မဟာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

သကုဏေသု ဝိဿာသံ ဥပ္ပါဒေသိ, တတော –

‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ပက္ခီ, ဒိဇော ပရမဓမ္မိကော၊

ဧကပါဒေန တိဋ္ဌန္တော, ဓမ္မော ဓမ္မောတိ ဘာသတီ’’တိ။

ဧဝံ ဝိဿာသမာဂတေ သကုဏေ ခါဒိတ္ထ။ တေန တေသံ ဝါစာ ကာယေန, ကာယော စ ဝါစာယ န သမေတိ, န ဧဝံ ဘဂဝတော။ ဘဂဝတော ပန ဝါစာ ကာယေန, ကာယော စ ဝါစာယ သမေတိယေဝါတိ ဒဿေတိ။

တိဏ္ဏာ တရိတာ ဝိစိကိစ္ဆာ အဿာတိ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော။ ‘‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’’န္တိ ဧဝရူပါ ဝိဂတာ ကထံကထာ အဿာတိ ဝိဂတကထံကထော။ ယထာ ဟိ မဟာဇနော – ‘‘အယံ ရုက္ခော, ကိံ ရုက္ခော နာမ, အယံ ဂါမော, အယံ ဇနပဒေါ, ဣဒံ ရဋ္ဌံ, ကိံ ရဋ္ဌံ နာမ, ကသ္မာ နု ခေါ အယံ ရုက္ခော ဥဇုက္ခန္ဓော, အယံ ဝင်္ကက္ခန္ဓော, ကသ္မာ ကဏ္ဋကော ကောစိ ဥဇုကော ဟောတိ, ကောစိ ဝင်္ကော, ပုပ္ဖံ ကိဉ္စိ သုဂန္ဓံ, ကိဉ္စိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ, ဖလံ ကိဉ္စိ မဓုရံ, ကိဉ္စိ အမဓုရ’’န္တိ သကင်္ခေါဝ ဟောတိ, န ဧဝံ သတ္ထာ။ သတ္ထာ ဟိ – ‘‘ဣမေသံ နာမ ဓာတူနံ ဥဿန္နုဿန္နတ္တာ ဣဒံ ဧဝံ ဟောတီ’’တိ ဝိဂတကထံကထောဝ။ ယထာ စ ပဌမဇ္ဈာနာဒိလာဘီနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီသု ကင်္ခါ ဟောတိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဟိ သဗ္ဗညုတညာဏေ ယာထာဝသန္နိဋ္ဌာနာဘာဝတော ဝေါဟာရဝသေန ကင်္ခါ နာမ ဟောတိယေဝ, န ဧဝံ ဗုဒ္ဓဿ။ သော ဟိ ဘဂဝါ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဂတကထံကထောတိ ဒဿေတိ။

ပရိယောသိတသင်္ကပ္ပေါတိ ယထာ ကေစိ သီလမတ္တေန, ကေစိ ဝိပဿနာမတ္တေန, ကေစိ ပဌမဇ္ဈာနေန…ပေ… ကေစိ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ, ကေစိ သောတာပန္နဘာဝမတ္တေန…ပေ… ကေစိ အရဟတ္တေန, ကေစိ သာဝကပါရမီဉာဏေန, ကေစိ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏေန ပရိယောသိတသင်္ကပ္ပါ ပရိပုဏ္ဏမနောရထာ ဟောန္တိ, န ဧဝံ မမ သတ္ထာ။ မမ ပန သတ္ထာ သဗ္ဗညုတညာဏေန ပရိယောသိတသင်္ကပ္ပေါတိ ဒဿေတိ။

အဇ္ဈာသယံ အာဒိဗြဟ္မစရိယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, အဓိကာသယေန ဥတ္တမနိဿယဘူတေန အာဒိဗြဟ္မစရိယေန ပေါရာဏဗြဟ္မစရိယဘူတေန စ အရိယမဂ္ဂေန တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ပရိယောသိတသင်္ကပ္ပေါတိ အတ္ထော။ ‘‘ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ, တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော, ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ ဟိ ဝစနတော ပရိယောသိတသင်္ကပ္ပတာပိ ဘဂဝတော အရိယမဂ္ဂေနေဝ နိပ္ဖန္နာတိ။

၂၉၇။ ယထရိဝ ဘဂဝါတိ ယထာ ဘဂဝါ, ဧဝံ ဧကသ္မိံ ဇမ္ဗုဒီပတလေ စတူသု ဒိသာသု စာရိကံ စရမာနာ အဟော ဝတ စတ္တာရော ဇိနာ ဓမ္မံ ဒေသေယျုန္တိ ပစ္စာသိသမာနာ ဝဒန္တိ။ အထာပရေ တီသု မဏ္ဍလေသု ဧကတော ဝိစရဏဘာဝံ အာကင်္ခမာနာ တယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါတိ အာဟံသု။ အပရေ – ‘‘ဒသ ပါရမိယော နာမ ပူရေတွာ စတုန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဥပ္ပတ္တိ ဒုလ္လဘာ, သစေ ပန ဧကော နိဗဒ္ဓဝါသံ ဝသန္တော ဓမ္မံ ဒေသေယျ, ဧကော စာရိကံ စရန္တော, ဧဝမ္ပိ ဇမ္ဗုဒီပေါ သောဘေယျ စေဝ, ဗဟုဉ္စ ဟိတသုခမဓိဂစ္ဆေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ အဟော ဝတ, မာရိသာတိ အာဟံသု။

၂၉၈။ အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယန္တိ ဧတ္ထ ဌာနံ အဝကာသောတိ ဥဘယမေတံ ကာရဏာဓိဝစနမေဝ။ ကာရဏဉှိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဖလန္တိ ဌာနံ။ ဩကာသော ဝိယ စဿ တံ တေန ဝိနာ အညတ္ထ အဘာဝတောတိ အဝကာသော။ ယန္တိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယေန ကာရဏေန ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တံ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ။

ဧတ္ထ စ –

‘‘ယာဝတာ စန္ဒိမသူရိယာ, ပရိဟရန္တိ ဒိသာ ဘန္တိ ဝိရောစနာ၊

တာဝ သဟဿဓာ လောကော, ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတေ ဝသော’’တိ။ (မ။ နိ။ ၁။၅၀၃) –

ဂါထာယ ဧကစက္ကဝါဠမေဝ ဧကာ လောကဓာတု။ ‘‘သဟဿီ လောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထာ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၂၆) အာဂတဋ္ဌာနေ စက္ကဝါဠသဟဿံ ဧကာ လောကဓာတု။ ‘‘အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတုံ သရေန ဝိညာပေယျ, ဩဘာသေန စ ဖရေယျာ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၈၁) အာဂတဋ္ဌာနေ တိသဟဿိမဟာသဟဿီ ဧကာ လောကဓာတု။ ‘‘အယဉ္စ ဒသသဟဿီ လောကဓာတူ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၀၁) အာဂတဋ္ဌာနေ ဒသစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကာ လောကဓာတု။ တံ သန္ဓာယ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ အာဟ။ ဧတ္တကဉှိ ဇာတိခေတ္တံ နာမ။ တတြာပိ ဌပေတွာ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဇမ္ဗုဒီပဿ မဇ္ဈိမဒေသံ န အညတြ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဇာတိခေတ္တတော ပန ပရံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနမေဝ န ပညာယတိ။ ယေနတ္ထေနာတိ ယေန ပဝါရဏသင်္ဂဟတ္ထေန။

သနင်္ကုမာရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၀။ ဝဏ္ဏေန စေဝ ယသသာ စာတိ အလင်္ကာရပရိဝါရေန စ ပုညသိရိယာ စာတိ အတ္ထော။

၃၀၁။ သာဓု မဟာဗြဟ္မေတိ ဧတ္ထ သမ္ပသာဒနေ သာဓုသဒ္ဒေါ။ သင်္ခါယ မောဒါမာတိ ဇာနိတွာ မောဒါမ။

ဂေါဝိန္ဒဗြာဟ္မဏဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၀၄။ ယာဝ ဒီဃရတ္တံ မဟာပညောဝ သော ဘဂဝါတိ ဧတ္တကန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, အထ ခေါ ယာဝ ဒီဃရတ္တံ အတိစိရရတ္တံ မဟာပညောဝ သော ဘဂဝါ။ နောတိ ကထံ တုမှေ မညထာတိ။ အထ သယမေဝေတံ ပဉှံ ဗျာကာတုကာမော – ‘‘အနစ္ဆရိယမေတံ, မာရိသာ, ယံ ဣဒါနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ တိဏ္ဏံ မာရာနံ မတ္ထကံ ဘိန္ဒိတွာ ပဋိဝိဒ္ဓအသာဓာရဏဉာဏော သော ဘဂဝါ မဟာပညော ဘဝေယျ, ကိမေတ္ထ အစ္ဆရိယံ, အပရိပက္ကာယ ပန ဗောဓိယာ ပဒေသဉာဏေ ဌိတဿ သရာဂါဒိကာလေပိ မဟာပညဘာဝမေဝ ဝေါ, မာရိသာ, ကထေဿာမီ’’တိ ဘဝပဋိစ္ဆန္နကာရဏံ အာဟရိတွာ ဒဿေန္တော ဘူတပုဗ္ဗံ ဘောတိအာဒိမာဟ။

ပုရောဟိတောတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ အနုသာသနပုရောဟိတော။ ဂေါဝိန္ဒောတိ ဂေါဝိန္ဒိယာဘိသေကေန အဘိသိတ္တော, ပကတိယာ ပနဿ အညဒေဝ နာမံ, အဘိသိတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဂေါဝိန္ဒော’’တိ သင်္ချံ ဂတော။ ဇောတိပါလောတိ ဇောတနတော စ ပါလနတော စ ဇောတိပါလော။ တဿ ကိရ ဇာတဒိဝသေ သဗ္ဗာဝုဓာနိ ဥဇ္ဇောတိံသု။ ရာဇာပိ ပစ္စူသသမယေ အတ္တနော မင်္ဂလာဝုဓံ ပဇ္ဇလိတံ ဒိသွာ ဘီတော အဋ္ဌာသိ။ ဂေါဝိန္ဒော ပါတောဝ ရာဇူပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိ ရာဇာ – ‘‘ကုတော မေ အာစရိယ, သုခသေယျာ’’တိ ဝတွာ တံ ကာရဏံ အာရောစေသိ။ မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, မယှံ ပုတ္တော ဇာတော, တဿာနုဘာဝေန သကလနဂရေ အာဝုဓာနိ ပဇ္ဇလိံသူတိ။ ရာဇာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ကုမာရော ပစ္စတ္ထိကော ဘဝေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ သုဋ္ဌုတရံ ဘာယိ။ ‘‘ကိံ ဝိတက္ကေသိ မဟာရာဇာ’’တိ စ ပုဋ္ဌော တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ အထ နံ ဂေါဝိန္ဒော ‘‘မာ ဘာယိ မဟာရာဇ, နေသော ကုမာရော တုမှာကံ ဒုဗ္ဘိဿတိ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပန တေန သမော ပညာယ န ဘဝိဿတိ, မမ ပုတ္တဿ ဝစနေန မဟာဇနဿ ကင်္ခါ ဆိဇ္ဇိဿတိ, တုမှာကဉ္စ သဗ္ဗကိစ္စာနိ အနုသာသိဿတီ’’တိ သမဿာသေတိ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော – ‘‘ကုမာရဿ ခီရမူလံ ဟောတူ’’တိ သဟဿံ ဒတွာ ‘‘ကုမာရံ မဟလ္လကကာလေ မမ ဒဿေထာ’’တိ အာဟ။ ကုမာရော အနုပုဗ္ဗေန ဝုဍ္ဎိမနုပ္ပတ္တော။ ဇောတိတတ္တာ ပနဿ ပါလနသမတ္ထတာယ စ ဇောတိပါလောတွေဝ နာမံ အကံသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဇောတနတော စ ပါလနတော စ ဇောတိပါလော’’တိ။

သမ္မာ ဝေါဿဇ္ဇိတွာတိ သမ္မာ ဝေါဿဇ္ဇိတွာ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ အလမတ္ထဒသတရောတိ သမတ္ထော ပဋိဗလော အတ္ထဒသော အလမတ္ထဒသော, တံ အလမတ္ထဒသံ တိရေတီတိ အလမတ္ထဒသတရော။ ဇောတိပါလဿေဝ မာဏဝဿ အနုသာသနိယာတိ သောပိ ဇောတိပါလံယေဝ ပုစ္ဆိတွာ အနုသာသတီတိ ဒဿေတိ။

၃၀၅။ ဘဝမတ္ထု ဘဝန္တံ ဇောတိပါလန္တိ ဘောတော ဇောတိပါလဿ ဘဝေါ ဝုဒ္ဓိ ဝိသေသာဓိဂမော သဗ္ဗကလျာဏဉ္စေဝ မင်္ဂလဉ္စ ဟောတူတိ အတ္ထော။ သမ္မောဒနီယံ ကထန္တိ? ‘‘အလံ, မဟာရာဇ, မာ စိန္တယိ, ဓုဝဓမ္မော ဧသ သဗ္ဗသတ္တာန’’န္တိအာဒိနာ နယေန မရဏပ္ပဋိသံယုတ္တံ သောကဝိနောဒနပဋိသန္ထာရကထံ ပရိယောသာပေတွာ။ မာ နော ဘဝံ ဇောတိပါလော အနုသာသနိယာ ပစ္စဗျာဟာသီတိ မာ ပဋိဗျာကာသိ, ‘‘အနုသာသာ’’တိ ဝုတ္တော – ‘‘နာဟံ အနုသာသာမီ’’တိ နော မာ အနုသာသနိယာ ပစ္စက္ခာသီတိ အတ္ထော။ အဘိသမ္ဘောသီတိ သံဝိဒဟိတွာ ပဋ္ဌပေသိ။ မနုဿာ ဧဝမာဟံသူတိ တံ ပိတရာ မဟာပညတရံ သဗ္ဗကိစ္စာနိ အနုသာသန္တံ သဗ္ဗကမ္မေ အဘိသမ္ဘဝန္တံ ဒိသွာ တုဋ္ဌစိတ္တာ ဂေါဝိန္ဒော ဝတ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော, မဟာဂေါဝိန္ဒော ဝတ, ဘော, ဗြာဟ္မဏောတိ ဧဝမာဟံသု။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ‘‘ဂေါဝိန္ဒော ဝတ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ ဧတဿ ပိတာ၊ အယံ ပန မဟာဂေါဝိန္ဒော ဝတ, ဘော, ဗြာဟ္မဏော’’တိ။

ရဇ္ဇသံဝိဘဇနဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ ယေန တေ ဆ ခတ္တိယာတိ ယေ တေ ‘‘သဟာယာ’’တိ ဝုတ္တာ ဆ ခတ္တိယာ, တေ ကိရ ရေဏုဿ ဧကပိတိကာ ကနိဋ္ဌဘာတရော, တသ္မာ မဟာဂေါဝိန္ဒော ‘‘အယံ အဘိသိတ္တော ဧတေသံ ရဇ္ဇသံဝိဘာဂံ ကရေယျ ဝါ န ဝါ, ယံနူနာဟံ တေ ပဋိကစ္စေဝ ရေဏုဿ သန္တိကံ ပေသေတွာ ပဋိညံ ဂဏှာပေယျ’’န္တိ စိန္တေန္တော ယေန တေ ဆ ခတ္တိယာ တေနုပသင်္ကမိ။ ရာဇကတ္တာရောတိ ရာဇကာရကာ အမစ္စာ။

၃၀၇။ မဒနီယာ ကာမာတိ မဒကရာ ပမာဒကရာ ကာမာ။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဧသ အနုဿရိတုမ္ပိ န သက္ကုဏေယျ, တသ္မာ အာယန္တု ဘောန္တော အာဂစ္ဆန္တူတိ အတ္ထော။

၃၀၈။ သရာမဟံ ဘောတိ တဒါ ကိရ မနုဿာနံ သစ္စဝါဒိကာလော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကဒါ မယာ ဝုတ္တံ, ကေန ဒိဋ္ဌံ, ကေန သုတ’’န္တိ အဘူတံ အဝတွာ ‘‘သရာမဟံ ဘော’’တိ အာဟ။ သမ္မောဒနီယံ ကထန္တိ ကိံ မဟာရာဇ ဒေဝတ္တံ ဂတေ ရညေ မာ စိန္တယိတ္ထ, ဓုဝဓမ္မော ဧသ သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဧဝံဘာဝိနော သင်္ခါရာတိ ဧဝရူပံ ပဋိသန္ထာရကထံ။ သဗ္ဗာနိ သကဋမုခါနိ ပဋ္ဌပေသီတိ သဗ္ဗာနိ ဆ ရဇ္ဇာနိ သကဋမုခါနိ ပဋ္ဌပေသိ။ ဧကေကဿ ရညော ရဇ္ဇံ တိယောဇနသတံ ဟောတိ, ရေဏုဿ ရညော ရဇ္ဇောသရဏပဒေသော ဒသဂါဝုတံ, မဇ္ဈေ ပန ရေဏုဿ ရဇ္ဇံ ဝိတာနသဒိသံ အဟောသိ။ ကသ္မာ ဧဝံ ပဋ္ဌပေသီတိ? ကာလေန ကာလံ ရာဇာနံ ပဿိတုံ အာဂစ္ဆန္တာ အညဿ ရဇ္ဇံ အပီဠေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရဇ္ဇပဒေသေနေဝ အာဂမိဿန္တိ စေဝ ဂမိဿန္တိ စ။ ပရရဇ္ဇံ ဩတိဏ္ဏဿ ဟိ – ‘‘ဘတ္တံ ဒေထ, ဂေါဏံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတော မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ – ‘‘ဣမေ ရာဇာနော အတ္တနော အတ္တနော ဝိဇိတေန န ဂစ္ဆန္တိ, အမှာကံ ပီဠံ ကရောန္တီ’’တိ။ အတ္တနော ဝိဇိတေန ဂစ္ဆန္တဿ ‘‘အမှာကံ သန္တိကာ ဣမိနာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ လဒ္ဓဗ္ဗမေဝါ’’တိ မနုဿာ ပီဠံ န မညန္တိ။ ဣမမတ္ထံ စိန္တယိတွာ မဟာဂေါဝိန္ဒော ‘‘သမ္မောဒမာနာ ရာဇာနော စိရံ ရဇ္ဇမနုသာသန္တူ’’တိ ဧဝံ ပဋ္ဌပေသိ။

‘‘ဒန္တပုရံ ကလိင်္ဂါနံ, အဿကာနဉ္စ ပေါတနံ၊

မာဟိဿတိ အဝန္တီနံ, သောဝီရာနဉ္စ ရောဒုကံ။

မိထိလာ စ ဝိဒေဟာနံ, စမ္ပာ အင်္ဂေသု မာပိတာ၊

ဗာရာဏသီ စ ကာသီနံ, ဧတေ ဂေါဝိန္ဒမာပိတာ’’တိ။ –

ဧတာနိ သတ္တ နဂရာနိ မဟာဂေါဝိန္ဒေနေဝ တေသံ ရာဇူနံ အတ္ထာယ မာပိတာနိ။

‘‘သတ္တဘူ ဗြဟ္မဒတ္တော စ, ဝေဿဘူ ဘရတော သဟ၊

ရေဏု ဒွေ စ ဓတရဋ္ဌာ, တဒါသုံ သတ္တ ဘာရဓာ’’တိ။ –

ဣမာနိ တေသံ သတ္တန္နမ္ပိ နာမာနိ။ တေသု ဟိ ဧကော သတ္တဘူ နာမ အဟောသိ, ဧကော ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ, ဧကော ဝေဿဘူ နာမ, ဧကော တေနေဝ သဟ ဘရတော နာမ, ဧကော ရေဏု နာမ, ဒွေ ပန ဓတရဋ္ဌာတိ ဣမေ သတ္တ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ဘာရဓာ မဟာရာဇာနော အဟေသုန္တိ။

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကိတ္တိသဒ္ဒအဗ္ဘုဂ္ဂမနဝဏ္ဏနာ

၃၁၁။ ဥပသင်္ကမိံသူတိ ‘‘အမှာကံ အယံ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိ န အညဿာနုဘာဝေန, မဟာဂေါဝိန္ဒဿာနုဘာဝေန နိပ္ဖန္နာ။ မဟာဂေါဝိန္ဒော အမှေ သတ္တ ရာဇာနော သမဂ္ဂေ ကတွာ ဇမ္ဗုဒီပတလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ, ပုဗ္ဗူပကာရိဿ ပန န သုကရာ ပဋိကိရိယာ ကာတုံ။ အမှေ သတ္တပိ ဇနေ ဧသောယေဝ အနုသာသတု, ဧတံယေဝ သေနာပတိဉ္စ ပုရောဟိတဉ္စ ကရောမ, ဧဝံ နော ဝုဒ္ဓိ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိံသု။ မဟာဂေါဝိန္ဒောပိ – ‘‘မယာ ဧတေ သမဂ္ဂါ ကတာ, သစေ ဧတေသံ အညော သေနာပတိ ပုရောဟိတော စ ဘဝိဿတိ, တတော အတ္တနော အတ္တနော သေနာပတိပုရောဟိတာနံ ဝစနံ ဂဟေတွာ အညမညံ ဘိန္ဒိဿန္တိ, အဓိဝါသေမိ နေသံ သေနာပတိဋ္ဌာနဉ္စ ပုရောဟိတဋ္ဌာနဉ္စာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဧဝံ ဘော’’တိ ပစ္စဿောသိ။

သတ္တ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလေတိ ‘‘အဟံ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု သမ္မုခေါ ဘဝေယျံ ဝါ န ဝါ, ယတ္ထာဟံ သမ္မုခေါ န ဘဝိဿာမိ, တတ္ထေဝ တေ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿန္တီ’’တိ သတ္တ အနုပုရောဟိတေ ဌပေသိ။ တေ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘သတ္တ စ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလေ’’တိ။ ဒိဝသဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ သာယံ ပါတော ဝါ နဟာယန္တီတိ နဟာတကာ။ ဝတစရိယပရိယောသာနေ ဝါ နဟာတာ, တတော ပဋ္ဌာယ ဗြာဟ္မဏေဟိ သဒ္ဓိံ န ခါဒန္တိ န ပိဝန္တီတိ နဟာတကာ။

၃၁၂။ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆီတိ အဘိဥဂ္ဂစ္ဆိ။ တဒါ ကိရ မနုဿာနံ ‘‘န ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ အမန္တေတွာ သက္ကာ ဧဝံ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အနုသာသိတု’’န္တိ နိသိန္နနိသိန္နဋ္ဌာနေ အယမေဝ ကထာ ပဝတ္တိတ္ထ။ န ခေါ ပနာဟန္တိ မဟာပုရိသော ကိရ – ‘‘အယံ မယှံ အဘူတော ဝဏ္ဏော ဥပ္ပန္နော, ဝဏ္ဏုပ္ပတ္တိ ခေါ ပန န ဘာရိယာ, ဥပ္ပန္နဿ ဝဏ္ဏဿ ရက္ခနမေဝ ဘာရိယံ, အယဉ္စ မေ အစိန္တေတွာ အမန္တေတွာ ကရောန္တဿေဝ ဝဏ္ဏော ဥပ္ပန္နောဝ, စိန္တေတွာ မန္တေတွာ ကရောန္တဿ ပန ဝိတ္ထာရိကတရော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗြဟ္မဒဿနေ ဥပါယံ ပရိယေသန္တော တံ ဒိသွာ သုတံ ခေါ ပန မေတန္တိအာဒိအတ္ထံ ပရိဝိတက္ကေသိ။

၃၁၃။ ယေန ရေဏု ရာဇာ တေနုပသင်္ကမီတိ ဧဝံ မေ အန္တရာ ဒဋ္ဌုကာမော ဝါ သလ္လပိတုကာမော ဝါ န ဘဝိဿတိ, ယတော ဆိန္နပလိဗောဓော သုခံ ဝိဟရိဿာမီတိ ပလိဗောဓုပစ္ဆေဒနတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ, ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၃၁၆။ သာဒိသိယောတိ သမဝဏ္ဏာ သမဇာတိကာ။

၃၁၇။ နဝံ သန္ဓာဂါရံ ကာရေတွာတိ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနစင်္ကမနသမ္ပန္နံ ဝဿိကေ စတ္တာရော မာသေ ဝသနက္ခမံ ဗဟိ နဠပရိက္ခိတ္တံ ဝိစိတ္တံ အာဝသထံ ကာရေတွာ။ ကရုဏံ ဈာနံ ဈာယီတိ ကရုဏာယ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ ဈာယိ, ကရုဏာမုခေန ပနေတ္ထ အဝသေသာပိ တယော ဗြဟ္မဝိဟာရာ ဂဟိတာဝ။ ဥက္ကဏ္ဌနာ ပရိတဿနာတိ ဈာနဘူမိယံ ဌိတဿ အနဘိရတိဥက္ကဏ္ဌနာ ဝါ ဘယပရိတဿနာ ဝါ နတ္ထိ, ဗြဟ္မုနော ပန အာဂမနပတ္ထနာ အာဂမနတဏှာ အဟူတိ အတ္ထော။

ဗြဟ္မုနာသာကစ္ဆာဝဏ္ဏနာ

၃၁၈။ ဘယန္တိ စိတ္တုတြာသဘယမေဝ။ အဇာနန္တာတိ အဇာနမာနာ။ ကထံ ဇာနေမု တံ မယန္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၇၉) မယံ ကိန္တိ တံ ဇာနာမ, အယံ ကတ္ထဝါသိကော, ကိန္နာမော, ကိံ ဂေါတ္တောတိအာဒီနံ အာကာရာနံ ကေန အာကာရေန တံ ဓာရယာမာတိ အတ္ထော။

မံ ဝေ ကုမာရံ ဇာနန္တီတိ မံ ‘‘ကုမာရော’’တိ ‘‘ဒဟရော’’တိ ဇာနန္တိ။ ဗြဟ္မလောကေတိ သေဋ္ဌလောကေ။ သနန္တနန္တိ စိရတနံ ပေါရာဏကံ။ အဟံ သော ပေါရာဏကုမာရော သနင်္ကုမာရော နာမ ဗြဟ္မာတိ ဒဿေတိ။ ဧဝံ ဂေါဝိန္ဒ ဇာနာဟီတိ ဂေါဝိန္ဒ ပဏ္ဍိတ, တွံ ဧဝံ ဇာနာဟိ, ဧဝံ မံ ဓာရေဟိ။

‘‘အာသနံ ဥဒကံ ပဇ္ဇံ, မဓုသာကဉ္စ ဗြဟ္မုနော၊

အဂ္ဃေ ဘဝန္တံ ပုစ္ဆာမ, အဂ္ဃံ ကုရုတု နော ဘဝ’’န္တိ။ –

ဧတ္ထ အဂ္ဃန္တိ အတိထိနော ဥပနာမေတဗ္ဗံ ဝုစ္စတိ။ တေနေဝ ဣဒမာသနံ ပညတ္တံ, ဧတ္ထ နိသီဒထ, ဣဒံ ဥဒကံ ပရိသုဒ္ဓံ, ဣတော ပါနီယံ ပိဝထ, ပါဒေ ဓောဝထ, ဣဒံ ပဇ္ဇံ ပါဒါနံ ဟိတတ္ထာယ အဘိသင်္ခတံ တေလံ, ဣတော ပါဒေ မက္ခေထ, ဣဒံ မဓုသာကန္တိ။ ဗောဓိသတ္တဿ ဗြဟ္မစရိယံ န အညေသံ ဗြဟ္မစရိယသဒိသံ ဟောတိ, န သော ‘‘ဣဒံ သွေ, ဣဒံ တတိယဒိဝသေ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဓိံ နာမ ကရောတိ။ မဓုသာကံ ပန အလောဏံ အဓူပနံ အတက္ကံ ဥဒကေန သေဒိတသာကံ, တံ သန္ဓာယေသ – ‘‘ဣဒံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝဒန္တော ‘‘အဂ္ဃေ ဘဝန္တံ ပုစ္ဆာမာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဣမေ သဗ္ဗေပိ အဂ္ဃါ ဗြဟ္မုနော အတ္ထိ။ တေ အဂ္ဃေ ဘဝန္တံ ပုစ္ဆာမ။ ဧဝံ ပုစ္ဆန္တာနဉ္စ အဂ္ဃံ ကုရုတု နော ဘဝံ, ပဋိဂ္ဂဏှာတု နော ဘဝံ ဣဒမဂ္ဃန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကိံ ပနေသ – ‘‘ဣတော ဧကမ္ပိ ဗြဟ္မာ န ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ န ဇာနာတီတိ။ နော န ဇာနာတိ, ဇာနန္တောပိ အတ္တနော သန္တိကေ အာဂတော အတိထိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဝတ္တသီသေန ပုစ္ဆတိ။

အထ ခေါ ဗြဟ္မာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ပဏ္ဍိတော မမ ပရိဘောဂကရဏာဘာဝံ ဉတွာ ပုစ္ဆတိ, ဥဒါဟု ကောဟညေ ဌတွာ ပုစ္ဆတီ’’တိ သမန္နာဟရန္တော ‘‘ဝတ္တသီသေ ဌိတော ပုစ္ဆတီ’’တိ ဉတွာ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ ဒါနိ မေ ဝဋ္ဋတီတိ ပဋိဂ္ဂဏှာမ တေ အဂ္ဃံ, ယံ တွံ ဂေါဝိန္ဒ ဘာသသီတိ အာဟ။ ယံ တွံ ဂေါဝိန္ဒ ဘာသသိ – ‘‘ဣဒမာသနံ ပညတ္တံ, ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိအာဒိ, တတြ တေ မယံ အာသနေ နိသိန္နာ နာမ ဟောမ, ပါနီယံ ပီတာ နာမ ဟောမ, ပါဒါပိ မေ ဓောတာ နာမ ဟောန္တု, တေလေနပိ မက္ခိတာ နာမ ဟောန္တု, ဥဒကသာကမ္ပိ ပရိဘုတ္တံ နာမ ဟောတု, တယာ ဒိန္နံ အဓိဝါသိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ တွံ ဘာသသိ, တံ တံ မယာ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာမ တေ အဂ္ဃံ, ယံ တွံ ဂေါဝိန္ဒ ဘာသသီ’’တိ။ ဧဝံ ပန အဂ္ဃံ ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပဉှဿ ဩကာသံ ကရောန္တော ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတတ္ထာယာတိအာဒိမာဟ။

ကင်္ခီ အကင်္ခိံ ပရဝေဒိယေသူတိ အဟံ သဝိစိကိစ္ဆော ဘဝန္တံ ပရေန သယံ အဘိသင်္ခတတ္တာ ပရဿ ပါကဋေသု ပရဝေဒိယေသု ပဉှေသု နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆံ။

ဟိတွာ မမတ္တန္တိ ဣဒံ မမ, ဣဒံ မမာတိ ဥပကရဏတဏှံ စဇိတွာ။ မနုဇေသူတိ သတ္တေသု, မနုဇေသု ယော ကောစိ မနုဇော မမတ္တံ ဟိတွာတိ အတ္ထော။ ဧကောဒိဘူတောတိ ဧကီဘူတော, ဧကော တိဋ္ဌန္တော ဧကော နိသီဒန္တောတိ။ ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ဧကော ဥဒေတိ ပဝတ္တတီတိ ဧကောဒိ, တာဒိသော ဘူတောတိ ဧကောဒိဘူတော။ ကရုဏေဓိမုတ္တောတိ ကရုဏာဈာနေ အဓိမုတ္တော, တံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာတိ အတ္ထော။ နိရာမဂန္ဓောတိ ဝိဿဂန္ဓဝိရဟိတော။ ဧတ္ထ ဌိတောတိ ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော။ ဧတ္ထ စ သိက္ခမာနောတိ ဧတေသု ဓမ္မေသု သိက္ခမာနော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဥပရိ မဟာဂေါဝိန္ဒေန စ ဗြဟ္မုနာ စ ဝုတ္တောယေဝ။

၃၂၀။ တတ္ထ ဧတေ အဝိဒွါတိ ဧတေ အာမဂန္ဓေ အဟံ အဝိဒွါ, န ဇာနာမီတိ အတ္ထော။ ဣဓ ဗြူဟိ ဓီရာတိ တေ မေ တွံ ဣဓ ဓီရ ပဏ္ဍိတ, ဗြူဟိ, ဝဒ။ ကေနာဝဋာ ဝါတိ ပဇာ ကုရုတူတိ ကတမေန ကိလေသာဝရဏေန အာဝရိတာ ပဇာ ပူတိကာ ဝါယတိ။ အာပါယိကာတိ အပါယူပဂါ။ နိဝုတဗြဟ္မလောကာတိ နိဝုတော ပိဟိတော ဗြဟ္မလောကော အဿာတိ နိဝုတဗြဟ္မလောကော။ ကတမေန ကိလေသေန ပဇာယ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ မဂ္ဂေါ နိဝုတော ပိဟိတော ပဋိစ္ဆန္နောတိ ပုစ္ဆတိ။

ကောဓော မောသဝဇ္ဇံ နိကတိ စ ဒုဗ္ဘောတိ ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော စ, ပရဝိသံဝါဒနလက္ခဏော မုသာဝါဒေါ စ, သဒိသံ ဒဿေတွာ ဝဉ္စနလက္ခဏာ နိကတိ စ, မိတ္တဒုဗ္ဘနလက္ခဏော ဒုဗ္ဘော စ။ ကဒရိယတာ အတိမာနော ဥသူယာတိ ထဒ္ဓမစ္ဆရိယလက္ခဏာ ကဒရိယတာ စ, အတိက္ကမိတွာ မညနလက္ခဏော အတိမာနော စ, ပရသမ္ပတ္တိခီယနလက္ခဏာ ဥသူယာ စ။ ဣစ္ဆာ ဝိဝိစ္ဆာ ပရဟေဌနာ စာတိ တဏှာလက္ခဏာ ဣစ္ဆာ စ, မစ္ဆရိယလက္ခဏာ ဝိဝိစ္ဆာ စ, ဝိဟိံသာလက္ခဏာ ပရဟေဌနာ စ။ လောဘော စ ဒေါသော စ မဒေါ စ မောဟောတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ လုဗ္ဘနလက္ခဏော လောဘော စ, ဒုဿနလက္ခဏော ဒေါသော စ, မဇ္ဇနလက္ခဏော မဒေါ စ, မုယှနလက္ခဏော မောဟော စ။ ဧတေသု ယုတ္တာ အနိရာမဂန္ဓာတိ ဧတေသု စုဒ္ဒသသု ကိလေသေသု ယုတ္တာ ပဇာ နိရာမဂန္ဓာ န ဟောတိ, အာမဂန္ဓာ သကုဏပဂန္ဓာ ပူတိဂန္ဓာယေဝါတိ ဝဒတိ။ အာပါယိကာ နိဝုတဗြဟ္မလောကာတိ ဧသာ ပန အာပါယိကာ စေဝ ဟောတိ, ပဋိစ္ဆန္နဗြဟ္မလောကမဂ္ဂါ စာတိ။ ဣဒံ ပန သုတ္တံ ကထေန္တေန အာမဂန္ဓသုတ္တေန ဒီပေတွာ ကထေတဗ္ဗံ, အာမဂန္ဓသုတ္တမ္ပိ ဣမိနာ ဒီပေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။

တေ န သုနိမ္မဒယာတိ တေ အာမဂန္ဓာ သုနိမ္မဒယာ သုခေန နိမ္မဒေတဗ္ဗာ ပဟာတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ, ဒုပ္ပဇဟာ ဒုဇ္ဇယာတိ အတ္ထော။ ယဿ ဒါနိ ဘဝံ ဂေါဝိန္ဒော ကာလံ မညတီတိ ‘‘ယဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဘဝံ ဂေါဝိန္ဒော ကာလံ မညတိ, အယမေဝ ဟောတု, ဧဝံ သတိ မယှမ္ပိ တဝ သန္တိကေ အာဂမနံ သွာဂမနံ ဘဝိဿတိ, ကထိတဓမ္မကထာ သုကထိတာ ဘဝိဿတိ, တွံ တာတ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂပုရိသော ဒဟရော ပဌမဝယေ ဌိတော, ဧဝံ မဟန္တံ နာမ သမ္ပတ္တိသိရိဝိလာသံ ပဟာယ တဝ ပဗ္ဗဇနံ နာမ ဂန္ဓဟတ္ထိနော အယဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ ဂမနံ ဝိယ အတိဥဠာရံ, ဗုဒ္ဓတန္တိ နာမေသာ’’တိ မဟာပုရိသဿ ဒဠှီကမ္မံ ကတွာ ဗြဟ္မာ သနင်္ကုမာရော ဗြဟ္မလောကမေဝ ဂတော။

ရေဏုရာဇအာမန္တနာဝဏ္ဏနာ

၃၂၁။ မဟာပုရိသောပိ ‘‘မမ ဣတောဝ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇနံ နာမ န ယုတ္တံ, အဟံ ရာဇကုလဿ အတ္ထံ အနုသာသာမိ, တသ္မာ ရညော အာရောစေဿာမိ။ သစေ သောပိ ပဗ္ဗဇိဿတိ, သုန္ဒရမေဝ။ နော စေ ပဗ္ဗဇိဿတိ, ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ နိယျာတေတွာ အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘော မဟာဂေါဝိန္ဒော,…ပေ… နာဟံ ပေါရောဟစ္စေ ရမေ’’တိ။

တတ္ထ တွံ ပဇာနဿု ရဇ္ဇေနာတိ တဝ ရဇ္ဇေန တွမေဝ ဇာနာဟိ။ နာဟံ ပေါရောဟိစ္စေ ရမေတိ အဟံ ပုရောဟိတဘာဝေ န ရမာမိ, ဥက္ကဏ္ဌိတောသ္မိ, အညံ အနုသာသကံ ဇာနာဟိ, နာဟံ ပေါရောဟိစ္စေ ရမေတိ။

အထ ရာဇာ – ‘‘ဓုဝံ စတ္တာရော မာသေ ပဋိသလ္လီနဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ ဘောဂါ မန္ဒာ ဇာတာ’’တိ စိန္တေတွာ ဓနေန နိမန္တေန္တော – ‘‘သစေ တေ ဦနံ ကာမေဟိ။ အဟံ ပရိပူရယာမိ တေ’’တိ ဝတွာ ပုန – ‘‘ကိန္နု ခေါ ဧသ ဧကကော ဝိဟရန္တော ကေနစိ ဝိဟိံသိတော ဘဝေယျာ’’တိ စိန္တေတွာ,

‘‘ယော တံ ဟိံသတိ ဝါရေမိ, ဘူမိသေနာပတိ အဟံ၊

တုဝံ ပိတာ အဟံ ပုတ္တော, မာ နော ဂေါဝိန္ဒ ပါဇဟီ’’တိ။ –

အာဟ။ တဿတ္ထော – ယော တံ ဟိံသတိ, တံ ဝါရေမိ, ကေဝလံ တုမှေ ‘‘အသုကော’’တိ အာစိက္ခထ, အဟမေတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီတိ။ ဘူမိသေနာပတိ အဟန္တိ အထ ဝါ အဟံ ပထဝိယာ သာမီ, သွာဟံ ဣမံ ရဇ္ဇံ တုမှေယေဝ ပဋိစ္ဆာပေဿာမိ။ တုဝံ ပိတာ အဟံ ပုတ္တောတိ တွံ ပိတိဋ္ဌာနေ ဌဿသိ, အဟံ ပုတ္တဋ္ဌာနေ။ သော တွံ မမ မနံ ဟရိတွာ အတ္တနောယေဝ မနံ ဂေါဝိန္ဒ, ပါဇေဟိ၊ ယထာ ဣစ္ဆသိ တထာ ပဝတ္တဿု။ အဟံ ပန တဝ မနံယေဝ အနုဝတ္တန္တော တယာ ဒိန္နပိဏ္ဍံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော တံ အသိစမ္မဟတ္ထော ဝါ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ, ရထံ ဝါ တေ ပါဇေဿာမိ။ ‘‘မာ နော ဂေါဝိန္ဒ, ပဇဟီ’’တိ ဝါ ပါဌော။ တဿတ္ထော – တွံ ပိတိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌ, အဟံ ပုတ္တဋ္ဌာနေ ဌဿာမိ။ မာ နော တွံ ဘော ဂေါဝိန္ဒ, ပဇဟိ, မာ ပရိစ္စဇီတိ။ အထ မဟာပုရိသော ယံ ရာဇာ စိန္တေသိ, တဿ အတ္တနိ အဘာဝံ ဒဿေန္တော –

‘‘န မတ္ထိ ဦနံ ကာမေဟိ, ဟိံသိတာ မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အမနုဿဝစော သုတွာ, တသ္မာဟံ န ဂဟေ ရမေ’’တိ။ –

အာဟ။ တတ္ထ န မတ္ထီတိ န မေ အတ္ထိ။ ဂဟေတိ ဂေဟေ။ အထ နံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ –

‘‘အမနုဿော ကထံ ဝဏ္ဏော, ကိံ တေ အတ္ထံ အဘာသထ၊

ယဉ္စ သုတွာ ဇဟာသိ နော, ဂေဟေ အမှေ စ ကေဝလီ’’တိ။

တတ္ထ ဇဟာသိ နော, ဂေဟေ အမှေ စ ကေဝလီတိ ဗြာဟ္မဏဿ သမ္ပတ္တိဘရိတေ ဂေဟေ သင်္ဂဟဝသေန အတ္တနော ဂေဟေ ကရောန္တော ယံ သုတွာ အမှာကံ ဂေဟေ စ အမှေ စ ကေဝလီ သဗ္ဗေ အပရိသေသေ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ဇဟာသီတိ ဝဒတိ။

အထဿ အာစိက္ခန္တော မဟာပုရိသော ဥပဝုတ္ထဿ မေ ပုဗ္ဗေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပဝုတ္ထဿာတိ စတ္တာရော မာသေ ဧကီဘာဝံ ဥပဂန္တွာ ဝုတ္ထဿ။ ယိဋ္ဌကာမဿ မေ သတောတိ ယဇိတုကာမဿ မေ သမာနဿ။ အဂ္ဂိ ပဇ္ဇလိတော အာသိ, ကုသပတ္တပရိတ္ထတောတိ ကုသပတ္တေဟိ ပရိတ္ထတော သပ္ပိဒဓိမဓုအာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ အဂ္ဂိ ဇလယိတုမာရဒ္ဓေါ အာသိ, ဧဝံ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ‘‘မဟာဇနဿ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ ဌိတဿ မမာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။

သနန္တနောတိ သနင်္ကုမာရော ဗြဟ္မာ။ တတော ရာဇာ သယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ သဒ္ဒဟာမီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကထံ ဝတ္တေထ အညထာတိ ကထံ တုမှေ အညထာ ဝတ္တိဿထ။ တေ တံ အနုဝတ္တိဿာမာတိ တေ မယမ္ပိ တုမှေယေဝ အနုဝတ္တိဿာမ, အနုပဗ္ဗဇိဿာမာတိ အတ္ထော။ ‘‘အနုဝဇိဿာမာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ အနုဂစ္ဆိဿာမာတိ အတ္ထော။ အကာစောတိ နိက္ကာစော အကက္ကသော။ ဂေါဝိန္ဒဿာနုသာသနေတိ တဝ ဂေါဝိန္ဒဿ သာသနေ။ ဘဝန္တံ ဂေါဝိန္ဒမေဝ သတ္ထာရံ ကရိတွာ စရိဿာမာတိ ဝဒတိ။

ဆ ခတ္တိယအာမန္တနာဝဏ္ဏနာ

၃၂၂။ ယေန တေ ဆ ခတ္တိယာ တေနုပသင်္ကမီတိ ရေဏုံ ရာဇာနံ ‘‘သာဓု မဟာရာဇ ရဇ္ဇံ နာမ မာတရံ ပိတရံ ဘာတိဘဂိနီအာဒယောပိ မာရေတွာ ဂဏှန္တေသု သတ္တေသု ဧဝံ မဟန္တံ ရဇ္ဇသိရိံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတုကာမေန ဥဠာရံ မဟာရာဇေန ကတ’’န္တိ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဒဠှတရမဿ ဥဿာဟံ ကတွာ ဥပသင်္ကမိ။ ဧဝံ သမစိန္တေသုန္တိ ရညော စိန္တိတနယေနေဝ ကဒါစိ ဗြာဟ္မဏဿ ဘောဂါ ပရိဟီနာ ဘဝေယျုန္တိ မညမာနာ သမစိန္တေသုံ။ ဓနေန သိက္ခေယျာမာတိ ဥပလာပေယျာမ သင်္ဂဏှေယျာမ။ တာဝတကံ အာဟရီယတန္တိ တာဝတကံ အာဟရာပိယတု ဂဏှိယတု, ယတ္တကံ ဣစ္ဆထ, တတ္တကံ ဂဏှထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘဝန္တာနံယေဝ ဝါဟသာတိ ဘဝန္တေ ပစ္စယံ ကတွာ, တုမှေဟိ ဒိန္နတ္တာယေဝ ပဟူတံ သာပတေယျံ ဇာတံ။

၃၂၃။ သစေ ဇဟထ ကာမာနီတိ သစေ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပရိစ္စဇထ။ ယတ္ထ သတ္တော ပုထုဇ္ဇနောတိ ယေသု ကာမေသု ပုထုဇ္ဇနော သတ္တော လဂ္ဂေါ လဂ္ဂိတော။ အာရမ္ဘဝှေါ ဒဠှာ ဟောထာတိ ဧဝံ သန္တေ ဝီရိယံ အာရဘထ, အသိထိလပရက္ကမတံ အဓိဋ္ဌာယ ဒဠှာ ဘဝထ။ ခန္တီဗလသမာဟိတာတိ ခန္တိဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝထာတိ ရာဇူနံ ဥဿာဟံ ဇနေတိ။

ဧသ မဂ္ဂေါ ဥဇုမဂ္ဂေါတိ ဧသ ကရုဏာဈာနမဂ္ဂေါ ဥဇုမဂ္ဂေါ နာမ။ ဧသ မဂ္ဂေါ အနုတ္တရောတိ ဧသေဝ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ အသဒိသမဂ္ဂေါ ဥတ္တမမဂ္ဂေါ နာမ။ သဒ္ဓမ္မော သဗ္ဘိ ရက္ခိတောတိ ဧသော ဧဝ စ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ သဗ္ဘိရက္ခိတဓမ္မော နာမ။ ဣတိ ကရုဏာဈာနဿ ဝဏ္ဏဘဏနေနာပိ တေသံ အနိဝတ္တနတ္ထာယ ဒဠှီကမ္မမေဝ ကရောတိ။

ကော နု ခေါ ပန ဘော ဇာနာတိ ဇီဝိတာနန္တိ ဘော ဇီဝိတံ နာမ ဥဒကပုပ္ဖုဠူပမံ တိဏဂ္ဂေ ဥဿာဝဗိန္ဒူပမံ တင်္ခဏဝိဒ္ဓံသနဓမ္မံ, တဿ ကော ဂတိံ ဇာနာတိ, ကိသ္မိံ ခဏေ ဘိဇ္ဇိဿတိ? ဂမနီယော သမ္ပရာယောတိ ပရလောကော ပန အဝဿံ ဂန္တဗ္ဗောဝ, တတ္ထ ပဏ္ဍိတေန ကုလပုတ္တေန မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗံ။ မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ, တာယ မန္တေတဗ္ဗံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ, ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗဉ္စ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စာတိ အတ္ထော။ ကရဏတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မံ။ မန္တာယံ ဗောဒ္ဓဗ္ဗန္တိ မန္တာယ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ, ဉာဏေန ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ကိံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ? ဇီဝိတဿ ဒုဇ္ဇာနတာ, သမ္ပရာယဿ စ အဝဿံ ဂမနီယတာ, ဗုဇ္ဈိတွာ စ ပန သဗ္ဗပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ စရိတဗ္ဗံ ဗြဟ္မစရိယံ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ နတ္ထိ ဇာတဿ အမရဏံ။

ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာဒီနံ အာမန္တနာဝဏ္ဏနာ

၃၂၄။ အပ္ပေသက္ခာ စ အပ္ပလာဘာ စာတိ ဘော ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ အပ္ပယသာ စေဝ, ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတံ ဝိဟေဌေတွာ ဝိဟေဌေတွာ လာမကံ အနာထံ ကတွာဝ ကထေန္တိ။ အပ္ပလာဘာ စ, သကလဂါမံ စရိတွာပိ အဇ္ဈောဟရဏီယံ ဒုလ္လဘမေဝ။ ဣဒံ ပန ဗြဟ္မညံ မဟေသက္ခဉ္စ မဟာယသတ္တာ, မဟာလာဘဉ္စ လာဘသက္ကာရသမ္ပန္နတ္တာ။ ဘဝဉှိ ဧတရဟိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂပုရောဟိတော သဗ္ဗတ္ထ အဂ္ဂါသနံ အဂ္ဂေါဒကံ အဂ္ဂဘတ္တံ အဂ္ဂဂန္ဓံ အဂ္ဂမာလံ လဘတီတိ။

ရာဇာဝ ရညန္တိ အဟဉှိ ဘော ဧတရဟိ ပကတိရညံ မဇ္ဈေ စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဝိယ။ ဗြဟ္မာဝ ဗြဟ္မာနန္တိ ပကတိဗြဟ္မာနံ မဇ္ဈေ မဟာဗြဟ္မသဒိသော။ ဒေဝတာဝ ဂဟပတိကာနန္တိ အဝသေသဂဟပတိကာနံ ပနမှိ သက္ကဒေဝရာဇသဒိသော။

ဘရိယာနံ အာမန္တနာဝဏ္ဏနာ

၃၂၅။ စတ္တာရီသာ ဘရိယာ သာဒိသိယောတိ သာဒိသိယောဝ စတ္တာရီသာ ဘရိယာ, အညာ ပနဿ တီသု ဝယေသု နာဋကိတ္ထိယော ဗဟုကာယေဝ။

မဟာဂေါဝိန္ဒပဗ္ဗဇ္ဇာဝဏ္ဏနာ

၃၂၆။ စာရိကံ စရတီတိ ဂါမနိဂမပဋိပါဋိယာ စာရိကံ စရတိ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ ဝိယ ဟောတိ။ မနုဿာ ‘‘မဟာဂေါဝိန္ဒပဏ္ဍိတော ကိရ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ ပုရေတရမေဝ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ မဂ္ဂံ အလင်္ကရိတွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဂဏှိတွာ ဧန္တိ, မဟာလာဘသက္ကာရော မဟောဃော ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သတ္တပုရောဟိတဿာတိ သတ္တန္နံ ရာဇူနံ ပုရောဟိတဿ။ ဣတိ ယထာ ဧတရဟိ ဧဝရူပေသု ဝါ ဌာနေသု ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေ ‘‘နမော ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝံ တဒါ ‘‘နမတ္ထု မဟာဂေါဝိန္ဒဿ ဗြာဟ္မဏဿ, နမတ္ထု သတ္တပုရောဟိတဿာ’’တိ ဝဒန္တိ။

၃၂၇။ မေတ္တာသဟဂတေနာတိအာဒိနာ နယေန ပါဠိယံ ဗြဟ္မဝိဟာရာဝ အာဂတာ, မဟာပုရိသော ပန သဗ္ဗာပိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေသိ။ သာဝကာနဉ္စ ဗြဟ္မလောကသဟဗျတာယ မဂ္ဂံ ဒေသေသီတိ ဗြဟ္မလောကေ ဗြဟ္မုနာ သဟဘာဝါယ မဂ္ဂံ ကထေသိ။

၃၂၈။ သဗ္ဗေနသဗ္ဗန္တိ ယေ အဋ္ဌ စ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေသုံ။ ယေ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သာသနံ အာဇာနိံသူတိ ယေ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ဧကသမာပတ္တိမ္ပိ န ဇာနိံသု, န သက္ခိံသု နိဗ္ဗတ္တေတုံ။ အမောဃာတိ သဝိပါကာ။ အဝဉ္ဈာတိ န ဝဉ္ဈာ။ သဗ္ဗနိဟီနံ ပသဝန္တိ ဂန္ဓဗ္ဗကာယံ ပသဝိ။ သဖလာတိ အဝသေသဒေဝလောကူပပတ္တီဟိ သာတ္ထာ။ သဥဒြယာတိ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ သဝုဍ္ဎိ။

၃၂၉။ သရာမဟန္တိ သရာမိ အဟံ ပဉ္စသိခ, ဣမိနာ ကိရ ပဒေန အယံ သုတ္တန္တော ဗုဒ္ဓဘာသိတော နာမ ဇာတော။ န နိဗ္ဗိဒါယာတိ န ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ။ န ဝိရာဂါယာတိ န ဝဋ္ဋေ ဝိရာဂတ္ထာယ။ န နိရောဓာယာတိ န ဝဋ္ဋဿ နိရောဓတ္ထာယ။ န ဥပသမာယာတိ န ဝဋ္ဋဿ ဥပသမနတ္ထာယ။ န အဘိညာယာတိ န ဝဋ္ဋံ အဘိဇာနနတ္ထာယ။ န သမ္ဗောဓာယာတိ န ကိလေသနိဒ္ဒါဝိဂမေန ဝဋ္ဋတော ပဗုဇ္ဈနတ္ထာယ။ န နိဗ္ဗာနာယာတိ န အမတနိဗ္ဗာနတ္ထာယ။

ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိ ဧကန္တမေဝ ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ။ ဧတ္ထ ပန နိဗ္ဗိဒါယာတိ ဝိပဿနာ။ ဝိရာဂါယာတိ မဂ္ဂေါ။ နိရောဓာယ ဥပသမာယာတိ နိဗ္ဗာနံ။ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယာတိ မဂ္ဂေါ။ နိဗ္ဗာနာယာတိ နိဗ္ဗာနမေဝ။ ဧဝံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝိပဿနာ, တီသု မဂ္ဂေါ, တီသု နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပရိယာယေန ပန သဗ္ဗာနိပေတာနိ မဂ္ဂဝေဝစနာနိပိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနိပိ ဟောန္တိယေဝ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သစ္စဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ။

၃၃၀။ ယေ န သဗ္ဗေနသဗ္ဗန္တိ ယေ စတ္တာရောပိ အရိယမဂ္ဂေ ပရိပူရေတုံ န ဇာနန္တိ, တီဏိ ဝါ ဒွေ ဝါ ဧကံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ သဗ္ဗေသံယေဝ ဣမေသံ ကုလပုတ္တာနန္တိ ဗြဟ္မစရိယစိဏ္ဏကုလပုတ္တာနံ။ အမောဃာ…ပေ… သဖလာ သဥဒြယာတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ။

ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာတိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၈၈) ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆန္တော အဘိနန္ဒိတွာ ဝါစာယ ပသံသမာနော အနုမောဒိတွာ မဟန္တံ အဉ္ဇလိံ သိရသ္မိံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ပသန္နလာခါရသေ နိမုဇ္ဇမာနော ဝိယ ဒသဗလဿ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိဇာလန္တရံ ပဝိသိတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝန္တော အဘိတ္ထဝန္တော သတ္ထု ပုရတော အန္တရဓာယိတွာ အတ္တနော ဒေဝလောကမေဝ အဂမာသီတိ။

မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ မဟာသမယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

နိဒါနဝဏ္ဏနာ

၃၃၁။ ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသမယသုတ္တံ။ တတြာယမပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – သက္ကေသူတိ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ ဝုတ္တေန ဥပ္ပတ္တိနယေန ‘‘သကျာ ဝတ, ဘော ကုမာရာ’’တိ ဥဒါနံ ပဋိစ္စ သက္ကာတိ လဒ္ဓနာမာနံ ရာဇကုမာရာနံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီသဒ္ဒေန ‘‘သက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ သက္ကေသု ဇနပဒေ။ မဟာဝနေတိ သယံဇာတေ အရောပိတေ ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓေ မဟတိ ဝနေ။ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟီတိ ဣမံ သုတ္တံ ကထိတဒိဝသေယေဝ ပတ္တအရဟတ္တေဟိ။

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – သာကိယကောလိယာ ကိရ ကပိလဝတ္ထုနဂရဿ စ ကောလိယနဂရဿ စ အန္တရေ ရောဟိဏိံ နာမ နဒိံ ဧကေနေဝ အာဝရဏေန ဗန္ဓာပေတွာ သဿာနိ ကရောန္တိ, အထ ဇေဋ္ဌမူလမာသေ သဿေသု မိလာယန္တေသု ဥဘယနဂရဝါသိကာနမ္ပိ ကမ္မကရာ သန္နိပတိံသု။ တတ္ထ ကောလိယနဂရဝါသိနော အာဟံသု – ‘‘ဣဒံ ဥဒကံ ဥဘတော ဟရိယမာနံ န တုမှာကံ န အမှာကံ ပဟောဿတိ, အမှာကံ ပန သဿံ ဧကေန ဥဒကေနေဝ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ, ဣဒံ ဥဒကံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ။ ကပိလဝတ္ထုနဂရဝါသိနော အာဟံသု – ‘‘တုမှေသု ကောဋ္ဌေ ပူရေတွာ ဌိတေသု မယံ ရတ္တသုဝဏ္ဏနီလမဏိကာဠကဟာပဏေ စ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိပသိဗ္ဗကာဒိဟတ္ထာ န သက္ခိဿာမ တုမှာကံ ဃရဒွါရေ ဝိစရိတုံ, အမှာကမ္ပိ သဿံ ဧကေနေဝ ဥဒကေန နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ, ဣဒံ ဥဒကံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ။ ‘‘န မယံ ဒဿာမာ’’တိ။ ‘‘မယမ္ပိ န ဒဿာမာ’’တိ။ ဧဝံ ကလဟံ ဝဍ္ဎေတွာ ဧကော ဥဋ္ဌာယ ဧကဿ ပဟာရံ အဒါသိ, သောပိ အညဿာတိ ဧဝံ အညမညံ ပဟရိတွာ ရာဇကုလာနံ ဇာတိံ ဃဋ္ဋေတွာ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသု။

ကောလိယကမ္မကရာ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှေ ကပိလဝတ္ထုဝါသိကေ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇထ, ယေ သောဏသိင်္ဂါလာဒယော ဝိယ အတ္တနော ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝသိံသု။ ဧတေသံ ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ဖလကာဝုဓာနိ စ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? သာကိယကမ္မကရာပိ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှေ ဒါနိ ကုဋ္ဌိနော ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇထ, ယေ အနာထာ နိဂ္ဂတိကာ တိရစ္ဆာနာ ဝိယ ကောလရုက္ခေ ဝသိံသု, ဧတေသံ ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ဖလကာဝုဓာနိ စ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ။ တေ ဂန္တွာ တသ္မိံ ကမ္မေ နိယုတ္တအမစ္စာနံ ကထေသုံ, အမစ္စာ ရာဇကုလာနံ ကထေသုံ, တတော သာကိယာ – ‘‘ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသိကာနံ ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ ဒဿေဿာမာ’’တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ နိက္ခမိံသု။ ကောလိယာပိ – ‘‘ကောလရုက္ခဝါသီနံ ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ ဒဿေဿာမာ’’တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ နိက္ခမိံသု။

ဘဂဝါပိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေဝ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဣမေ ဧဝံ ယုဒ္ဓသဇ္ဇေ နိက္ခမန္တေ အဒ္ဒသ။ ဒိသွာ – ‘‘မယိ ဂတေ အယံ ကလဟော ဝူပသမိဿတိ နု ခေါ ဥဒါဟု နော’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘အဟမေတ္ထ ဂန္တွာ ကလဟဝူပသမနတ္ထံ တီဏိ ဇာတကာနိ ကထေဿာမိ, တတော ကလဟော ဝူပသမိဿတိ။ အထ သာမဂ္ဂိဒီပနတ္ထာယ ဒွေ ဇာတကာနိ ကထေတွာ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ ဒေသေဿာမိ။ ဒေသနံ သုတွာ ဥဘယနဂရဝါသိနောပိ အဍ္ဎတိယာနိ အဍ္ဎတိယာနိ ကုမာရသတာနိ ဒဿန္တိ, အဟံ တေ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, တဒါ မဟာသမာဂမော ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနမကာသိ။ တသ္မာ ဣမေသု ယုဒ္ဓသဇ္ဇေသု နိက္ခမန္တေသု ကဿစိ အနာရောစေတွာ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂန္တွာ ဒွိန္နံ သေနာနံ အန္တရေ အာကာသေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ။

ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ – ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌော သတ္ထာ အာဂတော, ဒိဋ္ဌော နု ခေါ တေန အမှာကံ ကလဟကာရဏဘာဝေါ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘န ခေါ ပန သက္ကာ ဘဂဝတိ အာဂတေ အမှေဟိ ပရဿ သရီရေ သတ္ထံ ပါတေတုံ, ကောလိယနဂရဝါသိနော အမှေ ဟနန္တု ဝါ ပစန္တု ဝါ’’တိ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု။ ကောလိယနဂရဝါသိနောပိ တထေဝ စိန္တေတွာ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု။

ဘဂဝါ ဇာနန္တောဝ – ‘‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထ မဟာရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဘဂဝါ, န တိတ္ထကီဠာယ န ပဗ္ဗတကီဠာယ န နဒီကီဠာယ န ဂိရိဒဿနတ္ထံ, ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ သင်္ဂါမံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အာဂတမှာတိ။ ကိံ နိဿာယ ဝေါ ကလဟော မဟာရာဇာတိ? ဥဒကံ, ဘန္တေတိ။ ဥဒကံ ကိံ အဂ္ဃတိ မဟာရာဇာတိ? အပ္ပဂ္ဃံ, ဘန္တေတိ။ ပထဝီ နာမ ကိံ အဂ္ဃတိ မဟာရာဇာတိ? အနဂ္ဃါ, ဘန္တေတိ။ ခတ္တိယာ ကိံ အဂ္ဃန္တိ မဟာရာဇာတိ? ခတ္တိယာ နာမ အနဂ္ဃါ ဘန္တေတိ။ အပ္ပမူလကံ ဥဒကံ နိဿာယ ကိမတ္ထံ အနဂ္ဃေ ခတ္တိယေ နာသေထ, မဟာရာဇာတိ? ‘‘ကလဟေ အဿာဒေါ နာမ နတ္ထိ, ကလဟဝသေန မဟာရာဇာ အဋ္ဌာနေ ဝေရံ ကတွာ ဧကာယ ရုက္ခဒေဝတာယ ကာဠသီဟေန သဒ္ဓိံ ဗဒ္ဓါဃာတော သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ အနုပ္ပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဖန္ဒနဇာတကံ ကထေသိ။ တတော ‘‘ပရပတ္တိယေန နာမ မဟာရာဇာ န ဘဝိတဗ္ဗံ။ ပရပတ္တိယာ ဟုတွာ ဟိ ဧကဿ သသကဿ ကထာယ တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတေ ဟိမဝန္တေ စတုပ္ပဒဂဏာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိနော အဟေသုံ။ တသ္မာ ပရပတ္တိယေန န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ပထဝီဥန္ဒြိယဇာတကံ ကထေသိ။ တတော – ‘‘ကဒါစိ, မဟာရာဇာ, ဒုဗ္ဗလောပိ မဟဗ္ဗလဿ ရန္ဓံ ဝိဝရံ ပဿတိ, ကဒါစိ မဟဗ္ဗလော ဒုဗ္ဗလဿ။ လဋုကိကာပိ ဟိ သကုဏိကာ ဟတ္ထိနာဂံ ဃာတေသီ’’တိ ဝတွာ လဋုကိကဇာတကံ ကထေသိ။ ဧဝံ ကလဟဝူပသမတ္ထာယ တီဏိ ဇာတကာနိ ကထေတွာ သာမဂ္ဂိပရိဒီပနတ္ထာယ ဒွေ ဇာတကာနိ ကထေသိ။ ကထံ? သမဂ္ဂါနဉှိ မဟာရာဇာ ကောစိ ဩတာရံ နာမ ပဿိတုံ န သက္ကောတီတိ ဝတွာ ရုက္ခဓမ္မဇာတကံ ကထေသိ။ တတော ‘‘သမဂ္ဂါနံ မဟာရာဇာ ကောစိ ဝိဝရံ ပဿိတုံ နာသက္ခိ။ ယဒါ ပန အညမညံ ဝိဝါဒမကံသု, အထ တေ နေသာဒပုတ္တော ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ အာဒါယ ဂတော။ ဝိဝါဒေ အဿာဒေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဝဋ္ဋကဇာတကံ ကထေသိ။ ဧဝံ ဣမာနိ ပဉ္စ ဇာတကာနိ ကထေတွာ အဝသာနေ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ ကထေသိ။

ရာဇာနော ပသန္နာ – ‘‘သစေ သတ္ထာ နာဂမိဿ, မယံ သဟတ္ထာ အညမညံယေဝ ဝဓိတွာ လောဟိတနဒိံ ပဝတ္တယိဿာမ, အမှာကံ ပုတ္တဘာတရော ဂေဟဒွါရေ န ပဿေယျာမ, သာသနပဋိသာသနမ္ပိ နော အာဟရဏကော န ဘဝိဿတိ။ သတ္ထာရံ နိဿာယ နော ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ။ သစေ ပန သတ္ထာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿ, ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ရဇ္ဇမဿ ဟတ္ထဂတံ အဘဝိဿ, အတိရေကသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ အဘဝိဿံသု, တတော ခတ္တိယပရိဝါရောဝ အဝိစရိဿ။ တံ ခေါ ပနေသ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ နိက္ခမိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော, ဣဒါနိပိ ခတ္တိယပရိဝါရောယေဝ ဝိစရတူ’’တိ ဥဘယနဂရဝါသိနော အဍ္ဎတိယာနိ အဍ္ဎတိယာနိ ကုမာရသတာနိ အဒံသု။ ဘဂဝါ တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ မဟာဝနံ အဂမာသိ။ တေသံ ဂရုဂါရဝဝသေန န အတ္တနော ရုစိယာ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ပုရာဏဒုတိယိကာယောပိ နေသံ ‘‘အယျပုတ္တာ ဥက္ကဏ္ဌန္တု, ဃရာဝါသော န သဏ္ဌာတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ သာသနံ ပေသေန္တိ။ တေ အတိရေကတရံ ဥက္ကဏ္ဌိံသု။

ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇန္တော တေသံ အနဘိရတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မာဒိသေန ဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝသန္တာ ဥက္ကဏ္ဌန္တိ, ဟန္ဒ နေသံ ကုဏာလဒဟဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တတ္ထ နေတွာ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေဿာမီ’’တိ ကုဏာလဒဟဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ။ တေ တံ ဒဋ္ဌုကာမာ အဟေသုံ။ ဒဋ္ဌုကာမတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ကုဏာလဒဟန္တိ? အာမ ဘဂဝါတိ။ ယဒိ ဧဝံ, ဧထ, ဂစ္ဆာမာတိ။ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဘဂဝါ ဂမနဋ္ဌာနံ မယံ ကထံ ဂမိဿာမာတိ? တုမှေ ဂန္တုကာမာ ဟောထ, အဟံ မမာနုဘာဝေန ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီတိ။ သာဓု, ဘန္တေတိ။ အထ ဘဂဝါ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ကုဏာလဒဟေ ပတိဋ္ဌာယ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ကုဏာလဒဟေ ယေသံ မစ္ဆာနံ နာမံ န ဇာနာထ, တေသံ နာမံ ပုစ္ဆထာ’’တိ။

တေ ပုစ္ဆိံသု, ဘဂဝါ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတံ ကထေသိ။ န ကေဝလံ မစ္ဆာနံယေဝ, တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ရုက္ခာနမ္ပိ ပဗ္ဗတပါဒေ ဒွိပဒစတုပ္ပဒသကုဏာနမ္ပိ နာမာနိ ပုစ္ဆာပေတွာ ကထေသိ။ အထ ဒွီဟိ သကုဏေဟိ မုခတုဏ္ဍကေန ဍံသိတွာ ဂဟိတဒဏ္ဍကေ နိသိန္နော ကုဏာလသကုဏရာဇာ ပုရတော ပစ္ဆတော ဥဘောသု ပဿေသု သကုဏသံဃပရိဝုတော အာဂစ္ဆတိ။ ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ – ‘‘ဧသ, ဘန္တေ, ဣမေသံ သကုဏာနံ ရာဇာ ဘဝိဿတိ, ပရိဝါရာ ဧတေ ဧတဿာ’’တိ မညာမာတိ။ ဧဝမေဝ, ဘိက္ခဝေ, အယမ္ပိ မမ ဝံသော မမ ပဝေဏီတိ။ ဣဒါနိ တာဝ မယံ, ဘန္တေ, ဧတေ သကုဏေ ပဿာမ။ ယံ ပန ဘဂဝါ ‘‘အယမ္ပိ မမ ဝံသော မမ ပဝေဏီ’’တိ အာဟ, တံ သောတုကာမမှာတိ။ သောတုကာမတ္ထ ဘိက္ခဝေတိ? အာမ, ဘဂဝါတိ။ တေန ဟိ သုဏာထာတိ တီဟိ ဂါထာသတေဟိ မဏ္ဍေတွာ ကုဏာလဇာတကံ ကထေန္တော အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု, မဂ္ဂေနေဝ စ နေသံ ဣဒ္ဓိပိ အာဂတာ။ ဘဂဝါ – ‘‘ဟောတု တာဝ ဧတ္တကံ ဧတေသံ ဘိက္ခူန’’န္တိ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ မဟာဝနမေဝ အဂမာသိ။ တေပိ ဘိက္ခူ ဂမနကာလေ ဒသဗလဿ အာနုဘာဝေန ဂန္တွာ အာဂမနကာလေ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ မဟာဝနေ ဩတရိံသု။

ဘဂဝါ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ – ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေ, နိသီဒထ, ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာနံ ဝေါ ကိလေသာနံ ပဟာနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီ’’တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ။ ဘိက္ခူ စိန္တေသုံ – ‘‘ဘဂဝါ အမှာကံ အနဘိရတဘာဝံ ဉတွာ ကုဏာလဒဟံ နေတွာ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ, တတ္ထ သောတာပတ္တိဖလပ္ပတ္တာနံ နော ဣဒါနိ ဣဓ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ, န ခေါ ပနမှေဟိ ‘သောတာပန္နာ မယ’န္တိ ဝီတိနာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဥတ္တမပုရိသသဒိသေဟိ နော ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသီဒနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဗ္ဘာရရုက္ခမူလေသု နိသီဒိံသု။

ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ပကတိယာပိ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ, လဒ္ဓုပါယဿ ပန ဘိက္ခုနော ကိလမနကာရဏံ နာမ နတ္ထိ။ ဂစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တာ စ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ – ‘‘အတ္တနာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေဿာမာ’တိ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿန္တိ။ ဧတေသု အာဂတေသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိဿန္တိ, မဟာသမယော ဘဝိဿတိ, ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ မယာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ တတော ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညပေတွာ နိသီဒိ။

သဗ္ဗပဌမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂတထေရော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တတော အပရော တတော အပရောတိ ပဉ္စသတာပိ ပဒုမိနိယံ ပဒုမာနိ ဝိယ ဝိကသိံသု။ သဗ္ဗပဌမံ အရဟတ္တပ္ပတ္တဘိက္ခု – ‘‘ဘဂဝတော အာရောစေဿာမီ’’တိ ပလ္လင်္ကံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နိသီဒနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဒသဗလာဘိမုခေါ အဟောသိ။ ဧဝံ အပရောပိ အပရောပီတိ ပဉ္စသတာပိ ဘတ္တသာလံ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိပါဋိယာဝ အာဂမံသု။ ပဌမံ အာဂတော ဝန္ဒိတွာ နိသီဒနံ ပညပေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေတုကာမော – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ အညော ကောစိ, နတ္ထီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ အာဂမနမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော အပရမ္ပိ အဒ္ဒသ အပရမ္ပိ အဒ္ဒသ။ ဣတိ သဗ္ဗေပိ တေ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ အယံ ဣမဿ ဟရာယမာနော န ကထေသိ, အယံ ဣမဿ ဟရာယမာနော န ကထေသီတိ။ ခီဏာသဝါနံ ကိရ ဒွေ အာကာရာ ဟောန္တိ – ‘‘အဟော ဝတ မယာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ သဒေဝကော လောကော ခိပ္ပမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ပဋိလဒ္ဓဘာဝံ ပန နိဓိလဒ္ဓပုရိသော ဝိယ န အညဿ အာရောစေတုကာမော ဟောတိ။

ဧဝံ ဩသီဒမတ္တေ ပန တသ္မိံ အရိယမဏ္ဍလေ ပါစီနယုဂန္ဓရပရိက္ခေပတော အဗ္ဘာ, မဟိကာ, ဓူမော, ရဇော, ရာဟူတိ ဣမေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒပဋိမဏ္ဍိတဿ လောကဿ ရာမဏေယျကဒဿနတ္ထံ ပါစီနဒိသာယ ဥက္ခိတ္တရဇတမယမဟာအာဒါသမဏ္ဍလံ ဝိယ, နေမိဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ ပရိဝတ္တိယမာနရဇတစက္ကသဿိရိကံ ပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ အနိလပထံ ပဋိပဇ္ဇိတ္ထ။ ဣတိ ဧဝရူပေ ခဏေ လယေ မုဟုတ္တေ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။

တတ္ထ ဘဂဝါပိ မဟာသမ္မတဿ ဝံသေ ဥပ္ပန္နော, တေပိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ မဟာသမ္မတဿ ကုလေ ဥပ္ပန္နာ။ ဘဂဝါပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတော, တေပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတာ။ ဘဂဝါပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတော, တေပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ။ ဘဂဝါပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ နိဿဇ္ဇေတွာ ပဗ္ဗဇိတော, တေပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟတ္ထဂတာနိ ရဇ္ဇာနိ နိဿဇ္ဇေတွာ ပဗ္ဗဇိတာ။ ဣတိ ဘဂဝါ ပရိသုဒ္ဓေ ဩကာသေ ပရိသုဒ္ဓေ ရတ္တိဘာဂေ သယံ ပရိသုဒ္ဓေါ ပရိသုဒ္ဓပရိဝါရော ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂပရိဝါရော ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသပရိဝါရော ဝီတမောဟော ဝီတမောဟပရိဝါရော နိတ္တဏှော နိတ္တဏှပရိဝါရော နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသပရိဝါရော သန္တော သန္တပရိဝါရော ဒန္တော ဒန္တပရိဝါရော မုတ္တော မုတ္တပရိဝါရော အတိဝိယ ဝိရောစတီတိ။ ဝဏ္ဏဘူမိ နာမေသာ, ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဣတိ ဣမေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟီ’’တိ။

ယေဘုယျေနာတိ ဗဟုတရာ သန္နိပတိတာ, မန္ဒာ န သန္နိပတိတာ အသညာ အရူပါဝစရဒေဝတာ သမာပန္နဒေဝတာ စ။ တတြာယံ သန္နိပါတက္ကမော မဟာဝနဿ ကိရ သာမန္တာ ဒေဝတာ စလိံသု – ‘‘အာယာမ, ဘော ဗုဒ္ဓဒဿနံ နာမ ဗဟူပကာရံ, ဓမ္မဿဝနံ ဗဟူပကာရံ, ဘိက္ခုသံဃဒဿနံ ဗဟူပကာရံ, အာယာမ အာယာမာ’’တိ မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တဉ္စ တံမုဟုတ္တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တခီဏာသဝေ စ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန တာသံ တာသံ သဒ္ဒံ သုတွာ သဒ္ဒန္တရအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတအဍ္ဎယောဇနယောဇနာဒိဝသေန တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတေ ဟိမဝန္တေ, တိက္ခတ္တုံ တေသဋ္ဌိယာ နဂရသဟဿေသု, နဝနဝုတိယာ ဒေါဏမုခသတသဟဿေသု, ဆန္နဝုတိယာ ပဋ္ဋနကောဋိသတသဟဿေသု, ဆပဏ္ဏာသာယ ရတနာကရေသူတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ, ပုဗ္ဗဝိဒေဟေ, အပရဂေါယာနေ, ဥတ္တရကုရုမှိ, ဒွီသု ပရိတ္တဒီပသဟဿေသူတိ သကလစက္ကဝါဠေ, တတော ဒုတိယတတိယစက္ကဝါဠေတိ ဧဝံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဉှိ ဣဓ ဒသလောကဓာတုယောတိ အဓိပ္ပေတာ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တီ’’တိ။

ဧဝံ သန္နိပတိတာဟိ ဒေဝတာဟိ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သူစိဃရေ နိရန္တရံ ပက္ခိတ္တသူစီဟိ ဝိယ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ။ တတြ ဗြဟ္မလောကဿ ဧဝံ ဥစ္စတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ လောဟပါသာဒေ ကိရ သတ္တကူဋာဂါရသမော ပါသာဏော ဗြဟ္မလောကေ ဌတွာ အဓော ခိတ္တော စတူဟိ မာသေဟိ ပထဝိံ ပါပုဏာတိ။ ဧဝံ မဟန္တေ ဩကာသေ ယထာ ဟေဋ္ဌာ ဌတွာ ခိတ္တာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝါ ဓူမော ဝါ ဥပရိ ဂန္တုံ, ဥပရိ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တသာသပါ ဟေဋ္ဌာ ဩတရိတုံ အန္တရံ န လဘန္တိ, ဧဝံ နိရန္တရံ ဒေဝတာ အဟေသုံ။ ယထာ ခေါ ပန စက္ကဝတ္တိရညော နိသိန္နဋ္ဌာနံ အသမ္ဗာဓံ ဟောတိ, အာဂတာဂတာ မဟေသက္ခာ ခတ္တိယာ ဩကာသံ လဘန္တိယေဝ, ပရတော ပရတော ပန အတိသမ္ဗာဓံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝတော နိသိန္နဋ္ဌာနံ အသမ္ဗာဓံ, အာဂတာဂတာ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ စ မဟာဗြဟ္မာနော စ ဩကာသံ လဘန္တိယေဝ။ အပိသုဒံ ဘဂဝတော အာသန္နာသန္နဋ္ဌာနေ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝါလဂ္ဂကောဋိနိတုဒနမတ္တေ ပဒေသေ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ သဗ္ဗပရတော တိံသမ္ပိ ဒေဝတာ သုခုမေ သုခုမေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ အဋ္ဌံသု။ သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဒေဝတာ အဋ္ဌံသု။

သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနန္တိ သုဒ္ဓါဝါသဝါသီနံ။ သုဒ္ဓါဝါသာ နာမ သုဒ္ဓါနံ အနာဂါမိခီဏာသဝါနံ အာဝါသာ ပဉ္စ ဗြဟ္မလောကာ။ ဧတဒဟောသီတိ ကသ္မာ အဟောသိ? တေ ကိရ ဗြဟ္မာနော သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌိတာ ဗြဟ္မဘဝနံ ဩလောကေန္တာ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဘတ္တဂေဟံ ဝိယ သုညတံ အဒ္ဒသံသု။ တတော ‘‘ကုဟိံ ဗြဟ္မာနော ဂတာ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တာ မဟာသမာဂမံ ဉတွာ – ‘‘အယံ သမာဂမော မဟာ, မယံ ဩဟီနာ, ဩဟီနကာနံ ဩကာသော ဒုလ္လဘော ဟောတိ, တသ္မာ ဂစ္ဆန္တာ အတုစ္ဆဟတ္ထာ ဟုတွာ ဧကေကံ ဂါထံ အဘိသင်္ခရိတွာ ဂစ္ဆာမ။ တာယ မဟာသမာဂမေ စ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေဿာမ, ဒသဗလဿ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿာမာ’’တိ။ ဣတိ တေသံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ ဧတဒဟောသိ။

၃၃၂။ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုန္တိ ပါဠိယံ ဘဂဝတော သန္တိကေ အဘိမုခဋ္ဌာနေယေဝ ဩတိဏ္ဏာ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တာ, န ခေါ ပနေတ္ထ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေ ပန ဗြဟ္မလောကေ ဌိတာယေဝ ဂါထာ အဘိသင်္ခရိတွာ ဧကော ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ, ဧကော ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ, ဧကော ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ, ဧကော ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ။ တတော ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ နီလကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ နီလရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ မဏိစမ္မံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ဗုဒ္ဓဝီထိ နာမ ကေနစိ ဩတ္ထရိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ပဟဋဗုဒ္ဓဝီထိယာဝ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧကမန္တံ ဌိတော အတ္တနာ အဘိသင်္ခတံ ဂါထံ အဘာသိ။

ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာပိ ပီတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပီတရသ္မိယော သုဝဏ္ဏပဘံ မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ သုဝဏ္ဏပဋံ ပါရုပေန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အဋ္ဌာသိ။ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာပိ လောဟိတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ လောဟိတရသ္မိယော မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ ရတ္တဝရကမ္ဗလေန ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အဋ္ဌာသိ။ ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာပိ ဩဒါတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဩဒါတရသ္မိယော မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ သုမနပဋံ ပါရုပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အဋ္ဌာသိ။

ပါဠိယံ ပန ‘‘ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသူ’’တိ ဧဝံ ဧကက္ခဏံ ဝိယ ပုရတော ပါတုဘာဝေါ စ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတဘာဝေါ စ ဝုတ္တော, သော ဣမိနာ အနုက္ကမေန အဟောသိ, ဧကတော ကတွာ ပန ဒဿိတော။ ဂါထာဘာသနံ ပန ပါဠိယံ ဝိသုံ ဝိသုံယေဝ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော။ ပဝနံ ဝုစ္စတိ ဝနသဏ္ဍော။ ဥဘယေနပိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ အဇ္ဇ မဟာသမူဟော မဟာသန္နိပါတောတိ အာဟ။ တတော ယေသံ သော သန္နိပါတော, တေ ဒဿေတုံ ဒေဝကာယာ သမာဂတာတိ အာဟ။ တတ္ထ ဒေဝကာယာတိ ဒေဝဃဋာ။ အာဂတမှ ဣမံ ဓမ္မသမယန္တိ ဧဝံ သမာဂတေ ဒေဝကာယေ ဒိသွာ မယမ္ပိ ဣမံ ဓမ္မသမူဟံ အာဂတာ။ ကိံ ကာရဏာ? ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃံ, ကေနစိ အပရာဇိတံ အဇ္ဇေဝ တယော မာရေ မဒ္ဒိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမံ ဣမံ အပရာဇိတသံဃံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတမှာတိ အတ္ထော။ သော ပန ဗြဟ္မာ ဣမံ ဂါထံ ဘာသိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံယေဝ အဋ္ဌာသိ။

အထ ဒုတိယော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ။ တတ္ထ တတြ ဘိက္ခဝေါတိ တသ္မိံ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ။ သမာဒဟံသူတိ သမာဓိနာ ယောဇေသုံ။ စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကံ အကံသူတိ အတ္တနော စိတ္တံ သဗ္ဗေ ဝင်္ကကုဋိလဇိမှဘာဝေ ဟရိတွာ ဥဇုကံ အကရိံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာတိ ယထာ သမပ္ပဝတ္တေသု သိန္ဓဝေသု ဩဓသ္တပတောဒေါ သာရထိ သဗ္ဗယောတ္တာနိ ဂဟေတွာ အစောဒေန္တော အဝါရေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာသမန္နာဂတာ ဂုတ္တဒွါရာ သဗ္ဗေပေတေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ, ဧတေ ဒဋ္ဌုံ ဣဓာဂတမှ ဘဂဝါတိ။ သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။

အထ တတိယော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဆေတွာ ခီလန္တိ ရာဂဒေါသမောဟခီလံ ဆိန္ဒိတွာ။ ပလိဃန္တိ ရာဂဒေါသမောဟပလိဃမေဝ။ ဣန္ဒခီလန္တိပိ ရာဂဒေါသမောဟဣန္ဒခီလမေဝ။ ဦဟစ္စ မနေဇာတိ ဧတေ တဏှာဧဇာယ အဘာဝေန အနေဇာ ဘိက္ခူ ဣန္ဒခီလံ ဦဟစ္စ သမူဟနိတွာ။ တေ စရန္တီတိ စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတစာရိကံ စရန္တိ။ သုဒ္ဓါတိ နိရုပက္ကိလေသာ။ ဝိမလာတိ နိမ္မလာ။ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ စက္ခုမတာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တေန။ သုဒန္တာတိ စက္ခုတောပိ ဒန္တာ, သောတတောပိ ဃာနတောပိ ဇိဝှါတောပိ ကာယတောပိ မနတောပိ ဒန္တာ။ သုသုနာဂါတိ တရုဏနာဂါ။ တေ ဧဝရူပေန အနုတ္တရေန ယောဂါစရိယေန ဒမိတေ တရုဏနာဂေ ဒဿနာယ အာဂတမှ ဘဂဝါတိ။ သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။

အထ စတုတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဂတာသေတိ နိဗ္ဗေမတိကသရဏဂမနေန ဂတာ။ သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။

ဒေဝတာသန္နိပါတဝဏ္ဏနာ

၃၃၃။ အထ ဘဂဝါ ဩလောကေန္တော ပထဝီတလတော ယာဝ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိပရိစ္ဆေဒါ ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ ဒေဝတာသန္နိပါတံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မဟာ အယံ ဒေဝတာသမာဂမော, ဘိက္ခူ ပန ဧဝံ မဟာ ဒေဝတာယ သမာဂမောတိ န ဇာနန္တိ, ဟန္ဒ, နေသံ အာစိက္ခာမီ’’တိ, ဧဝံ စိန္တေတွာ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ဧတပရမာတိ ဧတံ ပရမံ ပမာဏံ ဧတေသန္တိ ဧတပရမာ။ ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓါနံ ပန အဘာဝါ ‘‘ယေပိ တေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟီ’’တိ တတိယော ဝါရော န ဝုတ္တော။ အာစိက္ခိဿာမိ, ဘိက္ခဝေတိ ကသ္မာ အာဟ? ဒေဝတာနံ စိတ္တကလ္လတာဇနနတ္ထံ။ ဒေဝတာ ကိရ စိန္တေသုံ – ‘‘ဘဂဝါ ဧဝံ မဟန္တေ သမာဂမေ မဟေသက္ခာနံယေဝ ဒေဝတာနံ နာမဂေါတ္တာနိ ကထေဿတိ, အပ္ပေသက္ခာနံ ကိံ ကထေဿတီ’’တိ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘ဣမာ ဒေဝတာ ကိံ စိန္တေန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယမံသံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ သဘဏ္ဍံ စောရံ ဂဏှန္တော ဝိယ စ တံ တာသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ – ‘‘ဒသသဟဿစက္ကဝါဠတော အာဂတာဂတာနံ အပ္ပေသက္ခမဟေသက္ခာနံ သဗ္ဗာသမ္ပိ ဒေဝတာနံ နာမဂေါတ္တံ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။

ဗုဒ္ဓါ နာမ မဟန္တာ ဧတေ သတ္တဝိသေသာ, ယံ သဒေဝကဿ လောကဿ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, န ကိဉ္စိ ကတ္ထစိ နီလာဒိဝသေန ဝိဘတ္တရူပါရမ္မဏေသု ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဘေရီသဒ္ဒါဒိဝသေန ဝိဘတ္တသဒ္ဒါရမ္မဏာဒီသု ဝိသုံ ဝိသုံ သဒ္ဒါဒိအာရမ္မဏံ ဝါ အတ္ထိ, ယံ ဧတေသံ ဉာဏမုခေ အာပါထံ နာဂစ္ဆတိ။ ယထာဟ –

‘‘ယံ ဘိက္ခဝေ သဒေဝကဿ လောကဿ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ, တမဟံ ဇာနာမိ, တမဟံ ပဿာမိ, တမဟံ အဗ္ဘညာသိ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄)။

ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏော ဘဂဝါ သဗ္ဗာပိ တာ ဒေဝတာ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ။ ‘‘ကမ္မာဝရဏေန ဝါ သမန္နာဂတာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ နာမ။ တေ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တေပိ ဗုဒ္ဓါ န ဩလောကေန္တိ။ ဝိပရီတာ ပန ဘဗ္ဗာ နာမ, တေ ဒူရေ ဝသန္တေပိ ဂန္တွာ သင်္ဂဏှန္တိ။ တသ္မာ တသ္မိမ္ပိ ဒေဝတာသန္နိပါတေ ယေ အဘဗ္ဗာ, တေ ပဟာယ ဘဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟေသိ။ ပရိဂ္ဂဟေတွာ – ‘‘ဧတ္တကာ ဧတ္ထ ရာဂစရိတာ, ဧတ္တကာ ဒေါသစရိတာ, ဧတ္တကာ မောဟစရိတာ’’တိ စရိတဝသေန ဆ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ။ အထ နေသံ သပ္ပါယံ ဓမ္မဒေသနံ ဥပဓာရယန္တော – ‘‘ရာဂစရိတာနံ ဒေဝတာနံ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ္တံ ကထေဿာမိ, ဒေါသစရိတာနံ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တံ, မောဟစရိတာနံ မဟာဗျူဟသုတ္တံ, ဝိတက္ကစရိတာနံ စူဠဗျူဟသုတ္တံ, သဒ္ဓါစရိတာနံ တုဝဋ္ဋကပဋိပဒံ, ဗုဒ္ဓိစရိတာနံ ပုရာဘေဒသုတ္တံ ကထေဿာမီ’’တိ ဒေသနံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပုန တံ ပရိသံ မနသာကာသိ – ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယေန နု ခေါ ဇာနေယျ, ပရဇ္ဈာသယေန အတ္ထုပ္ပတ္တိကေန ပုစ္ဆာဝသေနာ’’တိ။ တတော ‘‘ပုစ္ဆာဝသေန ဇာနေယျာ’’တိ ဉတွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ ဒေဝတာနံ အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ စရိတဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ သမတ္ထော’’တိ ‘‘တေသု ပဉ္စသတေသု ဘိက္ခူသု ဧကောပိ န သက္ကောတီ’’တိ အဒ္ဒသ။ တတော အသီတိမဟာသာဝကေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ စ သမန္နာဟရိတွာ ‘‘တေပိ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘သစေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ, သက္ကုဏေယျ နု ခေါ’’တိ ‘‘သောပိ န သက္ကုဏေယျာ’’တိ ဉတွာ ‘‘သက္ကသုယာမာဒီသု ကောစိ သက္ကုဏေယျာ’’တိ သမန္နာဟရိ။ သစေ ဟိ တေသု ကောစိ သက္ကုဏေယျ, တံ ပုစ္ဆာပေတွာ အတ္တနာ ဝိဿဇ္ဇေယျ, န ပန တေသုပိ ကောစိ သက္ကောတိ။

အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မာဒိသော ဗုဒ္ဓေါယေဝ သက္ကုဏေယျ, အတ္ထိ ပန ကတ္ထစိ အညော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ အနန္တာသု လောကဓာတူသု အနန္တဉာဏံ ပတ္ထရိတွာ ဩလောကေန္တော အညံ ဗုဒ္ဓံ န အဒ္ဒသ။ အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဣဒါနိ အတ္တနာ သမံ န ပဿေယျ, သော ဇာတဒိဝသေပိ ဗြဟ္မဇာလဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန အတ္တနာ သမံ အပဿန္တော – ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သီဟနာဒံ နဒိ။ ဧဝံ အညံ အတ္တနာ သမံ အပဿိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အဟံ ပုစ္ဆိတွာ အဟမေဝ ဝိဿဇ္ဇေယျံ, ဧဝမ္ပေတာ ဒေဝတာ န သက္ခိဿန္တိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ။ အညသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓေယေဝ ပုစ္ဆန္တေ မယိ စ ဝိဿဇ္ဇန္တေ အစ္ဆေရကံ ဘဝိဿတိ, သက္ခိဿန္တိ စ ဒေဝတာ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ, တသ္မာ နိမ္မိတဗုဒ္ဓံ မာပေဿာမီ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ – ‘‘ပတ္တစီဝရဂဟဏံ အာလောကိတဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတပသာရိတဉ္စ မမ သဒိသံယေဝ ဟောတူ’’တိ ကာမာဝစရစိတ္တေဟိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပါစီနယုဂန္ဓရပရိက္ခေပတော ဥလ္လင်္ဃမာနံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခမန္တံ ဝိယ ရူပါဝစရစိတ္တေန အဓိဋ္ဌာသိ။

ဒေဝသံဃော တံ ဒိသွာ – ‘‘အညောပိ နု ခေါ, ဘော, စန္ဒော ဥဂ္ဂတော’’တိ အာဟ။ အထ စန္ဒံ ဩဟာယ အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န စန္ဒော, သူရိယော ဥဂ္ဂတော’’တိ, ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န သူရိယော, ဒေဝဝိမာနံ ဧက’’န္တိ, ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န ဒေဝဝိမာနံ, ဒေဝပုတ္တော ဧကော’’တိ, ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န ဒေဝပုတ္တော, မဟာဗြဟ္မာ ဧကော’’တိ, ပုန အာသန္နတရေ ဇာတေ ‘‘န မဟာဗြဟ္မာ, အပရောပိ ဘော ဗုဒ္ဓေါ အာဂတော’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနဒေဝတာ စိန္တယိံသု – ‘‘ဧကဗုဒ္ဓဿ တာဝ အယံ ဒေဝတာသန္နိပါတော, ဒွိန္နံ ကီဝ မဟန္တော ဘဝိဿတီ’’တိ။ အရိယဒေဝတာ စိန္တယိံသု – ‘‘ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ နာမ နတ္ထိ, အဒ္ဓါ ဘဂဝတာ အတ္တနာ သဒိသော အညော ဧကော ဗုဒ္ဓေါ နိမ္မိတော’’တိ။

အထ တဿ ဒေဝသံဃဿ ပဿန္တဿေဝ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ ဒသဗလံ အဝန္ဒိတွာဝ သမ္မုခဋ္ဌာနေ သမသမံ ကတွာ မာပိတေ အာသနေ နိသီဒိ။ ဘဂဝတောပိ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, နိမ္မိတဿာပိ ဒွတ္တိံသာဝ, ဘဂဝတောပိ သရီရာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော နိက္ခမန္တိ, နိမ္မိတဿာပိ, ဘဂဝတော သရီရရသ္မိယော နိမ္မိတဿ သရီရေ ပဋိဟညန္တိ, နိမ္မိတဿ သရီရရသ္မိယော ဘဂဝတော ကာယေ ပဋိဟညန္တိ။ တာ ဒွိန္နမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ သရီရတော ဥဂ္ဂမ္မ အကနိဋ္ဌဘဝနံ အာဟစ္စ တတော ပဋိနိဝတ္တိတွာ ဒေဝတာနံ မတ္ထကပရိယန္တေ ဩတရိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ သုဝဏ္ဏမယဝင်္ကဂေါပါနသီဝိနဒ္ဓမိဝ စေတိယဃရံ ဝိရောစိတ္ထ။ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ ရာသိဘူတာ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ ရသ္မိဂဗ္ဘန္တရံ ပဝိသိတွာ အဋ္ဌံသု။ နိမ္မိတဗုဒ္ဓေါ နိသီဒန္တောယေဝ ဒသဗလဿ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ကိလေသပ္ပဟာနံ အဘိတ္ထဝန္တော –

‘‘ပုစ္ဆာမိ မုနိံ ပဟူတပညံ,

တိဏ္ဏံ ပါရင်္ဂတံ ပရိနိဗ္ဗုတံ ဌိတတ္တံ၊

နိက္ခမ္မ ဃရာ ပနုဇ္ဇ ကာမေ,

ကထံ ဘိက္ခု သမ္မာ သော လောကေ ပရိဗ္ဗဇေယျာ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၃၆၁) –

ဂါထံ အဘာသိ။ သတ္ထာ ဒေဝတာနံ တာဝ စိတ္တကလ္လတာဇနနတ္ထံ အာဂတာဂတာနံ နာမဂေါတ္တာနိ ကထေဿာမီတိ စိန္တေတွာ အာစိက္ခိဿာမိ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။

၃၃၄။ တတ္ထ သိလောကမနုကဿာမီတိ အက္ခရပဒနိယမိတံ ဝစနသံဃာတံ ပဝတ္တယိဿာမိ။ ယတ္ထ ဘုမ္မာ တဒဿိတာတိ ယေသု ယေသု ဌာနေသု ဘုမ္မာ ဒေဝတာ တံ တံ နိဿိတာ။ ယေ သိတာ ဂိရိဂဗ္ဘရန္တိအာဒီဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, ယေ ဘိက္ခူ ဂိရိကုစ္ဆိံ နိဿိတာတိ အတ္ထော။ ပဟိတတ္တာတိ ပေသိတစိတ္တာ။ သမာဟိတာတိ အဝိက္ခိတ္တာ။

ပုထူတိ ဗဟုဇနာ။ သီဟာဝ သလ္လီနာတိ သီဟာ ဝိယ နိလီနာ ဧကတ္တံ ဥပဂတာ။ လောမဟံသာဘိသမ္ဘုနောတိ လောမဟံသံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတာ, နိဗ္ဘယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဩဒါတမနသာ သုဒ္ဓါတိ ဩဒါတစိတ္တာ ဟုတွာ သုဒ္ဓါ။ ဝိပ္ပသန္နာမနာဝိလာတိ ဝိပ္ပသန္နအနာဝိလာ။

ဘိယျောပဉ္စသတေ ဉတွာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ အတိရေကပဉ္စသတေ ဘိက္ခူ ဇာနိတွာ။ ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေတိ ကပိလဝတ္ထုသမီပမှိ ဇာတေ ဝနသဏ္ဍေ။ တတော အာမန္တယီ သတ္ထာတိ တဒါ အာမန္တယိ။ သာဝကေ သာသနေ ရတေတိ အတ္တနော ဓမ္မဒေသနာယ သဝနန္တေ ဇာတတ္တာ သာဝကေ သိက္ခတ္တယသာသနေ ရတတ္တာ သာသနေ ရတေ။ ဣဒံ သဗ္ဗံ – ‘‘သိလောကမနုကဿာမီ’’တိ ဝစနတော အညေန ဝုတ္တံ ဝိယ ကတွာ ဝဒတိ။

ဒေဝကာယာ အဘိက္ကန္တာ, တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါတိ တေ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝိဇာနာထာတိ နေသံ ဘိက္ခူနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဘိနီဟာရတ္ထာယ ကထေသိ။ တေ စ အာတပ္ပမကရုံ, သုတွာ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ တေ စ ဘိက္ခူ တံ ဗုဒ္ဓသာသနံ သုတွာ တာဝဒေဝ တဒတ္ထာယ ဝီရိယံ ကရိံသု။

ဧဝံ ကတမတ္တာတပ္ပါနံယေဝ တေသံ ပါတုရဟု ဉာဏံ။ ကီဒိသံ? အမနုဿာနံ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ န တံ တေဟိ တသ္မိံ ခဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဥပ္ပါဒိတံ။ အရိယမဂ္ဂေနေဝ ဟိ တံ နိပ္ဖန္နံ။ အမနုဿဒဿနတ္ထံ ပနဿ အဘိနီဟာရမတ္တမေဝ ကတံ။ သတ္ထာပိ – ‘‘အတ္ထိ တုမှာကံ ဉာဏံ, တံ နီဟရိတွာ တေန ဟိ တေ ဝိဇာနာထာ’’တိ ဣဒမေဝ သန္ဓာယ ‘‘တေ ဝိဇာနာထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ အာဟ။

အပ္ပေကေ သတမဒ္ဒက္ခုန္တိ တေသု ဘိက္ခူသု ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ အမနုဿာနံ သတံ အဒ္ဒသံသု။ သဟဿံ အထ သတ္တရိန္တိ ဧကေ သဟဿံ။ ဧကေ သတ္တတိ သဟဿာနိ။

သတံ ဧကေ သဟဿာနန္တိ ဧကေ သတသဟဿံ အဒ္ဒသံသု။ အပ္ပေကေနန္တမဒ္ဒက္ခုန္တိ ဝိပုလံ အဒ္ဒသံသု, သတဝသေန သဟဿဝသေန စ အပရိစ္ဆိန္နေပိ အဒ္ဒသံသူတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဒိသာ သဗ္ဗာ ဖုဋာ အဟုံ, ဘရိတာ သမ္ပုဏ္ဏာဝ အဟေသုံ။

တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယာတိ ယံ တေသု ဧကေနေကေန ဒိဋ္ဌံ, တဉ္စ သဗ္ဗံ ဇာနိတွာ။ ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာတိ ဟတ္ထတလေ လေခံ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဝဝတ္ထပေတွာ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ သတ္ထာ။ တတော အာမန္တယီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဂါထမေဝ နာမဂေါတ္တကိတ္တနတ္ထာယ အာဟ။ တုမှေ ဧတေ ဝိဇာနာထ, ပဿထ, ဩလောကေထ, ယေ ဝေါဟံ ကိတ္တယိဿာမီတိ အယမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော။ ဂိရာဟီတိ ဝစနေဟိ။ အနုပုဗ္ဗသောတိ အနုပဋိပါဋိယာ။

၃၃၅။ သတ္တသဟဿာ တေ ယက္ခာ, ဘုမ္မာ ကာပိလဝတ္ထဝါတိ သတ္တသဟဿာ တာဝေတ္ထ ကပိလဝတ္ထုံ နိဿာယ နိဗ္ဗတ္တာ ဘုမ္မာ ယက္ခာယေဝါတိ ဝဒတိ။ ဣဒ္ဓိမန္တောတိ ဒိဗ္ဗဣဒ္ဓိယုတ္တာ။ ဇုတိမန္တောတိ အာနုဘာဝသမ္ပန္နာ။ ဝဏ္ဏဝန္တောတိ သရီရဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ။ ယသဿိနောတိ ပရိဝါရသမ္ပန္နာ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုန္တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ အာဂတာ။ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနန္တိ ဣမံ မဟာဝနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ဘိက္ခူနံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတာ။ အထ ဝါ သမိတိန္တိ သမူဟံ, ဘိက္ခုသမူဟံ ဒဿနာယ အာဂတာတိပိ အတ္ထော။

ဆသဟဿာ ဟေမဝတာ, ယက္ခာ နာနတ္တဝဏ္ဏိနောတိ ဆသဟဿာ ဟေမဝတပဗ္ဗတေ နိဗ္ဗတ္တယက္ခာ, တေ စ သဗ္ဗေပိ နီလာဒိဝဏ္ဏဝသေန နာနတ္တဝဏ္ဏာ။

သာတာဂိရာ တိသဟဿာတိ သာတာဂိရိပဗ္ဗတေ နိဗ္ဗတ္တယက္ခာ တိသဟဿာ။

ဣစ္စေတေ သောဠသသဟဿာတိ ဧတေ သဗ္ဗေပိ သောဠသသဟဿာ ဟောန္တိ။

ဝေဿာမိတ္တာ ပဉ္စသတာတိ ဝေဿာမိတ္တပဗ္ဗတေ နိဗ္ဗတ္တာ ပဉ္စသတာ။

ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကောတိ ရာဇဂဟနဂရေ နိဗ္ဗတ္တော ကုမ္ဘီရော နာမ ယက္ခော။ ဝေပုလ္လဿ နိဝေသနန္တိ တဿ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတော နိဝေသနံ နိဝါသနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော။ ဘိယျော နံ သတသဟဿံ, ယက္ခာနံ ပယိရုပါသတီတိ တံ အတိရေကံ ယက္ခာနံ သတသဟဿံ ပယိရုပါသတိ။ ကုမ္ဘီရော ရာဇဂဟိကော, သောပါဂါ သမိတိံ ဝနန္တိ သောပိ ကုမ္ဘီရော သပရိဝါရော ဣမံ ဝနံ ဘိက္ခုသမိတိံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတော။

၃၃၆။ ပုရိမဉ္စ ဒိသံ ရာဇာ, ဓတရဋ္ဌော ပသာသတီတိ ပါစီနဒိသံ အနုသာသတိ။ ဂန္ဓဗ္ဗာနံ အဓိပတီတိ စတူသုပိ ဒိသာသု ဂန္ဓဗ္ဗာနံ ဇေဋ္ဌကော။ သဗ္ဗေ တေ တဿ ဝသေ ဝတ္တန္တိ။ မဟာရာဇာ ယသဿိသောတိ မဟာပရိဝါရော ဧသော မဟာရာဇာ။

ပုတ္တာပိ တဿ ဗဟဝေါ, ဣန္ဒနာမာ မဟဗ္ဗလာတိ တဿ ဓတရဋ္ဌဿ ဗဟဝေါ မဟဗ္ဗလာ ပုတ္တာ, တေ သဗ္ဗေ သက္ကဿ ဒေဝရညော နာမဓာရကာ။

ဝိရူဠှော တံ ပသာသတီတိ တံ ဒိသံ ဝိရူဠှော အနုသာသတိ။

ပုတ္တာပိ တဿာတိ တဿာပိ တာဒိသာယေဝ ပုတ္တာ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘မဟဗ္ဗလာ’’တိ လိခန္တိ။ အဋ္ဌကထာယံ သဗ္ဗဝါရေသု ‘‘မဟာဗလာ’’တိ ပါဌော။

‘‘ပုရိမံ ဒိသံ ဓတရဋ္ဌော, ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော၊

ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော, ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။

စတ္တာရော တေ မဟာရာဇာ, သမန္တာ စတုရော ဒိသာ၊

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အဋ္ဌံသု, ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ’’တိ။

ဣမာ ပန ဂါထာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဝုတ္တာ။

အယဉ္စေတ္ထ အတ္ထော – ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဓတရဋ္ဌာ နာမ မဟာရာဇာနော အတ္ထိ။ တေ သဗ္ဗေပိ ကောဋိသတသဟဿကောဋိသတသဟဿဂန္ဓဗ္ဗပရိဝါရာ အာဂန္တွာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကပိလဝတ္ထုမဟာဝနတော ပဋ္ဌာယ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေတွာ ဌိတာ။ ဧဝံ ဒက္ခိဏဒိသာဒီသု ဝိရူဠှကာဒယော။ တေနေဝါဟ – ‘‘သမန္တာ စတုရော ဒိသာ, ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အဋ္ဌံသူ’’တိ။ ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သမန္တာ စက္ကဝါဠေဟိ အာဂန္တွာ စတုရော ဒိသာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေသု အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ ဝိယ သုဋ္ဌု ဇလမာနာ ဌိတာ’’တိ။ တေ ပန ယသ္မာ ကပိလဝတ္ထုဝနမေဝ သန္ဓာယ အာဂတာ, တသ္မာ စက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ စက္ကဝါဠေန သမသမာ ဌိတာပိ – ‘‘ဝနေ ကာပိလဝတ္ထဝေ’’တိ ဝုတ္တာ။

၃၃၇။ တေသံ မာယာဝိနော ဒါသာ, အာဂုံ ဝဉ္စနိကာ သဌာတိ တေသံ မဟာရာဇာနံ ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ မာယာယ ယုတ္တာ ကုဋိလာစာရာ ဒါသာ အတ္ထိ, ယေ သမ္မုခပရမ္မုခဝဉ္စနာဟိ လောကံ ဝဉ္စနတော ‘‘ဝဉ္စနိကာ’’တိ စ, ကေရာဋိယသာဌေယျေန သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘သဌာ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ, တေပိ အာဂတာတိ အတ္ထော။ မာယာ ကုဋေဏ္ဍု ဝိဋေဏ္ဍု, ဝိဋုစ္စ ဝိဋုဋော သဟာတိ တေ ဒါသာ သဗ္ဗေပိ မာယာကာရကာဝ။ နာမေန ပနေတ္ထ ဧကော ကုဋေဏ္ဍု နာမ, ဧကော ဝိဋေဏ္ဍု နာမ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘ဝေဋေဏ္ဍူ’’တိ လိခန္တိ။ ဧကော ဝိဋုစ္စ နာမ, ဧကော ဝိဋုဋော နာမ။ သဟာတိ သောပိ ဝိဋုဋော တေဟိ သဟေဝ အာဂတော။

စန္ဒနော ကာမသေဋ္ဌော စ, ကိန္နိဃဏ္ဍု နိဃဏ္ဍု စာတိ အပရော ကိန္နိဃဏ္ဍု နာမ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘ကိန္နုဃဏ္ဍူ’’တိ လိခန္တိ။ နိဃဏ္ဍု စာတိ အညော နိဃဏ္ဍု နာမ, ဧတ္တကာ ဒါသာ။ ဣတော ပရေ ပန –

‘‘ပနာဒေါ ဩပမညော စ, ဒေဝသုတော စ မာတလိ၊

စိတ္တသေနော စ ဂန္ဓဗ္ဗော, နဠော ရာဇာ ဇနေသဘော၊

အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝ, တိမ္ဗရူ သူရိယဝစ္ဆသာ’’တိ။ –

ဣမေ ဒေဝရာဇာနော။ တတ္ထ ဒေဝသုတောတိ ဒေဝသာရထိ။ စိတ္တသေနောတိ စိတ္တော စ သေနော စ စိတ္တသေနော စ။ ဂန္ဓဗ္ဗောတိ အယံ စိတ္တသေနော ဂန္ဓဗ္ဗကာယိကော ဒေဝပုတ္တော, န ကေဝလံ စေသ, သဗ္ဗေ ပေတေ ပနာဒါဒယော ဂန္ဓဗ္ဗာ ဧဝ။ နဠောရာဇာတိ နဠကာရဒေဝပုတ္တော နာမေကော။ ဇနေသဘောတိ ဇနဝသဘော ဒေဝပုတ္တော။ အာဂုံ ပဉ္စသိခေါ စေဝါတိ ပဉ္စသိခေါ စေဝ ဒေဝပုတ္တော အာဂတော။ တိမ္ဗရူတိ တိမ္ဗရူ နာမ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝရာဇာ။ သူရိယဝစ္ဆသာတိ တဿေဝ ဓီတာ။

ဧတေ စညေ စ ရာဇာနော, ဂန္ဓဗ္ဗာ သဟ ရာဇုဘီတိ ဧတေ စ နာမဝသေန ဝုတ္တဂန္ဓဗ္ဗရာဇာနော အညေ စ ဧတေဟိ ရာဇူဟိ သဒ္ဓိံ ဗဟူ ဂန္ဓဗ္ဗာ။ မောဒမာနာ အဘိက္ကာမုံ, ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနန္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌစိတ္တာ ဘိက္ခုသံဃသမိတိံ ဣမံ ဝနံ အာဂတာတိ အတ္ထော။

၃၃၈။ အထာဂုံ နာဂသာ နာဂါ, ဝေသာလာ သဟတစ္ဆကာတိ နာဂသဒဟဝါသိကာ စ ဝေသာလီဝါသိကာ စ နာဂါ သဟ တစ္ဆကနာဂပရိသာယ အာဂတာတိ အတ္ထော။ ကမ္ဗလဿတရာတိ ကမ္ဗလော စ အဿတရော စ။ ဧတေ ကိရ သိနေရုပါဒေ ဝသန္တိ, သုပဏ္ဏေဟိပိ အနုဒ္ဓရဏီယာ မဟေသက္ခနာဂါ ပါယာဂါ သဟ ဉာတိဘီတိ ပယာဂတိတ္ထဝါသိနော စ သဟ ဉာတိသံဃေန အာဂတာ။

ယာမုနာ ဓတရဋ္ဌာ စာတိ ယမုနဝါသိနော စ ဓတရဋ္ဌကုလေ ဥပ္ပန္နာ နာဂါ စ။ ဧရာဝဏော မဟာနာဂေါတိ ဧရာဝဏော စ ဒေဝပုတ္တော, ဇာတိယာ နာဂေါ န ဟောတိ။ နာဂဝေါဟာရေန ပနေသ ဝေါဟရိယတိ။ သောပါဂါတိ သောပိ အာဂတော။

ယေ နာဂရာဇေ သဟသာ ဟရန္တီတိ ယေ ဣမေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ နာဂေ လောဘာဘိဘူတာ သာဟသံ ကတွာ ဟရန္တိ ဂဏှန္တိ။ ဒိဗ္ဗာ ဒိဇာ ပက္ခီ ဝိသုဒ္ဓစက္ခူတိ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝတော ဒိဗ္ဗာ မာတုကုစ္ဆိတော စ အဏ္ဍကောသတော စာတိ ဒွေ ဝါရေ ဇာတာတိ ဒိဇာ ပက္ခယုတ္တတာယ ပက္ခီ ယောဇနသတန္တရေပိ ယောဇနသဟဿန္တရေပိ နာဂေ ဒဿနသမတ္ထစက္ခုတာယ ဝိသုဒ္ဓစက္ခူ။ ဝေဟာယသာ တေ ဝနမဇ္ဈပ္ပတ္တာတိ တေ အာကာသေနေဝ ဣမံ မဟာဝနံ သမ္ပတ္တာ။ စိတြာ သုပဏ္ဏာ ဣတိ တေသ နာမန္တိ တေသံ ‘‘စိတြသုပဏ္ဏာ’’တိ နာမံ။

အဘယံ တဒါ နာဂရာဇာနမာသိ, သုပဏ္ဏတော ခေမမကာသိ ဗုဒ္ဓေါတိ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ တေ အညမညံ သဏှာဟိ ဝါစာဟိ ဥပဝှယန္တာ မိတ္တာ ဝိယ ဗန္ဓဝါ ဝိယ စ သမုလ္လပန္တာ သမ္မောဒမာနာ အာလိင်္ဂန္တာ ဟတ္ထေ ဂဏှန္တာ အံသကူဋေ ဟတ္ထံ ဌပေန္တာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌစိတ္တာ။ နာဂါ သုပဏ္ဏာ သရဏမကံသု ဗုဒ္ဓန္တိ ဗုဒ္ဓံယေဝ သရဏံ ဂတာ။

၃၃၉။ ဇိတာ ဝဇိရဟတ္ထေနာတိ ဣန္ဒေန ဒေဝရညာ ဇိတာ။ သမုဒ္ဒံ အသုရာသိတာတိ မဟာသမုဒ္ဒဝါသိနော သုဇာတာယ အသုရကညာယ ကာရဏာ သဗ္ဗေပိ ဘာတရော ဝါသဝဿေတေ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။

တေသု ကာလကဉ္စာ မဟာဘိသ္မာတိ ကာလကဉ္စာ စ မဟန္တေ ဘိံသနေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ အာဂမိံသု။ အသုရာ ဒါနဝေဃသာတိ ဒါနဝေဃသာ နာမ အညေ ဓနုဂ္ဂဟအသုရာ။ ဝေပစိတ္တိ သုစိတ္တိ စ, ပဟာရာဒေါ နမုစီ သဟာတိ ဝေပစိတ္တိအသုရော, သုစိတ္တိအသုရော စာတိ ဧတေ စ အသုရာ နမုစိ စ မာရော ဒေဝပုတ္တော ဧတေဟိ သဟေဝ အာဂတော။ ဣမေ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒဝါသိနော, အယံ ပရနိမ္မိတဒေဝလောကဝါသီ, ကသ္မာ ဧတေဟိ သဟာဂတောတိ? အစ္ဆန္ဒိကတ္တာ။ တေပိ ဟိ အစ္ဆန္ဒိကာ အဘဗ္ဗာ, အယမ္ပိ တာဒိသောယေဝ။ တသ္မာ ဓာတုသော သံသန္ဒမာနော အာဂတော။

သတဉ္စ ဗလိပုတ္တာနန္တိ ဗလိနော မဟာအသုရဿ ပုတ္တာနံ သတံ။ သဗ္ဗေ ဝေရောစနာမကာတိ သဗ္ဗေ အတ္တနော မာတုလဿ ရာဟုဿေဝ နာမဓရာ။ သန္နယှိတွာ ဗလိသေနန္တိ အတ္တနော ဗလိသေနံ သန္နယှိတွာ သဗ္ဗေ ကတသန္နာဟာဝ ဟုတွာ။ ရာဟုဘဒ္ဒမုပါဂမုန္တိ ရာဟုအသုရိန္ဒံ ဥပသင်္ကမိံသု။ သမယော ဒါနိ ဘဒ္ဒန္တေတိ ဘဒ္ဒံ တဝ ဟောတု, သမယော တေ ဘိက္ခူနံ သမိတိံ ဝနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဒဿနာယာတိ အတ္ထော။

၃၄၀။ အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ, တေဇော ဝါယော တဒါဂမုန္တိ အာပေါကသိဏာဒီသု ပရိကမ္မံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တာ အာပေါတိအာဒိနာမကာ ဒေဝါ အာဂမုံ။ ဝရုဏာ ဝါရဏာ ဒေဝါ, သောမော စ ယသသာ သဟာတိ ဝရုဏဒေဝတာ, ဝါရဏဒေဝတာ, သောမဒေဝတာတိ ဧဝံ နာမကာ စ ဒေဝါ ယသသာ နာမ ဒေဝေန သဟာဂတာတိ အတ္ထော။ မေတ္တာကရုဏာကာယိကာတိ မေတ္တာဈာနေ စ ကရုဏာဈာနေ စ ပရိကမ္မံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တဒေဝါ။ အာဂုံ ဒေဝါ ယသဿိနောတိ ဧတေပိ မဟာယသာ ဒေဝါ အာဂတာ။

ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာ, သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနောတိ တေ ဒသဓာ ဌိတာ ဒသ ဒေဝကာယာ သဗ္ဗေ နီလာဒိဝသေန နာနတ္တဝဏ္ဏာ အာဂတာတိ အတ္ထော။

ဝေဏ္ဍူ စ ဒေဝါတိ ဝေဏ္ဍုဒေဝတာ စ။ သဟလိ စာတိ သဟလိဒေဝတာ စ။ အသမာ စ ဒုဝေ ယမာတိ အသမဒေဝတာ စ ဒွေ စ ယမကာ ဒေဝါ။ စန္ဒဿုပနိသာ ဒေဝါ, စန္ဒမာဂုံ ပုရက္ခတွာတိ စန္ဒနိဿိတကာ ဒေဝါ စန္ဒံ ပုရတော ကတွာ အာဂတာ။ တထာ သူရိယနိဿိတကာ ဒေဝါ သူရိယံ ပုရက္ခတွာ။ နက္ခတ္တာနိ ပုရက္ခတွာတိ နက္ခတ္တနိဿိတာပိ ဒေဝါ နက္ခတ္တာနိ ပုရတော ကတွာ အာဂတာ။ အာဂုံ မန္ဒဝလာဟကာတိ ဝါတဝလာဟကာ, အဗ္ဘဝလာဟကာ, ဥဏှဝလာဟကာ ဧတေ သဗ္ဗေပိ ဝလာဟကာယိကာ ‘‘မန္ဒဝလာဟကာ’’ နာမ ဝုစ္စန္တိ။ တေပိ အာဂတာတိ အတ္ထော။ ဝသူနံ ဝါသဝေါ သေဋ္ဌော, သက္ကောပါဂါ ပုရိန္ဒဒေါတိ ဝသူနံ ဒေဝတာနံ သေဋ္ဌော ဝါသဝေါ ယော သက္ကောတိ စ, ပုရိန္ဒဒေါတိ စ ဝုစ္စတိ, သောပိ အာဂတော။

ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာတိ ဧတေပိ ဒသ ဒေဝကာယာ ဒသဓာဝ အာဂတာ။ သဗ္ဗေ နာနတ္တဝဏ္ဏိနောတိ နီလာဒိဝသေန နာနတ္တဝဏ္ဏာ။

အထာဂုံ သဟဘူ ဒေဝါတိ အထ သဟဘူ နာမ ဒေဝါ အာဂတာ။ ဇလမဂ္ဂိသိခါရိဝါတိ အဂ္ဂိသိခါ ဝိယ ဇလန္တာ။ ဇလမဂ္ဂိ စ သိခါရိဝါတိ ဣမာနိ တေသံ နာမာနီတိပိ ဝုတ္တံ။ အရိဋ္ဌကာ စ ရောဇာ စာတိ အရိဋ္ဌကဒေဝါ စ ရောဇဒေဝါ စ။ ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနောတိ ဥမာပုပ္ဖဒေဝါ နာမ ဧတေ ဒေဝါ။ ဥမာပုပ္ဖသဒိသာ ဟိ တေသံ သရီရာဘာ, တသ္မာ ‘‘ဥမာပုပ္ဖနိဘာသိနော’’တိ ဝုစ္စန္တိ။

ဝရုဏာ သဟဓမ္မာ စာတိ ဧတေ စ ဒွေ ဇနာ။ အစ္စုတာ စ အနေဇကာတိ အစ္စုတဒေဝတာ စ အနေဇကဒေဝတာ စ။ သုလေယျရုစိရာ အာဂုန္တိ သုလေယျာ စ ရုစိရာ စ အာဂတာ။ အာဂုံ ဝါသဝနေသိနောတိ ဝါသဝနေသီဒေဝါ နာမ အာဂတာ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာတိ ဧတေပိ ဒသဒေဝကာယာ ဒသဓာဝ အာဂတာ။

သမာနာ မဟာသမာနာတိ သမာနာ စ မဟာသမာနာ စ။ မာနုသာ မာနုသုတ္တမာတိ မာနုသာ စ မာနုသုတ္တမာ စ။ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ အာဂုံ, အာဂုံ မနောပဒေါသိကာတိ ခိဍ္ဍာပဒေါသိကာ မနောပဒေါသိကာ စ ဒေဝါ အာဂတာ။

အထာဂုံ ဟရယော ဒေဝါတိ ဟရိဒေဝါ နာမ အာဂတာ။ ယေ စ လောဟိတဝါသိနောတိ လောဟိတဝါသိနော စ အာဂတာ။ ပါရဂါ မဟာပါရဂါတိ ဧတေ စ ဒုဝိဓာ အာဂတာ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာတိ ဧတေပိ ဒသဒေဝကာယာ ဒသဓာဝ အာဂတာ။

သုက္ကာ ကရမ္ဘာ အရုဏာ, အာဂုံ ဝေဃနသာ သဟာတိ ဧတေ သုက္ကာဒယော တယော, တေဟိ သဟ ဝေဃနသာ စ အာဂတာ။ ဩဒါတဂယှာ ပါမောက္ခာတိ ဩဒါတဂယှာ နာမ ပါမောက္ခဒေဝါ အာဂတာ။ အာဂုံ ဒေဝါ ဝိစက္ခဏာတိ ဝိစက္ခဏာ နာမ ဒေဝါ အာဂတာ။

သဒါမတ္တာ ဟာရဂဇာတိ သဒါမတ္တာ စ ဟာရဂဇာ စ။ မိဿကာ စ ယသဿိနောတိ ယသသမ္ပန္နာ မိဿကဒေဝါ စ။ ထနယံ အာဂ ပဇ္ဇုန္နောတိ ပဇ္ဇုန္နော စ ဒေဝရာဇာ ထနယန္တော အာဂတော။ ယော ဒိသာ အဘိဝဿတီတိ ယော ယံ ယံ ဒိသံ ယာတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝေါ ဝဿတိ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာတိ ဧတေပိ ဒသဒေဝကာယာ ဒသဓာ အာဂတာ။

ခေမိယာ တုသိတာ ယာမာတိ ခေမိယာ ဒေဝါ တုသိတပုရဝါသိနော စ ယာမာဒေဝလောကဝါသိနော စ။ ကထကာ စ ယသဿိနောတိ ယသသမ္ပန္နာ ကထကဒေဝါ စ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘ကဋ္ဌကာ စာ’’တိ လိခန္တိ။ လမ္ဗီတကာ လာမသေဋ္ဌာတိ လမ္ဗိတကဒေဝါ စ လာမသေဋ္ဌဒေဝါ စ။ ဇောတိနာမာ စ အာသဝါတိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ ကတနဠဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ ဇောတမာနာ ဇောတိဒေဝါ နာမ အတ္ထိ, တေ စ အာသာ စ ဒေဝါ အာဂတာတိ အတ္ထော။ ပါဠိယံ ပန ‘‘ဇာတိနာမာ’’တိ လိခန္တိ။ အာသာ ဒေဝတာ ဆန္ဒဝသေန အာသဝါတိ ဝုတ္တာ။ နိမ္မာနရတိနော အာဂုံ, အထာဂုံ ပရနိမ္မိတာ။ ဒသေတေ ဒသဓာ ကာယာတိ ဧတေပိ ဒသ ဒေဝကာယာ ဒသဓာဝ အာဂတာ။

သဋ္ဌေတေ ဒေဝနိကာယာတိ ဧတေ စ အာပေါ စ ဒေဝါတိအာဒိကာ ဆ ဒသကာ သဋ္ဌိ ဒေဝနိကာယာ သဗ္ဗေ နီလာဒိဝသေန နာနတ္တဝဏ္ဏိနော။ နာမနွယေန အာဂစ္ဆုန္တိ နာမဘာဂေန နာမကောဋ္ဌာသေန အာဂတာ။ ယေ စညေ သဒိသာ သဟာတိ ယေ စ အညေပိ တေဟိ သဒိသာ ဝဏ္ဏတောပိ နာမတောပိ ဧတာဒိသာယေဝ သေသစက္ကဝါဠေသု ဒေဝါ, တေပိ အာဂတာယေဝါတိ ဧကပဒေနေဝ ကလာပံ ဝိယ ပုဋကံ ဝိယ စ ကတွာ သဗ္ဗာ ဒေဝတာ နိဒ္ဒိသတိ။

ဧဝံ ဒသသု လောကဓာတုသဟဿေသု ဒေဝကာယေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ တေ အာဂတာ, တံ ဒဿေန္တော ပဝုဋ္ဌဇာတိန္တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ပဝုဋ္ဌာ ဝိဂတာ ဇာတိ အဿာတိ အရိယသံဃော ပဝုဋ္ဌဇာတိ နာမ, တံ ပဝုဋ္ဌဇာတိံ ရာဂဒေါသမောဟခီလာနံ အဘာဝါ အခီလံ စတ္တာရော ဩဃေ တရိတွာ ဌိတတ္တာ ဩဃတိဏ္ဏံ စတုန္နံ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝံ အရိယသံဃံ ဒက္ခေမ ပဿိဿာမ။ တေသညေဝ ဩဃာနံ တိဏ္ဏတ္တာ ဩဃတရံ အာဂုံ အကရဏတော နာဂံ။ အသိတာတိဂန္တိ ကာဠကဘာဝါတီတံ စန္ဒံဝ သိရိယာ ဝိရောစမာနံ ဒသဗလဉ္စ ဒက္ခေမ ပဿိဿာမာတိ ဧတဒတ္ထံ သဗ္ဗေပိ တေ နာမနွယေန အာဂစ္ဆုံ, ယေ စညေ သဒိသာ သဟာတိ။

၃၄၁။ ဣဒါနိ ဗြဟ္မာနော ဒဿေန္တော သုဗြဟ္မာ ပရမတ္တော စာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုဗြဟ္မာတိ ဧကော ဗြဟ္မာ။ ပရမတ္တောပိ ဗြဟ္မာဝ။ ပုတ္တာ ဣဒ္ဓိမတော သဟာတိ ဧတေ ဣဒ္ဓိမတော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပုတ္တာ အရိယဗြဟ္မာနော သဟေဝ အာဂတာ။ သနင်္ကုမာရော တိဿော စာတိ သနင်္ကုမာရော စ တိဿမဟာဗြဟ္မာ စ။ သောပါဂါတိ သောပိ အာဂတော။

‘‘သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနံ, မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတိ၊

ဥပပန္နော ဇုတိမန္တော, ဘိသ္မာကာယော ယသဿိ သော’’တိ။ –

ဧတ္ထ သဟဿံ ဗြဟ္မလောကာနန္တိ ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေ အာလောကဖရဏသမတ္ထာနံ မဟာဗြဟ္မာနံ သဟဿံ အာဂတံ။ မဟာဗြဟ္မာဘိတိဋ္ဌတီတိ ယတ္ထ ဧကေကော မဟာဗြဟ္မာ အညေ ဗြဟ္မေ အဘိဘဝိတွာ တိဋ္ဌတိ။ ဥပပန္နောတိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော။ ဇုတိမန္တောတိ အာနုဘာဝသမ္ပန္နော။ ဘိသ္မာကာယောတိ မဟာကာယော, ဒွီဟိ တီဟိ မာဂဓိကေဟိ ဂါမက္ခေတ္တေဟိ သမပ္ပမာဏအတ္တဘာဝေါ။ ယသဿိသောတိ အတ္တဘာဝသိရီသင်္ခါတေန ယသေန သမန္နာဂတော။

ဒသေတ္ထ ဣဿရာ အာဂုံ, ပစ္စေကဝသဝတ္တိနောတိ ဧတသ္မိဉ္စ ဗြဟ္မသဟဿေ ယေ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဝသံ ဝတ္တေန္တိ, ဧဝရူပါ ဒသ ဣဿရာ မဟာဗြဟ္မာနော အာဂတာ။ တေသဉ္စ မဇ္ဈတော အာဂ, ဟာရိတော ပရိဝါရိတောတိ တေသံ ဗြဟ္မာနံ မဇ္ဈေ ဟာရိတော နာမ မဟာဗြဟ္မာ သတသဟဿဗြဟ္မပရိဝါရော အာဂတော။

၃၄၂။ တေ စ သဗ္ဗေ အဘိက္ကန္တေ, သဣန္ဒေ ဒေဝေ သဗြဟ္မကေတိ တေ သဗ္ဗေပိ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အာဂတေ ဒေဝကာယေ, ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အာဂတေ ဗြဟ္မကာယေ စ။ မာရသေနာ အဘိက္ကာမီတိ မာရသေနာ အဘိဂတာ။ ပဿ ကဏှဿ မန္ဒိယန္တိ ကာဠကဿ မာရသ ဗာလဘာဝံ ပဿထ။

ဧထ ဂဏှထ ဗန္ဓထာတိ ဧဝံ အတ္တနော ပရိသံ အာဏာပေသိ။ ရာဂေန ဗဒ္ဓမတ္ထု ဝေါတိ သဗ္ဗံ ဝေါ ဣဒံ ဒေဝမဏ္ဍလံ ရာဂေန ဗဒ္ဓံ ဟောတု။ သမန္တာ ပရိဝါရေထ, မာ ဝေါ မုဉ္စိတ္ထ ကောစိ နန္တိ တုမှာကံ ဧကောပိ ဧတေသု ဧကမ္ပိ မာ မုဉ္စိ။ ‘‘မာ ဝေါ မုဉ္စေထာ’’တိပိ ပါဌော, ဧသေဝတ္ထော။

ဣတိ တတ္ထ မဟာသေနော, ကဏှော သေနံ အပေသယီတိ ဧဝံ တတ္ထ မဟာသမယေ မဟာသေနော မာရော မာရသေနံ အပေသယိ။ ပါဏိနာ တလမာဟစ္စာတိ ဟတ္ထေန ပထဝီတလံ ပဟရိတွာ။ သရံ ကတွာန ဘေရဝန္တိ မာရဝိဘိံသကဒဿနတ္ထံ ဘယာနကံ သရဉ္စ ကတွာ။

ယထာ ပါဝုဿကော မေဃော, ထနယန္တော သဝိဇ္ဇုကောတိ သဝိဇ္ဇုကော ပါဝုဿကမေဃော ဝိယ မဟာဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇန္တော။ တဒါ သော ပစ္စုဒါဝတ္တီတိ တသ္မိံ သမယေ သော မာရော တံ ဝိဘိံသနကံ ဒဿေတွာ ပဋိနိဝတ္တော။ သင်္ကုဒ္ဓေါ အသယံ ဝသေတိ သုဋ္ဌု ကုဒ္ဓေါ ကုပိတော ကဉ္စိ ဝသေ ဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော အသယံဝသေ အသယံဝသီ အတ္တနော ဝသေန အကာမကော ဟုတွာ နိဝတ္တော။ ဘဂဝါ ကိရ ‘‘အယံ မာရော ဣမံ မဟာသမာဂမံ ဒိသွာ ‘အဘိသမယန္တရာယံ ကရိဿာမီ’တိ အန္တရန္တရေ မာရသေနံ ပေသေတွာ မာရံ ဝိဘိံသကံ ဒဿေတီ’’တိ အညာသိ။ ပကတိ စေသာ ဘဂဝတော, ယတ္ထ အဘိသမယော န ဘဝိဿတိ, တတ္ထ မာရံ ဝိဘိံသကံ ဒဿေန္တံ န နိဝါရေတိ။ ယတ္ထ ပန အဘိသမယော ဟောတိ, တတ္ထ ယထာ ပရိသာ နေဝ မာရဿ ရူပံ ပဿတိ, န သဒ္ဒံ သုဏာတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌာတီတိ။ ဣမသ္မိဉ္စ သမာဂမေ မဟာဘိသမယော ဘဝိဿတိ, တသ္မာ ယထာ ဒေဝတာ နေဝ တဿ ရူပံ ပဿန္တိ, န သဒ္ဒံ သုဏန္တိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –‘‘တဒါ သော ပစ္စုဒါဝတ္တိ, သင်္ကုဒ္ဓေါ အသယံဝသေ’’တိ။

၃၄၃။ တဉ္စ သဗ္ဗံ အဘိညာယ, ဝဝတ္ထိတွာန စက္ခုမာတိ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝါ ဇာနိတွာ ဝဝတ္ထပေတွာ စ။

မာရသေနာ အဘိက္ကန္တာ, တေ ဝိဇာနာထ ဘိက္ခဝေါတိ ဘိက္ခဝေ မာရသေနာ အဘိက္ကန္တာ, တေ တုမှေ အတ္တနော အနုရူပံ ဝိဇာနာထ, ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇထာတိ ဝဒတိ။ အာတပ္ပမကရုန္တိ ဖလသမာပတ္တိံ ပဝိသနတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဘိံသု။ ဝီတရာဂေဟိ ပက္ကာမုန္တိ မာရော စ မာရသေနာ စ ဝီတရာဂေဟိ အရိယေဟိ ဒူရတောဝ အပက္ကမုံ။ နေသံ လောမာပိ ဣဉ္ဇယုန္တိ တေသံ ဝီတရာဂါနံ လောမာနိပိ န စာလယိံသု။ အထ မာရော ဘိက္ခုသံဃံ အာရဗ္ဘ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘သဗ္ဗေ ဝိဇိတသင်္ဂါမာ, ဘယာတီတာ ယသဿိနော၊

မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟိ, သာဝကာ တေ ဇနေသုတာ’’တိ။

တတ္ထ မောဒန္တိ သဟ ဘူတေဟီတိ ဒသဗလဿ သာသနေ ဘူတေဟိ သဉ္ဇာတေဟိ အရိယေဟိ သဒ္ဓိံ မောဒန္တိ ပမောဒန္တိ။ ဇနေသုတာတိ ဇနေ ဝိဿုတာ ပါကဋာ အဘိညာတာ။

ဣဒံ ပန မဟာသမယသုတ္တံ နာမ ဒေဝတာနံ ပိယံ မနာပံ, တသ္မာ မင်္ဂလံ ဝဒန္တေန အဘိနဝဋ္ဌာနေသု ဣဒမေဝ သုတ္တံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဒေဝတာ ကိရ –‘‘ဣမံ သုတ္တံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဩဟိတသောတာ ဝိစရန္တိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ပနဿ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, သောတာပန္နာဒီနံ ဂဏနာ နတ္ထိ။

ဒေဝတာနဉ္စဿ ပိယမနာပဘာဝေ ဣဒံ ဝတ္ထု – ကောဋိပဗ္ဗတဝိဟာရေ ကိရ နာဂလေဏဒွါရေ နာဂရုက္ခေ ဧကာ ဒေဝဓီတာ ဝသတိ။ ဧကော ဒဟရော အန္တောလေဏေ ဣမံ သုတ္တံ သဇ္ဈာယတိ။ ဒေဝဓီတာ သုတွာ သုတ္တပရိယောသာနေ မဟာသဒ္ဒေန သာဓုကာရမဒါသိ။ ကော ဧသောတိ။ အဟံ, ဘန္တေ, ဒေဝဓီတာတိ။ ကသ္မာ သာဓုကာရမဒါသီတိ? ဘန္တေ, ဒသဗလေန မဟာဝနေ နိသီဒိတွာ ကထိတဒိဝသေ ဣမံ သုတ္တံ သုတွာ အဇ္ဇ အဿောသိံ, ဘဂဝတာ ကထိတတော ဧကက္ခရမ္ပိ အဟာပေတွာ သုဂ္ဂဟိတော အယံ ဓမ္မော တုမှေဟီတိ။ ဒသဗလဿ ကထယတော သုတံ တယာတိ? အာမ, ဘန္တေတိ။ မဟာ ကိရ ဒေဝတာသန္နိပါတော အဟောသိ, တွံ ကတ္ထ ဌိတာ သုဏီတိ?

အဟံ, ဘန္တေ, မဟာဝနဝါသိယာ ဒေဝတာ, မဟေသက္ခာသု ပန ဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု ဇမ္ဗုဒီပေ ဩကာသံ နာလတ္ထံ, အထ ဣမံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ အာဂန္တွာ ဇမ္ဗုကောလပဋ္ဋနေ ဌတွာ သောတုံ အာရဒ္ဓမှိ, တတြာပိ မဟေသက္ခာသု ဒေဝတာသု အာဂစ္ဆန္တီသု အနုက္ကမေန ပဋိက္ကမမာနာ ရောဟဏဇနပဒေ မဟာဂါမဿ ပိဋ္ဌိဘာဂတော သမုဒ္ဒေ ဂလပ္ပမာဏံ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ဌိတာ အဿောသိန္တိ။ တုယှံ ဌိတဋ္ဌာနတော ဒူရေ သတ္ထာရံ ပဿသိ ဒေဝတေတိ? ကိံ ကထေထ, ဘန္တေ, သတ္ထာ မဟာဝနေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နိရန္တရံ မမညေဝ ဩလောကေတီတိ မညမာနာ ဩတပ္ပမာနာ ဦမီသု နိလယာမီတိ။

တံ ဒိဝသံ ကိရ ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တုမှေပိ တဒါ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ? နတ္ထိ, ဘန္တေ။ အနာဂါမိဖလံ ပတ္တတ္ထ မညေတိ? နတ္ထိ, ဘန္တေ။ သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တတ္ထ မညေတိ? နတ္ထိ, ဘန္တေ။ တယော မဂ္ဂေ ပတ္တာ ဒေဝတာ ကိရ ဂဏနပထံ အတီတာ, သောတာပန္နာ ဇာတတ္ထ မညေတိ? ဒေဝတာ တံ ဒိဝသံ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တတ္တာ ဟရာယမာနာ –‘‘အပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ပုစ္ဆတိ အယျော’’တိ အာဟ။ တတော နံ သော ဘိက္ခု အာဟ – ‘‘သက္ကာ ပန ဒေဝတေ, တဝ အတ္တဘာဝံ အမှာကံ ဒဿေတု’’န္တိ? န သက္ကာ ဘန္တေ သကလကာယံ ဒဿေတုံ, အင်္ဂုလိပဗ္ဗမတ္တံ ဒဿေဿာမိ အယျဿာတိ ကုဉ္စိကဆိဒ္ဒေန အင်္ဂုလိံ အန္တောလေဏာဘိမုခံ အကာသိ, စန္ဒသဟဿသူရိယသဟဿဥဂ္ဂမနကာလော ဝိယ အဟောသိ။ ဒေဝဓီတာ ‘‘အပ္ပမတ္တာ, ဘန္တေ, ဟောထာ’’တိ ဒဟရဘိက္ခုံ ဝန္ဒိတွာ အဂမာသိ။ ဧဝံ ဣမံ သုတ္တံ ဒေဝတာနံ ပိယံ မနာပံ, မမာယန္တိ နံ ဒေဝတာတိ။

မဟာသမယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သက္ကပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာ

နိဒါနဝဏ္ဏနာ

၃၄၄။ ဧဝံ မေ သုတန္တိ သက္ကပဉှသုတ္တံ။ တတြာယမနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ – အမ္ဗသဏ္ဍာ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ သော ကိရ ဂါမော အမ္ဗသဏ္ဍာနံ အဝိဒူရေ နိဝိဋ္ဌော, တသ္မာ ‘‘အမ္ဗသဏ္ဍာ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ။ ဝေဒိယကေ ပဗ္ဗတေတိ သော ကိရ ပဗ္ဗတော ပဗ္ဗတပါဒေ ဇာတေန မဏိဝေဒိကာသဒိသေန နီလဝနသဏ္ဍေန သမန္တာ ပရိက္ခိတ္တော, တသ္မာ ‘ဝေဒိယကပဗ္ဗတော’ တွေဝ သင်္ချံ ဂတော။ ဣန္ဒသာလဂုဟာယန္တိ ပုဗ္ဗေပိ သာ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရေ ဂုဟာ, ဣန္ဒသာလရုက္ခော စဿာ ဒွါရေ, တသ္မာ ‘ဣန္ဒသာလဂုဟာ’တိ သင်္ချံ ဂတာ။ အထ နံ ကုဋ္ဋေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဒွါရဝါတပါနာနိ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတသုဓာကမ္မမာလာကမ္မလတာကမ္မဝိစိတ္တံ လေဏံ ကတွာ ဘဂဝတော အဒံသု။ ပုရိမဝေါဟာရဝသေန ပန ‘‘ဣန္ဒသာလဂုဟာ’’ တွေဝ နံ သဉ္ဇာနန္တိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘ဣန္ဒသာလဂုဟာယ’န္တိ။

ဥဿုက္ကံ ဥဒပါဒီတိ ဓမ္မိကော ဥဿာဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ နနု စ ဧသ အဘိဏှဒဿာဝီ ဘဂဝတော, န သော ဒေဝတာသန္နိပါတော နာမ အတ္ထိ, ယတ္ထာယံ န အာဂတပုဗ္ဗော, သက္ကေန သဒိသော အပ္ပမာဒဝိဟာရီ ဒေဝပုတ္တော နာမ နတ္ထိ။ အထ ကသ္မာ ဗုဒ္ဓဒဿနံ အနာဂတပုဗ္ဗဿ ဝိယ အဿ ဥဿာဟော ဥဒပါဒီတိ? မရဏဘယေန သန္တဇ္ဇိတတ္တာ။ တသ္မိံ ကိရဿ သမယေ အာယု ပရိက္ခီဏော, သော ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ပရိက္ခီဏော ဒါနိ မေ အာယူ’’တိ အညာသိ။ ယေသဉ္စ ဒေဝပုတ္တာနံ မရဏနိမိတ္တာနိ အာဝိ ဘဝန္တိ, တေသု ယေ ပရိတ္တကေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ, တေ ‘‘ကုဟိံ နု ခေါ ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိဿာမာ’’တိ ဘယံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ယေ ကတဘီရုတ္တာနာ ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တာ, တေ အတ္တနာ ဒိန္နဒါနံ ရက္ခိတသီလံ ဘာဝိတဘာဝနဉ္စ အာဂမ္မ ‘‘ဥပရိဒေဝလောကေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိဿာမာ’’တိ န ဘာယန္တိ။

သက္ကော ပန ဒေဝရာဇာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဒသယောဇနသဟဿံ ဒေဝနဂရံ, ယောဇနသဟဿုဗ္ဗေဓံ ဝေဇယန္တံ, တိယောဇနသတိကံ သုဓမ္မဒေဝသဘံ, ယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ, သဋ္ဌိယောဇနိကံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလံ, အဍ္ဎတိယာ နာဋကကောဋိယော ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝပရိသံ, နန္ဒနဝနံ, စိတ္တလတာဝနံ, မိဿကဝနံ, ဖာရုသကဝနန္တိ ဧတံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘‘နဿတိ ဝတ ဘော မေ အယံ သမ္ပတ္တီ’’တိ ဘယာဘိဘူတော အဟောသိ။

တတော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ လောကပိတာမဟော မဟာဗြဟ္မာ ဝါ, ယော မေ ဟဒယနိဿိတံ သောကသလ္လံ သမုဒ္ဓရိတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ထာဝရံ ကရေယျာ’’တိ ဩလောကေန္တော ကဉ္စိ အဒိသွာ ပုန အဒ္ဒသ ‘‘မာဒိသာနံ သတသဟဿာနမ္ပိ ဥပ္ပန္နံ သောကသလ္လံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥဒ္ဓရိတုံ ပဋိဗလော’’တိ။ အထေဝံ ပရိဝိတက္ကေန္တဿ တေန ခေါ ပန သမယေန သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဥဿုက္ကံ ဥဒပါဒိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ။

ကဟံ နု ခေါ ဘဂဝါ ဧတရဟိ ဝိဟရတီတိ ကတရသ္မိံ ဇနပဒေ ကတရံ နဂရံ ဥပနိဿာယ ကဿ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ကဿ အမတံ ဓမ္မံ ဒေသယမာနော ဝိဟရတီတိ။ အဒ္ဒသာ ခေါတိ အဒ္ဒက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ မာရိသာတိ ပိယဝစနမေတံ, ဒေဝတာနံ ပါဋိယေက္ကော ဝေါဟာရော။ နိဒ္ဒုက္ခာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကသ္မာ ပနေသ ဒေဝေ အာမန္တေသိ? သဟာယတ္ထာယ။ ပုဗ္ဗေ ကိရေသ ဘဂဝတိ သဠလဃရေ ဝိဟရန္တေ ဧကကောဝ ဒဿနာယ အဂမာသိ။ သတ္ထာ ‘‘အပရိပက္ကံ တာဝဿ ဉာဏံ, ကတိပါဟံ ပန အတိက္ကမိတွာ မယိ ဣန္ဒသာလဂုဟာယံ ဝိဟရန္တေ ပဉ္စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ မရဏဘယဘီတော ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ စုဒ္ဒသ ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ဥပေက္ခာပဉှဝိဿဇ္ဇနာဝသာနေ အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဩကာသံ နာကာသိ။ သော ‘‘မမ ပုဗ္ဗေပိ ဧကကဿ ဂတတ္တာ သတ္ထာရာ ဩကာသော န ကတော, အဒ္ဓါ မေ နတ္ထိ မဂ္ဂဖလဿ ဥပနိဿယော, ဧကဿ ပန ဥပနိဿယေ သတိ စက္ကဝါဠပရိယန္တာယပိ ပရိသာယ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိယေဝ။ အဝဿံ ခေါ ပန ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ကဿစိ ဒေဝဿ ဥပနိဿယော ဘဝိဿတိ, တံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ။ တံ သုတွာ အဟမ္ပိ အတ္တနော ဒေါမနဿံ ဝူပသမေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သဟာယတ္ထာယ အာမန္တေသိ။

ဧဝံ ဘဒ္ဒံ တဝါတိ ခေါ ဒေဝါ တာဝတိံသာတိ ဧဝံ ဟောတု မဟာရာဇ, ဂစ္ဆာမ ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ, ဒုလ္လဘော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ, ဘဒ္ဒံ တဝ, ယော တွံ ‘‘ပဗ္ဗတကီဠံ နဒီကီဠံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အဝတွာ အမှေ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု နိယောဇေသီတိ။ ပစ္စဿောသုန္တိ တဿ ဝစနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု။

၃၄၅။ ပဉ္စသိခံ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေသီတိ ဒေဝေ တာဝ အာမန္တေတု, ဣမံ ကသ္မာ ဝိသုံ အာမန္တေသိ? ဩကာသကရဏတ္ထံ။ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝတာ ဂဟေတွာ ဓုရေန ပဟရန္တဿ ဝိယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတုံ န ယုတ္တံ, အယံ ပန ပဉ္စသိခေါ ဒသဗလဿ ဥပဋ္ဌာကော ဝလ္လဘော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဣမံ ပုရတော ပေသေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ ဣမိနာ ကတောကာသေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဩကာသကရဏတ္ထံ အာမန္တေသိ။

ဧဝံ ဘဒ္ဒံ တဝါတိ သော ‘‘ဧဝံ မဟာရာဇ, ဟောတု, ဘဒ္ဒံ တဝ, ယော တွံ မံ ‘ဧဟိ, မာရိသ, ဥယျာနကီဠာဒီနိ ဝါ နဋသမဇ္ဇာဒီနိ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆာမာ’တိ အဝတွာ ‘ဗုဒ္ဓံ ပဿိဿာမ, ဓမ္မံ သောဿာမာ’တိ ဝဒသီ’’တိ ဒဠှတရံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဝစနံ ပဋိဿုတွာ အနုစရိယံ သဟစရဏံ ဧကတော ဂမနံ ဥပါဂမိ။

တတ္ထ ဗေလုဝပဏ္ဍုန္တိ ဗေလုဝပက္ကံ ဝိယ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏံ။ တဿ ကိရ သောဝဏ္ဏမယံ ပေါက္ခရံ, ဣန္ဒနီလမယော ဒဏ္ဍော, ရဇတမယာ တန္တိယော, ပဝါဠမယာ ဝေဌကာ, ဝီဏာပတ္တကံ ဂါဝုတံ, တန္တိဗန္ဓနဋ္ဌာနံ ဂါဝုတံ, ဥပရိ ဒဏ္ဍကော ဂါဝုတန္တိ တိဂါဝုတပ္ပမာဏာ ဝီဏာ။ ဣတိ သော တံ ဝီဏံ အာဒါယ သမပညာသမုစ္ဆနာ မုစ္ဆေတွာ အဂ္ဂနခေဟိ ပဟရိတွာ မဓုရံ ဂီတဿရံ နိစ္ဆာရေတွာ သေသဒေဝေ သက္ကဿ ဂမနကာလံ ဇာနာပေန္တော ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧဝံ တဿ ဂီတဝါဒိတသညာယ သန္နိပတိတေ ဒေဝဂဏေ အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော…ပေ… ဝေဒိယကေ ပဗ္ဗတေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ။

၃၄၆။ အတိရိဝ ဩဘာသဇာတောတိ အညေသု ဒိဝသေသု ဧကဿေဝ ဒေဝဿ ဝါ မာရဿ ဝါ ဗြဟ္မုနော ဝါ ဩဘာသေန ဩဘာသဇာတော ဟောတိ, တံဒိဝသံ ပန ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝတာနံ ဩဘာသေန အတိရိဝ ဩဘာသဇာတော ဧကပဇ္ဇောတော သဟဿစန္ဒသူရိယဥဂ္ဂတကာလသဒိသော အဟောသိ။ ပရိတော ဂါမေသု မနုဿာတိ သမန္တာ ဂါမေသု မနုဿာ။ ပကတိသာယမာသကာလေယေဝ ကိရ ဂါမမဇ္ဈေ ဒါရကေသု ကီဠန္တေသု တတ္ထ သက္ကော အဂမာသိ, တသ္မာ မနုဿာ ပဿိတွာ ဧဝမာဟံသု။ နနု စ မဇ္ဈိမယာမေ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမန္တိ, အယံ ကသ္မာ ပဌမယာမဿာပိ ပုရိမဘာဂေယေဝ အာဂတောတိ? မရဏဘယေနေဝ တဇ္ဇိတတ္တာ။ ကိံသု နာမာတိ ကိံသု နာမ ဘော ဧတံ, ကော နု ခေါ အဇ္ဇ မဟေသက္ခော ဒေဝေါ ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ ဓမ္မံ သောတုံ ဥပသင်္ကမန္တော, ကထံသု နာမ ဘော ဘဂဝါ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေဿတိ ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ, လာဘာ အမှာကံ, ယေသံ နော ဧဝံ ဒေဝတာနံ ကင်္ခါဝိနောဒကော သတ္ထာ အဝိဒူရေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, ယေ လဘာမ ထာလကဘိက္ခမ္ပိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခမ္ပိ ဒါတုန္တိ သံဝိဂ္ဂါ လောမဟဋ္ဌဇာတာ ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမာ ဟုတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသ္မိံ ပတိဋ္ဌပေတွာ နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု။

၃၄၇။ ဒုရုပသင်္ကမာတိ ဒုပယိရုပါသိယာ။ အဟံ သရာဂေါ သဒေါသော သမောဟော, သတ္ထာ ဝီတရာဂေါ ဝီတဒေါသော ဝီတမောဟော, တသ္မာ ဒုပယိရုပါသိယာ တထာဂတာ မာဒိသေန။ ဈာယီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန စ ဈာယီ။ တသ္မိညေဝ ဈာနေ ရတာတိ ဈာနရတာ။ တဒန္တရံ ပဋိသလ္လီနာတိ တဒန္တရံ ပဋိသလ္လီနာ သမ္ပတိ ပဋိသလ္လီနာ ဝါ။ တသ္မာ န ကေဝလံ ဈာယီ ဈာနရတာတိ ဒုရုပသင်္ကမာ, ဣဒါနိမေဝ ပဋိသလ္လီနာတိပိ ဒုရုပသင်္ကမာ။ ပသာဒေယျာသီတိ အာရာဓေယျာသိ, ဩကာသံ မေ ကာရေတွာ ဒဒေယျာသီတိ ဝဒတိ။ ဗေလုဝပဏ္ဍုဝီဏံ အာဒါယာတိ နနု ပုဗ္ဗေဝ အာဒိန္နာတိ? အာမ, အာဒိန္နာ။ မဂ္ဂဂမနဝသေန ပန အံသကူဋေ လဂ္ဂိတာ, ဣဒါနိ နံ ဝါမဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဝါဒနသဇ္ဇံ ကတွာ အာဒိယိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဒါယာ’’တိ။

ပဉ္စသိခဂီတဂါထာဝဏ္ဏနာ

၃၄၈။ အဿာဝေသီတိ သာဝေသိ။ ဗုဒ္ဓူပသဉှိတာတိ ဗုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ ဗုဒ္ဓံ နိဿယံ ကတွာ ပဝတ္တာတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝန္ဒေ တေ ပိတရံ ဘဒ္ဒေ, တိမ္ဗရုံ သူရိယဝစ္ဆသေတိ ဧတ္ထ သူရိယဝစ္ဆသာတိ သူရိယသမာနသရီရာ။ တဿာ ကိရ ဒေဝဓီတာယ ပါဒန္တတော ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကေသန္တံ အာရောဟတိ, တသ္မာ ဗာလသူရိယမဏ္ဍလသဒိသာ ခါယတိ, ဣတိ နံ ‘‘သူရိယဝစ္ဆသာ’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ။ တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, သူရိယဝစ္ဆသေ, တဝ ပိတရံ တိမ္ဗရုံ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝရာဇာနံ ဝန္ဒာမီ’’တိ။ ယေန ဇာတာသိ ကလျာဏီတိ ယေန ကာရဏဘူတေန ယံ တိမ္ဗရုံ ဒေဝရာဇာနံ နိဿာယ တွံ ဇာတာ, ကလျာဏီ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနာ။ အာနန္ဒဇနနီ မမာတိ မယှံ ပီတိသောမနဿဝဍ္ဎနီ။

ဝါတောဝ သေဒတံ ကန္တောတိ ယထာ သဉ္ဇာတသေဒါနံ သေဒဟရဏတ္ထံ ဝါတော ဣဋ္ဌော ဟောတိ ကန္တော မနာပေါ, ဧဝန္တိ အတ္ထော။ ပါနီယံဝ ပိပါသတောတိ ပါတုမိစ္ဆန္တဿ ပိပါသတော ပိပါသာဘိဘူတဿ။ အင်္ဂီရသီတိ အင်္ဂေ ရသ္မိယော အဿာတိ အင်္ဂီရသီ, တမေဝ အာရဗ္ဘ အာလပန္တော ဝဒတိ။ ဓမ္မော အရဟတာမိဝါတိ အရဟန္တာနံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မော ဝိယ။

ဇိဃစ္ဆတောတိ ဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ခုဒါဘိဘူတဿ။ ဇလန္တမိဝ ဝါရိနာတိ ယထာ ကောစိ ဇလန္တံ ဇာတဝေဒံ ဥဒကကုမ္ဘေန နိဗ္ဗာပေယျ, ဧဝံ တဝ ကာရဏာ ဥပ္ပန္နံ မမ ကာမရာဂပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပေဟီတိ ဝဒတိ။

ယုတ္တံ ကိဉ္ဇက္ခရေဏုနာတိ ပဒုမကေသရရေဏုနာ ယုတ္တံ။ နာဂေါ ဃမ္မာဘိတတ္တော ဝါတိ ဃမ္မာဘိတတ္တဟတ္ထီ ဝိယ။ ဩဂါဟေ တေ ထနူဒရန္တိ ယထာ သော နာဂေါ ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟိတွာ ပိဝိတွာ အဂ္ဂသောဏ္ဍမတ္တံ ပညာယမာနံ ကတွာ နိမုဂ္ဂေါ သုခံ သာတံ ဝိန္ဒတိ, ဧဝံ ကဒါ နု ခေါ တေ ထနူဒရံ ထနဝေမဇ္ဈံ ဥဒရဉ္စ ဩတရိတွာ အဟံ သုခံ သာတံ ပဋိလဘိဿာမီတိ ဝဒတိ။

‘‘အစ္စင်္ကုသောဝ နာဂေါဝ, ဇိတံ မေ တုတ္တတောမရံ၊

ကာရဏံ နပ္ပဇာနာမိ, သမ္မတ္တော လက္ခဏူရုယာ’’တိ။ –

ဧတ္ထ တုတ္တံ ဝုစ္စတိ ကဏ္ဏမူလေ ဝိဇ္ဈနအယဒဏ္ဍကော။ တောမရန္တိ ပါဒါဒီသု ဝိဇ္ဈနဒဏ္ဍတောမရံ။ အင်္ကုသောတိ မတ္ထကေ ဝိဇ္ဈနကုဋိလကဏ္ဋကော။ ယော စ နာဂေါ ပဘိန္နမတ္တော အစ္စင်္ကုသော ဟောတိ, အင်္ကုသံ အတီတော၊ အင်္ကုသေန ဝိဇ္ဈိယမာနောပိ ဝသံ န ဂစ္ဆတိ, သော ‘‘ဇိတံ မယာ တုတ္တတောမရံ, ယော အဟံ အင်္ကုသဿပိ ဝသံ န ဂစ္ဆာမီ’’တိ မဒဒပ္ပေန ကိဉ္စိ ကာရဏံ န ဗုဇ္ဈတိ။ ယထာ သော အစ္စင်္ကုသော နာဂေါ ‘‘ဇိတံ မေ တုတ္တတောမရ’’န္တိ ကိဉ္စိ ကာရဏံ နပ္ပဇာနာတိ, ဧဝံ အဟမ္ပိ လက္ခဏသမ္ပန္နဦရုတာယ လက္ခဏူရုယာ သမ္မတ္တော မတ္တော ပမတ္တော ဥမ္မတ္တော ဝိယ ကိဉ္စိ ကာရဏံ နပ္ပဇာနာမီတိ ဝဒတိ။ အထ ဝါ အစ္စင်္ကုသောဝ နာဂေါ အဟမ္ပိ သမ္မတ္တော လက္ခဏူရုယာ ကိဉ္စိ တတော ဝိရာဂကာရဏံ နပ္ပဇာနာမိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တေန နာဂေန ဝိယ ဇိတံ မေ တုတ္တတောမရံ, န ကဿစိ ဝဒတော ဝစနံ အာဒိယာမိ။

တယိ ဂေဓိတစိတ္တောသ္မီတိ ဘဒ္ဒေ လက္ခဏူရု တယိ ဗဒ္ဓစိတ္တောသ္မိ။ ဂေဓိတစိတ္တောတိ ဝါ ဂေဓံ အဇ္ဈုပေတစိတ္တော။ စိတ္တံ ဝိပရိဏာမိတန္တိ ပကတိံ ဇဟိတွာ ဌိတံ။ ပဋိဂန္တုံ န သက္ကောမီတိ နိဝတ္တိတုံ န သက္ကောမိ။ ဝင်္ကဃသ္တောဝ အမ္ဗုဇောတိ ဗဠိသံ ဂိလိတွာ ဌိတမစ္ဆော ဝိယ။ ‘‘ဃသော’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော။

ဝါမူရူတိ ဝါမာကာရေန သဏ္ဌိတဦရု, ကဒလိက္ခန္ဓသဒိသဦရူတိ ဝါ အတ္ထော။ သဇာတိ အာလိင်္ဂ။ မန္ဒလောစနေတိ ဣတ္ထိယော န တိခိဏံ နိဇ္ဈာယန္တိ မန္ဒံ အာလောစေန္တိ ဩလောကေန္တိ, တသ္မာ ‘‘မန္ဒလောစနာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ပလိဿဇာတိ သဗ္ဗတောဘာဂေန အာလိင်္ဂ။ ဧတံ မေ အဘိပတ္ထိတန္တိ ဧတံ မယာ အဘိဏှံ ပတ္ထိတံ။

အပ္ပကော ဝတ မေ သန္တောတိ ပကတိယာဝ မန္ဒော သမာနော။ ဝေလ္လိတကေသိယာတိ ကေသာ မုဉ္စိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ဝိဿဋ္ဌကာလေ သပ္ပေါ ဝိယ ဝေလ္လန္တာ ဂစ္ဆန္တာ အဿာတိ ဝေလ္လိတကေသီ, တဿာ ဝေလ္လိတကေသိယာ။ အနေကဘာဝေါ သမုပ္ပါဒီတိ အနေကဝိဓော ဇာတော။ အနေကဘာဂေါတိ ဝါ ပါဌော။ အရဟန္တေဝ ဒက္ခိဏာတိ အရဟန္တမှိ ဒိန္နဒါနံ ဝိယ နာနပ္ပကာရတော ပဘိန္နော။

ယံ မေ အတ္ထိ ကတံ ပုညန္တိ ယံ မယာ ကတံ ပုညမတ္ထိ။ အရဟန္တေသု တာဒိသူတိ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တေသု အရဟန္တေသု။ တယာ သဒ္ဓိံ ဝိပစ္စတန္တိ သဗ္ဗံ တယာ သဒ္ဓိမေဝ ဝိပါကံ ဒေတု။

ဧကောဒီတိ ဧကီဘာဝံ ဂတော။ နိပကော သတောတိ နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာ, တာယ သမန္နာဂတောတိ နိပကော။ သတိယာ သမန္နာဂတတ္တာ သတော။ အမတံ မုနိ ဇိဂီသာနောတိ ယထာ သော ဗုဒ္ဓမုနိ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဇိဂီသတိ ပရိယေသတိ, ဧဝံ တံ အဟံ သူရိယဝစ္ဆသေ ဇိဂီသာမိ ပရိယေသာမိ။ ယထာ ဝါ သော အမတံ ဇိဂီသာနော ဧသန္တော ဂဝေသန္တော ဝိစရတိ, ဧဝါဟံ တံ ဧသန္တော ဂဝေသန္တော ဝိစရာမီတိပိ အတ္ထော။

ယထာပိ မုနိ နန္ဒေယျ, ပတွာ သမ္ဗောဓိမုတ္တမန္တိ ယထာ ဗုဒ္ဓမုနိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတွာ နန္ဒေယျ တောသေယျ။ ဧဝံ နန္ဒေယျန္တိ ဧဝမေဝ အဟမ္ပိ တယာ မိဿီဘာဝံ ဂတော နန္ဒေယျံ, ပီတိသောမနဿဇာတော ဘဝေယျန္တိ ဝဒတိ။

တာဟံ ဘဒ္ဒေ ဝရေယျာဟေတိ အဟေတိ အာမန္တနံ, အဟေ ဘဒ္ဒေ သူရိယဝစ္ဆသေ, သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ‘‘ကိံ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝရဇ္ဇံ ဂဏှသိ, သုရိယဝစ္ဆသ’’န္တိ, ဧဝံ ဝရေ ဒိန္နေ ဒေဝရဇ္ဇံ ပဟာယ ‘‘သူရိယဝစ္ဆသံ ဂဏှာမီ’’တိ ဧဝံ တံ အဟံ ဝရေယျံ ဣစ္ဆေယျံ ဂဏှေယျန္တိ အတ္ထော။

သာလံဝ န စိရံ ဖုလ္လန္တိ တဝ ပိတု နဂရဒွါရေ နစိရံ ပုပ္ဖိတော သာလော အတ္ထိ။ သော အတိဝိယ မနောဟရော။ တံ နစိရံ ဖုလ္လသာလံ ဝိယ။ ပိတရံ တေ သုမေဓသေတိ အတိသဿိရီကံ တဝ ပိတရံ ဝန္ဒမာနော နမဿာမိ နမော ကရောမိ။ ယဿာသေတာဒိသီ ပဇာတိ ယဿ အာသိ ဧတာဒိသီ ဓီတာ။

၃၄၉။ သံသန္ဒတီတိ ကသ္မာ ဂီတသဒ္ဒဿ စေဝ ဝီဏာသဒ္ဒဿ စ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ? ကိံ တတ္ထ ဘဂဝတော သာရာဂေါ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ။ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ ဥပေက္ခကော ဘဂဝါ ဧတာဒိသေသု ဌာနေသု, ကေဝလံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ ဇာနာတိ, န တတ္ထ ရဇ္ဇတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတော စက္ခု, ပဿတိ ဘဂဝါ စက္ခုနာ ရူပံ, ဆန္ဒရာဂေါ ဘဂဝတော နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဂဝါ။ သံဝိဇ္ဇတိ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတော သောတ’’န္တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၃၂)။ သစေ ပန ဝဏ္ဏံ န ကထေယျ, ပဉ္စသိခေါ ‘‘ဩကာသော မေ ကတော’’တိ န ဇာနေယျ။ အထ သက္ကော ‘‘ဘဂဝတာ ပဉ္စသိခဿ ဩကာသော န ကတော’’တိ ဒေဝတာ ဂဟေတွာ တတောဝ ပဋိနိဝတ္တေယျ, တတော မဟာဇာနိယော ဘဝေယျ။ ဝဏ္ဏေ ပန ကထိတေ ‘‘ကတော ဘဂဝတာ ပဉ္စသိခဿ ဩကာသော’’တိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနာဝသာနေ အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ ဉတွာ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ။

တတ္ထ ကဒါ သံယူဠှာတိ ကဒါ ဂန္ထိတာ ပိဏ္ဍိတာ။ တေန ခေါ ပနာဟံ, ဘန္တေ, သမယေနာတိ တေန သမယေန တသ္မိံ တုမှာကံ သမ္ဗောဓိပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ။ ဘဒ္ဒါ နာမ သူရိယဝစ္ဆသာတိ နာမတော ဘဒ္ဒါ သရီရသမ္ပတ္တိယာ သူရိယဝစ္ဆသာ။ ဘဂိနီတိ ဝေါဟာရဝစနမေတံ, ဒေဝဓီတာတိ အတ္ထော။ ပရကာမိနီတိ ပရံ ကာမေတိ အဘိကင်္ခတိ။

ဥပနစ္စန္တိယာတိ နစ္စမာနာယ။ သာ ကိရ ဧကသ္မိံ သမယေ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ သက္ကဿ ဒေဝရာဇဿ နစ္စံ ဒဿနတ္ထာယ ဂတာ, တသ္မိဉ္စ ခဏေ သက္ကော တထာဂတဿ အဋ္ဌ ယထာဘုစ္စေ ဂုဏေ ပယိရုဒါဟာသိ။ ဧဝံ တသ္မိံ ဒိဝသေ ဂန္တွာ နစ္စန္တီ အဿောသိ။

သက္ကူပသင်္ကမဝဏ္ဏနာ

၃၅၀။ ပဋိသမ္မောဒတီတိ ‘‘သံသန္ဒတိ ခေါ တေ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ဘဂဝါ သမ္မောဒတိ, ပဉ္စသိခေါ ပဋိသမ္မောဒတိ။ ဂါထာ စ ဘာသန္တော ပဉ္စသိခေါ သမ္မောဒတိ, ဘဂဝါ ပဋိသမ္မောဒတိ။ အာမန္တေသီတိ ဇာနာပေသိ။ တဿ ကိရေဝံ အဟောသိ ‘‘အယံ ပဉ္စသိခေါ မယာ မမ ကမ္မေန ပေသိတော အတ္တနော ကမ္မံ ကရောတိ။ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သန္တိကေ ဌတွာ ကာမဂုဏူပသဉှိတံ အနနုစ္ဆဝိကံ ကထေသိ, နဋာ နာမ နိလ္လဇ္ဇာ ဟောန္တိ, ကထေန္တော ဝိပ္ပကာရမ္ပိ ဒဿေယျ, ဟန္ဒ နံ မမ ကမ္မံ ဇာနာပေမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာမန္တေသိ။

၃၅၁။ ဧဝဉ္စ ပန တထာဂတာတိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတဝစနံ။ အဘိဝဒန္တီတိ အဘိဝါဒနသမ္ပဋိစ္ဆနေန ဝဍ္ဎိတဝစနေန ဝဒန္တိ။ အဘိဝဒိတောတိ ဝဍ္ဎိတဝစနေန ဝုတ္တော။

ဥရုန္ဒာ သမပါဒီတိ မဟန္တာ ဝိဝဋာ အဟောသိ, အန္ဓကာရော ဂုဟာယံ အန္တရဓာယိ။ အာလောကော ဥဒပါဒီတိ ယော ပကတိယာ ဂုဟာယံ အန္ဓကာရော, သော အန္တရဟိတော, အာလောကော ဇာတော။ သဗ္ဗမေတံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကာနံ ဝစနံ။

၃၅၂။ စိရပဋိကာဟံ, ဘန္တေတိ စိရတော အဟံ, စိရတော ပဋ္ဌာယာဟံ ဒဿနကာမောတိ အတ္ထော။ ကေဟိစိ ကေဟိစိ ကိစ္စကရဏီယေဟီတိ ဒေဝါနံ ဓီတာ စ ပုတ္တာ စ အင်္ကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ပါဒပရိစာရိကာ ဣတ္ထိယော သယနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တာသံ မဏ္ဍနပသာဓနကာရိကာ ဒေဝတာ သယနံ ပရိဝါရေတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဝေယျာဝစ္စကရာ အန္တောဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧတေသံ အတ္ထာယ အဍ္ဍကရဏံ နာမ နတ္ထိ။ ယေ ပန သီမန္တရေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, တေ ‘‘တဝ သန္တကာ, မမ သန္တကာ’’တိ နိစ္ဆေတုံ အသက္ကောန္တာ အဍ္ဍံ ကရောန္တိ, သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ပုစ္ဆန္တိ။ သော ‘‘ယဿ ဝိမာနံ အာသန္နတရံ, တဿ သန္တကာ’’တိ ဝဒတိ။ သစေ ဒွေပိ သမဋ္ဌာနေ ဟောန္တိ, ‘‘ယဿ ဝိမာနံ ဩလောကေန္တီ ဌိတာ, တဿ သန္တကာ’’တိ ဝဒတိ။ သစေ ဧကမ္ပိ န ဩလောကေတိ, တံ ဥဘိန္နံ ကလဟုပစ္ဆေဒနတ္ထံ အတ္တနော သန္တကံ ကရောတိ။ ကီဠာဒီနိပိ ကိစ္စာနိ ကရဏီယာနေဝ။ ဧဝရူပါနိ တာနိ ကရဏီယာနိ သန္ဓာယ ‘‘ကေဟိစိ ကေဟိစိ ကိစ္စကရဏီယေဟီ’’တိ အာဟ။

သလဠာဂါရကေတိ သလဠမယဂန္ဓကုဋိယံ။ အညတရေန သမာဓိနာတိ တဒါ ကိရ ဘဂဝါ သက္ကဿေဝ အပရိပါကဂတံ ဉာဏံ ဝိဒိတွာ ဩကာသံ အကာရေတုကာမော ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန နိသီဒိ။ တံ ဧသ အဇာနန္တော ‘‘အညတရေန သမာဓိနာ’’တိ အာဟ။ ဘူဇတိ စ နာမာတိ ဘူဇတီတိ တဿာ နာမံ။ ပရိစာရိကာတိ ပါဒပရိစာရိကာ ဒေဝဓီတာ။ သာ ကိရ ဒွေ ဖလာနိ ပတ္တာ, တေနဿာ ဒေဝလောကေ အဘိရတိယေဝ နတ္ထိ။ နိစ္စံ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ နမဿမာနာ တိဋ္ဌတိ။ နေမိသဒ္ဒေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ‘‘သမာပန္နော သဒ္ဒံ သုဏာတီ’’တိ နော ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ, နနု ဘဂဝါ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ‘‘အပိစာဟံ အာယသ္မတော စက္ကနေမိသဒ္ဒေန တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ ဘဏတီတိ။ တိဋ္ဌတု နေမိသဒ္ဒေါ, သမာပန္နော နာမ အန္တောသမာပတ္တိယံ ကဏ္ဏမူလေ ဓမမာနဿ သင်္ခယုဂဠဿာပိ အသနိသန္နိပါတဿာပိ သဒ္ဒံ န သုဏာတိ။ ဘဂဝါ ပန ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ သက္ကဿ ဩကာသံ န ကရိဿာမီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကာလဝသေန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပန္နော။ သက္ကော ‘‘န ဒါနိ မေ သတ္ထာ ဩကာသံ ကရောတီ’’တိ ဂန္ဓကုဋိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ရထံ နိဝတ္တေတွာ ဒေဝလောကာဘိမုခံ ပေသေသိ။ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏံ ရထသဒ္ဒေန သမောဟိတံ ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယံ ဝိယ အဟောသိ။ ဘဂဝတော ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ ရထသဒ္ဒေနေဝ ပဌမာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။

ဂေါပကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၅၃။ သီလေသု ပရိပူရကာရိနီတိ ပဉ္စသု သီလေသု ပရိပူရကာရိနီ။ ဣတ္ထိတ္တံ ဝိရာဇေတွာတိ ဣတ္ထိတ္တံ နာမ အလံ, န ဟိ ဣတ္ထိတ္တေ ဌတွာ စက္ကဝတ္တိသိရိံ, န သက္ကမာရဗြဟ္မသိရိယော ပစ္စနုဘဝိတုံ, န ပစ္စေကဗောဓိံ, န သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ဂန္တုံ သက္ကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိတ္တံ ဝိရာဇေတိ နာမ။ မဟန္တမိဒံ ပုရိသတ္တံ နာမ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ, ဧတ္ထ ဌတွာ သက္ကာ ဧတာ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏိတုန္တိ ဧဝံ ပန ပုရိသတ္တံ ဘာဝေတိ နာမ။ သာပိ ဧဝမကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣတ္ထိတ္တံ ဝိရာဇေတွာ ပုရိသတ္တံ ဘာဝေတွာ’’တိ။ ဟီနံ ဂန္ဓဗ္ဗကာယန္တိ ဟီနံ လာမကံ ဂန္ဓဗ္ဗနိကာယံ။ ကသ္မာ ပန တေ ပရိသုဒ္ဓသီလာ တတ္ထ ဥပ္ပန္နာတိ? ပုဗ္ဗနိကန္တိယာ။ ပုဗ္ဗေပိ ကိရ နေသံ ဧတဒေဝ ဝသိတဋ္ဌာနံ, တသ္မာ နိကန္တိဝသေန တတ္ထ ဥပ္ပန္နာ။ ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဥပဋ္ဌာနသာလံ။ ပါရိစရိယန္တိ ပရိစရဏဘာဝံ။ ဂီတဝါဒိတေဟိ အမှေ ပရိစရိဿာမာတိ အာဂစ္ဆန္တိ။

ပဋိစောဒေသီတိ သာရေသိ။ သော ကိရ တေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ဒေဝပုတ္တာ အတိဝိယ ဝိရောစေန္တိ အတိဝဏ္ဏဝန္တော, ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ အာဂတာ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော ‘‘ဘိက္ခူ အဟေသု’’န္တိ အဒ္ဒသ။ တတော ‘‘ဘိက္ခူ ဟောန္တု, သီလေသု ပရိပူရကာရိနော’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ပရိပူရကာရိနော’’တိ အဒ္ဒသ။ ‘‘ပရိပူရကာရိနော ဟောန္တု, အညော ဂုဏော အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ဈာနလာဘိနော’’တိ အဒ္ဒသ။ ‘‘ဈာနလာဘိနော ဟောန္တု, ကုဟိံ ဝါသိကာ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘မယှံဝ ကုလူပကာ’’တိ အဒ္ဒသ။ ပရိသုဒ္ဓသီလာ နာမ ဆသု ဒေဝလောကေသု ယတ္ထိစ္ဆန္တိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ဣမေ ပန ဥပရိဒေဝလောကေ စ န နိဗ္ဗတ္တာ။ ဈာနလာဘိနော နာမ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဣမေ စ ဗြဟ္မလောကေ န နိဗ္ဗတ္တာ။ အဟံ ပန ဧတေသံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဒေဝလောကသာမိကဿ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ပလ္လင်္ကေ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, ဣမေ ဟီနေ ဂန္ဓဗ္ဗကာယေ နိဗ္ဗတ္တာ။ အဋ္ဌိဝေဓပုဂ္ဂလာ နာမေတေ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ ဂါဠှံ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗာတိ စိန္တေတွာ ကုတောမုခါ နာမာတိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ ပဋိစောဒေသိ။

တတ္ထ ကုတောမုခါတိ ဘဂဝတိ အဘိမုခေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ တုမှေ ကုတောမုခါ ကိံ အညာ ဝိဟိတာ ဣတော စိတော စ ဩလောကယမာနာ ဥဒါဟု နိဒ္ဒါယမာနာ။ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌရူပန္တိ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌသဘာဝံ ဒဋ္ဌုံ အယုတ္တံ။ သဟဓမ္မိကေတိ ဧကဿ သတ္ထု သာသနေ သမာစိဏ္ဏဓမ္မေ ကတပုညေ။ တေသံ ဘန္တေတိ တေသံ ဂေါပကေန ဒေဝပုတ္တေန ဧဝံ ဝတွာ ပုန ‘‘အဟော တုမှေ နိလ္လဇ္ဇာ အဟိရိကာ’’တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ ပဋိစောဒိတာနံ ဒွေ ဒေဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သတိံ ပဋိလဘိံသု။

ကာယံ ဗြဟ္မပုရောဟိတန္တိ တေ ကိရ စိန္တယိံသု – ‘‘နဋေဟိ နာမ နစ္စန္တေဟိ ဂါယန္တေဟိ ဝါဒေန္တေဟိ အာဂန္တွာ ဒါယော နာမ လဘိတဗ္ဗော အဿ, အယံ ပန အမှာကံ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပက္ခိတ္တလောဏံ ဥဒ္ဓနံ ဝိယ တဋတဋာယတေဝ, ကိံ နု ခေါ ဣဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တာ အတ္တနော သမဏဘာဝံ ပရိသုဒ္ဓသီလတံ ဈာနလာဘိတံ တဿေဝ ကုလူပကဘာဝဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ပရိသုဒ္ဓသီလာ နာမ ဆသု ဒေဝလောကေသု ယထာရုစိတေ ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဈာနလာဘိနော ဗြဟ္မလောကေ။ မယံ ဥပရိဒေဝလောကေပိ ဗြဟ္မလောကေပိ နိဗ္ဗတ္တိတုံ နာသက္ခိမှ။ အမှာကံ ဩဝါဒေ ဌတွာ အယံ ဣတ္ထိကာ ဥပရိ နိဗ္ဗတ္တာ, မယံ ဘိက္ခူ သမာနာ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဟီနေ ဂန္ဓဗ္ဗကာယေ နိဗ္ဗတ္တာ။ တေန နော အယံ ဧဝံ နိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဉတွာ တဿ ကထံ သုဏန္တာယေဝ တေသု ဒွေ ဇနာ ပဌမဇ္ဈာနသတိံ ပဋိလဘိတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တာ အနာဂါမိဖလေယေဝ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ အထ နေသံ သော ပရိတ္တော ကာမာဝစရတ္တဘာဝေါ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ။ တသ္မာ တာဝဒေဝ စဝိတွာ ဗြဟ္မပုရောဟိတေသု နိဗ္ဗတ္တာ။ သော စ နေသံ ကာယော တတ္ထ ဌိတာနံယေဝ နိဗ္ဗတ္တော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေသံ, ဘန္တေ, ဂေါပကေန ဒေဝပုတ္တေန ပဋိစောဒိတာနံ ဒွေ ဒေဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သတိံ ပဋိလဘိံသု ကာယံ ဗြဟ္မပုရောဟိတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ တသ္မိညေဝ အတ္တဘာဝေ ဈာနသတိံ ပဋိလဘိံသု။ တတ္ထေဝ ဌတွာ စုတာ ပန ကာယံ ဗြဟ္မပုရောဟိတံ ဗြဟ္မပုရောဟိတသရီရံ ပဋိလဘိံသူတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧကော ပန ဒေဝေါတိ ဧကော ဒေဝပုတ္တော နိကန္တိံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တော ကာမေ အဇ္ဈဝသိ, တတ္ထေဝ အာဝါသိကော အဟောသိ။

၃၅၄။ သံဃဉ္စုပဋ္ဌာသိန္တိ သံဃဉ္စ ဥပဋ္ဌာသိံ။

သုဓမ္မတာယာတိ ဓမ္မဿ သုန္ဒရဘာဝေန။ တိဒိဝူပပန္နောတိ တိဒိဝေ တိဒသပုရေ ဥပပန္နော။ ဂန္ဓဗ္ဗကာယူပဂတေ ဝသီနေတိ ဂန္ဓဗ္ဗကာယံ အာဝါသိကော ဟုတွာ ဥပဂတေ။ ယေ စ မယံ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတာတိ ယေ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတာ မယံ အန္နေန ပါနေန ဥပဋ္ဌဟိမှာတိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပါဒူပသင်္ဂယှာတိ ပါဒေ ဥပသင်္ဂယှ ပါဒဓောဝနပါဒမက္ခနာနုပ္ပဒါနေန ပူဇေတွာ စေဝ ဝန္ဒိတွာ စ။ သကေ နိဝေသနေတိ အတ္တနော ဃရေ။ ဣမဿာပိ ပဒဿ ဥပဋ္ဌဟိမှာတိ ဣမိနာဝ သမ္ဗန္ဓော။

ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အတ္တနာဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အရိယာန သုဘာသိတာနီတိ တုမှေဟိ ဝုစ္စမာနာနိ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သုဘာသိတာနိ။

တုမှေ ပန သေဋ္ဌမုပါသမာနာတိ ဥတ္တမံ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဥပါသမာနာ အနုတ္တရေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝါ။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သေဋ္ဌစရိယံ။ ဘဝတူပပတ္တီတိ ဘဝန္တာနံ ဥပပတ္တိ။

အဂါရေ ဝသတော မယှန္တိ ဃရမဇ္ဈေ ဝသန္တဿ မယှံ။

သွဇ္ဇာတိ သော အဇ္ဇ။ ဂေါတမသာဝကေနာတိ ဣဓ ဂေါပကော ဂေါတမသာဝကောတိ ဝုတ္တော။ သမေစ္စာတိ သမာဂန္တွာ။

ဟန္ဒ ဝိယာယာမ ဗျာယာမာတိ ဟန္ဒ ဥယျမာမ ဗျာယမာမ။ မာ နော မယံ ပရပေဿာ အဟုမှာတိ နောတိ နိပါတမတ္တံ, မာ မယံ ပရဿ ပေသနကာရကာဝ အဟုမှာတိ အတ္ထော။ ဂေါတမသာသနာနီတိ ဣဓ ပကတိယာ ပဋိဝိဒ္ဓံ ပဌမဇ္ဈာနမေဝ ဂေါတမသာသနာနီတိ ဝုတ္တံ, တံ အနုဿရံ အနုဿရိတွာတိ အတ္ထော။

စိတ္တာနိ ဝိရာဇယိတွာတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကစိတ္တာနိ ဝိရာဇယိတွာ။ ကာမေသု အာဒီနဝန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဌမဇ္ဈာနေန ကာမေသု အာဒီနဝံ အဒ္ဒသံသု, သမုစ္ဆေဒဝသေန တတိယမဂ္ဂေန။ ကာမသံယောဇနဗန္ဓနာနီတိ ကာမသညောဇနာနိ စ ကာမဗန္ဓနာနိ စ။ ပါပိမယောဂါနီတိ ပါပိမတော မာရဿ ယောဂဘူတာနိ, ဗန္ဓနဘူတာနီတိ အတ္ထော။ ဒုရစ္စယာနီတိ ဒုရတိက္ကမာနိ။ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သပဇာပတိကာတိ ဣန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဥပဝိဋ္ဌာ သဣန္ဒာ ပဇာပတိံ ဒေဝရာဇာနံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ဥပဝိဋ္ဌာ သပဇာပတိကာ။ သဘာယုပဝိဋ္ဌာတိ သဘာယံ ဥပဝိဋ္ဌာ, နိသိန္နာတိ အတ္ထော။

ဝီရာတိ သူရာ။ ဝိရာဂါတိ ဝီတရာဂါ။ ဝိရဇံ ကရောန္တာတိ ဝိရဇံ အနာဂါမိမဂ္ဂံ ကရောန္တာ ဥပ္ပါဒေန္တာ။ နာဂေါဝ သန္နာနိ ဂုဏာနီတိ ကာမသညောဇနဗန္ဓနာနိ ဆေတွာ ဒေဝေ တာဝတိံသေ အတိက္ကမိံသု။ သံဝေဂဇာတဿာတိ ဇာတသံဝေဂဿ သက္ကဿ။

ကာမာဘိဘူတိ ဒုဝိဓာနမ္ပိ ကာမာနံ အဘိဘူ။ သတိယာ ဝိဟီနာတိ ဈာနသတိဝိရဟိတာ။

တိဏ္ဏံ တေသန္တိ တေသု တီသု ဇနေသု။ အာဝသိနေတ္ထ ဧကောတိ တတ္ထ ဟီနေ ကာယေ ဧကောယေဝ အာဝါသိကော ဇာတော။ သမ္ဗောဓိပထာနုသာရိနောတိ အနာဂါမိမဂ္ဂါနုသာရိနော။ ဒေဝေပိ ဟီဠေန္တီတိ ဒွေ ဒေဝလောကေ ဟီဠေန္တာ အဓောကရောန္တာ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓီဟိ သမာဟိတတ္တာ အတ္တနော ပါဒပံသုံ ဒေဝတာနံ မတ္ထကေ ဩကိရန္တာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဂတာတိ။

ဧတာဒိသီ ဓမ္မပ္ပကာသနေတ္ထာတိ ဧတ္ထ သာသနေ ဧဝရူပါ ဓမ္မပ္ပကာသနာ, ယာယ သာဝကာ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တိ။ န တတ္ထ ကိံ ကင်္ခတိ ကောစိ သာဝကောတိ ကိံ တတ္ထ တေသု သာဝကေသု ကောစိ ဧကသာဝကောပိ ဗုဒ္ဓါဒီသု ဝါ စာတုဒ္ဒိသဘာဝေ ဝါ န ကင်္ခတိ ‘‘သဗ္ဗဒိသာသု အသဇ္ဇမာနော အဂယှမာနော ဝိဟရတီ’’တိ။ ဣဒါနိ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ ဘဏန္တော ‘‘နိတိဏ္ဏဩဃံ ဝိစိကိစ္ဆဆိန္နံ, ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ ဇိနံ ဇနိန္ဒ’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ဝိစိကိစ္ဆဆိန္နန္တိ ဆိန္နဝိစိကိစ္ဆံ။ ဇနိန္ဒန္တိ သဗ္ဗလောကုတ္တမံ။

ယံ တေ ဓမ္မန္တိ ယံ တဝ ဓမ္မံ။ အဇ္ဈဂံသု တေတိ တေ ဒေဝပုတ္တာ အဓိဂတာ။ ကာယံ ဗြဟ္မပုရောဟိတန္တိ အမှာကံ ပဿန္တာနံယေဝ ဗြဟ္မပုရောဟိတသရီရံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ တဝ ဓမ္မံ ဇာနိတွာ တေသံ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ တေ ဒွေ ဝိသေသဂူ အမှာကံ ပဿန္တာနံယေဝ ကာယံ ဗြဟ္မပုရောဟိတံ အဓိဂန္တွာ မဂ္ဂဖလဝိသေသံ အဇ္ဈဂံသု, မယမ္ပိ တဿ ဓမ္မဿ ပတ္တိယာ အာဂတမှာသိ မာရိသာတိ။ အာဂတမှသေတိ သမ္ပတ္တမှ။ ကတာဝကာသာ ဘဂဝတာ, ပဉှံ ပုစ္ဆေမု မာရိသာတိ သစေ နော ဘဂဝါ ဩကာသံ ကရောတိ, အထ ဘဂဝတာ ကတာဝကာသာ ဟုတွာ ပဉှံ, မာရိသ, ပုစ္ဆေယျာမာတိ အတ္ထော။

မဃမာဏဝဝတ္ထု

၃၅၅။ ဒီဃရတ္တံ ဝိသုဒ္ဓေါ ခေါ အယံ ယက္ခောတိ စိရကာလတော ပဘုတိ ဝိသုဒ္ဓေါ။ ကီဝ စိရကာလတော? အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ မဂဓရဋ္ဌေ မစလဂါမကေ မဃမာဏဝကာလတော ပဋ္ဌာယ။ တဒါ ကိရေသ ဧကဒိဝသံ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ဂါမမဇ္ဈေ မနုဿာနံ ဂါမကမ္မကရဏဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အတ္တနော ဌိတဋ္ဌာနံ ပါဒန္တေနေဝ ပံသုကစဝရံ အပနေတွာ ရမဏီယမကာသိ, အညော အာဂန္တွာ တတ္ထ အဋ္ဌာသိ။ သော တာဝတကေနေဝ သတိံ ပဋိလဘိတွာ မဇ္ဈေ ဂါမဿ ခလမဏ္ဍလမတ္တံ ဌာနံ သောဓေတွာ ဝါလုကံ ဩကိရိတွာ ဒါရူနိ အာဟရိတွာ သီတကာလေ အဂ္ဂိံ ကရောတိ, ဒဟရာ စ မဟလ္လကာ စ အာဂန္တွာ တတ္ထ နိသီဒန္တိ။

အထဿ ဧကဒိဝသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယံ နဂရံ ဂန္တွာ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယော ပဿာမ, ဣမေသုပိ စန္ဒိမသူရိယေသု ‘စန္ဒော နာမ ဒေဝပုတ္တော, သူရိယော နာမ ဒေဝပုတ္တော’တိ ဝဒန္တိ။ ကိံ နု ခေါ ကတွာ ဧတေ ဧတာ သမ္ပတ္တိယော အဓိဂတာ’’တိ? တတော ‘‘နာညံ ကိဉ္စိ, ပုညကမ္မမေဝ ကတွာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မယာပိ ဧဝံဝိဓသမ္ပတ္တိဒါယကံ ပုညကမ္မမေဝ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေသိ။

သော ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝါသိဖရသုကုဒါလမုသလဟတ္ထော စတုမဟာပထံ ဂန္တွာ မုသလေန ပါသာဏေ ဥစ္စာလေတွာ ပဝဋ္ဋေတိ, ယာနာနံ အက္ခပဋိဃာတရုက္ခေ ဟရတိ, ဝိသမံ သမံ ကရောတိ, စတုမဟာပထေ သာလံ ကရောတိ, ပေါက္ခရဏိံ ခဏတိ, သေတုံ ဗန္ဓတိ, ဧဝံ ဒိဝသံ ကမ္မံ ကတွာ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ ဃရံ ဧတိ။ တံ အညော ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘော, မဃ, တွံ ပါတောဝ နိက္ခမိတွာ သာယံ အရညတော ဧသိ, ကိံ ကမ္မံ ကရောသီ’’တိ? ပုညကမ္မံ ကရောမိ။ သဂ္ဂဂါမိမဂ္ဂံ သောဓေမီတိ။ ကိမိဒံ, ဘော, ပုညံ နာမာတိ? တွံ န ဇာနာသီတိ? အာမ, န ဇာနာမီတိ။ နဂရံ ဂတကာလေ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ တေ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒယောတိ? အာမ, ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာတိ။ ပုညကမ္မံ ကတွာ တေဟိ တံ ဌာနံ လဒ္ဓံ, အဟမ္ပိ ဧဝံဝိဓသမ္ပတ္တိဒါယကံ ကမ္မံ ကရောမိ။ ‘‘စန္ဒော နာမ ဒေဝပုတ္တော, သူရိယော နာမ ဒေဝပုတ္တော’’တိ သုတပုဗ္ဗံ တယာတိ? အာမ သုတပုဗ္ဗန္တိ။ ဧတဿ သဂ္ဂဿ ဂမနမဂ္ဂံ အဟံ သောဓေမီတိ။ ဣဒံ ပန ပုညကမ္မံ ကိံ တဝေဝ ဝဋ္ဋတိ, အညဿ န ဝဋ္ဋတီတိ? န ကဿစေတံ ဝါရိတန္တိ။ ယဒိ ဧဝံ သွေ အရညံ ဂမနကာလေ မယှမ္ပိ သဒ္ဒံ ဒေဟီတိ။ ပုနဒိဝသေ တံ ဂဟေတွာ ဂတော, ဧဝံ တသ္မိံ ဂါမေ တေတ္တိံသ မနုဿာ တရုဏဝယာ သဗ္ဗေ တဿေဝ အနုဝတ္တကာ အဟေသုံ။ တေ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟုတွာ ပုညကမ္မာနိ ကရောန္တာ ဝိစရန္တိ။ ယံ ဒိသံ ဂစ္ဆန္တိ, မဂ္ဂံ သမံ ကရောန္တာ ဧကဒိဝသေနေဝ ကရောန္တိ, ပေါက္ခရဏိံ ခဏန္တာ, သာလံ ကရောန္တာ, သေတုံ ဗန္ဓန္တာ ဧကဒိဝသေနေဝ နိဋ္ဌာပေန္တိ။

အထ နေသံ ဂါမဘောဇကော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ဧတေသု သုရံ ပိဝန္တေသု ပါဏဃာတာဒီနိ ကရောန္တေသု စ ကဟာပဏာဒိဝသေန စေဝ ဒဏ္ဍဗလိဝသေန စ ဓနံ လဘာမိ။ ဣဒါနိ ဧတေသံ ပုညကရဏကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧတ္တကော အာယော နတ္ထိ, ဟန္ဒ နေ ရာဇကုလေ ပရိဘိန္ဒာမီ’’တိ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ စောရေ, မဟာရာဇ, ပဿာမီတိ။ ကုဟိံ, တာတာတိ? မယှံ ဂါမေတိ။ ကိံ စောရာ နာမ, တာတာတိ? ရာဇာပရာဓိကာ ဒေဝါတိ။ ကိံ ဇာတိကာတိ? ဂဟပတိဇာတိကာ ဒေဝါတိ။ ဂဟပတိကာ ကိံ ကရိဿန္တိ, တယာ ဇာနမာနေန ကသ္မာ မယှံ န ကထိတန္တိ? ဘယေန, မဟာရာဇ, န ကထေမိ, ဣဒါနိ မာ မယှံ ဒေါသံ ကရေယျာထာတိ။ အထ ရာဇာ ‘‘အယံ မယှံ မဟာရဝံ ရဝတီ’’တိ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘တေန ဟိ ဂစ္ဆ, တွမေဝ နေ အာနေဟီ’’တိ ဗလံ ဒတွာ ပေသေသိ။ သော ဂန္တွာ ဒိဝသံ အရညေ ကမ္မံ ကတွာ သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဂါမမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ‘‘သွေ ကိံ ကမ္မံ ကရိဿာမ, ကိံ မဂ္ဂံ သမံ ကရောမ, ပေါက္ခရဏိံ ခဏာမ, သေတုံ ဗန္ဓာမာ’’တိ မန္တယမာနေယေဝ တေ ပရိဝါရေတွာ ‘‘မာ ဖန္ဒိတ္ထ, ရညော အာဏာ’’တိ ဗန္ဓိတွာ ပါယာသိ။ အထ ခေါ နေသံ ဣတ္ထိယော ‘‘သာမိကာ ကိရ ဝေါ ‘ရာဇာပရာဓိကာ စောရာ’တိ ဗန္ဓိတွာ နိယျန္တီ’’တိ သုတွာ ‘‘အတိစိရေန ကူဋာ ဧတေ ‘ပုညကမ္မံ ကရောမာ’တိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အရညေဝ အစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗကမ္မန္တာ ပရိဟီနာ, ဂေဟေ န ကိဉ္စိ ဝဍ္ဎတိ, သုဋ္ဌု ဗဒ္ဓါ သုဋ္ဌု ဂဟိတာ’’တိ ဝဒိံသု။

ဂါမဘောဇကောပိ တေ နေတွာ ရညော ဒဿေသိ။ ရာဇာ အနုပပရိက္ခိတွာယေဝ ‘‘ဟတ္ထိနာ မဒ္ဒါပေထာ’’တိ အာဟ။ တေသု နီယမာနေသု မဃော ဣတရေ အာဟ – ‘‘ဘော, သက္ခိဿထ မမ ဝစနံ ကာတု’’န္တိ? တဝ ဝစနံ ကရောန္တာယေဝမှ ဣမံ ဘယံ ပတ္တာ, ဧဝံ သန္တေပိ တဝ ဝစနံ ကရောမ, ဘဏ ဘော, ကိံ ကရောမာတိ? ဧတ္ထ ဘော ဝဋ္ဋေ စရန္တာနံ နာမ နိဗဒ္ဓံ ဧတံ, ကိံ ပန တုမှေ စောရာတိ? န စောရမှာတိ။ ဣမဿ လောကဿ သစ္စကိရိယာ နာမ အဝဿယော, တသ္မာ သဗ္ဗေပိ ‘‘ယဒိ အမှေ စောရာ, ဟတ္ထီ မဒ္ဒတု, အထ န စောရာ, မာ မဒ္ဒတူ’’တိ သစ္စကိရိယံ ကရောထာတိ။ တေ တထာ အကံသု။ ဟတ္ထီ ဥပဂန္တုမ္ပိ န သက္ကောတိ, ဝိရဝန္တော ပလာယတိ, ဟတ္ထိံ တုတ္တတောမရင်္ကုသေဟိ ကောဋ္ဋေန္တာပိ ဥပနေတုံ န သက္ကောန္တိ။ ‘‘ဟတ္ထိံ ဥပနေတုံ န သက္ကောမာ’’တိ ရညော အာရောစေသုံ။ တေန ဟိ ဥပရိ ကဋေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ မဒ္ဒါပေထာတိ။ ဥပရိ ကဋေ ဒိန္နေ ဒိဂုဏရဝံ ဝိရဝန္တော ပလာယတိ။

ရာဇာ သုတွာ ပေသုညကာရကံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတ, ဟတ္ထီ မဒ္ဒိတုံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ? အာမ, ဒေဝ, ဇေဋ္ဌကမာဏဝေါ မန္တံ ဇာနာတိ, မန္တဿေဝ အယမာနုဘာဝေါတိ။ ရာဇာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မန္တော ကိရ တေ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ? နတ္ထိ, ဒေဝ, မယှံ မန္တော, သစ္စကိရိယံ ပန မယံ ကရိမှ – ‘‘ယဒိ အမှေ ရညော စောရာ, မဒ္ဒတု, အထ န စောရာ, မာ မဒ္ဒတူ’’တိ, သစ္စကိရိယာယ နော ဧသ အာနုဘာဝေါတိ။ ကိံ ပန, တာတ, တုမှေ ကမ္မံ ကရောထာတိ? အမှေ, ဒေဝ, မဂ္ဂံ သမံ ကရောမ, စတုမဟာပထေ သာလံ ကရောမ, ပေါက္ခရဏိံ ခဏာမ, သေတုံ ဗန္ဓာမ, ဧဝရူပါနိ ပုညကမ္မာနိ ကရောန္တာ ဝိစရိမှာတိ။

အယံ တုမှေ ကိမတ္ထံ ပိသုဏေသီတိ? အမှာကံ ပမတ္တကာလေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ လဘတိ, အပ္ပမတ္တကာလေ တံ နတ္ထိ, ဧတေန ကာရဏေနာတိ။ တာတ, အယံ ဟတ္ထီ နာမ တိရစ္ဆာနော, သောပိ တုမှာကံ ဂုဏေ ဇာနာတိ။ အဟံ မနုဿော ဟုတွာပိ န ဇာနာမိ, တုမှာကံ ဝသနဂါမံ တုမှာကံယေဝ ပုန အဟရဏီယံ ကတွာ ဒေမိ, အယမ္ပိ ဟတ္ထီ တုမှာကံယေဝ ဟောတု, ပေသုညကာရကောပိ တုမှာကံယေဝ ဒါသော ဟောတု။ ဣတော ပဋ္ဌာယ မယှမ္ပိ ပုညကမ္မံ ကရောထာတိ ဓနံ ဒတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တေ ဓနံ ဂဟေတွာ ဝါရေန ဝါရေန ဟတ္ထိံ အာရုယှ ဂစ္ဆန္တာ မန္တယန္တိ ‘‘ဘော ပုညကမ္မံ နာမ အနာဂတဘဝတ္ထာယ ကရိယတိ, အမှာကံ ပန အန္တောဥဒကေ ပုပ္ဖိတံ နီလုပ္ပလံ ဝိယ ဣမသ္မိညေဝ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒေတိ။ ဣဒါနိ အတိရေကံ ပုညံ ကရိဿာမာ’’တိ, ကိံ ကရောမာတိ? စတုမဟာပထေ ထာဝရံ ကတွာ မဟာဇနဿ ဝိဿမနသာလံ ကရောမ, ဣတ္ထီဟိ ပန သဒ္ဓိံ အပတ္တိကံ ကတွာ ကရိဿာမ, အမှေသု ဟိ ‘‘စောရာ’’တိ ဂဟေတွာ နီယမာနေသု ဣတ္ထီနံ ဧကာပိ စိန္တာမတ္တကမ္ပိ အကတွာ ‘‘သုဗဒ္ဓါ သုဂဟိတာ’’တိ ဥဋ္ဌဟိံသု, တသ္မာ တာသံ ပတ္တိံ န ဒဿာမာတိ။ တေ အတ္တနော ဂေဟာနိ ဂန္တွာ ဟတ္ထိနော တေတ္တိံသပိဏ္ဍံ ဒေန္တိ, တေတ္တိံသ တိဏမုဋ္ဌိယော အာဟရန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဟတ္ထိဿ ကုစ္ဆိပူရံ ဇာတံ။ တေ အရညံ ပဝိသိတွာ ရုက္ခေ ဆိန္ဒန္တိ, ဆိန္နံ ဆိန္နံ ဟတ္ထီ ကဍ္ဎိတွာ သကဋပထေ ဌပေသိ။ တေ ရုက္ခေ တစ္ဆေတွာ သာလာယ ကမ္မံ အာရဘိံသု။

မဃဿ ဂေဟေ သုဇာတာ, သုဓမ္မာ, စိတ္တာ, နန္ဒာတိ စတဿော ဘရိယာယော အဟေသုံ။ သုဓမ္မာ ဝဍ္ဎကိံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တာတ, ဣမေ သဟာယာ ကာလဿေဝ ဂန္တွာ သာယံ ဧန္တိ, ကိံ ကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ? ‘‘သာလံ ကရောန္တိ, အမ္မာ’’တိ။ ‘‘တာတ, မယှမ္ပိ သာလာယ ပတ္တိံ ကတွာ ဒေဟီ’’တိ။ ‘‘ဣတ္ထီဟိ အပတ္တိကံ ကရောမာ’’တိ ဧတေ ဝဒန္တီတိ။ သာ ဝဍ္ဎကိဿ အဋ္ဌ ကဟာပဏေ ဒတွာ ‘‘တာတ, ယေန ကေနစိ ဥပါယေန မယှံ ပတ္တိကံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓု အမ္မာ’’တိ ဝတွာ ပုရေတရံ ဝါသိဖရသုံ ဂဟေတွာ ဂါမမဇ္ဈေ ဌတွာ ‘‘ကိံ ဘော အဇ္ဇ ဣမသ္မိမ္ပိ ကာလေ န နိက္ခမထာ’’တိ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗေ မဂ္ဂံ အာရုဠှာ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တာဝ တုမှေ, မယှံ ပပဉ္စော အတ္ထီ’’တိ တေ ပုရတော ကတွာ အညံ မဂ္ဂံ အာရုယှ ကဏ္ဏိကူပဂံ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ တစ္ဆေတွာ မဋ္ဌံ ကတွာ အာဟရိတွာ သုဓမ္မာယ ဂေဟေ ဌပေသိ – ‘‘မယာ ဒေဟီတိ ဝုတ္တဒိဝသေ နီဟရိတွာ ဒဒေယျာသီ’’တိ။

အထ နိဋ္ဌိတေ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရကမ္မေ ဘူမိကမ္မတော ပဋ္ဌာယ စယဗန္ဓနထမ္ဘုဿာပန သံဃာဋယောဇန ကဏ္ဏိကမဉ္စဗန္ဓနေသု ကတေသု သော ဝဍ္ဎကီ ကဏ္ဏိကမဉ္စေ နိသီဒိတွာ စတူဟိ ဒိသာဟိ ဂေါပါနသိယော ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ဘော ဧကံ ပမုဋ္ဌံ အတ္ထီ’’တိ အာဟ။ ကိံ ဘော ပမုဋ္ဌံ, သဗ္ဗမေဝ တွံ ပမုဿသီတိ။ ဣမာ ဘော ဂေါပါနသိယော ကတ္ထ ပတိဋ္ဌဟိဿန္တီတိ? ကဏ္ဏိကာ နာမ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ ကုဟိံ ဘော ဣဒါနိ သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ? ကုလာနံ ဂေဟေ သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ။ အာဟိဏ္ဍန္တာ ပုစ္ဆထာတိ။ တေ အန္တောဂါမံ ပဝိသိတွာ ပုစ္ဆိတွာ သုဓမ္မာယ ဃရဒွါရေ ‘‘ဣမသ္မိံ ဃရေ ကဏ္ဏိကာ အတ္ထီ’’တိ အာဟံသု။ သာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ အာဟ။ ဟန္ဒ မူလံ ဂဏှာဟီတိ။ မူလံ န ဂဏှာမိ, သစေ မမ ပတ္တိံ ကရောထ, ဒဿာမီတိ။ ဧထ ဘော မာတုဂါမဿ ပတ္တိံ န ကရောမ, အရညံ ဂန္တွာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိဿာမာတိ နိက္ခမိံသု။

တတော ဝဍ္ဎကီ ‘‘ကိံ န လဒ္ဓါ, တာတ, ကဏ္ဏိကာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ တေ တမတ္ထံ အာရောစယိံသု။ ဝဍ္ဎကီ ကဏ္ဏိကမဉ္စေ နိသိန္နောဝ အာကာသံ ဥလ္လောကေတွာ ‘‘ဘော အဇ္ဇ နက္ခတ္တံ သုန္ဒရံ, ဣဒံ အညံ သံဝစ္ဆရံ အတိက္ကမိတွာ သက္ကာ လဒ္ဓုံ, တုမှေဟိ စ ဒုက္ခေန အာဘတာ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာ, တေ သကလသံဝစ္ဆရေန ဣမသ္မိညေဝ ဌာနေ ပူတိကာ ဘဝိဿန္တိ။ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တကာလေ တဿာပိ ဧကသ္မိံ ကောဏေ သာလာ ဟောတု, အာဟရထ န’’န္တိ အာဟ။ သာပိ ယာဝ တေ န ပုန အာဂစ္ဆန္တိ, တာဝ ကဏ္ဏိကာယ ဟေဋ္ဌိမတလေ ‘‘အယံ သာလာ သုဓမ္မာ နာမာ’’တိ အက္ခရာနိ ဆိန္ဒာပေတွာ အဟတေန ဝတ္ထေန ဝေဌေတွာ ဌပေသိ။ ကမ္မိကာ အာဂန္တွာ – ‘‘အာဟရ, ရေ ကဏ္ဏိကံ, ယံ ဟောတု တံ ဟောတု။ တုယှမ္ပိ ပတ္တိံ ကရိဿာမာ’’တိ အာဟံသု။ သာ နီဟရိတွာ ‘‘တာတာ, ယာဝ အဋ္ဌ ဝါ သောဠသ ဝါ ဂေါပါနသိယော န အာရောဟန္တိ, တာဝ ဣမံ ဝတ္ထံ မာ နိဗ္ဗေဌယိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အဒါသိ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂဟေတွာ ဂေါပါနသိယော အာရောပေတွာဝ ဝတ္ထံ နိဗ္ဗေဌေသုံ။

ဧကော မဟာဂါမိကမနုဿော ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေန္တော အက္ခရာနိ ဒိသွာ ‘‘ကိံ, ဘော, ဣဒ’’န္တိ အက္ခရညုံ မနုဿံ ပက္ကောသာပေတွာ ဒဿေသိ။ သော ‘‘သုဓမ္မာ နာမ အယံ သာလာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဟရထ, ဘော, မယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သာလံ ကတွာ နာမမတ္တမ္ပိ န လဘာမ, ဧသာ ရတနမတ္တေန ကဏ္ဏိကရုက္ခေန သာလံ အတ္တနော နာမေန ကာရေတီ’’တိ ဝိရဝန္တိ။ ဝဍ္ဎကီ တေသံ ဝိရဝန္တာနံယေဝ ဂေါပါနသိယော ပဝေသေတွာ အာဏိံ ဒတွာ သာလာကမ္မံ နိဋ္ဌာပေသိ။

သာလံ တိဓာ ဝိဘဇိံသု, ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ဣဿရာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ အကံသု, ဧကသ္မိံ ဒုဂ္ဂတာနံ, ဧကသ္မိံ ဂိလာနာနံ။ တေတ္တိံသ ဇနာ တေတ္တိံသ ဖလကာနိ ပညပေတွာ ဟတ္ထိဿ သညံ အဒံသု – ‘‘အာဂန္တုကော အာဂန္တွာ ယဿ အတ္ထတေ ဖလကေ နိသီဒတိ, တံ ဂဟေတွာ ဖလကသာမိကဿေဝ ဂေဟေ ပတိဋ္ဌပေဟိ။ တဿ ပါဒပရိကမ္မပိဋ္ဌိပရိကမ္မခါဒနီယဘောဇနီယသယနာနိ သဗ္ဗာနိ ဖလကသာမိကဿေဝ ဘာရော ဘဝိဿတီ’’တိ။ ဟတ္ထီ အာဂတာဂတံ ဂဟေတွာ ဖလကသာမိကဿ ဂေဟံ နေတိ, သော တဿ တံ ဒိဝသံ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ။

မဃမာဏဝေါ သာလတော အဝိဒူရေ ဌာနေ ကောဝိဠာရရုက္ခံ ရောပါပေသိ, မူလေ စဿ ပါသာဏဖလကံ အတ္ထရိ။ နန္ဒာ နာမဿ ဘရိယာ အဝိဒူရေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေသိ, စိတ္တာ မာလာဝစ္ဆေ ရောပါပေသိ, သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ ပန အာဒါသံ ဂဟေတွာ အတ္တဘာဝံ မဏ္ဍယမာနာဝ ဝိစရတိ။ မဃော တံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, သုဓမ္မာ, သာလာယ ပတ္တိကာ ဇာတာ, နန္ဒာ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေသိ, စိတ္တာ မာလာဝစ္ဆေ ရောပါပေသိ။ တဝ ပန ပုညကမ္မံ နာမ နတ္ထိ, ဧကံ ပုညံ ကရောဟိ, ဘဒ္ဒေ’’တိ သာ ‘‘တွံ ကဿ ကာရဏာ ကရောသိ, နနု တယာ ကတံ မယှမေဝါ’’တိ ဝတွာ အတ္တဘာဝမဏ္ဍနမေဝ အနုယုဉ္ဇတိ။

မဃော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စဝိတွာ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တေပိ တေတ္တိံသ ဂါမိကမနုဿာ ကာလင်္ကတွာ တေတ္တိံသ ဒေဝပုတ္တာ ဟုတွာ တဿေဝ သန္တိကေ နိဗ္ဗတ္တာ။ သက္ကဿ ဝေဇယန္တော နာမ ပါသာဒေါ သတ္တ ယောဇနသတာနိ ဥဂ္ဂစ္ဆိ, ဓဇော တီဏိ ယောဇနသတာနိ ဥဂ္ဂစ္ဆိ, ကောဝိဠာရရုက္ခဿ နိဿန္ဒေန သမန္တာ တိယောဇနသတပရိမဏ္ဍလော ပဉ္စဒသယောဇနပရိဏာဟက္ခန္ဓော ပါရိစ္ဆတ္တကော နိဗ္ဗတ္တိ, ပါသာဏဖလကဿ နိဿန္ဒေန ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ သဋ္ဌိယောဇနိကာ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သုဓမ္မာယ ကဏ္ဏိကရုက္ခဿ နိဿန္ဒေန တိယောဇနသတိကာ သုဓမ္မာ ဒေဝသဘာ နိဗ္ဗတ္တိ။ နန္ဒာယ ပေါက္ခရဏိယာ နိဿန္ဒေန ပညာသယောဇနာ နန္ဒာ နာမ ပေါက္ခရဏီ နိဗ္ဗတ္တိ။ စိတ္တာယ မာလာဝစ္ဆဝတ္ထုနိဿန္ဒေန သဋ္ဌိယောဇနိကံ စိတ္တလတာဝနံ နာမ ဥယျာနံ နိဗ္ဗတ္တိ။

သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဓမ္မာယ ဒေဝသဘာယ ယောဇနိကေ သုဝဏ္ဏပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော တိယောဇနိကေ သေတစ္ဆတ္တေ ဓာရိယမာနေ တေဟိ ဒေဝပုတ္တေဟိ တာဟိ ဒေဝကညာဟိ အဍ္ဎတိယာဟိ နာဋကကောဋီဟိ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝတာဟိ စ ပရိဝါရိတော မဟာသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေန္တော တာ တိဿော ဣတ္ထိယော ဒိသွာ ‘‘ဣမာ တာဝ ပညာယန္တိ, သုဇာတာ ကုဟိ’’န္တိ ဩလောကေန္တော ‘‘အယံ မမ ဝစနံ အကတွာ ဂိရိကန္ဒရာယ ဗကသကုဏိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဒိသွာ ဒေဝလောကတော ဩတရိတွာ တဿာ သန္တိကံ ဂတော။ သာ ဒိသွာဝ သဉ္ဇာနိတွာ အဓောမုခါ ဇာတာ။ ‘‘ဗာလေ, ဣဒါနိ ကိံ သီသံ န ဥက္ခိပသိ? တွံ မမ ဝစနံ အကတွာ အတ္တဘာဝမေဝ မဏ္ဍယမာနာ ဝီတိနာမေသိ။ သုဓမ္မာယ စ နန္ဒာယ စ စိတ္တာယ စ မဟာသမ္ပတ္တိ နိဗ္ဗတ္တာ, ဧဟိ အမှာကံ သမ္ပတ္တိံ ပဿာ’’တိ ဒေဝလောကံ နေတွာ နန္ဒာယ ပေါက္ခရဏိယာ ပက္ခိပိတွာ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ။

နာဋကိတ္ထိယော ‘‘ကုဟိံ ဂတတ္ထ, မဟာရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု။ သော အနာရောစေတုကာမောပိ တာဟိ နိပ္ပီဠိယမာနော ‘‘သုဇာတာယ သန္တိက’’န္တိ အာဟ။ ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တာ, မဟာရာဇာတိ? ကန္ဒရပါဒေတိ။ ဣဒါနိ ကုဟိန္တိ? နန္ဒာပေါက္ခရဏိယံ မေ ဝိဿဋ္ဌာတိ။ ဧထ, ဘော, အမှာကံ အယျံ ပဿာမာတိ သဗ္ဗာ တတ္ထ အဂမံသု။ သာ ပုဗ္ဗေ သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ ဟုတွာ တာ အဝမညိတ္ထ။ ဣဒါနိ တာပိ တံ ဒိသွာ – ‘‘ပဿထ, ဘော အမှာကံ အယျာယ မုခံ ကက္ကဋကဝိဇ္ဈနသူလသဒိသ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တိယော ကေဠိံ အကံသု။ သာ အတိဝိယ အဋ္ဋိယမာနာ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, ဣမာနိ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိဝိမာနာနိ ဝါ နန္ဒာပေါက္ခရဏီ ဝါ မယှံ ကိံ ကရိဿတိ, ဇာတိဘူမိယေဝ မဟာရာဇ သတ္တာနံ သုခါ, မံ တတ္ထေဝ ကန္ဒရပါဒေ ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ။ သက္ကော တံ တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘မမ ဝစနံ ကရိဿသီ’’တိ အာဟ။ ကရိဿာမိ, မဟာရာဇာတိ။ ပဉ္စ သီလာနိ ဂဟေတွာ အခဏ္ဍာနိ ကတွာ ရက္ခ, ကတိပါဟေန တံ ဧတာသံ ဇေဋ္ဌိကံ ကရိဿာမီတိ။ သာ တထာ အကာသိ။

သက္ကော ကတိပါဟဿ အစ္စယေန ‘‘သက္ကာ နု ခေါ သီလံ ရက္ခိတု’’န္တိ ဂန္တွာ မစ္ဆရူပေန ဥတ္တာနကော ဟုတွာ တဿာ ပုရတော ဥဒကပိဋ္ဌေ ဩသရတိ, သာ ‘‘မတမစ္ဆကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဂန္တွာ သီသေ အဂ္ဂဟေသိ။ မစ္ဆော နင်္ဂုဋ္ဌံ စာလေသိ။ သာ ‘‘ဇီဝတိ မညေ’’တိ ဥဒကေ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သက္ကော အာကာသေ ဌတွာ ‘‘သာဓု, သာဓု, ရက္ခသိ သိက္ခာပဒံ, ဧဝံ တံ ရက္ခမာနံ ကတိပါဟေနေဝ နာဋကာနံ ဇေဋ္ဌိကံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဟ။ တဿာပိ ပဉ္စ ဝဿသတာနိ အာယု အဟောသိ။ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဥဒရပူရံ နာလတ္ထံ, သုက္ခိတွာ ပရိသုက္ခိတွာ မိလာယမာနာပိ သီလံ အခဏ္ဍေတွာ ကာလင်္ကတွာ ဗာရာဏသိယံ ကုမ္ဘကာရဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ။

သက္ကော ‘‘ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ ‘‘တတော ဣဓ အာနေတုံ န သက္ကာ, ဇီဝိတဝုတ္တိမဿာ ဒဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏဧဠာလုကာနံ ယာနကံ ပူရေတွာ မဇ္ဈေ ဂါမဿ မဟလ္လကဝေသေန နိသီဒိတွာ ‘‘ဧဠာလုကာနိ ဂဏှထာ’’တိ ဥက္ကုဋ္ဌိမကာသိ။ သမန္တာ ဂါမဝါသိကာ အာဂန္တွာ ‘‘ဒေဟိ, တာတာ’’တိ အာဟံသု။ အဟံ သီလရက္ခကာနံ ဒေမိ, တုမှေ သီလံ ရက္ခထာတိ။ တာတ မယံ သီလံ နာမ ကီဒိသန္တိပိ န ဇာနာမ, မူလေန ဒေဟီတိ။ ‘‘သီလရက္ခကာနံယေဝ ဒမ္မီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဧထ, ရေ ကောသိ အယံ ဧဠာလုကမဟလ္လကော’’တိ သဗ္ဗေ နိဝတ္တိံသု။

သာ ဒါရိကာ ပုစ္ဆိ – ‘‘အမ္မ, တုမှေ ဧဠာလုကတ္ထာယ ဂတာ တုစ္ဆဟတ္ထာဝ အာဂတာ’’တိ။ ကောသိ, အမ္မ, ဧဠာလုကမဟလ္လကော ‘‘အဟံ သီလရက္ခကာနံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ, နူနိမဿ ဒါရိကာ သီလံ ခါဒိတွာ ဝတ္တန္တိ, မယံ သီလမေဝ န ဇာနာမာတိ။ သာ ‘‘မယှံ အာနီတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂန္တွာ ‘‘ဧဠာလုကံ, တာတ, ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘တွံ သီလာနိ ရက္ခသိ အမ္မာ’’တိ? ‘‘အာမ, တာတ ရက္ခာမီ’’တိ။ ဣဒံ မယာ တုယှမေဝ အာဘတန္တိ ဂေဟဒွါရေ ယာနေန သဒ္ဓိံ ဌပေတွာ ပက္ကာမိ။ သာပိ ယာဝဇီဝံ သီလံ ရက္ခိတွာ စဝိတွာ ဝေပစိတ္တိအသုရဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သီလနိဿန္ဒေန ပါသာဒိကာ အဟောသိ။ သော ‘‘ဓီတုဝိဝါဟမင်္ဂလံ ကရိဿာမီ’’တိ အသုရေ သန္နိပါတေသိ။

သက္ကော ‘‘ကုဟိံ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘အသုရဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တာ, အဇ္ဇဿာ ဝိဝါဟမင်္ဂလံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိ ယံကိဉ္စိ ကတွာ အာနေတဗ္ဗာ မယာ’’တိ အသုရဝဏ္ဏံ နိမ္မိနိတွာ ဂန္တွာ အသုရာနံ အန္တရေ အဋ္ဌာသိ။ ‘‘တဝ သာမိကံ ဝဒေဟီ’’တိ တဿာ ဟတ္ထေ ပိတာ ပုပ္ဖဒါမံ အဒါသိ ‘‘ယံ ဣစ္ဆသိ, တဿူပရိ ခိပါဟီ’’တိ။ သာ ဩလောကေန္တီ သက္ကံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗသန္နိဝါသေန သဉ္ဇာတသိနေဟာ ‘‘အယံ မေ သာမိကော’’တိ တဿူပရိ ဒါမံ ခိပိ။ သော တံ ဗာဟာယ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိ, တသ္မိံ ခဏေ အသုရာ သဉ္ဇာနိံသု။ တေ ‘‘ဂဏှထ, ဂဏှထ, ဇရသက္ကံ, ဝေရိကော အမှာကံ, န မယံ ဧတဿ ဒါရိကံ ဒဿာမာ’’တိ အနုဗန္ဓိံသု။ ဝေပစိတ္တိ ပုစ္ဆိ ‘‘ကေနာဟဋာ’’တိ? ‘‘ဇရသက္ကေန မဟာရာဇာ’’တိ။ ‘‘အဝသေသေသု အယမေဝ သေဋ္ဌော, အပေထာ’’တိ အာဟ။ သက္ကော နံ နေတွာ အဍ္ဎတိယကောဋိနာဋကာနံ ဇေဋ္ဌိကဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ သက္ကံ ဝရံ ယာစိ – ‘‘မဟာရာဇ, မယှံ ဣမသ္မိံ ဒေဝလောကေ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ ဘာတာ ဝါ ဘဂိနီ ဝါ နတ္ထိ, ယတ္ထ ယတ္ထ ဂစ္ဆသိ, တတ္ထ တတ္ထ မံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆ မဟာရာဇာ’’တိ။ သက္ကော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိညံ အဒါသိ။

ဧဝံ မစလဂါမကေ မဃမာဏဝကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိသုဒ္ဓဘာဝမဿ သမ္ပဿန္တော ဘဂဝါ ‘‘ဒီဃရတ္တံ ဝိသုဒ္ဓေါ ခေါ အယံ ယက္ခော’’တိ အာဟ။ အတ္ထသဉှိတန္တိ အတ္ထနိဿိတံ ကာရဏနိဿိတံ။

ပဉှဝေယျာကရဏဝဏ္ဏနာ

၃၅၇။ ကိံ သံယောဇနာတိ ကိံ ဗန္ဓနာ, ကေန ဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ။ ပုထုကာယာတိ ဗဟုဇနာ။ အဝေရာတိ အပ္ပဋိဃာ။ အဒဏ္ဍာတိ အာဝုဓဒဏ္ဍဓနဒဏ္ဍဝိနိမုတ္တာ။ အသပတ္တာတိ အပစ္စတ္ထိကာ။ အဗျာပဇ္ဇာတိ ဝိဂတဒေါမနဿာ။ ဝိဟရေမု အဝေရိနောတိ အဟော ဝတ ကေနစိ သဒ္ဓိံ အဝေရိနော ဝိဟရေယျာမ, ကတ္ထစိ ကောပံ န ဥပ္ပါဒေတွာ အစ္ဆရာယ ဂဟိတကံ ဇင်္ဃသဟဿေန သဒ္ဓိံ ပရိဘုဉ္ဇေယျာမာတိ ဒါနံ ဒတွာ ပူဇံ ကတွာ စ ပတ္ထယန္တိ။ ဣတိ စ နေသံ ဟောတီတိ ဧဝဉ္စ နေသံ အယံ ပတ္ထနာ ဟောတိ။ အထ စ ပနာတိ ဧဝံ ပတ္ထနာယ သတိပိ။

ဣဿာမစ္ဆရိယသံယောဇနာတိ ပရသမ္ပတ္တိခီယနလက္ခဏာ ဣဿာ, အတ္တသမ္ပတ္တိယာ ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝဿ အသဟနလက္ခဏံ မစ္ဆရိယံ, ဣဿာ စ မစ္ဆရိယဉ္စ သံယောဇနံ ဧတေသန္တိ ဣဿာမစ္ဆရိယသံယောဇနာ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရတော ပန ဣဿာမစ္ဆရိယာနိ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တာနေဝ။

အာဝါသမစ္ဆရိယေန ပနေတ္ထ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ ဟုတွာ တဿေဝ အာဝါသဿ သင်္ကာရံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရတိ။ ကုလမစ္ဆရိယေန တသ္မိံ ကုလေ အညေသံ ဒါနာဒီနိ ကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဘိန္နံ ဝတိဒံ ကုလံ မမာ’’တိ စိန္တယတော လောဟိတမ္ပိ မုခတော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ကုစ္ဆိဝိရေစနမ္ပိ ဟောတိ, အန္တာနိပိ ခဏ္ဍာခဏ္ဍာနိ ဟုတွာ နိက္ခမန္တိ။ လာဘမစ္ဆရိယေန သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ သန္တကေ လာဘေ မစ္ဆရာယိတွာ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ မဟာအဇဂရော ဝါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ။ သရီရဝဏ္ဏဂုဏဝဏ္ဏမစ္ဆရိယေန ပန ပရိယတ္တိဓမ္မမစ္ဆရိယေန စ အတ္တနောဝ ဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေတိ, န ပရေသံ ဝဏ္ဏံ, ‘‘ကိံ ဝဏ္ဏော ဧသော’’တိ တံ တံ ဒေါသံ ဝဒန္တော ပရိယတ္တိဉ္စ ကဿစိ ကိဉ္စိ အဒေန္တော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စေဝ ဧဠမူဂေါ စ ဟောတိ။

အပိစ အာဝါသမစ္ဆရိယေန လောဟဂေဟေ ပစ္စတိ။ ကုလမစ္ဆရိယေန အပ္ပလာဘော ဟောတိ။ လာဘမစ္ဆရိယေန ဂူထနိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယေန ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿ ဝဏ္ဏော နာမ န ဟောတိ။ ဓမ္မမစ္ဆရိယေန ကုက္ကုဠနိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဣဒံ ပန ဣဿာမစ္ဆရိယသံယောဇနံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟီယတိ။ ယာဝ တံ နပ္ပဟီယတိ, တာဝ ဒေဝမနုဿာ အဝေရတာဒီနိ ပတ္ထယန္တာပိ ဝေရာဒီဟိ န ပရိမုစ္စန္တိယေဝ။

တိဏ္ဏာ မေတ္ထ ကင်္ခါတိ ဧတသ္မိံ ပဉှေ မယာ တုမှာကံ ဝစနံ သုတွာ ကင်္ခါ တိဏ္ဏာတိ ဝဒတိ, န မဂ္ဂဝသေန တိဏ္ဏကင်္ခတံ ဒီပေတိ။ ဝိဂတာ ကထံကထာတိ ဣဒံ ကထံ, ဣဒံ ကထန္တိ အယမ္ပိ ကထံကထာ ဝိဂတာ။

၃၅၈။ နိဒါနာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ပိယာပ္ပိယနိဒါနန္တိ ပိယသတ္တသင်္ခါရနိဒါနံ မစ္ဆရိယံ, အပ္ပိယသတ္တသင်္ခါရနိဒါနာ ဣဿာ။ ဥဘယံ ဝါ ဥဘယနိဒါနံ။ ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော, ဂဟဋ္ဌဿ ပုတ္တာဒယော ဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ သတ္တာ ပိယာ ဟောန္တိ ကေဠာယိတာ မမာယိတာ, မုဟုတ္တမ္ပိ တေ အပဿန္တော အဓိဝါသေတုံ န သက္ကောတိ။ သော အညံ တာဒိသံ ပိယသတ္တံ လဘန္တံ ဒိသွာ ဣဿံ ကရောတိ။ ‘‘ဣမိနာ အမှာကံ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, မုဟုတ္တံ တာဝ နံ ဒေထာ’’တိ တမေဝ အညေဟိ ယာစိတော ‘‘န သက္ကာ ဒါတုံ, ကိလမိဿတိ ဝါ ဥက္ကဏ္ဌိဿတိ ဝါ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ မစ္ဆရိယံ ကရောတိ။ ဧဝံ တာဝ ဥဘယမ္ပိ ပိယသတ္တနိဒါနံ ဟောတိ။ ဘိက္ခုဿ ပန ပတ္တစီဝရပရိက္ခာရဇာတံ, ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ အလင်္ကာရာဒိဥပကရဏံ ပိယံ ဟောတိ မနာပံ, သော အညဿ တာဒိသံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဒိသွာ ‘‘အဟော ဝတဿ ဧဝရူပံ န ဘဝေယျာ’’တိ ဣဿံ ကရောတိ, ယာစိတော ဝါပိ ‘‘မယမ္ပေတံ မမာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, န သက္ကာ ဒါတု’’န္တိ မစ္ဆရိယံ ကရောတိ။ ဧဝံ ဥဘယမ္ပိ ပိယသင်္ခါရနိဒါနံ ဟောတိ။ အပ္ပိယေ ပန တေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ သတ္တေ စ သင်္ခါရေ စ လဘိတွာ သစေပိဿ တေ အမနာပါ ဟောန္တိ, တထာပိ ကိလေသာနံ ဝိပရီတဝုတ္တိတာယ ‘‘ဌပေတွာ မံ ကော အညော ဧဝရူပဿ လာဘီ’’တိ ဣဿံ ဝါ ကရောတိ, ယာစိတော တာဝကာလိကမ္ပိ အဒဒမာနော မစ္ဆရိယံ ဝါ ကရောတိ။ ဧဝံ ဥဘယမ္ပိ အပ္ပိယသတ္တသင်္ခါရနိဒါနံ ဟောတိ။

ဆန္ဒနိဒါနန္တိ ဧတ္ထ ပရိယေသနဆန္ဒော, ပဋိလာဘဆန္ဒော, ပရိဘောဂဆန္ဒော, သန္နိဓိဆန္ဒော, ဝိဿဇ္ဇနဆန္ဒောတိ ပဉ္စဝိဓော ဆန္ဒော။

ကတမော ပရိယေသနဆန္ဒော။ ဣဓေကစ္စော အတိတ္တော ဆန္ဒဇာတော ရူပံ ပရိယေသတိ, သဒ္ဒံ။ ဂန္ဓံ။ ရသံ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပရိယေသတိ, ဓနံ ပရိယေသတိ။ အယံ ပရိယေသနဆန္ဒော။

ကတမော ပဋိလာဘဆန္ဒော။ ဣဓေကစ္စော အတိတ္တော ဆန္ဒဇာတော ရူပံ ပဋိလဘတိ, သဒ္ဒံ။ ဂန္ဓံ။ ရသံ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပဋိလဘတိ, ဓနံ ပဋိလဘတိ။ အယံ ပဋိလာဘဆန္ဒော။

ကတမော ပရိဘောဂဆန္ဒော။ ဣဓေကစ္စော အတိတ္တော ဆန္ဒဇာတော ရူပံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သဒ္ဒံ။ ဂန္ဓံ။ ရသံ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ဓနံ ပရိဘုဉ္ဇတိ။ အယံ ပရိဘောဂဆန္ဒော။

ကတမော သန္နိဓိဆန္ဒော။ ဣဓေကစ္စော အတိတ္တော ဆန္ဒဇာတော ဓနသန္နိစယံ ကရောတိ ‘‘အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ။ အယံ သန္နိဓိဆန္ဒော။

ကတမော ဝိဿဇ္ဇနဆန္ဒော။ ဣဓေကစ္စော အတိတ္တော ဆန္ဒဇာတော ဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဟတ္ထာရောဟာနံ, အဿာရောဟာနံ, ရထိကာနံ, ဓနုဂ္ဂဟာနံ – ‘‘ဣမေ မံ ရက္ခိဿန္တိ ဂေါပိဿန္တိ မမာယိဿန္တိ သမ္ပရိဝါရယိဿန္တီ’’တိ။ အယံ ဝိဿဇ္ဇနဆန္ဒော။ ဣမေ ပဉ္စ ဆန္ဒာ။ ဣဓ တဏှာမတ္တမေဝ, တံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ။

ဝိတက္ကနိဒါနောတိ ဧတ္ထ ‘‘လာဘံ ပဋိစ္စ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၁၀) ဧဝံ ဝုတ္တော ဝိနိစ္ဆယဝိတက္ကော ဝိတက္ကော နာမ။ ဝိနိစ္ဆယောတိ ဒွေ ဝိနိစ္ဆယာ တဏှာဝိနိစ္ဆယော စ, ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယော စ။ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတံ တဏှာဝိနိစ္ဆယော နာမ။ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယော နာမာတိ ဧဝံ ဝုတ္တတဏှာဝိနိစ္ဆယဝသေန ဟိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌပိယာပ္ပိယဝဝတ္ထာနံ န ဟောတိ။ တဒေဝ ဟိ ဧကစ္စဿ ဣဋ္ဌံ ဟောတိ, ဧကစ္စဿ အနိဋ္ဌံ ပစ္စန္တရာဇမဇ္ဈိမဒေသရာဇူနံ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒမိဂမံသာဒီသု ဝိယ။ တသ္မိံ ပန တဏှာဝိနိစ္ဆယဝိနိစ္ဆိတေ ပဋိလဒ္ဓဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ဧတ္တကံ ရူပဿ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ သဒ္ဒဿ, ဧတ္တကံ ဂန္ဓဿ, ဧတ္တကံ ရသဿ, ဧတ္တကံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဿ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ မယှံ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ ပရဿ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ နိဒဟိဿာမိ, ဧတ္တကံ ပရဿ ဒဿာမီ’’တိ ဝဝတ္ထာနံ ဝိတက္ကဝိနိစ္ဆယေန ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘ဆန္ဒော ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဝိတက္ကနိဒါနော’’တိ။

ပပဉ္စသညာသင်္ခါနိဒါနောတိ တယော ပပဉ္စာ တဏှာပပဉ္စော, မာနပပဉ္စော, ဒိဋ္ဌိပပဉ္စောတိ။ တတ္ထ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတံ တဏှာပပဉ္စော နာမ။ နဝဝိဓော မာနော မာနပပဉ္စော နာမ။ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌိပပဉ္စော နာမ။ တေသု ဣဓ တဏှာပပဉ္စော အဓိပ္ပေတော။ ကေနဋ္ဌေန ပပဉ္စော? မတ္တပမတ္တာကာရပါပနဋ္ဌေန ပပဉ္စော။ တံသမ္ပယုတ္တာ သညာ ပပဉ္စသညာ။ သင်္ခါ ဝုစ္စတိ ကောဋ္ဌာသော ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ ဣတိ ပပဉ္စသညာသင်္ခါနိဒါနောတိ ပပဉ္စသညာကောဋ္ဌာသနိဒါနော ဝိတက္ကောတိ အတ္ထော။

ပပဉ္စသညာသင်္ခါနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနိန္တိ ဧတိဿာ ပပဉ္စသညာသင်္ခါယ ခယာ နိရောဓော ဝူပသမော, တဿ သာရုပ္ပဉ္စေဝ တတ္ထ ဂါမိနိံ စာတိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂံ ပုစ္ဆတိ။

ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

၃၅၉။ အထဿ ဘဂဝါ သောမနဿံပါဟန္တိ တိဿော ဝေဒနာ အာရဘိ။ ကိံ ပန ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတံ ကထိတံ, အပုစ္ဆိတံ, သာနုသန္ဓိကံ, အနနုသန္ဓိကန္တိ? ပုစ္ဆိတမေဝ ကထိတံ, နော အပုစ္ဆိတံ, သာနုသန္ဓိကမေဝ, နော အနနုသန္ဓိကံ။ ဒေဝတာနဉှိ ရူပတော အရူပံ ပါကဋတရံ, အရူပေပိ ဝေဒနာ ပါကဋတရာ။ ကသ္မာ? ဒေဝတာနဉှိ ကရဇကာယံ သုခုမံ, ကမ္မဇံ ဗလဝံ, ကရဇကာယဿ သုခုမတ္တာ, ကမ္မဇဿ ဗလဝတ္တာ ဧကာဟာရမ္ပိ အတိက္ကမိတွာ န တိဋ္ဌန္တိ, ဥဏှပါသာဏေ ဌပိတသပ္ပိပိဏ္ဍိ ဝိယ ဝိလီယန္တီတိ သဗ္ဗံ ဗြဟ္မဇာလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ဘဂဝါ သက္ကဿ တိဿော ဝေဒနာ အာရဘိ။ ဒုဝိဓဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ – ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ, အရူပကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ။ ရူပပရိဂ္ဂဟော, အရူပပရိဂ္ဂဟောတိပိ ဧတဒေဝ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ဘဂဝါ ယဿ ရူပံ ပါကဋံ, တဿ သင်္ခေပမနသိကာရဝသေန ဝါ ဝိတ္ထာရမနသိကာရဝသေန ဝါ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ ဝိတ္ထာရေန္တော ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတိ။ ယဿ အရူပံ ပါကဋံ, တဿ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတိ။ ကထေန္တော စ တဿ ဝတ္ထုဘူတံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာဝ ကထေတိ, ဒေဝါနံ ပန အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ပါကဋန္တိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝေဒနာ အာရဘိ။

တိဝိဓော ဟိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိနိဝေသော – ဖဿဝသေန, ဝေဒနာဝသေန, စိတ္တဝသေနာတိ။ ကထံ? ဧကစ္စဿ ဟိ သင်္ခိတ္တေန ဝါ ဝိတ္ထာရေန ဝါ ပရိဂ္ဂဟိတေ ရူပကမ္မဋ္ဌာနေ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဌမာဘိနိပါတော တံ အာရမ္မဏံ ဖုသန္တော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဖဿော ပါကဋော ဟောတိ။ ဧကစ္စဿ တံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝန္တီ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ။ ဧကစ္စဿ တံ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တံ ဝိဇာနန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ။

တတ္ထ ယဿ ဖဿော ပါကဋော ဟောတိ, သောပိ န ကေဝလံ ဖဿောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝ အာရမ္မဏံ အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ, ဝိဇာနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ ယဿ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ, သောပိ န ကေဝလံ ဝေဒနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာယ သဒ္ဓိံ တဒေဝ အာရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ, ဝိဇာနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ ယဿ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ, သောပိ န ကေဝလံ ဝိညာဏမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။

သော ‘‘ဣမေ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ ကိံ နိဿိတာ’’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ဝတ္ထုနိဿိတာ’’တိ ပဇာနာတိ။ ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒဉ္စ ပန မေ ဝိညာဏံ ဧတ္ထ သိတံ ဧတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓ’’န္တိ။ သော အတ္ထတော ဘူတာနိ စေဝ ဥပါဒါရူပါနိ စ။ ဧဝမေတ္ထ ဝတ္ထု ရူပံ, ဖဿပဉ္စမကာ နာမန္တိ နာမရူပမတ္တမေဝ ပဿတိ။ ရူပဉ္စေတ္ထ ရူပက္ခန္ဓော, နာမံ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓမတ္တံ ဟောတိ။ နာမရူပဝိနိမုတ္တာ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ ဝါ နာမရူပံ နတ္ထိ။ သော ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကိံ ဟေတုကာ’’တိ ဥပပရိက္ခန္တော ‘‘အဝိဇ္ဇာဒိဟေတုကာ’’တိ ပဿတိ။ တတော ‘‘ပစ္စယော စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ ဣဒံ, အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ, သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇမတ္တမေဝါ’’တိ သပ္ပစ္စယနာမရူပဝသေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ သမ္မသန္တော ဝိစရတိ, သော အဇ္ဇ အဇ္ဇာတိ ပဋိဝေဓံ အာကင်္ခမာနော တထာရူပေ ဒိဝသေ ဥတုသပ္ပါယံ, ပုဂ္ဂလသပ္ပါယံ, ဘောဇနသပ္ပါယံ, ဓမ္မသဝနသပ္ပါယံ ဝါ လဘိတွာ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နောဝ ဝိပဿနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ဧဝမိမေသမ္ပိ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ ဟောတိ။

ဣဓ ပန ဘဂဝါ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဝေဒနာသီသေန ကထေသိ။ ဖဿဝသေန ဟိ ဝိညာဏဝသေန ဝါ ကထိယမာနံ ဧတဿ န ပါကဋံ ဟောတိ, အန္ဓကာရံ ဝိယ ခါယတိ။ ဝေဒနာဝသေန ပန ပါကဋံ ဟောတိ။ ကသ္မာ? ဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိယာ ပါကဋတာယ။ သုခဒုက္ခဝေဒနာနဉှိ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ။ ယဒါ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ သကလံ သရီရံ ခေါဘေန္တံ မဒ္ဒန္တံ ဖရမာနံ အဘိသန္ဒယမာနံ သတဓောတသပ္ပိံ ခါဒါပယန္တံ ဝိယ, သတပါကတေလံ မက္ခယမာနံ ဝိယ, ဃဋသဟဿေန ပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပယမာနံ ဝိယ, ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ ဝါစံ နိစ္ဆာရယမာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယဒါ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ သကလသရီရံ ခေါဘေန္တံ မဒ္ဒန္တံ ဖရမာနံ အဘိသန္ဒယမာနံ တတ္တဖာလံ ပဝေသေန္တံ ဝိယ, ဝိလီနတမ္ဗလောဟေန အာသိဉ္စန္တံ ဝိယ, သုက္ခတိဏဝနပ္ပတိမှိ အရညေ ဒါရုဥက္ကာကလာပံ ခိပမာနံ ဝိယ ‘‘အဟော ဒုက္ခံ, အဟော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝိပ္ပလာပယမာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ ဟောတိ။

အဒုက္ခမသုခါ ပန ဒုဒ္ဒီပနာ အန္ဓကာရေန ဝိယ အဘိဘူတာ။ သာ သုခဒုက္ခာနံ အပဂမေ သာတာသာတပဋိက္ခေပဝသေန မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာတိ နယတော ဂဏှန္တဿ ပါကဋာ ဟောတိ။ ယထာ ကိံ? ယထာ အန္တရာ ပိဋ္ဌိပါသာဏံ အာရုဟိတွာ ပလာတဿ မိဂဿ အနုပဒံ ဂစ္ဆန္တော မိဂလုဒ္ဒကော ပိဋ္ဌိပါသာဏဿ ဩရဘာဂေပိ ပရဘာဂေပိ ပဒံ ဒိသွာ မဇ္ဈေ အပဿန္တောပိ ‘‘ဣတော အာရုဠှော, ဣတော ဩရုဠှော, မဇ္ဈေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ ဣမိနာ ပဒေသေန ဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ နယတော ဇာနာတိ။ ဧဝံ အာရုဠှဋ္ဌာနေ ပဒံ ဝိယ ဟိ သုခဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ ဟောတိ, ဩရုဠှဋ္ဌာနေ ပဒံ ဝိယ ဒုက္ခဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ ဟောတိ, ဣတော အာရုယှ, ဣတော ဩရုယှ, မဇ္ဈေ ဧဝံ ဂတောတိ နယတော ဂဟဏံ ဝိယ သုခဒုက္ခာနံ အပဂမေ သာတာသာတပဋိက္ခေပဝသေန မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာတိ နယတော ဂဏှန္တဿ ပါကဋာ ဟောတိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ ပဌမံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝသေန နိဝတ္တေတွာ ဒဿေသိ။

န ကေဝလဉ္စ ဣဓေဝ ဧဝံ ဒဿေသိ, မဟာသတိပဋ္ဌာနေ, မဇ္ဈိမနိကာယမှိ သတိပဋ္ဌာနေ, စူဠတဏှာသင်္ခယေ, မဟာတဏှာသင်္ခယေ, စူဠဝေဒလ္လသုတ္တေ, မဟာဝေဒလ္လသုတ္တေ, ရဋ္ဌပါလသုတ္တေ, မာဂဏ္ဍိယသုတ္တေ, ဓာတုဝိဘင်္ဂေ, အာနေဉ္ဇသပ္ပါယေ, သကလေ ဝေဒနာသံယုတ္တေတိ ဧဝံ အနေကေသု သုတ္တန္တေသု ပဌမံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝသေန နိဝတ္တေတွာ ဒဿေသိ။ ယထာ စ တေသု တေသု, ဧဝံ ဣမသ္မိမ္ပိ သက္ကပဉှေ ပဌမံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝသေန နိဝတ္တေတွာ ဒဿေသိ။ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ပနေတ္ထ ဝေဒနာယ အာရမ္မဏမတ္တကံယေဝ သင်္ခိတ္တံ, တသ္မာ ပါဠိယံ နာရုဠှံ ဘဝိဿတိ။

၃၆၀။ အရူပကမ္မဋ္ဌာနေ ယံ တဿ ပါကဋံ ဝေဒနာဝသေန အဘိနိဝေသမုခံ, တမေဝ ဒဿေတုံ သောမနဿံပါဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒုဝိဓေနာတိ ဒွိဝိဓေန, ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီတိ အတ္ထော။ ဧဝရူပံ သောမနဿံ န သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝရူပံ ဂေဟသိတသောမနဿံ န သေဝိတဗ္ဗံ။ ဂေဟသိတသောမနဿံ နာမ ‘‘တတ္ထ ကတမာနိ ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနိ? စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ မနောရမာနံ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနံ ပဋိလာဘံ ဝါ ပဋိလာဘတော သမနုပဿတော, ပုဗ္ဗေ ဝါ ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ သမနုဿရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿံ, ယံ ဧဝရူပံ သောမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဂေဟသိတံ သောမနဿ’’န္တိ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဝုတ္တကာမဂုဏနိဿိတံ သောမနဿံ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၆)။

ဧဝရူပံ သောမနဿံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝရူပံ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿံ သေဝိတဗ္ဗံ။ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿံ နာမ – ‘‘တတ္ထ ကတမာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ သောမနဿာနိ? ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ, ဒုက္ခာ, ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿံ, ယံ ဧဝရူပံ သောမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၈) ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ‘‘ဥဿုက္ကိတာ မေ ဝိပဿနာ’’တိ သောမနဿဇာတဿ ဥပ္ပန္နံ သောမနဿံ။ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ နေက္ခမ္မဝသေန, ဝိပဿနာဝသေန, အနုဿတိဝသေန, ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇနကသောမနဿံ သေဝိတဗ္ဗံ နာမ။

တတ္ထ ယံ စေ သဝိတက္ကံ သဝိစာရန္တိ တသ္မိမ္ပိ နေက္ခမ္မသိတေ သောမနဿေ ယံ နေက္ခမ္မဝသေန, ဝိပဿနာဝသေန, အနုဿတိဝသေန, ပဌမဇ္ဈာနဝသေန စ ဥပ္ပန္နံ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ သောမနဿန္တိ ဇာနေယျ။ ယံ စေ အဝိတက္ကံ အဝိစာရန္တိ ယံ ပန ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနဝသေန ဥပ္ပန္နံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သောမနဿန္တိ ဇာနေယျ။ ယေ အဝိတက္ကေ အဝိစာရေ, တေ ပဏီတတရေတိ ဧတေသုပိ ဒွီသု ယံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ, တံ ပဏီတတရန္တိ အတ္ထော။

ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? ဒွိန္နံ အရဟတ္တံ ကထိတံ။ ကထံ? ဧကော ကိရ ဘိက္ခု သဝိတက္ကသဝိစာရေ သောမနဿေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဣဒံ သောမနဿံ ကိံ နိဿိတ’’န္တိ ဥပဓာရေန္တော ‘‘ဝတ္ထုနိဿိတ’’န္တိ ပဇာနာတီတိ ဖဿပဉ္စမကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုက္ကမေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ဧကော အဝိတက္ကအဝိစာရေ သောမနဿေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ တတ္ထ အဘိနိဝိဋ္ဌသောမနဿေသုပိ သဝိတက္ကသဝိစာရတော အဝိတက္ကအဝိစာရံ ပဏီတတရံ။ သဝိတက္ကသဝိစာရသောမနဿဝိပဿနာတောပိ အဝိတက္ကအဝိစာရဝိပဿနာ ပဏီတတရာ။ သဝိတက္ကသဝိစာရသောမနဿဖလသမာပတ္တိတောပိ အဝိတက္ကအဝိစာရသောမနဿဖလသမာပတ္တိယေဝ ပဏီတတရာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယေ အဝိတက္ကေ အဝိစာရေ, တေ ပဏီတတရေ’’တိ။

၃၆၁။ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ န သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝရူပံ ဂေဟသိတဒေါမနဿံ န သေဝိတဗ္ဗံ။ ဂေဟသိတဒေါမနဿံ နာမ – ‘‘တတ္ထ ကတမာနိ ဆ ဂေဟသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ? စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ မနောရမာနံ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနံ အပ္ပဋိလာဘံ ဝါ အပ္ပဋိလာဘတော သမနုပဿတော ပုဗ္ဗေ ဝါ အပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ သမနုဿရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿံ, ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဂေဟသိတဒေါမနဿ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၇)။ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာနုဘဝိံ, နာနုဘဝိဿာမိ, နာနုဘဝါမီတိ ဝိတက္ကယတော ဥပ္ပန္နံ ကာမဂုဏနိဿိတံ ဒေါမနဿံ။

ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဧဝရူပံ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿံ သေဝိတဗ္ဗံ။ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿံ နာမ – ‘‘တတ္ထ ကတမာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ? ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ, ဒုက္ခာ, ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္ပပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ တဒါယတနံ, ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ, ယဒရိယာ ဧတရဟိ အာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’တိ။ ဣတိ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟပစ္စယာ ဒေါမနဿံ, ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၇) ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုမသက္ကောန္တဿ ဣမမ္ပိ ပက္ခံ, ဣမမ္ပိ မာသံ, ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိန္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နံ ဒေါမနဿံ။ သေဝိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ နေက္ခမ္မဝသေန, ဝိပဿနာဝသေန, အနုဿတိဝသေန, ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒေါမနဿံ သေဝိတဗ္ဗံ နာမ။

တတ္ထ ယံ စေ သဝိတက္ကသဝိစာရန္တိ တသ္မိမ္ပိ ဒုဝိဓေ ဒေါမနဿေ ဂေဟသိတဒေါမနဿမေဝ သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿံ နာမ။ နေက္ခမ္မဝသေန, ဝိပဿနာဝသေန, အနုဿတိဝသေန, ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနဝသေန စ ဥပ္ပန္နဒေါမနဿံ ပန အဝိတက္ကအဝိစာရဒေါမနဿန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နိပ္ပရိယာယေန ပန အဝိတက္ကအဝိစာရဒေါမနဿံ နာမ နတ္ထိ။ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဉှိ ဧကံသေန အကုသလဉ္စေဝ သဝိတက္ကသဝိစာရဉ္စ, ဧတဿ ပန ဘိက္ခုနော မညနဝသေန သဝိတက္ကသဝိစာရန္တိ စ အဝိတက္ကအဝိစာရန္တိ စ ဝုတ္တံ။

တတြာယံ နယော – ဣဓ ဘိက္ခု ဒေါမနဿပစ္စယဘူတေ သဝိတက္ကသဝိစာရဓမ္မေ အဝိတက္ကအဝိစာရဓမ္မေ စ ဒေါမနဿပစ္စယာ ဧဝ ဥပ္ပန္နေ မဂ္ဂဖလဓမ္မေ စ အညေသံ ပဋိပတ္တိဒဿနဝသေန ဒေါမနဿန္တိ ဂဟေတွာ ‘‘ကဒါ နု ခေါ မေ သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿေ ဝိပဿနာ ပဋ္ဌပိတာ ဘဝိဿတိ, ကဒါ အဝိတက္ကအဝိစာရဒေါမနဿေ’’တိ စ ‘‘ကဒါ နု ခေါ မေ သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿဖလသမာပတ္တိ နိဗ္ဗတ္တိတာ ဘဝိဿတိ, ကဒါ အဝိတက္ကအဝိစာရဒေါမနဿဖလသမာပတ္တီ’’တိ စိန္တေတွာ တေမာသိကံ, ဆမာသိကံ, နဝမာသိကံ ဝါ ပဋိပဒံ ဂဏှာတိ။ တေမာသိကံ ဂဟေတွာ ပဌမမာသေ ဧကံ ယာမံ ဇဂ္ဂတိ, ဒွေ ယာမေ နိဒ္ဒါယ ဩကာသံ ကရောတိ, မဇ္ဈိမေ မာသေ ဒွေ ယာမေ ဇဂ္ဂတိ, ဧကံ ယာမံ နိဒ္ဒါယ ဩကာသံ ကရောတိ, ပစ္ဆိမမာသေ စင်္ကမနိသဇ္ဇာယေဝ ယာပေတိ။ ဧဝံ စေ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ ပါပုဏာတိ, ဝိသေသေတွာ ဆမာသိကံ ဂဏှာတိ။ တတြာပိ ဒွေ ဒွေ မာသေ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တော ဝိသေသေတွာ နဝမာသိကံ ဂဏှာတိ။ တတြာပိ တယော တယော မာသေ တထေဝ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘န လဒွံ ဝတ မေ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေတု’’န္တိ အာဝဇ္ဇတော ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အဿုဓာရာ ပဝတ္တန္တိ ဂါမန္တပဗ္ဘာရဝါသီမဟာသီဝတ္ထေရဿ ဝိယ။

မဟာသီဝတ္ထေရဝတ္ထု

ထေရော ကိရ အဋ္ဌာရသ မဟာဂဏေ ဝါစေသိ။ တဿောဝါဒေ ဌတွာ တိံသသဟဿာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ အထေကော ဘိက္ခု ‘‘မယှံ တာဝ အဗ္ဘန္တရေ ဂုဏာ အပ္ပမာဏာ, ကီဒိသာ နု ခေါ မေ အာစရိယဿ ဂုဏာ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ပဿိတွာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော အညေသံ အဝဿယော ဟောတိ, အတ္တနော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ, ဩဝါဒမဿ ဒဿာမီ’’တိ အာကာသေန ဂန္တွာ ဝိဟာရသမီပေ ဩတရိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နံ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။

ထေရော – ‘‘ကိံ ကာရဏာ အာဂတောသိ ပိဏ္ဍပါတိကာ’’တိ အာဟ။ ဧကံ အနုမောဒနံ ဂဏှိဿာမီတိ အာဂတောသ္မိ, ဘန္တေတိ။ ဩကာသော န ဘဝိဿတိ, အာဝုသောတိ? ဝိတက္ကမာဠကေ ဌိတကာလေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဘန္တေတိ။ တသ္မိံ ဌာနေ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ။ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂေ, ဘန္တေတိ။ တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ။ ဒုပဋ္ဋနိဝါသနဋ္ဌာနေ, သံဃာဋိပါရုပနဋ္ဌာနေ, ပတ္တနီဟရဏဋ္ဌာနေ, ဂါမေ စရိတွာ အာသနသာလာယံ ယာဂုပီတကာလေ, ဘန္တေတိ။ တတ္ထ အဋ္ဌကထာထေရာ အတ္တနော ကင်္ခံ ဝိနောဒေန္တိ, အာဝုသောတိ။ အန္တောဂါမတော နိက္ခန္တကာလေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဘန္တေတိ။ တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ။ အန္တရာမဂ္ဂေ, ဘန္တေ, ဘောဇနသာလာယံ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ, ဘန္တေ, ဒိဝါဋ္ဌာနေ, ပါဒဓောဝနကာလေ, မုခဓောဝနကာလေ, ဘန္တေတိ? တဒါ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရုဏာ အပရေ ပုစ္ဆန္တိ, အာဝုသောတိ။ ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဟေတွာ မုခဓောဝနတ္ထံ ဂမနကာလေ, ဘန္တေတိ? တဒါ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ။ မုခံ ဓောဝိတွာ အာဂမနကာလေ, ဘန္တေတိ? တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ။ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နကာလေ, ဘန္တေတိ? တတြာပိ အညေ ပုစ္ဆန္တီတိ။ ဘန္တေ, နနု မုခံ ဓောဝိတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ တယော စတ္တာရော ပလ္လင်္ကေ ဥသုမံ ဂါဟာပေတွာ ယောနိသောမနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဩကာသကာလေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ, မရဏခဏမ္ပိ န လဘိဿထ, ဘန္တေ, ဖလကသဒိသတ္ထ ဘန္တေ ပရဿ အဝဿယော ဟောထ, အတ္တနော ဘဝိတုံ န သက္ကောထ, န မေ တုမှာကံ အနုမောဒနာယ အတ္ထောတိ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ အဂမာသိ။

ထေရော – ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ပရိယတ္တိယာ ကမ္မံ နတ္ထိ, မယှံ ပန အင်္ကုသကော ဘဝိဿာမီတိ အာဂတော’’တိ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဩကာသော န ဘဝိဿတိ, ပစ္စူသကာလေ ဂမိဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရံ သမီပေ ကတွာ သဗ္ဗံ ဒိဝသဘာဂံ ပဌမယာမမဇ္ဈိမယာမဉ္စ ဓမ္မံ ဝါစေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ဧကသ္မိံ ထေရေ ဥဒ္ဒေသံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ တေနေဝ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တော။ နိသိန္နအန္တေဝါသိကာ အာစရိယော ကေနစိ ပပဉ္စေန နိက္ခန္တောတိ မညိံသု။ နိက္ခန္တော ထေရော ကောစိ ဒေဝ သမာနာစရိယဘိက္ခူတိ သညံ အကာသိ။

ထေရော ကိရ ‘‘မာဒိသဿ အရဟတ္တံ နာမ ကိံ, ဒွီဟတီဟေနေဝ ပါပုဏိတွာ ပစ္စာဂမိဿာမီ’’တိ အန္တေဝါသိကာနံ အနာရောစေတွာဝ အာသာဠှီမာသဿ ဇုဏှပက္ခတေရသိယာ နိက္ခန္တော ဂါမန္တပဗ္ဘာရံ ဂန္တွာ စင်္ကမံ အာရုယှ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော တံ ဒိဝသံ အရဟတ္တံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ။ ဥပေါသထဒိဝသေ သမ္ပတ္တေ ‘‘ဒွီဟတီဟေန အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမီတိ အာဂတော, ဂဟေတုံ ပန နာသက္ခိံ။ တယော မာသေ ပန တီဏိ ဒိဝသာနိ ဝိယ ယာဝ မဟာပဝါရဏာ တာဝ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝဿံ ဥပဂန္တွာပိ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ။ ပဝါရဏာဒိဝသေ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဒွီဟတီဟေန အရဟတ္တံ ဂဏှိဿာမီတိ အာဂတော, တေမာသေနာပိ နာသက္ခိံ, သဗြဟ္မစာရိနော ပန ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေန္တီ’’တိ။ တဿေဝံ စိန္တယတော အဿုဓာရာ ပဝတ္တန္တိ။ တတော ‘‘န မဉ္စေ မယှံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ မဂ္ဂဖလံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ နေဝ မဉ္စေ ပိဋ္ဌိံ ပသာရေဿာမိ, န ပါဒေ ဓောဝိဿာမီ’’တိ မဉ္စံ ဥဿာပေတွာ ဌပေသိ။ ပုန အန္တောဝဿံ ပတ္တံ, အရဟတ္တံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိယေဝ။ ဧကူနတိံသပဝါရဏာသု အဿုဓာရာ ပဝတ္တန္တိ။ ဂါမဒါရကာ ထေရဿ ပါဒေသု ဖာလိတဋ္ဌာနာနိ ကဏ္ဋကေဟိ သိဗ္ဗန္တိ, ဒဝံ ကရောန္တာပိ ‘‘အယျဿ မဟာသီဝတ္ထေရဿ ဝိယ ပါဒါ ဟောန္တူ’’တိ ဒဝံ ကရောန္တိ။

ထေရော တိံသသံဝစ္ဆရေ မဟာပဝါရဏာဒိဝသေ အာလမ္ဗဏဖလကံ နိဿာယ ဌိတော ‘‘ဣဒါနိ မေ တိံသ ဝဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿ, နာသက္ခိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ, အဒ္ဓါ မေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ နတ္ထိ, န မေ လဒ္ဓံ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေတု’’န္တိ စိန္တေသိ။ တဿေဝံ စိန္တယတောဝ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, အဿုဓာရာ ပဝတ္တန္တိ။ အထ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ ဧကာ ဒေဝဓီတာ ရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ‘‘ကော ဧတ္ထ ရောဒသီ’’တိ? ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဒေဝဓီတာ’’တိ။ ‘‘ကသ္မာ ရောဒသီ’’တိ? ‘‘ရောဒမာနေန မဂ္ဂဖလံ နိဗ္ဗတ္တိတံ, တေန အဟမ္ပိ ဧကံ ဒွေ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီတိ ရောဒါမိ, ဘန္တေ’’တိ။

တတော ထေရော – ‘‘ဘော မဟာသီဝတ္ထေရ, ဒေဝတာပိ တယာ သဒ္ဓိံ ကေဠိံ ကရောန္တိ, အနုစ္ဆဝိကံ နု ခေါ တေ ဧတ’’န္တိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ‘‘ဣဒါနိ နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ သေနာသနံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ မဉ္စကံ ပညပေတွာ ဥဒကဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ပါဒေ ဓောဝိဿာမီ’’တိ သောပါနဖလကေ နိသီဒိ။

အန္တေဝါသိကာပိဿ ‘‘အမှာကံ အာစရိယဿ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဂစ္ဆန္တဿ တိံသ ဝဿာနိ, သက္ခိ နု ခေါ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နာသက္ခီ’’တိ အာဝဇ္ဇယမာနာ ‘‘အရဟတ္တံ ပတွာ ပါဒဓောဝနတ္ထံ နိသိန္နော’’တိ ဒိသွာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော အမှာဒိသေသု အန္တေဝါသိကေသု တိဋ္ဌန္တေသု ‘အတ္တနာဝ ပါဒေ ဓောဝိဿတီ’တိ အဋ္ဌာနမေတံ, အဟံ ဓောဝိဿာမိ အဟံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ တိံသသဟဿာနိပိ အာကာသေန ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပါဒေ ဓောဝိဿာမ, ဘန္တေ’’တိ အာဟံသု။ အာဝုသော, ဣဒါနိ တိံသ ဝဿာနိ ဟောန္တိ မမ ပါဒါနံ အဓောတာနံ, တိဋ္ဌထ, တုမှေ, အဟမေဝ ဓောဝိဿာမီတိ။

သက္ကောပိ အာဝဇ္ဇန္တော – ‘‘မယှံ အယျော မဟာသီဝတ္ထေရော အရဟတ္တံ ပတ္တော တိံသသဟဿာနံ အန္တေဝါသိကာနံ ‘ပါဒေ ဓောဝိဿာမာ’တိ အာဂတာနံ ပါဒေ ဓောဝိတုံ န ဒေတိ။ မာဒိသေ ပန ဥပဋ္ဌာကေ တိဋ္ဌန္တေ ‘မယှံ အယျော သယံ ပါဒေ ဓောဝိဿတီ’တိ အဋ္ဌာနမေတံ, အဟံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ သုဇာတာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃဿ သန္တိကေ ပါတုရဟောသိ။ သော သုဇံ အသုရကညံ ပုရတော ကတွာ ‘‘အပေထ, ဘန္တေ, မာတုဂါမော’’တိ ဩကာသံ ကာရေတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပုရတော ဥက္ကုဋိကော နိသီဒိတွာ ‘‘ပါဒေ ဓောဝိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ ကောသိယ, ဣဒါနိ မေ တိံသ ဝဿာနိ ပါဒါနံ အဓောတာနံ, ဒေဝတာနဉ္စ ပကတိယာပိ မနုဿသရီရဂန္ဓော နာမ ဇေဂုစ္ဆော, ယောဇနသတေ ဌိတာနမ္ပိ ကဏ္ဌေ အာသတ္တကုဏပံ ဝိယ ဟောတိ, အဟမေဝ ဓောဝိဿာမီတိ။ ဘန္တေ, အယံ ဂန္ဓော နာမ န ပညာယတိ, တုမှာကံ ပန သီလဂန္ဓော ဆ ဒေဝလောကေ အတိက္ကမိတွာ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ပတွာ ဌိတော။ သီလဂန္ဓတော အညော ဥတ္တရိတရော ဂန္ဓော နာမ နတ္ထိ, ဘန္တေ, တုမှာကံ သီလဂန္ဓေနမှိ အာဂတောတိ ဝါမဟတ္ထေန ဂေါပ္ဖကသန္ဓိယံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ပါဒတလံ ပရိမဇ္ဇိ။ ဒဟရကုမာရဿေဝ ပါဒါ အဟေသုံ။ သက္ကော ပါဒေ ဓောဝိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဒေဝလောကမေဝ ဂတော။

ဧဝံ ‘‘န လဘာမိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေတု’’န္တိ အာဝဇ္ဇန္တဿ ဥပ္ပန္နံ ဒေါမနဿံ နိဿာယ ဘိက္ခုနော မညနဝသေန ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏမ္ပိ ဝိပဿနာပိ မဂ္ဂေါပိ ဖလမ္ပိ သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿန္တိ စ အဝိတက္ကာဝိစာရဒေါမနဿန္တိ စ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ ဧကော ဘိက္ခု သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဣဒံ ဒေါမနဿံ ကိံ နိဿိတန္တိ ဥပဓာရေန္တော ဝတ္ထုနိဿိတန္တိ ပဇာနာတီတိ ဖဿပဉ္စမကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုက္ကမေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ဧကော အဝိတက္ကာဝိစာရေ ဒေါမနဿေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ တတ္ထ အဘိနိဝိဋ္ဌဒေါမနဿေသုပိ သဝိတက္ကသဝိစာရတော အဝိတက္ကအဝိစာရံ ပဏီတတရံ။ သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿဝိပဿနာတောပိ အဝိတက္ကာဝိစာရဒေါမနဿဝိပဿနာ ပဏီတတရာ။ သဝိတက္ကသဝိစာရဒေါမနဿဖလသမာပတ္တိတောပိ အဝိတက္ကာဝိစာရဒေါမနဿဖလသမာပတ္တိယေဝ ပဏီတတရာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ယေ အဝိတက္ကအဝိစာရေ တေ ပဏီတတရေ’’တိ။

၃၆၂။ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ န သေဝိတဗ္ဗာတိ ဧဝရူပါ ဂေဟသိတဥပေက္ခာ န သေဝိတဗ္ဗာ။ ဂေဟသိတဥပေက္ခာ နာမ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဆ ဂေဟသိတဥပေက္ခာ။ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ ဗာလဿ မူဠှဿ ပုထုဇ္ဇနဿ အနောဓိဇိနဿ အဝိပါကဇိနဿ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ, ယာ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ, ရူပံ သာ နာတိဝတ္တတိ, တသ္မာ သာ ဥပေက္ခာ ဂေဟသိတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍိကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနတိဝတ္တမာနာ တတ္ထေဝ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နာ ကာမဂုဏနိဿိတာ ဥပေက္ခာ န သေဝိတဗ္ဗာ။

ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ သေဝိတဗ္ဗာတိ ဧဝရူပါ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာ သေဝိတဗ္ဗာ။ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာ နာမ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဆ နေက္ခမ္မသိတာ ဥပေက္ခာ? ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ, သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ, ဒုက္ခာ, ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ, ယာ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ, ရူပံ သာ အတိဝတ္တတိ, တသ္မာ သာ ဥပေက္ခာ နေက္ခမ္မသိတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၈)။ ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ, အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ, အသမပေက္ခနေန အသမ္မုယှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိပဿနာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဥပေက္ခာ။ အပိစ ဝေဒနာသဘာဂါ တတြ မဇ္ဈတ္တုပေက္ခာပိ ဧတ္ထ ဥပေက္ခာဝ။ တသ္မာ သေဝိတဗ္ဗာတိ အယံ နေက္ခမ္မဝသေန ဝိပဿနာဝသေန အနုဿတိဋ္ဌာနဝသေန ပဌမဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန စ ဥပ္ပဇ္ဇနကဥပေက္ခာ သေဝိတဗ္ဗာ နာမ။

ဧတ္ထ ယံ စေ သဝိတက္ကံ သဝိစာရန္တိ တာယပိ နေက္ခမ္မသိတဥပေက္ခာယ ယံ နေက္ခမ္မဝသေန ဝိပဿနာဝသေန အနုဿတိဋ္ဌာနဝသေန ပဌမဇ္ဈာနဝသေန စ ဥပ္ပန္နံ သဝိတက္ကသဝိစာရံ ဥပေက္ခန္တိ ဇာနေယျ။ ယံ စေ အဝိတက္ကံ အဝိစာရန္တိ ယံ ပန ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နံ အဝိတက္ကာဝိစာရံ ဥပေက္ခန္တိ ဇာနေယျ။ ယေ အဝိတက္ကေ အဝိစာရေ တေ ပဏီတတရေတိ ဧတာသု ဒွီသု ယာ အဝိတက္ကအဝိစာရာ, သာ ပဏီတတရာတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? ဒွိန္နံ အရဟတ္တံ ကထိတံ။ ဧကော ဟိ ဘိက္ခု သဝိတက္ကသဝိစာရဥပေက္ခာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အယံ ဥပေက္ခာ ကိံ နိဿိတာတိ ဥပဓာရေန္တော ဝတ္ထုနိဿိတာတိ ပဇာနာတီတိ ဖဿပဉ္စမကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုက္ကမေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ဧကော အဝိတက္ကာဝိစာရာယ ဥပေက္ခာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ တတ္ထ အဘိနိဝိဋ္ဌဥပေက္ခာသုပိ သဝိတက္ကသဝိစာရတော အဝိတက္ကာဝိစာရာ ပဏီတတရာ။ သဝိတက္ကသဝိစာရဥပေက္ခာဝိပဿနာတောပိ အဝိတက္ကာဝိစာရဥပေက္ခာဝိပဿနာပဏီတတရာ။ သဝိတက္ကသဝိစာရဥပေက္ခာဖလသမာပတ္တိတောပိ အဝိတက္ကာဝိစာရုပေက္ခာဖလသမာပတ္တိယေဝ ပဏီတတရာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ယေ အဝိတက္ကေ အဝိစာရေ တေ ပဏီတတရေ’’တိ။

၃၆၃။ ဧဝံ ပဋိပန္နော ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဘိက္ခု ပပဉ္စသညာသင်္ခါနိရောဓသာရုပ္ပဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဘဂဝါ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ။ သက္ကော ပန သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တော။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ အဇ္ဈာသယော ဟီနော န ဟောတိ, ဥက္ကဋ္ဌောဝ ဟောတိ။ ဧကဿပိ ဗဟူနမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဏှန္တိ။ သတ္တာ ပန အတ္တနော အနုရူပေ ဥပနိဿယေ ဌိတာ ကေစိ သောတာပန္နာ ဟောန္တိ, ကေစိ သကဒါဂါမီ, ကေစိ အနာဂါမီ, ကေစိ အရဟန္တော။ ရာဇာ ဝိယ ဟိ ဘဂဝါ, ရာဇကုမာရာ ဝိယ ဝေနေယျာ။ ယထာ ဟိ ရာဇာ ဘောဇနကာလေ အတ္တနော ပမာဏေန ပိဏ္ဍံ ဥဒ္ဓရိတွာ ရာဇကုမာရာနံ ဥပနေတိ, တေ တတော အတ္တနော မုခပ္ပမာဏေနေဝ ကဗဠံ ကရောန္တိ, ဧဝံ ဘဂဝါ အတ္တဇ္ဈာသယာနုရူပါယ ဒေသနာယ အရဟတ္တေနေဝ ကူဋံ ဂဏှာတိ။ ဝေနေယျာ အတ္တနော ဥပနိဿယပ္ပမာဏေန တတော သောတာပတ္တိဖလမတ္တံ ဝါ သကဒါဂါမိအနာဂါမိအရဟတ္တဖလမေဝ ဝါ ဂဏှန္တိ။ သက္ကော ပန သောတာပန္နော ဇာတော။ သောတာပန္နော စ ဟုတွာ ဘဂဝတော ပုရတောယေဝ စဝိတွာ တရုဏသက္ကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဒေဝတာနဉှိ စဝမာနာနံ အတ္တဘာဝဿ ဂတာဂတဋ္ဌာနံ နာမ န ပညာယတိ, ဒီပသိခါဂမနံ ဝိယ ဟောတိ။ တသ္မာ သေသဒေဝတာ န ဇာနိံသု။ သက္ကော ပန သယံ စုတတ္တာ ဘဂဝါ စ အပ္ပဋိဟတဉာဏတ္တာ ဒွေဝ ဇနာ ဇာနိံသု။ အထ သက္ကော စိန္တေသိ ‘‘မယှဉှိ ဘဂဝတာ တီသု ဌာနေသု နိဗ္ဗတ္တိတဖလမေဝ ကထိတံ, အယဉ္စ ပန မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ သကုဏိကာယ ဝိယ ဥပ္ပတိတွာ ဂဟေတုံ န သက္ကာ, အာဂမနီယပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ အဿ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ဟန္ဒာဟံ ဥပရိ ခီဏာသဝဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ။

ပါတိမောက္ခသံဝရဝဏ္ဏနာ

၃၆၄။ တတော တံ ပုစ္ဆန္တော ကထံ ပဋိပန္နော ပန, မာရိသာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပါတိမောက္ခသံဝရာယာတိ ဥတ္တမဇေဋ္ဌကသီလသံဝရာယ။ ကာယသမာစာရမ္ပီတိအာဒိ သေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရာဒိဝသေန ပါတိမောက္ခသံဝရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ သီလကထာ စ နာမေသာ ကမ္မပထဝသေန ဝါ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဝါ ကထေတဗ္ဗာ ဟောတိ။

တတ္ထ ကမ္မပထဝသေန ကထေန္တေန အသေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရော တာဝ ပါဏာတိပါတအဒိန္နာဒါနမိစ္ဆာစာရေဟိ ကထေတဗ္ဗော။ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ကထေန္တေန ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမဝသေန ကထေတဗ္ဗော။ သေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရော ပါဏာတိပါတာဒိဝေရမဏီဟိ စေဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒအဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော။ အသေဝိတဗ္ဗဝစီသမာစာရော မုသာဝါဒါဒိဝစီဒုစ္စရိတေန စေဝ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော။ သေဝိတဗ္ဗဝစီသမာစာရော မုသာဝါဒါဒိဝေရမဏီဟိ စေဝ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒအဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော။

ပရိယေသနာ ပန ကာယဝါစာဟိ ပရိယေသနာယေဝ။ သာ ကာယဝစီသမာစာရဂဟဏေန ဂဟိတာပိ သမာနာ ယသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ နာမ ဧတသ္မိညေဝ ဒွါရဒွယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အာကာသေ, တသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ နသေဝိတဗ္ဗပရိယေသနာ အနရိယပရိယေသနာယ ကထေတဗ္ဗာ။ သေဝိတဗ္ဗပရိယေသနာ အရိယပရိယေသနာယ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ပရိယေသနာ အနရိယာ စ ပရိယေသနာ, အရိယာ စ ပရိယေသနာ။ ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အနရိယာ ပရိယေသနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ, အတ္တနာ ဇရာဓမ္မော, ဗျာဓိဓမ္မော, မရဏဓမ္မော, သောကဓမ္မော, သံကိလေသဓမ္မော သမာနော သံကိလေသဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိဓမ္မံ ဝဒေထ? ပုတ္တဘရိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိဓမ္မံ, ဒါသိဒါသံ ဇာတိဓမ္မံ အဇေဠကံ ဇာတိဓမ္မံ, ကုက္ကုဋသူကရံ ဇာတိဓမ္မံ, ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝံ ဇာတိဓမ္မံ, ဇာတရူပရဇတံ ဇာတိဓမ္မံ။

ဇာတိဓမ္မာ ဟေတေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပဓယော, ဧတ္ထာယံ ဂထိတော မုစ္ဆိတော အဇ္ဈာပန္နော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာဓမ္မံ ဝဒေထ? ပုတ္တဘရိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာဓမ္မံ…ပေ… ဇရာဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဗျာဓိဓမ္မံ ဝဒေထ? ပုတ္တဘရိယံ, ဘိက္ခဝေ, ဗျာဓိဓမ္မံ, ဒါသိဒါသံ ဗျာဓိဓမ္မံ, အဇေဠကံ, ကုက္ကုဋသူကရံ, ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝံ ဗျာဓိဓမ္မံ။ ဗျာဓိဓမ္မာ ဟေတေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပဓယော, ဧတ္ထာယံ ဂထိတော မုစ္ဆိတော အဇ္ဈာပန္နော အတ္တနာ ဗျာဓိဓမ္မော သမာနော ဗျာဓိဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မရဏဓမ္မံ ဝဒေထ? ပုတ္တဘရိယံ, ဘိက္ခဝေ, မရဏဓမ္မံ…ပေ… မရဏဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သောကဓမ္မံ ဝဒေထ? ပုတ္တဘရိယံ…ပေ… သောကဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။

ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သံကိလေသဓမ္မံ ဝဒေထ…ပေ… ဇာတရူပရဇတံ သံကိလေသဓမ္မံ။ သံကိလေသဓမ္မာ, ဟေတေ, ဘိက္ခဝေ, ဥပဓယော, ဧတ္ထာယံ ဂထိတော မုစ္ဆိတော အဇ္ဈာပန္နော အတ္တနာ သံကိလေသဓမ္မော သမာနော သံကိလေသဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, အနရိယာ ပရိယေသနာတိ (မ။ နိ။ ၁။၂၇၄)။

အပိစ ကုဟနာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ, အဂေါစရဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိဝသေန ဧကဝီသတိဝိဓာ, ဧဝံ ပဝတ္တာ သဗ္ဗာပိ အနေသနာ အနရိယပရိယေသနာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယာ ပရိယေသနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မေ အာဒီနဝံ ဝိဒိတွာ အဇာတံ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသတိ, အတ္တနာ ဇရာဓမ္မော, ဗျာဓိ, မရဏ, သောက, သံကိလေသဓမ္မော သမာနော သံကိလေသဓမ္မေ အာဒီနဝံ ဝိဒိတွာ အသံကိလိဋ္ဌံ

အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသတိ။ အယံ အရိယာ ပရိယေသနာတိ (မ။ နိ။ ၁။၂၇၅)။

အပိစ ပဉ္စ ကုဟနာဒီနိ ဆ အဂေါစရေ ဧကဝီသတိဝိဓဉ္စ အနေသနံ ဝဇ္ဇေတွာ ဘိက္ခာစရိယာယ ဓမ္မေန သမေန ပရိယေသနာပိ အရိယပရိယေသနာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧတ္ထ စ ယော ယော ‘‘န သေဝိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တော, သော သော ပုဗ္ဗဘာဂေ ပါဏာတိပါတာဒီနံ သမ္ဘာရပရိယေသနာပယောဂကရဏဂမနကာလတော ပဋ္ဌာယ န သေဝိတဗ္ဗောဝ။ ဣတရော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သေဝိတဗ္ဗော, အသက္ကောန္တေန စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ။ အပိစ သံဃဘေဒါဒီနံ အတ္ထာယ ပရက္ကမန္တာနံ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိယ ကာယသမာစာရော န သေဝိတဗ္ဗော, ဒိဝသဿ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဥပဋ္ဌာနဂမနာဒိဝသေန ပဝတ္တော ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရာဒီနံ ဝိယ ကာယသမာစာရော သေဝိတဗ္ဗော။ ဓနုဂ္ဂဟပေသနာဒိဝသေန ဝါစံ ဘိန္ဒန္တာနံ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိယ ဝစီသမာစာရော န သေဝိတဗ္ဗော, တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏကိတ္တနာဒိဝသေန ပဝတ္တော ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရာဒီနံ ဝိယ ဝစီသမာစာရော သေဝိတဗ္ဗော။ အနရိယပရိယေသနံ ပရိယေသန္တာနံ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိယ ပရိယေသနာ န သေဝိတဗ္ဗာ, အရိယပရိယေသနမေဝ ပရိယေသန္တာနံ ဓမ္မသေနာပတိမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရာဒီနံ ဝိယ ပရိယေသနာ သေဝိတဗ္ဗာ။

ဧဝံ ပဋိပန္နော ခေါတိ ဧဝံ အသေဝိတဗ္ဗံ ကာယဝစီသမာစာရံ ပရိယေသနဉ္စ ပဟာယ သေဝိတဗ္ဗာနံ ပါရိပူရိယာ ပဋိပန္နော, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဘိက္ခု ပါတိမောက္ခသံဝရာယ ဥတ္တမဇေဋ္ဌကသီလသံဝရတ္ထာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတီတိ ဘဂဝါ ခီဏာသဝဿ အာဂမနီယပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ကထေသိ။

ဣန္ဒြိယသံဝရဝဏ္ဏနာ

၃၆၅။ ဒုတိယပုစ္ဆာယံ ဣန္ဒြိယသံဝရာယာတိ ဣန္ဒြိယာနံ ပိဓာနာယ, ဂုတ္တဒွါရတာယ သံဝုတဒွါရတာယာတိ အတ္ထော။ ဝိဿဇ္ဇနေ ပနဿ စက္ခုဝိညေယျံ ရူပမ္ပီတိအာဒိ သေဝိတဗ္ဗရူပါဒိဝသေန ဣန္ဒြိယသံဝရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဟေဋ္ဌာ သောမနဿာဒိပဉှာဝိဿဇ္ဇနာနံ သုတတ္တာ ဣမိနာပိ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သဉ္ဇာတပဋိဘာနော ဘဂဝတာ ဧဝံ ဝုတ္တေ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ, ဧတံ ဣမဿ ခေါ အဟံ, ဘန္တေတိ အာဒိကံ ဝစနံ အဝေါစ။ ဘဂဝါပိဿ ဩကာသံ ဒတွာ တုဏှီ အဟောသိ။ ကထေတုကာမောပိ ဟိ ယော အတ္ထံ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတိ, အတ္ထံ သမ္ပာဒေတုံ သက္ကောန္တော ဝါ န ကထေတုကာမော ဟောတိ, န တဿ ဘဂဝါ ဩကာသံ ကရောတိ။ အယံ ပန ယသ္မာ ကထေတုကာမော စေဝ, သက္ကောတိ စ အတ္ထံ သမ္ပာဒေတုံ တေနဿ ဘဂဝါ ဩကာသမကာသိ။

တတ္ထ ဧဝရူပံ န သေဝိတဗ္ဗန္တိ အာဒီသု အယံ သင်္ခေပေါ – ယံ ရူပံ ပဿတော ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ န သေဝိတဗ္ဗံ န ဒဋ္ဌဗ္ဗံ န ဩလောကေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ယံ ပန ပဿတော အသုဘသညာ ဝါ သဏ္ဌာတိ, ပသာဒေါ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနိစ္စသညာပဋိလာဘော ဝါ ဟောတိ, တံ သေဝိတဗ္ဗံ။

ယံ စိတ္တက္ခရံ စိတ္တဗျဉ္ဇနမ္ပိ သဒ္ဒံ သုဏတော ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝရူပေါ သဒ္ဒေါ န သေဝိတဗ္ဗော။ ယံ ပန အတ္ထနိဿိတံ ဓမ္မနိဿိတံ ကုမ္ဘဒါသိဂီတမ္ပိ သုဏန္တဿ ပသာဒေါ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, နိဗ္ဗိဒါ ဝါ သဏ္ဌာတိ, ဧဝရူပေါ သဒ္ဒေါ သေဝိတဗ္ဗော။

ယံ ဂန္ဓံ ဃာယတော ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝရူပေါ ဂန္ဓော န သေဝိတဗ္ဗော။ ယံ ပန ဂန္ဓံ ဃာယတော အသုဘသညာဒိပဋိလာဘော ဟောတိ, ဧဝရူပေါ ဂန္ဓော သေဝိတဗ္ဗော။

ယံ ရသံ သာယတော ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝရူပေါ ရသော န သေဝိတဗ္ဗော။ ယံ ပန ရသံ သာယတော အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ စေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာယိတပစ္စယာ စ ကာယဗလံ နိဿာယ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမိတုံ သက္ကောတိ, မဟာသီဝတ္ထေရဘာဂိနေယျသီဝသာမဏေရဿ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿေဝ ကိလေသက္ခယော ဝါ ဟောတိ, ဧဝရူပေါ ရသော သေဝိတဗ္ဗော။

ယံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသတော ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝရူပံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ န သေဝိတဗ္ဗံ။ ယံ ပန ဖုသတော သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီနံ ဝိယ အာသဝက္ခယော စေဝ, ဝီရိယဉ္စ သုပဂ္ဂဟိတံ, ပစ္ဆိမာ စ ဇနတာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပါဒနေန အနုဂ္ဂဟိတာ ဟောတိ, ဧဝရူပံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ သေဝိတဗ္ဗံ။ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကိရ တိံသ ဝဿာနိ မဉ္စေ ပိဋ္ဌိံ န ပသာရေသိ။ တထာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော။ မဟာကဿပတ္ထေရော ဝီသဝဿသတံ မဉ္စေ ပိဋ္ဌိံ န ပသာရေသိ။ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ပညာသ ဝဿာနိ။ ဘဒ္ဒိယတ္ထေရော တိံသ ဝဿာနိ။ သောဏတ္ထေရော အဋ္ဌာရသ ဝဿာနိ။ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဒွါဒသ။ အာနန္ဒတ္ထေရော ပန္နရသ။ ရာဟုလတ္ထေရော ဒွါဒသ။ ဗာကုလတ္ထေရော အသီတိ ဝဿာနိ။ နာဠကတ္ထေရော ယာဝပရိနိဗ္ဗာနာ မဉ္စေ ပိဋ္ဌိံ န ပသာရေသီတိ။

ယေ မနောဝိညေယျေ ဓမ္မေ သမန္နာဟရန္တဿ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ‘‘အဟော, ဝတ ယံ ပရေသံ ပရဝိတ္တူပကရဏံ တံ မမဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝါ အဘိဇ္ဈာဒီနိ အာပါထမာဂစ္ဆန္တိ ဧဝရူပါ ဓမ္မာ န သေဝိတဗ္ဗာ။ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တူ’’တိ ဧဝံ မေတ္တာဒိဝသေန, ယေ ဝါ ပန တိဏ္ဏံ ထေရာနံ ဓမ္မာ, ဧဝရူပါ သေဝိတဗ္ဗာ။ တယော ကိရ ထေရာ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ကာမဝိတက္ကာဒယော အကုသလဝိတက္ကာ န ဝိတက္ကေတဗ္ဗာတိ ကတိကံ အကံသု။ အထ ပဝါရဏဒိဝသေ သံဃတ္ထေရော သံဃနဝကံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အာဝုသော, ဣမသ္မိံ တေမာသေ ကိတ္တကေ ဌာနေ စိတ္တဿ ဓာဝိတုံ ဒိန္န’’န္တိ? န, ဘန္တေ, ပရိဝေဏပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိ ဓာဝိတုံ အဒါသိန္တိ။ ဒုတိယံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တဝ အာဝုသော’’တိ? နိဝါသဂေဟတော, ဘန္တေ, ဗဟိ ဓာဝိတုံ န အဒါသိန္တိ။ အထ ဒွေပိ ထေရံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘တုမှာကံ ပန, ဘန္တေ’’တိ? နိယကဇ္ဈတ္တခန္ဓပဉ္စကတော, အာဝုသော, ဗဟိ ဓာဝိတုံ န အဒါသိန္တိ။ တုမှေဟိ, ဘန္တေ, ဒုက္ကရံ ကတန္တိ။ ဧဝရူပေါ မနောဝိညေယျော ဓမ္မော သေဝိတဗ္ဗော။

၃၆၆။ ဧကန္တဝါဒါတိ ဧကောယေဝ အန္တော ဝါဒဿ ဧတေသံ, န ဒွေဓာ ဂတဝါဒါတိ ဧကန္တဝါဒါ, ဧကညေဝ ဝဒန္တီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဧကန္တသီလာတိ ဧကာစာရာ။ ဧကန္တဆန္ဒာတိ ဧကလဒ္ဓိကာ။ ဧကန္တအဇ္ဈောသာနာတိ ဧကန္တပရိယောသာနာ။

အနေကဓာတု နာနာဓာတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, လောကောတိ ဒေဝါနမိန္ဒ, အယံ လောကော အနေကဇ္ဈာသယော နာနဇ္ဈာသယော။ ဧကသ္မိံ ဂန္တုကာမေ ဧကော ဌာတုကာမော ဟောတိ။ ဧကသ္မိံ ဌာတုကာမေ ဧကော သယိတုကာမော ဟောတိ။ ဒွေ သတ္တာ ဧကဇ္ဈာသယာ နာမ ဒုလ္လဘာ။ တသ္မိံ အနေကဓာတုနာနာဓာတုသ္မိံ လောကေ ယံ ယဒေဝ ဓာတုံ ယံ ယဒေဝ အဇ္ဈာသယံ သတ္တာ အဘိနိဝိသန္တိ ဂဏှန္တိ, တံ တဒေဝ။ ထာမသာ ပရာမာသာတိ ထာမေန စ ပရာမာသေန စ။ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တီတိ သုဋ္ဌု ဂဏှိတွာ ဝေါဟရန္တိ, ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ ကိတ္တေန္တိ။ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣဒံ အမှာကမေဝ ဝစနံ သစ္စံ, အညေသံ ဝစနံ မောဃံ တုစ္ဆံ နိရတ္ထကန္တိ။

အစ္စန္တနိဋ္ဌာတိ အန္တော ဝုစ္စတိ ဝိနာသော, အန္တံ အတီတာ နိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ အစ္စန္တနိဋ္ဌာ။ ယာ ဧတေသံ နိဋ္ဌာ, ယော ပရမဿာသော နိဗ္ဗာနံ, တံ သဗ္ဗေသံ ဝိနာသာတိက္ကန္တံ နိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ။ ယောဂက္ခေမောတိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမံ, အစ္စန္တော ယောဂက္ခေမော ဧတေသန္တိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ။ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မံ အရိယမဂ္ဂံ စရန္တီတိ ဗြဟ္မစာရီ။ အစ္စန္တတ္ထာယ ဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ။ ပရိယောသာနန္တိပိ နိဗ္ဗာနဿ နာမံ။ အစ္စန္တံ ပရိယောသာနံ ဧတေသန္တိ အစ္စန္တပရိယောသာနာ။

တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တာတိ တဏှာသင်္ခယောတိ မဂ္ဂေါပိ နိဗ္ဗာနမ္ပိ။ မဂ္ဂေါ တဏှံ သင်္ခိဏာတိ ဝိနာသေတီတိ တဏှာသင်္ခယော။ နိဗ္ဗာနံ ယသ္မာ တံ အာဂမ္မ တဏှာ သင်္ခိယတိ ဝိနဿတိ, တသ္မာ တဏှာသင်္ခယော။ တဏှာသင်္ခယေန မဂ္ဂေန ဝိမုတ္တာ, တဏှာသင်္ခယေ နိဗ္ဗာနေ ဝိမုတ္တာ အဓိမုတ္တာတိ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တာ။

ဧတ္တာဝတာ စ ဘဂဝတာ စုဒ္ဒသပိ မဟာပဉှာ ဗျာကတာ ဟောန္တိ။ စုဒ္ဒသ မဟာပဉှာ နာမ ဣဿာမစ္ဆရိယံ ဧကော ပဉှော, ပိယာပ္ပိယံ ဧကော, ဆန္ဒော ဧကော, ဝိတက္ကော ဧကော, ပပဉ္စော ဧကော, သောမနဿံ ဧကော, ဒေါမနဿံ ဧကော, ဥပေက္ခာ ဧကော, ကာယသမာစာရော ဧကော, ဝစီသမာစာရော ဧကော, ပရိယေသနာ ဧကော, ဣန္ဒြိယသံဝရော ဧကော, အနေကဓာတု ဧကော, အစ္စန္တနိဋ္ဌာ ဧကောတိ။

၃၆၇။ ဧဇာတိ စလနဋ္ဌေန တဏှာ ဝုစ္စတိ။ သာ ပီဠနဋ္ဌေန ရောဂေါ, အန္တော ပဒုဿနဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော, အနုပ္ပဝိဋ္ဌဋ္ဌေန သလ္လံ။ တသ္မာ အယံ ပုရိသောတိ ယသ္မာ ဧဇာ အတ္တနာ ကတကမ္မာနုရူပေန ပုရိသံ တတ္ထ တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တတ္ထာယ ကဍ္ဎတိ, တသ္မာ အယံ ပုရိသော တေသံ တေသံ ဘဝါနံ ဝသေန ဥစ္စာဝစံ အာပဇ္ဇတိ။ ဗြဟ္မလောကေ ဥစ္စော ဟောတိ, ဒေဝလောကေ အဝစော။ ဒေဝလောကေ ဥစ္စော, မနုဿလောကေ အဝစော။ မနုဿလောကေ ဥစ္စော, အပါယေ အဝစော။ ယေသာဟံ, ဘန္တေတိ ယေသံ အဟံ ဘန္တေ။ သန္ဓိဝသေန ပနေတ္ထ ‘‘ယေသာဟ’’န္တိ ဟောတိ။ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တန္တိ ယထာ မယာ သုတော စေဝ ဥဂ္ဂဟိတော စ, ဧဝံ။ ဓမ္မံ ဒေသေမီတိ သတ္တဝတပဒံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ။ န စာဟံ တေသန္တိ အဟံ ပန တေသံ သာဝကော န သမ္ပဇ္ဇာမိ။ အဟံ ခေါ ပန, ဘန္တေတိအာဒိနာ အတ္တနော သောတာပန္နဘာဝံ ဇာနာပေတိ။

သောမနဿပဋိလာဘကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၈။ ဝေဒပဋိလာဘန္တိ တုဋ္ဌိပဋိလာဘံ။ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမောတိ ဒေဝါနဉ္စ အသုရာနဉ္စ သင်္ဂါမော။ သမုပဗျူဠှောတိ သမာပန္နော နလာဋေန နလာဋံ ပဟရဏာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ။ ဧတေသံ ကိရ ကဒါစိ မဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ သင်္ဂါမော ဟောတိ တတ္ထ ပန ဆေဒနဝိဇ္ဈနာဒီဟိ အညမညံ ဃာတော နာမ နတ္ထိ, ဒါရုမေဏ္ဍကယုဒ္ဓံ ဝိယ ဇယပရာဇယမတ္တမေဝ ဟောတိ။ ကဒါစိ ဒေဝါ ဇိနန္တိ, ကဒါစိ အသုရာ။ တတ္ထ ယသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဒေဝါ ပုန အပစ္စာဂမနာယ အသုရေ ဇိနိံသု, တံ သန္ဓာယ တသ္မိံ ခေါ ပန ဘန္တေတိအာဒိမာဟ။ ဥဘယမေတန္တိ ဥဘယံ ဧတံ။ ဒုဝိဓမ္ပိ ဩဇံ ဧတ္ထ ဒေဝလောကေ ဒေဝါယေဝ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တီတိ ဧဝမဿ အာဝဇ္ဇန္တဿ ဗလဝပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သဒဏ္ဍာဝစရောတိ သဒဏ္ဍာဝစရကော, ဒဏ္ဍဂ္ဂဟဏေန သတ္ထဂ္ဂဟဏေန သဒ္ဓိံ အဟောသိ, န နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍသတ္ထောတိ ဒဿေတိ။ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယာတိ ဧကန္တေနေဝ ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယာတိ သဗ္ဗံ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ။

၃၆၉။ ပဝေဒေသီတိ ကထေသိ ဒီပေသိ။ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိညေဝ ဩကာသေ။ ဒေဝဘူတဿ မေ သတောတိ ဒေဝဿ မေ သတော။ ပုနရာယု စ မေ လဒ္ဓေါတိ ပုန အညေန ကမ္မဝိပါကေန မေ ဇီဝိတံ လဒ္ဓန္တိ, ဣမိနာ အတ္တနော စုတဘာဝံ စေဝ ဥပပန္နဘာဝဉ္စ အာဝိကရောတိ။

ဒိဝိယာ ကာယာတိ ဒိဗ္ဗာ အတ္တဘာဝါ။ အာယုံ ဟိတွာ အမာနုသန္တိ ဒိဗ္ဗံ အာယုံ ဇဟိတွာ။ အမူဠှော ဂဗ္ဘမေဿာမီတိ နိယတဂတိကတ္တာ အမူဠှော ဟုတွာ။ ယတ္ထ မေ ရမတီ မနောတိ ယတ္ထ မေ မနော ရမိဿတိ, တတ္ထေဝ ခတ္တိယကုလာဒီသု ဂဗ္ဘံ ဥပဂစ္ဆိဿာမီတိ သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေ စ မာနုသေ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ။

ဉာယေန ဝိဟရိဿာမီတိ မနုဿေသု ဥပပန္နောပိ မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနာဒီနံ အဘဗ္ဗတ္တာ ဉာယေန ကာရဏေန သမေန ဝိဟရိဿာမီတိ အတ္ထော။

သမ္ဗောဓိ စေ ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, သစေ သကဒါဂါမီ ဘဝိဿာမီတိ ဒီပေတိ။ အညာတာ ဝိဟရိဿာမီတိ အညာတာ အာဇာနိတုကာမော ဟုတွာ ဝိဟရိဿာမိ။ သွေဝ အန္တော ဘဝိဿတီတိ သော ဧဝ မေ မနုဿလောကေ အန္တော ဘဝိဿတီတိ။

ပုန ဒေဝေါ ဘဝိဿာမိ, ဒေဝလောကသ္မိံ ဥတ္တမောတိ ပုန ဒေဝလောကသ္မိံ ဥတ္တမော သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဘဝိဿာမီတိ ဝဒတိ။

အန္တိမေ ဝတ္တမာနမှီတိ အန္တိမေ ဘဝေ ဝတ္တမာနေ။ သော နိဝါသော ဘဝိဿတီတိ ယေ တေ အာယုနာ စ ပညာယ စ အကနိဋ္ဌာ ဇေဋ္ဌကာ သဗ္ဗဒေဝေဟိ ပဏီတတရာ ဒေဝါ, အဝသာနေ မေ သော နိဝါသော ဘဝိဿတိ။ အယံ ကိရ တတော သက္ကတ္တဘာဝတော စုတော တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ပဋိလဒ္ဓတ္တာ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဟုတွာ အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တန္တော အဝသာနေ အကနိဋ္ဌေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ။ တံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ။ ဧသ ကိရ အဝိဟေသု ကပ္ပသဟဿံ ဝသိဿတိ, အတပ္ပေသု ဒွေ ကပ္ပသဟဿာနိ, သုဒဿေသု စတ္တာရိ ကပ္ပသဟဿာနိ, သုဒဿီသု အဋ္ဌ, အကနိဋ္ဌေသု သောဠသာတိ ဧကတိံသ ကပ္ပသဟဿာနိ ဗြဟ္မအာယုံ အနုဘဝိဿတိ။ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ဝိသာခါ မဟာဥပါသိကာတိ တယောပိ ဟိ ဣမေ ဧကပ္ပမာဏအာယုကာ ဧဝ, ဝဋ္ဋာဘိရတသတ္တာ နာမ ဧတေဟိ သဒိသာ သုခဘာဂိနော နာမ နတ္ထိ။

၃၇၀။ အပရိယောသိတသင်္ကပ္ပေါတိ အနိဋ္ဌိတမနောရထော။ ယဿု မညာမိ သမဏေတိ ယေ စ သမဏေ ပဝိဝိတ္တဝိဟာရိနောတိ မညာမိ။

အာရာဓနာတိ သမ္ပာဒနာ။ ဝိရာဓနာတိ အသမ္ပာဒနာ။ န သမ္ပာယန္တီတိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ။

အာဒိစ္စဗန္ဓုနန္တိ အာဒိစ္စောပိ ဂေါတမဂေါတ္တော, ဘဂဝါပိ ဂေါတမဂေါတ္တော, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ယံ ကရောမသီတိ ယံ ပုဗ္ဗေ ဗြဟ္မုနော နမက္ကာရံ ကရောမ။ သမံ ဒေဝေဟီတိ ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣဒါနိ အမှာကံ ဗြဟ္မုနော နမက္ကာရကရဏံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ သာမံ ကရောမာတိ နမက္ကာရံ ကရောမ။

၃၇၁။ ပရာမသိတွာတိ တုဋ္ဌစိတ္တော သဟာယံ ဟတ္ထေန ဟတ္ထမှိ ပဟရန္တော ဝိယ ပထဝိံ ပဟရိတွာ, သက္ခိဘာဝတ္ထာယ ဝါ ပဟရိတွာ ‘‘ယထာ တွံ နိစ္စလော, ဧဝမဟံ ဘဂဝတီ’’တိ။ အဇ္ဈိဋ္ဌပဉှာတိ အဇ္ဈေသိတပဉှာ ပတ္ထိတပဉှာ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

သက္ကပဉှသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဥဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၃။ ဧဝံ မေ သုတန္တိ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တံ။ တတြာယမပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – ဧကာယနော အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါတိ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တမဘာသိ? ကုရုရဋ္ဌဝါသီနံ ဂမ္ဘီရဒေသနာပဋိဂ္ဂဟဏသမတ္ထတာယ။ ကုရုရဋ္ဌဝါသိနော ကိရ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော ဥတုပစ္စယာဒိသမ္ပန္နတ္တာ တဿ ရဋ္ဌဿ သပ္ပါယဥတုပစ္စယသေဝနေန နိစ္စံ ကလ္လသရီရာ ကလ္လစိတ္တာ စ ဟောန္တိ။ တေ စိတ္တသရီရကလ္လတာယ အနုဂ္ဂဟိတပညာဗလာ ဂမ္ဘီရကထံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ သမတ္ထာ ဟောန္တိ။ တေန နေသံ ဘဂဝါ ဣမံ ဂမ္ဘီရဒေသနာပဋိဂ္ဂဟဏသမတ္ထတံ သမ္ပဿန္တော ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု ကမ္မဋ္ဌာနံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဂမ္ဘီရတ္ထံ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တံ အဘာသိ။ ယထာ ဟိ ပုရိသော သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကံ လဘိတွာ တတ္ထ နာနာပုပ္ဖါနိ ပက္ခိပေယျ, သုဝဏ္ဏမဉ္ဇူသံ ဝါ ပန လဘိတွာ သတ္တရတနာနိ ပက္ခိပေယျ, ဧဝံ ဘဂဝါ ကုရုရဋ္ဌဝါသိပရိသံ လဘိတွာ ဂမ္ဘီရဒေသနံ ဒေသေသိ။ တေနေဝေတ္ထ အညာနိပိ ဂမ္ဘီရတ္ထာနိ ဣမသ္မိံ ဒီဃနိကာယေ မဟာနိဒါနံ မဇ္ဈိမနိကာယေ သတိပဋ္ဌာနံ, သာရောပမံ, ရုက္ခောပမံ, ရဋ္ဌပါလံ, မာဂဏ္ဍိယံ, အာနေဉ္ဇသပ္ပါယန္တိ အညာနိပိ သုတ္တာနိ ဒေသေသိ။

အပိစ တသ္မိံ ဇနပဒေ စတဿော ပရိသာ ပကတိယာဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ, အန္တမသော ဒါသကမ္မကရပရိဇာနာပိ သတိပဋ္ဌာနပဋိသံယုတ္တမေဝ ကထံ ကထေန္တိ။ ဥဒကတိတ္ထသုတ္တကန္တနဋ္ဌာနာဒီသုပိ နိရတ္ထကကထာ နာမ နပ္ပဝတ္တတိ။ သစေ ကာစိ ဣတ္ထီ ‘‘အမ္မ, တွံ ကတရံ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနံ မနသိကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတာ ‘‘န ကိဉ္စီ’’တိ ဝဒတိ, တံ ဂရဟန္တိ ‘‘ဓိရတ္ထု တဝ ဇီဝိတံ, ဇီဝမာနာပိ တွံ မတသဒိသာ’’တိ။ အထ နံ ‘‘မာ ဒါနိ ပုန ဧဝမကာသီ’’တိ ဩဝဒိတွာ အညတရံ သတိပဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ။ ယာ ပန ‘‘အဟံ အသုကသတိပဋ္ဌာနံ နာမ မနသိကရောမီ’’တိ ဝဒတိ, တဿာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ သာဓုကာရံ ကတွာ ‘‘တဝ ဇီဝိတံ သုဇီဝိတံ, တွံ နာမ မနုဿတ္တံ ပတ္တာ, တဝတ္ထာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိအာဒီဟိ ပသံသန္တိ။ န ကေဝလဉ္စေတ္ထ မနုဿဇာတိကာဝ သတိပဋ္ဌာနမနသိကာရယုတ္တာ, တေ နိဿာယ ဝိဟရန္တာ တိရစ္ဆာနဂတာပိ။

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ နဋကော သုဝပေါတကံ ဂဟေတွာ သိက္ခာပေန္တော ဝိစရတိ။ သော ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပနိဿာယ ဝသိတွာ ဂမနကာလေ သုဝပေါတကံ ပမုဿိတွာ ဂတော။ တံ သာမဏေရိယော ဂဟေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိံသု။ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော တိဿ နာမံ အကံသု။ တံ ဧကဒိဝသံ ပုရတော နိသိန္နံ ဒိသွာ မဟာထေရီ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတာ’’တိ။ ကိံ, အယျေတိ? အတ္ထိ တေ ကောစိ ဘာဝနာမနသိကာရောတိ? နတ္ထိ, အယျေတိ။ အာဝုသော, ပဗ္ဗဇိတာနံ သန္တိကေ ဝသန္တေန နာမ ဝိဿဋ္ဌအတ္တဘာဝေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ကောစိဒေဝ မနသိကာရော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, တွံ ပန အညံ န သက္ခိဿသိ, ‘‘အဋ္ဌိ အဋ္ဌီ’’တိ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီတိ။ သော ထေရိယာ ဩဝါဒေ ဌတွာ ‘‘အဋ္ဌိ အဋ္ဌီ’’တိ သဇ္ဈာယန္တော စရတိ။

တံ ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ တောရဏဂ္ဂေ နိသီဒိတွာ ဗာလာတပံ တပမာနံ ဧကော သကုဏော နခပဉ္ဇရေန အဂ္ဂဟေသိ။ သော ‘‘ကိရိ ကိရီ’’တိ သဒ္ဒမကာသိ။ သာမဏေရိယော သုတွာ ‘‘အယျေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော သကုဏေန ဂဟိတော, မောစေမ န’’န္တိ လေဍ္ဍုအာဒီနိ ဂဟေတွာ အနုဗန္ဓိတွာ မောစေသုံ။ တံ အာနေတွာ ပုရတော ဌပိတံ ထေရီ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓရက္ခိတ, သကုဏေန ဂဟိတကာလေ ကိံ စိန္တေသီ’’တိ? န, အယျေ, အညံ ကိဉ္စိ စိန္တေသိံ, အဋ္ဌိပုဉ္ဇောဝ အဋ္ဌိပုဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ကတရသ္မိံ ဌာနေ ဝိပ္ပကိရိဿတီတိ, ဧဝံ အယျေ အဋ္ဌိပုဉ္ဇမေဝ စိန္တေသိန္တိ။ သာဓု, သာဓု, ဗုဒ္ဓရက္ခိတ, အနာဂတေ ဘဝက္ခယဿ တေ ပစ္စယော ဘဝိဿတီတိ။ ဧဝံ တတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတာပိ သတိပဋ္ဌာနမနသိကာရယုတ္တာ။ တသ္မာ နေသံ ဘဂဝါ သတိပဋ္ဌာနဗုဒ္ဓိမေဝ ဇနေန္တော ဣဒံ သုတ္တမဘာသိ။

တတ္ထ ဧကာယနောတိ ဧကမဂ္ဂေါ။ မဂ္ဂဿ ဟိ –

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ၊

နာဝါ ဥတ္တရသေတူ စ, ကုလ္လော စ ဘိသိသင်္ကမော’’တိ။

ဗဟူနိ နာမာနိ။ သွာယမိဓ အယနနာမေန ဝုတ္တော, တသ္မာ ဧကာယနော အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါတိ ဧတ္ထ ဧကမဂ္ဂေါ အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ န ဒွိဓာ ပထဘူတောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အထ ဝါ ဧကေန အယိတဗ္ဗောတိ ဧကာယနော။ ဧကေနာတိ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ ဝူပကဋ္ဌေန ပဝိဝိတ္တစိတ္တေန။ အယိတဗ္ဗော ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗော, အယန္တိ ဝါ ဧတေနာတိ အယနော, သံသာရတော နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ဧကဿ အယနော ဧကာယနော။ ဧကဿာတိ သေဋ္ဌဿ။ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌော စ ဘဂဝါ, တသ္မာ ဘဂဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ တေန အညေပိ အယန္တိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဘဂဝတောဝ သော အယနော တေန ဥပ္ပါဒိတတ္တာ။ ယထာဟ ‘‘သော ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၃။၇၉)။ အယတီတိ ဝါ အယနော, ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဧကသ္မိံ အယနောတိ ဧကာယနော, ဣမသ္မိညေဝ ဓမ္မဝိနယေ ပဝတ္တတိ, န အညတ္ထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ခေါ, သုဘဒ္ဒ, ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၄)။ ဒေသနာဘေဒေါယေဝ ဟေသော, အတ္ထတော ပန ဧကောဝ။ အပိစ ဧကံ အယတီတိ ဧကာယနော။ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာမုခဘာဝနာနယပ္ပဝတ္တောပိ အပရဘာဂေ ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာဟ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ –

ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ,

မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ၊

ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ,

တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃန္တိ။ (သံ။ နိ။ ၅။၄၀၉)၊

ကေစိ ပန ‘‘န ပါရံ ဒိဂုဏံ ယန္တီ’’တိ ဂါထာနယေန ယသ္မာ ဧကဝါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ‘‘ဧကာယနော’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုဇ္ဇတိ။ ဣမဿ ဟိ အတ္ထဿ သကိံ အယနောတိ ဣမိနာ ဗျဉ္ဇနေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ယဒိ ပန ဧကံ အယနမဿ ဧကာ ဂတိ ပဝတ္တီတိ ဧဝံ အတ္ထံ ယောဇေတွာ ဝုစ္စေယျ, ဗျဉ္ဇနံ ယုဇ္ဇေယျ, အတ္ထော ပန ဥဘယထာပိ န ယုဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ဣဓ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ကာယာဒိစတုအာရမ္မဏပ္ပဝတ္တော ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ ဣဓာဓိပ္ပေတော, န လောကုတ္တရော, သော စ အနေကဝါရမ္ပိ အယတိ, အနေကဉ္စဿ အယနံ ဟောတိ။

ပုဗ္ဗေပိ စ ဣမသ္မိံ ပဒေ မဟာထေရာနံ သာကစ္ဆာ အဟောသိယေဝ။ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါတိ အာဟ။ အာစရိယော ပနဿ တိပိဋကစူဠသုမတ္ထေရော မိဿကမဂ္ဂေါတိ အာဟ။ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဘန္တေတိ? မိဿကော, အာဝုသောတိ။ အာစရိယေ ပန ပုနပ္ပုနံ ဘဏန္တေ အပ္ပဋိဗာဟိတွာ တုဏှီ အဟောသိ။ ပဉှံ အဝိနိစ္ဆိနိတွာဝ ဥဋ္ဌဟိံသု။ အထာစရိယတ္ထေရော နဟာနကောဋ္ဌကံ ဂစ္ဆန္တော ‘‘မယာ မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော, စူဠနာဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါတိ အာဒါယ ဝေါဟရတိ, ကော နု ခေါ ဧတ္ထ နိစ္ဆယော’’တိ သုတ္တန္တံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပရိဝတ္တေန္တော ‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဧဝံ ဘာဝေယျ သတ္တ ဝဿာနီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သလ္လက္ခေသိ။ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သတ္တ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော နာမ နတ္ထိ, မယာ ဝုတ္တော မိဿကမဂ္ဂေါ န လဗ္ဘတိ။ စူဠနာဂေန ဒိဋ္ဌော ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါဝ လဗ္ဘတီတိ ဉတွာ အဋ္ဌမိယံ ဓမ္မသဝနေ သံဃုဋ္ဌေ အဂမာသိ။

ပေါရာဏကတ္ထေရာ ကိရ ပိယဓမ္မသဝနာ ဟောန္တိ, သဒ္ဒံ သုတွာဝ ‘‘အဟံ ပဌမံ, အဟံ ပဌမ’’န္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဩသရန္တိ။ တသ္မိဉ္စ ဒိဝသေ စူဠနာဂတ္ထေရဿ ဝါရော, တေန ဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ပုဗ္ဗဂါထာသု ဝုတ္တာသု ထေရဿ အာသနပိဋ္ဌိယံ ဌိတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ရဟော နိသီဒိတွာ န ဝက္ခာမီ’’တိ။ ပေါရာဏကတ္ထေရာ ဟိ အနုသူယကာ ဟောန္တိ။ န အတ္တနော ရုစိမေဝ ဥစ္ဆုဘာရံ ဝိယ ဧဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရန္တိ, ကာရဏမေဝ ဂဏှန္တိ, အကာရဏံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ။ တသ္မာ ထေရော ‘‘အာဝုသော, စူဠနာဂါ’’တိ အာဟ။ သော အာစရိယဿ ဝိယ သဒ္ဒေါတိ ဓမ္မံ ဌပေတွာ ‘‘ကိံ ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ အာဝုသော, စူဠနာဂ, မယာ ဝုတ္တော မိဿကမဂ္ဂေါ န လဗ္ဘတိ, တယာ ဝုတ္တော ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါဝ လဗ္ဘတီတိ။ ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘အမှာကံ အာစရိယော သဗ္ဗပရိယတ္တိကော တေပိဋကော သုတဗုဒ္ဓေါ, ဧဝရူပဿာပိ နာမ ဘိက္ခုနော အယံ ပဉှော အာလုဠေတိ, အနာဂတေ မမ ဘာတိကာ ဣမံ ပဉှံ အာလုဠေဿန္တီတိ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ဣမံ ပဉှံ နိစ္စလံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂတော ‘‘ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ’’။

မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ၊

ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ။

ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော, ဒဿနဿ ဝိသုဒ္ဓိယာ၊

ဧတဉှိ တုမှေ ပဋိပဇ္ဇထ, မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနံ၊

ဧတဉှိ တုမှေ ပဋိပန္နာ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာတိ။ –

သုတ္တံ အာဟရိတွာ ဌပေသိ။

မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စ။ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာဒီဟိ စ ဥပက္ကိလေသေဟိ ကိလိဋ္ဌစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယ။ တထာ ဟိ ဣမိနာဝ မဂ္ဂေန ဣတော သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ ဥပရိ ဧကသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ နိဗ္ဗတ္တေ တဏှင်္ကရမေဓင်္ကရသရဏင်္ကရဒီပင်္ကရနာမကေ ဗုဒ္ဓေ အာဒိံ ကတွာ သကျမုနိပရိယောသာနာ အနေကေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အနေကသတာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ အရိယသာဝကာ စာတိ ဣမေ သတ္တာ သဗ္ဗေ စိတ္တမလံ ပဝါဟေတွာ ပရမဝိသုဒ္ဓိံ ပတ္တာ။ ရူပမလဝသေန ပန သံကိလေသဝေါဒါနပညတ္တိယေဝ နတ္ထိ။ တထာ ဟိ –

‘‘ရူပေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ၊

ရူပေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, အနက္ခာတံ မဟေသိနာ။

စိတ္တေန သံကိလိဋ္ဌေန, သံကိလိဿန္တိ မာဏဝါ၊

စိတ္တေ သုဒ္ဓေ ဝိသုဇ္ဈန္တိ, ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ’’။

ယထာဟ – ‘‘စိတ္တသံကိလေသာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ, စိတ္တဝေါဒါနာ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ။ တဉ္စ စိတ္တဝေါဒါနံ ဣမိနာ သတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေန ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ။

သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာတိ သောကဿ စ ပရိဒေဝဿ စ သမတိက္ကမာယ ပဟာနာယာတိ အတ္ထော, အယဉှိ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော သန္တတိမဟာမတ္တာဒီနံ ဝိယ သောကသမတိက္ကမာယ, ပဋာစာရာဒီနံ ဝိယ ပရိဒေဝသမတိက္ကမာယ သံဝတ္တတိ။ တေနာဟ ‘‘သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာ’’တိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ သန္တတိမဟာမတ္တော –

‘‘ယံ ပုဗ္ဗေ တံ ဝိသောဓေဟိ, ပစ္ဆာ တေ မာဟု ကိဉ္စနံ၊

မဇ္ဈေ စေ နော ဂဟေဿသိ, ဥပသန္တော စရိဿသီ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၉၄၅)၊

ဣမံ ဂါထံ သုတွာဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတ္တော။ ပဋာစာရာ –

‘‘န သန္တိ ပုတ္တာ တာဏာယ, န ပိတာ နာပိ ဗန္ဓဝါ၊

အန္တကေနာဓိပန္နဿ, နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈၈)၊

ဣမံ ဂါထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ။ ယသ္မာ ပန ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနာမသိတွာ ဘာဝနာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ တေပိ ဣမိနာဝ မဂ္ဂေန သောကပရိဒေဝေ သမတိက္ကန္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယာတိ ကာယိကဒုက္ခဿ စေတသိကဒေါမနဿဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အတ္ထင်္ဂမာယ, နိရောဓာယာတိ အတ္ထော။ အယဉှိ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော တိဿတ္ထေရာဒီနံ ဝိယ ဒုက္ခဿ, သက္ကာဒီနံ ဝိယ စ ဒေါမနဿဿ အတ္ထင်္ဂမာယ သံဝတ္တတိ။

တတြာယံ အတ္ထဒီပနာ – သာဝတ္ထိယံ ကိရ တိဿော နာမ ကုဋုမ္ဗိကပုတ္တော စတ္တာလီသ ဟိရညကောဋိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အဂါမကေ အရညေ ဝိဟရတိ။ တဿ ကနိဋ္ဌဘာတု ဘရိယာ ‘‘ဂစ္ဆထ, နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေထာ’’တိ ပဉ္စသတေ စောရေ ပေသေသိ။ တေ ဂန္တွာ ထေရံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု။ ထေရော အာဟ – ‘‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထ ဥပါသကာ’’တိ? တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿာမာတိ။ ပါဋိဘောဂံ မေ ဥပါသကာ, ဂဟေတွာ အဇ္ဇေကရတ္တိံ ဇီဝိတံ ဒေထာတိ။ ကော တေ, သမဏ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဋိဘောဂေါ ဘဝိဿတီတိ? ထေရော မဟန္တံ ပါသာဏံ ဂဟေတွာ ဒွေ ဦရုဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ‘‘ဝဋ္ဋတိ ဥပါသကာ ပါဋိဘောဂေါ’’တိ အာဟ။ တေ အပက္ကမိတွာ စင်္ကမနသီသေ အဂ္ဂိံ ကတွာ နိပဇ္ဇိံသု။ ထေရဿ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သီလံ ပစ္စဝေက္ခတော ပရိသုဒ္ဓံ သီလံ နိဿာယ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တတော အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော တိယာမရတ္တိံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အရုဏုဂ္ဂမနေ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဥဘော ပါဒါနိ ဘိန္ဒိတွာ, သညပေဿာမိ ဝေါ အဟံ၊

အဋ္ဋိယာမိ ဟရာယာမိ, သရာဂမရဏံ အဟံ။

ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ယထာဘူတံ ဝိပဿိသံ၊

သမ္ပတ္တေ အရုဏုဂ္ဂမှိ, အရဟတ္တမပါပုဏိ’’န္တိ။

အပရေပိ တိံသ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညဝိဟာရေ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ‘‘အာဝုသော, တိယာမရတ္တိံ သမဏဓမ္မောဝ ကာတဗ္ဗော, န အညမညဿ သန္တိကံ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဝိဟရိံသု။ တေသံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ပစ္စူသသမယေ ပစလာယန္တာနံ ဧကော ဗျဂ္ဃေါ အာဂန္တွာ ဧကေကံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ။ န ကောစိ ‘‘မံ ဗျဂ္ဃေါ ဂဏှီ’’တိ ဝါစမ္ပိ နိစ္ဆာရေသိ။ ဧဝံ ပဉ္စသု ဒသသု ဘိက္ခူသု ခါဒိတေသု ဥပေါသထဒိဝသေ ‘‘ဣတရေ, အာဝုသော, ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ဉတွာ စ ‘‘ဣဒါနိ ဂဟိတေန ဂဟိတောမှီတိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဝိဟရိံသု။ အထ အညတရံ ဒဟရဘိက္ခုံ ပုရိမနယေနေဝ ဗျဂ္ဃေါ ဂဏှိ။ သော ‘‘ဗျဂ္ဃေါ ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ ဘိက္ခူ ကတ္တရဒဏ္ဍေ စ ဥက္ကာယော စ ဂဟေတွာ မောစေဿာမာတိ အနုဗန္ဓိံသု။ ဗျဂ္ဃေါ ဘိက္ခူနံ အဂတိံ ဆိန္နတဋဋ္ဌာနမာရုယှ တံ ဘိက္ခုံ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကတော ပဋ္ဌာယ ခါဒိတုံ အာရဘိ။ ဣတရေပိ ‘‘ဣဒါနိ သပ္ပုရိသ, အမှေဟိ ကတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဘိက္ခူနံ ဝိသေသော နာမ ဧဝရူပေ ဌာနေ ပညာယတီ’’တိ အာဟံသု။ သော ဗျဂ္ဃမုခေ နိပန္နောဝ တံ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော ယာဝ ဂေါပ္ဖကာ ခါဒိတသမယေ သောတာပန္နော ဟုတွာ, ယာဝ ဇဏ္ဏုကာ ခါဒိတသမယေ သကဒါဂါမီ, ယာဝ နာဘိယာ ခါဒိတသမယေ အနာဂါမီ ဟုတွာ, ဟဒယရူပေ အခါဒိတေယေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘သီလဝါ ဝတသမ္ပန္နော, ပညဝါ သုသမာဟိတော၊

မုဟုတ္တံ ပမာဒမနွာယ, ဗျဂ္ဃေနောရုဒ္ဓမာနသော။

ပဉ္ဇရသ္မိံ ဂဟေတွာန, သိလာယ ဥပရီ ကတော၊

ကာမံ ခါဒတု မံ ဗျဂ္ဃေါ, အဋ္ဌိယာ စ နှာရုဿ စ၊

ကိလေသေ ခေပယိဿာမိ, ဖုသိဿာမိ ဝိမုတ္တိယ’’န္တိ။

အပရောပိ ပီတမလ္လတ္ထေရော နာမ ဂိဟိကာလေ တီသု ရဇ္ဇေသု ပဋာကံ ဂဟေတွာ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပံ အာဂမ္မ ရာဇာနံ ပဿိတွာ ရညာ ကတာနုဂ္ဂဟော ဧကဒိဝသံ ကိလဉ္ဇကာပဏသာလဒွါရေန ဂစ္ဆန္တော ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, န တုမှာကံ, တံ ပဇဟထ, တံ ဝေါ ပဟီနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ န တုမှာကဝါကျံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘နေဝ ကိရ ရူပံ အတ္တနော, န ဝေဒနာ’’တိ။ သော တံယေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ နိက္ခမိတွာ မဟာဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ဥပသမ္ပန္နော ဒွေမာတိကာ ပဂုဏာ ကတွာ တိံသ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ဂဗလဝါလိယအင်္ဂဏံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ။ ပါဒေသု အဝဟန္တေသု ဇဏ္ဏုကေဟိ စင်္ကမတိ။ တမေနံ ရတ္တိံ ဧကော မိဂလုဒ္ဒကော မိဂေါတိ မညမာနော ပဟရိ။ သတ္တိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတာ, သော တံ သတ္တိံ ဟရာပေတွာ ပဟရဏမုခါနိ တိဏဝဋ္ဋိယာ ပူရာပေတွာ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ အတ္တာနံ နိသီဒါပေတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒေန အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဗျာကရိတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

‘‘ဘာသိတံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, သဗ္ဗလောကဂ္ဂဝါဒိနော၊

န တုမှာကမိဒံ ရူပံ, တံ ဇဟေယျာထ ဘိက္ခဝေါ။

အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝူပသမော သုခေါ’’တိ။

ဧဝံ တာဝ အယံ မဂ္ဂေါ တိဿတ္ထေရာဒီနံ ဝိယ ဒုက္ခဿ အတ္ထင်္ဂမာယ သံဝတ္တတိ။

သက္ကော ပန ဒေဝါနမိန္ဒော အတ္တနော ပဉ္စဝိဓပုဗ္ဗနိမိတ္တံ ဒိသွာ မရဏဘယသန္တဇ္ဇိတော ဒေါမနဿဇာတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ သော ဥပေက္ခာပဉှဝိဿဇ္ဇနာဝသာနေ အသီတိသဟဿာဟိ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ သာ စဿ ဥပပတ္တိ ပုန ပါကတိကာဝ အဟောသိ။

သုဗြဟ္မာပိ ဒေဝပုတ္တော အစ္ဆရာသဟဿပရိဝုတော သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အနုဘောတိ။ တတ္ထ ပဉ္စသတာ အစ္ဆရာယော ရုက္ခတော ပုပ္ဖါနိ ဩစိနန္တိယော စဝိတွာ နိရယေ ဥပ္ပန္နာ။ သော ‘‘ကိံ ဣမာ စိရာယန္တီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော တာသံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ကိတ္တကံ နု ခေါ မမ အာယူ’’တိ ဥပပရိက္ခန္တော အတ္တနော အာယုပရိက္ခယံ ဝိဒိတွာ စဝိတွာ တတ္ထေဝ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနဘာဝံ ဒိသွာ ဘီတော အတိဝိယ ဒေါမနဿဇာတော ဟုတွာ ‘‘ဣမံ မေ ဒေါမနဿံ သတ္ထာ ဝိနယိဿတိ, န အညော’’တိ အဝသေသာ ပဉ္စသတာ အစ္ဆရာယော ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ –

‘‘နိစ္စံ ဥတြသ္တမိဒံ စိတ္တံ, နိစ္စံ ဥဗ္ဗိဂ္ဂိဒံ မနော၊

အနုပ္ပန္နေသု ကိစ္ဆေသု, အထော ဥပ္ပတိတေသု စ၊

သစေ အတ္ထိ အနုတြသ္တံ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတောတိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၉၈)၊

တတော နံ ဘဂဝါ အာဟ –

‘‘နာညတြ ဗောဇ္ဈာ တပသာ, နာညတြိန္ဒြိယသံဝရာ၊

နာညတြ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂါ, သောတ္ထိံ ပဿာမိ ပါဏိန’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၉၈)၊

သော ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စဟိ အစ္ဆရာသတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ တံ သမ္ပတ္တိံ ထာဝရံ ကတွာ ဒေဝလောကမေဝ အဂမာသီတိ။ ဧဝံ အယံ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော သက္ကာဒီနံ ဝိယ ဒေါမနဿဿ အတ္ထင်္ဂမာယ သံဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဉာယဿ အဓိဂမာယာတိ ဉာယော ဝုစ္စတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, တဿ အဓိဂမာယ, ပတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော သတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ ဘာဝိတော လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ သံဝတ္တတိ။ တေနာဟ ‘‘ဉာယဿ အဓိဂမာယာ’’တိ။ နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ တဏှာဝါနဝိရဟိတတ္တာ နိဗ္ဗာနန္တိ လဒ္ဓနာမဿ အမတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, အတ္တပစ္စက္ခတာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယဉှိ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော အနုပုဗ္ဗေန နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယံ သာဓေတိ။ တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ။

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဝုတ္တေ သောကသမတိက္ကမာဒီနိ အတ္ထတော သိဒ္ဓါနေဝ ဟောန္တိ, ဌပေတွာ ပန သာသနယုတ္တိကောဝိဒေ အညေသံ န ပါကဋာနိ, န စ ဘဂဝါ ပဌမံ သာသနယုတ္တိကောဝိဒံ ဇနံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ တေန တေနေဝ ပန သုတ္တေန တံ တံ အတ္ထံ ဉာပေတိ။ တသ္မာ ဣဓ ယံ ယံ အတ္ထံ ဧကာယနမဂ္ဂေါ သာဓေတိ, တံ တံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာ’’တိအာဒိမာဟ။ ယသ္မာ ဝါ ယာ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိ ဧကာယနမဂ္ဂေန သံဝတ္တတိ, သာ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမေန ဟောတိ။ သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမော ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမေန, ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမော ဉာယဿာဓိဂမေန, ဉာယဿာဓိဂမော နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။ တသ္မာ ဣမမ္ပိ ကမံ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာ’’တိအာဒိမာဟ။

အပိစ ဝဏ္ဏဘဏနမေတံ ဧကာယနမဂ္ဂဿ။ ယထေဝ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေဿာမိ ယဒိဒံ ဆဆက္ကာနီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၄၂၀) ဆဆက္ကဒေသနာယ အဋ္ဌဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ။ ယထာ စ အရိယဝံသဒေသနာယ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဝံသာ အဂ္ဂညာ ရတ္တညာ ဝံသညာ ပေါရာဏာ အသံကိဏ္ဏာ အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာ န သင်္ကီယန္တိ န သင်္ကီယိဿန္တိ, အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၈) နဝဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ၊ ဧဝံ ဣမဿာပိ ဧကာယနမဂ္ဂဿ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိအာဒီဟိ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ။ ကသ္မာတိ စေ, တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ။ ဝဏ္ဏဘာသနဉှိ သုတွာ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အယံ ကိရ မဂ္ဂေါ ဟဒယသန္တာပဘူတံ သောကံ, ဝါစာဝိပ္ပလာပဘူတံ ပရိဒေဝံ, ကာယိကအသာတဘူတံ ဒုက္ခံ, စေတသိကအသာတဘူတံ ဒေါမနဿန္တိ စတ္တာရော ဥပဒ္ဒဝေ ဟနတိ, ဝိသုဒ္ဓိံ ဉာယံ နိဗ္ဗာနန္တိ တယော ဝိသေသေ အာဝဟတီ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ ဓာရေတဗ္ဗံ, ဝါစေတဗ္ဗံ, ဣမဉ္စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ။ ဣတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ။ ကမ္ဗလဝါဏိဇာဒယော ကမ္ဗလာဒီနံ ဝဏ္ဏံ ဝိယ။

ယထာ ဟိ သတသဟဿဂ္ဃနိကပဏ္ဍုကမ္ဗလဝါဏိဇေန ‘ကမ္ဗလံ ဂဏှထာ’တိ ဥဂ္ဃေါသိတေပိ အသုကကမ္ဗလောတိ န တာဝ မနုဿာ ဇာနန္တိ။ ကေသကမ္ဗလဝါဠကမ္ဗလာဒယောပိ ဟိ ဒုဂ္ဂန္ဓာ ခရသမ္ဖဿာ ကမ္ဗလာတွေဝ ဝုစ္စန္တိ။ ယဒါ ပန တေန ဂန္ဓာရကော ရတ္တကမ္ဗလော သုခုမော ဥဇ္ဇလော သုခသမ္ဖဿောတိ ဥဂ္ဃေါသိတံ ဟောတိ, တဒါ ယေ ပဟောန္တိ, တေ ဂဏှန္တိ။ ယေ နပ္ပဟောန္တိ, တေပိ ဒဿနကာမာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ‘ဧကာယနော, ဘိက္ခဝေ, အယံ မဂ္ဂေါ’တိ ဝုတ္တေပိ အသုကမဂ္ဂေါတိ န တာဝ ပါကဋော ဟောတိ။ နာနပ္ပကာရကာ ဟိ အနိယျာနိကမဂ္ဂါပိ မဂ္ဂါတွေဝ ဝုစ္စန္တိ။ ‘‘သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိအာဒိမှိ ပန ဝုတ္တေ ‘‘အယံ ကိရ မဂ္ဂေါ စတ္တာရော ဥပဒ္ဒဝေ ဟနတိ, တယော ဝိသေသေ အာဝဟတီ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ ဓာရေတဗ္ဗံ ဝါစေတဗ္ဗံ, ဣမဉ္စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတဗ္ဗံ မညိဿန္တီတိ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တော ‘‘သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိအာဒိမာဟ။ ယထာ စ သတသဟဿဂ္ဃနိကပဏ္ဍုကမ္ဗလဝါဏိဇူပမာ၊ ဧဝံ ရတ္တဇမ္ဗုနဒသုဝဏ္ဏဥဒကပ္ပသာဒကမဏိရတနသုဝိသုဒ္ဓမုတ္တရတနပဝါဠာဒိဝါဏိဇူပမာဒယောပေတ္ထ အာဟရိတဗ္ဗာ။

ယဒိဒန္တိ နိပါတော, ယေ ဣမေတိ အယမဿ အတ္ထော။ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ တေန န တတော ဟေဋ္ဌာ, န ဥဒ္ဓန္တိ သတိပဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ။ သတိပဋ္ဌာနာတိ တယော သတိပဋ္ဌာနာ သတိဂေါစရောပိ တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာပိ, သတိပိ။ ‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထ…ပေ… ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဿ သမုဒယော။ အာဟာရသမုဒယာ ကာယဿ သမုဒယော’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၄၀၈) ဟိ သတိဂေါစရော သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တထာ ‘‘ကာယော ဥပဋ္ဌာနံ နော သတိ, သတိ ပန ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒီသုပိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၅)။ တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတိ အသ္မိန္တိ ပဋ္ဌာနံ။ ကာ ပတိဋ္ဌာတိ? သတိ။ သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ, ပဓာနံ ဌာနန္တိ ဝါ ပဋ္ဌာနံ။ သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ ဟတ္ထိဋ္ဌာနအဿဋ္ဌာနာဒီနိ ဝိယ။

‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ ယဒရိယော သေဝတိ, ယဒရိယော သေဝမာနော သတ္ထာ ဂဏမနုသာသိတုံ အရဟတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၁၁) ဧတ္ထ တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာ ‘‘သတိပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တာ။ တဿတ္ထော – ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပဋ္ဌာနံ, ပဝတ္တယိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော။ ကေန ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတောတိ? သတိယာ။ သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ။ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၁၄၇) ပန သတိယေဝ ‘‘သတိပဋ္ဌာနံ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တဿတ္ထော – ပဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာနံ, ဥပဋ္ဌာတိ ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပတ္ထရိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာနံ။ အထ ဝါ သရဏဋ္ဌေန သတိ, ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ။ ဣတိ သတိ စ သာ ပဋ္ဌာနံ စာတိပိ သတိပဋ္ဌာနံ။ ဣဒမိဓာဓိပ္ပေတံ။

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဗဟုဝစနံ? သတိဗဟုတ္တာ။ အာရမ္မဏဘေဒေန ဟိ ဗဟုကာ ဧတာ သတိယော။ အထ မဂ္ဂေါတိ ကသ္မာ ဧကဝစနံ? မဂ္ဂဋ္ဌေန ဧကတ္တာ။ စတဿောပိ ဟိ ဧတာ သတိယော မဂ္ဂဋ္ဌေန ဧကတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေန။ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စာ’’တိ။ စတဿောပိ စေတာ အပရဘာဂေ ကာယာဒီသု အာရမ္မဏေသု ကိစ္စံ သာဓယမာနာ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တိ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယန္တိ, တသ္မာ စတဿောပိ ဧကော မဂ္ဂေါတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧဝဉ္စ သတိ ဝစနာနုသန္ဓိနာ သာနုသန္ဓိကာဝ ဒေသနာ ဟောတိ, ‘‘မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနံ, ဝေါ ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂံ ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထ…ပေ… ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနော မဂ္ဂေါ? ယဒိဒံ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၂၂၄) ဝိယ။ ယထာ မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနောတိ စ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ စ အတ္ထတော ဧကံ, ဗျဉ္ဇနမေဝေတ္ထ နာနံ။ ဧဝံ ‘‘ဧကာယနမဂ္ဂေါ’’တိ စ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ စ အတ္ထတော ဧကံ, ဗျဉ္ဇနမေဝေတ္ထ နာနံ, တသ္မာ မဂ္ဂဋ္ဌေန ဧကတ္တာ ဧကဝစနံ။ အာရမ္မဏဘေဒေန သတိဗဟုတ္တာ ဗဟုဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကသ္မာ ပန ဘဂဝတာ စတ္တာရောဝ သတိပဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ? ဝေနေယျဟိတတ္တာ။ တဏှာစရိတဒိဋ္ဌိစရိတသမထယာနိကဝိပဿနာယာနိကေသု ဟိ မန္ဒတိက္ခဝသေန ဒွေဓာ ဒွေဓာ ပဝတ္တေသု ဝေနေယျေသု မန္ဒဿ တဏှာစရိတဿ ဩဠာရိကံ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, တိက္ခဿ သုခုမံ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ။ ဒိဋ္ဌိစရိတဿပိ မန္ဒဿ နာတိပ္ပဘေဒဂတံ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, တိက္ခဿ အတိပ္ပဘေဒဂတံ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ။ သမထယာနိကဿ စ မန္ဒဿ အကိစ္ဆေန အဓိဂန္တဗ္ဗနိမိတ္တံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, တိက္ခဿ ဩဠာရိကာရမ္မဏေ အသဏ္ဌဟနတော ဒုတိယံ။ ဝိပဿနာယာနိကဿပိ မန္ဒဿ နာတိပ္ပဘေဒဂတာရမ္မဏံ တတိယံ, တိက္ခဿ အတိပ္ပဘေဒဂတာရမ္မဏံ စတုတ္ထံ။ ဣတိ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ။

သုဘသုခနိစ္စအတ္တဘာဝဝိပလ္လာသပ္ပဟာနတ္ထံ ဝါ။ ကာယော ဟိ အသုဘော, တတ္ထ စ သုဘဝိပလ္လာသဝိပလ္လတ္ထာ သတ္တာ။ တေသံ တတ္ထ အသုဘဘာဝဒဿနေန တဿ ဝိပလ္လာသဿ ပဟာနတ္ထံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ။ သုခံ နိစ္စံ အတ္တာတိ ဂဟိတေသုပိ စ ဝေဒနာဒီသု ဝေဒနာ ဒုက္ခာ, စိတ္တံ အနိစ္စံ, ဓမ္မာ အနတ္တာ, တေသု စ သုခနိစ္စအတ္တဝိပလ္လာသဝိပလ္လတ္ထာ သတ္တာ။ တေသံ တတ္ထ ဒုက္ခာဒိဘာဝဒဿနေန တေသံ ဝိပလ္လာသာနံ ပဟာနတ္ထံ သေသာနိ တီဏိ ဝုတ္တာနီတိ ဧဝံ သုဘသုခနိစ္စအတ္တဘာဝဝိပလ္လာသပ္ပဟာနတ္ထံ ဝါ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ကေဝလဉ္စ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနတ္ထမေဝ, အထ ခေါ စတုရောဃယောဂါသဝဂန္ထဥပါဒါနအဂတိပဟာနတ္ထမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓာဟာရပရိညတ္ထဉ္စ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယံ တာဝ ပကရဏနယော။

အဋ္ဌကထာယံ ပန သရဏဝသေန စေဝ ဧကတ္တသမောသရဏဝသေန စ ဧကမေဝ သတိပဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဝသေန စတ္တာရောတိ ဧတဒေဝ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ စတုဒွါရေ နဂရေ ပါစီနတော အာဂစ္ဆန္တာ ပါစီနဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပါစီနဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဒက္ခိဏတော။ ပစ္ဆိမတော။ ဥတ္တရတော အာဂစ္ဆန္တာ ဥတ္တရဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ၊ ဧဝံ – သမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ, ဒွါရံ ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ, ပါစီနဒိသာဒယော ဝိယ ကာယာဒယော။

ယထာ ပါစီနတော အာဂစ္ဆန္တာ ပါစီနဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပါစီနဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ ကာယာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ ကာယာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ယထာ ဒက္ခိဏတော အာဂစ္ဆန္တာ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ ဝေဒနာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ နဝဝိဓေန ဝေဒနာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ ဝေဒနာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ယထာ ပစ္ဆိမတော အာဂစ္ဆန္တာ ပစ္ဆိမဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိမဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ စိတ္တာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ သောဠသဝိဓေန စိတ္တာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ စိတ္တာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ယထာ ဥတ္တရတော အာဂစ္ဆန္တာ ဥတ္တရဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ ဓမ္မာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ ပဉ္စဝိဓေန ဓမ္မာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ ဓမ္မာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ဧဝံ သရဏဝသေန စေဝ ဧကတ္တသမောသရဏဝသေန စ ဧကမေဝ သတိပဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဝသေန စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ကတမေ စတ္တာရောတိ ကထေတုကမျတာ ပုစ္ဆာ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ ဘိက္ခဝေတိ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကပုဂ္ဂလာလပနမေတံ။ ဘိက္ခူတိ ပဋိပတ္တိသမ္ပာဒကပုဂ္ဂလနိဒဿနမေတံ။ အညေပိ စ ဒေဝမနုဿာ ပဋိပတ္တိံ သမ္ပာဒေန္တိယေဝ, သေဋ္ဌတ္တာ ပန ပဋိပတ္တိယာ ဘိက္ခုဘာဝဒဿနတော စ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ။ ဘဂဝတော ဟိ အနုသာသနိံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တေသု ဘိက္ခု သေဋ္ဌော, သဗ္ဗပ္ပကာရာယ အနုသာသနိယာ ဘာဇနဘာဝတော။ တသ္မာ သေဋ္ဌတ္တာ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ။ တသ္မိံ ဂဟိတေ ပန သေသာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ, ရာဇဂမနာဒီသု ရာဇဂ္ဂဟဏေန သေသပရိသာ ဝိယ။ ယော စ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, သော ဘိက္ခု နာမ ဟောတီတိ ပဋိပတ္တိယာ ဘိက္ခုဘာဝဒဿနတောပိ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ။ ပဋိပန္နကော ဟိ ဒေဝေါ ဝါ ဟောတု မနုဿော ဝါ, ဘိက္ခူတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိယေဝ။ ယထာဟ –

‘‘အလင်္ကတော စေပိ သမံ စရေယျ,

သန္တော ဒန္တော နိယတော ဗြဟ္မစာရီ၊

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ,

သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၄၂)၊

ကာယေတိ ရူပကာယေ။ ရူပကာယော ဟိ ဣဓ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမူဟဋ္ဌေန ဟတ္ထိကာယရထကာယာဒယော ဝိယ ကာယောတိ အဓိပ္ပေတော။ ယထာ စ သမူဟဋ္ဌေန, ဧဝံ ကုစ္ဆိတာနံ အာယဋ္ဌေန။ ကုစ္ဆိတာနဉှိ ပရမဇေဂုစ္ဆာနံ သော အာယောတိပိ ကာယော။ အာယောတိ ဥပ္ပတ္တိဒေသော။ တတ္ထာယံ ဝစနတ္ထော။ အာယန္တိ တတောတိ အာယော။ ကေ အာယန္တိ? ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော။ ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ အာယောတိ ကာယော။

ကာယာနုပဿီတိ ကာယေ အနုပဿနသီလော ကာယံ ဝါ အနုပဿမာနော။ ကာယေတိ စ ဝတွာပိ ပုန ကာယာနုပဿီတိ ဒုတိယကာယဂ္ဂဟဏံ အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေန န ကာယေ ဝေဒနာနုပဿီ ဝါ, စိတ္တဓမ္မာနုပဿီ ဝါ, အထ ခေါ ကာယာနုပဿီယေဝါတိ ကာယသင်္ခါတေ ဝတ္ထုသ္မိံ ကာယာနုပဿနာကာရဿေဝ ဒဿနေန အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ။ တထာ န ကာယေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, နာပိ ကေသလောမာဒိဝိနိမုတ္တဣတ္ထိပုရိသာနုပဿီ, ယောပိ စေတ္ထ ကေသလောမာဒိကော ဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတော ကာယော, တတ္ထပိ န ဘူတုပါဒါယဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, အထ ခေါ ရထသမ္ဘာရာနုပဿကော ဝိယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမူဟာနုပဿီ, နဂရာဝယဝါနုပဿကော ဝိယ ကေသလောမာဒိသမူဟာနုပဿီ, ကဒလိက္ခန္ဓပတ္တဝဋ္ဋိဝိနိဗ္ဘုဇကော ဝိယ ရိတ္တမုဋ္ဌိဝိနိဝေဌကော ဝိယ စ ဘူတုပါဒါယသမူဟာနုပဿီယေဝါတိ နာနပ္ပကာရတော သမူဟဝသေနေဝ ကာယသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဒဿနေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ။ န ဟေတ္ထ ယထာဝုတ္တသမူဟဝိနိမုတ္တော ကာယော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဓမ္မော ဒိဿတိ, ယထာဝုတ္တဓမ္မသမူဟမတ္တေယေဝ ပန တထာ တထာ သတ္တာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ယံ ပဿတိ န တံ ဒိဋ္ဌံ, ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ န ပဿတိ၊

အပဿံ ဗဇ္ဈတေ မူဠှော, ဗဇ္ဈမာနော န မုစ္စတီ’’တိ။

ဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ, အာဒိသဒ္ဒေန စေတ္ထ အယမ္ပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယဉှိ ဧတသ္မိံ ကာယေ ကာယာနုပဿီယေဝ, န အည ဓမ္မာနုပဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယထာ အနုဒကဘူတာယပိ မရီစိယာ ဥဒကာနုပဿိနော ဟောန္တိ, န ဧဝံ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တအသုဘဘူတေယေဝ ဣမသ္မိံ ကာယေ နိစ္စသုခအတ္တသုဘဘာဝါနုပဿီ, အထ ခေါ ကာယာနုပဿီ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တအသုဘာကာရသမူဟာနုပဿီယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ယွာယံ ပရတော ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရညဂတော ဝါ…ပေ… သော သတောဝ အဿသတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဿာသပဿာသာဒိစုဏ္ဏိကဇာတအဋ္ဌိကပရိယောသာနော ကာယော ဝုတ္တော, ယော စ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပထဝီကာယံ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, အာပေါကာယံ တေဇောကာယံ ဝါယောကာယံ ကေသကာယံ လောမကာယံ ဆဝိကာယံ စမ္မကာယံ မံသကာယံ ရုဓိရကာယံ နှာရုကာယံ အဋ္ဌိကာယံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇကာယ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၅) ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ကာယော ဝုတ္တော, တဿ သဗ္ဗဿ ဣမသ္မိညေဝ ကာယေ အနုပဿနတော ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အထ ဝါ ကာယေ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗဿ ယဿ ကဿစိ အနနုပဿနတော, တဿ တဿေဝ ပန ကေသလောမာဒိကဿ နာနာဓမ္မသမူဟဿ အနုပဿနတော ကာယေ ကေသာဒိဓမ္မသမူဟသင်္ခါတကာယာနုပဿီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

အပိစ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော’’တိအာဒိနာ အနုက္ကမေန ပဋိသမ္ဘိဒါယံ အာဂတနယဿ သဗ္ဗဿေဝ အနိစ္စလက္ခဏာဒိနော အာကာရသမူဟသင်္ခါတဿ ကာယဿ အနုပဿနတောပိ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တထာ ဟိ အယံ ကာယေ ကာယာနုပဿနာပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဘိက္ခု ဣမံ ကာယံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော။ ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော။ အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော။ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ, ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတိ, နိရောဓေတိ။ နော သမုဒေတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ။ သော တံ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ, ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ, အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ, ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ။ အာတာပီတိ တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတာပေတီတိ အာတာပေါ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ။ အာတာပေါ အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ။ သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော။ သတိမာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော။ အယံ ပန ယသ္မာ သတိယာ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပညာယ အနုပဿတိ, န ဟိ သတိဝိရဟိတဿ အနုပဿနာ နာမ အတ္ထိ, တေနေဝါဟ – ‘‘သတိဉ္စ ခွါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄)။ တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ယသ္မာ အနာတာပိနော အန္တောသင်္ခေပေါ အန္တရာယကရော ဟောတိ, အသမ္ပဇာနော ဥပါယပရိဂ္ဂဟေ အနုပါယပရိဝဇ္ဇနေ စ သမ္မုယှတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဥပါယာပရိစ္စာဂေ အနုပါယာပရိဂ္ဂဟေ စ အသမတ္ထော ဟောတိ, တေနဿ တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ အာနုဘာဝေန တံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ သမ္ပယောဂင်္ဂဉ္စဿ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဟာနင်္ဂံ ဒဿေတုံ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝိနေယျာတိ တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ ဝိနယိတွာ။ လောကေတိ တသ္မိညေဝ ကာယေ။ ကာယော ဟိ ဣဓ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတော။ ယသ္မာ ပနဿ န ကာယမတ္တေယေဝ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ပဟီယတိ, ဝေဒနာဒီသုပိ ပဟီယတိယေဝ။ တသ္မာ ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကောတိ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ။ လောကသင်္ခါတတ္တာ ဝါ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေနေတံ ဝုတ္တံ။ ယံ ပနာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမော လောကော? သွေဝ ကာယော လောကော’’တိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော။ တသ္မိံ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ဝိနေယျာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဂ္ဂဟဏေန ကာမစ္ဆန္ဒော, ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏေန ဗျာပါဒေါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ နီဝရဏပရိယာပန္နဗလဝဓမ္မဒွယဒဿနေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝိသေသေန စေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယသမ္ပတ္တိမူလကဿ အနုရောဓဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဝိပတ္တိမူလကဿ ဝိရောဓဿ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန စ ကာယေ အဘိရတိယာ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဘာဝနာယ အနဘိရတိယာ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယေ အဘူတာနံ သုဘသုခဘာဝါဒီနံ ပက္ခေပဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယေ ဘူတာနံ အသုဘာသုခဘာဝါဒီနံ အပနယနဿ စ ပဟာနံ ဝုတ္တံ။ တေန ယောဂါဝစရဿ ယောဂါနုဘာဝေါ ယောဂသမတ္ထတာ စ ဒီပိတာ ဟောတိ။ ယောဂါနုဘာဝေါ ဟိ ဧသ, ယဒိဒံ အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော အရတိရတိသဟော အဘူတပက္ခေပဘူတာပနယနဝိရဟိတော စ ဟောတိ။ အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော စေသ အရတိရတိသဟော အဘူတံ အပက္ခိပန္တော ဘူတဉ္စ အနပနယန္တော ယောဂသမတ္ထော ဟောတီတိ။

အပရော နယော ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ’’တိ ဧတ္ထ အနုပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိဟာရေန ကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ကာယပရိဟရဏံ, ‘‘အာတာပီ’’တိအာဒီသု ပန အာတာပေန သမ္မပ္ပဓာနံ, သတိသမ္ပဇညေန သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာနံ, ကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏူပါယော ဝါ။ သတိယာ ဝါ ကာယာနုပဿနာဝသေန ပဋိလဒ္ဓသမထော, သမ္ပဇညေန ဝိပဿနာ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿဝိနယေန ဘာဝနာဗလံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝိဘင်္ဂေ ပန အနုပဿီတိ တတ္ထ ‘‘ကတမာ အနုပဿနာ? ယာ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သလ္လက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရီမေဓာ ပရိဏာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ, အယံ ဝုစ္စတိ အနုပဿနာ။ ဣမာယ အနုပဿနာယ ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော ဥပပန္နော သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ အနုပဿီတိ။ ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ ပဝတ္တတိ ပါလေတိ ယပေတိ ယာပေတိ စရတိ ဝိဟရတိ, တေန ဝုစ္စတိ ဝိဟရတီတိ။ အာတာပီတိ တတ္ထ ကတမံ အာတာပံ? ယော စေတသိကော ဝီရိယာရမ္ဘော နိကမ္မော ပရက္ကမော ဥယျာမော ဝါယာမော ဥဿာဟော ဥဿောဠှီ ထာမော ဓိတိ အသိထိလပရက္ကမတာ အနိက္ခိတ္တဒ္ဒန္ဒတာ အနိက္ခိတ္တဓုရတာ ဓုရသမ္ပဂ္ဂါဟီ ဝီရိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝီရိယဗလံ သမ္မာဝါယာမော, ဣဒံ ဝုစ္စတိ အာတာပံ။ ဣမိနာ အာတာပေန ဥပေတော ဟောတိ…ပေ… သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ အာတာပီတိ။ သမ္ပဇာနောတိ တတ္ထ ကတမံ သမ္ပဇညံ? ယာ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သလ္လက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရီမေဓာ ပရိဏာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟော ဓမ္မဝိစယော သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ သမ္ပဇညံ။ ဣမိနာ သမ္ပဇညေန ဥပေတော ဟောတိ …ပေ… သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ သမ္ပဇာနောတိ။ သတိမာတိ တတ္ထ ကတမာ သတိ? ယာ သတိ အနုဿတိ ပဋိဿတိ သတိ သရဏတာ ဓာရဏတာ အပိလာပနတာ အသမ္မုသနတာ သတိ သတိန္ဒြိယံ သတိဗလံ

သမ္မာသတိ, အယံ ဝုစ္စတိ သတိ။ ဣမာယ သတိယာ ဥပေတော ဟောတိ…ပေ… သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ သတိမာတိ။

ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ တတ္ထ ကတမော လောကော? သွေဝ ကာယော လောကော။ ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော, အယံ ဝုစ္စတိ လောကော။ တတ္ထ ကတမာ အဘိဇ္ဈာ? ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ အနုနယော အနုရောဓော နန္ဒီ နန္ဒိရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ, အယံ ဝုစ္စတိ အဘိဇ္ဈာ။ တတ္ထ ကတမံ ဒေါမနဿံ? ယံ စေတသိကံ အသာတံ စေတသိကံ ဒုက္ခံ စေတောသမ္ဖဿဇာ အသာတာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဒေါမနဿံ။ ဣတိ အယဉ္စ အဘိဇ္ဈာ, ဣဒဉ္စ ဒေါမနဿံ ဣမမှိ လောကေ ဝိနီတာ ဟောန္တိ ပဋိဝိနီတာ သန္တာ သမိတာ ဝူပသမိတာ အတ္ထင်္ဂတာ အဗ္ဘတ္ထင်္ဂတာ အပ္ပိတာ ဗျပ္ပိတာ သောသိတာ ဝိသောသိတာ ဗျန္တီကတာ, တေန ဝုစ္စတိ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၃၅၇-၃၆၂)။

ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဝုတ္တော။ တေန သဟ အယံ အဋ္ဌကထာနယော ယထာ သံသန္ဒတိ, ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ တာဝ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ။

ဣဒါနိ ဝေဒနာသု။ စိတ္တေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ…ပေ… ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ ဧတ္ထ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီတိ ဧဝမာဒီသု ဝေဒနာဒီနံ ပုန ဝစနေ ပယောဇနံ ကာယာနုပဿနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ။ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီတိ ဧတ္ထ ပန ဝေဒနာတိ တိဿော ဝေဒနာ, တာ စ လောကိယာ ဧဝ။ စိတ္တမ္ပိ လောကိယံ, တထာ ဓမ္မာ။ တေသံ ဝိဘာဂေါ နိဒ္ဒေသဝါရေ ပါကဋော ဘဝိဿတိ။ ကေဝလံ ပနိဓ ယထာ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာ, တထာ တာ အနုပဿန္တော ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧသ နယော စိတ္တဓမ္မေသုပိ။ ကထဉ္စ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာတိ? သုခါ တာဝ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော, ဒုက္ခာ သလ္လတော, အဒုက္ခမသုခါ အနိစ္စတော။ ယထာဟ –

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော၊

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, အဒ္ဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော၊

သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၄။၂၅၃)၊

သဗ္ဗာ ဧဝ စေတာ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၅၉)။ သုခဒုက္ခတောပိ စ အနုပဿိတဗ္ဗာ။ ယထာဟ ‘‘သုခါ ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၅) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ အပိစ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာဝသေနပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ။ သေသံ နိဒ္ဒေသဝါရေယေဝ ပါကဋံ ဘဝိဿတိ။

စိတ္တဓမ္မေသုပိ စိတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိသဟဇာတဘူမိကမ္မဝိပါကကိရိယာဒိနာနတ္တဘေဒါနံ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာနံ နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဂတသရာဂါဒိဘေဒါနဉ္စ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မာ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏာနံ သုညတဓမ္မဿ အနိစ္စာဒိသတ္တာနုပဿနာနံ နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဂတသန္တာဒိဘေဒါနဉ္စ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ယဿ ကာယသင်္ခါတေ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ပဟီနံ, တဿ ဝေဒနာဒီသုပိ တံ ပဟီနမေဝ။ နာနာပုဂ္ဂလဝသေန ပန နာနာစိတ္တက္ခဏိကသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန စ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တံ။ ယတော ဝါ ဧကတ္ထ ပဟီနံ သေသေသုပိ ပဟီနံ ဟောတိ, တေနေဝဿ တတ္ထ ပဟာနဒဿနတ္ထမ္ပိ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ဥဒ္ဒေသဝါရကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ကာယာနုပဿနာ အာနာပါနပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၄။ ဣဒါနိ သေယျထာပိ နာမ ဆေကော ဝိလီဝကာရကော ထူလကိလဉ္ဇသဏှကိလဉ္ဇစင်္ကောဋကပေဠာပုဋာဒီနိ ဥပကရဏာနိ ကတ္တုကာမော ဧကံ မဟာဝေဏုံ လဘိတွာ စတုဓာ ဘိန္ဒိတွာ တတော ဧကေကံ ဝေဏုခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဖာလေတွာ တံ တံ ဥပကရဏံ ကရေယျ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သတိပဋ္ဌာနဒေသနာယ သတ္တာနံ အနေကပ္ပကာရံ ဝိသေသာဓိဂမံ ကတ္တုကာမော ဧကမေဝ သမ္မာသတိံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ။ ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာရမ္မဏဝသေန စတုဓာ ဘိန္ဒိတွာ တတော ဧကေကံ သတိပဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကာယံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိနာ နယေန နိဒ္ဒေသဝါရံ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ။

တတ္ထ ကထဉ္စာတိအာဒိ ဝိတ္ထာရေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ကေန စ ပကာရေန ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီတိ? ဧသ နယော သဗ္ဗပုစ္ဆာဝါရေသု။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူတိ ဘိက္ခဝေ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု။ အယဉှေတ္ထ ဣဓသဒ္ဒေါ သဗ္ဗပ္ပကာရကာယာနုပဿနာနိဗ္ဗတ္တကဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဿယဘူတသာသနပရိဒီပနော အညသာသနဿ တထာဘာဝပဋိသေဓနော စ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဣဓေဝ ဘိက္ခဝေ, သမဏော…ပေ… သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၃၉)။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခူ’’တိ။

အရညဂတော ဝါ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ သုညာဂါရဂတော ဝါတိ ဣဒမဿ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာနုရူပသေနာသနပရိဂ္ဂဟပရိဒီပနံ။ ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ဒီဃရတ္တံ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု အနုဝိသဋံ စိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတိ, ကူဋဂေါဏယုတ္တရထော ဝိယ ဥပ္ပထမေဝ ဓာဝတိ။ တသ္မာ သေယျထာပိ နာမ ဂေါပေါ ကူဋဓေနုယာ သဗ္ဗံ ခီရံ ပိဝိတွာ ဝဍ္ဎိတံ ကူဋဝစ္ဆံ ဒမေတုကာမော ဓေနုတော အပနေတွာ ဧကမန္တေ မဟန္တံ ထမ္ဘံ နိခဏိတွာ တတ္ထ ယောတ္တေန ဗန္ဓေယျ။ အထဿ သော ဝစ္ဆော ဣတော စိတော စ ဝိပ္ဖန္ဒိတွာ ပလာယိတုံ အသက္ကောန္တော တမေဝ ထမ္ဘံ ဥပနိသီဒေယျ ဝါ ဥပနိပဇ္ဇေယျ ဝါ, ဧဝမေဝ ဣမိနာပိ ဘိက္ခုနာ ဒီဃရတ္တံ ရူပါရမ္မဏာဒိရသပါနဝဍ္ဎိတံ ဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဒမေတုကာမေန ရူပါဒိအာရမ္မဏတော အပနေတွာ အရညံ ဝါ ရုက္ခမူလံ ဝါ သုညာဂါရံ ဝါ ပဝိသိတွာ တတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာရမ္မဏတ္ထမ္ဘေ သတိယောတ္တေန ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဧဝမဿ တံ စိတ္တံ ဣတော စိတော စ ဝိပ္ဖန္ဒိတွာပိ ပုဗ္ဗေ အာစိဏ္ဏာရမ္မဏံ အလဘမာနံ သတိယောတ္တံ ဆိန္ဒိတွာ ပလာယိတုံ အသက္ကောန္တံ တမေဝါရမ္မဏံ ဥပစာရပ္ပနာဝသေန ဥပနိသီဒတိ စေဝ ဥပနိပဇ္ဇတိ စ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ယထာ ထမ္ဘေ နိဗန္ဓေယျ, ဝစ္ဆံ ဒမံ နရော ဣဓ၊

ဗန္ဓေယျေဝံ သကံ စိတ္တံ, သတိယာရမ္မဏေ ဒဠှ’’န္တိ။

ဧဝမဿေတံ သေနာသနံ ဘာဝနာနုရူပံ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒမဿ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာနုရူပသေနာသနပရိဂ္ဂဟပရိဒီပန’’န္တိ။

အပိစ ယသ္မာ ဣဒံ ကာယာနုပဿနာယ မုဒ္ဓဘူတံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝိသေသာဓိဂမဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရပဒဋ္ဌာနံ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဣတ္ထိပုရိသဟတ္ထိအဿာဒိသဒ္ဒသမာကုလံ ဂါမန္တံ အပရိစ္စဇိတွာ န သုကရံ သမ္ပာဒေတုံ, သဒ္ဒကဏ္ဍကတ္တာ ဈာနဿ။ အဂါမကေ ပန အရညေ သုကရံ ယောဂါဝစရေန ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ, တသ္မာဿ အနုရူပသေနာသနံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ, ‘‘အရညဂတော ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။

ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာစရိယော ဝိယ ဟိ ဘဂဝါ။ သော ယထာ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာစရိယော နဂရဘူမိံ ပဿိတွာ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတွာ ‘‘ဧတ္ထ နဂရံ မာပေထာ’’တိ ဥပဒိသတိ, သောတ္ထိနာ စ နဂရေ နိဋ္ဌိတေ ရာဇကုလတော မဟာသက္ကာရံ လဘတိ, ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရဿ အနုရူပသေနာသနံ ဥပပရိက္ခိတွာ ‘‘ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥပဒိသတိ, တတော တတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇန္တေန ယောဂိနာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တေ ပတ္တေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ’’တိ မဟန္တံ သက္ကာရံ လဘတိ။

အယံ ပန ဘိက္ခု ဒီပိသဒိသောတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ မဟာဒီပိရာဇာ အရညေ တိဏဂဟနံ ဝါ ဝနဂဟနံ ဝါ ပဗ္ဗတဂဟနံ ဝါ နိဿာယ နိလီယိတွာ ဝနမဟိံသဂေါကဏ္ဏသူကရာဒယော မိဂေ ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝ အယံ အရညာဒီသု ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဘိက္ခု ယထာက္ကမေန စတ္တာရော မဂ္ဂေ စေဝ စတ္တာရိ အရိယဖလာနိ စ ဂဏှာတိ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ယထာပိ ဒီပိကော နာမ, နိလီယိတွာ ဂဏှတီ မိဂေ၊

တထေဝါယံ ဗုဒ္ဓပုတ္တော, ယုတ္တယောဂေါ ဝိပဿကော၊

အရညံ ပဝိသိတွာန, ဂဏှာတိ ဖလမုတ္တမ’’န္တိ။

တေနဿ ပရက္ကမဇဝယောဂ္ဂဘူမိံ အရညသေနာသနံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အရညဂတော ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဣတော ပရံ ဣမသ္မိံ အာနာပါနပဗ္ဗေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒက္ခော ဘမကာရော ဝါတိ ဣဒဉှိ ဥပမာမတ္တမေဝ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေတိ ဣဒံ အပ္ပနာမတ္တမေဝ စ တတ္ထ အနာဂတံ, သေသံ အာဂတမေဝ။

ယံ ပန အနာဂတံ, တတ္ထ ဒက္ခောတိ ဆေကော။ ဒီဃံ ဝါ အဉ္ဆန္တောတိ မဟန္တာနံ ဘေရီပေါက္ခရာဒီနံ လိခနကာလေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ ပသာရေတွာ ဒီဃံ ကဍ္ဎန္တော။ ရဿံ ဝါ အဉ္ဆန္တောတိ ခုဒ္ဒကာနံ ဒန္တသူစိဝေဓကာဒီနံ လိခနကာလေ မန္ဒမန္ဒံ ရဿံ ကဍ္ဎန္တော။ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧဝံ အယမ္ပိ ဘိက္ခု အဒ္ဓါနဝသေန ဣတ္တရဝသေန စ ပဝတ္တာနံ အဿာသပဿာသာနံ ဝသေန ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော ဒီဃံ အဿသာမီတိ ပဇာနာတိ…ပေ… ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတီတိ။ တဿေဝံ သိက္ခတော အဿာသပဿာသနိမိတ္တေ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ အဿာသပဿာသေ ဝါ ပရိဂ္ဂဏှာတိ ဈာနင်္ဂါနိ ဝါ။

တတ္ထ အဿာသပဿာသကမ္မိကော ‘‘ဣမေ အဿာသပဿာသာ ကိံ နိဿိတာ? ဝတ္ထုနိဿိတာ။ ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော, ကရဇကာယော နာမ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒါရူပဉ္စေ’’တိ ဧဝံ ရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ တတော တဒါရမ္မဏေ ဖဿပဉ္စမကေ နာမန္တိ။ ဧဝံ နာမရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တဿ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာဒိပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒိသွာ ‘‘ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မမတ္တမေဝေတံ, အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီ’’တိ ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ သပ္ပစ္စယနာမရူပေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ ဣဒံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခံ။

ဈာနကမ္မိကောပိ ‘‘ဣမာနိ ဈာနင်္ဂါနိ ကိံ နိဿိတာနိ, ဝတ္ထုနိဿိတာနိ, ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော ဈာနင်္ဂါနိ နာမံ, ကရဇကာယော ရူပ’’န္တိ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ တဿ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မမတ္တမေဝေတံ, အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထီ’’တိ ဝိတိဏ္ဏကင်္ခေါ သပ္ပစ္စယနာမရူပေ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ ဣဒမေကဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခံ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ အတ္တနော ဝါ အဿာသပဿာသကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ ပရဿ ဝါ အဿာသပဿာသကာယေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ ကာလေန အတ္တနော, ကာလေန ပရဿ အဿာသပဿာသကာယေ။ ဧတေနဿ ပဂုဏကမ္မဋ္ဌာနံ အဋ္ဌပေတွာ အပရာပရံ သဉ္စရဏကာလော ကထိတော။ ဧကသ္မိံ ကာလေ ပနိဒံ ဥဘယံ န လဗ္ဘတိ။

သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိ ယထာ နာမ ကမ္မာရဿ ဘသ္တဉ္စ ဂဂ္ဂရနာဠိဉ္စ တဇ္ဇဉ္စ ဝါယာမံ ပဋိစ္စ ဝါတော အပရာပရံ သဉ္စရတိ, ဧဝံ ဘိက္ခုနော ကရဇကာယဉ္စ နာသပုဋဉ္စ စိတ္တဉ္စ ပဋိစ္စ အဿာသပဿာသကာယော အပရာပရံ သဉ္စရတိ။ ကာယာဒယော ဓမ္မာ သမုဒယဓမ္မာ, တေ ပဿန္တော ‘‘သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိ ယထာ ဘသ္တာယ အပနီတာယ ဂဂ္ဂရနာဠိယာ ဘိန္နာယ တဇ္ဇေ စ ဝါယာမေ အသတိ သော ဝါတော နပ္ပဝတ္တတိ, ဧဝမေဝ ကာယေ ဘိန္နေ နာသပုဋေ ဝိဒ္ဓသ္တေ စိတ္တေ စ နိရုဒ္ဓေ အဿာသပဿာသကာယော နာမ နပ္ပဝတ္တတီတိ ကာယာဒိနိရောဓာ အဿာသပဿာသနိရောဓောတိ ဧဝံ ပဿန္တော ‘‘ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ကာယသ္မိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိ ကာလေန သမုဒယံ ကာလေန ဝယံ အနုပဿန္တော။ အတ္ထိ ကာယောတိ ဝါ ပနဿာတိ ကာယောဝ အတ္ထိ, န သတ္တော, န ပုဂ္ဂလော, န ဣတ္ထီ, န ပုရိသော, န အတ္တာ, န အတ္တနိယံ, နာဟံ, န မမ, န ကောစိ, န ကဿစီတိ ဧဝမဿ သတိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။

ယာဝဒေဝါတိ ပယောဇနပရိစ္ဆေဒဝဝတ္ထာပနမေတံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယာ သာ သတိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သာ န အညဒတ္ထာယ။ အထ ခေါ ယာဝဒေဝ ဉာဏမတ္တာယ အပရာပရံ ဥတ္တရုတ္တရိ ဉာဏပမာဏတ္ထာယ စေဝ သတိပမာဏတ္ထာယ စ, သတိသမ္ပဇညာနံ ဝုဍ္ဎတ္ထာယာတိ အတ္ထော။ အနိဿိတော စ ဝိဟရတီတိ တဏှာနိဿယဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ ဝသေန အနိဿိတောဝ ဝိဟရတိ။ န စ ကိဉ္စိ လောကေ ဥပါဒိယတီတိ လောကသ္မိံ ကိဉ္စိ ရူပံ ဝါ…ပေ… ဝိညာဏံ ဝါ ‘‘အယံ မေ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ ဝါ’’တိ န ဂဏှာတိ။ ဧဝမ္ပီတိ ဥပရိ အတ္ထံ ဥပါဒါယ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-ကာရော။ ဣမိနာ ပန ပဒေန ဘဂဝါ အာနာပါနပဗ္ဗဒေသနံ နိယျာတေတွာ ဒဿေတိ။

တတ္ထ အဿာသပဿာသပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စံ, တဿာ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမတဏှာ သမုဒယသစ္စံ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, ဒုက္ခပရိဇာနနော သမုဒယပဇဟနော နိရောဓာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ။ ဧဝံ စတုသစ္စဝသေန ဥဿက္ကိတွာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏာတီတိ ဣဒမေကဿ အဿာသပဿာသဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခန္တိ။

အာနာပါနပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

ဣရိယာပထပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၅။ ဧဝံ အဿာသပဿာသဝသေန ကာယာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ဣရိယာပထဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာမံ သောဏသိင်္ဂါလာဒယောပိ ဂစ္ဆန္တာ ‘‘ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဇာနန္တိ, န ပနေတံ ဧဝရူပံ ဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧဝရူပဉှိ ဇာနနံ သတ္တူပလဒ္ဓိံ န ပဇဟတိ, အတ္တသညံ န ဥဂ္ဃါဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ဝါ န ဟောတိ။ ဣမဿ ပန ဘိက္ခုနော ဇာနနံ သတ္တူပလဒ္ဓိံ ပဇဟတိ, အတ္တသညံ ဥဂ္ဃါဋေတိ ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ဟောတိ။ ဣဒဉှိ ‘‘ကော ဂစ္ဆတိ, ကဿ ဂမနံ, ကိံ ကာရဏာ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံ သမ္ပဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

တတ္ထ ကော ဂစ္ဆတီတိ? န ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဂစ္ဆတိ။ ကဿ ဂမနန္တိ? န ကဿစိ သတ္တဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဂမနံ။ ကိံ ကာရဏာ ဂစ္ဆတီတိ? စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန ဂစ္ဆတိ။ တသ္မာ ဧသ ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါယံ ဇနေတိ, ဝါယော ဝိညတ္တိံ ဇနေတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန သကလကာယဿ ပုရတော အဘိနီဟာရော ဂမနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

တတြာပိ ဟိ ‘‘တိဋ္ဌာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါယံ ဇနေတိ, ဝါယော ဝိညတ္တိံ ဇနေတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန သကလကာယဿ ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ဥဿိတဘာဝေါ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘နိသီဒါမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါယံ ဇနေတိ, ဝါယော ဝိညတ္တိံ ဇနေတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန ဟေဋ္ဌိမကာယဿ သမိဉ္ဇနံ ဥပရိမကာယဿ ဥဿိတဘာဝေါ နိသဇ္ဇာတိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘သယာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါယံ ဇနေတိ, ဝါယော ဝိညတ္တိံ ဇနေတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန သကလသရီရဿ တိရိယတော ပသာရဏံ သယနန္တိ ဝုစ္စတီတိ။

တဿ ဧဝံ ပဇာနတော ဧဝံ ဟောတိ ‘‘သတ္တော ဂစ္ဆတိ, သတ္တော တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, အတ္ထတော ပန ကောစိ သတ္တော ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဌိတော ဝါ နတ္ထိ။ ယထာ ပန ‘‘သကဋံ ဂစ္ဆတိ, သကဋံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, န စ ကိဉ္စိ သကဋံ နာမ ဂစ္ဆန္တံ ဝါ ဌိတံ ဝါ အတ္ထိ, စတ္တာရော ပန ဂေါဏေ ယောဇေတွာ ဆေကမှိ သာရထိမှိ ပါဇေန္တေ ‘‘သကဋံ ဂစ္ဆတိ, သကဋံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ အဇာနနဋ္ဌေန သကဋံ ဝိယ ကာယော, ဂေါဏာ ဝိယ စိတ္တဇဝါတာ, သာရထိ ဝိယ စိတ္တံ။ ‘‘ဂစ္ဆာမိ တိဋ္ဌာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန ဂမနာဒီနိ ပဝတ္တန္တိ, တတော ‘‘သတ္တော ဂစ္ဆတိ, သတ္တော တိဋ္ဌတိ, အဟံ ဂစ္ဆာမိ, အဟံ တိဋ္ဌာမီ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ။ တေနာဟ –

‘‘နာဝါ မာလုတဝေဂေန, ဇိယာဝေဂေန တေဇနံ၊

ယထာ ယာတိ တထာ ကာယော, ယာတိ ဝါတာဟတော အယံ။

ယန္တံ သုတ္တဝသေနေဝ, စိတ္တသုတ္တဝသေနိဒံ၊

ပယုတ္တံ ကာယယန္တမ္ပိ, ယာတိ ဌာတိ နိသီဒတိ။

ကော နာမ ဧတ္ထ သော သတ္တော, ယော ဝိနာ ဟေတုပစ္စယေ၊

အတ္တနော အာနုဘာဝေန, တိဋ္ဌေ ဝါ ယဒိ ဝါ ဝဇေ’’တိ။

တသ္မာ ဧဝံ ဟေတုပစ္စယဝသေနေဝ ပဝတ္တာနိ ဂမနာဒီနိ သလ္လက္ခေန္တော ဧသ ‘‘ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဂစ္ဆာမီတိ ပဇာနာတိ, ဌိတော ဝါ, နိသိန္နော ဝါ, သယာနော ဝါ သယာနောမှီတိ ပဇာနာတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယထာ ယထာ ဝါ ပနဿ ကာယော ပဏိဟိတော ဟောတိ, တထာ တထာ နံ ပဇာနာတီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝစနမေတံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေန ယေန ဝါ အာကာရေနဿ ကာယော ဌိတော ဟောတိ, တေန တေန နံ ပဇာနာတိ။ ဂမနာကာရေန ဌိတံ ဂစ္ဆတီတိ ပဇာနာတိ။ ဌာနနိသဇ္ဇသယနာကာရေန ဌိတံ သယာနောတိ ပဇာနာတီတိ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ အတ္တနော ဝါ စတုဣရိယာပထပရိဂ္ဂဏှနေန ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ ပရဿ ဝါ စတုဣရိယာပထပရိဂ္ဂဏှနေန။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါတိ ကာလေန အတ္တနော, ကာလေန ပရဿ စတုဣရိယာပထပရိဂ္ဂဏှနေန ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိအာဒီသု ပန အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိအာဒိနာ နယေန ပဉ္စဟာကာရေဟိ ရူပက္ခန္ဓဿ သမုဒယော စ ဝယော စ နီဟရိတဗ္ဗော။ တဉှိ သန္ဓာယ ဣဓ ‘‘သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အတ္ထိ ကာယောတိ ဝါ ပနဿာတိအာဒိ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။

ဣဓာပိ စတုဣရိယာပထပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စံ, တဿာ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမတဏှာ သမုဒယသစ္စံ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, ဒုက္ခပရိဇာနနော သမုဒယပဇဟနော နိရောဓာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ။ ဧဝံ စတုသစ္စဝသေန ဥဿက္ကိတွာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏာတီတိ ဣဒမေကဿ စတုဣရိယာပထပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခန္တိ။

ဣရိယာပထပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၆။ ဧဝံ ဣရိယာပထဝသေန ကာယာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ စတုသမ္ပဇညဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဘိက္ကန္တေတိအာဒီနိ သာမညဖလေ ဝဏ္ဏိတာနိ။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ စတုသမ္ပဇညပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ကာယေ, ပရဿ ဝါ ကာယေ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ ဣဓာပိ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီတိအာဒီသု ရူပက္ခန္ဓဿေဝ သမုဒယော စ ဝယော စ နီဟရိတဗ္ဗော။ သေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။

ဣဓ စတုသမ္ပဇညပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စံ, တဿာ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမတဏှာ သမုဒယသစ္စံ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, ဝုတ္တပ္ပကာရော အရိယမဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ။ ဧဝံ စတုသစ္စဝသေန ဥဿက္ကိတွာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏာတီတိ ဣဒမေကဿ စတုသမ္ပဇညပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော ဝသေန ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခန္တိ။

စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၇။ ဧဝံ စတုသမ္ပဇညဝသေန ကာယာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ပဋိကူလမနသိကာရဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဣမမေဝ ကာယန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနေ ဝုတ္တံ။ ဥဘတောမုခါတိ ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စာတိ ဒွီဟိ မုခေဟိ ယုတ္တာ။ နာနာဝိဟိတဿာတိ နာနာဝိဓဿ။

ဣဒံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဥဘတောမုခါ ပုတောဠိ ဝိယ ဟိ စာတုမဟာဘူတိကော ကာယော, တတ္ထ မိဿေတွာ ပက္ခိတ္တနာနာဝိဓဓညံ ဝိယ ကေသာဒယော ဒွတ္တိံသာကာရာ, စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော, တဿ တံ ပုတောဠိံ မုဉ္စိတွာ ပစ္စဝေက္ခတော နာနာဝိဓဓညဿ ပါကဋကာလော ဝိယ ယောဂိနော ဒွတ္တိံသာကာရဿ ဝိဘူတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ကေသာဒိပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ကာယေ, ပရဿ ဝါ ကာယေ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ ဒွတ္တိံသာကာရပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ။

ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၈။ ဧဝံ ပဋိကူလမနသိကာရဝသေန ကာယာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ဓာတုမနသိကာရဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထာယံ ဩပမ္မသံသန္ဒနေန သဒ္ဓိံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ယထာ ကောစိ ဂေါဃာတကော ဝါ တဿေဝ ဝါ ဘတ္တဝေတနဘတော အန္တေဝါသိကော ဂါဝိံ ဝဓိတွာ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ စတဿော ဒိသာ ဂတာနံ မဟာပထာနံ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနသင်္ခါတေ စတုမဟာပထေ ကောဋ္ဌာသံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ နိသိန္နော အဿ, ဧဝမေဝ ဘိက္ခု စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဌိတတ္တာ ယထာဌိတံ, ယထာဌိတတ္တာ စ ယထာပဏိဟိတံ ကာယံ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု…ပေ… ဝါယောဓာတူ’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ။

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဂေါဃာတကဿ ဂါဝိံ ပေါသေန္တဿာပိ အာဃာတနံ အာဟရန္တဿာပိ အာဟရိတွာ တတ္ထ ဗန္ဓိတွာ ဌပေန္တဿပိ ဝဓေန္တဿာပိ ဝဓိတံ မတံ ပဿန္တဿာပိ တာဝဒေဝ ဂါဝီတိ သညာ န အန္တရဓာယတိ, ယာဝ နံ ပဒါလေတွာ ဗိလသော န ဝိဘဇတိ။ ဝိဘဇိတွာ နိသိန္နဿ ပနဿ ဂါဝီတိ သညာ အန္တရဓာယတိ, မံသသညာ ပဝတ္တတိ။ နာဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ဂါဝိံ ဝိက္ကိဏာမိ, ဣမေ ဂါဝိံ ဟရန္တီ’’တိ။ အထ ခွဿ ‘‘အဟံ မံသံ ဝိက္ကိဏာမိ, ဣမေ မံသံ ဟရန္တိ’’ စ္စေဝ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမဿာပိ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ ဗာလပုထုဇ္ဇနကာလေ ဂိဟိဘူတဿာပိ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ တာဝဒေဝ သတ္တောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ သညာ န အန္တရဓာယတိ, ယာဝ ဣမမေဝ ကာယံ ယထာဌိတံ ယထာပဏိဟိတံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ ဓာတုသော န ပစ္စဝေက္ခတိ။ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတော ပနဿ သတ္တသညာ အန္တရဓာယတိ, ဓာတုဝသေနေဝ စိတ္တံ သန္တိဋ္ဌတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘‘ဣမမေဝ ကာယံ ယထာဌိတံ ယထာပဏိဟိတံ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခတိ ‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတု တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူ’တိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒက္ခော ဂေါဃာတကော ဝါ…ပေ… ဝါယောဓာတူ’’တိ။ ဂေါဃာတကော ဝိယ ဟိ ယောဂီ, ဂါဝီတိ သညာ ဝိယ သတ္တသညာ, စတုမဟာပထော ဝိယ စတုဣရိယာပထော, ဗိလသော ဝိဘဇိတွာ နိသိန္နဘာဝေါ ဝိယ ဓာတုသော ပစ္စဝေက္ခဏန္တိ အယမေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ။ ကမ္မဋ္ဌာနကထာ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ စတုဓာတုပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ကာယေ, ပရဿ ဝါ ကာယေ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ စတုဓာတုပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ။

ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

နဝသိဝထိကပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၇၉။ ဧဝံ ဓာတုမနသိကာရဝသေန ကာယာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ နဝဟိ သိဝထိကပဗ္ဗေဟိ ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သေယျထာပိ ပဿေယျာတိ ယထာ ပဿေယျ။ သရီရန္တိ မတသရီရံ။ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍိတန္တိ သုသာနေ အပဝိဒ္ဓံ။ ဧကာဟံ မတဿ အဿာတိ ဧကာဟမတံ။ ဒွီဟံ မတဿ အဿာတိ ဒွီဟမတံ။ တီဟံ မတဿ အဿာတိ တီဟမတံ။ ကမ္မာရဘသ္တာ ဝိယ ဝါယုနာ ဥဒ္ဓံ ဇီဝိတပရိယာဒါနာ ယထာနုက္ကမံ သမုဂ္ဂတေန သူနဘာဝေန ဥဒ္ဓုမာတတ္တာ ဥဒ္ဓုမာတံ, ဥဒ္ဓုမာတမေဝ ဥဒ္ဓုမာတကံ။ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဥဒ္ဓုမာတန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကံ။ ဝိနီလံ ဝုစ္စတိ ဝိပရိဘိန္နဝဏ္ဏံ, ဝိနီလမေဝ ဝိနီလကံ။ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိနီလန္တိ ဝိနီလကံ။ မံသုဿဒဋ္ဌာနေသု ရတ္တဝဏ္ဏဿ ပုဗ္ဗသန္နိစယဋ္ဌာနေသု သေတဝဏ္ဏဿ ယေဘုယျေန စ နီလဝဏ္ဏဿ နီလဋ္ဌာနေသု နီလသာဋကပါရုတဿေဝ ဆဝသရီရဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပရိဘိန္နဋ္ဌာနေဟိ နဝဟိ ဝါ ဝဏမုခေဟိ ဝိဿန္ဒမာနပုဗ္ဗံ ဝိပုဗ္ဗံ, ဝိပုဗ္ဗမေဝ ဝိပုဗ္ဗကံ။ ပဋိကူလတ္တာ ဝါ ကုစ္ဆိတံ ဝိပုဗ္ဗန္တိ ဝိပုဗ္ဗကံ။ ဝိပုဗ္ဗကံ ဇာတံ တထာဘာဝံ ဂတန္တိ ဝိပုဗ္ဗကဇာတံ။

သော ဣမမေဝ ကာယန္တိ သော ဘိက္ခု ဣမံ အတ္တနော ကာယံ တေန ကာယေန သဒ္ဓိံ ဉာဏေန ဥပသံဟရတိ ဥပနေတိ။ ကထံ? အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံဘာဝီ ဧဝံအနတီတောတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အာယု, ဥသ္မာ, ဝိညာဏန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အတ္ထိတာယ အယံ ကာယော ဌာနဂမနာဒိခမော ဟောတိ, ဣမေသံ ပန ဝိဂမာ အယမ္ပိ ခေါ ကာယော ဧဝံဓမ္မော ဧဝံ ပူတိကသဘာဝေါယေဝ, ဧဝံဘာဝီ ဧဝံ ဥဒ္ဓုမာတာဒိဘေဒေါ ဘဝိဿတိ, ဧဝံအနတီတော ဧဝံ ဥဒ္ဓုမာတာဒိဘာဝံ အနတိက္ကန္တောတိ။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ဥဒ္ဓုမာတာဒိပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ကာယေ, ပရဿ ဝါ ကာယေ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။

ခဇ္ဇမာနန္တိ ဥဒရာဒီသု နိသီဒိတွာ ဥဒရမံသဩဋ္ဌမံသအက္ခိကူဋာဒီနိ လုဉ္စိတွာ လုဉ္စိတွာ ခါဒိယမာနံ။ သမံသလောဟိတန္တိ သာဝသေသမံသလောဟိတယုတ္တံ။ နိမံသလောဟိတမက္ခိတန္တိ မံသေ ခီဏေပိ လောဟိတံ န သုဿတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နိမံသလောဟိတမက္ခိတ’’န္တိ။ အညေနာတိ အညေန ဒိသာဘာဂေန။ ဟတ္ထဋ္ဌိကန္တိ စတုသဋ္ဌိဘေဒမ္ပိ ဟတ္ထဋ္ဌိကံ ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ။ ပါဒဋ္ဌိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

တေရောဝဿိကာနီတိ အတိက္ကန္တသံဝစ္ဆရာနိ။ ပူတီနီတိ အဗ္ဘောကာသေ ဌိတာနိ ဝါတာတပဝုဋ္ဌိသမ္ဖဿေန တေရောဝဿိကာနေဝ ပူတီနိ ဟောန္တိ, အန္တောဘူမိဂတာနိ ပန စိရတရံ တိဋ္ဌန္တိ။ စုဏ္ဏကဇာတာနီတိ စုဏ္ဏံ စုဏ္ဏံ ဟုတွာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ။ သဗ္ဗတ္ထ သော ဣမမေဝါတိ ဝုတ္တနယေန ခဇ္ဇမာနာဒီနံ ဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ခဇ္ဇမာနာဒိပရိဂ္ဂဏှနေန ယာဝ စုဏ္ဏကဘာဝါ အတ္တနော ဝါ ကာယေ, ပရဿ ဝါ ကာယေ ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ။

ဣဓ ပန ဌတွာ နဝသိဝထိကာ သမောဓာနေတဗ္ဗာ။ ဧကာဟမတံ ဝါတိ ဟိ အာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ သဗ္ဗာပိ ဧကာ, ကာကေဟိ ဝါ ခဇ္ဇမာနန္တိအာဒိကာ ဧကာ, အဋ္ဌိကသင်္ခလိကံ သမံသလောဟိတံ နှာရုသမ္ဗန္ဓန္တိ ဧကာ, နိမံသလောဟိတမက္ခိတံ နှာရုသမ္ဗန္ဓန္တိ ဧကာ, အပဂတမံသလောဟိတံ နှာရုသမ္ဗန္ဓန္တိ ဧကာ, အဋ္ဌိကာနိ အပဂတသမ္ဗန္ဓာနီတိအာဒိကာ ဧကာ အဋ္ဌိကာနိ သေတာနိ သင်္ခဝဏ္ဏပဋိဘာဂါနီတိ ဧကာ, ပုဉ္ဇကိတာနိ တေရောဝဿိကာနီတိ ဧကာ, ပူတီနိ စုဏ္ဏကဇာတာနီတိ ဧကာတိ။

ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ နဝသိဝထိကာ ဒဿေတွာ ကာယာနုပဿနံ နိဋ္ဌပေန္တော အာဟ။ တတ္ထ နဝသိဝထိကပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စံ, တဿာ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမတဏှာ သမုဒယသစ္စံ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓသစ္စံ, ဒုက္ခပရိဇာနနော သမုဒယပဇဟနော နိရောဓာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ။ ဧဝံ စတုသစ္စဝသေန ဥဿက္ကိတွာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏာတီတိ ဣဒံ နဝသိဝထိကပရိဂ္ဂါဟကာနံ ဘိက္ခူနံ ယာဝ အရဟတ္တာ နိယျာနမုခန္တိ။

နဝသိဝထိကပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

ဧတ္တာဝတာ စ အာနာပါနပဗ္ဗံ, ဣရိယာပထပဗ္ဗံ, စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗံ, ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗံ, ဓာတုမနသိကာရပဗ္ဗံ, နဝသိဝထိကပဗ္ဗာနီတိ စုဒ္ဒသပဗ္ဗာ ကာယာနုပဿနာ နိဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ တတ္ထ အာနာပါနပဗ္ဗံ, ပဋိကူလမနသိကာရပဗ္ဗန္တိ ဣမာနေဝ ဒွေ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာနာနိ, သိဝထိကာနံ ပန အာဒီနဝါနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တတ္တာ သေသာနိ ဒွါဒသာပိ ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာနာနေဝါတိ။

ကာယာနုပဿနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝေဒနာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ

၃၈၀။ ဧဝံ ဘဂဝါ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ဣဒါနိ နဝဝိဓေန ဝေဒနာနုပဿနံ ကထေတုံ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုခံ ဝေဒနန္တိ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘‘အဟံ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ ကာမံ ဥတ္တာနသေယျကာပိ ဒါရကာ ထညပိဝနာဒိကာလေ သုခံ ဝေဒယမာနာ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမာ’’တိ ပဇာနန္တိ, န ပနေတံ ဧဝရူပံ ဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧဝရူပဉှိ ဇာနနံ သတ္တူပလဒ္ဓိံ န ဇဟတိ, အတ္တသညံ န ဥဂ္ဃါဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ဝါ န ဟောတိ။ ဣမဿ ပန ဘိက္ခုနော ဇာနနံ သတ္တူပလဒ္ဓိံ ဇဟတိ, အတ္တသညံ ဥဂ္ဃါဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ဟောတိ။ ဣဒဉှိ ‘‘ကော ဝေဒယတိ, ကဿ ဝေဒနာ, ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ သမ္ပဇာနဝေဒိယနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ကော ဝေဒယတီတိ န ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဝေဒယတိ။ ကဿ ဝေဒနာတိ န ကဿစိ သတ္တဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝေဒနာ။ ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာတိ ဝတ္ထုအာရမ္မဏာဝ ပနဿ ဝေဒနာ, တသ္မာ ဧသ ဧဝံ ပဇာနာတိ ‘‘တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတိ တံ ပန ဝေဒနာယ ပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ’အဟံ ဝေဒယာမီ’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတီ’’တိ။ ဧဝံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီတိ သလ္လက္ခေန္တော ဧသ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော စိတ္တလပဗ္ဗတေ အညတရတ္ထေရော ဝိယ။

ထေရော ကိရ အဖာသုကကာလေ ဗလဝဝေဒနာယ နိတ္ထုနန္တော အပရာပရံ ပရိဝတ္တတိ, တမေကော ဒဟရော အာဟ – ‘‘ကတရံ ဝေါ, ဘန္တေ, ဌာနံ ရုဇ္ဇတီ’’တိ။ အာဝုသော, ပါဋိယေက္ကံ ရုဇ္ဇနဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ, ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီတိ။ ဧဝံ ဇာနနကာလတော ပဋ္ဌာယ အဓိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ နော, ဘန္တေ,တိ။ အဓိဝါသေမိ, အာဝုသောတိ။ အဓိဝါသနာ, ဘန္တေ, သေယျောတိ။ ထေရော အဓိဝါသေသိ။ ဝါတော ယာဝ ဟဒယာ ဖာလေသိ, မဉ္စကေ အန္တာနိ ရာသိကတာနိ အဟေသုံ။ ထေရော ဒဟရဿ ဒဿေသိ ‘‘ဝဋ္ဋတာဝုသော, ဧတ္တကာ အဓိဝါသနာ’’တိ။ ဒဟရော တုဏှီ အဟောသိ။ ထေရော ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

ယထာ စ သုခံ, ဧဝံ ဒုက္ခံ…ပေ… နိရာမိသံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘‘နိရာမိသံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိ ပဇာနာတိ။ ဣတိ ဘဂဝါ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ယသ္မာ ဖဿဝသေန စိတ္တဝသေန ဝါ ကထိယမာနံ ပါကဋံ န ဟောတိ, အန္ဓကာရံ ဝိယ ခါယတိ, ဝေဒနာနံ ပန ဥပ္ပတ္တိပါကဋတာယ ဝေဒနာဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ, တသ္မာ သက္ကပဉှေ ဝိယ ဣဓာပိ ဝေဒနာဝသေန အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ။ တတ္ထ ‘‘ဒုဝိဓဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ အရူပကမ္မဋ္ဌာနဉ္စာ’’တိအာဒိ ကထာမဂ္ဂေါ သက္ကပဉှေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ သုခံ ဝေဒနန္တိအာဒီသု အယံ အပရောပိ ပဇာနနပရိယာယော, သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတီတိ သုခဝေဒနာက္ခဏေ ဒုက္ခဝေဒနာယ အဘာဝတော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘‘သုခံ ဝေဒနံယေဝ ဝေဒယာမီ’’တိ ပဇာနာတိ။ တေန ယာ ပုဗ္ဗေ ဘူတပုဗ္ဗာ ဒုက္ခဝေဒနာ, တဿ ဣဒါနိ အဘာဝတော ဣမိဿာ စ သုခါယ ဝေဒနာယ ဣတော ပဌမံ အဘာဝတော ဝေဒနာ နာမ အနိစ္စာ အဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ, ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယသ္မိံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သမယေ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, နေဝ တသ္မိံ သမယေ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, န အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, သုခံယေဝ တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ။ ယသ္မိံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သမယေ ဒုက္ခံ…ပေ… အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, နေဝ တသ္မိံ သမယေ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, န ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, အဒုက္ခမသုခံယေဝ တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ။ သုခါပိ, ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဝေဒနာ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ။ ဒုက္ခာပိ, ခေါ…ပေ… အဒုက္ခမသုခါပိ ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဝေဒနာ အနိစ္စာ…ပေ… နိရောဓဓမ္မာ။ ဧဝံ ပဿံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သုတဝါ အရိယသာဝကော သုခါယပိ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဒုက္ခာယပိ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, အဒုက္ခမသုခါယပိ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ‘ဝိမုတ္တမီ’တိ ဉာဏံ ဟောတိ, ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၂၀၅)။

သာမိသံ ဝါ သုခန္တိအာဒီသု သာမိသာ သုခါ နာမ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသသန္နိဿိတာ ဆ ဂေဟသိတသောမနဿဝေဒနာ။ နိရာမိသာ သုခါ နာမ ဆ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿဝေဒနာ။ သာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆ ဂေဟသိတဒေါမနဿဝေဒနာ။ နိရာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿဝေဒနာ။ သာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆ ဂေဟသိတဥပေက္ခာဝေဒနာ။ နိရာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆ နေက္ခမ္မသိတဥပေက္ခာဝေဒနာ။ တာသံ ဝိဘာဂေါ သက္ကပဉှေ ဝုတ္တောယေဝ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ သုခဝေဒနာဒိပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ဝေဒနာသု, ပရဿ ဝါ ဝေဒနာသု, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယောတိအာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ အာကာရေဟိ ဝေဒနာနံ သမုဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ပဿန္တော ‘‘သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ, ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတိ, ကာလေန သမုဒယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု, ကာလေန ဝယဓမ္မာနုပဿီ ဝါ ဝေဒနာသု ဝိဟရတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣတော ပရံ ကာယာနုပဿနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ ဝေဒနာပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ ဝေဒနာပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

ဝေဒနာနုပဿနာ နိဋ္ဌိတာ။

စိတ္တာနုပဿနာဝဏ္ဏနာ

၃၈၁။ ဧဝံ နဝဝိဓေန ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ဣဒါနိ သောဠသဝိဓေန စိတ္တာနုပဿနံ ကထေတုံ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သရာဂန္တိ အဋ္ဌဝိဓလောဘသဟဂတံ။ ဝီတရာဂန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ။ ဣဒံ ပန ယသ္မာ သမ္မသနံ န ဓမ္မသမောဓာနံ တသ္မာ ဣဓ ဧကပဒေပိ လောကုတ္တရံ န လဗ္ဘတိ။ သေသာနိ စတ္တာရိ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ။ သဒေါသန္တိ ဒုဝိဓဒေါမနဿသဟဂတံ။ ဝီတဒေါသန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ။ သေသာနိ ဒသ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ။ သမောဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတဉ္စေဝ, ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ။ ယသ္မာ ပန မောဟော သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သေသာနိပိ ဣဓ ဝဋ္ဋန္တိယေဝ။ ဣမသ္မိညေဝ ဟိ ဒုကေ ဒွါဒသာကုသလစိတ္တာနိ ပရိယာဒိန္နာနီတိ။ ဝီတမောဟန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ။ သင်္ခိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနုပတိတံ။ ဧတဉှိ သင်္ကုဋိတစိတ္တံ နာမ။ ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ, ဧတဉှိ ပသဋစိတ္တံ နာမ။

မဟဂ္ဂတန္တိ ရူပါရူပါဝစရံ။ အမဟဂ္ဂတန္တိ ကာမာဝစရံ။ သဥတ္တရန္တိ ကာမာဝစရံ။ အနုတ္တရန္တိ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရဉ္စ။ တတြာပိ သဥတ္တရံ ရူပါဝစရံ, အနုတ္တရံ အရူပါဝစရမေဝ။ သမာဟိတန္တိ ယဿ အပ္ပနာသမာဓိ ဥပစာရသမာဓိ ဝါ အတ္ထိ။ အသမာဟိတန္တိ ဥဘယသမာဓိဝိရဟိတံ။ ဝိမုတ္တန္တိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုတ္တံ။ အဝိမုတ္တန္တိ ဥဘယဝိမုတ္တိဝိရဟိတံ။ သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တီနံ ပန ဣဓ ဩကာသောဝ နတ္ထိ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ သရာဂါဒိပရိဂ္ဂဏှနေန ယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ ယံ ယံ စိတ္တံ ပဝတ္တတိ, တံ တံ သလ္လက္ခေန္တော အတ္တနော ဝါ စိတ္တေ, ပရဿ ဝါ စိတ္တေ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယဓမ္မာနုပဿီတိ ဧတ္ထ ပန အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝိညာဏသမုဒယောတိ ဧဝံ ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ အာကာရေဟိ ဝိညာဏဿ သမုဒယော စ ဝယော စ နီဟရိတဗ္ဗော။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ စိတ္တပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ပဒယောဇနံ ကတွာ စိတ္တပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

စိတ္တာနုပဿနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဓမ္မာနုပဿနာ နီဝရဏပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၈၂။ ဧဝံ သောဠသဝိဓေန စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပဉ္စဝိဓေန ဓမ္မာနုပဿနံ ကထေတုံ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ အပိစ ဘဂဝတာ ကာယာနုပဿနာယ သုဒ္ဓရူပပရိဂ္ဂဟော ကထိတော, ဝေဒနာစိတ္တာနုပဿနာဟိ သုဒ္ဓအရူပပရိဂ္ဂဟော။ ဣဒါနိ ရူပါရူပမိဿကပရိဂ္ဂဟံ ကထေတုံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ ကာယာနုပဿနာယ ဝါ ရူပက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ ကထိတော, ဝေဒနာနုပဿနာယ ဝေဒနာက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ, စိတ္တာနုပဿနာယ ဝိညာဏက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ ဣဒါနိ သညာသင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပိ ကထေတုံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ သန္တန္တိ အဘိဏှသမုဒါစာရဝသေန သံဝိဇ္ဇမာနံ။ အသန္တန္တိ အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ ပဟီနတ္တာ ဝါ အသံဝိဇ္ဇမာနံ။ ယထာ စာတိ ယေန ကာရဏေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တဉ္စ ပဇာနာတီတိ တဉ္စ ကာရဏံ ပဇာနာတိ။ ဣတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ သုဘနိမိတ္တံ နာမ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ။ အယောနိသောမနသိကာရော နာမ အနုပါယမနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ သုခန္တိ ဝါ, အနတ္တနိ အတ္တာတိ ဝါ, အသုဘေ သုဘန္တိ ဝါ မနသိကာရော။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တံ, တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အသုဘနိမိတ္တေ ပန ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ အသုဘနိမိတ္တံ နာမ အသုဘမ္ပိ အသုဘာရမ္မဏမ္ပိ။ ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော ပထမနသိကာရော အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ ဒုက္ခန္တိ ဝါ, အနတ္တနိ အနတ္တာတိ ဝါ, အသုဘေ အသုဘန္တိ ဝါ မနသိကာရော။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘနိမိတ္တံ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနုပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿာပိ ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရဿာပိ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနမတ္တညုနောပိ။ တေနေဝ ဝုတ္တံ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၉၈၃)၊

အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ အသုဘဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိဿိတသပ္ပါယကထာယ ပဟီယတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနကာမစ္ဆန္ဒဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ပဋိဃနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေန ပန ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ, ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ။ အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဧကလက္ခဏောဝ။ တံ တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဃနိမိတ္တံ, တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

မေတ္တာယ ပန စေတောဝိမုတ္တိယာ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ မေတ္တာတိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ။ စေတောဝိမုတ္တီတိ အပ္ပနာဝ။ ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ အနုပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော မေတ္တာဘာဝနာနုယောဂေါ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏာ ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာ ကလျာဏမိတ္တတာ သပ္ပါယကထာတိ။ ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဩဓိသောအနောဓိသောဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာပိ။ ‘‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ, ကိမဿ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿသိ, နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ, ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရ တတ္တအယ သလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမတာသဒိသံ ဟောတိ။ ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ, ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ, ဧသ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ, အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ ပဋိဝါတံ ခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝေသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ဥဘယကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿာပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ။ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ဗျာပါဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရေန ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တန္ဒီ နာမ ကာယာလသိယတာ။ ဝိဇမ္ဘိတာ နာမ ကာယဝိနမနာ။ ဘတ္တသမ္မဒေါ နာမ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တပရိဠာဟော။ စေတသော လီနတ္တံ နာမ စိတ္တဿ လီနာကာရော။ ဣမေသု အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အရတိ တန္ဒီ ဝိဇမ္ဘိတာ ဘတ္တသမ္မဒေါ စေတသော လီနတ္တံ, တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အာရမ္ဘဓာတုအာဒီသု ပန ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ အာရမ္ဘဓာတု နာမ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ။ နိက္ကမဓာတု နာမ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတာယ တတော ဗလဝတရံ။ ပရက္ကမဓာတု နာမ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ။ ဣမသ္မိံ တိပ္ပဘေဒေ ဝီရိယေ ယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္ဘဓာတု နိက္ကမဓာတု ပရက္ကမဓာတု, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ အနုပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ အာဟရဟတ္ထက တတြဝဋ္ဋက အလံသာဋက ကာကမာသက ဘုတ္တဝမိတကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ, စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတီတိ ဧဝံ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿာပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကဒီပါလောကဥက္ကာလောကေ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿာပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿာပိ, မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

စေတသော အဝူပသမေ အယောနိသောမနသိကာရေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ အဝူပသမော နာမ အဝူပသန္တာကာရော, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝေတံ အတ္ထတော။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော အဝူပသမော, တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ။

သမာဓိသင်္ခါတေ ပန စေတသော ဝူပသမေ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော ဝူပသမော, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ အနုပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယာ’’တိ။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ ဗဟုဿုတတာ ပရိပုစ္ဆကတာ ဝိနယေ ပကတညုတာ ဝုဒ္ဓသေဝိတာ ကလျာဏမိတ္တတာ သပ္ပါယကထာတိ။ ဗာဟုဿစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ။ ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသိဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဍ္ဎေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿာပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနေ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စေ ဥဒ္ဓစ္စဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဝိစိကိစ္ဆာဌာနီယေသု ဓမ္မေသု အယောနိသောမနသိကာရေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ ဝိစိကိစ္ဆာဌာနီယာ ဓမ္မာ နာမ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိကိစ္ဆာယ ကာရဏတ္တာ ဝိစိကိစ္ဆာဝ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိစိကိစ္ဆာဌာနီယာ ဓမ္မာ, တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

ကုသလာဒိဓမ္မေသု ယောနိသောမနသိကာရေန ပနဿာ ပဟာနံ ဟောတိ, တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာသေဝိတဗ္ဗာ ဓမ္မာ ဟီနပဏီတာ ဓမ္မာ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော, အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ အနုပ္ပါဒါယ၊ ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယာ’’တိ။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဗာဟုဿစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿာပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ပဉ္စနီဝရဏပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ဓမ္မေသု, ပရဿ ဝါ ဓမ္မေသု, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယာ ပနေတ္ထ သုဘနိမိတ္တအသုဘနိမိတ္တာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရယောနိသောမနသိကာရဝသေန ပဉ္စသု နီဝရဏေသု ဝုတ္တာယေဝ နီဟရိတဗ္ဗာ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ နီဝရဏပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ နီဝရဏပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

နီဝရဏပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

ခန္ဓပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၈၃။ ဧဝံ ပဉ္စနီဝရဏဝသေန ဓမ္မာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသူတိ ဥပါဒါနဿ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘူတာ ဓမ္မပုဉ္ဇာ ဓမ္မရာသယောတိ အတ္ထော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရတော ပန ခန္ဓကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ။

ဣတိ ရူပန္တိ ဣဒံ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပံ, န ဣတော ပရံ ရူပံ အတ္ထီတိ သဘာဝတော ရူပံ ပဇာနာတိ။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရေန ပန ရူပါဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓကထာယမေဝ ဝုတ္တာနိ။ ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာဒိဝသေန ပဉ္စဟာကာရေဟိ ရူပဿ သမုဒယော။ ဣတိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမောတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာနိရောဓာဒိဝသေန ပဉ္စဟာကာရေဟိ ရူပဿ အတ္ထင်္ဂမော။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏကထာယ ဝုတ္တော။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ဓမ္မေသု, ပရဿ ဝါ ဓမ္မေသု, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယာ ပနေတ္ထ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော’’တိအာဒီနံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဝုတ္တာနံ ပညာသာယ လက္ခဏာနံ ဝသေန နီဟရိတဗ္ဗာ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ ခန္ဓပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ ခန္ဓပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

ခန္ဓပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

အာယတနပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၈၄။ ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန ဓမ္မာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အာယတနဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသူတိ စက္ခု သောတံ ဃာနံ ဇိဝှါ ကာယော မနောတိ ဣမေသု ဆသု အဇ္ဈတ္တိကေသု, ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓော ရသော ဖောဋ္ဌဗ္ဗော ဓမ္မောတိ ဣမေသု ဆသု ဗာဟိရေသု။ စက္ခုဉ္စ ပဇာနာတီတိ စက္ခုပသာဒံ ယာထာဝသရသလက္ခဏဝသေန ပဇာနာတိ။ ရူပေ စ ပဇာနာတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏဝသေန ပဇာနာတိ။ ယဉ္စ တဒုဘယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သံယောဇနန္တိ ယဉ္စ တံ စက္ခုံ စေဝ ရူပေ စာတိ ဥဘယံ ပဋိစ္စ။ ကာမရာဂသံယောဇနံ ပဋိဃ, မာန, ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ဘဝရာဂ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ, အဝိဇ္ဇာသံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓံ သံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏဝသေန ပဇာနာတိ။

ကထံ ပနေတံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ အာပါထဂတံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ ကာမဿာဒဝသေန အဿာဒယတော အဘိနန္ဒတော ကာမရာဂသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ ကုဇ္ဈတော ပဋိဃသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘‘ဌပေတွာ မံ ကော အညော ဧတံ အာရမ္မဏံ ဝိဘာဝေတုံ သမတ္ထော အတ္ထီ’’တိ မညတော မာနသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧတံ ရူပါရမ္မဏံ နိစ္စံ ဓုဝန္တိ ဂဏှတော ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘‘ဧတံ ရူပါရမ္မဏံ သတ္တော နု ခေါ, သတ္တဿ နု ခေါ’’တိ ဝိစိကိစ္ဆတော ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘‘သမ္ပတ္တိဘဝေ ဝတ နော ဣဒံ သုလဘံ ဇာတ’’န္တိ ဘဝံ ပတ္ထေန္တဿ ဘဝရာဂသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘‘အာယတိမ္ပိ ဧဝရူပံ သီလဗ္ဗတံ သမာဒိယိတွာ သက္ကာ လဒ္ဓု’’န္တိ သီလဗ္ဗတံ သမာဒိယန္တဿ သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘‘အဟော ဝတ တံ ရူပါရမ္မဏံ အညေ န လဘေယျု’’န္တိ ဥသူယတော ဣဿာသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ရူပါရမ္မဏံ အညဿ မစ္ဆရာယတော မစ္ဆရိယသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗေဟေဝ သဟဇာတအညာဏဝသေန အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿာတိ ယေန ကာရဏေန အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နဿ တဿ ဒသဝိဓဿာပိ သံယောဇနဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ, တဉ္စ ကာရဏံ ပဇာနာတိ။ ယထာ စ ဥပ္ပန္နဿာတိ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန ပန သမုဒါစာရဝသေန ဝါ ဥပ္ပန္နဿ တဿ ဒသဝိဓဿာပိ သံယောဇနဿ ယေန ကာရဏေန ပဟာနံ ဟောတိ, တဉ္စ ကာရဏံ ပဇာနာတိ။ ယထာ စ ပဟီနဿာတိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန ပဟီနဿာပိ တဿ ဒသဝိဓဿ သံယောဇနဿ ယေန ကာရဏေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ, တဉ္စ ပဇာနာတိ။ ကေန ကာရဏေန ပနဿ အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ? ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသဣဿာမစ္ဆရိယဘေဒဿ တာဝ ပဉ္စဝိဓဿ သံယောဇနဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ ကာမရာဂပဋိဃသံယောဇနဒွယဿ ဩဠာရိကဿ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန, အဏုသဟဂတဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန, မာနဘဝရာဂါဝိဇ္ဇာသံယောဇနတ္တယဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ သောတဉ္စ ပဇာနာတိ သဒ္ဒေ စာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အပိစေတ္ထ အာယတနကထာ ဝိတ္ထာရတော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အာယတနနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနပရိဂ္ဂဏှနေန အတ္တနော ဝါ ဓမ္မေသု ဗာဟိရာယတနပရိဂ္ဂဏှနေန ပရဿ ဝါ ဓမ္မေသု, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယာ ပနေတ္ထ ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ စက္ခုသမုဒယော’’တိ ရူပါယတနဿ ရူပက္ခန္ဓေ, အရူပါယတနေသု မနာယတနဿ ဝိညာဏက္ခန္ဓေ, ဓမ္မာယတနဿ သေသက္ခန္ဓေသု ဝုတ္တနယေန နီဟရိတဗ္ဗာ။ လောကုတ္တရဓမ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ အာယတနပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ အာယတနပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

အာယတနပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၈၅။ ဧဝံ ဆ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနဝသေန ဓမ္မာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဗောဇ္ဈင်္ဂေသူတိ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿ အင်္ဂေသု။ သန္တန္တိ ပဋိလာဘဝသေန သံဝိဇ္ဇမာနံ။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိ သတိသင်္ခါတံ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ။ ဧတ္ထ ဟိ သမ္ဗုဇ္ဈတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကတော ပဋ္ဌာယ ယောဂါဝစရောတိ သမ္ဗောဓိ။ ယာယ ဝါ သော သတိအာဒိကာယ သတ္တဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ သမ္ဗုဇ္ဈတိ ကိလေသနိဒ္ဒါတော ဥဋ္ဌာတိ, သစ္စာနိ ဝါ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ သမ္ဗောဓိ။ တဿ သမ္ဗောဓိဿ, တဿာ ဝါ သမ္ဗောဓိယာ အင်္ဂန္တိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သတိသင်္ခါတံ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂ’’န္တိ။ သေသသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အသန္တန္တိ အပ္ပဋိလာဘဝသေန အဝိဇ္ဇမာနံ။ ယထာ စ အနုပန္နဿာတိအာဒီသု ပန သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ တာဝ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ သတိယေဝ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ။ ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောယေဝ။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

အပိစ စတ္တာရော ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ သတိသမ္ပဇညံ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ အဘိက္ကန္တာဒီသု ဟိ သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညေန, ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကသဒိသေ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇနေန, တိဿဒတ္တတ္ထေရအဘယတ္ထေရသဒိသေ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလေ သေဝနေန, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာယ စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ပန ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ…ပေ… ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။

အပိစ သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ ပရိပုစ္ဆကတာ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ပရိပုစ္ဆကတာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂသမထဝိပဿနာနံ အတ္ထသန္နိဿိတပရိပုစ္ဆာဗဟုလတာ။ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ။ ယဒါ ဟိဿ ကေသနခလောမာနိ ဒီဃာနိ ဟောန္တိ, သရီရံ ဝါ ဥဿန္နဒေါသဉ္စေဝ သေဒမလမက္ခိတဉ္စ, တဒါ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ။ ယဒါ ပန စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ ကိလိဋ္ဌံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, သေနာသနံ ဝါ ဥက္လာပံ, တဒါ ဗာဟိရဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ။ တသ္မာ ကေသာဒိဆေဒါပနေန ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ သရီရသလ္လဟုကဘာဝကရဏေန ဥစ္ဆာဒနနဟာပနေန စ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ။ သူစိကမ္မဓောဝနရဇနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧတသ္မိဉှိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ အပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ။ ဝိသဒေ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တတီ’’တိ။

ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ။ သစေ ဟိဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဣတရာနိ မန္ဒာနိ, တတော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ, သတိန္ဒြိယံ ဥပဋ္ဌာနကိစ္စံ, သမာဓိန္ဒြိယံ အဝိက္ခေပကိစ္စံ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ။ တသ္မာ တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ယထာ ဝါ မနသိကရောတော ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကာရေန ဟာပေတဗ္ဗံ။ ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ။ သစေ ပန ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, အထ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, န ဣတရာနိ ဣတရကိစ္စဘေဒံ။ တသ္မာ တံ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗံ။ တတြာပိ သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ သေသေသုပိ ဧကဿ ဗလဝဘာဝေ သတိ ဣတရေသံ အတ္တနော ကိစ္စေသု အသမတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ။ ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ။ ဗလဝပညော မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ။ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီတိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဥဘိန္နံ သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ။ ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ။ ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတိ။ သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ, ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ။ တသ္မာ တဒုဘယံ သမံ ကာတဗ္ဗံ။ ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ။

အပိစ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ။ သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ။ ဥဘိန္နံ ပန သမတာယပိ အပ္ပနာ ဟောတိယေဝ။ သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ သတိ ဟိ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သဒ္ဓါဝီရိယပညာနံ ဝသေန ဥဒ္ဓစ္စပါတတော, ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခတိ။ တသ္မာ သာ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော ဝိယ စ, သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တေနာဟ – ‘‘သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ, ကိံ ကာရဏာ? စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ, အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ သတိ, န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ’’ တိ။ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ နာမ ခန္ဓာဒိဘေဒေ အနောဂါဠှပညာနံ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ။ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ သမပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာယ ဥဒယဗ္ဗယပညာယ သမန္နာဂတပုဂ္ဂလသေဝနာ။ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ။ တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပန္နဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္ဘဓာတု နိက္ကမဓာတု ပရက္ကမဓာတု, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။

အပိစ ဧကာဒသ ဓမ္မာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ အာနိသံသဒဿာဝိတာ ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။

တတ္ထ နိရယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယ မဟာဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇာလခိပနကုမီနာဒီဟိ ဂဟိတကာလေပိ, ပါဇနကဏ္ဋကာဒိပ္ပဟာရတုန္နဿ သကဋဝဟနာဒိကာလေပိ, ပေတ္တိဝိသယေ အနေကာနိပိ ဝဿသဟဿာနိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ အာတုရီဘူတကာလေပိ, ကာလကဉ္စိကအသုရေသု သဋ္ဌိဟတ္ထအသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေန အဋ္ဌိစမ္မမတ္တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ဝါတာတပါဒိဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ န သက္ကာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥပ္ပါဒေတုံ, အယမေဝ တေ ဘိက္ခု ကာလော ဝီရိယကရဏာယာတိ ဧဝံ အပါယဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

န သက္ကာ ကုသီတေန နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ လဒ္ဓုံ, အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ အယမာနိသံသော ဝီရိယဿာတိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓမဟာသာဝကေဟိ တေ ဂတမဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော, သော စ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂန္တုန္တိ ဧဝံ ဂမနဝီထိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယေ တံ ပိဏ္ဍပါတာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဣမေ တေ မနုဿာ နေဝ ဉာတကာ, န ဒါသကမ္မကရာ, နာပိ တံ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာတိ တေ ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိ ဒေန္တိ။ အထ ခေါ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသမာနာ ဒေန္တိ။ သတ္ထာရာပိ ‘‘အယံ ဣမေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဒဠှီဗဟုလော သုခံ ဝိဟရိဿတီ’’တိ န ဧဝံ သမ္ပဿတာ တုယှံ ပစ္စယာ အနုညာတာ။ အထ ခေါ ‘‘အယံ ဣမေ ပရိဘုဉ္ဇမာနော သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိဿတီ’’တိ တေ ပစ္စယာ အနုညာတာ, သော ဒါနိ တွံ ကုသီတော ဝိဟရန္တော န တံ ပိဏ္ဍံ အပစာယိဿတိ။ အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ ဟိ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အယျမိတ္တတ္ထေရဿ ဝိယ။

ထေရော ကိရ ကဿကလေဏေ နာမ ပဋိဝသတိ။ တဿ စ ဂေါစရဂါမေ ဧကာ မဟာဥပါသိကာ ထေရံ ပုတ္တံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ။ သာ ဧကဒိဝသံ အရညံ ဂစ္ဆန္တီ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပုရာဏတဏ္ဍုလာ, အသုကသ္မိံ သပ္ပိ, အသုကသ္မိံ ခီရံ, အသုကသ္မိံ ဖာဏိတံ, တဝ ဘာတိကဿ အယျမိတ္တဿ အာဂတကာလေ ဘတ္တံ ပစိတွာ ခီရသပ္ပိဖာဏိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဟိ, တွဉ္စ ဘုဉ္ဇေယျာသိ။ အဟံ ပန ဟိယျော ပက္ကပါရိဝါသိကဘတ္တံ ကဉ္ဇိယေန ဘုတ္တာမှီ’’တိ။ ဒိဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ အမ္မာ,တိ? သာကပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကဏတဏ္ဍုလေဟိ အမ္ဗိလယာဂုံ ပစိတွာ ဌပေဟိ အမ္မာ,တိ။

ထေရော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရန္တောဝ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္တာနံ ဩဝဒိ ‘‘မဟာဥပါသိကာ ကိရ ကဉ္ဇိယေန ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိ, ဒိဝါပိ ကဏပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ဘုဉ္ဇိဿတိ, တုယှံ အတ္ထာယ ပန ပုရာဏတဏ္ဍုလာဒီနိ အာစိက္ခတိ, တံ နိဿာယ ခေါ ပနေသာ နေဝ ခေတ္တံ န ဝတ္ထုံ န ဘတ္တံ န ဝတ္ထံ ပစ္စာသီသတိ, တိဿော ပန သမ္ပတ္တိယော ပတ္ထယမာနာ ဒေတိ, တွံ ဧတိဿာ တာ သမ္ပတ္တိယော ဒါတုံ သက္ခိဿသိ, န သက္ခိဿသီတိ, အယံ ခေါ ပန ပိဏ္ဍပါတော တယာ သရာဂေန သဒေါသေန သမောဟေန န သက္ကာ ဂဏှိတု’’န္တိ ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ မုဉ္စိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကဿကလေဏမေဝ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ စီဝရံ စီဝရဝံသေ ဌပေတွာ ‘‘အရဟတ္တံ အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ။ ဒီဃရတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နိဝုတ္ထဘိက္ခု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုရေဘတ္တမေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ မဟာခီဏာသဝေါ သိတံ ကရောန္တောဝ နိသီဒိ။ လေဏဒွါရေ ရုက္ခမှိ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ –

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသာ’’တိ။ –

ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ တုမှာဒိသာနံ အရဟန္တာနံ ဘိက္ခံ ဒတွာ မဟလ္လကိတ္ထိယော ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’’တိ အာဟ။ ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ကာလံ ဩလောကေန္တော ‘‘ပါတောယေဝါ’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ပါဝိသိ။

ဒါရိကာပိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါရံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ။ သာ ထေရေ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိဖာဏိတယောဇိတဿ ခီရပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ထေရော ‘‘သုခံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာပိ တံ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ထေရဿ ဟိ တဒါ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မုခံ ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ။

မဟာဥပါသိကာ အရညာ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဘာတိကော တေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ ဥပါသိကာ ‘‘အဇ္ဇ မမ ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘အဘိရမတိ တေ, အမ္မ, ဘာတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ အာဟ။

မဟန္တံ ခေါ ပနေတံ သတ္ထုဒါယဇ္ဇံ ယဒိဒံ သတ္တ အရိယဓနာနိ နာမ, တံ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂဟေတုံ။ ယထာ ဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ပုတ္တံ မာတာပိတရော ‘‘အယံ အမှာကံ အပုတ္တော’’တိ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တိ, သော တေသံ အစ္စယေန ဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ကုသီတောပိ ဣဒံ အရိယဓနဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတီတိ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

မဟာ ခေါ ပန တေ သတ္ထာ, သတ္ထုနော ဟိ တေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂဏှနကာလေပိ အဘိနိက္ခမနေပိ အဘိသမ္ဗောဓိယမ္ပိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနယမကပါဋိဟာရိယဒေဝေါရောဟနအာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေသုပိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ, ယုတ္တံ နု တေ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသီတေန ဘဝိတုန္တိ ဧဝံ သတ္ထုမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ဇာတိယာပိ တွံ ဣဒါနိ န လာမကဇာတိကော, အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ အာဂတဥက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတောသိ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ စ မဟာမာယာဒေဝိယာ စ နတ္တာ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌော, တယာ နာမ ဧဝရူပေန ဇိနပုတ္တေန ဟုတွာ န ယုတ္တံ ကုသီတေန ဝိဟရိတုန္တိ ဧဝံ ဇာတိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

သာရိပုတ္တမဟာမောဂ္ဂလ္လာနာ စေဝ အသီတိ စ မဟာသာဝကာ ဝီရိယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု, တွံ ဧတေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇသိ, န ပဋိပဇ္ဇသီတိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ ဝိဿဋ္ဌကာယိကစေတသိကဝီရိယေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇန္တဿာပိ အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝီရိယုပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ပီတိယေဝ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ နာမ။ တဿာ ဥပ္ပါဒကမနသိကာရော ယောနိသောမနသိကာရော နာမ။

အပိစ ဧကာဒသ ဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မ, သံဃ, သီလ, စာဂ, ဒေဝတာနုဿတိ ဥပသမာနုဿတိ လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ ဟိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ, ဒီဃရတ္တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ရက္ခိတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဒသသီလံ ပဉ္စသီလံ ပဉ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသု ပဏီတဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဒတွာ ‘‘ဧဝံ နာမ အဒမှာ’’တိ စာဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဧဝရူပေ ကာလေ သီလဝန္တာနံ ဒိန္နဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ယေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝတာ ဒေဝတ္တံ ပတ္တာ, တထာရူပါနံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ ဝဿာနိ န သမုဒါစရန္တီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနထေရဒဿနေသု အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန ဂဒြဘပိဋ္ဌေ ရဇသဒိသေ လူခပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇန္တဿာပိ, ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒဗဟုလေ မုဒုစိတ္တေ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပကေ ပသာဒနီယသုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပီတိဥပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။

အပိစ သတ္တ ဓမ္မာ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ ပဏီတဘောဇနသေဝနတာ ဥတုသုခသေဝနတာ ဣရိယာပထသုခသေဝနတာ မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ ပဿဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ ပဏီတဉှိ သိနိဒ္ဓံ သပ္ပါယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ, သီတုဏှေသု စ ဥတူသု ဌာနာဒီသု စ ဣရိယာပထေသု သပ္ပါယဥတုဉ္စ ဣရိယာပထဉ္စ သေဝန္တဿာပိ ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယော ပန မဟာပုရိသဇာတိကော သဗ္ဗဥတုဣရိယာပထက္ခမော ဟောတိ, န တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ယဿ သဘာဂဝိသဘာဂတာ အတ္ထိ, တဿေဝ ဝိသဘာဂေ ဥတုဣရိယာပထေ ဝဇ္ဇေတွာ သဘာဂေ သေဝန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ ဝုစ္စတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏာ။ ဣမိနာ မဇ္ဈတ္တပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ဝိဟေဌယမာနော ဝိစရတိ, ဧဝရူပံ သာရဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ ပရိဝဇ္ဇန္တဿာပိ, သံယတပါဒပါဏိံ ပဿဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပဿဒ္ဓိဥပ္ပါဒနတ္ထာယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သမထနိမိတ္တံ အဗျဂ္ဂနိမိတ္တံ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော, အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ သမထောဝ သမထနိမိတ္တံ အဝိက္ခေပဋ္ဌေန စ အဗျဂ္ဂနိမိတ္တန္တိ။

အပိစ ဧကာဒသ ဓမ္မာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ နိမိတ္တကုသလတာ သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာ သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာ သမယေ သမ္ပဟံသနတာ သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ ဈာနဝိမောက္ခပစ္စဝေက္ခဏတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ စ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟဏကုသလတာ။ သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ ပဂ္ဂဏှနံ။ သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ နိဂ္ဂဏှနံ။ သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနဓိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ။ အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ။ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စ ပသာဒံ ဇနေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ သမ္ပဟံသနတာ’’တိ။

သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ နာမ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ, သာရထိ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု။ အယံ ဝုစ္စတိ – ‘‘သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ’’တိ။ အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ နာမ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ အပ္ပတ္တာနံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ။ သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတစိတ္တာနံ သေဝနာ ဘဇနာ ပယိရုပါသနာ။ တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သမာဓိဥပ္ပါဒနတ္ထံယေဝ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ။ ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ, တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော, အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ဥပေက္ခာဝ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ နာမ။

အပိစ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ ‘‘တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿသိ, ဧသောပိ အတ္တနောဝ ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿတိ, တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏေန, ‘‘ပရမတ္ထတော သတ္တောယေဝ နတ္ထိ, သော တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ နိဿတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန စာတိ။ ဒွီဟေဝါကာရေဟိ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘ဣဒံ စီဝရံ အနုပုဗ္ဗေန ဝဏ္ဏဝိကာရတဉ္စေဝ ဇိဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဥပဂန္တွာ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဆဍ္ဍနီယံ ဘဝိဿတိ, သစေ ပနဿ သာမိကော ဘဝေယျ, နာဿ ဧဝံ ဝိနဿိတုံ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ အဿာမိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ, ‘‘အနဒ္ဓနိယံ ဣဒံ တာဝကာလိက’’န္တိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စာတိ။ ယထာ စ စီဝရေ, ဧဝံ ပတ္တာဒီသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာတိ ဧတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဂိဟိ ဝါ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အတ္တနော အန္တေဝါသိကသမာနုပဇ္ဈာယကာဒိကေ မမာယတိ, သဟတ္ထေနေဝ နေသံ ကေသစ္ဆေဒနသူစိကမ္မစီဝရဓောဝနရဇနပတ္တပစနာဒီနိ ကရောတိ, မုဟုတ္တမ္ပိ အပဿန္တော ‘‘အသုကော သာမဏေရော ကုဟိံ အသုကော ဒဟရော ကုဟိ’’န္တိ ဘန္တမိဂေါ ဝိယ ဣတော စိတော စ ဩလောကေတိ, အညေန ကေသစ္ဆေဒနာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘မုဟုတ္တံ အသုကံ ပေသေထာ’’တိ ယာစိယမာနောပိ ‘‘အမှေပိ တံ အတ္တနော ကမ္မံ န ကာရေမ, တုမှေ နံ ဂဟေတွာ ကိလမေဿထာ’’တိ န ဒေတိ, အယံ သတ္တကေလာယနော နာမ။

ယော ပန စီဝရပတ္တထာလကကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနိ မမာယတိ, အညဿ ဟတ္ထေန ပရာမသိတုမ္ပိ န ဒေတိ, တာဝကာလိကံ ယာစိတော ‘‘မယမ္ပိ ဣဒံ မမာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, တုမှာကံ ကိံ ဒဿာမာ’’တိ ဝဒတိ, အယံ သင်္ခါရကေလာယနော နာမ။ ယော ပန တေသု ဒွီသုပိ ဝတ္ထူသု မဇ္ဈတ္တော ဥဒါသိနော, အယံ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တော နာမ။ ဣတိ အယံ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧဝရူပံ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇန္တဿာပိ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တဒုပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ အတ္တနော ဝါ သတ္တ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ, ပရဿ ဝါ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယာ ပနေတ္ထ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ နိဗ္ဗတ္တိနိရောဓဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ ဗောဇ္ဈင်္ဂပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ ဗောဇ္ဈင်္ဂပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

စတုသစ္စပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၈၆။ ဧဝံ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂဝသေန ဓမ္မာနုပဿနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ စတုသစ္စဝသေန ဝိဘဇိတုံ ပုန စပရန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကဓမ္မေ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယထာသဘာဝတော ပဇာနာတိ, တဿေဝ ခေါ ပန ဒုက္ခဿ ဇနိကံ သမုဋ္ဌာပိကံ ပုရိမတဏှံ ‘‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ, ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိနိဗ္ဗာနံ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’’တိ, ဒုက္ခပရိဇာနနံ သမုဒယပဇဟနံ နိရောဓသစ္ဆိကရဏံ အရိယမဂ္ဂံ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒါ’’တိ ယထာသဘာဝတော ပဇာနာတီတိ အတ္ထော။ အဝသေသာ အရိယသစ္စကထာ ဌပေတွာ ဇာတိအာဒီနံ ပဒဘာဇနကထံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာယေဝ။

ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၈၈။ ပဒဘာဇနေ ပန ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတီတိ ဘိက္ခဝေ, ယာ ဇာတိပိ ဒုက္ခာတိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ဇာတိ, သာ ကတမာတိ ဧဝံ သဗ္ဗပုစ္ဆာသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနန္တိ ဣဒံ ‘‘ဣမေသံ နာမာ’’တိ နိယမာဘာဝတော သဗ္ဗသတ္တာနံ ပရိယာဒါနဝစနံ။ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေတိ ဣဒမ္ပိ သဗ္ဗသတ္တနိကာယပရိယာဒါနဝစနံ ဇနနံ ဇာတိ သဝိကာရာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓာနမေတံ အဓိဝစနံ။ သဉ္ဇာတီတိ ဣဒံ တဿာ ဧဝ ဥပသဂ္ဂမဏ္ဍိတဝေဝစနံ။ သာ ဧဝ အနုပဝိဋ္ဌာကာရေန ဩက္ကမနဋ္ဌေန ဩက္ကန္တိ။ နိဗ္ဗတ္တိသင်္ခါတေန အဘိနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ။ ဣတိ အယံ စတုဗ္ဗိဓာပိ သမ္မုတိကထာ နာမ။ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါတိ အယံ ပန ပရမတ္ထကထာ။ ဧကဝေါကာရဘဝါဒီသု ဧကစတုပဉ္စဘေဒါနံ ခန္ဓာနံယေဝ ပါတုဘာဝေါ, န ပုဂ္ဂလဿ, တသ္မိံ ပန သတိ ပုဂ္ဂလော ပါတုဘူတောတိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ။ အာယတနာနံ ပဋိလာဘောတိ အာယတနာနိ ပါတုဘဝန္တာနေဝ ပဋိလဒ္ဓါနိ နာမ ဟောန္တိ, သော တေသံ ပါတုဘာဝသင်္ခါတော ပဋိလာဘောတိ အတ္ထော။

၃၈၉။ ဇရာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော။ ဇီရဏတာတိ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသော။ ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒိ ဝိကာရနိဒ္ဒေသော။ ဒဟရကာလသ္မိဉှိ ဒန္တာ သမသေတာ ဟောန္တိ။ တေယေဝ ပရိပစ္စန္တေ အနုက္ကမေန ဝဏ္ဏဝိကာရံ အာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ပတ္တန္တိ။ အထ ပတိတဉ္စ ဌိတဉ္စ ဥပါဒါယ ခဏ္ဍိတဒန္တာ ခဏ္ဍိတာ နာမ။ ခဏ္ဍိတာနံ ဘာဝေါ ခဏ္ဍိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ။ အနုက္ကမေန ပဏ္ဍရဘူတာနိ ကေသလောမာနိ ပလိတာနိ နာမ။ ပလိတာနိ သဉ္ဇာတာနိ အဿာတိ ပလိတော, ပလိတဿ ဘာဝေါ ပါလိစ္စံ။ ဇရာဝါတပ္ပဟာရေန သောသိတမံသလောဟိတတာယ ဝလိယော တစသ္မိံ အဿာတိ ဝလိတ္တစော, တဿ ဘာဝေါ ဝလိတ္တစတာ။ ဧတ္တာဝတာ ဒန္တကေသလောမတစေသု ဝိကာရဒဿနဝသေန ပါကဋီဘူတာ ပါကဋဇရာ ဒဿိတာ။

ယထေဝ ဟိ ဥဒကဿ ဝါ ဝါတဿ ဝါ အဂ္ဂိနော ဝါ တိဏရုက္ခာဒီနံ သံဘဂ္ဂပလိဘဂ္ဂတာယ ဝါ ဈာမတာယ ဝါ ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော ဟောတိ, န စ သော ဂတမဂ္ဂေါ တာနေဝ ဥဒကာဒီနိ, ဧဝမေဝ ဇရာယ ဒန္တာဒီနံ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝသေန ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော, စက္ခုံ ဥမ္မိလေတွာပိ ဂယှတိ, န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာ။ န ဟိ ဇရာ စက္ခုဝိညေယျာ ဟောတိ။ ယသ္မာ ပန ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ, တသ္မာ ဇရာ ‘‘အာယုနော သံဟာနီ’’တိ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တာ။ ယသ္မာ ဒဟရကာလေ သုပ္ပသန္နာနိ သုခုမမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ သုခေနေဝ စ ဂဏှနသမတ္ထာနိ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဇရံ ပတ္တဿ ပရိပက္ကာနိ အာလုလိတာနိ အဝိသဒါနိ ဩဠာရိကမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ ဂဟေတုံ အသမတ္ထာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော’’တိပိ ဖလူပစာရေနေဝ ဝုတ္တာ။

၃၉၀။ မရဏနိဒ္ဒေသေ ယန္တိ မရဏံ သန္ဓာယ နပုံသကနိဒ္ဒေသော, ယံ မရဏံ စုတီတိ ဝုစ္စတိ, စဝနတာတိ ဝုစ္စတီတိ အယမေတ္ထ ယောဇနာ။ တတ္ထ စုတီတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော။ စဝနတာတိ အာကာရဘာဝနိဒ္ဒေသော။ မရဏံ ပတ္တဿ ခန္ဓာ ဘိဇ္ဇန္တိ စေဝ အန္တရဓာယန္တိ စ အဒဿနံ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တံ ဘေဒေါ အန္တရဓာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ မစ္စုမရဏန္တိ မစ္စုမရဏံ, န ခဏိကမရဏံ။ ကာလကိရိယာတိ မရဏကာလကိရိယာ။ အယံ သဗ္ဗာပိ သမ္မုတိကထာဝ။ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါတိ အယံ ပန ပရမတ္ထကထာ။ ဧကဝေါကာရဘဝါဒီသု ဧကစတုပဉ္စဘေဒါနံ ခန္ဓာနံယေဝ ဘေဒေါ, န ပုဂ္ဂလဿ, တသ္မိံ ပန သတိ ပုဂ္ဂလော မတောတိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ။

ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါတိ အတ္တဘာဝဿ နိက္ခေပေါ။ မရဏံ ပတ္တဿ ဟိ နိရတ္ထံဝ ကလိင်္ဂရံ အတ္တဘာဝေါ ပတတိ, တသ္မာ တံ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါတိ ဝုတ္တံ။ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒေါ ပန သဗ္ဗာကာရတော ပရမတ္ထတော မရဏံ။ ဧတဒေဝ သမ္မုတိမရဏန္တိ ပိ ဝုစ္စတိ။ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒမေဝ ဟိ ဂဟေတွာ လောကိယာ ‘‘တိဿော မတော, ဖုဿော မတော’’တိ ဝဒန္တိ။

၃၉၁။ ဗျသနေနာတိ ဉာတိဗျသနာဒီသု ယေန ကေနစိ ဗျသနေန။ ဒုက္ခဓမ္မေနာတိ ဝဓဗန္ဓာဒိနာ ဒုက္ခကာရဏေန။ ဖုဋ္ဌဿာတိ အဇ္ဈောတ္ထဋဿ အဘိဘူတဿ။ သောကောတိ ယော ဉာတိဗျသနာဒီသု ဝါ ဝဓဗန္ဓနာဒီသု ဝါ အညတရသ္မိံ သတိ တေန အဘိဘူတဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောစနလက္ခဏော သောကော။ သောစိတတ္တန္တိ သောစိတဘာဝေါ။ ယသ္မာ ပနေသ အဗ္ဘန္တရေ သောသေန္တော ပရိသောသေန္တော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ အန္တောသောကော အန္တောပရိသောကောတိ ဝုစ္စတိ။

၃၉၂။ ‘‘မယှံ ဓီတာ, မယှံ ပုတ္တော’’တိ ဧဝံ အာဒိဿ အာဒိဿ ဒေဝန္တိ ပရိဒေဝန္တိ ဧတေနာတိ အာဒေဝေါ။ တံ တံ ဝဏ္ဏံ ပရိကိတ္တေတွာ ဒေဝန္တိ ဧတေနာတိ ပရိဒေဝေါ။ တတော ပရာ ဒွေ တဿေဝ ဘာဝနိဒ္ဒေသာ။

၃၉၃။ ကာယိကန္တိ ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ။ ဒုက္ခမနဋ္ဌေန ဒုက္ခံ။ အသာတန္တိ အမဓုရံ။ ကာယသမ္ဖဿဇံ ဒုက္ခန္တိ ကာယသမ္ဖဿတော ဇာတံ ဒုက္ခံ။ အသာတံ ဝေဒယိတန္တိ အမဓုရံ ဝေဒယိတံ။

၃၉၄။ စေတသိကန္တိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တံ။ သေသံ ဒုက္ခေ ဝုတ္တနယမေဝ။

၃၉၅။ အာယာသောတိ သံသီဒနဝိသီဒနာကာရပ္ပတ္တော စိတ္တကိလမထော။ ဗလဝတရံ အာယာသော ဥပါယာသော။ တတော ပရာ ဒွေ အတ္တတ္တနိယာဘာဝဒီပကာ ဘာဝနိဒ္ဒေသာ။

၃၉၈။ ဇာတိဓမ္မာနန္တိ ဇာတိသဘာဝါနံ။ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အဟော ဝတာတိ ပတ္ထနာ။ န ခေါ ပနေတံ ဣစ္ဆာယာတိ ဧဝံ ဇာတိယာ အနာဂမနံ ဝိနာ မဂ္ဂဘာဝနံ န ဣစ္ဆာယ ပတ္တဗ္ဗံ။ ဣဒမ္ပီတိ ဧတမ္ပိ ဥပရိ သေသာနိ ဥပါဒါယ ပိကာရော။ ယမ္ပိစ္ဆန္တိ ယေနပိ ဓမ္မေန အလဗ္ဘနေယျဝတ္ထုံ ဣစ္ဆန္တော န လဘတိ, တံ အလဗ္ဘနေယျ ဝတ္ထုမှိ ဣစ္ဆနံ ဒုက္ခံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၃၉၉။ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ရူပဉ္စ တံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓော စာတိ ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

သမုဒယသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၀၀။ ယာယံ တဏှာတိ ယာ အယံ တဏှာ။ ပေါနောဗ္ဘဝိကာတိ ပုနဗ္ဘဝကရဏံ ပုနောဗ္ဘဝေါ, ပုနောဗ္ဘဝေါ သီလံ အဿာတိ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ။ နန္ဒီရာဂေန သဟ ဂတာတိ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ။ နန္ဒီရာဂေန သဒ္ဓိံ အတ္ထတော ဧကတ္တမေဝ ဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီတိ ယတြ ယတြ အတ္တဘာဝေါ, တတြ တတြ အဘိနန္ဒိနီ။ ရူပါဒီသု ဝါ အာရမ္မဏေသု တတြ တတြ အဘိနန္ဒိနီ, ရူပါဘိနန္ဒိနီ သဒ္ဒ, ဂန္ဓ, ရသ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗ, ဓမ္မာဘိနန္ဒိနီတိ အတ္ထော။ သေယျထိဒန္တိ နိပါတော။ တဿ သာ ကတမာ စေတိ အတ္ထော။ ကာမေ တဏှာ ကာမတဏှာ, ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿေတံ နာမံ။ ဘဝေ တဏှာ ဘဝတဏှာ, ဘဝပတ္ထနာဝသေန ဥပ္ပန္နဿ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတဿ ရူပါရူပဘဝရာဂဿ စ ဈာနနိကန္တိယာ စေတံ အဓိဝစနံ။ ဝိဘဝေ တဏှာ ဝိဘဝတဏှာ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။

ဣဒါနိ တဿာ တဏှာယ ဝတ္ထုံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ သာ ခေါ ပနေသာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဇာယတိ။ နိဝိသတီတိ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တိဝသေန ပတိဋ္ဌဟတိ။ ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ယံ လောကသ္မိံ ပိယသဘာဝဉ္စေဝ မဓုရသဘာဝဉ္စ။ စက္ခု လောကေတိအာဒီသု လောကသ္မိဉှိ စက္ခာဒီသု မမတ္တေန အဘိနိဝိဋ္ဌာ သတ္တာ သမ္ပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌိတာ အတ္တနော စက္ခုံ အာဒါသတလာဒီသု နိမိတ္တဂ္ဂဟဏာနုသာရေန ဝိပ္ပသန္နံ ပဉ္စပသာဒံ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ ဥဂ္ဃါဋိတမဏိသီဟပဉ္ဇရံ ဝိယ မညန္တိ, သောတံ ရဇတပနာဠိကံ ဝိယ, ပါမင်္ဂသုတ္တံ ဝိယ စ မညန္တိ, ‘‘တုင်္ဂနာသာ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ ဃာနံ ဝဋ္ဋိတွာ ဌပိတဟရိတာလဝဋ္ဋံ ဝိယ မညန္တိ, ဇိဝှံ ရတ္တကမ္ဗလပဋလံ ဝိယ မုဒုသိနိဒ္ဓမဓုရသဒံ မညန္တိ, ကာယံ သာလလဋ္ဌိံ ဝိယ, သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ စ မညန္တိ, မနံ အညေသံ မနေန အသဒိသံ ဥဠာရံ မညန္တိ။ ရူပံ သုဝဏ္ဏကဏိကာရပုပ္ဖါဒိဝဏ္ဏံ ဝိယ, သဒ္ဒံ မတ္တကရဝီက ကောကိလမန္ဒဓမိတမဏိဝံသနိဂ္ဃေါသံ ဝိယ, အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓါနိ စတုသမုဋ္ဌာနိကဂန္ဓာရမ္မဏာဒီနိ ‘‘ကဿညဿ ဧဝရူပါနိ အတ္ထီ’’တိ မညန္တိ။ တေသံ ဧဝံ မညမာနာနံ တာနိ စက္ခာဒီနိ ပိယရူပါနိ စေဝ သာတရူပါနိ စ ဟောန္တိ။ အထ နေသံ တတ္ထ အနုပ္ပန္နာ စေဝ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နာ စ တဏှာ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တိဝသေန နိဝိသတိ။ တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘စက္ခု လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ, ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာတိ ယဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဟောတိ, တဒါ ဧတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

နိရောဓသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၀၁။ အသေသဝိရာဂနိရောဓောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ နိဗ္ဗာနဝေဝစနာနေဝ။ နိဗ္ဗာနဉှိ အာဂမ္မ တဏှာ အသေသာ ဝိရဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တံ ‘‘တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော’’တိ ဝုစ္စတိ။ နိဗ္ဗာနဉ္စ အာဂမ္မ တဏှာ စဇိယတိ ပဋိနိဿဇ္ဇိယတိ ဝိမုစ္စတိ န အလ္လီယတိ, တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ‘‘စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧကမေဝ ဟိ နိဗ္ဗာနံ, နာမာနိ ပနဿ သဗ္ဗသင်္ခတာနံ နာမပဋိပက္ခဝသေန အနေကာနိ ဟောန္တိ။ သေယျထိဒံ, အသေသဝိရာဂေါ အသေသနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော တဏှက္ခယော အနုပ္ပါဒေါ အပ္ပဝတ္တံ အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတံ အနာယူဟနံ အပ္ပဋိသန္ဓိ အနုပပတ္တိ အဂတိ အဇာတံ အဇရံ အဗျာဓိ အမတံ အသောကံ အပရိဒေဝံ အနုပါယာသံ အသံကိလိဋ္ဌန္တိ။

ဣဒါနိ မဂ္ဂေန ဆိန္နာယ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ အပ္ပဝတ္တိပတ္တာယပိ စ တဏှာယ ယေသု ဝတ္ထူသု တဿာ ဥပ္ပတ္တိ ဒဿိတာ, တတ္ထေဝ အဘာဝံ ဒဿေတုံ သာ ခေါ ပနေသာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယထာ ပုရိသော ခေတ္တေ ဇာတံ တိတ္တအလာဗုဝလ္လိံ ဒိသွာ အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ မူလံ ပရိယေသိတွာ ဆိန္ဒေယျ, သာ အနုပုဗ္ဗေန မိလာယိတွာ အပညတ္တိံ ဂစ္ဆေယျ။ တတော တသ္မိံ ခေတ္တေ တိတ္တအလာဗု နိရုဒ္ဓါ ပဟီနာတိ ဝုစ္စေယျ, ဧဝမေဝ ခေတ္တေ တိတ္တအလာဗု ဝိယ စက္ခာဒီသု တဏှာ။ သာ အရိယမဂ္ဂေန မူလစ္ဆိန္နာ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ အပ္ပဝတ္တိံ ဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ ဂတာ ပန တေသု ဝတ္ထူသု ခေတ္တေ တိတ္တအလာဗု ဝိယ န ပညာယတိ။

ယထာ စ အဋဝိတော စောရေ အာနေတွာ နဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ ဃာတေယျုံ, တတော အဋဝိယံ စောရာ မတာတိ ဝါ မာရိတာတိ ဝါ ဝုစ္စေယျုံ, ဧဝံ အဋဝိယံ စောရာ ဝိယ စက္ခာဒီသု တဏှာ။ သာ ဒက္ခိဏဒွါရေ စောရာ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ နိရုဒ္ဓတ္တာ နိဗ္ဗာနေ နိရုဒ္ဓါ။ ဧဝံ နိရုဒ္ဓါ ပနေတေသု ဝတ္ထူသု အဋဝိယံ စောရာ ဝိယ န ပညာယတိ, တေနဿာ တတ္ထေဝ နိရောဓံ ဒဿေန္တော ‘‘စက္ခု လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ, ဧတ္ထေသာ တဏှာ ပဟီယမာနာ ပဟီယတိ, ဧတ္ထ နိရုဇ္ဈမာနာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိအာဒိမာဟ။

မဂ္ဂသစ္စနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၀၂။ အယမေဝါတိ အညမဂ္ဂပဋိက္ခေပနတ္ထံ နိယမနံ။ အရိယောတိ တံ တံ မဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယဘာဝကရတ္တာ စ အရိယော။ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒိနာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ။ တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ။ တေသု ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ, ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ အဘိနိဝေသော။ ပုရိမာနိ ဟိ ဒွေ သစ္စာနိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တဏှာ သမုဒယော’’တိ ဧဝံ သင်္ခေပေန စ ‘‘ကတမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရေန စ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါစာယ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေန္တော ယောဂါဝစရော ကမ္မံ ကရောတိ။ ဣတရေသု ပန ဒွီသု သစ္စေသု နိရောဓသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ, မဂ္ဂသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပန္တိ ဧဝံ သဝနေန ကမ္မံ ကရောတိ။ သော ဧဝံ ကရောန္တော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန…ပေ… မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ဧဝမဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒွီသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနဓာရဏသမ္မသနပဋိဝေဓော ဟောတိ, ဒွီသု ပန သဝနပဋိဝေဓောယေဝ။ အပရဘာဂေ တီသု ကိစ္စတော ပဋိဝေဓော ဟောတိ, နိရောဓေ အာရမ္မဏပဋိဝေဓော။ ပစ္စဝေက္ခဏာ ပန ပတ္တသစ္စဿ ဟောတိ။ အယဉ္စ အာဒိကမ္မိကော, တသ္မာ သာ ဣဓ န ဝုတ္တာ။

ဣမဿ စ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟတော ‘‘ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမိ, သမုဒယံ ပဇဟာမိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောမိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေမီ’’တိ အာဘောဂသမန္နာဟာရမနသိကာရပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထိ, ပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ။ အပရဘာဂေ ပန ဒုက္ခံ ပရိညာတမေဝ…ပေ… မဂ္ဂေါ ဘာဝိတောဝ ဟောတိ။ တတ္ထ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ, ဒွေ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ။ ဒုက္ခသစ္စဉှိ ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ, ခါဏုကဏ္ဋကပဟာရာဒီသု ‘‘အဟော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတမ္ပိ အာပဇ္ဇတိ။ သမုဒယမ္ပိ ခါဒိတုကာမတာဘုဉ္ဇိတုကာမတာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ။ လက္ခဏပဋိဝေဓတော ပန ဥဘယမ္ပိ ဂမ္ဘီရံ။ ဣတိ တာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ။ ဣတရေသံ ပန ဒွိန္နံ ဒဿနတ္ထာယ ပယောဂေါ ဘဝဂ္ဂဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ အဝီစိဖုသနတ္ထံ ပါဒပ္ပသာရဏံ ဝိယ သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိပါဒနံ ဝိယ စ ဟောတိ။ ဣတိ တာနိ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ။ ဧဝံ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရေသု ဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒုဒ္ဒသေသု စတူသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏုပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ဣဒံ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပဋိဝေဓက္ခဏေ ပန ဧကမေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ။

နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒယော ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နဿ အကုသလသင်္ကပ္ပဿ ပဒပစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနော ဧကောဝ ကုသလသင်္ကပ္ပေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အယံ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ နာမ။

မုသာဝါဒါဝေရမဏိအာဒယောပိ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ ပဒပစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အယံ သမ္မာဝါစာ နာမ။

ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒယောပိ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ အကိရိယတော ပဒပစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ သမ္မာကမ္မန္တော နာမ။

မိစ္ဆာအာဇီဝန္တိ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနံ အတ္ထာယ ပဝတ္တိတံ ကာယဝစီဒုစ္စရိတံ။ ပဟာယာတိ ဝဇ္ဇေတွာ။ သမ္မာအာဇီဝေနာတိ ဗုဒ္ဓပသတ္ထေန အာဇီဝေန။ ဇီဝိတံ ကပ္ပေတီတိ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိံ ပဝတ္တေတိ။ သမ္မာအာဇီဝေါပိ ကုဟနာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ သတ္တသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ မိစ္ဆာဇီဝဒုဿီလျစေတနာယ ပဒပစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ။

အနုပ္ပန္နာနန္တိ ဧကသ္မိံ ဝါ ဘဝေ တထာရူပေ ဝါ အာရမ္မဏေ အတ္တနော န ဥပ္ပန္နာနံ။ ပရဿ ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဒိသွာ ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧဝရူပါ ပါပကာ အကုသလဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဧဝံ အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယ။ ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ တေသံ အနုပ္ပါဒကပဋိပတ္တိသာဓကံ ဝီရိယဆန္ဒံ ဇနေတိ။ ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ။ ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ။ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ဝီရိယေန စိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတံ ကရောတိ။ ပဒဟတီတိ ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူတိ ပဒဟနံ ပဝတ္တေတိ။

ဥပ္ပန္နာနန္တိ သမုဒါစာရဝသေန အတ္တနော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာနံ။ ဣဒါနိ တာဒိသေ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ တေသံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ။ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနန္တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓါနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ။ ဥပ္ပန္နာနန္တိ တေသံယေဝ ပဋိလဒ္ဓါနံ။ ဌိတိယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိပဗန္ဓဝသေန ဌိတတ္ထံ။ အသမ္မောသာယာတိ အဝိနာသနတ္ထံ။ ဘိယျောဘာဝါယာတိ ဥပရိဘာဝါယ။ ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ။ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာတိ ဘာဝနာယ ပရိပူရဏတ္ထံ။ အယမ္ပိ သမ္မာဝါယာမော အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပါဒနာဒိစိတ္တာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနံ ဧကမေဝ ကုသလဝီရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အယံ သမ္မာဝါယာမော နာမ။

သမ္မာသတိပိ ကာယာဒိပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အယံ သမ္မာသတိ နာမ။

ဈာနာနိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ နာနာ, ပုဗ္ဗဘာဂေ သမာပတ္တိဝသေန နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ နာနာမဂ္ဂဝသေန။ ဧကဿ ဟိ ပဌမမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယမဂ္ဂါဒယောပိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီသု အညတရဈာနိကာ ဝါ။ ဧကဿပိ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယာဒယောပိ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ။ ဧဝံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဈာနဝသေန သဒိသာ ဝါ အသဒိသာ ဝါ ဧကစ္စသဒိသာ ဝါ ဟောန္တိ။ အယံ ပနဿ ဝိသေသော ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟောတိ။

ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန တာဝ ပဌမဇ္ဈာနလာဘိနော ပဌမဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော မဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ။ မဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ ပရိပုဏ္ဏာနေဝ ဟောန္တိ။ ဒုတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော ဒုတိယဇ္ဈာနိကော ဟောတိ။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ ဟောန္တိ။ တတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော တတိယဇ္ဈာနိကော။ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ဆ ဟောန္တိ။ ဧသ နယော စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနံ။

အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ လောကုတ္တရံ, နော လောကိယန္တိ ဝုတ္တံ, ဧတ္ထ ကထန္တိ? ဧတ္ထာပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ယတော ဝုဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလဘိတွာ အရူပသမာပတ္တိံ ဘာဝေတွာ သော အာရုပ္ပေ ဥပ္ပန္နော, တံ ဈာနိကာဝဿ တတ္ထ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ။

ကေစိ ပန ထေရာ ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကေစိ ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကေစိ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တေသံ ဝါဒဝိနိစ္ဆယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာဓိကာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓီတိ အယံ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော အပရဘာဂေ လောကုတ္တရော သမ္မာသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ။

ဣတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ အတ္တနော ဝါ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ, ပရဿ ဝါ, ကာလေန ဝါ အတ္တနော, ကာလေန ဝါ ပရဿ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ သမုဒယဝယာ ပနေတ္ထ စတုန္နံ သစ္စာနံ ယထာသမ္ဘာဝတော ဥပ္ပတ္တိနိဝတ္တိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ စတုသစ္စပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဧဝံ ယောဇနံ ကတွာ သစ္စပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

စတုသစ္စပဗ္ဗံ နိဋ္ဌိတံ။

၄၀၄။ ဧတ္တာဝတာ အာနာပါနပဗ္ဗံ စတုဣရိယာပထပဗ္ဗံ စတုသမ္ပဇညပဗ္ဗံ ဒွတ္တိံသာကာရံ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ နဝသိဝထိကာ ဝေဒနာနုပဿနာ စိတ္တာနုပဿနာ နီဝရဏပရိဂ္ဂဟော ခန္ဓပရိဂ္ဂဟော အာယတနပရိဂ္ဂဟော ဗောဇ္ဈင်္ဂပရိဂ္ဂဟော သစ္စပရိဂ္ဂဟောတိ ဧကဝီသတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ။ တေသု အာနာပါနံ ဒွတ္တိံသာကာရံ နဝသိဝထိကာတိ ဧကာဒသ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိ။ ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပန ‘‘နဝသိဝထိကာ အာဒီနဝါနုပဿနာဝသေန ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ။ တသ္မာ တဿ မတေန ဒွေယေဝ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာနာနိ, သေသာနိ ဥပစာရကမ္မဋ္ဌာနာနိ။ ကိံ ပနေတေသု သဗ္ဗေသု အဘိနိဝေသော ဇာယတီတိ? န ဇာယတိ။ ဣရိယာပထသမ္ပဇညနီဝရဏဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဟိ အဘိနိဝေသော န ဇာယတိ, သေသေသု ဇာယတီတိ။ မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ဧတေသုပိ အဘိနိဝေသော ဇာယတိ။ အယဉှိ ‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ စတ္တာရော ဣရိယာပထာ ဥဒါဟု နတ္ထိ, အတ္ထိ နု ခေါ မေ စတုသမ္ပဇညံ ဥဒါဟု နတ္ထိ, အတ္ထိ နု ခေါ မေ ပဉ္စနီဝရဏာ ဥဒါဟု နတ္ထိ, အတ္ထိ နု ခေါ မေ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဥဒါဟု နတ္ထီ’တိ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ အဘိနိဝေသော ဇာယတီ’’တိ။

ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေတိ ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဥပါသကော ဝါ ဥပါသိကာ ဝါ။ ဧဝံ ဘာဝေယျာတိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝုတ္တေန ဘာဝနာနုက္ကမေန ဘာဝေယျ။ ပါဋိကင်္ခန္တိ ပဋိကင်္ခိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ အဝဿံဘာဝီတိ အတ္ထော။ အညာတိ အရဟတ္တံ။ သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေတိ ဥပါဒါနသေသေ ဝါ သတိ အပရိက္ခီဏေ။ အနာဂါမိတာတိ အနာဂါမိဘာဝေါ။

ဧဝံ သတ္တန္နံ ဝဿာနံ ဝသေန သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ ဒဿေတွာ ပုန တတော အပ္ပတရေပိ ကာလေ ဒဿေန္တော တိဋ္ဌန္တု, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ။ သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ မဇ္ဈိမဿ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, တိက္ခပညံ ပန သန္ဓာယ ‘‘ပါတောဝ အနုသိဋ္ဌော သာယံ ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတိ, သာယံ အနုသိဋ္ဌော ပါတော ဝိသေသံ အဓိဂမိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘ဧဝံ နိယျာနိကံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာသန’’န္တိ ဒဿေတွာ ဧကဝီသတိယာပိ ဌာနေသု အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသိတံ ဒေသနံ နိယျာတေန္တော ‘‘ဧကာယနော အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ…ပေ… ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ, ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တ’’န္တိ အာဟ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ပန တိံသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ။

မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပါယာသိရာဇညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀၆။ ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပါယာသိရာဇညသုတ္တံ။ တတြာယမပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ။ ကုမာရကဿပေါတိ တဿ နာမံ။ ကုမာရကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပန ဘဂဝတာ ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ, ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတရကဿပဿာ’’တိ။ ‘‘ကုမာရကဿပဿာ’’တိ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝုဍ္ဎကာလေပိ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ။ အပိစ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ တံ ကုမာရကဿပေါတိ သဉ္ဇာနိံသု။

အယံ ပနဿ ပုဗ္ဗယောဂတော ပဋ္ဌာယ အာဝိဘာဝကထာ – ထေရော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သေဋ္ဌိပုတ္တော အဟောသိ။ အထေကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ စိတြကထိံ ဧကံ အတ္တနော သာဝကံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ဘဂဝတော သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘အဟမ္ပိ ဘဂဝါ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အယံ ထေရော ဝိယ စိတြကထီ သာဝကော ဘဝါမီ’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ။ တဒါ ကိရ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဩသက္ကန္တေ ပဉ္စ ဘိက္ခူ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ပဗ္ဗတံ အာရုယှ သမဏဓမ္မံ အကံသု။ သံဃတ္ထေရော တတိယဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတ္တော, အနုထေရော စတုတ္ထဒိဝသေ အနာဂါမီ အဟောသိ, ဣတရေ တယော ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ။

တေသံ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တာနံ ဧကော တက္ကသိလာယံ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပက္ကုသာတိ နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟံ ဥဒ္ဒိဿ အာဂစ္ဆန္တော ကုမ္ဘကာရသာလာယံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော။ ဧကော ဧကသ္မိံ သမုဒ္ဒပဋ္ဋနေ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာဝံ အာရုယှ ဘိန္နနာဝေါ ဒါရုစီရာနိ နိဝါသေတွာ လာဘသမ္ပတ္တိံ ပတ္တော ‘‘အဟံ အရဟာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘န တွံ အရဟာ, ဂစ္ဆ, သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆာ’’တိ အတ္ထကာမာယ ဒေဝတာယ စောဒိတော တထာ ကတွာ အရဟတ္တဖလံ ပတ္တော။

ဧကော ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပန္နော။ သာ စ ပဌမံ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ။ ဂဗ္ဘသဏ္ဌိတမ္ပိ အဇာနန္တိ သာမိကံ အာရာဓေတွာ တေန အနုညာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ, တဿာ ဂဗ္ဘနိမိတ္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ။ ဒသဗလံ ပုစ္ဆိံသု။ သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ သမ္ပဋိစ္ဆာပေသိ။ ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သောဓေန္တော ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော, ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရောဂါ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရမဒါသိ။ သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ပေါသာပေသိ။ ‘‘ကဿပေါ’’တိ စဿ နာမံ ကတွာ အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ ဣတိ နံ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ ‘‘ကုမာရကဿပေါ’’တိ သဉ္ဇာနိံသူတိ။ တံ ဧကဒိဝသံ အန္ဓဝနေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တံ အတ္ထကာမာ ဒေဝတာ ပဉှေ ဥဂ္ဂဟာပေတွာ ‘‘ဣမေ ပဉှေ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆာ’’တိ အာဟ။ ထေရော ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ပဉှဝိဿဇ္ဇနာဝသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဘဂဝါပိ တံ စိတြကထိကာနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။

သေတဗျာတိ တဿ နဂရဿ နာမံ။ ဥတ္တရေန သေတဗျန္တိ သေတဗျတော ဥတ္တရဒိသာယ။ ရာဇညောတိ အနဘိသိတ္တကရာဇာ။ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ဒိဋ္ဌိယေဝ။ ယထာ ဂူထဂတံ မုတ္တဂတန္တိ ဝုတ္တေ န ဂူထာဒိတော အညံ အတ္ထိ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌိယေဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ ဣတိပိ နတ္ထီတိ တံ တံ ကာရဏံ အပဒိသိတွာ ဧဝမ္ပိ နတ္ထီတိ ဝဒတိ။ ပုရာ…ပေ… သညာပေတီတိ ယာဝ န သညာပေတိ။

စန္ဒိမသူရိယဥပမာဝဏ္ဏနာ

၄၁၁။ ဣမေ ဘော, ကဿပ, စန္ဒိမသူရိယာတိ သော ကိရ ထေရေန ပုစ္ဆိတော စိန္တေသိ ‘‘အယံ သမဏော ပဌမံ စန္ဒိမသူရိယေ ဥပမံ အာဟရိ, စန္ဒိမသူရိယသဒိသော ဘဝိဿတိ ပညာယ, အနဘိဘဝနီယော အညေန, သစေ ပနာဟံ ‘စန္ဒိမသူရိယာ ဣမသ္မိံ လောကေ’တိ ဘဏိဿာမိ, ‘ကိံ နိဿိတာ ဧတေ, ကိတ္တကပမာဏာ, ကိတ္တကံ ဥစ္စာ’တိအာဒီဟိ ပလိဝေဌေဿတိ။ အဟံ ခေါ ပနေတံ နိဗ္ဗေဌေတုံ န သက္ခိဿာမိ, ‘ပရသ္မိံ လောကေ’ ဣစ္စေဝဿ ကထေဿာမီ’’တိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။

ဘဂဝါ ပန တတော ပုဗ္ဗေ န စိရဿေဝ သုဓာဘောဇနီယဇာတကံ ကထေသိ။ တတ္ထ ‘‘စန္ဒေ စန္ဒော ဒေဝပုတ္တော, သူရိယေ သူရိယော ဒေဝပုတ္တော’’တိ အာဂတံ။ ဘဂဝတာ စ ကထိတံ ဇာတကံ ဝါ သုတ္တန္တံ ဝါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပတ္ထဋံ ဟောတိ, တေန သော ‘‘ဧတ္ထ နိဝါသိနော ဒေဝပုတ္တာ နတ္ထီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ စိန္တေတွာ ဒေဝါ တေ န မနုဿာတိ အာဟ။

၄၁၂။ အတ္ထိ ပန, ရာဇည, ပရိယာယောတိ အတ္ထိ ပန ကာရဏန္တိ ပုစ္ဆတိ။ အာဗာဓိကာတိ ဝိသဘာဂဝေဒနာသင်္ခါတေန အာဗာဓေန သမန္နာဂတာ။ ဒုက္ခိတာတိ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ။ ဗာဠှဂိလာနာတိ အဓိမတ္တဂိလာနာ။ သဒ္ဓါယိကာတိ အဟံ တုမှေ သဒ္ဒဟာမိ, တုမှေ မယှံ သဒ္ဓါယိကာ သဒ္ဓါယိတဗ္ဗဝစနာတိ အတ္ထော။ ပစ္စယိကာတိ အဟံ တုမှေ ပတ္တိယာမိ, တုမှေ မယှံ ပစ္စယိကာ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။

စောရာဒိဥပမာဝဏ္ဏနာ

၄၁၃။ ဥဒ္ဒိသိတွာတိ တေသံ အတ္တာနဉ္စ ပဋိသာမိတဘဏ္ဍကဉ္စ ဒဿေတွာ, သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာတိ အတ္ထော။ ဝိပ္ပလပန္တဿာတိ ‘‘ပုတ္တော မေ, ဓီတာ မေ, ဓနံ မေ’’တိ ဝိဝိဓံ ပလပန္တဿ။ နိရယပါလေသူတိ နိရယေ ကမ္မကာရဏိကသတ္တေသု။ ယေ ပန ‘‘ကမ္မမေဝ ကမ္မကာရဏံ ကရောတိ, နတ္ထိ နိရယပါလာ’’တိ ဝဒန္တိ။ တေ ‘‘တမေနံ, ဘိက္ခဝေ, နိရယပါလာ’’တိ ဒေဝဒူတသုတ္တံ ပဋိဗာဟန္တိ။ မနုဿလောကေ ရာဇကုလေသု ကာရဏိကမနုဿာ ဝိယ ဟိ နိရယေ နိရယပါလာ ဟောန္တိ။

၄၁၅။ ဝေဠုပေသိကာဟီတိ ဝေဠုဝိလီဝေဟိ။ သုနိမ္မဇ္ဇထာတိ ယထာ သုဋ္ဌု နိမ္မဇ္ဇိတံ ဟောတိ, ဧဝံ နိမ္မဇ္ဇထ, အပနေထာတိ အတ္ထော။

အသုစီတိ အမနာပေါ။ အသုစိသင်္ခါတောတိ အသုစိကောဋ္ဌာသဘူတော အသုစီတိ ဉာတော ဝါ။ ဒုဂ္ဂန္ဓောတိ ကုဏပဂန္ဓော။ ဇေဂုစ္ဆောတိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗယုတ္တော။ ပဋိကူလောတိ ဒဿနေနေဝ ပဋိဃာဝဟော။ ဥဗ္ဗာဓတီတိ ဒိဝသဿ ဒွိက္ခတ္တုံ နှတွာ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္ထာနိ ပရိဝတ္တေတွာ အလင်္ကတပဋိမဏ္ဍိတာနံ စက္ကဝတ္တိအာဒီနမ္ပိ မနုဿာနံ ဂန္ဓော ယောဇနသတေ ဌိတာနံ ဒေဝတာနံ ကဏ္ဌေ အာသတ္တကုဏပံ ဝိယ ဗာဓတိ။

၄၁၆။ ပုန ပါဏာတိပါတာဒိပဉ္စသီလာနိ သမာဒါယဝတ္တေန္တာနံ ဝသေန ဝဒတိ။ တာဝတိံသာနန္တိ ဣဒဉ္စ ဒူရေ နိဗ္ဗတ္တာ တာဝ မာ အာဂစ္ဆန္တု, ဣမေ ကသ္မာ န ဧန္တီတိ ဝဒတိ။

၄၁၈။ ဇစ္စန္ဓူပမော မညေ ပဋိဘာသီတိ ဇစ္စန္ဓော ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ။ အရညဝနပတ္ထာနီတိ အရညကင်္ဂယုတ္တတာယ အရညာနိ, မဟာဝနသဏ္ဍတာယ ဝနပတ္ထာနိ။ ပန္တာနီတိ ဒူရာနိ။

၄၁၉။ ကလျာဏဓမ္မေတိ တေနေဝ သီလေန သုန္ဒရဓမ္မေ။ ဒုက္ခပဋိကူလေတိ ဒုက္ခံ အပတ္ထေန္တေ။ သေယျော ဘဝိဿတီတိ ပရလောကေ သုဂတိသုခံ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၂၀။ ဥပဝိဇညာတိ ဥပဂတဝိဇာယနကာလာ, ပရိပက္ကဂဗ္ဘာ န စိရဿေဝ ဝိဇာယိဿတီတိ အတ္ထော။ ဩပဘောဂ္ဂါ ဘဝိဿတီတိ ပါဒပရိစာရိကာ ဘဝိဿတိ။ အနယဗျသနန္တိ မဟာဒုက္ခံ။ အယောတိ သုခံ, န အယော အနယော, ဒုက္ခံ။ တဒေတံ သဗ္ဗသော သုခံ ဗျသတိ ဝိက္ခိပတီတိ ဗျသနံ။ ဣတိ အနယောဝ ဗျသနံ အနယဗျသနံ, မဟာဒုက္ခန္တိ အတ္ထော။ အယောနိသောတိ အနုပါယေန။ အပက္ကံ န ပရိပါစေန္တီတိ အပရိဏတံ အခီဏံ အာယုံ အန္တရာဝ န ဥပစ္ဆိန္ဒန္တိ။ ပရိပါကံ အာဂမေန္တီတိ အာယုပရိပါကကာလံ အာဂမေန္တိ။ ဓမ္မသေနာပတိနာပေတံ ဝုတ္တံ –

‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာတိ။ (ထေရဂါ။ ၁၀၀၁)

၄၂၁။ ဥဗ္ဘိန္ဒိတွာတိ မတ္တိကာလေပံ ဘိန္ဒိတွာ။

၄၂၂။ ရာမဏေယျကန္တိ ရမဏီယဘာဝံ။ ဝေလာသိကာတိ ခိဍ္ဍာပရာဓိကာ။ ကောမာရိကာတိ တရုဏဒါရိကာ။ တုယှံ ဇီဝန္တိ သုပိနဒဿနကာလေ နိက္ခမန္တံ ဝါ ပဝိသန္တံ ဝါ ဇီဝံ အပိ နု ပဿန္တိ။ ဣဓ စိတ္တာစာရံ ‘‘ဇီဝ’’န္တိ ဂဟေတွာ အာဟ။ သော ဟိ တတ္ထ ဇီဝသညီတိ။

၄၂၃။ ဇိယာယာတိ ဓနုဇိယာယ, ဂီဝံ ဝေဌေတွာတိ အတ္ထော။ ပတ္ထိန္နတရောတိ ထဒ္ဓတရော။ ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? တုမှေ ဇီဝကာလေ သတ္တဿ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ဝဒန္တိ, စဝနကာလေ ပန ရူပက္ခန္ဓမတ္တမေဝ အဝသိဿတိ, တယော ခန္ဓာ အပ္ပဝတ္တာ ဟောန္တိ, ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဂစ္ဆတိ။ အဝသိဋ္ဌေန ရူပက္ခန္ဓေန လဟုတရေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ဂရုကတရော စ ဟောတိ။ တသ္မာ နတ္ထိ ကောစိ ကုဟိံ ဂန္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ။

၄၂၄။ နိဗ္ဗုတန္တိ ဝူပသန္တတေဇံ။

၄၂၅။ အနုပဟစ္စာတိ အဝိနာသေတွာ။ အာမတော ဟောတီတိ အဒ္ဓမတော မရိတုံ အာရဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ဩဓုနာထာတိ ဩရတော ကရောထ။ သန္ဓုနာထာတိ ပရတော ကရောထ။ နိဒ္ဓုနာထာတိ အပရာပရံ ကရောထ။ တဉ္စာယတနံ န ပဋိသံဝေဒေတီတိ တေန စက္ခုနာ တံ ရူပါယတနံ န ဝိဘာဝေတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၄၂၆။ သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော။ ဥပလာပေတွာတိ ဓမိတွာ။

၄၂၈။ အဂ္ဂိကောတိ အဂ္ဂိပရိစာရကော။ အာပါဒေယျန္တိ နိပ္ဖါဒေယျံ, အာယုံ ဝါ ပါပုဏာပေယျံ။ ပေါသေယျန္တိ ဘောဇနာဒီဟိ ဘရေယျံ။ ဝဍ္ဎေယျန္တိ ဝဍ္ဎိံ ဂမေယျံ။ အရဏီသဟိတန္တိ အရဏီယုဂဠံ။

၄၂၉။ တိရောရာဇာနောပီတိ တိရောရဋ္ဌေ အညသ္မိမ္ပိ ဇနပဒေ ရာဇာနော ဇာနန္တိ။ အဗျတ္တောတိ အဝိသဒေါ အဆေကော။ ကောပေနပီတိ ယေ မံ ဧဝံ ဝက္ခန္တိ, တေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကေန ကောပေနပိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဟရိဿာမိ ပရိဟရိဿာမီတိ ဂဟေတွာ ဝိစရိဿာမိ။ မက္ခေနာတိ တယာ ဝုတ္တယုတ္တကာရဏမက္ခလက္ခဏေန မက္ခေနာပိ။ ပလာသေနာတိ တယာ သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏေန ပလာသေနာပိ။

၄၃၀။ ဟရိတကပဏ္ဏန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဟရိတကံ, အန္တမသော အလ္လတိဏပဏ္ဏမ္ပိ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ သန္နဒ္ဓကလာပန္တိ သန္နဒ္ဓဓနုကလာပံ။ အာသိတ္တောဒကာနိ ဝဋုမာနီတိ ပရိပုဏ္ဏသလိလာ မဂ္ဂါ စ ကန္ဒရာ စ။ ယောဂ္ဂါနီတိ ဗလိဗဒ္ဒေ။

ဗဟုနိက္ခန္တရောတိ ဗဟုနိက္ခန္တော စိရနိက္ခန္တောတိ အတ္ထော။ ယထာဘတေန ဘဏ္ဍေနာတိ ယံ ဝေါ တိဏကဋ္ဌောဒကဘဏ္ဍကံ အာရောပိတံ, တေန ယထာဘတေန ယထာရောပိတေန, ယထာဂဟိတေနာတိ အတ္ထော။

အပ္ပသာရာနီတိ အပ္ပဂ္ဃါနိ။ ပဏိယာနီတိ ဘဏ္ဍာနိ။

ဂူထဘာရိကာဒိဥပမာဝဏ္ဏနာ

၄၃၂။ မမ စ သူကရဘတ္တန္တိ မမ စ သူကရာနံ ဣဒံ ဘတ္တံ။ ဥဂ္ဃရန္တန္တိ ဥပရိ ဃရန္တံ။ ပဂ္ဃရန္တန္တိ ဟေဋ္ဌာ ပရိဿဝန္တံ။ တုမှေ ခွေတ္ထ ဘဏေတိ တုမှေ ခေါ ဧတ္ထ ဘဏေ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ တထာ ဟိ ပန မေ သူကရဘတ္တန္တိ တထာ ဟိ ပန မေ အယံ ဂူထော သူကရာနံ ဘတ္တံ။

၄၃၄။ အာဂတာဂတံ ကလိံ ဂိလတီတိ အာဂတာဂတံ ပရာဇယဂုဠံ ဂိလတိ။ ပဇ္ဇောဟိဿာမီတိ ပဇ္ဇောဟနံ ကရိဿာမိ, ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော။ အက္ခေဟိ ဒိဗ္ဗိဿာမာတိ ဂုဠေဟိ ကီဠိဿာမ။ လိတ္တံ ပရမေန တေဇသာတိ ပရမတေဇေန ဝိသေန လိတ္တံ။

၄၃၆။ ဂါမပဋ္ဋန္တိ ဝုဋ္ဌိတဂါမပဒေသော ဝုစ္စတိ။ ‘‘ဂါမပဒ’’န္တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော။ သာဏဘာရန္တိ သာဏဝါကဘာရံ။ သုသန္နဒ္ဓေါတိ သုဗဒ္ဓေါ။ တွံ ပဇာနာဟီတိ တွံ ဇာန။ သစေ ဂဏှိတုကာမောသိ, ဂဏှာဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ခေါမန္တိ ခေါမဝါကံ။ အယန္တိ ကာဠလောဟံ။ လောဟန္တိ တမ္ဗလောဟံ။ သဇ္ဈန္တိ ရဇတံ။ သုဝဏ္ဏန္တိ သုဝဏ္ဏမာသကံ။ အဘိနန္ဒိံသူတိ တုဿိံသု။

၄၃၇။ အတ္တမနောတိ သကမနော တုဋ္ဌစိတ္တော။ အဘိရဒ္ဓေါတိ အဘိပ္ပသန္နော။ ပဉှာပဋိဘာနာနီတိ ပဉှုပဋ္ဌာနာနိ။ ပစ္စနီကံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ပစ္စနီကံ ပဋိဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ကတ္တဗ္ဗံ အမညိဿံ, ပဋိလောမဂါဟံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိန္တိ အတ္ထော။

၄၃၈။ သံဃာတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ သံဃာတံ ဝိနာသံ မရဏံ အာပဇ္ဇန္တိ။ န မဟပ္ဖလောတိ ဝိပါကဖလေန န မဟပ္ဖလော ဟောတိ။ န မဟာနိသံသောတိ ဂုဏာနိသံသေန မဟာနိသံသော န ဟောတိ။ န မဟာဇုတိကောတိ အာနုဘာဝဇုတိယာ မဟာဇုတိကော န ဟောတိ။ န မဟာဝိပ္ဖါရောတိ ဝိပါကဝိပ္ဖါရတာယ မဟာဝိပ္ဖါရော န ဟောတိ။ ဗီဇနင်္ဂလန္တိ ဗီဇဉ္စ နင်္ဂလဉ္စ။ ဒုက္ခေတ္တေတိ ဒုဋ္ဌုခေတ္တေ နိဿာရခေတ္တေ။ ဒုဗ္ဘူမေတိ ဝိသမဘူမိဘာဂေ။ ပတိဋ္ဌာပေယျာတိ ဌပေယျ။ ခဏ္ဍာနီတိ ဆိန္နဘိန္နာနိ။ ပူတီနီတိ နိဿာရာနိ။ ဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတေန စ အာတပေန စ ဟတာနိ ပရိယာဒိန္နတေဇာနိ။ အသာရာဒါနီတိ တဏ္ဍုလသာရာဒါနရဟိတာနိ ပလာလာနိ။ အသုခသယိတာနီတိ ယာနိ သုက္ခာပေတွာ ကောဋ္ဌေ အာကိရိတွာ ဌပိတာနိ, တာနိ သုခသယိတာနိ နာမ။ ဧတာနိ ပန န တာဒိသာနိ။ အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျာတိ အနုပဝေသေယျ, န သမ္မာ ဝဿေယျ, အနွဒ္ဓမာသံ အနုဒသာဟံ အနုပဉ္စာဟံ န ဝဿေယျာတိ အတ္ထော။ အပိ နု တာနီတိ အပိ နု ဧဝံ ခေတ္တဗီဇဝုဋ္ဌိဒေါသေ သတိ တာနိ ဗီဇာနိ အင်္ကုရမူလပတ္တာဒီဟိ ဥဒ္ဓံ ဝုဒ္ဓိံ ဟေဋ္ဌာ ဝိရူဠှိံ သမန္တတော စ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇေယျုန္တိ။ ဧဝရူပေါ ခေါ ရာဇည ယညောတိ ဧဝရူပံ ရာဇည ဒါနံ ပရူပဃာတေန ဥပ္ပါဒိတပစ္စယတောပိ ဒါယကတောပိ ပရိဂ္ဂါဟကတောပိ အဝိသုဒ္ဓတ္တာ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ။

ဧဝရူပေါ ခေါ ရာဇည ယညောတိ ဧဝရူပံ ရာဇညဒါနံ အပရူပဃာတေန ဥပ္ပန္နပစ္စယတောပိ အပရူပဃာတိတာယ သီလဝန္တဒါယကတောပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိဂုဏသမ္ပန္နပဋိဂ္ဂါဟကတောပိ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ။ သစေ ပန ဂုဏာတိရေကံ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတံ ပဋိဂ္ဂါဟကံ လဘတိ, စေတနာ စ ဝိပုလာ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဝိပါကံ ဒေတီတိ။

၄၃၉။ ဣမံ ပန ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ပါယာသိရာဇညော ထေရံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ ထေရဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တတော ပဋ္ဌာယ မဟာဇနဿ ဒါနံ ပဋ္ဌပေသိ။ တံ သန္ဓာယ အထ ခေါ ပါယာသိ ရာဇညောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကဏာဇကန္တိ သကုဏ္ဍကံ ဥတ္တဏ္ဍုလဘတ္တံ။ ဗိလင်္ဂဒုတိယန္တိ ကဉ္ဇိကဒုတိယံ။ ဓောရကာနိ စ ဝတ္ထာနီတိ ထူလာနိ စ ဝတ္ထာနိ။ ဂုဠဝါလကာနီတိ ဂုဠဒသာနိ, ပုဉ္ဇပုဉ္ဇဝသေန ဌိတမဟန္တဒသာနီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ အနုဒ္ဒိသတီတိ ဧဝံ ဥပဒိသတိ။ ပါဒါပီတိ ပါဒေနပိ။

၄၄၀။ အသက္ကစ္စန္တိ သဒ္ဓါဝိရဟိတံ အဿဒ္ဓဒါနံ။ အသဟတ္ထာတိ န သဟတ္ထေန။ အစိတ္တီကတန္တိ စိတ္တီကာရဝိရဟိတံ, န စိတ္တီကာရမ္ပိ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ န ပဏီတစိတ္တံ ကတွာ အဒါသိ။ အပဝိဒ္ဓန္တိ ဆဍ္ဍိတံ ဝိပ္ပတိတံ။ သုညံ သေရီသကန္တိ သေရီသကံ နာမ ဧကံ တုစ္ဆံ ရဇတဝိမာနံ ဥပဂတော။ တဿ ကိရ ဒွါရေ မဟာသိရီသရုက္ခော, တေန တံ ‘‘သေရီသက’’န္တိ ဝုစ္စတိ။

၄၄၁။ အာယသ္မာ ဂဝံပတီတိ ထေရော ကိရ ပုဗ္ဗေ မနုဿကာလေ ဂေါပါလဒါရကာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ မဟတော သိရီသဿ မူလံ သောဓေတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတိကတ္ထေရံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓံ အာဟာရံ ဒတွာ တတော စုတော တဿာနုဘာဝေန တသ္မိံ ရဇတဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သိရီသရုက္ခော ဝိမာနဒွါရေ အဋ္ဌာသိ။ သော ပညာသာယ ဝဿေဟိ ဖလတိ, တတော ပညာသ ဝဿာနိ ဂတာနီတိ ဒေဝပုတ္တော သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ။ သော အပရေန သမယေန အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော။ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန ပန ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ တဒေဝ ဝိမာနံ အဘိဏှံ ဂစ္ဆတိ, တံ ကိရဿ ဥတုသုခံ ဟောတိ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဂဝံပတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

သော သက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒတွာတိ သော ပရဿ သန္တကမ္ပိ ဒါနံ သက္ကစ္စံ ဒတွာ။ ဧဝမာရောစေသီတိ ‘‘သက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒေထာ’’တိအာဒိနာ နယေန အာရောစေသိ။ တဉ္စ ပန ထေရဿ အာရောစနံ သုတွာ မဟာဇနော သက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော။ ပါယာသိဿ ပန ရာဇညဿ ပရိစာရကာ သက္ကစ္စံ ဒါနံ ဒတွာပိ နိကန္တိဝသေန ဂန္တွာ တဿေဝ သန္တိကေ နိဗ္ဗတ္တာ။ တံ ကိရ ဒိသာစာရိကဝိမာနံ ဝဋ္ဋနိအဋဝိယံ အဟောသိ။ ပါယာသိဒေဝပုတ္တော စ ဧကဒိဝသံ ဝါဏိဇကာနံ ဒဿေတွာ အတ္တနော ကတကမ္မံ ကထေသီတိ။

သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

ပါယာသိရာဇညသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ မဟာဝဂ္ဂဿတ္ထဝဏ္ဏနာ။

မဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။