ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ (ပ)

ဂါထာယ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တော။ ဣတိမေတိ ဣတိ ဣမေ။ ဣတိ ဣမေတိ ဝါ ပါဌော။

စတုသင်္ခေပေတိ စတုရော ရာသီ။ အတီတေ ပဉ္စ ဟေတုဓမ္မာ ဧကော ဟေတုသင်္ခေပေါ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ပဉ္စ ဖလဓမ္မာ ဧကော ဖလသင်္ခေပေါ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ပဉ္စ ဟေတုဓမ္မာ ဧကော ဟေတုသင်္ခေပေါ, အနာဂတေ ပဉ္စ ဖလဓမ္မာ ဧကော ဖလသင်္ခေပေါ။

တယော အဒ္ဓေတိ တယော ကာလေ။ ပဌမပဉ္စကဝသေန အတီတကာလော, ဒုတိယတတိယပဉ္စကဝသေန ပစ္စုပ္ပန္နကာလော, စတုတ္ထပဉ္စကဝသေန အနာဂတကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တိသန္ဓိန္တိ တယော သန္ဓယော အဿာတိ တိသန္ဓိ, တံ တိသန္ဓိံ။ အတီတဟေတုပစ္စုပ္ပန္နဖလာနမန္တရာ ဧကော ဟေတုဖလသန္ဓိ, ပစ္စုပ္ပန္နဖလအနာဂတဟေတူနမန္တရာ ဧကော ဖလဟေတုသန္ဓိ, ပစ္စုပ္ပန္နဟေတုအနာဂတဖလာနမန္တရာ ဧကော ဟေတုဖလသန္ဓိ။

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပါဠိယံ သရူပတော အာဂတဝသေန ပန အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ ဧကော သင်္ခေပေါ, ဝိညာဏနာမရူပသဠာယတနဖဿဝေဒနာ ဒုတိယော, တဏှုပါဒါနဘဝါ တတိယော, ဇာတိဇရာမရဏံ စတုတ္ထော။ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာတိ ဒွေ အင်္ဂါနိ အတီတကာလာနိ, ဝိညာဏာဒီနိ ဘဝါဝသာနာနိ အဋ္ဌ ပစ္စုပ္ပန္နကာလာနိ, ဇာတိဇရာမရဏန္တိ ဒွေ အနာဂတကာလာနိ။ သင်္ခါရဝိညာဏာနံ အန္တရာ ဧကော ဟေတုဖလသန္ဓိ, ဝေဒနာတဏှာနမန္တရာ ဧကော ဖလဟေတုသန္ဓိ, ဘဝဇာတီနမန္တရာ ဧကော ဟေတုဖလသန္ဓိ။

ဝီသတိယာ အာကာရေဟီတိ ဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေဟိ။ စတုသင်္ခေပေ စ တယော အဒ္ဓေ စ တိသန္ဓိံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝီသတိယာ အာကာရေဟိ ဇာနာတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဇာနာတီတိ သုတာနုသာရေန ဘာဝနာရမ္ဘဉာဏေန ဇာနာတိ။ ပဿတီတိ ဉာတမေဝ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ စ ဖုဋံ ကတွာ ဉာဏေနေဝ ပဿတိ။ အညာတီတိ ဒိဋ္ဌမရိယာဒေနေဝ အာသေဝနံ ကရောန္တော ဉာဏေနေဝ ဇာနာတိ။ မရိယာဒတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ အာကာရော။ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ နိဋ္ဌံ ပါပေန္တော ဉာဏေနေဝ ပဋိဝေဓံ ကရောတိ။ သလက္ခဏဝသေန ဝါ ဇာနာတိ, သရသဝသေန ပဿတိ, ပစ္စုပဋ္ဌာနဝသေန အညာတိ, ပဒဋ္ဌာနဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ။

တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ပစ္စယဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာတိ တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တဓမ္မာ။ ကထမိဒံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စေ? ဘဂဝတော ဝစနေန။ ဘဂဝတာ ဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မဒေသနာသုတ္တေ –

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ, ဇာတိပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ, ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ အနုပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ ဌိတာဝ သာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ, တံ တထာဂတော အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ အဘိသမေတိ, အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ အဘိသမေတွာ အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညာပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ ‘ပဿထာ’တိ စာဟ။ ဇာတိပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဇရာမရဏံ, ဘဝပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတိ…ပေ… အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ။ ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ…ပေ… ဥတ္တာနီကရောတိ ‘ပဿထာ’တိ စာဟ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခါရာ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယာ တတြတ ထတာ အဝိတထတာ အနညထတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၀) –

ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဒေသေန္တေန တထတာဒီဟိ ဝေဝစနေဟိ ပစ္စယဓမ္မာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝုတ္တာ။ တသ္မာ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယလက္ခဏော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ, ဒုက္ခာနုဗန္ဓနရသော ကုမ္မဂ္ဂပစ္စုပဋ္ဌာနော, အယမ္ပိ သပစ္စယတ္တာ အတ္တနော ဝိသေသပစ္စယပဒဋ္ဌာနော။

ဥပ္ပါဒါ ဝါ အနုပ္ပါဒါ ဝါတိ ဥပ္ပါဒေ ဝါ အနုပ္ပါဒေ ဝါ, တထာဂတေသု ဥပ္ပန္နေသုပိ အနုပ္ပန္နေသုပီတိ အတ္ထော။ ဌိတာဝ သာ ဓာတူတိ ဌိတောဝ သော ပစ္စယသဘာဝေါ, န ကဒါစိ ဇာတိဇရာမရဏဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဇာတိပစ္စယောယေဝ။ ဇာတိပစ္စယေန ဟိ ဇရာမရဏသင်္ခါတော ပစ္စယသမုပ္ပန္နဓမ္မော တဒါယတ္တတာယ တိဋ္ဌတိ, ဇာတိပစ္စယောဝ ဇရာမရဏဓမ္မံ နိယမေတိ, တသ္မာ ဇာတိ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဇာတိယေဝ ဣမဿ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယောတိ ဣဒပ္ပစ္စယော, ဣဒပ္ပစ္စယောဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ။ တန္တိ တံ ပစ္စယံ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတီတိ ဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ။ အဘိသမေတီတိ ဉာဏေန အဘိသမာဂစ္ဆတိ။ အာစိက္ခတီတိ ကထေတိ။ ဒေသေတီတိ ဒဿေတိ။ ပညာပေတီတိ ဇာနာပေတိ။ ပဋ္ဌပေတီတိ ဉာဏမုခေ ဌပေတိ။ ဝိဝရတီတိ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတိ။ ဝိဘဇတီတိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတိ။ ဥတ္တာနီကရောတီတိ ပါကဋံ ကရောတိ။ ဣတိ ခေါတိ ဧဝံ ခေါ။ ယာ တတြာတိ ယာ တေသု ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒီသု။ သော ပနာယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ အနူနာဓိကေဟေဝ တဿ တဿ ဓမ္မဿ သမ္ဘဝတော တထတာတိ, သာမဂ္ဂိံ ဥပဂတေသု ပစ္စယေသု မုဟုတ္တမ္ပိ တတော နိဗ္ဗတ္တနဓမ္မာနံ အသမ္ဘဝါဘာဝတော အဝိတထတာတိ, အညဓမ္မပစ္စယေဟိ အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတော အနညထတာတိ, ယထာဝုတ္တာနံ ဧတေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတော ဝါ ပစ္စယသမူဟတော ဝါ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဝုတ္တော။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ, ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ, ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဝါ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာ။ လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သမ္မသနဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၈။ သမ္မသနဉာဏနိဒ္ဒေသေ ယံ ကိဉ္စီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ။ ရူပန္တိ အတိပ္ပသင်္ဂနိယမနံ။ ဧဝံ ပဒဒွယေနာပိ ရူပဿ အသေသပရိဂ္ဂဟော ကတော ဟောတိ။ အထဿ အတီတာဒိနာ ဝိဘာဂံ အာရဘတိ။ တဉှိ ကိဉ္စိ အတီတံ ကိဉ္စိ အနာဂတာဒိဘေဒန္တိ။ ဧသ နယော ဝေဒနာဒီသုပိ။ တတ္ထ ရူပံ တာဝ အဒ္ဓါသန္တတိသမယခဏဝသေန စတုဓာ အတီတံ နာမ ဟောတိ, တထာ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ တတ္ထ အဒ္ဓါဝသေန တာဝ ဧကဿ ဧကသ္မိံ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ, စုတိတော ဥဒ္ဓံ အနာဂတံ, ဥဘိန္နမန္တရေ ပစ္စုပ္ပန္နံ။ သန္တတိဝသေန သဘာဂဧကဥတုသမုဋ္ဌာနံ ဧကာဟာရသမုဋ္ဌာနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရိယဘာဝေန ဝတ္တမာနမ္ပိ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တတော ပုဗ္ဗေ ဝိသဘာဂဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနံ အတီတံ, ပစ္ဆာ အနာဂတံ။ စိတ္တဇံ ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိသမုဋ္ဌာနံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ, ပစ္ဆာ အနာဂတံ, ကမ္မသမုဋ္ဌာနဿ ပါဋိယေက္ကံ သန္တတိဝသေန အတီတာဒိဘေဒေါ နတ္ထိ, တေသညေဝ ပန ဥတုအာဟာရစိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန တဿ အတီတာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သမယဝသေန ဧကမုဟုတ္တပုဗ္ဗဏှသာယနှရတ္တိန္ဒိဝါဒီသု သမယေသု သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ တံ တံ သမယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတံ, ပစ္ဆာ အနာဂတံ။ ခဏဝသေန ဥပ္ပါဒါဒိခဏတ္တယပရိယာပန္နံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တတော ပုဗ္ဗေ အနာဂတံ, ပစ္ဆာ အတီတံ။ အပိစ အတိက္ကန္တဟေတုပစ္စယကိစ္စံ အတီတံ, နိဋ္ဌိတဟေတုကိစ္စမနိဋ္ဌိတပစ္စယကိစ္စံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, ဥဘယကိစ္စမသမ္ပတ္တံ အနာဂတံ။ သကိစ္စက္ခဏေ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တတော ပုဗ္ဗေ အနာဂတံ, ပစ္ဆာ အတီတံ။ ဧတ္ထ စ ခဏာဒိကထာဝ နိပ္ပရိယာယာ သေသာ သပရိယာယာ။

အဇ္ဈတ္တန္တိ ပဉ္စသုပိ ခန္ဓေသု ဣဓ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ အတ္တနော သန္တာနေ ပဝတ္တံ ပါဋိပုဂ္ဂလိကံ ရူပံ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတော ဗဟိဘူတံ ပန ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓံ ဝါ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓံ ဝါ ရူပံ ဗဟိဒ္ဓါ နာမ။ ဩဠာရိကန္တိ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါကာယရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗသင်္ခါတာ ပထဝီတေဇောဝါယော စာတိ ဒွါဒသဝိဓံ ရူပံ ဃဋ္ဋနဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတော ဩဠာရိကံ။ သေသံ ပန အာပေါဓာတု ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဟဒယဝတ္ထု ဩဇာ အာကာသဓာတု ကာယဝိညတ္တိ ဝစီဝိညတ္တိ ရူပဿ လဟုတာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ ဥပစယော သန္တတိ ဇရတာ အနိစ္စတာတိ သောဠသဝိဓံ ရူပံ ဃဋ္ဋနဝသေန အဂဟေတဗ္ဗတော သုခုမံ။ ဟီနံ ဝါ ပဏီတံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဟီနပဏီတဘာဝေါ ပရိယာယတော နိပ္ပရိယာယတော စ။ တတ္ထ အကနိဋ္ဌာနံ ရူပတော သုဒဿီနံ ရူပံ ဟီနံ, တဒေဝ သုဒဿာနံ ရူပတော ပဏီတံ။ ဧဝံ ယာဝ နရကသတ္တာနံ ရူပံ, တာဝ ပရိယာယတော ဟီနပဏီတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နိပ္ပရိယာယတော ပန ယတ္ထ အကုသလဝိပါကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဟီနံ။ ယတ္ထ ကုသလဝိပါကံ, တံ ပဏီတံ။ ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါတိ ဧတ္ထ ယံ သုခုမံ, တဒေဝ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈသဘာဝတ္တာ ဒူရေ။ ယံ ဩဠာရိကံ, တဒေဝ သုပ္ပဋိဝိဇ္ဈသဘာဝတ္တာ သန္တိကေ။

သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထေတိ ဧကံ သမ္မသနံ, ဒုက္ခတော ဝဝတ္ထေတိ ဧကံ သမ္မသနံ, အနတ္တတော ဝဝတ္ထေတိ ဧကံ သမ္မသနန္တိ ဧတ္ထ အယံ ဘိက္ခု ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ အနိယမနိဒ္ဒိဋ္ဌံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပံ အတီတတ္တိကေန စေဝ စတူဟိ အဇ္ဈတ္တာဒိဒုကေဟိ စာတိ ဧကာဒသဟိ ဩကာသေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထေတိ အနိစ္စန္တိ သမ္မသတိ။ ကထံ? ပရတော ဝုတ္တနယေန။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄၈)။ တသ္မာ ဧသ ယံ အတီတံ ရူပံ, တံ ယသ္မာ အတီတေယေဝ ခီဏံ, နယိမံ ဘဝံ သမ္ပတ္တန္တိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ယံ အနာဂတံ ရူပံ အနန္တရဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, တမ္ပိ တတ္ထေဝ ခီယိဿတိ, န တတော ပရံ ဘဝံ ဂမိဿတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ, တံ ဣဓေဝ ခီယတိ, န ဣတော ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ယံ အဇ္ဈတ္တံ ရူပံ, တမ္ပိ အဇ္ဈတ္တမေဝ ခီယတိ, န ဗဟိဒ္ဓါဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ယံ ဗဟိဒ္ဓါ ဩဠာရိကံ သုခုမံ ဟီနံ ပဏီတံ ဒူရေ သန္တိကေ, တမ္ပိ ဧတ္ထေဝ ခီယတိ, န ဒူရဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာတိ သမ္မသတိ။ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ‘‘အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတဿ ဝသေန ဧကံ သမ္မသနံ, ပဘေဒတော ပန ဧကာဒသဝိဓံ ဟောတိ။

သဗ္ဗမေဝ စေတံ ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေနာတိ သမ္မသတိ။ ဘယဋ္ဌေနာတိ သပ္ပဋိဘယတာယ။ ယဉှိ အနိစ္စံ, တံ ဘယာဝဟံ ဟောတိ သီဟောပမသုတ္တေ (အ။ နိ။ ၄။၃၃၊ သံ။ နိ။ ၃။၇၈) ဒေဝါနံ ဝိယ။ ဣတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတဿ ဝသေန ဧကံ သမ္မသနံ, ပဘေဒတော ပန ဧကာဒသဝိဓံ ဟောတိ။

ယထာ စ ဒုက္ခံ, ဧဝံ သဗ္ဗမ္ပိ တံ အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ သမ္မသတိ။ အသာရကဋ္ဌေနာတိ ‘‘အတ္တာ နိဝါသီ ကာရကော ဝေဒကော သယံဝသီ’’တိ ဧဝံ ပရိကပ္ပိတဿ အတ္တသာရဿ အဘာဝေန။ ယဉှိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ, အတ္တနောပိ အနိစ္စတံ ဝါ ဥဒယဗ္ဗယပီဠနံ ဝါ ဝါရေတုံ န သက္ကောတိ, ကုတော တဿ ကာရကာဒိဘာဝေါ။ တေနာဟ – ‘‘ရူပဉ္စ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာ အဘဝိဿ, နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျာ’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၃။၅၉)။ ဣတိ ဣဒံ ‘‘အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတဿ ဝသေန ဧကံ သမ္မသနံ, ပဘေဒတော ပန ဧကာဒသဝိဓံ ဟောတိ။ ဧသေဝ နယော ဝေဒနာဒီသု။ ဣတိ ဧကေကသ္မိံ ခန္ဓေ ဧကာဒသ ဧကာဒသ ကတွာ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ပဉ္စပညာသ သမ္မသနာနိ ဟောန္တိ, အနိစ္စတော ပဉ္စပညာသ, ဒုက္ခတော ပဉ္စပညာသ, အနတ္တတော ပဉ္စပညာသာတိ တိဝိဓာနုပဿနာဝသေန သဗ္ဗာနိ ပဉ္စသဋ္ဌိသတသမ္မသနာနိ ဟောန္တိ။

ကေစိ ပန ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ, သဗ္ဗံ ဝေဒနံ, သဗ္ဗံ သညံ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရေ, သဗ္ဗံ ဝိညာဏန္တိ ပဒမ္ပိ ပက္ခိပိတွာ ဧကေကသ္မိံ ခန္ဓေ ဒွါဒသ ဒွါဒသ ကတွာ ပဉ္စသု သဋ္ဌိ, အနုပဿနာတော အသီတိသတသမ္မသနာနီ’’တိ ဝဒန္တိ။

အတီတာဒိဝိဘာဂေ ပနေတ္ထ သန္တတိဝသေန ခဏာဒိဝသေန စ ဝေဒနာယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ သန္တတိဝသေန ဧကဝီထိဧကဇဝနဧကသမာပတ္တိပရိယာပန္နာ ဧကဝိဓဝိသယသမာယောဂပ္ပဝတ္တာ စ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ ခဏာဒိဝသေန ခဏတ္တယပရိယာပန္နာ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တမဇ္ဈဂတာ သကိစ္စဉ္စ ကုရုမာနာ ဝေဒနာ ပစ္စုပ္ပန္နာ, တတော ပုဗ္ဗေ အတီတာ, ပစ္ဆာ အနာဂတာ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒေါ နိယကဇ္ဈတ္တဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဩဠာရိကသုခုမဘာဝေါ ‘‘အကုသလာ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ, ကုသလာဗျာကတာ ဝေဒနာ သုခုမာ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၄) နယေန ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တေန ဇာတိသဘာဝပုဂ္ဂလလောကိယလောကုတ္တရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဇာတိဝသေန တာဝ အကုသလာ ဝေဒနာ သာဝဇ္ဇကိရိယဟေတုတော, ကိလေသသန္တာပဘာဝတော စ အဝူပသန္တဝုတ္တီတိ ကုသလဝေဒနာယ ဩဠာရိကာ, သဗျာပါရတော သဥဿာဟတော သဝိပါကတော ကိလေသသန္တာပဘာဝတော သာဝဇ္ဇတော စ ဝိပါကာဗျာကတာယ ဩဠာရိကာ, သဝိပါကတော ကိလေသသန္တာပဘာဝတော သဗျာဗဇ္ဈတော သာဝဇ္ဇတော စ ကိရိယာဗျာကတာယ ဩဠာရိကာ။ ကုသလာဗျာကတာ ပန ဝုတ္တဝိပရိယာယတော အကုသလာယ ဝေဒနာယ သုခုမာ။ ဒွေပိ ကုသလာကုသလာ ဝေဒနာ သဗျာပါရတော သဥဿာဟတော သဝိပါကတော စ ယထာယောဂံ ဒုဝိဓာယပိ အဗျာကတာယ ဩဠာရိကာ, ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဒုဝိဓာပိ အဗျာကတာ တာဟိ သုခုမာ။ ဧဝံ တာဝ ဇာတိဝသေန ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သဘာဝဝသေန ပန ဒုက္ခာ ဝေဒနာ နိရဿာဒတော သဝိပ္ဖါရတော ခေါဘကရဏတော ဥဗ္ဗေဇနီယတော အဘိဘဝနတော စ ဣတရာဟိ ဒွီဟိ ဩဠာရိကာ, ဣတရာ ပန ဒွေ သာတတော သန္တတော ပဏီတတော မနာပတော မဇ္ဈတ္တတော စ ယထာယောဂံ ဒုက္ခာယ သုခုမာ။ ဥဘော ပန သုခဒုက္ခာ သဝိပ္ဖါရတော ဥဗ္ဗေဇနီယတော ခေါဘကရဏတော ပါကဋတော စ အဒုက္ခမသုခါယ ဩဠာရိကာ, သာ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန တဒုဘယတော သုခုမာ။ ဧဝံ သဘာဝဝသေန ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပုဂ္ဂလဝသေန ပန အသမာပန္နဿ ဝေဒနာ နာနာရမ္မဏေ ဝိက္ခိတ္တဘာဝတော သမာပန္နဿ ဝေဒနာယ ဩဠာရိကာ, ဝိပရိယာယေန ဣတရာ သုခုမာ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလဝသေန ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

လောကိယလောကုတ္တရဝသေန ပန သာသဝါ ဝေဒနာ လောကိယာ, သာ အာသဝုပ္ပတ္တိဟေတုတော ဩဃနိယတော ယောဂနိယတော ဂန္ထနိယတော နီဝရဏိယတော ဥပါဒါနိယတော သံကိလေသိကတော ပုထုဇ္ဇနသာဓာရဏတော စ အနာသဝါယ ဩဠာရိကာ, အနာသဝါ စ ဝိပရိယာယေန သာသဝါယ သုခုမာ။ ဧဝံ လောကိယလောကုတ္တရဝသေန ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တတ္ထ ဇာတိအာဒိဝသေန သမ္ဘေဒေါ ပရိဟရိတဗ္ဗော။ အကုသလဝိပါကကာယဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ ဟိ ဝေဒနာ ဇာတိဝသေန အဗျာကတတ္တာ သုခုမာပိ သမာနာ သဘာဝါဒိဝသေန ဩဠာရိကာ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဗျာကတာ ဝေဒနာ သုခုမာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ။ သမာပန္နဿ ဝေဒနာ သုခုမာ, အသမာပန္နဿ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ။ အနာသဝါ ဝေဒနာ သုခုမာ, သာသဝါ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ’’တိ (ဝိဘ။ ၁၁)။

ယထာ စ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, ဧဝံ သုခါဒယောပိ။ တာပိ ဟိ ဇာတိဝသေန ဩဠာရိကာ, သဘာဝါဒိဝသေန သုခုမာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ယထာ ဇာတိအာဒိဝသေန သမ္ဘေဒေါ န ဟောတိ, တထာ ဝေဒနာနံ ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေယျထိဒံ, အဗျာကတာ ဇာတိဝသေန ကုသလာကုသလာဟိ သုခုမာ။ တတ္ထ ကတမာ အဗျာကတာ? ကိံ ဒုက္ခာ? ကိံ သုခါ? ကိံ သမာပန္နဿ? ကိံ အသမာပန္နဿ? ကိံ သာသဝါ? ကိံ အနာသဝါတိ? ဧဝံ သဘာဝါဒိဘေဒေါ န ပရာမသိတဗ္ဗော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

အပိစ ‘‘တံ တံ ဝါ ပန ဝေဒနံ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ သုခုမာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော အကုသလာဒီသုပိ လောဘသဟဂတာယ ဒေါသသဟဂတာ ဝေဒနာ အဂ္ဂိ ဝိယ နိဿယဒဟနတော ဩဠာရိကာ, လောဘသဟဂတာ သုခုမာ။ ဒေါသသဟဂတာပိ နိယတာ ဩဠာရိကာ, အနိယတာ သုခုမာ။ နိယတာပိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာ ဩဠာရိကာ, ဣတရာ သုခုမာ။ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာသုပိ အသင်္ခါရိကာ ဩဠာရိကာ, ဣတရာ သုခုမာ။ လောဘသဟဂတာ ပန ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဩဠာရိကာ, ဣတရာ သုခုမာ။ သာပိ နိယတာ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာ အသင်္ခါရိကာ ဩဠာရိကာ, ဣတရာ သုခုမာ။ အဝိသေသေန စ အကုသလာ ဗဟုဝိပါကာ ဩဠာရိကာ, အပ္ပဝိပါကာ သုခုမာ။ ကုသလာ ပန အပ္ပဝိပါကာ ဩဠာရိကာ, ဗဟုဝိပါကာ သုခုမာ။

အပိစ ကာမာဝစရကုသလာ ဩဠာရိကာ, ရူပါဝစရာ သုခုမာ, တတော အရူပါဝစရာ, တတော လောကုတ္တရာ။ ကာမာဝစရာ စ ဒါနမယာ ဩဠာရိကာ, သီလမယာ သုခုမာ။ သီလမယာပိ ဩဠာရိကာ, တတော ဘာဝနာမယာ သုခုမာ။ ဘာဝနာမယာပိ ဒုဟေတုကာ ဩဠာရိကာ, တိဟေတုကာ သုခုမာ။ တိဟေတုကာပိ သသင်္ခါရိကာ ဩဠာရိကာ, အသင်္ခါရိကာ သုခုမာ။ ရူပါဝစရာ စ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဩဠာရိကာ…ပေ… ပဉ္စမဇ္ဈာနိကာ သုခုမာဝ။ အရူပါဝစရာ စ အာကာသာနဉ္စာယတနသမ္ပယုတ္တာ ဩဠာရိကာ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမ္ပယုတ္တာ သုခုမာဝ။ လောကုတ္တရာ စ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ဩဠာရိကာ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သုခုမာဝ။ ဧသ နယော တံတံဘူမိဝိပါကကိရိယာဝေဒနာသု ဒုက္ခာဒိအသမာပန္နာဒိသာသဝါဒိဝသေန ဝုတ္တဝေဒနာသု စ။ ဩကာသဝသေန ဝါပိ နိရယေ ဒုက္ခာ ဩဠာရိကာ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ သုခုမာ…ပေ… ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု သုခုမာဝ။ ယထာ စ ဒုက္ခာ, ဧဝံ သုခါပိ သဗ္ဗတ္ထ ယထာနုရူပံ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ဝတ္ထုဝသေန စာပိ ဟီနဝတ္ထုကာ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ ဩဠာရိကာ, ပဏီတဝတ္ထုကာ သုခုမာ။ ဟီနပဏီတဘေဒေ ယာ ဩဠာရိကာ, သာ ဟီနာ။ ယာ စ သုခုမာ, သာ ပဏီတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဒူရသန္တိကပဒေ ပန ‘‘အကုသလာ ဝေဒနာ ကုသလာဗျာကတာဟိ ဝေဒနာဟိ ဒူရေ, အကုသလာ ဝေဒနာ အကုသလာယ ဝေဒနာယ သန္တိကေ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၁၃) နယေန ဝိဘင်္ဂေ ဝိဘတ္တာ။ တသ္မာ အကုသလာ ဝေဒနာ ဝိသဘာဂတော အသံသဋ္ဌတော အသရိက္ခတော စ ကုသလာဗျာကတာဟိ ဒူရေ, တထာ ကုသလာဗျာကတာ အကုသလာယ။ ဧသ နယော သဗ္ဗဝါရေသု။ အကုသလာ ပန ဝေဒနာ သဘာဂတော သံသဋ္ဌတော သရိက္ခတော စ အကုသလာယ သန္တိကေတိ ဣဒံ ဝေဒနာယ အတီတာဒိဝိဘာဂေ ဝိတ္ထာရကထာမုခံ။ တံတံဝေဒနာသမ္ပယုတ္တာနံ ပန သညာဒီနမ္ပိ ဧတံ ဧဝမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယေ ပနေတ္ထ ဝေဒနာဒီသု စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏန္တိ ပေယျာလေန သံခိတ္တေသု စ ဓမ္မေသု လောကုတ္တရဓမ္မာ အာဂတာ, တေ အသမ္မသနူပဂတ္တာ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ န ဂဟေတဗ္ဗာ။ တေ ပန ကေဝလံ တေန တေန ပဒေန သင်္ဂဟိတဓမ္မဒဿနဝသေန စ အဘိညေယျနိဒ္ဒေသေ အာဂတနယေန စ ဝုတ္တာ။ ယေပိ စ သမ္မသနူပဂါ, တေသု ယေ ယဿ ပါကဋာ ဟောန္တိ, သုခေန ပရိဂ္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသု တေန သမ္မသနံ အာရဘိတဗ္ဗံ။ ဇာတိဇရာမရဏဝသေန ဝိသုံ သမ္မသနာဘာဝေပိ ဇာတိဇရာမရဏဝန္တေသုယေဝ ပန သမ္မသိတေသု တာနိပိ သမ္မသိတာနိ ဟောန္တီတိ ပရိယာယေန တေသမ္ပိ ဝသေန သမ္မသနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော ဝဝတ္ထေတီတိအာဒိနာ နယေန အတီတတ္တိကဿေဝ စ ဝသေန သမ္မသနဿ ဝုတ္တတ္တာ အဇ္ဈတ္တာဒိဘေဒံ အနာမသိတွာပိ အတီတတ္တိကဿေဝ ဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာပိ အနိစ္စာဒိတော သမ္မသနံ ကာတဗ္ဗမေဝ။

ယံ ပန အနိစ္စံ, တံ ယသ္မာ နိယမတော သင်္ခတာဒိဘေဒံ ဟောတိ, တေနဿ ပရိယာယဒဿနတ္ထံ, နာနာကာရေဟိ ဝါ မနသိကာရပ္ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတန္တိအာဒိမာဟ။ တဉှိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ, အနိစ္စန္တိကတာယ အာဒိအန္တဝန္တတာယ ဝါ အနိစ္စံ။ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတတ္တာ သင်္ခတံ။ ပစ္စယေ ပဋိစ္စ နိဿာယ သမံ, သဟ ဝါ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ။ ဧတေန ပစ္စယေဟိ ကတေပိ ပစ္စယာနံ အဗျာပါရတံ ဒဿေတိ။ ခယဓမ္မန္တိ ခီယနဓမ္မံ ခီယနပကတိကံ။ ဝယဓမ္မန္တိ နဿနဓမ္မံ။ နယိဒံ မန္ဒီဘာဝက္ခယဝသေန ခယဓမ္မံ, ကေဝလံ ဝိဂမနပကတိကံ။ ပဟူတဿ မန္ဒီဘာဝေါပိ ဟိ လောကေ ခယောတိ ဝုစ္စတိ။ ဝိရာဂဓမ္မန္တိ နယိဒံ ကုဟိဉ္စိ ဂမနဝသေန ဝယဓမ္မံ, ကေဝလံ သဘာဝါတိက္ကမနပကတိကံ။ ‘‘ဝိရာဂေါ နာမ ဇိဂုစ္ဆနံ ဝါ သမတိက္ကမော ဝါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ နိရောဓဓမ္မန္တိ နယိဒံ သဘာဝါတိက္ကမေန ပုနရာဝတ္တိဓမ္မံ, ကေဝလံ အပုနရာဝတ္တိနိရောဓေန နိရုဇ္ဈနပကတိကန္တိ ပုရိမပုရိမပဒဿ အတ္ထဝိဝရဏဝသေန ပစ္ဆိမပစ္ဆိမပဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အထ ဝါ ဧကဘဝပရိယာပန္နရူပဘင်္ဂဝသေန ခယဓမ္မံ, ဧကသန္တတိပရိယာပန္နရူပက္ခယဝသေန ဝယဓမ္မံ, ရူပဿ ခဏဘင်္ဂဝသေန ဝိရာဂဓမ္မံ, တိဏ္ဏမ္ပိ အပုနပ္ပဝတ္တိဝသေန နိရောဓဓမ္မန္တိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဇရာမရဏံ အနိစ္စန္တိအာဒီသု ဇရာမရဏံ န အနိစ္စံ, အနိစ္စသဘာဝါနံ ပန ခန္ဓာနံ ဇရာမရဏတ္တာ အနိစ္စံ နာမ ဇာတံ။ သင်္ခတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အန္တရပေယျာလေ ဇာတိယာပိ အနိစ္စာဒိတာယ ဧသေဝ နယော။

ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒိ န ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တံ, ကေဝလံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ ဧကေကအင်္ဂဝသေန သင်္ခိပိတွာ ဝဝတ္ထာနတော သမ္မသနဉာဏံ နာမ ဟောတီတိ ပရိယာယေန ဝုတ္တံ။ န ပနေတံ ကလာပသမ္မသနဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏမေဝ တံ ဟောတီတိ။ အသတိ ဇာတိယာတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော, အသတိယာ ဇာတိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အသတိ သင်္ခါရေသူတိ ဝစနဝိပလ္လာသော ကတော, အသန္တေသု သင်္ခါရေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, အသတီတိအာဒိ ‘‘ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ, အသတိ ဘဝေ နတ္ထိ ဇာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ယောဇေတဗ္ဗံ။

သမ္မသနဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၉။ ဣဒါနိ အနန္တရံ ဝုတ္တဿ သမ္မသနဉာဏဿ နာနာနယေဟိ ဘာဝနာထိရကရဏေန ပါရံ ဂန္တွာ ဌိတေန အနိစ္စာဒိတော ဒိဋ္ဌေ သင်္ခါရေ ဥဒယဗ္ဗယေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿနတ္ထံ ဝုတ္တဿ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏဿ နိဒ္ဒေသေ ဇာတံ ရူပန္တိအာဒီသု သန္တတိဝသေန ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ နိဗ္ဗတ္တံ ရူပံ။ တဿ ဇာတဿ ရူပဿ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ဇာတိံ ဥပ္ပါဒံ အဘိနဝါကာရံ ဥဒယောတိ, ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ခယံ ဘင်္ဂံ ဝယောတိ, အနုပဿနာ ပုနပ္ပုနံ နိသာမနာ, ဥဒယဗ္ဗယ အနုပဿနာဉာဏန္တိ အတ္ထော။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဇာတိဇရာမရဏဝန္တာနံယေဝ ဥဒယဗ္ဗယဿ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဇာတိဇရာမရဏာနံ ဥဒယဗ္ဗယာဘာဝတော ဇာတိဇရာမရဏံ အနာမသိတွာ ဇာတံ စက္ခု…ပေ… ဇာတော ဘဝေါတိ ပေယျာလံ ကတံ။ သော ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿန္တော ဧဝံ ဇာနာတိ ‘‘ဣမေသံ ခန္ဓာနံ ဥပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နာနံ ရာသိ ဝါ နိစယော ဝါ နတ္ထိ, ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနမ္ပိ ရာသိတော ဝါ နိစယတော ဝါ အာဂမနံ နာမ နတ္ထိ, နိရုဇ္ဈမာနာနမ္ပိ ဒိသာဝိဒိသာဂမနံ နာမ နတ္ထိ, နိရုဒ္ဓါနမ္ပိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ရာသိတော နိစယတော နိဓာနတော အဝဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ ပန ဝီဏာယ ဝါဒိယမာနာယ ဥပ္ပန္နဿ သဒ္ဒဿ နေဝ ဥပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ သန္နိစယော အတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သန္နိစယတော အာဂတော, န နိရုဇ္ဈမာနဿ ဒိသာဝိဒိသာဂမနံ အတ္ထိ, န နိရုဒ္ဓေါ ကတ္ထစိ သန္နိစိတော တိဋ္ဌတိ, အထ ခေါ ဝီဏဉ္စ ဥပဝီဏဉ္စ ပုရိသဿ စ တဇ္ဇံ ဝါယာမံ ပဋိစ္စ အဟုတွာ သမ္ဘောတိ, ဟုတွာ ပဋိဝေတိ, ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ရူပါရူပိနော ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ။

၅၀။ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယံ ပဿန္တော ကတိ လက္ခဏာနိ ပဿတီတိအာဒီဟိ ရာသိတော ဂဏနံ ပုစ္ဆိတွာ, ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယံ ပဿန္တော ပဉ္စဝီသတိ လက္ခဏာနိ ပဿတီတိအာဒီဟိ ရာသိတောဝ ဂဏနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ, ပုန ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿန္တော ကတိ လက္ခဏာနိ ပဿတီတိအာဒီဟိ ဝိဘာဂတော ဂဏနံ ပုစ္ဆိတွာ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿန္တော ပဉ္စ လက္ခဏာနိ ပဿတီတိအာဒီဟိ ဝိဘာဂတော ဂဏနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ, ပုန ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿန္တော ကတမာနိ ပဉ္စ လက္ခဏာနိ ပဿတီတိအာဒီဟိ လက္ခဏဝိဘာဂံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိ ‘‘ပုရိမကမ္မဘဝသ္မိံ မောဟော အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တာယ အဝိဇ္ဇာယ သတိ ဣမသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပစ္စယသမုဒယဋ္ဌေနာတိ ပစ္စယဿ ဥပ္ပန္နဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ အဝိဇ္ဇာတဏှာကမ္မာနိ စေတ္ထ ဣဓ ပဋိသန္ဓိဟေတုဘူတာ အတီတပစ္စယာ။ ဣမေသု စ တီသု ဂဟိတေသု သင်္ခါရုပါဒါနာနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ အာဟာရသမုဒယာတိ ပဝတ္တိပစ္စယေသု ကဗဠီကာရာဟာရဿ ဗလဝတ္တာ သောယေဝ ဂဟိတော။ တသ္မိံ ပန ဂဟိတေ ပဝတ္တိဟေတုဘူတာနိ ဥတုစိတ္တာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါသန္တတိခဏဝသေန ရူပဿ ဥပ္ပါဒံ, ဥပ္ပါဒေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏန္တိ စ ဝုတ္တော။ ပဉ္စ လက္ခဏာနီတိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ကမ္မာဟာရာ နိဗ္ဗတ္တိ စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ လက္ခဏာနိ။ အဝိဇ္ဇာဒယောပိ ဟိ ရူပဿ ဥဒယော လက္ခီယတိ ဧတေဟီတိ လက္ခဏာနိ။ နိဗ္ဗတ္တိ ပန သင်္ခတလက္ခဏမေဝ, တမ္ပိ သင်္ခတန္တိ လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ။

အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ အနာဂတဘဝဿ ပစ္စယဘူတာယ ဣမသ္မိံ ဘဝေ အဝိဇ္ဇာယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန နိရောဓေ ကတေ ပစ္စယာဘာဝါ အနာဂတဿ ရူပဿ အနုပ္ပါဒေါ နိရောဓော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ပစ္စယနိရောဓဋ္ဌေနာတိ ပစ္စယဿ နိရုဒ္ဓဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ နိရောဓော စေတ္ထ အနာဂတပဋိသန္ဓိပစ္စယာနံ ဣဓ အဝိဇ္ဇာတဏှာကမ္မာနံယေဝ နိရောဓော။ အာဟာရနိရောဓာ ရူပနိရောဓောတိ ပဝတ္တိပစ္စယဿ ကဗဠီကာရာဟာရဿ အဘာဝေ တံသမုဋ္ဌာနရူပါဘာဝေါ ဟောတိ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏန္တိ အဒ္ဓါသန္တတိခဏဝသေန ရူပဿ ဘင်္ဂံ, ဘင်္ဂေါယေဝ သင်္ခတလက္ခဏတ္တာ လက္ခဏန္တိ ဝုတ္တော။ ဣဓ ပဉ္စ လက္ခဏာနီတိ အဝိဇ္ဇာတဏှာကမ္မာဟာရာနံ အဘာဝနိရောဓာ စတ္တာရိ, ဝိပရိဏာမော ဧကန္တိ ပဉ္စ။ ဧသ နယော ဝေဒနာက္ခန္ထာဒီသု။ အယံ ပန ဝိသေသော – အရူပက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ အဒ္ဓါသန္တတိဝသေန, န ခဏဝသေန။ ဖဿော ဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓာနံ ပဝတ္တိပစ္စယော, တံနိရောဓာ စ တေသံ နိရောဓော။ နာမရူပံ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ပဝတ္တိပစ္စယော, တံနိရောဓာ စ တဿ နိရောဓောတိ။

ကေစိ ပနာဟု – ‘‘စတုဓာ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ အတီတာဒိဝိဘာဂံ အနာမသိတွာဝ သဗ္ဗသာမညဝသေန အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ဥဒေတီတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဘာဝမတ္တံ ဂဏှာတိ, န ဥပ္ပါဒံ။ အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓာ နိရုဇ္ဇတီတိ အနုပ္ပဇ္ဇမာနဘာဝမတ္တံ ဂဏှာတိ, န ဘင်္ဂံ။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒံ ဘင်္ဂံ ဂဏှာတီ’’တိ။

ဝိပဿမာနော ပန ဝိပဿကော ပဌမံ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယံ မနသိကရိတွာ ဝိပဿနာကာလေ အဝိဇ္ဇာဒိကေ စတုရော ဓမ္မေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တေယေဝ ခန္ဓေ ဂဟေတွာ တေသံ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတိ, ဧဝဉ္စ တဿ ဝိပဿကဿ ‘‘ဧဝံ ရူပါဒီနံ ဥဒယော, ဧဝံ ဝယော, ဧဝံ ရူပါဒယော ဥဒေန္တိ, ဧဝံ ဝေန္တီ’’တိ ပစ္စယတော စ ခဏတော စ ဝိတ္ထာရေန ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတော ‘‘ဣတိ ကိရ ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ ဉာဏံ ဝိသဒတရံ ဟောတိ, သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယလက္ခဏဘေဒါ ပါကဋာ ဟောန္တိ။ ယဉှိ သော အဝိဇ္ဇာဒိသမုဒယာ ခန္ဓာနံ သမုဒယံ အဝိဇ္ဇာဒိနိရောဓာ စ ခန္ဓာနံ နိရောဓံ ပဿတိ, ဣဒမဿ ပစ္စယတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ။ ယံ ပန နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏဝိပရိဏာမလက္ခဏာနိ ပဿန္တော ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတိ, ဣဒမဿ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ။ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏေယေဝ ဟိ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ, ဘင်္ဂက္ခဏေ စ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ။

ဣစ္စဿေဝံ ပစ္စယတော စေဝ ခဏတော စ ဒွေဓာ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿတော ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနေန သမုဒယသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ ဇနကာဝဗောဓတော။ ခဏတော ဥဒယဒဿနေန ဒုက္ခသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ ဇာတိဒုက္ခာဝဗောဓတော။ ပစ္စယတော ဝယဒဿနေန နိရောဓသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ ပစ္စယာနုပ္ပါဒေန ပစ္စယဝတံ အနုပ္ပါဒါဝဗောဓတော။ ခဏတော ဝယဒဿနေန ဒုက္ခသစ္စမေဝ ပါကဋံ ဟောတိ မရဏဒုက္ခာဝဗောဓတော။ ယဉ္စဿ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ, မဂ္ဂေါဝါယံ လောကိကောတိ မဂ္ဂသစ္စံ ပါကဋံ ဟောတိ တတြ သမ္မောဟဝိဃာတတော။

ပစ္စယတော စဿ ဥဒယဒဿနေန အနုလောမော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ပါကဋော ဟောတိ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၀၄၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၁၊ ဥဒါ။ ၁) အဝဗောဓတော။ ပစ္စယတော ဝယဒဿနေန ပဋိလောမော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ပါကဋော ဟောတိ ‘‘ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၀၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၁၊ ဥဒါ။ ၂) အဝဗောဓတော။ ခဏတော ပန ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ ပါကဋာ ဟောန္တိ သင်္ခတလက္ခဏာဝဗောဓတော။ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တော ဟိ သင်္ခတာ, တေ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာတိ။

ပစ္စယတော စဿ ဥဒယဒဿနေန ဧကတ္တနယော ပါကဋော ဟောတိ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓေန သန္တာနဿ အနုပစ္ဆေဒါဝဗောဓတော။ အထ သုဋ္ဌုတရံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။ ခဏတော ဥဒယဒဿနေန နာနတ္တနယော ပါကဋော ဟောတိ နဝနဝါနံ ဥပ္ပါဒါဝဗောဓတော။ အထ သုဋ္ဌုတရံ သဿတဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။ ပစ္စယတော စဿ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန အဗျာပါရနယော ပါကဋော ဟောတိ ဓမ္မာနံ အဝသဝတ္တိဘာဝါဝဗောဓတော။ အထ သုဋ္ဌုတရံ အတ္တဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။ ပစ္စယတော ပန ဥဒယဒဿနေန ဧဝံဓမ္မတာနယော ပါကဋော ဟောတိ ပစ္စယာနုရူပေန ဖလဿုပ္ပါဒါဝဗောဓတော။ အထ သုဋ္ဌုတရံ အကိရိယဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။

ပစ္စယတော စဿ ဥဒယဒဿနေန အနတ္တလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ ဓမ္မာနံ နိရီဟကတ္တပစ္စယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာဝဗောဓတော။ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန အနိစ္စလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ ဟုတွာ အဘာဝါဝဗောဓတော, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တဝိဝေကာဝဗောဓတော စ။ ဒုက္ခလက္ခဏမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ ဥဒယဗ္ဗယေဟိ ပဋိပီဠနာဝဗောဓတော။ သဘာဝလက္ခဏမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နာဝဗောဓတော။ သဘာဝလက္ခဏေ သင်္ခတလက္ခဏဿ တာဝကာလိကတ္တမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ, ဥဒယက္ခဏေ ဝယဿ, ဝယက္ခဏေ စ ဥဒယဿ အဘာဝါဝဗောဓတောတိ။

တဿေဝံ ပါကဋီဘူတသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယလက္ခဏဘေဒဿ ‘‘ဧဝံ ကိရ နာမိမေ ဓမ္မာ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ နိစ္စနဝါဝ ဟုတွာ သင်္ခါရာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ န ကေဝလဉ္စ နိစ္စနဝါဝ, သူရိယုဂ္ဂမနေ ဥဿာဝဗိန္ဒု ဝိယ ဥဒကပုဗ္ဗုဠော ဝိယ ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ဝိယ အာရဂ္ဂေ သာသပေါ ဝိယ ဝိဇ္ဇုပ္ပါဒေါ ဝိယ စ ပရိတ္တဋ္ဌာယိနော မာယာမရီစိသုပိနန္တအလာတစက္ကဂန္ဓဗ္ဗနဂရဖေဏကဒလိအာဒယော ဝိယ အသာရာ နိဿာရာတိ စာပိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ ဧတ္တာဝတာ တေန ‘‘ဝယဓမ္မမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နဉ္စ ဝယံ ဥပေတီ’’တိ ဣမိနာ အာကာရေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ နာမ ပဌမံ တရုဏဝိပဿနာဉာဏံ အဓိဂတံ ဟောတိ, ယဿာဓိဂမာ ‘‘အာရဒ္ဓဝိပဿကော’’တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ဣမသ္မိံ ဉာဏေ ဌိတဿ ဩဘာသာဒယော ဒသ ဝိပဿနူပက္ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ယေသံ ဥပ္ပတ္တိယာ အကုသလော ယောဂါဝစရော တေသု မဂ္ဂဉာဏသညီ ဟုတွာ အမဂ္ဂမေဝ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဂဏှာတိ, ဥပက္ကိလေသဇဋာဇဋိတော စ ဟောတိ။ ကုသလော ပန ယောဂါဝစရော တေသု ဝိပဿနံ အာရောပေန္တော ဥပက္ကိလေသဇဋံ ဝိဇဋေတွာ ‘‘ဧတေ ဓမ္မာ န မဂ္ဂေါ, ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ ပန ဝီထိပဋိပန္နံ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂဉ္စ အမဂ္ဂဉ္စ ဝဝတ္ထပေတိ။ တဿေဝံ မဂ္ဂဉ္စ အမဂ္ဂဉ္စ ဉတွာ ဌိတံ ဉာဏံ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ နာမ။

ဧတ္တာဝတာ စ ပန တေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ။ ကထံ? နာမရူပပရိဂ္ဂဟေ သတိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟသမ္ဘဝတော ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏဝစနေနေဝ ဝုတ္တေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတေန နာမရူပဝဝတ္ထာပနေန ဒုက္ခသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတိ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတေန ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဏေန သမုဒယသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ, ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနေန စ ခဏတော ဥဒယဗ္ဗယဒဿနေန ဒုက္ခသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ, ပစ္စယတော ဥဒယဒဿနေန သမုဒယသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ, ပစ္စယတော ဝယဒဿနေန နိရောဓသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ, ယဉ္စဿ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ, မဂ္ဂေါဝါယံ လောကိကောတိ တတြ သမ္မောဟဝိဃာတတော ဣမိဿဉ္စ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယံ ဝိပဿတော သမ္မာ မဂ္ဂဿ အဝဓာရဏေန မဂ္ဂသစ္စဿ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ။ ဧဝံ လောကိယေန တာဝ ဉာဏေန စတုန္နံ သစ္စာနံ ဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတီတိ။

ဥဒယဗ္ဗယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၁။ သော ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယံ ဌိတော ယောဂါဝစရော မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာပနေန ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ ဝီထိပဋိပန္နံ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏံ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဉတွာ တိလက္ခဏသလ္လက္ခဏေန တဿေဝ မဂ္ဂဿ သုဝိသဒကရဏတ္ထံ ပုန ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနံ အာရဘိတွာ ဥဒယဗ္ဗယေန ပရိစ္ဆိန္နေ သင်္ခါရေ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿတိ။ ဧဝံ တဿ တံ ဉာဏံ တိက္ခံ ဟုတွာ ဝဟတိ, သင်္ခါရာ လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဉာဏေ တိက္ခေ ဝဟန္တေ သင်္ခါရေသု လဟုံ ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ဥပ္ပါဒံ အတိက္ကမိတွာ ဘင်္ဂေ ဧဝ သတိ သန္တိဋ္ဌတိ။ နိရောဓာဓိမုတ္တတ္တာ ဝါ ဥဒယံ ပဟာယ ဘင်္ဂေယေဝ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတိ။ ဧတသ္မိံ ဌာနေ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣဒါနိ တဿ ဉာဏဿ နိဒ္ဒေသေ ရူပါရမ္မဏတာ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတီတိ ရူပါရမ္မဏံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတိ။ အထ ဝါ ရူပါရမ္မဏဘာဝေ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ တံ အာရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါတိ တံ ရူပါရမ္မဏံ ပဋိသင်္ခါယ ဇာနိတွာ, ခယတော ဝယတော ဒိသွာတိ အတ္ထော။ တဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂံ အနုပဿတီတိ ယေန စိတ္တေန တံ ရူပါရမ္မဏံ ခယတော ဝယတော ဒိဋ္ဌံ, တဿ စိတ္တဿ အပရေန စိတ္တေန ဘင်္ဂံ အနုပဿတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘ဉာတဉ္စ ဉာဏဉ္စ ဥဘော ဝိပဿတီ’’တိ။ စိတ္တန္တိ စေတ္ထ သသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။

အနုပဿတီတိ အနု အနု ပဿတိ, အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ပုနပ္ပုနံ ပဿတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ အနုပဿတီတိ ကထံ အနုပဿတိ, အနိစ္စတော အနုပဿတီတိအာဒိ။ တတ္ထ ယသ္မာ ဘင်္ဂေါ နာမ အနိစ္စတာယ ပရမာ ကောဋိ, တသ္မာ ဘင်္ဂါနုပဿကော ယောဂါဝစရော သဗ္ဗံ ရူပဂတံ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော။ တတော အနိစ္စဿ ဒုက္ခတ္တာ, ဒုက္ခဿ စ အနတ္တတ္တာ, တဒေဝ ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော။ အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော။ ယသ္မာ ပန ယံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ, န တံ အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ။ ယဉ္စ န အဘိနန္ဒိတဗ္ဗံ, န တတ္ထ ရဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ဧသ တသ္မိံ ဘင်္ဂါနုပဿနာနုသာရေန ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ ဒိဋ္ဌေ ရူပဂတေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ။ ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတိ။ သော ဧဝံ ဝိရဇ္ဇန္တော လောကိကေနေဝ တာဝ ဉာဏေန ရာဂံ နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ, သမုဒယံ န ကရောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ သော ဧဝံ ဝိရတ္တော ယထာ ဒိဋ္ဌံ ရူပဂတံ, တထာ အဒိဋ္ဌမ္ပိ အနွယဉာဏဝသေန နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ။ နိရောဓတောဝ မနသိ ကရောတိ, နိရောဓမေဝဿ ပဿတိ, နော သမုဒယန္တိ အတ္ထော။ သော ဧဝံ ပဋိပန္နော ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အယမ္ပိ ဟိ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာ တဒင်္ဂဝသေန သဒ္ဓိံ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသာနံ ပရိစ္စဇနတော, သင်္ခတဒေါသဒဿနေန စ တဗ္ဗိပရီတေ နိဗ္ဗာနေ တန္နိန္နတာယ ပက္ခန္ဒနတော ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂေါ စေဝ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂေါ စာတိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ တာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ယထာဝုတ္တေန နယေန ကိလေသေ စ ပရိစ္စဇတိ, နိဗ္ဗာနေ စ ပက္ခန္ဒတိ။ နာပိ နိဗ္ဗတ္တနဝသေန ကိလေသေ အာဒိယတိ, န အဒေါသဒဿိတာဝသေန သင်္ခတာရမ္မဏံ။ တေန ဝုစ္စတိ ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတီတိ။

၅၂။ ဣဒါနိဿ တေဟိ ဉာဏေဟိ ယေသံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတီတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နန္ဒိန္တိ သပ္ပီတိကံ တဏှံ။ ရာဂန္တိ သေသံ တဏှံ။ သမုဒယန္တိ ရာဂဿ ဥပ္ပတ္တိံ။ အထ ဝါ ရူပဂတဿ ဥဒယံ။ အာဒါနန္တိ နိဗ္ဗတ္တနဝသေန ကိလေသာနံ အာဒါနံ။ ဝေဒနာရမ္မဏတာတိအာဒီနိ ဣဓ စ ဟေဋ္ဌာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

ဂါထာသု ပန ဝတ္ထုသင်္ကမနာတိ ရူပါဒီသု ဧကေကဿ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ ပုန ယေန စိတ္တေန ဘင်္ဂေါ ဒိဋ္ဌော, တဿာပိ ဘင်္ဂဒဿနဝသေန ပုရိမဝတ္ထုတော အညဝတ္ထုသင်္ကမနာ။ ပညာယ စ ဝိဝဋ္ဋနာတိ ဥဒယံ ပဟာယ ဝယေ သန္တိဋ္ဌနာ။ အာဝဇ္ဇနာ ဗလဉ္စေဝါတိ ရူပါဒီသု ဧကေကဿ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ ပုန ဘင်္ဂါရမ္မဏဿ စိတ္တဿ ဘင်္ဂဒဿနတ္ထံ အနန္တရမေဝ အာဝဇ္ဇနသမတ္ထတာ။ ပဋိသင်္ခါ ဝိပဿနာတိ ဧသာ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ ဘင်္ဂါနုပဿနာ နာမ။ အာရမ္မဏအနွယေန ဥဘော ဧကဝဝတ္ထနာတိ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌဿ အာရမ္မဏဿ အနွယေန အနုဂမနေန ယထာ ဣဒံ, တထာ အတီတေပိ သင်္ခါရဂတံ ဘိဇ္ဇိ, အနာဂတေပိ ဘိဇ္ဇိဿတီတိ ဧဝံ ဥဘိန္နံ ဧကသဘာဝေနေဝ ဝဝတ္ထာပနန္တိ အတ္ထော။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘သံဝိဇ္ဇမာနမှိ ဝိသုဒ္ဓဒဿနော, တဒနွယံ နေတိ အတီတနာဂတေ၊

သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရဂတာ ပလောကိနော, ဥဿာဝဗိန္ဒူ သူရိယေဝ ဥဂ္ဂတေ’’တိ။

နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာတိ ဧဝံ ဥဘိန္နံ ဘင်္ဂဝသေန ဧကဝဝတ္ထာနံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ ဘင်္ဂသင်္ခါတေ နိရောဓေ အဓိမုတ္တတာ တဂ္ဂရုတာ တန္နိန္နတာ တပ္ပေါဏတာ တပ္ပဗ္ဘာရတာတိ အတ္ထော။ ဝယလက္ခဏဝိပဿနာတိ ဧသာ ဝယလက္ခဏဝိပဿနာ နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာရမ္မဏဉ္စ ပဋိသင်္ခါတိ ပုရိမဉ္စ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ဇာနိတွာ။ ဘင်္ဂဉ္စ အနုပဿတီတိ တဿာရမ္မဏဿ ဘင်္ဂံ ဒိသွာ တဒါရမ္မဏဿ စိတ္တဿ စ ဘင်္ဂံ အနုပဿတိ။ သုညတော စ ဥပဋ္ဌာနန္တိ တဿေဝံ ဘင်္ဂမနုပဿတော ‘‘သင်္ခါရာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, တေသံ ဘေဒေါ မရဏံ, န အညော ကောစိ အတ္ထီ’’တိ သုညတော ဥပဋ္ဌာနံ ဣဇ္ဈတိ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ခန္ဓာ နိရုဇ္ဈန္တိ န စတ္ထိ အညော, ခန္ဓာန ဘေဒေါ မရဏန္တိ ဝုစ္စတိ၊

တေသံ ခယံ ပဿတိ အပ္ပမတ္တော, မဏိံဝ ဝိဇ္ဈံ ဝဇိရေန ယောနိသော’’တိ။

အဓိပညာ ဝိပဿနာတိ ယာ စ အာရမ္မဏပဋိသင်္ခါ, ယာ စ ဘင်္ဂါနုပဿနာ, ယဉ္စ သုညတော ဥပဋ္ဌာနံ, အယံ အဓိပညာ ဝိပဿနာ နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကုသလော တီသု အနုပဿနာသူတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီသု တီသု ဆေကော ဘိက္ခု။ စတဿော စ ဝိပဿနာသူတိ နိဗ္ဗိဒါဒီသု စ စတူသု ဝိပဿနာသု။ တယော ဥပဋ္ဌာနေ ကုသလတာတိ ခယတော ဝယတော သုညတောတိ ဣမသ္မိဉ္စ တိဝိဓေ ဥပဋ္ဌာနေ ကုသလတာယ။ နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတီတိ သဿတဒိဋ္ဌိအာဒီသု နာနပ္ပကာရာသု ဒိဋ္ဌီသု န ဝေဓတိ။ သော ဧဝံ အဝေဓမာနော ‘‘အနိရုဒ္ဓမေဝ နိရုဇ္ဈတိ, အဘိန္နမေဝ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ပဝတ္တမနသိကာရော ဒုဗ္ဗလဘာဇနဿ ဝိယ ဘိဇ္ဇမာနဿ, သုခုမရဇဿေဝ ဝိပ္ပကိရိယမာနဿ, တိလာနံ ဝိယ ဘဇ္ဇိယမာနာနံ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိပဝတ္တနိမိတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘေဒမေဝ ပဿတိ။ သော ယထာ နာမ စက္ခုမာ ပုရိသော ပေါက္ခရဏီတီရေ ဝါ နဒီတီရေ ဝါ ဌိတော ထူလဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကပိဋ္ဌေ မဟန္တမဟန္တာနိ ဥဒကပုဗ္ဗုဠာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သီဃံ သီဃံ ဘိဇ္ဇမာနာနိ ပဿေယျ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ ပဿတိ။ ဧဝရူပဉှိ ယောဂါဝစရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယထာ ပုဗ္ဗုဠကံ ပဿေ, ယထာ ပဿေ မရီစိကံ၊

ဧဝံ လောကံ အဝေက္ခန္တံ, မစ္စုရာဇာ န ပဿတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၇၀)၊

တဿေဝံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တိ ဘိဇ္ဇန္တီ’’တိ အဘိဏှံ ပဿတော အဋ္ဌာနိသံသပရိဝါရံ ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏံ ဗလပ္ပတ္တံ ဟောတိ။ တတြိမေ အဋ္ဌာနိသံသာ – ဘဝဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနံ, ဇီဝိတနိကန္တိပရိစ္စာဂေါ, သဒါယုတ္တပယုတ္တတာ, ဝိသုဒ္ဓါဇီဝိတာ, ဥဿုက္ကပ္ပဟာနံ, ဝိဂတဘယတာ, ခန္တိသောရစ္စပဋိလာဘော, အရတိရတိသဟနတာတိ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ဣမာနိ အဋ္ဌဂ္ဂုဏမုတ္တမာနိ, ဒိသွာ တဟိံ သမ္မသတီ ပုနပ္ပုနံ၊

အာဒိတ္တစေလဿိရသူပမော မုနိ, ဘင်္ဂါနုပဿီ အမတဿ ပတ္တိယာ’’တိ။

ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အာဒီနဝဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၃။ အာဒီနဝဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဥပ္ပါဒေါတိ ပုရိမကမ္မပစ္စယာ ဣဓ ဥပ္ပတ္တိ။ ပဝတ္တန္တိ တထာဥပ္ပန္နဿ ပဝတ္တိ။ နိမိတ္တန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ အာယူဟနာတိ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဟေတုဘူတံ ကမ္မံ။ ပဋိသန္ဓီတိ အာယတိံ ဥပ္ပတ္တိ။ ဂတီတိ ယာယ ဂတိယာ သာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတိ။ နိဗ္ဗတ္တီတိ ခန္ဓာနံ နိဗ္ဗတ္တနံ။ ဥပပတ္တီတိ ‘‘သမာပန္နဿ ဝါ ဥပပန္နဿ ဝါ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၂၈၉) ဧဝံ ဝုတ္တာ ဝိပါကပ္ပဝတ္တိ။ ဇာတီတိ ဇရာဒီနံ ပစ္စယဘူတာ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။ နိပ္ပရိယာယတော တတ္ထ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တမာနာနံ သတ္တာနံ ယေ ယေ ခန္ဓာ ပါတုဘဝန္တိ, တေသံ ပဌမပါတုဘာဝေါ ဇာတိ။ ဇရာတိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသမ္မတော သန္တတိယံ ဧကဘဝပရိယာပန္နခန္ဓသန္တာနဿ ပုရာဏဘာဝေါ။ သောကောတိ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တာပေါ။ ပရိဒေဝေါတိ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ ဝစီပလာပေါ။ ဥပါယာသောတိ ဘုသော အာယာသော, ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ အဓိမတ္တစေတောဒုက္ခပ္ပဘာဝိတော ဒေါသောယေဝ။ ဧတ္ထ စ ဥပ္ပါဒါဒယော ပဉ္စေဝ အာဒီနဝဉာဏဿ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တာ, သေသာ တေသံ ဝေဝစနဝသေန။ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိ ဇာတီ’’တိ ဣဒဉှိ ဒွယံ ဥပ္ပါဒဿ စေဝ ပဋိသန္ဓိယာ စ ဝေဝစနံ, ‘‘ဂတိ ဥပပတ္တီ’’တိ ဣဒံ ဒွယံ ပဝတ္တဿ, ဇရာဒယော နိမိတ္တဿာတိ။ တေနာဟ –

‘‘ဥပ္ပါဒဉ္စ ပဝတ္တဉ္စ, နိမိတ္တံ ဒုက္ခန္တိ ပဿတိ၊

အာယူဟနံ ပဋိသန္ဓိံ, ဉာဏံ အာဒီနဝေ ဣဒ’’န္တိ။ စ

‘‘ဣဒံ အာဒီနဝေ ဉာဏံ, ပဉ္စဌာနေသု ဇာယတီ’’တိ။ စ

သဗ္ဗပဒေသု စ ဘယန္တိ ဣစ္စေတဿ ဝစနဿ ဘယံ ဣတီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ဘယန္တိ ပီဠာယောဂတော သပ္ပဋိဘယတာယ ဘယံ။ ဣတီတိ ဘယတုပဋ္ဌာနဿ ကာရဏနိဒ္ဒေသော။

အနုပ္ပါဒေါ ခေမန္တိ သန္တိပဒေ ဉာဏန္တိအာဒိ ပန အာဒီနဝဉာဏဿ ပဋိပက္ခဉာဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဘယတုပဋ္ဌာနေန ဝါ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဥဗ္ဗိဂ္ဂဟဒယာနံ အဘယမ္ပိ အတ္ထိ ခေမံ နိရာဒီနဝန္တိ အဿာသဇနနတ္ထမ္ပိ ဧတံ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ဝါ ယဿ ဥပ္ပါဒါဒယော ဘယတော သူပဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ, တဿ တပ္ပဋိပက္ခနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ ဘယတုပဋ္ဌာနဝသေန သိဒ္ဓဿ အာဒီနဝဉာဏဿ အာနိသံသဒဿနတ္ထမ္ပေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အနုပ္ပါဒေါ အပ္ပဝတ္တန္တိအာဒိ နိဗ္ဗာနမေဝ။ သန္တိပဒေတိ သန္တိကောဋ္ဌာသေ, နိဗ္ဗာနေတိ အတ္ထော။ အနုဿဝဝသေနာပိ ဟိ သန္တိပဒန္တိ နာမမတ္တံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏမ္ပိ ‘‘သန္တိပဒေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ဥပ္ပါဒေါ ဘယံ, အနုပ္ပါဒေါ ခေမန္တိအာဒိ ဝိပက္ခပဋိပက္ခဝသေန ဥဘယံ သမာသေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဉာဏံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ ယံ ဘယံ, တံ ယသ္မာ နိယမတော ဒုက္ခံ။ ယဉ္စ ဒုက္ခံ, တံ ဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသကိလေသာမိသေဟိ အဝိပ္ပမုတ္တတ္တာ သာမိသမေဝ။ ယဉ္စ သာမိသံ, တံ သင်္ခါရမတ္တမေဝ။ တသ္မာ ဥပ္ပါဒေါ ဒုက္ခန္တိ ဘယတုပဋ္ဌာနေ ပညာ အာဒီနဝေ ဉာဏန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ သန္တေပိ ဘယာကာရေန ဒုက္ခာကာရေန သာမိသာကာရေန သင်္ခါရာကာရေနာတိ ဧဝံ အာကာရနာနတ္တတော ပဝတ္တိဝသေနေတ္ထ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဥပ္ပါဒေါ ဘယံ, ဒုက္ခံ, သာမိသံ, သင်္ခါရာ စာတိ ဥပ္ပါဒါဒိလိင်္ဂမနပေက္ခိတွာ ‘‘နေတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ, နေတံ သရဏမုတ္တမ’’န္တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၁၈၉) ဝိယ အတ္တနော လိင်္ဂါပေက္ခမေဝ ဝုတ္တံ။ သင်္ခါရာတိ စ ဧကတ္တမနပေက္ခိတွာ ‘‘အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ, အသင်္ခတာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ဒုကမာတိကာ ၇-၈) ဝိယ ဗဟုဝစနံ ကတံ, ဥပ္ပါဒါဒီနံ ဝါ သင်္ခါရေကဒေသတ္တာ ‘‘ဥတ္တရေ ပဉ္စာလာ, ဒက္ခိဏေ ပဉ္စာလာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဗဟုန္နံ ဧကဒေသေပိ ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ခေမံ သုခံ နိရာမိသံ နိဗ္ဗာနန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တာကာရာနံ ပဋိပက္ခဝသေန စတုဓာ ဝုတ္တံ။ ဒသ ဉာဏေ ပဇာနာတီတိ အာဒီနဝေ ဉာဏံ ပဇာနန္တော ဥပ္ပါဒါဒိဝတ္ထုကာနိ ပဉ္စ, အနုပ္ပါဒါဒိဝတ္ထုကာနိ ပဉ္စာတိ ဒသ ဉာဏေ ပဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ သစ္ဆိကရောတိ။ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ကုသလတာတိ အာဒီနဝဉာဏဿ စေဝ သန္တိပဒဉာဏဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ကုသလတာယ။ နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတီတိ ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနာဒိဝသေန ပဝတ္တာသု ဒိဋ္ဌီသု န ဝေဓတီတိ။

အာဒီနဝဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၄။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဥပ္ပါဒါဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ဒုက္ခန္တိ ဘယန္တိ သာမိသန္တိ သင်္ခါရာတိ ဥပ္ပါဒါဒိမုဉ္စနဉာဏဿ ကာရဏဝစနာနိ။ ဧဝဉ္စ လက္ခဏတော သင်္ခါရုပေက္ခံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထတော ဒဿေတုံ ဥပ္ပါဒေါ သင်္ခါရာ, တေ သင်္ခါရေ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ သင်္ခါရုပေက္ခာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သင်္ခါရေ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ တဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဝိပဿနာဉာဏေန လက္ခဏတ္တယဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ လက္ခဏဝိစိနနေ ပဟီနဗျာပါရဿ အာဒိတ္တေ ဝိယ တယော ဘဝေ ပဿတော သင်္ခါရဂ္ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တဿ တံ ဝိပဿနာဉာဏံ တေ သင်္ခါရေ ဝိသေသေန စ ဣက္ခတိ, ဂဟဏေန ဝဇ္ဇိတဉ္စ ဟုတွာ ဣက္ခတိ ဩလောကေတီတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ နာမာတိ အတ္ထော။ ယထာ လောကေ ဝိသေသေန ဇယန္တော အဓိဇယတီတိ, အန္နေန ဝဇ္ဇိတော ဝသန္တော ဥပဝသတီတိ ဝုစ္စတိ။ ပုန သင်္ခါရေ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿိတွာ ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တဘာဝသဏ္ဌိတံ သင်္ခါရုပေက္ခမ္ပိ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿိတွာ တဿာပိ သင်္ခါရုပေက္ခာယ ဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တာကာရသဏ္ဌိတာယ သင်္ခါရုပေက္ခာယ သဗ္ဘာဝတော ယေ စ သင်္ခါရာ ယာ စ ဥပေက္ခာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၅၅။ ဣဒါနိ သင်္ခါရုပေက္ခာယ စိတ္တာဘိနီဟာရဘေဒံ ဒဿေတုံ ကတိဟာကာရေဟီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သင်္ခါရုပေက္ခာယာတိ ဘုမ္မဝစနံ။ စိတ္တဿ အဘိနီဟာရောတိ သင်္ခါရုပေက္ခာလာဘိနော တတော အညဿ စိတ္တဿ သင်္ခါရုပေက္ခာဘိမုခံ ကတွာ ဘုသံ ဟရဏံ။ အဘိမုခတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ အဘိသဒ္ဒေါ, ဘုသတ္ထော နီသဒ္ဒေါ။ ကတိဟာကာရေဟီတိ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆံ အဋ္ဌဟာကာရေဟီတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒုတိယပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေနေဝ တေ အဋ္ဌာကာရေ ဒဿေတုကာမော တေ အဒဿေတွာဝ ပုထုဇ္ဇနဿ ကတိဟာကာရေဟီတိအာဒိ ပုစ္ဆံ အကာသိ။ ပုထုဇ္ဇနဿာတိ ဧတ္ထ ပန –

ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ, ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊

အန္ဓော ပုထုဇ္ဇနော ဧကော, ကလျာဏေကော ပုထုဇ္ဇနောတိ။

တတ္ထ ယဿ ခန္ဓဓာတုအာယတနာဒီသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနဓာရဏပစ္စဝေက္ခဏာဒီနိ နတ္ထိ, အယံ အန္ဓပုထုဇ္ဇနော။ ယဿ တာနိ အတ္ထိ, သော ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော။ ဒုဝိဓောပိ ပနေသ –

ပုထူနံ ဇနနာဒီဟိ, ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော၊

ပုထုဇ္ဇနန္တောဂဓတ္တာ, ပုထုဝါယံ ဇနော ဣတိ။

သော ဟိ ပုထူနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကိလေသာဒီနံ ဇနနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော။ ယထာဟ – ‘‘ပုထု ကိလေသေ ဇနေန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု အဝိဟတသက္ကာယဒိဋ္ဌိကာတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု သတ္ထာရာနံ မုခုလ္လောကိကာတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု သဗ္ဗဂတီဟိ အဝုဋ္ဌိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာဘိသင်္ခါရေ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာဩဃေဟိ ဝုယှန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာသန္တာပေဟိ သန္တပ္ပေန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု နာနာပရိဠာဟေဟိ ပရိဍယှန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ပလိဗုဒ္ဓါတိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ အာဝုတာ နိဝုတာ ဩဝုတာ ပိဟိတာ ပဋိစ္ဆန္နာ ပဋိကုဇ္ဇိတာတိ ပုထုဇ္ဇနာ’’တိ (မဟာနိ။ ၉၄)။ ပုထူနံ ဝါ ဂဏနပထာတီတာနံ အရိယဓမ္မပရမ္မုခါနံ နီစဓမ္မသမာစာရာနံ ဇနာနံ အန္တောဂဓတ္တာပိ ပုထုဇ္ဇနာ, ပုထု ဝါ အယံ ဝိသုံယေဝ သင်္ခံ ဂတော, ဝိသံသဋ္ဌော သီလသုတာဒိဂုဏယုတ္တေဟိ အရိယေဟိ ဇနောတိပိ ပုထုဇ္ဇနော။ တေသု ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော ဣဓာဓိပ္ပေတော ဣတရဿ ဘာဝနာယ ဧဝ အဘာဝါ။

သေက္ခဿာတိ ဧတ္ထ သတ္တ သေက္ခာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဖလသကဒါဂါမိမဂ္ဂဖလအနာဂါမိမဂ္ဂဖလအရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာ။ တေ ဟိ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခန္တီတိ သေက္ခာ။ တေသု သောတာပတ္တိသကဒါဂါမိအနာဂါမိဖလဋ္ဌာ တယော ဣဓာဓိပ္ပေတာ မဂ္ဂဋ္ဌာနံ သင်္ခါရုပေက္ခာယ စိတ္တာဘိနီဟာရာဘာဝါ။

ဝီတရာဂဿာတိ ဧတ္ထ သမုစ္ဆေဒဝိဂမေန ဝိဂတော ရာဂေါ အဿာတိ ဝီတရာဂေါ။ အရဟတော ဧတံ အဓိဝစနံ။ တီသုပိ ပဒေသု ဇာတိဂ္ဂဟဏေန ဧကဝစနံ ကတံ။

သင်္ခါရုပေက္ခံ အဘိနန္ဒတီတိ တသ္မိံ ဥပေက္ခာဝိဟာရေ ဖာသုဝိဟာရသညံ ပဋိလဘိတွာ ဖာသုဝိဟာရနိကန္တိယာ သင်္ခါရုပေက္ခာဘိမုခေါ ဟုတွာ နန္ဒတိ, သပ္ပီတိကံ တဏှံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။ ဝိပဿတီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထံ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓာ ပဿတိ, သေက္ခော ဥပရိမဂ္ဂတ္ထံ, ဝီတရာဂေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ ဝိပဿတိ။ ပဋိသင်္ခါယာတိ အနိစ္စာဒိဝသေနေဝ ဥပပရိက္ခိတွာ။ ယသ္မာ ပန သောတာပန္နာဒယော အရိယာ သကံ သကံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇမာနာ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီဟိ နဝဟိ ဝိပဿနာဉာဏေဟိ အဝိပဿိတွာ သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ပဋိသင်္ခါယ ဝါ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ။

ဖလသမာပတ္တိယာ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ပန တေသံ ဣဒံ ပဉှကမ္မံ – ကာ ဖလသမာပတ္တိ? ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ? ကေ န သမာပဇ္ဇန္တိ? ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တိ? ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ? ကထံ ဌာနံ? ကထံ ဝုဋ္ဌာနံ? ကိံ ဖလဿ အနန္တရံ? ကဿ စ ဖလံ အနန္တရန္တိ?

တတ္ထ ကာ ဖလသမာပတ္တီတိ? ယာ အရိယဖလဿ နိရောဓေ အပ္ပနာ။

ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ? ကေ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ? သဗ္ဗေပိ ပုထုဇ္ဇနာ န သမာပဇ္ဇန္တိ။ ကသ္မာ? အနဓိဂတတ္တာ။ အရိယာ ပန သဗ္ဗေပိ သမာပဇ္ဇန္တိ။ ကသ္မာ? အဓိဂတတ္တာ။ ဥပရိမာ ပန ဟေဋ္ဌိမံ န သမာပဇ္ဇန္တိ ပုဂ္ဂလန္တရဘာဝူပဂမနေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ, ဟေဋ္ဌိမာ စ ဥပရိမံ အနဓိဂတတ္တာ။ အတ္တနော အတ္တနောယေဝ ပန ဖလံ သဗ္ဗေပိ သမာပဇ္ဇန္တီတိ ဣဒမေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ။

ကေစိ ပန ‘‘သောတာပန္နသကဒါဂါမိနောပိ န သမာပဇ္ဇန္တိ, ဥပရိမာ ဒွေယေဝ သမာပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣဒဉ္စ နေသံ ကာရဏံ – ဧတေ ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနောတိ။ တံ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓံ လောကိယသမာဓိံ သမာပဇ္ဇနတော အကာရဏမေဝ။ ကိဉ္စေတ္ထ ကာရဏာကာရဏစိန္တာယ။ နနု ဣဓေဝ ပါဠိယံ ‘‘ကတမေ ဒသ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကတမေ ဒသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ဝိပဿနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၆၀) ဣမေသံ ပဉှာနံ ဝိဿဇ္ဇနေ ‘‘သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယ သကဒါဂါမိဖလသမာပတ္တတ္ထာယာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၆၀) ဝိသုံ ဝိသုံ ဝုတ္တာ။ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ အရိယာ အတ္တနော အတ္တနော ဖလံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ။

ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ? ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထံ။ ယထာ ဟိ ရာဇာနော ရဇ္ဇသုခံ, ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗသုခမနုဘဝန္တိ, ဧဝံ အရိယာ ‘‘လောကုတ္တရသုခံ အနုဘဝိဿာမာ’’တိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တိ။

ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ, ကထံ ဌာနံ, ကထံ ဝုဋ္ဌာနန္တိ? ဒွီဟိ တာဝ အာကာရေဟိ အဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ နိဗ္ဗာနတော အညဿ အာရမ္မဏဿ အမနသိကာရာ, နိဗ္ဗာနဿ စ မနသိကာရာ။ ယထာဟ – ‘‘ဒွေ ခေါ, အာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ သမာပတ္တိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိကာရော, အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၈)။ အယံ ပနေတ္ထ သမာပဇ္ဇနက္ကမော – ဖလသမာပတ္တတ္ထိကေန ဟိ အရိယသာဝကေန ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေန ဥဒယဗ္ဗယာဒိဝသေန သင်္ခါရာ ဝိပဿိတဗ္ဗာ။ တဿ ပဝတ္တာနုပုဗ္ဗဝိပဿနဿ သင်္ခါရာရမ္မဏဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဖလသမာပတ္တိဝသေန နိရောဓေ စိတ္တံ အပ္ပေတိ။ ဖလသမာပတ္တိနိန္နတာယ စေတ္ထ သေက္ခဿာပိ ဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န မဂ္ဂေါ။ ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘သောတာပန္နော ‘ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိဿာမီ’တိ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ, သကဒါဂါမီ စ အနာဂါမီ’’တိ။ တေ ဝတ္တဗ္ဗာ ‘‘ဧဝံ သတိ အနာဂါမီ အရဟာ ဘဝိဿတိ, အရဟာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ စ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ တသ္မာ န ကိဉ္စိ ဧတံ, ပါဠိဝသေနေဝ စ ပဋိက္ခိတ္တန္တိပိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣဒမေဝ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ။ သေက္ခဿာပိ ဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န မဂ္ဂေါ။ ဖလဉ္စဿ သစေ အနေန ပဌမဇ္ဈာနိကော မဂ္ဂေါ အဓိဂတော ဟောတိ, ပဌမဇ္ဈာနိကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သစေ ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကော, ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကမေဝါတိ ဧဝံ တာဝဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။

‘‘တယော ခေါ, အာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဌိတိယာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ အမနသိကာရော, အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ မနသိကာရော, ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၈) ဝစနတော ပနဿာ တီဟာကာရေဟိ ဌာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗေ စ အဘိသင်္ခါရောတိ သမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ။ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ကာလေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ဟိဿာ ယာဝ သော ကာလော နာဂစ္ဆတိ, တာဝ ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝမဿ ဌာနံ ဟောတိ။

‘‘ဒွေ ခေါ, အာဝုသော, ပစ္စယာ အနိမိတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ဝုဋ္ဌာနာယ သဗ္ဗနိမိတ္တာနဉ္စ မနသိကာရော, အနိမိတ္တာယ စ ဓာတုယာ အမနသိကာရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၈) ဝစနတော ပနဿာ ဒွီဟာကာရေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပနိမိတ္တဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏနိမိတ္တာနံ။ ကာမဉ္စ န သဗ္ဗာနေဝေတာနိ ဧကတော မနသိ ကရောတိ, သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ပနေတံ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ယံ ဘဝင်္ဂဿ အာရမ္မဏံ ဟောတိ, တံ မနသိကရောတော ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဧဝမဿာ ဝုဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကိံ ဖလဿ အနန္တရံ, ကဿ စ ဖလံ အနန္တရန္တိ? ဖလဿ တာဝ ဖလမေဝ ဝါ အနန္တရံ ဟောတိ ဘဝင်္ဂံ ဝါ။ ဖလံ ပန အတ္ထိ မဂ္ဂါနန္တရံ, အတ္ထိ ဖလာနန္တရံ, အတ္ထိ ဂေါတြဘုအနန္တရံ, အတ္ထိ နေဝသညာနာသညာယတနာနန္တရန္တိ။ တတ္ထ မဂ္ဂဝီထိယံ မဂ္ဂါနန္တရံ, ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဖလာနန္တရံ, ဖလသမာပတ္တီသု ပုရိမံ ပုရိမံ ဂေါတြဘုအနန္တရံ။ ဂေါတြဘူတိ စေတ္ထ အနုလောမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပဋ္ဌာနေ ‘‘အရဟတော အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ သေက္ခာနံ အနုလောမံ ဖလသမာပတ္တိယာ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၁၇)။ ယေန ဖလေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တံ နေဝသညာနာသညာယတနာနန္တရန္တိ။ တတ္ထ ဌပေတွာ မဂ္ဂဝီထိယံ ဥပ္ပန္နဖလံ အဝသေသံ သဗ္ဗံ ဖလသမာပတ္တိဝသေန ပဝတ္တံ နာမ။ ဧဝမေတံ မဂ္ဂဝီထိယံ ဝါ ဖလသမာပတ္တိယံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန –

‘‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထံ, အမတာရမ္မဏံ သုဘံ၊

ဝန္တလောကာမိသံ သန္တံ, သာမညဖလမုတ္တမ’’န္တိ။

အယမေတ္ထ ဖလသမာပတ္တိကထာ။

တဒဇ္ဈုပေက္ခိတွာတိ တံ သင်္ခါရုပေက္ခံ အညေန တာဒိသေနေဝ ဝိပဿနာဉာဏေန အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ။ သုညတဝိဟာရေန ဝါတိအာဒီသု ဖလသမာပတ္တိံ ဝိနာ ဝိပဿနာဝိဟာရေနေဝ ဝိဟရိတုကာမဿ အရဟတော အတ္တာဘိနိဝေသံ ဘယတော ဒိသွာ သုညတာဓိမုတ္တဿ သင်္ခါရုပေက္ခာယ ဝယံ ပဿန္တဿ ဝိပဿနတ္တယဝိဟာရော သုညတဝိဟာရော နာမ, သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဘယတော ဒိသွာ အနိမိတ္တာဓိမုတ္တဿ သင်္ခါရုပေက္ခာယ ဝယံ ပဿန္တဿ ဝိပဿနတ္တယဝိဟာရော အနိမိတ္တဝိဟာရော နာမ, တဏှာပဏိဓိံ ဘယတော ဒိသွာ အပ္ပဏိဟိတာဓိမုတ္တဿ သင်္ခါရုပေက္ခာယ ဝယံ ပဿန္တဿ ဝိပဿနတ္တယဝိဟာရော အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရော နာမ။ တထာ ဟိ ပရတော ဝုတ္တံ –

‘‘အဘိနိဝေသံ ဘယတော သမ္ပဿမာနော သုညတေ အဓိမုတ္တတ္တာ ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿတိ, သုညတော ဝိဟာရော။ နိမိတ္တံ ဘယတော သမ္ပဿမာနော အနိမိတ္တေ အဓိမုတ္တတ္တာ ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿတိ, အနိမိတ္တော ဝိဟာရော။ ပဏိဓိံ ဘယတော သမ္ပဿမာနော အပ္ပဏိဟိတေ အဓိမုတ္တတ္တာ ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿတိ, အပ္ပဏိဟိတော ဝိဟာရော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၇၈)။

ဆဠင်္ဂုပေက္ခာသဗ္ဘာဝေန စ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညာဒိဝိဟာရသဗ္ဘာဝေန စ အရဟတောယေဝ သဗ္ဗာကာရေန စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တတိ, တတော အယံ ဝိပဿနာဝိဟာရော အရဟတောယေဝ ဣဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝီတရာဂေါ သင်္ခါရုပေက္ခံ ဝိပဿတိ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန တိဓာ စ ဘယံ, တိဓာ စ အဓိမုတ္တိံ အနာပဇ္ဇိတွာ ကေဝလံ ဝိပဿနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝဉှိ သတိ ပုဗ္ဗာပရဝိသေသော ဟောတိ။

၅၆။ ဣဒါနိ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန သင်္ခါရုပေက္ခာယ ဧကတ္တနာနတ္တဘေဒံ ဒဿေတုကာမော ကထံ ပုထုဇ္ဇနဿ စ သေက္ခဿ စာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စိတ္တဿ အဘိနီဟာရော ဧကတ္တံ ဟောတီတိ ဧကော ဟောတိ, သကတ္ထေ ဘာဝဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဝုတ္တံ, တထာ ဧကောဝ ဧကတ္တံ။ အဘိနီဟာရောတိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ ဝါ, အဘိနီဟာရဿာတိ အတ္ထော။ ‘‘သော ဒေသော သမ္မဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၁၆၈) ဝိယ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ စိတ္တံ ကိလိဿတီတိ ဝိပဿနာနိကန္တိသင်္ခါတေန လောဘကိလေသေန စိတ္တံ ကိလိဿတိ, တာပီယတိ ဗာဓီယတီတိ အတ္ထော။ ဘာဝနာယ ပရိပန္ထော ဟောတီတိ ပဋိလဒ္ဓါယ ဝိပဿနာဘာဝနာယ ဥပဃာတော ဟောတိ။ ပဋိဝေဓဿ အန္တရာယော ဟောတီတိ ဝိပဿနာဘာဝနာယ ပဋိလဘိတဗ္ဗဿ သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ပဋိလာဘန္တရာယော ဟောတိ။ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ သင်္ခါရုပေက္ခာသမ္ပယုတ္တကမ္မဿ ဗလဝတ္တာ တေနေဝ သုဂတိပဋိသန္ဓိယာ ဒီယမာနာယ အတိနန္ဒနသင်္ခါတော လောဘကိလေသော အနာဂတေ ကာမာဝစရသုဂတိပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယော ဟောတိ။ ယသ္မာ ကိလေသသဟာယံ ကမ္မံ ဝိပါကံ ဇနေတိ, တသ္မာ ကမ္မံ ဇနကပစ္စယော ဟောတိ, ကိလေသော ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယော။ သေက္ခဿ ပန ဥတ္တရိပဋိဝေဓဿာတိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂါဒိဝသေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ။ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ သေက္ခေသု သောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ အနဓိဂတဇ္ဈာနာနံ သင်္ခါရုပေက္ခာကမ္မေန ဒီယမာနာယ ကာမာဝစရသုဂတိပဋိသန္ဓိယာ အဘိနန္ဒနကိလေသော ပစ္စယော ဟောတိ, ဈာနလာဘီနံ ပန အနာဂါမိဿ စ ဗြဟ္မလောကေယေဝ ပဋိသန္ဓာနတော ပစ္စယော န ဟောတိ, အနုလောမဂေါတြဘူဟိ စ ဒီယမာနာယ ပဋိသန္ဓိယာ အယမေဝ ကိလေသော ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အနိစ္စတောတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စန္တိကတာယ အာဒိအန္တဝန္တတာယ စ အနိစ္စတော။ ဒုက္ခတောတိ အဘိဏှံ ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဥပ္ပါဒဝယပဋိပီဠနတာယ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယ စ ဒုက္ခတော။ အနတ္တတောတိ အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ သာမိနိဝါသီကာရကဝေဒကာဘာဝေန စ အနတ္တတော။ အနုပဿနဋ္ဌေနာတိ အနု အနု အနိစ္စာဒိတော ပဿနဋ္ဌေန။ အဘိနီဟာရော နာနတ္တံ ဟောတီတိ အဘိနီဟာရော နာနာ ဟောတီတိ ဝါ အဘိနီဟာရဿ နာနာဘာဝေါ ဟောတီတိ ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကုသလာတိ အာရောဂျဋ္ဌေန အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန စ။ အဗျာကတာတိ ကုသလာကုသလဘာဝေန န ဗျာကတာ။ ကိဉ္စိကာလေ သုဝိဒိတာတိ ဝိပဿနာကာလေ သုဋ္ဌု ဝိဒိတာ။ ကိဉ္စိကာလေ န သုဝိဒိတာတိ အဘိနန္ဒနကာလေ န သုဋ္ဌု ဝိဒိတာ။ အစ္စန္တံ သုဝိဒိတာတိ အဘိနန္ဒနာယ ပဟီနတ္တာ ဧကန္တေန သုဝိဒိတာ။ ဝိဒိတဋ္ဌေန စ အဝိဒိတဋ္ဌေန စာတိ ဧတ္ထ ပုထုဇ္ဇနသေက္ခာနံ သုဝိဒိတဋ္ဌောပိ ဝီတရာဂဿ အစ္စန္တသုဝိဒိတဋ္ဌောပိ ဝိဒိတဋ္ဌောဝ ဟောတိ, ဒွိန္နမ္ပိ န သုဝိဒိတဋ္ဌော အဝိဒိတဋ္ဌောဝ။

အတိတ္တတ္တာတိ ဝိပဿနာယ ကရဏီယဿ အပရိယောသိတတ္တာ အပ္ပဏီတဘာဝေန။ တဗ္ဗိပရီတေန တိတ္တတ္တာ။ တိဏ္ဏံ သညောဇနာနံ ပဟာနာယာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသီလဗ္ဗတပရာမာသာနံ ပဟာနတ္ထံ။ ပစ္ဆိမဘဝိကာပိ ဗောဓိသတ္တာ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ အပစ္ဆိမဘဝိကာ ပန ဝိပဿနံ သင်္ခါရုပေက္ခံ ပါပေတွာ ဌပေန္တိ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယာတိ အသမာသေတွာ ပဌန္တိ, သမာသေတွာ ပါဌော သုန္ဒရတရော။ သေက္ခော တိဏ္ဏံ သညောဇနာနံ ပဟီနတ္တာတိ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမီနံ သာမညေန ဝုတ္တံ။ သကဒါဂါမိအနာဂါမီနမ္ပိ ဟိ တာနိ ပဟီနာနေဝ။ ဥတ္တရိပဋိလာဘတ္ထာယာတိ ဥပရူပရိမဂ္ဂပဋိလာဘတ္ထံ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာယာတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပစ္စက္ခေ အတ္တဘာဝေ ယော သုခေါ ဝိဟာရော, တဒတ္ထာယ။ ဝိဟာရသမာပတ္တဋ္ဌေနာတိ သေက္ခဿ ဖလသမာပတ္တဋ္ဌေန, ဝီတရာဂဿ ဝိပဿနာဝိဟာရဖလသမာပတ္တဋ္ဌေန။

၅၇။ ဣဒါနိ သင်္ခါရုပေက္ခာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတုံ ကတိ သင်္ခါရုပေက္ခာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမထဝသေနာတိ သမာဓိဝသေန။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ နီဝရဏေ ပဋိသင်္ခါတိ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ။ သန္တိဋ္ဌနာတိ နီဝရဏာနံ ပဟာနာဘိမုခီဘူတတ္တာ တေသံ ပဟာနေပိ အဗျာပါရဘာဝူပဂမနေန မဇ္ဈတ္တတာယ သန္တိဋ္ဌနာ။ သင်္ခါရုပေက္ခာသူတိ နီဝရဏပ္ပဟာနေ ဗျာပါရာကရဏေန နီဝရဏသင်္ခါတာနံ သင်္ခါရာနံ ဥပေက္ခနာသု။ ဧသ နယော ဝိတက္ကဝိစာရာဒီသု စ။ သမထေ သင်္ခါရုပေက္ခာ နာမ အပ္ပနာဝီထိယာ အာသန္နပုဗ္ဗဘာဂေ ဗလပ္ပတ္တဘာဝနာမယဉာဏံ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယာတိအာဒီသု စတူသု မဂ္ဂဝါရေသု သုညတာနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂါနံ အညတရညတရော မဂ္ဂေါ လဗ္ဘတိ။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယာတိအာဒီသု စတူသု ဖလဝါရေသု ပန အပ္ပဏိဟိတာ ဖလသမာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? ‘‘သုညတဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယ အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တတ္ထာယာ’’တိ ဣတရာသံ ဒွိန္နံ ဖလသမာပတ္တီနံ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ။ အနိစ္စာနုပဿနာဝုဋ္ဌာနဝသေန ဟိ အနိမိတ္တမဂ္ဂေါ, တထေဝ ဖလသမာပတ္တိကာလေ အနိမိတ္တဖလသမာပတ္တိ, ဒုက္ခာနုပဿနာဝုဋ္ဌာနဝသေန အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂဖလသမာပတ္တိယော, အနတ္တာနုပဿနာဝုဋ္ဌာနဝသေန သုညတမဂ္ဂဖလသမာပတ္တိယော သုတ္တန္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧတ္ထ စ စတူသု မဂ္ဂဝါရေသု ဥပ္ပါဒန္တိအာဒီနိ ပဉ္စ မူလပဒါနိ, ဂတိန္တိအာဒီနိ ဒသ ဝေဝစနပဒါနီတိ ပန္နရသ ပဒါနိ ဝုတ္တာနိ။ ဆသု ပန ဖလသမာပတ္တိဝါရေသု ပဉ္စ မူလပဒါနေဝ ဝုတ္တာနိ။ တံ ကသ္မာ ဣတိ စေ? သင်္ခါရုပေက္ခာယ တိက္ခဘာဝေ သတိ ကိလေသပ္ပဟာနေ သမတ္ထဿ မဂ္ဂဿ သမ္ဘဝတော တဿာ တိက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝေဝစနပဒေဟိ သဟ ဒဠှံ ကတွာ မူလပဒါနိ ဝုတ္တာနိ။ ဖလဿ နိရုဿာဟဘာဝေန သန္တသဘာဝတ္တာ မဂ္ဂါယတ္တတ္တာ စ မန္ဒဘူတာပိ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဖလဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ မူလပဒါနေဝ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၅၈။ ဣဒါနိ ဇာတိဝသေန ပုစ္ဆိတွာ လဗ္ဘမာနဝသေန ဝိဿဇ္ဇေတုံ ကတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ ကုသလာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပန္နရသ သင်္ခါရုပေက္ခာတိ သမထဝသေန အဋ္ဌ, စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ တိဏ္ဏံ ဖလာနံ ဝသေန သတ္တာတိ ပန္နရသ။ သမထဝသေန အဋ္ဌ သင်္ခါရုပေက္ခာ အရဟတော နီဝရဏပဋိသင်္ခါအဘာဝတော, ဝိတက္ကဝိစာရာဒီနံ ပဟာနဗျာပါရံ ဝိနာ သုခေန ပဟာနတော စ သင်္ခါရုပေက္ခာနာမဿ အနနုရူပါတိ ကတွာ တာသံ အဗျာကတတာ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အရဟတာ ပန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တေန သင်္ခါရုပေက္ခံ ဝိနာ သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကာတိ တိဿော သင်္ခါရုပေက္ခာ အဗျာကတာတိ ဝုတ္တာ။ အပ္ပဏိဟိတသုညတာနိမိတ္တဝသေန ဟိ အရဟတော တိဿော သင်္ခါရုပေက္ခာ။

ဣဒါနိ သင်္ခါရုပေက္ခာနံ သံဝဏ္ဏနာဝသေန ဝုတ္တာသု တီသု ဂါထာသု ပဋိသင်္ခါသန္တိဋ္ဌနာ ပညာတိ သင်္ခါရုပေက္ခာ။ အဋ္ဌ စိတ္တဿ ဂေါစရာတိ သမထဝသေန ဝုတ္တာ အဋ္ဌ သင်္ခါရုပေက္ခာ သမာဓိဿ ဝိသယာ, ဘူမိယောတိ အတ္ထော။ ‘‘စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၂၃, ၁၉၂) ဝိယ စိတ္တသီသေန သမာဓိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော, ‘‘ဂေါစရေ, ဘိက္ခဝေ, စရထ သကေ ပေတ္တိကေ ဝိသယေ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၂) ဝိယ ဂေါစရသဒ္ဒေန ဝိသယော။ ယဉှိ ယဒါယတ္တံ, တဿေသော ဝိသယောတိ ဝုစ္စတိ။ ပုထုဇ္ဇနဿ ဒွေတိ သမထဝသေန ဝိပဿနာဝသေန စ။ တယော သေက္ခဿာတိ သမထဝိပဿနာသမာပတ္တိဝသေန။ တယော စ ဝီတရာဂဿာတိ အပ္ပဏိဟိတသုညတာနိမိတ္တဖလသမာပတ္တိဝသေန။ ‘‘တိဿော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘တယော’’တိ စ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော။ တယော သင်္ခါရုပေက္ခာ ဓမ္မာတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယေဟိ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋတီတိ ယေဟိ သင်္ခါရုပေက္ခာဓမ္မေဟိ ဝိတက္ကဝိစာရာဒိတော, ဥပ္ပါဒါဒိတော ဝါ စိတ္တံ အပဂစ္ဆတိ။ ဝီတရာဂဿာပိ ဟိ သင်္ခါရုပေက္ခာသဗ္ဘာဝတော စ သင်္ခါရတော စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋိတွာ နိဗ္ဗာနံ ပက္ခန္ဒတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဋ္ဌ သမာဓိဿ ပစ္စယာတိ သမထဝသေန ဝုတ္တာ အဋ္ဌ အပ္ပနာသမ္ပာပကတ္တာ အပ္ပနာသမာဓိဿ ပစ္စယာ။ ဒသ ဉာဏဿ ဂေါစရာတိ ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တာ ဒသ မဂ္ဂဉာဏဿ ဖလဉာဏဿ စ ဘူမိယော။ တိဏ္ဏံ ဝိမောက္ခာန ပစ္စယာတိ သုညတာနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခာနံ ဥပနိဿယပစ္စယာ။ နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတီတိ ဘင်္ဂံ အဝိဿဇ္ဇိတွာဝ သင်္ခါရေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿန္တော သဿတဒိဋ္ဌိအာဒီသု နာနပ္ပကာရာသု ဒိဋ္ဌီသု န ဝေဓတီတိ။

သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဂေါတြဘုဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၉။ ဂေါတြဘုဉာဏနိဒ္ဒေသေ အဘိဘုယျတီတိ အဘိဘဝတိ အတိက္ကမတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ သင်္ခါရနိမိတ္တန္တိ သကသန္တာနပ္ပဝတ္တအကုသလက္ခန္ဓတော ဗဟိဒ္ဓါဘူတံ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ လောကိကသင်္ခါရာ ဟိ ကိလေသာနံ နိမိတ္တတ္တာ, နိမိတ္တာကာရေန ဥပဋ္ဌာနတော ဝါ နိမိတ္တန္တိ ဝုစ္စန္တိ။ အဘိဘုယျတီတိ ဂေါတြဘူတိ စ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တာဘိဘဝနတော ဂေါတြဘုဘာဝေါ ဝုတ္တော။ ပက္ခန္ဒတီတိ ဂေါတြဘူတိ အရိယဂေါတ္တဘာဝနတော ဂေါတြဘုဘာဝေါ ဝုတ္တော။ အဘိဘုယျိတွာ ပက္ခန္ဒတီတိ ဂေါတြဘူတိ ဥဘော အတ္ထေ သမာသေတွာ ဝုတ္တံ။ ဝုဋ္ဌာတီတိ ဂေါတြဘူတိ စ ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဂေါတြဘူတိ စ မာတိကာယ ဝုဋ္ဌာနဝိဝဋ္ဋနပဒါနုရူပေန ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တာဘိဘဝနတ္ထောယေဝ ဝုတ္တော။ သမထဝသေန ဝုတ္တဂေါတြဘူနံ ပန နီဝရဏာဒိဂေါတ္တာဘိဘဝနတော ဂေါတြဘူတိ, ‘‘သောတာပတ္တိဖလသမာပတ္တတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု ဆသု သမာပတ္တိဝါရေသု ဥပ္ပါဒါဒိဂေါတ္တာဘိဘဝနတော ဂေါတြဘူတိ, ‘‘သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပဋိလာဘတ္ထာယာ’’တိအာဒီသု တီသု မဂ္ဂဝါရေသု သောတာပန္နာဒိဂေါတ္တာဘိဘဝနတော ဂေါတြဘူတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဂေါတ္တတ္ထော စေတ္ထ ဗီဇတ္ထော။ ဝတ္တနိပကရဏေ ကိရ ဝုတ္တံ – ဂေါတ္တံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗပရိပန္ထေဟိ ဂုတ္တတ္တာ, တံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဂေါတြဘူတိ, အဋ္ဌ သမာပတ္တိယောပိ ဂေါတ္တံ ဂေါတြဘုပရိပန္ထေဟိ ဂုတ္တတ္တာ, တံ ဂေါတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဂေါတြဘူတိ ဝုတ္တံ။ ‘‘စတုန္နံ မဂ္ဂါနံယေဝ ဂေါတြဘု နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ, စတဿန္နံ ဖလသမာပတ္တီနံ ဂေါတြဘု သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိနိန္နတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ – ‘‘တဿ ပဝတ္တာနုပုဗ္ဗဝိပဿနဿ သင်္ခါရာရမ္မဏဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဖလသမာပတ္တိဝသေန နိရောဓေ စိတ္တံ အပ္ပေတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၈၆၃)။ တေနေဝေတ္ထ မဂ္ဂဝါရေသု သောဠသမံ ကတွာ ဂဟိတဿ ဗဟိဒ္ဓါသင်္ခါရနိမိတ္တပဒဿ သမာပတ္တိဝါရေသု ဆဋ္ဌံ ကတွာ ဂဟဏံ န ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣတရထာ ဟိ မူလပဒဂဟဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ ဘဝေယျ။

အညေ ပန ‘‘ယော နိဗ္ဗာနေ ပဌမာဘောဂေါ ပဌမသမန္နာဟာရော, အယံ ဝုစ္စတိ ဂေါတြဘူ’’တိ ဝဒန္တိ။ တံ ဖလံ သန္ဓာယ န ယုဇ္ဇတိ။ ပန္နရသ ဂေါတြဘုဓမ္မာ ကုသလာတိ ဧတ္ထ အရဟတော အဘိဘဝိတဗ္ဗနီဝရဏာဘာဝတော ဝိတက္ကဝိစာရာဒီနံ သုခေနေဝ ပဟာတဗ္ဗဘာဝတော စ အဘိဘဝနဋ္ဌေန ဂေါတြဘုနာမံ နာရဟန္တီတိ ကတွာ ဂေါတြဘူနံ အဗျာကတတာ န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အရဟတာ ပန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တေန သင်္ခါရေ အနဘိဘုယျ သမာပဇ္ဇိတုံ န သက္ကာတိ ‘‘တယော ဂေါတြဘုဓမ္မာ အဗျာကတာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ကေစိ ပန ‘‘အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ ဧဝ ဣဓ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, တသ္မာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိဂေါတြဘူ ကုသလာ ဟောန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တထာ သင်္ခါရုပေက္ခာယပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၆၀။ သာမိသဉ္စာတိအာဒီသု ဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသကိလေသာမိသာနံ ကိလေသာမိသေန သာမိသံ သနိကန္တိကတ္တာ။ ကိံ တံ? အဋ္ဌဝိဓံ သမထဂေါတြဘုဉာဏံ။ ဝဋ္ဋာမိသန္တိ စေတ္ထ တေဘူမကဝဋ္ဋမေဝ။ လောကာမိသန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ ကိလေသာမိသန္တိ ကိလေသာ ဧဝ။ နိရာမိသန္တိ ဒသဝိဓံ ဝိပဿနာဂေါတြဘုဉာဏံ အနိကန္တိကတ္တာ။ န ဟိ အရိယာ ဂေါတြဘုသ္မိံ နိကန္တိံ ကရောန္တိ။ ပေါတ္ထကေ ‘‘သာမိသဉ္စေ’’တိ လိခန္တိ, တံ န သုန္ဒရတရံ။ ဧဝမေဝ ပဏိဟိတဉ္စ အပ္ပဏိဟိတံ သညုတ္တဉ္စ ဝိသညုတ္တံ ဝုဋ္ဌိတဉ္စ အဝုဋ္ဌိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နိကန္တိပဏိဓိယာ ဟိ ပဏိဟိတံ ပတ္ထိတန္တိ အတ္ထော။ တဒဘာဝေန အပ္ပဏိဟိတံ။ နိကန္တိသညောဂေနေဝ သညုတ္တံ။ တဒဘာဝေန ဝိသညုတ္တံ။ ဝုဋ္ဌိတန္တိ ဝိပဿနာဂေါတြဘုဉာဏမေဝ။ တဉှိ နိကန္တိစ္ဆေဒကတ္တာ ဝုဋ္ဌိတံ နာမ။ ဣတရံ အဝုဋ္ဌိတံ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာနတ္တာ ဝါ ဝုဋ္ဌိတံ။ ဖလဂေါတြဘုပိ ဟိ နိဗ္ဗာနဇ္ဈာသယဝသေန နိဗ္ဗာနာဘိမုခီဘူတတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါသင်္ခါရနိမိတ္တာ ဝုဋ္ဌိတံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဟေဋ္ဌာဘိဘဝနဝုဋ္ဌာနဝိဝဋ္ဋနဝါရေသုပိ ဖလဂေါတြဘု အဇ္ဈာသယဝသေန နိဗ္ဗာနာဘိမုခီဘူတတ္တာ အဘိဘုယျတိ ဝုဋ္ဌာတိ ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တိဏ္ဏံ ဝိမောက္ခာန ပစ္စယာတိ တိဏ္ဏံ လောကုတ္တရဝိမောက္ခာနံ သမထဂေါတြဘု ပကတူပနိဿယပစ္စယာ ဟောန္တိ, ဝိပဿနာဂေါတြဘု အနန္တရသမနန္တရူပနိဿယပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ပညာ ယဿ ပရိစ္စိတာတိ ပုဗ္ဗဘာဂပညာ ယဿ ပရိစိတာ ပရိစိဏ္ဏာ။ ကုသလော ဝိဝဋ္ဋေ ဝုဋ္ဌာနေတိ အသမ္မောဟဝသေနေဝ ဝိဝဋ္ဋသင်္ခါတေ ဂေါတြဘုဉာဏေ ကုသလော ဆေကော, ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏေန ဝါ ကုသလော။ နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတီတိ သမုစ္ဆေဒေန ပဟီနာသု နာနပ္ပကာရာသု ဒိဋ္ဌီသု န ဝေဓတီတိ။

ဂေါတြဘုဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ မဂ္ဂဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၁။ မဂ္ဂဉာဏနိဒ္ဒေသေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ဒိဋ္ဌာနုသယပ္ပဟာနေန သမုစ္ဆေဒဝသေန ဒွါသဋ္ဌိဘေဒတော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော ဝုဋ္ဌာတိ။ တဒနုဝတ္တကကိလေသေဟီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္ပယောဂဝသေန စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဥပနိဿယေန စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအနုဝတ္တမာနေဟိ နာနာဝိဓေဟိ ကိလေသေဟိ။ တေန တဒေကဋ္ဌကိလေသပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒုဝိဓဉှိ ဧကဋ္ဌံ သဟဇေကဋ္ဌံ ပဟာနေကဋ္ဌဉ္စ။ တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟ ဧကသ္မိံ စိတ္တေ, ဧကသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဝါ ယာဝ ပဟာနာ ဌိတာတိ တဒေကဋ္ဌာ။ ဒိဋ္ဌိယာ ဟိ ပဟီယမာနာယ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေသု ဒွီသု အသင်္ခါရိကစိတ္တေသု တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတာ လောဘော မောဟော ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ ဣမေ ကိလေသာ, ဒွီသု သသင်္ခါရိကစိတ္တေသု တာယ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတာ လောဘော မောဟော ထိနံ ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ ဣမေ ကိလေသာ သဟဇေကဋ္ဌဝသေန ပဟီယန္တိ။ ဒိဋ္ဌိကိလေသေယေဝ ပဟီယမာနေ တေန သဟ ဧကသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဌိတာ အပါယဂမနီယာ လောဘော ဒေါသော မောဟော မာနော ဝိစိကိစ္ဆာ ထိနံ ဥဒ္ဓစ္စံ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ ဣမေ ကိလေသာ ပဟာနေကဋ္ဌဝသေန ပဟီယန္တိ။ ခန္ဓေဟီတိ တဒနုဝတ္တကေဟေဝ ခန္ဓေဟိ, တံ ဒိဋ္ဌိံ အနုဝတ္တမာနေဟိ သဟဇေကဋ္ဌေဟိ စ ပဟာနေကဋ္ဌေဟိ စ စတူဟိ အရူပက္ခန္ဓေဟိ, တံသမုဋ္ဌာနရူပေဟိ ဝါ သဟ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိကိလေသပစ္စယာ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗေဟိ ဝိပါကက္ခန္ဓေဟိ။ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗနိမိတ္တေဟီတိ ယထာဝုတ္တကိလေသက္ခန္ဓတော ဗဟိဘူတေဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိမိတ္တေဟိ။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ ဝုဋ္ဌာတီတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗေသု စတူသု ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေသု, ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတေ စာတိ ပဉ္စသု စိတ္တေသု အပါယဂမနီယသေသာကုသလစိတ္တေသု စ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ ဝုဋ္ဌာတိ။

မိစ္ဆာဝါစာယ ဝုဋ္ဌာတီတိ မုသာဝါဒတော စေဝ အပါယဂမနီယပိသုဏဖရုသသမ္ဖပ္ပလာပေဟိ စ ဝုဋ္ဌာတိ။ မိစ္ဆာကမ္မန္တာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပါဏာတိပါတာဒိန္နာဒါနမိစ္ဆာစာရေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ။ မိစ္ဆာအာဇီဝါ ဝုဋ္ဌာတီတိ ကုဟနာ လပနာ နေမိတ္တိကတာ နိပ္ပေသိကတာ လာဘေနလာဘံနိဇိဂီသနတာ, အာဇီဝဟေတုကေဟိ ဝါ သတ္တဟိပိ ကာယဝစီကမ္မေဟိ ဝုဋ္ဌာတိ။ မိစ္ဆာဝါယာမမိစ္ဆာသတိမိစ္ဆာသမာဓီဟိ ဝုဋ္ဌာနံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဝုဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မိစ္ဆာသတီတိ စ သတိယာ ပဋိပက္ခာကာရေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒမတ္တမေဝ။ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယေ ‘‘ဒဿနဋ္ဌေန သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒီနိ အဋ္ဌ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ယထာ ပဌမဇ္ဈာနိကေ ပဌမမဂ္ဂေ လဗ္ဘန္တိ, တထေဝ လဗ္ဘန္တိ။ တတ္ထ ပဌမမဂ္ဂေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီနံ ပဇဟနဋ္ဌေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ သန္တေ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟီနတ္တာ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယေန ပဟာတဗ္ဗာ ဒိဋ္ဌိ နာမ နတ္ထိ။

တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ နာမံ ကထံ ဟောတီတိ? ယထာ ဝိသံ အတ္ထိ ဝါ ဟောတု မာ ဝါ, အဂဒေါ အဂဒေါတွေဝ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အတ္ထိ ဝါ ဟောတု မာ ဝါ, အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဧဝ နာမ။ ယဒိ ဧဝံ နာမမတ္တမေဝေတံ ဟောတိ, ဥပရိမဂ္ဂတ္တယေ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ကိစ္စာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ, မဂ္ဂင်္ဂါနိ န ပရိပူရေန္တိ။ တသ္မာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သကိစ္စကာ ကာတဗ္ဗာ, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပရိပူရေတဗ္ဗာနီတိ။ သကိစ္စကာ စေတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယထာလာဘနိယမေန ဒီပေတဗ္ဗာ။ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈော ဟိ ဧကော မာနော အတ္ထိ, သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, သာ တံ မာနံ ပဇဟတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသ္မိဉှိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ။ သောတာပန္နဿ ပန သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော အတ္ထိ, တံ မာနံ ပဇဟတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ တဿေဝ သတ္တအကုသလစိတ္တသဟဇာတော သင်္ကပ္ပေါ အတ္ထိ, တေဟေဝ စိတ္တေဟိ ဝါစင်္ဂစောပနံ အတ္ထိ, ကာယင်္ဂစောပနံ အတ္ထိ, ပစ္စယပရိဘောဂေါ အတ္ထိ, သဟဇာတဝါယာမော အတ္ထိ, အဿတိယဘာဝေါ အတ္ထိ, သဟဇာတစိတ္တေကဂ္ဂတာ အတ္ထိ, ဧတေ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒယော နာမ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယော တေသံ ပဟာနေန သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ အဋ္ဌင်္ဂါနိ သကိစ္စကာနိ ဟောန္တိ။ သကဒါဂါမိဿ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော အတ္ထိ, သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ။ တဿေဝ သတ္တဟိ စိတ္တေဟိ သဟဇာတာ သင်္ကပ္ပါဒယော အတ္ထိ။ တေသံ ပဟာနေန အနာဂါမိမဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ သကိစ္စကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အနာဂါမိဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈော မာနော အတ္ထိ, သော ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ။ ယာနိ ပနဿ ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ, တေဟိ သဟဇာတာ သင်္ကပ္ပါဒယော အတ္ထိ။ တေသံ ပဟာနေန အရဟတ္တမဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ သကိစ္စကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဩဠာရိကာတိ ကာယဝစီဒွါရေ ဝီတိက္ကမဿ ပစ္စယဘာဝေန ထူလဘူတမှာ။ ကာမရာဂသညောဇနာတိ မေထုနရာဂသင်္ခါတာ သညောဇနာ။ သော ဟိ ကာမဘဝေ သညောဇေတီတိ သညောဇနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ပဋိဃသညောဇနာတိ ဗျာပါဒသညောဇနာ။ သော ဟိ အာရမ္မဏေ ပဋိဟညတီတိ ပဋိဃန္တိ ဝုစ္စတိ။ တေ ဧဝ ထာမဂတဋ္ဌေန သန္တာနေ အနုသေန္တီတိ အနုသယာ။ အဏုသဟဂတာတိ အဏုဘူတာ, သုခုမဘူတာတိ အတ္ထော။ တဗ္ဘာဝေ ဟိ ဧတ္ထ သဟဂတသဒ္ဒေါ။ သကဒါဂါမိဿ ဟိ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ အဏုဘူတာ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စ။ တဿ ဟိ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ဝိယ ကိလေသာ အဘိဏှံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ဝိယ မဒ္ဒန္တာ ဖရန္တာ ဆာဒေန္တာ အန္ဓအန္ဓံ ကရောန္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဒွီဟိ ပန မဂ္ဂေဟိ ပဟီနတ္တာ မန္ဒမန္ဒာ တနုကာကာရာ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝီတိက္ကမံ ပါပေတုံ သမတ္ထာ န ဟောန္တိ။ ဧဝံ တနုဘူတာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ ရူပရာဂါတိ ရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂါ။ အရူပရာဂါတိ အရူပဘဝေ ဆန္ဒရာဂါ။ မာနာတိ ဥန္နတိလက္ခဏာ။ ဥဒ္ဓစ္စာတိ အဝူပသမလက္ခဏာ။ အဝိဇ္ဇာယာတိ အန္ဓလက္ခဏာယ။ ဘဝရာဂါနုသယာတိ ရူပရာဂါရူပရာဂဝသေန ပဝတ္တဘဝရာဂါနုသယာ။

၆၂။ ဣဒါနိ မဂ္ဂဉာဏသံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တော အဇာတံ ဈာပေတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စ အဇာတံ ဈာပေတိ ဇာတေန, ဈာနံ တေန ပဝုစ္စတီတိ အတ္တနော သန္တာနေ ပါတုဘူတေန တေန တေန လောကုတ္တရဇ္ဈာနေန တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော အဇာတမေဝ တံ တံ ကိလေသံ ဈာပေတိ ဒဟတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ, တေန ကာရဏေန တံ လောကုတ္တရံ ဈာနန္တိ ပဝုစ္စတီတိ အတ္ထော။ ဈာနဝိမောက္ခေ ကုသလတာတိ တသ္မိံ အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တေ ဝိတက္ကာဒိကေ ဈာနေ စ ဝိမောက္ခသင်္ခါတေ အရိယမဂ္ဂေ စ အသမ္မောဟဝသေန ကုသလတာယ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ပဟီနာသု နာနာဒိဋ္ဌီသု န ကမ္ပတိ။ ဈာနံ နာမ ဒုဝိဓံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဉ္စ။ လောကိယပဌမဇ္ဈာနာဒိကံ ကသိဏာဒိအာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဋ္ဌေန ဈာနံ, ဝိပဿနာသင်္ခါရာနံ သဘာဝသာမညလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဋ္ဌေန ဈာနံ, လောကုတ္တရံ နိဗ္ဗာနေ တထလက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဋ္ဌေန ဈာနံ။ ဣဓ ပန ဂေါတြဘုနာပိ သာဓာရဏံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဋ္ဌံ အနာမသိတွာ အသာဓာရဏေန ကိလေသဈာပနဋ္ဌေန ဈာနံ ဝုတ္တံ။ ဝိမောက္ခဋ္ဌော ပနေတ္ထ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ သုဋ္ဌု အဓိမုစ္စနဋ္ဌော ကိလေသေဟိ စ သုဋ္ဌု မုစ္စနဋ္ဌော။

သမာဒဟိတွာ ယထာ စေ ဝိပဿတီတိ အပ္ပနူပစာရခဏိကသမာဓီနံ အညတရေန သမာဓိနာ ပဌမံ စိတ္တသမာဓာနံ ကတွာ ပစ္ဆာ ယထာ ဝိပဿတိ စ။ သမုစ္စယတ္ထော စေ-သဒ္ဒေါ ဝိပဿနံ သမုစ္စိနောတိ။ ဝိပဿမာနော တထာ စေ သမာဒဟေတိ ဝိပဿနာ နာမေသာ လူခဘူတာ နိရဿာဒါ, သမထော စ နာမ သိနိဒ္ဓဘူတော သအဿာဒေါ။ တသ္မာ တာယ လူခဘူတံ စိတ္တံ သိနေဟေတုံ ဝိပဿမာနော တထာ စ သမာဒဟေ။ ဝိပဿမာနော ပုန သမာဓိံ ပဝိသိတွာ စိတ္တသမာဓာနဉ္စ တထေဝ ကရေယျ, ယထေဝ ဝိပဿနန္တိ အတ္ထော။ ဣဓ စေ-သဒ္ဒေါ သမာဒဟနံ သမုစ္စိနောတိ။ ဥဘယတ္ထာပိ ဂါထာဗန္ဓာနုဝတ္တနေန စေ-ကာရော ကတော, အတ္ထော ပန စ-ကာရတ္ထော ဧဝ။ ဝိပဿနာ စ သမထော တဒါ အဟူတိ ယသ္မာ သမထဝိပဿနာနံ ယုဂနဒ္ဓဘာဝေ သတိ အရိယမဂ္ဂပါတုဘာဝေါ ဟောတိ, တသ္မာ အရိယမဂ္ဂဇနနသမတ္ထတ္တာ ယဒါ တဒုဘယသမာယောဂေါ ဟောတိ, တဒါ ဝိပဿနာ စ သမထော စ အဟု, သမထဝိပဿနာ ဘူတာ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။ တာ စ သမထဝိပဿနာ အရိယမဂ္ဂါဘိမုခီကာလေ စ မဂ္ဂက္ခဏေ စ သမာနဘာဂါ ယုဂနဒ္ဓါ ဝတ္တရေ သမာနော သမော ဘာဂေါ ကောဋ္ဌာသော ဧတေသန္တိ သမာနဘာဂါ, ယုဂေ နဒ္ဓါ ဝိယာတိ ယုဂနဒ္ဓါ, အညမညံ အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန သမဓုရာ သမဗလာတိ အတ္ထော။ ဝိတ္ထာရော ပနဿ ယုဂနဒ္ဓကထာယံ အာဝိဘဝိဿတိ။

ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ သုခေါ, နိရောဓော ဣတိ ဒဿနံ။ ဒုဘတော ဝုဋ္ဌိတာ ပညာ, ဖဿေတိ အမတံ ပဒန္တိ ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ, သုခေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနန္တိ ပဋိပန္နဿ တတော နိဗ္ဗာနဒဿနံ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ ဒုဘတော ဝုဋ္ဌိတာ ပညာ နာမ။ သာ ဧဝ စ ပညာ အမတံ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏဖုသနေန ဖုသတိ, ပဋိလဘတီတိ အတ္ထော။ နိဗ္ဗာနဉှိ အတပ္ပကဋ္ဌေန အမတသဒိသန္တိ အမတံ, နာဿ မတံ မရဏံ ဝယော အတ္ထီတိပိ အမတံ, ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ မဟတာ ဥဿာဟေန မဟတိယာ ပဋိပဒါယ ပဇ္ဇတိ ပဋိပဇ္ဇီယတီတိ ပဒန္တိ ဝုစ္စတိ။

ဝိမောက္ခစရိယံ ဇာနာတီတိ ဝိမောက္ခပဝတ္တိံ အသမ္မောဟဝသေန ဇာနာတိ, ပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဇာနာတိ။ ‘‘ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနော ဝိမောက္ခော, ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနာ စတ္တာရော ဝိမောက္ခာ, ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနာနံ အနုလောမာ စတ္တာရော ဝိမောက္ခာ, ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ စတ္တာရော ဝိမောက္ခာ’’တိ ဟိ ဥပရိ ဝိမောက္ခကထာယံယေဝ (ပဋိ။ မ။ ၁။၂၀၉ အာဒယော) အာဂတာ ဝိမောက္ခစရိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေသံ ဝိတ္ထာရော တတ္ထေဝ အာဂတော။ နာနတ္တေကတ္တကောဝိဒေါတိ တေသံ ဝိမောက္ခာနံ နာနာဘာဝေ ဧကဘာဝေ စ ကုသလော။ ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနဝိမောက္ခဝသေန ဟိ တေသံ ဧကတ္တံ, စတုအရိယမဂ္ဂဝသေန နာနတ္တံ, ဧကေကဿာပိ ဝါ အရိယမဂ္ဂဿ အနုပဿနာဘေဒေန နာနတ္တံ, အရိယမဂ္ဂဘာဝေန ဧကတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ကုသလတာတိ ဒဿနသင်္ခါတဿ စ ဘာဝနာသင်္ခါတဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ကုသလတာယ။ ဒဿနန္တိ ဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ။ သော ဟိ ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ဒဿနန္တိ ဝုတ္တော။ ဂေါတြဘု ပန ကိဉ္စာပိ ပဌမတရံ နိဗ္ဗာနံ ပဿတိ, ယထာ ပန ရညော သန္တိကံ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အာဂတော ပုရိသော ဒူရတောဝ ရထိကာယ စရန္တံ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတံ ရာဇာနံ ဒိသွာပိ ‘‘ဒိဋ္ဌော တေ ရာဇာ’’တိ ပုဋ္ဌော ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ အကတတ္တာ ‘‘န ပဿာမီ’’တိ အာဟ, ဧဝမေဝ နိဗ္ဗာနံ ဒိသွာ ကတ္တဗ္ဗဿ ကိလေသပ္ပဟာနဿာဘာဝါ န ‘‘ဒဿန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တဉှိ ဉာဏံ မဂ္ဂဿ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ။ ဘာဝနာတိ သေသမဂ္ဂတ္တယံ။ တဉှိ ပဌမမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌသ္မိံယေဝ ဓမ္မေ ဘာဝနာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ကိဉ္စိ ပဿတိ, တသ္မာ ‘‘ဘာဝနာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဟေဋ္ဌာ ပန ဘာဝနာမဂ္ဂဿ အပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ ‘‘ဒွိန္နံ ဉာဏာန’’န္တိ အဝတွာ သောတာပတ္တိသကဒါဂါမိအနာဂါမိမဂ္ဂလာဘိနော သန္ဓာယ ‘‘ဈာနဝိမောက္ခေ ကုသလတာ’’တိ ဝုတ္တံ, အရဟတ္တမဂ္ဂလာဘိနော ပန ဘာဝနာမဂ္ဂဿ ပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ ‘‘ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ကုသလတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

မဂ္ဂဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဖလဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၃။ ဖလဉာဏနိဒ္ဒေသေ တံပယောဂပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာတိ တဿ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝုဋ္ဌာနပယောဂဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ။ မဂ္ဂေါ ဟိ သကက္ခဏေ ကိလေသပ္ပဟာနေန ဥဘတော ဝုဋ္ဌာနပယောဂံ ကရောတိ နာမ, ဖလက္ခဏေ ကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ မဂ္ဂဿ ဥဘတော ဝုဋ္ဌာနပယောဂေါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါ ဝူပသန္တော နာမ ဟောတိ။ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ မဂ္ဂါနန္တရံ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဖလသမာပတ္တိကာလေ ပန ဗဟုက္ခတ္တုံ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗမ္ပိ ဟိ တံ ပယောဂပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ မဂ္ဂဿေတံ ဖလန္တိ ဖလံ အပေက္ခိတွာ နပုံသကဝစနံ ကတံ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂက္ခဏာဒီသုပိ ဧကေကမဂ္ဂင်္ဂဝသေနေဝ ဝုဋ္ဌာနယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဖလဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ဝိမုတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၄။ ဝိမုတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသေ သက္ကာယဒိဋ္ဌီတိ ဝိဇ္ဇမာနဋ္ဌေန သတိ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတေ ကာယေ, သယံ ဝါ သတီ တသ္မိံ ကာယေ ဒိဋ္ဌီတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ။ ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဝိဂတာ စိကိစ္ဆာ, သဘာဝံ ဝါ ဝိစိနန္တော ဧတာယ ကိစ္ဆတိ ကိလမတီတိ ဝိစိကိစ္ဆာ။ သီလဗ္ဗတပရာမာသောတိ သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓိ သီလဗ္ဗတေန သုဒ္ဓီတိ ဂဟိတအဘိနိဝေသော။ သော ဟိ သဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော အာမသတီတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသော။ ဥဘိန္နံ သမာနေပိ ဒိဋ္ဌိဘာဝေ တက္ကဉ္စ ပရူပဒေသဉ္စ ဝိနာ ပကတိယာ ဧဝ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဂဟဏတော ပကတိဘူတာယ ဝီသတိဝတ္ထုကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဟာနေနေဝ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တာ။ သီလဗ္ဗတပရာမာသော ပန ‘‘သုဒ္ဓိပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇာမာ’’တိ ပဋိပန္နာနံ ပဋိပဒါယ မိစ္ဆာဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တိဏ္ဏမ္ပိ အနုသယပ္ပဟာနေနေဝ ပဟာနံ ဒဿေတုံ ဒိဋ္ဌာနုသယော ဝိစိကိစ္ဆာနုသယောတိ ဝုတ္တံ, န ဝိသုံ ကိလေသတ္တာ။ ဥပက္ကိလေသာတိ ကိလေသေန္တိ ဥပတာပေန္တိ ဝိဗာဓေန္တီတိ ကိလေသာ, ထာမဂတဋ္ဌေန ဘုသာ ကိလေသာတိ ဥပက္ကိလေသာ။ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္နာ ဟောန္တီတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန အနုပ္ပါဒနိရောဓေန သမ္မာ သမုစ္ဆိန္နာ ဟောန္တိ။ သပရိယုဋ္ဌာနေဟီတိ စိတ္တံ ပရိယောနန္ဓန္တာနိ ဥဋ္ဌေန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပရိယုဋ္ဌာနာနိ, သမုဒါစာရပ္ပတ္တာနံ ကိလေသာနမေတံ အဓိဝစနံ။ သဟ ပရိယုဋ္ဌာနေဟီတိ သပရိယုဋ္ဌာနာနိ။ တေဟိ သပရိယုဋ္ဌာနေဟိ အနုသယိတဥပက္ကိလေသေဟိ။ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဟောတီတိ တေသံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကဘူတတ္တာ သန္တတိဝသေန ပဝတ္တမာနံ စိတ္တံ တတော ဝိမုတ္တံ နာမ ဟောတိ။ တဒေဝ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တတ္တာ သုဝိမုတ္တံ။ တံဝိမုတ္တိဉာတဋ္ဌေနာတိ တဿာ ဝိမုတ္တိယာ ဇာနနဋ္ဌေန။

ဝိမုတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၅။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏနိဒ္ဒေသေ မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ဟေတုဋ္ဌေန ပဌမံ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝတွာ ပုန မဂ္ဂင်္ဂဘူတေ စ အမဂ္ဂင်္ဂဘူတေ စ ဓမ္မေ ‘‘ဗုဇ္ဈနဋ္ဌေန ဗောဓီ’’တိ လဒ္ဓနာမဿ အရိယဿ အင်္ဂဘာဝေန ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဝိသုံ ဒဿေသိ။ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယသမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟိ မဂ္ဂင်္ဂါနေဝ, ပီတိပဿဒ္ဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အမဂ္ဂင်္ဂါနိ။ ပုန ဗလဝသေန ဣန္ဒြိယဝသေန စ ဝိသုံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု သဒ္ဓါ ဧဝ အမဂ္ဂင်္ဂဘူတာ။ ပုန မဂ္ဂက္ခဏေ ဇာတေယေဝ ဓမ္မေ ရာသိဝသေန ဒဿေန္တော အာဓိပတေယျဋ္ဌေနာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန သတိပဋ္ဌာနာတိ ဧကာဝ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာ သတိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တသညာပဟာနကိစ္စသာဓနဝသေန စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ နာမ။ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဧကမေဝ ဝီရိယံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ပဟာနာနုပ္ပတ္တိကိစ္စဿ, အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိကိစ္စဿ သာဓနဝသေန စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ နာမ။

တထဋ္ဌေန သစ္စာတိ ဒုက္ခဘာဝါဒီသု အဝိသံဝါဒကဋ္ဌေန စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ။ ဧတာနေဝ စေတ္ထ ပဋိဝေဓဋ္ဌေန တဒါ သမုဒါဂတာနိ, ‘‘အမတောဂဓံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဝိသုံ ဝုတ္တံ နိဗ္ဗာနဉ္စ, သေသာ ပန ဓမ္မာ ပဋိလာဘဋ္ဌေန တဒါ သမုဒါဂတာ။ ‘‘တထဋ္ဌေန သစ္စာ တဒါ သမုဒါဂတာ’’တိ ဝစနတော မဂ္ဂဖလပရိယောသာနေ အဝဿံ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပစ္စဝေက္ခတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ။ ‘‘ကတံ ကရဏီယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၄၈) ဝစနတော စ ‘‘ဒုက္ခံ မေ ပရိညာတံ, သမုဒယော မေ ပဟီနော, နိရောဓော မေ သစ္ဆိကတော, မဂ္ဂေါ စ မေ ဘာဝိတော’’တိ ပစ္စဝေက္ခဏံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။ တထာ ပစ္စဝေက္ခဏံ ယုဇ္ဇတိ စ။ သမုဒယောတိ စေတ္ထ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈောယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ဝုတ္တသမုဒယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဒုဝိဓံ ကိလေသပစ္စဝေက္ခဏံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာနိ ဣဓ သရူပေနေဝ အာဂတာနီတိ ဝုတ္တာနိ။ ကေဝလံ ဒုက္ခပစ္စဝေက္ခဏမေဝ န ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ပါဌသဗ္ဘာဝတော ယုတ္တိသဗ္ဘာဝတော စ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ သစ္စပဋိဝေဓတ္ထဉှိ ပဋိပန္နဿ နိဋ္ဌိတေ သစ္စပဋိဝေဓေ သယံ ကတကိစ္စပစ္စဝေက္ခဏံ ယုတ္တမေဝါတိ။ အဝိက္ခေပဋ္ဌေန သမထောတိအာဒိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တေ ဧဝ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ဧကရသဋ္ဌေန အနတိဝတ္တနဋ္ဌေန စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ သံဝရဋ္ဌေန သီလဝိသုဒ္ဓီတိ သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ ဧဝ။ အဝိက္ခေပဋ္ဌေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓီတိ သမ္မာသမာဓိ ဧဝ။ ဒဿနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ။ ဝိမုတ္တဋ္ဌေနာတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန မဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသေဟိ မုစ္စနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ ဝါ အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန။ ဝိမောက္ခောတိ သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခော, အရိယမဂ္ဂေါယေဝ။ ပဋိဝေဓဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ သစ္စပဋိဝေဓဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ, သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ။ ပရိစ္စာဂဋ္ဌေန ဝိမုတ္တီတိ မဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာနံ ပဇဟနဋ္ဌေန တတော မုစ္စနတော ဝိမုတ္တိ, အရိယမဂ္ဂေါယေဝ။ သမုစ္ဆေဒဋ္ဌေန ခယေ ဉာဏန္တိ ကိလေသသမုစ္ဆိန္ဒနဋ္ဌေန ကိလေသက္ခယကရေ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိယေဝ။

ဆန္ဒာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကေဝလဉှေတ္ထ မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ မဂ္ဂဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာကာရေန ဒဿိတာ။ ဝိမုတ္တီတိ စေတ္ထ မဂ္ဂဝိမုတ္တိယေဝ။ ‘‘တထဋ္ဌေန သစ္စာ’’တိ ဧတ္ထ ဂဟိတမ္ပိ စ နိဗ္ဗာနံ ဣဓ ပရိယောသာနဘာဝဒဿနတ္ထံ ပုန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဖလက္ခဏေပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန ဟေတုဋ္ဌေန မဂ္ဂေါတိ ဖလမဂ္ဂဘာဝေနေဝ။ သမ္မပ္ပဓာနာတိ မဂ္ဂက္ခဏေ စတုကိစ္စသာဓကဿ ဝီရိယကိစ္စဿ ဖလဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အညထာ ဟိ ဖလက္ခဏေ သမ္မပ္ပဓာနာ ဧဝ န လဗ္ဘန္တိ။ ဝုတ္တဉှိ မဂ္ဂက္ခဏေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဥဒ္ဓရန္တေန ထေရေန ‘‘ဖလက္ခဏေ ဌပေတွာ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနေ အဝသေသာ တေတ္တိံသ ဓမ္မာ လဗ္ဘန္တီ’’တိ။ ဧဝမေဝ ပဋိဝေဓကိစ္စာဒိသိဒ္ဓိဝသေန သစ္စာဒီနိပိ ယထာယောဂံ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဝိမောက္ခောတိ စ ဖလဝိမောက္ခော။ ဝိမုတ္တီတိ ဖလဝိမုတ္တိ။ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဋ္ဌေန အနုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဝုဋ္ဌဟိတွာတိ အန္တရာ ဝုဋ္ဌာနာဘာဝါ ဖလာဝသာနေန ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဣမေ ဓမ္မာ တဒါ သမုဒါဂတာတိ ဣမေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဓမ္မာ မဂ္ဂက္ခဏေ ဖလက္ခဏေ စ သမုဒါဂတာတိ ပစ္စဝေက္ခတီတိ ဣတိ-သဒ္ဒံ ပါဌသေသံ ကတွာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅။ ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၆။ ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသေ စက္ခုံ အဇ္ဈတ္တံ ဝဝတ္ထေတီတိ အဇ္ဈတ္တဘူတံ စက္ခုံ ဝဝတ္ထပေတိ။ ယထာ သော စက္ခုံ ဝဝတ္ထပေတိ, တထာ ဝတ္တုကာမော ကထံ စက္ခုံ အဇ္ဈတ္တံ ဝဝတ္ထေတီတိ ပုစ္ဆိတွာ ပုန စက္ခု အဝိဇ္ဇာသမ္ဘူတန္တိ ဝဝတ္ထေတီတိအာဒိနာ ဝဝတ္ထာပနာကာရံ ဒဿေတိ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာတဏှာ အတီတာ ဥပတ္ထမ္ဘကဟေတုယော, ကမ္မံ အတီတံ ဇနကဟေတု, အာဟာရော ဣဒါနိ ဥပတ္ထမ္ဘကဟေတု။ ဧတေန စက္ခူပတ္ထမ္ဘကာနိ ဥတုစိတ္တာနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ဥပါဒိယိတွာ ပဝတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဧတေန ပသာဒစက္ခုဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ, သသမ္ဘာရဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော။ ဥပ္ပန္နန္တိ အဒ္ဓါဝသေန, သန္တတိခဏဝသေန ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ။ သမုဒါဂတန္တိ ဟေတုတော သမုဋ္ဌိတံ။ ဧတ္တာဝတာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗဘာဂေ စက္ခုဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ။ အဟုတွာ သမ္ဘူတန္တိအာဒီဟိ အနိစ္စာနုပဿနာ။ ပုဗ္ဗေ ဥဒယာ အဝိဇ္ဇမာနတော အဟုတွာ သမ္ဘူတံ, ဥဒ္ဓံ ဝယာ အဘာဝတော ဟုတွာ န ဘဝိဿတိ။ အန္တဝန္တတောတိ အန္တော အဿ အတ္ထီတိ အန္တဝါ, အန္တဝါ ဧဝ အန္တဝန္တော ယထာ ‘‘သတိမန္တော, ဂတိမန္တော, ဓိတိမန္တော စ ယော ဣသီ’’တိ (ထေရဂါ။ ၁၀၅၂)။ တတော အန္တဝန္တတော, ဘင်္ဂဝိဇ္ဇမာနတောတိ အတ္ထော။ အဒ္ဓုဝန္တိ သဗ္ဗာဝတ္ထာနိပါတိတာယ, ထိရဘာဝဿ စ အဘာဝတာယ န ထိရံ။ အသဿတန္တိ န နိစ္စံ။ ဝိပရိဏာမဓမ္မန္တိ ဇရာယ စေဝ မရဏေန စာတိ ဒွေဓာ ဝိပရိဏာမပကတိကံ။ စက္ခု အနိစ္စန္တိအာဒီနိ စက္ခုံ အနိစ္စတောတိအာဒီနိ စ ဝုတ္တတ္ထာနိ။ မနောတိ ဣဓ ဘဝင်္ဂမနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ အဝိဇ္ဇာသမ္ဘူတောတိအာဒိ ယုဇ္ဇတိယေဝ။ အာဟာရသမ္ဘူတောတိ ဧတ္ထ သမ္ပယုတ္တဖဿာဟာရမနောသဉ္စေတနာဟာရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဥပ္ပန္နောတိ စ အဒ္ဓါသန္တတိဝသေန။

ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၆။ ဂေါစရနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၇။ ဂေါစရနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသေ ရူပေ ဗဟိဒ္ဓါ ဝဝတ္ထေတီတိ အဇ္ဈတ္တတော ဗဟိဒ္ဓါဘူတေ ရူပါယတနဓမ္မေ ဝဝတ္ထပေတီတိ အတ္ထော။ အဝိဇ္ဇာသမ္ဘူတာတိအာဒိ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နကမ္မဇရူပတ္တာ ဝုတ္တံ။ အာဟာရောပိ ဟိ ကမ္မဇရူပဿ ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စယော ဟောတိ။ သဒ္ဒဿ ပန ဥတုစိတ္တသမုဋ္ဌာနတ္တာ အဝိဇ္ဇာသမ္ဘူတာဒိစတုက္ကံ န ဝုတ္တံ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ သယံ မဟာဘူတတ္တာ ‘‘စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယာ’’တိ န ဝုတ္တံ။ ဓမ္မာတိ စေတ္ထ ဘဝင်္ဂမနောသမ္ပယုတ္တာ တယော အရူပိနော ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတနပရိယာပန္နာနိ သုခုမရူပါနိ စ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာနိ, သဗ္ဗာနိပိ ရူပါဒီနိ စ။ အပိစ ယာနိ ယာနိ ယေန ယေန သမုဋ္ဌဟန္တိ, တာနိ တာနိ တေန တေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဣတရထာ ဟိ သကသန္တာနပရိယာပန္နာပိ ရူပါဒယော ဓမ္မာ သဗ္ဗေ န သင်္ဂဏှေယျုံ။ ယသ္မာ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓရူပါဒယောပိ ဝိပဿနူပဂါ, တသ္မာ တေသံ ကမ္မသမ္ဘူတပဒေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေပိ ဟိ သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနာ။ အညေ ပန ‘‘အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓါ ရူပါဒယော အဝိပဿနူပဂါ’’တိ ဝဒန္တိ။ တံ ပန –

‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ, ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊

အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ, ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၇၇) –

အာဒိကာယ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ။ ဝုတ္တဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ – ‘‘ဣဓေကစ္စော အာဒိတောဝ အဇ္ဈတ္တသင်္ခါရေ အဘိနိဝိသိတွာ ဝိပဿတိ, ယသ္မာ ပန န သုဒ္ဓအဇ္ဈတ္တဒဿနမတ္တေနေဝ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဗဟိဒ္ဓါပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗမေဝ, တသ္မာ ပရဿ ခန္ဓေပိ အနုပါဒိန္နသင်္ခါရေပိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ဝိပဿတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၇၈၄)။ တသ္မာ ပရေသံ စက္ခာဒိဝဝတ္ထာနမ္ပိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓရူပါဒိဝဝတ္ထာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ, တသ္မာ တေဘူမကသင်္ခါရာ အဝိပဿနူပဂါ နာမ နတ္ထိ။

ဂေါစရနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၇။ စရိယာနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆၈။ စရိယာနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဝိညာဏစရိယာတိအာဒီသု အာရမ္မဏေ စရတီတိ စရိယာ, ဝိညာဏမေဝ စရိယာ ဝိညာဏစရိယာ။ အညာဏေန စရဏံ, အညာဏေန ဝါ စရတိ, အညာတေ ဝါ စရတိ, အညာဏဿ ဝါ စရဏန္တိ အညာဏစရိယာ။ ဉာဏမေဝ စရိယာ, ဉာဏေန ဝါ စရိယာ, ဉာဏေန ဝါ စရတိ, ဉာတေ ဝါ စရတိ, ဉာဏဿ ဝါ စရဏန္တိ ဉာဏစရိယာ။ ဒဿနတ္ထာယာတိ ရူပဒဿနတ္ထာယ ပဝတ္တာ။ အာဝဇ္ဇနကိရိယာဗျာကတာတိ ဘဝင်္ဂသန္တာနတော အပနေတွာ ရူပါရမ္မဏေ စိတ္တသန္တာနံ အာဝဇ္ဇေတိ နာမေတီတိ အာဝဇ္ဇနံ, ဝိပါကာဘာဝတော ကရဏမတ္တန္တိ ကိရိယာ, ကုသလာကုသလဝသေန န ဗျာကတာတိ အဗျာကတာ။ ဒဿနဋ္ဌောတိ ပဿန္တိ တေန, သယံ ဝါ ပဿတိ, ဒဿနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ ဒဿနံ, ဒဿနမေဝ အတ္ထော ဒဿနဋ္ဌော။ စက္ခုဝိညာဏန္တိ ကုသလဝိပါကံ ဝါ အကုသလဝိပါကံ ဝါ။ ဒိဋ္ဌတ္တာတိ အဒိဋ္ဌေ သမ္ပဋိစ္ဆနဿ အဘာဝတော စက္ခုဝိညာဏေန ရူပါရမ္မဏဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ။ အဘိနိရောပနာ ဝိပါကမနောဓာတူတိ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ အာရောဟတီတိ အတိနိရောပနာ, ဥဘယဝိပါကာ သမ္ပဋိစ္ဆနမနောဓာတု။ အဘိနိရောပိတတ္တာတိ ရူပါရမ္မဏံ အဘိရုဠှတ္တာ။ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတူတိ ဥဘယဝိပါကာ သန္တီရဏမနောဝိညာဏဓာတု။ ဧသ နယော သောတဒွါရာဒီသုပိ။ သန္တီရဏာနန္တရံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနေ အဝုတ္တေပိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တတ္တာ လဗ္ဘတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝိဇာနနတ္ထာယာတိ ဓမ္မာရမ္မဏဿ စေဝ ရူပါဒိအာရမ္မဏဿ စ ဝိဇာနနတ္ထာယ။ အာဝဇ္ဇနကိရိယာဗျာကတာတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တံ။ ဝိဇာနနဋ္ဌောတိ တဒနန္တရဇဝနဝသေန အာရမ္မဏဿ ဝိဇာနနမေဝ အတ္ထော, န အညော။ ဥပရိ အကုသလဇဝနာနံ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဇဝနာနဉ္စ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ သေသဇဝနာနိ ဣဓ ဂဟေတဗ္ဗာနိ သိယုံ။ ‘‘ကုသလေဟိ ကမ္မေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တာ စရတီတိ ဝိညာဏစရိယာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋိ။ မ။ ၁။၇၀) ပန ဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တဇဝနမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဆသု ဒွါရေသု အဟေတုကာနံယေဝ စိတ္တာနံ ဝုတ္တတ္တာ ဒွေ အာဝဇ္ဇနာနိ ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဒွေ သမ္ပဋိစ္ဆနာနိ တီဏိ သန္တီရဏာနိ ဧကံ ဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တန္တိ အဋ္ဌာရသ အဟေတုကစိတ္တာနိယေဝ ဝိညာဏစရိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၆၉။ ဣဒါနိ ဝိသယဝိဇာနနမတ္တဋ္ဌေန ဝိညာဏစရိယာတိ ဒဿေတုံ နီရာဂါ စရတီတိအာဒိမာဟ, ဝိညာဏဉှိ ရာဂါဒိသမ္ပယောဂေ သဒ္ဓါဒိသမ္ပယောဂေ စ အဝတ္ထန္တရံ ပါပုဏာတိ, တေသု အသတိ သကာဝတ္ထာယမေဝ တိဋ္ဌတိ။ တသ္မာ နီရာဂါဒိဝစနေန တေသံ ဝုတ္တဝိညာဏာနံ ဝိညာဏကိစ္စမတ္တံ ဒဿေတိ။ နတ္ထိ ဧတိဿာ ရာဂေါတိ နီရာဂါ။ နိရာဂါတိ ရဿံ ကတွာပိ ပဌန္တိ။ သော ပန ရဇ္ဇနဝသေန ရာဂေါ။ ဣတရေသု ဒုဿနဝသေန ဒေါသော။ မုယှနဝသေန မောဟော။ မညနဝသေန မာနော။ ဝိပရီတဒဿနဝသေန ဒိဋ္ဌိ။ ဥဒ္ဓတဘာဝေါ, အဝူပသန္တဘာဝေါ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စံ။ ဝိစိကိစ္ဆာ ဝုတ္တတ္ထာ။ အနုသေန္တီတိ အနုသယာ။ ‘‘နိရနုသယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နာနုသယာတိ ဝုတ္တံ, သောယေဝတ္ထော။ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တာနမေဝေတ္ထ အဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ န ဟိ ဝိညာဏစရိယာ ပဟီနာနုသယာနံယေဝ ဝုတ္တာ။ ယာ စ နီရာဂါဒိနာမာ, သာ ရာဂါဒီဟိ ဝိပ္ပယုတ္တာဝ နာမ ဟောတီတိ ပရိယာယန္တရဒဿနတ္ထံ ရာဂဝိပ္ပယုတ္တာတိအာဒိမာဟ။ ပုန အညေဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တတံ ဒဿေတုံ ကုသလေဟိ ကမ္မေဟီတိအာဒိမာဟ။ ကုသလာနိယေဝ ရာဂါဒိဝဇ္ဇာဘာဝါ အနဝဇ္ဇာနိ။ ပရိသုဒ္ဓဘာဝကရေဟိ ဟိရိဩတ္တပ္ပေဟိ ယုတ္တတ္တာ သုက္ကာနိ။ ပဝတ္တိသုခတ္တာ သုခေါ ဥဒယော ဥပ္ပတ္တိ ဧတေသန္တိ သုခုဒြယာနိ, သုခဝိပါကတ္တာ ဝါ သုခေါ ဥဒယော ဝဍ္ဎိ ဧတေသန္တိ သုခုဒြယာနိ။ ဝုတ္တဝိပက္ခေန အကုသလာနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ ဝိညာတေ စရတီတိ ဝိညာဏေန ဝိညာယမာနံ အာရမ္မဏံ ဝိညာတံ နာမ, တသ္မိံ ဝိညာတေ အာရမ္မဏေ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? နီလဝဏ္ဏယောဂတော နီလဝတ္ထံ ဝိယ ဝိညာဏယောဂတော ဝိညာတံ ဝိညာဏံ နာမ ဟောတိ, တသ္မိံ ဝိညာဏေ စရတီတိ ဝိညာဏစရိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိညာဏဿ ဧဝရူပါ စရိယာ ဟောတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဝိညာဏဿ ဝုတ္တပ္ပကာရာ စရိယာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဝိညာဏဿ စရိယာ’’တိ စ ဝေါဟာရဝသေန ဝုစ္စတိ, ဝိညာဏတော ပန ဝိသုံ စရိယာ နတ္ထိ။ ပကတိပရိသုဒ္ဓမိဒံ စိတ္တံ နိက္ကိလေသဋ္ဌေနာတိ ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ စိတ္တံ ရာဂါဒိကိလေသာဘာဝေန ပကတိယာ ဧဝ ပရိသုဒ္ဓံ။ တသ္မာ ဝိဇာနနမတ္တမေဝ စရိယာတိ ဝိညာဏစရိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နိက္လေသဋ္ဌေနာတိပိ ပါဌော။

အညာဏစရိယာယ မနာပိယေသူတိ မနသိ အပ္ပေန္တိ ပသီဒန္တိ, မနံ ဝါ အပ္ပါယန္တိ ဝဍ္ဎေန္တီတိ မနာပါနိ, မနာပါနိယေဝ မနာပိယာနိ။ တေသု မနာပိယေသု။ တာနိ ပန ဣဋ္ဌာနိ ဝါ ဟောန္တု အနိဋ္ဌာနိ ဝါ, ဂဟဏဝသေန မနာပိယာနိ။ န ဟိ ဣဋ္ဌသ္မိံယေဝ ရာဂေါ အနိဋ္ဌသ္မိံယေဝ ဒေါသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ရာဂဿ ဇဝနတ္ထာယာတိ သန္တတိဝသေန ရာဂဿ ဇဝနတ္ထာယ ပဝတ္တာ။ အာဝဇ္ဇနကိရိယာဗျာကတာတိ စက္ခုဒွါရေ အယောနိသော မနသိကာရဘူတာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာဗျာကတာ မနောဓာတု။ ရာဂဿ ဇဝနာတိ ယေဘုယျေန သတ္တက္ခတ္တုံ ရာဂဿ ပဝတ္တိ, ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တော ရာဂေါယေဝ။ အညာဏစရိယာတိ အညာဏေန ရာဂဿ သမ္ဘဝတော အညာဏေန ရာဂဿ စရိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တဒုဘယေန အသမပေက္ခနသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ ရာဂဒေါသဝသေန သမပေက္ခနဝိရဟိတေ ရူပါရမ္မဏသင်္ခါတေ ဝတ္ထုသ္မိံ။ မောဟဿ ဇဝနတ္ထာယာတိ ဝိစိကိစ္ဆာဥဒ္ဓစ္စဝသေန မောဟဿ ဇဝနတ္ထာယ။ အညာဏစရိယာတိ အညာဏဿေဝ စရိယာ, န အညဿ။ ဝိနိဗန္ဓဿာတိအာဒီနိ မာနာဒီနံ သဘာဝဝစနာနိ။ တတ္ထ ဝိနိဗန္ဓဿာတိ ဥန္နတိဝသေန ဝိနိဗန္ဓိတွာ ဌိတဿ။ ပရာမဋ္ဌာယာတိ ရူပဿ အနိစ္စဘာဝါဒိံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော နိစ္စဘာဝါဒိံ အာမဋ္ဌာယ ဂဟိတာယ။ ဝိက္ခေပဂတဿာတိ ရူပါရမ္မဏေ ဝိက္ခိတ္တဘာဝံ ဂတဿ။ အနိဋ္ဌင်္ဂတာယာတိ အသန္နိဋ္ဌာနဘာဝံ ဂတာယ။ ထာမဂတဿာတိ ဗလပ္ပတ္တဿ။ ဓမ္မေသူတိ ရူပါဒီသု ဝါ ဓမ္မာရမ္မဏဘူတေသု ဝါ ဓမ္မေသု။

၇၀။ ယသ္မာ ရာဂါဒယော အညာဏေန ဟောန္တိ, တသ္မာ ရာဂါဒိသမ္ပယောဂေန အညာဏံ ဝိသေသေန္တော သရာဂါ စရတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သရာဂါ စရတီတိ မောဟမာနဒိဋ္ဌိမာနာနုသယဒိဋ္ဌာနုသယအဝိဇ္ဇာနုသယဇဝနဝသေန စရိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သဒေါသာ စရတီတိ မောဟအဝိဇ္ဇာနုသယဇဝနဝသေန။ သမောဟာ စရတီတိ ရာဂဒေါသမာနဒိဋ္ဌိဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာနုသယဇဝနဝသေန။ သမာနာ စရတီတိ ရာဂမောဟကာမရာဂဘဝရာဂါဝိဇ္ဇာနုသယဇဝနဝသေန။ သဒိဋ္ဌိ စရတီတိ ရာဂမောဟကာမရာဂါဝိဇ္ဇာနုသယဇဝနဝသေန။ သဥဒ္ဓစ္စာ စရတိ သဝိစိကိစ္ဆာ စရတီတိ မောဟအဝိဇ္ဇာနုသယဇဝနဝသေန။ သာနုသယာ စရတီတိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဧကေကံ အနုသယံ မူလံ ကတွာ တသ္မိံ စိတ္တေ လဗ္ဘမာနကသေသာနုသယဝသေန သာနုသယတာ ယောဇေတဗ္ဗာ။ ရာဂသမ္ပယုတ္တာတိအာဒိ သရာဂါဒိဝေဝစနမေဝ။ သာ ဧဝ ဟိ စရိယာ သမ္ပယောဂဝသေန သဟ ရာဂါဒီဟိ ဝတ္တတီတိ သရာဂါဒိအာဒီနိ နာမာနိ လဘတိ။ ရာဂါဒီဟိ သမံ ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓေကဝတ္ထေကာရမ္မဏာဒီဟိ ပကာရေဟိ ယုတ္တာတိ ရာဂသမ္ပယုတ္တာနီတိအာဒီနိ နာမာနိ လဘတိ။ သာယေဝ စ ယသ္မာ ကုသလာဒီဟိ ကမ္မေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တာ, အကုသလာဒီဟိ ကမ္မေဟိ သမ္ပယုတ္တာ, တသ္မာပိ အညာဏစရိယာတိ ဒဿေတုံ ကုသလေဟိ ကမ္မေဟီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အညာတေတိ မောဟဿ အညာဏလက္ခဏတ္တာ ယထာသဘာဝေန အညာတေ အာရမ္မဏေ။ သေသံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

၇၁။ ဉာဏစရိယာယံ ယသ္မာ ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာဒီနံ အနန္တရပစ္စယဘူတာ အာဝဇ္ဇနကိရိယာဗျာကတာ နတ္ထိ, တသ္မာ တေသံ အတ္ထာယ အာဝဇ္ဇနကိရိယာဗျာကတံ အဝတွာ ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာဒယောဝ ဝုတ္တာ။ အနုလောမဉာဏတ္ထာယ ဧဝ ဟိ အာဝဇ္ဇနာ ဟောတိ, တတော ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ။ ဖလသမာပတ္တီတိ စေတ္ထ မဂ္ဂါနန္တရဇာ ဝါ ဟောတု ကာလန္တရဇာ ဝါ, ဥဘောပိ အဓိပ္ပေတာ။ နီရာဂါ စရတီတိအာဒီသု ရာဂါဒီနံ ပဋိပက္ခဝသေန နီရာဂါဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိညာဏစရိယာယံ ရာဂါဒီနံ အဘာဝမတ္တဋ္ဌေန။ ဉာတေတိ ယထာသဘာဝတော ဉာတေ။ အညာ ဝိညာဏစရိယာတိအာဒီဟိ တိဿန္နံ စရိယာနံ အညမညမသမ္မိဿတံ ဒဿေတိ။ ဝိညာဏကိစ္စမတ္တဝသေန ဟိ အဟေတုကစိတ္တုပ္ပါဒါ ဝိညာဏစရိယာ, အညာဏကိစ္စဝတံ ဒွါဒသန္နံ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဝသေနေဝ အညာဏစရိယာ, ဝိသေသေန ဉာဏကိစ္စကာရီနံ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနံ ဝသေန ဉာဏစရိယာ။ ဧဝမိမာ အညမညမသမ္မိဿာ စ, ဝိပဿနံ ဌပေတွာ သဟေတုကကာမာဝစရကိရိယာကုသလာ စ, သဟေတုကကာမာဝစရဝိပါကာ စ, ရူပါဝစရာရူပါဝစရကုသလာဗျာကတာ စ တီဟိ စရိယာဟိ ဝိနိမုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာယ ဉာဏစရိယာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဘူတာနိ သေက္ခာသေက္ခာနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ ဉာဏစရိယာယ သင်္ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ တာနိပိ ဟိ ဝိသေသေန ဉာဏကိစ္စကရာနေဝါတိ။

စရိယာနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၈။ ဘူမိနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၂။ ဘူမိနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဘူမိယောတိ ဘာဂါ ပရိစ္ဆေဒါ ဝါ။ ကာမာဝစရာတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓော ကာမော ကိလေသကာမော ဝတ္ထုကာမော စ။ ကိလေသကာမော ဆန္ဒရာဂေါ, ဝတ္ထုကာမော တေဘူမကဝဋ္ဋံ။ ကိလေသကာမော ကာမေတီတိ ကာမော, ဝတ္ထုကာမော ကာမီယတီတိ ကာမော။ သော ဒုဝိဓော ကာမော ပဝတ္တိဝသေန ယသ္မိံ ပဒေသေ အဝစရတိ, သော ပဒေသော ကာမော ဧတ္ထ အဝစရတီတိ ကာမာဝစရော။ သော ပန ပဒေသော စတုန္နံ အပါယာနံ, မနုဿလောကဿ, ဆန္နဉ္စ ဒေဝလောကာနံ ဝသေန ဧကာဒသဝိဓော။ ယထာ ဟိ ယသ္မိံ ပဒေသေ သသတ္ထာ ပုရိသာ အဝစရန္တိ, သော ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ဒွိပဒစတုပ္ပဒေသု အဝစရန္တေသု တေသံ အဘိလက္ခိတတ္တာ ‘‘သသတ္ထာဝစရော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ရူပါဝစရာဒီသု တတ္ထ အဝစရန္တေသု တေသံ အဘိလက္ခိတတ္တာ အယံ ပဒေသော ‘‘ကာမာဝစရော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ။ သွာယံ ယထာ ရူပဘဝေါ ရူပံ, ဧဝံ ဥတ္တရပဒလောပံ ကတွာ ‘‘ကာမော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ။ တပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဧကေကော ဓမ္မော ဣမသ္မိံ ဧကာဒသဝိဓပဒေသသင်္ခါတေ ကာမေ အဝစရတီတိ ကာမာဝစရော။ ကိဉ္စာပိ ဟိ ဧတ္ထ ကေစိ ဓမ္မာ ရူပါရူပဘဝေသုပိ အဝစရန္တိ, ယထာ ပန သင်္ဂါမေ အဝစရဏတော ‘‘သင်္ဂါမာဝစရော’’တိ လဒ္ဓနာမော နာဂေါ နဂရေ စရန္တောပိ ‘‘သင်္ဂါမာဝစရော’’တွေဝ ဝုစ္စတိ, ထလဇလစရာ စ ပါဏိနော အထလေ အဇလေ စ ဌိတာပိ ‘‘ထလစရာ ဇလစရာ’’တွေဝ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝံ တေ အညတ္ထ အဝစရန္တာပိ ကာမာဝစရာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဝါ ဧတေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေသု ဓမ္မေသု ကာမော အဝစရတီတိ ကာမာဝစရာ။ ကာမဉ္စေသ ရူပါရူပါဝစရဓမ္မေသုပိ အဝစရတိ, ယထာ ပန ‘‘ဝဒတီတိ ဝစ္ဆော, မဟိယံ သေတီတိ မဟိံသော’’တိ ဝုတ္တေ န ယတ္တကာ ဝဒန္တိ, မဟိယံ ဝါ သေန္တိ, သဗ္ဗေသံ တံ နာမံ ဟောတိ။ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မေ ဧကရာသိံ ကတွာ ဝုတ္တဘူမိသဒ္ဒမပေက္ခိတွာ ကာမာဝစရာတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝစနံ ကတံ။ ရူပါဝစရာတိအာဒီသု ရူပဘဝေါ ရူပံ, တသ္မိံ ရူပေ အဝစရန္တီတိ ရူပါဝစရာ။ အရူပဘဝေါ အရူပံ, တသ္မိံ အရူပေ အဝစရန္တီတိ အရူပါဝစရာ။ တေဘူမကဝဋ္ဋေ ပရိယာပန္နာ အန္တောဂဓာတိ ပရိယာပန္နာ, တသ္မိံ န ပရိယာပန္နာတိ အပရိယာပန္နာ။

ကာမာဝစရာဒိဘူမိနိဒ္ဒေသေသု ဟေဋ္ဌတောတိ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန။ အဝီစိနိရယန္တိ ဇာလာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဝါ ဝေဒနာနံ ဝါ ဝီစိ အန္တရံ ဆိဒ္ဒံ ဧတ္ထ နတ္ထီတိ အဝီစိ။ သုခသင်္ခါတော အယော ဧတ္ထ နတ္ထီတိ နိရယော, နိရတိအတ္ထေနပိ နိရယော။ ပရိယန္တံ ကရိတွာတိ တံ အဝီစိသင်္ခါတံ နိရယံ အန္တံ ကတွာ။ ဥပရိတောတိ ဥပရိဘာဂေန။ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝေတိ ပရနိမ္မိတေသု ကာမေသု ဝသံ ဝတ္တနတော ဧဝံလဒ္ဓဝေါဟာရေ ဒေဝေ။ အန္တော ကရိတွာတိ အန္တော ပက္ခိပိတွာ။ ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေတိ ယေ ဧတသ္မိံ ဩကာသေ။ ယန္တိ စ လိင်္ဂဝစနဝိပလ္လာသော ကတော။ ဧတ္ထာဝစရာတိ ဣမိနာ ယသ္မာ တသ္မိံ အန္တရေ အညေပိ စရန္တိ ကဒါစိ ကတ္ထစိ သမ္ဘဝတော, တသ္မာ တေသံ အသင်္ဂဏှနတ္ထံ အဝစရာတိ ဝုတ္တံ။ တေန ယေ ဧကသ္မိံ အန္တရေ ဩဂါဠှာ ဟုတွာ စရန္တိ, သဗ္ဗတ္ထ သဒါ စ သမ္ဘဝတော, အဓောဘာဂေ စ စရန္တိ အဝီစိနိရယဿ ဟေဋ္ဌာ ဘူတူပါဒါယ ပဝတ္တိဘာဝေန, တေသံ သင်္ဂဟော ကတော ဟောတိ။ တေ ဟိ ဩဂါဠှာ စရန္တိ, အဓောဘာဂေ စ စရန္တီတိ အဝစရာ။ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နာတိ ဣမိနာ ပန ယသ္မာ ဧတေ ဧတ္ထာဝစရာ အညတ္ထာပိ အဝစရန္တိ, န ပန တတ္ထ ပရိယာပန္နာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တေသံ အညတ္ထာပိ အဝစရန္တာနံ ပရိဂ္ဂဟော ကတော ဟောတိ။

ဣဒါနိ တေ ဧတ္ထ ပရိယာပန္နေ ဓမ္မေ ရာသိသုညတာပစ္စယဘာဝတော စေဝ သဘာဝတော စ ဒဿေန္တော ခန္ဓဓာတုအာယတနာတိအာဒိမာဟ။ ဗြဟ္မလောကန္တိ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိသင်္ခါတံ ဗြဟ္မဋ္ဌာနံ။ အကနိဋ္ဌေတိ ဥတ္တမဋ္ဌေန န ကနိဋ္ဌေ။ သမာပန္နဿာတိ သမာပတ္တိံ သမာပန္နဿ။ ဧတေန ကုသလဇ္ဈာနံ ဝုတ္တံ။ ဥပပန္နဿာတိ ဝိပါကဝသေန ဗြဟ္မလောကေ ဥပပန္နဿ။ ဧတေန ဝိပါကဇ္ဈာနံ ဝုတ္တံ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿာတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပစ္စက္ခေ အတ္တဘာဝေ သုခေါ ဝိဟာရော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော, သော အဿ အတ္ထီတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရီ, အရဟာ။ တဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရိဿ။ ဧတေန ကိရိယဇ္ဈာနံ ဝုတ္တံ။ စေတသိကာတိ စေတသိ ဘဝါ စေတသိကာ, စိတ္တသမ္ပယုတ္တာတိ အတ္ထော။ အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂေတိ အာကာသာနဉ္စာယတနသင်္ခါတံ ဘဝံ ဥပဂတေ။ ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ မဂ္ဂါတိ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ။ မဂ္ဂဖလာနီတိ စတ္တာရိ အရိယမဂ္ဂဖလာနိ။ အသင်္ခတာ စ ဓာတူတိ ပစ္စယေဟိ အကတာ နိဗ္ဗာနဓာတု။

အပရာပိ စတဿော ဘူမိယောတိ ဧကေကစတုက္ကဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ။ တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာနံ, ဥပဋ္ဌာတိ ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ သတိယေဝ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ။ အထ ဝါ သရဏဋ္ဌေန သတိ, ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ, သတိ စ သာ ပဋ္ဌာနဉ္စာတိပိ သတိပဋ္ဌာနံ။ အာရမ္မဏဝသေန ဗဟုကာ တာ သတိယောတိ သတိပဋ္ဌာနာ။ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာတိ အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပါဒါယ သမ္မပ္ပဓာနံ, ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ပဟာနာယ သမ္မပ္ပဓာနံ, အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပါဒါယ သမ္မပ္ပဓာနံ, ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဌိတိယာ သမ္မပ္ပဓာနံ။ ပဒဟန္တိ ဝါယမန္တိ ဧတေနာတိ ပဓာနံ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ။ သမ္မပ္ပဓာနန္တိ အဝိပရီတပ္ပဓာနံ ကာရဏပ္ပဓာနံ ဥပါယပ္ပဓာနံ ယောနိသောပဓာနံ။ ဧကမေဝ ဝီရိယံ ကိစ္စဝသေန စတုဓာ ကတွာ သမ္မပ္ပဓာနာတိ ဝုတ္တံ။ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ, စိတ္တိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေါ။ တဿတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ။ စတ္တာရိ ဈာနာနီတိ ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခစိတ္တေကဂ္ဂတာဝသေန ပဉ္စင်္ဂိကံ ပဌမဇ္ဈာနံ။ ပီတိသုခစိတ္တေကဂ္ဂတာဝသေန တိဝင်္ဂိကံ ဒုတိယဇ္ဈာနံ, သုခစိတ္တကဂ္ဂတာဝသေန ဒုဝင်္ဂိကံ တတိယဇ္ဈာနံ, ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဝသေန ဒုဝင်္ဂိကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ။ ဣမာနိ ဟိ အင်္ဂါနိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဋ္ဌေန ဈာနန္တိ ဝုစ္စန္တိ။ စတဿော အပ္ပမညာယောတိ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, ဥပေက္ခာ။ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန အပ္ပမညာယော။ ဧတာယော ဟိ အာရမ္မဏဝသေန အပ္ပမာဏေ ဝါ သတ္တေ ဖရန္တိ, ဧကံ သတ္တမ္ပိ ဝါ အနဝသေသဖရဏဝသေန ဖရန္တီတိ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန အပ္ပမညာယောတိ ဝုစ္စန္တိ။ စတဿော အရူပသမာပတ္တိယောတိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိ, ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိ, အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိ, နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိ။ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ။

စတဿော ပဋိပဒါတိ ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ, သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၁၁) ဝုတ္တာ စတဿော ပဋိပဒါ။ စတ္တာရိ အာရမ္မဏာနီတိ ပရိတ္တံ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, ပရိတ္တံ အပ္ပမာဏာရမ္မဏံ, အပ္ပမာဏံ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, အပ္ပမာဏံ အပ္ပမာဏာရမ္မဏန္တိ (ဓ။ သ။ ၁၈၁ အာဒယော) ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အာရမ္မဏာနိ။ ကသိဏာဒိအာရမ္မဏာနံ အဝဝတ္ထာပေတဗ္ဗတော အာရမ္မဏဝန္တာနိ ဈာနာနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ စတ္တာရော အရိယဝံသာတိ အရိယာ ဝုစ္စန္တိ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ တထာဂတသာဝကာ စ, တေသံ အရိယာနံ ဝံသာ တန္တိယော ပဝေဏိယောတိ အရိယဝံသာ။ ကေ ပန တေ? စီဝရသန္တောသော ပိဏ္ဍပါတသန္တောသော သေနာသနသန္တောသော ဘာဝနာရာမတာတိ ဣမေ စတ္တာရော။ ဂိလာနပစ္စယသန္တောသော ပိဏ္ဍပါတသန္တောသေ ဝုတ္တေ ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ။ ယော ဟိ ပိဏ္ဍပါတေ သန္တုဋ္ဌော, သော ကထံ ဂိလာနပစ္စယေ အသန္တုဋ္ဌော ဘဝိဿတိ။

စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနီတိ စတ္တာရိ ဇနသင်္ဂဏှနကာရဏာနိ – ဒါနဉ္စ ပေယျဝဇ္ဇဉ္စ အတ္ထစရိယာ စ သမာနတ္တတာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ။ ဒါနန္တိ ယထာရဟံ ဒါနံ။ ပေယျဝဇ္ဇန္တိ ယထာရဟံ ပိယဝစနံ။ အတ္ထစရိယာတိ တတ္ထ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗဿ ကရဏဝသေန ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗာနုသာသနဝသေန စ ဝုဒ္ဓိကိရိယာ။ သမာနတ္တတာတိ သဟ မာနေန သမာနော, သပရိမာဏော သပရိဂဏနောတိ အတ္ထော။ သမာနော ပရဿ အတ္တာ ဧတေနာတိ သမာနတ္တော, သမာနတ္တဿ ဘာဝေါ သမာနတ္တတာ, ‘‘အယံ မယာ ဟီနော, အယံ မယာ သဒိသော, အယံ မယာ အဓိကော’’တိ ပရိဂဏေတွာ တဒနုရူပေန ဥပစရဏံ ကရဏန္တိ အတ္ထော။ ‘‘သမာနသုခဒုက္ခတာ သမာနတ္တတာ’’တိ စ ဝဒန္တိ။

စတ္တာရိ စက္ကာနီတိ ဧတ္ထ စက္ကံ နာမ ဒါရုစက္ကံ, ရတနစက္ကံ, ဓမ္မစက္ကံ, ဣရိယာပထစက္ကံ, သမ္ပတ္တိစက္ကန္တိ ပဉ္စဝိဓံ။ တတ္ထ ‘‘ယံ ပန တံ, ဒေဝ, စက္ကံ ဆဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌိတံ ဆာရတ္တူနေဟီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၅) ဣဒံ ဒါရုစက္ကံ။ ‘‘စက္ကံ ဝတ္တယတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ’’တိ (ဇာ။ ၁။၁၃။၆၈) ဣဒံ ရတနစက္ကံ။ ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု။ နိ။ ၅၆၂) ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ။ ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၉) ဣဒံ ဣရိယာပထစက္ကံ။ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုစက္ကံ ဝတ္တတိ။ ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပတိရူပဒေသဝါသော, သပ္ပုရိသာဝဿယော, အတ္တသမ္မာပဏိဓိ, ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၁) ဣဒံ သမ္ပတ္တိစက္ကံ။ ဣဓာပိ ဧတဒေဝ အဓိပ္ပေတံ။ တတ္ထ ပတိရူပဒေသဝါသောတိ ယတ္ထ စတဿော ပရိသာ သန္ဒိဿန္တိ, ဧဝရူပေ အနုစ္ဆဝိကေ ဒေသေ ဝါသော။ သပ္ပုရိသာဝဿယောတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ အဝဿယနံ သေဝနံ ဘဇနံ။ အတ္တသမ္မာပဏိဓီတိ အတ္တနော သမ္မာ ပတိဋ္ဌာပနံ။ သစေ ပုဗ္ဗေ အဿဒ္ဓါဒီဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ, တာနိ ပဟာယ သဒ္ဓါဒီသု ပတိဋ္ဌာပနံ။ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာတိ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတကုသလတာ။ ဣဒမေဝ စေတ္ထ ပမာဏံ။ ယေန ဟိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ကုသလကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, တဒေဝ ကုသလံ တံ ပုရိသံ ပတိရူပဒေသေ ဥပနေတိ, သပ္ပုရိသေ ဘဇာပေတိ, သော ဧဝ ပုဂ္ဂလော အတ္တာနံ သမ္မာ ဌပေတီတိ။

စတ္တာရိ ဓမ္မပဒါနီတိ စတ္တာရော ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ။ ကတမာနိ စတ္တာရိ? အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ, အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ, သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒံ။ အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ နာမ အလောဘော ဝါ အနဘိဇ္ဈာဝသေန အဓိဂတဇ္ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ ဝါ။ အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ နာမ အကောပေါ ဝါ မေတ္တာသီသေန အဓိဂတဇ္ဈာနာဒီနိ ဝါ။ သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ နာမ သူပဋ္ဌိတဿတိ ဝါ သတိသီသေန အဓိဂတဇ္ဈာနာဒီနိ ဝါ။ သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒံ နာမ အဋ္ဌသမာပတ္တိ ဝါ အဋ္ဌသမာပတ္တိသီသေန အဓိဂတဇ္ဈာနာဒီနိ ဝါ။ ဒသအသုဘဝသေန ဝါ အဓိဂတဇ္ဈာနာဒီနိ အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ, စတုဗြဟ္မဝိဟာရဝသေန အဓိဂတာနိ အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ, ဒသာနုဿတိအာဟာရေပဋိကူလသညာဝသေန အဓိဂတာနိ သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ, ဒသကသိဏအာနာပါနဝသေန အဓိဂတာနိ သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒန္တိ။ ဣမာ စတဿော ဘူမိယောတိ ဧကေကံ စတုက္ကဝသေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဘူမိနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၉။ ဓမ္မနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၃။ ဓမ္မနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသေ ကမ္မပထေတိ ကမ္မာနိ စ တာနိ ပထာ စ အပါယဂမနာယာတိ ကမ္မပထာ, တေ ကမ္မပထေ။ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ နာမ ပါဏာတိပါတာ အဒိန္နာဒါနာ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏီတိ တီဏိ ကာယသုစရိတာနိ, မုသာဝါဒါ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဖရုသာယ ဝါစာယ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီတိ စတ္တာရိ ဝစီသုစရိတာနိ, အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ တီဏိ မနောသုစရိတာနိ။ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ နာမ ပါဏာတိပါတော အဒိန္နာဒါနံ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရောတိ တီဏိ ကာယဒုစ္စရိတာနိ, မုသာဝါဒေါ ပိသုဏာ ဝါစာ ဖရုသာ ဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပေါတိ စတ္တာရိ ဝစီဒုစ္စရိတာနိ, အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ တီဏိ မနောဒုစ္စရိတာနိ။ ကုသလာကုသလာပိ စ ပဋိသန္ဓိဇနကာယေဝ ကမ္မပထာတိ ဝုတ္တာ, ဝုတ္တာဝသေသာ ပဋိသန္ဓိဇနနေ အနေကန္တိ ကတ္တာ ကမ္မပထာတိ န ဝုတ္တာ။ ဩဠာရိကကုသလာကုသလဂဟဏေနေဝ သေသကုသလာကုသလာပိ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ရူပန္တိ ဘူတောပါဒါယဘေဒတော အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ ရူပံ။ ဝိပါကန္တိ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကာနံ သောဠသန္နံ, အကုသလဝိပါကာနံ သတ္တန္နဉ္စ ဝသေန တေဝီသတိဝိဓံ ဝိပါကံ။ ကိရိယန္တိ တိဏ္ဏမဟေတုကကိရိယာနံ, အဋ္ဌန္နံ သဟေတုကကိရိယာနဉ္စ ဝသေန ဧကာဒသဝိဓံ ကာမာဝစရကိရိယံ။ ဝိပါကာဘာဝတော ကိရိယာမတ္တာတိ ကိရိယာ။ ဧတ္တာဝတာ ကာမာဝစရမေဝ ရူပါဗျာကတဝိပါကာဗျာကတကိရိယာဗျာကတဝသေန ဝုတ္တံ။

ဣဓဋ္ဌဿာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဌိတဿ။ ယေဘုယျေန မနုဿလောကေ ဈာနဘာဝနာသဗ္ဘာဝတော မနုဿလောကဝသေန ဝုတ္တံ, ဈာနာနိ ပန ကဒါစိ ကရဟစိ ဒေဝလောကေပိ လဗ္ဘန္တိ, ရူပီဗြဟ္မလောကေပိ တတြူပပတ္တိကဟေဋ္ဌူပပတ္တိကဥပရူပပတ္တိကာနံ ဝသေန လဗ္ဘန္တိ။ သုဒ္ဓါဝါသေ ပန အရူပါဝစရေ စ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကာ နတ္ထိ။ ရူပါရူပါဝစရေသု အဘာဝိတဇ္ဈာနာ ဟေဋ္ဌာ နိဗ္ဗတ္တမာနာ ကာမာဝစရသုဂတိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, န ဒုဂ္ဂတိယံ။ တတြူပပန္နဿာတိ ဝိပါကဝသေန ဗြဟ္မလောကေ ဥပပန္နဿ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိဝသေန ဝတ္တမာနာနိ စတ္တာရိ ဝိပါကဇ္ဈာနာနိ။ ရူပါရူပါဝစရဇ္ဈာနသမာပတ္တီသု ကိရိယာဗျာကတာနိ န ဝုတ္တာနိ။ ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တာနိ, အထ ခေါ ကုသလေဟိ သမာနပဝတ္တိတ္တာ ကုသလေသု ဝုတ္တေသု ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ယထာ ပဋ္ဌာနေ ‘‘ကုသလာကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၄၀၆, ၄၀၉) ကုသလဇဝနဂ္ဂဟဏေနေဝ ကိရိယဇဝနံ သင်္ဂဟိတံ, ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သာမညဖလာနီတိ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ။ ဧတေန လောကုတ္တရဝိပါကာဗျာကတံ ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗာနန္တိ နိဗ္ဗာနာဗျာကတံ။

ပါမောဇ္ဇမူလကာတိ ပါမောဇ္ဇံ မူလံ အာဒိ ဧတေသန္တိ ပါမောဇ္ဇမူလကာ, ပါမောဇ္ဇာဒိကာတိ အတ္ထော။ ပါမောဇ္ဇေန ဟိ သမာဂတာနေဝ ဟောန္တိ။ အနိစ္စတော မနသိကရောတော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတီတိ ဧတ္ထ ယောနိသောမနသိကရောတောယေဝ ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, န အယောနိသောမနသိကရောတော။ အယောနိသောမနသိကရောတော ကုသလုပ္ပတ္တိယေဝ နတ္ထိ, ပဂေဝ ဝိပဿနာ။ ကသ္မာ သရူပေန ဝုတ္တန္တိ စေ? ပါမောဇ္ဇဿ ဗလဝဘာဝဒဿနတ္ထံ။ ပါမောဇ္ဇေ ဟိ အသတိ ပန္တေသု စ သေနာသနေသု အဓိကုသလေသု စ ဓမ္မေသု အရတိ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ သတိ ဘာဝနာယေဝ ဥက္ကမတိ။ ပါမောဇ္ဇေ ပန သတိ အရတိအဘာဝတော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ။ ယောနိသောမနသိကာရဿ ပန မူလဘာဝေန ဘာဝနာယ ဗဟူပကာရတ္တံ ဒဿေတုံ ဥပရိ နဝကံ ဝက္ခတိ။

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄) –

ဝစနတော ဝိပဿကဿ ဝိပဿနာပစ္စယာ ပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣဓ ပန ကလာပသမ္မသနပစ္စယာ ပါမောဇ္ဇံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပမုဒိတဿ ဘာဝေါ ပါမောဇ္ဇံ, ဒုဗ္ဗလာ ပီတိ။ အာဒိကမ္မတ္ထေ ပ-ကာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပမုဒိတဿာတိ တေန ပါမောဇ္ဇေန ပမုဒိတဿ တုဋ္ဌဿ။ ပမောဒိတဿာတိပိ ပါဌော။ သောယေဝတ္ထော။ ပီတီတိ ဗလဝပီတိ။ ပီတိမနဿာတိ ပီတိယုတ္တမနဿ။ ယုတ္တသဒ္ဒဿ လောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ယထာ အဿရထောတိ။ ကာယောတိ နာမကာယော, ရူပကာယေန သဟ ဝါ။ ပဿမ္ဘတီတိ ဝူပသန္တဒရထော ဟောတိ။

ပဿဒ္ဓကာယောတိ ဥဘယပဿဒ္ဓိယောဂေန နိဗ္ဗုတကာယော။ သုခံ ဝေဒေတီတိ စေတသိကံ သုခံ ဝိန္ဒတိ, ကာယိကသုခေန သဟ ဝါ။ သုခိနောတိ သုခသမင်္ဂိဿ။ စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ စိတ္တံ သမံ အာဓိယတိ, ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ။ စိတ္တသမာဟိတဘာဝေန ဟိ ယထာဘူတဇာနနံ လက္ခီယတိ။ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဝသေန သင်္ခါရံ ယထာသဘာဝံ ဇာနာတိ။ ပဿတီတိ တံယေဝ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ ဖုဋံ ကတွာ ပညာစက္ခုနာ ပဿတိ။ နိဗ္ဗိန္ဒတီတိ နဝဝိဓဝိပဿနာဉာဏယောဂေန သင်္ခါရေသု ဥက္ကဏ္ဌတိ။ နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတီတိ တံ ဝိပဿနံ သိခံ ပါပေန္တော မဂ္ဂဉာဏယောဂေန သင်္ခါရေဟိ ဝိရတ္တော ဟောတိ။ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိရာဂသင်္ခါတမဂ္ဂဟေတု ဖလဝိမုတ္တိယာ နိဗ္ဗာနေ အဓိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတိ။ ကေသုစိ ပန ပေါတ္ထကေသု ဣမသ္မိံ ဝါရေ ‘‘သမာဟိတေန စိတ္တေန ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ သစ္စနယော လိခိတော, သောပိ စ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန လိခိတော။ ဝါရဒွယေပိ ဗျဉ္ဇနတောယေဝ ဝိသေသော, န အတ္ထတော။ ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတီ’’တိ ဟိ မဂ္ဂဉာဏဿ ဝုတ္တတ္တာ မဂ္ဂဉာဏေ စ သိဒ္ဓေ စတုသစ္စာဘိသမယကိစ္စံ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ။ တသ္မာ စတုသစ္စနယေန ဝုတ္တဝါရောပိ ဣမိနာ ဝါရေန အတ္ထတော အဝိသိဋ္ဌောယေဝ။

၇၄။ ဣဒါနိ အနိစ္စတောတိအာဒီဟိ အာရမ္မဏဿ အဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ အာရမ္မဏံ ဝိသေသေန္တော ရူပံ အနိစ္စတော မနသိ ကရောတီတိအာဒိမာဟ။ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာတိ ယောနိသောမနသိကာရော မူလံ ပတိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ။ ယောနိသောမနသိကာရံ မုဉ္စိတွာယေဝ ဟိ ပါမောဇ္ဇာဒယော နဝ န ဟောန္တိ။ သမာဟိတေန စိတ္တေနာတိ ကာရဏဘူတေန စိတ္တေန။ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ပညာယ ပဇာနာတိ။ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိ ဝုစ္စမာနေ အနုဿဝဝသေန ပုဗ္ဗဘာဂသစ္စာနုဗောဓောပိ သင်္ဂယှတိ။ ယောနိသောမနသိကာရောတိ စ ဥပါယေန မနသိကာရော။

ဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဖဿနာနတ္တန္တိ စက္ခာဒိဓာတုနာနတ္တံ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိနာနတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဖဿနာနတ္တံ ပဋိစ္စာတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိနာနတ္တံ ပဋိစ္စ။ ဝေဒနာနာနတ္တန္တိ စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိဝေဒနာနာနတ္တံ။ သညာနာနတ္တန္တိ ကာမသညာဒိနာနတ္တံ။ သင်္ကပ္ပနာနတ္တန္တိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒိနာနတ္တံ။ ဆန္ဒနာနတ္တန္တိ သင်္ကပ္ပနာနတ္တတာယ ရူပေ ဆန္ဒော သဒ္ဒေ ဆန္ဒောတိ ဧဝံ ဆန္ဒနာနတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ပရိဠာဟနာနတ္တန္တိ ဆန္ဒနာနတ္တတာယ ရူပပရိဠာဟော သဒ္ဒပရိဠာဟောတိ ဧဝံ ပရိဠာဟနာနတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ပရိယေသနာနာနတ္တန္တိ ပရိဠာဟနာနတ္တတာယ ရူပပရိယေသနာဒိနာနတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ လာဘနာနတ္တန္တိ ပရိယေသနာနာနတ္တတာယ ရူပပဋိလာဘာဒိနာနတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။

ဓမ္မနာနတ္တဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၀-၂၄။ ဉာဏပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၅။ ဉာဏပဉ္စကနိဒ္ဒေသေ တေသံ ပဉ္စန္နံ ဉာဏာနံ အနုပုဗ္ဗသမ္ဗန္ဓသဗ္ဘာဝတော ဧကတောဝ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ ကတာနိ။ အဘိညာတာ ဟောန္တီတိ ဓမ္မသဘာဝလက္ခဏဇာနနဝသေန သုဋ္ဌု ဉာတာ ဟောန္တိ။ ဉာတာ ဟောန္တီတိ ဉာတပရိညာဝသေန သဘာဝတော ဉာတတ္တာ ဉာတာ နာမ ဟောန္တိ။ ယေန ဉာဏေန တေ ဓမ္မာ ဉာတာ ဟောန္တိ, တံ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ, ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣမိနာဝ နယေန သေသဉာဏာနိပိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ ပရိညာတာ ဟောန္တီတိ သာမညလက္ခဏဝသေန သမန္တတော ဉာတာ ဟောန္တိ။ တီရိတာ ဟောန္တီတိ တီရဏပရိညာဝသေန အနိစ္စာဒိတော ဥပပရိက္ခိတာ သမာပိတာ နာမ ဟောန္တိ။ ပဟီနာ ဟောန္တီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဒိနာ ဉာဏေန နိစ္စသညာဒယော ဘင်္ဂါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ပဟီနာ ဟောန္တိ။ ပရိစ္စတ္တာ ဟောန္တီတိ ပဟာနဝသေနေဝ ဆဍ္ဍိတာ နာမ ဟောန္တိ။ ဘာဝိတာ ဟောန္တီတိ ဝဍ္ဎိတာ ပရိဘာဝိတာ စ ဟောန္တိ။ ဧကရသာ ဟောန္တီတိ သကိစ္စသာဓနပဋိပက္ခပဟာနေန ဧကကိစ္စာ ဟောန္တိ, ပစ္စနီကတော ဝါ ဝိမုတ္တိဝသေန ဝိမုတ္တိရသေန ဧကရသာ ဟောန္တိ။ သစ္ဆိကတာ ဟောန္တီတိ ပဋိလာဘဝသေန ဖလဓမ္မော ပဋိဝေဓဝသေန နိဗ္ဗာနဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခကတာ ဟောန္တိ။ ဖဿိတာ ဟောန္တီတိ ပဋိလာဘဖုသနေန ပဋိဝေဓဖုသနေန စ ဖဿိတာ အနုဘူတာ ဟောန္တိ။ ဣမာနိ ပဉ္စ ဉာဏာနိ ဟေဋ္ဌာ သုတမယဉာဏဝသေန ဝုတ္တာနိ, ဣဓ သကိစ္စသာဓနဝသေန။

ဉာဏပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၅-၂၈။ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၆။ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏနိဒ္ဒေသေ ယသ္မာ ဓမ္မေ အဝုတ္တေ တဿ ကိစ္စံ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, တသ္မာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဋိပါဋိံ အနာဒိယိတွာ ပဌမံ ဓမ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။ ဓမ္မာဒီနံ အတ္ထာ ဝုတ္တာယေဝ။ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဓမ္မောတိအာဒီဟိ ဓမ္မသဒ္ဒပရိယာပန္နေ ဓမ္မေ ဝတွာ နာနတ္တသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အညော သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဓမ္မောတိအာဒိမာဟ။ ‘‘အညော ဓမ္မော’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဓမ္မာနံ နာနတ္တံ ဒဿိတံ ဟောတိ။ ပဋိဝိဒိတာတိ အဘိမုခဘာဝေန ဝိဒိတာ ပါကဋာ နာမ ဟောန္တိ။ တေန ပဋိသမ္ဘိဒါပဒဿ အတ္ထော ဝုတ္တော။ အဓိမောက္ခဋ္ဌော အတ္ထောတိအာဒီဟိ တေသံ သဒ္ဓါဒီနံ အဓိမုစ္စနာဒိကိစ္စံ အတ္ထော နာမာတိ ဒဿေတိ။ သန္ဒဿေတုန္တိ ပရံ ဉာပေတုကာမဿ ပရံ သန္ဒဿေတုံ။ ပရဿ ပန ဝစနံ သုဏန္တဿာပိ လဗ္ဘတိယေဝ။ ဗျဉ္ဇနနိရုတ္တာဘိလာပါတိ နာမဗျဉ္ဇနံ နာမနိရုတ္တိ နာမာဘိလာပေါ။ နာမဉှိ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျဉ္ဇနံ, ‘‘သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မာ သင်္ခါရာတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၇၉) ဧဝံ နိဒ္ဓါရေတွာ သဟေတုကံ ကတွာ ဝုစ္စမာနတ္တာ နိရုတ္တိ, အဘိလပီယတိ ဧတေန အတ္ထောတိ အဘိလာပေါတိ ဝုစ္စတိ။

နာမဉ္စ နာမေတံ စတုဗ္ဗိဓံ – သာမညနာမံ, ဂုဏနာမံ, ကိတ္တိမနာမံ, ဩပပါတိကနာမန္တိ။ တတ္ထ ပဌမကပ္ပိကေသု မဟာဇနေန သမ္မန္နိတွာ ဌပိတတ္တာ ‘‘မဟာသမ္မတော’’တိ ရညော နာမံ သာမညနာမံ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာဇနသမ္မတောတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘မဟာသမ္မတော မဟာသမ္မတော’တွေဝ ပဌမံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၃၁)။ ‘‘ဓမ္မကထိကော ပံသုကူလိကော ဝိနယဓရော တိပိဋကဓရော သဒ္ဓေါ သတော’’တိ ဧဝရူပံ ဂုဏတော အာဂတနာမံ ဂုဏနာမံ။ ‘‘ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒီနိပိ တထာဂတဿ အနေကာနိ နာမသတာနိ ဂုဏနာမာနေဝ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေဟိ နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမသဟဿတော’’တိ။

ယံ ပန ဇာတဿ ကုမာရကဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဒက္ခိဏေယျာနံ သက္ကာရံ ကတွာ သမီပေ ဌိတာ ဉာတကာ ကပ္ပေတွာ ပကပ္ပေတွာ ‘‘အယံ အသုကော နာမာ’’တိ နာမံ ကရောန္တိ, ဣဒံ ကိတ္တိမနာမံ။ ယာ ပန ပုရိမပညတ္တိ အပရပညတ္တိယံ ပတတိ, ပုရိမဝေါဟာရော ပစ္ဆိမဝေါဟာရေ ပတတိ။ သေယျထိဒံ, ပုရိမကပ္ပေပိ စန္ဒော စန္ဒောယေဝ နာမ, ဧတရဟိပိ စန္ဒောယေဝ။ အတီတေ သူရိယော, သမုဒ္ဒေါ, ပထဝီ, ပဗ္ဗတော ပဗ္ဗတောယေဝ နာမ, ဧတရဟိပိ ပဗ္ဗတောယေဝါတိ, ဣဒံ ဩပပါတိကနာမံ။ ဣဒံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ နာမံ ဧကံ နာမမေဝ ဟောတိ, တံ လောကသင်္ကေတမတ္တသိဒ္ဓံ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနံ။ အညေ ပန ‘‘နာမံ နာမ အတ္ထဇောတကော သဒ္ဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါနံ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၉-၃၁။ ဉာဏတ္တယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၈။ ဉာဏတ္တယနိဒ္ဒေသေ နိမိတ္တန္တိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ။ အနိမိတ္တေတိ သင်္ခါရနိမိတ္တပဋိပက္ခေ နိဗ္ဗာနေ။ အဓိမုတ္တတ္တာတိ တန္နိန္နဘာဝေန စိတ္တဿ ဝိဿဋ္ဌတ္တာ။ ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿတီတိ သင်္ခါရနိမိတ္တံ ဉာဏေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ တဿ ဘင်္ဂံ ဝိပဿနာဉာဏေနေဝ ပဿတိ။ ဧတေန ဘင်္ဂါနုပဿနာ သိဒ္ဓါ။ သာ အနိစ္စာနုပဿနံ သာဓေတိ, အနိစ္စဿ ဒုက္ခတ္တာ သာ ဒုက္ခာနုပဿနံ, ဒုက္ခဿ အနတ္တတ္တာ သာ အနတ္တာနုပဿနန္တိ ဧဝမေတ္ထ တိဿော အနုပဿနာ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ။ အနိမိတ္တော ဝိဟာရောတိ နိမိတ္တံ ဘယတော ဒိဋ္ဌတ္တာ သော ဝိပဿနတ္တယဝိဟာရော အနိမိတ္တဝိဟာရော နာမ ဟောတိ။ ပဏိဓိန္တိ တဏှံ။ အပ္ပဏိဟိတေတိ တဏှာပဋိပက္ခေ နိဗ္ဗာနေ။ အဘိနိဝေသန္တိ အတ္တာဘိနိဝေသံ။ သုညတေတိ အတ္တဝိရဟိတေ နိဗ္ဗာနေ။ သုညတောတိ သုညံယေဝ သုညတော။ ပဝတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာတိ ဝိပါကပ္ပဝတ္တံ သင်္ခါရုပေက္ခာယ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ။ သုဂတိသင်္ခါတဝိပါကပ္ပဝတ္တာဘိနန္ဒိနော ဟိ သတ္တာ။ အယံ ပန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုကာမော တံ ပဝတ္တံ, သဗ္ဗဉ္စ သင်္ခါရဂတံ အနိစ္စာဒိတော ပဿိတွာ အဇ္ဈုပေက္ခတိယေဝ။ ဧဝဉှိ ဒိဋ္ဌေ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, န အညထာ။ အာဝဇ္ဇိတွာတိ အာဝဇ္ဇနေန အာဝဇ္ဇိတွာ။ သမာပဇ္ဇတီတိ ဖလသမာပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇတိ။ အနိမိတ္တာ သမာပတ္တီတိ နိမိတ္တံ ဘယတော ဒိသွာ သမာပန္နတ္တာ အနိမိတ္တာ သမာပတ္တိ နာမ။ အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ္တီတိ ဝိပဿနာဝိဟာရဝသေန စ ဖလသမာပတ္တိဝသေန စ တဒုဘယံ နာမ ဟောတိ။

၇၉။ ဣဒါနိ သင်္ခါရနိမိတ္တမေဝ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ရူပနိမိတ္တန္တိအာဒိမာဟ။ ဇရာမရဏဂ္ဂဟဏေ ဝတ္တဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ။ ‘‘အညော အနိမိတ္တဝိဟာရော’’တိအာဒီဟိ ဝုတ္တေယေဝ နိဂမေတွာ ဒဿေတိ။ သင်္ခေပေန ဝိဟာရဋ္ဌေ ဉာဏံ နာမ ဖလသမာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂေ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏေ ဌိတဿ ဝိပဿနာဝိဟာရနာနတ္တေ ဉာဏံ သမာပတ္တဋ္ဌေ ဉာဏံ နာမ ဖလသမာပတ္တိနာနတ္တေ ဉာဏံ။ ဝိဟာရသမာပတ္တဋ္ဌေ ဉာဏံ နာမ တဒုဘယနာနတ္တေ ဉာဏံ။ ဝိပဿနာဝိဟာရေနေဝ ဝီတိနာမေတုကာမော ဝိပဿနာဝိဟာရမေဝ ပဝတ္တေတိ, ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေနေဝ ဝီတိနာမေတုကာမော ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ဥဿက္ကိတွာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရမေဝ ပဝတ္တေတိ, တဒုဘယေန ဝီတိနာမေတုကာမော တဒုဘယံ ပဝတ္တေတိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဓိပ္ပါယဝသေန တိဝိဓံ ဇာတံ။ သေသမေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ။

ဉာဏတ္တယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၂။ အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၀။ အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏနိဒ္ဒေသေ နေက္ခမ္မဝသေနာတိအာဒီသု နေက္ခမ္မအဗျာပါဒအာလောကသညာအဝိက္ခေပဓမ္မဝဝတ္ထာနဉာဏပါမောဇ္ဇာနိ သုက္ခဝိပဿကဿ ဥပစာရဇ္ဈာနသမ္ပယုတ္တာ တဿ တဿ ကိလေသဿ ဝိပက္ခဘူတာ သတ္တ ဓမ္မာ ဧကစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဧဝ။ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ အဝိက္ခေပေါတိ ဧကဂ္ဂဿ ဘာဝေါ ဧကဂ္ဂတာ, နာနာရမ္မဏေ န ဝိက္ခိပတိ တေန စိတ္တန္တိ အဝိက္ခေပေါ, စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာသင်္ခါတော အဝိက္ခေပေါတိ အတ္ထော။ သမာဓီတိ ဧကာရမ္မဏေ သမံ အာဓီယတိ တေန စိတ္တန္တိ သမာဓိ နာမာတိ အတ္ထော။ တဿ သမာဓိဿ ဝသေနာတိ ဥပစာရသမာဓိနာပိ သမာဟိတစိတ္တဿ ယထာဘူတာဝဗောဓတော ဝုတ္တပ္ပကာရဿ သမာဓိဿ ဝသေန။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဉာဏန္တိ မဂ္ဂဉာဏံ ယထာက္ကမေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ခီယန္တီတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ခီယန္တိ။ ဣတီတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဿ အတ္ထဿ နိဂမနံ။ ပဌမံ သမထောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သမာဓိ ဟောတိ။ ပစ္ဆာ ဉာဏန္တိ အပရဘာဂေ မဂ္ဂက္ခဏေ ဉာဏံ ဟောတိ။

ကာမာသဝေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ။ ဘဝါသဝေါတိ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဇာတော ရာဂေါ ဘဝဝသေန ပတ္ထနာ။ ဒိဋ္ဌာသဝေါတိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော။ အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ဒုက္ခာဒီသု အဋ္ဌသု ဌာနေသု အညာဏံ။ ဘုမ္မဝစနေန ဩကာသပုစ္ဆံ ကတွာ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိနာ အာသဝက္ခယကရေန မဂ္ဂေန အာသဝက္ခယံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ဩကာသဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ, မဂ္ဂက္ခဏေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အနဝသေသောတိ နတ္ထိ ဧတဿ အဝသေသောတိ အနဝသေသော။ အပါယဂမနီယောတိ နိရယတိရစ္ဆာနယောနိပေတ္တိဝိသယာသုရကာယာ စတ္တာရော သုခသင်္ခါတာ အယာ အပေတတ္တာ အပါယာ, ယဿ သံဝိဇ္ဇတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ အပါယေ ဂမေတီတိ အပါယဂမနီယော။ အာသဝက္ခယကထာ ဒုဘတောဝုဋ္ဌာနကထာယံ ဝုတ္တာ။

အဝိက္ခေပဝသေနာတိ ပဝတ္တမာနဿ သမာဓိဿ ဥပနိဿယဘူတသမာဓိဝသေန။ ပထဝီကသိဏဝသေနာတိအာဒီသု ဒသ ကသိဏာနိ တဒါရမ္မဏိကအပ္ပနာသမာဓိဝသေန ဝုတ္တာနိ, ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒယော မရဏဿတိ ဥပသမာနုဿတိ စ ဥပစာရဇ္ဈာနဝသေန ဝုတ္တာ, အာနာပါနဿတိ ကာယဂတာသတိ စ အပ္ပနာသမာဓိဝသေန ဝုတ္တာ, ဒသ အသုဘာ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဝုတ္တာ။

ဗုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ။ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟ’’န္တိအာဒိဗုဒ္ဓဂုဏာရမ္မဏာယ (မ။ နိ။ ၁။၇၄၊ အ။ နိ။ ၃။၇၁၊ ၉။၂၇) သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ, တဿာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဝသေန။ တထာ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဓမ္မာနုဿတိ။ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိဓမ္မဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ သံဃံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ သံဃာနုဿတိ။ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိသံဃဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ သီလံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ သီလာနုဿတိ။ အတ္တနော အခဏ္ဍတာဒိသီလဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ စာဂံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ စာဂါနုဿတိ။ အတ္တနော မုတ္တစာဂတာဒိစာဂဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဒေဝတာနုဿတိ။ ဒေဝတာ သက္ခိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အတ္တနော သဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ အာနာပါနေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ သတိ အာနာပါနဿတိ။ အာနာပါနနိမိတ္တာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ မရဏံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ သတိ မရဏဿတိ။ ဧကဘဝပရိယာပန္နဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒသင်္ခါတမရဏာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ကုစ္ဆိတာနံ ကေသာဒီနံ ပဋိကူလာနံ အာယတ္တာ အာကရတ္တာ ကာယောတိသင်္ခါတေ သရီရေ ဂတာ ပဝတ္တာ, တာဒိသံ ဝါ ကာယံ ဂတာ သတိ ကာယဂတာသတိ။ ‘‘ကာယဂတသတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ရဿံ အကတွာ ‘‘ကာယဂတာသတီ’’တိ ဝုတ္တာ။ တထေဝ ဣဓာပိ ကာယဂတာသတိဝသေနာတိ ဝုတ္တံ။ ကေသာဒိကေသု ကာယကောဋ္ဌာသေသု ပဋိကူလနိမိတ္တာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဥပသမံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နာ အနုဿတိ ဥပသမာနုဿတိ။ သဗ္ဗဒုက္ခူပသမာရမ္မဏာယ သတိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။ ဒသ အသုဘာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာ။

၈၁။ ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိအာဒီနိ အပ္ပနူပစာရသမာဓိဘေဒံယေဝ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာနိ။ ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိ ဒီဃန္တိ ဝုတ္တအဿာသဝသေန။ ‘‘ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော ဒီဃံ အဿသာမီတိ ပဇာနာတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၄၊ မ။ နိ။ ၁။၁၀၇၊ ၃။၁၄၈) ဟိ ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီတိ သဗ္ဗဿ အဿာသပဿာသကာယဿ ပဋိသံဝေဒီ။ ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရန္တိ ဩဠာရိကံ အဿာသပဿာသင်္ခါတံ ကာယသင်္ခါရံ ပဿမ္ဘေန္တော ဝူပသမေန္တော။ ‘‘ဒီဃံ ရဿံ သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ ပဿမ္ဘယံ ကာယသင်္ခါရ’’န္တိ ဣမိနာဝ စတုက္ကေန အပ္ပနာသမာဓိ ဝုတ္တော။ ပီတိပဋိသံဝေဒီတိ ပီတိံ ပါကဋံ ကရောန္တော။ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီတိ သညာဝေဒနာသင်္ခါတံ စိတ္တသင်္ခါရံ ပါကဋံ ကရောန္တော။ အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တန္တိ စိတ္တံ မောဒေန္တော။ သမာဒဟံ စိတ္တန္တိ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမံ ဌပေန္တော။ ဝိမောစယံ စိတ္တန္တိ စိတ္တံ နီဝရဏာဒီဟိ ဝိမောစေန္တော။ ပီတိပဋိသံဝေဒီ သုခပဋိသံဝေဒီ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရန္တိ စတုက္ကဉ္စ စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဘိပ္ပမောဒယံ စိတ္တံ သမာဒဟံ စိတ္တံ ဝိမောစယံ စိတ္တန္တိ စတုက္ကဉ္စ အပ္ပနာသမာဓိဝသေန ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တသမာဓိဝသေန စ ဝုတ္တာနိ။ အနိစ္စာနုပဿီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဝသေန။ ဝိရာဂါနုပဿီတိ နိဗ္ဗိဒါနုပသနာဝသေန။ နိရောဓာနုပဿီတိ ဘင်္ဂါနုပဿနာဝသေန။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဝသေန။ သာ ဟိ တဒင်္ဂဝသေန သဒ္ဓိံ ခန္ဓာဘိသင်္ခါရေဟိ ကိလေသေ ပရိစ္စဇတိ။ သင်္ခတဒေါသဒဿနေန စ တဗ္ဗိပရီတေ နိဗ္ဗာနေ တန္နိန္နတာယ ပက္ခန္ဒတိ။ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တသမာဓိဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ အဿာသဝသေန ပဿာသဝသေနာတိ စေတ္ထ အဿာသပဿာသပဝတ္တိမတ္တံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န တဒါရမ္မဏကရဏဝသေန။ ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ အာနာပါနကထာယံ အာဝိဘဝိဿတိ။

အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၃။ အရဏဝိဟာရဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၂။ အရဏဝိဟာရဉာဏနိဒ္ဒေသေ အနိစ္စာနုပဿနာဒယော ဝုတ္တတ္ထာ။ သုညတော ဝိဟာရောတိ အနတ္တာနုပဿနာယ ဝုဋ္ဌိတဿ သုညတာကာရေနေဝ ပဝတ္တာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ။ အနိမိတ္တော ဝိဟာရောတိ အနိစ္စာနုပဿနာယ ဝုဋ္ဌိတဿ အနိမိတ္တာကာရေန ပဝတ္တာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ။ အပ္ပဏိဟိတော ဝိဟာရောတိ ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဝုဋ္ဌိတဿ အပ္ပဏိဟိတာကာရေန ပဝတ္တာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ။ သုညတေ အဓိမုတ္တတာတိ သုညတေ ဖလသမာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပညာဝသေန အဓိမုတ္တတာ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ပဌမံ ဈာနန္တိအာဒီဟိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုကာမဿ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ဈာနသမာပတ္တိယော ဝုတ္တာ။ အရဟတောယေဝ ဟိ ဝိပဿနာဖလသမာပတ္တိပဏီတာဓိမုတ္တိဈာနသမာပတ္တိယော သဗ္ဗကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ ‘‘အရဏဝိဟာရော’’တိ ဝတ္တုံ အရဟန္တိ။

ပဌမေန ဈာနေန နီဝရဏေ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရောတိ ပဌမဇ္ဈာနသမင်္ဂီ ပဌမေန ဈာနေန နီဝရဏေ ဟရတီတိ တံ ပဌမံ ဈာနံ အရဏဝိဟာရောတိ အတ္ထော။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အရဟတော နီဝရဏာဘာဝေပိ နီဝရဏဝိပက္ခတ္တာ ပဌမဿ ဈာနဿ နီဝရဏေ ဟရတီတိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိပဿနာဖလသမာပတ္တိပဏီတာဓိမုတ္တိဝသေန တိဓာ အရဏဝိဟာရဉာဏံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ကသ္မာ ဈာနသမာပတ္တိယောဝ အရဏဝိဟာရောတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ စေ? ဥဒ္ဒေသဝသေနေဝ တာသံ တိဿန္နံ အရဏဝိဟာရတာယ သိဒ္ဓတ္တာ။ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာယ ပန ဘူမိဘူတာနံ ဈာနသမာပတ္တီနံ အရဏဝိဟာရတာ အဝုတ္တေ န သိဇ္ဈတိ, တသ္မာ အသိဒ္ဓမေဝ သာဓေတုံ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ အရဏဝိဟာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တာသဉှိ အရဏဝိဟာရတာ ဥဒ္ဒေသဝသေန အသိဒ္ဓါပိ နိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တတ္တာ သိဒ္ဓါတိ။ တေသံ ဝါ ယောဇိတနယေနေဝ ‘‘အနိစ္စာနုပဿနာ နိစ္စသညံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, ဒုက္ခာနုပဿနာ သုခသညံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, အနတ္တာနုပဿနာ အတ္တသညံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, သုညတော ဝိဟာရော အသုညတံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, အနိမိတ္တော ဝိဟာရော နိမိတ္တံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, အပ္ပဏိဟိတော ဝိဟာရော ပဏိဓိံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, သုညတာဓိမုတ္တတာ အသုညတာဓိမုတ္တိံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, အနိမိတ္တာဓိမုတ္တတာ နိမိတ္တာဓိမုတ္တိံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော, အပ္ပဏိဟိတာဓိမုတ္တတာ ပဏိဟိတာဓိမုတ္တိံ ဟရတီတိ အရဏဝိဟာရော’’တိ ယောဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

အရဏဝိဟာရဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၄။ နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၃။ နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသေ သမထဗလန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော, သောယေဝ အကမ္ပနီယဋ္ဌေန ဗလံ။ အနာဂါမိအရဟန္တာနံယေဝ သမာဓိပဋိပက္ခဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနေန သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိဘာဝပ္ပတ္တတ္တာ တေသံယေဝ သမာဓိ ဗလပ္ပတ္တောတိ ကတွာ ‘‘သမထဗလ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, န အညေသံ။ သမာဓိဗလန္တိပိ ပါဌော။ ဝိပဿနာဗလန္တိ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ဓမ္မေ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ, သာယေဝ အကမ္ပနီယဋ္ဌေန ဗလံ။ တေသံယေဝ ဥဘိန္နံ ဗလပ္ပတ္တံ ဝိပဿနာဉာဏံ။ တတ္ထ သမထဗလံ အနုပုဗ္ဗေန စိတ္တသန္တာနဝူပသမနတ္ထံ နိရောဓေ စ ပဋိပါဒနတ္ထံ, ဝိပဿနာဗလံ ပဝတ္တေ အာဒီနဝဒဿနတ္ထံ နိရောဓေ စ အာနိသံသဒဿနတ္ထံ။

နီဝရဏေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ, နီဝရဏနိမိတ္တံ နီဝရဏပစ္စယာတိ အတ္ထော။ ကရဏတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မဝစနံ, နီဝရဏေနာတိ အတ္ထော။ န ကမ္ပတီတိ ဈာနသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော။ အထ ဝါ ဈာနန္တိ ဈာနင်္ဂါနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ ပဌမေန ဈာနေန တံသမ္ပယုတ္တသမာဓိ နီဝရဏေ န ကမ္ပတိ။ အယမေဝ စေတ္ထ ယောဇနာ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဥဒ္ဓစ္စေ စာတိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေ ဥဒ္ဓစ္စေ စ။ ဥဒ္ဓစ္စန္တိ စ ဥဒ္ဓတဘာဝေါ, တံ အဝူပသမလက္ခဏံ။ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတကိလေသေ စာတိ ဥဒ္ဓစ္စေန သဟဂတေ ဧကုပ္ပါဒါဒိဘာဝံ ဂတေ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တေ မောဟအဟိရိကအနောတ္တပ္ပကိလေသေ စ။ ခန္ဓေ စာတိ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တစတုက္ခန္ဓေ စ။ န ကမ္ပတိ န စလတိ န ဝေဓတီတိ အညမညဝေဝစနာနိ။ ဥဒ္ဓစ္စေ န ကမ္ပတိ, ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတကိလေသေ န စလတိ, ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတက္ခန္ဓေ န ဝေဓတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဝိပဿနာဗလံ သတ္တန္နံယေဝ အနုပဿနာနံ ဝုတ္တတ္တာ တာသံယေဝ ဝသေန ဝိပဿနာဗလံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဝိဇ္ဇာယ စာတိ ဒွါဒသသုပိ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေသု အဝိဇ္ဇာယ စ။ အဝိဇ္ဇာသဟဂတကိလေသေ စာတိ ယထာယောဂံ အဝိဇ္ဇာယ သမ္ပယုတ္တလောဘဒေါသမာနဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာထိနဥဒ္ဓစ္စအဟိရိကအနောတ္တပ္ပကိလေသေ စ။

ဝစီသင်္ခါရာတိ ဝိတက္ကဝိစာရာ။ ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတိ, တသ္မာ ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝစီသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃) ဝစနတော ဝါစံ သင်္ခရောန္တိ ဥပ္ပါဒေန္တီတိ ဝစီသင်္ခါရာ။ ကာယသင်္ခါရာတိ အဿာသပဿာသာ။ ‘‘အဿာသပဿာသာ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ကာယိကာ ဧတေ ဓမ္မာ ကာယပဋိဗဒ္ဓါ, တသ္မာ အဿာသပဿာသာ ကာယသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃) ဝစနတော ကာယေန သင်္ခရီယန္တီတိ ကာယသင်္ခါရာ။ သညာဝေဒယိတနိရောဓန္တိ သညာယ ဝေဒနာယ စ နိရောဓံ။ စိတ္တသင်္ခါရာတိ သညာ စ ဝေဒနာ စ။ ‘‘စေတသိကာ ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓါ, တသ္မာ သညာ စ ဝေဒနာ စ စိတ္တသင်္ခါရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃) ဝစနတော စိတ္တေန သင်္ခရီယန္တီတိ စိတ္တသင်္ခါရာ။

၈၄။ ဉာဏစရိယာသု အနုပဿနာဝသာနေ, ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာဂဟဏေန ဝါ တဿာ အာဒိဘူတာ စရိယာကထာယ ဉာဏစရိယာတိ ဝုတ္တာ သေသာနုပဿနာပိ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟီတိ စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ, အနာဂါမိဿ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂဖလဝဇ္ဇာဟိ စုဒ္ဒသဟိပိ ဟောတိ ပရိပုဏ္ဏဗလတ္တာ။

၈၅။ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟီတိ ဧတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ အဋ္ဌ, ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ သဗ္ဗတ္ထ ဥပစာရဇ္ဈာနဝသေန ဧကာတိ နဝ သမာဓိစရိယာ။ ဗလစရိယာနံ ကိံ နာနတ္တံ? သမထဗလေနပိ ဟိ ‘‘နေက္ခမ္မဝသေနာ’’တိအာဒီဟိ သတ္တဟိ ပရိယာယေဟိ ဥပစာရသမာဓိ ဝုတ္တော, ပေယျာလဝိတ္ထာရတော ‘‘ပဌမဇ္ဈာနဝသေနာ’’တိအာဒီဟိ သမသတ္တတိယာ ဝါရေဟိ ယထာယောဂံ အပ္ပနူပစာရသမာဓိ ဝုတ္တော, သမာဓိစရိယာယပိ ‘‘ပဌမံ ဈာန’’န္တိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ ပရိယာယေဟိ အပ္ပနာသမာဓိ ဝုတ္တော။ ပဌမံ ဈာနံ ပဋိလာဘတ္ထာယာတိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ ပရိယာယေဟိ ဥပစာရသမာဓိ ဝုတ္တောတိ ဥဘယတ္ထာပိ အပ္ပနူပစာရသမာဓိယေဝ ဝုတ္တော။ ဧဝံ သန္တေပိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလာနိ ဝသီဘာဝဋ္ဌေန စရိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိပဿနာဗလေ ပန သတ္တ အနုပဿနာဝ ‘‘ဝိပဿနာဗလ’’န္တိ ဝုတ္တာ, ဉာဏစရိယာယ သတ္တ စ အနုပဿနာ ဝုတ္တာ, ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာဒယော နဝ စ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ။ ဣဒံ နေသံ နာနတ္တံ။ သတ္တ အနုပဿနာ ပန အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဗလာနိ ဝသီဘာဝဋ္ဌေန စရိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

‘‘ဝသီဘာဝတာ ပညာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၃၄ မာတိကာ) ဧတ္ထ ဝုတ္တဝသိယော ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဝသီတိ ပဉ္စ ဝသိယောတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝေါဟာရေန ဝုတ္တံ။ ဝသော ဧဝ ဝသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပုန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ တာ ဝသိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော အာဝဇ္ဇနဝသီတိအာဒိမာဟ။ အာဝဇ္ဇနာယ ဝသော အာဝဇ္ဇနဝသော, သော အဿ အတ္ထီတိ အာဝဇ္ဇနဝသီ။ ဧသေဝ နယော သေသေသု။ ပဌမံ ဈာနံ ယတ္ထိစ္ဆကန္တိ ယတ္ထ ယတ္ထ ပဒေသေ ဣစ္ဆတိ ဂါမေ ဝါ အရညေ ဝါ, တတ္ထ တတ္ထ အာဝဇ္ဇတိ။ ယဒိစ္ဆကန္တိ ယဒါ ယဒါ ကာလေ သီတကာလေ ဝါ ဥဏှကာလေ ဝါ, တဒါ တဒါ အာဝဇ္ဇတိ။ အထ ဝါ ယံ ယံ ပဌမံ ဈာနံ ဣစ္ဆတိ ပထဝီကသိဏာရမ္မဏံ ဝါ သေသာရမ္မဏံ ဝါ, တံ တံ အာဝဇ္ဇတိ။ ဧကေကကသိဏာရမ္မဏဿာပိ ဈာနဿ ဝသိတာနံ ဝုတ္တတ္တာ ပုရိမယောဇနာယေဝ သုန္ဒရတရာ။ ယာဝတိစ္ဆကန္တိ ယာဝတကံ ကာလံ ဣစ္ဆတိ အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တံ သတ္တာဟံ ဝါ, တာဝတကံ ကာလံ အာဝဇ္ဇတိ။ အာဝဇ္ဇနာယာတိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနာယ။ ဒန္ဓာယိတတ္တန္တိ အဝသဝတ္တိဘာဝေါ, အလသဘာဝေါ ဝါ။ သမာပဇ္ဇတီတိ ပဋိပဇ္ဇတိ, အပ္ပေတီတိ အတ္ထော။ အဓိဋ္ဌာတီတိ အန္တောသမာပတ္တိယံ အဓိကံ ကတွာ တိဋ္ဌတိ။ ဝုဋ္ဌာနဝသိယံပဌမံ ဈာနန္တိ နိဿက္ကတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, ပဌမဇ္ဈာနာတိ အတ္ထော။ ပစ္စဝေက္ခတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနေဟိ နိဝတ္တိတွာ ပဿတိ။ အယမေတ္ထ ပါဠိဝဏ္ဏနာ။

အယံ ပန အတ္ထပ္ပကာသနာ – ပဌမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိတက္ကံ အာဝဇ္ဇယတော ဘဝင်္ဂံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တာဝဇ္ဇနာနန္တရံ ဝိတက္ကာရမ္မဏာနေဝ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ, တတော ဒွေ ဘဝင်္ဂါနိ, တတော ပုန ဝိစာရာရမ္မဏံ အာဝဇ္ဇနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဇဝနာနီတိ ဧဝံ ပဉ္စသု ဈာနင်္ဂေသု ယဒါ နိရန္တရံ စိတ္တံ ပေသေတုံ သက္ကောတိ, အထဿ အာဝဇ္ဇနဝသီ သိဒ္ဓါဝ ဟောတိ။ အယံ ပန မတ္ထကပ္ပတ္တာ ဝသီ ဘဂဝတော ယမကပါဋိဟာရိယေဝ လဗ္ဘတိ။ ဣတော ပရံ သီဃတရာ အာဝဇ္ဇနဝသီ နာမ နတ္ထိ။ အညေသံ ပန အန္တရန္တရာ ဘဝင်္ဂဝါရေ ဂဏနာ နတ္ထိ။ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ နန္ဒောပနန္ဒဒမနေ ဝိယ သီဃံ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ သမာပဇ္ဇနဝသီ နာမ။ အစ္ဆရာမတ္တံ ဝါ ဒသစ္ဆရာမတ္တံ ဝါ ခဏံ သမာပတ္တိံ ဌပေတုံ သမတ္ထတာ အဓိဋ္ဌာနဝသီ နာမ။ တထေဝ တတော လဟုံ ဝုဋ္ဌာနသမတ္ထတာ ဝုဋ္ဌာနဝသီ နာမ။ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ပန အာဝဇ္ဇနဝသိယာ ဧဝ ဝုတ္တာ။ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနေဝ ဟိ တတ္ထ အာဝဇ္ဇနာနန္တရာနီတိ။ ဣတိ အာဝဇ္ဇနဝသိယာ သိဒ္ဓါယ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ သိဒ္ဓါ ဟောတိ, အဓိဋ္ဌာနဝသိယာ စ သိဒ္ဓါယ ဝုဋ္ဌာနဝသီ သိဒ္ဓါ ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘အယံ ပန မတ္ထကပ္ပတ္တာ ဝသီ ဘဂဝတော ယမကပါဋိဟာရိယေဝ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပါဋိဟာရိယကာလေ ဈာနင်္ဂပစ္စဝေက္ခဏာနံ အဘာဝတော နာနာဝိဓဝဏ္ဏာဒိနိမ္မာနဿ နာနာကသိဏဝသေန ဣဇ္ဈနတော တံတံကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတုကာမဿ ယထာရုစိ လဟုံ တသ္မိံ ကသိဏေ ဝုတ္တနယေန အာဝဇ္ဇနပဝတ္တနသမတ္ထတာ အာဝဇ္ဇနဝသီ, တဒါဝဇ္ဇနဝီထိယံယေဝ တဿ ဈာနဿ အပ္ပနာသမတ္ထတာသမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ သမာပဇ္ဇနဝသီ။ ဧဝဉှိ ဝုစ္စမာနေ ယုတ္တိ စ န ဝိရုဇ္ဈတိ, ဝသီပဋိပါဋိ စ ယထာက္ကမေနေဝ ယုဇ္ဇတိ။ ဈာနင်္ဂပစ္စဝေက္ခဏာယံ ပန ‘‘မတ္ထကပ္ပတ္တာယေဝ ပဉ္စ ဇဝနာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တနယေန သတ္တသုပိ ဇဝနေသု ဇဝန္တေသု ပစ္စဝေက္ခဏဝသီယေဝ ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ အာဝဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတီတိ စေ? ယထာ ကသိဏေ ပဝတ္တံ ဈာနံ ကာရဏောပစာရေန ကသိဏန္တိ ဝုတ္တံ, တထာ ဈာနပစ္စယံ ကသိဏံ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနမုပ္ပါဒေါ’’တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၁၉၄) ဝိယ ဖလောပစာရေန ဈာနန္တိ ဝုတ္တံ။ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ကာလေ ဌတွာ ဝုဋ္ဌိတဿ နိဒ္ဒါယ ပဗုဒ္ဓဿ ပုန နိဒ္ဒေါက္ကမနေ ဝိယ ပုန ဈာနောက္ကမနေ သတိပိ အဓိဋ္ဌာနဝသီယေဝ နာမ, ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌိတဿ ပန ဝုဋ္ဌာနေယေဝ အဓိဋ္ဌာနေ သတိပိ ဝုဋ္ဌာနဝသီ နာမ ဟောတီတိ အယံ တေသံ ဝိသေသော။

နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝိဘာဝနတ္ထံ ပန ဣဒံ ပဉှကမ္မံ – ကာ နိရောဓသမာပတ္တိ, ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တိ, ကတ္ထ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကထဉ္စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ, ကထံ ဌာနံ, ကထံ ဝုဋ္ဌာနံ, ဝုဋ္ဌိတဿ ကိန္နိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, မတဿ စ သမာပန္နဿ စ ကော ဝိသေသော, နိရောဓသမာပတ္တိ ကိံ သင်္ခတာ အသင်္ခတာ လောကိယာ လောကုတ္တရာ နိပ္ဖန္နာ အနိပ္ဖန္နာတိ?

တတ္ထ ကာ နိရောဓသမာပတ္တီတိ? ယာ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဝသေန စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ အပ္ပဝတ္တိ။

ကေ တံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကေ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ? သဗ္ဗေပိ ပုထုဇ္ဇနာ သောတာပန္နာ သကဒါဂါမိနော သုက္ခဝိပဿကာ စ အနာဂါမီ အရဟန္တော န သမာပဇ္ဇန္တိ, အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပန အနာဂါမိနော စ ခီဏာသဝါ စ သမာပဇ္ဇန္တိ။

ကတ္ထ သမာပဇ္ဇန္တီတိ? ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ။ ကသ္မာ? အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိသဗ္ဘာဝတော။ စတုဝေါကာရဘဝေ ပန ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိယေဝ နတ္ထိ, တသ္မာ န သက္ကာ တတ္ထ သမာပဇ္ဇိတုံ။

ကသ္မာ သမာပဇ္ဇန္တီတိ? သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တိဘေဒေ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အစိတ္တကာ ဟုတွာ ‘‘နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ သမာပဇ္ဇန္တိ။

ကထံ စဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတီတိ? သမထဝိပဿနာဝသေန ဥဿက္ကိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စဿ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓယတော ဧဝမဿာ သမာပဇ္ဇနံ ဟောတိ။ ယော ဟိ သမထဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ, သော နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယော ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဥဿက္ကတိ, သော ဖလသမာပတ္တိံ ပတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယော ပန ဥဘယဝသေန ဥဿက္ကိတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ နိရောဓေတိ, သော တံ သမာပဇ္ဇတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။

အယံ ပန ဝိတ္ထာရော – ဣဓ ဘိက္ခု နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတုကာမော ကတဘတ္တကိစ္စော သုဓောတဟတ္ထပါဒေါ ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ သုပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ သော ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ။ ဝိပဿနာ ပနေသာ တိဝိဓာ ဟောတိ – သင်္ခါရပရိဂ္ဂဏှနကဝိပဿနာ, ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ, နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာတိ။ တတ္ထ သင်္ခါရပရိဂ္ဂဏှနကဝိပဿနာ မန္ဒာ ဝါ ဟောတု တိက္ခာ ဝါ, မဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိယေဝ။ ဖလသမာပတ္တိဝိပဿနာ တိက္ခာဝ ဝဋ္ဋတိ မဂ္ဂဘာဝနာသဒိသာ။ နိရောဓသမာပတ္တိဝိပဿနာ ပန နာတိမန္ဒာ နာတိတိက္ခာ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ဧသ နာတိမန္ဒာယ နာတိတိက္ခာယ ဝိပဿနာယ တေ သင်္ခါရေ ဝိပဿတိ။ တတော ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿတိ။ တတော တတိယဇ္ဈာနံ…ပေ… တတော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ သင်္ခါရေ တထေဝ ဝိပဿတိ။ အထ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကရောတိ – နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနံ, သံဃပဋိမာနနံ, သတ္ထုပက္ကောသနံ, အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒန္တိ။

တတ္ထ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနန္တိ ယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ န ဟောတိ, နာနာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဌိတံ ပတ္တစီဝရံ ဝါ မဉ္စပီဌံ ဝါ နိဝါသဂေဟံ ဝါ အညံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ပရိက္ခာရဇာတံ, တံ ယထာ န ဝိကုပ္ပတိ, အဂ္ဂိဥဒကဝါတစောရဥန္ဒူရာဒီနံ ဝသေန န ဝိနဿတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ တတြိဒံ အဓိဋ္ဌာနဝိဓာနံ – ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဣမသ္မိံ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ မာ အဂ္ဂိနာ ဈာယတု, မာ ဥဒကေန ဝုယှတု, မာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသတု, မာ စောရေဟိ ဟရီယတု, မာ ဥန္ဒူရာဒီဟိ ခဇ္ဇတူ’’တိ။ ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတေ တံ သတ္တာဟံ တဿ န ကောစိ ပရိဿယော ဟောတိ, အနဓိဋ္ဌဟတော ပန အဂ္ဂိအာဒီဟိ ဝိနဿတိ။ ဣဒံ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပနံ နာမ။ ယံ ပန ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတိ နိဝါသနပါရုပနံ ဝါ နိသိန္နာသနံ ဝါ, တတ္ထ ဝိသုံ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ, သမာပတ္တိယေဝ နံ ရက္ခတိ။

သံဃပဋိမာနနန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ ပဋိမာနနံ ဥဒိက္ခနံ။ ယာဝ ဧသော ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတိ, တာဝ သံဃကမ္မဿ အကရဏန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ န ပဋိမာနနံ ဧတဿ ပုဗ္ဗကိစ္စံ, ပဋိမာနနာဝဇ္ဇနံ ပန ပုဗ္ဗကိစ္စံ။ တသ္မာ ဧဝံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ – ‘‘သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သံဃော အပလောကနကမ္မာဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ကမ္မံ ကတ္တုကာမော ဟောတိ, ယာဝ မံ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ, တာဝဒေဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ။ ဧဝံ ကတွာ သမာပန္နော ဟိ တသ္မိံ သမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။ ယော ပန ဧဝံ န ကရောတိ, သံဃော စ သန္နိပတိတွာ တံ အပဿန္တော ‘‘အသုကော ဘိက္ခု ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နိရောဓံ သမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတိ ‘‘ဂစ္ဆ တံ သံဃဿ ဝစနေန ပက္ကောသာ’’တိ။ အထဿ တေန ဘိက္ခုနာ သဝနူပစာရေ ဌတွာ ‘‘သံဃော တံ အာဝုသော ပဋိမာနေတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝံဂရုကာ ဟိ သံဃဿ အာဏာ နာမ။ တသ္မာ တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ယထာ သယမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧဝံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။

သတ္ထုပက္ကောသနန္တိ ဣဓာပိ သတ္ထုပက္ကောသနာဝဇ္ဇနမေဝ ဣမဿ ပုဗ္ဗကိစ္စံ။ တသ္မာ တမ္ပိ ဧဝံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ – ‘‘သစေ မယိ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ သတ္ထာ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒံ ဝါ ပညပေတိ, တထာရူပါယ ဝါ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ ယာဝ မံ ကောစိ အာဂန္တွာ န ပက္ကောသတိ, တာဝဒေဝ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ။ ဧဝံ ကတွာ နိသိန္နော ဟိ တသ္မိံ သမယေ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ။ ယော ပန ဧဝံ န ကရောတိ, သတ္ထာ စ သံဃေ သန္နိပတိတေ တံ အပဿန္တော ‘‘အသုကော ဘိက္ခု ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘နိရောဓံ သမာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ကဉ္စိ ဘိက္ခုံ ပေသေတိ ‘‘ဂစ္ဆ တံ မမ ဝစနေန ပက္ကောသာ’’တိ။ အထဿ တေန ဘိက္ခုနာ သဝနူပစာရေ ဌတွာ သတ္ထာ အာယသ္မန္တံ အာမန္တေတီ’’တိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။ ဧဝံဂရုကဉှိ သတ္ထုပက္ကောသနံ။ တသ္မာ တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ယထာ သယမေဝ ဝုဋ္ဌာတိ, ဧဝံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။

အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဇီဝိတဒ္ဓါနဿ ပရိစ္ဆေဒေါ။ ဣမိနာ ဟိ ဘိက္ခုနာ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေ ကုသလေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ‘‘အတ္တနော အာယုသင်္ခါရာ သတ္တာဟံ ပဝတ္တိဿန္တိ, န ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ သစေ ဟိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ နိရုဇ္ဈနကေ အာယုသင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ နိရောဓသမာပတ္တိ မရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကောတိ။ အန္တောနိရောဓေ မရဏဿ နတ္ထိတာယ အန္တရာဝ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာတိ, တသ္မာ ဧတံ အာဝဇ္ဇိတွာဝ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အဝသေသဉှိ အနာဝဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ ပန အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဝုတ္တံ။ သော ဧဝံ အာကိဉ္စညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဣမံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇတိ။ အထေကံ ဝါ ဒွေ ဝါ စိတ္တဝါရေ အတိက္ကမိတွာ အစိတ္တကော ဟောတိ, နိရောဓံ ဖုသတိ။ ကသ္မာ ပနဿ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ စိတ္တာနိ နပ္ပဝတ္တန္တီတိ? နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ။ ဣဒဉှိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဒွေ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ ယုဂနဒ္ဓေ ကတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိအာရောဟနံ အနုပုဗ္ဗနိရောဓဿ ပယောဂေါ, န နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာတိ နိရောဓဿ ပယောဂတ္တာ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဥပရိ နပ္ပဝတ္တန္တိ။

ကထံ ဌာနန္တိ? ဧဝံ သမာပန္နာယ ပနဿာ ကာလပရိစ္ဆေဒဝသေန စေဝ အန္တရာ အာယုက္ခယသံဃပဋိမာနနသတ္ထုပက္ကောသနာဘာဝေန စ ဌာနံ ဟောတိ။

ကထံ ဝုဋ္ဌာနန္တိ? အနာဂါမိဿ အနာဂါမိဖလသမာပတ္တိယာ အရဟတော အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိယာတိ ဧဝံ ဒွေဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ။

ဝုဋ္ဌိတဿ ကိန္နိန္နံ စိတ္တံ ဟောတီတိ? နိဗ္ဗာနနိန္နံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဘိက္ခုနော ဝိဝေကနိန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ ဝိဝေကပေါဏံ ဝိဝေကပဗ္ဘာရ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၄)။

မတဿ စ သမာပန္နဿ စ ကော ဝိသေသောတိ? အယမ္ပိ အတ္ထော သုတ္တေ ဝုတ္တောယေဝ။ ယထာဟ – ‘‘ယော စာယံ, အာဝုသော, မတော ကာလင်္ကတော, တဿ ကာယသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, ဝစီသင်္ခါရာ, စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, အာယု ပရိက္ခီဏော, ဥသ္မာ ဝူပသန္တာ, ဣန္ဒြိယာနိ ပရိဘိန္နာနိ။ ယွာယံ ဘိက္ခု သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နော, တဿပိ ကာယသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, ဝစီသင်္ခါရာ, စိတ္တသင်္ခါရာ နိရုဒ္ဓါ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, အာယု အပရိက္ခီဏော, ဥသ္မာ အဝူပသန္တာ, ဣန္ဒြိယာနိ အပရိဘိန္နာနီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၅၇)။

နိရောဓသမာပတ္တိ ကိံ သင်္ခတာတိအာဒိပုစ္ဆာယံ ပန ‘‘သင်္ခတာ’’တိပိ ‘‘အသင်္ခတာ’’တိပိ ‘‘လောကိယာ’’တိပိ ‘‘လောကုတ္တရာ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? သဘာဝတော နတ္ထိတာယ။ ယသ္မာ ပန သမာပဇ္ဇန္တဿ ဝသေန သမာပန္နော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ နိပ္ဖန္နာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, နော အနိပ္ဖန္နာတိ။

‘‘ဣတိ သန္တာ သမာပတ္တိ, အယံ အရိယနိသေဝိတာ၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနမိတိ သင်္ခမုပါဂတာ’’တိ။

နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၅။ ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၆။ ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ သမ္ပဇာနောတိ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပါယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဣမေဟိ စတူဟိ သမ္ပဇညေဟိ သမ္ပဇာနော။ ပဝတ္တန္တိ သဗ္ဗတ္ထ ယထာနုရူပံ ပရိယုဋ္ဌာနပဝတ္တဉ္စ အနုသယပ္ပဝတ္တဉ္စ။ ပရိယာဒိယတီတိ ဥပစာရပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တေသု ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန, ဝိပဿနာဝသေန ဝုတ္တေသု တဒင်္ဂဝသေန, မဂ္ဂဝသေန ဝုတ္တေသု သမုစ္ဆေဒဝသေန ခေပေတိ အပ္ပဝတ္တံ ကရောတိ။ ပေယျာလမုခေန ဟိ ဒုတိယာဒိဈာနသမာပတ္တိမဟာဝိပဿနာမဂ္ဂါ သံခိတ္တာ။ ယသ္မာ ဧတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပရိနိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ဝိက္ခမ္ဘနပရိနိဗ္ဗာနံ တဒင်္ဂပရိနိဗ္ဗာနံ သမုစ္ဆေဒပရိနိဗ္ဗာနန္တိပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။ ဧတေဟိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ပနာတိအာဒီဟိ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ နိဒ္ဒိသတိ။ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ ဒုဝိဓာ ဟိ နိဗ္ဗာနဓာတု သဥပါဒိသေသာ စ အနုပါဒိသေသာ စ။ တတ္ထ ဥပါဒီယတေ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဘုသံ ဂဏှီယတီတိ ဥပါဒိ, ခန္ဓပဉ္စကဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဥပါဒိယေဝ သေသော အဝသိဋ္ဌောတိ ဥပါဒိသေသော, သဟ ဥပါဒိသေသေန ဝတ္တတီတိ သဥပါဒိသေသာ။ နတ္ထေတ္ထ ဥပါဒိသေသောတိ အနုပါဒိသေသာ။ သဥပါဒိသေသာ ပဌမံ ဝုတ္တာ။ အယံ ပန အနုပါဒိသေသာ။ တာယ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ။ စက္ခုပဝတ္တန္တိ စက္ခုပဝတ္တိ စက္ခုသမုဒါစာရော။ ပရိယာဒိယတီတိ ခေပီယတိ မဒ္ဒီယတီတိ။ ဧသ နယော သေသေသု။

ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၆။ သမသီသဋ္ဌဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၇။ သမသီသဋ္ဌဉာဏနိဒ္ဒေသေ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိအာဒီဟိ ဒသဟိ ရာသီဟိ သဗ္ဗဓမ္မသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ န ဟိ ဧကေကဿ ဝသေန အာယတနဓာတုရာသိဝဇ္ဇေဟိ သေသေဟိ အဋ္ဌဟိ ရာသီဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ သဗ္ဗဓမ္မော သင်္ဂယှတီတိ။ ယသ္မာ ပန လောကုတ္တရဓမ္မာ ဟေတုသမုစ္ဆေဒေန သမုစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ န ဟောန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗဓမ္မသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတာပိ လောကုတ္တရဓမ္မာ သမုစ္ဆေဒဝသေန သမ္ဘဝတော ဣဓ န ဂဟေတဗ္ဗာ, ဟေတုသမုစ္ဆေဒေန သမုစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ ဧဝ တေဘူမကဓမ္မာ ဂဟေတဗ္ဗာ။ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ ယထာယောဂံ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပဟာနဝသေန ပရိယုဋ္ဌာနံ အနုသယဉ္စ နိရောဓေန္တော သမ္မာ သမုစ္ဆိန္ဒတိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ သမ္မာ သမုစ္ဆေဒေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ နိရောဓေတီတိ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရောဓေတိ။ ဣမိနာ သမုစ္ဆေဒတ္ထော ဝုတ္တော။ န ဥပဋ္ဌာတီတိ ဧဝံ နိရောဓေ ကတေ သော သော ဓမ္မော ပုန န ဥပတိဋ္ဌတိ, န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ နိရောဓတ္ထော ဝုတ္တော။ ဧဝံ အနုပဋ္ဌဟနဓမ္မဝသေန အနုပဋ္ဌာနဘာဝေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ သမန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ သမိတတ္တာ သမံ။ တာနိ ပန နေက္ခမ္မာဒီနိ သတ္တ, ရူပါရူပဇ္ဈာနာနိ အဋ္ဌ, မဟာဝိပဿနာ အဋ္ဌာရသ, အရိယမဂ္ဂါ စတ္တာရောတိ သတ္တတိံသ ဟောန္တိ။

တေရသ သီသာနိ သီသဘူတာနံ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တာနိ။ ဣဓ ပန သဒ္ဓါဒီနိ အဋ္ဌေဝ သီသာနိ ယုဇ္ဇန္တိ။ န ဟိ အရဟတော တဏှာဒီနိ ပဉ္စ သီသာနိ သန္တိ။ ပလိဗောဓသီသန္တိ ပလိဗုန္ဓနံ ပလိဗောဓော, နိဗ္ဗာနမဂ္ဂါဝရဏန္တိ အတ္ထော။ သီသန္တိ ပဓာနံ, အဓိကန္တိ အတ္ထော။ ပလိဗောဓောယေဝ သီသံ, တံသမ္ပယုတ္တာဒိသဗ္ဗပလိဗောဓေသု ဝါ သီသန္တိ ပလိဗောဓသီသံ။ ဧသ နယော သေသေသု။ ဝိသေသတော ပန ဝိနိဗန္ဓနန္တိ ဥန္နတိဝသေန သံသာရေ ဗန္ဓနံ။ ပရာမာသောတိ အဘိနိဝေသော။ ဝိက္ခေပေါတိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာ။ ကိလေသောတိ ကိလိဿနံ။ အဓိမောက္ခောတိ အဓိမုစ္စနံ။ ပဂ္ဂဟောတိ ဥဿာဟနံ။ ဥပဋ္ဌာနန္တိ အပိလာပနံ။ အဝိက္ခေပေါတိ အဝိပ္ပကိဏ္ဏတာ။ ဒဿနန္တိ ယထာသဘာဝပဋိဝေဓော။ ပဝတ္တန္တိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပဝတ္တံ။ ဂေါစရောတိ အာရမ္မဏံ။ ဣမေသု ဒွါဒသသုပိ ဝါရေသု ပဓာနဋ္ဌော သီသဋ္ဌော။ ဝိမောက္ခောတိ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တီသု ပဉ္စသု နိဿရဏဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ။ သင်္ခါရသီသန္တိ သဗ္ဗသင်္ခတသင်္ခါရာနံ သီသံ, ကောဋိ အဝသာနန္တိ အတ္ထော။ ဧတေန အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ။ သင်္ခါရာဘာဝမတ္တဝသေန ဝါ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နေက္ခမ္မာဒိကံ သမဉ္စ သဒ္ဓါဒိကံ သီသဉ္စ, သမသီသံ ဝါ အဿ အတ္ထီတိ သမသီသီတိ။ အထ ဝါ တေရသန္နံ သီသာနံ တဏှာဒီနိ ပဉ္စ သီသာနိ သမုဒယသစ္စံ, သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စ မဂ္ဂသစ္စံ, ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဒုက္ခသစ္စံ, ဂေါစရသီသဉ္စ သင်္ခါရသီသဉ္စ နိရောဓသစ္စန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဧကသ္မိံ ရောဂေ ဝါ ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေ ဝါ ဧကသ္မိံ သဘာဂဇီဝိတိန္ဒြိယေ ဝါ အဘိသမယော စ အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနဉ္စ ယဿ ဟောတိ, သော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမာနဉ္စ ဣမေသဉ္စ သီသာနံ အတ္ထိတာယ သမသီသီတိ ဝုစ္စတိ။

သမသီသဋ္ဌဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၇။ သလ္လေခဋ္ဌဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၈။ သလ္လေခဋ္ဌဉာဏနိဒ္ဒေသေ ရာဂေါ ပုထူတိ ရာဂေါ ဝိသုံ, လောကုတ္တရေဟိ အသမ္မိဿောတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သေသေသု။ ရာဂေါတိ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန။ ဒေါသောတိ ဒုဿနဋ္ဌေန။ မောဟောတိ မုယှနဋ္ဌေန။ ရဉ္ဇနလက္ခဏော ရာဂေါ, ဒုဿနလက္ခဏော ဒေါသော, မုယှနလက္ခဏော မောဟောတိ ဣမေ တယော သီသကိလေသေ ဝတွာ ဣဒါနိ ပဘေဒတော ဒဿေန္တော ကောဓောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓောတိ ဣဓ သတ္တဝတ္ထုကော အဓိပ္ပေတော။ ဥပနန္ဓနလက္ခဏော ဥပနာဟော, ဒဠှဘာဝပ္ပတ္တော ကောဓောယေဝ။ ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော, ပရဂုဏပုဉ္ဆနန္တိ အတ္ထော။ ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော, ယုဂဂ္ဂါဟဝသေန ပရဂုဏဒဿနန္တိ အတ္ထော။ ပရသမ္ပတ္တိခီယနလက္ခဏာ ဣဿာ, ဥသူယနာတိ အတ္ထော။ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏံ မစ္ဆရိယံ, ‘‘မယှံ အစ္ဆရိယံ မာ ပရဿ ဟောတူ’’တိ အတ္ထော။ အတ္တနာ ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ, ပဋိစ္ဆာဒနဋ္ဌေန မာယာ ဝိယာတိ အတ္ထော။ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏံ သာဌေယျံ, သဌဘာဝေါတိ အတ္ထော။ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝလက္ခဏော ထမ္ဘော, ထဒ္ဓဘာဝေါတိ အတ္ထော။ ကရဏုတ္တရိယလက္ခဏော သာရမ္ဘော။ ဥန္နတိလက္ခဏော မာနော။ အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏော အတိမာနော။ မတ္တဘာဝလက္ခဏော မဒေါ။ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဝေါသဂ္ဂလက္ခဏော ပမာဒေါ။

ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ကိလေသဝသေန ပုထူ ဒဿေတွာ ဝုတ္တကိလေသေ စ အဝုတ္တေ စ အညေ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ဒဿေတုံ သဗ္ဗေ ကိလေသာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မသမ္ပရာယေသု သတ္တေ ကိလေသေန္တိ ဥပတာပေန္တိ ဝိဗာဓေန္တီတိ ကိလေသာ။ အကုသလကမ္မပထသင်္ဂဟိတာ စ အသင်္ဂဟိတာ စ။ ဒုဋ္ဌု စရိတာ, ဒုဋ္ဌာ ဝါ စရိတာတိ ဒုစ္စရိတာ။ တေ ပန ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတန္တိ တိပ္ပကာရာ။ ဝိပါကံ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ အဘိသင်္ခါရာ။ တေပိ ပုညာဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရောတိ တိပ္ပကာရာ။ ဝိပါကဝသေန ဘဝံ ဂစ္ဆန္တီတိဘဝဂါမိနော, ဘဝဂါမိနော ကမ္မာ ဘဝဂါမိကမ္မာ။ ဣမိနာ အဘိသင်္ခါရဘာဝေပိ သတိ အဝေဒနီယာနိ ကမ္မာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနိ ဟောန္တီတိ အယံ ဝိသေသော။ ‘‘ဒုစ္စရိတာ’’တိ စ ‘‘ကမ္မာ’’တိ စ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော။ နာနတ္တေကတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဒေသေ ဧကတ္တသဒ္ဒဿ အဘာဝေပိ နာနတ္တေကတ္တာနံ အညမညာပေက္ခတ္တာ ဧကတ္တမ္ပိ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန ‘‘နာနတ္တေကတ္တ’’န္တိ ဥဒ္ဒေသော ကတော။ နာနတ္တသလ္လေခကေ ဧကတ္တေ ဒဿိတေ သလ္လေခဉာဏံ သုခေန ဒဿီယတီတိ။ နာနတ္တန္တိ အနဝဋ္ဌိတတ္တာ သပရိပ္ဖန္ဒတ္တာ စ နာနာသဘာဝေါ။ ဧကတ္တန္တိ အဝဋ္ဌိတတ္တာ အပရိပ္ဖန္ဒတ္တာ စ ဧကသဘာဝေါ။

စရဏတေဇောတိ စရန္တိ တေန အဂတံ ဒိသံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ စရဏံ။ ကိံ တံ? သီလံ။ တဒေဝ ပဋိပက္ခတာပနဋ္ဌေန တေဇော။ ဂုဏတေဇောတိ သီလေန လဒ္ဓပတိဋ္ဌော သမာဓိတေဇော။ ပညာတေဇောတိ သမာဓိနာ လဒ္ဓပတိဋ္ဌော ဝိပဿနာတေဇော။ ပုညတေဇောတိ ဝိပဿနာဟိ လဒ္ဓပတိဋ္ဌော အရိယမဂ္ဂကုသလတေဇော။ ဓမ္မတေဇောတိ စတုန္နံ တေဇာနံ ပတိဋ္ဌာဘူတော ဗုဒ္ဓဝစနတေဇော။ စရဏတေဇေန တေဇိတတ္တာတိ သီလတေဇေန တိခိဏီကတတ္တာ။ ဒုဿီလျတေဇန္တိ ဒုဿီလဘာဝသင်္ခါတံ တေဇံ။ တမ္ပိ ဟိ သန္တာနံ တာပနတော တေဇော နာမ။ ပရိယာဒိယတီတိ ခေပေတိ။ အဂုဏတေဇန္တိ သမာဓိဿ ပဋိပက္ခံ ဝိက္ခေပတေဇံ။ ဒုပ္ပညတေဇန္တိ ဝိပဿနာဉာဏပဋိပက္ခံ မောဟတေဇံ။ အပုညတေဇန္တိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသပ္ပဟာနေန ကိလေသသဟာယံ အကုသလကမ္မတေဇံ။ န ကေဝလဉှေတံ အပုညမေဝ ခေပေတိ, ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ ကမ္မံ ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၃၃၊ ဒီ။ နိ။ ၃။၃၁၂၊ မ။ နိ။ ၂။၁၈) ဝစနတော ကုသလကမ္မမ္ပိ ခေပေတိယေဝ။ ပုညတေဇပဋိပက္ခဝသေန အပုညတေဇမေဝ ဝုတ္တံ။ အဓမ္မတေဇန္တိ နာနာတိတ္ထိယာနံ သမယဝစနတေဇံ။ ဣမဿ ဉာဏဿ ဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တေ ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ရာဂါဒယော ဧကူနဝီသတိ ပုထု ဒုဿီလျတေဇာ ဟောန္တိ။ ‘‘အဘိသင်္ခါရာ, ဘဝဂါမိကမ္မာ’’တိ ဧတ္ထ အပုညာဘိသင်္ခါရာ အကုသလကမ္မဉ္စ အပုညတေဇာ ဟောန္တိ, အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရာနိ လောကိယကုသလကမ္မာနိ ပုညတေဇေနေဝ ခေပနီယတော အပုညတေဇပက္ခိကာဝ ဟောန္တိ။ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပဉ္စဒသ နာနတ္တာ အဂုဏတေဇာ ဟောန္တိ, နိစ္စသညာဒယော အဋ္ဌာရသ နာနတ္တာ ဒုပ္ပညတေဇာ ဟောန္တိ, စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာ စတ္တာရော နာနတ္တာ အပုညတေဇာ ဟောန္တိ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝဇ္ဈနာနတ္တေန အဓမ္မတေဇော သင်္ဂဟေတဗ္ဗော။

နိဒ္ဒေသေ သလ္လေခပဋိပက္ခေန အသလ္လေခေန သလ္လေခံ ဒဿေတုကာမေန အသလ္လေခပုဗ္ဗကော သလ္လေခေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော။ နေက္ခမ္မာဒယော သတ္တတိံသ ဧကတ္တဓမ္မာဝ ပစ္စနီကာနံ သလ္လိခနတော ‘‘သလ္လေခေါ’’တိ ဝုတ္တာ။ တသ္မိံ နေက္ခမ္မာဒိကေ သတ္တတိံသပဘေဒေ သလ္လေခေ ဉာဏံ သလ္လေခဋ္ဌေ ဉာဏန္တိ။

သလ္လေခဋ္ဌဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၈။ ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၉။ ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏနိဒ္ဒေသေ အနုပ္ပန္နာနန္တိ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ, ဧကသ္မိံ ဝါ အာရမ္မဏေ အနိဗ္ဗတ္တာနံ။ အနမတဂ္ဂေ ဟိ သံသာရေ အနုပ္ပန္နာ အကုသလာ နာမ နတ္ထိ, ကုသလာ ပန အတ္ထိ။ ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ။ အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ။ အနုပ္ပါဒါယာတိ န ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ။ ဥပ္ပန္နာနန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ နိဗ္ဗတ္တာနံ။ ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထာယ။ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အနိဗ္ဗတ္တပုဗ္ဗာနံ ကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ။ ဥပ္ပါဒါယာတိ ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ။ ဥပ္ပန္နာနန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ နိဗ္ဗတ္တာနံ။ ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထာယ။ အသမ္မောသာယာတိ အဝိနာသတ္ထာယ။ ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနဘာဝါယ။ ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ။ ဘာဝနာယာတိ ဝဍ္ဎိယာ။ ပါရိပူရိယာတိ ပရိပူရဏတ္ထာယ။

ဣဒါနိ အကုသလေသု ကာမစ္ဆန္ဒံ, ကုသလေသု နေက္ခမ္မံ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတုံ အနုပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ သမာဓိပဋိပက္ခော ကာမရာဂေါ။ နေက္ခမ္မန္တိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဝါ, သဗ္ဗေ ဧဝ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ နေက္ခမ္မံ။

ဣဒါနိ သဗ္ဗကိလေသာနံ သဗ္ဗကိလေသပဋိပက္ခဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ စ ဝသေန ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ အနုပ္ပန္နာနံ သဗ္ဗကိလေသာနန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပ္ပန္နဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဌိတိယာတိအာဒီသု ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နဿ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဌိတိက္ခဏဘင်္ဂက္ခဏဝသေန ‘‘ဌိတိယာ’’တိအာဒိယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ယာ စဿ ပဝတ္တိ, အယမေဝ ဌိတိ နာမာ’’တိ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၄၀၆) ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ။

ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၉။ အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၀။ အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏနိဒ္ဒေသေ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ ပကာသေတီတိ ပါကဋံ ကရောတိ, သောတူနံ ဉာဏစက္ခုနာ ဒဿနံ သမ္ပာဒေတီတိ အတ္ထော။ နာနာဓမ္မာတိ လောကိယလောကုတ္တရာ သဗ္ဗဓမ္မာ ဝုတ္တာ။ ကသ္မာ ပကာသနာနိဒ္ဒေသေ လောကိယာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ စေ? အနိစ္စာဒိဝသေန ပကာသနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ။ လောကုတ္တရာနဉ္စ အသမ္မသနူပဂတ္တာ လောကုတ္တရာ န ဝုတ္တာ။ နာနာဓမ္မနိဒ္ဒေသေန ပန အတ္ထသန္ဒဿနနိဒ္ဒေသေန စ တေသံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ယထာ တေ ပကာသေတဗ္ဗာ, တထာ ပကာသနာ ပကာသနာယေဝ။ ပဇဟန္တောတိ သောတာရံ ပဇဟာပေန္တောတိ အတ္ထော။ သန္ဒဿေတီတိ သောတူနံ သမ္မာ ဒဿေတိ။ ကေစိ ပန ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟီနတ္တာ နေက္ခမ္မတ္ထံ သန္ဒဿေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဌန္တိ။ တေသံ ဥဇုကမေဝ သောတူနံ ဒေါသပ္ပဟာနေ ဂုဏပဋိလာဘေ စ ကတေ သိခါပ္ပတ္တံ ဒေသနာဉာဏံ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ အယံ နယော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄၀။ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၁။ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏနိဒ္ဒေသေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဧကသင်္ဂဟိတာတိ သဗ္ဗေ သင်္ခတာသင်္ခတာ ဓမ္မာ ဧကေန သင်္ဂဟိတာ ပရိစ္ဆိန္နာ။ တထဋ္ဌေနာတိ ဘူတဋ္ဌေန, အတ္တနော အတ္တနော သဘာဝဝသေန ဝိဇ္ဇမာနတ္ထေနာတိ အတ္ထော။ အနတ္တဋ္ဌေနာတိ ကာရကဝေဒကသင်္ခါတေန အတ္တနာ ရဟိတဋ္ဌေန။ သစ္စဋ္ဌေနာတိ အဝိသံဝါဒကဋ္ဌေန, အတ္တနော သဘာဝညထတ္တာဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ ပဋိဝေဓဋ္ဌေနာတိ သဘာဝတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗဋ္ဌေန။ ဣဓ လောကုတ္တရဉာဏေန အသမ္မောဟတော အာရမ္မဏတော စ ပဋိဝေဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဘိဇာနနဋ္ဌေနာတိ လောကိကေန ဉာဏေန အာရမ္မဏတော, လောကုတ္တရေန ဉာဏေန အသမ္မောဟတော အာရမ္မဏတော စ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝတော အဘိဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌေန။ ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အဘိညေယျ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၄၆) ဟိ ဝုတ္တံ။ ပရိဇာနနဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တနယေနေဝ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဉာဏေဟိ သဘာဝတော အဘိညာတာနံ ဓမ္မာနံ အနိစ္စာဒိတော နိယျာနာဒိတော စ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌေန။ ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, ပရိညေယျ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မဋ္ဌေနာတိ သဘာဝဓာရဏာဒိနာ ဓမ္မဋ္ဌေန။ ဓာတုဋ္ဌေနာတိ နိဇ္ဇီဝတာဒိနာ ဓာတုဋ္ဌေန။ ဉာတဋ္ဌေနာတိ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဉာဏေဟိ ဉာတုံ သက္ကုဏေယျဋ္ဌေန။ ယထာ ဒဋ္ဌုံ သက္ကုဏေယျာဒိနာ အတ္ထေန ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓာပိ ဉာတုံ သက္ကုဏေယျဋ္ဌော ဉာတဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သစ္ဆိကိရိယဋ္ဌေနာတိ အာရမ္မဏတော ပစ္စက္ခကာတဗ္ဗဋ္ဌေန။ ဖုသနဋ္ဌေနာတိ ပစ္စက္ခကတဿ အာရမ္မဏတော ပုနပ္ပုနံ ဖုသိတဗ္ဗဋ္ဌေန။ အဘိသမယဋ္ဌေနာတိ လောကိကေန ဉာဏေန အဘိသမာဂန္တဗ္ဗဋ္ဌေန။ ကိဉ္စာပိ ဟိ ‘‘တထဋ္ဌေ ပညာ သစ္စဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏံ, အဘိညာပညာ ဉာတဋ္ဌေ ဉာဏံ, သစ္ဆိကိရိယာပညာ ဖဿနဋ္ဌေ ဉာဏ’’န္တိ ဧကေကမေဝ ဉာဏံ ဝုတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယဉ္စ –

‘‘သမဝါယေ ခဏေ ကာလေ, သမူဟေ ဟေတုဒိဋ္ဌိသု၊

ပဋိလာဘေ ပဟာနေ စ, ပဋိဝေဓေ စ ဒိဿတီ’’တိ ။ –

ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ အဘိသမယသဒ္ဒဿ ပဋိဝေဓတ္ထော ဝုတ္တော, ဣဓ ပန ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန တေသံ နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဟိ သော လောကိယဉာဏဝသေန ဓမ္မာဘိသမယော ဝုတ္တောတိ။

ကာမစ္ဆန္ဒော နာနတ္တန္တိ ဝိက္ခေပသဗ္ဘာဝတော နာနာရမ္မဏတ္တာ စ နာနာသဘာဝေါတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သဗ္ဗကိလေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နေက္ခမ္မံ ဧကတ္တန္တိ စိတ္တေကဂ္ဂတာသဗ္ဘာဝတော နာနာရမ္မဏဝိက္ခေပါဘာဝတော စ ဧကသဘာဝန္တိ အတ္ထော။ ဧဝံ သဗ္ဗကုသလာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣဓ ပေယျာလေန သံခိတ္တာနံ ဗျာပါဒါဒီနံ အကုသလာနံ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိတက္ကဝိစာရာဒီနံ ပန ဟေဋ္ဌိမာနံ ဟေဋ္ဌိမာနံ ဥပရိမတော ဥပရိမတော ဩဠာရိကဋ္ဌေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ဧကသင်္ဂဟိတနာနတ္တေကတ္တာနံ ပဋိဝေဓော မဂ္ဂက္ခဏေ သစ္စပဋိဝေဓေန သိဇ္ဈတိ, တသ္မာ ‘‘ပဋိဝေဓော’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ သစ္စာဘိသမယံ ဒဿေသိ။

ပရိညာ ပဋိဝေဓံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ဧသ နယော သေသေသု။ သစ္စာဘိသမယကာလသ္မိဉှိ မဂ္ဂဉာဏဿ ဧကက္ခဏေ ပရိညာ, ပဟာနံ, သစ္ဆိကိရိယာ, ဘာဝနာတိ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ။ ယထာ နာဝါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေ စတ္တာရိ ကိစ္စာနိ ကရောတိ, ဩရိမံ တီရံ ပဇဟတိ, သောတံ ဆိန္ဒတိ, ဘဏ္ဍံ ဝဟတိ, ပါရိမံ တီရံ အပ္ပေတိ, ဧဝမေဝ မဂ္ဂဉာဏံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကက္ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဘိသမေတိ, ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, သမုဒယံ ပဟာနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယေန အဘိသမေတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန စတ္တာရိပိ သစ္စာနိ ပါပုဏာတိ ပဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ။ ယထာ ဩရိမံ တီရံ ပဇဟတိ, ဧဝံ မဂ္ဂဉာဏံ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ။ ယထာ သောတံ ဆိန္ဒတိ, ဧဝံ သမုဒယံ ပဇဟတိ။ ယထာ ဘဏ္ဍံ ဝဟတိ, ဧဝံ သဟဇာတာဒိပစ္စယတာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ။ ယထာ ပါရိမံ တီရံ အပ္ပေတိ, ဧဝံ ပါရိမတီရဘူတံ နိရောဓံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဧဝံ ဥပမာသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဒဿနံ ဝိသုဇ္ဈတီတိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသတမပ္ပဟာနေန ဉာဏဒဿနံ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝံ ပါပုဏာတိ။ ဒဿနံ ဝိသုဒ္ဓန္တိ တဿ တဿ ဖလဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တဿ တဿ မဂ္ဂဉာဏဿ ကိစ္စသိဒ္ဓိပ္ပတ္တိတော ဉာဏဒဿနံ ဝိသုဒ္ဓိဘာဝံ ပတ္တံ ဟောတိ။ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဧကသင်္ဂဟိတာယ နာနတ္တေကတ္တပဋိဝေဓပညာယ မဂ္ဂဖလဉာဏေဟိ သိဒ္ဓိတော အန္တေ မဂ္ဂဖလဉာဏာနိ ဝုတ္တာနိ။

ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄၁-၄၂။ ခန္တိဉာဏပရိယောဂါဟဏဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၂-၉၃။ ခန္တိဉာဏပရိယောဂါဟဏဉာဏနိဒ္ဒေသေသု ရူပံ အနိစ္စတော ဝိဒိတန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ အနိစ္စန္တိ ဉာတံ။ ရူပံ ဒုက္ခတော ဝိဒိတန္တိ ဒုက္ခာနုပဿနာယ ဒုက္ခန္တိ ဉာတံ။ ရူပံ အနတ္တတော ဝိဒိတန္တိ အနတ္တာနုပဿနာယ အနတ္တာတိ ဉာတံ။ ယံ ယံ ဝိဒိတံ, တံ တံ ခမတီတိ ယံ ယံ ရူပံ အနိစ္စာဒိတော ဝိဒိတံ, တံ တံ ရူပံ အနိစ္စာဒိတော ခမတိ ရုစ္စတိ။ ‘‘ရူပံ အနိစ္စတော ဝိဒိတံ, ယံ ယံ ဝိဒိတံ, တံ တံ ခမတီ’’တိ ဝိသုံ ဝိသုဉ္စ ကတွာ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု လိခိတံ။ ‘‘ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ အနိစ္စတော ဝိဒိတာ’’တိအာဒိနာ လိင်္ဂဝစနာနိ ပရိဝတ္တေတွာ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ ဖုသတီတိ ဝိပဿနာဉာဏဖုသနေန ဖုသတိ ဖရတိ။ ပရိယောဂဟတီတိ ဝိပဿနာဉာဏေန ပဝိသတိ။ ပရိယောဂါဟတီတိပိ ပါဌော။

ခန္တိဉာဏပရိယောဂါဟဏဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄၃။ ပဒေသဝိဟာရဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၄။ ပဒေသဝိဟာရဉာဏနိဒ္ဒေသေ ယေနာကာရေန မာတိကာယ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော ပဒေသော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော, တံ ဒဿေန္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာတိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝိပါကဝေဒနာပိ။ တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ အကုသလာဝ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ကုသလာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အကုသလာပိ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဟိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ ပက္ခဒိဝသေသု ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တိ, အန္ဓကုဋ္ဌိအာဒီနံ ဝတ္တံ ပဋ္ဌပေန္တိ, စတုမဟာပထေ သာလံ ကရောန္တိ, ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေန္တိ, ပုပ္ဖါရာမံ ဖလာရာမံ ရောပေန္တိ, နဒီဝိဒုဂ္ဂေသု သေတုံ အတ္ထရန္တိ, ဝိသမံ သမံ ကရောန္တိ။ ဣတိ တေသံ ကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပန နိဿာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ ဝဓဗန္ဓာဒီနိ ကရောန္တိ, ပါဏံ ဝဓိတွာ ဒေဝတာနံ ဥပဟရန္တိ။ ဣတိ နေသံ အကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံ ဟောတိ။ သာ ပန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သဟဇာတာယ ဝေဒနာယ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ, သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပစ္စုပ္ပန္နမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ အနန္တရသမနန္တရူပနိဿယအာသေဝနနတ္ထိဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဂရုံ ကတွာ အဘိနန္ဒန္တဿ လောဘသဟဂတဝေဒနာယ အာရမ္မဏအာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ, သဗ္ဗာကုသလေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ အာရမ္မဏမတ္တံ ကရောန္တဿ သဗ္ဗာကုသလဝေဒနာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဝိပဿန္တဿ ကုသလာဗျာကတဝေဒနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ကုသလာကုသလဝေဒနာနံ ဘဝန္တရေ ဝိပါကဝေဒနာနဉ္စ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တသ္မာ ယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဝေဒယိတံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကေစိ ပန ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ ဝိပဿနာက္ခဏေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ စာ’’တိ ဝဒန္တိ။

သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိ ဧတ္ထာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝိပါကဝေဒနာပိ။ တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ကုသလာဝ ဟောတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ဗုဒ္ဓပူဇာ ဒီပမာလာရောပနံ မဟာဓမ္မဿဝနံ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဒိသာဘာဂေ စေတိယပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တိ။ ဣတိ နေသံ ကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိမေဝ နိဿာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, အတ္တာနံ ဥက္ကံသန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ။ ဣတိ နေသံ အကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ။ သာ ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိ သဟဇာတာယ သမနန္တရနိရုဒ္ဓါယ ပစ္စုပ္ပန္နာယ ဝေဒနာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တပစ္စယေဟေဝ ပစ္စယော ဟောတိ, လောကိကသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပစ္စဝေက္ခဏသမ္ပယုတ္တာယ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာယ နိကန္တိသမ္ပယုတ္တာယ စ ဝေဒနာယ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ, မဂ္ဂဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိ ပစ္စဝေက္ခဏ- သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ အာရမ္မဏအာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယပစ္စယဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ။

သမ္မာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, တသ္မာ ယံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဝေဒယိတံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဝူပသမပစ္စယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယဿ ယဿ ဟိ ‘‘ဝူပသမပစ္စယာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဓမ္မပစ္စယာဝ တံ တံ ဝေဒယိတံ အဓိပ္ပေတံ။ မိစ္ဆာဉာဏာဒီသု ပန မိစ္ဆာဉာဏံ နာမ ပါပကိရိယာသု ဥပါယစိန္တာ။ အထ ဝါ မိစ္ဆာဉာဏံ မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ သမ္မာဉာဏံ နာမ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိံ လောကုတ္တရသမ္မာဒိဋ္ဌိဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသကုသလာဗျာကတံ ဉာဏံ။ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ နာမ ပါပါဓိမုတ္တိတာ။ အထ ဝါ အယာထာဝဝိမုတ္တိ အနိယျာနိကဝိမုတ္တိ အဝိမုတ္တဿေဝ သတော ဝိမုတ္တိသညီတိ။ သမ္မာဝိမုတ္တိ နာမ ကလျာဏာဓိမုတ္တိတာ ဖလဝိမုတ္တိ စ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာယေဝ။

ဆန္ဒပစ္စယာပီတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒော နာမ လောဘော, ဆန္ဒပစ္စယာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ။ ဝိတက္ကပစ္စယာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာ။ ဝိတက္ကဝူပသမပစ္စယာ ဒုတိယဇ္ဈာနဝေဒနာ။ သညာပစ္စယာ ဌပေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ သေသာ ဆ သမာပတ္တိဝေဒနာ။ သညာဝူပသမပစ္စယာ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ။

ဆန္ဒော စ အဝူပသန္တော ဟောတီတိအာဒီသု သစေ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာ အဝူပသန္တာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ တပ္ပစ္စယာတိ သော ဆန္ဒဝိတက္ကသညာနံ အဝူပသမော ဧဝ ပစ္စယော တပ္ပစ္စယော, တသ္မာ တပ္ပစ္စယာ။ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာအဝူပသမပစ္စယာ ဝေဒနာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ သာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တဝေဒနာ ဟောတိ။ သစေ ဆန္ဒော ဝူပသန္တော ဝိတက္ကသညာ အဝူပသန္တာ။ တပ္ပစ္စယာတိ သော ဆန္ဒဿ ဝူပသမော ဝိတက္ကသညာနံ အဝူပသမော ဧဝ ပစ္စယော တပ္ပစ္စယော, တသ္မာ တပ္ပစ္စယာ။ သာ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ။ သစေ ဆန္ဒဝိတက္ကာ ဝူပသန္တာ သညာ အဝူပသန္တာ။ တပ္ပစ္စယာတိ သော ဆန္ဒဝိတက္ကာနံ ဝူပသမော သညာယ အဝူပသမော ဧဝ ပစ္စယော တပ္ပစ္စယော, တသ္မာ တပ္ပစ္စယာ။ သာ ဒုတိယဇ္ဈာနဝေဒနာဝ။ သစေ ဆန္ဒဝိတက္ကသညာ ဝူပသန္တာ။ တပ္ပစ္စယာတိ သော ဆန္ဒဝိတက္ကသညာနံ ဝူပသမော ဧဝ ပစ္စယော တပ္ပစ္စယော, တသ္မာ တပ္ပစ္စယာ။ သာ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာဝ။ ကေစိ ပန ‘‘ဆန္ဒော နာမ အပ္ပနံ ပါပုဏိဿာမီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, အပ္ပနာပ္ပတ္တဿ သော ဆန္ဒော ဝူပသန္တော ဟောတိ။ ပဌမဇ္ဈာနေ ဝိတက္ကော ဟောတိ, ဒုတိယဇ္ဈာနပ္ပတ္တဿ ဝိတက္ကော ဝူပသန္တော ဟောတိ။ သတ္တသု သမာပတ္တီသု သညာ ဟောတိ, နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပန္နဿ စ နိရောဓံ သမာပန္နဿ စ သညာ ဝူပသန္တာ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဝဏ္ဏယန္တိ။ ဣဓ ပန နိရောဓသမာပတ္တိ န ယုဇ္ဇတိ။ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယ။ အတ္ထိ အာယဝန္တိ အတ္ထိ ဝီရိယံ။ အာယာဝန္တိပိ ပါဌော။ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေတိ တဿ ဝီရိယာရမ္ဘဿ ဝသေန တသ္မိံ အရဟတ္တဖလဿ ကာရဏေ အရိယမဂ္ဂေ အနုပ္ပတ္တေ။ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိ အရဟတ္တဿ ဌာနပစ္စယာ ဝေဒယိတံ။ ဧတေန စတုမဂ္ဂသဟဇာတာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာ ဂဟိတာ။ ကေစိ ပန ‘‘အာယဝန္တိ ပဋိပတ္တိ။ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေတိ တဿာ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ။

ပဒေသဝိဟာရဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄၄-၄၉။ ဝိဝဋ္ဋဉာဏဆက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၅။ ဝိဝဋ္ဋဉာဏဆက္ကနိဒ္ဒေသေ နေက္ခမ္မာဓိပတတ္တာ ပညာတိ နေက္ခမ္မံ အဓိကံ ကတွာ နေက္ခမ္မာဓိကဘာဝေန ပဝတ္တာ ပညာ။ ကာမစ္ဆန္ဒတော သညာယ ဝိဝဋ္ဋတီတိ နေက္ခမ္မာဓိပတိကတပညာသမ္ပယုတ္တသညာယ ဟေတုဘူတာယ, ကရဏဘူတာယ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒတော ဝိဝဋ္ဋတိ ပရာဝတ္တတိ, ပရမ္မုခီ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သေသေသု။

၉၆။ ကာမစ္ဆန္ဒော နာနတ္တန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒော သန္တဝုတ္တိတာယ အဘာဝတော န ဧကသဘာဝေါ။ နေက္ခမ္မံ ဧကတ္တန္တိ နေက္ခမ္မံ သန္တဝုတ္တိဘာဝတော ဧကသဘာဝေါ။ နေက္ခမ္မေကတ္တံ စေတယတောတိ ကာမစ္ဆန္ဒေ အာဒီနဝဒဿနေန နေက္ခမ္မံ ပဝတ္တယတော။ ကာမစ္ဆန္ဒတော စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဒိဋ္ဌာဒီနဝတော ကာမစ္ဆန္ဒတော နေက္ခမ္မက္ခဏေ စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋတိ။ ဧသ နယော သေသေသု။

၉၇။ ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဇဟန္တောတိ နေက္ခမ္မပဝတ္တိက္ခဏေ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ပဇဟန္တော။ နေက္ခမ္မဝသေန စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ပဋိလဒ္ဓဿ နေက္ခမ္မဿ ဝသေန တံသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ အဓိတိဋ္ဌတိ အဓိကံ ကရောန္တော တိဋ္ဌတိ, ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သေသေသု။

၉၈။ စက္ခု သုညံ အတ္တေန ဝါတိ ဗာလဇနပရိကပ္ပိတဿ ကာရကဝေဒကသင်္ခါတဿ အတ္တနော အဘာဝါ စက္ခု အတ္တေန စ သုညံ။ ယဉှိ ယတ္ထ န ဟောတိ, တေန တံ သုညံ နာမ ဟောတိ။ အတ္တနိယေန ဝါတိ အတ္တနော အဘာဝေနေဝ အတ္တနော သန္တကဿပိ အဘာဝါ အတ္တနော သန္တကေန စ သုညံ။ လောကဿ အတ္တာတိ စ အတ္တနိယန္တိ စ ဥဘယထာ ဂါဟသမ္ဘဝတော တဒုဘယဂါဟပဋိသေဓနတ္ထံ အတ္တာဘာဝေါ စ အတ္တနိယာဘာဝေါ စ ဝုတ္တော။ နိစ္စေန ဝါတိ ဘင်္ဂံ အတိက္ကမိတွာ တိဋ္ဌန္တဿ ကဿစိ အဘာဝတော နိစ္စေန စ သုညံ။ ဓုဝေန ဝါတိ ပဝတ္တိက္ခဏေပိ ထိရဿ ကဿစိ အဘာဝတော ဓုဝေန စ သုညံ။ သဿတေန ဝါတိ သဗ္ဗကာလေပိ ဝိဇ္ဇမာနဿ ကဿစိ အဘာဝတော သဿတေန စ သုညံ။ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါတိ ဇရာဘင်္ဂဝသေန ဒွိဓာ အပရိဝတ္တမာနပကတိကဿ ကဿစိ အဘာဝတော အဝိပရိဏာမဓမ္မေန စ သုညံ။ အထ ဝါ နိစ္စဘာဝေန စ ဓုဝဘာဝေန စ သဿတဘာဝေန စ အဝိပရိဏာမဓမ္မဘာဝေန စ သုညန္တိ အတ္ထော။ သမုစ္စယတ္ထော ဝါ-သဒ္ဒေါ။ ယထာဘူတံ ဇာနတော ပဿတောတိ ဣစ္စေဝံ အနတ္တာနုပဿနာဉာဏေန ယထာသဘာဝေန ဇာနန္တဿ စက္ခုနာ ဝိယ စ ပဿန္တဿ။ စက္ခာဘိနိဝေသတော ဉာဏံ ဝိဝဋ္ဋတီတိ စက္ခု အတ္တာတိ ဝါ အတ္တနိယန္တိ ဝါ ပဝတ္တမာနတော ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသတော တဒင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန ဉာဏံ ဝိဝဋ္ဋတိ။ ဧသ နယော သေသေသု။

၉၉။ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝေါသဇ္ဇတီတိ နေက္ခမ္မလာဘီ ပုဂ္ဂလော နေက္ခမ္မေန တပ္ပဋိပက္ခံ ကာမစ္ဆန္ဒံ ပရိစ္စဇတိ။ ဝေါသဂ္ဂေ ပညာတိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဝေါသဂ္ဂဘူတေ နေက္ခမ္မေ တံသမ္ပယုတ္တာ ပညာ။ ဧသ နယော သေသေသု။ ပီဠနဋ္ဌာဒယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ။ ပရိဇာနန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ, မဂ္ဂသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဒုက္ခဿ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ ကိစ္စဝသေန ပရိဇာနန္တော ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနဝသေန ဝိဝဋ္ဋတိ, ဉာဏဝိဝဋ္ဋနေပိ ဉာဏသမင်္ဂီ ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တော။

၁၀၀။ တထဋ္ဌေ ပညာတိ ဧတဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ တထဋ္ဌေ ဝိဝဋ္ဋနာ ပညာ။ ဧသ နယော သေသေသု။ ဣဒါနိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧဝ ကိစ္စဝသေန အာကာရနာနတ္တတော ဆ ဝိဝဋ္ဋဉာဏာနိ ဒဿေတုံ သညာဝိဝဋ္ဋောတိအာဒိမာတိကံ ဌပေတွာ တံ အတ္ထတော ဝိဘဇန္တော သဉ္ဇာနန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သဉ္ဇာနန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိ သညာဝိဝဋ္ဋောတိ ယသ္မာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နေက္ခမ္မာဒိံ အဓိပတိတော သဉ္ဇာနန္တော ယောဂီ ပစ္ဆာ နေက္ခမ္မသမ္ပယုတ္တဉာဏေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒိတော ဝိဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ ဉာဏံ သညာဝိဝဋ္ဋော နာမာတိ အတ္ထော။ စေတယန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိ စေတောဝိဝဋ္ဋောတိ ယသ္မာ ယောဂီ နေက္ခမ္မေကတ္တာဒီနိ စေတယန္တော သမ္ပယုတ္တဉာဏေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒိတော ဝိဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ ဉာဏံ စေတောဝိဝဋ္ဋော နာမာတိ အတ္ထော။ ဝိဇာနန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိ စိတ္တဝိဝဋ္ဋောတိ ယသ္မာ ယောဂီ နေက္ခမ္မာဒိဝသေန စိတ္တာဓိဋ္ဌာနေန ဝိဇာနန္တော တံသမ္ပယုတ္တဉာဏေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒိတော ဝိဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ ဉာဏံ စိတ္တဝိဝဋ္ဋော နာမာတိ အတ္ထော။ ဉာဏံ ကရောန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဉာဏဝိဝဋ္ဋောတိ ယသ္မာ ယောဂီ ဆဗ္ဗိဓံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနံ အနတ္တာနုပဿနာဉာဏေန သုညတော ဝိဒိတံ ကရောန္တော တေနေဝ ဉာဏေန ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသတော ဝိဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ ဉာဏံ ဉာဏဝိဝဋ္ဋော နာမာတိ အတ္ထော။ ဝေါသဇ္ဇန္တော ဝိဝဋ္ဋတီတိ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋောတိ ယသ္မာ ယောဂီ နေက္ခမ္မာဒီဟိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနိ ဝေါသဇ္ဇန္တော တံသမ္ပယုတ္တဉာဏေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒိတော ဝိဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တံ ဉာဏံ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋော နာမာတိ အတ္ထော။ တထဋ္ဌေ ဝိဝဋ္ဋတီတိ သစ္စဝိဝဋ္ဋောတိ ယသ္မာ ယောဂီ စတုဗ္ဗိဓေ တထဋ္ဌေ ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနဝသေန ဝိဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ မဂ္ဂဉာဏံ သစ္စဝိဝဋ္ဋော နာမာတိ အတ္ထော။ မဂ္ဂဉာဏမေဝ ဝါ တထဋ္ဌေ ဒုဘတော ဝုဋ္ဌာနဘာဝေန ဝိဝဋ္ဋတီတိ သစ္စဝိဝဋ္ဋောတိ အတ္ထော။

ယတ္ထ သညာဝိဝဋ္ဋောတိအာဒိ သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တတ္တာ သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏက္ခဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ဟိ သဗ္ဗာနိ ယုဇ္ဇန္တိ။ ကထံ? ဉာဏဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏဉှိ ဝဇ္ဇေတွာ သေသေသု အရိယမဂ္ဂေါ သရူပေနေဝ အာဂတော။ ဝိပဿနာကိစ္စဿ ပန မဂ္ဂေနေဝ သိဇ္ဈနတော ဝိပဿနာကိစ္စသိဒ္ဓိဝသေန ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏမ္ပိ မဂ္ဂက္ခဏေ ယုဇ္ဇတိ။ မဂ္ဂဉာဏေနေဝ ဝါ ‘‘စက္ခု သုည’’န္တိအာဒိ ကိစ္စဝသေန ပဋိဝိဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ မဂ္ဂက္ခဏေ တံ ဉာဏံ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိယေဝ။ အတ္ထယောဇနာ ပနေတ္ထ ‘‘ယတ္ထ မဂ္ဂက္ခဏေ သညာဝိဝဋ္ဋော, တတ္ထ စေတောဝိဝဋ္ဋော။ ယတ္ထ မဂ္ဂက္ခဏေ စေတောဝိဝဋ္ဋော, တတ္ထ သညာဝိဝဋ္ဋော’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန သဗ္ဗသံသန္ဒနေသု ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ အထ ဝါ သညာဝိဝဋ္ဋစေတောဝိဝဋ္ဋစိတ္တဝိဝဋ္ဋဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋေသု စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ အာဂတတ္တာ သစ္စဝိဝဋ္ဋော အာဂတောယေဝ ဟောတိ။ ဉာဏဝိဝဋ္ဋော စ သစ္စဝိဝဋ္ဋေနေဝ ကိစ္စဝသေန သိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ သညာစေတောစိတ္တဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋေသွေဝ စ ပေယျာလေ ဝိတ္ထာရိယမာနေ ‘‘အနတ္တာနုပဿနာဓိပတတ္တာ ပညာ အဘိနိဝေသတော သညာယ ဝိဝဋ္ဋတီတိ အဓိပတတ္တာ ပညာ သညာဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏ’’န္တိ စ, ‘‘အဘိနိဝေသော နာနတ္တံ, အနတ္တာနုပဿနာ ဧကတ္တံ။ အနတ္တာနုပဿနေကတ္တံ စေတယတော အဘိနိဝေသတော စိတ္တံ ဝိဝဋ္ဋတီတိ နာနတ္တေ ပညာ စေတောဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏ’’န္တိ စ, ‘‘အဘိနိဝေသံ ပဇဟန္တော အနတ္တာနုပဿနာဝသေန စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ အဓိဋ္ဌာနေ ပညာ စိတ္တဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏ’’န္တိ စ, ‘‘အနတ္တာနုပဿနာယ အဘိနိဝေသံ ဝေါသဇ္ဇတီတိ ဝေါသဂ္ဂေ ပညာ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏ’’န္တိ စ ပါဌသမ္ဘဝတော ဉာဏဝိဝဋ္ဋေ ဉာဏမ္ပိ တေသု အာဂတမေဝ ဟောတိ။ ဉာဏဝိဝဋ္ဋေ စ အနတ္တာနုပဿနာယ ဝုဋ္ဌာယ အရိယမဂ္ဂံ ပဋိလဒ္ဓဿ ကိစ္စဝသေန ‘‘စက္ခု သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ’’တိအာဒိယုဇ္ဇနတော သစ္စဝိဝဋ္ဋော လဗ္ဘတိ, တသ္မာ ဧကေကသ္မိံ ဝိဝဋ္ဋေ သေသာ ပဉ္စ ပဉ္စ ဝိဝဋ္ဋာ လဗ္ဘန္တိ။ တသ္မာ ဧဝံ ‘‘ယတ္ထ သညာဝိဝဋ္ဋော, တတ္ထ စေတောဝိဝဋ္ဋော’’တိအာဒိကာနိ သံသန္ဒနာနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝိဝဋ္ဋဉာဏဆက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၀။ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၁။ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသံ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု။ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတန္တိ ဧတ္ထ ဆန္ဒဟေတုကော သမာဓိ, ဆန္ဒာဓိကော ဝါ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ, ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ, စတုကိစ္စသာဓကဿ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ။ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန ဗဟုဝစနံ ကတံ။ သမန္နာဂတန္တိ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ ဥပေတံ။ ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ နိပ္ဖတ္တိပရိယာယေန ဝါ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန, ဣဇ္ဈန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပရိယာယေန ဣဒ္ဓီတိ သင်္ခံ ဂတာနံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒဘူတံ သေသစိတ္တစေတသိကရာသိန္တိ အတ္ထော။ ဝုတ္တဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ (ဝိဘ။ ၄၃၄)။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ စ ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဖဿော ဝေဒနာ…ပေ… ပဂ္ဂါဟော အဝိက္ခေပေါ’’တိ (ဝိဘ။ ၄၄၇) ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ‘‘သေသစိတ္တစေတသိကရာသိ’’န္တိ ဧတ္ထ? ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရေသု ဧကေကံ ဣဒ္ဓိံ ကတွာ ဒွီဟိ ဒွီဟိ သဟ သေသဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ စတ္တာရော ခန္ဓာ သဗ္ဗေ စ ဖဿာဒယော ဓမ္မာ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ။ ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထေဝ ဟိ ဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ ဝုတ္တော, ဧဝံ ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝမေကေကသ္မိံ ဣဒ္ဓိပါဒေ ဆန္ဒာဒယော ဝီရိယာဒယော စိတ္တာဒယော ဝီမံသာဒယောတိ တယော တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ, သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ။ ယသ္မာ ဝါ ဣမေ တယော တယော ဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တကေဟိ စတူဟိ ခန္ဓေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဣဇ္ဈန္တိ, န ဝိနာ တေဟိ, တသ္မာ တေန ပရိယာယေန သဗ္ဗေ စတ္တာရောပိ ခန္ဓာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောန္တိ, ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ပါဒါ နာမာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝီရိယသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတန္တိ ဧတ္ထ ပန ဝီရိယန္တိ စ ပဓာနသင်္ခါရောတိ စ ဧကောယေဝ။ ကသ္မာ ဒွိဓာ ဝုတ္တန္တိ စေ? ဝီရိယဿ အဓိပတိဘာဝဒဿနဝသေနေတ္ထ ပဌမံ ဝီရိယဂ္ဂဟဏံ ကတံ, တဿေဝ စတုကိစ္စသာဓကတ္တဒဿနတ္ထံ ပဓာနသင်္ခါရဝစနံ ကတံ။ ဧဝံ ဒွိဓာ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ စေတ္ထာပိ တယော တယော ဓမ္မာတိ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘ဝိဘင်္ဂေ ‘ဣဒ္ဓီတိ ယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဣဒ္ဓိ သမိဒ္ဓိ ဣဇ္ဈနာ သမိဇ္ဈနာ’တိ (ဝိဘ။ ၄၃၄) ဝုတ္တတ္တာ ဣဒ္ဓိ နာမ အနိပ္ဖန္နာ, ဣဒ္ဓိပါဒေါ နိပ္ဖန္နော’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣဓ ပန ဣဒ္ဓိပိ ဣဒ္ဓိပါဒေါပိ နိပ္ဖန္နော လက္ခဏဗ္ဘာဟတောတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ။ ဣဒ္ဓိ သမိဒ္ဓီတိအာဒီဟိ ဣဇ္ဈနာကာရေန ဓမ္မာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဘာဝေတီတိ အာသေဝတိ။ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ (ဝိဘ။ ၄၃၁ အာဒယော) ဝိယ ဣဓာပိ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာ လောကိယာ ဧဝ။ တသ္မာ ဣဒ္ဓိဝိဓံ တာဝ သမ္ပာဒေတုကာမော လောကိယံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေန္တော ပထဝီကသိဏာဒီသု အဋ္ဌသု ကသိဏေသု အဓိကတဝသိပ္ပတ္တအဋ္ဌသမာပတ္တိကော ကသိဏာနုလောမတော ကသိဏပဋိလောမတော ကသိဏာနုလောမပဋိလောမတော ဈာနာနုလောမတော ဈာနပဋိလောမတော ဈာနာနုလောမပဋိလောမတော ဈာနုက္ကန္တိကတော ကသိဏုက္ကန္တိကတော ဈာနကသိဏုက္ကန္တိကတော အင်္ဂသင်္ကန္တိကတော အာရမ္မဏသင်္ကန္တိကတော အင်္ဂါရမ္မဏသင်္ကန္တိကတော အင်္ဂဝဝတ္ထာနတော အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနတောတိ ဣမေဟိ စုဒ္ဒသဟိ အာကာရေဟိ စိတ္တံ ပရိဒမေတွာ ဆန္ဒသီသဝီရိယသီသစိတ္တသီသဝီမံသာသီသဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇတိ။ အင်္ဂါရမ္မဏဝဝတ္ထာနမ္ပိ ကေစိ ဣစ္ဆန္တိ။ ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နေန ပန ကသိဏေသု စတုက္ကဇ္ဈာနမတ္တေ စိဏ္ဏဝသိနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ တံ တံ ဣဒ္ဓိပါဒံ သမာဓိံ ဘာဝေန္တော ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယာ’’တိအာဒိကံ (ဝိဘ။ ၄၃၂) စတုပ္ပကာရံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာတိ, တဿ စ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော ဉတွာ ဝီရိယသမတံ အဓိဋ္ဌာတိ။ သော ဧဝံ စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု စိတ္တံ ပရိဘာဝေတွာ ဣဒ္ဓိဝိဓံ သမ္ပာဒေတိ။

သော ဣမေသု စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသူတိအာဒီသု သောတိ သော ဘာဝိတစတုရိဒ္ဓိပါဒေါ ဘိက္ခု။ စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု စိတ္တံ ပရိဘာဝေတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဆန္ဒာဒီသု ဧကေကံ အဓိပတိံ ကတွာ ဈာနသမာပဇ္ဇနဝသေန တေသု စိတ္တံ ပရိဘာဝေတိ နာမ, ဆန္ဒာဒိဝါသနံ ဂါဟာပေတီတိ အတ္ထော။ ပရိဒမေတီတိ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရောတိ။ ပုရိမံ ပစ္ဆိမဿ ကာရဏဝစနံ။ ပရိဘာဝိတဉှိ စိတ္တံ ပရိဒမိတံ ဟောတီတိ။ မုဒုံ ကရောတီတိ တထာ ဒန္တံ စိတ္တံ ဝသိပ္ပတ္တံ ကရောတိ။ ဝသေ ဝတ္တမာနဉှိ စိတ္တံ ‘‘မုဒူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ကမ္မနိယန္တိ ကမ္မက္ခမံ ကမ္မယောဂ္ဂံ ကရောတိ။ မုဒု ဟိ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ သုဓန္တမိဝ သုဝဏ္ဏံ, ဣဓ ပန ဣဒ္ဓိဝိဓကမ္မက္ခမံ။ သောတိ သော ပရိဘာဝိတစိတ္တော ဘိက္ခု။ ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိအာဒိ ဣဒ္ဓိကရဏကာလေ ယထာသုခံ စိတ္တစာရဿ ဣဇ္ဈနတ္ထံ ယောဂဝိဓာနံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိ အတ္တနော ကရဇကာယမ္ပိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တေ သမောဒဟတိ ပဝေသေတိ အာရောပေတိ, ကာယံ စိတ္တာနုဂတိကံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ကရဏံ အဒိဿမာနေန ကာယေန ဂမနဿ ဥပကာရာယ ဟောတိ။ စိတ္တမ္ပိ ကာယေ သမောဒဟတီတိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ အတ္တနော ကရဇကာယေ သမောဒဟတိ အာရောပေတိ, စိတ္တမ္ပိ ကာယာနုဂတိကံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ကရဏံ ဒိဿမာနေန ကာယေန ဂမနဿ ဥပကာရာယ ဟောတိ။ သမာဒဟတီတိပိ ပါဌော, ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော။ ကာယဝသေန စိတ္တံ ပရိဏာမေတီတိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ ဂဟေတွာ ကရဇကာယေ အာရောပေတိ ကာယာနုဂတိကံ ကရောတိ, ဣဒံ စိတ္တံ ကာယေ သမောဒဟနဿ ဝေဝစနံ။ စိတ္တဝသေန ကာယံ ပရိဏာမေတီတိ ကရဇကာယံ ဂဟေတွာ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တေ အာရောပေတိ, စိတ္တာနုဂတိကံ ကရောတိ, ဣဒံ ကာယံ စိတ္တေ သမောဒဟနဿ ဝေဝစနံ။ အဓိဋ္ဌာတီတိ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ။ သမောဒဟနဿ အတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ ပရိဏာမော ဝုတ္တော, ပရိဏာမဿ အတ္ထဝိဝရဏတ္ထံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ သမောဒဟတီတိ မူလပဒံ, ပရိဏာမေတိ အဓိဋ္ဌာတီတိ တဿ အတ္ထနိဒ္ဒေသပဒါနိ, တသ္မာ တေသံ ဒွိန္နံယေဝ ပဒါနံ ဝသေန ပရိဏာမေတွာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ သမောဒဟိတွာတိ။

သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ကာယေ ဩက္ကမိတွာ ဝိဟရတီတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန သဟဇာတသုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ သမာပဇ္ဇနဝသေန ကရဇကာယေ ဩက္ကမိတွာ ပဝေသေတွာ ဝိဟရတိ။ တာယ သညာယ ဩက္ကန္တကာယဿ ပနဿ ကရဇကာယောပိ တူလပိစု ဝိယ လဟုကော ဟောတိ။ သောတိ သော ကတယောဂဝိဓာနော ဘိက္ခု။ တထာဘာဝိတေန စိတ္တေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ, ဟေတုအတ္ထေ ဝါ, တထာဘာဝိတေန စိတ္တေန ဟေတုဘူတေနာတိ အတ္ထော။ ပရိသုဒ္ဓေနာတိ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝတော ပရိသုဒ္ဓေန။ ပရိသုဒ္ဓတ္တာယေဝ ပရိယောဒါတေန, ပဘဿရေနာတိ အတ္ထော။ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာယာတိ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသေ, ဣဒ္ဓိဝိကပ္ပေ ဝါ ဉာဏတ္ထာယ။ စိတ္တံ အဘိနီဟရတီတိ သော ဘိက္ခု ဝုတ္တပ္ပကာရဝသေန တသ္မိံ စိတ္တေ အဘိညာပါဒကေ ဇာတေ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဓိဂမတ္ထာယ ပရိကမ္မစိတ္တံ အဘိနီဟရတိ, ကသိဏာရမ္မဏတော အပနေတွာ ဣဒ္ဓိဝိဓာဘိမုခံ ပေသေတိ။ အဘိနိန္နာမေတီတိ အဓိဂန္တဗ္ဗဣဒ္ဓိပေါဏံ ဣဒ္ဓိပဗ္ဘာရံ ကရောတိ။ သောတိ သော ဧဝံ ကတစိတ္တာဘိနီဟာရော ဘိက္ခု။ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရကံ။ ဣဒ္ဓိဝိဓန္တိ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသံ, ဣဒ္ဓိဝိကပ္ပံ ဝါ။ ပစ္စနုဘောတီတိ ပစ္စနုဘဝတိ, ဖဿေတိ သစ္ဆိကရောတိ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော။

၁၀၂။ ဣဒါနိဿ အနေကဝိဟိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ဧကောပိ ဟုတွာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧကောပိ ဟုတွာတိ ဣဒ္ဓိကရဏတော ပုဗ္ဗေ ပကတိယာ ဧကောပိ ဟုတွာ။ ဗဟုဓာ ဟောတီတိ ဗဟုန္နံ သန္တိကေ စင်္ကမိတုကာမော ဝါ, သဇ္ဈာယံ ဝါ ကတ္တုကာမော, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတုကာမော ဟုတွာ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ ဟောတိ။ ကထံ ပနာယမေဝံ ဟောတိ? ဣဒ္ဓိယာ ဘူမိပါဒပဒမူလဘူတေ ဓမ္မေ သမ္ပာဒေတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သစေ သတံ ဣစ္ဆတိ, ‘‘သတံ ဟောမိ သတံ ဟောမီ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာတိ။ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဟေဝ သတံ ဟောတိ။ သဟဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ဧဝံ န ဣဇ္ဈတိ, ပုန ပရိကမ္မံ ကတွာ ဒုတိယမ္ပိ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သံယုတ္တဋ္ဌကထာယဉှိ ‘‘ဧကဝါရံ ဒွေဝါရံ သမာပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ နိမိတ္တာရမ္မဏံ, ပရိကမ္မစိတ္တာနိ သတာရမ္မဏာနိ ဝါ သဟဿာရမ္မဏာနိ ဝါ။ တာနိ စ ခေါ ဝဏ္ဏဝသေနေဝ, နော ပဏ္ဏတ္တိဝသေန။ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တမ္ပိ တထေဝ သတာရမ္မဏံ ဝါ သဟဿာရမ္မဏံ ဝါ, တံ ပဌမပ္ပနာစိတ္တမိဝ ဂေါတြဘုအနန္တရံ ဧကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ။ တတ္ထ ယေ တေ ဗဟူ နိမ္မိတာ, တေ အနိယမေတွာ နိမ္မိတတ္တာ ဣဒ္ဓိမတာ သဒိသာဝ ဟောန္တိ။ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝါ ဘာသိတတုဏှီဘာဝါဒီသု ဝါ ယံ ယံ ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ, တံတဒေဝ ကရောန္တိ။ သစေ ပန နာနာဝဏ္ဏေ ကာတုကာမော ဟောတိ, ကေစိ ပဌမဝယေ ကေစိ မဇ္ဈိမဝယေ ကေစိ ပစ္ဆိမဝယေ, တထာ ဒီဃကေသေ ဥပဍ္ဎမုဏ္ဍမုဏ္ဍေ မိဿကကေသေ ဥပဍ္ဎရတ္တစီဝရေ ပဏ္ဍုကစီဝရေ ပဒဘာဏဓမ္မကထာသရဘညပဉှပုစ္ဆနပဉှဝိဿဇ္ဇနရဇနပစနစီဝရသိဗ္ဗနဓောဝနာဒီနိ ကရောန္တေ, အပရေပိ ဝါ နာနပ္ပကာရကေ ကာတုကာမော ဟောတိ, တေန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပဌမဝယာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဣစ္ဆိတပ္ပကာရာယေဝ ဟောန္တီတိ။ ဧသ နယော ‘‘ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတီ’’တိအာဒီသု။ အယံ ပန ဝိသေသော – ဣမိနာ ဟိ ဘိက္ခုနာ ဧဝံ ဗဟုဘာဝံ နိမ္မိနိတွာ ပုန ‘‘ဧကောဝ ဟုတွာ စင်္ကမိဿာမိ, သဇ္ဈာယံ ကရိဿာမိ, ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝါ ‘‘အယံ ဝိဟာရော အပ္ပဘိက္ခုကော, သစေ ကေစိ အာဂမိဿန္တိ, ကုတော ဣမေ ဧတ္တကာ ဧကသဒိသာ ဘိက္ခူ အဒ္ဓါ ထေရဿ ဧသာနုဘာဝေါတိ မံ ဇာနိဿန္တီ’’တိ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝါ အန္တရာဝ ‘‘ဧကော ဟောမီ’’တိ ဣစ္ဆန္တေန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧကော ဟောမီ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧကော ဟောမီ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဧကော ဟောတိ။ ဧဝံ အကရောန္တော ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန သယမေဝ ဧကော ဟောတိ။

အာဝိဘာဝန္တိ ပါကဋဘာဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ တိရောဘာဝန္တိ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ အာဝိဘာဝံ ပစ္စနုဘောတိ, တိရောဘာဝံ ပစ္စနုဘောတီတိ ပုရိမေန ဝါ သမ္ဗန္ဓော။ တတြာယံ ဣဒ္ဓိမာ အာဝိဘာဝံ ကတ္တုကာမော အန္ဓကာရံ ဝါ အာလောကံ ကရောတိ, ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝဋံ ကရောတိ, အနာပါထံ ဝါ အာပါထံ ကရောတိ။ ကထံ? အယဉှိ ယထာ ပဋိစ္ဆန္နောပိ ဒူရေ ဌိတောပိ ဝါ ဒိဿတိ, ဧဝံ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ ကတ္တုကာမော ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဣဒံ အန္ဓကာရံ အာလောကဇာတံ ဟောတူ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝဋံ ဟောတူ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒံ အနာပါထံ အာပါထံ ဟောတူ’’တိ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတိ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ။ ပရေ ဒူရေ ဌိတာပိ ပဿန္တိ, သယမ္ပိ ပဿိတုကာမော ပဿတိ။ တိရောဘာဝံ ကတ္တုကာမော ပန အာလောကံ ဝါ အန္ဓကာရံ ကရောတိ, အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နံ, အာပါထံ ဝါ အနာပါထံ ကရောတိ။ ကထံ? အယဉှိ ယထာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နောပိ သမီပေ ဌိတောပိ ဝါ န ဒိဿတိ, ဧဝံ အတ္တာနံ ဝါ ပရံ ဝါ ကတ္တုကာမော ပါဒကဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ဣဒံ အာလောကဋ္ဌာနံ အန္ဓကာရံ ဟောတူ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ပဋိစ္ဆန္နံ ဟောတူ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒံ အာပါထံ အနာပါထံ ဟောတူ’’တိ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတိ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ။ ပရေ သမီပေ ဌိတာပိ န ပဿန္တိ, သယမ္ပိ အပဿိတုကာမော န ပဿတိ။ အပိစ သဗ္ဗမ္ပိ ပါကဋပါဋိဟာရိယံ အာဝိဘာဝေါ နာမ, အပါကဋပါဋိဟာရိယံ တိရောဘာဝေါ နာမ။ တတ္ထ ပါကဋပါဋိဟာရိယေ ဣဒ္ဓိပိ ပညာယတိ ဣဒ္ဓိမာပိ။ တံ ယမကပါဋိဟာရိယေန ဒီပေတဗ္ဗံ။ အပါကဋပါဋိဟာရိယေ ဣဒ္ဓိယေဝ ပညာယတိ, န ဣဒ္ဓိမာ။ တံ မဟကသုတ္တေန (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၆) စ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တေန (မ။ နိ။ ၁။၅၀၁ အာဒယော) စ ဒီပေတဗ္ဗံ။

တိရောကုဋ္ဋန္တိ ပရကုဋ္ဋံ, ကုဋ္ဋဿ ပရဘာဂန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧသ နယော တိရောပါကာရတိရောပဗ္ဗတေသု။ ကုဋ္ဋောတိ စ ဂေဟဘိတ္တိ။ ပါကာရောတိ ဂေဟဝိဟာရဂါမာဒီနံ ပရိက္ခေပပါကာရော။ ပဗ္ဗတောတိ ပံသုပဗ္ဗတော ဝါ ပါသာဏပဗ္ဗတော ဝါ။ အသဇ္ဇမာနောတိ အလဂ္ဂမာနော။ သေယျထာပိ အာကာသေတိ အာကာသေ ဝိယ။ ဧဝံ ဂန္တုကာမေန ပန အာကာသကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ကုဋ္ဋံ ဝါ ပါကာရံ ဝါ ပဗ္ဗတံ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ကတပရိကမ္မေန ‘‘အာကာသော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗော, အာကာသောဝ ဟောတိ။ အဓော ဩတရိတုကာမဿ, ဥဒ္ဓံ ဝါ အာရောဟိတုကာမဿ သုသိရော ဟောတိ, ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂန္တုကာမဿ ဆိဒ္ဒေါ။ သော တတ္ထ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆတိ။ သစေ ပနဿ ဘိက္ခုနော အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာ ပဗ္ဗတော ဝါ ရုက္ခော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, ကိံ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ? ဒေါသော နတ္ထိ။ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာနဉှိ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကေ နိဿယဂ္ဂဟဏသဒိသံ ဟောတိ။ ဣမိနာ ပန ဘိက္ခုနာ ‘‘အာကာသော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌိတတ္တာ အာကာသော ဟောတိယေဝ။ ပုရိမာဓိဋ္ဌာနဗလေနေဝ စဿ အန္တရာ အညော ပဗ္ဗတော ဝါ ရုက္ခော ဝါ ဥတုမယော ဥဋ္ဌဟိဿတီတိ အဋ္ဌာနမေတံ။ အညေန ဣဒ္ဓိမတာ နိမ္မိတေ ပန ပဌမံ နိမ္မာနံ ဗလဝံ ဟောတိ။ ဣတရေန တဿ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ။

ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ဥမ္မုဇ္ဇန္တိ ဥဋ္ဌာနံ, နိမုဇ္ဇန္တိ သံသီဒနံ, ဥမ္မုဇ္ဇဉ္စ နိမုဇ္ဇဉ္စ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ။ ဧဝံ ကတ္တုကာမေန ပန အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ ပထဝီ ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာပရိစ္ဆိန္နေ ဌာနေ ပထဝီ ဥဒကမေဝ ဟောတိ။ သော တတ္ထ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရောတိ သေယျထာပိ ဥဒကေ။ န ကေဝလဉ္စ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇမေဝ, နှာနပါနမုခဓောဝနဘဏ္ဍကဓောဝနာဒီသု ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ကရောတိ။ န ကေဝလဉ္စ ဥဒကမေဝ ကရောတိ, သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒီသုပိ ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဧတ္တကံ ဟောတူ’’တိ အာဝဇ္ဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ။ ဥဒ္ဓရိတွာ ဘာဇနဂတံ ကရောန္တဿ သပ္ပိ သပ္ပိယေဝ ဟောတိ, တေလာဒီနိ တေလာဒီနိယေဝ, ဥဒကံ ဥဒကမေဝ။ သော တတ္ထ တေမိတုကာမောဝ တေမေတိ, န တေမိတုကာမော န တေမေတိ။ တဿေဝ စ သာ ပထဝီ ဥဒကံ ဟောတိ, သေသဇနဿ ပထဝီယေဝ။ တတ္ထ မနုဿာ ပတ္တိကာပိ ဂစ္ဆန္တိ, ယာနာဒီဟိပိ ဂစ္ဆန္တိ, ကသိကမ္မာဒီနိပိ ကရောန္တိယေဝ။ သစေ ပနာယံ ‘‘တေသမ္ပိ ဥဒကံ ဟောတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ, ဟောတိယေဝ။ ပရိစ္ဆိန္နကာလံ ပန အတိက္ကမိတွာ ယံ ပကတိယာ ဃဋတဠာကာဒီသု ဥဒကံ, တံ ဌပေတွာ အဝသေသံ ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနံ ပထဝီယေဝ ဟောတိ။

ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထ ယံ ဥဒကံ အက္ကမိတွာ သံသီဒတိ, တံ ဘိဇ္ဇမာနန္တိ ဝုစ္စတိ, ဝိပရီတံ အဘိဇ္ဇမာနံ။ ဧဝံ ဂန္တုကာမေန ပန ပထဝီကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ ဥဒကံ ပထဝီ ဟောတူ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ယထာပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေ ဥဒကံ ပထဝီယေဝ ဟောတိ။ သော တတ္ထ ဂစ္ဆတိ သေယျထာပိ ပထဝိယံ။ န ကေဝလဉ္စ ဂစ္ဆတိ, ယံ ယံ ဣရိယာပထံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ကပ္ပေတိ။ န ကေဝလဉ္စ ပထဝိမေဝ ကရောတိ, မဏိသုဝဏ္ဏပဗ္ဗတရုက္ခာဒီသုပိ ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ဝုတ္တနယေနေဝ အာဝဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာတိ, ယထာဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ။ တဿေဝ စ တံ ဥဒကံ ပထဝီ ဟောတိ, သေသဇနဿ ဥဒကမေဝ။ မစ္ဆကစ္ဆပါ စ ဥဒကကာကာဒယော စ ယထာရုစိ ဝိစရန္တိ။ သစေ ပနာယံ အညေသမ္ပိ မနုဿာနံ တံ ပထဝိံ ကာတုံ ဣစ္ဆတိ, ကရောတိယေဝ။ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလာတိက္ကမေန ပန ဥဒကမေဝ ဟောတိ။

အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမတီတိ အန္တလိက္ခေ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနေန ဂစ္ဆတိ။ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခေဟိ ယုတ္တော သကုဏော, န အပရိပုဏ္ဏပက္ခော လူနပက္ခော ဝါ။ တာဒိသော ဟိ အာကာသေ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ။ ဧဝမာကာသေ ဂန္တုကာမေန ပန ပထဝီကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သစေ နိသိန္နော ဂန္တုမိစ္ဆတိ, ပလ္လင်္ကပ္ပမာဏံ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သစေ နိပန္နော ဂန္တုကာမော ဟောတိ, မဉ္စပ္ပမာဏံ, သစေ ပဒသာ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, မဂ္ဂပ္ပမာဏန္တိ ဧဝံ ယထာနုရူပံ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ‘‘ပထဝီ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနာ ပထဝီယေဝ ဟောတိ။ အာကာသေ ဂန္တုကာမေန စ ဘိက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ အန္တရာ ဥတုသမုဋ္ဌာနာ ဝါ ပဗ္ဗတရုက္ခာဒယော ဟောန္တိ, နာဂသုပဏ္ဏာဒယော ဝါ ဥသူယန္တာ မာပေန္တိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ။ တေ ပန ဒိသွာ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ‘‘အာကာသော ဟောတူ’’တိ ပရိကမ္မံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ အပိစ ဩကာသေ ဩရောဟဏတ္ထမ္ပိ ဣမိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုလာဘိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ။ အယဉှိ သစေ အနောကာသေ နှာနတိတ္ထေ ဝါ ဂါမဒွါရေ ဝါ ဩရောဟတိ, မဟာဇနဿ ပါကဋော ဟောတိ, တသ္မာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပဿိတွာ အနောကာသံ ဝဇ္ဇေတွာ ဩကာသေ ဩတရတီတိ။

ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေတိ ဧတ္ထ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဒွါစတ္တာလီသယောဇနသဟဿောပရိစရဏေန မဟိဒ္ဓိကတာ, တီသု ဒီပေသု ဧကက္ခဏေ အာလောကကရဏေန မဟာနုဘာဝတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဧဝံ ဥပရိစရဏအာလောကဖရဏေဟိ ဝါ မဟိဒ္ဓိကေ, တေနေဝ မဟိဒ္ဓိကတ္တေန မဟာနုဘာဝေ။ ပရာမသတီတိ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ဧကဒေသေ ဝါ ဖုသတိ။ ပရိမဇ္ဇတီတိ သမန္တတော အာဒါသတလံ ဝိယ ပရိမဇ္ဇတိ။ အယံ ပနဿ ဣဒ္ဓိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတိ, နတ္ထေတ္ထ ကသိဏသမာပတ္တိနိယမော။ သွာယံ ယဒိ ဣစ္ဆတိ ဂန္တွာ ပရာမသိတုံ, ဂန္တွာ ပရာမသတိ။ သစေ ပန ဣဓေဝ နိသိန္နကော ဝါ နိပန္နကော ဝါ ပရာမသိတုကာမော ဟောတိ, ‘‘ဟတ္ထပါသေ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ။ အဓိဋ္ဌာနဗလေန ဝဏ္ဋာ မုတ္တတာလဖလံ ဝိယ အာဂန္တွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတေ ဝါ ပရာမသတိ, ဟတ္ထံ ဝါ ဝဍ္ဎေတွာ ပရာမသတိ။ ဟတ္ထံ ဝဍ္ဎေန္တဿ ပန ကိံ ဥပါဒိန္နကံ ဝဍ္ဎတိ အနုပါဒိန္နကံ ဝါတိ? ဥပါဒိန္နကံ နိဿာယ အနုပါဒိန္နကံ ဝဍ္ဎတိ။ ယော ဧဝံ ကတွာ န ကေဝလံ စန္ဒိမသူရိယေ ပရာမသတိ, သစေ ဣစ္ဆတိ, ပါဒကထလိကံ ကတွာ ပါဒေ ဌပေတိ, ပီဌံ ကတွာ နိသီဒတိ, မဉ္စံ ကတွာ နိပဇ္ဇတိ, အပဿေနဖလကံ ကတွာ အပဿယတိ။ ယထာ ဧကော, ဧဝံ အပရောပိ။ အနေကေသုပိ ဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေသု ဧဝံ ကရောန္တေသု တေသဉ္စ ဧကမေကဿ တထေဝ ဣဇ္ဈတိ။ စန္ဒိမသူရိယာနဉ္စ ဂမနမ္ပိ အာလောကကရဏမ္ပိ တထေဝ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ ပါတိသဟဿေသု ဥဒကပူရေသု သဗ္ဗပါတီသု စန္ဒမဏ္ဍလာနိ ဒိဿန္တိ, ပါကတိကမေဝ စန္ဒဿ ဂမနံ အာလောကကရဏဉ္စ ဟောတိ, တထူပမမေတံ ပါဋိဟာရိယံ။ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေတီတိ ဗြဟ္မလောကံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဧတ္ထန္တရေ အနေကဝိဓံ အဘိညံ ကရောန္တော အတ္တနော ကာယေန ဝသံ ဣဿရိယံ ဝတ္တေတိ။ ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ ဣဒ္ဓိကထာယံ အာဝိဘဝိဿတီတိ။

ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၁။ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၃။ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဒူရေပိ သဒ္ဒါနန္တိအာဒိ ဒိဗ္ဗသောတံ ဥပ္ပါဒေတုကာမဿ အာဒိကမ္မိကဿ ဘိက္ခုနော ဥပါယသန္ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဒူရေပိ သဒ္ဒါနံ သဒ္ဒနိမိတ္တန္တိ ဒူရေ သဒ္ဒါနံ အန္တရေ သဒ္ဒံ။ သဒ္ဒေါယေဝ ဟိ နိမိတ္တကရဏဝသေန သဒ္ဒနိမိတ္တံ။ ‘‘ဒူရေ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပကတိသောတဿ အာပါထဋ္ဌာနေယေဝ။ ဩဠာရိကာနန္တိ ထူလာနံ။ သုခုမာနန္တိ အဏူနံ။ သဏှသဏှာနန္တိ သဏှတောပိ သဏှာနံ, အတိသဏှာနန္တိ အတ္ထော။ ဧတေန ပရမသုခုမာ သဒ္ဒါ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ။ ဣမံ ဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုကာမေန အာဒိကမ္မိကေန ဈာယိနာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပရိကမ္မသမာဓိစိတ္တေန ပဌမတရံ ပကတိသောတပထေ ဒူရေ ဩဠာရိကော အရညေ သီဟာဒီနံ သဒ္ဒေါ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗော။ ဝိဟာရေ ဃဏ္ဍိသဒ္ဒေါ ဘေရိသဒ္ဒေါ သင်္ခသဒ္ဒေါ သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူနံ သဗ္ဗထာမေန သဇ္ဈာယန္တာနံ သဇ္ဈာယနသဒ္ဒေါ ပကတိကထံ ကထေန္တာနံ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကိံ, အာဝုသော’’တိအာဒိသဒ္ဒေါ သကုဏသဒ္ဒေါ ဝါတသဒ္ဒေါ ပဒသဒ္ဒေါ ပက္ကုထိတဥဒကဿ စိစ္စိဋာယနသဒ္ဒေါ အာတပေ သုဿမာနတာလပဏ္ဏသဒ္ဒေါ ကုန္ထကိပိလ္လိကာဒိသဒ္ဒေါတိ ဧဝံ သဗ္ဗောဠာရိကတော ပဘုတိ ယထာက္ကမေန သုခုမသုခုမသဒ္ဒါ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗာ။

ဧဝံ ကရောန္တေန စ ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒသသု ဒိသာသု ကမေန ဧကေကိဿာ ဒိသာယ သဒ္ဒနိမိတ္တံ ဝုတ္တနယေန မနသိ ကာတဗ္ဗံ။ မနသိ ကရောန္တေန စ ယေ သဒ္ဒါ ပကတိသောတဿ သုယျန္တိ, တေသု ပကတိသောတမောဓာယ မနောဒွါရိကေန စိတ္တေန မနသိ ကာတဗ္ဗံ။ တဿ တေ သဒ္ဒါ ပကတိစိတ္တဿာပိ ပါကဋာ ဟောန္တိ, ပရိကမ္မသမာဓိစိတ္တဿ ပန အတိဝိယ ပါကဋာ ဟောန္တိ။ တဿေဝံ သဒ္ဒနိမိတ္တံ မနသိကရောတော ဣဒါနိ ဒိဗ္ဗသောတဓာတု ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ တေသု သဒ္ဒေသု အညတရံ အာရမ္မဏံ ကတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မိံ နိရုဒ္ဓေ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ။ ယေသံ ပုရိမာနိ တီဏိ စတ္တာရိ ဝါ ပရိကမ္မောပစာရာနုလောမဂေါတြဘုနာမကာနိ ကာမာဝစရာနိ, စတုတ္ထံ ပဉ္စမံ ဝါ အပ္ပနာစိတ္တံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ။ တတ္ထ ယံ တေန အပ္ပနာစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ, အယံ ဒိဗ္ဗသောတဓာတု။ တံ ထာမဂတံ ကရောန္တေန ‘‘ဧတ္ထန္တရေ သဒ္ဒံ သုဏာမီ’’တိ ဧကင်္ဂုလမတ္တံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ, တတော ဒွင်္ဂုလစတုရင်္ဂုလအဋ္ဌင်္ဂုလဝိဒတ္ထိရတနအန္တောဂဗ္ဘပမုခ- ပါသာဒပရိဝေဏသံဃာရာမဂေါစရဂါမဇနပဒါဒိဝသေန ယာဝ စက္ကဝါဠံ, တတော ဝါ ဘိယျောပိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ အဓိဂတာဘိညော ဧသ ပါဒကဇ္ဈာနာရမ္မဏေန ဖုဋ္ဌောကာသဗ္ဘန္တရဂတေ သဒ္ဒေ ပုန ပါဒကဇ္ဈာနံ အသမာပဇ္ဇိတွာပိ အဘိညာဉာဏေန သုဏာတိယေဝ။ ဧဝံ သုဏန္တော စ သစေပိ ယာဝဗြဟ္မလောကာ သင်္ခဘေရိပဏဝါဒိသဒ္ဒေဟိ ဧကကောလာဟလံ ဟောတိ, ပါဋိယေက္ကံ ဝဝတ္ထာပေတုကာမတာယ သတိ ‘‘အယံ သင်္ခသဒ္ဒေါ, အယံ ဘေရိသဒ္ဒေါ’’တိ ဝဝတ္ထာပေတုံ သက္ကောတိယေဝ။ အဘိညာဉာဏေန သုတေ သာတ္ထကေ သဒ္ဒေ ပစ္ဆာ ကာမာဝစရစိတ္တေန အတ္ထံ ဇာနာတိ။ ဒိဗ္ဗသောတံ ပကတိသောတဝတောယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, နော ဗဓိရဿ။ ပစ္ဆာ ပကတိသောတေ ဝိနဋ္ဌေပိ ဒိဗ္ဗသောတံ န ဝိနဿတီတိ ဝဒန္တိ။

သော ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာတိ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗာ။ ဒေဝါနဉှိ သုစရိတကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ ပိတ္တသေမှရုဓိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓါ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတာယ ဒူရေပိ အာရမ္မဏသမ္ပဋိစ္ဆနသမတ္ထာ ဒိဗ္ဗာ ပသာဒသောတဓာတု ဟောတိ။ အယဉ္စာပိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တာ ဉာဏသောတဓာတု တာဒိသာယေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗာ။ အပိစ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ပဋိလဒ္ဓတ္တာ, အတ္တနာ စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာပိ ဒိဗ္ဗာ, သဝနဋ္ဌေန နိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန စ သောတဓာတု, သောတဓာတုကိစ္စကရဏေန စ သောတဓာတု ဝိယာတိပိ သောတဓာတု။ တာယ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ။ ဝိသုဒ္ဓါယာတိ ပရိသုဒ္ဓါယ နိရုပက္ကိလေသာယ။ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယာတိ မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ သဒ္ဒသဝနေန မာနုသိကံ မံသသောတဓာတုံ အတိက္ကန္တာယ ဝီတိဝတ္တိတွာ ဌိတာယ။ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏာတီတိ ဒွေ သဒ္ဒေ သုဏာတိ။ ကတမေ ဒွေ? ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ, ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စ သဒ္ဒေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတေန ပဒေသပရိယာဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာတိ ယေ သဒ္ဒါ ဒူရေ ပရစက္ကဝါဠေပိ, ယေ စ သန္တိကေ အန္တမသော သဒေဟသန္နိဿိတပါဏကသဒ္ဒါပိ, တေ သုဏာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတေန နိပ္ပဒေသပရိယာဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၂။ စေတောပရိယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၄။ စေတောပရိယဉာဏနိဒ္ဒေသေ သော ဧဝံ ပဇာနာတီတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝိဓာနံ ဥပဒိသတိ။ ဣဒံ ရူပံ သောမနဿိန္ဒြိယသမုဋ္ဌိတန္တိအာဒိ အာဒိကမ္မိကေန ဈာယိနာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဝိဓာနံ။ ကထံ? ဧတဉှိ ဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုကာမေန ဈာယိနာ ပဌမံ တာဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ။ ဧတဉှိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဝသေန ဣဇ္ဈတိ, တံ ဧတဿ ပရိကမ္မံ။ တသ္မာ တေန ဘိက္ခုနာ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပရဿ ဟဒယရူပံ နိဿာယ ဝတ္တမာနဿ လောဟိတဿ ဝဏ္ဏံ ပဿိတွာ ပဿိတွာ စိတ္တံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ။ တဉှိ လောဟိတံ ကုသလသောမနဿေ ဝတ္တမာနေ ရတ္တံ ဟောတိ နိဂြောဓပက္ကဝဏ္ဏံ, အကုသလသောမနဿေ ဝတ္တမာနေ တဒေဝ လုဠိတံ ဟောတိ, ဒေါမနဿေ ဝတ္တမာနေ ကာဠကံ ဟောတိ ဇမ္ဗုပက္ကဝဏ္ဏံ လုဠိတံ။ ကုသလူပေက္ခာယ ဝတ္တမာနာယ ပသန္နံ ဟောတိ တိလတေလဝဏ္ဏံ။ အကုသလူပေက္ခာယ ဝတ္တမာနာယ တဒေဝ လုဠိတံ ဟောတိ။ တသ္မာ တေန ‘‘ဣဒံ ရူပံ သောမနဿိန္ဒြိယသမုဋ္ဌိတံ, ဣဒံ ရူပံ ဒေါမနဿိန္ဒြိယသမုဋ္ဌိတံ, ဣဒံ ရူပံ ဥပေက္ခိန္ဒြိယသမုဋ္ဌိတ’’န္တိ ပရဿ ဟဒယလောဟိတဝဏ္ဏံ ပဿိတွာ ပဿိတွာ စိတ္တံ ပရိယေသန္တေန စေတောပရိယဉာဏံ ထာမဂတံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ထာမဂတေ ဟိ တသ္မိံ အနုက္ကမေန သဗ္ဗမ္ပိ ကာမာဝစရာဒိဘေဒံ စိတ္တံ ပဇာနာတိ စိတ္တာ စိတ္တမေဝ သင်္ကမန္တော ဝိနာ ဟဒယရူပဒဿနေန။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ အဋ္ဌကထာယံ –

‘‘အာရုပ္ပေ ပရဿ စိတ္တံ ဇာနိတုကာမော ကဿ ဟဒယရူပံ ပဿတိ, ကဿိန္ဒြိယဝိကာရံ ဩလောကေတီတိ? န ကဿစိ။ ဣဒ္ဓိမတော ဝိသယော ဧသ, ယဒိဒံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တံ အာဝဇ္ဇန္တော သောဠသပ္ပဘေဒံ စိတ္တံ ဇာနာတိ။ အကတာဘိနိဝေသဿ ပန ဝသေန အယံ ကထာ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၄၀၁)။

ပရသတ္တာနန္တိ အတ္တာနံ ဌပေတွာ သေသသတ္တာနံ။ ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ ဣဒမ္ပိ ဣမိနာ ဧကတ္ထမေဝ, ဝေနေယျဝသေန ပန ဒေသနာဝိလာသေန စ ဗျဉ္ဇနေန နာနတ္တံ ကတံ။ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတီတိ အတ္တနော စိတ္တေန တေသံ စိတ္တံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သရာဂါဒိဝသေန နာနပ္ပကာရတော ဇာနာတိ။ သရာဂံ ဝါတိအာဒီသု ဝါ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ တတ္ထ အဋ္ဌဝိဓံ လောဘသဟဂတစိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တံ နာမ, အဝသေသံ စတုဘူမကကုသလာဗျာကတစိတ္တံ ဝီတရာဂံ နာမ။ ဒွေ ဒေါမနဿစိတ္တာနိ, ဒွေ ဝိစိကိစ္ဆာဥဒ္ဓစ္စစိတ္တာနီတိ ဣမာနိ ပန စတ္တာရိ စိတ္တာနိ ဣမသ္မိံ ဒုကေ သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆန္တိ။ ကေစိ ပန ထေရာ တာနိပိ ဝီတရာဂပဒေန သင်္ဂဏှန္တိ။ ဒုဝိဓံ ပန ဒေါမနဿသဟဂတံ စိတ္တံ သဒေါသံ စိတ္တံ နာမ, သဗ္ဗမ္ပိ စတုဘူမကံ ကုသလာဗျာကတံ ဝီတဒေါသံ နာမ။ သေသာနိ ဒသ အကုသလစိတ္တာနိ ဣမသ္မိံ ဒုကေ သင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆန္တိ။ ကေစိ ပန ထေရာ တာနိပိ ဝီတဒေါသပဒေန သင်္ဂဏှန္တိ။ သမောဟံ ဝီတမောဟန္တိ ဧတ္ထ ပန မောဟေကဟေတုကဝသေန ဝိစိကိစ္ဆာဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဒွယမေဝ သမောဟံ။ မောဟဿ ပန သဗ္ဗာကုသလေသု သမ္ဘဝတော ဒွါဒသဝိဓမ္ပိ အကုသလံ စိတ္တံ ‘‘သမောဟ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဝသေသံ ကုသလာဗျာကတံ ဝီတမောဟံ။ ထိနမိဒ္ဓါနုဂတံ ပန သံခိတ္တံ, ဥဒ္ဓစ္စာနုဂတံ ဝိက္ခိတ္တံ။ ရူပါဝစရာရူပါဝစရံ မဟဂ္ဂတံ, အဝသေသံ အမဟဂ္ဂတံ။ သဗ္ဗမ္ပိ တေဘူမကံ သဥတ္တရံ, လောကုတ္တရံ အနုတ္တရံ။ ဥပစာရပ္ပတ္တံ အပ္ပနာပ္ပတ္တဉ္စ သမာဟိတံ, တဒုဘယမသမ္ပတ္တံ အသမာဟိတံ။ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တိပ္ပတ္တံ ဝိမုတ္တံ, ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဧတံ ဝိမုတ္တိမပ္ပတ္တံ အဝိမုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣတိ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ဘိက္ခု သောဠသပ္ပဘေဒမ္ပိ စိတ္တံ ပဇာနာတိ။ ပုထုဇ္ဇနာ ပန အရိယာနံ မဂ္ဂဖလစိတ္တံ န ဇာနန္တိ, အရိယာပိ စ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ ဥပရိမာနံ ဥပရိမာနံ မဂ္ဂဖလစိတ္တံ န ဇာနန္တိ, ဥပရိမာ ဥပရိမာ ပန ဟေဋ္ဌိမာနံ ဟေဋ္ဌိမာနံ စိတ္တံ ဇာနန္တီတိ။

စေတောပရိယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၃။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၅။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဧဝံ ပဇာနာတီတိအာဒိ စတူသု ဣဒ္ဓိပါဒေသု ပရိဘာဝိတစိတ္တဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတုကာမဿ တဒုပ္ပါဒနဝိဓာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ကမတော ဟိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပဿိတွာ ဝိညာဏနာမရူပသဠာယတနဖဿဝေဒနာသင်္ခါတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဖလသင်္ခေပံ ပဿတိ, တဿ ပစ္စယံ ပုရိမဘဝေ ကမ္မကိလေသသင်္ခါတံ ဟေတုသင်္ခေပံ ပဿတိ, တဿ ပစ္စယံ ပုရိမဘဝေယေဝ ဖလသင်္ခေပံ ပဿတိ, တဿ ပစ္စယံ တတိယဘဝေ ဟေတုသင်္ခေပံ ပဿတိ။ ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒဿနေန ဇာတိပရမ္ပရံ ပဿတိ။ ဧဝံ ဗဟူပကာရော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒမနသိကာရော။ တတ္ထ ‘‘ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ, ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနိဒ္ဒေသဿ ဥဒ္ဒေသဝစနံ။ ဧဝံ တေသံ အညတရဝစနေနေဝ အတ္ထေ သိဒ္ဓေ ဒွိဓာ ဝစနံ ကသ္မာတိ စေ? အတ္ထနာနတ္တသဗ္ဘာဝတော။ ကထံ? ဣမသ္မိံ သတီတိ ဣမသ္မိံ ပစ္စယေ ဝိဇ္ဇမာနေ။ ဣဒံ သဗ္ဗပစ္စယာနံ သာဓာရဏဝစနံ။ ဣဒံ ဟောတီတိ ဣဒံ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဘဝတိ။ ဣဒံ သဗ္ဗပစ္စယုပ္ပန္နာနံ သာဓာရဏဝစနံ။ ဣမိနာ သကလေန ဝစနေန အဟေတုကဝါဒေါ ပဋိသိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ယေ ဟိ ဓမ္မာ ပစ္စယသမ္ဘဝါ ဟောန္တိ, န ပစ္စယာဘာဝါ, တေ အဟေတုကာ နာမ န ဟောန္တီတိ။ ဣမဿုပ္ပါဒါတိ ဣမဿ ပစ္စယဿ ဥပ္ပါဒဟေတု။ ဣဒံ သဗ္ဗပစ္စယာနံ ဥပ္ပါဒဝန္တတာဒီပနဝစနံ။ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣဒံ သဗ္ဗပစ္စယုပ္ပန္နာနံ တတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနတာဒီပနဝစနံ။ ဣမိနာ သကလေန ဝစနေန သဿတာဟေတုကဝါဒေါ ပဋိသိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ ယေ ဟိ ဥပ္ပါဒဝန္တော ဓမ္မာ, တေ အနိစ္စာ။ တသ္မာ သတိပိ သဟေတုကတ္တေ အနိစ္စဟေတုကာ ဧတေ ဓမ္မာ န လောကေ နိစ္စသမ္မတပကတိပုရိသာဒိဟေတုကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ယဒိဒန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္ထသန္ဒဿနံ။ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဧတ္ထ ယံ ပဋိစ္စ ဖလမေတိ, သော ပစ္စယော။ ပဋိစ္စာတိ န ဝိနာ, အပစ္စက္ခိတွာတိ အတ္ထော။ ဧတီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စာတိ အတ္ထော။ အပိစ ဥပကာရကဋ္ဌော ပစ္စယဋ္ဌော, အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော။ တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီတိ ယောဇနာ။ ဧဝံ သမ္ဘဝန္တိ-သဒ္ဒဿ သေသပဒေဟိပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။ သောကာဒီသု စ သောစနံ သောကော။ ပရိဒေဝနံ ပရိဒေဝေါ။ ဒုက္ခတီတိ ဒုက္ခံ။ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိဝသေန ဝါ ဒွေဓာ ခနတီတိပိ ဒုက္ခံ။ ဒုမ္မနဿ ဘာဝေါ ဒေါမနဿံ။ ဘုသော အာယာသော ဥပါယာသော။ သမ္ဘဝန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌနယနိဒဿနံ။ တေန အဝိဇ္ဇာဒီဟေဝ ကာရဏေဟိ, န ဣဿရနိမ္မာနာဒီဟီတိ ဒဿေတိ။ ဧတဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ။ ကေဝလဿာတိ အသမ္မိဿဿ, သကလဿ ဝါ။ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခသမူဟဿ, န သတ္တဿ န သုခသုဘာဒီနံ။ သမုဒယောတိ နိဗ္ဗတ္တိ။ ဟောတီတိ သမ္ဘဝတိ။

တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ဒုက္ခေ အညာဏံ, ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ, အပရန္တေ အညာဏံ, ပုဗ္ဗန္တာပရန္တေ အညာဏံ, ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏံ။ ကတမေ သင်္ခါရာ? ပုညာဘိသင်္ခါရော, အပုညာဘိသင်္ခါရော, အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော, ကာယသင်္ခါရော, ဝစီသင်္ခါရော, စိတ္တသင်္ခါရော။ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ပဉ္စ ရူပါဝစရကုသလစေတနာ ပုညာဘိသင်္ခါရော, ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ အပုညာဘိသင်္ခါရော, စတဿော အရူပါဝစရကုသလစေတနာ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော။ ကာယသဉ္စေတနာ ကာယသင်္ခါရော, ဝစီသဉ္စေတနာ ဝစီသင်္ခါရော, မနောသဉ္စေတနာ စိတ္တသင်္ခါရော။

တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဣမေ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိ? အဝိဇ္ဇာဘာဝေ ဘာဝတော။ ယဿ ဟိ ဒုက္ခာဒီသု အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ အညာဏံ အပ္ပဟီနံ ဟောတိ။ သော ဒုက္ခေ တာဝ ပုဗ္ဗန္တာဒီသု စ အညာဏေန သံသာရဒုက္ခံ သုခသညာယ ဂဟေတွာ တဿေဝ ဟေတုဘူတေ တိဝိဓေပိ သင်္ခါရေ အာရဘတိ။ သမုဒယေ အညာဏေန ဒုက္ခဟေတုဘူတေပိ တဏှာပရိက္ခာရေ သင်္ခါရေ သုခဟေတုတော မညမာနော အာရဘတိ။ နိရောဓေ ပန မဂ္ဂေ စ အညာဏေန ဒုက္ခဿ အနိရောဓဘူတေပိ ဂတိဝိသေသေ ဒုက္ခနိရောဓသညီ ဟုတွာ နိရောဓဿ စ အမဂ္ဂဘူတေသုပိ ယညာမရတပါဒီသု နိရောဓမဂ္ဂသညီ ဟုတွာ ဒုက္ခနိရောဓံ ပတ္ထယမာနော ယညာမရတပါဒိမုခေန တိဝိဓေပိ သင်္ခါရေ အာရဘတိ။

အပိစ သော တာယ စတူသု သစ္စေသု အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇတာယ ဝိသေသတော ဇာတိဇရာရောဂမရဏာဒိအနေကာဒီနဝဝေါကိဏ္ဏမ္ပိ ပုညဖလသင်္ခါတံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခတော အဇာနန္တော တဿ အဓိဂမာယ ကာယဝစီစိတ္တသင်္ခါရဘေဒံ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ ဒေဝစ္ဆရကာမကော ဝိယ မရုပပါတံ။ သုခသမ္မတဿာပိ စ တဿ ပုညဖလဿ အန္တေ မဟာပရိဠာဟဇနိကံ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတံ အပ္ပဿာဒတဉ္စ အပဿန္တောပိ တပ္ပစ္စယံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ ပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ သလဘော ဝိယ ဒီပသိခါဘိနိပါတံ, မဓုဗိန္ဒုဂိဒ္ဓေါ ဝိယ စ မဓုလိတ္တသတ္ထဓာရာလေဟနံ။ ကာမူပသေဝနာဒီသု စ သဝိပါကေသု အာဒီနဝံ အပဿန္တော သုခသညာယ စေဝ ကိလေသာဘိဘူတတာယ စ ဒွါရတ္တယပ္ပဝတ္တမ္ပိ အပုညာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ ဗာလော ဝိယ ဂူထကီဠနံ, မရိတုကာမော ဝိယ စ ဝိသခါဒနံ။ အာရုပ္ပဝိပါကေသု စာပိ သင်္ခါရဝိပရိဏာမဒုက္ခတံ အနဝဗုဇ္ဈမာနော သဿတာဒိဝိပလ္လာသေန စိတ္တသင်္ခါရဘူတံ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရံ အာရဘတိ ဒိသာမူဠှော ဝိယ ပိသာစနဂရာဘိမုခမဂ္ဂဂမနံ။ ဧဝံ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဘာဝတောဝ သင်္ခါရဘာဝေါ, န အဘာဝတော, တသ္မာ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ‘‘ဣမေ သင်္ခါရာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိ။

ဧတ္ထာဟ – ဂဏှာမ တာဝ ဧတံ ‘‘အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော’’တိ။ ကိံ ပနာယမေကာဝ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော, ဥဒါဟု အညေပိ ပစ္စယာ သန္တီတိ? ကိံ ပနေတ္ထ ယဒိ တာဝ ဧကာဝ, ဧကကာရဏဝါဒေါ အာပဇ္ဇတိ။ အထ အညေပိ သန္တိ, ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဧကကာရဏနိဒ္ဒေသော နုပပဇ္ဇတီတိ? န နုပပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ –

‘‘ဧကံ န ဧကတော ဣဓ, နာနေကမနေကတောပိ နော ဧကံ၊

ဖလမတ္ထိ အတ္ထိ ပန ဧက-ဟေတုဖလဒီပနေ အတ္ထော’’။

ဘဂဝါ ဟိ ကတ္ထစိ ပဓာနတ္တာ ကတ္ထစိ ပါကဋတ္တာ ကတ္ထစိ အသာဓာရဏတ္တာ ဒေသနာဝိလာသဿ စ ဝေနေယျာနဉ္စ အနုရူပတော ဧကမေဝ ဟေတုဉ္စ ဖလဉ္စ ဒီပေတိ။ တသ္မာ အယမိဓ အဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု ဝတ္ထာရမ္မဏသဟဇာတဓမ္မာဒီသု သင်္ခါရကာရဏေသု ‘‘အဿာဒါနုပဿိနော တဏှာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၅၂) စ, ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ အာသဝသမုဒယော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၀၄) စ ဝစနတော အညေသမ္ပိ တဏှာဒီနံ သင်္ခါရဟေတူနံ ဟေတူတိ ပဓာနတ္တာ, ‘‘အဝိဒွါ, ဘိက္ခဝေ, အဝိဇ္ဇာဂတော ပုညာဘိသင်္ခါရမ္ပိ အဘိသင်္ခရောတီ’’တိ ပါကဋတ္တာ, အသာဓာရဏတ္တာ စ သင်္ခါရာနံ ဟေတုဘာဝေန ဒီပိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတေနေဝ စ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနပရိဟာရဝစနေန သဗ္ဗတ္ထ ဧကေကဟေတုဖလဒီပနေ ပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ဧတ္ထာဟ – ဧဝံ သန္တေပိ ဧကန္တာနိဋ္ဌဖလာယ သာဝဇ္ဇာယ အဝိဇ္ဇာယ ကထံ ပုညာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရပစ္စယတ္တံ ယုဇ္ဇတိ? န ဟိ နိမ္ဗဗီဇတော ဥစ္ဆု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။ ကထံ န ယုဇ္ဇိဿတိ? လောကသ္မိဉှိ –

‘‘ဝိရုဒ္ဓေါ စာဝိရုဒ္ဓေါ စ, သဒိသာသဒိသော တထာ၊

ဓမ္မာနံ ပစ္စယော သိဒ္ဓေါ, ဝိပါကာ ဧဝ တေ စ န’’။

ဣတိ အယံ အဝိဇ္ဇာ ဝိပါကဝသေန ဧကန္တာနိဋ္ဌဖလာ, သဘာဝဝသေန စ သာဝဇ္ဇာပိ သမာနာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဧတေသံ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ယထာနုရူပံ ဌာနကိစ္စသဘာဝဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓပစ္စယဝသေန သဒိသာသဒိသပစ္စယဝသေန စ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အပိစ –

‘‘စုတူပပါတေ သံသာရေ, သင်္ခါရာနဉ္စ လက္ခဏေ၊

ယော ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န-ဓမ္မေသု စ ဝိမုယှတိ။

‘‘အဘိသင်္ခရောတိ သော ဧတေ, သင်္ခါရေ တိဝိဓေ ယတော၊

အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော တေသံ, တိဝိဓာနံ အယံ တတော။

‘‘ယထာပိ နာမ ဇစ္စန္ဓော, နရော အပရိဏာယကော၊

ဧကဒါ ယာတိ မဂ္ဂေန, ဥမ္မဂ္ဂေနာပိ ဧကဒါ။

‘‘သံသာရေ သံသရံ ဗာလော, တထာ အပရိဏာယကော၊

ကရောတိ ဧကဒါ ပုညံ, အပုညမပိ ဧကဒါ။

‘‘ယဒါ စ ဉတွာ သော ဓမ္မံ, သစ္စာနိ အဘိသမေဿတိ၊

တဒါ အဝိဇ္ဇူပသမာ, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ။

သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဆ ဝိညာဏကာယာ စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏံ ဃာနဝိညာဏံ ဇိဝှါဝိညာဏံ ကာယဝိညာဏံ မနောဝိညာဏံ။ တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏံ ကုသလဝိပါကံ အကုသလဝိပါကန္တိ ဒုဝိဓံ။ တထာ သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာနိ။ မနောဝိညာဏံ ဒွေ ဝိပါကမနောဓာတုယော, တိဿော အဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတုယော, အဋ္ဌ သဟေတုကဝိပါကစိတ္တာနိ, ပဉ္စ ရူပါဝစရာနိ, စတ္တာရိ အရူပါဝစရာနီတိ ဗာဝီသတိဝိဓံ။ ဣတိ သဗ္ဗာနိ ဗာတ္တိံသ လောကိယဝိပါကဝိညာဏာနိ။

တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိညာဏံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဟောတီ’’တိ? ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဝိပါကာဘာဝတော။ ဝိပါကဉှေတံ, ဝိပါကဉ္စ န ဥပစိတကမ္မာဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယဒိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗဝိပါကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, န စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဣဒံ ဝိညာဏံ ဟောတီ’’တိ။ သဗ္ဗမေဝ ဟိ ဣဒံ ပဝတ္တိပဋိသန္ဓိဝသေန ဒွေဓာ ပဝတ္တတိ။ တတ္ထ ဒွေ ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဒွေ မနောဓာတုယော သောမနဿသဟဂတာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတူတိ ဣမာနိ တေရသ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဝတ္တိယံယေဝ ပဝတ္တန္တိ, သေသာနိ ဧကူနဝီသတိ တီသု ဘဝေသု ယထာနုရူပံ ပဝတ္တိယမ္ပိ ပဋိသန္ဓိယမ္ပိ ပဝတ္တန္တိ။

‘‘လဒ္ဓပ္ပစ္စယမိတိ ဓမ္မမတ္တမေတံ ဘဝန္တရမုပေတိ၊

နာဿ တတော သင်္ကန္တိ, န တတော ဟေတုံ ဝိနာ ဟောတိ’’။

ဣတိ ဟေတံ လဒ္ဓပ္ပစ္စယံ ရူပါရူပဓမ္မမတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဘဝန္တရမုပေတီတိ ဝုစ္စတိ, န သတ္တော, န ဇီဝေါ။ တဿ စ နာပိ အတီတဘဝတော ဣဓ သင်္ကန္တိ အတ္ထိ, နာပိ တတော ဟေတုံ ဝိနာ ဣဓ ပါတုဘာဝေါ။ ဧတ္ထ စ ပုရိမံ စဝနတော စုတိ, ပစ္ဆိမံ ဘဝန္တရာဒိပဋိသန္ဓာနတော ပဋိသန္ဓီတိ ဝုစ္စတိ။

ဧတ္ထာဟ – နနု ဧဝံ အသင်္ကန္တိပါတုဘာဝေ သတိ ယေ ဣမသ္မိံ မနုဿတ္တဘာဝေ ခန္ဓာ, တေသံ နိရုဒ္ဓတ္တာ, ဖလပ္ပစ္စယဿ စ ကမ္မဿ တတ္ထ အဂမနတော, အညဿ အညတော စ တံ ဖလံ သိယာ။ ဥပဘုဉ္ဇကေ စ အသတိ ကဿ တံ ဖလံ သိယာ။ တသ္မာ န သုန္ဒရမိဒံ ဝိဓာနန္တိ။ တတြိဒံ ဝုစ္စတိ –

‘‘သန္တာနေ ယံ ဖလံ ဧတံ, နာညဿ န စ အညတော၊

ဗီဇာနံ အဘိသင်္ခါရော, ဧတဿတ္ထဿ သာဓကော။

‘‘ဖလဿုပ္ပတ္တိယာ ဧဝ, သိဒ္ဓါ ဘုဉ္ဇကသမ္မုတိ၊

ဖလုပ္ပါဒေန ရုက္ခဿ, ယထာ ဖလတိ သမ္မုတီ’’တိ။

ယောပိ ဝဒေယျ ‘‘ဧဝံ သန္တေပိ ဧတေ သင်္ခါရာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဝါ ဖလဿ ပစ္စယာ သိယုံ အဝိဇ္ဇမာနာ ဝါ။ ယဒိ စ ဝိဇ္ဇမာနာ, ပဝတ္တိက္ခဏေယေဝ နေသံ ဝိပါကေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ အထာပိ အဝိဇ္ဇမာနာ, ပဝတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ပစ္ဆာ စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ သိယု’’န္တိ။ သော ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗော –

‘‘ကတတ္တာ ပစ္စယာ ဧတေ, န စ နိစ္စံ ဖလာဝဟာ၊

ပါဋိဘောဂါဒိကံ တတ္ထ, ဝေဒိတဗ္ဗံ နိဒဿန’’န္တိ။

ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဣဓ ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ နာမံ, စတ္တာရိ စ မဟာဘူတာနိ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယရူပံ ရူပံ။ အဘာဝကဂဗ္ဘသေယျကာနံ အဏ္ဍဇာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုဒသကံ ကာယဒသကန္တိ ဝီသတိ ရူပါနိ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧတေ တေဝီသတိ ဓမ္မာ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သဘာဝကာနံ ဘာဝဒသကံ ပက္ခိပိတွာ တေတ္တိံသ, ဩပပါတိကသတ္တေသု ဗြဟ္မကာယိကာဒီနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စက္ခုသောတဝတ္ထုဒသကာနိ ဇီဝိတိန္ဒြိယနဝကဉ္စာတိ ဧကူနစတ္တာလီသ ရူပါနိ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧတေ ဒွါစတ္တာလီသ ဓမ္မာ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ။ ကာမဘဝေ ပန သေသဩပပါတိကာနံ သံသေဒဇာနံ ဝါ သဘာဝကပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါကာယဝတ္ထုဘာဝဒသကာနီတိ သတ္တတိ ရူပါနိ, တယော စ အရူပိနော ခန္ဓာတိ ဧတေ တေသတ္တတိ ဓမ္မာ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ။ ဧသ ဥက္ကံသော။ အဝကံသေန ပန တံတံဒသကဝိကလာနံ တဿ တဿ ဝသေန ဟာပေတွာ ဟာပေတွာ ပဋိသန္ဓိယံ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပသင်္ခါ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အရူပီနံ ပန တယောဝ အရူပိနော ခန္ဓာ, အသညာနံ ရူပတော ဇီဝိတိန္ဒြိယနဝကမေဝါတိ။ ဧသ တာဝ ပဋိသန္ဓိယံ နယော။

တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ ဝိညာဏပစ္စယာ ဟောတီ’’တိ? သုတ္တတော ယုတ္တိတော စ။ သုတ္တေ ဟိ ‘‘စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ဒုကမာတိကာ ၆၂) နယေန ဗဟုဓာ ဝေဒနာဒီနံ ဝိညာဏပစ္စယတာ သိဒ္ဓါ။ ယုတ္တိတော ပန –

စိတ္တဇေန ဟိ ရူပေန, ဣဓ ဒိဋ္ဌေန သိဇ္ဈတိ၊

အဒိဋ္ဌဿာပိ ရူပဿ, ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဣတိ။

နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိ နာမံ ဝုတ္တမေဝ။ ဣဓ ပန ရူပံ နိယမတော စတ္တာရိ ဘူတာနိ ဆ ဝတ္ထူနိ ဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ ဧကာဒသဝိဓံ။ သဠာယတနံ – စက္ခာယတနံ, သောတာယတနံ, ဃာနာယတနံ, ဇိဝှါယတနံ, ကာယာယတနံ, မနာယတနံ။

တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘နာမရူပံ သဠာယတနဿ ပစ္စယော’’တိ? နာမရူပဘာဝေ ဘာဝတော။ တဿ တဿ ဟိ နာမဿ ရူပဿ စ ဘာဝေ တံ တံ အာယတနံ ဟောတိ, န အညထာတိ။

သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ –

‘‘ဆဠေဝ ဖဿာ သင်္ခေပါ, စက္ခုသမ္ဖဿအာဒယော၊

ဝိညာဏမိဝ ဗာတ္တိံသ, ဝိတ္ထာရေန ဘဝန္တိ တေ’’။

ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာတိ –

‘‘ဒွါရတော ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိကာ၊

ဆဠေဝ တာ ပဘေဒေန, ဣဓ ဗာတ္တိံသ ဝေဒနာ’’။

ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာတိ –

‘‘ရူပတဏှာဒိဘေဒေန, ဆ တဏှာ ဣဓ ဒီပိတာ၊

ဧကေကာ တိဝိဓာ တတ္ထ, ပဝတ္တာကာရတော မတာ။

‘‘ဒုက္ခီ သုခံ ပတ္ထယတိ, သုခီ ဘိယျောပိ ဣစ္ဆတိ၊

ဥပေက္ခာ ပန သန္တတ္တာ, သုခမိစ္စေဝ ဘာသိတာ။

‘‘တဏှာယ ပစ္စယာ တသ္မာ, ဟောန္တိ တိဿောပိ ဝေဒနာ၊

ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ, ဣတိ ဝုတ္တာ မဟေသိနာ’’။

တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ – ကာမုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ, အတ္တဝါဒုပါဒါနံ။ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါတိ ဣဓ ကမ္မဘဝေါ အဓိပ္ပေတော။ ဥပပတ္တိဘဝေါ ပန ပဒုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တော။ ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ကမ္မဘဝပစ္စယာ ပဋိသန္ဓိခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ။

တတ္ထ သိယာ – ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယော’’တိ စေ? ဗာဟိရပစ္စယသမတ္တေပိ ဟီနပဏီတာဒိဝိသေသဒဿနတော။ ဗာဟိရာနဉှိ ဇနကဇနနိသုက္ကသောဏိတာဟာရာဒီနံ ပစ္စယာနံ သမတ္တေပိ သတ္တာနံ ယမကာနမ္ပိ သတံ ဟီနပ္ပဏီတတာဒိဝိသေသော ဒိဿတိ။ သော စ န အဟေတုကော သဗ္ဗဒါ စ သဗ္ဗေသဉ္စ အဘာဝတော, န ကမ္မဘဝတော အညဟေတုကော တဒဘိနိဗ္ဗတ္တကသတ္တာနံ အဇ္ဈတ္တသန္တာနေ အညဿ ကာရဏဿ အဘာဝတောတိ ကမ္မဘဝဟေတုကောယေဝ။ ကမ္မဉှိ သတ္တာနံ ဟီနပ္ပဏီတတာဒိဝိသေသဿ ဟေတု။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇတိ, ယဒိဒံ ဟီနပ္ပဏီတတာယာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၈၉)။

ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒီသု ယသ္မာ အသတိ ဇာတိယာ ဇရာမရဏံ နာမ သောကာဒယော ဝါ ဓမ္မာ န ဟောန္တိ, ဇာတိယာ ပန သတိ ဇရာမရဏဉ္စေဝ ဇရာမရဏသင်္ခါတဒုက္ခဓမ္မဖုဋ္ဌဿ စ ဗာလဿ ဇရာမရဏာဘိသမ္ဗန္ဓာ ဝါ တေန တေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဖုဋ္ဌဿ အနဘိသမ္ဗန္ဓာ ဝါ သောကာဒယော စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ, တသ္မာ အယံ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ စေဝ သောကာဒီနဉ္စ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သော တထာဘာဝိတေန စိတ္တေနာတိအာဒီသု ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာယာတိ ဧတဿ ဉာဏဿ အဓိဂမာယ, ပတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ နာနပ္ပကာရံ, အနေကေဟိ ဝါ ပကာရေဟိ ပဝတ္တိတံ, သံဝဏ္ဏိတန္တိ အတ္ထော။ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ သမနန္တရာတီတံ ဘဝံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထသန္တာနံ။ အနုဿရတီတိ ခန္ဓပဋိပါဋိဝသေန စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝါ အနုဂန္တွာ အနုဂန္တွာ သရတိ။ ဣမဉှိ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဆ ဇနာ အနုဿရန္တိ တိတ္ထိယာ ပကတိသာဝကာ မဟာသာဝကာ အဂ္ဂသာဝကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓါတိ။ တတ္ထ တိတ္ထိယာ စတ္တာလီသံယေဝ ကပ္ပေ အနုဿရန္တိ, န တတော ပရံ။ ကသ္မာ? ဒုဗ္ဗလပညတ္တာ။ တေသဉှိ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဝိရဟိတတ္တာ ဒုဗ္ဗလာ ပညာ ဟောတိ။ ပကတိသာဝကာ ကပ္ပသတမ္ပိ ကပ္ပသဟဿမ္ပိ အနုဿရန္တိယေဝ ဗလဝပညတ္တာ။ အသီတိ မဟာသာဝကာ သတသဟဿကပ္ပေ အနုဿရန္တိ။ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဧကမသင်္ခေယျံ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဒွေ အသင်္ခေယျာနိ သတသဟဿဉ္စ။ ဧတ္တကော ဟိ တေသံ အဘိနီဟာရော။ ဗုဒ္ဓါနံ ပန ပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နတ္ထိ။ တိတ္ထိယာ စ ခန္ဓပဋိပါဋိမေဝ သရန္တိ, ပဋိပါဋိံ မုဉ္စိတွာ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန သရိတုံ န သက္ကောန္တိ။ ယထာ အန္ဓာ ယဋ္ဌိံ အမုဉ္စိတွာဝ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ တေ ခန္ဓပဋိပါဋိံ အမုဉ္စိတွာဝ သရန္တိ။ ပကတိသာဝကာ ခန္ဓပဋိပါဋိယာပိ အနုဿရန္တိ, စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနာပိ သင်္ကမန္တိ, တထာ အသီတိ မဟာသာဝကာ။ ဒွိန္နံ ပန အဂ္ဂသာဝကာနံ ခန္ဓပဋိပါဋိကိစ္စံ နတ္ထိ။ ဧကဿ အတ္တဘာဝဿ စုတိံ ဒိသွာ ပဋိသန္ဓိံ ပဿန္တိ, ပုန အပရဿ စုတိံ ဒိသွာ ပဋိသန္ဓိန္တိ ဧဝံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနေဝ သင်္ကမန္တာ ဂစ္ဆန္တိ, တထာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ။ ဗုဒ္ဓါနံ ပန နေဝ ခန္ဓပဋိပါဋိကိစ္စံ, န စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန သင်္ကမနကိစ္စံ အတ္ထိ။ တေသဉှိ အနေကာသု ကပ္ပကောဋီသု ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဥပရိ ဝါ ယံ ယံ ဌာနံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ တံ ပါကဋမေဝ ဟောတိ။ တသ္မာ အနေကာပိ ကပ္ပကောဋိယော သင်္ခိပိတွာ ယံ ယံ ဣစ္ဆန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဩက္ကမန္တာ သီဟောက္ကန္တဝသေန ဂစ္ဆန္တိ။ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ နေသံ ဉာဏံ အန္တရန္တရာသု ဇာတီသု အသဇ္ဇမာနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနမေဝ ဂဏှာတိ။

ဣမေသု ပန ဆသု ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တေသု တိတ္ထိယာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒဿနံ ခဇ္ဇောပနကပ္ပဘာသဒိသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ, ပကတိသာဝကာနံ ဒီပပ္ပဘာသဒိသံ, မဟာသာဝကာနံ ဥက္ကာပဘာသဒိသံ, အဂ္ဂသာဝကာနံ ဩသဓိတာရကာပဘာသဒိသံ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ စန္ဒပ္ပဘာသဒိသံ။ ဗုဒ္ဓါနံ ရသ္မိသဟဿပဋိမဏ္ဍိတသရဒသူရိယမဏ္ဍလသဒိသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ တိတ္ထိယာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿရဏံ အန္ဓာနံ ယဋ္ဌိကောဋိဂမနံ ဝိယ ဟောတိ။ ပကတိသာဝကာနံ ဒဏ္ဍကသေတုဂမနံ ဝိယ, မဟာသာဝကာနံ ဇင်္ဃသေတုဂမနံ ဝိယ, အဂ္ဂသာဝကာနံ သကဋသေတုဂမနံ ဝိယ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဇင်္ဃမဂ္ဂဂမနံ ဝိယ, ဗုဒ္ဓါနံ မဟာသကဋမဂ္ဂဂမနံ ဝိယ ဟောတိ။ ဣမသ္မိံ ပန အဓိကာရေ သာဝကာနံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿရဏံ အဓိပ္ပေတံ။

တသ္မာ ဧဝံ အနုဿရိတုကာမေန အာဒိကမ္မိကေန ဘိက္ခုနာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တေန ရဟောဂတေန ပဋိသလ္လီနေန ပဋိပါဋိယာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ သမာပဇ္ဇိတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝုတ္တနယေန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ နိသဇ္ဇာ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗာ။ တတော အာသနပညာပနံ သေနာသနပ္ပဝေသနံ ပတ္တစီဝရပဋိသာမနံ ဘောဇနကာလော ဂါမတော အာဂမနကာလော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတကာလော ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌကာလော ဝိဟာရတော နိက္ခမနကာလော စေတိယဗောဓိဝန္ဒနကာလော ပတ္တဓောဝနကာလော ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏကာလော ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏတော ယာဝ မုခဓောဝနာ ကတကိစ္စံ ပစ္စူသကာလေ ကတကိစ္စံ, မဇ္ဈိမယာမေ ပဌမယာမေ ကတကိစ္စန္တိ ဧဝံ ပဋိလောမက္ကမေန သကလံ ရတ္တိန္ဒိဝံ ကတကိစ္စံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဧတ္တကံ ပန ပကတိစိတ္တဿပိ ပါကဋံ ဟောတိ, ပရိကမ္မသမာဓိစိတ္တဿ ပန အတိပါကဋမေဝ။ သစေ ပနေတ္ထ ကိဉ္စိ န ပါကဋံ ဟောတိ, ပုန ပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဧတ္တကေန ဒီပေ ဇလိတေ ဝိယ ပါကဋံ ဟောတိ။ ဧဝံ ပဋိလောမက္ကမေနေဝ ဒုတိယဒိဝသေပိ တတိယစတုတ္ထပဉ္စမဒိဝသေသုပိ ဒသာဟေပိ အဒ္ဓမာသေပိ မာသေပိ သံဝစ္ဆရေပိ ကတကိစ္စံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဒသ ဝဿာနိ ဝီသတိ ဝဿာနီတိ ယာဝ ဣမသ္မိံ ဘဝေ အတ္တနော ပဋိသန္ဓိ, တာဝ အာဝဇ္ဇန္တေန ပုရိမဘဝေ စုတိက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမရူပံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ပဟောတိ ဟိ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ပဌမဝါရေနေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ စုတိက္ခဏေ နာမရူပံ အာရမ္မဏံ ကာတုံ။ ယသ္မာ ပန ပုရိမဘဝေ နာမရူပံ အသေသံ နိရုဒ္ဓံ, ဣဓ အညံ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မာ တံ ဌာနံ အာဟုန္ဒရိကံ အန္ဓတမမိဝ ဟောတိ သုဒုဒ္ဒသံ ဒုပ္ပညေန။ တေနာပိ ‘‘န သက္ကောမဟံ ပဋိသန္ဓိံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ စုတိက္ခဏေ နာမရူပါရမ္မဏံ ကာတု’’န္တိ ဓုရနိက္ခေပေါ န ကာတဗ္ဗော။ တဒေဝ ပန ပါဒကဇ္ဈာနံ ပုနပ္ပုနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဝုဋ္ဌာယ တံ ဌာနံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ။

ဧဝံ ကရောန္တော ဟိ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော ကူဋာဂါရကဏ္ဏိကတ္ထာယ မဟာရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တော သာခါပလာသစ္ဆေဒနမတ္တေနေဝ ဖရသုဓာရာယ ဝိပန္နာယ မဟာရုက္ခံ ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကောန္တောပိ ဓုရနိက္ခေပံ အကတွာဝ ကမ္မာရသာလံ ဂန္တွာ တိခိဏံ ဖရသုံ ကာရာပေတွာ ပုန အာဂန္တွာ ဆိန္ဒေယျ, ပုန ဝိပန္နာယ စ ပုနပိ တထေဝ ကာရေတွာ ဆိန္ဒေယျ, သော ဧဝံ ဆိန္ဒန္တော ဆိန္နဿ ဆိန္နဿ ပုန ဆေတ္တဗ္ဗာဘာဝတော အဆိန္နဿ စ ဆေဒနတော နစိရဿေဝ မဟာရုက္ခံ ပါတေယျ, ဧဝမေဝ ပါဒကဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ပုဗ္ဗေ အာဝဇ္ဇိတံ အနာဝဇ္ဇိတွာ ပဋိသန္ဓိမေဝ အာဝဇ္ဇန္တော တံ နစိရဿေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ စုတိက္ခဏေ နာမရူပံ အာရမ္မဏံ ကရေယျာတိ။ တတ္ထ ပစ္ဆိမနိသဇ္ဇတော ပဘုတိ ယာဝ ပဋိသန္ဓိတော အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တံ ဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နာမ န ဟောတိ, တံ ပန ပရိကမ္မသမာဓိဉာဏံ နာမ ဟောတိ။ ‘‘အတီတံသဉာဏ’’န္တိ ပေတံ ဧကေ ဝဒန္တိ။ တံ အတီတံသဉာဏဿ ရူပါဝစရတ္တာ ရူပါဝစရံ သန္ဓာယ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတိ။ ယဒါ ပနဿ ဘိက္ခုနော ပဋိသန္ဓိံ အတိက္ကမ္မ စုတိက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမရူပံ အာရမ္မဏံ ကတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန အပ္ပနာစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါဿ တေန စိတ္တေန သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ နာမ။ တေန ဉာဏေန သမ္ပယုတ္တာယ သတိယာ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ။

တတ္ထ သေယျထိဒန္တိ အာရဒ္ဓပ္ပကာရဒဿနတ္ထေ နိပါတော။ တေနေဝ ယွာယံ ပုဗ္ဗေနိဝါသော အာရဒ္ဓေါ, တဿ ပကာရပ္ပဘေဒံ ဒဿေန္တော ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ။ ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသု။ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋကပ္ပေါ တဒါ သဗ္ဗေသံ ဗြဟ္မလောကေ သန္နိပတနတော။ ဝဍ္ဎမာနော ကပ္ပေါ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေါ တဒါ ဗြဟ္မလောကတော သတ္တာနံ ဝိဝဋ္ဋနတော။ တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဂဟိတော ဟောတိ တံမူလကတ္တာ။ ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ။ ဧဝဉှိ သတိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ။ ကတမာနိ စတ္တာရိ? ယဒါ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋတိ, တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ။ ယဒါ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပေါ သံဝဋ္ဋော တိဋ္ဌတိ…ပေ… ယဒါ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပေါ ဝိဝဋ္ဋတိ…ပေ… ယဒါ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပေါ ဝိဝဋ္ဋော တိဋ္ဌတိ, တံ န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိ (အ။ နိ။ ၄။၁၅၆) ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အသင်္ခေယျာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ။

တတ္ထ တယော သံဝဋ္ဋာ – တေဇောသံဝဋ္ဋော, အာပေါသံဝဋ္ဋော, ဝါယောသံဝဋ္ဋောတိ။ တိဿော သံဝဋ္ဋသီမာ – အာဘဿရာ, သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာတိ။ ယဒါ ကပ္ပေါ တေဇေန သံဝဋ္ဋတိ, အာဘဿရတော ဟေဋ္ဌာ အဂ္ဂိနာ ဍယှတိ။ ယဒါ အာပေန သံဝဋ္ဋတိ, သုဘကိဏှတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒကေန ဝိလီယတိ။ ယဒါ ဝါယုနာ သံဝဋ္ဋတိ, ဝေဟပ္ဖလတော ဟေဋ္ဌာ ဝါတေန ဝိဒ္ဓံသီယတိ။ ဝိတ္ထာရတော ပန သဒါပိ ဧကံ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တံ ဝိနဿတိ။ ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တံ နာမ တိဝိဓံ ဟောတိ – ဇာတိက္ခေတ္တံ, အာဏာက္ခေတ္တံ, ဝိသယက္ခေတ္တဉ္စ။ တတ္ထ ဇာတိက္ခေတ္တံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠပရိယန္တံ ဟောတိ, ယံ တထာဂတဿ ပဋိသန္ဓိဂဟဏာဒီသု ကမ္ပတိ။ အာဏာက္ခေတ္တံ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိယန္တံ, ယတ္ထ ရတနပရိတ္တံ, ခန္ဓပရိတ္တံ, ဓဇဂ္ဂပရိတ္တံ, အာဋာနာဋိယပရိတ္တံ, မောရပရိတ္တန္တိ ဣမေသံ ပရိတ္တာနံ အာနုဘာဝေါ ဝတ္တတိ။ ဝိသယက္ခေတ္တံ အနန္တမပရိမာဏံ, ယံ ‘‘ယာဝတာ ဝါ ပန အာကင်္ခေယျာ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၈၁) ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယံ ယံ တထာဂတော အာကင်္ခတိ, တံ တံ ဇာနာတိ။ ဧဝမေတေသု တီသု ဗုဒ္ဓက္ခေတ္တေသု ဧကံ အာဏာက္ခေတ္တံ ဝိနဿတိ, တသ္မိံ ပန ဝိနဿန္တေ ဇာတိက္ခေတ္တံ ဝိနဋ္ဌမေဝ ဟောတိ, ဝိနဿန္တဉ္စ ဧကတောဝ ဝိနဿတိ, သဏ္ဌဟန္တဉ္စ ဧကတောဝ သဏ္ဌဟတိ။

တဿေဝံ ဝိနာသော စ သဏ္ဌဟနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ယသ္မိံ သမယေ ကပ္ပေါ အဂ္ဂိနာ နဿတိ, အာဒိတောဝ ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေ ဧကံ မဟာဝဿံ ဝဿတိ။ မနုဿာ တုဋ္ဌာ သဗ္ဗဗီဇာနိ နီဟရိတွာ ဝပန္တိ။ သဿေသု ပန ဂေါခါယိတကမတ္တေသု ဇာတေသု ဂဒြဘရဝံ ရဝန္တော ဧကဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ န ဝဿတိ, တဒါ ပစ္ဆိန္နံ ပစ္ဆိန္နမေဝ ဝဿံ ဟောတိ။ ဝဿူပဇီဝိနော သတ္တာ ကမေန ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ပုပ္ဖဖလူပဇီဝိနိယော စ ဒေဝတာ။ ဧဝံ ဒီဃေ အဒ္ဓါနေ ဝီတိဝတ္တေ တတ္ထ တတ္ထ ဥဒကံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ။ အထာနုက္ကမေန မစ္ဆကစ္ဆပါပိ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, နေရယိကသတ္တာပိ။ တတ္ထ ‘‘နေရယိကာ သတ္တမသူရိယပါတုဘာဝေ ဝိနဿန္တီ’’တိ ဧကေ။ ဈာနံ ဝိနာ နတ္ထိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဧတေသဉ္စ ကေစိ ဒုဗ္ဘိက္ခပီဠိတာ, ကေစိ အဘဗ္ဗာ ဈာနာဓိဂမာယ, တေ ကထံ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ? ဒေဝလောကေ ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနဝသေန။ တဒါ ဟိ ‘‘ဝဿသတသဟဿဿ အစ္စယေန ကပ္ပဝုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ လောကဗျူဟာ နာမ ကာမာဝစရဒေဝါ မုတ္တသိရာ ဝိကိဏ္ဏကေသာ ရုဒမုခါ အဿူနိ ဟတ္ထေဟိ ပုဉ္ဆမာနာ ရတ္တဝတ္ထနိဝတ္ထာ အတိဝိယ ဝိရူပဝေသဓာရိနော ဟုတွာ မနုဿပထေ ဝိစရန္တာ ဧဝံ အာရောစေန္တိ – ‘‘မာရိသာ, မာရိသာ, ဣတော ဝဿသတသဟဿဿ အစ္စယေန ကပ္ပဝုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတိ, အယံ လောကော ဝိနဿိဿတိ, မဟာသမုဒ္ဒေါပိ ဥဿုဿိဿတိ, အယဉ္စ မဟာပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ ဥဒ္ဒယှိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ, ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ လောကဝိနာသော ဘဝိဿတိ။ မေတ္တံ, မာရိသာ, ဘာဝေထ။ ကရုဏံ… မုဒိတံ… ဥပေက္ခံ, မာရိသာ, ဘာဝေထ။ မာတရံ ဥပဋ္ဌဟထ, ပိတရံ ဥပဋ္ဌဟထ, ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော ဟောထာ’’တိ။ တေသံ ဝစနံ သုတွာ ယေဘုယျေန မနုဿာ စ ဘုမ္မာ ဒေဝါ စ သံဝေဂဇာတာ အညမညံ မုဒုစိတ္တာ ဟုတွာ မေတ္တာဒီနိ ပုညာနိ ကရိတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တတ္ထ ဒိဗ္ဗသုဓာဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝါယောကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ ဈာနံ ပဋိလဘန္တိ။ တဒညေ ပန အပရပရိယဝေဒနီယေန ကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ အပရပရိယဝေဒနီယကမ္မရဟိတော ဟိ သံသာရေ သံသရန္တော နာမ သတ္တော နတ္ထိ။ တေပိ တတ္ထ တထေဝ ဈာနံ ပဋိလဘန္တိ။ ဧဝံ ဒေဝလောကေ ပဋိလဒ္ဓဇ္ဈာနဝသေန သဗ္ဗေပိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ။

ဝဿူပစ္ဆေဒတော ပန ဥဒ္ဓံ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဒုတိယော သူရိယော ပါတုဘဝတိ, တသ္မိံ ပါတုဘူတေ နေဝ ရတ္တိပရိစ္ဆေဒေါ, န ဒိဝါပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ။ ဧကော သူရိယော ဥဒေတိ, ဧကော အတ္ထံ ဂစ္ဆတိ, အဝိစ္ဆိန္နသူရိယသန္တာပေါဝ လောကော ဟောတိ။ ယထာ စ ပကတိသူရိယေ သူရိယဒေဝပုတ္တော ဟောတိ, ဧဝံ ကပ္ပဝိနာသကသူရိယေ နတ္ထိ။ တတ္ထ ပကတိသူရိယေ ဝတ္တမာနေ အာကာသေ ဝလာဟကာပိ ဓူမသိခါပိ စရန္တိ။ ကပ္ပဝိနာသကသူရိယေ ဝတ္တမာနေ ဝိဂတဓူမဝလာဟကံ အာဒါသမဏ္ဍလံ ဝိယ နိမ္မလံ နဘံ ဟောတိ။ ဌပေတွာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော သေသကုန္နဒီအာဒီသု ဥဒကံ သုဿတိ။

တတောပိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန တတိယော သူရိယော ပါတုဘဝတိ, ယဿ ပါတုဘာဝါ မဟာနဒိယောပိ သုဿန္တိ။

တတောပိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန စတုတ္ထော သူရိယော ပါတုဘဝတိ, ယဿ ပါတုဘာဝါ ဟိမဝတိ မဟာနဒီနံ ပဘဝါ – ‘‘သီဟပပါတနော, ဟံသပါတနော, ကဏ္ဏမုဏ္ဍကော, ရထကာရဒဟော, အနောတတ္တဒဟော, ဆဒ္ဒန္တဒဟော, ကုဏာလဒဟော’’တိ ဣမေ သတ္တ မဟာသရာ သုဿန္တိ။

တတောပိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ပဉ္စမော သူရိယော ပါတုဘဝတိ, ယဿ ပါတုဘာဝါ အနုပုဗ္ဗေန မဟာသမုဒ္ဒေ အင်္ဂုလိပဗ္ဗတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န သဏ္ဌာတိ။

တတောပိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန ဆဋ္ဌော သူရိယော ပါတုဘဝတိ, ယဿ ပါတုဘာဝါ သကလစက္ကဝါဠံ ဧကဓူမံ ဟောတိ ပရိယာဒိန္နသိနေဟံ ဓူမေန။ ယထာ စိဒံ, ဧဝံ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠာနိပိ။

တတောပိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန သတ္တမော သူရိယော ပါတုဘဝတိ, ယဿ ပါတုဘာဝါ သကလစက္ကဝါဠံ ဧကဇာလံ ဟောတိ သဒ္ဓိံ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေဟိ။ ယောဇနသတိကာဒိဘေဒါနိ သိနေရုကူဋာနိပိ ပလုဇ္ဇိတွာ အာကာသေယေဝ အန္တရဓာယန္တိ။ သာ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ စာတုမဟာရာဇိကေ ဂဏှာတိ။ တတ္ထ ကနကဝိမာနရတနဝိမာနမဏိဝိမာနာနိ ဈာပေတွာ တာဝတိံသဘဝနံ ဂဏှာတိ။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ယာဝ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိံ ဂဏှာတိ။ တတ္ထ တယောပိ။ ဗြဟ္မလောကေ ဈာပေတွာ အာဘဿရေ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ။ သာ ယာဝ အဏုမတ္တမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ အတ္ထိ, တာဝ န နိဗ္ဗာယတိ။ သဗ္ဗသင်္ခါရပရိက္ခယာ ပန သပ္ပိတေလဈာပနဂ္ဂိသိခါ ဝိယ ဆာရိကမ္ပိ အနဝသေသေတွာ နိဗ္ဗာယတိ။ ဟေဋ္ဌာအာကာသေန သဟ ဥပရိအာကာသော ဧကော ဟောတိ မဟန္ဓကာရော။

အထ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော အစ္စယေန မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပဌမံ သုခုမံ သုခုမံ ဝဿတိ။ အနုပုဗ္ဗေန ကုမုဒနာဠယဋ္ဌိမုသလတာလက္ခန္ဓာဒိပ္ပမာဏာဟိ ဓာရာဟိ ဝဿန္တော ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗံ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ ပူရေတွာ အန္တရဓာယတိ။ တံ ဥဒကံ ဟေဋ္ဌာ စ တိရိယဉ္စ ဝါတော သမုဋ္ဌဟိတွာ ဃနံ ကရောတိ ပရိဝဋုမံ ပဒုမိနိပတ္တေ ဥဒကဗိန္ဒုသဒိသံ။ ကထံ တာဝ မဟန္တံ ဥဒကရာသိံ ဃနံ ကရောတီတိ စေ? ဝိဝရသမ္ပဒါနတော။ တံ ဟိဿ တဟိံ တဟိံ ဝိဝရံ ဒေတိ။ တံ ဧဝံ ဝါတေန သမ္ပိဏ္ဍိယမာနံ ဃနံ ကရိယမာနံ ပရိက္ခယမာနံ အနုပုဗ္ဗေန ဟေဋ္ဌာ ဩတရတိ။ ဩတိဏ္ဏေ ဩတိဏ္ဏေ ဥဒကေ ဗြဟ္မလောကဋ္ဌာနေ ဗြဟ္မလောကာ, ဥပရိ စတုကာမာဝစရဒေဝလောကဋ္ဌာနေ စ ဒေဝလောကာ ပါတုဘဝန္တိ။ ပုရိမပထဝိဋ္ဌာနံ ဩတိဏ္ဏေ ပန ဗလဝဝါတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တေ တံ ပိဟိတဒွါရေ ဓမကရဏေ ဌိတဥဒကမိဝ နိရုဿာသံ ကတွာ ရုမ္ဘန္တိ။ မဓုရောဒကံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆမာနံ ဥပရိ ရသပထဝိံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ သာ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ စေဝ ဟောတိ ဂန္ဓရသသမ္ပန္နာ စ နိရုဒကပါယာသဿ ဥပရိ ပဋလံ ဝိယ။ တဒါ စ အာဘဿရဗြဟ္မလောကေ ပဌမတရာဘိနိဗ္ဗတ္တာ သတ္တာ အာယုက္ခယာ ဝါ ပုညက္ခယာ ဝါ တတော စဝိတွာ ဣဓူပပဇ္ဇန္တိ။ တေ ဟောန္တိ သယံပဘာ အန္တလိက္ခစရာ။ တေ အဂ္ဂညသုတ္တေ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၂၀) ဝုတ္တနယေန တံ ရသပထဝိံ သာယိတွာ တဏှာဘိဘူတာ အာလုပ္ပကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဥပက္ကမန္တိ။

အထ တေသံ သယံပဘာ အန္တရဓာယတိ, အန္ဓကာရော ဟောတိ။ တေ အန္ဓကာရံ ဒိသွာ ဘာယန္တိ။ တတော နေသံ ဘယံ နာသေတွာ သူရဘာဝံ ဇနယန္တံ ပရိပုဏ္ဏပညာသယောဇနံ သူရိယမဏ္ဍလံ ပါတုဘဝတိ။ တေ တံ ဒိသွာ ‘‘အာလောကံ ပဋိလဘိမှာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ ‘‘အမှာကံ ဘီတာနံ ဘယံ နာသေတွာ သူရဘာဝံ ဇနယန္တော ဥဋ္ဌိတော, တသ္မာ သူရိယော ဟောတူ’’တိ သူရိယောတွေဝဿ နာမံ ကရောန္တိ။ အထ သူရိယေ ဒိဝသံ အာလောကံ ကတွာ အတ္ထင်္ဂတေ ‘‘ယမ္ပိ အာလောကံ လဘိမှ, သောပိ နော နဋ္ဌော’’တိ ပုန ဘီတာ ဟောန္တိ, တေသံ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘သာဓု ဝတဿ သစေ အညံ အာလောကံ လဘေယျာမာ’’တိ။ တေသံ စိတ္တံ ဉတွာ ဝိယ ဧကူနပညာသယောဇနံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ပါတုဘဝတိ။ တေ တံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဟုတွာ ‘‘အမှာကံ ဆန္ဒံ ဉတွာ ဝိယ ဥဋ္ဌိတော, တသ္မာ စန္ဒော ဟောတူ’’တိ စန္ဒောတွေဝဿ နာမံ ကရောန္တိ။

ဧဝံ စန္ဒိမသူရိယေသု ပါတုဘူတေသု နက္ခတ္တာနိ တာရကရူပါနိ ပါတုဘဝန္တိ။ တတော ပဘုတိ ရတ္တိန္ဒိဝါ ပညာယန္တိ အနုက္ကမေန စ မာသဒ္ဓမာသဥတုသံဝစ္ဆရာ။ စန္ဒိမသူရိယာနံ ပန ပါတုဘူတဒိဝသေယေဝ သိနေရုစက္ကဝါဠဟိမဝန္တပဗ္ဗတာ ပါတုဘဝန္တိ။ တေ စ ခေါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဖဂ္ဂုဏပုဏ္ဏမဒိဝသေယေဝ ပါတုဘဝန္တိ။ ကထံ? ယထာ နာမ ကင်္ဂုဘတ္တေ ပစ္စမာနေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ပုဗ္ဗုဠကာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ဧကေ ပဒေသာ ထူပထူပါ ဟောန္တိ, ဧကေ နိန္နနိန္နာ ဧကေ သမသမာ, ဧဝမေဝံ ထူပထူပဋ္ဌာနေ ပဗ္ဗတာ ဟောန္တိ နိန္နနိန္နဋ္ဌာနေ သမုဒ္ဒါ သမသမဋ္ဌာနေ ဒီပါတိ။

အထ တေသံ သတ္တာနံ ရသပထဝိံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ ကမေန ဧကစ္စေ ဝဏ္ဏဝန္တော, ဧကစ္စေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ဝဏ္ဏဝန္တော ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ အတိမညန္တိ။ တေသံ အတိမာနပစ္စယာ သာ ရသပထဝီ အန္တရဓာယတိ, ဘူမိပပ္ပဋကော ပါတုဘဝတိ။ အထ တေသံ တေနေဝ နယေန သောပိ အန္တရဓာယတိ, ပဒါလတာ ပါတုဘဝတိ။ တေနေဝ နယေန သာပိ အန္တရဓာယတိ, အကဋ္ဌပါကော သာလိ ပါတုဘဝတိ အကဏော အထုသော သုဒ္ဓေါ သုဂန္ဓာ တဏ္ဍုလပ္ဖလော။ တတော နေသံ ဘာဇနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တေ သာလိံ ဘာဇနေ ဌပေတွာ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဌပေန္တိ။ သယမေဝ ဇာလာသိခါ ဥဋ္ဌဟိတွာ တံ ပစတိ။ သော ဟောတိ ဩဒနော သုမနဇာတိပုပ္ဖသဒိသော။ န တဿ သူပေန ဝါ ဗျဉ္ဇနေန ဝါ ကရဏီယံ အတ္ထိ, ယံ ယံ ရသံ ဘုဉ္ဇိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တံ ရသောဝ ဟောတိ။ တေသံ တံ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရယတံ တတော ပဘုတိ မုတ္တကရီသံ သဉ္ဇာယတိ။ အထ နေသံ တဿ နိက္ခမနတ္ထာယ ဝဏမုခါနိ ပဘိဇ္ဇန္တိ။ ပုရိသဿ ပုရိသဘာဝေါ, ဣတ္ထိယာ ဣတ္ထိဘာဝေါ ပါတုဘဝတိ။ တတြ သုဒံ ဣတ္ထီ ပုရိသံ, ပုရိသော စ ဣတ္ထိံ အတိဝေလံ ဥပနိဇ္ဈာယတိ။ တေသံ အတိဝေလံ ဥပနိဇ္ဈာယနပစ္စယာ ကာမပရိဠာဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တိ။ တေ အသဒ္ဓမ္မပဋိသေဝနပစ္စယာ ဝိညူဟိ ဂရဟိယမာနာ ဝိဟေဌိယမာနာ တဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတု အဂါရာနိ ကရောန္တိ။ တေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသမာနာ အနုက္ကမေန အညတရဿ အလသဇာတိကဿ သတ္တဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တာ သန္နိဓိံ ကရောန္တိ။ တတော ပဘုတိ ကဏောပိ ထုသောပိ တဏ္ဍုလံ ပရိယောနန္ဓတိ, လာယိတဋ္ဌာနမ္ပိ န ပဋိဝိရူဟတိ။ တေ သန္နိပတိတွာ အနုတ္ထုနန္တိ ‘‘ပါပကာ ဝတ ဘော ဓမ္မာ သတ္တေသု ပါတုဘူတာ, မယဉှိ ပုဗ္ဗေ မနောမယာ အဟုမှာ’’တိ အဂ္ဂညသုတ္တေ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၂၈) ဝုတ္တနယေန ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ တတော မရိယာဒံ ဌပေန္တိ။

အထ အညတရော သတ္တော အညဿ ဘာဂံ အဒိန္နံ အာဒိယတိ။ တံ ဒွိက္ခတ္တုံ ပရိဘာသိတွာ တတိယဝါရေ ပါဏိလေဍ္ဍုဒဏ္ဍေဟိ ပဟရန္တိ။ တေ ဧဝံ အဒိန္နာဒါနဂရဟမုသာဝါဒဒဏ္ဍာဒါနေသု ဥပ္ပန္နေသု သန္နိပတိတွာ စိန္တယန္တိ ‘‘ယံနူန မယံ ဧကံ သတ္တံ သမ္မန္နေယျာမ, ယော နော သမ္မာ ခီယိတဗ္ဗံ ခီယေယျ, ဂရဟိတဗ္ဗံ ဂရဟေယျ, ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ ပဗ္ဗာဇေယျ။ မယံ ပနဿ သာလီနံ ဘာဂံ အနုပဒဿာမာ’’တိ။ ဧဝံ ကတသန္နိဋ္ဌာနေသု ပန သတ္တေသု ဣမသ္မိံ တာဝ ကပ္ပေ အယမေဝ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော တေန သမယေန တေသု သတ္တေသု အဘိရူပတရော စ ဒဿနီယတရော စ မဟေသက္ခတရော စ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော ပဋိဗလော နိဂ္ဂဟပဂ္ဂဟံ ကာတုံ။ တေ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ယာစိတွာ သမ္မန္နိံသု။ သော ‘‘တေန မဟာဇနေန သမ္မတောတိ မဟာသမ္မတော, ခေတ္တာနံ အဓိပတီတိ ခတ္တိယော, ဓမ္မေန သမေန ပရေ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ’’တိ တီဟိ နာမေဟိ ပညာယိတ္ထ။ ယဉှိ လောကေ အစ္ဆရိယဋ္ဌာနံ, ဗောဓိသတ္တောဝ တတ္ထ အာဒိပုရိသောတိ။ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တံ အာဒိံ ကတွာ ခတ္တိယမဏ္ဍလေ သဏ္ဌိတေ အနုပုဗ္ဗေန ဗြာဟ္မဏာဒယောပိ ဝဏ္ဏာ သဏ္ဌဟိံသု။ တတ္ထ ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃတော ယာဝ ဇာလူပစ္ဆေဒေါ, ဣဒမေကမသင်္ခေယျံ သံဝဋ္ဋောတိ ဝုစ္စတိ။ ကပ္ပဝိနာသကဇာလူပစ္ဆေဒတော ယာဝ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠပရိပူရကော သမ္ပတ္တိမဟာမေဃော, ဣဒံ ဒုတိယမသင်္ခေယျံ သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီတိ ဝုစ္စတိ။ သမ္ပတ္တိမဟာမေဃတော ယာဝ စန္ဒိမသူရိယပါတုဘာဝေါ, ဣဒံ တတိယမသင်္ခေယျံ ဝိဝဋ္ဋောတိ ဝုစ္စတိ။ စန္ဒိမသူရိယပါတုဘာဝတော ယာဝ ပုန ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃော, ဣဒံ စတုတ္ထမသင်္ခေယျံ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီတိ ဝုစ္စတိ။ ဣမာနိ စတ္တာရိ အသင်္ခေယျာနိ ဧကော မဟာကပ္ပေါ ဟောတိ။ ဧဝံ တာဝ အဂ္ဂိနာ ဝိနာသော စ သဏ္ဌဟနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယသ္မိံ ပန သမယေ ကပ္ပေါ ဥဒကေန နဿတိ, အာဒိတောဝ ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ တတ္ထ ဒုတိယော သူရိယော, ဧဝမိဓ ကပ္ပဝိနာသကော ခါရူဒကမဟာမေဃော ဥဋ္ဌာတိ။ သော အာဒိတော သုခုမံ သုခုမံ ဝဿန္တော အနုက္ကမေန မဟာဓာရာဟိ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠာနံ ပူရေန္တော ဝဿတိ။ ခါရူဒကေန ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌာ ပထဝီပဗ္ဗတာဒယော ဝိလီယန္တိ။ ဥဒကံ သမန္တတော ဝါတေဟိ ဓာရီယတိ။ ပထဝိတော ယာဝ ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိံ ဥဒကံ ဂဏှာတိ, တတ္ထ တယောပိ ဗြဟ္မလောကေ ဝိလီယာပေတွာ သုဘကိဏှေ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ။ တံ ယာဝ အဏုမတ္တမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ အတ္ထိ, တာဝ န ဝူပသမ္မတိ။ ဥဒကာနုဂတံ ပန သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အဘိဘဝိတွာ သဟသာ ဝူပသမ္မတိ, အန္တရဓာနံ ဂစ္ဆတိ။ ဟေဋ္ဌာအာကာသေန သဟ ဥပရိအာကာသော ဧကော ဟောတိ မဟန္ဓကာရောတိ သဗ္ဗံ ဝုတ္တသဒိသံ။ ကေဝလံ ပနိဓ အာဘဿရဗြဟ္မလောကံ အာဒိံ ကတွာ လောကော ပါတုဘဝတိ။ သုဘကိဏှတော စ စဝိတွာ အာဘဿရဋ္ဌာနာဒီသု သတ္တာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တတ္ထ ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃတော ယာဝ ကပ္ပဝိနာသကခါရူဒကူပစ္ဆေဒေါ, ဣဒမေကံ အသင်္ခေယျံ။ ဥဒကူပစ္ဆေဒတော ယာဝ သမ္ပတ္တိမဟာမေဃော, ဣဒံ ဒုတိယမသင်္ခေယျံ။ သမ္ပတ္တိမဟာမေဃတော…ပေ… ဣမာနိ စတ္တာရိ အသင်္ခေယျာနိ ဧကော မဟာကပ္ပေါ ဟောတိ။ ဧဝံ ဥဒကေန ဝိနာသော စ သဏ္ဌဟနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယသ္မိံ ပန သမယေ ကပ္ပေါ ဝါတေန ဝိနဿတိ, အာဒိတောဝ ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃော ဝုဋ္ဌဟိတွာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ တတ္ထ ဒုတိယသူရိယော, ဧဝမိဓ ကပ္ပဝိနာသနတ္ထံ ဝါတော သမုဋ္ဌာတိ။ သော ပဌမံ ထူလရဇံ ဥဋ္ဌာပေတိ, တတော သဏှရဇံ သုခုမဝါလိကံ ထူလဝါလိကံ သက္ခရပါသာဏာဒယောတိ ယာဝ ကူဋာဂါရမတ္တေ ပါသာဏေ ဝိသမဋ္ဌာနေ ဌိတမဟာရုက္ခေ စ ဥဋ္ဌာပေတိ။ တေ ပထဝိတော နဘမုဂ္ဂတာ န ပုန ပတန္တိ, တတ္ထေဝ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာ ဟုတွာ အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ။ အထာနုက္ကမေန ဟေဋ္ဌာမဟာပထဝိယာ ဝါတော သမုဋ္ဌဟိတွာ ပထဝိံ ပရိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓံ မူလံ ကတွာ အာကာသေ ခိပတိ။ ယောဇနသတပ္ပမာဏာ ပထဝိပ္ပဒေသာ ဒွိယောဇနတိယောဇနစတုယောဇနပဉ္စယောဇနသတပ္ပမာဏာပိ ဘိဇ္ဇိတွာ ဝါတဝေဂုက္ခိတ္တာ အာကာသေယေဝ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာ ဟုတွာ အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ။ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတမ္ပိ သိနေရုပဗ္ဗတမ္ပိ ဝါတော ဥက္ခိပိတွာ အာကာသေ ခိပတိ။ တေ အညမညံ အဘိဟန္တွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာ ဟုတွာ ဝိနဿန္တိ။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ဘူမဋ္ဌကဝိမာနာနိ စ အာကာသဋ္ဌကဝိမာနာနိ စ ဝိနာသေန္တော ဆ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ ဝိနာသေတွာ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠာနိ ဝိနာသေတိ။ တတ္ထ စက္ကဝါဠာ စက္ကဝါဠေဟိ, ဟိမဝန္တာ ဟိမဝန္တေဟိ, သိနေရူ သိနေရူဟိ အညမညံ သမာဂန္တွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာ ဟုတွာ ဝိနဿန္တိ။ ပထဝိတော ယာဝ တတိယဇ္ဈာနဘူမိံ ဝါတော ဂဏှာတိ, တတ္ထ တယော ဗြဟ္မလောကေ ဝိနာသေတွာ ဝေဟပ္ဖလေ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ ဝိနာသေတွာ သယမ္ပိ ဝိနဿတိ။ ဟေဋ္ဌာအာကာသေန သဟ ဥပရိအာကာသော ဧကော ဟောတိ မဟန္ဓကာရောတိ သဗ္ဗံ ဝုတ္တသဒိသံ။ ဣဓ ပန သုဘကိဏှဗြဟ္မလောကံ အာဒိံ ကတွာ လောကော ပါတုဘဝတိ။ ဝေဟပ္ဖလတော စ စဝိတွာ သုဘကိဏှဋ္ဌာနာဒီသု သတ္တာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တတ္ထ ကပ္ပဝိနာသကမဟာမေဃတော ယာဝ ကပ္ပဝိနာသကဝါတူပစ္ဆေဒေါ, ဣဒမေကံ အသင်္ခေယျံ။ ဝါတူပစ္ဆေဒတော ယာဝ သမ္ပတ္တိမဟာမေဃော, ဣဒံ ဒုတိယမသင်္ခေယျံ…ပေ… ဣမာနိ စတ္တာရိ အသင်္ခေယျာနိ ဧကော မဟာကပ္ပေါ ဟောတိ။ ဧဝံ ဝါတေန ဝိနာသော စ သဏ္ဌဟနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကိံ ကာရဏာ ဧဝံ လောကော ဝိနဿတိ? အကုသလမူလကာရဏာ။ အကုသလမူလေသု ဟိ ဥဿန္နေသု ဧဝံ လောကော ဝိနဿတိ။ သော စ ခေါ ရာဂေ ဥဿန္နတရေ အဂ္ဂိနာ ဝိနဿတိ, ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ ဥဒကေန ဝိနဿတိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဒေါသေ ဥဿန္နတရေ အဂ္ဂိနာ, ရာဂေ ဥဒကေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ မောဟေ ဥဿန္နတရေ ဝါတေန ဝိနဿတိ။ ဧဝံ ဝိနဿန္တောပိ စ နိရန္တရမေဝ သတ္တ ဝါရေ အဂ္ဂိနာ နဿတိ, အဋ္ဌမေ ဝါရေ ဥဒကေန။ ပုန သတ္တ ဝါရေ အဂ္ဂိနာ, အဋ္ဌမေ ဝါရေ ဥဒကေနာတိ ဧဝံ အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ ဝါရေ ဝိနဿန္တော သတ္တက္ခတ္တုံ ဥဒကေန ဝိနဿိတွာ ပုန သတ္တ ဝါရေ အဂ္ဂိနာ နဿတိ။ ဧတ္တာဝတာ တေသဋ္ဌိ ကပ္ပါ အတီတာ ဟောန္တိ။ ဧတ္ထန္တရေ ဥဒကေန နဿနဝါရံ သမ္ပတ္တမ္ပိ ပဋိဗာဟိတွာ လဒ္ဓေါကာသော ဝါတော ပရိပုဏ္ဏစတုသဋ္ဌိကပ္ပါယုကေ သုဘကိဏှေ ဝိဒ္ဓံသေန္တော လောကံ ဝိနာသေတိ။

ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တောပိ စ ကပ္ပါနုဿရဏကော ဘိက္ခု ဧတေသု ကပ္ပေသု အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနုဿရတိ။ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေတိ စ ကပ္ပဿ အဍ္ဎံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေတိ သကလကပ္ပံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ ကထံ အနုဿရတီတိ စေ? အမုတြာသိန္တိအာဒိနာ နယေန။ တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အဟံ အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယာ ဝါ ဂတိယာ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အာသိံ။ ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ။ ဧဝံဂေါတ္တောတိ ကစ္စာနော ဝါ ကဿပေါ ဝါ။ ဣဒမဿ အတီတဘဝေ အတ္တနော နာမဂေါတ္တာနုဿရဏဝသေန ဝုတ္တံ။ သစေ ပန တသ္မိံ ကာလေ အတ္တနော ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဝါ လူခပဏီတဇီဝိကဘာဝံ ဝါ သုခဒုက္ခဗဟုလတံ ဝါ အပ္ပါယုကဒီဃာယုကဘာဝံ ဝါ အနုဿရိတုကာမော ဟောတိ, တမ္ပိ အနုဿရတိယေဝ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝံဝဏ္ဏော…ပေ… ဧဝမာယုပရိယန္တော’’တိ။ တတ္ထ ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ။ ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ။ ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရေန ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသာဒိပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ။ ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရိမာဏာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိကပ္ပသတသဟဿာယုပရိယန္တော ဝါ။

သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သော အဟံ တတော ဘဝတော ယောနိတော ဂတိတော ဝိညာဏဋ္ဌိတိတော သတ္တာဝါသတော သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ဥဒပါဒိံ။ တတြာပါသိန္တိ အထ တတြာပိ ဘဝေ ယောနိယာ ဂတိယာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယာ သတ္တာဝါသေ သတ္တနိကာယေ ဝါ ပုန အဟောသိံ။ ဧဝံနာမောတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ။ အပိစ ယသ္မာ အမုတြာသိန္တိ ဣဒံ အနုပုဗ္ဗေန အာရောဟန္တဿ ယာဝတိစ္ဆကံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၄၁၀) အနုဿရဏံ, သော တတော စုတောတိ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ, တသ္မာ ဣဓူပပန္နောတိ ဣမိဿာ ဣဓူပပတ္တိယာ အနန္တရမေဝဿ ဥပပတ္တိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတြာပါသိန္တိ ဧဝမာဒိ ပနဿ တတြ ဣမိဿာ ဥပပတ္တိယာ အနန္တရေ ဥပပတ္တိဋ္ဌာနေ နာမဂေါတ္တာဒီနံ အနုဿရဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နောတိ သွာဟံ တတော အနန္တရူပပတ္တိဋ္ဌာနတော စုတော ဣဓ အမုကသ္မိံ နာမ ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တောတိ။ ဣတီတိ ဧဝံ။ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသန္တိ နာမဂေါတ္တဝသေန သဥဒ္ဒေသံ, ဝဏ္ဏာဒိဝသေန သာကာရံ။ နာမဂေါတ္တေန ဟိ သတ္တော တိဿော ဖုဿော ကဿပေါတိ ဥဒ္ဒိသီယတိ, ဝဏ္ဏာဒီဟိ သာမော ဩဒါတောတိ နာနတ္တတော ပညာယတိ။ တသ္မာ နာမဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒေသော, ဣတရေ အာကာရာတိ။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၄။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၆။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏနိဒ္ဒေသေ အာလောကသညံ မနသိ ကရောတီတိ ဒိဝါ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ သူရိယဇောတိစန္ဒမဏိအာလောကံ အာလောကောတိ မနသိ ကရောတိ။ ဧဝံ မနသိကရောန္တော စ အာလောကောတိ သညံ မနသိ ပဝတ္တနတော ‘‘အာလောကသညံ မနသိ ကရောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒိဝါသညံ အဓိဋ္ဌာတီတိ ဧဝံ အာလောကသညံ မနသိကရိတွာ ဒိဝါတိ သညံ ဌပေတိ။ ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ ဒိဝါ အာလောကော ဒိဋ္ဌော, တထေဝ ရတ္တိမ္ပိ မနသိ ကရောတိ။ ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါတိ ယထာ ရတ္တိံ အာလောကော ဒိဋ္ဌော, တထေဝ ဒိဝါပိ မနသိ ကရောတိ။ ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာတိ ဧဝံ အပိဟိတေန စိတ္တေန။ အပရိယောနဒ္ဓေနာတိ သမန္တတော အနဒ္ဓေန။ သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ ဘာဝေတီတိ သဩဘာသံ စိတ္တံ ဝဍ္ဎေတိ။ ဧတေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ပရိကမ္မာလောကာရမ္မဏံ စိတ္တံ ကထိတံ။ အာလောကကသိဏာရမ္မဏံ စတုတ္ထဇ္ဈာနမေဝ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဿေဝံ ဘာဝယတော ဩဘာသဇာတံ စိတ္တံ ဟောတိ ဝိဂတန္ဓကာရာဝရဏံ။ တေန ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေတုကာမေန အာဒိကမ္မိကေန ကုလပုတ္တေန ဣမိဿာယေဝ ပါဠိယာ အနုသာရေန ကသိဏာရမ္မဏံ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သဗ္ဗာကာရေန အဘိနီဟာရက္ခမံ ကတွာ ‘‘တေဇောကသိဏံ ဩဒါတကသိဏံ အာလောကကသိဏ’’န္တိ ဣမေသု တီသု ကသိဏေသု အညတရံ အာသန္နံ ကာတဗ္ဗံ, ဥပစာရဇ္ဈာနဂေါစရံ ကတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဌပေတဗ္ဗံ, န တတ္ထ အပ္ပနာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။ သစေ ဟိ ဥပ္ပါဒေတိ, ပါဒကဇ္ဈာနနိဿယံ ဟောတိ, န ပရိကမ္မနိဿယံ။ ဣမေသု စ ပန တီသု အာလောကကသိဏံယေဝ သေဋ္ဌတရံ, တဒနုလောမေန ပန ဣတရံ ကသိဏဒွယမ္ပိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ အာလောကကသိဏံ ဣတရေသံ ဝါ အညတရံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဥပ္ပါဒေတွာ ပုန ဥပစာရဘူမိယံယေဝ ဌတွာ ကသိဏံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ။ ဝဍ္ဎိတဝဍ္ဎိတဋ္ဌာနဿ အန္တောယေဝ ရူပဂတံ ပဿိတဗ္ဗံ။ ရူပဂတံ ပဿတော ပနဿ တေန ဗျာပါရေန ပရိကမ္မစိတ္တေန အာလောကဖရဏံ အကုဗ္ဗတော ပရိကမ္မဿ ဝါရော အတိက္ကမတိ, တတော အာလောကော အန္တရဓာယတိ, တသ္မိံ အန္တရဟိတေ ရူပဂတမ္ပိ န ဒိဿတိ။ အထာနေန ပုနပ္ပုနံ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ပဝိသိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ အာလောကော ဖရိတဗ္ဗော။ ဧဝံ အနုက္ကမေန အာလောကော ထာမဂတော ဟောတီတိ။ ‘‘ဧတ္ထ အာလောကော ဟောတူ’’တိ ယတ္တကံ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ, တတ္ထ အာလောကော တိဋ္ဌတိယေဝ။ ဒိဝသမ္ပိ နိသီဒိတွာ ပဿတော ရူပဒဿနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ယဒါ တဿ ဘိက္ခုနော မံသစက္ခုဿ အနာပါထဂတံ အန္တောကုစ္ဆိဂတံ ဟဒယဝတ္ထုနိဿိတံ ဟေဋ္ဌာပထဝီတလနိဿိတံ တိရောကုဋ္ဋပဗ္ဗတပါကာရဂတံ ပရစက္ကဝါဠဂတန္တိ ဣဒံ ရူပံ ဉာဏစက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆတိ, မံသစက္ခုနာ ဒိဿမာနံ ဝိယ ဟောတိ, တဒါ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ။ တဒေဝ စေတ္ထ ရူပဒဿနသမတ္ထံ, န ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနိ။

တတြာယံ ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ဥပ္ပတ္တိက္ကမော – ဝုတ္တပ္ပကာရမေတံ ရူပမာရမ္မဏံ ကတွာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေ တဒေဝ ရူပမာရမ္မဏံ ကတွာ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဝါ ဇဝနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ပန ဉာဏံ ‘‘သတ္တာနံ စုတူပပါတေ ဉာဏ’’န္တိပိ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ။ တံ ပနေတံ ပုထုဇ္ဇနဿ ပရိပန္ထော ဟောတိ။ သော ဟိ ‘‘ယတ္ထ ယတ္ထ အာလောကော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာတိ, တံ တံ ပထဝီသမုဒ္ဒပဗ္ဗတေ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာပိ ဧကာလောကံ ဟောတိ။ အထဿ တတ္ထ ဘယာနကာနိ ယက္ခရက္ခသာဒိရူပါနိ ပဿတော ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေန စိတ္တဝိက္ခေပံ ပတွာ ဈာနဝိဗ္ဘန္တကော ဟောတိ။ တသ္မာ ရူပဒဿနေ အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ။

သတ္တာနံ စုတူပပါတဉာဏာယာတိ သတ္တာနံ စုတိယာ စ ဥပပါတေ စ ဉာဏာယ။ ယေန ဉာဏေန သတ္တာနံ စုတိ စ ဥပပါတော စ ဉာယတိ, တဒတ္ထံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဝိသုဒ္ဓေနာတိ စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ။ ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ, န ဥပပါတံ, သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ယော ဥပပါတမေဝ ပဿတိ, န စုတိံ, သော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ။ ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ, သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတမတိဝတ္တတိ, တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ။ ဥဘယဉ္စေတံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာ ပဿန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ။ မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ, မာနုသကံ ဝါ မံသစက္ခုံ အတိက္ကန္တတ္တာ အတိက္ကန္တမာနုသကံ။ တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန။

သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿာနံ မံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ဩလောကေတိ။ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ, ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ။ တေ စဝမာနာ။ ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိနိဗ္ဗတ္တာ ဝါ, တေ ဥပပဇ္ဇမာနာတိ အဓိပ္ပေတာ။ တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ စ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ ပဿတီတိ ဒဿေတိ။ ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနာနံ ဇာတိကုလဘောဂါဒီနံ ဝသေန ဟီဠိတေ ဩဟီဠိတေ ဩညာတေ အဝညာတေ။ ပဏီတေတိ အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ တဗ္ဗိပရီတေ။ သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ ဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌာကန္တာမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ, အနဘိရူပေ ဝိရူပေတိပိ အတ္ထော။ သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ, အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ။ ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ, လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနေ။ ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ, တေန တေန ဥပဂတေ။ တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ, ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ။

တဿ စ ဉာဏဿ အယမုပ္ပတ္တိက္ကမော – ဣဓ ဘိက္ခု ဟေဋ္ဌာနိရယာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နေရယိကေ သတ္တေ ပဿတိ မဟာဒုက္ခမနုဘဝမာနေ, တံ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စမေဝ။ သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ ဒုက္ခမနုဘဝန္တီ’’တိ။ အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏမုပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ ဥပရိဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နန္ဒနဝနမိဿကဝနဖာရုသကဝနာဒီသု သတ္တေ ပဿတိ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ, တမ္ပိ ဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စမေဝ။ သော ဧဝံ မနသိ ကရောတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကမ္မံ ကတွာ ဣမေ သတ္တာ ဧတံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ’’တိ။ အထဿ ‘‘ဣဒံ နာမ ကတွာ’’တိ တံကမ္မာရမ္မဏံ ဉာဏမုပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣဒံ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ နာမ။ ဣမဿ ဝိသုံ ပရိကမ္မံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ စိမဿ, ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏဿာပိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဟိ ဣမာနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ။

ဣမေ ဝတ ဘောန္တောတိအာဒီသု ဣမေတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌာနံ နိဒဿနဝစနံ။ ဝတာတိ အနုလောမဝစနတ္ထေ နိပါတော။ ဘောန္တောတိ ဘဝန္တော။ ဒုဋ္ဌု စရိတံ, ဒုဋ္ဌံ ဝါ စရိတံ ကိလေသပူတိကတ္တာတိ ဒုစ္စရိတံ, ကာယေန ဒုစ္စရိတံ, ကာယတော ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဒုစ္စရိတန္တိ ကာယဒုစ္စရိတံ။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သမန္နာဂတာတိ သမင်္ဂီဘူတာ။ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာတိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ အရိယာနံ အန္တမသော ဂိဟိသောတာပန္နာနမ္ပိ အနတ္ထကာမာ ဟုတွာ အန္တိမဝတ္ထုနာ ဝါ ဂုဏပရိဓံသနေန ဝါ ဥပဝါဒကာ, အက္ကောသကာ ဂရဟကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ သမဏဓမ္မော, အဿမဏာ ဧတေ’’တိ ဝဒန္တော အန္တိမဝတ္ထုနာ ဥပဝဒတိ, ‘‘နတ္ထိ ဣမေသံ ဈာနံ ဝါ ဝိမောက္ခော ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ဂုဏပရိဓံသနေန ဥပဝဒတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ ဇာနံ ဝါ ဥပဝဒေယျ အဇာနံ ဝါ, ဥဘယထာပိ အရိယူပဝါဒေါဝ ဟောတိ။ ဘာရိယံ ကမ္မံ အာနန္တရိယသဒိသံ သဂ္ဂါဝရဏံ မဂ္ဂါဝရဏဉ္စ, သတေကိစ္ဆံ ပန ဟောတိ။ တသ္မာ ယော အရိယံ ဥပဝဒတိ, တေန ဂန္တွာ သစေ အတ္တနာ ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ, ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ ‘‘အဟံ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ မေ ခမာဟီ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗော။ သစေ နဝကတရော ဟောတိ, ဝန္ဒိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တုမှေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ မေ ခမထာ’’တိ ခမာပေတဗ္ဗော။ သစေ ဒိသာပက္ကန္တော ဟောတိ, သယံ ဝါ ဂန္တွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိကေ ဝါ ပေသေတွာ ခမာပေတဗ္ဗော။ သစေ နာပိ ဂန္တုံ န ပေသေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ယေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ သစေ နဝကတရာ ဟောန္တိ, ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ, သစေ ဝုဍ္ဎတရာ, ဝုဍ္ဎေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အသုကံ နာမ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, ခမတု မေ သော အာယသ္မာ’’တိ ဝတွာ ခမာပေတဗ္ဗော။ သမ္မုခါ အက္ခမန္တေပိ ဧတဒေဝ ကာတဗ္ဗံ။ သစေ ဧကစာရိကဘိက္ခု ဟောတိ, နေဝ တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ, န ဂတဋ္ဌာနံ ပညာယတိ, ဧကဿ ပဏ္ဍိတဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, အသုကံ နာမ အာယသ္မန္တံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အဝစံ, တံ မေ အနုဿရတော ဝိပ္ပဋိသာရော ဟောတိ, ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သော ဝက္ခတိ ‘‘တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထ, ထေရော တုမှာကံ ခမတိ, စိတ္တံ ဝူပသမေထာ’’တိ။ တေနာပိ အရိယဿ ဂတဒိသာဘိမုခေန အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ခမထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယဒိ သော ပရိနိဗ္ဗုတော ဟောတိ, ပရိနိဗ္ဗုတမဉ္စဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ယာဝ သိဝထိကံ ဂန္တွာပိ ခမာပေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကတေ နေဝ သဂ္ဂါဝရဏံ, န မဂ္ဂါဝရဏံ ဟောတိ, ပါကတိကမေဝ ဟောတီတိ။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ ဝိပရီတဒဿနာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန သမာဒိန္နနာနာဝိဓကမ္မာ, ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမူလကေသု ကာယကမ္မာဒီသု အညေပိ သမာဒပေန္တိ။ ဧတ္ထ စ ဝစီဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေနေဝ အရိယူပဝါဒေ, မနောဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေန စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သင်္ဂဟိတာယပိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပုန ဝစနံ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မဟာသာဝဇ္ဇော ဟိ အရိယူပဝါဒေါ အာနန္တရိယသဒိသတ္တာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သေယျထာပိ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညံ အာရာဓေယျ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ သာရိပုတ္တ ဝဒါမိ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော, ဧဝံ နိရယေ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၄၉)။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော စ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ နာမ အညံ နတ္ထိ။ ယထာဟ – ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ, ယံ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇံ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၃၁၀)။

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ။ ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ။ အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿုပစ္ဆေဒါ။ ပရံ မရဏာတိ စုတိစိတ္တတော ဥဒ္ဓံ။ အပါယန္တိ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဝေဝစနမေဝ။ နိရယော ဟိ သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ပုညသမ္မတာ အယာ အပေတတ္တာ, သုခါနံ ဝါ အာယဿ အဘာဝါ အပါယော။ ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ဒေါသဗဟုလတာယ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတိ ဒုဂ္ဂတိ။ ဝိဝသာ နိပတန္တိ တတ္ထ ဒုက္ကဋကာရိနောတိ ဝိနိပါတော, ဝိနဿန္တာ ဝါ ဧတ္ထ ပတန္တိ သမ္ဘိဇ္ဇမာနင်္ဂပစ္စင်္ဂါတိပိ ဝိနိပါတော။ နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရယော။

အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတိ။ တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော သုဂတိတော အပေတတ္တာ, န ဒုဂ္ဂတိ မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော။ ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယံ။ သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုဂတိတော အပေတတ္တာ ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ, န တု ဝိနိပါတော အသုရသဒိသံ အဝိနိပတိတတ္တာ။ ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယံ။ သော ဟိ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သဗ္ဗသမုဿယေဟိ စ ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတောတိ ဝုစ္စတိ။ နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိမနေကပ္ပကာရံ နိရယမေဝါတိ။ ဥပပန္နာတိ ဥပဂတာ, တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတိ, သဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဒေဝဂတိယေဝ။ တတ္ထ သုန္ဒရာ ဂတီတိ သုဂတိ။ ရူပါဒီဟိ ဝိသယေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ။ သော သဗ္ဗောပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အယံ ဝစနတ္ထော။ ဣတိ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဂမနဝစနံ။ ဧဝံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ပဿတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထောတိ။

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စဉာဏပကိဏ္ဏကံ

ဣမေသု ပဉ္စသု ဉာဏေသု ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတအတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန သတ္တသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏံ ပရိတ္တပစ္စုပ္ပန္နအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ စေတောပရိယဉာဏံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတအပ္ပမာဏမဂ္ဂအတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန အဋ္ဌသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ

ပရိတ္တမဟဂ္ဂတအပ္ပမာဏမဂ္ဂအတီတအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏဝသေန အဋ္ဌသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ပရိတ္တပစ္စုပ္ပန္နအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ ယထာကမ္မူပဂဉာဏံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတအတီတအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဝသေန ပဉ္စသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။ အနာဂတံသဉာဏံ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတအပ္ပမာဏမဂ္ဂအနာဂတအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏဝသေန အဋ္ဌသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတီတိ။

ပဉ္စဉာဏပကိဏ္ဏကံ နိဋ္ဌိတံ။

၅၅။ အာသဝက္ခယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၇။ အာသဝက္ခယဉာဏနိဒ္ဒေသေ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနိ။ ကတိ ဌာနာနိ ဂစ္ဆတီတိ ဧကေကဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနနိယမနတ္ထံ ပုစ္ဆာ။ ဧကံ ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥပ္ပတ္တိဩကာသဋ္ဌာနဉှိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဆ ဌာနာနီတိ ဆ မဂ္ဂဖလက္ခဏေ။ ဣန္ဒြိယာနံ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယာဒီသု တီသု ဧကေကမေဝ အဓိကံ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခပရိဝါရံ ဟောတီတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယထာ ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ အဓိမောက္ခဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၂) အဓိမောက္ခာဒယော သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ ကိစ္စဝသေန ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ ‘‘အဓိမောက္ခပရိဝါရံ ဟောတီ’’တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခတ္ထေန ပရိဝါရံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ပရိဝါရန္တိ စ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော။ ပညိန္ဒြိယန္တိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယမေဝ ပဇာနနသဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အဘိဓမ္မေပိ (ဝိဘ။ ၂၁၉) ဟိ ပညာယ ကိစ္စဝိသေသဒဿနတ္ထံ မဂ္ဂက္ခဏေ စ ဖလက္ခဏေ စ ဧကာဝ ပညာ အဋ္ဌဓာ ဝိဘတ္တာ။ အဘိသန္ဒနပရိဝါရန္တိ နှာနိယစုဏ္ဏာနံ ဥဒကံ ဝိယ စိတ္တစေတသိကာနံ သိနေဟနကိစ္စေန ပရိဝါရံ ဟောတိ။ ဣဒံ သောမနဿသမ္ပယုတ္တမဂ္ဂဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တမဂ္ဂေ ပန သောမနဿိန္ဒြိယဋ္ဌာနေ ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တံ ပန သမ္ပယုတ္တာနံ နာတိဥပဗြူဟနပရိဝါရန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပဝတ္တသန္တတာဓိပတေယျပရိဝါရန္တိ ပဝတ္တာ သန္တတိ ပဝတ္တသန္တတိ, ဝတ္တမာနသန္တာနန္တိ အတ္ထော။ အဓိပတိဘာဝေါ အာဓိပတေယျံ, ပဝတ္တသန္တတိယာ အာဓိပတေယျံ ပဝတ္တသန္တတာဓိပတေယျံ။ ဝတ္တမာနဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပရိပဝတ္တိယာ စ ပစ္စယတ္တာ ပုဗ္ဗာပရဝသေန ပဝတ္တသန္တတိယာ အဓိပတိဘာဝေန အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယဿ ပရိဝါရံ ဟောတိ။

သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဇာတာ ဓမ္မာတိအာဒိ သဗ္ဗေသံ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မဂ္ဂက္ခဏေ ဇာတာတိ မဂ္ဂသမုဋ္ဌိတာ ဧဝ, န အညေ။ ယသ္မာ ပန မဂ္ဂသမုဋ္ဌိတမ္ပိ ရူပံ ကုသလာဒိနာမံ န လဘတိ, တသ္မာ တံ အပနေန္တော ဌပေတွာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပန္တိ အာဟ။ သဗ္ဗေဝ ဟိ တေ ဓမ္မာ ကုစ္ဆိတာနံ သလနာဒီဟိ အတ္ထေဟိ ကုသလာ။ တေ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနာ နတ္ထိ ဧတေသံ အာသဝါတိ အနာသဝါ။ ဝဋ္ဋမူလံ ဆိန္ဒန္တာ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝဋ္ဋတော နိယျန္တီတိ နိယျာနိကာ။ ကုသလာကုသလသင်္ခါတာ စယာ အပေတတ္တာ အပစယသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တနတော အပစယံ ဂစ္ဆန္တီတိ အပစယဂါမိနော, ပဝတ္တံ အပစိနန္တာ ဝိဒ္ဓံသေန္တာ ဂစ္ဆန္တီတိပိ အပစယဂါမိနော။ လောကေ အပရိယာပန္နဘာဝေန လောကတော ဥတ္တရာ ဥတ္တိဏ္ဏာတိ လောကုတ္တရာ။ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ဧတေသန္တိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာ။

ဣမာနိ အဋ္ဌိန္ဒြိယာနီတိအာဒိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပရိဝါရဘာဝဿ စ တေန သဟဂတာဒိဘာဝဿ စ အာဒိဝုတ္တအာကာရာနဉ္စ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဋ္ဌိန္ဒြိယာနီတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန ပညိန္ဒြိယေန သဟ အဋ္ဌ။ သဟဇာတပရိဝါရာတိ အဋ္ဌသု ဧကေကေန သဟ ဣတရေ ဣတရေ သတ္တ သဟဇာတာ ဟုတွာ တဿ သဟဇာတပရိဝါရာ ဟောန္တိ။ တထေဝ အညံ အညဿ အညံ အညဿာတိ ဧဝံ အညမညပရိဝါရာ ဟောန္တိ။ တထေဝ အညမညံ နိဿယပရိဝါရာ သမ္ပယုတ္တပရိဝါရာ စ ဟောန္တိ။ သဟဂတာတိ တေန အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယေန သဟ ဧကုပ္ပါဒါဒိဘာဝံ ဂတာ။ သဟဇာတာတိ တေနေဝ သဟ ဇာတာ။ သံသဋ္ဌာတိ တေနေဝ သဟ မိဿိတာ။ သမ္ပယုတ္တာတိ တေနေဝ သမံ ဧကုပ္ပါဒါဒိပကာရေဟိ ယုတ္တာ။ တေဝါတိ တေ ဧဝ အဋ္ဌ ဣန္ဒြိယဓမ္မာ။ တဿာတိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယဿ။ အာကာရာတိ ပရိဝါရကောဋ္ဌာသာ။

ဖလက္ခဏေ ဇာတာ ဓမ္မာ သဗ္ဗေဝ အဗျာကတာ ဟောန္တီတိ ရူပဿပိ အဗျာကတတ္တာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေန သဟ ဝုတ္တာ။ မဂ္ဂဿေဝ ကုသလတ္တာ နိယျာနိကတ္တာ အပစယဂါမိတ္တာ စ ဖလက္ခဏေ ‘‘ကုသလာ’’တိ စ ‘‘နိယျာနိကာ’’တိ စ ‘‘အပစယဂါမိနော’’တိ စ န ဝုတ္တံ။ ဣတီတိအာဒိ ဝုတ္တပ္ပကာရနိဂမနံ။ တတ္ထ အဋ္ဌဋ္ဌကာနီတိ အဋ္ဌသု မဂ္ဂဖလေသု ဧကေကဿ အဋ္ဌကဿ ဝသေန အဋ္ဌ ဣန္ဒြိယအဋ္ဌကာနိ။ စတုသဋ္ဌိ ဟောန္တီတိ စတုသဋ္ဌိ အာကာရာ ဟောန္တိ။ အာသဝါတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဣဓ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈေယေဝ အာသဝေ အဝတွာ သေသမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာနမ္ပိ ဝစနံ အာသဝက္ခယဝစနသာမညမတ္တေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏမေဝ ဟိ ကေစိ အာသဝေ အသေသေတွာ အာသဝါနံ ခေပနတော ‘‘ခယေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာယေဝ စ အရဟာယေဝ ခီဏာသဝေါတိ ဝုစ္စတီတိ။

အာသဝက္ခယဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၆-၆၃။ သစ္စဉာဏစတုက္ကဒွယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀၈-၉။ သစ္စဉာဏစတုက္ကဒွယနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဒုက္ခေပေတံ ဉာဏန္တိအာဒိ အနန္တရစတုက္ကေ ဝိယ ဧကာဘိသမယဝသေန ဝုတ္တံ။ ဒုဝိဓဉှိ သစ္စဉာဏံ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ။ လောကိကံ ဒုဝိဓံ အနုဗောဓဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဉ္စ။ အနုဗောဓဉာဏံ အာဒိကမ္မိကဿ အနုဿဝါဒိဝသေန နိရောဓေ မဂ္ဂေ စ ပဝတ္တတိ, ဒုက္ခေ သမုဒယေ စ အာရမ္မဏကရဏဝသေန။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စဿ စတူသုပိ သစ္စေသု အာရမ္မဏကရဏဝသေန။ လောကုတ္တရံ ပဋိဝေဓဉာဏံ နိရောဓမာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စတော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ယထာဟ – ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ, ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ, ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၀၀) သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဣဓာပိ ဣမိနာ ဝါရေန ဣဒမေဝ ဝုတ္တံ။ တံ ပန လောကုတ္တရမ္ပိ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီနိ နာမာနိ လဘတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဣဓ ပန လောကိကဉာဏမေဝ အဓိပ္ပေတံ။ တသ္မာယေဝ စ တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဒုက္ခံ အာရဗ္ဘာတိ ဒုက္ခသစ္စံ အာလမ္ဗိတွာ, အာရမ္မဏံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ပညာတိအာဒီသု တဿ တဿ အတ္ထဿ ပါကဋကရဏသင်္ခါတေန ပညာပနဋ္ဌေန ပညာ, တေန တေန ဝါ အနိစ္စာဒိနာ ပကာရေန ဓမ္မေ ဇာနာတီတိပိ ပညာ။ ဣဒမဿာ သဘာဝပဒံ။ ပဇာနနာကာရော ပဇာနနာ။ အနိစ္စာဒီနိ ဝိစိနာတီတိ ဝိစယော။ ပဝိစယောတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ, ပကာရေန ဝိစယောတိ အတ္ထော။ စတုသစ္စဓမ္မံ ဝိစိနာတီတိ ဓမ္မဝိစယော။ အနိစ္စာဒီနံ သမ္မာ လက္ခဏဝသေန သလ္လက္ခဏာ။ သာ ဧဝ ဥပသဂ္ဂနာနတ္တေန ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာတိ ဝုတ္တာ။ ဘုသံ လက္ခဏာ တေ တေ အနိစ္စာဒိဓမ္မေ ပဋိစ္စ ဥပလက္ခဏာတိ အတ္ထော။ ပဏ္ဍိတဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ။ ကုသလဘာဝေါ ကောသလ္လံ။ နိပုဏဘာဝေါ နေပုညံ။ အနိစ္စာဒီနံ ဝိဘာဝနဝသေန ဝေဘဗျာ။ အနိစ္စာဒီနံ စိန္တနကဝသေန စိန္တာ, ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ အနိစ္စာဒီနိ စိန္တာပေတီတိပိ စိန္တာ။ အနိစ္စာဒီနိ ဥပပရိက္ခတီတိ ဥပပရိက္ခာ။ ဘူရီတိ ပထဝီ။ အယမ္ပိ သဏှဋ္ဌေန ဝိတ္ထတဋ္ဌေန စ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ။ အထ ဝါ ပညာယေဝ ဘူတေ အတ္ထေ ရမတီတိ ဘူရီတိ ဝုစ္စတိ။ အသနိ ဝိယ သိလုစ္စယေ ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ, ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ။ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ အတ္တဟိတပဋိပတ္တိယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓေ ပရိနေတီတိ ပရိဏာယိကာ။ ဓမ္မေ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိဝိဓာ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ။ သမ္မာ ပကာရေဟိ အနိစ္စာဒီနိ ဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနော, တဿ ဘာဝေါ သမ္ပဇညံ။ ဥပ္ပထပဋိပန္နေ သိန္ဓဝေ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ပတောဒေါ ဝိယ ဥပ္ပထေ ဓာဝနကံ ကူဋစိတ္တံ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ဝိဇ္ဈတီတိ ပတောဒေါ ဝိယ ပတောဒေါ။

ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဣန္ဒြိယံ, ပညာသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? နယိဒံ ‘‘ပုရိသဿ ဣန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒိ ဝိယ ပညာယ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ။ အထ ခေါ ပညာ ဧဝ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ။ ကိလေသစ္ဆေဒနဋ္ဌေန ပညာဝ သတ္ထံ ပညာသတ္ထံ။ အစ္စုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပညာဝ ပါသာဒေါ ပညာပါသာဒေါ။ အာလောကနဋ္ဌေန ပညာဝ အာလောကော ပညာအာလောကော။ ဩဘာသနဋ္ဌေန ပညာဝ ဩဘာသော ပညာဩဘာသော။ ပဇ္ဇောတနဋ္ဌေန ပညာဝ ပဇ္ဇောတော ပညာပဇ္ဇောတော။ ပညဝတော ဟိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဧကာလောကာ ဧကောဘာသာ ဧကပဇ္ဇောတာ ဟောတိ။ တေနေတံ ဝုတ္တံ။ ဣမေသု ပန တီသု ပဒေသု ဧကပဒေနာပိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သိဒ္ဓေ ယာနိ ပနေတာနိ ဘဂဝတာ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, အာလောကာ။ ကတမေ စတ္တာရော? စန္ဒာလောကော, သူရိယာလောကော, အဂ္ဂါလောကော, ပညာလောကော။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာလောကာ။ ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ စတုန္နံ အာလောကာနံ ယဒိဒံ ပညာလောကော’’။ တထာ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ဩဘာသာ။ စတ္တာရောမေ, ဘိက္ခဝေ, ပဇ္ဇောတာ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၁၄၄-၁၄၅) သတ္တာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန သုတ္တာနိ ဒေသိတာနိ။ တဒနုရူပေနေဝ ဣဓာပိ ထေရေန ဒေသနာ ကတာ။ အတ္ထော ဟိ အနေကေဟိ အာကာရေဟိ ဝိဘဇ္ဇမာနော သုဝိဘတ္တော ဟောတိ, အညထာ စ အညော ဗုဇ္ဈတိ, အညထာ အညောတိ။ ရတိကရဏဋ္ဌေန ပန ရတိဒါယကဋ္ဌေန ရတိဇနကဋ္ဌေန စိတ္တီကတဋ္ဌေန ဒုလ္လဘပါတုဘာဝဋ္ဌေန အတုလဋ္ဌေန အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေန စ ပညာဝ ရတနံ ပညာရတနံ။

န တေန သတ္တာ မုယှန္တိ, သယံ ဝါ အာရမ္မဏေ န မုယှတီတိ အမောဟော။ ဓမ္မဝိစယပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ကသ္မာ ပနေတံ ပုန ဝုတ္တန္တိ? အမောဟဿ မောဟပဋိပက္ခဘာဝဒီပနတ္ထံ။ တေနေတံ ဒီပေတိ ‘‘ယွာယံ အမောဟော, သော န ကေဝလံ မောဟတော အညော ဓမ္မော, မောဟဿ ပန ပဋိပက္ခော ဓမ္မဝိစယသင်္ခါတော အမောဟော နာမ ဣဓ အဓိပ္ပေတော’’တိ။ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝနိယျာနိကကုသလဒိဋ္ဌိ။ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ, တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ, တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏ’’န္တိ ပုစ္ဆာဝစနာနိ သင်္ခေပဝသေန ဝုတ္တာနီတိ။

သစ္စဉာဏစတုက္ကဒွယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆၄-၆၇။ သုဒ္ဓိကပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၁၀။ သုဒ္ဓိကပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဣမေသံ ဉာဏာနံ ပဘေဒါဘာဝတောယေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝိယ ပဘေဒံ အဒဿေတွာယေဝ အတ္ထေသု ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပညာပဘေဒါဘာဝေပိ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဓမ္မမတ္တဝသေန နာနတ္တသဗ္ဘာဝတော အတ္ထနာနတ္တေ ပညာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒေ ဉာဏန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နာနတ္တေတိ အတ္ထာဒီနံ အနေကဘာဝေ။ ဝဝတ္ထာနေတိ အတ္ထာဒီနံ နိစ္ဆယနေ။ သလ္လက္ခဏေတိ အတ္ထာဒီနံ သမ္မာဒဿနေ။ ဥပလက္ခဏေတိ အတ္ထာဒီနံ ဘုသံဒဿနေ။ ပဘေဒေတိ အတ္ထာဒီနံ နာနာဘေဒေ။ ပဘာဝနေတိ အတ္ထာဒီနံ ပါကဋီကရဏေန ဥပ္ပါဒနေ။ ဇောတနေတိ အတ္ထာဒီနံ ဒီပနေ။ ဝိရောစနေတိ အတ္ထာဒီနံ ဝိဝိဓာ ဒီပနေ။ ပကာသနေတိ အတ္ထာဒီနံ ပဘာသနေ။ ‘‘နာနတ္တေ’’တိ မူလပဒံ ကတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝဝတ္ထာနေ’’တိ သောတာပန္နဿ ဝသေန, ‘‘သလ္လက္ခဏေ ဥပလက္ခဏေ’’တိ သကဒါဂါမိဿ ဝသေန, ‘‘ပဘေဒေ ပဘာဝနေ’’တိ အနာဂါမိဿ ဝသေန, ‘‘ဇောတနေ ဝိရောစနေ ပကာသနေ’’တိ အရဟတော ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ။

သုဒ္ဓိကပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ သဒ္ဓမ္မပ္ပကာသိနိယာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာယ

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။