ, သုလဒ္ဓံ ဝတ နော အဿ, သစေ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ ပဋိဂ္ဂဏှေယျာ’’တိ နာနာဝိဓေဟိ ဥပါယေဟိ ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိ ဥပနေန္တာနံ တဒနုဂ္ဂဟကာမတံယေဝ အဝိကတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏေန စ တတော ပဘုတိ အပိ သကဋဘာရေဟိ ဥပနာမနဟေတုဘူတံ ဝိမှာပနံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါပိစ္ဆဿေဝ ပန သတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယေန ကတေန ဣရိယာပထေန ဝိမှာပနံ ဣရိယာပထသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါပိစ္ဆဿေဝ ပန သတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမပရိဒီပနဝါစာယ တထာ တထာ ဝိမှာပနံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟနဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကတမံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ပစ္စယပဋိသေဝနန္တိ ဧဝံ သင်္ခါတံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ။ နိမန္တေန္တီတိ ဣဓ ဂဟပတိကာ ‘‘ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဘိက္ခူ နိမန္တေန္တိ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ‘‘နိမန္တေတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ ဝါ ကေစိ ပဌန္တိ။ တာဒိသေ နိမန္တာပေန္တိ။ နိမန္တေန္တီတိ ပါဌဿ သမ္ဘဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ စီဝရံ ပစ္စက္ခာတီတိ စီဝရံ ပဋိက္ခိပတိ။ ဧတံ သာရုပ္ပံ, ယံ သမဏောတိ ယံ စီဝရဓာရဏံ သမဏော ကရောတိ, ဧတံ သာရုပ္ပံ အနုစ္ဆဝိကံ။ ပါပဏိကာ ဝါ နန္တကာနီတိ အာပဏဒွါရေ ပတိကာနိ အန္တဝိရဟိတာနိ ပိလောတိကာနိ။ ဥစ္စိနိတွာတိ သံကဍ္ဎိတွာ။ ဥဉ္ဆာစရိယာယာတိ ဘိက္ခာစရဏေန။ ပိဏ္ဍိယာလောပေနာတိ ပိဏ္ဍံ ကတွာ လဒ္ဓအာလောပေန။ ပူတိမုတ္တေန ဝါတိ ဂေါမုတ္တေန ဝါ။ ဩသဓံ ကရေယျာတိ ဘေသဇ္ဇကိစ္စံ ကရေယျ။ တဒုပါဒါယာတိ တတော ပဋ္ဌာယ။ ဓုတဝါဒေါတိ ဓုတဂုဏဝါဒီ။ ဘိယျော ဘိယျော နိမန္တေန္တီတိ ဥပရူပရိ နိမန္တေန္တိ။ သမ္မုခီဘာဝါတိ သမ္မုခီဘာဝေန, ဝိဇ္ဇမာနတာယာတိ အတ္ထော။ ပသဝတီတိ ပဋိလဘတိ။ သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝေန သက္ကာ ကာတုန္တိ ‘‘သဒ္ဓါယ သမ္မုခီဘာဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဒေယျဓမ္မာ သုလဘာ ဒက္ခိဏေယျာ စ, သဒ္ဓါ ပန ဒုလ္လဘာ။ ပုထုဇ္ဇနဿ ဟိ သဒ္ဓါ အထာဝရာ, ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ နာနာ ဟောတိ။ တေနေဝဿ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနသဒိသောပိ အဂ္ဂသာဝကော ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိတုံ အသက္ကောန္တော အာဟ ‘‘ဒွိန္နံ ခေါ နေသံ အာဝုသော ဓမ္မာနံ ပါဋိဘောဂေါ ဘောဂါနဉ္စ ဇီဝိတဿ စ, သဒ္ဓါယ ပန တွံ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ။

ဧဝံ တုမှေ ပုညေန ပရိဗာဟိရာ ဘဝိဿထာတိ ဧတ္ထ ပုညေနာတိ နိဿက္ကတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ပုညတော ပရိဟီနာ ပရမ္မုခါ ဘဝိဿထ။ ဘာကုဋိကာတိ မုခါနံ ပဓာနပုရိမဋ္ဌိတဘာဝဒဿနေန ဘာကုဋိကရဏံ, မုခသင်္ကောစောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘာကုဋိကရဏံ သီလမဿာတိ ဘာကုဋိကော, ဘာကုဋိကဿ ဘာဝေါ ဘာကုဋိယံ။ ကုဟနာတိ ဝိမှာပနာ။ ကုဟဿ အာယနာ ကုဟာယနာ။ ကုဟိတဿ ဘာဝေါ ကုဟိတတ္တံ။

ပါပိစ္ဆောတိ အသန္တဂုဏဒီပနကာမော။ ဣစ္ဆာပကတောတိ ဣစ္ဆာယ အပကတော, ဥပဒ္ဒုတောတိ အတ္ထော။ သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယောတိ ဗဟုမာနဇ္ဈာသယော။ ဂမနံ သဏ္ဌပေတီတိ အဘိက္ကမာဒိဂမနံ အဘိသင်္ခရောတိ, ပါသာဒိကဘာဝံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပဏိဓာယ ဂစ္ဆတီတိ ပတ္ထနံ ဌပေတွာ ဂစ္ဆတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သမာဟိတော ဝိယ ဂစ္ဆတီတိ ဥပစာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဂစ္ဆတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။

အာပါထကဇ္ဈာယီဝ ဟောတီတိ သမ္မုခါ အာဂတာနံ မနုဿာနံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တော ဝိယ သန္တဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဣရိယာပထဿာတိ စတုဣရိယာပထဿ။ အာဌပနာတိ အာဒိဋ္ဌပနာ, အာဒရေန ဝါ ဌပနာ။ ဌပနာတိ ဌပနာကာရော။ သဏ္ဌပနာတိ အဘိသင်္ခရဏံ, ပါသာဒိကဘာဝကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အရိယဓမ္မသန္နိဿိတန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မပဋိဗဒ္ဓံ။ ကုဉ္စိကန္တိ အဝါပုရဏံ။ မိတ္တာတိ သိနေဟဝန္တော။ သန္ဒိဋ္ဌာတိ ဒိဋ္ဌမတ္တာ။ သမ္ဘတ္တာတိ ဒဠှမိတ္တာ။ ဥဒ္ဒဏ္ဍေတိ ဧကော ပတိဿယဝိသေသော။

ကောရဇိကကောရဇိကောတိ သင်္ကောစသင်္ကောစကော, အတိသင်္ကောစကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ကောရစကကောရစကော’’တိ ဝါ ပါဌော။ ဘာကုဋိကဘာကုဋိကောတိ အတိဝိယ မုခသင်္ကောစနသီလော။ ကုဟကကုဟကောတိ အတိဝိယ ဝိမှာပကော။ လပကလပကောတိ အတိဝိယ သလ္လာပကော။ မုခသမ္ဘာဝိကောတိ အတ္တနော မုခဝသေန အညေဟိ သဟ သမ္ဘာဝိကော, အပ္ပိတစိတ္တောတိ ဧကေ။ သန္တာနန္တိ ကိလေသသန္တတာယ သန္တာနံ။ သမာပတ္တီနန္တိ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာနံ။ ဂမ္ဘီရန္တိ နိန္နပတိဋ္ဌာနံ။ ဂူဠှန္တိ ဒဿေတုံ ဒုက္ခံ။ နိပုဏန္တိ သုခုမံ။ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ ပဒတ္ထေန ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာဓိပ္ပါယံ။ လောကုတ္တရန္တိ ဓမ္မဒီပကံ။ သုညတာပဋိသညုတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနပဋိသညုတ္တံ။ အထ ဝါ လောကုတ္တရသုညတာပဋိသညုတ္တန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မဘူတနိဗ္ဗာနပဋိသညုတ္တံ။

ကာယိကံ ပါဂဗ္ဘိယန္တိ ကာယေ ဘဝံ ကာယိကံ။ ဝါစသိကစေတသိကေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အစိတ္တီကာရကတောတိ ဗဟုမာနကိရိယရဟိတော။ အနုပါဟနာနံ စင်္ကမန္တာနန္တိ ဥပါဟနဝိရဟိတာနံ စင်္ကမန္တာနံ သမီပေ, အနာဒရေ ဝါ သာမိဝစနံ။ သဥပါဟနောတိ ဥပါဟနာရူဠှော ဟုတွာ စင်္ကမတိ။ နီစေ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တာနန္တိ အကတပရိစ္ဆေဒါယ ဘူမိယာ စင်္ကမန္တေ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝါလုကံ အာကိရိတွာ အာလမ္ဗနံ ယောဇေတွာ ကတစင်္ကမေ နီစေပိ စင်္ကမေ စင်္ကမန္တေ။ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမတီတိ ဣဋ္ဌကစယနသမ္ပန္နေ ဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တေ ဥစ္စေ စင်္ကမေ စင်္ကမတိ။ သစေ ပါကာရပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ ဒွါရကောဋ္ဌကယုတ္တော, ပဗ္ဗတန္တရဝနန္တရဘူမန္တရဿ ဝါ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နော, တာဒိသေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နေပိ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာ ဝဋ္ဋတိ။ ဃဋ္ဋယန္တောပိ တိဋ္ဌတီတိ အတိသမီပေ တိဋ္ဌတိ။ ပုရတောပိ တိဋ္ဌတီတိ ပုရတ္ထိမတောပိ တိဋ္ဌတိ။ ဌိတကောပိ ဘဏတီတိ ခါဏုကော ဝိယ အနောနမိတွာ ဘဏတိ။ ဗာဟာဝိက္ခေပကောတိ ဗာဟုံ ခိပိတွာ ခိပိတွာ ဘဏတိ။

အနုပခဇ္ဇာတိ သဗ္ဗေသံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ။ နဝေပိ ဘိက္ခူ အာသနေန ပဋိဗာဟတီတိ အတ္တနော ပတ္တာသနေ အနိသီဒိတွာ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ပဝိသန္တော အာသနေန ပဋိဗာဟတိ နာမ။

အနာပုစ္ဆမ္ပိ ကဋ္ဌံ ပက္ခိပတီတိ အနာပုစ္ဆိတွာ အနပလောကေတွာ အဂ္ဂိမှိ ဒါရုံ ခိပတိ။ ဒွါရံ ပိဒဟတီတိ ဇန္တာဃရေ ပိဒဟတိ။

ဩတရတီတိ ဥဒကတိတ္ထံ ပဝိသတိ။ နှာယတီတိ သရီရံ သိနေဟေတိ။ ဥတ္တရတီတိ ဥဒကတိတ္ထတော တီရံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ။

ဝေါက္ကမ္မာပီတိ အတိက္ကမိတွာပိ။ ဩဝရကာနီတိ ဂဗ္ဘေ ပတိဋ္ဌိတသယနဃရာနိ။

ဂူဠှာနီတိ ပဋိစ္ဆန္နာနိ။ ပဋိစ္ဆန္နာနီတိ အညေဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတာနိ။

အနဇ္ဈိဋ္ဌော ဝါတိ ထေရေဟိ ‘‘ဓမ္မံ ဘဏာဟီ’’တိ အနာဏတ္တော အနာယာစိတော စ။

ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော။ အသုစိသင်္ကသရသမာစာရောတိ အညေဟိ ‘‘အယံ ဒုဿီလော’’တိ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗော အာစာရော သံယောဂေါ ဧတဿာတိ အသုစိသင်္ကသရသမာစာရော။ သင်္ကဿရသမာစာရောတိ သကာရံ သံယောဂံ ကတွာပိ ပဌန္တိ။ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တောတိ ပဋိစ္ဆာဒိတကာယဝစီကမ္မန္တော။ အဿမဏောတိ န သမဏော။ သမဏပဋိညောတိ ‘‘အဟံ သမဏော’’တိ ပဋိဇာနန္တော။ အဗြဟ္မစာရီတိ သေဋ္ဌစရိယာ ဝိရဟိတော။ ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ ဝုတ္တပဋိပက္ခော။ အန္တောပူတီတိ အဗ္ဘန္တရေ ကုသလဓမ္မဝိရဟိတတ္တာ အန္တောပူတိဘာဝမာပန္နော။ အဝဿုတောတိ ရာဂေန တိန္တော။ ကသမ္ဗုဇာတောတိ သင်္ကာရသဘာဝေါ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နော သုနိဝတ္ထော သုပါရုတော ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယမနုယုတ္တော သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော အာဘိသမာစာရိကေသု သက္ကစ္စကာရီ ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော ဝိဟရတိ, အယံ ဝုစ္စတိ အာစာရော။ ဧဝံ တာဝ အာစာရော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂေါစရော ပန တိဝိဓော ဥပနိဿယဂေါစရော အာရက္ခဂေါစရော ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ။ တတ္ထ ကတမော ဥပနိဿယဂေါစရော? ဒသကထာဝတ္ထုဂုဏသမန္နာဂတော ကလျာဏမိတ္တော, ယံ နိဿာယ အဿုတံ သုဏာတိ, သုတံ ပရိယောဒါပေတိ, ကင်္ခံ ဝိတရတိ, ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ, စိတ္တံ ပသာဒေတိ၊ ယဿ ဝါ ပန အနုသိက္ခမာနော သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, သီလေန, သုတေန, စာဂေန, ပညာယ ဝဍ္ဎတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဥပနိဿယဂေါစရော။

ကတမော အာရက္ခဂေါစရော? ဣဓ ဘိက္ခု အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝီထိံ ပဋိပန္နော ဩက္ခိတ္တစက္ခု ယုဂမတ္တဒဿာဝီ သုသံဝုတော ဂစ္ဆတိ, န ဟတ္ထိံ ဩလောကေန္တော, န အဿံ, န ရထံ, န ပတ္တိံ, န ဣတ္ထိံ, န ပုရိသံ ဩလောကေန္တော, န ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေန္တော, န အဓော ဩလောကေန္တော, န ဒိသာဝိဒိသံ ပေက္ခမာနော ဂစ္ဆတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ အာရက္ခဂေါစရော။

ကတမော ဥပနိဗန္ဓဂေါစရော? စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ယတ္ထ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ဂေါစရော သကော ပေတ္တိကော ဝိသယော? ယဒိဒံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၂), အယံ ဝုစ္စတိ ဥပနိဗန္ဓဂေါစရောတိ။ ဣတိ ဣမိနာ စ အာစာရေန ဣမိနာ စ ဂေါစရေန ဥပေတော…ပေ… သမန္နာဂတော။ တေနပိ ဝုစ္စတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ။

အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ အဏုပ္ပမာဏေသု အသဉ္စိစ္စ အာပန္နသေခိယအကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဘေဒေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿနသီလော။ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ယံကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒါယ သိက္ခတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိ ဧတ္တာဝတာ စ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဒဿိတံ။ ‘‘အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော’’တိအာဒိ ပန သဗ္ဗံ ယထာပဋိပန္နဿ တံ သီလံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၈၈။ သာတိယေသု အနဿာဝီတိ သာတဝတ္ထူသု ကာမဂုဏေသု တဏှာသန္ထဝဝိရဟိတော။ သဏှောတိ သဏှေဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတော။ ပဋိဘာနဝါတိ ပရိယတ္တိပရိပုစ္ဆာဓိဂမပဋိဘာနေဟိ သမန္နာဂတော။ န သဒ္ဓေါတိ သာမံ အဓိဂတဓမ္မံ န ကဿစိ သဒ္ဒဟတိ။ န ဝိရဇ္ဇတီတိ ခယာ ရာဂဿ ဝိရတ္တတ္တာ ဣဒါနိ န ဝိရဇ္ဇတိ။

ယေသံ ဧသာတိ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ သာတဝတ္ထူသု ကာမဂုဏေသု ဣစ္ဆာ တဏှာ။ အပ္ပဟီနာတိ သန္ထဝသမ္ပယုတ္တာ တဏှာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အပ္ပဟီနာ။ တေသံ စက္ခုတော ရူပတဏှာ သဝတီတိ ဧတေသံ စက္ခုဒွါရတော ပဝတ္တဇဝနဝီထိသမ္ပယုတ္တာ ရူပါရမ္မဏာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အာသဝတီတိ ဩကာသတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဓမ္မတော ယာဝ ဂေါတြဘူ သဝတိ။ သန္ဒတီတိ နဒီသောတံ ဝိယ အဓောမုခံ သန္ဒတိ။ ပဝတ္တတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ပဝတ္တတိ။ သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သုက္ကပက္ခေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန တဏှာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သုပ္ပဟီနာ။ တေသံ စက္ခုတော ရူပတဏှာ န သဝတိ။

သဏှေန ကာယကမ္မေန သမန္နာဂတောတိ အဖရုသေန မုဒုနာ ကာယကမ္မေန သမင်္ဂီဘူတော ဧကီဘူတော။ ဝစီကမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဏှေဟိ သတိပဋ္ဌာနေဟီတိအာဒီသု သတိပဋ္ဌာနာဒယော လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ။ ပရိယာပုဏနအတ္ထာဒိပရိပုစ္ဆာလောကိယလောကုတ္တရဓမ္မာဓိဂမဝသေန သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထာ တိဿော ပဋိဘာနပ္ပဘေဒသင်္ခါတာ ပညာ ယဿ အတ္ထိ, သော ပဋိဘာနဝါ။ တဿ ပရိယတ္တိံ နိဿာယ ပဋိဘာယတီတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပရိယာပုဏနံ အလ္လီယိတွာ ဉာဏံ ဇာယတိ ဉာဏံ အဘိမုခံ ဟောတိ။ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာတိ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကဝသေန ဝုတ္တာ။ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝသေန။ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယော ဆ စ အဘိညာယော ဝိမောက္ခန္တိကဝသေန ဝုတ္တာတိ ဉာတဗ္ဗာ။

တတ္ထ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယောတိ စတ္တာရော ဉာဏပ္ပဘေဒါတိ အတ္ထော။ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိအာသဝက္ခယပရိယောသာနာနိ အဓိကာနိ ဆ ဉာဏာနိ။ တဿာတိ ပရဿ, အတ္ထော ပဋိဘာယတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အတ္ထောတိ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလံ။ တဉှိ ယသ္မာ ဟေတုအနုသာရေန အရီယတိ အဓိဂမီယတိ ပါပုဏီယတိ, တသ္မာ အတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ။ ပဘေဒတော ပန ယံကိဉ္စိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ နိဗ္ဗာနံ ဘာသိတတ္ထော ဝိပါကော ကိရိယာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သော အတ္ထော ပဘေဒတော ဉာတော ပါကဋော ဟောတိ။ ဓမ္မောတိ သင်္ခေပတော ပစ္စယော။ သော ဟိ ယသ္မာ တံ တံ ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စ, တသ္မာ ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ။ ပဘေဒတော ပန ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု အရိယမဂ္ဂေါ ဘာသိတံ ကုသလံ အကုသလန္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သော ဓမ္မော ပဘေဒတော ဉာတော ပါကဋော ဟောတိ, တသ္မိံ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ ယာ သဘာဝနိရုတ္တိ အဗျဘိစာရီ ဝေါဟာရော, တဿ အဘိလာပေ ဘာသနေ ဥဒီရဏေ တံ လပိတံ ဘာသိတံ ဥဒီရိတံ သဘာဝနိရုတ္တိသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သာ နိရုတ္တိ ဉာတာ ပါကဋာ ဟောတိ။

ဧတ္ထ အတ္ထေ ဉာတေ အတ္ထော ပဋိဘာယတီတိ ဣဒါနိ တဿ သဒ္ဒံ အာဟရိတွာ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေ အတ္ထေ ပါကဋီဘူတေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ အတ္ထော တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိဘာယတိ ဉာဏာဘိမုခေါ ဟောတိ။ ဓမ္မေ ဉာတေ ဓမ္မော ပဋိဘာယတီတိ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေ ဓမ္မေ ပါကဋီဘူတေ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ ဓမ္မော ပဋိဘာယတိ။ နိရုတ္တိယာ ဉာတာယ နိရုတ္တိ ပဋိဘာယတီတိ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါယ နိရုတ္တိယာ ပါကဋာယ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါ နိရုတ္တိ ပဋိဘာယတိ။ ဣမေသု တီသု ဉာဏေသု ဉာဏန္တိ အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု ဣမေသု တီသု သဗ္ဗတ္ထကဉာဏမာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တေသု တီသု ဉာဏေသု ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ, ယထာဝုတ္တေသု ဝါ တေသု တီသု ဉာဏေသု ဂေါစရကိစ္စာဒိဝသေန ဝိတ္ထာရဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ။ ဣမာယ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါယာတိ ဣမာယ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ယထာဝုတ္တဝိတ္ထာရပညာယ ဥပေတော ဟောတိ။ သော ဝုစ္စတိ ပဋိဘာနဝါတိ နိဂမေန္တော အာဟ။ ယဿ ပရိယတ္တိ နတ္ထီတိ ပရိယတ္တိ နာမ ဗုဒ္ဓဝစနံ။ တဉှိ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧဝရူပါ ပရိယတ္တိ နတ္ထိ။ ပရိပုစ္ဆာ နတ္ထီတိ ပရိပုစ္ဆာ နာမ ပါဠိအဋ္ဌကထာဒီသု ဂဏ္ဌိပဒအတ္ထပဒဝိနိစ္ဆယကထာ။ ဥဂ္ဂဟိတပါဠိအာဒီသု ဟိ အတ္ထံ ကထေန္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ အဓိဂမော နတ္ထီတိ အဓိဂမော နာမ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ။ အရဟတ္တဉှိ ပတ္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ယဿ ဝုတ္တပ္ပကာရာ တိဝိဓာ သမ္ပတ္တိ နတ္ထိ။ ကိံ တဿ ပဋိဘာယိဿတီတိ ကေန ကာရဏေန တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိ။

သာမန္တိ သယမေဝ။ သယံ အဘိညာတန္တိ သယမေဝ တေန ဉာဏေန အဝဂမိတံ။ အတ္တပစ္စက္ခံ ဓမ္မန္တိ အတ္တနာ ပဋိဝိဇ္ဈိတံ ပစ္စဝေက္ခိတံ ဓမ္မံ။ န ကဿစိ သဒ္ဒဟတီတိ အတ္တပစ္စက္ခတာယ ပရေသံ န သဒ္ဒဟတိ, သဒ္ဓါယ န ဂစ္ဆတိ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒိကံ ဒွါဒသပဒိကပစ္စယာကာရဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ။ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာတိအာဒယော သံသာရနိဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ။ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒိ သစ္စဒဿနဝသေန။ ဣမေ အာသဝါတိအာဒယော အပရေန ပရိယာယေန ကိလေသဝသေန ပစ္စယဒဿနဝသေန။ ဣမေ ဓမ္မာ အဘိညေယျာတိအာဒယော အဘိညေယျပရိညေယျပဟာတဗ္ဗဘာဝေတဗ္ဗသစ္ဆိကာတဗ္ဗဓမ္မာနံ ဒဿနဝသေန။ ဆန္နံ ဖဿာယတနာနန္တိအာဒယော ဖဿာယတနာနံ ဥပ္ပတ္တိဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ အဿာဒဉ္စ ဥပဒ္ဒဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒဿနဝသေန။ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ပဉ္စဝီသတိဝိဓေန ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ, တေသု ဆန္ဒရာဂဝသေန အဿာဒဉ္စ, တေသံ ဝိပရိဏာမံ အာဒီနဝဉ္စ, နိဿရဏသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနဉ္စ။ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ အဝိဇ္ဇာဒိသမုဒယဉ္စ, အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓေ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဧဝမာဒိဒဿနဝသေန ဝုတ္တာ။ ဧတေ ဓမ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အမတောဂဓန္တိ နတ္ထိ ဧတဿ မရဏသင်္ခါတံ မတန္တိ အမတံ။ ကိလေသဝိသပဋိပက္ခတ္တာ အဂဒန္တိပိ အမတံ။ တသ္မိံ နိန္နတာယ အမတောဂဓံ။ အမတပရာယနန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အမတံ ပရံ အယနံ ဂတိ ပတိဋ္ဌာ အဿာတိ အမတပရာယနံ။ အမတပရိယောသာနန္တိ တံ အမတံ သံသာရဿ နိဋ္ဌာဘူတတ္တာ ပရိယောသာနမဿာတိ အမတပရိယောသာနံ။

၈၉။ လာဘကမျာ န သိက္ခတီတိ လာဘပတ္ထနာယ သုတ္တန္တာဒီနိ န သိက္ခတိ။ အဝိရုဒ္ဓေါ စ တဏှာယ, ရသေသု နာနုဂိဇ္ဈတီတိ ဝိရောဓာဘာဝေန စ အဝိရုဒ္ဓေါ ဟုတွာ တဏှာယ မူလရသာဒီသု ဂေဓံ နာပဇ္ဇတိ။

ကေန နု ခေါတိ လာဘပတ္ထနာယ ကာရဏစိန္တေန ပိဟဿ ပရိယေသနေ နိပါတော။ လာဘာဘိနိဗ္ဗတ္တိယာတိ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ ဝိသေသေန ဥပ္ပတ္တိယာ။ လာဘံ ပရိပါစေန္တောတိ ပစ္စယေ ပရိပါစယန္တော။

အတ္တဒမတ္ထာယာတိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာယ ပညာယ အတ္တနော ဒမနတ္ထာယ။ အတ္တသမတ္ထာယာတိ သမာဓိသမ္ပယုတ္တာယ ပညာယ အတ္တနော သမာဓာနတ္ထာယ။ အတ္တပရိနိဗ္ဗာပနတ္ထာယာတိ ဒုဝိဓေနာပိ ဉာဏေန အတ္တနော အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ခေါ အာဝုသော ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၅၉)။ အပ္ပိစ္ဆညေဝ နိဿာယာတိ ဧတ္ထ ပစ္စယအပ္ပိစ္ဆော အဓိဂမအပ္ပိစ္ဆော ပရိယတ္တိအပ္ပိစ္ဆော ဓုတင်္ဂအပ္ပိစ္ဆောတိ စတ္တာရော အပ္ပိစ္ဆာ, တေသံ နာနတ္ထံ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတံ ဧဝ, တံ အပ္ပိစ္ဆံ အလ္လီယိတွာ။ သန္တုဋ္ဌိညေဝါတိ စတူသု ပစ္စယေသု စ တိဝိဓံ သန္တောသံ အလ္လီယိတွာ, ဧတေသံ ဝိဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတောယေဝ။ သလ္လေခညေဝါတိ ကိလေသလေခနံ။ ဣဒမတ္ထိတညေဝါတိ ဣမေဟိ ကုသလဓမ္မေဟိ အတ္ထိ ဣဒမတ္ထိ, တဿ ဘာဝေါ ဣဒမတ္ထိတာ, တံ ဣဒမတ္ထိတံယေဝ နိဿာယ အလ္လီယိတွာ။

ရသောတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ မူလရသောတိ ယံကိဉ္စိ မူလံ ပဋိစ္စ နိဗ္ဗတ္တရသော။ ခန္ဓရသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အမ္ဗိလန္တိ တက္ကမ္ဗိလာဒိ။ မဓုရန္တိ ဧကန္တတော ဂေါသပ္ပိအာဒိ။ မဓု ပန ကသာဝယုတ္တံ စိရနိက္ခိတ္တံ ကသာဝံ ဟောတိ, ဖာဏိတံ ခါရိယုတ္တံ စိရနိက္ခိတ္တံ ခါရိယံ ဟောတိ။ သပ္ပိ ပန စိရနိက္ခိတ္တံ ဝဏ္ဏဂန္ဓေ ဇဟန္တမ္ပိ ရသံ န ဇဟတီတိ တဒေဝ ဧကန္တမဓုရံ။ တိတ္တကန္တိ နိမ္ဗပဏ္ဏာဒိ။ ကဋုကန္တိ သိင်္ဂိဝေရမရိစာဒိ။ လောဏိကန္တိ သာမုဒ္ဒိကလောဏာဒိ။ ခါရိကန္တိ ဝါတိင်္ဂဏကဠီရာဒိ။ လမ္ဗိကန္တိ ဗဒရာမလကကပိဋ္ဌသာလဝါဒိ။ ကသာဝန္တိ ဟရီတကာဒိ။ ဣမေ သဗ္ဗေပိ ရသာ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တာ။ တံတံဝတ္ထုကော ပနေတ္ထ ရသော စ အမ္ဗိလာဒီနိ နာမေဟိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သာဒူတိ ဣဋ္ဌရသော။ အသာဒူတိ အနိဋ္ဌရသော။ ဣမိနာ ပဒဒွယေန သဗ္ဗောပိ ရသော ပရိယာဒိန္နော။ သီတန္တိ သီတရသော။ ဥဏှန္တိ ဥဏှရသော။ ဧဝမယံ မူလရသာဒိနာ ဘေဒေန ဘိန္နောပိ ရသော လက္ခဏာဒီဟိ အဘိန္နောယေဝ။ သဗ္ဗောပိ ဟေသ ဇိဝှါပဋိဟနနလက္ခဏော, ဇိဝှါဝိညာဏဿ ဝိသယဘာဝရသော, တဿေဝ ဂေါစရပစ္စုပဋ္ဌာနော။ တေ ဇိဝှဂ္ဂေန ရသဂ္ဂါနီတိ ဧတေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပသာဒဇိဝှဂ္ဂေန ဥတ္တမရသာနိ။ ပရိယေသန္တာတိ ဂဝေသမာနာ။ အာဟိဏ္ဍန္တီတိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရန္တိ။ တေ အမ္ဗိလံ လဘိတွာ အနမ္ဗိလံ ပရိယေသန္တီတိ တက္ကာဒိအမ္ဗိလံ လဒ္ဓါ အနမ္ဗိလံ ဂဝေသန္တိ။ ဧဝံ သဗ္ဗံ ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇိတံ။

ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတီတိ ပဋိသင်္ခါနပညာယ ဇာနိတွာ ဥပါယေန အာဟာရံ အာဟာရေတိ။ ဣဒါနိ ဥပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ နေဝ ဒဝါယာတိ ဒဝတ္ထာယ န အာဟာရေတိ။ တတ္ထ နဋလင်္ဃကာဒယော ဒဝတ္ထာယ အာဟာရေန္တိ နာမ။ ယဉှိ ဘောဇနံ ဘုတ္တဿ နစ္စဂီတကဗ္ဗသိလောကသင်္ခါတော ဒဝေါ အတိရေကတရေန ပဋိဘာတိ, တံ ဘောဇနံ အဓမ္မေန ဝိသမေန ပရိယေသိတွာ တေ အာဟာရေန္တိ။ အယံ ပန ဘိက္ခု န ဧဝမာဟာရေတိ။

န မဒါယာတိ မာနမဒပုရိသမဒါနံ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ။ တတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ မဒတ္ထာယ အာဟာရေန္တိ နာမ။ တေ ဟိ အတ္တနော မာနမဒပုရိသမဒါနံ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ ပိဏ္ဍရသဘောဇနာဒီနိ ပဏီတဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇန္တိ။ အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ နာဟာရေတိ။

န မဏ္ဍနာယာတိ သရီရမဏ္ဍနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ။ တတ္ထ ရူပူပဇီဝိနိယော မာတုဂါမာ အန္တေပုရိကာဒယော စ သပ္ပိဖာဏိတာဒီနိ ပိဝန္တိ, သိနိဒ္ဓမုဒုမဒ္ဒဝဘောဇနံ အာဟာရေန္တိ။ ဧဝံ နော အင်္ဂလဋ္ဌိ သုသဏ္ဌိတာ ဘဝိဿတိ, သရီရေ ဆဝိဝဏ္ဏော ပသန္နော ဘဝိဿတီတိ။ အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ န အာဟာရေတိ။

န ဝိဘူသနာယာတိ သရီရေ မံသဝိဘူသနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ။ တတ္ထ နိဗ္ဗုဒ္ဓမလ္လမုဋ္ဌိကမလ္လစေဋကာဒယော သုသိနိဒ္ဓေဟိ မစ္ဆမံသာဒီဟိ သရီရံ ပီဏေန္တိ ‘‘ဧဝံ နော မံသံ ဥဿဒံ ဘဝိဿတိ ပဟာရသဟနတ္ထာယာ’’တိ။ အယံ ပန ဘိက္ခု ဧဝံ သရီရေ မံသဝိဘူသနတ္ထာယ န အာဟာရေတိ။

ယာဝဒေဝါတိ အာဟာရာဟရဏပယောဇနဿ ပရိစ္ဆေဒနိယမဒဿနံ။ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာတိ ဣမဿ စတုမဟာဘူတိကဿ ကရဇကာယဿ ဌပနတ္ထာယ အာဟာရေတိ, ဣဒမဿ အာဟာရာဟရဏေ ပယောဇနန္တိ အတ္ထော။ ယာပနာယာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယယာပနတ္ထာယ အာဟာရေတိ။ ဝိဟိံသူပရတိယာတိ ဝိဟိံသာ နာမ အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကခုဒ္ဒါ, တဿာ ဥပရတိယာ ဝူပသမနတ္ထာယ အာဟာရေတိ။ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာတိ ဗြဟ္မစရိယံ နာမ တိဿော သိက္ခာ သကလသာသနံ, တဿ အနုဂ္ဂဏှတ္ထာယ အာဟာရေတိ။

ဣတီတိ ဥပါယနိဒဿနံ, ဣမိနာ ဥပါယေနာတိ အတ္ထော။ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမီတိ ပုရာဏဝေဒနံ နာမ အဘုတ္တပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ, တံ ပဋိဟနိဿာမီတိ အာဟာရေတိ။ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ နဝဝေဒနာ နာမ အတိဘုတ္တပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ, န တံ ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ အာဟာရေတိ။ အထ ဝါ နဝဝေဒနာ နာမ ဘုတ္တပစ္စယာ န ဥပ္ပဇ္ဇနကဝေဒနာ, တဿာ အနုပ္ပန္နာယ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထမေဝ အာဟာရေတိ။

ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီတိ ယာပနာ စ မေ ဘဝိဿတိ။ အနဝဇ္ဇတာ စာတိ ဧတ္ထ အတ္ထိ သာဝဇ္ဇံ, အတ္ထိ အနဝဇ္ဇံ။ တတ္ထ အဓမ္မိကပရိယေသနာ အဓမ္မိကပဋိဂ္ဂဟဏံ အဓမ္မေန ပရိဘောဂေါတိ ဣဒံ သာဝဇ္ဇံ နာမ။ ဓမ္မေန ပန ပရိယေသိတွာ ဓမ္မေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ အနဝဇ္ဇံ နာမ။ ဧကစ္စော အနဝဇ္ဇေယေဝ သာဝဇ္ဇံ ကရောတိ, ‘‘လဒ္ဓံ မေ’’တိ ကတွာ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဘုဉ္ဇတိ, တံ ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ ကိလမတိ, သကလဝိဟာရေ ဘိက္ခူ တဿ သရီရပဋိဇဂ္ဂနဘေသဇ္ဇပရိယေသနာဒီသု ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တိ, ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အသုကဿ နာမ ဥဒရံ ဥဒ္ဓုမာတ’’န္တိအာဒိံ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဧသ နိစ္စကာလမ္ပိ ဧဝံ ပကတိကောယေဝ, အတ္တနော ကုစ္ဆိပ္ပမာဏံ နာမ န ဇာနာတီ’’တိ နိန္ဒန္တိ ဂရဟန္တိ။ အယံ အနဝဇ္ဇေယေဝ သာဝဇ္ဇံ ကရောတိ နာမ။ ဧဝံ အကတွာ ‘‘အနဝဇ္ဇတာ စ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟာရေတိ။

ဖာသုဝိဟာရော စာတိ ဧတ္ထာပိ အတ္ထိ ဖာသုဝိဟာရော, အတ္ထိ န ဖာသုဝိဟာရော။ တတ္ထ အာဟရဟတ္ထကော အလံသာဋကော တတြဝဋ္ဋကော ကာကမာသကော ဘုတ္တဝမိတကောတိ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဇနံ န ဖာသုဝိဟာရော နာမ။ ဧတေသု ဟိ အာဟရဟတ္ထကော နာမ ဗဟုံ ဘုဉ္ဇိတွာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အာဟရ ဟတ္ထ’’န္တိ ဝဒတိ။ အလံသာဋကော နာမ အစ္စုဒ္ဓုမာတကုစ္ဆိတာယ ဥဋ္ဌိတောပိ သာဋကံ နိဝါသေတုံ န သက္ကောတိ။ တတြဝဋ္ဋကော နာမ ဥဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော တတြေဝ ပရိဝဋ္ဋတိ။ ကာကမာသကော နာမ ယထာ ကာကေဟိ အာမသိတုံ သက္ကောတိ, ဧဝံ ယာဝ မုခဒွါရာ အာဟာရေတိ။ ဘုတ္တဝမိတကော နာမ မုခေန သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ဝမတိ။ ဧဝံ အကတွာ ‘‘ဖာသုဝိဟာရော စ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟာရေတိ။ ဖာသုဝိဟာရော နာမ စတူဟိ ပဉ္စဟိ အာလောပေတိ ဦနူဒရတာ။ ဧတ္တကဉှိ ဘုဉ္ဇိတွာ ပါနီယံ ပိဝတော စတ္တာရော ဣရိယာပထာ သုခေန ပဝတ္တန္တိ။ တသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ ဧဝမာဟ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၉၈၃၊ မိ။ ပ။ ၆။၅။၁၀)၊

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အင်္ဂါနိ သမောဓာနေတဗ္ဗာနိ။ နေဝ ဒဝါယာတိ ဟိ ဧကံ အင်္ဂံ, န မဒါယာတိ ဧကံ, န မဏ္ဍနာယာတိ ဧကံ, န ဝိဘူသနာယာတိ ဧကံ, ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယာတိ ဧကံ, ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာတိ ဧကံ, ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ ဧကံ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီတိ ဧကံ အင်္ဂံ, အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသုဝိဟာရော စာတိ အယမေတ္ထ ဘောဇနာနိသံသော။

မဟာသိဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဟေဋ္ဌာ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ပဋိက္ခေပေါ နာမ, ဥပရိ ပန အဋ္ဌင်္ဂါနိ သမောဓာနေတဗ္ဗာနီ’’တိ။ တတ္ထ ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာတိ ဧကံ အင်္ဂံ, ယာပနာယာတိ ဧကံ, ဝိဟိံသူပရတိယာတိ ဧကံ, ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယာတိ ဧကံ, ဣတိ ပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမီတိ ဧကံ, နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ ဧကံ, ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတီတိ ဧကံ, အနဝဇ္ဇတာ စာတိ ဧကံ, ဖာသုဝိဟာရော ပန ဘောဇနာနိသံသောတိ။ ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ။

၉၀။ ဥပေက္ခကောတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ သမန္နာဂတော။ သတောတိ ကာယာနုပဿနာဒိသတိယုတ္တော။

ဥပေက္ခကောတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ သမန္နာဂတောတိ ဧတ္ထ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဓမ္မော နာမ ကောတိ? ဉာဏာဒယော။ ‘‘ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ ကိရိယတော စတ္တာရိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ, ‘‘သတတဝိဟာရော’’တိ ဝုတ္တေ အဋ္ဌ မဟာစိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ, ‘‘ရဇ္ဇနဒုဿနံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒသ စိတ္တာနိ လဗ္ဘန္တိ။ သောမနဿံ အာသေဝနဝသေန လဗ္ဘတိ။ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကာရဏဝသေန စက္ခူတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿနသမတ္ထေန စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ။ ပေါရာဏာ ပနာဟု – စက္ခု ရူပံ န ပဿတိ အစိတ္တကတ္တာ, စိတ္တမ္ပိ န ပဿတိ အစက္ခုကတ္တာ။ ဒွါရာရမ္မဏသံဃဋ္ဋနေန ပန ပသာဒဝတ္ထုကေန စိတ္တေန ပဿတိ။ ဤဒိသေသု ပန ဌာနေသု ‘‘ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ သသမ္ဘာရကထာ နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာတိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော။

နေဝ သုမနော ဟောတီတိ လောဘုပ္ပတ္တိဝသေန ဆန္ဒရာဂုပ္ပတ္တိဝသေန သောမနဿော န ဟောတိ။ န ဒုမ္မနောတိ ပဋိဃုပ္ပတ္တိဝသေန ဒုဋ္ဌစိတ္တော န ဟောတိ။ ဥပေက္ခကောတိ ဥပပတ္တိတော ဣက္ခကော ဟောတိ, အပက္ခပတိတော ဟုတွာ ဣရိယာပထံ ပဝတ္တေတိ။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိမာ ဉာဏသမ္ပန္နော။ မနာပံ နာဘိဂိဇ္ဈတီတိ မနဝဍ္ဎနကံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာဘိဂိဇ္ဈတိ န ပတ္ထေတိ။ နာဘိဟံသတီတိ န တုဿတိ။ န ရာဂံ ဇနေတီတိ တတ္ထ တတ္ထ ရဉ္ဇနံ န ဥပ္ပါဒေတိ။ တဿ ဌိတောဝ ကာယော ဟောတီတိ တဿ ခီဏာသဝဿ စက္ခာဒိကာယော ကမ္ပာရဟိတတ္တာ ဌိတော နိစ္စလော ဟောတိ။ အမနာပန္တိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏံ။ န မင်္ကု ဟောတီတိ ဒေါမနဿိတော န ဟောတိ။ အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ကောဓဝသေန ဌိတမနော န ဟောတိ။ အလီနမနသောတိ အလီနစိတ္တော။ အဗျာပန္နစေတသောတိ ဗျာပါဒရဟိတစိတ္တော။

ရဇနီယေ န ရဇ္ဇတီတိ ရဇနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ န ရာဂံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဒုဿနီယေ န ဒုဿတီတိ ဒေါသုပ္ပါဒေ ဝတ္ထုသ္မိံ န ဒေါသံ ဥပ္ပါဒေတိ။ မောဟနီယေ န မုယှတီတိ မောဟနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ န မောဟံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ကောပနီယေ န ကုပ္ပတီတိ ကောဓနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ န စလတိ။ မဒနီယေ န မဇ္ဇတီတိ မဒနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ န သံသီဒတိ။ ကိလေသနီယေ န ကိလိဿတီတိ ဥပတပနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ န ဥပတပ္ပတိ။ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တောတိ ရူပါရမ္မဏေ စက္ခုဝိညာဏေန ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တော။ သုတေ သုတမတ္တောတိ သဒ္ဒါယတနေ သောတဝိညာဏေန သုတေ သုတမတ္တော။ မုတေ မုတမတ္တောတိ ဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏေန ပါပုဏိတွာ ဂဟိတေ ဂဟိတမတ္တော။ ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တောတိ မနောဝိညာဏေန ဉာတေ ဉာတမတ္တော။ ဒိဋ္ဌေ န လိမ္ပတီတိ စက္ခုဝိညာဏေန ဒိဋ္ဌေ ရူပါရမ္မဏေ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပေန န လိမ္ပတိ။ ဒိဋ္ဌေ အနူပယောတိ ရူပါရမ္မဏေ နိတ္တဏှော ဟောတိ။ အနပါယောတိ အပဒုဋ္ဌစိတ္တော။

သံဝိဇ္ဇတီတိ လဗ္ဘတိ။ ပဿတီတိ ဩလောကေတိ။ ဆန္ဒရာဂေါတိ သိနေဟော။ ရူပါရာမန္တိ ရူပံ အာရာမံ အဿာတိ ရူပါရာမံ။ ရူပေ ရတန္တိ ရူပရတံ။ ရူပေ သန္တုဋ္ဌီတိ ရူပသမ္မုဒိတံ။

ဒန္တံ နယန္တိ သမိတိန္တိ ဥယျာနကီဠာမဏ္ဍလာဒီသု မဟာဇနမဇ္ဈံ ဂစ္ဆန္တာ ဒန္တမေဝ ဂေါဏဇာတိံ ဝါ အဿဇာတိံ ဝါ ယာနေ ယောဇေတွာ နယန္တိ။ ရာဇာတိ တထာရူပါနေဝ ဌာနာနိ ဂစ္ဆန္တော ရာဇာပိ ဒန္တမေဝ အဘိရုဟတိ။ မနုဿေသူတိ မနုဿေသုပိ စတူဟိ အရိယမဂ္ဂေဟိ ဒန္တော နိဗ္ဗိသေဝနောဝ သေဋ္ဌော။ ယောတိဝါကျန္တိ ယော ဧဝရူပံ အတိက္ကမဝစနံ ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနမ္ပိ တိတိက္ခတိ န ပဋိပ္ဖန္ဒတိ န ဝိဟညတိ, ဧဝရူပေါ ဒန္တော သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော။

အဿတရာတိ ဝဠဝါယ ဂဒြဘေန ဇာတာ။ အာဇာနီယာတိ ယံ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေတိ, တဿ ခိပ္ပံ ဇာနနသမတ္ထာ။ သိန္ဓဝါတိ သိန္ဓဝရဋ္ဌေ ဇာတာ အဿာ။ မဟာနာဂါတိ ကုဉ္ဇရသင်္ခါတာ မဟာဟတ္ထိနော။ အတ္တဒန္တောတိ ဧတေ အဿတရာ ဝါ အာဇာနီယာ ဝါ သိန္ဓဝါ ဝါ ကုဉ္ဇရာ ဝါ ဝရာ ဒန္တာ, န အဒန္တာ။ ယော ပန စတုမဂ္ဂသင်္ခါတေန အတ္တဒန္တေန ဒန္တတာယ အတ္တဒန္တော နိဗ္ဗိသေဝနော, အယံ တတောပိ ဝရံ, သဗ္ဗေဟိပိ ဧတေဟိ ဥတ္တရိတရောတိ အတ္ထော။

န ဟိ ဧတေဟိ ယာနေဟီတိ ယာနိ ဧတာနိ ဟတ္ထိယာနာဒိယာနာနိ, န ဟိ ဧတေဟိ ယာနေဟိ ကောစိ ပုဂ္ဂလော သုပိနန္တေနပိ အဂတပုဗ္ဗတ္တာ ‘‘အဂတ’’န္တိ သင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနဒိသံ, တံ ဌာနံ ဂစ္ဆေယျ။ ယထာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဣန္ဒြိယဒမေန ဒန္တေန အပရဘာဂေ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ သုဒန္တေန ဒန္တော နိဗ္ဗိသေဝနော သပ္ပညော ပုဂ္ဂလော တံ အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ, ဒန္တဘူမိံ ပါပုဏာတိ။ တသ္မာ အတ္တဒမနမေဝ ဝရန္တိ အတ္ထော။

ဝိဓာသု န ဝိကမ္ပန္တီတိ သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိအာဒီသု မာနဝိဓာသု န စလန္တိ နပ္ပဝေဓန္တိ။ ဝိပ္ပမုတ္တာ ပုနဗ္ဘဝါတိ ပုနဗ္ဘဝပဋိသန္ဓိယာ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိတော သုဋ္ဌု မုတ္တာ မုဉ္စိတွာ ဌိတာ။ ဒန္တဘူမိမနုပ္ပတ္တာတိ ဧကန္တဒမနံ အရဟတ္တဖလဘူမိံ ပါပုဏိတွာ ဌိတာ။ တေ လောကေ ဝိဇိတာဝိနောတိ တေ အရဟန္တော သတ္တလောကေ ဝိဇိတဝိဇယာ ဝိဇိတဝန္တော နာမ ဟောန္တိ။

ယသ္မာ စ ဘာဝိတိန္ဒြိယော နိဗ္ဘယော နိဗ္ဗိကာရော ဒန္တော ဟောတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယဿိန္ဒြိယာနီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယဿ စက္ခာဒီနိ ဆဠိန္ဒြိယာနိ ဂေါစရဘာဝနာယ အနိစ္စာဒိတိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝါသနာဘာဝနာယ သတိသမ္ပဇညဂန္ဓံ ဂါဟာပေတွာ ဘာဝိတာနိ, တာနိ စ ခေါ အဇ္ဈတ္တဂေါစရဘာဝနာယ, ဧဝံ ပန ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗလောကေတိ ယတ္ထ ယတ္ထ ဣန္ဒြိယာနံ ဝေကလ္လတာ ဝေကလ္လတော ဝါ သမ္ဘဝေါ, တတ္ထ နာဘိဇ္ဈာဒိဝသေန ဘာဝိတာနီတိ ဧဝံ နိဗ္ဗိဇ္ဈ ဉတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဣမံ ပရဉ္စ လောကံ သကသန္တတိခန္ဓလောကံ ပရသန္တတိခန္ဓလောကဉ္စ ဒန္တမရဏံ မရိတုကာမော ကာလံ ကင်္ခတိ, ဇီဝိတက္ခယကာလံ အာဂမေတိ ပတိမာနေတိ, န ဘာယတိ မရဏဿ။ ယထာဟ –

‘‘မရဏေ မေ ဘယံ နတ္ထိ, နိကန္တိ နတ္ထီ ဇီဝိတေ’’။ (ထေရဂါ။ ၂၀)၊

‘‘နာဘိကင်္ခါမိ မရဏံ, နာဘိကင်္ခါမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပတိမာနေမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၆၀၆, ၆၅၄, ၁၀၀၂၊ မိ။ ပ။ ၂။၂။၄ ထောကံ ဝိသဒိသံ)၊

ဘာဝိတော သ ဒန္တောတိ ဧဝံ ဘာဝိတိန္ဒြိယော သော ဒန္တော။

၉၁။ နိဿယတာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယာ။ ဉတွာ ဓမ္မန္တိ အနိစ္စာဒီဟိ အာကာရေဟိ ဓမ္မံ ဇာနိတွာ။ အနိဿိတောတိ ဧဝံ တေဟိ နိဿယေဟိ အနိဿိတော။ တေန အညတြ ဓမ္မဉာဏာ နတ္ထိ နိဿယာနံ အဘာဝေါတိ ဒီပေတိ။ ဘဝါယ ဝိဘဝါယ ဝါတိ သဿတာယ ဥစ္ဆေဒါယ ဝါ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနော။

၉၂။ တံ ဗြူမိ ဥပသန္တောတိ တံ ဧဝရူပံ ဧကေကဂါထာယ ဝုတ္တံ ဥပသန္တောတိ ကထေမိ။ အတရီ သော ဝိသတ္တိကန္တိ သော ဣမံ ဝိသတာဒိဘာဝေန ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတံ မဟာတဏှံ အတရိ။

အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ရာဂေါ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထောတိ သယံ ဂဟိတဒိဋ္ဌိယာ ရဉ္ဇနသင်္ခါတော ရာဂေါ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော။ ပရဝါဒေသု အာဃာတော အပ္ပစ္စယောတိ ပရေသံ ဝါဒပဋိဝါဒေသု ကောပေါ စ အတုဋ္ဌာကာရော စ ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော။ အတ္တနော သီလံ ဝါ ဝတံ ဝါတိ သယံ ဂဟိတမေထုနဝိရတိသင်္ခါတံ သီလံ ဝါ ဂေါဝတာဒိဝတံ ဝါ။ သီလဗ္ဗတံ ဝါတိ တဒုဘယံ ဝါ။ ပရာမာသောတိ ဣမိနာ သုဒ္ဓီတိအာဒိဝသေန ပရတော အာမသတိ။ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထောတိ သယံ ဂဟိတဒိဋ္ဌိံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ (ဥဒါ။ ၅၄၊ မ။ နိ။ ၃။၂၇, ၃၀၁) အယောနိသော အဘိနိဝေသော ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသော ကာယဂန္ထော။ ဂန္ထာ တဿ န ဝိဇ္ဇန္တီတိ တဿ ခီဏာသဝဿ ဒွေ ဒိဋ္ဌိဂန္ထာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန န သန္တိ။ ဗျာပါဒေါ ကာယဂန္ထော အနာဂါမိမဂ္ဂေန။ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော အရဟတ္တမဂ္ဂေန။

၉၃။ ဣဒါနိ တမေဝ ဥပသန္တံ ပသံသန္တော အာဟ ‘‘န တဿ ပုတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိ။ တတ္ထ ပုတ္တာ အတြဇာဒယော စတ္တာရော။ ဧတ္ထ စ ပုတ္တပရိဂ္ဂဟာဒယော ပုတ္တာဒိနာမေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေ ဟိဿ န ဝိဇ္ဇန္တိ, တေသံ ဝါ အဘာဝေန ပုတ္တာဒယော န ဝိဇ္ဇန္တီတိ။ အတ္တာတိ ‘‘အတ္တာ အတ္ထီ’’တိ ဂဟိတာ သဿတဒိဋ္ဌိံ နတ္ထိ။ နိရတ္တာတိ ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဂဟိတာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ။

နတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ နတ္ထိ။ မုဉ္စိတဗ္ဗံ နတ္ထီတိ မောစေတဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ယဿ နတ္ထိ ဂဟိတန္တိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဂဟိတံ န ဝိဇ္ဇတိ။ တဿ နတ္ထိ မုဉ္စိတဗ္ဗန္တိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ မုဉ္စိတဗ္ဗံ န ဝိဇ္ဇတိ။ ဂါဟမုဉ္စနသမတိက္ကန္တောတိ ဂဟဏဉ္စ မောစနဉ္စ ဝီတိဝတ္တော။ ဝုဒ္ဓိပရိဟာနိဝီတိဝတ္တောတိ ဝုဍ္ဎိဉ္စ ဟာနိဉ္စ အတိက္ကန္တော။

၉၄။ ယေန နံ ဝဇ္ဇုံ ပုထုဇ္ဇနာ, အထော သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ယေန တံ ရာဂါဒိနာ ဝဇ္ဇေန ပုထုဇ္ဇနာ သဗ္ဗေပိ ဒေဝမနုဿာ ဣတောဝ ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ ရတ္တောတိ ဝါ ဒုဋ္ဌောတိ ဝါ ဝဒေယျုံ။ တံ တဿ အပုရက္ခတန္တိ တံ ရာဂါဒိဝဇ္ဇံ တဿ အရဟတော အပုရက္ခတံ။ တသ္မာ ဝါဒေသု နေဇတီတိ တံကာရဏာ နိန္ဒာဝစနေသု န ကမ္ပတိ။

နေဇတီတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ န ဣဉ္ဇတီတိ စလနံ န ကရောတိ။ န စလတီတိ န တတ္ထ နမတိ။ န ဝေဓတီတိ ကမ္ပေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ န ဖန္ဒတိ။ နပ္ပဝေဓတီတိ န ကမ္ပတိ။ န သမ္ပဝေဓတီတိ န ပရိဝတ္တတိ။

၉၅။ န ဥဿေသု ဝဒတေတိ ဝိသိဋ္ဌေသု အတ္တာနံ အန္တောကတွာ ‘‘အဟံ ဝိသိဋ္ဌော’’တိ အတိမာနဝသေန န ဝဒတိ။ ဧသ နယော ဣတရေသု ဒွီသု။ ကပ္ပံ နေတိ အကပ္ပိယောတိ သော ဧဝရူပေါ ဒုဝိဓမ္ပိ ကပ္ပံ န ဧတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ အကပ္ပိယော, ပဟီနကပ္ပေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမိဿာပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနောဝ။

၉၆။ သကန္တိ မယှန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတံ။ အသတာ စ န သောစတီတိ အဝိဇ္ဇမာနာဒိနာ အသတာ စ န သောစတိ။ ဓမ္မေသု စ န ဂစ္ဆတီတိ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဆန္ဒာဒိဝသေန န ဂစ္ဆတိ။ သ ဝေ သန္တောတိ ဝုစ္စတီတိ သော ဧဝရူပေါ နရုတ္တမော ‘‘သန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣမိဿာပိ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနောဝ။ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ အဟောသိ, သောတာပန္နာဒီနံ ဂဏနာ နတ္ထီတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

ပုရာဘေဒသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၇။ ဧကာဒသမေ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ကုတောပဟူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါတိ ကလဟော စ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဝိဝါဒေါ စာတိ ဣမေ ကုတော ဇာတာ။ ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရာ စာတိ ပရိဒေဝသောကာ စ သဟမစ္ဆရာ စ ကုတော ပဟူတာ။ မာနာတိမာနာ သဟပေသုဏာ စာတိ မာနာ စ အတိမာနာ စ ပေသုဏာ စ ကုတော ပဟူတာ။ တေတိ တေ သဗ္ဗေပိ အဋ္ဌ ကိလေသဓမ္မာ။ တဒိင်္ဃ ဗျူဟီတိ တံ မယာ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဗြူဟိ, ယာစာမိ တံ အဟန္တိ။ ယာစနတ္ထော ဟိ ဣင်္ဃာတိ နိပါတော။

ဧကေန အာကာရေနာတိ ဧကေန ကာရဏေန။ အပရေန အာကာရေနာတိ အပရေန ကာရဏေန။ အာဂါရိကာ ဒဏ္ဍပသုတာတိ ဂဟပတိနော ဝိဟေသမာနာ။ ပဗ္ဗဇိတာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တာတိ အနဂါရိကာ သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု အညတရံ အာပဇ္ဇမာနာ။

ကုတောပဟူတာတိ ကုတောဘူတာ။ ကုတောဇာတာတိ ကုတော ပဋိလဒ္ဓဘာဝါ။ ကုတောသဉ္ဇာတာတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ ကုတောနိဗ္ဗတ္တာတိ ကုတော နိဗ္ဗတ္တလက္ခဏံ ပတ္တာ။ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘ကုတောအဘိနိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကုတောပါတုဘူတာတိ ကုတောပါကဋီဘူတာ။ ကိံ နိဒါနာတိအာဒီသု အတ္တနော ဖလံ နိဒေတီတိ နိဒါနံ။ ဧတသ္မာ ဖလံ သမုဒေတီတိ သမုဒယော။ ဧတသ္မာ ဖလံ ဇာယတီတိ ဇာတိ။ ဧတသ္မာ ဖလံ ပဘဝတီတိ ပဘဝေါ။ မူလံ ပုစ္ဆတီတိ ကလဟဿ ကာရဏံ ပုစ္ဆတိ။ ကာရဏဉှိ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန မူလံ။ အတ္တနော ဖလနိပ္ဖါဒနတ္ထံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတိ ဟေတု။ ‘‘ဟန္ဒ နံ ဂဏှထာ’’တိ ဒဿေန္တံ ဝိယ အတ္တနော ဖလံ နိဒေတီတိ နိဒါနံ။ ဧတသ္မာ ဖလံ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘဝေါ။ ပဘဝတိ ဖလံ ဧတသ္မာတိ ပဘဝေါ။ သမုဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ ဖလံ, ဧတေန ဝါ သမုဋ္ဌာတီတိ သမုဋ္ဌာနံ။ အတ္တနော ဖလံ အာဟရတီတိ အာဟာရော။ အပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဋ္ဌေန အတ္တနော ဖလံ အာရမေတီတိ အာရမ္မဏံ။ ဧတံ ပဋိစ္စ အပဋိက္ခိပိတွာ ဖလံ ဧတိ ပဝတ္တတီတိ ပစ္စယော။ ဧတသ္မာ ဖလံ သမုဒေတီတိ သမုဒယောတိ ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တံ သန္ဓာယ ‘‘ကလဟဿ စ ဝိဝါဒဿ စ မူလံ ပုစ္ဆတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဒေသနာ ဝုတ္တာ။

၉၈။ ပိယပ္ပဟူတာတိ ပိယဝတ္ထုတော ဇာတာ။ မစ္ဆေရယုတ္တာ ကလဟာ ဝိဝါဒါတိ ဣမိနာ ကလဟဝိဝါဒါဒီနံ န ကေဝလံ ပိယဝတ္ထုမေဝ, မစ္ဆရိယမ္ပိ ပစ္စယံ ဒဿေတိ။ ကလဟဝိဝါဒသီသေန စေတ္ထ သဗ္ဗေပိ တေ ဓမ္မာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယထာ စ ဧတေသံ မစ္ဆရိယံ, တထာ ပေသုဏာနဉ္စ ဝိဝါဒံ။ တေနာဟ ‘‘ဝိဝါဒဇာတေသု စ ပေသုဏာနီ’’တိ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ။

၉၉။ ပိယာ သု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာ, ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တိ လောကေတိ ‘‘ပိယပ္ပဟူတာ ကလဟာ’’တိ ယေ ဧတ္ထ ဝုတ္တာ, တေ ပိယာ လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနာ, န ကေဝလဉ္စ ပိယာ, ယေ စာပိ ခတ္တိယာဒယော လောကေ ဝိစရန္တိ လောဘဟေတု လောဘေနာဘိဘူတာ ဝိစရန္တိ, တေသံ သော လောဘော စ ကုတောနိဒါနောတိ ဒွေ အတ္ထေ ဧကာယ ပုစ္ဆာယ ပုစ္ဆတိ။ ကုတောနိဒါနာတိ စေတ္ထ ကိံနိဒါနာ ကိံဟေတုကာတိ ပစ္စတ္တဝစနဿ တောအာဒေသော ဝေဒိတဗ္ဗော, သမာသေ စဿ လောပါဘာဝေါ။ အထ ဝါ နိဒါနာတိ ဇာတာ, ဥပ္ပန္နာတိ အတ္ထော။ တသ္မာ ကုတော ဇာတာ ကုတော ဥပ္ပန္နာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာသာ စ နိဋ္ဌာ စာတိ အာသာ စ တဿာ အာသာယ သမိဒ္ဓိ စ။ ယေ သမ္ပရာယာယ နရဿ ဟောန္တီတိ ယေ နရဿ သမ္ပရာယာယ ဟောန္တိ, ပရာယနာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧကာ ဧဝါယမ္ပိ ပုစ္ဆာ။

ဒီပါ ဟောန္တီတိ ပတိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ။ သရဏာ ဟောန္တီတိ ဒုက္ခနာသနာ ဟောန္တိ။ နိဋ္ဌာပရာယနာ ဟောန္တီတိ သမိဒ္ဓိပရာယနာ ဟောန္တိ။

၁၀၀။ ဆန္ဒာနိဒါနာနီတိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဆန္ဒနိဒါနာနိ။ ယေ စာပိ လောဘာ ဝိစရန္တီတိ ယေ စာပိ ခတ္တိယာဒယော လောဘာ ဝိစရန္တိ, တေသံ လောဘောပိ ဆန္ဒနိဒါနောတိ ဒွေပိ အတ္ထေ ဧကတော ဝိဿဇ္ဇေတိ။ ဣတောနိဒါနာတိ ဆန္ဒနိဒါနာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဣတောနိဒါနာ’’တိ ဟိ ဆန္ဒံ သန္ဓာယာဟ။ ဆန္ဒနိဒါနာ ဟိ လောဘာဒယော။ ‘‘ဣတောနိဒါနာ’’တိ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ စေတ္ထ ‘‘ကုတောနိဒါနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အာသာယ သမိဒ္ဓိ ဝုစ္စတိ နိဋ္ဌာတိ အဇ္ဈာသယနိဗ္ဗတ္တိပဋိလာဘော ကထီယတိ။

၁၀၁။ ဝိနိစ္ဆယာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယာ။ ယေ စာပိ ဓမ္မာ သမဏေန ဝုတ္တာတိ ယေ စ အညေပိ ကောဓာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တာ, တထာရူပါ ဝါ အကုသလာ ဓမ္မာ ဗုဒ္ဓသမဏေန ဝုတ္တာ, တေ ကုတောပဟူတာတိ။

အညဇာတိကာတိ အညသဘာဝါ။ အညဝိဟိတကာတိ အညေနာကာရေန ဌိတာ။ သမိတပါပေနာတိ နိဗ္ဗာပိတပါပေန။ ဗာဟိတပါပဓမ္မေနာတိ ပဟီနလာမကဓမ္မေန။ ဘိန္နကိလေသမူလေနာတိ ကိလေသမူလာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဌိတေန။ သဗ္ဗာကုသလမူလဗန္ဓနာ ပမုတ္တေနာတိ ဒွါဒသအကုသလဗန္ဓနံ မောစေတွာ ဌိတေန။ ဝုတ္တာတိ ကထိတာ။ ပဝုတ္တာတိ ပကာရေန ကထိတာ။

၁၀၂။ တမူပနိဿာယ ပဟောတိ ဆန္ဒောတိ တံ သုခဒုက္ခဝေဒနံ တဒုဘယဝတ္ထုသင်္ခါတံ သာတာသာတံ ဥပနိဿာယ သံယောဂဝိယောဂပတ္ထနာဝသေန ဆန္ဒော ပဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဆန္ဒော နု လောကသ္မိံ ကုတောနိဒါနော’’တိ အယံ ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ။ ရူပေသု ဒိသွာ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာတိ ရူပေသု ဝယဉ္စ ဥပ္ပါဒဉ္စ ဒိသွာ။ ဝိနိစ္ဆယံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေတိ အပါယာဒိကေ လောကေ အယံ ဇန္တု ဘောဂါဓိဂမတ္ထံ တဏှာဝိနိစ္ဆယံ ‘‘အတ္တာ မေ ဥပ္ပန္နော’’တိအာဒိနာ နယေန ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယဉ္စ ကုရုတေ။ ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဝိနိစ္ဆယာ စာပိ ကုတောပဘူတာ’’တိ အယံ ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ။

သာတာသာတံ နိဿာယာတိ မဓုရဉ္စ အမဓုရဉ္စ ဥပနိဿယံ ကတွာ။ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌန္တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ အနိဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ။

သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂန္တိ ဧတ္ထ သုရာတိ ပိဋ္ဌသုရာ ပူဝသုရာ ဩဒနသုရာ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စ သုရာ။ မေရယန္တိ ပုပ္ဖါသဝေါ ဖလာသဝေါ မဓွာသဝေါ ဂုဠာသဝေါ သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စ အာသဝါ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ မဒကရဏဝသေန မဇ္ဇံ။ ပမာဒဋ္ဌာနန္တိ ပမာဒကာရဏံ, ယာယ စေတနာယ တံ မဇ္ဇံ ပိဝတိ, တဿေတံ အဓိဝစနံ။ အနုယောဂန္တိ တံ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာနုယောဂံ အနုအာယောဂံ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ။ ယသ္မာ စ ပန တံ အနုယုတ္တဿ မေ ဥပ္ပန္နာ စေဝ ဘောဂါ ပရိဟာယန္တိ, အနုပ္ပန္နာ စ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ‘‘မေ ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ခီဏဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဇာနာတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။ ဝိကာလဝိသိခါစရိယာနုယောဂန္တိ အဝေလာယ ဝိသိခါသု စရိယာနုယုတ္တံ။ သမဇ္ဇာဘိစရဏန္တိ နစ္စာဒိဒဿနဝသေန သမဇ္ဇာဘိဂမနံ။ အာလသျာနုယောဂန္တိ ကာယာလသိယတာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တတံ။ အပါယမုခါနိ န သေဝတီတိ ဘောဂါနံ ဝိနာသဒွါရာနိ န သေဝတိ။

ကသိယာ ဝါတိ ကသိကမ္မေန ဝါ။ ဝဏိဇ္ဇာယ ဝါတိ ဓမ္မိကဝဏိဇ္ဇကမ္မေန ဝါ။ ဂေါရက္ခေန ဝါတိ ဂေါပါလကမ္မေန ဝါ။ ဣဿတ္ထေန ဝါတိ ဓနုသိပ္ပေန ဝါ။ ရာဇပေါရိသေန ဝါတိ ရာဇသေဝကကမ္မေန ဝါ။ သိပ္ပညတရေန ဝါတိ ကုမ္ဘကာရာဒိသိပ္ပါနံ အညတရေန ဝါ။ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ပယောဂံ ကရောတိ။ စက္ခုသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ဇာနာတီတိ သသမ္ဘာရစက္ခုသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ဇာနာတိ။ ‘‘အတ္တာ မေ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ စက္ခုသ္မိံ အန္တရဟိတေတိ တသ္မိံ ဝိနဋ္ဌေ။ အတ္တာ မေ အန္တရဟိတောတိ ‘‘မမ အတ္တာ ဝိနဋ္ဌော’’တိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ဝိဂတော မေ အတ္တာတိ ဝီတိက္ကန္တော မမ အတ္တာ။ သောတသ္မိန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၀၃။ ဧတေပိ ဓမ္မာ ဒွယမေဝ သန္တေတိ ဧတေ ကောဓာဒယော ဓမ္မာ သာတာသာတဒွယေ သန္တေ ဧဝ ဟောန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧတ္တာဝတာ တတိယပဉှောပိ ဝိဿဇ္ဇိတော ဟောတိ။ ဣဒါနိ ယော ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတေသု ဧတေသု ပဉှေသု ကထံကထီ ဘဝေယျ, တဿ ကထံကထာပဟာနူပါယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေ’’တိ, ဉာဏဒဿနဉာဏာဓိဂမနတ္ထံ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကိံကာရဏာ? ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာ။ ဗုဒ္ဓသမဏေန ဟိ ဉတွာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ, နတ္ထိ တဿ ဓမ္မေသု အညာဏံ, အတ္တနော ပန ဉာဏာနုဘာဝေန တေ အဇာနန္တော န ဇာနေယျ, န ဒေသနာဒေါသေန။ တသ္မာ ကထံကထီ ဉာဏပထာယ သိက္ခေ, ဉတွာ ပဝုတ္တာ သမဏေန ဓမ္မာတိ။

ပက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါ ဗဒ္ဓေါတိ နာဂရိကဗန္ဓေန ဗဒ္ဓေါ။ ပရိက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါတိ ဝတိပရိက္ခေပဗန္ဓနေန ဝါ။ ဂါမဗန္ဓနေနာတိအာဒီသု တသ္မာ တသ္မာ ဌာနတော နိက္ခမိတုံ အလဘန္တော ဂါမဗန္ဓနာဒီဟိ ဗဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။ တဿ ဗန္ဓနဿ မောက္ခတ္ထာယာတိ ဧတဿ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဗန္ဓနဿ မောစနတ္ထံ။

ဉာဏမ္ပိ ဉာဏပထောတိ ပုရေ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ အပရာပရုပ္ပန္နဿ ဉာဏမ္ပိ ဉာဏဿ သဉ္စရဏမဂ္ဂေါတိ ဉာဏမ္ပိ ဉာဏပထော။ ဉာဏဿ အာရမ္မဏမ္ပိ ဉာဏပထောတိ ဉာဏဿ ပစ္စယောပိ တံ အာလမ္ဗိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဉာဏပထော။ ဉာဏသဟဘုနောပိ ဓမ္မာ ဉာဏပထောတိ ဉာဏေန သဟုပ္ပန္နာ အဝသေသာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာပိ ဉာဏပထော။ ဣဒါနိ ဥပမာယ သာဓေန္တော ‘‘ယထာ အရိယမဂ္ဂေါ အရိယပထော’’တိအာဒိမာဟ။

ကထံကထီ ပုဂ္ဂလောတိ ဝိစိကိစ္ဆာဝန္တော ပုဂ္ဂလော။ သကင်္ခေါတိ သဒွေဠှကော။ သဝိလေခေါတိ စိတ္တရာဇိဝန္တော။ သဒွေဠှကောတိ ကင်္ခါဝန္တော။ သဝိစိကိစ္ဆောတိ သန္ဒေဟဝန္တော။ ဉာဏာဓိဂမာယာတိ ဉာဏပဋိလာဘတ္ထာယ။ ဉာဏဖုသနာယာတိ ဉာဏပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထာယ။ အထ ဝါ ဉာဏဝိန္ဒနတ္ထာယ။ ဉာဏသစ္ဆိကိရိယာယာတိ ဉာဏဿ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထာယ။ သနိဒါနာဟန္တိ အဟံ သနိဒါနံ သပစ္စယံ ကတွာ ဓမ္မဒေသနံ ကရောမိ။ သပ္ပါဋိဟာရိယန္တိ နိယျာနိကံ ကတွာ။ နော အပ္ပါဋိဟာရိယန္တိ အနိယျာနိကံ အကတွာ ဓမ္မဒေသနံ ကရောမိ။

၁၀၄။ သာတံ အသာတဉ္စ ကုတောနိဒါနာတိ ဧတ္ထ သာတာသာတန္တိ သုခဒုက္ခဝေဒနာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ။ န ဘဝန္တိ ဟေတေတိ န ဘဝန္တိ ဧတေ။ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စာပိ ယမေတမတ္ထံ, ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါနန္တိ သာတာသာတာနံ ဝိဘဝံ ဘဝဉ္စ ဧတမ္ပိ ယံ အတ္ထံ။ လိင်္ဂဗျတ္တယော ဧတ္ထ ကတော။ ဣဒံ ပန ဝုတ္တံ ဟောတိ – သာတာသာတာနံ ဝိဘဝေါ ဘဝေါ စာတိ ယော ဧသ အတ္ထော, ဧတံ မေ ပဗြူဟိ ယတောနိဒါနန္တိ။ ဧတ္ထ စ သာတာသာတာနံ ဝိဘဝဘဝဝတ္ထုကာ ဝိဘဝဘဝဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဝိဘဝဘဝါတိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ ဣမဿ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနပက္ခေ ‘‘ဘဝဒိဋ္ဌိပိ ဖဿနိဒါနာ, ဝိဘဝဒိဋ္ဌိပိ ဖဿနိဒါနာ’’တိ ဥပရိ နိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ။ ၁၀၅) ဝက္ခတိ။ ဣမာယ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၁၀၅။ ဣတောနိဒါနန္တိ ဖဿနိဒါနံ။ ဣမာယပိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၁၀၆။ ကိသ္မိံ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာတိ ကိသ္မိံ ဝီတိဝတ္တေ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ပဉ္စ ဖဿာ န ဖုသန္တိ။ ဣမာယပိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၁၀၇။ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စာတိ သမ္ပယုတ္တကနာမဉ္စ ဝတ္ထာရမ္မဏရူပဉ္စ ပဋိစ္စ။ ရူပေ ဝိဘူတေ န ဖုသန္တိ ဖဿာတိ ရူပေ ဝီတိဝတ္တေ ပဉ္စ ဖဿာ န ဖုသန္တိ။

တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿောတိ စက္ခုရူပဝိညာဏာနံ တိဏ္ဏန္နံ သင်္ဂတိယာ ဖဿော ဇာယတိ။ စက္ခု စ ရူပါ စ ရူပသ္မိန္တိ ပသာဒစက္ခုဉ္စ ရူပါရမ္မဏာနိ စ ရူပဘာဂေ ရူပကောဋ္ဌာသေ ကတွာ။ စက္ခုသမ္ဖဿံ ဌပေတွာတိ တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိယာ ဥပ္ပန္နဖဿံ မုဉ္စိတွာ။ သမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ နာမသ္မိန္တိ အဝသေသာ ဝေဒနာဒယော ဖဿေန သဟဇာတာ ဓမ္မာ နာမဘာဂေ။ သောတဉ္စ ပဋိစ္စာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

စတူဟာကာရေဟိ ရူပံ ဝိဘူတံ ဟောတီတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ရူပံ ဝီတိဝတ္တံ ဟောတိ။ ဉာတဝိဘူတေနာတိ ပါကဋံ ကတွာ ဝီတိဝတ္တေန။ တီရဏဝိဘူတေနာတိ အနိစ္စာဒိတော တီရယိတွာ ဝီတိဝတ္တေန။ ပဟာနဝိဘူတေနာတိ ဆန္ဒရာဂပဟာနတော ဝီတိဝတ္တေန။ သမတိက္ကမဝိဘူတေနာတိ စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ ပဋိလာဘဝသေန ဝီတိဝတ္တေန။

၁၀၈။ ကထံ သမေတဿာတိ ကထံ ပဋိပန္နဿ။ ဝိဘောတိ ရူပန္တိ ရူပံ ဝိဘဝတိ, န ဘဝေယျ ဝါ။ သုခံ ဒုခဉ္စာတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌရူပမေဝ ပုစ္ဆတိ။

ဇာနေယျာမာတိ ဇာနိဿာမ။ အာဇာနေယျာမာတိ ဝိသေသေန ဇာနိဿာမ။ ဝိဇာနေယျာမာတိ အနေကဝိဓေန ဇာနိဿာမ။ ပဋိဝိဇာနေယျာမာတိ သမ္မာ ဇာနိဿာမ။ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာမာတိ စိတ္တေန ဗုဇ္ဈိဿာမ။

၁၀၉။ န သညသညီတိ ယထာ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပံ, သော ပကတိသညာယ သညီပိ န ဟောတိ။ န ဝိသညသညီတိ ဝိသညာယပိ ဝိရူပါယ သညာယ ဝိသညီ န ဟောတိ ဥမ္မတ္တကော ဝါ ခိတ္တစိတ္တော ဝါ။ နောပိ အသညီတိ သညာဝိရဟိတောပိ န ဟောတိ နိရောဓသမာပန္နော ဝါ အသညသတ္တော ဝါ။ န ဝိဘူတသညီတိ ‘‘သဗ္ဗသော ရူပသညာန’’န္တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၅၀၈) နယေန သမတိက္ကန္တသညီပိ န ဟောတိ အရူပဇ္ဈာနလာဘီ။ ဧဝံ သမေတဿ ဝိဘောတိ ရူပန္တိ ဧတသ္မိံ သညသညိတာဒိဘာဝေ အဋ္ဌတွာ ယဒေတံ ဝုတ္တံ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ…ပေ… အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ စိတ္တံ အဘိနီဟရတီ’’တိ, ဧဝံ သမေတဿ အရူပမဂ္ဂသမင်္ဂိနော ဝိဘောတိ ရူပံ။ သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါတိ ဧဝံ ပဋိပန္နဿာပိ စ ယာ သညာ, တံနိဒါနာ တဏှာဒိဋ္ဌိပပဉ္စာဿ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ။

အသညိနော ဝုစ္စန္တိ နိရောဓသမာပန္နာတိ သညာဝေဒနာ နိရောဓေတွာ နိရောဓသမာပန္နာ သညာဘာဝေန အသညိနောတိ ကထီယန္တိ။ အသညသတ္တာတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သညာဘာဝေန အသညဘဝေ နိဗ္ဗတ္တာ။

သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ တတ္ထ သောတိ သော ဘိက္ခု။ ဧဝန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနက္ကမနိဒဿနမေတံ, ဣမိနာ ကမေန စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပဋိလဘိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမာဟိတေတိ ဣမိနာ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတေ။ ပရိသုဒ္ဓေတိအာဒီသု ပန ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေ။ ပရိသုဒ္ဓတ္တာယေဝ ပရိယောဒါတေ, ပဘဿရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သုခါဒီနံ ပစ္စယာနံ ဃာတေန ဝိဟတရာဂါဒိအင်္ဂဏတ္တာ အနင်္ဂဏေ။ အနင်္ဂဏတ္တာ ဧဝ စ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ။ အင်္ဂဏေန ဟိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿတိ။ သုဘာဝိတတ္တာ မုဒုဘူတေ, ဝသီဘာဝပ္ပတ္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝသေ ဝတ္တမာနဉှိ စိတ္တံ မုဒူတိ ဝုစ္စတိ။ မုဒုတ္တာယေဝ စ ကမ္မနိယေ, ကမ္မက္ခမေ ကမ္မယောဂ္ဂေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မုဒု ဟိ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ သုဒ္ဓန္တမိဝ သုဝဏ္ဏံ။ တဒုဘယမ္ပိ စ သုဘာဝိတတ္တာယေဝ။ ယထာဟ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၂)။

ဧတေသု ဟိ ပရိသုဒ္ဓဘာဝါဒီသု ဌိတတ္တာ ဌိတေ။ ဌိတတ္တာယေဝ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ အစလေ နိရိဉ္ဇနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မုဒုကမ္မညဘာဝေန ဝါ အတ္တနော ဝသေ ဌိတတ္တာ ဌိတေ။ သဒ္ဓါဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ။ သဒ္ဓါပရိဂ္ဂဟိတဉှိ စိတ္တံ အဿဒ္ဓိယေန န ဣဉ္ဇတိ, ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတံ ကောသဇ္ဇေန န ဣဉ္ဇတိ, သတိပရိဂ္ဂဟိတံ ပမာဒေန န ဣဉ္ဇတိ, သမာဓိပရိဂ္ဂဟိတံ ဥဒ္ဓစ္စေန န ဣဉ္ဇတိ, ပညာပရိဂ္ဂဟိတံ အဝိဇ္ဇာယ န ဣဉ္ဇတိ, ဩဘာသဂတံ ကိလေသန္ဓကာရေန န ဣဉ္ဇတိ။ ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတုံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ။ ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ။

အပရော နယော – စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတေ။ နီဝရဏဒူရီဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေ။ ဝိတက္ကာဒိသမတိက္ကမေန ပရိယောဒါတေ။ ဈာနပဋိလာဘပစ္စနိကာနံ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနဉ္စ အဘာဝေန အနင်္ဂဏေ။ ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာယ အဝစရာနံ, ဣစ္ဆာဝသေန ဩတိဏ္ဏာနံ ပဝတ္တာနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကောပအပ္ပစ္စယာနန္တိ အတ္ထော။ အဘိဇ္ဈာဒီနံ စိတ္တူပက္ကိလေသာနံ ဝိဂမေန ဝိဂတူပက္ကိလေသေ။ ဥဘယမ္ပိ စေတံ အင်္ဂဏသုတ္တဝတ္ထသုတ္တာနုသာရေနေဝ (မ။ နိ။ ၁။၅၇ အာဒယော, ၇၀ အာဒယော) ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝသိပ္ပတ္တိယာ မုဒုဘူတေ။ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝူပဂမနေန ကမ္မနိယေ။ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပဏီတဘာဝူပဂမေန ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ, ယထာ အာနေဉ္ဇဘာဝံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ, ဧဝံ ဌိတေတိ အတ္ထော။ ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂမေန စိတ္တံ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိပဋိလာဘတ္ထာယ ပါဒကံ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ။

အာရုပ္ပမဂ္ဂသမင်္ဂီတိ အရူပသမာပတ္တိယာ ဂမနမဂ္ဂေန အပရိဟီနော။ ပပဉ္စာယေဝ ပပဉ္စသင်္ခါတိ တဏှာဒိပပဉ္စာယေဝ ပပဉ္စသင်္ခါ။

၁၁၀။ ဧတ္တာဝတဂ္ဂံ နု ဝဒန္တိ ဟေကေ, ယက္ခဿ သုဒ္ဓိံ ဣဓ ပဏ္ဍိတာသေ။ ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဝဒန္တိ ဧတ္တောတိ ဧတ္တာဝတာ နု ဣဓ ပဏ္ဍိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ အဂ္ဂံ သုဒ္ဓိံ သတ္တဿ ဝဒန္တိ, ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဧတ္တော အရူပသမာပတ္တိတော အဓိကဉ္စ ဝဒန္တီတိ ပုစ္ဆတိ။

ဧတ္တော အရူပသမာပတ္တိတောတိ ဧတသ္မာ အရူပသမာပတ္တိတော။

၁၁၁။ ဧတ္တာဝတဂ္ဂမ္ပိ ဝဒန္တိ ဟေကေတိ ဧကေ သဿတဝါဒါ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပဏ္ဍိတမာနိနော ဧတ္တာဝတာပိ အဂ္ဂံ သုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ။ တေသံ ပနေကေ သမယံ ဝဒန္တီတိ တေသညေဝ ဧကေ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ သမယံ ဥစ္ဆေဒံ ဝဒန္တိ။ အနုပါဒိသေသေ ကုသလာဝဒါနာတိ အနုပါဒိသေသေ ကုသလဝါဒါ သမာနာ။

ဘဝတဇ္ဇိတာတိ ဘဝတော ဘီတာ။ ဝိဘဝံ အဘိနန္ဒန္တီတိ ဥစ္ဆေဒံ ပဋိစ္စ တုဿန္တိ။ တေ သတ္တဿ သမန္တိ တေ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော ပုဂ္ဂလဿ သမံ အနုပ္ပတ္တိံ ဝဒန္တိ။ ဥပသမန္တိ အတီဝ သမံ။ ဝူပသမန္တိ သန္တံ။ နိရောဓန္တိ အနုပ္ပါဒံ။ ပဋိပဿဒ္ဓိန္တိ အပုနုပ္ပတ္တိံ။

၁၁၂။ ဧတေ စ ဉတွာ ဥပနိဿိတာတိ ဧတေ စ ဒိဋ္ဌိဂတိကေ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယော နိဿိတာတိ ဉတွာ။ ဉတွာ မုနီ နိဿယေ သော ဝီမံသီတိ နိဿယေ စ ဉတွာ သော ဝီမံသီ ပဏ္ဍိတော ဗုဒ္ဓမုနိ။ ဉတွာ ဝိမုတ္တောတိ ဒုက္ခာနိစ္စာဒိတော ဓမ္မေ ဉတွာ ဝိမုတ္တော။ ဘဝါဘဝါယ န သမေတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပပတ္တိယာ န သမာဂစ္ဆတိ။ အပရာမသန္တိ အပရာမသန္တော။ ပရာမာသံ နာပဇ္ဇန္တောတိ အတ္ထော။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

ကလဟဝိဝါဒသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ စူဠဗျူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ဒွါဒသမေ စူဠဗျူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသေ သကံသကံဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ ဣဒမ္ပိ တသ္မိံယေဝ မဟာသမယေ ‘‘သဗ္ဗေပိမေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ‘သာဓုရူပါမှာ’တိ ဘဏန္တိ, ကိံ နု ခေါ သာဓုရူပါဝ ဣမေ အတ္တနော ဧဝ ဒိဋ္ဌိယာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ, ဥဒါဟု အညမ္ပိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှန္တီ’’တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တာနံ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ တမတ္ထံ ပကာသေတုံ ပုရိမနယေနေဝ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေန အတ္တာနံ ပုစ္ဆာပေတွာ ဝုတ္တံ။

၁၁၃။ တတ္ထ အာဒိတော ဒွေပိ ဂါထာ ပုစ္ဆာဂါထာယေဝ။ တာသု သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ အတ္တနော အတ္တနော ဒိဋ္ဌိယာ ဝသမာနာ။ ဝိဂ္ဂယှ နာနာ ကုသလာ ဝဒန္တီတိ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဗလဝဂ္ဂါဟံ ဂဟေတွာ ‘‘တတ္ထ ကုသလာမှာ’’တိ ပဋိဇာနမာနာ ပုထု ပုထု ဝဒန္တိ, ဧကံ န ဝဒန္တိ။ ယော ဧဝံ ဇာနာတိ သ ဝေဒိ ဓမ္မံ, ဣဒံ ပဋိက္ကောသမကေဝလီ သောတိ တဉ္စ ဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယ ယော ဧဝံ ဇာနာတိ, သော ဓမ္မံ ဝေဒိယိ။ ဣဒံ ပန ပဋိက္ကောသန္တော ဟီနော ဟောတီတိ စ ဝဒန္တိ။

နာနာ ဝဒန္တီတိ နာနာကာရဏံ ဘဏန္တိ။ ဝိဝိဓံ ဝဒန္တီတိ နာနာဝိဓံ ဘဏန္တိ။ အညောညံ ဝဒန္တီတိ ဧကံ အဝတွာ အညံ အညံ ဂဟေတွာ ဝဒန္တိ။ အကေဝလီ သောတိ ယော အကုသလော အယံ။ အသမတ္တောတိ န ပရိပူရော။ အပရိပုဏ္ဏောတိ န သမ္ပုဏ္ဏော။

၁၁၄။ ဗာလောတိ ဟီနော။ အက္ကုသလောတိ အဝိဒွါ။

၁၁၅။ ဣဒါနိ တိဿော ဝိဿဇ္ဇနဂါထာ ဟောန္တီတိ။ တာ ပုရိမဍ္ဎေန ဝုတ္တမတ္ထံ ပစ္ဆိမဍ္ဎေန ပဋိဗျူဟိတွာ ဌိတာ။ တေန ဗျူဟေန ဥတ္တရသုတ္တတော စ အပ္ပကတ္တာ ဣဒံ သုတ္တံ ‘‘စူဠဗျူဟ’’န္တိ နာမံ လဘိ။ တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ တာဝ ပရဿ စေ ဓမ္မန္တိ ပရဿ ဒိဋ္ဌိံ။ သဗ္ဗေဝိမေ ဗာလာတိ ဧဝံ သန္တေ သဗ္ဗေဝ ဣမေ ဗာလာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကိံကာရဏာ? သဗ္ဗေဝိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ။

၁၁၆။ သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေဝ န ဝီဝဒါတာ, သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတီမာတိ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အနဝီဝဒါတာ အဝေါဒါတာ သံကိလိဋ္ဌာဝ သမာနာ သံသုဒ္ဓပညာ စ ကုသလာ စ မုတိမန္တော စ တေ ဟောန္တိ စေ။ အထ ဝါ ‘‘သန္ဒိဋ္ဌိယာ စေ ဝဒါတာ’’တိ ပါဌော, တဿတ္ထော – သကာယ ပန ဒိဋ္ဌိယာ ဝေါဒါတာ သံသုဒ္ဓပညာ ကုသလာ မုတိမန္တော ဟောန္တိ စေ, န တေသံ ကောစီတိ ဧဝံ သန္တေ တေသံ ဧကောပိ နိဟီနပညော န ဟောတိ, ကိံကာရဏာ? ဒိဋ္ဌီ ဟိ တေသမ္ပိ တထာ သမတ္တာ, ယထာ ဣတရေသန္တိ။

၁၁၇။ န ဝါဟမေတန္တိ ဂါထာယ သင်္ခေပတ္ထော – ယံ တေ မိထု ဒွေ ဒွေ ဇနာ အညမညံ ‘‘ဗာလော’’တိ အာဟု, အဟံ ဧတံ တထိယန္တိ တစ္ဆန္တိ နေဝ ဗြူမိ။ ကိံကာရဏာ? ယသ္မာ သဗ္ဗေဝ တေ သကံ သကံ ဒိဋ္ဌိံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အကံသု, တေန စ ကာရဏေန ပရံ ‘‘ဗာလော’’တိ ဒဟန္တိ။ ဧတ္ထ စ တထိယံ, တထေဝန္တိ (သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၈၈၉) ဒွေပိ ပါဌာ။

တစ္ဆန္တိ အတုစ္ဆံ။ တထန္တိ အဝိပရီတံ, ဘူတန္တိ သန္တံ။ ယာထာဝန္တိ သံဝိဇ္ဇမာနံ။ အဝိပရိတန္တိ န ဝိသင်္ကေတံ။

၁၁၈။ ယမာဟူတိ ပုစ္ဆာဂါထာယ ‘‘ယံ ဒိဋ္ဌိသစ္စံ တထိယ’’န္တိ ဧကေ အာဟု။

၁၁၉။ ဧကဉှိ သစ္စန္တိ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယ ဧကံ သစ္စံ နိရောဓော မဂ္ဂေါ ဝါ။ ယသ္မိံ ပဇာ နော ဝိဝဒေ ပဇာနန္တိ ယမှိ သစ္စေ ပဇာနန္တော ပဇာ နော ဝိဝဒေယျုံ။ သယံ ထုနန္တီတိ အတ္တနာ ဝဒန္တိ။

၁၂၀။ ကသ္မာ နူတိ ပုစ္ဆာဂါထာယ ပဝါဒိယာသေတိ ဝါဒိနော။ ဥဒါဟု တေ တက္ကမနုဿရန္တီတိ တေ ဝါဒိနော ဥဒါဟု အတ္တနော တက္ကမတ္တံ အနုဂစ္ဆန္တိ။

တက္ကပရိယာဟတန္တိ ဝိတက္ကေန သမန္တတော အာဟတံ။ ဝီမံသာနုစရိတန္တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌိတပညာယ ဝိစရိတံ။ သယံပဋိဘာနန္တိ အတ္တနော ပဋိဘာနံ။

၁၂၁။ န ဟေဝါတိ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယ အညတြ သညာယ နိစ္စာနီတိ ဌပေတွာ သညာမတ္တေန နိစ္စန္တိ ဂဟိတဂ္ဂဟဏာနိ။ တက္ကဉ္စ ဒိဋ္ဌီသု ပကပ္ပယိတွာတိ အတ္တနော နိစ္စသင်္ကပ္ပမတ္တံ ဒိဋ္ဌီသု ဇနေတွာ။

ယသ္မာ ပန ဒိဋ္ဌီသု ဝိတက္ကံ ဇနေန္တာ ဒိဋ္ဌိယော သဉ္ဇနေန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဇနေန္တိ သဉ္ဇနေန္တီ’’တိအာဒိ။ ဇနေန္တီတိ ဥပရူပရိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပ္ပါဒေန္တာ ဇနေန္တိ။ သဉ္ဇနေန္တီတိအာဒီနိ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တာနိ။ မယှံ သစ္စန္တိ မမ ဝစနံ တစ္ဆံ။

၁၂၂။ ဣဒါနိ ဧဝံ နာနာသစ္စေသု အသန္တေသု တက္ကမတ္တံ အနုဿရန္တာနံ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌေ သုတေ’’တိအာဒိကာ ဂါထာယော အဘာသိ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌေတိ ဒိဋ္ဌံ, ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဧသ နယော သုတာဒီသု။ ဧတေ စ နိဿာယ ဝိမာနဒဿီတိ ဧတေ ဒိဋ္ဌိဓမ္မေ နိဿယိတွာ သုဒ္ဓိဘာဝသင်္ခါတံ ဝိမာနံ အသမ္မာနံ ပဿန္တောပိ။ ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနော, ဗာလော ပရော အက္ကုသလောတိ စာဟာတိ ဧဝံ ဝိမာနဒဿီပိ တသ္မိံ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ တုဋ္ဌိဇာတော ဟာသဇာတော ဟုတွာ ပရော ‘‘ဟီနော စ အဝိဒွါ စာ’’တိ ဧဝံ ဝဒတိယေဝ။

န သမ္မာနေတီတိပိ ဝိမာနဒဿီတိ န ဗဟုမာနံ ကရောတီတိ ဧဝမ္ပိ ဝိမာနဒဿီ န ဗဟုမာနဒဿီ။ ဒေါမနဿံ ဇနေတီတိ ပဌမံ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ အလ္လီယိတွာ ဒေါမနဿံ ပတွာ ပစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယေ ဌိတကာလေ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။

ဝိနိစ္ဆယဒိဋ္ဌိယာ ဌတွာတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိယာ ဌတွာ။

၁၂၃။ ဧဝံ သန္တေ ယေနေဝါတိ ဂါထာ။ တတ္ထ သယမတ္တနာတိ သယမေဝ အတ္တာနံ။ ဝိမာနေတီတိ ဂရဟတိ။ တဒေဝ ပါဝါတိ တဒေဝ ဝစနံ ဒိဋ္ဌိံ ဝဒတိ, တံ ဝါ ပုဂ္ဂလံ။

၁၂၄။ အတိသာရဒိဋ္ဌိယာတိ ဂါထာယတ္ထော – သော ဧဝံ တာယ လက္ခဏာတိသာရိနိယာ အတိသာရဒိဋ္ဌိယာ သမတ္တော ပရိပုဏ္ဏော ဥဒ္ဓုမာတော, တေန စ ဒိဋ္ဌိမာနေန မတ္တော ‘‘ပရိပုဏ္ဏော အဟံ ကေဝလီ’’တိ ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏမာနီ။ သယမေဝ အတ္တာနံ မနသာ ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော’’တိ အဘိသိဉ္စတိ။ ကိံကာရဏာ? ဒိဋ္ဌီ ဟိ သာ တဿ တထာ သမတ္တာတိ။

သဗ္ဗာ တာ ဒိဋ္ဌိယော လက္ခဏာတိက္ကန္တာတိ တာ သဗ္ဗာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော လက္ခဏံ အတီတာ အတိသရန္တီတိ အတိက္ကန္တာ။ အနောမောတိ အနူနော။

၁၂၅။ ပရဿ စေတိ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော အတ္ထော စ – ကိဉ္စ ဘိယျော? ယော သော ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ ပဟဿမာနော ‘‘ဗာလော ပရော အက္ကုသလော’’တိ စာဟ, တဿ ပရဿ စေ ဟိ ဝစသာ သော တေန ဝုစ္စမာနော နိဟီနော ဟောတိ, တုမော သဟာ ဟောတိ နိဟီနပညော, သောပိ တေနေဝ သဟ နိဟီနပညော ဟောတိ။ သောပိ ဟိ တံ ‘‘ဗာလော’’တိ ဝဒတိ။ အထ တဿ ဝစနံ အပ္ပမာဏံ, သော ပန သယမေဝ ဝေဒဂူ စ ဓီရော စ ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေ န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထိ။ သဗ္ဗေပိ ဟိ တေ အတ္တနော ဣစ္ဆာယ ပဏ္ဍိတာ။

ဝါစာယာတိ ကထနေန။ ဝစနေနာတိ ဘာသိတေန။ နိန္ဒိတကာရဏာတိ ဂရဟဟေတုနာ။ ဂရဟိတကာရဏာတိ အဝညာတဟေတုနာ။ ဥပဝဒိတကာရဏာတိ ဥပဝါဒဟေတုနာ။

၁၂၆။ အညံ ဣတောတိ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော အတ္ထော စ – ‘‘အထ စေ သယံ ဝေဒဂူ ဟောတိ ဓီရော။ န ကောစိ ဗာလော သမဏေသု အတ္ထီ’’တိ ဧဝဉှိ ဝုတ္တေပိ သိယာ ကဿစိ ‘‘ကသ္မာ’’တိ။ တတ္ထ ဝုစ္စတေ – ယသ္မာ အညံ ဣတော ယာဘိဝဒန္တိ ဓမ္မံ, အပရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမကေဝလီ တေ။ ဧဝမ္ပိ တိတ္ထျာ ပုထုသော ဝဒန္တိ, ယေ ဣတော အညံ ဒိဋ္ဌိံ အဘိဝဒန္တိ, တေ အပရဒ္ဓါ ဝိရဒ္ဓါ သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ, အကေဝလိနော စ တေတိ ဧဝံ ပုထုတိတ္ထိယာ ယသ္မာ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကသ္မာ ပနေဝံ ဝဒန္တီတိ စေ? သန္ဒိဋ္ဌိရာဂေန ဟိ တေဘိရတ္တာ, ယသ္မာ သကေန ဒိဋ္ဌိရာဂေန တေ အဘိရတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တေ သုဒ္ဓိမဂ္ဂန္တိ တေ အညတိတ္ထိယာ အကိလိဋ္ဌမဂ္ဂံ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂန္တိ နိဒ္ဒေါသမဂ္ဂံ။ ပရိသုဒ္ဓိမဂ္ဂန္တိ သုက္ကမဂ္ဂံ။ ဝေါဒါတမဂ္ဂန္တိ ပဏ္ဍရမဂ္ဂံ။ ပရိယောဒါတမဂ္ဂန္တိ ပဘာဝန္တမဂ္ဂံ။ ဝိရဒ္ဓါတိ ဝုတ္တဝိဓိနာ မဂ္ဂေန ဝိရဇ္ဈိတွာ ဌိတာ။ အပရဒ္ဓါတိ အပရဇ္ဈိတွာ ဌိတာ။ ခလိတာတိ ပရိဟီနာ။ ဂလိတာတိ တတော ဘဋ္ဌာ။ အညာယာတိ အညာဏေန။ အပရဒ္ဓါတိ ပရာဇယမာပန္နာ။ အထ ဝါ ‘‘ဉာယာပရဒ္ဓါ’’တိပိ ပါဌော။ ဉာယေန မဂ္ဂေန ဝိရဒ္ဓါတိ အတ္ထော။

၁၂၇။ ဧဝံ အဘိရတ္တာ စ – ဣဓေဝ သုဒ္ဓိန္တိ ဂါထာ။ တတ္ထ သကာယနေတိ သကမဂ္ဂေ။ ဒဠှံ ဝဒါနာတိ ဒဠှဝါဒါ။

ထိရဝါဒါတိ သန္နိဋ္ဌာနဝါဒါ။ ဗလိကဝါဒါတိ ဗလဝန္တဝါဒါ။ အဝဋ္ဌိတဝါဒါတိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ကထိတဝါဒါ။

၁၂၈။ ယေ ဧဝဉ္စ ဒဠှဝါဒါ, တေသု ယော ကောစိ တိတ္ထိယော သကာယနေ ဝါပိ ဒဠှံ ဝဒါနော ကမေတ္ထ ဗာလောတိ ပရံ ဒဟေယျ, သင်္ခေပတော တတ္ထ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတေ ဝိတ္ထာရတော နတ္ထိကဣဿရကာရကနိယတိအာဒိဘေဒေ သကေ အယနေ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဒဠှံ ဝဒါနော ကံ ပရံ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိဂတေ ‘‘ဗာလော’’တိ သဟ ဓမ္မေန ပဿေယျ, နနု သဗ္ဗောပိ တဿ မတေန ပဏ္ဍိတော ဧဝ သုပ္ပဋိပန္နော ဧဝ စ။ ဧဝံ သန္တေ သယမေဝ သော မေဓဂမာဝဟေယျ, ပရံ ဝဒံ ဗာလမသုဒ္ဓိဓမ္မံ။ သောပိ ပရံ ‘‘ဗာလော စ အသုဒ္ဓိဓမ္မော စ အယ’’န္တိ ဝဒန္တော အတ္တနာဝ ကလဟံ အာဝဟေယျ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ သဗ္ဗောပိ တဿ မတေန ပဏ္ဍိတောယေဝ သုပ္ပဋိပန္နောယေဝ စ။

၁၂၉။ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဝိနိစ္ဆယေ ဌတွာ သယံ ပမာယ, ဥဒ္ဓံ သ လောကသ္မိံ ဝိဝါဒမေတီတိ ဒိဋ္ဌိယာ ဌတွာ သယဉ္စ သတ္ထာရာဒိံ မိနိတွာ သော ဘိယျော ဝိဝါဒမေတီတိ။ ဧဝံ ပန ဝိနိစ္ဆယေသု အာဒီနဝံ ဉတွာ အရိယမဂ္ဂေန ဟိတွာန သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယာနိ, န မေဓဂံ ကုဗ္ဗတိ ဇန္တု လောကေတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။

သယံ ပမာယာတိ အတ္တနာ မိနိတွာ။ ပမိနိတွာတိ ပမာဏံ ကတွာ။ ‘‘ပဝိနေတွာ’’တိပိ ပါဌော, တံ န သုန္ဒရံ။ ဥဒ္ဓံ ဝါဒေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္တနော ဥပရိ ကထေန္တေန သဟ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ပုရာဘေဒသုတ္တေ (မဟာနိ။ ၈၃) ဝုတ္တသဒိသော ဧဝ အဘိသမယော အဟောသီတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

စူဠဗျူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ မဟာဗျူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၃၀။ တေရသမေ မဟာဗျူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ယေ ကေစိမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣမေ ဒိဋ္ဌိပရိဗ္ဗသာနာ ဝိညူနံ သန္တိကာ နိန္ဒမေဝ လဘန္တိ, ဥဒါဟု ပသံသမ္ပီ’’တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တာနံ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ တမတ္ထံ အာဝိကာတုံ ပုရိမနယေနေဝ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေန အတ္တာနံ ပုစ္ဆာပေတွာ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အနွာနယန္တီတိ အနု အာနယန္တိ ပုနပ္ပုနံ အာဟရန္တိ။

နိန္ဒမေဝ အနွေန္တီတိ ဂရဟမေဝ ဥပဂစ္ဆန္တိ။

၁၃၁။ ဣဒါနိ ယသ္မာ တေ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဝဒန္တာပိ ဒိဋ္ဌိဂတိကဝါဒိနော ကဒါစိ ကတ္ထစိ ပသံသမ္ပိ လဘန္တိ, ယံ ဧတံ ပသံသာသင်္ခါတံ ဝါဒဖလံ, တံ အပ္ပံ, ရာဂါဒီနံ သမာယ သမတ္ထံ န ဟောတိ, ကော ပန ဝါဒေါ ဒုတိယေ နိန္ဒာဖလေ, တသ္မာ ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တော ဣမံ တာဝ ဝိဿဇ္ဇနဂါထံ အာဟ ‘‘အပ္ပဉှိ ဧတံ န အလံ သမာယ, ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနိ ဗြူမီ’’တိ။ တတ္ထ ဒုဝေ ဝိဝါဒဿ ဖလာနီတိ နိန္ဒာ စ ပသံသာ စ ဇယပရာဇယာဒီနိ ဝါ တံသဘာဂါနိ။ ဧတမ္ပိ ဒိသွာတိ ‘‘နိန္ဒာ အနိဋ္ဌာ ဧဝ, ပသံသာ နာလံ သမာယာ’’တိ ဧတမ္ပိ ဝိဝါဒဖလေ အာဒီနဝံ ဒိသွာ။ ခေမာဘိပဿံ အဝိဝါဒဘူမိန္တိ အဝိဝါဒဘူမိံ နိဗ္ဗာနံ ခေမန္တိ ပဿမာနော။

အပ္ပကန္တိ မန္ဒံ။ ပရိတ္တကန္တိ ထောကံ။ ဩမကန္တိ ဟေဋ္ဌိမကံ။ လာမကန္တိ ပါပကံ။ သမာယာတိ ရာဂါဒီနံ သမနတ္ထာယ။ ဥပသမာယာတိ ဥပရူပရိ သမနတ္ထာယ။ ဝူပသမာယာတိ သန္နိသီဒါပနတ္ထာယ။ နိဗ္ဗာနာယာတိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနတ္ထာယ။ ပဋိနိဿဂ္ဂါယာတိ မဂ္ဂေန ကိလေသာနံ နိဿဇ္ဇနတ္ထာယ။ ပဋိပဿဒ္ဓိယာတိ ဖလေန ပဋိပဿဒ္ဓါနံ အနုပ္ပဇ္ဇနတ္ထာယ နာလံ။

၁၃၂။ ဧဝဉှိ အဝိဝါဒမာနော – ယာ ကာစိမာတိ ဂါထာ။ တတ္ထ သမ္မုတိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော။ ပုထုဇ္ဇာတိ ပုထုဇ္ဇနသမ္ဘဝါ။ သော ဥပယံ ကိမေယျာတိ သော ဥပဂန္တဗ္ဗဋ္ဌေန ဥပယံ ရူပါဒီသု ဧကမ္ပိ ဓမ္မံ ကိံ ဥပေယျ, ကေန ဝါ ကာရဏေန ဥပေယျ။ ဒိဋ္ဌေ သုတေ ခန္တိမကုဗ္ဗမာနောတိ ဒိဋ္ဌသုတသုဒ္ဓီသု ပေမံ အကရောန္တော။

ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဇနိတာတိ ပုထုဇ္ဇနေဟိ ဥပ္ပါဒိတာ။ သမ္မုတိယောတိ ဒိဋ္ဌိယော။ ပုထု နာနာဇနေဟိ ဇနိတာ ဝါတိ အနေကဝိဓေဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ ဥပ္ပါဒိတာ ဝါ။ နေတီတိ န ဧတိ။ န ဥပေတီတိ သမီပံ န ဧတိ။ န ဥပဂစ္ဆတီတိ နိဝတ္တတိ။ နာဘိနိဝိသတီတိ ပဝိသိတွာ နပ္ပတိဋ္ဌတိ။

၁၃၃။ ဣတော ဗာဟိရာ ပန – သီလုတ္တမာတိ ဂါထာ တဿတ္ထော – သီလံယေဝ ‘‘ဥတ္တမ’’န္တိ မညမာနာ သီလုတ္တမာတိ ဧကေ ဘောန္တော သံယမမတ္တေန သုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ, ဟတ္ထိဝတာဒိဉ္စ ဝတံ သမာဒါယ ဥပဋ္ဌိတာသေ။ ဣဓေဝ ဒိဋ္ဌိယံ အဿ သတ္ထုနော သုဒ္ဓိံ ဘဝူပနီတာ ဘဝဇ္ဈောသိတာ သမာနာ ဝဒန္တိ, အပိ စ တေ ကုသလာဝဒါနာ ‘‘ကုသလာ မယ’’န္တိ ဧဝံဝါဒါ။

၁၃၄။ ဧဝံ သီလုတ္တမေသု စ တေသု တထာ ပဋိပန္နော ယော ကောစိ – သစေ စုတောတိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – သစေ တတော သီလဝတတော ပရဝိစ္ဆိန္ဒနေန ဝါ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော ဝါ စုတော ဟောတိ, သော တံ သီလဗ္ဗတကမ္မံ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိကမ္မံ ဝါ ဝိရာဓယိတွာ ဝေဓတီ။ န ကေဝလဉ္စ ဝေဓတိ, အပိ စ ခေါ တံ သီလဗ္ဗတသုဒ္ဓိံ ပဇပ္ပတီ စ ဝိပ္ပလပတိ စ ပတ္ထယတီ စ။ ကိမိဝ? သတ္ထာဝ ဟီနော ပဝသံ ဃရမှာ, ဃရမှာ ပဝသန္တော သတ္ထတော ဟီနော ယထာ တံ ဃရံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ပတ္ထယတီတိ။

ပရဝိစ္ဆိန္ဒနာယ ဝါတိ ပရေန ဝါရိယမာနော ဝါ။ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော ဝါတိ တံ ပဋိပတ္တိံ အသမ္ပာဒေန္တော ဝါ။

အညာယ အပရဒ္ဓေါတိ နိဗ္ဗာနေန ပရိဟီနော မဂ္ဂတော ဝါ။ တံ ဝါ သတ္ထံ အနုဗန္ဓတီတိ တံ ဝါ သတ္ထံ သဗ္ဗတ္ထ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆတိ။

၁၃၅။ ဧဝံ ပန သီလုတ္တမာနံ ပဝေဓနကာရဏံ အရိယသာဝကော သီလဗ္ဗတံ ဝါပိ ပဟာယ သဗ္ဗန္တိ ဂါထာ။ တတ္ထ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇန္တိ သဗ္ဗာကုသလံ လောကိယကုသလဉ္စ။ ဧတံ သုဒ္ဓိံ အသုဒ္ဓိန္တိ အပတ္ထယာနောတိ ပဉ္စကာမဂုဏာဒိဘေဒံ သုဒ္ဓိံ အကုသလာဒိဘေဒံ အသုဒ္ဓိဉ္စ အပတ္ထယမာနော။ ဝိရတော စရေတိ သုဒ္ဓိယာ အသုဒ္ဓိယာ စ ဝိရတော စရေယျ။ သန္တိ မနုဂ္ဂဟာယာတိ ဒိဋ္ဌိံ အဂ္ဂဟေတွာ။

ကဏှံ ကဏှဝိပါကန္တိ အကုသလကမ္မံ အကုသလဝိပါကဒါယကံ။ သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကန္တိ လောကိယကုသလံ အတ္တနာ သဒိသံ သုက္ကဝိပါကဒါယကံ။

နိယာမာဝက္ကန္တိန္တိ မဂ္ဂပဝိသနံ။ သေက္ခာတိ သတ္တ သေက္ခာ။ အဂ္ဂဓမ္မန္တိ ဥတ္တမဓမ္မံ, အရဟတ္တဖလံ။

၁၃၆။ ဧဝံ ဣတော ဗာဟိရကေ သီလုတ္တမေ သံယမေန ဝိသုဒ္ဓိဝါဒေ တေသဉ္စ ဝိပါကံ သီလဗ္ဗတပဟာယိနော အရဟတော စ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညထာပိ သုဒ္ဓိဝါဒေ ဗာဟိရကေ ဒဿေန္တော ‘‘တမူပနိဿာယာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – သန္တညေပိ သမဏဗြာဟ္မဏာ, တေ ဇိဂုစ္ဆိတံ အမရန္တပံ ဝါ ဒိဋ္ဌသုဒ္ဓိအာဒီသု ဝါ အညတရညတရံ ဥပနိဿာယအကိရိယဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ဥဒ္ဓံသရာ ဟုတွာ ဘဝါဘဝေသု အဝီတတဏှာ သုဒ္ဓိ’မနုတ္ထုနန္တိ ဝဒန္တိ ကထေန္တီတိ။

တပေါဇိဂုစ္ဆဝါဒါတိ ကာယပီဠနာဒိတပေန ပါပဟိရီယနဝါဒါ။ တပေါဇိဂုစ္ဆသာရာတိ တေနေဝ တပေန ဟိရီယနသာရဝန္တော။ ဥဒ္ဓံသရာဝါဒါတိ သံသာရေန သုဒ္ဓိံ ကထယန္တာ။

၁၃၇။ ဧဝံ တေသံ အဝီတတဏှာနံ သုဒ္ဓိံ အနုတ္ထုနန္တာနံ ယောပိ သုဒ္ဓိပ္ပတ္တမေဝ အတ္တာနံ မညေယျ, တဿာပိ အဝီတတဏှတ္တာ ဘဝါဘဝေသု တံ တံ ဝတ္ထုံ ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ ပုနပ္ပုနံ ဟောန္တိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ တဏှာ ဟိ အာသေဝိတာ တဏှံ ဝဍ္ဎယတေဝ, န ကေဝလဉ္စ ဇပ္ပိတာနိ, ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသု, တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ စဿ ပကပ္ပိတေသု ဝတ္ထူသု ပဝေဓိတမ္ပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘဝါဘဝေသု ပန ဝီတတဏှတ္တာ အာယတိံ စုတူပပါတော ဣဓ ယဿ နတ္ထိ, သ ကေန ဝေဓေယျ ကုဟိံ ဝ ဇပ္ပေတိ အယမေတိဿာ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော။

အာဂမနန္တိ ပုန အာဂမနံ။ ဂမနန္တိ ဣတော အညတ္ထ ဂမနံ။ ဂမနာဂမနန္တိ ဣတော ဂန္တွာ ပုန နိဝတ္တနံ။ ကာလန္တိ မရဏံ။ ဂတီတိ ဂမနဝသေန ဂတိယာ ဂန္တဗ္ဗံ။

၁၃၈။ ယမာဟု ဓမ္မန္တိ ပုစ္ဆာဂါထာ။

၁၃၉။ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဧကောပိ ဧတ္ထ ဝါဒေါ သစ္စော နတ္ထိ, ကေဝလံ ဒိဋ္ဌိမတ္တကေန ဟိ တေ ဝဒန္တိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သကံ ဟီ’’တိ ဣမံ တာဝ ဝိဿဇ္ဇနဂါထမာဟ။ တတ္ထ သမ္မုတိန္တိ ဒိဋ္ဌိံ။ အနောမန္တိ အနူနံ။

၁၄၀။ ဧဝမေတေသု သကံ ဓမ္မံ ပရိပုဏ္ဏံ ဗြူဝန္တေသု အညဿ ဓမ္မံ ပန ဟီနန္တိ ဝဒန္တေသု ယဿ ကဿစိ – ပရဿ စေ ဝမ္ဘယိတေန ဟီနောတိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – ယဒိ ပရဿ နိန္ဒိတကာရဏာ ဟီနော ဘဝေယျ, န ကောစိ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ။ ကိံကာရဏာ? ပုထူ ဟိ အညဿ ဝဒန္တိ ဓမ္မံ နိဟီနတော သဗ္ဗေဝ တေ သမှိ ဒဠှံ ဝဒါနာသကဓမ္မေ ဒဠှဝါဒါ ဧဝ။

ဝမ္ဘယိတကာရဏာတိ ဓံသိတကာရဏာ။ ဂရဟိတကာရဏာတိ လာမကကတကာရဏာ။ ဥပဝဒိတကာရဏာတိ အက္ကောသိတကာရဏာ။ သကာယနန္တိ သကမဂ္ဂံ။

၁၄၁။ ကိဉ္စ ဘိယျော – သဒ္ဓမ္မပူဇာတိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – တေ စ တိတ္ထိယာ ယထာ ပသံသန္တိ သကာယနာနိ, သဒ္ဓမ္မပူဇာပိ နေသံ တထေဝ ဝတ္တတိ။ တေ ဟိ အတိဝိယ သတ္ထာရာဒီနိ သတ္တရောန္တိ။ တတ္ထ ယဒိ တေ ပမာဏာ သိယုံ, ဧဝံ သန္တေ သဗ္ဗေဝ ဝါဒါ တထိယာ ဘဝေယျုံ။ ကိံကာရဏာ? သုဒ္ဓီ ဟိ နေသံ ပစ္စတ္တမေဝ။ န သာ အညတ္ထ သိဇ္ဈတိ, နာပိ ပရမတ္ထတော။ အတ္တနိ ဒိဋ္ဌိဂါဟမတ္တမေဝ ဟိ တံ တေသံ ပရပစ္စယနေယျဗုဒ္ဓီနံ။ ပစ္စတ္တမေဝါတိ ပါဋေက္ကမေဝ။

၁၄၂။ ယော ပန ဝိပရီတတော ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏော, တဿ န ဗြာဟ္မဏဿ ပရနေယျမတ္ထီတိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – ဗြာဟ္မဏဿ ဟိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန သုဒိဋ္ဌတ္တာ ပရေန နေတဗ္ဗံ ဉာဏံ နတ္ထိ။ ဒိဋ္ဌိဓမ္မေသု ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ နိစ္ဆိနိတွာ သုမဂ္ဂဟီတမ္ပိ နတ္ထိ။ တံကာရဏာ သော ဒိဋ္ဌိကလဟာနိ အတိက္ကန္တော, န ဟိ သော သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမညံ အညတြ သတိပဋ္ဌာနာဒီဟိ။

န ပရနေယျောတိ ပရေန နေတဗ္ဗော ဇာနာပေတဗ္ဗော န ဟောတိ။ န ပရပတ္တိယော န ပရပစ္စယောတိ ပရေသံ ပစ္စေတဗ္ဗော န ဟောတိ။ န ပရပဋိဗဒ္ဓဂူတိ ပရေသံ ပဋိဗဒ္ဓဂမနော န ဟောတိ။

၁၄၃။ ဇာနာမီတိ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော အတ္ထော စ – ဧဝံ တာဝ ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏော န ဟိ သေဋ္ဌတော ပဿတိ ဓမ္မမညံ, အညေ ပန တိတ္ထိယာ ပရစိတ္တဉာဏာဒီဟိ ဇာနန္တာပိ ပဿန္တာပိ ‘‘ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတ’’န္တိ ဧဝံ ဝဒန္တာပိ စ ဒိဋ္ဌိယာ သုဒ္ဓိံ ပစ္စေန္တိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တေသု ဧကောပိ အဒက္ခိ စေ အဒ္ဒသ စေပိ တေန ပရစိတ္တဉာဏာဒိနာ ယထာဘူတမတ္ထံ, ကိဉှိ တုမဿ တေန တဿ တေန ဒဿနေန ကိံ ကတံ, ကိံ ဒုက္ခပရိညာ သာဓိတာ, ဥဒါဟု သမုဒယပ္ပဟာနာဒီနံ အညတရံ, ယတော သဗ္ဗထာပိ အတိက္ကမိတွာ အရိယမဂ္ဂံ တေ တိတ္ထိယာ အညေနေဝ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိံ, အတိက္ကမိတွာ ဝါ တေ တိတ္ထိယေ ဗုဒ္ဓါဒယော အညေနေဝ ဝဒန္တိ သုဒ္ဓိန္တိ။

၁၄၄။ ပဿံ နရောတိ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော အတ္ထော စ – ကိဉ္စ ဘိယျော? ယွာယံ ပရစိတ္တဉာဏာဒီဟိ အဒ္ဒက္ခိ, သော ပဿံ နရော ဒက္ခတိ နာမရူပံ, န တတော ပရံ, ဒိသွာန ဝါ ဉဿတိ တာနိမေဝ နာမရူပါနိ နိစ္စတော သုခတော ဝါ, န အညထာ၊ သော ဧဝံ ပဿန္တော ကာမံ ဗဟုံ ပဿတု အပ္ပကံ ဝါ နာမရူပံ နိစ္စတော သုခတော စ အထဿ ဧဝရူပေန ဒဿနေန န ဟိ တေန သုဒ္ဓိံ ကုသလာ ဝဒန္တိ။

၁၄၅။ နိဝိဿဝါဒီတိ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓော အတ္ထော စ – တေန စ ဒဿနေန သုဒ္ဓိယာ အသတိယာပိ ယော ‘‘ဇာနာမိ ပဿာမိ တထေဝ ဧတ’’န္တိ ဧဝံ နိဝိဿဝါဒီ, ဧတံ ဝါ ဒဿနံ ပဋိစ္စ ဒိဋ္ဌိယာ သုဒ္ဓိံ ပစ္စေန္တော ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဧဝံ နိဝိဿဝါဒီ, သော သုဗ္ဗိနယော န ဟောတိ တံ တထာ ပကပ္ပိတံ အဘိသင်္ခတံ ဒိဋ္ဌိံ ပုရက္ခရာနော။ သော ဟိ ယံ သတ္ထာရာဒိံ နိဿိတော, တတ္ထေဝ သုဘံ ဝဒါနော သုဒ္ဓိံ ဝဒေါ, ‘‘ပရိသုဒ္ဓိဝါဒေါ ပရိသုဒ္ဓိဒဿနော ဝါ အဟ’’န္တိ အတ္တာနံ မညမာနော တတ္ထ တထဒ္ဒသာ သော, တတ္ထ သကာယ ဒိဋ္ဌိယာ အဝိပရီတမေဝ သော အဒ္ဒသ။ ယထာ သာ ဒိဋ္ဌိ ပဝတ္တတိ, တထေဝ တံ အဒ္ဒသ, န အညထာ ပဿိတုံ ဣစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော။

နိဝိဿဝါဒီတိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ကထေန္တော။ ဒုဗ္ဗိနယောတိ ဝိနေတုံ ဒုက္ခော။ ဒုပ္ပညာပယောတိ ဉာပေတုံ စိတ္တေန လဗ္ဘာပေတုံ ဒုက္ခော။ ဒုန္နိဇ္ဈာပယောတိ စိတ္တေန ဝီမံသိတွာ ဂဟဏတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ နိဇ္ဈာပယိတုံ ဒုက္ခော။ ဒုပ္ပေက္ခာပယောတိ ဣက္ခာပယိတုံ ဒုက္ခော။ ဒုပ္ပသာဒယောတိ စိတ္တေ ပသာဒံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဒုက္ခော။

အပ္ပဿီတိ ဉာဏေန ပဋိဝေဓံ ပါပုဏိ။ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ စိတ္တေန အဝဗောဓံ ပါပုဏိ။

၁၄၆။ ဧဝံ ပကပ္ပိတံ ဒိဋ္ဌိံ ပုရက္ခရာနေသု တိတ္ထိယေသု – န ဗြာဟ္မဏော ကပ္ပမုပေတိ သင်္ခါတိ ဂါထာ။ တတ္ထ သင်္ခါတိ သင်္ခါယ, ဇာနိတွာတိ အတ္ထော။ နပိ ဉာဏဗန္ဓူတိ သမာပတ္တိဉာဏာဒိနာ အကတတဏှာဒိဋ္ဌိဗန္ဓု။ တတ္ထ ဝိဂ္ဂဟော – နာပိ အဿ ဉာဏေန ကတော ဗန္ဓု အတ္ထီတိ နပိ ဉာဏဗန္ဓု။ သမ္မုတိယောတိ ဒိဋ္ဌိသမ္မုတိယော။ ပုထုဇ္ဇာတိ ပုထုဇ္ဇနသမ္ဘဝါ။ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ မညေတိ ဥဂ္ဂဟဏန္တိ အညေ, အညေ တာ သမ္မုတိယော ဥဂ္ဂဏှန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဥပေက္ခတီတိ ဥပပတ္တိတော အပက္ခပတိတော ဟုတွာ ပဿတိ။

၁၄၇။ ကိဉ္စ ဘိယျော – ဝိဿဇ္ဇ ဂန္ထာနီတိ ဂါထာ။ တတ္ထ အနုဂ္ဂဟောတိ ဥဂ္ဂဟဏဝိရဟိတော, သောပိ နာဿ ဥဂ္ဂဟောတိ အနုဂ္ဂဟော။ န ဝါ ဥဂ္ဂဏှာတီတိ အနုဂ္ဂဟော။

ဂန္ထေ ဝေါဿဇ္ဇိတွာတိ အဘိဇ္ဈာဒိကေ ဂန္ထေ စဇိတွာ။ ဝိဿဇ္ဇာတိ ပုန အနာဒိယနဝသေန ဇဟိတွာ။ ဂဓိတေတိ ဃဋိတေ။ ဂန္ထိတေတိ သုတ္တေန သင်္ဂဟိတေ ဝိယ ဂန္ထိတေ။ ဗန္ဓေတိ သုဋ္ဌု ဗန္ဓေ။ ဝိဗန္ဓေတိ ဝိဝိဓာ ဗန္ဓေ။ ပလိဗုဒ္ဓေတိ သမန္တတော ဗန္ဓနေန ဗန္ဓေ။ ဗန္ဓနေတိ ကိလေသဗန္ဓနေ။ ဖောဋယိတွာတိ ပပ္ဖေါဋေတွာ။ သစ္စံ ဝိဿဇ္ဇံ ကရောန္တီတိ ဝိသင်္ခရိတွာ အပရိဘောဂံ ကရောန္တိ။ ဝိကောပေန္တီတိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကရောန္တိ။

၁၄၈။ ကိဉ္စ ဘိယျော – သော ဧဝရူပေါ – ပုဗ္ဗာသဝေတိ ဂါထာ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗာသဝေတိ အတီတရူပါဒီနိ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနဓမ္မကိလေသေ။ နဝေတိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါဒီနိ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနဓမ္မေ။ န ဆန္ဒဂူတိ ဆန္ဒာဒိဝသေန န ဂစ္ဆတိ။ အနတ္တဂရဟီတိ ကတာကတဝသေန အတ္တာနံ အဂရဟန္တော။

၁၄၉။ ဧဝံ အနတ္တဂရဟီ စ – သ သဗ္ဗဓမ္မေသူတိ ဂါထာ။ တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မေသူတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဓမ္မေသု ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဝါ’’တိ ဧဝံပဘေဒေသု။ ပန္နဘာရောတိ ပတိတဘာရော။ န ကပ္ပေတီတိ န ကပ္ပိယော, ဒုဝိဓမ္ပိ ကပ္ပံ န ကရောတီတိ အတ္ထော။ နူပရတောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကသေက္ခာ ဝိယ ဥပရတိသမင်္ဂီပိ နော ဟောတိ။ န ပတ္ထိယောတိ နိတ္တဏှော။ တဏှာ ဟိ ပတ္ထယတီတိ ပတ္ထိယာ, နာဿ ပတ္ထိယာတိ န ပတ္ထိယော။ ဣတော ပရဉ္စ ဟေဋ္ဌာ စ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ဧဝံ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ ပုရာဘေဒသုတ္တေ (မဟာနိ။ ၈၃) ဝုတ္တသဒိသော ဧဝ အဘိသမယော အဟောသီတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

မဟာဗျူဟသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ တုဝဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၅၀။ စုဒ္ဒသမေ တုဝဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသေ ပုစ္ဆာမိ တန္တိ ဣဒမ္ပိ တသ္မိံယေဝ မဟာသမယေ ‘‘ကာ နု ခေါ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ပဋိပတ္တီ’’တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တာနံ ဧကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ တမတ္ထံ ပကာသေတုံ ပုရိမနယေနေဝ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေန အတ္တာနံ ပုစ္ဆာပေတွာ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ အာဒိပုစ္ဆာဂါထာယ တာဝ ပုစ္ဆာမီတိ ဧတ္ထ အဒိဋ္ဌဇောတနာဒိဝသေန ပုစ္ဆာ ဝိဘဇိတာ။ အာဒိစ္စဗန္ဓူတိ အာဒိစ္စဿ ဂေါတ္တဗန္ဓု။ ဝိဝေကံ သန္တိပဒဉ္စာတိ ဝိဝေကဉ္စ သန္တိပဒဉ္စ။ ကထံ ဒိသွာတိ ကေန ကာရဏေန ဒိသွာ, ကထံ ပဝတ္တဒဿနော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တိဿော ပုစ္ဆာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ အဒိဋ္ဌဇောတနာတိ ယံ န ဒိဋ္ဌံ န ပဋိဝိဒ္ဓံ, တဿ ပါကဋကရဏတ္ထာယ ပုစ္ဆာ။ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာတိ ယံ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ, တဿ ဃဋနတ္ထာယ။ ဝိမတိစ္ဆေဒနာတိ ယာ ကင်္ခါ, တဿာစ္ဆေဒနတ္ထံ။ ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတန္တိ ဓမ္မာနံ တထလက္ခဏံ ပကတိယာ န ဉာတံ။ အဒိဋ္ဌန္တိ န ဒိဋ္ဌံ။ ‘‘န နိဋ္ဌ’’န္တိပိ ပါဌော။ အတုလိတန္တိ တုလာယ တုလိတံ ဝိယ န တုလိတံ။ အတီရိတန္တိ တီရဏာယ န တီရိတံ။ အဝိဘူတန္တိ န ပါကဋံ။ အဝိဘာဝိတန္တိ ပညာယ န ဝဍ္ဎိတံ။ တဿ ဉာဏာယာတိ တဿ ဓမ္မဿ လက္ခဏဇာနနတ္ထာယ။ ဒဿနာယာတိ ဒဿနတ္ထာယ။ တုလနာယာတိ တုလနတ္ထာယ။ တီရဏာယာတိ တီရဏတ္ထာယ။ ဝိဘာဝနာယာတိ ဝိဘာဂကရဏတ္ထာယ။ အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟီတိ အညေဟိ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နေဟိ။ သံသယပက္ခန္ဒောတိ သန္ဒေဟံ ပဝိဋ္ဌော။

မနုဿပုစ္ဆာတိ မနုဿာနံ ပုစ္ဆာ။ အမနုဿပုစ္ဆာတိ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနံ ပုစ္ဆာ။ ဂဟဋ္ဌာတိ အဝသေသဂဟဋ္ဌာ။ ပဗ္ဗဇိတာတိ လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တာ။ နာဂါတိ သုဖဿာဒယော နာဂါ။ သုပဏ္ဏာတိ သုပဏ္ဏသံယုတ္တဝသေန (သံ။ နိ။ ၃။၃၉၂ အာဒယော)။ ယက္ခာတိ ယက္ခသံယုတ္တဝသေန (သံ။ နိ။ ၁၀။၂၃၅ အာဒယော) စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အသုရာတိ ပဟာရာဒါဒယော။ ဂန္ဓဗ္ဗာတိ ပဉ္စသိခဂန္ဓဗ္ဗပုတ္တာဒယော။ မဟာရာဇာနောတိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော။ အဟီနိန္ဒြိယန္တိ သဏ္ဌာနဝသေန အဝိကလိန္ဒြိယံ။ သော နိမ္မိတောတိ သော ဘဂဝတာ နိမ္မိတော ဗုဒ္ဓေါ။

ဝေါဒါနတ္ထပုစ္ဆာတိ ဝိသေသဓမ္မပုစ္ဆာ။ အတီတပုစ္ဆာတိ အတီတေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ပုစ္ဆာ။ အနာဂတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကုသလပုစ္ဆာတိ အနဝဇ္ဇဓမ္မပုစ္ဆာ။ အကုသလပုစ္ဆာတိ သာဝဇ္ဇဓမ္မပုစ္ဆာ။ အဗျာကတပုစ္ဆာတိ တဒုဘယဝိပရီတဓမ္မပုစ္ဆာ။

အဇ္ဈေသာမိ တန္တိ တံ အာဏာပေမိ။ ကထယဿု မေတိ မယှံ ကထေဟိ။ ဂေါတ္တဉာတကောတိ ဂေါတ္တေန ဉာတကော။ ဂေါတ္တဗန္ဓူတိ ဂေါတ္တဇ္ဈတ္တိကော။ ဧကေနာကာရေနာတိ ဧကေန ကောဋ္ဌာသေန။

သန္တိပဒန္တိ သန္တိသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနပဒံ။ ယေ ဓမ္မာ သန္တာဓိဂမာယာတိ ယေ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဓမ္မာ နိဗ္ဗာနပဋိလာဘတ္ထာယ။ သန္တိဖုသနာယာတိ ဉာဏဖဿေန နိဗ္ဗာနဖုသနတ္ထာယ။ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ ပစ္စက္ခကရဏတ္ထာယ။ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓန္တိ မဟန္တံ သီလရာသိံ။ သမာဓိက္ခန္ဓာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သီလက္ခန္ဓာဒယော လောကိယလောကုတ္တရာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ။

တမောကာယဿ ပဒါလနန္တိ အဝိဇ္ဇာရာသိဿ ဝိဒ္ဓံသနံ။ ဝိပလ္လာသဿ ဘေဒနန္တိ စတုဗ္ဗိဓဝိပလ္လာသဿ ဘေဒနံ။ တဏှာသလ္လဿ အဗ္ဗုဟနန္တိ တဏှာကဏ္ဋကဿ လုဉ္စနံ။ အဘိသင်္ခါရဿ ဝူပသမန္တိ ပုညာဒိအဘိသင်္ခါရဿ နိဗ္ဗာပနံ။ ဘာရဿ နိက္ခေပနန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓဘာရဿ ဌပနံ။ သံသာရဝဋ္ဋဿ ဥပစ္ဆေဒနန္တိ သံသာရပဝတ္တဿ ဆေဒနံ။ သန္တာပဿ နိဗ္ဗာပနန္တိ ကိလေသသန္တာပဿ နိဗ္ဗုတိ။ ပရိဠာဟဿ ပဋိပဿဒ္ဓိန္တိ ကိလေသဒရထဿ သန္နိသီဒနံ။ ဒေဝဒေဝေါတိ ဒေဝါနံ အတိဒေဝေါ။

၁၅၁။ အထ ဘဂဝါ ယသ္မာ ယထာ ပဿန္တော ကိလေသေ ဥပရုန္ဓတိ, တထာ ဒိသွာ တထာ ပဝတ္တဒဿနော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, တသ္မာ တမတ္ထံ အာဝိကရောန္တော နာနပ္ပကာရေန တံ ဒေဝပရိသံ ကိလေသပ္ပဟာနေ နိယောဇေန္တော ‘‘မူလံ ပပဉ္စသင်္ခါယာ’’တိ အာရဘိတွာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အာဒိဂါထာယ တာဝ သင်္ခေပတ္ထော – ပပဉ္စသင်္ခါတိ ပပဉ္စာတိ သင်္ခါတတ္တာ ပပဉ္စာ ဧဝ ပပဉ္စသင်္ခါ။ တဿာ အဝိဇ္ဇာဒယော ကိလေသာ မူလံ, တံ ပပဉ္စသင်္ခါယ မူလံ အသ္မီတိ ပဝတ္တမာနဉ္စ သဗ္ဗံ မန္တာယ ဥပရုန္ဓေ။ ယာ ကာစိ အဇ္ဈတ္တံ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ။ တာသံ ဝိနယာယ ပဟာနာယ သဒါ သတော သိက္ခေ ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟုတွာ သိက္ခေယျာတိ။

အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါတိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နာ ဝါ။ ပုရေဘတ္တန္တိ ဒိဝါဘတ္တတော ပုရေကာလံ။ အစ္စန္တသံယောဂတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, အတ္ထတော ပန ဘုမ္မမေဝ ပုရေဘတ္တေတိ, ဧသ နယော ပစ္ဆာဘတ္တာဒီသု။ ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဒိဝါဘတ္တတော ပစ္ဆာကာလံ။ ပုရိမံ ယာမန္တိ ရတ္တိယာ ပဌမကောဋ္ဌာသံ။ မဇ္ဈိမံ ယာမန္တိ ရတ္တိယာ ဒုတိယကောဋ္ဌာသံ။ ပစ္ဆိမံ ယာမန္တိ ရတ္တိယာ တတိယကောဋ္ဌာသံ။ ကာဠေတိ ကာဠပက္ခေ။ ဇုဏှေတိ သုက္ကပက္ခေ။ ဝဿေတိ စတ္တာရော ဝဿာနမာသေ။ ဟေမန္တေတိ စတ္တာရော ဟေမန္တမာသေ။ ဂိမှေတိ စတ္တာရော ဂိမှာနမာသေ။ ပုရိမေ ဝယောခန္ဓေတိ ပဌမေ ဝယောကောဋ္ဌာသေ, ပဌမဝယေတိ အတ္ထော။ တီသု စ ဝယေသု ဝဿသတာယုကဿ ပုရိသဿ ဧကေကသ္မိံ ဝယေ စတုမာသာဓိကာနိ တေတ္တိံသ ဝဿာနိ ဟောန္တိ။

၁၅၂။ ဧဝံ ပဌမဂါထာယ တာဝ တီဟိ သိက္ခာဟိ ယုတ္တံ ဒေသနံ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသေတွာ ပုန မာနပ္ပဟာနဝသေန ဒေသေတုံ ‘‘ယံ ကိဉ္စီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မမဘိဇညာ အဇ္ဈတ္တန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဥစ္စာကုလီနတာဒိကံ အတ္တနော ဂုဏံ ဇာနေယျ။ အထ ဝါပိ ဗဟိဒ္ဓါတိ အထ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ဂုဏံ ဇာနေယျ။ န တေန ထာမံ ကုဗ္ဗေထာတိ တေန ဂုဏေန မာနံ န ကရေယျ။

သတာနန္တိ သန္တဂုဏဝန္တာနံ။ သန္တာနန္တိ နိဗ္ဗုတသန္တာနံ။ န ဝုတ္တာတိ န ကထိတာ။ နပ္ပဝုတ္တာတိ န ဝိဿဇ္ဇိတာ။

၁၅၃။ ဣဒါနိဿ အကရဏဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သေယျော န တေနာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – တေန စ မာနေန ‘‘သေယျောဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘နီစောဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘သရိက္ခောဟ’’န္တိ ဝါပိ န မညေယျ။ တေဟိ စ ဥစ္စာကုလီနတာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဖုဋ္ဌော အနေကရူပေဟိ ‘‘အဟံ ဥစ္စာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိအာဒိနာ နယေန အတ္တာနံ ဝိကပ္ပေန္တော န တိဋ္ဌေယျာတိ။

၁၅၄။ ဧဝံ မာနပ္ပဟာနဝသေနပိ ဒေသေတွာ ဣဒါနိ သဗ္ဗကိလေသူပသမဝသေန ဒေသေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တမေဝါ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အဇ္ဈတ္တမေဝုပသမေတိ အတ္တနိ ဧဝ ရာဂါဒိသဗ္ဗကိလေသေ ဥပသမေယျ။ န အညတော ဘိက္ခု သန္တိမေသေယျာတိ ဌပေတွာ စ သတိပဋ္ဌာနာဒီနိ အညေန ဥပါယေန သန္တိံ န ပရိယေသေယျ။ ကုတော နိရတ္တာ ဝါတိ နိရတ္တာ ကုတောယေဝ။

န ဧသေယျာတိ သီလဗ္ဗတာဒီဟိ န မဂ္ဂေယျ။ န ဂဝေသေယျာတိ န ဩလောကေယျ။ န ပရိယေသေယျာတိ ပုနပ္ပုနံ န ဣက္ခေယျ။

၁၅၅။ ဣဒါနိ အဇ္ဈတ္တံ ဥပသန္တဿ ခီဏာသဝဿ တာဒိဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘မဇ္ဈေ ယထာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယထာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဥပရိဟေဋ္ဌိမဘာဂါနံ ဝေမဇ္ဈသင်္ခါတေ စတုယောဇနသဟဿပ္ပမာဏေ မဇ္ဈေ ပဗ္ဗတန္တရေ ဌိတဿ ဝါ မဇ္ဈေ သမုဒ္ဒဿ ဦမိ နော ဇာယတိ, ဌိတောဝ သော ဟောတိ အဝိကမ္ပမာနော, ဧဝံ အနေဇော ခီဏာသဝေါ လာဘာဒီသု ဌိတော အဿ အဝိကမ္ပမာနော, သော တာဒိသော ရာဂါဒိဥဿဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျ ကုဟိဉ္စီတိ။

ဥဗ္ဗေဓေနာတိ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန။ ဂမ္ဘီရောတိ ဥဒကပိဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿာနိ ဂမ္ဘီရော။ ‘‘ဥဗ္ဗေဓော’’တိပိ ပါဌော, တံ န သုန္ဒရံ။ ဟေဋ္ဌာတိ အန္တောဥဒကံ။ ဥပရီတိ ဥဒ္ဓံဥဒကံ။ မဇ္ဈေတိ ဝေမဇ္ဈေ။ န ကမ္ပတီတိ ဌိတဋ္ဌာနတော န စလတိ။ န ဝိကမ္ပတီတိ ဣတော စိတော စ န စလတိ။ န စလတီတိ နိစ္စလံ ဟောတိ။ န ဝေဓတီတိ န ဖန္ဒတိ။ နပ္ပဝေဓတီတိ န ပရိဝတ္တတိ။ န သမ္ပဝေဓတီတိ န ပရိဗ္ဘမတိ။ အနေရိတောတိ န ဧရိတော။ အဃဋ္ဋိတောတိ အက္ခောဘော။ အစလိတောတိ န ကမ္ပိတော။ အလုဠိတောတိ န ကလလီဘူတော။ တတြ ဦမိ နော ဇာယတီတိ တသ္မိံ ဌာနေ ဝီစိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

သတ္တန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရိကာသူတိ ယုဂန္ဓရာဒီနံ သတ္တန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရန္တရာ။ သီဒန္တရာတိ အန္တမသော သိမ္ဗလီတူလမ္ပိ တေသု ပတိတပတိတံ သီဒတီတိ သီဒါ, ပဗ္ဗတန္တရေ ဇာတတ္တာ အန္တရာ။ ‘‘အန္တရသီဒါ’’တိပိ ပါဌော။

၁၅၆။ ဣဒါနိ ဧဝံ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသိတံ ဓမ္မဒေသနံ အဗ္ဘာနုမောဒေန္တော တဿ စ အရဟတ္တဿ အာဒိပဋိပဒံ ပုစ္ဆန္တော နိမ္မိတဗုဒ္ဓေါ ‘‘အကိတ္တယီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အကိတ္တယီတိ အာစိက္ခိ။ ဝိဝဋစက္ခူတိ ဝိဝဋေဟိ အနာဝရဏေဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ သမန္နာဂတော။ သက္ခိဓမ္မန္တိ သကာယတ္တံ သယံ အဘိညာတံ အတ္တပစ္စက္ခဓမ္မံ။ ပရိဿယဝိနယန္တိ ပရိဿယဝိနယနံ။ ပဋိပဒံ ဝဒေဟီတိ ဣဒါနိ ပဋိပတ္တိံ ဝဒေဟိ။ ဘဒ္ဒန္တေတိ ဘဒ္ဒံ တဝ အတ္ထူတိ ဘဂဝန္တံ အာလပန္တော အာဟ။ အထ ဝါ ဘဒ္ဒံ သုန္ဒရံ တဝ ပဋိပဒံ ဝဒေဟီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပါတိမောက္ခံ အထ ဝါပိ သမာဓိန္တိ တမေဝ ပဋိပဒံ ဘိန္ဒိတွာ ပုစ္ဆတိ။ ပဋိပဒန္တိ ဧတေန ဝါ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရေဟိ သီလံ သမာဓိဉ္စ ပုစ္ဆတိ။

မံသစက္ခုနာပီတိ သသမ္ဘာရိကမံသစက္ခုနာပိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပီတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ။ ဒေဝါနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တံ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိနိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ အာရမ္မဏသမ္ပဋိစ္ဆနသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ။ ဣဒဉ္စာပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ။ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ, အတ္တနာ စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ။ အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ။ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ။ တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု, စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု, ဒိဗ္ဗဉ္စ တံ စက္ခု စာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခု။ တေန ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခု။ ဣဒါနိ ပဉ္စဝိဓံ စက္ခုံ ဝိတ္ထာရေန ကထေတုံ ‘‘ကထံ ဘဂဝါ မံသစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခူ’’တိအာဒိမာဟ။ မံသစက္ခုမှိ ဘဂဝတော ပဉ္စဝဏ္ဏာ သံဝိဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ သသမ္ဘာရာဒိကစက္ခုမှိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသာ ပစ္စေကံ ပစ္စေကံ ဥပလဗ္ဘန္တိ။

နီလော စ ဝဏ္ဏောတိ ဥမာပုပ္ဖဝဏ္ဏော။ ပီတကော စ ဝဏ္ဏောတိ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏော။ လောဟိတကော စ ဝဏ္ဏောတိ ဣန္ဒဂေါပကဝဏ္ဏော။ ကဏှော စ ဝဏ္ဏောတိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏော။ ဩဒါတော စ ဝဏ္ဏောတိ ဩသဓိတာရကဝဏ္ဏော။ ယတ္ထ စ အက္ခိလောမာနိ ပတိဋ္ဌိတာနီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အက္ခိလောမာနိ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဥဋ္ဌိတာနိ။ တံ နီလံ ဟောတိ သုနီလန္တိ ဧတ္ထ နီလန္တိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ဝုတ္တံ။ သုနီလန္တိ အန္တရဝိရဟိတံ သုဋ္ဌု နီလံ။ ပါသာဒိကန္တိ ပသာဒဇနကံ။ ဒဿနေယျန္တိ ဒဿနီယံ။ ဥမာပုပ္ဖသမာနန္တိ ဒကသီတလပုပ္ဖသဒိသံ။ တဿ ပရတောတိ တဿ သမန္တာ ဗာဟိရပဿေ။ ပီတကန္တိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကံ။ သုပီတကန္တိ အန္တရဝိရဟိတံ သုဋ္ဌု ပီတကံ။ ဥဘယတော စ အက္ခိကူဋာနီတိ ဒွေ စ အက္ခိကောဋိယော။ လောဟိတကာနီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ဝုတ္တံ။ သုလောဟိတကာနီတိ အပညာယမာနဝိဝရာနိ သုဋ္ဌု လောဟိတကာနိ။ မဇ္ဈေ ကဏှန္တိ အက္ခီနံ မဇ္ဈိမဋ္ဌာနံ အဉ္ဇနသဒိသံ ကဏှံ။ သုကဏှန္တိ အန္တရဝိရဟိတံ သုဋ္ဌု ကဏှံ။ အလူခန္တိ ပါသာဒိကံ။ သိနိဒ္ဓန္တိ ပဏီတံ။ ဘဒ္ဒါရိဋ္ဌကသမာနန္တိ အပနီတတစဘဒ္ဒါရိဋ္ဌကဖလသဒိသံ။ ‘‘အဒ္ဒါရိဋ္ဌကသမာန’’န္တိပိ ပါဠိ, တဿာ တိန္တကာကသဒိသန္တိ အတ္ထော။ ဩဒါတန္တိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ဝုတ္တံ။ သုဩဒါတန္တိ အန္တရဝိရဟိတံ ရဇတမဏ္ဍလသဒိသံ သုဋ္ဌု ဩဒါတံ။ သေတံ ပဏ္ဍရန္တိ ဒွီဟိပိ အတိဩဒါတတံ ဒဿေတိ။ ပါကတိကေန မံသစက္ခုနာတိ ပကတိမံသစက္ခုနာ။ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နေနာတိ အတ္တဘာဝသန္နိဿိတေန။ ပုရိမသုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တေနာတိ ပုရိမေသု တတ္ထ တတ္ထုပ္ပန္နေသု အတ္တဘာဝေသု ကာယသုစရိတာဒိကမ္မုနာ ဥပ္ပါဒိတေန။ သမန္တာ ယောဇနံ ပဿတီတိ သမန္တတော စတုဂါဝုတပ္ပမာဏေ ယောဇနေ တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတံ ရူပံ အာဝရဏဝိရဟိတံ ပကတိမံသစက္ခုနာ ဒက္ခတိ။

ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စာတိ ဒိဝသဘာဂေ စ ရတ္တိဘာဂေ စ။ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတောတိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပရိပုဏ္ဏအန္ဓကာရော အာလောကဝိရဟိတော။ သူရိယော ဝါ အတ္ထင်္ဂတောတိ သူရဘာဝံ ဇနယန္တော ဥဋ္ဌိတော သူရိယော ဝိဂတော။ ကာဠပက္ခော စ ဥပေါသထောတိ ကာဠပက္ခေ စာတုဒ္ဒသီဥပေါသထဒိဝသော စ။ တိဗ္ဗော စ ဝနသဏ္ဍောတိ ဂဟနော စ ရုက္ခရာသိ။ မဟာ စ ကာဠမေဃော အဗ္ဘုဋ္ဌိတောတိ မဟန္တော ကာဠမေဃော အဗ္ဘပဋလော စ ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ။ ကုဋ္ဋော ဝါတိ ဣဋ္ဌကာစယော ဝါ။ ကဝါဋံ ဝါတိ ဒွါရဝါတပါနာဒိကဝါဋံ ဝါ။ ပါကာရော ဝါတိ မတ္တိကာဒိပါကာရော ဝါ။ ပဗ္ဗတော ဝါတိ ပံသုပဗ္ဗတာဒိပဗ္ဗတော ဝါ။ ဂစ္ဆံ ဝါတိ တရုဏဂစ္ဆာဒိဂစ္ဆံ ဝါ။ လတာ ဝါတိ ကရဝိန္ဒာဒိ လတာ ဝါ။ အာဝရဏံ ရူပါနံ ဒဿနာယာတိ ရူပါရမ္မဏာနံ ဒဿနတ္ထာယ ပဋိသေဓံ နတ္ထိ။ ဧကဉ္စေ တိလဖလံ နိမိတ္တံ ကတွာတိ သစေ ဧကံ တိလဗီဇံ သညာဏံ ကတွာ။ တိလဝါဟေ ပက္ခိပေယျာတိ ဒွေ သကဋေ တိလရာသိမှိ ခိပေယျ။ ကေစိ ပန ‘‘ဝါဟော နာမ ကုမ္ဘာတိရေကဒွေသကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ တညေဝ တိလဖလံ ဥဒ္ဓရေယျာတိ တံနိမိတ္တကတံ တိလဗီဇံယေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဏှေယျ။

ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဣဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဝိသုဒ္ဓေနာတိ စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓေန။ ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ န ဥပပါတံ, သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ယော ဥပပါတမေဝ ပဿတိ န စုတိံ, သော နဝသတ္တပါတုဘာဝသဿတဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ, သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အတိဝတ္တတိ, တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ, ဥဘယဉ္စေတံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာ ပဿန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ။ မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ, မာနုသကံ ဝါ မံသစက္ခုံ အတိက္ကန္တတ္တာ အတိက္ကန္တမာနုသကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿမံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ဩလောကေတိ။ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ။ ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ, တေ စဝမာနာ။ ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိနိဗ္ဗတ္တာဝ, တေ ဥပပဇ္ဇမာနာတိ အဓိပ္ပေတာ။ တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ ပဿတီတိ ဒဿေတိ။ ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနေ။ တဗ္ဗိပရီတေ ပဏီတေ။ သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ။ တဗ္ဗိပရီတေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, အဘိရူပေ ဝိရူပေတိ အတ္ထော။ သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ, အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ။ ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ, လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနေ။ ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ, တေန တေန ဥပဂတေ။ တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ။

တဿ စ ဉာဏဿ အယမုပ္ပတ္တိက္ကမော – ဣဓ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာနိရယာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နေရယိကေ သတ္တေ ပဿတိ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝမာနေ, တံ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စမေဝ။ သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီ’’တိ, အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံ ကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ ဥပရိဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နန္ဒနဝန မိဿကဝန ဖာရုသကဝနာဒီသု သတ္တေ ပဿတိ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ။ တမ္ပိ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စမေဝ။ သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ’’တိ။ အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံ ကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏမုပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣဒံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ နာမ။ ဣမဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ စ ဣမဿ, ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿာပိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ။

ဣမေ ဝတ ဘောန္တောတိအာဒီသု ဣမေတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌာနံ နိဒဿနဝစနံ။ ဝတာတိ အနုသောစနတ္ထေ နိပါတော။ ဘောန္တောတိ ဘဝန္တော။ ဒုဋ္ဌု စရိတံ, ဒုဋ္ဌုံ ဝါ စရိတံ ကိလေသပူတိကတ္တာတိ ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ, ကာယတော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဒုစ္စရိတန္တိ ကာယဒုစ္စရိတံ။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သမန္နာဂတာတိ သမင်္ဂီဘူတာ။

အရိယာနံ ဥပဝါဒကာတိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အရိယာနံ အန္တမသော ဂိဟိသောတာပန္နာနမ္ပိ အနတ္ထကာမာ ဟုတွာ အန္တိမဝတ္ထုနာ ဝါ ဂုဏပရိဓံသနေန ဝါ ဥပဝါဒကာ, အက္ကောသကာ ဂရဟကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ သမဏဓမ္မော, အဿမဏာ ဧတေ’’တိ ဝဒန္တော အန္တိမဝတ္ထုနာ ဥပဝဒတိ။ ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ ဈာနံ ဝါ ဝိမောက္ခော ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ဂုဏပရိဓံသနေန ဥပဝဒတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ ဈာနံ ဝါ ဥပဝဒေယျ အဈာနံ ဝါ, ဥဘယထာပိ အရိယူပဝါဒေါဝ ဟောတိ၊ အတိဘာရိယံ ကမ္မံ, အနန္တရိယကမ္မသဒိသံ, သဂ္ဂါဝရဏံ မဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, သတေကိစ္ဆံ ပန ဟောတိ။ တသ္မာ ယော အရိယံ ဥပဝဒတိ, တေန ဂန္တွာ သစေ အတ္တနာ ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ, ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ‘‘အဟံ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ မေ ခမာဟီ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗော။ သစေ ပန နဝကတရော ဟောတိ, ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တုမှေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ မေ ခမထာ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗော။ သစေ သော နက္ခမတိ, ဒိသာပက္ကန္တော ဝါ ဟောတိ, သယံ ဝါ ဂန္တွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေ ဝါ ပေသေတွာ ခမာပေတဗ္ဗော။ သစေ နာပိ ဂန္တုံ န ပေသေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ယေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သစေ နဝကတရာ ဟောန္တိ, ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ သစေ ဝုဍ္ဎတရာ, ဝုဍ္ဎေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အသုကံ နာမ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ ခမတု မေ သော အာယသ္မာ’’တိ ဝတွာ ခမာပေတဗ္ဗော။ သမ္မုခါ အခမန္တေပိ ဧတဒေဝ ကာတဗ္ဗံ။ သစေ ဧကစာရိကဘိက္ခု ဟောတိ, နေဝ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ န ဂတဋ္ဌာနံ ပညာယတိ, ဧကဿ ပဏ္ဍိတဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အသုကံ နာမ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ မေ အနုဿရတော အနုဿရတော ဝိပ္ပဋိသာရော ဟောတိ, ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သော ဝက္ခတိ ‘‘တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထ, ထေရော တုမှာကံ ခမတိ, စိတ္တံ ဝူပသမေထာ’’တိ။ တေနပိ အရိယဿ ဂတဒိသာဘိမုခေန အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ခမထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယဒိ သော ပရိနိဗ္ဗုတော ဟောတိ, ပရိနိဗ္ဗုတမဉ္စဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ယာဝ သိဝထိကံ ဂန္တွာပိ ခမာပေတဗ္ဗော။ ဧဝံ ကတေ နေဝ သဂ္ဂါဝရဏံ န မဂ္ဂါဝရဏံ ဟောတိ, ပါကတိကမေဝ ဟောတီတိ။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ ဝိပရီတဒဿနာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန သမာဒိန္နနာနာဝိဓကမ္မာ, ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမူလကေသု ကာယကမ္မာဒီသု အညေပိ သမာဒပေန္တိ။ ဧတ္ထ စ ဝစီဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေနေဝ အရိယူပဝါဒေ, မနောဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေန စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သင်္ဂဟိတာယပိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပုနဝစနံ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မဟာသာဝဇ္ဇော ဟိ အရိယူပဝါဒေါ အာနန္တရိယသဒိသော။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သေယျထာပိ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညံ အာရာဓေယျ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ, သာရိပုတ္တ, ဝဒါမိ။ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၄၉)။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော စ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ နာမ အညံ နတ္ထိ။ ယထာဟ –

‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံမဟာသာဝဇ္ဇံ ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ ဘိက္ခဝေ, မဟာသာဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၃၁၀)။

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ။ ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရာဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ။ အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿုပစ္ဆေဒါ။ ပရံ မရဏာတိ စုတိစိတ္တတော ဥဒ္ဓံ။ အပါယန္တိ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဝေဝစနမေဝ။ နိရယော ဟိ သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ပုညသမ္မတာ အယာ အပေတတ္တာ, သုခါနံ ဝါ အာယဿ အဘာဝါ အပါယော။ ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ဒေါသဗဟုလတာယ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတီတိ ဒုဂ္ဂတိ။ ဝိဝသာ နိပတန္တိ တတ္ထ ဒုက္ကဋကာရိနောတိ ဝိနိပါတော, ဝိနဿန္တာ ဝါ ဧတ္ထ နိပတန္တိ သမ္ဘိဇ္ဇမာနင်္ဂပစ္စင်္ဂါတိပိ ဝိနိပါတော။ နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရယော။

အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတိ, တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော သုဂတိတော အပေတတ္တာ။ န ဒုဂ္ဂတိ, မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော။ ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယံ ဒီပေတိ, သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုခတော အပေတတ္တာ ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ, န တု ဝိနိပါတော, အသုရကာယသဒိသံ အဝိနိပတိတတ္တာ။ ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယံ ဒီပေတိ။ သော ဟိ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သဗ္ဗသမုဿယေဟိ စ ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတောတိ ဝုစ္စတိ။ နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိအနေကပ္ပကာရံ နိရယမေဝ ဒီပေတီတိ။ ဥပပန္နာတိ ဥပဂတာ, တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတိ။ သဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဒေဝဂတိယေဝ။ တတ္ထ သုန္ဒရာ ဂတီတိ သုဂတိ။ ရူပါဒီဟိ ဝိသယေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ။ သော သဗ္ဗောပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အယံ ဝစနတ္ထော။ ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဂမနဝစနံ။

ဧဝံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဿတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ပရိတ္တပစ္စုပ္ပန္နအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတာတီတအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန ပဉ္စသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ အနာဂတံသဉာဏံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတအပ္ပမာဏမဂ္ဂအနာဂတအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏဝသေန အဋ္ဌသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတီတိ။

အာကင်္ခမာနော စ ဘဂဝါတိ ဘဂဝါ ဣစ္ဆမာနော။ ဧကမ္ပိ လောကဓာတုံ ပဿေယျာတိ ဧကံ စက္ကဝါဠံ ဩလောကေယျ။ သဟဿိမ္ပိ စူဠနိကန္တိ ဧတ္ထ ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တိ, ဒိသာ ဘာန္တိ ဝိရောစမာနာ, တာဝ သဟဿဓာ လောကော, ဧသာ သဟဿိစူဠနိကာ နာမ။ စူဠနိကန္တိ ခုဒ္ဒကံ။ ဒွိသဟဿိမ္ပိ မဇ္ဈိမိကံ လောကဓာတုန္တိ ဧတ္ထ သဟဿစက္ကဝါဠာနံ သဟဿဘာဂေန ဂဏေတွာ ဒသသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိမာဏာ ဒွိသဟဿီ မဇ္ဈိမိကာ လောကဓာတု နာမ။ ဧတ္တကေန ဗုဒ္ဓါနံ ဇာတိက္ခေတ္တံ နာမ ဒဿိတံ။ ဗောဓိသတ္တာနဉှိ ပစ္ဆိမဘဝေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနဒိဝသေ စ မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ စ သမ္ဗောဓိဓမ္မစက္ကပဝတ္တနအာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေသု စ ဧတ္တကံ ဌာနံ ကမ္ပတိ။

တိသဟဿိမ္ပိ။ မဟာသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုန္တိ သဟဿိတော ပဋ္ဌာယ တတိယာတိ တိသဟဿီ, ပဌမသဟဿိံ သဟဿဓာ ကတွာ ဂဏိတံ မဇ္ဈိမိကံ သဟဿဓာ ကတွာ ဂဏိတတ္တာ မဟန္တေဟိ သဟဿေဟိ ဂဏိတာတိ မဟာသဟဿီ။ ဧတ္တာဝတာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိမာဏော လောကော ဒဿိတော ဟောတိ။ ဂဏကပုတ္တတိဿတ္ထေရော ပန ဧဝမာဟ – ‘‘န ဟိ တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုယာ ဧတံ ပရိမာဏံ။ ဣဒဉှိ အာစရိယာနံ သဇ္ဈာယမူလကံ ဝါစာယ ပရိဟီနဋ္ဌာနံ, ဒသကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိမာဏံ ပန ဌာနံ တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတု နာမာ’’တိ။ ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဘဂဝတော အာဏာက္ခေတ္တံ နာမ ဒဿိတံ။ ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ အာဋာနာဋိယပရိတ္တ- (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၇၅ အာဒယော) ဣသိဂိလိပရိတ္တ- (မ။ နိ။ ၃။၁၃၃ အာဒယော) ဓဇဂ္ဂပရိတ္တ- (သံ။ နိ။ ၁။၂၄၉) ဗောဇ္ဈင်္ဂပရိတ္တခန္ဓပရိတ္တ- (အ။ နိ။ ၄။၆၇) မောရပရိတ္တ- (ဇာ။ ၁။၂။၁၇-၁၈) မေတ္တပရိတ္တ- (ခု။ ပါ။ ၉။၁ အာဒယော၊ သု။ နိ။ ၁၄၃ အာဒယော) ရတနပရိတ္တာနံ (ခု။ ပါ။ ၆။၁ အာဒယော၊ သု။ နိ။ ၂၂၄ အာဒယော) အာဏာ ဖရတိ။

ယာဝတကံ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာတိ ယတ္တကံ ဝါ ဣစ္ဆေယျ။ ဣမိနာ ဝိသယက္ခေတ္တံ ဒဿိတံ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ဝိသယက္ခေတ္တဿ ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ, နတ္ထိကဘာဝေ စဿ ဣမံ ဥပမံ အာဟရန္တိ – ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠမှိ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သာသပေဟိ ပူရေတွာ သစေ ကောစိ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဧကစက္ကဝါဠေ ဧကံ သာသပံ ပက္ခိပန္တော အာဂစ္ဆေယျ, သဗ္ဗေပိ တေ သာသပါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆေယျုံ။ န တွေဝ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ စက္ကဝါဠာနိ။ ဒက္ခိဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ အဝိသယော နာမ နတ္ထိ။ တာဝတကံ ပဿေယျာတိ တတ္တကံ ဩလောကေယျ။ ဧဝံ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကထံ နိဋ္ဌာပေသိ။

ကထံ ဘဂဝါ ပညာစက္ခုနာပိ ဝိဝဋစက္ခူတိ ကေနပ္ပကာရေန ပညာစက္ခုနာ အပိဟိတစက္ခု? မဟာပညော ပုထုပညောတိအာဒိကံ တတ္ထ အတိရောစတိ ယဒိဒံ ပညာယာတိ ပရိယောသာနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ။ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ဗုဒ္ဓစက္ခူတိ နာမံ, သဗ္ဗညုတညာဏဿ သမန္တစက္ခူတိ, တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဉာဏာနံ ဓမ္မစက္ခူတိ။ လောကံ ဝေါလောကေန္တော အဒ္ဒသ သတ္တေတိ သတ္တေ အဒ္ဒက္ခိ။ အပ္ပရဇက္ခေတိအာဒီသု ယေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပညာစက္ခုမှိ ရာဂါဒိရဇံ အပ္ပံ, တေ အပ္ပရဇက္ခာ။ ယေသံ တံ မဟန္တံ, တေ မဟာရဇက္ခာ။ ယေသံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ, တေ တိက္ခိန္ဒြိယာ။ ယေသံ တာနိ မုဒူနိ, တေ မုဒိန္ဒြိယာ။ ယေသံ တေယေဝ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ သုန္ဒရာ, တေ သွာကာရာ။ ယေ ကထိတကာရဏံ သလ္လက္ခေန္တိ, သုခေန သက္ကာ ဟောန္တိ ဝိညာပေတုံ တေ သုဝိညာပယာ။ ယေ ပရလောကဉ္စေဝ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ပဿန္တိ, တေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော နာမ။

ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသိယန္တိ။ ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ တိဋ္ဌန္တီတိ ဥဒကံ အတိက္ကမိတွာ တိဋ္ဌန္တိ။ တတ္ထ ယာနိ ယာနိ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနိ, တာနိ တာနိ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ အာဂမယမာနာနိ ဌိတာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ။ ယာနိ သမောဒကံ ဌိတာနိ, တာနိ သွေ ပုပ္ဖနကာနိ။ ယာနိ ဥဒကာ အနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ, တာနိ တတိယဒိဝသေဝ ပုပ္ဖနကာနိ။ ဥဒကာ ပန အနုဂ္ဂတာနိ အညာနိပိ သရောဂဥပ္ပလာနိ နာမ အတ္ထိ, ယာနိ နေဝ ပုပ္ဖိဿန္တိ, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနေဝ ဘဝိဿန္တိ, တာနိ ပါဠိံ နာရူဠှာနိ, အာဟရိတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနီတိ ဒီပိတာနိ။

ယထေဝ ဟိ တာနိ စတုဗ္ဗိဓပုပ္ဖါနိ, ဧဝမေဝ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇီယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော။ တတ္ထ ဘဂဝါ ဥပ္ပလဝနာဒိသဒိသံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ ဥဂ္ဃဋိတညူ, သွေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိပဉ္စိတညူတိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရတော စ အဒ္ဒသ။ တတ္ထ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ အတ္ထံ သာဓေတိ, ပဒပရမာနံ အနာဂတတ္ထာယ ဝါသနာ ဟောတိ။

ရာဂစရိတောတိအာဒီသု ရဇ္ဇနဝသေန အာရမ္မဏေ စရဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ရာဂစရိတော။ ဒုဿနဝသေန အာရမ္မဏေ စရဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဒေါသစရိတော။ မုယှနဝသေန အာရမ္မဏေ စရဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ မောဟစရိတော။ ဝိတက္ကနဝသေန ဦဟနဝသေန အာရမ္မဏေ စရဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝိတက္ကစရိတော။ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါဝသေန အာရမ္မဏေ စရဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓါစရိတော။ ဉာဏမေဝ စရဏံ, ဉာဏေန ဝါ စရဏံ, ဉာဏဿ ဝါ စရဏံ, ဉာဏတော ဝါ စရဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဉာဏစရိတော။ ရာဂစရိတဿာတိ ရာဂုဿဒဿ ရာဂဗဟုလဿ။ ပရတောပိ ဧသေဝ နယော။

အသုဘကထံ ကထေတီတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဒသဝိဓံ အသုဘပဋိသံယုတ္တကထံ အာစိက္ခတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယာ’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၁)။ မေတ္တာဘာဝနံ အာစိက္ခတီတိ မေတ္တာဘာဝနံ စိတ္တသိနေဟနံ ကထေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ။ ဥဒ္ဒေသေတိ သဇ္ဈာယနေ။ ပရိပုစ္ဆာယာတိ အဋ္ဌကထာယ။ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေတိ ယုတ္တပ္ပတ္တကာလေ ဥတ္တရိ ပရိယတ္တိဓမ္မဿဝနေ။ ဓမ္မသာကစ္ဆာယာတိ အညေဟိ သဒ္ဓိံ သာကစ္ဆာယ။ ဂရုသံဝါသေတိ ဂရူနံ ပယိရုပါသနေ။ နိဝေသေတီတိ အာစရိယာနံ သန္တိကေ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ အာနာပါနဿတိံ အာစိက္ခတီတိ အာနာပါနဿတိသမ္ပယုတ္တကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယာ’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၁)။ ပသာဒနီယံ နိမိတ္တံ အာစိက္ခတီတိ စူဠဝေဒလ္လ- (မ။ နိ။ ၁။၄၆၀ အာဒယော) မဟာဝေဒလ္လာ- (မ။ နိ။ ၁။၄၄၉ အာဒယော) ဒိပသာဒဇနကံ သုတ္တံ ကထေတိ။ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိန္တိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓတ္တပဋိဝေဓံ။ ဓမ္မသုဓမ္မတန္တိ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မဿ သွာက္ခာတတံ။ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိန္တိ အဋ္ဌဝိဓအရိယသံဃဿ သုပ္ပဋိပန္နတာဒိသုဋ္ဌုပဋိပတ္တိံ။ သီလာနိ စ အတ္တနောတိ အတ္တနော သန္တကသီလာနိ စ။ အာစိက္ခတိ ဝိပဿနာနိမိတ္တန္တိ ဥဒယဗ္ဗယာဒိပဋိသံယုတ္တံ ကထေတိ။ အနိစ္စာကာရန္တိ ဟုတွာ အဘာဝါကာရံ။ ဒုက္ခာကာရန္တိ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနာကာရံ။ အနတ္တာကာရန္တိ အဝသဝတ္တနာကာရံ။

သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတောတိ သေလမယေ ဧကဂ္ဃနေ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတောဝ, န ဟိ တတ္ထ ဌိတဿ ဒဿနတ္ထံ အဘိမုခေ ဂီဝုက္ခိပနပသာရဏာဒိကိစ္စံ အတ္ထိ။ တထူပမန္တိ တပ္ပဋိဘာဂံ သေလပဗ္ဗတူပမံ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ သေလပဗ္ဗတမုဒ္ဓန္တိ ဌိတောဝ စက္ခုနာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ။ သုမေဓ သုန္ဒရပည သဗ္ဗညုတညာဏေန သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ ဓမ္မမယံ ပညာမယံ ပါသာဒမာရုယှ သယံ အပေတသောကော သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇာတိဇရာဘိဘူတဉ္စ ဇနတံ အဝေက္ခဿု ဥပဓာရယတု ဥပပရိက္ခတု။

အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယထာ ဟိ ပဗ္ဗတပါဒသာမန္တာ မဟန္တံ ခေတ္တံ ကတွာ တတ္ထ ကေဒါရပါဠီသု ကုဋိယော ကတွာ ရတ္တိံ အဂ္ဂိံ ဇာလေယျ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဉ္စ အန္ဓကာရံ အဿ, အထ တဿ ပဗ္ဗတဿ မတ္ထကေ ဌတွာ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဘူမိံ ဩလောကယတော နေဝ ခေတ္တံ န ကေဒါရပါဠိယော န ကုဋိယော န တတ္ထ သယိတမနုဿာ ပညာယေယျုံ, ကုဋိကာသု ပန အဂ္ဂိဇာလမတ္တမေဝ ပညာယေယျ။ ဧဝံ ဓမ္မပါသာဒံ အာရုယှ သတ္တကာယံ ဩလောကယတော တထာဂတဿ ယေ တေ အကတကလျာဏာ သတ္တာ, တေ ဧကဝိဟာရေ ဒက္ခိဏဇာဏုပဿေ နိသိန္နာပိ ဗုဒ္ဓစက္ခုဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တသရာ ဝိယ ဟောန္တိ။ ယေ ပန ကတကလျာဏာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလာ, တေ ဧဝဿ ဒူရေပိ ဌိတာ အာပါထံ ဂစ္ဆန္တိ, တေ ဧဝ အဂ္ဂိ ဝိယ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၀၄၊ နေတ္တိ။ ၁၁)၊

သဗ္ဗညုတညာဏန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စနေယျပထပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗံ အညာသီတိ သဗ္ဗညူ။ သင်္ခတာသင်္ခတာဒိဘေဒါ သဗ္ဗဓမ္မာ ဟိ သင်္ခါရော ဝိကာရော လက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ ပညတ္တီတိ ပဉ္စေဝ နေယျပထာ ဟောန္တိ။ သဗ္ဗညုဿ ဘာဝေါ သဗ္ဗညုတာ, သဗ္ဗညုတာ ဧဝ ဉာဏံ ‘‘သဗ္ဗညုတာဉာဏ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗညူတိ စ ကမသဗ္ဗညူ သကိံသဗ္ဗညူ သတတသဗ္ဗညူ သတ္တိသဗ္ဗညူ ဉာတသဗ္ဗညူတိ ပဉ္စဝိဓာ သဗ္ဗညုနော သိယုံ။ တေသု ကမေန သဗ္ဗဇာနနကာလာသမ္ဘဝတော ကမသဗ္ဗညုတာ န ဟောတိ, သကိံ သဗ္ဗာရမ္မဏဂ္ဂဟဏာဘာဝတော သကိံသဗ္ဗညုတာ န ဟောတိ, စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ယထာရမ္မဏစိတ္တသမ္ဘဝတော ဘဝင်္ဂစိတ္တဝိရောဓတော ယုတ္တိအဘာဝတော စ သတတသဗ္ဗညုတာ န ဟောတိ, ပရိသေသတော သဗ္ဗဇာနနသမတ္ထတာယ သတ္တိသဗ္ဗညုတာ ဝါ သိယာ, ဝိဒိတသဗ္ဗဓမ္မတ္တာ ဉာတသဗ္ဗညုတာ ဝါ, သတ္တိသဗ္ဗညုနော သဗ္ဗဇာနနတ္တံ နတ္ထီတိ တမ္ပိ န ယုဇ္ဇတိ, ‘‘န တဿ အဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စိ…ပေ… သမန္တစက္ခူ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဉာတသဗ္ဗညုတာ ဧဝ ယုဇ္ဇတိ။ ဧဝဉှိ သတိ ကိစ္စတော အသမ္မောဟတော ကာရဏသိဒ္ဓိတော အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓတော သဗ္ဗညုတမေဝ ဟောတီတိ။ တေန ဉာဏေနာတိ တေန သဗ္ဗဇာနနဉာဏေန။

ပုန အပရေန ပရိယာယေန သဗ္ဗညုဘာဝသာဓနတ္ထံ ‘‘န တဿာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ န တဿ အဒ္ဒိဋ္ဌမိဓတ္ထိ ကိဉ္စီတိ တဿ တထာဂတဿ ဣဓ ဣမသ္မိံ တေဓာတုကေ လောကေ ဣမသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နကာလေ ဝါ ပညာစက္ခုနာ အဒိဋ္ဌံ နာမ ကိဉ္စိ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ န အတ္ထိ န သံဝိဇ္ဇတိ။ အတ္ထီတိ ဣဒံ ဝတ္တမာနကာလိကံ အာချာတပဒံ, ဣမိနာ ပစ္စုပ္ပန္နကာလိကဿ သဗ္ဗဓမ္မဿ ဉာတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ပနေတ္ထ ဒ-ကာရော ပယုတ္တော။ အထော အဝိညာတန္တိ ဧတ္ထ အထောတိ ဝစနောပါဒါနေ နိပါတော။ အဝိညာတန္တိ အတီတကာလိကံ အဝိညာတံ နာမ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ နာဟောသီတိ ပါဌသေသော။ အဗျယဘူတဿ အတ္ထိ-သဒ္ဒဿ ဂဟဏေ ပါဌသေသံ ဝိနာပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ။ ဣမိနာ အတီတကာလိကဿ သဗ္ဗဓမ္မဿ ဉာတဘာဝံ ဒဿေတိ။ အဇာနိတဗ္ဗန္တိ အနာဂတကာလိကံ အဇာနိတဗ္ဗံ နာမ ဓမ္မဇာတံ န ဘဝိဿတိ နတ္ထီတိ။ ဣမိနာ အနာဂတကာလိကဿ သဗ္ဗဓမ္မဿ ဉာတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဇာနနကိရိယာဝိသေသမတ္တမေဝ ဝါ ဧတ္ထ အ-ကာရော။ သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျန္တိ ဧတ္ထ ယံ တေကာလိကံ ဝါ ကာလဝိနိမုတ္တံ ဝါ နေယျံ ဇာနိတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ ဓမ္မဇာတံ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗံ တထာဂတော အဘိညာသိ အဓိကေန သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိ, ဧတ္ထ အတ္ထိ-သဒ္ဒေန တေကာလိကဿ ကာလဝိမုတ္တဿ စ ဂဟဏာ အတ္ထိ-သဒ္ဒေါ အဗျယဘူတောယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူတိ ကာလဝသေန ဩကာသဝသေန စ နိပ္ပဒေသတ္တာ သမန္တာ သဗ္ဗတော ပဝတ္တံ ဉာဏစက္ခု အဿာတိ သမန္တစက္ခု, တေန ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန တထာဂတော သမန္တစက္ခု သဗ္ဗညူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ သဗ္ဗညုတညာဏံ သာဓိတံ။

န ဣတိဟိတိဟန္တိ ‘‘ဧဝံ ကိရ အာသိ, ဧဝံ ကိရ အာသီ’’တိ န ဟောတိ။ န ဣတိကိရာယာတိ ‘‘ဧဝံ ကိရ ဧတ’’န္တိ န ဟောတိ။ န ပရမ္ပရာယာတိ ပရမ္ပရကထာယာပိ န ဟောတိ။ န ပိဋကသမ္ပဒါယာတိ အမှာကံ ပိဋကတန္တိယာ သဒ္ဓိံ သမေတီတိ န ဟောတိ။ န တက္ကဟေတူတိ တက္ကဂ္ဂါဟေနပိ န ဟောတိ။ န အာကာရပရိဝိတက္ကေနာတိ ‘‘သုန္ဒရမိဒံ ကာရဏ’’န္တိ ဧဝံ ကာရဏပရိဝိတက္ကေနပိ န ဟောတိ။ န ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာတိ အမှာကံ နိဇ္ဈာယိတွာ ခမိတွာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သမေတီတိပိ န ဟောတိ။

အထ ဝါပိ သမာဓိန္တိ ဧတ္ထ သမာဓိန္တိ ကုသလစိတ္တေကဂ္ဂတာ သမာဓိ။ ကေနဋ္ဌေန သမာဓီတိ? သမာဓာနဋ္ဌေန။ ကိမိဒံ သမာဓာနံ နာမ? ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကာနံ သမံ သမ္မာ စ အာဓာနံ, ဌပနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တသ္မာ ယဿ ဓမ္မဿ အာနုဘာဝေန ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကာ သမံ သမ္မာ စ အဝိက္ခိပ္ပမာနာ အဝိပ္ပကိဏ္ဏာ စ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ဣဒံ သမာဓာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဿ ခေါ ပန သမာဓိဿ –

‘‘လက္ခဏံ တု အဝိက္ခေပေါ, ဝိက္ခေပဒ္ဓံသနံ ရသော၊

အကမ္ပနမုပဋ္ဌာနံ, ပဒဋ္ဌာနံ သုခံ ပန’’။ (ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၃)၊

သမာဓိ အနာဝိလအစလဘာဝေန အာရမ္မဏေ တိဋ္ဌတီတိ ဌိတိ။ ပရတော ပဒဒွယံ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတံ။ အပိ စ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ အာရမ္မဏမှိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ တိဋ္ဌတီတိ သဏ္ဌိတိ။ အာရမ္မဏံ ဩဂါဟေတွာ အနုပဝိသိတွာ တိဋ္ဌတီတိ အဝဋ္ဌိတိ။ ကုသလပက္ခသ္မိဉှိ စတ္တာရောဝ ဓမ္မာ အာရမ္မဏံ ဩဂါဟန္တိ သဒ္ဓါ သတိ သမာဓိ ပညာတိ။ တေနေဝ သဒ္ဓါ ‘‘ဩကပ္ပနာ’’တိ ဝုတ္တာ, သတိ ‘‘အပိလာပနတာ’’တိ, သမာဓိ ‘‘အဝဋ္ဌိတီ’’တိ, ပညာ ‘‘ပရိယောဂါဟနာ’’တိ။ အကုသလပက္ခေ ပန တယော ဓမ္မာ အာရမ္မဏံ ဩဂါဟန္တိ တဏှာ ဒိဋ္ဌိ အဝိဇ္ဇာတိ။ တေနေဝေတေ ‘‘ဩဃာ’’တိ ဝုတ္တာ။ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ပနေတ္ထ န ဗလဝတီ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ ရဇုဋ္ဌာနဋ္ဌာနေ ဥဒကေန သိဉ္စိတွာ သမ္မဋ္ဌေ ထောကမေဝ ကာလံ ရဇော သန္နိသီဒတိ, သုက္ခန္တေ သုက္ခန္တေ ပုန ပကတိဘာဝေနေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧဝမေဝ အကုသလပက္ခေ စိတ္တေကဂ္ဂတာ န ဗလဝတီ ဟောတိ။

ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တဿ ဝိသာဟာရဿ ပဋိပက္ခတော အဝိသာဟာရော။ ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝသေနေဝ ဂစ္ဆန္တံ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ နာမ။ အယံ ပန တထာဝိဓော ဝိက္ခေပေါ န ဟောတီတိ အဝိက္ခေပေါ။ ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝသေနေဝ စိတ္တံ ဝိသာဟဋံ နာမ ဟောတိ, ဣတော စိတော စ ဟရီယတိ, အယံ ပန ဧဝံ အဝိသာဟဋမာနသဿ ဘာဝေါတိ အဝိသာဟဋမာနသတာ။ သမထောတိ တိဝိဓော သမထော စိတ္တသမထော အဓိကရဏသမထော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ။ တတ္ထ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စိတ္တေကဂ္ဂတာ စိတ္တသမထော နာမ။ တဉှိ အာဂမ္မ စိတ္တစလနံ စိတ္တဝိပ္ဖန္ဒိတံ သမ္မတိ ဝူပသမ္မတိ, တသ္မာ သော ‘‘စိတ္တသမထော’’တိ ဝုစ္စတိ။ သမ္မုခါဝိနယာဒိသတ္တဝိဓော သမထော အဓိကရဏသမထော နာမ။ တဉှိ အာဂမ္မ တာနိ တာနိ အဓိကရဏာနိ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ သော ‘‘အဓိကရဏသမထော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယသ္မာ ပန သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ တံ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ စိတ္တသမထော အဓိပ္ပေတော။ သမာဓိလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သမာဓိန္ဒြိယံ။ ဥဒ္ဓစ္စေ န ကမ္ပတီတိ သမာဓိဗလံ။ သမ္မာသမာဓီတိ ယာထာဝသမာဓိ နိယျာနိကသမာဓိ။

၁၅၇။ အထဿ ဘဂဝါ ယသ္မာ ဣန္ဒြိယသံဝရော သီလဿ ရက္ခာ, ယသ္မာ ဝါ ဣမိနာနုက္ကမေန ဒေသိယမာနာ အယံ ဒေသနာ တာသံ ဒေဝတာနံ သပ္ပါယာ, တသ္မာ ဣန္ဒြိယသံဝရတော ပဘုတိ ပဋိပဒံ ဒဿေန္တော ‘‘စက္ခူဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ စက္ခူဟိ နေဝ လောလဿာတိ အဒိဋ္ဌဒက္ခိတဗ္ဗာဒိဝသေန စက္ခူဟိ လောလော နေဝ အဿ။ ဂါမကထာယ အာဝရယေ သောတန္တိ တိရစ္ဆာနကထာယ သောတံ အာဝရေယျ။

စက္ခုလောလိယေနာတိ စက္ခုဒွါရေ ဥပ္ပန္နလောလဝသေန စက္ခုလောလိယေန။ အဒိဋ္ဌံ ဒက္ခိတဗ္ဗန္တိ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ရူပါရမ္မဏံ ပဿိတုံ ယုတ္တံ။ ဒိဋ္ဌံ သမတိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗရူပါရမ္မဏံ အတိက္ကမိတုံ ယုတ္တံ။ အာရာမေန အာရာမန္တိ ပုပ္ဖါရာမာဒိအာရာမေန ဖလာရာမာဒိံ ဝါ ပုပ္ဖါရာမာဒိံ ဝါ။ ဒီဃစာရိကန္တိ ဒီဃစရဏံ။ အနဝဋ္ဌိတစာရိကန္တိ အသန္နိဋ္ဌာနစရဏံ။ အနုယုတ္တော ဟောတိ ရူပဒဿနာယာတိ ရူပါရမ္မဏဒဿနတ္ထာယ ပုနပ္ပုနံ ယုတ္တော ဟောတိ။

အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌောတိ ဥမ္မာရဗ္ဘန္တရံ ပဝိဋ္ဌော။ ဝီထိံ ပဋိပန္နောတိ အန္တရဝီထိံ ဩတိဏ္ဏော။ ဃရမုခါနိ ဩလောကေန္တောတိ ဃရဒွါရာနိ အဝလောကေန္တော။ ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေန္တောတိ ဥပရိဒိသံ ဥဒ္ဓံမုခေါ ဟုတွာ ဝိလောကေန္တော။

စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ ကာရဏဝသေန စက္ခူတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ရူပဒဿနသမတ္ထေန စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာ။ ပေါရာဏာ ပနာဟု – ‘‘စက္ခု ရူပံ န ပဿတိ အစိတ္တကတ္တာ, စိတ္တံ န ပဿတိ အစက္ခုကတ္တာ။ ဒွါရာရမ္မဏသံဃဋ္ဋေ ပန ပသာဒဝတ္ထုကေန စိတ္တေန ပဿတိ။ ဤဒိသီ ပနေသာ ‘ဓနုနာ ဝိဇ္ဈတီ’တိအာဒီသု ဝိယ သသမ္ဘာရကထာ နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ဒိသွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော’’တိ။ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီတိ ဣတ္ထိပုရိသနိမိတ္တံ ဝါ သုဘနိမိတ္တာဒိကံ ဝါ ကိလေသဝတ္ထုဘူတံ နိမိတ္တံ ဆန္ဒရာဂဝသေန ဂဏှာတိ, ဒိဋ္ဌမတ္တေယေဝ န သဏ္ဌာတိ။ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီတိ ကိလေသာနံ အနုအနုဗျဉ္ဇနတော ပါကဋဘာဝကရဏတော အနုဗျဉ္ဇနန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ ဟတ္ထပါဒသိတဟသိတကထိတအာလောကိတဝိလောကိတာဒိဘေဒံ အာကာရံ ဂဏှာတိ။ ယတွာဓိကရဏမေနန္တိအာဒိမှိ ယံကာရဏာ ယဿ စက္ခုန္ဒြိယာသံဝရဿ ဟေတု ဧတံ ပုဂ္ဂလံ သတိကဝါဋေန စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ အပိဟိတစက္ခုဒွါရံ ဟုတွာ ဝိဟရန္တံ ဧတေ အဘိဇ္ဈာဒယော ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ အနုပ္ပဗန္ဓေယျုံ အဇ္ဈောတ္ထရေယျုံ။ တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတီတိ တဿ စက္ခုန္ဒြိယဿ သတိကဝါဋေန ပိဒဟနတ္ထာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ။ ဧဝံဘူတောယေဝ စ န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ။ န စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီတိပိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ နတ္ထိ။ န ဟိ စက္ခုပသာဒံ နိဿာယ သတိ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အပိစ ယဒါ ရူပါရမ္မဏံ စက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, တဒါ ဘဝင်္ဂေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ ကိရိယာမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ, တတော မနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ, တတော ဝိပါကာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ, တတော ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တဒနန္တရံ ဇဝနံ ဇဝတိ။

တတြာပိ နေဝ ဘဝင်္ဂသမယေ န အာဝဇ္ဇနာဒီနံ အညတရသမယေ သံဝရော ဝါ အသံဝရော ဝါ အတ္ထိ။ ဇဝနက္ခဏေ ပန သစေ ဒုဿီလျံ ဝါ မုဋ္ဌဿစ္စံ ဝါ အညာဏံ ဝါ အက္ခန္တိ ဝါ ကောသဇ္ဇံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အသံဝရော ဟောတိ။ ဧဝံ ဟောန္တော ပန သော ‘‘စက္ခုန္ဒြိယေ အသံဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ။ ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရေ စတူသု ဒွါရေသု အသံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရဒွါရကောဋ္ဌကဂဗ္ဘာဒယော သံဝုတာ, တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ အရက္ခိတံ အဂေါပိတမေဝ ဟောတိ။ နဂရဒွါရေန ဟိ ပဝိသိတွာ စောရာ ယဒိစ္ဆန္တိ တံ ကရေယျုံ, ဧဝမေဝ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ။

သဒ္ဓါဒေယျာနီတိ ကမ္မဉ္စ ဖလဉ္စ ဣဓလောကဉ္စ ပရလောကဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာ ဒိန္နာနိ။ ‘‘အယံ မေ ဉာတီတိ ဝါ, မိတ္တောတိ ဝါ, ဣဒံ ဝါ ပဋိကရိဿတိ, ဣဒံ ဝါနေန ကတပုဗ္ဗ’’န္တိ ဝါ ဧဝံ န ဒိန္နာနီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဒိန္နာနိ ဟိ န သဒ္ဓါဒေယျာနိ နာမ ဟောန္တိ။ ဘောဇနာနီတိ စ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ, အတ္ထတော ပန သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ စီဝရာနိ ပါရုပိတွာ သေနာသနာနိ သေဝမာနာ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံ ပရိဘုဉ္ဇမာနာတိ သဗ္ဗမေတံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။

သေယျထိဒန္တိ နိပါတော။ တဿတ္ထော, ကတမော ဟောတိ။ နစ္စံ နာမ ယံကိဉ္စိ နစ္စံ, တံ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေနာပိ ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဒဋ္ဌုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဂီတန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂီတံ။ ဝါဒိတန္တိ ယံကိဉ္စိ ဝါဒိတံ။ ပေက္ခန္တိ နဋသမဇ္ဇံ။ အက္ခာနန္တိ ဘာရတရာမာယနာဒိကံ။ ယသ္မိံ ဌာနေ ကထီယတိ, တတ္ထ ဂန္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ပါဏိဿရန္တိ ကံသတာဠံ, ‘‘ပါဏိတာဠ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ ဝေတာဠန္တိ ဃနတာဠံ, ‘‘မန္တေန မတသရီရုဋ္ဌာပန’’န္တိပိ ဧကေ။ ကုမ္ဘထူဏန္တိ စတုရဿအမ္ဗဏကတာဠံ, ‘‘ကုမ္ဘသဒ္ဒ’’န္တိပိ ဧကေ။ သောဘနကန္တိ နဋာနံ အဗ္ဘောက္ကိရဏံ၊ သောဘနကရံ ဝါ, ပဋိဘာနစိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စဏ္ဍာလန္တိ အယောဂုဠကီဠာ, ‘‘စဏ္ဍာလာနံ သာဏဓောဝနကီဠာ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ဝံသန္တိ ဝေဏုံ ဥဿာပေတွာ ကီဠနံ။

ဓောဝနန္တိ အဋ္ဌိဓောဝနံ, ဧကစ္စေသု ကိရ ဇနပဒေသု ကာလင်္ကတေ ဉာတကေ န ဈာပေန္တိ, နိခဏိတွာ ဌပေန္တိ။ အထ တေသံ ပူတိဘူတံ ကာယံ ဉတွာ နီဟရိတွာ အဋ္ဌီနိ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓေဟိ မက္ခေတွာ ဌပေန္တိ။ တေ နက္ခတ္တကာလေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ အဋ္ဌီနိ ဌပေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သုရာဒီနိ ဌပေတွာ ရောဒန္တာ ပရိဒေဝန္တာ သုရံ ပိဝန္တိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ ဒက္ခိဏေသု ဇနပဒေသု ဓောဝနံ နာမ, တတ္ထ ဟောတိ အန္နမ္ပိ ပါနမ္ပိ ခဇ္ဇမ္ပိ ဘောဇ္ဇမ္ပိ လေယျမ္ပိ ပေယျမ္ပိ နစ္စမ္ပိ ဂီတမ္ပိ ဝါဒိတမ္ပိ။ အတ္ထေကံ ဘိက္ခဝေ ဓောဝနံ, နေတံ နတ္ထီတိ ဝဒါမီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၁၀၇)။ ဧကစ္စေ ပန ‘‘ဣန္ဒဇာလေန အဋ္ဌိဓောဝနံ ဓောဝန’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဟတ္ထိယုဒ္ဓါဒီသု ဘိက္ခုနော နေဝ ဟတ္ထိအာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတုံ, န တေ ယုဇ္ဈာပေတုံ, န ယုဇ္ဈန္တေ ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတိ။ နိဗ္ဗုဒ္ဓန္တိ မလ္လယုဒ္ဓံ။ ဥယျောဓိကန္တိ ယတ္ထ သမ္ပဟာရော ဒိယျတိ။ ဗလဂ္ဂန္တိ ဗလဂဏနဋ္ဌာနံ။ သေနာဗျူဟန္တိ သေနာနိဝေသော, သကဋဗျူဟာဒိဝသေန သေနာယ နိဝေသနံ။ အနီကဒဿနန္တိ ‘‘တယော ဟတ္ထီ ပစ္ဆိမံ ဟတ္ထာနီက’’န္တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၃၂၄) နယေန ဝုတ္တဿ အနီကဿ ဒဿနံ။

န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတီတိ ဆန္ဒရာဂဝသေန ဝုတ္တပ္ပကာရံ နိမိတ္တံ န ဂဏှာတိ။ ဧဝံ သေသပဒါနိပိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ယထာ စ ဟေဋ္ဌာ ဇဝနေ ဒုဿီလျာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တသ္မိံ အသံဝရေ သတိ ဒွါရမ္ပိ အဂုတ္တံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနီတိ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓ တသ္မိံ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ။ ယထာ ကိံ? ယထာ နဂရဒွါရေသု သံဝုတေသု ကိဉ္စာပိ အန္တောဃရာဒယော အသံဝုတာ ဟောန္တိ, တထာပိ အန္တောနဂရေ သဗ္ဗံ ဘဏ္ဍံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတမေဝ ဟောတိ, နဂရဒွါရေသု ပိဟိတေသု စောရာနံ ပဝေသော နတ္ထိ။ ဧဝမေဝ ဇဝနေ သီလာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒွါရမ္ပိ ဂုတ္တံ ဟောတိ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ အာဝဇ္ဇနာဒီနိပိ ဝီထိစိတ္တာနိ။ တသ္မာ ဇဝနက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရော’’တိ ဝုတ္တော။ ဣတော ပရံ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ ဝုတ္တပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိသူကဒဿနာတိ ပဋာဏီဒဿနတော။ ဂါမကထာတိ ဂါမဝါသီနံ ကထာ။ ဗာတ္တိံသာတိ ဒွတ္တိံသ။ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတာ ကထာတိ တိရစ္ဆာနကထာ။ တတ္ထ ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ‘‘မဟာသမ္မတော မန္ဓာတာ ဓမ္မာသောကော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာ ကထာ ရာဇကထာ။ ဧသ နယော စောရကထာဒီသု။ တေသု ‘‘အသုကော ရာဇာ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဂေဟဿိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ ဟောတိ။ ‘‘သောပိ နာမ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ တိဋ္ဌတိ။ စောရေသုပိ ‘‘မူလဒေဝေါ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ, မေဃမာလော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိ တေသံ ကမ္မံ ပဋိစ္စ ‘‘အဟော သူရာ’’တိ ဂေဟဿိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ။ ယုဒ္ဓေပိ ဘာရတယုဒ္ဓါဒီသု ‘‘အသုကေန အသုကော ဧဝံ မာရိတော ဧဝံ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ကာမဿာဒဝသေနေဝ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ။ ‘‘တေပိ နာမ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ။

အပိ စ အန္နာဒီသု ‘‘ဧဝံ ဝဏ္ဏဝန္တံ ဂန္ဓဝန္တံ ရသဝန္တံ ဖဿသမ္ပန္နံ ခါဒိမှ ဘုဉ္ဇိမှ ပိဝိမှ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ကာမဿာဒဝသေန ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပန္နံ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ သယနံ မာလံ ဂန္ဓံ သီလဝန္တာနံ အဒမှ, စေတိယပူဇံ အကရိမှာ’’တိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဉာတိကထာဒီသု ပန ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝံ ဝိစိတြေဟိ ယာနေဟိ ဝိစရိမှာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘တေပိ နော ဉာတကာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝရူပါ ဥပါဟနာ သံဃဿ အဒမှာ’’တိ ဝါ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဂါမကထာပိ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌသုဘိက္ခဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ ဝါ, ‘‘ခယဝယံ ဂတာ’’တိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

နိဂမနဂရဇနပဒကထာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣတ္ထိကထာပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနိ ပဋိစ္စ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ, ခယဝယံ ဂတာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ သူရကထာပိ ‘‘နန္ဒိမိတ္တော နာမ ယောဓော သူရော အဟောသီ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘သဒ္ဓေါ အဟောသိ, ခယဝယံ ဂတော’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဝိသိခါကထာပိ ‘‘အသုကာ ဝိသိခါ သုနိဝိဋ္ဌာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ, ခယဝယံ ဂတာ’’ဣစ္စေဝ ဝဋ္ဋတိ။

ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာတိ ဥဒကဋ္ဌာနကထာ, ‘‘ဥဒကတိတ္ထကထာ’’တိပိ ဝုစ္စတိ, ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ။ သာပိ ‘‘ပါသာဒိကာ, နစ္စိတုံ ဂါယိတုံ ဆေကာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋတိ။ ပုဗ္ဗပေတကထာတိ အတီတဉာတိကထာ။ တတ္ထ ဝတ္တမာနဉာတိကထာသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော။

နာနတ္တကထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမကထာဟိ ဝိမုတ္တာ အဝသေသာ နာနာသဘာဝါ နိရတ္ထကကထာ။ လောကက္ခာယိကာတိ ‘‘အယံ လောကော ကေန နိမ္မိတော? အသုကေန နာမ နိမ္မိတော။ ကာကော သေတော အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗလာကာ ရတ္တာ လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိကာ လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ။

သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ နာမ ကသ္မာ သမုဒ္ဒေါ သာဂရော? သာဂရဒေဝေန ခတတ္တာ သာဂရော, ‘‘ခတော မေ’’တိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ သယံ နိဝေဒိတတ္တာ သမုဒ္ဒေါတိ ဧဝမာဒိကာ နိရတ္ထကာ သမုဒ္ဒက္ခာနကထာ။ ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ။ အဘဝေါတိ ဟာနိ။ ဣတိ ဘဝေါ ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကထာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ။

အာဝရေယျာတိ အာဝရဏံ ကရေယျ။ နိဝါရေယျာတိ အာရမ္မဏတော ဝါရေယျ။ သံဝရေယျာတိ သမ္မာ နိဿေသံ ကတွာ ဝါရေယျ။ ရက္ခေယျာတိ ရက္ခံ ကရေယျ။ ဂေါပေယျာတိ သံဂေါပေယျ။ ပိဒဟေယျာတိ ပိဒဟနံ ကရေယျ။ ပစ္ဆိန္ဒေယျာတိ သောတံ ဆိန္ဒေယျ။

တေန တေန န တုဿန္တီတိ တေန တေန အမ္ဗိလာဒိနာ ရသေန န သန္တောသံ အာပဇ္ဇန္တိ။ အပရာပရံ ပရိယေသန္တီတိ ဥပရူပရိ ဂဝေသန္တိ။

၁၅၈။ ဖဿေနာတိ ရောဂဖဿေန။ ဘဝဉ္စ နာဘိဇပ္ပေယျာတိ တဿ ဖဿဿ ဝိနောဒနတ္ထာယ ကာမဘဝါဒိဘဝဉ္စ န ပတ္ထေယျ။ ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျာတိ တဿ ဖဿဿ ပစ္စယဘူတေသု သီဟဗျဂ္ဃါဒီသု ဘေရဝေသု စ န သမ္ပဝေဓေယျ, အဝသေသေသု ဝါ ဃာနိန္ဒြိယမနိန္ဒြိယဝိသယေသု န သမ္ပဝေဓေယျ။ ဧဝံ ပရိပူရော ဣန္ဒြိယသံဝရော စ ဝုတ္တော ဟောတိ။ ပုရိမေဟိ ဝါ ဣန္ဒြိယသံဝရံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ ‘‘အရညေ ဝသတာ ဘေရဝံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ နပ္ပဝေဓိတဗ္ဗ’’န္တိ ဒဿေတိ။

ဧကေနာကာရေနာတိ ဧကေန ကာရဏေန။ ဘယမ္ပိ ဘေရဝမ္ပိ တညေဝါတိ ဘယန္တိ စ ဘေရဝန္တိ စ ခုဒ္ဒကမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ ဥတ္တာသနိမိတ္တမေဝ။ တမေဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တံ ဟေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ဘယန္တိ တပ္ပစ္စယာ ဥပ္ပန္နဘယံ။ ဘယာနကန္တိ အာကာရနိဒ္ဒေသော။ ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ ဘယဝသေန ဂတ္တစလနံ။ လောမဟံသောတိ လောမာနံ ဟံသနံ ဥဒ္ဓဂ္ဂဘာဝေါ။ ဣမိနာ ပဒဒွယေန ကိစ္စတော ဘယံ ဒဿေတွာ ပုန ‘‘စေတသော ဥဗ္ဗေဂေါ ဥတြာသော’’တိ သဘာဝတော ဒဿေတိ။ ဥဗ္ဗေဂ္ဂေါတိ ဘီရုကော, ဥတြာသောတိ စိတ္တက္ခောဘော။ ဇာတိဘယန္တိ ဇာတိံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နဘယံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ရာဇတော ဥပ္ပန္နဘယံ ရာဇဘယံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အတ္တာနုဝါဒဘယန္တိ ပါပကမ္မိနော အတ္တာနံ အနုဝဒန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ပရာနုဝါဒဘယန္တိ ပရဿ အနုဝါဒတော ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။

ဒဏ္ဍဘယန္တိ အာဂါရိကဿ ရညာ ပဝတ္တိတဒဏ္ဍံ, အနာဂါရိကဿ ဝိနယဒဏ္ဍံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိ စတ္တာရော အပါယေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဘယံ။ ဦမိဘယန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ ဩရောဟန္တဿ ပဝတ္တဘယံ။ မဟာသမုဒ္ဒေ ကိရ မဟိန္ဒဝီစိ နာမ သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, တရင်္ဂဝီစိ နာမ ပဏ္ဏာသ ယောဇနာနိ, ရောဟဏဝီစိ နာမ စတ္တာလီသ ယောဇနာနိ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ။ ဧဝရူပါ ဦမိယော ပဋိစ္စ ပဝတ္တံ ဦမိဘယံ။ ကုမ္ဘီလတော ပဝတ္တံ ဘယံ ကုမ္ဘီလဘယံ။ ဥဒကာဝဋ္ဋတော ဘယံ အာဝဋ္ဋဘယံ။ သုသုကာ ဝုစ္စတိ စဏ္ဍမစ္ဆော, တတော ဘယံ သုသုကာဘယံ။ အာဇီဝိကဘယန္တိ ဇီဝိတဝုတ္တိတော ဘယံ အာဇီဝိကဘယံ။ အသိလောကဘယန္တိ ဂရဟတော ဘယံ။

၁၅၉။ လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာတိ ဧတေသံ အန္နာဒီနံ ယံကိဉ္စိ ဓမ္မေန လဘိတွာ ‘‘အရညေ စ သေနာသနေ ဝသတာ ဒုလ္လဘ’’န္တိ စိန္တေတွာ သန္နိဓိံ န ကရေယျ။

ဩဒနောတိ သာလိ ဝီဟိ ယဝေါ ဂေါဓုမော ကင်္ဂု ဝရကော ကုဒြူသကောတိ သတ္တန္နံ ဓညာနံ ဓညာနုလောမာနဉ္စ တဏ္ဍုလေဟိ နိဗ္ဗတ္တော။ ကုမ္မာသောတိ ယဝေဟိ နိဗ္ဗတ္တော။ သတ္တူတိ သာလိအာဒီဟိ ကတသတ္တု။ မစ္ဆော ဒကသမ္ဘဝေါ။ မံသံ ပါကဋမေဝ။ အမ္ဗပါနန္တိ အာမေဟိ ဝါ ပက္ကေဟိ ဝါ အမ္ဗေဟိ ကတပါနံ။ တတ္ထ အာမေဟိ ကရောန္တေန အမ္ဗတရုဏာနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ အာတပေ အာဒိစ္စပါကေန ပစိတွာ ပရိဿာဝေတွာ တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ မဓုသက္ကရကပ္ပူရာဒီဟိ ယောဇေတွာ ကာတဗ္ဗံ။ ဇမ္ဗုပါနန္တိ ဇမ္ဗုဖလေဟိ ကတပါနံ။ စောစပါနန္တိ အဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ။ မောစပါနန္တိ အနဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ။ မဓုကပါနန္တိ မဓုကာနံ ဇာတိရသေန ကတပါနံ။ တံ ပန ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ဝဋ္ဋတိ, သုဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ။ မုဒ္ဒိကပါနန္တိ မုဒ္ဒိကာ ဥဒကေ မဒ္ဒိတွာ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ။ သာလူကပါနန္တိ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒီနံ သာလူကေ မဒ္ဒိတွာ ကတပါနံ။ ဖာရုသကပါနန္တိ ဖာရုသကေဟိ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ။ ကောသမ္ဗပါနန္တိ ကောသမ္ဗဖလေဟိ ကတပါနံ။ ကောလပါနန္တိ ကောလဖလေဟိ ကတပါနံ။ ဗဒရပါနန္တိ မဟာကောလဖလေဟိ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ။ ဣမာနိ ဧကာဒသ ပါနာနိ, တာနိပိ အာဒိစ္စပါကာနိ ဝဋ္ဋန္တိ။

ဃတပါနန္တိ သပ္ပိပါနံ။ တေလပါနန္တိ တိလတေလာဒီနံ ပါနံ။ ပယောပါနန္တိ ခီရပါနံ။ ယာဂုပါနန္တိ သီတလာဒိယာဂုပါနံ။ ရသပါနန္တိ သာကာဒိရသပါနံ။ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကန္တိ သတ္တန္နံ တာဝ ဓညာနံ ဓညာနုလောမာနံ အပရဏ္ဏာနဉ္စ ပိဋ္ဌံ ပနသပိဋ္ဌံ လဗုဇပိဋ္ဌံ အမ္ဗာဋကပိဋ္ဌံ သာလပိဋ္ဌံ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌဉ္စာတိ ဧဝမာဒီနံ ပိဋ္ဌေဟိ ကတံ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကံ။ ပူဝခဇ္ဇကမ္ပိ ဧတေဟိယေဝ ကတံ။ မူလခဇ္ဇကန္တိ မူလကမူလံ ခါရကမူလံ စုစ္စုမူလန္တိ ဧဝမာဒိ။ တစခဇ္ဇကန္တိ ဥစ္ဆုတစာဒယော။ ပတ္တခဇ္ဇကန္တိ နိမ္ဗပဏ္ဏကုဋဇပဏ္ဏပဋောလပဏ္ဏသုလသပဏ္ဏာဒယော။ ပုပ္ဖခဇ္ဇကန္တိ မူလကပုပ္ဖခါရကပုပ္ဖသေတဝရဏသိဂ္ဂုဥပ္ပလပဒုမကာဒယော။ ဖလခဇ္ဇကန္တိ ပနသလဗုဇတာလနာဠိကေရအမ္ဗာဋကတိန္တိဏိကမာတုလုင်္ဂကပိဋ္ဌဖလအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍဖုဿ- ဖလတိမ္ဗရူသကတိလဝါတိင်္ဂဏစောစမောစမဓုကာဒီနံ ဖလာနံ ခဇ္ဇကံ။

န ကုဟနာယာတိ န ဝိမှာပနာယ။ န လပနာယာတိ ပစ္စယတ္ထံ န လပနာယ။ ဝိဟာရံ အာဂတေ မနုဿေ ဒိသွာ ‘‘ကိမတ္ထာယ ဘောန္တော အာဂတာ’’တိ ဘိက္ခူ နိမန္တေတုန္တိ။ ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဂစ္ဆထ, အဟံ ပစ္ဆတော ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ န လပနာယ။ အထ ဝါ အတ္တာနံ ဥပနေတွာ ‘‘အဟံ တိဿော, မယိ ရာဇာ ပသန္နော, မယိ အသုကော ရာဇာ အသုကော စ ရာဇမဟာမတ္တော ပသန္နော’’တိ ဧဝံ န လပနာယ။ န နေမိတ္တိကတာယာတိ ယေန ကေနစိ ပရေသံ ပစ္စယဒါနသညာဇနကေန ကာယဝစီကမ္မေန န နေမိတ္တိကတာယ။ န နိပ္ပေသိကတာယာတိ ယာ ပရေသံ အက္ကောသနာဒိကိရိယာ ယသ္မာ ဝေဠုပေသိကာ ဝိယ အဗ္ဘင်္ဂံ ပရဿ ဂုဏံ နိပ္ပေသေတိ နိပုဉ္ဆတိ, ယသ္မာ ဝါ ဂန္ဓဇာတံ နိပိသိတွာ ဂန္ဓမဂ္ဂနာ ဝိယ ပရဂုဏေ နိပိသိတွာ ဝိစုဏ္ဏေတွာ ဧသာ လာဘမဂ္ဂနာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘နိပ္ပေသိကတာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ န ဧဝရူပါယ နိပ္ပေသိကတာယ။ န လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာယာတိ ဧတ္ထ နိဇိဂီသနတာတိ မဂ္ဂနာ, အညတော လဒ္ဓဉှိ အညတ္ထ ဟရဏဝသေန လာဘေန လာဘမဂ္ဂနာ နာမ ဟောတိ။ န ဧဝရူပါယ လာဘေန လာဘမဂ္ဂနာယ။

န ဒါရုဒါနေနာတိ န ပစ္စယဟေတုကေန ဒါရုဒါနေန ဝိဟာရေ ဥဋ္ဌိတဉှိ အရညတော ဝါ အာဟရိတွာ ရက္ခိတဂေါပိတဒါရုံ ‘‘ဧဝံ မေ ပစ္စယံ ဒဿန္တီ’’တိ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော အနေသနာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝတိ, သော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂရဟံ ပါပုဏာတိ, သမ္ပရာယေ စ အပါယပရိပူရကော ဟောတိ။ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကံ ဒါရုံ ကုသလင်္ဂဟတ္ထာယ ဒဒန္တော ကုလဒူသကဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, ပရပုဂ္ဂလိကံ ထေယျစိတ္တေန ဒဒန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ သံဃိကေပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန တံ ဣဿရတာယ ဒေတိ, ဂရုဘဏ္ဍဝိဿဇ္ဇနံ အာပဇ္ဇတိ။ ကတရံ ပန ဒါရု ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, ကတရံ န ဟောတီတိ? ယံ တာဝ အရောပိမံ သယံဇာတံ, တံ သံဃေန ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေယေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ, တတော ပရံ န ဂရုဘဏ္ဍံ။ ရောပိမဋ္ဌာနေ စ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဂရုဘဏ္ဍံ, ပမာဏတော သူစိဒဏ္ဍကပ္ပမာဏံ ဂရုဘဏ္ဍံ။

န ဝေဠုဒါနေနာတိအာဒီသုပိ န ဝေဠုဒါနေနာတိ န ပစ္စယဟေတုကေန ဝေဠုဒါနေနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ န ဒါရုဒါနေနာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝေဠု ပန ပမာဏတော တေလနာဠိပ္ပမာဏော ဂရုဘဏ္ဍံ, န တတော ဟေဋ္ဌာ။ မနုဿာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝေဠုံ ယာစန္တိ, ဘိက္ခူ ‘‘သံဃိကော’’တိ ဒါတုံ န ဝိသဟန္တိ, မနုဿာ ပုနပ္ပုနံ ယာစန္တိ ဝါ တဇ္ဇေန္တိ ဝါ, တဒါ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဝေဠုဒါနံ နာမ န ဟောတိ။ သစေ တေ ဒဏ္ဍကမ္မတ္ထာယ ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒေန္တိ, ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဒဍ္ဎဂေဟာ မနုဿာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သစေ သံဃဿ ဝေဠုဂုမ္ဗေ ဝေဠုဒူသိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ အကောဋ္ဋာပေန္တာနံ ဝေဠု နဿတိ။ ‘‘ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဘိက္ခာစာရေ မနုဿာနံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ သစေ ကောဋ္ဋေတုံ န ဣစ္ဆန္တိ, ‘‘သမံ ဘာဂံ လဘိဿထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ။ န ဣစ္ဆန္တိယေဝ, ‘‘ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ လဘိဿထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဧဝမ္ပိ အနိစ္ဆန္တေသု နဋ္ဌေန အတ္ထော နတ္ထိ, ‘‘တုမှာကံ ခဏေ သတိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရိဿထ, ကောဋ္ဋေတွာ ဂဏှထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ, ဝေဠုဒါနံ နာမ န ဟောတိ။ ဝေဠုဂုမ္ဗေ အဂ္ဂိမှိ ဥဋ္ဌိတေပိ ဥဒကေန ဝုယှမာနဝေဠူသုပိ ဧသေဝ နယော။

ပတ္တဒါနေ ဂရုဘဏ္ဍတာယ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ပတ္တမ္ပိ ဟိ ယတ္ထ ဝိက္ကာယတိ, ဂန္ဓကာရာဒယော ဂန္ဓပလိဝေဌနာဒီနံ အတ္ထာယ ဂဏှန္တိ, တာဒိသေ ဒုလ္လဘဋ္ဌာနေယေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ ဧသ တာဝ ကိံသုကပတ္တကဏ္ဏပိဠန္ဓနတာလပတ္တာဒီသု ဝိနိစ္ဆယော။ တာလပဏ္ဏမ္ပိ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ကထေတဗ္ဗံ – တာလပဏ္ဏမ္ပိ ဟိ သယံဇာတေ တာလဝနေ သံဃေန ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေယေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ, န တတော ပရံ, ရောပိမတာလေသု သဗ္ဗမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍံ, တဿ ပမာဏံ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏောပိ ရိတ္တပေါတ္ထကော။ တိဏမ္ပိ ဧတ္ထေဝ ပက္ခိပိတွာ ကထေတဗ္ဗံ။ ယတ္ထ ပန တိဏံ နတ္ထိ, တတ္ထ တာလနာဠိကေရပဏ္ဏာဒီဟိပိ ဆာဒေန္တိ။ တသ္မာ တာနိပိ တိဏေနေဝ သင်္ဂဟိတာနိ။ ဣတိ မုဉ္ဇပလာလာဒီသု ယံကိဉ္စိ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏံ တိဏံ။ နာဠိကေရပဏ္ဏာဒီသု စ ဧကပဏ္ဏမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နံ ဝါ တတ္ထ ဇာတံ ဝါ ဗဟိအာရာမေ သံဃဿ တိဏဝတ္ထုမှိ ဇာတတိဏံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဝါ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ တံ ပန သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဒါရုဝေဠူသုပိ ဧသေဝ နယော။

ပုပ္ဖဒါနေ ‘‘ဧတ္တကေသု ရုက္ခေသု ပုပ္ဖါနိ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ယာဂုဘတ္တတ္ထာယ ဥပနေန္တု, ဧတ္တကေသု သေနာသနပဋိသင်္ခရဏေ ဥပနေန္တူ’’တိ ဧဝံ နိယမိတဋ္ဌာနေယေဝ ပုပ္ဖါနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိ ဟောန္တိ။ ယဒိ သာမဏေရာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ရာသိံ ကရောန္တိ, ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတော ပုပ္ဖဘာဇကော ဘိက္ခု ဘိက္ခုသံဃံ ဂဏေတွာ ကောဋ္ဌာသေ ကရောတိ။ သော သမ္ပတ္တပရိသာယ သံဃံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ ဒါတုံ လဘတိ။ အသမ္မတေန ပန အာပုစ္ဆိတွာ ဒါတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုနော ပန ကဿ ပုပ္ဖါနိ ဒါတုံ လဗ္ဘတိ, ကဿ န လဗ္ဘတီတိ? မာတာပိတူနံ ဂေဟံ ဟရိတွာပိ ဂေဟတော ပက္ကောသာပေတွာပိ ‘‘ဝတ္ထုပူဇံ ကရောထာ’’တိ ဒါတုံ လဗ္ဘတိ, ပိဠန္ဓနတ္ထာယ န လဗ္ဘတိ။ သေသဉာတီနံ ပန ဟရိတွာ န ဒါတဗ္ဗံ, ပက္ကောသာပေတွာ ပူဇနတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗံ။ သေသဇနဿ ပူဇနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တဿ အပစ္စာသီသန္တေန ဒါတဗ္ဗံ, ပုပ္ဖဒါနံ နာမ န ဟောတိ။

ဝိဟာရေ ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ ပုပ္ဖန္တိ, ဘိက္ခုနာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တေန မနုဿေ ဒိသွာ ‘‘ဝိဟာရေ ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ ပူဇေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ဝစနမတ္တေ ဒေါသော နတ္ထိ, ‘‘မနုဿာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ အာဒါယ အာဂမိဿန္တီ’’တိ စိတ္တေန ပန န ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ ဝဒတိ, ခါဒနီယဘောဇနီယံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ မနုဿာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ‘‘ဝိဟာရေ ပုပ္ဖါနိ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကဒိဝသေ ဝိဟာရံ အာဂမိဿာမ, သာမဏေရာနံ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတုံ မာ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဘိက္ခု သာမဏေရာနံ ကထေတုံ ပမုဋ္ဌော, သာမဏေရေဟိ ပုပ္ဖါနိ ဩစိတာနိ, မနုဿာ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ မယံ တုမှာကံ အသုကဒိဝသေ ဧဝံ အာရောစယိမှ ‘‘သာမဏေရာနံ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတုံ မာ ဒေထာ’’တိ, ကသ္မာ န ဝါရယိတ္ထာတိ? ‘‘သတိ မေ ပမုဋ္ဌာ, ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတမတ္တာနေဝ, န တာဝ ပူဇာ ကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ဂဏှထ ပူဇေထာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ ဝဒတိ, အာမိသံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ အပရော ဘိက္ခု သာမဏေရာနံ အာစိက္ခတိ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော ‘ပုပ္ဖါနိ မာ ဩစိနိတ္ထာ’တိ အာဟံသူ’’တိ မနုဿာပိ အာမိသံ အာဟရိတွာ ဒါနံ ဒတွာ ဝဒန္တိ ‘‘အမှာကံ မနုဿာ န ဗဟုကာ, သာမဏေရေ အမှေဟိ သဟ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတုံ အာဏာပေထာ’’တိ။ ‘‘သာမဏေရေဟိ ဘိက္ခာ လဒ္ဓါ။ ယေ ဘိက္ခာစာရံ န ဂစ္ဆန္တိ, တေ သယမေဝ ဇာနိဿန္တိ ဥပါသကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧတ္တကံ နယံ လဘိတွာ သာမဏေရေ ပုတ္တေ ဝါ ဘာတိကေ ဝါ ကတွာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနာပေတုံ ဒေါသော နတ္ထိ, ပုပ္ဖဒါနံ နာမ န ဟောတိ။

ဖလဒါနေ ဖလမ္ပိ ပုပ္ဖံ ဝိယ နိယမိတမေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ ဝိဟာရေ ဗဟုကသ္မိံ ဖလာဖလေ သတိ အဖာသုကမနုဿာ အာဂန္တွာ ယာစန္တိ, ဘိက္ခူ ‘‘သံဃိက’’န္တိ ဒါတုံ န ဥဿဟန္တိ, မနုဿာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ဖလေဟိ ဝါ ရုက္ခေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကထိကာ ကာတဗ္ဗာ ‘‘အသုကေ စ ရုက္ခေ အသုကေ စ ရုက္ခေ ဧတ္တကာနိ ဖလာနိ ဂဏှန္တာ, ဧတ္တကေသု ဝါ ရုက္ခေသု ဖလာနိ ဂဏှန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ’’တိ။ စောရာ ဝါ ဣဿရာ ဝါ ဗလက္ကာရေန ဂဏှန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ။ ကုဒ္ဓါ ဟိ တေ သကလဝိဟာရမ္ပိ နာသေယျုံ, အာဒီနဝေါ ပန ကထေတဗ္ဗောတိ။

သိနာနဒါနေ သိနာနစုဏ္ဏာနိ ကောဋ္ဋိတာနိ န ဂရုဘဏ္ဍာနိ, အကောဋ္ဋိတော ရုက္ခေ ဌိတောဝ ရုက္ခတစော ဂရုဘဏ္ဍံ, စုဏ္ဏံ ပန အဂိလာနဿ ရဇနနိပက္ကံ ဝဋ္ဋတိ။ ဂိလာနဿ ယံကိဉ္စိ စုဏ္ဏံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

န စုဏ္ဏဒါနေနာတိ ဝုတ္တနယေန သိရီသစုဏ္ဏာဒီနံ ဒါနေန။ မတ္တိကာဒါနေမတ္တိကာ ဟိ ယတ္ထ ဒုလ္လဘာ ဟောတိ, တတ္ထေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ။ သာပိ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏာဝ, တတော ဟေဋ္ဌာ န ဂရုဘဏ္ဍန္တိ။

ဒန္တကဋ္ဌဒါနေ ဒန္တကဋ္ဌံ အစ္ဆိန္နကမေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ။ ယေသံ သာမဏေရာနံ သံဃတော ဒန္တကဋ္ဌဝါရော ပါပုဏာတိ, တေ အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ပါဋိယေက္ကံ ဒါတုံ န လဘန္တိ။ ယေဟိ ပန ‘‘ဧတ္တကာနိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ အာဟရိတဗ္ဗာနီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝါရာ ဂဟိတာ, တေ အတိရေကာနိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒါတုံ လဘန္တိ။ ဧကေန ဘိက္ခုနာ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကတော ဗဟူနိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ, ဒေဝသိကံ ဧကေကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပါဋိယေက္ကံ ဝသန္တေနာပိ ဘိက္ခုသံဃံ ဂဏယိတွာ ယတ္တကာနိ အတ္တနော ပါပုဏန္တိ, တတ္တကာနေဝ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ အန္တရာ အာဂန္တုကေသု ဝါ အာဂတေသု ဒိသံ ဝါ ပက္ကမန္တေသု အာဟရိတွာ ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေတဗ္ဗာနိ။ န မုခေါဒကဒါနေနာတိ န မုခဓောဝနဥဒကဒါနေန။

န စာဋုကမျတာယာတိအာဒီသု စာဋုကမျတာ ဝုစ္စတိ အတ္တာနံ ဒါသံ ဝိယ နီစဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပရဿ ခလိတဝစနမ္ပိ သဏ္ဌပေတွာ ပိယကာမတာယ ပဂ္ဂယှဝစနံ။ န မုဂ္ဂသူပျတာယာတိ န မုဂ္ဂသူပသမာနတာယ။ မုဂ္ဂသူပသမာနတာတိ သစ္စာလိကေန ဇီဝိကံ ကပ္ပနတာယ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ယထာ ဟိ မုဂ္ဂသူပေ ပစ္စန္တေ ဗဟူ မုဂ္ဂါ ပါကံ ဂစ္ဆန္တိ ထောကာ န ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝမေဝ သစ္စာလိကေန ဇီဝိကကပ္ပကေ ပုဂ္ဂလေ ဗဟု အလိကံ ဟောတိ, အပ္ပကံ သစ္စံ။ ယထာ ဝါ မုဂ္ဂသူပဿ အပဝိသနဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ သစ္စာလိကဝုတ္တိနော ပုဂ္ဂလဿ အပ္ပတိဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ။ သိင်္ဃာဋကံ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနဿ ပတိဋ္ဌာတိ။ တေနဿ သာ မုသာဝါဒိတာ ‘‘မုဂ္ဂသူပျတာ’’တိ ဝုတ္တာ။ န ပါရိဘဋျတာယာတိ န ပရိဘဋကမ္မဘာဝေန။ ပရိဘဋဿ ဟိ ကမ္မံ ပါရိဘဋျံ, တဿ ဘာဝေါ ပါရိဘဋျတာ, အလင်္ကာရကရဏာဒီဟိ ဒါရကကီဠာပနဿေတံ အဓိဝစနံ။ န ပီဌမဒ္ဒိကတာယာတိ န သဟသာ ဃရံ ပဝိသိတွာ ပီဌကေ နိသီဒနကတာယ။

န ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာယာတိအာဒီသု ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာ နာမ ဂါမနိဂမနဂရာဒီနံ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌဇာနနသတ္ထံ။ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာ နာမ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတာ အင်္ဂသတ္ထနိမိတ္တာဒိကာ အဝသေသဝိဇ္ဇာ။ အင်္ဂဝိဇ္ဇာ နာမ ဣတ္ထိပုရိသာနံ သုဘဂဒုဗ္ဘဂလက္ခဏဇာနနံ။ နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာ နာမ နက္ခတ္တာနံ ယောဂဇာနနသတ္ထံ။

န ဒူတဂမနေနာတိ န ဒူတေယျံ ကတွာ ဂမနေန။ န ပဟိဏဂမနေနာတိ န ဂိဟီနံ သာသနံ ဂဟေတွာ ဃရာ ဃရံ ပဟိတဿ ဂမနေန။ န ဇင်္ဃပေသနိယေနာတိ ဂါမန္တရဒေသန္တရာဒီသု တေသံ တေသံ ဂိဟီနံ သာသနပဋိသာသနံ ဟရဏေန။ ဣဒဉှိ ဇင်္ဃပေသနိယံ နာမ အတ္တနော မာတာပိတူနံ, ယေ စာဿ မာတာပိတရော ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေသံ သာသနံ ဂဟေတွာ ကတ္ထစိ ဂမနဝသေန ဝဋ္ဋတိ။ စေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ အတ္တနော ဝါ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဝဍ္ဎကီနမ္ပိ သာသနံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မနုဿာ ‘‘ဒါနံ ဒဿာမ, ပူဇံ ကရိဿာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ အာစိက္ခထာ’’တိ စ ဝဒန္တိ၊ ‘‘အသုကတ္ထေရဿ နာမ ဒေထာ’’တိ ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ စီဝရံ ဝါ ဒေန္တိ, ‘‘ဝိဟာရေ ပူဇံ ကရောထာ’’တိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီနိ ဝါ ဓဇပဋာကာဒီနိ ဝါ နိယျာတေန္တိ။ သဗ္ဗံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဇင်္ဃပေသနိယံ နာမ န ဟောတိ။ သေသသာသနံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒေါသော။

န ဝေဇ္ဇကမ္မေနာတိ န ဝေဇ္ဇေန ဟုတွာ ကာယတိကိစ္ဆနာဒိဘေသဇ္ဇကရဏေန။ ဘေသဇ္ဇံ ပန ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ ကာတဗ္ဗံ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခမာနာယ သာမဏေရဿ သာမဏေရိယာ။ သမသီလသဒ္ဓါပညာနဉှိ ဧတေသံ တီသု သိက္ခာသု ယုတ္တာနံ ဘေသဇ္ဇံ အကာတုံ န လဗ္ဘတိ။ မာတာပိတူနံ တဒုပဋ္ဌာကာနံ အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စကရဿ ပဏ္ဍုပလာသဿာတိ ဧတေသံ ပဉ္စန္နမ္ပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဇေဋ္ဌဘာတု, ကနိဋ္ဌဘာတု, ဇေဋ္ဌဘဂိနိယာ, ကနိဋ္ဌဘဂိနိယာ, စူဠမာတုယာ, မဟာမာတုယာ, စူဠပိတုနော, မဟာပိတုနော, ပိတုစ္ဆာယ, မာတုစ္ဆာယာတိ ဧတေသံ ပန ဒသန္နမ္ပိ ကရောန္တေန တေသံယေဝ သန္တကံ ဘေသဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ကေဝလံ ယောဇေတွာ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ နပ္ပဟောတိ, အတ္တနော သန္တကံ တာဝကာလိကံ ဒါတဗ္ဗံ။ ဧတေသံ ပုတ္တပရမ္ပရာ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ, တာဝ စတ္တာရော ပစ္စယေ အာဟရာပေန္တဿ အကတဝိညတ္တိ ဝါ, ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တဿ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ, ကုလဒူသကာပတ္တိ ဝါ န ဟောတိ။

န ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကေနာတိ ဧတ္ထ ပိဏ္ဍပါတော ကဿ ဒါတဗ္ဗော, ကဿ န ဒါတဗ္ဗော? မာတာပိတူနံ တဒုပဋ္ဌာကာနံ ဝေယျာဝစ္စကရဿ ပဏ္ဍုပလာသဿ သမ္ပတ္တဿ ဒါမရိကစောရဿ ဣဿရဿာပိ ဒါတဗ္ဗော။ ဧတေသံ ဒတွာ ပစ္ဆာ လဒ္ဓမ္ပိ ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍံ နာမ န ဟောတိ။ န ဒါနာနုပ္ပဒါနေနာတိ အတ္တနော ဒိန္နကာနံ န ပုန ဒါနေန။ ဓမ္မေနာတိ ဓမ္မေန ဥပ္ပန္နံ။ သမေနာတိ ကာယသုစရိတာဒိနာ။ လဒ္ဓါတိ ကာယေန လဒ္ဓါ။ လဘိတွာတိ စိတ္တေန ပါပုဏိတွာ။ အဓိဂန္တွာတိ သမ္ပာပုဏိတွာ။ ဝိန္ဒိတွာတိ ဉာဏေန ဝိန္ဒိတွာ။ ပဋိလဘိတွာတိ ပုနပ္ပုနံ လဘိတွာ။

အန္နသန္နိဓိန္တိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓာ အန္နကထာ ဝိနယဝသေန စ သလ္လေခဝသေန စ။ ဝိနယဝသေန တာဝ ယံကိဉ္စိ အန္နံ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတံ အပရဇ္ဇု သန္နိဓိကာရကံ ဟောတိ, တဿ ပရိဘောဂေ ပါစိတ္တိယံ။ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပန သာမဏေရာနံ ဒတွာ တေဟိ လဒ္ဓံ ဌပါပေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, သလ္လေခေါ ပန န ဟောတိ။

ပါနသန္နိဓိမှိပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပါနံ နာမ အမ္ဗပါနာဒီနိ အဋ္ဌ ပါနာနိ, ယာနိ စေ တေသံ အနုလောမာနိ။

ဝတ္ထသန္နိဓိန္တိအာဒိမှိ အနဓိဋ္ဌိတာဝိကပ္ပိတံ သန္နိဓိ စ ဟောတိ သလ္လေခဉ္စ ကောပေတိ။ အယံ ပရိယာယ ကထာဝ, နိပ္ပရိယာယတော ပန တိစီဝရသန္တုဋ္ဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ, စတုတ္ထံ လဘိတွာ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ယဿ ကဿစိ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, ယဿ ပန ဒါတုကာမော ဟောတိ, သော ဥဒ္ဒေသတ္ထာယ ဝါ ပရိပုစ္ဆတ္ထာယ ဝါ ဂတော, အာဂတမတ္တေ ဒါတဗ္ဗံ, အဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ စီဝရေ ပန အပ္ပဟောန္တေ သတိယာ ပစ္စာသာယ အနုညာတကာလံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သူစိသုတ္တစီဝရကာရကာနံ အလာဘေန တတော ပရမ္ပိ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဣမသ္မိံ ဇိဏ္ဏေ ပုန ဤဒိသံ ကုတော လဘိဿာမီ’’တိ ပန ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သန္နိဓိ စ ဟောတိ, သလ္လေခဉ္စ ဝိကောပေတိ။

ယာနသန္နိဓိမှိ ယာနံ နာမ ဝယှံ ရထော သကဋံ သန္ဒမာနိကာ သိဝိကာ ပါဋင်္ကီတိ နေတံ ပဗ္ဗဇိတဿ ယာနံ။ ဥပါဟနာ ပန ပဗ္ဗဇိတဿ ယာနံယေဝ။ ဧကဘိက္ခုဿ ဟိ ဧကော အရညတ္ထာယ, ဧကာ ဓောတပါဒကတ္ထာယာတိ ဥက္ကံသတော ဒွေ ဥပါဟနသံဃာဋာ ဝဋ္ဋန္တိ, တတိယံ လဘိတွာ အညဿ ဒါတဗ္ဗော, ‘‘ဣမသ္မိံ ဇိဏ္ဏေ အညံ ကုတော လဘိဿာမီ’’တိ ဟိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သန္နိဓိ စ ဟောတိ, သလ္လေခဉ္စ ဝိကောပေတိ။

သယနသန္နိဓိမှိ သယနန္တိ မဉ္စော။ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဧကော ဂဗ္ဘေ ဧကော ဒိဝါဋ္ဌာနေတိ ဥက္ကံသတော ဒွေ မဉ္စာ ဝဋ္ဋန္တိ, တတော ဥတ္တရိ လဘိတွာ အညဿ ဘိက္ခုနော ဝါ ဂဏဿ ဝါ ဒါတဗ္ဗော, အဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ, သန္နိဓိ စေဝ ဟောတိ, သလ္လေခဉ္စ ကောပေတိ။

ဂန္ဓသန္နိဓိမှိ ဘိက္ခုနော ကဏ္ဍုကစ္ဆုဆဝိဒေါသာဒိအာဗာဓေ သတိ ဂန္ဓော ဝဋ္ဋတိ။ တေန ဂန္ဓေန တသ္မိံ ရောဂေ ဝူပသန္တေ အညေသံ ဝါ အာဗာဓိကာနံ ဒါတဗ္ဗော။ ဒွါရေ ပဉ္စင်္ဂုလဃရဓူပနာဒီသု ဝါ ဥပနေတဗ္ဗော။ ‘‘ပုန ရောဂေ သတိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဂန္ဓသန္နိဓိ စ ဟောတိ, သလ္လေခဉ္စ ကောပေတိ။

အာမိသန္တိ အန္နာဒိဝုတ္တာဝသေသံဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သေယျထိဒံ – ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ‘‘တထာရူပေ ကာလေ ဥပကာရာယ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တိလတဏ္ဍုလမုဂ္ဂမာသနာဠိကေရလောဏမစ္ဆမံသဝလ္လူရသပ္ပိတေလဂုဠ- ဘာဇနာဒီနိ အာဟရာပေတွာ ဌပေတိ။ သော ဝဿကာလေ ကာလဿေဝ သာမဏေရေဟိ ယာဂုံ ပစာပေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘သာမဏေရ ဥဒကကဒ္ဒမေ ဒုက္ခံ ဂါမံ ပဝိသိတုံ, ဂစ္ဆ အသုကကုလံ ဂန္တွာ မယှံ ဝိဟာရေ နိသိန္နဘာဝံ အာရောစေဟိ, အသုကကုလတော ဒဓိအာဒီနိ အာဟရာ’’တိ ပေသေတိ။ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ဂါမံ ပဝိသထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဒုပ္ပဝေသော အာဝုသော ဣဒါနိ ဂါမော’’တိ ဝဒတိ။ တေ ‘‘ဟောတု, ဘန္တေ, အစ္ဆထ တုမှေ, မယံ ဘိက္ခံ ပရိယေသိတွာ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဂစ္ဆန္တိ။ အထ သာမဏေရောပိ ဒဓိအာဒီနိ အာဟရိတွာ ဘတ္တဉ္စ ဗျဉ္ဇနဉ္စ သမ္ပာဒေတွာ ဥပနေတိ, တံ ဘုဉ္ဇန္တဿေဝ ဥပဋ္ဌာကာ ဘတ္တံ ပဟိဏန္တိ, တတောပိ မနာပံ မနာပံ ဘုဉ္ဇတိ။ အထ ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တိ, တတောပိ မနာပံ မနာပံ ဂီဝါယာမကံ ဘုဉ္ဇတိယေဝ။ ဧဝံ စတုမာသမ္ပိ ဝီတိနာမေတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခု ‘‘မုဏ္ဍကုဋုမ္ဗိကဇီဝိကံ ဇီဝတိ, န သမဏဇီဝိက’’န္တိ။ ဧဝရူပေါ အာမိသသန္နိဓိ နာမ ဟောတိ။

ဘိက္ခုနော ပန ဝသနဋ္ဌာနေ ဧကာ တဏ္ဍုလနာဠိ ဧကော ဂုဠပိဏ္ဍော စတုဘာဂမတ္တံ သပ္ပီတိ ဧတ္တကံ နိဓေတုံ ဝဋ္ဋတိ အကာလေ သမ္ပတ္တစောရာနံ အတ္ထာယ။ တေ ဟိ ဧတ္တကမ္ပိ အာမိသပဋိသန္ထာရံ အလဘန္တာ ဇီဝိတာပိ ဝေါရောပေယျုံ, တသ္မာ သစေပိ ဧတ္တကံ နတ္ထိ, အာဟရာပေတွာပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဖာသုကကာလေ စ ယဒေတ္ထ ကပ္ပိယံ, တံ အတ္တနာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကပ္ပိယကုဋိယံ ပန ဗဟုံ ဌပေန္တဿာပိ သန္နိဓိ နာမ နတ္ထိ။

၁၆၀။ ဈာယီ န ပါဒလောလဿာတိ ဈာနာဘိရတော စ န စ ပါဒလောလော အဿ။ ဝိရမေ ကုက္ကုစ္စာ နပ္ပမဇ္ဇေယျာတိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စာဒိကုက္ကုစ္စံ ဝိနောဒေယျ, သက္ကစ္စကာရိတာယ စေတ္ထ နပ္ပမဇ္ဇေယျ။

ဧကတ္တမနုယုတ္တောတိ ဧကီဘာဝံ အနုယုတ္တော။ ပရမတ္ထဂရုကောတိ ဥတ္တမတ္ထဂရုကော။ ‘‘သကတ္ထဂရုကော’’တိ ဝါ ပါဌော။

ပဋိသလ္လာနာရာမောတိ အာရမဏံ အာရာမော, တတော တတော အာရမ္မဏတော ပဋိသံဟရိတွာ ဧကီဘာဝေ ပဋိသလ္လာနေ အာရာမော ယဿ သော ပဋိသလ္လာနာရာမော။ အဿာတိ ဘဝေယျ။ တသ္မိံ ရတောတိ ပဋိသလ္လာနရတော။ ဧတေဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိတံ ဒဿေတိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? သီလဝိပန္နဿ ဧကဂ္ဂတာပိ န သမ္ပဇ္ဇတိ။ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထမနုယုတ္တောတိ အတ္တနော စိတ္တသမထေ ယုတ္တော။ ဧတ္ထ ဟိ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဝါ အတ္တနောတိ ဝါ ဧတံ ဧကတ္ထံ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ။ ဘုမ္မတ္ထေ ပနေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ အနူတိ ဣမိနာ ဥပသဂ္ဂေန ယောဂေ သိဒ္ဓံ။

အနိရာကတဇ္ဈာနောတိ ဗဟိ အနိဟတဇ္ဈာနော အဝိနာသိတဇ္ဈာနော ဝါ။ နီဟရဏဝိနာသတ္ထဉှိ ဣဒံ နိရာကရဏံ နာမ။ ‘‘ထမ္ဘံ နိရံကတွာ နိဝါတဝုတ္တီ’’တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၃၂၈) စဿ ပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဝိပဿနာယ သမန္နာဂတောတိ သတ္တဝိဓာယ အနုပဿနာယ ယုတ္တော။ သတ္တဝိဓာ အနုပဿနာ နာမ အနိစ္စာနုပဿနာ ဒုက္ခာနုပဿနာ အနတ္တာနုပဿနာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ ဝိရာဂါနုပဿနာ နိရောဓာနုပဿနာ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာတိ။ တာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၄၁ အာဒယော, ၈၄၉ အာဒယော) ဝိတ္ထာရိတာ။ ဗျူဟေတာ သုညာဂါရာနန္တိ ဝဍ္ဎေတာ သုညာဂါရာနံ။ ဧတ္ထ စ သမထဝိပဿနာဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ သုညာဂါရံ ပဝိသိတွာ နိသီဒမာနော ဘိက္ခု ‘‘ဗြူဟေတာ သုညာဂါရာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧကဘူမကာဒိဘေဒေ ပါသာဒေ ကုရုမာနောပိ သုညာဂါရာနံ ဗြူဟေတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သက္ကစ္စကာရီတိအာဒီသု ဒါနာဒီနံ ကုသလဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဒေယျဓမ္မဿ ဝါ သက္ကစ္စကာရိတာဝသေန သက္ကစ္စကာရီ။ အဿာတိ ဘဝေယျ။ သတတဘာဝေါ သာတစ္စံ, သာတစ္စကာရိတာဝသေန သာတစ္စကာရီ။ နိရန္တရကာရိတာယ အဋ္ဌိတကာရီ။ ယထာ နာမ ကကဏ္ဋကော ထောကံ ဂန္တွာ ထောကံ တိဋ္ဌတိ, န နိရန္တရံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ ယော ပုဂ္ဂလော ဧကဒိဝသံ ဒါနံ ဒတွာ ပူဇံ ဝါ ကတွာ ဓမ္မံ ဝါ သုတွာ သမဏဓမ္မံ ဝါ ကတွာ ပုန စိရဿံ ကရောတိ, တံ န နိရန္တရံ ပဝတ္တေတိ။ သော ‘‘အသာတစ္စကာရီ, ဌိတကာရီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယော ပန ဧဝံ န ဟောတိ, သော အဋ္ဌိတကာရီ။ အနောလီနဝုတ္တိကောတိ နိရန္တရကရဏသင်္ခါတဿ ဝိပ္ဖါရဿ အတ္ထိတာယ န ဩလီနဝုတ္တိကော။ အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒောတိ ကုသလကိရိယာယ ဝီရိယစ္ဆန္ဒဿ အနိက္ခိတ္တဘာဝေန အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒော။ အနိက္ခိတ္တဓုရောတိ ဝီရိယဓုရဿ အနောရောပကော, အနောသက္ကိတမာနသောတိ အတ္ထော။

အပ္ပဋိဝါနီတိ အနိဝတ္တနံ။ အဓိဋ္ဌာနန္တိ ကုသလကရဏေ ပတိဋ္ဌာဘာဝေါ။ အနုယောဂေါတိ အနုယုဉ္ဇနံ။ အပ္ပမာဒေါတိ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသော။

၁၆၁။ တန္ဒိံ မာယံ ဟဿံ ခိဍ္ဍန္တိ အာလသိယဉ္စ မာယဉ္စ ဟဿဉ္စ ကာယိကံ ဝါစသိကံ ခိဍ္ဍဉ္စ။ သဝိဘူသန္တိ သဒ္ဓိံ ဝိဘူသာယ။

ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆကောဋ္ဌာသံ ကရိတွာတိ ပုရိမယာမမဇ္ဈိမယာမပစ္ဆိမယာမဝသေန ရတ္တိံ တယော တထာ ဒိဝါတိ ဆဗ္ဗိဓံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ။ ပဉ္စကောဋ္ဌာသံ ပဋိဇဂ္ဂေယျာတိ ရတ္တိံ မဇ္ဈိမယာမံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အဝသေသပဉ္စကောဋ္ဌာသေသု န နိဒ္ဒံ ဩက္ကမေယျ။ ဧကကောဋ္ဌာသံ နိပဇ္ဇေယျာတိ ဧကံ မဇ္ဈိမယာမကောဋ္ဌာသံ သတော သမ္ပဇာနော နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမေယျ။

ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသမ္ပိ ပုဗ္ဗဏှေ မဇ္ဈနှေ သာယနှေတိ တယောပိ ဒိဝသကောဋ္ဌာသာ ဂဟိတာ။ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယာတိ သကလံ ဒိဝသံ ဣမိနာ ဣရိယာပထဒွယေနေဝ ဝိဟရန္တော စိတ္တဿ အာဝရဏတော အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ သဗ္ဗာကုသလဓမ္မေဟိ ဝါ။ စိတ္တံ ပရိသောဓေယျာတိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ဝိသောဓေယျ။ ဌာနံ ပနေတ္ထ ကိဉ္စာပိ န ဂဟိတံ, စင်္ကမနိသဇ္ဇာသန္နိဿိတံ ပန ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ ပဌမံ ယာမန္တိ သကလသ္မိမ္ပိ ပဌမယာမေ။

သေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂီသေယျာ ပေတသေယျာ သီဟသေယျာ တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ။ တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၄၂၄၆) အယံ ကာမဘောဂီသေယျာ။ တေသု ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ။ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၆) အယံ ပေတသေယျာ။ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ ဟိ အဋ္ဌိသံဃာဋဃဋ္ဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ။ ‘‘သီဟော, ဘိက္ခဝေ, မိဂရာဇာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေယျံ ကပ္ပေတိ…ပေ… အတ္တမနော ဟောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၆) အယံ သီဟသေယျာ။ တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ။ ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတြသ္တော ပဗုဇ္ဈတိ, သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ။ သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ, န သူရဘာဝဿ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန တထာဂတသေယျာတိ ဝုစ္စတိ။ တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ။ အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ။

ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ။ အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ။ ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ, ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သေယျာ အဖာသု ဟောတိ။ ယထာ ပန န သံဃဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သေယျာ ဖာသု ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာ’’တိ။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စေဝ သမ္ပဇာနပညာယ စ သမန္နာဂတော ဟုတွာ။ ဣမိနာ သုပရိဂ္ဂါဟကံ သတိသမ္ပဇညံ ကထိတံ။ ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတွာတိ ‘‘အသုကဝေလာယ နာမ ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဥဋ္ဌာနဝေလာပရိစ္ဆေဒကံ ဥဋ္ဌာနသညံ စိတ္တေ ဌပေတွာ။ ဧဝံ ကတွာ နိပန္နော ဟိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေယေဝ ဥဋ္ဌာတိ။

ဝီရိယိန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ စေတသိကောတိ ဣဒံ ဝီရိယဿ နိယမတော စေတသိကဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ, ဣဒဉှိ ဝီရိယံ ‘‘ယဒပိ, ဘိက္ခဝေ, ကာယိကံ ဝီရိယံ, တဒပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ယဒပိ စေတသိကံ ဝီရိယံ, တဒပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ။ ဣတိဟိဒံ ဥဒ္ဒေသံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု သုတ္တေသု (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၃) စင်္ကမာဒီနိ ကရောန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတာယ ကာယိကန္တိ ဝုစ္စမာနမ္ပိ ကာယဝိညာဏံ ဝိယ ကာယိကံ နာမ နတ္ထိ, စေတသိကမေဝ ပနေတန္တိ ဒီပေတုံ ‘‘စေတသိကော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝီရိယာရမ္ဘောတိ ဝီရိယသင်္ခါတော အာရမ္ဘော။ အယဉှိ အာရမ္ဘသဒ္ဒေါ ကမ္မေ အာပတ္တိယံ ကိရိယာယံ ဝီရိယေ ဟိံသာယံ ဝိကောပနေတိ အနေကေသု အတ္ထေသု အာဂတော။

‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ အာရမ္ဘပစ္စယာ၊

အာရမ္ဘာနံ နိရောဓေန, နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၇၄၉) –

ဧတ္ထ ဟိ ကမ္မံ အာရမ္ဘောတိ အာဂတံ။ ‘‘အာရမ္ဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၄၂၊ ပု။ ပ။ ၁၉၁) ဧတ္ထ အာပတ္တိ။ ‘‘မဟာယညာ မဟာရမ္ဘာ, န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလာ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၉၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၂၀) ဧတ္ထ ယူပုဿာပနာဒိကိရိယာ။ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၅၊ ကထာ။ ၃၃၃၊ နေတ္တိ။ ၂၉၊ ပေဋကော။ ၃၈၊ မိ။ ပ။ ၅။၁။၄) ဧတ္ထ ဝီရိယံ။ ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ အာရမ္ဘန္တီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၅၁) ဧတ္ထ ဟိံသာ။ ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၀၊ မ။ နိ။ ၁။၂၉၃) ဧတ္ထ ဆေဒနဘဉ္ဇနာဒိကံ ဝိကောပနံ။ ဣဓ ပန ဝီရိယမေဝ အဓိပ္ပေတံ။ တေနာဟ ‘‘ဝီရိယာရမ္ဘောတိ ဝီရိယသင်္ခါတော အာရမ္ဘော’’တိ။ ဝီရိယဉှိ အာရမ္ဘနဝသေန အာရမ္ဘောတိ ဝုစ္စတိ။ ဣဒမဿ သဘာဝပဒံ။ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခမနဝသေန နိက္ကမော။ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနဝသေန ပရက္ကမော။ ဥဂ္ဂန္တွာ ယမနဝသေန ဥယျာမော။ ဝါယမနဝသေန ဝါယာမော။ ဥဿဟနဝသေန ဥဿာဟော။ အဓိမတ္တုဿဟနဝသေန ဥဿောဠှီ။ ထိရဘာဝဋ္ဌေန ထာမော။ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓာရဏဝသေန အဝိစ္ဆေဒတော ဝါ ပဝတ္တနဝသေန ကုသလသန္တာနံ ဓာရေတီတိ ဓိတိ။

အပရော နယော – နိက္ကမော စေသော ကာမာနံ ပနုဒနာယ။ ပရက္ကမော စေသော ဗန္ဓနစ္ဆေဒါယ။ ဥယျာမော စေသော ဩဃဿ နိတ္ထရဏာယ။ ဝါယာမော စေသော ပါရံ ဂမနဋ္ဌေန။ ဥဿာဟော စေသော ပုဗ္ဗင်္ဂမဋ္ဌေန။ ဥဿောဠှီ စေသော အဓိမတ္တဋ္ဌေန။ ထာမော စေသော ပလိဃုဂ္ဃါဋနတာယ။ ဓိတိ စေသော အဋ္ဌိတကာရိတာယာတိ။

‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ, အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိ (အ။ နိ။ ၂။၅) ဧဝံ ပဝတ္တိကာလေ အသိထိလပရက္ကမဝသေန အသိထိလပရက္ကမတာ, ထိရပရက္ကမော ဒဠှပရက္ကမောတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပနေတံ ဝီရိယံ ကုသလကမ္မကရဏဋ္ဌာနေ ဆန္ဒံ န နိက္ခိပတိ, ဓုရံ န နိက္ခိပတိ, န ဩတာရေတိ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, အနောသက္ကိတမာနသတံ အာဝဟတိ, တသ္မာ ‘‘အနိက္ခိတ္တစ္ဆန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ပန တဇ္ဇာတိကေ ဥဒကသမ္ဘိန္နဋ္ဌာနေ ဓုရဝါဟဂေါဏံ ‘‘ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တိ, သော ဇာဏုနာ ဘူမိံ ဥပ္ပီဠေတွာပိ ဓုရံ ဝဟတိ, ဘူမိယံ ပတိတုံ န ဒေတိ, ဧဝမေဝ ဝီရိယံ ကုသလကမ္မကရဏဋ္ဌာနေ ဓုရံ န နိက္ခိပတိ ပဂ္ဂဏှာတိ, တသ္မာ ‘‘ဓုရသမ္ပဂ္ဂါဟော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဂ္ဂဟလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ။ ကောသဇ္ဇေ န ကမ္ပတီတိ ဝီရိယဗလံ။ ယာထာဝနိယျာနိကကုသလဝါယာမတာယ သမ္မာဝါယာမော။

တန္ဒီတိ ဇာတိအာလသိယံ။ တန္ဒိယနာတိ တန္ဒိယနာကာရော။ တန္ဒိမနကတာတိ တန္ဒိယာ အဘိဘူတစိတ္တတာ။ အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ, အာလသျာယနာကာရော အာလသျာယနာ။ အာလသျာယိတဿ ဘာဝေါ အာလသျာယိတတ္တံ။ ဣတိ သဗ္ဗေဟိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ကိလေသဝသေန ကာယာလသိယံ ကထိတံ။

ဝဉ္စနိကာ စရိယာတိ ဝဉ္စနိကာ ကိရိယာ။ မာ မံ ဇညာတိ ဝါစံ ဘာသတီတိ ဇာနံယေဝ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝီတိက္ကမန္တော ဘိက္ခု ဘာရိယံ ကရောတိ, အမှာကံ ပန ဝီတိက္ကမဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီတိ ဥပသန္တော ဝိယ ဘာသတိ။ ကာယေန ပရက္ကမတီတိ ‘‘မယာ ကတံ ဣဒံ ပါပကမ္မံ မာ ကေစိ ဇာနိံသူ’’တိ ကာယေန ဝတ္တံ ကရောတိ။ ဝိဇ္ဇမာနဒေါသပဋိစ္ဆာဒနတော စက္ခုမောဟနမာယာ ဝိယာတိ မာယာ, မာယာဝိနော ဘာဝေါ မာယာဝိတာ။ ကတွာ ပါပံ ပုန ပဋိစ္ဆာဒနတော အတိ အဿရတိ ဧတာယ သတ္တောတိ အစ္စသရာ။ ကာယဝါစာကိရိယာဟိ အညထာ ဒဿနတော ဝဉ္စေတီတိ ဝဉ္စနာ။ ဧတာယ သတ္တာ နိကရောန္တီတိ နိကတိ, မိစ္ဆာ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ ‘‘နာဟံ ဧဝံ ကရောမီ’’တိ ပါပါနံ နိက္ခိပနတော နိကိရဏာ။ ‘‘နာဟံ ဧဝံ ကရောမီ’’တိ ပရိဝဇ္ဇနတော ပရိဟရဏာ။ ကာယာဒီဟိ သံဝရဏတော ဂူဟနာ။ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ဂူဟနာ ပရိဂူဟနာ။ တိဏပဏ္ဏေဟိ ဝိယ ဂူထံ ကာယဝစီကမ္မေဟိ ပါပံ ဆာဒိယတီတိ ဆာဒနာ။ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ဆာဒနာ ပရိစ္ဆာဒနာ။ န ဥတ္တာနံ ကတွာ ဒဿေတီတိ အနုတ္တာနီကမ္မံ။ န ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတီတိ အနာဝိကမ္မံ။ သုဋ္ဌု ဆာဒနာ ဝေါစ္ဆာဒနာ။ ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနဝသေန ပုနပိ ပါပဿ ကရဏတော ပါပကိရိယာ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ကတပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ နာမ ဝုစ္စတိ။ ယာယ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဘသ္မာပဋိစ္ဆန္နော ဝိယ အင်္ဂါရော, ဥဒကပဋိစ္ဆန္နော ဝိယ ခါဏု, ပိလောတိကာယ ပလိဝေဌိတံ ဝိယ စ သတ္ထံ ဟောတိ။ အတိဝေလံ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသတီတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဒန္တံ ဝိဝရိတွာ ပရေသံ ဒဿေတွာ ဟာသံ သောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဟသတိ။

ကာယိကာ စ ခိဍ္ဍာတိ ကာယေန ပဝတ္တာ ကီဠာ။ ဧသေဝ နယော ဝါစသိကာယပိ။ ဟတ္ထီဟိပိ ကီဠန္တီတိ ဟတ္ထီဟိ ကီဠိတတ္ထာယ ပုရတော ဓာဝနအာဓာဝနပိဋ္ဌနိသီဒနာဒိကီဋ္ဌာယ ကီဠန္တိ။ ဧသေဝ နယော အဿရထေသုပိ။ အဋ္ဌပဒေပိ ကီဠန္တီတိ ဧကေကာယ ပန္တိယာ အဋ္ဌ အဋ္ဌ ပဒါနိ အဿာတိ အဋ္ဌပဒံ, တသ္မိံ အဋ္ဌပဒေ။ ဒသပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ အာကာသေပီတိ အဋ္ဌပဒဒသပဒေသု ဝိယ အာကာသေယေဝ ကီဠန္တိ။ ပရိဟာရပထေပီတိ ဘူမိယံ နာနာပထမဏ္ဍလံ ကတွာ တတ္ထ ပရိဟရိတဗ္ဗပထံ ပရိဟရန္တာ ကီဠန္တိ။ သန္တိကာယပိ ကီဠန္တီတိ သန္တိကကီဠာယ ကီဠန္တိ, ဧကဇ္ဈံ ဌပိတာ သာရိယော ဝါ ပါသာဏသက္ခရာယော ဝါ အစာလေန္တာ နခေနေဝ အပနေန္တိ စ ဥပနေန္တိ စ။ သစေ တတ္ထ ကာစိ စလတိ, ပရာဇယော ဟောတီတိ။

ခလိကာယာတိ ဇူတဖလကေ ပါသကကီဠာယ ကီဠန္တိ။ ဃဋိကာယာတိ ဃဋိကာ ဝုစ္စတိ ဒီဃဒဏ္ဍကေန ရဿဒဏ္ဍကံ ပဟရဏကီဠာ, တာယ ကီဠန္တိ။ သလာကဟတ္ထေနာတိ လာခါယ ဝါ မဉ္ဇဋ္ဌိယာ ဝါ ပိဋ္ဌောဒကေန ဝါ သလာကဟတ္ထံ တေမေတွာ ‘‘ကိံ ဟောတူ’’တိ ဘူမိယံ ဝါ ဘိတ္တိယံ ဝါ တံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထိအဿာဒိရူပါနိ ဒဿေန္တာ ကီဠန္တိ။ အက္ခေနာတိ ဂုဠေန။ ပင်္ကစီရေနာတိ ပင်္ကစီရံ ဝုစ္စတိ ပဏ္ဏနာဠိကာ, တံ ဓမန္တာ ကီဠန္တိ။ ဝင်္ကကေနာတိ ဂါမဒါရကာနံ ကီဠနကေန ခုဒ္ဒကနင်္ဂလေန။ မောက္ခစိကာယာတိ သမ္ပရိဝတ္တကကီဠာယ, အာကာသေ ဝါ ဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ဝါ သီသံ ဌပေတွာ ဟေဋ္ဌုပရိယဘာဝေန ပရိဝတ္တန္တာ ကီဠန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စိင်္ဂုလကေနာတိ စိင်္ဂုလကံ ဝုစ္စတိ တာလပဏ္ဏာဒီဟိ ကတံ ဝါတပ္ပဟာရေန ပရိဗ္ဘမနစက္ကံ, တေန ကီဠန္တိ။ ပတ္တာဠှကေနာတိ ပတ္တာဠှကံ ဝုစ္စတိ ပဏ္ဏနာဠိ, တာယ ဝါလိကာဒီနိ မိနန္တာ ကီဠန္တိ။ ရထကေနာတိ ခုဒ္ဒကရထေန။ ဓနုကေနာတိ ခုဒ္ဒကဓနုနာ။ အက္ခရိကာယာတိ အက္ခရိကာ ဝုစ္စတိ အာကာသေ ဝါ ပိဋ္ဌိယံ ဝါ အက္ခရဇာနနကီဠာ, တာယ ကီဠန္တိ။ မနေသိကာယာတိ မနေသိကာ ဝုစ္စတိ မနသာ စိန္တိတဇာနနကီဠာ, တာယ ကီဠန္တိ။ ယထာဝဇ္ဇေနာတိ ယထာဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ ကာဏကုဏိခုဇ္ဇာဒီနံ ယံ ယံ ဝဇ္ဇံ, တံ တံ ပယောဇေတွာ ဒဿနကီဠာ, တာယ ကီဠန္တိ။ မုခဘေရိကန္တိ မုခသဒ္ဒေန ဘေရီ ဝိယ ဝါဒနံ။ မုခါလမ္ဗရန္တိ မုခါနုလိတ္တဘေရိသဒ္ဒကရဏံ။ မုခဍိဏ္ဍိမကန္တိ မုခေန ပဟတဘေရိသဒ္ဒကရဏံ။ မုခဝလိမကန္တိ ဩဋ္ဌမံသံ ဇိမှံ ကတွာ သဒ္ဒကရဏံ။ ‘‘မုခတလိက’’န္တိပိ ပါဌော, မုခံ ပရိဝတ္တေတွာ ဓမနံ။ မုခဘေရုဠကန္တိ မုခေန ဘေရိဝါဒနံ။ နာဋကန္တိ အဘိနယံ ဒဿေတွာ ဥဂ္ဂဏှာပနံ။ ‘‘နဋ္ဋက’’န္တိပိ ပါဌော။ လာပန္တိ ဥက္ကုဋ္ဌိတကရဏံ။ ဂီတန္တိ ဂါယနံ။ ဒဝကမ္မန္တိ ဟဿကီဠာကရဏံ။ အယံ ဝါစသိကာ ခိဍ္ဍာတိ အယံ ကီဠာ ဝါစာယ ဇာတာ ဝစီဒွါရေ ဥပ္ပန္နာ။

ကေသာ စ မဿု စာတိအာဒီသု ကေသာနံ ကတ္တရိကာယ ဌာနာတိရိတ္တာနိ အကတွာ ကတ္တရိကာယ ဆေဒနံ မဿူနံ ဒါဌိကံ ဌပေတွာ ကပ္ပါသနဉ္စ ဧကတောဝဏ္ဍိကာဒိမာလာ စ မူလဂန္ဓာဒိဂန္ဓာ စ ဆဝိကရဏဝိလေပနာ စ။ ဂီဝါဒီသု ပိဠန္ဓနအာဘရဏာ စ သီသေ ပဋိမုဉ္စနပသာဓနပိဠန္ဓနာ စ သရီရနိဝါသနဝိစိတြဝတ္ထာ စ သံဝေလ္လိယဗန္ဓနပသာဓနဉ္စ။ ‘‘ပရာသန’’န္တိပိ ပါဌော။ သီသဝေဌနပဋသင်္ခါတဝေဌနဉ္စ။

ဥစ္ဆာဒနာဒီသု မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဒါရကာနံ သရီရဂန္ဓော ဒွါဒသမတ္တဝဿကာလေ နဿတိ, တေသံ သရီရဂန္ဓဟရဏတ္ထာယ ဂန္ဓစုဏ္ဏာဒီဟိ ဥစ္ဆာဒေန္တိ, ဧဝရူပံ ဥစ္ဆာဒနံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပုညဝန္တေ ပန ဒါရကေ ဦရူသု နိပဇ္ဇာပေတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ဟတ္ထပါဒဦရုနာဘိအာဒီနံ သဏ္ဌာနသမ္ပာဒနတ္ထံ ပရိမဒ္ဒန္တိ, ဧဝရူပံ ပရိမဒ္ဒနံ န ဝဋ္ဋတိ။

နှာပနန္တိ တေသံယေဝ ဒါရကာနံ ဂန္ဓာဒီဟိ နှာပနံ။ သမ္ဗာဟနန္တိ မဟာမလ္လာနံ ဝိယ ဟတ္ထပါဒေ မုဂ္ဂရာဒီဟိ ပဟရိတွာ ဗာဟုဝဍ္ဎနံ။ အာဒါသန္တိ ယံကိဉ္စိ အာဒါသံ ပရိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ အဉ္ဇနံ အလင်္ကာရဉ္ဇနမေဝ။ မာလာတိ ဗဒ္ဓမာလာ ဝါ အဗဒ္ဓမာလာ ဝါ။ ဝိလေပနန္တိ ယံကိဉ္စိ ဆဝိရာဂကရဏံ။ မုခစုဏ္ဏကံ မုခလေပနန္တိ မုခေ ကာဠပီဠကာဒီနံ ဟရဏတ္ထာယ မတ္တိကာကက္ကံ ဒေန္တိ။ တေန လောဟိတေ စလိတေ သာသပကက္ကံ ဒေန္တိ, တေန ဒေါသေ ခါဒိတေ တိလကက္ကံ ဒေန္တိ, တေန လောဟိတေ သန္နိသိန္နေ ဟလိဒ္ဒိကက္ကံ ဒေန္တိ, တေန ဆဝိဝဏ္ဏေ အာရူဠှေ မုခစုဏ္ဏကေန မုခံ စုဏ္ဏေန္တိ, တံ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ။

ဟတ္ထဗန္ဓာဒီသု ဟတ္ထေ ဝိစိတြသင်္ခကပါလာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရန္တိ, တံ ဝါ အညံ ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ ဟတ္ထာဘရဏံ န ဝဋ္ဋတိ။ အပရေ သိခံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရန္တိ, သုဝဏ္ဏစီရကမုတ္တာဝဠိအာဒီဟိ စ တံ ပရိက္ခိပန္တိ, တံ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ။ အပရေ စတုဟတ္ထဒဏ္ဍံ ဝါ အညံ ဝါ ပန အလင်္ကတဒဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ, တထာ ဣတ္ထိပုရိသရူပါဒိဝိစိတ္တံ ဘေသဇ္ဇနာဠိကံ သုပရိက္ခိတ္တံ ဝါမပဿေ ဩလဂ္ဂေန္တိ, အပရေ အနေကစိတြကောသံ အတိတိခိဏံ အသိံ, ပဉ္စဝဏ္ဏသုတ္တသိဗ္ဗိတံ မကရဒန္တကာဒိဝိစိတ္တံ ဆတ္တံ, သုဝဏ္ဏရဇတာဒိဝိစိတြာ မောရပိဉ္ဆာဒိပရိက္ခိတ္တာ ဥပါဟနာ, ကေစိ ရတနမတ္တာယာမံ စတုရင်္ဂုလဝိတ္ထတံ ကေသန္တပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ မေဃမုခေ ဝိဇ္ဇုလတံ ဝိယ နလာဋေ ဥဏှီသပဋ္ဋံ ဗန္ဓိတွာ စူဠာမဏိံ ဓာရေန္တိ, စာမရဝါလဗီဇနိံ ဓာရေန္တိ, တံ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ။

ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿာတိ ဣမဿ စာတုမဟာဘူတမယဿ ကုဏပသရီရဿ။ ကေဠနာတိ ကီဠာပနာ။ ပရိကေဠနာတိ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ကီဠာပနာ။ ဂေဓိတတာတိ အဘိကင်္ခိတတာ။ ဂေဓိတတ္တန္တိ ဂိဒ္ဓဘာဝေါ အဘိကင်္ခိတဘာဝေါ။ စပလတာတိ အလင်္ကာရကရဏံ။ စာပလျန္တိ စပလဘာဝံ။

သဝိဘူသန္တိအာဒီသု ဝိဘူသာယ သဟ သဝိဘူသံ။ ဆဝိရာဂကရဏသင်္ခါတေန ပရိဝါရေန သဟ သပရိဝါရံ။ ပရိဘဏ္ဍေန သဟ သပရိဘဏ္ဍံ။ ပရိက္ခာရေန သဟ သပရိက္ခာရံ။

၁၆၂။ အာထဗ္ဗဏန္တိ အာထဗ္ဗဏိကမန္တပ္ပယောဂံ။ သုပိနန္တိ သုပိနသတ္ထံ။ လက္ခဏန္တိ မဏိလက္ခဏာဒိံ။ နော ဝိဒဟေတိ နပ္ပယောဇေယျ။ ဝိရုတဉ္စာတိ မိဂါဒီနံ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဿိတံ။

အာထဗ္ဗဏိကာတိ ပရူပဃာတမန္တဇာနနကာ။ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေန္တီတိ အာထဗ္ဗဏိကာ ကိရ သတ္တာဟံ အလောဏကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒဗ္ဗေ အတ္ထရိတွာ ပထဝိယံ သယမာနာ တပံ စရိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သုသာနဘူမိံ သဇ္ဇေတွာ သတ္တမေ ပဒေ ဌတွာ ဟတ္ထံ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ မုခေန ဝိဇ္ဇံ ပရိဇပ္ပန္တိ, အထ တေသံ ကမ္မံ သမိဇ္ဈတိ။ ဧဝရူပံ သန္ဓာယ ‘‘အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေန္တီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ပယောဇေန္တီတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဟောန္တိ။ နဂရေ ဝါ ရုဒ္ဓေတိ နဂရေ သမန္တတော ရုန္ဓိတွာ အာဝရိတွာ ဂဟိတေ။ သင်္ဂါမေ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌိတေတိ ရဏေ ဥပဂန္တွာ ဌိတေ။ ပစ္စတ္ထိကေသု ပစ္စာမိတ္တေသူတိ ပဋာဏီဘူတေသု ဝေရီသု။ ဤတိံ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ သရီရစလနံ ကမ္ပနံ, တဿ ဥပ္ပါဒနံ ကရောန္တိ။ ဥပဒ္ဒဝန္တိ ကာယပီဠနံ ကရောန္တိ။ ရောဂန္တိ ဗျာဓိံ။ ပဇ္ဇရကန္တိ ဇရံ။ သူလန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကံ။ ဝိသူစိကန္တိ ဝိဇ္ဈနံ။ ပက္ခန္ဒိကန္တိ လောဟိတပက္ခန္ဒိကံ။ ကရောန္တီတိ ဥပ္ပါဒေန္တိ။

သုပိနပါဌကာတိ သုပိနဗျာကရဏကာ။ အာဒိသန္တီတိ ဗျာကရောန္တိ။ ယော ပုဗ္ဗဏှသမယံ သုပိနံ ပဿတီတိအာဒီသု အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ, ပုဗ္ဗဏှသမယေတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဝိပါကော ဟောတီတိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝသေန ဧဝရူပေါ ဝိပါကော ဟောတိ။ အဝကုဇ္ဇ နိပန္နောတိ အဓောမုခေါ ဟုတွာ နိပန္နော ပဿတိ။ ဧဝံ သုပိနပါဌကာ သုပိနံ အာဒိသန္တိ။

တဉ္စ ပန သုပိနံ ပဿန္တော စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဿတိ ဓာတုက္ခောဘတော ဝါ အနုဘူတပုဗ္ဗတော ဝါ ဒေဝတောပသံဟာရတော ဝါ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ဝါတိ။ တတ္ထ ပိတ္တာဒီနံ ခေါဘကရဏပစ္စယယောဂေန ခုဘိတဓာတုကော ဓာတုက္ခောဘတော သုပိနံ ပဿတိ, ပဿန္တော စ နာနာဝိဓံ သုပိနံ ပဿတိ။ အနုဘူတပုဗ္ဗတော ပဿန္တော ပုဗ္ဗေ အနုဘူတပုဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ပဿတိ။ ဒေဝတောပသံဟာရတော ပဿန္တော ဒေဝတာနံ အာနုဘာဝေန အာရမ္မဏာနိ ပဿတိ။ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ပဿန္တော ပုညာပုညဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုကာမဿ အတ္ထဿ ဝါ အနတ္ထဿ ဝါ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘူတံ သုပိနံ ပဿတိ။ တတ္ထ ယံ ဓာတုက္ခောဘတော အနုဘူတပုဗ္ဗတော စ သုပိနံ ပဿတိ, န တံ သစ္စံ ဟောတိ။ ယံ ဒေဝတောပသံဟာရတော ပဿတိ, တံ သစ္စံ ဝါ ဟောတိ အလိကံ ဝါ။ ကုဒ္ဓါ ဟိ ဒေဝတာ ဥပါယေန ဝိနာသေတုကာမာ ဝိပရီတမ္ပိ ကတွာ ဒဿေန္တိ။ ယံ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ပဿတိ, တံ ဧကန္တသစ္စမေဝ ဟောတိ။ ဧတေသံ စတုန္နံ မူလကာရဏာနံ သံသဂ္ဂဘေဒတောပိ သုပိနဘေဒေါ ဟောတိယေဝ။ တဉ္စ ပနေတံ စတုဗ္ဗိဓံ သုပိနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာဝ ပဿန္တိ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ။ အသေက္ခာ န ပဿန္တိ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ။

ကိံ ပနေတံ ပဿန္တော သုတ္တော ပဿတိ, ဥဒါဟု ပဋိဗုဒ္ဓေါ, ဥဒါဟု နေဝ သုတ္တော န ပဋိဗုဒ္ဓေါတိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တာဝ သုတ္တော ပဿတိ, အဘိဓမ္မဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ။ ဘဝင်္ဂစိတ္တေန ဟိ သုပတိ, တံ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏံ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တံ ဝါ န ဟောတိ, သုပိနံ ပဿန္တဿ စ ဤဒိသာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ အထ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ, ဝိနယဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ။ ယဉှိ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ, တံ သဗ္ဗောဟာရိကစိတ္တေန ပဿတိ, သဗ္ဗောဟာရိကစိတ္တေန စ ကတေ ဝီတိက္ကမေ အနာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ, သုပိနံ ပဿန္တေန ပန ကတေ ဝီတိက္ကမေ ဧကန္တံ အနာပတ္တိ ဧဝ။ အထ နေဝ သုတ္တော န ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ, ကော နာမ ပဿတိ။ ဧဝဉ္စ သတိ သုပိနဿ အဘာဝေါဝ အာပဇ္ဇတိ, န အဘာဝေါ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ကပိနိဒ္ဒါပရေတော ပဿတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘မဇ္ဈူပဂတော, မဟာရာဇ, ကပိနိဒ္ဒါပရေတော သုပိနံ ပဿတီ’’တိ (မိ။ ပ။ ၅။၃။၅)။

ကပိနိဒ္ဒါပရေတောတိ မက္ကဋနိဒ္ဒါယ ယုတ္တော။ ယထာ ဟိ မက္ကဋဿ နိဒ္ဒါ လဟုပရိဝတ္တာ ဟောတိ, ဧဝံ ယာ နိဒ္ဒါ ပုနပ္ပုနံ ကုသလာဒိစိတ္တဝေါကိဏ္ဏတ္တာ လဟုဝိပရိဝတ္တာ။ ယဿာ ပဝတ္တိယံ ပုနပ္ပုနံ ဘဝင်္ဂတော ဥတ္တရဏံ ဟောတိ, တာယ ယုတ္တော သုပိနံ ပဿတိ။ တေနာယံ သုပိနော ကုသလောပိ ဟောတိ အကုသလောပိ အဗျာကတောပိ။ တတ္ထ သုပိနန္တေ စေတိယဝန္ဒနဓမ္မဿဝနဓမ္မဒေသနာဒီနိ ကရောန္တဿ ကုသလော, ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောန္တဿ အကုသလော, ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တော အာဝဇ္ဇနတဒါရမ္မဏက္ခဏေ အဗျာကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သွာယံ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာ စေတနာယ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ အသမတ္ထော, ပဝတ္တေ ပန အညေဟိ ကုသလာကုသလေဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိတော ဝိပါကံ ဒေတိ။

မဏိလက္ခဏာဒီသု ဧဝရူပေါ မဏိ ပသတ္ထော, ဧဝရူပေါ အပသတ္ထော, သာမိနော အာရောဂျဣဿရိယာဒီနံ ဟေတု ဟောတိ, န ဟောတီတိ ဧဝံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန မဏိအာဒီနံ လက္ခဏံ အာဒိသန္တီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ အာဝုဓလက္ခဏန္တိ ဌပေတွာ အသိအာဒီနိ အဝသေသံ အာဝုဓံ။ ဣတ္ထိလက္ခဏာဒီနိပိ ယမှိ ကုလေ ဣတ္ထိပုရိသာဒယော ဝသန္တိ, တဿ ဝုဒ္ဓိဟာနိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အဇလက္ခဏာဒီသု ပန ‘‘ဧဝရူပါနံ အဇာဒီနံ မံသံ ခါဒိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပါနံ န ခါဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပိ စေတ္ထ ဂေါဓာယ လက္ခဏေ စိတ္တကမ္မပိဠန္ဓနာဒီသုပိ ‘‘ဧဝရူပါယ ဂေါဓာယ သတိ ဣဒံ နာမ ဟောတီ’’တိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကဏ္ဏိကာလက္ခဏံ ပိဠန္ဓနကဏ္ဏိကာယပိ ဂေဟကဏ္ဏိကာယပိ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကစ္ဆပလက္ခဏမ္ပိ ဂေါဓလက္ခဏသဒိသမေဝ။ မိဂလက္ခဏံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကံ သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနံ လက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ။ ဧဝံ လက္ခဏပါဌကာ လက္ခဏံ အာဒိသန္တီတိ ဧဝံ လက္ခဏသတ္ထဝါစကာ လက္ခဏံ အာဒိသန္တိ ကထေန္တိ။

နက္ခတ္တာနီတိ ကတ္တိကာဒီနိ အဋ္ဌဝီသတိ နက္ခတ္တာနိ။ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန ဃရပ္ပဝေသော ကာတဗ္ဗောတိ ဂေဟပ္ပဝေသမင်္ဂလံ ကာတဗ္ဗံ။ မကုဋံ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ပသာဓနမင်္ဂလံ ကာတဗ္ဗံ။ ဝါရေယျန္တိ ‘‘ဣမဿ ဒါရကဿ အသုကကုလတော အသုကနက္ခတ္တေန ဒါရိကံ အာနေထာ’’တိ အာဝါဟကရဏဉ္စ ‘‘ဣမံ ဒါရိကံ အသုကဿ နာမ ဒါရကဿ အသုကနက္ခတ္တေန ဒေထ, ဧဝံ ဧတေသံ ဝုဍ္ဎိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝိဝါဟကရဏဉ္စ ဝတွာ ဝါရေယျသင်္ခါတံ အာဝါဟဝိဝါဟမင်္ဂလံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဒိသန္တိ။ ဗီဇနီဟာရောတိ ဗီဇာနံ ဝပ္ပတ္ထာယ ဗဟိ နီဟရဏံ။ ‘‘နိဟရော’’တိပိ ပါဠိ။ မိဂဝါက္ကန္တိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကနာမံ, သဗ္ဗသကုဏစတုပ္ပဒါနံ ရုတဉာဏဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ မိဂဝါက္ကပါဌကာတိ သကုန္တစတုပ္ပဒါနံ သဒ္ဒဗျာကရဏကာ။ မိဂဝါက္ကံ အာဒိသန္တီတိ တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗျာကရောန္တိ။ ရုတန္တိ သဒ္ဒံ။ ‘‘ရုဒ’’န္တိ ဝါ ပါဠိ။ ဝဿိတန္တိ ဝါစံ။ ဂဗ္ဘကရဏီယာတိ ဝိနဿမာနဿ ဂဗ္ဘဿ ပုန အဝိနာသာယ ဩသဓဒါနေန ဂဗ္ဘသဏ္ဌာနကာရကာ။ ဂဗ္ဘော ဟိ ဝါတေန ပါဏကေဟိ ကမ္မုနာ စာတိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိနဿတိ။ တတ္ထ ဝါတေန ဝိနဿန္တေ ဝါတဝိနာသနံ သီတလံ ဘေသဇ္ဇံ ဒေတိ။ ပါဏကေဟိ ဝိနဿန္တေ ပါဏကာနံ ပဋိကမ္မံ ကရောတိ။ ကမ္မုနာ ဝိနဿန္တေ ပန ဗုဒ္ဓါပိ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကောန္တိ။ တသ္မာ န တံ ဣဓ ဂဟိတံ။ သာလာကိယန္တိ သလာကဝေဇ္ဇကမ္မံ။ သလ္လကတ္တိယန္တိ သလ္လကတ္တဝေဇ္ဇကမ္မံ။ ကာယတိကိစ္ဆန္တိ မူလဘေသဇ္ဇာဒီနိ ယောဇေတွာ ကာယတိကိစ္ဆဝေဇ္ဇကမ္မံ။ ဘူတိယန္တိ ဘူတဝေဇ္ဇကမ္မံ။ ကောမာရဘစ္စန္တိ ကောမာရကဝေဇ္ဇကမ္မံ။ ကုဟာတိ ဝိမှာပကာ။ ထဒ္ဓါတိ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဝိယ ထဒ္ဓသရီရာ။ လပါတိ ပစ္စယပဋိဗဒ္ဓဝစနကာ။ သိင်္ဂိတိ မဏ္ဍနပကတိကာ။ ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတမာနနဠာ။ အသမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝိရဟိတာ။

န ဂဏှေယျာတိအာဒီသု ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏဝသေန န ဂဏှေယျ။ သဇ္ဈာယဝသေန န ဥဂ္ဂဏှေယျ။ စိတ္တေ ဌပနဝသေန န ဓာရေယျ။ သမီပံ ကတွာ ဌပနဝသေန န ဥပဓာရေယျ။ ဥပပရိက္ခာဝသေန န ဥပလက္ခေယျ။ အညေသံ ဝါစနဝသေန နပ္ပယောဇေယျ။

၁၆၃။ ပေသုဏိယန္တိ ပေသုညံ။ သေသနိဒ္ဒေသော စ ဝုတ္တတ္ထောယေဝ။

၁၆၄။ ကယဝိက္ကယေတိ ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝဉ္စနဝသေန ဝါ ဥဒယပတ္ထနာဝသေန ဝါ န တိဋ္ဌေယျ။ ဥပဝါဒံ ဘိက္ခု န ကရေယျာတိ ဥပဝါဒကရေ ကိလေသေ အနိဗ္ဗတ္တေန္တော အတ္တနိ ပရေဟိ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ဥပဝါဒံ န ဇနေယျ။ ဂါမေ စ နာဘိသဇ္ဇေယျာတိ ဂါမေ စ ဂိဟိသံသဂ္ဂါဒီဟိ နာဘိသဇ္ဇေယျ။ လာဘကမျာ ဇနံ န လပယေယျာတိ လာဘကာမတာယ ဇနံ န လပယေယျ။

ယေ ကယဝိက္ကယာ ဝိနယေ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ယေ ဒါနပဋိဂ္ဂဟဏဝသေန ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒေ (ပါရာ။ ၅၉၃ အာဒယော) န ဝဋ္ဋတီတိ ပဋိက္ခိတ္တာ, ဣဓာဓိပ္ပေတံ ကယဝိက္ကယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စန္နံ သဒ္ဓိံ ပတ္တံ ဝါ စီဝရံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ပဉ္စန္နံ သဒ္ဓိန္တိ ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ သဟ။ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကာ နာမ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသိက္ခမာနသာမဏေရသာမဏေရိယော။ ဝဉ္စနိယံ ဝါတိ ပဋိရူပကံ ဒဿေတွာ ဝဉ္စနိယံ ဝါ။ ဥဒယံ ဝါ ပတ္ထယန္တောတိ ဝုဍ္ဎိံ ပတ္ထေန္တော ဝါ။ ပရိဝတ္တေတီတိ ပရိဝတ္တနံ ကရောတိ။

ဣဒ္ဓိမန္တောတိ ဣဇ္ဈနပဘာဝဝန္တော။ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာတိ ဒိဗ္ဗသဒိသဉာဏစက္ခုကာ။ အထ ဝါ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿယေန လဒ္ဓဉာဏစက္ခုကာ။ ပရစိတ္တဝိဒုနောတိ အတ္တနော စိတ္တေန ပရေသံ စိတ္တဇာနနကာ။ တေ ဒူရတောပိ ပဿန္တီတိ ဧကယောဇနတောပိ ယောဇနသတတောပိ ယောဇနသဟဿတောပိ ယောဇနသတသဟဿတောပိ စက္ကဝါဠတောပိ ဒွေတီဏိစတ္တာရိပဉ္စဒသဝီသတိစတ္တာလီသသဟဿတောပိ တတော အတိရေကတောပိ စက္ကဝါဠတော ပဿန္တိ ဒက္ခန္တိ။ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တီတိ သမီပေ ဌိတာပိ နိသိန္နာပိ န ပညာယန္တိ။ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တီတိ အတ္တနော စိတ္တေနာပိ ပရေသံ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ။ ဒေဝတာပိ ခေါ သန္တိ ဣဒ္ဓိမန္တိနိယောတိ ဒေဝတာပိ ဧဝံ သံဝိဇ္ဇန္တိ ဣဇ္ဈနပဘာဝဝန္တိနိယော။ ပရစိတ္တဝိဒုနိယောတိ ပရေသံ စိတ္တံ ဇာနန္တိယော။ ဩဠာရိကေဟိ ဝါ ကိလေသေဟီတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိကေဟိ ဝါ ဥပတာပေဟိ။ မဇ္ဈိမေဟိ ဝါတိ ကာမဝိတက္ကာဒိကေဟိ ဝါ။ သုခုမေဟိ ဝါတိ ဉာတိဝိတက္ကာဒိကေဟိ ဝါ။ ကာယဒုစ္စရိတာဒယော ကမ္မပထဝသေန, ကာမဝိတက္ကာဒယော ဝဋ္ဋမူလကကိလေသဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဉာတိဝိတက္ကာဒီသု ‘‘မယှံ ဉာတယော သုခဇီဝိနော သမ္ပတ္တိယုတ္တာ’’တိ ဧဝံ ပဉ္စကာမဂုဏသန္နိဿိတေန ဂေဟသန္နိဿိတပေမေန ဉာတကေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကော ဉာတိဝိတက္ကော။ ‘‘မယှံ ဉာတယော ခယံ ဂတာ ဝယံ ဂတာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ပန ဉာတိဝိတက္ကော နာမ န ဟောတိ။

‘‘အမှာကံ ဇနပဒေါ သုဘိက္ခော သမ္ပန္နသဿော’’တိ တုဋ္ဌမာနသဿ ဂေဟဿိတပေမဝသေန ဥပ္ပန္နဝိတက္ကော ဇနပဒဝိတက္ကော။ ‘‘အမှာကံ ဇနပဒေ မနုဿာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ ဝယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော ပန ဇနပဒဝိတက္ကော နာမ န ဟောတိ။

အမရတ္တာယ ဝိတက္ကော, အမရော ဝါ ဝိတက္ကောတိ အမရဝိတက္ကော။ တတ္ထ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနာဒီဟိ ဒုက္ခေ နိဇိဏ္ဏေ သမ္ပရာယေ အတ္တာ သုခီ ဟောတိ။ အမရောတိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တဿ တာယ ဒုက္ကရကာရိကာယ ပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော အမရတ္တာယ ဝိတက္ကော နာမ။ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ပန ‘‘သဿတံ ဝဒေသီ’’တိအာဒီနိ ပုဋ္ဌော ‘‘ဧဝန္တိပိ မေ နော, တထာတိပိ မေ နော, အညထာတိပိ မေ နော, နောတိပိ မေ နော, နော နောတိပိ မေ နော’’တိ ဝိက္ခေပံ အာပဇ္ဇတိ, တဿ သော ဒိဋ္ဌိဂတပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော, ယထာ အမရော နာမ မစ္ဆော ဥဒကေ ဂဟေတွာ မာရေတုံ န သက္ကာ, ဣတော စိတော စ ဓာဝတိ ဂါဟံ န ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ ဧကသ္မိံ ပက္ခေ အသဏ္ဌဟနတော န မရတီတိ အမရော နာမ ဟောတိ, တံ ဒုဝိဓမ္ပိ ဧကတော ကတွာ ‘‘အမရဝိတက္ကော’’တိ ဝုတ္တံ။

ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသညုတ္တောတိ အနုဒ္ဒယတာပဋိရူပကေန ဂေဟဿိတပေမေန ပဋိသံယုတ္တော။ ဥပဋ္ဌာကေသု နန္ဒကေသု သောစန္တေသု စ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဒိဂုဏံ နန္ဒတိ ဒိဂုဏံ သောစတိ, တေသု သုခိတေသု ဒိဂုဏံ သုခိတော ဟောတိ, ဒုက္ခိတေသု ဒိဂုဏံ ဒုက္ခိတော ဟောတိ။ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝေါယောဂံ အာပဇ္ဇတိ။ တာနိ တာနိ ကိစ္စာနိ သာဓေန္တော ပညတ္တိံ ဝီတိက္ကမတိ, သလ္လေခံ ကောပေတိ။ ယော တသ္မိံ သံသဋ္ဌဝိဟာရေ တသ္မိံ ဝါ ဝေါယောဂါပဇ္ဇနေ ဂေဟဿိတော ဝိတက္ကော, အယံ ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော နာမ။

လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသညုတ္တောတိ စီဝရာဒိလာဘေန စေဝ သက္ကာရေန စ ကိတ္တိသဒ္ဒေန စ သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဋိသညုတ္တော။ အနဝညတ္တိပဋိသညုတ္တောတိ ‘‘အဟော ဝတ မံ ပရေ န အဝဇာနေယျုံ, န သောဓေတွာ ဝိသောဓေတွာ ကထေယျု’’န္တိ ဧဝံ အနဝညာတဘာဝပတ္ထနာယ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇနကဝိတက္ကော။ သော တသ္မိံ ‘‘မာ မံ ပရေ အဝဇာနိံသူ’’တိ ဥပ္ပန္နေ ဝိတက္ကေ ပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတဂေဟနိဿိတော ဟုတွာ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကော အနဝညတ္တိပဋိသညုတ္တော ဝိတက္ကော။

တတြ တတြ သဇ္ဇတီတိ တေသု တေသု အာရမ္မဏေသု လဂ္ဂတိ။ တတြ တတြ ဂဏှာတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အာရမ္မဏံ ပဝိသတိ။ ဗဇ္ဈတီတိ တေဟိ တေဟိ အာရမ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ ဗဇ္ဈတိ ဧကီဘဝတိ။ အနယဗျသနန္တိ တတ္ထ တတ္ထ အဝဍ္ဎိံ ဝိနာသံ။ အာပဇ္ဇတီတိ ပါပုဏာတိ။

အာမိသစက္ခုကဿာတိ စီဝရာဒိအာမိသလောလဿ။ လောကဓမ္မဂရုကဿာတိ လောကုတ္တရဓမ္မံ မုဉ္စိတွာ ရူပါဒိလောကဓမ္မမေဝ ဂရုံ ကတွာ စရန္တဿ။ အာလပနာတိ ဝိဟာရံ အာဂတမနုဿေ ဒိသွာ ‘‘ကိမတ္ထာယ ဘောန္တော အာဂတာ, ကိံ ဘိက္ခူ နိမန္တေတုံ, ယဒိ ဧဝံ ဂစ္ဆထ, အဟံ ပစ္ဆတော ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဧဝံ အာဒိတောဝ လပနာ။ အထ ဝါ အတ္တာနံ ဥပနေတွာ ‘‘အဟံ တိဿော, မယိ ရာဇာ ပသန္နော, မယိ အသုကော စ အသုကော စ ရာဇမဟာမတ္တော ပသန္နော’’တိ ဧဝံ အတ္တုပနာယိကာ လပနာတိ အာလပနာ။ လပနာတိ ပုဋ္ဌဿ သတော ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ လပနံ။

သလ္လပနာတိ ဂဟပတိကာနံ ဥက္ကဏ္ဌနေ ဘီတဿ ဩကာသံ ဒတွာ သုဋ္ဌု လပနာ။ ဥလ္လပနာတိ ‘‘မဟာကုဋုမ္ဗိကော မဟာနာဝိကော မဟာဒါနပတီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဓံ ကတွာ လပနာ။ သမုလ္လပနာတိ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ဥဒ္ဓံ ကတွာ လပနာ။ ဥန္နဟနာတိ ‘‘ဥပါသကာ ပုဗ္ဗေ ဤဒိသေ ကာလေ နဝဒါနံ ဒေထ, ဣဒါနိ ကိံ န ဒေထာ’’တိ ဧဝံ ယာဝ ‘‘ဒဿာမ ဘန္တေ, ဩကာသံ န လဘာမာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တိ, တာဝ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ နဟနာ, ဝေဌနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ဥစ္ဆုဟတ္ထံ ဒိသွာ ‘‘ကုတော အာဘတံ ဥပါသကာ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ ဥစ္ဆုခေတ္တတော ဘန္တေတိ။ ကိံ တတ္ထ ဥစ္ဆု မဓုရန္တိ။ ခါဒိတွာ ဘန္တေ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ။ န ဥပါသကာ ‘‘ဘိက္ခုဿ ဥစ္ဆုံ ဒေထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယာ ဧဝရူပါ နိဗ္ဗေဌေန္တဿပိ နိဝေဌနကကထာ, သာ ဥန္နဟနာ။ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ပုနပ္ပုနံ ဥန္နဟနာ သမုန္နဟနာ။ ဥက္ကာစနာတိ ‘‘ဧတံ ကုလံ မံယေဝ ဇာနာတိ, သစေ ဧတ္ထ ဒေယျဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မယှံယေဝ ဒေတီ’’တိ ဧဝံ ဥက္ခိပိတွာ ကာစနာ ဥက္ကာစနာ, ဥဒ္ဒီပနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ပန ပုနပ္ပုနံ ဥက္ကာစနာ သမုက္ကာစနာ။ အနုပ္ပိယဘာဏိတာတိ ပစ္စယဝသေန ပုနပ္ပုနံ ပိယဝစနဘဏနာ။ သဏှဝါစတာတိ မုဒုဝစနတာ။ သခိလဝါစတာတိ မန္ဒပမာဏယုတ္တဝစနတာ သိထိလဝစနတာ ဝါ။ သိထိလဝါစတာတိ အလ္လီယဝစနတာ။ အဖရုသဝါစတာတိ မဓုရဝစနတာ။

ပုရာဏံ မာတာပေတ္တိကန္တိ ပုရေ ဥပ္ပန္နံ မာတာပိတူနံ သန္တကံ။ အန္တရဟိတန္တိ ပဋိစ္ဆန္နံ တိရောဘူတံ။ ဉာယာမီတိ ပါကဋော ဟောမိ။ အသုကဿ ကုလူပကောတိ အသုကဿ အမစ္စဿ ကုလပယိရုပါသကော။ အသုကာယာတိ အသုကာယ ဥပါသိကာယ။ မံ ဥဇ္ဈိတွာတိ မံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ။

၁၆၅။ ပယုတ္တန္တိ စီဝရာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တံ, တဒတ္ထံ ဝါ ပယောဇိတံ။ ဣမိဿာ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော သဗ္ဗော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယောဝ။

၁၆၆။ မောသဝဇ္ဇေ န နိယျေထာတိ မုသာဝါဒေ န နိယျေထ။ဇီဝိတေနာတိ ဇီဝိကာယ။

သဌောတိ အသန္တဂုဏဒီပနတော န သမ္မာ ဘာသိတာ။ သဗ္ဗတော ဘာဂေန သဌော ပရိသဌော။ ယံ တတ္ထာတိ ယံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ။ သဌန္တိ အသန္တဂုဏဒီပနံ ကေရာဋိယံ။ သဌတာတိ သဌာကာရော။ သာဌေယျန္တိ သဌဘာဝေါ။ ကက္ကရတာတိ ပဒုမနာဠဿ ဝိယ အပရာမသနက္ခမော ဖရုသဘာဝေါ။ ကက္ကရိယန္တိပိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယန္တိ ပဒဒွယေန နိခဏိတွာ ဌပိတံ ဝိယ ဒဠှကေရာဋိယံ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘ကက္ကရတာတိ သမ္ဘာဝယိတွာ ဝစနံ။ ကက္ကရိယန္တိ သမ္ဘာဝယိတွာ ဝစနဘာဝေါ။ ပရိက္ခတ္တတာတိ အလင်္ကရဏာကာရော။ ပါရိက္ခတ္တိယန္တိ အလင်္ကရဏဘာဝေါ’’တိ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ဣဒံ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ နာမ ဝုစ္စတိ။ ယေန သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ ကုစ္ဆိံ ဝါ ပိဋ္ဌိံ ဝါ ဇာနိတုံ န သက္ကာ။

‘‘ဝါမေန သူကရော ဟောတိ, ဒက္ခိဏေန အဇာမိဂေါ၊

သရေန နေလကော ဟောတိ, ဝိသာဏေန ဇရဂ္ဂဝေါ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၉၆၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၈၉၄) –

ဧဝံ ဝုတ္တယက္ခသူကရသဒိသော ဟောတိ။ အတိမညတီတိ အတိက္ကမိတွာ မညတိ။

ကိံ ပနာယံ ဗဟုလာဇီဝေါတိ အယံ ပန ပုဂ္ဂလော ကော နာမ ဗဟုလာဇီဝကော။ သဗ္ဗံ သံဘက္ခေတီတိ လဒ္ဓံ သဗ္ဗံ ခါဒတိ။ အပ္ပပုညောတိ မန္ဒပုညော။ အပ္ပေသက္ခောတိ ပရိဝါရဝိရဟိတော။ ပညာသမ္ပန္နောတိ သမ္ပန္နပညော ပရိပုဏ္ဏပညော။ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတီတိ ပဉှံ ကထေတိ ဗျာကရောတိ။

၁၆၇။ သုတွာ ရုသိတော ဗဟုံ ဝါစံ, သမဏာနံ ဝါ ပုထုဇနာနန္တိ ရုသိတော ဃဋ္ဋိတော ပရေဟိ တေသံ သမဏာနံ ဝါ ခတ္တိယာဒိဘေဒါနံ ဝါ အညေသံ ပုထုဇနာနံ ဗဟုမ္ပိ အနိဋ္ဌံ ဝါစံ သုတွာ။ န ပဋိဝဇ္ဇာတိ န ပဋိဝဒေယျ။ ကိံ ကာရဏာ? န ဟိ သန္တော ပဋိသေနိံ ကရောန္တိ။

ကက္ခဠေနာတိ ဒါရုဏေန။ သန္တောတိ နိဗ္ဗုတကိလေသာ။ ပဋိသေနိန္တိ ပဋိသတ္တုံ။ ပဋိမလ္လန္တိ ပဋိယောဓံ။ ပဋိကဏ္ဋကန္တိ ပဋိဝေရိံ။ ပဋိပက္ခန္တိ ကိလေသပဋိပက္ခံ, ကိလေသဝသေန သင်္ဂံ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော။

၁၆၈။ ဧတဉ္စ ဓမ္မမညာယာတိ သဗ္ဗမေတံ ယထာဝုတ္တံ ဓမ္မံ ဉတွာ။ ဝိစိနန္တိ ဝိစိနန္တော။ သန္တီတိ နိဗ္ဗုတိံ ဉတွာတိ နိဗ္ဗုတိံ ရာဂါဒီနံ သန္တီတိ ဉတွာ။

သမဉ္စာတိ ကာယသုစရိတာဒိံ။ ဝိသမဉ္စာတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိံ။ ပထဉ္စာတိ ဒသကုသလကမ္မပထံ။ ဝိပထဉ္စာတိ ဒသအကုသလကမ္မပထံ။ သာဝဇ္ဇဉ္စာတိ အကုသလဉ္စ။ အနဝဇ္ဇဉ္စာတိ ကုသလဉ္စ။ ဟီနပဏီတကဏှသုက္ကဝိညူဂရဟိတဝိညူပသတ္ထန္တိ ဣဒမ္ပိ ကုသလာကုသလမေဝ။ တတ္ထ ကာယသုစရိတာဒိ သမကရဏတော သမံ။ ကာယဒုစ္စရိတာဒိ ဝိသမကရဏတော ဝိသမံ။ ဒသကုသလကမ္မပထာ သုဂတိဂမနပထတ္တာ ပထံ။ ဒသအကုသလကမ္မပထာ သုဂတိဂမနပဋိပက္ခတ္တာ အပါယဂမနပထတ္တာ ဝိပထံ။ အကုသလံ သဒေါသတ္တာ သာဝဇ္ဇံ။ ကုသလံ နိဒ္ဒေါသတ္တာ အနဝဇ္ဇံ။ တထာ မောဟေန ဝါ ဒေါသမောဟေန ဝါ လောဘမောဟေန ဝါ သမ္ပယုတ္တတ္တာ ဟီနံ။ အလောဘအဒေါသအမောဟသမ္ပယုတ္တတ္တာ ပဏီတံ။ ကဏှဝိပါကတ္တာ ကဏှံ။ သုက္ကဝိပါကတ္တာ သုက္ကံ။ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ဂရဟိတတ္တာ ဝိညူဂရဟိတံ။ တေဟိ ဧဝ ထောမိတတ္တာ ဝိညူပသတ္ထန္တိ ဉာတဗ္ဗံ။

၁၆၉။ ကိံ ကာရဏာ နပ္ပမဇ္ဇေယျ ဣတိ စေ – အဘိဘူ ဟိ သောတိ ဂါထာ။ တတ္ထ အဘိဘူတိ ရူပါဒီနံ အဘိဘဝိတာ။ အနဘိဘူတောတိ တေဟိ အနဘိဘူတော။ သက္ခိဓမ္မမနီတိဟမဒ္ဒသီတိ ပစ္စက္ခမေဝ အနီတိဟံ ဓမ္မံ အဒ္ဒက္ခိ။ သဒါ နမဿ’မနုသိက္ခေတိ သဒါ နမဿန္တော တိဿော သိက္ခာယော သိက္ခေယျ။

ကေဟိစိ ကိလေသေဟီတိ ကေဟိစိ ရာဂါဒိဥပတာပကရေဟိ ကိလေသေဟိ။ အဘိဘောသိ နေတိ တေ ကိလေသေ အဘိဘဝိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ။

ကေဝလံ ပန ဧတ္ထ ‘‘စက္ခူဟိ နေဝ လောလော’’တိအာဒီဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရော, ‘‘အန္နာနမထော ပါနာန’’န္တိအာဒီဟိ သန္နိဓိပဋိက္ခေပမုခေန ပစ္စယပဋိသေဝနသီလံ, မေထုနမောသဝဇ္ဇပေသုဏိယာဒီဟိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ, ‘‘အာထဗ္ဗဏံ သုပိနံ လက္ခဏ’’န္တိအာဒီဟိ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ, ‘‘ဈာယီ န ပါဒလောလဿာ’’တိ ဣမိနာ သမာဓိ, ‘‘ဝိစိနံ ဘိက္ခူ’’တိ ဣမိနာ ပညာ, ‘‘သဒါ သတော သိက္ခေ’’တိ ဣမိနာ ပုန သင်္ခေပတော တိဿောပိ သိက္ခာ, ‘‘အထ အာသနေသု သယနေသု, အပ္ပသဒ္ဒေသု ဘိက္ခု ဝိဟရေယျ, နိဒ္ဒံ န ဗဟုလီကရေယျာ’’တိအာဒီဟိ သီလသမာဓိပညာနံ ဥပကာရာနုပကာရသင်္ဂဏှနဝိနောဒနာနိ ဝုတ္တာနီတိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ နိမ္မိတဿ ပရိပုဏ္ဏပဋိပဒံ ဝတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ ပုရာဘေဒသုတ္တေ (မဟာနိ။ ၈၃ အာဒယော) ဝုတ္တသဒိသောယေဝါဘိသမယော အဟောသီတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

တုဝဋကသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅။ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၇၀။ ပန္နရသမေ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသေ အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတန္တိ ပဌမဂါထာယ အတ္ထော – ယံ လောကဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ ဝါ သမ္ပရာယိကံ ဝါ ဘယံ ဇာတံ, တံ သဗ္ဗံ အတ္တဒဏ္ဍာ ဘယံ ဇာတံ အတ္တနော ဒုစ္စရိတကာရဏာ ဇာတံ, ဧဝံ သန္တေပိ ဇနံ ပဿထ မေဓဂံ, ဣမံ သာကိယာဒိဇနံ ပဿထ အညမညံ မေဓဂံ ဟိံသကံ ဗာဓကန္တိ။ ဧဝံ တံ ပဋိဝိရုဒ္ဓံ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ဇနံ ပရိဘာသိတွာ အတ္တနော သမ္မာ ပဋိပတ္တိဒဿနေန တဿ သံဝေဂံ ဇနေတုံ အာဟ ‘‘သံဝေဂံ ကိတ္တယိဿာမိ, ယထာ သံဝိဇိတံ မယာ’’တိ။ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တေနေဝ သတာတိ အဓိပ္ပါယော။

တယောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ ဒဏ္ဍာတိ ဒုစ္စရိတာ။ ကာယဒဏ္ဍောတိ ကာယဒုစ္စရိတံ။ ဝစီဒဏ္ဍာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတန္တိ ပါဏာတိပါတာဒိကာယတော ပဝတ္တံ ဒုဋ္ဌုံ စရိတံ, ကိလေသပူတိကတ္တာ ဝါ ဒုဋ္ဌု စရိတန္တိ လဒ္ဓနာမံ တိဝိဓံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ။ စတုဗ္ဗိဓန္တိ မုသာဝါဒါဒိစတုဗ္ဗိဓံ။ တိဝိဓန္တိ အဘိဇ္ဈာဒိတိဝိဓံ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကန္တိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ပဋိသံဝေဒနီယံ။ သမ္ပရာယိကန္တိ အနာဂတေ အတ္တဘာဝေ ပဋိသံဝေဒနီယံ။ အာဂုစာရီတိ ပါပကာရီ အပရာဓကာရီ။ တမေနံ ရာဇာ ပရိဘာသတီတိ ပါပကာရိံ ရာဇာ ပရိဘာသတိ, ဘယံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒေတီတိ ကာယိကံ ဒုက္ခံ စေတသိကံ ဒေါမနဿံ ဝိန္ဒတိ။ ဧတံ ဘယံ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿန္တိ ဧဝရူပံ ဘယဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ဒေါမနဿဉ္စ။ ကုတော တဿာတိ တဿ စောရဿ ကုတော ဥပ္ပန္နံ။ အတ္တဒဏ္ဍတော ဇာတန္တိ အတ္တနာ ကတဒုစ္စရိတတော ဥပ္ပန္နံ။

အန္တမသောတိ ဟေဋ္ဌိမတော။ သဝစနီယမ္ပိ ကရောတိ ‘‘န တေ လဗ္ဘာ ဣတော ပက္ကမိတု’’န္တိ ဣတော ဣမမှာ ဂါမာဒိနာ ဂန္တုံ န လဗ္ဘာ။ န သက္ကာ ဗဟိ နိက္ခမိတုန္တိ ပလိဗောဓံ သင်္ဂံ ကရောတိ။ ဓနဇာနိပစ္စယာပီတိ ဓနပရိဟာနိကာရဏာပိ။ ရာဇာ တဿ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရာပေတိ။ ကသာဟိပိ တာဠေတီတိ ကသာဒဏ္ဍကေဟိ ပေါထေတိ။ ဝေတ္တေဟိပိ တာဠေတီတိ သကဏ္ဋကဝေတ္တလတာဟိ ပေါထေတိ။ အဍ္ဎဒဏ္ဍကေဟီတိအာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာယေဝ။ သုနခေဟိပိ ခါဒါပေတီတိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ အာဟာရေ အဒတွာ ဆာတသုနခေဟိ ခါဒါပေတိ။ တေ မုဟုတ္တေန အဋ္ဌိကသင်္ခလိကမေဝ ကရောတိ။ သူလေ ဥတ္တာသေတီတိ သူလံ အာရောပေတိ။ ရာဇာ ဣမေသံ စတုန္နံ ဒဏ္ဍာနံ ဣဿရောတိ ဣမာသံ စတုန္နံ အာဏာနံ ကာတုံ ရာဇာ သမတ္ထော။

သကေန ကမ္မေနာတိ သယံကတေန ကမ္မေန။ တမေနံ နိရယပါလာတိ ဧတ္ထ ဧကစ္စေ ထေရာ ‘‘နိရယပါလာ နာမ နတ္ထိ, ယန္တရူပံ ဝိယ ကမ္မမေဝ ကာရဏံ ကာရေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တေသံ တံ ‘‘အတ္ထိ နိရယေသု နိရယပါလာတိ, အာမန္တာ။ အတ္ထိ စ ကာရဏိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ (ကထာ။ ၈၆၆ အာဒယော) ပဋိသေဓိတမေဝ။ ယထာ ဟိ မနုဿလောကေ ကမ္မကာရဏကာရကာ အတ္ထိ, ဧဝမေဝ နိရယေသု နိရယပါလာ အတ္ထီတိ။ တတ္တံ အယောခိလန္တိ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝံ သမ္ပဇ္ဇလိတာယ လောဟပထဝိယာ ဥတ္တာနကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေ တာလပ္ပမာဏံ အယသူလံ ပဝေသေန္တိ, တထာ ဝါမဟတ္ထာဒီသု။ ယထာ စ ဥတ္တာနကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဧဝံ ဥရေနပိ ဝါမပဿေနပိ ဒက္ခိဏပဿေနပိ နိပဇ္ဇာပေတွာ တံ ကမ္မကာရဏံ ကရောန္တိယေဝ။

သံဝေသေတွာတိ ဇလိတာယ လောဟပထဝိယာ တိဂါဝုတံ အတ္တဘာဝံ နိပဇ္ဇာပေတွာ။ ကုဌာရီဟီတိ မဟတီဟိ ဂေဟစ္ဆာဒနဿ ဧကပက္ခမတ္တာဟိ ကုဌာရီဟိ တစ္ဆေန္တိ, လောဟိတံ နဒီ ဟုတွာ သန္ဒတိ, လောဟပထဝိတော ဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ တစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂဏှာတိ, မဟာဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တစ္ဆန္တာ ပန သုတ္တာဟတံ ကရိတွာ ဒါရု ဝိယ အဋ္ဌံသမ္ပိ ဆဠံသမ္ပိ ကရောန္တိ။ ဝါသီဟီတိ မဟာသုပ္ပပမာဏာဟိ ဝါသီဟိ။ ရထေ ယောဇေတွာတိ သဒ္ဓိံ ယုဂယောတ္တဥပက္ခရစက္ကကုဗ္ဗရပါဇနေဟိ သဗ္ဗတော ပဇ္ဇလိတေ ရထေ ယောဇေတွာ။ မဟန္တန္တိ မဟာကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ။ အာရောပေန္တီတိ သမ္ပဇ္ဇလိတေဟိ အယမုဂ္ဂရေဟိ ပေါထေန္တာ အာရောပေန္တိ။ သကိမ္ပိ ဥဒ္ဓန္တိ သုပက္ကုတ္ထိတာယ ဥက္ခလိယာ ပက္ခိတ္တတဏ္ဍုလံ ဝိယ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စ ဂစ္ဆတိ။ မဟာနိရယေတိ အဝီစိမဟာနိရယမှိ။

စတုက္ကဏ္ဏောတိ စတုရဿမဉ္ဇူသာသဒိသော။ ဝိဘတ္တောတိ စတုဒွါရဝသေန ဝိဘတ္တော။ ဘာဂသော မိတောတိ ဒွါရဝီထီနံ ဝသေန ဘာဂေ ဌပေတွာ ဌပေတွာ ဝိဘတ္တော။ ပရိယန္တောတိ ပရိက္ခိတ္တော။ အယသာတိ ဥပရိ နဝယောဇနိကေန အယပတ္တေန ဆာဒိတော။ သမန္တာ ယောဇနသတံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧဝံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ, ယထာ သမန္တာ ယောဇနသတေ ဌတွာ ဩလောကေန္တဿ အက္ခီနိ ယမကဂေါဠကာ ဝိယ နိက္ခမန္တိ။ ကဒရိယာတပနာတိ သဗ္ဗေပိ တေ ဥဿဒေဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ မဟာနိရယာ ကဒရိယာ နိစ္စံ တပန္တီတိ ကဒရိယာတပနာ။ ဗလဝဒုက္ခတာယ ဃောရာ။ ကပ္ပဋ္ဌိကာနံ အစ္စီနံ အတ္ထိတာယ အစ္စိမန္တော။ အာသာဒေတုံ ဃဋ္ဋေတုံ ဒုက္ကရတာယ ဒုရာသဒါ။ ဒိဋ္ဌမတ္တာ ဝါ သုတမတ္တာ ဝါ လောမာနိ ဟံသေန္တီတိ လောမဟံသနရူပါ။ ဘီသနတာယ ဘိသ္မာ။ ဘယဇနနတာယ ပဋိဘယာ။ သုခါဘာဝေန ဒုခါ။

ပုရတ္ထိမာယ ဘိတ္တိယာတိအာဒိဂါထာနံ ဧဝံ အဝီစိနိရယောတိ ပရိယန္တံ ကတွာ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – အဂ္ဂိဇာလာနံ ဝါ ပန သတ္တာနံ ဝါ တေသံ ဒုက္ခဿ ဝါ ဝီစိ အန္တရံ နတ္ထိ ဧတ္ထာတိ အဝီစိ။ တတြ ဟိ ပုရတ္ထိမာဒီဟိ ဘိတ္တီဟိ ဇာလာရာသိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပါပကမ္မိနော ပုဂ္ဂလေ ဈာပေန္တော ပစ္ဆိမာဒီသု ဘိတ္တီသု ပဋိဟညတိ ပဟရတိ, တာ စ ဘိတ္တိယော ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပရတော ယောဇနသတံ ဂဏှာတိ, ဟေဋ္ဌာ ဥဋ္ဌိတာ ဥပရိ ပဋိဟညတိ, ဥပရိ ဥဋ္ဌိတာ ဟေဋ္ဌာ ပဋိဟညတိ။ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ဇာလာနံ ဝီစိ နာမ နတ္ထိ။ တဿ ပန အန္တော ယောဇနသတဋ္ဌာနံ ခီရဝလ္လိပိဋ္ဌဿ ပူရိတနာဠိ ဝိယ သတ္တေဟိ နိရန္တရံ ပူရိတံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပစ္စန္တာနံ သတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ, န စ အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တိ, သကသကဋ္ဌာနေယေဝ ပစ္စန္တိ။ ဧဝမေတ္ထ သတ္တာနံ ဝီစိ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ ပန ဇိဝှဂ္ဂေ ဆ မဓုဗိန္ဒူနိ သတ္တမဿ တမ္ဗလောဟဗိန္ဒုနော အနုဒဟနဗလဝတာယ အဗ္ဗောဟာရိကာနိ ဟောန္တိ, တထာ တတ္ထ အနုဒဟနဗလဝတာယ သေသာ ဆ အကုသလဝိပါကုပေက္ခာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တိ, ဒုက္ခမေဝ နိရန္တရံ ပညာယတိ။ ဧဝမေတ္ထ ဒုက္ခဿ ဝီစိ နာမ နတ္ထိ။ နိရဿာဒဋ္ဌေန နိရယော။

တတ္ထ သတ္တာ မဟာလုဒ္ဒါတိ တသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တာ သတ္တာ မဟန္တာ လုဒ္ဒါ။ မဟာကိဗ္ဗိသကာရိနောတိ မဟန္တဒါရုဏကမ္မကာရိနော။ အစ္စန္တပါပကမ္မန္တာတိ ဧကံသေန ပါပကမ္မိနော။ ပစ္စန္တိ န စ မိယျရေတိ ဆန္နံ ဇာလာနမန္တရေ ပစ္စန္တိ, န စ မိယျန္တိ။ ဇာတဝေဒသမော ကာယောတိ တေသံ သရီရံ အဂ္ဂိသဒိသံ။ တေသံ နိရယဝါသိနန္တိ တေသံ ပါပကမ္မာနံ နိရယဝါသီနံ။ ပဿ ကမ္မာနံ ဒဠှတ္တန္တိ ပါပကမ္မာနံ ထိရဘာဝံ ဩလောကေဟိ။ န ဘသ္မာ ဟောတိ နပီ မသီတိ ဆာရိကာပိ န ဟောတိ အင်္ဂါရောပိ။ ပုရတ္ထိမေနာတိ ယဒါ တံ ဒွါရံ အပါရုတံ ဟောတိ, အထ တဒဘိမုခါ ဓာဝန္တိ, တေသံ တတ္ထ ဆဝိအာဒီနိ ဈာယန္တိ။ ဒွါရသမီပံ ပတ္တာနဉ္စ တေသံ တံ ပီဓီယတိ, ပစ္ဆိမံ အပါရုတံ ဝိယ ခါယတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အဘိနိက္ခမိတာသာ တေတိ နိရယာ နိက္ခမိတုံ အာသာ ဧတေသန္တိ နိက္ခမိတာသာ။ မောက္ခဂဝေသိနောတိ မုဉ္စနုပါယံ ဧသန္တာ ဂဝေသန္တာပိ။ န တေ တတော နိက္ခမိတုံ, လဘန္တိ ကမ္မပစ္စယာတိ တေ သတ္တာ နိရယတော နိက္ခမနဒွါရံ ပါပကမ္မပစ္စယာ နာဓိဂစ္ဆန္တိ။ တေသဉ္စ ပါပကမ္မန္တံ, အဝိပက္ကံ ကတံ ဗဟုန္တိ တေသဉ္စ သတ္တာနံ လာမကံ ဒါရုဏကမ္မံ အဝိပါကံ ဗဟုဝိဓံ နာနပ္ပကာရံ အဒိန္နဝိပါကံ ကတံ ဥပစိတံ အတ္ထိ။

သံဝေဂန္တိ ဝိနိလနံ။ ဥဗ္ဗေဂန္တိ ဌိတဋ္ဌာနတော ဂမနံ။ ဥတြာသန္တိ ဥဗ္ဗေဇနံ အသန္နိဋ္ဌာနံ။ ဘယန္တိ စိတ္တုတြာသနံ။ ပီဠနန္တိ ဃဋ္ဋနံ။ ဃဋ္ဋနန္တိ ပီဠာကရဏံ။ ဥပဒ္ဒဝန္တိ ဤတိံ။ ဥပသဂ္ဂန္တိ ရုန္ဓနံ။

၁၇၁။ ဣဒါနိ ယထာနေန သံဝိဇိတံ, တံ ပကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ဖန္ဒမာန’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဖန္ဒမာနန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ကမ္ပမာနံ။ အပ္ပေါဒကေတိ အပ္ပေ ဥဒကေ။ အညမညေဟိ ဗျာရုဒ္ဓေ ဒိသွာတိ နာနာသတ္တေ စ အညမညေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိရုဒ္ဓေ ဒိသွာ။ မံ ဘယမာဝိသီတိ မံ ဘယံ ပဝိဋ္ဌံ။

ကိလေသဖန္ဒနာယ ဖန္ဒမာနန္တိ ရာဂါဒိကိလေသစလနာယ စလမာနံ။ ပယောဂေါတိ ကာယဝစီမနောပယောဂေါ။

ဝိရုဒ္ဓါတိ ဝိရောဓမာပန္နာ။ ပဋိဝိရုဒ္ဓါတိ ပဋိမုခံ ဟုတွာ ဝိရောဓမာပန္နာ, သုဋ္ဌု ဝိရုဒ္ဓါ ဝါ။ အာဟတာတိ ကောဓေန အာဟတာ ပဟတာ။ ပစ္စာဟတာတိ ပဋိမလ္လာ ဟုတွာ အာဟတာ။ အာဃာတိတာတိ ဃဋ္ဋိတာ။ ပစ္စာဃာတိတာတိ ဝိသေသေန ဃဋ္ဋိတာ။ ပါဏီဟိပိ ဥပက္ကမန္တီတိ ဟတ္ထေဟိပိ ပဟရန္တိ။

၁၇၂။ သမန္တမသာရော လောကောတိ နိရယံ အာဒိံ ကတွာ သမန္တတော လောကော အသာရော နိစ္စသာရာဒိရဟိတော။ ဒိသာ သဗ္ဗာ သမေရိတာတိ သဗ္ဗာ ဒိသာ အနိစ္စတာယ ကမ္ပိတာ။ ဣစ္ဆံ ဘဝနမတ္တနောတိ အတ္တနော တာဏံ ဣစ္ဆန္တော။ နာဒ္ဒသာသိံ အနောသိတန္တိ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဇရာဒီဟိ အနဇ္ဈာဝုဋ္ဌံ နာဒ္ဒက္ခိန္တိ။

အသာရောတိ န သာရော, သာရဝိရဟိတော ဝါ။ နိဿာရောတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သာရဝိရဟိတော။ သာရာပဂတောတိ သာရတော အပဂတော။ နိစ္စသာရသာရေန ဝါတိ သတတသာရသင်္ခါတေန သာရေန ဝါ။ ဥပရိပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ယေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သင်္ခါရာတိ ယေ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပစ္စယေဟိ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ကတာ သင်္ခါရာ။ တေပိ ဧရိတာတိ တေပိ သင်္ခါရာ ကမ္ပိတာ။ သမေရိတာတိ သမ္မာ ကမ္ပိတာ။ စလိတာတိ စလနံ ဂတာ။ ဃဋ္ဋိတာတိ ဥဒယဗ္ဗယေန ပီဠိတာ။ အနိစ္စတာယာတိ ဟုတွာ အဘာဝတာယ။ ဇာတိယာ အနုဂတာတိ နိဗ္ဗတ္တိယာ အနုပဝိဋ္ဌာ။ ဇရာယ အနုသဋာတိ ပရိပက္ကတာယ အနုပတ္ထဋာ။ ဗျာဓိနာ အဘိဘူတာတိ စာတုဝိသမေန ဥပ္ပန္နဗျာဓိနာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ။ မရဏေန အဗ္ဘာဟတာတိ မစ္စုနာ အဘိအာဟတာ ပဟတာ။ အတာဏာတိ ရက္ခဝိရဟိတာ။ အလေဏာတိ လေဏဝိရဟိတာ။ အသရဏာတိ နတ္ထိ ဧတေသံ သရဏန္တိ အသရဏာ။ အသရဏီဘူတာတိ သယံ သရဏကိစ္စံ န ကရောန္တီတိ အသရဏီဘူတာ။

အတ္တနော ဘဝနန္တိ နိဒ္ဒေသပဒဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ တာဏန္တိ ပါလနံ။ လေဏန္တိ လေဏဋ္ဌာနံ။ သရဏန္တိ ဒုက္ခနာသနံ။ ဂတိန္တိ ပတိဋ္ဌံ။ ပရာယနန္တိ ပရံ အယနံ။ အဇ္ဈောသိတံယေဝ အဒ္ဒသန္တိ ဇရာဒီဟိ မဒ္ဒိတံယေဝ အဒ္ဒက္ခိံ။ သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗညန္တိ ယောဗ္ဗနဘာဝေါ ယောဗ္ဗညံ, သစေတနာနံ သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗညံ။ ဇရာယ ဩသိတန္တိ ပရိပါကာယ ဇရာယ အဝသိတံ မဒ္ဒိတံ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

၁၇၃။ ဩသာနေ တွေဝ ဗျာရုဒ္ဓေ, ဒိသွာ မေ အရတီ အဟူတိ ယောဗ္ဗညာဒီနံ ဩသာနေယေဝ အန္တဂမကေ ဧဝ ဝိနာသကေ ဧဝ ဇရာဒီဟိ ဗျာရုဒ္ဓေ အာဟတစိတ္တေ သတ္တေ ဒိသွာ အရတိ မေ အဟောသိ။ အထေတ္ထ သလ္လန္တိ အထ ဧတေသု သတ္တေသု ရာဂါဒိသလ္လံ။ ဟဒယဿိတန္တိ စိတ္တနိဿိတံ။

ယောဗ္ဗညံ ဇရာ ဩသာပေတီတိ ဇရာ အတ္ထင်္ဂမေတိ ဝိနာသေတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

၁၇၄။ ‘‘ကထံ အာနုဘာဝံ သလ္လ’’န္တိ စေ? ယေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏောတိ ဂါထာ။ တတ္ထ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိဓာဝတီတိ သဗ္ဗာ ဒုစ္စရိတဒိသာပိ ပုရတ္ထိမာဒိဒိသာပိ ဝိဒိသာပိ ဓာဝတိ။ တမေဝ သလ္လမဗ္ဗုယှ, န ဓာဝတိ န သီဒတီတိ တမေဝ သလ္လံ ဥဒ္ဓရိတွာ တာ စ ဒိသာ န ဓာဝတိ, စတုရောဃေ စ န သီဒတိ။

အညာဏန္တိအာဒီသု ဉာဏဒဿနပဋိပက္ခတော အညာဏံ အဒဿနံ။ အဘိမုခေါ ဟုတွာ ဓမ္မေန န သမေတိ န သမာဂစ္ဆတီတိ အနဘိသမယော။ အနုရူပတော ဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတီတိ အနုဗောဓော။ တပ္ပဋိပက္ခတာယ အနနုဗောဓော။ အနိစ္စာဒီဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ န ဗုဇ္ဈတီတိ အသမ္ဗောဓော။ အသန္တံ အသမဉ္စ ဗုဇ္ဈတီတိပိ အသမ္ဗောဓော။ စတုသစ္စဓမ္မံ န ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အပ္ပဋိဝေဓော။ ရူပါဒီသု ဧကဓမ္မမ္ပိ အနိစ္စာဒိသာမညတော န သင်္ဂဏှာတီတိ အသင်္ဂါဟဏာ။ တမေဝ ဓမ္မံ န ပရိယောဂါဟတီတိ အပရိယောဂါဟဏာ။ န သမံ ပေက္ခတီတိ အသမပေက္ခနာ။ ဓမ္မာနံ သဘာဝံ ပတိ န အပေက္ခတီတိ အပစ္စဝေက္ခဏာ။

ကုသလာကုသလကမ္မေသု ဝိပရီတဝုတ္တိယာ သဘာဝဂဟဏာဘာဝေန ဝါ ဧကမ္ပိ ကမ္မံ ဧတဿ ပစ္စက္ခံ နတ္ထိ, သယံ ဝါ ကဿစိ ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခကရဏံ နာမ န ဟောတီတိ အပစ္စက္ခကမ္မံ။ ယံ ဧတသ္မိံ အနုပ္ပဇ္ဇမာနေ စိတ္တသန္တာနံ မေဇ္ဈံ ဘဝေယျ သုစိ ဝေါဒါနံ, တံ ဒုဋ္ဌုံ မေဇ္ဈံ ဣမိနာတိ ဒုမ္မေဇ္ဈံ။ ဗာလာနံ ဘာဝေါ ဗာလျံ။ မုယှတီတိ မောဟော။ ဗလဝတရော မောဟော ပမောဟော။ သမန္တတော မုယှတီတိ သမ္မောဟော။ ဝိဇ္ဇာယ ပဋိပက္ခဘာဝတော န ဝိဇ္ဇာတိ အဝိဇ္ဇာ။ ဩဃယောဂတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ။ ထာမဂတဋ္ဌေန အနုသေတီတိ အနုသယော။ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ အဘိဘဝတီတိ ပရိယုဋ္ဌာနံ။ ဟိတဂ္ဂဟဏာဘာဝေန ဟိတာဘိမုခံ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ အညဒတ္ထု လင်္ဂတိယေဝါတိ လင်္ဂီ, ခဉ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဒုရုဂ္ဃါဋနဋ္ဌေန ဝါ လင်္ဂီ။ ယထာ ဟိ မဟာပလိဃသင်္ခါတာ လင်္ဂီ ဒုရုဂ္ဃါဋာ ဟောတိ, ဧဝမယမ္ပိ လင်္ဂီ ဝိယာတိ လင်္ဂီ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ယာ ဧဝရူပါ ကင်္ခါတိ ဧတ္ထ ကင်္ခနဝသေန ကင်္ခါ။ ကင်္ခံ အာနယတီတိ ကင်္ခါယနာ။ ပုရိမကင်္ခါ ဟိ ဥတ္တရကင်္ခံ အာနယတိ နာမ။ အာကာရဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ။ ကင်္ခါသမင်္ဂိစိတ္တံ ကင်္ခါယ အာယိတတ္တာ ကင်္ခါယိတံ နာမ။ တဿ ဘာဝေါ ကင်္ခါယိတတ္တံ။ ဝိမတီတိ ဝိဂတာ မတိ ဝိမတိ။ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာ ဝိစိကိစ္ဆာ, သဘာဝံ ဝါ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ ကိလမတိ ဧတာယာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ။ သာ သံသယလက္ခဏာ, ကမ္ပနရသာ, အနိစ္ဆယပစ္စုပဋ္ဌာနာ, အနေကံသဂ္ဂါဟပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ, အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနာ, ပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ကမ္ပနဋ္ဌေန ဒွိဓာ ဧဠယတီတိ ဒွေဠှကံ။ ပဋိပတ္တိနိဝါရဏေန ဒွိဓာပထော ဝိယာတိ ဒွေဓာပထော။ ‘‘နိစ္စံ ဝါ ဣဒံ အနိစ္စံ ဝါ’’တိအာဒိပဝတ္တိယာ ဧကသ္မိံ အာကာရေ သဏ္ဌာတုံ အသမတ္ထတာယ သမန္တတော သေတီတိ သံသယော။ ဧကံသံ ဂဟေတုံ အသမတ္ထတာယ န ဧကံသဂ္ဂါဟောတိ အနေကံသဂ္ဂါဟော။ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တီ အာရမ္မဏတော ဩသက္ကတီတိ အာသပ္ပနာ။ ဩဂါဟိတုံ အသက္ကောန္တီ ပရိသမန္တတော သပ္ပတီတိ ပရိသပ္ပနာ။ ပရိယောဂါဟိတုံ အသမတ္ထတာယ အပရိယောဂါဟဏာ။ နိစ္ဆယဝသေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိတုံ အသမတ္ထတာယ ဆမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ, ထဒ္ဓဘာဝေါတိ အတ္ထော။ ဝိစိကိစ္ဆာ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စိတ္တံ ထဒ္ဓံ ကရောတိ, ယသ္မာ ပန သာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ မနံ ဝိလိခန္တီ ဝိယ, တသ္မာ မနောဝိလေခေါတိ ဝုတ္တာ။

ဝိဒ္ဓေါတိ သလ္လေန လဒ္ဓပ္ပဟာရော။ ဖုဋ္ဌောတိ ဃဋ္ဋိတော။ ပရေတောတိ ပီဠိတော။ ဓာဝတီတိ ပုရတော ဂစ္ဆတိ။ ဝိဓာဝတီတိ အနေကဝိဓေန ဂစ္ဆတိ။ သန္ဓာဝတီတိ ဝေဂေန ဓာဝတိ။ သံသရတီတိ ဣတော စိတော စ စရတိ။

အစေလကောတိ နိစ္စောလော, နဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ မုတ္တာစာရောတိ ဝိသဋ္ဌာစာရော, ဥစ္စာရကမ္မာဒီသု လောကိယကုလပုတ္တာစာရေန ဝိရဟိတော ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောတိ, ပဿာဝံ ကရောတိ, ခါဒတိ ဘုဉ္ဇတိ။ ဟတ္ထာပလေခနောတိ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍမှိ ဌိတေ ဇိဝှါယ ဟတ္ထံ အပလိခတိ, ဥစ္စာရံ ဝါ ကတွာ ဟတ္ထမှိယေဝ ဒဏ္ဍကသညီ ဟုတွာ ဟတ္ထေန အပလိခတိ။ တေ ကိရ ဒဏ္ဍကံ ‘‘သတ္တော’’တိ ပညပေန္တိ။ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ‘‘ဧဟိ ဘဒန္တေ’’တိ ဝုတ္တော န ဧတီတိ န ဧဟိဘဒန္တိကော။ တေန ဟိ ‘‘တိဋ္ဌ ဘဒန္တေ’’တိ ဝုတ္တောပိ န တိဋ္ဌတီတိ န တိဋ္ဌဘဒန္တိကော။ တဒုဘယမ္ပိ ကိရ သော ‘‘ဧတဿ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ န ကရောတိ။

အဘိဟဋန္တိ ပုရေတရံ ဂဟေတွာ အာဟဋံ ဘိက္ခံ။ ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ‘‘ဣဒံ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတ’’န္တိ ဧဝံ အာရောစိတံ ဘိက္ခံ။ န နိမန္တနန္တိ ‘‘အသုကံ နာမ ကုလံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ပဝိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တိတဘိက္ခမ္ပိ န သာဒိယတိ န ဂဏှာတိ။ န ကုမ္ဘိမုခါတိ ကုမ္ဘိတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒိယျမာနံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ။ န ကဠောပိမုခါတိ ကဠောပီတိ ဥက္ခလိ ဝါ ပစ္ဆိ ဝါ, တတောပိ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? ကုမ္ဘိကဠောပိယော မံ နိဿာယ ကဋစ္ဆုနာ ပဟာရံ လဘန္တီတိ။ န ဧဠကမန္တရန္တိ ဥမ္မာရံ အန္တရံ ကရိတွာ ဒိယျမာနံ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? အယံ မံ နိဿာယ အန္တရကရဏံ လဘတီတိ။ ဒဏ္ဍမုသလေသုပိ ဧသေဝ နယော။

န ဒွိန္နန္တိ ဒွီသု ဘုဉ္ဇမာနေသု ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ ဒေန္တေ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? ကဗဠန္တရာယော ဟောတီတိ။ န ဂဗ္ဘိနိယာတိအာဒီသု ပန ‘‘ဂဗ္ဘိနိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါရကော ကိလမတီ’’တိ, ပါယန္တိယာ ဒါရကဿ ခီရန္တရာယော ဟောတီ’’တိ, ‘‘ပုရိသန္တရဂတာယ ရတိအန္တရာယော ဟောတီ’’တိ န ဂဏှာတိ။ န သံကိတ္တီသူတိ သံကိတ္တေတွာ ကတဘတ္တေသု။ ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ကိရ အစေလကသာဝကာ အစေလကာနမတ္ထာယ တတော တတော တဏ္ဍုလာဒီနိ သမာဒပေတွာ ဘတ္တံ ပစန္တိ, ဥက္ကဋ္ဌော အစေလကော တတောပိ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ န ယတ္ထ သာတိ ယတ္ထ သုနခေါ ‘‘ပိဏ္ဍံ လဘိဿာမီ’’တိ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ, တတ္ထ တဿ အဒတွာ အာဟဋံ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? ဧတဿ ပိဏ္ဍန္တရာယော ဟောတီတိ။ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီတိ သမူဟသမူဟစာရိနီ။ သစေ ဟိ အစေလကံ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခံ ဒဿာမာ’’တိ မနုဿာ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသန္တိ, တေသု စ ပဝိသန္တေသု ကဠောပိမုခါဒီသု နိလီနာ မက္ခိကာ ဥပ္ပတိတွာ သဏ္ဍသဏ္ဍာ စရန္တိ။ တတော အာဟဋံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? မံ နိဿာယ မက္ခိကာနံ ဂေါစရန္တရာယော ဇာတောတိ။ ထုသောဒကန္တိ သဗ္ဗသဿသမ္ဘာရေဟိ ကတံ သောဝီရကံ။ ဧတ္ထ စ သုရာပါနမေဝ သာဝဇ္ဇံ, အယံ ပန သဗ္ဗေသုပိ သာဝဇ္ဇသညီ။

ဧကာဂါရိကောတိ ယော ဧကသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဘိက္ခံ လဘိတွာ နိဝတ္တတိ။ ဧကာလောပိကောတိ ယော ဧကေနေဝ အာလောပေန ယာပေတိ။ ဒွါဂါရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာတိ ဧကာယ ဒတ္တိယာ။ ဒတ္တိ နာမ ဧကာ ခုဒ္ဒကပါတိ ဟောတိ, ယတ္ထ အဂ္ဂဘိက္ခံ ပက္ခိပိတွာ ဌပေန္တိ။ ဧကာဟိကန္တိ ဧကဒိဝသန္တရိကံ။ အဍ္ဎမာသိကန္တိ အဍ္ဎမာသန္တရိကံ။ ပရိယာယဘတ္တဘောဇနန္တိ ဝါရဘတ္တဘောဇနံ, ဧကာဟဝါရေန ဒွီဟဝါရေန သတ္တာဟဝါရေန အဍ္ဎမာသဝါရေနာတိ ဧဝံ ဒိဝသဝါရေန အာဘတံ ဘတ္တဘောဇနံ။

သာကဘက္ခောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ဥဗ္ဘဋ္ဌကောတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကော။ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တောတိ ဥက္ကုဋိကံ ဝီရိယံ အနုယုတ္တော။ ဂစ္ဆန္တောပိ ဥက္ကုဋိကောဝ ဟုတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ကဏ္ဋကာပဿယိကောတိ အယကဏ္ဋကေ ဝါ ပကတိကဏ္ဋကေ ဝါ ဘူမိယံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ စမ္မံ အတ္ထရိတွာ ဌာနစင်္ကမာဒီနိ ကရောတိ။ သေယျန္တိ သယန္တောပိ တတ္ထေဝ သေယျံ ကပ္ပေတိ။ ဖလကသေယျန္တိ ရုက္ခဖလကေ သေယျံ။ ထဏ္ဍိလသေယျန္တိ ထဏ္ဍိလေ ဥစ္စေ ဘူမိဋ္ဌာနေ သေယျံ။ ဧကပဿယိကောတိ ဧကပဿေနေဝ သယတိ။ ရဇောဇလ္လဓရောတိ သရီရံ တေလေန မက္ခေတွာ ရဇုဋ္ဌာနဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, အထဿ သရီရေ ရဇောဇလ္လံ လဂ္ဂတိ, တံ ဓာရေတိ။ ယထာသန္ထတိကောတိ လဒ္ဓံ အာသနံ အကောပေတွာ ယဒေဝ လဘတိ, တတ္ထေဝ နိသီဒနသီလော။ ဝေကဋိကောတိ ဝိကဋခါဒနသီလော, ဝိကဋန္တိ ဂူထံ ဝုစ္စတိ။ အပါနကောတိ ပဋိက္ခိတ္တသီတုဒကပါနော။ သာယံ တတိယံ အဿာတိ သာယတတိယကံ။ ပါတော မဇ္ဈနှိကေ သာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ‘‘ပါပံ ပဝါဟေဿာမီ’’တိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။

တေ သလ္လေ အဘိသင်္ခရောတီတိ တေ ရာဂါဒိသတ္တသလ္လေ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ။ အဘိသင်္ခရောန္တောတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေန္တော။ သလ္လာဘိသင်္ခါရဝသေနာတိ သလ္လာဘိနိဗ္ဗတ္တာပနကာရဏာ။ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဓာဝတီတိ ပုရိမံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ။ တေ သလ္လာဘိသင်္ခါရာ အပ္ပဟီနာတိ ဧတေ ရာဂါဒိသလ္လာ ပယောဂါ နပ္ပဟီနာ။ သလ္လာဘိသင်္ခါရာနံ အပ္ပဟီနတ္တာတိ သလ္လပယောဂါနံ အပ္ပဟီနဘာဝေန။ ဂတိယာ ဓာဝတီတိ ဂတိယံ ဓာဝတိ။ ဂတိယာ ဂတိန္တိ ဂတိတော ဂတိံ။

န သီဒတီတိ န နိမုဇ္ဇတိ။ န သံသီဒတီတိ န သမန္တတော မုဇ္ဇတိ။ န ဩသီဒတီတိ န ဩသက္ကတိ။ န အဝသီဒတီတိ န ပစ္စောသက္ကတိ။ န အဝဂစ္ဆတီတိ န ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆတိ။

၁၇၅။ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏေသု စ သတ္တေသု – တတ္ထ သိက္ခာနုဂီယန္တိ, ယာနိ လောကေ ဂဓိတာနီတိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – ယေ လောကေ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ပဋိလာဘာယ ဂိဇ္ဈန္တီတိ ကတွာ ‘‘ဂဓိတာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, စိရကာလသေဝိတတ္တာ ဝါ ‘‘ဂဓိတာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ တတ္ထ တံ နိမိတ္တံ ဟတ္ထိသိက္ခာဒိကာ အနေကာ သိက္ခာ ကထီယန္တိ, ဥဂ္ဂယှန္တိ ဝါ။ ပဿထ ယာဝ သမတ္ထော ဝါယံ လောကော, ယတော ပဏ္ဍိတော ကုလပုတ္တော တေသု ဝါ ဂဓိတေသု တာသု ဝါ သိက္ခာသု အဓိမုတ္တော န သိယာ, အညဒတ္ထု အနိစ္စာဒိဒဿနေန နိဗ္ဗိဇ္ဈ သဗ္ဗသော ကာမေ။ အတ္တနော နိဗ္ဗာနမေဝ သိက္ခေတိ။

ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဉာဏေန နိက္ခမေတွာ ဝါ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဝါ။

၁၇၆။ ဣဒါနိ ယထာ နိဗ္ဗာနာယ သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘သစ္စော သိယာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သစ္စောတိ ဝါစာသစ္စေန ဉာဏသစ္စေန မဂ္ဂသစ္စေန စ သမန္နာဂတော။ ရိတ္တပေသုဏောတိ ပဟီနပေသုဏော။ ဝေဝိစ္ဆန္တိ မစ္ဆရိယံ။

၁၇၇။ နိဒ္ဒံ တန္ဒိံ သဟေ ထီနန္တိ ပစလာယိကဉ္စ ကာယာလသိယဉ္စ စိတ္တာလသိယဉ္စာတိ ဣမေ တယော ဓမ္မေ အဘိဘဝေယျ။ နိဗ္ဗာနမာနသောတိ နိဗ္ဗာနနိန္နစိတ္တော။

ကာယဿ အကလျတာတိ ခန္ဓတ္တယသင်္ခါတဿ နာမကာယဿ ဂိလာနဘာဝေါ။ ဂိလာနော ဟိ အကလ္လကောတိ ဝုစ္စတိ။ ဝိနယေပိ (ပါရာ။ ၁၅၁) ဝုတ္တံ – ‘‘နာဟံ, ဘန္တေ, အကလ္လကော’’တိ။ အကမ္မညတာတိ ကာယဂေလညသင်္ခါတော အကမ္မညတာကာရော။ မေဃော ဝိယ အာကာသံ ကာယံ ဩနယှတီတိ ဩနာဟော။ သဗ္ဗတော ဘာဂေန ဩနာဟော ပရိယောနာဟော။ အဗ္ဘန္တရေ သမောရုန္ဓတီတိ အန္တောသမောရောဓော။ မေဓတီတိ မိဒ္ဓံ, အကမ္မညဘာဝေန ဝိဟိံသတီတိ အတ္ထော။ သုပန္တိ တေနာတိ သုပ္ပံ။ အက္ခိဒလာဒီနံ ပစလဘာဝံ ကရောတီတိ ပစလာယိကာ။ သုပ္ပနာ သုပ္ပိတတ္တန္တိ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသာ။ ဩလီယနာတိ ဩလီယနာကာရော။ ဒုတိယံ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝဍ္ဎိတံ။ လီနန္တိ အဝိပ္ဖါရိကတာယ ပဋိကုဋိကံ။ ဣတရေ ဒွေ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသာ။ ထိနန္တိ သပ္ပိပိဏ္ဍော ဝိယ အဝိပ္ဖါရိကတာယ ဃနဘာဝေန ဌိတံ။ ထိယနာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော။ ထိယိတဿ ဘာဝေါ ထိယိတတ္တံ, အဝိပ္ဖါရဝသေန ထဒ္ဓတာတိ အတ္ထော။

သဗ္ဗသင်္ခါရဓာတုယာတိ နိဗ္ဗာနနိန္နမာနသော သဗ္ဗတေဘူမိကသင်္ခါတဓာတုယာ။ စိတ္တံ ပဋိဝါပေတွာတိ စိတ္တံ နိဝတ္တာပေတွာ။ ဧတံ သန္တန္တိ ဧတံ နိဗ္ဗာနံ။ ကိလေသသန္တတာယ သန္တံ။ အတပ္ပကဋ္ဌေန ပဏီတံ။

န ပဏ္ဍိတာ ဥပဓိသုခဿ ဟေတူတိ ဒဗ္ဗဇာတိကာ ကာမသုခဿ ကာရဏာ ဒါနာနိ န ဒေန္တိ။ ကာမဉ္စ တေ ဥပဓိပရိက္ခယာယာတိ ဧကံသေန တေ ပဏ္ဍိတာ ကာမက္ခယာယ ကာမက္ခေပနတ္ထံ ဒါနာနိ ဒေန္တိ။ အပုနဗ္ဘဝါယာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ။ ဈာနာနိ ဘာဝေန္တီတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ဝဍ္ဎေန္တိ။ ပုနဗ္ဘဝါယာတိ ပုနဗ္ဘဝကာရဏာ။ တေ ပဏ္ဍိတာ နိဗ္ဗာနံ အဘိမုခံ ဟုတွာ ဒါနံ ဒဒန္တိ။

၁၇၈။ သာဟသာတိ ရတ္တဿ ရာဂစရိတာဒိဘေဒါ သာဟသာကာရဏာ။ နိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ။

၁၇၉။ ပုရာဏံ နာဘိနန္ဒေယျာတိ အတီတံ ရူပါဒိံ နာဘိနန္ဒေယျ။ နဝေတိ ပစ္စုပ္ပန္နေ။ ဟီယမာနေတိ ဝိနဿမာနေ။ အာကာသံ န သိတော သိယာတိ တဏှာနိဿိတော န ဘဝေယျ။ တဏှာ ဟိ ရူပါဒီနံ အာကာသနတော ‘‘အာကာသော’’တိ ဝုစ္စတိ။

ဝေမာနေတိ အဘဝမာနေ။ ဝိဂစ္ဆမာနေတိ အပဂစ္ဆမာနေ။

‘‘အာကာသတီ’’တိ ‘‘အာကဿတီ’’တိ စ ဒုဝိဓော ပါဌော။

၁၈၀။ ကိံ ကာရဏာ အာကာသံ န သိတော သိယာတိ စေ? ဂေဓံ ဗြူမီတိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – အဟဉှိ ဣမံ အာကာသသင်္ခါတံ တဏှံ ရူပါဒီသု ဂိဇ္ဈနတော ဂေဓံ ဗြူမိ ‘‘ဂေဓော’’တိ ဝဒါမိ။ ကိဉ္စ ဘိယျော – အဝဟနနဋ္ဌေန ‘‘ဩဃော’’တိ စ အာဇဝနဋ္ဌေန ‘‘အာဇဝ’’န္တိ စ ‘‘ဣဒံ မယှံ, ဣဒံ မယှ’’န္တိ ဇပ္ပကာရဏတော ‘‘ဇပ္ပန’’န္တိ စ ဒုမ္မုဉ္စနဋ္ဌေန ‘‘အာရမ္မဏ’’န္တိ စ ကမ္ပကရဏဋ္ဌေန ‘‘ကမ္ပန’’န္တိ စ ဗြူမိ, ဧသာဝ လောကဿ ပလိဗောဓဋ္ဌေန ဒုရတိက္ကမနီယဋ္ဌေန စ ‘‘ကာမပင်္ကော ဒုရစ္စယော’’တိ။

အာဇဝန္တိ အာပဋိသန္ဓိတော ဇဝတိ ဓာဝတီတိ အာဇဝံ, ဝဋ္ဋမူလတာယ ပုနဗ္ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဒါနတဏှာယေတံ အဓိဝစနံ။ ဇပ္ပနန္တိ ပတ္ထနာ, တဏှာယေတံ အဓိဝစနံ။ အာရမ္မဏမ္ပိ ဝုစ္စတိ တဏှာတိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဥပ္ပန္နတဏှာ မုစ္စိတုံ အသက္ကုဏေယျဋ္ဌေန အာရမ္မဏာတိ ကထီယတိ။ ကာမပင်္ကောတိ ဩသီဒနဋ္ဌေန ကလလံ။ ကဒ္ဒမောတိ သင်္ဂဋ္ဌေန ကဒ္ဒမော။ တာပနဋ္ဌေန ကိလေသော။ နိယျာသံ ဝိယ လဂ္ဂါပနဋ္ဌေန ပလိပေါ။ ရုန္ဓိတွာ ဓာရဏဋ္ဌေန ပလိရောဓော။ ဧဝမေတံ ဂေဓာဒိပရိယာယံ အာကာသံ အနိဿိတော။

၁၈၁။ သစ္စာ အဝေါက္ကမန္တိ ဂါထာ။ တဿတ္ထော – ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ တိဝိဓာပိ သစ္စာ အဝေါက္ကမံ မောနေယျပတ္တိယာ မုနီတိ သင်္ခံ ဂတော နိဗ္ဗာနထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော, သ ဝေဧဝရူပေါ သဗ္ဗာနိ အာယတနာနိ နိဿဇ္ဇိတွာ ‘‘သန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ။ နိဒ္ဒေသေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၁၈၂။ ကိဉ္စ ဘိယျော – သ ဝေ ဝိဒွါတိ ဂါထာ။ တတ္ထ ဉတွာ ဓမ္မန္တိ အနိစ္စာဒိနယေန သင်္ခတဓမ္မံ အညာယ။ သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယာနောတိ အသမ္မာဣရိယနကရာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနာ သမ္မာ သော လောကေ ဣရိယမာနော။

၁၈၃။ ဧဝံ အပိဟေန္တော စ – ယောဓ ကာမေတိ ဂါထာ။ တတ္ထ သင်္ဂန္တိ သတ္တဝိဓံ သင်္ဂံ ယော အစ္စတရိ။ နာဇ္ဈေတီတိ န အဘိဇ္ဈာယတိ။

၁၈၄။ တသ္မာ တုမှေသုပိ ယော ဧဝရူပေါ ဟောတုံ ဣစ္ဆတိ, တံ ဝဒါမိ – ယံ ပုဗ္ဗေတိ ဂါထာ။ တတ္ထ ယံ ပုဗ္ဗေတိ အတီတေ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနဓမ္မံ ကိလေသဇာတံ အတီတံ ကမ္မဉ္စ။ ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနန္တိ အနာဂတေပိ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနဓမ္မံ ရာဂါဒိကိဉ္စနံ မာ အဟု။ မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသီတိ ပစ္စုပ္ပန္နရူပါဒိဓမ္မေပိ န ဂဟေဿသိ စေ။ ဧဝံ ဥပသန္တော စရိဿသိ။

အဗီဇံ ကရောဟီတိ မဂ္ဂဉာဏေန န ဗီဇံ ကရောဟိ။ ရာဂကိဉ္စနန္တိ ရာဂဖန္ဒနံ။ ဒေါသကိဉ္စနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၈၅။ ဧဝံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အရဟတော ထုတိဝသေန ဣတော ပရာ ဂါထာယော အဘာသိ။ တတ္ထ သဗ္ဗသောတိ ဂါထာယ မမာယိတန္တိ မမတ္တကရဏံ။ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ဂဟိတံ ဝါ ဝတ္ထု။ အသတာ စ န သောစတီတိ အဝိဇ္ဇမာနကာရဏာ အသန္တကာရဏာ န သောစတိ။ န ဇီယတီတိ ဇာနိံ နာဓိဂစ္ဆတိ။

အဟု ဝတ မေတိ မယှံ အဟောသိ ဝတ။ တံ ဝတ မေ နတ္ထီတိ ယံ အတီတေ အဟောသိ, တံ မယှံ ဣဒါနိ န သန္တိ။ သိယာ ဝတ မေတိ ယံ မယှံ ဘဝိဿတိ, တံ ဝတာဟံ န လဘာမီတိ ဣဒါနိ အဟံ ဧကံသေန န ပါပုဏာမိ။

၁၈၆။ ကိဉ္စ ဘိယျော – ယဿ နတ္ထီတိ ဂါထာ။ တတ္ထ ကိဉ္စနန္တိ ကိဉ္စိ ရူပါဒိဓမ္မဇာတံ။

အဘိသင်္ခတန္တိ ကမ္မေန သင်္ခရိတံ။ အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ စိတ္တေန ရာသိကတံ။ အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝ။ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန နိရဝသေသနိရောဓာ။

သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူတိ အဝသဝတ္တိသလ္လက္ခဏဝသေန ဝါ တုစ္ဆသင်္ခါရသမနုပဿနဝသေန ဝါတိ ဒွီဟာကာရေဟိ သုညတော လောကံ ပဿ။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ ဥဒ္ဓရိတွာ။ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာတိ ဧဝံ မရဏဿ တရဏော ဘဝေယျ။ ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တန္တိ ဧဝံ ခန္ဓလောကံ ပဿန္တံ။ မစ္စုရာဇာ န ပဿတီတိ မရဏရာဇာ န ဩလောကေတိ န ဒက္ခတိ။

နာညံ ပတ္ထယတေ ကိဉ္စီတိ အညံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ န ပတ္ထယတိ န ပိဟယတိ။ အညတြ အပ္ပဋိသန္ဓိယာတိ နိဗ္ဗာနံ ဌပေတွာ။ ‘‘အညတြပ္ပဋိသန္ဓိယာ’’တိ ဧကပဒံ ကတွာပိ ပဌန္တိ။

၁၈၇။ ကိဉ္စ ဘိယျော – အနိဋ္ဌုရီတိ ဂါထာ။ တတ္ထ အနိဋ္ဌုရီတိ အနိဿုကီ။ ‘‘အနိဋ္ဌရီ’’တိပိ ကေစိ ပဌန္တိ။ သဗ္ဗဓီ သမောတိ သဗ္ဗတ္ထ သမော, ဥပေက္ခကောတိ အဓိပ္ပါယော။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယော သော ‘‘နတ္ထိ မေ’’တိ န သောစတိ, တမဟံ အဝိကမ္ပိနံ ပုဂ္ဂလံ ပုဋ္ဌော သမာနော အနိဋ္ဌုရီ အနနုဂိဒ္ဓေါ, အနေဇော သဗ္ဗဓီ သမောတိ ဣမံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စတုဗ္ဗိဓံ အာနိသံသံ ဗြူမီတိ။

နိဋ္ဌုရိယောတိ ဣဿုကီ။ နိဋ္ဌုရဘာဝေါ နိဋ္ဌုရိယံ, တံ နိဿာယ ဧတ္တကမ္ပိ နတ္ထီတိ ခေဠပါတန္တိ အတ္ထော။ နိဋ္ဌုရိယကမ္မန္တိ နိဋ္ဌုရိယကရဏံ။ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ဟိ ဂဟဋ္ဌံ ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုံ နိဿာယ ဝသန္တော အပ္ပမတ္တကေနေဝ ကုဇ္ဈိတွာ တံ နိဿာယ ဧတ္တကမ္ပိ နတ္ထီတိ ခေဠံ ပါတေတွာ ပါဒေန မဒ္ဒန္တော ဝိယ နိဋ္ဌုရိယံ နာမ ကရောတိ။ တဿ တံ ကမ္မံ ‘‘နိဋ္ဌုရိယကမ္မ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဣဿာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော။ တတော ပရာ ဒွေ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသာ။ ဣတရတ္တယံ ပရိယာယဝစနံ။ လက္ခဏာဒိတော ပနေသာ ပရသမ္ပတ္တီနံ ဥသူယနလက္ခဏာ ဣဿာ၊ တတ္ထ စ အနဘိရတိရသာ၊ တတော ဝိမုခဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ပရသမ္ပတ္တိပဒဋ္ဌာနာ။

လာဘေပိ န ဣဉ္ဇတီတိ ပစ္စယလာဘေ န စလတိ။ အလာဘေပီတိ ပစ္စယာနံ အလာဘေပိ။

၁၈၈။ ကိဉ္စ ဘိယျော – အနေဇဿာတိ ဂါထာ။ တတ္ထ နိသင်္ခတီတိ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု ယော ကောစိ သင်္ခါရော။ သော ဟိ ယသ္မာ နိသင်္ခရိယတိ, နိသင်္ခရောတိ ဝါ, တသ္မာ ‘‘နိသင်္ခတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိယာရမ္ဘာတိ ဝိဝိဓာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိကာ အာရမ္ဘာ။ ခေမံ ပဿတိ သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗတ္ထ အဘယမေဝ ပဿတိ။

အာရမ္ဘာတိ ကမ္မာနံ ပဌမာရမ္ဘာ။ ဝိယာရမ္ဘာတိ ဥပရူပရိ ဝိဝိဓအာရမ္ဘနဝသေန ဝီရိယာရမ္ဘာ။ တီသု ဘဝေသု ပဋိသန္ဓိဇနကကမ္မာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ တသ္မာ ဝိယာရမ္ဘာ အာရတော။

၁၈၉။ ဧဝံ ပဿန္တော န သမေသူတိ ဂါထာ။ တတ္ထ န ဝဒတေတိ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ မာနဝသေန သမေသုပိ အတ္တာနံ န ဝဒတိ ဩမေသုပိ ဥဿေသုပိ။ နာဒေတိ န နိရဿတီတိ ရူပါဒီသု ကဉ္စိ ဓမ္မံ န ဂဏှာတိ န နိဿဇ္ဇတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ပါကဋမေဝ။ ဧဝံ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၆။ သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၀။ သောဠသမေ န မေ ဒိဋ္ဌောတိ သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသော။ တတ္ထ ဣတော ပုဗ္ဗေတိ ဣတော သင်္ကဿနဂရေ ဩတရဏတော ပုဗ္ဗေ။ ဝဂ္ဂုဝဒေါတိ သုန္ဒရဝဒေါ။ တုသိတာ ဂဏိမာဂတောတိ တုသိတကာယာ စဝိတွာ မာတုကုစ္ဆိံ အာဂတတ္တာ တုသိတာ အာဂတော။ ဂဏာစရိယတ္တာ ဂဏီ။ သန္တုဋ္ဌဋ္ဌေန ဝါ တုသိတသင်္ခါတာ ဒေဝလောကာ ဂဏိံ အာဂတော, တုသိတာနံ ဝါ အရဟန္တာနံ ဂဏိံ အာဂတောတိ။

ဣမိနာ စက္ခုနာတိ ဣမိနာ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နေန ပကတိမံသစက္ခုနာ။ ဣမိနာ အတ္တဘာဝေနာတိ ဣမိနာ ပစ္ဆိမေန အတ္တဘာဝေန။ တာဝတိံသဘဝနေတိ တာဝတိံသဒေဝလောကေ။ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေတိ ကောဝိဠာရရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ။ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယန္တိ ရတ္တကမ္ဗလသဒိသပါသာဏပိဋ္ဌေ။ ဝဿံ ဝုဋ္ဌောတိ ဝုဋ္ဌဝဿော။ ဒေဝဂဏပရိဝုတောတိ ဒေဝသံဃေန ပရိဝါရိတော။ ဩတိဏ္ဏောတိ အဝတိဏ္ဏော။ ဣမံ ဒဿနံ ပုဗ္ဗေတိ အညတြ ဣမမှာ ဒဿနာ ပုဗ္ဗေ။ န ဒိဋ္ဌောတိ အညဒါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော။

ခတ္တိယဿ ဝါတိ ခတ္တိယဿ ဝဒန္တဿ န သုတော။ ဗြာဟ္မဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

မဓုရဝဒေါတိအာဒီသု ဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ မဓုရံ ဝဒတီတိ မဓုရဝဒေါ။ ပေမဇနကံ ပေမာရဟံ ဝဒတီတိ ပေမနီယဝဒေါ။ ဟဒယင်္ဂမစိတ္တေ ဌပနယောဂျံ ဝဒတီတိ ဟဒယင်္ဂမဝဒေါ။ ကရဝီကသကုဏသဒ္ဒေါ ဝိယ မဓုရဃောသော အဿာတိ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုဃောသော။ ဝိဿဋ္ဌော စာတိ အပလိဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ တတ္ထ အပက္ခလနော။ ဝိညေယျော စာတိ သုဝိဇာနေယျော စ။ မဉ္ဇု စာတိ မဓုရော စ။ သဝနီယော စာတိ ကဏ္ဏသုခေါ စ။ ဗိန္ဒု စာတိ ဃနော စ။ အဝိသာရီ စာတိ န ပတ္ထဋော စ။ ဂမ္ဘီရော စာတိ န ဥတ္တာနော စ။ နိန္နာဒိ စာတိ ဃောသဝန္တော စ။ အဿာတိ အဿ သတ္ထုနော။ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိသာယာတိ ပရိသတော ဗဟိ။ န နိစ္ဆရတီတိ န နိက္ခမတိ။ ကိံကာရဏာ? ဧဝရူပေါ မဓုရသဒ္ဒေါ နိက္ကာရဏာ မာ ဝိနဿတူတိ။ ဗြဟ္မဿရောတိ အညေ ဆိန္နဿရာပိ ဘိန္နဿရာပိ ကာကဿရာပိ ဟောန္တိ, အယံ ပန မဟာဗြဟ္မုနော သရသဒိသေန သရေန သမန္နာဂတော။ မဟာဗြဟ္မုနော ဟိ ပိတ္တသေမှေဟိ အပလိဗုဒ္ဓတ္တာ သရော ဝိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဘဂဝတာပိ ကတကမ္မံ ဝတ္ထုံ သောဓေတိ, ဝတ္ထုနော သုဒ္ဓတ္တာ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌဟန္တော သရော ဝိသုဒ္ဓေါ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတာဝ သမုဋ္ဌာတိ။ ကရဝီကော ဝိယ ဘဏတီတိ ကရဝီကဘာဏီ, မတ္တကရဝီကရုတမဉ္ဇုဃောသောတိ အတ္ထော။

တာရေတီတိ အခေမန္တဋ္ဌာနံ အတိက္ကာမေတိ။ ဥတ္တာရေတီတိ ခေမန္တဘူမိံ ဥပနေန္တော တာရေတိ။ နိတ္တာရေတီတိ အခေမန္တဋ္ဌာနတော နိက္ခာမေန္တော တာရေတိ။ ပတာရေတီတိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တာရေတိ, ဟတ္ထေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိယ တာရေတီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗမ္ပေတံ တာရဏုတ္တာရဏာဒိခေမန္တဋ္ဌာနေ ဌပနမေဝါတိ အာဟ – ‘‘ခေမန္တဘူမိံ သမ္ပာပေတီ’’တိ။ သတ္တေတိ ဝေနေယျသတ္တေ။ မဟာဂဟနတာယ မဟာနတ္ထတာယ ဒုန္နိတ္တရိယတာယ စ ဇာတိယေဝ ကန္တာရော ဇာတိကန္တာရော, တံ ဇာတိကန္တာရံ။

ဂဏဿ သုဿူသတီတိ ဂဏော အဿ ဝစနံ သုဿူသတိ သုဏာတိ ဥပလက္ခေတိ။ သောတံ ဩဒဟတီတိ သောတုကာမတာယ သောတံ အဝဒဟတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတီတိ ဉာတုကာမံ စိတ္တံ ပဏိဒဟတိ။ ဂဏံ အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာတိ ဇနသမူဟံ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ အကုသလာ ဥဋ္ဌာပေတွာ။ ကုသလေ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ ကောသလ္လသမ္ဘူတေ ကုသလေ ဌပေတိ။ သံဃီတိ ရာသိဝသေန သံဃော အဿ အတ္ထီတိ သံဃီ။ ပရိသဝသေန ဂဏော အဿ အတ္ထီတိ ဂဏီ။ ဂဏဿ အာစရိယောတိ ဂဏာစရိယော။

၁၉၁။ ဒုတိယဂါထာယ သဒေဝကဿ လောကဿ, ယထာ ဒိဿတီတိ သဒေဝကဿ လောကဿ ဝိယ မနုဿာနမ္ပိ ဒိဿတိ။ ယထာ ဝါ ဒိဿတီတိ တစ္ဆတော အဝိပရီတတော ဒိဿတိ။ စက္ခုမာတိ ဥတ္တမစက္ခုမာ။ ဧကောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသင်္ခါတာဒီဟိ ဧကော။ ရတိန္တိ နေက္ခမ္မရတိအာဒိံ။

ပတိရူပကောတိ သုဝဏ္ဏပတိရူပကော ကုဏ္ဍလော။ မတ္တိကာကုဏ္ဍလောဝါတိ မတ္တိကာယ ကတကုဏ္ဍလော ဝိယ။ လောဟဍ္ဎမာသောဝ သုဝဏ္ဏဆန္နောတိ သုဝဏ္ဏေန ပဋိစ္ဆန္နော လောဟမာသကော ဝိယ။ ပရိဝါရဆန္နာတိ ပရိဝါရေန ဆာဒိတာ။ အန္တော အသုဒ္ဓါတိ အဗ္ဘန္တရတော ရာဂါဒီဟိ အပရိသုဒ္ဓါ။ ဗဟိ သောဘမာနာတိ စီဝရာဒီဟိ ဗာဟိရတော သုန္ဒရာ။

အကပ္ပိတဣရိယာပထာ စာတိ အသဇ္ဇိတဣရိယာပထာ။ ပဏိဓိသမ္ပန္နာတိ ပရိပုဏ္ဏပတ္ထနာ။

ဝိသုဒ္ဓသဒ္ဒေါတိ ပရိသုဒ္ဓကိတ္တိသဒ္ဒေါ, ယထာဘူတထုတိဃောသောတိ အတ္ထော။ ဂတကိတ္တိသဒ္ဒသိလောကောတိ ကိတ္တိသဒ္ဒဉ္စ သိလောကဉ္စ ဂဟေတွာ စရဏသီလော။ ကတ္ထ ဝိသုဒ္ဓသဒ္ဒေါတိ စေ? ‘‘နာဂဘဝနေ စ သုပဏ္ဏဘဝနေ စာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ။ တတော စ ဘိယျောတိ တတော ဝုတ္တပ္ပကာရတော စ ဝေနေယျဝသေန အတိရေကတရောပိ ဒိဿတိ။

သဗ္ဗံ ရာဂတမန္တိ သကလံ ရာဂန္ဓကာရံ။ ဒေါသတမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အန္ဓကရဏန္တိ ပညာလောကနိဝါရဏကရဏံ။ အစက္ခုကရဏန္တိ ပညာစက္ခုနော အကရဏံ။ အညာဏကရဏန္တိ ဉာဏေန အဇာနနကရဏံ။ ပညာနိရောဓိကန္တိ ပညာနယနနာသကံ။ ဝိဃာတပက္ခိကန္တိ ပီဠာကောဋ္ဌာသိကံ။ အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကန္တိ အပစ္စယအမတနိဗ္ဗာနတ္ထာယ န သံဝတ္တနိကံ။

သဗ္ဗံ တံ တေန ဗောဓိဉာဏေန ဗုဇ္ဈီတိ တံ သကလံ တေန စတုမဂ္ဂဉာဏဝသေန ဗုဇ္ဈိ။ ပဌမမဂ္ဂဝသေန ဇာနိ အနုဗုဇ္ဈိ။ ဒုတိယမဂ္ဂဝသေန ပုန အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ တတိယမဂ္ဂဝသေန ပဋိဝေဓံ ပါပုဏိ သမ္ဗုဇ္ဈိ။ စတုတ္ထမဂ္ဂဝသေန နိဿေသပဋိဝေဓေန သမ္မာဗုဇ္ဈိ။ အဓိဂစ္ဆိ ဖဿေသိ သစ္ဆာကာသီတိ ဧတံ တယံ ဖလဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပဌမဒုတိယဝသေန ပဋိလဘိ။ တတိယဝသေန ဉာဏဖဿေန ဖုသိ။ စတုတ္ထဝသေန ပစ္စက္ခံ အကာသိ။ အထ ဝါ ဧကေကဖလဿ တယောပိ လဗ္ဘန္တိ ဧဝ။

နေက္ခမ္မရတိန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နရတိံ။ ဝိဝေကရတိန္တိ ကာယဝိဝေကာဒိမှိ ဥပ္ပန္နရတိံ။ ဥပသမရတိန္တိ ကိလေသဝူပသမေ ရတိံ။ သမ္ဗောဓိရတိန္တိ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နရတိံ။

၁၉၂။ တတိယဂါထာယ ဗဟူနမိဓ ဗဒ္ဓါနန္တိ ဣဓ ဗဟူနံ ခတ္တိယာဒီနံ သိဿာနံ။ သိဿာ ဟိ အာစရိယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတ္တာ ‘‘ဗဒ္ဓါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ အတ္ထိ ပဉှေန အာဂမန္တိ အတ္ထိကော ပဉှေန အာဂတောမှိ, အတ္ထိကာနံ ဝါ ပဉှေန အာဂမနံ, ပဉှေန အတ္ထိ အာဂမနံ ဝါတိ။

ဗုဒ္ဓေါတိ ပဒဿ အဘာဝေပိ တံ ဗုဒ္ဓန္တိ ပဒေ ယော သော ဗုဒ္ဓေါ, တံ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ သယမ္ဘူတိ ဥပဒေသံ ဝိနာ သယမေဝ ဘူတော။ အနာစရိယကောတိ သယမ္ဘူပဒဿ အတ္ထဝိဝရဏံ။ ယော ဟိ အာစရိယံ ဝိနာ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သော သယမ္ဘူ နာမ ဟောတီတိ။ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိအာဒိ အနာစရိယကဘာဝဿ အတ္ထပ္ပကာသနံ။ အနနုဿုတေသူတိ အာစရိယတော အနနုဿုတေသု။ သာမန္တိ သယမေဝ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈီတိ ဘုသံ သမ္မာ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏီတိ တေသု စ သစ္စေသု သဗ္ဗညုဘာဝံ ပါပုဏိ။ ယထာ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တာ သဗ္ဗညုနော ဟောန္တိ, တထာ သစ္စာနံ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ‘‘သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော’’တိပိ ပါဌော။ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝန္တိ ဒသသု စ တထာဂတဗလေသု ဣဿရဘာဝံ ပါပုဏိ။ ယော သော ဧဝံ ဘူတော, သော ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏနိမိတ္တာနုတ္တရဝိမောက္ခာဓိဂမပရိဘာဝိတခန္ဓသန္တာနံ ဥပါဒါယ ပဏ္ဏတ္တိကော, သဗ္ဗညုတပဒဋ္ဌာနံ ဝါ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓိမုပါဒါယ ပဏ္ဏတ္တိကော သတ္တဝိသေသော ဗုဒ္ဓေါ။ ဧတ္တာဝတာ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓဝိဘာဝနာ ကတာ ဟောတိ။

ဣဒါနိ ဗျဉ္ဇနတော ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယထာ လောကေ အဝဂန္တာ ‘‘အဝဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ။ ယထာ ပဏ္ဏသောသာ ဝါတာ ‘‘ပဏ္ဏသုသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝံ ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ။ သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗဓမ္မဗုဇ္ဈနသမတ္ထာယ ဗုဒ္ဓိယာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါတိ အညေန အဗောဓနီယတော သယမေဝ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါတိ နာနာဂုဏဝိကသနတော ပဒုမမိဝ ဝိကသနဋ္ဌေန ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီဟိ ဆဟိ ပရိယာယေဟိ စိတ္တသင်္ကောစကရဓမ္မပ္ပဟာနေန နိဒ္ဒါယ ဝိဗုဒ္ဓေါ ပုရိသော ဝိယ သဗ္ဗကိလေသနိဒ္ဒါယ ဝိဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သင်္ခါ သင်္ခါတန္တိ အတ္ထတော ဧကတ္တာ သင်္ခါတေနာတိ ဝစနဿ ကောဋ္ဌာသေနာတိ အတ္ထော။ တဏှာလေပဒိဋ္ဌိလေပါဘာဝေန နိရုပလေပသင်္ခါတေန သဝါသနာနံ သဗ္ဗကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တဝစနေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ။ ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ရာဂဒေါသမောဟာဝသေသေဟိ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိက္ကိလေသော။

ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါတိ ဂမနတ္ထာနံ ဓာတူနံ ဗုဇ္ဈနတ္ထတ္တာ ဗုဇ္ဈနတ္ထာပိ ဓာတုယော ဂမနတ္ထာ ဟောန္တေဝ, တသ္မာ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧကာယနမဂ္ဂေါ စေတ္ထ –

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ၊

နာဝါ ဥတ္တရသေတူ စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ။ (စူဠနိ။ ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁) –

မဂ္ဂဿ ဗဟူသု နာမေသု အယနနာမေန ဝုတ္တမဂ္ဂနာမေန ဝုတ္တော။ တသ္မာ ဧကမဂ္ဂဘူတော မဂ္ဂေါ, န ဒွေဓာပထဘူတောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဧကေန အယိတဗ္ဗော မဂ္ဂေါတိ ဧကာယနမဂ္ဂေါ။ ဧကေနာတိ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ ပဝိဝိတ္တေန။ အယိတဗ္ဗောတိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗော, အယန္တိ ဝါ ဧတေနာတိ အယနော, သံသာရတော နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ဧကေသံ အယနောတိ ဧကာယနော။ ဧကေသန္တိ သေဋ္ဌာနံ။ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌာ စ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, တသ္မာ ဧကေသံ မဂ္ဂဘူတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အယနဘူတော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယတီတိ ဝါ အယနော, ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဧကသ္မိံ အယနော မဂ္ဂေါတိ ဧကာယနမဂ္ဂေါ။ ဧကသ္မိံယေဝ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဝတ္တမာနော မဂ္ဂေါ, န အညတ္ထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အပိ စ ဧကံ အယတီတိ ဧကာယနော။ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာမုခဘာဝနာနယပ္ပဝတ္တောပိ အပရဘာဂေ ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ ဧကာယနမဂ္ဂေါတိ ဧကနိဗ္ဗာနဂမနမဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။

ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ န ပရေဟိ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါ, ကိန္တု သယမေဝ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘတ္တာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓိ ဗုဒ္ဓံ ဗောဓောတိ ပရိယာယဝစနမေတံ။ တတ္ထ ယထာ ‘‘နီလရတ္တဂုဏယောဂါ နီလော ပဋော, ရတ္တော ပဋော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓဂုဏယောဂါ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဉာပေတုံ ဝုတ္တံ။

တတော ပရံ ဗုဒ္ဓေါတိ နေတံ နာမန္တိအာဒိ ‘‘အတ္ထမနုဂတာ အယံ ပညတ္တီ’’တိ ဉာပနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မိတ္တာ သဟာယာ။ အမစ္စာ ဘစ္စာ။ ဉာတီ ပိတုပက္ခိကာ။ သာလောဟိတာ မာတုပက္ခိကာ။ သမဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂတာ။ ဗြာဟ္မဏာ ဘောဝါဒိနော, သမိတပါပဗာဟိတပါပါ ဝါ။ ဒေဝတာ သက္ကာဒယော ဗြဟ္မာနော စ။ ဝိမောက္ခန္တိကန္တိ ဝိမောက္ခော အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ဝိမောက္ခဿ အန္တော အရဟတ္တဖလံ, တသ္မိံ ဝိမောက္ခန္တေ ဘဝံ ဝိမောက္ခန္တိကံ နာမံ။ သဗ္ဗညုဘာဝေါ ဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သိဇ္ဈတိ, အရဟတ္တဖလောဒယေ သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ တသ္မာ သဗ္ဗညုဘာဝေါ ဝိမောက္ခန္တေ ဘဝေါ ဟောတိ။ တံ နေမိတ္တိကမ္ပိ နာမံ ဝိမောက္ခန္တေ ဘဝံ နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာန’’န္တိ။ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာတိ မဟာဗောဓိရုက္ခမူလေ ယထာဝုတ္တက္ခဏေ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘေန သဟ။ သစ္ဆိကာ ပညတ္တီတိ အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာယ သဗ္ဗဓမ္မသစ္ဆိကိရိယာယ ဝါ ဇာတာ ပညတ္တိ။ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါတိ ပညတ္တိ။ အယံ ဗျဉ္ဇနတော ဗုဒ္ဓဝိဘာဝနာ။ ဣတော ပရံ ဝဟဿေတံ ဘာရန္တိ ပရိယောသာနံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ယထာပါဠိမေဝ နိယျာတိ။

၁၉၃။ စတုတ္ထဂါထာယ ဝိဇိဂုစ္ဆတောတိ ဇာတိအာဒီဟိ အဋ္ဋီယတော။ ရိတ္တမာသနန္တိ ဝိဝိတ္တံ မဉ္စပီဌံ။ ပဗ္ဗတာနံ ဂုဟာသု ဝါတိ ပဗ္ဗတဂုဟာသု ဝါ ရိတ္တမာသနံ ဘဇတောတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

ဇာတိယာ ဝိဇိဂုစ္ဆတောတိ ဇာတိံ ဝိဇိဂုစ္ဆတော။ ဇရာယ။ ဗျာဓိနာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဘဇတောတိ ဧဝမာဒီသု ဘဇတောတိ ဘဇန္တဿ။ သေဝတောတိ သေဝန္တဿ။ နိသေဝတောတိ သမ္မာ သေဝန္တဿ။ သံသေဝတောတိ ပုနပ္ပုနံ သေဝန္တဿ။ ပဋိသေဝတောတိ ဥပဂန္တွာ သေဝန္တဿ။ ပဗ္ဗတပဗ္ဘာရာတိ ပဗ္ဗတကုစ္ဆိယော။

၁၉၄။ ပဉ္စမဂါထာယ ဥစ္စာဝစေသူတိ ဟီနပဏီတေသု။ သယနေသူတိ ဝိဟာရာဒီသု သေနာသနေသု။ ကီဝန္တော တတ္ထ ဘေရဝါတိ ကိတ္တကာ တတ္ထ ဘယကာရဏာ။ ‘‘ကုဝန္တော’’တိပိ ပါဌော, ကူဇန္တောတိ စဿ အတ္ထော။

ကုဝန္တောတိ သဒ္ဒါယန္တော။ ကူဇန္တောတိ အဗျတ္တသဒ္ဒံ ကရောန္တော။ နဒန္တောတိ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တော။ သဒ္ဒံ ကရောန္တောတိ ဝါစံ ဘာသန္တော။ ကတီတိ ပုစ္ဆာ။ ကိတ္တကာတိ ပမာဏပုစ္ဆာ။ ကီဝတကာတိ ပရိစ္ဆေဒပုစ္ဆာ။ ကီဝဗဟုကာတိ ပမာဏပရိစ္ဆေဒပုစ္ဆာ။ တေ ဘေရဝါတိ ဧတေ ဘယဇနနုပဒ္ဒဝါ ဘယာရမ္မဏာ။ ကီဝဗဟုကာတိ ပုစ္ဆိတေ အာရမ္မဏေ ဒဿေတုံ ‘‘သီဟာ ဗျဂ္ဃါ ဒီပီ’’တိအာဒီဟိ ဝိဿဇ္ဇေတိ။

၁၉၅။ ဆဋ္ဌဂါထာယ ကတိ ပရိဿယာတိ ကိတ္တကာ ဥပဒ္ဒဝါ။ အဂတံ ဒိသန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ တဉှိ အဂတပုဗ္ဗတ္တာ အဂတံ, နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော ဒိသာ စာတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဂတံ ဒိသ’’န္တိ။ အမတံ ဒိသ’’န္တိပိ ပါဌော။ အဘိသမ္ဘဝေတိ အဘိသမ္ဘဝေယျ။ ပန္တမှီတိ ပရိယန္တေ။

အဂတပုဗ္ဗာ သာ ဒိသာတိ ယာ ဒိသာ သုပိနန္တေနပိ န ဂတပုဗ္ဗာ။ န သာ ဒိသာ ဂတပုဗ္ဗာတိ ဧသာ ဒိသာ ဝုတ္တနယေန န ဂတပုဗ္ဗာ။ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာတိ အနေန ဒီဃကာလေန။

သမတိတ္တိကန္တိ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခံ ပါပေတွာ သမဘရိတံ။ အနဝသေကန္တိ အနဝသိဉ္စနကံ အပရိသိဉ္စနကံ ကတွာ။ တေလပတ္တန္တိ ပက္ခိတ္တတေလံ တေလပတ္တံ။ ပရိဟရေယျာတိ ဟရေယျ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျ။ ဧဝံ သစိတ္တမနုရက္ခေတိ တံ တေလဘရိတံ ပတ္တံ ဝိယ အတ္တနော စိတ္တံ ကာယဂတာယ သတိယာ ဂေါစရေ စေဝ သမ္ပယုတ္တသတိယာ စာတိ ဥဘိန္နံ အန္တရေ ပက္ခိပိတွာ ယထာ မုဟုတ္တမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါ ဂေါစရေ န ဝိက္ခိပတိ, တထာ ပဏ္ဍိတော ယောဂါဝစရော ရက္ခေယျ ဂေါပယေယျ။ ကိံကာရဏာ? ဧတဿ ဟိ –

‘‘ဒုန္နိဂ္ဂဟဿ လဟုနော, ယတ္ထကာမနိပါတိနော၊

စိတ္တဿ ဒမထော သာဓု, စိတ္တံ ဒန္တံ သုခါဝဟံ’’။ (ဓ။ ပ။ ၃၅)၊

တသ္မာ –

‘‘သုဒုဒ္ဒသံ သုနိပုဏံ, ယတ္ထကာမနိပါတိနံ၊

စိတ္တံ ရက္ခေထ မေဓာဝီ, စိတ္တံ ဂုတ္တံ သုခါဝဟံ’’။ (ဓ။ ပ။ ၃၆)၊

ဣဒဉှိ –

‘‘ဒူရင်္ဂမံ ဧကစရံ, အသရီရံ ဂုဟာသယံ၊

ယေ စိတ္တံ သံယမေဿန္တိ, မောက္ခန္တိ မာရဗန္ဓနာ’’။ (ဓ။ ပ။ ၃၇)၊

ဣတရဿ ပန –

‘‘အနဝဋ္ဌိတစိတ္တဿ, သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတော၊

ပရိပ္လဝပသာဒဿ, ပညာ န ပရိပူရတိ’’။ (ဓ။ ပ။ ၃၈)၊

ထိရကမ္မဋ္ဌာနသဟာယဿ ပန –

‘‘အနဝဿုတစိတ္တဿ, အနနွာဟတစေတသော၊

ပုညပါပပဟီနဿ, နတ္ထိ ဇာဂရတော ဘယံ’’။ (ဓ။ ပ။ ၃၉)၊

တသ္မာ ဧတံ –

‘‘ဖန္ဒနံ စပလံ စိတ္တံ, ဒူရက္ခံ ဒုန္နိဝါရယံ၊

ဥဇုံ ကရောတိ မေဓာဝီ, ဥသုကာရောဝ တေဇနံ’’။ (ဓ။ ပ။ ၃၃)၊

ဧဝံ ဥဇုံ ကရောန္တော သစိတ္တမနုရက္ခေ။

ပတ္ထယာနော ဒိသံ အဂတပုဗ္ဗန္တိ ဣမသ္မိံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ အာရဘိတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ပတ္ထေန္တော ဝုတ္တနယေန သကံ စိတ္တံ ရက္ခေယျာတိ အတ္ထော။ ကာ ပနေသာ ဒိသာ နာမ –

‘‘မာတာပိတာ ဒိသာ ပုဗ္ဗာ, အာစရိယာ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ၊

ပုတ္တဒါရာ ဒိသာ ပစ္ဆာ, မိတ္တာမစ္စာ စ ဥတ္တရာ။

‘‘ဒါသကမ္မကရာ ဟေဋ္ဌာ, ဥဒ္ဓံ သမဏဗြာဟ္မဏာ၊

ဧတာ ဒိသာ နမဿေယျ, အလမတ္တော ကုလေ ဂိဟီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၇၃) –

ဧတ္ထ တာဝ မာတာပိတာဒယော ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုတ္တာ။

‘‘ဒိသာ စတဿော ဝိဒိသာ စတဿော, ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ ဣမာယော၊

ကတမံ ဒိသံ တိဋ္ဌတိ နာဂရာဇာ, ယမဒ္ဒသာ သုပိနေ ဆဗ္ဗိသာဏ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၁၀၄) –

ဧတ္ထ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဒိသာဝ ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုတ္တာ။

‘‘အဂါရိနော အန္နဒပါနဝတ္ထဒါ, အဝှါယိကာ တမ္ပိ ဒိသံ ဝဒန္တိ၊

ဧသာ ဒိသာ ပရမာ သေတကေတု, ယံ ပတွာ ဒုက္ခီ သုခိနော ဘဝန္တီ’’တိ ။ (ဇာ။ ၁။၆။၉) –

ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ‘‘ဒိသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဓာပိ တဒေဝ အဓိပ္ပေတံ။ တဏှက္ခယံ ဝိရာဂန္တိအာဒီဟိ ဒိဿတိ အပဒိဿတိ တသ္မာ ‘‘ဒိသာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အနမတဂ္ဂေ ပန သံသာရေ ကေနစိ ဗာလပုထုဇ္ဇနေန သုပိနေနပိ အဂတပုဗ္ဗတာယ ‘‘အဂတပုဗ္ဗာ ဒိသာ နာမာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တံ ပတ္ထယန္တေန ကာယဂတာသတိယာ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ။ ဝဇတောတိအာဒီသု ဧတ္ထ မဂ္ဂုပ္ပါဒတော သမီပံ ဝဇတော။ ဌိတိက္ခဏေ ဂစ္ဆတော။ ဖလောဒယတော အတိက္ကမတော။

အန္တေတိ အန္တမှိ ဌိတေ။ ပန္တေတိ ဝနဂဟနဂမ္ဘီရေ ဌိတေ။ ပရိယန္တေတိ ဒူရဘာဝေန ပရိယန္တေ ဌိတေ။ သေလန္တေတိ ပဗ္ဗတာနံ အန္တေ။ ဝနန္တေတိ ဝနဃဋာနံ အန္တေ။ နဒန္တေတိ နဒီနံ အန္တေ။ ဥဒကန္တေတိ ဥဒကာနံ ပရိယန္တေ။ ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတီတိ ယသ္မိံ ကသနဉ္စ ဝပနဉ္စ န ကရီယတိ။ ဇနန္တံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတေ။ မနုဿာနံ အနုပစာရေတိ ကသနဝပနဝသေန မနုဿေဟိ အနုပစရိတဗ္ဗေ သေနာသနေ။

၁၉၆။ သတ္တမဂါထာယ ကျာဿ ဗျပ္ပထယော အဿူတိ ကိဒိသာနိ တဿ ဝစနာနိ အဿု။

မုသာဝါဒံ ပဟာယာတိ ဧတ္ထ မုသာတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇနကော ဝစီပယောဂေါ ကာယပယောဂေါ ဝါ။ ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ။ အပရော နယော – မုသာတိ အဘူတံ အတစ္ဆံ ဝတ္ထု, ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ။ လက္ခဏတော ပန အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ။ သော ယမတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ, တဿ အပ္ပတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော။ အပိ စ ဂဟဋ္ဌာနံ အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယ ‘‘နတ္ထီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, သက္ခိနာ ဟုတွာ အတ္ထဘဉ္ဇနတ္ထံ ဝုတ္တော မဟာသာဝဇ္ဇော။ ပဗ္ဗဇိတာနံ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ လဘိတွာ ဟသာဓိပ္ပါယေန ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ တေလံ နဒီ မညေ သန္ဒတီ’’တိ ပူရဏကထာနယေန ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, အဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ဒိဋ္ဌန္တိအာဒိနာ နယေန ဝဒန္တာနံ မဟာသာဝဇ္ဇော။

တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – အတထံ ဝတ္ထု ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ တဇ္ဇော ဝါယာမော ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ။ ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကောဝ။ သော စ ကာယေန ဝါ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပရဝိသံဝါဒကကိရိယာကရဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တာယ စေ ကိရိယာယ ပရော တမတ္ထံ ဇာနာတိ, အယံ ကိရိယသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာက္ခဏေယေဝ မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ။

သစ္စံ ဝဒတီတိ သစ္စဝါဒီ။ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိ ဃဋေတီတိ သစ္စသန္ဓော, န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာ ဝဒတိ, ကဒါစိ သစ္စံ, တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိကတာယ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋိယတိ, တသ္မာ န သော သစ္စသန္ဓော။ အယံ ပန န တာဒိသော, ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓော။

ထေတောတိ ထိရော, ထိရကထောတိ အတ္ထော။ ဧကော ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏု ဝိယ အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ န ထိရကထော ဟောတိ။ ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ ဣန္ဒခီလော ဝိယ စ ထိရကထော ဟောတိ, အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒန္တေပိ ဒွေကထာ န ကထေတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော။

ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗော, သဒ္ဓါယိတဗ္ဗကောတိ အတ္ထော။ ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ, ‘‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ, အသုကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ, ဣဒမေဝ ပမာဏံ, ဣဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ ဣဒ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော။ အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေတီတိ အတ္ထော။

ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယာတိအာဒီသု ယာယ ဝါစာယ ယဿ တံ ဝါစံ ဘာသတိ, တဿ ဟဒယေ အတ္တနော ပိယဘာဝံ ပရဿ စ သုညဘာဝံ ကရောတိ, သာ ပိသုဏဝါစာ။ ယာယ ပန အတ္တာနမ္ပိ ပရမ္ပိ ဖရုသံ ကရောတိ, ယာ ဝါစာ သယမ္ပိ ဖရုသာ, နေဝ ကဏ္ဏသုခါ န ဟဒယင်္ဂမာ, အယံ ဖရုသဝါစာ။ ယေန သမ္ဖံ ပလပတိ နိရတ္ထကံ, သော သမ္ဖပ္ပလာပေါ။ တေသံ မူလဘူတာပိ စေတနာ ပိသုဏဝါစာဒိနာမမေဝ လဘတိ, သာ ဧဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ။

တတ္ထ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ပရေသံ ဝါ ဘေဒါယ အတ္တနော ပိယကမျတာယ ဝါ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ပိသုဏဝါစာ။ သာ ယဿ ဘေဒံ ကရောတိ, တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ, မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇာ။

တဿာ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ဘိန္ဒိတဗ္ဗော ပရော, ‘‘ဣတိ ဣမေ နာနာ ဘဝိဿန္တိ ဝိနာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဘေဒပုရေက္ခာရတာ ဝါ, ‘‘ဣတိ အဟံ ပိယော ဘဝိဿာမိ ဝိဿာသိကော’’တိ ပိယကမျတာ ဝါ, တဇ္ဇော ဝါယာမော, တဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ။

ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတောတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ။ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နံ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ။ အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ, ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ ‘‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော။

သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော, ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ‘‘သမဂ္ဂရာမော’’တိပိ ပါဠိ, အယမေဝတ္ထော။ သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော, တေ ပဟာယ အညတြ ဂန္တုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ။ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂိဂုဏပရိဒီပကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ။

ပရဿ မမ္မစ္ဆေဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဧကန္တဖရုသစေတနာ ဖရုသဝါစာ။ မမ္မစ္ဆေဒကောပိ ပယောဂေါ စိတ္တသဏှတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ။ မာတာပိတရော ဟိ ကဒါစိ ပုတ္တကေ ဧဝမ္ပိ ဝဒန္တိ ‘‘စောရာ ဝေါ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ကရောန္တူ’’တိ, ဥပ္ပလပတ္တမ္ပိ စ နေသံ ဥပရိ ပတန္တံ န ဣစ္ဆန္တိ။ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စ ကဒါစိ နိဿိတကေ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ကိံ ဣမေ အဟိရိကာ အနောတ္တပ္ပိနော စရန္တိ, နိဒ္ဓမထ နေ’’တိ။ အထ စ နေသံ အာဂမာဓိဂမသမ္ပတ္တိံ ဣစ္ဆန္တိ။ ယထာ စ စိတ္တသဏှတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝစနသဏှတာယ အဖရုသဝါစာပိ န ဟောတိ။ န ဟိ မာရာပေတုကာမဿ ‘‘ဣမံ သုခံ သယာပေထာ’’တိ ဝစနံ အဖရုသဝါစာ ဟောတိ, စိတ္တဖရုသတာယ ပနေသာ ဖရုသဝါစာဝ, သာ ယံ သန္ဓာယ ပဝတ္တိတာ။ တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ, မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇာ။ တဿာ တယော သမ္ဘာရာ – အက္ကောသိတဗ္ဗော ပရော ကုပိတစိတ္တံ အက္ကောသနာတိ။

နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော။ ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ။ ၆၅၊ ပေဋကော။ ၂၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တနေလံ ဝိယ။ ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ။ အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနိယာ။ ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ။ ပုရေ သံဝဒ္ဓနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ။ ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ, နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော။ နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ, ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ။ ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဍ္ဎိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ။

အနတ္ထဝိညာပိကာ ကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ အကုသလစေတနာ သမ္ဖပ္ပလာပေါ။ သော အာသေဝနမန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, အာသေဝနမဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော။ တဿ ဒွေ သမ္ဘာရာ – ဘာရတယုဒ္ဓသီတာဟရဏာဒိနိရတ္ထကကထာ ပုရေက္ခာရတာ, တထာရူပီကထာကထနဉ္စ။

ကာလေန ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ, ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ဘူတံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ။ နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ။ သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ။ နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော, နိဓာနမဿာ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ, ဟဒယေ နိဓာတဗ္ဗယုတ္တံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော။ ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ, ယုတ္တကာလံ ပန အပေက္ခိတွာဝ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ။ ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ, န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

စတူဟိ ဝစီသုစရိတေဟီတိ ‘‘မုသာဝါဒံ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေဟိ စတူဟိ ဝါစာဟိ ယုတ္တေဟိ သုဋ္ဌု စရိတေဟိ။ သမန္နာဂတောတိ အပရိဟီနော။ စတုဒေါသာပဂတံ ဝါစံ ဘာသတီတိ အပ္ပိယာဒီဟိ စတူဟိ ဒေါသေဟိ အပဂတံ ပရိဟီနံ ဝါစံ ဘာသတိ။

အတ္ထိ အဂေါစရောတိ ကိဉ္စာပိ ထေရော သမဏာစာရံ သမဏဂေါစရံ ကထေတုကာမော ‘‘အတ္ထိ အဂေါစရော, အတ္ထိ ဂေါစရော’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိ, ယထာ ပန မဂ္ဂကုသလော ပုရိသော မဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တော ‘‘ဝါမံ မုဉ္စ, ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ ပဌမံ မုဉ္စိတဗ္ဗံ သဘယမဂ္ဂံ ဥပ္ပထမဂ္ဂံ အာစိက္ခတိ, ပစ္ဆာ ဂဟေတဗ္ဗံ ခေမမဂ္ဂံ ဥဇုမဂ္ဂံ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂကုသလပုရိသသဒိသော ဓမ္မသေနာပတိ ပဌမံ ပဟာတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌံ အဂေါစရံ အာစိက္ခိတွာ ပစ္ဆာ ဂေါစရံ အာစိက္ခိတုကာမော ‘‘ကတမော အဂေါစရော’’တိအာဒိမာဟ။ ပုရိသေန ဟိ အာစိက္ခိတမဂ္ဂေါ သမ္ပဇ္ဇေယျ ဝါ န ဝါ, တထာဂတေန အာစိက္ခိတမဂ္ဂေါ အပဏ္ဏကော ဣန္ဒဝိဿဋ္ဌံ ဝဇိရံ ဝိယ အဝိရဇ္ဈနကော နိဗ္ဗာနနဂရံယေဝ သမောသရတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ တိဿ တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၄)။

ယသ္မာ ဝါ သသီသံ နှာနေန ပဟီနသေဒမလဇလ္လိကဿ ပုရိသဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဝိဘူသနဝိဓာနံ ဝိယ ပဟီနပါပဓမ္မဿ ကလျာဏဓမ္မသမာယောဂေါ သမ္ပန္နရူပေါ ဟောတိ, တသ္မာ သေဒမလဇလ္လိကံ ဝိယ ပဟာတဗ္ဗံ ပဌမံ အဂေါစရံ အာစိက္ခိတွာ ပဟီနသေဒမလဇလ္လိကဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဝိဘူသနဝိဓာနံ ဝိယ ပစ္ဆာ ဂေါစရံ အာစိက္ခိတုကာမောပိ ‘‘ကတမော အဂေါစရော’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဂေါစရောတိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနံ။ အယုတ္တဋ္ဌာနံ အဂေါစရော။ ဝေသိယာ ဂေါစရော အဿာတိ ဝေသိယာဂေါစရော, မိတ္တသန္ထဝဝသေန ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ ဝေသိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယော ယေန ကေနစိဒေဝ သုလဘဇ္ဈာစာရတာ မိတ္တသန္ထဝသိနေဟဝသေန ဥပသင်္ကမန္တော ဝေသိယာဂေါစရော နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ ဧဝံ ဥပသင်္ကမိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကိံကာရဏာ? အာရက္ခဝိပတ္တိတော။ ဧဝံ ဥပသင်္ကမန္တဿ ဟိ စိရရက္ခိတဂေါပိတောပိ သမဏဓမ္မော ကတိပါဟေနေဝ နဿတိ။ သစေပိ န နဿတိ, ဂရဟံ လဘတိ။ ဒက္ခိဏာဝသေန ပန ဥပသင်္ကမန္တေန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ။

ဝိဓဝါ ဝုစ္စန္တိ မတပတိကာ ဝါ ပဝုဋ္ဌပတိကာ ဝါ။ ထုလ္လကုမာရိယောတိ မဟလ္လိကာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓကုမာရိယော။ ပဏ္ဍကာတိ လောကာမိသနိဿိတကထာဗဟုလာ ဥဿန္နကိလေသာ အဝူပသန္တပရိဠာဟာ နပုံသကာ။ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဥပသင်္ကမနေ အာဒီနဝေါ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဘိက္ခုနီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အပိ စ ဘိက္ခူ နာမ ဥဿန္နဗြဟ္မစရိယာ ဟောန္တိ, တထာ ဘိက္ခုနိယော။ တေ အညမညံ သန္ထဝဝသေန ကတိပါဟေနေဝ ရက္ခိတဂေါပိတသမဏဓမ္မံ နာသေန္တိ။ ဂိလာနပုစ္ဆကေန ပန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခုနာ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ပူဇနတ္ထာယပိ ဩဝါဒဒါနတ္ထာယပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

ပါနာဂါရန္တိ သုရာပါနဃရံ, တံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယကရေဟိ သုရာသောဏ္ဍေဟိ အဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ တေဟိ သဒ္ဓိံ သဟသောဏ္ဍဝသေန ဥပသင်္ကမိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဟောတိ။ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟီတိအာဒီသု ရာဇာနောတိ အဘိသိတ္တာ ဝါ ဟောန္တု အနဘိသိတ္တာ ဝါ, ယေ ရဇ္ဇမနုသာသန္တိ။ ရာဇမဟာမတ္တာတိ ရာဇူနံ ဣဿရိယသဒိသာယ မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတာ။ တိတ္ထိယာတိ ဝိပရီတဒဿနာ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကာ။ တိတ္ထိယသာဝကာတိ ဘတ္တိဝသေန တေသံ ပစ္စယဒါယကာ, ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဇာတော ဟောတီတိ အတ္ထော။

အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေနာတိ အနနုလောမိကသံသဂ္ဂေါ နာမ တိဿန္နံ သိက္ခာနံ အနနုလောမော ပစ္စနီကသံသဂ္ဂေါ။ ယေန ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ပညတ္တိဝီတိက္ကမံ သလ္လေခပရိဟာနိဉ္စ ပါပုဏာတိ။ သေယျထိဒံ? ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သဟသောကိတာ သဟနန္ဒိတာ သမသုခဒုက္ခတာ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ယောဂံ အာပဇ္ဇနတာ တိတ္ထိယတိတ္ထိယသာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္ဒရုစိသမာစာရတာ ဧကစ္ဆန္ဒရုစိသမာစာရဘာဝါဝဟော ဝါ သိနေဟဗဟုမာနသန္ထဝေါ။ တတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယကရော, ဣတရေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ တေသံ လဒ္ဓိဂ္ဂဟဏံ။ တေသံ ပန ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဂဏှာပေတုံ သမတ္ထေန ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဣဒါနိ အပရေနပိ ပရိယာယေန အဂေါစရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာနိ ဝါ ပန တာနိ ကုလာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အဿဒ္ဓါနီတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု သဒ္ဓါဝိရဟိတာနိ။ တာနိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညူ, ဓမ္မော နိယျာနိကော, သံဃော သုပ္ပဋိပန္နော’’တိ န သဒ္ဒဟန္တိ။ အပ္ပသန္နာနီတိ စိတ္တံ ပသန္နံ အနာဝိလံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ။ အက္ကောသကပရိဘာသကာနီတိ အက္ကောသကာနိ စေဝ ပရိဘာသကာနိ စ။ ‘‘စောရောသိ, ဗာလောသိ, မူဠှောသိ, ဩဋ္ဌောသိ, ဂေါဏောသိ, ဂဒြဘောသိ, အာပါယိကောသိ, နေရယိကောသိ, တိရစ္ဆာနဂတောသိ, နတ္ထိ တုယှံ သုဂတိ, ဒုဂ္ဂတိယေဝ တုယှံ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ ဧဝံ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသန္တိ။ ‘‘ဟောတု, ဣဒါနိ တံ ပဟရိဿာမ, ဗန္ဓိဿာမ, ဝဓိဿာမာ’’တိ ဧဝံ ဘယဒဿနေန ပရိဘာသန္တိ စာတိ အတ္ထော။

အနတ္ထကာမာနီတိ အတ္ထံ န ဣစ္ဆန္တိ, အနတ္ထမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ အဟိတကာမာနီတိ အဟိတမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, ဟိတံ န ဣစ္ဆန္တိ။ အဖာသုကာမာနီတိ ဖာသုကံ န ဣစ္ဆန္တိ, အဖာသုကမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ အယောဂက္ခေမကာမာနီတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဘယံ န ဣစ္ဆန္တိ, သဘယမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ ဘိက္ခူနန္တိ ဧတ္ထ သာမဏေရာပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ဘိက္ခုနီနန္တိ ဧတ္ထ သိက္ခမာနာသာမဏေရိယောပိ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စေဝ သရဏဂတာနဉ္စ စတုန္နမ္ပိ ပရိသာနံ တာနိ အနတ္ထကာမာနိယေဝ။ တထာရူပါနိ ကုလာနီတိ ဧဝရူပါနိ ခတ္တိယကုလာဒီနိ ကုလာနိ။ သေဝတီတိ နိဿာယ ဇီဝတိ။ ဘဇတီတိ ဥပသင်္ကမတိ။ ပယိရုပါသတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပသင်္ကမတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဝေသိယာဒိဂေါစရဿ ဝေသိယာဒိကော ရာဇာဒိသံသဋ္ဌဿ ရာဇာဒိကော အဿဒ္ဓကုလာဒိသေဝကဿ အဿဒ္ဓကုလာဒိကော စာတိ တိပ္ပကာရောပိ အယုတ္တဂေါစရော ‘‘အဂေါစရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တဿ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန အဂေါစရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဝေသိယာဒိကော တာဝ ပဉ္စကာမဂုဏနိဿယတော အဂေါစရော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာဟ – ‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော, ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ။ ရာဇာဒိကော ဈာနာနုယောဂဿ အနုပနိဿယတော လာဘသက္ကာရာသနိစက္ကနိပ္ဖါဒနတော ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိဟေတုတော စ, အဿဒ္ဓကုလာဒိကော သဒ္ဓါဟာနိစိတ္တပဒေါသာဝဟနတော အဂေါစရော။

အန္တရဃရပ္ပဝေသာဒိကော စ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟာဒိကော စ သဒ္ဓါဒေယျာနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝိသူကဒဿနာနုယောဂေါ စ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ စာတိ စတုဗ္ဗိဓောပိ ပန ကိလေသုပ္ပတ္တိဝသေန အဂေါစရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

မာ ဘိက္ခဝေ အဂေါစရေ စရထာတိ စရိတုံ အယုတ္တဋ္ဌာနေ မာ စရထ။ ပရဝိသယေတိ သတ္တုဝိသယေ။ အဂေါစရေ ဘိက္ခဝေ စရတန္တိ အယုတ္တဋ္ဌာနေ စရန္တာနံ။ ‘‘စရ’’န္တိပိ ပါဌော။ လစ္ဆတီတိ လဘိဿတိ ပဿိဿတိ။ မာရောတိ ဒေဝပုတ္တမာရောပိ မစ္စုမာရောပိ။ ဩတာရန္တိ ရန္ဓံ ဆိဒ္ဒံ ဝိဝရံ။

ဂေါစရနိဒ္ဒေသေ န ဝေသိယာဂေါစရော ဟောတီတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အယံ ပန ဝိသေသော – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဂေါစရောတိ စရိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနဝသေန စတုသတိပဋ္ဌာနာ ဂေါစရော။ သကေတိ အတ္တနော သန္တကေ။ ပေတ္တိကေ ဝိသယေတိ ပိတိတော အာဂတဝိသယေ။

အာရဒ္ဓဝီရိယဿာတိ သမ္မာဥပဋ္ဌိတစတုသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝန္တဿ။ ထာမဂတဿာတိ ဗလပ္ပတ္တဿ။ ဒဠှပရက္ကမဿာတိ ထိရဝီရိယဿ။ ယဿတ္ထာယ ပေသိတောတိ ယေန အရဟတ္တတ္ထာယ အတ္တဘာဝေါ ပရိစ္စတ္တော။ အတ္တတ္ထေ စာတိ အတ္တနော အတ္ထေ အရဟတ္တဖလေ စ။ ဉာယေ စာတိ အရိယေ အဋ္ဌင်္ဂိကေ မဂ္ဂေ စ။ လက္ခဏေ စာတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏပဋိဝေဓေ စ။ ကာရဏေ စာတိ ဟေတုမှိ စ။ ဌာနာဌာနေ စာတိ ဌာနေ စ အဋ္ဌာနေ စ, ကာရဏာကာရဏေ စာတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိမာဟ။

၁၉၇။ အဋ္ဌမဂါထာယ ဧကောဒိ နိပကောတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော ပဏ္ဍိတော။

ဇာတရူပဿ ဩဠာရိကမ္ပိ မလံ ဓမတီတိ သုဝဏ္ဏဿ ထူလံ ဇလ္လံ အဂ္ဂိသံယောဂေန နီဟရတိ။ သန္ဓမတီတိ သမ္မာ နီဟရတိ။ နိဒ္ဓမတီတိ အပုနဘဝပ္ပတ္တိကံ ကတွာ နီဟရတိ။ ‘‘ဈာပေတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ မဇ္ဈိမကမ္ပီတိ တတော သုခုမတရမ္ပိ။ သုခုမကမ္ပီတိ အတိသုခုမတရမ္ပိ။ ဧဝမေဝါတိ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနံ။ အတ္တနော ဩဠာရိကေပိ ကိလေသေ ဓမတီတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိကေ ထူလကိလေသေ ဝီရိယာတပေန နီဟရတိ။ မဇ္ဈိမကေပိ ကိလေသေတိ ကာမဝိတက္ကာဒိကေ ဩဠာရိကသုခုမာနံ မဇ္ဈိမကေပိ။ သုခုမကေပီတိ ဉာတိဝိတက္ကာဒိကေ အတိသဏှကေပိ ကိလေသေ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဓမတီတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝိပရီတသင်္ခါတံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ နီဟရတိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၉၈။ ဧဝံ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန တီဟိ ဂါထာဟိ ဘဂဝန္တံ ထောမေတွာ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ပဉ္စသတာနံ သိဿာနမတ္ထာယ စ သေနာသနဂေါစရသီလဝတာဒီနိ ပုစ္ဆိတော တမတ္ထံ ပကာသေတုံ ‘‘ဝိဇိဂုစ္ဆမာနဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိဿဇ္ဇနမာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝတ္ထော – ဇာတိအာဒီဟိ ဇိဂုစ္ဆမာနဿ ရိတ္တာသနံ သယနံ သေဝတော ဝေ သမ္ဗောဓိကာမဿ သာရိပုတ္တ ဘိက္ခုနော ယဒိဒံ ဖာသု ယော ဖာသုဝိဟာရော ယထာနုဓမ္မံ ယော စ အနုဓမ္မော, တံ တေ ပဝက္ခာမိ ယထာ ပဇာနံ ယထာ ပဇာနန္တော ဝဒေယျ, ဧဝံ ဝဒါမီတိ။ ယံ ဖာသုဝိဟာရန္တိ ယံ သုခဝိဟာရံ။ အသပ္ပါယရူပဒဿနေနာတိ ဣတ္ထိရူပါဒိသမဏာသပ္ပါယရူပဒဿနေန။ တံ ဗောဓိံ ဗုဇ္ဈိတုကာမဿာတိ တံ စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ ဗောဓိံ ဗုဇ္ဈိတုံ ဣစ္ဆန္တဿ။ အနုဗုဇ္ဈိတုကာမဿာတိ အနုရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ ဗုဇ္ဈိတုကာမဿ။ ပဋိဝိဇ္ဈိတုကာမဿာတိ အဘိမုခေ ကတွာ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတုကာမဿ။ သမ္ဗုဇ္ဈိတုကာမဿာတိ ပဟီနကိလေသေ အပစ္စာဂမနဝသေန သမ္မာ ဗုဇ္ဈိတုံ ဣစ္ဆန္တဿ။ အဓိဂန္တုကာမဿာတိ ပါပုဏိတုကာမဿ။ သစ္ဆိကာတုကာမဿာတိ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာယ ပတ္တုကာမဿ။ အထ ဝါ ဗုဇ္ဈိတုကာမဿာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏံ ဉာတုကာမဿ။ အနုဗုဇ္ဈိတုကာမဿာတိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဉာဏံ ပုန ဉာတုကာမဿ။ ပဋိဝိဇ္ဈိတုကာမဿာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏံ ပဋိဝေဓဝသေန ဉာတုကာမဿ။ သမ္ဗုဇ္ဈိတုကာမဿာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သမ္မာ ဉာတုကာမဿ။ အဓိဂန္တုကာမဿာတိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ အဓိဂန္တုကာမဿ။ ဖဿိတုကာမဿာတိ ဉာဏဖုသနာယ ဖုသိတုကာမဿ။ သစ္ဆိကာတုကာမဿာတိ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စက္ခံ ကတ္တုကာမဿ။

စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာတိ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ပုရိမကောဋ္ဌာသေ ဥပ္ပန္နဥဒယဗ္ဗယာဒိဝိပဿနာဉာဏာနိ။

၁၉၉။ ဒုတိယဂါထာယ သပရိယန္တစာရီတိ သီလာဒီသု စတူသု ပရိယန္တေသု စရမာနော။ ဍံသာဓိပါတာနန္တိ ပိင်္ဂလမက္ခိကာနဉ္စ သေသမက္ခိကာနဉ္စ။ တေ ဟိ တတော တတော အဓိပတိတွာ ခါဒန္တိ, တသ္မာ ‘‘အဓိပါတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ မနုဿဖဿာနန္တိ စောရာဒိဖဿာနံ။

စတ္တာရော ပရိယန္တာတိ စတ္တာရော မရိယာဒါ ပရိစ္ဆေဒါ။ အန္တောပူတိဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခမာနောတိ အဗ္ဘန္တရေ ကုစ္ဆိတဘာဝံ သီလဝိရဟိတဘာဝံ ဩလောကယမာနော။ အန္တော သီလသံဝရပရိယန္တေ စရတီတိ သီလသံဝရပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ စရတိ ဝိစရတိ။ မရိယာဒံ န ဘိန္ဒတီတိ သီလမရိယာဒံ သီလပရိစ္ဆေဒံ န ကောပေတိ။

အာဒိတ္တပရိယာယံ ပစ္စဝေက္ခမာနောတိ အာဒိတ္တဒေသနံ (မဟာဝ။ ၅၄၊ သံ။ နိ။ ၃။၆၁၊ ၄။၂၈) ဩလောကေန္တော။ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏပဋိစ္ဆာဒနပုတ္တမံသူပမံ ပစ္စဝေက္ခမာနောတိ သာကဋိကဿ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဥပမဉ္စ, ကုဋ္ဌဗျာဓိနော ဝဏာနံ ပဋိစ္ဆာဒနတေလပိလောတိကဥပမဉ္စ, ကန္တာရပဋိပန္နာနံ ဇာယမ္ပတိကာနံ ပုတ္တမံသခါဒနဥပမဉ္စ (သံ။ နိ။ ၂။၆၃၊ မိ။ ပ။ ၆။၁။၂) ဩလောကေန္တော။ ဘဒ္ဒေကရတ္တဝိဟာရံ ပစ္စဝေက္ခမာနောတိ –

‘‘အတီတံ နာနွာဂမေယျ, နပ္ပဋိကင်္ခေ အနာဂတံ၊

တံ ဝေ ‘ဘဒ္ဒေကရတ္တော’တိ, သန္တော အာစိက္ခတေ မုနီ’’တိ။ (မ။ နိ။ ၃။၂၈၀၊ နေတ္တိ။ ၁၀၃) –

ဧဝံ ဝုတ္တံ ဘဒ္ဒေကရတ္တဝိဟာရံ ဩလောကေန္တော။ တာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ခါဒန္တီတိ နိပ္ပတိတွာ နိပ္ပတိတွာ ခါဒန္တိ။

၂၀၀။ တတိယဂါထာယ ပရဓမ္မိကာ နာမ သတ္တသဟဓမ္မိကဝဇ္ဇာ သဗ္ဗေပိ တေ ဗာဟိရကာ။ ကုသလာနုဧသီတိ ကုသလဓမ္မေ အနွေသမာနော။

သတ္တ သဟဓမ္မိကေ ဌပေတွာတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသိက္ခမာနာသာမဏေရသာမဏေရီဥပါသကဥပါသိကာယော ဝဇ္ဇေတွာ။ အထာပရာနိပိ အတ္ထိ အဘိသမ္ဘောတဗ္ဗာနီတိ အပရာနိပိ မဒ္ဒိတဗ္ဗာနိ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ။

၂၀၁။ စတုတ္ထဂါထာယ အာတင်္ကဖဿေနာတိ ရောဂဖဿေန။ သီတံ အထုဏှန္တိ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ။ သော တေဟိ ဖုဋ္ဌော ဗဟုဓာတိ သော တေဟိ အာတင်္ကာဒီဟိ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ဖုဋ္ဌော သမာနော။ အနောကောတိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏာဒီနံ အနောကာသဘူတော။ အဗ္ဘန္တရဓာတုပကောပဝသေန ဝါတိ သရီရဗ္ဘန္တရေ အာပေါဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ အညဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ။ ဥဏှန္တိ သရီရဗ္ဘန္တရေ တေဇောဓာတုက္ခောဘဝသေန ဥဏှံ ဘဝတိ။ အဘိသင်္ခါရသဟဂတဝိညာဏဿာတိ ကုသလာကုသလစေတနာသမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ။ ဩကာသံ န ကရောတီတိ အဝကာသံ ပတိဋ္ဌံ န ကရောတိ။ အဝတ္ထိတသမာဒါနောတိ ဩတရိတွာ ဂါဟကော။

၂၀၂။ ဧဝံ ‘‘ဘိက္ခုနော ဝိဇိဂုစ္ဆတော’’တိအာဒီဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ ပုဋ္ဌမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကျာဿ ဗျပ္ပထယော’’တိအာဒိနာ နယေန ပုဋ္ဌံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘ထေယျံ န ကာရေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဖဿေတိ ဖုသေယျ။ ယဒါဝိလတ္တံ မနသော ဝိဇညာတိ ယံ စိတ္တဿ အာဝိလတ္တံ ဝိဇာနေယျ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ကဏှဿ ပက္ခော’’တိ ဝိနောဒယေယျ။

အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယာတိ ဧတ္ထ အဒိန္နဿ အာဒါနံ အဒိန္နာဒါနံ, ပရသံဟရဏံ, ထေယျံ စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ယတ္ထ ပရော ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇန္တော အဒဏ္ဍာရဟော အနုပဝဇ္ဇော စ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အဒိန္နာဒါနံ။ တံ ဟီနေ ပရဿ သန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, ပဏီတေ မဟာသာဝဇ္ဇံ။ ကသ္မာ? ဝတ္ထုပဏီတတာယ။ ဝတ္ထုသမတ္တေ သတိ ဂုဏာဓိကာနံ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, တံ တံ ဂုဏာဓိကံ ဥပါဒါယ တတော တတော ဟီနဂုဏဿ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ။

တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ, ထေယျစိတ္တံ, ဥပက္ကမော, တေန ဟရဏန္တိ။ ပဟာယာတိ ဣမံ အဒိန္နာဒါနစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ။ ပဋိဝိရတောတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတော ဝိရတောဝ။ ဒိန္နမေဝ အာဒိယတီတိ ဒိန္နာဒါယီ။ စိတ္တေနပိ ဒိန္နမေဝ ပဋိကင်္ခတီတိ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ။ ထေနေတီတိ ထေနော, န ထေနေန အထေနေန။ အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေန။ အတ္တနာတိ အတ္တဘာဝေန, အထေနံ သုစိဘူတံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။

မေတ္တာယနဝသေန မေတ္တိ။ မေတ္တာကာရော မေတ္တာယနာ။ မေတ္တာယ အယိတဿ မေတ္တာသမင်္ဂိနော စိတ္တဿ ဘာဝေါ မေတ္တာယိတတ္တံ။ အနုဒယတီတိ အနုဒယာ, ရက္ခတီတိ အတ္ထော။ အနုဒယာကာရော အနုဒယနာ။ အနုဒယိတဿ ဘာဝေါ အနုဒယိတတ္တံ။ ဟိတဿ ဧသနဝသေန ဟိတေသိတာ။ အနုကမ္ပနဝသေန အနုကမ္ပာ။ သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ ဥပစာရပ္ပနာပ္ပတ္တာဝ မေတ္တာ ဝုတ္တာ။ ဝိပုလေနာတိ ဧတ္ထ ဖရဏဝသေန ဝိပုလတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဘူမိဝသေန ပန တံ မဟဂ္ဂတံ။ ပဂုဏဝသေန အပ္ပမာဏံ။ သတ္တာရမ္မဏဝသေန စ အပ္ပမာဏံ။ ဗျာပါဒပစ္စတ္ထိကပ္ပဟာနေန အဝေရံ။ ဒေါမနဿပ္ပဟာနတော အဗျာပဇ္ဇံ, နိဒ္ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အာဝိလန္တိ အပ္ပသန္နံ။ လုဠိတန္တိ ကလလံ။ ဧရိတန္တိ အသန္နိဋ္ဌာနံ။ ဃဋ္ဋိတန္တိ အာရမ္မဏေန ဃဋ္ဋနမာပါဒိတံ။ စလိတန္တိ ကမ္ပမာနံ။ ဘန္တန္တိ ဝိဗ္ဘန္တံ။ အဝူပသန္တန္တိ အနိဗ္ဗုတံ။

ယော သော မာရောတိ ဧဝမာဒီသု မဟာဇနံ အနတ္ထေ နိယောဇေတွာ မာရေတီတိ မာရော။ ကဏှကမ္မတ္တာ ကဏှော။ ကာမာဝစရိဿရတ္တာ အဓိပတိ။ မရဏံ ပါပနတော အန္တဂူ။ မုဉ္စိတုံ အပ္ပဒါနဋ္ဌေန နမုစိ။ မာရဿ ဗဠိသန္တိ မာရဗဠိသံ။ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတဋ္ဌေန မာရဿ အာမိသန္တိ မာရာမိသံ။ ဝသဝတ္တနဋ္ဌေန မာရဿ ဝိသယောတိ မာရဝိသယော။ ဂေါစရဋ္ဌေန မာရဿ နိဝါသောတိ မာရနိဝါသော။ ကာမစာရံ စရဋ္ဌေန မာရဿ ဂေါစရောတိ မာရဂေါစရော။ ဒုပ္ပမုဉ္စနဋ္ဌေန မာရဿ ဗန္ဓနန္တိ မာရဗန္ဓနံ။ ဒုက္ခုဒ္ဒယောတိ ဒုက္ခဗန္ဓနော။

၂၀၃။ မူလမ္ပိ တေသံ ပလိခည တိဋ္ဌေတိ တေသံ ကောဓာတိမာနာနံ ယံ အဝိဇ္ဇာဒိကံ မူလံ, တမ္ပိ ပလိခဏိတွာ တိဋ္ဌေယျ။ အဒ္ဓါ ဘဝန္တော အဘိသမ္ဘဝေယျာတိ ဧတံ ပိယာပိယံ အဘိဘဝန္တော ဧကံသေနေဝ အဘိဘဝေယျ, န တတ္ထ သိထိလံ ပရက္ကမေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။

အဝိဇ္ဇာ မူလန္တိအာဒယော အဝိဇ္ဇာ ကောဓဿ ဥပနိဿယသဟဇာတာဒိဝသေန မူလံ ဟောတိ။ အနုပါယမနသိကာရော စ အသ္မိမာနော စ ဣမေ ဒွေ ဥပနိဿယဝသေနေဝ။ အဟိရိကအနောတ္တပ္ပဥဒ္ဓစ္စာ ဣမေ တယော ဥပနိဿယသဟဇာတာဒိဝသေန မူလာနိ ဟောန္တိ, တထာ အတိမာနဿာပိ။

၂၀၄။ ပညံ ပုရက္ခတွာတိ ပညံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ။ ကလျာဏပီတီတိ ကလျာဏပီတိယာ သမန္နာဂတော။ စတုရော သဟေထ ပရိဒေဝဓမ္မေတိ အနန္တရဂါထာယ ဝုစ္စမာနေ ပရိဒေဝနီယဓမ္မေ သဟေယျ။

ဝိစယဗဟုလောတိ ပရိဝီမံသနဗဟုလော။ ပဝိစယဗဟုလောတိ ဝိသေသေန ဝီမံသနဗဟုလော။ ပေက္ခာယနဗဟုလောတိ ဣက္ခဏဗဟုလော။ သမေက္ခာယနဗဟုလောတိ ဧသနဗဟုလော။ ဝိဘူတဝိဟာရီတိ ပါကဋံ ကတွာ ဉာတဝိဟာရီ။

အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ တာဝ အဘိက္ကန္တံ ဝုစ္စတိ ဂမနံ။ ပဋိက္ကန္တံ နိဝတ္တနံ။ တဒုဘယမ္ပိ စတူသု ဣရိယာပထေသု လဗ္ဘတိ။ ဂမနေ တာဝ ပုရတော ကာယံ အဘိဟရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ။ ပဋိနိဝတ္တေန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ။ ဌာနေပိ ဌိတကောဝ ကာယံ ပုရတော ဩနမေန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ။ ပစ္ဆတော အပနာမေန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ။ နိသဇ္ဇာယပိ နိသိန္နကောဝ အာသနဿ ပုရိမအင်္ဂါဘိမုခေါ သံသရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ။ ပစ္ဆိမအင်္ဂပ္ပဒေသံ ပစ္ဆာ သံသရန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ။ နိပဇ္ဇာယပိ ဧသေဝ နယော။

သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သမ္ပဇညေန သဗ္ဗကိစ္စကာရီ, သမ္ပဇညမေဝ ဝါ ကာရီ ဟောတိ။ သော ဟိ အဘိက္ကန္တာဒီသု သမ္ပဇညံ ကရောတေဝ, န ကတ္ထစိ သမ္ပဇညဝိရဟိတော ဟောတိ။ အာလောကိတေ ဝိလောကိတေတိ ဧတ္ထ ပန အာလောကိတံ နာမ ပုရတော ပေက္ခနံ။ ဝိလောကိတံ နာမ အနုဒိသာပေက္ခနံ။ အညာနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပစ္ဆတော ပေက္ခနဝသေန ဩလောကိတဥလ္လောကိတအပလောကိတာနိ နာမ ဟောန္တိ။ တာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ။ သာရုပ္ပဝသေန ပန ဣမာနေဝ ဒွေ ဂဟိတာနိ, ဣမိနာ ဝါ မုခေန သဗ္ဗာနိ ဂဟိတာနေဝါတိ။

သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေတိ ပဗ္ဗာနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏေ။ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေတိ ဧတ္ထ သံဃာဋိစီဝရာနံ နိဝါသနပါရုပနဝသေန, ပတ္တဿ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ဓာရဏံ နာမ။ အသိတာဒီသု အသိတေတိ ပိဏ္ဍပါတဘောဇနေ။ ပီတေတိ ယာဂုအာဒိပါနေ။ ခါယိတေတိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိခါဒနေ။ သာယိတေတိ မဓုဖာဏိတာဒိသာယနေ။ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေတိ ဥစ္စာရဿ စ ပဿာဝဿ စ ကရဏေ။ ဂတာဒီသု ဂတေတိ ဂမနေ။ ဌိတေတိ ဌာနေ။ နိသိန္နေတိ နိသဇ္ဇာယ။

သုတ္တေတိ သယနေ။ ဇာဂရိတေတိ ဇာဂရဏေ။ ဘာသိတေတိ ကထနေ။ တတ္ထ ဥပါဒါရူပဿ သဒ္ဒါယတနဿ အပ္ပဝတ္တေ သတိ ဘာသိတာ နာမ န ဟောတိ, တသ္မိံ ပဝတ္တန္တေ ဟောတီတိ ပရိဂ္ဂါဟကော ဘိက္ခု ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။ ဝိမုတ္တာယတနသီသေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တောပိ ဗာတ္တိံသတိရစ္ဆာနကထံ ပဟာယ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတံ ကထံ ကထေန္တောပိ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ တုဏှီဘာဝေတိ အကထနေ။ တတ္ထ ဥပါဒါရူပဿ သဒ္ဒါယတနဿ ပဝတ္တိယံ တုဏှီဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ, အပ္ပဝတ္တိယံ ဟောတီတိ ပရိဂ္ဂါဟကော ဘိက္ခု တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။ အဋ္ဌတိံသအာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိယံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နောပိ ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပန္နောပိ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ။ ဧတ္ထ စ ဧကော ဣရိယာပထော ဒွီသု ဌာနေသု အာဂတော။ သော ဟေဋ္ဌာ အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခာစာရဂါမံ ဂစ္ဆတော အာဂစ္ဆတော စ အဒ္ဓါနဂမနဝသေန ကထိတော။ ဂတေ ဌိတေတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရေ စုဏ္ဏိကပါဒုဒ္ဓါရဝသေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဝသေနာတိအာဒယော ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ပကာသိတာ ဧဝ။

အရတီတိ ရတိပဋိက္ခေပေါ။ အရတိတာတိ အရမနာကာရော။ အနဘိရတီတိ အနဘိရတဘာဝေါ။ အနဘိရမနာတိ အနဘိရမနာကာရော။ ဥက္ကဏ္ဌိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနာကာရော။ ပရိတဿိတာတိ ဥက္ကဏ္ဌနဝသေနေဝ ပရိတဿနာ။

၂၀၅။ ကိံ သူ အသိဿန္တိ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿာမိ။ ကုဝ ဝါ အသိဿန္တိ ကုဟိံ ဝါ အသိဿာမိ။ ဒုက္ခံ ဝတ သေတ္ထ ကုဝဇ္ဇ သေဿန္တိ ဣမံ ရတ္တိံ ဒုက္ခံ သယိံ, အဇ္ဇ အာဂမနရတ္တိံ ကတ္ထ သယိဿံ။ ဧတေ ဝိတက္ကေတိ ဧတေ ပိဏ္ဍပါတနိဿိတေ ဒွေ, သေနာသနနိဿိတေ ဒွေတိ စတ္တာရော ဝိတက္ကေ။ အနိကေတစာရီတိ အပလိဗောဓစာရီ နိတ္တဏှစာရီ။

ဖလကေ ဝါတိ ဝင်္ကာဒိဖလကပီဌေ စ။ အာဂါမိရတ္တိန္တိ အာဂမနိရတ္တိယံ။ အာဒေဝနေယျေတိ ဝိသေသေန ဒေဝနိယျေ။ ပရိဒေဝနေယျေတိ သမန္တတော ဒေဝနိယျေ။

၂၀၆။ ကာလေတိ ပိဏ္ဍပါတကာလေ ပိဏ္ဍပါတသင်္ခါတံ အန္နံ ဝါ, စီဝရကာလေ စီဝရသင်္ခါတံ ဝသနံ ဝါ လဒ္ဓါ ဓမ္မေန သမေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ မတ္တံ သ ဇညာတိ ပရိဂ္ဂဟေ စ ပရိဘောဂေ စ သော ပမာဏံ ဇာနေယျ။ ဣဓာတိ သာသနေ, နိပါတမတ္တမေဝ ဝါ ဧတံ။ တောသနတ္ထန္တိ သန္တောသတ္ထံ, ဧတဒတ္ထံ မတ္တံ ဇာနေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သော တေသု ဂုတ္တောတိ သော ဘိက္ခု တေသု ပစ္စယေသု ဂုတ္တော။ ယတစာရီတိ သညတဝိဟာရော, ရက္ခိတဣရိယာပထော ရက္ခိတကာယဝစီမနောဒွါရော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ယတိစာရီ’’တိပိ ပါဌော, ဧသောယေဝတ္ထော။ ရုသိတောတိ ရောသိတော။ ဃဋ္ဋိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ မတ္တံ ဇာနေယျာတိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ပမာဏံ ဇာနေယျ။ ပဋိဂ္ဂဟဏတော ဝါတိ ပရေဟိ ဒိယျမာနဂ္ဂဟဏကာလတော ဝါ။ ပရိဘောဂတော ဝါတိ ပရိဘုဉ္ဇနကာလတော ဝါ။ ထောကေပိ ဒိယျမာနေတိ အပ္ပကေပိ ဒိယျမာနေ။ ကုလာနုဒယာယာတိ ကုလာနံ အနုဒယတာယ။ ကုလာနုရက္ခာယာတိ ကုလာနံ အနုရက္ခဏတ္ထာယ။ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ထောကမ္ပိ ဂဏှာတိ။ ဗဟုကေပိ ဒိယျမာနေတိ အနပ္ပကေပိ ဒိယျမာနေ။ ကာယပရိဟာရိကံ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ဧတ္ထ ကာယံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကာယပရိဟာရိကံ။ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကန္တိ ကုစ္ဆိံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ။ ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတဿ ဘိက္ခုနော အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ဝဋ္ဋန္တိ တီဏိ စီဝရာနိ ပတ္တော ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိ ဧကာ သူစိ ကာယဗန္ဓနံ ပရိဿာဝနန္တိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ၊

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၁၅၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၉၄၊ ၂။၃၄၉၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄။၁၉၈)၊

တေ သဗ္ဗေ ကာယပရိဟာရိကာပိ ဟောန္တိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာပိ။ ကထံ? တိစီဝရံ တာဝ နိဝါသေတွာ စ ပါရုပိတွာ စ ဝိစရဏကာလေ ကာယံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကာယပရိဟာရိကံ ဟောတိ။ စီဝရကဏ္ဏေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ ပိဝနကာလေ ခါဒိတဗ္ဗဖလာဖလဂ္ဂဟဏကာလေ စ ကုစ္ဆိံ ပရိဟရတိ ပေါသေတီတိ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ ဟောတိ။

ပတ္တောပိ တေန ဥဒကံ ဥဒ္ဓရိတွာ နှာနကာလေ ကုဋိပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကော ဟောတိ။ အာဟာရံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကော။ ဝါသိပိ တာယ ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနကာလေ မဉ္စပီဌာနံ အင်္ဂပါဒစီဝရကုဋိဒဏ္ဍကသဇ္ဇနကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ။ ဥစ္ဆုစ္ဆေဒနနာဠိကေရာဒိတစ္ဆနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ။ သူစိ စီဝရသိဗ္ဗနကာလေ ကာယပရိဟာရိကာ ဟောတိ။ ပူဝံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဝိဇ္ဈိတွာ ခါဒနကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကာ။ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာယပရိဟာရိကံ။ ဥစ္ဆုအာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ ဂဟဏကာလေ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ။ ပရိဿာဝနံ တေန ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ နှာနကာလေ သေနာသနပရိဘဏ္ဍကရဏကာလေ စ ကာယပရိဟာရိကံ, ပါနီယပါဏကပရိဿာဝနကာလေ တေနေဝ တိလတဏ္ဍုလပုထုကာဒီနိ ဂဟေတွာ ခါဒနကာလေ စ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကံ။

ပဋိသင်္ခါယောနိသောတိ ဥပါယေန ပထေန ပဋိသင်္ခါယ ဉတွာ, ပစ္စဝေက္ခိတွာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ‘‘သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တပစ္စဝေက္ခဏမေဝ ယောနိသော ပဋိသင်္ခါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ စီဝရန္တိ အန္တရဝါသကာဒီသု ယံကိဉ္စိ။ ပဋိသေဝတီတိ ပရိဘုဉ္ဇတိ နိဝါသေတိ ဝါ ပါရုပတိ ဝါ။ ယာဝဒေဝါတိ ပယောဇနာဝဓိပရိစ္ဆေဒနိယမဝစနံ။ ဧတ္တကမေဝ ဟိ ယောဂိနော စီဝရပဋိသေဝနေ ပယောဇနံ, ယဒိဒံ သီတဿ ပဋိဃာတာယာတိအာဒိ, န ဣတော ဘိယျော။ သီတဿာတိ အဇ္ဈတ္တဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုပရိဏာမနဝသေန ဝါ ဥပ္ပန္နဿ ယဿ ကဿစိ သီတဿ။

ပဋိဃာတာယာတိ ပဋိဟနနတ္ထံ။ ယထာ သရီရေ အာဗာဓံ န ဥပ္ပါဒေတိ, ဧဝံ တဿ ဝိနောဒနတ္ထံ။ သီတဗ္ဘာဟတေ ဟိ သရီရေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ယောနိသော ပဒဟိတုံ န သက္ကောတိ။ တသ္မာ သီတဿ ပဋိဃာတာယ စီဝရံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဘဂဝါ အနုညာသိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ကေဝလဉှေတ္ထ ဥဏှဿာတိ အဂ္ဂိသန္တာပဿ, တဿ ဝနဒါဟာဒီသု သမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနန္တိ ဧတ္ထ ပန ဍံသာတိ ဍံသနမက္ခိကာ။ ‘‘အန္ဓမက္ခိကာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ။ မကသာတိ မကသာ ဧဝ။ ဝါတာတိ သရဇအရဇာဒိဘေဒါ။ အာတပေါတိ သူရိယာတပေါ။ သရီသပါတိ ယေ ကေစိ သရန္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒီဃဇာတိကာ သပ္ပါဒယော, တေသံ ဒဋ္ဌသမ္ဖဿော စ ဖုဋ္ဌသမ္ဖဿော စာတိ ဒုဝိဓော သမ္ဖဿော၊ သောပိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နံ န ဗာဓတိ။ တသ္မာ တာဒိသေသု ဌာနေသု တေသံ ပဋိဃာတတ္ထာယ ပဋိသေဝတိ။ ယာဝဒေဝါတိ ပုန ဧတဿ ဝစနံ နိယတပယောဇနာဝဓိပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ။ ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထန္တိ နိယတပယောဇနံ, ဣတရာနိ ကဒါစိ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ဟိရိကောပီနန္တိ တံ တံ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနံ။ ယသ္မိံ ယသ္မိဉှိ အင်္ဂေ ဝိဝရိယမာနေ ဟိရီ ကုပ္ပတိ ဝိနဿတိ, တံ တံ ဟိရိံ ကောပနတော ဟိရိကောပီနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တဿ စ ဟိရိကောပီနဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထန္တိ ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ။ ‘‘ဟိရိကောပီနံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထ’’န္တိပိ ပါဌော။

ပိဏ္ဍပါတန္တိ ယံကိဉ္စိ အာဟာရံ။ ယော ဟိ ကောစိ အာဟာရော ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍောလျေန ပတ္တေ ပတိတတ္တာ ‘‘ပိဏ္ဍပါတော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပိဏ္ဍာနံ ဝါ ပါတော ပိဏ္ဍပါတော, တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓါနံ ဘိက္ခာနံ သန္နိပါတော, သမူဟောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

သေနာသနန္တိ သယနဉ္စ အာသနဉ္စ။ ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ သေတိ ဝိဟာရေ ဝါ အဍ္ဎယောဂါဒိမှိ ဝါ, တံ သေနံ။ ယတ္ထ ယတ္ထ အာသတိ နိသီဒတိ, တံ အာသနံ, တံ ဧကတော ကတွာ ‘‘သေနာသန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဥတုပရိဿယဝိနောဒနပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထန္တိ ပရိသဟနဋ္ဌေန ဥတုယေဝ ဥတုပရိဿယော။ ဥတုပရိဿယဿ ဝိနောဒနတ္ထဉ္စ ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထဉ္စ။ ယော သရီရာဗာဓစိတ္တဝိက္ခေပကရော အသပ္ပါယော ဥတု သေနာသနပဋိသေဝနေန ဝိနောဒေတဗ္ဗော ဟောတိ, တဿ ဝိနောဒနတ္ထံ ဧကီဘာဝသုခတ္ထဉ္စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကာမဉ္စ သီတပဋိဃာတာဒိနာဝ ဥတုပရိဿယဝိနောဒနံ ဝုတ္တမေဝ။ ယထာ ပန စီဝရပဋိသေဝနေ ‘‘ဟိရိကောပီနပဋိစ္ဆာဒနံ နိယတပယောဇနံ, ဣတရာနိ ကဒါစိ ကဒါစိ ဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓာပိ နိယတဥတုပရိဿယဝိနောဒနံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အထ ဝါ အယံ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဥတု ဥတုယေဝ။ ပရိဿယော ပန ဒုဝိဓော ပါကဋပရိဿယော စ ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယော စ။ တတ္ထ ပါကဋပရိဿယော သီဟဗျဂ္ဃါဒယော, ပဋိစ္ဆန္နပရိဿယော ရာဂဒေါသာဒယော။ တေ ယတ္ထ အပရိဂုတ္တိယာ စ အသပ္ပါယရူပဒဿနာဒိနာ စ အာဗာဓံ န ကရောန္တိ, တံ သေနာသနံ ဧဝံ ဇာနိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသေဝန္တော ဘိက္ခု ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော သေနာသနံ ဥတုပရိဿယဝိနောဒနတ္ထံ ပဋိသေဝတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရန္တိ ဧတ္ထ ရောဂဿ ပဋိအယနဋ္ဌေန ပစ္စယော, ပစ္စနီကဂမနဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော။ ယဿ ကဿစိ သပ္ပါယဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဘိသက္ကဿ ကမ္မံ တေန အနုညာတတ္တာတိ ဘေသဇ္ဇံ။ ဂိလာနပစ္စယောဝ ဘေသဇ္ဇံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံ, ယံ ကိဉ္စိ ဂိလာနဿ သပ္ပါယံ ဘိသက္ကကမ္မံ တေလမဓုဖာဏိတာဒီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရိက္ခာရောတိ ပန ‘‘သတ္တဟိ နဂရပရိက္ခာရေဟိ သုပရိက္ခတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၇။၆၇) ပရိဝါရော ဝုစ္စတိ။ ‘‘ရထော သီလပရိက္ခာရော, ဈာနက္ခော စက္ကဝီရိယော’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၄) အလင်္ကာရော။ ‘‘ယေ စ ခေါ ဣမေ ပဗ္ဗဇိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာ သမုဒါနေတဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၁၉၁-၁၉၂) သမ္ဘာရော။ ဣဓ ပန သမ္ဘာရောပိ ပရိဝါရောပိ ဝဋ္ဋတိ။ တဉ္စ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇံ ဇီဝိတဿ ပရိဝါရောပိ ဟောတိ, ဇီဝိတနာသကာဗာဓုပ္ပတ္တိယာ အန္တရံ အဒတွာ ရက္ခဏတော သမ္ဘာရောပိ။ ယထာစိရံ ပဝတ္တတိ, ဧဝမဿ ကာရဏဘာဝတော၊ တသ္မာ ‘‘ပရိက္ခာရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇဉ္စ တံ ပရိက္ခာရော စာတိ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရော, တံ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ။ ဂိလာနဿ ယံ ကိဉ္စိ သပ္ပါယံ ဘိသက္ကာနုညာတံ တေလမဓုဖာဏိတာဒိဇီဝိတပရိက္ခာရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဥပ္ပန္နာနန္တိ ဇာတာနံ ဘူတာနံ နိဗ္ဗတ္တာနံ။ ဝေယျာဗာဓိကာနန္တိ ဧတ္ထ ဗျာဗာဓောတိ ဓာတုက္ခောဘော တံသမုဋ္ဌာနာ စ ကုဋ္ဌဂဏ္ဍပီဠကာဒယော, ဗျာဗာဓတော ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝေယျာဗာဓိကာ။ ဝေဒနာနန္တိ ဒုက္ခဝေဒနာ, အကုသလဝိပါကဝေဒနာ, တာသံ ဝေယျာဗာဓိကာနံ ဝေဒနာနံ။ အဗျာဗဇ္ဈပရမတာယာတိ နိဒ္ဒုက္ခပရမတာယ။ ယာဝ တံ ဒုက္ခံ သဗ္ဗံ ပဟီနံ ဟောတိ, တာဝါတိ အတ္ထော။

သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ ပစ္စယသန္တောသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ။ ဣတရီတရေန စီဝရေနာတိ ထူလသုခုမလူခပဏီတထိရဇိဏ္ဏာနံ ယေန ကေနစိ။ အထ ခေါ ယထာလဒ္ဓါဒီနံ ဣတရီတရေန ယေန ကေနစိ သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ အတ္ထော။ စီဝရသ္မိဉှိ တယော သန္တောသာ ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ။ ပိဏ္ဍပါတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝဏ္ဏဝါဒီတိ ဧကော သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ န ကထေတိ, ဧကော န သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ, ဧကော နေဝ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ, န သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ, ဧကော သန္တုဋ္ဌော စ ဟောတိ, သန္တောသဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာ စ ဝဏ္ဏဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနေသနန္တိ ဒူတေယျပဟီနဂမနာနုယောဂပ္ပဘေဒံ နာနပ္ပကာရံ အနေသနံ။ အပ္ပတိရူပန္တိ အယုတ္တံ။ အလဒ္ဓါ စာတိ အလဘိတွာ။ ယထာ ဧကစ္စော ‘‘ကထံ နု ခေါ စီဝရံ လဘိဿာမီ’’တိ ပုညဝန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ ကောဟညံ ကရောန္တော ဥတ္တဿတိ ပရိတဿတိ, သန္တုဋ္ဌော ဘိက္ခု ဧဝံ အလဒ္ဓါ စ စီဝရံ န ပရိတဿတိ။ လဒ္ဓါ စာတိ ဓမ္မေန သမေန လဘိတွာ။ အဂဓိတောတိ ဝိဂတလောဘဝန္တော။ အမုစ္ဆိတောတိ အဓိမတ္တတဏှာယ မုစ္ဆံ အနာပန္နော။ အနဇ္ဈာပန္နောတိ တဏှာယ အနောတ္ထဋော အပရိယောနဒ္ဓေါ။ အာဒီနဝဒဿာဝီတိ အနေသနာပတ္တိယဉ္စ ဂဓိတပရိဘောဂေ စ အာဒီနဝံ ပဿမာနော။ နိဿရဏပညောတိ ‘‘ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၃) ဝုတ္တံ နိဿရဏံ ဧဝ ပဇာနန္တော။ ဣတရီတရစီဝရသန္တုဋ္ဌိယာတိ ယေန ကေနစိ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌိယာ။ နေဝတ္တာနုက္ကံသေတီတိ ‘‘အဟံ ပံသုကူလိကော, မယာ ဥပသမ္ပဒမာဠေယေဝ ပံသုကူလိကင်္ဂံ ဂဟိတံ, ကော မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရောတိ။ န ပရံ ဝမ္ဘေတီတိ ‘‘ဣမေ ပနညေ ဘိက္ခူ န ပံသုကူလိကာ’’တိ ဝါ ‘‘ပံသုကူလိကမတ္တမ္ပိ ဧတေသံ နတ္ထီ’’တိ ဝါ ဧဝံ ပရံ န ဝမ္ဘေတိ။

ယော ဟိ တတ္ထ ဒက္ခောတိ ယော တသ္မိံ စီဝရသန္တောသေ ဝဏ္ဏဝါဒီ, တာသု ဝါ ဒက္ခော ဆေကော ဗျတ္တော။ အနလသောတိ သာတစ္စကိရိယာယ အာလသိယဝိရဟိတော။ သမ္ပဇာနော ပဋိဿတောတိ သမ္ပဇာနပညာယ စေဝ သတိယာ စ ယုတ္တော။ ပေါရာဏေတိ န အဓုနုပ္ပတ္တိကေ။ အဂ္ဂညေတိ ‘‘အဂ္ဂေါ’’တိ ဇာနိတဗ္ဗေ။ အရိယဝံသေ ဌိတောတိ အရိယာနံ ဝံသေ ပတိဋ္ဌိတော။ အရိယဝံသောတိ စ ယထာ ဟိ ခတ္တိယဝံသော ဗြာဟ္မဏဝံသော ဝေဿဝံသော သုဒ္ဒဝံသော သမဏဝံသော ကုလဝံသော ရာဇဝံသော, ဧဝံ အယမ္ပိ အဋ္ဌမော အရိယဝံသော အရိယတန္တိ အရိယပဝေဏီ နာမ ဟောတိ။ သော ခေါ ပနာယံ အရိယဝံသော ဣမေသံ ဝံသာနံ မူလဂန္ဓာဒီနံ ကာဠာနုသာရိဂန္ဓာဒယော ဝိယ အဂ္ဂမက္ခာယတိ။ ကေ ပန တေ အရိယာ ယေသံ ဧသော ဝံသောတိ? အရိယာ ဝုစ္စန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ တထာဂတသာဝကာ စ, ဧတေသံ အရိယာနံ ဝံသောတိ အရိယဝံသော။ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဟိ သတသဟဿကပ္ပါဒိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ တဏှင်္ကရော မေင်္ကေရော သရဏင်္ကရော ဒီပင်္ကရောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ, တေ အရိယာ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသောတိ အရိယဝံသော။ တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော အပရဘာဂေ ဧကံ အသင်္ချေယျံ အတိက္ကမိတွာ ကောဏ္ဍညော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော…ပေ… ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါ အမှာကံ ဘဂဝါ ဂေါတမောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပန္နာ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသောတိ အရိယဝံသော။ အပိ စ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အရိယာနံ ဝံသောတိ အရိယဝံသော, တသ္မိံ အရိယဝံသေ ပတိဋ္ဌိတော။

ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေနာတိ ယေန ကေနစိ ပိဏ္ဍပါတေန။ သေနာသနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အာယတနေသူတိ စက္ခာဒီသု အာယတနေသု။

ယတောတိ သညတော။ ယတ္တောတိ ယတ္တဝါ။ ပဋိယတ္တောတိ အတိဝိယ ယတ္တဝါ။ ဂုတ္တောတိ ရက္ခိတော။ ဂေါပိတောတိ မဉ္ဇူသာယ ဝိယ ပဋ္ဌပိတော။ ရက္ခိတောတိ ပဋိသာမိတော။ သံဝုတောတိ ဒွါရသံဝရဏေန ပိဟိတော။ ခုံသိတောတိ ဂရဟိတော။ ဝမ္ဘိတောတိ အပသာဒိတော။ ဃဋ္ဋိတောတိ ဃဋ္ဋနမာပါဒိတော။ ဂရဟိတောတိ အဝမညိတော။ ဥပဝဒိတောတိ အက္ကောသိတော။

ဖရုသေနာတိ မမ္မစ္ဆေဒနဝစနေန။ ကက္ခဠေနာတိ ဒါရုဏေန။ နပ္ပဋိဝဇ္ဇာတိ ပဋိပ္ဖရိတွာ န ကထေယျ။

၂၀၇။ ဈာနာနုယုတ္တောတိ အနုပ္ပန္နုပ္ပါဒနေန ဥပ္ပန္နသေဝနေန စ ဈာနေန အနုယုတ္တော။ ဥပေက္ခမာရဗ္ဘ သမာဟိတတ္တောတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပေက္ခံ ဥပ္ပါဒေတွာ သမာဟိတစိတ္တော။ တက္ကာသယံ ကုက္ကုစ္စဉ္စုပစ္ဆိန္ဒေတိ ကာမဝိတက္ကာဒိဝိတက္ကဉ္စ ကာမသညာဒိကံ ဝိတက္ကဿ အာသယဉ္စ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စာဒိကုက္ကုစ္စဉ္စ ဥပစ္ဆိန္ဒေယျ။

အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပဌမဿ ဈာနဿ ဥပ္ပါဒါယာတိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပရိဟီနဿ ဝါ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပ္ပါဒနတ္ထံ အတ္တနော သန္တာနေ ပဋိလာဘတ္ထံ။ ဥပ္ပန္နံ ဝါ ပဌမံ ဈာနံ အာသေဝတီတိအာဒီသု ဧတ္ထ အာဒရေန သေဝတိ ပဂုဏံ ကရောတိ ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတိ ဗဟုလီကရောတိ ပုနပ္ပုနံ ကရောတိ။

ဥပေက္ခာတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ဥပ္ပန္နာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ။ ဥပေက္ခာတိ သဘာဝပဒံ။ ဥပေက္ခနာတိ ဥပပတ္တိတော ဣက္ခနာကာရော။ အဇ္ဈုပေက္ခနာတိ အဓိကာ ဟုတွာ ဣက္ခနာ။ စိတ္တသမတာတိ စိတ္တဿ သမတာ စိတ္တဿ ဦနာတိရိတ္တတံ ဝဇ္ဇေတွာ သမဘာဝေါ။ စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓတာတိ စိတ္တဿ အပ္ပဂဗ္ဘတာ, အထဒ္ဓဘာဝေါတိ အတ္ထော။ မဇ္ဈတ္တတာ စိတ္တဿာတိ န သတ္တဿ န ပေါသဿ, စိတ္တဿ မဇ္ဈတ္တဘာဝေါတိ အတ္ထော။ စတုတ္ထေ ဈာနေ ဥပေက္ခံ အာရဗ္ဘာတိ စတုတ္ထသ္မိံ ဈာနသ္မိံ ဥပ္ပန္နံ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခံ ပဋိစ္စ။ ဧကဂ္ဂစိတ္တောတိ ဧကာရမ္မဏေ ပဝတ္တစိတ္တော။ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တောတိ ဥဒ္ဓစ္စဝိရဟိတော န ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော။

နဝ ဝိတက္ကာ ဝုတ္တနယာ ဧဝ။ ကာမဝိတက္ကာနံ ကာမသညာသယောတိ ကာမဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ကာမသညာ တေသံ ဝိတက္ကာနံ အာသယော ဝသနောကာသောတိ ကာမသညာသယော။ ဗျာပါဒဝိတက္ကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၂၀၈။ စုဒိတော ဝစီဘိ သတိမာဘိနန္ဒေတိ ဥပဇ္ဈာယာဒီဟိ ဝါစာဟိ စောဒိတော သမာနော သတိမာ ဟုတွာ တံ စောဒနံ အဘိနန္ဒေယျ။ ဝါစံ ပမုဉ္စေ ကုသလန္တိ ဉာဏသမုဋ္ဌိတံ ဝါစံ ပမုဉ္စေယျ။ နာတိဝေလန္တိ အတိဝေလံ ပန ဝါစံ ကာလဝေလဉ္စ သီလဝေလဉ္စ အတိက္ကန္တံ နပ္ပမုဉ္စေယျ။ ဇနဝါဒဓမ္မာယာတိ ဇနပရိဝါဒကထာယ။ န စေတယေယျာတိ စေတနံ န ဥပ္ပါဒေယျ။

ဣဒံ တေ အပ္ပတ္တန္တိ ဣဒံ တဝ န ပတ္တံ။ အသာရုပ္ပန္တိ တဝ ပယောဂံ အသာရုပ္ပံ။ အသီလဋ္ဌန္တိ တဝ ပယောဂံ န သီလေ ပတိဋ္ဌန္တိ အသီလဋ္ဌံ, သီလေ ဌိတဿ ပယောဂံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကေစိ ‘‘အသိလိဋ္ဌ’’န္တိ ပဌန္တိ, အမဋ္ဌဝစနန္တိ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ။

နိဓီနန္တိ တတ္ထ တတ္ထ နိဒဟိတွာ ဌပိတာနံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိပူရာနံ နိဓိကုမ္ဘီနံ။ ပဝတ္တာရန္တိ ကိစ္ဆဇီဝိကေ ဒုဂ္ဂတမနုဿေ အနုကမ္ပံ ကတွာ ‘‘ဧဟိ သုခေန တေ ဇီဝနုပါယံ ဒဿေဿာမီ’’တိ နိဓိဋ္ဌာနံ နေတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ သုခံ ဇီဝါ’’တိ အာစိက္ခိတာရံ ဝိယ။ ဝဇ္ဇဒဿိနန္တိ ဒွေ ဝဇ္ဇဒဿိနော ‘‘ဣမိနာ နံ အသာရုပ္ပေန ဝါ ခလိတေန ဝါ သံဃမဇ္ဈေ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရန္ဓဂဝေသကော စ အညာတံ ဉာပနတ္ထာယ ဉာတံ အနုဂ္ဂဏှတ္ထာယ သီလာဒိနာ စဿ ဝုဒ္ဓိကာမတာယ တံ တံ ဝဇ္ဇံ ဩလောကနေန ဥလ္လပနသဘာဝသဏ္ဌိတော စ။ အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော။ ယထာ ဟိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ တဇ္ဇေတွာ ပေါဋ္ဌေတွာပိ နိဓိံ ဒဿေန္တေ ကောပံ န ကရောတိ, ပမုဒိတောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဧဝရူပေ ပုဂ္ဂလေ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ အာစိက္ခန္တေ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော, တုဋ္ဌေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဘန္တေ မဟန္တံ ဝေါ ကတံ ကမ္မံ, မယှံ အာစရိယုပဇ္ဈာယဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဩဝဒန္တေဟိ ပုနပိ မံ ဝဒေယျာထာ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗမေဝ။ နိဂ္ဂယှဝါဒိန္တိ ဧကစ္စော ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘အယံ မေ မုခေါဒကဒါနာဒီဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟတိ, သစေ နံ ဝက္ခာမိ, န မံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိ, ဧဝံ မမ ပရိဟာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတ္တုံ အဝိသဟန္တော န နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ ဟောတိ, သော ဣမသ္မိံ သာသနေ ကစဝရံ အာကိရတိ။ ယော ပန တထာရူပံ ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ ဝဇ္ဇာနုရူပံ တဇ္ဇေတွာ ပဏာမေန္တော ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟာရာ နီဟရန္တော သိက္ခာပေတိ, အယံ နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ သေယျထာပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ပဝယှ ပဝယှာဟံ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ယော သာရော သော ဌဿတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၉၆)။ မေဓာဝိန္တိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတံ။ တာဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေယျ ပယိရုပါသေယျ။ တာဒိသဉှိ အာစရိယံ ဘဇမာနဿ အန္တေဝါသိကဿ သေယျောဝ ဟောတိ, န ပါပိယော, ဝုဍ္ဎိယေဝ ဟောတိ, နော ပရိဟာနီတိ။

ဩဝဒေယျာတိ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝဒန္တော ဩဝဒတိ နာမ, အနုပ္ပန္နေ ‘‘အယသောပိ တေ သိယာ’’တိအာဒိဝသေန အနာဂတံ ဒဿေန္တော အနုသာသတိ နာမ။ သမ္မုခါ ဝဒန္တောပိ ဩဝဒတိ နာမ, ပရမ္မုခါ ဒူတံ ဝါ သာသနံ ဝါ ပေသေန္တော အနုသာသတိ နာမ။ သကိံ ဝဒန္တောပိ ဩဝဒတိ နာမ, ပုနပ္ပုနံ ဝဒန္တော အနုသာသတိ နာမ။ ဩဝဒန္တော ဧဝ ဝါ အနုသာသတိ နာမာတိ ဧဝံ ဩဝဒေယျ အနုသာသေယျ။ အသဗ္ဘာတိ အကုသလဓမ္မာ နိဝါရေယျ, ကုသလဓမ္မေ ပတိဋ္ဌပေယျာတိ အတ္ထော။ သတဉှိ သော ပိယော ဟောတီတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ ပိယော ဟောတိ။ ယေ ပန အဒိဋ္ဌဓမ္မာ အဝိတိဏ္ဏပရလောကာ အာမိသစက္ခုကာ ဇီဝိကတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, တေသံ အသတံ သော ဩဝါဒကော အနုသာသကော ‘‘န တွံ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော, န အာစရိယော, ကသ္မာ အမှာကံ ဩဝဒသီ’’တိ ဧဝံ မုခသတ္တီဟိ ဝိဇ္ဈန္တာနံ အပ္ပိယော ဟောတီတိ။

ဧကကမ္မန္တိ အပလောကနကမ္မာဒိကံ ဧကကမ္မံ။ ဧကုဒ္ဒေသောတိ နိဒါနုဒ္ဒေသာဒိကော ဧကုဒ္ဒေသော။ သမသိက္ခတာတိ သမာနသိက္ခတာ။ အာဟတစိတ္တတန္တိ ကောဓေန ပဟတစိတ္တဘာဝံ။ ခိလဇာတတန္တိ ထဒ္ဓဘာဝံ။ ပဉ္စပိ စေတောခိလေတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃသိက္ခာသဗြဟ္မစာရီသု ပဉ္စသုပိ စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝေ။

ဉာဏသမုဋ္ဌိတံ ဝါစန္တိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဥပ္ပါဒိတံ ဝါကျံ။ မုဉ္စေယျာတိ ဝိဿဇ္ဇေယျ။ အတ္ထူပသံဟိတန္တိ အတ္ထသဟိတံ ကာရဏသဟိတံ။ ဓမ္မူပသံဟိတန္တိ ဓမ္မေန ယုတ္တံ။ ကာလာတိက္ကန္တံ ဝါစံ န ဘာသေယျာတိ ကာလာတီတံ ဝါစံ န ကထေယျ တဿ ကာလဿ အတိက္ကန္တတ္တာ။ ဝေလာတိက္ကန္တန္တိ မရိယာဒါတီတံ ဝစနံ န ဘဏေယျ ဝစနမရိယာဒဿ အတိက္ကန္တတ္တာ။ ဥဘယဝသေန ကာလဝေလာ။

ယော ဝေ ကာလေ အသမ္ပတ္တေတိ အတ္တနော ဝစနကာလေ အသမ္ပတ္တေ။ အတိဝေလန္တိ ဝေလာတိက္ကန္တံ ကတွာ အတိရေကပ္ပမာဏံ ဘာသတိ။ နိဟတော သေတီတိ နိဂ္ဃါတိတော သယတိ။ ကောကိလာယေဝ အတြဇောတိ ကာကိယာ ပဋိဇဂ္ဂိတော ကောကိလာယ အဗ္ဘန္တရေ ဇာတော ကောကိလပေါတကော ဝိယ။

၂၀၉။ အထာပရန္တိ အထ ဣဒါနိ ဣတော ပရမ္ပိ။ ပဉ္စ ရဇာနီတိ ရူပရာဂါဒီနိ ပဉ္စ ရဇာနိ။ ယေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေတိ ယေသံ ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟုတွာဝ ဝိနယနတ္ထံ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခေယျ။ ဧဝံ သိက္ခန္တော ဟိ ရူပေသု…ပေ… ဖဿေသု သဟေထ ရာဂံ, န အညေတိ။

ရူပရဇောတိ ရူပါရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နော ရာဂါဒိရဇော။ သဒ္ဒရဇာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၂၁၀။ တတော သော တေသံ ဝိနယာယ သိက္ခန္တော အနုက္ကမေန – ဧတေသု ဓမ္မေသူတိ ဂါထာ။ တတ္ထ ဧတေသူတိ ရူပါဒီသု။ ကာလေန သော သမ္မာ ဓမ္မံ ပရိဝီမံသမာနောတိ သော ဘိက္ခု ယွာယံ ‘‘ဥဒ္ဓတေ စိတ္တေ သမထဿ ကာလော’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄) နယေန ကာလော ဝုတ္တော, တေန ကာလေန သဗ္ဗံ သင်္ခတဓမ္မံ အနိစ္စာဒိနယေန ပရိဝီမံသမာနော။ ဧကောဒိဘူတော ဝိဟနေ တမံ သောတိ သော ဧကဂ္ဂစိတ္တော သဗ္ဗံ မောဟာဒိတမံ ဝိဟနေယျ, နတ္ထိ ဧတ္ထ သံသယော။

ဥဒ္ဓတေ စိတ္တေတိ ဝီရိယိန္ဒြိယဝသေန စိတ္တေ အဝူပသန္တေ။ ဗလဝဝီရိယဉှိ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတိ။ ဧဝံ ဥဒ္ဓတေ စိတ္တေ။ သမထဿ ကာလောတိ သမာဓိဿ ဘာဝနာယ ကာလော။ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဥပစာရပ္ပနာဟိ စိတ္တေ သမာဟိတေ။ ဗလဝသမာဓိ ဟိ မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ။ သမာဓိ ဝီရိယေန သညောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ။ ဝီရိယံ သမာဓိနာ သညောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ။ တသ္မာ တဒုဘယံ သမံ ကာတဗ္ဗံ။ ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ။ ဝိပဿနာယ ကာလောတိ ဧဝံ သမာဟိတေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓာယ ပဿနာယ ကာလော, သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီ ဧကဂ္ဂတာ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပန ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ။ ဥဘိန္နံ ပန သမတ္တေပိ အပ္ပနာ ဟောတိ ဧဝ။

ကာလေ ပဂ္ဂဏှတိ စိတ္တန္တိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တံ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ။ နိဂ္ဂဏှတီတိ ယသ္မိံ သမယေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တံ စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှာတိ။ သမ္ပဟံသတိ ကာလေနာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနံ ဝိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ။ အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ – ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ။ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေနာဿ ပသာဒံ ဇနေတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမ္ပဟံသတိ ကာလေနာ’’တိ။ ကာလေ စိတ္တံ သမာဒဟေတိ ယသ္မိံ သမယေ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမဘာဝေါ, တသ္မိံ ကာလေ စိတ္တံ သမာဒဟေယျ။

အဇ္ဈုပေက္ခတိ ကာလေနာတိ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာ ပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ သာရထိ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဇ္ဈုပေက္ခတိ ကာလေနာ’’တိ။ သော ယောဂီ ကာလကောဝိဒေါတိ ဧသော ဝုတ္တပ္ပကာရော ကမ္မဋ္ဌာနယောဂေ နိယုတ္တော ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနသမာဒဟနအဇ္ဈုပေက္ခနကာလေသု ဆေကော ဗျတ္တော။ ကိမှိ ကာလမှီတိအာဒိနာ ပဂ္ဂဟာဒိကာလံ ပုစ္ဆတိ။

ဣဒါနိ ပဂ္ဂဟာဒိကာလံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘လီနေ စိတ္တမှီ’’တိအာဒိမာဟ။ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ စိတ္တေ လီနဘာဝံ ဂတေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန ပဂ္ဂဟော။ ဥဒ္ဓတသ္မိံ ဝိနိဂ္ဂဟောတိ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတေ စိတ္တေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန နိဂ္ဂဟော။ နိရဿာဒဂတံ စိတ္တံ, သမ္ပဟံသေယျ တာဝဒေတိ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနံ ဝိဂမေန ဝါ အဿာဒဝိရဟိတံ ဂတံ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန ဝါ တသ္မိံ ခဏေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေယျ။

သမ္ပဟဋ္ဌံ ယဒါ စိတ္တန္တိ ယသ္မိံ ကာလေ ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္ပဟံသိတံ စိတ္တံ ဟောတိ။ အလီနံ ဘဝတိ နုဒ္ဓတန္တိ ဝီရိယသမာဓီဟိ သညောဇိတတ္တာ လီနုဒ္ဓစ္စဝိရဟိတဉ္စ ဟောတိ။ သမထနိမိတ္တဿာတိ သမထော စ နိမိတ္တဉ္စ သမထနိမိတ္တံ, တဿ သမထနိမိတ္တဿ။ သော ကာလောတိ ယော သော လီနုဒ္ဓစ္စဝိရဟိတကာလော ဝုတ္တော, သော ကာလော။ အဇ္ဈတ္တံ ရမယေ မနောတိ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ကသိဏာဒိဂေါစရဇ္ဈတ္တေ တောသေယျ အဘိရမာပေယျ။

ဧတေန မေဝုပါယေနာတိ ဧတေန ဝုတ္တဥပါယေန ဧဝ။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော။ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ တာဝဒေတိ ယဒါ ဥပစာရပ္ပနာဟိ တံ စိတ္တံ သမာဟိတံ, တဒါ ‘‘သမာဟိတံ စိတ္တ’’န္တိ ဇာနိတွာ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု ဗျာပါရံ အကတွာ တသ္မိံ ခဏေ အဇ္ဈုပေက္ခနမေဝ ကရေယျ။

ဣဒါနိ ‘‘ကိမှိ ကာလမှိ ပဂ္ဂါဟော’’တိ ပုဋ္ဌဂါထံ နိဂမေန္တော ‘‘ဧဝံ ကာလဝိဒူ ဓီရော’’တိအာဒိမာဟ။ ကာလေန ကာလံ စိတ္တဿ, နိမိတ္တမုပလက္ခယေတိ ကာလာနုကာလံ သမာဓိသမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ အာရမ္မဏံ သလ္လက္ခေယျ, ဥပပရိက္ခေယျာတိ အတ္ထော။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ။ ဧဝံ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာယ မဟာနိဒ္ဒေသဋ္ဌကထာယ

သာရိပုတ္တသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဋ္ဌကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သဒ္ဓမ္မပ္ပဇ္ဇောတိကာ နာမ မဟာနိဒ္ဒေသ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။