နေတ္တိပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ

ဘိယျောတိ ဥပရူပရိ။ ပကုဇ္ဈေယျုန္တိ ဝိရုဇ္ဈေယျုံ။ ‘‘ပကုပ္ပေယျု’’န္တိပိ ပါဌော။ ဘုသေနာတိ ဒဠှေန။ ဒဏ္ဍေနာတိ ဒဏ္ဍဒါနေန။ ဓီရောတိ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညဇာတိကော။ နိသေဓယေတိ ပဋိဗာဟေယျ။ ပုန ကိဉ္စိ ကာတုံ ဝတ္တုံ ဝါ အသမတ္ထံ ကရေယျာတိ အတ္ထော။

ပရန္တိ ပစ္စတ္ထိကံ။ ယော သတော ဥပသမ္မတီတိ ယော သတိမာ ဟုတွာ ဥပသမ္မတိ, တဿ ဥပသမံယေဝါဟံ ဗာလဿ ပဋိသေဓနံ မညာမီတိ အတ္ထော။

ဝဇ္ဇန္တိ ဒေါသံ။ ယဒါ နံ မညတီတိ ယသ္မာ နံ မညတိ။ အဇ္ဈာရုဟတီတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ။ ဂေါဝ ဘိယျော ပလာယိနန္တိ ယထာ ဂေါယူထေ တာဝဒေဝ ဒွေ ဂါဝေါ ယုဇ္ဈန္တေ ဂေါဂဏော ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတိ ယာဝ န ဧကော ပလာယတိ, ယဒါ ပန ပလာယတိ, အထ တံ ပလာယီနံ သဗ္ဗော ဂေါဂဏော ဘိယျော အဇ္ဈောတ္ထရတိ, ဧဝံ ဒုမ္မေဓော ခမန္တံ ဘိယျော အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော။

သဒတ္ထပရမာတိ သကတ္ထပရမာ။ ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီတိ တေသု သကတ္ထပရမေသု အတ္ထေသု ခန္တိတော ဥတ္တရိတရော အညော အတ္ထော န ဝိဇ္ဇတိ။ တမာဟု ပရမံ ခန္တိန္တိ ယော ဗလဝါ တိတိက္ခတိ, တဿ တံ ခန္တိံ ပရမံ အာဟု။ ဗာလဗလံ နာမ အညာဏဗလံ။ တံ ယဿ ဗလံ, အဗလမေဝ တံ, န တံ ဗလန္တိ အာဟု ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ။ ဓမ္မဂုတ္တဿာတိ ဓမ္မေန ရက္ခိတဿ ဓမ္မံ ဝါ ရက္ခန္တဿ။ ပဋိဝတ္တာတိ ပဋိပ္ဖရိတွာ ဝတ္တာ, ပဋိပ္ပရိတွာ ဝါ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒေယျာသိ။ ဓမ္မဋ္ဌံ ပန စာလေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ။ တဿေဝ တေန ပါပိယောတိ တေန ကောဓေန တဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ ပါပံ ဟောတိ။ ကတရဿာတိ? ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ, တဿ။ တတ္ထ ကုဒ္ဓန္တိ သမ္ပဒါနေ ဥပယောဂဝစနံ, ကုဒ္ဓဿာတိ အတ္ထော။ တိကိစ္ဆန္တာနန္တိ ဧကဝစနေ ဗဟုဝစနံ, တိကိစ္ဆန္တန္တိ အတ္ထော။ ဇနာ မညန္တီတိ ဧဝရူပံ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘိန္နံ အတ္ထံ တိကိစ္ဆန္တံ နိပ္ဖါဒေန္တံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဗာလော အယ’’န္တိ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနာ ဧဝံ မညန္တိ။ ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါတိ ယေ စတုသစ္စဓမ္မေ အကောဝိဒါ အစ္ဆေကာ, တေ ဧဝံ မညန္တီတိ အတ္ထော။

၁၁၇။ ပတ္တန္တိ အဓိဂတံ ဧတရဟိ အနုဘုယျမာနံ ကာမူပကရဏံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ တဒေဝ အနာဂတေ အဓိဂန္တဗ္ဗံ အနုဘဝိတဗ္ဗံ, ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏန္တိ တဒုဘယမ္ပိ ရာဂရဇာဒီဟိ အဝကိဏ္ဏံ။ အာတုရဿာတိ ရာဂါဒိကိလေသာတုရဿ။ အနုသိက္ခတောတိ ကိလေသဗဟုလပုဂ္ဂလေ အနုသိက္ခတော။ ယေ စ သိက္ခာသာရာတိ ယေ ယထာသမာဒိန္နံ သီလဝတာဒိသင်္ခါတံ သိက္ခံ သာရတော ဂဟေတွာ ဌိတာ။ တေနာဟ – ‘‘သီလံ ဝတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ။ တတ္ထ ယံ ‘‘န ကရောမီ’’တိ ဩရမတိ, တံ သီလံ။ ယံ ဝေသဘောဇနကိစ္စစရဏာဒိ, တံ ဝတံ။ ဇီဝိတန္တိ အာဇီဝေါ။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိ။ ဥပဋ္ဌာနသာရာတိ ဧတေသံ သီလာဒီနံ အနုဋ္ဌာနသာရာ။ ဧတေဟိ ဧဝ သံသာရသုဒ္ဓီတိ တာနိ သာရတော ဂဟေတွာ ဌိတာတိ အတ္ထော။

ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာတိ ဣတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသမုခေန အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ, ကာမေသု အနဝဇ္ဇသညိတာမုခေန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စာတိ ဧတေ ဥဘော အန္တာ။ တေ စ ခေါ ယထာက္ကမံ အာယတိံ ပတ္တဗ္ဗေ, ဧတရဟိ ပတ္တေ စ ရာဂရဇာဒိဩကိဏ္ဏေ ကာမဂုဏေ အလ္လီနေဟိ ကိလေသာတုရာနံ အနုသိက္ခန္တေဟိ, သယဉ္စ ကိလေသာတုရေဟေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ, တတော ဧဝ စ တေ ကဋသိဝဍ္ဎနာ အပရာပရံ ဇရာမရဏေဟိ သိဝထိကာယ ဝဍ္ဎနသီလာ ဧကန္တေနေဝ ကဋသိံ ဝဍ္ဎေန္တိ, သယံ ဝဍ္ဎန္တာ ပရေ စ အန္တဒွယေ သမာဒပေန္တာ ဝဍ္ဎာပေန္တိ စာတိ အတ္ထော။

ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယာတိ ယထာဝုတ္တေ ဥဘော အန္တေ အဇာနိတွာ။ ဩလီယန္တိ ဧကေတိ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဩလီယနတဏှာဘိနိဝေသဝသေန အဝလီယန္တိ ဧကစ္စေ။ အတိဓာဝန္တိ ဧကေတိ ဧကစ္စေ – ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ အတိဓာဝနာဘိနိဝေသဝသေန အတိက္ကမန္တိ။

န အမညိံသု တေသဉ္စ တဏှာဒိမညနာနံ ပဟီနတ္တာ။ တတော ဧဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတော တိဝိဓမ္ပိ ဝဋ္ဋံ တေသံ ပညာပနာယ နတ္ထီတိ။

ဇညာတိ ဇာနေယျ။ သံယုဇေတိ သံယောဇေယျ။ မာနုသန္တိ မနုဿာနံ ဣဒန္တိ မာနုသံ, မနုဿဘဝပရိယာပန္နံ။ ကိဉှိ တဿ သကံ ဟောတီတိ တဿ မစ္စုမုခံ ပဝိသန္တဿ သတ္တဿ ကိံ အညံ သကံ နာမ အညတြ ကလျာဏကမ္မတော။ ကမ္မဿကာ ဟိ သတ္တာ။ တေနာဟ – ‘‘တသ္မာ ကရေယျ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ သမ္ပရာယိကန္တိ သမ္ပရာယဖလနိဗ္ဗတ္တကံ။

၁၁၈။ ဣမေ ဓမ္မာတိ ဣမေ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ ဓမ္မာ။ ဧဝံဂဟိတာတိ ဧဝံ သမာဒိန္နာ ဥပ္ပါဒိတာ။ ဣဒံ ဖလန္တိ ဣဒံ ဣဋ္ဌဝိပါကံ အနိဋ္ဌဝိပါကဉ္စ ဖလံ။ အယမတ္ထောတိ အယံ ဝုဍ္ဎိ, အယံ ဟာနီတိ အတ္ထော။ အညမ္ပိ ဧဝံဇာတိယန္တိ ဧကံသဗျာကရဏီယံ ဝဒတိ။

အာကင်္ခတော န ဇာနေယျုန္တိ တတ္ထ ယေန ဟေတုနာ ဘဂဝတော ယာ အာကင်္ခါ, သာ အညေသံ အဝိသယောတိ အာဟ – ‘‘ကိန္တံ ဘဂဝါ အာကင်္ခတီတိ။ ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ။

ဧတ္တကောတိ ဧတပရိမာဏော။ သီလက္ခန္ဓေတိ သီလက္ခန္ဓဟေတု။ ‘‘သီလက္ခန္ဓေနာ’’တိပိ ပါဌော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣရိယာယန္တိ ကာယဝစီသမာစာရေ။ ပဘာဝေတိ အာနုဘာဝေ။ ဟိတေသိတာယန္တိ မေတ္တာယ။ ဣဒ္ဓိယန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာယ။ ဧတ္တကာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ, တေ စ ပစ္စေကံ ဧဝံပဘာဝါ။ တထာ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ ဧဝမာနုဘာဝါနိ။ အရိယသံဃော ဧဝံဝိဓဂုဏေဟိ ယုတ္တောတိ။

တိဏ္ဏံ ရတနာနံ မဟာနုဘာဝတာ န သဗ္ဗထာ အညေသံ ဝိသယော, ဘဂဝတော ဧဝ ဝိသယောတိ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော အဝိသဇ္ဇနီယော’’တိ။ တေန ယော အညောပိ အတ္ထော ဗုဒ္ဓဝိသယော, သော အဝိသဇ္ဇနီယောတိ ဒဿေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော အစိန္တေယျော န စိန္တေတဗ္ဗော, ယံ စိန္တေန္တော ဥမ္မာဒဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၇၇)။ ကတမာ ပုဗ္ဗာ ကောဋီတိ အဝိသဇ္ဇနီယန္တိ ‘‘ကတမာ ပုဗ္ဗာ ကောဋီ’’တိ ကေနစိ ကတံ ပုစ္ဆနံ အဝိသဇ္ဇနီယံ။ ကသ္မာ? သံသာရဿ ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဘာဝတော။ တေနေဝါဟ – ‘‘ပုရိမာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၆၁)။ တတ္ထ ပညာယတီတိ န ဒိဿတိ, န ဥပလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော။ န ပညာယတီတိ အညဿ ဉာဏဝိသယော န ဟောတီတိ ပန အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘န ပညာယတီတိ သာဝကာနံ ဉာဏဝေကလ္လေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အတ္တူပနာယိကာတိ အတ္တာ ဥပနေတဗ္ဗော ဧတိဿာတိ အတ္တူပနာယိကာ။ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အဝိဇာနနာတိ ဧတေန ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဘာဝတော ဧဝ န ပညာယတိ, န တတ္ထ ဉာဏဿ ပဋိဃာတောတိ ဒဿေတိ။

ယံ ပန အတ္ထိ, တံ အညေသံ အပ္ပမေယျမ္ပိ ဘဂဝတော န အပ္ပမေယျန္တိ ဘဂဝတော သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတညာဏတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဘဂဝါ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အညတရံ ဘိက္ခုန္တိ နာမဂေါတ္တေန အပါကဋံ။ ‘‘ကီဝ ဒီဃံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပဒုမေ နိရယေ အာယုပ္ပမာဏ’’န္တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ နိသိန္နံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဧဝမာဟာတိ။ ဧတ္ထာယံ ပါဌသေသော – ဒီဃံ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဒုမေ နိရယေ အာယုပ္ပမာဏံ, တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနီ’’တိ ဝါတိ။ သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမာ ကာတုန္တိ။ ‘‘သက္ကာ ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော။ တတော ပုရိသော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန ဧကမေကံ တိလံ ဥဒ္ဓရေယျ။ ခိပ္ပတရံ ခေါ သော, ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, န တွေဝ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ နိရယော။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗ္ဗုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော နိရဗ္ဗုဒေါ နိရယောတိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၁၊ အ။ နိ။ ၁၀။၈၉၊ သု။ နိ။ ကောကာလိကသုတ္တ)။

တတ္ထ ဝီသတိခါရိကောတိ မာဂဓကေန ပတ္ထေန စတ္တာရော ပတ္ထာ ကောသလရဋ္ဌေ ဧကော ပတ္ထော ဟောတိ။ တေန ပတ္ထေန စတ္တာရော ပတ္ထာ အာဠှကံ, စတ္တာရိ အာဠှကာနိ ဒေါဏံ, စတုဒေါဏာ မာနိကာ, စတုမာနိကာ ခါရီ။ တာယ ခါရိယာ ဝီသတိခါရိကော တိလဝါဟော။ တိလဝါဟောတိ တိလသကဋံ။ အဗ္ဗုဒေါ နိရယောတိ အဗ္ဗုဒေါ နာမ ဧကော ပစ္စေကနိရယော နတ္ထိ, အဝီစိမှိ ဧဝ ပန အဗ္ဗုဒဂဏနာယ ပစ္စနောကာသော ‘‘အဗ္ဗုဒေါ နိရယော’’တိ ဝုတ္တော။ ဧသ နယော နိရဗ္ဗုဒါဒီသုပိ။

တတ္ထ ဝဿဂဏနာပိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထာ ဟိ သတံသတသဟဿာနိ ကောဋိ ဟောတိ။ ဧဝံ သတံသတသဟဿကောဋိယော ပကောဋိ နာမ။ သတံသတသဟဿပကောဋိယော ကောဋိပကောဋိ နာမ။ သတံသတသဟဿကောဋိပကောဋိယော နဟုတံ။ သတံသတသဟဿနဟုတာနိ နိန္နဟုတံ။ သတံသတသဟဿာနိ နိန္နဟုတာနိ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ။ တတော ဝီသတိဂုဏော နိရဗ္ဗုဒေါ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အယဉ္စ ဂဏနာ အပရိစိတာနံ ဒုက္ကရာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘တံ န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပရိဒေဝနာနတ္တေန ကမ္မကာရဏနာနတ္တေနပိ ဣမာနိ နာမာနိ လဒ္ဓါနီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ‘‘သီတနရကာ ဧတေ’’တိ။ စိတ္တံ အာဃာတေတွာတိ စိတ္တံ ပဒူသေတွာ။

၁၁၉။ ကထံ ဇိနောတိ ပကာရပုစ္ဆာ။ ကေန ဇိနောတိ ကာရဏပုစ္ဆာ။ ကေန ကာရဏေန ကေန ဟေတုနာ ကာယ ပဋိပတ္တိယာ ဇိနောတိ ပုစ္ဆတိ။ ကထန္တိ ပန ကေန ပကာရေန ကိံ အတီတာနံ, ဥဒါဟု အနာဂတာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနေန ဇိနောတိ ပုစ္ဆတိ, တသ္မာ တံ ‘‘ဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကတမော ဇိနောတိ ကိံ ရူပံ ဇိနော, ဥဒါဟု ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ ဇိနော။ ရူပါဒိဝိနိမုတ္တော ဝါ အညော ဇိနော, ယော ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ။ ကိတ္တကောတိ ပမာဏတော ကိံပရိမာဏော။

အတ္ထိ တထာဂတောတိ အတ္ထိ သတ္တော။ ယွာယမာယသ္မာ ‘‘ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပညပီယတိ, တဿ ပုဂ္ဂလဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ။ ရူပံ တထာဂတောတိ ရူပံ အတ္တာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝသေန ပုစ္ဆတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၂၀။ ဗာလံ ပီဌသမာရုဠှန္တိအာဒီနိ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနာနိ။ ကာယေန ဒုစ္စရိတာနီတိ ကာယေန ဒုဋ္ဌု ကတာနိ။ ဩလဗ္ဘန္တီတိ အဝလမ္ဗန္တိ အဝတ္ထရိယန္တိ။ သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဩလမ္ဗနာဒိအာကာရေန ဟိ တာနိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ မဟတန္တိ မဟန္တာနံ။ ပထဝိယံ ဩလမ္ဗန္တီတိ ပထဝိတလေ ပတ္ထရန္တိ။ သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပတ္ထရဏာကာရောယေဝ ဟေသ။ တတြ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿာတိ တသ္မိံ ဥပဋ္ဌဟနာကာရေ ဗာလဿ ဧဝံ ဟောတိ။

လာဘာ ဝေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဘိက္ခဝေ, ယေ ဣမေ တုမှေဟိ ပဋိလဒ္ဓါ မနုဿတ္တသဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော, လာဘာ ဝေါ တုမှာကံ လာဘာ ဧဝ။ သုလဒ္ဓန္တိ ယမ္ပိဒံ ပဗ္ဗဇိတွာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိသမ္ပာဒနံ လဒ္ဓံ, တမ္ပိ သုလဒ္ဓံ။ ခဏော ဝေါ ပဋိလဒ္ဓေါတိ အဋ္ဌအက္ခဏဝဇ္ဇိတော နဝမောယံ ခဏော ပဋိလဒ္ဓေါ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသာယ။ ‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ’’တိအာဒိနာ ဧကဒေသနိဒဿနေန အဋ္ဌ အက္ခဏေ ဝိဘာဝေတိ။

၁၂၁။ ယဟိံ ယဟိန္တိ ယံ ယံ ဒုဂ္ဂတိံ ယော ဂစ္ဆတိ။ သော နံ အဓမ္မောတိ ယော အဓမ္မော တေန စရိတော, သော နံ အဓမ္မစာရိံ ပုဂ္ဂလံ။ ဟနာတီတိ ဗာဓတိ။

အပ္ပေသက္ခတာတိ အပ္ပါနုဘာဝတာ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာတိ ဝိရူပတာ ဗီဘစ္ဆတာ။ ဒုပ္ပညတာတိ နိပ္ပညတာ အဟေတုကပဋိသန္ဓိဝသေန ဧဠမူဂတာ။

၁၂၂။ ဝါစာနုရက္ခီတိ စတုန္နံ ဝစီဒုစ္စရိတာနံ ပရိဝဇ္ဇနေန ဝါစာနုရက္ခီ။ အဘိဇ္ဈာဒီနံ အနုပ္ပါဒနေန မနသာ သုဋ္ဌု သံဝုတော။ ပါဏာတိပါတာဒယော ပဇဟန္တော ကာယေန စ အကုသလံ န ကယိရာ, ဧတေ တယော ကမ္မပထေ ဝိသောဓယေ။ ဧဝံ ဝိသောဓေန္တော ဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသကေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဣသီဟိ ပဝေဒိတံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ အာရာဓေယျာတိ။ ဒုက္ကဋန္တိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ စ ဒုက္ကဋံ သာဝဇ္ဇံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုဂ္ဂတိသံဝတ္တနိယံ ကမ္မံ ယဿ နတ္ထိ။ သံဝုတံ တီဟိ ဌာနေဟီတိ ဧတေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ ပဝေသနိဝါရဏတော ပိဟိတံ, တံ အဟံ ‘‘ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ ဝဒါမီတိ။

အစ္စန္တဒုဿီလျန္တိ ဧကန္တဒုဿီလဘာဝေါ။ ဂိဟီ ဝါပိ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ ကရောန္တော, ပဗ္ဗဇိတော ဝါပိ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂရုကာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနော အစ္စန္တဒုဿီလော နာမ။ ဣဓ ပန ယော ဒွီသု တီသု အတ္တဘာဝေသု ဒုဿီလော, တဿ ဂတိယာ အာဂတံ ဒုဿီလဘာဝံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဒုဿီလဘာဝေါတိ စေတ္ထ ဒုဿီလဿ ဆ ဒွါရာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နာ တဏှာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မာလုဝါ သာလမိဝေါတ္ထတန္တိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ တံ တဏှာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ။ ယထာ နာမ မာလုဝါ သာလံ ဩတ္ထတံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ပတ္တေဟိ ဥဒကံ ပဋိစ္ဆိတွာ သံဘဉ္ဇနဝသေန သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ပရိယောနန္ဓတိ, ဧဝံ အတ္တဘာဝံ ဩတ္ထတံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ သော မာလုဝါယ သံဘဉ္ဇိတွာ ဘူမိယံ ပါတိယမာနော ရုက္ခော ဝိယ တာယ ဒုဿီလျသင်္ခါတာယ တဏှာယ သံဘဉ္ဇိတွာ အပါယေသု ပါတိယမာနော, ယထာ နံ အနတ္ထကာမော ဒိသော ဣစ္ဆတိ, တထာ အတ္တာနံ ကရောတိ နာမာတိ အတ္ထော။

‘‘အတ္တနာ ဟိ ကတ’’န္တိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ ပါသာဏမယံ ပါသာဏသမ္ဘဝံ ဝဇိရံ တမေဝ အသ္မမယံ မဏိံ အတ္တနော ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ပါသာဏမဏိံ ခါယိတွာ ဆိဒ္ဒါဆိဒ္ဒံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ အပရိဘောဂံ ကရောတိ, ဧဝမေဝံ အတ္တနာ ကတံ အတ္တနိ ဇာတံ အတ္တသမ္ဘဝံ ပါပံ ဒုမ္မေဓံ နိပ္ပညံ ပုဂ္ဂလံ စတူသု အပါယေသု အဘိမတ္ထတိ ကန္တတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ။

နိသေဝိယာတိ ကတွာ။ ဂရဟာတိ ဂါရယှာ။ ဗာလမတီတိ မန္ဒဗုဒ္ဓိနော။ ခယာ စ ကမ္မဿာတိ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန ကမ္မဿ ခေပနတော။ ဝိမုတ္တစေတသောတိ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိယာ စ ဝိမုတ္တစိတ္တော။ နိဗ္ဗန္တိ တေ ဇောတိရိဝိန္ဓနက္ခယာတိ ယထာ နာမ အနုပါဒါနော ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝမေဝံ အဘိသင်္ခါရဿ ဝိညာဏဿ အနဝသေသက္ခယာ နိဗ္ဗာယတိ။

၁၂၃။ ‘‘ယထာပိ ဘမရော’’တိ ဂါထာယံ ဘမရောတိ ယာ ကာစိ မဓုကရဇာတိ။ ပုပ္ဖန္တိ ပုပ္ဖါရာမေ စရန္တော ပုပ္ဖဉ္စ တဿ ဝဏ္ဏဉ္စ ဂန္ဓဉ္စ အဟေဌယံ အဟေဌယန္တော အဝိနာသေန္တော စရတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ စရိတွာ စ ပလေတိ ရသမာဒါယာတိ ယာဝဒတ္ထံ ရသံ ပိဝိတွာ အပရမ္ပိ မဓုကရဏတ္ထာယ ရသံ ဂဟေတွာ ဍေတိ။ သော ဧကံ ဝနဂဟနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ရုက္ခသုသိရာဒီသု တံ ရဇမိဿကံ ရသံ ဌပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန မဓုရရသံ မဓုံ ကရောတိ, န တဿ ပုပ္ဖါရာမေ စရိတပစ္စယာ ပုပ္ဖံ ဝါ တဿ ဝဏ္ဏော ဝါ ဂန္ဓော ဝါ ဝိနဿတိ, အထ ခေါ ပုပ္ဖံ ပါကတိကမေဝ ဟောတိ။ ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေတိ ဧဝံ သေက္ခော အသေက္ခော ဝါ အနဂါရိယမုနိ ကုလပဋိပါဋိယာ ဂါမေ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တော စရေယျာတိ အတ္ထော။ န ဟိ တဿ ဂါမေ စရဏပစ္စယာ သဒ္ဓါဟာနိ ဝါ ဘောဂဟာနိ ဝါ ဟောတိ, သဒ္ဓါပိ ဘောဂါပိ ပါကတိကာဝ ဟောန္တိ။ ဧဝံ စရိတွာ စ ပန ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဗဟိဂါမေ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ နိသိန္နော အက္ခဘဉ္ဇန- (မိ။ ပ။ ၆။၁။၂) ဝဏလေပနပုတ္တမံသူပမဝသေန (မိ။ ပ။ ၆။၁။၂၊ သံ။ နိ။ ၂။၆၃) ပစ္စဝေက္ခန္တော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တထာရူပံ ဝနသဏ္ဍံ အနုပဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တိကကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသန္တော မဂ္ဂဖလာနိ ဟတ္ထဂတာနေဝ ကရောတိ။ အသေက္ခမုနိ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရမနုယုဉ္ဇတိ။ အယမဿ ဘမရေန မဓုကရေန သရိက္ခတာ။ ခီဏာသဝေါ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတောတိ။

ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီတိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခော။ သော ဧဝ ကာယိကဝါစသိကဿ ဝီတိက္ကမဿ သံဝရဏတော ပိဒဟနတော သံဝရော။ တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတော သမန္နာဂတော ဟုတွာ သဗ္ဗိရိယာပထေသု စရတိ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော။ အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု။ ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု။ ဘယဒဿာဝီတိ ဘယံ ဒဿီ။ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခာပဒေသု ယံ ကိဉ္စိ သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒိယိတွာ သိက္ခတိ။

ကာယကမ္မဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော, ကုသလေန ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါတိ ဧတ္ထ အာစာရဂေါစရဂ္ဂဟဏေနေဝ ကုသလေ ကာယကမ္မေ ဝစီကမ္မေ စ ဂဟိတေပိ ယသ္မာ ဣဒံ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ န အာကာသာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာယဝစီဒွါရေသု ဧဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တဿ ဥပ္ပတ္တိဒွါရဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာယဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော, ကုသလေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန တေန သမန္နာဂတော, တသ္မာ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပိ သီလမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဧတံ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကတမေ စ ထပတိ ကုသလာ သီလာ? ကုသလံ ကာယကမ္မံ ကုသလံ ဝစီကမ္မံ, ပရိသုဒ္ဓံ အာဇီဝမ္ပိ ခေါ အဟံ ထပတိ သီလသ္မိံ ဝဒါမီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၂၆၅)။ အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ယဿ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ ဟောတိ, သော ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ယော ဂဏသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတွာ စတူသု ဣရိယာပထေသု အဋ္ဌအာရမ္ဘဝတ္ထုဝသေန ဧကကော ဟောတိ, တဿ ကာယိကံ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ။ ယော စိတ္တသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန ဧကကော ဟောတိ, ဂမနာဒီသု ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဥပ္ပန္နဋ္ဌာနေယေဝ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, တဿ စေတသိကံ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ အာရဒ္ဓဝီရိယော။ ထာမဝါတိ ဌိတိမာ။ ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော။ အနိက္ခိတ္တဓုရော…ပေ… သစ္ဆိကိရိယာယာတိ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဟာနတ္ထံ ဝေါဒါနဓမ္မာနံ သမ္ပာဒနတ္ထံ, ပစ္စက္ခကရဏတ္ထဉ္စ ဓုရံ အနိက္ခိပိတွာ ဝီရိယံ ဥဿုက္ကာပေန္တော ဝိဟရတိ။ ပညဝါတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂါဟိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတော။ တေနာဟ ‘‘ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ’’တိ။

နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမန္တိ မာတာပိတရော ဝိရူပေပိ အတ္တနော ပုတ္တကေ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗကံ ဝိယ မညန္တိ မာလာဂုဠေ ဝိယ သီသာဒီသု ကတွာ ပရိဟရမာနာ။ တေဟိ ဥဟဒိတာပိ ဩမုတ္တိတာပိ ဂန္ဓဝိလေပနံ ပဋိစ္ဆန္တာ ဝိယ သောမနဿံ အာပဇ္ဇန္တိ။ တေနာဟ – ‘‘နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမ’’န္တိ။ ပုတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဂေါသမိတန္တိ ဂေါဟိ သမံ ဂေါဓနသဒိသံ အညံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ။ သူရိယသမာ အာဘာတိ သူရိယာဘာယ သမာ အညာ အာဘာ နာမ နတ္ထိ။ သမုဒ္ဒပရမာတိ ယေ ကေစိ အညေ သရာ နာမ, သဗ္ဗေ တေ သမုဒ္ဒပရမာ။ သမုဒ္ဒေါ တေသံ ဥတ္တမော, သမုဒ္ဒသဒိသံ အညံ ဥဒကံ နိဒါနံ နာမ နတ္ထိ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ။

ယသ္မာ ပန အတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နတ္ထိ။ မာတာပိတရော ဟိ ဆဍ္ဍေတွာပိ ပုတ္တဓီတရော အပေါသေတွာ အတ္တာနမေဝ ပေါသေန္တိ။ ဓညေန စ သမံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ။ တထာရူပေ ဟိ ကာလေ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိပိ ဂေါမဟိံသာဒီနိပိ ဓညဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓညသာမိကာနမေဝ သန္တိကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ ပညာယ စ သမာ အာဘာ နာမ နတ္ထိ။ သူရိယာဒယော ဟိ ဧကဒေသံယေဝ ဩဘာသေန္တိ, ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ စ တမံ ဝိနောဒေန္တိ, ပညာ ပန ဒသသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကာတုံ သက္ကောတိ, အတီတံသာဒိပဋိစ္ဆာဒကဉ္စ တမံ ဝိဓမတိ။ မေဃဝုဋ္ဌိယာ စ သမော သရော နာမ နတ္ထိ။ နဒီ ဝါ ဟိ ဟောတု တဠာကာဒီနိ ဝါ, ဝုဋ္ဌိသမော သရော နာမ နတ္ထိ။ မေဃဝုဋ္ဌိယာ ဟိ ပစ္ဆိန္နာယ မဟာသမုဒ္ဒေ အင်္ဂုလိပဗ္ဗတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န ဟောတိ, ဝုဋ္ဌိယာ ပန ပဝတ္တမာနာယ ယာဝ အာဘဿရဘဝနာပိ ဧကောဒကံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဘဂဝါ ဒေဝတာဝစနံ ပဋိက္ခိပနဝသေန ပဋိဂါထံ ဝဒန္တော ‘‘နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၁၂၄။ ကိံသူဓ ဘီတာတိ ကိံ နု ဘီတာ။ မဂ္ဂေါ စနေကာယတနော ပဝုတ္တောတိ အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏဝသေန အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ မဂ္ဂေါ ကထိတော, ဧဝံ သန္တေ ကိဿ ဘီတာ ဟုတွာ အယံ ဇနတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော အဂ္ဂဟေသီတိ ဝဒတိ။ ဘူရိပညာတိ ဗဟုပည ဥဿန္နပည။ ပရလောကံ န ဘာယေတိ ဣမသ္မာ လောကာ ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တော န ဘာယေယျ။

ပဏိဓာယာတိ ဌပေတွာ။ ဃရမာဝသန္တောတိ အနာထပိဏ္ဍိကာဒယော ဝိယ ဗဟွန္နပါနေ ဃရေ ဝသန္တော။ သံဝိဘာဂီတိ အစ္ဆရာယ ဂဟိတမ္ပိ နခေန ဖာလေတွာ ပရဿ ဒတွာဝ ဘုဉ္ဇနသီလော။ ဝဒညူတိ ယာစကာနံ ယာစနဝသေန ဝုတ္တဝစနညူ, ဝစနီယော ဝါ။ ဧတ္ထ စ ဝါစန္တိ စတ္တာရိ ဝစီသုစရိတာနိ ဂဟိတာနိ။ မနန္တိ တီဏိ မနောသုစရိတာနိ။ ကာယေနာတိ တီဏိ ကာယသုစရိတာနိ။ ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ပုဗ္ဗသုဒ္ဓိအင်္ဂံ နာမ။ ‘‘ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော’’တိ ဣမိနာ ယညဥပက္ခရော ဂဟိတော။ သဒ္ဓေါတိ ဧကံ အင်္ဂံ, မုဒူတိ ဧကံ, သံဝိဘာဂီတိ ဧကံ, ဝဒညူတိ ဧကန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ သန္ဓာယ ‘‘ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသူ’’တိ အာဟ။

အပရော နယော – ‘‘ဝါစ’’န္တိအာဒီနိ တီဏိ အင်္ဂါနိ, ‘‘ဗဟွန္နပါန’’န္တိ ဣမိနာ ယညဥပက္ခရောဝ ဂဟိတော, ‘‘သဒ္ဓေါ မုဒု သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ’’တိ ဧကံ အင်္ဂံ။

အပရော ဒုကနယော နာမ ဟောတိ – ‘‘ဝါစံ မနဉ္စာ’’တိ ဧကံ အင်္ဂံ, ‘‘ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော’’တိ ဧကံ, ‘‘သဒ္ဓေါ မုဒူ’’တိ ဧကံ, ‘‘သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ’’တိ ဧကန္တိ ဧတေသု စတူသု ဓမ္မေသု ဌိတော ဓမ္မေ ဌိတော နာမ ဟောတိ။ သော ဣတော ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တောန ဘာယတိ။

ကာယသမာစာရမ္ပီတိအာဒိ ပါတိမောက္ခသံဝရဒဿနံ။ တတ္ထ ဒုဝိဓေနာတိ ဒွိဝိဓေန, ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီတိ အတ္ထော။ ဇညာတိ ဇာနေယျ။ သီလကထာ စ နာမေသာ ကမ္မပထဝသေန ဝါ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဝါ ကထေတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ကမ္မပထဝသေန တာဝ ကထေန္တေန အသေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရော ပါဏာတိပါတာဒိန္နာဒါနမိစ္ဆာစာရေဟိ ကထေတဗ္ဗော။ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမဝသေန။ သေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရော ပါဏာတိပါတာဒိဝေရမဏီဟိ စေဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒအဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော။

အသေဝိတဗ္ဗဝစီသမာစာရော မုသာဝါဒါဒိဝစီဒုစ္စရိတေန စေဝ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော။ သေဝိတဗ္ဗဝစီသမာစာရော မုသာဝါဒါဒိဝေရမဏီဟိ စေဝ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒအဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော။

ပရိယေသနာ ပန ကာယဝါစာဟိ ပရိယေသနာ ဧဝ, သာ ကာယဝစီသမာစာရဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာပိ ယသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ နာမ ဧတသ္မိံယေဝ ဒွါရဒွယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အာကာသေ, တသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ နသေဝိတဗ္ဗပရိယေသနာ အနရိယပရိယေသနာယ ကထေတဗ္ဗာ, သေဝိတဗ္ဗပရိယေသနာ အရိယပရိယေသနာယ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အနရိယပရိယေသနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတီ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၂၇၄)။ တထာ ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယပရိယေသနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မေ အာဒီနဝံ ဝိဒိတွာ အဇာတံ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသတီ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၂၇၅)။

၁၇၀။ မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ဇင်္ဃမဂ္ဂါဒယော ဝါ ဟောန္တု ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတမဂ္ဂါ ဝါ, သဗ္ဗေသမ္ပိ မဂ္ဂါနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟာနကရော နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတူသုပိ သစ္စေသု ဒုက္ခပရိဇာနနာဒိကိစ္စံ သာဓယမာနော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော။ သစ္စာနံ စတုရော ပဒါတိ ‘‘သစ္စံ ဘဏေ န ကုဇ္ဈေယျာ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၂၄) အာဂတံ ဝစီသစ္စံ ဝါ ဟောတု, ‘‘သစ္စော ဗြာဟ္မဏော, သစ္စော ခတ္တိယော’’တိအာဒိဘေဒံ သမ္မုတိသစ္စံ ဝါ, ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၃၁၊ ဥဒါ။ ၅၄၊ မဟာနိ။ ၂၀) ဒိဋ္ဌိသစ္စံ ဝါ, ‘‘ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတိယမတ္ထီ’’တိ (သု။ နိ။ ၈၉၀၊ မဟာနိ။ ၁၁၉) ဝုတ္တံ ပရမတ္ထသစ္စံ ဝါ ဟောတု။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣမေသံ သစ္စာနံ ပရိဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌေန ပဟာတဗ္ဗဋ္ဌေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗဋ္ဌေန ဘာဝေတဗ္ဗဋ္ဌေန ဧကပဋိဝေဓဋ္ဌေန တထပဋိဝေဓဋ္ဌေန စ ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒယော (မဟာဝ။ ၁၄၊ ဒီ။ နိ။ ၂။၃၈၇၊ မ။ နိ။ ၁။၁၂၀) စတုရော ပဒါ သေဋ္ဌာ နာမ။ ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနန္တိ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ၅။၃၂၊ ဣတိဝု။ ၉၀) ဝစနတော နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော ဝိရာဂေါ သဗ္ဗဓမ္မာနံ သေဋ္ဌော။ ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဒေဝမနုဿာဒိဘေဒါနံ ဒွိပဒါနံ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ ဘဂဝါဝ သေဋ္ဌောတိ။

အဂ္ဂါနီတိ ဥတ္တမာနိ။ ယာဝတာတိ ယတ္တကာ။ အပဒါတိ နိပ္ပဒါ အဟိမစ္ဆာဒယော။ ဒွိပဒါတိ မနုဿပက္ခိဇာတာဒယော။ စတုပ္ပဒါတိ ဟတ္ထိအဿာဒယော။ ဗဟုပ္ပဒါတိ သတပဒိအာဒယော။ ရူပိနောတိ ကာမာဝစရရူပါဝစရသတ္တာ။ အသညိနောတိ အသညီဘဝေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ။ နေဝသညီနာသညိနောတိ ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ။ အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဂုဏေဟိ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမော သေဋ္ဌော အက္ခာယတိ။

အသင်္ခတာနန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ။ ဝိရာဂေါတိအာဒီနိ စ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ။ တဉှိ အာဂမ္မ သဗ္ဗေ ကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗေ ရာဂမဒါဒယော မဒါ နိမ္မဒါ ဟောန္တိ အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနယံ ဥပေန္တိ, သဗ္ဗေ အာလယာ သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋာနိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, တဏှာ ခီယတိ, သဗ္ဗပရိဠာဟာ ဝူပသမ္မန္တိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ နိဗ္ဗာယတိ။ တသ္မာ တံ ဧတာနိ နာမာနိ လဘတီတိ။

ဓမ္မော စ ကုသလက္ခတောတိ တဿ သတ္ထုနော ဓမ္မော စ ကုသလော အနဝဇ္ဇော, အနဝဇ္ဇတ္တာ ဧဝ ပဋိပက္ခေဟိ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ သဗ္ဗတိတ္ထိယဝါဒေဟိ စ အပရိက္ခတော။ တာနိ တီဏိ ဝိသိဿရေတိ ဧတာနိ တီဏိ ရတနာနိ လောကေ သဗ္ဗရတနေဟိ ဝိသိဿန္တိ ဂုဏဝသေန သဗ္ဗလောကံ အတိသေန္တီတိ အတ္ထော။

သမဏပဒုမသဉ္စယော ဂဏောတိ ပဒုမသဒိသာနံ အရိယသမဏာနံ သမူဟသင်္ခါတော ဂဏော။ ပဒုမန္တိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏသတပတ္တဿ သရောရုဟဿ နာမံ။ အရိယပုဂ္ဂလာ စ သဗ္ဗထာပိ ပရိပုဏ္ဏဂုဏာတိ ပဒုမသဒိသာ ဝုတ္တာ။ ဝိဒူနံ သက္ကတောတိ ဝိဒူဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သက္ကတော။ နရဝရဒမကောတိ နရဝရော စ ပုရိသာနံ ဒမကော နာယကော စာတိ အတ္ထော။ လောကဿ ဥတ္တရီတိ လောကဿ ဥပရိ ဌိတာနိ, သဗ္ဗလောကေ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော။

နိရုပဒါဟောတိ ရာဂပရိဠာဟာဒီဟိ အနုပဒါဟော။ သစ္စနာမောတိ အဝိတထနာမော ယထာဘုစ္စဂုဏေဟိ အာဂတနာမော။ သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗလောကံ အတ္တနော ဂုဏေဟိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ သစ္စဓမ္မောတိ ဝဋ္ဋတော ဧကန္တနိဿရဏဘာဝေန အဝိတထော သဟ ပရိယတ္တိယာ နဝဝိဓောပိ လောကုတ္တရဓမ္မော, တတော ဧဝ နတ္ထညော တဿ ဥတ္တရီတိ တဿ ဥတ္တရိ အဓိကဂုဏော အညော စ ဓမ္မော နတ္ထီတိ အတ္ထော။ အရိယသံဃောဝ နိစ္စံ သဗ္ဗကာလံ ဝိဒူဟိ သဗ္ဗပဏ္ဍိတေဟိ ပူဇိတော။

‘‘ဧကာယန’’န္တိ ဂါထာယ ဧကာယနန္တိ ဧကံ မဂ္ဂံ။ မဂ္ဂဿ ဟိ –

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ၊

နာဝါ ဥတ္တရသေတု စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ဂမော’’တိ။ (စူဠနိ။ ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁) –

ဗဟူနိ နာမာနိ, သွာယံ ဣဓ အယနနာမေန ဝုတ္တော။ တသ္မာ ဧကာယနန္တိ ဧကမဂ္ဂံ, န ဒွေဓာပထဘူတန္တိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဧကေန အယိတဗ္ဗန္တိ ဧကာယနံ။ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ ဝိဝေကဋ္ဌေန ပဝိဝိတ္တေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ အယန္တိ ဝါ ဧတေနာတိ အယနော, သံသာရတော နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ဧကဿ ဝါ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌဿ ဘဂဝတော အယနောတိ ဧကာယနော။ ကိဉ္စာပိ ဟိ တေန အညေပိ အယန္တိ, တထာပိ ဘဂဝတောဝ သော အယနော, တေန ဥပ္ပါဒိတတ္တာ။ ယထာဟ – ‘‘သော ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒေတာ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၃။၇၉)။ အယတီတိ ဝါ အယနော, ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဧကသ္မိံ ဣမသ္မိံယေဝ ဓမ္မဝိနယေ အယနော, န အညတ္ထာတိ ဧကာယနော။ ယထာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ခေါ, သုဘဒ္ဒ, ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၄)။ အပိ စ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာမုခဘာဝနာယ ပဝတ္တောပိ အပရဘာဂေ ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ အယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဧကာယနော, တံ ဧကာယနံ။

ဇာတိခယန္တဒဿီတိ ဇာတိယာ ခယသင်္ခါတော အန္တော ဇာတိခယန္တော။ ဇာတိယာ အစ္စန္တခယန္တော နိဗ္ဗာနံ, တံ ပဿီတိ ဇာတိခယန္တဒဿီ။ ‘‘မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ’’တိပိ ပါဌော။ တဿတ္ထော – ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဧကာယနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ သယမ္ဘုဉာဏေန ဘဂဝါ ပဇာနာတိ, ဇာနန္တော စ တေန တေန ဟိတေန သတ္တေ အနုကမ္ပတီတိ။ ဣဒါနိ တဿ မဂ္ဂဿ ဧကာယနဘာဝံ, တီသုပိ ကာလေသု ဧကန္တနိယျာနတဉ္စ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ, တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ အာဟ။ တဿတ္ထော – ယေ အတီတမဒ္ဓါနံ ကာမောဃာဒိစတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရိံသု, ယေ တံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ တရိဿန္တိ, ဧတရဟိ စ တရန္တိ, တေ သဗ္ဗေ ဧတေနေဝ မဂ္ဂေန, န အညေနာတိ။ ဝိသုဒ္ဓိပေက္ခာတိ စတုရောဃနိတ္ထရဏေန အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိံ နိဗ္ဗာနံ အပေက္ခန္တာ, ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမာတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဒုဝိဓမ္ပိ သာသနပဋ္ဌာနံ နာနာသုတ္တပဒါနိ ဥဒါဟရန္တေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘လောကိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဒဿနဘာဂိယေန စ ဘာဝနာဘာဂိယေန စာတိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေန။ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယမေဝ ဟိ ဒဿနဘာဂိယံ ဘာဝနာဘာဂိယန္တိ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿိတံ။ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စာတိ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ ဒဿနဘာဂိယာဒီဟိ စာတိ ဥဘယေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ယသ္မိံ သုတ္တေတိအာဒိ နိဒ္ဒိသနာကာရဒဿနံ။ တတ္ထ သံကိလေသဘာဂိယန္တိ သံကိလေသကောဋ္ဌာသသဟိတံ, သံကိလေသတ္ထဒီပနန္တိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

ဧဝံ လောကိယတ္တိကဿ သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ သံသန္ဒနံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ နယေန သေသတိကာနံ သေသပဒါနဉ္စ သံသန္ဒနံ သုဝိညေယျန္တိ တံ အနုဒ္ဓရိတွာ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ သမတိက္ကမနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယဒိပိ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ လောကိယမေဝ။ တထာပိ လောကုတ္တရသုတ္တာနိ ဝိယ လောကိယသုတ္တာနံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယဿ သမတိက္ကမာယ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယဿ သုတ္တဿ နိဂ္ဃါတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နိဂ္ဃါတာယာတိ ပဟာနာယ။ သုတ္တသီသေန စေတ္ထ သုတ္တတ္ထော ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယသ္မာ စ ဝေါဒါနဓမ္မာ ဝိယ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဒဿနဘူမိသမတိက္ကမနေနေဝ ဘာဝနာဘူမိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ, တသ္မာ ‘‘ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒဿနဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန အသေက္ခဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နေသု မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ။ ဈာနဘာဝနာပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာ ဧဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဘာဝနာဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ။

ဣဒါနိ တိကပဒေဟေဝ သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘လောကုတ္တရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧကဗီဇိနာတိအာဒီသု ယော သောတာပန္နော ဟုတွာ ဧကမေဝ အတ္တဘာဝံ ဇနေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဧကဗီဇီ နာမ။ ယထာဟ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ

အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော။ သော ဧကံယေဝ မာနုသကံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ’’တိ (ပု။ ပ။ ၃၃)။

ယော ပန ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ကောလံကောလော နာမ။ ယထာဟ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ…ပေ… ပရာယဏော။ သော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော’’တိ (ပု။ ပ။ ၃၂)။

တတ္ထ ကုလာနီတိ ဘဝေ။ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါတိ ဣဒမေတ္ထ ဒေသနာမတ္တမေဝ။ ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တောပိ ကောလံကောလော ဟောတိ ဧဝ။

ယော ပန သတ္တ ဘဝေ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ။ ယထာဟ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော? ဣဓေကစ္စော…ပေ… ပရာယဏော။ သော သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေ စေဝ မာနုသေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ (ပု။ ပ။ ၃၁)။

ကော ပန တေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ တာဝ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကေစိ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ’’, ကေစိ ‘‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ’’။ ကေစိ ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’’တိ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီတိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ။ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိရုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာတိ အာပဇ္ဇတိ။ ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီတိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ။ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီတိ ဝါဒေ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာ’’တိ အာပဇ္ဇတိ။ ဝိပဿနာ နိယမေတီတိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ။ သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ။ တတော မန္ဒတရာ ကောလံကောလော။ တတော မန္ဒတရာ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ။ ဧတ္ထ စ ယော မနုဿေသု ဧဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ယော စ ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣမေ န ဣဓာဓိပ္ပေတာ။ ယော ပန ကာလေန ဒေဝေသု, ကာလေန မနုဿေသူတိ ဝေါမိဿကနယေန သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, သော ဣဓာဓိပ္ပေတော။ တသ္မာ ‘‘သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ ဣဒံ ဣဓဋ္ဌကဝေါကိဏ္ဏဝဋ္ဋဇ္ဈာသယဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ။

တတ္ထ ယော သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ။ ဖလက္ခဏေ ပန သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဝုတ္တနယေန ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေါ ဟောတိ။ ယော ပန ပညံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ။ ဖလက္ခဏေ ပန ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေါ ဟောတိ။ ဣဒဉ္စ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အလာဘိနော ဝသေန ဝုတ္တံ။ လာဘီ ပန ဖလက္ခဏေ ကာယသက္ခီ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တကာယသက္ခိနာမကာ တယော သောတာပန္နာ, တေ ဧကဗီဇိအာဒီဟိ တီဟေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဧကဗီဇိနာ…ပေ… ဓမ္မာနုသာရိနာ’’တိ, ဧဝံ ပဉ္စဟိ။

ဒွါဒသဟိ ပုဂ္ဂလေဟီတိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌော, သကဒါဂါမီ, အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌော, အဘေဒေန အနာဂါမီ, အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိအာဒယော ပဉ္စ, သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တကာယသက္ခိနော တယောတိ ဘေဒေန အဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ဒွါဒသဟိ။ တတ္ထ ဟိ ယော အဝိဟာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ အာယုဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ။ ယော ပန အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ။ တထာ ယော အဝိဟာဒီသု ဥပပန္နော အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, အယံ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ။ ယော ပန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, အယံ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ။ ဥဒ္ဓံ ဥပရူပရိ ဗြဟ္မလောကေ ဥပပတ္တိသောတော ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ပဋိသန္ဓိဝသေန အကနိဋ္ဌေ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ။

တတ္ထ အတ္ထိ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ အတ္ထိ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ, အတ္ထိ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ အတ္ထိ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီတိ။ တတ္ထ ယော ဣဓ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဥပရူပရိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အကနိဋ္ဌံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထေဝ အပရိနိဗ္ဗာယိတွာ အကနိဋ္ဌမ္ပိ အပ္ပတွာ ဥပရူပရိ ဗြဟ္မလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ဣတော စဝိတွာ အကနိဋ္ဌေယေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန အဝိဟာဒီသု စတူသု အညတရသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တာဒယော ဝုတ္တဝိဘာဂါယေဝ။

နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အလာဘီ အရဟာ ပညာဝိမုတ္တော နာမ။ တေသံ ပန လာဘီ ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခဝသေန ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ရူပကာယနာမကာယသင်္ခါတတော ဥဘတော ဘာဂတော ဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ။ သမသီသိနာတိ ဧတ္ထ တိဝိဓော သမသီသီ – ဣရိယာပထသမသီသီ, ရောဂသမသီသီ, ဇီဝိတသမသီသီတိ။

တတြ ယော ဌာနာဒီသု ဣရိယာပထေသု ယေနေဝ ဣရိယာပထေန သမန္နာဂတော ဟုတွာ ဝိပဿနံ အာရဘတိ, တေနေဝ ဣရိယာပထေန အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဣရိယာပထသမသီသီ နာမ။ ယော ပန ဧကံ ရောဂံ ပတွာ အန္တောရောဂေ ဧဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ ရောဂေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ရောဂသမသီသီ နာမ။ ပလိဗောဓသီသံ တဏှာ, ဗန္ဓနသီသံ မာနော, ပရာမာသသီသံ ဒိဋ္ဌိ, ဝိက္ခေပသီသံ ဥဒ္ဓစ္စံ, ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇာ, အဓိမောက္ခသီသံ သဒ္ဓါ, ပဂ္ဂဟသီသံ ဝီရိယံ, ဥပဋ္ဌာနသီသံ သတိ, အဝိက္ခေပသီသံ သမာဓိ, ဒဿနသီသံ ပညာ, ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ဂေါစရသီသံ ဝိမောက္ခော, သင်္ခါရသီသံ နိရောဓောတိ တေရသသု သီသေသု ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ပရိယာဒိယတိ, ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိစိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ။ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ အဝိဇ္ဇံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ။ အညံ အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ, အညံ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ။ ယဿ စေတံ သီသဒွယံ သမံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, သော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ။

ကထံ ပနိဒံ သမံ ဟောတီတိ? ဝါရသမတာယ။ ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ, အနာဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ, အရဟတ္တမဂ္ဂေ စတ္တာရီတိ ဧကူနဝီသတိမေ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေ ပတိဋ္ဌာယ ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတော ဣမာယ ဝါရသမတာယ ဣဒံ ဥဘယသီသပရိယာဒါနမ္ပိ သမံ ဟောတိ နာမ။ တေနာယံ ပုဂ္ဂလော ‘‘ဇီဝိတသမသီသီ’’တိ ဝုစ္စတိ, အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတော။ ဧဝံ သုညတဝိမုတ္တာဒယော တယော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော သမသီသီတိ သတ္တ သာဝကာ အရဟန္တော, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဣမေဟိ နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။

ရာဂစရိတောတိ ရာဂသဟိတံ စရိတံ ဧတဿာတိ ရာဂစရိတော။ ရာဂေန ဝါ စရိတော ပဝတ္တိတော ရာဂစရိတော, ရာဂဇ္ဈာသယော ရာဂါဓိကောတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ရာဂမုခေ ဌိတောတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနေ ဌိတော, ပရိယုဋ္ဌိတရာဂေါတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ လောကိယံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ။ လောကိယံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ သံကိလေသဘာဂိယဉှိ သုတ္တံ ရာဂစရိတေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ တတ္ထ ‘‘လောကိယံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ပဒဒွယံ အနုဝတ္တမာနံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝါသနာဘာဂိယ’’န္တိ။ သီလဝန္တေဟီတိ သီလဝန္တာဒီဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ။ ပကတိသီလန္တိအာဒိ ယေဟိ သမန္နာဂတာ, တေ ပုဂ္ဂလာ။ တေသံ ဒဿနေန ပုဂ္ဂလာနံ ဥပလက္ခဏံ။ အထ ဝါ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ပကတိသီလာဒိဝသေန, သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ပကတိသီလဝန္တာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣမဿ နယဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သီလဝန္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ပကတိသီလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ပကတိသီလာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဧဝ ဂဟဏံ နိဒဿနမတ္တံ, ပတ္တိဒါနအဗ္ဘနုမောဒနဓမ္မဿဝနဒေသနာဒိဋ္ဌိဇုကမ္မာဒီနမ္ပိ စေတ္ထ သမ္ဘဝတော။ တေသမ္ပိ ဝါ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ပကတိသီလန္တိ သမ္ပတ္တဝိရတိသီလံ။ စိတ္တပ္ပသာဒေါတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါ ရတနတ္တယသဒ္ဓါ စ။ ဉာဏံ ပညာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ ယသ္မိံ သုတ္တေ ပညာ အာဂတာ, တံ သုတ္တံ ဉာဏန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။ န ကေဝလံ ပညာပရိယာယေနေဝ, အထ ခေါ ပညိန္ဒြိယာဒိပရိယာယေနပိ ယတ္ထ ပညာ အာဂတာ, တံ သုတ္တံ ဉာဏန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပညိန္ဒြိယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ။ ယံ ဝါ ပနာတိအာဒီသု ယံ ဝါ အညံ ကိဉ္စိ ပညာယ အဓိဝစနံ။ သဗ္ဗံ တံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သုတ္တေ အာဂတံ, တံ သုတ္တံ ဉာဏန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေဟီတိ ယသ္မိံ သုတ္တေ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, ဗာဟိရာနိ စ အာယတနာနိ အာဂတာနိ, တံ သုတ္တံ တေဟိ အာယတနေဟိ ဉာဏံ ဉေယျန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။ ပညာပိ အာရမ္မဏဘူတာ ဉေယျန္တိ ဉေယျတော ဝိသုံ ကတွာ ပညာ ဝုတ္တာ။ တထာ ဟိ ပညာ ဉာဏန္တရဿ အာရမ္မဏန္တိ ကတ္ထစိ သုတ္တေ ဉေယျဘာဝေနပိ ဝုစ္စတိ။ ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏဘူတန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဉာဏဿ ဝိသယဘူတံ ရူပါဒိ။ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝါ ဗာဟိရံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန ဩဠာရိကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ သဗ္ဗံ တံ သင်္ခတေန အသင်္ခတေန စာတိ သဗ္ဗံ တံ ယထာသမ္ဘဝံ သင်္ခတဘာဝေန အသင်္ခတဘာဝေန စ ဉေယျန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။ ဉေယျဓမ္မဝသေန ဟိ ဉေယျသုတ္တံ ဉေယျန္တိ ဝုစ္စတီတိ။

ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ဘဂဝါ အညတရဝစနံ ဘာသတီတိ လောကိယလောကုတ္တရာဒိသုတ္တေသု ဧကသ္မိံ သုတ္တေ ဒွေ။ တေသု ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ အညတရဝစနံ ဧကဿေဝ ကထနံ ဘာသတိ နိဒ္ဒိသတိ။ သဗ္ဗံ တံ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဓာရယိတဗ္ဗန္တိ တံ ယထာ သဗ္ဗံ သုတ္တံ လောကိယာဒီသု ယဒိ အညတရဝသေန, အထ ဥဘယဝသေန ယထာ ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, တထာ တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ, တံ တံ ပဓာနဘာဝေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ကိလေသသဟိတညေဝ ကမ္မံ ဝိပါကဿ ဟေတု, န ဣတရန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုဝိဓော ဟေတု ယဉ္စ ကမ္မံ ယေ စ ကိလေသာ’’တိ။ သမုဒယော ကိလေသာတိ ဧတ္ထ ‘‘သမုဒယော’’တိ ဧတေန သမုဒယပက္ခိယာ ဝုတ္တာ။ ‘‘ကိလေသာ’’တိ စ ကိလေသဝန္တော, သံကိလိဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ယံ ဒိဿတီတိ ယံ ယံ ဒိဿတိ။ တာသု တာသု ဘူမီသူတိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိအာဒီသု။ ကပ္ပိယာနုလောမေနာတိ ကပ္ပိယေန စ ကပ္ပိယာနုလောမေန စ။ တတ္ထ ကပ္ပိယံ ပါဠိယံ သရူပတော ဝုတ္တံ, ကပ္ပိယာနုလောမံ မဟာပဒေသဝသေန နယတော ဒဿိတံ။ ပဋိက္ခိတ္တကာရဏေနာတိ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝတာ ယံ ပဋိက္ခိတ္တံ, တေန ကာရဏေန တံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။ ဧကန္တေန သရာဂါဒိသံဝတ္တနမေဝ ဟိ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ, တံ သရာဂါယ သံဝတ္တနာဒိကာရဏေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မဿာတိ အသင်္ခတဓမ္မဿ။ အရိယဓမ္မာနန္တိ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ဧတ္ထ စ ယထာ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ အညမညံ သံသဂ္ဂတော အနေကဝိဓော ပဋ္ဌာနဘေဒေါ ဣစ္ဆိတော, ဧဝံ လောကိယသတ္တာဓိဋ္ဌာနာဒိသံသဂ္ဂတောပိ အနေကဝိဓော ပဋ္ဌာနဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ။ ပါဠိယံ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ဧကဒေသဒဿနဝသေန အာဂတတ္တာ နယဒဿနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သက္ကာ ဟိ ဣမိနာ နယေန ဝိညုနာ တေ နိဒ္ဓါရေတုန္တိ။ ယထာ စ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ လောကိယာဒီနဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ သံသဂ္ဂဘေဒဝသေန အယံ ပဋ္ဌာနဘေဒေါ အနေကဝိဓော လဗ္ဘတိ, ဧဝံ ဥဘယေသမ္ပိ သံသဂ္ဂဝသေန အယံ နယော ယထာရဟံ လဗ္ဘတေဝ။ လဗ္ဘတိ ဟိ လောကိယံ သုတ္တံ ကိဉ္စိ သံကိလေသဘာဂိယံ, ကိဉ္စိ ဝါသနာဘာဂိယံ။ တထာ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ ကိဉ္စိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ, ကိဉ္စိ အသေက္ခဘာဂိယန္တိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဧဝံ သောဠသဝိဓေ ပဋ္ဌာနေ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ ပဋ္ဌာနံ ပက္ခိပိတွာ, အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ စ ပဋ္ဌာနေ သောဠသဝိဓံ ပက္ခိပိတွာ ယထာရဟံ ဒုကတိကာဒိဘေဒေန သမ္ဘဝတော ပဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, သော စ ခေါ တီသု ပိဋကေသု လဗ္ဘမာနဿ သုတ္တပဒဿ ဝသေန။ ယသ္မာ ပန တာနိ တာနိ သုတ္တပဒါနိ ဥဒါဟရဏဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဝိတ္ထာရိယမာနေ အတိပပဉ္စော ဟောတိ, အတိဘာရိယာ စ နေတ္တိသံဝဏ္ဏနာ, သက္ကာ စ ဣမိနာ နယေန ဝိညုနာ အယမတ္ထော ဝိညာတုံ, တသ္မာ န တံ ဝိတ္ထာရယိမှ။ တေနေဝ ဟိ ပါဠိယံ အညမညသံသဂ္ဂဝသေန ပဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ ဧကဒေသေနေဝ ဒဿိတော, န နိပ္ပဒေသတောတိ။

သာသနပဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ –

ဟာရေ နယေ စ ပဋ္ဌာနေ, သုဝိသုဒ္ဓဝိနိစ္ဆယံ၊

ဝိဘဇန္တော နဝင်္ဂဿ, သာသနဿတ္ထဝဏ္ဏနံ။

နေတ္တိပ္ပကရဏံ ဓီရော, ဂမ္ဘီရံ နိပုဏဉ္စ ယံ၊

အဒေသယိ မဟာထေရော, မဟာကစ္စာယနော ဝသီ။

သဒ္ဓမ္မာဝတရဋ္ဌာနေ, ပဋ္ဋနေ နာဂသဝှယေ၊

ဓမ္မာသောကမဟာရာဇ-ဝိဟာရေ ဝသတာ မယာ။

စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ယာ တဿ, အာရဒ္ဓါ အတ္ထဝဏ္ဏနာ၊

ဥဒါဟရဏသုတ္တာနံ, လက္ခဏာနဉ္စ သဗ္ဗသော။

အတ္ထံ ပကာသယန္တီ သာ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ၊

သမတ္တာ သတ္တဝီသာယ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော။

ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ၊

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနံ။

ဩဂါဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ၊

သဗ္ဗေပိ ဒေဟိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော။

စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ၊

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။

သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါပိ ဇဂတီပတိ၊

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူတိ။

ဣတိ ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလေန ကတာ

နေတ္တိပ္ပကရဏဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ သမတ္တာတိ။

နေတ္တိပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။