သဂါထာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

သံယုတ္တနိကာယေ

သဂါထာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

ကရုဏာသီတလဟဒယံ, ပညာပဇ္ဇောတဝိဟတမောဟတမံ၊

သနရာမရလောကဂရုံ, ဝန္ဒေ သုဂတံ ဂတိဝိမုတ္တံ။

ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဘာဝံ, ဘာဝေတွာ စေဝ သစ္ဆိကတွာ စ၊

ယံ ဥပဂတော ဂတမလံ, ဝန္ဒေ တမနုတ္တရံ ဓမ္မံ။

သုဂတဿ ဩရသာနံ, ပုတ္တာနံ မာရသေနမထနာနံ၊

အဋ္ဌန္နမ္ပိ သမူဟံ, သိရသာ ဝန္ဒေ အရိယသံဃံ။

ဣတိ မေ ပသန္နမတိနော, ရတနတ္တယဝန္ဒနာမယံ ပုညံ၊

ယံ သုဝိဟတန္တရာယော, ဟုတွာ တဿာနုဘာဝေန။

သံယုတ္တဝဂ္ဂပဋိမဏ္ဍိတဿ, သံယုတ္တအာဂမဝရဿ၊

ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတဿ, ဉာဏပ္ပဘေဒဇနနဿ။

အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထံ, အဋ္ဌကထာ အာဒိတော ဝသိသတေဟိ၊

ပဉ္စဟိ ယာ သင်္ဂီတာ, အနုသင်္ဂီတာ စ ပစ္ဆာပိ။

သီဟဠဒီပံ ပန အာဘတာထ, ဝသိနာ မဟာမဟိန္ဒေန၊

ဌပိတာ သီဟဠဘာသာယ, ဒီပဝါသီနမတ္ထာယ။

အပနေတွာန တတောဟံ, သီဟဠဘာသံ မနောရမံ ဘာသံ၊

တန္တိနယာနုစ္ဆဝိကံ, အာရောပေန္တော ဝိဂတဒေါသံ။

သမယံ အဝိလောမေန္တော, ထေရာနံ ထေရဝံသဒီပါနံ၊

သုနိပုဏဝိနိစ္ဆယာနံ, မဟာဝိဟာရေ နိဝါသီနံ။

ဟိတွာ ပုနပ္ပုနာဂတ-မတ္ထံ, အတ္ထံ ပကာသယိဿာမိ၊

သုဇနဿ စ တုဋ္ဌတ္ထံ, စိရဋ္ဌိတတ္ထဉ္စ ဓမ္မဿ။

သာဝတ္ထိပဘူတီနံ, နဂရာနံ ဝဏ္ဏနာ ကတာ ဟေဋ္ဌာ၊

သင်္ဂီတီနံ ဒွိန္နံ, ယာ မေ အတ္ထံ ဝဒန္တေန။

ဝိတ္ထာရဝသေန သုဒံ, ဝတ္ထူနိ စ ယာနိ တတ္ထ ဝုတ္တာနိ၊

တေသမ္ပိ န ဣဓ ဘိယျော, ဝိတ္ထာရကထံ ကရိဿာမိ။

သုတ္တာနံ ပန အတ္ထာ, န ဝိနာ ဝတ္ထူဟိ ယေ ပကာသန္တိ၊

တေသံ ပကာသနတ္ထံ, ဝတ္ထူနိပိ ဒဿယိဿာမိ။

သီလကထာ ဓုတဓမ္မာ, ကမ္မဋ္ဌာနာနိ စေဝ သဗ္ဗာနိ၊

စရိယာဝိဓာနသဟိတော, ဈာနသမာပတ္တိဝိတ္ထာရော။

သဗ္ဗာ စ အဘိညာယော, ပညာသင်္ကလနနိစ္ဆယော စေဝ၊

ခန္ဓာဓာတာယတနိန္ဒြိယာနိ, အရိယာနိ စေဝ စတ္တာရိ။

သစ္စာနိ ပစ္စယာကာရဒေသနာ, သုပရိသုဒ္ဓနိပုဏနယာ၊

အဝိမုတ္တတန္တိမဂ္ဂါ, ဝိပဿနာဘာဝနာ စေဝ။

ဣတိ ပန သဗ္ဗံ ယသ္မာ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ မယာ သုပရိသုဒ္ဓံ၊

ဝုတ္တံ တသ္မာ ဘိယျော, န တံ ဣဓ ဝိစာရယိဿာမိ။

‘‘မဇ္ဈေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, ဧသ စတုန္နမ္ပိ အာဂမာနဉှိ၊

ဌတွာ ပကာသယိဿတိ, တတ္ထ ယထာဘာသိတမတ္ထံ’’။

ဣစ္စေဝ ကတော တသ္မာ, တမ္ပိ ဂဟေတွာန သဒ္ဓိမေတာယ၊

အဋ္ဌကထာယ ဝိဇာနထ, သံယုတ္တဝိနိဿိတံ အတ္ထန္တိ။

၁။ ဒေဝတာသံယုတ္တံ

၁။ နဠဝဂ္ဂေါ

၁။ ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

တတ္ထ သံယုတ္တာဂမော နာမ သဂါထာဝဂ္ဂေါ, နိဒါနဝဂ္ဂေါ, ခန္ဓကဝဂ္ဂေါ, သဠာယတနဝဂ္ဂေါ, မဟာဝဂ္ဂေါတိ ပဉ္စဝဂ္ဂေါ ဟောတိ။ သုတ္တတော –

‘‘သတ္တ သုတ္တသဟဿာနိ, သတ္တ သုတ္တသတာနိ စ၊

ဒွါသဋ္ဌိ စေဝ သုတ္တာနိ, ဧသော သံယုတ္တသင်္ဂဟော’’။

ဘာဏဝါရတော ဘာဏဝါရသတံ ဟောတိ။ တဿ ဝဂ္ဂေသု သဂါထာဝဂ္ဂေါ အာဒိ, သုတ္တေသု ဩဃတရဏသုတ္တံ။ တဿာပိ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိကံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တံ နိဒါနမာဒိ။ သာ ပနေသာ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ အာဒိမှိ ဝိတ္ထာရိတာ, တသ္မာ သာ တတ္ထ ဝိတ္ထာရိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁။ ယံ ပနေတံ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိကံ နိဒါနံ, တတ္ထ ဧဝန္တိ နိပါတပဒံ။ မေတိအာဒီနိ နာမပဒါနိ။ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဝီတိ ဥပသဂ္ဂပဒံ, ဟရတီတိ အာချာတပဒန္တိ ဣမိနာ တာဝ နယေန ပဒဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အတ္ထတော ပန ဧဝံသဒ္ဒေါ တာဝ ဥပမူပဒေသ-သမ္ပဟံသန-ဂရဟဏ-ဝစနသမ္ပဋိဂ္ဂဟာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏာဒိ-အနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ။ တထာ ဟေသ – ‘‘ဧဝံ ဇာတေန မစ္စေန, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ဗဟု’’န္တိ (ဓ။ ပ။ ၅၃) ဧဝမာဒီသု ဥပမာယံ အာဂတော။ ‘‘ဧဝံ တေ အဘိက္ကမိတဗ္ဗံ, ဧဝံ တေ ပဋိက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၁၂၂) ဥပဒေသေ။ ‘‘ဧဝမေတံ ဘဂဝါ, ဧဝမေတံ သုဂတာ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၆၆) သမ္ပဟံသနေ။ ‘‘ဧဝမေဝံ ပနာယံ ဝသလီ ယသ္မိံ ဝါ တသ္မိံ ဝါ တဿ မုဏ္ဍကဿ သမဏကဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၇) ဂရဟဏေ။ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေတိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသု’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၁) ဝစနသမ္ပဋိဂ္ဂဟေ။ ‘‘ဧဝံ ဗျာ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ ဓမ္မံ ဒေသိတံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၉၈) အာကာရေ။ ‘‘ဧဟိ တွံ မာဏဝက, ယေန သမဏော အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန သမဏံ အာနန္ဒံ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘သုဘော မာဏဝေါ တောဒေယျပုတ္တော ဘဝန္တံ အာနန္ဒံ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’တိ။ ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သာဓု ကိရ ဘဝံ အာနန္ဒော ယေန သုဘဿ မာဏဝဿ တောဒေယျပုတ္တဿ နိဝေသနံ, တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’တိ’’အာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၄၄၅) နိဒဿနေ။ ‘‘တံ ကိံ မညထ ကာလာမာ, ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါတိ? အကုသလာ, ဘန္တေ။ သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါတိ? သာဝဇ္ဇာ, ဘန္တေ။ ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါတိ? ဝိညုဂရဟိတာ, ဘန္တေ။ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ ဝါ နော ဝါ, ကထံ ဝေါ ဧတ္ထ ဟောတီတိ? သမတ္တာ, ဘန္တေ, သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ, ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၆၆) အဝဓာရဏေ။ သွာယမိဓ အာကာရနိဒဿနာဝဓာရဏေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

တတ္ထ အာကာရတ္ထေန ဧဝံသဒ္ဒေန ဧတမတ္ထံ ဒီပေတိ – နာနာနယနိပုဏံ အနေကဇ္ဈာသယသမုဋ္ဌာနံ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ဝိဝိဓပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မတ္ထဒေသနာ ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗသတ္တာနံ သကသကဘာသာနုရူပတော သောတပထမာဂစ္ဆန္တံ တဿ ဘဂဝတော ဝစနံ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ကော သမတ္ထော ဝိညာတုံ? သဗ္ဗထာမေန ပန သောတုကာမတံ ဇနေတွာပိ ဧဝံ မေ သုတံ, မယာပိ ဧကေနာကာရေန သုတန္တိ။

နိဒဿနတ္ထေန – ‘‘နာဟံ သယမ္ဘူ, န မယာ ဣဒံ သစ္ဆိကတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပရိမောစေန္တော – ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ, မယာပိ ဧဝံ သုတ’’န္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလသုတ္တံ နိဒဿေတိ။

အဝဓာရဏတ္ထေန – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော, ဂတိမန္တာနံ, သတိမန္တာနံ, ဓိတိမန္တာနံ, ဥပဋ္ဌာကာနံ ယဒိဒံ အာနန္ဒော’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၂၀-၂၂၃) ဧဝံ ဘဂဝတာ – ‘‘အာယသ္မာ အာနန္ဒော အတ္ထကုသလော ဓမ္မကုသလော ဗျဉ္ဇနကုသလော နိရုတ္တိကုသလော ပုဗ္ဗာပရကုသလော’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၆၉) ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနာ စ ပသတ္ထဘာဝါနုရူပံ အတ္တနော ဓာရဏဗလံ ဒဿေန္တော သတ္တာနံ သောတုကာမတံ ဇနေတိ – ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ, တဉ္စ ခေါ အတ္ထတော ဝါ ဗျဉ္ဇနတော ဝါ အနူနမနဓိကံ, ဧဝမေဝ န အညထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ။

မေသဒ္ဒေါ တီသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ။ တထာ ဟိဿ – ‘‘ဂါထာဘိဂီတံ မေ အဘောဇနေယျ’’န္တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၈၁) မယာတိ အတ္ထော။ ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ ’’ တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၄။၈၈) မယှန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝထာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၉) မမာတိ အတ္ထော။ ဣဓ ပန ‘‘မယာ သုတ’’န္တိ စ ‘‘မမ သုတ’’န္တိ စ အတ္ထဒွယေ ယုဇ္ဇတိ။

သုတန္တိ အယံ သုတသဒ္ဒေါ သဥပသဂ္ဂေါ အနုပသဂ္ဂေါ စ ဂမန-ဝိဿုတ-ကိလိန္နဥပစိတာနုယောဂ-သောတဝိညေယျ-သောတဒွါရာနုသာရဝိညာတာဒိအနေကတ္ထပ္ပဘေဒေါ။ တထာ ဟိဿ – ‘‘သေနာယ ပသုတော’’တိအာဒီသု ဂစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော။ ‘‘သုတဓမ္မဿ ပဿတော’’တိအာဒီသု (ဥဒါ။ ၁၁) ဝိဿုတဓမ္မဿာတိ အတ္ထော။ ‘‘အဝဿုတာ အဝဿုတဿာ’’တိအာဒီသု (ပါစိ။ ၆၅၇) ကိလိန္နာကိလိန္နဿာတိ အတ္ထော။ ‘‘တုမှေဟိ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပက’’န္တိအာဒီသု (ခု။ ပါ။ ၇။၁၂) ဥပစိတန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ယေ ဈာနပသုတာ ဓီရာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၁၈၁) ဈာနာနုယုတ္တာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတ’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၄၁) သောတဝိညေယျန္တိ အတ္ထော။ ‘‘သုတဓရော သုတသန္နိစယော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၃၉) သောတဒွါရာနုသာရဝိညာတဓရောတိ အတ္ထော။ ဣဓ ပနဿ သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရိတန္တိ ဝါ ဥပဓာရဏန္တိ ဝါ အတ္ထော။ မေ-သဒ္ဒဿ ဟိ မယာတိ အတ္ထေ သတိ – ‘‘ဧဝံ မယာ သုတံ, သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရိတ’’န္တိ ယုဇ္ဇတိ။ မမာတိ အတ္ထေ သတိ – ‘‘ဧဝံ မမ သုတံ, သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရဏ’’န္တိ ယုဇ္ဇတိ။

ဧဝမေတေသု တီသု ပဒေသု ဧဝန္တိ သောတဝိညာဏာဒိဝိညာဏကိစ္စနိဒဿနံ။ မေတိ ဝုတ္တဝိညာဏသမင်္ဂိပုဂ္ဂလနိဒဿနံ။ သုတန္တိ အဿဝနဘာဝပဋိက္ခေပတော အနူနာနဓိကာဝိပရီတဂ္ဂဟဏနိဒဿနံ။ တထာ ဧဝန္တိ တဿ သောတဒွါရာနုသာရေန ပဝတ္တာယ ဝိညာဏဝီထိယာ နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိဘာဝပ္ပကာသနံ။ မေတိ အတ္တပ္ပကာသနံ။ သုတန္တိ ဓမ္မပ္ပကာသနံ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ‘‘နာနပ္ပကာရေန အာရမ္မဏေ ပဝတ္တာယ ဝိညာဏဝီထိယာ မယာ န အညံ ကတံ, ဣဒံ ပန ကတံ, အယံ ဓမ္မော သုတော’’တိ။

တထာ ဧဝန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပ္ပကာသနံ။ မေတိ ပုဂ္ဂလပ္ပကာသနံ။ သုတန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စပ္ပကာသနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယံ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိဿာမိ, တံ မယာ ဧဝံ သုတ’’န္တိ။

တထာ ဧဝန္တိ ယဿ စိတ္တသန္တာနဿ နာနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ နာနတ္ထဗျဉ္ဇနဂဟဏံ ဟောတိ, တဿ နာနာကာရနိဒ္ဒေသော။ ဧဝန္တိ ဟိ အယံ အာကာရပညတ္တိ။ မေတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော။ သုတန္တိ ဝိသယနိဒ္ဒေသော။ ဧတ္တာဝတာ နာနာကာရပ္ပဝတ္တေန စိတ္တသန္တာနေန တံသမင်္ဂိနော ကတ္တုဝိသယေ ဂဟဏသန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ ဟောတိ။

အထ ဝါ ဧဝန္တိ ပုဂ္ဂလကိစ္စနိဒ္ဒေသော။ သုတန္တိ ဝိညာဏကိစ္စနိဒ္ဒေသော။ မေတိ ဥဘယကိစ္စယုတ္တပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ‘‘မယာ သဝနကိစ္စဝိညာဏသမင်္ဂိနာ ပုဂ္ဂလေန ဝိညာဏဝသေန လဒ္ဓသဝနကိစ္စဝေါဟာရေန သုတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဧဝန္တိ စ မေတိ စ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ။ ကိဉှေတ္ထ တံ ပရမတ္ထတော အတ္ထိ, ယံ ဧဝန္တိ ဝါ မေတိ ဝါ နိဒ္ဒေသံ လဘေထ။ သုတန္တိ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ။ ယဉှိ တံ ဧတ္ထ သောတေန ဥပလဒ္ဓံ, တံ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနန္တိ။ တထာ ဧဝန္တိ စ မေတိ စ တံ တံ ဥပါဒါယ ဝတ္တဗ္ဗတော ဥပါဒါပညတ္တိ။ သုတန္တိ ဒိဋ္ဌာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဝတ္တဗ္ဗတော ဥပနိဓာပညတ္တိ။

ဧတ္ထ စ ဧဝန္တိ ဝစနေန အသမ္မောဟံ ဒီပေတိ။ န ဟိ သမ္မူဠှော နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓသမတ္ထော ဟောတိ။ သုတန္တိ ဝစနေန သုတဿ အသမ္မောသံ ဒီပေတိ။ ယဿ ဟိ သုတံ သမ္မုဋ္ဌံ ဟောတိ, န သော ကာလန္တရေန မယာ သုတန္တိ ပဋိဇာနာတိ။ ဣစ္စဿ အသမ္မောဟေန ပညာသိဒ္ဓိ, အသမ္မောသေန ပန သတိသိဒ္ဓိ။ တတ္ထ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ ဗျဉ္ဇနာဝဓာရဏသမတ္ထတာ, သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပညာယ အတ္ထပဋိဝေဓသမတ္ထတာ။ တဒုဘယသမတ္ထတာယောဂေန အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿ ဓမ္မကောသဿ အနုပါလနသမတ္ထတော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကတ္တသိဒ္ဓိ။

အပရော နယော – ဧဝန္တိ ဝစနေန ယောနိသော မနသိကာရံ ဒီပေတိ, အယောနိသော မနသိကရောတော ဟိ နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓာဘာဝတော။ သုတန္တိ ဝစနေန အဝိက္ခေပံ ဒီပေတိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ သဝနာဘာဝတော။ တထာ ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ ဝုစ္စမာနောပိ ‘‘န မယာ သုတံ, ပုန ဘဏထာ’’တိ ဘဏတိ။ ယောနိသော မနသိကာရေန စေတ္ထ အတ္တသမ္မာပဏိဓိံ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတံ သာဓေတိ, သမ္မာ အပ္ပဏိဟိတတ္တဿ ပုဗ္ဗေ အကတပုညဿ ဝါ တဒဘာဝတော။ အဝိက္ခေပေန သဒ္ဓမ္မဿဝနံ သပ္ပုရိသူပနိဿယဉ္စ သာဓေတိ။ န ဟိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော သောတုံ သက္ကောတိ, န စ သပ္ပုရိသေ အနုပနိဿယမာနဿ သဝနံ အတ္ထီတိ။

အပရော နယော – ယသ္မာ ‘‘ဧဝန္တိ ယဿ စိတ္တသန္တာနဿ နာနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ နာနတ္ထဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, တဿ နာနာကာရနိဒ္ဒေသော’’တိ ဝုတ္တံ, သော စ ဧဝံ ဘဒ္ဒကော အာကာရော န သမ္မာ အပ္ပဏိဟိတတ္တနော ပုဗ္ဗေ အကတပုညဿ ဝါ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဘဒ္ဒကေန အာကာရေန ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒီပေတိ။ သုတန္တိ သဝနယောဂေန ပုရိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိံ။ န ဟိ အပ္ပတိရူပဒေသေ ဝသတော သပ္ပုရိသူပနိဿယဝိရဟိတဿ ဝါ သဝနံ အတ္ထိ။ ဣစ္စဿ ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာ အာသယသုဒ္ဓိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ, ပုရိမစက္ကဒွယသိဒ္ဓိယာ ပယောဂသုဒ္ဓိ, တာယ စ အာသယသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓိ, ပယောဂသုဒ္ဓိယာ အာဂမဗျတ္တိသိဒ္ဓိ။ ဣတိ ပယောဂါသယသုဒ္ဓဿ အာဂမာဓိဂမသမ္ပန္နဿ ဝစနံ အရုဏုဂ္ဂံ ဝိယ သူရိယဿ ဥဒယတော, ယောနိသော မနသိကာရော ဝိယ စ ကုသလကမ္မဿ, အရဟတိ ဘဂဝတော ဝစနဿ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဘဝိတုန္တိ ဌာနေ နိဒါနံ ဌပေန္တော ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိမာဟ။

အပရော နယော – ဧဝန္တိ ဣမိနာ နာနပ္ပကာရပဋိဝေဓဒီပကေန ဝစနေန အတ္တနော အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ။ သုတန္တိ ဣမိနာ သောတဗ္ဗဘေဒပဋိဝေဓဒီပကေန ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝံ။ ဧဝန္တိ စ ဣဒံ ယောနိသော မနသိကာရဒီပကဝစနံ ဘာသမာနော – ‘‘ဧတေ မယာ ဓမ္မာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ’’တိ ဒီပေတိ။ သုတန္တိ ဣဒံ သဝနယောဂဒီပကဝစနံ ဘာသမာနော – ‘‘ဗဟူ မယာ ဓမ္မာ သုတာ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ’’တိ ဒီပေတိ။ တဒုဘယေနပိ အတ္ထဗျဉ္ဇနပါရိပူရိံ ဒီပေန္တော သဝနေ အာဒရံ ဇနေတိ။ အတ္ထဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏဉှိ ဓမ္မံ အာဒရေန အဿုဏန္တော မဟတာ ဟိတာ ပရိဗာဟိရော ဟောတီတိ အာဒရံ ဇနေတွာ သက္ကစ္စံ ဓမ္မော သောတဗ္ဗောတိ။

ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဣမိနာ ပန သကလေန ဝစနေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ ဓမ္မံ အတ္တနော အဒဟန္တော အသပ္ပုရိသဘူမိံ အတိက္ကမတိ, သာဝကတ္တံ ပဋိဇာနန္တော သပ္ပုရိသဘူမိံ ဩက္ကမတိ။ တထာ အသဒ္ဓမ္မာ စိတ္တံ ဝုဋ္ဌာပေတိ, သဒ္ဓမ္မေ စိတ္တံ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ‘‘ကေဝလံ သုတမေဝေတံ မယာ, တဿေဝ ပန ဘဂဝတော ဝစန’’န္တိ ဒီပေန္တော အတ္တာနံ ပရိမောစေတိ, သတ္ထာရံ အပဒိသတိ, ဇိနဝစနံ အပ္ပေတိ, ဓမ္မနေတ္တိံ ပတိဋ္ဌာပေတိ။

အပိစ ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိ အတ္တနာ ဥပ္ပါဒိတဘာဝံ အပ္ပဋိဇာနန္တော ပုရိမဝစနံ ဝိဝရန္တော – ‘‘သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတမိဒံ မယာ တဿ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒဿ ဒသဗလဓရဿ အာသဘဋ္ဌာနဋ္ဌာယိနော သီဟနာဒနာဒိနော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဿ ဓမ္မိဿရဿ ဓမ္မရာဇဿ ဓမ္မာဓိပတိနော ဓမ္မဒီပဿ ဓမ္မသရဏဿ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ, န ဧတ္ထ အတ္ထေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါ ပဒေ ဝါ ဗျဉ္ဇနေ ဝါ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ ကတ္တဗ္ဗာ’’တိ သဗ္ဗဒေဝမနုဿာနံ ဣမသ္မိံ ဓမ္မေ အဿဒ္ဓိယံ ဝိနာသေတိ, သဒ္ဓါသမ္ပဒံ ဥပ္ပါဒေတီတိ။ တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဝိနာသယတိ အဿဒ္ဓံ, သဒ္ဓံ ဝဍ္ဎေတိ သာသနေ၊

ဧဝံ မေ သုတမိစ္စေဝံ, ဝဒံ ဂေါတမသာဝကော’’တိ။

ဧကန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒနိဒ္ဒေသော။ သမယန္တိ ပရိစ္ဆိန္နနိဒ္ဒေသော။ ဧကံ သမယန္တိ အနိယမိတပရိဒီပနံ။ တတ္ထ သမယသဒ္ဒေါ –

‘‘သမဝါယေ ခဏေ ကာလေ, သမူဟေ ဟေတုဒိဋ္ဌိသု၊

ပဋိလာဘေ ပဟာနေ စ, ပဋိဝေဓေ စ ဒိဿတိ’’။

တထာ ဟိဿ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သွေပိ ဥပသင်္ကမေယျာမ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ဥပါဒါယာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၄၄၇) သမဝါယော အတ္ထော။ ‘‘ဧကောဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၈။၂၉) ခဏော။ ‘‘ဥဏှသမယော ပရိဠာဟသမယော’’တိအာဒီသု (ပါစိ။ ၃၅၈) ကာလော။ ‘‘မဟာသမယော ပဝနသ္မိ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂) သမူဟော။ ‘‘သမယောပိ ခေါ တေ, ဘဒ္ဒါလိ, အပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ အဟောသိ, ဘဂဝါ ခေါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ, ဘဂဝါပိ မံ ဇာနိဿတိ – ‘ဘဒ္ဒါလိ, နာမ ဘိက္ခု သတ္ထုသာသနေ သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ’တိ။ အယမ္ပိ ခေါ တေ, ဘဒ္ဒါလိ, သမယော အပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ အဟောသီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၁၃၅) ဟေတု။ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဥဂ္ဂါဟမာနော ပရိဗ္ဗာဇကော သမဏမုဏ္ဍိကာပုတ္တော သမယပ္ပဝါဒကေ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ မလ္လိကာယ အာရာမေ ပဋိဝသတီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၂၆၀) ဒိဋ္ဌိ။

‘‘ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ယော အတ္ထော, ယော စတ္ထော သမ္ပရာယိကော၊

အတ္ထာဘိသမယာ ဓီရော, ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ။ –

အာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၂၉) ပဋိလာဘော။ ‘‘သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၂၈) ပဟာနံ။ ‘‘ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌော သင်္ခတဋ္ဌော သန္တာပဋ္ဌော ဝိပရိဏာမဋ္ဌော အဘိသမယဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ပဋိ။ မ။ ၂။၈) ပဋိဝေဓော။ ဣဓ ပနဿ ကာလော အတ္ထော။ တေန သံဝစ္ဆရ-ဥတု-မာသဍ္ဎမာသ-ရတ္တိ-ဒိဝ-ပုဗ္ဗဏှ-မဇ္ဈနှိက-သာယနှ-ပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမယာမ-မုဟုတ္တာဒီသု ကာလပ္ပဘေဒဘူတေသု သမယေသု ဧကံ သမယန္တိ ဒီပေတိ။

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဧတေသု သံဝစ္ဆရာဒီသု သမယေသု ယံ ယံ သုတ္တံ ယသ္မိံ ယသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဥတုမှိ မာသေ ပက္ခေ ရတ္တိဘာဂေ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗံ တံ ထေရဿ သုဝိဒိတံ သုဝဝတ္ထာပိတံ ပညာယ။ ယသ္မာ ပန ‘‘ဧဝံ မေ သုတံ အသုကသံဝစ္ဆရေ အသုကဥတုမှိ အသုကမာသေ အသုကပက္ခေ အသုကရတ္တိဘာဂေ အသုကဒိဝသဘာဂေ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ န သက္ကာ သုခေန ဓာရေတုံ ဝါ ဥဒ္ဒိသိတုံ ဝါ ဥဒ္ဒိသာပေတုံ ဝါ, ဗဟု စ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, တသ္မာ ဧကေနေဝ ပဒေန တမတ္ထံ သမောဓာနေတွာ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ အာဟ။

ယေ ဝါ ဣမေ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိသမယော ဇာတိသမယော သံဝေဂသမယော အဘိနိက္ခမနသမယော ဒုက္ကရကာရိကသမယော မာရဝိဇယသမယော အဘိသမ္ဗောဓိသမယော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော ဒေသနာသမယော ပရိနိဗ္ဗာနသမယောတိ ဧဝမာဒယော ဘဂဝတော ဒေဝမနုဿေသု အတိဝိယ သုပ္ပကာသာ အနေကကာလပ္ပဘေဒါ ဧဝ သမယာ။ တေသု သမယေသု ဒေသနာသမယသင်္ခါတံ ဧကံ သမယန္တိ ဒီပေတိ။ ယော စာယံ ဉာဏကရုဏာကိစ္စသမယေသု ကရုဏာကိစ္စသမယော, အတ္တဟိတပရဟိတပဋိပတ္တိသမယေသု ပရဟိတပဋိပတ္တိသမယော, သန္နိပတိတာနံ ကရဏီယဒွယသမယေသု ဓမ္မိကထာသမယော, ဒေသနာပဋိပတ္တိသမယေသု ဒေသနာသမယော, တေသုပိ သမယေသု အညတရံ သန္ဓာယ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ အာဟ။

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ အဘိဓမ္မေ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရ’’န္တိ စ ဣတော အညေသု သုတ္တပဒေသု ‘‘ယသ္မိံ သမယေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိ စ ဘုမ္မဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတော, ဝိနယေ စ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ ကရဏဝစနေန, တထာ အကတွာ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတောတိ။ တတ္ထ တထာ, ဣဓ စ အညထာ အတ္ထသမ္ဘဝတော။ တတ္ထ ဟိ အဘိဓမ္မေ ဣတော အညေသု သုတ္တပဒေသု စ အဓိကရဏတ္ထော ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ။ အဓိကရဏဉှိ ကာလတ္ထော သမူဟတ္ထော စ သမယော, တတ္ထ ဝုတ္တာနံ ဖဿာဒိဓမ္မာနံ ခဏသမဝါယဟေတုသင်္ခါတဿ စ သမယဿ ဘာဝေန တေသံ ဘာဝေါ လက္ခီယတိ။ တသ္မာ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ တတ္ထ ဘုမ္မဝစနနိဒ္ဒေသော ကတော။

ဝိနယေ စ ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ။ ယော ဟိ သော သိက္ခာပဒပညတ္တိသမယော သာရိပုတ္တာဒီဟိပိ ဒုဗ္ဗိညေယျော, တေန သမယေန ဟေတုဘူတေန ကရဏဘူတေန စ သိက္ခာပဒါနိ ပညာပယန္တော သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဉ္စ အပေက္ခမာနော ဘဂဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာသိ။ တသ္မာ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ တတ္ထ ကရဏဝစနေန နိဒ္ဒေသော ကတော။

ဣဓ ပန အညသ္မိံ စ ဧဝံဇာတိကေ အစ္စန္တသံယောဂတ္ထော သမ္ဘဝတိ။ ယဉှိ သမယံ ဘဂဝါ ဣမံ အညံ ဝါ သုတ္တန္တံ ဒေသေသိ, အစ္စန္တမေဝ တံ သမယံ ကရုဏာဝိဟာရေန ဝိဟာသိ။ တသ္မာ တဒတ္ထဇောတနတ္ထံ ဣဓ ဥပယောဂဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ။

တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘တံ တံ အတ္ထမပေက္ခိတွာ, ဘုမ္မေန ကရဏေန စ၊

အညတြ သမယော ဝုတ္တော, ဥပယောဂေန သော ဣဓာ’’တိ။

ပေါရာဏာ ပန ဝဏ္ဏယန္တိ – ‘‘တသ္မိံ သမယေ’’တိ ဝါ ‘‘တေန သမယေနာ’’တိ ဝါ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ ဝါ အဘိလာပမတ္တဘေဒေါ ဧသ, သဗ္ဗတ္ထ ဘုမ္မမေဝ အတ္ထောတိ။ တသ္မာ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ ဝုတ္တေပိ ‘‘ဧကသ္မိံ သမယေ’’တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဘဂဝါတိ ဂရု။ ဂရုံ ဟိ လောကေ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ အယဉ္စ သဗ္ဗဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဂရု, တသ္မာ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပေါရာဏေဟိပိ ဝုတ္တံ –

‘‘ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌံ, ဘဂဝါတိ ဝစနမုတ္တမံ၊

ဂရု ဂါရဝယုတ္တော သော, ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၄၂)၊

အပိစ –

‘‘ဘဂျဝါ ဘဂ္ဂဝါ ယုတ္တော, ဘဂေဟိ စ ဝိဘတ္တဝါ၊

ဘတ္တဝါ ဝန္တဂမနော, ဘဝေသု ဘဂဝါ တတော’’တိ။ –

ဣမိဿာ ဂါထာယ ဝသေနဿ ပဒဿ ဝိတ္ထာရတော အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၄၄) ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တောယေဝ။

ဧတ္တာဝတာ စေတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဝစနေန ယထာသုတံ ဓမ္မံ ဒဿေန္တော ဘဂဝတော ဓမ္မသရီရံ ပစ္စက္ခံ ကရောတိ။ တေန ‘‘နယိဒံ အတိက္ကန္တသတ္ထုကံ ပါဝစနံ, အယံ ဝေါ သတ္ထာ’’တိ သတ္ထု အဒဿနေန ဥက္ကဏ္ဌိတံ ဇနံ သမဿာသေတိ။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါတိ ဝစနေန တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝတော အဝိဇ္ဇမာနဘာဝံ ဒဿေန္တော ရူပကာယပရိနိဗ္ဗာနံ သာဓေတိ။ တေန ‘‘ဧဝံဝိဓဿ နာမ အရိယဓမ္မဿ ဒေသကော ဒသဗလဓရော ဝဇိရသံဃာတသမာနကာယော သောပိ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော, ကေန အညေန ဇီဝိတေ အာသာ ဇနေတဗ္ဗာ’’တိ ဇီဝိတမဒမတ္တံ ဇနံ သံဝေဇေတိ, သဒ္ဓမ္မေ စဿ ဥဿာဟံ ဇနေတိ။ ဧဝန္တိ စ ဘဏန္တော ဒေသနာသမ္ပတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ။ မေ သုတန္တိ သာဝကသမ္ပတ္တိံ။ ဧကံ သမယန္တိ ကာလသမ္ပတ္တိံ။ ဘဂဝါတိ ဒေသကသမ္ပတ္တိံ။

သာဝတ္ထိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ။ သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ။ ဝိဟရတီတိ အဝိသေသေန ဣရိယာပထဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေသု အညတရဝိဟာရသမင်္ဂီပရိဒီပနမေတံ။ ဣဓ ပန ဌာနဂမနနိသဇ္ဇာသယနပ္ပဘေဒေသု ဣရိယာပထေသု အညတရဣရိယာပထသမာယောဂပရိဒီပနံ, တေန ဌိတောပိ ဂစ္ဆန္တောပိ နိသိန္နောပိ သယာနောပိ ဘဂဝါ ဝိဟရတိစ္စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ ပဝတ္တေတိ, တသ္မာ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။

ဇေတဝနေတိ ဇေတဿ ရာဇကုမာရဿ ဝနေ။ တဉှိ တေန ရောပိတံ သံဝဍ္ဎိတံ ပရိပါလိတံ အဟောသိ, တသ္မာ ‘‘ဇေတဝန’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ။ တသ္မိံ ဇေတဝနေ။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေတိ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဂဟပတိနာ စတုပညာသဟိရညကောဋိပရိစ္စာဂေန ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာတိတတ္တာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမော’’တိ သင်္ခံ ဂတေ အာရာမေ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမဋ္ဌကထာယ သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၄) ဝုတ္တော။

တတ္ထ သိယာ – ယဒိ တာဝ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ, ‘‘ဇေတဝနေ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ အထ တတ္ထ ဝိဟရတိ, ‘‘သာဝတ္ထိယ’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ န ဟိ သက္ကာ ဥဘယတ္ထ ဧကံ သမယံ ဝိဟရိတုန္တိ။ န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

နနု အဝေါစုမှ ‘‘သမီပတ္ထေ ဘုမ္မဝစန’’န္တိ။ တသ္မာ ယထာ ဂင်္ဂါယမုနာဒီနံ သမီပေ ဂေါယူထာနိ စရန္တာနိ ‘‘ဂင်္ဂါယံ စရန္တိ, ယမုနာယံ စရန္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓာပိ ယဒိဒံ သာဝတ္ထိယာ သမီပေ ဇေတဝနံ, တတ္ထ ဝိဟရန္တော ဝုစ္စတိ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ’’တိ။ ဂေါစရဂါမနိဒဿနတ္ထံ ဟိဿ သာဝတ္ထိဝစနံ, ပဗ္ဗဇိတာနုရူပနိဝါသဋ္ဌာနနိဒဿနတ္ထံ သေသဝစနံ။

အညတရာ ဒေဝတာတိ နာမဂေါတ္တဝသေန အပါကဋာ ဧကာ ဒေဝတာတိ အတ္ထော။ ‘‘အဘိဇာနာတိ နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အဟု ဉာတညတရဿ မဟေသက္ခဿ ယက္ခဿ သံခိတ္တေန တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိံ ဘာသိတာ’’တိ ဧတ္ထ ပန အဘိညာတော သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ ‘‘အညတရော’’တိ ဝုတ္တော။ ‘‘ဒေဝတာ’’တိ စ ဣဒံ ဒေဝါနမ္ပိ ဒေဝဓီတာနမ္ပိ သာဓာရဏဝစနံ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ ဒေဝေါ အဓိပ္ပေတော, သော စ ခေါ ရူပါဝစရာနံ ဒေဝါနံ အညတရော။

အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တ-သဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပအဗ္ဘာနုမောဒနာဒီသု ဒိဿတိ။ တတ္ထ ‘‘အဘိက္ကန္တာ, ဘန္တေ, ရတ္တိ, နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော, စိရနိသိန္နော ဘိက္ခုသံဃော, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (အ။ နိ။ ၈။၂၀၊ စူဠဝ။ ၃၈၃) ခယေ ဒိဿတိ။ ‘‘အယံ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အဘိက္ကန္တတရော စ ပဏီတတရော စာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၁၀၀) သုန္ဒရေ။

‘‘ကော မေ ဝန္ဒတိ ပါဒါနိ, ဣဒ္ဓိယာ ယသသာ ဇလံ၊

အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန, သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာ’’တိ။ –

ဧဝမာဒီသု (ဝိ။ ဝ။ ၈၅၇) အဘိရူပေ။ ‘‘အဘိက္ကန္တံ ဘော ဂေါတမ, အဘိက္ကန္တံ ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ။ ၁၅) အဗ္ဘာနုမောဒနေ။ ဣဓ ပန ခယေ။ တေန အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ, ပရိက္ခီဏာယ ရတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထာယံ ဒေဝပုတ္တော မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ အာဂတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ နိယာမော ဟိ ကိရေသ ဒေဝတာနံ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တာ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေယေဝ အာဂစ္ဆန္တိ။

အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာတိ ဣဓ အဘိက္ကန္တ-သဒ္ဒေါ အဘိရူပေ, ဝဏ္ဏ-သဒ္ဒေါ ပန ဆဝိထုတိ-ကုလဝဂ္ဂ-ကာရဏ-သဏ္ဌာနပ္ပမာဏ-ရူပါယတနာဒီသု ဒိဿတိ။ တတ္ထ ‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောသိ ဘဂဝါ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သု။ နိ။ ၅၅၃) ဆဝိယာ။ ‘‘ကဒါ သညူဠှာ ပန တေ, ဂဟပတိ, ဣမေ သမဏဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၇၇) ထုတိယံ။ ‘‘စတ္တာရောမေ, ဘော ဂေါတမ, ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၁၅) ကုလဝဂ္ဂေ။ ‘‘အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၂၃၄) ကာရဏေ။ ‘‘မဟန္တံ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၃၈) သဏ္ဌာနေ။ ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ။ ၆၀၂) ပမာဏေ။ ‘‘ဝဏ္ဏော ဂန္ဓော ရသော ဩဇာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ရူပါယတနေ။ သော ဣဓ ဆဝိယာ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေန အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ အဘိရူပစ္ဆဝိ, ဣဋ္ဌဝဏ္ဏာ မနာပဝဏ္ဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒေဝတာ ဟိ မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆမာနာ ပကတိဝဏ္ဏံ ပကတိဣဒ္ဓိံ ဇဟိတွာ ဩဠာရိကံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ အတိရေကဝဏ္ဏံ အတိရေကဣဒ္ဓိံ မာပေတွာ နဋသမဇ္ဇာဒီနိ ဂစ္ဆန္တာ မနုဿာ ဝိယ အဘိသင်္ခတေန ကာယေန အာဂစ္ဆန္တိ။ တတ္ထ ကာမာဝစရာ အနဘိသင်္ခတေနပိ အာဂန္တုံ သက္ကောန္တိ, ရူပါဝစရာ ပန န သက္ကောန္တိ။ တေသဉှိ အတိသုခုမော အတ္တဘာဝေါ, န တေန ဣရိယာပထကပ္ပနံ ဟောတိ။ တသ္မာ အယံ ဒေဝပုတ္တော အဘိသင်္ခတေနေဝ အာဂတော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏာ’’တိ။

ကေဝလကပ္ပန္တိ ဧတ္ထ ကေဝလ-သဒ္ဒေါ အနဝသေသ-ယေဘုယျာဗျာမိဿာနတိရေကဒဠှတ္ထဝိသံယောဂါဒိအနေကတ္ထော။ တထာ ဟိဿ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ။ ၁) အနဝသေသတ္ထမတ္ထော။ ‘‘ကေဝလကပ္ပါ စ အင်္ဂမဂဓာ ပဟူတံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ အာဒါယ ဥပသင်္ကမိဿန္တီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မဟာဝ။ ၄၃) ယေဘုယျတာ။ ‘‘ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဝိဘ။ ၂၂၅) အဗျာမိဿတာ။ ‘‘ကေဝလံ သဒ္ဓါမတ္တကံ နူန အယမာယသ္မာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မဟာဝ။ ၂၄၄) အနတိရေကတာ။ ‘‘အာယသ္မတော, ဘန္တေ, အနုရုဒ္ဓဿ ဗာဟိယော နာမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ကေဝလကပ္ပံ သံဃဘေဒါယ ဌိတော’’တိ ဧဝမာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၂၄၃) ဒဠှတ္ထတာ။ ‘‘ကေဝလီ ဝုသိတဝါ ဥတ္တမပုရိသောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ။ နိ။ ၃။၅၇) ဝိသံယောဂေါ အတ္ထော။ ဣဓ ပနဿ အနဝသေသတ္ထော အဓိပ္ပေတော။

ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ ပနာယံ အဘိသဒ္ဒဟန-ဝေါဟာရ-ကာလ-ပညတ္တိ-ဆေဒန-ဝိကပ္ပ-လေသသမန္တဘာဝါဒိအနေကတ္ထော။ တထာ ဟိဿ ‘‘ဩကပ္ပနိယမေတံ ဘောတော ဂေါတမဿ, ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၈၇) အဘိသဒ္ဒဟနမတ္ထော။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (စူဠဝ။ ၂၅၀) ဝေါဟာရော။ ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ ဧဝမာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၈၇) ကာလော။ ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပေါ’’တိ ဧဝမာဒီသု ပညတ္တိ။ ‘‘အလင်္ကတော ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဝိ။ ဝ။ ၁၀၉၄, ၁၁၀၁) ဆေဒနံ။ ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပေါ’’တိ ဧဝမာဒီသု (စူဠဝ။ ၄၄၆) ဝိကပ္ပေါ။ ‘‘အာတ္ထိ ကပ္ပေါ နိပဇ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (အ။ နိ။ ၈။၈၀) လေသော။ ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဝေဠုဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၉၄) သမန္တဘာဝေါ။ ဣဓ ပနဿ သမန္တဘာဝတ္ထော အဓိပ္ပေတော။ တသ္မာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အနဝသေသံ သမန္တတော ဇေတဝန’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ဩဘာသေတွာတိ ဝတ္ထာလင်္ကာရသရီရသမုဋ္ဌိတာယ အာဘာယ ဖရိတွာ, စန္ဒိမာ ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ဧကောဘာသံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကရိတွာတိ အတ္ထော။

ယေနာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ တသ္မာ ‘‘ယတ္ထ ဘဂဝါ, တတ္ထ ဥပသင်္ကမီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယေန ဝါ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝမနုဿေဟိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော, တေန ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကေန စ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော? နာနပ္ပကာရဂုဏဝိသေသာဓိဂမာဓိပ္ပါယေန, သာဒုဖလူပဘောဂါဓိပ္ပါယေန ဒိဇဂဏေဟိ နိစ္စဖလိတမဟာရုက္ခော ဝိယ။ ဥပသင်္ကမီတိ စ ဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဥပသင်္ကမနပရိယောသာနဒီပနံ။ အထ ဝါ ဧဝံ ဂတာ တတော အာသန္နတရံ ဌာနံ ဘဂဝတော သမီပသင်္ခါတံ ဂန္တွာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဣဒါနိ ယေနတ္ထေန လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတာ, တံ ပုစ္ဆိတုကာမာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇုလိံ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧကမန္တန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော – ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဝတ္တန္တီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၇၀) ဝိယ။ တသ္မာ ယထာ ဌိတာ ဧကမန္တံ ဌိတာ ဟောတိ, တထာ အဋ္ဌာသီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ။ အဋ္ဌာသီတိ ဌာနံ ကပ္ပေသိ။ ပဏ္ဍိတာ ဟိ ဒေဝမနုဿာ ဂရုဋ္ဌာနိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာသနကုသလတာယ ဧကမန္တံ တိဋ္ဌန္တိ, အယဉ္စ ဒေဝေါ တေသံ အညတရော, တသ္မာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။

ကထံ ဌိတော ပန ဧကမန္တံ ဌိတော ဟောတီတိ? ဆ ဌာနဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ။ သေယျထိဒံ – အတိဒူရံ, အစ္စာသန္နံ, ဥပရိဝါတံ, ဥန္နတပ္ပဒေသံ, အတိသမ္မုခံ, အတိပစ္ဆာတိ။ အတိဒူရေ ဌိတော ဟိ သစေ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ဥစ္စာသဒ္ဒေန ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ။ အစ္စာသန္နေ ဌိတော သံဃဋ္ဋနံ ကရောတိ။ ဥပရိဝါတေ ဌိတော သရီရဂန္ဓေန ဗာဓတိ။ ဥန္နတပ္ပဒေသေ ဌိတော အဂါရဝံ ပကာသေတိ။ အတိသမ္မုခါ ဌိတော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ, စက္ခုနာ စက္ခုံ အာဟစ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ။ အတိပစ္ဆာ ဌိတော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ, ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ။ တသ္မာ အယမ္ပိ ဧတေ ဆ ဌာနဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ အဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသီ’’တိ။

ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ အဝေါစ။ ကထံ နူတိ ကာရဏပုစ္ဆာ။ ဘဂဝတော ဟိ တိဏ္ဏောဃဘာဝေါ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ပါကဋော, တေနိမိဿာ ဒေဝတာယ တတ္ထ ကင်္ခါ နတ္ထိ, ဣမိနာ ပန ကာရဏေန ‘‘တိဏ္ဏော’’တိ န ဇာနာတိ, တေန သာ တံ ကာရဏံ ပုစ္ဆမာနာ ဧဝမာဟ။

မာရိသာတိ ဒေဝတာနံ ပိယသမုဒါစာရဝစနမေတံ။ နိဒ္ဒုက္ခာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘ယဒါ ခေါ တေ, မာရိသ, သင်္ကုနာ သင်္ကု ဟဒယေ သမာဂစ္ဆေယျ, အထ နံ တွံ ဇာနေယျာသိ ‘ဝဿသဟဿံ မေ နိရယေ ပစ္စမာနဿာ’’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၅၁၂) ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ။ န ဟိ နေရယိကသတ္တော နိဒ္ဒုက္ခော နာမ ဟောတိ။ ကိဉ္စာပိ န နိဒ္ဒုက္ခော, ရုဠှီသဒ္ဒေန ပန ဧဝံ ဝုစ္စတိ။ ပုဗ္ဗေ ကိရ ပဌမကပ္ပိကာနံ နိဒ္ဒုက္ခာနံ သုခသမပ္ပိတာနံ ဧသ ဝေါဟာရော, အပရဘာဂေ ဒုက္ခံ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ, ရုဠှီသဒ္ဒေန အယံ ဝေါဟာရော ဝုစ္စတေဝ နိပ္ပဒုမာပိ နိရုဒကာပိ ဝါ ပေါက္ခရဏီ ပေါက္ခရဏီ ဝိယ။

ဩဃမတရီတိ ဧတ္ထ စတ္တာရော ဩဃာ, ကာမောဃော ဘဝေါဃော ဒိဋ္ဌောဃော အဝိဇ္ဇောဃောတိ။ တတ္ထ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ ကာမောဃော နာမ။ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ ဈာနနိကန္တိ စ ဘဝေါဃော နာမ။ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌောဃော နာမ။ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ အဝိဇ္ဇောဃော နာမ။ တတ္ထ ကာမောဃော အဋ္ဌသု လောဘသဟဂတေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဘဝေါဃော စတူသု ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တလောဘသဟဂတေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒိဋ္ဌောဃော စတူသု ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အဝိဇ္ဇောဃော သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

သဗ္ဗောပိ စေသ အဝဟနနဋ္ဌေန ရာသဋ္ဌေန စ ဩဃောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဝဟနနဋ္ဌေနာတိ အဓောဂမနဋ္ဌေန။ အယဉှိ အတ္တနော ဝသံ ဂတေ သတ္တေ အဓော ဂမေတိ, နိရယာဒိဘေဒါယ ဒုဂ္ဂတိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဥပရိဘာဝံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဂန္တုံ အဒေန္တော အဓော တီသု ဘဝေသု စတူသု ယောနီသု ပဉ္စသု ဂတီသု သတ္တသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု နဝသု သတ္တာဝါသေသု စ ဂမေတီတိပိ အတ္ထော။ ရာသဋ္ဌေနာတိ မဟန္တဋ္ဌေန။ မဟာ ဟေသော ကိလေသရာသိ အဝီစိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပတ္ထဋော, ယဒိဒံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ နာမ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝမယံ ရာသဋ္ဌေနာပိ ဩဃောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အတရီတိ ဣမံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ ကေန နု တွံ, မာရိသ, ကာရဏေန တိဏ္ဏောတိ ပုစ္ဆတိ။

အထဿာ ဘဂဝါ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော အပ္ပတိဋ္ဌံ ခွါဟန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌန္တိ အပ္ပတိဋ္ဌဟန္တော။ အနာယူဟန္တိ အနာယူဟန္တော, အဝါယမန္တောတိ အတ္ထော။ ဣတိ ဘဂဝါ ဂူဠှံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ပဉှံ ကထေသိ။ ဒေဝတာပိ နံ သုတွာ ‘‘ဗာဟိရကံ တာဝ ဩဃံ တရန္တာ နာမ ဌာတဗ္ဗဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တာ တရိတဗ္ဗဋ္ဌာနေ အာယူဟန္တာ တရန္တိ, အယံ ပန အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပတ္ထဋံ ကိလေသောဃံ ကိလေသရာသိံ အပ္ပတိဋ္ဌဟန္တော အနာယူဟန္တော အတရိန္တိ အာဟ။ ကိံ နု ခေါ ဧတံ? ကထံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? ဝိမတိံ ပက္ခန္တာ ပဉှဿ အတ္ထံ န အညာသိ။

ကိံ ပန ဘဂဝတာ ယထာ သတ္တာ န ဇာနန္တိ, ဧဝံ ကထနတ္ထာယ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတာ ပဋိဝိဒ္ဓါတိ? န ဧတဒတ္ထာယ ပဋိဝိဒ္ဓါ။ ဒွေ ပန ဘဂဝတော ဒေသနာ နိဂ္ဂဟမုခေန စ အနုဂ္ဂဟမုခေန စ။ တတ္ထ ယေ ပဏ္ဍိတမာနိနော ဟောန္တိ အညာတေပိ ဉာတသညိနော ပဉ္စသတာ ဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတာ ဝိယ, တေသံ မာနနိဂ္ဂဟတ္ထံ ယထာ န ဇာနန္တိ, ဧဝံ မူလပရိယာယာဒိသဒိသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ အယံ နိဂ္ဂဟမုခေန ဒေသနာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ပဝယှ ပဝယှ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ, ယော သာရော, သော ဌဿတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၉၆)။ ယေ ပန ဥဇုကာ သိက္ခာကာမာ, တေသံ သုဝိညေယျံ ကတွာ အာကင်္ခေယျသုတ္တာဒိသဒိသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ‘‘အဘိရမ, တိဿ, အဘိရမ, တိဿ, အဟမောဝါဒေန အဟမနုဂ္ဂဟေန အဟမနုသာသနိယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၄) စ နေ သမဿာသေတိ။ အယံ အနုဂ္ဂဟမုခေန ဒေသနာ။

အယံ ပန ဒေဝပုတ္တော မာနတ္ထဒ္ဓေါ ပဏ္ဍိတမာနီ, ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – အဟံ ဩဃံ ဇာနာမိ, တထာဂတဿ ဩဃတိဏ္ဏဘာဝံ ဇာနာမိ, ‘‘ဣမိနာ ပန ကာရဏေန တိဏ္ဏော’’တိ ဧတ္တကမတ္တံ န ဇာနာမိ။ ဣတိ မယှံ ဉာတမေဝ ဗဟု, အပ္ပံ အညာတံ, တမဟံ ကထိတမတ္တမေဝ ဇာနိဿာမိ။ ကိဉှိ နာမ တံ ဘဂဝါ ဝဒေယျ, ယဿာဟံ အတ္ထံ န ဇာနေယျန္တိ။ အထ သတ္ထာ ‘‘အယံ ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတံ အဘဗ္ဗော ဣမံ မာနံ အပ္ပဟာယ ဒေသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ, မာနနိဂ္ဂဟံ တာဝဿ ကတွာ ပုန နီစစိတ္တေန ပုစ္ဆန္တဿ ပကာသေဿာမီ’’တိ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ပဉှံ ကထေသိ။ သောပိ နိဟတမာနော အဟောသိ, သာ စဿ နိဟတမာနတာ ဥတ္တရိပဉှပုစ္ဆနေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တဿ ပန ပဉှပုစ္ဆနဿ အယမတ္ထော – ကထံ ပန တွံ, မာရိသ, အပ္ပတိဋ္ဌံ အနာယူဟံ ဩဃမတရိ, ယထာဟံ ဇာနာမိ, ဧဝံ မေ ကထေဟီတိ။

အထဿ ဘဂဝါ ကထေန္တော ယဒါသွာဟန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယဒါ သွာဟန္တိ ယသ္မိံ ကာလေ အဟံ။ သုကာရော နိပါတမတ္တံ။ ယထာ စ ဧတ္ထ, ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု။ သံသီဒါမီတိ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ အတရန္တော တတ္ထေဝ ဩသီဒါမိ။ နိဗ္ဗုယှာမီတိ ဌာတုံ အသက္ကောန္တော အတိဝတ္တာမိ။ ဣတိ ဌာနေ စ ဝါယာမေ စ ဒေါသံ ဒိသွာ အတိဋ္ဌန္တော အဝါယမန္တော ဩဃမတရိန္တိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ပဉှော ကထိတော။ ဒေဝတာယပိ ပဋိဝိဒ္ဓေါ, န ပန ပါကဋော, တဿ ပါကဋီကရဏတ္ထံ သတ္တ ဒုကာ ဒဿိတာ။ ကိလေသဝသေန ဟိ သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, အဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဝါ သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, အဝသေသကိလေသာနဉ္စေဝ အဘိသင်္ခါရာနဉ္စ ဝသေန အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ တဏှာဝသေန ဝါ သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, ဒိဋ္ဌိဝသေန အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဝါ သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ ဩလီယနာဘိနိဝေသာ ဟိ ဘဝဒိဋ္ဌိ, အတိဓာဝနာဘိနိဝေသာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ။ လီနဝသေန ဝါ သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, ဥဒ္ဓစ္စဝသေန အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ တထာ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဝသေန သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ သဗ္ဗာကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန သန္တိဋ္ဌန္တော သံသီဒတိ နာမ, သဗ္ဗလောကိယကုသလာဘိသင်္ခါရဝသေန အာယူဟန္တော နိဗ္ဗုယှတိ နာမ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သေယျထာပိ, စုန္ဒ, ယေ ကေစိ အကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ အဓောဘာဂင်္ဂမနီယာ, ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ, သဗ္ဗေ တေ ဥပရိဘာဂင်္ဂမနီယာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၈၆)။

ဣမံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ သုတွာဝ ဒေဝတာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ တုဋ္ဌာ ပသန္နာ အတ္တနော တုဋ္ဌိဉ္စ ပသာဒဉ္စ ပကာသယန္တီ စိရဿံ ဝတာတိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ စိရဿန္တိ စိရဿ ကာလဿ အစ္စယေနာတိ အတ္ထော။ အယံ ကိရ ဒေဝတာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ တဿ ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဋ္ဌာယ အန္တရာ အညံ ဗုဒ္ဓံ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ, တသ္မာ အဇ္ဇ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဧဝမာဟ။ ကိံ ပနိမာယ ဒေဝတာယ ဣတော ပုဗ္ဗေ သတ္ထာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ။ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော ဝါ ဟောတု အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော ဝါ, ဒဿနံ ဥပါဒါယ ဧဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဗြာဟ္မဏန္တိ ဗာဟိတပါပံ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏံ။ ပရိနိဗ္ဗုတန္တိ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတံ။ လောကေတိ သတ္တလောကေ။ ဝိသတ္တိကန္တိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု အာသတ္တဝိသတ္တတာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသတ္တိကာ ဝုစ္စတိ တဏှာ, တံ ဝိသတ္တိကံ အပ္ပတိဋ္ဌမာနံ အနာယူဟမာနံ တိဏ္ဏံ နိတ္တိဏ္ဏံ ဥတ္တိဏ္ဏံ စိရဿံ ဝတ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏံ ပဿာမီတိ အတ္ထော။

သမနုညော သတ္ထာ အဟောသီတိ တဿာ ဒေဝတာယ ဝစနံ စိတ္တေနေဝ သမနုမောဒိ, ဧကဇ္ဈာသယော အဟောသိ။ အန္တရဓာယီတိ အဘိသင်္ခတကာယံ ဇဟိတွာ အတ္တနော ပကတိဥပါဒိဏ္ဏကကာယသ္မိံယေဝ ဌတွာ လဒ္ဓါသာ လဒ္ဓပတိဋ္ဌာ ဟုတွာ ဒသဗလံ ဂန္ဓေဟိ စ မာလေဟိ စ ပူဇေတွာ အတ္တနော ဘဝနံယေဝ အဂမာသီတိ။

ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ နိမောက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂။ ဣဒါနိ ဒုတိယသုတ္တတော ပဋ္ဌာယ ပဌမမာဂတဉ္စ ဥတ္တာနတ္ထဉ္စ ပဟာယ ယံ ယံ အနုတ္တာနံ, တံ တဒေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။ ဇာနာသိ နောတိ ဇာနာသိ နု။ နိမောက္ခန္တိအာဒီနိ မဂ္ဂါဒီနံ နာမာနိ။ မဂ္ဂေန ဟိ သတ္တာ ကိလေသဗန္ဓနတော နိမုစ္စန္တိ, တသ္မာ မဂ္ဂေါ သတ္တာနံ နိမောက္ခောတိ ဝုတ္တော။ ဖလက္ခဏေ ပန တေ ကိလေသဗန္ဓနတော ပမုတ္တာ, တသ္မာ ဖလံ သတ္တာနံ ပမောက္ခောတိ ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ သတ္တာနံ သဗ္ဗဒုက္ခံ ဝိဝိစ္စတိ, တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ဝိဝေကောတိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗာနိ ဝါ ဧတာနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ။ နိဗ္ဗာနဉှိ ပတွာ သတ္တာ သဗ္ဗဒုက္ခတော နိမုစ္စန္တိ ပမုစ္စန္တိ ဝိဝိစ္စန္တိ, တသ္မာ တဒေဝ ‘‘နိမောက္ခော ပမောက္ခော ဝိဝေကော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဇာနာမိ ခွါဟန္တိ ဇာနာမိ ခေါ အဟံ။ အဝဓာရဏတ္ထော ခေါကာရော။ အဟံ ဇာနာမိယေဝ။ သတ္တာနံ နိမောက္ခာဒိဇာနနတ္ထမေဝ ဟိ မယာ သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓန္တိ သီဟနာဒံ နဒတိ။ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ နာမ ကိရ ဧတံ သုတ္တံ။

နန္ဒီဘဝပရိက္ခယာတိ နန္ဒီမူလကဿ ကမ္မဘဝဿ ပရိက္ခယေန။ နန္ဒိယာ စ ဘဝဿ စာတိပိ ဝဋ္ဋတိ။ တတ္ထ ဟိ ပုရိမနယေ နန္ဒီဘဝေန တိဝိဓကမ္မာဘိသင်္ခါရဝသေန သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဂဟိတော, သညာဝိညာဏေဟိ တံသမ္ပယုတ္တာ စ ဒွေ ခန္ဓာ။ တေဟိ ပန တီဟိ ခန္ဓေဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ တေသံ ဂဟဏေန ဂဟိတာဝါတိ အနုပါဒိဏ္ဏကာနံ စတုန္နံ အရူပက္ခန္ဓာနံ အပ္ပဝတ္တိဝသေန သဥပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ ဟောတိ။ ဝေဒနာနံ နိရောဓာ ဥပသမာတိ ဥပါဒိဏ္ဏကဝေဒနာနံ နိရောဓေန စ ဥပသမေန စ။ တတ္ထ ဝေဒနာဂဟဏေန တံသမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ, တေသံ ဝတ္ထာရမ္မဏဝသေန ရူပက္ခန္ဓောပိ။ ဧဝံ ဣမေသံ ဥပါဒိဏ္ဏကာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အပ္ပဝတ္တိဝသေန အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ ဟောတိ။ ဒုတိယနယေ ပန နန္ဒိဂ္ဂဟဏေန သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဂဟိတော, ဘဝဂ္ဂဟဏေန ဥပပတ္တိဘဝသင်္ခါတော ရူပက္ခန္ဓော, သညာဒီဟိ သရူပေနေဝ တယော ခန္ဓာ။ ဧဝံ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အပ္ပဝတ္တိဝသေန နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမမေဝ စ နယံ စတုနိကာယိကဘဏ္ဍိကတ္ထေရော ရောစေတိ။ ဣတိ နိဗ္ဗာနဝသေနေဝ ဘဂဝါ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ။

နိမောက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဥပနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃။ တတိယေ ဥပနီယတီတိ ပရိက္ခီယတိ နိရုဇ္ဈတိ, ဥပဂစ္ဆတိ ဝါ, အနုပုဗ္ဗေန မရဏံ ဥပေတီတိ အတ္ထော။ ယထာ ဝါ ဂေါပါလေန ဂေါဂဏော နီယတိ, ဧဝံ ဇရာယ မရဏသန္တိကံ ဥပနီယတီတိ အတ္ထော။ ဇီဝိတန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ။ အပ္ပန္တိ ပရိတ္တံ ထောကံ။ တဿ ဒွီဟာကာရေဟိ ပရိတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ သရသပရိတ္တတာယ စ ခဏပရိတ္တတာယ စ။ သရသပရိတ္တတာယပိ ဟိ ‘‘ယော, ဘိက္ခဝေ, စိရံ ဇီဝတိ, သော ဝဿသတံ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၄၃) ဝစနတော ပရိတ္တံ။ ခဏပရိတ္တတာယပိ။ ပရမတ္ထတော ဟိ အတိပရိတ္တော သတ္တာနံ ဇီဝိတက္ခဏော ဧကစိတ္တပ္ပဝတ္တိမတ္တောယေဝ။ ယထာ နာမ ရထစက္ကံ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ဧကေနေဝ နေမိပ္ပဒေသေန ပဝတ္တတိ, တိဋ္ဌမာနမ္ပိ ဧကေနေဝ တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ သတ္တာနံ ဇီဝိတံ, တသ္မိံ စိတ္တေ နိရုဒ္ဓမတ္တေ သတ္တော နိရုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ – အတီတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိတ္ထ န ဇီဝတိ န ဇီဝိဿတိ, အနာဂတေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝိဿတိ န ဇီဝတိ န ဇီဝိတ္ထ, ပစ္စုပ္ပန္နေ စိတ္တက္ခဏေ ဇီဝတိ န ဇီဝိတ္ထ န ဇီဝိဿတိ။

‘‘ဇီဝိတံ အတ္တဘာဝေါ စ, သုခဒုက္ခာ စ ကေဝလာ၊

ဧကစိတ္တသမာယုတ္တာ, လဟုသော ဝတ္တတေ ခဏော။

‘‘ယေ နိရုဒ္ဓါ မရန္တဿ, တိဋ္ဌမာနဿ ဝါ ဣဓ၊

သဗ္ဗေပိ သဒိသာ ခန္ဓာ, ဂတာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ။

‘‘အနိဗ္ဗတ္တေန န ဇာတော, ပစ္စုပ္ပန္နေန ဇီဝတိ၊

စိတ္တဘင်္ဂါ မတော လောကော, ပညတ္တိ ပရမတ္ထိယာ’’တိ။ (မဟာနိ။ ၁၀)၊

ဇရူပနီတဿာတိ ဇရံ ဥပဂတဿ, ဇရာယ ဝါ မရဏသန္တိကံ ဥပနီတဿ။ န သန္တိ တာဏာတိ တာဏံ လေဏံ သရဏံ ဘဝိတုံ သမတ္ထာ နာမ ကေစိ နတ္ထိ။ ဧတံ ဘယန္တိ ဧတံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ မရဏူပဂမနံ, အာယုပရိတ္တတာ, ဇရူပနီတဿ တာဏာဘာဝေါတိ တိဝိဓံ ဘယံ ဘယဝတ္ထု ဘယကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ပုညာနိ ကယိရာထ သုခါဝဟာနီတိ ဝိညူ ပုရိသော သုခါဝဟာနိ သုခဒါယကာနိ ပုညာနိ ကရေယျ။ ဣတိ ဒေဝတာ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ သန္ဓာယ ပုဗ္ဗစေတနံ အပရစေတနံ မုဉ္စစေတနဉ္စ ဂဟေတွာ ဗဟုဝစနဝသေန ‘‘ပုညာနီ’’တိ အာဟ။ ဈာနဿာဒံ ဈာနနိကန္တိံ ဈာနသုခဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘သုခါဝဟာနီ’’တိ အာဟ။ တဿာ ကိရ ဒေဝတာယ သယံ ဒီဃာယုကဋ္ဌာနေ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဟေဋ္ဌာ ကာမာဝစရဒေဝေသု ပရိတ္တာယုကဋ္ဌာနေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ စ ထုလ္လဖုသိတကေ ဝုဋ္ဌိပါတသဒိသေ သတ္တေ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ ‘‘အဟောဝတိမေ သတ္တာ ဈာနံ ဘာဝေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဧကကပ္ပ-ဒွေကပ္ပ-စတုကပ္ပ-အဋ္ဌကပ္ပ-သောဠသကပ္ပ-ဒွတ္တိံသကပ္ပ-စတုသဋ္ဌိကပ္ပပ္ပမာဏံ အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျု’’န္တိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။

အထ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ဒေဝတာ အနိယျာနိကံ ဝဋ္ဋကထံ ကထေတီ’’တိ ဝိဝဋ္ဋမဿာ ဒဿေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ လောကာမိသန္တိ ဒွေ လောကာမိသာ ပရိယာယေန စ နိပ္ပရိယာယေန စ။ ပရိယာယေန တေဘူမကဝဋ္ဋံ လောကာမိသံ, နိပ္ပရိယာယေန စတ္တာရော ပစ္စယာ။ ဣဓ ပရိယာယလောကာမိသံ အဓိပ္ပေတံ။ နိပ္ပရိယာယလောကာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ သန္တိပေက္ခောတိ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အစ္စန္တသန္တိံ ပေက္ခန္တော ဣစ္ဆန္တော ပတ္ထယန္တောတိ။

ဥပနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အစ္စေန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄။ စတုတ္ထေ အစ္စေန္တီတိ အတိက္ကမန္တိ။ ကာလာတိ ပုရေဘတ္တာဒယော ကာလာ။ တရယန္တိ ရတ္တိယောတိ ရတ္တိယော အတိက္ကမမာနာ ပုဂ္ဂလံ မရဏူပဂမနာယ တရယန္တိ သီဃံ သီဃံ ဂမယန္တိ။ ဝယောဂုဏာတိ ပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမဝယာနံ ဂုဏာ, ရာသယောတိ အတ္ထော။ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အဟတာနံ ဝတ္ထာနံ ဒိဂုဏံ သံဃာဋိ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၄၈) ဧတ္ထ ဟိ ပဋလဋ္ဌော ဂုဏဋ္ဌော။ ‘‘သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၇၉) ဧတ္ထ အာနိသံသဋ္ဌော။ ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ကောဋ္ဌာသဋ္ဌော။ ‘‘ကယိရာ မာလာဂုဏေ ဗဟူ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၅၃) ဧတ္ထ ရာသဋ္ဌော။ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ ဧတ္ထ ဗန္ဓနဋ္ဌော။ ဣဓ ပန ရာသဋ္ဌော ဂုဏဋ္ဌော။ တသ္မာ ဝယောဂုဏာတိ ဝယောရာသယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တီတိ အနုပဋိပါဋိယာ ပုဂ္ဂလံ ဇဟန္တိ။ မဇ္ဈိမဝယေ ဌိတံ ဟိ ပဌမဝယော ဇဟတိ, ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတံ ဒွေ ပဌမမဇ္ဈိမာ ဇဟန္တိ, မရဏက္ခဏေ ပန တယောပိ ဝယာ ဇဟန္တေဝ။ ဧတံ ဘယန္တိ ဧတံ ကာလာနံ အတိက္ကမနံ, ရတ္တိဒိဝါနံ တရိတဘာဝေါ, ဝယောဂုဏာနံ ဇဟနဘာဝေါတိ တိဝိဓံ ဘယံ။ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ။

အစ္စေန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ကတိဆိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅။ ပဉ္စမေ ကတိ ဆိန္ဒေတိ ဆိန္ဒန္တော ကတိ ဆိန္ဒေယျ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဆိန္ဒေ ဇဟေ’’တိ အတ္ထတော ဧကံ။ ဂါထာဗန္ဓဿ ပန မဋ္ဌဘာဝတ္ထံ အယံ ဒေဝတာ သဒ္ဒပုနရုတ္တိံ ဝဇ္ဇယန္တီ ဧဝမာဟ။ ကတိ သင်္ဂါတိဂေါတိ ကတိ သင်္ဂေ အတိဂတော, အတိက္ကန္တောတိ အတ္ထော။ သင်္ဂါတိကောတိပိ ပါဌော, အယမေဝ အတ္ထော။ ပဉ္စ ဆိန္ဒေတိ ဆိန္ဒန္တော ပဉ္စ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဆိန္ဒေယျ။ ပဉ္စ ဇဟေတိ ဇဟန္တော ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဇဟေယျ။ ဣဓာပိ ဆိန္ဒနဉ္စ ဇဟနဉ္စ အတ္ထတော ဧကမေဝ, ဘဂဝါ ပန ဒေဝတာယ အာရောပိတဝစနာနုရူပေနေဝ ဧဝမာဟ။ အထ ဝါ ပါဒေသု ဗဒ္ဓပါသသကုဏော ဝိယ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဟေဋ္ဌာ အာကဍ္ဎမာနာကာရာနိ ဟောန္တိ, တာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ဆိန္ဒေယျာတိ ဝဒတိ။ ဟတ္ထေဟိ ဂဟိတရုက္ခသာခါ ဝိယ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဥပရိ အာကဍ္ဎမာနာကာရာနိ ဟောန္တိ, တာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဇဟေယျာတိ ဝဒတိ။ ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေတိ ဧတေသံ သံယောဇနာနံ ဆိန္ဒနတ္ထာယ စေဝ ပဟာနတ္ထာယ စ ဥတ္တရိ အတိရေကံ ဝိသေသံ ဘာဝေန္တော သဒ္ဓါပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဘာဝေယျာတိ အတ္ထော။ ပဉ္စ သင်္ဂါတိဂေါတိ ရာဂသင်္ဂေါ ဒေါသသင်္ဂေါ မောဟသင်္ဂေါ မာနသင်္ဂေါ ဒိဋ္ဌိသင်္ဂေါတိ ဣမေ ပဉ္စ သင်္ဂေ အတိက္ကန္တော။ ဩဃတိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတီတိ စတုရောဃတိဏ္ဏောတိ ကထီယတိ။ ဣမာယ ပန ဂါထာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကိယလောကုတ္တရာနိ ကထိတာနီတိ။

ကတိဆိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဇာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆။ ဆဋ္ဌေ ဇာဂရတန္တိ ဇာဂရန္တာနံ။ ပဉ္စ ဇာဂရတန္တိ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ပန သဒ္ဓါဒီသု ပဉ္စသု ဣန္ဒြိယေသု ဇာဂရန္တေသု ပဉ္စ နီဝရဏာ သုတ္တာ နာမ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နော ဝါ ဌိတော ဝါ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေန္တောပိ ပမာဒတာယ အကုသလသမင်္ဂိတာယ သုတ္တော နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ သုတ္တေသု ပဉ္စသု နီဝရဏေသု ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဇာဂရာနိ နာမ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တောပိ အပ္ပမာဒတာယ ကုသလသမင်္ဂိတာယ ဇာဂရော နာမ ဟောတိ။ ပဉ္စဟိ ပန နီဝရဏေဟေဝ ကိလေသရဇံ အာဒိယတိ ဂဏှာတိ ပရာမသတိ။ ပုရိမာ ဟိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပစ္ဆိမာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ပရိသုဇ္ဈတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဓာပိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကိယလောကုတ္တရာနေဝ ကထိတာနီတိ။

ဇာဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ အပ္ပဋိဝိဒိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇။ သတ္တမေ ဓမ္မာတိ စတုသစ္စဓမ္မာ။ အပ္ပဋိဝိဒိတာတိ ဉာဏေန အပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ။ ပရဝါဒေသူတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဝါဒေသု။ တေ ဟိ ဣတော ပရေသံ တိတ္ထိယာနံ ဝါဒတ္တာ ပရဝါဒါ နာမ။ နီယရေတိ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ ဂစ္ဆန္တိ, ပရေနပိ နီယန္တိ။ တတ္ထ သယမေဝ သဿတာဒီနိ ဂဏှန္တာ ဂစ္ဆန္တိ နာမ, ပရဿ ဝစနေန တာနိ ဂဏှန္တာ နီယန္တိ နာမ။ ကာလော တေသံ ပဗုဇ္ဈိတုန္တိ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ပဗုဇ္ဈိတုံ အယံ ကာလော။ လောကသ္မိဉှိ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော, ဓမ္မော ဒေသိယတိ, သံဃော သုပ္ပဋိပန္နော, ပဋိပဒါ ဘဒ္ဒိကာ, ဣမေ စ ပန မဟာဇနာ ဝဋ္ဋေ သုတ္တာ နပ္ပဗုဇ္ဈန္တီတိ ဒေဝတာ အာဟ။ သမ္ဗုဒ္ဓါတိ သမ္မာ ဟေတုနာ ကာရဏေန ဗုဒ္ဓါ။ စတ္တာရော ဟိ ဗုဒ္ဓါ – သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, စတုသစ္စဗုဒ္ဓေါ, သုတဗုဒ္ဓေါတိ။ တတ္ထ သမတိံသပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ နာမ။ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ သယမ္ဘုတံ ပတ္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နာမ။ အဝသေသာ ခီဏာသဝါ စတုသစ္စဗုဒ္ဓါ နာမ။ ဗဟုဿုတော သုတဗုဒ္ဓေါ နာမ။ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တယောပိ ပုရိမာ ဝဋ္ဋန္တိ။ သမ္မဒညာတိ သမ္မာ ဟေတုနာ ကာရဏေန ဇာနိတွာ။ စရန္တိ ဝိသမေ သမန္တိ ဝိသမေ ဝါ လောကသန္နိဝါသေ ဝိသမေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝိသမေ ဝါ ကိလေသဇာတေ သမံ စရန္တီတိ။

အပ္ပဋိဝိဒိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သုသမ္မုဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈။ အဋ္ဌမေ သုသမ္မုဋ္ဌာတိ ပညာယ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝေနေဝ သုနဋ္ဌာ။ ယထာ ဟိ ဒွေ ခေတ္တာနိ ကသိတွာ, ဧကံ ဝပိတွာ, ဗဟုဓညံ အဓိဂတဿ အဝါပိတခေတ္တတော အလဒ္ဓံ သန္ဓာယ ‘‘ဗဟုံ မေ ဓညံ နဋ္ဌ’’န္တိ ဝဒန္တော အလဒ္ဓမေဝ ‘‘နဋ္ဌ’’န္တိ ဝဒတိ, ဧဝမိဓာပိ အပ္ပဋိဝိဒိတာဝ သုသမ္မုဋ္ဌာ နာမ။ အသမ္မုဋ္ဌာတိ ပညာယ ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝေနေဝ အနဋ္ဌာ။ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝါတိ။

သုသမ္မုဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ မာနကာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉။ နဝမေ မာနကာမဿာတိ မာနံ ကာမေန္တဿ ဣစ္ဆန္တဿ။ ဒမောတိ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ သမာဓိပက္ခိကော ဒမော နတ္ထီတိ ဝဒတိ။ ‘‘သစ္စေန ဒန္တော ဒမသာ ဥပေတော, ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၉၅) ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဒမောတိ ဝုတ္တော။ ‘‘ယဒိ သစ္စာ ဒမာ စာဂါ, ခန္တျာ ဘိယျောဓ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၄၆၊ သု။ နိ။ ၁၉၁) ဧတ္ထ ပညာ။ ‘‘ဒါနေန ဒမေန သံယမေန သစ္စဝဇ္ဇေန အတ္ထိ ပုညံ, အတ္ထိ ပုညဿ အာဂမော’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၆၅) ဧတ္ထ ဥပေါသထကမ္မံ။ ‘‘သက္ခိဿသိ ခေါ တွံ, ပုဏ္ဏ, ဣမိနာ ဒမူပသမေန သမန္နာဂတော သုနာပရန္တသ္မိံ ဇနပဒေ ဝိဟရိတု’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၈၈၊ မ။ နိ။ ၃။၃၉၆) ဧတ္ထ အဓိဝါသနခန္တိ။ ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဒမောတိ သမာဓိပက္ခိကဓမ္မာနံ ဧတံ နာမံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘န မောနမတ္ထိ အသမာဟိတဿာ’’တိ။ တတ္ထ မောနန္တိ စတုမဂ္ဂဉာဏံ, တဉှိ မုနာတီတိ မောနံ, စတုသစ္စဓမ္မေ ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ မစ္စုဓေယျဿာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ။ တဉှိ မစ္စုနော ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန မစ္စုဓေယျန္တိ ဝုစ္စတိ။ ပါရန္တိ တဿေဝ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ။ တရေယျာတိ ပဋိဝိဇ္ဈေယျ ပါပုဏေယျ ဝါ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကော အရညေ ဝိဟရန္တော ပမတ္တော ပုဂ္ဂလော မစ္စုဓေယျဿ ပါရံ န တရေယျ န ပဋိဝိဇ္ဈေယျ န ပါပုဏေယျာတိ။

မာနံ ပဟာယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန နဝဝိဓမာနံ ပဇဟိတွာ။ သုသမာဟိတတ္တောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓီဟိ သုဋ္ဌု သမာဟိတတ္တော။ သုစေတသောတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တတာယ သုန္ဒရစိတ္တော။ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဟိ သုစေတသောတိ န ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေန သုစေတသော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ သဗ္ဗေသု ခန္ဓာယတနာဒီသု ဝိပ္ပမုတ္တော ဟုတွာ။ တရေယျာတိ ဧတ္ထ တေဘူမကဝဋ္ဋံ သမတိက္ကမန္တော နိဗ္ဗာနံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော တရတီတိ ပဋိဝေဓတရဏံ နာမ ဝုတ္တံ။ ဣတိ ဣမာယ ဂါထာယ တိဿော သိက္ခာ ကထိတာ ဟောန္တိ။ ကထံ – မာနော နာမာယံ သီလဘေဒနော, တသ္မာ ‘‘မာနံ ပဟာယာ’’တိ ဣမိနာ အဓိသီလသိက္ခာ ကထိတာ ဟောတိ။ ‘‘သုသမာဟိတတ္တော’’တိ ဣမိနာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ။ ‘‘သုစေတသော’’တိ ဧတ္ထ စိတ္တေန ပညာ ဒဿိတာ, တသ္မာ ဣမိနာ အဓိပညာသိက္ခာ ကထိတာ။ အဓိသီလဉ္စ နာမ သီလေ သတိ ဟောတိ, အဓိစိတ္တံ စိတ္တေ သတိ, အဓိပညာ ပညာယ သတိ။ တသ္မာ သီလံ နာမ ပဉ္စပိ ဒသပိ သီလာနိ, ပါတိမောက္ခသံဝရော အဓိသီလံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စိတ္တံ, ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ အဓိစိတ္တံ။ ကမ္မဿကတဉာဏံ ပညာ, ဝိပဿနာ အဓိပညာ။ အနုပ္ပန္နေပိ ဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပဝတ္တတီတိ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလံ သီလမေဝ, ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ ပဝတ္တတီတိ အဓိသီလံ။ စိတ္တပညာသုပိ ဧသေဝ နယော။ အပိစ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထယန္တေန သမာဒိန္နံ ပဉ္စသီလမ္ပိ ဒသသီလမ္ပိ အဓိသီလမေဝ။ သမာပန္နာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယောပိ အဓိစိတ္တမေဝ။ သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ လောကိယသီလံ သီလမေဝ, လောကုတ္တရံ အဓိသီလံ။ စိတ္တပညာသုပိ ဧသေဝ နယောတိ။ ဣတိ ဣမာယ ဂါထာယ သမောဓာနေတွာ တိဿော သိက္ခာ သကလသာသနံ ကထိတံ ဟောတီတိ။

မာနကာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ အရညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀။ ဒသမေ သန္တာနန္တိ သန္တကိလေသာနံ, ပဏ္ဍိတာနံ ဝါ။ ‘‘သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တိ (ဇာ။ ၂။၂၁။၄၁၃), ဒူရေ သန္တော ပကာသန္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၃၀၄) ဟိ ပဏ္ဍိတာပိ သန္တောတိ ဝုတ္တာ။ ဗြဟ္မစာရိနန္တိ သေဋ္ဌစာရီနံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသန္တာနံ။ ကေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတီတိ ကေန ကာရဏေန ဆဝိဝဏ္ဏော ပသီဒတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ကသ္မာ ပနေသာ ဧဝံ ပုစ္ဆတိ? ဧသာ ကိရ ဝနသဏ္ဍဝါသိကာ ဘုမ္မဒေဝတာ အာရညကေ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တေ အရညံ ပဝိသိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နေ ပဿတိ။ တေသဉ္စ ဧဝံ နိသိန္နာနံ ဗလဝစိတ္တေကဂ္ဂတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတော ဝိသဘာဂသန္တတိ ဝူပသမ္မတိ, သဘာဂသန္တတိ ဩက္ကမတိ, စိတ္တံ ပသီဒတိ။ စိတ္တေ ပသန္နေ လောဟိတံ ပသီဒတိ, စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ ဥပါဒါရူပါနိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ, ဝဏ္ဋာ ပမုတ္တတာလဖလဿ ဝိယ မုခဿ ဝဏ္ဏော ဟောတိ။ တံ ဒိသွာ ဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘သရီရဝဏ္ဏော နာမာယံ ပဏီတာနိ ရသသမ္ပန္နာနိ ဘောဇနာနိ သုခသမ္ဖဿာနိ နိဝါသနပါပုရဏသယနာနိ ဥတုသုခေ တေဘူမိကာဒိဘေဒေ စ ပါသာဒေ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီနိ စ လဘန္တာနံ ပသီဒတိ, ဣမေ ပန ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ မိဿကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဝိရဠမဉ္စကေ ဝါ ဖလကေ ဝါ သိလာယ ဝါ သယနာနိ ကပ္ပေန္တိ, ရုက္ခမူလာဒီသု ဝါ အဗ္ဘောကာသေ ဝါ ဝသန္တိ, ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဧတေသံ ဝဏ္ဏော ပသီဒတီ’’တိ။ တသ္မာ ပုစ္ဆိ။

အထဿာ ဘဂဝါ ကာရဏံ ကထေန္တော ဒုတိယံ ဂါထံ အာဟ။ တတ္ထ အတီတန္တိ အတီတေ အသုကော နာမ ရာဇာ ဓမ္မိကော အဟောသိ, သော အမှာကံ ပဏီတေ ပစ္စယေ အဒါသိ။ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ လာဘိနော အဟေသုံ။ အထ မယံ ဧဝရူပါနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိမှာ, စီဝရာနိ ပါရုပိမှာတိ ဧဝံ ဧကစ္စေ ပစ္စယဗာဟုလ္လိကာ ဝိယ ဣမေ ဘိက္ခူ အတီတံ နာနုသောစန္တိ။ နပ္ပဇပ္ပန္တိ နာဂတန္တိ အနာဂတေ ဓမ္မိကော ရာဇာ ဘဝိဿတိ, ဖီတာ ဇနပဒါ ဘဝိဿန္တိ, ဗဟူနိ သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, ‘‘ခါဒထ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ဝတ္တာရော ဘဝိဿန္တိ, တဒါ မယံ ဧဝရူပါနိ ဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိဿာမ, စီဝရာနိ ပါရုပိဿာမာတိ ဧဝံ အနာဂတံ န ပတ္ထေန္တိ။ ပစ္စုပ္ပန္နေနာတိ ယေန ကေနစိ တင်္ခဏေ လဒ္ဓေန ယာပေန္တိ။ တေနာတိ တေန တိဝိဓေနာပိ ကာရဏေန။

ဧဝံ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿေဝ ဝဏ္ဏဿ ဝိနာသံ ဒဿေန္တော အနန္တရံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အနာဂတပ္ပဇပ္ပါယာတိ အနာဂတဿ ပတ္ထနာယ။ ဧတေနာတိ ဧတေန ကာရဏဒွယေန။ နဠောဝ ဟရိတော လုတောတိ ယထာ ဟရိတော နဠော လာယိတွာ ဥဏှပါသာဏေ ပက္ခိတ္တော သုဿတိ, ဧဝံ သုဿန္တီတိ။

အရညသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။ နဠဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

နဠဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ နန္ဒနဝဂ္ဂေါ

၁။ နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁။ နန္ဒနဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တတြာတိ တသ္မိံ အာရာမေ။ ခေါတိ ဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာဝသေန နိပါတမတ္တံ။ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ပရိသဇေဋ္ဌကေ ဘိက္ခူ ဇာနာပေသိ။ ဘိက္ခဝေါတိ တေသံ အာမန္တနာကာရဒီပနံ။ ဘဒန္တေတိ ပတိဝစနဒါနံ။ တေ ဘိက္ခူတိ ယေ တတ္ထ သမ္မုခီဘူတာ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာ ဘိက္ခူ။ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဘဂဝတော ဝစနံ ပတိအဿောသုံ, အဘိမုခါ ဟုတွာ သုဏိံသု သမ္ပဋိစ္ဆိံသူတိ အတ္ထော။ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ တတ္ထ တာဝတိံသကာယိကာတိ တာဝတိံသကာယေ နိဗ္ဗတ္တာ။ တာဝတိံသကာယော နာမ ဒုတိယဒေဝလောကော ဝုစ္စတိ။ မဃေန မာဏဝေန သဒ္ဓိံ မစလဂါမေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထ ဥပ္ပန္နေ တေတ္တိံသ ဒေဝပုတ္တေ ဥပါဒါယ ကိရ တဿ ဒေဝလောကဿ အယံ ပဏ္ဏတ္တိ ဇာတာတိ ဝဒန္တိ။ ယသ္မာ ပန သေသစက္ကဝါဠေသုပိ ဆ ကာမာဝစရဒေဝလောကာ အတ္ထိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သဟဿံ စာတုမဟာရာဇိကာနံ သဟဿံ တာဝတိံသာန’’န္တိ (အ။ နိ။ ၁၀။၂၉), တသ္မာ နာမပဏ္ဏတ္တိယေဝေသာ တဿ ဒေဝလောကဿာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧဝဉှိ နိဒ္ဒေါသံ ပဒံ ဟောတိ။

နန္ဒနေ ဝနေတိ ဧတ္ထ တံ ဝနံ ပဝိဋ္ဌေ ပဝိဋ္ဌေ နန္ဒယတိ တောသေတီတိ နန္ဒနံ။ ပဉ္စသု ဟိ မရဏနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ‘‘သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ စဝိဿာမာ’’တိ ပရိဒေဝမာနာ ဒေဝတာ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ‘‘မာ ပရိဒေဝိတ္ထ, အဘိဇ္ဇနဓမ္မာ နာမ သင်္ခါရာ နတ္ထီ’’တိ ဩဝဒိတွာ တတ္ထ ပဝေသာပေတိ။ တာသံ အညာဟိ ဒေဝတာဟိ ဗာဟာသု ဂဟေတွာ ပဝေသိတာနမ္ပိ တဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာဝ မရဏသောကော ဝူပသမ္မတိ, ပီတိပါမောဇ္ဇမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အထ တသ္မိံ ကီဠမာနာ ဧဝ ဥဏှသန္တတ္တော ဟိမပိဏ္ဍော ဝိယ ဝိလီယန္တိ, ဝါတာပဟတဒီပသိခါ ဝိယ ဝိဇ္ဈာယန္တီတိ ဧဝံ ယံကိဉ္စိ အန္တော ပဝိဋ္ဌံ နန္ဒယတိ တောသေတိယေဝါတိ နန္ဒနံ, တသ္မိံ နန္ဒနေ။ အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတာတိ အစ္ဆရာတိ ဒေဝဓီတာနံ နာမံ, တာသံ သမူဟေန ပရိဝုတာ။

ဒိဗ္ဗေဟီတိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တေဟိ။ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟီတိ မနာပိယရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗသင်္ခါတေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဗန္ဓနေဟိ ကာမကောဋ္ဌာသေဟိ ဝါ။ သမပ္ပိတာတိ ဥပေတာ။ ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပရိစာရယမာနာတိ ရမမာနာ, တေသု တေသု ဝါ ရူပါဒီသု ဣန္ဒြိယာနိ သဉ္စာရယမာနာ။ တာယံ ဝေလာယန္တိ တသ္မိံ ပရိစာရဏကာလေ။ သော ပနဿ ဒေဝပုတ္တဿ အဓုနာ အဘိနိဗ္ဗတ္တကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေယေဝ ရတ္တသုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဝိရောစယမာနော တိဂါဝုတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော ဒိဗ္ဗဝတ္ထနိဝတ္ထော ဒိဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော ဒိဗ္ဗမာလာဝိလေပနဓရော ဒိဗ္ဗေဟိ စန္ဒနစုဏ္ဏေဟိ သမံ ဝိကိရိယမာနော ဒိဗ္ဗေဟိ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ ဩဝုတော နိဝုတော ပရိယောနဒ္ဓေါ လောဘာဘိဘူတော ဟုတွာ လောဘနိဿရဏံ နိဗ္ဗာနံ အပဿန္တော အာသဘိံ ဝါစံ ဘာသန္တော ဝိယ မဟာသဒ္ဒေန ‘‘န တေ သုခံ ပဇာနန္တီ’’တိ ဣမံ ဂါထံ ဂါယမာနော နန္ဒနဝနေ ဝိစရိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီ’’တိ။

ယေ န ပဿန္တိ နန္ဒနန္တိ ယေ တတြ ပဉ္စကာမဂုဏာနုဘဝနဝသေန နန္ဒနဝနံ န ပဿန္တိ။ နရဒေဝါနန္တိ ဒေဝနရာနံ, ဒေဝပုရိသာနန္တိ အတ္ထော။ တိဒသာနန္တိ တိက္ခတ္တုံ ဒသန္နံ။ ယသဿိနန္တိ ပရိဝါရသင်္ခါတေန ယသေန သမ္ပန္နာနံ။

အညတရာ ဒေဝတာတိ ဧကာ အရိယသာဝိကာ ဒေဝတာ။ ပစ္စဘာသီတိ ‘‘အယံ ဗာလဒေဝတာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ နိစ္စံ အစလံ မညတိ, နာဿာ ဆေဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မတံ ဇာနာတီ’’တိ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ ဒဿေန္တီ ‘‘န တွံ ဗာလေ’’တိ ဣမာယ ဂါထာယ ပတိအဘာသိ။ ယထာ အရဟတံ ဝစောတိ ယထာ အရဟန္တာနံ ဝစနံ, တထာ တွံ န ဇာနာသီတိ။ ဧဝံ တဿာ အဓိပ္ပါယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ အရဟန္တာနံ ဝစနံ ဒဿေန္တီ အနိစ္စာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကသင်္ခါရာ ဟုတွာ အဘာဝတ္ထေန အနိစ္စာ။ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနောတိ ဥပ္ပါဒဝယသဘာဝါ။ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ။ ယသ္မာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနောတိ။ ဥပ္ပါဒဝယဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒနန္တရာ ဝေမဇ္ဈဋ္ဌာနံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ တေသံ ဝူပသမော သုခေါတိ တေသံ သင်္ခါရာနံ ဝူပသမသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခံ။ ဣဒံ အရဟတံ ဝစောတိ။

နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂။ ဒုတိယေ နန္ဒတီတိ တုဿတိ အတ္တမနော ဟောတိ။ ပုတ္တိမာတိ ဗဟုပုတ္တော။ တဿ ဟိ ဧကစ္စေ ပုတ္တာ ကသိကမ္မံ ကတွာ ဓညဿ ကောဋ္ဌေ ပူရေန္တိ, ဧကစ္စေ ဝဏိဇ္ဇံ ကတွာ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အာဟရန္တိ, ဧကစ္စေ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ယာနဝါဟနဂါမနိဂမာဒီနိ လဘန္တိ။ အထ တေသံ အာနုဘာဝသင်္ခါတံ သိရိံ အနုဘဝမာနာ မာတာ ဝါ ပိတာ ဝါ နန္ဒတိ။ ဆဏဒိဝသာဒီသု ဝါ မဏ္ဍိတပသာဓိတေ ပုတ္တေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနေ ဒိသွာ နန္ဒတီတိ, ‘‘နန္ဒတိ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ’’တိ အာဟ။ ဂေါဟိ တထေဝါတိ ယထာ ပုတ္တိမာ ပုတ္တေဟိ, တထာ ဂေါသာမိကောပိ သမ္ပန္နံ ဂေါမဏ္ဍလံ ဒိသွာ ဂါဝေါ နိဿာယ ဂေါရသသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဂေါဟိ နန္ဒတိ။ ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာတိ, ဧတ္ထ ဥပဓီတိ စတ္တာရော ဥပဓီ – ကာမူပဓိ, ခန္ဓူပဓိ, ကိလေသူပဓိ, အဘိသင်္ခါရူပဓီတိ။ ကာမာပိ ဟိ ‘‘ယံ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ကာမာနံ အဿာဒေါ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၆၆) ဧဝံ ဝုတ္တဿ သုခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ‘‘ဥပဓိယတိ ဧတ္ထ သုခ’’န္တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ဥပဓီတိ ဝုစ္စတိ။ ခန္ဓာပိ ခန္ဓမူလကဿ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော, ကိလေသာပိ အပါယဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော, အဘိသင်္ခါရာပိ ဘဝဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတောတိ။ ဣဓ ပန ကာမူပဓိ အဓိပ္ပေတော။ ပဉ္စ ဟိ ကာမဂုဏာ တေဘူမိကာဒိပါသာဒ-ဥဠာရသယန-ဝတ္ထာလင်္ကာရ-နာဋကပရိဝါရာဒိဝသေန ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ပီတိသောမနဿံ ဥပသံဟရမာနာ နရံ နန္ဒယန္တိ။ တသ္မာ ယထာ ပုတ္တာ စ ဂါဝေါ စ, ဧဝံ ဣမေပိ ဥပဓီ ဟိ နရဿ နန္ဒနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ဟိ သော နန္ဒတိ ယော နိရူပဓီတိ ယော ကာမဂုဏသမ္ပတ္တိရဟိတော ဒလိဒ္ဒေါ ဒုလ္လဘဃာသစ္ဆာဒနော, န ဟိ သော နန္ဒတိ။ ဧဝရူပေါ မနုဿပေတော စ မနုဿနေရယိကော စ ကိံ နန္ဒိဿတိ ဘဂဝါတိ အာဟ။

ဣဒံ သုတွာ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒေဝတာ သောကဝတ္ထုမေဝ နန္ဒဝတ္ထုံ ကရောတိ, သောကဝတ္ထုဘာဝမဿာ ဒီပေဿာမီ’’တိ ဖလေန ဖလံ ပါတေန္တော ဝိယ တာယေဝ ဥပမာယ တဿာ ဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော တမေဝ ဂါထံ ပရိဝတ္တေတွာ သောစတီတိ အာဟ။ တတ္ထ သောစတိ ပုတ္တေဟီတိ ဝိဒေသဂမနာဒိဝသေန ပုတ္တေသု နဋ္ဌေသုပိ နဿန္တေသုပိ ဣဒါနိ နဿိဿန္တီတိ နာသသင်္ကီပိ သောစတိ, တထာ မတေသုပိ မရန္တေသုပိ စောရေဟိ ရာဇပုရိသေဟိ ဂဟိတေသု ဝါ ပစ္စတ္ထိကာနံ ဟတ္ထံ ဥပဂတေသု ဝါ မရဏသင်္ကီပိ ဟုတွာ သောစတိ။ ရုက္ခပဗ္ဗတာဒီဟိ ပတိတွာ ဟတ္ထပါဒါဒီနံ ဘေဒဝသေန ဘိန္နေသုပိ ဘိဇ္ဇန္တေသုပိ ဘေဒသင်္ကီပိ ဟုတွာ သောစတိ။ ယထာ စ ပုတ္တေဟိ ပုတ္တိမာ, ဂေါသာမိကောပိ တထေဝ နဝဟာကာရေဟိ ဂေါဟိ သောစတိ။ ဥပဓီ ဟိ နရဿ သောစနာတိ ယထာ စ ပုတ္တဂါဝေါ, ဧဝံ ပဉ္စ ကာမဂုဏောပဓီပိ –

‘‘တဿ စေ ကာမယာနဿ, ဆန္ဒဇာတဿ ဇန္တုနော၊

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ, သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၇၇၃) –

ဝုတ္တနယေန နရံ သောစန္တိ။ တသ္မာ နရဿ သောစနာ သောကဝတ္ထုကမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ဟိ သော သောစတိ, ယော နိရူပဓီတိ ယဿ ပန စတုဗ္ဗိဓာပေတေ ဥပဓိယော နတ္ထိ, သော နိရုပဓိ မဟာခီဏာသဝေါ ကိံ သောစိဿတိ, န သောစတိ ဒေဝတေတိ။

နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ နတ္ထိပုတ္တသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃။ တတိယေ နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမန္တိ ဝိရူပေပိ ဟိ အတ္တနော ပုတ္တကေ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗကံ ဝိယ မညန္တိ, မာလာဂုဠေ ဝိယ သီသာဒီသု ကတွာ ပရိဟရမာနာ တေဟိ ဩဟဒိတာပိ ဩမုတ္တိကာပိ ဂန္ဓဝိလေပနပတိတာ ဝိယ သောမနဿံ အာပဇ္ဇန္တိ။ တေနာဟ – ‘‘နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမ’’န္တိ။ ပုတ္တပေမသမံ ပေမံ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဂေါသမိတံ ဓနန္တိ ဂေါဟိ သမံ ဂေါဓနသမံ ဂေါဓနသဒိသံ အညံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ ဘဂဝါတိ အာဟ။ သူရိယသမာ အာဘာတိ သူရိယာဘာယ သမာ အညာ အာဘာ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ သမုဒ္ဒပရမာတိ ယေ ကေစိ အညေ သရာ နာမ, သဗ္ဗေ တေ သမုဒ္ဒပရမာ, သမုဒ္ဒေါ တေသံ ဥတ္တမော, သမုဒ္ဒသဒိသံ အညံ ဥဒကနိဓာနံ နာမ နတ္ထိ, ဘဂဝါတိ။

ယသ္မာ ပန အတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နာမ နတ္ထိ။ မာတာပိတာဒယော ဟိ ဆဍ္ဍေတွာပိ ပုတ္တဓီတာဒယော စ အပေါသေတွာပိ သတ္တာ အတ္တာနမေဝ ပေါသေန္တိ။ ဓညေန စ သမံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ။ (ယဒါ ဟိ သတ္တာ ဒုဗ္ဘိက္ခာ ဟောန္တိ), တထာရူပေ ဟိ ကာလေ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ ဂေါမဟိံသာဒီနိပိ ဓညဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓညသာမိကာနမေဝ သန္တိကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ ပညာယ စ သမာ အာဘာ နာမ နတ္ထိ။ သူရိယာဒယော ဟိ ဧကဒေသံယေဝ ဩဘာသန္တိ, ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ စ တမံ ဝိနောဒေန္တိ။ ပညာ ပန ဒသသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ဧကပ္ပဇ္ဇောတံ ကာတုံ သက္ကောတိ, အတီတံသာဒိပဋိစ္ဆာဒကဉ္စ တမံ ဝိဓမတိ။ မေဃဝုဋ္ဌိယာ စ သမော သရော နာမ နတ္ထိ။ နဒီဝါပိ ဟောတု တလာကာဒီနိ ဝါ, ဝုဋ္ဌိသမော သရော နာမ နတ္ထိ။ မေဃဝုဋ္ဌိယာ ဟိ ပစ္ဆိန္နာယ မဟာသမုဒ္ဒေါ အင်္ဂုလိပဗ္ဗတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န ဟောတိ, ဝုဋ္ဌိယာ ပန ပဝတ္တမာနာယ ယာဝ အာဘဿရဘဝနာပိ ဧကောဒကံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဘဂဝါ ဒေဝတာယ ပဋိဂါထံ ဝဒန္တော နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမန္တိအာဒိမာဟာတိ။

နတ္ထိပုတ္တသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ခတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄။ စတုတ္ထေ ခတ္တိယော ဒွိပဒန္တိ ဒွိပဒါနံ ရာဇာ သေဋ္ဌော။ ကောမာရီတိ ကုမာရိကာလေ ဂဟိတာ။ အယံ သေသဘရိယာနံ သေဋ္ဌာတိ ဝဒတိ။ ပုဗ္ဗဇောတိ ပဌမံ ဇာတော ကာဏော ဝါပိ ဟောတု ကုဏိအာဒီနံ ဝါ အညတရော, ယော ပဌမံ ဇာတော, အယမေဝ ပုတ္တော ဣမိဿာ ဒေဝတာယ ဝါဒေ သေဋ္ဌော နာမ ဟောတိ။ ယသ္မာ ပန ဒွိပဒါဒီနံ ဗုဒ္ဓါဒယော သေဋ္ဌာ, တသ္မာ ဘဂဝါ ပဋိဂါထံ အာဟ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝါ သဗ္ဗေသံယေဝ အပဒါဒိဘေဒါနံ သတ္တာနံ သေဋ္ဌော, ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ပနေသ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌော ဒွိပဒေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒံ သေဋ္ဌောတိ အာဟ။ ဒွိပဒေသု ဥပ္ပန္နဿ စဿ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌဘာဝေါ အပ္ပဋိဟတောဝ ဟောတိ။ အာဇာနီယောတိ ဟတ္ထီ ဝါ ဟောတု အဿာဒီသု အညတရော ဝါ, ယော ကာရဏံ ဇာနာတိ, အယံ အာဇာနီယောဝ စတုပ္ပဒါနံ သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ ကူဋကဏ္ဏရညော ဂုဠဝဏ္ဏအဿော ဝိယ။ ရာဇာ ကိရ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ စေတိယပဗ္ဗတံ ဂမိဿာမီတိ ကလမ္ဗနဒီတီရံ သမ္ပတ္တော, အဿော တီရေ ဌတွာ ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတိ, ရာဇာ အဿာစရိယံ အာမန္တေတွာ, ‘‘အဟော ဝတ တယာ အဿော သိက္ခာပိတော ဥဒကံ ဩတရိတုံ န ဣစ္ဆတီ’’တိ အာဟ။ အာစရိယော ‘‘သုသိက္ခာပိတော ဒေဝ အဿော, ဧတဿ ဟိ စိတ္တံ – ‘သစာဟံ ဥဒကံ ဩတရိဿာမိ, ဝါလံ တေမိဿတိ, ဝါလေ တိန္တေ ရညော အင်္ဂေ ဥဒကံ ပါတေယျာ’တိ, ဧဝံ တုမှာကံ သရီရေ ဥဒကပါတနဘယေန န ဩတရတိ, ဝါလံ ဂဏှာပေထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တထာ ကာရေသိ။ အဿော ဝေဂေန ဩတရိတွာ ပါရံ ဂတော။ သုဿူသာတိ သုဿူသမာနာ။ ကုမာရိကာလေ ဝါ ဂဟိတာ ဟောတု ပစ္ဆာ ဝါ, သုရူပါ ဝါ ဝိရူပါ ဝါ, ယာ သာမိကံ သုဿူသတိ ပရိစရတိ တောသေတိ, သာ ဘရိယာနံ သေဋ္ဌာ။ အဿဝေါတိ အာသုဏမာနော။ ဇေဋ္ဌော ဝါ ဟိ ဟောတု ကနိဋ္ဌော ဝါ, ယော မာတာပိတူနံ ဝစနံ သုဏာတိ, သမ္ပဋိစ္ဆတိ, ဩဝါဒပဋိကရော ဟောတိ, အယံ ပုတ္တာနံ သေဋ္ဌော, အညေဟိ သန္ဓိစ္ဆေဒကာဒိစောရေဟိ ပုတ္တေဟိ ကော အတ္ထော ဒေဝတေတိ။

ခတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သဏမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅။ ပဉ္စမေ ဌိတေ မဇ္ဈနှိကေတိ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ။ သန္နိသီဝေသူတိ ယထာ ဖာသုကဋ္ဌာနံ ဥပဂန္တွာ သန္နိသိန္နေသု ဝိဿမမာနေသု။ ဌိတမဇ္ဈနှိကကာလော နာမေသ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဣရိယာပထဒုဗ္ဗလျကာလော။ ဣဓ ပန ပက္ခီနံယေဝ ဝသေန ဒဿိတော။ သဏတေဝါတိ သဏတိ ဝိယ မဟာဝိရဝံ ဝိယ မုစ္စတိ။ သဏမာနမေဝ စေတ္ထ ‘‘သဏတေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ တပ္ပဋိဘာဂံ နာမေတံ။ နိဒါဃသမယသ္မိဉှိ ဌိတမဇ္ဈနှိကကာလေ စတုပ္ပဒဂဏေသု စေဝ ပက္ခီဂဏေသု စ သန္နိသိန္နေသု ဝါတပူရိတာနံ သုသိရရုက္ခာနဉ္စေဝ ဆိဒ္ဒဝေဏုပဗ္ဗာနဉ္စ ခန္ဓေန ခန္ဓံ သာခါယ သာခံ သံဃဋ္ဋယန္တာနံ ပါဒပါနဉ္စ အရညမဇ္ဈေ မဟာသဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ တံ ဘယံ ပဋိဘာတိ မန္တိ တံ ဧဝရူပေ ကာလေ မဟာအရညဿ သဏမာနံ မယှံ ဘယံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။ ဒန္ဓပညာ ကိရေသာ ဒေဝတာ တသ္မိံ ခဏေ အတ္တနော နိသဇ္ဇဖာသုကံ ကထာဖာသုကံ ဒုတိယကံ အလဘန္တီ ဧဝမာဟ။ ယသ္မာ ပန တာဒိသေ ကာလေ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တဿ ဝိဝိတ္တေ အရညာယတနေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နဿ ဘိက္ခုနော အနပ္ပကံ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သုညာဂါရံ ပဝိဋ္ဌဿ, သန္တစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော၊

အမာနုသီ ရတီ ဟောတိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၃) စ,

‘‘ပုရတော ပစ္ဆတော ဝါပိ, အပရော စေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

အတီဝ ဖာသု ဘဝတိ, ဧကဿ ဝသတော ဝနေ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၅၃၇) စ၊

တသ္မာ ဘဂဝါ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သာ ရတိ ပဋိဘာတိ မန္တိ ယာ ဧဝရူပေ ကာလေ ဧကကဿ နိသဇ္ဇာ နာမ, သာ ရတိ မယှံ ဥပဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

သဏမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ နိဒ္ဒါတန္ဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆။ ဆဋ္ဌေ နိဒ္ဒါတိ, ‘‘အဘိဇာနာမဟံ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၃၈၇) ဧဝရူပါယ အဗျာကတနိဒ္ဒါယ ပုဗ္ဗဘာဂါပရဘာဂေသု သေခပုထုဇ္ဇနာနံ သသင်္ခါရိကအကုသလေ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နံ ထိနမိဒ္ဓံ။ တန္ဒီတိ အတိစ္ဆာတာတိသီတာဒိကာလေသု ဥပ္ပန္နံ အာဂန္တုကံ အာလသိယံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ တန္ဒီ? ယာ တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိမနတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ, အယံ ဝုစ္စတိ တန္ဒီ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၅၇)။ ဝိဇမ္ဘိတာတိ ကာယဝိဇမ္ဘနာ။ အရတီတိ အကုသလပက္ခာ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ။ ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တကိလမထော။ ဝိတ္ထာရော ပန တေသံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဇမ္ဘိတာ? ယာ ကာယဿ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ’’တိအာဒိနာ နယေန အဘိဓမ္မေ အာဂတောဝ။ ဧတေနာတိ ဧတေန နိဒ္ဒါဒိနာ ဥပက္ကိလေသေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော နိဝါရိတပါတုဘာဝေါ။ နပ္ပကာသတီတိ န ဇောတတိ, န ပါတုဘဝတီတိ အတ္ထော။ အရိယမဂ္ဂေါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ။ ပါဏိနန္တိ သတ္တာနံ။ ဝီရိယေနာတိ မဂ္ဂသဟဇာတဝီရိယေန။ နံ ပဏာမေတွာတိ ဧတံ ကိလေသဇာတံ နီဟရိတွာ။ အရိယမဂ္ဂေါတိ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂေါ။ ဣတိ မဂ္ဂေနေဝ ဥပက္ကိလေသေ နီဟရိတွာ မဂ္ဂဿ ဝိသုဒ္ဓိ ဝုတ္တာတိ။

နိဒ္ဒါတန္ဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဒုက္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇။ သတ္တမေ ဒုတ္တိတိက္ခန္တိ ဒုက္ခမံ ဒုအဓိဝါသိယံ။ အဗျတ္တေနာတိ ဗာလေန။ သာမညန္တိ သမဏဓမ္မော။ ဣမိနာ ဒေဝတာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယံ ပဏ္ဍိတာ ကုလပုတ္တာ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိပိ သဋ္ဌိပိ ဝဿာနိ ဒန္တေ အဘိဒန္တမာဓာယ ဇိဝှါယ တာလုံ အာဟစ္စပိ စေတသာ စိတ္တံ အဘိနိဂ္ဂဏှိတွာပိ ဧကာသနံ ဧကဘတ္တံ ပဋိသေဝမာနာ အာပါဏကောဋိကံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ သာမညံ ကရောန္တိ။ တံ ဘဂဝါ ဗာလော အဗျတ္တော ကာတုံ န သက္ကောတီတိ။ ဗဟူ ဟိ တတ္ထ သမ္ဗာဓာတိ တသ္မိံ သာမညသင်္ခါတေ အရိယမဂ္ဂေ ဗဟူ သမ္ဗာဓာ မဂ္ဂါဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဗဟူ ပရိဿယာတိ ဒဿေတိ။

စိတ္တဉ္စေ န နိဝါရယေတိ ယဒိ အယောနိသော ဥပ္ပန္နံ စိတ္တံ န နိဝါရေယျ, ကတိ အဟာနိ သာမညံ စရေယျ? ဧကဒိဝသမ္ပိ န စရေယျ။ စိတ္တဝသိကော ဟိ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတိ။ ပဒေ ပဒေတိ အာရမ္မဏေ အာရမ္မဏေ။ အာရမ္မဏဉှိ ဣဓ ပဒန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဟိ အာရမ္မဏေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဗာလော ဝိသီဒတိ နာမ။ ဣရိယာပထပဒမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဂမနာဒီသု ဟိ ယတ္ထ ယတ္ထ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဝိသီဒတိ နာမ။ သင်္ကပ္ပါနန္တိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနံ။

ကုမ္မော ဝါတိ ကစ္ဆပေါ ဝိယ။ အင်္ဂါနီတိ ဂီဝပဉ္စမာနိ အင်္ဂါနိ။ သမောဒဟန္တိ သမောဒဟန္တော, သမောဒဟိတွာ ဝါ။ မနောဝိတက္ကေတိ မနမှိ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကေ။ ဧတ္တာဝတာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယထာ ကုမ္မော သောဏ္ဍိပဉ္စမာနိ အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ သမောဒဟန္တော သိင်္ဂါလဿ ဩတာရံ န ဒေတိ, သမောဒဟိတွာ စဿ အပ္ပသယှတံ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု မနမှိ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကေ သကေ အာရမ္မဏကပါလေ သမောဒဟံ မာရဿ ဩတာရံ န ဒေတိ, သမောဒဟိတွာ စဿ အပ္ပသယှတံ အာပဇ္ဇတီတိ။ အနိဿိတောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေဟိ အနိဿိတော ဟုတွာ။ အဟေဌယာနောတိ အဝိဟိံသမာနော။ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော။ နူပဝဒေယျ ကဉ္စီတိ ယံကိဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ အာစာရဝိပတ္တိအာဒီသု ယာယ ကာယစိ မင်္ကုံ ကာတုကာမော ဟုတွာ န ဝဒေယျ, ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမိ နော အကာလေနာ’’တိအာဒယော ပန ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေန စိတ္တေန ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဝဒေယျာတိ။

ဒုက္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဟိရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈။ အဋ္ဌမေ ဟိရီနိသေဓောတိ ဟိရိယာ အကုသလေ ဓမ္မေ နိသေဓေတီတိ ဟိရီနိသေဓော။ ကောစိ လောကသ္မိံ ဝိဇ္ဇတီတိ ကောစိ ဧဝရူပေါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ယော နိန္ဒံ အပဗောဓတီတိ ယော ဂရဟံ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတိ။ အဿော ဘဒြော ကသာမိဝါတိ ယထာ ဘဒြော အဿာဇာနီယော ကသံ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတိ, ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝိဇ္ဈန္တော ဝိယ ကသာယ အတ္တနိ နိပါတံ န ဒေတိ, ဧဝမေဝ ယော ဘိက္ခု ဘူတဿ ဒသအက္ကောသဝတ္ထုနော အတ္တနိ နိပါတံ အဒဒန္တော နိန္ဒံ အပဗောဓတိ အပဟရန္တော ဗုဇ္ဈတိ, ဧဝရူပေါ ကောစိ ခီဏာသဝေါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆတိ။ အဘူတက္ကောသေန ပန ပရိမုတ္တော နာမ နတ္ထိ။ တနုယာတိ တနုကာ, ဟိရိယာ အကုသလေ ဓမ္မေ နိသေဓေတွာ စရန္တာ ခီဏာသဝါ နာမ အပ္ပကာတိ အတ္ထော။ သဒါ သတာတိ နိစ္စကာလံ သတိဝေပုလ္လေန သမန္နာဂတာ။ အန္တံ ဒုက္ခဿ ပပ္ပုယျာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ကောဋိံ အန္တဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတွာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဟိရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ကုဋိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉။ နဝမေ ကစ္စိ တေ ကုဋိကာတိ အယံ ဒေဝတာ ဒသ မာသေ အန္တောဝသနဋ္ဌာနဋ္ဌေန မာတရံ ကုဋိကံ ကတွာ, ယထာ သကုဏာ ဒိဝသံ ဂေါစရပသုတာ ရတ္တိံ ကုလာဝကံ အလ္လီယန္တိ, ဧဝမေဝံ သတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာပိ မာတုဂါမဿ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ, အာလယဝသေန ဘရိယံ ကုလာဝကံ ကတွာ။ ကုလပဝေဏိံ သန္တာနကဋ္ဌေန ပုတ္တေ သန္တာနကေ ကတွာ, တဏှံ ဗန္ဓနံ ကတွာ, ဂါထာဗန္ဓနေန ဣမေ ပဉှေ သမောဓာနေတွာ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ, ဘဂဝါပိဿာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော တဂ္ဃါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တဂ္ဃါတိ ဧကံသဝစနေ နိပါတော။ နတ္ထီတိ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဝါ ပုန မာတုကုစ္ဆိဝါသဿ ဒါရဘရဏဿ ပုတ္တနိဗ္ဗတ္တိယာ ဝါ အဘာဝတော နတ္ထိ။

ဒေဝတာ ‘‘မယာ သန္နာဟံ ဗန္ဓိတွာ ဂုဠှာ ပဉှာ ပုစ္ဆိတာ, အယဉ္စ သမဏော ပုစ္ဆိတမတ္တေယေဝ ဝိဿဇ္ဇေသိ, ဇာနံ နု ခေါ မေ အဇ္ဈာသယံ ကထေသိ, ဥဒါဟု အဇာနံ ယံ ဝါ တံ ဝါ မုခါရုဠှံ ကထေသီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန ကိန္တာဟန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကိန္တာဟန္တိ ကိံ တေ အဟံ။ အထဿာ ဘဂဝါ အာစိက္ခန္တော မာတရန္တိအာဒိမာဟ။ သာဟု တေတိ ဂါထာယ အနုမောဒိတွာ သမ္ပဟံသိတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနမေဝ ဂတာတိ။

ကုဋိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀။ ဒသမေ တပေါဒါရာမေတိ တပေါဒဿ တတ္တောဒကဿ ရဟဒဿ ဝသေန ဧဝံ လဒ္ဓနာမေ အာရာမေ။ ဝေဘာရပဗ္ဗတဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ ဘုမ္မဋ္ဌကနာဂါနံ ပဉ္စယောဇနသတိကံ နာဂဘဝနံ ဒေဝလောကသဒိသံ မဏိမယေန တလေန အာရာမုယျာနေဟိ စ သမန္နာဂတံ။ တတ္ထ နာဂါနံ ကီဠနဋ္ဌာနေ မဟာဥဒကရဟဒေါ, တတော တပေါဒါ နာမ နဒီ သန္ဒတိ ကုထိတာ ဥဏှောဒကာ။ ကသ္မာ ပနေသာ ဧဒိသာ? ရာဇဂဟံ ကိရ ပရိဝါရေတွာ မဟာပေတလောကော တိဋ္ဌတိ, တတ္ထ ဒွိန္နံ မဟာလောဟကုမ္ဘိနိရယာနံ အန္တရေန အယံ တပေါဒါ အာဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ကုထိတာ သန္ဒတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယတာယံ, ဘိက္ခဝေ, တပေါဒါ သန္ဒတိ, သော ဒဟော အစ္ဆောဒကော သီတောဒကော သာတောဒကော သေတောဒကော သုပ္ပတိတ္ထော ရမဏီယော ပဟူတမစ္ဆကစ္ဆပေါ, စက္ကမတ္တာနိ စ ပဒုမာနိ ပုပ္ဖန္တိ။ အပိစာယံ, ဘိက္ခဝေ, တပေါဒါ ဒွိန္နံ မဟာနိရယာနံ အန္တရိကာယ အာဂစ္ဆတိ, တေနာယံ တပေါဒါ ကုထိတာ သန္ဒတီ’’တိ (ပါရာ။ ၂၃၁)။

ဣမဿ ပန အာရာမဿ အဘိမုခဋ္ဌာနေ တတော မဟာဥဒကရဟဒေါ ဇာတော, တဿ ဝသေနာယံ ဝိဟာရော ‘‘တပေါဒါရာမော’’တိ ဝုစ္စတိ။

သမိဒ္ဓီတိ တဿ ကိရ ထေရဿ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော, တသ္မာ ‘‘သမိဒ္ဓီ’’တွေဝ သင်္ခံ ဂတော။ ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စိတုန္တိ ပဓာနိကတ္ထေရော ဧသ, ဗလဝပစ္စူသေ ဥဋ္ဌာယာသနာ သရီရံ ဥတုံ ဂါဟာပေတွာ ဗဟိ သဋ္ဌိဟတ္ထမတ္တေ မဟာစင်္ကမေ အပရာပရံ စင်္ကမိတွာ ‘‘သေဒဂဟိတေဟိ ဂတ္တေဟိ ပရိဘုဉ္ဇမာနံ သေနာသနံ ကိလိဿတီ’’တိ မညမာနော ဂတ္တာနိ ပရိသိဉ္စနတ္ထံ သရီရဓောဝနတ္ထံ ဥပသင်္ကမိ။ ဧကစီဝရော အဋ္ဌာသီတိ နိဝါသနံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ စီဝရံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ။

ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗာပယမာနောတိ ဂတ္တာနိ ပုဗ္ဗသဒိသာနိ ဝေါဒကာနိ ကုရုမာနော။ အလ္လသရီရေ ပါရုတံ ဟိ စီဝရံ ကိလိဿတိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, န စေတံ ဝတ္တံ။ ထေရော ပန ဝတ္တသမ္ပန္နော, တသ္မာ ဝတ္တေ ဌိတောဝ နှာယိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ တတ္ထ ဣဒံ နှာနဝတ္တံ – ဥဒကတိတ္ထံ ဂန္တွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စီဝရာနိ နိက္ခိပိတွာ ဝေဂေန ဌိတကေနေဝ န ဩတရိတဗ္ဗံ, သဗ္ဗဒိသာ ပန ဩလောကေတွာ ဝိဝိတ္တဘာဝံ ဉတွာ ခါဏုဂုမ္ဗလတာဒီနိ ဝဝတ္ထပေတွာ တိက္ခတ္တုံ ဥက္ကာသိတွာ အဝကုဇ္ဇ ဌိတေန ဥတ္တရာသင်္ဂစီဝရံ အပနေတွာ ပသာရေတဗ္ဗံ, ကာယဗန္ဓနံ မောစေတွာ စီဝရပိဋ္ဌေယေဝ ဌပေတဗ္ဗံ။ သစေ ဥဒကသာဋိကာ နတ္ထိ, ဥဒကန္တေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ နိဝါသနံ မောစေတွာ သစေ သိန္နဋ္ဌာနံ အတ္ထိ, ပသာရေတဗ္ဗံ။ နော စေ အတ္ထိ, သံဟရိတွာ ဌပေတဗ္ဗံ။ ဥဒကံ ဩတရန္တေန သဏိကံ နာဘိပ္ပမာဏမတ္တံ ဩတရိတွာ ဝီစိံ အနုဋ္ဌာပေန္တေန သဒ္ဒံ အကရောန္တေန နိဝတ္တိတွာ အာဂတဒိသာဘိမုခေန နိမုဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ဧဝံ စီဝရံ ရက္ခိတံ ဟောတိ။ ဥမ္မုဇ္ဇန္တေနပိ သဒ္ဒံ အကရောန္တေန သဏိကံ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နှာနပရိယောသာနေ ဥဒကန္တေ ဥက္ကုဋိကေန နိသီဒိတွာ နိဝါသနံ ပရိက္ခိပိတွာ ဥဋ္ဌာယ သုပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ စီဝရံ အပါရုပိတွာဝ ဌာတဗ္ဗန္တိ။

ထေရောပိ တထာ နှာယိတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဝိဂစ္ဆမာနဥဒကံ ကာယံ ဩလောကယမာနော အဋ္ဌာသိ။ တဿ ပကတိယာပိ ပါသာဒိကဿ ပစ္စူသသမယေ သမ္မာ ပရိဏတာဟာရဿ ဥဏှောဒကေန နှာတဿ အတိဝိယ မုခဝဏ္ဏော ဝိရောစိ, ဗန္ဓနာ ပဝုတ္တတာလဖလံ ဝိယ ပဘာသမ္ပန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ တင်္ခဏဝိကသိတပဒုမံ ဝိယ မုခံ သဿိရိကံ အဟောသိ, သရီရဝဏ္ဏောပိ ဝိပ္ပသီဒိ။ တသ္မိံ သမယေ ဝနသဏ္ဍေ အဓိဝတ္ထာ ဘုမ္မဒေဝတာ ပါသာဒိကံ ဘိက္ခုံ ဩလောကယမာနာ သမနံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တီ ကာမပရိဠာဟာဘိဘူတာ ဟုတွာ, ‘‘ထေရံ ပလောဘေဿာမီ’’တိ အတ္တဘာဝံ ဥဠာရေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ သဟဿဝဋ္ဋိပဒီပံ ပဇ္ဇလမာနာ ဝိယ စန္ဒံ ဥဋ္ဌာပယမာနာ ဝိယ သကလာရာမံ ဧကောဘာသံ ကတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဝန္ဒိတွာဝ ဝေဟာသေ ဌိတာ ဂါထံ အဘာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အညတရာ ဒေဝတာ…ပေ… အဇ္ဈဘာသီ’’တိ။

အဘုတွာတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ။ ဘိက္ခသီတိ ပိဏ္ဍာယ စရသိ။ မာ တံ ကာလော ဥပစ္စဂါတိ ဧတ္ထ ကာလော နာမ ပဉ္စကာမဂုဏပဋိသေဝနက္ခမော ဒဟရယောဗ္ဗနကာလော။ ဇရာဇိဏ္ဏေန ဟိ ဩဘဂ္ဂေန ဒဏ္ဍပရာယဏေန ပဝေဓမာနေန ကာသသာသာဘိဘူတေန န သက္ကာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ။ ဣတိ ဣမံ ကာလံ သန္ဓာယ ဒေဝတာ ‘‘မာ တံ ကာလော ဥပစ္စဂါ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ မာ ဥပစ္စဂါတိ မာ အတိက္ကမိ။

ကာလံ ဝေါဟံ န ဇာနာမီတိ ဧတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ။ ကာလံ န ဇာနာမီတိ မရဏကာလံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ သတ္တာနဉှိ –

‘‘ဇီဝိတံ ဗျာဓိ ကာလော စ, ဒေဟနိက္ခေပနံ ဂတိ၊

ပဉ္စေတေ ဇီဝလောကသ္မိံ, အနိမိတ္တာ န နာယရေ’’။

တတ္ထ ဇီဝိတံ တာဝ ‘‘ဧတ္တကမေဝ, န ဣတော ပရ’’န္တိ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တံ။ ကလလကာလေပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ, အဗ္ဗုဒ-ပေသိ-ဃန-အဍ္ဎမာသ-ဧကမာသ-ဒွေမာသ-တေမာသ-စတုမာသပဉ္စမာသ…ပေ… ဒသမာသကာလေပိ, ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တသမယေပိ, တတော ပရံ ဝဿသတဿ အန္တောပိ ဗဟိပိ မရန္တိယေဝ။ ဗျာဓိပိ ‘‘ဣမိနာဝ ဗျာဓိနာ သတ္တာ မရန္တိ, န အညေနာ’’တိ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တော။ စက္ခုရောဂေနပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ သောတရောဂါဒီနံ အညတရေနပိ။ ကာလောပိ, ‘‘ဣမသ္မိံ ယေဝ ကာလေ မရိတဗ္ဗံ, န အညသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တော။ ပုဗ္ဗဏှေပိ ဟိ သတ္တာ မရန္တိ မဇ္ဈနှိကာဒီနံ အညတရသ္မိမ္ပိ။ ဒေဟနိက္ခေပနမ္ပိ, ‘‘ဣဓေဝ မီယမာနာနံ ဒေဟေန ပတိတဗ္ဗံ, န အညတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တံ။ အန္တောဂါမေ ဇာတာနဉှိ ဗဟိဂါမေပိ အတ္တဘာဝေါ ပတတိ, ဗဟိဂါမေပိ ဇာတာနံ အန္တောဂါမေပိ။ တထာ ထလဇာနံ ဇလေ, ဇလဇာနံ ထလေတိ အနေကပ္ပကာရတော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ ဂတိပိ, ‘‘ဣတော စုတေန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော အနိမိတ္တာ။ ဒေဝလောကတော ဟိ စုတာ မနုဿေသုပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, မနုဿလောကတော စုတာ ဒေဝလောကာဒီနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ဧဝံ ယန္တေ ယုတ္တဂေါဏော ဝိယ ဂတိပဉ္စကေ လောကော သမ္ပရိဝတ္တတိ။ တဿေဝံ သမ္ပရိဝတ္တတော ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ကာလေ မရဏံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမံ မရဏဿ ကာလံ ဝေါဟံ န ဇာနာမိ။

ဆန္နော ကာလော န ဒိဿတီတိ အယံ ကာလော မယှံ ပဋိစ္ဆန္နော အဝိဘူတော န ပညာယတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ အယံ ကာလော ပဋိစ္ဆန္နော န ပညာယတိ, တသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အဘုတွာဝ ဘိက္ခာမိ။ မာ မံ ကာလော ဥပစ္စဂါတိ ဧတ္ထ သမဏဓမ္မကရဏကာလံ သန္ဓာယ ‘‘ကာလော’’တိ အာဟ။ အယဉှိ သမဏဓမ္မော နာမ ပစ္ဆိမေ ကာလေ တိဿော ဝယောသီမာ အတိက္ကန္တေန ဩဘဂ္ဂေန ဒဏ္ဍပရာယဏေန ပဝေဓမာနေန ကာသသာသာဘိဘူတေန န သက္ကာ ကာတုံ။ တဒါ ဟိ န သက္ကာ ဟောတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါ ဂဏှိတုံ, ဓုတင်္ဂံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, အရညဝါသံ ဝါ ဝသိတုံ, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပတ္တိံ ဝါ သမာပဇ္ဇိတုံ, ပဒဘာဏ-သရဘညဓမ္မကထာ-အနုမောဒနာဒီနိ ဝါ ကာတုံ, တရုဏယောဗ္ဗနကာလေ ပနေတံ သဗ္ဗံ သက္ကာ ကာတုန္တိ အယံ သမဏဓမ္မကရဏဿ ကာလော မာ မံ ဥပစ္စဂါ, ယာဝ မံ နာတိက္ကမတိ, တာဝ ကာမေ အဘုတွာဝ သမဏဓမ္မံ ကရောမီတိ အာဟ။

ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာတိ သာ ကိရ ဒေဝတာ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု သမဏဓမ္မကရဏဿ ကာလံ နာမ ကထေတိ, အကာလံ နာမ ကထေတိ, သဟေတုကံ ကထေတိ သာနိသံသ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာဝ ထေရေ လဇ္ဇံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ မဟာဗြဟ္မံ ဝိယ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ စ နံ မညမာနာ ဂါရဝဇာတာ အာကာသာ ဩရုယှ ပထဝိယံ အဋ္ဌာသိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ ပထဝိယံ ဌိတာ, ယေန ပနတ္ထေန အာဂတာ, ပုနပိ တမေဝ ဂဟေတွာ ဒဟရော တွန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုသူတိ တရုဏော။ ကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော။ ဘဒြေနာတိ ဘဒ္ဒကေန။ ဧကစ္စော ဟိ ဒဟရောပိ သမာနော ကာဏော ဝါ ဟောတိ ကုဏိအာဒီနံ ဝါ အညတရော, သော ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော နာမ န ဟောတိ။ ယော ပန အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နော, ယံ ယဒေဝ အလင်္ကာရပရိဟာရံ ဣစ္ဆတိ, တေန တေန အလင်္ကတော ဒေဝပုတ္တော ဝိယ စရတိ, အယံ ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော နာမ ဟောတိ။ ထေရော စ ဥတ္တမရူပသမ္ပန္နော, တေန နံ ဧဝမာဟ။

အနိက္ကီဠိတာဝီ ကာမေသူတိ ကာမေသု အကီဠိတကီဠော အဘုတ္တာဝီ, အကတကာမကီဠောတိ အတ္ထော။ မာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဟိတွာတိ ယေဘုယျေန ဟိ တာ အဒိဋ္ဌသစ္စာ အဝီတရာဂါ အပရစိတ္တဝိဒူနိယော ဒေဝတာ ဘိက္ခူ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိမ္ပိ…ပေ… သဋ္ဌိမ္ပိ ဝဿာနိ ပရိသုဒ္ဓံ အခဏ္ဍံ ဗြဟ္မစရိယံ စရမာနေ ဒိသွာ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မာနုသကေ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပဟာယ ဒိဗ္ဗေ ကာမေ ပတ္ထယန္တာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ သညံ ဥပ္ပါဒေန္တိ, အယမ္ပိ တတ္ထေဝ ဥပ္ပါဒေသိ။ တသ္မာ မာနုသကေ ကာမေ သန္ဒိဋ္ဌိကေ, ဒိဗ္ဗေ စ ကာလိကေ ကတွာ ဧဝမာဟ။

န ခေါ အဟံ, အာဝုသောတိ, အာဝုသော, အဟံ သန္ဒိဋ္ဌိကေ ကာမေ ဟိတွာ ကာလိကေ ကာမေ န အနုဓာဝါမိ န ပတ္ထေမိ န ပိဟေမိ။ ကလိကဉ္စ ခေါ အဟံ, အာဝုသောတိ အဟံ ခေါ, အာဝုသော, ကာလိကံ ကာမံ ဟိတွာ သန္ဒိဋ္ဌိကံ လောကုတ္တရဓမ္မံ အနုဓာဝါမိ။ ဣတိ ထေရော စိတ္တာနန္တရံ အလဒ္ဓဗ္ဗတာယ ဒိဗ္ဗေပိ မာနုသကေပိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ကာလိကာတိ အကာသိ, စိတ္တာနန္တရံ လဒ္ဓဗ္ဗတာယ လောကုတ္တရဓမ္မံ သန္ဒိဋ္ဌိကန္တိ။ ပဉ္စကာမဂုဏေသု သမောဟိတေသုပိ သမ္ပန္နကာမဿာပိ ကာမိနော စိတ္တာနန္တရံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရမ္မဏာနုဘဝနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ။ စက္ခုဒွါရေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အနုဘဝိတုကာမေန ဟိ စိတ္တကာရပေါတ္ထကာရရူပကာရာဒယော ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘ဣဒံ နာမ သဇ္ဇေထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ။ ဧတ္ထန္တရေ အနေကကောဋိသတသဟဿာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ အထ ပစ္ဆာ တံ အာရမ္မဏံ သမ္ပာပုဏာတိ။ သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါနန္တရံ ပန သောတာပတ္တိဖလမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အန္တရာ အညဿ စိတ္တဿ ဝါရော နတ္ထိ။ သေသဖလေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ။

သော တမေဝတ္ထံ ဂဟေတွာ ကာလိကာ ဟိ, အာဝုသောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာလိကာတိ ဝုတ္တနယေန သမောဟိတသမ္ပတ္တိနာပိ ကာလန္တရေ ပတ္တဗ္ဗာ။ ဗဟုဒုက္ခာတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ နိဿာယ ပတ္တဗ္ဗဒုက္ခဿ ဗဟုတာယ ဗဟုဒုက္ခာ။ တံဝတ္ထုကဿေဝ ဥပါယာသဿ ဗဟုတာယ ဗဟုပါယာသာ။ အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျောတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ နိဿာယ လဒ္ဓဗ္ဗသုခတော အာဒီနဝေါ ဘိယျော, ဒုက္ခမေဝ ဗဟုတရန္တိ အတ္ထော။ သန္ဒိဋ္ဌိကော အယံ ဓမ္မောတိ အယံ လောကုတ္တရဓမ္မော ယေန ယေန အဓိဂတော ဟောတိ, တေန တေန ပရသဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗတံ ဟိတွာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန သယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သန္ဒိဋ္ဌိကော။ အတ္တနော ဖလဒါနံ သန္ဓာယ နာဿ ကာလောတိ အကာလော, အကာလောယေဝ အကာလိကော။ ယော ဧတ္ထ အရိယမဂ္ဂဓမ္မော, သော အတ္တနော ပဝတ္တိသမနန္တရမေဝ ဖလံ ဒေတီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဧဟိ ပဿ ဣမံ ဓမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဧဟိပဿဝိဓိံ အရဟတီတိ ဧဟိပဿိကော။ အာဒိတ္တံ စေလံ ဝါ သီသံ ဝါ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာပိ ဘာဝနာဝသေန အတ္တနော စိတ္တေ ဥပနယံ အရဟတီတိ ဩပနေယျိကော။ သဗ္ဗေဟိ ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီဟိ ဝိညူဟိ ‘‘ဘာဝိတော မေ မဂ္ဂေါ, အဓိဂတံ ဖလံ, သစ္ဆိကတော နိရောဓော’’တိ အတ္တနိ အတ္တနိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၄၆ အာဒယော) ဓမ္မာနုဿတိဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော။

ဣဒါနိ သာ ဒေဝတာ အန္ဓော ဝိယ ရူပဝိသေသံ ထေရေန ကထိတဿ အတ္ထေ အဇာနန္တီ ကထဉ္စ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကထဉ္စာတိပဒဿ ‘‘ကထဉ္စ ဘိက္ခု ကာလိကာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ, ကထံ ဗဟုဒုက္ခာ, ကထံ ဗဟုပါယာသာ’’တိ? ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။

နဝေါတိ အပရိပုဏ္ဏပဉ္စဝဿော ဟိ ဘိက္ခု နဝေါ နာမ ဟောတိ, ပဉ္စဝဿတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈိမော, ဒသဝဿတော ပဋ္ဌာယ ထေရော။ အပရော နယော – အပရိပုဏ္ဏဒသဝဿော နဝေါ, ဒသဝဿတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈိမော, ဝီသတိဝဿတော ပဋ္ဌာယ ထေရော။ တေသံ အဟံ နဝေါတိ ဝဒတိ။

နဝေါပိ ဧကစ္စော သတ္တဋ္ဌဝဿကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒွါဒသတေရသဝဿာနိ သာမဏေရဘာဝေနေဝ အတိက္ကန္တော စိရပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ, အဟံ ပန အစိရပဗ္ဗဇိတောတိ ဝဒတိ။ ဣမံ ဓမ္မဝိနယန္တိ ဣမံ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ။ ဥဘယမ္ပေတံ သာသနဿေဝ နာမံ။ ဓမ္မေန ဟေတ္ထ ဒွေ ပိဋကာနိ ဝုတ္တာနိ, ဝိနယေန ဝိနယပိဋကံ, ဣတိ တီဟိ ပိဋကေဟိ ပကာသိတံ ပဋိပတ္တိံ အဓုနာ အာဂတောမှီတိ ဝဒတိ။

မဟေသက္ခာဟီတိ မဟာပရိဝါရာဟိ။ ဧကေကဿ ဟိ ဒေဝရညော ကောဋိသတမ္ပိ ကောဋိသဟဿမ္ပိ ပရိဝါရော ဟောတိ, တေ အတ္တာနံ မဟန္တေ ဌာနေ ဌပေတွာ တထာဂတံ ပဿန္တိ။ တတ္ထ အမှာဒိသာနံ အပ္ပေသက္ခာနံ မာတုဂါမဇာတိကာနံ ကုတော ဩကာသောတိ ဒဿေတိ။

မယမ္ပိ အာဂစ္ဆေယျာမာတိ ဣဒံ သာ ဒေဝတာ ‘‘သစေပိ စက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ ပရိသာ နိသိန္နာ ဟောတိ, မဟတိယာ ဗုဒ္ဓဝီထိယာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုံ လဘတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ။ ပုစ္ဆ ဘိက္ခု, ပုစ္ဆ ဘိက္ခူတိ ထိရကရဏဝသေန အာမေဍိတံ ကတံ။

အက္ခေယျသညိနောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒေဝေါ, မနုဿော, ဂဟဋ္ဌော, ပဗ္ဗဇိတော, သတ္တော, ပုဂ္ဂလော, တိဿော, ဖုဿော’’တိအာဒိနာ နယေန အက္ခေယျတော သဗ္ဗေသံ အက္ခာနာနံ သဗ္ဗာသံ ကထာနံ ဝတ္ထုဘူတတော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘‘အက္ခေယျာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ‘‘သတ္တော နရော ပေါသော ပုဂ္ဂလော ဣတ္ထီ ပုရိသော’’တိ ဧဝံ သညာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ သညိနော, အက္ခေယျေသွေဝ သညိနောတိ အက္ခေယျသညိနော, ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သတ္တပုဂ္ဂလာဒိသညိနောတိ အတ္ထော။ အက္ခေယျသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာတိ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဋ္ဌဟာကာရေဟိ ပတိဋ္ဌိတာ။ ရတ္တော ဟိ ရာဂဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသဝသေန, မူဠှော မောဟဝသေန, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိဝသေန, ထာမဂတော အနုသယဝသေန, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနဝသေန, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆာဝသေန, ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စဝသေန ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ။ အက္ခေယျံ အပရိညာယာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တီဟိ ပရိညာဟိ အပရိဇာနိတွာ။ ယောဂမာယန္တိ မစ္စုနောတိ မစ္စုနော ယောဂံ ပယောဂံ ပက္ခေပံ ဥပက္ခေပံ ဥပက္ကမံ အဗ္ဘန္တရံ အာဂစ္ဆန္တိ, မရဏဝသံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ဧဝမိမာယ ဂါထာယ ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ။

ပရိညာယာတိ ဉာတပရိညာ, တီရဏပရိညာ, ပဟာနပရိညာတိ ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ။ တတ္ထ ကတမာ ဉာတပရိညာ? ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဇာနာတိ – ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော, အယံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, အယံ သညာက္ခန္ဓော, အယံ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, ဣမာနိ တေသံ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနာနီ’’တိ, အယံ ဉာတပရိညာ။ ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တီရေတိ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတောတိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ။ အယံ တီရဏပရိညာ။ ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ။ အယံ ပဟာနပရိညာ။

အက္ခာတာရံ န မညတီတိ ဧဝံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဇာနိတွာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အက္ခာတာရံ ပုဂ္ဂလံ န မညတိ။ အက္ခာတာရန္တိ ကမ္မဝသေန ကာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အက္ခာတဗ္ဗံ ကထေတဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလံ န မညတိ, န ပဿတီတိ အတ္ထော။ ကိန္တိ အက္ခာတဗ္ဗန္တိ? ‘‘တိဿော’’တိ ဝါ ‘‘ဖုဿော’’တိ ဝါ ဧဝံ ယေန ကေနစိ နာမေန ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ပကာသေတဗ္ဗံ။ တဉှိ တဿ န ဟောတီတိ တံ တဿ ခီဏာသဝဿ န ဟောတိ။ ယေန နံ ဝဇ္ဇာတိ ယေန နံ ‘‘ရာဂေန ရတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဒေါသေန ဒုဋ္ဌော’’တိ ဝါ ‘‘မောဟေန မူဠှော’’တိ ဝါတိ ကောစိ ဝဒေယျ, တံ ကာရဏံ တဿ ခီဏာသဝဿ နတ္ထိ။

သစေ ဝိဇာနာသိ ဝဒေဟီတိ သစေ ဧဝရူပံ ခီဏာသဝံ ဇာနာသိ, ‘‘ဇာနာမီ’’တိ ဝဒေဟိ။ နော စေ ဇာနာသိ, အထ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ ဝဒေဟိ။ ယက္ခာတိ ဒေဝတံ အာလပန္တော အာဟ။ ဣတိ ဣမာယ ဂါထာယ သန္ဒိဋ္ဌိကော နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ကထိတော။ သာဓူတိ အာယာစနတ္ထေ နိပါတော။

ယော မညတီတိ ယော အတ္တာနံ ‘‘အဟံ သမော’’တိ ဝါ ‘‘ဝိသေသီ’’တိ ဝါ ‘‘နိဟီနော’’တိ ဝါ မညတိ။ ဧတေန ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒယော တယော မာနာ ဂဟိတာဝ။ တေသု ဂဟိတေသု နဝ မာနာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ။ သော ဝိဝဒေထ တေနာတိ သော ပုဂ္ဂလော တေနေဝ မာနေန ယေန ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ – ‘‘ကေန မံ တွံ ပါပုဏာသိ, ကိံ ဇာတိယာ ပါပုဏာသိ, ဥဒါဟု ဂေါတ္တေန, ကုလပဒေသေန, ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ, ဗာဟုသစ္စေန, ဓုတဂုဏေနာ’’တိ ဧဝံ ဝိဝဒေယျ။ ဣတိ ဣမာယပိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ ကာလိကာ ကာမာ ကထိတာ။

တီသု ဝိဓာသူတိ တီသု မာနေသု။ ‘‘ဧကဝိဓေန ရူပသင်္ဂဟော’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ၅၈၄) ဟိ ကောဋ္ဌာသော ‘‘ဝိဓော’’တိ ဝုတ္တော။ ‘‘ကထံဝိဓံ သီလဝန္တံ ဝဒန္တိ, ကထံဝိဓံ ပညဝန္တံ ဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၉၅) အာကာရော။ ‘‘တိဿော ဣမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဓာ။ ကတမာ တိဿော? သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ, သဒိသောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ, ဟီနောဟမသ္မီတိ ဝိဓာ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၁၆၂) မာနော ‘‘ဝိဓာ’’တိ ဝုတ္တော။ ဣဓာပိ မာနောဝ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တီသု ဝိဓာသူတိ တီသု မာနေသူ’’တိ။ အဝိကမ္ပမာနောတိ သော ပုဂ္ဂလော ဧတေသု သင်္ခေပတော တီသု, ဝိတ္ထာရတော နဝသု မာနေသု န ကမ္ပတိ, န စလတိ။ သမော ဝိသေသီတိ န တဿ ဟောတီတိ တဿ ပဟီနမာနဿ ခီဏာသဝဿ ‘‘အဟံ သဒိသော’’တိ ဝါ ‘‘သေယျော’’တိ ဝါ ‘‘ဟီနော’’တိ ဝါ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ပစ္ဆိမပဒံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣတိ ဣမာယပိ ဥပဍ္ဎဂါထာယ နဝဝိဓော သန္ဒိဋ္ဌိကော လောကုတ္တရဓမ္မော ကထိတော။

ပဟာသိ သင်္ခန္တိ, ‘‘ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၄။၁၂၀, ၂၃၉) ပညာ ‘‘သင်္ခါ’’တိ အာဂတာ။ ‘‘အတ္ထိ တေ ကောစိ ဂဏကော ဝါ မုဒ္ဒိကော ဝါ သင်္ခါယကော ဝါ, ယော ပဟောတိ ဂင်္ဂါယ ဝါလုကံ ဂဏေတု’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၄၁၀) ဧတ္ထ ဂဏနာ။ ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိအာဒီသု (သု။ နိ။ ၈၈၀) ကောဋ္ဌာသော။ ‘‘ယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သင်္ခါ သမညာ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၃၁၃-၁၃၁၅) ဧတ္ထ ပဏ္ဏတ္တိ ‘‘သင်္ခါ’’တိ အာဂတာ။ ဣဓာပိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတာ။ ပဟာသိ သင်္ခန္တိ ပဒဿ ဟိ အယမေဝတ္ထော – ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော ဣတိ ဣမံ ပဏ္ဏတ္တိံ ခီဏာသဝေါ ပဟာသိ ဇဟိ ပဇဟီတိ။

န ဝိမာနမဇ္ဈဂါတိ နဝဘေဒံ တိဝိဓမာနံ န ဥပဂတော။ နိဝါသဋ္ဌေန ဝါ မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ဝိမာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တံ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ဥပဂစ္ဆီတိပိ အတ္ထော။ အနာဂတတ္ထေ အတီတဝစနံ။ အစ္ဆေစ္ဆီတိ ဆိန္ဒိ။ ဆိန္နဂန္ထန္တိ စတ္တာရော ဂန္ထေ ဆိန္ဒိတွာ ဌိတံ။ အနီဃန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ။ နိရာသန္တိ နိတ္တဏှံ။ ပရိယေသမာနာတိ ဩလောကယမာနာ။ နာဇ္ဈဂမုန္တိ န အဓိဂစ္ဆန္တိ န ဝိန္ဒန္တိ န ပဿန္တိ။ ဝတ္တမာနတ္ထေ အတီတဝစနံ။ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဓလောကေ ဝါ ပရလောကေ ဝါ။ သဗ္ဗနိဝေသနေသူတိ တယော ဘဝါ, စတဿော ယောနိယော, ပဉ္စ ဂတိယော, သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, နဝ သတ္တာဝါသာ, ဣတိ ဣမေသုပိ သဗ္ဗေသု သတ္တနိဝေသနေသု ဧဝရူပံ ခီဏာသဝံ ကာယဿ ဘေဒါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝါ န ပဿန္တီတိ အတ္ထော။ ဣမာယ ဂါထာယ သန္ဒိဋ္ဌိကံ လောကုတ္တရဓမ္မမေဝ ကထေသိ။

ဣမဉ္စ ဂါထံ သုတွာ သာပိ ဒေဝတာ အတ္ထံ သလ္လက္ခေသိ, တေနေဝ ကာရဏေန ဣမဿ ခွါဟံ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပါပံ န ကယိရာတိ ဂါထာယ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေနပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေနပိ။ ဒသကုသလကမ္မပထဝသေန တာဝ ဝစသာတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ ဂဟိတံ။ မနသာတိ တိဝိဓံ မနောသုစရိတံ ဂဟိတံ။ ကာယေန ဝါ ကိဉ္စန သဗ္ဗလောကေတိ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ ဂဟိတံ။ ဣမေ တာဝ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မာ ဟောန္တိ။ ကာမေ ပဟာယာတိ ဣမိနာ ပန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ပဋိက္ခိတ္တော။ သတိမာ သမ္ပဇာနောတိ ဣမိနာ ဒသကုသလကမ္မပထကာရဏံ သတိသမ္ပဇညံ ဂဟိတံ။ ဒုက္ခံ န သေဝေထ အနတ္ထသံဟိတန္တိ ဣမိနာ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ပဋိသိဒ္ဓေါ။ ဣတိ ဒေဝတာ ‘‘ဥဘော အန္တေ ဝိဝဇ္ဇေတွာ ကာရဏေဟိ သတိသမ္ပဇညေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မေ တုမှေဟိ ကထိတေ အာဇာနာမိ ဘဂဝါ’’တိ ဝဒတိ။

အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝသေန ပန အယံ နယော – တသ္မိံ ကိရ ဌာနေ မဟတီ ဓမ္မဒေသနာ အဟောသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒေဝတာ ယထာဌာနေ ဌိတာဝ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနာ အဓိဂတံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဒဿေန္တီ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ဝစသာတိ သမ္မာဝါစာ ဂဟိတာ, မနော ပန အင်္ဂံ န ဟောတီတိ မနသာတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကံ စိတ္တံ ဂဟိတံ။ ကာယေန ဝါ ကိဉ္စန သဗ္ဗလောကေတိ သမ္မာကမ္မန္တော ဂဟိတော, အာဇီဝေါ ပန ဝါစာကမ္မန္တပက္ခိကတ္တာ ဂဟိတောဝ ဟောတိ။ သတိမာတိ ဣမိနာ ဝါယာမသတိသမာဓယော ဂဟိတာ။ သမ္ပဇာနောတိပဒေန သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပါ။ ကာမေ ပဟာယ, ဒုက္ခံ န သေဝေထာတိပဒဒွယေန အန္တဒွယဝဇ္ဇနံ။ ဣတိ ဣမေ ဒွေ အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမံ ပဋိပဒံ တုမှေဟိ ကထိတံ, အာဇာနာမိ ဘဂဝါတိ ဝတွာ တထာဂတံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ။

သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နန္ဒနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၃။ သတ္တိဝဂ္ဂေါ

၁။ သတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁။ သတ္တိဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သတ္တိယာတိ ဒေသနာသီသမေတံ။ ဧကတောခါရာဒိနာ သတ္ထေနာတိ အတ္ထော။ ဩမဋ္ဌောတိ ပဟတော။ စတ္တာရော ဟိ ပဟာရာ ဩမဋ္ဌော ဥမ္မဋ္ဌော မဋ္ဌော ဝိမဋ္ဌောတိ။ တတ္ထ ဥပရိ ဌတွာ အဓောမုခံ ဒိန္နပဟာရော ဩမဋ္ဌော နာမ၊ ဟေဋ္ဌာ ဌတွာ ဥဒ္ဓံမုခံ ဒိန္နော ဥမ္မဋ္ဌော နာမ၊ အဂ္ဂဠသူစိ ဝိယ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂတော မဋ္ဌော နာမ၊ သေသော သဗ္ဗောပိ ဝိမဋ္ဌော နာမ။ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဩမဋ္ဌော ဂဟိတော။ သော ဟိ သဗ္ဗဒါရုဏော ဒုရုဒ္ဓရသလ္လော ဒုတ္တိကိစ္ဆော အန္တောဒေါသော အန္တောပုဗ္ဗလောဟိတောဝ ဟောတိ, ပုဗ္ဗလောဟိတံ အနိက္ခမိတွာ ဝဏမုခံ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ။ ပုဗ္ဗလောဟိတံ နိဟရိတုကာမေဟိ မဉ္စေန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ အဓောသိရော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ, မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပုဏာတိ။ ပရိဗ္ဗဇေတိ ဝိဟရေယျ။

ဣမာယ ဂါထာယ ကိံ ကထေတိ? ယထာ သတ္တိယာ ဩမဋ္ဌော ပုရိသော သလ္လုဗ္ဗဟန-ဝဏတိကိစ္ဆနာနံ အတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဘတိ, ပယောဂံ ကရောတိ ပရက္ကမတိ။ ယထာ စ ဍယှမာနော မတ္ထကေ အာဒိတ္တသီသော တဿ နိဗ္ဗာပနတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဘတိ, ပယောဂံ ကရောတိ ပရက္ကမတိ, ဧဝမေဝ ဘိက္ခု ကာမရာဂံ ပဟာနာယ သတော အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရေယျ ဘဂဝါတိ ကထေသိ။

အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ဣမာယ ဒေဝတာယ ဥပမာ တာဝ ဒဠှံ ကတွာ အာနီတာ, အတ္ထံ ပန ပရိတ္တကံ ဂဟေတွာ ဌိတာ, ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တီပိ ဟေသာ ကာမရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာနမေဝ ကထေယျ။ ယာဝ စ ကာမရာဂေါ မဂ္ဂေန န သမုဂ္ဃါဋိယတိ, တာဝ အနုဗဒ္ဓေါဝ ဟောတိ။ ဣတိ တမေဝ ဩပမ္မံ ဂဟေတွာ ပဌမမဂ္ဂဝသေန ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ဒေသေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော ပုရိမာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။ ပဌမံ။

၂။ ဖုသတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂။ ဒုတိယေ နာဖုသန္တံ ဖုသတီတိ ကမ္မံ အဖုသန္တံ ဝိပါကော န ဖုသတိ, ကမ္မမေဝ ဝါ အဖုသန္တံ ကမ္မံ န ဖုသတိ။ ကမ္မဉှိ နာကရောတော ကရိယတိ။ ဖုသန္တဉ္စ တတော ဖုသေတိ ကမ္မံ ဖုသန္တံ ဝိပါကော ဖုသတိ, ကမ္မမေဝ ဝါ ဖုသတိ။ ကမ္မဉှိ ကရောတော ကရိယတိ။ တသ္မာ ဖုသန္တံ ဖုသတိ, အပ္ပဒုဋ္ဌပဒေါသိနန္တိ ယသ္မာ န အဖုသန္တံ ဖုသတိ, ဖုသန္တဉ္စ ဖုသတိ, အယံ ကမ္မဝိပါကာနံ ဓမ္မတာ, တသ္မာ ယော ‘‘အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ, သုဒ္ဓဿ ပေါသဿ အနင်္ဂဏဿာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော အပ္ပဒုဋ္ဌပဒေါသီ ပုဂ္ဂလော, တံ ပုဂ္ဂလံ ကမ္မံ ဖုသန္တမေဝ ကမ္မံ ဖုသတိ, ဝိပါကော ဝါ ဖုသတိ။ သော ဟိ ပရဿ ဥပဃာတံ ကာတုံ သက္ကောတိ ဝါ မာ ဝါ, အတ္တာ ပနာနေန စတူသု အပါယေသု ဌပိတော နာမ ဟောတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘တမေဝ ဗာလံ ပစ္စေတိ ပါပံ, သုခုမော ရဇော ပဋိဝါတံဝ ခိတ္တော’’တိ။ ဒုတိယံ။

၃။ ဇဋာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃။ တတိယေ အန္တောဇဋာတိ ဂါထာယံ ဇဋာတိ တဏှာယ ဇာလိနိယာ အဓိဝစနံ။ သာ ဟိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သံသိဗ္ဗနဋ္ဌေန ဝေဠုဂုမ္ဗာဒီနံ သာခါဇာလသင်္ခါတာ ဇဋာ ဝိယာတိ ဇဋာ။ သာ ပနေသာ သကပရိက္ခာရပရပရိက္ခာရေသု သကအတ္တဘာဝ-ပရအတ္တဘာဝေသု အဇ္ဈတ္တိကာယတန-ဗာဟိရာယတနေသု စ ဥပ္ပဇ္ဇနတော အန္တောဇဋာ ဗဟိဇဋာတိ ဝုစ္စတိ။ တာယ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ ဇဋာယ ဇဋိတာ ပဇာ။ ယထာ နာမ ဝေဠုဇဋာဒီဟိ ဝေဠုအာဒယော, ဧဝံ တာယ တဏှာဇဋာယ သဗ္ဗာပိ အယံ သတ္တနိကာယသင်္ခါတာ ပဇာ ဇဋိတာ ဝိနဒ္ဓါ, သံသိဗ္ဗိတာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ စ ဧဝံ ဇဋိတာ, တံ တံ ဂေါတမ ပုစ္ဆာမီတိ တသ္မာ တံ ပုစ္ဆာမိ။ ဂေါတမာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ။ ကော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋန္တိ ဣမံ ဧဝံ တေဓာတုကံ ဇဋေတွာ ဌိတံ ဇဋံ ကော ဝိဇဋေယျ, ဝိဇဋေတုံ ကော သမတ္ထောတိ ပုစ္ဆတိ။

အထဿ ဘဂဝါ တမတ္ထံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ဌတွာ။ ဧတ္ထ စ ဘဂဝါ ဇဋာဝိဇဋနံ ပုစ္ဆိတော သီလံ အာရဘန္တော န ‘‘အညံ ပုဋ္ဌော အညံ ကထေတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဇဋာဝိဇဋကဿ ဟိ ပတိဋ္ဌာဒဿနတ္ထမေတ္ထ သီလံ ကထိတံ။

နရောတိ သတ္တော။ သပညောတိ ကမ္မဇတိဟေတုကပဋိသန္ဓိပညာယ ပညဝါ။ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယန္တိ သမာဓိဉ္စေဝ ဝိပဿနဉ္စ ဘာဝယမာနော။ စိတ္တသီသေန ဟေတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ကထိတာ, ပညာနာမေန ဝိပဿနာ။ အာတာပီတိ ဝီရိယဝါ။ ဝီရိယဉှိ ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနဋ္ဌေန ‘‘အာတာပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဒဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ။ နိပကောတိ နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာ, တာယ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ပဒေန ပါရိဟာရိယပညံ ဒဿေတိ။ ပါရိဟာရိယပညာ နာမ ‘‘အယံ ကာလော ဥဒ္ဒေသဿ, အယံ ကာလော ပရိပုစ္ဆာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ကာရာပိတာ ပရိဟရိတဗ္ဗပညာ။ ဣမသ္မိဉှိ ပဉှာဗျာကရဏေ တိက္ခတ္တုံ ပညာ အာဂတာ။ တတ္ထ ပဌမာ ဇာတိပညာ, ဒုတိယာ ဝိပဿနာပညာ, တတိယာ သဗ္ဗကိစ္စပရိဏာယိကာ ပါရိဟာရိယပညာ။

သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋန္တိ သော ဣမေဟိ သီလာဒီဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု။ ယထာ နာမ ပုရိသော ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ သုနိသိတံ သတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ မဟန္တံ ဝေဠုဂုမ္ဗံ ဝိဇဋေယျ, ဧဝမေဝံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သမာဓိသိလာယံ သုနိသိတံ ဝိပဿနာပညာသတ္ထံ ဝီရိယဗလပဂ္ဂဟိတေန ပါရိဟာရိယပညာဟတ္ထေန ဥက္ခိပိတွာ သဗ္ဗမ္ပိ တံ အတ္တနော သန္တာနေ ပတိတံ တဏှာဇဋံ ဝိဇဋေယျ သဉ္ဆိန္ဒေယျ သမ္ပဒါလေယျာတိ။

ဧတ္တာဝတာ သေခဘူမိံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဇဋံ ဝိဇဋေတွာ ဌိတံ မဟာခီဏာသဝံ ဒဿေန္တော ယေသန္တိအာဒိမာဟ။ ဧဝံ ဇဋံ ဝိဇဋေတွာ ဌိတံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတွာ ပုန ဇဋာယ ဝိဇဋနောကာသံ ဒဿေန္တော ယတ္ထ နာမဉ္စာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နာမန္တိ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ။ ပဋိဃံ ရူပသညာ စာတိ ဧတ္ထ ပဋိဃသညာဝသေန ကာမဘဝေါ ဂဟိတော, ရူပသညာဝသေန ရူပဘဝေါ။ တေသု ဒွီသု ဂဟိတေသု အရူပဘဝေါ ဂဟိတောဝ ဟောတိ ဘဝသင်္ခေပေနာတိ။ ဧတ္ထေသာ ဆိဇ္ဇတေ ဇဋာတိ ဧတ္ထ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ ပရိယာဒိယနဋ္ဌာနေ ဧသာ ဇဋာ ဆိဇ္ဇတိ, နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ ဆိဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတီတိ အယံ အတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ။ တတိယံ။

၄။ မနောနိဝါရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄။ စတုတ္ထေ ယတော ယတောတိ ပါပတော ဝါ ကလျာဏတော ဝါ။ အယံ ကိရ ဒေဝတာ ‘‘ယံကိဉ္စိ ကုသလာဒိဘေဒံ လောကိယံ ဝါ လောကုတ္တရံ ဝါ မနော, တံ နိဝါရေတဗ္ဗမေဝ, န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံလဒ္ဓိကာ။ သ သဗ္ဗတောတိ သော သဗ္ဗတော။ အထ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ဒေဝတာ အနိယျာနိကကထံ ကထေတိ, မနော နာမ နိဝါရေတဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ ဘာဝေတဗ္ဗမ္ပိ, ဝိဘဇိတွာ နမဿာ ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒုတိယဂါထံ အာဟ။ တတ္ထ န မနော သံယတတ္တမာဂတန္တိ, ယံ ဝုတ္တံ ‘‘န သဗ္ဗတော မနော နိဝါရယေ’’တိ, ကတရံ တံ မနော, ယံ တံ သဗ္ဗတော န နိဝါရေတဗ္ဗန္တိ စေ။ မနော သံယတတ္တံ အာဂတံ, ယံ မနော ယတ္ထ သံယတဘာဝံ အာဂတံ, ‘‘ဒါနံ ဒဿာမိ, သီလံ ရက္ခိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဥပ္ပန္နံ, ဧတံ မနော န နိဝါရေတဗ္ဗံ, အညဒတ္ထု ဗြူဟေတဗ္ဗံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗံ။ ယတော ယတော စ ပါပကန္တိ ယတော ယတော အကုသလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတော တတော စ တံ နိဝါရေတဗ္ဗန္တိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ အရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅။ ပဉ္စမေ ကတာဝီတိ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကတကိစ္စော။ အဟံ ဝဒါမီတိ အယံ ဒေဝတာ ဝနသဏ္ဍဝါသိနီ, သာ အာရညကာနံ ဘိက္ခူနံ ‘‘အဟံ ဘုဉ္ဇာမိ, အဟံ နိသီဒါမိ, မမ ပတ္တော, မမ စီဝရ’’န္တိအာဒိကထာဝေါဟာရံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဣမေ ဘိက္ခူ ‘ခီဏာသဝါ’တိ မညာမိ, ခီဏာသဝါနဉ္စ နာမ ဧဝရူပါ အတ္တုပလဒ္ဓိနိဿိတကထာ ဟောတိ, န ဟောတိ နု ခေါ’’တိ ဇာနနတ္ထံ ဧဝံ ပုစ္ဆတိ။

သာမညန္တိ လောကနိရုတ္တိံ လောကဝေါဟာရံ။ ကုသလောတိ ခန္ဓာဒီသု ကုသလော။ ဝေါဟာရမတ္တေနာတိ ဥပလဒ္ဓိနိဿိတကထံ ဟိတွာ ဝေါဟာရဘေဒံ အကရောန္တော ‘‘အဟံ, မမာ’’တိ ဝဒေယျ။ ‘‘ခန္ဓာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ခန္ဓာ နိသီဒန္တိ, ခန္ဓာနံ ပတ္တော, ခန္ဓာနံ စီဝရ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဝေါဟာရဘေဒေါ ဟောတိ, န ကောစိ ဇာနာတိ။ တသ္မာ ဧဝံ အဝတွာ လောကဝေါဟာရေန ဝေါဟရတီတိ။

အထ ဒေဝတာ – ‘‘ယဒိ ဒိဋ္ဌိယာ ဝသေန န ဝဒတိ, မာနဝသေန နု ခေါ ဝဒတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန ယော ဟောတီတိ ပုစ္ဆိ။ တတ္ထ မာနံ နု ခေါတိ သော ဘိက္ခု မာနံ ဥပဂန္တွာ မာနဝသေန ဝဒေယျ နု ခေါတိ။ အထ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ဒေဝတာ ခီဏာသဝံ သမာနံ ဝိယ ကရောတီ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘ခီဏာသဝဿ နဝဝိဓောပိ မာနော ပဟီနော’’တိ ဒဿေန္တော ပဋိဂါထံ အာဟ။ တတ္ထ ဝိဓူပိတာတိ ဝိဓမိတာ။ မာနဂန္ထဿာတိ မာနာ စ ဂန္ထာ စ အဿ။ မညတန္တိ မညနံ။ တိဝိဓမ္ပိ တဏှာ-ဒိဋ္ဌိ-မာန-မညနံ သော ဝီတိဝတ္တော, အတိက္ကန္တောတိ အတ္ထော။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ ပဇ္ဇောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆။ ဆဋ္ဌေ ပုဋ္ဌုန္တိ ပုစ္ဆိတုံ။ ကထံ ဇာနေမူတိ ကထံ ဇာနေယျာမ။ ဒိဝါရတ္တိန္တိ ဒိဝါ စ ရတ္တိဉ္စ။ တတ္ထ တတ္ထာတိ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ ပဇ္ဇလိတော ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ။ ဧသာ အာဘာတိ ဧသာ ဗုဒ္ဓါဘာ။ ကတမာ ပန သာတိ? ဉာဏာလောကော ဝါ ဟောတု ပီတိအာလောကော ဝါ ပသာဒါလောကော ဝါ ဓမ္မကထာအာလောကော ဝါ, သဗ္ဗောပိ ဗုဒ္ဓါနံ ပါတုဘာဝါ ဥပ္ပန္နော အာလောကော ဗုဒ္ဓါဘာ နာမ။ အယံ အနုတ္တရာ သဗ္ဗသေဋ္ဌာ အသဒိသာတိ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ သရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇။ သတ္တမေ ကုတော သရာ နိဝတ္တန္တီတိ ဣမေ သံသာရသရာ ကုတော နိဝတ္တန္တိ, ကိံ အာဂမ္မ နပ္ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။ န ဂါဓတီတိ န ပတိဋ္ဌာတိ။ အတောတိ အတော နိဗ္ဗာနတော။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။ သတ္တမံ။

၈။ မဟဒ္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၈။ အဋ္ဌမေ နိဓာနဂတံ မုတ္တသာရာဒိ မဟန္တံ ဓနမေတေသန္တိ မဟဒ္ဓနာ။ သုဝဏ္ဏရဇတဘာဇနာဒိ မဟာဘောဂေါ ဧတေသန္တိ မဟာဘောဂါ။ အညမညာဘိဂိဇ္ဈန္တီတိ အညမညံ အဘိဂိဇ္ဈန္တိ ပတ္ထေန္တိ ပိဟေန္တိ။ အနလင်္ကတာတိ အတိတ္တာ အပရိယတ္တဇာတာ။ ဥဿုက္ကဇာတေသူတိ နာနာကိစ္စဇာတေသု အနုပ္ပန္နာနံ ရူပါဒီနံ ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ ဥပ္ပန္နာနံ အနုဘဝနတ္ထာယ ဥဿုက္ကေသု။ ဘဝသောတာနုသာရီသူတိ ဝဋ္ဋသောတံ အနုသရန္တေသု။ အနုဿုကာတိ အဝါဝဋာ။ အဂါရန္တိ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဂေဟံ။ ဝိရာဇိယာတိ ဝိရာဇေတွာ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ စတုစက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၉။ နဝမေ စတုစက္ကန္တိ စတုဣရိယာပထံ။ ဣရိယာပထော ဟိ ဣဓ စက္ကန္တိ အဓိပ္ပေတော။ နဝဒွါရန္တိ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ နဝဒွါရံ။ ပုဏ္ဏန္တိ အသုစိပူရံ။ လောဘေန သံယုတန္တိ တဏှာယ သံယုတ္တံ။ ကထံ ယာတြာ ဘဝိဿတီတိ ဧတဿ ဧဝရူပဿ သရီရဿ ကထံ နိဂ္ဂမနံ ဘဝိဿတိ, ကထံ မုတ္တိ ပရိမုတ္တိ သမတိက္ကမော ဘဝိဿတီတိ ပုစ္ဆတိ။ နဒ္ဓိန္တိ ဥပနာဟံ, ပုဗ္ဗကာလေ ကောဓော, အပရကာလေ ဥပနာဟောတိ ဧဝံ ပဝတ္တံ ဗလဝကောဓန္တိ အတ္ထော။ ဝရတ္တန္တိ ‘‘ဆေတွာ နဒ္ဓိ ဝရတ္တဉ္စ, သန္ဒာနံ သဟနုက္ကမ’’န္တိ ဂါထာယ (ဓ။ ပ။ ၃၉၈၊ သု။ နိ။ ၆၂၇) တဏှာ ဝရတ္တာ, ဒိဋ္ဌိ သန္ဒာနံ နာမ ဇာတံ။ ဣဓ ပန ပါဠိနိဒ္ဒိဋ္ဌေ ကိလေသေ ဌပေတွာ အဝသေသာ ‘‘ဝရတ္တာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဣတိ ကိလေသဝရတ္တဉ္စ ဆေတွာတိ အတ္ထော။ ဣစ္ဆာ လောဘန္တိ ဧကောယေဝ ဓမ္မော ဣစ္ဆနဋ္ဌေန ဣစ္ဆာ, လုဗ္ဘနဋ္ဌေန လောဘောတိ ဝုတ္တော။ ပဌမုပ္ပတ္တိကာ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဣစ္ဆာ, အပရာပရုပ္ပတ္တိကော ဗလဝါ လောဘော။ အလဒ္ဓပတ္ထနာ ဝါ ဣစ္ဆာ, ပဋိလဒ္ဓဝတ္ထုမှိ လောဘော။ သမူလံ တဏှန္တိ အဝိဇ္ဇာမူလေန သမူလကံ တဏှံ။ အဗ္ဗုယှာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဥပ္ပါဋေတွာ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ။ နဝမံ။

၁၀။ ဧဏိဇင်္ဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀။ ဒသမေ ဧဏိဇင်္ဃန္တိ ဧဏိမိဂဿ ဝိယ သုဝဋ္ဋိတဇင်္ဃံ။ ကိသန္တိ အထူလံ သမသရီရံ။ အထ ဝါ အာတပေန မိလာတံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနေဟိ အနုပဗြူဟိတသရီရန္တိပိ အတ္ထော။ ဝီရန္တိ ဝီရိယဝန္တံ။ အပ္ပါဟာရန္တိ ဘောဇနေ မတ္တညုတာယ မိတာဟာရံ, ဝိကာလဘောဇနပဋိက္ခေပဝသေန ဝါ ပရိတ္တာဟာရံ။ အလောလုပန္တိ စတူသု ပစ္စယေသု လောလုပ္ပဝိရဟိတံ။ ရသတဏှာပဋိက္ခေပေါ ဝါ ဧသ။ သီဟံဝေကစရံ နာဂန္တိ ဧကစရံ သီဟံ ဝိယ, ဧကစရံ နာဂံ ဝိယ။ ဂဏဝါသိနော ဟိ ပမတ္တာ ဟောန္တိ, ဧကစရာ အပ္ပမတ္တာ, တသ္မာ ဧကစရာဝ ဂဟိတာတိ။ ပဝေဒိတာတိ ပကာသိတာ ကထိတာ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နာမရူပေ။ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန ဟိ ရူပံ ဂဟိတံ, မနေန နာမံ, ဥဘယေဟိ ပန အဝိနိဘုတ္တဓမ္မေ ဂဟေတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေနပေတ္ထ ဘုမ္မံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ။ ဒသမံ။

သတ္တိဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၄။ သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂေါ

၁။ သဗ္ဘိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁။ သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သတုလ္လပကာယိကာတိ သတံ ဓမ္မံ သမာဒါနဝသေန ဥလ္လပေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာတိ သတုလ္လပကာယိကာ။ တတြိဒံ ဝတ္ထု – သမ္ဗဟုလာ ကိရ သမုဒ္ဒဝါဏိဇာ နာဝါယ သမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိံသု။ တေသံ ခိတ္တသရဝေဂေန ဂစ္ဆန္တိယာ နာဝါယ သတ္တမေ ဒိဝသေ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ မဟန္တံ ဥပ္ပါတိကံ ပါတုဘူတံ, မဟာဦမိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ နာဝံ ဥဒကဿ ပူရေန္တိ။ နာဝါယ နိမုဇ္ဇမာနာယ မဟာဇနော အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာနံ နာမာနိ ဂဟေတွာ အာယာစနာဒီနိ ကရောန္တော ပရိဒေဝိ။ တေသံ မဇ္ဈေ ဧကော ပုရိသော – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဧဝရူပေ ဘယေ ပတိဋ္ဌာ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓါနိ သရဏာနိ စေဝ သီလာနိ စ ဒိသွာ ယောဂီ ဝိယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ။ တမေနံ ဣတရေ သဘယကာရဏံ ပုစ္ဆိံသု။ သော တေသံ ကထေသိ – ‘‘အမ္ဘော အဟံ နာဝံ အဘိရူဟနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ သရဏာနိ စေဝ သီလာနိ စ အဂ္ဂဟေသိံ, တေန မေ ဘယံ နတ္ထီ’’တိ။ ကိံ ပန သာမိ ဧတာနိ အညေသမ္ပိ ဝတ္တန္တီတိ? အာမ ဝတ္တန္တီတိ တေန ဟိ အမှာကမ္ပိ ဒေထာတိ။ သော တေ မနုဿေ သတံ သတံ ကတွာ သတ္တ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ, တတော ပဉ္စသီလာနိ အဒါသိ။ တေသု ပဌမံ ဇင်္ဃသတံ ဂေါပ္ဖကမတ္တေ ဥဒကေ ဌိတံ အဂ္ဂဟေသိ, ဒုတိယံ ဇာဏုမတ္တေ, တတိယံ ကဋိမတ္တေ, စတုတ္ထံ နာဘိမတ္တေ, ပဉ္စမံ ထနမတ္တေ, ဆဋ္ဌံ ဂလပ္ပမာဏေ, သတ္တမံ မုခေန လောဏောဒကေ ပဝိသန္တေ အဂ္ဂဟေသိ။ သော တေသံ သီလာနိ ဒတွာ – ‘‘အညံ တုမှာကံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ, သီလမေဝ အာဝဇ္ဇေထာ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေသိ။ တာနိ သတ္တပိ ဇင်္ဃသတာနိ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ အာသန္နကာလေ ဂဟိတသီလံ နိဿာယ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိံသု, တေသံ ဃဋာဝသေနေဝ ဝိမာနာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ အာစရိယဿ ယောဇနသတိကံ သုဝဏ္ဏဝိမာနံ နိဗ္ဗတ္တိ, အဝသေနာနိ တဿ ပရိဝါရာနိ ဟုတွာ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမံ ဒွါဒသယောဇနိကံ အဟောသိ။ တေ နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝ ကမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တာ အာစရိယံ နိဿာယ သမ္ပတ္တိလာဘံ ဉတွာ, ‘‘ဂစ္ဆာမ တာဝ, ဒသဗလဿ သန္တိကေ အမှာကံ အာစရိယဿ ဝဏ္ဏံ ကထေယျာမာ’’တိ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု, တာ ဒေဝတာ အာစရိယဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဧကေကံ ဂါထံ အဘာသိံသု။

တတ္ထ သဗ္ဘိရေဝါတိ ပဏ္ဍိတေဟိ, သပ္ပုရိသေဟိ ဧဝ။ ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သမာသေထာတိ သဟ နိသီဒေယျ။ ဒေသနာသီသမေဝ စေတံ, သဗ္ဗဣရိယာပထေ သဗ္ဘိရေဝ သဟ ကုဗ္ဗေယျာတိ အတ္ထော။ ကုဗ္ဗေထာတိ ကရေယျ။ သန္ထဝန္တိ မိတ္တသန္ထဝံ။ တဏှာသန္ထဝေါ ပန န ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကာတဗ္ဗော, မိတ္တသန္ထဝေါ ဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ သဟ ကာတဗ္ဗော။ ဣဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ သတန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ။ သဒ္ဓမ္မန္တိ ပဉ္စသီလဒသသီလစတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ သဒ္ဓမ္မံ, ဣဓ ပန ပဉ္စသီလံ အဓိပ္ပေတံ။ သေယျော ဟောတီတိ ဝဍ္ဎိ ဟောတိ။ န ပါပိယောတိ လာမကံ ကိဉ္စိ န ဟောတိ။ နာညတောတိ ဝါလိကာဒီဟိ တေလာဒီနိ ဝိယ အညတော အန္ဓဗာလတော ပညာ နာမ န လဗ္ဘတိ, တိလာဒီဟိ ပန တေလာဒီနိ ဝိယ သတံ ဓမ္မံ ဉတွာ ပဏ္ဍိတမေဝ သေဝန္တော ဘဇန္တော လဘတီတိ။ သောကမဇ္ဈေတိ သောကဝတ္ထူနံ သောကာနုဂတာနံ ဝါ သတ္တာနံ မဇ္ဈဂတော န သောစတိ ဗန္ဓုလမလ္လသေနာပတိဿ ဥပါသိကာ ဝိယ, ပဉ္စန္နံ စောရသတာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မသေနာပတိဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော သံကိစ္စသာမဏေရော ဝိယ စ။

ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတီတိ ဉာတိဂဏမဇ္ဈေ သံကိစ္စထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အဓိမုတ္တကသာမဏေရော ဝိယ သောဘတိ။ သော ကိရ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဟောတိ, အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘သာမဏေရ, မဟလ္လကောသိ ဇာတော, ဂစ္ဆ, ဝဿာနိ ပုစ္ဆိတွာ ဧဟိ, ဥပသမ္ပာဒေဿာမိ တ’’န္တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ စောရအဋဝိယာ ဩရဘာဂေ ဘဂိနိဂါမံ ဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရိ, တံ ဘဂိနီ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေသိ။ သော ကတဘတ္တကိစ္စော ဝဿာနိ ပုစ္ဆိ။ သာ ‘‘အဟံ န ဇာနာမိ, မာတာ မေ ဇာနာတီ’’တိ အာဟ။ အထ သော ‘‘တိဋ္ဌထ တုမှေ, အဟံ မာတုသန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ အဋဝိံ ဩတိဏ္ဏော။ တမေနံ ဒူရတောဝ စောရပုရိသော ဒိသွာ စောရာနံ အာရောစေသိ။ စောရာ ‘‘သာမဏေရော ကိရေကော အဋဝိံ ဩတိဏ္ဏော, ဂစ္ဆထ နံ အာနေထာ’’တိ အာဏာပေတွာ ဧကစ္စေ ‘‘မာရေမ န’’န္တိ အာဟံသု, ဧကစ္စေ ဝိဿဇ္ဇေမာတိ။ သာမဏေရော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သေခေါ သကရဏီယော, ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ သောတ္ထိမတ္တာနံ ကရိဿာမီ’’တိ စောရဇေဋ္ဌကံ အာမန္တေတွာ, ‘‘ဥပမံ တေ, အာဝုသော, ကရိဿာမီ’’တိ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘အဟု အတီတမဒ္ဓါနံ, အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေ၊

စေတော ကူဋာနိ ဩဍ္ဍေတွာ, သသကံ အဝဓီ တဒါ။

‘‘သသကဉ္စ မတံ ဒိသွာ, ဥဗ္ဗိဂ္ဂါ မိဂပက္ခိနော၊

ဧကရတ္တိံ အပက္ကာမုံ, ‘အကိစ္စံ ဝတ္တတေ ဣဓ’။

‘‘တထေဝ သမဏံ ဟန္တွာ, အဓိမုတ္တံ အကိဉ္စနံ၊

အဒ္ဓိကာ နာဂမိဿန္တိ, ဓနဇာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ။

‘‘သစ္စံ ခေါ သမဏော အာဟ, အဓိမုတ္တော အကိဉ္စနော၊

အဒ္ဓိကာ နာဂမိဿန္တိ, ဓနဇာနိ ဘဝိဿတိ။

‘‘သစေ ပဋိပထေ ဒိသွာ, နာရောစေဿသိ ကဿစိ၊

တဝ သစ္စမနုရက္ခန္တော, ဂစ္ဆ ဘန္တေ ယထာသုခ’’န္တိ။

သော တေဟိ စောရေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတော ဂစ္ဆန္တော ဉာတယောပိ ဒိသွာ တေသမ္ပိ န အာရောစေသိ။ အထ တေ အနုပ္ပတ္တေ စောရာ ဂဟေတွာ ဝိဟေဌယိံသု, ဥရံ ပဟရိတွာ ပရိဒေဝမာနဉ္စဿ မာတရံ စောရာ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘ကိံ တေ ဟောတိ အဓိမုတ္တော, ဥဒရေ ဝသိကော အသိ၊

ပုဋ္ဌာ မေ အမ္မ အက္ခာဟိ, ကထံ ဇာနေမု တံ မယ’’န္တိ။

‘‘အဓိမုတ္တဿ အဟံ မာတာ, အယဉ္စ ဇနကော ပိတာ၊

ဘဂိနီ ဘာတရော စာပိ, သဗ္ဗေဝ ဣဓ ဉာတယော။

‘‘အကိစ္စကာရီ အဓိမုတ္တော, ယံ ဒိသွာ န နိဝါရယေ၊

ဧတံ ခေါ ဝတ္တံ သမဏာနံ, အရိယာနံ ဓမ္မဇီဝိနံ။

‘‘သစ္စဝါဒီ အဓိမုတ္တော, ယံ ဒိသွာ န နိဝါရယေ၊

အဓိမုတ္တဿ သုစိဏ္ဏေန, သစ္စဝါဒိဿ ဘိက္ခုနော၊

သဗ္ဗေဝ အဘယံ ပတ္တာ, သောတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တု ဉာတယော’’တိ။

ဧဝံ တေ စောရေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတာ ဂန္တွာ အဓိမုတ္တံ အာဟံသု –

‘‘တဝ တာတ သုစိဏ္ဏေန, သစ္စဝါဒိဿ ဘိက္ခုနော၊

သဗ္ဗေဝ အဘယံ ပတ္တာ, သောတ္ထိံ ပစ္စာဂမမှသေ’’တိ။

တေပိ ပဉ္စသတာ စောရာ ပသာဒံ အာပဇ္ဇိတွာ အဓိမုတ္တဿ သာမဏေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု။ သော တေ အာဒါယ ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဌမံ အတ္တနာ ဥပသမ္ပန္နော ပစ္ဆာ တေ ပဉ္စသတေ အတ္တနော အန္တေဝါသိကေ ကတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ။ တေ အဓိမုတ္တထေရဿ ဩဝါဒေ ဌိတာ သဗ္ဗေ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ ဣမမတ္ထံ ဂဟေတွာ ဒေဝတာ ‘‘သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတီ’’တိ အာဟ။

သာတတန္တိ သတတံ သုခံ ဝါ စိရံ တိဋ္ဌန္တီတိ ဝဒတိ။ သဗ္ဗာသံ ဝေါတိ သဗ္ဗာသံ တုမှာကံ။ ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန။ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီတိ, န ကေဝလံ သေယျောဝ ဟောတိ, န စ ကေဝလံ ပညံ လဘတိ, သောကမဇ္ဈေ န သောစတိ, ဉာတိမဇ္ဈေ ဝိရောစတိ, သုဂတိယံ နိဗ္ဗတ္တတိ, စိရံ သုခံ တိဋ္ဌတိ, သကလသ္မာ ပန ဝဋ္ဋဒုက္ခာပိ မုစ္စတီတိ။ ပဌမံ။

၂။ မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂။ ဒုတိယေ မစ္ဆေရာ စ ပမာဒါ စာတိ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟနလက္ခဏေန မစ္ဆေရေန စေဝ သတိဝိပ္ပဝါသလက္ခဏေန ပမာဒေန စ။ ဧကစ္စော ဟိ ‘ဣဒံ မေ ဒေန္တဿ ပရိက္ခယံ ဂမိဿတိ, မယှံ ဝါ ဃရမာနုသကာနံ ဝါ န ဘဝိဿတီ’’တိ မစ္ဆရိယေန ဒါနံ န ဒေတိ။ ဧကစ္စော ခိဍ္ဍာဒိပသုတတ္တာ ‘ဒါနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေတိ။ ဧဝံ ဒါနံ န ဒီယတီတိ ဧဝမေတံ ယသဒါယကံ သိရီဒါယကံ သမ္ပတ္တိဒါယကံ သုခဒါယကံ ဒါနံ နာမ န ဒီယတီတိအာဒိနာ ကာရဏံ ကထေသိ။ ပုညံ အာကင်္ခမာနေနာတိ ပုဗ္ဗစေတနာဒိဘေဒံ ပုညံ ဣစ္ဆမာနေန။ ဒေယျံ ဟောတိ ဝိဇာနတာတိ အတ္ထိ ဒါနဿ ဖလန္တိ ဇာနန္တေန ဒါတဗ္ဗမေဝါတိ ဝဒတိ။

တမေဝ ဗာလံ ဖုသတီတိ တံယေဝ ဗာလံ ဣဓလောကပရလောကေသု ဇိဃစ္ဆာ စ ပိပါသာ စ ဖုသတိ အနုဗန္ဓတိ န ဝိဇဟတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ တမေဝ ဖုသတိ, တသ္မာ။ ဝိနေယျ မစ္ဆေရန္တိ မစ္ဆေရမလံ ဝိနေတွာ။ ဒဇ္ဇာ ဒါနံ မလာဘိဘူတိ မလာဘိဘူ ဟုတွာ တံ မစ္ဆေရမလံ အဘိဘဝိတွာ ဒါနံ ဒဒေယျ။

တေ မတေသု န မီယန္တီတိ အဒါနသီလတာယ မရဏေန မတေသု န မီယန္တိ။ ယထာ ဟိ မတော သမ္ပရိဝါရေတွာ ဌပိတေ ဗဟုမှိပိ အန္နပါနာဒိမှိ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ ဟောတု, ဣဒံ ဣမဿာ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ သံဝိဘာဂံ န ကရောတိ, ဧဝံ အဒါနသီလောပီတိ မတကဿ စ အဒါနသီလဿ စ ဘောဂါ သမသမာ နာမ ဟောန္တိ။ တေန ဒါနသီလာ ဧဝရူပေသု မတေသု န မီယန္တီတိ အတ္ထော။ ပန္ထာနံဝ သဟ ဝဇံ, အပ္ပသ္မိံ ယေ ပဝေစ္ဆန္တီတိ ယထာ အဒ္ဓါနံ ကန္တာရမဂ္ဂံ သဟ ဝဇန္တာ ပထိကာ သဟ ဝဇန္တာနံ ပထိကာနံ အပ္ပသ္မိံ ပါထေယျေ သံဝိဘာဂံ ကတွာ ပဝေစ္ဆန္တိ ဒဒန္တိယေဝ, ဧဝမေဝံ ယေ ပန အနမတဂ္ဂံ သံသာရကန္တာရံ သဟ ဝဇန္တာ သဟ ဝဇန္တာနံ အပ္ပသ္မိမ္ပိ ဒေယျဓမ္မေ သံဝိဘာဂံ ကတွာ ဒဒန္တိယေဝ, တေ မတေသု န မီယန္တိ။

ဧသ ဓမ္မော သနန္တနောတိ ဧသ ပေါရာဏကော ဓမ္မော, သနန္တနာနံ ဝါ ပဏ္ဍိတာနံ ဧသ ဓမ္မောတိ။ အပ္ပသ္မေကေတိ အပ္ပသ္မိံ ဒေယျဓမ္မေ ဧကေ။ ပဝေစ္ဆန္တီတိ ဒဒန္တိ။ ဗဟုနေကေ န ဒိစ္ဆရေတိ ဗဟုနာပိ ဘောဂေန သမန္နာဂတာ ဧကစ္စေ န ဒဒန္တိ။ သဟဿေန သမံ မိတာတိ သဟဿေန သဒ္ဓိံ မိတာ, သဟဿ ဒါနသဒိသာ ဟောတိ။

ဒုရနွယောတိ ဒုရနုဂမနော, ဒုပ္ပူရောတိ အတ္ထော။ ဓမ္မံ စရေတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မံ စရတိ။ ယောပိ သမုဉ္ဇကဉ္စရေတိ ယော အပိ ခလမဏ္ဍလာဒိသောဓနပလာလပေါဌနာဒိဝသေန သမုဉ္ဇကဉ္စရတိ။ ဒါရဉ္စ ပေါသန္တိ ဒါရဉ္စ ပေါသန္တော။ ဒဒံ အပ္ပကသ္မိန္တိ အပ္ပကသ္မိံ ပဏ္ဏသာကမတ္တသ္မိမ္ပိ သံဝိဘာဂံ ကတွာ ဒဒန္တောဝ သော ဓမ္မံ စရတိ။ သတံ သဟဿာနန္တိ သဟဿံ သဟဿံ ကတွာ ဂဏိတာနံ ပုရိသာနံ သတံ, သတသဟဿန္တိ အတ္ထော။ သဟဿယာဂိနန္တိ ဘိက္ခုသဟဿဿ ဝါ ယာဂေါ ကဟာပဏသဟဿေန ဝါ နိဗ္ဗတ္တိတော ယာဂေါပိ သဟဿယာဂေါ။ သော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သဟဿယာဂိနော, တေသံ သဟဿယာဂိနံ။ ဧတေန ဒသန္နံ ဝါ ဘိက္ခုကောဋီနံ ဒသန္နံ ဝါ ကဟာပဏကောဋီနံ ပိဏ္ဍပါတော ဒဿိတော ဟောတိ။ ယေ ဧတ္တကံ ဒဒန္တိ, တေ ကလမ္ပိ နဂ္ဃန္တိ တထာဝိဓဿာတိ အာဟ။ ယွာယံ သမုဉ္ဇကံ စရန္တောပိ ဓမ္မံ စရတိ, ဒါရံ ပေါသေန္တောပိ, အပ္ပကသ္မိံ ဒဒန္တောပိ, တထာဝိဓဿ ဧတေ သဟဿယာဂိနော ကလမ္ပိ နဂ္ဃန္တိ။ ယံ တေန ဒလိဒ္ဒေန ဧကပဋိဝီသကမတ္တမ္ပိ သလာကဘတ္တမတ္တမ္ပိ ဝါ ဒိန္နံ, တဿ ဒါနဿ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဒါနံ ကလံ နဂ္ဃတီတိ။ ကလံ နာမ သောဠသဘာဂေါပိ သတဘာဂေါပိ သဟဿဘာဂေါပိ။ ဣဓ သတဘာဂေါ ဂဟိတော။ ယံ တေန ဒါနံ ဒိန္နံ, တသ္မိံ သတဓာ ဝိဘတ္တေ ဣတရေသံ ဒသကောဋိသဟဿဒါနံ တတော ဧကကောဋ္ဌာသမ္ပိ နဂ္ဃတီတိ အာဟ။

ဧဝံ တထာဂတေ ဒါနဿ အဂ္ဃံ ကရောန္တေ သမီပေ ဌိတာ ဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံ ဘဂဝါ မဟန္တံ ဒါနံ ပါဒေန ပဝဋ္ဋေတွာ ရတနသတိကေ ဝိယ နရကေ ပက္ခိပန္တော ဣဒံ ဧဝံ ပရိတ္တကံ ဒါနံ စန္ဒမဏ္ဍလေ ပဟရန္တော ဝိယ ဥက္ခိပတိ, ကထံ နု ခေါ ဧတံ မဟပ္ဖလတရ’’န္တိ ဇာနနတ္ထံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ။ တတ္ထ ကေနာတိ ကေန ကာရဏေန။ မဟဂ္ဂတောတိ မဟတ္တံ ဂတော, ဝိပုလဿေတံ ဝေဝစနံ။ သမေန ဒိန္နဿာတိ သမေန ဒိန္နဿ ဒါနဿ။ အထဿာ ဘဂဝါ ဒါနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ဒဒန္တိ ဟေကေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိသမေ နိဝိဋ္ဌာတိ ဝိသမေ ကာယဝစီမနောကမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ ဟုတွာ။ ဆေတွာတိ ပေါထေတွာ။ ဝဓိတွာတိ မာရေတွာ။ သောစယိတွာတိ ပရံ သောကသမပ္ပိတံ ကတွာ။ အဿုမုခါတိ အဿုမုခသမ္မိဿာ။ ပရံ ရောဒါပေတွာ ဒိန္နဒါနဉှိ အဿုမုခဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ။ သဒဏ္ဍာတိ ဒဏ္ဍေန တဇ္ဇေတွာ ပဟရိတွာ ဒိန္နဒက္ခိဏာ သဒဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝန္တိ နာဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတာယ မဟာဒါနံ ဂဟေတွာ အပ္ပဖလံ နာမ ကာတုံ သက္ကောမိ ပရိတ္တကဒါနံ ဝါ မဟပ္ဖလံ နာမ။ ဣဒံ ပန မဟာဒါနံ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိယာ အပရိသုဒ္ဓတာယ ဧဝံ အပ္ပဖလံ နာမ ဟောတိ, ဣတရံ ပရိတ္တဒါနံ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိယာ ပရိသုဒ္ဓတာယ ဧဝံ မဟပ္ဖလံ နာမာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ဧဝန္တိအာဒိမာဟာတိ။ ဒုတိယံ။

၃။ သာဓုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃။ တတိယေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရိ။ ယထာ ဟိ ယံ တေလံ မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ အဝသေသကောတိ ဝုစ္စတိ။ ယဉ္စ ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ, တံ ဩဃောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမေဝံ ယံ ပီတိဝစနံ ဟဒယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, အဓိကံ ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဗဟိ နိက္ခမတိ, တံ ဥဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝရူပံ ပီတိမယံ ဝစနံ နိစ္ဆာရေသီတိ အတ္ထော။ သဒ္ဓါယပိ သာဟု ဒါနန္တိ ကမ္မဉ္စ ကမ္မဖလဉ္စ သဒ္ဒဟိတွာပိ ဒိန္နဒါနံ သာဟု လဒ္ဓကံ ဘဒ္ဒကမေဝ။ အာဟူတိ ကထေန္တိ။ ကထံ ပနေတံ ဥဘယံ သမံ နာမ ဟောတီတိ? ဇီဝိတဘီရုကော ဟိ ယုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောတိ, ခယဘီရုကော ဒါတုံ န သက္ကောတိ။ ‘‘ဇီဝိတဉ္စ ရက္ခိဿာမိ ယုဇ္ဈိဿာမိ စာ’’တိ ဟိ ဝဒန္တော န ယုဇ္ဈတိ။ ဇီဝိတေ ပန အာလယံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ, ‘‘ဆေဇ္ဇံ ဝါ ဟောတု မရဏံ ဝါ, ဂဏှိဿာမေတံ ဣဿရိယ’’န္တိ ဥဿဟန္တောဝ ယုဇ္ဈတိ။ ‘‘ဘောဂေ စ ရက္ခိဿာမိ, ဒါနဉ္စ ဒဿာမီ’’တိ ဝဒန္တော န ဒဒါတိ။ ဘောဂေသု ပန အာလယံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မဟာဒါနံ ဒဿာမီတိ ဥဿဟန္တောဝ ဒေတိ။ ဧဝံ ဒါနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ သမံ ဟောတိ။ ကိဉ္စ ဘိယျော? အပ္ပါပိ သန္တာ ဗဟုကေ ဇိနန္တီတိ ယထာ စ ယုဒ္ဓေ အပ္ပကာပိ ဝီရပုရိသာ ဗဟုကေ ဘီရုပုရိသေ ဇိနန္တိ, ဧဝံ သဒ္ဓါဒိသမ္ပန္နော အပ္ပကမ္ပိ ဒါနံ ဒဒန္တော ဗဟုမစ္ဆေရံ မဒ္ဒတိ, ဗဟုဉ္စ ဒါနဝိပါကံ အဓိဂစ္ဆတိ။ ဧဝမ္ပိ ဒါနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ သမာနံ။ တေနေဝါဟ –

‘‘အပ္ပမ္ပိ စေ သဒ္ဒဟာနော ဒဒါတိ,

တေနေဝ သော ဟောတိ သုခီ ပရတ္ထာ’’တိ။

ဣမဿ စ ပနတ္ထဿ ပကာသနတ္ထံ ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု စ အင်္ကုရဝတ္ထု စ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။

ဓမ္မလဒ္ဓဿာတိ ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓဿ ဘောဂဿ ဓမ္မလဒ္ဓဿ စ ပုဂ္ဂလဿ။ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလော လဒ္ဓဓမ္မော နာမ အဓိဂတဓမ္မော အရိယပုဂ္ဂလော။ ဣတိ ယံ ဓမ္မလဒ္ဓဿ ဘောဂဿ ဒါနံ ဓမ္မလဒ္ဓဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ ဒီယတိ, တမ္ပိ သာဓူတိ အတ္ထော။ ယော ဓမ္မလဒ္ဓဿာတိ ဣမသ္မိမ္ပိ ဂါထာပဒေ အယမေဝ အတ္ထော။ ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတဿာတိ ဥဋ္ဌာနေန စ ဝီရိယေန စ အဓိဂတဿ ဘောဂဿ။ ဝေတရဏိန္တိ ဒေသနာသီသမတ္တမေတံ။ ယမဿ ပန ဝေတရဏိမ္ပိ သဉ္ဇီဝကာဠသုတ္တာဒယောပိ ဧကတိံသမဟာနိရယေပိ သဗ္ဗသောဝ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော။

ဝိစေယျ ဒါနန္တိ ဝိစိနိတွာ ဒိန္နဒါနံ။ တတ္ထ ဒွေ ဝိစိနနာ ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနဉ္စ။ တေသု လာမကလာမကေ ပစ္စယေ အပနေတွာ ပဏီတပဏီတေ ဝိစိနိတွာ တေသံ ဒါနံ ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ နာမ။ ဝိပန္နသီလေ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပဉ္စနဝုတိပါသဏ္ဍဘေဒေ ဝါ ဒက္ခိဏေယျေ ပဟာယ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နာနံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဒါနံ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ နာမ။ ဧဝံ ဒွီဟာကာရေဟိ ဝိစေယျ ဒါနံ။ သုဂတပ္ပသတ္ထန္တိ သုဂတေန ဝဏ္ဏိတံ။ တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျဝိစိနနံ ဒဿေန္တော ယေ ဒက္ခိဏေယျာတိအာဒိမာဟ။ ဗီဇာနိ ဝုတ္တာနိ ယထာတိ ဣမိနာ ပန ဒက္ခိဏာဝိစိနနံ အာဟ။ အဝိပန္နဗီဇသဒိသာ ဟိ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာ ပဏီတပဏီတာ ဒေယျဓမ္မာတိ။

ပါဏေသုပိ သာဓု သံယမောတိ ပါဏေသု သံယတဘာဝေါပိ ဘဒ္ဒကော။ အယံ ဒေဝတာ ဣတရာဟိ ကထိတံ ဒါနာနိသံသံ အတိက္ကမိတွာ သီလာနိသံသံ ကထေတုမာရဒ္ဓါ။ အဟေဌယံ စရန္တိ အဝိဟိံသန္တော စရမာနော။ ပရူပဝါဒါတိ ပရဿ ဥပဝါဒဘယေန။ ဘယာတိ ဥပဝါဒဘယာ။ ဒါနာ စ ခေါ ဓမ္မပဒံဝ သေယျောတိ ဒါနတော နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဓမ္မပဒမေဝ သေယျော။ ပုဗ္ဗေ စ ဟိ ပုဗ္ဗတရေ စ သန္တောတိ ပုဗ္ဗေ စ ကဿပဗုဒ္ဓါဒိကာလေ ပုဗ္ဗတရေ စ ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓါဒိကာလေ, သဗ္ဗေပိ ဝါ ဧတေ ပုဗ္ဗေ စ ပုဗ္ဗတရေ စ သန္တော နာမာတိ။ တတိယံ။

၄။ နသန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄။ စတုတ္ထေ ကမနီယာနီတိ ရူပါဒီနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနိ။ အပုနာဂမနံ အနာဂန္တာ ပုရိသော မစ္စုဓေယျာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋသင်္ခါတာ မစ္စုဓေယျာ အပုနာဂမနသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အနာဂန္တာ။ နိဗ္ဗာနဉှိ သတ္တာ န ပုနာဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တံ အပုနာဂမနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တံ ကာမေသု ဗဒ္ဓေါ စ ပမတ္တော စ အနာဂန္တာ နာမ ဟောတိ, သော တံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ဆန္ဒဇန္တိ တဏှာဆန္ဒတော ဇာတံ။ အဃန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ။ ဒုတိယပဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဆန္ဒဝိနယာ အဃဝိနယောတိ တဏှာဝိနယေန ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနယော။ အဃဝိနယာ ဒုက္ခဝိနယောတိ ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဝိနီတမေဝ ဟောတိ။ စိတြာနီတိ အာရမ္မဏစိတ္တာနိ။ သင်္ကပ္ပရာဂေါတိ သင်္ကပ္ပိတရာဂေါ။ ဧဝမေတ္ထ ဝတ္ထုကာမံ ပဋိက္ခိပိတွာ ကိလေသကာမော ကာမောတိ ဝုတ္တော။ အယံ ပနတ္ထော ပသူရသုတ္တေန (သု။ နိ။ ၈၃၀ အာဒယော) ဝိဘာဝေတဗ္ဗော။ ပသူရပရိဗ္ဗာဇကော ဟိ ထေရေန ‘‘သင်္ကပ္ပရာဂေါ ပုရိသဿ ကာမော’’တိ ဝုတ္တေ –

‘‘န တေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ,

သင်္ကပ္ပရာဂဉ္စ ဝဒေသိ ကာမံ၊

သင်္ကပ္ပယံ အကုသလေ ဝိတက္ကေ,

ဘိက္ခူပိ တေ ဟေဟိန္တိ ကာမဘောဂီ’’တိ။ –

အာဟ။ အထ နံ ထေရော အဝေါစ –

‘‘တေ စေ ကာမာ ယာနိ စိတြာနိ လောကေ,

သင်္ကပ္ပရာဂံ န ဝဒေသိ ကာမံ၊

ပဿန္တော ရူပါနိ မနောရမာနိ,

သတ္ထာပိ တေ ဟေဟိတိ ကာမဘောဂီ။

သုဏန္တော သဒ္ဒါနိ, ဃာယန္တော ဂန္ဓာနိ၊

သာယန္တော ရသာနိ, ဖုသန္တော ဖဿာနိ မနောရမာနိ၊

သတ္ထာပိ တေ ဟေဟိတိ ကာမဘောဂီ’’တိ။

အထေတ္ထ ဓီရာတိ အထ ဧတေသု အာရမ္မဏေသု ပဏ္ဍိတာ ဆန္ဒရာဂံ ဝိနယန္တိ။ သံယောဇနံ သဗ္ဗန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ။ အကိဉ္စနန္တိ ရာဂကိဉ္စနာဒိဝိရဟိတံ။ နာနုပတန္တိ ဒုက္ခာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခာ ပန တဿ ဥပရိ န ပတန္တိ။ ဣစ္စာယသ္မာ မောဃရာဇာတိ, ‘‘ပဟာသိ သင်္ခ’’န္တိ ဂါထံ သုတွာ တဿံ ပရိသတိ အနုသန္ဓိကုသလော မောဃရာဇာ နာမ ထေရော ‘‘ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထော န ယထာနုသန္ဓိံ ဂတော’’တိ စိန္တေတွာ ယထာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဓလောကေ ဝါ ပရလောကေ ဝါ။ နရုတ္တမံ အတ္ထစရံ နရာနန္တိ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ နရုတ္တမာ စေဝ အတ္ထစရာ စ နရာနံ, ထေရော ပန ဒသဗလံ သန္ဓာယေဝမာဟ။ ယေ တံ နမဿန္တိ ပသံသိယာ တေတိ ယဒိ တထာဝိမုတ္တံ ဒေဝမနုဿာ နမဿန္တိ, အထ ယေ တံ ဘဂဝန္တံ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အနုပဋိပတ္တိယာ ဝါ နမဿန္တိ, တေ ကိံ ပသံသိယာ, ဥဒါဟု အပသံသိယာတိ။ ဘိက္ခူတိ မောဃရာဇတ္ထေရံ အာလပတိ။ အညာယ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာ။ သင်္ဂါတိဂါ တေပိ ဘဝန္တီတိ ယေ တံ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အနုပဋိပတ္တိယာ ဝါ နမဿန္တိ။ တေ စတုသစ္စဓမ္မံ အညာယ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ သင်္ဂါတိဂါပိ ဟောန္တိ, ပသံသိယာပိ ဟောန္တီတိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဥဇ္ဈာနသညိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅။ ပဉ္စမေ ဥဇ္ဈာနသညိကာတိ ဥဇ္ဈာနသညီ ဒေဝလောကော နာမ ပါဋိယေက္ကော နတ္ထိ, ဣမာ ပန ဒေဝတာ တထာဂတဿ စတုပစ္စယပရိဘောဂံ နိဿာယ ဥဇ္ဈာယမာနာ အာဂတာ။ တာသံ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဘိက္ခူနံ ပံသုကူလစီဝရ-ပိဏ္ဍိယာလောပ-ရုက္ခမူလသေနာသနပူတိမုတ္တဘေသဇ္ဇေဟိ သန္တောသဿေဝ ပရိယန္တကာရိတံ ဝဏ္ဏေတိ, သယံ ပန ပတ္တုဏ္ဏဒုကူလ ခေါမာဒီနိ ပဏီတစီဝရာနိ ဓာရေတိ, ရာဇာရဟံ ဥတ္တမံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ, ဒေဝဝိမာနကပ္ပါယ ဂန္ဓကုဋိယာ ဝရသယနေ သယတိ, သပ္ပိနဝနီတာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ပဋိသေဝတိ, ဒိဝသံ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဝစနမဿ အညတော ဂစ္ဆတိ, ကိရိယာ အညတော’’တိ ဥဇ္ဈာယမာနာ အာဂမိံသု။ တေန တာသံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ‘‘ဥဇ္ဈာနသညိကာ’’တိ နာမံ ဂဟိတံ။

အညထာ သန္တန္တိ အညေနာကာရေန ဘူတံ။ နိကစ္စာတိ နိကတိယာ ဝဉ္စနာယ, ဝဉ္စေတွာတိ အတ္ထော။ ကိတဝဿေဝါတိ ကိတဝေါ ဝုစ္စတိ သာကုဏိကော။ သော ဟိ အဂုမ္ဗောဝ သမာနော သာခပဏ္ဏာဒိပဋိစ္ဆာဒနေန ဂုမ္ဗဝဏ္ဏံ ဒဿေတွာ ဥပဂတေ မောရတိတ္တိရာဒယော သကုဏေ မာရေတွာ ဒါရဘရဏံ ကရောတိ။ ဣတိ တဿ ကိတဝဿ ဣမာယ ဝဉ္စနာယ ဧဝံ ဝဉ္စေတွာ သကုဏမံသဘောဇနံ ဝိယ ကုဟကဿာပိ ပံသုကူလေန အတ္တာနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ကထာဆေကတာယ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတွာ ခါဒမာနဿ ဝိစရတော။ ဘုတ္တံ ထေယျေန တဿ တန္တိ သဗ္ဗောပိ တဿ စတုပစ္စယပရိဘောဂေါ ထေယျေန ပရိဘုတ္တော နာမ ဟောတီတိ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ အယံ ကာရကော ဝါ အကာရကော ဝါတိ ပဏ္ဍိတာ ဇာနန္တိ။ ဣတိ တာ ဒေဝတာ ‘‘တထာဂတာပိ မယမေဝ ပဏ္ဍိတာ’’တိ မညမာနာ ဧဝမာဟံသု။

အထ ဘဂဝါ နယိဒန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယာယံ ပဋိပဒါ ဒဠှာတိ အယံ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒါ ဒဠှာ ထိရာ။ ယာယ ပဋိပဒါယ ဓီရာ ပဏ္ဍိတာ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စာတိ ဒွီဟိ ဈာနေဟိ ဈာယိနော မာရဗန္ဓနာ ပမုစ္စန္တိ, တံ ပဋိပဒံ ဘာသိတမတ္တေန ဝါ သဝနမတ္တေန ဝါ ဩက္ကမိတုံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော။ န ဝေ ဓီရာ ပကုဗ္ဗန္တီတိ ဓီရာ ပဏ္ဍိတာ ဝိဒိတွာ လောကပရိယာယံ သင်္ခါရလောကဿ ဥဒယဗ္ဗယံ ဉတွာ စတုသစ္စဓမ္မဉ္စ အညာယ ကိလေသနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတာ လောကေ ဝိသတ္တိကံ တိဏ္ဏာ ဧဝံ န ကုဗ္ဗန္တိ, မယံ ဧဝရူပါနိ န ကထေမာတိ အတ္ထော။

ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘အယုတ္တံ အမှေဟိ ကတံ, အကာရကမေဝ မယံ ကာရကဝါဒေန သမုဒါစရိမှာ’’တိ လဇ္ဇမာနာ မဟာဗြဟ္မနိ ဝိယ ဘဂဝတိ ဂါရဝံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ ဘဂဝန္တံ ဒုရာသဒံ ကတွာ ပဿမာနာ အာကာသတော ဩတရိတွာ ဘူမိယံ ဌတွာတိ အတ္ထော။ အစ္စယောတိ အပရာဓော။ နော, ဘန္တေ, အစ္စာဂမာတိ အမှေ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော။ အာသာဒေတဗ္ဗန္တိ ဃဋ္ဋယိတဗ္ဗံ။ တာ ကိရ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ကာယေန ဝါစာယာတိ ဒွီဟိပိ ဃဋ္ဋယိံသု။ တထာဂတံ အဝန္ဒိတွာ အာကာသေ ပတိဋ္ဌမာနာ ကာယေန ဃဋ္ဋယိံသု, ကိတဝေါပမံ အာဟရိတွာ နာနပ္ပကာရကံ အသဗ္ဘိဝါဒံ ဝဒမာနာ ဝါစာယ ဃဋ္ဋယိံသု။ တသ္မာ အာသာဒေတဗ္ဗံ အမညိမှာတိ အာဟံသု။ ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတု။ အာယတိံ သံဝရာယာတိ အနာဂတေ သံဝရဏတ္ထာယ, ပုန ဧဝရူပဿ အပရာဓဿ ဒေါသဿ အကရဏတ္ထာယ။

သိတံ ပါတွာကာသီတိ အဂ္ဂဒန္တေ ဒဿေန္တော ပဟဋ္ဌာကာရံ ဒဿေသိ။ ကသ္မာ? တာ ကိရ ဒေဝတာ န သဘာဝေန ခမာပေန္တိ, လောကိယမဟာဇနဉ္စ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ တထာဂတဉ္စ ဧကသဒိသံ ကရောန္တိ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘ပရတော ကထာယ ဥပ္ပန္နာယ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတွာ ပစ္ဆာ ခမိဿာမီ’’တိ သိတံ ပါတွာကာသိ။ ဘိယျောသော မတ္တာယာတိ အတိရေကပ္ပမာဏေန။ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီတိ ကုပိတော ဧသ အမှာကန္တိ မညမာနာ အဘာသိ။

န ပဋိဂဏှတီတိ န ခမတိ နာဓိဝါသေတိ။ ကောပန္တရောတိ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နကောပေါ။ ဒေါသဂရူတိ ဒေါသံ ဂရုံ ကတွာ အာဒါယ ဝိဟရန္တော။ သ ဝေရံ ပဋိမုဉ္စတီတိ သော ဧဝရူပေါ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ တံ ဝေရံ အတ္တနိ ပဋိမုဉ္စတိ ဌပေတိ, န ပဋိနိဿဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ အစ္စယော စေ န ဝိဇ္ဇေထာတိ သစေ အစ္စာယိကကမ္မံ န ဘဝေယျ။ နော စိဓာပဂတံ သိယာတိ ယဒိ အပရာဓော နာမ န ဘာဝေယျ။ ကေနီဓ ကုသလော သိယာတိ ယဒိ ဝေရာနိ န သမ္မေယျုံ, ကေန ကာရဏေန ကုသလော ဘဝေယျ။

ကဿစ္စယာတိ ဂါထာယ ကဿ အတိက္ကမော နတ္ထိ? ကဿ အပရာဓော နတ္ထိ? ကော သမ္မောဟံ နာပဇ္ဇတိ? ကော နိစ္စမေဝ ပဏ္ဍိတော နာမာတိ အတ္ထော? ဣမံ ကိရ ဂါထံ ဘဏာပနတ္ထံ ဘဂဝတော သိတပါတုကမ္မံ။ တသ္မာ ဣဒါနိ ဒေဝတာနံ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒီပေတွာ ခမိဿာမီတိ တထာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တထာဂတဿာတိ တထာ အာဂတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတဿ။ ဗုဒ္ဓဿာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိမောက္ခန္တိကပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဧဝံ လဒ္ဓနာမဿ။ အစ္စယံ ဒေသယန္တီနန္တိ ယံ ဝုတ္တံ တုမှေဟိ ‘‘အစ္စယံ ဒေသယန္တီနံ…ပေ… သ ဝေရံ ပဋိမုဉ္စတီ’’တိ, တံ သာဓု ဝုတ္တံ, အဟံ ပန တံ ဝေရံ နာဘိနန္ဒာမိ န ပတ္ထယာမီတိ အတ္ထော။ ပဋိဂ္ဂဏှာမိ ဝေါစ္စယန္တိ တုမှာကံ အပရာဓံ ခမာမီတိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ သဒ္ဓါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆။ ဆဋ္ဌေ သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ပုရိသဿ ဟောတီတိ ပုရိသဿ ဒေဝလောကေ မနုဿလောကေ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဂစ္ဆန္တဿ သဒ္ဓါ ဒုတိယာ ဟောတိ, သဟာယကိစ္စံ သာဓေတိ။ နော စေ အဿဒ္ဓိယံ အဝတိဋ္ဌတီတိ ယဒိ အဿဒ္ဓိယံ န တိဋ္ဌတိ။ ယသောတိ ပရိဝါရော။ ကိတ္တီတိ ဝဏ္ဏဘဏနံ။ တတွဿ ဟောတီတိ တတော အဿ ဟောတိ။ နာနုပတန္တိ သင်္ဂါတိ ရာဂသင်္ဂါဒယော ပဉ္စ သင်္ဂါ န အနုပတန္တိ။ ပမာဒမနုယုဉ္ဇန္တီတိ ယေ ပမာဒံ ကရောန္တိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, တေ တံ အနုယုဉ္ဇန္တိ နာမ။ ဓနံ သေဋ္ဌံဝ ရက္ခတီတိ မုတ္တာမဏိသာရာဒိဥတ္တမဓနံ ဝိယ ရက္ခတိ။ ဈာယန္တောတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန စ ဈာယန္တော။ တတ္ထ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ နာမ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလာနိ။ ဝိပဿနာ ဟိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ မဂ္ဂေါ ဝိပဿနာယ အာဂတကိစ္စံ သာဓေတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ ဖလံ တထလက္ခဏံ နိရောဓသစ္စံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ။ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပန ကသိဏာရမ္မဏဿ ဥပနိဇ္ဈာယနတော အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပရမံ နာမ အရဟတ္တသုခံ အဓိပ္ပေတန္တိ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ သမယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၇။ သတ္တမေ သက္ကေသူတိ ‘‘သကျာ ဝတ, ဘော ကုမာရာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၆၇) ဥဒါနံ ပဋိစ္စ သက္ကာတိ လဒ္ဓနာမာနံ ရာဇကုမာရာနံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရူဠှီသဒ္ဒေန သက္ကာတိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မိံ သက္ကေသု ဇနပဒေ။ မဟာဝနေတိ သယံဇာတေ အရောပိမေ ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓေ မဟတိ ဝနေ။ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟီတိ ဣမံ သုတ္တံ ကထိတဒိဝသေယေဝ ပတ္တအရဟန္တေဟိ။

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – သာကိယကောလိယာ ဟိ ကိရ ကပိလဝတ္ထုနဂရဿ စ ကောလိယနဂရဿ စ အန္တရေ ရောဟိဏိံ နာမ နဒိံ ဧကေနေဝ အာဝရဏေန ဗန္ဓာပေတွာ သဿာနိ ကာရေန္တိ။ အထ ဇေဋ္ဌမူလမာသေ သဿေသု မိလာယန္တေသု ဥဘယနဂရဝါသီနမ္ပိ ကမ္မကာရာ သန္နိပတိံသု။ တတ္ထ ကောလိယနဂရဝါသိနော အာဟံသု – ‘‘ဣဒံ ဥဒကံ ဥဘယတော အာဟရိယမာနံ န တုမှာကံ, န အမှာကံ ပဟောဿတိ, အမှာကံ ပန သဿံ ဧကေန ဥဒကေနေဝ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ, ဣဒံ ဥဒကံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ။ ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော အာဟံသု – ‘‘တုမှေသု ကောဋ္ဌေ ပူရေတွာ ဌိတေသု မယံ ရတ္တသုဝဏ္ဏနီလမဏိကာဠကဟာပဏေ စ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိပသိဗ္ဗကာဒိဟတ္ထာ န သက္ခိဿာမ တုမှာကံ ဃရဒွါရေ ဝိစရိတုံ, အမှာကမ္ပိ သဿံ ဧကေနေဝ ဥဒကေန နိပ္ဖဇ္ဇိဿတိ, ဣဒံ ဥဒကံ အမှာကံ ဒေထာ’’တိ။ ‘‘န မယံ ဒဿာမာ’’တိ။ ‘‘မယမ္ပိ န ဒဿာမာ’’တိ။ ဧဝံ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ဧကော ဥဋ္ဌာယ ဧကဿ ပဟာရံ အဒါသိ, သောပိ အညဿာတိ ဧဝံ အညမညံ ပဟရိတွာ ရာဇကုလာနံ ဇာတိံ ဃဋ္ဋေတွာ ကလဟံ ဝဍ္ဎယိံသု။

ကောလိယကမ္မကာရာ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှေ ကပိလဝတ္ထုဝါသိကေ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇထ, ယေ သောဏသိင်္ဂါလာဒယော ဝိယ အတ္တနော ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝသိံသု, ဧတေသံ ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ဖလကာဝုဓာနိ စ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? သာကိယကမ္မကာရာ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှေ ဒါနိ ကုဋ္ဌိနော ဒါရကေ ဂဟေတွာ ဂဇ္ဇထ, ယေ အနာထာ နိဂ္ဂတိကာ တိရစ္ဆာနာ ဝိယ ကောလရုက္ခေ ဝသိံသု, ဧတေသံ ဟတ္ထိနော စ အဿာ စ ဖလကာဝုဓာနိ စ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီ’’တိ? တေ ဂန္တွာ တသ္မိံ ကမ္မေ နိယုတ္တအမစ္စာနံ ကထေသုံ, အမစ္စာ ရာဇကုလာနံ ကထေသုံ။ တတော သာကိယာ – ‘‘ဘဂိနီဟိ သဒ္ဓိံ သံဝသိတကာနံ ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ ဒဿေဿာမာ’’တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ နိက္ခမိံသု။ ကောလိယာပိ – ‘‘ကောလရုက္ခဝါသီနံ ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ ဒဿေဿာမာ’’တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ နိက္ခမိံသု။

ဘဂဝါပိ ရတ္တိယာ ပစ္စူသသမယေဝ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဥဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဣမေ ဧဝံ ယုဒ္ဓသဇ္ဇေ နိက္ခမန္တေ အဒ္ဒသ။ ဒိသွာ – ‘‘မယိ ဂတေ အယံ ကလဟော ဝူပသမ္မိဿတိ နု ခေါ ဥဒါဟု နော’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘အဟမေတ္ထ ဂန္တွာ ကလဟဝူပသမနတ္ထံ တီဏိ ဇာတကာနိ ကထေဿာမိ, တတော ကလဟော ဝူပသမ္မိဿတိ။ အထ သာမဂ္ဂိဒီပနတ္ထာယ ဒွေ ဇာတကာနိ ကထေတွာ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ ဒေသေဿာမိ။ ဒေသနံ သုတွာ ဥဘယနဂရဝါသိနောပိ အဍ္ဎတိယာနိ အဍ္ဎတိယာနိ ကုမာရသတာနိ ဒဿန္တိ, အဟံ တေ ပဗ္ဗာဇေဿာမိ, တဒါ မဟာသမာဂမော ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ အကာသိ။ တသ္မာ ဣမေသု ယုဒ္ဓသဇ္ဇေသု နိက္ခမန္တေသု ကဿစိ အနာရောစေတွာ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂန္တွာ ဒွိန္နံ သေနာနံ အန္တရေ အာကာသေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ။

ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ, ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌော သတ္ထာ အာဂတော။ ဒိဋ္ဌော နု ခေါ တေန အမှာကံ ကလဟကရဏဘာဝေါ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘န ခေါ ပန သက္ကာ ဘဂဝတိ အာဂတေ အမှေဟိ ပရဿ သရီရေ သတ္ထံ ပါတေတုံ။ ကောလိယနဂရဝါသိနော အမှေ ဟနန္တု ဝါ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ’’တိ။ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ, ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ, နိသီဒိံသု။ ကောလိယနဂရဝါသိနောပိ တထေဝ စိန္တေတွာ အာဝုဓာနိ ဆဍ္ဍေတွာ, ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ, နိသီဒိံသု။

ဘဂဝါ ဇာနန္တောဝ, ‘‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထ, မဟာရာဇာ’’တိ ပုစ္ဆိ? ‘‘န, ဘဂဝါ, တိတ္ထကီဠာယ န ပဗ္ဗတကီဠာယ, န နဒီကီဠာယ, န ဂိရိဒဿနတ္ထံ, ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ သင်္ဂါမံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အာဂတမှာ’’တိ။ ‘‘ကိံ နိဿာယ ဝေါ ကလဟော, မဟာရာဇာတိ? ဥဒကံ, ဘန္တေတိ။ ဥဒကံ ကိံ အဂ္ဃတိ, မဟာရာဇာတိ? အပ္ပံ, ဘန္တေတိ။ ပထဝီ နာမ ကိံ အဂ္ဃတိ, မဟာရာဇာတိ? အနဂ္ဃါ, ဘန္တေတိ။ ခတ္တိယာ ကိံ အဂ္ဃန္တီတိ? ခတ္တိယာ နာမ အနဂ္ဃါ, ဘန္တေတိ။ အပ္ပမူလံ ဥဒကံ နိဿာယ ကိမတ္ထံ အနဂ္ဃေ ခတ္တိယေ နာသေထ, မဟာရာဇ, ကလဟေ အဿာဒေါ နာမ နတ္ထိ, ကလဟဝသေန, မဟာရာဇ, အဋ္ဌာနေ ဝေရံ ကတွာ ဧကာယ ရုက္ခဒေဝတာယ ကာဠသီဟေန သဒ္ဓိံ ဗဒ္ဓါဃာတော သကလမ္ပိ ဣမံ ကပ္ပံ အနုပ္ပတ္တောယေဝါတိ ဝတွာ ဖန္ဒနဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၁၃။၁၄ အာဒယော) ကထေသိ’’။ တတော ‘‘ပရပတ္တိယေန နာမ, မဟာရာဇ, န ဘဝိတဗ္ဗံ။ ပရပတ္တိယာ ဟုတွာ ဟိ ဧကဿ သသကဿ ကထာယ တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတေ ဟိမဝန္တေ စတုပ္ပဒဂဏာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပက္ခန္ဒိနော အဟေသုံ။ တသ္မာ ပရပတ္တိယေန န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ, ပထဝီဥန္ဒြိယဇာတကံ ကထေသိ။ တတော ‘‘ကဒါစိ, မဟာရာဇ, ဒုဗ္ဗလောပိ မဟာဗလဿ ရန္ဓံ ဝိဝရံ ပဿတိ, ကဒါစိ မဟာဗလော ဒုဗ္ဗလဿ။ လဋုကိကာပိ ဟိ သကုဏိကာ ဟတ္ထိနာဂံ ဃာတေသီ’’တိ လဋုကိကဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၅။၃၉ အာဒယော) ကထေသိ။ ဧဝံ ကလဟဝူပသမနတ္ထာယ တီဏိ ဇာတကာနိ ကထေတွာ သာမဂ္ဂိပရိဒီပနတ္ထာယ ဒွေ ဇာတကာနိ ကထေသိ။ ကထံ? ‘‘သမဂ္ဂါနဉှိ, မဟာရာဇ, ကောစိ ဩတာရံ နာမ ပဿိတုံ န သက္ကောတီတိ ဝတွာ, ရုက္ခဓမ္မဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၁။၇၄) ကထေသိ။ တတော ‘‘သမဂ္ဂါနံ, မဟာရာဇ, ကောစိ ဝိဝရံ ဒဿိတုံ န သက္ခိ။ ယဒါ ပန အညမညံ ဝိဝါဒမကံသု, အထ တေ နေသာဒပုတ္တော ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ အာဒါယ ဂတောတိ ဝိဝါဒေ အဿာဒေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ, ဝဋ္ဋကဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၁။၁၁၈) ကထေသိ။ ဧဝံ ဣမာနိ ပဉ္စ ဇာတကာနိ ကထေတွာ အဝသာနေ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၉၄၁ အာဒယော) ကထေသိ။

ရာဇာနော ပသန္နာ – ‘‘သစေ သတ္ထာ နာဂမိဿ, မယံ သဟတ္ထာ အညမညံ ဝဓိတွာ လောဟိတနဒိံ ပဝတ္တယိဿာမ။ အမှာကံ ပုတ္တဘာတရော စ ဂေဟဒွါရေ န ပဿေယျာမ, သာသနပဋိသာသနမ္ပိ နော အာဟရဏကော နာဘဝိဿ။ သတ္ထာရံ နိဿာယ နော ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ။ သစေ ပန သတ္ထာ အာဂါရံ အဇ္ဈာဝသိဿ ဒီပသဟဿဒွယပရိဝါရံ စတုမဟာဒီပရဇ္ဇမဿ ဟတ္ထဂတံ အဘဝိဿ, အတိရေကသဟဿံ ခေါ ပနဿ ပုတ္တာ အဘဝိဿံသု, တတော ခတ္တိယပရိဝါရော အဝိစရိဿ။ တံ ခေါ ပနေသ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ နိက္ခမိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော။ ဣဒါနိပိ ခတ္တိယပရိဝါရောယေဝ ဝိစရတူ’’တိ ဥဘယနဂရဝါသိနော အဍ္ဎတိယာနိ အဍ္ဎတိယာနိ ကုမာရသတာနိ အဒံသု။ ဘဂဝါပိ တေ ပဗ္ဗာဇေတွာ မဟာဝနံ အဂမာသိ။ တေသံ ဂရုဂါရဝေန န အတ္တနော ရုစိယာ ပဗ္ဗဇိတာနံ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ပုရာဏဒုတိယိကာယောပိ တေသံ – ‘‘အယျပုတ္တာ ဥက္ကဏ္ဌန္တု, ဃရာဝါသော န သဏ္ဌာတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ သာသနံ ပေသေန္တိ။ တေ စ အတိရေကတရံ ဥက္ကဏ္ဌိံသု။

ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇေန္တော တေသံ အနဘိရတိဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မာဒိသေန ဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝသန္တာ ဥက္ကဏ္ဌန္တိ, ဟန္ဒ နေသံ ကုဏာလဒဟဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ တတ္ထ နေတွာ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေမီ’’တိ ကုဏာလဒဟဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ။ တေ တံ ဒဋ္ဌုကာမာ အဟေသုံ။ ဒဋ္ဌုကာမတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ကုဏာလဒဟန္တိ? အာမ ဘဂဝါတိ။ ယဒိ ဧဝံ ဧထ ဂစ္ဆာမာတိ။ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဘဂဝါ ဂမနဋ္ဌာနံ မယံ ကထံ ဂမိဿာမာတိ။ တုမှေ ဂန္တုကာမာ ဟောထ, အဟံ မမာနုဘာဝေန ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီတိ။ သာဓု, ဘန္တေတိ။ ဘဂဝါ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ ဂဟေတွာ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ကုဏာလဒဟေ ပတိဋ္ဌာယ တေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ကုဏာလဒဟေ ယေသံ မစ္ဆာနံ နာမံ န ဇာနာထ မမံ ပုစ္ဆထာ’’တိ။

တေ ပုစ္ဆိံသု။ ဘဂဝါ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ကထေသိ။ န ကေဝလဉ္စ, မစ္ဆာနံယေဝ, တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ရုက္ခာနမ္ပိ ပဗ္ဗတပါဒေ ဒွိပဒစတုပ္ပဒသကုဏာနမ္ပိ နာမာနိ ပုစ္ဆာပေတွာ ကထေသိ။ အထ ဒွီဟိ သကုဏေဟိ မုခတုဏ္ဍကေန ဍံသိတွာ ဂဟိတဒဏ္ဍကေ နိသိန္နော ကုဏာလသကုဏရာဇာ ပုရတော ပစ္ဆတော ဥဘောသု စ ပဿေသု သကုဏသံဃပရိဝုတော အာဂစ္ဆတိ။ ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ – ‘‘ဧသ, ဘန္တေ, ဣမေသံ သကုဏာနံ ရာဇာ ဘဝိဿတိ, ပရိဝါရာ ဧတေ ဧတဿာ’’တိ မညာမာတိ။ ဧဝမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အယမ္ပိ မမေဝ ဝံသော မမ ပဝေဏီတိ။ ဣဒါနိ တာဝ မယံ, ဘန္တေ, ဧတေ သကုဏေ ပဿာမ။ ယံ ပန ဘဂဝါ ‘‘အယမ္ပိ မမေဝ ဝံသော မမ ပဝေဏီ’’တိ အာဟ, တံ သောတုကာမမှာတိ။ သောတုကာမတ္ထ, ဘိက္ခဝေတိ? အာမ ဘဂဝါတိ။ တေန ဟိ သုဏာထာတိ တီဟိ ဂါထာသတေဟိ မဏ္ဍေတွာ ကုဏာလဇာတကံ (ဇာ။ ၂။၂၁။ကုဏာလဇာတက) ကထေန္တော အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု, မဂ္ဂေနေဝ စ နေသံ ဣဒ္ဓိပိ အာဂတာ။ ဘဂဝါ ‘‘ဟောတု တာဝ ဧတ္တကံ တေသံ ဘိက္ခူန’’န္တိ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ မဟာဝနမေဝ အဂမာသိ။ တေပိ ဘိက္ခူ ဂမနကာလေ ဒသဗလဿ အာနုဘာဝေန ဂန္တွာ အာဂမနကာလေ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ မဟာဝနေ ဩတရိံသု။

ဘဂဝါ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ – ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေ, နိသီဒထ။ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာနံ ဝေါ ကိလေသာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီ’’တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ။ ဘိက္ခူ စိန္တယိံသု – ‘‘ဘဂဝါ အမှာကံ အနဘိရတဘာဝံ ဉတွာ ကုဏာလဒဟံ နေတွာ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေသိ, တတ္ထ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တာနံ နော ဣဒါနိ ဣဓ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ, န ခေါ ပန အမှေဟိ ‘သောတာပန္နာ မယ’န္တိ ဝီတိနာမေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပုရိသပုရိသေဟိ နော ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသီဒနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ ပဗ္ဘာရရုက္ခမူလေသု နိသီဒိံသု။

ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ ပကတိယာပိ အဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာ, လဒ္ဓုပါယဿ ပန ဘိက္ခုနော ကိလမနကာရဏံ နာမ နတ္ထိ။ ဂစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တာ စ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ‘အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေဿာမာ’တိ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿန္တိ။ ဧတေသု အာဂတေသု ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိဿန္တိ, မဟာသမယော ဘဝိဿတိ, ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ မယာ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တတော ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ နိသီဒိ။

သဗ္ဗပဌမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂတတ္ထေရော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တတော အပရော တတော အပရောတိ ပဉ္စသတာပိ ပဒုမိနိယံ ပဒုမာနိ ဝိယ ဝိကသိံသု။ သဗ္ဗပဌမံ အရဟတ္တံ ပတ္တဘိက္ခု ‘‘ဘဂဝတော အာရောစေဿာမီ’’တိ ပလ္လင်္ကံ ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နိသီဒနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဥဋ္ဌာယ ဒသဗလာဘိမုခေါ အဟောသိ။ ဧဝံ အပရောပိ အပရောပီတိ ပဉ္စသတာ ဘတ္တသာလံ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိပါဋိယာဝ အာဂမိံသု။ ပဌမံ အာဂတော ဝန္ဒိတွာ နိသီဒနံ ပညာပေတွာ, ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ, ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေတုကာမော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ အညော ကောစိ? နတ္ထီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တော အပရမ္ပိ အဒ္ဒသ အပရမ္ပိ အဒ္ဒသယေဝါတိ သဗ္ဗေပိ တေ အာဂန္တွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ, အယံ ဣမဿ ဟရာယမာနော န ကထေသိ, အယံ ဣမဿ ဟရာယမာနော န ကထေသိ။ ခီဏာသဝါနံ ကိရ ဒွေ အာကာရာ ဟောန္တိ – ‘‘အဟော ဝတ မယာ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏံ သဒေဝကော လောကော ခိပ္ပမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝံ ပန နိဓိလဒ္ဓပုရိသော ဝိယ န အညဿ အာရောစေတုကာမာ ဟောန္တိ။

ဧဝံ ဩသဋမတ္တေ ပန တသ္မိံ အရိယမဏ္ဍလေ ပါစီနယုဂန္ဓရပရိက္ခေပတော အဗ္ဘာ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူတိ, ဣမေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒပဋိမဏ္ဍိတဿ လောကဿ ရာမဏေယျကဒဿနတ္ထံ ပါစီနဒိသာယ ဥက္ခိတ္တရဇတမယမဟာအာဒါသမဏ္ဍလံ ဝိယ, နေမိဝဋ္ဋိယံ ဂဟေတွာ, ပရိဝတ္တိယမာနရဇတစက္ကသဿိရိကံ ပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ, အနိလပထံ ပဋိပဇ္ဇိတ္ထ။ ဣတိ ဧဝရူပေ ခဏေ လယေ မုဟုတ္တေ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ မဟာဝနေ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟိ။

တတ္ထ ဘဂဝါပိ မဟာသမ္မတဿ ဝံသေ ဥပ္ပန္နော, တေပိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ မဟာသမ္မတဿ ကုလေ ဥပ္ပန္နာ။ ဘဂဝါပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတော, တေပိ ခတ္တိယဂဗ္ဘေ ဇာတာ။ ဘဂဝါပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတော, တေပိ ရာဇပဗ္ဗဇိတာ။ ဘဂဝါပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ နိဿဇ္ဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတော, တေပိ သေတစ္ဆတ္တံ ပဟာယ ဟတ္ထဂတာနိ ရဇ္ဇာနိ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ။ ဣတိ ဘဂဝါ ပရိသုဒ္ဓေ ဩကာသေ, ပရိသုဒ္ဓေ ရတ္တိဘာဂေ, သယံ ပရိသုဒ္ဓေါ ပရိသုဒ္ဓပရိဝါရော, ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂပရိဝါရော, ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသပရိဝါရော, ဝီတမောဟော ဝီတမောဟပရိဝါရော, နိတ္တဏှော နိတ္တဏှပရိဝါရော, နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသပရိဝါရော, သန္တော သန္တပရိဝါရော, ဒန္တော ဒန္တပရိဝါရော, မုတ္တော မုတ္တပရိဝါရော, အတိဝိယ ဝိရောစတီတိ။ ဝဏ္ဏဘူမိ နာမေသာ, ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဣတိ ဣမေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ‘‘ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အရဟန္တေဟီ’’တိ။

ယေဘုယျေနာတိ ဗဟုတရာ သန္နိပတိတာ, မန္ဒာ န သန္နိပတိတာ အသညီ အရူပါဝစရဒေဝတာ သမာပန္နဒေဝတာယော စ။ တတြာယံ သန္နိပါတက္ကမော – မဟာဝနဿ ကိရ သာမန္တာ ဒေဝတာ စလိံသု, ‘‘အာယာမ ဘော! ဗုဒ္ဓဒဿနံ နာမ ဗဟူပကာရံ, ဓမ္မဿဝနံ ဗဟူပကာရံ, ဘိက္ခုသံဃဒဿနံ ဗဟူပကာရံ။ အာယာမ အာယာမာ’’တိ! မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တဉ္စ တံမုဟုတ္တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တခီဏာသဝေ စ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန တာသံ တာသံ သဒ္ဒံ သုတွာ သဒ္ဒန္တရအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတအဍ္ဎယောဇနယောဇနာဒိဝသေန တိယောဇနသဟဿဝိတ္ထတေ ဟိမဝန္တေ, တိက္ခတ္တုံ တေသဋ္ဌိယာ နဂရသဟဿေသု, နဝနဝုတိယာ ဒေါဏမုခသတသဟဿေသု, ဆနဝုတိယာ ပဋ္ဋနကောဋိသတသဟဿေသု, ဆပဏ္ဏာသာယ ရတနာကရေသူတိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ, ပုဗ္ဗဝိဒေဟေ, အပရဂေါယာနေ, ဥတ္တရကုရုမှိ, ဒွီသု ပရိတ္တဒီပသဟဿေသူတိ သကလစက္ကဝါဠေ, တတော ဒုတိယတတိယစက္ကဝါဠေတိ ဧဝံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဉှိ ဣဓ ဒသလောကဓာတုယောတိ အဓိပ္ပေတံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒသဟိ စ လောကဓာတူဟိ ဒေဝတာ ယေဘုယျေန သန္နိပတိတာ ဟောန္တီ’’တိ။

ဧဝံ သန္နိပတိတာဟိ ဒေဝတာဟိ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သူစိဃရေ နိရန္တရံ ပက္ခိတ္တသူစီဟိ ဝိယ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဗြဟ္မလောကဿ ဧဝံ ဥစ္စတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – လောဟပါသာဒေ ကိရ သတ္တကူဋာဂါရသမော ပါသာဏော ဗြဟ္မလောကေ ဌတွာ အဓော ခိတ္တော စတူဟိ မာသေဟိ ပထဝိံ ပါပုဏာတိ။ ဧဝံ မဟန္တေ ဩကာသေ ယထာ ဟေဋ္ဌာ ဌတွာ ခိတ္တာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝါ ဓူမော ဝါ ဥပရိ ဂန္တုံ, ဥပရိ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တသာသပါ ဟေဋ္ဌာ ဩတရိတုံ အန္တရံ န လဘန္တိ, ဧဝံ နိရန္တရာ ဒေဝတာ အဟေသုံ။ ယထာ ခေါ ပန စက္ကဝတ္တိရညော နိသိန္နဋ္ဌာနံ အသမ္ဗာဓံ ဟောတိ, အာဂတာဂတာ မဟေသက္ခာ ခတ္တိယာ ဩကာသံ လဘန္တိယေဝ, ပရတော ပရတော ပန အတိသမ္ဗာဓံ ဟောတိ။ ဧဝမေဝ ဘဂဝတော နိသိန္နဋ္ဌာနံ အသမ္ဗာဓံ, အာဂတာဂတာ မဟေသက္ခာ ဒေဝါ စ ဗြဟ္မာနော စ ဩကာသံ လဘန္တိယေဝ။ အပိ သုဒံ ဘဂဝတော အာသန္နာသန္နဋ္ဌာနေ ဝါလဂ္ဂနိတ္တုဒနမတ္တေ ပဒေသေ ဒသပိ ဝီသတိပိ ဒေဝါ သုခုမေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ အဋ္ဌံသု။ သဗ္ဗပရတော သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဒေဝတာ အဋ္ဌံသု။

သုဒ္ဓါဝါသကာယိကာနန္တိ သုဒ္ဓါဝါသဝါသီနံ။ သုဒ္ဓါဝါသာ နာမ သုဒ္ဓါနံ အနာဂါမိခီဏာသဝါနံ အာဝါသာ ပဉ္စ ဗြဟ္မလောကာ။ ဧတဒဟောသီတိ ကသ္မာ အဟောသိ? တေ ကိရ ဗြဟ္မာနော သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ယထာ ပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌိတာ ဗြဟ္မဘဝနံ ဩလောကေန္တာ ပစ္ဆာဘတ္တေ ဘတ္တဂေဟံ ဝိယ သုညတံ အဒ္ဒသံသု။ တတော ‘‘ကုဟိံ ဗြဟ္မာနော ဂတာ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တာ မဟာသမာဂမံ ဉတွာ – ‘‘အယံ သမာဂမော မဟာ, မယံ ဩဟီနာ, ဩဟီနကာနံ ပန ဩကာသော ဒုလ္လဘော ဟောတိ, တသ္မာ ဂစ္ဆန္တာ အတုစ္ဆဟတ္ထာ ဟုတွာ ဧကေကံ ဂါထံ အဘိသင်္ခရိတွာ ဂစ္ဆာမ။ တာယ မဟာသမာဂမေ စ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေဿာမ, ဒသဗလဿ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသိဿာမာ’’တိ။ ဣတိ တေသံ သမာပတ္တိတော ဥဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ ဧတဒဟောသိ။

ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုန္တိ ပါဠိယံ ဘဂဝတော သန္တိကေ အဘိမုခဋ္ဌာနေယေဝ ဩတိဏ္ဏာ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တာ, န ခေါ ပနေတ္ထ ဧဝံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေ ပန ဗြဟ္မလောကေ ဌိတာယေဝ ဂါထာ အဘိသင်္ခရိတွာ ဧကော ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ, ဧကော ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ, ဧကော ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ, ဧကော ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတရိ။ တတော ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ နီလကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ နီလရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ မဏိဝမ္မံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ဗုဒ္ဓဝီထိ နာမ ကေနစိ ဥတ္တရိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓဝီထိယာဝ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အတ္တနာ အဘိသင်္ခတံ ဂါထံ အဘာသိ။

ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ ပီတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပဘံ မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ သုဝဏ္ဏပဋံ ပါရုပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အကာသိ။ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ လောဟိတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ လောဟိတကရသ္မိယော မုဉ္စိတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ ရတ္တဝရကမ္ဗလေန ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အကာသိ။ ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဩတိဏ္ဏဗြဟ္မာ ဩဒါတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဩဒါတရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ သုမနကုသုမပဋံ ပါရုပန္တော ဝိယ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ တထေဝ အကာသိ။

ပါဠိယံ ပန ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟေသုံ။ အထ ခေါ တာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသူတိ ဧဝံ ဧကက္ခဏေ ဝိယ ပုရတော ပါတုဘာဝေါ စ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတဘာဝေါ စ ဝုတ္တော, သော ဣမိနာ အနုက္ကမေန အဟောသိ, ဧကတော ကတွာ ပန ဒဿိတော။ ဂါထာဘာသနံ ပန ပါဠိယမ္ပိ ဝိသုံ ဝိသုံယေဝ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ မဟာသမယောတိ မဟာသမူဟော။ ပဝနံ ဝုစ္စတိ ဝနသဏ္ဍော။ ဥဘယေနပိ ဘဂဝါ ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ဝနသဏ္ဍေ အဇ္ဇ မဟာသမူဟော သန္နိပါတော’’တိ အာဟ။ တတော ယေသံ သော သန္နိပါတော, တေ ဒဿေတုံ ဒေဝကာယာ သမာဂတာတိ အာဟ။ တတ္ထ ဒေဝကာယာတိ ဒေဝဃဋာ။ အာဂတမှ ဣမံ ဓမ္မသမယန္တိ ဧဝံ သမာဂတေ ဒေဝကာယေ ဒိသွာ မယမ္ပိ ဣမံ ဓမ္မသမူဟံ အာဂတာ။ ကိံ ကာရဏာ? ဒက္ခိတာယေ အပရာဇိတသံဃန္တိ ကေနစိ အပရာဇိတံ အဇ္ဇေဝ တယော မာရေ မဒ္ဒိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမံ ဣမံ အပရာဇိတသံဃံ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတမှာတိ အတ္ထော။ သော ပန, ဗြဟ္မာ, ဣမံ ဂါထံ ဘာသိတွာ, ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ, ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံယေဝ အဋ္ဌာသိ။

အထ ဒုတိယော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ။ တတ္ထ တတြ ဘိက္ခဝေါတိ တသ္မိံ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ။ သမာဒဟံသူတိ သမာဓိနာ ယောဇေသုံ။ စိတ္တမတ္တနော ဥဇုကံ အကံသူတိ အတ္တနော စိတ္တေ သဗ္ဗေ ဝင်္ကကုဋိလဇိမှဘာဝေ ဟရိတွာ ဥဇုကံ အကရိံသု။ သာရထီဝ နေတ္တာနိ ဂဟေတွာတိ ယထာ သမပ္ပဝတ္တေသု သိန္ဓဝေသု ဩဓသ္တပတောဒေါ သာရထီ သဗ္ဗယောတ္တာနိ ဂဟေတွာ အစောဒေန္တော အဝါရေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာယ သမန္နာဂတာ ဂုတ္တဒွါရာ သဗ္ဗေပေတေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ဣန္ဒြိယာနိ ရက္ခန္တိ ပဏ္ဍိတာ, ဧတေ ဒဋ္ဌုံ ဣဓာဂတမှာ ဘဂဝါတိ, သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။

အထ တတိယော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဆေတွာ ခီလန္တိ ရာဂဒေါသမောဟခီလံ ဆိန္ဒိတွာ။ ပလိဃန္တိ ရာဂဒေါသမောဟပလိဃမေဝ။ ဣန္ဒခီလန္တိ ရာဂဒေါသမောဟဣန္ဒခီလမေဝ။ ဦဟစ္စ မနေဇာတိ ဧတေ တဏှာဧဇာယ အနေဇာ ဘိက္ခူ ဣန္ဒခီလံ ဦဟစ္စ သမူဟနိတွာ စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတစာရိကံ စရန္တိ။ သုဒ္ဓါတိ နိရုပက္ကိလေသာ။ ဝိမလာတိ နိမ္မလာ။ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ စက္ခုမတာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တေန။ သုဒန္တာတိ စက္ခုတောပိ ဒန္တာ သောတတောပိ ဃာနတောပိ ဇိဝှါတောပိ ကာယတောပိ မနတောပိ ဒန္တာ။ သုသုနာဂါတိ တရုဏနာဂါ။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဆန္ဒာဒီဟိ န ဂစ္ဆန္တီတိ နာဂါ, တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟီနေ ကိလေသေ န အာဂစ္ဆန္တီတိ နာဂါ, နာနပ္ပကာရံ အာဂုံ န ကရောန္တီတိ နာဂါ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ။ ၈၀) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပိစ –

‘‘အာဂုံ န ကရောတိ ကိဉ္စိ လောကေ,

သဗ္ဗသံယောဂ ဝိသဇ္ဇ ဗန္ဓနာနိ၊

သဗ္ဗတ္ထ န သဇ္ဇတီ ဝိမုတ္တော,

နာဂေါ တာဒိ ပဝုစ္စတေ တထတ္တာ’’တိ။ –

ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုသုနာဂါတိ သုသူ နာဂါ, သုသုနာဂဘာဝသမ္ပတ္တိံ ပတ္တာတိ အတ္ထော။ တေ ဧဝရူပေ အနုတ္တရေန ယောဂ္ဂါစရိယေန ဒမိတေ တရုဏနာဂေ ဒဿနာယ အာဂတမှ ဘဂဝါတိ။ သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။

အထ စတုတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ အာဂန္တွာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဂတာသေတိ နိဗ္ဗေမတိကသရဏဂမနေန ဂတာ။ သောပိ ဂန္တွာ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသီတိ။ သတ္တမံ။

၈။ သကလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၈။ အဋ္ဌမေ မဒ္ဒကုစ္ဆိသ္မိန္တိ ဧဝံနာမကေ ဥယျာနေ။ တဉှိ အဇာတသတ္တုမှိ ကုစ္ဆိဂတေ တဿ မာတရာ – ‘‘အယံ မယှံ ကုစ္ဆိဂတော ဂဗ္ဘော ရညော သတ္တု ဘဝိဿတိ။ ကိံ မေ ဣမိနာ’’တိ? ဂဗ္ဘပါတနတ္ထံ ကုစ္ဆိ မဒ္ဒါပိတာ။ တသ္မာ ‘‘မဒ္ဒကုစ္ဆီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ။ မိဂါနံ ပန အဘယဝါသတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ။

တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ဧတ္ထ အယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဒေဝဒတ္တော ဟိ အဇာတသတ္တုံ နိဿာယ ဓနုဂ္ဂဟေ စ ဓနပါလကဉ္စ ပယောဇေတွာပိ တထာဂတဿ ဇီဝိတန္တရာယံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘သဟတ္ထေနေဝ မာရေဿာမီ’’တိ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ မဟန္တံ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ သိလံ ဥက္ခိပိတွာ, ‘‘သမဏော ဂေါတမော စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏော ဟောတူ’’တိ ပဝိဇ္ဈိ။ မဟာထာမဝါ ကိရေသ ပဉ္စန္နံ ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရေတိ။ အဋ္ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, ယံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရူပက္ကမေန ဇီဝိတန္တရာယော ဘဝေယျာတိ တံ တထာဂတဿ သရီရာဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တံ အာကာသေ အညာ သိလာ ဥဋ္ဌဟိတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ဒွိန္နံ သိလာနံ သမ္ပဟာရေန မဟန္တော ပါသာဏဿ သကလိကာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိပါဒပရိယန္တံ အဘိဟနိ, ပါဒေါ မဟာဖရသုနာ ပဟတော ဝိယ သမုဂ္ဂတလောဟိတေန လာခါရသမက္ခိတော ဝိယ အဟောသိ။ ဘဂဝါ ဥဒ္ဓံ ဥလ္လောကေတွာ ဒေဝဒတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဗဟု တယာ မောဃပုရိသ, အပုညံ ပသုတံ, ယော တွံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဝဓကစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော အဖာသု ဇာတံ။ ဘိက္ခူ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ဝိဟာရော ဥဇ္ဇင်္ဂလော ဝိသမော, ဗဟူနံ ခတ္တိယာဒီနဉ္စေဝ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ အနောကာသော’’တိ။ တေ တထာဂတံ မဉ္စသိဝိကာယ အာဒါယ မဒ္ဒကုစ္ဆိံ နယိံသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝတော ပါဒေါ သကလိကာယ ခတော ဟောတီ’’တိ။

ဘုသာတိ ဗလဝတိယော။ သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ။ ဒုက္ခန္တိ သုခပဋိက္ခေပေါ။ တိဗ္ဗာတိ ဗဟလာ။ ခရာတိ ဖရုသာ။ ကဋုကာတိ တိခိဏာ။ အသာတာတိ အမဓုရာ။ န တာသု မနော အပ္ပေတိ, န တာ မနံ အပ္ပါယန္တိ ဝဍ္ဎေန္တီတိ အမနာပါ။ သတော သမ္ပဇာနောတိ ဝေဒနာဓိဝါသနသတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော ဟုတွာ။ အဝိဟညမာနောတိ အပီဠိယမာနော, သမ္ပရိဝတ္တသာယိတာယ ဝေဒနာနံ ဝသံ အဂစ္ဆန္တော။

သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂိသေယျာ, ပေတသေယျာ, သီဟသေယျာ, တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ။ တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ သတ္တာ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ အယံ ကာမဘောဂိသေယျာ။ တေသု ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ။ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ အယံ ပေတသေယျာ။ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ ဟိ အဋ္ဌိသံဃာဋဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ။ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, သီဟော မိဂရာဇာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ အနုပက္ခိပိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေတီ’’တိ အယံ သီဟသေယျာ။ တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ, ‘ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ, ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတြသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ, သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ’။ သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ, န သူရဘာဝဿ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန ‘‘တထာဂတသေယျာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ။ အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ။

ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ။ အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ, ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ။ ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သေယျာ အဖာသုကာ ဟောတိ။ ယထာ န သံဃဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သေယျာ ဖာသု ဟောတိ။ တသ္မာ ဧဝံ နိပဇ္ဇိ။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သယနပရိဂ္ဂါဟကသတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော။ ‘‘ဥဋ္ဌာနသည’’န္တိ ပနေတ္ထ န ဝုတ္တံ, ဂိလာနသေယျာ ဟေသာ တထာဂတဿ။

သတ္တသတာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗာပိ တာ ဒေဝတာ ဂိလာနသေယျဋ္ဌာနံ အာဂတာ။ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဂိလာနသေယျံ အာဂတာနံ ဒေါမနဿေန ဘဝိတဗ္ဗံ သိယာ။ ဣမာသံ ပန တထာဂတဿ ဝေဒနာဓိဝါသနံ ဒိသွာ, ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ မဟာနုဘာဝတာ! ဧဝရူပါသု နာမ ဝေဒနာသု ဝတ္တမာနာသု ဝိကာရမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, သိရီသယနေ အလင်္ကရိတွာ ဌပိတသုဝဏ္ဏရူပကံ ဝိယ အနိဉ္ဇမာနေန ကာယေန နိပန္နော, ဣဒါနိဿ အဓိကတရံ မုခဝဏ္ဏော ဝိရောစတိ, အာဘာသမ္ပန္နော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ သမ္ပတိ ဝိကသိတံ ဝိယ စ အရဝိန္ဒံ အဿ မုခံ သောဘတိ, ကာယေပိ ဝဏ္ဏာယတနံ ဣဒါနိ သုသမ္မဋ္ဌကဉ္စနံ ဝိယ ဝိပ္ပသီဒတီ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒပါဒိ။

နာဂေါ ဝတ ဘောတိ, ဧတ္ထ ဘောတိ ဓမ္မာလပနံ။ ဗလဝန္တဋ္ဌေန နာဂေါ။ နာဂဝတာတိ နာဂဘာဝေန။ သီဟော ဝတာတိအာဒီသု အသန္တာသနဋ္ဌေန သီဟော။ ဗျတ္တပရိစယဋ္ဌေန ကာရဏာကာရဏဇာနနေန ဝါ အာဇာနီယော။ အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန နိသဘော။ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဟိ ဥသဘော, ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော, ဂဝသတသဟဿဇေဋ္ဌကော နိသဘောတိ ဝုစ္စတိ။ ဘဂဝါ ပန အပ္ပဋိသမဋ္ဌေန အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ။ တေနေဝတ္ထေန ဣဓ ‘‘နိသဘော’’တိ ဝုတ္တော။ ဓုရဝါဟဋ္ဌေန ဓောရယှော။ နိဗ္ဗိသေဝနဋ္ဌေန ဒန္တော။

ပဿာတိ အနိယမိတာဏတ္တိ။ သမာဓိန္တိ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ။ သုဝိမုတ္တန္တိ ဖလဝိမုတ္တိယာ သုဝိမုတ္တံ။ ရာဂါနုဂတံ ပန စိတ္တံ အဘိနတံ နာမ ဟောတိ, ဒေါသာနုဂတံ အပနတံ။ တဒုဘယပဋိက္ခေပေန န စာဘိနတံ န စာပနတန္တိ အာဟ။ န စ သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတန္တိ န သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ နိဂ္ဂဟေတွာ ဝါရိတဝတံ, ကိလေသာနံ ပန ဆိန္နတ္တာ ဝတံ ဖလသမာဓိနာ သမာဟိတန္တိ အတ္ထော။ အတိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ဝိဟေဌေတဗ္ဗံ ဃဋ္ဋေတဗ္ဗံ။ အဒဿနာတိ အညာဏာ။ အညာဏီ ဟိ အန္ဓဗာလောဝ ဧဝရူပေ သတ္ထရိ အပရဇ္ဈေယျာတိ ဒေဝဒတ္တံ ဃဋ္ဋယမာနာ ဝဒန္တိ။

ပဉ္စဝေဒါတိ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ဝေဒါနံ ဓာရကာ။ သတံ သမန္တိ ဝဿသတံ။ တပဿီတိ တပနိဿိတကာ ဟုတွာ။ စရန္တိ စရန္တာ။ န သမ္မာဝိမုတ္တန္တိ သစေပိ ဧဝရူပါ ဗြာဟ္မဏာ ဝဿသတံ စရန္တိ, စိတ္တဉ္စ နေသံ သမ္မာ ဝိမုတ္တံ န ဟောတိ။ ဟီနတ္တရူပါ န ပါရံ ဂမာ တေတိ ဟီနတ္တသဘာဝါ တေ နိဗ္ဗာနင်္ဂမာ န ဟောန္တိ။ ‘‘ဟီနတ္ထရူပါ’’တိပိ ပါဌော, ဟီနတ္ထဇာတိကာ ပရိဟီနတ္ထာတိ အတ္ထော။ တဏှာဓိပန္နာတိ တဏှာယ အဇ္ဈောတ္ထဋာ။ ဝတသီလဗဒ္ဓါတိ အဇဝတကုက္ကုရဝတာဒီဟိ စ ဝတေဟိ တာဒိသေဟေဝ စ သီလေဟိ ဗဒ္ဓါ။ လူခံ တပန္တိ ပဉ္စာတပတာပနံ ကဏ္ဋကသေယျာဒိကံ တပံ။ ဣဒါနိ သာ ဒေဝတာ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ ကထေန္တီ န မာနကာမဿာတိအာဒိမာဟ။ တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝါတိ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ပဌမပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉။ နဝမေ ပဇ္ဇုန္နဿ ဓီတာတိ ပဇ္ဇုန္နဿ နာမ ဝဿဝလာဟကဒေဝရညော စာတုမဟာရာဇိကဿ ဓီတာ။ အဘိဝန္ဒေတိ ဘဂဝါ တုမှာကံ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ။ စက္ခုမတာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမန္တေန တထာဂတေန။ ဓမ္မော အနုဗုဒ္ဓေါတိ, ‘‘ဣဒံ မယာ ပုဗ္ဗေ ပရေသံ သန္တိကေ ကေဝလံ သုတံယေဝ အာသီ’’တိ ဝဒတိ။ သာဟံ ဒါနီတိ, သာ အဟံ ဣဒါနိ။ သက္ခိ ဇာနာမီတိ, ပဋိဝေဓဝသေန ပစ္စက္ခမေဝ ဇာနာမိ။ ဝိဂရဟန္တာတိ, ‘‘ဟီနက္ခရပဒဗျဉ္ဇနော’’တိ ဝါ ‘‘အနိယျာနိကော’’တိ ဝါ ဧဝံ ဂရဟန္တာ။ ရောရုဝန္တိ, ဒွေ ရောရုဝါ – ဓူမရောရုဝေါ စ ဇာလရောရုဝေါ စ။ တတ္ထ ဓူမရောရုဝေါ ဝိသုံ ဟောတိ, ဇာလရောရုဝေါတိ ပန အဝီစိမဟာနိရယဿေဝေတံ နာမံ။ တတ္ထ ဟိ သတ္တာ အဂ္ဂိမှိ ဇလန္တေ ဇလန္တေ ပုနပ္ပုနံ ရဝံ ရဝန္တိ, တသ္မာ သော ‘‘ရောရုဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဃောရန္တိ ဒါရုဏံ။ ခန္တိယာ ဥပသမေန ဥပေတာတိ ရုစ္စိတွာ ခမာပေတွာ ဂဟဏခန္တိယာ စ ရာဂါဒိဥပသမေန စ ဥပေတာတိ။ နဝမံ။

၁၀။ ဒုတိယပဇ္ဇုန္နဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀။ ဒသမေ ဓမ္မဉ္စာတိ စ သဒ္ဒေန သံဃဉ္စ, ဣတိ တီဏိ ရတနာနိ နမဿမာနာ ဣဓာဂတာတိ ဝဒတိ။ အတ္ထဝတီတိ, အတ္ထဝတိယော။ ဗဟုနာပိ ခေါ တန္တိ ယံ ဓမ္မံ သာ အဘာသိ, တံ ဓမ္မံ ဗဟုနာပိ ပရိယာယေန အဟံ ဝိဘဇေယျံ။ တာဒိသော ဓမ္မောတိ, တာဒိသော ဟိ အယံ ဘဂဝါ ဓမ္မော, တံသဏ္ဌိတော တပ္ပဋိဘာဂေါ ဗဟူဟိ ပရိယာယေဟိ ဝိဘဇိတဗ္ဗယုတ္တကောတိ ဒဿေတိ။ လပယိဿာမီတိ, ကထယိဿာမိ။ ယာဝတာ မေ မနသာ ပရိယတ္တန္တိ ယတ္တကံ မယာ မနသာ ပရိယာပုဋံ, တဿတ္ထံ ဒိဝသံ အဝတွာ မဓုပဋလံ ပီဠေန္တီ ဝိယ မုဟုတ္တေနေဝ သံခိတ္တေန ကထေဿာမိ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ။ ဒသမံ။

သတုလ္လပကာယိကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၅။ အာဒိတ္တဝဂ္ဂေါ

၁။ အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၁။ အာဒိတ္တဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဇရာယ မရဏေန စာတိ ဒေသနာသီသမေတံ, ရာဂါဒီဟိ ပန ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ လောကော အာဒိတ္တောဝ။ ဒါနေနာတိ ဒါနစေတနာယ။ ဒိန္နံ ဟောတိ သုနီဟတန္တိ ဒါနပုညစေတနာဟိ ဒါယကဿေဝ ဟောတိ ဃရသာမိကဿ ဝိယ နီဟတဘဏ္ဍကံ, တေနေတံ ဝုတ္တံ။ စောရာ ဟရန္တီတိ အဒိန္နေ ဘောဂေ စောရာပိ ဟရန္တိ ရာဇာနောပိ, အဂ္ဂိပိ ဍဟတိ, ဌပိတဋ္ဌာနေပိ နဿန္တိ။ အန္တေနာတိ မရဏေန။ သရီရံ သပရိဂ္ဂဟန္တိ သရီရဉ္စေဝ စောရာဒီနံ ဝသေန အဝိနဋ္ဌဘောဂေ စ။ သဂ္ဂမုပေတီတိ ဝေဿန္တရမဟာရာဇာဒယော ဝိယ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ။ ပဌမံ။

၂။ ကိံဒဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၂။ ဒုတိယေ အန္နဒေါတိ ယသ္မာ အတိဗလဝါပိ ဒွေ တီဏိ ဘတ္တာနိ အဘုတွာ ဥဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ, ဘုတွာ ပန ဒုဗ္ဗလောပိ ဟုတွာ ဗလသမ္ပန္နော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အန္နဒေါ ဗလဒေါ’’တိ အာဟ။ ဝတ္ထဒေါတိ ယသ္မာ သုရူပေါပိ ဒုစ္စောဠော ဝါ အစောဠော ဝါ ဝိရူပေါ ဟောတိ ဩဟီဠိတော ဒုဒ္ဒသိကော, ဝတ္ထစ္ဆန္နော ဒေဝပုတ္တော ဝိယ သောဘတိ, တသ္မာ ‘‘ဝတ္ထဒေါ ဟောတိ ဝဏ္ဏဒေါ’’တိ အာဟ။ ယာနဒေါတိ ဟတ္ထိယာနာဒီနံ ဒါယကော။ တေသု ပန –

‘‘န ဟတ္ထိယာနံ သမဏဿ ကပ္ပတိ,

န အဿယာနံ, န ရထေန ယာတုံ၊

ဣဒဉ္စ ယာနံ သမဏဿ ကပ္ပတိ,

ဥပါဟနာ ရက္ခတော သီလခန္ဓ’’န္တိ။

တသ္မာ ဆတ္တုပါဟနကတ္တရယဋ္ဌိမဉ္စပီဌာနံ ဒါယကော, ယော စ မဂ္ဂံ သောဓေတိ, နိဿေဏိံ ကရောတိ, သေတုံ ကရောတိ, နာဝံ ပဋိယာဒေတိ, သဗ္ဗောပိ ယာနဒေါဝ ဟောတိ။ သုခဒေါ ဟောတီတိ ယာနဿ သုခါဝဟနတော သုခဒေါ နာမ ဟောတိ။ စက္ခုဒေါတိ အန္ဓကာရေ စက္ခုမန္တာနမ္ပိ ရူပဒဿနာဘာဝတော ဒီပဒေါ စက္ခုဒေါ နာမ ဟောတိ, အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဝိယ ဒိဗ္ဗစက္ခု သမ္ပဒမ္ပိ လဘတိ။

သဗ္ဗဒဒေါ ဟောတီတိ သဗ္ဗေသံယေဝ ဗလာဒီနံ ဒါယကော ဟောတိ။ ဒွေ တယော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ အာဂတဿာပိ သီတလာယ ပေါက္ခရဏိယာ နှာယိတွာ ပတိဿယံ ပဝိသိတွာ မုဟုတ္တံ မဉ္စေ နိပဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ ဟိ ကာယေ ဗလံ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ။ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ ဝဏ္ဏာယတနံ ဝါတာတပေဟိ ဈာယတိ, ပတိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ မုဟုတ္တံ နိပန္နဿ စ ဝိသဘာဂသန္တတိ ဝူပသမ္မတိ, သဘာဂသန္တတိ ဩက္ကမတိ, ဝဏ္ဏာယတနံ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ။ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ ပါဒေ ကဏ္ဋကော ဝိဇ္ဈတိ, ခါဏု ပဟရတိ, သရီသပါဒိပရိဿယော စေဝ စောရဘယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပတိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိပန္နဿ သဗ္ဗေတေ ပရိဿယာ န ဟောန္တိ, ဓမ္မံ သဇ္ဈာယန္တဿ ဓမ္မပီတိသုခံ, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ ဥပသမသုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဖန္ဒန္တိ, သေနာသနံ ပဝိသနက္ခဏေ ကူပေ ဩတိဏ္ဏော ဝိယ ဟောတိ, မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပညာယန္တိ။ မုဟုတ္တံ နိသိန္နဿ ပန အက္ခိပသာဒေါ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဒွါရကဝါဋဝါတပါနမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညာယန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော စ သဗ္ဗဒဒေါ ဟောတိ, ယော ဒဒါတိ ဥပဿယ’’န္တိ။

အမတံဒဒေါ စ သော ဟောတီတိ ပဏီတဘောဇနဿ ပတ္တံ ပူရေန္တော ဝိယ အမရဏဒါနံ နာမ ဒေတိ။ ယော ဓမ္မမနုသာသတီတိ ယော ဓမ္မံ အနုသာသတိ, အဋ္ဌကထံ ကထေတိ, ပါဠိံ ဝါစေတိ, ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတိ, ဓမ္မဿဝနံ ကရောတိ, သဗ္ဗောပေသ ဓမ္မံ အနုသာသတိ နာမ။ သဗ္ဗဒါနာနဉ္စ ဣဒံ ဓမ္မဒါနမေဝ အဂ္ဂန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ,

သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတိ၊

သဗ္ဗရတိံ ဓမ္မရတိ ဇိနာတိ,

တဏှက္ခယော သဗ္ဗဒုက္ခံ ဇိနာတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၅၄)၊ ဒုတိယံ၊

၃။ အန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၃။ တတိယေ အဘိနန္ဒန္တီတိ ပတ္ထေန္တိ။ ဘဇတီတိ ဥပဂစ္ဆတိ, စိတ္တဂဟပတိသီဝလိတ္ထေရာဒိကေ ဝိယ ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣဓလောကေ ပရလောကေ စ အန္နဒါယကမေဝ အနုဂစ္ဆတိ, တသ္မာ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ။ တတိယံ။

၄။ ဧကမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၄။ စတုတ္ထေ ဧကမူလန္တိ အဝိဇ္ဇာ တဏှာယ မူလံ, တဏှာ အဝိဇ္ဇာယ။ ဣဓ ပန တဏှာ အဓိပ္ပေတာ။ ဒွီဟိ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌီဟိ အာဝဋ္ဋတီတိ ဒွိရာဝဋ္ဋာ။ သာ စ ရာဂါဒီဟိ တီဟိ မလေဟိ တိမလာ။ တတြာဿာ မောဟော သဟဇာတကောဋိယာ မလံ ဟောတိ, ရာဂဒေါသာ ဥပနိဿယကောဋိယာ။ ပဉ္စ ပန ကာမဂုဏာ အဿာ ပတ္ထရဏဋ္ဌာနာ, တေသု သာ ပတ္ထရတီတိ ပဉ္စပတ္ထရာ။ သာ စ အပူရဏီယဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ။ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု ပနေသာ ဒွါဒသာယတနေသု အာဝဋ္ဋတိ ပရိဝဋ္ဋတီတိ ဒွါဒသာဝဋ္ဋာ။ အပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ပန ပါတာလောတိ ဝုစ္စတီတိ။ ဧကမူလံ…ပေ… ပါတာလံ, အတရိ ဣသိ, ဥတ္တရိ သမတိက္ကမီတိ အတ္ထော။ စတုတ္ထံ။

၅။ အနောမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၅။ ပဉ္စမေ အနောမနာမန္တိ သဗ္ဗဂုဏသမန္နာဂတတ္တာ အဝေကလ္လနာမံ, ပရိပူရနာမန္တိ အတ္ထော။ နိပုဏတ္ထဒဿိန္တိ ဘဂဝါ သဏှသုခုမေ ခန္ဓန္တရာဒယော အတ္ထေ ပဿတီတိ နိပုဏတ္ထဒဿီ။ ပညာဒဒန္တိ အနွယပညာဓိဂမာယ ပဋိပဒံ ကထနဝသေန ပညာယ ဒါယကံ။ ကာမာလယေ အသတ္တန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာလယေ အလဂ္ဂံ။ ကမမာနန္တိ ဘဂဝါ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ အရိယမဂ္ဂေန ဂတော, န ဣဒါနိ ဂစ္ဆတိ, အတီတံ ပန ဥပါဒါယ ဣဒံ ဝုတ္တံ။ မဟေသိန္တိ မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသိတာရံ ပရိယေသိတာရန္တိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ အစ္ဆရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆။ ဆဋ္ဌေ အစ္ဆရာဂဏသံဃုဋ္ဌန္တိ အယံ ကိရ ဒေဝပုတ္တော သတ္ထုသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ပူရယမာနော ပဉ္စဝဿကာလေ ပဝါရေတွာ ဒွေမာတိကံ ပဂုဏံ ကတွာ ကမ္မာကမ္မံ ဥဂ္ဂဟေတွာ စိတ္တရုစိတံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သလ္လဟုကဝုတ္တိကော အရညံ ပဝိသိတွာ ယော ဘဂဝတာ မဇ္ဈိမယာမော သယနဿ ကောဋ္ဌာသောတိ အနုညာတော။ တသ္မိမ္ပိ သမ္ပတ္တေ ‘‘ပမာဒဿ ဘာယာမီ’’တိ မဉ္စကံ ဥက္ခိပိတွာ ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ နိရာဟာရော ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ မနသာကာသိ။

အထဿ အဗ္ဘန္တရေ သတ္ထကဝါတာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဇီဝိတံ ပရိယာဒိယိံသု။ သော ဓုရသ္မိံယေဝ ကာလမကာသိ။ ယော ဟိ ကောစိ ဘိက္ခု စင်္ကမေ စင်္ကမမာနော ဝါ အာလမ္ဗနတ္ထမ္ဘံ နိဿာယ ဌိတော ဝါ စင်္ကမကောဋိယံ စီဝရံ သီသေ ဌပေတွာ နိသိန္နော ဝါ နိပန္နော ဝါ ပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဝါ ကာလံ ကရောတိ, သဗ္ဗော သော ဓုရသ္မိံ ကာလံ ကရောတိ နာမ။ ဣတိ အယံ စင်္ကမနေ ကာလံ ကတွာ ဥပနိဿယမန္ဒတာယ အာသဝက္ခယံ အပ္ပတ္တော တာဝတိံသဘဝနေ မဟာဝိမာနဒွါရေ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဇ္ဈန္တော ဝိယ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ တာဝဒေဝဿ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ တိဂါဝုတော အတ္တဘာဝေါ နိဗ္ဗတ္တိ။

အန္တောဝိမာနေ သဟဿမတ္တာ အစ္ဆရာ တံ ဒိသွာ, ‘‘ဝိမာနသာမိကော ဒေဝပုတ္တော အာဂတော, ရမယိဿာမ န’’န္တိ တူရိယာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရယိံသု။ ဒေဝပုတ္တော န တာဝ စုတဘာဝံ ဇာနာတိ, ပဗ္ဗဇိတသညီယေဝ အစ္ဆရာ ဩလောကေတွာ ဝိဟာရစာရိကံ အာဂတံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ လဇ္ဇီ။ ပံသုကူလိကော ဝိယ ဥပရိ ဌိတံ ဃနဒုကူလံ ဧကံသံ ကရောန္တော အံသကူဋံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဣန္ဒြိယာနိ ဩက္ခိပိတွာ အဓောမုခေါ အဋ္ဌာသိ။ တဿ ကာယဝိကာရေနေဝ တာ ဒေဝတာ ‘‘သမဏဒေဝပုတ္တော အယ’’န္တိ ဉတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အယျ, ဒေဝပုတ္တ, ဒေဝလောကော နာမာယံ, န သမဏဓမ္မဿ ကရဏောကာသော, သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝနောကာသော’’တိ။ သော တထေဝ အဋ္ဌာသိ။ ဒေဝတာ ‘‘န တာဝါယံ သလ္လက္ခေတီ’’တိ တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှိံသု။ သော တထာပိ အနောလောကေန္တောဝ အဋ္ဌာသိ။

အထဿ သဗ္ဗကာယိကံ အာဒါသံ ပုရတော ဌပယိံသု။ သော ဆာယံ ဒိသွာ စုတဘာဝံ ဉတွာ, ‘‘န မယာ ဣမံ ဌာနံ ပတ္ထေတွာ သမဏဓမ္မော ကတော, ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ ပတ္ထေတွာ ကတော’’တိ သမ္ပတ္တိယာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသိ, ‘‘သုဝဏ္ဏပဋံ ပဋိလဘိဿာမီ’’တိ တက္ကယိတွာ ယုဒ္ဓဋ္ဌာနံ ဩတိဏ္ဏမလ္လော မူလကမုဋ္ဌိံ လဘိတွာ ဝိယ။ သော – ‘‘အယံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိ နာမ သုလဘာ, ဗုဒ္ဓါနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော’’တိ စိန္တေတွာ ဝိမာနံ အပဝိသိတွာဝ အသမ္ဘိန္နေနေဝ သီလေန အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတော ဒသဗလဿ သန္တိကံ အာဂမ္မ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ အစ္ဆရာဂဏသံဃုဋ္ဌန္တိ အစ္ဆရာဂဏေန ဂီတဝါဒိတသဒ္ဒေဟိ သံဃောသိတံ။ ပိသာစဂဏသေဝိတန္တိ တမေဝ အစ္ဆရာဂဏံ ပိသာစဂဏံ ကတွာ ဝဒတိ။ ဝနန္တိ နန္ဒနဝနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အယဉှိ နိယာမစိတ္တတာယ အတ္တနော ဂရုဘာဝေန ဒေဝဂဏံ ‘‘ဒေဝဂဏော’’တိ ဝတ္တုံ န ရောစေတိ။ ‘‘ပိသာစဂဏော’’တိ ဝဒတိ။ နန္ဒနဝနဉ္စ ‘‘နန္ဒန’’န္တိ အဝတွာ ‘‘မောဟန’’န္တိ ဝဒတိ။ ကထံ ယာတြာ ဘဝိဿတီတိ ကထံ နိဂ္ဂမနံ ဘဝိဿတိ, ကထံ အတိက္ကမော ဘဝိဿတိ, အရဟတ္တဿ မေ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ဝိပဿနံ အာစိက္ခထ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ။

အထ ဘဂဝါ ‘‘အတိသလ္လိခတေဝ အယံ ဒေဝပုတ္တော, ကိံ နု ခေါ ဣဒ’’န္တိ? အာဝဇ္ဇေန္တော အတ္တနော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘အယံ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာယ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, အဇ္ဇာပိဿ စင်္ကမနသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေါ အသမ္ဘိန္နေန သီလေန အာဂတော’’တိ စိန္တေသိ။ ဗုဒ္ဓါ စ အကတာဘိနိဝေသဿ အာဒိကမ္မိကဿ အကတပရိကမ္မဿ အန္တေဝါသိနော စိတ္တကာရော ဘိတ္တိပရိကမ္မံ ဝိယ – ‘‘သီလံ တာဝ သောဓေဟိ, သမာဓိံ ဘာဝေဟိ, ကမ္မဿကတပညံ ဥဇုံ ကရောဟီ’’တိ ပဌမံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ အာစိက္ခန္တိ, ကာရကဿ ပန ယုတ္တပယုတ္တဿ အရဟတ္တမဂ္ဂပဒဋ္ဌာနဘူတံ သဏှသုခုမံ သုညတာဝိပဿနံယေဝ အာစိက္ခန္တိ, အယဉ္စ ဒေဝပုတ္တော ကာရကော အဘိန္နသီလော, ဧကော မဂ္ဂေါ အဿ အနာဂတောတိ သုညတာဝိပဿနံ အာစိက္ခန္တော ဥဇုကော နာမာတိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဥဇုကောတိ ကာယဝင်္ကာဒီနံ အဘာဝတော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥဇုကော နာမ။ အဘယာ နာမ သာ ဒိသာတိ နိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယာဟ။ တသ္မိံ ဟိ ကိဉ္စိ ဘယံ နတ္ထိ, တံ ဝါ ပတ္တဿ ဘယံ နတ္ထီတိ ‘‘အဘယာ နာမ သာ ဒိသာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ရထော အကူဇနောတိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါဝ အဓိပ္ပေတော။ ယထာ ဟိ ပါကတိကရထော အက္ခေ ဝါ အနဗ္ဘဉ္ဇိတေ အတိရေကေသု ဝါ မနုဿေသု အဘိရုဠှေသု ကူဇတိ ဝိရဝတိ, န ဧဝံ အရိယမဂ္ဂေါ။ သော ဟိ ဧကပ္ပဟာရေန စတုရာသီတိယာပိ ပါဏသဟဿေသု အဘိရုဟန္တေသု န ကူဇတိ န ဝိရဝတိ။ တသ္မာ ‘‘အကူဇနော’’တိ ဝုတ္တော။ ဓမ္မစက္ကေဟိ သံယုတောတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယသင်္ခါတေဟိ ဓမ္မစက္ကေဟိ သံယုတ္တော။

ဟိရီတိ ဧတ္ထ ဟိရိဂ္ဂဟဏေန ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ တဿ အပါလမ္ဗောတိ ယထာ ဗာဟိရကရထဿ ရထေ ဌိတာနံ ယောဓာနံ အပတနတ္ထာယ ဒါရုမယံ အပါလမ္ဗနံ ဟောတိ, ဧဝံ ဣမဿ မဂ္ဂရထဿ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဟိရောတ္တပ္ပံ အပါလမ္ဗနံ။ သတျဿ ပရိဝါရဏန္တိ ရထဿ သီဟစမ္မာဒိပရိဝါရော ဝိယ ဣမဿာပိ မဂ္ဂရထဿ သမ္ပယုတ္တာ သတိ ပရိဝါရဏံ။ ဓမ္မန္တိ လောကုတ္တရမဂ္ဂံ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေဇဝန္တိ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေဇဝါ အဿ ပုဗ္ဗယာယိကာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေဇဝေါ, တံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေဇဝံ။ ယထာ ဟိ ပဌမတရံ ရာဇပုရိသေဟိ ကာဏကုဏိအာဒီနံနီဟရဏေန မဂ္ဂေ သောဓိတေ ပစ္ဆာ ရာဇာ နိက္ခမတိ, ဧဝမေဝံ ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အနိစ္စာဒိဝသေန ခန္ဓာဒီသု သောဓိတေသု ပစ္ဆာ ဘူမိလဒ္ဓဝဋ္ဋံ ပရိဇာနမာနာ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဓမ္မာဟံ သာရထိံ ဗြူမိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေဇဝ’’န္တိ။

ဣတိ ဘဂဝါ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတွာ အဝသာနေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဒီပေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒေဝပုတ္တော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ ယထာ ဟိ ရညော ဘောဇနကာလေ အတ္တနော မုခပ္ပမာဏေ ကဗဠေ ဥက္ခိတ္တေ အင်္ကေ နိသိန္နော ပုတ္တော အတ္တနော မုခပ္ပမာဏေနေဝ တတော ကဗဠံ ကရောတိ, ဧဝမေဝံ ဘဂဝတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဒေသေန္တေပိ သတ္တာ အတ္တနော ဥပနိဿယာနုရူပေန သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏန္တိ။ အယမ္ပိ ဒေဝပုတ္တော သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ ဘဂဝန္တံ ဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ ပက္ကာမီတိ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ ဝနရောပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၇။ သတ္တမေ ဓမ္မဋ္ဌာ သီလသမ္ပန္နာတိ ကေ ဓမ္မဋ္ဌာ, ကေ သီလသမ္ပန္နာတိ ပုစ္ဆတိ။ ဘဂဝါ ဣမံ ပဉှံ ထာဝရဝတ္ထုနာ ဒီပေန္တော အာရာမရောပါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အာရာမရောပါတိ ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမရောပကာ။ ဝနရောပါတိ သယံဇာတေ အရောပိမဝနေ သီမံ ပရိက္ခိပိတွာ စေတိယဗောဓိစင်္ကမနမဏ္ဍပကုဋိလေဏရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနံ ကာရကာ ဆာယူပဂေ ရုက္ခေ ရောပေတွာ ဒဒမာနာပိ ဝနရောပါယေဝ နာမ။ သေတုကာရကာတိ ဝိသမေ သေတုံ ကရောန္တိ, ဥဒကေ နာဝံ ပဋိယာဒေန္တိ။ ပပန္တိ ပါနီယဒါနသာလံ။ ဥဒပါနန္တိ ယံကိဉ္စိ ပေါက္ခရဏီတဠာကာဒိံ။ ဥပဿယန္တိ ဝါသာဂါရံ။ ‘‘ဥပါသယ’’န္တိပိ ပါဌော။

သဒါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ န အကုသလဝိတက္ကံ ဝါ ဝိတက္ကေန္တဿ နိဒ္ဒါယန္တဿ ဝါ ပဝဍ္ဎတိ။ ယဒါ ယဒါ ပန အနုဿရတိ, တဒါ တဒါ တဿ ဝဍ္ဎတိ။ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘သဒါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မဋ္ဌာ သီလသမ္ပန္နာတိ တသ္မိံ ဓမ္မေ ဌိတတ္တာ တေနပိ သီလေန သမ္ပန္နတ္တာ ဓမ္မဋ္ဌာ သီလသမ္ပန္နာ။ အထ ဝါ ဧဝရူပါနိ ပုညာနိ ကရောန္တာနံ ဒသ ကုသလာ ဓမ္မာ ပူရေန္တိ, တေသု ဌိတတ္တာ ဓမ္မဋ္ဌာ။ တေနေဝ စ သီလေန သမ္ပန္နတ္တာ သီလသမ္ပန္နာတိ။ သတ္တမံ။

၈။ ဇေတဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၈။ အဋ္ဌမေ ဣဒံ ဟိ တံ ဇေတဝနန္တိ အနာထပိဏ္ဍိကော ဒေဝပုတ္တော ဇေတဝနဿ စေဝ ဗုဒ္ဓါဒီနဉ္စ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ အာဂတော ဧဝမာဟ။ ဣသိသံဃနိသေဝိတန္တိ ဘိက္ခုသံဃနိသေဝိတံ။

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ဇေတဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အရိယမဂ္ဂဿ ကထေန္တော ကမ္မံ ဝိဇ္ဇာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကမ္မန္တိ မဂ္ဂစေတနာ။ ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ။ ဓမ္မောတိ သမာဓိပက္ခိကာ ဓမ္မာ။ သီလံ ဇီဝိတမုတ္တမန္တိ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတံ ဥတ္တမန္တိ ဒဿေတိ။ အထ ဝါ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပါ။ ဓမ္မောတိ ဝါယာမသတိသမာဓယော။ သီလန္တိ ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ။ ဇီဝိတမုတ္တမန္တိ ဧတသ္မိံ သီလေ ဌိတဿ ဇီဝိတံ နာမ ဥတ္တမံ။ ဧတေန မစ္စာ သုဇ္ဈန္တီတိ ဧတေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂေန သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ။

တသ္မာတိ ယသ္မာ မဂ္ဂေန သုဇ္ဈန္တိ, န ဂေါတ္တဓနေဟိ, တသ္မာ။ ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မန္တိ ဥပါယေန သမာဓိပက္ခိယဓမ္မံ ဝိစိနေယျ။ ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ တသ္မိံ အရိယမဂ္ဂေ ဝိသုဇ္ဈတိ။ အထ ဝါ ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မန္တိ ဥပါယေန ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မံ ဝိစိနေယျ။ ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ တေသု စတူသု သစ္စေသု ဝိသုဇ္ဈတိ။

ဣဒါနိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော သာရိပုတ္တောဝါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သာရိပုတ္တောဝါတိ အဝဓာရဏဝစနံ, ဧတေဟိ ပညာဒီဟိ သာရိပုတ္တောဝ သေယျောတိ ဝဒတိ။ ဥပသမေနာတိ ကိလေသဥပသမေန။ ပါရံ ဂတောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတော။ ယော ကောစိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တော ဘိက္ခု, သော ဧတာဝပရမော သိယာ, န ထေရေန ဥတ္တရိတရော နာမ အတ္ထီတိ ဝဒတိ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ မစ္ဆရိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၉။ နဝမေ မစ္ဆရိနောတိ မစ္ဆေရေန သမန္နာဂတာ။ ဧကစ္စော ဟိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဘိက္ခုံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာပိ န ဝန္ဒတိ, အညတ္ထ ဂတော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သက္ကစ္စံ ဝန္ဒိတွာ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကရောတိ – ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ နာဂစ္ဆထ, သမ္ပန္နော ပဒေသော, ပဋိဗလာ မယံ အယျာနံ ယာဂုဘတ္တာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနံ ကာတု’’န္တိ။ ဘိက္ခူ ‘‘သဒ္ဓေါ အယံ ဥပါသကော’’တိ ယာဂုဘတ္တာဒီဟိ သင်္ဂဏှန္တိ။ အထေကော ထေရော တဿ ဂါမံ ဂန္တွာ ပိဏ္ဍာယ စရတိ။ သော တံ ဒိသွာ အညေန ဝါ ဂစ္ဆတိ, ဃရံ ဝါ ပဝိသတိ။ သစေပိ သမ္မုခီဘာဝံ အာဂစ္ဆတိ, ဟတ္ထေန ဝန္ဒိတွာ – ‘‘အယျဿ ဘိက္ခံ ဒေထ, အဟံ ဧကေန ကမ္မေန ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပက္ကမတိ။ ထေရော သကလဂါမံ စရိတွာ တုစ္ဆပတ္တောဝ နိက္ခမတိ။ ဣဒံ တာဝ မုဒုမစ္ဆရိယံ နာမ, ယေန သမန္နာဂတော အဒါယကောပိ ဒါယကော ဝိယ ပညာယတိ။ ဣဓ ပန ထဒ္ဓမစ္ဆရိယံ အဓိပ္ပေတံ, ယေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခူသု ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေသု, ‘‘ထေရာ ဌိတာ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ကိံ မယှံ ပါဒါ ရုဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ သိလာထမ္ဘော ဝိယ ခါဏုကော ဝိယ စ ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, သာမီစိမ္ပိ န ကရောတိ။ ကဒရိယာတိ ဣဒံ မစ္ဆရိနောတိ ပဒဿေဝ ဝေဝစနံ။ မုဒုကမ္ပိ ဟိ မစ္ဆရိယံ ‘‘မစ္ဆရိယ’’န္တေဝ ဝုစ္စတိ, ထဒ္ဓံ ပန ကဒရိယံ နာမ။ ပရိဘာသကာတိ ဘိက္ခူ ဃရဒွါရေ ဌိတေ ဒိသွာ, ‘‘ကိံ တုမှေ ကသိတွာ အာဂတာ, ဝပိတွာ, လာယိတွာ? မယံ အတ္တနောပိ န လဘာမ, ကုတော တုမှာကံ, သီဃံ နိက္ခမထာ’’တိအာဒီဟိ သံတဇ္ဇကာ။ အန္တရာယကရာတိ ဒါယကဿ သဂ္ဂန္တရာယော, ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ လာဘန္တရာယော, အတ္တနော ဥပဃာတောတိ ဣမေသံ အန္တရာယာနံ ကာရကာ။

သမ္ပရာယောတိ ပရလောကော။ ရတီတိ ပဉ္စကာမဂုဏရတိ။ ခိဍ္ဍာတိ ကာယိကခိဍ္ဍာဒိကာ တိဝိဓာ ခိဍ္ဍာ။ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေသ ဝိပါကောတိ တသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တဘဝနေ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ ဧသ ဝိပါကော။ သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတီတိ ‘‘ယမလောကံ ဥပပဇ္ဇရေ’’တိ ဝုတ္တေ သမ္ပရာယေ စ ဒုဂ္ဂတိ။

ဝဒညူတိ ဘိက္ခူ ဃရဒွါရေ ဌိတာ ကိဉ္စာပိ တုဏှီဝ ဟောန္တိ, အတ္ထတော ပန – ‘‘ဘိက္ခံ ဒေထာ’’တိ ဝဒန္တိ နာမ။ တတြ ယေ ‘‘မယံ ပစာမ, ဣမေ ပန န ပစန္တိ, ပစမာနေ ပတွာ အလဘန္တာ ကုဟိံ လဘိဿန္တီ’’တိ? ဒေယျဓမ္မံ သံဝိဘဇန္တိ, တေ ဝဒညူ နာမ။ ပကာသန္တီတိ ဝိမာနပ္ပဘာယ ဇောတန္တိ။ ပရသမ္ဘတေသူတိ ပရေဟိ သမ္ပိဏ္ဍိတေသု။ သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတီတိ, ‘‘ဧတေ သဂ္ဂါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသမ္ပရာယေ သုဂတိ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ဝါ ဧတေသံ တတော စဝိတွာ ပုန သမ္ပရာယေပိ ဒုဂ္ဂတိသုဂတိယေဝ ဟောတီတိ။ နဝမံ။

၁၀။ ဃဋီကာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀။ ဒသမေ ဥပပန္နာသေတိ နိဗ္ဗတ္တိဝသေန ဥပဂတာ။ ဝိမုတ္တာတိ အဝိဟာဗြဟ္မလောကသ္မိံ ဥပပတ္တိသမနန္တရမေဝ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာ။ မာနုသံ ဒေဟန္တိ ဣဓ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ဧဝ ဝုတ္တာနိ။ ဒိဗ္ဗယောဂန္တိ ပဉ္စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ။ ဥပစ္စဂုန္တိ အတိက္ကမိံသု။ ဥပကောတိအာဒီနိ တေသံ ထေရာနံ နာမာနိ။ ကုသလီ ဘာသသီ တေသန္တိ, ‘‘ကုသလ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ ဣမဿ အတ္ထီတိ ကုသလီ, တေသံ ထေရာနံ တွံ ကုသလံ အနဝဇ္ဇံ ဘာသသိ, ထောမေသိ ပသံသသိ, ပဏ္ဍိတောသိ ဒေဝပုတ္တာတိ ဝဒတိ။ တံ တေ ဓမ္မံ ဣဓညာယာတိ တေ ထေရာ တံ ဓမ္မံ ဣဓ တုမှာကံ သာသနေ ဇာနိတွာ။ ဂမ္ဘီရန္တိ ဂမ္ဘီရတ္ထံ။ ဗြဟ္မစာရီ နိရာမိသောတိ နိရာမိသဗြဟ္မစာရီ နာမ အနာဂါမီ, အနာဂါမီ အဟောသိန္တိ အတ္ထော။ အဟုဝါတိ အဟောသိ။ သဂါမေယျောတိ ဧကဂါမဝါသီ။ ပရိယောသာနဂါထာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာတိ။ ဒသမံ။

အာဒိတ္တဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

၆။ ဇရာဝဂ္ဂေါ

၁။ ဇရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁။ ဇရာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သာဓူတိ လဒ္ဓကံ ဘဒ္ဒကံ။ သီလံ ယာဝ ဇရာတိ ဣမိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – ယထာ မုတ္တာမဏိရတ္တဝတ္ထာဒီနိ အာဘရဏာနိ တရုဏကာလေယေဝ သောဘန္တိ, ဇရာဇိဏ္ဏကာလေ တာနိ ဓာရေန္တော ‘‘အယံ အဇ္ဇာပိ ဗာလဘာဝံ ပတ္ထေတိ, ဥမ္မတ္တကော မညေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, န ဧဝံ သီလံ။ သီလဉှိ နိစ္စကာလံ သောဘတိ။ ဗာလကာလေပိ ဟိ သီလံ ရက္ခန္တံ ‘‘ကိံ ဣမဿ သီလေနာ’’တိ? ဝတ္တာရော နတ္ထိ။ မဇ္ဈိမကာလေပိ မဟလ္လကကာလေပီတိ။

သဒ္ဓါ သာဓု ပတိဋ္ဌိတာတိ ဟတ္ထာဠဝကစိတ္တဂဟပတိအာဒီနံ ဝိယ မဂ္ဂေန အာဂတာ ပတိဋ္ဌိတသဒ္ဓါ နာမ သာဓု။ ပညာ နရာနံ ရတနန္တိ ဧတ္ထ စိတ္တီကတဋ္ဌာဒီဟိ ရတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယဒိ စိတ္တီကတန္တိ ရတနံ, နနု ဘဂဝါ စိတ္တီကတော ပုရိသသီဟော, ယေ စ လောကေ စိတ္တီကတာ, တေသံ စိတ္တီကတော ဘဂဝါ။ ယဒိ ရတိကရန္တိ ရတနံ, နနု ဘဂဝါ ရတိကရော ပုရိသသီဟော, တဿ ဝစနေန စရန္တာ ဈာနရတိသုခေန အဘိရမန္တိ။ ယဒိ အတုလျန္တိ ရတနံ, နနု ဘဂဝါ အတုလော ပုရိသသီဟော။ န ဟိ သက္ကာ တုလေတုံ ဂုဏေဟိ ဂုဏပါရမိံ ဂတော။ ယဒိ ဒုလ္လဘန္တိ ရတနံ, နနု ဘဂဝါ ဒုလ္လဘော ပုရိသသီဟော။ ယဒိ အနောမသတ္တပရိဘောဂန္တိ ရတနံ, နနု ဘဂဝါ အနောမော သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေနာ’’တိ။

ဣဓ ပန ဒုလ္လဘပါတုဘာဝဋ္ဌေန ပညာ ‘‘ရတန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပုညန္တိ ပုညစေတနာ, သာ ဟိ အရူပတ္တာ ပရိဟရိတုံ န သက္ကာတိ။ ပဌမံ။

၂။ အဇရသာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၂။ ဒုတိယေ အဇရသာတိ အဇီရဏေန, အဝိပတ္တိယာတိ အတ္ထော။ သီလဉှိ အဝိပန္နမေဝ သာဓု ဟောတိ, ဝိပန္နသီလံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒယောပိ န သင်္ဂဏှန္တိ, ဂတဂတဋ္ဌာနေ နိဒ္ဓမိတဗ္ဗောဝ ဟောတီတိ။ ဒုတိယံ။

၃။ မိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၃။ တတိယေ သတ္ထောတိ သဒ္ဓိံစရော, ဇင်္ဃသတ္ထော ဝါ သကဋသတ္ထော ဝါ။ မိတ္တန္တိ ရောဂေ ဥပ္ပန္နေ ပါဋင်္ကိယာ ဝါ အညေန ဝါ ယာနေန ဟရိတွာ ခေမန္တသမ္ပာပနေန မိတ္တံ။ သကေ ဃရေတိ အတ္တနော ဂေဟေ။ တထာရူပေ ရောဂေ ဇာတေ ပုတ္တဘရိယာဒယော ဇိဂုစ္ဆန္တိ, မာတာ ပန အသုစိမ္ပိ စန္ဒနံ ဝိယ မညတိ။ တသ္မာ သာ သကေ ဃရေ မိတ္တံ။ သဟာယော အတ္ထဇာတဿာတိ ဥပ္ပန္နကိစ္စဿ ယော တံ ကိစ္စံ ဝဟတိ နိတ္ထရတိ, သော ကိစ္စေသု သဟ အယနဘာဝေန သဟာယော မိတ္တံ, သုရာပါနာဒိသဟာယာ ပန န မိတ္တာ။ သမ္ပရာယိကန္တိ သမ္ပရာယဟိတံ။ တတိယံ။

၄။ ဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၄။ စတုတ္ထေ ပုတ္တာ ဝတ္ထူတိ မဟလ္လကကာလေ ပဋိဇဂ္ဂနဋ္ဌေန ပုတ္တာ ပတိဋ္ဌာ။ ပရမောတိ အညေသံ အကထေတဗ္ဗဿပိ ဂုယှဿ ကထေတဗ္ဗယုတ္တတာယ ဘရိယာ ပရမော သခါ နာမ။ စတုတ္ထံ။

၅-၇။ ပဌမဇနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅၅။ ပဉ္စမေ ဝိဓာဝတီတိ ပရသမုဒ္ဒါဒိဂမနဝသေန ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝတိ။ ပဉ္စမံ။

၅၆။ ဆဋ္ဌေ ဒုက္ခာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော။ ဆဋ္ဌံ။

၅၇။ သတ္တမေ ပရာယဏန္တိ နိပ္ဖတ္တိ အဝဿယော။ သတ္တမံ။

၈။ ဥပ္ပထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၈။ အဋ္ဌမေ ရာဂေါ ဥပ္ပထောတိ သုဂတိဉ္စ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဂစ္ဆန္တဿ အမဂ္ဂေါ။ ရတ္တိန္ဒိဝက္ခယောတိ ရတ္တိဒိဝေဟိ, ရတ္တိဒိဝေသု ဝါ ခီယတိ။ ဣတ္ထီ မလန္တိ သေသံ ဗာဟိရမလံ ဘသ္မခါရာဒီဟိ ဓောဝိတွာ သက္ကာ သောဓေတုံ, မာတုဂါမမလေန ဒုဋ္ဌော ပန န သက္ကာ သုဒ္ဓေါ နာမ ကာတုန္တိ ဣတ္ထီ ‘‘မလ’’န္တိ ဝုတ္တာ။ ဧတ္ထာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိယံ ပဇာ သဇ္ဇတိ။ တပေါတိ ဣန္ဒြိယသံဝရဓုတင်္ဂဂုဏဝီရိယဒုက္ကရကာရိကာနံ နာမံ, ဣဓ ပန ဌပေတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ သဗ္ဗာပိ ကိလေသသန္တာပိကာ ပဋိပဒါ ဝဋ္ဋတိ။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၉။ နဝမေ ကိဿ စာဘိရတောတိ ကိသ္မိံ အဘိရတော။ ဒုတိယာတိ သုဂတိဉ္စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုတိယိကာ။ ပညာ စေနံ ပသာသတီတိ ပညာ ဧတံ ပုရိသံ ‘‘ဣဒံ ကရောဟိ, ဣဒံ မာကရီ’’တိ အနုသာသတိ။ နဝမံ။

၁၀။ ကဝိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၀။ ဒသမေ ဆန္ဒော နိဒါနန္တိ ဂါယတ္တိအာဒိကော ဆန္ဒော ဂါထာနံ နိဒါနံ။ ပုဗ္ဗပဋ္ဌာပနဂါထာ အာရဘန္တော ဟိ ‘‘ကတရစ္ဆန္ဒေန ဟောတူ’’တိ အာရဘတိ။ ဝိယဉ္ဇနန္တိ ဇနနံ။ အက္ခရံ ဟိ ပဒံ ဇနေတိ, ပဒံ ဂါထံ ဇနေတိ, ဂါထာ အတ္ထံ ပကာသေတီတိ။ နာမသန္နိဿိတာတိ သမုဒ္ဒါဒိပဏ္ဏတ္တိနိဿိတာ။ ဂါထာ အာရဘန္တော ဟိ သမုဒ္ဒံ ဝါ ပထဝိံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ နာမံ နိဿယိတွာဝ အာရဘတိ။ အာသယောတိ ပတိဋ္ဌာ။ ကဝိတော ဟိ ဂါထာ ပဝတ္တန္တိ။ သော တာသံ ပတိဋ္ဌာ ဟောတီတိ။ ဒသမံ။

ဇရာဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

၇။ အဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

၁။ နာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁။ အဒ္ဓဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နာမံ သဗ္ဗံ အဒ္ဓဘဝီတိ နာမံ သဗ္ဗံ အဘိဘဝတိ အနုပတတိ။ ဩပပါတိကေန ဝါ ဟိ ကိတ္တိမေန ဝါ နာမေန မုတ္တော သတ္တော ဝါ သင်္ခါရော ဝါ နတ္ထိ။ ယဿပိ ဟိ ရုက္ခဿ ဝါ ပါသာဏဿ ဝါ ‘‘ဣဒံ နာမ နာမ’’န္တိ န ဇာနန္တိ, အနာမကောတွေဝ တဿ နာမံ ဟောတိ။ ပဌမံ။

၂-၃။ စိတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၆၂။ ဒုတိယေ သဗ္ဗေဝ ဝသမနွဂူတိ ယေ စိတ္တဿ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံယေဝ အနဝသေသပရိယာဒါနမေတံ။ ဒုတိယံ။

၆၃။ တတိယေပိ ဧသေဝ နယော။ တတိယံ။

၄-၅။ သံယောဇနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၆၄။ စတုတ္ထေ ကိံ သု သံယောဇနောတိ ကိံ သံယောဇနော ကိံ ဗန္ဓနော? ဝိစာရဏန္တိ ဝိစရဏာ ပါဒါနိ။ ဗဟုဝစနေ ဧကဝစနံ ကတံ။ ဝိတက္ကဿ ဝိစာရဏန္တိ ဝိတက္ကော တဿ ပါဒါ။ စတုတ္ထံ။

၆၅။ ပဉ္စမေပိ ဧသေဝ နယော။ ပဉ္စမံ။

၆။ အတ္တဟတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆။ ဆဋ္ဌေ ကေနဿုဗ္ဘာဟတောတိ ကေန အဗ္ဘာဟတော။ သု-ကာရော နိပါတမတ္တံ။ ဣစ္ဆာဓူပါယိတောတိ ဣစ္ဆာယ အာဒိတ္တော။ ဆဋ္ဌံ။

၇-၉။ ဥဍ္ဍိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၆၇။ သတ္တမေ တဏှာယ ဥဍ္ဍိတောတိ တဏှာယ ဥလ္လင်္ဃိတော။ စက္ခုဉှိ တဏှာရဇ္ဇုနာ အာဝုနိတွာ ရူပနာဂဒန္တေ ဥဍ္ဍိတံ, သောတာဒီနိ သဒ္ဒါဒီသူတိ တဏှာယ ဥဍ္ဍိတော လောကော။ မစ္စုနာ ပိဟိတောတိ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ကတံ ကမ္မံ န ဒူရံ ဧကစိတ္တန္တရံ, ဗလဝတိယာ ပန မာရဏန္တိကဝေဒနာယ ပဗ္ဗတေန ဝိယ ဩတ္ထဋတ္တာ သတ္တာ တံ န ဗုဇ္ဈန္တီတိ ‘‘မစ္စုနာ ပိဟိတော လောကော’’တိ ဝုတ္တံ။ သတ္တမံ။

၆၈။ အဋ္ဌမေ သွေဝ ပဉှော ဒေဝတာယ ဟေဋ္ဌုပရိယာယဝသေန ပုစ္ဆိတော။ အဋ္ဌမံ။

၆၉။ နဝမေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ။ နဝမံ။

၁၀။ လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၀။ ဒသမေ ကိသ္မိံ လောကော သမုပ္ပန္နောတိ ကိသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ လောကော ဥပ္ပန္နောတိ ပုစ္ဆတိ။ ဆသူတိ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကေသု အာယတနေသု ဥပ္ပန္နေသု ဥပ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ။ ဆသု ကုဗ္ဗတီတိ တေသုယေဝ ဆသု သန္ထဝံ ကရောတိ။ ဥပါဒါယာတိ တာနိယေဝ စ ဥပါဒါယ အာဂမ္မ ပဋိစ္စ ပဝတ္တတိ။ ဝိဟညတီတိ တေသုယေဝ ဆသု ဝိဟညတိ ပီဠိယတိ။ ဣတိ အဇ္ဈတ္တိကာယတနဝသေန အယံ ပဉှော အာဂတော, အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ပန ဝသေန အာဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဆသု ဟိ အဇ္ဈတ္တိကာယတနေသု ဥပ္ပန္နေသု အယံ ဥပ္ပန္နော နာမ ဟောတိ, ဆသု ဗာဟိရေသု သန္ထဝံ ကရောတိ, ဆန္နံ အဇ္ဈတ္တိကာနံ ဥပါဒါယ ဆသု ဗာဟိရေသု ဝိဟညတီတိ။ ဒသမံ။

အဒ္ဓဝဂ္ဂေါ သတ္တမော။

၈။ ဆေတွာဝဂ္ဂေါ

၁။ ဆေတွာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၁။ ဆေတွာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဆေတွာတိ ဝဓိတွာ။ သုခံ သေတီတိ ကောဓပရိဠာဟေန အပရိဒယှမာနတ္တာ သုခံ သယတိ။ န သောစတီတိ ကောဓဝိနာသေန ဝိနဋ္ဌဒေါမနဿတ္တာ န သောစတိ။ ဝိသမူလဿာတိ ဒုက္ခဝိပါကဿ။ မဓုရဂ္ဂဿာတိ ကုဒ္ဓဿ ပဋိကုဇ္ဈိတွာ, အက္ကုဋ္ဌဿ ပစ္စက္ကောသိတွာ, ပဟဋဿ စ ပဋိပဟရိတွာ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သန္ဓာယ မဓုရဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော။ ဣမသ္မိံ ဟိ ဌာနေ ပရိယောသာနံ အဂ္ဂန္တိ ဝုတ္တံ။ အရိယာတိ ဗုဒ္ဓါဒယော။ ပဌမံ။

၂။ ရထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၂။ ဒုတိယေ ပညာယတိ ဧတေနာတိ ပညာဏံ။ ဓဇော ရထဿာတိ မဟန္တသ္မိံ ဟိ သင်္ဂါမသီသေ ဒူရတောဝ ဓဇံ ဒိသွာ ‘‘အသုကရညော နာမ အယံ ရထော’’တိ ရထော ပါကဋော ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဓဇော ရထဿ ပညာဏ’’န္တိ။ အဂ္ဂိပိ ဒူရတောဝ ဓူမေန ပညာယတိ။ စောဠရဋ္ဌံ ပဏ္ဍုရဋ္ဌန္တိ ဧဝံ ရဋ္ဌမ္ပိ ရညာ ပညာယတိ။ စက္ကဝတ္တိရညော ဓီတာပိ ပန ဣတ္ထီ ‘‘အသုကဿ နာမ ဘရိယာ’’တိ ဘတ္တာရံ ပတွာဝ ပညာယတိ။ တသ္မာ ဓူမော ပညာဏမဂ္ဂိနောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒုတိယံ။

၃။ ဝိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၃။ တတိယေ သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တန္တိ ယသ္မာ သဒ္ဓေါ သဒ္ဓါယ မုတ္တမဏိအာဒီနိပိ ဝိတ္တာနိ လဘတိ, တိဿောပိ ကုလသမ္ပဒါ, ဆ ကာမသဂ္ဂါနိ, နဝ ဗြဟ္မလောကေ ပတွာ ပရိယောသာနေ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဒဿနမ္ပိ လဘတိ, တသ္မာ မဏိမုတ္တာဒီဟိ ဝိတ္တေဟိ သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ သေဋ္ဌံ။ ဓမ္မောတိ ဒသကုသလကမ္မပထော။ သုခမာဝဟတီတိ သဗ္ဗမ္ပိ သာသဝါနာသဝံ အသံကိလိဋ္ဌသုခံ အာဝဟတိ။ သာဒုတရန္တိ လောကသ္မိံ လောဏမ္ဗိလာဒီနံ သဗ္ဗရသာနံ သစ္စမေဝ မဓုရတရံ။ သစ္စသ္မိံ ဟိ ဌိတာ သီဃဝေဂံ နဒိမ္ပိ နိဝတ္တေန္တိ, ဝိသမ္ပိ နိမ္မဒ္ဒေန္တိ, အဂ္ဂိမ္ပိ ပဋိဗာဟန္တိ, ဒေဝမ္ပိ ဝဿာပေန္တိ, တသ္မာ တံ သဗ္ဗရသာနံ မဓုရတရန္တိ ဝုတ္တံ။ ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌန္တိ ယော ပညာဇီဝီ ဂဟဋ္ဌော သမာနော ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာယ သလာကဘတ္တာဒီနိ ပဋ္ဌပေတွာ ပညာယ ဇီဝတိ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ပန ဓမ္မေန ဥပ္ပန္နေ ပစ္စယေ ‘‘ဣဒမတ္ထ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဒါယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရိယဖလာဓိဂမဝသေန ပညာယ ဇီဝတိ, တံ ပညာဇီဝိံ ပုဂ္ဂလံ သေဋ္ဌံ ဇီဝိတံ ဇီဝတီတိ အာဟု။ တတိယံ။

၄။ ဝုဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၄။ စတုတ္ထေ ဗီဇန္တိ ဥပ္ပတန္တာနံ သတ္တဝိဓံ ဓညဗီဇံ သေဋ္ဌံ။ တသ္မိဉှိ ဥဂ္ဂတေ ဇနပဒေါ ခေမော ဟောတိ သုဘိက္ခော။ နိပတတန္တိ နိပတန္တာနံ မေဃဝုဋ္ဌိ သေဋ္ဌာ။ မေဃဝုဋ္ဌိယဉှိ သတိ ဝိဝိဓာနိ သဿာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဇနပဒါ ဖီတာ ဟောန္တိ ခေမာ သုဘိက္ခာ။ ပဝဇမာနာနန္တိ ဇင်္ဂမာနံ ပဒသာ စရမာနာနံ ဂါဝေါ သေဋ္ဌာ။ တာ နိဿာယ ဟိ သတ္တာ ပဉ္စ ဂေါရသေ ပရိဘုဉ္ဇမာနာ သုခံ ဝိဟရန္တိ။ ပဝဒတန္တိ ရာဇကုလမဇ္ဈာဒီသု ဝဒန္တာနံ ပုတ္တော ဝရော။ သော ဟိ မာတာပိတူနံ အနတ္ထာဝဟံ န ဝဒတိ။

ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပတတံ သေဋ္ဌာတိ ပုရိမပဉှေ ကိရ သုတွာ သမီပေ ဌိတာ ဧကာ ဒေဝတာ ‘‘ဒေဝတေ, ကသ္မာ တွံ ဧတံ ပဉှံ ဒသဗလံ ပုစ္ဆသိ? အဟံ တေ ကထေဿာမီ’’တိ အတ္တနော ခန္တိယာ လဒ္ဓိယာ ပဉှံ ကထေသိ။ အထ နံ ဣတရာ ဒေဝတာ အာဟ – ‘‘ယာဝ ပဓံသီ ဝဒေသိ ဒေဝတေ ယာဝ ပဂဗ္ဘာ မုခရာ, အဟံ ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆာမိ။ တွံ မယှံ ကသ္မာ ကထေသီ’’တိ? နိဝတ္တေတွာ တဒေဝ ပဉှံ ဒသဗလံ ပုစ္ဆိ။ အထဿာ သတ္ထာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပတတန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိဇ္ဇာတိ စတုမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ။ သာ ဟိ ဥပ္ပတမာနာ သဗ္ဗာကုသလဓမ္မေ သမုဂ္ဃါတေတိ။ တသ္မာ ‘‘ဥပ္ပတတံ သေဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တာ။ အဝိဇ္ဇာတိ ဝဋ္ဋမူလကမဟာအဝိဇ္ဇာ။ သာ ဟိ နိပတန္တာနံ ဩသီဒန္တာနံ ဝရာ။ ပဝဇမာနာနန္တိ ပဒသာ စရမာနာနံ ဇင်္ဂမာနံ အနောမပုညက္ခေတ္တဘူတော သံဃော ဝရော။ တဉှိ တတ္ထ တတ္ထ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ သတ္တာ သောတ္ထိံ ပါပုဏန္တိ။ ဗုဒ္ဓေါတိ ယာဒိသော ပုတ္တော ဝါ ဟောတု အညော ဝါ, ယေသံ ကေသဉ္စိ ဝဒမာနာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဝရော။ တဿ ဟိ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ အနေကသတသဟဿာနံ ပါဏာနံ ဗန္ဓနမောက္ခော ဟောတီတိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဘီတာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၅။ ပဉ္စမေ ကိံသူဓ ဘီတာတိ ကိံ ဘီတာ? မဂ္ဂေါ စနေကာယတနပ္ပဝုတ္တောတိ အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏဝသေန အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ ကထိတော။ ဧဝံ သန္တေ ကိဿ ဘီတာ ဟုတွာ အယံ ဇနတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော အဂ္ဂဟေသီတိ ဝဒတိ။ ဘူရိပညာတိ ဗဟုပည ဥဿန္နပည။ ပရလောကံ န ဘာယေတိ ဣမသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ဂစ္ဆန္တော န ဘာယေယျ။ ပဏိဓာယာတိ ဌပေတွာ။ ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တောတိ အနာထပိဏ္ဍိကာဒယော ဝိယ ဗဟွန္နပါနေ ဃရေ ဝသန္တော။ သံဝိဘာဂီတိ အစ္ဆရာယ ဂဟိတမ္ပိ နခေန ဖာလေတွာ ပရဿ ဒတွာဝ ဘုဉ္ဇနသီလော။ ဝဒညူတိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ဣဒါနိ ဂါထာယ အင်္ဂါနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေတဗ္ဗာနိ – ‘‘ဝါစ’’န္တိ ဟိ ဣမိနာ စတ္တာရိ ဝစီသုစရိတာနိ ဂဟိတာနိ, ‘‘မနေနာ’’တိပဒေန တီဏိ မနောသုစရိတာနိ, ‘‘ကာယေနာ’’တိ ပဒေန တီဏိ ကာယသုစရိတာနိ။ ဣတိ ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ပုဗ္ဗသုဒ္ဓိအင်္ဂံ နာမ။ ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တောတိ ဣမိနာ ယညဥပက္ခရော ဂဟိတော။ သဒ္ဓေါတိ ဧကမင်္ဂံ, မုဒူတိ ဧကံ, သံဝိဘာဂီတိ ဧကံ, ဝဒညူတိ ဧကံ။ ဣတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ သန္ဓာယ ‘‘ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသူ’’တိ အာဟ။

အပရောပိ ပရိယာယော – ဝါစန္တိအာဒီနိ တီဏိ အင်္ဂါနိ, ဗဟွန္နပါနန္တိ ဣမိနာ ယညဥပက္ခရောဝ ဂဟိတော, သဒ္ဓေါ မုဒူ သံဝိဘာဂီ ဝဒညူတိ ဧကံ အင်္ဂံ။ အပရော ဒုကနယော နာမ ဟောတိ။ ‘‘ဝါစံ မနဉ္စာ’’တိ ဣဒမေကံ အင်္ဂံ, ‘‘ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော, ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော’’တိ ဧကံ, ‘‘သဒ္ဓေါ မုဒူ’’တိ ဧကံ, ‘‘သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ’’တိ ဧကံ။ ဧတေသု စတူသု ဓမ္မေသု ဌိတော ဓမ္မေ ဌိတော နာမ ဟောတိ။ သော ဣတော ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တော န ဘာယတိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ နဇီရတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၆။ ဆဋ္ဌေ နာမဂေါတ္တံ န ဇီရတီတိ အတီတဗုဒ္ဓါနံ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ နာမဂေါတ္တံ ကထိယတိ, တသ္မာ န ဇီရတီတိ ဝုစ္စတိ။ ပေါရာဏာ ပန ‘‘အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ န ပညာယိဿတိ, ဇီရဏသဘာဝေါ ပန န ဟောတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ အာလသျန္တိ အာလသိယံ, ယေန ဌိတဋ္ဌာနေ ဌိတောဝ, နိသိန္နဋ္ဌာနေ နိသိန္နောဝ ဟောတိ, တေလေပိ ဥတ္တရန္တေ ဌိတိံ န ကရောတိ။ ပမာဒေါတိ နိဒ္ဒါယ ဝါ ကိလေသဝသေန ဝါ ပမာဒေါ။ အနုဋ္ဌာနန္တိ ကမ္မသမယေ ကမ္မကရဏဝီရိယာဘာဝေါ။ အသံယမောတိ သီလသညမာဘာဝေါ ဝိဿဋ္ဌာစာရတာ။ နိဒ္ဒါတိ သောပ္ပဗဟုလတာ။ တာယ ဂစ္ဆန္တောပိ ဌိတောပိ နိသိန္နောပိ နိဒ္ဒါယတိ, ပဂေဝ နိပန္နော။ တန္ဒီတိ အတိစ္ဆာတာဒိဝသေန အာဂန္တုကာလသိယံ။ တေ ဆိဒ္ဒေတိ တာနိ ဆ ဆိဒ္ဒါနိ ဝိဝရာနိ။ သဗ္ဗသောတိ သဗ္ဗာကာရေန။ တန္တိ နိပါတမတ္တံ။ ဝိဝဇ္ဇယေတိ ဝဇ္ဇေယျ ဇဟေယျ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ ဣဿရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၇။ သတ္တမေ သတ္ထမလန္တိ မလဂ္ဂဟိတသတ္ထံ။ ကိံ သု ဟရန္တံ ဝါရေန္တီတိ ကံ ဟရန္တံ နိသေဓေန္တိ။ ဝသောတိ အာဏာပဝတ္တနံ။ ဣတ္ထီတိ အဝိဿဇ္ဇနီယဘဏ္ဍတ္တာ ‘‘ဣတ္ထီ ဘဏ္ဍာနမုတ္တမံ, ဝရဘဏ္ဍ’’န္တိ အာဟ။ အထ ဝါ သဗ္ဗေပိ ဗောဓိသတ္တာ စ စက္ကဝတ္တိနော စ မာတုကုစ္ဆိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ ‘‘ဣတ္ထီ ဘဏ္ဍာနမုတ္တမ’’န္တိ အာဟ။ ကောဓော သတ္ထမလန္တိ ကောဓော မလဂ္ဂဟိတသတ္ထသဒိသော, ပညာသတ္ထဿ ဝါ မလန္တိ သတ္ထမလံ။ အဗ္ဗုဒန္တိ ဝိနာသကာရဏံ, စောရာ လောကသ္မိံ ဝိနာသကာတိ အတ္ထော။ ဟရန္တောတိ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော။ သလာကဘတ္တာဒီနိ ဟိ ပဋ္ဌပိတကာလေယေဝ မနုဿေဟိ ပရိစ္စတ္တာနိ။ တေသံ တာနိ ဟရန္တော သမဏော ပိယော ဟောတိ, အနာဟရန္တေ ပုညဟာနိံ နိဿာယ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟောန္တိ။ သတ္တမံ။

၈။ ကာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၈။ အဋ္ဌမေ အတ္တာနံ န ဒဒေတိ ပရဿ ဒါသံ ကတွာ အတ္တာနံ န ဒဒေယျ ဌပေတွာ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တေတိ ဝုတ္တံ။ န ပရိစ္စဇေတိ သီဟဗျဂ္ဃါဒီနံ န ပရိစ္စဇေယျ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တေ ဌပေတွာယေဝါတိ ဝုတ္တံ။ ကလျာဏန္တိ သဏှံ မုဒုကံ။ ပါပိကန္တိ ဖရုသံ ဝါစံ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ပါထေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၉။ နဝမေ သဒ္ဓါ ဗန္ဓတိ ပါထေယျန္တိ သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ ရက္ခတိ, ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ။ သိရီတိ ဣဿရိယံ။ အာသယောတိ ဝသနဋ္ဌာနံ။ ဣဿရိယေ ဟိ အဘိမုခီဘူတေ ထလတောပိ ဇလတောပိ ဘောဂါ အာဂစ္ဆန္တိယေဝ။ တေနေတံ ဝုတ္တံ။ ပရိကဿတီတိ ပရိကဍ္ဎတိ။ နဝမံ။

၁၀။ ပဇ္ဇောတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၀။ ဒသမေ ပဇ္ဇောတောတိ ပဒီပေါ ဝိယ ဟောတိ။ ဇာဂရောတိ ဇာဂရဗြာဟ္မဏော ဝိယ ဟောတိ။ ဂါဝေါ ကမ္မေ သဇီဝါနန္တိ ကမ္မေန သဟ ဇီဝန္တာနံ ဂါဝေါဝ ကမ္မေ ကမ္မသဟာယာ ကမ္မဒုတိယကာ နာမ ဟောန္တိ။ ဂေါမဏ္ဍလေဟိ သဒ္ဓိံ ကသိကမ္မာဒီနိ နိပ္ဖဇ္ဇန္တိ။ သီတဿ ဣရိယာပထောတိ သီတံ အဿ သတ္တကာယဿ ဣရိယာပထော ဇီဝိတဝုတ္တိ။ သီတန္တိ နင်္ဂလံ။ ယဿ ဟိ နင်္ဂလေဟိ ခေတ္တံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကဋ္ဌံ န ဟောတိ, သော ကထံ ဇီဝိဿတီတိ ဝဒတိ။ ဒသမံ။

၁၁။ အရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၁။ ဧကာဒသမေ အရဏာတိ နိက္ကိလေသာ။ ဝုသိတန္တိ ဝုသိတဝါသော။ ဘောဇိဿိယန္တိ အဒါသဘာဝေါ။ သမဏာတိ ခီဏာသဝသမဏာ။ တေ ဟိ ဧကန္တေန အရဏာ နာမ။ ဝုသိတံ န နဿတီတိ တေသံ အရိယမဂ္ဂဝါသော န နဿတိ။ ပရိဇာနန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကတော ပဋ္ဌာယ သေခါ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပရိညာယ ပရိဇာနန္တိ။ ဘောဇိဿိယန္တိ ခီဏာသဝသမဏာနံယေဝ နိစ္စံ ဘုဇိဿဘာဝေါ နာမ။ ဝန္ဒန္တီတိ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝန္ဒန္တိ။ ပတိဋ္ဌိတန္တိ သီလေ ပတိဋ္ဌိတံ။ သမဏီဓာတိ သမဏံ ဣဓ။ ဇာတိဟီနန္တိ အပိ စဏ္ဍာလကုလာ ပဗ္ဗဇိတံ။ ခတ္တိယာတိ န ကေဝလံ ခတ္တိယာဝ, ဒေဝါပိ သီလသမ္ပန္နံ သမဏံ ဝန္ဒန္တိယေဝါတိ။ ဧကာဒသမံ။

ဆေတွာဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော။

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဒေဝတာသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒေဝပုတ္တသံယုတ္တံ

၁။ ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၂။ ဒေဝပုတ္တသံယုတ္တဿ ပဌမေ ဒေဝပုတ္တောတိ ဒေဝါနဉှိ အင်္ကေ နိဗ္ဗတ္တာ ပုရိသာ ဒေဝပုတ္တာ နာမ, ဣတ္ထိယော ဒေဝဓီတရော နာမ ဟောန္တိ။ နာမဝသေန အပါကဋာဝ ‘‘အညတရာ ဒေဝတာ’’တိ ဝုစ္စတိ, ပါကဋော ‘‘ဣတ္ထန္နာမော ဒေဝပုတ္တော’’တိ။ တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ‘‘အညတရာ ဒေဝတာ’’တိ ဝတွာ ဣဓ ‘‘ဒေဝပုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ။ အနုသာသန္တိ အနုသိဋ္ဌိံ။ အယံ ကိရ ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝတာ သမ္ဗောဓိတော သတ္တမေ ဝဿေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ တိဒသပုရေ ဝဿံ ဥပဂမ္မ အဘိဓမ္မံ ဒေသေန္တေန ဈာနဝိဘင်္ဂေ – ‘‘ဘိက္ခူတိ သမညာယ ဘိက္ခု, ပဋိညာယ ဘိက္ခူ’’တိ (ဝိဘ။ ၅၁၀)။ ဧဝံ ဘိက္ခုနိဒ္ဒေသံ ကထိယမာနံ အဿောသိ။ ‘‘ဧဝံ ဝိတက္ကေထ, မာ ဧဝံ ဝိတက္ကယိတ္ထ, ဧဝံ မနသိကရောထ, မာ ဧဝံ မနသာကတ္ထ။ ဣဒံ ပဇဟထ, ဣဒံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထာ’’တိ (ပါရာ။ ၁၉)။ ဧဝရူပံ ပန ဘိက္ခုဩဝါဒံ ဘိက္ခုအနုသာသနံ န အဿောသိ။ သော တံ သန္ဓာယ – ‘‘ဘိက္ခုံ ဘဂဝါ ပကာသေသိ, နော စ ဘိက္ခုနော အနုသာသ’’န္တိ အာဟ။

တေန ဟီတိ ယသ္မာ မယာ ဘိက္ခုနော အနုသိဋ္ဌိ န ပကာသိတာတိ ဝဒသိ, တသ္မာ။ တညေဝေတ္ထ ပဋိဘာတူတိ တုယှေဝေသာ အနုသိဋ္ဌိပကာသနာ ဥပဋ္ဌာတူတိ။ ယော ဟိ ပဉှံ ကထေတုကာမော ဟောတိ, န စ သက္ကောတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ကထေတုံ။ ယော ဝါ န ကထေတုကာမော ဟောတိ, သက္ကောတိ ပန ကထေတုံ။ ယော ဝါ နေဝ ကထေတုကာမော ဟောတိ, ကထေတုံ န စ သက္ကောတိ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဘဂဝါ ပဉှံ ဘာရံ န ကရောတိ။ အယံ ပန ဒေဝပုတ္တော ကထေတုကာမော စေဝ, သက္ကောတိ စ ကထေတုံ။ တသ္မာ တဿေဝ ဘာရံ ကရောန္တော ဘဂဝါ ဧဝမာဟ။ သောပိ ပဉှံ ကထေသိ။

တတ္ထ သုဘာသိတဿ သိက္ခေထာတိ သုဘာသိတံ သိက္ခေယျ, စတုသစ္စနိဿိတံ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယနိဿိတံ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတမေဝ သိက္ခေယျ။ သမဏူပါသနဿ စာတိ သမဏေဟိ ဥပါသိတဗ္ဗံ သမဏူပါသနံ နာမ အဋ္ဌတိံသဘေဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ, တမ္ပိ သိက္ခေယျ ဘာဝေယျာတိ အတ္ထော။ ဗဟုဿုတာနံ ဝါ ဘိက္ခူနံ ဥပါသနမ္ပိ သမဏူပါသနံ။ တမ္ပိ ‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ ပဉှပုစ္ဆနေန ပညာဝုဒ္ဓတ္ထံ သိက္ခေယျ။ စိတ္တဝူပသမဿ စာတိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန စိတ္တဝူပသမံ သိက္ခေယျ။ ဣတိ ဒေဝပုတ္တေန တိဿော သိက္ခာ ကထိတာ ဟောန္တိ။ ပုရိမပဒေန ဟိ အဓိသီလသိက္ခာ ကထိတာ, ဒုတိယပဒေန အဓိပညာသိက္ခာ, စိတ္တဝူပသမေန အဓိစိတ္တသိက္ခာတိ ဧဝံ ဣမာယ ဂါထာယ သကလမ္ပိ သာသနံ ပကာသိတမေဝ ဟောတိ။ ပဌမံ။

၂။ ဒုတိယကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၃။ ဒုတိယေ ဈာယီတိ ဒွီဟိ ဈာနေဟိ ဈာယီ။ ဝိမုတ္တစိတ္တောတိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တစိတ္တော။ ဟဒယဿာနုပတ္တိန္တိ အရဟတ္တံ။ လောကဿာတိ သင်္ခါရလောကဿ။ အနိဿိတောတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အနိဿိတော, တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဝါ အနိဿိတော။ တဒါနိသံသောတိ အရဟတ္တာနိသံသော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အရဟတ္တာနိသံသော ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပတ္ထေန္တော ဈာယီ ဘဝေယျ, သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဘဝေယျ, လောကဿ ဥဒယဗ္ဗယံ ဉတွာ အနိဿိတော ဘဝေယျ။ တန္တိဓမ္မော ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ။ ဒုတိယံ။

၃-၄။ မာဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၈၄။ တတိယေ မာဃောတိ သက္ကဿေတံ နာမံ။ သွေဝ ဝတ္တေန အညေ အဘိဘဝိတွာ ဒေဝိဿရိယံ ပတ္တောတိ ဝတြဘူ, ဝတြနာမကံ ဝါ အသုရံ အဘိဘဝတီတိ ဝတြဘူ။ တတိယံ။

၈၅။ စတုတ္ထံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဒါမလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၆။ ပဉ္စမေ န တေနာသီသတေ ဘဝန္တိ တေန ကာရဏေန ယံ ကိဉ္စိ ဘဝံ န ပတ္ထေတိ။ အာယတပဂ္ဂဟော နာမေသ ဒေဝပုတ္တော, ခီဏာသဝဿ ကိစ္စဝေါသာနံ နတ္ထိ။ ခီဏာသဝေန ဟိ အာဒိတော အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဝီရိယံ ကတံ, အပရဘာဂေ မယာ အရဟတ္တံ ပတ္တန္တိ မာ တုဏှီ ဘဝတု, တထေဝ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကရောတု ပရက္ကမတူတိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ။

အထ ဘဂဝါ ‘‘အယံ ဒေဝပုတ္တော ခီဏာသဝဿ ကိစ္စဝေါသာနံ အကထေန္တော မမ သာသနံ အနိယျာနိကံ ကထေတိ, ကိစ္စဝေါသာနမဿ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နတ္ထိ ကိစ္စန္တိအာဒိမာဟ။ တီသု ကိရ ပိဋကေသု အယံ ဂါထာ အသံကိဏ္ဏာ။ ဘဂဝတာ ဟိ အညတ္ထ ဝီရိယဿ ဒေါသော နာမ ဒဿိတော နတ္ထိ။ ဣဓ ပန ဣမံ ဒေဝပုတ္တံ ပဋိဗာဟိတွာ ‘‘ခီဏာသဝေန ပုဗ္ဗဘာဂေ အာသဝက္ခယတ္ထာယ အရညေ ဝသန္တေန ကမ္မဋ္ဌာနံ အာဒါယ ဝီရိယံ ကတံ, အပရဘာဂေ သစေ ဣစ္ဆတိ, ကရောတု, နော စေ ဣစ္ဆတိ, ယထာသုခံ ဝိဟရတူ’’တိ ခီဏာသဝဿ ကိစ္စဝေါသာနဒဿနတ္ထံ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ဂါဓန္တိ ပတိဋ္ဌံ။ ပဉ္စမံ။

၆။ ကာမဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၇။ ဆဋ္ဌေ ဒုက္ကရန္တိ အယံ ကိရ ဒေဝပုတ္တော ပုဗ္ဗယောဂါဝစရော ဗဟလကိလေသတာယ သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော သမဏဓမ္မံ ကတွာ ပုဗ္ဗူပနိဿယမန္ဒတာယ အရိယဘူမိံ အပ္ပတွာဝ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော။ သော ‘‘တထာဂတဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဒုက္ကရဘာဝံ အာရောစေဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ဒုက္ကရန္တိ ဒသပိ ဝဿာနိ…ပေ… သဋ္ဌိပိ ယဒေတံ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓဿ သမဏဓမ္မဿ ကရဏံ နာမ, တံ ဒုက္ကရံ။ သေခါတိ သတ္တ သေခါ။ သီလသမာဟိတာတိ သီလေန သမာဟိတာ သမုပေတာ။ ဌိတတ္တာတိ ပတိဋ္ဌိတသဘာဝါ။ ဧဝံ ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ဥပရိပဉှသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ အနဂါရိယုပေတဿာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အနဂါရိယုပေတဿာတိ အနဂါရိယံ နိဂ္ဂေဟဘာဝံ ဥပေတဿ။ သတ္တဘူမိကေပိ ဟိ ပါသာဒေ ဝသန္တော ဘိက္ခု ဝုဍ္ဎတရေန အာဂန္တွာ ‘‘မယှံ ဣဒံ ပါပုဏာတီ’’တိ ဝုတ္တေ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ နိက္ခမတေဝ။ တသ္မာ ‘‘အနဂါရိယုပေတော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တုဋ္ဌီတိ စတုပစ္စယသန္တောသော။ ဘာဝနာယာတိ စိတ္တဝူပသမဘာဝနာယ။

တေ ဆေတွာ မစ္စုနော ဇာလန္တိ ယေ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ, တေ ဒုဿမာဒဟံ စိတ္တံ သမာဒဟန္တိ။ ယေ စ သမာဟိတစိတ္တာ, တေ စတုပစ္စယသန္တောသံ ပူရေန္တာ န ကိလမန္တိ။ ယေ သန္တုဋ္ဌာ, တေ သီလံ ပူရေန္တာ န ကိလမန္တိ။ ယေ သီလေ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္တ သေခါ, တေ အရိယာ မစ္စုနော ဇာလသင်္ခါတံ ကိလေသဇာလံ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ ဒုဂ္ဂမောတိ ‘‘သစ္စမေတံ, ဘန္တေ, ယေ ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ, တေ ဒုဿမာဒဟံ သမာဒဟန္တိ…ပေ… ယေ သီလေ ပတိဋ္ဌိတာ, တေ မစ္စုနော ဇာလံ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ’’။ ကိံ န ဂစ္ဆိဿန္တိ? အယံ ပန ဒုဂ္ဂမော ဘဂဝါ ဝိသမော မဂ္ဂေါတိ အာဟ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အရိယမဂ္ဂေါ နေဝ ဒုဂ္ဂမော န ဝိသမော, ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ပနဿ ဗဟူ ပရိဿယာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တော။ အဝံသိရာတိ ဉာဏသိရေန အဓောသိရာ ဟုတွာ ပပတန္တိ။ အရိယမဂ္ဂံ အာရောဟိတုံ အသမတ္ထတာယေဝ စ တေ အနရိယမဂ္ဂေ ပပတန္တီတိ စ ဝုစ္စန္တိ။ အရိယာနံ သမော မဂ္ဂေါတိ သွေဝ မဂ္ဂေါ အရိယာနံ သမော ဟောတိ။ ဝိသမေ သမာတိ ဝိသမေပိ သတ္တကာယေ သမာယေဝ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ ပဉ္စာလစဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၈။ သတ္တမေ သမ္ဗာဓေတိ နီဝရဏသမ္ဗာဓံ ကာမဂုဏသမ္ဗာဓန္တိ ဒွေ သမ္ဗာဓာ။ တေသု ဣဓ နီဝရဏသမ္ဗာဓံ အဓိပ္ပေတံ။ ဩကာသန္တိ ဈာနဿေတံ နာမံ။ ပဋိလီနနိသဘောတိ ပဋိလီနသေဋ္ဌော။ ပဋိလီနော နာမ ပဟီနမာနော ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ – ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပဋိလီနော ဟောတိ။ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၈၊ မဟာနိ။ ၈၇)။ ပစ္စလတ္ထံသူတိ ပဋိလဘိံသု။ သမ္မာ တေတိ ယေ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ သတိံ ပဋိလဘိံသု, တေ လောကုတ္တရသမာဓိနာပိ သုသမာဟိတာတိ မိဿကဇ္ဈာနံ ကထိတံ။ သတ္တမံ။

၈။ တာယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၉။ အဋ္ဌမေ ပုရာဏတိတ္ထကရောတိ ပုဗ္ဗေ တိတ္ထကရော။ ဧတ္ထ စ တိတ္ထံ နာမ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော, တိတ္ထကရော နာမ တာသံ ဥပ္ပါဒကော သတ္ထာ။ သေယျထိဒံ နန္ဒော, ဝစ္ဆော, ကိသော, သံကိစ္စော။ ပုရာဏာဒယော ပန တိတ္ထိယာ နာမ။ အယံ ပန ဒိဋ္ဌိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ကထံ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တောတိ? ကမ္မဝါဒိတာယ။ ဧသ ကိရ ဥပေါသထဘတ္တာဒီနိ အဒါသိ, အနာထာနံ ဝတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ, ပတိဿယေ အကာသိ, ပေါက္ခရဏိယော ခဏာပေသိ, အညမ္ပိ ဗဟုံ ကလျာဏံ အကာသိ။ သော တဿ နိဿန္ဒေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တော, သာသနဿ ပန နိယျာနိကဘာဝံ ဇာနာတိ။ သော တထာဂတဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သာသနာနုစ္ဆဝိကာ ဝီရိယပ္ပဋိသံယုတ္တာ ဂါထာ ဝက္ခာမီတိ အာဂန္တွာ ဆိန္ဒ သောတန္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဆိန္ဒာတိ အနိယမိတအာဏတ္တိ။ သောတန္တိ တဏှာသောတံ။ ပရက္ကမ္မာတိ ပရက္ကမိတွာ ဝီရိယံ ကတွာ။ ကာမေတိ ကိလေသကာမေပိ ဝတ္ထုကာမေပိ။ ပနုဒါတိ နီဟရ။ ဧကတ္တန္တိ ဈာနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကာမေ အဇဟိတွာ မုနိ ဈာနံ န ဥပပဇ္ဇတိ, န ပဋိလဘတီတိ အတ္ထော။ ကယိရာ စေ ကယိရာထေနန္တိ ယဒိ ဝီရိယံ ကရေယျ, ကရေယျာထ, တံ ဝီရိယံ န ဩသက္ကေယျ။ ဒဠှမေနံ ပရက္ကမေတိ ဒဠှံ ဧနံ ကရေယျ။ သိထိလော ဟိ ပရိဗ္ဗာဇောတိ သိထိလဂဟိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။ ဘိယျော အာကိရတေ ရဇန္တိ အတိရေကံ ဥပရိ ကိလေသရဇံ အာကိရတိ။ အကတံ ဒုက္ကဋံ သေယျောတိ ဒုက္ကဋံ အကတမေဝ သေယျော။ ယံ ကိဉ္စီတိ န ကေဝလံ ဒုက္ကဋံ ကတွာ ကတသာမညမေဝ, အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ သိထိလံ ကတံ ဧဝရူပမေဝ ဟောတိ။ သံကိလိဋ္ဌန္တိ ဒုက္ကရကာရိကဝတံ။ ဣမသ္မိံ ဟိ သာသနေ ပစ္စယဟေတု သမာဒိန္နဓုတင်္ဂဝတံ သံကိလိဋ္ဌမေဝ။ သင်္ကဿရန္တိ သင်္ကာယ သရိတံ, ‘‘ဣဒမ္ပိ ဣမိနာ ကတံ ဘဝိဿတိ, ဣဒမ္ပိ ဣမိနာ’’တိ ဧဝံ အာသင်္ကိတပရိသင်္ကိတံ။ အာဒိဗြဟ္မစရိယိကာတိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာ ပုဗ္ဗပဓာနဘူတာ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ စန္ဒိမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၀။ နဝမေ စန္ဒိမာတိ စန္ဒဝိမာနဝါသီ ဒေဝပုတ္တော။ သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗေသု ခန္ဓအာယတနာဒီသု။ လောကာနုကမ္ပကာတိ တုယှမ္ပိ ဧတဿပိ တာဒိသာ ဧဝ။ သန္တရမာနောဝါတိ တုရိတော ဝိယ။ ပမုဉ္စသီတိ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ။ နဝမံ။

၁၀။ သူရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၁။ ဒသမေ သူရိယောတိ သူရိယဝိမာနဝါသီ ဒေဝပုတ္တော။ အန္ဓကာရေတိ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အန္ဓဘာဝကရဏေ။ ဝိရောစတီတိ ဝေရောစနော။ မဏ္ဍလီတိ မဏ္ဍလသဏ္ဌာနော။ မာ, ရာဟု, ဂိလီ စရမန္တလိက္ခေတိ အန္တလိက္ခေ စရံ သူရိယံ, ရာဟု, မာ ဂိလီတိ ဝဒတိ။ ကိံ ပနေသ တံ ဂိလတီတိ? အာမ, ဂိလတိ။ ရာဟုဿ ဟိ အတ္တဘာဝေါ မဟာ, ဥစ္စတ္တနေန အဋ္ဌယောဇနသတာဓိကာနိ စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ, ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ, ဗဟလတ္တေန ဆ ယောဇနသတာနိ, သီသံ နဝ ယောဇနသတံ, နလာဋံ တိယောဇနသတံ, ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ, မုခံ ဒွိယောဇနသတံ, ဃာနံ တိယောဇနသတံ, မုခါဓာနံ တိယောဇနသတဂမ္ဘီရံ ဟတ္ထတလပါဒတလာနိ ပုထုလတော ဒွိယောဇနသတာနိ။ အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသ ယောဇနာနိ။ သော စန္ဒိမသူရိယေ ဝိရောစမာနေ ဒိသွာ ဣဿာပကတော တေသံ ဂမနဝီထိံ ဩတရိတွာ မုခံ ဝိဝရိတွာ တိဋ္ဌတိ။ စန္ဒဝိမာနံ သူရိယဝိမာနံ ဝါ တိယောဇနသတိကေ မဟာနရကေ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ။ ဝိမာနေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝန္တိ။ သော ပန ဝိမာနံ ကဒါစိ ဟတ္ထေန ဆာဒေတိ, ကဒါစိ ဟနုကဿ ဟေဋ္ဌာ ပက္ခိပတိ, ကဒါစိ ဇိဝှါယ ပရိမဇ္ဇတိ, ကဒါစိ အဝဂဏ္ဍကာရကံ ဘုဉ္ဇန္တော ဝိယ ကပေါလန္တရေ ဌပေတိ။ ဝေဂံ ပန ဝါရေတုံ န သက္ကောတိ။ သစေ ဝါရေဿာမီတိ ဂဏ္ဍကံ ကတွာ တိဋ္ဌေယျ, မတ္ထကံ တဿ ဘိန္ဒိတွာ နိက္ခမေယျ, အာကဍ္ဎိတွာ ဝါ နံ ဩနမေယျ။ တသ္မာ ဝိမာနေန သဟေဝ ဂစ္ဆတိ။ ပဇံ မမန္တိ စန္ဒိမသူရိယာ ကိရ ဒွေပိ ဒေဝပုတ္တာ မဟာသမယသုတ္တကထနဒိဝသေ သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တာ။ တေန ဘဂဝါ ‘‘ပဇံ မမ’’န္တိ အာဟ, ပုတ္တော မမ ဧသောတိ အတ္ထော။ ဒသမံ။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၂။ အနာထပိဏ္ဍိကဝဂ္ဂေါ

၁။ စန္ဒိမသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ကစ္ဆေဝါတိ ကစ္ဆေ ဝိယ။ ကစ္ဆေတိ ပဗ္ဗတကစ္ဆေပိ နဒီကစ္ဆေပိ။ ဧကောဒိ နိပကာတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ စေဝ ပညာနေပက္ကေန စ သမန္နာဂတာ။ သတာတိ သတိမန္တော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေ ဈာနာနိ လဘိတွာ ဧကောဒီ နိပကာ သတာ ဝိဟရန္တိ, တေ အမကသေ ပဗ္ဗတကစ္ဆေ ဝါ နဒီကစ္ဆေ ဝါ မဂါ ဝိယ သောတ္ထိံ ဂမိဿန္တီတိ။ ပါရန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ အမ္ဗုဇောတိ မစ္ဆော။ ရဏဉ္ဇဟာတိ ကိလေသဉ္ဇဟာ။ ယေပိ ဈာနာနိ လဘိတွာ အပ္ပမတ္တာ ကိလေသေ ဇဟန္တိ, တေ သုတ္တဇာလံ ဘိန္ဒိတွာ မစ္ဆာ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ ဂမိဿန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဌမံ။

၂။ ဝေဏ္ဍုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၃။ ဒုတိယေ ဝေဏ္ဍူတိ တဿ ဒေဝပုတ္တဿ နာမံ။ ပယိရုပါသိယာတိ ပရိရုပါသိတွာ။ အနုသိက္ခရေတိ သိက္ခန္တိ။ သိဋ္ဌိပဒေတိ အနုသိဋ္ဌိပဒေ။ ကာလေ တေ အပ္ပမဇ္ဇန္တာတိ ကာလေ တေ အပ္ပမာဒံ ကရောန္တာ။ ဒုတိယံ။

၃။ ဒီဃလဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၄။ တတိယေ ဒီဃလဋ္ဌီတိ ဒေဝလောကေ သဗ္ဗေ သမပ္ပမာဏာ တိဂါဝုတိကာဝ ဟောန္တိ, မနုဿလောကေ ပနဿ ဒီဃတ္တဘာဝတာယ ဧဝံနာမံ အဟောသိ။ သော ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တောပိ တထေဝ ပညာယိ။ တတိယံ။

၄။ နန္ဒနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၅။ စတုတ္ထေ ဂေါတမာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ။ အနာဝဋန္တိ တထာဂတဿ ဟိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပေသေန္တဿ ရုက္ခော ဝါ ပဗ္ဗတော ဝါ အာဝရိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ။ တေနာဟ ‘‘အနာဝဋ’’န္တိ။ ဣတိ တထာဂတံ ထောမေတွာ ဒေဝလောကေ အဘိသင်္ခတပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ကထံဝိဓန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒုက္ခမတိစ္စ ဣရိယတီတိ ဒုက္ခံ အတိက္ကမိတွာ ဝိဟရတိ။ သီလဝါတိ လောကိယလောကုတ္တရေန သီလေန သမန္နာဂတော ခီဏာသဝေါ။ ပညာဒယောပိ မိဿကာယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပူဇယန္တီတိ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေန္တိ။ စတုတ္ထံ။

၅-၆။ စန္ဒနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၆။ ပဉ္စမေ အပ္ပတိဋ္ဌေ အနာလမ္ဗေတိ ဟေဋ္ဌာ အပတိဋ္ဌေ ဥပရိ အနာလမ္ဗနေ။ သုသမာဟိတောတိ အပ္ပနာယပိ ဥပစာရေနပိ သုဋ္ဌု သမာဟိတော။ ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတတ္တော။ နန္ဒီရာဂပရိက္ခီဏောတိ ပရိက္ခီဏနန္ဒီရာဂေါ။ နန္ဒီရာဂေါ နာမ တယော ကမ္မာဘိသင်္ခါရာ။ ဣတိ ဣမာယ ဂါထာယ ကာမသညာဂဟဏေန ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ, ရူပသံယောဇနဂဟဏေန ပဉ္စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ, နန္ဒီရာဂေန တယော ကမ္မာဘိသင်္ခါရာ ဂဟိတာ။ ဧဝံ ယဿ ဒသ သံယောဇနာနိ တယော စ ကမ္မာဘိသင်္ခါရာ ပဟီနာ, သော ဂမ္ဘီရေ မဟောဃေ န သီဒတီတိ။ ကာမသညာယ ဝါ ကာမဘဝေါ, ရူပသံယောဇနေန ရူပဘဝေါ ဂဟိတော, တေသံ ဂဟဏေန အရူပဘဝေါ ဂဟိတောဝ, နန္ဒီရာဂေန တယော ကမ္မာဘိသင်္ခါရာ ဂဟိတာတိ ဧဝံ ယဿ တီသု ဘဝေသု တယော သင်္ခါရာ နတ္ထိ, သော ဂမ္ဘီရေ န သီဒတီတိပိ ဒဿေတိ။ ပဉ္စမံ။

၉၇။ ဆဋ္ဌံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ သုဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉၈။ သတ္တမေ သုဗြဟ္မာတိ သော ကိရ ဒေဝပုတ္တော အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတော နန္ဒနကီဠိကံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ။ တံ ပဉ္စသတာ ဒေဝဓီတရော ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ, ပဉ္စသတာ ရုက္ခံ အဘိရုဠှာ။ နနု စ ဒေဝတာနံ စိတ္တဝသေန ယောဇနသတိကောပိ ရုက္ခော ဩနမိတွာ ဟတ္ထံ အာဂစ္ဆတိ, ကသ္မာ တာ အဘိရုဠှာတိ။ ခိဍ္ဍာပသုတတာယ။ အဘိရုယှ ပန မဓုရဿရေန ဂါယိတွာ ဂါယိတွာ ပုပ္ဖါနိ ပါတေန္တိ, တာနိ ဂဟေတွာ ဣတရာ ဧကတောဝဏ္ဋိကမာလာဒိဝသေန ဂန္ထေန္တိ။ အထ ရုက္ခံ အဘိရုဠှာ ဥပစ္ဆေဒကကမ္မဝသေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ကာလံ ကတွာ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ။

အထ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ဒေဝပုတ္တော ‘‘ဣမာသံ နေဝ သဒ္ဒေါ သုယျတိ, န ပုပ္ဖါနိ ပါတေန္တိ။ ကဟံ နု ခေါ ဂတာ’’တိ? အာဝဇ္ဇေန္တော နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ပိယဝတ္ထုကသောကေန ရုပ္ပမာနော စိန္တေသိ – ‘‘ဧတာ တာဝ ယထာကမ္မေန ဂတာ, မယှံ အာယုသင်္ခါရော ကိတ္တကော’’တိ။ သော – ‘‘သတ္တမေ ဒိဝသေ မယာပိ အဝသေသာဟိ ပဉ္စသတာဟိ သဒ္ဓိံ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဒိသွာ ဗလဝတရေန သောကေန ရုပ္ပိ။ သော – ‘‘ဣမံ မယှံ သောကံ သဒေဝကေ လောကေ အညတြ တထာဂတာ နိဒ္ဓမိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ နိစ္စံ ဥတြသ္တန္တိ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ ဣဒန္တိ အတ္တနော စိတ္တံ ဒဿေတိ။ ဒုတိယပဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ။ နိစ္စန္တိ စ ပဒဿ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော, သောကုပ္ပတ္တိကာလတော ပန ပဋ္ဌာယ နိစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အနုပ္ပန္နေသု ကိစ္ဆေသူတိ ဣတော သတ္တာဟစ္စယေန ယာနိ ဒုက္ခာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, တေသု။ အထော ဥပ္ပတိတေသု စာတိ ယာနိ ပဉ္စသတာနံ အစ္ဆရာနံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဒိဋ္ဌာနိ, တေသု စာတိ ဧဝံ ဣမေသု ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နေသု ဒုက္ခေသု နိစ္စံ မမ ဥတြသ္တံ စိတ္တံ, အဗ္ဘန္တရေ ဍယှမာနော ဝိယ ဟောမိ ဘဂဝါတိ ဒဿေတိ။

နာညတြ ဗောဇ္ဈာ တပသာတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနဉ္စ တပေါဂုဏဉ္စ အညတြ မုဉ္စိတွာ သောတ္ထိံ န ပဿာမီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂါတိ နိဗ္ဗာနတော။ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာ ပဌမံ ဂဟိတာ, ဣန္ဒြိယသံဝရော ပစ္ဆာ, အတ္ထတော ပန ဣန္ဒြိယသံဝရောဝ ပဌမံ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣန္ဒိယသံဝရေ ဟိ ဂဟိတေ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဂဟိတံ ဟောတိ။ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခု နိဿယမုတ္တကော ဓုတင်္ဂသင်္ခါတံ တပေါဂုဏံ သမာဒါယ အရညံ ပဝိသိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေန္တော သဟ ဝိပဿနာယ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတိ။ တဿ အရိယမဂ္ဂေါ ယံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သော ‘‘သဗ္ဗနိဿဂ္ဂေါ’’တိ ဘဂဝါ စတုသစ္စဝသေန ဒေသနံ ဝိနိဝတ္တေသိ။ ဒေဝပုတ္တော ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟီတိ။ သတ္တမံ။

၈-၁၀။ ကကုဓသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉၉။ အဋ္ဌမေ ကကုဓော ဒေဝပုတ္တောတိ အယံ ကိရ ကောလနဂရေ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကပုတ္တော ဒဟရကာလေယေဝ ထေရဿ သန္တိကေ ဝသန္တော ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ကာလင်္ကတော, ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တတြာပိ နံ ကကုဓော ဗြဟ္မာတွေဝ သဉ္ဇာနန္တိ။ နန္ဒသီတိ တုဿသိ။ ကိံ လဒ္ဓါတိ တုဋ္ဌိ နာမ ကိဉ္စိ မနာပံ လဘိတွာ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ကိံ ဇီယိတ္ထာတိ ယဿ ဟိ ကိဉ္စိ မနာပံ စီဝရာဒိဝတ္ထု ဇိဏ္ဏံ ဟောတိ, သော သောစတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ အရတီ နာဘိကီရတီတိ ဥက္ကဏ္ဌိတာ နာဘိဘဝတိ။ အဃဇာတဿာတိ ဒုက္ခဇာတဿ, ဝဋ္ဋဒုက္ခေ ဌိတဿာတိ အတ္ထော။ နန္ဒီဇာတဿာတိ ဇာတတဏှဿ။ အဃန္တိ ဧဝရူပဿ ဟိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အာဂတမေဝ ဟောတိ။ ‘‘ဒုက္ခီ သုခံ ပတ္ထယတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ဣတိ အဃဇာတဿ နန္ဒီ ဟောတိ, သုခဝိပရိဏာမေန ဒုက္ခံ အာဂတမေဝါတိ နန္ဒီဇာတဿ အဃံ ဟောတိ။ အဋ္ဌမံ။

၁၀၀။ နဝမံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ နဝမံ။

၁၀၁။ ဒသမေ အာနန္ဒတ္ထေရဿ အနုမာနဗုဒ္ဓိယာ အာနုဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ အညတရောတိ အာဟ။ ဒသမံ။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၃။ နာနာတိတ္ထိယဝဂ္ဂေါ

၁-၂။ သိဝသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀၂။ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ပဌမံ။

၁၀၃။ ဒုတိယေ ပဋိကစ္စေဝါတိ ပဌမံယေဝ။ အက္ခစ္ဆိန္နောဝဈာယတီတိ အက္ခစ္ဆိန္နော အဝဈာယတိ, ဗလဝစိန္တနံ စိန္တေတိ။ ဒုတိယဂါထာယ အက္ခစ္ဆိန္နောဝါတိ အက္ခစ္ဆိန္နော ဝိယ။ ဒုတိယံ။

၃-၄။ သေရီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀၄။ တတိယေ ဒါယကောတိ ဒါနသီလော။ ဒါနပတီတိ ယံ ဒါနံ ဒေမိ, တဿ ပတိ ဟုတွာ ဒေမိ, န ဒါသော န သဟာယော။ ယော ဟိ အတ္တနာ မဓုရံ ဘုဉ္ဇတိ, ပရေသံ အမဓုရံ ဒေတိ, သော ဒါနသင်္ခါတဿ ဒေယျဓမ္မဿ ဒါသော ဟုတွာ ဒေတိ။ ယော ယံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇတိ, တဒေဝ ဒေတိ, သော သဟာယော ဟုတွာ ဒေတိ။ ယော ပန အတ္တနာ ယေန တေန ယာပေတိ, ပရေသံ မဓုရံ ဒေတိ, သော ပတိ ဇေဋ္ဌကော သာမိ ဟုတွာ ဒေတိ။ အဟံ ‘‘တာဒိသော အဟောသိ’’န္တိ ဝဒတိ။

စတူသု ဒွါရေသုတိ တဿ ကိရ ရညော သိန္ဓဝရဋ္ဌံ သောဓိဝါကရဋ္ဌန္တိ ဒွေ ရဋ္ဌာနိ အဟေသုံ, နဂရံ ရောရုဝံ နာမ။ တဿ ဧကေကသ္မိံ ဒွါရေ ဒေဝသိကံ သတသဟဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အန္တောနဂရေ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ သတသဟဿံ။ သော ဗဟုဟိရညသုဝဏ္ဏံ ရာသိဘူတံ ဒိသွာ ကမ္မဿကတဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတွာ စတူသု ဒွါရေသု ဒါနသာလာယော ကာရေတွာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒွါရေ ဥဋ္ဌိတအာယေန ဒါနံ ဒေထာတိ အမစ္စေ ဌပေသိ။ တေနာဟ – ‘‘စတူသု ဒွါရေသု ဒါနံ ဒီယိတ္ထာ’’တိ။

သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝနိဗ္ဗကယာစကာနန္တိ ဧတ္ထ သမဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ။ ဗြာဟ္မဏာတိ ဘောဝါဒိနော။ သမိတပါပဗာဟိတပါပေ ပန သမဏဗြာဟ္မဏေ ဧသ နာလတ္ထ။ ကပဏာတိ ဒုဂ္ဂတာ ဒလိဒ္ဒမနုဿာ ကာဏကုဏိအာဒယော။ အဒ္ဓိကာတိ ပထာဝိနော။ ဝနိဗ္ဗကာတိ ယေ ‘‘ဣဋ္ဌံ, ဒိန္နံ, ကန္တံ, မနာပံ, ကာလေန, အနဝဇ္ဇံ ဒိန္နံ, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျ, ဂစ္ဆတု ဘဝံ ဗြဟ္မလောက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒါနဿ ဝဏ္ဏံ ထောမယမာနာ ဝိစရန္တိ။ ယာစကာတိ ယေ ‘‘ပသတမတ္တံ ဒေထ, သရာဝမတ္တံ ဒေထာ’’တိအာဒီနိ စ ဝတွာ ယာစမာနာ ဝိစရန္တိ။ ဣတ္ထာဂါရဿ ဒါနံ ဒီယိတ္ထာတိ ပဌမဒွါရဿ လဒ္ဓတ္တာ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတသဟဿေ အညမ္ပိ ဓနံ ပက္ခိပိတွာ ရညော အမစ္စေ ဟာရေတွာ အတ္တနော အမစ္စေ ဌပေတွာ ရညာ ဒိန္နဒါနတော ရာဇိတ္ထိယော မဟန္တတရံ ဒါနံ အဒံသု။ တံ သန္ဓာယေဝမာဟ။ မမ ဒါနံ ပဋိက္ကမီတိ ယံ မမ ဒါနံ တတ္ထ ဒီယိတ္ထ, တံ ပဋိနိဝတ္တိ။ သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကောစီတိ ကတ္ထစိ။ ဒီဃရတ္တန္တိ အသီတိဝဿသဟဿာနိ။ ဧတ္တကံ ကိရ ကာလံ တဿ ရညော ဒါနံ ဒီယိတ္ထ။ တတိယံ။

၁၀၅။ စတုတ္ထံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဇန္တုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၆။ ပဉ္စမေ ကောသလေသု ဝိဟရန္တီတိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိဟရန္တိ။ ဥဒ္ဓတာတိ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ စ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ စ အနဝဇ္ဇေ သာဝဇ္ဇသညိတာယ စ သာဝဇ္ဇေ အနဝဇ္ဇသညိတာယ စ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာ ဟုတွာ။ ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စပလာတိ ပတ္တစီဝရမဏ္ဍနာဒိနာ စာပလ္လေန ယုတ္တာ။ မုခရာတိ မုခခရာ, ခရဝစနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိကိဏ္ဏဝါစာတိ အသံယတဝစနာ, ဒိဝသမ္ပိ နိရတ္ထကဝစနပလာပိနော။ မုဋ္ဌဿတိနောတိ နဋ္ဌဿတိနော သတိဝိရဟိတာ, ဣဓ ကတံ ဧတ္ထ ပမုဿန္တိ။ အသမ္ပဇာနာတိ နိပ္ပညာ။ အသမာဟိတာတိ အပ္ပနာဥပစာရသမာဓိရဟိတာ, စဏ္ဍသောတေ ဗဒ္ဓနာဝါသဒိသာ။ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ အနဝဋ္ဌိတစိတ္တာ, ပန္ထာရုဠှဗာလမိဂသဒိသာ။ ပါကတိန္ဒြိယာတိ သံဝရာဘာဝေန ဂိဟိကာလေ ဝိယ ဝိဝဋဣန္ဒြိယာ။

ဇန္တူတိ ဧဝံနာမကော ဒေဝပုတ္တော။ တဒဟုပေါသထေတိ တသ္မိံ အဟု ဥပေါသထေ, ဥပေါသထဒိဝသေတိ အတ္ထော။ ပန္နရသေတိ စာတုဒ္ဒသိကာဒိပဋိက္ခေပေါ။ ဥပသင်္ကမီတိ စောဒနတ္ထာယ ဥပဂတော။ သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တာ, ဣဒါနိ ပမတ္တာ ဝိဟရန္တိ, န ခေါ ပနေတေ ပါဋိယေက္ကံ နိသိန္နဋ္ဌာနေ စောဒိယမာနာ ကထံ ဂဏှိဿန္တိ, သမာဂမနကာလေ စောဒိဿာမီ’’တိ ဥပေါသထဒိဝသေ တေသံ သန္နိပတိတဘာဝံ ဉတွာ ဥပသင်္ကမိ။ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသီတိ သဗ္ဗေသံ မဇ္ဈေ ဌတွာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ယသ္မာ ဂုဏကထာယ သဒ္ဓိံ နိဂ္ဂုဏဿ အဂုဏော ပါကဋော ဟောတိ, တသ္မာ ဂုဏံ တာဝ ကထေန္တော သုခဇီဝိနော ပုရေ အာသုန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုခဇီဝိနော ပုရေ အာသုန္တိ ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူ သုပ္ပေါသာ သုဘရာ အဟေသုံ, ဥစ္စနီစကုလေသု သပဒါနံ စရိတွာ လဒ္ဓေန မိဿကပိဏ္ဍေန ယာပေသုန္တိ အဓိပ္ပါယေန ဧဝမာဟ။ အနိစ္ဆာတိ နိတ္တဏှာ ဟုတွာ။

ဧဝံ ပေါရာဏကဘိက္ခူနံ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ တေသံ အဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ဒုပ္ပေါသန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဂါမေ ဂါမဏိကာ ဝိယာတိ ယထာ ဂါမေ ဂါမကုဋာ နာနပ္ပကာရေန ဇနံ ပီဠေတွာ ခီရဒဓိတဏ္ဍုလာဒီနိ အာဟရာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိ, ဧဝံ တုမှေပိ အနေသနာယ ဌိတာ တုမှာကံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေထာတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ။ နိပဇ္ဇန္တီတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာမနသိကာရေဟိ အနတ္ထိကာ ဟုတွာ သယနမှိ ဟတ္ထပါဒေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိပဇ္ဇန္တိ။ ပရာဂါရေသူတိ ပရဂေဟေသု, ကုလသုဏှာဒီသူတိ အတ္ထော။ မုစ္ဆိတာတိ ကိလေသမုစ္ဆာယ မုစ္ဆိတာ။

ဧကစ္စေတိ ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကေယေဝ။ အပဝိဒ္ဓါတိ ဆဍ္ဍိတကာ။ အနာထာတိ အပတိဋ္ဌာ။ ပေတာတိ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတာ ကာလင်္ကတမနုဿာ။ ယထာ ဟိ သုသာနေ ဆဍ္ဍိတာ နာနာသကုဏာဒီဟိ ခဇ္ဇန္တိ, ဉာတကာပိ နေသံ နာထကိစ္စံ န ကရောန္တိ, န ရက္ခန္တိ, န ဂေါပယန္တိ, ဧဝမေဝံ ဧဝရူပါပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီနံ သန္တိကာ ဩဝါဒါနုသာသနိံ န လဘန္တီတိ အပဝိဒ္ဓါ အနာထာ, ယထာ ပေတာ, တထေဝ ဟောန္တိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ ရောဟိတဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀၇။ ဆဋ္ဌေ ယတ္ထာတိ စက္ကဝါဠလောကဿ ဧကောကာသေ ဘုမ္မံ။ န စဝတိ န ဥပပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဂဟိတံ။ ဂမနေနာတိ ပဒဂမနေန။ နာဟံ တံ လောကဿ အန္တန္တိ သတ္ထာ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဉာတေယျန္တိအာဒီသု ဉာတဗ္ဗံ, ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ပတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဣတိ ဒေဝပုတ္တေန စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တော ပုစ္ဆိတော, သတ္ထာရာ သင်္ခါရလောကဿ ကထိတော။ သော ပန အတ္တနော ပဉှေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု ဗျာကရဏံ သမေတီတိ သညာယ ပသံသန္တော အစ္ဆရိယန္တိအာဒိမာဟ။

ဒဠှဓမ္မောတိ ဒဠှဓနု, ဥတ္တမပ္ပမာဏေန ဓနုနာ သမန္နာဂတော။ ဓနုဂ္ဂဟောတိ ဓနုအာစရိယော။ သုသိက္ခိတောတိ ဒသ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဓနုသိပ္ပံ သိက္ခိတော။ ကတဟတ္ထောတိ ဥသဘပ္ပမာဏေပိ ဝါလဂ္ဂံ ဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထဘာဝေန ကတဟတ္ထော။ ကတူပါသနောတိ ကတသရက္ခေပေါ ဒဿိတသိပ္ပေါ။ အသနေနာတိ ကဏ္ဍေန။ အတိပါတေယျာတိ အတိက္ကမေယျ။ ယာဝတာ သော တာလစ္ဆာယံ အတိက္ကမေယျ, တာဝတာ ကာလေန ဧကစက္ကဝါဠံ အတိက္ကမာမီတိ အတ္တနော ဇဝသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။

ပုရတ္ထိမာ သမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမောတိ ယထာ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒါ ပစ္ဆိမသမုဒ္ဒေါ ဒူရေ, ဧဝံ မေ ဒူရေ ပဒဝီတိဟာရော အဟောသီတိ ဝဒတိ။ သော ကိရ ပါစီနစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတော ပါဒံ ပသာရေတွာ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ အက္ကမတိ, ပုန ဒုတိယံ ပါဒံ ပသာရေတွာ ပရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ အက္ကမတိ။ ဣစ္ဆာဂတန္တိ ဣစ္ဆာ ဧဝ။ အညတြေဝါတိ နိပ္ပပဉ္စတံ ဒဿေတိ။ ဘိက္ခာစာရကာလေ ကိရေသ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တေ မုခံ ဓောဝိတွာ ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဥတ္တရကုရုမှိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ နိသိန္နော ဘတ္တကိစ္စံ ကရောတိ, တတ္ထ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ပုန ဇဝတိ။ ဝဿသတာယုကောတိ တဒါ ဒီဃာယုကကာလော ဟောတိ, အယံ ပန ဝဿသတာဝသိဋ္ဌေ အာယုမှိ ဂမနံ အာရဘိ။ ဝဿသတဇီဝီတိ တံ ဝဿသတံ အနန္တရာယေန ဇီဝန္တော။ အန္တရာဝ ကာလင်္ကတောတိ စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တံ အပ္ပတွာ အန္တရာဝ မတော။ သော ပန တတ္ထ ကာလံ ကတွာပိ အာဂန္တွာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အပ္ပတွာတိ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ အပ္ပတွာ။ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ။ အန္တကိရိယန္တိ ပရိယန္တကရဏံ။ ကဠေဝရေတိ အတ္တဘာဝေ။ သသညိမှိ သမနကေတိ သသညေ သစိတ္တေ။ လောကန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ။ လောကသမုဒယန္တိ သမုဒယသစ္စံ။ လောကနိရောဓန္တိ နိရောဓသစ္စံ။ ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂသစ္စံ။ ဣတိ – ‘‘နာဟံ, အာဝုသော, ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ တိဏကဋ္ဌာဒီသု ပညပေမိ, ဣမသ္မိံ ပန စာတုမဟာဘူတိကေ ကာယသ္မိံ ယေဝ ပညပေမီ’’တိ ဒဿေတိ။ သမိတာဝီတိ သမိတပါပေါ။ နာသီသတီတိ န ပတ္ထေတိ။ ဆဋ္ဌံ။

၁၀၈-၁၀၉။ သတ္တမဋ္ဌမာနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ သတ္တမံ, အဋ္ဌမံ။

၉။ သုသိမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၀။ နဝမေ တုယှမ္ပိ နော, အာနန္ဒ, သာရိပုတ္တော ရုစ္စတီတိ သတ္ထာ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော, ဝဏ္ဏော စ နာမေသ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ တဿ သန္တိကေ ကထိတော ဟိ မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ။ သော ဟိ ‘‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု သီလဝါ’’တိ ဝုတ္တေ။ ‘‘ကိံ တဿ သီလံ? ဂေါရူပသီလော သော။ ကိံ တယာ အညော သီလဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ ဝါ? ‘‘ပညဝါ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ကိံ ပညော သော? ကိံ တယာ အညော ပညဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ? ဝါ, အာဒီနိ ဝတွာ ဝဏ္ဏကထာယ အန္တရာယံ ကရောတိ။ အာနန္ဒတ္ထေရော ပန သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ သဘာဂေါ, ပဏီတာနိ လဘိတွာ ထေရဿ ဒေတိ, အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကဒါရကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ထေရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပေတိ, ဥပသမ္ပာဒေတိ။ သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ အာနန္ဒတ္ထေရဿ တထေဝ ကရောတိ။ ကိံ ကာရဏာ? အညမညဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာ။ အာနန္ဒတ္ထေရော ဟိ – ‘‘အမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိကော ဧကံ အသင်္ချေယျံ သတသဟဿဉ္စ ကပ္ပေ ပါရမိယော ပူရေတွာ သောဠသဝိဓံ ပညံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဓမ္မသေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌိတော’’တိ ထေရဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာဝ ထေရံ မမာယတိ။ သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မယာ ကတ္တဗ္ဗံ မုခေါဒကဒါနာဒိကိစ္စံ သဗ္ဗံ အာနန္ဒော ကရောတိ။ အာနန္ဒံ နိဿာယ အဟံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုံ လဘာမီ’’တိ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာဝ တံ မမာယတိ။ တသ္မာ ဘဂဝါ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတုကာမော အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ကထေတုံ အာရဒ္ဓေါ။

တတ္ထ တုယှမ္ပီတိ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ပိ-ကာရော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အာနန္ဒ, သာရိပုတ္တဿ အာစာရော ဂေါစရော ဝိဟာရော အဘိက္ကမော ပဋိက္ကမော အာလောကိတဝိလောကိတံ သမိဉ္ဇိတပသာရဏံ မယှံ ရုစ္စတိ, အသီတိမဟာထေရာနံ ရုစ္စတိ, သဒေဝကဿ လောကဿ ရုစ္စတိ။ တုယှမ္ပိ ရုစ္စတီ’’တိ?

တတော ထေရော သာဋကန္တရေ လဒ္ဓေါကာသော ဗလဝမလ္လော ဝိယ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ပိယသဟာယဿ ဝဏ္ဏံ ကထာပေတုကာမော။ လဘိဿာမိ နော အဇ္ဇ, ဒီပဓဇဘူတံ မဟာဇမ္ဗုံ ဝိဓုနန္တော ဝိယ ဝလာဟကန္တရတော စန္ဒံ နီဟရိတွာ ဒဿေန္တော ဝိယ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ပဌမတရံ တာဝ စတူဟိ ပဒေဟိ ပုဂ္ဂလပလာပေ ဟရန္တော ကဿ ဟိ နာမ, ဘန္တေ, အဗာလဿာတိအာဒိမာဟ။ ဗာလော ဟိ ဗာလတာယ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသတာယ, မူဠှော မောဟေန, ဝိပလ္လတ္ထစိတ္တော ဥမ္မတ္တကော စိတ္တဝိပလ္လာသေန ဝဏ္ဏံ ‘‘ဝဏ္ဏော’’တိ ဝါ အဝဏ္ဏံ ‘‘အဝဏ္ဏေ’’တိ ဝါ, ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓေါ, အယံ သာဝကော’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ။ အဗာလာဒယော ပန ဇာနန္တိ, တသ္မာ အဗာလဿာတိအာဒိမာဟ။ န ရုစ္စေယျာတိ ဗာလာဒီနံယေဝ ဟိ သော န ရုစ္စေယျ, န အညဿ ကဿစိ န ရုစ္စေယျ။

ဧဝံ ပုဂ္ဂလပလာပေ ဟရိတွာ ဣဒါနိ သောဠသဟိ ပဒေဟိ ယထာဘူတံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ပဏ္ဍိတော, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော, စတူသု ကောသလ္လေသု ဌိတဿေတံ နာမံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု ဓာတုကုသလော စ ဟောတိ အာယတနကုသလော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလော စ ဌာနာဋ္ဌာနကုသလော စ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, အာနန္ဒ, ‘ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခူ’တိ အလံ ဝစနာယာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၂၄)။ မဟာပညောတိအာဒီသု မဟာပညာဒီဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ တတြိဒံ မဟာပညာဒီနံ နာနတ္တံ (ပဋိ။ မ။ ၃။၄) – ကတမာ မဟာပညာ? မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ သမာဓိက္ခန္ဓေ, ပညာက္ခန္ဓေ, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ။ မဟန္တာနိ ဌာနာဋ္ဌာနာနိ, မဟာဝိဟာရသမာပတ္တိယော, မဟန္တာနိ အရိယသစ္စာနိ, မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ, သမ္မပ္ပဓာနေ, ဣဒ္ဓိပါဒေ, မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, ဗလာနိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ, မဟန္တေ အရိယမဂ္ဂေ, မဟန္တာနိ သာမညဖလာနိ, မဟာအဘိညာယော, မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ။

သာ ပန ထေရဿ ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ဌိတေန သတ္ထာရာ ပုထုဇ္ဇနပဉ္စကေ ပဉှေ ပုစ္ဆိတေ တံ ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ ပါကဋာ ဇာတာ။

ကတမာ ပုထုပညာ? ပုထု နာနာခန္ဓေသု, (ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။) ပုထု နာနာဓာတူသု, ပုထု နာနာအာယတနေသု, ပုထု နာနာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေသု, ပုထု နာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသု, ပုထု နာနာအတ္ထေသု, ဓမ္မေသု နိရုတ္တီသု ပဋိဘာနေသု, ပုထု နာနာသီလက္ခန္ဓေသု, ပုထု နာနာသမာဓိ-ပညာဝိမုတ္တိ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေသု, ပုထု နာနာဌာနာဋ္ဌာနေသု, ပုထု နာနာဝိဟာရသမာပတ္တီသု, ပုထု နာနာအရိယသစ္စေသု, ပုထု နာနာသတိပဋ္ဌာနေသု, သမ္မပ္ပဓာနေသု, ဣဒ္ဓိပါဒေသု, ဣန္ဒြိယေသု, ဗလေသု, ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု, ပုထု နာနာအရိယမဂ္ဂေသု, သာမညဖလေသု, အဘိညာသု, ပုထု နာနာဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ သမတိက္ကမ္မ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။

ကတမာ ဟာသပညာ? ဣဓေကစ္စော ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သီလံ ပရိပူရေတိ, ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ, ဘောဇနေ မတ္တညုတံ, ဇာဂရိယာနုယောဂံ, သီလက္ခန္ဓံ, သမာဓိက္ခန္ဓံ, ပညာက္ခန္ဓံ, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတီတိ, ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဌာနာဋ္ဌာနံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ သတိပဋ္ဌာနေ, သမ္မပ္ပဓာနေ, ဣဒ္ဓိပါဒေ, ဣန္ဒြိယာနိ, ဗလာနိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ, အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ ဟာသပညာ။ ဟာသဗဟုလော သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရောတိ, အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော ဝေဒတုဋ္ဌိပါမောဇ္ဇဗဟုလော ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ။

ထေရော စ သရဒေါ နာမ တာပသော ဟုတွာ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ အဂ္ဂသာဝကပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ။ တံကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟာသဗဟုလော သီလပရိပူရဏာဒီနိ အကာသီတိ ဟာသပညော။

ကတမာ ဇဝနပညာ? ယံကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ဒုက္ခတော ခိပ္ပံ, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ…ပေ… ယာ ကာစိ သညာ… ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ… ယံကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စတော, ဒုက္ခတော, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ဝေဒနာ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ… စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန…ပေ… ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… ဝိညာဏံ။ စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။

ကတမာ တိက္ခပညာ? ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ။ ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ, ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ… ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ… ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ… ဥပ္ပန္နံ ရာဂံ… ဒေါသံ… မောဟံ… ကောဓံ… ဥပနာဟံ… မက္ခံ… ပဠာသံ… ဣဿံ… မစ္ဆရိယံ… မာယံ… သာဌေယျံ… ထမ္ဘံ… သာရမ္ဘံ… မာနံ… အတိမာနံ… မဒံ… ပမာဒံ… သဗ္ဗေ ကိလေသေ… သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ… သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ, ဗျန္တီကရောတိ, အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ။ ဧကသ္မိံ အာသနေ စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ, စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ, စတဿော စ ပဋိသမ္ဘိဒါယော, ဆ စ အဘိညာယော အဓိဂတာ ဟောန္တိ သစ္ဆိကတာ ဖဿိတာ ပညာယာတိ တိက္ခပညာ။

ထေရော စ ဘာဂိနေယျဿ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကဿ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တေ ဒေသိယမာနေ ဌိတကောဝ သဗ္ဗကိလေသေ ဆိန္ဒိတွာ သာဝကပါရမိဉာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ တိက္ခပညော နာမ ဇာတော။ တေနာဟ – ‘‘တိက္ခပညော, ဘန္တေ, အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိ။

ကတမာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ? ဣဓေကစ္စော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတိ ဥတ္တာသဗဟုလော ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော အရတိဗဟုလော အနဘိရတိဗဟုလော ဗဟိမုခေါ န ရမတိ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ။ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ… မောဟက္ခန္ဓံ… ကောဓံ… ဥပနာဟံ…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ။

အပ္ပိစ္ဆောတိ သန္တဂုဏနိဂုဟနတာ, ပစ္စယပဋိဂ္ဂဟဏေ စ မတ္တညုတာ, ဧတံ အပ္ပိစ္ဆလက္ခဏန္တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတော။ သန္တုဋ္ဌောတိ စတူသု ပစ္စယေသု ယထာလာဘသန္တောသော ယထာဗလသန္တောသော ယထာသာရုပ္ပသန္တောသောတိ, ဣမေဟိ တီဟိ သန္တောသေဟိ သမန္နာဂတော။ ပဝိဝိတ္တောတိ ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ, စိတ္တဝိဝေကော စ ပရိသုဒ္ဓစိတ္တာနံ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ, ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာနန္တိ, ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနံ လာဘီ။ အသံသဋ္ဌောတိ ဒဿနသံသဂ္ဂေါ သဝနသံသဂ္ဂေါ သမုလ္လပနသံသဂ္ဂေါ ပရိဘောဂသံသဂ္ဂေါ ကာယသံသဂ္ဂေါတိ, ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ သံသဂ္ဂေဟိ ဝိရဟိတော။ အယဉ္စ ပဉ္စဝိဓော သံသဂ္ဂေါ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပသိကာဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟီတိ အဋ္ဌဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ သဒ္ဓိံ ဇာယတိ, သော သဗ္ဗောပိ ထေရဿ နတ္ထီတိ အသံသဋ္ဌော။

အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယော ပရိပုဏ္ဏဝီရိယော။ တတ္ထ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဘိက္ခု ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသဿ ဌာနံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, ဌာနေ ဥပ္ပန္နဿ နိသဇ္ဇံ, နိသဇ္ဇာယ ဥပ္ပန္နဿ သေယျံ ပါပုဏိတုံ န ဒေတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နံ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိဂ္ဂဏှာတိ။ ထေရော ပန စတုစတ္တာလီသ ဝဿာနိ မဉ္စေ ပိဋ္ဌိံ န ပသာရေတိ။ တံ သန္ဓာယ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိ အာဟ။ ဝတ္တာတိ ဩဓုနနဝတ္တာ။ ဘိက္ခူနံ အဇ္ဈာစာရံ ဒိသွာ ‘‘အဇ္ဇ ကထေဿာမိ, သွေ ကထေဿာမီ’’တိ ကထာဝဝတ္ထာနံ န ကရောတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ယေဝ ဌာနေ ဩဝဒတိ အနုသာသတီတိ အတ္ထော။

ဝစနက္ခမောတိ ဝစနံ ခမတိ။ ဧကော ဟိ ပရဿ ဩဝါဒံ ဒေတိ, သယံ ပန အညေန ဩဝဒိယမာနော ကုဇ္ဈတိ။ ထေရော ပန ပရဿပိ ဩဝါဒံ ဒေတိ, သယံ ဩဝဒိယမာနောပိ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆတိ။ ဧကဒိဝသံ ကိရ သာရိပုတ္တတ္ထေရံ သတ္တဝဿိကော သာမဏေရော – ‘‘ဘန္တေ, သာရိပုတ္တ, တုမှာကံ နိဝါသနကဏ္ဏော ဩလမ္ဗတီ’’တိ အာဟ။ ထေရော ကိဉ္စိ အဝတွာဝ ဧကမန္တံ ဂန္တွာ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ အာဂမ္မ ‘‘ဧတ္တကံ ဝဋ္ဋတိ အာစရိယာ’’တိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။

‘‘တဒဟု ပဗ္ဗဇိတော သန္တော, ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော၊

သောပိ မံ အနုသာသေယျ, သမ္ပဋိစ္ဆာမိ မတ္ထကေ’’တိ။ (မိ။ ပ။ ၆။၄။၈) –

အာဟ။

စောဒကောတိ ဝတ္ထုသ္မိံ ဩတိဏ္ဏေ ဝါ အနောတိဏ္ဏေ ဝါ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ – ‘‘အာဝုသော, ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝံ နိဝါသေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ပါရုပိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဂန္တဗ္ဗံ, ဧဝံ ဌာတဗ္ဗံ, ဧဝံ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ခါဒိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ တန္တိဝသေန အနုသိဋ္ဌိံ ဒေတိ။

ပါပဂရဟီတိ ပါပပုဂ္ဂလေ န ပဿေ, န တေသံ ဝစနံ သုဏေ, တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစက္ကဝါဠေပိ န ဝသေယျံ။

‘‘မာ မေ ကဒါစိ ပါပိစ္ဆော, ကုသီတော ဟီနဝီရိယော၊

အပ္ပဿုတော အနာဒရော, သမေတော အဟု ကတ္ထစီ’’တိ။ –

ဧဝံ ပါပပုဂ္ဂလေပိ ဂရဟတိ, ‘‘သမဏေန နာမ ရာဂဝသိကေန ဒေါသမောဟဝသိကေန န ဟောတဗ္ဗံ, ဥပ္ပန္နော ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော ပဟာတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ ပါပဓမ္မေပိ ဂရဟတီတိ ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ ‘‘ပါပဂရဟီ, ဘန္တေ, အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော’’တိ ဝဒတိ။

ဧဝံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သောဠသဟိ ပဒေဟိ ထေရဿ ယထာဘူတဝဏ္ဏပ္ပကာသနေ ကတေ – ‘‘ကိံ အာနန္ဒော အတ္တနော ပိယသဟာယဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတုံ န လဘတိ, ကထေတု ကိံ ပန တေန ကထိတံ တထေဝ ဟောတိ, ကိံ သော သဗ္ဗညူ’’တိ? ကောစိ ပါပပုဂ္ဂလော ဝတ္တုံ မာ လဘတူတိ သတ္ထာ တံ ဝဏ္ဏဘဏနံ အကုပ္ပံ သဗ္ဗညုဘာသိတံ ကရောန္တော ဇိနမုဒ္ဒိကာယ လဉ္ဆန္တော ဧဝမေတန္တိအာဒိမာဟ။

ဧဝံ တထာဂတေန စ အာနန္ဒတ္ထေရေန စ မဟာထေရဿ ဝဏ္ဏေ ကထိယမာနေ ဘုမဋ္ဌကာ ဒေဝတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧတေဟေဝ သောဠသဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ ကထယိံသု။ တတော အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာ သီတဝလာဟကာ ဥဏှဝလာဟကာ စာတုမဟာရာဇိကာတိ ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ ဒေဝတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဧတေဟေဝ သောဠသဟိ ပဒေဟိ ဝဏ္ဏံ ကထယိံသု။ ဧတေနုပါယေန ဧကစက္ကဝါဠံ အာဒိံ ကတွာ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကထယိံသု။ အထာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော သုသီမော ဒေဝပုတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာ ဒေဝတာ အတ္တနော အတ္တနော နက္ခတ္တကီဠံ ပဟာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ မယှံ ဥပဇ္ဈာယဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တိ, ဂစ္ဆာမိ တထာဂတဿ သန္တိကံ, ဂန္တွာ ဧတဒေဝ ဝဏ္ဏဘဏနံ ဒေဝတာဘာသိတံ ကရောမီ’’တိ, သော တထာ အကာသိ။ တံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ သုသီမောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဥစ္စာဝစာတိ အညေသု ဌာနေသု ပဏီတံ ဥစ္စံ ဝုစ္စတိ, ဟီနံ အဝစံ။ ဣဓ ပန ဥစ္စာဝစာတိ နာနာဝိဓာ ဝဏ္ဏနိဘာ။ တဿာ ကိရ ဒေဝပရိသာယ နီလဋ္ဌာနံ အတိနီလံ, ပီတကဋ္ဌာနံ အတိပီတကံ, လောဟိတဋ္ဌာနံ အတိလောဟိတံ, ဩဒါတဋ္ဌာနံ အစ္စောဒါတန္တိ, စတုဗ္ဗိဓာ ဝဏ္ဏနိဘာ ပါတုဘဝိ။ တေနေဝ သေယျထာပိ နာမာတိ စတဿော ဥပမာ အာဂတာ။ တတ္ထ သုဘောတိ သုန္ဒရော။ ဇာတိမာတိ ဇာတိသမ္ပန္နော။ သုပရိကမ္မကတောတိ ဓောဝနာဒိပရိကမ္မေန သုဋ္ဌု ပရိကမ္မကတော။ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တောတိ ရတ္တကမ္ဗလေ ဌပိတော။ ဧဝမေဝန္တိ ရတ္တကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တမဏိ ဝိယ သဗ္ဗာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရောစိတုံ အာရဒ္ဓါ။ နိက္ခန္တိ အတိရေကပဉ္စသုဝဏ္ဏေန ကတပိဠန္ဓနံ။ တဉှိ ဃဋ္ဋနမဇ္ဇနက္ခမံ ဟောတိ။ ဇမ္ဗောနဒန္တိ မဟာဇမ္ဗုသာခါယ ပဝတ္တနဒိယံ နိဗ္ဗတ္တံ, မဟာဇမ္ဗုဖလရသေ ဝါ ပထဝိယံ ပဝိဋ္ဌေ သုဝဏ္ဏင်္ကုရာ ဥဋ္ဌဟန္တိ, တေန သုဝဏ္ဏေန ကတပိဠန္ဓနန္တိပိ အတ္ထော။ ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တဥက္ကာမုခသုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌန္တိ သုကုသလေန ကမ္မာရပုတ္တေန ဥက္ကာမုခေ ပစိတွာ သမ္ပဟဋ္ဌံ။ ဓာတုဝိဘင်္ဂေ (မ။ နိ။ ၃။၃၅၇ အာဒယော) အကတဘဏ္ဍံ ဂဟိတံ, ဣဓ ပန ကတဘဏ္ဍံ။

ဝိဒ္ဓေတိ ဒူရီဘူတေ။ ဒေဝေတိ အာကာသေ။ နဘံ အဗ္ဘုဿက္ကမာနောတိ အာကာသံ အဘိလင်္ဃန္တော။ ဣမိနာ တရုဏသူရိယဘာဝေါ ဒဿိတော။ သောရတောတိ သောရစ္စေန သမန္နာဂတော။ ဒန္တောတိ နိဗ္ဗိသေဝနော။ သတ္ထုဝဏ္ဏာဘတောတိ သတ္ထာရာ အာဘတဝဏ္ဏော။ သတ္ထာ ဟိ အဋ္ဌပရိသမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ‘‘သေဝထ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၃၇၁) နယေန ထေရဿ ဝဏ္ဏံ အာဟရီတိ ထေရော အာဘတဝဏ္ဏော နာမ ဟောတိ။ ကာလံ ကင်္ခတီတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလံ ပတ္ထေတိ။ ခီဏာသဝေါ ဟိ နေဝ မရဏံ အဘိနန္ဒတိ, န ဇီဝိတံ ပတ္ထေတိ, ဒိဝသသင်္ခေပံ ဝေတနံ ဂဟေတွာ ဌိတပုရိသော ဝိယ ကာလံ ပန ပတ္ထေတိ, ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော။ တေနေဝါဟ –

‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၁၀၀၁-၁၀၀၂)၊ နဝမံ၊

၁၀။ နာနာတိတ္ထိယသာဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၁။ ဒသမေ နာနာတိတ္ထိယသာဝကာတိ တေ ကိရ ကမ္မဝါဒိနော အဟေသုံ, တသ္မာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာ, တေ ‘‘အတ္တနော အတ္တနော သတ္ထရိ ပသာဒေန နိဗ္ဗတ္တမှာ’’တိ သညိနော ဟုတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ဌတွာ အမှာကံ သတ္ထာရာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေဿာမာ’’တိ အာဂန္တွာ ပစ္စေကဂါထာဟိ ကထယိံသု။ တတ္ထ ဆိန္ဒိတမာရိတေတိ ဆိန္ဒိတေ စ မာရိတေ စ။ ဟတဇာနီသူတိ ပေါထနေ စ ဓနဇာနီသု စ။ ပုညံ ဝါ ပနာတိ အတ္တနော ပုညမ္ပိ န သမနုပဿတိ, သင်္ခေပတော ပုညာပုညာနံ ဝိပါကော နတ္ထီတိ ဝဒတိ။ သ ဝေ ဝိဿာသမာစိက္ခီတိ သော – ‘‘ဧဝံ ကတပါပါနမ္ပိ ကတပုညာနမ္ပိ ဝိပါကော နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တော သတ္တာနံ ဝိဿာသံ အဝဿယံ ပတိဋ္ဌံ အာစိက္ခတိ, တသ္မာ မာနနံ ဝန္ဒနံ ပူဇနံ အရဟတီတိ ဝဒတိ။

တပေါဇိဂုစ္ဆာယာတိ ကာယကိလမထတပေန ပါပဇိဂုစ္ဆနေန။ သုသံဝုတတ္တောတိ သမန္နာဂတော ပိဟိတော ဝါ။ ဇေဂုစ္ဆီတိ တပေန ပါပဇိဂုစ္ဆကော။ နိပကောတိ ပဏ္ဍိတော။ စာတုယာမသုသံဝုတောတိ စာတုယာမေန သုသံဝုတော။ စာတုယာမော နာမ သဗ္ဗဝါရိဝါရိတော စ ဟောတိ သဗ္ဗဝါရိယုတ္တော စ သဗ္ဗဝါရိဓုတော စ သဗ္ဗဝါရိဖုဋော စာတိ ဣမေ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ။ တတ္ထ သဗ္ဗဝါရိဝါရိတောတိ ဝါရိတသဗ္ဗဥဒကော, ပဋိက္ခိတ္တသဗ္ဗသီတောဒကောတိ အတ္ထော။ သော ကိရ သီတောဒကေ သတ္တသညီ ဟောတိ, တသ္မာ တံ န ဝလဉ္ဇေတိ။ သဗ္ဗဝါရိယုတ္တောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ယုတော။ သဗ္ဗဝါရိဓုတောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဓုတပါပေါ။ သဗ္ဗဝါရိဖုဋောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဖုဋ္ဌော။ ဒိဋ္ဌံ သုတဉ္စ အာစိက္ခန္တိ ဒိဋ္ဌံ ‘‘ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိ သုတံ ‘‘သုတံ မေ’’တိ အာစိက္ခန္တော, န နိဂုဟန္တော။ န ဟိ နူန ကိဗ္ဗိသီတိ ဧဝရူပေါ သတ္ထာ ကိဗ္ဗိသကာရကော နာမ န ဟောတိ။

နာနာတိတ္ထိယေတိ သော ကိရ နာနာတိတ္ထိယာနံယေဝ ဥပဋ္ဌာကော, တသ္မာ တေ အာရဗ္ဘ ဝဒတိ။ ပကုဓကော ကာတိယာနောတိ ပကုဓော ကစ္စာယနော။ နိဂဏ္ဌောတိ နာဋပုတ္တော။ မက္ခလိပူရဏာသေတိ မက္ခလိ စ ပူရဏော စ။ သာမညပ္ပတ္တာတိ သမဏဓမ္မေ ကောဋိပ္ပတ္တာ။ န ဟိ နူန တေတိ သပ္ပုရိသေဟိ န ဒူရေ, တေယေဝ လောကေ သပ္ပုရိသာတိ ဝဒတိ။ ပစ္စဘာသီတိ ‘‘အယံ အာကောဋကော ဣမေသံ နဂ္ဂနိဿိရိကာနံ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ဌတွာ ဝဏ္ဏံ ကထေတီတိ တေသံ အဝဏ္ဏံ ကထေဿာမီ’’တိ ပတိအဘာသီတိ။

တတ္ထ သဟာစရိတေနာတိ သဟ စရိတမတ္တေန။ ဆဝေါ သိဂါလောတိ လာမကော ကာလသိဂါလော။ ကောတ္ထုကောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ သင်္ကဿရာစာရောတိ အာသင်္ကိတသမာစာရော။ န သတံ သရိက္ခောတိ ပဏ္ဍိတာနံ သပ္ပုရိသာနံ သဒိသော န ဟောတိ, ကိံ တွံ ကာလသိဂါလသဒိသေ တိတ္ထိယေ သီဟေ ကရောသီတိ?

အနွာဝိသိတွာတိ ‘‘အယံ ဧဝရူပါနံ သတ္ထာရာနံ အဝဏ္ဏံ ကထေတိ, တေနေဝ နံ မုခေန ဝဏ္ဏံ ကထာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တဿ သရီရေ အနုအာဝိသိ အဓိမုစ္စိ, ဧဝံ အနွာဝိသိတွာ။ အာယုတ္တာတိ တပေါဇိဂုစ္ဆနေ ယုတ္တပယုတ္တာ။ ပါလယံ ပဝိဝေကိယန္တိ ပဝိဝေကံ ပါလယန္တာ။ တေ ကိရ ‘‘နှာပိတပဝိဝေကံ ပါလေဿာမာ’’တိ သယံ ကေသေ လုဉ္စန္တိ။ ‘‘စီဝရပဝိဝေကံ ပါတေဿာမာ’’တိ နဂ္ဂါ ဝိစရန္တိ။ ‘‘ပိဏ္ဍပါတပဝိဝေကံ ပါလေဿာမာ’’တိ သုနခါ ဝိယ ဘူမိယံ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ဟတ္ထေသု ဝါ။ ‘‘သေနာသနပဝိဝေကံ ပါလေဿာမာ’’တိ ကဏ္ဋကသေယျာဒီနိ ကပ္ပေန္တိ။ ရူပေ နိဝိဋ္ဌာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ရူပေ ပတိဋ္ဌိတာ။ ဒေဝလောကာဘိနန္ဒိနောတိ ဒေဝလောကပတ္ထနကာမာ။ မာတိယာတိ မစ္စာ, တေ ဝေ မစ္စာ ပရလောကတ္ထာယ သမ္မာ အနုသာသန္တီတိ ဝဒတိ။

ဣတိ ဝိဒိတွာတိ ‘‘အယံ ပဌမံ ဧတေသံ အဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ, ကော နု ခေါ ဧသော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဇာနိတွာဝ။ ယေ စန္တလိက္ခသ္မိံ ပဘာသဝဏ္ဏာတိ ယေ အန္တလိက္ခေ စန္ဒောဘာသသူရိယောဘာသသဉ္ဈာရာဂဣန္ဒဓနုတာရကရူပါနံ ပဘာသဝဏ္ဏာ။ သဗ္ဗေဝ တေ တေတိ သဗ္ဗေဝ တေ တယာ။ နမုစီတိ မာရံ အာလပတိ။ အာမိသံဝ မစ္ဆာနံ ဝဓာယ ခိတ္တာတိ ယထာ မစ္ဆာနံ ဝဓတ္ထာယ ဗဠိသလဂ္ဂံ အာမိသံ ခိပတိ, ဧဝံ တယာ ပသံသမာနေန ဧတေ ရူပါ သတ္တာနံ ဝဓာယ ခိတ္တာတိ ဝဒတိ။

မာဏဝဂါမိယောတိ အယံ ကိရ ဒေဝပုတ္တော ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာကော။ ရာဇဂဟီယာနန္တိ ရာဇဂဟပဗ္ဗတာနံ။ သေတောတိ ကေလာသော။ အဃဂါမိနန္တိ အာကာသဂါမီနံ။ ဥဒဓိနန္တိ ဥဒကနိဓာနာနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ရာဇဂဟီယာနံ ပဗ္ဗတာနံ ဝိပုလော သေဋ္ဌော, ဟိမဝန္တပဗ္ဗတာနံ ကေလာသော, အာကာသဂါမီနံ အာဒိစ္စော, ဥဒကနိဓာနာနံ သမုဒ္ဒေါ, နက္ခတ္တာနံ စန္ဒော, ဧဝံ သဒေဝကဿ လောကဿ ဗုဒ္ဓေါ သေဋ္ဌောတိ။ ဒသမံ။

နာနာတိတ္ထိယဝဂ္ဂေါ တတိယော။

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဒေဝပုတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ကောသလသံယုတ္တံ

၁။ ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁။ ဒဟရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၂။ ကောသလသံယုတ္တဿ ပဌမေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒီတိ ယထာ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော ဘဂဝါ တေန, ဧဝံ သောပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသိ။ သီတောဒကံ ဝိယ ဥဏှောဒကေန သမ္မောဒိတံ ဧကီဘာဝံ အဂမာသိ။ ယာယ စ – ‘‘ကစ္စိ, ဘော ဂေါတမ, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ဘောတော စ ဂေါတမဿ သာဝကာနဉ္စ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရော’’တိအာဒိကာယ ကထာယ သမ္မောဒိ, တံ ပီတိပါမောဇ္ဇသင်္ခါတသမ္မောဒဇနနတော သမ္မောဒိတုံ ယုတ္တဘာဝတော စ သမ္မောဒနီယံ, အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ စိရမ္ပိ ကာလံ သာရေတုံ နိရန္တရံ ပဝတ္တေတုံ အရဟရူပတော သရိတဗ္ဗဘာဝတော စ သာရဏီယံ။ သုယျမာနသုခတော စ သမ္မောဒနီယံ, အနုဿရိယမာနသုခတော သာရဏီယံ။ တထာ ဗျဉ္ဇနပရိသုဒ္ဓတာယ သမ္မောဒနီယံ, အတ္ထပရိသုဒ္ဓတာယ သာရဏီယန္တိ ဧဝံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ပရိယောသာပေတွာ နိဋ္ဌပေတွာ ဣတော ပုဗ္ဗေ တထာဂတဿ အဒိဋ္ဌတ္တာ ဂုဏာဂုဏဝသေန ဂမ္ဘီရဘာဝံ ဝါ ဥတ္တာနဘာဝံ ဝါ အဇာနန္တော ဧကမန္တံ နိသီဒိ, ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ယံ ဩဝဋ္ဋိကသာရံ ကတွာ အာဂတော လောကနိဿရဏဘဝေါက္ကန္တိပဉှံ သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတံ ပုစ္ဆိတုံ ဘဝမ္ပိ နောတိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဘဝမ္ပီတိ ပိ-ကာရော သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထေ နိပါတော, တေန စ ဆ သတ္ထာရေ သမ္ပိဏ္ဍေတိ။ ယထာ ပူရဏာဒယော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမှာ’’တိ ပဋိဇာနန္တိ, ဧဝံ ဘဝမ္ပိ နု ပဋိဇာနာတီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ပန ရာဇာ န အတ္တနော လဒ္ဓိယာ, လောကေ မဟာဇနေန ဂဟိတပဋိညာဝသေန ပုစ္ဆတိ။ အထ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ နဒန္တော ယံ ဟိ တံ မဟာရာဇာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဟံ ဟိ မဟာရာဇာတိ အနုတ္တရံ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဟံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော။ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန သမဏာ, ဇာတိဝသေန ဗြာဟ္မဏာ။ သံဃိနောတိအာဒီသု ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃိနော။ သွေဝ ဂဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဂဏိနော။ အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယာတိ ဂဏာစရိယာ။ ဉာတာတိ ပညာတာ ပါကဋာ။ ‘‘အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေန္တီ’’တိ ဧဝံ သမုဂ္ဂတော ယသော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ယသဿိနော။ တိတ္ထကရာတိ လဒ္ဓိကရာ။ သာဓုသမ္မတာတိ ‘‘သန္တော သပ္ပုရိသာ’’တိ ဧဝံ သမ္မတာ။ ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ။ ပူရဏောတိအာဒီနိ တေသံ နာမဂေါတ္တာနိ။ ပူရဏောတိ ဟိ နာမမေဝ။ တထာ, မက္ခလီတိ။ သော ပန ဂေါသာလာယ ဇာတတ္တာ ဂေါသာလောတိ ဝုတ္တော။ နာဋပုတ္တောတိ နာဋဿ ပုတ္တော။ ဗေလဋ္ဌပုတ္တောတိ ဗေလဋ္ဌဿ ပုတ္တော။ ကစ္စာယနောတိ ပကုဓဿ ဂေါတ္တံ။ ကေသကမ္ဗလဿ ဓာရဏတော အဇိတော ကေသကမ္ဗလောတိ ဝုတ္တော။

တေပိ မယာတိ ကပ္ပကောလာဟလံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ စက္ကဝတ္တိကောလာဟလန္တိ တီဏိ ကောလာဟလာနိ။ တတ္ထ ‘‘ဝဿသတသဟဿမတ္ထကေ ကပ္ပုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ကပ္ပကောလာဟလံ နာမ ဟောတိ – ‘‘ဣတော ဝဿသတသဟဿမတ္ထကေ လောကော ဝိနဿိဿတိ, မေတ္တံ မာရိသာ, ဘာဝေထ, ကရုဏံ မုဒိတံ ဥပေက္ခ’’န္တိ မနုဿပ္ပထေ ဒေဝတာ ဃောသေန္တိယော ဝိစရန္တိ။ ‘‘ဝဿသဟဿမတ္ထကေ ပန ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ ဟောတိ – ‘‘ဣတော ဝဿသဟဿမတ္ထကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဒံ ပဋိပန္နေန သံဃရတနေန ပရိဝါရိတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဝိစရိဿတီ’’တိ ဒေဝတာ ဥဂ္ဃေါသေန္တိ။ ‘‘ဝဿသတမတ္ထကေ ပန စက္ကဝတ္တီ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ စက္ကဝတ္တိကောလာဟလံ နာမ ဟောတိ – ‘‘ဣတော ဝဿသတမတ္ထကေ သတ္တရတနသမ္ပန္နော စတုဒ္ဒီပိဿရော သဟဿ ပုတ္တပရိဝါရော ဝေဟာသင်္ဂမော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဒေဝတာ ဥဂ္ဃေါသေန္တိ။

ဣမေသု တီသု ကောလာဟလေသု ဣမေ ဆ သတ္ထာရော ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ သုတွာ အာစရိယေ ပယိရုပါသိတွာ စိန္တာမာဏိဝိဇ္ဇာဒီနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ – ‘‘မယံ ဗုဒ္ဓမှာ’’တိ ပဋိညံ ကတွာ မဟာဇနပရိဝုတာ ဇနပဒံ ဝိစရန္တာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိယံ ပတ္တာ။ တေသံ ဥပဋ္ဌာကာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘မဟာရာဇ, ပူရဏော ကဿပေါ…ပေ… အဇိတော ကေသကမ္ဗလော ဗုဒ္ဓေါ ကိရ သဗ္ဗညူ ကိရာ’’တိ အာရောစေသုံ။ ရာဇာ ‘‘တုမှေဝ နေ နိမန္တေတွာ အာနေထာ’’တိ အာဟ။ တေ ဂန္တွာ တေဟိ, ‘‘ရာဇာ ဝေါ နိမန္တေတိ။ ရညော ဂေဟေ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တာ ဂန္တုံ န ဥဿဟန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ဝုစ္စမာနာ ဥပဋ္ဌာကာနံ စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထာယ အဓိဝါသေတွာ သဗ္ဗေ ဧကတောဝ အဂမံသု။ ရာဇာ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ‘‘နိသီဒန္တူ’’တိ အာဟ။ နိဂ္ဂုဏာနံ အတ္တဘာဝေ ရာဇုသ္မာ နာမ ဖရတိ, တေ မဟာရဟေသု အာသနေသု နိသီဒိတုံ အသက္ကောန္တာ ဖလကေသု စေဝ ဘူမိယံ စ နိသီဒိံသု။

ရာဇာ ‘‘ဧတ္တကေနေဝ နတ္ထိ တေသံ အန္တော သုက္ကဓမ္မော’’တိ ဝတွာ အာဟာရံ အဒတွာဝ တာလတော ပတိတံ မုဂ္ဂရေန ပေါထေန္တော ဝိယ ‘‘တုမှေ ဗုဒ္ဓါ, န ဗုဒ္ဓါ’’တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ တေ စိန္တယိံသု – ‘‘သစေ ‘ဗုဒ္ဓမှာ’တိ ဝက္ခာမ, ရာဇာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တေ ‘တုမှေ မယံ ဗုဒ္ဓါတိ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတွာ အာဟိဏ္ဍထာ’တိ ဇိဝှမ္ပိ ဆိန္ဒာပေယျ, အညမ္ပိ အနတ္ထံ ကရေယျာ’’တိ သကပဋိညာယ ဧဝ ‘န မယံ ဗုဒ္ဓါ’တိ ဝဒိံသု။ အထ နေ ရာဇာ ဂေဟတော နိကဍ္ဎာပေသိ။ တေ ရာဇဃရတော နိက္ခန္တေ ဥပဋ္ဌာကာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကိံ အာစရိယာ ရာဇာ တုမှေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ သက္ကာရသမ္မာနံ အကာသီ’’တိ? ရာဇာ ‘‘ဗုဒ္ဓါ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ, တတော မယံ – ‘‘သစေ အယံ ရာဇာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ကထိယမာနံ အဇာနန္တော အမှေသု မနံ ပဒေါသေဿတိ, ဗဟုံ အပုညံ ပသဝိဿတီ’’တိ ရညော အနုကမ္ပာယ ‘န မယံ ဗုဒ္ဓါ’တိ ဝဒိမှာ, မယံ ပန ဗုဒ္ဓါ ဧဝ, အမှာကံ ဗုဒ္ဓဘာဝေါ, ဥဒကေန ဓောဝိတွာပိ ဟရိတုံ န သက္ကာတိ။ ဣတိ ဗဟိဒ္ဓါ ‘ဗုဒ္ဓမှာ’တိ အာဟံသု – ရညော သန္တိကေ ‘န မယံ ဗုဒ္ဓါ’တိ ဝဒိံသူတိ, ဣဒံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ကိံ ပန ဘဝံ ဂေါတမော ဒဟရော စေဝ ဇာတိယာ, နဝေါ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယာတိ ဣဒံ အတ္တနော ပဋိညံ ဂဟေတွာ ဝဒတိ။ တတ္ထ ကိန္တိ ပဋိက္ခေပဝစနံ။ ဧတေ ဇာတိမဟလ္လကာ စ စိရပဗ္ဗဇိတာ စ ‘‘ဗုဒ္ဓမှာ’’တိ န ပဋိဇာနန္တိ, ဘဝံ ဂေါတမော ဇာတိယာ စ ဒဟရော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စ နဝေါ ကိံ ပဋိဇာနာတိ? မာ ပဋိဇာနာဟီတိ အတ္ထော။

န ဥညာတဗ္ဗာတိ န အဝဇာနိတဗ္ဗာ။ န ပရိဘောတဗ္ဗာတိ န ပရိဘဝိတဗ္ဗာ။ ကတမေ စတ္တာရောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ခတ္တိယောတိ ရာဇကုမာရော။ ဥရဂေါတိ အာသီဝိသော။ အဂ္ဂီတိ အဂ္ဂိယေဝ။ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ ပန ပဒေ ဒေသနာကုသလတာယ အတ္တာနံ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာ သီလဝန္တံ ပဗ္ဗဇိတံ ဒဿေတိ။ ဧတ္ထ စ ဒဟရံ ရာဇကုမာရံ ဒိသွာ, ဥက္ကမိတွာ မဂ္ဂံ အဒေန္တော, ပါရုပနံ အနပနေန္တော, နိသိန္နာသနတော အနုဋ္ဌဟန္တော, ဟတ္ထိပိဋ္ဌာဒီဟိ အနောတရန္တော, ဟေဋ္ဌာ ကတွာ မညနဝသေန အညမ္ပိ ဧဝရူပံ အနာစာရံ ကရောန္တော ခတ္တိယံ အဝဇာနာတိ နာမ။ ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ ရာဇကုမာရော, မဟာကဏ္ဍော မဟောဒရော – ကိံ နာမ ယံကိဉ္စိ စောရူပဒ္ဒဝံ ဝူပသမေတုံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌာနေ ရဇ္ဇံ အနုသာသိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပရိဘောတိ နာမ။ အဉ္ဇနိသလာကမတ္တမ္ပိ အာသီဝိသပေါတကံ ကဏ္ဏာဒီသု ပိဠန္ဓန္တော အင်္ဂုလိမ္ပိ ဇိဝှမ္ပိ ဍံသာပေန္တော ဥရဂံ အဝဇာနာတိ နာမ။ ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ အာသီဝိသော ဥဒကဒေဍ္ဍုဘော ဝိယ ကိံ နာမ ကိဉ္စိဒေဝ ဍံသိတုံ ကဿစိဒေဝ ကာယေ ဝိသံ ဖရိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပရိဘောတိ နာမ။ ခဇ္ဇောပနကမတ္တမ္ပိ အဂ္ဂိံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထေန ကီဠန္တော ဘဏ္ဍုက္ခလိကာယ ခိပန္တော စူဠာယ ဝါ သယနပိဋ္ဌသာဋကပသိဗ္ဗကာဒီသု ဝါ ဌပေန္တော အဂ္ဂိံ အဝဇာနာတိ နာမ။ ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ အဂ္ဂိ ကတရံ နု ခေါ ယာဂုဘတ္တံ ပစိဿတိ, ကတရံ မစ္ဆမံသံ, ကဿ သီတံ ဝိနောဒေဿတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပရိဘောတိ နာမ။ ဒဟရသာမဏေရမ္ပိ ပန ဒိသွာ ဥက္ကမိတွာ မဂ္ဂံ အဒေန္တောတိ ရာဇကုမာရေ ဝုတ္တံ အနာစာရံ ကရောန္တော ဘိက္ခုံ အဝဇာနာတိ နာမ။ ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ သာမဏေရော မဟာကဏ္ဌော မဟောဒရော ယံကိဉ္စိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတုံ ယံကိဉ္စိ အရညံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဝသိတုံ သက္ခိဿတိ, သံဃတ္ထေရကာလေ မနာပေါ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ပရိဘောတိ နာမ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ န ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော န ဥညာတဗ္ဗော န ပရိဘောတဗ္ဗောတိ အာဟ။

ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ ဂါထာဗန္ဓံ အဝေါစ။ ဂါထာ စ နာမေတာ တဒတ္ထဒီပနာပိ ဟောန္တိ ဝိသေသတ္ထဒီပနာပိ, တတြိမာ တဒတ္ထမ္ပိ ဝိသေသတ္ထမ္ပိ ဒီပေန္တိယေဝ။ တတ္ထ ခတ္တိယန္တိ ခေတ္တာနံ အဓိပတိံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ခေတ္တာနံ အဓိပတီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘ခတ္တိယော ခတ္တိယော’တွေဝ ဒုတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၃၁)။ ဇာတိသမ္ပန္နန္တိ တာယေဝ ခတ္တိယဇာတိယာ ဇာတိသမ္ပန္နံ။ အဘိဇာတန္တိ တီဏိ ကုလာနိ အတိက္ကမိတွာ ဇာတံ။

ဌာနံ ဟီတိ ကာရဏံ ဝိဇ္ဇတိ။ မနုဇိန္ဒောတိ မနုဿဇေဋ္ဌကော။ ရာဇဒဏ္ဍေနာတိ ရညော ဥဒ္ဓဋဒဏ္ဍေန, သော အပ္ပကော နာမ န ဟောတိ, ဒသသဟဿဝီသတိသဟဿပ္ပမာဏော ဟောတိယေဝ။ တသ္မိံ ပက္ကမတေ ဘုသန္တိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဗလဝဥပက္ကမံ ဥပက္ကမတိ။ ရက္ခံ ဇီဝိတမတ္တနောတိ အတ္တနော ဇီဝိတံ ရက္ခမာနော တံ ခတ္တိယံ ပရိဝဇ္ဇေယျ န ဃဋ္ဋေယျ။

ဥစ္စာဝစေဟီတိ နာနာဝိဓေဟိ။ ဝဏ္ဏေဟီတိ သဏ္ဌာနေဟိ။ ယေန ယေန ဟိ ဝဏ္ဏေန စရန္တော ဂေါစရံ လဘတိ, ယဒိ သပ္ပဝဏ္ဏေန, ယဒိ ဒေဍ္ဍုဘဝဏ္ဏေန, ယဒိ ဓမနိဝဏ္ဏေန, အန္တမသော ကလန္ဒကဝဏ္ဏေနပိ စရတိယေဝ။ အာသဇ္ဇာတိ ပတွာ။ ဗာလန္တိ ယေန ဗာလေန ဃဋ္ဋိတော, တံ ဗာလံ နရံ ဝါ နာရိံ ဝါ ဍံသေယျ။

ပဟူတဘက္ခန္တိ ဗဟုဘက္ခံ။ အဂ္ဂိဿ ဟိ အဘက္ခံ နာမ နတ္ထိ။ ဇာလိနန္တိ ဇာလဝန္တံ။ ပါဝကန္တိ အဂ္ဂိံ။ ပါဝဂန္တိပိ ပါဌော။ ကဏှဝတ္တနိန္တိ ဝတ္တနီတိ မဂ္ဂေါ, အဂ္ဂိနာ ဂတမဂ္ဂေါ ကဏှော ဟောတိ ကာဠကော, တသ္မာ ‘‘ကဏှဝတ္တနီ’’တိ ဝုစ္စတိ။

မဟာ ဟုတွာနာတိ မဟန္တော ဟုတွာ။ အဂ္ဂိ ဟိ ဧကဒါ ယာဝဗြဟ္မလောကပ္ပမာဏောပိ ဟောတိ။ ဇာယန္တိ တတ္ထ ပါရောဟာတိ တတ္ထ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎဝနေ ပါရောဟာ ဇာယန္တိ။ ပါရောဟာတိ တိဏရုက္ခာဒယော ဝုစ္စန္တိ။ တေ ဟိ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနေ မူလမတ္တေပိ အဝသိဋ္ဌေ ပါဒတော ရောဟန္တိ ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပါရောဟာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ပုန ရောဟနတ္ထေန ဝါ ပါရောဟာ။ အဟောရတ္တာနမစ္စယေတိ ရတ္တိန္ဒိဝါနံ အတိက္ကမေ။ နိဒါဃေပိ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌမတ္တေ ဇာယန္တိ။

ဘိက္ခု ဍဟတိ တေဇသာတိ ဧတ္ထ အက္ကောသန္တံ ပစ္စက္ကောသန္တော ဘဏ္ဍန္တံ ပဋိဘဏ္ဍန္တော ပဟရန္တံ ပဋိပဟရန္တော ဘိက္ခု နာမ ကိဉ္စိ ဘိက္ခုတေဇသာ ဍဟိတုံ န သက္ကောတိ။ ယော ပန အက္ကောသန္တံ န ပစ္စက္ကောသတိ, ဘဏ္ဍန္တံ န ပဋိဘဏ္ဍတိ။ ပဟရန္တံ န ပဋိပဟရတိ, တသ္မိံ ဝိပ္ပဋိပန္နော တဿ သီလတေဇေန ဍယှတိ။ တေနေဝေတံ ဝုတ္တံ။ န တဿ ပုတ္တာ ပသဝေါတိ တဿ ပုတ္တဓီတရောပိ ဂေါမဟိံသကုက္ကုဋသူကရာဒယော ပသဝေါပိ န ဘဝန္တိ, ဝိနဿန္တီတိ အတ္ထော။ ဒါယာဒါ ဝိန္ဒရေ ဓနန္တိ တဿ ဒါယာဒါပိ ဓနံ န ဝိန္ဒန္တိ။ တာလာဝတ္ထူ ဘဝန္တိ တေတိ တေ ဘိက္ခုတေဇသာ ဒဍ္ဎာ ဝတ္ထုမတ္တာဝသိဋ္ဌော မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ဘဝန္တိ, ပုတ္တဓီတာဒိဝသေန န ဝဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော။

တသ္မာတိ ယသ္မာ သမဏတေဇေန ဒဍ္ဎာ မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ အဝိရုဠှိဓမ္မာ ဘဝန္တိ, တသ္မာ။ သမ္မဒေဝ သမာစရေတိ သမ္မာ သမာစရေယျ။ သမ္မာ သမာစရန္တေန ပန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ခတ္တိယံ တာဝ နိဿာယ လဒ္ဓဗ္ဗံ ဂါမနိဂမယာနဝါဟနာဒိအာနိသံသံ, ဥရဂံ နိဿာယ တဿ ကီဠာပနေန လဒ္ဓဗ္ဗံ ဝတ္ထဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိအာနိသံသံ အဂ္ဂိံ နိဿာယ တဿာနုဘာဝေန ပတ္တဗ္ဗံ ယာဂုဘတ္တပစနသီတဝိနောဒနာဒိအာနိသံသံ, ဘိက္ခုံ နိဿာယ တဿ ဝသေန ပတ္တဗ္ဗံ အသုတသဝနသုတပရိယောဒပန-သဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမာဒိအာနိသံသံ သမ္ပဿမာနေန ‘‘ဧတေ နိဿာယ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရော အာဒီနဝေါ အတ္ထိ။ ကိံ ဣမေဟီ’’တိ? န သဗ္ဗသော ပဟာတဗ္ဗာ။ ဣဿရိယတ္ထိကေန ပန ဝုတ္တပ္ပကာရံ အဝဇာနနဉ္စ ပရိဘဝနဉ္စ အကတွာ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိပစ္ဆာနိပါတိတာဒီဟိ ဥပါယေဟိ ခတ္တိယကုမာရော တောသေတဗ္ဗော, ဧဝံ တတော ဣဿရိယံ အဓိဂမိဿတိ။ အဟိတုဏ္ဍိကေန ဥရဂေ ဝိဿာသံ အကတွာ နာဂဝိဇ္ဇံ ပရိဝတ္တေတွာ အဇပဒေန ဒဏ္ဍေန ဂီဝါယ ဂဟေတွာ ဝိသဟရေန မူလေန ဒါဌာ ဓောဝိတွာ ပေဠာယံ ပက္ခိပိတွာ ကီဠာပေန္တေန စရိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ တံ နိဿာယ ဃာသစ္ဆာဒနာဒီနိ လဘိဿတိ။ ယာဂုပစနာဒီနိ ကတ္တုကာမေန အဂ္ဂိံ ဝိဿာသေန ဘဏ္ဍုက္ခလိကာဒီသု အပက္ခိပိတွာ ဟတ္ထေဟိ အနာမသန္တေန ဂေါမယစုဏ္ဏာဒီဟိ ဇာလေတွာ ယာဂုပစနာဒီနိ ကတ္တဗ္ဗာနိ, ဧဝံ တံ နိဿာယ အာနိသံသံ လဘိဿတိ။ အသုတသဝနာဒီနိ ပတ္ထယန္တေနပိ ဘိက္ခုံ အတိဝိဿာသေန ဝေဇ္ဇကမ္မနဝကမ္မာဒီသု အယောဇေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗော, ဧဝံ တံ နိဿာယ အသုတပုဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အသုတပုဗ္ဗံ ပဉှာဝိနိစ္ဆယံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကံ အတ္ထံ တိဿော ကုလသမ္ပတ္တိယော ဆ ကာမသဂ္ဂါနိ နဝ စ ဗြဟ္မလောကေ ပတွာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဒဿနမ္ပိ လဘိဿတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ သမ္မဒေဝ သမာစရေတိ အာဟ။

ဧတဒဝေါစာတိ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နော ပသာဒံ အာဝိကရောန္တော ဧတံ ‘‘အဘိက္ကန္တ’’န္တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ တတ္ထ အဘိက္ကန္တန္တိ အဘိကန္တံ အတိဣဋ္ဌံ အတိမနာပံ, အတိသုန္ဒရန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဒေသနံ ထောမေတိ ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ’’တိ။ ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ ‘‘အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါ’’တိ။

တတော ပရံ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ။ တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဌပိတံ, ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ ဝါ။ ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိမုခံ ကရေယျ။ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိဆာဒိတံ။ ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃါဋေယျ။ မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ။ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝဒေယျ။ အန္ဓကာရေတိ ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီ အဍ္ဎရတ္တဃနဝနသဏ္ဍ မေဃပဋလေဟိ စတုရင်္ဂေ တမေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန, ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ, ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနာ ပဘုတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေန, ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာဝိကရောန္တေန, ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ, ဧဝံ မောဟန္ဓကာရေ နိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကဒေသနာပဇ္ဇောတံ ဓာရေန္တေန မယှံ ဘဂဝတာ ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ပကာသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတောတိ။

ဧဝံ ဒေသနံ ထောမေတွာ ဣမာယ ဒေသနာယ ရတနတ္တယေ ပသန္နစိတ္တော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော ဧသာဟန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧသာဟန္တိ ဧသော အဟံ။ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာတိ ဘဂဝန္တဉ္စ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာတိ ဣမံ ရတနတ္တယံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။ ဥပါသကံ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓာရေတူတိ မံ ဘဂဝါ ‘ဥပါသကော အယ’န္တိ ဧဝံ ဓာရေတု, ဇာနာတူတိ အတ္ထော။ အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာ။ အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော, ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, အဇ္ဇ အဂ္ဂံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ပါဏုပေတန္တိ ပါဏေဟိ ဥပေတံ ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ဥပေတံ အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတူတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ သာမညဖလသုတ္တေ သဗ္ဗာကာရေန ဝုတ္တောတိ။ ပဌမံ။

၂။ ပုရိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၃။ ဒုတိယေ အဘိဝါဒေတွာတိ ပုရိမသုတ္တေ သရဏဂတတ္တာ ဣဓ အဘိဝါဒေသိ။ အဇ္ဈတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ, အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။ လောဘာဒီသု လုဗ္ဘနလက္ခဏော လောဘော, ဒုဿနလက္ခဏော ဒေါသော, မုယှနလက္ခဏော မောဟောတိ။ ဟိံသန္တီတိ ဝိဟေဌေန္တိ နာသေန္တိ ဝိနာသေန္တိ။ အတ္တသမ္ဘူတာတိ အတ္တနိ သမ္ဘူတာ။ တစသာရံဝ သမ္ဖလန္တိ ယထာ တစသာရံ ဝေဠုံ ဝါ နဠံ ဝါ အတ္တနော ဖလံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ, ဧဝံ ဟိံသန္တိ ဝိနာသေန္တီတိ။ ဒုတိယံ။

၃။ ဇရာမရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၄။ တတိယေ အညတြ ဇရာမရဏာတိ ဇရာမရဏတော မုတ္တော နာမ အတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ။ ခတ္တိယမဟာသာလာတိ ခတ္တိယမဟာသာလာ နာမ မဟာသာရပ္ပတ္တာ ခတ္တိယာ။ ယေသံ ဟိ ခတ္တိယာနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ကောဋိသတံ နိဓာနဂတံ ဟောတိ, တယော ကဟာပဏကုမ္ဘာ ဝလဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတာ ဟောန္တိ, တေ ခတ္တိယမဟာသာလာ နာမ။ ယေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ အသီတိကောဋိဓနံ နိဟိတံ ဟောတိ, ဒိယဍ္ဎော ကဟာပဏကုမ္ဘော ဝလဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ, တေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ နာမ။ ယေသံ ဂဟပတီနံ စတ္တာလီသကောဋိဓနံ နိဟိတံ ဟောတိ, ကဟာပဏကုမ္ဘော ဝလဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ, တေ ဂဟပတိမဟာသာလာ နာမ။

အဍ္ဎာတိ ဣဿရာ။ နိဓာနဂတဓနဿ မဟန္တတာယ မဟဒ္ဓနာ။ သုဝဏ္ဏရဇတဘာဇနာဒီနံ ဥပဘောဂဘဏ္ဍာနံ မဟန္တတာယ မဟာဘောဂါ။ အနိဓာနဂတဿ ဇာတရူပရဇတဿ ပဟူတတာယ, ပဟူတဇာတရူပရဇတာ။ ဝိတ္တူပကရဏဿ တုဋ္ဌိကရဏဿ ပဟူတတာယ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာ။ ဂေါဓနာဒီနဉ္စ သတ္တဝိဓဓညာနဉ္စ ပဟူတတာယ ပဟူတဓနဓညာ။ တေသမ္ပိ ဇာတာနံ နတ္ထိ အညတြ ဇရာမရဏာတိ တေသမ္ပိ ဧဝံ ဣဿရာနံ ဇာတာနံ နိဗ္ဗတ္တာနံ နတ္ထိ အညတြ ဇရာမရဏာ, ဇာတတ္တာယေဝ ဇရာမရဏတော မောက္ခော နာမ နတ္ထိ, အန္တောဇရာမရဏေယေဝ ဟောတိ။

အရဟန္တောတိအာဒီသု အာရကာ ကိလေသေဟီတိ အရဟန္တော။ ခီဏာ ဧတေသံ စတ္တာရော အာသဝါတိ ခီဏာသဝါ။ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝုဋ္ဌာ ပရိနိဋ္ဌိတဝါသာတိ ဝုသိတဝန္တော။ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ကရဏီယံ ဧတေသံ ကတန္တိ ကတကရဏီယာ။ ခန္ဓဘာရော ကိလေသဘာရော အဘိသင်္ခါရဘာရော ကာမဂုဏဘာရောတိ, ဣမေ ဩဟိတာ ဘာရာ ဧတေသန္တိ ဩဟိတဘာရာ။ အနုပ္ပတ္တော အရဟတ္တသင်္ခါတော သကော အတ္ထော ဧတေသန္တိ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ။ ဒသဝိဓမ္ပိ ပရိက္ခီဏံ ဘဝသံယောဇနံ ဧတေသန္တိ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ။ သမ္မာ ကာရဏေဟိ ဇာနိတွာ ဝိမုတ္တာတိ သမ္မဒညာဝိမုတ္တာ။ မဂ္ဂပညာယ စတုသစ္စဓမ္မံ ဉတွာ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာတိ အတ္ထော။ ဘေဒနဓမ္မောတိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေါ။ နိက္ခေပနဓမ္မောတိ နိက္ခိပိတဗ္ဗသဘာဝေါ။ ခီဏာသဝဿ ဟိ အဇီရဏဓမ္မောပိ အတ္ထိ, အာရမ္မဏတော ပဋိဝိဒ္ဓံ နိဗ္ဗာနံ, တံ ဟိ န ဇီရတိ။ ဣဓ ပနဿ ဇီရဏဓမ္မံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ။ အတ္ထုပ္ပတ္တိကော ကိရဿ သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ။ သိဝိကသာလာယ နိသီဒိတွာ ကထိတန္တိ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ ဘဂဝါ စိတြာနိ ရထယာနာဒီနိ ဒိသွာ ဒိဋ္ဌမေဝ ဥပမံ ကတွာ, ‘‘ဇီရန္တိ ဝေ ရာဇရထာ’’တိ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ ဇီရန္တီတိ ဇရံ ပါပုဏန္တိ။ ရာဇရထာတိ ရညော အဘိရူဟနရထာ။ သုစိတ္တာတိ သုဝဏ္ဏရဇတာဒီဟိ သုဋ္ဌု စိတ္တိတာ။ အထော သရီရမ္ပိ ဇရံ ဥပေတီတိ ဧဝရူပေသု အနုပါဒိဏ္ဏကေသု သာရဒါရုမယေသု ရထေသု ဇီရန္တေသု ဣမသ္မိံ အဇ္ဈတ္တိကေ ဥပါဒိဏ္ဏကေ မံသလောဟိတာဒိမယေ သရီရေ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ? သရီရမ္ပိ ဇရံ ဥပေတိယေဝါတိ အတ္ထော။ သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီတိ သန္တော သဗ္ဘီဟိ သဒ္ဓိံ သတံ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတီတိ ဧဝံ ပဝေဒယန္တိ။ ‘‘သတံ ဓမ္မော နာမ နိဗ္ဗာနံ, တံ န ဇီရတိ, အဇရံ အမတန္တိ ဧဝံ ကထေန္တီ’’တိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ဝါ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သီဒနသဘာဝါ ကိလေသာ ဘိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ တံ သဗ္ဘီတိ ဝုစ္စတိ။ ဣတိ ပုရိမပဒဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ’’တိ အာဟ။ ဣဒံ ဟိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သတံ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတိ, တသ္မာ သန္တော သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တိ။ အဇရံ နိဗ္ဗာနံ သတံ ဓမ္မောတိ အာစိက္ခန္တီတိ အတ္ထော။ သုန္ဒရာဓိဝစနံ ဝါ ဧတံ သဗ္ဘီတိ။ ယံ သဗ္ဘိဓမ္မဘူတံ နိဗ္ဗာနံ သန္တော ပဝေဒယန္တိ ကထယန္တိ, သော သတံ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတီတိပိ အတ္ထော။ တတိယံ။

၄။ ပိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၅။ စတုတ္ထေ ရဟောဂတဿာတိ ရဟသိ ဂတဿ။ ပဋိသလ္လီနဿာတိ နိလီနဿ ဧကီဘူတဿ။ ဧဝမေတံ, မဟာရာဇာတိ ဣဓ ဘဂဝါ ဣမံ သုတ္တံ သဗ္ဗညုဘာသိတံ ကရောန္တော အာဟ။ အန္တကေနာဓိပန္နဿာတိ မရဏေန အဇ္ဈောတ္ထဋဿ။ စတုတ္ထံ။

၅။ အတ္တရက္ခိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၆။ ပဉ္စမေ ဟတ္ထိကာယောတိ ဟတ္ထိဃဋာ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သံဝရောတိ ပိဒဟနံ။ သာဓု သဗ္ဗတ္ထ သံဝရောတိ ဣမိနာ ကမ္မပထဘေဒံ အပတ္တဿ ကမ္မဿ သံဝရံ ဒဿေတိ။ လဇ္ဇီတိ ဟိရိမာ။ လဇ္ဇီဂဟဏေန စေတ္ထ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ အပ္ပကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၇။ ဆဋ္ဌေ ဥဠာရေ ဥဠာရေတိ ပဏီတေ စ ဗဟုကေ စ။ မဇ္ဇန္တီတိ မာနမဇ္ဇနေန မဇ္ဇန္တိ။ အတိသာရန္တိ အတိက္ကမံ။ ကူဋန္တိ ပါသံ။ ပစ္ဆာသန္တိ ပစ္ဆာ တေသံ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ အဍ္ဍကရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၈။ သတ္တမေ ကာမဟေတူတိ ကာမမူလကံ။ ကာမနိဒါနန္တိ ကာမပစ္စယာ။ ကာမာဓိကရဏန္တိ ကာမကာရဏာ။ သဗ္ဗာနိ ဟေတာနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ။ ဘဒြမုခေါတိ သုန္ဒရမုခေါ။ ဧကဒိဝသံ ကိရ ရာဇာ အဍ္ဍကရဏေ နိသီဒိ။ တတ္ထ ပဌမတရံ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ နိသိန္နာ အမစ္စာ အဿာမိကေပိ သာမိကေ ကရိံသု။ ရာဇာ တံ ဉတွာ – ‘‘မယှံ တာဝ ပထဝိဿရဿ သမ္မုခါပေတေ ဧဝံ ကရောန္တိ, ပရမ္မုခါ ကိံ နာမ န ကရိဿန္တိ? ပညာယိဿတိ ဒါနိ ဝိဋဋူဘော သေနာပတိ သကေန ရဇ္ဇေန, ကိံ မယှံ ဧဝရူပေဟိ လဉ္ဇခါဒကေဟိ မုသာဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ နိသဇ္ဇာယာ’’တိ စိန္တေသိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ခိပ္ပံဝ ဩဍ္ဍိတန္တိ ကုမိနံ ဝိယ ဩဍ္ဍိတံ။ ယထာ မစ္ဆာ ဩဍ္ဍိတံ ကုမိနံ ပဝိသန္တာ န ဇာနန္တိ, ဧဝံ သတ္တာ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမံ ဝီတိက္ကမန္တာ န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော။ သတ္တမံ။

၈။ မလ္လိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁၉။ အဋ္ဌမေ အတ္ထိ နု ခေါ တေ မလ္လိကေတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? အယံ ကိရ မလ္လိကာ ဒုဂ္ဂတမာလာကာရဿ ဓီတာ, ဧကဒိဝသံ အာပဏတော ပူဝံ ဂဟေတွာ ‘‘မာလာရာမံ ဂန္တွာဝ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တီ ပဋိပထေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ တံ ဘဂဝတော အဒါသိ။ သတ္ထာ နိသီဒနာကာရံ ဒဿေသိ။ အာနန္ဒတ္ထေရော စီဝရံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ ဘဂဝါ တတ္ထ နိသီဒိတွာ တံ ပူဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ သိတံ ပါတွာကာသိ။ ထေရော ‘‘ဣမိဿာ, ဘန္တေ, ကော ဝိပါကော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ အာနန္ဒ, အဇ္ဇေသာ တထာဂတဿ ပဌမဘောဇနံ အဒါသိ, အဇ္ဇေဝ ကောသလရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဘဝိဿတီတိ။ တံဒိဝသမေဝ စ ရာဇာ ကာသိဂါမေ ဘာဂိနေယျေန ယုဒ္ဓေန ပရာဇိတော ပလာယိတွာ နဂရံ အာဂစ္ဆန္တော မာလာရာမံ ပဝိသိတွာ ဗလကာယဿ အာဂမနံ အာဂမေသိ။ တဿ သာ ဝတ္တံ အကာသိ။ သော တာယ ဝတ္တေ ပသီဒိတွာ တံ အန္တေပူရံ အတိဟာရာပေတွာ တံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။

အထေကဒိဝသံ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဣမိဿာ ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဓီတုယာ မဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒိန္နံ, ယံနူနာဟံ ဣမံ ပုစ္ဆေယျံ ‘ကော တေ ပိယော’တိ? သာ ‘တွံ မေ, မဟာရာဇ, ပိယော’တိ ဝတွာ ပုန မံ ပုစ္ဆိဿတိ။ အထဿာဟံ ‘မယှမ္ပိ တွံယေဝ ပိယာ’တိ ဝက္ခာမီ’’တိ။ ဣတိ သော အညမညံ ဝိဿာသဇနနတ္ထံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကထေန္တော ပုစ္ဆတိ။ သာ ပန ဒေဝီ ပဏ္ဍိတာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာယိကာ ဓမ္မုပဋ္ဌာယိကာ သံဃုပဋ္ဌာယိကာ မဟာပညာ, တသ္မာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘နာယံ ပဉှော ရညော မုခံ ဩလောကေတွာ ကထေတဗ္ဗော’’တိ။ သာ သရသေနေဝ ကထေတွာ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ။ ရာဇာ တာယ သရသေန ကထိတတ္တာ နိဝတ္တိတုံ အလဘန္တော သယမ္ပိ သရသေနေဝ ကထေတွာ ‘‘သကာရဏံ ဣဒံ, တထာဂတဿ နံ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ နေဝဇ္ဈဂါတိ နာဓိဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသန္တိ ယထာ ဧကဿ အတ္တာ ပိယော, ဧဝံ ပရေသံ ပုထုသတ္တာနမ္ပိ အတ္တာ ပိယောတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ယညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၀။ နဝမေ ထူဏူပနီတာနီတိ ထူဏံ ဥပနီတာနိ, ထူဏာယ ဗဒ္ဓါနိ ဟောန္တိ။ ပရိကမ္မာနိ ကရောန္တီတိ ဧတ္တာဝတာ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ရညော အာရဒ္ဓယညော တထာဂတဿ အာရောစိတော။ ကသ္မာ ပန ရညာ အယံ ယညော အာရဒ္ဓေါ? ဒုဿုပိနပဋိဃာတာယ။ ဧကဒိဝသံ ကိရ ရာဇာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပ္ပဋိမဏ္ဍိတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ အနုသဉ္စရန္တော ဝါတပါနံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကယမာနံ ဧကံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ တဿာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အန္တေပုရံ ပဝိသိတွာ ဧကဿ ပုရိသဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ တဿာ သဿာမိကဘာဝံ ဝါ အဿာမိကဘာဝံ ဝါ ဇာနာဟီ’’တိ ပေသေသိ။ သော ဂန္တွာ ပုစ္ဆိ။ သာ ‘‘ဧသော မေ သာမိကော အာပဏေ နိသိန္နော’’တိ ဒဿေသိ။ ရာဇပုရိသော ရညော တမတ္ထံ အာစိက္ခိ။ ရာဇာ တံ ပုရိသံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မံ ဥပဋ္ဌဟာ’’တိ အာဟ။ ‘‘နာဟံ, ဒေဝ, ဥပဋ္ဌဟိတုံ ဇာနာမီ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ဥပဋ္ဌာနံ နာမ န အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဗလက္ကာရေန အာဝုဓဖလကံ ဂါဟာပေတွာ ဥပဋ္ဌာကံ အကာသိ။ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ဂေဟံ ဂတမတ္တမေဝ စ နံ ပုန ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဥပဋ္ဌာကေန နာမ ရညော ဝစနံ ကတ္တဗ္ဗံ, ဂစ္ဆ ဣတော ယောဇနမတ္တေ အမှာကံ သီသဓောဝနပေါက္ခရဏီ အတ္ထိ, တတော အရုဏမတ္တိကဉ္စ လောဟိတုပ္ပလမာလဉ္စ ဂဏှိတွာ ဧဟိ။ သစေ အဇ္ဇေဝ နာဂစ္ဆသိ, ရာဇဒဏ္ဍံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ။ သော ရာဇဘယေန နိက္ခမိတွာ ဂတော။

ရာဇာပိ တသ္မိံ ဂတေ ဒေါဝါရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘အဇ္ဇ သာယနှေယေဝ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ‘အဟံ ရာဇဒူတော’တိ ဝါ ‘ဥပရာဇဒူတော’တိ ဝါ ဘဏန္တာနမ္ပိ မာ ဝိဝရီ’’တိ အာဟ။ သော ပုရိသော မတ္တိကဉ္စ ဥပ္ပလာနိ စ ဂဟေတွာ ဒွါရေ ပိဟိတမတ္တေ အာဂန္တွာ ဗဟုံ ဝဒန္တောပိ ဒွါရံ အလဘိတွာ ပရိဿယဘယေန ဇေတဝနံ ဂတော။ ရာဇာပိ ရာဂပရိဠာဟေန အဘိဘူတော ကာလေ နိသီဒတိ, ကာလေ တိဋ္ဌတိ, ကာလေ နိပဇ္ဇတိ, သန္နိဋ္ဌာနံ အလဘန္တော ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နကောဝ မက္ကဋနိဒ္ဒါယ နိဒ္ဒါယတိ။

ပုဗ္ဗေ စ တသ္မိံယေဝ နဂရေ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ပရဒါရိကကမ္မံ ကတွာ နန္ဒောပနန္ဒာယ နာမ လောဟကုမ္ဘိယာ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တေ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပစ္စမာနာ တိံသဝဿသဟဿာနိ ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆန္တာ ကုမ္ဘိယာ တလံ ပါပုဏန္တိ, တိံသဝဿသဟဿာနိ ဥပရိ ဂစ္ဆန္တာ မတ္ထကံ ပါပုဏန္တိ။ တေ တံ ဒိဝသံ အာလောကံ ဩလောကေတွာ အတ္တနော ဒုက္ကဋဘယေန ဧကေကံ ဂါထံ ဝတ္တုကာမာ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တာ ဧကေကံ အက္ခရမေဝ အာဟံသု။ ဧကော သ-ကာရံ, ဧကော သော-ကာရံ, ဧကော န-ကာရံ, ဧကော ဒု-ကာရံ အာဟ။ ရာဇာ တေသံ နေရယိကသတ္တာနံ သဒ္ဒံ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ သုခံ အဝိန္ဒမာနောဝ တံရတ္တာဝသေသံ ဝီတိနာမေသိ။

အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ ပုရောဟိတော အာဂန္တွာ တံ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိ။ သော ‘‘ကုတော မေ, အာစရိယ, သုခ’’န္တိ? ဝတွာ, ‘‘သုပိနေ ဧဝရူပေ သဒ္ဒေ အဿောသိ’’န္တိ အာစိက္ခိ။ ဗြာဟ္မဏော – ‘‘ဣမဿ ရညော ဣမိနာ သုပိနေန ဝုဍ္ဎိ ဝါ ဟာနိ ဝါ နတ္ထိ, အပိစ ခေါ ပန ယံ ဣမဿ ဂေဟေ အတ္ထိ, တံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဟောတိ, ဂေါတမသာဝကာနံ ဟောတိ, ဗြာဟ္မဏာ ကိဉ္စိ န လဘန္တိ, ဗြာဟ္မဏာနံ ဘိက္ခံ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ, ‘‘ဘာရိယော အယံ, မဟာရာဇ, သုပိနော တီသု ဇာနီသု ဧကာ ပညာယတိ, ရဇ္ဇန္တရာယော ဝါ ဘဝိဿတိ ဇီဝိတန္တရာယော ဝါ, ဒေဝေါ ဝါ န ဝဿိဿတီ’’တိ အာဟ။ ကထံ သောတ္ထိ ဘဝေယျ အာစရိယာတိ? ‘‘မန္တေတွာ ဉာတုံ သက္ကာ, မဟာရာဇာတိ။ ဂစ္ဆထ အာစရိယေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ အမှာကံ သောတ္ထိံ ကရောထာ’’တိ။

သော သိဝိကသာလာယံ ဗြာဟ္မဏေ သန္နိပါတေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ, ‘‘ဝိသုံ ဝိသုံ ဂန္တွာ ဧဝံ ဝဒထာ’’တိ တယော ဝဂ္ဂေ အကာသိ။ ဗြာဟ္မဏာ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိံသု။ ရာဇာ ပုရောဟိတဿ ကထိတနိယာမေနေဝ ကထေတွာ ‘‘ကထံ သောတ္ထိ ဘဝေယျာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ မဟာဗြာဟ္မဏာ – ‘‘သဗ္ဗပဉ္စသတံ ယညံ ယဇိတွာ ဧတဿ ကမ္မဿ သောတ္ထိ ဘဝေယျ, ဧဝံ, မဟာရာဇ, အာစရိယာ ကထေန္တီ’’တိ အာဟံသု။ ရာဇာ တေသံ သုတွာ အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ တုဏှီ အဟောသိ။ အထ ဒုတိယဝဂ္ဂဗြာဟ္မဏာပိ အာဂန္တွာ တတ္ထေဝ ကထေသုံ။ တထာ တတိယဝဂ္ဂဗြာဟ္မဏာပိ။ အထ ရာဇာ ‘‘ယညံ ကရောန္တူ’’တိ အာဏာပေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဗြာဟ္မဏာ ဥသဘာဒယော ပါဏေ အာဟရာပေသုံ။ နဂရေ မဟာသဒ္ဒေါ ဥဒပါဒိ။ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ မလ္လိကာ ရာဇာနံ တထာဂတဿ သန္တိကံ ပေသေသိ။ သော ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထ နံ ဘဂဝါ – ‘‘ဟန္ဒ ကုတော နု တွံ, မဟာရာဇ, အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါဒိဝဿာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ – ‘‘အဇ္ဇ မေ, ဘန္တေ, သုပိနကေ စတ္တာရော သဒ္ဒါ သုတာ, သောဟံ ဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆိံ။ ဗြာဟ္မဏာ ‘ဘာရိယော, မဟာရာဇ, သုပိနော, သဗ္ဗပဉ္စသတံ ယညံ ယဇိတွာ ပဋိကမ္မံ ကရောမာတိ အာရဒ္ဓါ’’’တိ အာဟ။ ကိန္တိ တေ, မဟာရာဇ, သဒ္ဒါ သုတာတိ။ သော ယထာသုတံ အာရောစေသိ။ အထ နံ ဘဂဝါ အာဟ – ပုဗ္ဗေ, မဟာရာဇ, ဣမသ္မိံယေဝ နဂရေ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ပရဒါရိကာ ဟုတွာ နန္ဒောပနန္ဒာယ လောဟကုမ္ဘိယာ နိဗ္ဗတ္တာ သဋ္ဌိဝဿသဟဿမတ္ထကေ ဥဂ္ဂစ္ဆိံသု။

တတ္ထ ဧကော –

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော၊

နိရယေ ပစ္စမာနာနံ, ကဒါ အန္တော ဘဝိဿတီ’’တိ။(ပေ။ ဝ။ ၈၀၂၊ ဇာ။ ၁။၄။၅၄) –

ဣမံ ဂါထံ ဝတ္ထုကာမော အဟောသိ။ ဒုတိယော –

‘‘သောဟံ နူန ဣတော ဂန္တွာ, ယောနိံ လဒ္ဓါန မာနုသိံ၊

ဝဒညူ သီလသမ္ပန္နော, ကာဟာမိ ကုသလံ ဗဟု’’န္တိ။ (ပေ။ ဝ။ ၈၀၅၊ ဇာ။ ၁။၄။၅၆) –

ဣမံ ဂါထံ ဝတ္ထုကာမော အဟောသိ။ တတိယော –

‘‘နတ္ထိ အန္တော ကုတော အန္တော, န အန္တော ပဋိဒိဿတိ၊

တဒါ ဟိ ပကတံ ပါပံ, မမ တုယှဉ္စ မာရိသာ’’တိ။ (ပေ။ ဝ။ ၈၀၃၊ ဇာ။ ၁။၄။၅၅) –

ဣမံ ဂါထံ ဝတ္ထုကာမော အဟောသိ။ စတုတ္ထော –

‘‘ဒုဇ္ဇီဝိတမဇီဝိမှာ, ယေ သန္တေ န ဒဒမှသေ၊

ဝိဇ္ဇမာနေသု ဘောဂေသု, ဒီပံ နာကမှ အတ္တနော’’တိ။ (ပေ။ ဝ။ ၈၀၄၊ ဇာ။ ၁။၄။၅၃) –

ဣမံ။ တေ ဣမာ ဂါထာ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တာ ဧကေကံ အက္ခရံ ဝတွာ တတ္ထေဝ နိမုဂ္ဂါ။ ဣတိ, မဟာရာဇ, တေ နေရယိကသတ္တာ ယထာကမ္မေန ဝိရဝိံသု။ တဿ သဒ္ဒဿ သုတပစ္စယာ တုယှံ ဟာနိ ဝါ ဝုဍ္ဎိ ဝါ နတ္ထိ။ ဧတ္တကာနံ ပန ပသူနံ ဃာတနကမ္မံ နာမ ဘာရိယန္တိ နိရယဘယေန တဇ္ဇေတွာ

ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ ရာဇာ ဒသဗလေ ပသီဒိတွာ, ‘‘မုဉ္စာမိ, နေသံ ဇီဝိတံ ဒဒါမိ, ဟရိတာနိ စေဝ တိဏာနိ ခါဒန္တု, သီတလာနိ စ ပါနီယာနိ ပိဝန္တု, သီတော စ နေသံ ဝါတော ဥပဝါယတူ’’တိ ဝတွာ, ‘‘ဂစ္ဆထ ဟာရေထာ’’တိ မနုဿေ အာဏာပေသိ။ တေ ဂန္တွာ ဗြာဟ္မဏေ ပလာပေတွာ တံ ပါဏသံဃံ ဗန္ဓနတော မောစေတွာ နဂရေ ဓမ္မဘေရိံ စရာပေသုံ။

အထ ရာဇာ ဒသဗလဿ သန္တိကေ နိသိန္နော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ဧကရတ္တိ နာမ တိယာမာ ဟောတိ, မယှံ ပန အဇ္ဇ ဒွေ ရတ္တိယော ဧကတော ဃဋိတာ ဝိယ အဟေသု’’န္တိ။ သောပိ ပုရိသော တတ္ထေဝ နိသိန္နော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ယောဇနံ နာမ စတုဂါဝုတံ ဟောတိ, မယှံ ပန အဇ္ဇ ဒွေ ယောဇနာနိ ဧကတော ကတာနိ ဝိယ အဟေသု’’န္တိ။ အထ ဘဂဝါ – ‘‘ဇာဂရဿ တာဝ ရတ္တိယာ ဒီဃဘာဝေါ ပါကဋော, သန္တဿ ယောဇနဿ ဒီဃဘာဝေါ ပါကဋော, ဝဋ္ဋပတိတဿ ပန ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ အနမတဂ္ဂသံသာရဝဋ္ဋံ ဧကန္တဒီဃမေဝါ’’တိ ရာဇာနဉ္စ တဉ္စ ပုရိသံ နေရယိကသတ္တေ စ အာရဗ္ဘ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ, ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ၊

ဒီဃော ဗာလာနံ သံသာရော, သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၆၀)၊

ဂါထာပရိယောသာနေ သော ဣတ္ထိသာမိကော ပုရိသော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ကာရဏံ ဇာနိတွာ။

အဿမေဓန္တိအာဒီသု – ပေါရာဏရာဇကာလေ ကိရ သဿမေဓံ ပုရိသမေဓံ သမ္မာပါသံ ဝါစာပေယျန္တိ စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ အဟေသုံ, ယေဟိ ရာဇာနော လောကံ သင်္ဂဏှိံသု။ တတ္ထ နိပ္ဖန္နသဿတော ဒသမဘာဂဂ္ဂဟဏံ သဿမေဓံ နာမ, သဿသမ္ပာဒနေ မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော။ မဟာယောဓာနံ ဆမာသိကံ ဘတ္တ-ဝေတနာနုပ္ပဒါနံ ပုရိသမေဓံ နာမ, ပုရိသသင်္ဂဏှနေ မေဓာဝိတာတိ အတ္ထော။ ဒလိဒ္ဒမနုဿာနံ ဟတ္ထတော လေခံ ဂဟေတွာ တီဏိ ဝဿာနိ ဝိနာဝ ဝဍ္ဎိယာ သဟဿဒွိသဟဿမတ္တဓနာနုပ္ပဒါနံ သမ္မာပါသံ နာမ။ တဉှိ သမ္မာ မနုဿေ ပါသေတိ, ဟဒယေ ဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဌပေတိ, တသ္မာ သမ္မာပါသန္တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘တာတ မာတုလာ’’တိအာဒိနာ နယေန သဏှဝါစာဘဏနံ ဝါစာပေယျံ နာမ, ပိယဝါစာတိ အတ္ထော။ ဧဝံ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ သင်္ဂဟိတံ ရဋ္ဌံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဟောတိ ဖီတဉ္စ ပဟူတအန္နပါနံ ခေမံ နိရဗ္ဗုဒံ။ မနုဿာ မုဒါ မောဒမာနာ ဥရေ ပုတ္တေ နစ္စေန္တာ အပါရုတဃရဒွါရာ ဝိဟရန္တိ။ ဣဒံ ဃရဒွါရေသု အဂ္ဂဠာနံ အဘာဝတော နိရဂ္ဂဠန္တိ ဝုစ္စတိ။ အယံ ပေါရာဏိကာ ပဝေဏီ။

အပရဘာဂေ ပန ဩက္ကာကရာဇကာလေ ဗြာဟ္မဏာ ဣမာနိ စတ္တာရိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ ဣမဉ္စ ရဋ္ဌသမ္ပတ္တိံ ပရိဝတ္တေတွာ ဥဒ္ဓံမူလကံ ကတွာ အဿမေဓံ ပုရိသမေဓန္တိ အာဒိကေ ပဉ္စ ယညေ နာမ အကံသု။ တေသု အဿမေတ္ထ မေဓန္တိ ဝဓန္တီတိ အဿမေဓော။ ဒွီဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဧကဝီသတိယူပဿ ဧကသ္မိံ မဇ္ဈိမဒိဝသေယေဝ သတ္တနဝုတိပဉ္စပသုသတဃာတဘိံသနဿ ဌပေတွာ ဘူမိဉ္စ ပုရိသေ စ အဝသေသသဗ္ဗဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပုရိသမေတ္ထ မေဓန္တီတိ ပုရိသမေဓော။ စတူဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ။ သမ္မမေတ္ထ ပါသေန္တီတိ သမ္မာပါသော။ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမ္မံ ခိပိတွာ တဿ ပတိတောကာသေ ဝေဒိံ ကတွာ သံဟာရိမေဟိ ယူပါဒီဟိ သရဿတိနဒိယာ နိမုဂ္ဂေါကာသတော ပဘုတိ ပဋိလောမံ ဂစ္ဆန္တေန ယဇိတဗ္ဗဿ သတြယာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဝါဇမေတ္ထ ပိဝန္တီတိ ဝါဇပေယျော။ ဧကေန ပရိယညေန သတ္တရသဟိ ပသူဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ ဗေလုဝယူပဿ သတ္တရသကဒက္ခိဏဿ ယညဿေတံ အဓိဝစနံ။ နတ္ထိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠာတိ နိရဂ္ဂဠော။ နဝဟိ ပရိယညေဟိ ယဇိတဗ္ဗဿ သဒ္ဓိံ ဘူမိယာ စ ပုရိသေဟိ စ အဿမေဓေ ဝုတ္တဝိဘဝဒက္ခိဏဿ သဗ္ဗမေဓပရိယာယနာမဿ အဿမေဓဝိကပ္ပဿေဝေတံ အဓိဝစနံ။ မဟာရမ္ဘာတိ မဟာကိစ္စာ မဟာကရဏီယာ။ သမ္မဂ္ဂတာတိ သမ္မာ ပဋိပန္နာ ဗုဒ္ဓါဒယော။ နိရာရမ္ဘာတိ အပ္ပတ္ထာ အပ္ပကိစ္စာ။ ယဇန္တိ အနုကုလန္တိ အနုကုလေသု ယဇန္တိ, ယံ နိစ္စဘတ္တာဒိ ပုဗ္ဗပုရိသေဟိ ပဋ္ဌပိတံ, တံ အပရာပရံ အနုပစ္ဆိန္နတ္တာ မနုဿာ ဒဒန္တီတိ အတ္ထော။ နဝမံ။

၁၀။ ဗန္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၁။ ဒသမေ ဣဓ, ဘန္တေ, ရညာတိ ဣဒံ တေ ဘိက္ခူ တေသု မနုဿေသု အာနန္ဒတ္ထေရဿ သုကတကာရဏံ အာရောစေန္တာ အာရောစေသုံ။ ရညော ကိရ သက္ကေန ကုသရာဇဿ ဒိန္နော အဋ္ဌဝင်္ကော မဏိ ပဝေဏိယာ အာဂတော။ ရာဇာ အလင်္ကရဏကာလေ တံ မဏိံ အာဟရထာတိ အာဟ။ မနုဿာ ‘‘ဌပိတဋ္ဌာနေ န ပဿာမာ’’တိ အာရောစေသုံ။ ရာဇာ အန္တောဃရစာရိနော ‘‘မဏိံ ပရိယေသိတွာ ဒေထာ’’တိ ဗန္ဓာပေသိ။ အာနန္ဒတ္ထေရော တေ ဒိသွာ မဏိပဋိသာမကာနံ ဧကံ ဥပါယံ အာစိက္ခိ။ တေ ရညော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ ‘‘ပဏ္ဍိတော ထေရော, ထေရဿ ဝစနံ ကရောထာ’’တိ။ ပဋိသာမကမနုဿာ ရာဇင်္ဂဏေ ဥဒကစာဋိံ ဌပေတွာ သာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ တေ မနုဿေ အာဟံသု – ‘‘သာဋကံ ပါရုပိတွာ ဧတ္ထ ဂန္တွာ ဟတ္ထံ ဩတာရေထာ’’တိ။ မဏိစောရော စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇဘဏ္ဍံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဝါ ဝလဉ္ဇေတုံ ဝါ န သက္ကာ’’တိ။ သော ဂေဟံ ဂန္တွာ မဏိံ ဥပကစ္ဆကေ ဌပေတွာ သာဋကံ ပါရုပိတွာ အာဂမ္မ ဥဒကစာဋိယံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကာမိ။ မဟာဇနေ ပဋိက္ကန္တေ ရာဇမနုဿာ စာဋိယံ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ မဏိံ ဒိသွာ အာဟရိတွာ ရညော အဒံသု။ ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရေန ကိရ ဒဿိတနယေန မဏိ ဒိဋ္ဌော’’တိ မဟာဇနော ကောလာဟလံ အကာသိ။ တေ ဘိက္ခူ တံ ကာရဏံ တထာဂတဿ အာရောစေန္တာ ဣမံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ။ သတ္ထာ – ‘‘အနစ္ဆရိယံ, ဘိက္ခဝေ, ယံ အာနန္ဒော မနုဿာနံ ဟတ္ထာရုဠှမဏိံ အာဟရာပေယျ, ယတ္ထ ပုဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတာ အတ္တနော ဉာဏေ ဌတွာ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယံ နိဗ္ဗတ္တာနံ တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ဟတ္ထာရုဠှံ ဘဏ္ဍံ အာဟရာပေတွာ ရညော အဒံသူ’’တိ ဝတွာ –

‘‘ဥက္ကဋ္ဌေ သူရမိစ္ဆန္တိ, မန္တီသု အကုတူဟလံ၊

ပိယဉ္စ အန္နပါနမှိ, အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၉၂) –

မဟာသာရဇာတကံ ကထေသိ။

န တံ ဒဠှန္တိ တံ ဗန္ဓနံ ထိရန္တိ န ကထေန္တိ။ ယဒါယသန္တိ ယံ အာယသာ ကတံ။ သာရတ္တရတ္တာတိ သုဋ္ဌု ရတ္တရတ္တာ, သာရတ္တေန ဝါ ရတ္တာ သာရတ္တရတ္တာ, သာရံ ဣဒန္တိ မညနာယ ရတ္တာတိ အတ္ထော။ အပေက္ခာတိ အာလယော နိကန္တိ။ အာဟူတိ ကထေန္တိ။ ဩဟာရိနန္တိ စတူသု အပါယေသု အာကဍ္ဎနကံ။ သိထိလန္တိ န အာယသာဒိဗန္ဓနံ ဝိယ ဣရိယာပထံ နိဝါရေတွာ ဌိတံ။ တေန ဟိ ဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ပရဒေသမ္ပိ ဂစ္ဆန္တိယေဝ။ ဒုပ္ပမုဉ္စန္တိ အညတြ လောကုတ္တရဉာဏေန မုဉ္စိတုံ အသက္ကုဏေယျန္တိ။ ဒသမံ။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ သတ္တဇဋိလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေတိ ပုဗ္ဗာရာမသင်္ခါတေ ဝိဟာရေ မိဂါရမာတုယာ ပါသာဒေ။ တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – အတီတေ သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဧကာ ဥပါသိကာ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတသဟဿဒါနံ ဒတွာ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ – ‘‘အနာဂတေ တုမှာဒိသဿ ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ ဟောမီ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဘဒ္ဒိယနဂရေ မေဏ္ဍကပုတ္တဿ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌိနော ဂေဟေ သုမနဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ ဇာတကာလေ စဿာ ဝိသာခါတိ နာမံ အကံသု။ သာ ယဒါ ဘဂဝါ ဘဒ္ဒိယနဂရံ အဂမာသိ, တဒါ ပဉ္စဟိ ဒါရိကာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ဂတာ ပဌမဒဿနမှိယေဝ သောတာပန္နာ အဟောသိ။ အပရဘာဂေ သာဝတ္ထိယံ မိဂါရသေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနကုမာရဿ ဂေဟံ ဂတာ။ တတ္ထ နံ မိဂါရသေဋ္ဌိ မာတိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, တသ္မာ မိဂါရမာတာတိ ဝုစ္စတိ။ တာယ ကာရိတေ ပါသာဒေ။

ဗဟိ ဒွါရကောဋ္ဌကေတိ ပါသာဒဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဗဟိ, န ဝိဟာရဒွါရကောဋ္ဌကဿ။ သော ကိရ ပါသာဒေါ လောဟပါသာဒေါ ဝိယ သမန္တာ စတုဒွါရကောဋ္ဌကယုတ္တေန ပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တော။ တေသု ပါစီနဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဗဟိ ပါသာဒစ္ဆာယာယံ ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော ပညတ္တေ ဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော ဟောတိ။

ပရူဠှကစ္ဆနခလောမာတိ ပရူဠှကစ္ဆာ ပရူဠှနခါ ပရူဠှလောမာ, ကစ္ဆာဒီသု ဒီဃလောမာ ဒီဃနခါ စာတိ အတ္ထော။ ခါရိဝိဝိဓန္တိ ဝိဝိဓခါရိံ နာနပ္ပကာရကံ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရဘဏ္ဍကံ။ အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တီတိ အဝိဒူရမဂ္ဂေန နဂရံ ပဝိသန္တိ။ ရာဇာဟံ, ဘန္တေတိ အဟံ, ဘန္တေ, ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော, မယှံ နာမံ တုမှေ ဇာနာထာတိ။ ကသ္မာ ပန ရာဇာ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ နိသိန္နော ဧဝရူပါနံ နဂ္ဂဘောဂ္ဂနိဿိရိကာနံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ။ သင်္ဂဏှနတ္ထာယ။ ဧဝံ ဟိဿ အဟောသိ – ‘‘သစာဟံ ဧတ္တကမ္ပိ ဧတေသံ န ကရိဿာမိ, ‘မယံ ပုတ္တဒါရံ ပဟာယ ဧတဿတ္ထာယ ဒုဗ္ဘောဇနဒုက္ခသေယျာဒီနိ အနုဘောမ, အယံ အမှာကံ အဉ္ဇလိမတ္တမ္ပိ န ကရောတီ’တိ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ န ကထေယျုံ။ ဧဝံ ကတေ ပန အနိဂူဟိတွာ ကထေဿန္တီ’’တိ။ တသ္မာ ဧဝမကာသိ။ အပိစ သတ္ထု အဇ္ဈာသယဇာနနတ္ထံ ဧဝမကာသိ။

ကာသိကစန္ဒနန္တိ သဏှစန္ဒနံ။ မာလာဂန္ဓဝိလေပနန္တိ ဝဏ္ဏဂန္ဓတ္ထာယ မာလံ, သုဂန္ဓဘာဝတ္ထာယ ဂန္ဓံ, ဝဏ္ဏဂန္ဓတ္ထာယ ဝိလေပနဉ္စ ဓာရေန္တေန။

သံဝါသေနာတိ သဟဝါသေန။ သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အယံ သုသီလော ဝါ ဒုဿီလော ဝါတိ သံဝသန္တေန ဥပသင်္ကမန္တေန ဇာနိတဗ္ဗော။ တဉ္စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရန္တိ တဉ္စ သီလံ ဒီဃေန ကာလေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ဣတ္တရေန။ ဒွီဟတီဟဉှိ သံယတာကာရော စ သံဝုတိန္ဒြိယာကာရော စ န သက္ကာ ဒဿေတုံ။ မနသိကရောတာတိ သီလမဿ ပရိဂ္ဂဟေဿာမီတိ မနသိကရောန္တေန ပစ္စဝေက္ခန္တေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ, န ဣတရေန။ ပညဝတာတိ တမ္ပိ သပ္ပညေနေဝ ပဏ္ဍိတေန။ ဗာလော ဟိ မနသိကရောန္တောပိ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ။

သံဝေါဟာရေနာတိ ကထနေန။

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဝေါဟာရံ ဥပဇီဝတိ၊

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ဝါဏိဇော သော န ဗြာဟ္မဏော’’တိ။ (မ။ နိ။ ၂။၄၅၇) –

ဧတ္ထ ဟိ ဗျဝဟာရော ဝေါဟာရော နာမ။ ‘‘စတ္တာရော အရိယဝေါဟာရာ စတ္တာရော အနရိယဝေါဟာရာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၁၃) ဧတ္ထ စေတနာ။ ‘‘သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၃၁၃-၁၃၁၅) ဧတ္ထ ပညတ္တိ။ ‘‘ဝေါဟာရမတ္တေန သော ဝေါဟရေယျာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၅) ဧတ္ထ ကထာ ဝေါဟာရော။ ဣဓာပိ ဧသောဝ အဓိပ္ပေတော။ ဧကစ္စဿ ဟိ သမ္မုခါ ကထာ ပရမ္မုခါယ ကထာယ န သမေတိ, ပရမ္မုခါ ကထာ စ သမ္မုခါယ ကထာယ, တထာ ပုရိမကထာ စ ပစ္ဆိမကထာယ, ပစ္ဆိမကထာ စ ပုရိမကထာယ။ သော ကထေန္တေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ ‘‘အသုစိ ဧသော ပုဂ္ဂလော’’တိ။ သုစိသီလဿ ပန ပုရိမံ ပစ္ဆိမေန, ပစ္ဆိမဉ္စ ပုရိမေန သမေတိ, သမ္မုခါကထိတံ ပရမ္မုခါကထိတေန, ပရမ္မုခါကထိတဉ္စ သမ္မုခါကထိတေန, တသ္မာ ကထေန္တေန သက္ကာ သုစိဘာဝေါ ဇာနိတုန္တိ ပကာသေန္တော ဧဝမာဟ။

ထာမောတိ ဉာဏထာမော။ ယဿ ဟိ ဉာဏထာမော နတ္ထိ, သော ဥပ္ပန္နေသု ဥပဒ္ဒဝေသု ဂဟေတဗ္ဗဂ္ဂဟဏံ ကတဗ္ဗကိစ္စံ အပဿန္တော အဒွါရဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝိယ စရတိ။ တေနာဟ အာပဒါသု ခေါ, မဟာရာဇ, ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။ သာကစ္ဆာယာတိ သံကထာယ။ ဒုပ္ပညဿ ဟိ ကထာ ဥဒကေ ဂေဏ္ဍု ဝိယ ဥပ္ပလဝတိ, ပညဝတော ကထေန္တဿ ပဋိဘာနံ အနန္တရံ ဟောတိ။ ဥဒကဝိပ္ဖန္ဒိတေနေဝ ဟိ မစ္ဆော ခုဒ္ဒကော ဝါ မဟန္တော ဝါတိ ဉာယတိ။ ဩစရကာတိ ဟေဋ္ဌာစရကာ။ စရာ ဟိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေန စရန္တာပိ ဟေဋ္ဌာ – စရကာဝ ဟောန္တိ။ ဩစရိတွာတိ အဝစရိတွာ ဝီမံသိတွာ, တံ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာတိ အတ္ထော။ ရဇောဇလ္လန္တိ ရဇဉ္စ ဇလ္လဉ္စ။ ဝဏ္ဏရူပေနာတိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနေန။ ဣတ္တရဒဿနေနာတိ လဟုကဒဿနေန။ ဝိယဉ္ဇနေနာတိ ပရိက္ခာရဘဏ္ဍကေန။ ပတိရူပကော မတ္တိကာကုဏ္ဍလောဝါတိ သုဝဏ္ဏကုဏ္ဍလပတိရူပကော မတ္တိကာကုဏ္ဍလောဝ။ လောဟဍ္ဎမာသောတိ လောဟဍ္ဎမာသကော။ ပဌမံ။

၂။ ပဉ္စရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၃။ ဒုတိယေ ရူပါတိ နီလပီတာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ။ ကာမာနံ အဂ္ဂန္တိ ဧတံ ကာမာနံ ဥတ္တမံ သေဋ္ဌန္တိ ရူပဂရုကော အာဟ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယတောတိ ယဒါ။ မနာပပရိယန္တန္တိ မနာပနိပ္ဖတ္တိကံ မနာပကောဋိကံ။ တတ္ထ ဒွေ မနာပါနိ ပုဂ္ဂလမနာပံ သမ္မုတိမနာပဉ္စ။ ပုဂ္ဂလမနာပံ နာမ ယံ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ ဟောတိ, တဒေဝ အညဿ အနိဋ္ဌံ အကန္တံ။ ပစ္စန္တဝါသီနဉှိ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒါပိ ဣဋ္ဌာ ဟောန္တိ ကန္တာ မနာပါ, မဇ္ဈိမဒေသဝါသီနံ အတိဇေဂုစ္ဆာ။ တေသဉ္စ မောရမံသာဒီနိ ဣဋ္ဌာနိ ဟောန္တိ, ဣတရေသံ တာနိ အတိဇေဂုစ္ဆာနိ။ ဣဒံ ပုဂ္ဂလမနာပံ။ ဣတရံ သမ္မုတိမနာပံ။

ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ နာမ လောကေ ပဋိဝိဘတ္တံ နတ္ထိ, ဝိဘဇိတွာ ပန ဒဿေတဗ္ဗံ။ ဝိဘဇန္တေန စ န အတိဣဿရာနံ မဟာသမ္မတမဟာသုဒဿနဓမ္မာသောကာဒီနံ ဝသေန ဝိဘဇိတဗ္ဗံ။ တေသဉှိ ဒိပ္ပကပ္ပမ္ပိ အာရမ္မဏံ အမနာပံ ဥပဋ္ဌာတိ။ အတိဒုဂ္ဂတာနံ ဒုလ္လဘန္နပါနာနံ ဝသေနပိ န ဝိဘဇိတဗ္ဗံ။ တေသဉှိ ကဏာဇကဘတ္တသိတ္ထာနိပိ ပူတိမံသဿ ရသောပိ အတိမဓုရော အမတသဒိသော ဟောတိ။ မဇ္ဈိမာနံ ပန ဂဏကမဟာမတ္တသေဋ္ဌိ ကုဋုမ္ဗိကဝါဏိဇာဒီနံ ကာလေန ဣဋ္ဌံ ကာလေန အနိဋ္ဌံ လဘမာနာနံ ဝသေန ဝိဘဇိတဗ္ဗံ။ တဉ္စ ပနေတံ အာရမ္မဏံ ဇဝနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကောတိ။ ဇဝနဉှိ ဣဋ္ဌေပိ ရဇ္ဇတိ အနိဋ္ဌေပိ, ဣဋ္ဌေပိ ဒုဿတိ အနိဋ္ဌေပိ။ ဧကန္တတော ပန ဝိပါကစိတ္တံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဗုဒ္ဓံ ဝါ သံဃံ ဝါ မဟာစေတိယာဒီနိ ဝါ ဥဠာရာနိ အာရမ္မဏာနိ ဒိသွာ အက္ခီနိ ပိဒဟန္တိ ဒေါမနဿံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဓမ္မသဒ္ဒံ သုတွာ ကဏ္ဏေ ထကေန္တိ, စက္ခုဝိညာဏသောတဝိညာဏာနိ ပန တေသံ ကုသလဝိပါကာနေဝ ဟောန္တိ။ ကိဉ္စာပိ ဂူထသူကရာဒယော ဂူထဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ခါဒိတုံ လဘိဿာမာတိ သောမနဿဇာတာ ဟောန္တိ, ဂူထဒဿနေ ပန နေသံ စက္ခုဝိညာဏံ, တဿ ဂန္ဓဃာယနေ ဃာနဝိညာဏံ, ရသသာယနေ ဇိဝှါဝိညာဏဉ္စ အကုသလဝိပါကမေဝ ဟောတိ။ ဘဂဝါ ပန ပုဂ္ဂလမနာပတံ သန္ဓာယ တေ စ, မဟာရာဇ, ရူပါတိအာဒိမာဟ။

စန္ဒနင်္ဂလိကောတိ ဣဒံ တဿ ဥပါသကဿ နာမံ။ ပဋိဘာတိ မံ ဘဂဝါတိ ဘဂဝါ မယှံ ဧကံ ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတိ ပညာယတိ။ တဿ တေ ပဉ္စ ရာဇာနော အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလေ သဇ္ဇိတာယ အာပါနဘူမိယာ နိသိန္နဝသေနေဝ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန ပရမေန ဣဿရိယဝိဘဝေန အာဂန္တွာပိ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဒိဝါ ပဒီပေ ဝိယ ဥဒကာဘိသိတ္တေ အင်္ဂါရေ ဝိယ သူရိယုဋ္ဌာနေ ခဇ္ဇောပနကေ ဝိယ စ ဟတပ္ပဘေ ဟတသောဘေ တံ တထာဂတဉ္စ တေဟိ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန ဝိရောစမာနံ ဒိသွာ, ‘‘မဟန္တာ ဝတ ဘော ဗုဒ္ဓါ နာမာ’’တိ ပဋိဘာနံ ဥဒပါဒိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။

ကောကနဒန္တိ ပဒုမဿေဝေတံ ဝေဝစနံ။ ပါတောတိ ကာလဿေဝ။ သိယာတိ ဘဝေယျ။ အဝီတဂန္ဓန္တိ အဝိဂတဂန္ဓံ။ အင်္ဂီရသန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ။ ဘဂဝတော ဟိ အင်္ဂတော ရသ္မိယော နိက္ခမန္တိ, တသ္မာ အင်္ဂီရသောတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ကောကနဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ ပါတောဝ ဖုလ္လံ အဝီတဂန္ဓံ သိယာ, ဧဝမေဝ ဘဂဝန္တံ အင်္ဂီရသံ တပန္တံ အာဒိစ္စမိဝ အန္တလိက္ခေ ဝိရောစမာနံ ပဿာတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော။ ဘဂဝန္တံ အစ္ဆာဒေသီတိ ဘဂဝတော အဒါသီတိ အတ္ထော။ လောကဝေါဟာရတော ပနေတ္ထ ဤဒိသံ ဝစနံ ဟောတိ။ သော ကိရ ဥပါသကော – ‘‘ဧတေ တထာဂတဿ ဂုဏေသု ပသီဒိတွာ မယှံ ပဉ္စ ဥတ္တရာသင်္ဂေ ဒေန္တိ, အဟမ္ပိ တေ ဘဂဝတောဝ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အဒါသိ။ ဒုတိယံ။

၃။ ဒေါဏပါကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၄။ တတိယေ ဒေါဏပါကကုရန္တိ ဒေါဏပါကံ ကုရံ, ဒေါဏဿ တဏ္ဍုလာနံ ပက္ကဘတ္တံ တဒူပိယဉ္စ သူပဗျဉ္ဇနံ ဘုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဘုတ္တာဝီတိ ပုဗ္ဗေ ဘတ္တသမ္မဒံ ဝိနောဒေတွာ မုဟုတ္တံ ဝိဿမိတွာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, တံဒိဝသံ ပန ဘုဉ္ဇန္တောဝ ဒသဗလံ သရိတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ အဂမာသိ။ မဟဿာသီတိ တဿ ဂစ္ဆတော ဗလဝါ ဘတ္တပရီဠာဟော ဥဒပါဒိ, တသ္မာ မဟန္တေဟိ အဿာသေဟိ အဿသတိ, ဂတ္တတောပိဿ သေဒဗိန္ဒူနိ မုစ္စန္တိ, တမေနံ ဥဘောသု ပဿေသု ဌတွာ ယမကတာလဝဏ္ဋေဟိ ဗီဇန္တိ, ဗုဒ္ဓဂါရဝေန ပန နိပဇ္ဇိတုံ န ဥဿဟတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘မဟဿာသီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီတိ, ရာဇာ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာယ ကိလမတိ, ဖာသု ဝိဟာရံ ဒါနိဿ ကရိဿာမီတိ စိန္တေတွာ အဘာသိ။ မနုဇဿာတိ သတ္တဿ။ ကဟာပဏသတန္တိ ပါတရာသေ ပဏ္ဏာသံ သာယမာသေ ပဏ္ဏာသန္တိ ဧဝံ ကဟာပဏသတံ။ ပရိယာပုဏိတွာတိ ရညာ သဒ္ဓိံ ထောကံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမံ မင်္ဂလအသိံ ကဿ ဒမ္မိ, မဟာရာဇာ’’တိ? အသုကဿ နာမ ဒေဟီတိ သော တံ အသိံ ဒတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ ဌိတကောဝ ‘‘ဂါထံ ဝဒထ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ပရိယာပုဏိတွာတိ အတ္ထော။

ဘတ္တာဘိဟာရေ သုဒံ ဘာသတီတိ ကထံ ဘာသတိ? ဘဂဝတာ အနုသိဋ္ဌိနိယာမေန။ ဘဂဝါ ဟိ နံ ဧဝံ အနုသာသိ – ‘‘မာဏဝ, ဣမံ ဂါထံ နဋော ဝိယ ပတ္တပတ္တဋ္ဌာနေ မာ အဝစ, ရညော ဘုဉ္ဇနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပဌမပိဏ္ဍာဒီသုပိ အဝတွာ ဝေါသာနပိဏ္ဍေ ဂဟိတေ ဝဒေယျာသိ, ရာဇာ သုတွာဝ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေဿတိ။ အထ ရညော ဟတ္ထေသု ဓောတေသု ပါတိံ အပနေတွာ သိတ္ထာနိ ဂဏေတွာ တဒုပိယံ ဗျဉ္ဇနံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ တာဝတကေ တဏ္ဍုလေ ဟာရေယျာသိ, ပါတရာသေ စ ဝတွာ သာယမာသေ မာ ဝဒေယျာသီ’’တိ။ သော သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ တံဒိဝသံ ရညော ပါတရာသံ ဘုတွာ ဂတတ္တာ သာယမာသေ ဘဂဝတော အနုသိဋ္ဌိနိယာမေန ဂါထံ အဘာသိ။ ရာဇာ ဒသဗလဿ ဝစနံ သရိတွာ ဘတ္တပိဏ္ဍံ ပါတိယံယေဝ ဆဍ္ဍေသိ။ ရညော ဟတ္ထေသု ဓောတေသု ပါတိံ အပနေတွာ သိတ္ထာနိ ဂဏေတွာ တဒုပိယံ ဗျဉ္ဇနံ ဉတွာ ပုနဒိဝသေ တတ္တကေ တဏ္ဍုလေ ဟရိံသု။

နာဠိကောဒနပရမတာယ သဏ္ဌာသီတိ သော ကိရ မာဏဝေါ ဒိဝသေ ဒိဝသေ တထာဂတဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, ဒသဗလဿ ဝိဿာသိကော အဟောသိ။ အထ နံ ဧကဒိဝသံ ပုစ္ဆိ ‘‘ရာဇာ ကိတ္တကံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ? သော ‘‘နာဠိကောဒန’’န္တိ အာဟ။ ဝဋ္ဋိဿတိ ဧတ္တာဝတာ ပုရိသဘာဂေါ ဧသ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဂါထံ မာ ဝဒီတိ။ ဣတိ ရာဇာ တတ္ထေဝ သဏ္ဌာသိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေန စေဝ အတ္ထေန သမ္ပရာယိကေန စာတိ ဧတ္ထ သလ္လိခိတသရီရတာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထော နာမ, သီလံ သမ္ပရာယိကတ္ထော။ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဟိ သီလင်္ဂံ နာမ ဟောတီတိ။ တတိယံ။

၄။ ပဌမသင်္ဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၅။ စတုတ္ထေ ဝေဒေဟိပုတ္တောတိ ဝေဒေဟီတိ ပဏ္ဍိတာဓိဝစနမေတံ, ပဏ္ဍိတိတ္ထိယာ ပုတ္တောတိ အတ္ထော။ စတုရင်္ဂိနိန္တိ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တိသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ။ သန္နယှိတွာတိ စမ္မပဋိမုဉ္စနာဒီဟိ သန္နာဟံ ကာရေတွာ။ သင်္ဂါမေသုန္တိ ယုဇ္ဈိံသု။ ကေန ကာရဏေန? မဟာကောသလရညာ ကိရ ဗိမ္ဗိသာရဿ ဓီတရံ ဒေန္တေန ဒွိန္နံ ရဇ္ဇာနံ အန္တရေ သတသဟဿုဋ္ဌာနော ကာသိဂါမော နာမ ဓီတု ဒိန္နော။ အဇာတသတ္တုနာ စ ပိတရိ မာရိတေ မာတာပိဿ ရညော ဝိယောဂသောကေန နစိရဿေဝ မတာ။ တတော ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော – ‘‘အဇာတသတ္တုနာ မာတာပိတရော မာရိတာ, မယှံ ပိတု သန္တကော ဂါမော’’တိ တဿတ္ထာယ အဍ္ဍံ ကရောတိ။ အဇာတသတ္တုပိ ‘‘မယှံ မာတု သန္တကော’’တိ တဿ ဂါမဿတ္ထာယ ဒွေပိ မာတုလဘာဂိနေယျာ ယုဇ္ဈိံသု။

ပါပါ ဒေဝဒတ္တာဒယော မိတ္တာ အဿာတိ ပါပမိတ္တော။ တေယေဝဿ သဟာယာတိ ပါပသဟာယော။ တေသွေဝဿ စိတ္တံ နိန္နံ သမ္ပဝင်္ကန္တိ ပါပသမ္ပဝင်္ကော။ ပသေနဒိဿ သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီနံ ဝသေန ကလျာဏမိတ္တာဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒုက္ခံ သေတီတိ ဇိတာနိ ဟတ္ထိအာဒီနိ အနုသောစန္တော ဒုက္ခံ သယိဿတိ။ ဣဒံ ဘဂဝါ ပုန တဿ ဇယကာရဏံ ဒိသွာ အာဟ။ ဇယံ ဝေရံ ပသဝတီတိ ဇိနန္တော ဝေရံ ပသဝတိ, ဝေရိပုဂ္ဂလံ လဘတိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဒုတိယသင်္ဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၆။ ပဉ္စမေ အဗ္ဘုယျာသီတိ ပရာဇယေ ဂရဟပ္ပတ္တော ‘‘အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ ကထာသလ္လာပံ သုဏာထာ’’တိ ရတ္တိဘာဂေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတေန နာမ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတေန ဓမ္မရက္ခိတဿ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတဿ ‘‘သစေ ရာဇာ ဣမဉ္စ ဥပါယံ ကတွာ ဂစ္ဆေယျ, ပုန ဇိနေယျာ’’တိ ဝုတ္တဇယကာရဏံ သုတွာ အဘိဥယျာသိ။

ယာဝဿ ဥပကပ္ပတီတိ ယာဝ တဿ ဥပကပ္ပတိ သယှံ ဟောတိ။ ယဒါ စညေတိ ယဒါ အညေ။ ဝိလုမ္ပန္တီတိ တံ ဝိလုမ္ပိတွာ ဌိတပုဂ္ဂလံ ဝိလုမ္ပန္တိ။ ဝိလုမ္ပတီတိ ဝိလုမ္ပိယတိ။ ဌာနံ ဟိ မညတီတိ ‘‘ကာရဏ’’န္တိ ဟိ မညတိ။ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ ဇေတာရံ လဘတေ ဇယန္တိ ဇယန္တော ပုဂ္ဂလော ပစ္ဆာ ဇေတာရမ္ပိ လဘတိ။ ရောသေတာရန္တိ ဃဋ္ဋေတာရံ။ ရောသကောတိ ဃဋ္ဋကော။ ကမ္မဝိဝဋ္ဋေနာတိ ကမ္မပရိဏာမေန, တဿ ဝိလုမ္ပနကမ္မဿ ဝိပါကဒါနေန။ သော ဝိလုတ္တော ဝိလုပ္ပတီတိ သော ဝိလုမ္ပကော ဝိလုမ္ပိယတိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ မလ္လိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၇။ ဆဋ္ဌေ ဥပသင်္ကမီတိ မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနကာလေ သူတိဃရံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ အာရက္ခံ ဒတွာ ဥပသင်္ကမိ။ အနတ္တမနော အဟောသီတိ, ‘‘ဒုဂ္ဂတကုလဿ မေ ဓီတု မဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒိန္နံ, သစေ ပုတ္တံ အလဘိဿ, မဟန္တံ သက္ကာရံ အဓိဂမိဿ, တတော ဒါနိ ပရိဟီနာ’’တိ အနတ္တမနော အဟောသိ။ သေယျာတိ ဒန္ဓပညသ္မာ ဧလမူဂပုတ္တတော ဧကစ္စာ ဣတ္ထီယေဝ သေယျာ။ ပေါသာတိ ပေါသေဟိ။ ဇနာဓိပါတိ ဇနာဓိဘုံ ရာဇာနံ အာလပတိ။ သဿုဒေဝါတိ သဿုသသုရဒေဝတာ။ ဒိသမ္ပတီတိ ဒိသာဇေဋ္ဌကာ။ တာဒိသာ သုဘဂိယာတိ တာဒိသာယ သုဘရိယာယ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ အပ္ပမာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၈။ သတ္တမေ သမဓိဂ္ဂယှာတိ သမဓိဂ္ဂဏှိတွာ, အာဒိယိတွာတိ အတ္ထော။ အပ္ပမာဒေါတိ ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ။ သမောဓာနန္တိ သမဝဓာနံ ဥပက္ခေပံ။ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဟတ္ထိပဒံ ဝိယ ဟိ ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ, သေသပဒဇာတာနိ ဝိယ အဝသေသာ စတုဘူမကာ ကုသလဓမ္မာ။ တေ ဟတ္ထိပဒေ သေသပဒါနိ ဝိယ အပ္ပမာဒေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တိ, အပ္ပမာဒဿ အန္တော ပရိဝတ္တန္တိ။ ယထာ စ ဟတ္ထိပဒံ သေသပဒါနံ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ, ဧဝံ အပ္ပမာဒေါ သေသဓမ္မာနန္တိ ဒဿေတိ။ မဟဂ္ဂတလောကုတ္တရဓမ္မာနမ္ပိ ဟေသ ပဋိလာဘကဋ္ဌေန လောကိယောပိ သမာနော အဂ္ဂေါဝ ဟောတိ။

အပ္ပမာဒံ ပသံသန္တီတိ ‘‘ဧတာနိ အာယုအာဒီနိ ပတ္ထယန္တေန အပ္ပမာဒေါဝ ကာတဗ္ဗော’’တိ အပ္ပမာဒမေဝ ပသံသန္တိ။ ယသ္မာ ဝါ ပုညကိရိယာသု ပဏ္ဍိတာ အပ္ပမာဒံ ပသံသန္တိ, တသ္မာ အာယုအာဒီနိ ပတ္ထယန္တေန အပ္ပမာဒေါဝ ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အတ္ထာဘိသမယာတိ အတ္ထပဋိလာဘာ။ သတ္တမံ။

၈။ ကလျာဏမိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂၉။ အဋ္ဌမေ သော စ ခေါ ကလျာဏမိတ္တဿာတိ သော စာယံ ဓမ္မော ကလျာဏမိတ္တဿေဝ သွာက္ခာတော နာမ ဟောတိ, န ပါပမိတ္တဿာတိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ ဓမ္မော သဗ္ဗေသမ္ပိ သွာက္ခာတောဝ, ကလျာဏမိတ္တဿ ပန သုဿူသန္တဿ သဒ္ဒဟန္တဿ အတ္ထံ ပူရေတိ ဘေသဇ္ဇံ ဝိယ ဝဠဉ္ဇန္တဿ န ဣတရဿာတိ။ တေနေတံ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မောတိ စေတ္ထ ဒေသနာဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဥပဍ္ဎမိဒန္တိ ထေရော ကိရ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သမဏဓမ္မော နာမ ဩဝါဒကေ အနုသာသကေ ကလျာဏမိတ္တေ သတိ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေ ဌိတဿ သမ္ပဇ္ဇတိ, ဥပဍ္ဎံ ကလျာဏမိတ္တတော ဟောတိ, ဥပဍ္ဎံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရတော’’တိ။ အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ပဒေသဉာဏေ ဌိတော နိပ္ပဒေသံ စိန္တေတုံ န သက္ကောမိ, သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ။ တသ္မာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ။ ဗြဟ္မစရိယဿာတိ အရိယမဂ္ဂဿ။ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ယာ ဧသာ ကလျာဏမိတ္တတာ နာမ, သာ ဥပဍ္ဎံ, တတော ဥပဍ္ဎံ အာဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ဣတိ ထေရေန ‘‘ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော ကလျာဏမိတ္တတော အာဂစ္ဆန္တိ, ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎာ ပစ္စတ္တပုရိသကာရတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ ထေရဿ အယံ မနောရထော, ယထာ ပန ဗဟူဟိ သိလာထမ္ဘေ ဥဿာပိတေ, ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ အသုကေန ဥဿာပိတံ, ဧတ္တကံ အသုကေနာ’’တိ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ နတ္ထိ, ယထာ စ မာတာပိတရော နိဿာယ ဥပ္ပန္နေသု ပုတ္တေသု ‘‘ဧတ္တကံ မာတိတော နိဗ္ဗတ္တံ, ဧတ္တကံ ပိတိတော’’တိ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ နတ္ထိ, ဧဝံ ဣဓာပိ အဝိနိဗ္ဘောဂဓမ္မော ဟေသ, ‘‘ဧတ္တကံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ကလျာဏမိတ္တတော နိဗ္ဗတ္တံ, ဧတ္တကံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရတော’’တိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ, ကလျာဏမိတ္တတာယ ပန ဥပဍ္ဎဂုဏော လဗ္ဘတီတိ ထေရဿ အဇ္ဈာသယေန ဥပဍ္ဎံ နာမ ဇာတံ, သကလဂုဏော ပဋိလဗ္ဘတီတိ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယေန သကလံ နာမ ဇာတံ။ ကလျာဏမိတ္တတာတိ စေတံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိလာဘင်္ဂံ နာမာတိ ဂဟိတံ။ အတ္ထတော ကလျာဏမိတ္တံ နိဿာယ လဒ္ဓါ သီလသမာဓိဝိပဿနာဝသေန စတ္တာရော ခန္ဓာ။ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိပိ ဝဒန္တိယေဝ။

မာ ဟေဝံ, အာနန္ဒာတိ, အာနန္ဒ, မာ ဧဝံ အဘဏိ, ဗဟုဿုတော တွံ သေခပဋိသမ္ဘိဒပ္ပတ္တော အဋ္ဌ ဝရေ ဂဟေတွာ မံ ဥပဋ္ဌဟသိ, စတူဟိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော, တာဒိသဿ ဧဝံ ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ သကလမေဝ ဟိဒံ, အာနန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ, ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ဣဒံ ဘဂဝါ – ‘‘စတ္တာရော မဂ္ဂါ စတ္တာရိ ဖလာနိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဆ အဘိညာ သဗ္ဗံ ကလျာဏမိတ္တမူလကမေဝ ဟောတီ’’တိ သန္ဓာယာဟ။ ဣဒါနိ ဝစီဘေဒေနေဝ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ကလျာဏမိတ္တဿေတန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပါဋိကင်္ခန္တိ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, အဝဿံဘာဝီတိ အတ္ထော။

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတီတိအာဒီသု အဋ္ဌန္နံ အာဒိပဒါနံယေဝ တာဝ အယံ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ – သမ္မာ ဒဿနလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ သမ္မာ အဘိနိရောပနလက္ခဏော သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ။ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ သမ္မာဝါစာ။ သမ္မာ သမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော သမ္မာကမ္မန္တော။ သမ္မာ ဝေါဒါပနလက္ခဏာ သမ္မာအာဇီဝေါ။ သမ္မာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏော သမ္မာဝါယာမော။ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သမ္မာသတိ။ သမ္မာ သမာဓာနလက္ခဏော သမ္မာသမာဓိ။

တေသု ဧကေကဿ တီဏိ ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ။ သေယျာထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ တာဝ အညေဟိပိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ, နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပဿတိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟဝိဓမနဝသေန အသမ္မောဟတော။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ တထေဝ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီနိ စ ပဇဟန္တိ, နိရောဓဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောန္တိ။ ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သဟဇာတဓမ္မေ သမ္မာ ဒဿေတိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သဟဇာတဓမ္မေ အဘိနိရောပေတိ, သမ္မာဝါစာ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာ သမုဋ္ဌာပေတိ, သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာ ဝေါဒါပေတိ, သမ္မာဝါယာမော သမ္မာ ပဂ္ဂဏှာတိ, သမ္မာသတိ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာပေတိ, သမ္မာသမာဓိ သမ္မာ ဒဟတိ။

အပိစေသာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာခဏာ နာနာရမ္မဏာ ဟောတိ, မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ။ ကိစ္စတော ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာခဏာ နာနာရမ္မဏာ ဟောန္တိ, မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ။ တေသု သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ကိစ္စတော နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပေါတိအာဒီနိ တီဏိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာဝါစာဒယော တယော ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာယောပိ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဝိရတိယောဝ။ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတီတိ ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ကိစ္စတော သမ္မပ္ပဓာနသတိပဋ္ဌာနဝသေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာသမာဓိ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိယေဝ။

ဧဝံ တာဝ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနံ အဋ္ဌန္နံ အာဒိပဒါနံယေဝ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ဉတွာ ဣဒါနိ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီသု ဧဝံ ဉာတဗ္ဗော။ ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ, အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဇနေတိ, အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော။ ဝိဝေကနိဿိတန္တိ ဝိဝေကံ နိဿိတံ, ဝိဝေကေ ဝါ နိဿိတန္တိ ဝိဝေကနိဿိတံ။ ဝိဝေကောတိ ဝိဝိတ္တတာ။ ဝိဝိတ္တတာ စာယံ တဒင်္ဂဝိဝေကော, ဝိက္ခမ္ဘန-သမုစ္ဆေဒ-ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ-နိဿရဏဝိဝေကောတိ ပဉ္စဝိဓော။ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉ္စဝိဓေ ဝိဝေကေ။ ဝိဝေကနိဿိတန္တိ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတဉ္စ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တထာ ဟိ အယံ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ, မဂ္ဂကာလေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ။ ဧသ နယော ဝိရာဂနိဿိတာဒီသု။ ဝိဝေကတ္ထာ ဧဝ ဟိ ဝိရာဂါဒယော။

ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စာတိ။ တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ စ တဒင်္ဂဝသေန, မဂ္ဂက္ခဏေ စ သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ။ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာက္ခဏေ တန္နိန္နဘာဝေန, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန အာရမ္မဏကရဏေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနံ, တဒုဘယမ္ပိ ဣမသ္မိံ လောကိယ လောကုတ္တရမိဿကေ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေ ဝဋ္ဋတိ။ တထာ ဟိ အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ကိလေသေ စ ပရိစ္စဇတိ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒတိ။

ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဣမိနာ ပန သကလေန ဝစနေန ဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ ပရိဏမန္တံ ပရိဏတဉ္စ, ပရိပစ္စန္တံ ပရိပက္ကဉ္စာတိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယဉှိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာနုယုတ္တော ဘိက္ခု ယထာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကိလေသပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂတ္ထဉ္စ ပရိပစ္စတိ, ယထာ စ ပရိပက္ကာ ဟောတိ, တထာ နံ ဘာဝေတီတိ။ ဧသ နယော သေသမဂ္ဂင်္ဂေသု။

အာဂမ္မာတိ အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ။ ဇာတိဓမ္မာတိ ဇာတိသဘာဝါ ဇာတိပကတိကာ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ သကလော အရိယမဂ္ဂေါပိ ကလျာဏမိတ္တံ နိဿာယ လဗ္ဘတိ, တသ္မာ။ ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော။ အပ္ပမာဒံ ပသံသန္တီတိ အပ္ပမာဒံ ဝဏ္ဏယန္တိ, တသ္မာ အပ္ပမာဒေါ ကာတဗ္ဗော။ အတ္ထာဘိသမယာတိ အတ္ထပဋိလာဘာ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ပဌမအပုတ္တကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၀။ နဝမေ ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿ ဒိဝါ, မဇ္ဈနှိကသမယေတိ အတ္ထော။ သာပတေယျန္တိ ဓနံ။ ကော ပန ဝါဒေါ ရူပိယဿာတိ သုဝဏ္ဏရဇတတမ္ဗလောဟကာဠလောဟဖာလကစ္ဆပကာဒိဘေဒဿ ဃနကတဿ စေဝ ပရိဘောဂဘာဇနာဒိဘေဒဿ စ ရူပိယဘဏ္ဍဿ ပန ကော ဝါဒေါ? ‘‘ဧတ္တကံ နာမာ’’တိ ကာ ပရိစ္ဆေဒကထာတိ အတ္ထော။ ကဏာဇကန္တိ သကုဏ္ဍကဘတ္တံ။ ဗိလင်္ဂဒုတိယန္တိ ကဉ္ဇိကဒုတိယံ။ သာဏန္တိ သာဏဝါကမယံ။ တိပက္ခဝသနန္တိ တီဏိ ခဏ္ဍာနိ ဒွီသု ဌာနေသု သိဗ္ဗိတွာ ကတနိဝါသနံ။

အသပ္ပုရိသောတိ လာမကပုရိသော။ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကန္တိအာဒီသု ဥပရူပရိဘူမီသု ဖလဒါနဝသေန ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂမဿာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကာ။ သဂ္ဂဿ ဟိတာ တတြုပပတ္တိဇနနတောတိ သောဝဂ္ဂိကာ။ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေသု သုခေါ ဝိပါကော အဿာတိ သုခဝိပါကာ။ သုဋ္ဌု အဂ္ဂါနံ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏာဒီနံ ဝိသေသာနံ နိဗ္ဗတ္တနတော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ။ ဧဝရူပံ ဒက္ခိဏဒါနံ န ပတိဋ္ဌာပေတီတိ။

သာတောဒကာတိ မဓုရောဒကာ။ သေတ္တောဒကာတိ ဝီစီနံ ဘိန္နဋ္ဌာနေ ဥဒကဿ သေတတာယ သေတောဒကာ။ သုပတိတ္ထာတိ သုန္ဒရတိတ္ထာ။ တံ ဇနောတိ ယေန ဥဒကေန သာတောဒကာ, တံ ဥဒကံ ဇနော ဘာဇနာနိ ပူရေတွာ နေဝ ဟရေယျ။ န ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရေယျာတိ, ယံ ယံ ဥဒကေန ဥဒကကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ, တံ တံ န ကရေယျ။ တဒပေယျမာနန္တိ တံ အပေယျမာနံ။ ကိစ္စကရော စ ဟောတီတိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရော စေဝ ကုသလကိစ္စကရော စ, ဘုဉ္ဇတိ စ, ကမ္မန္တေ စ ပယောဇေတိ, ဒါနဉ္စ ဒေတီတိ အတ္ထော။ နဝမံ။

၁၀။ ဒုတိယအပုတ္တကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၁။ ဒသမေ ပိဏ္ဍပါတေန ပဋိပါဒေသီတိ ပိဏ္ဍပါတေန သဒ္ဓိံ သံယောဇေသိ, ပိဏ္ဍပါတံ အဒါသီတိ အတ္ထော။ ပက္ကာမီတိ ကေနစိဒေဝ ရာဇုပဋ္ဌာနာဒိနာ ကိစ္စေန ဂတော။ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသီတိ သော ကိရ အညေသုပိ ဒိဝသေသု တံ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဿတိ, ဒါတုံ ပနဿ စိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ အယံ ပဒုမဝတိဒေဝိယာ တတိယပုတ္တော တဂ္ဂရသိခီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ဝုဋ္ဌာယ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ မနောသိလာတလေ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ နဂရဒွါရေ ဩရုယှ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တမာဒါယ နဂရဝါသီနံ ဃရဒွါရေသု သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဌပေန္တော ဝိယ ပါသာဒိကေဟိ အဘိက္ကန္တာဒီဟိ အနုပုဗ္ဗေန သေဋ္ဌိနော ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တော။ တံဒိဝသဉ္စ သေဋ္ဌိ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ပဏီတဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ, ဃရဒွါရကောဋ္ဌကေ အာသနံ ပညာပေတွာ, ဒန္တန္တရာနိ သောဓေန္တော နိသိန္နော ဟောတိ။ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ, တံဒိဝသံ ပါတော ဘုတွာ နိသိန္နတ္တာ ဒါနစိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ, ဘရိယံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘ဣမဿ သမဏဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ။

သေဋ္ဌိဘရိယာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဧတ္တကေန ကာလေန ဣမဿ ‘ဒေထာ’တိ ဝစနံ န သုတပုဗ္ဗံ, ဒါပေန္တောပိ စ အဇ္ဇ န ယဿ ဝါ တဿ ဝါ ဒါပေတိ, ဝီတရာဂဒေါသမောဟဿ ဝန္တကိလေသဿ ဩဟိတဘာရဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဒါပေတိ, ယံ ဝါ တံ ဝါ အဒတွာ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒဿာမီ’’တိ, ဃရာ နိက္ခမ္မ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ အာဒါယ အန္တောနိဝေသနေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ သုပရိသုဒ္ဓေဟိ သာလိတဏ္ဍုလေဟိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ တဒနုရူပံ ခါဒနီယံ ဗျဉ္ဇနံ သုပေယျဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ ပတ္တံ ပူရေတွာ ဗဟိ ဂန္ဓေဟိ သမလင်္ကရိတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေသု ပတိဋ္ဌပေတွာ ဝန္ဒိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ – ‘‘အညေသမ္ပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ အပရိဘုဉ္ဇိတွာဝ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သောပိ ခေါ သေဋ္ဌိ ဗာဟိရတော အာဂစ္ဆန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ မယံ ‘‘တုမှာကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကန္တာ, အပိ ဝေါ လဒ္ဓေါတိ? အာမ, သေဋ္ဌိ လဒ္ဓေါတိ။ ‘‘ပဿာမီ’’တိ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဩလောကေသိ။ အထဿ ပိဏ္ဍပါတဂန္ဓော ဥဋ္ဌဟိတွာ နာသာပုဋံ ပဟရိ။ သော စိတ္တံ သံယမေတုံ အသက္ကောန္တော ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အာဟောသီတိ။

ဝရမေတန္တိအာဒိ ဝိပ္ပဋိသာရဿ ဥပ္ပန္နာကာရဒဿနံ။ ဘာတု စ ပန ဧကပုတ္တကံ သာပတေယျဿ ကာရဏာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသီတိ တဒါ ကိရဿ အဝိဘတ္တေယေဝ ကုဋုမ္ဗေ မာတာပိတရော စ ဇေဋ္ဌဘာတာ စ ကာလမကံသု။ သော ဘာတုဇာယာယ သဒ္ဓိံယေဝ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ။ ဘာတု ပနဿ ဧကော ပုတ္တော ဟောတိ, တံ ဝီထိယာ ကီဠန္တံ မနုဿာ ဝဒန္တိ – ‘‘အယံ ဒါသော အယံ ဒါသီ ဣဒံ ယာနံ ဣဒံ ဓနံ တဝ သန္တက’’န္တိ။ သော တေသံ ကထံ ဂဟေတွာ – ‘‘အယံ ဒါသော မယှံ သန္တက’’န္တိအာဒီနိ ကထေတိ။

အထဿ စူဠပိတာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒါရကော ဣဒါနေဝ ဧဝံ ကထေသိ, မဟလ္လကကာလေ ကုဋုမ္ဗံ မဇ္ဈေ ဘိန္ဒာပေယျ, ဣဒါနေဝဿ ကတ္တဗ္ဗံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧကဒိဝသံ ဝါသိံ အာဒါယ – ‘‘ဧဟိ ပုတ္တ, အရညံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တံ အရညံ နေတွာ ဝိရဝန္တံ ဝိရဝန္တံ မာရေတွာ အာဝါဋေ ပက္ခိပိတွာ ပံသုနာ ပဋိစ္ဆာဒေသိ။ ဣဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ သတ္တက္ခတ္တုန္တိ သတ္တဝါရေ။ ပုဗ္ဗပစ္ဆိမစေတနာဝသေန စေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧကပိဏ္ဍပါတဒါနသ္မိဉှိ ဧကာဝ စေတနာ ဒွေ ပဋိသန္ဓိယော န ဒေတိ, ပုဗ္ဗပစ္ဆိမစေတနာဟိ ပနေသ သတ္တက္ခတ္တုံ သဂ္ဂေ, သတ္တက္ခတ္တုံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော။ ပုရာဏန္တိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒိန္နပိဏ္ဍပါတစေတနာကမ္မံ။

ပရိဂ္ဂဟန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထု။ အနုဇီဝိနောတိ ဧကံ မဟာကုလံ နိဿာယ ပဏ္ဏာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ ကုလာနိ ဇီဝန္တိ, တေ မနုဿေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗံ နာဒါယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗမေတံ န အာဒိယိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ သဗ္ဗံ နိက္ခိပ္ပဂါမိနန္တိ သဗ္ဗမေတံ နိက္ခိပ္ပသဘာဝံ, ပရိစ္စဇိတဗ္ဗသဘာဝမေဝါတိ အတ္ထော။ ဒသမံ။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၃။ တတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ပုဂ္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၂။ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန တမေန ယုတ္တောတိ တမော။ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ပုန နိရယတမူပဂမနတော တမပရာယဏော။ ဣတိ ဥဘယေနပိ ခန္ဓတမောဝ ကထိတော ဟောတိ။ ‘‘ဥစ္စေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန ဇောတိနာ ယုတ္တတော ဇောတိ, အာလောကီဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကာယသုစရိတာဒီဟိ ပုန သဂ္ဂူပပတ္တိဇောတိဘာဝူပဂမနတော ဇောတိပရာယဏော။ ဣမိနာ နယေန ဣတရေပိ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ။ နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒီနံ ကုလေ။ ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ။ ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ။ ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဝုတ္တိကေ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော။ ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော။ ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော။ ကာဏောတိ ဧကက္ခိကာဏော ဝါ ဥဘယက္ခိကာဏော ဝါ။ ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ။ ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ။ ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ။ ပဒီပေယျဿာတိ တေလကပလ္လကာဒိနော ပဒီပဥပကရဏဿ။ ဧဝံ ခေါ, မဟာရာဇာတိ ဧတ္ထ ဧကော ပုဂ္ဂလော ဗဟိဒ္ဓါ အာလောကံ အဒိသွာ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံယေဝ ကာလံ ကတွာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တော သကလံ ကပ္ပမ္ပိ သံသရတိ, သောပိ တမောတမပရာယဏောဝ။ သော ပန ကုဟကပုဂ္ဂလော ဘဝေယျ။ ကုဟကဿ ဟိ ဧဝရူပါ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ။

ဧတ္ထ စ ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ စဏ္ဍာလကုလေ ဝါ’’တိအာဒီဟိ အာဂမနဝိပတ္တိ စေဝ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နပစ္စယဝိပတ္တိ စ ဒဿိတာ။ ဒလိဒ္ဒေတိအာဒီဟိ ပဝတ္တပစ္စယဝိပတ္တိ။ ကသိရဝုတ္တိကေတိအာဒီဟိ အာဇီဝုပါယဝိပတ္တိ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိအာဒီဟိ အတ္တဘာဝဝိပတ္တိ။ ဗဝှါဗာဓောတိအာဒီဟိ ဒုက္ခကာရဏသမာယောဂေါ။ န လာဘီတိအာဒီဟိ သုခကာရဏဝိပတ္တိ စေဝ ဥပဘောဂဝိပတ္တိ စ။ ကာယေန ဒုစ္စရိတန္တိအာဒီဟိ တမပရာယဏဘာဝဿ ကာရဏသမာယောဂေါ။ ကာယဿ ဘေဒါတိအာဒီဟိ သမ္ပရာယိကတမူပဂမော။ သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

အက္ကောသတီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသတိ။ ပရိဘာသတီတိ, ‘‘ကသ္မာ တိဋ္ဌထ? ကိံ တုမှေဟိ အမှာကံ ကသိကမ္မာဒီနိ ကတာနီ’’တိအာဒီဟိ? ပရိဘဝဝစနေဟိ ပရိဘာသတိ။ ရောသကောတိ ဃဋ္ဋကော။ အဗျဂ္ဂမနသောတိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော။ ပဌမံ။

၂။ အယျိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၃။ ဒုတိယေ ဇိဏ္ဏာတိ ဇရာဇိဏ္ဏာ။ ဝုဍ္ဎာတိ ဝယောဝုဍ္ဎာ။ မဟလ္လိကာတိ ဇာတိမဟလ္လိကာ။ အဒ္ဓဂတာတိ အဒ္ဓံ စိရကာလံ အတိက္ကန္တာ။ ဝယောအနုပ္ပတ္တာတိ ပစ္ဆိမဝယံ သမ္ပတ္တာ။ ပိယာ မနာပါတိ ရညော ကိရ မာတရိ မတာယ အယျိကာ မာတုဋ္ဌာနေ ဌတွာ ပဋိဇဂ္ဂိ, တေနဿ အယျိကာယ ဗလဝပေမံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ဟတ္ထိရတနေနာတိ သတသဟဿဂ္ဃနကော ဟတ္ထီ သတသဟဿဂ္ဃနကေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကတော ဟတ္ထိရတနံ နာမ။ အဿရတနေပိ ဧသေဝ နယော။ ဂါမဝရောပိ သတသဟဿုဋ္ဌာနကဂါမောဝ။ သဗ္ဗာနိ တာနိ ဘေဒနဓမ္မာနီတိ တေသု ဟိ ကိဉ္စိ ကရိယမာနမေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ကိဉ္စိ ကတပရိယောသိတံ စက္ကတော အနပနီတမေဝ, ကိဉ္စိ အပနေတွာ ဘူမိယံ ဌပိတမတ္တံ, ကိဉ္စိ တတော ပရံ, ဧဝမေဝ သတ္တေသုပိ ကောစိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ မရတိ, ကောစိ မူဠှဂဗ္ဘာယ မာတရိ မာတုကုစ္ဆိတော အနိက္ခန္တောဝ, ကောစိ နိက္ခန္တမတ္တော, ကောစိ တတော ပရန္တိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ဒုတိယံ။

၁၃၄။ တတိယေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ။ တတိယံ။

၄။ ဣဿတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၅။ စတုတ္ထဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ။ ဘဂဝတော ကိရ ပဌမဗောဓိယံ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥဒပါဒိ ဘိက္ခုသံဃဿ စ။ တိတ္ထိယာ ဟတလာဘသက္ကာရာ ဟုတွာ ကုလေသု ဧဝံ ကန္ထေန္တာ ဝိစရန္တိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဧဝမာဟ, ‘မယှမေဝ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, န အညေသံ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ။ မယှမေဝ သာဝကာနံ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, န အညေသံ သာဝကာနံ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ။ မယှမေဝ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ, န အညေသံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ။ မယှမေဝ သာဝကာနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ, န အညေသံ သာဝကာနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’န္တိ။ ယုတ္တံ နု ခေါ သယမ္ပိ ဘိက္ခာစာရနိဿိတေန ပရေသံ ဘိက္ခာစာရနိဿိတာနံ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ အန္တရာယံ ကာတုံ, အယုတ္တံ ကရောတိ အနနုစ္ဆဝိက’’န္တိ။ သာ ကထာ ပတ္ထရမာနာ ရာဇကုလံ သမ္ပတ္တာ။ ရာဇာ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ ယံ တထာဂတော ပရေသံ လာဘန္တရာယံ ကရေယျ။ ဧတေ တထာဂတဿ အလာဘာယ အယသာယ ပရိသက္ကန္တိ။ သစာဟံ ဣဓေဝ ဌတွာ ‘မာ ဧဝံ အဝေါစုတ္ထ, န သတ္ထာ ဧဝံ ကထေတီ’တိ ဝဒေယျံ, ဧဝံ သာ ကထာ နိဇ္ဈတ္တိံ န ဂစ္ဆေယျ, ဣမဿ မဟာဇနဿ သန္နိပတိတကာလေယေဝ နံ နိဇ္ဈာပေဿာမီ’’တိ ဧကံ ဆဏဒိဝသံ အာဂမေန္တော တုဏှီ အဟောသိ။

အပရေန သမယေန မဟာဆဏေ သမ္ပတ္တေ ‘‘အယံ ဣမဿ ကာလော’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘သဒ္ဓါ ဝါ အဿဒ္ဓါ ဝါ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဝါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဝါ ဂေဟရက္ခကေ ဒါရကေ ဝါ မာတုဂါမေ ဝါ ဌပေတွာ အဝသေသာ ယေ ဝိဟာရံ နာဂစ္ဆန္တိ, ပညာသံ ဒဏ္ဍော’’တိ။ သယမ္ပိ ပါတောဝ နှတွာ ကတပါတရာသော သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတော မဟတာ ဗလကာယေန သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ အဂမာသိ။ ဂစ္ဆန္တော စ စိန္တေသိ – ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ ကိရ ဧဝံ ဝဒထ ‘မယှမေဝ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ…ပေ… န အညေသံ သာဝကာနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’န္တိ ဧဝံ ပုစ္ဆိတုံ အယုတ္တံ, ပဉှမေဝ ပုစ္ဆိဿာမိ, ပဉှံ ကထေန္တော စ မေ ဘဂဝါ အဝသာနေ တိတ္ထိယာနံ ဝါဒံ ဘဉ္ဇိဿတီ’’တိ။ သော ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ကတ္ထ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဒါနံ ဒါတဗ္ဗန္တိ အာဟ။ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ စိတ္တံ ပသီဒတိ, တသ္မိံ ဒါတဗ္ဗံ, တဿ ဝါ ဒါတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ ယေဟိ မနုဿေဟိ တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ အာရောစိတံ, တေ ဩလောကေသိ။ တေ ရညာ ဩလောကိတမတ္တာဝ မင်္ကုဘူတာ အဓောမုခါ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဘူမိံ လေခမာနာ အဋ္ဌံသု။ ရာဇာ – ‘‘ဧကပဒေနေဝ, ဘန္တေ, ဟတာ တိတ္ထိယာ’’တိ မဟာဇနံ သာဝေန္တော မဟာသဒ္ဒေန အဘာသိ။ ဧဝဉ္စ ပန ဘာသိတွာ – ‘‘ဘဂဝါ စိတ္တံ နာမ နိဂဏ္ဌာစေလကပရိဗ္ဗာဇကာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပသီဒတိ, ကတ္ထ ပန, ဘန္တေ, ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ အညံ ခေါ ဧတန္တိ, ‘‘မဟာရာဇ, အညံ တယာ ပဌမံ ပုစ္ဆိတံ, အညံ ပစ္ဆာ, သလ္လက္ခေဟိ ဧတံ, ပဉှာကထနံ ပန မယှံ ဘာရော’’တိ ဝတွာ သီလဝတော ခေါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဣဓ တျဿာတိ ဣဓ တေ အဿ။ သမုပဗျူဠှောတိ ရာသိဘူတော။ အသိက္ခိတောတိ ဓနုသိပ္ပေ အသိက္ခိတော။ အကတဟတ္ထောတိ မုဋ္ဌိဗန္ဓာဒိဝသေန အသမ္ပာဒိတဟတ္ထော။ အကတယောဂ္ဂေါတိ တိဏပုဉ္ဇမတ္တိကာပုဉ္ဇာဒီသု အကတပရိစယော။ အကတူပါသနောတိ ရာဇရာဇမဟာမတ္တာနံ အဒဿိတသရက္ခေပေါ။ ဆမ္ဘီတိ ပဝေဓိတကာယော။

ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီနောတိအာဒီသု အရဟတ္တမဂ္ဂေန ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီနော ဟောတိ, အနာဂါမိမဂ္ဂေန ဗျာပါဒေါ, အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ထိနမိဒ္ဓံ, တထာ ဥဒ္ဓစ္စံ, တတိယေနေဝ ကုက္ကုစ္စံ, ပဌမမဂ္ဂေန ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီနာ ဟောတိ။ အသေက္ခေန သီလက္ခန္ဓေနာတိ အသေက္ခဿ သီလက္ခန္ဓော အသေက္ခော သီလက္ခန္ဓော နာမ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ဧတ္ထ စ ပုရိမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ လောကိယလောကုတ္တရသီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိယော ကထိတာ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဟောတိ, တံ လောကိယမေဝ။

ဣဿတ္တန္တိ ဥသုသိပ္ပံ။ ဗလဝီရိယန္တိ ဧတ္ထ ဗလံ နာမ ဝါယောဓာတု, ဝီရိယံ ကာယိကစေတသိကဝီရိယမေဝ။ ဘရေတိ ဘရေယျ။ နာသူရံ ဇာတိပစ္စယာတိ, ‘‘အယံ ဇာတိသမ္ပန္နော’’တိ ဧဝံ ဇာတိကာရဏာ အသူရံ န ဘရေယျ။

ခန္တိသောရစ္စန္တိ ဧတ္ထ ခန္တီတိ အဓိဝါသနခန္တိ, သောရစ္စန္တိ အရဟတ္တံ။ ဓမ္မာတိ ဧတေ ဒွေ ဓမ္မာ။ အဿမေတိ အာဝသထေ။ ဝိဝနေတိ အရညဋ္ဌာနေ, နိရုဒကေ အရညေ စတုရဿပေါက္ခရဏိအာဒီနိ ကာရယေတိ အတ္ထော။ ဒုဂ္ဂေတိ ဝိသမဋ္ဌာနေ။ သင်္ကမနာနီတိ ပဏ္ဏာသဟတ္ထသဋ္ဌိဟတ္ထာနိ သမောကိဏ္ဏပရိသုဒ္ဓဝါလိကာနိ သင်္ကမနာနိ ကရေယျ။

ဣဒါနိ ဧတေသု အရညသေနာသနေသု ဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ အာစိက္ခန္တော အန္နံ ပါနန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သေနာသနာနီတိ မဉ္စပီဌာဒီနိ။ ဝိပ္ပသန္နေနာတိ ခီဏာသဝဿ ဒေန္တောပိ သကင်္ခေန ကိလေသမလိနေန စိတ္တေန အဒတွာ ဝိပ္ပသန္နေနေဝ စိတ္တေန ဒဒေယျ။ ထနယန္တိ ဂဇ္ဇန္တော။ သတက္ကကူတိ သတသိခရော, အနေကကူဋောတိ အတ္ထော။ အဘိသင်္ခစ္စာတိ အဘိသင်္ခရိတွာ သမောဓာနေတွာ ရာသိံ ကတွာ။

အာမောဒမာနောတိ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ။ ပကိရေတီတိ ဒါနဂ္ဂေ ဝိစိရတိ, ပကိရန္တော ဝိယ ဝါ ဒါနံ ဒေတိ။ ပုညဓာရာတိ အနေကဒါနစေတနာမယာ ပုညဓာရာ။ ဒါတာရံ အဘိဝဿတီတိ ယထာ အာကာသေ သမုဋ္ဌိတမေဃတော နိက္ခန္တာ ဥဒကဓာရာ ပထဝိံ သိနေဟယန္တီ တေမေန္တီ ကိလေဒယန္တီ အဘိဝဿတိ, ဧဝမေဝ အယမ္ပိ ဒါယကဿ အဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နာ ပုညဓာရာ တမေဝ ဒါတာရံ အန္တော သိနေဟေတိ ပူရေတိ အဘိသန္ဒေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒါတာရံ အဘိဝဿတီ’’တိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ပဗ္ဗတူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၆။ ပဉ္စမေ မုဒ္ဓါဝသိတ္တာနန္တိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဝသိတ္တာနံ ကတာဘိသေကာနံ။ ကာမဂေဓပရိယုဋ္ဌိတာနန္တိ ကာမေသု ဂေဓေန ပရိယုဋ္ဌိတာနံ အဘိဘူတာနံ။ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တာနန္တိ ဇနပဒေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တာနံ။ ရာဇကရဏီယာနီတိ ရာဇကမ္မာနိ ရာဇူဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ။ တေသု ခွါဟန္တိ တေသု အဟံ။ ဥသုက္ကမာပန္နောတိ ဗျာပါရံ အာပန္နော။ ဧသ ကိရ ရာဇာ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, အန္တရာဂမနာနိ ဗဟူနိပိ ဟောန္တိ။ တဿ နိဗဒ္ဓံ ဂစ္ဆတော ဗလကာယော မဟာပိ ဟောတိ အပ္ပေါပိ။ အထေကဒိဝသံ ပဉ္စသတာ စောရာ စိန္တယိံသု – ‘‘အယံ ရာဇာ အဝေလာယ အပ္ပေန ဗလေန သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, အန္တရာမဂ္ဂေ နံ ဂဟေတွာ ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ။ တေ အန္ဓဝနေ နိလီယိံသု။ ရာဇာနော စ နာမ မဟာပုညာ ဟောန္တိ။ အထ တေသံယေဝ အဗ္ဘန္တရတော ဧကော ပုရိသော နိက္ခမိတွာ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ မဟန္တံ ဗလကာယံ အာဒါယ အန္ဓဝနံ ပရိဝါရေတွာ တေ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ အန္ဓဝနတော ယာဝ နဂရဒွါရာ မဂ္ဂဿ ဥဘောသု ပဿေသု ယထာ အညမညံ စက္ခုနာ စက္ခုံ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဩလောကေန္တိ, ဧဝံ အာသန္နာနိ သူလာနိ ရောပါပေတွာ သူလေသု ဥတ္တာသေသိ။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ။

အထ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ဝက္ခာမိ, ‘မဟာရာဇ, မာဒိသေ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဓုရဝိဟာရေ ဝသန္တေ တယာ ဧဝရူပံ ဒါရုဏံ ကမ္မံ ကတံ, အယုတ္တံ တေ ကတ’န္တိ, အထာယံ ရာဇာ မင်္ကု ဟုတွာ သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ကုဏေယျ, ပရိယာယေန ဓမ္မံ ကထေန္တဿေဝ မေ သလ္လက္ခေဿတီ’’တိ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သဒ္ဓါယိကောတိ သဒ္ဓါတဗ္ဗော, ယဿ တွံ ဝစနံ သဒ္ဒဟသီတိ အတ္ထော။ ပစ္စယိကောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, ယဿ ဝစနံ ပတ္တိယာယသီတိ အတ္ထော။ အဗ္ဘသမန္တိ အာကာသသမံ။ နိပ္ပေါထေန္တော အာဂစ္ဆတီတိ ပထဝိတလတော ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ သဗ္ဗေ သတ္တေ သဏှကရဏီယံ တိဏစုဏ္ဏံ ဝိယ ကရောန္တော ပိသန္တော အာဂစ္ဆတိ။

အညတြ ဓမ္မစရိယာယာတိ ဌပေတွာ ဓမ္မစရိယံ အညံ ကာတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဒသကုသလကမ္မပထသင်္ခါတာ ဓမ္မစရိယာဝ ကတ္တဗ္ဗာ, ဘန္တေတိ – သမစရိယာဒီနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ အာရောစေမီတိ အာစိက္ခာမိ။ ပဋိဝေဒယာမီတိ ဇာနာပေမိ။ အဓိဝတ္တတီတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ။ ဟတ္ထိယုဒ္ဓါနီတိ နာဠာဂိရိသဒိသေ ဟေမကပ္ပနေ နာဂေ အဘိရုယှ ယုဇ္ဈိတဗ္ဗယုဒ္ဓါနိ။ ဂတီတိ နိပ္ဖတ္တိ။ ဝိသယောတိ ဩကာသော, သမတ္ထဘာဝေါ ဝါ။ န ဟိ သက္ကာ တေဟိ ဇရာမရဏံ ပဋိဗာဟိတုံ။ မန္တိနော မဟာမတ္တာတိ မန္တသမ္ပန္နာ မဟောသဓဝိဓုရပဏ္ဍိတာဒိသဒိသာ မဟာအမစ္စာ။ ဘူမိဂတန္တိ မဟာလောဟကုမ္ဘိယော ပူရေတွာ ဘူမိယံ ဌပိတံ။ ဝေဟာသဋ္ဌန္တိ စမ္မပသိဗ္ဗကေ ပူရေတွာ တုလာသံဃာဋာဒီသု လဂ္ဂေတွာ စေဝ နိယျုဟာဒီသု စ ပူရေတွာ ဌပိတံ။ ဥပလာပေတုန္တိ အညမညံ ဘိန္ဒိတုံ။ ယထာ ဒွေ ဇနာ ဧကေန မဂ္ဂေန န ဂစ္ဆန္တိ ဧဝံ ကာတုံ။

နဘံ အာဟစ္စာတိ အာကာသံ ပူရေတွာ။ ဧဝံ ဇရာ စ မစ္စု စာတိ ဣဓ ဒွေယေဝ ပဗ္ဗတာ ဂဟိတာ, ရာဇောဝါဒေ ပန ‘‘ဇရာ အာဂစ္ဆတိ သဗ္ဗယောဗ္ဗနံ ဝိလုမ္ပမာနာ’’တိ ဧဝံ ဇရာ မရဏံ ဗျာဓိ ဝိပတ္တီတိ စတ္တာရောပေတေ အာဂတာဝ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဟတ္ထိယုဒ္ဓါဒီဟိ ဇရာမရဏံ ဇိနိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ။ သဒ္ဓံ နိဝေသယေတိ သဒ္ဓံ နိဝေသေယျ, ပတိဋ္ဌာပေယျာတိ။ ပဉ္စမံ။

တတိယော ဝဂ္ဂေါ။

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ကောသလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ မာရသံယုတ္တံ

၁။ ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁။ တပေါကမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၇။ မာရသံယုတ္တဿ ပဌမေ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတီတိ ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော ဥရုဝေလဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံ အန္တောသတ္တာဟသ္မိံယေဝ။ ဒုက္ကရကာရိကာယာတိ ဆဗ္ဗဿာနိ ကတာယ ဒုက္ကရကာရိကာယ။ မာရော ပါပိမာတိ အတ္တနော ဝိသယံ အတိက္ကမိတုံ ပဋိပန္နေ သတ္တေ မာရေတီတိ မာရော။ ပါပေ နိယောဇေတိ, သယံ ဝါ ပါပေ နိယုတ္တောတိ ပါပိမာ။ အညာနိပိဿ ကဏှော, အဓိပတိ, ဝသဝတ္တီ, အန္တကော, နမုစိ, ပမတ္တဗန္ဓူတိအာဒီနိ ဗဟူနိ နာမာနိ, ဣဓ ပန နာမဒွယမေဝ ဂဟိတံ။ ဥပသင်္ကမီတိ – ‘‘အယံ သမဏော ဂေါတမော ‘မုတ္တောသ္မီ’တိ မညတိ, အမုတ္တဘာဝမဿ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ။

တပေါကမ္မာ အပက္ကမ္မာတိ တပေါကမ္မတော အပက္ကမိတွာ။ အပရဒ္ဓေါတိ ‘‘ဒူရေ တွံ သုဒ္ဓိမဂ္ဂါ’’တိ ဝဒတိ။ အမရံ တပန္တိ အမရတပံ အမရဘာဝတ္ထာယ ကတံ လူခတပံ, အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ။ သဗ္ဗာနတ္ထာဝဟံ ဟောတီတိ, ‘‘သဗ္ဗံ တပံ မယှံ အတ္ထာဝဟံ န ဘဝတီ’’တိ ဉတွာ။ ဖိယာရိတ္တံဝ ဓမ္မနီတိ အရညေ ထလေ ဖိယာရိတ္တံ ဝိယ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အရညေ ထလေ နာဝံ ဌပေတွာ ဘဏ္ဍဿ ပူရေတွာ မဟာဇနာ အဘိရူဟိတွာ ဖိယာရိတ္တံ ဂဟေတွာ သံကဍ္ဎေယျုံ စေဝ ဥပ္ပီလေယျုံ စ, သော မဟာဇနဿ ဝါယာမော ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ နာဝါယ ဂမနံ အသာဓေန္တော နိရတ္ထကော ဘဝေယျ န အနတ္ထာဝဟော, ဧဝမေဝ အဟံ ‘သဗ္ဗံ အမရံ တပံ အနတ္ထာဝဟံ ဟောတီ’တိ ဉတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိန္တိ။

ဣဒါနိ တံ အမရံ တပံ ပဟာယ ယေန မဂ္ဂေန ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, တံ ဒဿေန္တော သီလန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သီလန္တိ ဝစနေန သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ ဂဟိတာ, သမာဓိနာ သမ္မာဝါယာမသတိသမာဓယော, ပညာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပါ။ မဂ္ဂံ ဗောဓာယ ဘာဝယန္တိ ဣမံ အဋ္ဌင်္ဂိကမေဝ အရိယမဂ္ဂံ ဗောဓတ္ထာယ ဘာဝယန္တော။ ဧတ္ထ စ ဗောဓာယာတိ မဂ္ဂတ္ထာယ။ ယထာ ဟိ ယာဂုတ္ထာယ ယာဂုမေဝ ပစန္တိ, ပူဝတ္ထာယ ပူဝမေဝ ပစန္တိ, န အညံ ကိဉ္စိ ကရောန္တိ, ဧဝံ မဂ္ဂမေဝ မဂ္ဂတ္ထာယ ဘာဝေတိ။ တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂံ ဗောဓာယ ဘာဝယ’’န္တိ။ ပရမံ သုဒ္ဓိန္တိ အရဟတ္တံ။ နိဟတောတိ တွံ မယာ နိဟတော ပရာဇိတော။ ပဌမံ။

၂။ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၈။ ဒုတိယေ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ရတ္တိံ အန္ဓဘာဝကာရကေ မဟာတမေ စတုရင်္ဂေ တမသိ။ အဗ္ဘောကာသေ နိသိန္နော ဟောတီတိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ စင်္ကမနကောဋိယံ ပါသာဏဖလကေ မဟာစီဝရံ သီသေ ဌပေတွာ ပဓာနံ ပရိဂ္ဂဏှမာနော နိသိန္နော ဟောတိ။

နနု စ တထာဂတဿ အဘာဝိတော ဝါ မဂ္ဂေါ, အပ္ပဟီနာ ဝါ ကိလေသာ, အပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ဝါ အကုပ္ပံ, အသစ္ဆိကတော ဝါ နိရောဓော နတ္ထိ, ကသ္မာ ဧဝမကာသီတိ? အနာဂတေ ကုလပုတ္တာနံ အင်္ကုသတ္ထံ။ ‘‘အနာဂတေ ဟိ ကုလပုတ္တာ မယာ ဂတမဂ္ဂံ အာဝဇ္ဇိတွာ အဗ္ဘောကာသဝါသံ ဝသိတဗ္ဗံ မညမာနာ ပဓာနကမ္မံ ကရိဿန္တီ’’တိ သမ္ပဿမာနော သတ္ထာ ဧဝမကာသိ။ မဟာတိ မဟန္တော။ အရိဋ္ဌကောတိ ကာဠကော။ မဏီတိ ပါသာဏော။ ဧဝမဿ သီသံ ဟောတီတိ ဧဝရူပံ တဿ ကာဠဝဏ္ဏံ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ မဟာပါသာဏသဒိသံ သီသံ ဟောတိ။

သုဘာသုဘန္တိ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သံသရန္တော သုန္ဒရာသုန္ဒရံ ဝဏ္ဏံ ကတွာ အာဂတောသီတိ ဝဒတိ။ အထ ဝါ သံသရန္တိ သံသရန္တော အာဂစ္ဆန္တော။ ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ ဝသဝတ္တိဋ္ဌာနတော ယာဝ ဥရုဝေလာယ ဒီဃမဂ္ဂံ, ပုရေ ဗောဓာယ ဝါ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကသမယသင်္ခါတံ ဒီဃကာလံ။ ဝဏ္ဏံ ကတွာ သုဘာသုဘန္တိ သုန္ဒရဉ္စ အသုန္ဒရဉ္စ နာနပ္ပကာရံ ဝဏ္ဏံ ကတွာ အနေကဝါရံ မမ သန္တိကံ အာဂတောသီတိ အတ္ထော။ သော ကိရ ဝဏ္ဏော နာမ နတ္ထိ, ယေန ဝဏ္ဏေန မာရော ဝိဘိံသကတ္ထာယ ဘဂဝတော သန္တိကံ န အာဂတပုဗ္ဗော။ တေန တံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ။ အလံ တေ တေနာတိ အလံ တုယှံ ဧတေန မာရဝိဘိံသာကာရဒဿနဗျာပါရေန။ ဒုတိယံ။

၃။ သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃၉။ တတိယေ သုသံဝုတာတိ သုပိဟိတာ။ န တေ မာရဝသာနုဂါတိ, မာရ, တေ တုယှံ ဝသာနုဂါ န ဟောန္တိ။ န တေ မာရဿ ဗဒ္ဓဂူတိ တေ တုယှံ မာရဿ ဗဒ္ဓစရာ သိဿာ အန္တေဝါသိကာ န ဟောန္တိ။ တတိယံ။

၄။ ပဌမမာရပါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၀။ စတုတ္ထေ ယောနိသော မနသိကာရာတိ ဥပါယမနသိကာရေန။ ယောနိသော သမ္မပ္ပဓာနာတိ ဥပါယဝီရိယေန ကာရဏဝီရိယေန။ ဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိ။ အဇ္ဈဘာသီတိ ‘‘အယံ အတ္တနာ ဝီရိယံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတွာပိ န တုဿတိ, ဣဒါနိ အညေသမ္ပိ ‘ပါပုဏာထာ’တိ ဥဿာဟံ ကရောတိ, ပဋိဗာဟေဿာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ အဘာသိ။

မာရပါသေနာတိ ကိလေသပါသေန။ ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာတိ ယေ ဒိဗ္ဗာ ကာမဂုဏသင်္ခါတာ မာနုသာ ကာမဂုဏသင်္ခါတာ စ မာရပါသာ နာမ အတ္ထိ, သဗ္ဗေဟိ တေဟိ တွံ ဗဒ္ဓေါတိ ဝဒတိ။ မာရဗန္ဓနဗဒ္ဓေါတိ မာရဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ, မာရဗန္ဓနေ ဝါ ဗဒ္ဓေါ။ န မေ သမဏ မောက္ခသီတိ သမဏ တွံ မမ ဝိသယတော န မုစ္စိဿသိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဒုတိယမာရပါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၁။ ပဉ္စမေ မုတ္တာဟန္တိ မုတ္တော အဟံ။ ပုရိမံ သုတ္တံ အန္တောဝဿေ ဝုတ္တံ, ဣဒံ ပန ပဝါရေတွာ ဝုဋ္ဌဝဿကာလေ။ စာရိကန္တိ အနုပုဗ္ဗဂမနစာရိကံ။ (ပဝါရေတွာ) ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနပရမံ ဂစ္ဆန္တာ စရထာတိ ဝဒတိ။ မာ ဧကေန ဒွေတိ ဧကမဂ္ဂေန ဒွေ ဇနာ မာ အဂမိတ္ထ။ ဧဝဉှိ ဂတေသု ဧကသ္မိံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ, ဧကေန တုဏှီဘူတေန ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။

အာဒိကလျာဏန္တိ အာဒိမှိ ကလျာဏံ သုန္ဒရံ ဘဒ္ဒကံ။ တထာ မဇ္ဈပရိယောသာနေသု။ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဉ္စ နာမေတံ သာသနဿ စ ဒေသနာယ စ ဝသေန ဒုဝိဓံ။ တတ္ထ သာသနဿ သီလံ အာဒိ, သမထဝိပဿနာမဂ္ဂါ မဇ္ဈံ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပရိယောသာနံ။ သီလသမာဓယော ဝါ အာဒိ, ဝိပဿနာမဂ္ဂါ မဇ္ဈံ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပရိယောသာနံ။ သီလသမာဓိဝိပဿနာ ဝါ အာဒိ, မဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပရိယောသာနံ။ ဒေသနာယ ပန စတုပ္ပဒိကာယ ဂါထာယ တာဝ ပဌမပါဒေါ အာဒိ, ဒုတိယတတိယာ မဇ္ဈံ, စတုတ္ထော ပရိယောသာနံ။ ပဉ္စပဒဆပ္ပဒါနံ ပဌမပါဒေါ အာဒိ, အဝသာနပါဒေါ ပရိယောသာနံ, အဝသေသာ မဇ္ဈံ။ ဧကာနုသန္ဓိကသုတ္တဿ နိဒါနံ အာဒိ, ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ပရိယောသာနံ, သေသံ မဇ္ဈံ။ အနေကာနုသန္ဓိကဿ မဇ္ဈေ ဗဟူပိ အနုသန္ဓိ မဇ္ဈမေဝ, နိဒါနံ အာဒိ, ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ပရိယောသာနံ။

သာတ္ထန္တိ သာတ္ထကံ ကတွာ ဒေသေထ။ သဗျဉ္ဇနန္တိ ဗျဉ္ဇနေဟိ စေဝ ပဒေဟိ စ ပရိပူရံ ကတွာ ဒေသေထ။ ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ သကလပရိပုဏ္ဏံ။ ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ။ ပကာသေထာတိ အာဝိကရောထ။

အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ပညာစက္ခုမှိ အပ္ပကိလေသရဇသဘာဝါ, ဒုကူလသာဏိယာ ပဋိစ္ဆန္နာ ဝိယ စတုပ္ပဒိကဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ သမတ္ထာ သန္တီတိ အတ္ထော။ အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ။ ပရိဟာယန္တီတိ အလာဘပရိဟာနိယာ ဓမ္မတော ပရိဟာယန္တိ။ သေနာနိဂမောတိ ပဌမကပ္ပိကာနံ သေနာယ နိဝိဋ္ဌောကာသေ ပတိဋ္ဌိတဂါမော, သုဇာတာယ ဝါ ပိတု သေနာနီ နာမ နိဂမော။ တေနုပသင်္ကမိဿာမီတိ နာဟံ တုမှေ ဥယျောဇေတွာ ပရိဝေဏာဒီနိ ကာရေတွာ ဥပဋ္ဌာကာဒီဟိ ပရိစရိယမာနော ဝိဟရိဿာမိ, တိဏ္ဏံ ပန ဇဋိလာနံ အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ ပါဋိဟာရိယသဟဿာနိ ဒဿေတွာ ဓမ္မမေဝ ဒေသေတုံ ဥပသင်္ကမိဿာမီတိ။ တေနုပသင်္ကမီတိ, ‘‘အယံ သမဏော ဂေါတမော မဟာယုဒ္ဓံ ဝိစာရေန္တော ဝိယ, ‘မာ ဧကေန ဒွေ အဂမိတ္ထ, ဓမ္မံ ဒေသေထာ’တိ သဋ္ဌိ ဇနေ ဥယျောဇေတိ, ဣမသ္မိံ ပန ဧကသ္မိမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ မယှံ စိတ္တဿာဒံ နတ္ထိ, ဧဝံ ဗဟူသု ဒေသေန္တေသု ကုတော ဘဝိဿတိ, ပဋိဗာဟာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ သပ္ပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၂။ ဆဋ္ဌေ သောဏ္ဍိကာကိလဉ္ဇန္တိ သုရာကာရကာနံ ပိဋ္ဌပတ္ထရဏကကိလဉ္ဇံ။ ကောသလိကာ ကံသပါတီတိ ကောသလရညော ရထစက္ကပ္ပမာဏာ ပရိဘောဂပါတိ။ ဂဠဂဠာယန္တေတိ ဂဇ္ဇန္တေ။ ကမ္မာရဂဂ္ဂရိယာတိ ကမ္မာရုဒ္ဓနပဏာဠိယာ။ ဓမမာနာယာတိ ဘသ္တဝါတေန ပူရိယမာနာယ။ ဣတိ ဝိဒိတွာတိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ပဓာနမနုယုတ္တော သုခေန နိသိန္နော, ဃဋ္ဋယိဿာမိ န’’န္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ နိယာမဘူမိယံ ဣတော စိတော စ သဉ္စရန္တံ ဝိဇ္ဇုလတာလောကေန ဒိသွာ, ‘‘ကော နု ခေါ ဧသော သတ္တော’’တိ? အာဝဇ္ဇေန္တော, ‘‘မာရော အယ’’န္တိ ဧဝံ ဝိဒိတွာ။

သုညဂေဟာနီတိ သုညာဂါရာနိ။ သေယျာတိ သေယျတ္ထာယ။ ဌဿာမိ စင်္ကမိဿာမိ နိသီဒိဿာမိ နိပဇ္ဇိဿာမီတိ ဧတဒတ္ထာယ ယော သုညာဂါရာနိ သေဝတီတိ အတ္ထော။ သော မုနိ အတ္တသညတောတိ သော ဗုဒ္ဓမုနိ ဟတ္ထပါဒကုက္ကုစ္စာဘာဝေန သံယတတ္တဘာဝေါ။ ဝေါဿဇ္ဇ စရေယျ တတ္ထ သောတိ သော တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အာလယံ နိကန္တိံ ဝေါဿဇ္ဇိတွာ ပဟာယ စရေယျ။ ပတိရူပံ ဟိ တထာဝိဓဿ တန္တိ တာဒိသဿ တံသဏ္ဌိတဿ ဗုဒ္ဓမုနိနော တံ အတ္တဘာဝေ နိကန္တိံ ဝေါဿဇ္ဇိတွာ စရဏံ နာမ ပတိရူပံ ယုတ္တံ အနုစ္ဆဝိကံ။

စရကာတိ သီဟဗျဂ္ဃါဒိကာ သဉ္စရဏသတ္တာ။ ဘေရဝါတိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကဘေရဝါ။ တတ္ထ သဝိညာဏကာ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော, အဝိညာဏကာ ရတ္တိဘာဂေ ခါဏုဝမ္မိကာဒယော။ တေပိ ဟိ တသ္မိံ ကာလေ ယက္ခာ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ရဇ္ဇုဝလ္လိယာဒီနိ သဗ္ဗာနိ သပ္ပါ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တတ္ထာတိ တေသု ဘေရဝေသု သုညာဂါရဂတော ဗုဒ္ဓမုနိ လောမစလနမတ္တကမ္ပိ န ကရောတိ။

ဣဒါနိ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပံ ဒဿေန္တော နဘံ ဖလေယျာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဖလေယျာတိ ကာကပဒံ ဝိယ ဟီရဟီရသော ဖလေယျ။ စလေယျာတိ ပေါက္ခရပတ္တေ ဝါတာဟတော ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ စလေယျ။ သလ္လမ္ပိ စေ ဥရသိ ပကပ္ပယေယျုန္တိ တိခိဏသတ္တိသလ္လံ စေပိ ဥရသ္မိံ စာရေယေယျုံ။ ဥပဓီသူတိ ခန္ဓူပဓီသု။ တာဏံ န ကရောန္တီတိ တိခိဏေ သလ္လေ ဥရသ္မိံ စာရိယမာနေ ဘယေန ဂုမ္ဗန္တရကန္ဒရာဒီနိ ပဝိသန္တာ တာဏံ ကရောန္တိ နာမ။ ဗုဒ္ဓါ ပန သမုစ္ဆိန္နသဗ္ဗဘယာ ဧဝရူပံ တာဏံ နာမ န ကရောန္တိ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ သုပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၃။ သတ္တမေ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာတိ ဥတုဂါဟာပနတ္ထံ ဓောဝိတွာ။ ဗုဒ္ဓါနံ ပန သရီရေ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတိ, ဥဒကမ္ပိ ပေါက္ခရပတ္တေ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဝိဝဋ္ဋိတွာ ဂစ္ဆတိ။ အပိစ ခေါ ဓောတပါဒကေ ဂေဟေ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဝတ္တံ။ တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ဝတ္တဘေဒေါ နာမ နတ္ထိ, ဝတ္တသီသေ ပန ဌတွာ ဓောဝန္တိ။ သစေ ဟိ တထာဂတော နေဝ နှာယေယျ, န ပါဒေ ဓောဝေယျ, ‘‘နာယံ မနုဿော’’တိ ဝဒေယျုံ။ တသ္မာ မနုဿကိရိယံ အမုဉ္စန္တော ဓောဝတိ။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သောပ္ပပရိဂ္ဂါဟကေန သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော။ ဥပသင်္ကမီတိ သမဏော ဂေါတမော သဗ္ဗရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမိတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ နိဒ္ဒါယတိ, အတိဝိယ သုခသယိတော ဘဝိဿတိ, ဃဋ္ဋယိဿာမိ နန္တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ။

ကိံ သောပ္ပသီတိ ကိံ သုပသိ, ကိံ သောပ္ပံ နာမိဒံ တဝါတိ ဝဒတိ။ ကိံ နု သောပ္ပသီတိ ကသ္မာ နု သုပသိ? ဒုဗ္ဘဂေါ ဝိယာတိ မတော ဝိယ, ဝိသညီ ဝိယ စ။ သုညမဂါရန္တိ သုညံ မေ ဃရံ လဒ္ဓန္တိ သောပ္ပသီတိ ဝဒတိ။ သူရိယေ ဥဂ္ဂတေတိ သူရိယမှိ ဥဋ္ဌိတေ။ ဣဒါနိ ဟိ အညေ ဘိက္ခူ သမ္မဇ္ဇန္တိ, ပါနီယံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ, ဘိက္ခာစာရဂမနသဇ္ဇာ ဘဝန္တိ, တွံ ကသ္မာ သောပ္ပသိယေဝ။

ဇာလိနီတိ တယော ဘဝေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတေန ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယ အဋ္ဌာရသတဏှာဝိစရိတာနီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ။ ၈၄၂) တေန တေန အတ္တနော ကောဋ္ဌာသဘူတေန ဇာလေန ဇာလိနီ။ ဝိသတ္တိကာတိ ရူပါဒီသု တတ္ထ တတ္ထ ဝိသတ္တတာယ ဝိသမူလတာယ ဝိသပရိဘောဂတာယ စ ဝိသတ္တိကာ။ ကုဟိဉ္စိ နေတဝေတိ ကတ္ထစိ နေတုံ။ သဗ္ဗူပဓိ ပရိက္ခယာတိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရကာမဂုဏဘေဒါနံ ဥပဓီနံ ပရိက္ခယာ။ ကိံ တဝေတ္ထ, မာရာတိ, မာရ, တုယှံ ကိံ ဧတ္ထ? ကသ္မာ တွံ ဥဏှယာဂုယံ နိလီယိတုံ အသက္ကောန္တီ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာ ဝိယ အန္တန္တေနေဝ ဥဇ္ဈာယန္တော အာဟိဏ္ဍသီတိ။ သတ္တမံ။

၈။ နန္ဒတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၄။ အဋ္ဌမံ ဒေဝတာသံယုတ္တေ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ပဌမအာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၅။ နဝမေ အပ္ပံ ဝါ ဘိယျောတိ ဘိယျော ဇီဝန္တော အပရံ ဝဿသတံ ဇီဝိတုံ န သက္ကောတိ, ပဏ္ဏာသံ ဝါ သဋ္ဌိ ဝါ ဝဿာနိ ဇီဝတိ။ အဇ္ဈဘာသီတိ သမဏော ဂေါတမော ‘‘မနုဿာနံ အပ္ပမာယူ’’တိ ကထေတိ, ဒီဃဘာဝမဿ ကထေဿာမီတိ ပစ္စနီကသာတတာယ အဘိဘဝိတွာ အဘာသိ။

န နံ ဟီဠေတိ တံ အာယုံ ‘‘အပ္ပကမိဒ’’န္တိ န ဟီဠေယျ။ ခီရမတ္တော ဝါတိ ယထာ ဒဟရော ကုမာရော ဥတ္တာနသေယျကော ခီရံ ပိဝိတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေ နိပန္နော အသညီ ဝိယ နိဒ္ဒါယတိ, ကဿစိ အာယုံ အပ္ပံ ဝါ ဒီဃံ ဝါတိ န စိန္တေတိ, ဧဝံ သပ္ပုရိသော။ စရေယျာဒိတ္တသီသော ဝါတိ အာယုံ ပရိတ္တန္တိ ဉတွာ ပဇ္ဇလိတသီသော ဝိယ စရေယျ။ နဝမံ။

၁၀။ ဒုတိယအာယုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၆။ ဒသမေ နေမီဝ ရထကုဗ္ဗရန္တိ ယထာ ဒိဝသံ ဂစ္ဆန္တဿ ရထဿ စက္ကနေမိ ကုဗ္ဗရံ အနုပရိယာယတိ န ဝိဇဟတိ, ဧဝံ အာယု အနုပရိယာယတီတိ။ ဒသမံ။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ပါသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၇။ ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နိသိန္နောတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဓာနံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော နိသိန္နော။ မာရောပိဿ သုခနိသိန္နဘာဝံ ဉတွာ ဃဋ္ဋယိဿာမီတိ ဥပသင်္ကမန္တော။ ပဒါလေသီတိ ပဗ္ဗတပိဋ္ဌေ ဌတွာ ပဝိဇ္ဈိ။ ပါသာဏာ နိရန္တရာ အညမညံ အဘိဟနန္တာ ပတန္တိ။ ကေဝလန္တိ သကလံ။ သဗ္ဗန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပဌမံ။

၂။ ကိန္နုသီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၈။ ဒုတိယေ ဝိစက္ခုကမ္မာယာတိ ပရိသာယ ပညာစက္ခုံ ဝိနာသေတုကမျတာယ။ ဗုဒ္ဓါနံ ပနေသ ပညာစက္ခုံ ဝိနာသေတုံ န သက္ကောတိ, ပရိသာယ ဘေရဝါရမ္မဏံ သာဝေန္တော ဝါ ဒဿေန္တော ဝါ သက္ကောတိ။ ဝိဇိတာဝီ နု မညသီတိ ကိံ နု တွံ ‘‘ဝိဇိတဝိဇယော အဟ’’န္တိ မညသိ? မာ ဧဝံ မညိ, နတ္ထိ တေ ဇယော။ ပရိသာသူတိ, အဋ္ဌသု ပရိသာသု။ ဗလပ္ပတ္တာတိ ဒသဗလပ္ပတ္တာ။ ဒုတိယံ။

၃။ သကလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄၉။ တတိယေ မန္ဒိယာ နူတိ မန္ဒဘာဝေန မောမူဟဘာဝေန။ ဥဒါဟု ကာဝေယျမတ္တောတိ ဥဒါဟု ယထာ ကဝိ ကဗ္ဗံ စိန္တေန္တော တေန ကဗ္ဗကရဏေန မတ္တော သယတိ, ဧဝံ သယသိ။ သမ္ပစုရာတိ ဗဟဝေါ။ ကိမိဒံ သောပ္ပသေ ဝါတိ ကသ္မာ ဣဒံ သောပ္ပံ သောပ္ပသိယေဝ? အတ္ထံ သမေစ္စာတိ အတ္ထံ သမာဂန္တွာ ပါပုဏိတွာ။ မယှံ ဟိ အသင်္ဂဟော နာမ သင်္ဂဟဝိပန္နော ဝါ အတ္ထော နတ္ထိ။ သလ္လန္တိ တိခိဏံ သတ္တိသလ္လံ။ ဇဂ္ဂံ န သင်္ကေတိ ယထာ ဧကစ္စော သီဟပထာဒီသု ဇဂ္ဂန္တော သင်္ကတိ, တထာ အဟံ ဇဂ္ဂန္တောပိ န သင်္ကာမိ။ နပိ ဘေမိ သောတ္တုန္တိ ယထာ ဧကစ္စော သီဟပထာဒီသုယေဝ သုပိတုံ ဘာယတိ, ဧဝံ အဟံ သုပိတုမ္ပိ န ဘာယာမိ။ နာနုတပန္တိ မာမန္တိ ယထာ အာစရိယဿ ဝါ အန္တေဝါသိကဿ ဝါ အဖာသုကေ ဇာတေ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယ ဌိတတ္တာ အန္တေဝါသိံ ရတ္တိန္ဒိဝါ အတိက္ကမန္တာ အနုတပန္တိ, ဧဝံ မံ နာနုတပန္တိ။ န ဟိ မယှံ ကိဉ္စိ အပရိနိဋ္ဌိတကမ္မံ နာမ အတ္ထိ။ တေနေဝါဟ ဟာနိံ န ပဿာမိ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ။ တတိယံ။

၄။ ပတိရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၀။ စတုတ္ထေ အနုရောဓဝိရောဓေသူတိ ရာဂပဋိဃေသု။ မာ သဇ္ဇိတ္ထော တဒါစရန္တိ ဧဝံ ဓမ္မကထံ အာစရန္တော မာ လဂ္ဂိ။ ဓမ္မကထံ ကထေန္တဿ ဟိ ဧကစ္စေ သာဓုကာရံ ဒဒန္တိ, တေသု ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧကစ္စေ အသက္ကစ္စံ သုဏန္တိ, တေသု ပဋိဃော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ ဓမ္မကထိကော အနုရောဓဝိရောဓေသု သဇ္ဇတိ နာမ။ တွံ ဧဝံ မာ သဇ္ဇိတ္ထောတိ ဝဒတိ။ ယဒညမနုသာသတီတိ ယံ အညံ အနုသာသတိ, တံ။ သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိတာနုကမ္ပီ ဟိတေန အနုပကမ္ပတိ။ ယသ္မာ စ ဟိတာနုကမ္ပီ, တသ္မာ အနုရောဓဝိရောဓေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တော တထာဂတောတိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ မာနသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၁။ ပဉ္စမေ အာကာသေ စရန္တေပိ ဗန္ဓတီတိ အန္တလိက္ခစရော။ ပါသောတိ ရာဂပါသော။ မာနသောတိ မနသမ္ပယုတ္တော။ ပဉ္စမံ။

၆။ ပတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၂။ ဆဋ္ဌေ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဥပါဒါယာတိ ပဉ္စ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ အာဒိယိတွာ, သဘာဝသာမညလက္ခဏဝသေန နာနပ္ပကာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော။ သန္ဒဿေတီတိ ခန္ဓာနံ သဘာဝလက္ခဏာဒီနိ ဒဿေတိ။ သမာဒပေတီတိ ဂဏှာပေတိ။ သမုတ္တေဇေတီတိ သမာဒါနမှိ ဥဿာဟံ ဇနေတိ။ သမ္ပဟံသေတီတိ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေန ဝေါဒါပေတိ ဇောတာပေတိ။ အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အတ္ထိကံ ကတွာ, ‘‘အယံ နော အဓိဂန္တဗ္ဗော အတ္ထော’’တိ ဧဝံ သလ္လက္ခေတွာ တာယ ဒေသနာယ အတ္ထိကာ ဟုတွာ။ မနသိ ကတွာတိ စိတ္တေ ဌပေတွာ။ သဗ္ဗစေတသော သမန္နာဟရိတွာတိ သဗ္ဗေန တေန ကမ္မကာရကစိတ္တေန သမန္နာဟရိတွာ။ ဩဟိတသောတာတိ ဌပိတာသောတာ။ အဗ္ဘောကာသေ နိက္ခိတ္တာတိ ဩတာပနတ္ထာယ ဌပိတာ။

ရူပံ ဝေဒယိတံ သညာန္တိ, ဧတေ ရူပါဒယော တယော ခန္ဓာ။ ယဉ္စ သင်္ခတန္တိ ဣမိနာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဂဟိတော။ ဧဝံ တတ္ထ ဝိရဇ္ဇတီတိ ‘‘ဧသော အဟံ န ဟောမိ, ဧတံ မယှံ န ဟောတီ’’တိ ပဿန္တော ဧဝံ တေသု ခန္ဓေသု ဝိရဇ္ဇတိ။ ခေမတ္တန္တိ ခေမီဘူတံ အတ္တဘာဝံ။ ဣမိနာ ဖလက္ခဏံ ဒဿေတိ။ အနွေသန္တိ ဘဝယောနိဂတိဌိတိသတ္တာဝါသသင်္ခါတေသု သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ပရိယေသမာနာ။ နာဇ္ဈဂါတိ န ပဿီတိ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ ဆဖဿာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၃။ သတ္တမေ ဖဿာယတနာနန္တိ သဉ္ဇာတိသမောသရဏဋ္ဌေန ဆဒွါရိကဿ ဖဿဿ အာယတနာနံ။ ဘယဘေရဝံ သဒ္ဒန္တိ မေဃဒုန္ဒုဘိအသနိပါတသဒ္ဒသဒိသံ ဘယဇနကံ သဒ္ဒံ။ ပထဝီ မညေ ဥန္ဒြီယတီတိ အယံ မဟာပထဝီ ပဋပဋသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ဝိယ အဟောသိ။ ဧတ္ထ လောကော ဝိမုစ္ဆိတောတိ ဧတေသု ဆသု အာရမ္မဏေသု လောကော အဓိမုစ္ဆိတော။ မာရဓေယျန္တိ မာရဿ ဌာနဘူတံ တေဘူမကဝဋ္ဋံ။ သတ္တမံ။

၈။ ပိဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၄။ အဋ္ဌမေ ပါဟုနကာနိ ဘဝန္တီတိ တထာရူပေ နက္ခတ္တေ တတ္ထ တတ္ထ ပေသေတဗ္ဗာနိ ပါဟုနကာနိ ဘဝန္တိ, အာဂန္တုကပဏ္ဏာကာရဒါနာနိ ဝါ။ သယံစရဏဒိဝသေ သမဝယဇာတိဂေါတ္တာ ကုမာရကာ တတော တတော သန္နိပတန္တိ။ ကုမာရိကာယောပိ အတ္တနော အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပေန အလင်္ကတာ တဟံ တဟံ ဝိစရန္တိ။ တတြ ကုမာရိကာယောပိ ယထာရုစိကာနံ ကုမာရကာနံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေန္တိ, ကုမာရကာပိ ကုမာရိကာနံ အညသ္မိံ အသတိ အန္တမသော မာလာဂုဠေနပိ ပရိက္ခိပန္တိ။ အနွာဝိဋ္ဌာတိ အနု အာဝိဋ္ဌာ။ တံဒိဝသံ ကိရ ပဉ္စသတာ ကုမာရိကာယော ဥယျာနကီဠံ ဂစ္ဆန္တိယော ပဋိပထေ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဆဏပူဝံ ဒဒေယျုံ။ သတ္ထာ တာသံ ဒါနာနုမောဒနတ္ထံ ပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနံ ဒေသေယျ, ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗာပိ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟေယျုံ။ မာရော တာသံ သမ္ပတ္တိယာ အန္တရာယံ ကရိဿာမီတိ အနွာဝိသိ။ ပါဠိယံ ပန မာ သမဏော ဂေါတမော ပိဏ္ဍမလတ္ထာတိ ဧတ္တကံယေဝ ဝုတ္တန္တိ။

ကိံ ပန သတ္ထာ မာရာဝဋ္ဋနံ အဇာနိတွာ ပဝိဋ္ဌောတိ? အာမ အဇာနိတွာ။ ကသ္မာ? အနာဝဇ္ဇနတာယ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ – ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ ဘတ္တံ လဘိဿာမ, န လဘိဿာမာ’’တိ အာဝဇ္ဇနံ န အနနုစ္ဆဝိကံ။ ပဝိဋ္ဌော ပန မနုဿာနံ ဥပစာရဘေဒံ ဒိသွာ, ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ? အာဝဇ္ဇေန္တော ဉတွာ, ‘‘အာမိသတ္ထံ မာရာဝဋ္ဋနံ ဘိန္ဒိတုံ အနနုစ္ဆဝိက’’န္တိ အဘိန္ဒိတွာဝ နိက္ခန္တော။

ဥပသင်္ကမီတိ အမိတ္တဝိဇယေန ဝိယ တုဋ္ဌော သကလဂါမေ ကဋစ္ဆုမတ္တမ္ပိ ဘတ္တံ အလဘိတွာ ဂါမတော နိက္ခမန္တံ ဘဂဝန္တံ ဂါမိယမနုဿဝေသေန ဥပသင်္ကမိ။ တထာဟံ ကရိဿာမီတိ ဣဒံ သော မုသာ ဘာသတိ။ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘မယာ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပုန ပဝိသိဿတိ, အထ နံ ဂါမဒါရကာ ‘သကလဂါမေ စရိတွာ ကဋစ္ဆုဘိက္ခမ္ပိ အလဘိတွာ ဂါမတော နိက္ခမ္မ ပုန ပဝိဋ္ဌောသီ’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥပ္ပဏ္ဍေဿန္တီ’’တိ။ ဘဂဝါ ပန – ‘‘သစာယံ မံ ဧဝံ ဝိဟေဌေဿတိ မုဒ္ဓမဿေဝ သတ္တဓာ ဖလိဿတီ’’တိ တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ အပဝိသိတွာ ဂါထာဒွယမာဟ။

တတ္ထ ပသဝီတိ ဇနေသိ နိပ္ဖါဒေသိ။ အာသဇ္ဇာတိ အာသာဒေတွာ ဃဋ္ဋေတွာ။ န မေ ပါပံ ဝိပစ္စတီတိ မမ ပါပံ န ပစ္စတိ။ နိပ္ဖလံ ဧတန္တိ ကိံ နု တွံ ဧဝံ မညသိ? မာ ဧဝံ မညိ, အတ္ထိ တယာ ကတဿ ပါပဿ ဖလန္တိ ဒီပေတိ။ ကိဉ္စနန္တိ မဒ္ဒိတုံ သမတ္ထံ ရာဂကိဉ္စနာဒိ ကိလေသဇာတံ။ အာဘဿရာ ယထာတိ ယထာ အာဘဿရာ ဒေဝါ သပ္ပီတိကဇ္ဈာနေန ယာပေန္တာ ပီတိဘက္ခာ နာမ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဘဝိဿာမာတိ။ အဋ္ဌမံ။

၉။ ကဿကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၅။ နဝမေ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယာတိ နိဗ္ဗာနံ အပဒိသိတွာ ပဝတ္တာယ။ ဟဋဟဋကေသောတိ ပုရိမကေသေ ပစ္ဆတော, ပစ္ဆိမကေသေ ပုရတော ဝါမပဿကေသေ ဒက္ခိဏတော, ဒက္ခိဏပဿကေသေ ဝါမတော ဖရိတွာ ဖရိတွာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏကေသော။ မမ စက္ခုသမ္ဖဿဝိညာဏာယတနန္တိ စက္ခုဝိညာဏေန သမ္ပယုတ္တော စက္ခုသမ္ဖဿောပိ ဝိညာဏာယတနမ္ပိ မမေဝါတိ။ ဧတ္ထ စ စက္ခုသမ္ဖဿေန ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ ဂဟိတာ, ဝိညာဏာယတနေန သဗ္ဗာနိပိ စက္ခုဒွါရေ ဥပ္ပန္နာနိ အာဝဇ္ဇနာဒိဝိညာဏာနိ။ သောတဒွါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ မနောဒွါရေ ပန မနောတိ သာဝဇ္ဇနကံ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ။ ဓမ္မာတိ အာရမ္မဏဓမ္မာ။ မနောသမ္ဖဿောတိ သာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေန သမ္ပယုတ္တဖဿော။ ဝိညာဏာယတနန္တိ ဇဝနစိတ္တံ တဒါရမ္မဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

တဝေဝ ပါပိမ, စက္ခူတိ ယံ လောကေ တိမိရကာစာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတံ အနေကရောဂါယတနံ ဥပက္ကဝိပက္ကံ အန္တမသော ကာဏစက္ခုပိ, သဗ္ဗံ တံ တဝေဝ ဘဝတု။ ရူပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ယံ ဝဒန္တီတိ ယံ ဘဏ္ဍကံ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ယေ ဝဒန္တိ မမန္တိ စာတိ ယေ စ ပုဂ္ဂလာ ‘‘မမ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဧတ္ထ စေ တေ မနော အတ္ထီတိ ဧတေသု စ ဌာနေသု ယဒိ စိတ္တံ အတ္ထိ။ န မေ သမဏ မောက္ခသီတိ သမဏ မယှံ ဝိသယတော န မုစ္စိဿသိ။ ယံ ဝဒန္တီတိ ယံ ဘဏ္ဍကံ ဝဒန္တိ, န တံ မယှံ။ ယေ ဝဒန္တီတိ ယေပိ ပုဂ္ဂလာ ဧဝံ ဝဒန္တိ, န တေ အဟံ။ န မေ မဂ္ဂမ္ပိ ဒက္ခသီတိ ဘဝယောနိဂတိအာဒီသု မယှံ ဂတမဂ္ဂမ္ပိ န ပဿသိ။ နဝမံ။

၁၀။ ရဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၆။ ဒသမေ အဟနံ အဃာတယန္တိ အဟနန္တေန အဃာတယန္တေန။ အဇိနံ အဇာပယန္တိ ပရဿ ဓနဇာနိံ အကရောန္တေန အကာရာပေန္တေန။ အသောစံ အသောစာပယန္တိ အသောစန္တေန အသောစာပယန္တေန။ ဣတိ ဘဂဝါ အဓမ္မိကရာဇူနံ ရဇ္ဇေ ဝိဇိတေ ဒဏ္ဍကရပီဠိတေ မနုဿေ ဒိသွာ ကာရုညဝသေန ဧဝံ စိန္တေသိ။ ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘သမဏော ဂေါတမော ‘သက္ကာ နု ခေါ ရဇ္ဇံ ကာရေတု’န္တိ စိန္တေသိ, ရဇ္ဇံ ကာရေတုကာမော ဘဝိဿတိ, ရဇ္ဇဉ္စ နာမေတံ ပမာဒဋ္ဌာနံ, ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ သက္ကာ ဩတာရံ လဘိတုံ, ဂစ္ဆာမိ ဥဿာဟမဿ ဇနေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ။ ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဣဇ္ဈနကကောဋ္ဌာသာ။ ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ။ ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ။ ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ။ ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေနဝတ္ထုကတာ။ အနုဋ္ဌိတာတိ အဝိဇဟိတာ နိစ္စာနုဗဒ္ဓါ။ ပရိစိတာတိ သာတစ္စကိရိယာယ သုပရိစိတာ ကတာ ဣဿာသဿ အဝိရာဓိတဝေဓိဟတ္ထော ဝိယ။ သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ ပရိပုဏ္ဏဘာဝနာ။ အဓိမုစ္စေယျာတိ စိန္တေယျ။

ပဗ္ဗတဿာတိ ပဗ္ဗတော ဘဝေယျ။ ဒွိတ္တာဝါတိ တိဋ္ဌတု ဧကော ပဗ္ဗတော, ဒွိက္ခတ္တုမ္ပိ တာဝ မဟန္တော သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော ဧကဿ နာလံ, န ပရိယတ္တောတိ အတ္ထော။ ဣတိ ဝိဒွါ သမဉ္စရေတိ ဧဝံ ဇာနန္တော သမံ စရေယျ။ ယတောနိဒါနန္တိ ဒုက္ခံ နာမ ပဉ္စကာမဂုဏနိဒါနံ, တံ ယတောနိဒါနံ ဟောတိ, ဧဝံ ယော အဒက္ခိ။ ကထံ နမေယျာတိ သော ဇန္တု တေသု ဒုက္ခဿ နိဒါနဘူတေသု ကာမေသု ကေန ကာရဏေန နမေယျ။ ဥပဓိံ ဝိဒိတွာတိ ကာမဂုဏဥပဓိံ ‘‘သင်္ဂေါ ဧသော, လဂ္ဂနမေတ’’န္တိ ဧဝံ ဝိဒိတွာ။ တဿေဝ ဇန္တု ဝိနယာယ သိက္ခေတိ တဿေဝ ဥပဓိဿ ဝိနယာယ သိက္ခေယျ။ ဒသမံ။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၃။ တတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ သမ္ဗဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၇။ တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဇဋဏ္ဍုဝေနာတိ ဇဋာစုမ္ဗဋကေန။ အဇိနက္ခိပနိဝတ္ထောတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ ဧကံ နိဝတ္ထော ဧကံ ပါရုတော။ ဥဒုမ္ဗရဒဏ္ဍန္တိ အပ္ပိစ္ဆဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ ဤသကံ ဝင်္ကံ ဥဒုမ္ဗရဒဏ္ဍံ ဂဟေတွာ။ ဧတဒဝေါစာတိ လောကေ ဗြာဟ္မဏဿ ဝစနံ နာမ သုဿူသန္တိ, ဗြာဟ္မဏေသုပိ ပဗ္ဗဇိတဿ, ပဗ္ဗဇိတေသုပိ မဟလ္လကဿာတိ မဟလ္လကဗြာဟ္မဏဿ ပဗ္ဗဇိတဝေသံ ဂဟေတွာ ပဓာနဘူမိယံ ကမ္မံ ကရောန္တေ တေ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ ဧတံ ‘‘ဒဟရာ ဘဝန္တော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ ဩကမ္ပေတွာတိ ဟနုကေန ဥရံ ပဟရန္တော အဓောနတံ ကတွာ။ ဇိဝှံ နိလ္လာလေတွာတိ ကဗရမဟာဇိဝှံ နီဟရိတွာ ဥဒ္ဓမဓော ဥဘယပဿေသု စ လာလေတွာ။ တိဝိသာခန္တိ တိသာခံ။ နလာဋိကန္တိ ဘကုဋိံ, နလာဋေ ဥဋ္ဌိတံ ဝလိတ္တယန္တိ အတ္ထော။ ပက္ကာမီတိ တုမှေ ဇာနန္တာနံ ဝစနံ အကတွာ အတ္တနောဝ တေလေ ပစ္စိဿထာတိ ဝတွာ ဧကံ မဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဂတော။ ပဌမံ။

၂။ သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၈။ ဒုတိယေ လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေတိ ဧဝရူပဿ သတ္ထု စေဝ ဓမ္မဿ စ သဗြဟ္မစာရီနဉ္စ လဒ္ဓတ္တာ မယှံ လာဘာ မယှံ သုလဒ္ဓန္တိ။ သော ကိရာယသ္မာ ပစ္ဆာ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသိတွာ ‘‘အရဟတ္တံ ဂဟေဿာမီ’’တိ ပါသာဒိကံ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တကလ္လတံ ဥပ္ပါဒေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ နိသိန္နော။ တေနဿ ဧဝမဟောသိ။ ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘အယံ သမိဒ္ဓိ ဘိက္ခု ပါသာဒိကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နသဒိသော, ယာဝ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ န ဂဏှာတိ, တာဝဿ အန္တရာယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥပသင်္ကမိ။ ဂစ္ဆ တွန္တိ သတ္ထာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဩလောကေန္တော ‘‘တသ္မိံယေဝ ဌာနေ တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ သပ္ပါယံ ဘဝိဿတီ’’တိ အဒ္ဒသ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ သတိပညာ စ မေ ဗုဒ္ဓါတိ မယာ သတိ စ ပညာ စ ဉာတာ။ ကရဿု ရူပါနီတိ ဗဟူနိပိ ဝိဘိံသကာရဟာနိ ရူပါနိ ကရဿု။ နေဝ မံ ဗျာဓယိဿသီတိ မံ နေဝ ဝေဓယိဿသိ န ကမ္ပဿေသိ။ ဒုတိယံ။

၃။ ဂေါဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၉။ တတိယေ ဣသိဂိလိပဿေတိ ဣသိဂိလိဿ နာမ ပဗ္ဗတဿ ပဿေ။ ကာဠသိလာယန္တိ ကာဠဝဏ္ဏာယ သိလာယံ။ သာမယိကံ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စတိ, အာရမ္မဏေ စ အဓိမုစ္စတီတိ လောကိယသမာပတ္တိ သာမယိကာ စေတောဝိမုတ္တိ နာမ။ ဖုသီတိ ပဋိလဘိ။ ပရိဟာယီတိ ကသ္မာ ယာဝ ဆဋ္ဌံ ပရိဟာယိ? သာဗာဓတ္တာ။ ထေရဿ ကိရ ဝါတပိတ္တသေမှဝသေန အနုသာယိကော အာဗာဓော အတ္ထိ, တေန သမာဓိဿ သပ္ပါယေ ဥပကာရကဓမ္မေ ပူရေတုံ န သက္ကောတိ, အပ္ပိတပ္ပိတာယ သမာပတ္တိယာ ပရိဟာယတိ။

ယံနူနာဟံ သတ္ထံ အာဟရေယျန္တိ သော ကိရ စိန္တေသိ, ယသ္မာ ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ကာလင်္ကရောတော အနိဗဒ္ဓါ ဂတိ ဟောတိ, အပရိဟီနဇ္ဈာနဿ နိဗဒ္ဓါ ဂတိ ဟောတိ, ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ, တသ္မာ သတ္ထံ အာဟရိတုကာမော အဟောသိ။ ဥပသင်္ကမီတိ – ‘‘အယံ သမဏော သတ္ထံ အာဟရိတုကာမော, သတ္ထာဟရဏဉ္စ နာမေတံ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခဿ ဟောတိ။ ယော ဧဝံ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခော ဟောတိ, သော မူလကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တမ္ပိ ဂဟေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ, မယာ ပန ပဋိဗာဟိတောပိ ဧသ န ဩရမိဿတိ, သတ္ထာရာ ပဋိဗာဟိတော ဩရမိဿတီ’’တိ ထေရဿ အတ္ထကာမော ဝိယ ဟုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။

ဇလာတိ ဇလမာနာ။ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ တဝ ပါဒေ ဝန္ဒာမိ။ ဇုတိန္ဓရာတိ အာနုဘာဝဓရာ။ အပ္ပတ္တမာနသောတိ အပ္ပတ္တအရဟတ္တော။ သေခေါတိ သီလာဒီနိ သိက္ခမာနော သကရဏီယော။ ဇနေ သုတာတိ ဇနေ ဝိဿုတာ။ သတ္ထံ အာဟရိတံ ဟောတီတိ ထေရော ကိရ ‘‘ကိံ မယှံ ဣမိနာ ဇီဝိတေနာ’’တိ? ဥတ္တာနော နိပဇ္ဇိတွာ သတ္ထေန ဂလနာဠိံ ဆိန္ဒိ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု။ ထေရော ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ တံယေဝ ဝေဒနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ သမသီသီ နာမ တိဝိဓော ဟောတိ ဣရိယာပထသမသီသီ, ရောဂသမသီသီ, ဇီဝိတသမသီသီတိ။

တတ္ထ ယော ဌာနာဒီသု ဣရိယာပထေသု အညတရံ အဓိဋ္ဌာယ – ‘‘ဣမံ အကောပေတွာဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတိ, အထဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ စ ဣရိယာပထကောပနဉ္စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဟောတိ။ အယံ ဣရိယာပထသမသီသီ နာမ။ ယော ပန စက္ခုရောဂါဒီသု အညတရသ္မိံ သတိ – ‘‘ဣတော အနုဋ္ဌိတောဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတိ, အထဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ စ ရောဂတော ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဟောတိ။ အယံ ရောဂသမသီသီ နာမ။ ကေစိ ပန တသ္မိံယေဝ ဣရိယာပထေ တသ္မိဉ္စ ရောဂေ ပရိနိဗ္ဗာနဝသေနေတ္ထ သမသီသိတံ ပညာပေန္တိ။ ယဿ ပန အာသဝက္ခယော စ ဇီဝိတက္ခယော စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဟောတိ။ အယံ ဇီဝိတသမသီသီ နာမ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သမသီသီ’’တိ (ပု။ ပ။ ၁၆)။

ဧတ္ထ စ ပဝတ္တိသီသံ ကိလေသသီသန္တိ ဒွေ သီသာနိ။ တတ္ထ ပဝတ္တိသီသံ နာမ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ကိလေသသီသံ နာမ အဝိဇ္ဇာ။ တေသု ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိစိတ္တံ ခေပေတိ, အဝိဇ္ဇာ မဂ္ဂစိတ္တံ။ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဧကတော ဥပ္ပါဒေါ နတ္ထိ။ မဂ္ဂါနန္တရံ ပန ဖလံ, ဖလာနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ, ဘဝင်္ဂတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စဝေက္ခဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ဝါ ဟောတိ အပရိပုဏ္ဏံ ဝါ။ တိခိဏေန အသိနာ သီသေ ဆိဇ္ဇန္တေပိ ဟိ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ပစ္စဝေက္ခဏဝါရာ အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိယေဝ, စိတ္တာနံ ပန လဟုပရိဝတ္တိတာယ အာသဝက္ခယော စ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ ဧကက္ခဏေ ဝိယ ပညာယတိ။

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာတိ အဝိဇ္ဇာမူလေန သမူလကံ တဏှံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဥပ္ပါဋေတွာ။ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော။

ဝိဝတ္တက္ခန္ဓန္တိ ပရိဝတ္တက္ခန္ဓံ။ သေမာနန္တိ ဥတ္တာနံ ဟုတွာ သယိတံ ဟောတိ။ ထေရော ပန ကိဉ္စာပိ ဥတ္တာနကော သယိတော, တထာပိဿ ဒက္ခိဏေန ပဿေန ပရိစိတသယနတ္တာ သီသံ ဒက္ခိဏတောဝ ပရိဝတ္တိတွာ ဌိတံ။ ဓူမာယိတတ္တန္တိ ဓူမာယိတဘာဝံ။ တသ္မိံ ဟိ ခဏေ ဓူမဝလာဟကာ ဝိယ တိမိရဝလာဟကာ ဝိယ စ ဥဋ္ဌဟိံသု။ ဝိညာဏံ သမနွေသတီတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ပရိယေသတိ။ အပ္ပတိဋ္ဌိတေနာတိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန အပ္ပတိဋ္ဌိတေန, အပ္ပတိဋ္ဌိတကာရဏာတိ အတ္ထော။ ဗေလုဝပဏ္ဍုဝီဏန္တိ ဗေလုဝပက္ကံ ဝိယ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏမဟာဝီဏံ။ အာဒါယာတိ ကစ္ဆေ ဌပေတွာ။ ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘ဂေါဓိကတ္ထေရဿ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ န ဇာနာမိ, သမဏံ ဂေါတမံ ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ခုဒ္ဒကဒါရကဝဏ္ဏီ ဟုတွာ ဥပသင်္ကမိ။ နာဓိဂစ္ဆာမီတိ န ပဿာမိ။ သောကပရေတဿာတိ သောကေန ဖုဋ္ဌဿ။ အဘဿထာတိ ပါဒပိဋ္ဌိယံ ပတိတာ။ တတိယံ။

၄။ သတ္တဝဿာနုဗန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၀။ စတုတ္ထေ သတ္တ ဝဿာနီတိ ပုရေ ဗောဓိယာ ဆဗ္ဗဿာနိ, ဗောဓိတော ပစ္ဆာ ဧကံ ဝဿံ။ ဩတာရာပေက္ခောတိ ‘‘သစေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ကာယဒွါရာဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ အနနုစ္ဆဝိကံ ပဿာမိ, စောဒေဿာမိ န’’န္တိ ဧဝံ ဝိဝရံ အပေက္ခမာနော။ အလဘမာနောတိ ရထရေဏုမတ္တမ္ပိ အဝက္ခလိတံ အပဿန္တော။ တေနာဟ –

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ, အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ။ (သု။ နိ။ ၄၄၈)၊

ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘အဇ္ဇ သမဏံ ဂေါတမံ အတိဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဥပသင်္ကမိ။

ဈာယသီတိ ဈာယန္တော အဝဇ္ဈာယန္တော နိသိန္နောသီတိ ဝဒတိ။ ဝိတ္တံ နု ဇီနောတိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဇိတောသိ နု။ အာဂုံ နု ဂါမသ္မိန္တိ, ကိံ နု အန္တောဂါမေ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ပါပကမ္မံ အကာသိ, ယေန အညေသံ မုခံ ဩလောကေတုံ အဝိသဟန္တော အရညေ ဝိစရသိ? သက္ခိန္တိ မိတ္တဘာဝံ။

ပလိခါယာတိ ခဏိတွာ။ ဘဝလောဘဇပ္ပန္တိ ဘဝလောဘသင်္ခါတံ တဏှံ။ အနာသဝေါ ဈာယာမီတိ နိတ္တဏှော ဟုတွာ ဒွီဟိ ဈာနေဟိ ဈာယာမိ။ ပမတ္တဗန္ဓူတိ မာရံ အာလပတိ။ သော ဟိ ယေကေစိ လောကေ ပမတ္တာ, တေသံ ဗန္ဓု။

သစေ မဂ္ဂံ အနုဗုဒ္ဓန္တိ ယဒိ တယာ မဂ္ဂေါ အနုဗုဒ္ဓေါ။ အပေဟီတိ အပယာဟိ။ အမစ္စုဓေယျန္တိ မစ္စုနော အနောကာသဘူတံ နိဗ္ဗာနံ။ ပါရဂါမိနောတိ ယေပိ ပါရံ ဂတာ, တေပိ ပါရဂါမိနော။ ယေပိ ပါရံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, ယေပိ ပါရံ ဂန္တုကာမာ, တေပိ ပါရဂါမိနော။

ဝိသူကာယိကာနီတိ မာရဝိသူကာနိ။ ဝိသေဝိတာနီတိ ဝိရုဒ္ဓသေဝိတာနိ, ‘‘အပ္ပမာယု မနုဿာနံ, အစ္စယန္တိ အဟောရတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ။ ‘‘ဒီဃမာယု မနုဿာနံ, နာစ္စယန္တိ အဟောရတ္တာ’’တိအာဒီနိ ပဋိလောမကာရဏာနိ။ ဝိပ္ဖန္ဒိတာနီတိ, တမှိ တမှိ ကာလေ ဟတ္ထိရာဇဝဏ္ဏသပ္ပဝဏ္ဏာဒိဒဿနာနိ။ နိဗ္ဗေဇနီယာတိ ဥက္ကဏ္ဌနီယာ။

အနုပရိယဂါတိအာဒီသု ကိဉ္စာပိ အတီတဝစနံ ကတံ, အတ္ထော ပန ဝိကပ္ပဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ မေဒဝဏ္ဏံ ပါသာဏံ ဝါယသော ဒိသွာ – ‘‘အပိ နာမေတ္ထ မုဒုံ ဝိန္ဒေယျာမ, အပိ အဿာဒေါ သိယာ’’တိ အနုပရိဂစ္ဆေယျ, အထ သော တတ္ထ အဿာဒံ အလဘိတွာဝ ဝါယသော ဧတ္တော အပက္ကမေယျ, တတော ပါသာဏာ အပဂစ္ဆေယျ, ဧဝံ မယမ္ပိ သော ကာကော ဝိယ သေလံ ဂေါတမံ အာသဇ္ဇ အဿာဒံ ဝါ သန္ထဝံ ဝါ အလဘန္တာ ဂေါတမာ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ အပဂစ္ဆာမ။ စတုတ္ထံ။

၅။ မာရဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၁။ ပဉ္စမေ အဘာသိတွာတိ ဧတ္ထ အ-ကာရော နိပါတမတ္တံ, ဘာသိတွာတိ အတ္ထော။ အဘာသယိတွာတိပိ ပါဌော။ ဥပသင်္ကမိံသူတိ ‘‘ဂေါပါလကဒါရကံ ဝိယ ဒဏ္ဍကေန ဘူမိံ လေခံ ဒတွာ အတိဝိယ ဒုမ္မနော ဟုတွာ နိသိန္နော။ ‘ကိန္နု ခေါ ကာရဏ’န္တိ? ပုစ္ဆိတွာ, ဇာနိဿာမာ’’တိ ဥပသင်္ကမိံသု။

သောစသီတိ စိန္တေသိ။ အာရညမိဝ ကုဉ္ဇရန္တိ ယထာ အရညတော ပေသိတဂဏိကာရဟတ္ထိနိယော အာရညကံ ကုဉ္ဇရံ ဣတ္ထိကုတ္တဒဿနေန ပလောဘေတွာ ဗန္ဓိတွာ အာနယန္တိ, ဧဝံ အာနယိဿာမ။ မာရဓေယျန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ။

ဥပသင်္ကမိံသူတိ – ‘‘တုမှေ ထောကံ အဓိဝါသေထ, မယံ တံ အာနေဿာမာ’’တိ ပိတရံ သမဿာသေတွာ ဥပသင်္ကမိံသု။ ဥစ္စာဝစာတိ နာနာဝိဓာ။ ဧကသတံ ဧကသတန္တိ ဧကေကံ သတံ သတံ ကတွာ။ ကုမာရိဝဏ္ဏသတန္တိ ဣမိနာ နယေန ကုမာရိအတ္တဘာဝါနံ သတံ။

အတ္ထဿ ပတ္တိံ ဟဒယဿ သန္တိန္တိ, ဒွီဟိပိ ပဒေဟိ အရဟတ္တမေဝ ကထေသိ။ သေနန္တိ ကိလေသသေနံ။ သာ ဟိ ပိယရူပသာတရူပါ နာမ။ ဧကာဟံ ဈာယန္တိ ဧကော အဟံ ဈာယန္တော။ သုခမနုဗောဓိန္တိ အရဟတ္တသုခံ အနုဗုဇ္ဈိံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပိယရူပံ သာတရူပံ သေနံ ဇိနိတွာ အဟံ ဧကော ဈာယန္တော ‘‘အတ္ထဿ ပတ္တိံ ဟဒယဿ သန္တိ’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ အရဟတ္တသုခံ အနုဗုဇ္ဈိံ။ တသ္မာ ဇနေန မိတ္တသန္ထဝံ န ကရောမိ, တေနေဝ စ မေ ကာရဏေန ကေနစိ သဒ္ဓိံ သက္ခီ န သမ္ပဇ္ဇတီတိ။

ကထံဝိဟာရီဗဟုလောတိ ကတမေန ဝိဟာရေန ဗဟုလံ ဝိဟရန္တော။ အလဒ္ဓါတိ အလဘိတွာ။ ယောတိ နိပါတမတ္တံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကတမေန ဈာနေန ဗဟုလံ ဈာယန္တံ တံ ပုဂ္ဂလံ ကာမသညာ အလဘိတွာဝ ပရိဗာဟိရာ ဟောန္တီတိ။

ပဿဒ္ဓကာယောတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန အဿာသပဿာသကာယဿ ပဿဒ္ဓတ္တာ ပဿဒ္ဓကာယော။ သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တစိတ္တော။ အသင်္ခရာနောတိ တယော ကမ္မာဘိသင်္ခါရေ အနဘိသင်္ခရောန္တော။ အနောကောတိ အနာလယော။ အညာယ ဓမ္မန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာ။ အဝိတက္ကဈာယီတိ အဝိတက္ကေန စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ဈာယန္တော။ န ကုပ္ပတီတိအာဒီသု ဒေါသေန န ကုပ္ပတိ, ရာဂေန န သရတိ, မောဟေန န ထီနော။ ဣမေသု တီသု မူလကိလေသေသု ဂဟိတေသု ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ ပဌမပဒေန ဝါ ဗျာပါဒနီဝရဏံ ဂဟိတံ, ဒုတိယေန ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, တတိယေန ထိနံ အာဒိံ ကတွာ သေသနီဝရဏာနိ။ ဣတိ ဣမိနာ နီဝရဏပ္ပဟာနေန ခီဏာသဝံ ဒဿေတိ။

ပဉ္စောဃတိဏ္ဏောတိ ပဉ္စဒွါရိကံ ကိလေသောဃံ တိဏ္ဏော။ ဆဋ္ဌန္တိ မနောဒွါရိကမ္ပိ ဆဋ္ဌံ ကိလေသောဃံ အတရိ။ ပဉ္စောဃဂ္ဂဟဏေန ဝါ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ, ဆဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဂဏသံဃစာရီတိ ဂဏေ စ သံဃေ စ စရတီတိ သတ္ထာ ဂဏသံဃစာရီ နာမ။ အဒ္ဓါ စရိဿန္တီတိ အညေပိ သဒ္ဓါ ဗဟုဇနာ ဧကံသေန စရိဿန္တိ။ အယန္တိ အယံ သတ္ထာ။ အနောကောတိ အနာလယော။

အစ္ဆေဇ္ဇ နေဿတီတိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ နယိဿတိ, မစ္စုရာဇဿ ဟတ္ထတော အစ္ဆိန္ဒိတွာ နိဗ္ဗာနပါရံ နယိဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နယမာနာနန္တိ နယမာနေသု။

သေလံဝ သိရသူဟစ္စ, ပါတာလေ ဂါဓမေသထာတိ မဟန္တံ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏံ သိလံ သီသေ ဌပေတွာ ပါတာလေ ပတိဋ္ဌဂဝေသနံ ဝိယ။ ခါဏုံဝ ဥရသာသဇ္ဇာတိ ဥရသိ ခါဏုံ ပဟရိတွာ ဝိယ။ အပေထာတိ အပဂစ္ဆထ။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သင်္ဂီတိကာရာ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေတွာ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ ဂါထံ အာဟံသု။ တတ္ထ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ အတိဝိယ ဇလမာနာ သောဘမာနာ။ အာဂဉ္ဆုန္တိ အာဂတာ။ ပနုဒီတိ နီဟရိ။ တူလံ ဘဋ္ဌံဝ မာလုတောတိ ယထာ ဖလတော ဘဋ္ဌံ သိမ္ဗလိတူလံ ဝါ ပေါဋကိတူလံ ဝါ ဝါတော ပနုဒတိ နီဟရတိ, ဧဝံ ပနုဒီတိ။ ပဉ္စမံ။

တတိယော ဝဂ္ဂေါ။

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

မာရသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဘိက္ခုနီသံယုတ္တံ

၁။ အာဠဝိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၂။ ဘိက္ခုနီသံယုတ္တဿ ပဌမေ အာဠဝိကာတိ အာဠဝိယံ ဇာတာ အာဠဝိနဂရတောယေဝ စ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတာ။ အန္ဓဝနန္တိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ စေတိယေ နဝကမ္မတ္ထာယ ဓနံ သမာဒပေတွာ အာဂစ္ဆန္တဿ ယသောဓရဿ နာမ ဓမ္မဘာဏကဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ တတ္ထေဝ အက္ခိဘေဒပ္ပတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ စောရသတေဟိ နိဝုတ္ထတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အန္ဓဝန’’န္တိ သင်္ခံ ဂတံ ဝနံ။ တံ ကိရ သာဝတ္ထိတော ဒက္ခိဏပဿေ ဂါဝုတမတ္တေ ဟောတိ ရာဇာရက္ခာယ ဂုတ္တံ။ တတ္ထ ပဝိဝေကကာမာ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စ ဂစ္ဆန္တိ။ တသ္မာ အယမ္ပိ ကာယဝိဝေကတ္ထိနီ ယေန တံ ဝနံ, တေနုပသင်္ကမိ။ နိဿရဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ ပညာယာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန။ န တွံ ဇာနာသိ တံ ပဒန္တိ တွံ ဧတံ နိဗ္ဗာနပဒံ ဝါ နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂပဒံ ဝါ န ဇာနာသိ။ သတ္တိသူလူပမာတိ ဝိနိဝိဇ္ဈနတ္ထေန သတ္တိသူလသဒိသာ။ ခန္ဓာသံ အဓိကုဋ္ဋနာတိ ခန္ဓာ တေသံ အဓိကုဋ္ဋနဘဏ္ဍိကာ။ ပဌမံ။

၂။ သောမာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၃။ ဒုတိယေ ဌာနန္တိ အရဟတ္တံ။ ဒုရဘိသမ္ဘဝန္တိ ဒုပ္ပသဟံ။ ဒွင်္ဂုလပညာယာတိ ပရိတ္တပညာယ။ ယသ္မာ ဝါ ဒွီဟိ အင်္ဂုလေဟိ ကပ္ပါသဝဋ္ဋိံ ဂဟေတွာ သုတ္တံ ကန္တန္တိ, တသ္မာ ဣတ္ထီ ‘‘ဒွင်္ဂုလပညာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှီတိ ဖလသမာပတ္တိဉာဏေ ပဝတ္တမာနေ။ ဓမ္မံ ဝိပဿတောတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ဝိပဿန္တဿ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတံ ခန္ဓပဉ္စကမေဝ။ ကိဉ္စိ ဝါ ပန အညသ္မီတိ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ‘‘အဟံ အသ္မီ’’တိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ယဿ သိယာ။ ဒုတိယံ။

၃။ ကိသာဂေါတမီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၄။ တတိယေ ကိသာဂေါတမီတိ အပ္ပမံသလောဟိတတာယ ကိသာ, ဂေါတမီတိ ပနဿာ နာမံ။ ပုဗ္ဗေ ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဧကသ္မိံ ကုလေ အသီတိကောဋိဓနံ သဗ္ဗံ အင်္ဂါရာဝ ဇာတံ။ ကုဋုမ္ဗိကော အင်္ဂါရဇာတာနိ အနီဟရိတွာ – ‘‘အဝဿံ ကောစိ ပုညဝါ ဘဝိဿတိ, တဿ ပုညေန ပုန ပါကတိကံ ဘဝိဿတီ’’တိ သုဝဏ္ဏဟိရညဿ စာဋိယော ပူရေတွာ အာပဏေ ဌပေတွာ သမီပေ နိသီဒိ။ အထေကာ ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဓီတာ – ‘‘အဍ္ဎမာသကံ ဂဟေတွာ ဒါရုသာကံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဝီထိံ ဂတာ တံ ဒိသွာ ကုဋုမ္ဗိကံ အာဟ – ‘‘အာပဏေ တာဝ ဓနံ ဧတ္တကံ, ဂေဟေ ကိတ္တကံ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ကိံ ဒိသွာ အမ္မ ဧဝံ ကထေသီတိ? ဣမံ ဟိရညသုဝဏ္ဏန္တိ။ သော ‘‘ပုညဝတီ ဧသာ ဘဝိဿတီ’’တိ တဿာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆိတွာ အာပဏေ ဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ တဿာ မာတာပိတရော ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘အမှာကံ ဂေဟေ ဝယပ္ပတ္တော ဒါရကော အတ္ထိ, တဿေတံ ဒါရိကံ ဒေထာ’’တိ။ ကိံ သာမိ ဒုဂ္ဂတေဟိ သဒ္ဓိံ ကေဠိံ ကရောသီတိ? မိတ္တသန္ထဝေါ နာမ ဒုဂ္ဂတေဟိပိ သဒ္ဓိံ ဟောတိ, ဒေထ နံ, ကုဋုမ္ဗသာမိနီ ဘဝိဿတီတိ နံ ဂဟေတွာ ဃရံ အာနေသိ။ သာ သံဝါသမနွာယ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ။ ပုတ္တော ပဒသာ အာဟိဏ္ဍနကာလေ ကာလမကာသိ။ သာ ဒုဂ္ဂတကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မဟာကုလံ ဂန္တွာပိ ‘‘ပုတ္တဝိနာသံ ပတ္တာမှီ’’တိ ဥပ္ပန္နဗလဝသောကာ ပုတ္တဿ သရီရကိစ္စံ ဝါရေတွာ တံ မတကဠေဝရံ အာဒါယ နဂရေ ဝိပ္ပလပန္တီ စရတိ။

ဧကဒိဝသံ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓဝီထိယာ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘ပုတ္တဿ မေ အရောဂဘာဝတ္ထာယ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ။ ဂစ္ဆ သာဝတ္ထိံ အာဟိဏ္ဍိတွာ ယသ္မိံ ဂေဟေ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, တတော သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရ, ပုတ္တဿ တေ ဘေသဇ္ဇံ ဘဝိဿတီတိ။ သာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ဓုရဂေဟတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တနယေန ဂန္တွာ သိဒ္ဓတ္ထကံ ယာစန္တီ ဃရေ ဃရေ, ‘‘ကုတော တွံ ဧဝရူပံ ဃရံ ပဿိဿသီ’’တိ ဝုတ္တာ ကတိပယာနိ ဂေဟာနိ အာဟိဏ္ဍိတွာ – ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ကိရာယံ ဓမ္မတာ, န မယှံ ပုတ္တဿေဝါ’’တိ သာလာယံ ဆဝံ ဆဍ္ဍေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ သတ္ထာ ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗာဇေတူ’’တိ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပေသေသိ။ သာ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဣမံ ထေရိံ သန္ဓာယ ‘‘အထ ခေါ ကိသာဂေါတမီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဧကမာသီတိ ဧကာ အာသိ။ ရုဒမ္မုခီတိ ရုဒမာနမုခီ ဝိယ။ အစ္စန္တံ မတပုတ္တာမှီတိ ဧတ္ထ အန္တံ အတီတံ အစ္စန္တံ, ဘာဝနပုံသကမေတံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ပုတ္တမရဏံ အန္တံ အတီတံ ဟောတိ, ဧဝံ မတပုတ္တာ အဟံ, ဣဒါနိ မမ ပုန ပုတ္တမရဏံ နာမ နတ္ထိ။ ပုရိသာ ဧတဒန္တိကာတိ ပုရိသာပိ မေ ဧတဒန္တိကာဝ။ ယော မေ ပုတ္တမရဏဿ အန္တော, ပုရိသာနမ္ပိ မေ ဧသေဝန္တော, အဘဗ္ဗာ အဟံ ဣဒါနိ ပုရိသံ ဂဝေသိတုန္တိ။ သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီတိ သဗ္ဗေသု ခန္ဓာယတနဓာတုဘဝယောနိဂတိဌိတိနိဝါသေသု မမ တဏှာနန္ဒီ ဝိဟတာ။ တမောက္ခန္ဓောတိ အဝိဇ္ဇာက္ခန္ဓော။ ပဒါလိတောတိ ဉာဏေန ဘိန္နော။ တတိယံ။

၄။ ဝိဇယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၅။ စတုတ္ထေ ပဉ္စင်္ဂိကေနာတိ အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ ဃနံ သုသိရန္တိ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေန။ နိယျာတယာမိ တုယှေဝါတိ သဗ္ဗေ တုယှံယေဝ ဒေမိ။ နာဟံ တေနတ္ထိကာတိ နာဟံ တေန အတ္ထိကာ။ ပူတိကာယေနာတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောပိ ကာယော နိစ္စံ ဥဂ္ဃရိတပဂ္ဃရိတဋ္ဌေန ပူတိကာယောဝ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ဘိန္ဒနေနာတိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေန။ ပဘင်္ဂုနာတိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ အာပဇ္ဇနဓမ္မေန။ အဋ္ဋီယာမီတိ အဋ္ဋာ ပီဠိတာ ဟောမိ။ ဟရာယာမီတိ လဇ္ဇာမိ။ သန္တာ သမာပတ္တီတိ အဋ္ဌဝိဓာ လောကိယသမာပတ္တိ အာရမ္မဏသန္တတာယ အင်္ဂသန္တတာယ စ သန္တာတိ ဝုတ္တာ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ရူပါရူပဘဝေသု, တေသံ ဒွိန္နံ ဘဝါနံ ဂဟိတတ္တာ ဂဟိတေ ကာမဘဝေ အဋ္ဌသု စ သမာပတ္တီသူတိ ဧတေသု သဗ္ဗေသု ဌာနေသု မယှံ အဝိဇ္ဇာတမော ဝိဟတောတိ ဝဒတိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၆။ ပဉ္စမေ သုပုပ္ဖိတဂ္ဂန္တိ အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယ သုဋ္ဌု ပုပ္ဖိတံ သာလရုက္ခံ။ န စတ္ထိ တေ ဒုတိယာ ဝဏ္ဏဓာတူတိ တဝ ဝဏ္ဏဓာတုသဒိသာ ဒုတိယာ ဝဏ္ဏဓာတု နတ္ထိ, တယာ သဒိသာ အညာ ဘိက္ခုနီ နတ္ထီတိ ဝဒတိ။ ဣဓာဂတာ တာဒိသိကာ ဘဝေယျုန္တိ ယထာ တွံ ဣဓာဂတာ ကိဉ္စိ သန္ထဝံ ဝါ သိနေဟံ ဝါ န လဘသိ, ဧဝမေဝံ တေပိ တယာဝ သဒိသာ ဘဝေယျုံ။ ပခုမန္တရိကာယန္တိ ဒွိန္နံ အက္ခီနံ မဇ္ဈေ နာသဝံသေပိ တိဋ္ဌန္တိံ မံ န ပဿသိ။ ဝသီဘူတမှီတိ ဝသီဘူတာ အသ္မိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ စာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၇။ ဆဋ္ဌေ ကော နု တံ ဣဒမာဒပယီတိ ကော နု မန္ဒဗုဒ္ဓိ ဗာလော တံ ဧဝံ ဂါဟာပေသိ? ပရိက္လေသန္တိ အညမ္ပိ နာနပ္ပကာရံ ဥပဒ္ဒဝံ။ ဣဒါနိ ယံ မာရော အာဟ – ‘‘ကော နု တံ ဣဒမာဒပယီ’’တိ, တံ မဒ္ဒန္တီ – ‘‘န မံ အန္ဓဗာလော အာဒပေသိ, လောကေ ပန အဂ္ဂပုဂ္ဂလော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိ ဒဿေတုံ, ဗုဒ္ဓေါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သစ္စေ နိဝေသယီတိ ပရမတ္ထသစ္စေ နိဗ္ဗာနေ နိဝေသေသိ။ နိရောဓံ အပ္ပဇာနန္တာတိ နိရောဓသစ္စံ အဇာနန္တာ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ ဥပစာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၈။ သတ္တမေ ဧန္တိ မာရဝသံ ပုနာတိ ပုနပ္ပုနံ မရဏမာရကိလေသမာရဒေဝပုတ္တမာရာနံ ဝသံ အာဂစ္ဆန္တိ။ ပဓူပိတောတိ သန္တာပိတော။ အဂတိ ယတ္ထ မာရဿာတိ ယတ္ထ တုယှံ မာရဿ အဂတိ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ။ သတ္တမံ။

၈။ သီသုပစာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၉။ အဋ္ဌမေ သမဏီ ဝိယ ဒိဿသီတိ သမဏိသဒိသာ ဒိဿသိ။ ကိမိဝ စရသိ မောမူဟာတိ ကိံ ကာရဏာ မောမူဟာ ဝိယ စရသိ? ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ ဣမမှာ သာသနာ ဗဟိ။ ပါသံ ဍေန္တီတိ ပါသဏ္ဍာ, သတ္တာနံ စိတ္တေသု ဒိဋ္ဌိပါသံ ခိပန္တီတိ အတ္ထော။ သာသနံ ပန ပါသေ မောစေတိ, တသ္မာ ပါသဏ္ဍောတိ န ဝုစ္စတိ, ဣတော ဗဟိဒ္ဓါယေဝ ပါသဏ္ဍာ ဟောန္တိ။ ပသီဒန္တီတိ သံသီဒန္တိ လဂ္ဂန္တိ။

ဣဒါနိ ‘‘ကံ နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသီ’’တိ ပဉှံ ကထေန္တီ အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗာနိ ခန္ဓာယတနဓာတုဘဝယောနိဂတိအာဒီနိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ မရဏမာရာဒယော နုဒိ နီဟရီတိ မာရနုဒေါ။ သဗ္ဗတ္ထမပရာဇိတောတိ သဗ္ဗေသု ရာဂါဒီသု ဝါ မာရယုဒ္ဓေ ဝါ အဇိတော။ သဗ္ဗတ္ထ မုတ္တောတိ သဗ္ဗေသု ခန္ဓာဒီသု မုတ္တော။ အသိတောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေန အနိဿိတော။ သဗ္ဗကမ္မက္ခယံ ပတ္တောတိ သဗ္ဗကမ္မက္ခယသင်္ခါတံ အရဟတ္တံ ပတ္တော။ ဥပဓိသင်္ခယေတိ ဥပဓိသင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော။ အဋ္ဌမံ။

၉။ သေလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၀။ နဝမေ ကေနိဒံ ပကတန္တိ ကေန ဣဒံ ကတံ။ ဗိမ္ဗန္တိ အတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အဃန္တိ ဒုက္ခပတိဋ္ဌာနတ္တာ အတ္တဘာဝမေဝ ဝဒတိ။ ဟေတုဘင်္ဂါတိ ဟေတုနိရောဓေန ပစ္စယဝေကလ္လေန။ နဝမံ။

၁၀။ ဝဇိရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၁။ ဒသမေ နယိဓ သတ္တုပလဗ္ဘတီတိ ဣမသ္မိံ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇေ ပရမတ္ထတော သတ္တော နာမ န ဥပလဗ္ဘတိ။ ခန္ဓေသု သန္တေသူတိ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု တေန တေနာကာရေန ဝဝတ္ထိတေသု။ သမ္မုတီတိ သတ္တောတိ သမညာမတ္တမေဝ ဟောတိ။ ဒုက္ခန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခံ။ နာညတြ ဒုက္ခာတိ ဌပေတွာ ဒုက္ခံ အညော နေဝ သမ္ဘောတိ န နိရုဇ္ဈတီတိ။ ဒသမံ။

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဘိက္ခုနီသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဗြဟ္မသံယုတ္တံ

၁။ ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁။ ဗြဟ္မာယာစနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၂။ ဗြဟ္မသံယုတ္တဿ ပဌမေ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော အယံ စေတသော ဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ။ ကဒါ ဥဒပါဒီတိ? ဗုဒ္ဓဘူတဿ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ရာဇာယတနမူလေ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဘတံ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ဩသဓဟရီတကဉ္စ ခါဒိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ စတူဟိ လောကပါလေဟိ ဥပနီတေ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယပတ္တေ တပုဿဘလ္လိကာနံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပုန ပစ္စာဂန္တွာ အဇပါလနိဂြောဓေ နိသိန္နမတ္တဿ။

အဓိဂတောတိ ပဋိဝိဒ္ဓေါ။ ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော။ ဂမ္ဘီရောတိ ဥတ္တာနပဋိက္ခေပဝစနမေတံ။ ဒုဒ္ဒသောတိ ဂမ္ဘီရတ္တာဝ ဒုဒ္ဒသော ဒုက္ခေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န သက္ကာ သုခေန ဒဋ္ဌုံ။ ဒုဒ္ဒသတ္တာဝ ဒုရနုဗောဓော ဒုက္ခေန အဝဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော, န သက္ကာ သုခေန အဝဗုဇ္ဈိတုံ။ သန္တောတိ နိဗ္ဗုတော။ ပဏီတောတိ အတပ္ပကော။ ဣဒံ ဒွယံ လောကုတ္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အတက္ကာဝစရောတိ တက္ကေန အဝစရိတဗ္ဗော ဩဂါဟိတဗ္ဗော န ဟောတိ, ဉာဏေနေဝ အဝစရိတဗ္ဗော။ နိပုဏောတိ သဏှော။ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယောတိ သမ္မာပဋိပဒံ ပဋိပန္နေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာလယရာမာတိ သတ္တာ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အလ္လီယန္တိ, တသ္မာ တေ အာလယာတိ ဝုစ္စန္တိ။ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာနိ ဝါ အလ္လီယန္တိ, တသ္မာပိ အာလယာတိ ဝုစ္စန္တိ။ တေဟိ အာလယေဟိ ရမန္တီတိ အာလယရာမာ။ အာလယေသု ရတာတိ အာလယရတာ။ အာလယေသု သုဋ္ဌု မုဒိတာတိ အာလယသမ္မုဒိတာ။ ယထေဝ ဟိ သုသဇ္ဇိတံ ပုပ္ဖဖလဘရိတရုက္ခာဒိသမ္ပန္နံ ဥယျာနံ ပဝိဋ္ဌော ရာဇာ တာယ တာယ သမ္ပတ္တိယာ ရမတိ, သမ္မုဒိတော အာမောဒိတပမောဒိတော ဟောတိ, န ဥက္ကဏ္ဌတိ, သာယမ္ပိ နိက္ခမိတုံ န ဣစ္ဆတိ, ဧဝမိမေဟိပိ ကာမာလယတဏှာလယေဟိ သတ္တာ ရမန္တိ, သံသာရဝဋ္ဋေ သမ္မုဒိတာ အနုက္ကဏ္ဌိတာ ဝသန္တိ။ တေန တေသံ ဘဂဝါ ဒုဝိဓံ အာလယံ ဥယျာနဘူမိံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘အာလယရာမာ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ယဒိဒန္တိ နိပါတော, တဿ ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ဣဒ’’န္တိ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ သန္ဓာယ ‘‘ယော အယ’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ, ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ, ဣဒပ္ပစ္စယတာ စ သာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ စာတိ ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ။ သင်္ခါရာဒိပစ္စယာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ။ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနမေဝ။ ယသ္မာ ဟိ တံ အာဂမ္မ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိပ္ဖန္ဒိတာနိ သမန္တိ, ဝူပသမ္မန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ ဝုစ္စတိ။ ယသ္မာ စ တံ အာဂမ္မ သဗ္ဗေ ဥပဓယော ပဋိနိဿဋ္ဌာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗာ တဏှာ ခီယန္တိ, သဗ္ဗေ ကိလေသရာဂါ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ။ ယာ ပနေသာ တဏှာ ဘဝေန ဘဝံ, ဖလေန ဝါ သဒ္ဓိံ ကမ္မံ ဝိနတိ သံသိဗ္ဗတီတိ ကတွာ ဝါနန္တိ ဝုစ္စတိ, တတော နိက္ခန္တံ ဝါနတောတိ နိဗ္ဗာနံ။ သော မမဿ ကိလမထောတိ ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမ, သော မမ ကိလမထော အဿ, သာ မမ ဝိဟေသာ အဿာတိ အတ္ထော။ ကာယကိလမထော စေဝ ကာယဝိဟေသာ စ အဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စိတ္တေ ပန ဥဘယမ္ပေတံ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ။ အပိဿူတိ အနုဗြူဟနတ္ထေ နိပါတော။ သော ‘‘န ကေဝလံ အယံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ, ဣမာပိ ဂါထာ ပဋိဘံသူ’’တိ ဒီပေတိ။ အနစ္ဆရိယာတိ အနုအစ္ဆရိယာ။ ပဋိဘံသူတိ ပဋိဘာနသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ ဂေါစရာ အဟေသုံ, ပရိဝိတက္ကယိတဗ္ဗတံ ပါပုဏိံသု။

ကိစ္ဆေနာတိ ဒုက္ခေန, န ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ။ ဗုဒ္ဓါနံ ဟိ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခပဋိပဒါဝ ဟောန္တိ။ ပါရမီပူရဏကာလေ ပန သရာဂသဒေါသသမောဟဿေဝ သတော အာဂတာဂတာနံ ယာစကာနံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ သီသံ ကန္တိတွာ ဂလလောဟိတံ နီဟရိတွာ သုအဉ္ဇိတာနိ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ ကုလဝံသပ္ပဒီပံ ပုတ္တံ မနာပစာရိနိံ ဘရိယန္တိ ဧဝမာဒီနိ ဒေန္တဿ အညာနိ စ ခန္တိဝါဒိသဒိသေသု အတ္တဘာဝေသု ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇာဒီနိ ပါပုဏန္တဿ အာဂမနီယပဋိပဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဟလန္တိ ဧတ္ထ ဟ-ကာရော နိပါတမတ္တော, အလန္တိ အတ္ထော။ ပကာသိတုန္တိ ဒေသိတုံ, ဧဝံ ကိစ္ဆေန အဓိဂတဿ အလံ ဒေသိတုံ ပရိယတ္တံ ဒေသိတုံ။ ကော အတ္ထော ဒေသိတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ရာဂဒေါသပရေတေဟီတိ ရာဂဒေါသဖုဋ္ဌေဟိ ရာဂဒေါသာနုဂတေဟိ ဝါ။

ပဋိသောတဂါမိန္တိ နိစ္စာဒီနံ ပဋိသောတံ, ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ အသုဘ’’န္တိ ဧဝံ ဂတံ စတုသစ္စဓမ္မံ။ ရာဂရတ္တာတိ ကာမရာဂေန ဘဝရာဂေန ဒိဋ္ဌိရာဂေန စ ရတ္တာ။ န ဒက္ခန္တီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ အသုဘန္တိ ဣမိနာ သဘာဝေန န ပဿိဿန္တိ, တေ အပဿန္တေ ကော သက္ခိဿတိ ဧဝံ ဂါဟာပေတုံ။ တမောခန္ဓေန အာဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာရာသိနာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ။

အပ္ပေါဿုက္ကတာယာတိ နိရုဿုက္ကဘာဝေန, အဒေသေတုကာမတာယာတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ ပနဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ? နနု ဧသ မုတ္တော မောစေဿာမိ, တိဏ္ဏော တာရေဿာမိ –

‘‘ကိံ မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ၊

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရယိဿံ သဒေဝက’’န္တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၅၆) –

ပတ္ထနံ ကတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တောတိ? သစ္စမေတံ, တဒေဝံ ပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေန ပနဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ။ တဿ ဟိ သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တာနံ ကိလေသဂဟနတံ, ဓမ္မဿ စ ဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သတ္တာနံ ကိလေသဂဟနတာ စ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာ စ သဗ္ဗာကာရေန ပါကဋာ ဇာတာ။ အထဿ – ‘‘ဣမေ သတ္တာ ကဉ္ဇိယပုဏ္ဏာ လာဗု ဝိယ, တက္ကဘရိတာ စာဋိ ဝိယ, ဝသာတေလပီတပိလောတိကာ ဝိယ, အဉ္ဇနမက္ခိတဟတ္ထော ဝိယ စ ကိလေသဘရိတာ အတိသံကိလိဋ္ဌာ ရာဂရတ္တာ ဒေါသဒုဋ္ဌာ မောဟမူဠှာ, တေ ကိံ နာမ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ? စိန္တယတော ကိလေသဂဟနပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေနာပိ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ။

‘‘အယဉ္စ ဓမ္မော ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကက္ခန္ဓော ဝိယ ဂမ္ဘီရော, ပဗ္ဗတေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌပိတော သာသပေါ ဝိယ ဒုဒ္ဒသော, သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိပဋိပါဒနံ ဝိယ ဒုရနုဗောဓော။ နနု မယာ ဟိ ဣမံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ ဝါယမန္တေန အဒိန္နံ ဒါနံ နာမ နတ္ထိ, အရက္ခိတံ သီလံ နာမ နတ္ထိ, အပရိပူရိတာ ကာစိ ပါရမီ နာမ နတ္ထိ, တဿ မေ နိရုဿာဟံ ဝိယ မာရဗလံ ဝိဓမန္တဿာပိ ပထဝီ န ကမ္ပိတ္ထ, ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တဿာပိ န ကမ္ပိတ္ထ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေန္တဿာပိ န ကမ္ပိတ္ထ, ပစ္ဆိမယာမေ ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿေဝ မေ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ။ ဣတိ မာဒိသေနာပိ တိက္ခဉာဏေန ကိစ္ဆေနေဝါယံ ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ။ တံ လောကိယမဟာဇနာ ကထံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီ’’တိ? ဓမ္မဂမ္ဘီရပစ္စဝေက္ခဏာနုဘာဝေနာပိ ဧဝံ စိတ္တံ နမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အပိစ ဗြဟ္မုနာ ယာစိတေ ဒေသေတုကာမတာယပိဿ ဧဝံ စိတ္တံ နမိ။ ဇာနာတိ ဟိ ဘဂဝါ – ‘‘မမ အပ္ပေါဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမမာနေ မံ မဟာဗြဟ္မာ ဓမ္မဒေသနံ ယာစိဿတိ, ဣမေ စ သတ္တာ ဗြဟ္မဂရုကာ။ တေ ‘သတ္ထာ ကိရ ဓမ္မံ န ဒေသေတုကာမော အဟောသိ။ အထ နံ မဟာဗြဟ္မာ ယာစိတွာ ဒေသာပေသိ။ သန္တော ဝတ ဘော ဓမ္မော, ပဏီတော ဝတ ဘော ဓမ္မော’တိ မညမာနာ သုဿူသိဿန္တီ’’တိ။ ဣဒမ္ပိဿ ကာရဏံ ပဋိစ္စ အပ္ပေါဿုက္ကတာယ စိတ္တံ နမိ, နော ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သဟမ္ပတိဿာတိ သော ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဟကော နာမ ထေရော ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပါယုကဗြဟ္မာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော။ တတြ နံ ‘‘သဟမ္ပတိဗြဟ္မာ’’တိ ပဋိသဉ္ဇာနန္တိ။ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဗြဟ္မုနော သဟမ္ပတိဿာ’’တိ။ နဿတိ ဝတ ဘောတိ သော ကိရ ဣမံ သဒ္ဒံ တထာ နိစ္ဆာရေသိ, ယထာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဗြဟ္မာနော သုတွာ သဗ္ဗေ သန္နိပတိံသု။ ယတြ ဟိ နာမာတိ ယသ္မိံ နာမ လောကေ။ ပုရတော ပါတုရဟောသီတိ တေဟိ ဒသဟိ ဗြဟ္မသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပါတုရဟောသိ။ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ပညာမယေ အက္ခိမှိ အပ္ပံ ပရိတ္တံ ရာဂဒေါသမောဟရဇံ ဧတေသံ ဧဝံသဘာဝါတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ။ အဿဝနတာတိ အဿဝနတာယ။ ဘဝိဿန္တီတိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ဒသပုညကိရိယဝသေန ကတာဓိကာရာ ပရိပါကဂတာ ပဒုမာနိ ဝိယ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ, ဓမ္မဒေသနံယေဝ အာကင်္ခမာနာ စတုပ္ပဒိကဂါထာဝသာနေ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမနာရဟာ န ဧကော, န ဒွေ, အနေကသတသဟဿာ ဓမ္မဿ အညာတာရော ဘဝိဿန္တီတိ ဒဿေတိ။

ပါတုရဟောသီတိ ပါတုဘဝိ။ သမလေဟိ စိန္တိတောတိ သမလေဟိ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ စိန္တိတော။ တေ ဟိ ပုရေတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ကဏ္ဋကေ ပတ္ထရမာနာ ဝိယ, ဝိသံ သိဉ္စမာနာ ဝိယ စ သမလံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မံ ဒေသယိံသု။ အပါပုရေတန္တိ ဝိဝရံ ဧတံ။ အမတဿ ဒွါရန္တိ အမတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရဘူတံ အရိယမဂ္ဂံ။ သုဏန္တု ဓမ္မံ ဝိမလေနာနုဗုဒ္ဓန္တိ ဣမေ သတ္တာ ရာဂါဒိမလာနံ အဘာဝတော ဝိမလေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အနုဗုဒ္ဓံ စတုသစ္စဓမ္မံ သုဏန္တု တာဝ ဘဂဝါတိ ယာစတိ။

သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတောတိ သေလမယေ ဧကဂ္ဃနေ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ယထာဌိတောဝ။ န ဟိ တဿ ဌိတဿ ဒဿနတ္ထံ ဂီဝုက္ခိပနပသာရဏာဒိကိစ္စံ အတ္ထိ။ တထူပမန္တိ တပ္ပဋိဘာဂံ သေလပဗ္ဗတူပမံ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ သေလပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိ ဌိတောဝ စက္ခုမာ ပုရိသော သမန္တတော ဇနတံ ပဿေယျ, တထာ တွမ္ပိ သုမေဓ သုန္ဒရပည သဗ္ဗညုတဉာဏေန သမန္တစက္ခု ဘဂဝါ ဓမ္မမယံ ပါသာဒမာရုယှ သယံ အပေတသောကော သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇာတိဇရာဘိဘူတံ ဇနတံ အဝေက္ခဿု ဥပဓာရယ ဥပပရိက္ခ။ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယထာ ဟိ ပဗ္ဗတပါဒေ သမန္တာ မဟန္တံ ခေတ္တံ ကတွာ, တတ္ထ ကေဒါရပါဠီသု ကုဋိကာယော ကတွာ ရတ္တိံ အဂ္ဂိံ ဇာလေယျုံ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဉ္စ အန္ဓကာရံ အဿ, အထ တဿ ပဗ္ဗတဿ မတ္ထကေ ဌတွာ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဘူမိံ ဩလောကယတော နေဝ ခေတ္တံ န ကေဒါရပါဠိယော န ကုဋိယော န တတ္ထ သယိတမနုဿာ ပညာယေယျုံ။ ကုဋိကာသု ပန အဂ္ဂိဇာလာမတ္တကမေဝ ပညာယေယျ, ဧဝံ ဓမ္မပါသာဒံ အာရုယှ သတ္တနိကာယံ ဩလောကယတော တထာဂတဿ ယေ တေ အကတကလျာဏာ သတ္တာ, တေ ဧကဝိဟာရေ ဒက္ခိဏဇာဏုပဿေ နိသိန္နာပိ ဗုဒ္ဓစက္ခုဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ သရာ ဝိယ ဟောန္တိ။ ယေ ပန ကတကလျာဏာ ဝေနေယျပုဂ္ဂလာ, တေ ဧဝဿ ဒူရေပိ ဌိတာ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ သော အဂ္ဂိ ဝိယ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဒူရေ သန္တော ပကာသေန္တိ, ဟိမဝန္တောဝ ပဗ္ဗတော၊

အသန္တေတ္ထ န ဒိဿန္တိ, ရတ္တိံ ခိတ္တာ ယထာ သရာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၀၄)၊

အဇ္ဈေသနန္တိ ယာစနံ။ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စ အာသယာနုသယဉာဏေန စ။ ဣမေသံ ဟိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခူ’’တိ နာမံ, သဗ္ဗညုတညာဏဿ ‘‘သမန္တစက္ခူ’’တိ, တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဉာဏာနံ ‘‘ဓမ္မစက္ခူ’’တိ။ အပ္ပရဇက္ခေတိအာဒီသု ယေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပညာစက္ခုမှိ ရာဂါဒိရဇံ အပ္ပံ, တေ အပ္ပရဇက္ခာ။ ယေသံ တံ မဟန္တံ, တေ မဟာရဇက္ခာ။ ယေသံ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ တိက္ခာနိ, တေ တိက္ခိန္ဒြိယာ။ ယေသံ တာနိ မုဒူနိ, တေ မုဒိန္ဒြိယာ။ ယေသံ တေယေဝ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာ သုန္ဒရာ, တေ သွာကာရာ။ ယေ ကထိတကာရဏံ သလ္လက္ခေန္တိ, သုခေန သက္ကာ ဟောန္တိ ဝိညာပေတုံ, တေ သုဝိညာပယာ။ ယေ ပရလောကဉ္စေဝ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ပဿန္တိ, တေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော နာမ။

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠိ – ‘‘သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော အပ္ပရဇက္ခော, အဿဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော။ အာရဒ္ဓဝီရိယော, ကုသီတော။ ဥပဋ္ဌိတဿတိ, မုဋ္ဌဿတိ။ သမာဟိတော, အသမာဟိတော။ ပညဝါ, ဒုပ္ပညော ပုဂ္ဂလော မဟာရဇက္ခော။ တထာ သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော တိက္ခိန္ဒြိယော…ပေ… ပညဝါ ပုဂ္ဂလော ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝီ, ဒုပ္ပညော ပုဂ္ဂလော န ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝီ။ လောကောတိ ခန္ဓလောကော, အာယတနလောကော, ဓာတုလောကော, သမ္ပတ္တိဘဝလောကော, သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, ဝိပတ္တိဘဝလောကော, ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောကော။ ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ။ ဒွေ လောကာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ။ တယော လောကာ တိဿော ဝေဒနာ။ စတ္တာရော လောကာ စတ္တာရော အာဟာရာ။ ပဉ္စ လောကာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ။ ဆ လောကာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ။ သတ္တ လောကာ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော။ အဋ္ဌ လောကာ အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ။ နဝ လောကာ နဝ သတ္တာဝါသာ။ ဒသ လောကာ ဒသာယတနာနိ။ ဒွါဒသ လောကာ ဒွါဒသာယတနာနိ။ အဋ္ဌာရသ လောကာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော။ ဝဇ္ဇန္တိ သဗ္ဗေ ကိလေသာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မာ ဝဇ္ဇာ, ဣတိ ဣမသ္မိဉ္စ လောကေ ဣမသ္မိဉ္စ ဝဇ္ဇေ တိဗ္ဗာ ဘယသညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, သေယျထာပိ ဥက္ခိတ္တာသိကေ ဝဓကေ။ ဣမေဟိ ပညာသာယ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဇာနာတိ ပဿတိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ ဣဒံ တထာဂတဿ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၁၂)။

ဥပ္ပလိနိယန္တိ ဥပ္ပလဝနေ။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ယာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ပေါသိယန္တိ။ ဥဒကံ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနီ တိ ဥဒကံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနိ။ တတ္ထ ယာနိ အစ္စုဂ္ဂမ္မ ဌိတာနိ, တာနိ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿံ အာဂမယမာနာနိ ဌိတာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ။ ယာနိ ပန သမောဒကံ ဌိတာနိ, တာနိ သွေ ပုပ္ဖနကာနိ။ ယာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ, တာနိ တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ။ ဥဒကာ ပန အနုဂ္ဂတာနိ အညာနိပိ သရောဂဥပ္ပလာဒီနိ နာမ အတ္ထိ, ယာနိ နေဝ ပုပ္ဖိဿန္တိ, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနေဝ ဘဝိဿန္တိ, တာနိ ပါဠိံ နာရုဠှာနိ။ အာဟရိတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနီတိ ဒီပိတာနိ။ ယထေဝ ဟိ တာနိ စတုဗ္ဗိဓာနိ ပုပ္ဖါနိ, ဧဝမေဝံ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ။

တတ္ထ ‘‘ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော။ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော (ပု။ ပ။ ၁၄၈-၁၅၁)။ တတ္ထ ဘဂဝါ ဥပ္ပလဝနာဒိသဒိသံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော – ‘‘အဇ္ဇ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ ဥဂ္ဃဋိတညူ, သွေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ ဝိပဉ္စိတညူ, တတိယဒိဝသေ ပုပ္ဖနကာနိ ဝိယ နေယျော, မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိယ ပဒပရမော’’တိ အဒ္ဒဿ။ ပဿန္တော စ ‘‘ဧတ္တကာ အပ္ပရဇက္ခာ, ဧတ္တကာ မဟာရဇက္ခာ, တတြာပိ ဧတ္တကာ ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗာကာရတောဝ အဒ္ဒသ။

တတ္ထ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ အတ္ထံ သာဓေတိ။ ပဒပရမာနံ အနာဂတတ္ထာယ ဝါသနာ ဟောတိ။ အထ ဘဂဝါ ဣမေသံ စတုန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အတ္ထာဝဟံ ဓမ္မဒေသနံ ဝိဒိတွာ ဒေသေတုကမျတံ ဥပ္ပါဒေတွာ ပုန သဗ္ဗေပိ တီသု ဘဝေသု သတ္တေ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ။ ယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကတမေ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ? ယေ တေ သတ္တာ ကမ္မာဝရဏေန သမန္နာဂတာ ကိလေသာဝရဏေန သမန္နာဂတာ ဝိပါကာဝရဏေန သမန္နာဂတာ အဿဒ္ဓါ အစ္ဆန္ဒိကာ ဒုပ္ပညာ အဘဗ္ဗာ နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တံ, ဣမေ တေ သတ္တာ အဘဗ္ဗာ။ ကတမေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ? ယေ တေ သတ္တာ န ကမ္မာဝရဏေန…ပေ… ဣမေ တေ သတ္တာ ဘဗ္ဗာ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၂၇၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၁၅)။ တတ္ထ သဗ္ဗေပိ အဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ပဟာယ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေယေဝ ဉာဏေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ, ‘‘ဧတ္တကာ ရာဂစရိတာ ဧတ္တကာ ဒေါသ-မောဟစရိတာ ဝိတက္က-သဒ္ဓါ-ဗုဒ္ဓိစရိတာ’’တိ ဆ ကောဋ္ဌာသေ အကာသိ။ ဧဝံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ စိန္တေသိ။

ပစ္စဘာသီတိ ပတိအဘာသိ။ အပါရုတာတိ ဝိဝဋာ။ အမတဿ ဒွါရာတိ အရိယမဂ္ဂေါ။ သော ဟိ အမတသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရံ, သော မယာ ဝိဝရိတွာ ဌပိတောတိ ဒဿေတိ။ ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗေ အတ္တနော သဒ္ဓံ ပမုဉ္စန္တု ဝိဿဇ္ဇေန္တု။ ပစ္ဆိမပဒဒွယေ အယမတ္ထော – အဟဉှိ အတ္တနော ပဂုဏံ သုပ္ပဝတ္တိတမ္ပိ ဣမံ ပဏီတံ ဥတ္တမံ ဓမ္မံ ကာယဝါစာကိလမထသညီ ဟုတွာ န ဘာသိံ။ ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗော ဇနော သဒ္ဓါဘာဇနံ ဥပနေတု, ပူရေဿာမိ တေသံ သင်္ကပ္ပန္တိ။

အန္တရဓာယီတိ သတ္ထာရံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေတွာ အန္တရဟိတော, သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတောတိ အတ္ထော။ ဂတေ စ ပန တသ္မိံ ဘဂဝါ ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ? အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနဉ္စ ဗဟူပကာရဘာဝံ ဉတွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတုကာမော ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနံ ဂန္တွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသီတိ။ ပဌမံ။

၂။ ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၃။ ဒုတိယေ ဥဒပါဒီတိ အယံ ဝိတက္ကော ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဥဒပါဒိ။ အဂါရဝေါတိ အညသ္မိံ ဂါရဝရဟိတော, ကဉ္စိ ဂရုဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ အပ္ပတိဿောတိ ပတိဿယရဟိတော, ကဉ္စိ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။

သဒေဝကေတိအာဒီသု သဒ္ဓိံ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ။ ဒေဝဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မာရဗြဟ္မေသု ဂဟိတေသုပိ မာရော နာမ ဝသဝတ္တီ သဗ္ဗေသံ ဥပရိ ဝသံ ဝတ္တေတိ, ဗြဟ္မာ နာမ မဟာနုဘာဝေါ ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ။ ဒွီဟိ ဒွီသု…ပေ… ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသုပိ စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ, သော ဣမိနာ သီလသမ္ပန္နတရောတိ ဝတ္တုံ မာ လဘတူတိ သမာရကေ သဗြဟ္မကေတိ ဝိသုံ ဝုတ္တံ။ တထာ သမဏာ နာမ ဧကနိကာယာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ သီလဝန္တော ပဏ္ဍိတာ, ဗြာဟ္မဏာပိ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒိဝသေန ဗဟုဿုတာ ပဏ္ဍိတာ, တေ ဣမိနာ သီလသမ္ပန္နတရာတိ ဝတ္တုံ မာ လဘန္တူတိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာတိ ဝုတ္တံ။ သဒေဝမနုဿာယာတိ ဣဒံ ပန နိပ္ပဒေသတော ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ အပိစေတ္ထ ပုရိမာနိ တီဏိ ပဒါနိ လောကဝသေန ဝုတ္တာနိ, ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ပဇာဝသေန။ သီလသမ္ပန္နတရန္တိ သီလေန သမ္ပန္နတရံ, အဓိကတရန္တိ အတ္ထော။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ သီလာဒယော စတ္တာရော ဓမ္မာ လောကိယလောကုတ္တရာ ကထိတာ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဟေတံ။

ပါတုရဟောသီတိ – ‘‘အယံ သတ္ထာ အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ သီလာဒီဟိ အတ္တနာ အဓိကတရံ အပဿန္တော ‘မယာ ပဋိဝိဒ္ဓံ နဝလောကုတ္တရဓမ္မမေဝ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရိဿာမီ’တိ စိန္တေတိ, ကာရဏံ ဘဂဝါ စိန္တေတိ, အတ္ထံ ဝုဍ္ဎိဝိသေသံ စိန္တေတိ, ဂစ္ဆာမိဿ ဥဿာဟံ ဇနေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုရတော ပါကဋော အဟောသိ, အဘိမုခေ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော။

ဝိဟရန္တိ စာတိ ဧတ္ထ ယော ဝဒေယျ ‘‘ဝိဟရန္တီတိ ဝစနတော ပစ္စုပ္ပန္နေပိ ဗဟူ ဗုဒ္ဓါ’’တိ, သော ‘‘ဘဂဝါပိ, ဘန္တေ, ဧတရဟိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော။

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ။ (မဟာဝ။ ၁၁၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၅) –

အာဒီဟိ စဿ သုတ္တေဟိ အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အဘာဝေါ ဒီပေတဗ္ဗော။ တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓါ သဒ္ဓမ္မဂရုနော, တသ္မာ။ မဟတ္တမဘိကင်္ခတာတိ မဟန္တဘာဝံ ပတ္ထယမာနေန။ သရံ ဗုဒ္ဓါန-သာသနန္တိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ သရန္တေန။ ဒုတိယံ။

၃။ ဗြဟ္မဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၄။ တတိယေ ဧကောတိ ဌာနာဒီသု ဣရိယာပထေသု ဧကကော, ဧကဝိဟာရီတိ အတ္ထော။ ဝူပကဋ္ဌောတိ ကာယေန ဝူပကဋ္ဌော နိဿဋော။ အပ္ပမတ္တောတိ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေ ဌိတော။ အာတာပီတိ ဝီရိယာတာပေန သမန္နာဂတော။ ပဟိတတ္တောတိ ပေသိတတ္တော။ ကုလပုတ္တာတိ အာစာရကုလပုတ္တာ။ သမ္မဒေဝါတိ န ဣဏဋ္ဋာ န ဘယဋ္ဋာ န ဇီဝိတပကတာ ဟုတွာ, ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာပိ ယေ အနုလောမပဋိပဒံ ပူရေန္တိ, တေ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ နာမ။ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရိယဖလံ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ သာမံ ဇာနိတွာ ပစ္စက္ခံ ကတွာ။ ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ပဋိလဘိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာသိ။ ဧဝံ ဝိဟရန္တော စ ခီဏာ ဇာတိ…ပေ… အဗ္ဘညာသီတိ။ ဧတေနဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘူမိ ဒဿိတာ။

ကတမာ ပနဿ ဇာတိ ခီဏာ, ကထဉ္စ နံ အဗ္ဘညာသီတိ? ဝုစ္စတေ, န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ, န အနာဂတာ တတ္ထ ဝါယာမာဘာဝတော, န ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ မဂ္ဂဿ ပန အဘာဝိတတ္တာ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒါ ဇာတိ။ သာ မဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ အနုပ္ပါဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ခီဏာ။ တံ သော မဂ္ဂဘာဝနာယ ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ – ‘‘ကိလေသာဘာဝေ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ အာယတိံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီ’’တိ ဇာနန္တော ဇာနာတိ။

ဝုသိတန္တိ ဝုတ္ထံ ပရိဝုတ္ထံ, ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ။ ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယဘာဝနာဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော။ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣဒါနိ ပုန ဣတ္ထဘာဝါယ, ဧဝံ သောဠသကိစ္စဘာဝါယ, ကိလေသက္ခယာယ ဝါ ကတမဂ္ဂဘာဝနာ နတ္ထီတိ။ အထ ဝါ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣတ္ထတ္တဘာဝတော, ဣမသ္မာ ဧဝံပကာရာ ဣဒါနိ ဝတ္တမာနက္ခန္ဓသန္တာနာ အပရံ ခန္ဓသန္တာနံ နတ္ထိ, ဣမေ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကော ရုက္ခော ဝိယာတိ အဗ္ဘညာသိ။ အညတရောတိ ဧကော။ အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ, ဘဂဝတော သာဝကာနံ အရဟတံ အဗ္ဘန္တရော အဟောသိ။

သပဒါနန္တိ သပဒါနစာရံ, သမ္ပတ္တဃရံ အနုက္ကမ္မ ပဋိပါဋိယာ စရန္တော။ ဥပသင်္ကမီတိ ဥပသင်္ကမန္တော။ မာတာ ပနဿ ပုတ္တံ ဒိသွာဝ ဃရာ နိက္ခမ္မ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အန္တောနိဝေသနံ ပဝေသေတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေသိ။

အာဟုတိံ နိစ္စံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ နိစ္စကာလေ အာဟုတိပိဏ္ဍံ ပဂ္ဂဏှာတိ။ တံ ဒိဝသံ ပန တသ္မိံ ဃရေ ဘူတဗလိကမ္မံ ဟောတိ။ သဗ္ဗဂေဟံ ဟရိတုပလိတ္တံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏလာဇံ ဝနမာလပရိက္ခိတ္တံ ဥဿိတဒ္ဓဇပဋာကံ တတ္ထ တတ္ထ ပုဏ္ဏဃရေ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဇာလေတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏမာလာဒီဟိ အလင်္ကတံ, သမန္တတော သဉ္ဆာဒိယမာနာ ဓူမကဋစ္ဆု အဟောသိ။ သာပိ ဗြာဟ္မဏီ ကာလဿေဝ ဝုဋ္ဌာယ သောဠသဟိ ဂန္ဓောဒကဃဋေဟိ နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေန အတ္တဘာဝံ အလင်္ကရိ။ သာ တသ္မိံ သမယေ မဟာခီဏာသဝံ နိသီဒါပေတွာ, ယာဂုဥဠုင်္ကမတ္တမ္ပိ အဒတွာ, ‘‘မဟာဗြဟ္မံ ဘောဇေဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိယံ ပါယာသံ ပူရေတွာ သပ္ပိမဓုသက္ခရာဒီဟိ ယောဇေတွာ နိဝေသနဿ ပစ္ဆာဘာဂေ ဟရိတုပလိတ္တဘာဝါဒီဟိ အလင်္ကတာ ဘူတပီဌိကာ အတ္ထိ။ သာ တံ ပါတိံ အာဒါယ, တတ္ထ ဂန္တွာ, စတူသု ကောဏေသု မဇ္ဈေ စ ဧကေကံ ပါယာသပိဏ္ဍံ ဌပေတွာ, ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ, ယာဝ ကပ္ပရာ သပ္ပိနာ ပဂ္ဃရန္တေန ပထဝိယံ ဇာဏုမဏ္ဍလံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝံ မဟာဗြဟ္မာ, သာယတု ဘဝံ မဟာဗြဟ္မာ, တပ္ပေတု ဘဝံ မဟာဗြဟ္မာ’’တိ ဝဒမာနာ ဗြဟ္မာနံ ဘောဇေတိ။

ဧတဒဟောသီတိ မဟာခီဏာသဝဿ သီလဂန္ဓံ ဆဒေဝလောကေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဗြဟ္မလောကံ ဥပဂတံ ဃာယမာနဿ ဧတံ အဟောသိ။ သံဝေဇေယျန္တိ စောဒေယျံ, သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ယောဇေယျံ။ ‘အယံ ဟိ ဧဝရူပံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျံ မဟာခီဏာသဝံ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုဥဠုင်္ကမတ္တမ္ပိ အဒတွာ, ‘‘မဟာဗြဟ္မံ ဘောဇေဿာမီ’’တိ တုလံ ပဟာယ ဟတ္ထေန တုလယန္တီ ဝိယ, ဘေရိံ ပဟာယ ကုစ္ဆိံ ဝါဒေန္တီ ဝိယ, အဂ္ဂိံ ပဟာယ ခဇ္ဇောပနကံ ဓမမာနာ ဝိယ ဘူတဗလိံ ကုရုမာနာ အာဟိဏ္ဍတိ။ ဂစ္ဆာမိဿာ မိစ္ဆာဒဿနံ ဘိန္ဒိတွာ အပါယမဂ္ဂတော ဥဒ္ဓရိတွာ ယထာ အသီတိကောဋိဓနံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝိပ္ပကိရိတွာ သဂ္ဂမဂ္ဂံ အာရောဟတိ, တထာ ကရောမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဒူရေ ဣတောတိ ဣမမှာ ဌာနာ ဒူရေ ဗြဟ္မလောကော။ တတော ဟိ ကူဋာဂါရမတ္တာ သိလာ ပါတိတာ ဧကေန အဟောရတ္တေန အဋ္ဌစတ္တာလီသယောဇနသဟဿာနိ ခေပယမာနာ စတူဟိ မာသေဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟေယျ, သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမောပိ ဗြဟ္မလောကော ဧဝံ ဒူရေ။ ယဿာဟုတိန္တိ ယဿ ဗြဟ္မုနော အာဟုတိံ ပဂ္ဂဏှာသိ, တဿ ဗြဟ္မလောကော ဒူရေတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မပထန္တိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မပထော နာမ စတ္တာရိ ကုသလဇ္ဈာနာနိ, ဝိပါကဇ္ဈာနာနိ ပန နေသံ ဇီဝိတပထော နာမ, တံ ဗြဟ္မပထံ အဇာနန္တီ တွံ ကိံ ဇပ္ပသိ ဝိပ္ပလပသိ? ဗြဟ္မာနော ဟိ သပ္ပီတိကဇ္ဈာနေန ယာပေန္တိ, န ဧတံ တိဏဗီဇာနိ ပက္ခိပိတွာ ရန္ဓံ ဂေါယူသံ ခါဒန္တိ, မာ အကာရဏာ ကိလမသီတိ။

ဧဝံ ဝတွာ ပုန သော မဟာဗြဟ္မာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဝကုဇ္ဇော ဟုတွာ ထေရံ ဥပဒိသန္တော ဧသော ဟိ တေ ဗြာဟ္မဏိ ဗြဟ္မဒေဝေါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နိရူပဓိကောတိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရကာမဂုဏောပဓီဟိ ဝိရဟိတော။ အတိဒေဝပတ္တောတိ ဒေဝါနံ အတိဒေဝဘာဝံ ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မဘာဝံ ပတ္တော။ အနညပေါသီတိ ဌပေတွာ ဣမံ အတ္တဘာဝံ အညဿ အတ္တဘာဝဿ ဝါ ပုတ္တဒါရဿ ဝါ အပေါသနတာယ အနညပေါသီ။

အာဟုနေယျောတိ အာဟုနပိဏ္ဍံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တော။ ဝေဒဂူတိ စတုမဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ဝေဒေဟိ ဒုက္ခဿန္တံ ဂတော။ ဘာဝိတတ္တောတိ အတ္တာနံ ဘာဝေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဌိတော။ အနူပလိတ္တောတိ တဏှာဒီဟိ လေပေဟိ အာလိတ္တော။ ဃာသေသနံ ဣရိယတီတိ အာဟာရပရိယေသနံ စရတိ။

န တဿ ပစ္ဆာ န ပုရတ္ထမတ္ထီတိ ပစ္ဆာ ဝုစ္စတိ အတီတံ, ပုရတ္ထံ ဝုစ္စတိ အနာဂတံ, အတီတာနာဂတေသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂဝိရဟိတဿ ပစ္ဆာ ဝါ ပုရတ္ထံ ဝါ နတ္ထီတိ ဝဒတိ။ သန္တောတိအာဒီသု ရာဂါဒိသန္တတာယ သန္တော။ ကောဓဓူမဝိဂမာ ဝိဓူမော, ဒုက္ခာဘာဝါ အနီဃော, ကတ္တရဒဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တောပိ ဝဓကစေတနာယ အဘာဝါ နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍော။ တသထာဝရေသူတိ ဧတ္ထ ပန ပုထုဇ္ဇနာ တသာ နာမ, ခီဏာသဝါ ထာဝရာ နာမ။ သတ္တ ပန သေခါ တသာတိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ, ထာဝရာ န ဟောန္တိ, ဘဇမာနာ ပန ထာဝရပက္ခမေဝ ဘဇန္တိ။ သော တျာဟုတိန္တိ သော တေ အာဟုတိံ။

ဝိသေနိဘူတောတိ ကိလေသသေနာယ ဝိသေနော ဇာတော။ အနေဇောတိ နိတ္တဏှော။ သုသီလောတိ ခီဏာသဝသီလေန သုသီလော။ သုဝိမုတ္တစိတ္တောတိ ဖလဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တစိတ္တော။ ဩဃတိဏ္ဏန္တိ စတ္တာရော ဩဃေ တိဏ္ဏံ။ ဧတ္တကေန ကထာမဂ္ဂေန ဗြဟ္မာ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော အာယတနေ ဗြာဟ္မဏိံ နိယောဇေသိ။ အဝသာနဂါထာ ပန သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာ။ ပတိဋ္ဌပေသိ ဒက္ခိဏန္တိ စတုပစ္စယဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌပေသိ။ သုခမာယတိကန္တိ သုခါယတိကံ အာယတိံ သုခဝိပါကံ, သုခါဝဟန္တိ အတ္ထော။ တတိယံ။

၄။ ဗကဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၅။ စတုတ္ထေ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ လာမိကာ သဿတဒိဋ္ဌိ။ ဣဒံ နိစ္စန္တိ ဣဒံ သဟ ကာယေန ဗြဟ္မဋ္ဌာနံ အနိစ္စံ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ။ ဓုဝါဒီနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ တတ္ထ ဓုဝန္တိ ထိရံ။ သဿတန္တိ သဒါ ဝိဇ္ဇမာနံ။ ကေဝလန္တိ အခဏ္ဍံ သကလံ။ အစဝနဓမ္မန္တိ အစဝနသဘာဝံ။ ဣဒံ ဟိ န ဇာယတီတိအာဒီသု ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကောစိ ဇာယနကော ဝါ ဇီယနကော ဝါ မီယနကော ဝါ စဝနကော ဝါ ဥပပဇ္ဇနကော ဝါ နတ္ထိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဣတော စ ပနညန္တိ ဣတော သဟကာယာ ဗြဟ္မဋ္ဌာနာ ဥတ္တရိ အညံ နိဿရဏံ နာမ နတ္ထီတိ။ ဧဝမဿ ထာမဂတာ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ။ ဧဝံဝါဒီ စ ပန သော ဥပရိ တိဿော ဈာနဘူမိယော စတ္တာရော မဂ္ဂေ စတ္တာရိ ဖလာနိ နိဗ္ဗာနန္တိ သဗ္ဗံ ပဋိဗာဟတိ။ ကဒါ ပနဿ သာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပန္နာတိ? ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တကာလေ။ ဒုတိယဇ္ဈာနဘူမိယန္တိ ဧကေ။

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဟေဋ္ဌုပပတ္တိကော ကိရေသ ဗြဟ္မာ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိယံ ဝေဟပ္ဖလဗြဟ္မလောကေ ပဉ္စကပ္ပသတိကံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဟေဋ္ဌုပပတ္တိကံ ကတွာ တတိယဇ္ဈာနံ ပဏီတံ ဘာဝေတွာ သုဘကိဏှဗြဟ္မလောကေ စတုသဋ္ဌိကပ္ပံ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တတ္ထ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ အာဘဿရေ အဋ္ဌ ကပ္ပေ အာယုံ ဂဟေတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ ဘာဝေတွာ, ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပါယုကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော ပဌမကာလေ အတ္တနာ ကတကမ္မဉ္စ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စ အညာသိ, ကာလေ ပန ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ဥဘယံ ပမုဿိတွာ သဿတဒိဋ္ဌိံ ဥပ္ပါဒေသိ။

အဝိဇ္ဇာဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ ဂတော သမန္နာဂတော အညာဏီ အန္ဓီဘူတော။ ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ။ ဝက္ခတီတိ ဘဏတိ။ ‘‘ယတြာ’’တိ နိပါတယောဂေန ပန အနာဂတဝစနံ ကတံ။

ဧဝံ ဝုတ္တေ သော ဗြဟ္မာ ယထာ နာမ မဂ္ဂစောရော ဒွေ တယော ပဟာရေ အဓိဝါသေန္တော သဟာယေ အနာစိက္ခိတွာပိ ဥတ္တရိံ ပဟာရံ ပဟရိယမာနော ‘‘အသုကော စ အသုကော စ မယှံ သဟာယော’’တိ အာစိက္ခတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝတာ သန္တဇ္ဇိယမာနော သတိံ လဘိတွာ, ‘‘ဘဂဝါ မယှံ ပဒါနုပဒံ ပေက္ခန္တော မံ နိပ္ပီဠိတုကာမော’’တိ ဘီတော အတ္တနော သဟာယေ အာစိက္ခန္တော ဒွါသတ္တတီတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – ဘော ဂေါတမ, မယံ ဒွါသတ္တတိ ဇနာ ပုညကမ္မာ တေန ပုညကမ္မေန ဣဓ နိဗ္ဗတ္တာ။ ဝသဝတ္တိနော သယံ အညေသံ ဝသေ အဝတ္တိတွာ ပရေ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေမ, ဇာတိဉ္စ ဇရဉ္စ အတီတာ, အယံ နော ဝေဒေဟိ ဂတတ္တာ ‘‘ဝေဒဂူ’’တိ သင်္ခံ ဂတာ ဘဂဝါ အန္တိမာ ဗြဟ္မုပပတ္တိ။ အသ္မာဘိဇပ္ပန္တိ ဇနာ အနေကာတိ အနေကဇနာ အမှေ အဘိဇပ္ပန္တိ။ ‘‘အယံ ခေါ ဘဝံ ဗြဟ္မာ, မဟာဗြဟ္မာ, အဘိဘူ, အနဘိဘူတော, အညဒတ္ထုဒသော, ဝသဝတ္တီ, ဣဿရော, ကတ္တာ, နိမ္မာတာ, သေဋ္ဌော, သဇိတာ, ဝသီ, ပိတာ ဘူတဘဗျာန’’န္တိ ဧဝံ ပတ္ထေန္တိ ပိဟေန္တီတိ။

အထ နံ ဘဂဝါ အပ္ပံ ဟိ ဧတန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧတန္တိ ယံ တွံ ဣဓ တဝ အာယုံ ‘‘ဒီဃ’’န္တိ မညသိ, ဧတံ အပ္ပံ ပရိတ္တကံ။ သတံ သဟဿာနံ နိရဗ္ဗုဒါနန္တိ နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယ သတသဟဿနိရဗ္ဗုဒါနံ။ အာယုံ ပဇာနာမီတိ, ‘‘ဣဒါနိ တဝ အဝသိဋ္ဌံ ဧတ္တကံ အာယူ’’တိ အဟံ ဇာနာမိ။ အနန္တဒဿီ ဘဂဝါ ဟမသ္မီတိ, ဘဂဝါ, တုမှေ ‘‘အဟံ အနန္တဒဿီ ဇာတိအာဒီနိ ဥပါတိဝတ္တော’’တိ ဝဒထ။ ကိံ မေ ပုရာဏန္တိ, ယဒိ တွံ အနန္တဒဿီ, ဧဝံ သန္တေ ဣဒံ မေ အာစိက္ခ, ကိံ မယှံ ပုရာဏံ? ဝတသီလဝတ္တန္တိ သီလမေဝ ဝုစ္စတိ။ ယမဟံ ဝိဇညာတိ ယံ အဟံ တယာ ကထိတံ ဇာနေယျံ, တံ မေ အာစိက္ခာတိ ဝဒတိ။

ဣဒါနိဿ အာစိက္ခန္တော ဘဂဝါ ယံ တွံ အပါယေသီတိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ပုဗ္ဗေ ကိရေသ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ – ‘‘ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမ္မ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနဿ လာဘီ ဟုတွာ ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ ကာရေတွာ ဈာနရတိယာ ဝီတိနာမေတိ။ တဒါ စ ကာလေနကာလံ သတ္ထဝါဟာ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ မရုကန္တာရံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ။ မရုကန္တာရေ ပန ဒိဝါ န သက္ကာ ဂန္တုံ, ရတ္တိံ ဂမနံ ဟောတိ။ အထ ပုရိမသကဋဿ အဂ္ဂယုဂေ ယုတ္တဗလိဗဒ္ဒါ ဂစ္ဆန္တာ ဂစ္ဆန္တာ နိဝတ္တိတွာ အာဂတမဂ္ဂါဘိမုခါ အဟေသုံ, သဗ္ဗသကဋာနိ တထေဝ နိဝတ္တိတွာ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ နိဝတ္တိတဘာဝံ ဇာနိံသု။ တေသဉ္စ တဒါ ကန္တာရံ အတိက္ကမနဒိဝသော အဟောသိ။ သဗ္ဗံ ဒါရုဒကံ ပရိက္ခီဏံ – တသ္မာ ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ အမှာကံ ဇီဝိတ’’န္တိ စိန္တေတွာ, ဂေါဏေ စက္ကေသု ဗန္ဓိတွာ, မနုဿာ သကဋစ္ဆာယံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိံသု။

တာပသောပိ ကာလဿေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ နိသိန္နော ဂင်္ဂံ ဩလောကယမာနော အဒ္ဒသ ဂင်္ဂံ မဟတာ ဥဒကောဃေန ပူရိယမာနံ ပဝတ္တိတမဏိက္ခန္ဓံ ဝိယ အာဂစ္ဆန္တံ, ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမသ္မိံ လောကေ ဧဝရူပဿ မဓုရောဒကဿ အလာဘေန ကိလိဿမာနာ သတ္တာ’’တိ? သော ဧဝံ အာဝဇ္ဇေန္တော မရုကန္တာရေ တံ သတ္ထံ ဒိသွာ ‘ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’တိ ‘‘ဣတော စိတော စ မဟာဥဒကက္ခန္ဓော ဆိဇ္ဇိတွာ မရုကန္တာရေ သတ္ထာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဘိညာစိတ္တေန အဓိဋ္ဌာသိ။ သဟ စိတ္တုပ္ပါဒေန မာတိကာရုဠှံ ဝိယ ဥဒကံ တတ္ထ အဂမာသိ။ မနုဿာ ဥဒကသဒ္ဒေန ဝုဋ္ဌာယ ဥဒကံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ နှာယိတွာ ပိဝိတွာ ဂေါဏေပိ ပါယေတွာ သောတ္ထိနာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အဂမံသု။ သတ္ထာ တံ ဗြဟ္မုနော ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အပါယေသီတိ ပါယေသိ။ အ-ကာရော နိပါတမတ္တံ။ ဂမ္မနီတိ ဂိမှေ။ သမ္ပရေတေတိ ဂိမှာတပေန ဖုဋ္ဌေ အနုဂတေ။

အပရသ္မိမ္ပိ သမယေ တာပသော ဂင်္ဂါတီရေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ အရညဂါမကံ နိဿာယ ဝသတိ။ တေန စ သမယေန စောရာ တံ ဂါမံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဂါဝိယော စ ကရမရေ စ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ ဂါဝေါပိ သုနခါပိ မနုဿာပိ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝန္တိ။ တာပသော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိန္နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘မနုဿာနံ ဘယံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဉတွာ ‘‘မယိ ပဿန္တေ ဣမေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဘိညာစိတ္တေန စောရာနံ ပဋိပထေ စတုရင်္ဂိနိံ သေနံ မာပေသိ။ ကမ္မသဇ္ဇာ အာဂစ္ဆန္တာ စောရာ ဒိသွာ, ‘‘ရာဇာ မညေ အာဂတော’’တိ ဝိလောပံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမိံသု။ တာပသော ‘‘ယံ ယဿ သန္တကံ, တံ တဿေဝ ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ, တံ တထေဝ အဟောသိ။ မဟာဇနော သောတ္ထိဘာဝံ ပါပုဏိ။ သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဧဏိကူလသ္မိန္တိ ဂင်္ဂါတီရေ။ ဂယှကံ နီယမာနန္တိ ဂဟေတွာ နီယမာနံ, ကရမရံ နီယမာနန္တိပိ အတ္ထော။

ပုန ဧကသ္မိံ သမယေ ဥပရိဂင်္ဂါဝါသိကံ ဧကံ ကုလံ ဟေဋ္ဌာဂင်္ဂါဝါသိကေန ကုလေန သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝံ ကတွာ, နာဝါသံဃာဋံ ဗန္ဓိတွာ, ဗဟုံ ခါဒနီယဉ္စေဝ ဘောဇနီယဉ္စ ဂန္ဓမာလာဒီနိ စ အာရောပေတွာ ဂင်္ဂါသောတေန အာဂစ္ဆတိ။ မနုဿာ ခါဒမာနာ ဘုဉ္ဇမာနာ နစ္စန္တာ ဂါယန္တာ ဒေဝဝိမာနေန ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ ဗလဝသောမနဿာ အဟေသုံ။ ဂင်္ဂေယျကော နာဂေါ ဒိသွာ ကုပိတော ‘‘ဣမေ မယိ သညမ္ပိ န ကရောန္တိ။ ဣဒါနိ နေ သမုဒ္ဒမေဝ ပါပေဿာမီ’’တိ မဟန္တံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ ဖဏံ ကတွာ, သုသုကာရံ ကရောန္တော အဋ္ဌာသိ။ မဟာဇနော ဒိသွာ ဘီတော ဝိဿရမကာသိ။ တာပသော ပဏ္ဏသာလာယံ နိသိန္နော သုတွာ, ‘‘ဣမေ ဂါယန္တာ နစ္စန္တာ သောမနဿဇာတာ အာဂစ္ဆန္တိ။ ဣဒါနိ ပန ဘယရဝံ ရဝိံသု, ကိန္နု ခေါ’’တိ? အာဝဇ္ဇေန္တော နာဂရာဇံ ဒိသွာ, ‘‘မယိ ပဿန္တေ သတ္တာ မာ နဿန္တူ’’တိ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ အတ္တဘာဝံ ပဇဟိတွာ သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ မာပေတွာ နာဂရာဇဿ ဒဿေသိ။ နာဂရာဇာ ဘီတော ဖဏံ သံဟရိတွာ ဥဒကံ ပဝိဋ္ဌော, မဟာဇနော သောတ္ထိဘာဝံ ပါပုဏိ။ သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော တတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ လုဒ္ဒေနာတိ ဒါရုဏေန။ မနုဿကမျာတိ မနုဿကာမတာယ, မနုဿေ ဝိဟေဌေတုကာမတာယာတိ အတ္ထော။

အပရသ္မိမ္ပိ သမယေ ဧသ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ကေသဝေါ နာမ တာပသော အဟောသိ။ တေန သမယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကပ္ပေါ နာမ မာဏဝေါ ကေသဝဿ ဗဒ္ဓစရော အန္တေဝါသိကော ဟုတွာ အာစရိယဿ ကိံကာရပဋိဿာဝီ မနာပစာရီ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော အတ္ထစရော အဟောသိ။ ကေသဝေါ တေန ဝိနာ ဝသိတုံ န သက္ကောတိ, တံ နိဿာယေဝ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ။ သတ္ထာ ဣဒမ္ပိ တဿ ပုဗ္ဗကမ္မံ ဒဿေန္တော စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ ဗဒ္ဓစရောတိ အန္တေဝါသိကော, သော ပန ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကော အဟောသိ။ သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ ဝတိနံ အမညီတိ, ‘‘သမ္မာ ဗုဒ္ဓိမာ ဝတသမ္ပန္နော အယ’’န္တိ ဧဝံ မညမာနော ကပ္ပေါ တဝ အန္တေဝါသိကော အဟောသိံ အဟံ သော တေန သမယေနာတိ ဒဿေတိ။ အညေပိ ဇာနာသီတိ န ကေဝလံ မယှံ အာယုမေဝ, အညေပိ တွံ ဇာနာသိယေဝ။ တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါတိ တထာ ဟိ တွံ ဗုဒ္ဓေါ, ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာ ဇာနာသီတိ အတ္ထော။ တထာ ဟိ တျာယံ ဇလိတာနုဘာဝေါတိ ယသ္မာ စ တွံ ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာ တေ အယံ ဇလိတော အာနုဘာဝေါ။ ဩဘာသယံ တိဋ္ဌတီတိ သဗ္ဗံ ဗြဟ္မလောကံ ဩဘာသယန္တော တိဋ္ဌတိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ အညတရဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၆။ ပဉ္စမေ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာတိ တေဇောကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ, ‘‘သရီရတော ဇာလာ နိက္ခမန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟန္တော အဓိဋ္ဌာနစိတ္တာနုဘာဝေန သကလသရီရတော ဇာလာ နိက္ခမန္တိ, ဧဝံ တေဇောဓာတုံ သမာပန္နော နာမ ဟောတိ, တထာ သမာပဇ္ဇိတွာ။ တသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေတိ ကသ္မာ ထေရော တတ္ထ အဂမာသိ? ထေရဿ ကိရ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ တဿ ဗြဟ္မုနော ဥပရိ နိသိန္နံ တထာဂတံ ဒိသွာ ‘‘အဋ္ဌိဝေဓီ အယံ ပုဂ္ဂလော, မယာပေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ အဟောသိ, တသ္မာ အဂမာသိ။ သေသာနံ ဂမနေပိ ဧသေဝ နယော။ သော ဟိ ဗြဟ္မာ တထာဂတဿ စေဝ တထာဂတသာဝကာနဉ္စ အာနုဘာဝံ အဒိသွာ အဘဗ္ဗော ဝိနယံ ဥပဂန္တုံ, တေန သော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တတ္ထ တထာဂတဿ သရီရတော ဥဂ္ဂတဇာလာ သကလဗြဟ္မလောကံ အတိက္ကမိတွာ အဇဋာကာသေ ပက္ခန္ဒာ, တာ စ ပန ဆဗ္ဗဏ္ဏာ အဟေသုံ, တထာဂတဿ သာဝကာနံ အာဘာ ပကတိဝဏ္ဏာဝ။

ပဿသိ ဝီတိဝတ္တန္တန္တိ ဣမသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ အညဗြဟ္မသရီရဝိမာနာလင်္ကာရာဒီနံ ပဘာ အတိက္ကမမာနံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဘဿရံ ပဘံ ပဿသီတိ ပုစ္ဆတိ။ န မေ, မာရိသ, သာ ဒိဋ္ဌီတိ ယာ မေသာ, ‘‘ဣဓာဂန္တုံ သမတ္ထော အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ နတ္ထီ’’တိ ပုရေ ဒိဋ္ဌိ, နတ္ထိ မေ သာ။ ကထံ ဝဇ္ဇန္တိ ကေန ကာရဏေန ဝဒေယျံ။ နိစ္စောမှိ သဿတောတိ ဣမဿ ကိရ ဗြဟ္မုနော လဒ္ဓိဒိဋ္ဌိ သဿတဒိဋ္ဌိ စာတိ ဒွေ ဒိဋ္ဌိယော။ တတြာဿ တထာဂတဉ္စေဝ တထာဂတသာဝကေ စ ပဿတော လဒ္ဓိဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ။ ဘဂဝါ ပနေတ္ထ မဟန္တံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေသိ။ ဗြဟ္မာ ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ ဣတိဿ မဂ္ဂေန သဿတဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။

ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇန္တိ ဗြဟ္မပါရိစာရိကံ။ ထေရာနဉှိ ဘဏ္ဍဂါဟကဒဟရာ ဝိယ ဗြဟ္မာနမ္ပိ ပါရိသဇ္ဇာ ဗြဟ္မာနော နာမ ဟောန္တိ။ တေနုပသင်္ကမာတိ ကသ္မာ ထေရဿေဝ သန္တိကံ ပေသေသိ? ထေရေ ကိရဿ တတ္တကေနေဝ ကထာသလ္လာပေန ဝိဿာသော ဥဒပါဒိ, တသ္မာ တဿေဝ သန္တိကံ ပေသေသိ အညေပီတိ ယထာ တုမှေ စတ္တာရော ဇနာ, ကိန္နု ခေါ ဧဝရူပါ အညေပိ အတ္ထိ, ဥဒါဟု တုမှေ စတ္တာရော ဧဝ မဟိဒ္ဓိကာတိ? တေဝိဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုအာသဝက္ခယသင်္ခါတာဟိ တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမန္နာဂတာ။ ဣဒ္ဓိပတ္တာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ပတ္တာ။ စေတောပရိယာယကောဝိဒါတိ ပရေသံ စိတ္တာစာရေ ကုသလာ။ ဧဝမေတ္ထ ပဉ္စ အဘိညာပိ သရူပေန ဝုတ္တာ။ ဒိဗ္ဗသောတံ ပန တာသံ ဝသေန အာဂတမေဝ ဟောတိ။ ဗဟူတိ ဧဝရူပါ ဆဠဘိညာ ဗုဒ္ဓသာဝကာ ဗဟူ ဂဏနပထံ အတိက္ကန္တာ, သကလံ ဇမ္ဗုဒီပံ ကာသာဝပဇ္ဇောတံ ကတွာ ဝိစရန္တီတိ။ ပဉ္စမံ။

၆။ ဗြဟ္မလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၇။ ဆဋ္ဌေ ပစ္စေကံ ဒွါရဗာဟန္တိ ဧကေကော ဧကေကံ ဒွါရဗာဟံ နိဿာယ ဒွါရပါလာ ဝိယ အဋ္ဌံသု။ ဣဒ္ဓေါတိ ဈာနသုခေန သမိဒ္ဓေါ။ ဖီတောတိ အဘိညာပုပ္ဖေဟိ သုပုပ္ဖိတော။ အနဓိဝါသေန္တောတိ အသဟန္တော။ ဧတဒဝေါစာတိ ဧတေသံ နိမ္မိတဗြဟ္မာနံ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဧတံ ‘‘ပဿသိ မေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။

တယော သုပဏ္ဏာတိ ဂါထာယ ပဉ္စသတာတိ သတပဒံ ရူပဝသေန ဝါ ပန္တိဝသေန ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ရူပဝသေန တာဝ တယော သုပဏ္ဏာတိ တီဏိ သုပဏ္ဏရူပသတာနိ။ စတုရော စ ဟံသာတိ စတ္တာရိဟံသရူပသတာနိ။ ဗုဂ္ဃီနိသာ ပဉ္စသတာတိ ဗျဂ္ဃသဒိသာ ဧကစ္စေ မိဂါ ဗျဂ္ဃီနိသာ နာမ, တေသံ ဗျဂ္ဃီနိသာရူပကာနံ ပဉ္စသတာနိ, ပန္တိဝသေန တယော သုပဏ္ဏာတိ တီဏိ သုပဏ္ဏပန္တိသတာနိ, စတုရော ဟံသာတိ စတ္တာရိ ဟံသပန္တိသတာနိ။ ဗျဂ္ဃီနိသာ ပဉ္စသတာတိ ပဉ္စ ဗျဂ္ဃီနိသာ ပန္တိသတာနိ။ ဈာယိနောတိ ဈာယိဿ မယှံ ဝိမာနေ အယံ ဝိဘူတီတိ ဒဿေတိ။ ဩဘာသယန္တိ ဩဘာသယမာနံ။ ဥတ္တရဿံ ဒိသာယန္တိ တံ ကိရ ကနကဝိမာနံ တေသံ မဟာဗြဟ္မာနံ ဌိတဋ္ဌာနတော ဥတ္တရဒိသာယံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဧဝမာဟ။ အယံ ပနဿ အဓိပ္ပါယော – ဧဝရူပေ ကနကဝိမာနေ ဝသန္တော အဟံ ကဿ အညဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမီတိ။ ရူပေ ရဏံ ဒိသွာတိ ရူပမှိ ဇာတိဇရာဘင်္ဂသင်္ခါတံ ဒေါသံ ဒိသွာ။ သဒါ ပဝေဓိတန္တိ သီတာဒီဟိ စ နိစ္စံ ပဝေဓိတံ စလိတံ ဃဋ္ဋိတံ ရူပံ ဒိသွာ။ တသ္မာ န ရူပေ ရမတိ သုမေဓောတိ ယသ္မာ ရူပေ ရဏံ ပဿတိ, သဒါ ပဝေဓိတဉ္စ ရူပံ ပဿတိ, တသ္မာ သုမေဓော သုန္ဒရပညော သော သတ္ထာ ရူပေ န ရမတီတိ။ ဆဋ္ဌံ။

၇။ ကောကာလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၈။ သတ္တမေ အပ္ပမေယျံ ပမိနန္တောတိ အပ္ပမေယျံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလံ ‘‘ဧတ္တကံ သီလံ, ဧတ္တကော သမာဓိ, ဧတ္တကာ ပညာ’’တိ ဧဝံ မိနန္တော။ ကောဓဝိဒွါ ဝိကပ္ပယေတိ ကော ဣဓ ဝိဒွါ မေဓာဝီ ဝိကပ္ပေယျ, ခီဏာသဝေါဝ ခီဏာသဝံ မိနန္တော ကပ္ပေယျာတိ ဒီပေတိ။ နိဝုတံ တံ မညေတိ ယော ပန ပုထုဇ္ဇနော တံ ပမေတုံ အာရဘတိ, တံ နိဝုတံ အဝကုဇ္ဇပညံ မညာမီတိ။ သတ္တမံ။

၈။ ကတမောဒကတိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၉။ အဋ္ဌမေ အကိဿဝန္တိ ကိဿဝါ ဝုစ္စတိ ပညာ, နိပ္ပညောတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌမံ။

၉။ တုရူဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၀။ နဝမေ အာဗာဓိကောတိ ‘‘သာသပမတ္တီဟိ ပီဠကာဟီ’’တိအာဒိနာ နယေန အနန္တရသုတ္တေ အာဂတေန အာဗာဓေန အာဗာဓိကော။ ဗာဠှဂိလာနောတိ အဓိမတ္တဂိလာနော။ တုရူတိ ကောကာလိကဿ ဥပဇ္ဈာယော တုရုတ္ထေရော နာမ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော။ သော ဘူမဋ္ဌကဒေဝတာ အာဒိံ ကတွာ, ‘‘အယုတ္တံ ကောကာလိကေန ကတံ အဂ္ဂသာဝကေ အန္တိမဝတ္ထုနာ အဗ္ဘာစိက္ခန္တေနာ’’တိ ပရမ္ပရာယ ဗြဟ္မလောကသမ္ပတ္တံ ကောကာလိကဿ ပါပကမ္မံ သုတွာ – ‘‘မာ မယှံ ပဿန္တဿေဝ ဝရာကော နဿိ, ဩဝဒိဿာမိ နံ ထေရေသု စိတ္တပသာဒတ္ထာယာ’’တိ အာဂန္တွာ တဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တုရူ ပစ္စေကဗြဟ္မာ’’တိ။ ပေသလာတိ ပိယသီလာ။ ကောသိ တွံ, အာဝုသောတိ နိပန္နကောဝ ကဗရက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဧဝမာဟ။ ပဿ ယာဝဉ္စ တေတိ ပဿ ယတ္တကံ တယာ အပရဒ္ဓံ, အတ္တနော နလာဋေ မဟာဂဏ္ဍံ အပဿန္တော သာသပမတ္တာယ ပီဠကာယ မံ စောဒေတဗ္ဗံ မညသီတိ အာဟ။

အထ နံ ‘‘အဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော အယံ ဝရာကော, ဂိလဝိသော ဝိယ ကဿစိ ဝစနံ န ကရိဿတီ’’တိ ဉတွာ ပုရိသဿ ဟီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကုဌာရီတိ ကုဌာရိသဒိသာ ဖရုသာ ဝါစာ။ ဆိန္ဒတီတိ ကုသလမူလသင်္ခါတေ မူလေယေဝ နိကန္တတိ။ နိန္ဒိယန္တိ နိန္ဒိတဗ္ဗံ ဒုဿီလပုဂ္ဂလံ။ ပသံသတီတိ ဥတ္တမတ္ထေ သမ္ဘာဝေတွာ ခီဏာသဝေါတိ ဝဒတိ။ တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယောတိ, ယော ဝါ ပသံသိတဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ, တံ အန္တိမဝတ္ထုနာ စောဒေန္တော ‘‘ဒုဿီလော အယ’’န္တိ ဝဒတိ။ ဝစိနာတိ မုခေန သော ကလိန္တိ, သော တံ အပရာဓံ မုခေန ဝိစိနာတိ နာမ။ ကလိနာ တေနာတိ တေန အပရာဓေန သုခံ န ဝိန္ဒတိ။ နိန္ဒိယပသံသာယ ဟိ ပသံသိယနိန္ဒာယ စ သမကောဝ ဝိပါကော။

သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာတိ သဗ္ဗေန သကေနပိ အတ္တနာပိ သဒ္ဓိံ ယော အက္ခေသု ဓနပရာဇယော နာမ, အယံ အပ္ပမတ္တကော အပရာဓော။ ယော သုဂတေသူတိ ယော ပန သမ္မဂ္ဂတေသု ပုဂ္ဂလေသု စိတ္တံ ပဒုဿေယျ, အယံ စိတ္တပဒေါသောဝ တတော ကလိတော မဟန္တတရော ကလိ။

ဣဒါနိ တဿ မဟန္တတရဘာဝံ ဒဿေန္တော သတံ သဟဿာနန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သတံ သဟဿာနန္တိ နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယ သတသဟဿံ။ ဆတ္တိံသတီတိ အပရာနိ ဆတ္တိံသတိ နိရဗ္ဗုဒါနိ။ ပဉ္စ စာတိ အဗ္ဗုဒဂဏနာယ ပဉ္စ အဗ္ဗုဒါနိ။ ယမရိယဂရဟီတိ ယံ အရိယေ ဂရဟန္တော နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဧတ္တကံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ။ နဝမံ။

၁၀။ ကောကာလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၁။ ဒသမေ ကောကာလိကော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ, ကော အယံ ကောကာလိကော, ကသ္မာ စ ဥပသင်္ကမိ? အယံ ကိရ ကောကာလိကရဋ္ဌေ ကောကာလိကနဂရေ ကောကာလိကသေဋ္ဌိဿ ပုတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ ပိတရာ ကာရာပိတေ ဝိဟာရေ ပဋိဝသတိ စူဠကောကာလိကောတိ နာမေန, န ဒေဝဒတ္တဿ သိဿော။ သော ဟိ ဗြာဟ္မဏပုတ္တော မဟာကောကာလိကော နာမ။ ဘဂဝတိ ပန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနာ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဝိဝေကာဝါသံ ဝသိတုကာမာ တေ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေတွာ အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ တသ္မိံ ဇနပဒေ တံ နဂရံ ပတွာ တံ ဝိဟာရံ အဂမံသု။ တတ္ထ နေသံ ကောကာလိကော ဝတ္တံ ဒဿေသိ။ တေ တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ, ‘‘အာဝုသော, မယံ ဣဓ တေမာသံ ဝသိဿာမ, မာ ကဿစိ အာရောစေဟီ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ဝသိံသု။ ဝသိတွာ ပဝါရဏာဒိဝသေ ပဝါရေတွာ, ‘‘ဂစ္ဆာမ မယံ, အာဝုသော’’တိ ကောကာလိကံ အာပုစ္ဆိံသု။ ကောကာလိကော ‘‘အဇ္ဇေကဒိဝသံ, အာဝုသော, ဝသိတွာ သွေ ဂမိဿထာ’’တိ ဝတွာ ဒုတိယဒိဝသေ နဂရံ ပဝိသိတွာ မနုဿေ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော, တုမှေ အဂ္ဂသာဝကေ ဣဓာဂန္တွာ ဝသမာနေပိ န ဇာနာထ, န နေ ကောစိ ပစ္စယေနာပိ နိမန္တေတီ’’တိ။ နဂရဝါသိနော, ‘‘ကဟံ, ဘန္တေ, ထေရာ, ကသ္မာ နော န အာရောစယိတ္ထာ’’တိ? ကိံ အာဝုသော အာရောစိတေန, ကိံ န ပဿထ ဒွေ ဘိက္ခူ ထေရာသနေ နိသီဒန္တေ, ဧတေ အဂ္ဂသာဝကာတိ။ တေ ခိပ္ပံ သန္နိပတိတွာ သပ္ပိဖာဏိတာဒီနိ စေဝ စီဝရဒုဿာနိ စ သံဟရိံသု။

ကောကာလိကော စိန္တေသိ – ‘‘ပရမပ္ပိစ္ဆာ အဂ္ဂသာဝကာ ပယုတ္တဝါစာယ ဥပ္ပန္နံ လာဘံ န သာဒိယိဿန္တိ, အသာဒိယန္တာ ‘အာဝါသိကဿ ဒေထာ’တိ ဝက္ခန္တီ’’တိ။ တံ တံ လာဘံ ဂါဟာပေတွာ ထေရာနံ သန္တိကံ အဂမာသိ။ ထေရာ ဒိသွာဝ ‘‘ဣမေ ပစ္စယာ နေဝ အမှာကံ, န ကောကာလိကဿ ကပ္ပန္တီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပက္ကမိံသု။ ကောကာလိကော ‘‘ကထံ ဟိ နာမ အတ္တနာ အဂဏှန္တာ မယှမ္ပိ အဒါပေတွာ ပက္ကမိဿန္တီ’’တိ? အာဃာတံ ဥပ္ပါဒေသိ။ တေပိ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပုန အတ္တနော ပရိသံ အာဒါယ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တာ အနုပုဗ္ဗေန တသ္မိံ ရဋ္ဌေ တမေဝ နဂရံ ပစ္စာဂမိံသု။ နာဂရာ ထေရေ သဉ္ဇာနိတွာ သဟ ပရိက္ခာရေဟိ ဒါနံ သဇ္ဇိတွာ နဂရမဇ္ဈေ မဏ္ဍပံ ကတွာ ဒါနံ အဒံသု, ထေရာနဉ္စ ပရိက္ခာရေ ဥပနာမေသုံ။ ထေရာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒယိံသု။ တံ ဒိသွာ ကောကာလိကော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ပုဗ္ဗေ အပ္ပိစ္ဆာ အဟေသုံ, ဣဒါနိ ပါပိစ္ဆာ ဇာတာ, ပုဗ္ဗေပိ အပ္ပိစ္ဆသန္တုဋ္ဌပဝိဝိတ္တသဒိသာ မညေ’’တိ ထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘အာဝုသော, တုမှေ ပုဗ္ဗေ အပ္ပိစ္ဆာ ဝိယ, ဣဒါနိ ပန ပါပဘိက္ခူ ဇာတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘မူလဋ္ဌာနေယေဝ နေသံ ပတိဋ္ဌံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ တရမာနရူပေါ နိက္ခမိတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ အယမေဝ ကောကာလိကော ဣမိနာ စ ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဘဂဝါ တံ တုရိတတုရိတံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာဝ အာဝဇ္ဇေန္တော အညာသိ – ‘‘အယံ အဂ္ဂသာဝကေ အက္ကောသိတုကာမော အာဂတော’’တိ။ ‘‘သက္ကာ နု ခေါ ပဋိသေဓေတု’’န္တိ စ အာဝဇ္ဇေန္တော, ‘‘န သက္ကာ ပဋိသေဓေတုံ, ထေရေသု အပရဇ္ဈိတွာ ကာလင်္ကတော ဧကံသေန ပဒုမနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ ဒိသွာ, ‘‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေပိ နာမ ဂရဟန္တံ သုတွာ န နိသေဓေတီ’’တိ ဝါဒမောစနတ္ထံ အရိယူပဝါဒဿ စ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ မာ ဟေဝန္တိ တိက္ခတ္တုံ ပဋိသေဓေသိ။ တတ္ထ မာ ဟေဝန္တိ မာ ဧဝံ အဘဏိ။ သဒ္ဓါယိကောတိ သဒ္ဓါယ အာကရော ပသာဒါဝဟော သဒ္ဓါတဗ္ဗဝစနော ဝါ။ ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗဝစနော။

ပက္ကာမီတိ ကမ္မာနုဘာဝေန စောဒိယမာနော ပက္ကာမိ။ ဩကာသကတံ ဟိ ကမ္မံ န သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ, တံ တဿ တတ္ထ ဌာတုံ န အဒါသိ။ အစိရပက္ကန္တဿာတိ ပက္ကန္တဿ သတော န စိရေနေဝ။ သဗ္ဗော ကာယော ဖုဋော အဟောသီတိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဩကာသံ အာဝဇ္ဇေတွာ သကလသရီရံ အဋ္ဌီနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတာဟိ ပီဠကာဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋံ အဟောသိ။ ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန တထာရူပံ ကမ္မံ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ဝိပါကံ န ဒေတိ, ဒဿနူပစာရေ ဝိဇဟိတမတ္တေ ဒေတိ, တသ္မာ တဿ အစိရပက္ကန္တဿ ပီဠကာ ဥဋ္ဌဟိံသု။ ကလာယမတ္တိယောတိ စဏကမတ္တိယော။ ဗေလုဝသလာဋုကမတ္တိယောတိ တရုဏဗေလုဝမတ္တိယော။ (ဗိလ္လမတ္တိယောတိ မဟာဗေလုဝမတ္တိယော။) ပဘိဇ္ဇိံသူတိ ဘိဇ္ဇိံသု။ တာသု ဘိန္နာသု သကလသရီရံ ပနသပက္ကံ ဝိယ အဟောသိ။ သော ပက္ကေန ဂတ္တေန ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကေ ဝိသဂိလိတော မစ္ဆော ဝိယ ကဒလိပတ္တေသု သယိ။ အထ ဓမ္မသဝနတ္ထံ အာဂတာဂတာ မနုဿာ – ‘‘ဓိ ကောကာလိက, ဓိ ကောကာလိက, အယုတ္တမကာသိ, အတ္တနောယေဝ မုခံ နိဿာယ အနယဗျသနံ ပတ္တော’’တိ အာဟံသု။ တေသံ သုတွာ အာရက္ခဒေဝတာ ဓိ-ကာရံ အကံသု။ အာရက္ခကဒေဝတာနံ အာကာသဒေဝတာတိ ဣမိနာ ဥပါယေန ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝနာ ဧကဓိကာရော ဥဒပါဒိ။ အထဿ ဥပဇ္ဈာယော အာဂန္တွာ ဩဝါဒံ အဂဏှန္တံ ဉတွာ ဂရဟိတွာ ပက္ကာမိ။

ကာလမကာသီတိ ဥပဇ္ဈာယေ ပက္ကန္တေ ကာလမကာသိ။ ပဒုမံ နိရယန္တိ ပါဋိယေက္ကော ပဒုမနိရယော နာမ နတ္ထိ, အဝီစိမဟာနိရယမှိယေဝ ပန ပဒုမဂဏနာယ ပစ္စိတဗ္ဗေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိ။

ဝီသတိခါရိကောတိ မာဂဓကေန ပတ္ထေန စတ္တာရော ပတ္ထာ ကောသလရဋ္ဌေ ဧကပတ္ထော ဟောတိ, တေန ပတ္ထေန စတ္တာရော ပတ္ထာ အာဠှကံ, စတ္တာရိ အာဠှကာနိ ဒေါဏံ, စတုဒေါဏာ မာနိကာ, စတုမာနိကာ ခါရီ, တာယ ခါရိယာ ဝီသတိခါရိကော။ တိလဝါဟောတိ မာဂဓကာနံ သုခုမတိလာနံ တိလသကဋံ။ အဗ္ဗုဒေါ နိရယောတိ အဗ္ဗုဒေါ နာမ ပါဋိယေက္ကော နိရယော နတ္ထိ။ အဝီစိမှိယေဝ ပန အဗ္ဗုဒဂဏနာယ ပစ္စိတဗ္ဗဋ္ဌာနဿေတံ နာမံ။ နိရဗ္ဗုဒါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝဿဂဏနာပိ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထေဝ ဟိ သတံ သတသဟဿာနိ ကောဋိ ဟောတိ, ဧဝံ သတံ သတသဟဿကောဋိယော ပကောဋိ နာမ ဟောတိ, သတံ သတသဟဿပကောဋိယော ကောဋိပကောဋိ နာမ, သတံ သတသဟဿကောဋိပကောဋိယော နဟုတံ, သတံ သတသဟဿနဟုတာနိ နိန္နဟုတံ, သတံ သတသဟဿနိန္နဟုတာနိ ဧကံ အဗ္ဗုဒံ, တတော ဝီသတိဂုဏံ နိရဗ္ဗုဒံ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ။ ဒသမံ။

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ။

၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ သနင်္ကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သပ္ပိနီတီရေတိ သပ္ပိနီနာမိကာယ နဒိယာ တီရေ။ သနင်္ကုမာရောတိ သော ကိရ ပဉ္စသိခကုမာရကကာလေ ဈာနံ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ကုမာရကဝဏ္ဏေနေဝ ဝိစရတိ။ တေန နံ ‘‘ကုမာရော’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ, ပေါရာဏကတ္တာ ပန ‘‘သနင်္ကုမာရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဇနေတသ္မိန္တိ ဇနိတသ္မိံ, ပဇာယာတိ အတ္ထော။ ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနောတိ ယေ ဇနေတသ္မိံ ဂေါတ္တံ ပဋိသရန္တိ တေသု လောကေ ဂေါတ္တပဋိသာရီသု ခတ္တိယော သေဋ္ဌော။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိ ဘယဘေရဝသုတ္တပရိယာယေန (မ။ နိ။ ၁။၃၄ အာဒယော) ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟိ ဝါ တီဟိ, အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တပရိယာယေန (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၇၈ အာဒယော) ဝိပဿနာဉာဏံ မနောမယိဒ္ဓိ ဆ အဘိညာယောတိ ဣမာဟိ ဝါ အဋ္ဌဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ, သီလေသု ပရိပူရကာရိတာ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနီတိ ဧဝံ ပန္နရသဓမ္မဘေဒေန စရဏေန စ သမန္နာဂတော။ သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေတိ သော ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သေဋ္ဌော ဥတ္တမောတိ။ ပဌမံ။

၂။ ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၃။ ဒုတိယေ အစိရပက္ကန္တေတိ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ နစိရဿေဝ ဝေဠုဝနတော ဂယာသီသံ ဂတေ။ အဿတရိန္တိ ဂဒြဘဿ ဝဠဝါယ ဇာတံ။ ဒုတိယံ။

၃။ အန္ဓကဝိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၄။ တတိယေ အန္ဓကဝိန္ဒန္တိ ဧဝံနာမကံ ဂါမံ။ ဥပသင်္ကမီတိ ‘‘သတ္ထာ ဣဒါနိပိ ဝီရိယံ ကရောတိ ပဓာနမနုယုဉ္ဇတိ, ဂစ္ဆာမိဿ သန္တိကေ ဌတွာ သာသနာနုစ္ဆဝိကံ ဝီရိယပဋိသံယုတ္တံ ဂါထံ ဝက္ခာမီ’’တိ ဥပသင်္ကမိ။

ပန္တာနီတိ ဇနတံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရေ ဌိတာနိ။ သံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခာတိ တာနိ စ သေနာသနာနိ သေဝမာနော န စီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ သေဝေယျ, အထ ခေါ ဒသသံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခတ္ထာယ စရေယျ။ သံဃေ ဝသေတိ တေသု သေနာသနေသု ရတိံ အလဘန္တော ဥပဋ္ဌာကာဒီနံ စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထံ ဂဒြဘပိဋ္ဌေ ရဇံ ဝိယ ဥပ္ပတန္တော အရညေ အစရိတွာ သံဃမဇ္ဈေ ဝသေယျ။ ရက္ခိတတ္တော သတီမာတိ တတ္ထ စ ဝသန္တော သဂဝစဏ္ဍော ဂေါဏော ဝိယ သဗြဟ္မစာရိနော အဝိဇ္ဈန္တော အဃဋ္ဋေန္တော ရက္ခိတတ္တော သတိပဋ္ဌာနပရာယဏော ဟုတွာ ဝသေယျ။

ဣဒါနိ သံဃေ ဝသမာနဿ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ အာစိက္ခန္တော ကုလာကုလန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပိဏ္ဍိကာယ စရန္တောတိ ပိဏ္ဍတ္ထာယ စရမာနော။ သေဝေထ ပန္တာနိ သေနာသနာနီတိ သံဃမဇ္ဈံ ဩတရိတွာ ဝသမာနောပိ ဓုရပရိဝေဏေ တာလနာဠိကေရအာဒီနိ ရောပေတွာ ဥပဋ္ဌာကာဒိသံသဋ္ဌော န ဝသေယျ, စိတ္တကလ္လတံ ပန ဇနေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ပုန ပန္တသေနာသနေ ဝသေယျာတိ အရညဿေဝ ဝဏ္ဏံ ကထေတိ။ ဘယာတိ ဝဋ္ဋဘယတော။ အဘယေတိ နိဗ္ဗာနေ။ ဝိမုတ္တောတိ အဓိမုတ္တော ဟုတွာ ဝသေယျ။

ယတ္ထ ဘေရဝါတိ ယသ္မိံ ဌာနေ ဘယဇနကာ သဝိညာဏကာ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော, အဝိညာဏကာ ရတ္တိဘာဂေ ခါဏုဝလ္လိအာဒယော ဗဟူ အတ္ထိ။ သရီသပါတိ ဒီဃဇာတိကာဒိသရီသပါ။ နိသီဒိ တတ္ထ ဘိက္ခူတိ တာဒိသေ ဌာနေ ဘိက္ခု နိသိန္နော။ ဣမိနာ ဣဒံ ဒီပေတိ – ဘဂဝါ ယထာ တုမှေ ဧတရဟိ တတြဋ္ဌကဘေရဝါရမ္မဏာနိ စေဝ သရီသပေ စ ဝိဇ္ဇုနိစ္ဆာရဏာဒီနိ စ အမနသိကတွာ နိသိန္နာ, ဧဝမေဝံ ပဓာနမနုယုတ္တာ ဘိက္ခူ နိသီဒန္တီတိ။

ဇာတု မေ ဒိဋ္ဌန္တိ ဧကံသေန မယာ ဒိဋ္ဌံ။ န ယိဒံ ဣတိဟီတိဟန္တိ ဣဒံ ဣတိဟ ဣတိဟာတိ န တက္ကဟေတု ဝါ နယဟေတု ဝါ ပိဋကသမ္ပဒါနေန ဝါ အဟံ ဝဒါမိ။ ဧကသ္မိံ ဗြဟ္မစရိယသ္မိန္တိ ဧကာယ ဓမ္မဒေသနာယ။ ဓမ္မဒေသနာ ဟိ ဣဓ ဗြဟ္မစရိယန္တိ အဓိပ္ပေတာ။ မစ္စုဟာယိနန္တိ မရဏပရိစ္စာဂိနံ ခီဏာသဝါနံ။

ဒသာ စ ဒသဓာ ဒသာတိ ဧတ္ထ ဒသာတိ ဒသေဝ, ဒသဓာ ဒသာတိ သတံ, အညေ စ ဒသုတ္တရံ သေခသတံ ပဿာမီတိ ဝဒတိ။ သောတသမာပန္နာတိ မဂ္ဂသောတံ သမာပန္နာ။ အတိရစ္ဆာနဂါမိနောတိ ဒေသနာမတ္တမေတံ, အဝိနိပါတဓမ္မာတိ အတ္ထော။ သင်္ခါတုံ နောပိ သက္ကောမီတိ မုသာဝါဒဘယေန ဧတ္တကာ နာမ ပုညဘာဂိနော သတ္တာတိ ဂဏေတုံ န သက္ကောမီတိ ဗဟုံ ဗြဟ္မဓမ္မဒေသနံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ။ တတိယံ။

၄။ အရုဏဝတီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၅။ စတုတ္ထေ အဘိဘူသမ္ဘဝန္တိ အဘိဘူ စ သမ္ဘဝေါ စ။ တေသု အဘိဘူထေရော သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဝိယ ပညာယ အဂ္ဂေါ, သမ္ဘဝတ္ထေရော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဝိယ သမာဓိနာ အဂ္ဂေါ။ ဥဇ္ဈာယန္တီတိ အဝဇ္ဈာယန္တိ, လာမကတော ဝါ စိန္တေန္တိ။ ခိယျန္တီတိ, ကိန္နာမေတံ ကိန္နာမေတန္တိ? အညမညံ ကထေန္တိ။ ဝိပါစေန္တီတိ ဝိတ္ထာရယန္တာ ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တိ။ ဟေဋ္ဌိမေန ဥပဍ္ဎကာယေနာတိ နာဘိတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌိမကာယေန။ ပါဠိယံ ဧတ္တကမေဝ အာဂတံ။ ထေရော ပန ‘‘ပကတိဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ နာဂဝဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဒဿေတိ, သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ဝါ ဒဿေတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၃။၁၃) နယေန အာဂတံ အနေကပ္ပကာရံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ ဒဿေသိ။ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသီတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ကထံ ဒေသိတာ နု ခေါ ဓမ္မဒေသနာ သဗ္ဗေသံ ပိယာ အဿ မနာပါ’’တိ။ တတော အာဝဇ္ဇေန္တော – ‘‘သဗ္ဗေပိ ပါသဏ္ဍာ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော သမယေ ပုရိသကာရံ ဝဏ္ဏယန္တိ, ဝီရိယဿ အဝဏ္ဏဝါဒီ နာမ နတ္ထိ, ဝီရိယပဋိသံယုတ္တံ ကတွာ ဒေသေဿာမိ, ဧဝံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ သဗ္ဗေသံ ပိယာ ဘဝိဿတိ မနာပါ’’တိ ဉတွာ တီသု ပိဋကေသု ဝိစိနိတွာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အာရမ္ဘထာတိ အာရမ္ဘဝီရိယံ ကရောထ။ နိက္ကမထာတိ နိက္ကမဝီရိယံ ကရောထ။ ယုဉ္ဇထာတိ ပယောဂံ ကရောထ ပရက္ကမထ။ မစ္စုနော သေနန္တိ မစ္စုနော သေနာ နာမ ကိလေသသေနာ, တံ ဓုနာထ။ ဇာတိသံသာရန္တိ ဇာတိဉ္စ သံသာရဉ္စ, ဇာတိသင်္ခါတံ ဝါ သံသာရံ။ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိစ္ဆေဒံ ကရိဿတိ။ ကိံ ပန ကတွာ ထေရော သဟဿိလောကဓာတုံ ဝိညာပေသီတိ? နီလကသိဏံ တာဝ သမာပဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗတ္ထ အာလောကဋ္ဌာနေ အန္ဓကာရံ ဖရိ, ဩဒါတကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ အန္ဓကာရဋ္ဌာနေ ဩဘာသံ။ တတော ‘‘ကိမိဒံ အန္ဓကာရ’’န္တိ? သတ္တာနံ အာဘောဂေ ဥပ္ပန္နေ အာလောကံ ဒဿေသိ။ အာလောကဋ္ဌာနေ အာလောကကိစ္စံ နတ္ထိ, ‘‘ကိံ အာလောကော အယ’’န္တိ? ဝိစိနန္တာနံ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ အထ တေသံ ထေရောတိ ဝဒန္တာနံ ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ, သဗ္ဗေ ဩသဋာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ဝိယ သဒ္ဒံ သုဏိံသု။ အတ္ထောပိ နေသံ ပါကဋော အဟောသိ။ စတုတ္ထံ။

၅။ ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၆။ ပဉ္စမေ ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေတိ ယထေဝ ဟိ ကဒမ္ဗနဒီတီရတော ရာဇမာတုဝိဟာရဒွါရေန ထူပါရာမံ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ, ဧဝံ ဟိရညဝတိကာယ နာမ နဒိယာ ပါရိမတီရတော သာလဝနံ ဥယျာနံ။ ယထာ အနုရာဓပုရဿ ထူပါရာမော, ဧဝံ တံ ကုသိနာရာယ ဟောတိ။ ယထာ ထူပါရာမတော ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ပါစီနမုခေါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တတိ, ဧဝံ ဥယျာနတော သာလပန္တိ ပါစီနမုခါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တာ။ တသ္မာ တံ ‘‘ဥပဝတ္တန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မိံ ဥပဝတ္တနေ မလ္လာနံ သာလဝနေ။ အန္တရေန ယမကသာလာနန္တိ မူလက္ခန္ဓဝိဋပပတ္တေဟိ အညမညံ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတသာလာနံ အန္တရိကာယ။ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထာတိ သတိအဝိပ္ပဝါသေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္ပာဒယထ။ ဣတိ ဘဂဝါ ယထာ နာမ မရဏမဉ္စေ နိပန္နော မဟဒ္ဓနော ကုဋုမ္ဗိကော ပုတ္တာနံ ဓနသာရံ အာစိက္ခေယျ, ဧဝမေဝံ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော ပဉ္စစတ္တာလီသ ဝဿာနိ ဒိန္နံ ဩဝါဒံ သဗ္ဗံ ဧကသ္မိံ အပ္ပမာဒပဒေယေဝ ပက္ခိပိတွာ အဘာသိ။ အယံ တထာဂတဿ ပစ္ဆိမာ ဝါစာတိ ဣဒံ ပန သင်္ဂီတိကာရာနံ ဝစနံ။

ဣတော ပရံ ယံ ပရိနိဗ္ဗာနပရိကမ္မံ ကတွာ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတော, တံ ဒဿေတုံ, အထ ခေါ ဘဂဝါ ပဌမံ ဈာနန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နေ ဘဂဝတိ အဿာသပဿာသာနံ အပ္ပဝတ္တိံ ဒိသွာ, ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော သတ္ထာ’’တိ သညာယ ဒေဝမနုဿာ ဧကပ္ပဟာရေန ဝိရဝိံသု, အာနန္ဒတ္ထေရောပိ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော နု ခေါ, ဘန္တေ, အနုရုဒ္ဓ ဘဂဝါ’’တိ ထေရံ ပုစ္ဆိ။ ထေရော ‘‘န ခေါ, အာဝုသော အာနန္ဒ, တထာဂတော ပရိနိဗ္ဗုတော, အပိစ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ သမာပန္နော’’တိ အာဟ။ ကထံ ပန သော အညာသိ? ထေရော ကိရ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံယေဝ တံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တော ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနဝုဋ္ဌာနံ, တာဝ ဂန္တွာ, ‘‘ဣဒါနိ ဘဂဝါ နိရောဓံ သမာပန္နော, အန္တောနိရောဓေ စ ကာလံကိရိယာ နာမ နတ္ထီ’’တိ အညာသိ။

အထ ခေါ ဘဂဝါ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇိ…ပေ… တတိယဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇီတိ ဧတ္ထ ပန ဘဂဝါ စတုဝီသတိယာ ဌာနေသု ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ, တေရသသု ဌာနေသု ဒုတိယံ ဈာနံ… တထာ တတိယံ… ပန္နရသသု ဌာနေသု စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ။ ကထံ? ဒသသု အသုဘေသု ဒွတ္တိံသာကာရေ အဋ္ဌသု ကသိဏေသု မေတ္တာကရုဏာမုဒိတေသု အာနာပါနေ ပရိစ္ဆေဒါကာသေတိ ဣမေသု တာဝ စတုဝီသတိယာ ဌာနေသု ပဌမံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ။ ဌပေတွာ ပန ဒွတ္တိံသာကာရဉ္စ ဒသ စ အသုဘာနိ သေသေသု တေရသသု ဒုတိယံ ဈာနံ… တေသုယေဝ တတိယံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ။ အဋ္ဌသု ပန ကသိဏေသု ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရေ အာနာပါနေ ပရိစ္ဆေဒါကာသေ စတူသု အရူပေသူတိ ဣမေသု ပန္နရသသု ဌာနေသု စတုတ္ထံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ။ အယမ္ပိ စ သင်္ခေပကထာဝ။ နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသန္တော ပန ဘဂဝါ ဓမ္မဿာမိ သဗ္ဗာပိ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော ပဝိသိတွာ ဝိဒေသံ ဂစ္ဆန္တော ဉာတိဇနံ အာလိင်္ဂေတွာ ဝိယ သဗ္ဗသမာပတ္တိသုခံ အနုဘဝိတွာ ပဝိဋ္ဌော။

စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ သမနန္တရာ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဧတ္ထ စ ဈာနသမနန္တရံ ပစ္စဝေက္ခဏသမနန္တရန္တိ, ဒွေ သမနန္တရာနိ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဘဝင်္ဂံ ဩတိဏ္ဏဿ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာနံ ဈာနသမနန္တရံ နာမ, စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပုန ဈာနင်္ဂါနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတိဏ္ဏဿ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာနံ ပစ္စဝေက္ခဏသမနန္တရံ နာမ။ ဣမာနိ ဒွေပိ သမနန္တရာနေဝ။ ဘဂဝါ ပန ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဈာနင်္ဂါနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေန အဗျာကတေန ဒုက္ခသစ္စေန ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ယေ ဟိ ကေစိ ဗုဒ္ဓါ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဝါ အရိယသာဝကာ ဝါ အန္တမသော ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ ဘဝင်္ဂစိတ္တေနေဝ အဗျာကတေန ဒုက္ခသစ္စေန ကာလံ ကရောန္တိ။

ဘူတာတိ သတ္တာ။ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလဝိရဟိတော။ ဗလပ္ပတ္တောတိ ဒသဝိဓံ ဉာဏဗလံ ပတ္တော။ ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနောတိ ဥပ္ပါဒဝယသဘာဝါ။ တေသံ ဝူပသမောတိ တေသံ သင်္ခါရာနံ ဝူပသမော။ သုခေါတိ အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခန္တိ အတ္ထော။ တဒါသီတိ ‘‘သဟ ပရိနိဗ္ဗာနာ မဟာဘူမိစာလော အဟောသီ’’တိ ဧဝံ မဟာပရိနိဗ္ဗာနေ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၂၀) ဝုတ္တံ ဘူမိစာလံ သန္ဓာယာဟ။ သော ဟိ လောမဟံသနကော စ ဘိံသနကော စ အာသိ။ သဗ္ဗာကာရဝရူပေတေတိ သဗ္ဗာကာရဝရဂုဏူပေတေ။ နာဟု အဿာသပဿာသောတိ န ဇာတော အဿာသပဿာသော။ အနေဇောတိ တဏှာသင်္ခါတာယ ဧဇာယ အဘာဝေန အနေဇော။ သန္တိမာရဗ္ဘာတိ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဋိစ္စ သန္ဓာယ။ စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ။ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော။ အသလ္လီနေနာတိ အနလ္လီနေန အသင်္ကုဋိတေန သုဝိကသိတေနေဝ စိတ္တေန။ ဝေဒနံ အဇ္ဈဝါသယီတိ ဝေဒနံ အဓိဝါသေသိ, န ဝေဒနာနုဝတ္တီ ဟုတွာ ဣတော စိတော သမ္ပရိဝတ္တိ။ ဝိမောက္ခောတိ ကေနစိ ဓမ္မေန အနာဝရဏဝိမောက္ခော သဗ္ဗသော အပညတ္တိဘာဝူပဂမော ပဇ္ဇောတနိဗ္ဗာနသဒိသော ဇာတောတိ။ ပဉ္စမံ။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ။

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ