ပါရာဇိကကဏ္ဍ-အဋ္ဌကထာ (ပ)

သမညာယာတိ ပညတ္တိယာ ဝေါဟာရေနာတိ အတ္ထော။ သမညာယ ဧဝ ဟိ ဧကစ္စော ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ပညာယတိ။ တထာ ဟိ နိမန္တနာဒိမှိ ဘိက္ခူသု ဂဏိယမာနေသု သာမဏေရေပိ ဂဟေတွာ ‘‘သတံ ဘိက္ခူ သဟဿံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပဋိညာယာတိ အတ္တနော ပဋိဇာနနေန ပဋိညာယပိ ဟိ ဧကစ္စော ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ပညာယတိ။ တဿ ‘‘ကော ဧတ္ထာတိ? အဟံ, အာဝုသော, ဘိက္ခူ’’တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၉၆) ဧဝမာဒီသု သမ္ဘဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အယံ ပန အာနန္ဒတ္ထေရေန ဝုတ္တာ ဓမ္မိကာ ပဋိညာ။ ရတ္တိဘာဂေ ပန ဒုဿီလာပိ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တာ ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တေ အဓမ္မိကာယ ပဋိညာယ အဘူတာယ ‘‘မယံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ဧဟိ ဘိက္ခု နာမ ဘဂဝတော ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ ဝစနမတ္တေန ဘိက္ခုဘာဝံ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒံ ပတ္တော။ ဘဂဝါ ဟိ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝါယ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ ရတ္တပံသုကူလန္တရတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ နီဟရိတွာ ဗြဟ္မဃောသံ နိစ္ဆာရေန္တော ‘‘ဧဟိ, ဘိက္ခု, စရ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယာ’’တိ ဝဒတိ။ တဿ သဟေဝ ဘဂဝတော ဝစနေန ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယတိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ ရုဟတိ။ ဘဏ္ဍု ကာသာယဝသနော ဟောတိ။ ဧကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ ဧကံ အံသေ ဌပေတွာ ဝါမံသကူဋေ အာသတ္တနီလုပ္ပလဝဏ္ဏမတ္တိကာပတ္တော –

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ၊

ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။

ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဟိ ပရိက္ခာရေဟိ သရီရေ ပဋိမုက္ကေဟိယေဝ သဋ္ဌိဝဿိကတ္ထေရော ဝိယ ဣရိယာပထသမ္ပန္နော ဗုဒ္ဓါစရိယကော ဗုဒ္ဓုပဇ္ဈာယကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒမာနောယေဝ တိဋ္ဌတိ။ ဘဂဝါ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဧကသ္မိံ ကာလေ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါယ ဧဝ ဥပသမ္ပာဒေတိ။ ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာနိ စ သဟဿုပရိ ဧကစတ္တာလီသုတ္တရာနိ တီဏိ ဘိက္ခုသတာနိ အဟေသုံ၊ သေယျထိဒံ – ပဉ္စ ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရာ, ယသော ကုလပုတ္တော, တဿ ပရိဝါရာ စတုပဏ္ဏာသ သဟာယကာ, တိံသ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာ, သဟဿပုရာဏဇဋိလာ, သဒ္ဓိံ ဒွီဟိ အဂ္ဂသာဝကေဟိ အဍ္ဎတေယျသတာ ပရိဗ္ဗာဇကာ, ဧကော အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘တီဏိ သတံ သဟဿဉ္စ, စတ္တာလီသံ ပုနာပရေ၊

ဧကော စ ထေရော သပ္ပညော, သဗ္ဗေ တေ ဧဟိဘိက္ခုကာ’’တိ။

န ကေဝလဉ္စ ဧတေ ဧဝ, အညေပိ ဗဟူ သန္တိ။ သေယျထိဒံ – တိသတပရိဝါရော သေလော ဗြာဟ္မဏော, သဟဿပရိဝါရော မဟာကပ္ပိနော, ဒသသဟဿာ ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော ကုလပုတ္တာ, သောဠသသဟဿာ ပါရာယနိကဗြာဟ္မဏာတိ ဧဝမာဒယော။ တေ ပန ဝိနယပိဋကေ ပါဠိယံ န နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ န ဝုတ္တာ။ ဣမေ တတ္ထ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တာတိ။

‘‘သတ္တဝီသ သဟဿာနိ, တီဏိယေဝ သတာနိ စ၊

ဧတေပိ သဗ္ဗေ သင်္ခါတာ, သဗ္ဗေ တေ ဧဟိဘိက္ခုကာ’’တိ။

တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နောတိ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန တိက္ခတ္တုံ ဝါစံ ဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တေဟိ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပန္နော။ အယဉှိ ဥပသမ္ပဒါ နာမ အဋ္ဌဝိဓာ – ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ, သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ, ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ, ပဉှဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ, ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ, ဒူတေနူပသမ္ပဒါ, အဋ္ဌဝါစိကူပသမ္ပဒါ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါတိ။ တတ္ထ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ, သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ စ ဝုတ္တာ ဧဝ။

ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ နာမ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘တိဗ္ဗံ မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတိ ထေရေသု နဝေသု မဇ္ဈိမေသု စာ’တိ။ ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ။ တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယံ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ သောဿာမိ ကုသလူပသံဟိတံ, သဗ္ဗံ တံ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗစေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သောဿာမီ’တိ။ ဧဝံ ဟိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗံ။ တသ္မာတိဟ တေ, ကဿပ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘သာတသဟဂတာ စ မေ ကာယဂတာသတိ န ဝိဇဟိဿတီ’တိ။ ဧဝဉှိ တေ, ကဿပ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၅၄) ဣမိနာ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏေန မဟာကဿပတ္ထေရဿ အနုညာတဥပသမ္ပဒါ။

ပဉှဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ နာမ သောပါကဿ အနုညာတဥပသမ္ပဒါ။ ဘဂဝါ ကိရ ပုဗ္ဗာရာမေ အနုစင်္ကမန္တံ သောပါကသာမဏေရံ ‘‘‘ဥဒ္ဓုမာတကသညာ’တိ ဝါ, သောပါက, ‘ရူပသညာ’တိ ဝါ ဣမေ ဓမ္မာ နာနတ္ထာ နာနာဗျဉ္ဇနာ, ဥဒါဟု ဧကတ္ထာ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ ဒသ အသုဘနိဿိတေ ပဉှေ ပုစ္ဆိ။ သော တေ ဗျာကာသိ။ ဘဂဝါ တဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ ‘‘ကတိဝဿောသိ တွံ, သောပါကာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘သတ္တဝဿောဟံ, ဘဂဝါ’’တိ။ ‘‘သောပါက, တွံ မမ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ပဉှေ ဗျာကာသီ’’တိ အာရဒ္ဓစိတ္တော ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနိ။ အယံ ပဉှဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ။

ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ နာမ မဟာပဇာပတိယာ အဋ္ဌဂရုဓမ္မဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေန အနုညာတဥပသမ္ပဒါ။

ဒူတေနူပသမ္ပဒါ နာမ အဍ္ဎကာသိယာ ဂဏိကာယ အနုညာတဥပသမ္ပဒါ။

အဋ္ဌဝါစိကူပသမ္ပဒါ နာမ ဘိက္ခုနိယာ ဘိက္ခုနိသံဃတော ဉတ္တိစတုတ္ထေန ဘိက္ခုသံဃတော ဉတ္တိစတုတ္ထေနာတိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ကမ္မေဟိ ဥပသမ္ပဒါ။

ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ နာမ ဘိက္ခူနံ ဧတရဟိ ဥပသမ္ပဒါ။ ဣမာသု အဋ္ဌသု ဥပသမ္ပဒါသု ‘‘ယာ သာ, ဘိက္ခဝေ, မယာ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာ, တံ အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပဋိက္ခိပါမိ။ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၆၉) ဧဝံ အနုညာတာယ ဣမာယ ဥပသမ္ပဒါယ ဥပသမ္ပန္နောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဘဒြောတိ အပါပကော။ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာဒယော ဟိ ယာဝ အရဟာ, တာဝ ဘဒြေန သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန စ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ဘဒြော ဘိက္ခူ’’တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ။ သာရောတိ တေဟိယေဝ သီလသာရာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ နီလသမန္နာဂမေန နီလော ပဋော ဝိယ ‘‘သာရော ဘိက္ခူ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိဂတကိလေသဖေဂ္ဂုဘာဝတော ဝါ ခီဏာသဝေါဝ ‘‘သာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေခေါတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန သဒ္ဓိံ သတ္တ အရိယာ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခန္တီတိ သေခါ။ တေသု ယော ကောစိ ‘‘သေခေါ ဘိက္ခူ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ န သိက္ခတီတိ အသေခေါ။ သေက္ခဓမ္မေ အတိက္ကမ္မ အဂ္ဂဖလေ ဌိတော, တတော ဥတ္တရိ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝတော ခီဏာသဝေါ ‘‘အသေခေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ သမဂ္ဂေန သံဃေနာတိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေန ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယေ ကမ္မေ ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ, တေသံ အာဂတတ္တာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒဿ အာဟဋတ္တာ, သမ္မုခီဘူတာနဉ္စ အပ္ပဋိက္ကောသနတော ဧကသ္မိံ ကမ္မေ သမဂ္ဂဘာဝံ ဥပဂတေန။ ဉတ္တိစတုတ္ထေနာတိ တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ဧကာယ စ ဉတ္တိယာ ကာတဗ္ဗေန။ ကမ္မေနာတိ ဓမ္မိကေန ဝိနယကမ္မေန။ အကုပ္ပေနာတိ ဝတ္ထု-ဉတ္တိ-အနုဿာဝန-သီမာ-ပရိသသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နတ္တာ အကောပေတဗ္ဗတံ အပ္ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗတဉ္စ ဥပဂတေန။ ဌာနာရဟေနာတိ ကာရဏာရဟေန သတ္ထုသာသနာရဟေန။ ဥပသမ္ပန္နော နာမ ဥပရိဘာဝံ သမာပန္နော, ပတ္တောတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုဘာဝေါ ဟိ ဥပရိဘာဝေါ, တဉ္စေသ ယထာဝုတ္တေန ကမ္မေန သမာပန္နတ္တာ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္ထ စ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မံ ဧကမေဝ အာဂတံ။ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ စတ္တာရိ သံဃကမ္မာနိ နီဟရိတွာ ဝိတ္ထာရတော ကထေတဗ္ဗာနီတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ။ တာနိ စ ‘‘အပလောကနကမ္မံ ဉတ္တိကမ္မံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မ’’န္တိ ပဋိပါဋိယာ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန ခန္ဓကတော ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝိဘင်္ဂတော စ ပါဠိံ အာဟရိတွာ ကထိတာနိ။ တာနိ မယံ ပရိဝါရာဝသာနေ ကမ္မဝိဘင်္ဂေယေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ ဧဝဉှိ သတိ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ စ န ဘာရိယာ ဘဝိဿတိ၊ ယထာဌိတာယ စ ပါဠိယာ ဝဏ္ဏနာ သုဝိညေယျာ ဘဝိဿတိ။ တာနိ စ ဌာနာနိ အသုညာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ တသ္မာ အနုပဒဝဏ္ဏနမေဝ ကရောမ။

တတြာတိ တေသု ‘‘ဘိက္ခကော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေသု ဘိက္ခူသု။ ယွာယံ ဘိက္ခူတိ ယော အယံ ဘိက္ခု။ သမဂ္ဂေန သံဃေန…ပေ… ဥပသမ္ပန္နောတိ အဋ္ဌသု ဥပသမ္ပဒါသု ဉတ္တိစတုတ္ထေနေဝ ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နော။ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ အယံ ဣမသ္မိံ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ ပါရာဇိကော ဟောတီ’’တိ အတ္ထေ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ အဓိပ္ပေတော။ ဣတရေ ပန ‘‘ဘိက္ခကော’’တိ အာဒယော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာ။ တေသု စ ‘‘ဘိက္ခကော’’တိ အာဒယော နိရုတ္တိဝသေန ဝုတ္တာ, ‘‘သမညာယ ဘိက္ခု, ပဋိညာယ ဘိက္ခူ’’တိ ဣမေ ဒွေ အဘိလာပဝသေန ဝုတ္တာ, ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ ဗုဒ္ဓေန ဥပဇ္ဈာယေန ပဋိလဒ္ဓဥပသမ္ပဒါဝသေန ဝုတ္တော။ သရဏဂမနဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာယ ကမ္မဝါစာယ ဥပသမ္ပဒါဝသေန ဝုတ္တော, ‘‘ဘဒြော’’တိအာဒယော ဂုဏဝသေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဘိက္ခုပဒဘာဇနီယံ နိဋ္ဌိတံ။

သိက္ခာသာဇီဝပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ‘‘ဘိက္ခူန’’န္တိ ဣဒံ ပဒံ ဝိသေသတ္ထာဘာဝတော အဝိဘဇိတွာဝ ယံ သိက္ခဉ္စ သာဇီဝဉ္စ သမာပန္နတ္တာ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော ဟောတိ, တံ ဒဿေန္တော သိက္ခာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗာတိ သိက္ခာ။ တိဿောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ အဓိသီလသိက္ခာတိ အဓိကံ ဥတ္တမံ သီလန္တိ အဓိသီလံ၊ အဓိသီလဉ္စ တံ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ စာတိ အဓိသီလသိက္ခာ။ ဧသ နယော အဓိစိတ္တ-အဓိပညာသိက္ခာသု။

ကတမံ ပနေတ္ထ သီလံ, ကတမံ အဓိသီလံ, ကတမံ စိတ္တံ, ကတမံ အဓိစိတ္တံ, ကတမာ ပညာ, ကတမာ အဓိပညာတိ? ဝုစ္စတေ – ပဉ္စင်္ဂဒသင်္ဂသီလံ တာဝ သီလမေဝ။ တဉှိ ဗုဒ္ဓေ ဥပ္ပန္နေပိ အနုပ္ပန္နေပိ လောကေ ပဝတ္တတိ။ ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တသ္မိံ သီလေ ဗုဒ္ဓါပိ သာဝကာပိ မဟာဇနံ သမာဒပေန္တိ။ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ကမ္မဝါဒိနော စ ဓမ္မိကာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စက္ကဝတ္တီ စ မဟာရာဇာနော မဟာဗောဓိသတ္တာ စ သမာဒပေန္တိ။ သာမမ္ပိ ပဏ္ဍိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမာဒိယန္တိ။ တေ တံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောန္တိ။ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ပန ‘‘အဓိသီလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တဉှိ သူရိယော ဝိယ ပဇ္ဇောတာနံ သိနေရု ဝိယ ပဗ္ဗတာနံ သဗ္ဗလောကိယသီလာနံ အဓိကဉ္စေဝ ဥတ္တမဉ္စ, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ စ ပဝတ္တတိ, န ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ။ န ဟိ တံ ပညတ္တိံ ဥဒ္ဓရိတွာ အညော သတ္တော ဌပေတုံ သက္ကောတိ, ဗုဒ္ဓါယေဝ ပန သဗ္ဗသော ကာယဝစီဒွါရအဇ္ဈာစာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ တဿ တဿ ဝီတိက္ကမဿ အနုစ္ဆဝိကံ တံ သီလသံဝရံ ပညပေန္တိ။ ပါတိမောက္ခသံဝရတောပိ စ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တမေဝ သီလံ အဓိသီလံ, တံ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတံ။ န ဟိ တံ သမာပန္နော ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ။

ကာမာဝစရာနိ ပန အဋ္ဌ ကုသလစိတ္တာနိ, လောကိယအဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တာနိ စ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ စိတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါနုပ္ပါဒေ စဿ ပဝတ္တိ, သမာဒပနံ သမာဒါနဉ္စ သီလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိပဿနာပါဒကံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ ပန ‘‘အဓိစိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တဉှိ အဓိသီလံ ဝိယ သီလာနံ သဗ္ဗလောကိယစိတ္တာနံ အဓိကဉ္စေဝ ဥတ္တမဉ္စ, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ စ ဟောတိ, န ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ။ တတောပိ စ မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ အဓိစိတ္တံ, တံ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတံ။ န ဟိ တံ သမာပန္နော ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ။

‘‘အတ္ထိ ဒိန္နံ, အတ္ထိ ယိဋ္ဌ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၁၃၇၁၊ ဝိဘ။ ၇၉၃၊ မ။ နိ။ ၃။၉၂) -အာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ပန ကမ္မဿကတဉာဏံ ပညာ, သာ ဟိ ဗုဒ္ဓေ ဥပ္ပန္နေပိ အနုပ္ပန္နေပိ လောကေ ပဝတ္တတိ။ ဥပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ တဿာ ပညာယ ဗုဒ္ဓါပိ ဗုဒ္ဓသာဝကာပိ မဟာဇနံ သမာဒပေန္တိ။ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ကမ္မဝါဒိနော စ ဓမ္မိကာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စက္ကဝတ္တီ စ မဟာရာဇာနော မဟာဗောဓိသတ္တာ စ သမာဒပေန္တိ။ သာမမ္ပိ ပဏ္ဍိတာ သတ္တာ သမာဒိယန္တိ။ တထာ ဟိ အင်္ကုရော ဒသဝဿသဟဿာနိ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ ဝေလာမော, ဝေဿန္တရော, အညေ စ ဗဟူ ပဏ္ဍိတမနုဿာ မဟာဒါနာနိ အဒံသု။ တေ တံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိံသု။ တိလက္ခဏာကာရပရိစ္ဆေဒကံ ပန ဝိပဿနာဉာဏံ ‘‘အဓိပညာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ သာ ဟိ အဓိသီလ-အဓိစိတ္တာနိ ဝိယ သီလစိတ္တာနံ သဗ္ဗလောကိယပညာနံ အဓိကာ စေဝ ဥတ္တမာ စ, န စ ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါ လောကေ ပဝတ္တတိ။ တတောပိ စ မဂ္ဂဖလပညာဝ အဓိပညာ, သာ ပန ဣဓ အနဓိပ္ပေတာ။ န ဟိ တံ သမာပန္နော ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတီတိ။

တတြာတိ တာသု တီသု သိက္ခာသု။ ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာတိ ယာ အယံ ပါတိမောက္ခသီလသင်္ခါတာ အဓိသီလသိက္ခာ။ ဧတံ သာဇီဝံ နာမာတိ ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဘဂဝတာ ဝိနယေ ဌပိတံ သိက္ခာပဒံ, ယသ္မာ ဧတ္ထ နာနာဒေသဇာတိဂေါတ္တာဒိဘေဒဘိန္နာ ဘိက္ခူ သဟ ဇီဝန္တိ ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘သာဇီဝ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မိံ သိက္ခတီတိ တံ သိက္ခာပဒံ စိတ္တဿ အဓိကရဏံ ကတွာ ‘‘ယထာသိက္ခာပဒံ နု ခေါ သိက္ခာမိ န သိက္ခာမီ’’တိ စိတ္တေန ဩလောကေန္တော သိက္ခတိ။ န ကေဝလဉ္စာယမေတသ္မိံ သာဇီဝသင်္ခါတေ သိက္ခာပဒေယေဝ သိက္ခတိ, သိက္ခာယပိ သိက္ခတိ, ‘‘ဧတံ သာဇီဝံ နာမာ’’တိ ဣမဿ ပန အနန္တရဿ ပဒဿ ဝသေန ‘‘တသ္မိံ သိက္ခတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ တံ ဧဝံ ဝုတ္တံ, အထ ခေါ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – တဿာ စ သိက္ခာယ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သိက္ခတိ, တသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ အဝီတိက္ကမန္တော သိက္ခတီတိ။ တေန ဝုစ္စတိ သာဇီဝသမာပန္နောတိ ဣဒမ္ပိ အနန္တရဿ သာဇီဝပဒဿေဝ ဝသေန ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန သော သိက္ခမ္ပိ သမာပန္နော, တသ္မာ သိက္ခာသမာပန္နောတိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝဉှိ သတိ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဧတဿ ပဒဿ ပဒဘာဇနမ္ပိ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ။

သိက္ခာသာဇီဝပဒဘာဇနီယံ နိဋ္ဌိတံ။

သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာတိ သိက္ခဉ္စ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ ဒုဗ္ဗလဘာဝဉ္စ အပ္ပကာသေတွာ။ ယသ္မာ စ ဒုဗ္ဗလျေ အာဝိကတေပိ သိက္ခာ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ, သိက္ခာယ ပန ပစ္စက္ခာတာယ ဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတမေဝ ဟောတိ။ တသ္မာ ‘‘ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန န ကောစိ ဝိသေသတ္ထော လဗ္ဘတိ။ ယထာ ပန ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျံ ကပ္ပေယျာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒိရတ္တဝစနေန န ကောစိ ဝိသေသတ္ထော လဗ္ဘတိ, ကေဝလံ လောကဝေါဟာရဝသေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာယ မုခါရူဠှတာယ ဧတံ ဝုတ္တံ။ ဧဝမိဒမ္ပိ ဝေါဟာရဝသေန ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာယ မုခါရူဠှတာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယသ္မာ ဝါ ဘဂဝါ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တသ္မာ ‘‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယာ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထံ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ဣမိနာ ဗျဉ္ဇနံ သမ္ပာဒေတိ။ ပရိဝါရကပဒဝိရဟိတဉှိ ဧကမေဝ အတ္ထပဒံ ဝုစ္စမာနံ ပရိဝါရဝိရဟိတော ရာဇာ ဝိယ, ဝတ္ထာလင်္ကာရဝိရဟိတော ဝိယ စ ပုရိသော န သောဘတိ၊ ပရိဝါရကေန ပန အတ္ထာနုလောမေန သဟာယပဒေန သဒ္ဓိံ တံ သောဘတီတိ။

ယသ္မာ ဝါ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿ ဧကစ္စံ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ အတ္ထော ဟောတိ, တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ‘‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယာ’’တိပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ အာဟ။

တတ္ထ သိယာ ယသ္မာ န သဗ္ဗံ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ, တသ္မာ ‘‘ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ’’တိ ပဌမံ ဝတွာ တဿ အတ္ထနိယမနတ္ထံ ‘‘သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ, တဉ္စ န၊ ကသ္မာ? အတ္ထာနုက္ကမာဘာဝတော။ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော, တံ အပ္ပစ္စက္ခာယာတိ ဝုစ္စမာနော အနုက္ကမေနေဝ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ, န အညထာ။ တသ္မာ ဣဒမေဝ ပဌမံ ဝုတ္တန္တိ။

အပိစ အနုပဋိပါဋိယာပိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကထံ? ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော’’တိ ဧတ္ထ ယံ သိက္ခံ သမာပန္နော တံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ယဉ္စ သာဇီဝံ သမာပန္နော တတ္ထ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာတိ။

ဣဒါနိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မာနံ ဝိသေသာဝိသေသံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနလက္ခဏဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အတ္ထိ ဘိက္ခဝေတိအာဒီနိ ဒွေ မာတိကာပဒါနိ၊ တာနိ ဝိဘဇန္တော ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ – ကထန္တိ ကေန အာကာရေန။ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မဉ္စာတိ ဒုဗ္ဗလျဿ အာဝိကမ္မဉ္စ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ ဥက္ကဏ္ဌိတောတိ အနဘိရတိယာ ဣမသ္မိံ သာသနေ ကိစ္ဆဇီဝိကပ္ပတ္တော။ အထ ဝါ အဇ္ဇ ယာမိ, သွေ ယာမိ, ဣတော ယာမိ, ဧတ္ထ ယာမီတိ ဥဒ္ဓံ ကဏ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရမာနော, ဝိက္ခိတ္တော အနေကဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အနဘိရတောတိ သာသနေ အဘိရတိဝိရဟိတော။

သာမညာ စဝိတုကာမောတိ သမဏဘာဝတော အပဂန္တုကာမော။ ဘိက္ခုဘာဝန္တိ ဘိက္ခုဘာဝေန။ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘ကဏ္ဌေ အာသတ္တေန အဋ္ဋီယေယျာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၁၆၂) ပန ယထာလက္ခဏံ ကရဏဝစနေနေဝ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဋီယမာနောတိ အဋ္ဋံ ပီဠိတံ ဒုက္ခိတံ ဝိယ အတ္တာနံ အာစရမာနော၊ တေန ဝါ ဘိက္ခုဘာဝေန အဋ္ဋော ကရိယမာနော ပီဠိယမာနောတိ အတ္ထော။ ဟရာယမာနောတိ လဇ္ဇမာနော။ ဇိဂုစ္ဆမာနောတိ အသုစိံ ဝိယ တံ ဇိဂုစ္ဆန္တော။ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနောတိအာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိယေဝ။ ယံနူနာဟံ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျန္တိ ဧတ္ထ ယံနူနာတိ ပရိဝိတက္ကဒဿနေ နိပါတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘သစာဟံ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျံ, သာဓု ဝတ မေ သိယာ’’တိ။ ဝဒတိ ဝိညာပေတီတိ ဣမမတ္ထံ ဧတေဟိ ဝါ အညေဟိ ဝါ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝဒတိ စေဝ, ယဿ စ ဝဒတိ, တံ ဝိညာပေတိ ဇာနာပေတိ။ ဧဝမ္ပီတိ ဥပရိမတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနတ္တော ပိကာရော။ ဧဝမ္ပိ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မဉ္စေဝ ဟောတိ သိက္ခာ စ အပ္ပစ္စက္ခာတာ, အညထာပိ။

ဣဒါနိ တံ အညထာပိ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မံ သိက္ခာယ စ အပ္ပစ္စက္ခာနံ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တံ သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ။ ပဒတော ပနေတ္ထ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျံ, ဓမ္မံ, သံဃံ, သိက္ခံ, ဝိနယံ, ပါတိမောက္ခံ, ဥဒ္ဒေသံ, ဥပဇ္ဈာယံ, အာစရိယံ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, အန္တေဝါသိကံ, သမာနုပဇ္ဈာယကံ, သမာနာစရိယကံ, သဗြဟ္မစာရိံ ပစ္စက္ခေယျ’’န္တိ ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ပဒါနိ ပစ္စက္ခာနာကာရေန ဝုတ္တာနိ။

ဂိဟီ အဿန္တိအာဒီနိ ‘‘ဂိဟီ, ဥပါသကော, အာရာမိကော, သာမဏေရော, တိတ္ထိယော, တိတ္ထိယသာဝကော, အဿမဏော, အသကျပုတ္တိယော အဿ’’န္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ပဒါနိ ‘‘အဿ’’န္တိ ဣမိနာ ဘာဝဝိကပ္ပါကာရေန ဝုတ္တာနိ။ ဧဝံ ‘‘ယံနူနာဟ’’န္တိ ဣမိနာ ပဋိသံယုတ္တာနိ ဒွါဝီသတိ ပဒါနိ။

၄၆။ ယထာ စ ဧတာနိ, ဧဝံ ‘‘ယဒိ ပနာဟံ, အပါဟံ, ဟန္ဒာဟံ, ဟောတိ မေ’’တိ ဣမေသု ဧကမေကေန ပဋိသံယုတ္တာနိ ဒွါဝီသတီတိ သဗ္ဗာနေဝ သတဉ္စ ဒသ စ ပဒါနိ ဟောန္တိ။

၄၇။ တတော ပရံ သရိတဗ္ဗဝတ္ထုဒဿနနယေန ပဝတ္တာနိ ‘‘မာတရံ သရာမီ’’တိအာဒီနိ သတ္တရသ ပဒါနိ။ တတ္ထ ခေတ္တန္တိ သာလိခေတ္တာဒိံ။ ဝတ္ထုန္တိ တိဏပဏ္ဏသာကဖလာဖလသမုဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ။ သိပ္ပန္တိ ကုမ္ဘကာရပေသကာရသိပ္ပါဒိကံ။

၄၈။ တတော ပရံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဘာဝဒဿနဝသေန ပဝတ္တာနိ ‘‘မာတာ မေ အတ္ထိ, သာ မယာ ပေါသေတဗ္ဗာ’’တိအာဒီနိ နဝ ပဒါနိ။

၄၉။ တတော ပရံ သနိဿယသပ္ပတိဋ္ဌဘာဝဒဿနဝသေန ပဝတ္တာနိ ‘‘မာတာ မေ အတ္ထိ, သာ မံ ပေါသေဿတီ’’တိအာဒီနိ သောဠသ ပဒါနိ။

၅၀။ တတော ပရံ ဧကဘတ္တဧကသေယျဗြဟ္မစရိယာနံ ဒုက္ကရဘာဝဒဿနဝသေန ပဝတ္တာနိ ‘‘ဒုက္ကရ’’န္တိအာဒီနိ အဋ္ဌ ပဒါနိ။

တတ္ထ ဒုက္ကရန္တိ ဧကဘတ္တာဒီနံ ကရဏေ ဒုက္ကရတံ ဒဿေတိ။ န သုကရန္တိ သုကရဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ။ ဧဝံ ဒုစ္စရံ န သုစရန္တိ ဧတ္ထ။ န ဥဿဟာမီတိ တတ္ထ ဥဿာဟာဘာဝံ အသက္ကုဏေယျတံ ဒဿေတိ။ န ဝိသဟာမီတိ အသယှတံ ဒဿေတိ။ န ရမာမီတိ ရတိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ နာဘိရမာမီတိ အဘိရတိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဧဝံ ဣမာနိ စ ပညာသ, ပုရိမာနိ စ ဒသုတ္တရသတန္တိ သဋ္ဌိသတံ ပဒါနိ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မဝါရေ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၅၁။ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝါရေပိ ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခဝေ’’တိ အာဒိ သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ။ ပဒတော ပနေတ္ထာပိ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမိ, ဓမ္မံ, သံဃံ, သိက္ခံ, ဝိနယံ, ပါတိမောက္ခံ, ဥဒ္ဒေသံ, ဥပဇ္ဈာယံ, အာစရိယံ, သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ, အန္တေဝါသိကံ, သမာနုပဇ္ဈာယကံ, သမာနာစရိယကံ, သဗြဟ္မစာရိံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ပဒါနိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝစနသမ္ဗန္ဓေန ပဝတ္တာနိ။ သဗ္ဗပဒေသု စ ‘‘ဝဒတိ ဝိညာပေတီ’’တိ ဝစနဿ အယမတ္ထော – ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝဒတိ, ယဿ စ ဝဒတိ တံ တေနေဝ ဝစီဘေဒေန ‘‘အယံ သာသနံ ဇဟိတုကာမော သာသနတော မုစ္စိတုကာမော ဘိက္ခုဘာဝံ စဇိတုကာမော ဣမံ ဝါကျဘေဒံ ကရောတီ’’တိ ဝိညာပေတိ သာဝေတိ ဇာနာပေတိ။

သစေ ပနာယံ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝတ္တုကာမော ပဒပစ္စာဘဋ္ဌံ ကတွာ ‘‘ပစ္စက္ခာမိ ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဝါ ဝဒေယျ။ မိလက္ခဘာသာသု ဝါ အညတရဘာသာယ တမတ္ထံ ဝဒေယျ။ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝတ္တုကာမော ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ‘‘ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝါ ‘‘သဗြဟ္မစာရိံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝါ ဝဒေယျ, သေယျထာပိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇာမီ’’တိ ဝတ္တုကာမော ‘‘ဒုတိယံ ဈာန’’န္တိ ဝဒတိ, သစေ ယဿ ဝဒတိ သော ‘‘အယံ ဘိက္ခုဘာဝံ စဇိတုကာမော ဧတမတ္ထံ ဝဒတီ’’တိ ဧတ္တကမတ္တမ္ပိ ဇာနာတိ, ဝိရဒ္ဓံ နာမ နတ္ထိ၊ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏံ, ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ။ သက္ကတ္တာ ဝါ ဗြဟ္မတ္တာ ဝါ စုတသတ္တော ဝိယ စုတောဝ ဟောတိ သာသနာ။

သစေ ပန ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခိ’’န္တိ ဝါ, ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခိဿာမီ’’တိ ဝါ, ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျ’’န္တိ ဝါတိ အတီတာနာဂတပရိကပ္ပဝစနေဟိ ဝဒတိ, ဒူတံ ဝါ ပဟိဏာတိ, သာသနံ ဝါ ပေသေတိ, အက္ခရံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ တမတ္ထံ အာရောစေတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနံ ပန ဟတ္ထမုဒ္ဒါယပိ သီသံ ဧတိ။ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ မနုဿဇာတိကသတ္တဿ သန္တိကေ စိတ္တသမ္ပယုတ္တံ ဝစီဘေဒံ ကရောန္တဿေဝ သီသံ ဧတိ။ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝိညာပေန္တောပိ စ ယဒိ ‘‘အယမေဝ ဇာနာတူ’’တိ ဧကံ နိယမေတွာ အာရောစေတိ, တဉ္စ သောယေဝ ဇာနာတိ, ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ အထ သော န ဇာနာတိ, အညော သမီပေ ဌိတော ဇာနာတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ အထ ဒွိန္နံ ဌိတဋ္ဌာနေ ဒွိန္နမ္ပိ နိယမေတွာ ‘‘ဧတေသံ အာရောစေမီ’’တိ ဝဒတိ, တေသု ဧကသ္မိံ ဇာနန္တေပိ ဒွီသု ဇာနန္တေသုပိ ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ။ ဧဝံ သမ္ဗဟုလေသုပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သစေ ပန အနဘိရတိယာ ပီဠိတော သဘာဂေ ဘိက္ခူ ပရိသင်္ကမာနော ‘‘ယော ကောစိ ဇာနာတူ’’တိ ဥစ္စသဒ္ဒံ ကရောန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဝဒတိ, တဉ္စ အဝိဒူရေ ဌိတော နဝကမ္မိကော ဝါ အညော ဝါ သမယညူ ပုရိသော သုတွာ ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတော အယံ သမဏော ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထေတိ, သာသနတော စုတော’’တိ ဇာနာတိ, ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ။ တင်္ခဏညေဝ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဒုဇ္ဇာနံ, သစေ အာဝဇ္ဇနသမယေ ဇာနာတိ၊ ယထာ ပကတိယာ လောကေ မနုဿာ ဝစနံ သုတွာ ဇာနန္တိ, ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ အထ အပရဘာဂေ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဝုတ္တ’’န္တိ ကင်္ခန္တော စိရေန ဇာနာတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ ဣဒဉှိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉ္စ ဥပရိ အဘူတာရောစနဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာ-အတ္တကာမဒုဋ္ဌဒေါသဘူတာ-ရောစနသိက္ခာပဒါနိ စ ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ။ အာဝဇ္ဇနသမယေ ဉာတေ ဧဝ သီသံ ဧန္တိ, ‘‘ကိံ အယံ ဘဏတီ’’တိ ကင်္ခတာ စိရေန ဉာတေ သီသံ န ဧန္တိ။ ယထာ စာယံ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ပဒေ ဝိနိစ္ဆယေ ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယသ္မာ စ ယဒါ သိက္ခာ ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ, တဒါ ‘‘ယံနူနာဟံ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျ’’န္တိအာဒီနိ အဝဒတာပိ ဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေသံ ပဒါနံ အဝသာနေ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝမ္ပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မဉ္စေဝ ဟောတိ သိက္ခာ စ ပစ္စက္ခာတာ’’တိ။

တတော ပရံ ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟီတိ ဧတ္ထ သစေပိ ‘‘ဂိဟီ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟီ ဟောမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟီ ဇာတောမှီ’’တိ ဝါ ‘‘ဂိဟိမှီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ သစေ ပန ‘‘အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဝါ ‘‘ဇာနာဟီ’’တိ ဝါ ‘‘သဉ္ဇာနာဟီ’’တိ ဝါ ‘‘မနသိ ကရောဟီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, အရိယကေန ဝါ ဝဒတိ မိလက္ခကေန ဝါ၊ ဧဝမေတသ္မိံ အတ္ထေ ဝုတ္တေ ယဿ ဝဒတိ, သစေ သော ဇာနာတိ, ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ ‘‘ဥပါသကော’’တိအာဒီသု သတ္တသု ပဒေသု။ ဧဝံ ဣမာနိ စ အဋ္ဌ, ပုရိမာနိ စ စုဒ္ဒသာတိ ဒွါဝီသတိ ပဒါနိ ဟောန္တိ။

၅၂။ ဣတော ပရံ ပုရိမာနေဝ စုဒ္ဒသ ပဒါနိ ‘‘အလံ မေ, ကိန္နု မေ, န မမတ္ထော, သုမုတ္တာဟ’’န္တိ ဣမေဟိ စတူဟိ ယောဇေတွာ ဝုတ္တာနိ ဆပ္ပညာသ ဟောန္တိ။ တတ္ထ အလန္တိ ဟောတု, ပရိယတ္တန္တိ အတ္ထော။ ကိံနု မေတိ ကိံ မယှံ ကိစ္စံ, ကိံ ကရဏီယံ, ကိံ သာဓေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ န မမတ္ထောတိ နတ္ထိ မမ အတ္ထော။ သုမုတ္တာဟန္တိ သုမုတ္တော အဟံ။ သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဧဝံ ဣမာနိ စ ဆပ္ပညာသ ပုရိမာနိ စ ဒွါဝီသတီတိ အဋ္ဌသတ္တတိ ပဒါနိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တာနိ။

၅၃။ ယသ္မာ ပန တေသံ ဝေဝစနေဟိပိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ယာနိ ဝါ ပနညာနိပီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပီတိ ပါဠိယံ ‘‘ဗုဒ္ဓ’’န္တိအာဒီနိ အာဂတပဒါနိ ဌပေတွာ ယာနိ အညာနိ အတ္ထိ။ ဗုဒ္ဓဝေဝစနာနိ ဝါတိ ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ပရိယာယနာမာနိ…ပေ… အသကျပုတ္တိယဿ ဝါ။ တတ္ထ ဝဏ္ဏပဋ္ဌာနေ အာဂတံ နာမသဟဿံ ဥပါလိဂါထာသု (မ။ နိ။ ၂။၇၆) နာမသတံ အညာနိ စ ဂုဏတော လဗ္ဘမာနာနိ နာမာနိ ‘‘ဗုဒ္ဓဝေဝစနာနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သဗ္ဗာနိပိ ဓမ္မဿ နာမာနိ ဓမ္မဝေဝစနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ ယထာရုတမေဝ။ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမိ, အနန္တဗုဒ္ဓိံ, အနောမဗုဒ္ဓိံ, ဗောဓိပညာဏံ, ဓီရံ, ဝိဂတမောဟံ, ပဘိန္နခီလံ, ဝိဇိတဝိဇယံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝမာဒိဗုဒ္ဓဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ။

ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ, ယထာရုတမေဝ။ ‘‘သွာက္ခာတံ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမိ, သန္ဒိဋ္ဌိကံ, အကာလိကံ, ဧဟိပဿိကံ, ဩပနေယျိကံ, ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝိညူဟိ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမိ။ အသင်္ခတံ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမိ၊ ဝိရာဂံ, နိရောဓံ, အမတံ ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာမိ, ဒီဃနိကာယံ ပစ္စက္ခာမိ, ဗြဟ္မဇာလံ မဇ္ဈိမနိကာယံ, မူလပရိယာယံ, သံယုတ္တနိကာယံ, ဩဃတရဏံ, အင်္ဂုတ္တရနိကာယံ, စိတ္တပရိယာဒါနံ, ခုဒ္ဒကနိကာယံ, ဇာတကံ, အဘိဓမ္မံ, ကုသလံ ဓမ္မံ, အကုသလံ ဓမ္မံ, အဗျာကတံ ဓမ္မံ, သတိပဋ္ဌာနံ, သမ္မပ္ပဓာနံ, ဣဒ္ဓိပါဒံ, ဣန္ဒြိယံ, ဗလံ, ဗောဇ္ဈင်္ဂံ, မဂ္ဂံ, ဖလံ, နိဗ္ဗာနံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ စတုရာသီတိဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿေသု ဧကဓမ္မက္ခန္ဓဿပိ နာမံ ဓမ္မဝေဝစနမေဝ။ ဧဝံ ဓမ္မဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သံဃံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နံ သံဃံ ပစ္စက္ခာမိ, ဥဇုပ္ပဋိပန္နံ, ဉာယပ္ပဋိပန္နံ, သာမီစိပ္ပဋိပန္နံ သံဃံ, စတုပုရိသယုဂံ သံဃံ, အဋ္ဌပုရိသပုဂ္ဂလံ သံဃံ, အာဟုနေယျံ သံဃံ, ပါဟုနေယျံ, ဒက္ခိဏေယျံ, အဉ္ဇလိကရဏီယံ, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ သံဃံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ သံဃဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သိက္ခံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ဘိက္ခုသိက္ခံ ပစ္စက္ခာမိ, ဘိက္ခုနီသိက္ခံ, အဓိသီလသိက္ခံ, အဓိစိတ္တသိက္ခံ, အဓိပညာသိက္ခံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ သိက္ခာဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

ဝိနယံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ဘိက္ခုဝိနယံ ပစ္စက္ခာမိ, ဘိက္ခုနီဝိနယံ, ပဌမံ ပါရာဇိကံ, ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထံ ပါရာဇိကံ, သံဃာဒိသေသံ, ထုလ္လစ္စယံ, ပါစိတ္တိယံ, ပါဋိဒေသနီယံ, ဒုက္ကဋံ, ဒုဗ္ဘာသိတံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝမာဒိဝိနယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

ပါတိမောက္ခံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ဘိက္ခုပါတိမောက္ခံ ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ ပါတိမောက္ခဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

ဥဒ္ဒေသံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ဘိက္ခုပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ, ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ, ပဌမံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ, ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထံ ပဉ္စမံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓုဒ္ဒေသံ, အနန္တဗုဒ္ဓိဥဒ္ဒေသံ, အနောမဗုဒ္ဓိဥဒ္ဒေသံ, ဗောဓိပညာဏုဒ္ဒေသံ, ဓီရုဒ္ဒေသံ, ဝိဂတမောဟုဒ္ဒေသံ, ပဘိန္နခီလုဒ္ဒေသံ, ဝိဇိတဝိဇယုဒ္ဒေသံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝမာဒိဥဒ္ဒေသဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

ဥပဇ္ဈာယံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ယော မံ ပဗ္ဗာဇေသိ, ယော မံ ဥပသမ္ပာဒေသိ, ယဿ မူလေနာဟံ ပဗ္ဗဇိတော, ယဿ မူလေနာဟံ ဥပသမ္ပန္နော, ယဿမူလိကာ မယှံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ယဿမူလိကာ မယှံ ဥပသမ္ပဒါ တာဟံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ ဥပဇ္ဈာယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

အာစရိယံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ယော မံ ပဗ္ဗာဇေသိ, ယော မံ အနုဿာဝေသိ, ယာဟံ နိဿာယ ဝသာမိ, ယာဟံ ဥဒ္ဒိသာပေမိ, ယာဟံ ပရိပုစ္ဆာမိ, ယော မံ ဥဒ္ဒိသတိ, ယော မံ ပရိပုစ္ဆာပေတိ တာဟံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ အာစရိယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ယာဟံ ပဗ္ဗာဇေသိံ, ယာဟံ ဥပသမ္ပာဒေသိံ, မယှံ မူလေန ယော ပဗ္ဗဇိတော, မယှံ မူလေန ယော ဥပသမ္ပန္နော, မယှံမူလိကာ ယဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, မယှံ မူလိကာ ယဿ ဥပသမ္ပဒါ တာဟံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

အန္တေဝါသိကံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ယာဟံ ပဗ္ဗာဇေသိံ, ယာဟံ အနုဿာဝေသိံ, ယော မံ နိဿာယ ဝသတိ, ယော မံ ဥဒ္ဒိသာပေတိ, ယော မံ ပရိပုစ္ဆတိ, ယဿာဟံ ဥဒ္ဒိသာမိ, ယာဟံ ပရိပုစ္ဆာပေမိ တံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ အန္တေဝါသိကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သမာနုပဇ္ဈာယကံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘မယှံ ဥပဇ္ဈာယော ယံ ပဗ္ဗာဇေသိ, ယံ ဥပသမ္ပာဒေသိ, ယော တဿ မူလေန ပဗ္ဗဇိတော, ယော တဿ မူလေန ဥပသမ္ပန္နော, ယဿ တမ္မူလိကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ယဿ တမ္မူလိကာ ဥပသမ္ပဒါ တံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ သမာနုပဇ္ဈာယကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သမာနာစရိယကံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘မယှံ အာစရိယော ယံ ပဗ္ဗာဇေသိ, ယံ အနုဿာဝေသိ, ယော တံ နိဿာယ ဝသတိ, ယော တံ ဥဒ္ဒိသာပေတိ ပရိပုစ္ဆတိ, ယဿ မေ အာစရိယော ဥဒ္ဒိသတိ, ယံ ပရိပုစ္ဆာပေတိ တံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ သမာနာစရိယကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သဗြဟ္မစာရိံ ပစ္စက္ခာမီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ယေနာဟံ သဒ္ဓိံ အဓိသီလံ သိက္ခာမိ, အဓိစိတ္တံ အဓိပညံ သိက္ခာမိ တံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘အာဂါရိကောတိ မံ ဓာရေဟိ, ကဿကော, ဝါဏိဇော, ဂေါရက္ခော, ဩကလ္လကော, မောဠိဗဒ္ဓေါ, ကာမဂုဏိကောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ ဂိဟိဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

ဥပါသကောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ဒွေဝါစိကော ဥပါသကောတိ မံ ဓာရေဟိ, တေဝါစိကော ဥပါသကော, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနိကော, ဓမ္မံ သံဃံ သရဏဂမနိကော, ပဉ္စသိက္ခာပဒိကော ဒသသိက္ခာပဒိကော ဥပါသကောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ ဥပါသကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

အာရာမိကောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ကပ္ပိယကာရကောတိ မံ ဓာရေဟိ, ဝေယျာဝစ္စကရော, အပ္ပဟရိတကာရကော, ယာဂုဘာဇကော, ဖလဘာဇကော, ခဇ္ဇကဘာဇကောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ အာရာမိကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

သာမဏေရောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ကုမာရကောတိ မံ ဓာရေဟိ, စေလ္လကော, စေဋကော, မောဠိဂလ္လော, သမဏုဒ္ဒေသော’တိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ သာမဏေရဝေစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

တိတ္ထိယောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘နိဂဏ္ဌောတိ မံ ဓာရေဟိ, အာဇီဝကော, တာပသော, ပရိဗ္ဗာဇကော, ပဏ္ဍရင်္ဂေါတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ တိတ္ထိယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

တိတ္ထိယသာဝကောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘နိဂဏ္ဌသာဝကောတိ မံ ဓာရေဟိ’’ အာဇီဝက တာပသ ပရိဗ္ဗာဇက ပဏ္ဍရင်္ဂသာဝကောတိ မံ ဓာရေဟီတိ ဧဝံ တိတ္ထိယသာဝကဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

အဿမဏောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘ဒုဿီလောတိ မံ ဓာရေဟိ, ပါပဓမ္မော, အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရော, ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တော, အဿမဏော သမဏပဋိညော, အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော, အန္တောပူတိ, အဝဿုတော, ကသမ္ဗုဇာတော, ကောဏ္ဌော’တိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ အဿမဏဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

အသကျပုတ္တိယောတိ မံ ဓာရေဟီတိ န ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ။ ‘‘န သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပုတ္တောတိ မံ ဓာရေဟိ, န အနန္တဗုဒ္ဓိပုတ္တော, န အနောမဗုဒ္ဓိပုတ္တော, န ဗောဓိပညာဏပုတ္တော, န ဓီရပုတ္တော, န ဝိဂတမောဟပုတ္တော, န ပဘိန္နခီလပုတ္တော, န ဝိဇိတဝိဇယပုတ္တောတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝမာဒိအသကျပုတ္တိယဝေဝစနေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ။

တေဟိ အာကာရေဟိ တေဟိ လိင်္ဂေဟိ တေဟိ နိမိတ္တေဟီတိ တေဟိ ‘‘ဗုဒ္ဓဝေဝစနာနိ ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဝေဝစနေဟိ။ ဝေဝစနာနိ ဟိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿ ကာရဏတ္တာ အာကာရာနိ, ဗုဒ္ဓါဒီနံ သဏ္ဌာနဒီပနတ္တာ သိက္ခာပစ္စက္ခာနသဏ္ဌာနတ္တာ ဧဝ ဝါ လိင်္ဂါနိ, သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿ သဉ္ဇာနနဟေတုတော မနုဿာနံ တိလကာဒီနိ ဝိယ နိမိတ္တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧဝံ ခေါ ဘိက္ခဝေတိ ဣတော ပရံ အညဿ သိက္ခာပစ္စက္ခာနကာရဏဿ အဘာဝတော နိယမေန္တော အာဟ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော, ဧဝမေဝ ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မဉ္စေဝ ဟောတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉ္စ, န ဣတော ပရံ ကာရဏမတ္ထီတိ။

၅၄။ ဧဝံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနလက္ခဏံ ဒဿေတွာ အပ္ပစ္စက္ခာနေ အသမ္မောဟတ္ထံ တဿေဝ စ သိက္ခာပစ္စက္ခာနလက္ခဏဿ ပုဂ္ဂလာဒိဝသေန ဝိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပစ္စက္ခာတာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယေဟိ အာကာရေဟီတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဥမ္မတ္တကောတိ ယက္ခုမ္မတ္တကော ဝါ ပိတ္တုမ္မတ္တကော ဝါ ယော ကောစိ ဝိပရီတသညော, သော သစေ ပစ္စက္ခာတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ။ ဥမ္မတ္တကဿာတိ တာဒိသဿေဝ ဥမ္မတ္တကဿ၊ တာဒိသဿ ဟိ သန္တိကေ သစေ ပကတတ္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ, ဥမ္မတ္တကော န ဇာနာတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ။ ခိတ္တစိတ္တောတိ ယက္ခုမ္မတ္တကော ဝုစ္စတိ။ ပုရိမပဒေ ပန ဥမ္မတ္တကသာမညေန ဝုတ္တံ ‘‘ယက္ခုမ္မတ္တကော ဝါ ပိတ္တုမ္မတ္တကော ဝါ’’တိ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝိသေသော အနာပတ္တိဝါရေ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ဧဝံ ခိတ္တစိတ္တော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ။ တဿ သန္တိကေ ပစ္စက္ခာတာပိ တမှိ အဇာနန္တေ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ။

ဝေဒနာဋ္ဋောတိ ဗလဝတိယာ ဒုက္ခဝေဒနာယ ဖုဋ္ဌော မုစ္ဆာပရေတော၊ တေန ဝိလပန္တေန ပစ္စက္ခာတာပိ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ။ တဿ သန္တိကေ ပစ္စက္ခာတာပိ တမှိ အဇာနန္တေ အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ။

ဒေဝတာယ သန္တိကေတိ ဘုမ္မဒေဝတံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အကနိဋ္ဌဒေဝတာယ သန္တိကေ ပစ္စက္ခာတာပိ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ။ တိရစ္ဆာနဂတဿာတိ နာဂမာဏဝကဿ ဝါ သုပဏ္ဏမာဏဝကဿ ဝါ ကိန္နရ-ဟတ္ထိ-မက္ကဋာဒီနံ ဝါ ယဿ ကဿစိ သန္တိကေ ပစ္စက္ခာတာပိ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ။ တတြ ဥမ္မတ္တကာဒီနံ သန္တိကေ အဇာနနဘာဝေန အပ္ပစ္စက္ခာတာတိ အာဟ။ ဒေဝတာယ သန္တိကေ အတိခိပ္ပံ ဇာနနဘာဝေန။ ဒေဝတာ နာမ မဟာပညာ တိဟေတုကပဋိသန္ဓိကာ အတိခိပ္ပံ ဇာနန္တိ, စိတ္တဉ္စ နာမေတံ လဟုပရိဝတ္တံ။ တသ္မာ စိတ္တလဟုကဿ ပုဂ္ဂလဿ စိတ္တဝသေနေဝ ‘‘မာ အတိခိပ္ပံ ဝိနာသော အဟောသီ’’တိ ဒေဝတာယ သန္တိကေ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ပဋိက္ခိပိ။

မနုဿေသု ပန နိယမော နတ္ထိ။ ယဿ ကဿစိ သဘာဂဿ ဝါ ဝိသဘာဂဿ ဝါ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဝိညုဿ သန္တိကေ ပစ္စက္ခာတာ ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ။ သစေ ပန သော န ဇာနာတိ, အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတီတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အရိယကေနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အရိယကံ နာမ အရိယဝေါဟာရော, မာဂဓဘာသာ။ မိလက္ခကံ နာမ ယော ကောစိ အနရိယကော အန္ဓဒမိဠာဒိ။ သော စ န ပဋိဝိဇာနာတီတိ ဘာသန္တရေ ဝါ အနဘိညတာယ, ဗုဒ္ဓသမယေ ဝါ အကောဝိဒတာယ ‘‘ဣဒံ နာမ အတ္ထံ ဧသ ဘဏတီ’’တိ နပ္ပဋိဝိဇာနာတိ။ ဒဝါယာတိ သဟသာ အညံ ဘဏိတုကာမော သဟသာ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိ ဘဏတိ။ ရဝါယာတိ ရဝါဘညေန, ‘‘အညံ ဘဏိဿာမီ’’တိ အညံ ဘဏန္တော။ ပုရိမေန ကော ဝိသေသောတိ စေ? ပုရိမံ ပဏ္ဍိတဿာပိ သဟသာဝသေန အညဘဏနံ။ ဣဒံ ပန မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ အပကတညုတ္တာ ပက္ခလန္တဿ ‘‘အညံ ဘဏိဿာမီ’’တိ အညဘဏနံ။

အသာဝေတုကာမော သာဝေတီတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပါဠိံ ဝါစေတိ ပရိပုစ္ဆတိ ဥဂ္ဂဏှာတိ သဇ္ဈာယံ ကရောတိ ဝဏ္ဏေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အသာဝေတုကာမော သာဝေတီ’’တိ။ သာဝေတုကာမော န သာဝေတီတိ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခန္တော ဝစီဘေဒံ န ကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သာဝေတုကာမော န သာဝေတီ’’တိ။ အဝိညုဿ သာဝေတီတိ မဟလ္လကဿ ဝါ ပေါတ္ထကရူပသဒိသဿ, ဂရုမေဓဿ ဝါ သမယေ အကောဝိဒဿ, ဂါမဒါရကာနံ ဝါ အဝိညုတံ ပတ္တာနံ သာဝေတိ။ ဝိညုဿ န သာဝေတီတိ ပဏ္ဍိတဿ ဉာတုံ သမတ္ထဿ န သာဝေတိ။ သဗ္ဗသော ဝါ ပနာတိ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒီသု ယေန ယေန ပရိယာယေန သိက္ခာ ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ, တတော ဧကမ္ပိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ န သာဝေတိ။ ဧဝံ ခေါတိ အပ္ပစ္စက္ခာနလက္ခဏံ နိယမေတိ။ အယံ ဟေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘ဧဝမေဝ သိက္ခာ အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ, န အညေန ကာရဏေနာ’’တိ။

သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝိဘင်္ဂံ နိဋ္ဌိတံ။

မူလပညတ္တိဝဏ္ဏနာ

၅၅။ ဣဒါနိ ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဒဿနတ္ထံ ‘‘မေထုနဓမ္မော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မေထုနဓမ္မော နာမာတိ ဣဒံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ မေထုနဓမ္မဿ ဥဒ္ဒေသပဒံ။ အသဒ္ဓမ္မောတိ အသတံ နီစဇနာနံ ဓမ္မော။ ဂါမဓမ္မောတိ ဂါမဝါသီနံ သေဝနဓမ္မော။ ဝသလဓမ္မောတိ ဝသလာနံ ဓမ္မော၊ ကိလေသဝဿနတော ဝါ သယမေဝ ဝသလော ဓမ္မောတိ ဝသလဓမ္မော။ ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဒုဋ္ဌုဉ္စ ကိလေသေဟိ ဒုဋ္ဌတ္တာ, ထူလဉ္စ အနိပုဏဘာဝတောတိ ဒုဋ္ဌုလ္လံ။ ဣတော ပဋ္ဌာယ စ တီသု ပဒေသု ‘‘ယော သော’’တိ ဣဒံ ပရိဝတ္တေတွာ ‘‘ယံ တ’’န္တိ ကတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ – ‘‘ယံ တံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ, ယံ တံ ဩဒကန္တိကံ, ယံ တံ ရဟဿ’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ တဿ ကမ္မဿ ပရိဝါရဘူတံ ဒဿနမ္ပိ ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ ဖုသနမ္ပိ ဃဋ္ဋနမ္ပိ ဒုဋ္ဌုလ္လံ, တသ္မာပိ တံ ကမ္မံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ။ ယံ တံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ သော မေထုနဓမ္မော။ ဥဒကံ အဿ အန္တေ သုဒ္ဓတ္ထံ အာဒီယတီတိ ဥဒကန္တံ, ဥဒကန္တမေဝ ဩဒကန္တိကံ၊ ယံ တံ ဩဒကန္တိကံ, သော မေထုနဓမ္မော။ ရဟော ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ ကတ္တဗ္ဗတာယ ရဟဿံ။ ယံ တံ ရဟဿံ, သော မေထုနဓမ္မောတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဒွယေန ဒွယေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ဒွယံဒွယသမာပတ္တိ။ တတ္ထ ယောဇနာ – ‘‘ယာ သာ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိ သော မေထုနဓမ္မော နာမာ’’တိ။ ဣဓ ပန တံ သဗ္ဗံ ဧကဇ္ဈံ နိဂမေန္တော အာဟ ‘‘ဧသော မေထုနဓမ္မော နာမာ’’တိ။ ကိံ ကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မောတိ? ဥဘိန္နံ ရတ္တာနံ သာရတ္တာနံ အဝဿုတာနံ ပရိယုဋ္ဌိတာနံ ဥဘိန္နံ သဒိသာနံ ဓမ္မောတိ, တံ ကာရဏာ ဝုစ္စတိ မေထုနဓမ္မောတိ။

ပဋိသေဝတိ နာမာတိ ဣဒံ ‘‘ပဋိသေဝေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ယေနာကာရေန ပဋိသေဝေယျာတိ ဝုစ္စတိ, တဿာကာရဿ ဒဿနတ္ထံ မာတိကာပဒံ။ ယော နိတ္တေန နိမိတ္တန္တိအာဒီသု ယော ဘိက္ခု ဣတ္ထိယာ နိမိတ္တေန အတ္တနော နိမိတ္တံ, ဣတ္ထိယာ အင်္ဂဇာတေန အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ သဗ္ဗန္တိမေန ပမာဏေန ဧကတိလဗီဇမတ္တမ္ပိ ဝါတေန အသမ္ဖုဋ္ဌေ အလ္လောကာသေ ပဝေသေတိ, ဧသော ပဋိသေဝတိ နာမ၊ ဧတ္တကေန သီလဘေဒံ ပါပုဏာတိ, ပါရာဇိကော ဟောတိ။

ဧတ္ထ စ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ စတ္တာရိ ပဿာနိ, ဝေမဇ္ဈဉ္စာတိ ပဉ္စ ဌာနာနိ လဗ္ဘန္တိ။ ပုရိသနိမိတ္တေ စတ္တာရိ ပဿာနိ, မဇ္ဈံ, ဥပရိစာတိ ဆ။ တသ္မာ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ ဟေဋ္ဌာ ပဝေသေန္တောပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ ဥပရိတော ပဝေသေန္တောပိ, ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ပဝေသေန္တောပိ စတ္တာရိ ဌာနာနိ မုဉ္စိတွာ မဇ္ဈေန ပဝေသေန္တောပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ ပုရိသနိမိတ္တံ ပန ဟေဋ္ဌာဘာဂေန ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ ဥပရိဘာဂေန ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောပိ, ဥဘောဟိ ပဿေဟိ ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောပိ, မဇ္ဈေနေဝ ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောပိ သမဉ္ဆိတင်္ဂုလိံ ဝိယ မဇ္ဈိမပဗ္ဗပိဋ္ဌိယာ သင်္ကောစေတွာ ဥပရိဘာဂေန ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောပိ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ တတ္ထ တုလာဒဏ္ဍသဒိသံ ပဝေသေန္တဿာပိ စတ္တာရိ ပဿာနိ, မဇ္ဈဉ္စာတိ ပဉ္စ ဌာနာနိ၊ သင်္ကောစေတွာ ပဝေသေန္တဿာပိ စတ္တာရိ ပဿာနိ, ဥပရိဘာဂမဇ္ဈဉ္စာတိ ပဉ္စ ဌာနာနိ – ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ ပုရိသနိမိတ္တေ ဒသ ဌာနာနိ ဟောန္တိ။

နိမိတ္တေ ဇာတံ အနဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ စမ္မခီလံ ဝါ ပိဠကံ ဝါ ပဝေသေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။ နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒံ မတစမ္မံ ဝါ သုက္ခပိဠကံ ဝါ ပဝေသေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ မေထုနဿာဒေန လောမံ ဝါ အင်္ဂုလိ-အင်္ဂုဋ္ဌဗီဇာဒီနိ ဝါ ပဝေသေန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ။ အယဉ္စ မေထုနကထာ နာမ ယသ္မာ ဒုဋ္ဌုလ္လာ ကထာ အသဗ္ဘိကထာ, တသ္မာ ဧတံ ဝါ အညံ ဝါ ဝိနယေ ဤဒိသံ ဌာနံ ကထေန္တေန ပဋိက္ကူလမနသိကာရဉ္စ သမဏသညဉ္စ ဟိရောတ္တပ္ပဉ္စ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဂါရဝံ ဥပ္ပါဒေတွာ အသမကာရုဏိကဿ လောကနာထဿ ကရုဏာဂုဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။ သော ဟိ နာမ ဘဂဝါ သဗ္ဗသော ကာမေဟိ ဝိနိဝတ္တမာနသောပိ သတ္တာနုဒ္ဒယာယ လောကာနုကမ္ပာယ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ သိက္ခာပဒပညာပနတ္ထာယ ဤဒိသံ ကထံ ကထေသိ။ ‘‘အဟော သတ္ထု ကရုဏာဂုဏော’’တိ ဧဝံ လောကနာထဿ ကရုဏာဂုဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။

အပိစ ယဒိ ဘဂဝါ သဗ္ဗာကာရေန ဤဒိသံ ကထံ န ကထေယျ, ကော ဇာနေယျ ‘‘ဧတ္တကေသု

ဌာနေသု ပါရာဇိကံ, ဧတ္တကေသု ထုလ္လစ္စယံ, ဧတ္တကေသု ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ တသ္မာ သုဏန္တေနပိ ကထေန္တေနပိ ဗီဇကေန မုခံ အပိဓာယ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသမာနေန န နိသီဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာပိ ဤဒိသံ ကထိတ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဂဗ္ဘိတေန ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နေန သတ္ထုပဋိဘာဂေန ဟုတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ။

မူလပညတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။

အနုပညတ္တိဝါရေ – အန္တမသောတိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန။ တိရစ္ဆာနဂတာယပီတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန တိရစ္ဆာနေသု ဂတာယပိ။ ပဂေဝ မနုဿိတ္ထိယာတိ ပဌမတရံ မနုဿဇာတိကာယ ဣတ္ထိယာ။ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာ ဧဝ စေတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ တိရစ္ဆာနဂတာတိ ဂဟေတဗ္ဗာ, န သဗ္ဗာ။ တတြာယံ ပရိစ္ဆေဒေါ –

အပဒါနံ အဟိ မစ္ဆာ, ဒွိပဒါနဉ္စ ကုက္ကုဋီ၊

စတုပ္ပဒါနံ မဇ္ဇာရီ, ဝတ္ထု ပါရာဇိကဿိမာတိ။

တတ္ထ အဟိဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗာပိ အဇဂရဂေါနသာဒိဘေဒါ ဒီဃဇာတိ သင်္ဂဟိတာ။ တသ္မာ ဒီဃဇာတီသု ယတ္ထ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အညတရသ္မိံ သက္ကာ တိလဖလမတ္တမ္ပိ ပဝေသေတုံ, သာ ပါရာဇိကဝတ္ထု။ အဝသေသာ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မစ္ဆဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗာပိ မစ္ဆကစ္ဆပမဏ္ဍူကာဒိဘေဒါ ဩဒကဇာတိ သင်္ဂဟိတာ။ တတြာပိ ဒီဃဇာတိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကဝတ္ထု စ ဒုက္ကဋဝတ္ထု စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ပတင်္ဂမုခမဏ္ဍူကာ နာမ ဟောန္တိ တေသံ မုခသဏ္ဌာနံ မဟန္တံ, ဆိဒ္ဒံ အပ္ပကံ, တတ္ထ ပဝေသနံ နပ္ပဟောတိ၊ မုခသဏ္ဌာနံ ပန ဝဏသင်္ခေပံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ တံ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကုက္ကုဋိဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗာပိ ကာကကပေါတာဒိဘေဒါ ပက္ခိဇာတိ သင်္ဂဟိတာ။ တတြာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကဝတ္ထု စ ဒုက္ကဋဝတ္ထု စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မဇ္ဇာရိဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗာပိ ရုက္ခသုနခ-မုင်္ဂုသ-ဂေါဓာဒိဘေဒါ စတုပ္ပဒဇာတိ သင်္ဂဟိတာ။ တတြာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကဝတ္ထု စ ဒုက္ကဋဝတ္ထု စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပါရာဇိကောတိ ပရာဇိတော, ပရာဇယံ အာပန္နော။ အယဉှိ ပါရာဇိကသဒ္ဒေါ သိက္ခာပဒါပတ္တိပုဂ္ဂလေသု ဝတ္တတိ။ တတ္ထ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, အာနန္ဒ, အနဝကာသော ယံ တထာဂတော ဝဇ္ဇီနံ ဝါ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာနံ ဝါ ကာရဏာ သာဝကာနံ ပါရာဇိကံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ သမူဟနေယျာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၃) ဧဝံ သိက္ခာပဒေ ဝတ္တမာနော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘အာပတ္တိံ တွံ, ဘိက္ခု, အာပန္နော ပါရာဇိက’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၇) ဧဝံ အာပတ္တိယံ။ ‘‘န မယံ ပါရာဇိကာ, ယော အဝဟဋော သော ပါရာဇိကော’’တိ (ပါရာ။ ၁၅၅) ဧဝံ ပုဂ္ဂလေ ဝတ္တမာနော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန အနုဒ္ဓံသေယျာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၃၈၄) ပန ဓမ္မေ ဝတ္တတီတိ ဝဒန္တိ။ ယသ္မာ ပန တတ္ထ ဓမ္မောတိ ကတ္ထစိ

အာပတ္တိ, ကတ္ထစိ သိက္ခာပဒမေဝ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ သော ဝိသုံ န ဝတ္တဗ္ဗော။ တတ္ထ သိက္ခာပဒံ ယော တံ အတိက္ကမတိ, တံ ပရာဇေတိ, တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိက’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အာပတ္တိ ပန ယော နံ အဇ္ဈာပဇ္ဇတိ, တံ ပရာဇေတိ, တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ ပရာဇိတော ပရာဇယမာပန္နော, တသ္မာ ‘‘ပါရာဇိကော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧတမေဝ ဟိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ပရိဝါရေပိ –

‘‘ပါရာဇိကန္တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ သုဏောဟိ ယထာတထံ၊

စုတော ပရဒ္ဓေါ ဘဋ္ဌော စ, သဒ္ဓမ္မာ ဟိ နိရင်္ကတော၊

သံဝါသောပိ တဟိံ နတ္ထိ, တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ (ပရိ။ ၃၃၉)၊

အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘တံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တော အာပတ္တိဉ္စ အာပန္နော ပုဂ္ဂလော စုတော ဟောတီတိ သဗ္ဗံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တေန ဝုစ္စတီတိ ယေန ကာရဏေန အဿမဏော ဟောတိ အသကျပုတ္တိယော ပရိဘဋ္ဌော ဆိန္နော ပရာဇိတော သာသနတော, တေန ဝုစ္စတိ။ ကိန္တိ? ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတီ’’တိ။

သဟ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ သံဝါသော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သံဝါသော နာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဧကကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ သဒ္ဓိံ ယောဇနာယ ဝဏ္ဏနာ – စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သံဃကမ္မံ သီမာပရိစ္ဆိန္နေဟိ ပကတတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကတော ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ဧကကမ္မံ နာမ။ တထာ ပဉ္စဝိဓောပိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ဧကတော ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္တာ ဧကုဒ္ဒေသော နာမ။ ပညတ္တံ ပန သိက္ခာပဒံ သဗ္ဗေဟိပိ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေဟိ သမံ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝတော သမသိက္ခတာ နာမ။ ဧတ္ထ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ လဇ္ဇိနော ဧတေသု ကမ္မာဒီသု သဟ ဝသန္တိ, န ဧကောပိ တတော ဗဟိဒ္ဓါ သန္ဒိဿတိ, တသ္မာ တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသော သံဝါသော နာမာ’’တိ အာဟ။ သော စ ဝုတ္တပ္ပကာရော သံဝါသော တေန ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ နတ္ထိ, တေန ကာရဏေန သော ပါရာဇိကော ပုဂ္ဂလော အသံဝါသောတိ ဝုစ္စတီတိ။

၅၆။ ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ပဒါနုက္ကမေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ယံ တံ ‘‘ပဋိသေဝေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ယေနာကာရေန ပဋိသေဝေယျာတိ ဝုစ္စတိ, တဿာကာရဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဋိသေဝတိ နာမာ’’တိ ဣဒံ မာတိကာပဒံ ဌပေတွာ ‘‘နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ အင်္ဂဇာတေန အင်္ဂဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယသ္မာ န ကေဝလံ ဣတ္ထိယာ ဧဝ နိမိတ္တံ ပါရာဇိကဝတ္ထု, န စ မနုဿိတ္ထိယာ ဧဝ, သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယာနဉ္စ ဣတ္ထီနမ္ပိ နိမိတ္တံ ဝတ္ထုမေဝ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ယံ ယံ ဝတ္ထု ဟောတိ, တံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တိဿော ဣတ္ထိယော’’တိအာဒိနာ နယေန ယေသံ နိမိတ္တာနိ ဝတ္ထူနိ ဟောန္တိ, တေ သတ္တေ ဝတွာ ‘‘မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ’’တိအာဒိနာ နယေန တာနိ ဝတ္ထူနိ အာဟ။

တတ္ထ တိဿော ဣတ္ထိယော, တယော ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ, တယော ပဏ္ဍကာ, တယော ပုရိသာတိ ပါရာဇိကဝတ္ထူနံ နိမိတ္တာနံ နိဿယာ ဒွါဒသ သတ္တာ ဟောန္တိ။ တေသု ဣတ္ထိပုရိသာ ပါကဋာ ဧဝ။ ပဏ္ဍကဥဘတောဗျဉ္ဇနကဘေဒေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ပါကဋော ဘဝိဿတိ။

မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿာတိ ဧတ္ထ စ မနုဿိတ္ထိယာ တီသု မဂ္ဂေသူတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။ သဗ္ဗေ ဧဝ စေတေ မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂါ, အမနုဿိတ္ထိယာ တယော, တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ တယောတိ နဝ၊ မနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကာဒီနံ နဝ၊ မနုဿပဏ္ဍကာဒီနံ ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ၊ တထာ မနုဿပုရိသာဒီနန္တိ သမတိံသ မဂ္ဂါ ဟောန္တိ။ ဧတေသု နိမိတ္တသင်္ခါတေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ တိလဖလမတ္တမ္ပိ ပဝေသေတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တော ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ။

ပဌမစတုက္ကကထာဝဏ္ဏနာ

၅၇။ အာပဇ္ဇန္တော ပန ယသ္မာ သေဝနစိတ္တေနေဝ အာပဇ္ဇတိ, န ဝိနာ တေန၊ တသ္မာ တံ လက္ခဏံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ဘိက္ခုဿ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌိတေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဘိက္ခုဿာတိ မေထုနသေဝနကဿ ဘိက္ခုဿ။ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌိတေတိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, သေဝနစိတ္တေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေတိ အတ္ထော။ ဝစ္စမဂ္ဂံ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တဿာတိ ယေန မဂ္ဂေန ဝစ္စံ နိက္ခမတိ တံ မဂ္ဂံ အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ ပုရိသနိမိတ္တံ တိလဖလမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တဿ။ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိ အာပတ္တိ ပါရာဇိကာ အဿ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ အာပတ္တီတိ အာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။ ပါရာဇိကဿာတိ ပါရာဇိကဓမ္မဿ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

၅၈။ ဧဝံ သေဝနစိတ္တေနေဝ ပဝေသေန္တဿ အာပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ တံ ပဝေသနံ နာမ န ကေဝလံ အတ္တူပက္ကမေနေဝ, ပရူပက္ကမေနာပိ ဟောတိ။ တတြာပိ စ သာဒိယန္တဿေဝ အာပတ္တိ ပဋိသေဝနစိတ္တသမင်္ဂိဿ, န ဣတရဿ။ တသ္မာ ယေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ သမ္မာပဋိပန္နကာ ပရူပက္ကမေန ပဝေသနေပိ သတိ န သာဒိယန္တိ, တေသံ ရက္ခဏတ္ထံ ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ မနုဿိတ္ထိ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ပဋိပက္ခံ အတ္ထယန္တိ ဣစ္ဆန္တီတိ ပစ္စတ္ထိကာ, ဘိက္ခူ ဧဝ ပစ္စတ္ထိကာ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ၊ ဝိသဘာဂါနံ ဝေရိဘိက္ခူနမေတံ အဓိဝစနံ။ မနုဿိတ္ထိံ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ အာနေတွာတိ ဣဿာပကတာ တံ ဘိက္ခုံ နာသေတုကာမာ အာမိသေန ဝါ ဥပလာပေတွာ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ဝါ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ကိစ္စံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ကဉ္စိ မနုဿိတ္ထိံ ရတ္တိဘာဂေ တဿ ဘိက္ခုဿ ဝသနောကာသံ အာနေတွာ။ ဝစ္စမဂ္ဂေန အင်္ဂဇာတံ အဘိနိသီဒေန္တီတိ တံ ဘိက္ခုံ ဟတ္ထပါဒသီသာဒီသု သုဂ္ဂဟိတံ နိပ္ပရိပ္ဖန္ဒံ ဂဟေတွာ ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂေန တဿ ဘိက္ခုနော အင်္ဂဇာတံ အဘိနိသီဒေန္တိ၊ သမ္ပယောဇေန္တီတိ အတ္ထော။

သော စေတိအာဒီသု သော စေ ဘိက္ခု ဝစ္စမဂ္ဂဗ္ဘန္တရံ အတ္တနော အင်္ဂဇာတဿ ပဝေသနံ သာဒိယတိ အဓိဝါသေတိ တသ္မိံ ခဏေ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတိ။ ပဝိဋ္ဌံ သာဒိယတိ အဓိဝါသေတိ, ပဝိဋ္ဌကာလေ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတိ။ ဌိတံ သာဒိယတိ အဓိဝါသေတိ, ဌာနပ္ပတ္တကာလေ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယေ သေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတိ။ ဥဒ္ဓရဏံ သာဒိယတိ အဓိဝါသေတိ, နီဟရဏကာလေ ပဋိသေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတိ။ ဧဝံ စတူသု ဌာနေသု သာဒိယန္တော ‘‘မမ ဝေရိသမဏေဟိ ဣဒံ ကတ’’န္တိ ဝတ္တုံ န လဘတိ, ပါရာဇိကာပတ္တိမေဝ အာပဇ္ဇတိ။ ယထာ စ ဣမာနိ စတ္တာရိ သာဒိယန္တော အာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပုရိမံ ဧကံ အသာဒိယိတွာ တီဏိ သာဒိယန္တောပိ, ဒွေ အသာဒိယိတွာ ဒွေ သာဒိယန္တောပိ, တီဏိ အသာဒိယိတွာ ဧကံ သာဒိယန္တောပိ အာပဇ္ဇတိယေဝ။ သဗ္ဗသော ပန အသာဒိယန္တော အာသီဝိသမုခံ ဝိယ အင်္ဂါရကာသုံ ဝိယ စ ပဝိဋ္ဌံ အင်္ဂဇာတံ မညမာနော နာပဇ္ဇတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဝေသနံ န သာဒိယတိ…ပေ… ဥဒ္ဓရဏံ န သာဒိယတိ, အနာပတ္တီ’’တိ။ ဣမဉှိ ဧဝရူပံ အာရဒ္ဓဝိပဿကံ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခံ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ သမ္ပဇ္ဇလိတာနိ စ သဗ္ဗာယတနာနိ ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝိယ စ ဝဓကေ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဿန္တံ ပုဂ္ဂလံ ရက္ခန္တော ဘဂဝါ ပစ္စတ္ထိကာနဉ္စဿ မနောရထဝိဃာတံ ကရောန္တော ဣမံ ‘‘ပဝေသနံ န သာဒိယတီ’’တိအာဒိကံ စတုက္ကံ နီဟရိတွာ ဌပေသီတိ။

ပဌမစတုက္ကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧကူနသတ္တတိဒွိသတစတုက္ကကထာ

၅၉-၆၀။ ဧဝံ ပဌမစတုက္ကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ ဣတ္ထိံ အာနေတွာ န ကေဝလံ ဝစ္စမဂ္ဂေနေဝ အဘိနိသီဒေန္တိ, အထ ခေါ ပဿာဝမဂ္ဂေနပိ မုခေနပိ။ ဣတ္ထိံ အာနေတွာပိ စ ကေစိ ဇာဂရန္တိံ အာနေန္တိ, ကေစိ သုတ္တံ, ကေစိ မတ္တံ, ကေစိ ဥမ္မတ္တံ, ကေစိ ပမတ္တံ အညဝိဟိတံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တန္တိ အတ္ထော။ ကေစိ မတံ အက္ခာယိတံ, သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ အက္ခာယိတနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော။ ကေစိ မတံ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတံ, ယေဘုယျေန အက္ခာယိတာ နာမ ယဿာ နိမိတ္တေ ဝစ္စမဂ္ဂေ ပဿာဝမဂ္ဂေ မုခေ ဝါ ဗဟုတရော ဩကာသော အက္ခာယိတော ဟောတိ။ ကေစိ မတံ ယေဘုယျေန ခါယိတံ, ယေဘုယျေန ခါယိတာ နာမ ယဿာ ဝစ္စမဂ္ဂါဒိကေ နိမိတ္တေ ဗဟုံ ခါယိတံ ဟောတိ, အပ္ပံ အက္ခာယိတံ။ န ကေဝလဉ္စ မနုဿိတ္ထိမေဝ အာနေန္တိ, အထ ခေါ အမနုဿိတ္ထိမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိမ္ပိ။ န ကေဝလဉ္စ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဣတ္ထိမေဝ, ဥဘတောဗျဉ္ဇနကမ္ပိ ပဏ္ဍကမ္ပိ ပုရိသမ္ပိ အာနေန္တိ။ တသ္မာ တေသံ ဝသေန အညာနိပိ စတုက္ကာနိ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ မနုဿိတ္ထိံ ဇာဂရန္တိ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ပါဠိယာ အသမ္မောဟတ္ထံ ဝုတ္တစတုက္ကာနိ ဧဝံ သင်္ချာတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ – မနုဿိတ္ထိယာ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန တီဏိ သုဒ္ဓိကစတုက္ကာနိ, တီဏိ ဇာဂရန္တီစတုက္ကာနိ, တီဏိ သုတ္တစတုက္ကာနိ, တီဏိ မတ္တစတုက္ကာနိ, တီဏိ ဥမ္မတ္တစတုက္ကာနိ, တီဏိ ပမတ္တစတုက္ကာနိ, တီဏိ မတအက္ခာယိတစတုက္ကာနိ, တီဏိ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတစတုက္ကာနိ, တီဏိ ယေဘုယျေန ခါယိတစတုက္ကာနီတိ သတ္တဝီသတိ စတုက္ကာနိ။ တထာ အမနုဿိတ္ထိယာ၊ တထာ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာတိ ဣတ္ထိဝါရေ ဧကာသီတိ စတုက္ကာနိ။ ယထာ စ ဣတ္ထိဝါရေ ဧဝံ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကဝါရေ။ ပဏ္ဍကပုရိသဝါရေသု ပန ဒွိန္နံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန စတုပဏ္ဏာသ စတုပဏ္ဏာသ ဟောန္တိ။ ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ ဒွေသတာနိ, သတ္တတိ စ စတုက္ကာနိ ဟောန္တိ, တာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိယေဝ။

သဗ္ဗဝါရေသု ပနေတ္ထ ‘‘မတံ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတံ ခါယိတ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဌာနေ အယံ ဝိနိစ္ဆယော – တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ကိရ ဒွေ ဝိနယဓရာ သမာနာစရိယကာ ထေရာ အဟေသုံ – ဥပတိဿတ္ထေရော စ, ဖုဿဒေဝတ္ထေရော စ။ တေ မဟာဘယေ ဥပ္ပန္နေ ဝိနယပိဋကံ ပရိဟရန္တာ ရက္ခိံသု။ တေသု ဥပတိဿတ္ထေရော ဗျတ္တတရော။ တဿာပိ ဒွေ အန္တေဝါသိကာ အဟေသုံ – မဟာပဒုမတ္ထေရော စ မဟာသုမတ္ထေရော စ။ တေသု မဟာသုမတ္ထေရော နက္ခတ္တုံ ဝိနယပိဋကံ အဿောသိ, မဟာပဒုမတ္ထေရော တေန သဒ္ဓိံ နဝက္ခတ္တုံ, ဝိသုဉ္စ ဧကကောဝ နဝက္ခတ္တုန္တိ အဋ္ဌာရသက္ခတ္တုံ အဿောသိ၊ အယမေဝ တေသု ဗျတ္တတရော။ တေသု မဟာသုမတ္ထေရော နဝက္ခတ္တုံ ဝိနယပိဋကံ သုတွာ အာစရိယံ မုဉ္စိတွာ အပရဂင်္ဂံ အဂမာသိ။ တတော မဟာပဒုမတ္ထေရော အာဟ – ‘‘သူရော ဝတ, ရေ, ဧသ ဝိနယဓရော ယော ဓရမာနကံယေဝ အာစရိယံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ မညတိ။ နနု အာစရိယေ ဓရမာနေ ဝိနယပိဋကဉ္စ အဋ္ဌကထာ စ အနေကက္ခတ္တုံ ဂဟေတွာပိ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ, နိစ္စကာလံ သောတဗ္ဗံ, အနုသံဝစ္ဆရံ သဇ္ဈာယိတဗ္ဗ’’န္တိ။

ဧဝံ ဝိနယဂရုကာနံ ဘိက္ခူနံ ကာလေ ဧကဒိဝသံ ဥပတိဿတ္ထေရော မဟာပဒုမတ္ထေရပ္ပမုခါနံ ပဉ္စန္နံ အန္တေဝါသိကသတာနံ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ ဣမံ ပဒေသံ ဝဏ္ဏေန္တော နိသိန္နော ဟောတိ။ တံ အန္တေဝါသိကာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘန္တေ, ယေဘုယျေန အက္ခာယိတေ ပါရာဇိကံ, ယေဘုယျေန ခါယိတေ ထုလ္လစ္စယံ, ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေ ကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ? ထေရော အာဟ – ‘‘အာဝုသော, ဗုဒ္ဓါ နာမ ပါရာဇိကံ ပညပေန္တာ န သာဝသေသံ ကတွာ ပညပေန္တိ, အနဝသေသံယေဝ ကတွာ သဗ္ဗံ ပရိယာဒိယိတွာ သောတံ ဆိန္ဒိတွာ ပါရာဇိကဝတ္ထုသ္မိံ ပါရာဇိကမေဝ ပညပေန္တိ။ ဣဒဉှိ သိက္ခာပဒံ လောကဝဇ္ဇံ, န ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ တသ္မာ ယဒိ ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေ ပါရာဇိကံ ဘဝေယျ, ပညပေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ ပါရာဇိကစ္ဆာယာ ပနေတ္ထ န ဒိဿတိ, ထုလ္လစ္စယမေဝ ဒိဿတီ’’တိ။

အပိစ မတသရီရေ ပါရာဇိကံ ပညပေန္တော ဘဂဝါ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတေ ဌပေသိ ‘‘တတော ပရံ ပါရာဇိကံ နတ္ထီ’’တိ ဒဿေတုံ။ ထုလ္လစ္စယံ ပညပေန္တော ယေဘုယျေန ခါယိတေ ဌပေသိ ‘‘တတော ပရံ ထုလ္လစ္စယံ နတ္ထီ’’တိ ဒဿေတုန္တိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ခါယိတာခါယိတဉ္စ နာမေတံ မတသရီရသ္မိံယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ဇီဝမာနေ။ ဇီဝမာနေ ဟိ နခပိဋ္ဌိပ္ပမာဏေပိ ဆဝိမံသေ ဝါ နှာရုမှိ ဝါ သတိ ပါရာဇိကမေဝ ဟောတိ။ ယဒိပိ နိမိတ္တံ သဗ္ဗသော ခါယိတံ ဆဝိစမ္မံ နတ္ထိ, နိမိတ္တသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, ပဝေသနံ ဇာယတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ နိမိတ္တသဏ္ဌာနံ ပန အနဝသေသေတွာ သဗ္ဗသ္မိံ နိမိတ္တေ ဆိန္ဒိတွာ သမန္တတော တစ္ဆေတွာ ဥပ္ပါဋိတေ ဝဏသင်္ခေပဝသေန ထုလ္လစ္စယံ။ နိမိတ္တတော ပတိတာယ မံသပေသိယာ ဥပက္ကမန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ မတသရီရေ ပန ယဒိပိ သဗ္ဗံ သရီရံ ခါယိတံ ဟောတိ, ယဒိပိ အက္ခာယိတံ, တယော ပန မဂ္ဂါ အက္ခာယိတာ, တေသု ဥပက္ကမန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတေ ပါရာဇိကမေဝ။ ဥပဍ္ဎက္ခာယိတေ စ ယေဘုယျေန ခါယိတေ စ ထုလ္လစ္စယံ။

မနုဿာနံ ဇီဝမာနကသရီရေ အက္ခိနာသကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒဝတ္ထိကောသေသု သတ္ထကာဒီဟိ ကတဝဏေ ဝါ မေထုနရာဂေန တိလဖလမတ္တမ္ပိ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တဿ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ အဝသေသသရီရေ ဥပကစ္ဆကာဒီသု ဒုက္ကဋံ။ မတေ အလ္လသရီရေ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကံ, ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ဒုက္ကဋံ။ ယဒါ ပန သရီရံ ဥဒ္ဓုမာတကံ ဟောတိ ကုထိတံ နီလမက္ခိကသမာကိဏ္ဏံ ကိမိကုလသမာကုလံ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဂဠိတပုဗ္ဗကုဏပဘာဝေန ဥပဂန္တုမ္ပိ အသက္ကုဏေယျံ, တဒါ ပါရာဇိကဝတ္ထုဉ္စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုဉ္စ ဝိဇဟတိ၊ တာဒိသေ သရီရေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပက္ကမတော ဒုက္ကဋမေဝ။ တိရစ္ဆာနဂတာနံ ဟတ္ထိ-အဿ-ဂေါဏ-ဂဒြဘ-ဩဋ္ဌမဟိံသာဒီနံ နာသာယ ထုလ္လစ္စယံ။ ဝတ္ထိကောသေ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနဂတာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏေသု ဒုက္ကဋံ, အဝသေသသရီရေပိ ဒုက္ကဋမေဝ။ မတာနံ အလ္လသရီရေ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကံ, ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ဒုက္ကဋံ။

ကုထိတကုဏပေ ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဝါ မေထုနရာဂေန ဝါ ဇီဝမာနကပုရိသဿ ဝတ္ထိကောသံ အပ္ပဝေသေန္တော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဆုပတိ, ဒုက္ကဋံ။ မေထုနရာဂေန ဣတ္ထိယာ အပ္ပဝေသေန္တော နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဆုပတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣတ္ထိနိမိတ္တံ မေထုနရာဂေန မုခေန ဆုပတိ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ စမ္မက္ခန္ဓကေ ‘‘ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အစိရဝတိယာ နဒိယာ ဂါဝီနံ တရန္တီနံ ဝိသာဏေသုပိ ဂဏှန္တိ, ကဏ္ဏေသုပိ ဂဏှန္တိ, ဂီဝါယပိ ဂဏှန္တိ, ဆေပ္ပါယပိ ဂဏှန္တိ, ပိဋ္ဌိမ္ပိ အဘိရုဟန္တိ, ရတ္တစိတ္တာပိ အင်္ဂဇာတံ ဆုပန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၅၂) ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ – ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, ရတ္တစိတ္တေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိတဗ္ဗံ, ယော ဆုပေယျ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၅၂)။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ သံသန္ဒိတွာ ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကထဉ္စ န ဝိရုဇ္ဈတိ? ယံ တာဝ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘မေထုနရာဂေန မုခေန ဆုပတီ’’တိ။ တတြ ကိရ နိမိတ္တမုခံ မုခန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ ‘‘မေထုနရာဂေနာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာပိ အယမေဝ တတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ န ဟိ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ ပကတိမုခေန မေထုနုပက္ကမော ဟောတိ။ ခန္ဓကေပိ ယေ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟန္တာ မေထုနရာဂေန အင်္ဂဇာတေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိံသု, တေ သန္ဓာယ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣတရထာ ဟိ ဒုက္ကဋံ သိယာ။ ကေစိ ပနာဟု ‘‘ခန္ဓကေပိ မုခေနေဝ ဆုပနံ သန္ဓာယ ဩဠာရိကတ္တာ ကမ္မဿ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ တံ သန္ဓာယဘာသိတံ ဂဟေတွာဝ မေထုနရာဂေန မုခေန ဆုပတိ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ။ တသ္မာ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ဥဘောသု ဝိနိစ္ဆယေသု ယော ယုတ္တတရော သော ဂဟေတဗ္ဗော။ ဝိနယညူ ပန ပုရိမံ ပသံသန္တိ။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ပန ပကတိမုခေန ဝါ နိမိတ္တမုခေန ဝါ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ဆုပန္တဿ သံဃာဒိသေသော။ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ ပဿာဝမဂ္ဂံ နိမိတ္တမုခေန ဆုပန္တဿ ဝုတ္တနယေနေဝ ထုလ္လစ္စယံ။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဒုက္ကဋန္တိ။

ဧကူနသတ္တတိဒွိသတစတုက္ကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

သန္ထတစတုက္ကဘေဒကထာ

၆၁-၆၂။ ဧဝံ ဘဂဝါ ပဋိပန္နကဿ ဘိက္ခုနော ရက္ခဏတ္ထံ သတ္တတိဒွိသတစတုက္ကာနိ နီဟရိတွာ ‘‘ဣဒါနိ ယေ အနာဂတေ ပါပဘိက္ခူ ‘သန္ထတံ ဣမံ န ကိဉ္စိ ဥပါဒိန္နကံ ဥပါဒိန္နကေန ဖုသတိ, ကော ဧတ္ထ ဒေါသော’တိ သဉ္စိစ္စ လေသံ ဩဍ္ဍေဿန္တိ, တေသံ သာသနေ ပတိဋ္ဌာ ဧဝ န ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိသွာ တေသု သတ္တတိဒွိသတစတုက္ကေသု ဧကမေကံ စတုက္ကံ စတူဟိ သန္ထတာဒိဘေဒေဟိ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ မနုဿိတ္ထိံ ဘိက္ခုဿ သန္တိကေ အာနေတွာ ဝစ္စမဂ္ဂေန ပဿာဝမဂ္ဂေန မုခေန အင်္ဂဇာတံ အဘိနိသီဒေန္တိ သန္ထတာယ အသန္ထတဿာတိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ သန္ထတာယ အသန္ထတဿာတိအာဒီသု သန္ထတာယ ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂေန ပဿာဝမဂ္ဂေန မုခေန အသန္ထတဿ ဘိက္ခုဿ အင်္ဂဇာတံ အဘိနိသီဒေန္တီတိ ဣမိနာ နယေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ သန္ထတာ နာမ ယဿာ တီသု မဂ္ဂေသု ယော ကောစိ မဂ္ဂေါ ပလိဝေဌေတွာ ဝါ အန္တော ဝါ ပဝေသေတွာ ယေန ကေနစိ ဝတ္ထေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ဝါကပဋ္ဋေန ဝါ စမ္မေန ဝါ တိပုသီသာဒီနံ ပဋ္ဋေန ဝါ ပဋိစ္ဆန္နော။ သန္ထတော နာမ ယဿ အင်္ဂဇာတံ တေသံယေဝ ဝတ္ထာဒီနံ ယေန ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နံ။ တတ္ထ ဥပါဒိန္နကေန ဝါ အနုပါဒိန္နကံ ဃဋ္ဋိယတု, အနုပါဒိန္နကေန ဝါ ဥပါဒိန္နကံ, အနုပါဒိန္နကေန ဝါ အနုပါဒိန္နကံ, ဥပါဒိန္နကေန ဝါ ဥပါဒိန္နကံ, သစေ ယတ္တကေ ပဝိဋ္ဌေ ပါရာဇိကံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ, တတ္တကံ ပဝိသတိ, သဗ္ဗတ္ထ သာဒိယန္တဿ ပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ပါရာဇိကံ၊ ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုက္ကဋက္ခေတ္တေ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတိ။ သစေ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ခါဏုံ ကတွာ သန္ထတံ, ခါဏုံ ဃဋ္ဋေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ သစေ ပုရိသနိမိတ္တံ ခါဏုံ ကတွာ သန္ထတံ, ခါဏုံ ပဝေသေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ သစေ ဥဘယံ ခါဏုံ ကတွာ သန္ထတံ, ခါဏုနာ ခါဏုံ ဃဋ္ဋေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ သစေ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ ဝေဠုနဠပဗ္ဗာဒီနံ ကိဉ္စိ ပက္ခိတ္တံ, တဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ စေပိ ဖုသန္တော တိလဖလမတ္တံ ပဝေသေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဥပရိဘာဂံ စေပိ ဥဘောသု ပဿေသု ဧကပဿံ စေပိ ဖုသန္တော ပဝေသေတိ, ပါရာဇိကံ။ စတ္တာရိပိ ပဿာနိ အဖုသန္တော ပဝေသေတွာ တဿ တလံ စေပိ ဖုသတိ, ပါရာဇိကံ။ ယဒိ ပန ပဿေသု ဝါ တလေ ဝါ အဖုသန္တော အာကာသဂတမေဝ ကတွာ ပဝေသေတွာ နီဟရတိ, ဒုက္ကဋံ။ ဗဟိဒ္ဓါ ခါဏုကေ ဖုသတိ ဒုက္ကဋမေဝ။ ယထာ စ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

သန္ထတစတုက္ကဘေဒကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကစတုက္ကဘေဒဝဏ္ဏနာ

၆၃-၆၄။ ဧဝံ သန္ထတစတုက္ကဘေဒံ ဝတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ န ကေဝလံ မနုဿိတ္ထိအာဒိကေ ဘိက္ခုဿ ဧဝ သန္တိကေ အာနေန္တိ။ အထ ခေါ ဘိက္ခုမ္ပိ တာသံ သန္တိကေ အာနေန္တိ, တသ္မာ တပ္ပဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ ဘိက္ခုံ မနုဿိတ္ထိယာ သန္တိကေ’’တိ အာဒိနာ နယေန သဗ္ဗာနိ တာနိ စတုက္ကာနိ ပုနပိ နီဟရိတွာ ဒဿေသိ။ တေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကဝသေန စတုက္ကဘေဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ရာဇပစ္စတ္ထိကာဒိစတုက္ကဘေဒကထာ

၆၅။ ယသ္မာ ပန န ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ ဧဝ ဧဝံ ကရောန္တိ, ရာဇပစ္စတ္ထိကာဒယောပိ ကရောန္တိ။ တသ္မာ တမ္ပိ ပဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ရာဇပစ္စတ္ထိကာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ရာဇာနော ဧဝ ပစ္စတ္ထိကာ ရာဇပစ္စတ္ထိကာ။ တေ စ သယံ အာနေန္တာပိ အညေဟိ အာဏာပေန္တာပိ အာနေန္တိယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ စောရာ ဧဝ ပစ္စတ္ထိကာ စောရပစ္စတ္ထိကာ။ ဓုတ္တာတိ မေထုနုပသံဟိတခိဍ္ဍာပသုတာ နာဂရိကကေရာဋိယပုရိသာ, ဣတ္ထိဓုတ္တသုရာဓုတ္တာဒယော ဝါ၊ ဓုတ္တာ ဧဝ ပစ္စတ္ထိကာ ဓုတ္တပစ္စတ္ထိကာ။ ဂန္ဓန္တိ ဟဒယံ ဝုစ္စတိ, တံ ဥပ္ပါဋေန္တီတိ ဥပ္ပလဂန္ဓာ, ဥပ္ပလဂန္ဓာ ဧဝ ပစ္စတ္ထိကာ ဥပ္ပလဂန္ဓပစ္စတ္ထိကာ။ ဧတေ ကိရ န ကသိဝဏိဇ္ဇာဒီဟိ ဇီဝန္တိ, ပန္ထဃာတဂါမဃာတာဒီနိ ကတွာ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တိ။ တေ ကမ္မသိဒ္ဓိံ ပတ္ထယမာနာ ဒေဝတာနံ အာယာစေတွာ တာသံ ဗလိကမ္မတ္ထံ မနုဿာနံ ဟဒယံ ဥပ္ပါဋေန္တိ။ သဗ္ဗကာလေ စ မနုဿာ ဒုလ္လဘာ။ ဘိက္ခူ ပန အရညေ ဝိဟရန္တာ သုလဘာ ဟောန္တိ။ တေ သီလဝန္တံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ‘‘သီလဝတော ဝဓော နာမ ဘာရိယော ဟောတီ’’တိ မညမာနာ တဿ သီလဝိနာသနတ္ထံ မနုဿိတ္ထိအာဒိကေ ဝါ အာနေန္တိ၊ တံ ဝါ တတ္ထ နေန္တိ။ အယမေတ္ထ ဝိသေသော။ သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ စ ဣမေသု စတူသုပိ ဝါရေသု စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ပါဠိယံ ပန သံခိတ္တေန ဝုတ္တာနိ။

သဗ္ဗာကာရေန စတုက္ကဘေဒကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အာပတ္တာနာပတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

၆၆။ ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿိတ္ထိယာ တယော မဂ္ဂေ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တဿာ’’တိအာဒိ, ဧတ္ထ အသမ္မောဟတ္ထံ ‘‘မဂ္ဂေန မဂ္ဂ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မဂ္ဂေန မဂ္ဂန္တိ ဣတ္ထိယာ တီသု မဂ္ဂေသု အညတရေန မဂ္ဂေန အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေတိ အထ ဝါ သမ္ဘိန္နေသု ဒွီသု မဂ္ဂေသု ပဿာဝမဂ္ဂေန ဝစ္စမဂ္ဂံ ဝစ္စမဂ္ဂေန ဝါ ပဿာဝမဂ္ဂံ ပဝေသေတိ။ မဂ္ဂေန အမဂ္ဂန္တိ ပဿာဝါဒိမဂ္ဂေန ပဝေသေတွာ တဿ သာမန္တာ ဝဏေန နီဟရတိ။ အမဂ္ဂေန မဂ္ဂန္တိ မဂ္ဂသာမန္တေန ဝဏေန ပဝေသေတွာ မဂ္ဂေန နီဟရတိ။ အမဂ္ဂေန အမဂ္ဂန္တိ ဒွီသု သမ္ဘိန္နဝဏေသု ဧကေန ဝဏေန ပဝေသေတွာ ဒုတိယေန နီဟရတိ။ ဣမဿ သုတ္တဿ အနုလောမဝသေန သဗ္ဗတ္ထ ဝဏသင်္ခေပေ ထုလ္လစ္စယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣဒါနိ ယံ ပရတော ဝက္ခတိ ‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿ အသာဒိယန္တဿာ’’တိ, တတ္ထ အသမ္မောဟတ္ထံ ‘‘ဘိက္ခု သုတ္တဘိက္ခုမှီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယော ပဋိဗုဒ္ဓေါ သာဒိယတိ သော ‘‘သုတ္တမှိ မယိ ဧသော ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ, နာဟံ ဇာနာမီ’’တိ န မုစ္စတိ။ ဥဘော နာသေတဗ္ဗာတိ စေတ္ထ ဒွေပိ လိင်္ဂနာသနေန နာသေတဗ္ဗာ။ တတြ ဒူသကဿ ပဋိညာကရဏံ နတ္ထိ, ဒူသိတော ပုစ္ဆိတွာ ပဋိညာယ နာသေတဗ္ဗော။ သစေ န သာဒိယတိ, န နာသေတဗ္ဗော။ ဧသ နယော သာမဏေရဝါရေပိ။

ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ တံ တံ အာပတ္တိဉ္စ အနာပတ္တိဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနာပတ္တိမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဇာနန္တော နာမ ယော မဟာနိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တော ပရေန ကတံ ဥပက္ကမမ္ပိ န ဇာနာတိ ဝေသာလိယံ မဟာဝနေ ဒိဝါဝိဟာရဂတော ဘိက္ခု ဝိယ။ ဧဝရူပဿ အနာပတ္တိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘‘နာဟံ ဘဂဝါ ဇာနာမီ’တိ၊ ‘အနာပတ္တိ, ဘိက္ခု, အဇာနန္တဿာ’’’တိ (ပါရာ။ ၇၅)။ အသာဒိယန္တော နာမ ယော ဇာနိတွာပိ န သာဒိယတိ, တတ္ထေဝ သဟသာ ဝုဋ္ဌိတဘိက္ခု ဝိယ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘‘နာဟံ ဘဂဝါ သာဒိယိ’န္တိ။ ‘အနာပတ္တိ, ဘိက္ခု, အသာဒိယန္တဿာ’’တိ။

ဥမ္မတ္တကော နာမ ပိတ္တုမ္မတ္တကော။ ဒုဝိဓဉှိ ပိတ္တံ – ဗဒ္ဓပိတ္တံ, အဗဒ္ဓပိတ္တဉ္စာတိ။ တတ္ထ အဗဒ္ဓပိတ္တံ လောဟိတံ ဝိယ သဗ္ဗင်္ဂဂတံ, တမှိ ကုပိတေ သတ္တာနံ ကဏ္ဍုကစ္ဆုသရီရကမ္ပာဒီနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဘေသဇ္ဇကိရိယာယ ဝူပသမန္တိ။ ဗဒ္ဓပိတ္တံ ပန ပိတ္တကောသကေ ဌိတံ။ တမှိ ကုပိတေ သတ္တာ ဥမ္မတ္တကာ ဟောန္တိ ဝိပလ္လတ္ထသညာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဆဍ္ဍေတွာ အသာရုပ္ပါစာရံ စရန္တိ။ လဟုကဂရုကာနိ သိက္ခာပဒါနိ မဒ္ဒန္တာပိ န ဇာနန္တိ။ ဘေသဇ္ဇကိရိယာယပိ အတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ။ ဧဝရူပဿ ဥမ္မတ္တကဿ အနာပတ္တိ။

ခိတ္တစိတ္တော နာမ ဝိဿဋ္ဌစိတ္တော ယက္ခုမ္မတ္တကော ဝုစ္စတိ။ ယက္ခာ ကိရ ဘေရဝါနိ ဝါ အာရမ္မဏာနိ ဒဿေတွာ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယရူပံ ဝါ မဒ္ဒန္တာ သတ္တေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တေ ဝိပလ္လတ္ထသညေ ကရောန္တိ။ ဧဝရူပဿ ခိတ္တစိတ္တဿ အနာပတ္တိ။ တေသံ ပန ဥဘိန္နံ အယံ ဝိသေသော – ပိတ္တုမ္မတ္တကော နိစ္စမေဝ ဥမ္မတ္တကော ဟောတိ, ပကတိသညံ န လဘတိ။ ယက္ခုမ္မတ္တကော အန္တရန္တရာ ပကတိသညံ ပဋိလဘတီတိ။ ဣဓ ပန ပိတ္တုမ္မတ္တကော ဝါ ဟောတု ယက္ခုမ္မတ္တကော ဝါ, ယော သဗ္ဗသော မုဋ္ဌဿတိ ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ, အဂ္ဂိမ္ပိ သုဝဏ္ဏမ္ပိ ဂူထမ္ပိ စန္ဒနမ္ပိ ဧကသဒိသံ မဒ္ဒန္တောဝ ဝိစရတိ, ဧဝရူပဿ အနာပတ္တိ။ အန္တရန္တရာ သညံ ပဋိလဘိတွာ ဉတွာ ကရောန္တဿ ပန အာပတ္တိယေဝ။

ဝေဒနာဋ္ဋော နာမ ယော အဓိမတ္တာယ ဒုက္ခဝေဒနာယ အာတုရော ကိဉ္စိ န ဇာနာတိ, ဧဝရူပဿ အနာပတ္တိ။

အာဒိကမ္မိကော နာမ ယော တသ္မိံ တသ္မိံ ကမ္မေ အာဒိဘူတော။ ဣဓ ပန သုဒိန္နတ္ထေရော အာဒိကမ္မိကော, တဿ အနာပတ္တိ။ အဝသေသာနံ မက္ကဋီသမဏဝဇ္ဇိပုတ္တကာဒီနံ အာပတ္တိယေဝါတိ။

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပကိဏ္ဏကကထာ

ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ ကောသလ္လတ္ထံ ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံဝေဒိတဗ္ဗံ –

‘‘သမုဋ္ဌာနဉ္စ ကိရိယာ, အထော သညာ သစိတ္တကံ၊

လောကဝဇ္ဇဉ္စ ကမ္မဉ္စ, ကုသလံ ဝေဒနာယ စာ’’တိ။

တတ္ထ ‘‘သမုဋ္ဌာန’’န္တိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ဆ သိက္ခာပဒသမုဋ္ဌာနာနိ။ တာနိ ပရိဝါရေ အာဝိ ဘဝိဿန္တိ။ သမာသတော ပန သိက္ခာပဒံ နာမ – အတ္ထိ ဆသမုဋ္ဌာနံ, အတ္ထိ စတုသမုဋ္ဌာနံ, အတ္ထိ တိသမုဋ္ဌာနံ, အတ္ထိ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ, အတ္ထိ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ, အတ္ထိ ဓုရနိက္ခေပါဒိသမုဋ္ဌာနန္တိ။

တတြာပိ ကိဉ္စိ ကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိဉ္စိ အကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိဉ္စိ ကိရိယာကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိဉ္စိ သိယာ ကိရိယတော, သိယာ အကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ, ကိဉ္စိ သိယာ ကိရိယတော သိယာ ကိရိယာကိရိယတော သမုဋ္ဌာတိ။

တတြာပိ အတ္ထိ သညာဝိမောက္ခံ, အတ္ထိ နောသညာဝိမောက္ခံ။ တတ္ထ ယံ စိတ္တင်္ဂံ လဘတိယေဝ, တံ သညာဝိမောက္ခံ၊ ဣတရံ နောသညာဝိမောက္ခံ။

ပုန အတ္ထိ သစိတ္တကံ, အတ္ထိ အစိတ္တကံ။ ယံ သဟေဝ စိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ, တံ သစိတ္တကံ၊ ယံ ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ, တံ အစိတ္တကံ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ လောကဝဇ္ဇံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇန္တိ ဒုဝိဓံ။ တေသံ လက္ခဏံ ဝုတ္တမေဝ။

ကမ္မကုသလဝေဒနာဝသေနာပိ စေတ္ထ အတ္ထိ သိက္ခာပဒံ ကာယကမ္မံ, အတ္ထိ ဝစီကမ္မံ။ တတ္ထ ယံ ကာယဒွါရိကံ, တံ ကာယကမ္မံ၊ ယံ ဝစီဒွါရိကံ, တံ ဝစီကမ္မန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထိ ပန သိက္ခာပဒံ ကုသလံ, အတ္ထိ အကုသလံ, အတ္ထိ အဗျာကတံ။ ဒွတ္တိံသေဝ ဟိ အာပတ္တိသမဥဋ္ဌာပကစိတ္တာနိ – အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလာနိ, ဒွါဒသ အကုသလာနိ, ဒသ ကာမာဝစရကိရိယစိတ္တာနိ, ကုသလတော စ ကိရိယတော စ ဒွေ အဘိညာစိတ္တာနီတိ။ တေသု ယံ ကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ, တံ ကုသလံ၊ ဣတရေဟိ ဣတရံ။ အတ္ထိ စ သိက္ခာပဒံ တိဝေဒနံ, အတ္ထိ ဒွိဝေဒနံ, အတ္ထိ ဧကဝေဒနံ။ တတ္ထ ယံ အာပဇ္ဇန္တော တီသု ဝေဒနာသု အညတရဝေဒနာသမင်္ဂီ ဟုတွာ အာပဇ္ဇတိ, တံ တိဝေဒနံ၊ ယံ အာပဇ္ဇန္တော သုခသမင်္ဂီ ဝါ ဥပေက္ခာသမင်္ဂီ ဝါ အာပဇ္ဇတိ, တံ ဒွိဝေဒနံ၊ ယံ အာပဇ္ဇန္တော ဒုက္ခဝေဒနာသမင်္ဂီယေဝ အာပဇ္ဇတိ, တံ ဧကဝေဒနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ –

‘‘သမုဋ္ဌာနဉ္စ ကိရိယာ, အထော သညာ သစိတ္တကံ၊

လောကဝဇ္ဇဉ္စ ကမ္မဉ္စ, ကုသလံ ဝေဒနာယ စာ’’တိ။

ဣမံ ပကိဏ္ဏကံ ဝိဒိတွာ တေသု သမုဋ္ဌာနာဒီသု ဣဒံ သိက္ခာပဒံ သမုဋ္ဌာနတော ဧကသမုဋ္ဌာနံ။ အင်္ဂဝသေန ဒုကသမုဋ္ဌာနံ, ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ။ ကိရိယသမုဋ္ဌာနဉ္စ ကရောန္တောယေဝ ဟိ ဧတံ အာပဇ္ဇတိ။ မေထုနပဋိသံယုတ္တာယ ကာမသညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ။ ‘‘အနာပတ္တိ အဇာနန္တဿ အသာဒိယန္တဿာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ မေထုနစိတ္တေနေဝ နံ အာပဇ္ဇတိ, န ဝိနာ စိတ္တေနာတိ သစိတ္တကံ။ ရာဂဝသေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော လောကဝဇ္ဇံ။ ကာယဒွါရေနေဝ သမုဋ္ဌာနတော ကာယကမ္မံ။ စိတ္တံ ပနေတ္ထ အင်္ဂမတ္တံ ဟောတိ, န တဿ ဝသေန ကမ္မဘာဝေါ လဗ္ဘတိ။ လောဘစိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော အကုသလစိတ္တံ။ သုခသမင်္ဂီ ဝါ ဥပေက္ခာသမင်္ဂီ ဝါ တံ အာပဇ္ဇတီတိ ဒွိဝေဒနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗဉ္စေတံ အာပတ္တိယံ ယုဇ္ဇတိ။ သိက္ခာပဒသီသေန ပန သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသုဒေသနာ အာရူဠှာ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။

ပကိဏ္ဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

မက္ကဋီ ဝဇ္ဇိပုတ္တာ စ…ပေ… ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော မိဂေါတိ ဣဒံ ကိံ? ဣမာ ဝိနီတဝတ္ထူနံ ဘဂဝတာ သယံ ဝိနိစ္ဆိတာနံ တေသံ တေသံ ဝတ္ထူနံ ဥဒ္ဒါနဂါထာ နာမ။ တာနိ ဝတ္ထူနိ ‘‘သုခံ ဝိနယဓရာ ဥဂ္ဂဏှိဿန္တီ’’တိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတာနိ။ ဝတ္ထုဂါထာ ပန ဓရမာနေယေဝ ဘဂဝတိ ဥပါလိတ္ထေရေန ဌပိတာ ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေန အာယတိံ ဝိနယဓရာ ဝိနယံ ဝိနိစ္ဆိနိဿန္တီ’’တိ။ တသ္မာ ဧတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏံ သာဓုကံ သလ္လက္ခေတွာ ပဌမသိက္ခာပဒံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ ဒုတိယာဒီနဉ္စ ဝိနီတဝတ္ထူသု ဝုတ္တလက္ခဏေန ဒုတိယာဒီနိ။ ဝိနီတဝတ္ထူနိ ဟိ သိပ္ပိကာနံ ပဋိစ္ဆန္နကရူပါနိ ဝိယ ဝိနယဓရာနံ ပဋိစ္ဆန္နကဝတ္ထူနိ ဟောန္တီတိ။

၆၇။ တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ ဝတ္ထူနိ အနုပညတ္တိယံယေဝ ဝုတ္တတ္ထာနိ။ တတိယေ ဝတ္ထုမှိ ဂိဟိလိင်္ဂေနာတိ ဂိဟိဝေသေန ဩဒါတဝတ္ထော ဟုတွာ။ စတုတ္ထေ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တတော ပရေသု သတ္တသု ဝတ္ထူသု ကုသစီရန္တိ ကုသေ ဂန္ထေတွာ ကတစီရံ။ ဝါကစီရံ နာမ တာပသာနံ ဝက္ကလံ။ ဖလကစီရံ နာမ ဖလကသဏ္ဌာနာနိ ဖလကာနိ သိဗ္ဗိတွာ ကတစီရံ။ ကေသကမ္ဗလောတိ ကေသေဟိ တန္တေ ဝါယိတွာ ကတကမ္ဗလော။ ဝါလကမ္ဗလောတိ စမရဝါလေဟိ ဝါယိတွာ ကတကမ္ဗလော။ ဥလူကပက္ခိကန္တိ ဥလူကသကုဏဿ ပက္ခေဟိ ကတနိဝါသနံ။ အဇိနက္ခိပန္တိ သလောမံ သခုရံ အဇိနမိဂစမ္မံ။ ဒွါဒသမေ ဝတ္ထုမှိ သာရတ္တောတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သာရတ္တော၊ တံ ရာဂံ ဉတွာ ဘဂဝါ ‘‘အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ အာဟ။

၆၈။ တေရသမေ ဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတိ သာ ထေရီ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိဓီတာ သတသဟဿကပ္ပေ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နာ။ တဿာ ပကတိယာပိ အတိဒဿနီယာ နီလုပ္ပလဝဏ္ဏာ ကာယစ္ဆဝိ, အဗ္ဘန္တရေ ပန ကိလေသသန္တာပဿ အဘာဝေန အတိဝိယ ဝိရောစတိ။ သာ တာယေဝ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ‘‘ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ’’တိ နာမံ လဘိ။ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တောတိ ဂိဟိကာလတော ပဋ္ဌာယ ရတ္တစိတ္တော၊ သော ကိရ တဿာ ဉာတိဒါရကော ဟောတိ။ အထ ခေါတိ အနန္တရတ္ထေ နိပါတော၊ မဉ္စကေ နိသိန္နာနန္တရမေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဝါ ဗာဟိရတော အာဂန္တွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသိန္နာနဉှိ ပဌမံ အန္ဓကာရံ ဟောတိ။ သော ယာဝဿာ တံ အန္ဓကာရံ န နဿတိ, တာဝဒေဝ ဧဝမကာသီတိ အတ္ထော။ ဒူသေသီတိ ပဓံသေသိ။ ထေရီ ပန အနဝဇ္ဇာ အတ္တနော သမဏသညံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အသာဒိယန္တီ နိသီဒိ အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေန ပရာမဋ္ဌာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓ-သိလာထမ္ဘ-ခဒိရသာရခါဏုကာ ဝိယ။ သောပိ အတ္တနော မနောရထံ ပူရေတွာ ဂတော။ တဿာ ထေရိယာ ဒဿနပထံ ဝိဇဟန္တဿေဝ အယံ မဟာပထဝီ သိနေရုပဗ္ဗတံ ဓာရေတုံ သမတ္ထာပိ တံ ပါပပုရိသံ ဗျာမမတ္တကဠေဝရံ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဝိယ ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဝရမဒါသိ။ သော တင်္ခဏညေဝ အဝီစိဇာလာနံ ဣန္ဓနဘာဝံ အဂမာသိ။ ဘဂဝါ တံ သုတွာ ‘‘အနာပတ္တိ, ဘိက္ခဝေ, အသာဒိယန္တိယာ’’တိ ဝတွာ ထေရိံ သန္ဓာယ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဝါရိ ပေါက္ခရပတ္တေဝ, အာရဂ္ဂေရိဝ သာသပေါ၊

ယော န လိမ္ပတိ ကာမေသု, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၄၀၁)၊

၆၉။ စုဒ္ဒသမေ ဝတ္ထုမှိ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုဘူတန္တိ ရတ္တိဘာဂေ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တဿ ပုရိသသဏ္ဌာနံ မဿုဒါဌိကာဒိ သဗ္ဗံ အန္တရဟိတံ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနံ ဥပ္ပန္နံ။ တမေဝ ဥပဇ္ဈံ တမေဝ ဥပသမ္ပဒန္တိ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတဥပဇ္ဈာယမေဝ ပုဗ္ဗေ ကတဥပသမ္ပဒမေဝ အနုဇာနာမိ။ ပုန ဥပဇ္ဈာ န ဂဟေတဗ္ဗာ၊ ဥပသမ္ပဒါ န ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ တာနိယေဝ ဝဿာနီတိ ဘိက္ခုဥပသမ္ပဒတော ပဘုတိ ယာဝ ဝဿဂဏနာ, တံယေဝ ဝဿဂဏနံ အနုဇာနာမိ။ န ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝဿဂဏနာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုနီဟိ သင်္ဂမိတုန္တိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သင်္ဂမိတုံ သင်္ဂန္တုံ သမင်္ဂီ ဘဝိတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အပ္ပတိရူပံ ဒါနိဿာ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ ဝသိတုံ, ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဝသတူတိ။ ယာ အာပတ္တိယော ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီဟိ သာဓာရဏာတိ ယာ ဒေသနာဂါမိနိယော ဝါ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယော ဝါ အာပတ္တိယော ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သာဓာရဏာ။ တာ အာပတ္တိယော ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဝုဋ္ဌာတုန္တိ တာ သဗ္ဗာပိ ဘိက္ခုနီဟိ ကာတဗ္ဗံ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဝုဋ္ဌာတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော။ တာဟိ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တီတိ ယာ ပန ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီဟိ အသာဓာရဏာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ-အာဒိကာ အာပတ္တိယော, တာဟိ အနာပတ္တိ။ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန တာ အာပတ္တိယော ဝုဋ္ဌိတာဝ ဟောန္တိ။ ပုန ပကတိလိင်္ဂေ ဥပ္ပန္နေပိ တာဟိ အာပတ္တီဟိ တဿ အနာပတ္တိယေဝါတိ အယံ တာဝေတ္ထ ပါဠိဝိနိစ္ဆယော။ အယံ ပန ပါဠိမုတ္တော ဩက္ကန္တိကဝိနိစ္ဆယော – ဣမေသု တာဝ ဒွီသု လိင်္ဂေသု ပုရိသလိင်္ဂံ ဥတ္တမံ, ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဟီနံ၊ တသ္မာ ပုရိသလိင်္ဂံ ဗလဝအကုသလေန အန္တရဓာယတိ။ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဒုဗ္ဗလကုသလေန ပတိဋ္ဌာတိ။ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပန အန္တရဓာယန္တံ ဒုဗ္ဗလအကုသလေန အန္တရဓာယတိ။ ပုရိသလိင်္ဂံ ဗလဝကုသလေန ပတိဋ္ဌာတိ။ ဧဝံ ဥဘယမ္ပိ အကုသလေန အန္တရဓာယတိ, ကုသလေန ပဋိလဗ္ဘတိ။

တတ္ထ သစေ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ ဧကတော သဇ္ဈာယံ ဝါ ဓမ္မသာကစ္ဆံ ဝါ ကတွာ ဧကာဂါရေ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တာနံ ဧကဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုဘဝတိ, ဥဘိန္နမ္ပိ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတိ။ သော စေ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ အတ္တနော တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော ရတ္တိဘာဂေယေဝ ဣတရဿ အာရောစေယျ, တေန သမဿာသေတဗ္ဗော – ‘‘ဟောတု, မာ စိန္တယိတ္ထ။ ဝဋ္ဋဿေဝေသော ဒေါသော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒွါရံ ဒိန္နံ, ဘိက္ခု ဝါ ဟောတု ဘိက္ခုနီ ဝါ, အနာဝဋော ဓမ္မော အဝါရိတော သဂ္ဂမဂ္ဂေါ’’တိ။ သမဿာသေတွာ စ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ – ‘‘တုမှေဟိ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ အတ္ထိ ဝေါ ကာစိ သန္ဒိဋ္ဌာ ဘိက္ခုနိယော’’တိ။ သစဿာ ဟောန္တိ တာဒိသာ ဘိက္ခုနိယော အတ္ထီတိ, နော စေ ဟောန္တိ နတ္ထီတိ ဝတွာ သော ဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော – ‘‘မမ သင်္ဂဟံ ကရောထ၊ ဣဒါနိ မံ ပဌမံ ဘိက္ခုနုပဿယံ နေထာ’’တိ။ တေန ဘိက္ခုနာ တံ ဂဟေတွာ တဿာ ဝါ သန္ဒိဋ္ဌာနံ အတ္တနော ဝါ သန္ဒိဋ္ဌာနံ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗံ။ ဂစ္ဆန္တေန စ န ဧကကေန ဂန္တဗ္ဗံ။ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဇောတိကဉ္စ ကတ္တရဒဏ္ဍဉ္စ ဂဟေတွာ သံဝိဒဟနံ ပရိမောစေတွာ ‘‘မယံ အသုကံ နာမ ဌာနံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဂန္တဗ္ဗံ။ သစေ ဗဟိဂါမေ ဒူရေ ဝိဟာရော ဟောတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ ဂါမန္တရ-နဒီပါရ-ရတ္တိဝိပ္ပဝါသ-ဂဏဩဟီယနာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိ။ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ တာ ဘိက္ခုနိယော ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘အသုကံ နာမ ဘိက္ခုံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘အာမ, အယျာ’’တိ။ ‘‘တဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ပါတုဘူတံ, သင်္ဂဟံ ဒါနိဿ ကရောထာ’’တိ။ တာ စေ ‘‘သာဓု, အယျာ, ဣဒါနိ မယမ္ပိ သဇ္ဈာယိဿာမ, ဓမ္မံ သောဿာမ, ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဝတွာ သင်္ဂဟံ ကရောန္တိ, အာရာဓိကာ စ ဟောန္တိ သင်္ဂါဟိကာ လဇ္ဇိနိယော, တာ ကောပေတွာ အညတ္ထ န ဂန္တဗ္ဗံ။ ဂစ္ဆတိ စေ, ဂါမန္တရ-နဒီပါရ-ရတ္တိဝိပ္ပဝါသ-ဂဏဩဟီယနာပတ္တီဟိ န မုစ္စတိ။ သစေ ပန လဇ္ဇိနိယော ဟောန္တိ, န သင်္ဂါဟိကာယော၊ အညတ္ထ ဂန္တုံ လဗ္ဘတိ။ သစေပိ အလဇ္ဇိနိယော ဟောန္တိ, သင်္ဂဟံ ပန ကရောန္တိ၊ တာပိ ပရိစ္စဇိတွာ အညတ္ထ ဂန္တုံ လဗ္ဘတိ။ သစေ လဇ္ဇိနိယော စ သင်္ဂါဟိကာ စ, ဉာတိကာ န ဟောန္တိ, အာသန္နဂါမေ ပန အညာ ဉာတိကာယော ဟောန္တိ ပဋိဇဂ္ဂနိကာ, တာသမ္ပိ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ဂန္တွာ သစေ ဘိက္ခုဘာဝေပိ နိဿယပဋိပန္နော, ပတိရူပါယ ဘိက္ခုနိယာ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော။ မာတိကာ ဝါ ဝိနယော ဝါ ဥဂ္ဂဟိတော သုဂ္ဂဟိတော, ပုန ဥဂ္ဂဏှနကာရဏံ နတ္ထိ။ သစေ ဘိက္ခုဘာဝေ ပရိသာဝစရော, တဿ သန္တိကေယေဝ ဥပသမ္ပန္နာ သူပသမ္ပန္နာ။ အညဿ သန္တိကေ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပုဗ္ဗေ တံ နိဿာယ ဝသန္တေဟိပိ အညဿ သန္တိကေယေဝ နိဿယော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပရိပုဏ္ဏဝဿသာမဏေရေနာပိ အညဿ သန္တိကေယေဝ ဥပဇ္ဈာ ဂဟေတဗ္ဗာ။

ယံ ပနဿ ဘိက္ခုဘာဝေ အဓိဋ္ဌိတံ တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, တံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ, ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သင်္ကစ္စိကာ စ ဥဒကသာဋိကာ စ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ယံ အတိရေကစီဝရံ ဝါ အတိရေကပတ္တော ဝါ ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိနယကမ္မံ ဝိဇဟတိ, ပုန ကာတဗ္ဗံ။ ပဋိဂ္ဂဟိတတေလမဓုဖာဏိတာဒီနိပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟန္တိ။ သစေ ပဋိဂ္ဂဟဏတော သတ္တမေ ဒိဝသေ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ပန ဘိက္ခုကာလေ အညဿ ဘိက္ခုနော သန္တကံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ။ ယံ ဥဘိန္နံ သာဓာရဏံ အဝိဘဇိတွာ ဌပိတံ, တံ ပကတတ္တော ရက္ခတိ။ ယံ ပန ဝိဘတ္တံ ဧတဿေဝ သန္တကံ, တံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပရိဝါရေ –

‘‘တေလံ မဓုံ ဖာဏိတဉ္စာပိ သပ္ပိံ၊

သာမံ ဂဟေတွာန နိက္ခိပေယျ၊

အဝီတိဝတ္တေ သတ္တာဟေ၊

သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ။ (ပရိ။ ၄၈၀)၊

ဣဒဉှိ လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေန, ကာလံကိရိယာယ, သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန, ဟီနာယာဝတ္တနေန, အနုပသမ္ပန္နဿ ဒါနေန, အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန, အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏေန စ ဝိဇဟတိ။ တသ္မာ သစေပိ ဟရီတကခဏ္ဍမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတမတ္ထိ, သဗ္ဗမဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ။ ဘိက္ခုဝိဟာရေ ပန ယံကိဉ္စိဿာ သန္တကံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ဌပိတံ, သဗ္ဗဿ သာဝ ဣဿရာ, အာဟရာပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယံ ပနေတ္ထ ထာဝရံ တဿာ သန္တကံ သေနာသနံ ဝါ ဥပရောပကာ ဝါ, တေ ယဿိစ္ဆတိ တဿ ဒါတဗ္ဗာ။ တေရသသု သမ္မုတီသု ယာ ဘိက္ခုကာလေ လဒ္ဓါ သမ္မုတိ, သဗ္ဗာ သာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ ပုရိမိကာယ သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ သစေ ပစ္ဆိမိကာယ သေနာသနေ ဂဟိတေ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, ဘိက္ခုနိသံဃော စဿာ ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ဒါတုကာမော ဟောတိ, အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗော။ သစေ ဘိက္ခုနီဟိ သာဓာရဏာယ ပဋိစ္ဆန္နာယ အာပတ္တိယာ ပရိဝသန္တဿ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, ပက္ခမာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ မာနတ္တံ စရန္တဿ ပရိဝတ္တတိ, ပုန ပက္ခမာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ စိဏ္ဏမာနတ္တဿ ပရိဝတ္တတိ, ဘိက္ခုနီဟိ အဗ္ဘာနကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။ သစေ အကုသလဝိပါကေ ပရိက္ခီဏေ ပက္ခမာနတ္တကာလေ ပုနဒေဝ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, ဆာရတ္တံ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ စိဏ္ဏေ ပက္ခမာနတ္တေ ပရိဝတ္တတိ, ဘိက္ခူဟိ အဗ္ဘာနကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ။

အနန္တရေ ဘိက္ခုနိယာ လိင်္ဂပရိဝတ္တနဝတ္ထုမှိ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ပန ဝိသေသော – သစေပိ ဘိက္ခုနိကာလေ အာပန္နာ သဉ္စရိတ္တာပတ္တိ ပဋိစ္ဆန္နာ ဟောတိ, ပရိဝါသဒါနံ နတ္ထိ, ဆာရတ္တံ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ပက္ခမာနတ္တံ စရန္တိယာ လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, န တေနတ္ထော, ဆာရတ္တံ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ စိဏ္ဏမာနတ္တာယ ပရိဝတ္တတိ, ပုန မာနတ္တံ အဒတွာ ဘိက္ခူဟိ အဗ္ဘေတဗ္ဗော။ အထ ဘိက္ခူဟိ မာနတ္တေ အဒိန္နေ ပုန လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ, ဘိက္ခုနီဟိ ပက္ခမာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ အထ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ စရန္တဿ ပုန ပရိဝတ္တတိ, ပက္ခမာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ စိဏ္ဏမာနတ္တဿ ပန လိင်္ဂပရိဝတ္တေ ဇာတေ ဘိက္ခုနီဟိ အဗ္ဘာနကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။ ပုန ပရိဝတ္တေ စ လိင်္ဂေ ဘိက္ခုနိဘာဝေ ဌိတာယပိ ယာ အာပတ္တိယော ပုဗ္ဗေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, တာ သုပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ ဧဝါတိ။

၇၀။ ဣတော ပရာနိ ‘‘မာတုယာ မေထုနံ ဓမ္မ’’န္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ ဝတ္ထူနိ ဥတ္တာနတ္ထာနိယေဝ။

၇၁။ မုဒုပိဋ္ဌိကဝတ္ထုမှိ သော ကိရ ဘိက္ခု နဋပုဗ္ဗကော။ တဿ သိပ္ပကောသလ္လတ္ထံ ပရိကမ္မကတာ ပိဋ္ဌိ မုဒုကာ အဟောသိ။ တသ္မာ ဧဝံ ကာတုံ အသက္ခိ။

လမ္ဗီဝတ္ထုမှိ တဿ ဘိက္ခုဿ အင်္ဂဇာတံ ဒီဃံ ဟောတိ လမ္ဗတိ, တသ္မာ လမ္ဗီတိ ဝုတ္တော။

ဣတော ပရာနိ ဒွေ ဝဏဝတ္ထူနိ ဥတ္တာနာနေဝ။ လေပစိတ္တဝတ္ထုမှိ လေပစိတ္တံ နာမ စိတ္တကမ္မရူပံ။

ဒါရုဓီတလိကဝတ္ထုမှိ ဒါရုဓီတလိကာ နာမ ကဋ္ဌရူပံ။ ယထာ စ ဣမေသု ဒွီသု ဧဝံ အညေသုပိ ဒန္တရူပ-ပေါတ္ထကရူပ-လောဟရူပါဒီသု အနုပါဒိန္နကေသု ဣတ္ထိရူပေသု နိမိတ္တေ မေထုနရာဂေန ဥပက္ကမန္တဿ အသုစိ မုစ္စတု ဝါ မာ ဝါ, ဒုက္ကဋမေဝ။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဥပက္ကမန္တဿာပိ တထေဝ ဒုက္ကဋံ။ မောစနရာဂေန ပန ဥပက္ကမန္တဿ မုတ္တေ သံဃာဒိသေသော, အမုတ္တေ ထုလ္လစ္စယန္တိ။

၇၂။ သုန္ဒရဝတ္ထုမှိ အယံ သုန္ဒရော နာမ ရာဇဂဟေ ကုလဒါရကော သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတော၊ အတ္တဘာဝဿ အဘိရူပတာယ ‘‘သုန္ဒရော’’တိ နာမံ လဘိ။ တံ ရထိကာယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သမုပ္ပန္နဆန္ဒရာဂါ သာ ဣတ္ထီ ဣမံ ဝိပ္ပကာရံ အကာသိ။ ထေရော ပန အနာဂါမီ။ တသ္မာ သော န သာဒိယိ။ အညေသံ ပန အဝိသယော ဧသော။

ဣတော ပရေသု စတူသု ဝတ္ထူသု တေ ဘိက္ခူ ဇဠာ ဒုမ္မေဓာ မာတုဂါမဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ တထာ ကတွာ ပစ္ဆာ ကုက္ကုစ္စာယိံသု။

၇၃။ အက္ခာယိတာဒီနိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။ ဒွီသု ဆိန္နသီသဝတ္ထူသု အယံ ဝိနိစ္ဆယော – ဝဋ္ဋကတေ မုခေ ဝိဝဋေ အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေန္တော သစေ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဥပရိ ဝါ ဥဘယပဿေဟိ ဝါ ဆုပန္တံ ပဝေသေတိ, ပါရာဇိကံ။ စတူဟိပိ ပဿေဟိ အဆုပန္တံ ပဝေသေတွာ အဗ္ဘန္တရေ တာလုကံ ဆုပတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ စတ္တာရိ ပဿာနိ တာလုကဉ္စ အဆုပန္တော အာကာသဂတမေဝ ကတွာ ပဝေသေတိ စ နီဟရတိ စ, ဒုက္ကဋံ။ ယဒိ ပန ဒန္တာ သုဖုသိတာ, အန္တောမုခေ ဩကာသော နတ္ထိ, ဒန္တာ စ ဗဟိ ဩဋ္ဌမံသေန ပဋိစ္ဆန္နာ, တတ္ထ ဝါတေန အသမ္ဖုဋ္ဌံ အလ္လောကာသံ တိလဖလမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။ ဥပ္ပါဋိတေ ပန ဩဋ္ဌမံသေ ဒန္တေသုယေဝ ဥပက္ကမန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ယောပိ ဒန္တော ဗဟိ နိက္ခမိတွာ တိဋ္ဌတိ, န သက္ကာ ဩဋ္ဌေဟိ ပိဒဟိတုံ။ တတ္ထ ဥပက္ကမန္တေပိ ဗဟိ နိက္ခန္တဇိဝှါယ ဥပက္ကမန္တေပိ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ ဇီဝမာနကသရီရေပိ ဗဟိ နိက္ခန္တဇိဝှါယ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ ယဒိ ပန ဗဟိဇိဝှါယ ပလိဝေဌေတွာ အန္တောမုခံ ပဝေသေတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ ဥပရိဂီဝါယ ဆိန္နသီသဿပိ အဓောဘာဂေန အင်္ဂဇာတံ ပဝေသေတွာ တာလုကံ ဆုပန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။

အဋ္ဌိကဝတ္ထုမှိ သုသာနံ ဂစ္ဆန္တဿာပိ ဒုက္ကဋံ။ အဋ္ဌိကာနိ သင်္ကဍ္ဎန္တဿာပိ, နိမိတ္တေ မေထုနရာဂေန ဥပက္ကမန္တဿာပိ, ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဥပက္ကမန္တဿာပိ, မုစ္စတု ဝါ မာ ဝါ, ဒုက္ကဋမေဝ။ မောစနရာဂေန ပန ဥပက္ကမန္တဿ မုစ္စန္တေ သံဃာဒိသေသော, အမုစ္စန္တေ ထုလ္လစ္စယမေဝ။

နာဂီဝတ္ထုမှိ နာဂမာဏဝိကာ ဝါ ဟောတု ကိန္နရီအာဒီနံ ဝါ အညတရာ, သဗ္ဗတ္ထ ပါရာဇိကံ။

ယက္ခီဝတ္ထုမှိ သဗ္ဗာပိ ဒေဝတာ ယက္ခီယေဝ။

ပေတီဝတ္ထုမှိ နိဇ္ဈာမတဏှိကာဒိပေတိယော အလ္လီယိတုမ္ပိ န သက္ကာ။ ဝိမာနပေတိယော ပန အတ္ထိ၊ ယာသံ ကာဠပက္ခေ အကုသလံ ဝိပစ္စတိ, ဇုဏှပက္ခေ ဒေဝတာ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘောန္တိ။ ဧဝရူပါယ ပေတိယာ ဝါ ယက္ခိယာ ဝါ သစေ ဒဿန-ဂဟဏ-အာမသန-ဖုသန-ဃဋ္ဋနာနိ ပညာယန္တိ, ပါရာဇိကံ။ အထာပိ ဒဿနံ နတ္ထိ, ဣတရာနိ ပညာယန္တိ, ပါရာဇိကမေဝ။ အထ ဒဿနဂဟဏာနိ န ပညာယန္တိ, အာမသနဖုသနဃဋ္ဋနေဟိ ပညာယမာနေဟိ တံ ပုဂ္ဂလံ ဝိသညံ ကတွာ အတ္တနော မနောရထံ ပူရေတွာ ဂစ္ဆတိ, အယံ အဝိသယော နာမ။ တသ္မာ ဧတ္ထ အဝိသယတ္တာ အနာပတ္တိ။ ပဏ္ဍကဝတ္ထု ပါကဋမေဝ။

ဥပဟတိန္ဒြိယဝတ္ထုမှိ ဥပဟတိန္ဒြိယောတိ ဥပဟတကာယပ္ပသာဒေါ ခါဏုကဏ္ဋကမိဝ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ န ဝေဒယတိ။ အဝေဒယန္တဿာပိ သေဝနစိတ္တဝသေန အာပတ္တိ။

ဆုပိတမတ္တဝတ္ထုသ္မိံ ယော ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိဿာမီ’’တိ မာတုဂါမံ ဂဏှိတွာ မေထုနေ ဝိရဇ္ဇိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ, ဒုက္ကဋမေဝဿ ဟောတိ။ မေထုနဓမ္မဿ ဟိ ပုဗ္ဗပယောဂါ ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒယော ယာဝ သီသံ န ပါပုဏာတိ, တာဝ ဒုက္ကဋေ တိဋ္ဌန္တိ။ သီသေ ပတ္တေ ပါရာဇိကံ ဟောတိ။ ပဌမပါရာဇိကဿ ဟိ ဒုက္ကဋမေဝ သာမန္တံ။ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ ထုလ္လစ္စယံ။ အယံ ပန ဘိက္ခု မေထုနဓမ္မေ ဝိရဇ္ဇိတွာ ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ။

၇၄။ ဘဒ္ဒိယဝတ္ထုသ္မိံ ဘဒ္ဒိယံ နာမ တံ နဂရံ။ ဇာတိယာဝနံ နာမ ဇာတိပုပ္ဖဂုမ္ဗာနံ ဥဿန္နတာယ ဧဝံ လဒ္ဓနာမံ၊ တံ တဿ နဂရဿ ဥပစာရေ ဝနံ ဟောတိ။ သော တတ္ထ နိပန္နော တေန ဝါတုပတ္ထမ္ဘေန မဟာနိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ။ ဧကရသံ ဘဝင်္ဂမေဝ ဝတ္တတိ။ ကိလိန္နံ ပဿိတွာတိ အသုစိကိလိဋ္ဌံ ပဿိတွာ။

၇၅။ ဣတော ပရာနိ သာဒိယနပဋိသံယုတ္တာနိ စတ္တာရိ ဝတ္ထူနိ, အဇာနနဝတ္ထု စာတိ ပဉ္စ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

၇၆။ ဒွီသု အသာဒိယနဝတ္ထူသု သဟသာ ဝုဋ္ဌာသီတိ အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော ဝိယ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော ဝိယ စ တုရိတံ ဝုဋ္ဌာသိ။ အက္ကမိတွာ ပဝတ္တေသီတိ အပ္ပမတ္တော ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဥပဋ္ဌိတဿတိ ခိပ္ပံ ဝုဋ္ဌဟန္တောဝ အက္ကမိတွာ ဘူမိယံ ဝဋ္ဋေန္တော ပရိဝဋ္ဋေန္တော ဝိဟေဌေန္တော ပါတေသိ။ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗံ။ အယဉ္စ တေသံ အညတရော သင်္ဂါမသီသယောဓော ဘိက္ခု။

၇၇။ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နဝတ္ထုမှိ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေနာတိ ဒိဝါ နိပဇ္ဇန္တေန။ ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ။ ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ န ဝုတ္တာ။ ဝိဝရိတွာ နိပန္နဒေါသေန ပန ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အသံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ ဘဂဝတော ဟိ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ဥပါလိတ္ထေရာဒီဟိ အဋ္ဌကထာ ဌပိတာ။ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဒိဝါ အာပဇ္ဇတိ နော ရတ္တိ’’န္တိ (ပရိ။ ၃၂၃) ဣမိနာပိ စေတံ သိဒ္ဓံ။

ကီဒိသံ ပန ဒွါရံ သံဝရိတဗ္ဗံ, ကီဒိသံ န သံဝရိတဗ္ဗံ? ရုက္ခပဒရဝေဠုပဒရကိလဉ္ဇပဏ္ဏာဒီနံ ယေန ကေနစိ ကဝါဋံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ ဥဒုက္ခလေ ဥပရိ ဥတ္တရပါသကေ စ ပဝေသေတွာ ကတံ ပရိဝတ္တကဒွါရမေဝ သံဝရိတဗ္ဗံ။ အညံ ဂေါရူပါနံ ဝဇေသု ဝိယ ရုက္ခသူစိကဏ္ဋကဒွါရံ, ဂါမထကနကံ စက္ကလကယုတ္တဒွါရံ, ဖလကေသု ဝါ ကိဋိကာသု ဝါ ဒွေ တီဏိ စက္ကလကာနိ ယောဇေတွာ ကတံ သံသရဏကိဋိကဒွါရံ, အာပဏေသု ဝိယ ကတံ ဥဂ္ဃါဋနကိဋိကဒွါရံ, ဒွီသု တီသု ဌာနေသု ဝေဏုသလာကာ ဂေါပ္ဖေတွာ ပဏ္ဏကုဋီသု ကတံ သလာကဟတ္ထကဒွါရံ, ဒုဿသာဏိဒွါရန္တိ ဧဝရူပံ ဒွါရံ န သံဝရိတဗ္ဗံ။ ပတ္တဟတ္ထဿ ကဝါဋပ္ပဏာမနေ ပန ဧကံ ဒုဿသာဏိဒွါရမေဝ အနာပတ္တိကရံ, အဝသေသာနိ ပဏာမေန္တဿ အာပတ္တိ။ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တဿ ပန ပရိဝတ္တကဒွါရမေဝ အာပတ္တိကရံ, သေသာနိ သံဝရိတွာ ဝါ အသံဝရိတွာ ဝါ နိပန္နဿ အာပတ္တိ နတ္ထိ။ သံဝရိတွာ ပန နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ဧတံ ဝတ္တံ။

ပရိဝတ္တကဒွါရံ ပန ကိတ္တကေန သံဝုတံ ဟောတိ? သူစိဃဋိကာဒီသု ဒိန္နာသု သံဝုတမေဝ ဟောတိ။ အပိစ ခေါ သူစိမတ္တေပိ ဒိန္နေ ဝဋ္ဋတိ။ ဃဋိကမတ္တေပိ ဒိန္နေ ဝဋ္ဋတိ။ ဒွါရဗာဟံ ဖုသိတွာ ပိဟိတမတ္တေပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဤသကံ အဖုသိတေပိ ဝဋ္ဋတိ။ သဗ္ဗန္တိမေန ဝိဓိနာ ယာဝတာ သီသံ နပ္ပဝိသတိ တာဝတာ အဖုသိတေပိ ဝဋ္ဋတီတိ။ သစေ ဗဟူနံ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဘိက္ခုံ ဝါ သာမဏေရံ ဝါ ‘‘ဒွါရံ, အာဝုသော, ဇဂ္ဂါဟီ’’တိ ဝတွာပိ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အထ ဘိက္ခူ စီဝရကမ္မံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကရောန္တာ နိသိန္နာ ဟောန္တိ, ‘‘ဧတေ ဒွါရံ ဇဂ္ဂိဿန္တီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာပိ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဥပါသကမ္ပိ အာပုစ္ဆိတွာ ဝါ, ‘ဧသ ဇဂ္ဂိဿတီ’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကေဝလံ ဘိက္ခုနိံ ဝါ မာတုဂါမံ ဝါ အာပုစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဒွါရဿ ဥဒုက္ခလံ ဝါ ဥတ္တရပါသကော ဝါ ဘိန္နော ဝါ ဟောတိ အဋ္ဌပိတော ဝါ, သံဝရိတုံ န သက္ကောတိ, နဝကမ္မတ္ထံ ဝါ ပန ဣဋ္ဌကပုဉ္ဇော ဝါ မတ္တိကာဒီနံ ဝါ ရာသိ အန္တောဒွါရေ ကတော ဟောတိ, အဋ္ဋံ ဝါ ဗန္ဓန္တိ, ယထာ သံဝရိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝရူပေ အန္တရာယေ သတိ အသံဝရိတွာပိ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယဒိ ပန ကဝါဋံ နတ္ထိ, လဒ္ဓကပ္ပမေဝ။ ဥပရိ သယန္တေန နိဿေဏိံ အာရောပေတွာ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ သစေ နိဿေဏိမတ္ထကေ ထကနကံ ဟောတိ, ထကေတွာပိ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဂဗ္ဘေ နိပဇ္ဇန္တေန ဂဗ္ဘဒွါရံ ဝါ ပမုခဒွါရံ ဝါ ယံကိဉ္စိ သံဝရိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ဧကကုဋ္ဋကေ ဂေဟေ ဒွီသု ပဿေသု ဒွါရာနိ ကတွာ ဝဠဉ္ဇန္တိ, ဒွေပိ ဒွါရာနိ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗာနိ။

တိဘူမကေပိ ပါသာဒေ ဒွါရံ ဇဂ္ဂိတဗ္ဗမေဝ။ သစေ ဘိက္ခာစာရာ ပဋိက္ကမ္မ လောဟပါသာဒသဒိသံ ပါသာဒံ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထံ ပဝိသန္တိ, သံဃတ္ထေရေန ဒွါရပါလဿ ‘‘ဒွါရံ ဇဂ္ဂါဟီ’’တိ ဝတွာ ဝါ ‘‘ဒွါရဇဂ္ဂနံ ဧတဿ ဘာရော’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဝါ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ယာဝ သံဃနဝကေန ဧဝမေဝ ကတ္တဗ္ဗံ။ ပုရေ ပဝိသန္တာနံ ‘‘ဒွါရဇဂ္ဂနံ နာမ ပစ္ဆိမာနံ ဘာရော’’တိ ဧဝံ အာဘောဂံ ကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ အနာပုစ္ဆာ ဝါ အာဘောဂံ ဝါ အကတွာ အန္တောဂဗ္ဘေ ဝါ အသံဝုတဒွါရေ ဗဟိ ဝါ နိပဇ္ဇန္တာနံ အာပတ္တိ။ ဂဗ္ဘေ ဝါ ဗဟိ ဝါ နိပဇ္ဇနကာလေပိ ‘‘ဒွါရဇဂ္ဂနံ နာမ မဟာဒွါရေ ဒွါရပါလဿ ဘာရော’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ လောဟပါသာဒါဒီသု အာကာသတလေ နိပဇ္ဇန္တေနာပိ ဒွါရံ သံဝရိတဗ္ဗမေဝ။

အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ဣဒံ ဒိဝါပဋိသလ္လီယနံ ယေန ကေနစိ ပရိက္ခိတ္တေ သဒွါရဗန္ဓေ ဌာနေ ကထိတံ။ တသ္မာ အဗ္ဘောကာသေ ဝါ ရုက္ခမူလေ ဝါ မဏ္ဍပေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သဒွါရဗန္ဓေ နိပဇ္ဇန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာဝ နိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ သစေ မဟာပရိဝေဏံ ဟောတိ, မဟာဗောဓိယင်္ဂဏလောဟပါသာဒင်္ဂဏသဒိသံ ဗဟူနံ ဩသရဏဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ ဒွါရံ သံဝုတမ္ပိ သံဝုတဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, ဒွါရံ အလဘန္တာ ပါကာရံ အာရုဟိတွာပိ ဝိစရန္တိ, တတ္ထ သံဝရဏကိစ္စံ နတ္ထိ။ ရတ္တိံ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နော အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဥဋ္ဌဟတိ, အနာပတ္တိ။ သစေ ပဗုဇ္ဈိတွာ ပုန သုပတိ, အာပတ္တိ။ ယော ပန ‘‘အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာဝ ဒွါရံ အသံဝရိတွာ ရတ္တိံ နိပဇ္ဇတိ, ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝ စ န ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ အာပတ္တိယေဝ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ဧဝံ နိပဇ္ဇန္တော အနာဒရိယဒုက္ကဋာပိ န မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ယော ပန ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဇဂ္ဂိတွာ အဒ္ဓါနံ ဝါ ဂန္တွာ ဒိဝါ ကိလန္တရူပေါ မဉ္စေ နိသိန္နော ပါဒေ ဘူမိတော အမောစေတွာဝ နိဒ္ဒါဝသေန နိပဇ္ဇတိ, တဿ အနာပတ္တိ။ သစေ ဩက္ကန္တနိဒ္ဒေါ အဇာနန္တောပိ ပါဒေ မဉ္စကံ အာရောပေတိ, အာပတ္တိယေဝ။ နိသီဒိတွာ အပဿာယ သုပန္တဿ အနာပတ္တိ။ ယောပိ စ ‘‘နိဒ္ဒံ ဝိနောဒေဿာမီ’’တိ စင်္ကမန္တော ပတိတွာ သဟသာဝ ဝုဋ္ဌာတိ, တဿာပိ အနာပတ္တိ။ ယော ပန ပတိတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ အာပတ္တိ။

ကော မုစ္စတိ, ကော န မုစ္စတီတိ? မဟာပစ္စရိယံ တာဝ ‘‘ဧကဘင်္ဂေန နိပန္နကောယေဝ မုစ္စတိ။ ပါဒေ ပန ဘူမိတော မောစေတွာ နိပန္နော ယက္ခဂဟိတကောပိ ဝိသညီဘူတောပိ န မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပိတောဝ မုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယော စင်္ကမန္တော မုစ္စိတွာ ပတိတော တတ္ထေဝ သုပတိ, တဿာပိ အဝိသယတ္တာ အာပတ္တိ န ဒိဿတိ။ အာစရိယာ ပန ဧဝံ န ကထယန္တိ။ တသ္မာ အာပတ္တိယေဝါတိ မဟာပဒုမတ္ထေရေန ဝုတ္တံ။ ဒွေ ပန ဇနာ အာပတ္တိတော မုစ္စန္တိယေဝ, ယော စ ယက္ခဂဟိတကော, ယော စ ဗန္ဓိတွာ နိပဇ္ဇာပိတော’’တိ။

၇၈။ ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုမှိ အနာပတ္တိ သုပိနန္တေနာတိ ယသ္မာ သုပိနန္တေ အဝိသယတ္တာ ဧဝံ ဟောတိ, တသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဘဂဝတာ အဝိနိစ္ဆိတပုဗ္ဗမ္ပိ ဣမံ ဝတ္ထုံ နယဂ္ဂါဟေန ဝိနိစ္ဆိနိ။ ဘဂဝါပိ စ သုတွာ ‘‘သုကထိတံ, ဘိက္ခဝေ, ဥပါလိနာ၊ အပဒေ ပဒံ ကရောန္တော ဝိယ, အာကာသေ ပဒံ ဒဿေန္တော ဝိယ ဥပါလိ ဣမံ ပဉှံ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ ထေရံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ ဥပါလီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၁၉, ၂၂၈)။ ဣတော ပရာနိ သုပဗ္ဗာဒီနိ ဝတ္ထူနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

၈၀။ ဘိက္ခုနီသမ္ပယောဇနာဒီသု တေ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ ခိဍ္ဍာပသုတာ အတ္တနော အနာစာရေန ဧဝံ အကံသု။ တတော ပဋ္ဌာယ စ လိစ္ဆဝီနံ ဝိနာသော ဧဝ ဥဒပါဒိ။

၈၂။ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတဝတ္ထုမှိ ဒဿနံ အဂမာသီတိ အနုကမ္ပာယ ‘‘တံ ဒက္ခိဿာမီ’’တိ ဂေဟံ အဂမာသိ။ အထဿ သာ အတ္တနော စ ဒါရကာနဉ္စ နာနပ္ပကာရေဟိ အနာထဘာဝံ သံဝဏ္ဏေသိ။ အနပေက္ခဉ္စ နံ ဉတွာ ကုပိတာ ‘‘ဧဟိ ဝိဗ္ဘမာဟီ’’တိ ဗလက္ကာရေန အဂ္ဂဟေသိ။ သော အတ္တာနံ မောစေတုံ ပဋိက္ကမန္တော ဇရာဒုဗ္ဗလတာယ ဥတ္တာနော ပရိပတိ။ တတော သာ အတ္တနော မနံ အကာသိ။ သော ပန ဘိက္ခု အနာဂါမီ သမုစ္ဆိန္နကာမရာဂေါ တသ္မာ န သာဒိယီတိ။

၈၃။ မိဂပေါတကဝတ္ထု ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဝိနီတဝတ္ထု နိဋ္ဌိတံ။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တတြိဒံ သမန္တပါသာဒိကာယ သမန္တပါသာဒိကတ္တသ္မိံ –

အာစရိယပရမ္ပရတော, နိဒါနဝတ္ထုပ္ပဘေဒဒီပနတော၊

ပရသမယဝိဝဇ္ဇနတော, သကသမယဝိသုဒ္ဓိတော စေဝ။

ဗျဉ္ဇနပရိသောဓနတော, ပဒတ္ထတော ပါဠိယောဇနက္ကမတော၊

သိက္ခာပဒနိစ္ဆယတော, ဝိဘင်္ဂနယဘေဒဒဿနတော။

သမ္ပဿတံ န ဒိဿတိ, ကိဉ္စိ အပါသာဒိကံ ယတော ဧတ္ထ၊

ဝိညူနမယံ တသ္မာ, သမန္တပါသာဒိကာတွေဝ။

သံဝဏ္ဏနာ ပဝတ္တာ, ဝိနယဿ ဝိနေယျဒမနကုသလေန၊

ဝုတ္တဿ လောကနာထေန, လောကမနုကမ္ပမာနေနာတိ။

ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယပါရာဇိကံ

ဒုတိယံ အဒုတိယေန, ယံ ဇိနေန ပကာသိတံ၊

ပါရာဇိကံ တဿ ဒါနိ, ပတ္တော သံဝဏ္ဏနာက္ကမော။

ယသ္မာ တသ္မာ သုဝိညေယျံ, ယံ ပုဗ္ဗေ စ ပကာသိတံ၊

တံ သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇယိတွာန, ဟောတိ သံဝဏ္ဏနာ အယံ။

ဓနိယဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၈၄။ တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေတိ တတ္ထ ရာဇဂဟေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ, တဉှိ မန္ဓာတု-မဟာဂေါဝိန္ဒာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘ရာဇဂဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အညေပေတ္ထ ပကာရေ ဝဏ္ဏယန္တိ။ ကိံ တေဟိ! နာမမေတံ တဿ နဂရဿ။ တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နဂရံ ဟောတိ။ သေသကာလေ သုညံ ဟောတိ ယက္ခပရိဂ္ဂဟိတံ, တေသံ ဝသန္တဝနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ ဧဝံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ နိဝါသနဋ္ဌာနမာဟ – ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေတိ။ သော စ ဂိဇ္ဈာ တဿ ကူဋေသု ဝသိံသု, ဂိဇ္ဈသဒိသာနိ ဝါ တဿ ကူဋာနိ၊ တသ္မာ ဂိဇ္ဈကူဋောတိ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သမ္ဗဟုလာတိ ဝိနယပရိယာယေန တယော ဇနာ သမ္ဗဟုလာတိ ဝုစ္စန္တိ, တတော ပရံ သံဃော။ သုတ္တန္တပရိယာယေန တယော တယော ဧဝ, တတော ပဋ္ဌာယ သမ္ဗဟုလာ။ ဣဓ ပန တေ သုတ္တန္တပရိယာယေန သမ္ဗဟုလာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သန္ဒိဋ္ဌာတိ နာတိဝိဿာသိကာ န ဒဠှမိတ္တာ၊ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ဂမ္မ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဟိ တေ သန္ဒိဋ္ဌာတိ ဝုစ္စန္တိ။ သမ္ဘတ္တာတိ အတိဝိဿာသိကာ ဒဠှမိတ္တာ၊ တေ ဟိ သုဋ္ဌု ဘတ္တာ ဘဇမာနာ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂါတိ ကတွာ ‘‘သမ္ဘတ္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဣသိဂိလိပဿေတိ ဣသိဂိလိ နာမ ပဗ္ဗတော, တဿ ပဿေ။ ပုဗ္ဗေ ကိရ ပဉ္စသတမတ္တာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ကာသိကောသလာဒီသု ဇနပဒေသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ သန္နိပတိတွာ သမာပတ္တိယာ ဝီတိနာမေန္တိ။ မနုဿာ တေ ပဝိသန္တေဝ ပဿန္တိ န နိက္ခမန္တေ။ တတော အာဟံသု – ‘‘အယံ ပဗ္ဗတော ဣမေ ဣသယော ဂိလတီ’’တိ။ တဒုပါဒါယ တဿ ‘‘ဣသိဂိလိ’’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒိ, တဿ ပဿေ ပဗ္ဗတပါဒေ။

တိဏကုဋိယော ကရိတွာတိ တိဏစ္ဆဒနာ သဒွါရဗန္ဓာ ကုဋိယော ကတွာ။ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဟိ နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနာပိ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ အညတရေန ဆန္နေယေဝ သဒွါရဗန္ဓေ သေနာသနေ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ ယော ဥပဂစ္ဆေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၄)။ တသ္မာ ဝဿကာလေ သစေ သေနာသနံ လဘတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ၊ နော စေ လဘတိ, ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသိတွာပိ ကာတဗ္ဗံ။ ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တေန သာမမ္ပိ ကာတဗ္ဗံ။ န တွေဝ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ အယမနုဓမ္မတာ။ တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ တိဏကုဋိယော ကရိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီနိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတိကဝတ္တာနိ စ ခန္ဓကဝတ္တာနိ စ အဓိဋ္ဌာယ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခမာနာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိံသု။

အာယသ္မာပိ ဓနိယောတိ န ကေဝလံ တေ ထေရာဝ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အာဒိကမ္မိကော အာယသ္မာ ဓနိယောပိ။ ကုမ္ဘကာရပုတ္တောတိ ကုမ္ဘကာရဿ ပုတ္တော၊ တဿ ဟိ နာမံ ဓနိယော, ပိတာ ကုမ္ဘကာရော, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဓနိယော ကုမ္ဘကာရပုတ္တော’’တိ။ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆီတိ တေဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေယေဝ တိဏကုဋိကံ ကရိတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ။ ဝဿံဝုတ္ထာတိ ပုရိမိကာယ ဥပဂတာ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဝုတ္ထဝဿာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧဝံ ဝဿံဝုတ္ထာ ဟုတွာ။

တိဏကုဋိယော ဘိန္ဒိတွာတိ န ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရာဒီဟိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကတွာ, ဝတ္တသီသေန ပန တိဏဉ္စ ဒါရုဝလ္လိ-အာဒီနိ စ ဩရောပေတွာတိ အတ္ထော။ ယေန ဟိ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ကုဋိ ကတာ ဟောတိ, တေန သစေ အာဝါသိကာ ဘိက္ခူ ဟောန္တိ, တေ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာ။ ‘‘သစေ ဣမံ ကုဋိံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ကောစိ ဝသိတုံ ဥဿဟတိ, တဿ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ။ ယေန အရညေ ဝါ ကတာ ဟောတိ, ပဋိဇဂ္ဂနကံ ဝါ န လဘတိ, တေန ‘‘အညေသမ္ပိ ပရိဘောဂံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဋိသာမေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ တေ ပန ဘိက္ခူ အရညေ ကုဋိယော ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂနကံ အလဘန္တာ တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ ပဋိသာမေတွာ သင်္ဂေါပေတွာတိ အတ္ထော။ ယထာ စ ဌပိတံ တံ ဥပစိကာဟိ န ခဇ္ဇတိ, အနောဝဿကဉ္စ ဟောတိ, တထာ ဌပေတွာ ‘‘ဣဒံ ဌာနံ အာဂန္တွာ ဝသိတုကာမာနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥပကာရာယ ဘဝိဿတီ’’တိ ဂမိယဝတ္တံ ပူရေတွာ။

ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိံသူတိ အတ္တနော အတ္တနော စိတ္တာနုကူလံ ဇနပဒံ အဂမံသု။ အာယသ္မာ ပန ဓနိယော ကုမ္ဘကာရပုတ္တော တတ္ထေဝ ဝဿံ ဝသီတိအာဒိ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ယာဝတတိယကန္တိ ယာဝတတိယဝါရံ။ အနဝယောတိ အနုအဝယော, သန္ဓိဝသေန ဥကာရလောပေါ။ အနု အနု အဝယော, ယံ ယံ ကုမ္ဘကာရေဟိ ကတ္တဗ္ဗံ နာမ အတ္ထိ, သဗ္ဗတ္ထ အနူနော ပရိပုဏ္ဏသိပ္ပေါတိ အတ္ထော။ သကေတိ အတ္တနော သန္တကေ။ အာစရိယကေတိ အာစရိယကမ္မေ။ ကုမ္ဘကာရကမ္မေတိ ကုမ္ဘကာရာနံ ကမ္မေ၊ ကုမ္ဘကာရေဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မေတိ အတ္ထော။ ဧတေန သကံ အာစရိယကံ သရူပတော ဒဿိတံ ဟောတိ။ ပရိယောဒါတသိပ္ပေါတိ ပရိသုဒ္ဓသိပ္ပေါ။ အနဝယတ္တေပိ သတိ အညေဟိ အသဒိသသိပ္ပေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သဗ္ဗမတ္တိကာမယန္တိ ပိဋ္ဌသံဃာဋကကဝါဋသူစိဃဋိကဝါတပါနကဝါဋမတ္တံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ဘိတ္တိဆဒနိဋ္ဌကထမ္ဘာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ ဂေဟသမ္ဘာရံ မတ္တိကာမယမေဝ ကတွာတိ အတ္ထော။ တိဏဉ္စ ကဋ္ဌဉ္စ ဂေါမယဉ္စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ တံ ကုဋိကံ ပစီတိ တံ သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကတွာ ပါဏိကာယ ဃံသိတွာ သုက္ခာပေတွာ တေလတမ္ဗမတ္တိကာယ ပရိမဇ္ဇိတွာ အန္တော စ ဗဟိ စ တိဏာဒီဟိ ပူရေတွာ ယထာ ပက္ကာ သုပက္ကာ ဟောတိ, ဧဝံ ပစိ။ ဧဝံ ပက္ကာ စ ပန သာ အဟောသိ ကုဋိကာ။ အဘိရူပါတိ သုရူပါ။ ပါသာဒိကာတိ ပသာဒဇနိကာ။ လောဟိတိကာတိ လောဟိတဝဏ္ဏာ။ ကိင်္ကဏိကသဒ္ဒေါတိ ကိင်္ကဏိကဇာလဿ သဒ္ဒေါ။ ယထာ ကိရ နာနာရတနေဟိ ကတဿ ကိင်္ကဏိကဇာလဿ သဒ္ဒေါ ဟောတိ, ဧဝံ တဿာ ကုဋိကာယ ဝါတပါနန္တရိကာဒီဟိ ပဝိဋ္ဌေန ဝါတေန သမာဟတာယ သဒ္ဒေါ အဟောသိ။ ဧတေနဿာ အန္တော စ ဗဟိ စ သုပက္ကဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကိင်္ကဏိကာ’’တိ ကံသဘာဇနံ, တသ္မာ ယထာ အဘိဟတဿ ကံသဘာဇနဿ သဒ္ဒေါ, ဧဝမဿာ ဝါတပ္ပဟတာယ သဒ္ဒေါ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၈၅။ ကိံ ဧတံ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ ဇာနန္တောဝ ဘဂဝါ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ပုစ္ဆိ။ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုန္တိ သဗ္ဗမတ္တိကာမယာယ ကုဋိကာယ ကရဏဘာဝံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ ကထဉှိ နာမ သော, ဘိက္ခဝေ…ပေ… ကုဋိကံ ကရိဿတီတိ ဣဒံ အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနံ၊ အကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဿ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ။ န ဟိ နာမ, ဘိက္ခဝေ, တဿ မောဃပုရိသဿ ပါဏေသု အနုဒ္ဒယာ အနုကမ္ပာ အဝိဟေသာ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ အနုဒ္ဒယာတိ အနုရက္ခဏာ၊ ဧတေန မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂံ ဒဿေတိ။ အနုကမ္ပာတိ ပရဒုက္ခေန စိတ္တကမ္ပနာ။ အဝိဟေသာတိ အဝိဟိံသနာ၊ ဧတေဟိ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂံ ဒဿေတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, တဿ မောဃပုရိသဿ ပထဝီခဏနစိက္ခလ္လမဒ္ဒနအဂ္ဂိဒါနေသု ဗဟူ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေ ပါဏေ ဗျာဗာဓေန္တဿ ဝိနာသေန္တဿ တေသု ပါဏေသု မေတ္တာကရုဏာနံ ပုဗ္ဗဘာဂမတ္တာပိ အနုဒ္ဒယာ အနုကမ္ပာ အဝိဟေသာ န ဟိ နာမ ဘဝိဿတိ အပ္ပမတ္တကာပိ နာမ န ဘဝိဿတီ’’တိ။ မာ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ပါဏေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇီတိ ပစ္ဆိမော ဇနသမူဟော ပါဏေသု ပါတဗျဘာဝံ မာ အာပဇ္ဇိ။ ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေပိ ဘိက္ခူဟိ ဧဝံ ကတံ, ဤဒိသေသု ဌာနေသု ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တာနံ နတ္ထိ ဒေါသော’’တိ မညိတွာ ဣမဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇမာနာ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ မာ ပါဏေသု ပါတဗျေ ဃံသိတဗ္ဗေ ဧဝံ မညီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဧဝံ ဓနိယံ ဂရဟိတွာ န စ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗမတ္တိကာမယာ ကုဋိကာ ကာတဗ္ဗာတိ အာယတိံ တာဒိသာယ ကုဋိကာယ ကရဏံ ပဋိက္ခိပိ၊ ပဋိက္ခိပိတွာ စ ‘‘ယော ကရေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ သဗ္ဗမတ္တိကာမယကုဋိကာကရဏေ အာပတ္တိံ ဌပေသိ။ တသ္မာ ယောပိ ပထဝီခဏနာဒိနာ ပါဏေသု ပါတဗျတံ အနာပဇ္ဇန္တော တာဒိသံ ကုဋိကံ ကရောတိ, သောပိ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ ပထဝီခဏနာဒီဟိ ပန ပါဏေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇန္တော ယံ ယံ ဝတ္ထုံ ဝီတိက္ကမတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ ဓနိယတ္ထေရဿ အာဒိကမ္မိကတ္တာ အနာပတ္တိ။ သေသာနံ သိက္ခာပဒံ အတိက္ကမိတွာ ကရောန္တာနမ္ပိ ကတံ လဘိတွာ တတ္ထ ဝသန္တာနမ္ပိ ဒုက္ကဋမေဝ။ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရမိဿကာ ပန ယထာ ဝါ တထာ ဝါ မိဿာ ဟောတု, ဝဋ္ဋတိ။ သုဒ္ဓမတ္တိကာမယာဝ န ဝဋ္ဋတိ။ သာပိ ဣဋ္ဌကာဟိ ဂိဉ္ဇကာဝသထသင်္ခေပေန ကတာ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဘန္တေတိ ခေါ…ပေ… တံ ကုဋိံ ဘိန္ဒိံသူတိ ဘဂဝတော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ကဋ္ဌေဟိ စ ပါသာဏေဟိ စ တံ ကုဋိကံ ဝိကိရန္တာ ဘိန္ဒိံသု။

အထ ခေါ အာယသ္မာ ဓနိယောတိအာဒိမှိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဓနိယော ဧကပဿေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော တေန သဒ္ဒေန အာဂန္တွာ တေ ဘိက္ခူ ‘‘ကိဿ မေ တုမှေ, အာဝုသော, ကုဋိံ ဘိန္ဒထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဘဂဝါ ဘေဒါပေတီ’’တိ သုတွာ သုဗ္ဗစတာယ သမ္ပဋိစ္ဆိ။

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဣမိနာ အတိမဟန္တေန ဥဿာဟေန အတ္တနော ဝသနတ္ထံ ကတံ ကုဋိကံ ဘေဒါပေသိ, နနု ဧတဿေတ္ထ ဝယကမ္မမ္ပိ အတ္ထီတိ? ကိဉ္စာပိ အတ္ထိ, အထ ခေါ နံ ဘဂဝါ အကပ္ပိယာတိ ဘိန္ဒာပေသိ, တိတ္ထိယဓဇောတိ ဘိန္ဒာပေသိ။ အယမေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော။ အဋ္ဌကထာယံ ပန အညာနိပိ ကာရဏာနိ ဝုတ္တာနိ – သတ္တာနုဒ္ဒယာယ, ပတ္တစီဝရဂုတ္တတ္ထာယ, သေနာသနဗာဟုလ္လပအသေဓနာယာတိအာဒီနိ။ တသ္မာ ဣဒါနိပိ ယော ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဝိနယညူ အညံ ဘိက္ခုံ အကပ္ပိယံ ပရိက္ခာရံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တံ ဒိသွာ တံ ဆိန္ဒာပေယျ ဝါ ဘိန္ဒာပေယျ ဝါ အနုပဝဇ္ဇော, သော နေဝ စောဒေတဗ္ဗော န သာရေတဗ္ဗော၊ န တံ လဗ္ဘာ ဝတ္တုံ ‘‘မမ ပရိက္ခာရော တယာ နာသိတော, တံ မေ ဒေဟီ’’တိ။

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော

တတြာယံ ပါဠိမုတ္တကော ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယော – ကေစိ တာလပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ ပဉ္စဝဏ္ဏေန သုတ္တေန သိဗ္ဗန္တာ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ ကရောန္တိ, တံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧကဝဏ္ဏေန ပန နီလေန ဝါ ပီတကေန ဝါ ယေန ကေနစိ သုတ္တေန အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ သိဗ္ဗိတုံ ဆတ္တဒဏ္ဍဂ္ဂါဟကံ သလာကပဉ္ဇရံ ဝါ ဝိနန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တဉ္စ ခေါ ထိရကရဏတ္ထံ, န ဝဏ္ဏမဋ္ဌတ္ထာယ။ ဆတ္တပဏ္ဏကေသု မကရဒန္တကံ ဝါ အဍ္ဎစန္ဒကံ ဝါ ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဆတ္တဒဏ္ဍေ ဂေဟထမ္ဘေသု ဝိယ ဃဋကော ဝါ ဝါဠရူပကံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ။ သစေပိ သဗ္ဗတ္ထ အာရဂ္ဂေန လေခါ ဒိန္နာ ဟောတိ, သာပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဃဋကမ္ပိ ဝါဠရူပမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ ဓာရေတဗ္ဗံ။ လေခါပိ ဃံသိတွာ ဝါ အပနေတဗ္ဗာ, သုတ္တကေန ဝါ ဒဏ္ဍော ဝေဌေတဗ္ဗော။ ဒဏ္ဍဗုန္ဒေ ပန အဟိစ္ဆတ္တကသဏ္ဌာနံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝါတပ္ပဟာရေန အစလနတ္ထံ ဆတ္တမဏ္ဍလိကံ ရဇ္ဇုကေဟိ ဂါဟေတွာ ဒဏ္ဍေ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မိံ ဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဝလယမိဝ ဥက္ကိရိတွာ လေခံ ဌပေန္တိ, သာ ဝဋ္ဋတိ။

စီဝရမဏ္ဍနတ္ထာယ နာနာသုတ္တကေဟိ သတပဒီသဒိသံ သိဗ္ဗန္တာ အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဌပေန္တိ, အညမ္ပိ ယံကိဉ္စိ သူစိကမ္မဝိကာရံ ကရောန္တိ, ပဋ္ဋမုခေ ဝါ ပရိယန္တေ ဝါ ဝေဏိံ ဝါ သင်္ခလိကံ ဝါ, ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ, ပကတိသူစိကမ္မမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဂဏ္ဌိကပဋ္ဋကဉ္စ ပါသကပဋ္ဋဉ္စ အဋ္ဌကောဏမ္ပိ သောဠသကောဏမ္ပိ ကရောန္တိ, တတ္ထ အဂ္ဃိယဂယမုဂ္ဂရာဒီနိ ဒဿေန္တိ, ကက္ကဋက္ခီနိ ဥက္ကိရန္တိ, သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတိ, စတုကောဏမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ကောဏသုတ္တပိဠကာ စ စီဝရေ ရတ္တေ ဒုဝိညေယျရူပါ ဝဋ္ဋန္တိ။ ကဉ္ဇိကပိဋ္ဌခလိအာဒီသု စီဝရံ ပက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ စီဝရကမ္မကာလေ ပန ဟတ္ထမလသူစိမလာဒီနံ ဓောဝနတ္ထံ ကိလိဋ္ဌကာလေ စ ဓောဝနတ္ထံ ဝဋ္ဋတိ။ ဂန္ဓံ ဝါ လာခံ ဝါ တေလံ ဝါ ရဇနေ ပက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

စီဝရံ ရဇိတွာ သင်္ခေန ဝါ မဏိနာ ဝါ ယေန ကေနစိ န ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ။ ဘူမိယံ ဇာဏုကာနိ နိဟန္တွာ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ ဒေါဏိယမ္ပိ န ဃံသိတဗ္ဗံ။ ဒေါဏိယံ ဝါ ဖလကေ ဝါ ဌပေတွာ အန္တေ ဂါဟာပေတွာ ဟတ္ထေဟိ ပဟရိတုံ ပန ဝဋ္ဋတိ၊ တမ္ပိ မုဋ္ဌိနာ န ကာတဗ္ဗံ။ ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ဒေါဏိယမ္ပိ န ဌပေသုံ။ ဧကော ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ၊ အပရော ဟတ္ထေ ကတွာ ဟတ္ထေန ပဟရတိ။ စီဝရဿ ကဏ္ဏသုတ္တကံ န ဝဋ္ဋတိ, ရဇိတကာလေ ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ။ ယံ ပန ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ကဏ္ဏသုတ္တက’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၄၄) ဧဝံ အနုညာတံ, တံ အနုဝါတေ ပါသကံ ကတွာ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ရဇနကာလေ လဂ္ဂနတ္ထာယ။ ဂဏ္ဌိကေပိ သောဘာကရဏတ္ထံ လေခါ ဝါ ပိဠကာ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, နာသေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။

ပတ္တေ ဝါ ထာလကေ ဝါ အာရဂ္ဂေန လေခံ ကရောန္တိ, အန္တော ဝါ ဗဟိ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ။ ပတ္တံ ဘမံ အာရောပေတွာ မဇ္ဇိတွာ ပစန္တိ – ‘‘မဏိဝဏ္ဏံ ကရိဿာမာ’’တိ, န ဝဋ္ဋတိ၊ တေလဝဏ္ဏော ပန ဝဋ္ဋတိ။ ပတ္တမဏ္ဍလေ ဘိတ္တိကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ, မကရဒန္တကံ ပန ဝဋ္ဋတိ။

ဓမကရဏဆတ္တကဿ ဥပရိ ဝါ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဓမကရဏကုစ္ဆိယံ ဝါ လေခါ န ဝဋ္ဋတိ, ဆတ္တမုခဝဋ္ဋိယံ ပနဿ လေခါ ဝဋ္ဋတိ။

ကာယဗန္ဓနဿ သောဘနတ္ထံ တဟိံ တဟိံ ဒိဂုဏံ သုတ္တံ ကောဋ္ဋေန္တိ, ကက္ကဋစ္ဆီနိ ဥဋ္ဌပေန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ။ ဥဘောသု ပန အန္တေသု ဒသာမုခဿ ထိရဘာဝါယ ဒိဂုဏံ ကောဋ္ဋေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒသာမုခေ ပန ဃဋကံ ဝါ မကရမုခံ ဝါ ဒေဍ္ဍုဘသီသံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဝိကာရရူပံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ တတ္ထ တတ္ထ အစ္ဆီနိ ဒဿေတွာ မာလာကမ္မလတာကမ္မာဒီနိ ဝါ ကတွာ ကောဋ္ဋိတကာယဗန္ဓနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဥဇုကမေဝ ပန မစ္ဆကဏ္ဋကံ ဝါ ခဇ္ဇုရိပတ္တကံ ဝါ မဋ္ဌပဋ္ဋိကံ ဝါ ကတွာ ကောဋ္ဋိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကာယဗန္ဓနဿ ဒသာ ဧကာ ဝဋ္ဋတိ, ဒွေ တီဏိ စတ္တာရိပိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ တတော ပရံ န ဝဋ္ဋန္တိ။ ရဇ္ဇုကကာယဗန္ဓနံ ဧကမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနံ ပန ဧကမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဒသာ ပန ပါမင်္ဂသဏ္ဌာနာပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ ဧကေန နိရန္တရံ ဝေဌေတွာ ကတံ ဗဟုရဇ္ဇုကန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝဋ္ဋတိ။

ကာယဗန္ဓနဝိဓေ အဋ္ဌမင်္ဂလာဒိကံ ယံကိဉ္စိ ဝိကာရရူပံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရိစ္ဆေဒလေခါမတ္တံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝိဓကဿ ဥဘောသု အန္တေသု ထိရကရဏတ္ထာယ ဃဋကံ ကရောန္တိ, အယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

အဉ္ဇနိယံ ဣတ္ထိပုရိသစတုပ္ပဒသကုဏရူပံ ဝါ မာလာကမ္မ-လတာကမ္မမကရဒန္တက-ဂေါမုတ္တကအဍ္ဎစန္ဒကာဒိဘေဒံ ဝါ ဝိကာရရူပံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဃံသိတွာ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ယထာ ဝါ န ပညာယတိ, တထာ သုတ္တေန ဝေဌေတွာ ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာ။ ဥဇုကမေဝ ပန စတုရံသာ ဝါ အဋ္ဌံသာ ဝါ သောဠသံသာ ဝါ အဉ္ဇနီ ဝဋ္ဋတိ။ ဟေဋ္ဌတော ပိဿာ ဒွေ ဝါ တိဿော ဝါ ဝဋ္ဋလေခါယော ဝဋ္ဋန္တိ။ ဂီဝါယမ္ပိဿာ ပိဓာနကဗန္ဓနတ္ထံ ဧကာ ဝဋ္ဋလေခါ ဝဋ္ဋတိ။

အဉ္ဇနိသလာကာယပိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ။ အဉ္ဇနိတ္ထဝိကာယမ္ပိ ယံကိဉ္စိ နာနာဝဏ္ဏေန သုတ္တေန ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧသေဝ နယော ကုဉ္စိကာကောသကေပိ။ ကုဉ္စိကာယ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ, တထာ သိပါဋိကာယံ။ ဧကဝဏ္ဏသုတ္တေန ပနေတ္ထ ယေန ကေနစိ သိဗ္ဗိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

အာရကဏ္ဋကေပိ ဝဋ္ဋမဏိကံ ဝါ အညံ ဝါ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဂီဝါယံ ပန ပရိစ္ဆေဒလေခါ ဝဋ္ဋတိ။ ပိပ္ဖလိကေပိ မဏိကံ ဝါ ပိဠကံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဥဋ္ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဒဏ္ဍကေ ပန ပရိစ္ဆေဒလေခါ ဝဋ္ဋတိ။ နခစ္ဆေဒနံ ဝလိတကံယေဝ ကရောန္တိ, တသ္မာ တံ ဝဋ္ဋတိ။ ဥတ္တရာရဏိယံ ဝါ အဓရာရဏိယံ ဝါ အရဏိဓနုကေ ဝါ ဥပရိပေလ္လနဒဏ္ဍကေ ဝါ မာလာကမ္မာဒိကံ ယံကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတိ, ပေလ္လနဒဏ္ဍကဿ ပန ဝေမဇ္ဈေ မဏ္ဍလံ ဟောတိ, တတ္ထ ပရိစ္ဆေဒလေခါမတ္တံ ဝဋ္ဋတိ။ သူစိသဏ္ဍာသံ ကရောန္တိ, ယေန သူစိံ ဍံသာပေတွာ ဃံသန္တိ, တတ္ထ မကရမုခါဒိကံ ယံကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတိ, သူစိဍံသနတ္ထံ ပန မုခမတ္တံ ဟောတိ, တံ ဝဋ္ဋတိ။

ဒန္တကဋ္ဌစ္ဆေဒနဝါသိယမ္ပိ ယံကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတိ, ဥဇုကမေဝ ကပ္ပိယလောဟေန ဥဘောသု ဝါ ပဿေသု စတုရံသံ ဝါ အဋ္ဌံသံ ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကတ္တရဒဏ္ဍေပိ ယံကိဉ္စိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟေဋ္ဌာ ဧကာ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝဋ္ဋလေခါ ဥပရိ အဟိစ္ဆတ္တကမကုဠမတ္တဉ္စ ဝဋ္ဋတိ။

တေလဘာဇနေသု ဝိသာဏေ ဝါ နာဠိယံ ဝါ အလာဗုကေ ဝါ အာမဏ္ဍသာရကေ ဝါ ဌပေတွာ ဣတ္ထိရူပံ ပုရိသရူပဉ္စ အဝသေသံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတိ။

မဉ္စပီဌေ ဘိသိဗိမ္ဗောဟနေ ဘူမတ္ထရဏေ ပါဒပုဉ္ဆနေ စင်္ကမနဘိသိယာ သမ္မုဉ္ဇနိယံ ကစဝရဆဍ္ဍနကေ ရဇနဒေါဏိကာယ ပါနီယဥဠုင်္ကေ ပါနီယဃဋေ ပါဒကထလိကာယ ဖလကပီဌကေ ဝလယာဓာရကေ ဒဏ္ဍာဓာရကေပတ္တပိဓာနေ တာလဝဏ္ဋေ ဝီဇနေတိ – ဧတေသု သဗ္ဗံ မာလာကမ္မာဒိဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတိ။ သေနာသနေ ပန ဒွါရကဝါဋဝါတပါနကဝါဋာဒီသု သဗ္ဗရတနမယမ္ပိ ဝဏ္ဏမဋ္ဌကမ္မံ ဝဋ္ဋတိ။

သေနာသနေ ကိဉ္စိ ပဋိသေဓေတဗ္ဗံ နတ္ထိ, အညတြ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနာ။ ဝိရုဒ္ဓသေနာသနံ နာမ အညေသံ သီမာယ ရာဇဝလ္လဘေဟိ ကတသေနာသနံ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ယေ တာဒိသံ သေနာသနံ ကရောန္တိ, တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘မာ အမှာကံ သီမာယ သေနာသနံ ကရောထာ’’တိ။ အနာဒိယိတွာ ကရောန္တိယေဝ, ပုနပိ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘မာ ဧဝံ အကတ္ထ, မာ အမှာကံ ဥပေါသထပဝါရဏာနံ အန္တရာယမကတ္ထ, မာ သာမဂ္ဂိံ ဘိန္ဒိတ္ထ, တုမှာကံ သေနာသနံ ကတမ္ပိ ကတဋ္ဌာနေ န ဌဿတီ’’တိ။ သစေ ဗလက္ကာရေန ကရောန္တိယေဝ, ယဒါ တေသံ လဇ္ဇိပရိသာ ဥဿန္နာ ဟောတိ, သက္ကာ စ ဟောတိ လဒ္ဓုံ ဓမ္မိကော ဝိနိစ္ဆယော, တဒါ တေသံ ပေသေတဗ္ဗံ – ‘‘တုမှာကံ အာဝါသံ ဟရထာ’’တိ။ သစေ ယာဝ တတိယံ ပေသိတေ ဟရန္တိ, သာဓု၊ နော စေ ဟရန္တိ, ဌပေတွာ ဗောဓိဉ္စ စေတိယဉ္စ အဝသေသသေနာသနာနိ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာနိ, နော စ ခေါ အပရိဘောဂံ ကရောန္တေဟိ, ပဋိပါဋိယာ ပန ဆဒန-ဂေါပါနသီ-ဣဋ္ဌကာဒီနိ အပနေတွာ တေသံ ပေသေတဗ္ဗံ – ‘‘တုမှာကံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ ဟရထာ’’တိ။ သစေ ဟရန္တိ, သာဓု၊ နော စေ ဟရန္တိ, အထ တေသု ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေသု ဟိမဝဿဝါတာတပါဒီဟိ ပူတိဘူတေသု ဝါ စောရေဟိ ဝါ ဟဋေသု အဂ္ဂိနာ ဝါ ဒဍ္ဎေသု သီမသာမိကာ ဘိက္ခူ အနုပဝဇ္ဇာ, န လဗ္ဘာ စောဒေတုံ ‘‘တုမှေဟိ အမှာကံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာ နာသိတာ’’တိ ဝါ ‘‘တုမှာကံ ဂီဝါ’’တိ ဝါ။ ယံ ပန သီမသာမိကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ကတံ, တံ သုကတမေဝ ဟောတီတိ။

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော နိဋ္ဌိတော။

၈၆။ ဧဝံ ဘိန္နာယ ပန ကုဋိကာယ ဓနိယဿ ပရိဝိတက္ကဉ္စ ပုန ကုဋိကရဏတ္ထာယ ဥဿာဟဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဒါရုဂဟေ ဂဏကောတိ ရညော ဒါရုဘဏ္ဍာဂါရေ ဒါရုဂေါပကော။ ဒေဝဂဟဒါရူနီတိ ဒေဝေန ဂဟိတဒါရူနိ။ ရာဇပဋိဂ္ဂဟိတဘူတာနိ ဒါရူနီတိ အတ္ထော။ နဂရပဋိသင်္ခါရိကာနီတိ နဂရဿ ပဋိသင်္ခါရူပကရဏာနိ။ အာပဒတ္ထာယ နိက္ခိတ္တာနီတိ အဂ္ဂိဒါဟေန ဝါ ပုရာဏဘာဝေန ဝါ ပဋိရာဇူပရုန္ဓနာဒိနာ ဝါ ဂေါပုရဋ္ဋာလကရာဇန္တေပုရဟတ္ထိသာလာဒီနံ ဝိပတ္တိ အာပဒါတိ ဝုစ္စတိ။ တဒတ္ထံ နိက္ခိတ္တာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆေဒါပေတွာတိ အတ္တနော ကုဋိယာ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ ကိဉ္စိ အဂ္ဂေ ကိဉ္စိ မဇ္ဈေ ကိဉ္စိ မူလေ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကရောန္တော ဆေဒါပေသိ။

၈၇။ ဝဿကာရောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ။ မဂဓမဟာမတ္တောတိ မဂဓရဋ္ဌေ မဟာမတ္တော, မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတော, မဂဓရညော ဝါ မဟာမတ္တော၊ မဟာအမစ္စောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အနုသညာယမာနောတိ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ပစ္စဝေက္ခမာနော။ ဘဏေတိ ဣဿရာနံ နီစဋ္ဌာနိကပုရိသာလပနံ။ ဗန္ဓံ အာဏာပေသီတိ ဗြာဟ္မဏော ပကတိယာပိ တသ္မိံ ဣဿာပကတောဝ။ သော ရညော ‘‘အာဏာပေဟီ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ယသ္မာ ‘‘ပက္ကောသာပေဟီ’’တိ ရညော န ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘နံ ဟတ္ထေသု စ ပါဒေသု စ ဗန္ဓံ ကတွာ အာဏာပေဿာမီ’’တိ ဗန္ဓံ အာဏာပေသိ။ အဒ္ဒသ ခေါ အာယသ္မာ ဓနိယောတိ ကထံ အဒ္ဒသ? သော ကိရ အတ္တနာ လေသေန ဒါရူနံ ဟဋဘာဝံ ဉတွာ ‘‘နိဿံသယံ ဧသ ဒါရူနံ ကာရဏာ ရာဇကုလတော ဝဓံ ဝါ ဗန္ဓံ ဝါ ပါပုဏိဿတိ, တဒါ နံ အဟမေဝ မောစေဿာမီ’’တိ နိစ္စကာလံ တဿ ပဝတ္တိံ သုဏန္တောယေဝ ဝိစရတိ။ တသ္မာ တခဏညေဝ ဂန္တွာ အဒ္ဒသ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဒသ ခေါ အာယသ္မာ ဓနိယော’’တိ။ ဒါရူနံ ကိစ္စာတိ ဒါရူနံ ကာရဏာ။ ပုရာဟံ ဟညာမီတိ အဟံ ပုရာ ဟညာမိ၊ ယာဝ အဟံ န ဟညာမိ, တာဝ တွံ ဧယျာသီတိ အတ္ထော။

၈၈။ ဣင်္ဃ, ဘန္တေ, သရာပေဟီတိ ဧတ္ထ ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော။ ပဌမာဘိသိတ္တောတိ အဘိသိတ္တော ဟုတွာ ပဌမံ။ ဧဝရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ‘‘ဒိန္နညေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ တိဏကဋ္ဌောဒကံ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ ဣမံ ဧဝရူပိံ ဝါစံ အဘိသိတ္တော ဟုတွာ ပဌမမေဝ ယံ တွံ အဘာသိ, တံ သယမေဝ ဘာသိတွာ ဣဒါနိ သရသိ, န သရသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ရာဇာနော ကိရ အဘိသိတ္တမတ္တာယေဝ ဓမ္မဘေရိံ စရာပေန္တိ – ‘‘ဒိန္နညေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ တိဏကဋ္ဌောဒကံ ပရိဘုဉ္ဇန္တူ’’တိ တံ သန္ဓာယ ဧသ ဝဒတိ။ တေသံ မယာ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ တေသံ အပ္ပမတ္တကေပိ ကုက္ကုစ္စာယန္တာနံ သမိတဗာဟိတပါပါနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ တိဏကဋ္ဌောဒကဟရဏံ သန္ဓာယ မယာ ဧတံ ဘာသိတံ၊ န တုမှာဒိသာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တဉ္စ ခေါ အရညေ အပရိဂ္ဂဟိတန္တိ တဉ္စ တိဏကဋ္ဌောဒကံ ယံ အရညေ အပရိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ၊ ဧတံ သန္ဓာယ မယာ ဘာသိတန္တိ ဒီပေတိ။

လောမေန တွံ မုတ္တောသီတိ ဧတ္ထ လောမမိဝ လောမံ, ကိံ ပန တံ? ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂံ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ နာမ ဓုတ္တာ ‘‘မံသံ ခါဒိဿာမာ’’တိ မဟဂ္ဃလောမံ ဧဠကံ ဂဏှေယျုံ။ တမေနံ အညော ဝိညုပုရိသော ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ ဧဠကဿ မံသံ ကဟာပဏမတ္တံ အဂ္ဃတိ။ လောမာနိ ပန လောမဝါရေ လောမဝါရေ အနေကေ ကဟာပဏေ အဂ္ဃန္တီ’’တိ ဒွေ အလောမကေ ဧဠကေ ဒတွာ ဂဏှေယျ။ ဧဝံ သော ဧဠကော ဝိညုပုရိသမာဂမ္မ လောမေန မုစ္စေယျ။ ဧဝမေဝ တွံ ဣမဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဝဓဗန္ဓနာရဟော။ ယသ္မာ ပန အရဟဒ္ဓဇော သဗ္ဘိ အဝဇ္ဈရူပေါ, တွဉ္စ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂဘူတံ အရဟဒ္ဓဇံ ဓာရေသိ။ တသ္မာ တွံ ဣမိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂလောမေန ဧဠကော ဝိယ ဝိညုပုရိသမာဂမ္မ မုတ္တောသီတိ။

မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တီတိ ရညော ပရိသတိ ဘာသမာနဿ သမ္မုခါ စ ပရမ္မုခါ စ သုတွာ တတ္ထ တတ္ထ မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ, အဝဇ္ဈာယန္တိ, အဝဇာနန္တာ တံ ဈာယန္တိ ဩလောကေန္တိ လာမကတော ဝါ စိန္တေန္တီတိ အတ္ထော။ ခိယျန္တီတိ တဿ အဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ ပကာသေန္တိ။ ဝိပါစေန္တီတိ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထရန္တိ၊ အယဉ္စ အတ္ထော သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ‘‘အလဇ္ဇိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’’တိအာဒီနိ စိန္တေန္တာ ဥဇ္ဈာယန္တိ။ ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ သာမည’’န္တိအာဒီနိ ဘဏန္တာ ခိယျန္တိ။ ‘‘အပဂတာ ဣမေ သာမညာ’’တိအာဒီနိ တတ္ထ တတ္ထ ဝိတ္ထာရေန္တာ ဝိပါစေန္တီတိ။ ဧတေန နယေန ဣမေသံ ပဒါနံ ဣတော ပရမ္ပိ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတပဒါနုရူပေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဗြဟ္မစာရိနောတိ သေဋ္ဌစာရိနော။ သာမညန္တိ သမဏဘာဝေါ။ ဗြဟ္မညန္တိ သေဋ္ဌဘာဝေါ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ရညော ဒါရူနီတိအာဒိမှိ ‘‘အဒိန္နံ အာဒိယိဿတီ’’တိ အယံ ဥဇ္ဈာယနတ္ထော။ ယံ ပနေတံ အဒိန္နံ အာဒိယိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ရညော ဒါရူနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣတိ ဝစနဘေဒေ အသမ္မုယှန္တေဟိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပုရာဏဝေါဟာရိကော မဟာမတ္တောတိ ဘိက္ခုဘာဝတော ပုရာဏေ ဂိဟိကာလေ ဝိနိစ္ဆယဝေါဟာရေ နိယုတ္တတ္တာ ‘‘ဝေါဟာရိကော’’တိ သင်္ခံ ဂတော မဟာအမစ္စော။

အထ ခေါ ဘဂဝါ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစာတိ ဘဂဝါ သာမံယေဝ လောကဝေါဟာရမ္ပိ ဇာနာတိ, အတီတဗုဒ္ဓါနံ ပညတ္တိမ္ပိ ဇာနာတိ – ‘‘ပုဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ ဧတ္တကေန ပါရာဇိကံ ပညပေန္တိ, ဧတ္တကေန ထုလ္လစ္စယံ, ဧတ္တကေန ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ ဧဝံ သန္တေပိ သစေ အညေဟိ လောကဝေါဟာရဝိညူဟိ သဒ္ဓိံ အသံသန္ဒိတွာ ပါဒမတ္တေန ပါရာဇိကံ ပညပေယျ, တေနဿ သိယုံ ဝတ္တာရော ‘‘သီလသံဝရော နာမ ဧကဘိက္ခုဿပိ အပ္ပမေယျော အသင်္ချေယျော မဟာပထဝီ-သမုဒ္ဒ-အာကာသာနိ ဝိယ အတိဝိတ္ထိဏ္ဏော, ကထဉှိ နာမ ဘဂဝါ ပါဒမတ္တကေန နာသေသီ’’တိ! တတော တထာဂတဿ ဉာဏဗလံ အဇာနန္တာ သိက္ခာပဒံ ကောပေယျုံ, ပညတ္တမ္ပိ သိက္ခာပဒံ ယထာဌာနေ န တိဋ္ဌေယျ။ လောကဝေါဟာရဝိညူဟိ ပန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ပညတ္တေ သော ဥပဝါဒေါ န ဟောတိ။ အညဒတ္ထု ဧဝံ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ – ‘‘ဣမေဟိ နာမ အဂါရိကာပိ ပါဒမတ္တေန စောရံ ဟနန္တိပိ ဗန္ဓန္တိပိ ပဗ္ဗာဇေန္တိပိ။ ကသ္မာ ဘဂဝါ ပဗ္ဗဇိတံ န နာသေဿတိ၊ ယေန ပရသန္တကံ တိဏသလာကမတ္တမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ! တထာဂတဿ စ ဉာဏဗလံ ဇာနိဿန္တိ။ ပညတ္တမ္ပိ စ သိက္ခာပဒံ အကုပ္ပံ ဘဝိဿတိ, ယထာဌာနေ ဌဿတိ။ တသ္မာ လောကဝေါဟာရဝိညူဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ပညပေတုကာမော သဗ္ဗာဝန္တံ ပရိသံ အနုဝိလောကေန္တော အထ ခေါ ဘဂဝါ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ဒိသွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ကိတ္တကေန ခေါ ဘိက္ခု ရာဇာ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော စောရံ ဂဟေတွာ ဟနတိ ဝါ ဗန္ဓတိ ဝါ ပဗ္ဗာဇေတိ ဝါ’’တိ။

တတ္ထ မာဂဓောတိ မဂဓာနံ ဣဿရော။ သေနိယောတိ သေနာယ သမ္ပန္နော။ ဗိမ္ဗိသာရောတိ တဿ နာမံ။ ပဗ္ဗာဇေတိ ဝါတိ ရဋ္ဌတော နိက္ခာမေတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ပဉ္စမာသကော ပါဒေါတိ တဒါ ရာဇဂဟေ ဝီသတိမာသကော ကဟာပဏော ဟောတိ, တသ္မာ ပဉ္စမာသကော ပါဒေါ။ ဧတေန လက္ခဏေန သဗ္ဗဇနပဒေသု ကဟာပဏဿ စတုတ္ထော ဘာဂေါ ‘‘ပါဒေါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ ခေါ ပေါရာဏဿ နီလကဟာပဏဿ ဝသေန, န ဣတရေသံ ရုဒြဒါမကာဒီနံ။ တေန ဟိ ပါဒေန အတီတဗုဒ္ဓါပိ ပါရာဇိကံ ပညပေသုံ, အနာဂတာပိ ပညပေဿန္တိ။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနဉှိ ပါရာဇိကဝတ္ထုမှိ ဝါ ပါရာဇိကေ ဝါ နာနတ္တံ နတ္ထိ။ ဣမာနေဝ စတ္တာရိ ပါရာဇိကဝတ္ထူနိ၁။ ဣမာနေဝ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ။ ဣတော ဦနံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ နတ္ထိ။ တသ္မာ ဘဂဝါပိ ဓနိယံ ဝိဂရဟိတွာ ပါဒေနေဝ ဒုတိယပါရာဇိကံ ပညပေန္တော ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတ’’န္တိအာဒိမာဟ။

ဧဝံ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ဒဠှံ ကတွာ ဒုတိယပါရာဇိကေ ပညတ္တေ အပရမ္ပိ အနုပညတ္တတ္ထာယ ရဇကဘဏ္ဍိကဝတ္ထု ဥဒပါဒိ, တဿုပ္ပတ္တိဒီပနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဟောတီ’’တိ။ တဿတ္ထော စ အနုပညတ္တိသမ္ဗန္ဓော စ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာ စ ဣဓ, ဧဝံ ဣတော ပရေသု သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု။ ယံ ယံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, တံ တံ သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇေတွာ ဥပရူပရိ အပုဗ္ဗမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ ယဒိ ဟိ ယံ ယံ ဝုတ္တနယံ, တံ တံ ပုနပိ ဝဏ္ဏယိဿာမ, ကဒါ ဝဏ္ဏနာယ အန္တံ ဂမိဿာမ! တသ္မာ ယံ ယံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ, တံ တံ သဗ္ဗံ သာဓုကံ ဥပသလ္လက္ခေတွာ တတ္ထ တတ္ထ အတ္ထော စ ယောဇနာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အပုဗ္ဗံ ပန ယံကိဉ္စိ အနုတ္တာနတ္ထံ, တံ သဗ္ဗံ မယမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။

ဓနိယဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉၀။ ရဇကတ္ထရဏံ ဂန္တွာတိ ရဇကတိတ္ထံ ဂန္တွာ၊ တဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ရဇကာ ဝတ္ထာနိ အတ္ထရန္တိ, တသ္မာ ရဇကတ္ထရဏန္တိ ဝုစ္စတိ။ ရဇကဘဏ္ဍိကန္တိ ရဇကာနံ ဘဏ္ဍိကံ၊ ရဇကာ သာယနှသမယေ နဂရံ ပဝိသန္တာ ဗဟူနိ ဝတ္ထာနိ ဧကေကံ ဘဏ္ဍိကံ ဗန္ဓန္တိ။ တတော ဧကံ ဘဏ္ဍိကံ တေသံ ပမာဒေန အပဿန္တာနံ အဝဟရိတွာ ထေနေတွာတိ အတ္ထော။

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၉၂။ ဂါမော နာမာတိ ဧဝမာဒိ ‘‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဿ ဂါမဿ စ အရညဿ စ ပဘေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယသ္မိံ ဂါမေ ဧကာ ဧဝ ကုဋိ, ဧကံ ဂေဟံ သေယျထာပိ မလယဇနပဒေ၊ အယံ ဧကကုဋိကော ဂါမော နာမ။ ဧတေန နယေန အပရေပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အမနုဿော နာမ ယော သဗ္ဗသော ဝါ မနုဿာနံ အဘာဝေန ယက္ခပရိဂ္ဂဟဘူတော၊ ယတော ဝါ မနုဿာ ကေနစိ ကာရဏေန ပုနပိ အာဂန္တုကာမာ ဧဝ အပက္ကန္တာ။ ပရိက္ခိတ္တော နာမ ဣဋ္ဌကပါကာရံ အာဒိံ ကတွာ အန္တမသော ကဏ္ဋကသာခါဟိပိ ပရိက္ခိတ္တော။ ဂေါနိသာဒိနိဝိဋ္ဌော နာမ ဝီထိသန္နိဝေသာဒိဝသေန အနိဝိသိတွာ ယထာ ဂါဝေါ တတ္ထ တတ္ထ ဒွေ တယော နိသီဒန္တိ, ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဒွေ တီဏိ ဃရာနိ ကတွာ နိဝိဋ္ဌော။ သတ္ထောတိ ဇင်္ဃသတ္ထသကဋသတ္ထာဒီသု ယော ကောစိ။ ဣမသ္မိဉ္စ သိက္ခာပဒေ နိဂမောပိ နဂရမ္ပိ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂါမူပစာရောတိအာဒိ အရညပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဣန္ဒခီလေ ဌိတဿာတိ ယဿ ဂါမဿ အနုရာဓပုရဿေဝ ဒွေ ဣန္ဒခီလာ, တဿ အဗ္ဘန္တရိမေ ဣန္ဒခီလေ ဌိတဿ၊ တဿ ဟိ ဗာဟိရော ဣန္ဒခီလော အာဘိဓမ္မိကနယေန အရညသင်္ခေပံ ဂစ္ဆတိ။ ယဿ ပန ဧကော, တဿ ဂါမဒွါရဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈေ ဌိတဿ။ ယတြာပိ ဟိ ဣန္ဒခီလော နတ္ထိ, တတြ ဂါမဒွါရဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈမေဝ ‘‘ဣန္ဒခီလော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဂါမဒွါရဗာဟာနံ ဝေမဇ္ဈေ ဌိတဿာ’’တိ။ မဇ္ဈိမဿာတိ ထာမမဇ္ဈိမဿ, နော ပမာဏမဇ္ဈိမဿ, နေဝ အပ္ပထာမဿ, န မဟာထာမဿ၊ မဇ္ဈိမထာမဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ လေဍ္ဍုပါတောတိ ယထာ မာတုဂါမော ကာကေ ဥဍ္ဍာပေန္တော ဥဇုကမေဝ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ လေဍ္ဍုံ ခိပတိ, ယထာ စ ဥဒကုက္ခေပေ ဥဒကံ ခိပန္တိ, ဧဝံ အခိပိတွာ ယထာ တရုဏမနုဿာ အတ္တနော ဗလံ ဒဿေန္တာ ဗာဟံ ပသာရေတွာ လေဍ္ဍုံ ခိပန္တိ, ဧဝံ ခိတ္တဿ လေဍ္ဍုဿ ပတနဋ္ဌာနံ။ ပတိတော ပန လုဌိတွာ ယတ္ထ ဂစ္ဆတိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။

အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတောတိ ဧတ္ထ ပန နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပါတဋ္ဌာနေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ သုပ္ပပါတော ဝါ မုသလပါတော ဝါ ဃရူပစာရော နာမ။ တသ္မိံ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ လေဍ္ဍုပါတော ဂါမူပစာရောတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ မဟာပစ္စရိယမ္ပိ တာဒိသမေဝ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဃရံ နာမ, ဃရူပစာရော နာမ, ဂါမော နာမ, ဂါမူပစာရော နာမာ’’တိ မာတိကံ ဌပေတွာ နိဗ္ဗကောသဿ ဥဒကပါတဋ္ဌာနဗ္ဘန္တရံ ဃရံ နာမ။ ယံ ပန ဒွါရေ ဌိတော မာတုဂါမော ဘာဇနဓောဝနဥဒကံ ဆဍ္ဍေတိ, တဿ ပတနဋ္ဌာနဉ္စ မာတုဂါမေနေဝ အန္တောဂေဟေ ဌိတေန ပကတိယာ ဗဟိ ခိတ္တဿ သုပ္ပဿ ဝါ သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဝါ ပတနဋ္ဌာနဉ္စ, ဃရဿ ပုရတော ဒွီသု ကောဏေသု သမ္ဗန္ဓိတွာ မဇ္ဈေ ရုက္ခသူစိဒွါရံ ဌပေတွာ ဂေါရူပါနံ ပဝေသနနိဝါရဏတ္ထံ ကတပရိက္ခေပေါ စ အယံ သဗ္ဗောပိ ဃရူပစာရော နာမ။ တသ္မိံ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတဗ္ဘန္တရံ ဂါမော နာမ။ တတော အညဿ လေဍ္ဍုပါတဿ အဗ္ဘန္တရံ ဂါမူပစာရော နာမာတိ ဝုတ္တံ။ ဣဒမေတ္ထ ပမာဏံ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယော ယော အဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဝါ ထေရဝါဒေါ ဝါ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ သော ပမာဏတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ယဉ္စေတံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ, တံ ပါဠိယာ ဝိရုဒ္ဓမိဝ ဒိဿတိ။ ပါဠိယဉှိ – ‘‘ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန တံ လေဍ္ဍုပါတံ ဂါမသင်္ခေပံ ကတွာ တတော ပရံ ဂါမူပစာရော ဝုတ္တောတိ? ဝုစ္စတေ – သစ္စမေဝ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ, အဓိပ္ပါယော ပနေတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ အဋ္ဌကထာစရိယာနမေဝ ဝိဒိတော။ တသ္မာ ယထာ ‘‘ဃရူပစာရေ ဌိတဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဃရူပစာရလက္ခဏံ ပါဠိယံ အဝုတ္တမ္ပိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝသေန ဂဟိတံ။ ဧဝံ သေသမ္ပိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

တတြာယံ နယော – ဣဓ ဂါမော နာမ ဒုဝိဓော ဟောတိ – ပရိက္ခိတ္တော စ အပရိက္ခိတ္တော စ။ တတြ ပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပေါယေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ။ တသ္မာ တဿ ဝိသုံ ပရိစ္ဆေဒံ အဝတွာ ‘‘ဂါမူပစာရော နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဣန္ဒခီလေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ။ အပရိက္ခိတ္တဿ ပန ဂါမဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒေါ ဝတ္တဗ္ဗော။ တသ္မာ တဿ ဂါမပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဃရူပစာရေ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂါမပရိစ္ဆေဒေ စ ဒဿိတေ ဂါမူပစာရလက္ခဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဉာတုန္တိ ပုန ‘‘တတ္ထ ဌိတဿ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ လေဍ္ဍုပါတော’’တိ န ဝုတ္တံ။ ယော ပန ဃရူပစာရေ ဌိတဿ လေဍ္ဍုပါတံယေဝ ‘‘ဂါမူပစာရော’’တိ ဝဒတိ, တဿ ဃရူပစာရော ဂါမောတိ အာပဇ္ဇတိ။ တတော ဃရံ, ဃရူပစာရော, ဂါမော, ဂါမူပစာရောတိ ဧသ ဝိဘာဂေါ သင်္ကရီယတိ။ အသင်္ကရတော စေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနာဒီသု။ တသ္မာ ပါဠိဉ္စ အဋ္ဌကထဉ္စ သံသန္ဒိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ ဂါမော စ ဂါမူပစာရော စ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယောပိ စ ဂါမော ပုဗ္ဗေ မဟာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ကုလေသု နဋ္ဌေသု အပ္ပကော ဟောတိ, သော ဃရူပစာရတော လေဍ္ဍုပါတေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော။ ပုရိမပရိစ္ဆေဒေါ ပနဿ ပရိက္ခိတ္တဿာပိ အပရိက္ခိတ္တဿာပိ အပ္ပမာဏမေဝါတိ။

အရညံ နာမ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စာတိ ဣမံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏံ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ ဌပေတွာ ဣမသ္မိံ အဒိန္နာဒါနသိက္ခာပဒေ အဝသေသံ ‘‘အရညံ’’ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဘိဓမ္မေ ပန ‘‘အရညန္တိ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ။ ၅၂၉) ဝုတ္တံ။ အာရညကသိက္ခာပဒေ ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ။ ၆၅၄) ဝုတ္တံ။ တံ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အာရောပိတေန အာစရိယဓနုနာ ပဉ္စဓနုသတပ္ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဘဂဝတာ ‘‘ဂါမာ ဝါ အရညာ ဝါ’’တိ ဧတဿ အတ္ထံ ဝိဘဇန္တေန ‘‘ဃရံ, ဃရူပစာရော, ဂါမော, ဂါမူပစာရော အရည’’န္တိ ပါပဘိက္ခူနံ လေသောကာသနိသေဓနတ္ထံ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသာ ဒဿိတာ။ တသ္မာ ဃရေ ဝါ ဃရူပစာရေ ဝါ ဂါမေ ဝါ ဂါမူပစာရေ ဝါ အရညေ ဝါ ပါဒဂ္ဃနကတော ပဋ္ဌာယ သဿာမိကံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရန္တဿ ပါရာဇိကမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣဒါနိ ‘‘အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယေယျာ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဒဿနတ္ထံ ‘‘အဒိန္နံ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒေ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ကပ္ပိယံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ ဝုစ္စတိ။ ဣဓ ပန ယံကိဉ္စိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ သဿာမိကံ ဘဏ္ဍံ, တဒေတံ တေဟိ သာမိကေဟိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ န ဒိန္နန္တိ အဒိန္နံ။ အတ္တနော ဟတ္ထတော ဝါ ယထာဌိတဋ္ဌာနတော ဝါ န နိဿဋ္ဌန္တိ အနိဿဋ္ဌံ။ ယထာဌာနေ ဌိတမ္ပိ အနပေက္ခတာယ န ပရိစ္စတ္တန္တိ အပရိစ္စတ္တံ။ အာရက္ခသံဝိဓာနေန ရက္ခိတတ္တာ ရက္ခိတံ။ မဉ္ဇူသာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ဂေါပိတတ္တာ ဂေါပိတံ။ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ တဏှာမမတ္တေန မမာယိတတ္တာ မမာယိတံ။ တာဟိ အပရိစ္စာဂရက္ခဏဂေါပနာဟိ တေဟိ ဘဏ္ဍသာမိကေဟိ ပရေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ။ ဧတံ အဒိန္နံ နာမ။

ထေယျသင်္ခါတန္တိ ဧတ္ထ ထေနောတိ စောရော, ထေနဿ ဘာဝေါ ထေယျံ၊ အဝဟရဏစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ။ ‘‘သင်္ခါ, သင်္ခါတ’’န္တိ အတ္ထတော ဧကံ၊ ကောဋ္ဌာသဿေတံ အဓိဝစနံ, ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၈၈၀) ဝိယ။ ထေယျဉ္စ တံ သင်္ခါတဉ္စာတိ ထေယျသင်္ခါတံ, ထေယျစိတ္တသင်္ခါတော ဧကော စိတ္တကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော။ ကရဏတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ, တသ္မာ ထေယျသင်္ခါတေနာတိ အတ္ထတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယော စ ထေယျသင်္ခါတေန အာဒိယတိ, သော ယသ္မာ ထေယျစိတ္တော ဟောတိ, တသ္မာ ဗျဉ္ဇနံ အနာဒိယိတွာ အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ ထေယျစိတ္တော အဝဟရဏစိတ္တောတိ ဧဝမဿ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အာဒိယေယျ , ဟရေယျ, အဝဟရေယျ, ဣရိယာပထံ ဝိကောပေယျ, ဌာနာ စာဝေယျ, သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျာတိ ဧတ္ထ ပန ပဌမပဒံ အဘိယောဂဝသေန ဝုတ္တံ, ဒုတိယပဒံ အညေသံ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တဿ ဂစ္ဆတော ဝသေန, တတိယပဒံ ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍဝသေန, စတုတ္ထံ သဝိညာဏကဝသေန, ပဉ္စမံ ထလေ နိက္ခိတ္တာဒိဝသေန, ဆဋ္ဌံ ပရိကပ္ပဝသေန ဝါ သုင်္ကဃာတဝသေန ဝါ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယောဇနာ ပနေတ္ထ ဧကဘဏ္ဍဝသေနပိ နာနာဘဏ္ဍဝသေနပိ ဟောတိ။ ဧကဘဏ္ဍဝသေန စ သဝိညာဏကေနေဝ လဗ္ဘတိ, နာနာဘဏ္ဍဝသေန သဝိညာဏကာဝိညာဏကမိဿကေန။

တတ္ထ နာနာဘဏ္ဍဝသေန တာဝ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – အာဒိယေယျာတိ အာရာမံ အဘိယုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ သာမိကဿ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ သာမိကော ‘‘န မယှံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။

ဟရေယျာတိ အညဿ ဘဏ္ဍံ ဟရန္တော သီသေ ဘာရံ ထေယျစိတ္တော အာမသတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဖန္ဒာပေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ ခန္ဓံ ဩရောပေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။

အဝဟရေယျာတိ ဥပနိက္ခိတ္တံ ဘဏ္ဍံ ‘‘ဒေဟိ မေ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘နာဟံ ဂဏှာမီ’’တိ ဘဏတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ သာမိကဿ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ သာမိကော ‘‘န မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။

ဣရိယာပထံ ဝိကောပေယျာတိ ‘‘သဟဘဏ္ဍဟာရကံ နေဿာမီ’’တိ ပဌမံ ပါဒံ သင်္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ ဒုတိယံ ပါဒံ သင်္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။

ဌာနာ စာဝေယျာတိ ထလဋ္ဌံ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တော အာမသတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဖန္ဒာပေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ ဌာနာ စာဝေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။

သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျာတိ ပရိကပ္ပိတဋ္ဌာနံ ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။ အထ ဝါ ပဌမံ ပါဒံ သုင်္ကဃာတံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ။ ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိ – အယမေတ္ထ နာနာဘဏ္ဍဝသေန ယောဇနာ။

ဧကဘဏ္ဍဝသေန ပန သဿာမိကံ ဒါသံ ဝါ တိရစ္ဆာနံ ဝါ ယထာဝုတ္တေန အဘိယောဂါဒိနာ နယေန အာဒိယတိ ဝါ ဟရတိ ဝါ အဝဟရတိ ဝါ ဣရိယာပထံ ဝါ ဝိကောပေတိ, ဌာနာ ဝါ စာဝေတိ, ပရိစ္ဆေဒံ ဝါ အတိက္ကာမေတိ – အယမေတ္ထ ဧကဘဏ္ဍဝသေန ယောဇနာ။

ပဉ္စဝီသတိအဝဟာရကထာ

အပိစ ဣမာနိ ဆ ပဒါနိ ဝဏ္ဏေန္တေန ပဉ္စ ပဉ္စကေ သမောဓာနေတွာ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ ဒဿေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ဝဏ္ဏယတာ ဟိ ဣဒံ အဒိန္နာဒါနပါရာဇိကံ သုဝဏ္ဏိတံ ဟောတိ။ ဣမသ္မိဉ္စ ဌာနေ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာ အာကုလာ လုဠိတာ ဒုဝိညေယျဝိနိစ္ဆယာ။ တထာ ဟိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ယာနိ တာနိ ပါဠိယံ ‘‘ပဉ္စဟာကာရေဟိ အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ, ပရပရိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အဝဟာရင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ, တာနိပိ ဂဟေတွာ ကတ္ထစိ ဧကံ ပဉ္စကံ ဒဿိတံ, ကတ္ထစိ ‘‘ဆဟာကာရေဟီ’’တိ အာဂတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွေ ပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနိ။ ဧတာနိ စ ပဉ္စကာနိ န ဟောန္တိ။ ယတ္ထ ဟိ ဧကေကေန ပဒေန အဝဟာရော သိဇ္ဈတိ, တံ ပဉ္စကံ နာမ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္ထ ပန သဗ္ဗေဟိပိ ပဒေဟိ ဧကောယေဝ အဝဟာရော။ ယာနိ စ တတ္ထ လဗ္ဘမာနာနိယေဝ ပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနိ, တေသမ္ပိ န သဗ္ဗေသံ အတ္ထော ပကာသိတော။ ဧဝမိမသ္မိံ ဌာနေ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာ အာကုလာ လုဠိတာ ဒုဝိညေယျဝိနိစ္ဆယာ။ တသ္မာ ပဉ္စ ပဉ္စကေသမောဓာနေတွာ ဒဿိယမာနာ ဣမေ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ သာဓုကံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ။

ပဉ္စ ပဉ္စကာနိ နာမ – နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကံ, ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကံ, သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ, ပုဗ္ဗပယောဂပဉ္စကံ, ထေယျာဝဟာရပဉ္စကန္တိ။ တတ္ထ နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကဉ္စ ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကဉ္စ ‘‘အာဒိယေယျ, ဟရေယျ, အဝဟရေယျ, ဣရိယာပထံ ဝိကောပေယျ, ဌာနာ စာဝေယျာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝသေန လဗ္ဘန္တိ။ တာနိ ပုဗ္ဗေ ယောဇေတွာ ဒဿိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ယံ ပနေတံ ‘‘သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျာ’’တိ ဆဋ္ဌံ ပဒံ, တံ ပရိကပ္ပါဝဟာရဿ စ နိဿဂ္ဂိယာဝဟာရဿ စ သာဓာရဏံ။ တသ္မာ တံ တတိယပဉ္စမေသု ပဉ္စကေသု လဗ္ဘမာနပဒဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တံ နာနာဘဏ္ဍပဉ္စကဉ္စ ဧကဘဏ္ဍပဉ္စကဉ္စ။

ကတမံ သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ? ပဉ္စ အဝဟာရာ – သာဟတ္ထိကော, အာဏတ္တိကော, နိဿဂ္ဂိယော, အတ္ထသာဓကော, ဓုရနိက္ခေပေါတိ။ တတ္ထ သာဟတ္ထိကော နာမ ပရဿ ဘဏ္ဍံ သဟတ္ထာ အဝဟရတိ။ အာဏတ္တိကော နာမ ‘‘အသုကဿ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’တိ အညံ အာဏာပေတိ။ နိဿဂ္ဂိယော နာမ အန္တောသုင်္ကဃာတေ ဌိတော ဗဟိသုင်္ကဃာတံ ပါတေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိ, ဣမိနာ စ သဒ္ဓိံ ‘‘သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျာ’’တိ ဣဒံ ပဒယောဇနံ လဘတိ။ အတ္ထသာဓကော နာမ ‘‘အသုကံ နာမ ဘဏ္ဍံ ယဒါ သက္ကောသိ, တဒါ အဝဟရာ’’တိ အာဏာပေတိ။ တတ္ထ သစေ ပရော အနန္တရာယိကော ဟုတွာ တံ အဝဟရတိ, အာဏာပကော အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကော ဟောတိ, အဝဟာရကော ပန အဝဟဋကာလေ။ အယံ အတ္ထသာဓကော။ ဓုရနိက္ခေပေါ ပန ဥပနိက္ခိတ္တဘဏ္ဍဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဒံ သာဟတ္ထိကပဉ္စကံ။

ကတမံ ပုဗ္ဗပယောဂပဉ္စကံ? အပရေပိ ပဉ္စ အဝဟာရာ – ပုဗ္ဗပယောဂေါ, သဟပယောဂေါ, သံဝိဒါဝဟာရော, သင်္ကေတကမ္မံ, နိမိတ္တကမ္မန္တိ။ တတ္ထ အာဏတ္တိဝသေန ပုဗ္ဗပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဌာနာ စာဝနဝသေန သဟပယောဂေါ။ ဣတရေ ပန တယော ပါဠိယံ (ပါရာ။ ၁၁၈-၁၂၀) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ။ ဣဒံ ပုဗ္ဗပယောဂပဉ္စကံ။

ကတမံ ထေယျာဝဟာရပဉ္စကံ? အပရေပိ ပဉ္စ အဝဟာရာ – ထေယျာဝဟာရော, ပသယှာဝဟာရော, ပရိကပ္ပါဝဟာရော, ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော, ကုသာဝဟာရောတိ။ တေ ပဉ္စပိ ‘‘အညတရော ဘိက္ခု သံဃဿ စီဝရေ ဘာဇိယမာနေ ထေယျစိတ္တော ကုသံ သင်္ကာမေတွာ စီဝရံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ (ပါရာ။ ၁၃၈) ဧတသ္မိံ ကုသသင်္ကာမနဝတ္ထုသ္မိံ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ ဣဒံ ထေယျာဝဟာရပဉ္စကံ။ ဧဝမိမာနိ ပဉ္စ ပဉ္စကာနိ သမောဓာနေတွာ ဣမေ ပဉ္စဝီသတိ အဝဟာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣမေသု စ ပန ပဉ္စသု ပဉ္စကေသု ကုသလေန ဝိနယဓရေန ဩတိဏ္ဏံ ဝတ္ထုံ သဟသာ အဝိနိစ္ဆိနိတွာဝ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဩလောကေတဗ္ဗာနိ။ ယာနိ သန္ဓာယ ပေါရာဏာ အာဟု –

‘‘ဝတ္ထုံ ကာလဉ္စ ဒေသဉ္စ, အဂ္ဃံ ပရိဘောဂပဉ္စမံ၊

တုလယိတွာ ပဉ္စ ဌာနာနိ, ဓာရေယျတ္ထံ ဝိစက္ခဏော’’တိ။

တတ္ထ ဝတ္ထုန္တိ ဘဏ္ဍံ၊ အဝဟာရကေန ဟိ ‘‘မယာ ဣဒံ နာမ အဝဟဋ’’န္တိ ဝုတ္တေပိ အာပတ္တိံ အနာရောပေတွာဝ တံ ဘဏ္ဍံ သဿာမိကံ ဝါ အဿာမိကံ ဝါတိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။ သဿာမိကေပိ သာမိကာနံ သာလယဘာဝေါ ဝါ နိရာလယဘာဝေါ ဝါ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော။ သစေ တေသံ သာလယကာလေ အဝဟဋံ, ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ အာပတ္တိ ကာတဗ္ဗာ။ သစေ နိရာလယကာလေ, န ပါရာဇိကေန ကာရေတဗ္ဗော။ ဘဏ္ဍသာမိကေသု ပန ဘဏ္ဍံ အာဟရာပေန္တေသု ဘဏ္ဍံ ဒါတဗ္ဗံ။ အယမေတ္ထ သာမီစိ။

ဣမဿ ပနတ္ထဿ ဒီပနတ္ထမိဒံ ဝတ္ထု – ဘာတိယရာဇကာလေ ကိရ မဟာစေတိယပူဇာယ ဒက္ခိဏဒိသတော ဧကော ဘိက္ခု သတ္တဟတ္ထံ ပဏ္ဍုကာသာဝံ အံသေ ကရိတွာ စေတိယင်္ဂဏံ ပါဝိသိ၊ တင်္ခဏမေဝ စ ရာဇာပိ စေတိယဝန္ဒနတ္ထံ အာဂတော။ တတ္ထ ဥဿာရဏာယ ဝတ္တမာနာယ မဟာဇနသမ္မဒ္ဒေါ အဟောသိ။ အထ သော ဘိက္ခု ဇနသမ္မဒ္ဒပီဠိတော အံသတော ပတန္တံ ကာသာဝံ အဒိသွာဝ နိက္ခန္တော၊ နိက္ခမိတွာ စ ကာသာဝံ အပဿန္တော ‘‘ကော ဤဒိသေ ဇနသမ္မဒ္ဒေ ကာသာဝံ လစ္ဆတိ, န ဒါနိ တံ မယှ’’န္တိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဂတော။ အထညော ဘိက္ခု ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တော တံ ကာသာဝံ ဒိသွာ ထေယျစိတ္တေန ဂဟေတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ‘‘အဿမဏော ဒါနိမှိ, ဝိဗ္ဘမိဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေပိ ‘‘ဝိနယဓရေ ပုစ္ဆိတွာ ဉဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။

တေန စ သမယေန စူဠသုမနတ္ထေရော နာမ သဗ္ဗပရိယတ္တိဓရော ဝိနယာစရိယပါမောက္ခော မဟာဝိဟာရေ ပဋိဝသတိ။ သော ဘိက္ခု ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ အတ္တနော ကုက္ကုစ္စံ ပုစ္ဆိ။ ထေရော တေန ဘဋ္ဌေ ဇနကာယေ ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အတ္ထိ ဒါနိ ဧတ္ထ ဩကာသော’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘သစေ ကာသာဝသာမိကံ ဘိက္ခုံ အာနေယျာသိ, သက္ကာ ဘဝေယျ တဝ ပတိဋ္ဌာ ကာတု’’န္တိ။ ‘‘ကထာဟံ, ဘန္တေ, တံ ဒက္ခိဿာမီ’’တိ? ‘‘တဟိံ တဟိံ ဂန္တွာ ဩလောကေဟီ’’တိ။ သော ပဉ္စပိ မဟာဝိဟာရေ ဩလောကေတွာ နေဝ အဒ္ဒက္ခိ။ တတော နံ ထေရော ပုစ္ဆိ – ‘‘ကတရာယ ဒိသာယ ဗဟူ ဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ? ‘‘ဒက္ခိဏဒိသာယ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ကာသာဝံ ဒီဃတော စ တိရိယဉ္စ မိနိတွာ ဌပေဟိ။ ဌပေတွာ ဒက္ခိဏဒိသာယ ဝိဟာရပဋိပါဋိယာ ဝိစိနိတွာ တံ ဘိက္ခုံ အာနေဟီ’’တိ။ သော တထာ ကတွာ တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ထေရဿ သန္တိကံ အာနေသိ။ ထေရော ပုစ္ဆိ – ‘‘တဝေဒံ ကာသာဝ’’န္တိ? ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကုဟိံ တေ ပါတိတ’’န္တိ? သော သဗ္ဗံ အာစိက္ခိ။ ထေရော ပန တေန ကတံ ဓုရနိက္ခေပံ သုတွာ ဣတရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တယာ ဣဒံ ကုဟိံ ဒိသွာ ဂဟိတ’’န္တိ? သောပိ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ။ တတော နံ ထေရော အာဟ – ‘‘သစေ တေ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဟိတံ အဘဝိဿ, အနာပတ္တိယေဝ တေ အဿ။ ထေယျစိတ္တေန ပန ဂဟိတတ္တာ ဒုက္ကဋံ အာပန္နောသိ။ တံ ဒေသေတွာ အနာပတ္တိကော ဟောဟိ။ ဣဒဉ္စ ကာသာဝံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဧတဿေဝ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’’တိ။ သော ဘိက္ခု အမတေနေဝ အဘိသိတ္တော ပရမဿာသပ္ပတ္တော အဟောသီတိ။ ဧဝံ ဝတ္ထု ဩလောကေတဗ္ဗံ။

ကာလောတိ အဝဟာရကာလော။ တဒေဝ ဟိ ဘဏ္ဍံ ကဒါစိ သမဂ္ဃံ ဟောတိ, ကဒါစိ မဟဂ္ဃံ။ တသ္မာ တံ ဘဏ္ဍံ ယသ္မိံ ကာလေ အဝဟဋံ, တသ္မိံယေဝ ကာလေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ ဟောတိ, တေန အဂ္ဃေန အာပတ္တိ ကာရေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ကာလော ဩလောကေတဗ္ဗော။

ဒေသောတိ အဝဟာရဒေသော။ တဉှိ ဘဏ္ဍံ ယသ္မိံ ဒေသေ အဝဟဋံ, တသ္မိံယေဝ ဒေသေ ယော တဿ အဂ္ဃေါ ဟောတိ, တေန အဂ္ဃေန အာပတ္တိ ကာရေတဗ္ဗာ။ ဘဏ္ဍုဋ္ဌာနဒေသေ ဟိ ဘဏ္ဍံ သမဂ္ဃံ ဟောတိ, အညတ္ထ မဟဂ္ဃံ။

ဣမဿာပိ စ အတ္ထဿ ဒီပနတ္ထမိဒံ ဝတ္ထု – အန္တရသမုဒ္ဒေ ကိရ ဧကော ဘိက္ခု သုသဏ္ဌာနံ နာဠိကေရံ လဘိတွာ ဘမံ အာရောပေတွာ သင်္ခထာလကသဒိသံ မနောရမံ ပါနီယထာလကံ ကတွာ တတ္ထေဝ ဌပေတွာ စေတိယဂိရိံ အဂမာသိ။ အထညော ဘိက္ခု အန္တရသမုဒ္ဒံ ဂန္တွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ပဋိဝသန္တော တံ ထာလကံ ဒိသွာ ထေယျစိတ္တေန ဂဟေတွာ စေတိယဂိရိမေဝ အာဂတော။ တဿ တတ္ထ ယာဂုံ ပိဝန္တဿ တံ ထာလကံ ဒိသွာ ထာလကသာမိကော ဘိက္ခု အာဟ – ‘‘ကုတော တေ ဣဒံ လဒ္ဓ’’န္တိ? ‘‘အန္တရသမုဒ္ဒတော မေ အာနီတ’’န္တိ။ သော တံ ‘‘နေတံ တဝ သန္တကံ, ထေယျာယ တေ ဂဟိတ’’န္တိ သံဃမဇ္ဈံ အာကဍ္ဎိ။ တတ္ထ စ ဝိနိစ္ဆယံ အလဘိတွာ မဟာဝိဟာရံ အဂမိံသု။ တတ္ထ ဘေရိံ ပဟရာပေတွာ မဟာစေတိယသမီပေ သန္နိပါတံ ကတွာ ဝိနိစ္ဆယံ အာရဘိံသု။ ဝိနယဓရတ္ထေရာ အဝဟာရံ သညာပေသုံ။

တသ္မိဉ္စ သန္နိပါတေ အာဘိဓမ္မိကဂေါဒတ္တတ္ထေရော နာမ ဝိနယကုသလော ဟောတိ။ သော ဧဝမာဟ – ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ထာလကံ ကုဟိံ အဝဟဋ’’န္တိ? ‘‘အန္တရသမုဒ္ဒေ အဝဟဋ’’န္တိ။ ‘‘တတြိဒံ ကိံ အဂ္ဃတီ’’တိ? ‘‘န ကိဉ္စိ အဂ္ဃတိ။ တတြ ဟိ နာဠိကေရံ ဘိန္ဒိတွာ မိဉ္ဇံ ခါဒိတွာ ကပါလံ ဆဍ္ဍေန္တိ, ဒါရုအတ္ထံ ပန ဖရတီ’’တိ။ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဧတ္ထ ဟတ္ထကမ္မံ ကိံ အဂ္ဃတီ’’တိ? ‘‘မာသကံ ဝါ ဦနမာသကံ ဝါ’’တိ။ ‘‘အတ္ထိ ပန ကတ္ထစိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မာသကေန ဝါ ဦနမာသကေန ဝါ ပါရာဇိကံ ပညတ္တ’’န္တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓု! သာဓု! သုကထိတံ သုဝိနိစ္ဆိတ’’န္တိ ဧကသာဓုကာရော အဟောသိ။ တေန စ သမယေန ဘာတိယရာဇာပိ စေတိယဝန္ဒနတ္ထံ နဂရတော နိက္ခမန္တော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ သဗ္ဗံ ပဋိပါဋိယာ သုတွာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘မယိ သန္တေ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဘိက္ခူနီနမ္ပိ ဂိဟီနမ္ပိ အဓိကရဏံ အာဘိဓမ္မိကဂေါဒတ္တတ္ထေရေန ဝိနိစ္ဆိတံ သုဝိနိစ္ဆိတံ, တဿ ဝိနိစ္ဆယေ အတိဋ္ဌမာနံ ရာဇာဏာယ ဌပေမီ’’တိ။ ဧဝံ ဒေသော ဩလောကေတဗ္ဗော။

အဂ္ဃေါတိ ဘဏ္ဍဂ္ဃေါ။ နဝဘဏ္ဍဿ ဟိ ယော အဂ္ဃေါ ဟောတိ, သော ပစ္ဆာ ပရိဟာယတိ၊ ယထာ နဝဓောတော ပတ္တော အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ အဂ္ဃတိ, သော ပစ္ဆာ ဘိန္နော ဝါ ဆိဒ္ဒေါ ဝါ အာဏိဂဏ္ဌိကာဟတော ဝါ အပ္ပဂ္ဃေါ ဟောတိ တသ္မာ န သဗ္ဗဒါ ဘဏ္ဍံ ပကတိအဂ္ဃေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ။ ဧဝံ အဂ္ဃေါ ဩလောကေတဗ္ဗော။

ပရိဘောဂေါတိ ဘဏ္ဍပရိဘောဂေါ။ ပရိဘောဂေနာပိ ဟိ ဝါသိအာဒိဘဏ္ဍဿ အဂ္ဃေါ ပရိဟာယတိ။ တသ္မာ ဧဝံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ, သစေ ကောစိ ကဿစိ ပါဒဂ္ဃနကံ ဝါသိံ ဟရတိ, တတြ ဝါသိသာမိကော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော – ‘‘တယာ အယံ ဝါသိ ကိတ္တကေန ကီတာ’’တိ? ‘‘ပါဒေန, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကိံ ပန တေ ကိဏိတွာဝ ဌပိတာ, ဥဒါဟု တံ ဝဠဉ္ဇေသီ’’တိ? သစေ ဝဒတိ ‘‘ဧကဒိဝသံ မေ ဒန္တကဋ္ဌံ ဝါ ရဇနဆလ္လိံ ဝါ ပတ္တပစနကဒါရုံ ဝါ ဆိန္နံ, ဃံသိတွာ ဝါ နိသိတာ’’တိ။ အထဿာ ပေါရာဏော အဂ္ဃေါ ဘဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာ စ ဝါသိယာ ဧဝံ အဉ္ဇနိယာ ဝါ အဉ္ဇနိသလာကာယ ဝါ ကုဉ္စိကာယ ဝါ ပလာလေန ဝါ ထုသေဟိ ဝါ ဣဋ္ဌကစုဏ္ဏေန ဝါ ဧကဝါရံ ဃံသိတွာ ဓောဝနမတ္တေနာပိ အဂ္ဃေါ ဘဿတိ။ တိပုမဏ္ဍလဿ မကရဒန္တစ္ဆေဒနေနာပိ ပရိမဇ္ဇိတမတ္တေနာပိ, ဥဒကသာဋိကာယ သကိံ နိဝါသနပါရုပနေနာပိ ပရိဘောဂသီသေန အံသေ ဝါ သီသေ ဝါ ဌပနမတ္တေနာပိ, တဏ္ဍုလာဒီနံ ပပ္ဖေါဋနေနာပိ တတော ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ အပနယနေနာပိ, အန္တမသော ဧကံ ပါသာဏသက္ခရံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဆဍ္ဍိတမတ္တေနာပိ, သပ္ပိတေလာဒီနံ ဘာဇနန္တရပအဝတ္တနေနာပိ, အန္တမသော တတော မက္ခိကံ ဝါ ကိပိလ္လိကံ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ ဆဍ္ဍိတမတ္တေနာပိ, ဂုဠပိဏ္ဍကဿ မဓုရဘာဝဇာနနတ္ထံ နခေန ဝိဇ္ဈိတွာ အဏုမတ္တံ ဂဟိတမတ္တေနာပိ အဂ္ဃေါ ဘဿတိ။ တသ္မာ ယံကိဉ္စိ ပါဒဂ္ဃနကံ ဝုတ္တနယေနေဝ သာမိကေဟိ ပရိဘောဂေန ဦနံ ကတံ ဟောတိ, န တံ အဝဟဋော ဘိက္ခု ပါရာဇိကေန ကာတဗ္ဗော။ ဧဝံ ပရိဘောဂေါ ဩလောကေတဗ္ဗော။ ဧဝံ ဣမာနိ တုလယိတွာ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဓာရေယျတ္ထံ ဝိစက္ခဏော, အာပတ္တိံ ဝါ အနာပတ္တိံ ဝါ ဂရုကံ ဝါ လဟုကံ ဝါ အာပတ္တိံ ယထာဌာနေ ဌပေယျာတိ။

နိဋ္ဌိတော ‘‘အာဒိယေယျ…ပေ… သင်္ကေတံ ဝီတိနာမေယျာ’’တိ။

ဣမေသံ ပဒါနံ ဝိနိစ္ဆယော။

ဣဒါနိ ယဒိဒံ ‘‘ယထာရူပေ အဒိန္နာဒါနေ’’တိအာဒီနိ ဝိဘဇန္တေန ‘‘ယထာရူပံ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယထာရူပန္တိ ယထာဇာတိကံ။ တံ ပန ယသ္မာ ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ပါဒံ ဝါ ပါဒါရဟံ ဝါ အတိရေကပါဒံ ဝါ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ပါဒေန ကဟာပဏဿ စတုတ္ထဘာဂံ အကပ္ပိယဘဏ္ဍမေဝ ဒဿေတိ။ ပါဒါရဟေန ပါဒဂ္ဃနကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ။ အတိရေကပါဒေန ဥဘယမ္ပိ။ ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗာကာရေန ဒုတိယပါရာဇိကပ္ပဟောနကဝတ္ထု ဒဿိတံ ဟောတိ။

ပထဗျာ ရာဇာတိ သကလပထဝိယာ ရာဇာ ဒီပစက္ကဝတ္တီ အသောကသဒိသော, ယော ဝါ ပနညောပိ ဧကဒီပေ ရာဇာ, သီဟဠရာဇသဒိသော။ ပဒေသရာဇာတိ ဧကဒီပဿ ပဒေသိဿရော, ဗိမ္ဗိသာရ-ပသေနဒိ-အာဒယော ဝိယ။ မဏ္ဍလိကာ နာမ ယေ ဒီပပဒေသေပိ ဧကမေကံ မဏ္ဍလံ ဘုဉ္ဇန္တိ။ အန္တရဘောဂိကာ နာမ ဒွိန္နံ ရာဇူနံ အန္တရာ ကတိပယဂါမသာမိကာ။ အက္ခဒဿာတိ ဓမ္မဝိနိစ္ဆနကာ, တေ ဓမ္မသဘာယံ နိသီဒိတွာ အပရာဓာနုရူပံ စောရာနံ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဇ္ဇာဒိံ အနုသာသန္တိ။ ယေ ပန ဌာနန္တရပ္ပတ္တာ အမစ္စာ ဝါ ရာဇကုမာရာ ဝါ ကတာပရာဓာ ဟောန္တိ, တေ ရညော အာရောစေန္တိ, ဂရုကံ ဌာနံ သယံ န ဝိနိစ္ဆိနန္တိ။ မဟာမတ္တာတိ ဌာနန္တရပ္ပတ္တာ မဟာအမစ္စာ၊ တေပိ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ နိသီဒိတွာ ရာဇကိစ္စံ ကရောန္တိ။ ယေ ဝါ ပနာတိ အညေပိ ယေ ရာဇကုလနိဿိတာ ဝါ သကိဿရိယနိဿိတာ ဝါ ဟုတွာ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ အနုသာသန္တိ, သဗ္ဗေပိ တေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ရာဇာနော’’တိ ဒဿေတိ။

ဟနေယျုန္တိ ပေါထေယျုဉ္စေဝ ဆိန္ဒေယျုဉ္စ။ ပဗ္ဗာဇေယျုန္တိ နီဟရေယျုံ။ စောရောသီတိ ဧဝမာဒီနိ စ ဝတွာ ပရိဘာသေယျုံ၊ တေနေဝါဟ – ‘‘ပရိဘာသော ဧသော’’တိ။ ပုရိမံ ဥပါဒါယာတိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ ပါရာဇိကံ အာပတ္တိံ အာပန္နံ ပုဂ္ဂလံ ဥပါဒါယ။ သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနပဒတ္ထတ္တာ စ ပါကဋမေဝါတိ။

၉၃။ ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ပဒါနုက္ကမေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ ယံ တံ အာဒိယေယျာတိအာဒီဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ သင်္ခေပတော အာဒါနံ ဒဿေတွာ သင်္ခေပတောဧဝ ‘‘ပါဒံ ဝါ ပါဒါရဟံ ဝါ အတိရေကပါဒံ ဝါ’’တိ အာဒါတဗ္ဗဘဏ္ဍံ ဒဿိတံ, တံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဌိတံ, ယထာ ယထာ အာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, အနာဂတေ ပါပဘိက္ခူနံ လေသောကာသနိရုန္ဓနတ္ထံ တထာ တထာ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ဘူမဋ္ဌံ ထလဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ ဌပေတွာ ‘‘ဘူမဋ္ဌံ နာမ ဘဏ္ဍံ ဘူမိယံ နိက္ခိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန တဿ ဝိဘင်္ဂံ အာဟ။

ပဉ္စဝီသတိအဝဟာရကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘူမဋ္ဌကထာ

၉၄။ တတြာယံ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာယ သဒ္ဓိံ ဝိနိစ္ဆယကထာ။ နိခါတန္တိ ဘူမိယံ ခဏိတွာ ဌပိတံ။ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ ပံသုဣဋ္ဌကာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နံ။ ဘူမဋ္ဌံ ဘဏ္ဍံ…ပေ… ဂစ္ဆတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ တံ ဧဝံ နိခဏိတွာ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝါ ဌပိတတ္တာ ဘူမိယံ ဌိတံ ဘဏ္ဍံ ယော ဘိက္ခု ကေနစိဒေဝ ဥပါယေန ဉတွာ ‘‘အာဟရိဿာမီ’’တိ ထေယျစိတ္တော ဟုတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ, သော ဘဏ္ဍဋ္ဌာနံ အပ္ပတွာပိ သဗ္ဗကာယဝစီဝိကာရေသု ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ ကထံ? သော ဟိ တဿ အာဟရဏတ္ထာယ ဥဋ္ဌဟန္တော ယံ ယံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ဖန္ဒာပေတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋမေဝ။ နိဝါသနပါရုပနံ သဏ္ဌပေတိ, ဟတ္ထဝါရေ ဟတ္ထဝါရေ ဒုက္ကဋံ။ ‘‘မဟန္တံ နိဓာနံ န သက္ကာ ဧကေန အာဟရိတုံ, ဒုတိယံ ပရိယေသိဿာမီ’’တိ ကဿစိ သဟာယဿ သန္တိကံ ဂန္တုကာမော ဒွါရံ ဝိဝရတိ, ပဒဝါရေ စ ဟတ္ထဝါရေ စ ဒုက္ကဋံ။ ဒွါရပိဒဟနေ ပန အညသ္မိံ ဝါ ဂမနဿ အနုပကာရေ အနာပတ္တိ။ တဿ နိပန္နောကာသံ ဂန္တွာ ‘‘ဣတ္ထန္နာမာ’’တိ ပက္ကောသတိ, တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘ဧဟိ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝဒတိ, ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ။ သော တဿ ဝစနေန ဥဋ္ဌဟတိ, တဿာပိ ဒုက္ကဋံ။ ဥဋ္ဌဟိတွာ တဿ သန္တိကံ ဂန္တုကာမော နိဝါသနပါရုပနံ သဏ္ဌပေတိ, ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တဿ သမီပံ ဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ။ သော တံ ပုစ္ဆတိ ‘‘အသုကော စ အသုကော စ ကုဟိံ, အသုကဉ္စ အသုကဉ္စ ပက္ကောသာဟီ’’တိ, ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ။ သဗ္ဗေ သမာဂတေ ဒိသွာ ‘‘မယာ အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ဧဝရူပေါ နိဓိ ဥပလဒ္ဓေါ, ဂစ္ဆာမ တံ ဂဟေတွာ ပုညာနိ စ ကရိဿာမ, သုခဉ္စ ဇီဝိဿာမာ’’တိ ဝဒတိ, ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋမေဝ။

ဧဝံ လဒ္ဓသဟာယော ကုဒါလံ ပရိယေသတိ။ သစေ ပနဿ အတ္တနော ကုဒါလော အတ္ထိ, ‘‘တံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တော စ ဂဏှန္တော စ အာဟရန္တော စ သဗ္ဗတ္ထ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ နတ္ထိ, အညံ ဘိက္ခုံ ဝါ ဂဟဋ္ဌံ ဝါ ဂန္တွာ ယာစတိ, ယာစန္တော စ သစေ ‘‘ကုဒါလံ မေ ဒေဟိ, ကုဒါလေန မေ အတ္ထော, ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗမတ္ထိ, တံ ကတွာ ပစ္စာဟရိဿာမီ’’တိ မုသာ အဘဏန္တော ယာစတိ, ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ။ သစေ ‘‘မာတိကာ သောဓေတဗ္ဗာ အတ္ထိ, ဝိဟာရေ ဘူမိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ မုသာပိ ဘဏတိ, ယံ ယံ ဝစနံ မုသာ, တတ္ထ တတ္ထ ပါစိတ္တိယံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန သစ္စေပိ အလိကေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ, တံ ပမာဒလိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ န ဟိ အဒိန္နာဒါနဿ ပုဗ္ဗပယောဂေ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋံ နာမ အတ္ထိ။ သစေ ပန ကုဒါလဿ ဒဏ္ဍော နတ္ထိ, ‘‘ဒဏ္ဍံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝါသိံ ဝါ ဖရသုံ ဝါ နိသေတိ, တဒတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ, ဂန္တွာ သုက္ခကဋ္ဌံ ဆိန္ဒတိ တစ္ဆတိ အာကောဋေတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု ဒုက္ကဋံ။ အလ္လရုက္ခံ ဆိန္ဒတိ, ပါစိတ္တိယံ။ တတော ပရံ သဗ္ဗပယောဂေသု ဒုက္ကဋံ။ သင်္ခေပဋ္ဌကထာယံ ပန မဟာပစ္စရိယဉ္စ တတ္ထ ဇာတကကဋ္ဌလတာဆေဒနတ္ထံ ဝါသိဖရသုံ ပရိယေသန္တာနမ္ပိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ သစေ ပန တေသံ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ဝါသိဖရသုကုဒါလေ ယာစန္တာ အာသင်္ကိတာ ဘဝိဿာမ, လောဟံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကရောမာ’’တိ။ တတော အရညံ ဂန္တွာ လောဟဗီဇတ္ထံ ပထဝိံ ခဏန္တိ, အကပ္ပိယပထဝိံ ခဏန္တာနံ ဒုက္ကဋေဟိ သဒ္ဓိံ ပါစိတ္တိယာနီတိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ။ ယထာ စ ဣဓ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋာ န မုစ္စတိ။ ကပ္ပိယပထဝိံ ခဏန္တာနံ ဒုက္ကဋာနိယေဝ။ ဗီဇံ ပန ဂဟေတွာ တတော ပရံ သဗ္ဗကိရိယာသု ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။

ပိဋကပရိယေသနေပိ ဟတ္ထဝါရပဒဝါရေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဒုက္ကဋံ။ မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယံ။ ပိဋကံ ကာတုကာမတာယ ဝလ္လိစ္ဆေဒနေ ပါစိတ္တိယန္တိ သဗ္ဗံ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂစ္ဆတိ ဝါ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ ပရိယိဋ္ဌသဟာယကုဒါလပိဋကော နိဓိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ။ သစေ ပန ဂစ္ဆန္တော ‘‘ဣမံ နိဓိံ လဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓပူဇံ ဝါ ဓမ္မပူဇံ ဝါ သံဃဘတ္တံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ကုသလံ ဥပ္ပါဒေတိ, ကုသလစိတ္တေန ဂမနေ အနာပတ္တိ။ ကသ္မာ? ‘‘ထေယျစိတ္တော ဒုတိယံ ဝါ…ပေ… ဂစ္ဆတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ယထာ စ ဣဓ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အထေယျစိတ္တဿ အနာပတ္တိ။ မဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ နိဓာနဋ္ဌာနံ ဂမနတ္ထာယ မဂ္ဂံ ကရောန္တော ဘူတဂါမံ ဆိန္ဒတိ, ပါစိတ္တိယံ။ သုက္ခကဋ္ဌံ ဆိန္ဒတိ, ဒုက္ကဋံ။

တတ္ထဇာတကန္တိ စိရနိဟိတာယ ကုမ္ဘိယာ ဥပရိ ဇာတကံ။ ကဋ္ဌံ ဝါ လတံ ဝါတိ န ကေဝလံ ကဋ္ဌလတမေဝ, ယံကိဉ္စိ အလ္လံ ဝါ သုက္ခံ ဝါ တိဏရုက္ခလတာဒိံ ဆိန္ဒန္တဿ သဟပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတိ။

အဋ္ဌဝိဓံ ဟေတံ ဒုက္ကဋံ နာမ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သမောဓာနေတွာ ထေရေဟိ ဒဿိတံ – ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋံ, သဟပယောဂဒုက္ကဋံ, အနာမာသဒုက္ကဋံ, ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ, ဝိနယဒုက္ကဋံ, ဉာတဒုက္ကဋံ, ဉတ္တိဒုက္ကဋံ, ပဋိဿဝဒုက္ကဋန္တိ။ တတ္ထ ‘‘ထေယျစိတ္တော ဒုတိယံ ဝါ ကုဒါလံ ဝါ ပိဋကံ ဝါ ပရိယေသတိ ဂစ္ဆတိ ဝါ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣဒံ ပုဗ္ဗပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ။ ဧတ္ထ ဟိ ဒုက္ကဋဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋံ, ပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ပါစိတ္တိယမေဝ ဟောတိ။ ‘‘တတ္ထဇာတကံ ကဋ္ဌံ ဝါ လတံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣဒံ သဟပယောဂဒုက္ကဋံ နာမ။ ဧတ္ထ ပန ပါစိတ္တိယဝတ္ထု စ ဒုက္ကဋဝတ္ထု စ ဒုက္ကဋဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ။ ကသ္မာ? အဝဟာရဿ သဟပယောဂတ္တာတိ။ ယံ ပန ဒသဝိဓံ ရတနံ, သတ္တဝိဓံ ဓညံ, သဗ္ဗဉ္စ အာဝုဓဘဏ္ဍာဒိံ အာမသန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ဣဒံ အနာမာသဒုက္ကဋံ နာမ။ ယံ ကဒလိနာဠိကေရာဒီနံ တတ္ထဇာတကဖလာနိ အာမသန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ဣဒံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋံ နာမ။ ယံ ပန ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ပတ္တေ ရဇေ ပတိတေ ပတ္တံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဓောဝိတွာ ဝါ တတ္ထ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ဣဒံ ဝိနယဒုက္ကဋံ နာမ။ ‘‘သုတွာ န ဝဒန္တိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ။ ၄၁၉) ဣဒံ ဉာတဒုက္ကဋံ နာမ။ ယံ ဧကာဒသသု သမနုဘာသနာသု ‘‘ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ (ပါရာ။ ၄၁၄) ဝုတ္တံ, ဣဒံ ဉတ္တိဒုက္ကဋံ နာမ။ ‘‘တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ န ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ဣဒံ ပဋိဿဝဒုက္ကဋံ နာမ။ ဣဒံ ပန သဟပယောဂဒုက္ကဋံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယံကိဉ္စိ အလ္လံ ဝါ သုက္ခံ ဝါ တိဏရုက္ခလတာဒိံ ဆိန္ဒန္တဿ သဟပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီ’’တိ။

သစေ ပနဿ တတ္ထဇာတကေ တိဏရုက္ခလတာဒိမှိ ဆိန္နေပိ လဇ္ဇိဓမ္မော ဩက္ကမတိ, သံဝရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဆေဒနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။ အထ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာ သဥဿာဟောဝ ပံသုံ ခဏတိ, ဆေဒနဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ခဏနဒုက္ကဋေ ပတိဋ္ဌာတိ။ အကပ္ပိယပထဝိံ ခဏန္တောပိ ဟိ ဣဓ သဟပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ ပနဿ သဗ္ဗဒိသာသု ခဏိတွာ ကုမ္ဘိမူလံ ပတ္တဿာပိ လဇ္ဇိဓမ္မော ဩက္ကမတိ, ခဏနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။

ဗျူဟတိ ဝါတိ အထ ပန သဥဿာဟောဝ ပံသုံ ဝိယူဟတိ, ဧကပဿေ ရာသိံ ကရောတိ, ခဏနဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ဝိယူဟနဒုက္ကဋေ ပတိဋ္ဌာတိ။ တဉ္စ ပံသုံ တတ္ထ တတ္ထ ပုဉ္ဇံ ကရောန္တော ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ ပန ရာသိံ ကတွာပိ ဓုရနိက္ခေပံ ကရောတိ, လဇ္ဇိဓမ္မံ အာပဇ္ဇတိ, ဝိယူဟနဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။ ဥဒ္ဓရတိ ဝါတိ အထ ပန သဥဿာဟောဝ ပံသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဗဟိ ပါတေတိ, ဝိယူဟနဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ဥဒ္ဓရဏဒုက္ကဋေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ပံသုံ ပန ကုဒါလေန ဝါ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ပစ္ဆိယာ ဝါ တဟိံ တဟိံ ပါတေန္တော ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ ပန သဗ္ဗံ ပံသုံ နီဟရိတွာ ကုမ္ဘိံ ထလဋ္ဌံ ကတွာပိ လဇ္ဇိဓမ္မံ အာပဇ္ဇတိ, ဥဒ္ဓရဏဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။ အထ ပန သဥဿာဟောဝ ကုမ္ဘိံ အာမသတိ, ဥဒ္ဓရဏဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, အာမသနဒုက္ကဋေ ပတိဋ္ဌာတိ။ အာမသိတွာပိ စ လဇ္ဇိဓမ္မံ အာပဇ္ဇန္တော အာမသနဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။ အထ သဥဿာဟောဝ ကုမ္ဘိံ ဖန္ဒာပေတိ, အာမသနဒုက္ကဋံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, ‘‘ဖန္ဒာပေတိ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တထုလ္လစ္စယေ ပတိဋ္ဌာတိ။

တတြာယံ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနံ ဒွိန္နမ္ပိ ဝစနတ္ထော – ပဌမံ တာဝေတ္ထ ဒုဋ္ဌု ကတံ သတ္ထာရာ ဝုတ္တကိစ္စံ ဝိရာဓေတွာ ကတန္တိ ဒုက္ကဋံ။ အထ ဝါ ဒုဋ္ဌံ ကတံ, ဝိရူပါ သာ ကိရိယာ ဘိက္ခုကိရိယာနံ မဇ္ဈေ န သောဘတီတိ ဧဝမ္ပိ ဒုက္ကဋံ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ –

‘‘ဒုက္ကဋံ ဣတိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ သုဏောဟိ ယထာတထံ၊

အပရဒ္ဓံ ဝိရဒ္ဓဉ္စ, ခလိတံ ယဉ္စ ဒုက္ကဋံ။

‘‘ယံ မနုဿော ကရေ ပါပံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော၊

ဒုက္ကဋန္တိ ပဝေဒေန္တိ, တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ (ပရိ။ ၃၃၉)၊

ဣတရံ ပန ထူလတ္တာ, အစ္စယတ္တာ စ ထုလ္လစ္စယံ။ ‘‘သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတိ’’ (သံ။ နိ။ ၁။၄၉), ‘‘ယံ ဟောတိ ကဋုကပ္ဖလ’’န္တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၆၆၊ နေတ္တိ။ ၉၁) ဝိယ စေတ္ထ သံယောဂဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧကဿ သန္တိကေ ဒေသေတဗ္ဗေသု ဟိ အစ္စယေသု တေန သမော ထူလော အစ္စယော နတ္ထိ။ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ထူလတ္တာ အစ္စယတ္တာ စ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ –

‘‘ထုလ္လစ္စယန္တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ သုဏောဟိ ယထာတထံ၊

ဧကဿ မူလေ ယော ဒေသေတိ, ယော စ တံ ပဋိဂ္ဂဏှတိ၊

အစ္စယော တေန သမော နတ္ထိ, တေနေတံ ဣတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ (ပရိ။ ၃၃၉)၊

ဖန္ဒာပေန္တဿ စ ပယောဂေ ပယောဂေ ထုလ္လစ္စယံ။ ဖန္ဒာပေတွာပိ စ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကန္တော ထုလ္လစ္စယံ ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။ သဟပယောဂတော ပဋ္ဌာယေဝ စေတ္ထ ပုရိမာ ပုရိမာ အာပတ္တိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ။ သဟပယောဂံ ပန အကတွာ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကန္တေန ယာ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယာ အာပန္နာ, သဗ္ဗာ တာ ဒေသေတဗ္ဗာ။ သဟပယောဂေ စ တတ္ထဇာတကစ္ဆေဒနေ ဗဟုကာနိပိ ဒုက္ကဋာနိ ပံသုခဏနံ ပတွာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ။ ဧကံ ခဏနဒုက္ကဋမေဝ ဟောတိ။ ခဏနေ ဗဟုကာနိပိ ဝိယူဟနံ, ဝိယူဟနေ ဗဟုကာနိပိ ဥဒ္ဓရဏံ, ဥဒ္ဓရဏေ ဗဟုကာနိပိ အာမသနံ, အာမသနေ ဗဟုကာနိပိ ဖန္ဒာပနံ ပတွာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ။ ပံသုခဏနာဒီသု စ လဇ္ဇိဓမ္မေ ဥပ္ပန္နေ ဗဟုကာပိ အာပတ္တိယော ဟောန္တု, ဧကမေဝ ဒေသေတွာ မုစ္စတီတိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ပုရိမာပတ္တိပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ စ နာမေသာ ‘‘ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ, ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီ’’တိ (ပါရာ။ ၄၁၄) ဧဝံ အနုသာဝနာသုတ္တေသုယေဝ အာဂတာ။ ဣဓ ပန ဒုတိယပါရာဇိကေ အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗာတိ။

ဌာနာ စာဝေတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိ ယော ပန ဖန္ဒာပေတွာပိ လဇ္ဇိဓမ္မံ အနောက္ကမိတွာဝ တံ ကုမ္ဘိံ ဌာနတော အန္တမသော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စာဝေတိ, ပါရာဇိကမေဝ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဌာနာ စာဝနဉ္စေတ္ထ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကထံ? ကုမ္ဘိံ မုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ အတ္တနော အဘိမုခံ အာကဍ္ဎန္တော ဣမိနာ အန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပါရိမန္တေန အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ တထေဝ ဂဟေတွာ ပရတော ပေလ္လေန္တော ပါရိမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဣမိနာ အန္တေန အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဝါမတော ဝါ ဒက္ခိဏတော ဝါ အပနာမေန္တော ဝါမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဒက္ခိဏန္တေန အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဒက္ခိဏန္တေန ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဝါမန္တေန အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဥဒ္ဓံ ဥက္ခိပန္တော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဘူမိတော မောစေတိ, ပါရာဇိကံ။ ခဏိတွာ ဟေဋ္ဌတော ဩသီဒေန္တော ဗုန္ဒေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ မုခဝဋ္ဋိယာ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကန္တိ ဧဝံ ဧကဋ္ဌာနေ ဌိတာယ ကုမ္ဘိယာ။ ယဒိ ပန ကုမ္ဘိမုခဝဋ္ဋိယာ ပါသံ ကတွာ လောဟခါဏုံ ဝါ ခဒိရသာရာဒိခါဏုံ ဝါ ပထဝိယံ အာကောဋေတွာ တတ္ထ သင်္ခလိကာယ ဗန္ဓိတွာ ဌပေန္တိ, ဧကိဿာ ဒိသာယ ဧကာယ သင်္ခလိကာယ ဗဒ္ဓါယ ဒွေ ဌာနာနိ လဗ္ဘန္တိ, ဒွီသု တီသု စတူသု ဒိသာသု စတူဟိ သင်္ခလိကာဟိ ဗဒ္ဓါယ ပဉ္စ ဌာနာနိ လဗ္ဘန္တိ။

တတ္ထ ဧကခါဏုကေ ဗဒ္ဓကုမ္ဘိယာ ပဌမံ ခါဏုကံ ဝါ ဥဒ္ဓရတိ, သင်္ခလိကံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ တတော ကုမ္ဘိံ ယထာဝုတ္တနယေန ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌာနာ စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ အထ ပဌမံ ကုမ္ဘိံ ဥဒ္ဓရတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ တတော ခါဏုကံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌာနာ စာဝေတိ, သင်္ခလိကံ ဝါ ဆိန္ဒတိ, ပါရာဇိကံ။ ဧတေန ဥပါယေန ဒွီသု တီသု စတူသု ခါဏုကေသု ဗဒ္ဓကုမ္ဘိယာပိ ပစ္ဆိမေ ဌာနာစာဝနေ ပါရာဇိကံ။ သေသေသု ထုလ္လစ္စယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သစေ ခါဏု နတ္ထိ, သင်္ခလိကာယ အဂ္ဂေ ဝလယံ ကတွာ တတ္ထဇာတကေ မူလေ ပဝေသိတံ ဟောတိ, ပဌမံ ကုမ္ဘိံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပစ္ဆာ မူလံ ဆေတွာ ဝလယံ နီဟရတိ, ပါရာဇိကံ။ အထ မူလံ အစ္ဆေတွာ ဝလယံ ဣတော စိတော စ သာရေတိ, ရက္ခတိ။ သစေ ပန မူလတော အနီဟရိတွာပိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အာကာသဂတံ ကရောတိ, ပါရာဇိကံ။ အယမေတ္ထ ဝိသေသော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ကေစိ ပန နိမိတ္တတ္ထာယ ကုမ္ဘိမတ္ထကေ နိဂြောဓရုက္ခာဒီနိ ရောပေန္တိ, မူလာနိ ကုမ္ဘိံ ဝိနန္ဓိတွာ ဌိတာနိ ဟောန္တိ, ‘‘မူလာနိ ဆိန္ဒိတွာ ကုမ္ဘိံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ဆိန္ဒန္တဿ ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။ ဆိန္ဒိတွာ ဩကာသံ ကတွာ ကုမ္ဘိံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌာနာ စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ မူလာနိ ဆိန္ဒတောဝ လုဌိတွာ ကုမ္ဘီ နိန္နဋ္ဌာနံ ဂတာ, ရက္ခတိ တာဝ။ ဂတဋ္ဌာနတော ဥဒ္ဓရတိ, ပါရာဇိကံ။ သစေ ဆိန္နေသု မူလေသု ဧကမူလမတ္တေန ကုမ္ဘီ တိဋ္ဌတိ, သော စ တံ ‘‘ဣမသ္မိံ မူလေ ဆိန္နေ ပတိဿတီ’’တိ ဆိန္ဒတိ, ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ဧကမူလေနေဝ ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရော ဝိယ ဌိတာ ဟောတိ, အညံ ကိဉ္စိ လဂ္ဂနကံ နတ္ထိ, တသ္မိမ္ပိ မူလေ ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ကုမ္ဘိမတ္ထကေ မဟာပါသာဏော ဌပိတော ဟောတိ, တံ ဒဏ္ဍေန ဥက္ခိပိတွာ အပနေတုကာမော ကုမ္ဘိမတ္ထကေ ဇာတရုက္ခံ ဆိန္ဒတိ, ဒုက္ကဋံ။ တဿာ သမီပေ ဇာတကံ ဆေတွာ အာဟရတိ, အတတ္ထဇာတကတ္တာ တံ ဆိန္ဒတော ပါစိတ္တိယံ။

အတ္တနော ဘာဇနန္တိ သစေ ပန ကုမ္ဘိံ ဥဒ္ဓရိတုံ အသက္ကောန္တော ကုမ္ဘိဂတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏတ္ထံ အတ္တနော ဘာဇနံ ပဝေသေတွာ အန္တောကုမ္ဘိယံ ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ ထေယျစိတ္တော အာမသတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ပရိစ္ဆေဒေါ စေတ္ထ ပါရာဇိကနိယမနတ္ထံ ဝုတ္တော။ ထေယျစိတ္တေန ပန ဦနပဉ္စမာသကမ္ပိ အာမသန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိယေဝ။

ဖန္ဒာပေတီတိ ဧတ္ထ ယာဝ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ အတ္တနော ဘာဇနံ ပဝေသေတိ, တာဝ ဖန္ဒာပေတီတိ ဝုစ္စတိ။ အပိ စ ဣတော စိတော စ အပဗျူဟန္တောပိ ဖန္ဒာပေတိယေဝ, သော ထုလ္လစ္စယံ အာပဇ္ဇတိ။ ယဒါ ပန ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေါ ဆိန္နော, ကုမ္ဘိဂတံ ကုမ္ဘိယမေဝ, ဘာဇနဂတမ္ပိ ဘာဇနေယေဝ ဟောတိ, တဒါ အတ္တနော ဘာဇနဂတံ နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ ကတွာ ကုမ္ဘိတော အနီဟတေပိ စ ဘာဇနေ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ။

မုဋ္ဌိံ ဝါ ဆိန္ဒတီတိ ဧတ္ထ ယထာ အင်္ဂုလန္တရေဟိ နိက္ခန္တကဟာပဏာ ကုမ္ဘိဂတေ ကဟာပဏေ န သမ္ဖုသန္တိ, ဧဝံ မုဋ္ဌိံ ကရောန္တော မုဋ္ဌိံ ဆိန္ဒတိ နာမ၊ သောပိ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ။

သုတ္တာရူဠှန္တိ သုတ္တေ အာရူဠှံ၊ သုတ္တေန အာဝုတဿာပိ သုတ္တမယဿာပိ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ပါမင်္ဂါဒီနိဟိ သောဝဏ္ဏမယာနိပိ ဟောန္တိ ရူပိယမယာနိပိ သုတ္တမယာနိပိ, မုတ္တာဝလိအာဒယောပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂတာ။ ဝေဌနန္တိ သီသဝေဌနပဋော ဝုစ္စတိ။ ဧတေသု ယံကိဉ္စိ ထေယျစိတ္တော အာမသတိ, ဒုက္ကဋံ။ ဖန္ဒာပေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ပါမင်္ဂါဒီနိ ကောဋိယံ ဂဟေတွာ အာကာသဋ္ဌံ အကရောန္တော ဥစ္စာရေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။

ဃံသန္တော နီဟရတီတိ ဧတ္ထ ပန ပရိပုဏ္ဏာယ ကုမ္ဘိယာ ဥပရိ သမတိတ္တိကံ ကုမ္ဘိံ ကတွာ ဌပိတံ ဝါ ဧကံ ကောဋိံ ဗုန္ဒေ ဧကံ ကောဋိံ မုခဝဋ္ဋိယံ ကတွာ ဌပိတံ ဝါ ဃံသန္တဿ နီဟရတော ထုလ္လစ္စယံ။ ကုမ္ဘိမုခါ မောစေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ယံ ပန ဥပဍ္ဎကုမ္ဘိယံ ဝါ ရိတ္တကုမ္ဘိယံ ဝါ ဌပိတံ, တဿ အတ္တနော ဖုဋ္ဌောကာသောဝ ဌာနံ, န သကလာ ကုမ္ဘီ, တသ္မာ တံ ဃံသန္တဿာပိ နီဟရတော ပတိဋ္ဌိတောကာသတော ကေသဂ္ဂမတ္တေ မုတ္တေ ပါရာဇိကမေဝ။ ကုမ္ဘိယာ ပန ပရိပုဏ္ဏာယ ဝါ ဦနာယ ဝါ ဥဇုကမေဝ ဥဒ္ဓရန္တဿ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ပတိဋ္ဌိတောကာသာ မုတ္တမတ္တေဝ ပါရာဇိကံ။ အန္တောကုမ္ဘိယံ ဌပိတံ ယံကိဉ္စိ ပါရာဇိကပ္ပဟောနကံ ဘဏ္ဍံ သကလကုမ္ဘိယံ စာရေန္တဿ, ပါမင်္ဂါဒိဉ္စ ဃံသိတွာ နီဟရန္တဿ ယာဝ မုခဝဋ္ဋိံ နာတိက္ကမတိ, တာဝ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ တဿ ဟိ သဗ္ဗာပိ ကုမ္ဘီ ဌာနန္တိ သင်္ခေပမဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဌပိတဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ, န သကလာ ကုမ္ဘီ။ တသ္မာ ယထာဌိတဋ္ဌာနတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ မောစေန္တဿ ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပမာဏံ။ ဣတရံ ပန အာကာသဂတံ အကရောန္တဿ စီဝရဝံသေ ဌပိတစီဝရဝေဌနကနယေန ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ဟိ အာဂတေ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗံ, ဧသာ ဝိနယဓမ္မတာ။ အပိစ ‘‘အတ္တနော ဘာဇနဂတံ ဝါ ကရောတိ, မုဋ္ဌိံ ဝါ ဆိန္ဒတီ’’တိ ဝစနတော ပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ အန္တောကုမ္ဘိယံ ဌိတဿ န သဗ္ဗာ ကုမ္ဘီ ဌာနန္တိ။

သပ္ပိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ ပိဝတော ဧကပယောဂေန ပီတမတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန အယံ ဝိဘာဂေါ ဒဿိတော – ‘‘မုခံ အနပနေတွာ အာကဍ္ဎန္တဿ ပိဝတော သစေ ပရဂလဂတံ ပါဒံ န အဂ္ဃတိ, မုခဂတေန သဒ္ဓိံ အဂ္ဃတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ ကဏ္ဌေန ပန ပရိစ္ဆိန္နကာလေယေဝ ပါရာဇိကံ ဟောတိ။ သစေပိ ဩဋ္ဌေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တော ဩဋ္ဌေ ပိဒဟတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ ဥပ္ပလဒဏ္ဍဝေဠုနာဠိနဠနာဠိအာဒီဟိ ပိဝန္တဿာပိ သစေ ပရဂလဂတမေဝ ပါဒံ အဂ္ဃတိ, ပါရာဇိကံ။ သစေ သဟ မုခဂတေန အဂ္ဃတိ, န တာဝ ပါရာဇိကံ ဟောတိ။ ဥပ္ပလဒဏ္ဍာဒိဂတေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝံ ကောပေတွာ ဩဋ္ဌေဟိ ပရိစ္ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ဥပ္ပလဒဏ္ဍာဒိဂတေန သဒ္ဓိံ အဂ္ဃတိ, ဥပ္ပလဒဏ္ဍာဒီနံ ဗုန္ဒေ အင်္ဂုလိယာပိ ပိဟိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ပါဒဂ္ဃနကေ ပရဂလံ အပ္ပဝိဋ္ဌေ ဥပ္ပလဒဏ္ဍာဒီသု စ မုခေ စ အတိရေကပါဒါရဟမ္ပိ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ရက္ခတိယေဝါ’’တိ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ယသ္မာ ‘‘အတ္တနော ဘာဇနဂတံ ဝါ ကရောတိ, မုဋ္ဌိံ ဝါ ဆိန္ဒတီ’’တိ ဣမံ နယံ ဘဇတိ, တသ္မာ သုဒဿိတမေဝ။ ဧသ တာဝ ဧကာဗဒ္ဓေ နယော။

သစေ ပန ဟတ္ထေန ဝါ ပတ္တေန ဝါ ထာလကာဒိနာ ဝါ ကေနစိ ဘာဇနေန ဂဟေတွာ ပိဝတိ, ယမှိ ပယောဂေ ပါဒဂ္ဃနကံ ပူရေတိ, တမှိ ဂတေ ပါရာဇိကံ။ အထ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ, သိပ္ပိကာယပိ ဧကပယောဂေနေဝ ပါဒဂ္ဃနကံ ဂဟေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ဧကုဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကံ။ ဘာဇနံ ပန နိမုဇ္ဇာပေတွာ ဂဏှန္တဿ ယာဝ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ, တာဝ ရက္ခတိ။ မုခဝဋ္ဋိပရိစ္ဆေဒေန ဝါ ဥဒ္ဓါရေန ဝါ ပါရာဇိကံ။ ယဒါ ပန သပ္ပိံ ဝါ တေလံ ဝါ အစ္ဆံ တေလသဒိသမေဝ မဓုဖာဏိတံ ဝါ ကုမ္ဘိံ အာဝိဉ္ဆေတွာ အတ္တနော ဘာဇနေ ပဝေသေတိ, တဒါ တေသံ အစ္ဆတာယ ဧကာဗဒ္ဓတာ နတ္ထီတိ ပါဒဂ္ဃနကေ မုခဝဋ္ဋိတော ဂဠိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

ပစိတွာ ဌပိတံ ပန မဓုဖာဏိတံ သိလေသော ဝိယ စိက္ကနံ အာကဍ္ဎနဝိကဍ္ဎနယောဂ္ဂံ ဟောတိ, ဥပ္ပန္နေ ကုက္ကုစ္စေ ဧကာဗဒ္ဓမေဝ ဟုတွာ ပဋိနီဟရိတုံ သက္ကောတိ, ဧတံ မုခဝဋ္ဋိယာ နိက္ခမိတွာ ဘာဇနေ ပဝိဋ္ဌမ္ပိ ဗာဟိရေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓတ္တာ ရက္ခတိ, မုခဝဋ္ဋိတော ဆိန္နမတ္တေ ပန ပါရာဇိကံ။ ယောပိ ထေယျစိတ္တေန ပရဿ ကုမ္ဘိယာ ပါဒဂ္ဃနကံ သပ္ပိံ ဝါ တေလံ ဝါ အဝဿပိဝနကံ ယံကိဉ္စိ ဒုကူလသာဋကံ ဝါ စမ္မခဏ္ဍာဒီနံ ဝါ အညတရံ ပက္ခိပတိ, ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

ရိတ္တကုမ္ဘိယာ ‘‘ဣဒါနိ တေလံ အာကိရိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ယံကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တော ပက္ခိပတိ, တံ စေ တတ္ထ တေလေ အာကိဏ္ဏေ ပဉ္စမာသကအဂ္ဃနကံ ပိဝတိ, ပီတမတ္တေ ပါရာဇိကန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ တံ ပန တတ္ထေဝ သုက္ခတဠာကေ သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကရဏဝိနိစ္ဆယေန ဝိရုဇ္ဈတိ, အဝဟာရလက္ခဏဉ္စေတ္ထ န ပညာယတိ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန တဿ ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တံ။

ပရဿ ရိတ္တကုမ္ဘိယာ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ဘဏ္ဍံ ဌပေတွာ တတ္ထ တေလေ အာကိဏ္ဏေ ‘‘သစေ အယံ ဇာနိဿတိ, မံ ပလိဗုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဘီတော ပါဒဂ္ဃနကံ တေလံ ပီတံ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တေန ဥဒ္ဓရတိ, ပါရာဇိကံ။ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဥဒ္ဓရတိ, ပရေ အာဟရာပေန္တေ ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဘဏ္ဍဒေယျံ နာမ ယံ ပရဿ နဋ္ဌံ, တဿ မူလံ ဝါ တဒေဝ ဝါ ဘဏ္ဍံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ နော စေ ဒေတိ, သာမိကဿ ဓုရနိက္ခေပေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပရဿ ကုမ္ဘိယာ အညော သပ္ပိံ ဝါ တေလံ ဝါ အာကိရတိ, တတြ စာယံ ထေယျစိတ္တေန တေလပိဝနကံ ဘဏ္ဍံ ပက္ခိပတိ, ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကံ။ အတ္တနော ရိတ္တကုမ္ဘိယာ ပရဿ သပ္ပိံ ဝါ တေလံ ဝါ အာကိရဏဘာဝံ ဉတွာ ထေယျစိတ္တေန ဘဏ္ဍံ နိက္ခိပတိ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ သုဒ္ဓစိတ္တော နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ထေယျစိတ္တေန ဥဒ္ဓရတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ သုဒ္ဓစိတ္တောဝ ဥဒ္ဓရတိ, နေဝ အဝဟာရော, န ဂီဝါ၊ မဟာပစ္စရိယံ ပန အနာပတ္တိမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ။ ‘‘‘ကိဿ မမ ကုမ္ဘိယံ တေလံ အာကိရသီ’တိ ကုပိတော အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဆဍ္ဍေတိ, နော ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ။ ထေယျစိတ္တေန မုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ ကုမ္ဘိံ အာဝိဉ္ဆတိ တေလံ ဂဠေတုကာမော, ပါဒဂ္ဃနကေ ဂဠိတေ ပါရာဇိကံ။ ထေယျစိတ္တေနေဝ ဇဇ္ဇရံ ကရောတိ ‘‘သဝိတွာ ဂမိဿတီ’’တိ ပါဒဂ္ဃနကေ သဝိတွာ ဂတေ ပါရာဇိကံ။ ထေယျစိတ္တေနေဝ ဆိဒ္ဒံ ကရောတိ ဩမဋ္ဌံ ဝါ ဥမ္မဋ္ဌံ ဝါ ဝေမဋ္ဌံ ဝါ, ဣဒံ ပန သမ္မောဟဋ္ဌာနံ၊ တသ္မာ သုဋ္ဌု သလ္လေက္ခေတဗ္ဗံ။ အယဉှေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – ဩမဋ္ဌံ နာမ အဓောမုခဆိဒ္ဒံ၊ ဥမ္မဋ္ဌံ နာမ ဥဒ္ဓံမုခဆိဒ္ဒံ၊ ဝေမဋ္ဌံ နာမ ဥဠုင်္ကဿေဝ ဥဇုဂတဆိဒ္ဒံ။ တတြ ဩမဋ္ဌဿ ဗဟိ ပဋ္ဌာယ ကတဿ အဗ္ဘန္တရန္တတော ပါဒဂ္ဃနကေ တေလေ ဂဠိတေ ဗဟိ အနိက္ခန္တေပိ ပါရာဇိကံ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တတော ဂဠိတမတ္တမေဝ ဗဟိဂတံ နာမ ဟောတိ, န ကုမ္ဘိဂတသင်္ချံ လဘတိ။ အန္တော ပဋ္ဌာယ ကတဿ ဗာဟိရန္တတော ပါဒဂ္ဃနကေ ဂဠိတေ ပါရာဇိကံ။ ဥမ္မဋ္ဌဿ ယထာ တထာ ဝါ ကတဿ ဗာဟိရန္တတော ပါဒဂ္ဃနကေ ဂဠိတေ ပါရာဇိကံ။ တဉှိ ယာဝ ဗာဟိရန္တတော န ဂဠတိ, တာဝ ကုမ္ဘိဂတမေဝ ဟောတိ။ ‘‘ဝေမဋ္ဌဿ စ ကပါလမဇ္ဈတော ဂဠိတဝသေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ။ တံ ပန အန္တော စ ဗဟိ စ ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈေ ဌပေတွာ ကတဆိဒ္ဒေ တဠာကဿ စ မရိယာဒဘေဒေန သမေတိ။ အန္တော ပဋ္ဌာယ ကတေ ပန ဗာဟိရန္တေန, ဗဟိ ပဋ္ဌာယ ကတေ အဗ္ဘန္တရန္တေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဣဒမေတ္ထ ယုတ္တံ။ ယော ပန ‘‘ဝဋ္ဋိတွာ ဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ထေယျစိတ္တေန ကုမ္ဘိယာ အာဓာရကံ ဝါ ဥပတ္ထမ္ဘနလေဍ္ဍုကေ ဝါ အပနေတိ, ဝဋ္ဋိတွာ ဂတာယ ပါရာဇိကံ။ တေလာကိရဏဘာဝံ ပန ဉတွာ ရိတ္တကုမ္ဘိယာ ဇဇ္ဇရဘာဝေ ဝါ ဆိဒ္ဒေသု ဝါ ကတေသု ပစ္ဆာ နိက္ခန္တတေလပ္ပမာဏေန ဘဏ္ဍဒေယျံ ဟောတိ။ အဋ္ဌကထာသဥ ပန ကတ္ထစိ ပါရာဇိကန္တိပိ လိခိတံ, တံ ပမာဒလိခိတံ။

ပရိပုဏ္ဏာယ ကုမ္ဘိယာ ဥပရိ ကထလံ ဝါ ပါသာဏံ ဝါ ‘‘ပတိတွာ ဘိန္ဒိဿတိ, တတော တေလံ ပဂ္ဃရိဿတီ’’တိ ထေယျစိတ္တေန ဒုဗ္ဗန္ဓံ ဝါ ကရောတိ, ဒုဋ္ဌပိတံ ဝါ ဌပေတိ, အဝဿပတနကံ တထာ ကရောန္တဿ ကတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ရိတ္တကုမ္ဘိယာ ဥပရိ ကရောတိ, တံ ပစ္ဆာ ပုဏ္ဏကာလေ ပတိတွာ ဘိန္ဒတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဤဒိသေသု ဟိ ဌာနေသု ဘဏ္ဍဿ နတ္ထိကာလေ ကတပယောဂတ္တာ အာဒိတောဝ ပါရာဇိကံ န ဟောတိ။ ဘဏ္ဍဝိနာသဒွါရဿ ပန ကတတ္တာ ဘဏ္ဍဒေယျံ ဟောတိ။ အာဟရာပေန္တေသု အဒဒတော သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေန ပါရာဇိကံ။

ထေယျစိတ္တေန မာတိကံ ဥဇုကံ ကရောတိ ‘‘ဝဋ္ဋိတွာ ဝါ ဂမိဿတိ, ဝေလံ ဝါ ဥတ္တရာပေဿတီ’’တိ၊ ဝဋ္ဋိတွာ ဝါ ဂစ္ဆတု, ဝေလံ ဝါ ဥတ္တရတု, ဥဇုကရဏကာလေ ပါရာဇိကံ။ ဤဒိသာ ဟိ ပယောဂါ ပုဗ္ဗပယောဂါဝဟာရေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကတာယ ပစ္ဆာ ဥဒကေ အာဂတေ ဝဋ္ဋိတွာ ဝါ ဂစ္ဆတု, ဝေလံ ဝါ ဥတ္တရတု, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ကသ္မာ? ဌာနာ စာဝနပယောဂဿ အဘာဝါ။ တဿ လက္ခဏံ နာဝဋ္ဌေ အာဝိ ဘဝိဿတိ။

တတ္ထေဝ ဘိန္ဒတိ ဝါတိအာဒီသု အဋ္ဌကထာယံ တာဝ ဝုတ္တံ – ‘‘ဘိန္ဒတိ ဝါတိ မုဂ္ဂရေန ပေါထေတွာ ဘိန္ဒတိ။ ဆဍ္ဍေတိ ဝါတိ ဥဒကံ ဝါ ဝါလိကံ ဝါ အာကိရိတွာ ဥတ္တရာပေတိ။ ဈာပေတိ ဝါတိ ဒါရူနိ အာဟရိတွာ ဈာပေတိ။ အပရိဘောဂံ ဝါ ကရောတီတိ အခါဒိတဗ္ဗံ ဝါ အပါတဗ္ဗံ ဝါ ကရောတိ၊ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဝိသံ ဝါ ဥစ္ဆိဋ္ဌံ ဝါ ကုဏပံ ဝါ ပါတေသိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဌာနာစာဝနဿ နတ္ထိတာယ ဒုက္ကဋံ, ဗုဒ္ဓဝိသယော နာမေသော။ ကိဉ္စာပိ ဒုက္ကဋံ, အာဟရာပေန္တေ ပန ဘဏ္ဍဒေယျ’’န္တိ။ တတ္ထ ပုရိမဒွယံ န သမေတိ။ တဉှိ ကုမ္ဘိဇဇ္ဇရကရဏေန စ မာတိကာဥဇုကရဏေန စ သဒ္ဓိံ ဧကလက္ခဏံ။ ပစ္ဆိမံ ပန ဒွယံ ဌာနာ အစာဝေန္တေနာပိ သက္ကာ ကာတုံ။ တသ္မာ ဧတ္ထ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယံ ဝဒန္တိ – ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ကိရ ‘ဌာနာ စာဝနဿ နတ္ထိတာယ ဒုက္ကဋ’န္တိ ဣဒံ ပစ္ဆိမဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဌာနာ စာဝနံ အကရောန္တောယေဝ ဟိ ထေယျစိတ္တေန ဝါ ဝိနာသေတုကာမတာယ ဝါ ဈာပေယျပိ, အပရိဘောဂမ္ပိ ကရေယျ။ ပုရိမဒွယေ ပန ဝုတ္တနယေန ဘိန္ဒန္တဿ ဝါ ဆဍ္ဍေန္တဿ ဝါ ဌာနာ စာဝနံ အတ္ထိ, တသ္မာ တထာ ကရောန္တဿ ဝိနာသေတုကာမတာယ ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ပါရာဇိက’’န္တိ။ ပါဠိယံ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အယုတ္တန္တိ စေ? န၊ အညထာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထတော။ ပါဠိယဉှိ ထေယျစိတ္တပက္ခေ ‘‘ဘိန္ဒတိ ဝါတိ ဥဒကေန သမ္ဘိန္ဒတိ, ဆဍ္ဍေတိ ဝါတိ တတ္ထ ဝမတိ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဆဍ္ဍေတီ’’တိ ဧဝမေကေ ဝဒန္တိ။

အယံ ပနေတ္ထ သာရော – ဝိနီတဝတ္ထုမှိ တိဏဇ္ဈာပကော ဝိယ ဌာနာ အစာဝေတုကာမောဝ ကေဝလံ ဘိန္ဒတိ, ဘိန္နတ္တာ ပန တေလာဒီနိ နိက္ခမန္တိ, ယံ ဝါ ပနေတ္ထ ပတ္ထိန္နံ, တံ ဧကာဗဒ္ဓမေဝ တိဋ္ဌတိ။ အဆဍ္ဍေတုကာမောယေဝ စ ကေဝလံ တတ္ထ ဥဒကဝါလိကာဒီနိ အာကိရတိ, အာကိဏ္ဏတ္တာ ပန တေလံ ဆဍ္ဍီယတိ။ တသ္မာ ဝေါဟာရဝသေန ‘‘ဘိန္ဒတိ ဝါ ဆဍ္ဍေတိ ဝါ’’တိ ဝုစ္စတီတိ။ ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ နာသေတုကာမတာပက္ခေ ပန ဣတရထာပိ ယုဇ္ဇတိ။ ဧဝဉှိ ကထိယမာနေ ပါဠိ စ အဋ္ဌကထာ စ ပုဗ္ဗာပရေန သံသန္ဒိတွာ ကထိတာ ဟောန္တိ။ ဧတ္တာဝတာပိ စ သန္တောသံ အကတွာ အာစရိယေ ပယိရုပါသိတွာ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဘူမဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ထလဋ္ဌကထာ

၉၅။ ထလဋ္ဌေ ထလေ နိက္ခိတ္တန္တိ ဘူမိတလေ ဝါ ပါသာဏတလပဗ္ဗတတလာဒီသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဌပိတံ ထလဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တံ သစေ ရာသိကတံ ဟောတိ, အန္တောကုမ္ဘိယံ ဘာဇနဂတကရဏမုဋ္ဌိစ္ဆေဒနဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ သစေ ဧကာဗဒ္ဓံ သိလေသနိယျာသာဒိ ပက္ကမဓုဖာဏိတဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ သစေ ဂရုကံ ဟောတိ ဘာရဗဒ္ဓံ လောဟပိဏ္ဍိ-ဂုဠပိဏ္ဍိ-တေလမဓုဃဋာဒိ ဝါ, ကုမ္ဘိယံ ဌာနာစာဝနဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ သင်္ခလိကဗဒ္ဓဿ စ ဌာနဘေဒေါ သလ္လက္ခေတဗ္ဗော။ ပတ္ထရိတွာ ဌပိတံ ပန ပါဝါရတ္ထရဏသာဋကာဒိံ ဥဇုကံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎတိ, ပါရိမန္တေ ဩရိမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ ဧဝံ သဗ္ဗဒိသာသု သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ။ ဝေဌေတွာ ဥဒ္ဓရတိ, ကေသဂ္ဂမတ္တံ အာကာသဂတံ ကရောန္တဿ ပါရာဇိကံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ထလဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အာကာသဋ္ဌကထာ

၉၆။ အာကာသဋ္ဌေ မောရဿ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – ပုရတော မုခတုဏ္ဍကေန, ပစ္ဆတော ကလာပဂ္ဂေန, ဥဘယပဿေသု ပက္ခပရိယန္တေဟိ, အဓော ပါဒနခသိခါယ, ဥဒ္ဓံ သိခဂ္ဂေနာတိ။ ဘိက္ခု ‘‘သဿာမိကံ အာကာသဋ္ဌံ မောရံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ပုရတော ဝါ တိဋ္ဌတိ, ဟတ္ထံ ဝါ ပသာရေတိ, မောရော အာကာသေယေဝ ပက္ခေ စာရေတိ, ဝါတံ ဂါဟာပေတွာ ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ တိဋ္ဌတိ။ တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ။ တံ အဖန္ဒေန္တော ဟတ္ထေန အာမသတိ, ဒုက္ကဋမေဝ။ ဌာနာ အစာဝေန္တော ဖန္ဒာပေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဟတ္ထေန ပန ဂဟေတွာ ဝါ အဂ္ဂဟေတွာ ဝါ မုခတုဏ္ဍကေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ကလာပဂ္ဂံ, ကလာပဂ္ဂေန ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ မုခတုဏ္ဍကံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ တထာ ဝါမပက္ခပရိယန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ဒက္ခိဏပက္ခပရိယန္တံ, ဒက္ခိဏပက္ခပရိယန္တေန ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ ဝါမပက္ခပရိယန္တံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ တထာ ပါဒနခသိခါယ ဖုဋ္ဌောကာသံ သိခဂ္ဂံ, သိခဂ္ဂေန ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ ပါဒနခသိခံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။

အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော မောရော သီသာဒီသု ယသ္မိံ အင်္ဂေ နိလီယတိ, တံ တဿ ဌာနံ။ တသ္မာ တံ ဟတ္ထေ နိလီနံ ဣတော စိတော စ ကရောန္တောပိ ဖန္ဒာပေတိယေဝ, ယဒိ ပန ဣတရေန ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဌာနာ စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဣတရံ ဟတ္ထံ ဥပနေတိ, မောရော သယမေဝ ဥဍ္ဍေတွာ တတ္ထ နိလီယတိ, အနာပတ္တိ။ အင်္ဂေ နိလီနဘာဝံ ဉတွာ ထေယျစိတ္တေန ဧကံ ပဒဝါရံ ဂစ္ဆတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဒုတိယေ ပါရာဇိကံ။

ဘူမိယံ ဌိတမောရော ဒွိန္နံ ဝါ ပါဒါနံ ကလာပဿ စ ဝသေန တီဏိ ဌာနာနိ လဘတိ။ တံ ဥက္ခိပန္တဿ ယာဝ ဧကမ္ပိ ဌာနံ ပထဝိံ ဖုသတိ, တာဝ ထုလ္လစ္စယံ။ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပထဝိယာ မောစိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ပဉ္ဇရေ ဌိတံ သဟ ပဉ္ဇရေန ဥဒ္ဓရတိ, ပါရာဇိကံ။ ယဒိ ပန ပါဒံ န အဂ္ဃတိ, သဗ္ဗတ္ထ အဂ္ဃဝသေန ကာတဗ္ဗံ။ အန္တောဝတ္ထုမှိ စရန္တံ မောရံ ထေယျစိတ္တေန ပဒသာ ဗဟိဝတ္ထုံ နီဟရန္တော ဒွါရပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဝဇေ ဌိတဗလီဗဒ္ဒဿ ဟိ ဝဇော ဝိယ အန္တောဝတ္ထု တဿ ဌာနံ။ ဟတ္ထေန ပန ဂဟေတွာ အန္တောဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ အာကာသဂတံ ကရောန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။ အန္တောဂါမေ စရန္တမ္ပိ ဂါမပရိက္ခေပံ အတိက္ကာမေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ သယမေဝ နိက္ခမိတွာ ဂါမူပစာရေ ဝါ ဝတ္ထူပစာရေ ဝါ စရန္တံ ပန ထေယျစိတ္တော ကဋ္ဌေန ဝါ ကထလာယ ဝါ ဥတြာသေတွာ အဋဝိမုခံ ကရောတိ, မောရော ဥဍ္ဍေတွာ အန္တောဂါမေ ဝါ အန္တောဝတ္ထုမှိ ဝါ ဆဒနပိဋ္ဌေ ဝါ နိလီယတိ, ရက္ခတိ။ သစေ ပန အဋဝိမုခေ ဥဍ္ဍေတိ ဝါ ဂစ္ဆတိ ဝါ ‘‘အဋဝိံ ပဝေသေတွာ ဂဟေဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပေ အသတိ ပထဝိတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥဍ္ဍိတမတ္တေ ဝါ ဒုတိယပဒဝါရေ ဝါ ပါရာဇိကံ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဂါမတော နိက္ခန္တဿ ဌိတဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ ဟောတိ။ ကပိဉ္ဇရာဒီသုပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော။

သာဋကံ ဝါတိ ဝါတဝေဂုက္ခိတ္တံ ပထဝိတလေ ပတ္ထရိတွာ ဌပိတမိဝ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ခလိဗဒ္ဓံ သာဋကံ အဘိမုခါဂတံ ဟတ္ထေန ဧကသ္မိံ အန္တေ ဂဏှာတိ, ဣတော စိတော စ ဌာနံ အဝိကောပေန္တောယေဝ ဂမနုပစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ။ ဌာနာစာဝနံ အကရောန္တော စာလေတိ, ဖန္ဒာပနေ ထုလ္လစ္စယံ။ ဌာနာ စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ စဿ မောရဿေဝ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အဗဒ္ဓသာဋကော ပန ဧကသ္မိံ အန္တေ ဂဟိတမတ္တေဝ ဒုတိယေနန္တေန ပတိတွာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာတိ, တဿ ဒွေ ဌာနာနိ ဟောန္တိ – ဟတ္ထော စေဝ ဘူမိ စ။ တံ ယထာဂဟိတမေဝ ပဌမံ ဂဟိတောကာသပ္ပဒေသတော စာလေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ပစ္ဆာ ဘူမိတော ဒုတိယဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ဥက္ခိပတိ, ပါရာဇိကံ။ ပဌမံ ဝါ ဘူမိတော ဥဒ္ဓရတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ပစ္ဆာ ဂဟိတောကာသပ္ပဒေသတော စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဂဟဏံ ဝါ အမုဉ္စန္တော ဥဇုကမေဝ ဟတ္ထံ ဩနာမေတွာ ဘူမိဂတံ ကတွာ တေနေဝ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပတိ, ပါရာဇိကံ။ ဝေဌနေပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော။

ဟိရညံ ဝါ သုဝဏ္ဏံ ဝါ ဆိဇ္ဇမာနန္တိ မနုဿာနံ အလင်္ကရောန္တာနံ ဂီဝေယျကာဒိပိဠန္ဓနံ ဝါ သုဝဏ္ဏသလာကံ ဆိန္ဒန္တာနံ သုဝဏ္ဏကာရာနံ သုဝဏ္ဏခဏ္ဍံ ဝါ ဆိဇ္ဇမာနံ ပတတိ, တဉ္စေ ဘိက္ခု အာကာသေန အာဂစ္ဆန္တံ ထေယျစိတ္တော ဟတ္ထေန ဂဏှာတိ, ဂဟဏမေဝ ဌာနံ။ ဂဟိတပ္ပဒေသတော ဟတ္ထံ အပနေတိ, ပါရာဇိကံ။ စီဝရေ ပတိတံ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပတိ, ပါရာဇိကံ။ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ယာတိ, ဒုတိယေ ပဒဝါရေ ပါရာဇိကံ။ ပတ္တေ ပတိတေပိ ဧသေဝ နယော။ သီသေ ဝါ မုခေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ပတိဋ္ဌိတံ ဟတ္ထေန ဂဏှာတိ, ပါရာဇိကံ။ အဂ္ဂဟေတွာဝ ယာတိ, ဒုတိယေ ပဒဝါရေ ပါရာဇိကံ။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပတတိ, တဿ ပတိတောကာသောဝ ဌာနံ, န သဗ္ဗံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ပတ္တစီဝရံ ဝါတိ။

အာကာသဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝေဟာသဋ္ဌကထာ

၉၇။ ဝေဟာသဋ္ဌေ မဉ္စပီဌာဒီသု ဌပိတံ ဘဏ္ဍံ အာမာသံ ဝါ ဟောတု အနာမာသံ ဝါ, ထေယျစိတ္တေန အာမသန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ မဉ္စပီဌေသု ဌပိတဘဏ္ဍေသု ပနေတ္ထ ထလဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ပန ဝိသေသော – သစေ ခလိယာ ဗဒ္ဓသာဋကော မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ ပတ္ထဋော မဇ္ဈေန မဉ္စတလံ န ဖုသတိ, မဉ္စပါဒေဝ ဖုသတိ, တေသံ ဝသေန ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါဒါနံ ဥပရိ ဖုဋ္ဌောကာသမေဝ ဟိ အတိက္ကမိတမတ္တေန တတ္ထ ပါရာဇိကံ ဟောတိ။ သဟ မဉ္စပီဌေဟိ ဟရန္တဿ ပန မဉ္စပီဌပါဒါနံ ပတိဋ္ဌိတောကာသဝသေန ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

စီဝရဝံသေ ဝါတိ စီဝရဌပနတ္ထာယ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေ ဝံသေ ဝါ ကဋ္ဌဒဏ္ဍကေ ဝါ။ တတ္ထ သံဟရိတွာ ပါရတော အန္တံ ဩရတော ဘောဂံ ကတွာ ဌပိတစီဝရဿ ပတိဋ္ဌိတောကာသေန ဖုဋ္ဌောကာသောဝ ဌာနံ, န သဗ္ဗော စီဝရဝံသော။ တသ္မာ ထေယျစိတ္တေန တံ ဘောဂေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎန္တဿ ပါရတော ဝံသေ ပတိဋ္ဌိတောကာသံ ဩရတော စီဝရေန ဝံသဿ ဖုဋ္ဌပ္ပဒေသံ အတိက္ကာမေန္တဿ ဧကဒွင်္ဂုလမတ္တာကဍ္ဎနေနေဝ ပါရာဇိကံ။ အန္တေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထေဝ ပန စီဝရဝံသေ ဝါမတော ဝါ ဒက္ခိဏတော ဝါ သာရေန္တဿ ဝါမန္တေန ဒက္ခိဏန္တဋ္ဌာနံ ဒက္ခိဏန္တေန ဝါ ဝါမန္တဋ္ဌာနံ အတိက္ကန္တမတ္တေ ဒသဒွါဒသင်္ဂုလမတ္တသာရဏေနေဝ ပါရာဇိကံ။ ဥဒ္ဓံ ဥက္ခိပန္တဿ ကေသဂ္ဂမတ္တုက္ခိပနေန ပါရာဇိကံ။ စီဝရဝံသံ ဖုသန္တံ ဝါ အဖုသန္တံ ဝါ ရဇ္ဇုကေန ဗန္ဓိတွာ ဌပိတစီဝရံ မောစေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ, မုတ္တေ ပါရာဇိကံ။ မုတ္တမတ္တမေဝ ဟိ တံ ‘‘ဌာနာ စုတ’’န္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ဝံသေ ဝေဌေတွာ ဌပိတံ နိဗ္ဗေဌေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ, နိဗ္ဗေဌိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဝလယံ ကတွာ ဌပိတေ ဝလယံ ဆိန္ဒတိ ဝါ မောစေတိ ဝါ ဧကံ ဝါ ဝံသကောဋိံ မောစေတွာ နီဟရတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဆိန္နမတ္တေ မုတ္တမတ္တေ နီဟဋမတ္တေ စ ပါရာဇိကံ။ တထာ အကတွာဝ စီဝရဝံသေ ဣတော စိတော စ သာရေတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ ဝလယဿ ဟိ သဗ္ဗောပိ စီဝရဝံသော ဌာနံ။ ကသ္မာ? တတ္ထ သံသရဏဓမ္မတာယ။ ယဒါ ပန နံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အာကာသဂတံ ကရောတိ, ပါရာဇိကံ။ ပသာရေတွာ ဌပိတဿ ပတိဋ္ဌိတောကာသေန ဖုဋ္ဌောကာသောဝ ဌာနံ။ တတ္ထ သံဟရိတွာ ဌပိတေ ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယံ ပန ဧကေနန္တေန ဘူမိံ ဖုသိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, တဿ စီဝရဝံသေ စ ဘူမိယဉ္စ ပတိဋ္ဌိတောကာသဝသေန ဒွေ ဌာနာနိ။ တတ္ထ ဘူမိယံ ဧကေနန္တေန ပတိဋ္ဌိတေ အဗဒ္ဓသာဋကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ စီဝရရဇ္ဇုယာပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော။

အင်္ကုသကေ လဂ္ဂေတွာ ဌပိတဘဏ္ဍံ ပန ဘေသဇ္ဇဃဋော ဝါ ဘေသဇ္ဇတ္ထဝိကာ ဝါ သစေ ဘိတ္တိံ ဝါ ဘူမိံ ဝါ အဖုသိတွာ ဌပိတံ လဂ္ဂနကံ ဃံသန္တဿ နီဟရတော အင်္ကုသကောဋိတော နိက္ခန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ လဂ္ဂနကံ ဗဒ္ဓံ ဟောတိ, ဗုန္ဒေန ဥက္ခိပိတွာ အာကာသဂတံ ကရောန္တဿ အင်္ကုသကောဋိတော အနိက္ခန္တေပိ ပါရာဇိကံ။ ဘိတ္တိနိဿိတံ ဟောတိ, ပဌမံ အင်္ကုသကောဋိတော နီဟရတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ပစ္ဆာ ဘိတ္တိံ မောစေတိ, ပါရာဇိကံ။ ပဌမံ ဘိတ္တိံ မောစေတွာ ပစ္ဆာ အင်္ကုသတော နီဟရန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန ဘာရိယံ ဘဏ္ဍံ နီဟရိတုံ အသက္ကောန္တော သယံ ဘိတ္တိနိဿိတံ ကတွာ အင်္ကုသတော နီဟရတိ, ပုန ဘိတ္တိံ အမောစေတွာပိ အင်္ကုသတော နီဟဋမတ္တေယေဝ ပါရာဇိကံ။ အတ္တနာ ကတဋ္ဌာနဉှိ ဌာနံ န ဟောတိ။ ဘူမိံ ဖုသိတွာ ဌိတဿ ပန ဒွေ ဧဝ ဌာနာနိ။ တတ္ထ ဝုတ္တောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော။ ယံ ပန သိက္ကာယ ပက္ခိပိတွာ လဂ္ဂိတံ ဟောတိ, တံ သိက္ကာတော နီဟရန္တဿာပိ သဟ သိက္ကာယ အင်္ကုသတော နီဟရန္တဿာပိ ပါရာဇိကံ။ ဘိတ္တိဘူမိသန္နိဿိတဝသေန စေတ္ထ ဌာနဘေဒေါပိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဘိတ္တိခီလောတိ ဥဇုကံ ကတွာ ဘိတ္တိယံ အာကောဋိတော ဝါ တတ္ထဇာတကော ဧဝ ဝါ၊ နာဂဒန္တော ပန ဝင်္ကော အာကောဋိတော ဧဝ။ တေသု လဂ္ဂေတွာ ဌပိတံ အင်္ကုသကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ ဒွီသု တီသု ပန ပဋိပါဋိယာ ဌိတေသု အာရောပေတွာ ဌပိတံ ကုန္တံ ဝါ ဘိန္ဒိဝါလံ ဝါ အဂ္ဂေ ဝါ ဗုန္ဒေ ဝါ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎတိ, ဧကမေကဿ ဖုဋ္ဌောကာသမတ္တေ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ ဖုဋ္ဌောကာသမတ္တမေဝ ဟိ တေသံ ဌာနံ ဟောတိ, န သဗ္ဗေ ခီလာ ဝါ နာဂဒန္တာ ဝါ။ ဘိတ္တိအဘိမုခေါ ဌတွာ မဇ္ဈေ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎတိ, ဩရိမန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ပါရိမန္တေန အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ပရတော ပေလ္လေန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဥဇုကံ ဥက္ခိပန္တော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အာကာသဂတံ ကရောတိ, ပါရာဇိကံ။ ဘိတ္တိံ နိဿာယ ဌပိတံ ဘိတ္တိံ ဃံသန္တော အာကဍ္ဎတိ, အဂ္ဂေန ဖုဋ္ဌောကာသံ ဗုန္ဒံ, ဗုန္ဒေန ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ အဂ္ဂံ အတိက္ကာမေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ဘိတ္တိအဘိမုခေါ ဌတွာ အာကဍ္ဎန္တော ဧကေနန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ အပရန္တံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဥဇုကံ ဥက္ခိပန္တော ကေသဂ္ဂမတ္တံ အာကာသဂတံ ကရောတိ, ပါရာဇိကံ။

ရုက္ခေ ဝါ လဂ္ဂိတန္တိ တာလရုက္ခာဒီသု အာရောပေတွာ လဂ္ဂိတေ အင်္ကုသကာဒီသု ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထဇာတကံ ပန တာလပိဏ္ဍိံ စာလေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ယသ္မိံ ဖလေ ပါရာဇိကဝတ္ထု ပူရတိ, တသ္မိံ ဗန္ဓနာ မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ပိဏ္ဍိံ ဆိန္ဒတိ, ပါရာဇိကံ။ အဂ္ဂေန ပဏ္ဏန္တရံ အာရောပေတွာ ဌပိတာ ဒွေ ဌာနာနိ လဘတိ – ဌပိတဋ္ဌာနဉ္စ ဝဏ္ဋဋ္ဌာနဉ္စ၊ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယော ပန ‘‘ဆိန္နမတ္တာ ပတမာနာ သဒ္ဒံ ကရေယျာ’’တိ ဘယေန သယံ အဂ္ဂေန ပဏ္ဏန္တရံ အာရောပေတွာ ဆိန္ဒတိ, ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ အတ္တနာ ကတဋ္ဌာနဉှိ ဌာနံ န ဟောတိ။ ဧတေန ဥပါယေန သဗ္ဗရုက္ခာနံ ပုပ္ဖဖလေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပတ္တာဓာရကေပီတိ ဧတ္ထ ရုက္ခာဓာရကော ဝါ ဟောတု ဝလယာဓာရကော ဝါ ဒဏ္ဍာဓာရကော ဝါ ယံကိဉ္စိ ပတ္တဋ္ဌပနကံ ပစ္ဆိကာပိ ဟောတု ပတ္တာဓာရကော တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ တတ္ထ ဌပိတပတ္တဿ ပတ္တေန ဖုဋ္ဌောကာသော ဧဝ ဌာနံ။ တတ္ထ ရုက္ခာဓာရကေ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ဌိတံ ပတ္တံ မုခဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ စတူသု ဒိသာသု ယတော ကုတောစိ ကဍ္ဎန္တော ဧကေနန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ အပရန္တံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဥဒ္ဓံ ကေသဂ္ဂမတ္တံ ဥက္ခိပတော ပါရာဇိကံ။ သဟာဓာရကေန ဟရန္တဿာပိ ဧသေဝ နယောတိ။

ဝေဟာသဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥဒကဋ္ဌကထာ

၉၈။ ဥဒကဋ္ဌေ – ဥဒကေ နိက္ခိတ္တံ ဟောတီတိ ရာဇဘယာဒိဘီတေဟိ ဥဒကေန အဝိနဿနဓမ္မေသု တမ္ဗလောဟဘာဇနာဒီသု သုပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ပေါက္ခရဏီအာဒီသု အသန္ဒနကေ ဥဒကေ နိက္ခိတ္တံ။ တဿ ပတိဋ္ဌိတောကာသောယေဝ ဌာနံ, န သဗ္ဗံ ဥဒကံ။ ဂစ္ဆတိ ဝါ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ အဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တဿ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒုက္ကဋံ။ ဂမ္ဘီရေ ဟတ္ထေဟိ ဝါ ပါဒေဟိ ဝါ ပယောဂံ ကရောန္တဿ ဟတ္ထဝါရေဟိ ဝါ ပဒဝါရေဟိ ဝါ ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။ ဧသေဝ နယော ကုမ္ဘိဂဟဏတ္ထံ နိမုဇ္ဇနုမ္မုဇ္ဇနေသု။ သစေ ပန အန္တရာ ကိဉ္စိ ဥဒကသပ္ပံ ဝါ ဝါဠမစ္ဆံ ဝါ ဒိသွာ ဘီတော ပလာယတိ, အနာပတ္တိ။ အာမသနာဒီသု ဘူမိဂတာယ ကုမ္ဘိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ဘူမိံ ခဏိတွာ ကဍ္ဎတိ, ဣဓ ကဒ္ဒမေ ဩသာရေတိ။ ဧဝံ ဆဟာကာရေဟိ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ။

ဥပ္ပလာဒီသု ယသ္မိံ ပုပ္ဖေ ဝတ္ထုံ ပူရေတိ, တသ္မိံ ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဥပ္ပလဇာတိကာနဉ္စေတ္ထ ယာဝ ဧကသ္မိမ္ပိ ပဿေ ဝါကော န ဆိဇ္ဇတိ, တာဝ ရက္ခတိ။ ပဒုမဇာတိကာနံ ပန ဒဏ္ဍေ ဆိန္နေ အဗ္ဘန္တရေ သုတ္တံ အစ္ဆိန္နမ္ပိ န ရက္ခတိ။ သာမိကေဟိ ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတာနိ ဥပ္ပလာဒီနိ ဟောန္တိ, ယံ ဝတ္ထုံ ပူရေတိ, တသ္မိံ ဥဒ္ဓဋေ ပါရာဇိကံ။ ဟတ္ထကဗဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, ယသ္မိံ ဟတ္ထကေ ဝတ္ထု ပူရတိ, တသ္မိံ ဥဒ္ဓဋေ ပါရာဇိကံ။ ဘာရဗဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, တံ ဘာရံ ဆန္နံ အာကာရာနံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဌာနာ စာဝေန္တဿ ဘူမဋ္ဌကုမ္ဘိယံ ဝုတ္တနယေန ပါရာဇိကံ။ ဒီဃနာဠာနိ ဥပ္ပလာဒီနိ ဟောန္တိ, ပုပ္ဖေသု ဝါ နာဠေသု ဝါ ဝေဏိံ ကတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ရဇ္ဇုကေသု တိဏာနိ သန္ထရိတွာ ဌပေန္တိ ဝါ ဗန္ဓန္တိ ဝါ, တေသံ ဒီဃတော ပုပ္ဖဂ္ဂေန စ နာဠန္တေန စ တိရိယံ ပရိယန္တေဟိ ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌိတောကာသေန ဥဒ္ဓံ ဥပရိ ဌိတဿ ပိဋ္ဌိယာတိ ဆဟာကာရေဟိ ဌာနာ စာဝနပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယောပိ ဥဒကပိဋ္ဌိယံ ဌပိတပုပ္ဖကလာပံ ဥဒကံ စာလေတွာ ဝီစိံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ယထာဌိတဋ္ဌာနတော စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ အထ ပန ပရိကပ္ပေတိ ‘‘ဧတ္ထ ဂတံ ဂဟေဿာမီ’’တိ, ရက္ခတိ တာဝ၊ ဂတဋ္ဌာနေ ပန ဥဒ္ဓရတော ပါရာဇိကံ။ ဥဒကတော အစ္စုဂ္ဂတဿ ပုပ္ဖဿ သကလမုဒကံ ဌာနံ, တံ ဥပ္ပါဋေတွာ ဥဇုကံ ဥဒ္ဓရန္တဿ နာဠန္တေ ကေသဂ္ဂမတ္တံ ဥဒကတော အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ ပုပ္ဖေ ဂဟေတွာ အပနာမေတွာ အာကဍ္ဎန္တော ဥပ္ပါဋေတိ, န ဥဒကံ ဌာနံ, ဥပ္ပါဋိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ကလာပဗဒ္ဓါနိ ပုပ္ဖါနိ ဥဒကဋ္ဌာနေ ဝါ ရုက္ခေ ဝါ ဂစ္ဆေ ဝါ ဗန္ဓိတွာ ဌပေန္တိ, ဗန္ဓနံ အမောစေတွာ ဣတော စိတော စ ကရောန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ, ဗန္ဓနေ မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ပဌမံ ဗန္ဓနံ မောစေတွာ ပစ္ဆာ ဟရတိ, ဧတ္ထ ဆဟာကာရေဟိ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဣဒံ ဥဘယံ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တံ။ ပဒုမိနိယံ ပုပ္ဖါနိ သဟ ပဒုမိနိံယာ ဂဏှိတုကာမဿ ပုပ္ဖနာဠေဟိ စ ပတ္တနာဠေဟိ စ ဖုဋ္ဌဥဒကဝသေန ဥဒ္ဓဉ္စေဝ တိရိယဉ္စ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တံ ပနဿ ပဒုမိနိံ အနုပ္ပါဋေတွာ ပုပ္ဖါနိ ဝါ ပတ္တာနိ ဝါ အတ္တနော အဘိမုခံ အာကဍ္ဎန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ဥပ္ပါဋိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

ပုပ္ဖပတ္တနာဠေ ဌာနတော အစာဝေတွာပိ ပဌမံ ပဒုမိနိံ ဥပ္ပါဋေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ပစ္ဆာ ပုပ္ဖပတ္တနာဠေသု ဌာနာ စာဝိတေသု ပါရာဇိကံ။ ဥပ္ပါဋိတာယ ပဒုမိနိယာ ပုပ္ဖံ ဂဏှန္တော ပန ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော။ ဗဟိ ဌပိတေ ရာသိကတကလာပဗဒ္ဓဘာရဗဒ္ဓပုပ္ဖေပိ ဧသေဝ နယော။ ဘိသံ ဝါ မုဠာလံ ဝါ ယေန ဝတ္ထု ပူရတိ, တံ ဥပ္ပါဋေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ကဒ္ဒမေ ဖုဋ္ဌောကာသဝသေန စေတ္ထ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ။ တာနိ ဥပ္ပါဋေန္တဿ သုခုမမ္ပိ မူလံ အစ္ဆိန္နံ ဟောတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ ဘိသပဗ္ဗေ ဇာတံ ပတ္တံ ဝါ ပုပ္ဖံ ဝါ ဟောတိ, တမ္ပိ ရက္ခတီတိ မဟာအဋ္ဌကထာယမေဝ ဝုတ္တံ။ ဘိသဂဏ္ဌိမှိ ပန ကဏ္ဋကော ဟောတိ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တာနံ မုခပိဠကာ ဝိယ, အယံ အဒီဃတ္တာ န ရက္ခတိ။ သေသံ ဥပ္ပလာဒီသု ဝုတ္တနယမေဝ။

မစ္ဆကစ္ဆပါနံ သဿာမိကာနံ ဝါပိအာဒီသု သကလမုဒကံ ဌာနံ။ တသ္မာ ယော ပဋိဇဂ္ဂနဋ္ဌာနေ သဿာမိကံ မစ္ဆံ ဗဠိသေန ဝါ ဇာလေန ဝါ ကုမနေန ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ ဂဏှာတိ, တဿ ယေန မစ္ဆေန ဝတ္ထု ပူရတိ, တသ္မိံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥဒကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ကောစိ မစ္ဆော ဂယှမာနော ဣတော စိတော စ ဓာဝတိ, အာကာသံ ဝါ ဥပ္ပတတိ, တီရေ ဝါ ပတတိ, အာကာသေ ဝါ ဌိတံ တီရေ ဝါ ပတိတံ ဂဏှတောပိ ပါရာဇိကမေဝ။ ကစ္ဆပမ္ပိ ဗဟိ ဂေါစရတ္ထံ ဂတံ ဂဏှတော ဧသေဝ နယော။ ဥဒကဋ္ဌံ ပန ဥဒကာ မောစယတော ပါရာဇိကံ။

တေသု တေသု ပန ဇနပဒေသု သဗ္ဗသာဓာရဏဿ မဟာတဠာကဿ နိဒ္ဓမနတုမ္ဗံ နိဿာယ သဗ္ဗသာဓာရဏမေဝ ကုန္နဒီသဒိသံ ဥဒကဝါဟကံ ခဏန္တိ။ တတော ခုဒ္ဒကမာတိကာယော နီဟရိတွာ မာတိကာကောဋိယံ အတ္တနော အတ္တနော ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ အာဝါဋေ ခဏန္တိ။ တေသံ ပန ယဒါ ဥဒကေန အတ္ထော ဟောတိ, တဒါ အာဝါဋေ ခုဒ္ဒကမာတိကာယော ဥဒကဝါဟကဉ္စ သောဓေတွာ နိဒ္ဓမနတုမ္ဗံ ဥဂ္ဃါဋေန္တိ။ တတော ဥဒကေန သဒ္ဓိံ မစ္ဆာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန အာဝါဋေ ပတွာ ဝသန္တိ။ တတ္ထ တဠာကေ စ ဥဒကဝါဟကေသု စ မစ္ဆေ ဂဏှန္တေ န ဝါရေန္တိ။ ခုဒ္ဒကာသု ပန အတ္တနော အတ္တနော မာတိကာသု ဥဒကအာဝါဋေသု စ ပဝိဋ္ဌမစ္ဆေ ဂဏှိတုံ န ဒေန္တိ, ဝါရေန္တိ၊ တတ္ထ ယော တဠာကေ ဝါ နိဒ္ဓမနတုမ္ဗေ ဝါ ဥဒကဝါဟကေ ဝါ မစ္ဆေ ဂဏှာတိ, အဝဟာရေန သော န ကာရေတဗ္ဗော။ ခုဒ္ဒကမာတိကာသု ပန အာဝါဋေသု ဝါ ပဝိဋ္ဌံ ဂဏှန္တော ဂဟိတဿ အဂ္ဃဝသေန ကာရေတဗ္ဗော။ သစေ တတော ဂယှမာနော မစ္ဆော အာကာသေ ဝါ ဥပ္ပတတိ, တီရေ ဝါ ပတတိ, တံ အာကာသဋ္ဌံ ဝါ တီရဋ္ဌံ ဝါ ဥဒကဝိနိမုတ္တံ ဂဏှတော အဝဟာရော နတ္ထိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ အတ္တနော ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌာနေ ဌိတဿေဝ တေ သာမိကာ။ ဧဝရူပါ ဟိ တတ္ထ ကတိကာ။ ကစ္ဆပေပိ ဧသေဝ နယော။

သစေ ပန မစ္ဆော ဂယှမာနော အာဝါဋတော ခုဒ္ဒကမာတိကံ အာရုဟတိ, တတ္ထ နံ ဂဏှတောပိ အဝဟာရောယေဝ။ ခုဒ္ဒကမာတိကာတော ပန ဥဒကဝါဟကံ, တတော စ တဠာကံ အာရူဠှံ ဂဏှတော အဝဟာရော နတ္ထိ။ ယော အာဝါဋတော ဘတ္တသိတ္ထေဟိ ပလောဘေတွာ မာတိကံ အာရောပေတွာ ဂဏှာတိ, အဝဟာရောဝ။ တတော ပန ပလောဘေတွာ ဥဒကဝါဟကံ အာရောပေတွာ ဂဏှန္တဿ အဝဟာရော နတ္ထိ။ ကေစိ ပန ကုတောစိဒေဝ သဗ္ဗသာဓာရဏဋ္ဌာနတော မစ္ဆေ အာနေတွာ ပစ္ဆိမဝတ္ထုဘာဂေ ဥဒကာဝါဋေ ခိပိတွာ ပေါသေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဒွေ တီဏိ ဥတ္တရိဘင်္ဂတ္ထာယ မာရေန္တိ။ ဧဝရူပံ မစ္ဆံ ဥဒကေ ဝါ အာကာသေ ဝါ တီရေ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဂဏှတော အဝဟာရော ဧဝ။ ကစ္ဆပေပိ ဧသေဝ နယော။

နိဒါဃကာလေ ပန နဒိယာ သောတေ ပစ္ဆိန္နေ ကတ္ထစိ နိန္နဋ္ဌာနေ ဥဒကံ တိဋ္ဌတိ, တတ္ထ မနုဿာ မစ္ဆာနံ ဝိနာသာယ မဒနဖလဝသာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, မစ္ဆာ တာနိ ခါဒန္တာ မရိတွာ ဥတ္တာနာ ဥဒကေ ပ္လဝန္တာ တိဋ္ဌန္တိ။ ယော တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ယာဝ သာမိကာ နာဂစ္ဆန္တိ, တာဝိမေ မစ္ဆေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဂဏှာတိ, အဂ္ဃဝသေန ကာရေတဗ္ဗော။ ပံသုကူလသညာယ ဂဏှတော အဝဟာရော နတ္ထိ, အာဟရာပေန္တေ ပန ဘဏ္ဍဒေယျံ။ မစ္ဆဝိသံ ပက္ခိပိတွာ ဂတမနုဿာ ဘာဇနာနိ အာဟရိတွာ ပူရေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ယာဝ ‘‘ပုနပိ အာဂစ္ဆိဿာမာ’’တိ သာလယာ ဟောန္တိ, တာဝ တေ သဿာမိကမစ္ဆာဝ။ ယဒါ ပန တေ ‘‘အလံ အမှာက’’န္တိ နိရာလယာ ပက္ကမန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ ပံသုကူလသညိဿ အနာပတ္တိ။ ယထာ စ မစ္ဆကစ္ဆပေသု, ဧဝံ သဗ္ဗာယပိ ဩဒကဇာတိယာ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဥဒကဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

နာဝဋ္ဌကထာ

၉၉။ နာဝဋ္ဌေ – ပဌမံ တာဝ နာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘နာဝါ နာမ ယာယ တရတီ’’တိ အာဟ။ တသ္မာ ဣဓ အန္တမသော ရဇနဒေါဏိကာပိ ဝေဏုကလာပကောပိ ‘‘နာဝါ’’တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သီမာသမ္မန္နနေ ပန ဓုဝနာဝါ အန္တော ခဏိတွာ ဝါ ဖလကေဟိ ဗန္ဓိတွာ ဝါ ကတာ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန တိဏ္ဏံ ဝါဟနိကာ ဧဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဓ ပန ဧကဿပိ ဝါဟနိကာ ‘‘နာဝါ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ။ နာဝါယ နိက္ခိတ္တန္တိ ယံကိဉ္စိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ ဝါ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓံ ဝါ၊ တဿ အဝဟာရလက္ခဏံ ထလဋ္ဌေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နာဝံ အဝဟရိဿာမီတိအာဒိမှိ စ ဒုတိယပရိယေသနဂမနအာမသနဖန္ဒာပနာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ။ ဗန္ဓနံ မောစေတီတိ ဧတ္ထ ပန ယာ ဗန္ဓနေ မုတ္တမတ္တေ ဌာနာ န စဝတိ, တဿာ ဗန္ဓနံ ယာဝ န မုတ္တံ ဟောတိ, တာဝ ဒုက္ကဋံ။ မုတ္တေ ပန ထုလ္လစ္စယမ္ပိ ပါရာဇိကမ္ပိ ဟောတိ, တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ။

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – စဏ္ဍသောတေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတနာဝါယ ဧကံ ဌာနံ ဗန္ဓနမေဝ, တသ္မိံ မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ တတ္ထ ယုတ္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ ဧဝ။ ဝိပ္ပနဋ္ဌာ နာဝါ ပန ယံ ယံ ဥဒကပ္ပဒေသံ ဖရိတွာ ဌိတာ ဟောတိ, သွာဿာ ဌာနံ။ တသ္မာ တံ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဥစ္စာရေန္တဿ, အဓော ဝါ ဩပိလာပေန္တဿ, စတူသု ဝါ ဒိသာသု ဖုဋ္ဌောကာသံ အတိက္ကာမေန္တဿ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ နိစ္စလေ ဥဒကေ အဗန္ဓနံ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဌိတနာဝံ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဝါမဒက္ခိဏပဿတော ဝါ ကဍ္ဎန္တဿ ဧကေနန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ အပရေန ဥဒကေ ပတိဋ္ဌိတန္တေန အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဥဒ္ဓံ ကေသဂ္ဂမတ္တံ ဥဒကတော မောစိတေ အဓော နာဝါတလေန ဖုဋ္ဌောကာသံ မုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ တီရေ ဗန္ဓိတွာ နိစ္စလေ ဥဒကေ ဌပိတနာဝါယ ဗန္ဓနဉ္စ ဌိတောကာသော စာတိ ဒွေ ဌာနာနိ။ တံ ပဌမံ ဗန္ဓနာ မောစေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ပစ္ဆာ ဆန္နံ အာကာရာနံ အညတရေန ဌာနာ စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ ပဌမံ ဌာနာ စာဝေတွာ ပစ္ဆာ ဗန္ဓနမောစနေပိ ဧသေဝ နယော။ ထလေ ဥဿာဒေတွာ ဥက္ကုဇ္ဇိတွာ ဌပိတနာဝါယ ဖုဋ္ဌောကာသောဝ ဌာနံ။ တဿာ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဌာနပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

နိက္ကုဇ္ဇိတွာ ဌပိတနာဝါယ ပန မုခဝဋ္ဋိယာ ဖုဋ္ဌောကာသောဝ ဌာနံ, တဿာပိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဉတွာ ယတော ကုတောစိ ဖုဋ္ဌောကာသံ ဥဒ္ဓဉ္စ ကေသဂ္ဂမတ္တံ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ထလေ ပန ဥဿာဒေတွာ ဒွိန္နံ ဒါရုဃဋိကာနံ ဥပရိ ဌပိတနာဝါယ ဒါရုဃဋိကာနံ ဖုဋ္ဌောကာသောယေဝ ဌာနံ, တသ္မာ တတ္ထ မဉ္စပါဒမတ္ထကေသုယေဝ ပတ္ထဋဗဒ္ဓသာဋကေ နာဂဒန္တေသု ဌပိတဘိန္ဒိဝါလေ စ ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယောတ္တဗဒ္ဓါယ ပန နာဝါယ သဋ္ဌိသတ္တတိဗျာမပ္ပမာဏံ ယောတ္တံ အမောစေတွာဝ အာကဍ္ဎိတွာ

ပထဝိလဂ္ဂံ ကတွာ သဟ ယောတ္တေန ထလေ ဌပိတာယ နာဝါယ န ဖုဋ္ဌောကာသမတ္တမေဝ ဌာနံ။ အထ ခေါ ယောတ္တကောဋိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နာဝါယ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတောကာသဿ ပစ္ဆိမန္တော တာဝ ဒီဃတော, တိရိယံ ပန နာဝါယ စ ယောတ္တဿ စ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတပရိယန္တပ္ပမာဏံ ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တံ ဒီဃတော ဝါ တိရိယတော ဝါ ကဍ္ဎန္တဿ ဧကေနန္တေန ဖုဋ္ဌောကာသံ အပရေန ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတန္တေန အတိက္ကန္တမတ္တေ, ဥဒ္ဓံ ကေသဂ္ဂမတ္တံ သဟ ယောတ္တေန ပထဝိတော မောစိတေ ပါရာဇိကံ။ ယော ပန တိတ္ထေ ဌိတနာဝံ အာရုဟိတွာ ထေယျစိတ္တော အရိတ္တေန ဝါ ဖိယေန ဝါ ပါဇေတိ, ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ဆတ္တံ ဝါ ပဏာမေတွာ စီဝရံ ဝါ ပါဒေဟိ အက္ကမိတွာ ဟတ္ထေဟိ ဥက္ခိပိတွာ လင်္ကာရသဒိသံ ကတွာ ဝါတံ ဂဏှာပေတိ, ဗလဝါ စ ဝါတော အာဂမ္မ နာဝံ ဟရတိ, ဝါတေနေဝ သာ ဟဋာ ဟောတိ၊ ပုဂ္ဂလဿ နတ္ထိ အဝဟာရော။ ပယောဂေါ အတ္ထိ, သော ပန ဌာနာ စာဝနပယောဂေါ န ဟောတိ။ ယဒိ ပန တံ နာဝံ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တိံ ပကတိဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ အညံ ဒိသာဘာဂံ နေတိ, ပါရာဇိကံ။ သယမေဝ ယံကိဉ္စိ ဂါမတိတ္ထံ သမ္ပတ္တံ ဌာနာ အစာဝေန္တောဝ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂစ္ဆတိ, နေဝ အတ္ထိ အဝဟာရော။ ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတီတိ။

နာဝဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ယာနဋ္ဌကထာ

၁၀၀။ ယာနဋ္ဌေ – ယာနံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ယာနံ နာမ ဝယှ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပရိ မဏ္ဍပသဒိသံ ပဒရစ္ဆန္နံ သဗ္ဗပလိဂုဏ္ဌိမံ ဝါ ဆာဒေတွာ ကတံ ဝယှံ။ ဥဘောသု ပဿေသု သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယာ ဂေါပါနသိယော ဒတွာ ဂရုဠပက္ခကနယေန ကတာ သန္ဒမာနိကာ။ ရထော စ သကဋဉ္စ ပါကဋမေဝ။ တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ သဝိညာဏကံ ဝါ အဝိညာဏကံ ဝါ ရာသိအာဒိဝသေန ဌပိတံ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တေန ဌာနာ စာဝေန္တဿ နာဝဋ္ဌေ စ ထလဋ္ဌေ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အယံ ပန ဝိသေသော – ယာနဋ္ဌံ တဏ္ဍုလာဒိဘဏ္ဍံ ပိဋကေန ဂဏှတော ပိဋကေ အနုက္ခိတ္တေပိ ပိဋကံ အပဟရိတွာ တဏ္ဍုလာဒီနံ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝေ ဝိကောပိတေ ပါရာဇိကံ။ ထလဋ္ဌာဒီသုပိ အယံ နယော လဗ္ဘတိ။ ယာနံ အဝဟရိဿာမီတိအာဒိမှိ ဒုတိယပရိယေသနာဒီနိ ဝုတ္တနယာနေဝ။ ဌာနာ စာဝေတီတိ ဧတ္ထ ပန ဒုကယုတ္တဿ ယာနဿ ဒွိန္နံ ဂေါဏာနံ အဋ္ဌ ပါဒါ, ဒွေ စ စက္ကာနီတိ ဒသ ဌာနာနိ။ တံ ထေယျစိတ္တဿ ဓုရေ နိသီဒိတွာ ပါဇယတော ဂေါဏာနံ ပါဒုဒ္ဓါရေ ထုလ္လစ္စယံ။ စက္ကာနံ ပန ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌိတပ္ပဒေသတော ကေသဂ္ဂမတ္တေ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ဂေါဏာ ‘‘နာယံ အမှာကံ သာမိကော’’တိ ဉတွာ ဓုရံ ဆဍ္ဍေတွာ အာကဍ္ဎန္တာ တိဋ္ဌန္တိ ဝါ ဖန္ဒန္တိ ဝါ, ရက္ခတိ တာဝ။ ဂေါဏေ ပုန ဥဇုကံ ပဋိပါဒေတွာ ဓုရံ အာရောပေတွာ ဒဠှံ ယောဇေတွာ ပါစနေန ဝိဇ္ဈိတွာ ပါဇေန္တဿ ဝုတ္တနယေနေဝ တေသံ ပါဒုဒ္ဓါရေ ထုလ္လစ္စယံ။ စက္ကာတိက္ကမေ ပါရာဇိကံ။

သစေပိ သကဒ္ဒမေ မဂ္ဂေ ဧကံ စက္ကံ ကဒ္ဒမေ လဂ္ဂံ ဟောတိ, ဒုတိယံ စက္ကံ ဂေါဏာ ပရိဝတ္တေန္တာ ပဝတ္တေန္တိ, ဧကဿ ဌိတတ္တာ န တာဝ အဝဟာရော ဟောတိ။ ဂေါဏေ ပန ပုန ဥဇုကံ ပဋိပါဒေတွာ ပါဇေန္တဿ ဌိတစက္ကေ ကေသဂ္ဂမတ္တံ ဖုဋ္ဌောကာသံ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ စတုယုတ္တကဿ ပန အဋ္ဌာရသ ဌာနာနိ, အဋ္ဌယုတ္တကဿ စတုတ္တိံသာတိ – ဧတေနုပါယေန ယုတ္တယာနဿ ဌာနဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယံ ပန အယုတ္တကံ ဓုရေ ဧကာယ ပစ္ဆတော စ ဒွီဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိနီဟိ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဌပိတံ, တဿ တိဏ္ဏံ ဥပတ္ထမ္ဘိနီနံ စက္ကာနဉ္စ ဝသေန ပဉ္စ ဌာနာနိ။ သစေ ဓုရေ ဥပတ္ထမ္ဘိနီ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ကပ္ပကတာ ဟောတိ, ဆ ဌာနာနိ။ ပစ္ဆတော ပန အနုပတ္ထမ္ဘေတွာ ဓုရေ ဥပတ္ထမ္ဘိတဿေဝ ဥပတ္ထမ္ဘိနီဝသေန တီဏိ ဝါ စတ္တာရိ ဝါ ဌာနာနိ။ ဓုရေန ဖလကဿ ဝါ ဒါရုကဿ ဝါ ဥပရိ ဌပိတဿ တီဏိ ဌာနာနိ။ တထာ ပထဝိယံ ဌပိတဿ။ တံ ဓုရံ ကဍ္ဎိတွာ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ ဌာနာ စာဝေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ စက္ကာနံ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ ကေသဂ္ဂမတ္တံ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ စက္ကာနိ အပနေတွာ ဒွီဟိ အက္ခသီသေဟိ ဒါရူနံ ဥပရိ ဌပိတဿ ဒွေ ဌာနာနိ။ တံ ကဍ္ဎန္တော ဝါ ဥက္ခိပန္တော ဝါ ဖုဋ္ဌောကာသံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဘူမိယံ ဌပိတဿ ဓုရေန စ စတူဟိ စ အက္ခုဒ္ဓီဟိ ပတိဋ္ဌိတဝသေန ပဉ္စ ဌာနာနိ။ တံ ဓုရေ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎတော ဥဒ္ဓီနံ ပစ္ဆိမန္တေဟိ ပုရိမန္တေ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ ဥဒ္ဓီသု ဂဟေတွာ ကဍ္ဎတော ဥဒ္ဓီနံ ပုရိမန္တေဟိ ပစ္ဆိမန္တေ အတိက္ကန္တေ ပါရာဇိကံ။ ပဿေ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎတော ဥဒ္ဓီနံယေဝ တိရိယံ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနဿ အတိက္ကမေန ပါရာဇိကံ။ မဇ္ဈေ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပတော ကေသဂ္ဂမတ္တံ ပထဝိတော မုတ္တေ ပါရာဇိကံ။ အထ ဥဒ္ဓိခါဏုကာ န ဟောန္တိ, သမမေဝ ဗာဟံ ကတွာ မဇ္ဈေ ဝိဇ္ဈိတွာ အက္ခသီသာနိ ပဝေသိတာနိ ဟောန္တိ, တံ ဟေဋ္ဌိမတလဿ သမန္တာ သဗ္ဗံ ပထဝိံ ဖုသိတွာ တိဋ္ဌတိ။ တတ္ထ စတူသု ဒိသာသု ဥဒ္ဓဉ္စ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနာတိက္ကမဝသေန ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဘူမိယံ နာဘိယာ ဌပိတစက္ကဿ ဧကမေဝ ဌာနံ, တဿ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ပရိစ္ဆေဒေါ။ နေမိပဿေန စ နာဘိယာ စ ဖုသိတွာ ဌိတဿ ဒွေ ဌာနာနိ။ နေမိယာ ဥဋ္ဌိတဘာဂံ ပါဒေန အက္ကမိတွာ ဘူမိယံ ဖုသာပေတွာ အရေသု ဝါ နေမိယာ ဝါ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပန္တဿ အတ္တနာ ကတဋ္ဌာနံ ဌာနံ န ဟောတိ, တသ္မာ တသ္မိံ ဌိတေပိ အဝသေသဋ္ဌာနေ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

ဘိတ္တိံ နိဿာယ ဌပိတစက္ကဿာပိ ဒွေ ဌာနာနိ။ တတ္ထ ပဌမံ ဘိတ္တိတော မောစေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ပစ္ဆာ ပထဝိတော ကေသဂ္ဂမတ္တုဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ ပဌမံ ဘူမိတော မောစေန္တဿ ပန သစေ ဘိတ္တိယံ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ န ကုပ္ပတိ, ဧသေဝ နယော။ အထ အရေသု ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌာ ကဍ္ဎန္တဿ ဘိတ္တိံ ဖုသိတွာ ဌိတောကာသဿ ဥပရိမော အန္တော ဟေဋ္ဌိမံ အတိက္ကမတိ, ပါရာဇိကံ။ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နေ ယာနေ ယာနသာမိကော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဩရောဟိတွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကန္တော ဟောတိ, အထညော ဘိက္ခု ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တော အာရက္ခသုညံ ပဿိတွာ, ‘‘ယာနံ အဝဟရိဿာမီ’’တိ အာရောဟတိ, တဿ ပယောဂံ ဝိနာယေဝ ဂေါဏာ ဂဟေတွာ ပက္ကန္တာ, အဝဟာရော နတ္ထိ။ သေသံ နာဝါယံ ဝုတ္တသဒိသန္တိ။

ယာနဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘာရဋ္ဌကထာ

၁၀၁။ဣတော ပရံ ဘာရောယေဝ ဘာရဋ္ဌံ။ သော သီသဘာရာဒိဝသေန စတုဓာ ဒဿိတော။ တတ္ထ သီသဘာရာဒီသု အသမ္မောဟတ္ထံ သီသာဒီနံ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ သီသဿ တာဝ ပုရိမဂလေ ဂလဝါဋကော, ပိဋ္ဌိဂလေ ကေသဉ္စိ ကေသန္တေ အာဝဋ္ဋော ဟောတိ, ဂလဿေဝ ဥဘောသု ပဿေသု ကေသဉ္စိ ကေသာ ဩရုယှ ဇာယန္တိ, ယေ ကဏ္ဏစူဠိကာတိ ဝုစ္စန္တိ, တေသံ အဓောဘာဂေါ စာတိ အယံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေါ, တတော ဥပရိ သီသံ။ ဧတ္ထန္တရေ ဌိတဘာရော သီသဘာရော နာမ။

ဥဘောသု ပဿေသု ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ, ကပ္ပရေဟိ ပဋ္ဌာယ ဥပရိ, ပိဋ္ဌိဂလာဝတ္တတော စ ဂလဝါဋကတော စ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ, ပိဋ္ဌိဝေမဇ္ဈာဝတ္တတော စ ဥရပရိစ္ဆေဒမဇ္ဈေ ဟဒယအာဝါဋတော စ ပဋ္ဌာယ ဥပရိ ခန္ဓော။ ဧတ္ထန္တရေ ဌိတဘာရော ခန္ဓဘာရော နာမ။

ပိဋ္ဌိဝေမဇ္ဈာဝတ္တတော ပန ဟဒယအာဝါဋတော စ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ယာဝ ပါဒနခသိခါ, အယံ ကဋိပရိစ္ဆေဒေါ။ ဧတ္ထန္တရေ သမန္တတော သရီရေ ဌိတဘာရော ကဋိဘာရော နာမ။

ကပ္ပရတော ပဋ္ဌာယ ပန ဟေဋ္ဌာ ယာဝ ဟတ္ထနခသိခါ, အယံ ဩလမ္ဗကပရိစ္ဆေဒေါ။ ဧတ္ထန္တရေ ဌိတဘာရော ဩလမ္ဗကော နာမ။

ဣဒါနိ သီသေ ဘာရန္တိအာဒီသု အယံ အပုဗ္ဗဝိနိစ္ဆယော – ယော ဘိက္ခု ‘‘ဣဒံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ယာဟီ’’တိ သာမိကေဟိ အနာဏတ္တော သယမေဝ ‘‘မယှံ ဣဒံ နာမ ဒေထ, အဟံ ဝေါ ဘဏ္ဍံ ဝဟာမီ’’တိ တေသံ ဘဏ္ဍံ သီသေန အာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ထေယျစိတ္တေန တံ ဘဏ္ဍံ အာမသတိ, ဒုက္ကဋံ။ ယထာဝုတ္တသီသပရိစ္ဆေဒံ အနတိက္ကာမေန္တောဝ ဣတော စိတော စ ဃံသန္တော သာရေတိပိ ပစ္စာသာရေတိပိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ခန္ဓံ ဩရောပိတမတ္တေ ကိဉ္စာပိ သာမိကာနံ ‘‘ဝဟတူ’’တိ စိတ္တံ အတ္ထိ, တေဟိ ပန အနာဏတ္တတ္တာ ပါရာဇိကံ။ ခန္ဓံ ပန အနောရောပေတွာပိ သီသတော ကေသဂ္ဂမတ္တံ မောစေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ယမကဘာရဿ ပန ဧကော ဘာရော သီသေ ပတိဋ္ဌာတိ, ဧကော ပိဋ္ဌိယံ, တတ္ထ ဒွိန္နံ ဌာနာနံ ဝသေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ပန သုဒ္ဓသီသဘာရာဒီနံယေဝ ဝသေန ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ။ ယော စာယံ သီသဘာရေ ဝုတ္တော, ခန္ဓဘာရာဒီသုပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော။

ဟတ္ထေ ဘာရန္တိ ဧတ္ထ ပန ဟတ္ထေန ဂဟိတတ္တာ ဩလမ္ဗကော ‘‘ဟတ္ထေ ဘာရော’’တိ ဝုတ္တော။ သော ပဌမံယေဝ ဘူမိတော ဝါ ဂဟိတော ဟောတု, သုဒ္ဓစိတ္တေန သီသာဒီဟိ ဝါ, ‘‘ဟတ္ထေ ဘာရော’’ တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ တံ ထေယျစိတ္တေန တာဒိသံ ဂဟနဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ဘူမိယံ ဝါ ဂစ္ဆာဒီသု ဝါ နိက္ခိပန္တဿ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဘူမိတော ဂဏှာတီတိ ဧတ္ထ ပန တေသံ ဘာရာနံ ယံကိဉ္စိ ပါတရာသာဒိကာရဏာ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဘူမိယံ နိက္ခိပိတွာ ပုန ထေယျစိတ္တေန ကေသဂ္ဂမတ္တံ ဥဒ္ဓရန္တဿ ပါရာဇိကန္တိ။

ဘာရဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အာရာမဋ္ဌကထာ

၁၀၂။ အာရာမဋ္ဌေပိ – အာရာမံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘အာရာမော နာမ ပုပ္ဖါရာမော ဖလာရာမော’’တိ အာဟ။ တေသု ဝဿိကာဒီနံ ပုပ္ဖနကော ပုပ္ဖါရာမော။ အမ္ဗဖလာဒီနံ ဖလနကော ဖလာရာမော။ အာရာမေ စတူဟိ ဌာနေဟိ နိက္ခိတ္တဿ ဝိနိစ္ဆယော ဘူမဋ္ဌာဒီသု ဝုတ္တနယော ဧဝ။

တတ္ထဇာတကေ ပန မူလန္တိ ဥသီရဟိရိဝေရာဒိကံ ယံကိဉ္စိ မူလံ, တံ ဥပ္ပါဋေတွာ ဝါ ဥပ္ပါဋိတံ ဝါ ဂဏှန္တဿ ယေန မူလေန ဝတ္ထု ပူရတိ, တသ္မိံ ဂဟိတေ ပါရာဇိကံ။ ကန္ဒောပိ မူလေနေဝ သင်္ဂဟိတော။ ဥပ္ပါဋေန္တဿ စေတ္ထ အပ္ပမတ္တကေပိ အစ္ဆိန္နေ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ တတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဘိသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တစန္တိ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဝါ ရဇနတ္ထာယ ဝါ ဥပယောဂဂမနူပဂံ ယံကိဉ္စိ ရုက္ခတ္တစံ၊ တံ ဥပ္ပါဋေတွာ ဝါ ဥပ္ပါဋိတံ ဝါ ဂဏှန္တဿ မူလေ ဝုတ္တနယေန ပါရာဇိကံ။ ပုပ္ဖန္တိ ဝဿိကမလ္လိကာဒိကံ ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ, တံ ဩစိနိတွာ ဝါ ဩစိနိတံ ဝါ ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပလပဒုမေသု ဝုတ္တနယေန ပါရာဇိကံ။ ပုပ္ဖါနမ္ပိ ဟိ ဝဏ္ဋံ ဝါ ဗန္ဓနံ ဝါ အစ္ဆိန္နံ ရက္ခတိ။ ဝဏ္ဋဗ္ဘန္တရေ ပန ကေသဉ္စိ သူစိကာ ဟောတိ, သာ န ရက္ခတိ။ ဖလန္တိ အမ္ဗဖလတာလဖလာဒိကံ ယံကိဉ္စိ, တံ ရုက္ခတော ဂဏှန္တဿ ဝိနိစ္ဆယော ရုက္ခေ လဂ္ဂိတကထာယံ ဝုတ္တော။ အပနေတွာ ဌပိတံ ဘူမဋ္ဌာဒိသင်္ဂဟိတမေဝ။

အာရာမံ အဘိယုဉ္ဇတီတိ ပရသန္တကံ ‘‘မမ သန္တကော အယ’’န္တိ မုသာ ဘဏိတွာ အဘိယုဉ္ဇတိ, အဒိန္နာဒါနဿ ပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋံ။ သာမိကဿ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတီတိ ဝိနိစ္ဆယကုသလတာယ ဗလဝနိဿိတာဒိဘာဝေန ဝါ အာရာမသာမိကဿ သံသယံ ဇနေတိ။ ကထံ? တဉှိ တထာ ဝိနိစ္ဆယပ္ပသုတံ ဒိသွာ သာမိကော စိန္တေတိ – ‘‘သက္ခိဿာမိ နု ခေါ အဟံ ဣမံ အာရာမံ အတ္တနော ကာတုံ, န သက္ခိဿာမိ နု ခေါ’’တိ။ ဧဝံ တဿ ဝိမတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တေန ဥပ္ပါဒိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ထုလ္လစ္စယံ အာပဇ္ဇတိ။

ဓုရံ နိက္ခိပတီတိ ယဒါ ပန သာမိကော ‘‘အယံ ထဒ္ဓေါ ကက္ခဠော ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယမ္ပိ မေ ကရေယျ, အလံ ဒါနိ မယှံ ဣမိနာ အာရာမေနာ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, အဘိယုဉ္ဇကော ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇတိ။ သစေ သယမ္ပိ ကတဓုရနိက္ခေပေါ ဟောတိ, အထ စ ပန သာမိကေန ဓုရေ နိက္ခိတ္တေပိ အဘိယုဉ္ဇကော ဓုရံ အနိက္ခိပိတွာဝ ‘‘ဣမံ သုဋ္ဌု ပီဠေတွာ မမ အာဏာပဝတ္တိံ ဒဿေတွာ ကိင်္ကာရပ္ပဋိဿာဝိဘာဝေ နံ ဌပေတွာ ဒဿာမီ’’တိ ဒါတဗ္ဗဘာဝေ သဥဿာဟော ဟောတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ အထာပိ အဘိယုဉ္ဇကော ‘‘အစ္ဆိန္ဒိတွာ န ဒါနိ နံ ဣမဿ ဒဿာမီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, သာမိကော ပန န ဓုရံ နိက္ခိပတိ, ပက္ခံ ပရိယေသတိ, ကာလံ အာဂမေတိ, ‘‘လဇ္ဇိပရိသံ တာဝ လဘာမိ, ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပုန ဂဟဏေယေဝ သဥဿာဟော ဟောတိ, ရက္ခတိယေဝ။ ယဒါ ပန သောပိ ‘‘န ဒဿာမီ’’တိ, သာမိကောပိ ‘‘န လစ္ဆာမီ’’တိ – ဧဝံ ဥဘောပိ ဓုရံ နိက္ခိပန္တိ, တဒါ အဘိယုဉ္ဇကဿ ပါရာဇိကံ။ အထ ပန အဘိယုဉ္ဇိတွာ ဝိနိစ္ဆယံ ကုရုမာနော အနိဋ္ဌိတေ ဝိနိစ္ဆယေ သာမိကေနပိ ဓုရနိက္ခေပေ အကတေ အတ္တနော အဿာမိကဘာဝံ ဇာနန္တောယေဝ တတော ကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဂဏှာတိ, ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။

ဓမ္မံ စရန္တောတိ ဘိက္ခုသံဃေ ဝါ ရာဇကုလေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယံ ကရောန္တော။ သာမိကံ ပရာဇေတီတိ ဝိနိစ္ဆယိကာနံ ဥက္ကောစံ ဒတွာ ကူဋသက္ခိံ ဩတာရေတွာ အာရာမသာမိကံ ဇိနာတီတိ အတ္ထော။ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာတိ န ကေဝလံ တဿေဝ, သဉ္စိစ္စ တဿ အတ္ထသာဓနေ ပဝတ္တာနံ ကူဋဝိနိစ္ဆယိကာနမ္ပိ ကူဋသက္ခီနမ္ပိ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ ဧတ္ထ စ သာမိကဿ ဓုရနိက္ခေပဝသေနေဝ ပရာဇယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အနိက္ခိတ္တဓုရော ဟိ အပရာဇိတောဝ ဟောတိ။ ဓမ္မံ စရန္တော ပရဇ္ဇတီတိ သစေပိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ဝိနိစ္ဆယဿ ပဝတ္တတ္တာ သယံ ပရာဇယံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝမ္ပိ မုသာဝါဒေန သာမိကာနံ ပီဠာကရဏပစ္စယာ ထုလ္လစ္စယံ အာပဇ္ဇတီတိ။

အာရာမဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝိဟာရဋ္ဌကထာ

၁၀၃။ ဝိဟာရဋ္ဌေပိ – စတူဟိ ဌာနေဟိ နိက္ခိတ္တံ ဝုတ္တနယမေဝ။ အဘိယောဂေပိ စေတ္ထ စာတုဒ္ဒိသံ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဘိက္ခူနံ ဒိန္နံ ဝိဟာရံ ဝါ ပရိဝေဏံ ဝါ အာဝါသံ ဝါ မဟန္တမ္ပိ ခုဒ္ဒကမ္ပိ အဘိယုဉ္ဇတော အဘိယောဂေါ န ရုဟတိ။ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှိတုမ္ပိ န သက္ကောတိ။ ကသ္မာ? သဗ္ဗေသံ ဓုရနိက္ခေပါဘာဝတော။ န ဟေတ္ထ သဗ္ဗေ စာတုဒ္ဒိသာ ဘိက္ခူ ဓုရနိက္ခေပံ ကရောန္တီတိ။ ဒီဃဘာဏကာဒိဘေဒဿ ပန ဂဏဿ ဧကပုဂ္ဂလဿ ဝါ သန္တကံ အဘိယုဉ္ဇိတွာ ဂဏှန္တော သက္ကောတိ တေ ဓုရံ နိက္ခိပါပေတုံ။ တသ္မာ တတ္ထ အာရာမေ ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဝိဟာရဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ခေတ္တဋ္ဌကထာ

၁၀၄။ ခေတ္တဋ္ဌေပိ – ခေတ္တံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ခေတ္တံ နာမ ယတ္ထ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ဝါ အပရဏ္ဏံ ဝါ ဇာယတီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗဏ္ဏန္တိ သာလိအာဒီနိ သတ္တ ဓညာနိ၊ အပရဏ္ဏန္တိ မုဂ္ဂမာသာဒီနိ၊ ဥစ္ဆုခေတ္တာဒိကမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတံ။ ဣဓာပိ စတူဟိ ဌာနေဟိ နိက္ခိတ္တံ ဝုတ္တနယမေဝ။ တတ္ထဇာတကေ ပန သာလိသီသာဒီနိ နိရုမ္ဘိတွာ ဝါ ဧကမေကံ ဟတ္ထေနေဝ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ အသိတေန လာယိတွာ ဝါ ဗဟူနိ ဧကတော ဥပ္ပါဋေတွာ ဝါ ဂဏှန္တဿ ယသ္မိံ ဗီဇေ ဝါ သီသေ ဝါ မုဋ္ဌိယံ ဝါ မုဂ္ဂမာသာဒိဖလေ ဝါ ဝတ္ထု ပူရတိ, တသ္မိံ ဗန္ဓနာ မောစိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ အစ္ဆိဇ္ဇမာနော ပန ဒဏ္ဍကော ဝါ ဝါကော ဝါ တစော ဝါ အပ္ပမတ္တကောပိ ရက္ခတိ။

ဝီဟိနာဠံ ဒီဃမ္ပိ ဟောတိ, ယာဝ အန္တောနာဠတော ဝီဟိသီသဒဏ္ဍကော န နိက္ခမတိ, တာဝ ရက္ခတိ။ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ နာဠတော ဒဏ္ဍကဿ ဟေဋ္ဌိမတလေ နိက္ခန္တေ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ အသိတေန လာယိတွာ ဂဏှတော ပန မုဋ္ဌိဂတေသု ဟေဋ္ဌာ ဆိန္နေသုပိ သစေ သီသာနိ ဇဋိတာနိ, ရက္ခန္တိ တာဝ။ ဝိဇဋေတွာ ပန ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဥက္ခိပတော သစေ ဝတ္ထု ပူရတိ, ပါရာဇိကံ။ သာမိကေဟိ ပန လာယိတွာ ဌပိတံ သဘုသံ ဝါ အဘုသံ ဝါ ကတွာ ဂဏှတော ယေန ဝတ္ထု ပူရတိ, တသ္မိံ ဂဟိတေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပရိကပ္ပေတိ ‘‘ဣဒံ မဒ္ဒိတွာ ပပ္ဖေါဋေတွာ သာရမေဝ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရက္ခတိ တာဝ။ မဒ္ဒနပပ္ဖေါဋနေသု ဌာနာ စာဝေန္တဿာပိ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ, ပစ္ဆာ ဘာဇနဂတေ ကတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ အဘိယောဂေါ ပနေတ္ထ ဝုတ္တနယော ဧဝ။

ခီလသင်္ကမနာဒီသု ပထဝီ နာမ အနဂ္ဃါ။ တသ္မာ သစေ ဧကေနေဝ ခီလေန ဣတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပထဝိပ္ပဒေသံ သာမိကာနံ ပဿန္တာနံ ဝါ အပဿန္တာနံ ဝါ အတ္တနော သန္တကံ ကရောတိ, တသ္မိံ ခီလေ နာမံ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝါ သင်္ကာမိတမတ္တေ တဿ စ, ယေ စဿ ဧကစ္ဆန္ဒာ, သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ဒွီဟိ ခီလေဟိ ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ, ပဌမေ ခီလေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယေ ပါရာဇိကံ။ သစေ တီဟိ ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ, ပဌမေ ဒုက္ကဋံ, ဒုတိယေ ထုလ္လစ္စယံ, တတိယေ ပါရာဇိကံ။ ဧဝံ ဗဟုကေသုပိ အဝသာနေ ဒွေ ဌပေတွာ ပုရိမေဟိ ဒုက္ကဋံ, အဝသာနေ ဒွိန္နံ ဧကေန ထုလ္လစ္စယံ, ဣတရေန ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဉ္စ ခေါ သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေန။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။

ရဇ္ဇုံ ဝါတိ ‘‘မမ သန္တကံ ဣဒ’’န္တိ ဉာပေတုကာမော ရဇ္ဇုံ ဝါ ပသာရေတိ, ယဋ္ဌိံ ဝါ ပါတေတိ, ဒုက္ကဋံ။ ‘‘ဣဒါနိ ဒွီဟိ ပယောဂေဟိ အတ္တနော သန္တကံ ကရိဿာမီ’’တိ တေသံ ပဌမေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေ ပါရာဇိကံ။

ဝတိံ ဝါတိ ပရဿ ခေတ္တံ ပရိက္ခေပဝသေန အတ္တနော ကာတုကာမော ဒါရူနိ နိခဏတိ, ပယောဂေ ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ။ ဧကသ္မိံ အနာဂတေ ထုလ္လစ္စယံ, တသ္မိံ အာဂတေ ပါရာဇိကံ။ သစေ တတ္တကေန အသက္ကောန္တော သာခါပရိဝါရေနေဝ အတ္တနော ကာတုံ သက္ကောတိ, သာခါပါတနေပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝံ ယေန ယေန ပရိက္ခိပိတွာ အတ္တနော ကာတုံ သက္ကောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ပဌမပယောဂေဟိ ဒုက္ကဋံ။ အဝသာနေ ဒွိန္နံ ဧကေန ထုလ္လစ္စယံ, ဣတရေန ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

မရိယာဒံ ဝါတိ ပရဿ ခေတ္တံ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ဉာပေတုကာမော အတ္တနော ခေတ္တမရိယာဒံ ကေဒါရပါဠိံ ယထာ ပရဿ ခေတ္တံ အတိက္ကမတိ, ဧဝံ သင်္ကာမေတိ, ပံသုမတ္တိကာဒီဟိ ဝါ ဝဍ္ဎေတွာ ဝိတ္ထတံ ကရောတိ, အကတံ ဝါ ပန ပတိဋ္ဌာပေတိ, ပုရိမပယောဂေဟိ ဒုက္ကဋံ။ ဒွိန္နံ ပစ္ဆိမာနံ ဧကေန ထုလ္လစ္စယံ, ဣတရေန ပါရာဇိကန္တိ။

ခေတ္တဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝတ္ထုဋ္ဌကထာ

၁၀၅။ ဝတ္ထုဋ္ဌေပိ – ဝတ္ထုံ တာဝ ဒဿေန္တော ဝတ္ထု နာမ ‘‘အာရာမဝတ္ထု ဝိဟာရဝတ္ထူ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ဗီဇံ ဝါ ဥပရောပကေ ဝါ အရောပေတွာဝ ကေဝလံ ဘူမိံ သောဓေတွာ တိဏ္ဏံ ပါကာရာနံ ယေန ကေနစိ ပရိက္ခိပိတွာ ဝါ အပရိက္ခိပိတွာ ဝါ ပုပ္ဖါရာမာဒီနံ အတ္ထာယ ဌပိတော ဘူမိဘာဂေါ အာရာမဝတ္ထု နာမ။ ဧတေနေဝ နယေန ဧကဝိဟာရပရိဝေဏအာဝါသာနံ အတ္ထာယ ဌပိတော ဘူမိဘာဂေါ ဝိဟာရဝတ္ထု နာမ။ ယောပိ ပုဗ္ဗေ အာရာမော စ ဝိဟာရော စ ဟုတွာ ပစ္ဆာ ဝိနဿိတွာ ဘူမိမတ္တော ဌိတော, အာရာမဝိဟာရကိစ္စံ န ကရောတိ, သောပိ အာရာမဝိဟာရဝတ္ထုသင်္ဂဟေနေဝ သင်္ဂဟိတော။ ဝိနိစ္ဆယော ပနေတ္ထ ခေတ္တဋ္ဌေ ဝုတ္တသဒိသောယေဝါတိ။

ဝတ္ထုဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀၆။ ဂါမဋ္ဌေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ ဝုတ္တမေဝ။

အရညဋ္ဌကထာ

၁၀၇။ အရညဋ္ဌေ – အရညံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘အရညံ နာမ ယံ မနုဿာနံ ပရိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, တံ အရည’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ယသ္မာ အရညံ နာမ မနုဿာနံ ပရိဂ္ဂဟိတမ္ပိ အတ္ထိ, အပရိဂ္ဂဟိတမ္ပိ၊ ဣဓ ပန ယံ ပရိဂ္ဂဟိတံ သာရက္ခံ, ယတော န ဝိနာ မူလေန ကဋ္ဌလတာဒီနိ ဂဟေတုံ လဗ္ဘန္တိ, တံ အဓိပ္ပေတံ။ တသ္မာ ‘‘ယံ မနုဿာနံ ပရိဂ္ဂဟိတံ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘အရည’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တေန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ – ‘‘န ပရိဂ္ဂဟိတဘာဝေါ အရညဿ လက္ခဏံ။ ယံ ပန အတ္တနော အရညလက္ခဏေန အရညံ မနုဿာနဉ္စ ပရိဂ္ဂဟိတံ, တံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အရည’’န္တိ။ တတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော အာရာမဋ္ဌာဒီသု ဝုတ္တသဒိသော။

တတ္ထဇာတကေသု ပနေတ္ထ ဧကသ္မိမ္ပိ မဟဂ္ဃရုက္ခေ ဆိန္နမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ လတံ ဝါတိ ဧတ္ထ စ ဝေတ္တောပိ လတာပိ လတာ ဧဝ၊ တတ္ထ ယော ဝေတ္တော ဝါ လတာ ဝါ ဒီဃာ ဟောတိ, မဟာရုက္ခေ စ ဂစ္ဆေ စ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဝါ ဝေဌေတွာ ဝါ ဂတာ, သာ မူလေ ဆိန္နာပိ အဝဟာရံ န ဇနေတိ အဂ္ဂေ ဆိန္နာပိ, ယဒါ ပန အဂ္ဂေပိ မူလေပိ ဆိန္နာ ဟောတိ, တဒါ အဝဟာရံ ဇနေတိ။ သစေ ပန ဝေဌေတွာ ဌိတာ ဟောတိ, ဝေဌေတွာ ဌိတာ ပန ရုက္ခတော မောစိတမတ္တာ အဝဟာရံ ဇနေတိ။

တိဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ တိဏံ ဝါ ဟောတု ပဏ္ဏံ ဝါ, သဗ္ဗံ တိဏဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ၊ တံ ဂေဟစ္ဆဒနာဒီနမတ္ထာယ ပရေဟိ ဆိန္နံ ဝါ အတ္တနာ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ န ကေဝလဉ္စ တိဏပဏ္ဏမေဝ, အညမ္ပိ ယံကိဉ္စိ ဝါကဆလ္လိ အာဒိ, ယတ္ထ သာမိကာ သာလယာ, တံ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ တစ္ဆေတွာ ဌပိတော အဒ္ဓဂတောပိ ရုက္ခော န ဂဟေတဗ္ဗော။ ယော ပန အဂ္ဂေ စ မူလေ စ ဆိန္နော ဟောတိ, သာခါပိဿ ပူတိကာ ဇာတာ, ဆလ္လိယောပိ ဂဠိတာ, ‘‘အယံ သာမိကေဟိ ဆဍ္ဍိတော’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ လက္ခဏစ္ဆိန္နဿာပိ ယဒါ လက္ခဏံ ဆလ္လိယာ ပရိယောနဒ္ဓံ ဟောတိ, တဒါ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဂေဟာဒီနံ အတ္ထာယ ရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ ယဒါ တာနိ ကတာနိ အဇ္ဈာဝုတ္ထာနိ စ ဟောန္တိ, ဒါရူနိပိ အရညေ ဝဿေန စ အာတပေန စ ဝိနဿန္တိ, ဤဒိသာနိပိ ဒိသွာ ‘‘ဆဍ္ဍိတာနီ’’တိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ အရညသာမိကာ ဧတေသံ အနိဿရာ။ ယေဟိ အရညသာမိကာနံ ဒေယျဓမ္မံ ဒတွာ ဆိန္နာနိ, တေ ဧဝ ဣဿရာ, တေဟိ စ တာနိ ဆဍ္ဍိတာနိ, နိရာလယာ တတ္ထ ဇာတာတိ။

ယောပိ ဘိက္ခု ပဌမံယေဝ အရညပါလာနံ ဒေယျဓမ္မံ ဒတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ယထာရုစိတေ ရုက္ခေ ဂါဟာပေတိ, တဿ တေသံ အာရက္ခဋ္ဌာနံ အဂန္တွာပိ ယထာရုစိတေန မဂ္ဂေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ အထာပိ ပဝိသန္တော အဒတွာ ‘‘နိက္ခမန္တော ဒဿာမီ’’တိ ရုက္ခေ ဂါဟာပေတွာ နိက္ခမန္တော တေသံ ဒါတဗ္ဗံ ဒတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ ဧဝ။ အထာပိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒဿာမီ’’တိ, ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒါတဗ္ဗမေဝ။ သစေ ကောစိ အတ္တနော ဓနံ ဒတွာ ‘‘ဘိက္ခုဿ ဂန္တုံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ, လဒ္ဓကပ္ပမေဝ, ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန ကောစိ ဣဿရဇာတိကော ဓနံ အဒတွာဝ ‘‘ဘိက္ခူနံ ဘာဂံ မာ ဂဏှထာ’’တိ ဝါရေတိ, အရညပါလာ စ ‘‘မယံ ဘိက္ခူနံ တာပသာနဉ္စ ဘာဂံ အဂဏှန္တာ ကုတော လစ္ဆာမ, ဒေထ, ဘန္တေ’’တိ ဝဒန္တိ, ဒါတဗ္ဗမေဝ။

ယော ပန အရညပါလေသု နိဒ္ဒါယန္တေသု ဝါ ကီဠာပသုတေသု ဝါ ကတ္ထစိ ပက္ကန္တေသု ဝါ အာဂန္တွာ ‘‘ကုဟိံ အရညပါလာ’’တိ ပက္ကောသိတွာပိ အဒိသွာ ဂစ္ဆတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ယောပိ အာရက္ခဋ္ဌာနံ ပတွာ ကမ္မဋ္ဌာနာဒီနိ မနသိကရောန္တော ဝါ အညဝိဟိတော ဝါ အဿတိယာ အတိက္ကမတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ ယဿာပိ တံ ဌာနံ ပတ္တဿ စောရော ဝါ ဟတ္ထီ ဝါ ဝါဠမိဂေါ ဝါ မဟာမေဃော ဝါ ဝုဋ္ဌဟတိ, သော စ တမှာ ဥပဒ္ဒဝါ မုစ္စိတုကမျတာယ သဟသာ တံ ဌာနံ အတိက္ကမတိ, ရက္ခတိ တာဝ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ ဣဒံ ပန အရညေ အာရက္ခဋ္ဌာနံ နာမ သုင်္ကဃာတတောပိ ဂရုကတရံ။ သုင်္ကဃာတဿ ဟိ ပရိစ္ဆေဒံ အနောက္ကမိတွာ ဒူရတောဝ ပရိဟရန္တော ဒုက္ကဋမေဝ အာပဇ္ဇတိ။ ဣဒံ ပန ထေယျစိတ္တေန ပရိဟရန္တဿ အာကာသေန ဂစ္ဆတောပိ ပါရာဇိကမေဝ။ တသ္မာ ဧတ္ထ အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ။

အရညဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥဒကကထာ

၁၀၈။ ဥဒကေ ပန – ဘာဇနဂတန္တိ ဥဒကဒုလ္လဘကာလေ ဥဒကမဏိကာဒီသု ဘာဇနေသု သင်္ဂေါပေတွာ ဌပိတံ၊ တံ ယသ္မိံ ဘာဇနေ ဌပိတံ ဟောတိ, တံ ဘာဇနံ အာဝိဉ္ဆိတွာ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ဝါ တတ္ထ ပေါက္ခရဏီတဠာကေသု စ အတ္တနော ဘာဇနံ ပဝေသေတွာ ဂဏှန္တဿ သပ္ပိတေလေသု ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

မရိယာဒစ္ဆေဒနေ ပန တတ္ထ ဇာတကဘူတဂါမေန သဒ္ဓိမ္ပိ မရိယာဒံ ဆိန္ဒန္တဿ အဒိန္နာဒါနပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋံ။ တဉ္စ ပန ပဟာရေ ပဟာရေ ဟောတိ။ အန္တောဌတွာ ဗဟိမုခေါ ဆိန္ဒန္တော ဗဟိ အန္တေန ကာရေတဗ္ဗော။ ဗဟိ ဌတွာ အန္တောမုခေါ ဆိန္ဒန္တော အန္တောအန္တေန ကာရေတဗ္ဗော။ အန္တော စ ဗဟိ စ ဆိန္ဒိတွာ မဇ္ဈေ ဌပေတွာ တံ ဆိန္ဒန္တော မဇ္ဈေန ကာရေတဗ္ဗော။ မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ဂါဝေါ ပက္ကောသတိ, ဂါမဒါရကေဟိ ဝါ ပက္ကောသာပေတိ, တာ အာဂန္တွာ ခုရေဟိ မရိယာဒံ ဆိန္ဒန္တိ, တေနေဝ ဆိန္နာ ဟောတိ။ မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ဂါဝေါ ဥဒကေ ပဝေသေတိ, ဂါမဒါရကေဟိ ဝါ ပဝေသာပေတိ, တာဟိ ဥဋ္ဌာပိတဝီစိယော မရိယာဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ ဂါမဒါရကေ ဝါ ‘‘ဥဒကေ ကီဠထာ’’တိ ဝဒတိ, ကီဠန္တေ ဝါ ဥတြာသေတိ, တေဟိ ဥဋ္ဌာပိတဝီစိယောပိ မရိယာဒံ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ အန္တောဥဒကေ ဇာတရုက္ခံ ဆိန္ဒတိ, အညေန ဝါ ဆိန္ဒာပေတိ, တေနပိ ပတန္တေန ဥဋ္ဌာပိတဝီစိယော မရိယာဒံ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တေနေဝ ဆိန္နာ ဟောတိ။ မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ တဠာကရက္ခဏတ္ထာယ တဠာကတော နိဗ္ဗဟနဥဒကံ ဝါ နိဒ္ဓမနတုမ္ဗံ ဝါ ပိဒဟတိ, အညတော ဂစ္ဆန္တံ ဝါ ဥဒကံ ယထာ ဧတ္ထ ပဝိသတိ, ဧဝံ ပါဠိံ ဝါ ဗန္ဓတိ, မာတိကံ ဝါ ဥဇုကံ ကရောတိ, တဿ ဥပရိဘာဂေ ဌိတံ အတ္တနော တဠာကံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, ဥဿန္နံ ဥဒကံ မရိယာဒံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တေနေဝ ဆိန္နာ ဟောတိ။ သဗ္ဗတ္ထ နိက္ခန္တဥဒကဂ္ဃါနုရူပေန အဝဟာရေန ကာရေတဗ္ဗော။

နိဒ္ဓမနပနာဠိံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ နီဟရန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန တေန မရိယာဒါယ ဒုဗ္ဗလာယ ကတာယ အတ္တနော ဓမ္မတာယ အာဂန္တွာ ဝါ အနာဏတ္တေဟိ ဂါမဒါရကေဟိ အာရောပိတာ ဝါ ဂါဝိယော ခုရေဟိ မရိယာဒံ ဘိန္ဒန္တိ, အတ္တနောယေဝ ဓမ္မတာယ အနာဏတ္တေဟိ ဝါ ဂါမဒါရကေဟိ ဥဒကေ ပဝေသိတာ ဝီစိယော ဥဋ္ဌာပေန္တိ, ဂါမဒါရကာ ဝါ သယမေဝ ပဝိသိတွာ ကီဠန္တာ ဥဋ္ဌာပေန္တိ အန္တောဥဒကေ ဝါ ရုက္ခော အညေန ဆိဇ္ဇမာနော ပတိတွာ ဥဋ္ဌာပေတိ, ဥဋ္ဌာပိတာ ဝီစိယော မရိယာဒံ ဆိန္ဒန္တိ, သစေပိ မရိယာဒံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ သုက္ခတဠာကဿ ဥဒကနိဗ္ဗဟနဋ္ဌာနံ ဝါ ဥဒကနိဒ္ဓမနတုမ္ဗံ ဝါ ပိဒဟတိ, အညတော ဂမနမဂ္ဂေ ဝါ ပါဠိံ ဗန္ဓတိ, သုက္ခမာတိကံ ဝါ ဥဇုကံ ကရောတိ, ပစ္ဆာ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဥဒကံ အာဂန္တွာ မရိယာဒံ ဘိန္ဒတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဘဏ္ဍဒေယျံ။

ယော ပန နိဒါဃေ သုက္ခဝါပိယာ မရိယာဒံ ယာဝ တလံ ပါပေတွာ ဆိန္ဒတိ, ပစ္ဆာ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ အာဂတာဂတံ ဥဒကံ ပလာယတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ယတ္တကံ တပ္ပစ္စယာ သဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော ပါဒမတ္တဂ္ဃနကမ္ပိ အဒေန္တော သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေန အဿမဏော ဟောတိ။

ယံ ပန သဗ္ဗသာဓာရဏံ တဠာကံ ဟောတိ၊ တဠာကေ ဥဒကဿ သဗ္ဗေပိ မနုဿာ ဣဿရာ။ ဟေဋ္ဌတော ပနဿ သဿာနိ ကရောန္တိ, သဿပါလနတ္ထံ တဠာကတော မဟာမာတိကာ နိက္ခမိတွာ ခေတ္တမဇ္ဈေန ယာတိ, သာပိ သဒါ သန္ဒနကာလေ သဗ္ဗသာဓာရဏာ။ တတော ပန ခုဒ္ဒကမာတိကာ နီဟရိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ကေဒါရေသု ဥဒကံ ပဝေသေန္တိ။ တံ အညေသံ ဂဟေတုံ န ဒေန္တိ။ နိဒါဃသမယေဝ ဥဒကေ မန္ဒီဘူတေ ဝါရေန ဥဒကံ ဒေန္တိ, ယော ဥဒကဝါရေ သမ္ပတ္တေ န လဘတိ, တဿ သဿာနိ မိလာယန္တိ၊ တသ္မာ အညေသံ ဝါရေ အညော ဂဟေတုံ န လဘတိ။ တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပရေသံ ခုဒ္ဒကမာတိကာတော ဝါ ကေဒါရတော ဝါ ဥဒကံ ထေယျစိတ္တေန အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ မာတိကံ ဝါ ကေဒါရံ ဝါ ပဝေသေတိ, အဋဝိမုခံ ဝါ ဝါဟေတိ, အဝဟာရောဝဿ ဟောတိ။

ယောပိ ‘‘စိရေန မေ ဥဒကဝါရော ဘဝိဿတိ, ဣဒဉ္စ သဿံ မိလာယတီ’’တိ ပရေသံ ကေဒါရေ ပဝိသန္တဿ ဥဒကဿ ပဝိသနမဂ္ဂံ ပိဒဟိတွာ အတ္တနော ကေဒါရံ ပဝေသေတိ, အဝဟာရော ဧဝ။ သစေ ပန တဠာကတော အနိဂ္ဂတေ ပရေသံ မာတိကာမုခံ အသမ္ပတ္တေဝ ဥဒကေ သုက္ခမာတိကံယေဝ ယထာ အာဂစ္ဆန္တံ ဥဒကံ အညေသံ ကေဒါရေ အပ္ပဝိသိတွာ အတ္တနောယေဝ ကေဒါရံ ပဝိသတိ, ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ဗန္ဓတိ။ အနိက္ခန္တေ ဗဒ္ဓါ သုဗဒ္ဓါ, နိက္ခန္တေ ဗဒ္ဓါ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ တဠာကံ ဂန္တွာ သယမေဝ နိဒ္ဓမနပနာဠိံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ အတ္တနော ကေဒါရံ ပဝေသေန္တဿာပိ နတ္ထိ အဝဟာရော။ ကသ္မာ? တဠာကံ နိဿာယ ခေတ္တဿ ကတတ္တာ။ ကုရုန္ဒိယာဒီသု ပန ‘‘အဝဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ။ တံ ‘‘ဝတ္ထုံ ကာလဉ္စ ဒေသဉ္စာ’’တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန န သမေတိ။ တသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ ယုတ္တန္တိ။

ဥဒကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒန္တပေါနကထာ

၁၀၉။ ဒန္တပေါဏံ အာရာမဋ္ဌကဝိနိစ္ဆယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ယော သံဃဿ ဝေတနဘတော ဟုတွာ ဒေဝသိကံ ဝါ ပက္ခမာသဝါရေန ဝါ ဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရတိ, သော တံ အာဟရိတွာ ဆိန္ဒိတွာပိ ယာဝ ဘိက္ခုသံဃံ န သမ္ပဋိစ္ဆာပေတိ, တာဝ တဿေဝ ဟောတိ။ တသ္မာ တံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ တတ္ထဇာတကံ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ, တမ္ပိ ဘိက္ခုသံဃေန ရက္ခိတဂေါပိတံ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ ဧသေဝ နယော ဂဏပုဂ္ဂလဂိဟိမနုဿသန္တကေပိ ဆိန္နကေ အစ္ဆိန္နကေ စ။ တေသံ အာရာမုယျာနဘူမီသု ဇာတံ သာမဏေရာ ဝါရေန ဘိက္ခုသံဃဿ ဒန္တကဋ္ဌံ အာဟရန္တာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနမ္ပိ အာဟရန္တိ, တံ ယာဝ ဆိန္ဒိတွာ သံဃံ န ပဋိစ္ဆာပေန္တိ, တာဝ သဗ္ဗံ တေသံယေဝ ဟောတိ။ တသ္မာ တမ္ပိ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ ယဒါ ပန တေ ဆိန္ဒိတွာ သံဃဿ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကေ နိက္ခိပန္တိ, ‘‘ယထာသုခံ ဘိက္ခုသံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ အဝဟာရော နတ္ထိ, ဝတ္တံ ပန ဇာနိတဗ္ဗံ။ ယော ဟိ ဒေဝသိကံ သံဃမဇ္ဈေ ဩသရတိ, တေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကမေဝ ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယော ပန ဒေဝသိကံ န ဩသရတိ, ပဓာနဃရေ ဝသိတွာ ဓမ္မသဝနေ ဝါ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဝါ ဒိဿတိ, တေန ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ စတ္တာရိ ပဉ္စဒန္တကဋ္ဌာနိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနိ။ တေသု ခီဏေသု သစေ ပုနပိ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကေ ဗဟူနိ ဟောန္တိယေဝ, ပုနပိ အာဟရိတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနိ။ ယဒိ ပန ပမာဏံ အသလ္လက္ခေတွာ အာဟရတိ, တေသု အက္ခီဏေသုယေဝ မာဠကေ ခီယန္တိ, တတော ကေစိ ထေရာ ‘‘ယေဟိ ဂဟိတာနိ, တေ ပဋိအာဟရန္တူ’’တိ ဝဒေယျုံ, ကေစိ ‘‘ခါဒန္တု, ပုန သာမဏေရာ အာဟရိဿန္တီ’’တိ, တသ္မာ ဝိဝါဒပရိဟရဏတ္ထံ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ။ ဂဟဏေ ပန ဒေါသော နတ္ထိ။ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေနာပိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ။

ဒန္တပေါနကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝနပ္ပတိကထာ

၁၁၀။ ဝနဿ ပတီတိ ဝနပ္ပတိ၊ ဝနဇေဋ္ဌကရုက္ခဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဣဓ ပန သဗ္ဗောပိ မနုဿေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတရုက္ခော အဓိပ္ပေတော အမ္ဗလဗုဇပနသာဒိကော။ ယတ္ထ ဝါ ပန မရိစဝလ္လိအာဒီနိ အာရောပေန္တိ, သော ဆိဇ္ဇမာနော သစေ ဧကာယပိ ဆလ္လိယာ ဝါ ဝါကေန ဝါ သကလိကာယ ဝါ ဖေဂ္ဂုနာ ဝါ သမ္ဗဒ္ဓေါဝ ဟုတွာ ဘူမိယံ ပတတိ, ရက္ခတိ တာဝ။

ယော ပန ဆိန္နောပိ ဝလ္လီဟိ ဝါ သာမန္တရုက္ခသာခါဟိ ဝါ သမ္ဗဒ္ဓေါ သန္ဓာရိတတ္တာ ဥဇုကမေဝ တိဋ္ဌတိ, ပတန္တော ဝါ ဘူမိံ န ပါပုဏာတိ, နတ္ထိ တတ္ထ ပရိဟာရော, အဝဟာရော ဧဝ ဟောတိ။ ယောပိ ကကစေန ဆိန္နော အစ္ဆိန္နော ဝိယ ဟုတွာ တထေဝ တိဋ္ဌတိ, တသ္မိမ္ပိ ဧသေဝ နယော။

ယော ပန ရုက္ခံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ပစ္ဆာ စာလေတွာ ပါတေတိ, အညေန ဝါ စာလာပေတိ၊ အညံ ဝါဿ သန္တိကေ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, ပရေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရာပေတိ၊ မက္ကဋေ ဝါ ပရိပါတေတွာ တတ္ထ အာရောပေတိ, အညေန ဝါ အာရောပါပေတိ၊ ဝဂ္ဂုလိယော ဝါ တတ္ထ အာရောပေတိ, ပရေန ဝါ အာရောပါပေတိ၊ တာ တံ ရုက္ခံ ပါတေန္တိ, တဿေဝ အဝဟာရော။

သစေ ပန တေန ရုက္ခေ ဒုဗ္ဗလေ ကတေ အညော အနာဏတ္တော ဧဝ တံ စာလေတွာ ပါတေတိ, ရုက္ခေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, အတ္တနော ဓမ္မတာယ မက္ကဋာ ဝါ ဝဂ္ဂုလိယော ဝါ အာရောဟန္တိ, ပရော ဝါ အနာဏတ္တော အာရောပေတိ, သယံ ဝါ ဧသ ဝါတမုခံ သောဓေတိ, ဗလဝဝါတော အာဂန္တွာ ရုက္ခံ ပါတေတိ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဝါတမုခသောဓနံ ပနေတ္ထ အသမ္ပတ္တေ ဝါတေ သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကရဏာဒီဟိ သမေတိ, နော အညထာ။ ရုက္ခံ အာဝိဇ္ဈိတွာ သတ္ထေန ဝါ အာကောဋေတိ, အဂ္ဂိံ ဝါ ဒေတိ, မဏ္ဍုကကဏ္ဋကံ ဝါ ဝိသံ ဝါ အာကောဋေတိ, ယေန သော မရတိ, သဗ္ဗတ္ထ ဘဏ္ဍဒေယျမေဝါတိ။

ဝနပ္ပတိကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဟရဏကကထာ

၁၁၁။ ဟရဏကေ – အညဿ ဟရဏကံ ဘဏ္ဍံ ထေယျစိတ္တော အာမသတီတိ ပရံ သီသဘာရာဒီဟိ ဘဏ္ဍံ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဧတံ ဟရိဿာမီ’’တိ ဝေဂေန ဂန္တွာ အာမသတိ, ဧတ္တာဝတာ အဿ ဒုက္ကဋံ။ ဖန္ဒာပေတီတိ အာကဍ္ဎနဝိကဍ္ဎနံ ကရောတိ, သာမိကော န မုဉ္စတိ, တေနဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ဌာနာ စာဝေတီတိ အာကဍ္ဎိတွာ သာမိကဿ ဟတ္ထတော မောစေတိ, တေနဿ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန တံ ဘဏ္ဍသာမိကော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပေါထေတွာ ပုန တံ ဘဏ္ဍံ မောစာပေတွာ ဂဏှေယျ, ဘိက္ခု ပဌမဂ္ဂဟဏေနေဝ ပါရာဇိကော။ သီသတော ဝါ ကဏ္ဏတော ဝါ ဂီဝတော ဝါ ဟတ္ထတော ဝါ အလင်္ကာရံ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ မောစေတွာ ဝါ ဂဏှန္တဿ သီသာဒီဟိ မောစိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဟတ္ထေ ပန ဝလယံ ဝါ ကဋကံ ဝါ အနီဟရိတွာ အဂ္ဂဗာဟံ ဃံသန္တောဝ အပရာပရံ ဝါ သာရေတိ, အာကာသဂတံ ဝါ ကရောတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ ရုက္ခမူလစီဝရဝံသေသု ဝလယမိဝ န ပါရာဇိကံ ဇနေတိ။ ကသ္မာ? သဝိညာဏကတ္တာ။ သဝိညာဏကကောဋ္ဌာသဂတဉှိ ယာဝ တတော န နီဟဋံ, တာဝ တတ္ထေဝ ဟောတိ။ ဧသေဝ နယော အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကပါဒကဋကကဋူပဂပိဠန္ဓနေသု။

ယော ပန ပရဿ နိဝတ္ထသာဋကံ အစ္ဆိန္ဒတိ, ပရော စ သလဇ္ဇိတာယ သဟသာ န မုဉ္စတိ, ဧကေနန္တေန စောရော ကဍ္ဎတိ, ဧကေနန္တေန ပရော, ရက္ခတိ တာဝ။ ပရဿ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ အထာပိ တံ ကဍ္ဎန္တဿ ဆိဇ္ဇိတွာ ဧကဒေသော ဟတ္ထဂတော ဟောတိ, သော စ ပါဒံ အဂ္ဃတိ ပါရာဇိကမေဝ။ သဟဘဏ္ဍဟာရကန္တိ ‘‘သဘဏ္ဍဟာရကံ ဘဏ္ဍံ နေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဣတော ယာဟီ’’တိ ဘဏ္ဍဟာရကံ တဇ္ဇေတိ, သော ဘီတော စောရေန အဓိပ္ပေတဒိသာဘိမုခေါ ဟုတွာ ဧကံ ပါဒံ သင်္ကာမေတိ, စောရဿ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုတိယေ ပါရာဇိကံ။ ပါတာပေတီတိ အထာပိ စောရော ဘဏ္ဍဟာရကဿ ဟတ္ထေ အာဝုဓံ ဒိသွာ သာသင်္ကော ဟုတွာ ပါတာပေတွာ ဂဟေတုကာမော ဧကမန္တံ ပဋိက္ကမ္မ သန္တဇ္ဇေတွာ ပါတာပေတိ, ပရဿ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

ပါတာပေတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိအာဒိ ပန ပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ။ ယော ဟိ ဘဏ္ဍံ ပါတာပေတွာ ‘‘ယံ မမ ရုစ္စတိ, တံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပေတွာ ပါတာပေတိ, တဿ ပါတာပနေ စ အာမသနေ စ ဒုက္ကဋံ, ဖန္ဒာပနေ ထုလ္လစ္စယံ။ ပါဒဂ္ဃနကဿ ဌာနာ စာဝနေ ပါရာဇိကံ။ တံ ပစ္ဆာ ပဋိပါတိယမာနဿ မုဉ္စတောပိ နတ္ထိယေဝ သမဏဘာဝေါ။ ယောပိ

ဘဏ္ဍဟာရကံ အတိက္ကမန္တံ ဒိသွာ အနုဗန္ဓန္တော ‘‘တိဋ္ဌ, တိဋ္ဌ, ဘဏ္ဍံ ပါတေဟီ’’တိ ဝတွာ ပါတာပေတိ, တဿာပိ တေန ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

ယော ပန ‘‘တိဋ္ဌ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘ပါတေဟီ’’တိ န ဝဒတိ၊ ဣတရော စ တံ ဩလောကေတွာ ‘‘သစေ ဧသ မံ ပါပုဏေယျ, ဃာတေယျာပိ မ’’ န္တိ သာလယောဝ ဟုတွာ တံ ဘဏ္ဍံ ဂဟနဋ္ဌာနေ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ပုန နိဝတ္တိတွာ ဂဟေဿာမီ’’တိ ပက္ကမတိ, ပါတနပစ္စယာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ။ အာဂန္တွာ ပန ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတော ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ အထ ပနဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘မယာ ပါတာပေန္တေနေဝ ဣဒံ မမ သန္တကံ ကတ’’န္တိ တတော နံ သကသညာယ ဂဏှာတိ၊ ဂဟဏေ ရက္ခတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ အဒေန္တဿ သာမိကာနံ ဓုရနိက္ခေပေ ပါရာဇိကံ။ ‘‘သော ဣမံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတော, အနဇ္ဈာဝုတ္ထကံ ဒါနိ ဣဒ’’န္တိ ပံသုကူလသညာယ ဂဏှတောပိ ဧသေဝ နယော။ အထ ပန သာမိကော ‘‘တိဋ္ဌ တိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေနေဝ ဩလောကေန္တော တံ ဒိသွာ ‘‘န ဒါနိ ဣဒံ မယှ’’န္တိ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ နိရာလယော ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယတိ, တံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတော ဥဒ္ဓါရေ ဒုက္ကဋံ။ အာဟရာပေန္တေ ဒါတဗ္ဗံ, အဒေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ကသ္မာ? တဿ ပယောဂေန ဆဍ္ဍိတတ္တာတိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အညေသု ပန ဝိစာရဏာ ဧဝ နတ္ထိ။ ပုရိမနယေနေဝ သကသညာယ ဝါ ပံသုကူလသညာယ ဝါ ဂဏှန္တေပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ။

ဟရဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပနိဓိကထာ

၁၁၂။ ဥပနိဓိမှိ – နာဟံ ဂဏှာမီတိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေပိ အဒိန္နာဒါနဿ ပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋံ။ ‘‘ကိံ တုမှေ ဘဏထ? နေဝိဒံ မယှံ အနုရူပံ, န တုမှာက’’န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝ။ ‘‘ရဟော မယာ ဧတဿ ဟတ္ထေ ဌပိတံ, န အညော ကောစိ ဇာနာတိ, ‘ဒဿတိ နု ခေါ မေ နော’’’တိ သာမိကော ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတိ, ဘိက္ခုဿ ထုလ္လစ္စယံ။ တဿ ဖရုသာဒိဘာဝံ ဒိသွာ သာမိကော ‘‘န မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, တတြ သစာယံ ဘိက္ခု ‘‘ကိလမေတွာ နံ ဒဿာမီ’’တိ ဒါနေ သဥဿာဟော, ရက္ခတိ တာဝ။ သစေပိ သော ဒါနေ နိရုဿာဟော, ဘဏ္ဍဿာမိကော ပန ဂဟဏေ သဥဿာဟော, ရက္ခတေဝ။ ယဒိ ပန သော ဒါနေ နိရုဿာဟော ဘဏ္ဍသာမိကောပိ ‘‘န မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဓုရံ နိက္ခိပတိ, ဧဝံ ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေန ဘိက္ခုနော ပါရာဇိကံ။ ယဒိပိ မုခေန ‘‘ဒဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, စိတ္တေန ပန အဒါတုကာမော, ဧဝမ္ပိ သာမိကဿ ဓုရနိက္ခေပေ ပါရာဇိကံ။ တံ ပန ဥပနိဓိ နာမ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ အတ္တနော ဟတ္ထေ ပရေဟိ ဌပိတဘဏ္ဍံ, အဂုတ္တဒေသတော ဌာနာ စာဝေတွာ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ဌပနတ္ထာယ ဟရတော အနာပတ္တိ။ ထေယျစိတ္တေနပိ ဌာနာ စာဝေန္တဿ အဝဟာရော နတ္ထိ။ ကသ္မာ? အတ္တနော ဟတ္ထေ နိက္ခိတ္တတ္တာ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇတောပိ ဧသေဝ နယော။ တာဝကာလိကဂ္ဂဟဏေပိ တထေဝ။ ဓမ္မံ စရန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ။ အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ။

ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော ပနေတ္ထ ပတ္တစတုက္ကာဒိဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တော – ဧကော ကိရ ဘိက္ခု ပရဿ မဟဂ္ဃေ ပတ္တေ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ဟရိတုကာမော ဌပိတဋ္ဌာနမဿ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနောပိ ပတ္တံ တဿေဝ သန္တိကေ ဌပေသိ။ သော ပစ္စူသသမယေ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ ဝါစာပေတွာ နိဒ္ဒါယမာနံ မဟာထေရမာဟ – ‘‘ဝန္ဒာမိ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကော ဧသော’’တိ? ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အာဂန္တုကဘိက္ခု, ကာလဿေဝမှိ ဂန္တုကာမော, အသုကသ္မိဉ္စ မေ ဌာနေ ဤဒိသေန နာမ အံသဗဒ္ဓကေန ဤဒိသာယ ပတ္တတ္ထဝိကာယ ပတ္တော ဌပိတော။ သာဓာဟံ, ဘန္တေ, တံ လဘေယျ’’န္တိ ထေရော ပဝိသိတွာ တံ ဂဏှိ။ ဥဒ္ဓါရေယေဝ စောရဿ ပါရာဇိကံ။ သစေ အာဂန္တွာ ‘‘ကောသိ တွံ အဝေလာယ အာဂတော’’တိ ဝုတ္တော ဘီတော ပလာယတိ, ပါရာဇိကံ ပတွာဝ ပလာယတိ။ ထေရဿ ပန သုဒ္ဓစိတ္တတ္တာ အနာပတ္တိ။ ထေရော ‘‘တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ အညံ ဂဏှိ, ဧသေဝ နယော။ အယံ ပန အညံ တာဒိသမေဝ ဂဏှန္တေ ယုဇ္ဇတိ, မနုဿဝိဂ္ဂဟေ အာဏတ္တသဒိသဝတ္ထုသ္မိံ ဝိယ။ ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘‘ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အတာဒိသမေဝ ဂဏှန္တေ ယုဇ္ဇတိ။

တံ မညမာနော အတ္တနော ပတ္တံ ဂဏှိတွာ အဒါသိ, စောရဿ သာမိကေန ဒိန္နတ္တာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ, အသုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဂဟိတတ္တာ ဒုက္ကဋံ။ တံ မညမာနော စောရဿေဝ ပတ္တံ ဂဏှိတွာ အဒါသိ, ဣဓာပိ စောရဿ အတ္တနော သန္တကတ္တာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ, အသုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဂဟိတတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ။ သဗ္ဗတ္ထ ထေရဿ အနာပတ္တိ။

အပရော ‘‘ပတ္တံ စောရေဿာမီ’’တိ တထေဝ နိဒ္ဒါယမာနံ ထေရံ ဝန္ဒိ။ ‘‘ကော အယ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ‘အဟံ, ဘန္တေ, ဂိလာနဘိက္ခု, ဧကံ တာဝ မေ ပတ္တံ ဒေထ, ဂါမဒွါရံ ဂန္တွာ ဘေသဇ္ဇံ အာဟရိဿာမီ’’တိ။ ထေရော ‘‘ဣဓ ဂိလာနော နတ္ထိ, စောရော အယံ ဘဝိဿတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဣမံ ဟရတူ’’တိ အတ္တနော ဝေရိဘိက္ခုဿ ပတ္တံ နီဟရိတွာ အဒါသိ, ဒွိန္နမ္ပိ ဥဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကံ။ ‘‘ဝေရိဘိက္ခုဿ ပတ္တော’’တိ သညာယ အညဿ ပတ္တံ ဥဒ္ဓရန္တေပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန ‘‘ဝေရိဿာယ’’န္တိ သညာယ စောရဿေဝ ပတ္တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒေတိ, ဝုတ္တနယေနေဝ ထေရဿ ပါရာဇိကံ, စောရဿ ဒုက္ကဋံ။ အထ ‘‘ဝေရိဿာယ’’န္တိ မညမာနော အတ္တနော ပတ္တံ ဒေတိ, ဝုတ္တနယေနေဝ ဥဘိန္နမ္ပိ ဒုက္ကဋံ။

ဧကော မဟာထေရော ဥပဋ္ဌာကံ ဒဟရဘိက္ခုံ ‘‘ပတ္တစီဝရံ ဂဏှ, အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ဒဟရော ဂဟေတွာ ထေရဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တော ထေယျစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ သစေ သီသေ ဘာရံ ခန္ဓေ ကရောတိ, ပါရာဇိကံ နတ္ထိ။ ကသ္မာ? အာဏတ္တိယာ ဂဟိတတ္တာ။ သစေ ပန မဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ အဋဝိံ ပဝိသတိ, ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော။ အထ နိဝတ္တိတွာ ဝိဟာရာဘိမုခေါ ပလာယိတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဥပစာရာတိက္ကမေ ပါရာဇိကံ။ အထာပိ မဟာထေရဿ နိဝါသနပရိဝတ္တနဋ္ဌာနတော ဂါမာဘိမုခေါ ပလာယတိ, ဂါမူပစာရာတိက္ကမေ ပါရာဇိကံ။ ယဒိ ပန ဥဘောပိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါ ဂဟေတွာ ဝါ နိက္ခမန္တိ, ထေရော စ ပုနပိ တံ ဝဒတိ – ‘‘ပတ္တစီဝရံ ဂဏှ, ဝိဟာရံ ဂမိဿာမာ’’တိ။ တတြ စေ သော ပုရိမနယေနေဝ ထေယျစိတ္တေန သီသေ ဘာရံ ခန္ဓေ ကရောတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ အဋဝိံ ပဝိသတိ, ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော။ နိဝတ္တိတွာ ဂါမာဘိမုခေါ ဧဝ ပလာယတိ, ဂါမူပစာရာတိက္ကမေ ပါရာဇိကံ။ ပုရတော ဝိဟာရာဘိမုခေါ ပလာယိတွာ ဝိဟာရေ အဋ္ဌတွာ အနိသီဒိတွာ အဝူပသန္တေနေဝ ထေယျစိတ္တေန ဂစ္ဆတိ, ဥပစာရာတိက္ကမေ ပါရာဇိကံ။ ယော ပန အနာဏတ္တော ဂဏှာတိ, တဿ သီသေ ဘာရံ ခန္ဓေ ကရဏာဒီသုပိ ပါရာဇိကံ။ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ။

ယော ပန ‘‘အသုကံ နာမ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ စီဝရံ ဓောဝိတွာ ရဇိတွာ ဝါ ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿပိ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေယျစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ သီသေ ဘာရံ ခန္ဓေ ကရဏာဒီသု ပါရာဇိကံ နတ္ထိ။ မဂ္ဂါ ဩက္ကမနေ ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော။ တံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တတ္ထေဝ ဝသန္တော ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဇီရာပေတိ, စောရာ ဝါ တဿ တံ ဟရန္တိ, အဝဟာရော နတ္ထိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ တတော နိက္ခမိတွာ အာဂစ္ဆတောပိ ဧသေဝ နယော။

ယော ပန အနာဏတ္တော ထေရေန နိမိတ္တေ ဝါ ကတေ သယမေဝ ဝါ ကိလိဋ္ဌံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, စီဝရံ၊ အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂန္တွာ ရဇိတွာ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ ထေယျစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ သီသေ ဘာရံ ခန္ဓေ ကရဏာဒီသု ပါရာဇိကံ။ ကသ္မာ? အနာဏတ္တိယာ ဂဟိတတ္တာ။ မဂ္ဂါ ဩက္ကမတောပိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ တမေဝ ဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရသီမံ အတိက္ကမတောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကံ။ တတ္ထ ဂန္တွာ ရဇိတွာ ပစ္စာဂစ္ဆတောပိ ထေယျစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန ယတ္ထ ဂတော, တတ္ထ ဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝိဟာရေ ဝါ တမေဝ ဝိဟာရံ ပစ္စာဂန္တွာ တဿ ဧကပဿေ ဝါ ဥပစာရသီမံ အနတိက္ကမိတွာ ဝသန္တော ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဇီရာပေတိ, စောရာ ဝါ တဿ တံ ဟရန္တိ, ယထာ ဝါ တထာ ဝါ နဿတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကမတော ပန ပါရာဇိကံ။

ယော ပန ထေရေန နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, အဟံ ရဇိတွာ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကတ္ထ ဂန္တွာ, ဘန္တေ, ရဇာမီ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ ထေရော စ နံ ‘‘ယတ္ထ ဣစ္ဆသိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ရဇာဟီ’’တိ ဝဒတိ, အယံ ‘‘ဝိဿဋ္ဌဒူတော’’ နာမ။ ထေယျစိတ္တေန ပလာယန္တောပိ န အဝဟာရေန ကာရေတဗ္ဗော။ ထေယျစိတ္တေန ပန ပလာယတောပိ ပရိဘောဂေန ဝါ အညထာ ဝါ နာသယတောပိ ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ ဟောတိ။ ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ ဟတ္ထေ ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ ပဟိဏတိ – ‘‘အသုကဝိဟာရေ အသုကဘိက္ခုဿ ဒေဟီ’’တိ, တဿ ထေယျစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ‘‘အသုကံ နာမ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ စီဝရံ ဓောဝိတွာ ရဇိတွာ ဝါ ဧဟီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တသဒိသော ဝိနိစ္ဆယော။

အပရော ဘိက္ခုံ ပဟိဏိတုကာမော နိမိတ္တံ ကရောတိ – ‘‘ကော နု ခေါ ဂဟေတွာ ဂမိဿတီ’’တိ, တတြ စေ ဧကော – ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, အဟံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တဿ ထေယျစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ‘‘ဒေထ, ဘန္တေ, စီဝရံ, အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂန္တွာ ရဇိတွာ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တသဒိသော ဝိနိစ္ဆယော။ ထေရေန စီဝရတ္ထာယ ဝတ္ထံ လဘိတွာ ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဌပိတံ ဟောတိ။ အထဿ အန္တေဝါသိကော ဝတ္ထံ ဟရိတုကာမော တတြ ဂန္တွာ ‘‘တံ ကိရ ဝတ္ထံ ဒေထာ’’တိ ထေရေန ပေသိတော ဝိယ ဝဒတိ၊ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ဥပါသကေန ဌပိတံ ဥပါသိကာ ဝါ, ဥပါသိကာယ ဌပိတံ ဥပါသကော ဝါ အညော ဝါ, ကောစိ နီဟရိတွာ ဒေတိ, ဥဒ္ဓါရေယေဝဿ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကေဟိ ‘‘ဣမံ ထေရဿ ဒဿာမာ’’တိ အတ္တနော ဝတ္ထံ ဌပိတံ ဟောတိ။ အထဿ အန္တေဝါသိကော တံ ဟရိတုကာမော တတ္ထ ဂန္တွာ ‘‘ထေရဿ ကိရ ဝတ္ထံ ဒါတုကာမတ္ထ, တံ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ။ တေ စဿ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘မယံ, ဘန္တေ, ဘောဇေတွာ ဒဿာမာတိ ဌပယိမှ, ဟန္ဒ ဂဏှာဟီ’’တိ ဒေန္တိ။ သာမိကေဟိ ဒိန္နတ္တာ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ, အသုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဂဟိတတ္တာ ဒုက္ကဋံ, ဘဏ္ဍဒေယျဉ္စ ဟောတိ။

ဘိက္ခု ဘိက္ခုဿ ဝတွာ ဂါမံ ဂစ္ဆတိ, ‘‘ဣတ္ထန္နာမော မမ ဝဿာဝါသိကံ ဒဿတိ, တံ ဂဟေတွာ ဌပေယျာသီ’’တိ။ ‘‘သာဓူ’’တိ သော ဘိက္ခု တေန ဒိန္နံ မဟဂ္ဃသာဋကံ အတ္တနာ လဒ္ဓေန အပ္ပဂ္ဃသာဋကေန သဒ္ဓိံ ဌပေတွာ တေန အာဂတေန အတ္တနော မဟဂ္ဃသာဋကဿ လဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ဝါ အဉတွာ ဝါ ‘‘ဒေဟိ မေ ဝဿာဝါသိက’’န္တိ ဝုတ္တော ‘‘တဝ ထူလသာဋကော လဒ္ဓေါ, မယှံ ပန သာဋကော မဟဂ္ဃေါ, ဒွေပိ အသုကသ္မိံ နာမ ဩကာသေ ဌပိတာ, ပဝိသိတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ။ တေန ပဝိသိတွာ ထူလသာဋကေ ဂဟိတေ ဣတရဿ ဣတရံ ဂဏှတော ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ အထာပိ တဿ သာဋကေ အတ္တနော နာမံ အတ္တနော စ သာဋကေ တဿ နာမံ လိခိတွာ ‘‘ဂစ္ဆ နာမံ ဝါစေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒတိ, တတြာပိ ဧသေဝ နယော။ ယော ပန အတ္တနာ စ တေန စ လဒ္ဓသာဋကေ ဧကတော ဌပေတွာ တံ ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘တယာ စ မယာ စ လဒ္ဓသာဋကာ ဒွေပိ အန္တောဂဗ္ဘေ ဌပိတာ, ဂစ္ဆ ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ ဝိစိနိတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ။ သော စ လဇ္ဇာယ အာဝါသိကေန လဒ္ဓံ ထူလသာဋကမေဝ ဂဏှေယျ, တတြာဝါသိကဿ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာဝသေသံ ဣတရံ ဂဏှတော အနာပတ္တိ။ အာဂန္တုကော ဘိက္ခု အာဝါသိကာနံ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တာနံ သမီပေ ပတ္တစီဝရံ ဌပေတွာ ‘‘ဧတေ သင်္ဂေါပေဿန္တီ’’တိ မညမာနော နှာယိတုံ ဝါ အညတြ ဝါ ဂစ္ဆတိ။ သစေ နံ အာဝါသိကာ သင်္ဂေါပေန္တိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ, နဋ္ဌေ ဂီဝါ န ဟောတိ။ သစေပိ သော ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဌပေထာ’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆတိ, ဣတရေ စ သကိစ္စပ္ပသုတတ္တာ န ဇာနန္တိ, ဧသေဝ နယော။ အထာပိ တေ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဌပေထာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘မယံ ဗျာဝဋာ’’တိ ပဋိက္ခိပန္တိ, ဣတရော စ ‘‘အဝဿံ ဌပေဿန္တီ’’တိ အနာဒိယိတွာ ဂစ္ဆတိ, ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန တေန ယာစိတာ ဝါ အယာစိတာ ဝါ ‘‘မယံ ဌပေဿာမ, တွံ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ သင်္ဂေါပိတဗ္ဗံ။ နော စေ သင်္ဂေါပေန္တိ, နဋ္ဌေ ဂီဝါ။ ကသ္မာ? သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ။

ယော ဘိက္ခု ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဟုတွာ ပစ္စူသသမယေ ဧဝ ဘိက္ခူနံ ပတ္တစီဝရာနိ ဟေဋ္ဌာပါသာဒံ ဩရောပေတွာ ဒွါရံ အပိဒဟိတွာ တေသမ္ပိ အနာရောစေတွာဝ ဒူရေ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတိ၊ တာနိ စေ စောရာ ဟရန္တိ, တဿေဝ ဂီဝါ။ ယော ပန ဘိက္ခူဟိ ‘‘ဩရောပေထ, ဘန္တေ, ပတ္တစီဝရာနိ၊ ကာလော သလာကဂ္ဂဟဏဿာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သမာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, သမာဂတမှာ’’တိ ဝုတ္တေ ပတ္တစီဝရာနိ နီဟရိတွာ နိက္ခိပိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရဒွါရံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘တုမှေ ပတ္တစီဝရာနိ ဂဟေတွာ ဟေဋ္ဌာပါသာဒဒွါရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆတိ။ တတြ စေကော အလသဇာတိကော ဘိက္ခု ဘိက္ခူသု ဂတေသု ပစ္ဆာ အက္ခီနိ ပုဉ္ဆန္တော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥဒကဋ္ဌာနံ မုခဓောဝနတ္ထံ ဂစ္ဆတိ, တံ ခဏံ ဒိသွာ စောရာ တဿ ပတ္တစီဝရံ ဟရန္တိ, သုဟဋံ။ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဂီဝါ န ဟောတိ။

သစေပိ ကောစိ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ အနာရောစေတွာဝ ဘဏ္ဍာဂါရေ အတ္တနော ပရိက္ခာရံ ဌပေတိ, တသ္မိမ္ပိ နဋ္ဌေ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဂီဝါ န ဟောတိ။ သစေ ပန ဘဏ္ဍာဂါရိကော တံ ဒိသွာ ‘‘အဋ္ဌာနေ ဌပိတ’’န္တိ ဂဟေတွာ ဌပေတိ, နဋ္ဌေ တဿ ဂီဝါ။ သစေပိ ဌပိတဘိက္ခုနာ ‘‘မယာ, ဘန္တေ, ဤဒိသော နာမ ပရိက္ခာရော ဌပိတော, ဥပဓာရေယျာထာ’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဒုန္နိက္ခိတ္တံ ဝါ မညမာနော အညသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတိ, တဿေဝ ဂီဝါ။ ‘‘နာဟံ ဇာနာမီ’’တိ ပဋိက္ခိပန္တဿ ပန နတ္ထိ ဂီဝါ။ ယောပိ တဿ ပဿန္တဿေဝ ဌပေတိ, ဘဏ္ဍာဂါရိကဉ္စ န သမ္ပဋိစ္ဆာပေတိ, နဋ္ဌံ သုနဋ္ဌမေဝ။ သစေ တံ ဘဏ္ဍာဂါရိကော အညတြ ဌပေတိ, နဋ္ဌေ ဂီဝါ။ သစေ ဘဏ္ဍာဂါရံ သုဂုတ္တံ, သဗ္ဗော သံဃဿ စ စေတိယဿ စ ပရိက္ခာရော တတ္ထေဝ ဌပီယတိ, ဘဏ္ဍာဂါရိကော စ ဗာလော အဗျတ္တော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဓမ္မကထံ ဝါ သောတုံ, အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကာတုံ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆတိ, တံ ခဏံ ဒိသွာ ယတ္တကံ စောရာ ဟရန္တိ, သဗ္ဗံ တဿ ဂီဝါ။ ဘဏ္ဍာဂါရတော နိက္ခမိတွာ ဗဟိ စင်္ကမန္တဿ ဝါ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ သရီရံ ဥတုံ ဂါဟာပေန္တဿ ဝါ တတ္ထေဝ သမဏဓမ္မာနုယောဂေန နိသိန္နဿ ဝါ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ ကေနစိ ကမ္မေန ဗျာဝဋဿ ဝါ ဥစ္စာရပဿာဝပီဠိတဿာပိ တတော တတ္ထေဝ ဥပစာရေ ဝိဇ္ဇမာနေ ဗဟိ ဂစ္ဆတော ဝါ အညေန ဝါ ကေနစိ အာကာရေန ပမတ္တဿ သတော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဝါ ဝိဝဋမေဝ ပဝိသိတွာ ဝါ သန္ဓိံ ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ယတ္တကံ တဿ ပမာဒပစ္စယာ စောရာ ဟရန္တိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဂီဝါ။ ဥဏှသမယေ ပန ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ နိပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ဥစ္စာရပီဠိတဿ ပန တသ္မိံ ဥပစာရေ အသတိ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ဂိလာနပက္ခေ ဌိတတ္တာ အဝိသယော၊ တသ္မာ ဂီဝါ န ဟောတိ။

ယော ပန အန္တော ဥဏှပီဠိတော ဒွါရံ သုဂုတ္တံ ကတွာ ဗဟိ နိက္ခမတိ, စောရာ စ နံ ဂဟေတွာ ‘‘ဒွါရံ ဝိဝရာ’’တိ ဝဒန္တိ, ယာဝ တတိယံ န ဝိဝရိတဗ္ဗံ။ ယဒိ ပန တေ စောရာ ‘‘သစေ န ဝိဝရသိ, တဉ္စ မာရေဿာမ, ဒွါရဉ္စ ဘိန္ဒိတွာ ပရိက္ခာရံ ဟရိဿာမာ’’တိ ဖရသုအာဒီနိ ဥက္ခိပန္တိ။ ‘‘မယိ စ မတေ သံဃဿ စ သေနာသနေ ဝိနဋ္ဌေ ဂုဏော နတ္ထီ’’တိ ဝိဝရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဓာပိ အဝိသယတ္တာ ဂီဝါ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ။ သစေ ကောစိ အာဂန္တုကော ကုဉ္စိကံ ဝါ ဒေတိ, ဒွါရံ ဝါ ဝိဝရတိ, ယတ္တကံ စောရာ ဟရန္တိ, သဗ္ဗံ တဿ ဂီဝါ။ သံဃေန ဘဏ္ဍာဂါရဂုတ္တတ္ထာယ သူစိယန္တကဉ္စ ကုဉ္စိကမုဒ္ဒိကာ စ ယောဇေတွာ ဒိန္နာ ဟောတိ, ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဃဋိကမတ္တံ ဒတွာ နိပဇ္ဇတိ, စောရာ ဝိဝရိတွာ ပရိက္ခာရံ ဟရန္တိ, တဿေဝ ဂီဝါ။ သူစိယန္တကဉ္စ ကုဉ္စိကမုဒ္ဒိကဉ္စ ယောဇေတွာ နိပန္နံ ပနေတံ သစေ စောရာ အာဂန္တွာ ‘‘ဝိဝရာ’’တိ ဝဒန္တိ, တတ္ထ ပုရိမနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဂုတ္တံ ကတွာ နိပန္နေ ပန သစေ ဘိတ္တိံ ဝါ ဆဒနံ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ ဥမင်္ဂေန ဝါ ပဝိသိတွာ ဟရန္တိ, န တဿ ဂီဝါ။ သစေ ဘဏ္ဍာဂါရေ အညေပိ ထေရာ ဝသန္တိ, ဝိဝဋေ ဒွါရေ အတ္တနော အတ္တနော ပရိက္ခာရံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဘဏ္ဍာဂါရိကော တေသု ဂတေသု ဒွါရံ န ဇဂ္ဂတိ, သစေ တတ္ထ ကိဉ္စိ အဝဟရီယတိ, ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဣဿရတာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿေဝ ဂီဝါ။ ထေရေဟိ ပန သဟာယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ အယံ တတ္ထ သာမီစိ။

ယဒိ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ‘‘တုမှေ ဗဟိ ဌတွာဝ တုမှာကံ ပရိက္ခာရံ ဂဏှထ, မာ ပဝိသိတ္ထာ’’တိ ဝဒတိ, တေသဉ္စ ဧကော လောလမဟာထေရော သာမဏေရေဟိ စေဝ ဥပဋ္ဌာကေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဘဏ္ဍာဂါရံ ပဝိသိတွာ နိသီဒတိ စေဝ နိပဇ္ဇတိ စ, ယတ္တကံ ဘဏ္ဍံ နဿတိ, သဗ္ဗံ တဿ ဂီဝါ။ ဘဏ္ဍာဂါရိကေန ပန အဝသေသတ္ထေရေဟိ စ သဟာယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ အထ ဘဏ္ဍာဂါရိကောဝ လောလသာမဏေရေ စ ဥပဋ္ဌာကေ စ ဂဟေတွာ ဘဏ္ဍာဂါရေ နိသီဒတိ စေဝ နိပဇ္ဇတိ စ, ယံ တတ္ထ နဿတိ, သဗ္ဗံ တဿေဝ ဂီဝါ။ တသ္မာ ဘဏ္ဍာဂါရိကေနေဝ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ။ အဝသေသေဟိ အပ္ပေဝ ရုက္ခမူလေ ဝသိတဗ္ဗံ, န စ ဘဏ္ဍာဂါရေတိ။

ယေ ပန အတ္တနော အတ္တနော သဘာဂဘိက္ခူနံ ဝသနဂဗ္ဘေသု ပရိက္ခာရံ ဌပေန္တိ, ပရိက္ခာရေ နဋ္ဌေ ယေဟိ ဌပိတော, တေသံယေဝ ဂီဝါ။ ဣတရေဟိ ပန သဟာယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ယဒိ ပန သံဃော ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဝိဟာရေယေဝ ယာဂုဘတ္တံ ဒါပေတိ, သော စ ဘိက္ခာစာရတ္ထာယ ဂါမံ ဂစ္ဆတိ, နဋ္ဌံ တဿေဝ ဂီဝါ။ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တေဟိ အတိရေကစီဝရရက္ခဏတ္ထာယ ဌပိတဝိဟာရဝါရိကဿာပိ ယာဂုဘတ္တံ ဝါ နိဝါပံ ဝါ လဘမာနဿေဝ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတော ယံ တတ္ထ နဿတိ, သဗ္ဗံ ဂီဝါ။ န ကေဝလဉ္စ ဧတ္တကမေဝ, ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဝိယ ယံ တဿ ပမာဒပ္ပစ္စယာ နဿတိ, သဗ္ဗံ ဂီဝါ။

သစေ ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ, အညံ ပဒေသံ ရက္ခိတုံ ဂစ္ဆန္တဿ အညသ္မိံ ပဒေသေ နိက္ခိတ္တံ ဟရန္တိ, အဝိသယတ္တာ ဂီဝါ န ဟောတိ။ ဤဒိသေ ပန ဝိဟာရေ ဝေမဇ္ဈေ သဗ္ဗေသံ ဩသရဏဋ္ဌာနေ ပရိက္ခာရေ ဌပေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ။ ဝိဟာရဝါရိကာ ဝါ ဒွေ တယော ဌပေတဗ္ဗာ။ သစေ တေသံ အပ္ပမတ္တာနံ ဣတော စိတော စ ရက္ခတံယေဝ ကိဉ္စိ နဿတိ, ဂီဝါ န ဟောတိ။ ဝိဟာရဝါရိကေ ဗန္ဓိတွာ ဟရိတဘဏ္ဍမ္ပိ စောရာနံ ပဋိပထံ ဂတေသု အညေန မဂ္ဂေန ဟရိတဘဏ္ဍမ္ပိ န တေသံ ဂီဝါ။ သစေ ဝိဟာရဝါရိကာနံ ဝိဟာရေ ဒါတဗ္ဗံ ယာဂုဘတ္တံ ဝါ နိဝါပေါ ဝါ န ဟောတိ, တေဟိ ပတ္တဗ္ဗလာဘတော အတိရေကာ ဒွေ တိဿော ယာဂုသလာကာ, တေသံ ပဟောနကဘတ္တသလာကာ စ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ နိဗဒ္ဓံ ကတွာ ပန န ဌပေတဗ္ဗာ, မနုဿာ ဟိ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟောန္တိ, ‘‘ဝိဟာရဝါရိကာယေဝ အမှာကံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ။ တသ္မာ ပရိဝတ္တေတွာ ဌပေတဗ္ဗာ။ သစေ တေသံ သဘာဂါ သလာကဘတ္တာနိ အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ၊ နော စေ ဒေန္တိ, ဝါရံ ဂါဟာပေတွာ နီဟရာပေတဗ္ဗာနိ။ သစေ ဝိဟာရဝါရိကော ဒွေ တိဿော ယာဂုသလာကာ, စတ္တာရိ ပဉ္စ သလာကဘတ္တာနိ စ လဘမာနောဝ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆတိ, ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဝိယ သဗ္ဗံ နဋ္ဌံ ဂီဝါ ဟောတိ။ သစေ သံဃဿ ဝိဟာရပါလာနံ ဒါတဗ္ဗံ ဘတ္တံ ဝါ နိဝါပေါ ဝါ နတ္ထိ, ဘိက္ခူ ဝိဟာရဝါရံ ဂဟေတွာ အတ္တနော အတ္တနော နိဿိတကေ ဇဂ္ဂေန္တိ, သမ္ပတ္တဝါရံ အဂ္ဂဟေတုံ န လဘန္တိ, ယထာ အညေ ဘိက္ခူ ကရောန္တိ, တထေဝ ကာတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခူဟိ ပန အသဟာယကဿ ဝါ အတ္တဒုတိယဿ ဝါ ယဿ သဘာဂေါ ဘိက္ခု ဘတ္တံ အာနေတွာ ဒါတာ နတ္ထိ, ဧဝရူပဿ ဝါရော န ပါပေတဗ္ဗော။

ယမ္ပိ ပါကဝတ္တတ္ထာယ ဝိဟာရေ ဌပေန္တိ, တံ ဂဟေတွာ ဥပဇီဝန္တေန ဌာတဗ္ဗံ။ ယော တံ န ဥပဇီဝတိ, သော ဝါရံ န ဂါဟာပေတဗ္ဗော။ ဖလာဖလတ္ထာယပိ ဝိဟာရေ ဘိက္ခုံ ဌပေန္တိ, ဇဂ္ဂိတွာ ဂေါပေတွာ ဖလဝါရေန ဘာဇေတွာ ခါဒန္တိ။ ယော တာနိ ခါဒတိ, တေန ဌာတဗ္ဗံ။ အနုပဇီဝန္တော န ဂါဟာပေတဗ္ဗော။ သေနာသနမဉ္စပီဌပစ္စတ္ထရဏရက္ခဏတ္ထာယပိ ဌပေန္တိ, အာဝါသေ ဝသန္တေန ဌာတဗ္ဗံ။ အဗ္ဘောကာသိကော ပန ရုက္ခမူလိကော ဝါ န ဂါဟာပေတဗ္ဗော။

ဧကော နဝကော ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ပန ဗဟူနံ ဓမ္မံ ဝါစေတိ, ပရိပုစ္ဆံ ဒေတိ, ပါဠိံ ဝဏ္ဏေတိ, ဓမ္မကထံ ကထေတိ, သံဃဿ ဘာရံ နိတ္ထရတိ, အယံ လာဘံ ပရိဘုဉ္ဇန္တောပိ အာဝါသေ ဝသန္တောပိ ဝါရံ န ဂါဟေတဗ္ဗော။ ‘‘ပုရိသဝိသေသော နာမ ဉာတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ။

ဥပေါသထာဂါရပဋိမာဃရဇဂ္ဂကဿ ပန ဒိဂုဏံ ယာဂုဘတ္တံ ဒေဝသိကံ တဏ္ဍုလနာဠိ သံဝစ္ဆရေ တိစီဝရံ, ဒသဝီသဂ္ဃနကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဉ္စ ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ ပန တဿ တံ လဘမာနဿေဝ ပမာဒေန တတ္ထ ကိဉ္စိ နဿတိ, သဗ္ဗံ ဂီဝါ။ ဗန္ဓိတွာ ဗလက္ကာရေန အစ္ဆိန္နံ ပန န ဂီဝါ။ တတ္ထ စေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ သန္တကေန စေတိယဿ သန္တကံ ရက္ခာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ စေတိယဿ သန္တကေန သံဃဿ သန္တကံ ရက္ခာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ပန စေတိယဿ သန္တကေန သဒ္ဓိံ သံဃဿ သန္တကံ ဌပိတံ ဟောတိ, တံ စေတိယသန္တကေ ရက္ခာပိတေ ရက္ခိတမေဝ ဟောတီတိ ဧဝံ ဝဋ္ဋတိ။ ပက္ခဝါရေန ဥပေါသထာဂါရာဒီနိ ရက္ခတောပိ ပမာဒဝသေန နဋ္ဌံ ဂီဝါယေဝါတိ။

ဥပနိဓိကထာ နိဋ္ဌိတာ။

သုင်္ကဃာတကထာ

၁၁၃။ သုင်္ကံ တတော ဟနန္တီတိ သုင်္ကဃာတံ၊ သုင်္ကဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ။ တဉှိ ယသ္မာ တတော သုင်္ကာရဟံ ဘဏ္ဍံ သုင်္ကံ အဒတွာ နီဟရန္တာ ရညော သုင်္ကံ ဟနန္တိ ဝိနာသေန္တိ, တသ္မာ သုင်္ကဃာတန္တိ ဝုတ္တံ။ တတြ ပဝိသိတွာတိ တတြ ပဗ္ဗတခဏ္ဍာဒီသု ရညာ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဌပိတေ သုင်္ကဋ္ဌာနေ ပဝိသိတွာ။ ရာဇဂ္ဂံ ဘဏ္ဍန္တိ ရာဇာရဟံ ဘဏ္ဍံ၊ ယတော ရညော

ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ သုင်္ကံ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ ဘဏ္ဍန္တိ အတ္ထော။ ရာဇကန္တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော။ ထေယျစိတ္တောတိ ‘‘ဣတော ရညော သုင်္ကံ န ဒဿာမီ’’တိ ထေယျစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ဘဏ္ဍံ အာမသတိ, ဒုက္ကဋံ။ ဌပိတဋ္ဌာနတော ဂဟေတွာ ထဝိကာယ ဝါ ပက္ခိပတိ, ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဝါ ဦရုနာ သဒ္ဓိံ ဗန္ဓတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ သုင်္ကဋ္ဌာနေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဌာနာစာဝနံ န ဟောတိ။ သုင်္ကဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။

ဗဟိသုင်္ကဃာတံ ပါတေတီတိ ရာဇပုရိသာနံ အညဝိဟိတဘာဝံ ပဿိတွာ အန္တော ဌိတောဝ ဗဟိ ပတနတ္ထာယ ခိပတိ။ တဉ္စေ အဝဿံ ပတနကံ, ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ တဉ္စေ ရုက္ခေ ဝါ ခါဏုမှိ ဝါ ပဋိဟတံ ဗလဝဝါတဝေဂုက္ခိတ္တံ ဝါ ဟုတွာ ပုန အန္တောယေဝ ပတတိ, ရက္ခတိ။ ပုန ဂဏှိတွာ ခိပတိ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကံ။ ဘူမိယံ ပတိတွာ ဝဋ္ဋန္တံ ပုန အန္တော ပဝိသတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ ကုရုန္ဒီသင်္ခေပဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘သစေ ဗဟိ ပတိတံ ဌတွာ ဝဋ္ဋန္တံ ပဝိသတိ, ပါရာဇိကံ။ သစေ အတိဋ္ဌမာနံယေဝ ဝဋ္ဋိတွာ ပဝိသတိ ရက္ခတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

အန္တော ဌတွာ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ယဋ္ဌိယာ ဝါ ဝဋ္ဋေတိ, အညေန ဝါ ဝဋ္ဋာပေတိ, သစေ အဋ္ဌတွာ ဝဋ္ဋမာနံ ဂတံ, ပါရာဇိကံ။ အန္တော ဌတွာ ဗဟိ ဂစ္ဆန္တံ ရက္ခတိ, ‘‘ဝဋ္ဋိတွာ ဂမိဿတီ’’တိ ဝါ ‘‘အညော နံ ဝဋ္ဋေဿတီ’’တိ ဝါ အန္တော ဌပိတံ ပစ္ဆာ သယံ ဝါ ဝဋ္ဋမာနံ အညေန ဝါ ဝဋ္ဋိတံ ဗဟိ ဂစ္ဆတိ, ရက္ခတိယေဝ။ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတေ ပန တထာ ဂစ္ဆန္တေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ ဒွေ ပုဋကေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကတွာ သုင်္ကဋ္ဌာနသီမန္တရေ ဌပေတိ, ကိဉ္စာပိ ဗဟိပုဋကေ သုင်္ကံ ပါဒံ အဂ္ဃတိ, တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓတာယ ပန အန္တော ပုဋကော ရက္ခတိ။ သစေ ပန ပရိဝတ္တေတွာ အဗ္ဘန္တရိမံ ဗဟိ ဌပေတိ, ပါရာဇိကံ။ ကာဇေပိ ဧကဗဒ္ဓံ ကတွာ ဌပိတေ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန အဗန္ဓိတွာ ကာဇကောဋိယံ ဌပိတမတ္တမေဝ ဟောတိ, ပါရာဇိကံ။

ဂစ္ဆန္တေ ယာနေ ဝါ အဿပိဋ္ဌိအာဒီသု ဝါ ဌပေတိ ‘‘ဗဟိ နီဟရိဿတီ’’တိ နီဟဋေပိ အဝဟာရော နတ္ထိ, ဘဏ္ဍဒေယျမ္ပိ န ဟောတိ။ ကသ္မာ? ‘‘အတြ ပဝိဋ္ဌဿ သုင်္ကံ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒဉ္စ သုင်္ကဋ္ဌာနဿ ဗဟိ ဌိတံ, န စ တေန နီတံ, တသ္မာ နေဝ ဘဏ္ဍဒေယျံ န ပါရာဇိကံ။

ဌိတယာနာဒီသု ဌပိတေ ဝိနာ တဿ ပယောဂံ ဂတေသု ထေယျစိတ္တေပိ သတိ နေဝတ္ထိ အဝဟာရော။ ယဒိ ပန ဌပေတွာ ယာနာဒီနိ ပါဇေန္တော အတိက္ကာမေတိ, ဟတ္ထိသုတ္တာဒီသု ဝါ ကတပရိစယတ္တာ ပုရတော ဌတွာ ‘‘ဧဟိ, ရေ’’တိ ပက္ကောသတိ, သီမာတိက္ကမေ ပါရာဇိကံ။ ဧဠကလောမသိက္ခာပဒေ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အညံ ဟရာပေတိ, အနာပတ္တိ, ဣဓ ပါရာဇိကံ။ တတြ အညဿ ယာနေ ဝါ ဘဏ္ဍေ ဝါ အဇာနန္တဿ ပက္ခိပိတွာ တိယောဇနံ အတိက္ကာမေတိ, နိဿဂ္ဂိယာနိ ဟောန္တီတိ ပါစိတ္တိယံ။ ဣဓ အနာပတ္တိ။

သုင်္ကဋ္ဌာနေ သုင်္ကံ ဒတွာဝ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကော အာဘောဂံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ ‘‘သစေ ‘သုင်္ကံ ဒေဟီ’တိ ဝက္ခန္တိ, ဒဿာမိ၊ နော စေ ဝက္ခန္တိ, ဂမိဿာမီ’’တိ။ တံ ဒိသွာ ဧကော သုင်္ကိကော ‘‘ဧသော ဘိက္ခု ဂစ္ဆတိ, ဂဏှထ နံ သုင်္က’’န္တိ ဝဒတိ, အပရော ‘‘ကုတော ပဗ္ဗဇိတဿ သုင်္ကံ, ဂစ္ဆတူ’’တိ ဝဒတိ, လဒ္ဓကပ္ပံ ဟောတိ, ဂန္တဗ္ဗံ။ ‘‘ဘိက္ခူနံ သုင်္ကံ အဒတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဂဏှ ဥပါသကာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ‘‘ဘိက္ခုဿ သုင်္ကံ ဂဏှန္တေဟိ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, ကိံ တေန, ဂစ္ဆတူ’’တိ ဝုတ္တေပိ လဒ္ဓကပ္ပမေဝ။ သစေပိ သုင်္ကိကာ နိဒ္ဒါယန္တိ ဝါ, ဇူတံ ဝါ ကီဠန္တိ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါ ဂတာ, အယဉ္စ ‘‘ကုဟိံ သုင်္ကိကာ’’တိ ပက္ကောသိတွာပိ န ပဿတိ, လဒ္ဓကပ္ပမေဝ။ သစေပိ သုင်္ကဋ္ဌာနံ ပတွာ အညဝိဟိတော, ကိဉ္စိ စိန္တေန္တော ဝါ သဇ္ဈာယန္တော ဝါ မနသိကာရံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဝါ စောရဟတ္ထိသီဟဗျဂ္ဃါဒီဟိ သဟသာ ဝုဋ္ဌာယ သမနုဗဒ္ဓေါ ဝါ, မဟာမေဃံ ဥဋ္ဌိတံ ဒိသွာ ပုရတော သာလံ ပဝိသိတုကာမော ဝါ ဟုတွာ တံ ဌာနံ အတိက္ကမတိ, လဒ္ဓကပ္ပမေဝ။

သုင်္ကံ ပရိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ကိဉ္စာပိ ပရိဟရတိ, အဝဟာရောယေဝါတိကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံပန ‘‘‘ပရိဟရန္တံ ရာဇပုရိသာ ဝိဟေဌေန္တီ’တိ ကေဝလံ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဥပစာရံ ဩက္ကမိတွာ ပရိဟရတော ဒုက္ကဋံ, အနောက္ကမိတွာ ပရိဟရတော အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ပါဠိယာ သမေတိ။ ဧတ္ထ ဒွီဟိ လေဍ္ဍုပါတေဟိ ဥပစာရော ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ။

သုင်္ကဃာတကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါဏကထာ

၁၁၄။ ဣတော ပရသ္မိံ ဧကံသေန အဝဟာရပ္ပဟောနကပါဏံ ဒဿေန္တော ‘‘မနုဿပါဏော’’တိ အာဟ။ တမ္ပိ ဘုဇိဿံ ဟရန္တဿ အဝဟာရော နတ္ထိ။

ယောပိ ဘုဇိဿော မာတရာ ဝါ ပိတရာ ဝါ အာဌပိတော ဟောတိ, အတ္တနာ ဝါ အတ္တနော ဥပရိ ကတွာ ပညာသံ ဝါ သဋ္ဌိံ ဝါ အဂ္ဂဟေသိ, တမ္ပိ ဟရန္တဿ အဝဟာရော နတ္ထိ၊ ဓနံ ပန ဂတဋ္ဌာနေ ဝဍ္ဎတိ။ အန္တောဇာတက-ဓနက္ကီတ-ကရမရာနီတပ္ပဘေဒံ ပန ဒါသံယေဝ ဟရန္တဿ အဝဟာရော ဟောတိ။ တမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ‘‘ပါဏော နာမ မနုဿပါဏော ဝုစ္စတီ’’တိ။ ဧတ္ထ စ ဂေဟဒါသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဒါသဿ ဇာတော အန္တောဇာတကော, ဓနေန ကီတော ဓနက္ကီတော, ပရဒေသတော ပဟရိတွာ အာနေတွာ ဒါသဗျံ ဥပဂမိတော ကရမရာနီတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝရူပံ ပါဏံ ‘‘ဟရိဿာမီ’’တိ အာမသတိ, ဒုက္ကဋံ။ ဟတ္ထေ ဝါ ပါဒေ ဝါ ဂဟေတွာ ဥက္ခိပန္တော ဖန္ဒာပေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဥက္ခိပိတွာ ပလာယိတုကာမော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌိတဋ္ဌာနတော အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ကေသေသု ဝါ ဟတ္ထေသု ဝါ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎတိ, ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော။

ပဒသာ နေဿာမီတိ တဇ္ဇေန္တော ဝါ ပဟရန္တော ဝါ ‘‘ဣတော ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဝဒတိ, တေန ဝုတ္တဒိသာဘာဂံ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုတိယပဒဝါရေန ပါရာဇိကံ။ ယေပိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္ဒာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေသံ ဧကက္ခဏေ ပါရာဇိကံ။ ဘိက္ခု ဒါသံ ဒိသွာ သုခဒုက္ခံ ပုစ္ဆိတွာ ဝါ အပုစ္ဆိတွာ ဝါ ‘‘ဂစ္ဆ, ပလာယိတွာ သုခံ ဇီဝါ’’တိ ဝဒတိ, သော စေ ပလာယတိ, ဒုတိယပဒဝါရေ ပါရာဇိကံ။ တံ အတ္တနော သမီပံ အာဂတံ အညော ‘‘ပလာယာ’’တိ ဝဒတိ, သစေ ဘိက္ခုသတံ ပဋိပါဋိယာ အတ္တနော သမီပမာဂတံ ဝဒတိ, သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ ယော ပန ဝေဂသာ ပလာယန္တံယေဝ ‘‘ပလာယ, ယာဝ တံ သာမိကာ န ဂဏှန္တီ’’တိ ဘဏတိ, အနာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ။ သစေ ပန သဏိကံ ဂစ္ဆန္တံ ဘဏတိ, သော စ တဿ ဝစနေန သီဃံ ဂစ္ဆတိ, ပါရာဇိကံ။ ပလာယိတွာ အညံ ဂါမံ ဝါ ဒေသံ ဝါ ဂတံ ဒိသွာ တတောပိ ပလာပေန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။

အဒိန္နာဒါနံ နာမ ပရိယာယေန မုစ္စတိ။ ယော ဟိ ဧဝံ ဝဒတိ – ‘‘တွံ ဣဓ ကိံ ကရောသိ, ကိံ တေ ပလာယိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝါ, ကိံ ကတ္ထစိ ဂန္တွာ သုခံ ဇီဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝါ, ဒါသဒါသိယော ပလာယိတွာ အမုကံ နာမ ပဒေသံ ဂန္တွာ သုခံ ဇီဝန္တီ’’တိ ဝါ, သော စ တဿ ဝစနံ သုတွာ ပလာယတိ, အဝဟာရော နတ္ထိ။ ယောပိ ‘‘မယံ အမုကံ နာမ ပဒေသံ ဂစ္ဆာမ, တတြာဂတာ သုခံ ဇီဝန္တိ, အမှေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂေပိ ပါထေယျာဒီဟိ ကိလမထော နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ သုခံ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆန္တံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ မဂ္ဂဂမနဝသေန, န ထေယျစိတ္တေန၊ နေဝတ္ထိ အဝဟာရော။ အန္တရာမဂ္ဂေ စ စောရေသု ဥဋ္ဌိတေသု ‘‘အရေ! စောရာ ဥဋ္ဌိတာ, ဝေဂေန ပလာယ, ဧဟိ ယာဟီ’’တိ ဝဒန္တဿာပိ စောရန္တရာယ မောစနတ္ထာယ ဝုတ္တတ္တာ အဝဟာရံ န ဝဒန္တီတိ။

ပါဏကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အပဒကထာ

အပဒေသု အဟိ နာမ သဿာမိကော အဟိတုဏ္ဍိကာဒီဟိ ဂဟိတသပ္ပေါ၊ ယံ ကီဠာပေန္တာ အဍ္ဎမ္ပိ ပါဒမ္ပိ ကဟာပဏမ္ပိ လဘန္တိ, မုဉ္စန္တာပိ ဟိရညံ ဝါ သုဝဏ္ဏံ ဝါ ဂဟေတွာဝ မုဉ္စန္တိ။ တေ ကဿစိ ဘိက္ခုနော နိသိန္နောကာသံ ဂန္တွာ သပ္ပကရဏ္ဍံ ဌပေတွာ နိဒ္ဒါယန္တိ ဝါ, ကတ္ထစိ ဝါ ဂစ္ဆန္တိ, တတြ စေ သော ဘိက္ခု ထေယျစိတ္တေန တံ ကရဏ္ဍံ အာမသတိ, ဒုက္ကဋံ။ ဖန္ဒာပေတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဌာနာ စာဝေတိ, ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ကရဏ္ဍကံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ သပ္ပံ ဂီဝါယ ဂဏှာတိ, ဒုက္ကဋံ။ ဥဒ္ဓရတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဥဇုကံ ကတွာ ဥဒ္ဓရန္တဿ ကရဏ္ဍတလတော သပ္ပဿ နင်္ဂုဋ္ဌေ ကေသဂ္ဂမတ္တေ မုတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဃံသိတွာ ကဍ္ဎန္တဿ နင်္ဂုဋ္ဌေ မုခဝဋ္ဋိတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ကရဏ္ဍမုခံ ဤသကံ ဝိဝရိတွာ ပဟာရံ ဝါ ဒတွာ ‘‘ဧဟိ, ရေ’’တိ နာမေန ပက္ကောသိတွာ နိက္ခာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ တထေဝ ဝိဝရိတွာ မဏ္ဍူကသဒ္ဒံ ဝါ မူသိကသဒ္ဒံ ဝါ လာဇာဝိကိရဏံ ဝါ ကတွာ နာမေန ပက္ကောသတိ, အစ္ဆရံ ဝါ ပဟရတိ, ဧဝံ နိက္ခန္တေပိ ပါရာဇိကံ။ မုခံ အဝိဝရိတွာပိ ဧဝံ ကတေ ဆာတော သပ္ပေါ သီသေန ကရဏ္ဍပုဋံ အာဟစ္စ ဩကာသံ ကတွာ ပလာယတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ သစေ ပန မုခေ ဝိဝရိတေ သယမေဝ သပ္ပေါ နိက္ခမိတွာ ပလာယတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ အထာပိ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဝါ အဝိဝရိတွာ ဝါ ကေဝလံ မဏ္ဍူကမူသိကသဒ္ဒံ လာဇာဝိကိရဏမေဝ စ ကရောတိ, န နာမံ ဂဟေတွာ ပက္ကောသတိ, န အစ္ဆရံ ဝါ ပဟရတိ, သပ္ပေါ စ ဆာတတ္တာ ‘‘မဏ္ဍူကာဒီနိ ခါဒိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ပလာယတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ မစ္ဆော ကေဝလံ ဣဓ အပဒဂ္ဂဟဏေန အာဂတော။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဥဒကဋ္ဌေ ဝုတ္တမေဝါတိ။

အပဒကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒွိပဒကထာ

၁၁၅။ ဒွိပဒေသု – ယေ အဝဟရိတုံ သက္ကာ, တေ ဒဿေန္တော ‘‘မနုဿာ ပက္ခဇာတာ’’တိ အာဟ။ ဒေဝတာ ပန အဝဟရိတုံ န သက္ကာ။ ပက္ခာ ဇာတာ ဧတေသန္တိ ပက္ခဇာတာ။ တေ လောမပက္ခာ စမ္မပက္ခာ အဋ္ဌိပက္ခာတိ တိဝိဓာ။ တတ္ထ မောရကုက္ကုဋာဒယော လောမပက္ခာ, ဝဂ္ဂုလိအာဒယော စမ္မပက္ခာ, ဘမရာဒယော အဋ္ဌိပက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေ သဗ္ဗေပိ မနုဿာ စ ပက္ခဇာတာ စ ကေဝလံ ဣဓ ဒွိပဒဂ္ဂဟဏေန အာဂတာ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အာကာသဋ္ဌေ စ ပါဏေ စ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဒွိပဒကထာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုပ္ပဒကထာ

၁၁၆။ စတုပ္ပဒေသု – ပသုကာတိ ပါဠိယံ အာဂတာဝသေသာ သဗ္ဗာ စတုပ္ပဒဇာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဟတ္ထိအာဒယော ပါကဋာယေဝ။ တတ္ထ ထေယျစိတ္တေန ဟတ္ထိံ အာမသန္တဿ ဒုက္ကဋံ, ဖန္ဒာပေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ။ ယော ပန မဟာဗလော ဗလမဒေန တရုဏံ ဘိင်္ကစ္ဆာပံ နာဘိမူလေ သီသေန ဥစ္စာရေတွာ ဂဏှန္တော စတ္တာရော ပါဒေ, သောဏ္ဍံ စ ဘူမိတော ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ မောစေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဟတ္ထီ ပန ကောစိ ဟတ္ထိသာလာယံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတော ဟောတိ, ကောစိ အဗဒ္ဓေါဝ တိဋ္ဌတိ, ကောစိ အန္တောဝတ္ထုမှိ တိဋ္ဌတိ, ကောစိ ရာဇင်္ဂဏေ တိဋ္ဌတိ, တတ္ထ ဟတ္ထိသာလာယံ ဂီဝါယ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတဿ ဂီဝါဗန္ဓနဉ္စ စတ္တာရော စ ပါဒါတိ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဟောန္တိ။ ဂီဝါယ စ ဧကသ္မိဉ္စ ပါဒေ အယသင်္ခလိကာယ ဗဒ္ဓဿ ဆ ဌာနာနိ။ ဂီဝါယ စ ဒွီသု စ ပါဒေသု ဗဒ္ဓဿ သတ္တ ဌာနာနိ။ တေသံ ဝသေန ဖန္ဒာပနဌာနာစာဝနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အဗဒ္ဓဿ သကလာ ဟတ္ထိသာလာ ဌာနံ။ တတော အတိက္ကမနေ, ပါရာဇိကံ။ အန္တောဝတ္ထုမှိ ဌိတဿ သကလံ အန္တောဝတ္ထုမေဝ ဌာနံ။ တဿ ဝတ္ထုဒွါရာတိက္ကမနေ ပါရာဇိကံ။ ရာဇင်္ဂဏေ ဌိတဿ သကလနဂရံ ဌာနံ။ တဿ နဂရဒွါရာတိက္ကမနေ ပါရာဇိကံ။ ဗဟိနဂရေ ဌိတဿ ဌိတဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ။ တံ ဟရန္တော ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော။ နိပန္နဿ ဧကမေဝ ဌာနံ။ တံ ထေယျစိတ္တေန ဥဋ္ဌာပေန္တဿ ဥဋ္ဌိတမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ အဿေပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယော။ သစေ ပန သော စတူသု ပါဒေသု ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဋ္ဌ ဌာနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧသ နယော ဩဋ္ဌေပိ။

ဂေါဏောပိ ကောစိ ဂေဟေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတော ဟောတိ။ ကောစိ အဗဒ္ဓေါဝ တိဋ္ဌတိ, ကောစိ ပန ဝဇေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတော ဟောတိ, ကောစိ အဗဒ္ဓေါဝ တိဋ္ဌတိ။ တတ္ထ ဂေဟေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတဿ စတ္တာရော ပါဒါ, ဗန္ဓနဉ္စာတိ ပဉ္စ ဌာနာနိ၊ အဗဒ္ဓဿ သကလံ ဂေဟံ။ ဝဇေပိ ဗဒ္ဓဿ ပဉ္စ ဌာနာနိ။ အဗဒ္ဓဿ သကလော ဝဇော။ တံ ဝဇဒွါရံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဝဇံ ဘိန္ဒိတွာ ဟရန္တော ခဏ္ဍဒွါရံ အတိက္ကာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ ဒွါရံ ဝါ ဝိဝရိတွာ ဝဇံ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ ဗဟိ ဌိတော နာမေန ပက္ကောသိတွာ နိက္ခာမေတိ, ပါရာဇိကံ။ သာခါဘင်္ဂံ ဒဿေတွာ ပက္ကောသန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ ဒွါရံ အဝိဝရိတွာ ဝဇံ အဘိန္ဒိတွာ သာခါဘင်္ဂံ စာလေတွာ ပက္ကောသတိ, ဂေါဏော ဆာတတာယ ဝဇံ လင်္ဃေတွာ နိက္ခမတိ, ပါရာဇိကမေဝ။ သစေ ပန ဒွါရေ ဝိဝရိတေ ဝဇေ ဝါ ဘိန္နေ သယမေဝ နိက္ခမတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဝါ အဝိဝရိတွာ ဝါ ဝဇမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ ဝါ အဘိန္ဒိတွာ ဝါ ကေဝလံ သာခါဘင်္ဂံ စာလေတိ, န ပက္ကောသတိ, ဂေါဏော ဆာတတာယ ပဒသာ ဝါ လင်္ဃေတွာ ဝါ နိက္ခမတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ ဧကော မဇ္ဈေ ဂါမေ ဗဒ္ဓေါ ဌိတော, ဧကော နိပန္နော။ ဌိတဂေါဏဿ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဟောန္တိ, နိပန္နဿ ဒွေ ဌာနာနိ၊ တေသံ ဝသေန ဖန္ဒာပနဌာနာစာဝနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

ယော ပန နိပန္နံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တတ္ထေဝ ဃာတေတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ သုပရိက္ခိတ္တေ ပန ဒွါရယုတ္တေ ဂါမေ ဌိတဂေါဏဿ သကလဂါမော ဌာနံ။ အပရိက္ခိတ္တေ ဌိတဿ ဝါ စရန္တဿ ဝါ ပါဒေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ ဂဒြဘပသုကာသုပိ အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ။

စတုပ္ပဒကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဗဟုပ္ပဒကထာ

၁၁၇။ ဗဟုပ္ပဒေသု – သစေ ဧကာယ သတပဒိယာ ဝတ္ထု ပူရတိ, တံ ပဒသာ နေန္တဿ နဝနဝုတိ ထုလ္လစ္စယာနိ, ဧကံ ပါရာဇိကံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဗဟုပ္ပဒကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဩစရကကထာ

၁၁၈။ ဩစရတီတိ ဩစရကော, တတ္ထ တတ္ထ အန္တော အနုပဝိသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဩစရိတွာတိ သလ္လက္ခေတွာ, ဥပဓာရေတွာတိ အတ္ထော။ အာစိက္ခတီတိ ပရကုလေသု ဝါ ဝိဟာရာဒီသု ဝါ ဒုဋ္ဌပိတံ အသံဝိဟိတာရက္ခံ ဘဏ္ဍံ အညဿ စောရကမ္မံ ကာတုံ ပဋိဗလဿ အာရောစေတိ။ အာပတ္တိ ဥဘိန္နံ ပါရာဇိကဿာတိ အဝဿံ ဟာရိယေ ဘဏ္ဍေ ဩစရကဿ အာဏတ္တိက္ခဏေ ဣတရဿ ဌာနာစာဝနေတိ ဧဝံ အာပတ္တိ ဥဘိန္နံ ပါရာဇိကဿ။ ယော ပန ‘‘ပုရိသော ဂေဟေ နတ္ထိ, ဘဏ္ဍံ အသုကသ္မိံ နာမ ပဒေသေ ဌပိတံ အသံဝိဟိတာရက္ခံ, ဒွါရံ အသံဝုတံ, ဂတမတ္တေနေဝ သက္ကာ ဟရိတုံ, နတ္ထိ နာမ ကောစိ ပုရိသကာရူပဇီဝီ, ယော တံ ဂန္တွာ ဟရေယျာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိယာယကထံ ကရောတိ, တဉ္စ သုတွာ အညော ‘‘အဟံ ဒါနိ ဟရိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ဟရတိ, တဿ ဌာနာစာဝနေ ပါရာဇိကံ, ဣတရဿ ပန အနာပတ္တိ။ ပရိယာယေန ဟိ အဒိန္နာဒါနတော မုစ္စတီတိ။

ဩစရကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဩဏိရက္ခကထာ

ဩဏိံ ရက္ခတီတိ ဩဏိရက္ခော။ ယော ပရေန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ အာဘတံ ဘဏ္ဍံ ‘‘ဣဒံ တာဝ, ဘန္တေ, မုဟုတ္တံ ဩလောကေထ, ယာဝ အဟံ ဣဒံ နာမ ကိစ္စံ ကတွာ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝုတ္တော ရက္ခတိ, တဿေတံ အဓိဝစနံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဩဏိရက္ခော နာမ အာဟဋံ ဘဏ္ဍံ ဂေါပေန္တော’’တိ။ တတ္ထ ဩဏိရက္ခော ယေဘုယျေန ဗန္ဓိတွာ လဂ္ဂေတွာ ဌပိတဘဏ္ဍံ အမောစေတွာဝ ဟေဋ္ဌာ ပသိဗ္ဗကံ ဝါ ပုဋကံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ကိဉ္စိမတ္တံ ဂဟေတွာ သိဗ္ဗနာဒိံ ပုန ပါကတိကံ ကရောတိ, ‘‘ဧဝံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ အာမသနာဒီနိ ကရောန္တဿ အနုရုပါ အာပတ္တိယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ။

ဩဏိရက္ခကထာ နိဋ္ဌိတာ။

သံဝိဒါဝဟာရကထာ

သံဝိဓာယ အဝဟာရော သံဝိဒါဝဟာရော၊ အညမညသညတ္တိယာ ကတာဝဟာရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သံဝိဒဟိတွာတိ ဧကစ္ဆန္ဒတာယ ဧကဇ္ဈာသယတာယ သမ္မန္တယိတွာတိ အတ္ထော။ တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ‘‘အသုကံ နာမ ဂေဟံ ဂန္တွာ, ဆဒနံ ဝါ ဘိန္ဒိတွာ, သန္ဓိံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဘဏ္ဍံ ဟရိဿာမာ’’တိ သံဝိဒဟိတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ တေသု ဧကော ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ။ တဿုဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ ပရိဝါရေပိ စေတံ ဝုတ္တံ –

‘‘စတုရော ဇနာ သံဝိဓာယ, ဂရုဘဏ္ဍံ အဝါဟရုံ၊

တယော ပါရာဇိကာ, ဧကော န ပါရာဇိကော၊

ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ။ (ပရိ။ ၄၇၉)၊

တဿာယံ အတ္ထော – စတ္တာရော ဇနာ အာစရိယန္တေဝါသိကာ ဆမာသကံ ဂရုဘဏ္ဍံ အာဟရိတုကာမာ ဇာတာ။ တတ္ထ အာစရိယော ‘‘တွံ ဧကံ မာသကံ ဟရ, တွံ ဧကံ, တွံ ဧကံ, အဟံ တယော ဟရိဿာမီ’’တိ အာဟ။ အန္တေဝါသိကေသု ပန ပဌမော ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, တယော ဟရထ, တွံ ဧကံ ဟရ, တွံ ဧကံ, အဟံ ဧကံ ဟရိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ဣတရေပိ ဒွေ ဧဝမေဝ အာဟံသု။ တတ္ထ အန္တေဝါသိကေသု ဧကမေကဿ ဧကေကော မာသကော သာဟတ္ထိကော ဟောတိ, တေန နေသံ ဒုက္ကဋာပတ္တိယော၊ ပဉ္စ အာဏတ္တိကာ, တေဟိ တိဏ္ဏမ္ပိ ပါရာဇိကံ။ အာစရိယဿ ပန တယော သာဟတ္ထိကာ, တေဟိဿ ထုလ္လစ္စယံ။ တယော အာဏတ္တိကာ, တေဟိပိ ထုလ္လစ္စယမေဝ။ ဣမသ္မိဉှိ အဒိန္နာဒါနသိက္ခာပဒေ သာဟတ္ထိကံ ဝါ အာဏတ္တိကဿ, အာဏတ္တိကံ ဝါ သာဟတ္ထိကဿ အင်္ဂံ န ဟောတိ။ သာဟတ္ထိကံ ပန သာဟတ္ထိကေနေဝ ကာရေတဗ္ဗံ, အာဏတ္တိကံ အာဏတ္တိကေနေဝ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စတုရော ဇနာ သံဝိဓာယ…ပေ… ပဉှာ မေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ’’တိ။

အပိစ သံဝိဒါဝဟာရေ အသမ္မောဟတ္ထံ ‘‘ဧကဘဏ္ဍံ ဧကဋ္ဌာနံ, ဧကဘဏ္ဍံ နာနာဌာနံ၊ နာနာဘဏ္ဍံ ဧကဋ္ဌာနံ, နာနာဘဏ္ဍံ နာနာဌာန’’န္တိ ဣဒမ္ပိ စတုက္ကံ အတ္ထတော သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ဧကဘဏ္ဍံ ဧကဋ္ဌာနန္တိ ဧကကုလဿ အာပဏဖလကေ ပဉ္စမာသကံ ဘဏ္ဍံ ဒုဋ္ဌပိတံ ဒိသွာ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဧကံ အာဏာပေန္တိ ‘‘ဂစ္ဆေတံ အာဟရာ’’တိ, တဿုဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ ဧကဘဏ္ဍံ နာနာဌာနန္တိ ဧကကုလဿ ပဉ္စသု အာပဏဖလကေသု ဧကေကမာသကံ ဒုဋ္ဌပိတံ ဒိသွာ သမ္ဗဟုလာ ဧကံ အာဏာပေန္တိ ‘‘ဂစ္ဆေတေ အာဟရာ’’တိ, ပဉ္စမဿ မာသကဿ ဥဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ နာနာဘဏ္ဍံ ဧကဋ္ဌာနန္တိ ဗဟူနံ သန္တကံ ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ ဘဏ္ဍံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဒုဋ္ဌပိတံ ဒိသွာ သမ္ဗဟုလာ ဧကံ အာဏာပေန္တိ ‘‘ဂစ္ဆေတံ အာဟရာ’’တိ, တဿုဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကံ။ နာနာဘဏ္ဍံ နာနာဌာနန္တိ ပဉ္စန္နံ ကုလာနံ ပဉ္စသု အာပဏဖလကေသု ဧကေကမာသကံ ဒုဋ္ဌပိတံ ဒိသွာ သမ္ဗဟုလာ ဧကံ အာဏာပေန္တိ ‘‘ဂစ္ဆေတေ အာဟရာ’’တိ, ပဉ္စမဿ မာသကဿ ဥဒ္ဓါရေ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကန္တိ။

သံဝိဒါဝဟာရကထာ နိဋ္ဌိတာ။

သင်္ကေတကမ္မကထာ

၁၁၉။ သင်္ကေတကမ္မန္တိ သဉ္ဇာနနကမ္မံ၊ ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန သညာဏကရဏန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပုရေဘတ္တံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ အဇ္ဇ ဝါ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရတု, သွေ ဝါ, အနာဂတေ ဝါ သံဝစ္ဆရေ, နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတော၊ ဥဘိန္နမ္ပိ ဩစရကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ‘‘အဇ္ဇ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ သွေ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရတိ, ‘‘အဇ္ဇာ’’တိ နိယာမိတံ တံ သင်္ကေတံ အတိက္ကမ္မ ပစ္ဆာ အဝဟဋံ ဟောတိ။ သစေ ‘‘သွေ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ အဇ္ဇ ပုရေဘတ္တံ အဝဟရတိ, ‘‘သွေ’’တိ နိယာမိတံ တံ သင်္ကေတံ အပ္ပတွာ ပုရေ အဝဟဋံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အဝဟရန္တဿ အဝဟာရကဿေဝ ပါရာဇိကံ, မူလဋ္ဌဿ အနာပတ္တိ။ ‘‘သွေ ပုရေဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ တဒဟေဝ ဝါ သွေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ ဟရန္တောပိ တံ သင်္ကေတံ ပုရေ စ ပစ္ဆာ စ ဟရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧသ နယော ပစ္ဆာဘတ္တရတ္တိန္ဒိဝေသုပိ။ ပုရိမယာမ-မဇ္ဈိမယာမ-ပစ္ဆိမယာမ-ကာဠဇုဏှ-မာသ-ဥတု-သံဝစ္ဆရာဒိဝသေနာပိ စေတ္ထ သင်္ကေတဝိသင်္ကေတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ပုရေဘတ္တံ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုရေဘတ္တမေဝ ဟရိဿာမီ’’တိ ဝါယမန္တဿ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဟောတိ၊ ဧတ္ထ ကထန္တိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ အာဟ – ‘‘ပုရေဘတ္တပယောဂေါဝ ဧသော, တသ္မာ မူလဋ္ဌော န မုစ္စတီ’’တိ။ မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ကာလပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝိသင်္ကေတံ, တသ္မာ မူလဋ္ဌော မုစ္စတီ’’တိ။

သင်္ကေတကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ။

နိမိတ္တကမ္မကထာ

၁၂၀။ နိမိတ္တကမ္မန္တိ သညုပ္ပါဒနတ္ထံ ကဿစိ နိမိတ္တဿ ကရဏံ, တံ ‘‘အက္ခိံ ဝါ နိခဏိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန တိဓာ ဝုတ္တံ။ အညမ္ပိ ပနေတ္ထ ဟတ္ထလင်္ဃန-ပါဏိပ္ပဟာရအင်္ဂုလိဖောဋန-ဂီဝုန္နာမန-ဥက္ကာသနာဒိအနေကပ္ပကာရံ သင်္ဂဟေတဗ္ဗံ။ သေသမေတ္ထ သင်္ကေတကမ္မေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

နိမိတ္တကမ္မကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အာဏတ္တိကထာ

၁၂၁။ ဣဒါနိ ဧတေသွေဝ သင်္ကေတကမ္မနိမိတ္တကမ္မေသု အသမ္မောဟတ္ထံ ‘‘ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ အာဏာပေတီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သော တံ မညမာနော တန္တိ သော အဝဟာရကော ယံ အာဏာပကေန နိမိတ္တသညံ ကတွာ ဝုတ္တံ, တံ ဧတန္တိ မညမာနော တမေဝ အဝဟရတိ, ဥဘိန္နံ ပါရာဇိကံ။ သော တံ မညမာနော အညန္တိ ယံ အဝဟရာတိ ဝုတ္တံ, တံ ဧတန္တိ မညမာနော အညံ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဌပိတံ အဝဟရတိ, မူလဋ္ဌဿ အနာပတ္တိ။ အညံ မညမာနော တန္တိ အာဏာပကေန နိမိတ္တသညံ ကတွာ ဝုတ္တဘဏ္ဍံ အပ္ပဂ္ဃံ, ဣဒံ အညံ တဿေဝ သမီပေ ဌပိတံ သာရဘဏ္ဍန္တိ ဧဝံ အညံ မညမာနော တမေဝ အဝဟရတိ, ဥဘိန္နမ္ပိ ပါရာဇိကံ။ အညံ မညမာနော အညန္တိ ပုရိမနယေနေဝ ဣဒံ အညံ တဿေဝ သမီပေ ဌပိတံ သာရဘဏ္ဍန္တိ မညတိ, တဉ္စေ အညမေဝ ဟောတိ, တဿေဝ ပါရာဇိကံ။

ဣတ္ထန္နာမဿ ပါဝဒါတိအာဒီသု ဧကော အာစရိယော တယော ဗုဒ္ဓရက္ခိတ-ဓမ္မရက္ခိတ-သံဃရက္ခိတနာမကာ အန္တေဝါသိကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တတ္ထ ဘိက္ခု ဘိက္ခုံ အာဏာပေတီတိ အာစရိယော ကိဉ္စိ ဘဏ္ဍံ ကတ္ထစိ သလ္လက္ခေတွာ တဿ ဟရဏတ္ထာယ ဗုဒ္ဓရက္ခိတံ အာဏာပေတိ။ ဣတ္ထန္နာမဿ ပါဝဒါတိ ဂစ္ဆ တွံ, ဗုဒ္ဓရက္ခိတ, ဧတမတ္ထံ ဓမ္မရက္ခိတဿ ပါဝဒ။ ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမဿ ပါဝဒတူတိ ဓမ္မရက္ခိတောပိ သံဃရက္ခိတဿ ပါဝဒတု။ ဣတ္ထန္နာမော ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတူတိ ဧဝံ တယာ အာဏတ္တေန ဓမ္မရက္ခိတေန အာဏတ္တော သံဃရက္ခိတော ဣတ္ထန္နာမံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတု, သော ဟိ အမှေသု ဝီရဇာတိကော ပဋိဗလော ဣမသ္မိံ ကမ္မေတိ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ အာဏာပေန္တဿ အာစရိယဿ တာဝ ဒုက္ကဋံ။ သစေ ပန သာ အာဏတ္တိ ယထာဓိပ္ပါယံ ဂစ္ဆတိ, ယံ ပရတော ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ, အာဏတ္တိက္ခဏေ တဒေဝ ဟောတိ။ အထ တံ ဘဏ္ဍံ အဝဿံ ဟာရိယံ ဟောတိ, ယံ ပရတော ‘‘သဗ္ဗေသံ အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, တတော ဣမဿ တင်္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ ဟောတီတိ အယံ ယုတ္တိ သဗ္ဗတ္ထ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သော ဣတရဿ အာရောစေတီတိ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ဓမ္မရက္ခိတဿ, ဓမ္မရက္ခိတော စ သံဃရက္ခိတဿ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ဧဝံ ဝဒတိ – ‘ဣတ္ထန္နာမံ ကိရ ဘဏ္ဍံ အဝဟရ, တွံ ကိရ အမှေသု စ ဝီရပုရိသော’’’တိ အာရောစေတိ, ဧဝံ တေသမ္ပိ ဒုက္ကဋံ။ အဝဟာရကော ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ‘‘သာဓု ဟရိဿာမီ’’တိ သံဃရက္ခိတော သမ္ပဋိစ္ဆတိ။ မူလဋ္ဌဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာတိ သံဃရက္ခိတေန ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေ အာစရိယဿ ထုလ္လစ္စယံ, မဟာဇနော ဟိ တေန ပါပေ နိယောဇိတောတိ။ သော တံ ဘဏ္ဍန္တိ သော စေ သံဃရက္ခိတော တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ, သဗ္ဗေသံ စတုန္နမ္ပိ ဇနာနံ ပါရာဇိကံ။ န ကေဝလဉ္စ စတုန္နံ, ဧတေန ဥပါယေန ဝိသင်္ကေတံ အကတွာ ပရမ္ပရာယ အာဏာပေန္တံ သမဏသတံ သမဏသဟဿံ ဝါ ဟောတု, သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကမေဝ။

ဒုတိယဝါရေ – သော အညံ အာဏာပေတီတိ သော အာစရိယေန အာဏတ္တော ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ဓမ္မရက္ခိတံ အဒိသွာ ဝါ အဝတ္တုကာမော ဝါ ဟုတွာ သံဃရက္ခိတမေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အမှာကံ အာစရိယော ဧဝမာဟ – ‘ဣတ္ထန္နာမံ ကိရ ဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’’’တိ အာဏာပေတိ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ အာဏတ္တိယာ တာဝ ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ဒုက္ကဋံ။ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ သံဃရက္ခိတေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေ မူလဋ္ဌဿေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သစေ ပန သော တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ, အာဏာပကဿ စ ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ, အဝဟာရကဿ စ သံဃရက္ခိတဿာတိ ဥဘိန္နမ္ပိ ပါရာဇိကံ။ မူလဋ္ဌဿ ပန အာစရိယဿ ဝိသင်္ကေတတ္တာ ပါရာဇိကေန အနာပတ္တိ။ ဓမ္မရက္ခိတဿ အဇာနနတာယ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အနာပတ္တိ။ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ပန ဒွိန္နံ သောတ္ထိဘာဝံ ကတွာ အတ္တနာ နဋ္ဌော။

ဣတော ပရေသု စတူသု အာဏတ္တိဝါရေသု ပဌမေ တာဝ သော ဂန္တွာ ပုန ပစ္စာဂစ္ဆတီတိ ဘဏ္ဍဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အန္တော စ ဗဟိ စ အာရက္ခံ ဒိသွာ အဝဟရိတုံ အသက္ကောန္တော အာဂစ္ဆတိ။ ယဒါ သက္ကောသိ, တဒါတိ ကိံ အဇ္ဇေဝ အဝဟဋံ ဟောတိ? ဂစ္ဆ ယဒါ သက္ကောသိ တဒါ နံ အဝဟရာတိ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဧဝံ ပုန အာဏတ္တိယာပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတိ။ သစေ ပန တံ ဘဏ္ဍံ အဝဿံ ဟာရိယံ ဟောတိ, အတ္ထသာဓကစေတနာ နာမ မဂ္ဂါနန္တရဖလသဒိသာ, တသ္မာ အယံ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကော။ သစေပိ အဝဟာရကော သဋ္ဌိဝဿာတိက္ကမေန တံ ဘဏ္ဍံ အဝဟရတိ, အာဏာပကော စ အန္တရာယေဝ ကာလံ ဝါ ကရောတိ, ဟီနာယ ဝါ အာဝတ္တတိ၊ အဿမဏောဝ ဟုတွာ ကာလံ ဝါ ကရိဿတိ, ဟီနာယ ဝါ အာဝတ္တိဿတိ, အဝဟာရကဿ ပန အဝဟာရက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ။

ဒုတိယဝါရေ – ယသ္မာ တံ သဏိကံ ဝါ ဘဏန္တော တဿ ဝါ ဗဓိရတာယ ‘‘မာ အဝဟရီ’’တိ ဧတံ ဝစနံ န သာဝေတိ, တသ္မာ မူလဋ္ဌော န မုတ္တော။ တတိယဝါရေ – ပန သာဝိတတ္တာ မုတ္တော။ စတုတ္ထဝါရေ – တေန စ သာဝိတတ္တာ, ဣတရေန စ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဩရတတ္တာ ဥဘောပိ မုတ္တာတိ။

အာဏတ္တိကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အာပတ္တိဘေဒံ

၁၂၂။ ဣဒါနိ တတ္ထ တတ္ထ ဌာနာ စာဝနဝသေန ဝုတ္တဿ အဒိန္နာဒါနဿ အင်္ဂံ ဝတ္ထုဘေဒေန စ အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စဟိ အာကာရေဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဉ္စဟိ အာကာရေဟီတိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ၊ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – အဒိန္နံ အာဒိယန္တဿ ‘‘ပရပရိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ပါရာဇိကံ ဟောတိ, န တတော ဦနေဟီတိ။ တတြိမေ ပဉ္စ အာကာရာ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ, ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ, ပရိက္ခာရဿ ဂရုကဘာဝေါ, ထေယျစိတ္တံ, ဌာနာစာဝနန္တိ။ ဣတော ပရေဟိ ပန ဒွီဟိ ဝါရေဟိ လဟုကေ ပရိက္ခာရေ ဝတ္ထုဘေဒေန ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဒုက္ကဋဉ္စ ဒဿိတံ။

၁၂၅။ ‘‘ဆဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တဝါရတ္တယေ ပန န သကသညိတာ, န ဝိဿာသဂ္ဂါဟိတာ, န တာဝကာလိကတာ, ပရိက္ခာရဿ ဂရုကဘာဝေါ, ထေယျစိတ္တံ, ဌာနာစာဝနန္တိ ဧဝံ ဆ အာကာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝတ္ထုဘေဒေန ပနေတ္ထာပိ ပဌမဝါရေ ပါရာဇိကံ။ ဒုတိယတတိယေသု ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာနိ ဝုတ္တာနိ။ တတော ပရေသု ပန တီသု ဝါရေသု ဝိဇ္ဇမာနေပိ ဝတ္ထုဘေဒေ ဝတ္ထုဿ ပရေဟိ အပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ။ တတြ ယဒေတံ ‘‘န စ ပရပရိဂ္ဂဟိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ အနဇ္ဈာဝုတ္ထကံ ဝါ ဟောတု ဆဍ္ဍိတံ ဆိန္နမူလကံ အဿာမိကဝတ္ထု, အတ္တနော သန္တကံ ဝါ, ဥဘယမ္ပိ ‘‘န စ ပရပရိဂ္ဂဟိတ’’န္တေွဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညာ စ အတ္ထိ, ထေယျစိတ္တေန စ ဂဟိတံ, တသ္မာ အနာပတ္တိ န ဝုတ္တာတိ။

အာပတ္တိဘေဒံ နိဋ္ဌိတံ။

အနာပတ္တိဘေဒံ

၁၃၁။ ဧဝံ ဝတ္ထုဝသေန စ စိတ္တဝသေန စ အာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနာပတ္တိဘေဒံ ဒဿေန္တော ‘‘အနာပတ္တိ သသညိဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သသညိဿာတိ သကသညိဿ, ‘‘မယှံ သန္တကံ ဣဒံ ဘဏ္ဍ’’န္တိ ဧဝံ သသညိဿ ပရဘဏ္ဍမ္ပိ ဂဏှတော ဂဟဏေ အနာပတ္တိ, ဂဟိတံ ပန ပုန ဒါတဗ္ဗံ။ သစေ သာမိကေဟိ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝုတ္တော န ဒေတိ, တေသံ ဓုရနိက္ခေပေ ပါရာဇိကံ။

ဝိဿာသဂ္ဂါဟေတိ ဝိဿာသဂ္ဂဟဏေပိ အနာပတ္တိ။ ဝိဿာသဂ္ဂါဟလက္ခဏံ ပန ဣမိနာ သုတ္တေန ဇာနိတဗ္ဗံ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဝိဿာသံ ဂဟေတုံ – သန္ဒိဋ္ဌော စ ဟောတိ, သမ္ဘတ္တော စ, အာလပိတော စ, ဇီဝတိ စ, ဂဟိတေ စ အတ္တမနော’’တိ (မဟာဝ။ ၃၅၆)။ တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တကမိတ္တော, သမ္ဘတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော, အာလပိတောတိ ‘‘မမ သန္တကံ ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ ဂဏှေယျာသိ, အာပုစ္ဆိတွာ ဂဟဏေ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တော။ ဇီဝတီတိ အနုဋ္ဌာနသေယျာယ သယိတောပိ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒံ န ပါပုဏာတိ။ ဂဟိတေ စ အတ္တမနောတိ ဂဟိတေ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟောတိ, ဧဝရူပဿ သန္တကံ ‘‘ဂဟိတေ မေ အတ္တမနော ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနန္တေန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန စေတာနိ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ။ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ပန တီဟိ အင်္ဂေဟိ ရုဟတိ – သန္ဒိဋ္ဌော, ဇီဝတိ, ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ သမ္ဘတ္တော, ဇီဝတိ, ဂဟိတေ အတ္တမနော၊ အာလပိတော, ဇီဝတိ, ဂဟိတေ အတ္တမနောတိ။

ယော ပန န ဇီဝတိ, န စ ဂဟိတေ အတ္တမနော ဟောတိ၊ တဿ သန္တကံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟေန ဂဟိတမ္ပိ ပုန ဒါတဗ္ဗံ။ ဒဒမာနေန စ မတကဓနံ တာဝ ယေ တဿ ဓနေ ဣဿရာ ဂဟဋ္ဌာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာ ဝါ, တေသံ ဒါတဗ္ဗံ။ အနတ္တမနဿ သန္တကံ တဿေဝ ဒါတဗ္ဗံ။ ယော ပန ပဌမံယေဝ ‘‘သုဋ္ဌု ကတံ တယာ မမ သန္တကံ ဂဏှန္တေနာ’’တိ ဝစီဘေဒေန ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန ဝါ အနုမောဒိတွာ ပစ္ဆာ ကေနစိ ကာရဏေန ကုပိတော, ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ။ ယောပိ အဒါတုကာမော စိတ္တေန ပန အဓိဝါသေတိ, န ကိဉ္စိ ဝဒတိ, သောပိ ပုန ပစ္စာဟရာပေတုံ န လဘတိ။ ယော ပန ‘‘မယာ တုမှာကံ သန္တကံ ဂဟိတံ ဝါ ပရိဘုတ္တံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂဟိတံ ဝါ ဟောတု ပရိဘုတ္တံ ဝါ, မယာ ပန တံ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဌပိတံ, ပါကတိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒတိ။ အယံ ပစ္စာဟရာပေတုံ လဘတိ။

တာဝကာလိကေတိ ‘‘ပဋိဒဿာမိ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဂဏှန္တဿ တာဝကာလိကေပိ ဂဟဏေ အနာပတ္တိ။ ဂဟိတံ ပန သစေ ဘဏ္ဍသာမိကော ပုဂ္ဂလော ဝါ ဂဏော ဝါ ‘‘တုယှေဝေတံ ဟောတူ’’တိ အနုဇာနာတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ အနုဇာနာတိ, အာဟရာပေန္တေ ဒါတဗ္ဗံ။ သံဃသန္တကံ ပန ပဋိဒါတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ။

ပေတပရိဂ္ဂဟေတိ ဧတ္ထ ပန ပေတ္တိဝိသယေ ဥပပန္နာပိ ကာလံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ နိဗ္ဗတ္တာပိ စာတုမဟာရာဇိကာဒယော ဒေဝါပိ သဗ္ဗေ ‘‘ပေတာ’’ တွေဝ သင်္ချံ ဂတာ, တေသံ ပရိဂ္ဂဟေ အနာပတ္တိ။ သစေပိ ဟိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာပဏံ ပသာရေတွာ နိသိန္နော ဟောတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကော စ ဘိက္ခု တံ ဉတွာ အတ္တနော စီဝရတ္ထာယ သတသဟဿဂ္ဃနကမ္ပိ သာဋကံ တဿ ‘‘မာ ဂဏှ, မာ ဂဏှာ’’တိ ဝဒန္တဿာပိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ဒေဝတာ ပန ဥဒ္ဒိဿ ဗလိကမ္မံ ကရောန္တေဟိ ရုက္ခာဒီသု လဂ္ဂိတသာဋကေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။

တိရစ္ဆာနဂတပရိဂ္ဂဟေတိ တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ပရိဂ္ဂဟေ အနာပတ္တိ။ သစေပိ ဟိ နာဂရာဇာ ဝါ သုပဏ္ဏမာဏဝကော ဝါ မနုဿရူပေန အာပဏံ ပသာရေတိ, တတော စဿ သန္တကံ ကောစိ ဘိက္ခု ပုရိမနယေနေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, ဝဋ္ဋတိ။ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃေါ ဝါ မိဂမဟိံသာဒယော ဝဓိတွာ ခါဒန္တော ဇိဃစ္ဆာပီဠိတော အာဒိတောဝ န ဝါရေတဗ္ဗော။ အနတ္ထမ္ပိ ဟိ ကရေယျ။ ယဒိ ပန ထောကေ ခါယိတေ ဝါရေတုံ သက္ကောတိ, ဝါရေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သေနာဒယောပိ အာမိသံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တေ ပါတာပေတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ပံသုကူလသညိဿာတိ အဿာမိကံ ‘‘ဣဒံ ပံသုကူလ’’န္တိ ဧဝံသညိဿာပိ ဂဟဏေ အနာပတ္တိ။ သစေ ပန တံ သဿာမိကံ ဟောတိ, အာဟရာပေန္တေ ဒါတဗ္ဗံ။ ဥမ္မတ္တကဿာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဥမ္မတ္တကဿာပိ အနာပတ္တိ။ အာဒိကမ္မိကဿာတိ ဣဓ ဓနိယော အာဒိကမ္မိကော, တဿ အနာပတ္တိ။ အဝသေသာနံ ပန ရဇကဘဏ္ဍိကာဒိစောရာနံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာဒီနံ အာပတ္တိယေဝါတိ။

အနာပတ္တိဘေဒံ နိဋ္ဌိတံ။

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပကိဏ္ဏကကထာ

သမုဋ္ဌာနဉ္စ ကိရိယာ, အထော သညာ သစိတ္တကံ၊

လောကဝဇ္ဇဉ္စ ကမ္မဉ္စ, ကုသလံ ဝေဒနာယ စာတိ။

ဣမသ္မိံ ပန ပကိဏ္ဏကေ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ တိသမုဋ္ဌာနံ – သာဟတ္ထိကံ ကာယတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, အာဏတ္တိကံ ဝါစတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, သာဟတ္ထိကာဏတ္တိကံ ကာယတော စ ဝါစတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ။ ကိရိယာသမုဋ္ဌာနဉ္စ, ကရောန္တောယေဝ ဟိ ဧတံ အာပဇ္ဇတိ န အကရောန္တော။ ‘‘အဒိန္နံ အာဒိယာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ, သစိတ္တကံ, လောကဝဇ္ဇံ, ကာယကမ္မံ, ဝစီကမ္မံ, အကုသလစိတ္တံ, တုဋ္ဌော ဝါ ဘီတော ဝါ မဇ္ဈတ္တော ဝါ တံ အာပဇ္ဇတီတိ တိဝေဒနန္တိ သဗ္ဗံ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပကိဏ္ဏကကထာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၃၂။ ဝိနီတဝတ္ထုကထာသု ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထု အနုပညတ္တိယံ ဝုတ္တမေဝ။

ဒုတိယဝတ္ထုမှိ – စိတ္တံ နာမ ပုထုဇ္ဇနာနံ ရာဂါဒိဝသေန ပကတိံ ဝိဇဟိတွာ ဓာဝတိ သန္ဓာဝတိ ဝိဓာဝတိ။ သစေ ဘဂဝါ ကာယဝစီဒွါရဘေဒံ ဝိနာပိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန အာပတ္တိံ ပညပေယျ, ကော သက္ကုဏေယျ အနာပတ္တိကံ အတ္တာနံ ကာတုံ! တေနာဟ – ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု စိတ္တုပ္ပါဒေ’’တိ။ စိတ္တဝသိကေန ပန န ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဋိသင်္ခါနဗလေန စိတ္တံ နိဝါရေတဗ္ဗမေဝါတိ။

၁၃၃-၁၃၄။ အာမသန-ဖန္ဒာပန-ဌာနာစာဝနဝတ္ထူနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။ တတော ပရာနိ စ ထေယျစိတ္တော ဘူမိတော အဂ္ဂဟေသီတိ ဝတ္ထုပရိယောသာနာနိ။

၁၃၅။ နိရုတ္တိပထဝတ္ထုသ္မိံ အာဒိယီတိ ဂဏှိ, ‘‘စောရောသိ တွ’’န္တိ ပရာမသိ။ ဣတရော ပန ‘‘ကေန အဝဟဋ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယာ အဝဟဋ’’န္တိ ပုစ္ဆာသဘာဂေန ပဋိညံ အဒါသိ။ ယဒိ ဟိ ဣတရေန ‘‘ကေန ဂဟိတံ, ကေန အပနီတံ, ကေန ဌပိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ အဘဝိဿ, အထ အယမ္ပိ ‘‘မယာ ဂဟိတံ, အပနီတံ, ဌပိတ’’န္တိ ဝါ ဝဒေယျ။ မုခံ နာမ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ စ ကထနတ္ထာယ စ ကတံ, ထေယျစိတ္တံ ပန ဝိနာ အဝဟာရော နတ္ထိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု နိရုတ္တိပထေ’’တိ။ ဝေါဟာရဝစနမတ္တေ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ တတော ပရံ ဝေဌနဝတ္ထု ပရိယောသာနံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၃၇။ အဘိန္နသရီရဝတ္ထုသ္မိံ အဓိဝတ္ထောတိ သာဋကတဏှာယ တသ္မိံယေဝ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တော။ အနာဒိယန္တောတိ တဿ ဝစနံ အဂဏှန္တော, အာဒရံ ဝါ အကရောန္တော။ တံ သရီရံ ဥဋ္ဌဟိတွာတိ ပေတော အတ္တနော အာနုဘာဝေန တံ သရီရံ ဥဋ္ဌာပေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ သရီရံ ဥဋ္ဌဟိတွာ’’တိ။ ဒွါရံ ထကေသီတိ ဘိက္ခုဿ သုသာနသမီပေယေဝ ဝိဟာရော, တသ္မာ ဘီရုကဇာတိကော ဘိက္ခု ခိပ္ပမေဝ တတ္ထ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ထကေသိ။ တတ္ထေဝ ပရိပတီတိ ဒွါရေ ထကိတေ ပေတော သာဋကေ နိရာလယော ဟုတွာ တံ သရီရံ ပဟာယ ယထာကမ္မံ ဂတော, တသ္မာ တံ သရီရံ တတ္ထေဝ ပရိပတိ, ပတိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အဘိန္နေ သရီရေတိ အဗ္ဘုဏှေ အလ္လသရီရေ ပံသုကူလံ န ဂဟေတဗ္ဗံ, ဂဏှန္တဿ ဧဝရူပါ ဥပဒ္ဒဝါ ဟောန္တိ, ဒုက္ကဋဉ္စ အာပဇ္ဇတိ။ ဘိန္နေ ပန ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကိတ္တာဝတာ ပန ဘိန္နံ ဟောတိ? ကာက-ကုလလ-သောဏ-သိင်္ဂါလာဒီဟိ မုခတုဏ္ဍကေန ဝါ ဒါဌာယ ဝါ ဤသကံ ဖာလိတမတ္တေနာပိ။ ယဿ ပန ပတတော ဃံသနေန ဆဝိမတ္တံ ဆိန္နံ ဟောတိ, စမ္မံ အစ္ဆိန္နံ, ဧတံ အဘိန္နမေဝ၊ စမ္မေ ပန ဆိန္နေ ဘိန္နံ။ ယဿာပိ သဇီဝကာလေယေဝ ပဘိန္နာ ဂဏ္ဍကုဋ္ဌပိဠကာ ဝါ ဝဏော ဝါ ဟောတိ, ဣဒမ္ပိ ဘိန္နံ။ တတိယဒိဝသတော ပဘုတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝေန ကုဏပဘာဝံ ဥပဂတမ္ပိ ဘိန္နမေဝ။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပန အဘိန္နေပိ သုသာနဂေါပကေဟိ ဝါ အညေဟိ ဝါ မနုဿေဟိ ဂါဟာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ နော စေ အညံ လဘတိ, သတ္ထကေန ဝါ ကေနစိ ဝါ ဝဏံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝိသဘာဂသရီရေ ပန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သမဏသညံ ဥပ္ပါဒေတွာ သီသေ ဝါ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိယံ ဝါ ဝဏံ ကတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ကုသသင်္ကာမနဝတ္ထုကထာ

၁၃၈။ တဒနန္တရေ ဝတ္ထုသ္မိံ ကုသံ သင်္ကာမေတွာ စီဝရံ အဂ္ဂဟေသီတိ ပုဗ္ဗေ ‘‘အာဒိယေယျာ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ နာမမတ္တေန ဒဿိတေသု ထေယျာဝဟာရ-ပသယှာဝဟာရ-ပရိကပ္ပါဝဟာရပအစ္ဆန္နာဝဟာရ-ကုသာဝဟာရေသု ကုသာဝဟာရေန အဝဟရီတိ အတ္ထော။

ဣမေသံ ပန အဝဟာရာနံ ဧဝံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ယော ဟိ ကောစိ သဿာမိကံ ဘဏ္ဍံ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ သန္ဓိစ္ဆေဒါဒီနိ ကတွာ အဒိဿမာနော အဝဟရတိ, ကူဋမာနကူဋကဟာပဏာဒီဟိ ဝါ ဝဉ္စေတွာ ဂဏှာတိ, တဿေဝံ ဂဏှတော အဝဟာရော ‘‘ထေယျာဝဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယော ပန ပရေ ပသယှ ဗလသာ အဘိဘုယျ, အထ ဝါ ပန သန္တဇ္ဇေတွာ ဘယံ ဒဿေတွာ တေသံ သန္တကံ ဂဏှာတိ, ပန္ထဃာတ-ဂါမဃာတာဒီနိ ကရောန္တာ ဒါမရိကစောရာ ဝိယ ကောဓဝသေန ပရဃရဝိလောပံ ကရောန္တာ အတ္တနော ပတ္တဗလိတော စ အဓိကံ ဗလက္ကာရေန ဂဏှန္တာ ရာဇ-ရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဝိယ၊ တဿေဝံ ဂဏှတော အဝဟာရော ‘‘ပသယှာဝဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပရိကပ္ပေတွာ ဂဏှတော ပန အဝဟာရော ‘‘ပရိကပ္ပါဝဟာရော’’တိ ဝုစ္စတိ, သော ဘဏ္ဍပရိကပ္ပ-ဩကာသပရိကပ္ပဝသေန ဒုဝိဓော။ တတြာယံ ဘဏ္ဍပရိကပ္ပေါ – ဣဓေကစ္စော သာဋကတ္ထိကော အန္တောဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ‘‘သစေ သာဋကော ဘဝိဿတိ, ဂဏှိဿာမိ၊ သစေ သုတ္တံ, န ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပေတွာ အန္ဓကာရေ ပသိဗ္ဗကံ ဂဏှာတိ, သာဋကော စေ တတြ ဟောတိ, ဥဒ္ဓါရေယေဝ ပါရာဇိကံ။ သုတ္တံ စေ ဟောတိ, ရက္ခတိ။ ဗဟိ နီဟရိတွာ မုဉ္စိတွာ ‘‘သုတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ပုန အာဟရိတွာ ယထာဌာနေ ဌပေတိ, ရက္ခတိယေဝ။ ‘‘သုတ္တ’’န္တိ ဉတွာပိ ‘‘ယံ လဒ္ဓံ, တံ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဂစ္ဆတိ, ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော။ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဂဏှာတိ, ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ ‘‘စောရော, စောရော’’တိ သာမိကေဟိ ပရိယုဋ္ဌိတော ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယတိ, ရက္ခတိ။ သာမိကာ တံ ဒိသွာ ဂဏှန္တိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ အညော စေ ကောစိ ဂဏှာတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ အထ နိဝတ္တေသု သာမိကေသု သယမေဝ တံ ဒိသွာ ‘‘ပဂေဝေတံ မယာ နီဟဋံ, မမ ဒါနိ သန္တက’’န္တိ ဂဏှာတိ, ရက္ခတိ၊ ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ ‘‘သစေ သုတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဂဏှိဿာမိ၊ သစေ သာဋကော, န ဂဏှိဿာမိ။ သစေ သပ္ပိ ဘဝိဿတိ, ဂဏှိဿာမိ၊ သစေ တေလံ, န ဂဏှိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကပ္ပေတွာ ဂဏှန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။

မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ‘‘သာဋကတ္ထိကောပိ သာဋကပသိဗ္ဗကမေဝ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တော ဗဟိ ဌတွာ မုဉ္စိတွာ ‘သာဋကော အယ’န္တိ ဒိသွာ ဂစ္ဆန္တော ပဒုဒ္ဓါရေနေဝ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ပန ‘‘သစေ သာဋကော ဘဝိဿတိ, ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ ပရိကပ္ပေါ ဒိဿတိ, ဒိသွာ ဟဋတ္တာ ပရိကပ္ပါဝဟာရော န ဒိဿတိ။ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန ယံ ပရိကပ္ပိတံ တံ အဒိဋ္ဌံ ပရိကပ္ပိတဘာဝေ ဌိတံယေဝ ဥဒ္ဓရန္တဿ အဝဟာရော ဝုတ္တော, တသ္မာ တတ္ထ ပရိကပ္ပါဝဟာရော ဒိဿတိ။ ‘‘တံ မညမာနော တံ အဝဟရီ’’တိ ပါဠိယာ စ သမေတီတိ။ တတ္ထ ယွာယံ ‘‘သစေ သာဋကော ဘဝိဿတိ, ဂဏှိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော ပရိကပ္ပေါ, အယံ ‘‘ဘဏ္ဍပရိကပ္ပေါ’’ နာမ။

ဩကာသပရိကပ္ပေါ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဣဓေကစ္စော လောလဘိက္ခု ပရပရိဝေဏံ ဝါ ကုလဃရံ ဝါ အရညေ ကမ္မန္တသာလံ ဝါ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ကထာသလ္လာပေန နိသိန္နော ကိဉ္စိ လောဘနေယျံ ပရိက္ခာရံ ဩလောကေတိ, ဩလောကေန္တော စ ပန ဒိသွာ ဒွါရပမုခဟေဋ္ဌာပါသာဒပရိဝေဏဒွါရကောဋ္ဌကရုက္ခမူလာဒိဝသေန ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ‘‘သစေ မံ ဧတ္ထန္တရေ ပဿိဿန္တိ, ဒဋ္ဌုကာမတာယ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တော ဝိယ ဧတေသံယေဝ ဒဿာမိ၊ နော စေ ပဿိဿန္တိ, ဟရိဿာမီ’’တိ ပရိကပ္ပေတိ။ တဿ တံ အာဒါယ ပရိကပ္ပိတပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ဥပစာရသီမံ ပရိကပ္ပေတိ, တဒဘိမုခေါဝ ဂစ္ဆန္တော ကမ္မဋ္ဌာနာဒီနိ မနသိ ကရောန္တော ဝါ အညဝိဟိတော ဝါ အသတိယာ ဥပစာရသီမံ အတိက္ကမတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ အထာပိဿ တံ ဌာနံ ပတ္တဿ စောရော ဝါ ဟတ္ထီ ဝါ ဝါဠမိဂေါ ဝါ မဟာမေဃော ဝါ ဝုဋ္ဌဟတိ, သော စ တမှာ ဥပဒ္ဒဝါ မုစ္စိတုကမျတာယ သဟသာ တံ ဌာနံ အတိက္ကမတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ယသ္မာ မူလေဝ ထေယျစိတ္တေန ဂဟိတံ, တသ္မာ န ရက္ခတိ, အဝဟာရောယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ အယံ တာဝ မဟာအဋ္ဌကထာနယော။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘သစေပိ သော အန္တောပရိစ္ဆေဒေ ဟတ္ထိံ ဝါ အဿံ ဝါ အဘိရုဟိတွာ တံ နေဝ ပါဇေတိ, န ပါဇာပေတိ၊ ပရိစ္ဆေဒေ အတိက္ကန္တေပိ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတြ ယွာယံ ‘‘သစေ မံ ဧတ္ထန္တရေ ပဿိဿန္တိ, ဒဋ္ဌုကာမတာယ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တော ဝိယ ဧတေသံယေဝ ဒဿာမီ’’တိ ပဝတ္တော ပရိကပ္ပေါ, အယံ ‘‘ဩကာသပရိကပ္ပေါ’’ နာမ။

ဧဝမိမေသံ ဒွိန္နမ္ပိ ပရိကပ္ပါနံ ဝသေန ပရိကပ္ပေတွာ ဂဏှတော အဝဟာရော ‘‘ပရိကပ္ပါဝဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပန အဝဟရဏံ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော။ သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ယော ဘိက္ခု မနုဿာနံ ဥယျာနာဒီသု ကီဠန္တာနံ ဝါ ပဝိသန္တာနံ ဝါ ဩမုဉ္စိတွာ ဌပိတံ အလင်္ကာရဘဏ္ဍံ ဒိသွာ ‘‘သစေ ဩနမိတွာ ဂဟေဿာမိ, ‘ကိံ သမဏော ဂဏှာတီ’တိ မံ ဇာနိတွာ ဝိဟေဌေယျု’’န္တိ ပံသုနာ ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတိ – ‘‘ပစ္ဆာ ဂဏှိဿာမီ’’တိ, တဿ ဧတ္တာဝတာ ဥဒ္ဓါရော နတ္ထီတိ န တာဝ အဝဟာရော ဟောတိ။ ယဒါ ပန တေ မနုဿာ အန္တောဂါမံ ပဝိသိတုကာမာ တံ ဘဏ္ဍကံ ဝိစိနန္တာပိ အပဿိတွာ ‘‘ဣဒါနိ အန္ဓကာရော, သွေ ဇာနိဿာမာ’’တိ သာလယာ ဧဝ ဂတာ ဟောန္တိ။ အထဿ တံ ဥဒ္ဓရတော ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ ‘‘ပဋိစ္ဆန္နကာလေယေဝ တံ မမ သန္တက’’န္တိ သကသညာယ ဝါ ‘‘ဂတာ ဒါနိ တေ, ဆဍ္ဍိတဘဏ္ဍံ ဣဒ’’န္တိ ပံသုကူလသညာယ ဝါ ဂဏှန္တဿ ပန ဘဏ္ဍဒေယျံ။ တေသု ဒုတိယဒိဝသေ အာဂန္တွာ ဝိစိနိတွာ အဒိသွာ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ဂတေသုပိ ဂဟိတံ ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တဿ ပယောဂေန တေဟိ န ဒိဋ္ဌံ, ယော ပန တထာရူပံ ဘဏ္ဍံ ဒိသွာ ယထာဌာနေ ဌိတံယေဝ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ထေယျစိတ္တော ပါဒေန အက္ကမိတွာ ကဒ္ဒမေ ဝါ ဝါလိကာယ ဝါ ပဝေသေတိ, တဿ ပဝေသိတမတ္တေယေဝ ပါရာဇိကံ။

ကုသံ သင်္ကာမေတွာ ပန အဝဟရဏံ ‘‘ကုသာဝဟာရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ သောပိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ယော ဘိက္ခု ကုသံ ပါတေတွာ စီဝရေ ဘာဇိယမာနေ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသဿ သမီပေ ဌိတံ အပ္ပဂ္ဃတရံ ဝါ မဟဂ္ဃတရံ ဝါ သမသမံ ဝါ အဂ္ဃေန ပရဿ ကောဋ္ဌာသံ ဟရိတုကာမော အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေ ပတိတံ ကုသဒဏ္ဍကံ ပရဿ ကောဋ္ဌာသေ ပါတေတုကာမော ဥဒ္ဓရတိ, ရက္ခတိ တာဝ။ ပရဿ ကောဋ္ဌာသေ ပါတေတိ, ရက္ခတေဝ။ ယဒါ ပန တသ္မိံ ပတိတေ ပရဿ ကောဋ္ဌာသတော ပရဿ ကုသဒဏ္ဍကံ ဥဒ္ဓရတိ, ဥဒ္ဓဋမတ္တေ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ သစေ ပဌမတရံ ပရကောဋ္ဌာသတော ကုသဒဏ္ဍကံ ဥဒ္ဓရတိ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသေ ပါတေတုကာမတာယ ဥဒ္ဓါရေ ရက္ခတိ, ပါတနေ ရက္ခတိ။ အတ္တနော ကောဋ္ဌာသတော ပန အတ္တနော ကုသဒဏ္ဍကံ ဥဒ္ဓရတိ, ဥဒ္ဓါရေယေဝ ရက္ခတိ။ တံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပရကောဋ္ဌာသေ ပါတေန္တဿ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။

သစေ ပန ဒွီသုပိ ကောဋ္ဌာသေသု ပတိတဒဏ္ဍကေ အဒဿနံ ဂမေတိ, တတော အဝသေသဘိက္ခူသု ဂတေသု ဣတရော ‘‘‘မယှံ, ဘန္တေ, ဒဏ္ဍကော န ပညာယတီ’တိ။ ‘မယှမ္ပိ, အာဝုသော, န ပညာယတီ’တိ။ ‘ကတမော ပန, ဘန္တေ, မယှံ ဘာဂေါ’တိ? ‘အယံ တုယှံ ဘာဂေါ’’’တိ အတ္တနော ဘာဂံ ဒဿေတိ, တသ္မိံ ဝိဝဒိတွာ ဝါ အဝိဝဒိတွာ ဝါ တံ ဂဏှိတွာ ဂတေ ဣတရော တဿ ဘာဂံ ဥဒ္ဓရတိ, ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ သစေပိ တေန ‘‘အဟံ မမ ဘာဂံ တုယှံ န ဒေမိ, တွံ ပန အတ္တနော ဘာဂံ ဉတွာ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘နာယံ မမာ’’တိ ဇာနန္တောပိ တဿေဝ ဘာဂံ ဂဏှာတိ, ဥဒ္ဓါရေ ပါရာဇိကံ။ သစေ ပန ဣတရော ‘‘အယံ တုယှံ ဘာဂေါ, အယံ မယှံ ဘာဂေါတိ ကိံ ဣမိနာ ဝိဝါဒေနာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မယှံ ဝါ ပတ္တော ဟောတု, တုမှာကံ ဝါ, ယော ဝရဘာဂေါ တံ တုမှေ ဂဏှထာ’’တိ ဝဒတိ, ဒိန္နကံ နာမ ဂဟိတံ ဟောတိ, နတ္ထေတ္ထ အဝဟာရော။ သစေပိ သော ဝိဝါဒဘီရုကော ဘိက္ခု ‘‘ယံ တုယှံ ရုစ္စတိ, တံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တော အတ္တနော ပတ္တံ ဝရဘာဂံ ဌပေတွာ လာမကံယေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတိ, တတော ဣတရဿ ဝိစိနိတာဝသေသံ ဂဏှန္တဿာပိ အဝဟာရော နတ္ထေဝါတိ။

အဋ္ဌကထာသုပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကုသသင်္ကာမနဝသေန စီဝရဘာဇနီယမေဝ ဧကံ အာဂတံ, စတုန္နမ္ပိ ပန ပစ္စယာနံ ဥပ္ပတ္တိဉ္စ ဘာဇနီယဉ္စ နီဟရိတွာ ဒဿေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝဉ္စ ဝတွာ စီဝရက္ခန္ဓကေ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သီဝေယျကံ ဒုဿယုဂံ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဂဟပတိစီဝရံ အနုဇာနာတူ’’တိ (မဟာဝ။ ၃၃၇) ဣဒံ ဇီဝကဝတ္ထုံ အာဒိံ ကတွာ ဥပ္ပန္နစီဝရကထာ, သေနာသနက္ခန္ဓကေ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟံ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, မနုဿာ န သက္ကောန္တိ သံဃဘတ္တံ ကာတုံ, ဣစ္ဆန္တိ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနံ သလာကဘတ္တံ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကံ ကာတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၃၂၅) ဣဒံ သုတ္တမာဒိံ ကတွာ ပိဏ္ဍပါတကထာ, သေနာသနက္ခန္ဓကေယေဝ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သတ္တရသဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အညတရံ ပစ္စန္တိမံ မဟာဝိဟာရံ ပဋိသင်္ခရောန္တိ – ‘ဣဓ မယံ ဝဿံ ဝသိဿာမာ’တိ။ အဒ္ဒသံသု ခေါ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ သတ္တရသဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဝိဟာရံ ပဋိသင်္ခရောန္တေ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၁၆) ဣဒံ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထုံ အာဒိံ ကတွာ အာဂတသေနာသနကထာ, တဒဝသာနေ စ သပ္ပိအာဒိဘေသဇ္ဇကထာ ဝိတ္ထာရေန ကထိတာ။ မယံ ပန တံ သဗ္ဗံ အာဂတာဂတဋ္ဌာနေယေဝ ကထယိဿာမ၊ ဧဝံ ကထနေ ကာရဏံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ။

ကုသသင်္ကာမနဝတ္ထုကထာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃၉။ ဣတော ပရံ ဇန္တာဃရဝတ္ထု ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၄၀။ ပဉ္စသု ဝိဃာသဝတ္ထူသု တေ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နေန ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိံသု။ ဝိဃာသံ ပန ဂဏှန္တေန ခါဒိတာဝသေသံ ဆဍ္ဍိတံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယဒိ သက္ကောတိ ခါဒန္တေ ဆဍ္ဍာပေတွာ ဂဏှိတုံ, ဧတမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ အတ္တဂုတ္တတ္ထာယ ပန ပရာနုဒ္ဒယတာယ စ န ဂဟေတဗ္ဗံ။

၁၄၁။ ဩဒနခါဒနီယပူဝဥစ္ဆုတိမ္ဗရူသကဘာဇနီယဝတ္ထူသု အပရဿ ဘာဂံ ဒေဟီတိ အသန္တံ ပုဂ္ဂလံ အာဟ။ အမူလကံ အဂ္ဂဟေသီတိ သာမိကေသု ဒေန္တေသု ဧဝံ အဂ္ဂဟေသိ။ အနာပတ္တိ ဘိက္ခု ပါရာဇိကဿာတိ သာမိကေဟိ ဒိန္နံ အဂ္ဂဟေသိ၊ တေနဿ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ အာပတ္တိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယဿာတိ ယော ပနာနေန သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ဝုတ္တော, တသ္မိံ ပါစိတ္တိယံ အာဟ၊ ပရတော တေကဋုလယာဂုဝတ္ထုမှိ ဝိယ။ ဂဟဏေ ပန အယံ ဝိနိစ္ဆယော – သံဃဿ သန္တကံ သမ္မတေန ဝါ အာဏတ္တေဟိ ဝါ အာရာမိကာဒီဟိ ဒိယျမာနံ, ဂိဟီနဉ္စ သန္တကံ သာမိကေန ဝါ အာဏတ္တေန ဝါ ဒိယျမာနံ ‘‘အပရဿ ဘာဂံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဂဏှတော ဘဏ္ဍဒေယျံ။ အညေန ဒိယျမာနံ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ အသမ္မတေန ဝါ အနာဏတ္တေန ဝါ ဒိယျမာနေ ‘‘အပရမ္ပိ ဘာဂံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဝါ ကူဋဝဿာနိ ဂဏေတွာ ဝါ ဂဏှန္တော ပတ္တစတုက္ကေ ဝိယ တဿုဒ္ဓါရေယေဝ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ ဣတရေဟိ ဒိယျမာနံ ဧဝံ ဂဏှတော ဘဏ္ဍဒေယျံ။ သာမိကေန ပန ‘‘ဣမဿ ဒေဟီ’’တိ ဒါပိတံ ဝါ သယံ ဒိန္နံ ဝါ သုဒိန္နန္တိ အယမေတ္ထ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယတော သာရော။

၁၄၂-၁၄၃။ ဩဒနိယဃရာဒိဝတ္ထူသု – ဩဒနိယဃရံ နာမ ဝိက္ကာယိကဘတ္တပစနဃရံ။ သူနဃရံ နာမ ဝိက္ကာယိကမံသပစနဃရံ။ ပူဝဃရံ နာမ ဝိက္ကာယိကခဇ္ဇကပစနဃရံ။ သေသမေတ္ထ, ပရိက္ခာရဝတ္ထူသု စ ပါကဋမေဝ။

၁၄၄။ ပီဌဝတ္ထုသ္မိံ – သော ဘိက္ခု ပရိကပ္ပေတွာ ‘‘ဧတံ ဌာနံ သမ္ပတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သင်္ကာမေသိ။ တေနဿ သင်္ကာမနေ အဝဟာရော နတ္ထိ။ သင်္ကာမေတွာ ပန ပရိကပ္ပိတောကာသတော ဂဟဏေ ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ဟရန္တော စ ယဒိ ပီဌကေ ထေယျစိတ္တံ နတ္ထိ, ထဝိကံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော။ အထ ပီဌကေပိ အတ္ထိ, ဥဘော အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗောတိ။ ဘိသိအာဒီနိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ ပါကဋာနေဝ။

၁၄၆။ ဝိဿာသဂ္ဂါဟာဒီသု တီသု ဝတ္ထူသု ဂဟဏေ အနာပတ္တိ, အာဟရာပေန္တေသု ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌဿ ပဋိဝိသော အန္တောဥပစာရသီမာယံ ဌိတဿေဝ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယဒိ ပန ဒါယကာ ‘‘ဗဟိဥပစာရဋ္ဌာနမ္ပိ ဘန္တေ, ဘာဂံ ဂဏှထ, အာဂန္တွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဧဝံ အန္တောဂါမဋ္ဌာနမ္ပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၄၈-၁၄၉။ သတ္တသု အမ္ဗစောရကာဒိဝတ္ထူသု ပံသုကူလသညာယ ဂဟဏေ အနာပတ္တိ, အာဟရာပေန္တေသု ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ပရိဘောဂေ ပါရာဇိကံ။ တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – သာမိကာပိ သာလယာ, စောရာပိ သာလယာ, ပံသုကူလသညာယ ခါဒန္တဿ ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတော ဥဒ္ဓါရေယေဝ အဝဟာရော, ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော။ သာမိကာ သာလယာ, စောရာ နိရာလယာ, ဧသေဝ နယော။ သာမိကာ နိရာလယာ, စောရာ သာလယာ၊ ‘‘ပုန ဂဏှိဿာမာ’’တိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂဟနဋ္ဌာနေ ခိပိတွာ ဂတာ, ဧသေဝ နယော။ ဥဘောပိ နိရာလယာ, ပံသုကူလသညာယ ခါဒတော အနာပတ္တိ, ထေယျစိတ္တေန ဒုက္ကဋံ။

သံဃဿ အမ္ဗာဒီသု ပန သံဃာရာမေ ဇာတံ ဝါ ဟောတု, အာနေတွာ ဒိန္နံ ဝါ ပဉ္စမာသကံ ဝါ အတိရေကပဉ္စမာသကံ ဝါ အဂ္ဃနကံ အဝဟရန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ပစ္စန္တေ စောရုပဒ္ဒဝေန ဂါမေသု ဝုဋ္ဌဟန္တေသု ဘိက္ခူပိ ဝိဟာရေ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘ပုန အာဝသန္တေ ဇနပဒေ အာဂမိဿာမာ’’တိ သဥဿာဟာဝ ဂစ္ဆန္တိ။ ဘိက္ခူ တာဒိသံ ဝိဟာရံ ပတွာ အမ္ဗပက္ကာဒီနိ ‘‘ဆဍ္ဍိတကာနီ’’တိ ပံသုကူလသညာယ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, အနာပတ္တိ၊ ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇတော အဝဟာရော ဟောတိ, ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော။

မဟာပစ္စရိယံ ပန သင်္ခေပဋ္ဌကထာယဉ္စ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဆဍ္ဍိတဝိဟာရေ ပန ဖလာဖလံ ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇတော ပါရာဇိကံ။ ကသ္မာ? အာဂတာနာဂတာနံ သန္တကတ္တာ’’တိ။ ဂဏသန္တကေ ပန ပုဂ္ဂလိကေ စ သဥဿာဟမတ္တမေဝ ပမာဏံ။ သစေ ပန တတော အမ္ဗပက္ကာဒိံ ကုလသင်္ဂဟဏတ္ထာယ ဒေတိ, ကုလဒူသကဒုက္ကဋံ။ ထေယျစိတ္တေန ဒေန္တော အဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ သံဃိကေပိ ဧသေဝ နယော။ သေနာသနတ္ထာယ နိယမိတံ ကုလသင်္ဂဟဏတ္ထာယ ဒဒတော ဒုက္ကဋံ, ဣဿရဝတာယ ထုလ္လစ္စယံ, ထေယျစိတ္တေန ပါရာဇိကံ။ နော စေ ဝတ္ထု ပဟောတိ, အဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ ဗဟိ ဥပစာရသီမာယ နိသီဒိတွာ ဣဿရဝတာယ ပရိဘုဉ္ဇတော ဂီဝါ။ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ကာလံ ဃောသေတွာ ‘‘မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ခါဒိတံ သုခါဒိတံ။ ဃဏ္ဋိံ အပဟရိတွာ ကာလမေဝ ဃောသေတွာ, ဃဏ္ဋိမေဝ ပဟရိတွာ ကာလံ အဃောသေတွာ, ဃဏ္ဋိမ္ပိ အပဟရိတွာ ကာလမ္ပိ အဃောသေတွာ အညေသံ နတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ ‘‘မယှံ ပါပုဏာတီ’’တိ ခါဒိတမ္ပိ သုခါဒိတမေဝ။ ပုပ္ဖါရာမဝတ္ထုဒွယံ ပါကဋမေဝ။

၁၅၀။ ဝုတ္တဝါဒကဝတ္ထုတ္တယေ ဝုတ္တော ဝဇ္ဇေမီတိ တယာ ဝုတ္တော ဟုတွာ ‘‘တဝ ဝစနေန ဝဒါမီ’’တိ အတ္ထော။ အနာပတ္တိ ဘိက္ခု ပါရာဇိကဿာတိ သာမိကေဟိ ဒိန္နတ္တာ အနာပတ္တိ။ န စ, ဘိက္ခဝေ, ‘‘ဝုတ္တော ဝဇ္ဇေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ‘‘အဟံ တယာ ဝုတ္တော ဟုတွာ တဝ ဝစနေန ဝဒါမီ’’တိ ဧဝံ အညော ဘိက္ခု အညေန ဘိက္ခုနာ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ပရိစ္ဆေဒံ ပန ကတွာ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ တဝ ဝစနေန ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝုတ္တော ဝဇ္ဇေဟီတိ မယာ ဝုတ္တော ဟုတွာ မမ ဝစနေန ဝဒေဟီတိ အတ္ထော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣမေသုပိ စ ဒွီသု ဝတ္ထူသု ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဥပါရမ္ဘာ မုတ္တော ဟောတီတိ။

၁၅၁-၁၅၂။ မဏိဝတ္ထုတ္တယဿ မဇ္ဈိမေ ဝတ္ထုသ္မိံ – နာဟံ အကလ္လကောတိ နာဟံ ဂိလာနောတိ အတ္ထော။ သေသံ ပါကဋမေဝ။

၁၅၃။ သူကရဝတ္ထုဒွယေ – ကိဉ္စာပိ ပဌမဿ ဘိက္ခုနော ဆာတဇ္ဈတ္တံ ဒိသွာ ကာရုညေန မောစိတတ္တာ အနာပတ္တိ။ သာမိကေသု ပန အသမ္ပဋိစ္ဆန္တေသု ဘဏ္ဍဒေယျံ, တာဝ မဟန္တော ဝါ မတသူကရော အာဟရိတွာ ဒါတဗ္ဗော, တဒဂ္ဃနကံ ဝါ ဘဏ္ဍံ။ သစေ ပါသသာမိကေ ကုဟိဉ္စိပိ န ပဿတိ, ပါသသာမန္တာ တဒဂ္ဃနကံ သာဋကံ ဝါ ကာသာဝံ ဝါ ထာလကံ ဝါ ယထာ တေ အာဂတာ ပဿန္တိ, ဤဒိသေ ဌာနေ ဌပေတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ, ထေယျစိတ္တေန ပန မောစေန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။ ဧတ္ထ စ ကောစိ သူကရော ပါသံ ပါဒေန ကဍ္ဎိတွာ ဆိန္နမတ္တေ ပါသေ ဌာနာစာဝနဓမ္မေန ဌာနေန ဌိတော ဟောတိ စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝါ ဝိယ။ ကောစိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဌိတော, ကောစိ နိပန္နော, ကောစိ ကူဋပါသေန ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ကူဋပါသော နာမ ယဿ အန္တေ ဓနုကံ ဝါ အင်္ကုသကော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဒဏ္ဍကော ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, ယော တတ္ထ တတ္ထ ရုက္ခာဒီသု လဂ္ဂိတွာ သူကရဿ ဂမနံ နိဝါရေတိ။ တတြ ပါသံ ကဍ္ဎိတွာ ဌိတဿ ဧကမေဝ ဌာနံ ပါသဗန္ဓနံ, သော ဟိ ပါသေ မုတ္တမတ္တေ ဝါ ဆိန္နမတ္တေ ဝါ ပလာယတိ။ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဌိတဿ ဗန္ဓနဉ္စ စတ္တာရော စ ပါဒါတိ ပဉ္စ ဌာနာနိ။ နိပန္နဿ ဗန္ဓနဉ္စ သယနဉ္စာတိ ဒွေ ဌာနာနိ။ ကူဋပါသဗဒ္ဓဿ ယတ္ထ ယတ္ထ ဂစ္ဆတိ, တံ တဒေဝ ဌာနံ။ တသ္မာ တံ တတော တတော မောစေန္တာ ဒသပိ ဝီသတိပိ သတမ္ပိ ဘိက္ခူ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇန္တိ။ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတံ ဒိသွာ ဧကမေဝ ဒါသံ ပလာပေန္တော ဝိယ။

ပုရိမာနံ ပန တိဏ္ဏံ စတုပ္ပဒကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဖန္ဒာပနဌာနာစာဝနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သုနခဒဋ္ဌံ သူကရံ ဝိဿဇ္ဇာပေန္တဿာပိ ကာရုညာဓိပ္ပါယေန ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ပါရာဇိကံ။ ပါသဋ္ဌာနံ ပန သုနခသမီပံ ဝါ အသမ္ပတ္တံ ပဋိပထံ ဂန္တွာ ပဌမမေဝ ပလာပေန္တဿ အဝဟာရော နတ္ထိ။ ယောပိ ဗဒ္ဓသူကရဿ ဃာသဉ္စ ပါနီယဉ္စ ဒတွာ ဗလံ ဂါဟာပေတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောတိ – ‘‘ဥတြသ္တော ပလာယိဿတီ’’တိ၊ သော စေ ပလာယတိ, ပါရာဇိကံ။ ပါသံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒေန ပလာပေန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။

ယော ပန ဃာသဉ္စ ပါနီယဉ္စ ဒတွာ ဂစ္ဆတိ, ‘‘ဗလံ ဂဟေတွာ ပလာယိဿတီ’’တိ၊ သော စေ ပလာယတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ပါသံ ဒုဗ္ဗလံ ကတွာ ဂစ္ဆန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ ပါသသန္တိကေ သတ္ထံ ဝါ အဂ္ဂိံ ဝါ ဌပေတိ ‘‘ဆိန္နေ ဝါ ဒဍ္ဎေ ဝါ ပလာယိဿတီ’’တိ။ သူကရော ပါသံ စာလေန္တော ဆိန္နေ ဝါ ဒဍ္ဎေ ဝါ ပလာယတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ ပါသံ ယဋ္ဌိယာ သဟ ပါတေတိ, ပစ္ဆာ သူကရော တံ မဒ္ဒန္တော ဂစ္ဆတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ သူကရော အဒူဟလပါသာဏေဟိ အက္ကန္တော ဟောတိ, တံ ပလာပေတုကာမဿ အဒူဟလံ ကာရုညေန ဥက္ခိပတော ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ပါရာဇိကံ။ သစေ ဥက္ခိတ္တမတ္တေ အဂန္တွာ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ ဥက္ခိပိတွာ ဌပိတံ အဒူဟလံ ပါတေတိ, ပစ္ဆာ သူကရော တံ မဒ္ဒန္တော ဂစ္ဆတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဩပါတေ ပတိတသူကရမ္ပိ ကာရုညေန ဥဒ္ဓရတော ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ပါရာဇိကံ။ ဩပါတံ ပူရေတွာ နာသေတိ, ပစ္ဆာ သူကရော တံ မဒ္ဒန္တော ဂစ္ဆတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ သူလေ ဝိဒ္ဓံ ကာရုညေန ဥဒ္ဓရတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ, ထေယျစိတ္တေန ပါရာဇိကံ။ သူလံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဆဍ္ဍေတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။

ဝိဟာရဘူမိယံ ပန ပါသေ ဝါ အဒူဟလံ ဝါ ဩဍ္ဍေန္တာ ဝါရေတဗ္ဗာ – ‘‘မိဂရူပါနံ ပဋိသရဏဋ္ဌာနမေတံ, မာ ဣဓ ဧဝံ ကရောထာ’’တိ။ သစေ ‘‘ဟရာပေထ, ဘန္တေ’’တိ ဝဒန္တိ, ဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အထ သယံ ဟရန္တိ, သုန္ဒရမေဝ။ အထ နေဝ ဟရန္တိ, န ဟရိတုံ ဒေန္တိ, ရက္ခံ ယာစိတွာ ဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မနုဿာ သဿရက္ခဏကာလေ ခေတ္တေသု ပါသေ စ အဒူဟလပါသာဏာဒီနိ စ ကရောန္တိ – ‘‘မံသံ ခါဒန္တာ သဿာနိ ရက္ခိဿာမာ’’တိ။ ဝီတိဝတ္တေ သဿကာလေ တေသု အနာလယေသု ပက္ကန္တေသု တတ္ထ ဗဒ္ဓံ ဝါ ပတိတံ ဝါ မောစေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။

မိဂဝတ္ထုဒွယေပိ သူကရဝတ္ထူသု ဝုတ္တသဒိသောယေဝ ဝိနိစ္ဆယော။

မစ္ဆဝတ္ထုဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ပန ဝိသေသော – ကုမီနမုခံ ဝိဝရိတွာ ဝါ ပစ္ဆာပုဋကံ မုဉ္စိတွာ ဝါ ပဿေန ဆိဒ္ဒံ ကတွာ ဝါ ကုမီနတော မစ္ဆေ ပေါထေတွာ ပလာပေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ဘတ္တသိတ္ထာနိ ဒဿေတွာ ဧဝံ ပလာပေန္တဿာပိ ပါရာဇိကံ။ သဟ ကုမီနေန ဥဒ္ဓရတောပိ ပါရာဇိကံ။ ကေဝလံ ကုမီနမုခံ ဝိဝရတိ, ပစ္ဆာပုဋကံ မုဉ္စတိ, ဆိဒ္ဒံ ဝါ ကရောတိ, မစ္ဆာ ပန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ပလာယန္တိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ဧဝံ ကတွာ ဘတ္တသိတ္ထာနိ ဒဿေတိ, မစ္ဆာ ဂေါစရတ္ထာယ နိက္ခမိတွာ ပလာယန္တိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ မုခံ အဝိဝရိတွာ ပစ္ဆာပုဋကံ အမုဉ္စိတွာ ပဿေန ဆိဒ္ဒံ အကတွာ ကေဝလံ ဘတ္တသိတ္ထာနိ ဒဿေတိ, မစ္ဆာ ပန ဆာတဇ္ဈတ္တာ သီသေန ပဟရိတွာ ဩကာသံ ကတွာ ဂေါစရတ္ထာယ နိက္ခမိတွာ ပလာယန္တိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ တုစ္ဆကုမီနဿ မုခံ ဝါ ဝိဝရတိ, ပစ္ဆာပုဋကံ ဝါ မုဉ္စတိ, ဆိဒ္ဒံ ဝါ ကရောတိ, အာဂတာဂတာ မစ္ဆာ ဒွါရံ ပတ္တာ ပုဋကဆိဒ္ဒေဟိ ပလာယန္တိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝ။ တုစ္ဆကုမီနံ ဂဟေတွာ ဂုမ္ဗေ ခိပတိ, ဘဏ္ဍဒေယျမေဝါတိ။ ယာနေ ဘဏ္ဍံ ပီဌေ ထဝိကာယ သဒိသံ။

မံသပေသိဝတ္ထုမှိ – သစေ အာကာသေ ဂဏှာတိ, ဂဟိတဋ္ဌာနမေဝ ဌာနံ။ တံ ဆဟာကာရေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌာနာစာဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသမေတ္ထ ဒါရုဂေါပါလကရဇကသာဋကဝတ္ထူသု စ အမ္ဗစောရကာဒိဝတ္ထူသု ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။

၁၅၅။ ကုမ္ဘိဝတ္ထုသ္မိံ – ယော သပ္ပိတေလာဒီနိ အပါဒဂ္ဃနကာနိ ဂဟေတွာ ‘‘န ပုန ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ သံဝရေ ဌတွာ ဒုတိယဒိဝသာဒီသုပိ ပုန စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဧဝမေဝ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သဗ္ဗမ္ပိ တံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, နေဝတ္ထိ ပါရာဇိကံ။ ဒုက္ကဋံ ဝါ ထုလ္လစ္စယံ ဝါ အာပဇ္ဇတိ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ အယမ္ပိ ဘိက္ခု ဧဝမေဝမကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု ပါရာဇိကဿာ’’တိ။ ဓုရနိက္ခေပံ ပန အကတွာ ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ထောကံ ထောကမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇတော ယသ္မိံ ဒိဝသေ ပါဒဂ္ဃနကံ ပူရတိ, တသ္မိံ ပါရာဇိကံ။

သံဝိဒါဝဟာရဝတ္ထူနိ သံဝိဒါဝဟာရေ, မုဋ္ဌိဝတ္ထူနိ ဩဒနိယဃရာဒိဝတ္ထူသု ဒွေ ဝိဃာသဝတ္ထူနိ အမ္ဗစောရကာဒိဝတ္ထူသု ဝုတ္တဝိနိစ္ဆယနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဒွေ တိဏဝတ္ထူနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

၁၅၆။ အမ္ဗဘာဇာပနာဒိဝတ္ထူသု တေ ဘိက္ခူ ဧကံ ဂါမကာဝါသံ ပရိစ္ဆိန္နဘိက္ခုကံ အဂမံသု။ တတ္ထ ဘိက္ခူ ဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇမာနာပိ တေသု အာဂတေသု ‘‘ထေရာနံ ဖလာနိ ဒေထာ’’တိ ကပ္ပိယကာရကေ န အဝေါစုံ။ အထ တေ ဘိက္ခူ ‘‘ကိံ သံဃိကံ အမှာကံ န ပါပုဏာတီ’’တိ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇာပေတွာ တေသမ္ပိ ဝဿဂ္ဂေန ဘာဂံ ဒတွာ အတ္တနာပိ ပရိဘုဉ္ဇိံသု။ တေန နေသံ ဘဂဝါ ‘‘အနာပတ္တိ, ဘိက္ခဝေ, ပရိဘောဂတ္ထာယာ’’တိ အာဟ။ တသ္မာ ဣဒါနိပိ ယတ္ထ အာဝါသိကာ အာဂန္တုကာနံ န ဒေန္တိ, ဖလဝါရေ စ သမ္ပတ္တေ အညေသံ အတ္ထိဘာဝံ ဒိသွာ စောရိကာယ အတ္တနာဝ ခါဒန္တိ, တတ္ထ အာဂန္တုကေဟိ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ယတ္ထ ပန အာဝါသိကာ ရုက္ခေ ရက္ခိတွာ ဖလဝါရေ သမ္ပတ္တေ ဘာဇေတွာ ခါဒန္တိ, စတူသု ပစ္စယေသု သမ္မာ ဥပနေန္တိ, အနိဿရာ တတ္ထ အာဂန္တုကာ။ ယေပိ ရုက္ခာ စီဝရတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒိန္နာ, တေသုပိ အာဂန္တုကာ အနိဿရာ။ ဧသေဝ နယော သေသပစ္စယတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒိန္နေသုပိ။

ယေ ပန တထာ အနိယမိတာ, အာဝါသိကာ စ တေ ရက္ခိတွာ ဂေါပေတွာ စောရိကာယ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, န တေသု အာဝါသိကာနံ ကတိကာယ ဌာတဗ္ဗံ။ ယေ ဖလပရိဘောဂတ္ထာယ ဒိန္နာ, အာဝါသိကာပိ နေ ရက္ခိတွာ ဂေါပေတွာ သမ္မာ ဥပနေန္တိ, တေသုယေဝ တေသံ ကတိကာယ ဌာတဗ္ဗံ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘စတုန္နံ ပစ္စယာနံ နိယမေတွာ ဒိန္နံ ထေယျစိတ္တေန ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော။ ပရိဘောဂဝသေနေဝ တံ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဘဏ္ဍဒေယျံ။ ယံ ပနေတ္ထ သေနာသနတ္ထာယ နိယမိတံ, တံ ပရိဘောဂဝသေနေဝ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ဘဏ္ဍဒေယျဉ္စာ’’တိ။

ဩဒိဿ စီဝရတ္ထာယ ဒိန္နံ စီဝရေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ။ သစေ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍပါတေန ကိလမန္တိ, စီဝရံ ပန သုလဘံ, သံဃသုဋ္ဌုတာယ အပလောကနကမ္မံ ကတွာ ပိဏ္ဍပါတေပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သေနာသနေန ဂိလာနပစ္စယေန ဝါ ကိလမန္တေသု သံဃသုဋ္ဌုတာယ အပလောကနကမ္မံ ကတွာ တဒတ္ထာယပိ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဩဒိဿ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဂိလာနပစ္စယတ္ထာယ စ ဒိန္နေပိ ဧသေဝ နယော။ ဩဒိဿ သေနာသနတ္ထာယ ဒိန္နံ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, တံ ရက္ခိတွာ ဂေါပေတွာ တဒတ္ထမေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ။ သစေ ပန ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍပါတေန န ယာပေန္တိ။ ဧတ္ထ ရာဇရောဂစောရဘယာဒီဟိ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တာနံ ဝိဟာရာ ပလုဇ္ဇန္တိ, တာလနာဠိကေရာဒိကေ ဝိနာသေန္တိ, သေနာသနပစ္စယံ ပန နိဿာယ ယာပေတုံ သက္ကာ ဟောတိ။ ဧဝရူပေ ကာလေ သေနာသနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာပိ သေနာသနဇဂ္ဂနတ္ထာယ ပရိဘောဂေါ ဘဂဝတာ အနုညာတော။ တသ္မာ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝရသေနာသနာနိ ဌပေတွာ ဣတရာနိ လာမကကောဋိယာ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မူလဝတ္ထုစ္ဆေဒံ ပန ကတွာ န ဥပနေတဗ္ဗံ။

ယော ပန အာရာမော စတုပ္ပစ္စယတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒိန္နော, တတ္ထ အပလောကနကမ္မံ န ကာတဗ္ဗံ။ ယေန ပန ပစ္စယေန ဦနံ, တဒတ္ထံ ဥပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အာရာမော ဇဂ္ဂိတဗ္ဗော, ဝေတနံ ဒတွာပိ ဇဂ္ဂါပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယေ ပန ဝေတနံ လဘိတွာ အာရာမေယေဝ ဂေဟံ ကတွာ ဝသန္တာ ရက္ခန္တိ, တေ စေ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ နာဠိကေရံ ဝါ တာလပက္ကံ ဝါ ဒေန္တိ, ယံ တေသံ သံဃေန အနုညာတံ ဟောတိ – ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧတ္တကံ နာမ ခါဒထာ’’တိ တဒေဝ တေ ဒါတုံ လဘန္တိ၊ တတော ဥတ္တရိ တေသံ ဒဒန္တာနမ္ပိ ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

ယော ပန အာရာမံ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ သံဃဿ စတုပ္ပစ္စယတ္ထာယ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမေဝ ဒေတိ, အယံ ဗဟုကမ္ပိ ဒါတုံ လဘတိ။ စေတိယဿ ပဒီပတ္ထာယ ဝါ ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏတ္ထာယ ဝါ ဒိန္နော အာရာမောပိ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗော၊ ဝေတနံ ဒတွာပိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗော။ ဝေတနဉ္စ ပနေတ္ထ စေတိယသန္တကမ္ပိ သံဃသန္တကမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧတမ္ပိ အာရာမံ ဝေတနေန တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ရက္ခန္တာနဉ္စ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဒါယကာနဉ္စ တတ္ထ ဇာတကဖလဒါနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

အမ္ဗပါလကာဒိဝတ္ထူသု – အနာပတ္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဂေါပကဿ ဒါနေတိ ဧတ္ထ ကတရံ ပန ဂေါပကဒါနံ ဝဋ္ဋတိ, ကတရံ န ဝဋ္ဋတီတိ? မဟာသုမတ္ထေရော တာဝ အာဟ – ‘‘ယံ ဂေါပကဿ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိန္နံ ဟောတိ – ‘ဧတ္တကံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဂဏှာ’တိ တဒေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ တတော ဥတ္တရိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ မဟာပဒုမတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ကိံ ဂေါပကာနံ ပဏ္ဏံ အာရောပေတွာ နိမိတ္တသညံ ဝါ ကတွာ ဒိန္နံ အတ္ထိ, ဧတေသံ ဟတ္ထေ ဝိဿဋ္ဌကဿ ဧတေ ဣဿရာ, တသ္မာ ယံ တေ ဒေန္တိ တံ ဗဟုကမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘မနုဿာနံ အာရာမံ ဝါ အညံ ဝါ ဖလာဖလံ ဒါရကာ ရက္ခန္တိ, တေဟိ ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတိ။ အာဟရာပေတွာ ပန န ဂဟေတဗ္ဗံ။ သံဃိကေ ပန စေတိယသန္တကေ စ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ ရက္ခန္တဿေဝ ဒါနံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝေတနေန ရက္ခန္တဿ အတ္တနော ဘာဂမတ္တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ မဟာပစ္စရိယံ ပန ‘‘ယံ ဂိဟီနံ အာရာမရက္ခကာ ဘိက္ခူနံ ဒေန္တိ, ဧတံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခုသံဃဿ ပန အာရာမဂေါပကာ ယံ အတ္တနော ဘတိယာ ခဏ္ဍေတွာ ဒေန္တိ, ဧတံ ဝဋ္ဋတိ။ ယောပိ ဥပဍ္ဎာရာမံ ဝါ ကေစိဒေဝ ရုက္ခေ ဝါ ဘတိံ လဘိတွာ ရက္ခတိ, တဿာပိ အတ္တနော ပတ္တရုက္ခတောယေဝ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကေဏိယာ ဂဟေတွာ ရက္ခန္တဿ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတံ ပန သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနတော နာနံ, အတ္ထတော ဧကမေဝ၊ တသ္မာ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ဒါရုဝတ္ထုမှိ – တာဝကာလိကော အဟံ ဘဂဝါတိ တာဝကာလိကစိတ္တော အဟံ ဘဂဝါတိ ဝတ္တုကာမေန ဝုတ္တံ, တာဝကာလိကစိတ္တောတိ ‘‘ပုန အာဟရိတွာ ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံစိတ္တော အဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘဂဝါ ‘‘တာဝကာလိကေ အနာပတ္တီ’’တိ အာဟ။

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော – သစေ သံဃော သံဃိကံ ကမ္မံ ကာရေတိ ဥပေါသထာဂါရံ ဝါ ဘောဇနသာလံ ဝါ, တတော အာပုစ္ဆိတွာ တာဝကာလိကံ ဟရိတဗ္ဗံ။ ယော ပန သံဃိကော ဒဗ္ဗသမ္ဘာရော အဂုတ္တော ဒေဝေ ဝဿန္တေ တေမေတိ, အာတပေန သုက္ခတိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ အာဟရိတွာ အတ္တနော အာဝါသေ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သံဃော အာဟရာပေန္တော အညေန ဝါ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေန မူလေန ဝါ သညာပေတဗ္ဗော။ န သက္ကာ စေ ဟောတိ သညာပေတုံ, ‘‘သံဃိကေန, ဘန္တေ, ကတံ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝဠဉ္ဇထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သေနာသနဿ ပန အယမေဝ ဘိက္ခု ဣဿရော။ သစေပိ ပါသာဏတ္ထမ္ဘော ဝါ ရုက္ခတ္ထမ္ဘော ဝါ ကဝါဋံ ဝါ ဝါတပါနံ ဝါ နပ္ပဟောတိ, သံဃိကံ တာဝကာလိကံ အာဟရိတွာ ပါကတိကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧသ နယော အညေသုပိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေသူတိ။

ဥဒကဝတ္ထုသ္မိံ – ယဒါ ဥဒကံ ဒုလ္လဘံ ဟောတိ, ယောဇနတောပိ အဍ္ဎယောဇနတောပိ အာဟရီယတိ, ဧဝရူပေ ပရိဂ္ဂဟိတဥဒကေ အဝဟာရော။ ယတောပိ အာဟရိမတော ဝါ ပေါက္ခရဏီအာဒီသု ဌိတတော ဝါ ကေဝလံ ယာဂုဘတ္တံ သမ္ပာဒေန္တိ, ပါနီယပရိဘောဂဉ္စ ကရောန္တိ, န အညံ မဟာပရိဘောဂံ, တမ္ပိ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတော အဝဟာရော။ ယတော ပန ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဃဋေ ဂဟေတွာ အာသနံ ဓောဝိတုံ, ဗောဓိရုက္ခေ သိဉ္စိတုံ ဥဒကပူဇံ ကာတုံ, ရဇနံ ပစိတုံ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ သံဃဿ ကတိကဝသေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အတိရေကံ ဂဏှန္တော, မတ္တိကာဒီနိ ဝါ ထေယျစိတ္တေန ပက္ခိပန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ ကာရေတဗ္ဗော။

သစေ အာဝါသိကာ ကတိကဝတ္တံ ဒဠှံ ကရောန္တိ, အညေသံ ဘဏ္ဍကံ ဓောဝိတုံ ဝါ ရဇိတုံ ဝါ န ဒေန္တိ, အတ္တနာ ပန အညေသံ အပဿန္တာနံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ ကရောန္တိ, တေသံ ကတိကာယ န ဌာတဗ္ဗံ။ ယတ္တကံ တေ ဓောဝန္တိ, တတ္တကံ ဓောဝိတဗ္ဗံ။ သစေ သံဃဿ ဒွေ တိဿော ပေါက္ခရဏိယော ဝါ ဝါ ဥဒကသောဏ္ဍိယော ဝါ ဟောန္တိ, ကတိကာ စ ကတာ ‘‘ဧတ္ထ နှာယိတဗ္ဗံ, ဣတော ပါနီယံ ဂဟေတဗ္ဗံ, ဣဓ သဗ္ဗပရိဘောဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ။ ကတိကဝတ္တေနေဝ သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗံ။ ယတ္ထ ကတိကာ နတ္ထိ, တတ္ထ သဗ္ဗပရိဘောဂေါ ဝဋ္ဋတီတိ။

မတ္တိကာဝတ္ထုသ္မိံ – ယတ္ထ မတ္တိကာ ဒုလ္လဘာ ဟောတိ, နာနပ္ပကာရာ ဝါ ဝဏ္ဏမတ္တိကာ အာဟရိတွာ ဌပိတာ, တတ္ထ ထောကာပိ ပဉ္စမာသကံ အဂ္ဃတိ, တသ္မာ ပါရာဇိကံ။ သံဃိကေ ပန ကမ္မေ စေတိယကမ္မေ စ နိဋ္ဌိတေ သံဃံ အာပုစ္ဆိတွာ ဝါ တာဝကာလိကံ ဝါ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သုဓာယပိ စိတ္တကမ္မဝဏ္ဏေသုပိ ဧသေဝ နယော။

တိဏဝတ္ထူသု – ဈာပိတတိဏေ ဌာနာစာဝနဿ အဘာဝါ ဒုက္ကဋံ, ဘဏ္ဍဒေယျံ ပန ဟောတိ။ သံဃော တိဏဝတ္ထုံ ဇဂ္ဂိတွာ သံဃိကံ အာဝါသံ ဆာဒေတိ, ပုန ကဒါစိ ဇဂ္ဂိတုံ န သက္ကောတိ, အထညော ဧကော ဘိက္ခု ဝတ္တသီသေန ဇဂ္ဂတိ, သံဃဿေဝေတံ။ နော စေ ဇဂ္ဂတိ, သံဃေနေကော ဘိက္ခု ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ဇဂ္ဂိတွာ ဒေဟီ’’တိ။ သော စေ ဘာဂံ ဣစ္ဆတိ, ဘာဂံ ဒတွာပိ ဇဂ္ဂါပေတဗ္ဗံ။ သစေ ဘာဂံ ဝဍ္ဎေတိ, ဒါတဗ္ဗမေဝ။ ဝဍ္ဎေတိယေဝ, ‘‘ဂစ္ဆ ဇဂ္ဂိတွာ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ အတ္တနော သန္တကံ သေနာသနံ ဆာဒေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ကသ္မာ? နဋ္ဌေ အတ္ထော နတ္ထိ။ ဒဒန္တေဟိ ပန သဝတ္ထုကံ န ဒါတဗ္ဗံ, ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ၊ တိဏမတ္တံ ပန ဒါတဗ္ဗံ။ တသ္မိံ စေ ဇဂ္ဂိတွာ အတ္တနော သေနာသနံ ဆာဒေန္တေ ပုန သံဃော ဇဂ္ဂိတုံ ပဟောတိ, ‘‘တွံ မာ ဇဂ္ဂိ, သံဃော ဇဂ္ဂိဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ။

မဉ္စာဒီနိ သတ္တ ဝတ္ထူနိ ပါကဋာနေဝ။ ပါဠိယံ ပန အနာဂတမ္ပိ ပါသာဏတ္ထမ္ဘံ ဝါ ရုက္ခတ္ထမ္ဘံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ပါဒဂ္ဃနကံ ဟရန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။ ပဓာနဃရာဒီသု ဆဍ္ဍိတပတိတာနံ ပရိဝေဏာဒီနံ ကုဋ္ဋမ္ပိ ပါကာရမ္ပိ ဘိန္ဒိတွာ ဣဋ္ဌကာဒီနိ အဝဟရန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ ကသ္မာ? သံဃိကံ နာမ ကဒါစိ အဇ္ဈာဝသန္တိ, ကဒါစိ န အဇ္ဈာဝသန္တိ။ ပစ္စန္တေ စောရဘယေန ဇနပဒေ ဝုဋ္ဌဟန္တေ ဆဍ္ဍိတဝိဟာရာဒီသု ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရံ ဟရန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော။ ယေ ပန တတော တာဝကာလိကံ ဟရန္တိ, ပုန အာဝသိတေသု စ ဝိဟာရေသု ဘိက္ခူ အာဟရာပေန္တိ, ဒါတဗ္ဗံ။ သစေပိ တတော အာဟရိတွာ သေနာသနံ ကတံ ဟောတိ, တံ ဝါ တဒဂ္ဃနကံ ဝါ ဒါတဗ္ဗမေဝ။ ‘‘ပုန အာဝသိဿာမာ’’တိ အာလယံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝုဋ္ဌိတေသု ဇနပဒေသု ဂဏသန္တကံ ဝါ ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ ဂဟိတံ ဟောတိ၊ တေ စေ အနုဇာနန္တိ, ပဋိကမ္မေန ကိစ္စံ နတ္ထိ။ သံဃိကံ ပန ဂရုဘဏ္ဍံ, တသ္မာ ပဋိကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗမေဝ။

၁၅၇။ ဝိဟာရပရိဘောဂဝတ္ထု ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တာဝကာလိကံ ဟရိတုန္တိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု သံဃိကံ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ တာဝကာလိကံ ဟရိတွာ အတ္တနော ဖာသုကဋ္ဌာနေ ဧကမ္ပိ ဒွေပိ မာသေ သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာဂတာဂတာနံ ဝုဍ္ဎတရာနံ ဒေတိ, နပ္ပဋိဗာဟတိ, တဿ တသ္မိံ နဋ္ဌေပိ ဇိဏ္ဏေပိ စောရာဝဟဋေပိ ဂီဝါ န ဟောတိ။ ဝသိတွာ ပန ဂစ္ဆန္တေန ယထာဌာနေ ဌပေတဗ္ဗံ။ ယော ပန ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇတိ, အာဂတာဂတာနံ ဝုဍ္ဎတရာနံ န

ဒေတိ, တသ္မိံ နဋ္ဌေ တဿ ဂီဝါ ဟောတိ။ အညံ ပန အာဝါသံ ဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန သစေ တတ္ထ ဝုဍ္ဎတရော အာဂန္တွာ ဝုဋ္ဌာပေတိ, ‘‘မယာ ဣဒံ အသုကာဝါသတော နာမ အာဟဋံ, ဂစ္ဆာမိ, နံ ပါကတိကံ ကရောမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ သော ဘိက္ခု ‘‘အဟံ ပါကတိကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ, တဿ ဘာရံ ကတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ သင်္ခေပဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။

စမ္ပာဝတ္ထုမှိ – တေကဋုလယာဂူတိ တိလတဏ္ဍုလမုဂ္ဂေဟိ ဝါ တိလတဏ္ဍုလမာသေဟိ ဝါ တိလတဏ္ဍုလကုလတ္ထေဟိ ဝါ တိလတဏ္ဍုလေဟိ သဒ္ဓိံ ယံကိဉ္စိ ဧကံ အပရဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ တီဟိ ကတာ, ဧတံ ကိရ ဣမေဟိ တီဟိ စတုဘာဂဥဒကသမ္ဘိန္နေ ခီရေ သပ္ပိမဓုသက္ကရာဒီဟိ ယောဇေတွာ ကရောန္တိ။

ရာဇဂဟဝတ္ထုမှိ – မဓုဂေါဠကောတိ အတိရသကပူဝေါ ဝုစ္စတိ၊ ‘‘မဓုသီသက’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ သေသမေတ္ထ ဝတ္ထုဒွယေပိ ဩဒနဘာဇနီယဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၅၈။ အဇ္ဇုကဝတ္ထုသ္မိံ – ဧတဒဝေါစာတိ ဂိလာနော ဟုတွာ အဝေါစ။ အာယသ္မာ ဥပါလိ အာယသ္မတော အဇ္ဇုကဿ ပက္ခောတိ န အဂတိဂမနဝသေန ပက္ခော, အပိ စ ခေါ အနာပတ္တိသညိတာယ လဇ္ဇီအနုဂ္ဂဟေန ဝိနယာနုဂ္ဂဟေန စ ထေရော ပက္ခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

၁၅၉။ ဗာရာဏသီဝတ္ထုသ္မိံ – စောရေဟိ ဥပဒ္ဒုတန္တိ စောရေဟိ ဝိလုတ္တံ။ ဣဒ္ဓိယာ အာနေတွာ ပါသာဒေ ဌပေသီတိ ထေရော ကိရ တံ ကုလံ သောကသလ္လသမပ္ပိတံ အာဝဋ္ဋန္တံ ဝိဝဋ္ဋန္တံ ဒိသွာ တဿ ကုလဿ အနုကမ္ပာယ ပသာဒါနုရက္ခဏတ္ထာယ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန အတ္တနော ဣဒ္ဓိယာ ‘‘တေသံယေဝ ပါသာဒံ ဒါရကာနံ သမီပေ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ။ ဒါရကာ ‘‘အမှာကံ ပါသာဒေါ’’တိ သဉ္ဇာနိတွာ အဘိရုဟိံသု။ တတော ထေရော ဣဒ္ဓိံ ပဋိသံဟရိ, ပါသာဒေါပိ သကဋ္ဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။ ဝေါဟာရဝသေန ပန ဝုတ္တံ ‘‘တေ ဒါရကေ ဣဒ္ဓိယာ အာနေတွာ ပါသာဒေ ဌပေသီ’’တိ။ ဣဒ္ဓိဝိသယေတိ ဤဒိသာယ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိယာ အနာပတ္တိ။ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ ပန န ဝဋ္ဋတိ။

၁၆၀-၁၆၁။ အဝသာနေ ဝတ္ထုဒွယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ

ဒုတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တတြာယံ အနုသာသနီ –

ဒုတိယံ အဒုတိယေန, ယံ ဇိနေန ပကာသိတံ၊

ပရာဇိတကိလေသေန, ပါရာဇိကမိဒံ ဣဓ။

သိက္ခာပဒံ သမံ တေန, အညံ ကိဉ္စိ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အနေကနယဝေါကိဏ္ဏံ, ဂမ္ဘီရတ္ထဝိနိစ္ဆယံ။

တသ္မာ ဝတ္ထုမှိ ဩတိဏ္ဏေ, ဘိက္ခုနာ ဝိနယညုနာ၊

ဝိနယာနုဂ္ဂဟေနေတ္ထ, ကရောန္တေန ဝိနိစ္ဆယံ။

ပါဠိံ အဋ္ဌကထဉ္စေဝ, သာဓိပ္ပါယမသေသတော၊

ဩဂယှ အပ္ပမတ္တေန, ကရဏီယော ဝိနိစ္ဆယော။

အာပတ္တိဒဿနုဿာဟော, န ကတ္တဗ္ဗော ကုဒါစနံ၊

ပဿိဿာမိ အနာပတ္တိ-မိတိ ကယိရာထ မာနသံ။

ပဿိတွာပိ စ အာပတ္တိံ, အဝတွာဝ ပုနပ္ပုနံ၊

ဝီမံသိတွာထ ဝိညူဟိ, သံသန္ဒိတွာ စ တံ ဝဒေ။

ကပ္ပိယေပိ စ ဝတ္ထုသ္မိံ, စိတ္တဿ လဟုဝတ္တိနော၊

ဝသေန သာမညဂုဏာ, စဝန္တီဓ ပုထုဇ္ဇနာ။

တသ္မာ ပရပရိက္ခာရံ, အာသီဝိသမိဝေါရဂံ၊

အဂ္ဂိံ ဝိယ စ သမ္ပဿံ, နာမသေယျ ဝိစက္ခဏောတိ။

ပါရာဇိကကဏ္ဍ-အဋ္ဌကထာယ

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။