သမ္မောဟဝိနောဒနီ-အဋ္ဌကထာ

ဣဒဉှိ ဂမ္ဘီရတော အဂါဓံ နာနာနယဂ္ဂဟဏတော ဒုရဘိယာနံ ဉာဏာသိနာ သမာဓိပဝရသိလာယံ သုနိသိတေန –

ဘဝစက္ကမပဒါလေတွာ,

အသနိဝိစက္ကမိဝ နိစ္စနိမ္မထနံ၊

သံသာရဘယမတီတော,

န ကောစိ သုပိနန္တရေပျတ္ထိ။

ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဂမ္ဘီရော စာယံ, အာနန္ဒ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဂမ္ဘီရာဝဘာသော စ။ ဧတဿ, အာနန္ဒ, ဓမ္မဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမယံ ပဇာ တန္တာကုလကဇာတာ ကုလဂဏ္ဌိကဇာတာ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇဘူတာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ သံသာရံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၅၊ သံ။ နိ။ ၂။၆၀)။ တသ္မာ အတ္တနော ဝါ ပရေသံ ဝါ ဟိတာယ သုခါယ ပဋိပန္နော အဝသေသကိစ္စာနိ ပဟာယ –

ဂမ္ဘီရေ ပစ္စယာကာရ-ပ္ပဘေဒေ ဣဓ ပဏ္ဍိတော၊

ယထာ ဂါဓံ လဘေထေဝ-မနုယုဉ္ဇေ သဒါ သတောတိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၂၄၃။ ဧဝံ မဟာပထဝိံ ပတ္ထရန္တော ဝိယ အာကာသံ ဝိတ္ထာရယန္တော ဝိယ စ သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏော သတ္ထာ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ နိဇ္ဇဋံ ပစ္စယာကာရံ နာနာစိတ္တဝသေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ န ကေဝလံ အယံ ပစ္စယာကာရော နာနာစိတ္တေသုယေဝ ဟောတိ, ဧကစိတ္တေပိ ဟောတိယေဝ, တသ္မာ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝသေန ဧကစိတ္တက္ခဏိကံ ပစ္စယာကာရံ နာနပ္ပကာရတော ဒဿေတုံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရောတိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ တာဝ ဌပေသိ။ ဧဝံ ဌပိတာယ ပန မာတိကာယ –

အဝိဇ္ဇာဒီဟိ မူလေဟိ, နဝ မူလပဒါ နဝ၊

နယာ တတ္ထ စတုက္ကာနိ, ဝါရဘေဒဉ္စ ဒီပယေ။

တတြာယံ ဒီပနာ – ဧတ္ထ ဟိ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရဝိညာဏနာမဆဋ္ဌာယတနဖဿဝေဒနာတဏှာဥပါဒါနပ္ပဘေဒေဟိ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ နဝဟိ မူလပဒေဟိ အဝိဇ္ဇာဒိကော, သင်္ခါရာဒိကော, ဝိညာဏာဒိကော, နာမာဒိကော, ဆဋ္ဌာယတနာဒိကော, ဖဿာဒိကော, ဝေဒနာဒိကော, တဏှာဒိကော, ဥပါဒါနာဒိကောတိ ဣမေ နဝ မူလပဒါ နဝ နယာ ဟောန္တိ။

တေသု ယော တာဝ အယံ အဝိဇ္ဇာဒိကော နယော, တတ္ထ ပစ္စယစတုက္ကံ, ဟေတုစတုက္ကံ, သမ္ပယုတ္တစတုက္ကံ, အညမညစတုက္ကန္တိ စတ္တာရိ စတုက္ကာနိ ဟောန္တိ။ ယထာ စေတ္ထ ဧဝံ သေသေသုပီတိ ဧကေကသ္မိံ နယေ စတုန္နံ စတုန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန ဆတ္တိံသ စတုက္ကာနိ။ တတ္ထ ဧကေကေန စတုက္ကေန စတုန္နံ စတုန္နံ ဝါရာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ စတုန္နမ္ပိ စတုက္ကာနံ ဝသေန ဧကေကသ္မိံ နယေ သောဠသ သောဠသ ဝါရာတိ စတုစတ္တာလီသာဓိကံ ဝါရသတံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁။ ပစ္စယစတုက္ကံ

တတ္ထ ယဒေတံ သဗ္ဗပဌမေ အဝိဇ္ဇာမူလကေ နယေ ပစ္စယစတုက္ကံ, တသ္မိံ ပဌမော နာမရူပဋ္ဌာနေ နာမဿ, သဠာယတနဋ္ဌာနေ ဆဋ္ဌာယတနဿ စ ဝုတ္တတ္တာ အပရိပုဏ္ဏအင်္ဂဒွယယုတ္တော ဒွါဒသင်္ဂိကဝါရော နာမ။ ဒုတိယော နာမရူပဋ္ဌာနေ နာမဿေဝ, သဠာယတနဋ္ဌာနေ စ န ကဿစိ ဝုတ္တတ္တာ အပရိပုဏ္ဏဧကင်္ဂယုတ္တော ဧကာဒသင်္ဂိကဝါရော နာမ။ တတိယော သဠာယတနဋ္ဌာနေ ဆဋ္ဌာယတနဿ ဝုတ္တတ္တာ ပရိပုဏ္ဏဧကင်္ဂယုတ္တော ဒွါဒသင်္ဂိကဝါရော နာမ။ စတုတ္ထော ပန ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသင်္ဂိကောယေဝ။

တတ္ထ သိယာ – အယမ္ပိ ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဝုတ္တတ္တာ အပရိပုဏ္ဏေကင်္ဂယုတ္တောယေဝါတိ? န, တဿ အနင်္ဂတ္တာ။ ဖဿောယေဝ ဟေတ္ထ အင်္ဂံ, န ဆဋ္ဌာယတနံ။ တသ္မာ တဿ အနင်္ဂတ္တာ နာယံ အပရိပုဏ္ဏေကင်္ဂယုတ္တောတိ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေန, ဒုတိယော ပစ္စယဝိသေသဋ္ဌေန, တတိယော ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တာနံ ဝသေန, စတုတ္ထော ဩပပါတိကသတ္တာနံ ဝသေန ဂဟိတော။ တထာ ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေန, ဒုတိယော ပစ္စယဝိသေသဋ္ဌေန, တတိယော အပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန, စတုတ္ထော ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ဂဟိတော။ တထာ ပဌမော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဋ္ဌေန, ဒုတိယော မဟာနိဒါနသုတ္တန္တဝသေန (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၅ အာဒယော), တတိယော ရူပဘဝဝသေန, စတုတ္ထော ကာမဘဝဝသေန ဂဟိတော’’တိ။

တတ္ထ ပဌမော ဣမေသု ဒုတိယာဒီသု တီသု ဝါရေသု န ကတ္ထစိ န ပဝိသတီတိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကောတိ ဝုတ္တော။ သေသာနံ ဝိသေသော ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ။ တဿာဝိဘာဝတ္ထံ –

ယံ ယတ္ထ အညထာ ဝုတ္တံ, အဝုတ္တဉ္စာပိ ယံ ယဟိံ၊

ယံ ယထာ ပစ္စယော ယဿ, တံ သဗ္ဗမုပလက္ခယေ။

တတြာယံ နယော – အဝိသေသေန တာဝ စတူသုပိ ဧတေသု သုတ္တန္တဘာဇနိယေ ဝိယ သင်္ခါရာတိ အဝတွာ သင်္ခါရောတိ ဝုတ္တံ, တံ ကသ္မာတိ? ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ။ တတြ ဟိ နာနာစိတ္တက္ခဏိကော ပစ္စယာကာရော ဝိဘတ္တော။ ဣဓ ဧကစိတ္တက္ခဏိကော အာရဒ္ဓေါ။ ဧကစိတ္တက္ခဏေ စ ဗဟူ စေတနာ န သန္တီတိ သင်္ခါရာတိ အဝတွာ သင်္ခါရောတိ ဝုတ္တံ။

ပဌမဝါရေ ပနေတ္ထ ဧကစိတ္တက္ခဏပရိယာပန္နဓမ္မသင်္ဂဟဏတော သဗ္ဗဋ္ဌာနသာဓာရဏတော စ ရူပံ ဆဍ္ဍေတွာ ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမ’’န္တေွဝ ဝုတ္တံ။ တဉှိ ဧကစိတ္တက္ခဏပရိယာပန္နံ သဗ္ဗဋ္ဌာနသာဓာရဏဉ္စ, န ကတ္ထစိ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ န ပဝတ္တတိ။ ယသ္မာ စ ဧကစိတ္တက္ခဏပရိယာပန္နော ဧကောဝေတ္ထ ဖဿော, တသ္မာ တဿာနုရူပံ ပစ္စယဘူတံ အာယတနံ ဂဏှန္တော သဠာယတနဋ္ဌာနေ ‘‘နာမပစ္စယာ ဆဋ္ဌာယတန’’န္တိ ဧကံ မနာယတနံယေဝ အာဟ။ တဉှိ ဧကဿ အကုသလဖဿဿ အနုရူပံ ပစ္စယဘူတံ။ ကာမဉ္စေတံ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တံ, ဟေတုဖလဝိသေသဒဿနတ္ထံ ပန အင်္ဂပုဏ္ဏတ္ထဉ္စ ပုန ဣဓ ဂဟိတံ။ တတြ ဟိ ဧတဿ ဝိသေသေန သင်္ခါရော ဟေတု, အဝိသေသေန နာမံ ဖလံ။ ဣဓ ပနဿ အဝိသေသေန နာမံ ဟေတု, ဝိသေသေန ဖဿော ဖလန္တိ။ သောကာဒယော ပန ယသ္မာ သဗ္ဗေ ဧကစိတ္တက္ခဏေ န သမ္ဘဝန္တိ, သဗ္ဗသ္မိဉ္စ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ စေဝ စိတ္တေ စ န ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ န ဂဟိတာ။ ဇာတိဇရာမရဏာနိ ပန အစိတ္တက္ခဏမတ္တာနိပိ သမာနာနိ စိတ္တက္ခဏေ အန္တောဂဓတ္တာ အင်္ဂပရိပူရဏတ္ထံ ဂဟိတာနိ။ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ‘ယံ အညထာ ဝုတ္တံ။ ယဉ္စ အဝုတ္တံ’ တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယံ ပနေတ္ထ ဣတော ပရေသု ဝါရေသု ဝုတ္တံ, တဿတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ပန ဝါရေ ယော ယော ဝိသေသော အာဂတော, တံ တံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပကာသယိဿာမ။

‘ယံ ယထာ ပစ္စယော ယဿာ’တိ ဧတ္ထ ပန သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မသာဓာရဏေဟိ သဟဇာတအညမညနိဿယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ဆဟိ ဟေတုပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာ ပစ္စယော။ တတ္ထ ယသ္မာ ပရတော ဟေတုစတုက္ကာဒီနိ တီဏိ စတုက္ကာနိ အဝိဂတသမ္ပယုတ္တအညမညပစ္စယဝသေန ဝုတ္တာနိ, တသ္မာ ဣဓ တာနိ အပနေတွာ အဝသေသာနံ ဝသေန အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရဿ စတုဓာ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သင်္ခါရော ဝိညာဏဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ, ကမ္မာဟာရပစ္စယေဟိ စာတိ အဋ္ဌဓာ ပစ္စယော။ ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ ပဉ္စဓာ။ ဝိညာဏံ နာမဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ, ဣန္ဒြိယာဟာရာဓိပတီဟိ စာတိ နဝဓာ။ ဣဓ ပန တယော အပနေတွာ ဆဓာ။ နာမံ ဆဋ္ဌာယတနဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ။ ကိဉ္စိ ပနေတ္ထ အဓိပတိပစ္စယေန, ကိဉ္စိ အာဟာရပစ္စယာဒီဟီတိ အနေကဓာ။ ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ တိဓာ စတုဓာ ပဉ္စဓာ ဝါ။ ဆဋ္ဌာယတနံ ဖဿဿ ယထာ ဝိညာဏံ နာမဿ။ ဧဝံ ဖဿော ဝေဒနာယ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ အာဟာရပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာ။ ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ စတုဓာ။ ဝေဒနာ တဏှာယ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ ဈာနိန္ဒြိယပစ္စယေဟိ စာတိ အဋ္ဌဓာ။ ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ ပဉ္စဓာ။ တဏှာ ဥပါဒါနဿ, ယထာ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရဿ။ ဧဝံ ဥပါဒါနံ ဘဝဿ သာဓာရဏေဟိ ဆဟိ မဂ္ဂပစ္စယေန စာတိ သတ္တဓာ။ ဣဓ ပန တေယေဝ တယော အပနေတွာ စတုဓာ။ ဘဝေါ ဇာတိယာ, ယသ္မာ ဇာတီတိ ဣဓ သင်္ခတလက္ခဏံ အဓိပ္ပေတံ, တသ္မာ ပရိယာယေန ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝ ပစ္စယော။ တထာ ဇာတိ ဇရာမရဏဿာတိ။

ယေ ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ သဗ္ဗေသမ္ပိ သင်္ခါရာဒီနံ အဝိဇ္ဇာဒယော သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝ ဟိ ပဌမဝါရော အာရဒ္ဓေါ’’တိ, တေ ဘဝါဒီနံ တထာ အဘာဝံ သေသပစ္စယာနဉ္စ သမ္ဘဝံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ။ န ဟိ ဘဝေါ ဇာတိယာ သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ, န ဇာတိ ဇရာမရဏဿ။ ယေ စေတေသံ သင်္ခရာဒီနံ အဝသေသာ ပစ္စယာ ဝုတ္တာ, တေပိ သမ္ဘဝန္တိယေဝ။ တသ္မာ န သက္ကာ ဆဍ္ဍေတုန္တိ။ ဧဝံ တာဝ ပဌမဝါရေ ယံ ယတ္ထ အညထာ ဝုတ္တံ, အဝုတ္တဉ္စာပိ ယံ ယဟိံ, ယဉ္စ ယထာ ယဿ ပစ္စယော ဟောတိ, တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒုတိယဝါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

အယံ ပန ဝိသေသော – ဒုတိယဝါရေ ‘‘နာမပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝတွာ သဠာယတနဋ္ဌာနေ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ, တံ ကိမတ္ထန္တိ? ပစ္စယဝိသေသဒဿနတ္ထဉ္စေဝ မဟာနိဒါနဒေသနာသင်္ဂဟတ္ထဉ္စ။ ဖဿဿ ဟိ န ကေဝလဉ္စ ဆဋ္ဌာယတနမေဝ ပစ္စယော, ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ပန တယော ခန္ဓာပိ ပစ္စယာယေဝ။ မဟာနိဒါနသုတ္တန္တေ စဿ ‘‘အတ္ထိ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣတိ ပုဋ္ဌေန သတာ, အာနန္ဒ, အတ္ထီတိဿ ဝစနီယံ။ ကိံ ပစ္စယာ ဖဿောတိ? ဣတိ စေ ဝဒေယျ, နာမပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣစ္စဿ ဝစနီယ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၆)။ ဧဝံ သဠာယတနံ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကာဒသင်္ဂိကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဝုတ္တော။ တသ္မာ ဣမဿ ပစ္စယဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဣမိဿာ စ မဟာနိဒါနသုတ္တန္တဒေသနာယ ပရိဂ္ဂဟတ္ထံ ဒုတိယဝါရေ ‘‘နာမပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝတွာ သဠာယတနဋ္ဌာနေ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တန္တိ။ ဧသ တာဝ ဒုတိယဝါရေ ဝိသေသော။

တတိယဝါရေ ပန ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ အာဂတမေဝ စတုတ္ထမင်္ဂံ ဝုတ္တံ, တံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ ပစ္စယာကာရဿ ဣဓ အယုတ္တန္တိ စေ? တံ နာယုတ္တံ။ ကသ္မာ? သကက္ခဏေ ပစ္စယဘာဝတော။ သစေပိ ဟိ တတ္ထ ရူပံ စိတ္တက္ခဏတော ဥဒ္ဓံ တိဋ္ဌတိ, တထာပိဿ တံ ဝိညာဏံ သကက္ခဏေ ပစ္စယော ဟောတိ။ ကထံ? ပုရေဇာတဿ တာဝ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ အညဿ ဝါ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန။ ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၁၁)။ သဟဇာတဿ ပန စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။ ယထာဟ ‘‘စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ။ ၁။၁။၈)။

ယဒိ ဧဝံ, ပုရိမဝါရေသု ကသ္မာ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ? ရူပပ္ပဝတ္တိဒေသံ သန္ဓာယ ဒေသိတတ္တာ။ အယဉှိ ပစ္စယာကာရော ရူပပ္ပဝတ္တိဒေသေ ကာမဘဝေ ဂဗ္ဘသေယျကာနဉ္စေဝ အပရိပုဏ္ဏာယတနဩပပါတိကာနဉ္စ ရူပါဝစရဒေဝါနဉ္စ ဝသေန ဒေသိတော။ တေနေဝေတ္ထ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ အဝတွာ ဆဋ္ဌာယတနန္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နာမံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ရူပံ ပန ဟဒယရူပံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တံ ပနေတဿ ဆဋ္ဌာယတနဿ နိဿယပစ္စယေန စေဝ ပုရေဇာတပစ္စယေန စာတိ ဒွိဓာ ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧသ တတိယဝါရေ ဝိသေသော။

စတုတ္ထဝါရော ပန ယောနိဝသေန ဩပပါတိကာနံ, အာယတနဝသေန ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ, ဘဝဝသေန ကာမာဝစရသတ္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တော။ တေနေဝေတ္ထ ‘‘နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နာမံ ဆဋ္ဌာယတနဿ သဟဇာတာဒီဟိ, စက္ခာယတနာဒီနံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန။ ရူပေ ဟဒယရူပံ ဆဋ္ဌာယတနဿ နိဿယပစ္စယပုရေဇာတပစ္စယေဟိ, စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ စက္ခာယတနာဒီနံ သဟဇာတနိဿယအတ္ထိအဝိဂတေဟိ။ ယသ္မာ ပနေသ ဧကစိတ္တက္ခဏိကော ပစ္စယာကာရော, တသ္မာ ဧတ္ထ သဠာယတနပစ္စယာတိ အဝတွာ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာ ဖဿော’’တိ ဝုတ္တောတိ အယံ စတုတ္ထဝါရေ ဝိသေသော။

ဧဝမေတေသံ နာနာကရဏံ ဉတွာ ပုန သဗ္ဗေသွေဝ တေသု ဝိသေသေန ပဌမကာ ဒွေ ဝါရာ အရူပဘဝေ ပစ္စယာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အရူပဘဝသ္မိဉှိ ရူပေန အသမ္မိဿာနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနိ ပဝတ္တန္တိ။ တတိယော ရူပဘဝေ ပစ္စယာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော။ ရူပဘဝသ္မိဉှိ သတိပိ ရူပသမ္မိဿတ္တေ သဠာယတနံ န ပဝတ္တတိ။ စတုတ္ထော ကာမဘဝေ ပစ္စယာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော။ ကာမဘဝသ္မိဉှိ သကလံ သဠာယတနံ ပဝတ္တတိ။ တတိယော ဝါ ရူပဘဝေ စေဝ ကာမဘဝေ စ အပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ အကုသလပ္ပဝတ္တိက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ စတုတ္ထော ဝါ ကာမဘဝေ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ။ ပဌမော ဝါ သဗ္ဗတ္ထဂါမိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ သော ဟိ န ကတ္ထစိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိဒေသေ န ပဝတ္တတိ။ ဒုတိယော ပစ္စယဝိသေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ ဧကာဒသင်္ဂိကတ္တဉှေတ္ထ ဖဿဿ စ နာမပစ္စယတ္တံ ပစ္စယဝိသေသော။ တတိယော ပုရိမယောနိဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ ပုရိမာသု ဟိ ဒွီသု ယောနီသု သော သမ္ဘဝတိ, တတ္ထ သဒါ သဠာယတနဿ အသမ္ဘဝတော။ စတုတ္ထော ပစ္ဆိမယောနိဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ ပစ္ဆိမာသု ဟိ သော ဒွီသု ယောနီသု သမ္ဘဝတိ, တတ္ထ သဒါ သဠာယတနဿ သမ္ဘဝတောတိ။

ဧတ္တာဝတာ စ ယံ ဝုတ္တံ စတူသုပိ ဝါရေသု –

ယံ ယတ္ထ အညထာ ဝုတ္တံ, အဝုတ္တဉ္စာပိ ယံ ယဟိံ၊

ယံ ယထာ ပစ္စယော ယဿ, တံ သဗ္ဗမုပလက္ခယေတိ။

ဂါထာယ အတ္ထဒီပနာ ကတာ ဟောတိ။

ဧတေနေဝါနုသာရေန, သဗ္ဗမေတံ နယံ ဣတော၊

ဝိသေသော ယော စ တံ ဇညာ, စတုက္ကေသု ပရေသုပိ။

၂။ ဟေတုစတုက္ကံ

၂၄၄။ တတ္ထ ယော တာဝ ဣဓ ဝုတ္တော နယော, သော သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋောယေဝ။ ဝိသေသော ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဟေတုစတုက္ကေ တာဝ အဝိဇ္ဇာ ဟေတု အဿာတိ အဝိဇ္ဇာဟေတုကော။ အဝိဇ္ဇာ အဿ သဟဝတ္တနတော ယာဝဘင်္ဂါ ပဝတ္တိကာ ဂမိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိ စ ဧတ္တာဝတာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန သာဓာရဏတော သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယောတိ ဒဿေတွာ, ပုန ‘‘အဝိဇ္ဇာဟေတုကော’’တိ ဧတေနေဝ ဝိသေသတော အဝိဂတပစ္စယတာ ဒဿိတာ။ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ သင်္ခါရဟေတုကန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ကသ္မာ ပန ဘဝါဒီသု ဟေတုကဂ္ဂဟဏံ န ကတန္တိ? အဝိဂတပစ္စယနိယမာဘာဝတော အဘာဝတော စ အဝိဂတပစ္စယဿ။ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ? ဌပေတွာ ဥပါဒါနံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော – အယံ ဝုစ္စတိ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ ဝစနတော ဥပါဒါနပစ္စယာ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ဣဓ ဘဝေါတိ နာမံ။ သင်္ခါရက္ခန္ဓေ စ ‘‘ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ’’တိအာဒိဝစနတော (ဓာတု။ ၇၁) ဇာတိဇရာမရဏာနိ အန္တောဂဓာနိ။

တတ္ထ ယာဝ ဥပါဒါနံ တာဝ ဇာတိဇရာမရဏာနံ အနုပလဗ္ဘနတော ဥပါဒါနံ ဘဝဿ န နိယမတော အဝိဂတပစ္စယော ဟောတိ။ ‘‘ယာ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဇာတီ’’တိ အာဒိဝစနတော သင်္ခတလက္ခဏေသု ဇာတိယာ ဇရာမရဏသင်္ခါတဿ ဘဝဿ ဇာတိက္ခဏမတ္တေယေဝ အဘာဝတော အဝိဂတပစ္စယဘာဝေါ န သမ္ဘဝတိ။ တထာ ဇာတိယာ ဇရာမရဏက္ခဏေ အဘာဝတော။ ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝ ပန ဘဝေါ ဇာတိယာ။ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယောတိ သဗ္ဗထာပိ အဝိဂတပစ္စယနိယမာဘာဝတော အဘာဝတော စ အဝိဂတပစ္စယဿ ဘဝါဒီသု ဟေတုကဂ္ဂဟဏံ န ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကေစိ ပနာဟု – ‘‘ဘဝေါ ဒုဝိဓေနာ’’တိ ဝစနတော ဥပပတ္တိမိဿကော ဘဝေါ, န စ ဥပပတ္တိဘဝဿ ဥပါဒါနံ အဝိဂတပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ ဥပါဒါနဟေတုကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တော။ ဣဓ ပစ္ဆိန္နတ္တာ ပရတောပိ န ဝုတ္တန္တိ။ တံ ဣဓ ဥပပတ္တိမိဿကဿ ဘဝဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ အယုတ္တံ။ အရူပက္ခန္ဓာ ဟိ ဣဓ ဘဝေါတိ အာဂတာ။

ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ ဇာတိဇရာမရဏာနိ အဝသေသော ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကသ္မာ? ဇာတိအာဒီနံ ဇာတိယာ အပ္ပစ္စယတ္တာ။ ယဒိ ဧဝံ, ဌပေတွာ ဇာတိဇရာမရဏာနိ ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယောတိ ဝတ္တဗ္ဗောတိ? အာမ ဝတ္တဗ္ဗော, ဝတ္တဗ္ဗပဒေသာဘာဝတော ပန န ဝုတ္တော။ ဒသမင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဟိ ဥပါဒါနပစ္စယသမ္ဘူတော ဘဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဧကာဒသမင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ဇာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ယော ပန ဘဝေါ ဇာတိယာ ပစ္စယော, တဿ ဝတ္တဗ္ဗပဒေသော နတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗပဒေသာဘာဝတော န ဝုတ္တော။ အဝုတ္တောပိ ပန ယုတ္တိတော ဂဟေတဗ္ဗောတိ။ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိအာဒီသု စ ဝိညာဏာဒီနံ အဝိဂတပစ္စယဘာဝသမ္ဘဝတော ဝိညာဏဟေတုကာဒိဝစနံ ကတန္တိ ဧသ ဟေတုစတုက္ကေ ဝိသေသော။

၃။ သမ္ပယုတ္တစတုက္ကံ

၂၄၅။ သမ္ပယုတ္တစတုက္ကေပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာတိ ဧတ္တာဝတာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယတံ ဒဿေတွာ ပုန ‘‘အဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ္တော’’တိ သမ္ပယုတ္တပစ္စယတာ ဒဿိတာ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယသ္မာ ပန အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ရူပဓမ္မေဟိ သမ္ပယောဂေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိအာဒီသု တတိယစတုတ္ထဝါရပဒေသု ‘‘ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ နာမ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ယံ လဗ္ဘတိ, တဒေဝ ဂဟိတန္တိ ဧသ သမ္ပယုတ္တစတုက္ကေ ဝိသေသော။

၄။ အညမညစတုက္ကံ

၂၄၆။ အညမညစတုက္ကေပိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန သင်္ခါရဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယတံ ဒဿေတွာ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာပိ အဝိဇ္ဇာ’’တိ အညမညပစ္စယတာ ဒဿိတာ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယသ္မာ ပန ဘဝေါ နိပ္ပဒေသော, ဥပါဒါနံ သပ္ပဒေသံ, သပ္ပဒေသဓမ္မော စ နိပ္ပဒေသဓမ္မဿ ပစ္စယော ဟောတိ, န နိပ္ပဒေသဓမ္မော သပ္ပဒေသဓမ္မဿ, တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ဘဝပစ္စယာပိ ဥပါဒါန’’န္တိ န ဝုတ္တံ၊ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဒေသနာယ ပစ္ဆိန္နတ္တာ ဧဝံ န ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ စ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ အတ္ထိ, သဠာယတနပစ္စယာ ဧကစိတ္တက္ခဏေ နာမရူပံ နတ္ထိ, ယဿ သဠာယတနံ အညမညပစ္စယော ဘဝေယျ, တသ္မာ စတုတ္ထဝါရေ ‘‘ဆဋ္ဌာယတနပစ္စယာပိ နာမရူပ’’န္တိ ယံ လဗ္ဘတိ တဒေဝ ဂဟိတန္တိ ဧသ အညမညစတုက္ကေ ဝိသေသော။

အဝိဇ္ဇာမူလကနယမာတိကာ။

သင်္ခါရာဒိမူလကနယမာတိကာ

၂၄၇။ ဣဒါနိ သင်္ခါရပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာတိ သင်္ခါရမူလကနယော အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထာပိ ယထာ အဝိဇ္ဇာမူလကေ ဧဝံ စတ္တာရိ စတုက္ကာနိ သောဠသ စ ဝါရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပဌမစတုက္ကေ ပန ပဌမဝါရမေဝ ဒဿေတွာ ဒေသနာ သံခိတ္တာ။ ယထာ စေတ္ထ ဧဝံ ဝိညာဏမူလကာဒီသုပိ။ တတ္ထ သဗ္ဗေသွေဝ တေသု သင်္ခါရမူလကာဒီသု အဋ္ဌသု နယေသု ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ နယေန သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရာဒိပစ္စယတံ ဒဿေတွာ ပုန ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဧကစိတ္တက္ခဏေပိ ပစ္စယာကာရစက္ကဿ ပဝတ္တိ ဒဿိတာ။

ကသ္မာ ပန ဘဝမူလကာ ဇာတိဇရာမရဏမူလကာ ဝါ နယာ န ဝုတ္တာ? ကိံ ဘဝပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ န ဟောတီတိ? နော န ဟောတိ။ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဧဝမာဒီသု ပန ဝုစ္စမာနေသု န ကောစိ ဘဝပရိယာပန္နော ဓမ္မော အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော န ဝုတ္တော။ တသ္မာ အပုဗ္ဗဿ အညဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယဿ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝတော ဘဝမူလကော နယော န ဝုတ္တော။ ဘဝဂ္ဂဟဏေန စ အဝိဇ္ဇာပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ။ တသ္မာ ‘‘ဘဝပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုစ္စမာနေ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ အဝိဇ္ဇာ’’တိပိ ဝုတ္တံ သိယာ။ န စ ဧကစိတ္တက္ခဏေ အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယော နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ပစ္ဆိန္နတ္တာဝ ဇာတိဇရာမရဏမူလကာပိ နယာ န ဂဟိတာ။ အပိစ ဘဝေ ဇာတိဇရာမရဏာနိပိ အန္တောဂဓာနိ။ န စေတာနိ ဧကစိတ္တက္ခဏေ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ဘဝမူလကာ ဇာတိဇရာမရဏမူလကာ ဝါ နယာ န ဝုတ္တာတိ။

မာတိကာဝဏ္ဏနာ။

အကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၄၈-၂၄၉။ ဣဒါနိ ယထာ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ကုသလတ္တိကံ အာဒိံ ကတွာ နိက္ခိတ္တမာတိကာယ ပဋိပါဋိယာ ပဌမံ ကုသလံ ဘာဇိတံ, တထာ ဣဓ မာတိကာယ အနိက္ခိတ္တတ္တာ ပဌမံ ကုသလံ အနာမသိတွာ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရော’’တိ အကုသလဓမ္မဝသေန မာတိကာယ နိက္ခိတ္တတ္တာ နိက္ခေပပဋိပါဋိယာဝ အဝိဇ္ဇာဒီနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနိ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ အကုသလာတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၅) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယသ္မာ ပန ဧကစိတ္တက္ခဏေ တဏှာယ စ ကာမုပါဒါနဿ စ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ယံ ဧတ္ထ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ လဗ္ဘတိ, တဒေဝ ဒဿေတုံ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဘဝနိဒ္ဒေသေ စ ယသ္မာ ဥပါဒါနံ သင်္ခါရက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ‘‘ဌပေတွာ ဥပါဒါနံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝဉှိ ဝုစ္စမာနေ ဥပါဒါနဿ ဥပါဒါနပစ္စယတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ။ န စ တဒေဝ တဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ ဇာတိအာဒိနိဒ္ဒေသေသု ယသ္မာ ဧတေ အရူပဓမ္မာနံ ဇာတိအာဒယော, တသ္မာ ‘‘ခဏ္ဍိစ္စံ, ပါလိစ္စံ, ဝလိတ္တစတာ, စုတိ, စဝနတာ’’တိ န ဝုတ္တံ။

၂၅၀။ ဧဝံ ပဌမဝါရံ နိဋ္ဌပေတွာ ပုန ဒုတိယဝါရေ ယသ္မိံ သမယေ ပဌမဝါရေန ပစ္စယာကာရော ဒဿိတော, တသ္မိံယေဝ သမယေ အပရေနပိ နယေန ပစ္စယာကာရံ ဒဿေတုံ ဝိသုံ သမယဝဝတ္ထာနဝါရံ အဝတွာ တသ္မိံ သမယေ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရောတိအာဒိနာဝ နယေန ဒေသနာ ကတာ။ တတ္ထ ဌပေတွာ ဖဿန္တိ ဣဒံ ယသ္မာ ဖဿောပိ နာမပရိယာပန္နော, တသ္မာ ဖဿဿ နာမတော နီဟရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၂၅၂။ တတိယဝါရေ ယဿ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿ ဝိညာဏံ ပစ္စယော, တသ္မိံ ပဝတ္တမာနေ ယသ္မာ တေနုပတ္ထဒ္ဓါနံ စက္ခာယတနာဒီနံ ဥပစိတတ္တံ ပညာယတိ, တသ္မာ စက္ခာယတနဿ ဥပစယောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ စ ကမ္မဇရူပဿပိ တသ္မိံ သမယေ ဝတ္တမာနဿ ဝိညာဏံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ, တသ္မာပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ကမ္မဇံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနန္တိ ဒွေဝ သန္တတိယော ဂဟိတာ, ဣတရာပိ ပန ဒွေ သန္တတိယော ဂဟေတဗ္ဗာ။ တာသမ္ပိ ဟိ ဝိညာဏံ ပစ္စယော ဟောတိယေဝ။

၂၅၄။ စတုတ္ထဝါရေ ပန ယသ္မာ ဧကစိတ္တက္ခဏေပိ မဟာဘူတရူပပစ္စယာ စက္ခာယတနာဒီနိ, ဟဒယရူပပစ္စယာ ဆဋ္ဌာယတနံ, နာမပစ္စယာ စ ပစ္ဆာဇာတသဟဇာတာဒိဝသေန ယထာနုရူပံ သဗ္ဗာနိပိ ပဝတ္တန္တိ, တသ္မာ တတ္ထ ကတမံ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ? စက္ခာယတနန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၂၅၆။ ဒုတိယစတုက္ကေ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ။

၂၆၄။ တတိယစတုက္ကေ ယဿ သမ္ပယုတ္တပစ္စယဘာဝေါ န ဟောတိ, ယဿ စ ဟောတိ, တံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ နာမန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၂၇၂။ စတုတ္ထစတုက္ကေ ဖဿပစ္စယာ နာမနိဒ္ဒေသေ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဌပေတွာ ဖဿံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဖဿပစ္စယာ နာမ’’န္တိ န ဝုတ္တံ, တထာပိ အနန္တရာတီတပဒနိဒ္ဒေသေ ‘‘ဌပေတွာ ဖဿံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဝုတ္တမ္ပိ တံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ။ ယဒေဝ ဟိ နာမံ ဖဿဿ ပစ္စယော, ဖဿောပိ တဿေဝ ပစ္စယောတိ။

ယထာ စာယံ စတုစတုက္ကော သောဠသဝါရပ္ပဘေဒေါ အဝိဇ္ဇာမူလကော ပဌမနယော ဧတသ္မိံ ပဌမာကုသလစိတ္တေ ပကာသိတော, ဧဝံ သင်္ခါရမူလကာဒယော အဋ္ဌ နယာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပါဠိ ပန သံခိတ္တာ။ ဧဝမေဝ တသ္မိံ ပဌမာကုသလစိတ္တေယေဝ နဝ နယာ, ဆတ္တိံသ စတုက္ကာနိ, စတုစတ္တာလီသာဓိကဉ္စ ဝါရသတံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂၈၀။ ဣဒါနိ ဣမိနာဝ နယေန သေသာကုသလစိတ္တေသုပိ ပစ္စယာကာရံ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ အကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တေသု တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥပါဒါနဋ္ဌာနေ ဥပါဒါနံ ဝိယ ဒဠှနိပါတိနာ အဓိမောက္ခေန ပဒံ ပူရိတံ။ ဒေါမနဿသဟဂတေသု စ ယသ္မာ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာပိ နတ္ထိ, တသ္မာ တဏှာဋ္ဌာနေ တဏှာ ဝိယ ဗလဝကိလေသေန ပဋိဃေန ပဒံ ပူရိတံ။ ဥပါဒါနဋ္ဌာနေ အဓိမောက္ခေနေဝ။ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တေ ပန ယသ္မာ သန္နိဋ္ဌာနာဘာဝတော အဓိမောက္ခောပိ နတ္ထိ, တသ္မာ တဏှာဋ္ဌာနေ ဗလဝကိလေသဘူတာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဒံ ပူရိတံ။ ဥပါဒါနဋ္ဌာနံ ပရိဟီနမေဝ။ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ္တေ ပန ယသ္မာ အဓိမောက္ခော အတ္ထိ, တသ္မာ တဏှာဋ္ဌာနေ ဗလဝကိလေသေန ဥဒ္ဓစ္စေန ပဒံ ပူရိတံ။ ဥပါဒါနဋ္ဌာနေ အဓိမောက္ခေနေဝ။ သဗ္ဗတ္ထေဝ စ ဝိသေသမတ္တံ ဒဿေတွာ ပါဠိ သံခိတ္တာ။ ယော စာယံ ဝိသေသော ဒဿိတော, တတ္ထ ကေဝလံ အဓိမောက္ခနိဒ္ဒေသောဝ အပုဗ္ဗော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ အာဂတမေဝ။

အဓိမောက္ခနိဒ္ဒေသေ ပန အဓိမုစ္စနဝသေန အဓိမောက္ခော။ အဓိမုစ္စတိ ဝါ တေန အာရမ္မဏေ စိတ္တံ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆတာယ သန္နိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိမောက္ခော။ အဓိမုစ္စနာကာရော အဓိမုစ္စနာ။ တဿ စိတ္တဿ, တသ္မိံ ဝါ အာရမ္မဏေ အဓိမုတ္တတ္တာတိ တဒဓိမုတ္တတာ။ သဗ္ဗစိတ္တေသု စ ပဌမစိတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ နယစတုက္ကဝါရပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေဝလဉှိ ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တေ ဥပါဒါနမူလကဿ နယဿ အဘာဝါ အဋ္ဌ နယာ, ဒွတ္တိံသ စတုက္ကာနိ, အဋ္ဌဝီသာဓိကဉ္စ ဝါရသတံ ဟောတီတိ။

အကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

ကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၉၂။ ဣဒါနိ ဣမိနာဝ နယေန ကုသလစိတ္တာဒီသုပိ ပစ္စယာကာရံ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ယထာ ပန အကုသလေ ပဌမံ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ နိဒ္ဒေသော ကတော, န တထာ ဣဓ။ ကသ္မာ? အပ္ပနာဝါရေ နာနတ္တသမ္ဘဝတော။ လောကိယကုသလာဒီသု ဟိ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နတ္တာ ‘‘ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာ’’တိ အပ္ပနာ ဟောတိ, လောကုတ္တရကုသလာဒီသု ‘‘ဧဝမေတေသံ ဓမ္မာန’’န္တိ။ တသ္မာ ဧတ္ထ သာဓာရဏတော မာတိကံ ဌပေတုံ န သက္ကာတိ ပါဋိယေက္ကံ တေသံ တေသံ ကုသလာဒီနံ မာတိကံ ဥဒ္ဒိသိတွာဝ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ။

တတ္ထ ယသ္မာ ဧကစိတ္တက္ခဏေ ကုသလသင်္ခါရေန သဒ္ဓိံ အဝိဇ္ဇာ နတ္ထိ, တသ္မာ တံ အဝတွာ, အဝိဇ္ဇာ ဝိယ အကုသလာနံ, ကုသလာနံ မူလတော ကုသလမူလံ, တဏှုပါဒါနာနဉ္စ အဘာဝတော တဏှာဋ္ဌာနေ တဏှာ ဝိယ အာရမ္မဏေ အဇ္ဈောဂါဠှော ပသာဒေါ, ဥပါဒါနဋ္ဌာနေ ဥပါဒါနံ ဝိယ ဒဠှနိပါတီ နာမ အဓိမောက္ခော ဝုတ္တော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

အဗျာကတနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ အဗျာကတံ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ အာဂတပဋိပါဋိယာဝ ဝိဘတ္တံ။ သဗ္ဗဝါရေသု စ အဝိဇ္ဇာမူလကာ နယာ ပရိဟီနာ။ ကသ္မာ? အဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော။ ကုသလစိတ္တေသု ဟိ အဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေ ဌပေတဗ္ဗံ ကုသလမူလံ အတ္ထိ, စက္ခုဝိညာဏာဒီသု နတ္ထိ။ သဟေတုကေသု ပန ကိဉ္စာပိ အတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓ ပစ္ဆိန္နတ္တာ တတ္ထ န ဂဟိတံ။ ပဉ္စဝိညာဏသောတေ သောတပတိတာဝ ဟုတွာ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဝိသေသတော ပနေတ္ထ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု တဏှာဋ္ဌာနံ ဥပါဒါနဋ္ဌာနဉ္စ ပရိဟီနံ။ ကသ္မာ? တဏှာဋ္ဌာနာရဟဿ ဗလဝဓမ္မဿ အဘာဝါ အဓိမောက္ခရဟိတတ္တာ စ။ သေသာဟေတုကေသု တဏှာဋ္ဌာနမေဝ ပရိဟီနံ။ သဟေတုကေသု ပသာဒသဗ္ဘာဝတော တဏှာဋ္ဌာနေ ပသာဒေန ပဒံ ပူရိတံ။ ဧဝမေတ္ထ ကုသလာကုသလဝိပါကေသု စက္ခုဝိညာဏာဒီသု သင်္ခါရဝိညာဏနာမဆဋ္ဌာယတနဖဿဝေဒနာမူလကာ ဆ ဆ, သေသာဟေတုကေသု အဓိမောက္ခမူလကေန သဒ္ဓိံ သတ္တ သတ္တ, သဟေတုကေသု ပသာဒမူလကေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ အဋ္ဌ နယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏာဒီသုပိ စတုန္နမ္ပိ စတုက္ကာနံ အာဒိဝါရောဝ ဝုတ္တော။ ဒုတိယဝါရော ပစ္စယဝိသေသဋ္ဌေန လဗ္ဘမာနောပိ န ဝုတ္တော။ တတိယစတုတ္ထဝါရာ အသမ္ဘဝတောယေဝ။ ရူပမိဿကာ ဟိ တေ, န စ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ။ ယထာ စ ပဌမစတုက္ကေ ဒွေ ဝါရာ လဗ္ဘန္တိ, ဧဝံ သေသစတုက္ကေသုပိ။ တသ္မာ ပဌမစတုက္ကေ ဒုတိယဝါရော, သေသစတုက္ကေသု စ ဒွေ ဒွေ ဝါရာ အဝုတ္တာပိ ဝုတ္တာဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသာဟေတုကာဗျာကတေ သဗ္ဗစတုက္ကေသု သဗ္ဗေပိ ဝါရာ လဗ္ဘန္တိ။ ဣဓ ပစ္ဆိန္နတ္တာ ပန ပရတော န ဂဟိတာ။ သောတပတိတာဝ ဟုတွာ ဒေသနာ ကတာတိ။ သေသသဟေတုကဝိပါကေသုပိ ဧသေဝ နယော အညတြ အရူပါဝစရဝိပါကာ။ အရူပါဝစရဝိပါကသ္မိဉှိ ဝါရဒွယမေဝ လဗ္ဘတီတိ။

အဗျာကတနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

အဝိဇ္ဇာမူလကကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၃၄။ ဣဒါနိ အပရေန ပရိယာယေန ဧကစိတ္တက္ခဏေ ပစ္စယာကာရံ ဒဿေတုံ ပုန ကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာတိ ဥပနိဿယပစ္စယတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေနေဝ နိဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ အဝိဘဇိတွာ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရော’’တိ ဝိဘတ္တံ။ ကုသလစေတနာသင်္ခါတော ဟိ သင်္ခါရောယေဝ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တေန သဟဇာတော ဟောတိ, န အဝိဇ္ဇာ။

တတ္ထ လောကိယကုသလဿ ဟေဋ္ဌာ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယော ဟောတိ။ ယသ္မာ ပန အပ္ပဟီနာဝိဇ္ဇော အဝိဇ္ဇာယ ပဟာနတ္ထံ လောကုတ္တရံ ဘာဝေတိ, တသ္မာ တဿာပိ သမတိက္ကမဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ။ အဝိဇ္ဇာဝတောယေဝ ဟိ ကုသလာယူဟနံ ဟောတိ, န ဣတရဿ။ တတ္ထ တေဘူမကကုသလေ သမ္မောဟဝသေနပိ သမတိက္ကမဘာဝနာဝသေနပိ အာယူဟနံ လဗ္ဘတိ၊ လောကုတ္တရေ သမုစ္ဆေဒဘာဝနာဝသေနာတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ ဟေဋ္ဌာ ဧကေကကုသလေ စတုန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန နဝ သောဠသကာ လဒ္ဓါ, တထာ ဣဓ န လဗ္ဘန္တိ။ ကသ္မာ? အဝိဇ္ဇာယ အဝိဂတသမ္ပယုတ္တအညမညပစ္စယာဘာဝတော။ ဥပနိဿယဝသေန ပနေတ္ထ ပဌမစတုက္ကမေဝ လဗ္ဘတိ။ တမ္ပိ ပဌမဝါရမေဝ ဒဿေတွာ သံခိတ္တံ။ နီဟရိတွာ ပန ဒဿေတဗ္ဗန္တိ။

အဝိဇ္ဇာမူလကကုသလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

ကုသလမူလကဝိပါကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၄၃။ ဣဒါနိ အဗျာကတေသုပိ အပရေနေဝ နယေန ပစ္စယာကာရံ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ အဗျာကတာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ကုသလမူလပစ္စယာတိ ဣဒမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ကုသလဝိပါကဿ ဟိ ကုသလမူလံ, အကုသလဝိပါကဿ စ အကုသလမူလံ ဥပနိဿယပစ္စယော ဟောတိ၊ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ တသ္မာ ဧသ ဥပနိဿယပစ္စယေန စေဝ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယေန စ ပစ္စယော ဟောတိ။ တေနေဝ နိဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကုသလမူလ’’န္တိ အဝိဘဇိတွာ ‘‘တတ္ထ ကတမော ကုသလမူလပစ္စယာ သင်္ခါရော’’တိ ဝိဘတ္တံ။ အကုသလဝိပါကေပိ ဧသေဝ နယော။

အဝိဇ္ဇာမူလကကုသလနိဒ္ဒေသေ ဝိယ စ ဣမသ္မိမ္ပိ ဝိပါကနိဒ္ဒေသေ ပဌမံ ပစ္စယစတုက္ကမေဝ လဗ္ဘတိ။ တမ္ပိ ပဌမဝါရံ ဒဿေတွာ သံခိတ္တံ။ တသ္မာ ဧကေကသ္မိံ ဝိပါကစိတ္တေ ဧကမေကဿေဝ စတုက္ကဿ ဝသေန ကုသလမူလမူလကေ အကုသလမူလမူလကေ စ နယေ ဝါရပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကိရိယာဓမ္မာနံ ပန ယသ္မာ နေဝ အဝိဇ္ဇာ န ကုသလာကုသလမူလာနိ ဥပနိဿယပစ္စယတံ လဘန္တိ, တသ္မာ ကိရိယဝသေန ပစ္စယာကာရော န ဝုတ္တောတိ။

ဧဝမေသ –

အကုသလကုသလာဗျာကတ-ဓမ္မေသု အနေကဘေဒတော ဝတွာ၊

ကုသလာကုသလာနံ ပန, ဝိပါကေ စ ဥပနိဿယဝသေန။

ပုန ဧကဓာဝ ဝုတ္တော, ဝါဒိပ္ပဝရေန ပစ္စယာကာရော၊

ဓမ္မပ္ပစ္စယဘေဒေ, ဉာဏဿ ပဘေဒဇနနတ္ထံ။

ပရိယတ္တိသဝနစိန္တန-ပဋိပတ္တိက္ကမဝိဝဇ္ဇိတာနဉ္စ၊

ယသ္မာ ဉာဏပဘေဒေါ, န ကဒါစိပိ ဟောတိ ဧတသ္မိံ။

ပရိယတ္တိသဝနစိန္တန-ပဋိပတ္တိက္ကမတော သဒါ ဓီရော၊

တတ္ထ ကယိရာ န ဟညံ, ကရဏီယတရံ တတော အတ္ထီတိ။

အယံ ပန ပစ္စယာကာရော သုတ္တန္တအဘိဓမ္မဘာဇနီယဝသေန ဒွေပရိဝဋ္ဋမေဝ နီဟရိတွာ ဘာဇေတွာ ဒဿိတော ဟောတိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၅၅။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ တေန န တတော ဟေဋ္ဌာ န ဥဒ္ဓန္တိ သတိပဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ။ သတိပဋ္ဌာနာတိ တယော သတိပဋ္ဌာနာ – သတိဂေါစရောပိ, တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဓာနုနယဝီတိဝတ္တတာပိ, သတိပိ။ ‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ။ တံ သုဏာထ…ပေ… ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဿ သမုဒယော? အာဟာရသမုဒယာ ကာယဿ သမုဒယော’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၅။၄၀၈) ဟိ သတိဂေါစရော သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တထာ ‘‘ကာယော ဥပဋ္ဌာနံ, နော သတိ။ သတိ ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒီသု (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၅)။ တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတိ အသ္မိန္တိ ပဋ္ဌာနံ။ ကာ ပတိဋ္ဌာတိ? သတိ။ သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ, ပဓာနံ ဌာနန္တိ ဝါ ပဋ္ဌာနံ၊ သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ ဟတ္ထိဋ္ဌာနအဿဋ္ဌာနာဒီနိ ဝိယ။

‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ ယဒရိယော သေဝတိ, ယဒရိယော သေဝမာနော သတ္ထာ ဂဏံ အနုသာသိတုမရဟတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၄, ၃၁၁) ဧတ္ထ တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ။ တဿတ္ထော – ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပဋ္ဌာနံ, ပဝတ္တယိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော။ ကေန ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတောတိ? သတိယာ၊ သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ။ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၁၄၇) ပန သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာနံ, ဥပဋ္ဌာတိ ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော၊ သတိယေဝ ပဋ္ဌာနဋ္ဌေန သတိပဋ္ဌာနံ၊ အထဝါ သရဏဋ္ဌေန သတိ, ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ။ ဣတိ သတိ စ သာ ပဋ္ဌာနဉ္စာတိပိ သတိပဋ္ဌာနံ။ ဣဒမိဓ အဓိပ္ပေတံ။ ယဒိ ဧဝံ, ကသ္မာ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ? သတိယာ ဗဟုတ္တာ၊ အာရမ္မဏဘေဒေန ဟိ ဗဟုကာ တာ သတိယောတိ။

ကသ္မာ ပန ဘဂဝတာ စတ္တာရောဝ သတိပဋ္ဌာနာ ဝုတ္တာ, အနူနာ အနဓိကာတိ? ဝေနေယျဟိတတ္တာ။ တဏှာစရိတဒိဋ္ဌိစရိတသမထယာနိကဝိပဿနာယာနိကေသု ဟိ မန္ဒတိက္ခဝသေန ဒွိဓာ ပဝတ္တေသု မန္ဒဿ တဏှာစရိတဿ ဩဠာရိကံ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, တိက္ခဿ သုခုမံ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ။ ဒိဋ္ဌိစရိတဿပိ မန္ဒဿ နာတိပ္ပဘေဒဂတံ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, တိက္ခဿ အတိပ္ပဘေဒဂတံ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ။ သမထယာနိကဿ စ မန္ဒဿ အကိစ္ဆေန အဓိဂန္တဗ္ဗနိမိတ္တံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ, တိက္ခဿ ဩဠာရိကာရမ္မဏေ အသဏ္ဌဟနတော ဒုတိယံ။ ဝိပဿနာယာနိကဿာပိ မန္ဒဿ နာတိပ္ပဘေဒဂတာရမ္မဏံ တတိယံ, တိက္ခဿ အတိပ္ပဘေဒဂတာရမ္မဏံ စတုတ္ထံ။ ဣတိ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ, အနူနာ အနဓိကာတိ။

သုဘသုခနိစ္စအတ္တဘာဝဝိပလ္လာသပ္ပဟာနတ္ထံ ဝါ။ ကာယော ဟိ အသုဘော။ တတ္ထ သုဘဝိပလ္လာသဝိပလ္လတ္ထာ သတ္တာ။ တေသံ တတ္ထ အသုဘဘာဝဒဿနေန တဿ ဝိပလ္လာသဿ ပဟာနတ္ထံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ။ သုခံ, နိစ္စံ, အတ္တာတိ ဂဟိတေသုပိ စ ဝေဒနာဒီသု ဝေဒနာ ဒုက္ခာ, စိတ္တံ အနိစ္စံ, ဓမ္မာ အနတ္တာ။ ဧတေသု စ သုခနိစ္စအတ္တဘာဝဝိပလ္လာသဝိပလ္လတ္ထာ သတ္တာ။ တေသံ တတ္ထ ဒုက္ခာဒိဘာဝဒဿနေန တေသံ ဝိပလ္လာသာနံ ပဟာနတ္ထံ သေသာနိ တီဏိ ဝုတ္တာနီတိ။ ဧဝံ သုဘသုခနိစ္စအတ္တဘာဝဝိပလ္လာသပ္ပဟာနတ္ထံ ဝါ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ န ကေဝလဉ္စ ဝိပလ္လာသပဟာနတ္ထမေဝ, အထ ခေါ စတုရောဃယောဂါသဝဂန္ထဥပါဒါနအဂတိပ္ပဟာနတ္ထမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓာဟာရပရိညတ္ထဉ္စ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယံ တာဝ ပကရဏနယော။

အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သရဏဝသေန စေဝ ဧကတ္တသမောသရဏဝသေန စ ဧကမေဝ သတိပဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဝသေန စတ္တာရောတိ ဧတဒေဝ ဝုတ္တံ။ ယထာ ဟိ စတုဒွါရေ နဂရေ ပါစီနတော အာဂစ္ဆန္တာ ပါစီနဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပါစီနဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဒက္ခိဏတော, ပစ္ဆိမတော, ဥတ္တရတော အာဂစ္ဆန္တာ ဥတ္တရဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ နဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ, ဒွါရံ ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ။ ပါစီနဒိသာဒယော ဝိယ ကာယာဒယော။

ယထာ ပါစီနတော အာဂစ္ဆန္တာ ပါစီနဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပါစီနဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ ကာယာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ ကာယာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ယထာ ဒက္ခိဏတော အာဂစ္ဆန္တာ ဒက္ခိဏဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ ဝေဒနာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ နဝဝိဓေန ဝေဒနာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ ဝေဒနာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ယထာ ပစ္ဆိမတော အာဂစ္ဆန္တာ ပစ္ဆိမဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိမဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ စိတ္တာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ သောဠသဝိဓေန စိတ္တာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ စိတ္တာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တိ။ ယထာ ဥတ္တရတော အာဂစ္ဆန္တာ ဥတ္တရဒိသာယ ဥဋ္ဌာနကံ ဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရဒွါရေန နဂရမေဝ ပဝိသန္တိ, ဧဝံ ဓမ္မာနုပဿနာမုခေန အာဂစ္ဆန္တာ ပဉ္စဝိဓေန ဓမ္မာနုပဿနံ ဘာဝေတွာ ဓမ္မာနုပဿနာဘာဝနာနုဘာဝနိဗ္ဗတ္တေန အရိယမဂ္ဂေန ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဩသရန္တီတိ။ ဧဝံ သရဏဝသေန စေဝ ဧကတ္တသမောသရဏဝသေန စ ဧကမေဝ သတိပဋ္ဌာနံ အာရမ္မဏဝသေန စတ္တာရောတိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတာ ဒေဝလောကေ နိသီဒိတွာ အယံ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေါ ကထိတော, ဧကဘိက္ခုပိ တတ္ထ ဘဂဝတော သန္တိကေ နိသိန္နကော နာမ နတ္ထိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ ဘာဝေန္တိ, ဘိက္ခုဂေါစရာ ဟိ ဧတေ, တသ္မာ ဣဓ ဘိက္ခူတိ အာလပတိ။ ကိံ ပနေတေ သတိပဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူယေဝ ဘာဝေန္တိ, န ဘိက္ခုနီအာဒယောတိ? ဘိက္ခုနီအာဒယောပိ ဘာဝေန္တိ။ ဘိက္ခူ ပန အဂ္ဂပရိသာ။ ဣတိ အဂ္ဂပရိသတ္တာ ဣဓ ဘိက္ခူတိ အာလပတိ။ ပဋိပတ္တိယာ ဝါ ဘိက္ခုဘာဝဒဿနတော ဧဝမာဟ။ ယော ဟိ ဣမံ ပဋိပတ္တိံ ပဋိပဇ္ဇတိ, သော ဘိက္ခု နာမ ဟောတိ။ ပဋိပန္နကော ဟိ ဒေဝေါ ဝါ ဟောတု မနုဿော ဝါ, ဘိက္ခူတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိယေဝ။ ယထာဟ –

‘‘အလင်္ကတော စေပိ သမဉ္စရေယျ,

သန္တော ဒန္တော နိယတော ဗြဟ္မစာရီ၊

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ,

သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၄၂)၊

ကာယာနုပဿနာဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

အဇ္ဈတ္တန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ တသ္မာ အဇ္ဈတ္တံ ကာယေတိ အတ္တနော ကာယေတိ အတ္ထော။ တတ္ထ ကာယေတိ ရူပကာယေ။ ရူပကာယော ဟိ ဣဓ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ ဓမ္မာနံ သမူဟဋ္ဌေန, ဟတ္ထိကာယအဿကာယရထကာယာဒယော ဝိယ, ကာယောတိ အဓိပ္ပေတော။ ယထာ စ သမူဟဋ္ဌေန ဧဝံ ကုစ္ဆိတာနံ အာယဋ္ဌေန။ ကုစ္ဆိတာနဉှိ ပရမဇေဂုစ္ဆာနံ သော အာယောတိပိ ကာယော။ အာယောတိ ဥပ္ပတ္တိဒေသော။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာယန္တိ တတောတိ အာယော။ ကေ အာယန္တိ? ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော။ ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ ကေသာဒီနံ အာယောတိ ကာယော။

ကာယာနုပဿီတိ ကာယံ အနုပဿနသီလော, ကာယံ ဝါ အနုပဿမာနော ကာယေတိ စ ဝတွာပိ ပုန ကာယာနုပဿီတိ ဒုတိယံ ကာယဂ္ဂဟဏံ အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေန န ကာယေ ဝေဒနာနုပဿီ စိတ္တဓမ္မာနုပဿီ ဝါ၊ အထ ခေါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ယေဝါတိ ကာယသင်္ခါတေ ဝတ္ထုသ္မိံ ကာယာနုပဿနာကာရဿေဝ ဒဿနေန အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ။ တထာ န ကာယေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, နာပိ ကေသလောမာဒိဝိနိမုတ္တဣတ္ထိပုရိသာနုပဿီ။ ယောပိ စေတ္ထ ကေသလောမာဒိကော ဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတော ကာယော, တတ္ထာပိ န ဘူတုပါဒါယဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ၊ အထ ခေါ ရထသမ္ဘာရာနုပဿကော ဝိယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမူဟာနုပဿီ, နဂရာဝယဝါနုပဿကော ဝိယ ကေသလောမာဒိသမူဟာနုပဿီ, ကဒလိက္ခန္ဓပတ္တဝဋ္ဋိဝိနိဘုဉ္ဇကော ဝိယ ရိတ္တမုဋ္ဌိဝိနိဝေဌကော ဝိယ စ ဘူတုပါဒါယသမူဟာနုပဿီယေဝါတိ နာနပ္ပကာရတော သမူဟဝသေန ကာယသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဒဿနေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ။ န ဟေတ္ထ ယထာဝုတ္တသမူဟဝိနိမုတ္တော ကာယော ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဓမ္မော ဒိဿတိ။ ယထာဝုတ္တဓမ္မသမူဟမတ္တေယေဝ ပန တထာ တထာ သတ္တာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ယံ ပဿတိ န တံ ဒိဋ္ဌံ, ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ န ပဿတိ၊

အပဿံ ဗဇ္ဈတေ မူဠှော, ဗဇ္ဈမာနော န မုစ္စတီ’’တိ။

ဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ။ အာဒိသဒ္ဒေန စေတ္ထ အယမ္ပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – အယဉှိ ဧတသ္မိံ ကာယေ ကာယာနုပဿီယေဝ, န အညဓမ္မာနုပဿီ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ အနုဒကဘူတာယပိ မရီစိယာ ဥဒကာနုပဿိနော ဟောန္တိ, န ဧဝံ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တအသုဘဘူတေယေဝ ဣမသ္မိံ ကာယေ နိစ္စသုခအတ္တသုဘဘာဝါနုပဿီ၊ အထ ခေါ ကာယာနုပဿီ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တအသုဘာကာရသမူဟာနုပဿီယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ယွာယံ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရညဂတော ဝါ…ပေ… သော သတောဝ အဿသတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၄၊ မ။ နိ။ ၁။၁၀၇) နယေန အဿာသပဿာသာဒိစုဏ္ဏကဇာတအဋ္ဌိကပရိယောသာနော ကာယော ဝုတ္တော, ယော စ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပထဝီကာယံ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, တထာ အာပေါကာယံ, တေဇောကာယံ, ဝါယောကာယံ, ကေသကာယံ, လောမကာယံ, ဆဝိကာယံ, စမ္မကာယံ, မံသကာယံ, ရုဓိရကာယံ, နှာရုကာယံ, အဋ္ဌိကာယံ, အဋ္ဌိမိဉ္ဇကာယ’’န္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ကာယော ဝုတ္တော, တဿ သဗ္ဗဿ ဣမသ္မိံယေဝ ကာယေ အနုပဿနတော ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

အထ ဝါ ကာယေ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗဿ ကဿစိ အနနုပဿနတော, တဿ တဿေဝ ပန ကေသလောမာဒိကဿ နာနာဓမ္မသမူဟဿ အနုပဿနတော ကာယေ ကေသာဒိဓမ္မသမူဟသင်္ခါတေ ကာယာနုပဿီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အပိစ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၅) အနုက္ကမေန ပဋိသမ္ဘိဒါယံ အာဂတနယဿ သဗ္ဗဿေဝ အနိစ္စလက္ခဏာဒိနော အာကာရသမူဟသင်္ခါတဿ ကာယဿ အနုပဿနတောပိ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

တထာ ဟိ အယံ ကာယေ ကာယာနုပဿနာပဋိပဒံ ပဋိပန္နော ဘိက္ခု ဣမံ ကာယံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနိစ္စတော အနုပဿတိ နော နိစ္စတော, ဒုက္ခတော အနုပဿတိ နော သုခတော, အနတ္တတော အနုပဿတိ နော အတ္တတော, နိဗ္ဗိန္ဒတိ နော နန္ဒတိ, ဝိရဇ္ဇတိ နော ရဇ္ဇတိ, နိရောဓေတိ နော သမုဒေတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇတိ နော အာဒိယတိ။ သော တံ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ, ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ, အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ, ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၅) ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိဟရတီတိ စတူသု ဣရိယာပထဝိဟာရေသု အညတရဝိဟာရသမာယောဂပရိဒီပနမေတံ, ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အပရေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပတမာနံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထော။

ဗဟိဒ္ဓါ ကာယေတိ ပရဿ ကာယေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ကာယေတိ ကာလေန အတ္တနော ကာယေ, ကာလေန ပရဿ ကာယေ။ ပဌမနယေန ဟိ အတ္တနော ကာယေ ကာယပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော, ဒုတိယနယေန ပရဿ ကာယေ, တတိယနယေန ကာလေန အတ္တနော ကာလေန ပရဿ ကာယေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ပန ဃဋိတာရမ္မဏံ နာမ နတ္ထိ။ ပဂုဏကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန အပရာပရံ သဉ္စရဏကာလော ဧတ္ထ ကထိတော။ အာတာပီတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟကဝီရိယသမာယောဂပရိဒီပနမေတံ။ သော ဟိ ယသ္မာ တသ္မိံ သမယေ ယံ တံ ဝီရိယံ တီသု ဘဝေသု ကိလေသာနံ အာတာပနတော အာတာပေါတိ ဝုစ္စတိ, တေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, တသ္မာ အာတာပီတိ ဝုစ္စတိ။

သမ္ပဇာနောတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟကေန သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော။ သတိမာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော။ အယံ ပန ယသ္မာ သတိယာ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပညာယ အနုပဿတိ, န ဟိ သတိဝိရဟိတဿ အနုပဿနာ နာမ အတ္ထိ, တေနေဝါဟ – ‘‘သတိဉ္စ ခွါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄), တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနကမ္မဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ယသ္မာ အနာတာပိနော အန္တောသင်္ခေပေါ အန္တရာယကရော ဟောတိ, အသမ္ပဇာနော ဥပါယပရိဂ္ဂဟေ အနုပါယပရိဝဇ္ဇနေ စ သမ္မုယှတိ, မုဋ္ဌဿတီ ဥပါယာပရိစ္စာဂေ အနုပါယာပရိဂ္ဂဟေ စ အသမတ္ထောဝ ဟောတိ, တေနဿ တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ အာနုဘာဝေန တံ သမ္ပဇ္ဇတိ တေသံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ သမ္ပယောဂင်္ဂဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဟာနင်္ဂံ ဒဿေတုံ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝိနေယျာတိ တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ ဝိနယိတွာ။ လောကေတိ ဧတ္ထ ယွာယံ အဇ္ဈတ္တာဒိဘေဒေါ ကာယော ပရိဂ္ဂဟိတော သွေဝ ဣဓ လောကော နာမ။ တသ္မိံ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ဝိနယိတွာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဂဟဏေန ကာမစ္ဆန္ဒော, ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏေန ဗျာပါဒေါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ နီဝရဏပရိယာပန္နဗလဝဓမ္မဒွယဒဿနေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝိသေသေန စေတ္ထ အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယသမ္ပတ္တိမူလကဿ အနုရောဓဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဝိပတ္တိမူလကဿ ဝိရောဓဿ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန စ ကာယေ အဘိရတိယာ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယဘာဝနာယ အနဘိရတိယာ, အဘိဇ္ဈာဝိနယေန ကာယေ အဘူတာနံ သုဘသုခဘာဝါဒီနံ ပက္ခေပဿ, ဒေါမနဿဝိနယေန ကာယေ ဘူတာနံ အသုဘာသုခဘာဝါဒီနံ အပနယနဿ စ ပဟာနံ ဝုတ္တံ။ တေန ယောဂါဝစရဿ ယောဂါနုဘာဝေါ ယောဂသမတ္ထတာ စ ဒီပိတာ ဟောတိ။ ယောဂါနုဘာဝေါ ဟိ ဧသ ယဒိဒံ အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော, အရတိရတိသဟော, အဘူတပက္ခေပဘူတာပနယနဝိရဟိတော စ ဟောတိ။ အနုရောဓဝိရောဓဝိပ္ပမုတ္တော စေသ အရတိရတိသဟော အဘူတံ အပက္ခိပန္တော ဘူတဉ္စ အနပနေန္တော ယောဂသမတ္ထော ဟောတီတိ။

အပရော နယော – ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ’’တိ ဧတ္ထ အနုပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ။ ဝိဟရတီတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိဟာရေန ကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ကာယပရိဟရဏံ။ အာတာပီတိအာဒီသု အာတာပေန သမ္မပ္ပဓာနံ, သတိသမ္ပဇညေန သဗ္ဗတ္ထိကကမ္မဋ္ဌာနံ, ကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏူပါယော ဝါ၊ သတိယာ ဝါ ကာယာနုပဿနာဝသေန ပဋိလဒ္ဓသမထော, သမ္ပဇညေန ဝိပဿနာ, အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿဝိနယေန ဘာဝနာဖလံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယံ တာဝ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ။

ဝေဒနာနုပဿနာဒိဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသာဒီသုပိ အဇ္ဈတ္တာဒီနိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧတေသုပိ ဟိ အတ္တနော ဝေဒနာဒီသု, ပရဿ ဝေဒနာဒီသု, ကာလေန အတ္တနော ကာလေန ပရဿ ဝေဒနာဒီသူတိ တိဝိဓော ပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော။ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီတိအာဒီသု စ ဝေဒနာဒီနံ ပုနဝစနေ ပယောဇနံ ကာယာနုပဿနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ, စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ, ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီတိ ဧတ္ထ ပန ဝေဒနာတိ တိဿော ဝေဒနာ။ တာ စ လောကိယာ ဧဝ၊ စိတ္တမ္ပိ လောကိယံ, တထာ ဓမ္မာ။ တေသံ ဝိဘာဂေါ နိဒ္ဒေသဝါရေ ပါကဋော ဘဝိဿတိ။ ကေဝလံ ပနိဓ ယထာ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာ တထာ အနုပဿန္တော ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧသ နယော စိတ္တဓမ္မေသု။ ကထဉ္စ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာတိ? သုခါ တာဝ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော, ဒုက္ခာ သလ္လတော, အဒုက္ခမသုခါ အနိစ္စတော။ ယထာဟ –

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော၊

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, အဒ္ဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော၊

သ ဝေ သမ္မဒသော ဘိက္ခု, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၄။၂၅၃)၊

သဗ္ဗာ ဧဝ စေတာ ဒုက္ခာတိပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၅၉)။ သုခဒုက္ခတောပိ စ အနုပဿိတဗ္ဗာ, ယထာဟ – ‘‘သုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ, ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၅) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ အပိစ အနိစ္စာဒိသတ္တာနုပဿနာဝသေနပိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၃၅) အနုပဿိတဗ္ဗာ။ သေသံ နိဒ္ဒေသဝါရေယေဝ ပါကဋံ ဘဝိဿတိ။

စိတ္တဓမ္မေသုပိ စိတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိသဟဇာတဘူမိကမ္မဝိပါကကိရိယာဒိနာနတ္တဘေဒါနံ အနိစ္စာဒိနုပဿနာနံ နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဂတသရာဂါဒိဘေဒါနဉ္စ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မာ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏာနံ သုညတာဓမ္မဿ အနိစ္စာဒိသတ္တာနုပဿနာနံ နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဂတသန္တာသန္တာဒိဘေဒါနဉ္စ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ယဿ ကာယသင်္ခါတေ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ပဟီနံ, တဿ ဝေဒနာဒိလောကေသုပိ တံ ပဟီနမေဝ။ နာနာပုဂ္ဂလဝသေန ပန နာနာစိတ္တက္ခဏိကသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန စ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တံ။ ယတော ဝါ ဧကတ္ထ ပဟီနံ, သေသေသုပိ ပဟီနံ ဟောတိ။ တေနေဝဿ တတ္ထ ပဟာနဒဿနတ္ထမ္ပိ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကာယာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၅၆။ ဣဒါနိ သေယျထာပိ နာမ ဆေကော ဝိလီဝကာရကော ထူလကိလဉ္ဇသဏှကိလဉ္ဇစင်္ကောဋကပေဠာပုဋာဒီနိ ဥပကရဏာနိ ကတ္တုကာမော ဧကံ မဟာဝေဠုံ လဘိတွာ စတုဓာ ဆိန္ဒိတွာ တတော ဧကေကံ ဝေဠုခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ဖာလေတွာ တံ တံ ဥပကရဏံ ကရေယျ, ယထာ ဝါ ပန ဆေကော သုဝဏ္ဏကာရော နာနာဝိဟိတံ ပိဠန္ဓနဝိကတိံ ကတ္တုကာမော သုပရိသုဒ္ဓံ သုဝဏ္ဏဃဋိကံ လဘိတွာ စတုဓာ ဘိန္ဒိတွာ တတော ဧကေကံ ကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ တံ တံ ပိဠန္ဓနံ ကရေယျ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သတိပဋ္ဌာနဒေသနာယ သတ္တာနံ အနေကပ္ပကာရံ ဝိသေသာဓိဂမံ ကတ္တုကာမော ဧကမေဝ သမ္မာသတိံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ – ဣဓ ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တံ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အာရမ္မဏဝသေန စတုဓာ ဘိန္ဒိတွာ တတော ဧကေကံ သတိပဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိဘဇန္တော ကထဉ္စ ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တံ ကာယေတိအာဒိနာ နယေန နိဒ္ဒေသဝါရံ ဝတ္တုမာရဒ္ဓေါ။

တတ္ထ ကထဉ္စာတိအာဒိ ဝိတ္ထာရေတုံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ကေန စ အာကာရေန ကေန ပကာရေန ဘိက္ခု အဇ္ဈတ္တံ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီတိ? သေသပုစ္ဆာဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု။ အယဉှေတ္ထ ဣဓ-သဒ္ဒေါ အဇ္ဈတ္တာဒိဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရကာယာနုပဿနာနိဗ္ဗတ္တကဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဿယဘူတသာသနပရိဒီပနော အညသာသနဿ တထာဘာဝပဋိသေဓနော စ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော…ပေ… သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၃၉၊ အ။ နိ။ ၄။၂၄၁)။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခူ’’တိ။

အဇ္ဈတ္တံ ကာယန္တိ အတ္တနော ကာယံ။ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာတိ ပါဒတလတော ဥပရိ။ အဓော ကေသမတ္ထကာတိ ကေသဂ္ဂတော ဟေဋ္ဌာ။ တစပရိယန္တန္တိ တိရိယံ တစပရိစ္ဆိန္နံ။ ပူရံ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပစ္စဝေက္ခတီတိ နာနပ္ပကာရကေသာဒိအသုစိဘရိတော အယံ ကာယောတိ ပဿတိ။ ကထံ? အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ…ပေ… မုတ္တန္တိ။ တတ္ထ အတ္ထီတိ သံဝိဇ္ဇန္တိ။ ဣမသ္မိန္တိ ယွာယံ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တိရိယံ တစပရိယန္တော ပူရော နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနောတိ ဝုစ္စတိ တသ္မိံ။ ကာယေတိ သရီရေ။ သရီရဉှိ အသုစိသဉ္စယတော ကုစ္ဆိတာနံ ကေသာဒီနဉ္စေဝ စက္ခုရောဂါဒီနဉ္စ ရောဂသတာနံ အာယဘူတတော ကာယောတိ ဝုစ္စတိ။

ကေသာ လောမာတိ ဧတေ ကေသာဒယော ဒွတ္တိံသာကာရာ။ တတ္ထ အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ, အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ လောမာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမသ္မိဉှိ ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိ, ကေသမတ္ထကာ ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ, တစတော ပဋ္ဌာယ တိရိယန္တတောတိ ဧတ္တကေ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သဗ္ဗာကာရေနပိ ဝိစိနန္တော န ကောစိ ကိဉ္စိ မုတ္တံ ဝါ မဏိံ ဝါ ဝေဠုရိယံ ဝါ အဂရုံ ဝါ ကုင်္ကုမံ ဝါ ကပ္ပူရံ ဝါ ဝါသစုဏ္ဏာဒိံ ဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ သုစိဘာဝံ ပဿတိ, အထ ခေါ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆံ အဿိရီကဒဿနံ နာနပ္ပကာရံ ကေသလောမာဒိဘေဒံ အသုစိံယေဝ ပဿတိ။ တေန ဝုတ္တံ – အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ…ပေ… မုတ္တန္တိ။ အယမေတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓတော ဝဏ္ဏနာ။

ဣမံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုကာမေန ကုလပုတ္တေန အာဒိတောဝ စတုဗ္ဗိဓံ သီလံ သောဓေတွာ သုပရိသုဒ္ဓသီလေ ပတိဋ္ဌိတေန, ယွာယံ ဒသသု ပလိဗောဓေသု ပလိဗောဓော အတ္ထိ တံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ, ပဋိက္ကူလမနသိကာရကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ, ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ, အရဟတ္တံ အနာဂါမိဖလာဒီသု ဝါ အညတရံ ပတ္တဿ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန သာဋ္ဌကထာယ ပါဠိယာ ကတပရိစယဿ တန္တိအာစရိယဿာပိ ကလျာဏမိတ္တဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝိသုဒ္ဓံ တထာရူပံ ကလျာဏမိတ္တံ ဧကဝိဟာရေ အလဘန္တေန တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ တတ္ထ စတုဗ္ဗိဓသီလဝိသောဓနဉ္စေဝ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၉) ပလိဗောဓော (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၄၁) စ ပလိဗောဓုပစ္ဆေဒေါ စ အာစရိယဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမနဝိဓာနဉ္စ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ကထိတံ။ တသ္မာ တံ တတ္ထ ကထိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အာစရိယေန ပန ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တေန တိဝိဓေန ကထေတဗ္ဗံ။ ဧကော ဘိက္ခု ပကတိယာ ဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနော ဟောတိ။ တဿ ဧကံ ဒွေ နိသဇ္ဇဝါရေ သဇ္ဈာယံ ကာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ။ ဧကော သန္တိကေ ဝသိတွာ ဥဂ္ဂဏှိတုကာမော ဟောတိ။ တဿ အာဂတာဂတဝေလာယ ကထေတဗ္ဗံ။ ဧကော ဥဂ္ဂဏှိတွာ အညတ္ထ ဂန္တုကာမော ဟောတိ။ တဿ နာတိပပဉ္စံ နာတိသင်္ခေပံ ကတွာ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ။ ကထေန္တေန ကိံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ? သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ ဒသဓာ စ မနသိကာရကောသလ္လံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ ဝစသာ မနသာ ဝဏ္ဏတော သဏ္ဌာနတော ဒိသတော ဩကာသတော ပရိစ္ဆေဒတောတိ ဧဝံ သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိဉှိ ပဋိက္ကူလမနသိကာရကမ္မဋ္ဌာနေ ယောပိ တိပိဋကော ဟောတိ, တေနပိ မနသိကာရကာလေ ပဌမံ ဝါစာယ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ ဧကစ္စဿ ဟိ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပါကဋံ ဟောတိ, မလယဝါသီမဟာဒေဝတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနာနံ ဒွိန္နံ ထေရာနံ ဝိယ။ ထေရော ကိရ တေဟိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစိတော ‘စတ္တာရော မာသေ ဣမံ ဧဝံ သဇ္ဈာယံ ကရောထာ’တိ ဒွတ္တိသာကာရပါဠိံ အဒါသိ။ တေ, ကိဉ္စာပိ တေသံ ဒွေ တယော နိကာယာ ပဂုဏာ, ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိတာယ ပန စတ္တာရော မာသေ ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယန္တာဝ သောတာပန္နာ အဟေသုံ။

တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တေန အာစရိယေန အန္တေဝါသိကော ဝတ္တဗ္ဗော – ‘ပဌမံ တာဝ ဝါစာယ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ။ ကရောန္တေန စ တစပဉ္စကာဒီနိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနုလောမပဋိလောမဝသေန သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ ‘‘ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော’’တိ ဟိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ‘‘တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တဒနန္တရံ ဝက္ကပဉ္စကေ ‘‘မံသံ နှာရု အဋ္ဌိ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ ဝက္က’’န္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ‘‘ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တတော ပပ္ဖါသပဉ္စကေ ‘‘ဟဒယံ ယကနံ ကိလောမကံ ပိဟကံ ပပ္ဖါသ’’န္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ‘‘ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

တတော ဣမံ တန္တိံ အနာရုဠှမ္ပိ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ။ မ။ ၁။၄) အာဂတံ မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသာဝသာနေ တန္တိံ အာရောပေတွာ ဣမသ္မိံ မတ္ထလုင်္ဂပဉ္စကေ ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏံ ဥဒရိယံ ကရီသံ မတ္ထလုင်္ဂ’’န္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ‘‘မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

တတော မေဒဆက္ကေ ‘‘ပိတ္တံ သေမှံ ပုဗ္ဗော လောဟိတံ သေဒေါ မေဒေါ’’တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ‘‘မေဒေါ သေဒေါ လောဟိတံ ပုဗ္ဗော သေမှံ ပိတ္တံ မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

တတော မုတ္တဆက္ကေ ‘‘အဿု ဝသာ ခေဠော သိင်္ဃာဏိကာ လသိကာ မုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ပုန ပဋိလောမတော ‘‘မုတ္တံ လသိကာ သိင်္ဃာဏိကာ ခေဠော ဝသာ အဿု မေဒေါ သေဒေါ လောဟိတံ ပုဗ္ဗော သေမှံ ပိတ္တံ မတ္ထလုင်္ဂံ ကရီသံ ဥဒရိယံ အန္တဂုဏံ အန္တံ ပပ္ဖါသံ ပိဟကံ ကိလောမကံ ယကနံ ဟဒယံ ဝက္ကံ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အဋ္ဌိ နှာရု မံသံ တစော ဒန္တာ နခါ လောမာ ကေသာ’’တိ ဧဝံ ကာလသတမ္ပိ ကာလသဟဿမ္ပိ ကာလသတသဟဿမ္ပိ ဝါစာယ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ ဝစသာ သဇ္ဈာယေန ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနတန္တိ ပဂုဏာ ဟောတိ၊ န ဣတော စိတော စ စိတ္တံ ဝိဓာဝတိ၊ ကောဋ္ဌာသာ ပါကဋာ ဟောန္တိ, ဟတ္ထသင်္ခလိကာ ဝိယ ခါယန္တိ, ဝတိပါဒပန္တိ ဝိယ စ ခါယန္တိ။ ယထာ စ ပန ဝစသာ, တထေဝ မနသာပိ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ ဝစသာ သဇ္ဈာယော ဟိ မနသာ သဇ္ဈာယဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ မနသာ သဇ္ဈာယော လက္ခဏပဋိဝေဓဿ ပစ္စယော ဟောတိ။ လက္ခဏပဋိဝေဓော မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓဿ ပစ္စယော ဟောတိ။

‘ဝဏ္ဏတော’တိ ကေသာဒီနံ ဝဏ္ဏော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော။ ‘သဏ္ဌာနတော’တိ တေသံယေဝ သဏ္ဌာနံ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ။ ‘ဒိသတော’တိ ဣမသ္မိံ သရီရေ နာဘိတော ဥဒ္ဓံ ဥပရိမာ ဒိသာ, အဓော ဟေဋ္ဌိမာ ဒိသာ။ တသ္မာ ‘‘အယံ ကောဋ္ဌာသော ဣမိဿာ နာမ ဒိသာယာ’’တိ ဒိသာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ။ ‘ဩကာသတော’တိ ‘‘အယံ ကောဋ္ဌာသော ဣမသ္မိံ နာမ ဩကာသေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ဧဝံ တဿ တဿ ဩကာသော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော။ ‘ပရိစ္ဆေဒတော’တိ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါတိ ဒွေ ပရိစ္ဆေဒါ။ တတ္ထ ‘‘အယံ ကောဋ္ဌာသော ဟေဋ္ဌာ စ ဥပရိ စ တိရိယဉ္စ ဣမိနာ နာမ ပရိစ္ဆိန္နော’’တိ ဧဝံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ကေသာ န လောမာ, လောမာပိ န ကေသာ’’တိ ဧဝံ အမိဿီကတဝသေန ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧဝံ သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ အာစိက္ခန္တေန ပန ‘‘ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အသုကသ္မိံ သုတ္တေ ပဋိက္ကူလဝသေန ကထိတံ, အသုကသ္မိံ ဓာတုဝသေနာ’’တိ ဉတွာ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ ဣဒဉှိ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၂၊ မ။ နိ။ ၁။၁၀၅ အာဒယော) ပဋိက္ကူလဝသေနေဝ ကထိတံ, မဟာဟတ္ထိပဒေါပမ (မ။ နိ။ ၁။၃၀၀ အာဒယော) -မဟာရာဟုလောဝါဒ (မ။ နိ။ ၂။၁၁၃ အာဒယော) -ဓာတုဝိဘင်္ဂေသု (မ။ နိ။ ၃။၃၄၂ အာဒယော) ဓာတုဝသေန ကထိတံ။ ကာယဂတာသတိသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၃။၁၅၃ အာဒယော) ပန ယဿ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ, တံ သန္ဓာယ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ တတ္ထ ဓာတုဝသေန ကထိတံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ပဋိက္ကူလဝသေန ကထိတံ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ။ တဒေတံ ဣဓ သမထကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိသေသတော သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ကထိတန္တိ ဝဒန္တိယေဝါတိ။

ဧဝံ သတ္တဓာ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘အနုပုဗ္ဗတော, နာတိသီဃတော, နာတိသဏိကတော, ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတော, ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမနတော, အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတော, အပ္ပနာတော, တယော စ သုတ္တန္တာ’’တိ ဧဝံ ဒသဓာ မနသိကာရကောသလ္လံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ‘အနုပုဗ္ဗတော’တိ ဣဒဉှိ သဇ္ဈာယကရဏတော ပဋ္ဌာယ အနုပဋိပါဋိယာ မနသိကာတဗ္ဗံ, န ဧကန္တရိကာယ။ ဧကန္တရိကာယ ဟိ မနသိကရောန္တော ယထာ နာမ အကုသလော ပုရိသော ဒွတ္တိံသပဒံ နိဿေဏိံ ဧကန္တရိကာယ အာရောဟန္တော ကိလန္တကာယော ပတတိ, န အာရောဟနံ သမ္ပာဒေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘာဝနာသမ္ပတ္တိဝသေန အဓိဂန္တဗ္ဗဿ အဿာဒဿ အနဓိဂမာ ကိလန္တစိတ္တော ပတတိ, န ဘာဝနံ သမ္ပာဒေတိ။

အနုပုဗ္ဗတော မနသိကရောန္တေနာပိ စ ‘နာတိသီဃတော’ မနသိကာတဗ္ဗံ။ အတိသီဃတော မနသိကရောတော ဟိ ယထာ နာမ တိယောဇနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဩက္ကမနဝိဿဇ္ဇနံ အသလ္လက္ခေတွာ သီဃေန ဇဝေန သတ္တက္ခတ္တုမ္ပိ ဂမနာဂမနံ ကရောတော ပုရိသဿ ကိဉ္စာပိ အဒ္ဓါနံ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆတိ, အထ ခေါ ပုစ္ဆိတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ကေဝလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏာတိ, အဝိဘူတံ ပန ဟောတိ, န ဝိသေသံ အာဝဟတိ။ တသ္မာ နာတိသီဃတော မနသိကာတဗ္ဗံ။

ယထာ စ နာတိသီဃတော ဧဝံ ‘နာတိသဏိကတော’ပိ။ အတိသဏိကတော မနသိကရောတော ဟိ ယထာ နာမ တဒဟေဝ တိယောဇနံ မဂ္ဂံ ဂန္တုကာမဿ ပုရိသဿ အန္တရာမဂ္ဂေ ရုက္ခပဗ္ဗတဂဟနာဒီသု ဝိလမ္ဗမာနဿ မဂ္ဂေါ ပရိက္ခယံ န ဂစ္ဆတိ, ဒွီဟတီဟေန ပရိယောသာပေတဗ္ဗော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆတိ, ဝိသေသာဓိဂမဿ ပစ္စယော န ဟောတိ။

‘ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတော’တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စေတသော ဝိက္ခေပေါ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော။ အပ္ပဋိဗာဟတော ဟိ ယထာ နာမ ဧကပဒိကံ ပပါတမဂ္ဂံ ပဋိပန္နဿ ပုရိသဿ အက္ကမနပဒံ အသလ္လက္ခေတွာ ဣတော စိတော စ ဝိလောကယတော ပဒဝါရော ဝိရဇ္ဈတိ, တတော သတပေါရိသေ ပပါတေ ပတိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပေ သတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဟာယတိ, ပရိဓံသတိ။ တသ္မာ ဝိက္ခေပပဋိဗာဟနတော မနသိကာတဗ္ဗံ။

‘ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမနတော’တိ ယာ အယံ ‘‘ကေသာ လောမာ’’တိ အာဒိကာ ပဏ္ဏတ္တိ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဋိက္ကူလန္တိ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ။ ယထာ ဟိ ဥဒကဒုလ္လဘကာလေ မနုဿာ အရညေ ဥဒပါနံ ဒိသွာ တတ္ထ တာလပဏ္ဏာဒိကံ ကိဉ္စိဒေဝ သညာဏံ ဗန္ဓိတွာ တေန သညာဏေန အာဂန္တွာ နှာယန္တိ စေဝ ပိဝန္တိ စ, ယဒါ ပန တေသံ အဘိဏှသဉ္စာရေန အာဂတာဂတပဒံ ပါကဋံ ဟောတိ, တဒါ သညာဏေန ကိစ္စံ န ဟောတိ, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဂန္တွာ နှာယန္တိ စေဝ ပိဝန္တိ စ၊ ဧဝမေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ‘ကေသာ လောမာ’တိ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန မနသိကရောတော ပဋိက္ကူလဘာဝေါ ပါကဋော ဟောတိ။ အထ ‘ကေသာ လောမာ’တိ ပဏ္ဏတ္တိံ သမတိက္ကမိတွာ ပဋိက္ကူလဘာဝေယေဝ စိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ။

‘အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတော’တိ ယော ယော ကောဋ္ဌာသော န ဥပဋ္ဌာတိ, တံ တံ မုဉ္စန္တေန အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတော မနသိကာတဗ္ဗံ။ အာဒိကမ္မိကဿ ဟိ ‘ကေသာ’တိ မနသိကရောတော မနသိကာရော ဂန္တွာ ‘မုတ္တ’န္တိ ဣမံ ပရိယောသာနကောဋ္ဌာသမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ။ ‘မုတ္တ’န္တိ စ မနသိကရောတော မနသိကာရော ဂန္တွာ ‘ကေသာ’တိ ဣမံ အာဒိကောဋ္ဌာသမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ။ အထဿ မနသိကရောတော ကေစိ ကောဋ္ဌာသာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ကေစိ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ယေ ယေ ဥပဋ္ဌဟန္တိ တေသု တေသု တာဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, ယာဝ ဒွီသု ဥပဋ္ဌိတေသု တေသမ္ပိ ဧကော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌဟတိ။ ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတံ ပန တမေဝ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရောန္တေန အပ္ပနာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာ။

တတြာယံ ဥပမာ – ယထာ ဟိ ဒွတ္တိံသတာလကေ တာလဝနေ ဝသန္တံ မက္ကဋံ ဂဟေတုကာမော လုဒ္ဒေါ အာဒိမှိ ဌိတတာလဿ ပဏ္ဏံ သရေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရေယျ၊ အထ ခေါ သော မက္ကဋော ပဋိပါဋိယာ တသ္မိံ တသ္မိံ တာလေ ပတိတွာ ပရိယန္တတာလမေဝ ဂစ္ဆေယျ၊ တတ္ထပိ ဂန္တွာ လုဒ္ဒေန တထေဝ ကတေ ပုန တေနေဝ နယေန အာဒိတာလံ အာဂစ္ဆေယျ၊ သော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ပဋိပါဋိယာ ဂစ္ဆန္တော ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိဋ္ဌာနေယေဝ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပုန အနုက္ကမေန ဧကသ္မိံ တာလေ နိပတိတွာ တဿ ဝေမဇ္ဈေ မကုဠတာလပဏ္ဏသူစိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝိဇ္ဈိယမာနောပိ န ဥဋ္ဌဟေယျ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ယထာ ဟိ တာလဝနေ ဒွတ္တိံသတာလာ, ဧဝံ ဣမသ္မိံ ကာယေ ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသာ၊ မက္ကဋော ဝိယ စိတ္တံ၊ လုဒ္ဒေါ ဝိယ ယောဂါဝစရော၊ မက္ကဋဿ ဒွတ္တိံသတာလကေ တာလဝနေ နိဝါသော ဝိယ ယောဂိနော စိတ္တဿ ဒွတ္တိံသကောဋ္ဌာသကေ ကာယေ အာရမ္မဏဝသေန အနုသံစရဏံ၊ လုဒ္ဒေန အာဒိမှိ ဌိတတာလဿ ပဏ္ဏံ သရေန ဝိဇ္ဈိတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိယာ ကတာယ မက္ကဋဿ တသ္မိံ တသ္မိံ တာလေ ပတိတွာ ပရိယန္တတာလဂမနံ ဝိယ ယောဂိနော ‘ကေသာ’တိ မနသိကာရေ အာရဒ္ဓေ ပဋိပါဋိယာ ဂန္တွာ ပရိယောသာနကောဋ္ဌာသေ ဧဝ စိတ္တဿ သဏ္ဌာနံ၊ ပုန ပစ္စာဂမနေပိ ဧသေဝ နယော၊ ပုနပ္ပုနံ ပဋိပါဋိယာ ဂစ္ဆမာနဿ မက္ကဋဿ ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌာနံ ဝိယ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရောတော ကေသုစိ ကေသုစိ ဥပဋ္ဌိတေသု အနုပဋ္ဌဟန္တေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥပဋ္ဌိတေသု ပရိကမ္မကရဏံ၊ အနုက္ကမေန ဧကသ္မိံ တာလေ နိပတိတွာ တဿ ဝေမဇ္ဈေ မကုဠတာလပဏ္ဏသူစိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဝိဇ္ဈိယမာနဿာပိ အနုဋ္ဌာနံ ဝိယ အဝသာနေ ဒွီသု ဥပဋ္ဌိတေသု ယော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌာတိ တမေဝ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရိတွာ အပ္ပနာယ ဥပ္ပါဒနံ။

အပရာပိ ဥပမာ – ယထာ နာမ ပိဏ္ဍပါတိကော ဘိက္ခု ဒွတ္တိံသကုလံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝသန္တော ပဌမဂေဟေ ဧဝ ဒွေ ဘိက္ခာ လဘိတွာ ပရတော ဧကံ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ ပုနဒိဝသေ တိဿော လဘိတွာ ပရတော ဒွေ ဝိဿဇ္ဇေယျ၊ တတိယဒိဝသေ အာဒိမှိယေဝ ပတ္တပူရံ လဘိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ပရိဘုဉ္ဇေယျ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒွတ္တိံသကုလဂါမော ဝိယ ဟိ ဒွတ္တိံသာကာရော၊ ပိဏ္ဍပါတိကော ဝိယ ယောဂါဝစရော၊ တဿ တံ ဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝါသော ဝိယ ယောဂိနော ဒွတ္တိံသာကာရေ ပရိကမ္မကရဏံ၊ ပဌမဂေဟေ ဒွေ ဘိက္ခာ လဘိတွာ ပရတော ဧကိဿာ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိယ ဒုတိယဒိဝသေ တိဿော လဘိတွာ ပရတော ဒွိန္နံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဝိယ စ မနသိကရောတော မနသိကရောတော အနုပဋ္ဌဟန္တေ အနုပဋ္ဌဟန္တေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥပဋ္ဌိတေသု ဥပဋ္ဌိတေသု ယာဝ ကောဋ္ဌာသဒွယေ ပရိကမ္မကရဏံ၊ တတိယဒိဝသေ အာဒိမှိယေဝ ပတ္တပူရံ လဘိတွာ အာသနသာလာယံ နိသီဒိတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယ ဒွီသု ယော သုဋ္ဌုတရံ ဥပဋ္ဌဟတိ တမေဝ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရိတွာ အပ္ပနာယ ဥပ္ပါဒနံ။

‘အပ္ပနာတော’တိ အပ္ပနာကောဋ္ဌာသတော။ ကေသာဒီသု ဧကေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ အပ္ပနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။

‘တယော စ သုတ္တန္တာ’တိ အဓိစိတ္တံ, သီတိဘာဝေါ, ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လန္တိ ဣမေ တယော သုတ္တန္တာ ဝီရိယသမာဓိယောဇနတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ တတ္ထ –

‘‘အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ တီဏိ နိမိတ္တာနိ ကာလေန ကာလံ မနသိကာတဗ္ဗာနိ…ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗံ, ကာလေန ကာလံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိကာတဗ္ဗံ။ သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ သမာဓိနိမိတ္တံယေဝ မနသိကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တေယျ။ သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံယေဝ မနသိကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စာယ သံဝတ္တေယျ။ သစေ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ဧကန္တံ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံယေဝ မနသိကရေယျ, ဌာနံ တံ စိတ္တံ န သမ္မာသမာဓိယေယျ အာသဝါနံ ခယာယ။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ သမာဓိနိမိတ္တံ, ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ, ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ မနသိကရောတိ, တံ ဟောတိ စိတ္တံ မုဒု စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ, န စ ပဘင်္ဂု, သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ။

‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ ဥက္ကံ ဗန္ဓတိ, ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေတိ, ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေတွာ သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျ, ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပိတွာ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတိ, ကာလေန ကာလံ

အဇ္ဈုပေက္ခတိ။ သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဘိဓမေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ ဍဟေယျ။ သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ နိဗ္ဗာယေယျ။ သစေ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ဧကန္တံ အဇ္ဈုပေက္ခေယျ, ဌာနံ တံ ဇာတရူပံ န သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆေယျ။

‘‘ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သုဝဏ္ဏကာရော ဝါ သုဝဏ္ဏကာရန္တေဝါသီ ဝါ တံ ဇာတရူပံ ကာလေန ကာလံ အဘိဓမတိ, ကာလေန ကာလံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတိ, ကာလေန ကာလံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, တံ ဟောတိ ဇာတရူပံ မုဒု စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ, န စ ပဘင်္ဂု, သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ၊ ယဿာ ယဿာ စ ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ အာကင်္ခတိ – ယဒိ ပဋ္ဋိကာယ ယဒိ ကုဏ္ဍလာယ ယဒိ ဂီဝေယျကာယ ယဒိ သုဝဏ္ဏမာလာယ, တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောတိ။

‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အဓိစိတ္တမနုယုတ္တေန…ပေ… သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ၊ ယဿ ယဿ စ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာ သစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိအာယတနေ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၀၃) ဣဒံ သုတ္တံ အဓိစိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

‘‘ဆဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတုံ။ ကတမေဟိ ဆဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှာတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ သမ္ပဟံသေတိ, ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗံ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ပဏီတာဓိမုတ္တိကော စ ဟောတိ နိဗ္ဗာနာဘိရတော စ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော အနုတ္တရံ သီတိဘာဝံ သစ္ဆိကာတု’’န္တိ (အ။ နိ။ ၆။၈၅) ဣဒံ သုတ္တံ သီတိဘာဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂကောသလ္လံ ပန ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယသ္မိံ သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, အကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄) သံယုတ္တမဟာဝဂ္ဂေ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တေ အာဂတမေဝ။

ဣတိ ဣဒံ သတ္တဝိဓံ ဥဂ္ဂဟကောသလ္လံ သုဂ္ဂဟိတံ ကတွာ ဣမဉ္စ ဒသဝိဓံ မနသိကာရကောသလ္လံ သုဋ္ဌု ဝဝတ္ထပေတွာ တေန ယောဂိနာ ဥဘယကောသလ္လဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။ သစေ ပနဿ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေယေဝ ဖာသု ဟောတိ, ဧဝံ ဝိတ္ထာရေန အကထာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇန္တေန ဝိသေသံ လဘိတွာ ဥပရူပရိ ကထာပေတဗ္ဗံ။ အညတ္ထ ဝသိတုကာမေန ယထာဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ဝိတ္ထာရတော ကထာပေတွာ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေတွာ သဗ္ဗံ ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနံ ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ အနနုရူပံ သေနာသနံ ပဟာယ မဟာဝါသတာဒိအဋ္ဌာရသဒေါသဝဇ္ဇိတေ အနုရူပေ ဝိဟာရေ ဝိဟရန္တေန ခုဒ္ဒကပလိဗောဓုပစ္ဆေဒံ ကတွာ ယော တာဝ ရာဂစရိတော ဟောတိ, တေန ယသ္မာ ရာဂေါ ပဟာတဗ္ဗော, တသ္မာ ပဋိက္ကူလမနသိကာရေ ပရိကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ။

ကရောန္တေန ပန ကေသေသု တာဝ နိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကထံ? ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ကေသေ လုဉ္စိတွာ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဝဏ္ဏော တာဝ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော။ ဆိန္နဋ္ဌာနေပိ ကေသေ ဩလောကေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဥဒကပတ္တေ ဝါ ယာဂုပတ္တေ ဝါ ဩလောကေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ကာဠကကာလေ ဒိသွာ ကာဠကာတိ မနသိကာတဗ္ဗာ၊ သေတကာလေ သေတာတိ။ မိဿကကာလေ ပန ဥဿဒဝသေန မနသိကာတဗ္ဗာ ဟောန္တိ။ ယထာ စ ကေသေသု, ဧဝံ သကလေပိ တစပဉ္စကေ ဒိသွာဝ နိမိတ္တံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓအာသယောကာသဝသေန ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတော ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ။

တတြာယံ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု အနုပုဗ္ဗကထာ – ကေသာ တာဝ ပကတိဝဏ္ဏေန ကာဠကာ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏာ, သဏ္ဌာနတော ဒီဃဝဋ္ဋလိကာ တုလာဒဏ္ဍသဏ္ဌာနာ, ဒိသတော ဥပရိမဒိသာယ ဇာတာ, ဩကာသတော ဥဘောသု ပဿေသု ကဏ္ဏစူဠိကာဟိ, ပုရတော နလာဋန္တေန, ပစ္ဆတော ဂလဝါဋကေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ သီသကဋာဟဝေဌနံ အလ္လစမ္မံ ကေသာနံ ဩကာသော။ ပရိစ္ဆေဒတော ကေသာ သီသဝေဌနစမ္မေ ဝီဟဂ္ဂမတ္တံ ပဝိသိတွာ ပတိဋ္ဌိတေန ဟေဋ္ဌာ အတ္တနော မူလတလေန, ဥပရိ အာကာသေန, တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ ဒွေ ကေသာ ဧကတော နတ္ထီတိ အယံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။

‘ကေသာ န လောမာ, လောမာ န ကေသာ’တိ ဧဝံ အဝသေသေဟိ ဧကတိံသကောဋ္ဌာသေဟိ အမိဿီကတာ ကေသာ နာမ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသောတိ အယံ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဣဒံ ကေသာနံ ဝဏ္ဏာဒိတော ဝဝတ္ထာပနံ။

ဣဒံ ပန တေသံ ဝဏ္ဏာဒိဝသေန ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတော ဝဝတ္ထာပနံ – ကေသာ စ နာမေတေ ဝဏ္ဏတောပိ ပဋိက္ကူလာ, သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ အာသယတောပိ ဩကာသတောပိ ပဋိက္ကူလာ။ မနုညေပိ ဟိ ယာဂုပတ္တေ ဝါ ဘတ္တပတ္တေ ဝါ ကေသဝဏ္ဏံ ကိဉ္စိ ဒိသွာ ‘ကေသမိဿကမိဒံ, ဟရထ န’န္တိ ဇိဂုစ္ဆန္တိ။ ဧဝံ ကေသာ ဝဏ္ဏတော ပဋိက္ကူလာ။ ရတ္တိံ ဘုဉ္ဇန္တာပိ ကေသသဏ္ဌာနံ အက္ကဝါကံ ဝါ မကစိဝါကံ ဝါ ဆုပိတွာပိ တထေဝ ဇိဂုစ္ဆန္တိ။ ဧဝံ သဏ္ဌာနတော ပဋိက္ကူလာ။

တေလမက္ခနပုပ္ဖဓူမာဒိသင်္ခါရဝိရဟိတာနဉ္စ ကေသာနံ ဂန္ဓော ပရမဇေဂုစ္ဆော ဟောတိ, တတော ဇေဂုစ္ဆတရော အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိတ္တာနံ။ ကေသာ ဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော အပ္ပဋိက္ကူလာပိ သိယုံ, ဂန္ဓေန ပန ပဋိက္ကူလာယေဝ။ ယထာ ဟိ ဒဟရဿ ကုမာရဿ ဝစ္စံ ဝဏ္ဏတော ဟဠိဒ္ဒိဝဏ္ဏံ, သဏ္ဌာနတောပိ ဟလိဒ္ဒိပိဏ္ဍသဏ္ဌာနံ၊ သင်္ခါရဋ္ဌာနေ ဆဍ္ဍိတဉ္စ ဥဒ္ဓုမာတကကာဠသုနခသရီရံ ဝဏ္ဏတော တာလပက္ကဝဏ္ဏံ, သဏ္ဌာနတော ဝဋ္ဋေတွာ ဝိဿဋ္ဌမုဒိင်္ဂသဏ္ဌာနံ, ဒါဌာပိဿ သုမနမကုဠသဒိသာတိ ဥဘယမ္ပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော သိယာ အပ္ပဋိက္ကူလံ, ဂန္ဓေန ပန ပဋိက္ကူလမေဝ၊ ဧဝံ ကေသာပိ သိယုံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနတော အပ္ပဋိက္ကူလာ, ဂန္ဓေန ပန ပဋိက္ကူလာ ဧဝါတိ။

ယထာ ပန အသုစိဋ္ဌာနေ ဂါမနိဿန္ဒေန ဇာတာနိ သူပေယျပဏ္ဏာနိ နာဂရိကမနုဿာနံ ဇေဂုစ္ဆာနိ ဟောန္တိ အပရိဘောဂါနိ, ဧဝံ ကေသာပိ ပုဗ္ဗလောဟိတမုတ္တကရီသပိတ္တသေမှာဒိနိဿန္ဒေန ဇာတတ္တာ အတိဇေဂုစ္ဆာတိ ဣဒံ နေသံ ‘အာသယတော’ ပါဋိကုလျံ။ ဣမေ စ ကေသာ နာမ ဂူထရာသိမှိ ဥဋ္ဌိတကဏ္ဏိကံ ဝိယ ဧကတ္တိံသကောဋ္ဌာသရာသိမှိ ဇာတာ။ တေ သုသာနသင်္ကာရဋ္ဌာနာဒီသု ဇာတသာကံ ဝိယ, ပရိခါဒီသု ဇာတကမလကုဝလယာဒိပုပ္ဖံ ဝိယ စ အသုစိဋ္ဌာနေ ဇာတတ္တာ ပရမဇေဂုစ္ဆာတိ ဣဒံ တေသံ ‘ဩကာသတော’ ပါဋိက္ကူလျံ။

ယထာ စ ကေသာနံ, ဧဝံ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသာနံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓာသယောကာသဝသေန ပဉ္စဓာ ပဋိက္ကူလတာ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ။ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန ပန သဗ္ဗေပိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာ။

တတ္ထ လောမာ တာဝ ပကတိဝဏ္ဏတော န ကေသာ ဝိယ အသမ္ဘိန္နကာဠကာ, ကာဠပိင်္ဂလာ ပန ဟောန္တိ၊ သဏ္ဌာနတော ဩနတဂ္ဂတာလမူလသဏ္ဌာနာ၊ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတာ၊ ဩကာသတော ဌပေတွာ ကေသာနံ ပတိဋ္ဌိတောကာသဉ္စ ဟတ္ထပါဒတလာနိ စ ယေဘုယျေန အဝသေသသရီရဝေဌနစမ္မေ ဇာတာ၊ ပရိစ္ဆေဒတော သရီရဝေဌနစမ္မေ လိက္ခာမတ္တံ ပဝိသိတွာ ပတိဋ္ဌိတေန ဟေဋ္ဌာ အတ္တနော မူလတလေန, ဥပရိ အာကာသေန, တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ ဒွေ လောမာ ဧကတော နတ္ထိ။ အယံ တေသံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောယေဝ။

နခါတိ ဝီသတိယာ နခပဋ္ဋာနံ နာမံ။ တေ သဗ္ဗေပိ ဝဏ္ဏတော သေတာ၊ သဏ္ဌာနတော မစ္ဆသကလိကသဏ္ဌာနာ၊ ဒိသတော ပါဒနခါ ဟေဋ္ဌိမဒိသာယ ဇာတာ, ဟတ္ထနခါ ဥပရိမဒိသာယာတိ ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတာ၊ ဩကာသတော အင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပိဋ္ဌေသု ပတိဋ္ဌိတာ၊ ပရိစ္ဆေဒတော ဒွီသု ဒိသာသု အင်္ဂုလိကောဋိမံသေဟိ, အန္တော အင်္ဂုလိပိဋ္ဌိမံသေန, ဗဟိ စေဝ အဂ္ဂေ စ အာကာသေန, တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ ဒွေ နခါ ဧကတော နတ္ထိ။ အယံ နေသံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောယေဝ။

ဒန္တာတိ ပရိပုဏ္ဏဒန္တဿ ဒွတ္တိံသ ဒန္တဋ္ဌိကာနိ။ တေပိ ဝဏ္ဏတော သေတာ၊ သဏ္ဌာနတော အနေကသဏ္ဌာနာ။ တေသဉှိ ဟေဋ္ဌိမာယ တာဝ ဒန္တပါဠိယာ မဇ္ဈေ စတ္တာရော ဒန္တာ မတ္တိကာပိဏ္ဍေ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတအလာဗုဗီဇသဏ္ဌာနာ။ တေသံ ဥဘောသု ပဿေသု ဧကေကော ဧကမူလကော ဧကကောဋိကော မလ္လိကမကုဠသဏ္ဌာနော။ တတော ဧကေကော ဒွိမူလကော ဒွိကောဋိကော ယာနကဥပတ္ထမ္ဘနိကသဏ္ဌာနော။ တတော ဒွေ ဒွေ တိမူလာ တိကောဋိကာ။ တတော ဒွေ ဒွေ စတုမူလာ စတုကောဋိကာတိ။ ဥပရိမပါဠိယာပိ ဧသေဝ နယော။ ဒိသတော ဥပရိမဒိသာယ ဇာတာ။ ဩကာသတော ဒွီသု ဟနုကဋ္ဌိကေသု ပတိဋ္ဌိတာ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟေဋ္ဌာ ဟနုကဋ္ဌိကေ ပတိဋ္ဌိတေန အတ္တနော မူလတလေန, ဥပရိ အာကာသေန, တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ ဒွေ ဒန္တာ ဧကတော နတ္ထိ။ အယံ နေသံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောယေဝ။

တစောတိ သကလသရီရံ ဝေဌေတွာ ဌိတစမ္မံ။ တဿ ဥပရိ ကာဠသာမပီတာဒိဝဏ္ဏာ ဆဝိ နာမ, ယာ သကလသရီရတောပိ သင်္ကဍ္ဎိယမာနာ ဗဒရဋ္ဌိမတ္တာ ဟောတိ။ တစော ပန ဝဏ္ဏတော သေတောယေဝ။ သော စဿ သေတဘာဝေါ အဂ္ဂိဇာလာဘိဃာတပဟရဏပဟာရာဒီဟိ ဝိဒ္ဓံသိတာယ ဆဝိယာ ပါကဋော ဟောတိ။ သဏ္ဌာနတော သရီရသဏ္ဌာနောဝ ဟောတိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။

ဝိတ္ထာရတော ပန ပါဒင်္ဂုလိတ္တစော ကောသကာရကကောသသဏ္ဌာနော။ ပိဋ္ဌိပါဒတ္တစော ပုဋဗန္ဓဥပါဟနသဏ္ဌာနော။ ဇင်္ဃတ္တစော ဘတ္တပုဋကတာလပဏ္ဏသဏ္ဌာနော။ ဦရုတ္တစော တဏ္ဍုလဘရိတဒီဃတ္ထဝိကသဏ္ဌာနော။ အာနိသဒတ္တစော ဥဒကပူရိတပဋပရိဿာဝနသဏ္ဌာနော။ ပိဋ္ဌိတ္တစော ဖလကောနဒ္ဓစမ္မသဏ္ဌာနော။ ကုစ္ဆိတ္တစော ဝီဏာဒေါဏိကောနဒ္ဓစမ္မသဏ္ဌာနော။ ဥရတ္တစော ယေဘုယျေန စတုရဿသဏ္ဌာနော။ ဥဘယဗာဟုတ္တစော တူဏီရောနဒ္ဓစမ္မသဏ္ဌာနော။ ပိဋ္ဌိဟတ္ထတ္တစော ခုရကောသကသဏ္ဌာနော, ဖဏကတ္ထဝိကသဏ္ဌာနော ဝါ။ ဟတ္ထင်္ဂုလိတ္တစော ကုဉ္စိကာကောသကသဏ္ဌာနော။ ဂီဝတ္တစော ဂလကဉ္စုကသဏ္ဌာနော။ မုခတ္တစော ဆိဒ္ဒါဝစ္ဆိဒ္ဒေါ ကီဋကုလာဝကသဏ္ဌာနော။ သီသတ္တစော ပတ္တတ္ထဝိကသဏ္ဌာနောတိ။

တစပရိဂ္ဂဏှကေန စ ယောဂါဝစရေန ဥတ္တရောဋ္ဌတော ပဋ္ဌာယ ဥပရိ မုခံ ဉာဏံ ပေသေတွာ ပဌမံ တာဝ မုခံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတစမ္မံ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ။ တတော နလာဋဋ္ဌိစမ္မံ။ တတော ထဝိကာယ ပက္ခိတ္တပတ္တဿ စ ထဝိကာယ စ အန္တရေန ဟတ္ထမိဝ သီသဋ္ဌိကဿ စ သီသစမ္မဿ စ အန္တရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ အဋ္ဌိကေန သဒ္ဓိံ စမ္မဿ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝံ ဝိယောဇေန္တေန သီသစမ္မံ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗံ။ တတော ခန္ဓစမ္မံ။ တတော အနုလောမေန ပဋိလောမေန စ ဒက္ခိဏဟတ္ထစမ္မံ။ အထ တေနေဝ နယေန ဝါမဟတ္ထစမ္မံ။ တတော ပိဋ္ဌိစမ္မံ။ တံ တံ ဝဝတ္ထပေတွာ အနုလောမေန စ ပဋိလောမေန စ ဒက္ခိဏပါဒစမ္မံ။ အထ တေနေဝ နယေန ဝါမပါဒစမ္မံ။ တတော အနုက္ကမေနေဝ ဝတ္ထိဥဒရဟဒယဂီဝစမ္မာနိ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗာနိ။ အထ ဂီဝါစမ္မာနန္တရံ ဟေဋ္ဌိမဟနုစမ္မံ ဝဝတ္ထပေတွာ အဓရောဋ္ဌပရိယောသာနံ ပါပေတွာ နိဋ္ဌပေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဩဠာရိကောဠာရိကံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ သုခုမမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ။

ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတော။ ဩကာသတော သကလသရီရံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတော။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌိတတလေန, ဥပရိ အာကာသေန ပရိစ္ဆိန္နော။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောယေဝ။

မံသန္တိ နဝ မံသပေသိသတာနိ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဏ္ဏတော ရတ္တံ ကိံသုကပုပ္ဖသဒိသံ၊ သဏ္ဌာနတော ဇင်္ဃပိဏ္ဍိကမံသံ တာလပဏ္ဏပုဋဘတ္တသဏ္ဌာနံ, ဦရုမံသံ နိသဒပေါတကသဏ္ဌာနံ, အာနိသဒမံသံ ဥဒ္ဓနကောဋိသဏ္ဌာနံ, ပိဋ္ဌိမံသံ တာလဂုဠပဋလသဏ္ဌာနံ, ဖာသုကဒွယမံသံ ပေါတ္ထလိကာယ ကုစ္ဆိယံ တနုမတ္တိကာလေပနသဏ္ဌာနံ, ထနမံသံ ဝဋ္ဋေတွာ အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍသဏ္ဌာနံ, ဗာဟုဒွယမံသံ ဒိဂုဏံ ကတွာ ဌပိတနိစ္စမ္မမဟာမူသိကသဏ္ဌာနံ။ ဧဝံ ဩဠာရိကောဠာရိကံ မံသံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ သုခုမမ္ပိ ပါကဋံ ဟောတိ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော သာဓိကာနိ တီဏိ အဋ္ဌိသတာနိ အနုလိမ္ပေတွာ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌိသံဃာတေ ပတိဋ္ဌိတတလေန, ဥပရိ တစေန, တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

‘နှာရူ’တိ နဝ နှာရုသတာနိ။ ဝဏ္ဏတော သဗ္ဗေပိ နှာရူ သေတာ၊ သဏ္ဌာနတော နာနာသဏ္ဌာနာ။ ဧတေသု ဟိ ဂီဝါယ ဥပရိဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စ မဟာနှာရူ သရီရံ ဝိနဒ္ဓမာနာ ဟဒယဿ ပုရိမပဿေန ဩတိဏ္ဏာ, ပဉ္စ ပစ္ဆိမပဿေန, ပဉ္စ ဒက္ခိဏပဿေန, ပဉ္စ ဝါမပဿေန, ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ဝိနဒ္ဓမာနာပိ ဟတ္ထဿ ပုရိမပဿေန ပဉ္စ, ပစ္ဆိမပဿေန ပဉ္စ, တထာ ဝါမဟတ္ထံ ဝိနဒ္ဓမာနာပိ။ ဒက္ခိဏပါဒံ ဝိနဒ္ဓမာနာပိ ပါဒဿ ပုရိမပဿေန ပဉ္စ, ပစ္ဆိမပဿေန ပဉ္စ, တထာ ဝါမပါဒံ ဝိနဒ္ဓမာနာပီတိ။ ဧဝံ သရီရဓာရကာ နာမ သဋ္ဌိ မဟာနှာရူ ကာယံ ဝိနဒ္ဓမာနာ ဩတိဏ္ဏာ, ယေ ကဏ္ဍရာတိပိ ဝုစ္စန္တိ။ တေ သဗ္ဗေပိ ကန္ဒလမကုဠသဏ္ဌာနာ။

အညေ ပန တံ တံ ပဒေသံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတာ တတော သုခုမတရာ သုတ္တရဇ္ဇုကသဏ္ဌာနာ။ အညေ တတော သုခုမတရာ ပူတိလတာသဏ္ဌာနာ။ အညေ တတော သုခုမတရာ မဟာဝီဏာတန္တိသဏ္ဌာနာ။ အညေ ထူလသုတ္တကသဏ္ဌာနာ။ ဟတ္ထပါဒပိဋ္ဌိယံ နှာရူ သကုဏပါဒသဏ္ဌာနာ။ သီသနှာရူ ဒါရကာနံ သီသဇာလကသဏ္ဌာနာ။ ပိဋ္ဌိနှာရူ အာတပေ ပသာရိတအလ္လဇာလသဏ္ဌာနာ။ အဝသေသာ တံတံအင်္ဂပစ္စင်္ဂါနုဂတာ နှာရူ သရီရေ ပဋိမုက္ကဇာလကဉ္စုကသဏ္ဌာနာ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတာ။ ဩကာသတော သကလသရီရေ အဋ္ဌီနိ အာဗန္ဓိတွာ ဌိတာ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟေဋ္ဌာ တိဏ္ဏံ အဋ္ဌိသတာနံ ဥပရိ ပတိဋ္ဌိတတလေဟိ, ဥပရိ မံသစမ္မာနိ အာဟစ္စ ဌိတပဒေသေဟိ, တိရိယံ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ အယံ နေသံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောယေဝ။

အဋ္ဌီတိ ဌပေတွာ ဒွတ္တိံသ ဒန္တဋ္ဌီနိ အဝသေသာနိ စတုသဋ္ဌိ ဟတ္ထဋ္ဌီနိ, စတုသဋ္ဌိ ပါဒဋ္ဌီနိ, စတုသဋ္ဌိ မံသနိဿိတာနိ မုဒုအဋ္ဌီနိ, ဒွေ ပဏှိကဋ္ဌီနိ, ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ ဒွေ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌီနိ, ဒွေ ဇင်္ဃဋ္ဌီနိ, ဒွေ ဇဏ္ဏုကဋ္ဌီနိ, ဒွေ ဦရုဋ္ဌီနိ, ဒွေ ကဋိဋ္ဌီနိ, အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကဋ္ဌီနိ, စတုဝီသတိ ဖာသုကဋ္ဌီနိ, စုဒ္ဒသ ဥရဋ္ဌီနိ, ဧကံ ဟဒယဋ္ဌိ, ဒွေ အက္ခကဋ္ဌီနိ, ဒွေ ကောဋ္ဌဋ္ဌီနိ, ဒွေ ဗာဟဋ္ဌီနိ, ဒွေ ဒွေ အဂ္ဂဗာဟဋ္ဌီနိ, သတ္တ ဂီဝဋ္ဌီနိ, ဒွေ ဟနုကဋ္ဌီနိ, ဧကံ နာသိကဋ္ဌိ, ဒွေ အက္ခိဋ္ဌီနိ, ဒွေ ကဏ္ဏဋ္ဌီနိ, ဧကံ နလာဋဋ္ဌိ, ဧကံ မုဒ္ဓဋ္ဌိ, နဝ သီသကပါလဋ္ဌီနီတိ ဧဝံ တိမတ္တာနိ အဋ္ဌိသတာနိ။

တာနိ သဗ္ဗာနိပိ ဝဏ္ဏတော သေတာနိ, သဏ္ဌာနတော နာနာသဏ္ဌာနာနိ။ တတ္ထ ဟိ အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလိဋ္ဌီနိ ကတကဗီဇသဏ္ဌာနာနိ။ တဒနန္တရာနိ မဇ္ဈပဗ္ဗဋ္ဌီနိ ပနသဋ္ဌိသဏ္ဌာနာနိ။ မူလပဗ္ဗဋ္ဌီနိ ပဏဝသဏ္ဌာနာနိ။ ပိဋ္ဌိပါဒဋ္ဌီနိ ကောဋ္ဌိတကန္ဒလကန္ဒရာသိသဏ္ဌာနာနိ။ ပဏှိကဋ္ဌိ ဧကဋ္ဌိတာလဖလဗီဇသဏ္ဌာနံ။ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌီနိ ဗန္ဓကီဠာဂေါဠကသဏ္ဌာနာနိ။ ဇင်္ဃဋ္ဌီနံ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌီသု ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ အနပနီတတစသိန္ဒိကဠီရသဏ္ဌာနံ။ ခုဒ္ဒကဇင်္ဃဋ္ဌိကံ ဓနုကဒဏ္ဍသဏ္ဌာနံ, မဟန္တံ မိလာတသပ္ပပိဋ္ဌိသဏ္ဌာနံ။ ဇဏ္ဏုကဋ္ဌိ ဧကတော ပရိက္ခီဏဖေဏကသဏ္ဌာနံ။

တတ္ထ ဇင်္ဃဋ္ဌိကဿ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ အတိခိဏဂ္ဂဂေါသိင်္ဂသဏ္ဌာနံ။ ဦရုဋ္ဌိ ဒုတ္တစ္ဆိတဝါသိဖရသုဒဏ္ဍကသဏ္ဌာနံ။ တဿ ကဋိဋ္ဌိမှိ ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ ကီဠာဂေါဠကသဏ္ဌာနံ။ တေန ကဋိဋ္ဌိနော ပတိဋ္ဌိတဋ္ဌာနံ အဂ္ဂစ္ဆိန္နမဟာပုန္နာဂဖလသဏ္ဌာနံ။ ကဋိကဋ္ဌီနိ ဒွေပိ ဧကာဗဒ္ဓါနိ ဟုတွာ ကုမ္ဘကာရကဥဒ္ဓနသဏ္ဌာနာနိ, ပါဋိယေက္ကံ ကမ္မာရကူဋယောတ္တကသဏ္ဌာနာနိ။ ကောဋိယံ ဌိတအာနိသဒဋ္ဌိ အဓောမုခံ ကတွာ ဂဟိတသပ္ပဖဏသဏ္ဌာနံ သတ္တသု ဌာနေသု ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ။ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကဋ္ဌီနိ အဗ္ဘန္တရတော ဥပရူပရိ ဌပိတသီသကပဋ္ဋဝေဌကသဏ္ဌာနာနိ, ဗာဟိရတော ဝဋ္ဋနာဝဠိသဏ္ဌာနာနိ။ တေသံ အန္တရန္တရာ ကကစဒန္တသဒိသာ ဒွေ တယော ကဏ္ဋကာ ဟောန္တိ။ စတုဝီသတိယာ ဖာသုကဋ္ဌီသု အပရိပုဏ္ဏာနိ အပရိပုဏ္ဏာသိတသဏ္ဌာနာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ ပရိပုဏ္ဏာသိတသဏ္ဌာနာနိ။ သဗ္ဗာနိပိ ဩဒါတကုက္ကုဋဿ ပသာရိတပက္ခသဏ္ဌာနာနိ။

စုဒ္ဒသ ဥရဋ္ဌီနိ ဇိဏ္ဏသန္ဒမာနိကပဉ္ဇရသဏ္ဌာနာနိ။ ဟဒယဋ္ဌိ ဒဗ္ဗိဖဏသဏ္ဌာနံ။ အက္ခကဋ္ဌီနိ ခုဒ္ဒကလောဟဝါသိဒဏ္ဍသဏ္ဌာနာနိ။ ကောဋ္ဌဋ္ဌီနိ ဧကတော ပရိက္ခီဏသီဟဠကုဒါလသဏ္ဌာနာနိ။ ဗာဟုဋ္ဌီနိ အာဒါသဒဏ္ဍကသဏ္ဌာနာနိ။ အဂ္ဂဗာဟုဋ္ဌီနိ ယမကတာလကန္ဒသဏ္ဌာနာနိ။ မဏိဗန္ဓဋ္ဌီနိ ဧကတော အလ္လီယာပေတွာ ဌပိတသီသကပဋ္ဋဝေဌကသဏ္ဌာနာနိ။ ပိဋ္ဌိဟတ္ထဋ္ဌီနိ ကောဋ္ဋိတကန္ဒလကန္ဒရာသိသဏ္ဌာနာနိ။ ဟတ္ထင်္ဂုလီသု မူလပဗ္ဗဋ္ဌီနိ ပဏဝသဏ္ဌာနာနိ၊ မဇ္ဈပဗ္ဗဋ္ဌီနိ အပရိပုဏ္ဏပနသဋ္ဌိသဏ္ဌာနာနိ၊ အဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌီနိ ကတကဗီဇသဏ္ဌာနာနိ။ သတ္တ ဂီဝဋ္ဌီနိ ဒဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈိတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတဝံသကဠီရစက္ကလိကသဏ္ဌာနာနိ။ ဟေဋ္ဌိမဟနုကဋ္ဌိ ကမ္မာရာနံ အယောကူဋယောတ္တကသဏ္ဌာနံ, ဥပရိမံ အဝလေခနသတ္ထကသဏ္ဌာနံ။

အက္ခိကူပနာသာကူပဋ္ဌီနိ အပနီတမိဉ္ဇတရုဏတာလဋ္ဌိသဏ္ဌာနာနိ။ နလာဋဋ္ဌိ အဓောမုခဌပိတသင်္ခထာလကကပါလသဏ္ဌာနံ။ ကဏ္ဏစူဠိကဋ္ဌီနိ နှာပိတခုရကောသကသဏ္ဌာနာနိ။ နလာဋကဏ္ဏစူဠိကာနံ ဥပရိ ပဋ္ဋဗန္ဓနောကာသေ အဋ္ဌိ သင်္ကုဋိတဃဋပုဏ္ဏပဋလခဏ္ဍသဏ္ဌာနံ။ မုဒ္ဓဋ္ဌိ မုခစ္ဆိန္နဝင်္ကနာဠိကေရသဏ္ဌာနံ။ သီသဋ္ဌီနိ သိဗ္ဗေတွာ ဌပိတဇဇ္ဇရလာဗုကဋာဟသဏ္ဌာနာနိ။

ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတာနိ။ ဩကာသတော အဝိသေသေန သကလသရီရေ ဌိတာနိ။ ဝိသေသေန ပနေတ္ထ သီသဋ္ဌီနိ ဂီဝဋ္ဌီသု ပတိဋ္ဌိတာနိ, ဂီဝဋ္ဌီနိ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကဋ္ဌီသု, ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကဋ္ဌီနိ ကဋိဋ္ဌီသု, ကဋိဋ္ဌီနိ ဦရုဋ္ဌီသု, ဦရုဋ္ဌီနိ ဇဏ္ဏုကဋ္ဌီသု, ဇဏ္ဏုကဋ္ဌီနိ ဇင်္ဃဋ္ဌီသု, ဇင်္ဃဋ္ဌီနိ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌီသု, ဂေါပ္ဖကဋ္ဌီနိ ပိဋ္ဌိပါဒဋ္ဌီသု ပတိဋ္ဌိတာနိ။ ပရိစ္ဆေဒတော အန္တော အဋ္ဌိမိဉ္ဇေန, ဥပရိ မံသေန, အဂ္ဂေ မူလေ စ အညမညေန ပရိစ္ဆိန္နာနိ။ အယံ နေသံ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

အဋ္ဌိမိဉ္ဇန္တိ တေသံ တေသံ အဋ္ဌီနံ အဗ္ဘန္တရဂတံ မိဉ္ဇံ။ တံ ဝဏ္ဏတော သေတံ။ သဏ္ဌာနတော မဟန္တမဟန္တာနံ အဋ္ဌီနံ အဗ္ဘန္တရဂတံ ဝေဠုနာဠိယံ ပက္ခိတ္တသေဒိတမဟာဝေတ္တဂ္ဂသဏ္ဌာနံ, ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနံ အဗ္ဘန္တရဂတံ ဝေဠုယဋ္ဌိပဗ္ဗေသု ပက္ခိတ္တသေဒိတတနုဝေတ္တဂ္ဂသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော အဋ္ဌီနံ အဗ္ဘန္တရေ ပတိဋ္ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော အဋ္ဌီနံ အဗ္ဘန္တရတလေဟိ ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ဝက္ကန္တိ ဧကဗန္ဓနာ ဒွေ မံသပိဏ္ဍာ။ တံ ဝဏ္ဏတော မန္ဒရတ္တံ ပါဠိဘဒ္ဒကဋ္ဌိဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဒါရကာနံ ယမကကီဠာဂေါဠကသဏ္ဌာနံ, ဧကဝဏ္ဋပဋိဗဒ္ဓအမ္ဗဖလဒွယသဏ္ဌာနံ ဝါ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ဂလဝါဋကာ နိက္ခန္တေန ဧကမူလေန ထောကံ ဂန္တွာ ဒွိဓာ ဘိန္နေန ထူလနှာရုနာ ဝိနိဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဟဒယမံသံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဝက္ကံ ဝက္ကဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ဟဒယန္တိ ဟဒယမံသံ။ တံ ဝဏ္ဏတော ရတ္တံ ပဒုမပတ္တပိဋ္ဌိဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဗာဟိရပတ္တာနိ အပနေတွာ အဓောမုခဌပိတပဒုမမကုဠသဏ္ဌာနံ။ ဗဟိ မဋ္ဌံ၊ အန္တော ကောသာတကီဖလဿ အဗ္ဘန္တရသဒိသံ။ ပညဝန္တာနံ ထောကံ ဝိကသိတံ, မန္ဒပညာနံ မကုဠိတမေဝ။ အန္တော စဿ ပုန္နာဂဋ္ဌိပတိဋ္ဌာနမတ္တော အာဝါဋကော ဟောတိ, ယတ္ထ အဍ္ဎပသတမတ္တံ လောဟိတံ သဏ္ဌာတိ၊ ယံ နိဿာယ မနောဓာတု မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ။ တံ ပနေတံ ရာဂစရိတဿ ရတ္တံ ဟောတိ, ဒေါသစရိတဿ ကာဠကံ, မောဟစရိတဿ မံသဓောဝနုဒကသဒိသံ, ဝိတက္ကစရိတဿ ကုလတ္ထယူသဝဏ္ဏံ, သဒ္ဓါစရိတဿ ကဏိကာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ, ပညာစရိတဿ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ ပဏ္ဍရံ ပရိသုဒ္ဓံ နိဒ္ဓေါတဇာတိမဏိ ဝိယ ဇုတိမန္တံ ခါယတိ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော သရီရဗ္ဘန္တရေ ဒွိန္နံ ထနာနံ မဇ္ဈေ ပတိဋ္ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟဒယံ ဟဒယဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ယကနန္တိ ယမကမံသပဋလံ။ တံ ဝဏ္ဏတော ရတ္တပဏ္ဍုကဓာတုကံ, နာတိရတ္တကုမုဒဿ ပတ္တပိဋ္ဌိဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော မူလေ ဧကံ, အဂ္ဂေ ယမကံ ကောဝိဠာရပတ္တသဏ္ဌာနံ။ တဉ္စ ဒန္ဓာနံ ဧကမေဝ ဟောတိ မဟန္တံ, ပညဝန္တာနံ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ခုဒ္ဒကာနိ။ ဒိသတော ဥပရိမဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ဒွိန္နံ ထနာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဒက္ခိဏပဿံ နိဿာယ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော ယကနံ ယကနဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ကိလောမကန္တိ ပဋိစ္ဆန္နာပဋိစ္ဆန္နဘေဒတော ဒုဝိဓံ ပရိယောနဟနမံသံ။ တံ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝဏ္ဏတော သေတံ, ဒုကူလပိလောတိကဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော အတ္တနော ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ပဋိစ္ဆန္နကိလောမကံ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဣတရံ ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော ပဋိစ္ဆန္နကိလောမကံ ဟဒယဉ္စ ဝက္ကဉ္စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတံ။ အပဋိစ္ဆန္နကိလောမကံ သကလသရီရေ စမ္မဿ ဟေဋ္ဌတော မံသံ ပရိယောနဒ္ဓိတွာ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟေဋ္ဌာ မံသေန, ဥပရိ စမ္မေန, တိရိယံ ကိလောမကဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ပိဟကန္တိ ဥဒရဇိဝှါမံသံ။ တံ ဝဏ္ဏတော နီလံ နိဂ္ဂုဏ္ဍိကပုပ္ဖဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော သတ္တင်္ဂုလပ္ပမာဏံ အဗန္ဓနံ ကာဠဝစ္ဆကဇိဝှါသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ဟဒယဿ ဝါမပဿေ ဥဒရပဋလဿ မတ္ထကပဿံ နိဿာယ ဌိတံ, ယသ္မိံ ပဟရဏပ္ပဟာရေန ဗဟိ နိက္ခန္တေ သတ္တာနံ ဇီဝိတက္ခယော ဟောတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ပိဟကဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ပပ္ဖါသန္တိ ဒွတ္တိံသမံသခဏ္ဍပ္ပဘေဒံ ပပ္ဖါသမံသံ။ တံ ဝဏ္ဏတော ရတ္တံ နာတိပက္ကဥဒုမ္ဗရဖလဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဝိသမစ္ဆိန္နဗဟလပူဝခဏ္ဍသဏ္ဌာနံ။ အဗ္ဘန္တရေ အသိတပီတာနံ အဘာဝေ ဥဂ္ဂတေန ကမ္မဇတေဇုသ္မနာ အဗ္ဘာဟတတ္တာ သင်္ခါဒိတပလာလပိဏ္ဍမိဝ နိရသံ နိရောဇံ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော သရီရဗ္ဘန္တရေ ဒွိန္နံ ထနာနမန္တရေ ဟဒယဉ္စ ယကနဉ္စ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဩလမ္ဗန္တံ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဖပ္ဖါသဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

အန္တန္တိ ပုရိသဿ ဒွတ္တိံသ ဟတ္ထာ, ဣတ္ထိယာ အဋ္ဌဝီသတိဟတ္ထာ ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု ဩဘဂ္ဂါ အန္တဝဋ္ဋိ။ တဒေတံ ဝဏ္ဏတော သေတံ သက္ခရသုဓာဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော လောဟိတဒေါဏိယံ အာဘုဇိတွာ ဌပိတသီသစ္ဆိန္နသပ္ပသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော ဥပရိ ဂလဝါဋကေ ဟေဋ္ဌာ စ ကရီသမဂ္ဂေ ဝိနိဗန္ဓတ္တာ ဂလဝါဋကကရီသမဂ္ဂပရိယန္တေ သရီရဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော အန္တဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

အန္တဂုဏန္တိ အန္တဘောဂဋ္ဌာနေသု ဗန္ဓနံ။ တံ ဝဏ္ဏတော သေတံ ဒကသီတလိကမူလဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဒကသီတလိကမူလသဏ္ဌာနမေဝ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော ကုဒါဠဖရသုကမ္မာဒီနိ ကရောန္တာနံ ယန္တာကဍ္ဎနကာလေ ယန္တသုတ္တမိဝ, ယန္တဖလကာနိ အန္တဘောဂေ ဧကတော အဂဠန္တေ အာဗန္ဓိတွာ ပါဒပုဉ္ဆနရဇ္ဇုမဏ္ဍလကဿ အန္တရာ တံ သိဗ္ဗေတွာ ဌိတရဇ္ဇုကာ ဝိယ ဧကဝီသတိယာ ဌာနေသု အန္တဘောဂါနံ အန္တရာ ဌိတံ။ ပရိစ္ဆေဒတော အန္တဂုဏဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ဥဒရိယန္တိ ဥဒရေ ဘဝံ အသိတပိတခါယိတသာယိတံ။ တံ ဝဏ္ဏတော အဇ္ဈောဟဋာဟာရဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ပရိဿာဝနေ သိထိလဗန္ဓတဏ္ဍုလသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ဥဒရေ ဌိတံ။ ဥဒရံ နာမ ဥဘတော နိပ္ပီဠိယမာနဿ အလ္လသာဋကဿ မဇ္ဈေ သဉ္ဇာတဖောဋကသဒိသံ အန္တပဋလံ၊ ဗဟိ မဋ္ဌံ, အန္တော မံသကသမ္ဗုကပလိဝေဌနကိလိဋ္ဌပါဝါရကပုပ္ဖကသဒိသံ, ကုထိတပနသတစဿ အဗ္ဘန္တရသဒိသန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ယတ္ထ တက္ကောဋကာ, ဂဏ္ဍုပ္ပါဒကာ, တာလဟီရကာ, သူစိမုခကာ, ပဋတန္တသုတ္တကာ ဣစ္စေဝမာဒိဒွတ္တိံသကုလပ္ပဘေဒါ ကိမယော အာကုလဗျာကုလာ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနော ဟုတွာ နိဝသန္တိ၊ ယေ ပါနဘောဇနာဒိမှိ အဝိဇ္ဇမာနေ ဥလ္လင်္ဃိတွာ ဝိရဝန္တာ ဟဒယမံသံ အဘိဟနန္တိ, ပါနဘောဇနာဒိအဇ္ဈောဟရဏဝေလာယ စ ဥဒ္ဓံမုခါ ဟုတွာ ပဌမဇ္ဈောဟဋေ ဒွေ တယော အာလောပေ တုရိတတုရိတာ ဝိလုမ္ပန္တိ၊ ယံ တေသံ ကိမီနံ သူတိဃရံ, ဝစ္စကုဋိ, ဂိလာနသာလာ, သုသာနဉ္စ ဟောတိ။

ယတ္ထ သေယျထာပိ နာမ စဏ္ဍာလဂါမဒွါရေ စန္ဒနိကာယ နိဒါဃသမယေ ထူလဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥဒကေန ဝုယှမာနံ မုတ္တကရီသစမ္မအဋ္ဌိနှာရုခဏ္ဍခေဠသိင်္ဃာဏိကလောဟိတပ္ပဘုတိ နာနာကုဏပဇာတံ နိပတိတွာ ကဒ္ဒမောဒကာလုဠိတံ ဒွီဟတီဟစ္စယေန သဉ္ဇာတကိမိကုလံ သူရိယာတပဝေဂသန္တာပကုထိတံ ဥပရိ ဖေဏပုဗ္ဗုလကေ မုဉ္စန္တံ အဘိနီလဝဏ္ဏံ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆံ နေဝ ဥပဂန္တုံ န ဒဋ္ဌုံ အရဟရူပတံ အာပဇ္ဇိတွာ တိဋ္ဌတိ, ပဂေဝ ဃာယိတုံ ဝါ သာယိတုံ ဝါ၊ ဧဝမေဝ နာနပ္ပကာရပါနဘောဇနာဒိဒန္တမုသလသဉ္စုဏ္ဏိတံ ဇိဝှါဟတ္ထပရိဝတ္တိတခေဠလာလာပလိဗုဒ္ဓံ တင်္ခဏဝိဂတဝဏ္ဏဂန္ဓရသာဒိသမ္ပဒံ တန္တဝါယခလိသုဝါနဝမထုသဒိသံ နိပတိတွာ ပိတ္တသေမှဝါတပလိဝေဌိတံ ဟုတွာ ဥဒရဂ္ဂိသန္တာပဝေဂကုထိတံ ကိမိကုလာကုလံ ဥပရူပရိ ဖေဏပုဗ္ဗုလကာနိ မုဉ္စန္တံ ပရမကသမ္ဗုဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ယံ သုတွာပိ ပါနဘောဇနာဒီသု အမနုညတာ သဏ္ဌာတိ, ပဂေဝ ပညာစက္ခုနာ အဝလောကေတွာ, ယတ္ထ စ ပတိတံ ပါနဘောဇနာဒိ ပဉ္စဓာ ဝိဘာဂံ ဂစ္ဆတိ – ဧကံ ဘာဂံ ပါဏကာ ခါဒန္တိ, ဧကံ ဘာဂံ ဥဒရဂ္ဂိ ဈာပေတိ, ဧကော ဘာဂေါ မုတ္တံ ဟောတိ, ဧကော ကရီသံ, ဧကော ရသဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ သောဏိတမံသာဒီနိ ဥပဗြူဟယတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဥဒရပဋလေန စေဝ ဥဒရိယဘာဂေန စ ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ကရီသန္တိ ဝစ္စံ။ တံ ဝဏ္ဏတော ယေဘုယျေန အဇ္ဈောဟဋာဟာရဝဏ္ဏမေဝ ဟောတိ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ပက္ကာသယေ ဌိတံ။ ပက္ကာသယော နာမ ဟေဋ္ဌာ နာဘိပိဋ္ဌိကဏ္ဋကမူလာနမန္တရေ အန္တာဝသာနေ ဥဗ္ဗေဓေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တော ဝေဠုနာဠိကသဒိသော, ယတ္ထ သေယျထာပိ နာမ ဥပရူပရိ ဘူမိဘာဂေ ပတိတံ ဝဿောဒကံ ဩဂဠိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဘူမိဘာဂံ ပူရေတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝမေဝ ယံ ကိဉ္စိ အာမာသယေ ပတိတံ ပါနဘောဇနာဒိကံ ဥဒရဂ္ဂိနာ ဖေဏုဒ္ဒေဟကံ ပက္ကံ ပက္ကံ နိသဒါယ ပိသိတမိဝ သဏှဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ အန္တဗိလေန ဩဂဠိတွာ ဩဂဠိတွာ မဒ္ဒိတွာ ဝေဠုပဗ္ဗေ ပက္ခိပမာနပဏ္ဍုမတ္တိကာ ဝိယ သန္နိစိတံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ပက္ကာသယပဋလေန စေဝ ကရီသဘာဂေန စ ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

မတ္ထလုင်္ဂန္တိ သီသကဋာဟဗ္ဘန္တရေ ဌိတမိဉ္ဇရာသိ။ တံ ဝဏ္ဏတော သေတံ အဟိစ္ဆတ္တကပိဏ္ဍိကဝဏ္ဏံ, ဒဓိဘာဝံ အသမ္ပတ္တဒုဋ္ဌခီရဝဏ္ဏန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော သီသကဋာဟဗ္ဘန္တရေ စတ္တာရော သိဗ္ဗိနိမဂ္ဂေ နိဿာယ သမောဓာနေတွာ ဌပိတာ စတ္တာရော ပိဋ္ဌပိဏ္ဍာ ဝိယ သမောဟိတံ တိဋ္ဌတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော သီသကဋာဟဿ အဗ္ဘန္တရတလေဟိ စေဝ မတ္ထလုင်္ဂဘာဂေန စ ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ပိတ္တန္တိ ဒွေ ပိတ္တာနိ – ဗဒ္ဓပိတ္တဉ္စ အဗဒ္ဓပိတ္တဉ္စ။ တတ္ထ ဗဒ္ဓပိတ္တံ ဝဏ္ဏတော ဗဟလမဓုကတေလဝဏ္ဏံ, အဗဒ္ဓပိတ္တံ မိလာတအာကုလိတပုပ္ဖဝဏ္ဏံ။ တံ သဏ္ဌာနတော ဥဘယမ္ပိ ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဗဒ္ဓပိတ္တံ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ, ဣတရံ ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော အဗဒ္ဓပိတ္တံ ဌပေတွာ ကေသလောမဒန္တနခါနံ မံသဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ ဥဒကမိဝ တေလဗိန္ဒုံ အဝသေသသရီရံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ, ယမှိ ကုပိတေ အက္ခီနိ ပီတကာနိ ဟောန္တိ ဘမန္တိ, ဂတ္တံ ကမ္ပတိ ကဏ္ဍုယတိ။ ဗဒ္ဓပိတ္တံ ဟဒယပပ္ဖါသာနမန္တရေ ယကနမံသံ နိဿာယ ပတိဋ္ဌိတေ မဟာကောသာတကီကောသကသဒိသေ ပိတ္တကောသကေ ဌိတံ, ယမှိ ကုပိတေ သတ္တာ ဥမ္မတ္တကာ ဟောန္တိ, ဝိပလ္လတ္ထစိတ္တာ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဆဍ္ဍေတွာ အကတ္တဗ္ဗံ ကရောန္တိ, အဘာသိတဗ္ဗံ ဘာသန္တိ, အစိန္တေတဗ္ဗံ စိန္တေန္တိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ပိတ္တဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

သေမှန္တိ သရီရဗ္ဘန္တရေ ဧကပတ္တပူရပ္ပမာဏံ သေမှံ။ တံ ဝဏ္ဏတော သေတံ နာဂဗလပဏ္ဏရသဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ဥဒရပဋလေ ဌိတံ, ယံ ပါနဘောဇနာဒီနိ အဇ္ဈောဟရဏကာလေ သေယျထာပိ နာမ ဥဒကေ သေဝါလပဏကံ ကဋ္ဌေ ဝါ ကပါလေ ဝါ ပတန္တေ ဆိဇ္ဇိတွာ ဒွိဓာ ဟုတွာ ပုန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ ပါနဘောဇနာဒိမှိ နိပတန္တေ ဆိဇ္ဇိတွာ ဒွိဓာ ဟုတွာ ပုန အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ယမှိ စ မန္ဒီဘူတေ ပက္ကဂဏ္ဍော ဝိယ ပူတိကုက္ကုဋဏ္ဍမိဝ စ ဥဒရံ ပရမဇေဂုစ္ဆံ ကုဏပဂန္ဓံ ဟောတိ၊ တတော ဥဂ္ဂတေန စ ဂန္ဓေန ဥဒ္ဒေကောပိ မုခမ္ပိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပူတိကုဏပသဒိသံ ဟောတိ၊ သော စ ပုရိသော ‘အပေဟိ, ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဝါယသီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ၊ ယဉ္စ ဝဍ္ဎိတွာ ဗဟလတ္တမာပန္နံ ပိဓာနဖလကမိဝ ဝစ္စကုဋိယာ ဥဒရပဋလဿ အဗ္ဘန္တရေယေဝ ကုဏပဂန္ဓံ သန္နိရုဇ္ဈိတွာ တိဋ္ဌတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော သေမှဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ပုဗ္ဗောတိ ပူတိလောဟိတဝသေန ပဝတ္တပုဗ္ဗော။ သော ဝဏ္ဏတော ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏော, မတကသရီရေ ပန ပူတိဗဟလာစာမဝဏ္ဏော ဟောတိ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနော။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတော။ ဩကာသတော ပန ပုဗ္ဗဿ ဩကာသော နာမ နိဗဒ္ဓေါ နတ္ထိ ယတ္ထ သော သန္နိစိတော တိဋ္ဌေယျ၊ ယတြ ယတြ ပန ခါဏုကဏ္ဋကပ္ပဟရဏဂ္ဂိဇာလာဒီဟိ အဘိဟတေ သရီရပ္ပဒေသေ လောဟိတံ သဏ္ဌဟိတွာ ပစ္စတိ, ဂဏ္ဍပိဠကာဒယော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတြ တတြေဝ တိဋ္ဌတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ပုဗ္ဗဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နော။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

လောဟိတန္တိ ဒွေ လောဟိတာနိ – သန္နိစိတလောဟိတဉ္စ သံသရဏလောဟိတဉ္စ။ တတ္ထ သန္နိစိတလောဟိတံ ဝဏ္ဏတော နိပက္ကဗဟလလာခါရသဝဏ္ဏံ, သံသရဏလောဟိတံ အစ္ဆလာခါရသဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဥဘယမ္ပိ ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော သန္နိစိတလောဟိတံ ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ, ဣတရံ ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတံ။ ဩကာသတော သံသရဏလောဟိတံ, ဌပေတွာ ကေသလောမဒန္တနခါနံ မံသဝိနိမ္မုတ္တဋ္ဌာနဉ္စေဝ ထဒ္ဓသုက္ခစမ္မဉ္စ, ဓမနိဇာလာနုသာရေန သဗ္ဗံ ဥပါဒိန္နကသရီရံ ဖရိတွာ ဌိတံ၊ သန္နိစိတလောဟိတံ ယကနဋ္ဌာနဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပူရေတွာ ဧကပတ္တပူရမတ္တံ ဟဒယဝက္ကပပ္ဖါသာနံ ဥပရိ ထောကံ ထောကံ ပဂ္ဃရန္တံ ဝက္ကဟဒယယကနပပ္ဖါသေ တေမယမာနံ ဌိတံ။ တသ္မိဉှိ ဝက္ကဟဒယာဒီနိ အတေမေန္တေ သတ္တာ ပိပါသိတာ ဟောန္တိ။ ပရိစ္ဆေဒတော လောဟိတဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

သေဒေါတိ လောမကူပါဒီဟိ ပဂ္ဃရဏကအာပေါဓာတု။ သော ဝဏ္ဏတော ဝိပ္ပသန္နတိလတေလဝဏ္ဏော။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနော။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတော။ ဩကာသတော သေဒဿောကာသော နာမ နိဗဒ္ဓေါ နတ္ထိ, ယတ္ထ သော လောဟိတံ ဝိယ သဒါ တိဋ္ဌေယျ၊ ယဒါ ပန အဂ္ဂိသန္တာပသူရိယသန္တာပဥတုဝိကာရာဒီဟိ သရီရံ သန္တပ္ပတိ တဒါ ဥဒကတော အဗ္ဗုဠှမတ္တဝိသမစ္ဆိန္နဘိသမူဠာလကုမုဒနာဠကလာပေါ ဝိယ သဗ္ဗကေသလောမကူပဝိဝရေဟိ ပဂ္ဃရတိ။ တသ္မာ တဿ သဏ္ဌာနမ္ပိ ကေသလောမကူပဝိဝရာနံယေဝ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေဒပရိဂ္ဂဏှကေန စ ယောဂိနာ ကေသလောမကူပဝိဝရေ ပူရေတွာ ဌိတဝသေနေဝ သေဒေါ မနသိကာတဗ္ဗော။ ပရိစ္ဆေဒတော သေဒဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နော။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

မေဒေါတိ ထိနသိနေဟော။ သော ဝဏ္ဏတော ဖာလိတဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏော။ သဏ္ဌာနတော ထူလသရီရဿ တာဝ စမ္မမံသန္တရေ ဌပိတဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏဒုကူလပိလောတိကသဏ္ဌာနော ဟောတိ, ကိသသရီရဿ ဇင်္ဃမံသံ ဦရုမံသံ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကနိဿိတံ ပိဋ္ဌမံသံ ဥဒရဝဋ္ဋိမံသန္တိ ဧတာနိ နိဿာယ ဒိဂုဏံ တိဂုဏံ ကတွာ ဌပိတဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏဒုကူလပိလောတိကသဏ္ဌာနော။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတော။ ဩကာသတော ထူလဿ သကလသရီရံ ဖရိတွာ, ကိသဿ ဇင်္ဃမံသာဒီနိ နိဿာယ ဌိတော, ယံ သိနေဟသင်္ခံ ဂတမ္ပိ ပရမဇေဂုစ္ဆတ္တာ နေဝ မုဒ္ဓနိ တေလတ္ထာယ, န နာသာတေလာဒီနံ အတ္ထာယ ဂဏှန္တိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဟေဋ္ဌာ မံသေန, ဥပရိ စမ္မေန, တိရိယံ မေဒဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နော။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

အဿူတိ အက္ခီဟိ ပဂ္ဃရဏကအာပေါဓာတု။ တံ ဝဏ္ဏတော ဝိပ္ပသန္နတိလတေလဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော အက္ခိကူပကေသု ဌိတံ။ န စေတံ ပိတ္တကောသကေ ပိတ္တမိဝ အက္ခိကူပကေသု သဒါ သန္နိစိတံ တိဋ္ဌတိ၊ ယဒါ ပန သတ္တာ သောမနဿဇာတာ မဟာဟသိတံ ဟသန္တိ, ဒေါမနဿဇာတာ ရောဒန္တိ ပရိဒေဝန္တိ တထာရူပံ ဝိသဘာဂါဟာရံ အာဟရန္တိ, ယဒါ စ နေသံ အက္ခီနိ ဓူမရဇပံသုကာဒီဟိ အဘိဟညန္တိ, တဒါ ဧတေဟိ သောမနဿဒေါမနဿဝိသဘာဂါဟာရဥတူဟိ သမုဋ္ဌဟိတွာ အက္ခိကူပကေ ပူရေတွာ တိဋ္ဌတိ ဝါ ပဂ္ဃရတိ ဝါ။ အဿုပရိဂ္ဂဏှကေန ပန ယောဂိနာ အက္ခိကူပကေ ပူရေတွာ ဌိတဝသေနေဝ ပရိဂ္ဂဏှိတဗ္ဗံ။ ပရိစ္ဆေဒတော အဿုဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ဝသာတိ ဝိလီနသ္နေဟော။ သာ ဝဏ္ဏတော နာဠိကေရတေလဝဏ္ဏာ, အာစာမေ အာသိတ္တတေလဝဏ္ဏာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သဏ္ဌာနတော နှာနကာလေ ပသန္နဥဒကဿ ဥပရိ ပရိဗ္ဘမန္တသိနေဟဗိန္ဒုဝိသဋသဏ္ဌာနာ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတာ။ ဩကာသတော ယေဘုယျေန ဟတ္ထတလဟတ္ထပိဋ္ဌိပါဒတလပါဒပိဋ္ဌိနာသာပုဋနလာဋအံသကူဋေသု ဌိတာ။ န စေသာ ဧတေသု ဩကာသေသု သဒါ ဝိလီနာဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ယဒါ ပန အဂ္ဂိသန္တာပသူရိယသန္တာပဥတုဝိသဘာဂဓာတုဝိသဘာဂေဟိ တေ ပဒေသာ ဥသ္မာ ဇာတာ ဟောန္တိ, တဒါ တတ္ထ နှာနကာလေ ပသန္နဥဒကူပရိ သိနေဟဗိန္ဒုဝိသဋော ဝိယ ဣတော စိတော စ သံသရတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဝသာဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ အယမဿာ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ခေဠောတိ အန္တောမုခေ ဖေဏမိဿာ အာပေါဓာတု။ သော ဝဏ္ဏတော သေတော ဖေဏဝဏ္ဏော။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနော, ဖေဏသဏ္ဌာနတောတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတော။ ဩကာသတော ဥဘောဟိ ကပေါလပဿေဟိ ဩရုယှ ဇိဝှါယ ဌိတော။ န စေသ ဧတ္ထ သဒါ သန္နိစိတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယဒါ ပန သတ္တာ တထာရူပံ အာဟာရံ ပဿန္တိ ဝါ သရန္တိ ဝါ ဥဏှတိတ္တကဋုကလောဏမ္ဗိလာနံ ဝါ ကိဉ္စိ မုခေ ဌပေန္တိ, ယဒါ ဝါ နေသံ ဟဒယံ အာကိလာယတိ, ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝါ ဇိဂုစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ခေဠော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဥဘောဟိ ကပေါလပဿေဟိ ဩရုယှ ဇိဝှါယ သဏ္ဌာတိ။ အဂ္ဂဇိဝှါယ စေသ တနုကော ဟောတိ, မူလဇိဝှါယ ဗဟလော၊ မုခေ ပက္ခိတ္တဉ္စ ပုထုကံ ဝါ တဏ္ဍုလံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ, နဒီပုဠိနေ ခတကူပကသလိလံ ဝိယ, ပရိက္ခယံ အဂစ္ဆန္တောဝ တေမေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ခေဠဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နော။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

သိင်္ဃာဏိကာတိ မတ္ထလုင်္ဂတော ပဂ္ဃရဏကအသုစိ။ သာ ဝဏ္ဏတော တရုဏတာလဋ္ဌိမိဉ္ဇဝဏ္ဏာ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနာ။ ဒိသတော ဥပရိမာယ ဒိသာယ ဇာတာ။ ဩကာသတော နာသာပုဋေ ပူရေတွာ ဌိတာ။ န စေသာ ဧတ္ထ သဒါ သန္နိစိတာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ၊ အထ ခေါ ယထာ နာမ ပုရိသော ပဒုမိနီပတ္တေန ဒဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဟေဋ္ဌာ ကဏ္ဋကေန ဝိဇ္ဈေယျ, အထ တေန ဆိဒ္ဒေန ဒဓိမတ္ထု ဂဠိတွာ ဗဟိ ပတေယျ, ဧဝမေဝ ယဒါ သတ္တာ ရောဒန္တိ ဝါ ဝိသဘာဂါဟာရဥတုဝသေန ဝါ သဉ္ဇာတဓာတုက္ခောဘာ ဟောန္တိ, တဒါ အန္တောသီသတော ပူတိသေမှဘာဝံ အာပန္နံ မတ္ထလုင်္ဂံ ဂဠိတွာ တာလုမတ္ထကဝိဝရေန ဩတရိတွာ နာသာပုဋေ ပူရေတွာ တိဋ္ဌတိ ဝါ ပဂ္ဃရတိ ဝါ။ သိင်္ဃာဏိကာ ပရိဂ္ဂဏှကေန ပန ယောဂိနာ နာသာပုဋေ ပူရေတွာ ဌိတဝသေနေဝ ပရိဂ္ဂဏှိတဗ္ဗာ။ ပရိစ္ဆေဒတော သိင်္ဃာဏိကာဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

လသိကာတိ သရီရသန္ဓီနံ အဗ္ဘန္တရေ ပိစ္ဆိလကုဏပံ။ သာ ဝဏ္ဏတော ကဏိကာရနိယျာသဝဏ္ဏာ။ သဏ္ဌာနတော ဩကာသသဏ္ဌာနာ။ ဒိသတော ဒွီသု ဒိသာသု ဇာတာ။ ဩကာသတော အဋ္ဌိသန္ဓီနံ အဗ္ဘဉ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ အသီတိသတသန္ဓီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတာ။ ယဿ စေသာ မန္ဒာ ဟောတိ, တဿ ဥဋ္ဌဟန္တဿ နိသီဒန္တဿ အဘိက္ကမန္တဿ ပဋိက္ကမန္တဿ သမ္မိဉ္ဇန္တဿ ပသာရေန္တဿ အဋ္ဌိကာနိ ကဋကဋာယန္တိ, အစ္ဆရာသဒ္ဒံ ကရောန္တော ဝိယ ဝိစရတိ, ဧကယောဇနဒွိယောဇနမတ္တမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဂတဿ ဝါယောဓာတု ကုပ္ပတိ, ဂတ္တာနိ ဒုက္ခန္တိ။ ယဿ ပန ဗဟုကာ ဟောတိ တဿ ဥဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု န အဋ္ဌီနိ ကဋကဋာယန္တိ, ဒီဃမ္ပိ အဒ္ဓါနံ ဂတဿ န ဝါယောဓာတု ကုပ္ပတိ, န ဂတ္တာနိ ဒုက္ခန္တိ။ ပရိစ္ဆေဒတော လသိကာဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

မုတ္တန္တိ ဝဏ္ဏတော မာသခါရောဒကဝဏ္ဏံ။ သဏ္ဌာနတော အဓောမုခဌပိတဥဒကကုမ္ဘန္တရဂတဥဒကသဏ္ဌာနံ။ ဒိသတော ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ ဇာတံ။ ဩကာသတော ဝတ္ထိဿ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ။ ဝတ္ထိ နာမ ဝတ္ထိပုဋော ဝုစ္စတိ, ယတ္ထ သေယျထာပိ နာမ စန္ဒနိကာယ ပက္ခိတ္တေ အမုခေ ရဝဏဃဋေ စန္ဒနိကရသော ပဝိသတိ, န စဿ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ပညာယတိ၊ ဧဝမေဝ သရီရတော မုတ္တံ ပဝိသတိ, န စဿ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ပညာယတိ, နိက္ခမနမဂ္ဂေါ ပန ပါကဋော ဟောတိ၊ ယမှိ စ မုတ္တဿ ဘရိတေ ‘ပဿာဝံ ကရောမာ’တိ သတ္တာနံ အာယူဟနံ ဟောတိ။ ပရိစ္ဆေဒတော ဝတ္ထိအဗ္ဘန္တရေန စေဝ မုတ္တဘာဂေန စ ပရိစ္ဆိန္နံ။ အယမဿ သဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ။ ဝိသဘာဂပရိစ္ဆေဒေါ ပန ကေသသဒိသောဝ။

ဧဝဉှိ ကေသာဒိကေ ကောဋ္ဌာသေ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ အနုပုဗ္ဗတော နာတိသီဃတော နာတိသဏိကတောတိအာဒိနာ နယေန ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓာသယောကာသဝသေန ပဉ္စဓာ ‘ပဋိက္ကူလာ ပဋိက္ကူလာ’တိ မနသိကရောတော ပဏ္ဏတ္တိသမတိက္ကမဝသေန, သေယျထာပိ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဒွတ္တိံသဝဏ္ဏာနံ ကုသုမာနံ ဧကသုတ္တဂဏ္ဌိတံ မာလံ ဩလောကေန္တဿ သဗ္ဗပုပ္ဖါနိ အပုဗ္ဗာပရိယမိဝ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ’’တိ ဣမံ ကာယံ ဩလောကေန္တဿ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မာ အပုဗ္ဗာပရိယမိဝ ပါကဋာ ဟောန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ မနသိကာရကောသလ္လကထာယံ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿ ဟိ ‘ကေသာ’တိ မနသိကရောတော မနသိကာရော ဂန္တွာ ‘မုတ္တ’န္တိ ဣမံ ပရိယောသာနကောဋ္ဌာသမေဝ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ။

သစေ ပန ဗဟိဒ္ဓါပိ မနသိကာရံ ဥပသံဟရတိ, အထဿ ဧဝံ သဗ္ဗကောဋ္ဌာသေသု ပါကဋီဘူတေသု အာဟိဏ္ဍန္တာ မနုဿတိရစ္ဆာနာဒယော သတ္တာကာရံ ဝိဇဟိတွာ ကောဋ္ဌာသရာသိဝသေနေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ တေဟိ စ အဇ္ဈောဟရိယမာနံ ပါနဘောဇနာဒိ ကောဋ္ဌာသရာသိမှိ ပက္ခိပိယမာနမိဝ ဥပဋ္ဌာတိ။ အထဿ အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနာဒိဝသေန ‘ပဋိကူလာ ပဋိကူလာ’တိ ပုနပ္ပုနံ မနသိကရောတော အနုက္ကမေန အပ္ပနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

တတ္ထ ကေသာဒီနံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန ဥပဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ, သဗ္ဗာကာရတော ပဋိကူလဝသေန ဥပဋ္ဌာနံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ။ တံ ပုနပ္ပုနံ အာဝဇ္ဇေန္တဿ မနသိကရောန္တဿ တက္ကာဟတံ ဝိတက္ကာဟတံ ကရောန္တဿ စတ္တာရော ခန္ဓာ ပဋိကူလာရမ္မဏာ ဟောန္တိ, ပဌမဇ္ဈာနဝသေန အပ္ပနာ ပဝတ္တတိ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရိကမ္မဥပစာရစိတ္တာနိ သဝိတက္ကသဝိစာရာနိ သပ္ပီတိကာနိ သောမနဿသဟဂတာနိ ပဋိကူလနိမိတ္တာရမ္မဏာနိ၊ အပ္ပနာပိ သဝိတက္ကသဝိစာရာ သပ္ပီတိကာ သောမနဿသဟဂတာဝ။ ဘူမန္တရေန ပန မဟဂ္ဂတာ ရူပါဝစရာ ဟောန္တိ။ ပဋိက္ကူလေပိ စ ဧတသ္မိံ အာရမ္မဏေ အာနိသံသဒဿာဝိတာယ သောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧကတ္တာရမ္မဏဗလေနေဝ ဝါ တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ ပနေတ္ထ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ကသ္မာ? ဩဠာရိကတ္တာ။ ဣဒဉှိ အာရမ္မဏံ ဩဠာရိကံ။ ဝိတက္ကဗလေနေဝေတ္ထ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဇာယတိ, န ဝိတက္ကသမတိက္ကမေနာတိ။ အယံ တာဝ သမထဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနကထာ။

အဝိသေသတော ပန သာဓာရဏဝသေန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဒဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတုကာမေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ သဇ္ဈာယကာလေ ဧဝ ကေသာဒီနံ ဝဏ္ဏနိမိတ္တသဏ္ဌာနနိမိတ္တဒိသာနိမိတ္တဩကာသနိမိတ္တပရိစ္ဆေဒနိမိတ္တာနိ ဝါစာယ ပေါထေတွာ ပေါထေတွာ ဧကေကကောဋ္ဌာသေ ‘အယံ ဧတံသရိက္ခကော’တိ တိဝိဓေန သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ ကထံ? တစပဉ္စကေ တာဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုလောမတော ပဉ္စာဟံ, ပဋိလောမတော ပဉ္စာဟံ, အနုလောမပဋိလောမတော ပဉ္စာဟန္တိ အဒ္ဓမာသံ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ တတော အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝက္ကပဉ္စကံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တထေဝ အဒ္ဓမာသံ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ တတော တေ ဒသပိ ကောဋ္ဌာသေ ဧကတော ကတွာ အဒ္ဓမာသံ။ ပုန ပပ္ဖါသပဉ္စကာဒီသုပိ ဧကေကံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အဒ္ဓမာသံ။ တတော တေ ပဉ္စဒသပိ ကောဋ္ဌာသေ အဒ္ဓမာသံ။ မတ္ထလုင်္ဂပဉ္စကံ အဒ္ဓမာသံ။ တတော တေဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ အဒ္ဓမာသံ။ မေဒဆက္ကံ အဒ္ဓမာသံ။ တတော တေ ဆဗ္ဗီသတိပိ ကောဋ္ဌာသေ ဧကတော ကတွာ အဒ္ဓမာသံ။ မုတ္တဆက္ကံ အဒ္ဓမာသံ။ တတော သဗ္ဗေပိ ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသေ ဧကတော ကတွာ အဒ္ဓမာသန္တိ ဧဝံ ဆ မာသေ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။

တတ္ထ – ဥပနိဿယသမ္ပန္နဿ သပ္ပညဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿေဝ ကောဋ္ဌာသာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဧကစ္စဿ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ‘န ဥပဋ္ဌဟန္တီ’တိ ဝီရိယံ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ။ ယတ္တကာ ကောဋ္ဌာသာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ တတ္တကေ ဂဟေတွာ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တေန ပန နေဝ ပညဝတော န မန္ဒပညဿ ဝသေန ကထေတဗ္ဗံ, မဇ္ဈိမပညဿ ဝသေန ကထေတဗ္ဗံ။ မဇ္ဈိမပညဿ ဟိ ဝသေန အာစရိယာ ဆဟိ မာသေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တန္တိံ ဌပယိံသု။ ယဿ ပန ဧတ္တာဝတာပိ ကောဋ္ဌာသာ ပါကဋာ န ဟောန္တိ, တေန တတော ပရမ္ပိ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော ဧဝ၊ နော စ ခေါ အပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ, ဆ ဆ မာသေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာဝ ကာတဗ္ဗော။

သဇ္ဈာယံ ကရောန္တေန ဝဏ္ဏော န ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗော, န လက္ခဏံ မနသိကာတဗ္ဗံ, ကောဋ္ဌာသဝသေနေဝ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ အာစရိယေနာပိ ‘ဝဏ္ဏဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ နိယမေတွာ န ကထေတဗ္ဗံ။ နိယမေတွာ ကထိတေ ကော ဒေါသောတိ? သမ္ပတ္တိယမ္ပိ ဝိပတ္တိသညာအာပဇ္ဇနံ။ သစေ ဟိ အာစရိယေန ‘ဝဏ္ဏဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝုတ္တေ ဣမဿ ဘိက္ခုနော တထာ ကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဏ္ဏတော န ဥပဋ္ဌာတိ, ပဋိကူလဝသေန ဝါ ဓာတုဝသေန ဝါ ဥပဋ္ဌာတိ, အထေသ ‘န ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိလက္ခဏ’န္တိ သညီ ဟောတိ, အာစရိယေန ကထိတမေဝ ကပ္ပေတွာ ဂဏှာတိ။ ‘ပဋိကူလဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝုတ္တေပိ သစေ တဿ တထာ ကရောန္တဿ ပဋိက္ကူလတော န ဥပဋ္ဌာတိ, ဝဏ္ဏဝသေန ဝါ ဓာတုဝသေန ဝါ ဥပဋ္ဌာတိ, အထေသ ‘နယိဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိလက္ခဏ’န္တိ သညီ ဟောတိ, အာစရိယေန ကထိတမေဝ ကပ္ပေတွာ ဂဏှာတိ။ ‘ဓာတုဝသေန တံ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝုတ္တေပိ သစေ တဿ တထာ ကရောန္တဿ ဓာတုတော န ဥပဋ္ဌာတိ, ဝဏ္ဏဝသေန ဝါ ပဋိကူလဝသေန ဝါ ဥပဋ္ဌာတိ, အထေသ ‘နယိဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိလက္ခဏ’န္တိ သညီ ဟောတိ, အာစရိယေန ကထိတမေဝ ကပ္ပေတွာ ဂဏှာတိ။ အယံ အာစရိယေန နိယမေတွာ ကထိတေ ဒေါသော။

ကိန္တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတီတိ? ‘ကောဋ္ဌာသဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ကထံ? ‘ကေသကောဋ္ဌာသော လောမကောဋ္ဌာသောတိ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ သစေ ပနဿ ဧဝံ ကောဋ္ဌာသဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ, အထာနေန ဩဝါဒါစရိယဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘အဟံ ဒွတ္တိံသာကာရံ ကောဋ္ဌာသဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောမိ၊ မယှံ ပန ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတီ’တိ။ အာစရိယေန ‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ အကမ္မဋ္ဌာနံ, ဝိလက္ခဏံ ဧတ’န္တိ န ဝိသံဝါဒေတဗ္ဗံ။ ‘သာဓု, သပ္ပုရိသ, ပုဗ္ဗေ တယာ ဝဏ္ဏကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတပုဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ။ ဧတဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ တုယှံ သပ္ပါယံ။ ဝဏ္ဏဝသေနေဝ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ တေနပိ ဝဏ္ဏဝသေနေဝ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။

သော ဧဝံ ကရောန္တော အဇ္ဈတ္တံ နီလကံ ပီတကံ လောဟိတကံ ဩဒါတကန္တိ စတ္တာရိ ဝဏ္ဏကသိဏာနိ လဘတိ။ ကထံ? တဿ ဟိ ကေသလောမပိတ္တေသု စေဝ အက္ခီနဉ္စ ကာဠကဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏံ ‘နီလံ နီလ’န္တိ မနသိကရောန္တဿ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ မေဒသ္မိံ ပန အက္ခီနဉ္စ ပီတကဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏံ ‘ပီတကံ ပီတက’န္တိ မနသိကရောန္တဿ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ မံသလောဟိတေသု ပန အက္ခီနဉ္စ ရတ္တဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏံ ‘လောဟိတကံ လောဟိတက’န္တိ မနသိကရောန္တဿ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ နခဒန္တစမ္မအဋ္ဌီသု ပန အက္ခီနဉ္စ ပဏ္ဍရဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏံ ‘ဩဒါတံ ဩဒါတ’န္တိ မနသိကရောန္တဿ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ ဣဒံ ဝဏ္ဏဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိဂမနံ။

အပရဿ ကောဋ္ဌာသဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿ ပဋိကူလတော ဥပဋ္ဌာတိ။ အထာနေန ဩဝါဒါစရိယဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ အာစရိယေန ‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ အကမ္မဋ္ဌာနံ, ဝိလက္ခဏံ ဧတ’န္တိ န ဝိသံဝါဒေတဗ္ဗံ။ ‘သာဓု, သပ္ပုရိသ, ပုဗ္ဗေ တယာ ပဋိကူလမနသိကာရေ ယောဂေါ ကတော ဘဝိဿတိ။ ဧတဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ တုယှံ သပ္ပါယံ။ ပဋိကူလဝသေနေဝ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ တေနပိ ပဋိကူလဝသေန သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။ တဿ ကေသာ နာမ ‘အဇညာ ဒုဂ္ဂန္ဓာ ဇေဂုစ္ဆာ ပဋိကူလာ’တိ ဧဝံ ပဋိကူလဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿ ပဋိကူလာရမ္မဏေ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တတိ။ သော ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ ဣဒံ ပဋိကူလဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိဂမနံ။

အပရဿ ကောဋ္ဌာသဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿ ဓာတုတော ဥပဋ္ဌာတိ။ ဓာတုတော ဥပဋ္ဌဟန္တံ ကီဒိသံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ? ကေသာ တာဝ ဝမ္မိကမတ္ထကေ ဇာတကုန္ထတိဏကာနိ ဝိယ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ လောမာ ပုရာဏဂါမဋ္ဌာနေ ဇာတဒဗ္ဗတိဏကာနိ ဝိယ။ နခါ ဒဏ္ဍကေသု ဌပိတမဓုကဖလဋ္ဌိကောသကာ ဝိယ။ ဒန္တာ မတ္တိကာပိဏ္ဍေ ပဝေသေတွာ ဌပိတအလာဗုဗီဇာနိ ဝိယ။ တစော ဝီဏာပဗ္ဗကေ ပရိယောနဒ္ဓအလ္လဂေါစမ္မံ ဝိယ, မံသံ ဘိတ္တိယံ အနုလိတ္တမတ္တိကာ ဝိယ။ နှာရု ဒဗ္ဗသမ္ဘာရဗဒ္ဓဝလ္လီ ဝိယ။ အဋ္ဌိ ဥဿာပေတွာ ဌပိတဘိတ္တိဒဗ္ဗသမ္ဘာရော ဝိယ။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ မဟာဝေဠုမှိ ပက္ခိတ္တသေဒိတဝေတ္တဂ္ဂံ ဝိယ။ ဝက္ကံ, ဟဒယံ, ယကနံ, ကိလောမကံ, ပိဟကံ, ပပ္ဖါသန္တိ ဣမေ ဆ ကောဋ္ဌာသာ သူနကာရဃရံ ဝိယ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ ဒွတ္တိံသဟတ္ထံ အန္တံ လောဟိတဒေါဏိယံ သံဝေလ္လိတွာ ဌပိတဃရသပ္ပေါ ဝိယ။ အန္တဂုဏံ ပါဒပုဉ္ဆနကေ သိဗ္ဗိတရဇ္ဇုကာ ဝိယ။ ဥဒရိယံ ပရိဿာဝနေ သိထိလဗန္ဓတဏ္ဍုလံ ဝိယ။ ကရီသံ ဝေဏုပဗ္ဗေ ပက္ခိတ္တပဏ္ဍုမတ္တိကာ ဝိယ။ မတ္ထလုင်္ဂံ ဩမဒ္ဒိတွာ ဌပိတာ စတ္တာရော တဏ္ဍုလပိဋ္ဌပိဏ္ဍာ ဝိယ။ ဒွါဒသဝိဓာ အာပေါဓာတု ပဋိပါဋိယာ ဌပိတေသု ဒွါဒသသု ဥဒကသရာဝကေသု ပူရိတဥဒကံ ဝိယ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ။

အထာနေန ဩဝါဒါစရိယဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ အာစရိယေန ‘ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိယ အကမ္မဋ္ဌာနံ, ဝိလက္ခဏံ ဧတ’န္တိ န ဝိသံဝါဒေတဗ္ဗံ။ ‘သာဓု, သပ္ပုရိသ, ပုဗ္ဗေ တယာ ဓာတုမနသိကာရေ ယောဂေါ ကတော ဘဝိဿတိ။ ဧတဒေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ တုယှံ သပ္ပါယံ။ ဓာတုဝသေနေဝ သဇ္ဈာယံ ကရောဟီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ တေနပိ ဓာတုဝသေန သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော။

တတြိဒံ မနသိကာရမုခေနေဝ သဇ္ဈာယဝိဓာနံ – ဣဓ ဘိက္ခု ‘ကေသာ သီသံ ပရိယောနဒ္ဓိတွာ ဌိတစမ္မေ ဇာတာ။ တေ န ဇာနန္တိ ‘မယံ သီသံ ပရိယောနဒ္ဓိတွာ ဌိတစမ္မေ ဇာတာ’တိ၊ သီသံ ပရိယောနဒ္ဓိတွာ ဌိတစမ္မမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘ကေသာ မယိ ဇာတာ’တိ၊ အစေတနာ ဧတေ အဗျာကတာ သုညာ ထဒ္ဓါ ပတ္ထိန္နာ ပထဝီဓာတု ဧသာ’တိ မနသိကရောတိ။ ‘လောမာ သရီရံ ပရိယောနဟနစမ္မေ ဇာတာ။ တေ န ဇာနန္တိ ‘မယံ သရီရံ ပရိယောနဟနစမ္မေ ဇာတာ’တိ။ သရီရံ ပရိယောနဟနစမ္မမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘လောမာ မယိ ဇာတာ’တိ ဧတေပိ အစေတနာ။ နခါ အင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂေသု ဇာတာ။ တေ န ဇာနန္တိ ‘မယံ အင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂေသု ဇာတာ’တိ။ အင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂါနိပိ န ဇာနန္တိ ‘နခါ အမှေသု ဇာတာ’တိ။ ဧတေပိ အစေတနာ။ ဒန္တာ ဟနုကဋ္ဌိကေ ဇာတာ။ တေ န ဇာနန္တိ ‘မယံ ဟနုကဋ္ဌိကေ ဇာတာ’တိ။ ဟနုကဋ္ဌိကမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘ဒန္တာ မယိ ဇာတာ’တိ။ ဧတေပိ အစေတနာ။ တစော န ဇာနာတိ ‘သရီရံ မယာ ပရိယောနဒ္ဓ’န္တိ။ သရီရမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘အဟံ တစေန ပရိယောနဒ္ဓ’န္တိ။ အယမ္ပိ အစေတနော။ မံသံ န ဇာနာတိ ‘မယာ သရီရံ အနုလိတ္တ’န္တိ။ သရီရမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘အဟံ မံသေန အနုလိတ္တ’န္တိ။ ဣဒမ္ပိ အစေတနံ။ နှာရု န ဇာနာတိ ‘အဟံ အဋ္ဌိပုဉ္ဇံ အာဗန္ဓိတွာ ဌိတ’န္တိ။ အဋ္ဌိပုဉ္ဇောပိ န ဇာနာတိ ‘နှာရုဇာလေနာဟံ အာဗဒ္ဓေါ’တိ။ ဣဒမ္ပိ အစေတနံ။

သီသဋ္ဌိ န ဇာနာတိ ‘အဟံ ဂီဝဋ္ဌိကေ ပတိဋ္ဌိတ’န္တိ။ ဂီဝဋ္ဌိကမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘မယိ သီသဋ္ဌိကံ ပတိဋ္ဌိတ’န္တိ။ ဂီဝဋ္ဌိ န ဇာနာတိ ‘အဟံ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ဌိတ’န္တိ။ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋဋ္ဌိကောပိ ကဋိဋ္ဌိကံ ဦရုဋ္ဌိကံ ဇင်္ဃဋ္ဌိကံ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌိကံ န ဇာနာတိ ‘အဟံ ပဏှိကဋ္ဌိကေ ပတိဋ္ဌိတ’န္တိ။ ပဏှိကဋ္ဌိကမ္ပိ န ဇာနာတိ ‘အဟံ ဂေါပ္ဖကဋ္ဌိကံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတန္တိ…ပေ… ဂီဝဋ္ဌိကံ န ဇာနာတိ ‘အဟံ သီသဋ္ဌိကံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတ’န္တိ။

ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌီနိ ဌိတာနိ ကောဋိယာ,

အနေကသန္ဓိယမိတော န ကေဟိစိ၊

ဗဒ္ဓေါ နဟာရူဟိ ဇရာယ စောဒိတော,

အစေတနော ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမော။

‘ဣဒမ္ပိ အစေတနံ။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ၊ ဝက္ကံ…ပေ… မတ္ထလုင်္ဂံ အစေတနံ အဗျာကတံ သုညံ ထဒ္ဓံ ပတ္ထိန္နံ ပထဝီဓာတူ’တိ မနသိကရောတိ။ ‘ပိတ္တံ သေမှံ…ပေ… မုတ္တံ အစေတနံ အဗျာကတံ သုညံ ယူသဂတံ အာပေါဓာတူ’တိ မနသိကရောတိ။

ဣမေ ဒွေ မဟာဘူတေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥဒရေ ဥဿဒါ တေဇောဓာတု ပါကဋာ ဟောတိ, နာသာယ ဥဿဒါ ဝါယောဓာတု ပါကဋာ ဟောတိ။ ဣမေ စတ္တာရော မဟာဘူတေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပါဒါရူပံ ပါကဋံ ဟောတိ။ မဟာဘူတံ နာမ ဥပါဒါရူပေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဥပါဒါရူပံ မဟာဘူတေန။ ယထာ အာတပေါ နာမ ဆာယာယ ပရိစ္ဆိန္နော, ဆာယာ အာတပေန၊ ဧဝမေဝ မဟာဘူတံ ဥပါဒါရူပေန ပရိစ္ဆိန္နံ, ဥပါဒါရူပံ မဟာဘူတေန။ အထဿ ဧဝံ ‘‘စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ တေဝီသတိ ဥပါဒါရူပါနိ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ရူပက္ခန္ဓံ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ အာယတနဒွါရဝသေန အရူပိနော ခန္ဓာ ပါကဋာ ဟောန္တိ။ ဣတိ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟောန္တိ, ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒွါဒသာယတနာနိ ဟောန္တိ, ဒွါဒသာယတနာနိ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ဟောန္တီတိ ခန္ဓာယတနဓာတုဝသေန ယမကတာလကန္ဓံ ဖာလေန္တော ဝိယ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတိ။

သော ‘‘ဣဒံ နာမရူပံ န အဟေတု န အပ္ပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တံ, သဟေတု သပ္ပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တံ။ ကော ပနဿ ဟေတု? ကော ပန ပစ္စယော’’တိ ဥပပရိက္ခန္တော ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ တဏှာပစ္စယာ ကမ္မပစ္စယာ အာဟာရပစ္စယာ စာ’’တိ တဿ ပစ္စယံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘အတီတေပိ ပစ္စယာ စေဝ ပစ္စယသမုပ္ပန္နဓမ္မာ စ အနာဂတေပိ ဧတရဟိပိ ပစ္စယာ စေဝ ပစ္စယသမုပ္ပန္နဓမ္မာ စ, တတော ဥဒ္ဓံ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ, သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇော ဧဝါ’’တိ – ဧဝံ တီသု အဒ္ဓါသု ကင်္ခံ ဝိတရတိ။ အယံ ပန ဝိပဿနာသင်္ခါရသလ္လက္ခဏာ ဉာတပရိညာ နာမ။

ဧဝံ သင်္ခါရေ သလ္လက္ခေတွာ ဌိတဿ ပန ဘိက္ခုဿ ဒသဗလဿ သာသနေ မူလံ ဩတိဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ, ပတိဋ္ဌာ လဒ္ဓါ နာမ, စူဠသောတာပန္နော နာမ ဟောတိ နိယတဂတိကော။ တထာရူပံ ပန ဥတုသပ္ပါယံ, ပုဂ္ဂလသပ္ပါယံ, ဘောဇနသပ္ပါယံ, ဓမ္မသဝဏသပ္ပါယံ လဘိတွာ ဧကာသနေ ဧကပလ္လင်္ကဝရဂတော တီဏိ လက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ဂဏှာတီတိ ဣဒံ ဓာတုဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ နိဂမနံ။

ယဿ ပန နေဝ ဝဏ္ဏတော ဥပဋ္ဌာတိ န ပဋိကူလတော န သုညတော တေန ‘န မေ ဥပဋ္ဌာတီ’တိ န ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နိသီဒိတဗ္ဗံ, ကောဋ္ဌာသမနသိကာရေယေဝ ပန ယောဂေါ ကာတဗ္ဗော။ ပေါရာဏကတ္ထေရာ ကိရ ‘ကောဋ္ဌာသမနသိကာရောဝ ပမာဏ’န္တိ အာဟံသု။ ဣစ္စဿ ပုနပ္ပုနံ ကောဋ္ဌာသဝသေန သဇ္ဈာယံ ကရောန္တဿ ကောဋ္ဌာသာ ပဂုဏာ ဟောန္တိ။ ကဒါ ပန ပဂုဏာ နာမ ဟောန္တီတိ? ယဒါ ‘ကေသာ’တိ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ မနသိကာရော ဂန္တွာ ‘မတ္ထလုင်္ဂ’န္တိ အန္တိမကောဋ္ဌာသေ ပတိဋ္ဌာတိ, ‘မတ္ထလုင်္ဂ’န္တိ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ မနသိကာရော အာဂန္တွာ ‘ကေသာ’တိ အာဒိကောဋ္ဌာသေ ပတိဋ္ဌာတိ။

အထဿ ယထာ နာမ စက္ခုမတော ပုရိသဿ ဒွတ္တိံသဝဏ္ဏာနံ ပုပ္ဖါနံ ဧကသုတ္တဂန္ထိတံ မာလံ ဩလောကေန္တဿ ပဋိပါဋိယာ ဝါ ပန နိခါတေ ဒွတ္တိံသဝတိပါဒေ ပဋိက္ကမိတွာ ဩလောကေန္တဿ ပဋိပါဋိယာဝ ဒွတ္တိံသဝဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖါနိ ဝတိပါဒါ ဝါ ပါကဋာ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိစရန္တာ တိရစ္ဆာနဂတာပိ မနုဿာပိ သတ္တာတိ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ကောဋ္ဌာသာတိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ခါဒနီယဘောဇနီယံ ကောဋ္ဌာသန္တရေ ပက္ခိပ္ပမာနံ ဝိယ ဟောတိ။

ကောဋ္ဌာသာနံ ပဂုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ တီသု မုခေသု ဧကေန မုခေန ဝိမုစ္စိဿတိ။ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဏ္ဏတော ဝါ ပဋိကူလတော ဝါ သုညတော ဝါ ဥပဋ္ဌာတိ။ ယထာ နာမ ပူဝေ ပစိတုကာမာ ဣတ္ထီ မဒ္ဒိတွာ ဌပိတပိဋ္ဌတော ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ တံ တံ ပစတိ, ယထာ ဝါ ပန သမေ ဘူမိပ္ပဒေသေ ဌပိတံ ဥဒကပူရံ ကုမ္ဘံ ယတော ယတော အာဝိဇ္ဈန္တိ တတော တတောဝ ဥဒကံ နိက္ခမတိ၊ ဧဝမေဝ ကောဋ္ဌာသာနံ ပဂုဏကာလတော ပဋ္ဌာယ တီသု မုခေသု ဧကေန မုခေန ဝိမုစ္စိဿတိ။ အာကင်္ခမာနဿ ဝဏ္ဏတော, အာကင်္ခမာနဿ ပဋိကူလတော, အာကင်္ခမာနဿ သုညတော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌဟိဿတိယေဝ။ အယံ ဧတ္တကော ဥဂ္ဂဟသန္ဓိ နာမ။ ဣမသ္မိံ ဥဂ္ဂဟသန္ဓိသ္မိံ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဘိက္ခု ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ။

ယဿ ပန ဥဂ္ဂဟသန္ဓိသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဥပဋ္ဌာတိ, တေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ, သစေ ယတ္ထ အာစရိယော ဝသတိ, သော အာဝါသော သပ္ပါယော ဟောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ၊ နော စေ, သပ္ပါယဋ္ဌာနေ ဝသိတဗ္ဗံ။ ဝသန္တေန အဋ္ဌာရသ ဝိဟာရဒေါသေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၅၂) ဝဇ္ဇေတွာ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေ သေနာသနေ ဝသိတဗ္ဗံ, သယမ္ပိ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တတော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တေန ရတ္တိဋ္ဌာနံ ဝါ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဝါ ပဝိသိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကာတဗ္ဗံ။

ကထံ? အာဒိတော တာဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အနုပုဗ္ဗတော မနသိကာတဗ္ဗံ, န ဧကန္တရိကာ။ အနုပုဗ္ဗတော မနသိကရောန္တော ဟိ ဒွတ္တိံသပဒံ နိဿေဏိံ ပဒပဋိပါဋိယာ အက္ကမန္တော ပါသာဒံ အာရုယှ ပါသာဒါနိသံသံ အနုဘဝနကပုရိသော ဝိယ ‘ကေသာ လောမာ’တိ ပဋိပါဋိယာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနတော စ န ပရိဟာယတိ, ပါသာဒါနိသံသသဒိသေ စ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေ အနုဘဝတိ။ အနုပုဗ္ဗတော မနသိကရောန္တေနာပိ စ နာတိသီဃတော နာတိသဏိကတော မနသိကာတဗ္ဗံ။ အတိသီဃတော မနသိကရောန္တဿ ဟိ ကိဉ္စာပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပဂုဏံ ဟောတိ, အဝိဘူတံ ပန ဟောတိ။ တတ္ထ ဩပမ္မံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

အတိသဏိကတော မနသိကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆတိ, အန္တရာဝ ဩသက္ကိတဗ္ဗံ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ ပုရိသော တိယောဇနံ မဂ္ဂံ သာယံ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ပဋိပန္နော နိက္ခန္တဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ သီတလစ္ဆာယံ ဒိသွာ ဝိဿမတိ, ရမဏီယံ ဝါလိကတလံ ဒိသွာ ပိဋ္ဌိံ ပသာရေတိ, ဝနပေါက္ခရဏိံ ဒိသွာ ပါနီယံ ပိဝတိ နှာယတိ, ပဗ္ဗတံ ဒိသွာ အာရုယှ ပဗ္ဗတရာမဏေယျကံ ပဿတိ, တံ အန္တရာယေဝ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃေါ ဝါ ဒီပိ ဝါ ဟနတိ, စောရာ ဝါ ပန ဝိလုပ္ပန္တိ စေဝ ဟနန္တိ စ၊ ဧဝမေဝ အတိသဏိကံ မနသိကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိယောသာနံ န ဂစ္ဆတိ, အန္တရာဝ ဩသက္ကိတဗ္ဗံ ဟောတိ။

တသ္မာ နာတိသီဃံ နာတိသဏိကံ ဧကဒိဝသံ တိံသဝါရေ မနသိကာတဗ္ဗံ၊ ပါတောဝ ဒသ ဝါရေ, မဇ္ဈနှိကေ ဒသဝါရေ, သာယနှေ ဒသ ဝါရေ သဇ္ဈာယော ကာတဗ္ဗော, နော ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ယထာ ဟိ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ မုခံ နော ဓောဝိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ နော ခါဒိတုံ နော ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဧတံ ပန ဝဋ္ဋေယျ၊ ဣဒမေဝ ဧကန္တေန နော ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ကရောန္တော မဟန္တံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယထာ ဟိ ဧကဿ ပုရိသဿ တီဏိ ခေတ္တာနိ၊ ဧကံ ခေတ္တံ အဋ္ဌကုမ္ဘံ ဒေတိ, ဧကံ သောဠသ, ဧကံ ဒွတ္တိံသ၊ တေန တီဏိပိ ခေတ္တာနိ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ အသက္ကောန္တေန ဒွေ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကံ ဒွတ္တိံသကုမ္ဘဒါယကမေဝ ပဋိဇဂ္ဂိတဗ္ဗံ၊ တတ္ထေဝ ကသနဝပနနိဒ္ဒါနာဒီနိ ကာတဗ္ဗာနိ၊ တဒေဝဿ ဣတရေသု ဒွီသု ဥဋ္ဌာနကဒါယံ ဒဿတိ၊ ဧဝမေဝ သေသံ မုခဓောဝနာဒိကမ္မံ ဆဍ္ဍေတွာပိ ဧတ္ထေဝ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ, နော ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကရောန္တော မဟန္တံ အတ္ထံ ဂဏှိတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္တာဝတာ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ နာမ ကထိတာ။

ဧဝံ ပဋိပန္နေနာပိ ဝိက္ခေပေါ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗော။ ကမ္မဋ္ဌာနဉှိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ စိတ္တေ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တေ ကမ္မဋ္ဌာနတော ပရိဟာယတိ, ဝဋ္ဋဘယံ သမတိက္ကမိတုံ န သက္ကောတိ။ ယထာ ဟိ ဧကော ပုရိသော သဟဿုဒ္ဓါရံ သာဓေတွာ ဝဍ္ဎိံ လဘိတွာ အဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ကုမ္ဘီလမကရဂါဟရက္ခသသမုဋ္ဌိတာယ ဂမ္ဘီရဂိရိကန္ဒရာယ ဥပရိ အတ္ထတံ ဧကပဒိကံ ဒဏ္ဍကသေတုံ အာရုယှ ဂစ္ဆန္တော အက္ကမနပဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ပရိပတိတွာ ကုမ္ဘီလာဒိဘတ္တံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ အယမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သစိတ္တေ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တေ ကမ္မဋ္ဌာနတော ပရိဟာယတိ, ဝဋ္ဋဘယံ သမတိက္ကမိတုံ န သက္ကောတိ။

တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပုရိသဿ သဟဿုဒ္ဓါရံ သာဓေတွာ ဝဍ္ဎိံ လဒ္ဓကာလော ဝိယ ဟိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အာစရိယသန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဟိတကာလော၊ အန္တရာ ဂမ္ဘီရဂိရိကန္ဒရာ ဝိယ သံသာရော၊ တဿ ကုမ္ဘီလာဒီဟိ ဒဋ္ဌကာလော ဝိယ ဝဋ္ဋမူလကာနိ မဟာဒုက္ခာနိ၊ ဧကပဒိကဒဏ္ဍကသေတု ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သဇ္ဈာယဝီထိ၊ တဿ ပုရိသဿ ဧကပဒိကံ ဒဏ္ဍကသေတုံ အာရုယှ အက္ကမနပဒံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တဿ ပရိပတိတွာ ကုမ္ဘီလာဒီနံ ဘတ္တဘာဝံ အာပန္နကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနတော ပရိဟာယိတွာ ဝဋ္ဋဘယံ သမတိက္ကမိတုံ အသမတ္ထဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တသ္မာ ကေသာ မနသိကာတဗ္ဗာ။ ကေသေ မနသိကရိတွာ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပံ ပဋိဗာဟိတွာ သုဒ္ဓစိတ္တေနေဝ ‘လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော’တိ မနသိကာတဗ္ဗံ။ ဧဝံ မနသိကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနတော န ပရိဟာယတိ, ဝဋ္ဋဘယံ သမတိက္ကမတိ။ ဩပမ္မံ ပနေတ္ထ တဒေဝ ပရိဝတ္တေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဟဿုဒ္ဓါရံ သာဓေတွာ ဝဍ္ဎိံ လဘိတွာ ဆေကဿ ပုရိသဿ ဒဏ္ဍကသေတုံ အာရုယှ နိဝါသနပါရုပနံ သံဝိဓာယ ဓာတုပတ္ထဒ္ဓကာယံ ကတွာ သောတ္ထိနာ ပရတီရဂမနံ ဝိယ ဆေကဿ ဘိက္ခုနော ကေသေ မနသိကရိတွာ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပံ ပဋိဗာဟိတွာ သုဒ္ဓစိတ္တေနေဝ ‘လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော’တိ မနသိကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနတော အပရိဟာယိတွာ ဝဋ္ဋဘယံ သမတိက္ကမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဏ္ဏတ္တိံ သမတိက္ကမနတော မနသိကာတဗ္ဗံ။ ‘ကေသာ လောမာ’တိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘ပဋိကူလံ ပဋိကူလ’န္တိ သတိ ဌပေတဗ္ဗာ။ ပဌမံယေဝ ပန ပဋိကူလတော န ဥပဋ္ဌာတိ။ ယာဝ န ဥပဋ္ဌာတိ တာဝ ပဏ္ဏတ္တိ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ။ ယဒါ ဥပဋ္ဌာတိ တဒါ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘ပဋိကူလ’န္တိ မနသိကာတဗ္ဗံ။ ကရောန္တေန စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ပဋိကူလတော မနသိကာတဗ္ဗာ။ တစပဉ္စကသ္မိဉှိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂန္ဓာသယောကာသဝသေနေဝ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ပါဋိကူလျံ လဗ္ဘတိ။ သေသေသုပိ ယံ ယံ လဗ္ဘတိ, တဿ တဿ ဝသေန မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော။

တတ္ထ ကေသာဒယော ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသာ သုဘနိမိတ္တံ ရာဂဋ္ဌာနိယံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏန္တိ သင်္ခံ ဂတာ။ ယေ ကေစိ ရဇ္ဇနကသတ္တာ နာမ, သဗ္ဗေ တေ ဣမေသု ပဉ္စသု ကောဋ္ဌာသေသု ရဇ္ဇန္တိ။ အယံ ပန ဘိက္ခု မဟာဇနဿ ရဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ‘ပဋိကူလ’န္တိ အပ္ပနံ ပါပေတိ။ တတ္ထ အပ္ပနာပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ပရတော အကိလမန္တောဝ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။

တတြိဒံ ဩပမ္မံ – ယထာ ဟိ ဆေကော ဓနုဂ္ဂဟော ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ သတသဟဿုဋ္ဌာနကံ ဂါမဝရံ လဘိတွာ သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓော တတ္ထ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဒွတ္တိံသ စောရေ ဒိသွာ တေသု ပဉ္စစောရဇေဋ္ဌကေ ဃာတေယျ၊ တေသံ ဃာတိတကာလတော ပဋ္ဌာယ တေသု ဒွေ ဧကမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇမာနာ နာမ န ဟောန္တိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဓနုဂ္ဂဟဿ ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဂါမဝရံ လဒ္ဓကာလော ဝိယ ဟိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အာစရိယသန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဌိတကာလော၊ ဒွတ္တိံသ စောရာ ဝိယ ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသာ၊ ပဉ္စ စောရဇေဋ္ဌကာ ဝိယ ကေသာဒယော ပဉ္စ၊ စောရဇေဋ္ဌကာနံ ဃာတိတကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သဗ္ဗသတ္တာနံ ရဇ္ဇနဋ္ဌာနေ တစပဉ္စကေ ‘ပဋိကူလ’န္တိ အပ္ပနာယ ပါပိတကာလော၊ သေသစောရာနံ ပါဏိပ္ပဟာရေနေဝ ပလာယိတကာလော ဝိယ သေသကောဋ္ဌာသေသု အကိလမန္တဿေဝ အပ္ပနာပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧဝံ ပဏ္ဏတ္တိံ သမတိက္ကမန္တေန စ အနုပုဗ္ဗမုဉ္စနတော မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော – ကေသေ မနသိကရောန္တေန မနသိကရောန္တေနေဝ ကေသေသု သာပေက္ခေန ဟုတွာ လောမေသု သတိ ပေသေတဗ္ဗာ။ ယာဝ လောမာ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ တာဝ ‘ကေသာ ကေသာ’တိ မနသိကာတဗ္ဗာ။ ယဒါ ပန လောမာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ တဒါ ကေသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ လောမေသု သတိ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ နခါဒီသုပိ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော။

တတြိဒံ ဩပမ္မံ – ယထာ ဟိ ဇလူကာ ဂစ္ဆမာနာ ယာဝ ပုရတော ပတိဋ္ဌံ န လဘတိ တာဝ ပစ္ဆတော နင်္ဂုဋ္ဌေန ဂဟိတဋ္ဌာနံ န မုဉ္စတိ၊ ယဒါ ပန ပုရတော ပတိဋ္ဌံ လဘတိ တဒါ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဥက္ခိပိတွာ မုခေန ဂဟိတဋ္ဌာနေ ဌပေတိ၊ ဧဝမေဝ ကေသေ မနသိကရောန္တေန မနသိကရောန္တေနေဝ ကေသေသု သာပေက္ခေန ဟုတွာ လောမေသု သတိ ပေသေတဗ္ဗာ။ ယာဝ လောမာ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ တာဝ ‘ကေသာ ကေသာ’တိ မနသိကာတဗ္ဗာ။ ယဒါ လောမာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ တဒါ ကေသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ လောမေသု သတိ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ နခါဒီသုပိ မနသိကာရော ပဝတ္တေတဗ္ဗော။

ဧဝံ ပဝတ္တေန္တေန အပ္ပနာ ဟောတီတိ ဝုတ္တမနသိကာရကောသလ္လံ သမ္ပာဒေတဗ္ဗံ။ ကထံ? ဣဒဉှိ အပ္ပနာကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ၊ ပဌမံယေဝ တာဝ န ဥပဋ္ဌာတိ၊ အနမတဂ္ဂသ္မိဉှိ သံသာရဝဋ္ဋေ စ နာနာရမ္မဏေသု ဝဍ္ဎိတံ စိတ္တံ ‘ကေသာ’တိ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ သဇ္ဈာယသောတာနုသာရေန ဂန္တွာ မတ္ထလုင်္ဂေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ‘မတ္ထလုင်္ဂ’န္တိ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ သဇ္ဈာယသောတာနုသာရေန အာဂန္တွာ ကေသေသု ပတိဋ္ဌာတိ။ မနသိကရောန္တဿ မနသိကရောန္တဿ ပန သော သော ကောဋ္ဌာသော ဥပဋ္ဌာတိ။ သတိ သမာဓိနာပိ တိဋ္ဌမာနာ ပဝတ္တတိ။ တေန ယော ယော ကောဋ္ဌာသော အဓိကတရံ ဥပဋ္ဌာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဒွိဂုဏေန ယောဂံ ကတွာ အပ္ပနာ ပါပေတဗ္ဗာ။ ဧဝံ အပ္ပနာယ ပါပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသကောဋ္ဌာသေသု အကိလမန္တော အပ္ပနံ ပါပေတိ။ တတ္ထ တာလဝနမက္ကဋောဝ ဩပမ္မံ။

အပိစေတ္ထ ဧဝမ္ပိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဒွတ္တိံသတာလကသ္မိဉှိ တာလဝနေ မက္ကဋော ပဋိဝသတိ။ တံ ဂဟေတုကာမော လုဒ္ဒေါ ကောဋိယံ ဌိတတာလမူလေ ဌတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိမကာသိ။ မာနဇာတိကော မက္ကဋော တံ တံ တာလံ လင်္ဃိတွာ ပရိယန္တတာလေ အဋ္ဌာသိ။ လုဒ္ဒေါ တတ္ထပိ ဂန္တွာ ဥက္ကုဋ္ဌိမကာသိ။ မက္ကဋော ပုန တထေဝ ပုရိမတာလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ သော အပရာပရံ အနုဗန္ဓိယမာနော ကိလမန္တော တဿ တဿေဝ တာလဿ မူလေ ဌတွာ ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိကာလေ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တော အတိကိလမန္တော ဧကဿ တာလဿ မကုဠပဏ္ဏသူစိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ဓနုကောဋိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဂဏှန္တောပိ န ပလာယတိ။

တတ္ထ ဒွတ္တိံသ တာလာ ဝိယ ဒွတ္တိံသ ကောဋ္ဌာသာ၊ မက္ကဋော ဝိယ စိတ္တံ၊ လုဒ္ဒေါ ဝိယ ယောဂါဝစရော၊ လုဒ္ဒေန တာလမူလေ ဌတွာ ဥက္ကုဋ္ဌိကာလေ မာနဇာတိကဿ မက္ကဋဿ ပလာယိတွာ ပရိယန္တကောဋိယံ ဌိတကာလော ဝိယ အနမတဂ္ဂေ သံသာရဝဋ္ဋေ စ နာနာရမ္မဏေသု ဝဍ္ဎိတစိတ္တဿ ‘ကေသာ’တိ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ သဇ္ဈာယသောတာနုသာရေန ဂန္တွာ မတ္ထလုင်္ဂေ ပတိဋ္ဌာနံ၊ ပရိယန္တကောဋိယံ ဌတွာ ဥက္ကုဋ္ဌေ ဩရိမကောဋိံ အာဂမနကာလော ဝိယ ‘မတ္ထလုင်္ဂ’န္တိ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေ သဇ္ဈာယသောတာနုသာရေန ဂန္တွာ ကေသေသု ပတိဋ္ဌာနံ၊ အပရာပရံ အနုဗန္ဓိယမာနဿ ကိလမန္တဿ ဥက္ကုဋ္ဌုက္ကုဋ္ဌိဋ္ဌာနေ ဥဋ္ဌာနကာလော ဝိယ မနသိကရောန္တဿ မနသိကရောန္တဿ တသ္မိံ တသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ဥပဋ္ဌဟန္တေ သတိယာ ပတိဋ္ဌာယ ပတိဋ္ဌာယ ဂမနံ၊ ဓနုကောဋိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဂဏှန္တဿာပိ အပလာယနကာလော ဝိယ ယော ကောဋ္ဌာသော အဓိကတရံ ဥပဋ္ဌာတိ, တသ္မိံ ဒွိဂုဏံ မနသိကာရံ ကတွာ အပ္ပနာယ ပါပနံ။

တတ္ထ အပ္ပနာယ ပါပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသကောဋ္ဌာသေသု အကိလမန္တောဝ အပ္ပနံ ပါပေဿတိ။ တသ္မာ ‘ပဋိကူလံ ပဋိကူလ’န္တိ ပုနပ္ပုနံ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗံ သမန္နာဟရိတဗ္ဗံ, တက္ကာဟတံ ဝိတက္ကာဟတံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကရောန္တဿ စတ္တာရော ခန္ဓာ ပဋိကူလာရမ္မဏာ ဟောန္တိ, အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ ပုဗ္ဗဘာဂစိတ္တာနိ ပရိကမ္မဥပစာရသင်္ခါတာနိ သဝိတက္ကသဝိစာရာနီတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။ ဧကံ ပန ကောဋ္ဌာသံ မနသိကရောန္တဿ ဧကမေဝ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ပါဋိယေက္ကံ မနသိကရောန္တဿ ဒွတ္တိံသ ပဌမဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ဟတ္ထေ ဂဟိတပဉှာဝတ္ထု ပါကတိကမေဝ။

သော တံ နိမိတ္တန္တိ သော ဘိက္ခု တံ ကမ္မဋ္ဌာနနိမိတ္တံ။ အာသေဝတီတိ သေဝတိ ဘဇတိ။ ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ။ ဗဟုလီကရောတီတိ ပုနပ္ပုနံ ကရောတိ။ သွာဝတ္ထိတံ ဝဝတ္ထပေတီတိ သုဝဝတ္ထိတံ ကရောတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ကာယေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ ဧဝံ ကတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ပရဿ ကာယေ အတ္တနော စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ ဌပေတိ ပေသေတိ။

အတ္ထိဿ ကာယေတိ အတ္ထိ အဿ ကာယေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါကာယေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ ကာလေန အတ္တနော ကာလေန ပရေသံ ကာယေ စိတ္တံ ဥပနာမေတိ။ အတ္ထိ ကာယေတိ ဣဒံ ယသ္မာ န ဧကန္တေန အတ္တနော ကာယော နာပိ ပရဿေဝ ကာယော အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ပန အတ္တနော ဇီဝမာနကသရီရေ ‘ပဋိကူလ’န္တိ ပရိကမ္မံ ကရောန္တဿ အပ္ပနာပိ ဥပစာရမ္ပိ ဇာယတိ။ ပရဿ ဇီဝမာနကသရီရေ ‘ပဋိကူလ’န္တိ မနသိကရောန္တဿ နေဝ အပ္ပနာ ဇာယတိ, န ဥပစာရံ။ နနု စ ဒသသု အသုဘေသု ဥဘယမ္ပေတံ ဇာယတီတိ? အာမ, ဇာယတိ။ တာနိ ဟိ အနုပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတာနိ။ တသ္မာ တတ္ထ အပ္ပနာပိ ဥပစာရမ္ပိ ဇာယတိ။ ဣဒံ ပန ဥပါဒိန္နကပက္ခေ ဌိတံ။ တေနေဝေတ္ထ ဥဘယမ္ပေတံ န ဇာယတိ။ အသုဘာနုပဿနာသင်္ခါတာ ပန ဝိပဿနာဘာဝနာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗေ ကိံ ကထိတန္တိ? သမထဝိပဿနာ ကထိတာ။

ဣဒါနေတ္ထ ဧဝံ သဗ္ဗံ မနသိကာရသာဓာရဏံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတေသဉှိ –

နိမိတ္တတော လက္ခဏတော, ဓာတုတော အထ သုညတော၊

ခန္ဓာဒိတော စ ဝိညေယျော, ကေသာဒီနံ ဝိနိစ္ဆယော။

တတ္ထ ‘နိမိတ္တတော’တိ ဒွတ္တိံသာကာရေ သဋ္ဌိသတံ နိမိတ္တာနိ, ယေသံ ဝသေန ယောဂါဝစရော ဒွတ္တိံသာကာရံ ကောဋ္ဌာသတော ပရိဂ္ဂဏှာတိ, သေယျထိဒံ – ကေသဿ ဝဏ္ဏနိမိတ္တံ, သဏ္ဌာနနိမိတ္တံ, ဒိသာနိမိတ္တံ, ဩကာသနိမိတ္တံ, ပရိစ္ဆေဒနိမိတ္တန္တိ ပဉ္စ နိမိတ္တာနိ ဟောန္တိ။ လောမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

‘လက္ခဏတော’တိ ဒွတ္တိံသာကာရေ အဋ္ဌဝီသတိသတံ လက္ခဏာနိ ဟောန္တိ, ယေသံ ဝသေန ယောဂါဝစရော ဒွတ္တိံသာကာရံ လက္ခဏတော မနသိကရောတိ, သေယျထိဒံ – ကေသေ ထဒ္ဓတ္တလက္ခဏံ, အာဗန္ဓတ္တလက္ခဏံ, ဥဏှတ္တလက္ခဏံ, ဝိတ္ထမ္ဘနလက္ခဏန္တိ စတ္တာရိ လက္ခဏာနိ ဟောန္တိ။ လောမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

‘ဓာတုတော’တိ ဒွတ္တိံသာကာရေ ‘‘စတုဓာတုရော အယံ, ဘိက္ခု, ပုရိသော’’တိ ဝုတ္တာသု ဓာတူသု အဋ္ဌဝီသတိသတံ ဓာတုယော ဟောန္တိ, ယာသံ ဝသေန ယောဂါဝစရော ဒွတ္တိံသာကာရံ ဓာတုတော ပရိဂ္ဂဏှာတိ, သေယျထိဒံ – ကေသေ ကက္ခဠတာ ပထဝီဓာတု, အာဗန္ဓနတာ အာပေါဓာတု, ဥဏှတာ တေဇောဓာတု, ဝိတ္ထမ္ဘနတာ ဝါယောဓာတူတိ စတဿော ဓာတုယော ဟောန္တိ။ လောမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

‘သုညတော’တိ ဒွတ္တိံသာကာရေ ဆန္နဝုတိ သုညတာ ဟောန္တိ, ယာသံ ဝသေန ယောဂါဝစရော ဒွတ္တိံသာကာရံ သုညတော ဝိပဿတိ, သေယျထိဒံ – ကေသာ သုညာ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါ နိစ္စေန ဝါ ဓုဝေန ဝါ သဿတေန ဝါ အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါတိ။ ကေသေ တာဝ အတ္တသုညတာ, အတ္တနိယသုညတာ, နိစ္စဘာဝသုညတာတိ တိဿော သုညတာ ဟောန္တိ။ လောမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

‘ခန္ဓာဒိတော’တိ ဒွတ္တိံသာကာရေ ကေသာဒီသု ခန္ဓာဒိဝသေန ပရိဂ္ဂယှမာနေသု ကေသာ ကတိ ခန္ဓာ ဟောန္တိ, ကတိ အာယတနာနိ, ကတိ ဓာတုယော, ကတိ သစ္စာနိ, ကတိ သတိပဋ္ဌာနာနီတိအာဒိနာ နယေန ပေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော ဝိညာတဗ္ဗော။

၃၅၇။ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တာဒိဘေဒတော တိဝိဓေန ကာယာနုပဿနံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ အနုပဿီတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယာယ အနုပဿနာယ ကာယာနုပဿီ နာမ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ တတ္ထ ကတမာ အနုပဿနာ? ယာ ပညာ ပဇာနနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အာတာပီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

တတ္ထ ပညာ ပဇာနနာတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဥပေတောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဝေဝစနာနိ။ အပိစ အာသေဝနဝသေန ဥပေတော, ဘာဝနာဝသေန သုဋ္ဌု ဥပေတောတိ သမုပေတော။ ဥပါဂတော သမုပါဂတော, ဥပပန္နော သမ္ပန္နောတိ ဣမေသုပိ ဒွီသု ဒုကေသု အယမေဝ နယော။ ဗဟုလီကာရဝသေန ပန သမန္နာဂတောတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣမိနာ အာတာပေန ဥပေတောတိ အာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝိဟရတီတိ ပဒေ ‘တတ္ထ ကတမော ဝိဟာရော’တိ ပုစ္ဆံ အကတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဒေသေန္တော ဣရိယတီတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ အညတရသမင်္ဂီဘာဝတော ဣရိယတိ။ တေဟိ ဣရိယာပထစတုက္ကေဟိ ကာယသကဋဝတ္တနေန ဝတ္တတိ။ ဧကံ ဣရိယာပထဒုက္ခံ အပရေန ဣရိယာပထေန ဗာဓိတွာ စိရဋ္ဌိတိကဘာဝေန သရီရက္ခနတော ပါလေတိ။ ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေ အသဏ္ဌဟိတွာ သဗ္ဗိရိယာပထဝတနတော ယပေတိ။ တေန တေန ဣရိယာပထေန တထာ တထာ ကာယဿ ယာပနတော ယာပေတိ။ စိရကာလဝတ္တာပနတော စရတိ။ ဣရိယာပထေန ဣရိယာပထံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတဟရဏတော ဝိဟရတိ။

၃၆၂။ သွေဝ ကာယော လောကောတိ ယသ္မိံ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ, သွေဝ ကာယော လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော။ ယသ္မာ ပနဿ ကာယေ ပဟီယမာနံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ဝေဒနာဒီသုပိ ပဟီယတိ ဧဝ, တသ္မာ ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကောတိ ဝုတ္တံ။

သန္တာတိအာဒီသုပိ နိရောဓဝသေန သန္တတာယ သန္တာ။ ဘာဝနာယ သမိတတ္တာ သမိတာ။ ဝတ္ထုပရိညာယ အပ္ပဝတ္တိဝူပသမဝသေန ဝူပသန္တာ။ နိရောဓသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဂတာတိ အတ္ထင်္ဂတာ။ ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတတ္တာ အတိဝိယ အတ္ထံ ဂတာတိ အဗ္ဘတ္ထင်္ဂတာ။ အပ္ပိတာတိ ဝိနာသိတာ, အပ္ပဝတ္တိယံ ဌပိတာတိပိ အတ္ထော။ ဗျပ္ပိတာတိ သုဝိနာသိတာ, အတိဝိယ အပ္ပဝတ္တိယံ ဌပိတာတိပိ အတ္ထော။ ယထာ ပုန န အနွဿဝန္တိ ဧဝံ သောသိတတ္တာ သောသိတာ။ သုဋ္ဌု သောသိတာတိ ဝိသောသိတာ, သုက္ခာပိတာတိ အတ္ထော။ ဝိဂတန္တာ ကတာတိ ဗျန္တီ ကတာ။ ဧတ္ထ စ အနုပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနဝိဟာရေန ကမ္မဋ္ဌာနိကဿ ကာယပရိဟရဏံ, အာတာပေန သမ္မပ္ပဓာနံ, သတိသမ္ပဇညေန ကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏူပါယော၊ သတိယာ ဝါ ကာယာနုပဿနာဝသေန ပဋိလဒ္ဓေါ သမထော, သမ္ပဇညေန ဝိပဿနာ, အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿဝိနယေန ဘာဝနာဖလံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကာယာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝေဒနာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၆၃။ ဝေဒနာနုပဿနာနိဒ္ဒေသေပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနောတိအာဒီသု ပန သုခံ ဝေဒနန္တိ ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘အဟံ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ ကာမံ ဥတ္တာနသေယျကာပိ ဒါရကာ ထညပိဝနာဒိကာလေ သုခံ ဝေဒယမာနာ ‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမာ’တိ ပဇာနန္တိ, န ပနေတံ ဧဝရူပံ ဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧဝရူပဉှိ ဇာနနံ သတ္တူပလဒ္ဓိံ နပ္ပဇဟတိ, သတ္တသညံ န ဥဂ္ဃါဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ ဝါ န ဟောတိ။ ဣမဿ ပန ဘိက္ခုနော ဇာနနံ သတ္တူပလဒ္ဓိံ ပဇဟတိ, သတ္တသညံ ဥဂ္ဃါဋေတိ, ကမ္မဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ စ ဟောတိ။ ‘ဣဒဉှိ ကော ဝေဒယတိ, ကဿ ဝေဒနာ, ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာ’တိ ဧဝံ သမ္ပဇာနဝေဒိယနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ကော ဝေဒယတီတိ? န ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဝေဒယတိ။ ကဿ ဝေဒနာတိ? န ကဿစိ သတ္တဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဝေဒနာ။ ကိံ ကာရဏာ ဝေဒနာတိ? ဝတ္ထုအာရမ္မဏာ စ ပနေသာ ဝေဒနာ။ တသ္မာ ဧသ ဧဝံ ပဇာနာတိ – ‘တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတိ၊ တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘အဟံ ဝေဒယာမီ’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတီ’တိ။ ဧဝံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီတိ သလ္လက္ခေန္တော ‘ဧသ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, စိတ္တလပဗ္ဗတေ အညတရော ထေရော ဝိယ။

ထေရော ကိရ အဖာသုကကာလေ ဗလဝဝေဒနာယ နိတ္ထုနန္တော အပရာပရံ ပရိဝတ္တတိ။ တမေကော ဒဟရော အာဟ – ‘‘ကတရံ ဝေါ, ဘန္တေ, ဌာနံ ရုဇတီ’’တိ? ‘‘အာဝုသော, ပါဋိယေက္ကံ ရုဇနဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ၊ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာဝ ဝေဒယတီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ ဇာနနကာလတော ပဋ္ဌာယ အဓိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ နော, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘အဓိဝါသေမိ, အာဝုသော’’တိ။ ‘‘အဓိဝါသနာ, ဘန္တေ, သေယျော’’တိ။ ထေရော အဓိဝါသေသိ။ ဝါတော ယာဝ ဟဒယာ ဖာလေသိ။ မဉ္စကေ အန္တာနိ ရာသီကတာနိ အဟေသုံ။ ထေရော ဒဟရဿ ဒဿေသိ – ‘‘ဝဋ္ဋတာဝုသော, ဧတ္တကာ အဓိဝါသနာ’’တိ? ဒဟရော တုဏှီ အဟောသိ။ ထေရော ဝီရိယသမာဓိံ ယောဇေတွာ သဟပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

ယထာ စ သုခံ, ဧဝံ ဒုက္ခံ…ပေ… နိရာမိသံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘နိရာမိသံ အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိ ပဇာနာတိ။ ဣတိ ဘဂဝါ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဝေဒနာဝသေန ကထေသိ။ ဒုဝိဓဉှိ ကမ္မဋ္ဌာနံ – ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ အရူပကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ၊ ရူပပရိဂ္ဂဟော အရူပပရိဂ္ဂဟောတိပိ ဧတဒေဝ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ဘဂဝါ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော သင်္ခေပမနသိကာရဝသေန ဝါ ဝိတ္ထာရမနသိကာရဝသေန ဝါ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနံ ကထေသိ။ တဒုဘယမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သဗ္ဗာကာရတော ဒဿိတမေဝ။

အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ပန ကထေန္တော ယေဘုယျေန ဝေဒနာဝသေန ကထေသိ။ တိဝိဓော ဟိ အရူပကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိနိဝေသော – ဖဿဝသေန, ဝေဒနာဝသေန, စိတ္တဝသေနာတိ။ ကထံ? ဧကစ္စဿ ဟိ သံခိတ္တေန ဝါ ဝိတ္ထာရေန ဝါ ပရိဂ္ဂဟိတေ ရူပကမ္မဋ္ဌာနေ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကာနံ ပဌမာဘိနိပါတော တံ အာရမ္မဏံ ဖုသန္တော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဖဿော ပါကဋော ဟောတိ။ ဧကစ္စဿ တံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝန္တီ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ။ ဧကစ္စဿ တံ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိဇာနန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ။

တတ္ထ ယဿ ဖဿော ပါကဋော ဟောတိ, သောပိ ‘န ကေဝလံ ဖဿောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဉ္ဇာနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ, ဝိဇာနနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ ယဿ ဝေဒနာ ပါကဋာ ဟောတိ, သောပိ ‘န ကေဝလံ ဝေဒနာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာယ သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဉ္ဇာနနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ, ဝိဇာနနမာနံ ဝိညာဏမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။ ယဿ ဝိညာဏံ ပါကဋံ ဟောတိ, သောပိ ‘န ကေဝလံ ဝိညာဏမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန သဒ္ဓိံ တဒေဝါရမ္မဏံ ဖုသမာနော ဖဿောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနုဘဝမာနာ ဝေဒနာပိ, သဉ္ဇာနနမာနာ သညာပိ, စေတယမာနာ စေတနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’တိ ဖဿပဉ္စမကေယေဝ ပရိဂ္ဂဏှာတိ။

သော ‘ဣမေ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ ကိံနိဿိတာ’တိ ဥပဓာရေန္တော ‘ဝတ္ထုနိဿိတာ’တိ ပဇာနာတိ။ ဝတ္ထု နာမ ကရဇကာယော၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒဉ္စ ပန မေ ဝိညာဏံ ဧတ္ထသိတံ, ဧတ္ထပဋိဗဒ္ဓ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၃၅)။ သော အတ္ထတော ဘူတာနိ စေဝ ဥပါဒါရူပါနိ စ။ ဧဝမေတ္ထ ဝတ္ထု ရူပံ, ဖဿပဉ္စမကာ နာမန္တိ နာမရူပမေဝ ပဿတိ။ ရူပဉ္စေတ္ထ ရူပက္ခန္ဓော, နာမံ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓမတ္တံ ဟောတိ။ နာမရူပဝိနိမုတ္တာ ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပဉ္စက္ခန္ဓဝိနိမုတ္တံ ဝါ နာမရူပံ နတ္ထိ။

သော ‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကိံဟေတုကာ’တိ ဥပပရိက္ခန္တော ‘အဝိဇ္ဇာဒိဟေတုကာ’တိ ပဿတိ၊ တတော ပစ္စယော စေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဉ္စ ဣဒံ၊ အညော သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ နတ္ထိ၊ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇမတ္တမေဝါတိ သပ္ပစ္စယနာမရူပဝသေနဝ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’တိ သမ္မသန္တော ဝိစရတိ။ သော ‘အဇ္ဇ အဇ္ဇာ’တိ ပဋိဝေဓံ အာကင်္ခမာနော တထာရူပေ ဒိဝသေ ဥတုသပ္ပါယံ, ပုဂ္ဂလသပ္ပါယံ, ဘောဇနသပ္ပါယံ, ဓမ္မသဝနသပ္ပါယံ ဝါ လဘိတွာ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသိန္နောဝ ဝိပဿနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ။ ဧဝံ ဣမေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ ဟောတိ။

ဣဓ ပန ဘဂဝါ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဝေဒနာဝသေန ကထေသိ။ ဖဿဝသေန ဝါ ဟိ ဝိညာဏဝသေန ဝါ ကထိယမာနံ န ပါကဋံ ဟောတိ, အန္ဓကာရံ ဝိယ ခါယတိ။ ဝေဒနာဝသေန ပန ပါကဋံ ဟောတိ။ ကသ္မာ? ဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိပါကဋတာယ။ သုခဒုက္ခဝေဒနာနဉှိ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ။ ယဒါ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သကလသရီရံ ခေါဘေန္တံ မဒ္ဒန္တံ ဖရမာနံ အဘိသန္ဒယမာနံ သတဓောတသပ္ပိံ ခါဒါပယန္တံ ဝိယ, သတပါကတေလံ မက္ခာပယမာနံ ဝိယ, ဥဒကဃဋသဟဿေန ပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပယမာနံ ဝိယ, ‘အဟော သုခံ! အဟော သုခန္တိ’! ဝါစံ နိစ္ဆာရယမာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယဒါ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သကလသရီရံ ခေါဘေန္တံ မဒ္ဒန္တံ ဖရမာနံ အဘိသန္ဒယမာနံ တတ္တဖာလံ ပဝေသေန္တံ ဝိယ, ဝိလီနတမ္ဗလောဟေန အာသိဉ္စန္တံ ဝိယ, သုက္ခတိဏဝနပ္ပတိမှိ အရညေ ဒါရုဥက္ကာကလာပံ ပက္ခိပမာနံ ဝိယ ‘အဟော ဒုက္ခံ! အဟော ဒုက္ခန္တိ!’ ဝိပ္ပလာပယမာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ ဟောတိ။

အဒုက္ခမသုခါ ပန ဒုဒ္ဒီပနာ အန္ဓကာရာ အဝိဘူတာ။ သာ သုခဒုက္ခာနံ အပဂမေ သာတာသာတပဋိက္ခေပဝသေန မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာတိ နယတော ဂဏှန္တဿ ပါကဋာ ဟောတိ။ ယထာ ကိံ? အန္တရာ ပိဋ္ဌိပါသာဏံ အာရုဟိတွာ ပလာယန္တဿ မိဂဿ အနုပထံ ဂစ္ဆန္တော မိဂလုဒ္ဒကော ပိဋ္ဌိပါသာဏဿ ဩရဘာဂေ အပရဘာဂေပိ ပဒံ ဒိသွာ မဇ္ဈေ အပဿန္တောပိ ‘ဣတော အာရုဠှော, ဣတော ဩရုဠှော, မဇ္ဈေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ ဣမိနာ ပဒေသေန ဂတော ဘဝိဿတီ’တိ နယတော ဇာနာတိ။ ဧဝံ အာရုဠှဋ္ဌာနေ ပဒံ ဝိယ ဟိ သုခါယ ဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ ဟောတိ၊ ဩရုဠှဋ္ဌာနေ ပဒံ ဝိယ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိ ပါကဋာ ဟောတိ။ ‘ဣတော အာရုဠှော, ဣတော ဩရုဠှော, မဇ္ဈေ ဧဝံ ဂတော’တိ နယတော ဂဟဏံ ဝိယ သုခဒုက္ခာနံ အပဂမေ သာတာသာတပဋိက္ခေပဝသေန မဇ္ဈတ္တာကာရဘူတာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာတိ နယတော ဂဏှန္တဿ ပါကဋာ ဟောတိ။

ဧဝံ ဘဂဝါ ပဌမံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေန္တော ဝေဒနာဝသေန ဝိနိဝတ္တေတွာ ဒဿေသိ၊ န ကေဝလဉ္စ ဣဓေဝ ဧဝံ ဒဿေတိ, ဒီဃနိကာယမှိ မဟာနိဒါနေ, သက္ကပဉှေ, မဟာသတိပဋ္ဌာနေ, မဇ္ဈိမနိကာယမှိ သတိပဋ္ဌာနေ စ စူဠတဏှာသင်္ခယေ, မဟာတဏှာသင်္ခယေ, စူဠဝေဒလ္လေ, မဟာဝေဒလ္လေ, ရဋ္ဌပါလသုတ္တေ, မာဂဏ္ဍိယသုတ္တေ, ဓာတုဝိဘင်္ဂေ, အာနေဉ္ဇသပ္ပါယေ, သံယုတ္တနိကာယမှိ စူဠနိဒါနသုတ္တေ, ရုက္ခောပမေ, ပရိဝီမံသနသုတ္တေ, သကလေ ဝေဒနာသံယုတ္တေတိ ဧဝံ အနေကေသု သုတ္တေသု ပဌမံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝသေန ဝိနိဝတ္တေတွာ ဒဿေသိ။ ယထာ စ တေသု တေသု, ဧဝံ ဣမသ္မိမ္ပိ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ ပဌမံ ရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ အရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဝေဒနာဝသေန ဝိနိဝတ္တေတွာ ဒဿေသိ။

တတ္ထ သုခံ ဝေဒနန္တိအာဒီသု အယံ အပရောပိ ပဇာနနပရိယာယော – သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတီတိ သုခဝေဒနာက္ခဏေ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ အဘာဝတော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော ‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’တိ ပဇာနာတိ။ တေန ယာ ပုဗ္ဗေ ဘူတပုဗ္ဗာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, တဿာ ဣဒါနိ အဘာဝတော ဣမိဿာ စ သုခါယ ဣတော ပဌမံ အဘာဝတော ဝေဒနာ နာမ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယသ္မိံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သမယေ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, နေဝ တသ္မိံ သမယေ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, န အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, သုခံယေဝ တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ။ ယသ္မိံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သမယေ ဒုက္ခံ…ပေ… အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, နေဝ တသ္မိံ သမယေ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, န ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ, အဒုက္ခမသုခံယေဝ တသ္မိံ သမယေ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ။ သုခါပိ ခေါ,

အဂ္ဂိဝေဿန, ဝေဒနာ အနိစ္စာ သင်္ခတာ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ခယဓမ္မာ ဝယဓမ္မာ ဝိရာဂဓမ္မာ နိရောဓဓမ္မာ။ ဒုက္ခာပိ ခေါ…ပေ… အဒုက္ခမသုခါပိ ခေါ, အဂ္ဂိဝေဿန, ဝေဒနာ အနိစ္စာ သင်္ခတာ…ပေ… နိရောဓဓမ္မာ။ ဧဝံ ပဿံ, အဂ္ဂိဝေဿန, သုတဝါ အရိယသာဝကော သုခါယပိ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, ဒုက္ခာယပိ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, အဒုက္ခမသုခါယပိ ဝေဒနာယ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတိ, ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ၊ ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၂၀၅)။

သာမိသံ ဝါ သုခန္တိအာဒီသု သာမိသာ သုခါ နာမ ပဉ္စကာမဂုဏာမိသနိဿိတာ ဆ ဂေဟဿိတသောမနဿဝေဒနာ၊ နိရာမိသာ သုခါ နာမ ဆ နေက္ခမ္မဿိတသောမနဿဝေဒနာ၊ သာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆ ဂေဟဿိတဒေါမနဿဝေဒနာ၊ နိရာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ဆ နေက္ခမ္မဿိတဒေါမနဿဝေဒနာ၊ သာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆ ဂေဟသိတဥပေက္ခာဝေဒနာ၊ နိရာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ဆ နေက္ခမ္မဿိတဥပေက္ခာဝေဒနာ။ တာသံ ဝိဘာဂေါ ဥပရိပဏ္ဏာသေ ပါဠိယံ (မ။ နိ။ ၃။၃၀၄ အာဒယော) အာဂတောယေဝ။ သော တံ နိမိတ္တန္တိ သော တံ ဝေဒနာနိမိတ္တံ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝေဒနာသူတိ ပရပုဂ္ဂလဿ ဝေဒနာသု။ သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနန္တိ ပရပုဂ္ဂလံ သုခဝေဒနံ ဝေဒယမာနံ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါတိ ကာလေန အတ္တနော ကာလေန ပရဿ ဝေဒနာသု စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ။ ဣမသ္မိံ ဝါရေ ယသ္မာ နေဝ အတ္တာ, န ပရော နိယမိတော၊ တသ္မာ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟမတ္တမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု သုခံ ဝေဒနံ သုခါ ဝေဒနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။ ဣမသ္မိံ ပန ပဗ္ဗေ သုဒ္ဓဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ။

ဝေဒနာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စိတ္တာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃၆၅။ စိတ္တာနုပဿနာနိဒ္ဒေသေပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သရာဂံ ဝါ စိတ္တန္တိအာဒီသု ပန သရာဂန္တိ အဋ္ဌဝိဓံ လောဘသဟဂတံ။ ဝီတရာဂန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ။ ဣဒံ ပန ယသ္မာ သမ္မသနံ န ဓမ္မသမောဓာနံ, တသ္မာ ဣဓ ဧကပဒေပိ လောကုတ္တရံ န လဗ္ဘတိ။ ယသ္မာ ပဟာနေကဋ္ဌဝသေန ရာဂါဒီဟိ သဟ ဝတ္တန္တိ ပဟီယန္တိ, တသ္မာ ဒွီသု ပဒေသု နိပ္ပရိယာယေန န လဗ္ဘန္တီတိ န ဂဟိတာနိ။ သေသာနိ စတ္တာရိ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ။ သဒေါသန္တိ ဒုဝိဓံ ဒေါမနဿသဟဂတံ။ ဝီတဒေါသန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ။ သေသာနိ ဒသ အကုသလစိတ္တာနိ နေဝ ပုရိမပဒံ, န ပစ္ဆိမပဒံ ဘဇန္တိ။ သမောဟန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတဉ္စေဝ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတဉ္စာတိ ဒုဝိဓံ။ ယသ္မာ ပန မောဟော သဗ္ဗာကုသလေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သေသာနိပိ ဣဓ ဝဋ္ဋန္တိ ဧဝ။ ဣမသ္မိံ ယေဝ ဟိ ဒုကေ ဒွါဒသာကုသလစိတ္တာနိ ပရိယာဒိဏ္ဏာနီတိ။ ဝီတမောဟန္တိ လောကိယကုသလာဗျာကတံ။ သံခိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓါနုပတိတံ။ ဧတဉှိ သင်္ကုဋိတစိတ္တံ နာမ။ ဝိက္ခိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတံ။ ဧတဉှိ ပသဋစိတ္တံ နာမ။

မဟဂ္ဂတန္တိ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရဉ္စ။ အမဟဂ္ဂတန္တိ ကာမာဝစရံ။ သဥတ္တရန္တိ ကာမာဝစရံ။ အနုတ္တရန္တိ ရူပါဝစရဉ္စ အရူပါဝစရဉ္စ။ တတြာပိ သဥတ္တရံ ရူပါဝစရံ, အနုတ္တရံ အရူပါဝစရမေဝ။ သမာဟိတန္တိ ယဿ အပ္ပနာသမာဓိ ဥပစာရသမာဓိ ဝါ အတ္ထိ။ အသမာဟိတန္တိ ဥဘယသမာဓိဝိရဟိတံ။ ဝိမုတ္တန္တိ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီဟိ ဝိနိမုတ္တံ။ အဝိမုတ္တန္တိ ဥဘယဝိမုတ္တိရဟိတံ၊ သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တီနံ ပန ဣဓ ဩကာသောဝ နတ္ထိ။ သရာဂမဿ စိတ္တန္တိ သရာဂံ အဿ စိတ္တံ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ဣမသ္မိမ္ပိ ပဗ္ဗေ သုဒ္ဓဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ။

စိတ္တာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဓမ္မာနုပဿနာနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

နီဝရဏပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

၃၆၇။ ဧတ္တာဝတာ ယသ္မာ ကာယာနုပဿနာယ ရူပက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ ကထိတော, ဝေဒနာနုပဿနာယ ဝေဒနာက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ စိတ္တာနုပဿနာယ ဝိညာဏက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟောဝ တသ္မာ ဣဒါနိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မသီသေန သညာသင်္ခါရက္ခန္ဓပရိဂ္ဂဟမ္ပိ ကထေတုံ ဓမ္မာနုပဿနံ ဒဿေန္တော ကထဉ္စ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သန္တန္တိ အဘိဏှသမုဒါစာရဝသေန သံဝိဇ္ဇမာနံ။ အသန္တန္တိ အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ ပဟီနတ္တာ ဝါ အဝိဇ္ဇမာနံ။ ယထာ စာတိ ယေန ကာရဏေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တဉ္စ ပဇာနာတီတိ တဉ္စ ကာရဏံ ပဇာနာတိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ သုဘနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ သုဘနိမိတ္တံ နာမ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ။ အယောနိသောမနသိကာရော နာမ အနုပါယမနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော, အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ ဝါ ဒုက္ခေ သုခန္တိ ဝါ အနတ္တနိ အတ္တာတိ ဝါ အသုဘေ သုဘန္တိ ဝါ မနသိကာရော။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အသုဘနိမိတ္တေ ပန ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ အသုဘနိမိတ္တံ နာမ အသုဘမ္ပိ အသုဘနိမိတ္တံ, အသုဘာရမ္မဏမ္ပိ အသုဘနိမိတ္တံ။ ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော ပထမနသိကာရော, အနိစ္စေ အနိစ္စန္တိ ဝါ ဒုက္ခေ ဒုက္ခန္တိ ဝါ အနတ္တနိ အနတ္တာတိ ဝါ အသုဘေ အသုဘန္တိ ဝါ မနသိကာရော။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အသုဘနိမိတ္တံ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော အယမနာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ, ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿာပိ၊ ဣန္ဒြိယေသု ပိဟိတဒွါရဿာပိ၊ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၉၈၃)၊

အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ အသုဘဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ပဋိဃနိမိတ္တေ အယောနိသောမနသိကာရေန ပန ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ပဋိဃမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ နာမ၊ ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ။ အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဧကလက္ခဏောဝ။ တံ တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပဋိဃနိမိတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

မေတ္တာယ ပန စေတောဝိမုတ္တိယာ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ တတ္ထ မေတ္တာတိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ၊ စေတောဝိမုတ္တီတိ အပ္ပနာဝ။ ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဗျာပါဒဿ ဘိယျောဘာဝါယ, ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂ ထောကံ ဝိသဒိသံ)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, မေတ္တာဘာဝနာနုယောဂေါ, ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏာ, ပဋိသင်္ခါနဗဟုလီကတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဩဒိဿကာနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ။ ဩဓိသော အနောဓိသော ဒိသာဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာပိ။ ‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ, ကိမဿ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿသိ? နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ? ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရတတ္တအယောသလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရဿ ပဟရိတုကာမတာသဒိသံ ဟောတိ။ ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ? ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ? ဧသ အတ္တနော ကမ္မေနာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ၊ အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ ပဋိဝါတခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝေသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’တိ။ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ဥဘယကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿာပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ဗျာပါဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

အရတီတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရေန ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ အရတိ နာမ ဥက္ကဏ္ဌိတတာ။ တန္ဒီ နာမ ကာယာလသိယတာ။ ဝိဇမ္ဘိကာ နာမ ကာယဝိနာမနာ။ ဘတ္တသမ္မဒေါ နာမ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တပရိဠာဟော။ စေတသော လီနတ္တံ နာမ စိတ္တဿ လီနာကာရော။ ဣမေသု အရတိအာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အရတိ တန္ဒီ ဝိဇမ္ဘိကာ ဘတ္တသမ္မဒေါ စေတသော စ လီနတ္တံ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အာရမ္ဘဓာတုအာဒီသု ပန ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ အာရမ္ဘဓာတု နာမ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ။ နိက္ကမဓာတု နာမ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရံ။ ပရက္ကမဓာတု နာမ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ။ ဣမသ္မိံ တိပ္ပဘေဒေ ဝီရိယေ ယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္ဘဓာတု, နိက္ကမဓာတု, ပရက္ကမဓာတု။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမနာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ထိနမိဒ္ဓဿ ဘိယျောဘာဝါယ, ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ အာဟရဟတ္ထက ဘုတ္တဝမိတက တတြဝဋ္ဋက အလံသာဋက ကာကမာသကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ။ စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတီတိ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ။ ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿာပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကဒီပါလောကဥက္ကာလောကေ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿာပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿာပိ, မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

စေတသော အဝူပသမေ အယောနိသောမနသိကာရေန ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ အဝူပသမော နာမ အဝူပသန္တာကာရော၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝေတံ အတ္ထတော။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော အဝူပသမော။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ

ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

သမာဓိသင်္ခါတေ ပန စေတသော ဝူပသမေ ယောနိသောမနသိကာရေနဿ ပဟာနံ ဟောတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, စေတသော ဝူပသမော။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမနာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဘိယျောဘာဝါယ, ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, ဝုဍ္ဎသေဝိတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ။ ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဍ္ဎေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿာပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနေ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စေ ဥဒ္ဓစ္စဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဝိစိကိစ္ဆာဌာနီယေသု ဓမ္မေသု အယောနိသောမနသိကာရေန ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ ဝိစိကိစ္ဆာဌာနီယာ ဓမ္မာ နာမ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိကိစ္ဆာယ ကာရဏတ္တာ ဝိစိကိစ္ဆာဝ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရံ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိစိကိစ္ဆာဌာနီယာ ဓမ္မာ။ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

ကုသလာဒိဓမ္မေသု ယောနိသောမနသိကာရေန ပနဿာ ပဟာနံ ဟောတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ, သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ ဓမ္မာ, ဟီနပ္ပဏီတာ ဓမ္မာ, ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမနာဟာရော အနုပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နာယ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဘိယျောဘာဝါယ, ဝေပုလ္လာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂)။

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပါယကထာတိ။ ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ။ တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿာပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ။ ဌာနနိဿဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

နီဝရဏပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ

ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗေ သန္တန္တိ ပဋိလာဘဝသေန ဝိဇ္ဇမာနံ။ အသန္တန္တိ အပ္ပဋိလာဘဝသေန အဝိဇ္ဇမာနံ။ ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿာတိအာဒီသု ပန သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ တာဝ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သတိ

သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၈၃) – ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ သတိယေဝ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ။ ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောယေဝ။ တံ တတ္ထ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

အပိစ စတ္တာရော ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – သတိသမ္ပဇညံ, မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။ အဘိက္ကန္တာဒီသု ဟိ သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညေန, ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကသဒိသေ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇနေန, တိဿဒတ္တတ္ထေရအဘယတ္ထေရသဒိသေ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလေ သေဝနေန, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာယ စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ပန –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ…ပေ… ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂါ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) –

ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။

အပိစ သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ, ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ, ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ, ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ပရိပုစ္ဆကတာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနသမထဝိပဿနာနံ အတ္ထသန္နိဿိတပရိပုစ္ဆာဗဟုလတာ။ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ။ ယဒါ ဟိဿ ကေသနခလောမာနိ ဒီဃာနိ ဟောန္တိ, သရီရံ ဝါ ဥဿန္နဒေါသဉ္စေဝ သေဒမလမက္ခိတဉ္စ, တဒါ အဇ္ဈတ္တိကံ ဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ။ ယဒါ ပန စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ ကိလိဋ္ဌံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, သေနာသနံ ဝါ ဥက္လာပံ, တဒါ ဗာဟိရံ ဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ။ တသ္မာ ကေသာဒိဆေဒနေန ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ သရီရသလ္လဟုကဘာဝကရဏေန, ဥစ္ဆာဒနနှာပနေန စ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ။ သူစိကမ္မဓောဝနရဇနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ။ ဧတသ္မိဉှိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ၊ အပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ။ ဝိသဒေ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တတီ’’တိ။

ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ။ သစေ ဟိဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဣတရာနိ မန္ဒာနိ, တတော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ, သတိန္ဒြိယံ ဥပဋ္ဌာနကိစ္စံ, သမာဓိန္ဒြိယံ အဝိက္ခေပကိစ္စံ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ။ တသ္မာ တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ ယထာ ဝါ မနသိကရောတော ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကာရေန ဟာပေတဗ္ဗံ။ ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ။ သစေ ပန ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, အထ နေဝ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနိ ဣတရကိစ္စဘေဒံ။ တသ္မာ တံ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗံ။ တတြာပိ သောဏတ္ထေရဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ သေသေသုပိ ဧကဿ ဗလဝဘာဝေ သတိ ဣတရေသံ အတ္တနော ကိစ္စေသု အသမတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ။ ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဒ္ဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ။ ဗလဝပညော မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ ‘စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီ’တိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဥဘိန္နံ ပန သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ။ ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ, သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ, ကောသဇ္ဇံ အဓိဘဝတိ။ ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ, ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ, ဥဒ္ဓစ္စံ အဓိဘဝတိ။ သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ။ ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ။ တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ သမံ ကာတဗ္ဗံ။ ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ။ အပိစ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ သော သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ။

သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ။ ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ။ ဥဘိန္နံ ပန သမတာယ အပ္ပနာ ဟောတိယေဝ။ သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ။ သတိ ဟိ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သဒ္ဓါဝီရိယပညာနံ ဝသေန ဥဒ္ဓစ္စပါတတော, ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခတိ။ တသ္မာ သာ, လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော ဝိယ စ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု, သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တေနာဟ ‘‘သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ။ ကိံ ကာရဏာ? စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ, အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ သတိ၊ န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ’’တိ။

ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ နာမ ခန္ဓာဒိဘေဒေ အနောဂါဠှပညာနံ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ။ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ သမပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာယ ဥဒယဗ္ဗယပညာယ သမန္နာဂတပုဂ္ဂလသေဝနာ။ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ။ တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အာရမ္ဘဓာတု နိက္ကမဓာတု ပရက္ကမဓာတု။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) –

ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။

အပိစ ဧကာဒသ ဓမ္မာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ, အာနိသံသဒဿာဝိတာ, ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ, ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။

တတ္ထ နိရယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝနကာလေပိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇာလက္ခိပကုမီနာဒီဟိ ဂဟိတကာလေပိ, ပါစနကဏ္ဋကာဒိပ္ပဟာရာဝိတုန္နဿ ပန သကဋဝဟနာဒိကာလေပိ, ပေတ္တိဝိသယေ အနေကာနိပိ ဝဿသဟဿာနိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ အာတုရီဘူတကာလေပိ, ကာလကဉ္ဇိကအသုရေသု သဋ္ဌိဟတ္ထအသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေန အဋ္ဌိစမ္မမတ္တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ဝါတာတပါဒိဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ န သက္ကာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥပ္ပါဒေတုံ။ ‘အယမေဝ တေ, ဘိက္ခု, ကာလော ဝီရိယကရဏာယာ’တိ ဧဝံ အပါယဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘န သက္ကာ ကုသီတေန နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ လဒ္ဓုံ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ၊ အယမာနိသံသော ဝီရိယဿာ’တိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓမဟာသာဝကေဟေဝ တေ ဂတမဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော၊ သော စ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂန္တု’န္တိ ဧဝံ ဂမနဝီထိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘ယေ တံ ပိဏ္ဍပါတာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဣမေ တေ မနုဿာ နေဝ ဉာတကာ, န ဒါသကမ္မကရာ, နာပိ တံ နိဿာယ ‘ဇီဝိဿာမာ’တိ တေ ပဏီတာနိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနိ ဒေန္တိ၊ အထ ခေါ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသိံသမာနာ ဒေန္တိ။ သတ္ထာရာပိ ‘အယံ ဣမေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဒဠှီဗဟုလော သုခံ ဝိဟရိဿတီ’တိ န ဧဝဉ္စ သမ္ပဿတာ တုယှံ ပစ္စယာ အနုညတာ၊ အထ ခေါ ‘အယံ ဣမေ ပရိဘုဉ္ဇမာနော သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိဿတီ’တိ တေ ပစ္စယာ အနုညာတာ။ သော ဒါနိ တွံ ကုသီတော ဝိဟရန္တော န တံ ပိဏ္ဍပါတံ အပစာယိဿသိ။ အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ ဟိ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ နာမ ဟောတီ’တိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မဟာမိတ္တတ္ထေရဿ ဝိယ။

ထေရော ကိရ ကဿကလေဏေ နာမ ပဋိဝသတိ။ တဿ စ ဂေါစရဂါမေ ဧကာ မဟာဥပါသိကာ ထေရံ ပုတ္တံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ။ သာ ဧကဒိဝသံ အရညံ ဂစ္ဆန္တီ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပုရာဏတဏ္ဍုလာ, အသုကသ္မိံ ခီရံ, အသုကသ္မိံ သပ္ပိ, အသုကသ္မိံ ဖာဏိတံ။ တဝ ဘာတိကဿ အယျမိတ္တဿ အာဂတကာလေ ဘတ္တံ ပစိတွာ ခီရသပ္ပိဖာဏိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဟိ, တွဉ္စ ဘုဉ္ဇေယျာသီ’’တိ။ ‘‘တွံ ပန ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘အဟံ ပန ဟိယျော ပက္ကံ ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ကဉ္ဇိယေန ဘုတ္တမှီ’’တိ။ ‘‘ဒိဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘သာကပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကဏတဏ္ဍုလေဟိ အမ္ဗိလယာဂုံ ပစိတွာ ဌပေဟိ, အမ္မာ’’တိ။

ထေရော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရန္တောဝ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္တာနံ ဩဝဒိ – ‘မဟာဥပါသိကာ ကိရ ကဉ္ဇိယေန ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိ၊ ဒိဝါပိ ကဏပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ဘုဉ္ဇိဿတိ၊ တုယှံ အတ္ထာယ ပန ပုရာဏတဏ္ဍုလာဒီနိ အာစိက္ခတိ။ တံ နိဿာယ ခေါ ပနေသာ နေဝ ခေတ္တံ, န ဝတ္ထုံ, န ဘတ္တံ, န ဝတ္ထံ ပစ္စာသီသတိ၊ တိဿော ပန သမ္ပတ္တိယော ပတ္ထယမာနာ ဒေတိ။ တွံ ဧတိဿာ တာ သမ္ပတ္တိယော ဒါတုံ သက္ခိဿသိ, န သက္ခိဿသီတိ? အယံ ခေါ ပန ပိဏ္ဍပါတော တယာ သရာဂေန သဒေါသေန သမောဟေန န သက္ကာ ဘုဉ္ဇိတု’န္တိ ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ မုဉ္စိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကဿကလေဏမေဝ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ စီဝရံ စီဝရဝံသေ ဌပေတွာ ‘အရဟတ္တံ အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’တိ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ။ ဒီဃရတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နိဝုတ္ထဘိက္ခု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုရေဘတ္တမေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ မဟာခီဏာသဝေါ သိတံ ကရောန္တောဝ နိသီဒိ။ လေဏဒွါရေ ရုက္ခမှိ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ –

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသာ’’တိ။

ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ – ‘ဘန္တေ, ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ တုမှာဒိသာနံ အရဟန္တာနံ ဘိက္ခံ ဒတွာ မဟလ္လကိတ္ထိယော ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’တိ အာဟ။

ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ကာလံ ဩလောကေန္တော ‘ပါတောယေဝါ’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ပါဝိသိ။ ဒါရိကာပိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ‘ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတီတိ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ။ သာ, ထေရေ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ, ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိဖာဏိတယောဇိတဿ ခီရပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ထေရော ‘သုခံ ဟောတူ’တိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာပိ တံ ဩလောကယမာနာ အဋ္ဌာသိ။

ထေရဿ ဟိ တဒါ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မုခံ ဗန္ဓနာ မုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ။ မဟာဥပါသိကာ အရညာ အာဂန္တွာ – ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဘာတိကော တေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ ဥပါသိကာ ‘အဇ္ဇ မေ ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’န္တိ ဉတွာ ‘‘အဘိရမတိ တေ, အမ္မ, ဘာတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ အာဟ။

မဟန္တံ ခေါ ပနေတံ သတ္ထု ဒါယဇ္ဇံ ယဒိဒံ သတ္တ အရိယဓနာနိ နာမ။ တံ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂဟေတုံ။ ယထာ ဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ပုတ္တံ မာတာပိတရော ‘အယံ အမှာကံ အပုတ္တော’တိ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တိ၊ သော တေသံ အစ္စယေန ဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ၊ ဧဝံ ကုသီတောပိ ဣဒံ အရိယဓနဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတီတိ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘မဟာ ခေါ ပန တေ သတ္ထာ။ သတ္ထုနော ဟိ တေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂဏှနကာလေပိ အဘိနိက္ခမနေပိ အဘိသမ္ဗောဓိယမ္ပိ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနယမကပါဋိဟာရိယဒေဝေါရောဟနအာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေသုပိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ။ ယုတ္တံ နု တေ ဧဝရူပဿ သတ္ထုနော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသီတေန ဘဝိတု’န္တိ ဧဝံ သတ္ထုမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

‘ဇာတိယာပိ တွံ ဣဒါနိ န လာမကဇာတိကောသိ၊ အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ အာဂတေ ဩက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတော၊ သိရိသုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ စ မဟာမာယာဒေဝိယာ စ နတ္တာ၊ ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌော။ တယာ နာမ ဧဝရူပေန ဇိနပုတ္တေန ဟုတွာ န ယုတ္တံ ကုသီတေန ဝိဟရိတု’န္တိ ဧဝံ ဇာတိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ စေဝ အသီတိမဟာသာဝကာ စ ဝီရိယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု။ တွံ ဧတေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇသိ, နပ္ပဋိပဇ္ဇသီ’တိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ ဝိဿဋ္ဌကာယိကစေတသိကဝီရိယေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝိရိယုပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) –

ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ပီတိယေဝ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ နာမ။ တဿာ ဥပ္ပါဒကမနသိကာရော ယောနိသောမနသိကာရော နာမ။

အပိစ ဧကာဒသ ဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မသံဃသီလစာဂဒေဝတာနုဿတိ, ဥပသမာနုဿတိ, လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။

ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ ဟိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ, ဒီဃရတ္တံ အက္ခဏ္ဍံ ကတွာ ရက္ခိတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနော ဒသသီလံ ပဉ္စသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသု ပဏီတံ ဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဒတွာ ‘ဧဝံ နာမ အဒမှာ’တိ စာဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဧဝရူပေ ကာလေ သီလဝန္တာနံ ဒိန္နဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ယေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝတာ ဒေဝတ္တံ ပတ္တာ တထာရူပါနံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတေ ကိလေသေ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ ဝဿာနိ န သမုဒါစရန္တီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနထေရဒဿနေသု အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန ဂဒြဘပိဋ္ဌေ ရဇသဒိသေ လူခပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒဗဟုလေ မုဒုစိတ္တေ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပကေ ပသာဒနီယသုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပီတိဥပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) –

ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ အပိစ သတ္တ ဓမ္မာ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပဏီတဘောဇနသေဝနတာ, ဥတုသုခသေဝနတာ, ဣရိယာပထသုခသေဝနတာ, မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ, သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, ပဿဒ္ဓိကာယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။ ပဏီတဉှိ သိနိဒ္ဓံ သပ္ပါယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ, သီတုဏှေသု ဥတူသု ဌာနာဒီသု စ ဣရိယာပထေသု သပ္ပါယံ ဥတုဉ္စ ဣရိယာပထဉ္စ သေဝန္တဿာပိ ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယော ပန မဟာပုရိသဇာတိကော သဗ္ဗဥတုဣရိယာပထက္ခမောဝ ဟောတိ, န တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ယဿ သဘာဂဝိသဘာဂတာ အတ္ထိ, တဿေဝ ဝိသဘာဂေ ဥတုဣရိယာပထေ ဝဇ္ဇေတွာ သဘာဂေ သေဝန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ ဝုစ္စတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏာ၊ ဣမိနာ မဇ္ဈတ္တပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ဝိဟေဌယမာနောဝ ဝိစရတိ, ဧဝရူပံ သာရဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သံယတပါဒပါဏိံ ပဿဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပဿဒ္ဓိဥပ္ပါဒနတ္ထာယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သမထနိမိတ္တံ အဗျဂ္ဂနိမိတ္တံ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) –

ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ သမထောဝ သမထနိမိတ္တံ, အဝိက္ခေပဋ္ဌေန စ အဗျဂ္ဂနိမိတ္တန္တိ။

အပိစ ဧကာဒသ ဓမ္မာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ, နိမိတ္တကုသလတာ, သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဟဏနတာ, သမယေ သမ္ပဟံသနတာ, သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခဏတာ, အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ဈာနဝိမောက္ခပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။ တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ စ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟဏကုသလတာ။ သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟဏနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ ပဂ္ဂဏှနံ။ သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဟဏနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓဋံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ နိဂ္ဂဏှနံ။ သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနဓိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ။ အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ။ ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စ ပသာဒံ ဇနေတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ။

သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ နာမ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓဋံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါယံ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ သာရထီ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု။ အယံ ဝုစ္စတိ သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာတိ။ အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ နာမ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ အပ္ပတ္တာနံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ။ သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ နာမ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတစိတ္တာနံ သေဝနာ ဘဇနာ ပယိရုပါသနာ။ တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သမာဓိဥပ္ပါဒနတ္ထံယေဝ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ။ ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။

ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ –

‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ။ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော – အယမာဟာရော အနုပ္ပ

န္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ, ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၂) –

ဧဝံ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ဥပေက္ခာဝ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာ နာမ။ အပိစ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ – သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ, သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ, သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ။

တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿသိ။ ဧသောပိ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿတိ။ တွံ ကံ ကေလာယသီ’တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏေန စ ‘ပရမတ္ထတော သတ္တောယေဝ နတ္ထိ။ သော တွံ ကံ ကေလာယသီ’တိ ဧဝံ နိဿတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန စ။ ဒွီဟေဝါကာရေဟိ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘ဣဒံ စီဝရံ အနုပုဗ္ဗေန ဝဏ္ဏဝိကာရဉ္စေဝ ဇိဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဥပဂန္တွာ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဆဍ္ဍနီယံ ဘဝိဿတိ။ သစေ ပနဿ သာမိကော ဘဝေယျ, နာဿ ဧဝံ ဝိနဿိတုံ ဒဒေယျာ’တိ ဧဝံ အဿာမိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ။ ‘အနဒ္ဓနိယံ ဣဒံ တာဝကာလိက’န္တိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ။ ယထာ စ စီဝရေ, ဧဝံ ပတ္တာဒီသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာတိ ဧတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဂိဟီ ဝါ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အတ္တနော အန္တေဝါသိကသမာနုပဇ္ဈာယကာဒိကေ မမာယတိ, သဟတ္ထေနေဝ နေသံ ကေသစ္ဆေဒနသူစိကမ္မစီဝရဓောဝနရဇနပတ္တပစနာဒီနိ ကရောတိ, မုဟုတ္တမ္ပိ အပဿန္တော ‘အသုကော သာမဏေရော ကုဟိံ? အသုကော ဒဟရော ကုဟိ’န္တိ? ဘန္တမိဂေါ ဝိယ ဣတော စိတော စ အာလောကေတိ၊ အညေန ကေသစ္ဆေဒနာဒီနံ အတ္ထာယ ‘မုဟုတ္တံ တာဝ အသုကံ ပေသေထာ’တိ ယာစိယမာနောပိ ‘အမှေပိ တံ အတ္တနော ကမ္မံ န ကာရေမ, တုမှေ နံ ဂဟေတွာ ကိလမေဿထာ’တိ န ဒေတိ – အယံ သတ္တကေလာယနော နာမ။

ယော ပန စီဝရပတ္တထာလကကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနိ မမာယတိ, အညဿ ဟတ္ထေန ပရာမသိတုမ္ပိ န ဒေတိ, တာဝကာလိကံ ယာစိတောပိ ‘မယမ္ပိ ဣမံ မမာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, တုမှာကံ ကိံ ဒဿာမာ’တိ ဝဒတိ – အယံ သင်္ခါရကေလာယနော နာမ။ ယော ပန တေသု ဒွီသုပိ ဝတ္ထူသု မဇ္ဈတ္တော ဥဒါသီနော – အယံ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တော နာမ။ ဣတိ အယံ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧဝရူပေ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလေ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တဒုပ္ပါဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရိ ဟောတီတိ ပဇာနာတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂပဗ္ဗဝဏ္ဏနာ။

ဣမေသုပိ ဒွီသု ပဗ္ဗေသု သုဒ္ဓဝိပဿနာဝ ကထိတာ။ ဣတိ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တိ။ အညေနေဝ ဟိ စိတ္တေန ကာယံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, အညေန ဝေဒနံ, အညေန စိတ္တံ, အညေန ဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဧကစိတ္တေယေဝ လဗ္ဘန္တိ။ အာဒိတော ဟိ ကာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အာဂတဿ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ သတိ ကာယာနုပဿနာ နာမ။ တာယ သတိယာ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ကာယာနုပဿီ နာမ။ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂံ ပတ္တဿ မဂ္ဂက္ခဏေ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ ကာယနုပဿနာ နာမ။ တာယ သတိယာ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ကာယာနုပဿီ နာမ။ ဝေဒနံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ…။ စိတ္တံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ…။ ဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အာဂတဿ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ သတိ ဓမ္မာနုပဿနာ နာမ။ တာယ သတိယာ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုပဿီ နာမ။ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂံ ပတ္တဿ မဂ္ဂက္ခဏေ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ ဓမ္မာနုပဿနာ နာမ။ တာယ သတိယာ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုပဿီ နာမ။ ဧဝံ တာဝ ဒေသနာ ပုဂ္ဂလေ တိဋ္ဌတိ။ ကာယေ ပန ‘သုဘ’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနာ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ မဂ္ဂေန သမိဇ္ဈတီတိ ကာယာနုပဿနာ နာမ။ ဝေဒနာယ ‘သုခ’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနာ ဝေဒနာပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ မဂ္ဂေန သမိဇ္ဈတီတိ ဝေဒနာနုပဿနာ နာမ။ စိတ္တေ ‘နိစ္စ’န္တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနာ စိတ္တပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ မဂ္ဂေန သမိဇ္ဈတီတိ စိတ္တာနုပဿနာ နာမ။ ဓမ္မေသု ‘အတ္တာ’တိ ဝိပလ္လာသပ္ပဟာနာ ဓမ္မပရိဂ္ဂါဟိကာ သတိ မဂ္ဂေန သမိဇ္ဈတီတိ ဓမ္မာနုပဿနာ နာမ။ ဣတိ ဧကာဝ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ စတုကိစ္စသာဓနဋ္ဌေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဧကစိတ္တေယေဝ လဗ္ဘန္တီ’တိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၃၇၄။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ လောကုတ္တရသတိပဋ္ဌာနဝသေန ဒေသနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ ယထာ ကာယာဒိအာရမ္မဏေသု လောကိယသတိပဋ္ဌာနေသု တန္တိ ဌပိတာ, ဧဝံ အဋ္ဌပေတွာ သဗ္ဗာနိပိ ကာယာနုပဿာဒီနိ သတိပဋ္ဌာနာနိ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ (ဓ။ သ။ ၃၅၅ အာဒယော) ဝိဘတ္တဿ ဒေသနာနယဿ မုခမတ္တမေဝ ဒဿေန္တေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ။

တတ္ထ နယဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကထံ? ကာယာနုပဿနာယ တာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ဈာနာဘိနိဝေသေ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါ, သုဒ္ဓိကသုညတာ, သုညတပဋိပဒါ, သုဒ္ဓိကအပ္ပဏိဟိတံ, အပ္ပဏိဟိတပဋိပဒါတိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ စတုက္ကပဉ္စကနယာနံ ဝသေန ဒသ နယာ ဟောန္တိ။ ဧဝံ သေသေသုပီတိ ဝီသတိယာ အဘိနိဝေသေသု ဒွေ နယသတာနိ။ တာနိ စတူဟိ အဓိပတီဟိ စတုဂုဏိတာနိ အဋ္ဌ။ ဣတိ သုဒ္ဓိကာနိ ဒွေ သာဓိပတီနိ အဋ္ဌာတိ သဗ္ဗမ္ပိ နယသဟဿံ ဟောတိ။ တထာ ဝေဒနာနုပဿနာဒီသု သုဒ္ဓိကသတိပဋ္ဌာနေ စာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉ္စ နယသဟဿာနိ။ ယထာ စ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ, ဧဝံ သေသမဂ္ဂေသုပီတိ ကုသလေ ဝီသတိ နယသဟဿာနိ၊ သုညတာပဏိဟိတာနိမိတ္တာဒိဘေဒေသု ပန တတော တိဂုဏေ ဝိပါကေ သဋ္ဌိ နယသဟဿာနီတိ။ ဧဝမေဝ သကိစ္စသာဓကာနဉ္စေဝ သံသိဒ္ဓိကကိစ္စာနဉ္စ ကုသလဝိပါကသတိပဋ္ဌာနာနံ နိဒ္ဒေသဝသေန ဒုဝိဓော ကာယာနုပဿနာဒိဝသေန စ သုဒ္ဓိကဝသေန စ ကုသလေ ပဉ္စန္နံ ဝိပါကေ ပဉ္စန္နန္တိ ဒသန္နံ နိဒ္ဒေသဝါရာနံ ဝသေန ဒသပ္ပဘေဒေါ အသီတိနယသဟဿပတိမဏ္ဍိတော အဘိဓမ္မဘာဇနီယနိဒ္ဒေသော။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၃၈၆။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ သတိပဋ္ဌာနာနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန သဗ္ဗာနိပိ ဧတာနိ အပ္ပမာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တနတော အပ္ပမာဏာရမ္မဏာနေဝ, န မဂ္ဂါရမ္မဏာနိ၊ သဟဇာတဟေတုဝသေန ပန မဂ္ဂဟေတုကာနိ၊ ဝီရိယံ ဝါ ဝီမံသံ ဝါ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ မဂ္ဂဘာဝနာကာလေ မဂ္ဂါဓိပတီနိ၊ ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌကာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ နဝတ္တဗ္ဗာနိ မဂ္ဂါဓိပတီနီတိ ဖလကာလေပိ နဝတ္တဗ္ဗာနေဝ၊ အတီတာဒီသု ဧကာရမ္မဏဘာဝေနပိ နဝတ္တဗ္ဗာနိ၊ နိဗ္ဗာနဿ ပန ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာနိ နာမ ဟောန္တီတိ။ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉှာပုစ္ဆကေ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနေဝ သတိပဋ္ဌာနာနိ ကထိတာနိ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယသ္မိံယေဝ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ သတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကေသု ပန လောကုတ္တရာယေဝါတိ။ ဧဝမယံ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၃၉၀။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ တေန န တတော ဟေဋ္ဌာ န ဥဒ္ဓန္တိ သမ္မပ္ပဓာနပရိစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ။ သမ္မပ္ပဓာနာတိ ကာရဏပ္ပဓာနာ ဥပါယပ္ပဓာနာ ယောနိသောပဓာနာ။ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဋိပန္နကော ဘိက္ခု။ အနုပ္ပန္နာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ။ ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ။ အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ။ အနုပ္ပါဒါယာတိ န ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ။ ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာသင်္ခါတံ ကုသလစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဝါယမတီတိ ပယောဂံ ပရက္ကမံ ကရောတိ။ ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ကာယိကစေတသိကံ ဝီရိယံ ကရောတိ။ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ တေနေဝ သဟဇာတဝီရိယေန စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ။ ပဒဟတီတိ ပဓာနဝီရိယံ ကရောတိ။ ပဋိပါဋိယာ ပနေတာနိ စတ္တာရိပိ ပဒါနိ အာသေဝနာဘာဝနာဗဟုလီကမ္မသာတစ္စကိရိယာဟိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။

ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ အနုပ္ပန္နန္တိ အဝတ္တဗ္ဗတံ အာပန္နာနံ ပါပဓမ္မာနံ။ ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထာယ။ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ ကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ။ ဥပ္ပါဒါယာတိ ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ။ ဥပ္ပန္နာနန္တိ နိဗ္ဗတ္တာနံ။ ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထာယ။ အသမ္မောသာယာတိ အနဿနတ္ထံ။ ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝါယ။ ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ။ ဘာဝနာယာတိ ဝဍ္ဎိယာ။ ပါရိပူရိယာတိ ပရိပူရဏတ္ထာယ။ အယံ တာဝ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ ဥဒ္ဒေသဝါရဝသေန ဧကပဒိကော အတ္ထုဒ္ဓါရော။

၃၉၁။ ဣဒါနိ ပဋိပါဋိယာ တာနိ ပဒါနိ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ကထဉ္စ ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာနန္တိအာဒိနာ နယေန နိဒ္ဒေသဝါရော အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ ယံ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မသင်္ဂဟေ အာဂတသဒိသံ, တံ တဿ ဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယံ ပန တသ္မိံ အနာဂတံ, တတ္ထ ဆန္ဒနိဒ္ဒေသေ တာဝ ယော ဆန္ဒောတိ ယော ဆန္ဒနိယဝသေန ဆန္ဒော။ ဆန္ဒိကတာတိ ဆန္ဒိကဘာဝေါ, ဆန္ဒကရဏာကာရော ဝါ။ ကတ္တုကမျတာတိ ကတ္တုကာမတာ။ ကုသလောတိ ဆေကော။ ဓမ္မစ္ဆန္ဒောတိ သဘာဝစ္ဆန္ဒော။ အယဉှိ ဆန္ဒော နာမ တဏှာဆန္ဒော, ဒိဋ္ဌိဆန္ဒော, ဝီရိယဆန္ဒော, ဓမ္မစ္ဆန္ဒောတိ ဗဟုဝိဓော နာနပ္ပကာရကော။ တေသု ဓမ္မစ္ဆန္ဒောတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒော အဓိပ္ပေတော။

ဣမံ ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ဆန္ဒံ ကုရုမာနောဝ ဆန္ဒံ ဇနေတိ နာမ။ သဉ္ဇနေတီတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ ဥဋ္ဌပေတီတိ ဆန္ဒံ ကုရုမာနောဝ တံ ဥဋ္ဌပေတိ နာမ။ သမုဋ္ဌပေတီတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဆန္ဒံ ကုရုမာနောဝ တံ နိဗ္ဗတ္တေတိ နာမ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ အပိစ ဆန္ဒံ ကရောန္တောဝ ဆန္ဒံ ဇနေတိ နာမ။ တမေဝ သတတံ ကရောန္တော သဉ္ဇနေတိ နာမ။ ကေနစိဒေဝ အန္တရာယေန ပတိတံ ပုန ဥက္ခိပန္တော ဥဋ္ဌပေတိ နာမ။ ပဗန္ဓဋ္ဌိတိံ ပါပေန္တော သမုဋ္ဌပေတိ နာမ။ တံ ပါကဋံ ကရောန္တော နိဗ္ဗတ္တေတိ နာမ။ အနောသက္ကနတာယ အလီနဝုတ္တိတာယ အနောလီနဝုတ္တိတာယ အဘိမုခဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေန္တော အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ နာမ။

၃၉၄။ ဝီရိယနိဒ္ဒေသေ ဝီရိယံ ကရောန္တောဝ ဝီရိယံ အာရဘတိ နာမ။ ဒုတိယပဒံ ဥပသဂ္ဂေန ဝဍ္ဎိတံ။ ဝီရိယံ ကရောန္တောယေဝ စ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ နာမ။ ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တော ဝဟုလီကရောတိ။ အာဒိတောဝ ကရောန္တော အာရဘတိ။ ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တော သမာရဘတိ။ ဘာဝနာဝသေန ဘဇန္တော အာသေဝတိ။ ဝဍ္ဎေန္တော ဘာဝေတိ။ သဗ္ဗကိစ္စေသု တဒေဝ ဗဟုလီကရောန္တော ဗဟုလီကရောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၉၅။ စိတ္တပဂ္ဂဟနိဒ္ဒေသေ ဝီရိယပဂ္ဂဟေန ယောဇေန္တော စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ, ဥက္ခိပတီတိ အတ္ထော။ ပုနပ္ပုနံ ပဂ္ဂဏှန္တော သမ္ပဂ္ဂဏှာတိ။ ဧဝံ သမ္ပဂ္ဂဟိတံ ယထာ န ပတတိ တထာ နံ ဝီရိယုပတ္ထမ္ဘေန ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ဥပတ္ထမ္ဘေတိ။ ဥပတ္ထမ္ဘိတမ္ပိ ထိရဘာဝတ္ထာယ ပုနပ္ပုနံ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော ပစ္စုပတ္ထမ္ဘေတိ နာမ။

၄၀၆။ ဌိတိယာတိပဒဿ နိဒ္ဒေသေ သဗ္ဗေသမ္ပိ အသမ္မောသာဒီနံ ဌိတိဝေဝစနဘာဝံ ဒဿေတုံ ယာ ဌိတိ သော အသမ္မောသောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ဟိ ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမံ ပဒံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဿ အတ္ထော, ဥပရိမံ ဥပရိမံ ပဒံ ဟေဋ္ဌိမဿ ဟေဋ္ဌိမဿ အတ္ထောတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။ အယံ တာဝ ပါဠိဝဏ္ဏနာ။

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ။ အယဉှိ သမ္မပ္ပဓာနကထာ နာမ ဒုဝိဓာ – လောကိယာ လောကုတ္တရာ စ။ တတ္ထ လောကိယာ သဗ္ဗပုဗ္ဗဘာဂေ ဟောတိ။ သာ ကဿပသံယုတ္တပရိယာယေန လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ –

‘‘စတ္တာရော မေ, အာဝုသော, သမ္မပ္ပဓာနာ။ ကတမေ စတ္တာရော?

ဣဓာဝုသော, ဘိက္ခု ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ၊ ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပ္ပဟီယမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ၊ ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတိ။ ‘ဥပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တေယျု’န္တိ အာတပ္ပံ ကရောတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၄၅)။

ဧတ္ထ စ ‘အနုပ္ပန္နာ မေ ကုသလာ ဓမ္မာ’တိ သမထဝိပဿနာ စေဝ မဂ္ဂေါ စ။ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ နာမ သမထဝိပဿနာဝ။ မဂ္ဂေါ ပန သကိံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈမာနော အနတ္ထာယ သံဝတ္တနကော နာမ နတ္ထိ။ သော ဟိ ဖလဿ ပစ္စယံ ဒတွာဝ နိရုဇ္ဈတိ။ ပုရိမသ္မိံ ဝါ သမထဝိပဿနာဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ, တံ ပန န ယုတ္တံ။

တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရော ‘မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိဿာမီ’တိ သမာပတ္တိလာဘိနာ ဘဏ္ဍဂါဟကသာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဇနပဒတော မဟာဝိဟာရံ အာဂန္တွာ ဝိဟာရပရိဝေဏံ ပါဝိသိ၊ သာယနှသမယေ မဟာဘိက္ခုသံဃေ စေတိယံ ဝန္ဒမာနေ စေတိယံ ဝန္ဒနတ္ထာယ န နိက္ခမိ။ ကသ္မာ? ခီဏာသဝါနဉှိ တီသု ရတနေသု မဟန္တံ ဂါရဝံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဘိက္ခုသံဃေ ဝန္ဒိတွာ ပဋိက္ကန္တေ မနုဿာနံ သာယမာသဘုတ္တဝေလာယ သာမဏေရမ္ပိ အဇာနာပေတွာ ‘စေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’တိ ဧကကောဝ နိက္ခမိ။ သာမဏေရော ‘ကိံ နု ခေါ ထေရော အဝေလာယ ဧကကောဝ ဂစ္ဆတိ, ဇာနိဿာမီ’တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကောဝ နိက္ခမိ။ ထေရော အနာဝဇ္ဇနေန တဿ အာဂမနံ အဇာနန္တော ဒက္ခိဏဒွါရေန မဟာစေတိယင်္ဂဏံ အာရုဠှော။ သာမဏေရောပိ အနုပဒံယေဝ အာရုဠှော။

မဟာထေရော မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော မဟာစေတိယံ ဝန္ဒတိ။ သာမဏေရော ထေရဿ ဝန္ဒနာကာရံ ဒိသွာ ‘ဥပဇ္ဈာယော မေ အတိဝိယ ပသန္နစိတ္တော ဝန္ဒတိ၊ ကိံ နု ခေါ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ပူဇံ ကရေယျာ’တိ စိန္တေသိ။ ထေရေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌာယ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ဌပေတွာ မဟာစေတိယံ ဥလ္လောကေတွာ ဌိတေ သာမဏေရော ဥက္ကာသိတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေသိ။ ထေရော ပရိဝတ္တေတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ကဒါ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘တုမှာကံ စေတိယံ ဝန္ဒနကာလေ, ဘန္တေ၊ အတိဝိယ ပသန္နာ စေတိယံ ဝန္ဒိတ္ထ၊ ကိန္နု ခေါ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ပူဇေယျာထာ’’တိ? ‘‘အာမ, သာမဏေရ, ဣမသ္မိံ စေတိယေ ဝိယ အညတြ ဧတ္တကံ ဓာတုနိဓာနံ နာမ နတ္ထိ။ ဧဝရူပံ အသဒိသံ မဟာထူပံ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ကော န ပူဇေယျာ’’တိ? ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ, အဓိဝါသေထ, အာဟရိဿာမီ’’တိ တာဝဒေဝ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ပရိဿာဝနံ ပူရေတွာ မဟာထေရေ ဒက္ခိဏမုခတော ပစ္ဆိမမုခေ အသမ္ပတ္တေယေဝ အာဂန္တွာ ပုပ္ဖပရိဿာဝနံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ပူဇေထ ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ ထေရော ‘‘အတိမန္ဒာနိ နော, သာမဏေရ, ပုပ္ဖါနီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ ပူဇေထာ’’တိ။

ထေရော ပစ္ဆိမမုခနိဿိတေန သောပါနေန အာရုယှ ကုစ္ဆိဝေဒိကာဘူမိယံ ပုပ္ဖပူဇံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ။ ဝေဒိကာဘူမိ ပရိပုဏ္ဏာ၊ ပုပ္ဖါနိ ပတိတွာ ဒုတိယဘူမိယံ ဇဏ္ဏုပ္ပမာဏေန ဩဓိနာ ပူရယိံသု။ တတော ဩတရိတွာ ပါဒပိဋ္ဌိကပန္တိံ ပူဇေသိ၊ သာပိ ပရိပူရိ၊ ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဉတွာ ဟေဋ္ဌိမတလေ ဝိကိရန္တော အဂမာသိ၊ သဗ္ဗံ စေတိယင်္ဂဏံ ပရိပူရိ၊ တသ္မိံ ပရိပုဏ္ဏေ ‘‘သာမဏေရ, ပုပ္ဖါနိ န ခီယန္တီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ပရိဿာဝနံ, ဘန္တေ, အဓောမုခံ ကရောထာ’’တိ။ အဓောမုခံ ကတွာ စာလေသိ။ တဒါ ပုပ္ဖါနိ ခီဏာနိ။ ထေရော ပရိဿာဝနံ သာမဏေရဿ ဒတွာ သဒ္ဓိံ ဟတ္ထိပါကာရေန စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ ပရိဝေဏံ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘ယာဝ မဟိဒ္ဓိကော ဝတာယံ သာမဏေရော၊ သက္ခိဿတိ နု ခေါ ဣမံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ရက္ခိတုန္တိ? တတော ‘န သက္ခိဿတီ’တိ ဒိသွာ သာမဏေရံ အာဟ – ‘‘သာမဏေရ, တွံ ဣဒါနိ မဟိဒ္ဓိကော၊ ဧဝရူပံ ပန ဣဒ္ဓိံ နာသေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေန မဒ္ဒိတံကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’’တိ။ ဒဟရကဘာဝဿ နာမေသ ဒေါသော ယံ သော ဥပဇ္ဈာယဿ ကထာယ သံဝေဇေတွာ ‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မေ, ဘန္တေ, အာစိက္ခထာ’တိ န ယာစိ၊ ‘အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော ကိံ ဝဒတီ’တိ တံ ပန အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ။

ထေရော မဟာစေတိယဉ္စ မဟာဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ သာမဏေရံ ပတ္တစီဝရံ ဂါဟာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကုဋေဠိတိဿမဟာဝိဟာရံ အဂမာသိ။ သာမဏေရော ဥပဇ္ဈာယဿ ပဒါနုပဒိကော ဟုတွာ ဘိက္ခာစာရံ န ဂစ္ဆတိ။ ‘‘ကတရံ ဂါမံ ပဝိသထ, ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပန ‘ဣဒါနိ မေ ဥပဇ္ဈာယော ဂါမဒွါရံ သမ္ပတ္တော ဘဝိဿတီ’တိ ဉတွာ အတ္တနော စ ဥပဇ္ဈာယဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ။ ထေရော သဗ္ဗကာလံ ဩဝဒတိ – ‘‘သာမဏေရ, မာ ဧဝမကာသိ၊ ပုထုဇ္ဇနိဒ္ဓိ နာမ စလာ အနိဗဒ္ဓါ၊ အသပ္ပါယံ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ လဘိတွာ အပ္ပမတ္တကေနေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ သန္တာယ သမာပတ္တိယာ ပရိဟီနာ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ။ သာမဏေရော ‘ကိံ ကထေတိ မယှံ ဥပဇ္ဈာယော’တိ သောတုံ န ဣစ္ဆတိ, တထေဝ ကရောတိ။ ထေရော အနုပုဗ္ဗေန စေတိယဝန္ဒနံ ကရောန္တော ကမ္မုပေန္ဒဝိဟာရံ နာမ ဂတော။ တတ္ထ ဝသန္တေပိ ထေရေ သာမဏေရော တထေဝ ကရောတိ။

အထေကဒိဝသံ ဧကာ ပေသကာရဓီတာ အဘိရူပါ ပဌမဝယေ ဌိတာ ကမ္မုပေန္ဒဂါမတော နိက္ခမိတွာ ပဒုမဿရံ ဩရုယှ ဂါယမာနာ ပုပ္ဖါနိ ဘဉ္ဇတိ။ တသ္မိံ သမယေ သာမဏေရော ပဒုမဿရမတ္ထကေန ဂစ္ဆတိ ဂစ္ဆန္တော ပန, သက္ကရလသိကာယ ကာဏမက္ခိကာ ဝိယ, တဿာ ဂီတသဒ္ဒေ ဗဇ္ဈိ၊ တာဝဒေဝ ဣဒ္ဓိ အန္တရဟိတာ, ဆိန္နပက္ခော ကာကော ဝိယ အဟောသိ။ သန္တသမာပတ္တိဗလေန ပန တတ္ထေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ အပတိတွာ သိမ္ဗလိတူလံ ဝိယ ပတမာနံ အနုပုဗ္ဗေန ပဒုမဿရတီရေ အဋ္ဌာသိ။ သော ဝေဂေန ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ နိဝတ္တိ။ မဟာထေရော ‘ပဂေဝေတံ မယာ ဒိဋ္ဌံ, နိဝါရိယမာနောပိ န နိဝတ္တိဿတီ’တိ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။

သာမဏေရော ဂန္တွာ ပဒုမဿရတီရေ အဋ္ဌာသိ တဿာ ပစ္စုတ္တရဏံ အာဂမယမာနော။ သာပိ သာမဏေရံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တဉ္စ ပုနာဂန္တွာ ဌိတဉ္စ ဒိသွာ ‘အဒ္ဓါ ဧသ မံ နိဿာယ ဥက္ကဏ္ဌိတော’တိ ဉတွာ ‘ပဋိက္ကမ သာမဏေရာ’တိ အာဟ။ သောပိ ပဋိပက္ကမိ။ ဣတရာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သာဋကံ နိဝါသေတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘ကိံ, ဘန္တေ’တိ ပုစ္ဆိ။ သော တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ သာ ဗဟူဟိ ကာရဏေဟိ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ အာနိသံသဉ္စ ဒဿေတွာ ဩဝဒမာနာပိ တဿ ဥက္ကဏ္ဌံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တီ ‘အယံ မမ ကာရဏာ ဧဝရူပါယ ဣဒ္ဓိယာ ပရိဟီနော၊ န ဒါနိ ယုတ္တံ ပရိစ္စဇိတု’န္တိ။ ‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌာ’တိ ဝတွာ ဃရံ ဂန္တွာ မာတာပိတူနံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ တေပိ အာဂန္တွာ နာနပ္ပကာရံ ဩဝဒမာနာ ဝစနံ အဂ္ဂဏှန္တံ အာဟံသု – ‘‘တွံ အမှေ ဥစ္စာကုလာတိ မာ သလ္လက္ခေသိ။ မယံ ပေသကာရာ။ သက္ခိဿသိ ပေသကာရကမ္မံ ကာတု’’န္တိ? သာမဏေရော အာဟ – ‘‘ဥပါသက, ဂိဟီဘူတော နာမ ပေသကာရကမ္မံ ဝါ ကရေယျ နဠကာရကမ္မံ ဝါ, ကိံ ဣမိနာ, မာ သာဋကမတ္တေ လောဘံ ကရောထာ’’တိ။ ပေသကာရကော ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ ဒတွာ ဃရံ နေတွာ ဓီတရံ အဒါသိ။

သော ပေသကာရကမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပေသကာရေဟိ သဒ္ဓိံ သာလာယ ကမ္မံ ကရောတိ။ အညေသံ ဣတ္ထိယော ပါတောဝ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ အာဟရိံသု။ တဿ ဘရိယာ န တာဝ အာဂစ္ဆတိ။ သော ဣတရေသု ကမ္မံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘုဉ္ဇမာနေသု တသရံ ဝဋ္ဋေန္တော နိသီဒိ။ သာ ပစ္ဆာ အာဂမာသိ။ အထ နံ သော ‘အတိစိရေန အာဂတာသီ’တိ တဇ္ဇေသိ။ မာတုဂါမော စ နာမ အပိ စက္ကဝတ္တိရာဇာနံ အတ္တနိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တံ ဉတွာ ဒါသံ ဝိယ သလ္လက္ခေတိ။ တသ္မာ သာ ဧဝမာဟ – ‘‘အညေသံ ဃရေ ဒါရုပဏ္ဏလောဏာဒီနိ သန္နိဟိတာနိ၊ ဗာဟိရတော အာဟရိတွာ ဒါယကာ ပေသကာရကာပိ အတ္ထိ။ အဟံ ပန ဧကိကာ၊ တွမ္ပိ ‘မယှံ ဃရေ ဣဒံ အတ္ထိ, ဣဒံ နတ္ထီ’တိ န ဇာနာသိ။ သစေ ဣစ္ဆသိ ဘုဉ္ဇ, နော စေ ဣစ္ဆသိ မာ ဘုဉ္ဇာ’’တိ။ သော ‘န ကေဝလံ ဥဿူရေ ဘတ္တံ အာဟရသိ, ဝါစာယပိ မံ ဃဋ္ဋေသီ’တိ ကုဇ္ဈိတွာ အညံ ပဟရဏံ အပဿန္တော တမေဝ တသရဒဏ္ဍကံ တသရတော လုဉ္စိတွာ ခိပိ။ သာ တံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဤသကံ ပရိဝတ္တိ။ တသရဒဏ္ဍကဿ စ ကောဋိ နာမ တိခိဏာ ဟောတိ။ သာ တဿာ ပရိဝတ္တမာနာယ အက္ခိကောဋိယံ ပဝိသိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဝေဂေန အက္ခိံ အဂ္ဂဟေသိ။ ဘိန္နဋ္ဌာနတော လောဟိတံ ပဂ္ဃရတိ။

သော တသ္မိံ ကာလေ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနံ အနုဿရိ ‘ဣဒံ သန္ဓာယ မံ ဥပဇ္ဈာယော ‘‘အနာဂတေ ကာလေ ကာဏပေသကာရိယာ ဟတ္ထေန မဒ္ဒိတံ ကဉ္ဇိယံ ပိဝိဿသီ’’တိ အာဟ။ ဣဒံ ထေရေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ။ အဟော ဒီဃဒဿီ အယျော’တိ မဟာသဒ္ဒေန ရောဒိတုံ အာရဘိ။ တမေနံ အညေ ‘‘အလံ, အာဝုသော, မာ ရောဒိ၊ အက္ခိ နာမ ဘိန္နံ န သက္ကာ ရောဒနေန ပဋိပါကတိကံ ကာတု’’န္တိ အာဟံသု။ သော ‘‘နာဟံ ဧတမတ္ထံ ရောဒါမိ၊ အပိစ ခေါ ဣဒံ သန္ဓာယ ရောဒါမီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ပဋိပါဋိယာ ကထေသိ။ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ။

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – တိံသမတ္တာ ဘိက္ခူ ကလျာဏိယံ မဟာစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ အဋဝိမဂ္ဂေန မဟာမဂ္ဂံ ဩတရမာနာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဈာမက္ခေတ္တေ ကမ္မံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ဧကံ မနုဿံ အဒ္ဒသံသု။ တဿ သရီရံ မသိမက္ခိတံ ဟောတိ, မသိမက္ခိတမေဝ စ ဧကံ ကာသာဝံ ကစ္ဆံ ပီဠေတွာ နိဝတ္ထံ။ ဩလောကိယမာနော ဈာမခါဏုကော ဝိယ ခါယတိ။ သော ဒိဝသဘာဂေ ကမ္မံ ကတွာ ဥပဍ္ဎဈာယမာနာနံ ဒါရူနံ ကလာပံ ဥက္ခိပိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏေဟိ ကေသေဟိ ကုမ္မဂ္ဂေန အာဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ သမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ။ သာမဏေရာ ဒိသွာ အညမညံ ဩလောကယမာနာ ‘‘အာဝုသော, တုယှံ ပိတာ, တုယှံ မဟာပိတာ, တုယှံ မာတုလော’’တိ ဟသမာနာ ဂန္တွာ ‘‘ကော နာမောသိ တွံ, ဥပါသကာ’’တိ နာမံ ပုစ္ဆိံသု။ သော နာမံ ပုစ္ဆိတော ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဒါရုကလာပံ ဆဍ္ဍေတွာ ဝတ္ထံ သံဝိဓာယ နိဝါသေတွာ မဟာထေရေ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တိဋ္ဌထ တာဝ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ မဟာထေရာ အဋ္ဌံသု။

ဒဟရသာမဏေရာ အာဂန္တွာ မဟာထေရာနံ သမ္မုခါပိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ။ ဥပါသကော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ မံ ပဿိတွာ ပရိဟသထ၊ ဧတ္တကေနေဝ မတ္ထကံ ပတ္တမှာတိ သလ္လက္ခေထ။ အဟမ္ပိ ပုဗ္ဗေ တုမှာဒိသောဝ သမဏော အဟောသိံ။ တုမှာကံ ပန စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ။ အဟံ ဣမသ္မိံ သာသနေ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အဟောသိံ၊ အာကာသံ ဂဟေတွာ ပထဝိံ ကရောမိ, ပထဝိံ အာကာသံ၊ ဒူရံ ဂဏှိတွာ သန္တိကံ ကရောမိ, သန္တိကံ ဒူရံ၊ စက္ကဝါဠသဟဿံ ခဏေန ဝိနိဝိဇ္ဈာမိ။ ဟတ္ထေ မေ ပဿထ၊ ဣဒါနိ ပန မက္ကဋဟတ္ထသဒိသာ။ အဟံ ဣမေဟေဝ ဟတ္ထေဟိ ဣဓ နိသိန္နောဝ စန္ဒိမသူရိယေ ပရာမသိံ။ ဣမေသံယေဝ ပါဒါနံ စန္ဒိမသူရိယေ ပါဒကထလိကံ ကတွာ နိသီဒိံ။ ဧဝရူပါ မေ ဣဒ္ဓိ ပမာဒေန အန္တရဟိတာ။ တုမှေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထ။ ပမာဒေန ဟိ ဧဝရူပံ ဗျသနံ ပါပုဏန္တိ။ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရန္တာ ဇာတိဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရောန္တိ။ တသ္မာ တုမှေ မညေဝ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ အပ္ပမတ္တာ ဟောထ, ဘန္တေ’’တိ တဇ္ဇေတွာ ဩဝါဒမဒါသိ။ တေ တဿ ကထေန္တဿေဝ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝိပဿမာနာ တိံသ ဇနာ တတ္ထေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ။ ဧဝမ္ပိ ဥပ္ပန္နာ သမထဝိပဿနာ နိရုဇ္ဈမာနာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယံ တာဝ လောကိယသမ္မပ္ပဓာနကထာယ ဝိနိစ္ဆယော။

လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပနေတံ ဧကမေဝ ဝီရိယံ စတုကိစ္စသာဓနဝသေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ တတ္ထ အနုပ္ပန္နာနန္တိ အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန ဝါ အနုပ္ပန္နာနံ၊ အညထာ ဟိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနုပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နာမ နတ္ထိ။ အနုပ္ပန္နာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ ဧတေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပဟီယမာနာပိ ဧတေယေဝ ပဟီယန္တိ။

တတ္ထ ဧကစ္စဿ ဝတ္တဝသေန ကိလေသာ န သမုဒါစရန္တိ။ ဧကစ္စဿ ဂန္ထဓုတင်္ဂသမာဓိဝိပဿနာ နဝကမ္မိကာနံ အညတရဝသေန။ ကထံ? ဧကစ္စော ဟိ ဝတ္တသမ္ပန္နော ဟောတိ။ တဿ ဒွါသီတိခုဒ္ဒကဝတ္တာနိ (စူဠဝ။ ၂၄၃ အာဒယော), စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ (စူဠဝ။ ၃၅၆ အာဒယော), စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏပါနီယမာဠဥပေါသထာဂါရအာဂန္တုကဂမိကဝတ္တာနိ စ ကရောန္တဿေဝ ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ ဝတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘိန္နဝတ္တဿ ဝိစရတော အယောနိသောမနသိကာရဉ္စေဝ သတိဝေါဿဂ္ဂဉ္စ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝံ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဧကစ္စော ဂန္ထယုတ္တော ဟောတိ၊ ဧကမ္ပိ နိကာယံ ဂဏှာတိ, ဒွေပိ, တယောပိ, စတ္တာရောပိ, ပဉ္စပိ။ တဿေဝ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အတ္ထဝသေန ပါဠိဝသေန အနုသန္ဓိဝသေန ပုဗ္ဗာပရဝသေန ဂဏှန္တဿ သဇ္ဈာယန္တဿ စိန္တေန္တဿ ဝါစေန္တဿ ဒေသေန္တဿ ပကာသေန္တဿ ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ ဂန္ထကမ္မံ ပဟာယ ကုသီတဿ ဝိစရတော အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဧကစ္စော ပန ဓုတင်္ဂဓရော ဟောတိ, တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏေ သမာဒါယ ဝတ္တတိ။ တဿ ဓုတင်္ဂဂုဏေ ပရိဟရန္တဿ ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ ဓုတင်္ဂါနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗာဟုလ္လာယ အာဝဋ္ဋဿ ဝိစရတော အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဧကစ္စော ပန အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စိဏ္ဏဝသီ ဟောတိ။ တဿ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု အာဝဇ္ဇနဝသီအာဒီနံ ဝသေန ဝိဟရန္တဿ ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ဝါ ဝိဿဋ္ဌဇ္ဈာနဿ ဝါ ဘဿာဒီသု အနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဧကစ္စော ပန ဝိပဿကော ဟောတိ၊ သတ္တသု ဝါ ဝိပဿနာသု အဋ္ဌာရသသု ဝါ မဟာဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ။ တဿေဝံ ဝိဟရတော ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ ဝိပဿနာကမ္မံ ပဟာယ ကာယဒဠှီဗဟုလဿ ဝိဟရတော အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဧကစ္စော ပန နဝကမ္မိကော ဟောတိ, ဥပေါသထာဂါရဘောဇနသာလာဒီနိ ကရောတိ။ တဿ တေသံ ဥပကရဏာနိ စိန္တေန္တဿ ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ နဝကမ္မေ နိဋ္ဌိတေ ဝါ ဝိဿဋ္ဌေ ဝါ အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။

ဧကစ္စော ပန ဗြဟ္မလောကာ အာဂတော သုဒ္ဓသတ္တော ဟောတိ။ တဿ အနာသေဝနာယ ကိလေသာ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ အပရဘာဂေ ပနဿ လဒ္ဓါသေဝနဿ အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ အသမုဒါစာရဝသေန အနုပ္ပန္နာ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။ ဧဝံ တာဝ အသမုစာရဝသေန အနုပ္ပန္နတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ကထံ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန? ဣဓေကစ္စော အနနုဘူတပုဗ္ဗံ မနာပိယာဒိဘေဒံ အာရမ္မဏံ လဘတိ။ တဿ တတ္ထ အယောနိသောမနသိကာရသတိဝေါဿဂ္ဂေ အာဂမ္မ ရာဂါဒယော ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧဝံ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ နာမ။ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဧကမေဝ ဝီရိယံ။

ယေ စ ဧဝံ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေ ယထာ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ နေသံ အနုပ္ပါဒကိစ္စံ ဥပ္ပန္နာနဉ္စ ပဟာနကိစ္စံ သာဓေတိ။ တသ္မာ ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ ဧတ္ထ ပန စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ – ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ, ဘုတွာ ဝိဂတုပ္ပန္နံ, ဩကာသကတုပ္ပန္နံ, ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နန္တိ။ တတ္ထ ယေ ကိလေသာ ဝိဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပါဒါဒိသမင်္ဂိနော – ဣဒံ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ နာမ။ ကမ္မေ ပန ဇဝိတေ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓဝိပါကော ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ။ ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓံ ဘုတွာ ဝိဂတံ နာမ။ တဒုဘယမ္ပိ ဘုတွာ ဝိဂတုပ္ပန္နန္တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကုသလာကုသလကမ္မံ အညဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကဿ ဩကာသံ ကရောတိ။ ဧဝံ ကတေ ဩကာသေ ဝိပါကော ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဩကာသကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ။ ဣဒံ ဩကာသကတုပ္ပန္နံ နာမ။

ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပန ဝိပဿနာယ ဘူမိ နာမ။ တေ အတီတာဒိဘေဒါ ဟောန္တိ။ တေသု အနုသယိတကိလေသာ ပန အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ အတီတက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ ဟိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ။ အနာဂတက္ခန္ဓေသု, ပစ္စုပ္ပန္နက္ခန္ဓေသု အနုသယိတာပိ အပ္ပဟီနာဝ ဟောန္တိ။ ဣဒံ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ နာမ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘တာသု တာသု ဘူမီသု အသမုဂ္ဃါတိတာ ကိလေသာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ။

အပရမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ – သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ, အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ, အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ, အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နန္တိ။ တတ္ထ သမ္ပတိ ဝတ္တမာနံယေဝ ‘သမုဒါစာရုပ္ပန္နံ’ နာမ။ သကိံ စက္ခူနိ ဥမ္မီလေတွာ အာရမ္မဏေ နိမိတ္တေ ဂဟိတေ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ ကိလေသာ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? အာရမ္မဏဿ အဓိဂဟိတတ္တာ။ ယထာ ကိံ? ယထာ ခီရရုက္ခဿ ကုဌာရိယာ အာဟတာဟတဋ္ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ။ ဣဒံ ‘အာရမ္မဏာဓိဂဟိတုပ္ပန္နံ’ နာမ။ သမာပတ္တိယာ အဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသာ ပန ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? အဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ။ ယထာ ကိံ? ယထာ သစေ ခီရရုက္ခံ ကုဌာရိယာ အာဟနေယျုံ, ‘ဣမသ္မိံ နာမ ဌာနေ ခီရံ န နိက္ခမေယျာ’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝံ။ ဣဒံ ‘အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ’ နာမ။ မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃါတိတကိလေသာ ပန ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တဿာပိ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ‘အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နံ’ နာမ။

ဣမေသု ဥပ္ပန္နေသု ဝတ္တမာနုပ္ပန္နံ, ဘုတွာဝိဂတုပ္ပန္နံ, ဩကာသကတုပ္ပန္နံ, သမုဒါစာရုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဥပ္ပန္နံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ၊ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နံ, အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နံ, အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နံ, အသမုဂ္ဃါတိတုပ္ပန္နန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ။ မဂ္ဂေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဧတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ။ သော ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဟဉ္စိ အတီတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ ခီဏံ ခေပေတိ, နိရုဒ္ဓံ နိရောဓေတိ, ဝိဂတံ ဝိဂမေတိ, အတ္ထင်္ဂတံ အတ္ထံ ဂမေတိ, အတီတံ ယံ နတ္ထိ တံ ပဇဟတိ။ ဟဉ္စိ အနာဂတေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ အဇာတံ ပဇဟတိ, အနိဗ္ဗတ္တံ အနုပ္ပန္နံ အပါတုဘူတံ ပဇဟတိ, အနာဂတံ ယံ နတ္ထိ တံ ပဇဟတိ။ ဟဉ္စိ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေန ဟိ ရတ္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, ဒုဋ္ဌော ဒေါသံ, မူဠှော မောဟံ, ဝိနိဗဒ္ဓေါ မာနံ, ပရာမဋ္ဌော ဒိဋ္ဌိံ, ဝိက္ခေပဂတော ဥဒ္ဓစ္စံ, အနိဋ္ဌင်္ဂတော ဝိစိကိစ္ဆံ, ထာမဂတော အနုသယံ ပဇဟတိ၊ ကဏှသုက္ကဓမ္မာ ယုဂနဒ္ဓါ သမမေဝ ဝတ္တန္တိ၊ သံကိလေသိကာ မဂ္ဂဘာဝနာ ဟောတိ…ပေ… တေန ဟိ နတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ, နတ္ထိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ, နတ္ထိ ကိလေသပ္ပဟာနံ, နတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယော’တိ။ ‘အတ္ထိ မဂ္ဂဘာဝနာ…ပေ… အတ္ထိ ဓမ္မာဘိသမယော’တိ။ ယထာ ကထံ ဝိယ? သေယျထာပိ တရုဏော ရုက္ခော…ပေ… အပါတုဘူတာနေဝ န ပါတုဘဝန္တိ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၂၁)။

ဣတိ ပါဠိယံ အဇာတဖလရုက္ခော အာဂတော၊ ဇာတဖလရုက္ခေန ပန ဒီပေတဗ္ဗံ။ ယထာ ဟိ သဖလော တရုဏအမ္ဗရုက္ခော။ တဿ ဖလာနိ မနုဿာ ပရိဘုဉ္ဇေယျုံ, သေသာနိ ပါတေတွာ ပစ္ဆိယော ပူရေယျုံ။ အထညော ပုရိသော တံ ဖရသုနာ ဆိန္ဒေယျ။ တေနဿ နေဝ အတီတာနိ ဖလာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ, န အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ စ နာသိတာနိ၊ အတီတာနိ ဟိ မနုဿေဟိ ပရိဘုတ္တာနိ, အနာဂတာနိ အနိဗ္ဗတ္တာနိ န သက္ကာ နာသေတုံ။ ယသ္မိံ ပန သမယေ သော ဆိန္နော တဒါ ဖလာနိယေဝ နတ္ထီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာနိပိ အနာသိတာနိ။ သစေ ပန ရုက္ခော အစ္ဆိန္နော အဿ, အထဿ ပထဝီရသဉ္စ အာပေါရသဉ္စ အာဂမ္မ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ, တာနိ နာသိတာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဟိ အဇာတာနေဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာနေဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာနေဝ န ပါတုဘဝန္တိ။ ဧဝမေဝ မဂ္ဂေါ နာပိ အတီတာဒိဘေဒေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, နာပိ န ပဇဟတိ။ ယေသဉှိ ကိလေသာနံ မဂ္ဂေန ခန္ဓေသု အပရိညာတေသု ဥပ္ပတ္တိ သိယာ, မဂ္ဂေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ခန္ဓာနံ ပရိညာတတ္တာ တေ ကိလေသာ အဇာတာဝ န ဇာယန္တိ, အနိဗ္ဗတ္တာဝ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, အပါတုဘူတာဝ န ပါတုဘဝန္တိ။ တရုဏပုတ္တာယ ဣတ္ထိယာ ပုန အဝိဇာယနတ္ထံ ဗျာဓိတာနံ ရောဂဝူပသမတ္ထံ ပီတဘေသဇ္ဇေဟိ စာပိ အယမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော။ ဧဝံ မဂ္ဂေါ ယေ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ န စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေ န ပဇဟတိ။ ယေ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ, တေ သန္ဓာယ ‘ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာန’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

န ကေဝလဉ္စ မဂ္ဂေါ ကိလေသေယေဝ ပဇဟတိ, ကိလေသာနံ ပန အပ္ပဟီနတ္တာ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓာ, တေပိ ပဇဟတိယေဝ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ (စူဠနိ။ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆) ဝိတ္ထာရော။ ဣတိ မဂ္ဂေါ ဥပါဒိန္နတော အနုပါဒိန္နတော စ ဝုဋ္ဌာတိ။ ဘဝဝသေန ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အပါယဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိဘဝေကဒေသတော၊ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သုဂတိကာမဘဝတော၊ ဝုဋ္ဌာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ရူပါရူပဘဝတော ဝုဋ္ဌာတိ, သဗ္ဗဘဝေဟိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝါတိပိ ဝဒန္တိ။

အထ မဂ္ဂက္ခဏေ ကထံ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဘာဝနာ ဟောတိ? ကထံ ဝါ ဥပ္ပန္နာနံ ဌိတိယာတိ? မဂ္ဂပ္ပဝတ္တိယာ ဧဝ။ မဂ္ဂေါ ဟိ ပဝတ္တမာနော ပုဗ္ဗေ အနုပ္ပန္နပုဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နော နာမ ဝုစ္စတိ။ အနာဂတပုဗ္ဗဉှိ ဌာနံ ဂန္တွာ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ဝါ အာရမ္မဏံ အနုဘဝိတွာ ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ – ‘အနာဂတဋ္ဌာနံ အာဂတမှ, အနနုဘူတံ အာရမ္မဏံ အနုဘဝါမာ’တိ။ ယာ စဿ ပဝတ္တိ, အယမေဝ ဌိတိ နာမာတိ ဌိတိယာ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝမေတဿ ဘိက္ခုနော ဣဒံ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဝီရိယံ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယာ’’တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ အယံ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ သမ္မပ္ပဓာနကထာ။ ဧဝမေတ္ထ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ သမ္မပ္ပဓာနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၀၈။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ သဗ္ဗာနိပိ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ ဝိဘတ္တဿ ဒေသနာနယဿ မုခမတ္တမေဝ ဒဿေန္တေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ။ တတ္ထ နယဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကထံ? ပဌမသမ္မပ္ပဓာနေ တာဝ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ဈာနာဘိနိဝေသေ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါ, သုဒ္ဓိကသုညတာ, သုညတပဋိပဒါ, သုဒ္ဓိကအပ္ပဏိဟိတာ, အပ္ပဏိဟိတပဋိပဒါတိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ စတုက္ကပဉ္စကနယာနံ ဝသေန ဒသ နယာ ဟောန္တိ။ ဧဝံ သေသေသုပီတိ ဝီသတိယာ အဘိနိဝေသေသု ဒွေ နယသတာနိ။ တာနိ စတူဟိ အဓိပတီဟိ စတုဂ္ဂုဏိတာနိ အဋ္ဌ။ ဣတိ သုဒ္ဓိကာနိ ဒွေ သာဓိပတီနိ အဋ္ဌာတိ သဗ္ဗမ္ပိ နယသဟဿံ ဟောတိ။ တထာဒုတိယသမ္မပ္ပဓာနာဒီသု သုဒ္ဓိကသမ္မပ္ပဓာနေ စာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉ္စနယသဟဿာနိ။ ယထာ စ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ, ဧဝံ သေသမဂ္ဂေသုပီတိ ကုသလဝသေနေဝ ဝီသတိ နယသဟဿာနိ။ ဝိပါကေ ပန သမ္မပ္ပဓာနေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝိပါကဝါရော န ဂဟိတောတိ။ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနေဝ ကထိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၄၂၇။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ သမ္မပ္ပဓာနာနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန သဗ္ဗာနိပိ ဧတာနိ အပ္ပမာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော အပ္ပမာဏာရမ္မဏာနေဝ, န မဂ္ဂါရမ္မဏာနိ၊ သဟဇာတဟေတုဝသေန ပန မဂ္ဂဟေတုကာနိ၊ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ မဂ္ဂဘာဝနာကာလေ မဂ္ဂါဓိပတီနိ၊ ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌိကာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ မဂ္ဂါဓိပတီနီတိ၊ ဝီရိယဇေဋ္ဌိကာယ ပန အညဿ ဝီရိယဿ အဘာဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ မဂ္ဂါဓိပတီနီတိ ဝါ န မဂ္ဂါဓိပတီနီတိ ဝါ၊ အတီတာဒီသု ဧကာရမ္မဏဘာဝေနပိ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ၊ နိဗ္ဗာနဿ ပန ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာနိ နာမ ဟောန္တီတိ။ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉှာပုစ္ဆကေ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနေဝ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ကထိတာနိ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယသ္မိံယေဝ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ သမ္မပ္ပဓာနာ ကထိတာ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကေသု ပန လောကုတ္တရာယေဝါတိ။ ဧဝမယံ သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

သမ္မပ္ပဓာနဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၃၁။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဧတ္ထ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိပိ ဣဒ္ဓိ။ ပဌမေနတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော။ ဒုတိယေနတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ၊ ပါဒေါတိ ပတိဋ္ဌာ, အဓိဂမုပါယောတိ အတ္ထော။ တေန ဟိ ယသ္မာ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ, တသ္မာ ပါဒေါတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ တာဝ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဣဒါနိ တေ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ဣဓ ဘိက္ခူတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု။ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတန္တိ ဧတ္ထ ဆန္ဒဟေတုကော ဆန္ဒာဓိကော ဝါ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ။ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ။ စတုကိစ္စသာဓကဿ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ။ သမန္နာဂတန္တိ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ ဥပေတံ။ ဣဒ္ဓိပါဒန္တိ နိပ္ဖတ္တိပရိယာယေန ဝါ ဣဇ္ဈနကဋ္ဌေန ဣဇ္ဈန္တိ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ ပရိယာယေန ဣဒ္ဓီတိ သင်္ခံ ဂတာနံ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒိကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရာနံ အဓိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒဘူတံ သေသစိတ္တစေတသိကရာသိန္တိ အတ္ထော။ ယဉှိ ပရတော ‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဣမိနာ အတ္ထေန ယုဇ္ဇတိ။ ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထေဝ ဟိ ဆန္ဒံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဆန္ဒသမာဓီတိ ဝုတ္တော, ဧဝံ ဝီရိယံ…ပေ… စိတ္တံ။ ဝီမံသံ အဓိပတိံ ကရိတွာ ပဋိလဒ္ဓသမာဓိ ဝီမံသသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ။

ဣဒါနိ ဆန္ဒသမာဓိအာဒီနိ ပဒါနိ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ကထဉ္စ ဘိက္ခူတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဆန္ဒဉ္စေ ဘိက္ခု အဓိပတိံ ကရိတွာတိ ယဒိ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ အဓိပတိံ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ သမာဓိံ ပဋိလဘတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ဧဝံ နိဗ္ဗတ္တိတော အယံ သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ နာမ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော။ ဝီရိယဉ္စေတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဓာနသင်္ခါရာတိ ဧတ္တာဝတာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝယမာနဿ ဘိက္ခုနော ပဓာနာဘိသင်္ခါရသင်္ခါတစတုကိစ္စသာဓကံ ဝီရိယံ ကထိတံ။ တဒေကဇ္ဈံ အဘိသညူဟိတွာတိ တံ သဗ္ဗံ ဧကတော ရာသိံ ကတွာတိ အတ္ထော။ သင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ဧတံ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

၄၃၃။ ဣဒါနိ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရော’’တိ ဧတသ္မိံ ပဒသမူဟေ ဆန္ဒာဒိဓမ္မေ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ တတ္ထ ကတမော ဆန္ဒောတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဥပေတော ဟောတီတိ ဣဒ္ဓိပါဒသင်္ခါတော ဓမ္မရာသိ ဥပေတော ဟောတိ။ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ တေသံ သမ္ပယုတ္တာနံ ဆန္ဒာဒိဓမ္မာနံ။ ဣဒ္ဓိ သမိဒ္ဓီတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ နိပ္ဖတ္တိဝေဝစနာနေဝ။ ဧဝံ သန္တေပိ ဣဇ္ဈနကဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ။ သမ္ပုဏ္ဏာ ဣဒ္ဓိ သမိဒ္ဓိ၊ ဥပသဂ္ဂေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ ဣဇ္ဈနာကာရော ဣဇ္ဈနာ။ သမိဇ္ဈနာတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ အတ္တနော သန္တာနေ ပါတုဘာဝဝသေန လဘနံ လာဘော။ ပရိဟီနာနမ္ပိ ဝီရိယာရမ္ဘဝသေန ပုန လာဘော ပဋိလာဘော၊ ဥပသဂ္ဂေန ဝါ ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ။ ပတ္တီတိ အဓိဂမော။ အပရိဟာနဝသေန သမ္မာ ပတ္တီတိ သမ္ပတ္တိ။ ဖုသနာတိ ပဋိလာဘဖုသနာ။ သစ္ဆိကိရိယာတိ ပဋိလာဘသစ္ဆိကိရိယာဝ။ ဥပသမ္ပဒါတိ ပဋိလာဘဥပသမ္ပဒါ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တယာဘူတဿာတိ တေန အာကာရေန ဘူတဿ၊ တေ ဆန္ဒာဒိဓမ္မေ ပဋိလဘိတွာ ဌိတဿာတိ အတ္ထော။ ဝေဒနာက္ခန္ဓောတိအာဒီဟိ ဆန္ဒာဒယော အန္တော ကတွာ စတ္တာရောပိ ခန္ဓာ ကထိတာ။ တေ ဓမ္မေတိ တေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ၊ ဆန္ဒာဒယော ဝါ တယော ဓမ္မေတိပိ ဝုတ္တံ။ အာသေဝတီတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ သေသဣဒ္ဓိပါဒနိဒ္ဒေသေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတန္တိ? စတုန္နံ ဘိက္ခူနံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ။ ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ အဝဿယတိ၊ ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒေန အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ ‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’တိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတိ။ ဧကော ဝီရိယံ အဝဿယတိ။ ဧကော စိတ္တံ, ဧကော ပညံ အဝဿယတိ။ ပညာယ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယံ သတိ ‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’တိ ပညံ ဇေဋ္ဌကံ ပညံ ဓုရံ ပညံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေတိ။

ကထံ? ယထာ ဟိ စတူသု အမစ္စပုတ္တေသု ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ဝိစရန္တေသု ဧကော ဥပဋ္ဌာနံ အဝဿယိ, ဧကော သူရဘာဝံ, ဧကော ဇာတိံ, ဧကော မန္တံ။ ကထံ? တေသု ဟိ ပဌမော ‘ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမာဒကာရိတာယ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိယာ သတိ လဗ္ဘမာနံ လစ္ဆာမေတံ ဌာနန္တရ’န္တိ ဥပဋ္ဌာနံ အဝဿယိ။ ဒုတိယော ‘ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တောပိ ဧကစ္စော သင်္ဂါမေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ သဏ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ၊ အဝဿံ ခေါ ပန ရညော ပစ္စန္တော ကုပ္ပိဿတိ၊ တသ္မိံ ကုပ္ပိတေ ရထဓုရေ ကမ္မံ ကတွာ ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ အာဟရာပေဿာမေတံ ဌာနန္တရ’န္တိ သူရဘာဝံ အဝဿယိ။ တတိယော ‘သူရဘာဝေပိ သတိ ဧကစ္စော ဟီနဇာတိကော ဟောတိ၊ ဇာတိံ သောဓေတွာ ဌာနန္တရံ ဒဒန္တာ မယှံ ဒဿန္တီ’တိ ဇာတိံ အဝဿယိ။ စတုတ္ထော ‘ဇာတိမာပိ ဧကော အမန္တနီယော ဟောတိ၊ မန္တေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ အာဟရာပေဿာမေတံ ဌာနန္တရ’န္တိ မန္တံ အဝဿယိ။ တေ သဗ္ဗေပိ အတ္တနော အတ္တနော အဝဿယဗလေန ဌာနန္တရာနိ ပါပုဏိံသု။

တတ္ထ ဥပဋ္ဌာနေ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဆန္ဒံ အဝဿာယ ကတ္တုကမျတာကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒေန အတ္ထနိဗ္ဗတ္တိယံ သတိ ‘အဟံ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ, နတ္ထိ မယှံ ဧတဿ နိဗ္ဗတ္တနေ ဘာရော’တိ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ဆန္ဒံ ဓုရံ ဆန္ဒံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော (မ။ နိ။ ၂။၂၉၃ အာဒယော) ဝိယ။ သော ဟိ အာယသ္မာ ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။ သူရဘာဝေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ ဝီရိယံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီရိယံ ဓုရံ ဝီရိယံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, သောဏတ္ထေရော (မဟာဝ။ ၂၄၃) ဝိယ။ သော ဟိ အာယသ္မာ ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။

ဇာတိသမ္ပတ္တိယာ ဌာနန္တရံ ပတ္တော ဝိယ စိတ္တံ ဇေဋ္ဌကံ စိတ္တံ ဓုရံ စိတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, သမ္ဘူတတ္ထေရော ဝိယ။ သော ဟိ အာယသ္မာ စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။ မန္တံ အဝဿာယ ဌာနန္တရပ္ပတ္တော ဝိယ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ဝီမံသံ ဓုရံ ဝီမံသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ထေရော မောဃရာဇာ ဝိယ။ သော ဟိ အာယသ္မာ ဝီမံသံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။

ဧတ္ထ စ တယော ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသင်္ခါတာ ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ။ သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ။ ဝီရိယစိတ္တဝီမံသသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသင်္ခါတာပိ တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ။ သေသာ ပန သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ။ အယံ တာဝ အဘေဒတော ကထာ။

ဘေဒတော ပန ‘ဆန္ဒော’ ဣဒ္ဓိ နာမ။ ဆန္ဒဓုရေန ဘာဝိတာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ နာမ။ သမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရောတိ ဒွေ ဓမ္မာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝသေန ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေ ပဝိသန္တိ၊ ပါဒေ ပဝိဋ္ဌာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ တတ္ထေဝ ‘သမာဓိ’ ဣဒ္ဓိ နာမ။ သမာဓိဓုရေန ဘာဝိတာ စတ္တာရော ခန္ဓာ သမာဓိဒ္ဓိပါဒေါ နာမ။ ဆန္ဒော ပဓာနသင်္ခါရောတိ ဒွေ ဓမ္မာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝသေန သမာဓိဒ္ဓိပါဒေ ပဝိသန္တိ၊ ပါဒေ ပဝိဋ္ဌာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ။ တတ္ထေဝ ‘ပဓာနသင်္ခါရော’ ဣဒ္ဓိ နာမ။ ပဓာနသင်္ခါရဘာဝိတာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ပဓာနသင်္ခါရိဒ္ဓိပါဒေါ နာမ။ ဆန္ဒော သမာဓီတိ ဒွေ ဓမ္မာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝသေန ပဓာနသင်္ခါရိဒ္ဓိပါဒေ ပဝိသန္တိ၊ ပါဒေ ပဝိဋ္ဌာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ။ တတ္ထေဝ ‘ဝီရိယံ’ ဣဒ္ဓိ နာမ, ‘စိတ္တံ’ ဣဒ္ဓိ နာမ, ‘ဝီမံသာ’ ဣဒ္ဓိ နာမ…ပေ… ပါဒေ ပဝိဋ္ဌာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ။ အယံ ဘေဒတော ကထာ နာမ။

ဧတ္ထ ပန အဘိနဝံ နတ္ထိ၊ ဂဟိတမေဝ ဝိဘူတဓာတုကံ ကတံ။ ကထံ? ဆန္ဒော, သမာဓိ, ပဓာနသင်္ခါရောတိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ။ သေသာ သမ္ပယုတ္တကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိပါဒါယေဝ။ ဣမေ ဟိ တယော ဓမ္မာ ဣဇ္ဈမာနာ သမ္ပယုတ္တကေဟိ စတူဟိ ခန္ဓေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဣဇ္ဈန္တိ, န ဝိနာ။ သမ္ပယုတ္တကာ ပန စတ္တာရော ခန္ဓာ ဣဇ္ဈနကဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောန္တိ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပါဒေါ နာမ။ ‘ဣဒ္ဓီ’တိ ဝါ ‘ဣဒ္ဓိပါဒေါ’တိ ဝါ န အညဿ ကဿစိ အဓိဝစနံ, သမ္ပယုတ္တကာနံ စတုန္နံ ခန္ဓာနံယေဝ အဓိဝစနံ။ ဝီရိယံ, စိတ္တံ, ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရောတိ တယော ဓမ္မာ…ပေ… စတုန္နံ ခန္ဓာနံယေဝ အဓိဝစနံ။

အပိစ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ၊ ပဋိလာဘော ပဋိလာဘော ဣဒ္ဓိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယမတ္ထော ဥပစာရေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ ဒီပေတဗ္ဗော။ ပဌမဇ္ဈာနပရိကမ္မဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ပဌမဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ။ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထအာကာသာနဉ္စာယတန, ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ, အာကာသာနဉ္စာယတန, ဝိညာဏဉ္စာယတနအာကိဉ္စညာယတနနေဝသညာနာသညာယတနပရိကမ္မံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, နေဝသညာနာသညာယတနံ ဣဒ္ဓိ နာမ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ။ သကဒါဂါမိ, အနာဂါမိ, အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနာ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ။ ပဋိလာဘေနာပိ ဒီပေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ၊ ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, တတိယဇ္ဈာနံ ဣဒ္ဓိ နာမ…ပေ… အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဣဒ္ဓိ နာမ။

ကေနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ? ကေနဋ္ဌေန ပါဒေါတိ? ဣဇ္ဈနကဋ္ဌေနေဝ ဣဒ္ဓိ။ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေနေဝ ပါဒေါ။ ဧဝမိဓာပိ ဣဒ္ဓီတိ ဝါ ပါဒေါတိ ဝါ န အညဿ ကဿစိ အဓိဝစနံ, သမ္ပယုတ္တကာနံ စတုန္နံ ခန္ဓာနံယေဝ အဓိဝစနန္တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဣဒမာဟံသု – စတုန္နံ ခန္ဓာနမေဝ အဓိဝစနံ ဘဝေယျ, ယဒိ သတ္ထာ ပရတော ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယံ နာမ န အာဟရေယျ။ ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယေ ပန ‘‘ဆန္ဒောယေဝ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယမေဝ, စိတ္တမေဝ, ဝီမံသာဝ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ကထိတံ။ ကေစိ ပန ‘‘ဣဒ္ဓိ နာမ အနိပ္ဖန္နာ, ဣဒ္ဓိပါဒေါ နိပ္ဖန္နော’’တိ ဝဒိံသု။ တေသံ ဝစနံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒ္ဓီပိ ဣဒ္ဓိပါဒေါပိ ‘နိပ္ဖန္နော တိလက္ခဏဗ္ဘာဟတော’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာတိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၄၄။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ နယာ ပနေတ္ထ ဂဏေတဗ္ဗာ။ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနသ္မိဉှိ လောကုတ္တရာနိ စတ္တာရိ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ ဝီရိယသမာဓိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တထာ ဥတ္တရစူဠဘာဇနီယေ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေ စတ္တာရိ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ, ဝီရိယစိတ္တဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေ စတ္တာရိ စတ္တာရီတိ သဗ္ဗာနိပိ အဋ္ဌန္နံ စတုက္ကာနံ ဝသေန ဒွတ္တိံသ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ ဧဝမေတံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနံယေဝ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ဝသေန ဒွတ္တိံသနယသဟဿပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ အဘိဓမ္မဘာဇနီယံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၄၆၂။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဣဒ္ဓိပါဒါနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန သဗ္ဗေပေတေ အပ္ပမာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ ဧဝ, န မဂ္ဂါရမ္မဏာ၊ သဟဇာတဟေတုဝသေန ပန မဂ္ဂဟေတုကာ, န မဂ္ဂါဓိပတိနော။ စတ္တာရော ဟိ အဓိပတယော အညမညံ ဂရုံ န ကရောန္တိ။ ကသ္မာ? သယံ ဇေဋ္ဌကတ္တာ။ ယထာ ဟိ သမဇာတိကာ သမဝယာ သမထာမာ သမသိပ္ပါ စတ္တာရော ရာဇပုတ္တာ အတ္တနော အတ္တနော ဇေဋ္ဌကတာယ အညမညဿ အပစိတိံ န ကရောန္တိ, ဧဝမိမေပိ စတ္တာရော အဓိပတယော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ ဇေဋ္ဌကဓမ္မတာယ အညမညံ ဂရုံ န ကရောန္တီတိ ဧကန္တေနေဝ န မဂ္ဂါဓိပတိနော။ အတီတာဒီသု ဧကာရမ္မဏဘာဝေပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ နိဗ္ဗာနဿ ပန ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ နာမ ဟောန္တီတိ။ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉှာပုစ္ဆကေ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာဝ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယသ္မိံယေဝ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, အဘိဓမ္မဘာဇနီယပဉှာပုစ္ဆကေသု ပန လောကုတ္တရာယေဝါတိ။ ဧဝမယံ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၆၆။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ သတ္တာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဗောဓိယာ ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယာ ဧသာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ယာယ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, ဗုဇ္ဈတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတိ, တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒီနိ ဝိယ။ ယော ပနေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ။ တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ။

အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ ဣမိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိအာဒီသု ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, သတိယေဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ တတ္ထ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဝိစယလက္ခဏော ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဂ္ဂဟလက္ခဏော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဖရဏလက္ခဏော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ဥပသမလက္ခဏော ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, အဝိက္ခေပလက္ခဏော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပဋိသင်္ခါနလက္ခဏော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ တေသု ‘‘သတိဉ္စ ခွါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄) ဝစနတော သဗ္ဗေသံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဥပကာရကတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပဌမံ ဝုတ္တော။ တတော ပရံ ‘‘သော တထာ သတော ဝိဟရန္တော တံ ဓမ္မံ ပညာယ ပဝိစိနတီ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁၅၀) နယေန ဧဝံ အနုက္ကမေနေဝ နိက္ခေပပယောဇနံ ပါဠိယံ အာဂတမေဝ။

ကသ္မာ ပနေတေ သတ္တေဝ ဝုတ္တာ, အနူနာ အနဓိကာတိ? လီနုဒ္ဓစ္စပဋိပက္ခတော သဗ္ဗတ္ထိကတော စ။ ဧတ္ထ ဟိ တယော ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လီနဿ ပဋိပက္ခာ, ယထာဟ – ‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄)။ တယော ဥဒ္ဓစ္စဿ ပဋိပက္ခာ, ယထာဟ – ‘‘ယသ္မိဉ္စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သမယေ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, ကာလော တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယ, ကာလော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဘာဝနာယာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၂၃၄)။ ဧကော ပနေတ္ထ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော ဝိယ စ သဗ္ဗေသု ရာဇကိစ္စေသု, သဗ္ဗဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗတော သဗ္ဗတ္ထိကော, ယထာဟ – ‘‘သတိဉ္စ ခွါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထက’’န္တိပိ ပါဠိ။ ဒွိန္နမ္ပိ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ဧဝံ လီနုဒ္ဓစ္စပဋိပက္ခတော သဗ္ဗတ္ထိကတော စ သတ္တေဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၄၆၇။ ဣဒါနိ နေသံ ဧကသ္မိံယေဝါရမ္မဏေ အတ္တနော အတ္တနော ကိစ္စဝသေန နာနာကရဏံ ဒဿေတုံ တတ္ထ ကတမော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု။ သတိမာ ဟောတီတိ ပညာယ ပညဝါ, ယသေန ယသဝါ, ဓနေန ဓနဝါ ဝိယ သတိယာ သတိမာ ဟောတိ, သတိသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော။ ပရမေနာတိ ဥတ္တမေန၊ တဉှိ ပရမတ္ထသစ္စဿ နိဗ္ဗာနဿ စေဝ မဂ္ဂဿ စ အနုလောမတော ပရမံ နာမ ဟောတိ ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ။ သတိနေပက္ကေနာတိ နေပက္ကံ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ သတိယာ စေဝ နေပက္ကေန စာတိ အတ္ထော။

ကသ္မာ ပန ဣမသ္မိံ သတိဘာဇနီယေ ပညာ သင်္ဂဟိတာတိ? သတိယာ ဗလဝဘာဝဒီပနတ္ထံ။ သတိ ဟိ ပညာယ သဒ္ဓိမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိနာပိ, ပညာယ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဒုဗ္ဗလာ။ တေနဿာ ဗလဝဘာဝဒီပနတ္ထံ ပညာ သင်္ဂဟိတာ။ ယထာ ဟိ ဒွီသု ဒိသာသု ဒွေ ရာဇမဟာမတ္တာ တိဋ္ဌေယျုံ၊ တေသု ဧကော ရာဇပုတ္တံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌေယျ, ဧကော အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧကကောဝ တေသု ရာဇပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဌိတော အတ္တနောပိ တေဇေန ရာဇပုတ္တဿပိ တေဇေန တေဇဝါ ဟောတိ၊ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဌိတော န တေန သမတေဇော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ရာဇပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဌိတမဟာမတ္တော ဝိယ ပညာယ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာ သတိ, အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဌိတော ဝိယ ဝိနာ ပညာယ ဥပ္ပန္နာ။ တတ္ထ ယထာ ရာဇပုတ္တံ ဂဟေတွာ ဌိတော အတ္တနောပိ တေဇေန ရာဇပုတ္တဿပိ တေဇေန တေဇဝါ ဟောတိ, ဧဝံ ပညာယ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာ သတိ ဗလဝတီ ဟောတိ၊ ယထာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဌိတော န တေန သမတေဇော ဟောတိ, ဧဝံ ဝိနာ ပညာယ ဥပ္ပန္နာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတီတိ ဗလဝဘာဝဒီပနတ္ထံ ပညာ ဂဟိတာတိ။

စိရကတမ္ပီတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ကာယေန စိရကတံ ဝတ္တံ ဝါ ကသိဏမဏ္ဍလံ ဝါ ကသိဏပရိကမ္မံ ဝါ။ စိရဘာသိတမ္ပီတိ အတ္တနာ ဝါ ပရေန ဝါ ဝါစာယ စိရဘာသိတံ ဗဟုကမ္ပိ, ဝတ္တသီသေ ဌတွာ ဓမ္မကထံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိစ္ဆယံ ဝါ, ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဝါ ဌတွာ ဓမ္မကထမေဝ။ သရိတာ ဟောတီတိ တံ ကာယဝိညတ္တိံ ဝစီဝိညတ္တိဉ္စ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပဝတ္တံ အရူပဓမ္မကောဋ္ဌာသံ ‘ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဧဝံ နိရုဒ္ဓေါ’တိ သရိတာ ဟောတိ။ အနုဿရိတာတိ ပုနပ္ပုနံ သရိတာ။ အယံ ဝုစ္စတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ အယံ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာ သေသဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ သတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ကထီယတိ။

သော တထာ သတော ဝိဟရန္တောတိ သော ဘိက္ခု တေနာကာရေန ဥပ္ပန္နာယ သတိယာ သတော ဟုတွာ ဝိဟရန္တော။ တံ ဓမ္မန္တိ တံ စိရကတံ စိရဘာသိတံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဓမ္မံ။ ပညာယ ပဝိစိနတီတိ ပညာယ ‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’တိ ပဝိစိနတိ။ ပဝိစရတီတိ ‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’တိ တတ္ထ ပညံ စရာပေန္တော ပဝိစရတိ။ ပရိဝီမံသံ အာပဇ္ဇတီတိ ဩလောကနံ ဂဝေသနံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ ဣဒံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပကံ ဝိပဿနာဉာဏံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဝုစ္စတိ။

တဿ တံ ဓမ္မန္တိ တဿ ဘိက္ခုနော တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဓမ္မံ။ အာရဒ္ဓံ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ ပဂ္ဂဟိတံ။ အသလ္လီနန္တိ အာရဒ္ဓတ္တာယေဝ အသလ္လီနံ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ ဣဒံ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပကံ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တံ ဝီရိယံ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဝုစ္စတိ။

နိရာမိသာတိ ကာမာမိသလောကာမိသဝဋ္ဋာမိသာနံ အဘာဝေန နိရာမိသာ ပရိသုဒ္ဓါ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ ပီတိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဝုစ္စတိ။

ပီတိမနဿာတိ ပီတိသမ္ပယုတ္တစိတ္တဿ။ ကာယောပိ ပဿမ္ဘတီတိ ခန္ဓတ္တယသင်္ခါတော နာမကာယော ကိလေသဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ ပဿမ္ဘတိ။ စိတ္တမ္ပီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓောပိ တထေဝ ပဿမ္ဘတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ ပဿဒ္ဓိ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဝုစ္စတိ။

ပဿဒ္ဓကာယဿ သုခိနောတိ ပဿဒ္ဓကာယတာယ ဥပ္ပန္နသုခေန သုခိတဿ။ သမာဓိယတီတိ သမ္မာ အာဓိယတိ, နိစ္စလံ ဟုတွာ အာရမ္မဏေ ဌပီယတိ, အပ္ပနာပ္ပတ္တံ ဝိယ ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပိကာ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဝုစ္စတိ။

တထာ သမာဟိတန္တိ တေန အပ္ပနာပ္ပတ္တေန ဝိယ သမာဓိနာ သမာဟိတံ။ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ သုဋ္ဌု အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ၊ တေသံ ဓမ္မာနံ ပဟာနဝဍ္ဎနေ အဗျာဝဋော ဟုတွာ အဇ္ဈုပေက္ခတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနဘာဝသာဓကော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဝုစ္စတိ။

ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ နာမ ဟောတိ? အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကစိတ္တက္ခဏေ နာနာရသလက္ခဏာ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ ဟောန္တီတိ။

ပဌမော နယော။

၄၆၈-၄၆၉။ ဣဒါနိ ယေန ပရိယာယေန သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စုဒ္ဒသ ဟောန္တိ, တဿ ပကာသနတ္ထံ ဒုတိယနယံ ဒဿေန္တော ပုန သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု သတီတိ အဇ္ဈတ္တိကသင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ။ ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု သတီတိ ဗဟိဒ္ဓါသင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ။ ယဒပီတိ ယာပိ။ တဒပီတိ သာပိ။ အဘိညာယာတိ အဘိညေယျဓမ္မေ အဘိဇာနနတ္ထာယ။ သမ္ဗောဓာယာတိ သမ္ဗောဓိ ဝုစ္စတိ မဂ္ဂေါ, မဂ္ဂတ္ထာယာတိ အတ္ထော။ နိဗ္ဗာနာယာတိ ဝါနံ ဝုစ္စတိ တဏှာ၊ သာ တတ္ထ နတ္ထီတိ နိဗ္ဗာနံ, တဒတ္ထာယ, အသင်္ခတာယ အမတဓာတုယာ သစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေပိ ဧသေဝ နယော။

ကာယိကံ ဝီရိယန္တိ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ။ စေတသိကံ ဝီရိယန္တိ ‘‘န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ ယာဝ မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကာယပယောဂံ ဝိနာ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ။ ကာယပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ။ စိတ္တပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော။ ဣမသ္မိံ နယေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ကထိတာ။

ပေါရာဏကတ္ထေရာ ပန ‘ဧတ္တကေန ပါကဋံ န ဟောတီ’တိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေသုံ။ ဧတေသု ဟိ အဇ္ဈတ္တဓမ္မေသု သတိ ပဝိစယော ဥပေက္ခာတိ ဣမေ တယော အတ္တနော ခန္ဓာရမ္မဏတ္တာ လောကိယာဝ ဟောန္တိ။ တထာ မဂ္ဂံ အပ္ပတ္တံ ကာယိကဝီရိယံ။ အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပန ပီတိသမာဓိယော လောကုတ္တရာ ဟောန္တိ။ သေသာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာတိ။

တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ တာဝ ဓမ္မေသု သတိပဝိစယဥပေက္ခာ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ, လောကုတ္တရာ ပန ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာတိ တေသံ လောကုတ္တရဘာဝေါ မာ ယုဇ္ဇိတ္ထ။ စင်္ကမပ္ပယောဂေန နိဗ္ဗတ္တဝီရိယမ္ပိ လောကိယန္တိ ဝဒန္တော န ကိလမတိ။ အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပန ပီတိသမာဓိယော ကဒါ လောကုတ္တရာ ဟောန္တီတိ? ကာမာဝစရေ တာဝ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ လဗ္ဘတိ, အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပီတိ န လဗ္ဘတိ။ ရူပါဝစရေ အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပီတိ လဗ္ဘတိ, ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပန န လဗ္ဘတိ။ အရူပါဝစရေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န လဗ္ဘတိ။ ဧတ္ထ ပန အလဗ္ဘမာနကံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘမာနကာပိ ပဋိက္ခိတ္တာ။ ဧဝမယံ အဝိတက္ကအဝိစာရော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ကာမာဝစရတောပိ နိက္ခန္တော ရူပါဝစရတောပိ အရူပါဝစရတောပီတိ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရော ယေဝါတိ ကထိတော။

တထာ ကာမာဝစရေ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ လဗ္ဘတိ, အဝိတက္ကအဝိစာရော ပန သမာဓိ န လဗ္ဘတိ။ ရူပါဝစရအရူပါဝစရေသု အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓိ လဗ္ဘတိ, သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ပန န လဗ္ဘတိ။ ဧတ္ထ ပန အလဗ္ဘမာနကံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘမာနကောပိ ပဋိက္ခိတ္တော။ ဧဝမယံ အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓိ ကာမာဝစရတောပိ နိက္ခန္တော ရူပါဝစရတောပိ အရူပါဝစရတောပီတိ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရော ယေဝါတိ ကထိတော။

အပိစ လောကိယံ ဂဟေတွာ လောကုတ္တရော ကာတဗ္ဗော၊ လောကုတ္တရံ ဂဟေတွာ လောကိယော ကာတဗ္ဗော။ အဇ္ဈတ္တဓမ္မေသု ဟိ သတိပဝိစယဥပေက္ခာနံ လောကုတ္တရဘာဝနာကာလောပိ အတ္ထိ။ တတြိဒံ သုတ္တံ – ‘‘အဇ္ဈတ္တဝိမောက္ခံ ခွါဟံ, အာဝုသော, သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယံ ဝဒါမိ၊ ဧဝမဿိမေ အာသဝါ နာနုသေန္တီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၃၂ ထောကံ ဝိသဒိသံ) ဣမိနာ သုတ္တေန လောကုတ္တရာ ဟောန္တိ။ ယဒါ ပန စင်္ကမပယောဂေန နိဗ္ဗတ္တေ ကာယိကဝီရိယေ အနုပသန္တေယေဝ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန ဃဋီယတိ, တဒါ တံ လောကုတ္တရံ ဟောတိ။ ယေ ပန ထေရာ ‘‘ကသိဏဇ္ဈာနေ, အာနာပါနဇ္ဈာနေ, ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥဒ္ဓရန္တော န ဝါရေတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ဝါဒေ အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပီတိသမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လောကိယာ ဟောန္တီတိ။

ဒုတိယော နယော။

၄၇၀-၄၇၁။ ဣဒါနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ တတိယနယံ ဒဿေန္တော ပုန သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထာပိ အယံ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ၊ အတ္တနော သန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဇနေတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တေတိ။ ဝိဝေကနိဿိတန္တိ ဝိဝေကေ နိဿိတံ။ ဝိဝေကောတိ ဝိဝိတ္တတာ။ သော စာယံ တဒင်္ဂဝိဝေကော, ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိဝေကောတိ ပဉ္စဝိဓော။ တတ္ထ တဒင်္ဂဝိဝေကော နာမ ဝိပဿနာ။ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော နာမ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော။ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကော နာမ မဂ္ဂေါ။ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကော နာမ ဖလံ။ နိဿရဏဝိဝေကော နာမ သဗ္ဗနိမိတ္တနိဿဋံ နိဗ္ဗာနံ။ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉ္စဝိဓေ ဝိဝေကေ နိဿိတံ ဝိဝေကနိဿိတန္တိ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတဉ္စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တထာ ဟိ အယံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ယောဂီ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ, မဂ္ဂကာလေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝေတိ။ ပဉ္စဝိဝေကနိဿိတမ္ပီတိ ဧကေ။ တေ ဟိ န ကေဝလံ ဗလဝဝိပဿနာမဂ္ဂဖလက္ခဏေသု ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥဒ္ဓရန္တိ, ဝိပဿနာပါဒကကသိဏဇ္ဈာနအာနာပါနာသုဘဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေသုပိ ဥဒ္ဓရန္တိ, န စ ပဋိသိဒ္ဓါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ။ တသ္မာ တေသံ မတေန ဧတေသံ ဈာနာနံ ပဝတ္တိက္ခဏေ ကိစ္စတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ။ ယထာ စ ဝိပဿနာက္ခဏေ ‘‘အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ‘‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဘာဝေတီ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧသ နယော ဝိရာဂနိဿိတာဒီသု။ ဝိဝေကတ္ထာ ဧဝ ဟိ ဝိရာဂါဒယော။

ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော – ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စာတိ။ တတ္ထ ‘ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ’တိ ဝိပဿနာက္ခဏေ စ တဒင်္ဂဝသေန မဂ္ဂက္ခဏေ စ သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ။ ‘ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ’တိ ဝိပဿနာက္ခဏေ တန္နိန္နဘာဝေန, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန အာရမ္မဏကရဏေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနံ။ တဒုဘယမ္ပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေ အတ္ထဝဏ္ဏနာနယေ ဝဋ္ဋတိ။ တထာ ဟိ အယံ သတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ကိလေသေ ပရိစ္စဇတိ, နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒတိ။

ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဣမိနာ ပန သကလေန ဝစနေန ဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ ပရိဏမန္တံ ပရိဏတဉ္စ, ပရိပစ္စန္တံ ပရိပက္ကဉ္စာတိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယဉှိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနမနုယုတ္တော ဘိက္ခု ယထာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ကိလေသပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂတ္ထဉ္စ ပရိပစ္စတိ, ယထာ စ ပရိပက္ကော ဟောတိ, တထာ နံ ဘာဝေတီတိ။ ဧသ နယော သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ။ ဣမသ္မိမ္ပိ နယေ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာတိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၇၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ သတ္တပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဧကတော ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဿ စ ပါဋိယေက္ကံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဿ စ ဝသေန ဒွေ နယာ။ တေသံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂနိဒ္ဒေသေ ပန ဥပေက္ခနဝသေန ဥပေက္ခာ။ ဥပေက္ခနာကာရော ဥပေက္ခနာ။ ဥပေက္ခိတဗ္ဗယုတ္တေ သမပ္ပဝတ္တေ ဓမ္မေ ဣက္ခတိ, န စောဒေတီတိ ဥပေက္ခာ။ ပုဂ္ဂလံ ဥပေက္ခာပေတီတိ ဥပေက္ခနာ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝပ္ပတ္တိယာ လောကိယဥပေက္ခနာယ အဓိကာ ဥပေက္ခနာ အဇ္ဈုပေက္ခနာ။ အဗျာပါရာပဇ္ဇနေန မဇ္ဈတ္တဘာဝေါ မဇ္ဈတ္တတာ။ သာ ပန စိတ္တဿ, န သတ္တဿာတိ ဒီပေတုံ မဇ္ဈတ္တတာ စိတ္တဿာတိ ဝုတ္တန္တိ။ အယမေတ္ထ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။

နယာ ပနေတ္ထ ဂဏေတဗ္ဗာ – သတ္တန္နမ္ပိ ဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဧကတော ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနေ ဧကေကမဂ္ဂေ နယသဟဿံ နယသဟဿန္တိ စတ္တာရိ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ ပါဋိယေက္ကံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနေ ဧကေကဗောဇ္ဈင်္ဂဝသေန စတ္တာရိ စတ္တာရီတိ သတ္တ စတုက္ကာ အဋ္ဌဝီသတိ။ တာနိ ပုရိမေဟိ စတူဟိ သဒ္ဓိံ ဒွတ္တိံသာတိ သဗ္ဗာနိပိ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဒွတ္တိံသ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ ကုသလာနေဝ။ ယသ္မာ ပန ဖလက္ခဏေပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ လဗ္ဘန္တိ, ကုသလဟေတုကာနိ စ သာမညဖလာနိ, တသ္မာ တေသုပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဒဿနတ္ထံ ကုသလနိဒ္ဒေသပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဧဝ တန္တိယာ ဝိပါကနယော အာရဒ္ဓေါ။ သောပိ ဧကတော ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဿ စ, ပါဋိယေက္ကံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဿ စ ဝသေန ဒုဝိဓော ဟောတိ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိပါကေ ပန ကုသလတော တိဂုဏာ နယာ ကာတဗ္ဗာတိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၄၈၂။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန သဗ္ဗေပေတေ အပ္ပမာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ ဧဝ, န မဂ္ဂါရမ္မဏာ။ သဟဇာတဟေတုဝသေန ပနေတ္ထ ကုသလာ မဂ္ဂဟေတုကာ, ဝီရိယံ ဝါ ဝီမံသံ ဝါ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ မဂ္ဂဘာဝနာကာလေ မဂ္ဂါဓိပတိနော, ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌိကာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာ မဂ္ဂါဓိပတိနောတိ, ဖလကာလေပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ဧဝ။

အတီတာဒီသု ဧကာရမ္မဏဘာဝေနပိ န ဝတ္တဗ္ဗာ, နိဗ္ဗာနဿ ပန ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ နာမ ဟောန္တီတိ။ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉှာပုစ္ဆကေပိ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယဿေဝ ပဌမနယသ္မိံ လောကိယာ, ဒုတိယတတိယေသု လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဿ ပန စတူသုပိ နယေသု ဣမသ္မိဉ္စ ပဉှာပုစ္ဆကေ လောကုတ္တရာယေဝါတိ ဧဝမယံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၈၆။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိအာဒိ သဗ္ဗံ သစ္စဝိဘင်္ဂေ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဘာဝနာဝသေန ပါဋိယေက္ကံ ဒဿိတေ ဒုတိယနယေပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝမိဒံ ဒွိန္နမ္ပိ နယာနံ ဝသေန သုတ္တန္တဘာဇနီယံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကမေဝ ကထိတံ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၄၉၀။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ‘အရိယော’တိ အဝတွာ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ အဝုတ္တေပိ အယံ အရိယော ဧဝ။ ယထာ ဟိ မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ ရညော မုဒ္ဓါဘိသိတ္တာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဇာတော ပုတ္တော ရာဇပုတ္တောတိ အဝုတ္တေပိ ရာဇပုတ္တောယေဝ ဟောတိ, ဧဝမယမ္ပိ အရိယောတိ အဝုတ္တေပိ အရိယော ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသမိဓာပိ သစ္စဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၄၉၃။ ပဉ္စင်္ဂိကဝါရေပိ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ အဝုတ္တေပိ အဋ္ဌင်္ဂိကော ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ ပဉ္စင်္ဂိကော နာမ နတ္ထိ။ အယမေတ္ထ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ။ ဝိတဏ္ဍဝါဒီ ပနာဟ – ‘‘လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ အဋ္ဌင်္ဂိကော နာမ နတ္ထိ, ပဉ္စင်္ဂိကောယေဝ ဟောတီ’’တိ။ သော ‘‘သုတ္တံ အာဟရာဟီ’’တိ ဝုတ္တော အဒ္ဓါ အညံ အပဿန္တော ဣမံ မဟာသဠာယတနတော သုတ္တပ္ပဒေသံ အာဟရိဿတိ ‘‘ယာ တထာဘူတဿ ဒိဋ္ဌိ, သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ ယော တထာဘူတဿ သင်္ကပ္ပေါ, ဝါယာမော, သတိ, ယော တထာဘူတဿ သမာဓိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ။ ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ အာဇီဝေါ သုပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတီ’’တိ။

တတော ‘‘ဧတဿ အနန္တရံ သုတ္တပဒံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ သစေ အာဟရတိ ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ အာဟရတိ သယံ အာဟရိတွာ ‘‘ဧဝမဿာယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၄၃၁) ‘‘ဣမိနာ တေ သတ္ထုသာသနေန ဝါဒေါ ဘိန္နော၊ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ပဉ္စင်္ဂိကော နာမ နတ္ထိ, အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ ဟောတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။

ဣမာနိ ပန တီဏိ အင်္ဂါနိ ပုဗ္ဗေ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဝတ္တန္တိ, လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပရိသုဒ္ဓတရာနိ ဟောန္တိ။ အထ ‘ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’တိ ဣဒံ ကိမတ္ထံ ဂဟိတန္တိ? အတိရေကကိစ္စဒဿနတ္ထံ။ ယသ္မိဉှိ သမယေ မိစ္ဆာဝါစံ ပဇဟတိ, သမ္မာဝါစံ ပူရေတိ, တသ္မိံ သမယေ သမ္မာကမ္မန္တသမ္မာအာဇီဝါ နတ္ထိ။ ဣမာနိ ပဉ္စကာရာပကင်္ဂါနေဝ မိစ္ဆာဝါစံ ပဇဟန္တိ၊ သမ္မာဝါစာ ပန သယံ ဝိရတိဝသေန ပူရေတိ။ ယသ္မိံ သမယေ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဇဟတိ, သမ္မာကမ္မန္တံ ပူရေတိ, တသ္မိံ သမယေ သမ္မာဝါစာသမ္မာအာဇီဝါ နတ္ထိ။ ဣမာနိ ပဉ္စ ကာရာပကင်္ဂါနေဝ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဇဟန္တိ၊ သမ္မာကမ္မန္တော ပန သယံ ဝိရတိဝသေန ပူရေတိ။ ယသ္မိံ သမယေ မိစ္ဆာအာဇီဝံ ပဇဟတိ, သမ္မာအာဇီဝံ ပူရေတိ, တသ္မိံ သမယေ သမ္မာဝါစာသမ္မာကမ္မန္တာ နတ္ထိ။ ဣမာနိ ပဉ္စ ကာရာပကင်္ဂါနေဝ မိစ္ဆာအာဇီဝံ ပဇဟန္တိ၊ သမ္မာအာဇီဝေါ ပန သယံ ဝိရတိဝသေန ပူရေတိ။ ဣမံ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ ကာရာပကင်္ဂါနံ ကိစ္စာတိရေကတံ ဒဿေတုံ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဂဟိတံ။ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ပန အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ ဟောတိ, ပဉ္စင်္ဂိကော နာမ နတ္ထိ။

‘‘ယဒိ သမ္မာဝါစာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ဝဒထ, စတဿော သမ္မာဝါစာစေတနာ, တိဿော သမ္မာကမ္မန္တစေတနာ, သတ္တ သမ္မာအာဇီဝစေတနာတိ ဣမမှာ စေတနာဗဟုတ္တာ ကထံ မုစ္စိဿထ? တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကောဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ’’တိ။ ‘‘စေတနာဗဟုတ္တာ စ ပမုစ္စိဿာမ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါတိ စ ဝက္ခာမ’’။ ‘‘တွံ တာဝ မဟာစတ္တာရီသကဘာဏကော ဟောသိ, န ဟောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော။ သစေ ‘‘န ဟောမီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘တွံ အဘာဏကတ္တာ န ဇာနာသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ သစေ ‘‘ဘာဏကောသ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ‘‘သုတ္တံ အာဟရာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော။ သစေ သုတ္တံ အာဟရတိ ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ အာဟရတိ သယံ ဥပရိပဏ္ဏာသတော အာဟရိတဗ္ဗံ –

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ? သမ္မာဝါစံပဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒွါယံ ဝဒါမိ – အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ သာသဝါ ပုညဘာဂိယာ ဥပဓိဝေပက္ကာ၊ အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ အရိယာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်္ဂါ။

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ သာသဝါ ပုညဘာဂိယာ ဥပဓိဝေပက္ကာ? မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ, ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ,

ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ, သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ – အယံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ သာသဝါ ပုညဘာဂိယာ ဥပဓိဝေပက္ကာ။

‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ အရိယာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်္ဂါ? ယာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယစိတ္တဿ အနာသဝစိတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝယတော စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ ဝေရမဏီ – အယံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဝါစာ အရိယာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်္ဂါ…ပေ…။

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာကမ္မန္တော? သမ္မာကမ္မန္တံပဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ဝဒါမိ…ပေ… ဥပဓိဝေပက္ကော။

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာကမ္မန္တော အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရော…ပေ…။

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာအာဇီဝေါ? သမ္မာအာဇီဝံပဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဒွါယံ ဝဒါမိ…ပေ… ဥပဓိဝေပက္ကော။

‘‘ကတမော စ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာအာဇီဝေါ အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရော မဂ္ဂင်္ဂေါ? ယာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယစိတ္တဿ အနာသဝစိတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝယတော မိစ္ဆာအာဇီဝါ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ ဝေရမဏီ – အယံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာအာဇီဝေါ အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရော မဂ္ဂင်္ဂေါ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၃၈ အာဒယော)။

ဧဝမေတ္ထ စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ, တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတေဟိ, မိစ္ဆာဇီဝတော စာတိ ဧကေကာဝ ဝိရတိ အရိယာ အနာသဝါ လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်္ဂါတိ ဝုတ္တာ။ ‘‘ကုတော ဧတ္ထ စေတနာဗဟုတ္တံ? ကုတော ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? ဣဒံ တေ သုတ္တံ အကာမကဿ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ဒီပေတိ’’။ သစေ ဧတ္တကေန သလ္လက္ခေတိ ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ သလ္လက္ခေတိ အညာနိပိ ကာရဏာနိ အာဟရိတွာ သညာပေတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယသ္မိံ ခေါ, သုဘဒ္ဒ, ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ န ဥပလဗ္ဘတိ, သမဏောပိ တတ္ထ န ဥပလဗ္ဘတိ…ပေ… ဣမသ္မိံ ခေါ, သုဘဒ္ဒ, ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊

ဣဓေဝ, သုဘဒ္ဒ, သမဏော ။ပ။ သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဟိ အညေဟီတိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၄)။

အညေသုပိ အနေကေသု သုတ္တသတေသု အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ မဂ္ဂေါ အာဂတော။ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေပိ ဝုတ္တံ –

‘‘မဂ္ဂါနံ အဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော, သစ္စာနံ စတုရော ပဒါ၊

ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနံ, ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာ’’တိ (ကထာ။ ၈၇၂) –

‘‘အတ္ထေဝ သုတ္တန္တောတိ’’? ‘‘အာမန္တာ’’‘‘တေန ဟိ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ။ သစေ ပန ဧတ္တကေနာပိ သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ, ‘‘ဂစ္ဆ, ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ ပိဝါဟီ’’တိ ဥယျောဇေတဗ္ဗော။ ဥတ္တရိမ္ပန ကာရဏံ ဝက္ခတီတိ အဋ္ဌာနမေတံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

နယာ ပနေတ္ထ ဂဏေတဗ္ဗာ။ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂသ္မိဉှိ ဧကတော ပုစ္ဆိတွာ ဧကတော ဝိဿဇ္ဇနေ စတူသု မဂ္ဂေသု စတ္တာရိ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ ပဉ္စင်္ဂိကမဂ္ဂေ ဧကတော ပုစ္ဆိတွာ ဧကတော ဝိဿဇ္ဇနေ စတ္တာရိ၊ ပါဋိယေက္ကံ ပုစ္ဆိတွာ ပါဋိယေက္ကံ ဝိဿဇ္ဇနေ စတ္တာရိ စတ္တာရီတိ ပဉ္စသု အင်္ဂေသု ဝီသတိ။ ဣတိ ပုရိမာနိ အဋ္ဌ ဣမာနိ စ ဝီသတီတိ သဗ္ဗာနိပိ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ အဋ္ဌဝီသတိ နယသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ။ တာနိ စ ခေါ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနိ ကုသလာနေဝ။ ဝိပါကေ ပန ကုသလတော တိဂုဏာ နယာ ကာတဗ္ဗာတိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၅၀၄။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ မဂ္ဂင်္ဂါနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန သဗ္ဗာနိပေတာနိ အပ္ပမာဏံ နိဗ္ဗာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော အပ္ပမာဏာရမ္မဏာနေဝ, န မဂ္ဂါရမ္မဏာနိ။ နေဝ ဟိ မဂ္ဂေါ န ဖလံ မဂ္ဂံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ။ သဟဇာတဟေတုဝသေန ပနေတ္ထ ကုသလာနိ မဂ္ဂဟေတုကာနိ၊ ဝီရိယံ ဝါ ဝီမံသံ ဝါ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ မဂ္ဂဘာဝနာကာလေ မဂ္ဂါဓိပတီနိ၊ ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌိကာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ မဂ္ဂါဓိပတီနီတိ၊ ဖလကာလေပိ န ဝတ္တဗ္ဗာနေဝ။

အတီတာဒီသု ဧကာရမ္မဏဘာဝေနပိ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ၊ နိဗ္ဗာနဿ ပန ဗဟိဒ္ဓါဓမ္မတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာနိ နာမ ဟောန္တီတိ ဧဝမေတသ္မိံ ပဉှာပုစ္ဆကေပိ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာနေဝ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ကထိတာနိ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ သုတ္တန္တဘာဇနီယသ္မိံယေဝ လောကိယလောကုတ္တရာနိ မဂ္ဂင်္ဂါနိ ကထိတာနိ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ပန ပဉှာပုစ္ဆကေ စ လောကုတ္တရာနေဝါတိ ဧဝမယံ မဂ္ဂဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

မဂ္ဂင်္ဂဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဈာနဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ

မာတိကာဝဏ္ဏနာ

၅၀၈။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ ဈာနဝိဘင်္ဂေ ယာ တာဝ အယံ သကလဿာပိ သုတ္တန္တဘာဇနီယဿ ပဌမံ မာတိကာ ဌပိတာ, တတ္ထ ဣဓာတိ ဝစနံ ပုဗ္ဗဘာဂကရဏီယသမ္ပဒါယ သမ္ပန္နဿ သဗ္ဗပ္ပကာရဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တကဿ ပုဂ္ဂလဿ သန္နိဿယဘူတသာသနပရိဒီပနံ, အညသာသနဿ စ တထာဘာဝပဋိသေဓနံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော…ပေ… သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဟိ အညေဟီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၁)။ ဘိက္ခူတိ တေသံ ဈာနာနံ နိဗ္ဗတ္တကပုဂ္ဂလပရိဒီပနံ။ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဣဒမဿ ပါတိမောက္ခသံဝရေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝပရိဒီပနံ။ ဝိဟရတီတိ ဣဒမဿ တဒနုရူပဝိဟာရသမင်္ဂီဘာဝပရိဒီပနံ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ ဣဒမဿ ဟေဋ္ဌာ ပါတိမောက္ခသံဝရဿ ဥပရိ ဈာနာနုယောဂဿ စ ဥပကာရဓမ္မပရိဒီပနံ။ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီတိ ဣဒမဿ ပါတိမောက္ခတော အစဝနဓမ္မတာပရိဒီပနံ။ သမာဒါယာတိ ဣဒမဿ သိက္ခာပဒါနံ အနဝသေသတော အာဒါနပရိဒီပနံ။ သိက္ခတီတိ ဣဒမဿ သိက္ခာယ သမင်္ဂီဘာဝပရိဒီပနံ။ သိက္ခာပဒေသူတိ ဣဒမဿ သိက္ခိတဗ္ဗဓမ္မပရိဒီပနံ။

ဣန္ဒြိယေသူတိ ဣဒမဿ ဂုတ္တဒွါရတာယ ဘူမိပရိဒီပနံ၊ ရက္ခိတဗ္ဗောကာသပရိဒီပနန္တိပိ ဝဒန္တိ ဧဝ။ ဂုတ္တဒွါရောတိ ဣဒမဿ ဆသု ဒွါရေသု သံဝိဟိတာရက္ခဘာဝပရိဒီပနံ။ ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဣဒမဿ သန္တောသာဒိဂုဏပရိဒီပနံ။ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တောတိ ဣဒမဿ ကာရဏဘာဝပရိဒီပနံ။ သာတစ္စံ နေပက္ကန္တိ ဣဒမဿ ပညာပရိဂ္ဂဟိတေန ဝီရိယေန သာတစ္စကာရိတာပရိဒီပနံ။ ဗောဓိပက္ခိကာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တောတိ ဣဒမဿ ပဋိပတ္တိယာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတ္တပရိဒီပနံ။

သော အဘိက္ကန္တေ…ပေ… တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ ဣဒမဿ သဗ္ဗတ္ထ သတိသမ္ပဇညသမန္နာဂတတ္တပရိဒီပနံ။ သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတီတိ ဣဒမဿ အနုရူပသေနာသနပရိဂ္ဂဟပရိဒီပနံ။ အရညံ…ပေ… ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပန္တိ ဣဒမဿ သေနာသနပ္ပဘေဒနိရာဒီနဝတာနိသံသပရိဒီပနံ။ သော အရညဂတော ဝါတိ ဣဒမဿ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သေနာသနေန ယုတ္တဘာဝပရိဒီပနံ။ နိသီဒတီတိ ဣဒမဿ ယောဂါနုရူပဣရိယာပထပရိဒီပနံ။ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ဣဒမဿ ယောဂါရမ္ဘပရိဒီပနံ။ သော အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာတိအာဒိ ပနဿ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂေန နီဝရဏပ္ပဟာနပရိဒီပနံ။ တဿေဝ ပဟီနနီဝရဏဿ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒိ ပဋိပါဋိယာ ဈာနုပ္ပတ္တိပရိဒီပနံ။

အပိ စ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဈာနုပ္ပါဒကော ဘိက္ခု။ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဈာနုပ္ပါဒကေန ဘိက္ခုနာ စတ္တာရိ သီလာနိ သောဓေတဗ္ဗာနိ, တသ္မာဿ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဝိသုဒ္ဓိံ ဥပဒိသတိ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိအာဒိနာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ။ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ ဣမိနာ တေသံ ဒွိန္နံ သီလာနံ အနဝသေသတော အာဒါနံ။ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရောတိ ဣမိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ။ ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဣမိနာ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ။ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တန္တိအာဒိနာ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဈာနဘာဝနာယ ဥပကာရကေ ဓမ္မေ။ သော အဘိက္ကန္တေတိအာဒိနာ တေသံ ဓမ္မာနံ အပရိဟာနာယ ကမ္မဋ္ဌာနဿ စ အသမ္မောသာယ သတိသမ္ပဇညသမာယောဂံ။ သော ဝိဝိတ္တန္တိအာဒိနာ ဘာဝနာနုရူပသေနာသနပရိဂ္ဂဟံ။ သော အရညဂတော ဝါတိအာဒိနာ တံ သေနာသနံ ဥပဂတဿ ဈာနာနုရူပဣရိယာပထဉ္စေဝ ဈာနဘာဝနာရမ္ဘဉ္စ။ သော အဘိဇ္ဈန္တိအာဒိနာ ဈာနဘာဝနာရမ္ဘေန ဈာနပစ္စနီကဓမ္မပ္ပဟာနံ။ သော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယာတိအာဒိနာ ဧဝံ ပဟီနဇ္ဈာနပစ္စနီကဓမ္မဿ သဗ္ဗဇ္ဈာနာနံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမံ ဥပဒိသတီတိ။

မာတိကာဝဏ္ဏနာ။

နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၀၉။ ဣဒါနိ ယထာနိက္ခိတ္တံ မာတိကံ ပဋိပါဋိယာ ဘာဇေတွာ ဒဿေတုံ ဣဓာတိ ဣမိဿာ ဒိဋ္ဌိယာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဣမိဿာ ဒိဋ္ဌိယာတိအာဒီဟိ ဒသဟိ ပဒေဟိ သိက္ခတ္တယသင်္ခါတံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓသာသနမေဝ ကထိတံ။ တဉှိ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒိဋ္ဌီတိ ဝုစ္စတိ။ တဿေဝ ခမနဝသေန ခန္တိ, ရုစ္စနဝသေန ရုစိ, ဂဟဏဝသေန အာဒါယော, သဘာဝဋ္ဌေန ဓမ္မော, သိက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝိနယော, တဒုဘယေနာပိ ဓမ္မဝိနယော, ပဝုတ္တဝသေန ပါဝစနံ, သေဋ္ဌစရိယဋ္ဌေန ဗြဟ္မစရိယံ, အနုသိဋ္ဌိဒါနဝသေန သတ္ထုသာသနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ ဣမိဿာ ဒိဋ္ဌိယာတိအာဒီသု ဣမိဿာ ဗုဒ္ဓဒိဋ္ဌိယာ, ဣမိဿာ ဗုဒ္ဓခန္တိယာ, ဣမိဿာ ဗုဒ္ဓရုစိယာ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓအာဒါယေ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓဓမ္မေ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓဝိနယေ။

‘‘ယေ စ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ သရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိရာဂါယ, သံယောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိသံယောဂါယ, အာစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပစယာယ, ဥပါဒါယ သံဝတ္တန္တိ နော ပဋိနိဿဂ္ဂိယာ, မဟိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပ္ပိစ္ဆတာယ, အသန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော သန္တုဋ္ဌိယာ, သင်္ဂဏိကာယ သံဝတ္တန္တိ နော ပဝိဝေကာယ, ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝီရိယာရမ္ဘာယ, ဒုဗ္ဘရတာယ သံဝတ္တန္တိ နော သုဘရတာယာ’တိ ဧကံသေန ဟိ, ဂေါတမိ, ဓာရေယျာသိ – ‘နေသော ဓမ္မော, နေသော ဝိနယော, နေတံ သတ္ထုသာသန’န္တိ။ ယေ စ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဝိရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သရာဂါယ…ပေ… သုဘရတာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဒုဗ္ဘရတာယာ’တိ။ ဧကံသေန ဟိ, ဂေါတမိ, ဓာရေယျာသိ – ‘ဧသော ဓမ္မော, ဧသော ဝိနယော, ဧတံ သတ္ထုသာသန’’န္တိ (အ။ နိ။ ၈။၅၃၊ စူဠဝ။ ၄၀၆)။

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓဓမ္မဝိနယေ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓပါဝစနေ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယေ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသတ္ထုသာသနေတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပိစေတံ သိက္ခာတ္တယသင်္ခါတံ သကလံ သာသနံ ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ စ ဒိဋ္ဌိ, ဘဂဝတော ခမနဝသေန ခန္တိ, ရုစ္စနဝသေန ရုစိ, ဂဟဏဝသေန အာဒါယော။ အတ္တနော ကာရကံ အပါယေသု အပတမာနံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော။ သောဝ သံကိလေသပက္ခံ ဝိနတီတိ ဝိနယော။ ဓမ္မော စ သော ဝိနယော စာတိ ဓမ္မဝိနယော။ ကုသလဓမ္မေဟိ ဝါ အကုသလဓမ္မာနံ ဧသ ဝိနယောတိ ဓမ္မဝိနယော။ တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘ယေ စ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဝိရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သရာဂါယ…ပေ… ဧကံသေန, ဂေါတမိ, ဓာရေယျာသိ ‘ဧသော ဓမ္မော, ဧသော ဝိနယော, ဧတံ သတ္ထုသာသန’န္တိ။

ဓမ္မေန ဝါ ဝိနယော, န ဒဏ္ဍာဒီဟီတိ ဓမ္မဝိနယော, ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ဒဏ္ဍေနေကေ ဒမယန္တိ, အင်္ကုသေဟိ ကသာဟိ စ၊

အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန, နာဂေါ ဒန္တော မဟေသိနာ’’တိ။ (စူဠဝ။ ၃၄၂၊ မ။ နိ။ ၂။၃၅၂)၊

တထာ –

‘‘ဓမ္မေန နီယမာနာနံ, ကာ ဥသူယာ ဝိဇာနတ’’န္တိ၊ (မဟာဝ။ ၆၃)၊

ဓမ္မာယ ဝါ ဝိနယော ဓမ္မဝိနယော။ အနဝဇ္ဇဓမ္မတ္ထဉှေသ ဝိနယော, န ဘဝဘောဂါမိသတ္ထံ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘နယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ ဇနကုဟနတ္ထ’’န္တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၅) ဝိတ္ထာရော။ ပုဏ္ဏတ္ထေရောပိ အာဟ – ‘‘အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ခေါ, အာဝုသော, ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၅၉)။ ဝိသိဋ္ဌံ ဝါ နယတီတိ ဝိနယော။ ဓမ္မတော ဝိနယော ဓမ္မဝိနယော။ သံသာရဓမ္မတော ဟိ သောကာဒိဓမ္မတော ဝါ ဧသ ဝိသိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနံ နယတိ။ ဓမ္မဿ ဝါ ဝိနယော, န တိတ္ထကရာနန္တိ ဓမ္မဝိနယော၊ ဓမ္မဘူတော ဟိ ဘဂဝါ, တဿေဝ ဝိနယော။ ယသ္မာ ဝါ ဓမ္မာယေဝ အဘိညေယျာ ပရိညေယျာ ပဟာတဗ္ဗာ ဘာဝေတဗ္ဗာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ စ, တသ္မာ ဧသ ဓမ္မေသု ဝိနယော, န သတ္တေသု, န ဇီဝေသု စာတိ ဓမ္မဝိနယော။ သာတ္ထသဗျဉ္ဇနတာဒီဟိ အညေသံ ဝစနတော ပဓာနံ ဝစနန္တိ ပဝစနံ၊ ပဝစနမေဝ ပါဝစနံ။ သဗ္ဗစရိယာဟိ ဝိသိဋ္ဌစရိယာဘာဝေန ဗြဟ္မစရိယံ။ ဒေဝမနုဿာနံ သတ္ထုဘူတဿ ဘဂဝတော သာသနန္တိ သတ္ထုသာသနံ၊ သတ္ထုဘူတံ ဝါ သာသနန္တိပိ သတ္ထုသာသနံ။ ‘‘သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၆) ဟိ ဓမ္မဝိနယောဝ သတ္ထာတိ ဝုတ္တောတိ ဧဝမေတေသံ ပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယသ္မာ ပန ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ သဗ္ဗပကာရဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တကော ဘိက္ခု ဒိဿတိ, န အညတြ, တသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ ‘ဣမိဿာ’တိ စ ‘ဣမသ္မိ’န္တိ စ အယံ နိယမော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။ အယံ ‘ဣဓာ’တိ မာတိကာပဒနိဒ္ဒေသဿ အတ္ထော။

၅၁၀။ ဘိက္ခုနိဒ္ဒေသေ သမညာယာတိ ပညတ္တိယာ, ဝေါဟာရေနာတိ အတ္ထော။ သမညာယ ဧဝ ဟိ ဧကစ္စော ဘိက္ခူတိ ပညာယတိ။ တထာ ဟိ နိမန္တနာဒိမှိ ဘိက္ခူသု ဂဏီယမာနေသု သာမဏေရေပိ ဂဟေတွာ ‘သတံ ဘိက္ခူ, သဟဿံ ဘိက္ခူ’တိ ဝဒန္တိ။ ပဋိညာယာတိ အတ္တနော ပဋိဇာနနေန။ ပဋိညာယပိ ဟိ ဧကစ္စော ဘိက္ခူတိ ပညာယတိ။ တဿ ‘‘ကော ဧတ္ထ အာဝုသော’’တိ? ‘‘အဟံ, အာဝုသော, ဘိက္ခူ’’တိ ဧဝမာဒီသု (အ။ နိ။ ၁၀။၉၆) သမ္ဘဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အယံ ပန အာနန္ဒတ္ထေရေန ဝုတ္တတ္တာ ဓမ္မိကာ ပဋိညာ။ ရတ္တိဘာဂေ ပန ဒုဿီလာပိ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တာ ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တေ အဓမ္မိကာယ ပဋိညာယ အဘူတတ္ထာယ ‘‘မယံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဘိက္ခတီတိ ယာစတိ။ ယော ဟိ ကောစိ ဘိက္ခတိ, ဘိက္ခံ ဧသတိ ဂဝေသတိ, သော တံ လဘတု ဝါ မာ ဝါ, အထ ခေါ ဘိက္ခတီတိ ဘိက္ခု။ ဘိက္ခကောတိ ဗျဉ္ဇနေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ၊ ဘိက္ခနဓမ္မတာယ ဘိက္ခူတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အဇ္ဈုပဂတံ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတတ္တာ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတော နာမ။ ယော ဟိ ကောစိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော, ကသိဂေါရက္ခာဒီဟိ ဇီဝိတကပ္ပနံ ဟိတွာ လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနေဝ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု။ ပရပ္ပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ဝါ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ကာဇဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု။ ပိဏ္ဍိယာလောပဘောဇနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဥဿာဟဇာတတ္တာ ဝါ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈုပဂတောတိ ဘိက္ခု။

အဂ္ဃဖဿဝဏ္ဏဘေဒေန ဘိန္နံ ပဋံ ဓာရေတီတိ ဘိန္နပဋဓရော။ တတ္ထ သတ္ထကစ္ဆေဒနေန အဂ္ဃဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သဟဿဂ္ဃနကောပိ ဟိ ပဋော သတ္ထကေန ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္နော ဘိန္နဂ္ဃေါ ဟောတိ, ပုရိမဂ္ဃတော ဥပဍ္ဎမ္ပိ န အဂ္ဃတိ။ သုတ္တသံသိဗ္ဗနေန ဖဿဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုခသမ္ဖဿောပိ ဟိ ပဋော သုတ္တေဟိ သံသိဗ္ဗိတော ဘိန္နဖဿော ဟောတိ, ခရသမ္ဖဿတံ ပါပုဏာတိ။ သူစိမလာဒီဟိ ဝဏ္ဏဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုပရိသုဒ္ဓေါပိ ဟိ ပဋော သူစိကမ္မတော ပဋ္ဌာယ သူစိမလေန, ဟတ္ထသေဒမလဇလ္လိကာဒီဟိ, အဝသာနေ ရဇနကပ္ပကရဏေဟိ စ ဘိန္နဝဏ္ဏော ဟောတိ, ပကတိဝဏ္ဏံ ဝိဇဟတိ။ ဧဝံ တီဟာကာရေဟိ ဘိန္နပဋဓာရဏတော ဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခု။ ဂိဟီဝတ္ထဝိသဘာဂါနံ ဝါ ကာသာဝါနံ ဓာရဏမတ္တေနေဝ ဘိန္နပဋဓရောတိ ဘိက္ခု။

ဘိန္ဒတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ဘိက္ခု။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဉ္စ ကိလေသေ ဘိန္ဒတီတိ ဘိက္ခု။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန စတ္တာရော, အနာဂါမိမဂ္ဂေန စတ္တာရော, အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဋ္ဌ ကိလေသေ ဘိန္ဒတီတိ ဘိက္ခု။ ဧတ္တာဝတာ စတ္တာရော မဂ္ဂဋ္ဌာ ဒဿိတာ။ ဘိန္နတ္တာတိ ဣမိနာ ပန စတ္တာရော ဖလဋ္ဌာ။ သောတာပန္နော ဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဉ္စ ကိလေသေ ဘိန္ဒိတွာ ဌိတော။ သကဒါဂါမီ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန စတ္တာရော, အနာဂါမီ အနာဂါမိမဂ္ဂေန စတ္တာရော, အရဟာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အဋ္ဌ ကိလေသေ ဘိန္ဒိတွာ ဌိတော။ ဧဝမယံ စတုဗ္ဗိဓော ဖလဋ္ဌော ဘိန္နတ္တာ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဘိက္ခု နာမ။

ဩဓိသော ကိလေသာနံ ပဟာနာတိ ဧတ္ထ ဒွေ ဩဓီ – မဂ္ဂေါဓိ စ ကိလေသောဓိ စ။ ဩဓိ နာမ သီမာ, မရိယာဒါ။ တတ္ထ သောတာပန္နော မဂ္ဂေါဓိနာ ဩဓိသော ကိလေသာနံ ပဟာနာ ဘိက္ခု။ တဿ ဟိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဧကေနေဝ ဩဓိနာ ကိလေသာ ပဟီနာ, န သကလေန မဂ္ဂစတုက္ကေန။ သကဒါဂါမီအနာဂါမီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သောတာပန္နော စ ကိလေသောဓိနာပိ ဩဓိသော ကိလေသာနံ ပဟာနာ ဘိက္ခု။ တဿ ဟိ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေသု ဩဓိနာဝ ကိလေသာ ပဟီနာ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ။ အရဟာ ပန အနောဓိသောဝ ကိလေသာနံ ပဟာနာ ဘိက္ခု။ တဿ ဟိ မဂ္ဂစတုက္ကေန အနောဓိနာဝ ကိလေသာ ပဟီနာ, န ဧကာယ မဂ္ဂသီမာယ။ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေသု စ အနောဓိသောဝ ကိလေသာ ပဟီနာ။ ဧကာပိ ဟိ ကိလေသသီမာ ဌိတာ နာမ နတ္ထိ။ ဧဝံ သော ဥဘယထာပိ အနောဓိသော ကိလေသာနံ ပဟာနာ ဘိက္ခု။

သေက္ခောတိ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန သဒ္ဓိံ သတ္တ အရိယာ။ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခန္တီတိ သေက္ခာ။ တေသု ယော ကောစိ သေက္ခော ဘိက္ခုတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ န သိက္ခတီတိ အသေက္ခော။ သေက္ခဓမ္မေ အတိက္ကမ္မ အဂ္ဂဖလေ ဌိတော တတော ဥတ္တရိ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝတော ခီဏာသဝေါ အသေက္ခောတိ ဝုစ္စတိ။ အဝသေသော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခု တိဿော သိက္ခာ နေဝ သိက္ခတိ, န သိက္ခိတွာ ဌိတောတိ နေဝသေက္ခနာသေက္ခောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သီလဂ္ဂံ သမာဓိဂ္ဂံ ပညဂ္ဂံ ဝိမုတ္တဂ္ဂန္တိ ဣဒံ အဂ္ဂံ ပတွာ ဌိတတ္တာ အဂ္ဂေါ ဘိက္ခု နာမ။ ဘဒြောတိ အပါပကော။ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာဒယော ဟိ ယာဝ အရဟာ တာဝ ဘဒြေန သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန စ သမန္နာဂတတ္တာ ဘဒြော ဘိက္ခူတိ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ။ မဏ္ဍော ဘိက္ခူတိ ပသန္နော ဘိက္ခု၊ သပ္ပိမဏ္ဍော ဝိယ အနာဝိလော ဝိပ္ပသန္နောတိ အတ္ထော။ သာရောတိ တေဟိယေဝ သီလသာရာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ, နီလသမန္နာဂမေန နီလော ပဋော ဝိယ, သာရော ဘိက္ခူတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိဂတကိလေသဖေဂ္ဂုဘာဝတော ဝါ ခီဏာသဝေါဝ သာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ စ ‘‘ဘိန္ဒတိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေတိ ဘိက္ခု, ဩဓိသော ကိလေသာနံ ပဟာနာ ဘိက္ခု, သေက္ခော ဘိက္ခူ’’တိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု သတ္တ သေက္ခာ ကထိတာ။ ‘‘ဘိန္နတ္တာ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ ဘိက္ခု, အနောဓိသော ကိလေသာနံ ပဟာနာ ဘိက္ခု, အသေက္ခော ဘိက္ခု, အဂ္ဂေါ ဘိက္ခု, မဏ္ဍော ဘိက္ခူ’’တိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ခီဏာသဝေါဝ ကထိတော။ ‘‘နေဝသေက္ခနာသေက္ခော’’တိ ဧတ္ထ ပုထုဇ္ဇနောဝ ကထိတော။ သေသဋ္ဌာနေသု ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကော, သတ္တ သေက္ခာ, ခီဏာသဝေါတိ ဣမေ သဗ္ဗေပိ ကထိတာ။

ဧဝံ သမညာဒီဟိ ဘိက္ခုံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဥပသမ္ပဒါဝသေန ဒဿေတုံ သမဂ္ဂေန သံဃေနာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမဂ္ဂေန သံဃေနာတိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ပဉ္စဝဂ္ဂကရဏီယေ ကမ္မေ ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ, တေသံ အာဂတတ္တာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒဿ အာဟဋတ္တာ သမ္မုခီဘူတာနဉ္စ အပ္ပဋိက္ကောသနတော ဧကသ္မိံ ကမ္မေ သမဂ္ဂဘာဝံ ဥပဂတေန။ ဉတ္တိစတုတ္ထေနာတိ တီဟိ အနုဿာဝနာဟိ ဧကာယ စ ဉတ္တိယာ ကာတဗ္ဗေန။ ကမ္မေနာတိ ဓမ္မိကေန ဝိနယကမ္မေန။ အကုပ္ပေနာတိ ဝတ္ထုဉတ္တိအနုဿာဝနသီမာပရိသသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နတ္တာ အကောပေတဗ္ဗတံ အပ္ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗတံ ဥပဂတေန။ ဌာနာရဟေနာတိ ကာရဏာရဟေန သတ္ထုသာသနာရဟေန။

ဥပသမ္ပန္နော နာမ ဥပရိဘာဝံ သမာပန္နော, ပတ္တောတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုဘာဝေါ ဟိ ဥပရိဘာဝေါ။ တဉ္စေသ ယထာဝုတ္တေန ကမ္မေန သမာပန္နတ္တာ ဥပသမ္ပန္နောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧတေန ယာ ဣမာ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါ, သရဏာဂမနူပသမ္ပဒါ, ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ, ပဉှဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ, ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ, ဒူတေနူပသမ္ပဒါ, အဋ္ဌဝါစိကူပသမ္ပဒါ, ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါတိ အဋ္ဌ ဥပသမ္ပဒါ ဝုတ္တာ, တာသံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ, ဒူတေနူပသမ္ပဒါ, အဋ္ဌဝါစိကူပသမ္ပဒါတိ ဣမာ တိဿောဝ ထာဝရာ။ သေသာ ဗုဒ္ဓေ ဓရမာနေယေဝ အဟေသုံ။ တာသု ဥပသမ္ပဒါသု ဣမသ္မိံ ဌာနေ အယံ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါဝ အဓိပ္ပေတာ။

၅၁၁။ ပါတိမောက္ခသံဝရနိဒ္ဒေသေ ပါတိမောက္ခန္တိ သိက္ခာပဒသီလံ။ တဉှိ, ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစယတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟိ, တသ္မာ ပါတိမောက္ခန္တိ ဝုတ္တံ။ သီလံ ပတိဋ္ဌာတိအာဒီနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ တတ္ထ သီလန္တိ ကာမဉ္စေတံ သဟ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေန ဣဇ္ဈနကဿ ပါတိမောက္ခဿ ဝေဝစနံ, ဧဝံ သန္တေပိ ဓမ္မတော ဧတံ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝါ ဝိရမန္တဿ ဝတ္တပ္ပဋိပတ္တိံ ဝါ ပူရေန္တဿ စေတနာဒယော ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ကိံ သီလ’’န္တိ? စေတနာ သီလံ, စေတသိကံ သီလံ, သံဝရော သီလံ, အဝီတိက္ကမော သီလ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၃၉)။

တတ္ထ စေတနာ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝါ ဝိရမန္တဿ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ဝါ ပူရေန္တဿ စေတနာ။ စေတသိကံ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမန္တဿ ဝိရတိ။ အပိစ စေတနာ သီလံ နာမ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပဇဟန္တဿ သတ္တ ကမ္မပထစေတနာ။ စေတသိကံ သီလံ နာမ ‘‘အဘိဇ္ဈံ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နယေန သံယုတ္တမဟာဝဂ္ဂေ ဝုတ္တာ အနဘိဇ္ဈာအဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ။ သံဝရော သီလန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓေန သံဝရော ဝေဒိတဗ္ဗော – ပါတိမောက္ခသံဝရော, သတိသံဝရော, ဉာဏသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရောတိ။ တဿ နာနာကရဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၆) ဝုတ္တံ။ အဝီတိက္ကမော သီလန္တိ သမာဒိဏ္ဏသီလဿ ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော။ ဧတ္ထ စ သံဝရသီလံ အဝီတိက္ကမသီလန္တိ ဣဒမေဝ နိပ္ပရိယာယတော သီလံ၊ စေတနာ သီလံ စေတသိကံ သီလန္တိ ပရိယာယတော သီလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယသ္မာ ပန ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေန ဘိက္ခု သာသနေ ပတိဋ္ဌာတိ နာမ, တသ္မာ တံ ‘ပတိဋ္ဌာ’တိ ဝုတ္တံ၊ ပတိဋ္ဌဟတိ ဝါ ဧတ္ထ ဘိက္ခု, ကုသလဓမ္မာ ဧဝ ဝါ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ ပတိဋ္ဌာ။ အယမတ္ထော –

‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော, စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ၊

အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု, သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋ’’န္တိ စ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၃)၊

‘‘ပတိဋ္ဌာ, မဟာရာဇ, သီလံ သဗ္ဗေသံ ကုသလဓမ္မာန’’န္တိ စ ‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ခေါ, မဟာရာဇ, သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ (မိ။ ပ။ ၂။၁။၉) စ အာဒိသုတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

တဒေတံ ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိအတ္ထေန အာဒိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘တသ္မာတိဟ တွံ, ဥတ္တိယ, အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၈၂)။

ယထာ ဟိ နဂရဝဍ္ဎကီ နဂရံ မာပေတုကာမော ပဌမံ နဂရဋ္ဌာနံ သောဓေတိ, တတော အပရဘာဂေ ဝီထိစတုက္ကသိင်္ဃာဋကာဒိပရိစ္ဆေဒေန ဝိဘဇိတွာ နဂရံ မာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော အာဒိတောဝ သီလံ ဝိသောဓေတိ, တတော အပရဘာဂေ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရောတိ။ ယထာ ဝါ ပန ရဇကော ပဌမံ တီဟိ ခါရေဟိ ဝတ္ထံ ဓောဝိတွာ ပရိသုဒ္ဓေ ဝတ္ထေ ယဒိစ္ဆကံ ရင်္ဂဇာတံ ဥပနေတိ၊ ယထာ ဝါ ပန ဆေကော စိတ္တကာရော ရူပံ လိခိတုကာမော အာဒိတောဝ ဘိတ္တိပရိကမ္မံ ကရောတိ, တတော အပရဘာဂေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ယောဂါဝစရော အာဒိတောဝ သီလံ ဝိသောဓေတွာ အပရဘာဂေ သမထဝိပဿနာဒယော ဓမ္မေ သစ္ဆိကရောတိ။ တသ္မာ သီလံ ‘‘အာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ။

တဒေတံ စရဏသရိက္ခတာယ စရဏံ။ စရဏာတိ ဟိ ပါဒါ ဝုစ္စန္တိ။ ယထာ ဟိ ဆိန္နစရဏဿ ပုရိသဿ ဒိသံဂမနာဘိသင်္ခါရော န ဇာယတိ, ပရိပုဏ္ဏပါဒဿေဝ ဇာယတိ၊ ဧဝမေဝ ယဿ သီလံ ဘိန္နံ ဟောတိ ခဏ္ဍံ အပရိပုဏ္ဏံ, တဿ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ဉာဏဂမနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ။ ယဿ ပန တံ အဘိန္နံ ဟောတိ အက္ခဏ္ဍံ ပရိပုဏ္ဏံ တဿ နိဗ္ဗာနဂမနာယ ဉာဏဂမနံ သမ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ သီလံ ‘‘စရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

တဒေတံ သံယမနဝသေန သံယမော, သံဝရဏဝသေန သံဝရော။ ဥဘယေနာပိ သီလသံယမော စေဝ သီလသံဝရော စ ကထိတော။ ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ သံယမေတိ ဝီတိက္ကမဝိပ္ဖန္ဒနံ, ပုဂ္ဂလံ ဝါ သံယမေတိ, ဝီတိက္ကမဝသေန တဿ ဝိပ္ဖန္ဒိတုံ န ဒေတီတိ သံယမော။ ဝီတိက္ကမဿ ပဝေသနဒွါရံ သံဝရတိ ပိဒဟတီတိပိ သံဝရော။ မောက္ခန္တိ ဥတ္တမံ မုခဘူတံ ဝါ။ ယထာ ဟိ သတ္တာနံ စတုဗ္ဗိဓော အာဟာရော မုခေန ပဝိသိတွာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဖရတိ, ဧဝံ ယောဂိနောပိ စတုဘူမကကုသလံ သီလမုခေန ပဝိသိတွာ အတ္ထသိဒ္ဓိံ သမ္ပာဒေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မောက္ခ’’န္တိ။ ပမုခေ သာဓူတိ ပါမောက္ခံ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနန္တိ အတ္ထော။ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာတိ စတုဘူမကကုသလာနံ ပဋိလာဘတ္ထာယ ပါမောက္ခံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကာယိကော အဝီတိက္ကမောတိ တိဝိဓံ ကာယသုစရိတံ။ ဝါစသိကောတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ။ ကာယိကဝါစသိကောတိ တဒုဘယံ။ ဣမိနာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ ပရိယာဒါယ ဒဿေတိ။ သံဝုတောတိ ပိဟိတော၊ သံဝုတိန္ဒြိယော ပိဟိတိန္ဒြိယောတိ အတ္ထော။ ယထာ ဟိ သံဝုတဒွါရံ ဂေဟံ ‘‘သံဝုတဂေဟံ ပိဟိတဂေဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဓ သံဝုတိန္ဒြိယော ‘‘သံဝုတော’’တိ ဝုတ္တော။ ပါတိမောက္ခသံဝရေနာတိ ပါတိမောက္ခေန စ သံဝရေန စ, ပါတိမောက္ခသင်္ခါတေန ဝါ သံဝရေန။ ဥပေတောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။

၅၁၂။ ဣရိယတီတိအာဒီဟိ သတ္တဟိပိ ပဒေဟိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဣရိယာပထဝိဟာရော ကထိတော။

၅၁၃။ အာစာရဂေါစရနိဒ္ဒေသေ ကိဉ္စာပိ ဘဂဝါ သမဏာစရံ သမဏဂေါစရံ ကထေတုကာမော ‘‘အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အတ္ထိ အာစာရော, အတ္ထိ အနာစာရော’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိ။ ယထာ ပန မဂ္ဂကုသလော ပုရိသော မဂ္ဂံ အစိက္ခန္တော ‘ဝါမံ မုဉ္စ ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’တိ ပဌမံ မုဉ္စိတဗ္ဗံ သဘယမဂ္ဂံ ဥပ္ပထမဂ္ဂံ အာစိက္ခတိ, ပစ္ဆာ ဂဟေတဗ္ဗံ ခေမမဂ္ဂံ ဥဇုမဂ္ဂံ၊ ဧဝမေဝ မဂ္ဂကုသလပုရိသသဒိသော ဓမ္မရာဇာ ပဌမံ ပဟာတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓပ္ပဋိကုဋ္ဌံ အနာစာရံ အာစိက္ခိတွာ ပစ္ဆာ အာစာရံ အာစိက္ခိတုကာမော ‘‘တတ္ထ ကတမော အနာစာရော’’တိအာဒိမာဟ။ ပုရိသေန ဟိ အာစိက္ခိတမဂ္ဂေါ သမ္ပဇ္ဇေယျ ဝါ န ဝါ, တထာဂတေန အာစိက္ခိတမဂ္ဂေါ အပဏ္ဏကော, ဣန္ဒေန ဝိဿဋ္ဌံ ဝဇိရံ ဝိယ, အဝိရဇ္ဈနကော နိဗ္ဗာနနဂရံယေဝ သမောသရတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပုရိသော မဂ္ဂကုသလောတိ ခေါ, တိဿ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၄)။

ယသ္မာ ဝါ သသီသံ နဟာနေန ပဟီနသေဒမလဇလ္လိကဿ ပုရိသဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဝိဘူသနဝိဓာနံ ဝိယ ပဟီနပါပဓမ္မဿ ကလျာဏဓမ္မသမာယောဂေါ သမ္ပန္နရူပေါ ဟောတိ, တသ္မာ သေဒမလဇလ္လိက္ကံ ဝိယ ပဟာတဗ္ဗံ ပဌမံ အနာစာရံ အာစိက္ခိတွာ, ပဟီနသေဒမလဇလ္လိကဿ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဝိဘူသနဝိဓာနံ ဝိယ ပစ္ဆာ အာစာရံ အာစိက္ခိတုကာမောပိ တတ္ထ ကတမော အနာစာရောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကာယိကော ဝီတိက္ကမောတိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ဝါစသိကော ဝီတိက္ကမောတိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ ကာယိကဝါစသိကော ဝီတိက္ကမောတိ တဒုဘယံ။ ဧဝံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဿေဝ ဝီတိက္ကမံ ဒဿေသိ။

ယသ္မာ ပန န ကေဝလံ ကာယဝါစာဟိ ဧဝ အနာစာရံ အာစရတိ, မနသာပိ အာစရတိ ဧဝ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿီလျံ အနာစာရော’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဧကစ္စိယံ အနာစာရံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ဣဓေကစ္စော ဝေဠုဒါနေနာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝေဠုဒါနေနာတိ ပစ္စယဟေတုကေန ဝေဠုဒါနေန။ ဝိဟာရေ ဥဋ္ဌိတဉှိ အရညတော ဝါ အာဟရိတွာ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဝေဠုံ ‘ဧဝံ မေ ပစ္စယံ ဒဿန္တီ’တိ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝဉှိ ဇီဝိတံ ကပ္ပေန္တော အနေသနာယ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝတိ။ သော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂရဟံ ပါပုဏာတိ, သမ္ပရာယေ စ အပါယပရိပူရကော ဟောတိ။ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကဝေဠုံ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ဒဒန္တော ကုလဒူသကဒုက္ကဋမာပဇ္ဇတိ၊ ပရပုဂ္ဂလိကံ ထေယျစိတ္တေန ဒဒမာနော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော။ သံဃိကေပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန တံ ဣဿရဝတာယ ဒေတိ ဂရုဘဏ္ဍဝိဿဇ္ဇနမာပဇ္ဇတိ။

ကတရော ပန ဝေဠု ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ, ကတရော န ဟောတီတိ? ယော တာဝ အရောပိမော သယံဇာတကော, သော သံဃေန ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေယေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ, တတော ပရံ န ဂရုဘဏ္ဍံ၊ ရောပိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဂရုဘဏ္ဍံ။ သော ပန ပမာဏေန ပရိစ္ဆိန္နော တေလနာဠိပ္ပမာဏောပိ ဂရုဘဏ္ဍံ, န တတော ဟေဋ္ဌာ။ ယဿ ပန ဘိက္ခုနော တေလနာဠိယာ ဝါ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ အတ္ထော, တေန ဖာတိကမ္မံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗော။ ဖာတိကမ္မံ တဒဂ္ဃနကံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ, ဦနကံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဟတ္ထကမ္မမ္ပိ ဥဒကာဟရဏမတ္တံ ဝါ အပ္ပဟရိတကရဏမတ္တံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ, တံ ထာဝရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ ပေါက္ခရဏိတော ဝါ ပံသုံ ဥဒ္ဓရိတွာ သောပါနံ ဝါ အတ္ထရာပေတွာ ဝိသမဋ္ဌာနံ ဝါ သမံ ကတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဖာတိကမ္မံ အကတွာ ဂဟိတော တတ္ထ ဝသန္တေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော၊ ပက္ကမန္တေန သံဃိကံ ကတွာ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ အသတိယာ ဂဟေတွာ ဂတေန ယတ္ထ ဂတော သရတိ, တတော ပစ္စာဟရိတဗ္ဗော။ သစေ အန္တရာ ဘယံ ဟောတိ, သမ္ပတ္တဝိဟရေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။

မနုဿာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝေဠုံ ယာစန္တိ။ ဘိက္ခူ ‘သံဃိကော’တိ ဒါတုံ န ဝိသဟန္တိ။ မနုဿာ ပုနပ္ပုနံ ယာစန္တိ ဝါ တဇ္ဇေန္တိ ဝါ။ တဒါ ဘိက္ခူဟိ ‘ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ ဂဏှထာ’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝေဠုဒါနံ နာမ န ဟောတိ။ သစေ တေ ဒဏ္ဍကမ္မတ္ထာယ ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဝါ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ဝါ ဒေန္တိ, ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဒဍ္ဎဂေဟာ မနုဿာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။

သစေ သံဃဿ ဝေဠုဂုမ္ဗေ ဝေဠုဒူသိကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ အကောဋ္ဋာပေန္တာနံ ဝေဠု နဿတိ, ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ဘိက္ခာစာရေ မနုဿာနံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ သစေ ကောဋ္ဋေတုံ န ဣစ္ဆန္တိ ‘သမဘာဂံ လဘိဿထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ န ဣစ္ဆန္တိယေဝ ‘ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ လဘိဿထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဧဝမ္ပိ အနိစ္ဆန္တေသု ‘နဋ္ဌေန အတ္ထော နတ္ထိ, တုမှာကံ ခဏေ သတိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရိဿထ, ကောဋ္ဋေတွာ ဂဏှထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဝေဠုဒါနံ နာမ န ဟောတိ။ ဝေဠုဂုမ္ဗေ အဂ္ဂိမှိ ဥဋ္ဌိတေပိ, ဥဒကေန ဝုယှမာနဝေဠူသုပိ ဧသေဝ နယော။ ရုက္ခေသုပိ အယမေဝ ကထာမဂ္ဂေါ။ ရုက္ခော ပန သူစိဒဏ္ဍကပ္ပမာဏော ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ သံဃိကေ ရုက္ခေ ကောဋ္ဋာပေတွာ သံဃံ အနာပုစ္ဆိတွာပိ သံဃိကံ အာဝါသံ ကာတုံ လဗ္ဘတိ။ ဝစနပထစ္ဆေဒနတ္ထံ ပန အာပုစ္ဆိတွာဝ ကာတဗ္ဗော။

ပုဂ္ဂလိကံ ကာတုံ လဗ္ဘတိ, န လဗ္ဘတီတိ? န လဗ္ဘတိ။ ဟတ္ထကမ္မသီသေန ပန ဧကသ္မိံ ဂေဟေ မဉ္စဋ္ဌာနမတ္တံ လဗ္ဘတိ, တီသု ဂေဟေသု ဧကံ ဂေဟံ လဘတိ။ သစေ ဒဗ္ဘသမ္ဘာရာ ပုဂ္ဂလိကာ ဟောန္တိ, ဘူမိ သံဃိကာ, ဧကံ ဂေဟံ ကတွာ သမဘာဂံ လဘတိ, ဒွီသု ဂေဟေသု ဧကံ ဂေဟံ လဘတိ။ သံဃိကရုက္ခေ သံဃိကံ အာဝါသံ ဗာဓေန္တေ သံဃံ အနာပုစ္ဆာ ဟာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ? ဝဋ္ဋတိ။ ဝစနပထစ္ဆေဒနတ္ထံ ပန အာပုစ္ဆိတွာဝ ဟာရေတဗ္ဗော။ သစေ ရုက္ခံ နိဿာယ သံဃဿ မဟန္တော လာဘော ဟောတိ, န ဟာရေတဗ္ဗော။ ပုဂ္ဂလိကရုက္ခေ သံဃိကံ အာဝါသံ ဗာဓေန္တေ ရုက္ခသာမိကဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ သစေ ဟရိတုံ န ဣစ္ဆတိ, ဆေဒါပေတွာ ဟာရေတဗ္ဗော။ ‘ရုက္ခံ မေ ဒေထာ’တိ စောဒေန္တဿ ရုက္ခံ အဂ္ဃါပေတွာ မူလံ ဒါတဗ္ဗံ။ သံဃိကေ ရုက္ခေ ပုဂ္ဂလိကာဝါသံ, ပုဂ္ဂလိကေ စ ပုဂ္ဂလိကာဝါသံ ဗာဓေန္တေပိ ဧသေဝ နယော။ ဝလ္လိယမ္ပိ အယမေဝ ကထာမဂ္ဂေါ။ ဝလ္လိ ပန ယတ္ထ ဝိက္ကာယတိ, ဒုလ္လဘာ ဟောတိ, တတ္ထ ဂရုဘဏ္ဍံ။ သာ စ ခေါ ဥပဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏတော ပဋ္ဌာယ၊ တတော ဟေဋ္ဌာ ဝလ္လိခဏ္ဍံ ဂရုဘဏ္ဍံ န ဟောတိ။

ပတ္တဒါနာဒီသုပိ ပတ္တဒါနေနာတိ ပစ္စယဟေတုကေန ပတ္တဒါနေနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဝေဠုဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂရုဘဏ္ဍတာယ ပနေတ္ထ အယံ ဝိနိစ္ဆယော။ ပတ္တမ္ပိ ဟိ ယတ္ထ ဝိက္ကာယတိ, ဂန္ဓိကာဒယော ဂန္ဓပလိဝေဌနာဒီနံ အတ္ထာယ ဂဏှန္တိ, တာဒိသေ ဒုလ္လဘဋ္ဌာနေယေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ ဧသ တာဝ ကိံသုကပတ္တကဏ္ဏပိဠန္ဓနတာလပတ္တာဒီသု ဝိနိစ္ဆယော။

တာလပဏ္ဏမ္ပိ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ကထေတဗ္ဗံ။ တာလပဏ္ဏမ္ပိ ဟိ သယံဇာတေ တာလဝနေ သံဃေန ပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေယေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ, န တတော ပရံ။ ရောပိမတာလေသု သဗ္ဗမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍံ။ တဿ ပမာဏံ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏောပိ ရိတ္တပေါတ္ထကော။ တိဏမ္ပိ ဧတ္ထေဝ ပက္ခိပိတွာ ကထေတဗ္ဗံ။ ယတ္ထ ပန တိဏံ နတ္ထိ တတ္ထ မုဉ္ဇပလာလနာဠိကေရပဏ္ဏာဒီဟိပိ ဆာဒေန္တိ။ တသ္မာ တာနိပိ တိဏေနေဝ သင်္ဂဟိတာနိ။ ဣတိ မုဉ္ဇပလာလာဒီသု ယံကိဉ္စိ မုဋ္ဌိပ္ပမာဏံ တိဏံ, နာဠိကေရပဏ္ဏာဒီသု စ ဧကပဏ္ဏမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နံ ဝါ တတ္ထဇာတကံ ဝါ ဗဟိအာရာမေ သံဃဿ တိဏဝတ္ထုမှိ ဇာတတိဏံ ဝါ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ တံ ပန သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ အတိရေကံ ပုဂ္ဂလိကကမ္မေ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝေဠုမှိပိ ဧသေဝ နယော။

ပုပ္ဖဒါနေ ‘‘ဧတ္တကေသု ရုက္ခေသု ပုပ္ဖါနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ယာဂုဘတ္တဝတ္ထေ ဥပနေန္တု, ဧတ္တကေသု သေနာသနပဋိသင်္ခရဏေ ဥပနေန္တူ’’တိ ဧဝံ နိယမိတဋ္ဌာနေ ဧဝ ပုပ္ဖါနိ ဂရုဘဏ္ဍာနိ ဟောန္တိ။ ပရတီရေ သာမဏေရာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ရာသိံ ကရောန္တိ, ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတော ပုပ္ဖဘာဇကော ဘိက္ခုသံဃံ ဂဏေတွာ ကောဋ္ဌာသေ ကရောတိ, သော သမ္ပတ္တပရိသာယ သံဃံ အနာပုစ္ဆိတွာဝ ဒါတုံ လဘတိ၊ အသမ္မတေန ပန အာပုစ္ဆိတွာဝ ဒါတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခု ပန ကဿ ပုပ္ဖါနိ ဒါတုံ လဘတိ, ကဿ န လဘတီတိ? မာတာပိတူနံ ဂေဟံ ဟရိတွာပိ ဂေဟတော ပက္ကောသာပေတွာပိ ‘ဝတ္ထုပူဇံ ကရောထာ’တိ ဒါတုံ လဘတိ, ပိဠန္ဓနတ္ထာယ ဒါတုံ န လဘတိ၊ သေသဉာတီနံ ပန ဟရိတွာ န ဒါတဗ္ဗံ, ပက္ကောသာပေတွာ ‘ပူဇံ ကရောထာ’တိ ဒါတဗ္ဗံ၊ သေသဇနဿ ပူဇနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တဿ အပစ္စာသီသန္တေန ဒါတဗ္ဗံ၊ ပုပ္ဖဒါနံ နာမ န ဟောတိ။ ဝိဟာရေ ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ ပုပ္ဖန္တိ။ ဘိက္ခုနာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တေန မနုဿေ ဒိသွာ ‘ဝိဟာရေ ဗဟူနိ ပုပ္ဖါနိ, ပူဇေထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဝစနမတ္တေ ဒေါသော နတ္ထိ။ ‘မနုဿာ ခါဒနီယဘောဇနီယံ အာဒါယ အာဂမိဿန္တီ’တိ စိတ္တေန ပန န ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ ဝဒတိ, ခါဒနီယဘောဇနီယံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ မနုဿာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ‘ဝိဟာရေ ပုပ္ဖါနိ အတ္ထီ’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘အသုကဒိဝသေ ဝိဟာရံ အာဂမိဿာမ, သာမဏေရာနံ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတုံ မာ ဒေထာ’တိ ဝဒန္တိ။ ဘိက္ခူ သာမဏေရာနံ ကထေတုံ ပမုဋ္ဌာ။ သာမဏေရေဟိ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ဌပိတာနိ။ မနုဿာ ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ, မယံ တုမှာကံ အသုကဒိဝသေယေဝ အာရောစယိမှ – ‘သာမဏေရာနံ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတုံ မာ ဒေထာ’တိ။ ကသ္မာ န ဝါရယိတ္ထာ’’တိ? ‘‘သတိ မေ ပမုဋ္ဌာ, ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတမတ္တာနေဝ, တာဝ န ပူဇာ ကတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘ဂဏှထ ပူဇေထာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ ဝဒတိ, အာမိသံ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။

အပရော ဘိက္ခု သာမဏေရာနံ အာစိက္ခတိ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော ပုပ္ဖါနိ မာ ဩစိနိတ္ထာ’’တိ အာဟံသူတိ။ မနုဿာပိ အာမိသံ အာဟရိတွာ ဒါနံ ဒတွာ ဝဒန္တိ – ‘‘အမှာကံ မနုဿာ န ဗဟုကာ, သာမဏေရေ အမှေဟိ သဟ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတုံ အာဏာပေထာ’’တိ။ ‘‘သာမဏေရေဟိ ဘိက္ခာ လဒ္ဓါ၊ ယေ ဘိက္ခာစာရံ န ဂစ္ဆန္တိ, တေ သယမေဝ ဇာနိဿန္တိ, ဥပါသကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧတ္တကံ နယံ လဘိတွာ သာမဏေရေ ပုတ္တေ ဝါ ဘာတိကေ ဝါ ကတွာ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနာပေတုံ ဒေါသော နတ္ထိ၊ ပုပ္ဖဒါနံ နာမ န ဟောတိ။

ဖလဒါနေ ဖလမ္ပိ ပုပ္ဖံ ဝိယ နိယမိတမေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ ဝိဟာရေ ဗဟုကမှိ ဖလာဖလေ သတိ အဖာသုကမနုဿာ အာဂန္တွာ ယာစန္တိ။ ဘိက္ခူ ‘သံဃိက’န္တိ ဒါတုံ န ဥဿဟန္တိ။ မနုဿာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ။ တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ? ဖလေဟိ ဝါ ရုက္ခေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတိကာ ကာတဗ္ဗာ – ‘အသုကေသု စ ရုက္ခေသု ဧတ္တကာနိ ဖလာနိ ဂဏှန္တာ, ဧတ္တကေသု ဝါ ရုက္ခေသု ဖလာနိ ဂဏှန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ’တိ။ စောရာ ပန ဣဿရာ ဝါ ဗလက္ကာရေန ဂဏှန္တာ န ဝါရေတဗ္ဗာ၊ ကုဒ္ဓါ တေ သကလဝိဟာရမ္ပိ နာသေယျုံ။ အာဒီနဝေါ ပန ကထေတဗ္ဗောတိ။

သိနာနဒါနေ သိနာနစုဏ္ဏာနိ ကောဋ္ဋိတာနိ န ဂရုဘဏ္ဍာနိ။ အကောဋ္ဋိတော ရုက္ခတ္တစောဝ ဂရုဘဏ္ဍံ။ စုဏ္ဏံ ပန အဂိလာနဿ ရဇနနိပက္ကံ ဝဋ္ဋတိ။ ဂိလာနဿ ယံကိဉ္စိ စုဏ္ဏံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ မတ္တိကာပိ ဧတ္ထေဝ ပက္ခိပိတွာ ကထေတဗ္ဗာ။ မတ္တိကာပိ ယတ္ထ ဒုလ္လဘာ ဟောတိ, တတ္ထေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ။ သာပိ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏာဝ တတော ဟေဋ္ဌာ န ဂရုဘဏ္ဍန္တိ။

ဒန္တကဋ္ဌဒါနေ ဒန္တကဋ္ဌံ အစ္ဆိန္နကမေဝ ဂရုဘဏ္ဍံ။ ယေသံ သာမဏေရာနံ သံဃတော ဒန္တကဋ္ဌဝါရော ပါပုဏာတိ, တေ အတ္တနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ပါဋိယေက္ကံ ဒါတုံ န လဘန္တိ။ ယေဟိ ပန ‘ဧတ္တကာနိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ အာဟရိတဗ္ဗာနီ’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝါရံ ဂဟိတာနိ, တေ အတိရေကာနိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဒါတုံ လဘန္တိ။ ဧကေန ဘိက္ခုနာ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကတော ဗဟူနိ ဒန္တကဋ္ဌာနိ န ဂဟေတဗ္ဗာနိ, ဒေဝသိကံ ဧကေကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပါဋိယေက္ကံ ဝသန္တေနာပိ ဘိက္ခုသံဃံ ဂဏယိတွာ ယတ္တကာနိ အတ္တနော ပါပုဏန္တိ တတ္တကာနေဝ ဂဟေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ၊ အန္တရာ အာဂန္တုကေသု ဝါ အာဂတေသု ဒိသံ ဝါ ပက္ကမန္တေန အာဟရိတွာ ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေတဗ္ဗာနိ။

စာဋုကမျတာယာတိအာဒီသု စာဋုကမျတာ ဝုစ္စတိ အတ္တာနံ ဒါသံ ဝိယ နီစဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပရဿ ခလိတဝစနမ္ပိ သဏ္ဌပေတွာ ပိယကာမတာယ ပဂ္ဂယှဝစနံ။ မုဂ္ဂသူပျတာယာတိ မုဂ္ဂသူပသမာနာယ သစ္စာလိကေန ဇီဝိတကပ္ပနတာယေတံ အဓိဝစနံ။ ယထာ ဟိ မုဂ္ဂသူပေ ပစ္စန္တေ ဗဟူ မုဂ္ဂါ ပါကံ ဂစ္ဆန္တိ, ထောကာ န ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝမေဝ သစ္စာလိကေန ဇီဝိတကပ္ပကေ ပုဂ္ဂလေ ဗဟု အလိကံ ဟောတိ, အပ္ပကံ သစ္စံ။ ယထာ ဝါ မုဂ္ဂသူပဿ အပ္ပဝိသနဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ သစ္စာလိကဝုတ္တိနော ပုဂ္ဂလဿ အပ္ပဝိဋ္ဌဝါစာ နာမ နတ္ထိ၊ သိင်္ဃာဋကံ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဓာရာယ ပတိဋ္ဌာတိ။ တေနဿ သာ မုသာဝါဒိတာ မုဂ္ဂသူပျတာတိ ဝုတ္တာ။ ပါရိဘဋယတာတိ ပရိဘဋကမ္မဘာဝေါ။ ပရိဘဋဿ ဟိ ကမ္မံ ပါရိဘဋယံ, တဿ ဘာဝေါ ပါရိဘဋယတာ၊ အလင်္ကာရကရဏာဒီဟိ ဒါရကကီဠာပနဿေတံ အဓိဝစနံ။

ဇင်္ဃပေသနိကန္တိ ဂါမန္တရဒေသန္တရာဒီသု တေသံ တေသံ ဂိဟီနံ သာသနပဋိသာသနဟရဏံ။ ဣဒဉှိ ဇင်္ဃပေသနိကံ နာမ အတ္တနော မာတာပိတူနံ, ယေ စဿ မာတာပိတရော ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တေသံ သာသနံ ဂဟေတွာ ကတ္ထစိ ဂမနဝသေန ဝဋ္ဋတိ။ စေတိယဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ အတ္တနော ဝါ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဝဍ္ဎကီနမ္ပိ သာသနံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မနုဿာ ‘‘ဒါနံ ဒဿာမ, ပူဇံ ကရိဿာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ အာစိက္ခထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘အသုကတ္ထေရဿ နာမ ဒေထာ’’တိ ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ဝါ စီဝရံ ဝါ ဒေန္တိ၊ ‘‘ဝိဟာရေ ပူဇံ ကရောထာ’’တိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီနိ ဝါ ဓဇပတာကာဒီနိ ဝါ နီယျာဒေန္တိ, သဗ္ဗံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဇင်္ဃပေသနိကံ နာမ န ဟောတိ။ သေသာနံ သာသနံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ဒေါသော။

အညတရညတရေနာတိ ဧတေသံ ဝါ ဝေဠုဒါနာဒီနံ အညတရညတရေန ဝေဇ္ဇကမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကကမ္မံ ပိဏ္ဍပဋိပိဏ္ဍကမ္မံ သံဃုပ္ပါဒစေတိယုပ္ပါဒဥပဋ္ဌာပနကမ္မန္တိ ဧဝရူပါနံ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိတကပ္ပနကကမ္မာနံ ယေန ကေနစိ။ ဗုဒ္ဓပဋိကုဋ္ဌေနာတိ ဗုဒ္ဓေဟိ ဂရဟိတေန ပဋိသိဒ္ဓေန။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သဗ္ဗောပိ အနာစာရော နာမ ကထီယတိ။ အာစာရနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅၁၄။ ဂေါစရနိဒ္ဒေသေပိ ပဌမံ အဂေါစရဿ ဝစနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ စ ဂေါစရောတိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနံ ဂေါစရော, အယုတ္တဋ္ဌာနံ အဂေါစရော။ ဝေသိယာ ဂေါစရော အဿာတိ ဝေသိယဂေါစရော၊ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ဥပသင်္ကမိတဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ ဝေသိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယော ယေန ကေနစိဒေဝ သုလဘဇ္ဈာစာရတာမိတ္တသတ္ထဝသိနေဟဝသေန ဥပသင်္ကမန္တော ဝေသိယာဂေါစရော နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ ဧဝံ ဥပသင်္ကမိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ကိံ ကာရဏာ? အာရက္ခဝိပတ္တိတော။ ဧဝံ ဥပသင်္ကမန္တဿ ဟိ စိရံ ရက္ခိတဂေါပိတောပိ သမဏဓမ္မော ကတိပါဟေနေဝ နဿတိ၊ သစေပိ န နဿတိ ဂရဟံ လဘတိ။ ဒက္ခိဏာဝသေန ပန ဥပသင်္ကမန္တေန သတိံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ။ ဝိဓဝါ ဝုစ္စန္တိ မတပတိကာ ဝါ ပဝုတ္ထပတိကာ ဝါ။ ထုလ္လကုမာရိယောတိ မဟလ္လိကာ အနိဝိဋ္ဌကုမာရိယော။ ပဏ္ဍကာတိ လောကာမိသနိဿိတကထာဗဟုလာ ဥဿန္နကိလေသာ အဝူပသန္တပရိဠာဟာ နပုံသကာ။ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဥပသင်္ကမနေ အာဒီနဝေါ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဘိက္ခုနီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အပိစ ဘိက္ခူ နာမ ဥဿန္နဗြဟ္မစရိယာ ဟောန္တိ, တထာ ဘိက္ခုနိယော။ တေ အညမညံ သန္ထဝဝသေန ကတိပါဟေနေဝ ရက္ခိတဂေါပိတသမဏဓမ္မံ နာသေန္တိ။ ဂိလာနပုစ္ဆကေန ပန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခုနာ ပုပ္ဖါနိ လဘိတွာ ပူဇနတ္ထာယပိ ဩဝါဒဒါနတ္ထာယပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

ပါနာဂါရန္တိ သုရာပါနဃရံ။ တံ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယကရေဟိ သုရာသောဏ္ဍေဟိ အဝိဝိတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ တေဟိ သဒ္ဓိံ သဟ သောဏ္ဍဝသေန ဥပသင်္ကမိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယော ဟောတိ။ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ရာဇူဟီတိအာဒီသု ရာဇာနောတိ အဘိသိတ္တာ ဝါ ဟောန္တု အနဘိသိတ္တာ ဝါ ယေ ရဇ္ဇံ အနုသာသန္တိ။ ရာဇမဟာမတ္တာတိ ရာဇူနံ ဣဿရိယသဒိသာယ မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတာ။ တိတ္ထိယာတိ ဝိပရီတဒဿနာ ဗာဟိရပရိဗ္ဗာဇကာ။ တိတ္ထိယသာဝကာတိ ဘတ္တိဝသေန တေသံ ပစ္စယဒါယကာ။ ဧတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဇာတော ဟောတီတိ အတ္ထော။

အနနုလောမိကေန သံသဂ္ဂေနာတိ အနနုလောမိကသံသဂ္ဂေါ နာမ တိဿန္နံ သိက္ခာနံ အနနုလောမော ပစ္စနီကသံသဂ္ဂေါ, ယေန ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ပညတ္တိဝီတိက္ကမံ သလ္လေခပရိဟာနိဉ္စ ပါပုဏာတိ, သေယျထိဒံ – ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သဟသောကိတာ, သဟနန္ဒိတာ, သမသုခဒုက္ခတာ, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာဝ ယောဂံ အာပဇ္ဇနတာ, တိတ္ထိယတိတ္ထိယသာဝကေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္ဒရုစိသမာစာရတာ ဧကစ္ဆန္ဒရုစိသမာစာရဘာဝါဝဟော ဝါ သိနေဟဗဟုမာနသန္ထဝေါ။ တတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယန္တရာယံ ကရောတိ။ ဣတရေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ တေသံ လဒ္ဓိဂဟဏံ။ တေသံ ပန ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဂဏှာပေတုံ သမတ္ထေန ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဣဒါနိ အပရေနပိ ပရိယာယေန အဂေါစရံ ဒဿေတုံ ယာနိ ဝါ ပန တာနိ ကုလာနီတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အဿဒ္ဓါနီတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု သဒ္ဓါဝိရဟိတာနိ၊ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညူ, ဓမ္မော နိယျာနိကော, သံဃော သုပ္ပဋိပန္နောတိ န သဒ္ဒဟန္တိ။ အပ္ပသန္နာနီတိ စိတ္တံ ပသန္နံ အနာဝိလံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ။ အက္ကောသကပရိဘာသကာနီတိ အက္ကောသကာနိ စေဝ ပရိဘာသကာနိ စ၊ ‘စောရောသိ, ဗာလောသိ, မူဠှောသိ, ဩဋ္ဌောသိ, ဂေါဏောသိ, ဂဒြဘောသိ, အာပါယိကောသိ, နေရယိကောသိ, တိရစ္ဆာနဂတောသိ, နတ္ထိ တုယှံ သုဂတိ, ဒုဂ္ဂတိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ’တိ ဧဝံ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသန္တိ၊ ‘ဟောတု, ဣဒါနိ တံ ပဟရိဿာမ, ဗန္ဓိဿာမ, ဝဓိဿာမာ’တိ ဧဝံ ဘယဒဿနေန ပရိဘာသန္တိ စာတိ အတ္ထော။ အနတ္ထကာမာနီတိ အတ္ထံ န ဣစ္ဆန္တိ, အနတ္ထမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ အဟိတကာမာနီတိ အဟိတမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, ဟိတံ န ဣစ္ဆန္တိ။ အဖာသုကကာမာနီတိ ဖာသုကံ န ဣစ္ဆန္တိ, အဖာသုကမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ အယောဂက္ခေမကာမာနီတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ နိဗ္ဘယံ န ဣစ္ဆန္တိ, သဘယမေဝ ဣစ္ဆန္တိ။ ဘိက္ခူနန္တိ ဧတ္ထ သာမဏေရာပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ဘိက္ခုနီနန္တိ ဧတ္ထ သိက္ခမာနသာမဏေရိယောပိ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတာနဉ္စေဝ သရဏဂတာနဉ္စ စတုန္နမ္ပိ ပရိသာနံ တာနိ အနတ္ထကာမာနိယေဝ။ တထာရူပါနိ ကုလာနီတိ ဧဝရူပါနိ ခတ္တိယကုလာဒီနိ ကုလာနိ။ သေဝတီတိ နိဿာယ ဇီဝတိ။ ဘဇတီတိ ဥပသင်္ကမတိ။ ပယိရုပါသတီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပသင်္ကမတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဝေသိယာဒိဂေါစရဿ ဝေသိယာဒိကော, ရာဇာဒိသံသဋ္ဌဿ ရာဇာဒိကော, အဿဒ္ဓကုလာဒိသေဝကဿ အဿဒ္ဓကုလာဒိကော စာတိ တိပ္ပကာရောပိ အယုတ္တဂေါစရော အဂေါစရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တဿ ဣမိနာ ပရိယာယေန အဂေါစရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝေသိယာဒိကော တာဝ ပဉ္စကာမဂုဏနိဿယတော အဂေါစရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော, ယထာဟ – ‘‘ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဂေါစရော ပရဝိသယော? ယဒိဒံ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၇၂) ရာဇာဒိကော ဈာနာနုယောဂဿ အနုပနိဿယတော လာဘသက္ကာရာသနိစက္ကနိပ္ဖါဒနတော ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိဟေတုတော စ, အဿဒ္ဓကုလာဒိကော သဒ္ဓါဟာနိစိတ္တသန္တာသာဝဟနတော အဂေါစရောတိ။

ဂေါစရနိဒ္ဒေသေ န ဝေသိယဂေါစရောတိအာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဩပါနဘူတာနီတိအာဒီသု ပန ဩပါနဘူတာနီတိ ဥဒပါနဘူတာနိ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ, စာတုမဟာပထေ ခတပေါက္ခရဏီ ဝိယ, ယထာသုခံ ဩဂါဟနက္ခမာနိ စိတ္တမဟာမတ္တဿ ဂေဟသဒိသာနိ။ တဿ ကိရ ဂေဟေ ကာလတ္ထမ္ဘော ယုတ္တောယေဝ။ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္စယဝေကလ္လံ နာမ နတ္ထိ။ ဧကဒိဝသံ ဘေသဇ္ဇဝတ္တမေဝ သဋ္ဌိ ကဟာပဏာနိ နိက္ခမန္တိ။ ကာသာဝပဇ္ဇောတာနီတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီဟိ နိဝတ္ထပါရုတာနံ ကာသာဝါနံယေဝ ပဘာယ ဧကောဘာသာနိ ဘူတပါလသေဋ္ဌိကုလသဒိသာနိ။ ဣသိဝါတပဋိဝါတာနီတိ ဂေဟံ ပဝိသန္တာနံ နိက္ခမန္တာနဉ္စ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသင်္ခါတာနံ ဣသီနံ စီဝရဝါတေန စေဝ သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိဇနိတသရီရဝါတေန စ ပဋိဝါတာနိ ပဝါယိတာနိ ဝိနိဒ္ဓုတကိဗ္ဗိသာနိ ဝါ။

၅၁၅။ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝိတာနိဒ္ဒေသေ အဏုမတ္တာနီတိ အဏုပ္ပမာဏာ။ ဝဇ္ဇာတိ ဒေါသာ။ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇာနီတိ ယာနိ တာနိ ဂရဟိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝဇ္ဇာနိ။ အပ္ပမတ္တကာနီတိ ပရိတ္တမတ္တကာနိ ခုဒ္ဒကပ္ပမာဏာနိ။ ဩရမတ္တကာနီတိ ပရိတ္တတောပိ ဩရိမပ္ပမာဏတ္တာ ဩရမတ္တကာနိ။ လဟုသာနီတိ လဟုကာနိ။ လဟုသမ္မတာနီတိ လဟူတိ သမ္မတာနိ။ သံယမကရဏီယာနီတိ သံယမေန ကတ္တဗ္ဗပဋိကမ္မာနိ။ သံဝရကရဏီယာနီတိ သံဝရေန ကာတဗ္ဗာနိ သံဝရေန ကတ္တဗ္ဗပဋိကမ္မာနိ။ စိတ္တုပ္ပါဒကရဏီယာနီတိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန ကတ္တဗ္ဗပဋိကမ္မာနိ။ မနသိကာရပဋိဗဒ္ဓါနီတိ မနသာ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေနေဝ ကတ္တဗ္ဗပဋိကမ္မာနိ။ ကာနိ ပန တာနီတိ? ဒိဝါဝိဟာရဝါသီ သုမတ္ထေရော တာဝ အာဟ – ‘‘အနာပတ္တိဂမနီယာနိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တကာနိ ယာနိ ‘န ပုန ဧဝရူပံ ကရိဿာမီ’တိ မနသာ အာဝဇ္ဇိတမတ္တေနေဝ သုဇ္ဈန္တိ။ အဓိဋ္ဌာနာဝိကမ္မံ နာမေတံ ကထိတ’’န္တိ။ အန္တေဝါသိကော ပနဿ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဣဒံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿေဝ ဘာဇနီယံ။ တသ္မာ သဗ္ဗလဟုကံ ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတံ ဣဓ ဝဇ္ဇန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုဋ္ဌာနာဝိကမ္မံ နာမေတံ ကထိတ’’န္တိ။ ဣတိဣမေသူတိ ဧဝံပကာရေသု ဣမေသု။ ဝဇ္ဇဒဿာဝီတိ ဝဇ္ဇတော ဒေါသတော ဒဿနသီလော။ ဘယဒဿာဝီတိ စတုဗ္ဗိဓဿ ဘယဿ ကာရဏတ္တာ ဘယတော ဒဿနသီလော။ အာဒီနဝဒဿာဝီတိ ဣဓ နိန္ဒာဝဟနတော, အာယတိံ ဒုက္ခဝိပါကတော, ဥပရိဂုဏာနံ အန္တရာယကရဏတော, ဝိပ္ပဋိသာရဇနနတော စ ဧတေန နာနပ္ပကာရေန အာဒီနဝတော ဒဿနသီလော။

နိဿရဏဒဿာဝီတိ ယံ တတ္ထ နိဿရဏံ တဿ ဒဿနသီလော။ ကိံ ပနေတ္ထ နိဿရဏန္တိ? အာစရိယတ္ထေရဝါဒေ တာဝ ‘‘အနာပတ္တိဂမနီယတာယ သတိ အဓိဋ္ဌာနာဝိကမ္မံ နိဿရဏ’’န္တိ ကထိတံ။ အန္တေဝါသိကတ္ထေရဝါဒေ တာဝ ‘‘အာပတ္တိဂမနီယတာယ သတိ ဝုဋ္ဌာနာဝိကမ္မံ နိဿရဏ’’န္တိ ကထိတံ။

တတ္ထ တထာရူပေါ ဘိက္ခု အဏုမတ္တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဝဇ္ဇတော ဘယတော ပဿတိ နာမ။ တံ ဒဿေတုံ အယံ နယော ကထိတော – ပရမာဏု နာမ, အဏု နာမ, တဇ္ဇာရီ နာမ, ရထရေဏု နာမ, လိက္ခာ နာမ, ဦကာ နာမ, ဓညမာသော နာမ, အင်္ဂုလံ နာမ, ဝိဒတ္ထိ နာမ, ရတနံ နာမ, ယဋ္ဌိ နာမ, ဥသဘံ နာမ, ဂါဝုတံ နာမ, ယောဇနံ နာမ။ တတ္ထ ‘ပရမာဏု’ နာမ အာကာသကောဋ္ဌာသိကော မံသစက္ခုဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆတိ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဿေဝ အာဂစ္ဆတိ။ ‘အဏု’ နာမ ဘိတ္တိစ္ဆိဒ္ဒတာလစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ပဝိဋ္ဌသူရိယရသ္မီသု ဝဋ္ဋိ ဝဋ္ဋိ ဟုတွာ ပရိဗ္ဘမန္တော ပညာယတိ။ ‘တဇ္ဇာရီ’ နာမ ဂေါပထမနုဿပထစက္ကပထေသု ဆိဇ္ဇိတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဥဂ္ဂန္တွာ တိဋ္ဌတိ။ ‘ရထရေဏု’ နာမ တတ္ထ တတ္ထေဝ အလ္လီယတိ။ လိက္ခာဒယော ပါကဋာ ဧဝ။ ဧတေသု ပန ဆတ္တိံသ ပရမာဏဝေါ ဧကဿ အဏုနော ပမာဏံ။ ဆတ္တိံသ အဏူ ဧကာယ တဇ္ဇာရိယာ ပမာဏံ။ ဆတ္တိံသ တဇ္ဇာရိယော ဧကော ရထရေဏု။ ဆတ္တိံသ ရထရေဏူ ဧကာ လိက္ခာ။ သတ္တ လိက္ခာ ဧကာ ဦကာ။ သတ္တ ဦကာ ဧကော ဓညမာသော။ သတ္တဓညမာသပ္ပမာဏံ ဧကံ အင်္ဂုလံ။ တေနင်္ဂုလေန ဒွါဒသင်္ဂုလာနိ ဝိဒတ္ထိ။ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော ရတနံ။ သတ္တ ရတနာနိ ယဋ္ဌိ။ တာယ ယဋ္ဌိယာ ဝီသတိ ယဋ္ဌိယော ဥသဘံ။ အသီတိ ဥသဘာနိ ဂါဝုတံ။ စတ္တာရိ ဂါဝုတာနိ ယောဇနံ။ တေန ယောဇနေန အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓော သိနေရုပဗ္ဗတရာဇာ။ ယော ဘိက္ခု အဏုမတ္တံ ဝဇ္ဇံ အဋ္ဌသဋ္ဌိယောဇနသတသဟဿုဗ္ဗေဓသိနေရုပဗ္ဗတသဒိသံ ကတွာ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတိ – အယံ ဘိက္ခု အဏုမတ္တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဘယတော ပဿတိ နာမ။ ယောပိ ဘိက္ခု သဗ္ဗလဟုကံ ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတမတ္တံ ပဌမပါရာဇိကသဒိသံ ကတွာ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတိ – အယံ အဏုမတ္တာနိ ဝဇ္ဇာနိ ဝဇ္ဇတော ဘယတော ပဿတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅၁၆။ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိပဒနိဒ္ဒေသေ ဘိက္ခုသိက္ခာတိ ဘိက္ခူဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ။ သာ ဘိက္ခုနီဟိ သာဓာရဏာပိ အသာဓာရဏာပိ ဘိက္ခုသိက္ခာ ဧဝ နာမ။ ဘိက္ခုနီသိက္ခာတိ ဘိက္ခုနီဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ။ သာပိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏာပိ အသာဓာရဏာပိ ဘိက္ခုနီသိက္ခာ ဧဝ နာမ။ သာမဏေရသိက္ခမာနသာမဏေရီနံ သိက္ခာပိ ဧတ္ထေဝ ပဝိဋ္ဌာ။ ဥပါသကသိက္ခာတိ ဥပါသကေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ။ သာ ပဉ္စသီလဒသသီလဝသေန ဝဋ္ဋတိ။ ဥပါသိကာသိက္ခာတိ ဥပါသိကာဟိ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာ။ သာပိ ပဉ္စသီလဒသသီလဝသေန ဝဋ္ဋတိ။ တတ္ထ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ သိက္ခာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဝဋ္ဋတိ။ ဥပါသကဥပါသိကာနံ သိက္ခာ ယာဝ အနာဂါမိမဂ္ဂါ။ တတြာယံ ဘိက္ခု အတ္တနာ သိက္ခိတဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဧဝ သိက္ခတိ။ သေသသိက္ခာ ပန အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန သိက္ခာပဒဿ အတ္ထဒဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ။ ဣတိ ဣမာသု သိက္ခာသူတိ ဧဝံပကာရာသု ဧတာသု သိက္ခာသု။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗေန သိက္ခာသမာဒါနေန သဗ္ဗံ သိက္ခံ။ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗေန သိက္ခိတဗ္ဗာကာရေန သဗ္ဗံ သိက္ခံ။ အသေသံ နိဿေသန္တိ သေသာဘာဝတော အသေသံ၊ သတိသမ္မောသေန ဘိန္နဿာပိ သိက္ခာပဒဿ ပုန ပါကတိကကရဏတော နိဿေသံ။ သမာဒါယ ဝတ္တတီတိ သမာဒိယိတွာ ဂဟေတွာ ဝတ္တတိ။ တေန ဝုစ္စတီတိ ယေန ကာရဏေန ဧတံ သဗ္ဗံ သိက္ခာပဒံ သဗ္ဗေန သိက္ခိတဗ္ဗာကာရေန သမာဒိယိတွာ သိက္ခတိ ပူရေတိ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူ’’တိ။

၅၁၇-၈။ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူတိပဒဒွယဿ နိဒ္ဒေသေ ကဏှပက္ခဿ ပဌမဝစနေ ပယောဇနံ အာစာရနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ကတမာ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာတိအာဒီသု ပန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ နိက္ခေပကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ။

၅၁၉။ ဇာဂရိယာနုယောဂနိဒ္ဒေသေ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တန္တိ ဧတ္ထ အဍ္ဎရတ္တသင်္ခါတာယ ရတ္တိယာ ပုဗ္ဗေ ပုဗ္ဗရတ္တံ၊ ဣမိနာ ပဌမယာမဉ္စေဝ ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ ဂဏှာတိ။ ရတ္တိယာ ပစ္ဆာ အပရရတ္တံ၊ ဣမိနာ ပစ္ဆိမယာမဉ္စေဝ ပုရေဘတ္တဉ္စ ဂဏှာတိ။ မဇ္ဈိမယာမော ပနဿ ဘိက္ခုနော နိဒ္ဒါကိလမထဝိနောဒနောကာသောတိ န ဂဟိတော။ ဇာဂရိယာနုယောဂန္တိ ဇာဂရိယဿ အသုပနဘာဝဿ အနုယောဂံ။ အနုယုတ္တော ဟောတီတိ တံ အနုယောဂသင်္ခါတံ အာသေဝနံ ဘာဝနံ အနုယုတ္တော ဟောတိ သမ္ပယုတ္တော။ နိဒ္ဒေသေ ပနဿ ဣဓ ဘိက္ခု ဒိဝသန္တိ ပုဗ္ဗဏှော, မဇ္ဈနှော, သာယနှောတိ တယောပိ ဒိဝသကောဋ္ဌာသာ ဂဟိတာ။ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယာတိ သကလမ္ပိ ဒိဝသံ ဣမိနာ ဣရိယာပထဒွယေနေဝ ဝိဟရန္တော။ စိတ္တဿ အာဝရဏတော အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ ပဉ္စဟိပိ နီဝရဏေဟိ သဗ္ဗာကုသလဓမ္မေဟိ ဝါ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိသောဓေတိ ပရိမောစေတိ။ ဌာနံ ပနေတ္ထ ကိဉ္စာပိ န ဂဟိတံ, စင်္ကမနိသဇ္ဇာသန္နိဿိတံ ပန ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ ပဌမယာမန္တိ သကလသ္မိမ္ပိ ပဌမယာမေ။ မဇ္ဈိမယာမန္တိ ရတ္တိန္ဒိဝဿ ဆဋ္ဌကောဋ္ဌာသသင်္ခါတေ မဇ္ဈိမယာမေ။

သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂီသေယျာ, ပေတသေယျာ, သီဟသေယျာ, တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ။ တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ အယံ ကာမဘောဂီသေယျာ။ တေသု ဟိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ။ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ အယံ ပေတသေယျာ၊ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ ဟိ အဋ္ဌိသံဃာဋဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သေန္တိ။ သီဟော, ဘိက္ခဝေ, မိဂရာဇာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေယျံ ကပ္ပေတိ…ပေ… အတ္တမနော ဟောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၆) အယံ သီဟသေယျာ၊ တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဒွေ ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ၊ ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတ္တသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ, သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ၊ သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ ‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ န သူရဘာဝဿ အနုရူပ’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ၊ အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန တထာဂတသေယျာတိ ဝုစ္စတိ။ တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ။ အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ။

ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ။ အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သေယျာ အဖာသုကာ ဟောတိ၊ ယထာ ပန န သံဃဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သေယျာ ဖာသုကာ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယာ’’တိ။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စေဝ သမ္ပဇာနပညာယ စ သမန္နာဂတော ဟုတွာ။ ဣမိနာ သုပရိဂ္ဂါဟကံ သတိသမ္ပဇညံ ကထိတံ။ ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိကရိတွာတိ အသုကဝေလာယ နာမ ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ ဧဝံ ဥဋ္ဌာနဝေလာပရိစ္ဆေဒကံ ဥဋ္ဌာနသညံ စိတ္တေ ဥပေတွာ။ ဧဝံ ကတွာ နိပန္နော ဟိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလေယေဝ ဥဋ္ဌာတုံ ယုတ္တော။

၅၂၀-၅၂၁။ သာတစ္စံ နေပက္ကန္တိ သတတံ ပဝတ္တယိတဗ္ဗတော သာတစ္စသင်္ခါတံ ဝီရိယဉ္စေဝ ပရိပါကဂတတ္တာ နေပက္ကသင်္ခါတံ ပညဉ္စ ယုတ္တော အနုယုတ္တော ပဝတ္တယမာနောယေဝ ဇာဂရိယာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ဝီရိယံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ ကထိတံ, ပညာပိ ဝီရိယဂတိကာ ဧဝ၊ ဝီရိယေ လောကိယမှိ လောကိယာ, လောကုတ္တရေ လောကုတ္တရာတိ အတ္ထော။

၅၂၂။ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနန္တိ စတုသစ္စဗောဓိသင်္ခါတဿ မဂ္ဂဉာဏဿ ပက္ခေ ဘဝါနံ ဓမ္မာနံ။ ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗေပိ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ သမူဟတော ဂဟေတွာ လောကိယာယပိ ဘာဝနာယ ဧကာရမ္မဏေ ဧကတော ပဝတ္တနသမတ္ထေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေယေဝ ဒဿေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိမာဟ။ တေ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာဝ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၅၂၃။ အဘိက္ကန္တေတိအာဒိနိဒ္ဒေသေ အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ တာဝ အဘိက္ကန္တံ ဝုစ္စတိ ပုရတော ဂမနံ။ ပဋိက္ကန္တန္တိ နိဝတ္တနံ။ တဒုဘယမ္ပိ စတူသု ဣရိယာပထေသု လဗ္ဘတိ။ ဂမနေ တာဝ ပုရတော ကာယံ အဘိဟရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပဋိနိဝတ္တန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ။ ဌာနေပိ ဌိတကောဝ ကာယံ ပုရတော ဩနာမေန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆတော အပနာမေန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ။ နိသဇ္ဇာယပိ နိသိန္နကောဝ အာသန္နဿ ပုရိမအင်္ဂါဘိမုခေါ သံသရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆိမအင်္ဂပ္ပဒေသံ ပစ္စာသံသရန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ။ နိပဇ္ဇာယပိ ဧသေဝ နယော။

သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သမ္ပဇညေန သဗ္ဗကိစ္စကာရီ, သမ္ပဇညဿေဝ ဝါ ကာရီ။ သော ဟိ အဘိက္ကန္တာဒီသု သမ္ပဇညံ ကရောတေဝ, န ကတ္ထစိ သမ္ပဇညဝိရဟိတော ဟောတိ။ တံ ပန သမ္ပဇညံ ယသ္မာ သတိသမ္ပယုတ္တမေဝ ဟောတိ, တေနဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘သတော သမ္ပဇာနော အဘိက္ကမတိ, သတော သမ္ပဇာနော ပဋိက္ကမတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

အယဉှိ အဘိက္ကမန္တော ဝါ ပဋိက္ကမန္တော ဝါ န မုဋ္ဌဿတီ အသမ္ပဇာနော ဟောတိ၊ သတိယာ ပန သမန္နာဂတော ပညာယ စ သမ္ပဇာနောယေဝ အဘိက္ကမတိ စေဝ ပဋိက္ကမတိ စ၊ သဗ္ဗေသု အဘိက္ကမာဒီသု စတုဗ္ဗိဓံ သမ္ပဇညံ ဩတာရေတိ။ စတုဗ္ဗိဓဉှိ သမ္ပဇညံ – သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပါယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ။ တတ္ထ အဘိက္ကမနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အဂန္တွာ ‘ကိန္နု မေ ဧတ္ထ ဂတေန အတ္ထော အတ္ထိ, နတ္ထီ’တိ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’။ တတ္ထ စ ‘အတ္ထော’တိ စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနသံဃဒဿနထေရဒဿနအသုဘဒဿနာဒိဝသေန ဓမ္မတော ဝဍ္ဎိ။ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ဒိသွာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ, သံဃဒဿနေန သံဃာရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တဒေဝ ခယဝယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ ထေရေ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ, အသုဘံ ဒိသွာ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ တဒေဝ ခယဝယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ တသ္မာ ဧတေသံ ဒဿနံ သာတ္ထံ။ ကေစိ ပန ‘‘အာမိသတောပိ ဝဍ္ဎိ အတ္ထောယေဝ၊ တံ နိဿာယ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ ပဋိပန္နတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။

တသ္မိံ ပန ဂမနေ သပ္ပါယာသပ္ပါယံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပါယပရိဂ္ဂဏှနံ ‘သပ္ပါယသမ္ပဇညံ’, သေယျထိဒံ – စေတိယဒဿနံ တာဝ သာတ္ထံ။ သစေ ပန စေတိယဿ မဟတိယာ ပူဇာယ ဒသဒွါဒသယောဇနန္တရေ ပရိသာ သန္နိပတန္တိ, အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပံ ဣတ္ထိယောပိ ပုရိသာပိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ စိတ္တကမ္မရူပကာနိ ဝိယ သဉ္စရန္တိ, တတြ စဿ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ လောဘော, အနိဋ္ဌေ ပဋိဃော, အသမပေက္ခနေ မောဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာယသံသဂ္ဂါပတ္တိံ ဝါ အာပဇ္ဇတိ, ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယာနံ ဝါ အန္တရာယော ဟောတိ။ ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပါယံ ဟောတိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရအန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပါယံ။ ဗောဓိဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော။ သံဃဒဿနမ္ပိ သာတ္ထံ။ သစေ ပန အန္တောဂါမေ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ကရောန္တေသု မနုဿေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ ဇနသန္နိပါတော စေဝ အန္တရာယော စ ဟောတိ။ ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပါယံ ဟောတိ၊ အန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပါယံ ဟောတိ။ မဟာပရိသပရိဝါရာနံ ထေရာနံ ဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော။

အသုဘဒဿနမ္ပိ သာတ္ထံ။ တဒတ္ထဒီပနတ္ထဉ္စ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ဒဟရဘိက္ခု သာမဏေရံ ဂဟေတွာ ဒန္တကဋ္ဌတ္ထာယ ဂတော။ သာမဏေရော မဂ္ဂါ ဩက္ကမိတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော အသုဘံ ဒိသွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော တီဏိ ဖလာနိ သစ္ဆိကတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဒဟရော တံ အပဿန္တော ‘‘သာမဏေရာ’’တိ ပက္ကောသိ။ သော ‘မယာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒွေ ကထာ နာမ န ကထိတပုဗ္ဗာ, အညသ္မိံ ဒိဝသေ ဥပရိဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ’’တိ ပဋိဝစနံ အဒါသိ။ ‘‘ဧဟီ’’တိ စ ဝုတ္တော ဧကဝစနေနေဝ အာဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ, ဣမိနာ တာဝ မဂ္ဂေန ဂန္တွာ မယာ ဌိတောကာသေ မုဟုတ္တံ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ ဌတွာ ဩလောကေထာ’’တိ အာဟ။ သော တထာ ကတွာ တေန ပတ္တဝိသေသမေဝ ပါပုဏိ။ ဧဝံ ဧကံ အသုဘံ ဒွိန္နံ ဇနာနံ အတ္ထာယ ဇာတံ။ ဧဝံ သာတ္ထမ္ပိ ပနေတံ ပုရိသဿ မာတုဂါမာသုဘံ အသပ္ပါယံ, မာတုဂါမဿ စ ပုရိသာသုဘံ, သဘာဂမေဝ သပ္ပါယန္တိ။ ဧဝံ သပ္ပါယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပါယသမ္ပဇညံ နာမ။

ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတသာတ္ထသပ္ပါယဿ ပန အဋ္ဌတိံသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု အတ္တနော စိတ္တရုစိယံ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ဂေါစရံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ တံ ဂဟေတွာဝ ဂမနံ ‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’ နာမ။ တဿာဝိဘာဝနတ္ထံ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော န ဟရတိ ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ပန နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ။ တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတွာ, တထာ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ မဇ္ဈိမယာမေ သေယျံ ကပ္ပေတွာ ပစ္ဆိမယာမေပိ နိသဇ္ဇာစင်္ကမေဟိ ဝီတိနာမေတွာ ပဂေဝ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကတွာ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ခန္ဓကဝတ္တာနိ သမာဒါယ ဝတ္တတိ, သော သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ဒွေ တယော ပလ္လင်္ကေ ဥသုမံ ဂါဟာပေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇိတွာ, ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သေနာသနတော နိက္ခမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ, သစေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ တံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ စေတိယင်္ဂဏံ ပဝိသတိ, အညံ စေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ သောပါနမူလေ ဌတွာ ဟတ္ထေန ဂဟိတဘဏ္ဍံ ဝိယ တံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဂဟေတွာ စေတိယင်္ဂဏံ အာရုယှ မဟန္တံ စေတိယံ စေ, တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ, ခုဒ္ဒကံ စေ, တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ။ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဗောဓိယင်္ဂဏံ ပတ္တေနာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဝိယ နိပစ္စာကာရံ ဒဿေတွာ ဗောဓိ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ။

သော ဧဝံ စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသာမိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ, ပဋိသာမိတံ ဘဏ္ဍကံ ဟတ္ထေန ဂဏှန္တော ဝိယ, နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂါမသမီပေ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ။ အထ နံ မနုဿာ ဒိသွာ ‘အယျော နော အာဂတော’တိ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာသနသာလာယ ဝါ ဂေဟေ ဝါ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ယာဝ ဘတ္တံ န နိဋ္ဌာတိ တာဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ပုရတော နိသီဒိတွာ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆန္တိ ဓမ္မံ ဝါ သောတုကာမာ ဟောန္တိ။ သစေပိ န ကထာပေန္တိ ‘‘ဇနသင်္ဂဟတ္ထံ ဓမ္မကထာ နာမ ကာတဗ္ဗာယေဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဝဒန္တိ။ ဓမ္မကထာ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ။ တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ဝတွာ နိဝတ္တိယမာနေဟိပိ မနုဿေဟိ အနုဂတောဝ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ တတ္ထ တေ နိဝတ္တေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ။

အထ နံ ပုရေတရံ နိက္ခမိတွာ ဗဟိဂါမေ ကတဘတ္တကိစ္စာ သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရမဿ ဂဏှန္တိ။ ပေါရာဏကဘိက္ခူ ကိရ ‘အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော, အမှာကံ အာစရိယော’တိ န မုခံ ဩလောကေတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ, သမ္ပတ္တပရိစ္ဆေဒေနေဝ ကရောန္တိ။ တေ တံ ပုစ္ဆန္တိ ‘‘ဘန္တေ, ဧတေ မနုဿာ တုမှာကံ ကိံ ဟောန္တိ? မာတိပက္ခတော သမ္ဗန္ဓာ ပိတိပက္ခတော’’တိ? ‘‘ကိံ ဒိသွာ ပုစ္ဆထာ’’တိ? ‘‘တုမှေသု ဧတေသံ ပေမံ ဗဟုမာန’’န္တိ။ ‘‘အာဝုသော, ယံ မာတာပိတူဟိပိ ဒုက္ကရံ တံ ဧတေ မနုဿာ အမှာကံ ကရောန္တိ။ ပတ္တစီဝရမ္ပိ နော ဧတေသံ သန္တကမေဝ, ဧတေသံ အာနုဘာဝေန နေဝ ဘယေ ဘယံ, န ဆာတကေ ဆာတကံ ဇာနာမ။ ဧဒိသာ နာမ အမှာကံ ဥပကာရိနော နတ္ထီ’’တိ တေသံ ဂုဏေ ကထေန္တော ဂစ္ဆတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီ’တိ။

ယဿ ပန ပဂေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရောန္တဿ ကမ္မဇတေဇော ပဇ္ဇလတိ, အနုပါဒိန္နကံ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒိန္နကံ ဂဏှာတိ, သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝီထိံ နာရောဟတိ, သော ပဂေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေဂသာဝ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဂေါရူပါနံ နိက္ခမနဝေလာယမေဝ ဂါမံ ယာဂုဘိက္ခာယ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ လဘိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ပိဝတိ။ အထဿ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ အဇ္ဈောဟရဏမတ္တေနေဝ ကမ္မဇတေဇောဓာတု ဥပါဒိန္နကံ မုဉ္စိတွာ အနုပါဒိန္နကံ ဂဏှာတိ, ဃဋသတေန နှာတော ဝိယ တေဇောဓာတုပရိဠာဟနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ယာဂုံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပတ္တဉ္စ မုခဉ္စ ဓောဝိတွာ အန္တရာဘတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကတွာ အဝသေသဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥပဋ္ဌဟမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ အာဂစ္ဆတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘န ဟရတိ ပစ္စာဟရတီ’တိ။ ဧဒိသာ စ ဘိက္ခူ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဗုဒ္ဓသာသနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ နာမ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ။ သီဟဠဒီပေယေဝ တေသု တေသု ဂါမေသု အာသနသာလာယ န တံ အာသနံ အတ္ထိ, ယတ္ထ ယာဂုံ ပိဝိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဘိက္ခူ နတ္ထီတိ။

ယော ပမာဒဝိဟာရီ ဟောတိ နိက္ခိတ္တဓုရော သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စဝိဓစေတောခီလဝိနိဗန္ဓဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရန္တော ‘ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီ’တိပိ သညံ အကတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ အနနုလောမိကေန ဂိဟီသံသဂ္ဂေန သံသဋ္ဌော စရိတွာ စ ဘုဉ္ဇိတွာ စ တုစ္ဆော နိက္ခမတိ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီ’တိ။

ယော ပနာယံ ‘‘ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာ’’တိ ဝုတ္တော, သော ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော – အတ္ထကာမာ ဟိ ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသမ္ပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာရီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သတမ္ပိ ဧကတော ဝသန္တာ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ – ‘‘အာဝုသော, တုမှေ န ဣဏဋ္ဋာ, န ဘယဋ္ဋာ, န အာဇီဝိကာပကတာ ပဗ္ဗဇိတာ၊ ဒုက္ခာ မုဉ္စိတုကာမာ ပနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ။ တသ္မာ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထ။ ဌာနေ, နိသဇ္ဇာယ, သယနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ သယနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထာ’’တိ။

တေ ဧဝံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ, အဍ္ဎဥသဘဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတန္တရေသု ပါသာဏာ ဟောန္တိ, တာယ သညာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာဝ ဂစ္ဆန္တိ။ သစေ ကဿစိ ဂမနေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ နံ နိဂ္ဂဏှာတိ။ တထာ အသက္ကောန္တော တိဋ္ဌတိ။ အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ တိဋ္ဌတိ။ သော ‘အယံ ဘိက္ခု တုယှံ ဥပ္ပန္နံ ဝိတက္ကံ ဇာနာတိ, အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ဧတ’န္တိ အတ္တာနံ ပဋိစောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ။ တထာ အသက္ကောန္တော နိသီဒတိ။ အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ နိသီဒတီတိ သော ဧဝ နယော။ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တောပိ တံ ကိလေသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ, ဥဒ္ဓရတိ စေ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုရိမပဒေသညေဝ ဧတိ, အာလိန္ဒကဝါသီ မဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရော ဝိယ။ သော ကိရ ဧကူနဝီသတိ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ။ မနုဿာပိ အန္တရာမဂ္ဂေ ကသန္တာ စ ဝပန္တာ စ မဒ္ဒန္တာ စ ကမ္မာနိ စ ကရောန္တာ ထေရံ တထာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ထေရော ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ, ကိံ နု ခေါ မဂ္ဂမူဠှော ဥဒါဟု ကိဉ္စိ ပမုဋ္ဌော’’တိ သမုလ္လပန္တိ။ သော တံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တစိတ္တေနေဝ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အရဟတ္တပတ္တဒိဝသေ စဿ စင်္ကမနကောဋိယံ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အင်္ဂုလီဟိ ဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဋ္ဌာသိ။ စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမိံသု။ တဉ္စ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဝနဝါသီ မဟာတိဿတ္ထေရော တံ ဒုတိယဒိဝသေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရတ္တိဘာဂေ အာယသ္မတော သန္တိကေ ဩဘာသော အဟောသိ။ ကိံ သော ဩဘာသော’’တိ? ထေရော ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ‘‘ဩဘာသော နာမ ဒီပေါဘာသောပိ ဟောတိ, မဏိဩဘာသောပီ’’တိ ဧဝမာဒိမာဟ။ တတော ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေထ တုမှေ’’တိ နိဗဒ္ဓေါ ‘‘အာမာ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ အာရောစေသိ။

ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ စ။ သောပိ ကိရ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော ‘ပဌမံ တာဝ ဘဂဝတော မဟာပဓာနံ ပူဇေဿာမီ’တိ သတ္တ ဝဿာနိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာသိ၊ ပုန သောဠသ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ သော ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ဥဒ္ဓတေ ပါဒေ ပဋိနိဝတ္တေန္တော ဂါမသီမံ ဂန္တွာ ‘ဂါဝီ နု ခေါ, ပဗ္ဗဇိတော နု ခေါ’တိ အာသင်္ကနီယပ္ပဒေသေ ဌတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကစ္ဆကန္တရတော ဥဒကေန ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကရောတိ။ ကိံ ကာရဏာ? ‘မာ မေ ဘိက္ခံ ဒါတုံ ဝါ ဝန္ဒိတုံ ဝါ အာဂတေ မနုဿေ ‘ဒီဃာယုကာ ဟောထာ’တိ ဝစနမတ္တေနာပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိက္ခေပေါ အဟောသီ’တိ။ ‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ကတိမီ’တိ ဒိဝသံ ဝါ ဘိက္ခုဂဏနံ ဝါ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော ပန ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေတိ၊ သစေ ဒိဝသာဒိပုစ္ဆကာ န ဟောန္တိ, နိက္ခမနဝေလာယံ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာဝ ယာတိ။

ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ပညာသ ဘိက္ခူ ဝိယ စ။ တေ ကိရ အာသာဠှိပုဏ္ဏိမာယံ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ အညမညံ နာလပိဿာမာ’’တိ။ ဂါမဉ္စ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ပဝိသိံသု, ဒိဝသာဒီသု ပုစ္ဆိတေသု ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇိံသု။ တတ္ထ မနုဿာ နိဋ္ဌုဘနဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ဇာနိံသု – ‘အဇ္ဇ ဧကော အာဂတော, အဇ္ဇ ဒွေ’တိ၊ ဧဝဉ္စ စိန္တေသုံ – ‘ကိန္နု ခေါ ဧတေ အမှေဟေဝ သဒ္ဓိံ န သလ္လပန္တိ ဥဒါဟု အညမညမ္ပိ? ယဒိ အညမညမ္ပိ န သလ္လပန္တိ, အဒ္ဓါ ဝိဝါဒဇာတာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဧထ နေ အညမညံ ခမာပေဿာမာ’တိ သဗ္ဗေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပညာသာယ ဘိက္ခူသု ဒွေပိ ဘိက္ခူ ဧကောကာသေ နာဒ္ဒသံသု။ တတော ယော တေသု စက္ခုမာ ပုရိသော သော အာဟ – ‘‘န, ဘော, ကလဟကာရကာနံ ဝသနောကာသော ဤဒိသော ဟောတိ။ သုသမ္မဋ္ဌံ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏံ, သုနိက္ခိတ္တာ သမ္မဇ္ဇနိယော, သူပဋ္ဌိတံ ပါနီယပရိဘောဇနီယ’’န္တိ။ တေ တတောဝ နိဝတ္တာ။ တေပိ ဘိက္ခူ အန္တောတေမာသေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုံ။

ဧဝံ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ, ကလမ္ဗုတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတဘိက္ခူ ဝိယ စ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ ယတ္ထ သုရာသောဏ္ဍဓုတ္တာဒယော ကလဟကာရကာ စဏ္ဍဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ နတ္ထိ, တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ။ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော န တုရိတတုရိတော ဝိယ ဇဝေန ဂစ္ဆတိ, န ဟိ ဇဝနပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂံ နာမ ကိဉ္စိ အတ္ထိ, ဝိသမဘူမိဘာဂပ္ပတ္တံ ပန ဥဒကသကဋံ ဝိယ နိစ္စလော ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ, အနုဃရံ ပဝိဋ္ဌော စ ဒါတုကာမံ ဝါ အဒါတုကာမံ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ တဒနုရူပံ ကာလံ အာဂမေန္တော ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ အန္တောဂါမေ ဝါ ဗဟိဂါမေ ဝါ ဝိဟာရမေဝ ဝါ အာဂန္တွာ, ယထာဖာသုကေ ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏာလေပနပုတ္တမံသူပမဝသေန ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ နေဝ ဒဝါယ, န မဒါယ, န မဏ္ဍနာယ, န ဝိဘူသနာယ…ပေ… ဖာသုဝိဟာရော စာတိ။ ဘုတ္တာဝီ စ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ မုဟုတ္တံ ဘတ္တကိလမထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ ယထာ ပုရေဘတ္တံ, ဧဝံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ မနသိကရောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ‘ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာ’တိ။

ဣမံ ပန ဟရဏပစ္စာဟရဏသင်္ခါတံ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေန္တော, ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပဌမဝယေ ဧဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, နော စေ ပဌမဝယေ ပါပုဏာတိ အထ မဇ္ဈိမဝယေ, နော စေ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ အထ ပစ္ဆိမဝယေ, နော စေ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ အထ မရဏသမယေ, နော စေ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ အထ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ, နော စေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ နိဗ္ဗတ္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, နော စေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ အထ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ခိပ္ပါဘိညော ဝါ ဟောတိ – သေယျထာပိ ထေရော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော, မဟာပညော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော သာရိပုတ္တော, မဟိဒ္ဓိကော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော, ဓုတင်္ဂဓရော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော မဟာကဿပေါ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော အနုရုဒ္ဓေါ, ဝိနယဓရော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော ဥပါလိ, ဓမ္မကထိကော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော, အာရညိကော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော ရေဝတော, ဗဟုဿုတော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော အာနန္ဒော, သိက္ခာကာမော ဝါ – သေယျထာပိ ထေရော ရာဟုလော ဗုဒ္ဓပုတ္တောတိ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ယွာယံ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ, တဿ ဂေါစရသမ္ပဇညံ သိခါပ္ပတ္တံ ဟောတိ။

အဘိက္ကမာဒီသု ပန အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ။ တံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓ ဘိက္ခု အဘိက္ကမန္တော ဝါ ပဋိက္ကမန္တော ဝါ ယထာ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနာ အဘိက္ကမာဒီသု ‘အတ္တာ အဘိက္ကမတိ, အတ္တနာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’တိ ဝါ ‘အဟံ အဘိက္ကမာမိ, မယာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’တိ ဝါ သမ္မုယှန္တိ, တထာ အသမ္မုယှန္တော ‘အဘိက္ကမာမီ’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန အယံ ကာယသမ္မတော အဋ္ဌိသံဃာတော အဘိက္ကမတိ။ တဿေဝံ အဘိက္ကမတော ဧကေကပါဒုဒ္ဓရဏေ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော၊ တထာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသု။ ဝေါဿဇ္ဇနေ တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော၊ တထာ သန္နိက္ခေပနသန္နိရုဇ္ဈနေသု တတ္ထ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ အတိဟရဏံ န ပါပုဏန္တိ၊ တထာ အတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝီတိဟရဏံ, ဝီတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝေါဿဇ္ဇနံ, ဝေါဿဇ္ဇနေ ပဝတ္တာ သန္နိက္ခေပနံ, သန္နိက္ခေပနေ ပဝတ္တာ သန္နိရုဇ္ဈနံ န ပါပုဏန္တိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗံ သန္ဓိ သန္ဓိ ဩဓိ ဩဓိ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလံ ဝိယ ပဋပဋာယန္တာ ဘိဇ္ဇန္တိ။ တတ္ထ ကော ဧကော အဘိက္ကမတိ? ကဿ ဝါ ဧကဿ အဘိက္ကမနံ? ပရမတ္ထတော ဟိ ဓာတူနံယေဝ ဂမနံ, ဓာတူနံ ဌာနံ, ဓာတူနံ နိသဇ္ဇာ, ဓာတူနံ သယနံ, တသ္မိံ တသ္မိဉှိ ကောဋ္ဌာသေ သဒ္ဓိံ ရူပေဟိ –

အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ, အညံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈတိ၊

အဝီစိမနုသမ္ဗန္ဓော, နဒီသောတောဝ ဝတ္တတီတိ။

ဧဝံ အဘိက္ကမာဒီသု အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမာတိ။

နိဋ္ဌိတော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိပဒဿ အတ္ထော။

အာလောကိတေ ဝိလောကိတေတိ ဧတ္ထ ပန အာလောကိတံ နာမ ပုရတော ပေက္ခနံ, ဝိလောကိတံ နာမ အနုဒိသာပေက္ခနံ။ အညာနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပစ္ဆတော ပေက္ခနဝသေန ဩလောကိတဥလ္လောကိတာပလောကိတာနိ နာမ ဟောန္တိ။ တာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ။ သာရုပ္ပဝသေန ပန ဣမာနေဝ ဒွေ ဂဟိတာနိ။ ဣမိနာ ဝါ မုခေန သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ဂဟိတာနေဝါတိ။

တတ္ထ ‘အာလောကေဿာမီ’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အနောလောကေတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’။ တံ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ – ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော န အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝိဿန္တီ’တိ။ ဣတိဟ သာတ္ထကသမ္ပဇာနော ဟောတိ။ ‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ, ဥဒ္ဓံ, အဓော, အနုဒိသာ အနုဝိလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အနုဝိလောကေတိ – ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အနုဝိလောကယတော…ပေ… သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၈။၉)။

အပိစ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစေတိယဒဿနာဒိဝသေနေဝ သာတ္ထကတာ စ သပ္ပါယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန အဝိဇဟနမေဝ ‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’။ တသ္မာ ခန္ဓဓာတုအာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ အတ္တနော ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနေဝ, ကသိဏာဒိကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ ဝါ ပန ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာလောကနဝိလောကနံ ကာတဗ္ဗံ။

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ အာလောကေတာ ဝါ ဝိလောကေတာ ဝါ နတ္ထိ။ ‘အာလောကေဿာမီ’တိ ပန စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣတိ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန ဟေဋ္ဌိမံ အက္ခိဒလံ အဓော သီဒတိ, ဥပရိမံ ဥဒ္ဓံ လင်္ဃေတိ။ ကောစိ ယန္တကေန ဝိဝရန္တော နာမ နတ္ထိ။ တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’တိ ဧဝံ ပဇာနနံ ပနေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ’ နာမ။

အပိစ မူလပရိညာအာဂန္တုကတာဝကာလိကဘာဝဝသေန ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မူလပရိညာဝသေန တာဝ –

ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနဉ္စေဝ, ဒဿနံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ၊

သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ, ဇဝနံ ဘဝတိ သတ္တမံ။

တတ္ထ ဘဝင်္ဂံ ဥပပတ္တိဘဝဿ အင်္ဂကိစ္စံ သာဓယမာနံ ပဝတ္တတိ၊ တံ အာဝတ္တေတွာ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ၊ တန္နိရောဓာ စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓယမာနံ၊ တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ သာဓယမာနာ၊ တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ သာဓယမာနာ၊ တန္နိရောဓာ ကိရိယမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ၊ တန္နိရောဓာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဇဝနံ ဇဝတိ။ တတ္ထ ပဌမဇဝနေပိ ‘အယံ ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’တိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ န ဟောတိ၊ ဒုတိယဇဝနေပိ…ပေ… သတ္တမဇဝနေပိ။ ဧတေသု ပန, ယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ ယောဓေသု ဝိယ, ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိတေသု ‘အယံ ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’တိ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ ဟောတိ။ ဧဝံ တာဝေတ္ထ ‘မူလပရိညာဝသေန’ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

စက္ခုဒွါရေ ပန ရူပေ အာပါထဂတေ ဘဝင်္ဂစလနတော ဥဒ္ဓံ သကသကကိစ္စနိပ္ဖါဒနဝသေန အာဝဇ္ဇနာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေသု အဝသာနေ ဇဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နာနံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဂန္တုကပုရိသော ဝိယ ဟောတိ။ တဿ ယထာ ပရဂေဟေ ကိဉ္စိ ယာစိတုံ ပဝိဋ္ဌဿ အာဂန္တုကပုရိသဿ ဂေဟသာမိကေသုပိ တုဏှီမာသိနေသု အာဏာကရဏံ န ယုတ္တံ, ဧဝံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဝဇ္ဇနာဒီသုပိ အရဇ္ဇန္တေသု အဒုဿန္တေသု အမုယှန္တေသု စ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနံ အယုတ္တန္တိ။ ဧဝံ ‘အာဂန္တုကဘာဝဝသေန’ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယာနိ ပနေတာနိ စက္ခုဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာနိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, အညမညံ န ပဿန္တီတိ ဣတ္တရာနိ တာဝကာလိကာနိ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ယထာ ဧကသ္မိံ ဃရေ သဗ္ဗေသု မာနုသကေသု မတေသု အဝသေသဿ ဧကကဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ န ယုတ္တာ နစ္စဂီတာဒီသု အဘိရတိ နာမ, ဧဝမေဝ ဧကဒွါရေ သသမ္ပယုတ္တေသု အာဝဇ္ဇနာဒီသု တတ္ထ တတ္ထေဝ မတေသု အဝသေသဿ တင်္ခဏံညေဝ မရဏဓမ္မဿ ဇဝနဿာပိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အဘိရတိ နာမ န ယုတ္တာတိ။ ဧဝံ ‘တာဝကာလိကဘာဝဝသေန’ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အပိစ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ ဟိ စက္ခု စေဝ ရူပါနိ စ ရူပက္ခန္ဓော, ဒဿနံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သညာ သညာက္ခန္ဓော, ဖဿာဒိကာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော။ ဧဝမေတေသံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ။ တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ? ကော ဝိလောကေတိ?

တထာ စက္ခု စက္ခာယတနံ, ရူပံ ရူပါယတနံ, ဒဿနံ မနာယတနံ, ဝေဒနာဒယော တံသမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ ဓမ္မာယတနံ။ ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ အာယတနာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ။ တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ? ကော ဝိလောကေတိ?

တထာ စက္ခု စက္ခုဓာတု, ရူပံ ရူပဓာတု, ဒဿနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတု, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာဒယော ဓမ္မာ ဓမ္မဓာတု။ ဧဝမေတာသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ။ တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ? ကော ဝိလောကေတိ?

တထာ စက္ခု နိဿယပစ္စယော, ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယော, အာဝဇ္ဇနံ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတပစ္စယော, အာလောကော ဥပနိဿယပစ္စယော, ဝေဒနာဒယော သဟဇာတာဒိပစ္စယာ။ ဧဝမေတေသံ ပစ္စယာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ။ တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ? ကော ဝိလောကေတီတိ? ဧဝမေတ္ထ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနာပိ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေတိ ပဗ္ဗာနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏေ။ တတ္ထ စိတ္တဝသေနေဝ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ အကတွာ ဟတ္ထပါဒါနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏပစ္စယာ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’။ တတ္ထ ဟတ္ထပါဒေ အတိစိရံ သမိဉ္ဇိတွာ ဝါ ပသာရေတွာ ဧဝ ဝါ ဌိတဿ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂတံ န လဘတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပတတိ, ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ၊ ကာလေ သမိဉ္ဇန္တဿ ကာလေ ပသာရေန္တဿ ပန တာ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂစ္ဆတိ, ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ။ ဧဝံ ‘အတ္ထာနတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အတ္ထေ ပန သတိပိ သပ္ပါယာသပ္ပါယံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သပ္ပါယပရိဂ္ဂဏှနံ ‘သပ္ပါယသမ္ပဇညံ’။

တတြာယံ နယော – မဟာစေတိယင်္ဂဏေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခူ သဇ္ဈာယံ ဂဏှန္တိ။ တေသံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဒဟရဘိက္ခုနိယော ဓမ္မံ သုဏန္တိ။ တတြေကော ဒဟရော ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ကာယသံသဂ္ဂံ ပတွာ တေနေဝ ကာရဏေန ဂိဟီ ဇာတော။ အပရော ဘိက္ခု ပါဒံ ပသာရေန္တော အဂ္ဂိမှိ ပသာရေသိ။ အဋ္ဌိံ အာဟစ္စ ပါဒေါ ဈာယိ။ အပရော ဘိက္ခု ဝမ္မိကေ ပသာရေသိ။ သော အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော။ အပရော ဘိက္ခု စီဝရကုဋိဒဏ္ဍကေ ပသာရေသိ။ တံ မဏိသပ္ပေါ ဍံသိ။ တသ္မာ ဧဝရူပေ အသပ္ပါယေ အပသာရေတွာ သပ္ပါယေ ပသာရေတဗ္ဗံ။ ဣဒမေတ္ထ သပ္ပါယသမ္ပဇညံ။

‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’ ပန မဟာထေရဝတ္ထုနာ ဒီပေတဗ္ဗံ – မဟာထေရော ကိရ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနော သဟသာ ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇေသိ။ တံ အန္တေဝါသိကာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, သဟသာ ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇိတ္ထာ’’တိ? ‘‘ယတော ပဋ္ဌာယ မယာ, အာဝုသော, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, န မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ဟတ္ထော သမိဉ္ဇိတပုဗ္ဗော။ ဣဒါနိ ပန မေ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ သမိဉ္ဇိတော။ တသ္မာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သမိဉ္ဇေသိ’’န္တိ။ ‘‘သာဓု, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဧဝမေတ္ထာပိ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနမေဝ ‘ဂေါစရသမ္ပဇည’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

‘အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ သမိဉ္ဇေန္တော ဝါ ပသာရေန္တော ဝါ နတ္ထိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေန ပန, သုတ္တာကဍ္ဎနဝသေန ဒါရုယန္တဿ ဟတ္ထပါဒစလနံ ဝိယ, သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတီ’တိ ပရိဇာနနံ ပနေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇည’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေတိ ဧတ္ထ သံဃာဋိစီဝရာနံ နိဝါသနပါရုပနဝသေန ပတ္တဿ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ‘ဓာရဏံ’ နာမ။ တတ္ထ သံဃာဋိစီဝရဓာရဏေ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ပိဏ္ဍာယ စရတော ‘‘အာမိသလာဘော သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တပ္ပကာရောယေဝ စ အတ္ထော ‘အတ္ထော’ နာမ။ တဿ ဝသေန ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဥဏှပကတိကဿ ပန ဒုဗ္ဗလဿ စ စီဝရံ သုခုမံ သပ္ပါယံ, သီတာလုကဿ ဃနံ ဒုပဋ္ဋံ၊ ဝိပရီတံ အသပ္ပါယံ။ ယဿ ကဿစိ ဇိဏ္ဏံ အသပ္ပါယမေဝ။ အဂ္ဂဠာဒိဒါနေန ဟိဿ တံ ပလိဗောဓကရံ ဟောတိ။ တထာ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒုကူလာဒိဘေဒံ စောရာနံ လောဘနီယစီဝရံ။ တာဒိသဉှိ အရညေ ဧကကဿ နိဝါသန္တရာယကရံ ဇီဝိတန္တရာယကရဉ္စာပိ ဟောတိ။ နိပ္ပရိယာယေန ပန ယံ နိမိတ္တကမ္မာဒိမိစ္ဆာဇီဝဝသေန ဥပ္ပန္နံ, ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ အသပ္ပါယံ၊ ဝိပရီတံ သပ္ပါယံ။ တဿ ဝသေနေတ္ထ ‘သပ္ပါယသမ္ပဇညံ’ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ စီဝရံ ပါရုပန္တော နတ္ထိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ ပန စီဝရပါရုပနံ ဟောတိ။ တတ္ထ စီဝရမ္ပိ အစေတနံ, ကာယောပိ အစေတနော။ စီဝရံ န ဇာနာတိ – ‘မယာ ကာယော ပါရုပိတော’တိ, ကာယောပိ န ဇာနာတိ – ‘အဟံ စီဝရေန ပါရုပိတော’တိ။ ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ, ပဋပိလောတိကာယ ပေါတ္ထကရူပပဋိစ္ဆာဒနေ ဝိယ။ တသ္မာ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿံ။ နာဂဝမ္မိကစေတိယရုက္ခာဒီသု ဟိ ကေစိ မာလာဂန္ဓဓူပဝတ္ထာဒီဟိ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ကေစိ ဂူထမုတ္တကဒ္ဒမဒဏ္ဍသတ္ထပ္ပဟာရာဒီဟိ အသက္ကာရံ။ န တေဟိ နာဂဝမ္မိကရုက္ခာဒယော သောမနဿံ ဝါ ဒေါမနဿံ ဝါ ကရောန္တိ။ ဧဝမေဝ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿန္တိ။ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ပတ္တဓာရဏေပိ ပတ္တံ သဟသာဝ အဂ္ဂဟေတွာ ‘ဣမံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ဘိက္ခံ လဘိဿာမီ’တိ ဧဝံ ပတ္တဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိလဘိတဗ္ဗအတ္ထဝသေန ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကိသဒုဗ္ဗလသရီရဿ ပန ဂရုပတ္တော အသပ္ပါယော၊ ယဿ ကဿစိ စတုပဉ္စဂဏ္ဌိကာဟတော ဒုဗ္ဗိသောဓနီယော အသပ္ပါယောဝ။ ဒုဒ္ဓေါတပတ္တော ဟိ န ဝဋ္ဋတိ၊ တံ ဓောဝန္တဿေဝ စဿ ပလိဗောဓော ဟောတိ။ မဏိဝဏ္ဏပတ္တော ပန လောဘနီယောဝ စီဝရေ ဝုတ္တနယေနေဝ အသပ္ပါယော။ နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ပန လဒ္ဓေါ, ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, အယံ ဧကန္တာသပ္ပါယောဝ ဝိပရီတော သပ္ပါယော။ တဿ ဝသေနေတ္ထ ‘သပ္ပါယသမ္ပဇညံ’ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ ‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ပတ္တံ ဂဏှန္တော နတ္ထိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေနေဝ ပန ပတ္တဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ပတ္တောပိ အစေတနော, ဟတ္ထာပိ အစေတနာ။ ပတ္တော န ဇာနာတိ – ‘အဟံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟိတော’တိ။ ဟတ္ထာပိ န ဇာနန္တိ – ‘ပတ္တော အမှေဟိ ဂဟိတော’တိ။ ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ဂဏှန္တိ, သဏ္ဍာသေန အဂ္ဂိဝဏ္ဏပတ္တဂဟဏေ ဝိယာတိ။ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အပိစ ယထာ ဆိန္နဟတ္ထပါဒေ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗလောဟိတကိမိကုလေ နီလမက္ခိကသမ္ပရိကိဏ္ဏေ အနာထသာလာယံ အနာထမနုဿေ ဒိသွာ ဒယာလုကာ ပုရိသာ တေသံ ဝဏဗန္ဓပဋ္ဋစောဠကာနိ စေဝ ကပါလာဒီဟိ စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဥပနာမေန္တိ။ တတ္ထ စောဠကာနိပိ ကေသဉ္စိ သဏှာနိ ကေသဉ္စိ ထူလာနိ ပါပုဏန္တိ။ ဘေသဇ္ဇကပါလကာနိပိ ကေသဉ္စိ သုသဏ္ဌာနာနိ ကေသဉ္စိ ဒုဿဏ္ဌာနာနိ ပါပုဏန္တိ။ န တေ တတ္ထ သုမနာ ဝါ ဟောန္တိ ဒုမ္မနာ ဝါ။ ဝဏပဋိစ္ဆာဒနမတ္တေနေဝ ဟိ စောဠကေန, ဘေသဇ္ဇပရိဂ္ဂဟဏမတ္တေနေဝ စ ကပါလကေန တေသံ အတ္ထော။ ဧဝမေဝ ယော ဘိက္ခု ဝဏစောဠကံ ဝိယ စီဝရံ, ဘေသဇ္ဇကပါလကံ ဝိယ စ ပတ္တံ, ကပါလေ ဘေသဇ္ဇမိဝ စ ပတ္တေ လဒ္ဓဘိက္ခံ သလ္လက္ခေတိ – အယံ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ အသမ္မောဟသမ္ပဇညေန ဥတ္တမသမ္ပဇာနကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အသိတာဒီသု အသိတေတိ ပိဏ္ဍပါတာဒိဘောဇနေ။ ပီတေတိ ယာဂုအာဒိပါနေ။ ခါယိတေတိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိခါဒနေ။ သာယိတေတိ မဓုဖာဏိတာဒိသာယနေ။ တတ္ထ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော အဋ္ဌဝိဓောပိ အတ္ထော ‘အတ္ထော’ နာမ။ တဿ ဝသေန ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

လူခပဏီတတိတ္တမဓုရာဒီသု ပန ယေန ဘောဇနေန ယဿ အဖာသု ဟောတိ, တံ တဿ အသပ္ပါယံ။ ယံ ပန နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓံ, ယဉ္စဿ ဘုဉ္ဇတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ ဧကန္တံ အသပ္ပါယမေဝ၊ ဝိပရီတံ သပ္ပါယံ။ တဿ ဝသေနေတ္ထ ‘သပ္ပါယသမ္ပဇညံ’ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဘုဉ္ဇကော နတ္ထိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ ပန ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ။ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ ဟတ္ထဿ ပတ္တေ ဩတာရဏံ နာမ ဟောတိ။ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ အာလောပကရဏံ, အာလောပဥဒ္ဓရဏံ, မုခဝိဝရဏဉ္စ ဟောတိ။ န ကောစိ ကုဉ္စိကာယ, န ယန္တကေန ဟနုကဋ္ဌိံ ဝိဝရတိ။ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ အာလောပဿ မုခေ ဌပနံ, ဥပရိဒန္တာနံ မုသလကိစ္စသာဓနံ, ဟေဋ္ဌာဒန္တာနံ ဥဒုက္ခလကိစ္စသာဓနံ, ဇိဝှါယ ဟတ္ထကိစ္စသာဓနဉ္စ ဟောတိ။ ဣတိ နံ တတ္ထ အဂ္ဂဇိဝှါယ တနုကခေဠော မူလဇိဝှါယ ဗဟလခေဠော မက္ခေတိ။ တံ ဟေဋ္ဌာဒန္တဥဒုက္ခလေ ဇိဝှါဟတ္ထပရိဝတ္တိတံ ခေဠဥဒကတေမိတံ ဥပရိဒန္တမုသလသဉ္စုဏ္ဏိတံ ကောစိ ကဋစ္ဆုနာ ဝါ ဒဗ္ဗိယာ ဝါ အန္တော ပဝေသေန္တော နာမ နတ္ထိ၊ ဝါယောဓာတုယာဝ ပဝိသတိ။ ပဝိဋ္ဌံ ပဝိဋ္ဌံ ကောစိ ပလာလသန္ထာရံ ကတွာ ဓာရေန္တော နာမ နတ္ထိ၊ ဝါယောဓာတုဝသေနေဝ တိဋ္ဌတိ။ ဌိတံ ဌိတံ ကောစိ ဥဒ္ဓနံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ပစန္တော နာမ နတ္ထိ၊ တေဇောဓာတုယာဝ ပစ္စတိ။ ပက္ကံ ပက္ကံ ကောစိ ဒဏ္ဍကေန ဝါ ယဋ္ဌိယာ ဝါ ဗဟိ နီဟာရကော နာမ နတ္ထိ၊ ဝါယောဓာတုယေဝ နီဟရတိ။ ဣတိ ဝါယောဓာတု အတိဟရတိ စ ဝီတိဟရတိ စ ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ နီဟရတိ စ။ ပထဝီဓာတု ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ နီဟရတိ စ။ အာပေါဓာတု သိနေဟေတိ စ အလ္လတ္တဉ္စ အနုပါလေတိ။ တေဇောဓာတု အန္တောပဝိဋ္ဌံ ပရိပါစေတိ။ အာကာသဓာတု အဉ္ဇသော ဟောတိ။ ဝိညာဏဓာတု တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂမနွာယ အာဘုဇတီတိ။ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အပိစ ဂမနတော, ပရိယေသနတော, ပရိဘောဂတော, အာသယတော, နိဓာနတော, အပရိပက္ကတော, ပရိပက္ကတော, ဖလတော, နိဿန္ဒနတော, သမ္မက္ခနတောတိ ဧဝံ ဒသဝိဓပဋိကူလဘာဝပစ္စဝေက္ခဏတောပေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အာဟာရပဋိကူလသညာနိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗာ။

ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေတိ ဥစ္စာရဿ စ ပဿာဝဿ စ ကရဏေ။ တတ္ထ ပက္ကကာလေ ဥစ္စာရပဿာဝံ အကရောန္တဿ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဘမန္တိ, စိတ္တံ န ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, အညေ စ ရောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကရောန္တဿ ပန သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ တဿ ဝသေန ‘သာတ္ထကသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဋ္ဌာနေ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တဿ ပန အာပတ္တိ ဟောတိ, အယသော ဝဍ္ဎတိ, ဇီဝိတန္တရာယော ဟောတိ၊ ပတိရူပေ ဌာနေ ကရောန္တဿ သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ ဣဒမေတ္ထ သပ္ပါယံ။ တဿ ဝသေန ‘သပ္ပါယသမ္ပဇညံ’ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ‘ဂေါစရသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ကရောန္တော နတ္ထိ။ စိတ္တကိရိယာဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရေနေဝ ပန ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ဟောတိ။ ယထာ ပန ပက္ကေ ဂဏ္ဍေ ဂဏ္ဍဘေဒေန ပုဗ္ဗလောဟိတံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ယထာ စ အတိဘရိတာ ဥဒကဘာဇနာ ဥဒကံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ဧဝံ ပက္ကာသယမုတ္တဝတ္ထီသု သန္နိစိတာ ဥစ္စာရပဿာဝါ ဝါယုဝေဂသမုပ္ပီဠိတာ အကာမတာယပိ နိက္ခမန္တိ။ သော ပနာယံ ဧဝံ နိက္ခမန္တော ဥစ္စာရပဿာဝေါ နေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တနော ဟောတိ န ပရဿ၊ ကေဝလံ ပန သရီရနိဿန္ဒောဝ ဟောတိ။ ယထာ ကိံ? ယထာ ဥဒကတုမ္ဘတော ပုရာဏဥဒကံ ဆဍ္ဍေန္တဿ နေဝ တံ အတ္တနော ဟောတိ န ပရေသံ, ကေဝလံ ပဋိဇဂ္ဂနမတ္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝန္တိ။ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ ‘အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ’ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂတာဒီသု ဂတေတိ ဂမနေ။ ဌိတေတိ ဌာနေ။ နိသိန္နေတိ နိသဇ္ဇာယ။ သုတ္တေတိ သယနေ။ တတ္ထ အဘိက္ကန္တာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္ပဇာနကာရိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အယံ ပနေတ္ထ အပရောပိ နယော – ဧကော ဟိ ဘိက္ခု ဂစ္ဆန္တော အညံ စိန္တေန္တော အညံ ဝိတက္ကေန္တော ဂစ္ဆတိ။ ဧကော ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ ဂစ္ဆတိ။ တထာ ဧကော ဘိက္ခု တိဋ္ဌန္တော, နိသီဒန္တော, သယန္တော အညံ စိန္တေန္တော အညံ ဝိတက္ကေန္တော သယတိ။ ဧကော ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ သယတိ။

ဧတ္တကေန ပန န ပါကဋံ ဟောတီတိ စင်္ကမေန ဒီပယိံသု။ ယော ဟိ ဘိက္ခု စင်္ကမနံ ဩတရိတွာ စင်္ကမနကောဋိယံ ဌိတော ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ‘ပါစီနစင်္ကမနကောဋိယံ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ပစ္ဆိမစင်္ကမနကောဋိံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, ပစ္ဆိမစင်္ကမနကောဋိယံ ပဝတ္တာပိ ပါစီနစင်္ကမနကောဋိံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, စင်္ကမနဝေမဇ္ဈေ ပဝတ္တာ ဥဘော ကောဋိယော အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, စင်္ကမနေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဌာနံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ, ဌာနေ ပဝတ္တာ နိသဇ္ဇံ, နိသဇ္ဇာယ ပဝတ္တာ သယနံ အပ္ပတွာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’တိ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပရိဂ္ဂဏှန္တောယေဝ ဘဝင်္ဂံ ဩတာရေတိ၊ ဥဋ္ဌဟန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ ဥဋ္ဌာတိ – အယံ ဘိက္ခု ဂတာဒီသု သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတီတိ။

ဧဝံ ပန သုတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဘူတံ ဟောတိ။ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဘူတံ န ကာတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ယော ဘိက္ခု ယာဝ သက္ကောတိ တာဝ စင်္ကမိတွာ ဌတွာ နိသီဒိတွာ သယမာနော ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သယတိ – ‘ကာယော အစေတနော, မဉ္စော အစေတနော။ ကာယော န ဇာနာတိ – အဟံ မဉ္စေ သယိတောတိ။ မဉ္စောပိ န ဇာနာတိ – မယိ ကာယော သယိတောတိ။ အစေတနော ကာယော အစေတနေ မဉ္စေ သယိတော’တိ။ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ပရိဂ္ဂဏှန္တောယေဝ စိတ္တံ ဘဝင်္ဂံ ဩတာရေတိ, ပဗုဇ္ဈမာနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ ပဗုဇ္ဈတိ။ အယံ သုတ္တေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတီတိ။

ဇာဂရိတေတိ ဇာဂရဏေ။ တတ္ထ ‘ကိရိယာမယပဝတ္တဿ အပ္ပဝတ္တိယာ သတိ ဇာဂရိတံ နာမ န ဟောတိ၊ ကိရိယာမယပဝတ္တဝဠဉ္ဇေ ပဝတ္တန္တေ ဇာဂရိတံ နာမ ဟောတီ’တိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဘိက္ခု ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။ အပိစ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ဇဂ္ဂန္တောပိ ဇာဂရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။

ဘာသိတေတိ ကထနေ။ တတ္ထ ‘ဥပါဒါရူပဿ သဒ္ဒါယတနဿ အပ္ပဝတ္တေ သတိ ဘာသိတံ နာမ န ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပဝတ္တန္တေ ဟောတီ’တိ ပရိဂ္ဂါဟကော ဘိက္ခု ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။ ဝိမုတ္တာယတနသီသေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တောပိ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ ပဟာယ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတံ ကထံ ကထေန္တောပိ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။

တုဏှီဘာဝေတိ အကထနေ။ တတ္ထ ‘ဥပါဒါရူပဿ သဒ္ဒါယတနဿ ပဝတ္တိယံ သတိ တုဏှီဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ၊ အပ္ပဝတ္တိယံ ဟောတီ’တိ ပရိဂ္ဂါဟကော ဘိက္ခု တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ ဟောတိ။ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု စိတ္တရုစိယံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိသိန္နောပိ ဒုတိယဇ္ဈာနံ သမာပန္နောပိ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီယေဝ နာမ ဟောတိ။

ဧတ္ထ စ ဧကော ဣရိယာပထော ဒွီသု ဌာနေသု အာဂတော။ သော ဟေဋ္ဌာ အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခာစာရဂါမံ ဂစ္ဆတော စ အာဂစ္ဆတော စ အဒ္ဓါနဂမနဝသေန ကထိတော။ ဂတေ ဌိတေ နိသိန္နေတိ ဧတ္ထ ဝိဟာရေ စုဏ္ဏိကပါဒုဒ္ဓါရဣရိယာပထဝသေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅၂၄။ တတ္ထ ကတမာ သတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၅၂၆။ သော ဝိဝိတ္တန္တိ ဣမိနာ ကိံ ဒဿေတိ? ဧတဿ ဘိက္ခုနော ဥပါသနဋ္ဌာနံ ယောဂပထံ သပ္ပါယသေနာသနံ ဒဿေတိ။ ယဿ ဟိ အဗ္ဘန္တရေ ဧတ္တကာ ဂုဏာ အတ္ထိ, တဿ အနုစ္ဆဝိကော အရညဝါသော။ ယဿ ပနေတေ နတ္ထိ, တဿ အနနုစ္ဆဝိကော။ ဧဝရူပဿ ဟိ အရညဝါသော ကာဠမက္ကဋအစ္ဆတရစ္ဆဒီပိမိဂါဒီနံ အဋဝီဝါသသဒိသော ဟောတိ။ ကသ္မာ? ဣစ္ဆာယ ဌတွာ ပဝိဋ္ဌတ္တာ။ တဿ ဟိ အရညဝါသမူလကော ကောစိ အတ္ထော နတ္ထိ၊ အရညဝါသဉ္စေဝ အာရညကေ စ ဒူသေတိ၊ သာသနေ အပ္ပသာဒံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ယဿ ပန အဗ္ဘန္တရေ ဧတ္တကာ ဂုဏာ အတ္ထိ, တဿေဝ သော အနုစ္ဆဝိကော။ သော ဟိ အရညဝါသံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, သကလအရညဝါသံ ဥပသောဘေတိ, အာရညိကာနံ သီသံ ဓောဝတိ, သကလသာသနံ ပသာရေတိ။ တသ္မာ သတ္ထာ ဧဝရူပဿ ဘိက္ခုနော ဥပါသနဋ္ဌာနံ ယောဂပထံ သပ္ပါယသေနာသနံ ဒဿေန္တော သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိဝိတ္တန္တိ သုညံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ။ ဧတမေဝ ဟိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ တဉ္စ အနာကိဏ္ဏန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အနာကိဏ္ဏန္တိ အသင်္ကိဏ္ဏံ အသမ္ဗာဓံ။ တတ္ထ ယဿ သေနာသနဿ သာမန္တာ ဂါဝုတမ္ပိ အဍ္ဎယောဇနမ္ပိ ပဗ္ဗတဂဟနံ ဝနဂဟနံ နဒီဂဟနံ ဟောတိ, န ကောစိ အဝေလာယ ဥပသင်္ကမိတုံ သက္ကောတိ – ဣဒံ သန္တိကေပိ အနာကိဏ္ဏံ နာမ။ ယံ ပန အဍ္ဎယောဇနိကံ ဝါ ယောဇနိကံ ဝါ ဟောတိ – ဣဒံ ဒူရတာယ ဧဝ အနာကိဏ္ဏံ နာမ ဟောတိ။

၅၂၇။ သေတိ စေဝ အာသတိ စ ဧတ္ထာတိ သေနာသနံ။ တဿ ပဘေဒံ ဒဿေတုံ မဉ္စော ပီဌန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မဉ္စောတိ စတ္တာရော မဉ္စာ – မသာရကော, ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, ကုဠီရပါဒကော, အာဟစ္စပါဒကောတိ။ တထာ ပီဌံ။ ဘိသီတိ ပဉ္စ ဘိသိယော – ဥဏ္ဏာဘိသိ, စောဠဘိသိ, ဝါကဘိသိ, တိဏဘိသိ, ပဏ္ဏဘိသီတိ။ ဗိမ္ဗောဟနန္တိ သီသုပဓာနံ ဝုတ္တံ။ တံ ဝိတ္ထာရတော ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလံ ဝဋ္ဋတိ, ဒီဃတော မဉ္စဝိတ္ထာရပ္ပမာဏံ။ ဝိဟာရောတိ သမန္တာ ပရိဟာရပထံ အန္တောယေဝ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ ဒဿေတွာ ကတသေနာသနံ။ အဍ္ဎယောဂေါတိ သုပဏ္ဏဝင်္ကဂေဟံ။ ပါသာဒေါတိ ဒွေ ကဏ္ဏိကာနိ ဂဟေတွာ ကတော ဒီဃပါသာဒေါ။ အဋ္ဋောတိ ပဋိရာဇာဒိပဋိဗာဟနတ္ထံ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတော ဗဟလဘိတ္တိကော စတုပဉ္စဘူမိကော ပတိဿယဝိသေသော။ မာဠောတိ ဘောဇနသာလသဒိသော မဏ္ဍလမာဠော၊ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပန ဧကကူဋသင်္ဂဟိတော စတုရဿပါသာဒေါတိ ဝုတ္တံ။ လေဏန္တိ ပဗ္ဗတံ ခဏိတွာ ဝါ ပဗ္ဘာရဿ အပ္ပဟောနကဋ္ဌာနေ ကုဋ္ဋံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ဝါ ကတသေနာသနံ။ ဂုဟာတိ ဘူမိဒရိ ဝါ ယတ္ထ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဒီပံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ပဗ္ဗတဂုဟာ ဝါ ဘူမိဂုဟာ ဝါ။ ရုက္ခမူလန္တိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ ပရိက္ခိတ္တံ ဝါ အပရိက္ခိတ္တံ ဝါ။ ဝေဠုဂုမ္ဗောတိ ဝေဠုဂစ္ဆော။ ယတ္ထ ဝါ ပန ဘိက္ခူ ပဋိက္ကမန္တီတိ ဌပေတွာ ဝါ ဧတာနိ မဉ္စာဒီနိ ယတ္ထ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ, ယံ တေသံ သန္နိပါတာရဟဋ္ဌာနံ, သဗ္ဗမေတံ သေနာသနံ။

၅၂၈။ ဘဇတီတိ ဥပေတိ။ သမ္ဘဇတီတိ တတ္ထ အဘိရတိဝသေန အနုက္ကဏ္ဌိတော သုဋ္ဌု ဥပေတိ။ သေဝတီတိ နိဝါသနဝသေန သေဝတိ နိသေဝတီတိ အနုက္ကဏ္ဌမာနော သန္နိသိတော ဟုတွာ သေဝတိ။ သံသေဝတီတိ သေနာသနဝတ္တံ သမ္ပာဒေန္တော သမ္မာ သေဝတိ။

၅၂၉။ ဣဒါနိ ယံ တံ ဝိဝိတ္တန္တိ ဝုတ္တံ, တဿ ပဘေဒံ ဒဿေတုံ အရညံ ရုက္ခမူလန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အရညန္တိ ဝိနယပရိယာယေန တာဝ ‘‘ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ အဝသေသံ အရည’’န္တိ (ပါရာ။ ၁၂) အာဂတံ။ သုတ္တန္တပရိယာယေန အာရညိကံ ဘိက္ခုံ သန္ဓာယ ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါစိ။ ၅၇၃) အာဂတံ။ ဝိနယသုတ္တန္တာ ပန ဥဘောပိ ပရိယာယဒေသနာ နာမ။ အဘိဓမ္မော နိပ္ပရိယာယဒေသနာတိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အရညံ ဒဿေတုံ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာတိ ဝုတ္တံ၊ ဣန္ဒခီလတော ဗဟိ နိက္ခမိတွာတိ အတ္ထော။

၅၃၀။ ရုက္ခမူလာဒီနံ ပကတိယာ စ သုဝိညေယျဘာဝတော ရုက္ခမူလံယေဝ ရုက္ခမူလန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အပိစေတ္ထ ရုက္ခမူလန္တိ ယံကိဉ္စိ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ။ ပဗ္ဗတန္တိ သေလံ။ တတ္ထ ဟိ ဥဒကသောဏ္ဍီသု ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ သီတာယ ရုက္ခစ္ဆာယာယ နိသိန္နဿ နာနာဒိသာသု ခါယမာနာသု သီတေန ဝါတေန ဗီဇိယမာနဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ ကန္ဒရန္တိ ကံ ဝုစ္စတိ ဥဒကံ, တေန ဒရိတံ ဥဒကေန ဘိန္နံ ပဗ္ဗတပ္ပဒေသံ၊ ယံ နိတုမ္ဗန္တိပိ နဒီကုဉ္ဇန္တိပိ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ ဟိ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလိကာ ဟောန္တိ, မတ္ထကေ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဝနဂဟနံ, မဏိက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကံ သန္ဒတိ။ ဧဝရူပံ ကန္ဒရံ ဩရုယှ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဂတ္တာနိ သီတံ ကတွာ ဝါလိကံ ဥဿာပေတွာ ပံသုကူလစီဝရံ ပညပေတွာ နိသိန္နဿ သမဏဓမ္မံ ကရောတော စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ ဂိရိဂုဟန္တိ ဒွိန္နံ ပဗ္ဗတာနံ အန္တရံ, ဧကသ္မိံယေဝ ဝါ ဥမင်္ဂသဒိသံ မဟာဝိဝရံ။ သုသာနလက္ခဏံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၄) ဝုတ္တံ။

၅၃၁။ ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသန္တိ န ဝပန္တိ။ တေနေဝဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ဝါ ရုက္ခမူလာဒီသု ဣဒမေဝေကံ ဘာဇေတွာ ဒဿိတံ, တသ္မာဿ နိက္ခေပပဋိပါဋိယာ နိဒ္ဒေသံ အကတွာ သဗ္ဗပရိယန္တေ နိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဗ္ဘောကာသန္တိ အစ္ဆန္နံ။ အာကင်္ခမာနော ပနေတ္ထ စီဝရကုဋိံ ကတွာ ဝသတိ။ ပလာလပုဉ္ဇန္တိ ပလာလရာသိ။ မဟာပလာလပုဉ္ဇတော ဟိ ပလာလံ နိက္ကဍ္ဎိတွာ ပဗ္ဘာရလေဏသဒိသေ အာလယေ ကရောန္တိ, ဂစ္ဆဂုမ္ဗာဒီနမ္ပိ ဥပရိ ပလာလံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ နိသိန္နာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဝနပတ္ထနိဒ္ဒေသေ သလောမဟံသာနန္တိ ယတ္ထ ပဝိဋ္ဌဿ လောမဟံသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝရူပါနံ ဘီသနကသေနာသနာနံ။ ပရိယန္တာနန္တိ ဒူရဘာဝေန ပရိယန္တေ ဌိတာနံ။ န မနုဿူပစာရာနန္တိ ကသနဝပနဝသေန မနုဿေဟိ ဥပစရိတဗ္ဗံ ဝနန္တံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတာနံ။ ဒုရဘိသမ္ဘဝါနန္တိ အလဒ္ဓဝိဝေကဿာဒေဟိ အဘိဘုယျ ဝသိတုံ နသက္ကုဏေယျာနံ။

၅၃၂။ အပ္ပသဒ္ဒါဒိနိဒ္ဒေသေ အပ္ပသဒ္ဒန္တိ ဝစနသဒ္ဒေန အပ္ပသဒ္ဒံ။

၅၃၃။ အပ္ပနိဂ္ဃေါသန္တိ နဂရနိဂ္ဃေါသသဒ္ဒေန အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ။ ယသ္မာ ပန ဥဘယမ္ပေတံ သဒ္ဒဋ္ဌေန ဧကံ, တသ္မာဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ယဒေဝ တံ အပ္ပသဒ္ဒံ တဒေဝ တံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဝိဇနဝါတန္တိ အနုသဉ္စရဏဇနဿ သရီရဝါတေန ဝိရဟိတံ။ ဝိဇနဝါဒန္တိပိ ပါဌော၊ အန္တောဇနဝါဒေန ဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပန ယံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ, တဒေဝ ဇနသဉ္စရဏေန စ ဇနဝါဒေန စ ဝိရဟိတံ ဟောတိ, တသ္မာဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ယဒေဝ တံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ တဒေဝ တံ ဝိဇနဝါတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ မနုဿရာဟသေယျကန္တိ မနုဿာနံ ရဟဿကိရိယဋ္ဌာနိယံ။ ယသ္မာ ပန တံ ဇနသဉ္စရဏရဟိတံ ဟောတိ, တေနဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ယဒေဝ တံ ဝိဇနဝါတံ တဒေဝ တံ မနုဿရာဟသေယျက’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပန္တိ ဝိဝေကာနုရူပံ။ ယသ္မာ ပန တံ နိယမေနေဝ မနုဿရာဟသေယျကံ ဟောတိ, တသ္မာဿ နိဒ္ဒေသေ ‘‘ယဒေဝ တံ မနုဿရာဟသေယျကံ တဒေဝ တံ ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၅၃၄။ အရညဂတာဒိနိဒ္ဒေသေ အရညံ ဝုတ္တမေဝ။ တထာ ရုက္ခမူလံ။ အဝသေသံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ သေနာသနံ သုညာဂါရေန သင်္ဂဟိတံ။

၅၃၅။ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာတိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ ဗန္ဓိတွာ။ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုံ ဌပေတွာ အဋ္ဌာရသ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကေ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒေတွာ။ ဧဝဉှိ နိသိန္နဿ စမ္မမံသနှာရူနိ န ပဏမန္တိ။ အထဿ ယာ တေသံ ပဏမနပစ္စယာ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တာသု န ဥပ္ပဇ္ဇမာနာသု စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ န ပရိပတတိ, ဝုဍ္ဎိံ ဖာတိံ ဥပဂစ္ဆတိ။

၅၃၆။ ဥဇုကော ဟောတိ ကာယော ဌိတော ပဏိဟိတောတိ ဣဒမ္ပိ ဟိ ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၅၃၇။ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံ သတိံ ဌပယိတွာ, မုခသမီပေ ဝါ ကတွာတိ အတ္ထော။ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘အယံ သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ သူပဋ္ဌိတာ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါ’’တိ။ မုခနိမိတ္တန္တိ စေတ္ထ ဥတ္တရောဋ္ဌဿ ဝေမဇ္ဈပ္ပဒေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ယတ္ထ နာသိကဝါတော ပဋိဟညတိ၊ အထ ဝါ ပရီတိ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော, မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော, သတီတိ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌော၊ တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ပရိမုခံ သတိ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၆၄) ဝုတ္တနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တတြာယံ သင်္ခေပေါ ‘‘ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ သတိံ ကတွာ’’တိ။

၅၃၈။ အဘိဇ္ဈာနိဒ္ဒေသော ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ – အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယာတိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော။ တသ္မာ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ရာဂံ ပဟာယ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။

၅၃၉။ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေနာတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနတ္တာ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန, န စက္ခုဝိညာဏသဒိသေနာတိ အတ္ထော။

၅၄၁။ အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီတိ အဘိဇ္ဈာတော စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ၊ ယထာ နံ သာ မုဉ္စတိ စေဝ, မုဉ္စိတွာ စ န ပုန ဂဏှာတိ, ဧဝံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ နိဒ္ဒေသပဒေသု ပနဿ အာသေဝန္တော သောဓေတိ, ဘာဝေန္တော ဝိသောဓေတိ, ဗဟုလီကရောန္တော ပရိသောဓေတီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ မောစေတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၅၄၂-၅၄၃။ ဗျာပါဒဒေါသံ ပဟာယာတိအာဒီနမ္ပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဗျာပဇ္ဇတိ ဣမိနာ စိတ္တံ ပူတိကုမ္မာသာဒယော ဝိယ ပကတိံ ဇဟတီတိ ဗျာပါဒေါ။ ဝိကာရပ္ပတ္တိယာ ပဒုဿတိ, ပရံ ဝါ ပဒူသေတိ ဝိနာသေတီတိ ပဒေါသော။ ဥဘယမေတံ ကောဓဿေဝါဓိဝစနံ။ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ယော ဗျာပါဒေါ သော ပဒေါသော၊ ယော ပဒေါသော သော ဗျာပါဒေါ’’တိ။ ယသ္မာ စေသ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ’’တိ အဝတွာ ‘‘အဗျာပန္နစိတ္တော’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ။

၅၄၆။ ထိနံ စိတ္တဂေလညံ, မိဒ္ဓံ စေတသိကဂေလညံ၊ ထိနဉ္စ မိဒ္ဓဉ္စ ထိနမိဒ္ဓံ။ သန္တာ ဟောန္တီတိ ဣမေ ဒွေပိ ဓမ္မာ နိရောဓသန္တတာယ သန္တာ ဟောန္တီတိ။ ဣဒံ သန္ဓာယေတ္ထ ဝစနဘေဒေါ ကတော။

၅၄၉။ အာလောကသညီတိ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ဒိဋ္ဌာလောကသဉ္ဇာနနသမတ္ထာယ ဝိဂတနီဝရဏာယ ပရိသုဒ္ဓါယ သညာယ သမန္နာဂတော။

၅၅၀။ သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စ ဉာဏေန စ သမန္နာဂတော။ ဣဒံ ဥဘယံ အာလောကသညာယ ဥပကာရကတ္တာ ဝုတ္တံ။

၅၅၃။ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓတာယ ပန အာလောကသညာယ နိဒ္ဒေသပဒေသု စတ္တတ္တာတိအာဒီနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ။ တတ္ထ စတ္တတ္တာတိ စတ္တကာရဏာ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ စတ္တတ္တာတိ ဣဒံ ပနေတ္ထ သကဘာဝပရိစ္စဇနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဝန္တတ္တာတိ ဣဒံ ပုန အနာဒိယနဘာဝဒဿနဝသေန။ မုတ္တတ္တာတိ ဣဒံ သန္တတိတော ဝိနိမောစနဝသေန။ ပဟီနတ္တာတိ ဣဒံ မုတ္တဿာပိ ကတ္ထစိ ဌာနာဘာဝဝသေန။ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ အာဒိန္နပုဗ္ဗဿ နိဿဂ္ဂဒဿနဝသေန။ ပဋိမုဉ္စတော ဝါ နိဿဋ္ဌတ္တာ ဘာဝနာဗလေန အဘိဘုယျ နိဿဋ္ဌတ္တာတိ အတ္ထော။ ပဟီနပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာတိ ယထာဝိက္ခမ္ဘနဝသေနေဝ ပဟာနံ ဟောတိ, ပုနပ္ပုနံ သန္တတိံ န အဇ္ဈာရုဟတိ, တထာ ပဋိနိဿဋ္ဌတ္တာတိ။ အာလောကာ ဟောတီတိ သပ္ပဘာ ဟောတိ။ နိရာဝရဏဋ္ဌေန ဝိဝဋာ။ နိရုပက္ကိလေသဋ္ဌေန ပရိသုဒ္ဓါ။ ပဘဿရဋ္ဌေန ပရိယောဒါတာ။

၅၅၆။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စန္တိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓတာကာရော ဥဒ္ဓစ္စံ, အာရမ္မဏေ အနိစ္ဆယတာယ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရော ကုက္ကုစ္စံ။ ဣဓာပိ ‘‘သန္တာ ဟောန္တီ’’တိ ပုရိမနယေနေဝ ဝစနဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅၅၈။ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆောတိ ဝိစိကိစ္ဆံ တရိတွာ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော။ နိဒ္ဒေသေပိဿ တိဏ္ဏောတိ ဣဒံ ဝိစိကိစ္ဆာယ အနိမုဂ္ဂဘာဝဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဥတ္တိဏ္ဏောတိ ဣဒံ တဿာ အတိက္ကမဒဿနဝသေန။ နိတ္တိဏ္ဏောတိ ဣဒံ ဘာဝနာဗလေန အဘိဘုယျ ဥပဒ္ဒဝေ တိဏ္ဏဘာဝဒဿနဝသေန။ ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာဘာဝသင်္ခါတံ ဝိစိကိစ္ဆာပါရံ ဂတော။ ပါရမနုပ္ပတ္တောတိ တဒေဝ ပါရံ ဘာဝနာနုယောဂေန ပတ္တောတိ။ ဧဝမဿ ပဋိပတ္တိယာ သဖလတံ ဒဿေတိ။

၅၅၉။ အကထံကထီတိ ‘ကထမိဒံ ကထမိဒ’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တာယ ကထံကထာယ ဝိရဟိတော။ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အနဝဇ္ဇဓမ္မေသု။ န ကင်္ခတီတိ ‘ဣမေ နု ခေါ ကုသလာ’တိ ကင်္ခံ န ဥပ္ပါဒေတိ။ န ဝိစိကိစ္ဆတီတိ တေ ဓမ္မေ သဘာဝတော ဝိနိစ္ဆေတုံ န ကိစ္ဆတိ, န ကိလမတိ။ အကထံကထီ ဟောတီတိ ‘ကထံ နု ခေါ ဣမေ ကုသလာ’တိ ကထံကထာယ ရဟိတော ဟောတိ။ နိက္ကထံကထီ ဝိဂတကထံကထောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ကထံကထာတော နိက္ခန္တောတိ နိက္ကထံကထော။ ဝိဂတာ ကထံကထာ အဿာတိ ဝိဂတကထံကထော။

၅၆၂။ ဥပက္ကိလေသေတိ ဥပက္ကိလေသဘူတေ။ တေ ဟိ စိတ္တံ ဥပဂန္တွာ ကိလိဿန္တိ။ တသ္မာ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝုစ္စန္တိ။

၅၆၃။ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ ယသ္မာ ဣမေ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, ဥပ္ပန္နာ အပိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ ဝါ အဘိညာယော ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါတေန္တိ, တသ္မာ ‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ‘အနုပ္ပန္နာ စေဝ ပညာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပန္နာ စ ပညာ နိရုဇ္ဈတီ’တိ ဣဒမ္ပိ ဟိ ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သေသမေတ္ထ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ပကာသိတတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၅၆၄။ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီသုပိ နိဒ္ဒေသေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၀) ရူပါဝစရနိဒ္ဒေသေ ဣဓေဝ စ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ။ ကေဝလဉှိ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနနိဒ္ဒေသေသုပိ ယထာ တာနိ ဈာနာနိ ဟေဋ္ဌာ ‘တိဝင်္ဂိကံ ဈာနံ ဟောတိ, ဒုဝင်္ဂိကံ ဈာနံ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တာနိ, ဧဝံ အဝတွာ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒန’’န္တိအာဒိဝစနတော ပရိယာယေန သမ္ပသာဒါဒီဟိ သဒ္ဓိံ တာနိ အင်္ဂါနိ ဂဟေတွာ ‘‘ဈာနန္တိ သမ္ပသာဒေါ ပီတိသုခံ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’’တိအာဒိနာ နယေန တံ တံ ဈာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော။

၅၈၈။ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တီတိပဒနိဒ္ဒေသေ ပန ကိဉ္စာပိ ‘အာစိက္ခန္တိ ဒေသေန္တီ’တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနေဝ အညမညဝေဝစနာနိ, ဧဝံ သန္တေပိ ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိအာဒိဥဒ္ဒေသဝသေန အာစိက္ခန္တိ, နိဒ္ဒေသဝသေန ဒေသေန္တိ, ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ပညာပေန္တိ, တေန တေန ပကာရေန အတ္ထံ ဌပေတွာ ပဋ္ဌပေန္တိ, တဿ တဿတ္ထဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တာ ဝိဝရန္တိ, ဗျဉ္ဇနဝိဘာဂံ ဒဿေန္တာ ဝိဘဇန္တိ, နိက္ကုဇ္ဇိတဘာဝံ ဂမ္ဘီရဘာဝဉ္စ နီဟရိတွာ ဝါ သောတူနံ ဉာဏဿ ပတိဋ္ဌံ ဇနယန္တာ ဥတ္တာနိံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗေဟိပိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ သောတူနံ အညာဏန္ဓကာရံ ဝိဓမေန္တာ ပကာသေန္တီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သမတိက္ကမနိဒ္ဒေသေပိ တတ္ထ တတ္ထ တေဟိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝုဋ္ဌိတတ္တာ အတိက္ကမန္တော, ဥပရိဘူမိပ္ပတ္တိယာ ဝီတိက္ကန္တော, တတော အပရိဟာနိဘာဝေန သမတိက္ကန္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၆၂၃။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ အာဂတနယေနေဝ တန္တိ ဌပိတာ။ တသ္မာ တတ္ထ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကုသလဝိပါကကိရိယဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဈာနာနံ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုဒ္ဓိကနဝကာဒိဘေဒေါပိ သဗ္ဗော တတ္ထ ဝုတ္တသဒိသောယေဝါတိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၆၃၈။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဈာနာနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန တိဏ္ဏံ ဈာနာနံ နိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ ပရိတ္တာရမ္မဏာဒိဘာဝေန နဝတ္တဗ္ဗတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ လောကုတ္တရာ ပနေတ္ထ မဂ္ဂကာလေ ဖလကာလေ ဝါ သိယာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ သိယာ ပရိတ္တာရမ္မဏန္တိ ဧတ္ထ ကုသလတော တေရသ စတုတ္ထဇ္ဈာနာနိ သဗ္ဗတ္ထပါဒကစတုတ္ထံ, ဣဒ္ဓိဝိဓစတုတ္ထံ, ဒိဗ္ဗသောတဉာဏစတုတ္ထံ, စေတောပရိယဉာဏစတုတ္ထံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏစတုတ္ထံ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏစတုတ္ထံ, ယထာကမ္မူပဂဉာဏစတုတ္ထံ, အနာဂတံသဉာဏစတုတ္ထံ, အာကာသာနဉ္စာယတနာဒိစတုတ္ထံ, လောကုတ္တရစတုတ္ထန္တိ။

တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထပါဒကစတုတ္ထံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏမေဝ ဟောတိ။

ဣဒ္ဓိဝိဓစတုတ္ထံ စိတ္တဝသေန ကာယံ ပရိဏာမေန္တဿ အဒိဿမာနေန ကာယေန ပါဋိဟာရိယကရဏေ ကာယာရမ္မဏတ္တာ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, ကာယဝသေန စိတ္တံ ပရိဏာမေန္တဿ ဒိဿမာနေန ကာယေန ပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆန္တဿ သမာပတ္တိစိတ္တာရမ္မဏတ္တာ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ။

ဒိဗ္ဗသောတဉာဏစတုတ္ထံ သဒ္ဒါရမ္မဏတ္တာ ပရိတ္တာရမ္မဏံ။

စေတောပရိယဉာဏစတုတ္ထံ ကာမာဝစရစိတ္တဇာနနကာလေ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, ရူပါဝစရာရူပါဝစရစိတ္တဇာနနကာလေ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ, လောကုတ္တရစိတ္တဇာနနကာလေ အပ္ပမာဏာရမ္မဏံ။ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ပန ပုထုဇ္ဇနော ပုထုဇ္ဇနာနံယေဝ စိတ္တံ ဇာနာတိ, န အရိယာနံ။ သောတာပန္နော သောတာပန္နဿ စေဝ ပုထုဇ္ဇနဿ စ၊ သကဒါဂါမီ သကဒါဂါမိနော စေဝ ဟေဋ္ဌိမာနဉ္စ ဒွိန္နံ၊ အနာဂါမီ အနာဂါမိနော စေဝ ဟေဋ္ဌိမာနဉ္စ တိဏ္ဏံ၊ ခီဏာသဝေါ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဇာနာတိ။

ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏစတုတ္ထံ ကာမာဝစရက္ခန္ဓာနုဿရဏကာလေ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, ရူပါဝစရာရူပါဝစရက္ခန္ဓာနုဿရဏကာလေ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ, ‘‘အတီတေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ မဂ္ဂံ ဘာဝယိံသု, ဖလံ သစ္ဆိကရိံသူ’’တိ အနုဿရဏကာလေ အပ္ပမာဏာရမ္မဏံ, နာမဂေါတ္တာနုဿရဏကာလေ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ။

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏစတုတ္ထံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏတ္တာ ပရိတ္တာရမ္မဏံ။

ယထာကမ္မူပဂဉာဏစတုတ္ထံ ကာမာဝစရကမ္မာနုဿရဏကာလေ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, ရူပါဝစရာရူပါဝစရကမ္မာနုဿရဏကာလေ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ။

အနာဂတံသဉာဏစတုတ္ထံ အနာဂတေ ကာမဓာတုယာ နိဗ္ဗတ္တိဇာနနကာလေ ပရိတ္တာရမ္မဏံ, ရူပါရူပဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တိဇာနနကာလေ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ, ‘‘အနာဂတေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ, ဖလံ သစ္ဆိကရိဿန္တီ’’တိ ဇာနနကာလေ အပ္ပမာဏာရမ္မဏံ, ‘‘အနာဂတေ သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၀၈) နယေန နာမဂေါတ္တာနုဿရဏကာလေ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ။

အာကာသာနဉ္စာယတနအာကိဉ္စညာယတနစတုတ္ထံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနနေဝသညာနာသညာယတနစတုတ္ထံ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏံ။

လောကုတ္တရစတုတ္ထံ အပ္ပမာဏာရမ္မဏံ။

ကိရိယတောပိ တေသံ ဒွါဒသန္နံ ဈာနာနံ ဣဒမေဝ အာရမ္မဏဝိဓာနံ။ တီဏိ ဈာနာနိ နမဂ္ဂါရမ္မဏာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဝါ စေတောပရိယာဒိဉာဏံ ဝါ မဂ္ဂံ အာရမ္မဏံ ကရေယျ, တီဏိ ဈာနာနိ တထာ အပ္ပဝတ္တိတော နမဂ္ဂါရမ္မဏာ, သဟဇာတဟေတုဝသေန ပန သိယာ မဂ္ဂဟေတုကာ၊ ဝီရိယဇေဋ္ဌိကာယ ဝါ ဝီမံသာဇေဋ္ဌိကာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာယ မဂ္ဂါဓိပတိနော၊ ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌကကာလေ ဖလကာလေ စ နဝတ္တဗ္ဗာ။

စတုတ္ထံ ဈာနန္တိ ဣဓာပိ ကုသလတော တေရသသု စတုတ္ထဇ္ဈာနေသု သဗ္ဗတ္ထပါဒကဣဒ္ဓိဝိဓဒိဗ္ဗသောတဒိဗ္ဗစက္ခုယထာကမ္မူပဂဉာဏစတုတ္ထဉ္စေဝ စတုဗ္ဗိဓဉ္စ အာရုပ္ပစတုတ္ထံ မဂ္ဂါရမ္မဏာဒိဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗံ။ စေတောပရိယပုဗ္ဗေနိဝါသအနာဂတံသဉာဏစတုတ္ထံ ပန မဂ္ဂါရမ္မဏံ ဟောတိ။ န ဝတ္တဗ္ဗံ မဂ္ဂဟေတုကံ မဂ္ဂါဓိပတီတိ ဝါ၊ လောကုတ္တရစတုတ္ထံ မဂ္ဂါရမ္မဏံ န ဟောတိ၊ မဂ္ဂကာလေ ပန သဟဇာတဟေတုဝသေန မဂ္ဂဟေတုကံ၊ ဝီရိယဝီမံသာဇေဋ္ဌိကာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ မဂ္ဂါဓိပတိ၊ ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌိကာယ စေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ ဖလကာလေ စ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကိရိယတောပိ ဒွါဒသသု ဈာနေသု အယမေဝ နယော။

တီဏိ ဈာနာနိ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတီတာဒီသု ဧကဓမ္မမ္ပိ အာရဗ္ဘ အပ္ပဝတ္တိတော နဝတ္တဗ္ဗာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

စတုတ္ထံ ဈာနန္တိ ကုသလတော တေရသသု စတုတ္ထဇ္ဈာနေသု သဗ္ဗတ္ထပါဒကစတုတ္ထံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏမေဝ။ ဣဒ္ဓိဝိဓစတုတ္ထံ ကာယဝသေန စိတ္တပရိဏာမနေ သမာပတ္တိစိတ္တာရမ္မဏတ္တာ အတီတာရမ္မဏံ၊ ‘‘အနာဂတေ ဣမာနိ ပုပ္ဖါနိ မာ မိလာယိံသု, ဒီပါ မာ နိဗ္ဗာယိံသု, ဧကော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော သမုဋ္ဌာတု, ပဗ္ဗတော သမုဋ္ဌာတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာနကာလေ အနာဂတာရမ္မဏံ၊ စိတ္တဝသေန ကာယပရိဏာမနကာလေ ကာယာရမ္မဏတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ။ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏစတုတ္ထံ သဒ္ဒါရမ္မဏတ္တာ ပစ္စုပ္ပနာရမ္မဏံ။ စေတောပရိယဉာဏစတုတ္ထံ အတီတေ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓစိတ္တဇာနနကာလေ အတီတာရမ္မဏံ၊ အနာဂတေ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကစိတ္တဇာနနကာလေ အနာဂတာရမ္မဏံ။ ‘‘ယထာ ဣမဿ ဘောတော မနောသင်္ခါရာ ပဏိဟိတာ ဣမဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ အမုံ နာမ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေဿတီတိ။ သော ဗဟုဉ္စေပိ အာဒိသတိ, တထေဝ တံ ဟောတိ နော အညထာ’’တိ ဣမိနာ ဟိ သုတ္တေန (အ။ နိ။ ၃။၆၁) စေတောပရိယဉာဏဿေဝ ပဝတ္တိ ပကာသိတာ။ အဒ္ဓါနပစ္စုပ္ပန္နသန္တတိပစ္စုပ္ပန္နဝသေနေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိကာလေ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ။ ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာအဋ္ဌကထာကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏစတုတ္ထံ အတီတက္ခန္ဓာနုဿရဏကာလေ အတီတာရမ္မဏံ, နာမဂေါတ္တာနုဿရဏကာလေ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏစတုတ္ထံ ဝဏ္ဏာရမ္မဏတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏံ။ ယထာကမ္မူပဂဉာဏစတုတ္ထံ အတီတကမ္မမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ အတီတာရမ္မဏံ။ အနာဂတံသဉာဏစတုတ္ထံ အနာဂတက္ခန္ဓာနုဿရဏကာလေ အနာဂတာရမ္မဏံ, နာမဂေါတ္တာနုဿရဏကာလေ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ။ အာကာသာနဉ္စာယတနအာကိဉ္စညာယတနစတုတ္ထံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏမေဝ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနနေဝသညာနာသညာယတနစတုတ္ထံ အတီတာရမ္မဏမေဝ။ လောကုတ္တရစတုတ္ထံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏမေဝ။ ကိရိယတောပိ ဒွါဒသသု စတုတ္ထဇ္ဈာနေသု ဧသေဝ နယော။

တီဏိ ဈာနာနိ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာတိ အဇ္ဈတ္တတော ဗဟိဒ္ဓါဘူတံ နိမိတ္တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ။

စတုတ္ထံ ဈာနန္တိ ဣဓာပိ ကုသလတော တေရသသု စတုတ္ထဇ္ဈာနေသု သဗ္ဗတ္ထပါဒကစတုတ္ထံ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏမေဝ။

ဣဒ္ဓိဝိဓစတုတ္ထံ ကာယဝသေန စိတ္တပရိဏာမနေပိ စိတ္တဝသေန ကာယပရိဏာမနေပိ အတ္တနောဝ ကာယစိတ္တာရမ္မဏတ္တာ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ၊ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။

ဒိဗ္ဗသောတဉာဏစတုတ္ထံ အတ္တနော ကုစ္ဆိဂတသဒ္ဒါရမ္မဏကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ, ပရဿ သဒ္ဒါရမ္မဏကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ, ဥဘယဝသေနာပိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။

စေတောပရိယဉာဏစတုတ္ထံ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏမေဝ။

ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏစတုတ္ထံ အတ္တနော ခန္ဓာနုဿရဏကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ, ပရဿ ခန္ဓာနဉ္စေဝ နာမဂေါတ္တဿ စ အနုဿရဏကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏစတုတ္ထံ အတ္တနော ရူပါရမ္မဏကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ, ပရဿ ရူပါရမ္မဏကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ, ဥဘယဝသေနာပိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။

ယထာကမ္မူပဂဉာဏစတုတ္ထံ အတ္တနော ကမ္မဇာနနကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ, ပရဿ ကမ္မဇာနနကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ, ဥဘယဝသေနာပိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။

အနာဂတံသဉာဏစတုတ္ထံ အတ္တနော အနာဂတေ နိဗ္ဗတ္တိဇာနနကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ, ပရဿ ခန္ဓာနုဿရဏကာလေ စေဝ နာမဂေါတ္တာနုဿရဏကာလေ စ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ, ဥဘယဝသေနာပိ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။

အာကာသာနဉ္စာယတနစတုတ္ထံ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ။ အာကိဉ္စညာယတနစတုတ္ထံ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏံ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနနေဝသညာနာသညာယတနစတုတ္ထံ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏံ။

လောကုတ္တရစတုတ္ထံ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏမေဝ။ ကိရိယတောပိ ဒွါဒသသု ဈာနေသု အယမေဝ နယောတိ။

ဣမသ္မိံ ပန ဈာနဝိဘင်္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သုတ္တန္တဘာဇနီယေပိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာနေဝ ဈာနာနိ ကထိတာနိ၊ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေပိ ပဉှာပုစ္ဆကေပိ။ တယောပိ ဟိ ဧတေ နယာ တေဘူမကဓမ္မမိဿကတ္တာ ဧကပရိစ္ဆေဒါ ဧဝ။ ဧဝမယံ ဈာနဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

ဈာနဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၆၄၂။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေ စတဿောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ အပ္ပမညာယောတိ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန အပ္ပမညာယော။ ဧတာ ဟိ အာရမ္မဏဝသေန အပ္ပမာဏေ ဝါ သတ္တေ ဖရန္တိ, ဧကသတ္တမ္ပိ ဝါ အနဝသေသဖရဏဝသေန ဖရန္တီတိ ဖရဏအပ္ပမာဏဝသေန အပ္ပမညာယောတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဣဓ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဘိက္ခု။ မေတ္တာသဟဂတေနာတိ မေတ္တာယ သမန္နာဂတေန။ စေတသာတိ စိတ္တေန။ ဧကံ ဒိသန္တိ ဧကိဿာ ဒိသာယ။ ပဌမပရိဂ္ဂဟိတံ သတ္တံ ဥပါဒါယ ဧကဒိသာပရိယာပန္နသတ္တဖရဏဝသေန ဝုတ္တံ။ ဖရိတွာတိ ဖုသိတွာ အာရမ္မဏံ ကတွာ။ ဝိဟရတီတိ ဗြဟ္မဝိဟာရာဓိဋ္ဌိတံ ဣရိယာပထဝိဟာရံ ပဝတ္တေတိ။ တထာ ဒုတိယန္တိ ယထာ ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသု ယံ ကိဉ္စိ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ, တထေဝ တဒနန္တရံ ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထဉ္စာတိ အတ္ထော။

ဣတိ ဥဒ္ဓန္တိ တေနေဝ စ နယေန ဥပရိမံ ဒိသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဓော တိရိယန္တိ အဓောဒိသမ္ပိ တိရိယံဒိသမ္ပိ ဧဝမေဝ။ ဧတ္ထ စ အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ, တိရိယန္တိ အနုဒိသာ။ ဧဝံ သဗ္ဗဒိသာသု အဿမဏ္ဍလေ အဿမိဝ မေတ္တာသဟဂတံ စိတ္တံ သာရေတိပိ ပစ္စာသာရေတိပီတိ ဧတ္တာဝတာ ဧကမေကံ ဒိသံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဩဓိသော မေတ္တာဖရဏံ ဒဿိတံ။ သဗ္ဗဓီတိအာဒိ ပန အနောဓိသော ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗတ္ထ။ သဗ္ဗတ္တတာယာတိ သဗ္ဗေသု ဟီနမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌမိတ္တသပတ္တမဇ္ဈတ္တာဒိပ္ပဘေဒေသု အတ္တတာယ ‘အယံ ပရသတ္တော’တိ ဝိဘာဂံ အကတွာ အတ္တသမတာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အထ ဝါ သဗ္ဗတ္တတာယာတိ သဗ္ဗေန စိတ္တဘာဝေန ဤသကမ္ပိ ဗဟိ အဝိက္ခိပမာနောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗသတ္တဝန္တံ, သဗ္ဗသတ္တယုတ္တန္တိ အတ္ထော။ လောကန္တိ သတ္တလောကံ။

ဝိပုလေနာတိဧဝမာဒိပရိယာယဒဿနတော ပနေတ္ထ ပုန ‘‘မေတ္တာသဟဂတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ဝါ ဧတ္ထ ဩဓိသော ဖရဏေ ဝိယ ပုန ‘တထာ’သဒ္ဒေါ ‘ဣတိ’သဒ္ဒေါ ဝါ န ဝုတ္တော, တသ္မာ ပုန ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ နိဂမနဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ။ ဝိပုလေနာတိ ဧတ္ထ စ ဖရဏဝသေန ဝိပုလတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဘူမိဝသေန ပန တံ မဟဂ္ဂတံ, ပဂုဏဝသေန အပ္ပမာဏံ, သတ္တာရမ္မဏဝသေန စ အပ္ပမာဏံ, ဗျာပါဒပစ္စတ္ထိကပ္ပဟာနေန အဝေရံ, ဒေါမနဿပ္ပဟာနတော အဗျာပဇ္ဈံ, နိဒ္ဒုက္ခန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယံ တာဝ ‘‘မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဌပိတာယ မာတိကာယ အတ္ထော။

၆၄၃။ ဣဒါနိ ယဒေတံ ‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ပဒဘာဇနီယံ, တတ္ထ ယသ္မာ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒေါသစရိတဿ သပ္ပါယံ, တသ္မာ ယထာရူပေ ပုဂ္ဂလေ အယံ မေတ္တာ အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ, တံ မေတ္တာယ ဝတ္ထုဘူတံ ပုဂ္ဂလံ တာဝ ဒဿေတုံ သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သေယျထာပိ နာမာတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော, ယထာ ဧကံ ပုဂ္ဂလန္တိ အတ္ထော။ ပိယန္တိ ပေမနီယံ။ မနာပန္တိ ဟဒယဝုဍ္ဎိကရံ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗေဝ သန္နိဝါသေန ပစ္စုပ္ပန္နဟိတေန ဝါ ပိယော နာမ ဟောတိ, သီလာဒိဂုဏသမာယောဂေန မနာပေါ နာမ၊ ဒါနသမာနတ္တတာဟိ ဝါ ပိယတာ, ပိယဝစနအတ္ထစရိယတာဟိ မနာပတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယသ္မာ စေတ္ထ ပိယတာယ ဣမဿ ဗျာပါဒဿ ပဟာနံ ဟောတိ, တတော မေတ္တာ သုခံ ဖရတိ, မနာပတာယ ဥဒါသီနတာ န သဏ္ဌာတိ, ဟိရောတ္တပ္ပဉ္စ ပစ္စုပဋ္ဌာတိ, တတော ဟိရောတ္တပ္ပါနုပါလိတာ မေတ္တာ န ပရိဟာယတိ, တသ္မာ တံ ဥပမံ ကတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ပိယံ မနာပန္တိ။ မေတ္တာယေယျာတိ မေတ္တာယ ဖရေယျ၊ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ မေတ္တံ ကရေယျ ပဝတ္တေယျာတိ အတ္ထော။ ဧဝမေဝ သဗ္ဗေ သတ္တေတိ ယထာ ပိယံ ပုဂ္ဂလံ မေတ္တာယေယျ, ဧဝံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဝသီဘာဝံ ဥပဂတာယ မေတ္တာယ မဇ္ဈတ္တဝေရိသင်္ခါတေပိ သဗ္ဗေ သတ္တေ အနုက္ကမေန ဖရတီတိ အတ္ထော။ မေတ္တိ မေတ္တာယနာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။

၆၄၄။ ဝိဒိသံ ဝါတိ ပဒံ တိရိယံ ဝါတိ ဧတဿ အတ္ထဝိဘာဝနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၆၄၅။ ဖရိတွာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဖုသိတွာ။ အဓိမုဉ္စိတွာတိ အဓိကဘာဝေန မုဉ္စိတွာ, ယထာ မုတ္တံ သုမုတ္တံ ဟောတိ သုပ္ပသာရိတံ သုဝိတ္ထတံ တထာ မုဉ္စိတွာတိ အတ္ထော။

၆၄၈။ သဗ္ဗဓိအာဒိနိဒ္ဒေသေ ယသ္မာ တီဏိပိ ဧတာနိ ပဒါနိ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာနိ, တသ္မာ နေသံ ဧကတောဝ အတ္ထံ ဒဿေတုံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

၆၅၀။ ဝိပုလာဒိနိဒ္ဒေသေ ယသ္မာ ယံ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ ဟုတွာ အနန္တသတ္တဖရဏဝသေန ဝိပုလံ, တံ နိယမတော ဘူမိဝသေန မဟဂ္ဂတံ ဟောတိ။ ယဉ္စ မဟဂ္ဂတံ တံ အပ္ပမာဏဂေါစရဝသေန အပ္ပမာဏံ။ ယံ အပ္ပမာဏံ တံ ပစ္စတ္ထိကဝိဃာတဝသေန အဝေရံ။ ယဉ္စ အဝေရံ တံ ဝိဟတဗျာပဇ္ဇတာယ အဗျာပဇ္ဇံ။ တသ္မာ ‘‘ယံ ဝိပုလံ တံ မဟဂ္ဂတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဝေရော အဗျာပဇ္ဇောတိ စေတ္ထ လိင်္ဂဝိပရိယာယေန ဝုတ္တံ။ မနေန ဝါ သဒ္ဓိံ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ – ယံ အပ္ပမာဏံ စိတ္တံ, သော အဝေရော မနော၊ ယော အဝေရော သော အဗျာပဇ္ဇောတိ။ အပိစေတ္ထ ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမံ ပဒံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ, ဥပရိမံ ဝါ ဥပရိမံ ဟေဋ္ဌိမဿ ဟေဋ္ဌိမဿ အတ္ထောတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆၅၃။ သေယျထာပိ နာမ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဂ္ဂတံ ဒုရုပေတန္တိ ဣဒမ္ပိ ကရုဏာယ ဝတ္ထုဘူတံ ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ဧဝရူပသ္မိဉှိ ပုဂ္ဂလေ ဗလဝကာရုညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတ္ထ ဒုဂ္ဂတန္တိ ဒုက္ခေန သမင်္ဂီဘာဝံ ဂတံ။ ဒုရုပေတန္တိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဥပေတံ။ ဂတိကုလဘောဂါဒိဝသေန ဝါ တမဘာဝေ ဌိတော ပုဂ္ဂလော ဒုဂ္ဂတော, ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဥပေတတ္တာ တမပရာယဏဘာဝေ ဌိတော ဒုရုပေတောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆၆၃။ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ပိယံ မနာပန္တိ ဣဒမ္ပိ မုဒိတာယ ဝတ္ထုဘူတံ ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဂတိကုလဘောဂါဒိဝသေန ဇောတိဘာဝေ ဌိတော ပိယော, ကာယသုစရိတာဒီဟိ ဥပေတတ္တာ ဇောတိပရာယဏဘာဝေ ဌိတော မနာပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆၇၃။ နေဝ မနာပံ န အမနာပန္တိ ဣဒမ္ပိ ဥပေက္ခာယ ဝတ္ထုဘူတံ ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မိတ္တဘာဝံ အသမ္ပတ္တတာယ နေဝ မနာပေါ, အမိတ္တဘာဝံ အသမ္ပတ္တတာယ န အမနာပေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ဝုတ္တမေဝ။ ဘာဝနာဝိဓာနမ္ပိ ဧတေသံ ကမ္မဋ္ဌာနာနံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရတော ကထိတမေဝါတိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

အဘိဓမ္မဘာဇနီယံ ကုသလတောပိ ဝိပါကတောပိ ကိရိယတောပိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ဘာဇိတနယေနေဝ ဘာဇိတံ။ အတ္ထောပိဿ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ မေတ္တာဒီနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန သဗ္ဗာပိ တီသု တိကေသု နဝတဗ္ဗာရမ္မဏာ ဧဝ။ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏတ္တိကေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာတိ။ ဣမသ္မိံ ပန အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သုတ္တန္တဘာဇနီယေပိ လောကိယာ ဧဝ အပ္ပမညာယော ကထိတာ, အဘိဓမ္မဘာဇနီယေပိ ပဉှာပုစ္ဆကေပိ။ တယောပိ ဟိ ဧတေ နယာ လောကိယတ္တာ ဧကပရိစ္ဆေဒါ ဧဝ။ ဧဝမယံ အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

အပ္ပမညာဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေါ

၁။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၇၀၃။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ပဉ္စာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ သိက္ခာပဒါနီတိ သိက္ခိတဗ္ဗပဒါနိ၊ သိက္ခာကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော။ အပိစ ဥပရိ အာဂတာ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ ဓမ္မာ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာ။ ပဉ္စသု ပန သီလင်္ဂေသု ယံကိဉ္စိ အင်္ဂံ တာသံ သိက္ခာနံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဒန္တိ သိက္ခာနံ ပဒတ္တာ သိက္ခာပဒါနိ။ ပါဏာတိပါတာတိ ပါဏဿ အတိပါတာ ဃာတနာ မာရဏာတိ အတ္ထော။ ဝေရမဏီတိ ဝိရတိ။ အဒိန္နာဒါနာတိ အဒိန္နဿ အာဒါနာ၊ ပရပရိဂ္ဂဟိတဿ ဟရဏာတိ အတ္ထော။ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု။ မိစ္ဆာစာရာတိ ကိလေသကာမဝသေန လာမကာစာရာ။ မုသာဝါဒါတိ အဘူတဝါဒတော။ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာတိ ဧတ္ထ သုရာတိ ပိဋ္ဌသုရာ, ပူဝသုရာ, ဩဒနသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စ သုရာ။ မေရယန္တိ ပုပ္ဖါသဝေါ, ဖလာသဝေါ, ဂုဠာသဝေါ, မဓွာသဝေါ, သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စ အာသဝါ။ တဒုဘယမ္ပိ မဒနီယဋ္ဌေန မဇ္ဇံ။ ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝန္တိ, သာ ပမာဒကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ၊ တသ္မာ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ။ အယံ တာဝေတ္ထ မာတိကာနိက္ခေပဿ အတ္ထော။

၇၀၄။ ပဒဘာဇနီယေ ပန ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ယသ္မာ ပန န ကေဝလံ ဝိရတိယေဝ သိက္ခာပဒံ, စေတနာပိ သိက္ခာပဒမေဝ, တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ဒုတိယနယော ဒဿိတော။ ယသ္မာ စ န ကေဝလံ ဧတေယေဝ ဒွေ ဓမ္မာ သိက္ခာပဒံ, စေတနာသမ္ပယုတ္တာ ပန ပရောပဏ္ဏာသဓမ္မာပိ သိက္ခိတဗ္ဗကောဋ္ဌာသတော သိက္ခာပဒမေဝ, တသ္မာ တတိယနယောပိ ဒဿိတော။

တတ္ထ ဒုဝိဓံ သိက္ခာပဒံ ပရိယာယသိက္ခာပဒံ နိပ္ပရိယာယသိက္ခာပဒဉ္စ။ တတ္ထ ဝိရတိ နိပ္ပရိယာယသိက္ခာပဒံ။ သာ ဟိ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ’’တိ ပါဠိယံ အာဂတာ, နော စေတနာ။ ဝိရမန္တော စ တာယ ဧဝ တတော တတော ဝိရမတိ, န စေတနာယ။ စေတနံ ပန အာဟရိတွာ ဒဿေသိ။ တထာ သေသစေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မေ။ ဝီတိက္ကမကာလေ ဟိ ဝေရစေတနာ ဒုဿီလျံ နာမ။ တသ္မာ သာ ဝိရတိကာလေပိ သုသီလျဝသေန ဝုတ္တာ။ ဖဿာဒယော တံသမ္ပယုတ္တတ္တာ ဂဟိတာတိ။

ဣဒါနိ ဧတေသု သိက္ခာပဒေသု ဉာဏသမုတ္တေဇနတ္ထံ ဣမေသံ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဓမ္မတော, ကောဋ္ဌာသတော, အာရမ္မဏတော, ဝေဒနာတော, မူလတော, ကမ္မတော, သာဝဇ္ဇတော, ပယောဂတော စ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ ‘ဓမ္မတော’တိ ပဉ္စပေတေ ပါဏာတိပါတာဒယော စေတနာဓမ္မာဝ ဟောန္တိ။ ‘ကောဋ္ဌာသတော’ ပဉ္စပိ ကမ္မပထာ ဧဝ။

‘အာရမ္မဏတော’ ပါဏာတိပါတော ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏော။ အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏံ ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဝါ။ မိစ္ဆာစာရော ဣတ္ထိပုရိသာရမ္မဏော။ မုသာဝါဒေါ သတ္တာရမ္မဏော ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏော ဝါ။ သုရာပါနံ သင်္ခါရာရမ္မဏံ။

‘ဝေဒနာတော’ ပါဏာတိပါတော ဒုက္ခဝေဒနော။ အဒိန္နာဒါနံ တိဝေဒနံ။ တဉှိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌဿ အဒိန္နံ အာဒိယတော သုခဝေဒနံ ဟောတိ, ဘီတကာလေ ဒုက္ခဝေဒနံ, မဇ္ဈတ္တဿ ဟုတွာ ဂဏှတော အဒုက္ခမသုခဝေဒနံ။ မိစ္ဆာစာရော သုခဝေဒနော ဝါ အဒုက္ခမသုခဝေဒနော ဝါ။ မုသာဝါဒေါ အဒိန္နာဒါနံ ဝိယ တိဝေဒနော။ သုရာပါနံ သုခမဇ္ဈတ္တဝေဒနံ။

‘မူလတော’ ပါဏာတိပါတော ဒေါသမောဟမူလော။ အဒိန္နာဒါနံ ကိဉ္စိကာလေ လောဘမောဟမူလံ, ကိဉ္စိကာလေ ဒေါသမောဟမူလံ။ မိစ္ဆာစာရော လောဘမောဟမူလော။ မုသာဝါဒေါ ကိဉ္စိကာလေ လောဘမောဟမူလော, ကိဉ္စိကာလေ ဒေါသမောဟမူလော။ သုရာပါနံ လောဘမောဟမူလံ။

‘ကမ္မတော’ မုသာဝါဒေါ စေတ္ထ ဝစီကမ္မံ။ သေသာ ကာယကမ္မမေဝ။

‘သာဝဇ္ဇတော’ ပါဏာတိပါတော အတ္ထိ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, အတ္ထိ မဟာသာဝဇ္ဇော။ တထာ အဒိန္နာဒါနာဒီနိ။ တေသံ နာနာကရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတမေဝ။

အယံ ပန အပရော နယော – ကုန္ထကိပိလ္လိကဿ ဟိ ဝဓော အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တတော မဟန္တတရဿ မဟာသာဝဇ္ဇော၊ သောပိ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တတော မဟန္တတရာယ သကုဏိကာယ မဟာသာဝဇ္ဇော၊ တတော ဂေါဓာယ, တတော သသကဿ, တတော မိဂဿ, တတော ဂဝယဿ, တတော အဿဿ, တတော ဟတ္ထိဿ ဝဓော မဟာသာဝဇ္ဇော, တတောပိ ဒုဿီလမနုဿဿ, တတော ဂေါရူပသီလကမနုဿဿ, တတော သရဏဂတဿ, တတော ပဉ္စသိက္ခာပဒိကဿ, တတော သာမဏေရဿ, တတော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုနော, တတော သောတာပန္နဿ, တတော သကဒါဂါမိဿ, တတော အနာဂါမိဿ, တတော ခီဏာသဝဿ ဝဓော အတိမဟာသာဝဇ္ဇောယေဝ။

အဒိန္နာဒါနံ ဒုဿီလဿ သန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, တတော ဂေါရူပသီလကဿ သန္တကေ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ တတော သရဏဂတဿ, တတော ပဉ္စသိက္ခာပဒိကဿ, တတော သာမဏေရဿ, တတော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုနော, တတော သောတာပန္နဿ, တတော သကဒါဂါမိဿ, တတော အနာဂါမိဿ သန္တကေ မဟာသာဝဇ္ဇံ, တတော ခီဏာသဝဿ သန္တကေ အတိမဟာသာဝဇ္ဇံယေဝ။

မိစ္ဆာစာရော ဒုဿီလာယ ဣတ္ထိယာ ဝီတိက္ကမေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တတော ဂေါရူပသီလကာယ မဟာသာဝဇ္ဇော၊ တတော သရဏဂတာယ, ပဉ္စသိက္ခာပဒိကာယ, သာမဏေရိယာ, ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုနိယာ, သောတာပန္နာယ, သကဒါဂါမိနိယာ, တတော အနာဂါမိနိယာ ဝီတိက္ကမေ မဟာသာဝဇ္ဇော, ခီဏာသဝါယ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဧကန္တမဟာသာဝဇ္ဇောဝ။

မုသာဝါဒေါ ကာကဏိကမတ္တဿ အတ္ထာယ မုသာကထနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော, တတော အဍ္ဎမာသကဿ, မာသကဿ, ပဉ္စမာသကဿ, အဍ္ဎကဟာပဏဿ, ကဟာပဏဿ, တတော အနဂ္ဃနိယဘဏ္ဍဿ အတ္ထာယ မုသာကထနေ မဟာသာဝဇ္ဇော, မုသာ ကထေတွာ ပန သံဃံ ဘိန္ဒန္တဿ ဧကန္တမဟာသာဝဇ္ဇောဝ။

သုရာပါနံ ပသတမတ္တဿ ပါနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ, အဉ္ဇလိမတ္တဿ ပါနေ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ ကာယစာလနသမတ္ထံ ပန ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတနိဂမဃာတကမ္မံ ကရောန္တဿ ဧကန္တမဟာသာဝဇ္ဇမေဝ။

ပါဏာတိပါတဉှိ ပတွာ ခီဏာသဝဿ ဝဓော မဟာသာဝဇ္ဇော၊ အဒိန္နာဒါနံ ပတွာ ခီဏာသဝသန္တကဿ ဟရဏံ, မိစ္ဆာစာရံ ပတွာ ခီဏာသဝါယ ဘိက္ခုနိယာ ဝီတိက္ကမနံ, မုသာဝါဒံ ပတွာ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေါ, သုရာပါနံ ပတွာ ကာယစာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမနိဂမဃာတနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ။ သဗ္ဗေဟိပိ ပနေတေဟိ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒနမေဝ မဟာသာဝဇ္ဇံ။ တဉှိ ကပ္ပံ နိရယေ ပါစနသမတ္ထံ မဟာကိဗ္ဗိသံ။

‘ပယောဂတော’တိ ပါဏာတိပါတော သာဟတ္ထိကောပိ ဟောတိ အာဏတ္တိကောပိ။ တထာ အဒိန္နာဒါနံ။ မိစ္ဆာစာရမုသာဝါဒသုရာပါနာနိ သာဟတ္ထိကာနေဝါတိ။

ဧဝမေတ္ထ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဓမ္မာဒိဝသေန ဝိနိစ္ဆယံ ဉတွာ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိအာဒီနမ္ပိ ဓမ္မတော, ကောဋ္ဌာသတော, အာရမ္မဏတော, ဝေဒနာတော, မူလတော, ကမ္မတော, ခဏ္ဍတော, သမာဒါနတော, ပယောဂတော စ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ ‘ဓမ္မတော’တိ ပရိယာယသီလဝသေန ပဋိပါဋိယာ ပဉ္စ စေတနာဓမ္မာဝ။ ‘ကောဋ္ဌာသတော’တိ ပဉ္စပိ ကမ္မပထာ ဧဝ။ ‘အာရမ္မဏတော’တိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ပရဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အတ္တနော ဝေရစေတနာယ ဝိရမတိ။ ဣတရာသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗာပိ ဟိ ဧတာ ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေရစေတနာဟိယေဝ ဝိရမန္တိ။ ‘ဝေဒနာတော’တိ သဗ္ဗာပိ သုခဝေဒနာ ဝါ ဟောန္တိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနာ ဝါ။ ‘မူလတော’တိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသအမောဟမူလာ ဟောန္တိ, ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသမူလာ ဟောန္တိ။ ‘ကမ္မတော’တိ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီယေဝေတ္ထ ဝစီကမ္မံ၊ သေသာ ကာယကမ္မံ။ ‘ခဏ္ဍတော’တိ ဂဟဋ္ဌာ ယံ ယံ ဝီတိက္ကမန္တိ, တံ တဒေဝ ခဏ္ဍံ ဟောတိ ဘိဇ္ဇတိ, အဝသေသံ န ဘိဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ဂဟဋ္ဌာ ဟိ အနိဗဒ္ဓသီလာ ဟောန္တိ, ယံ ယံ သက္ကောန္တိ တံ တဒေဝ ဂေါပေန္တိ။ သာမဏေရာနံ ပန ဧကသ္မိံ ဝီတိက္ကမန္တေ သဗ္ဗာနိ ဘိဇ္ဇန္တိ။ န ကေဝလဉ္စ ဧတာနိ, သေသသီလာနိပိ ဘိဇ္ဇန္တိယေဝ။ တေသံ ပန ဝီတိက္ကမော ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထုကော။ ‘ပုန ဧဝရူပံ န ကရိဿာမီ’တိ ဒဏ္ဍကမ္မေ ကတေ သီလံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ။ ‘သမာဒါနတော’တိ သယမေဝ ‘ပဉ္စ သီလာနိ အဓိဋ္ဌဟာမီ’တိ အဓိဋ္ဌဟန္တေနပိ, ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ သမာဒိယန္တေနပိ သမာဒိဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ။ အညဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ‘ပဉ္စ သီလာနိ သမာဒိယာမီ’တိ သမာဒိယန္တေနပိ, ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ သမာဒိယန္တေနပိ သမာဒိန္နာနေဝ ဟောန္တိ။ ‘ပယောဂတော’ သဗ္ဗာနိပိ သာဟတ္ထိကပယောဂါနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၇၁၂။ ဣဒါနိ ယာသံ သိက္ခာနံ ကောဋ္ဌာသဘာဝေန ဣမာနိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ဒဿေတုံ ကတမေ ဓမ္မာ သိက္ခာတိ အယံ သိက္ခာဝါရော အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ ယသ္မာ သဗ္ဗေပိ စတုဘူမကကုသလာ ဓမ္မာ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝတော သိက္ခာ, တသ္မာ တေ ဒဿေတုံ ယသ္မိံ သမယေ ကာမာဝစရန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ (ဓ။ သ။ ၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ပါဠိံ ဝိတ္ထာရေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဓ ပန မုခမတ္တမေဝ ဒဿိတန္တိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၇၁၄။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ သိက္ခာပဒါနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန ယာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဧတ္ထ သတ္တာရမ္မဏာနီတိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ယသ္မာ သတ္တောတိ သင်္ခံ ဂတေ သင်္ခါရေယေဝ အာရမ္မဏံ ကရောန္တိ, ယသ္မာ စ သဗ္ဗာနိပိ ဧတာနိ သမ္ပတ္တဝိရတိဝသေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, တသ္မာ ‘‘ပရိတ္တာရမ္မဏာ’’တိ စ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ ယတော ပန ဝိရမတိ တဿ ဝတ္ထုနော အစ္စန္တဗဟိဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ။

ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အဘိဓမ္မဘာဇနီယေပိ ပဉှာပုစ္ဆကေပိ လောကိယာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ကထိတာနိ။ ဥဘောပိ ဟိ ဧတေ နယာ လောကိယတ္တာ ဧကပရိစ္ဆေဒါ ဧဝ။ ဧဝမယံ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေါ ဒွေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅။ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေါ

၁။ သုတ္တန္တဘာဇနီယံ

၁။ သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ

၇၁၈။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ စတဿောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ ပဋိသမ္ဘိဒါတိ ပဘေဒါ။ ယသ္မာ ပန ပရတော အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိအာဒိမာဟ, တသ္မာ န အညဿ ကဿစိ ပဘေဒါ, ဉာဏဿေဝ ပဘေဒါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတိ ‘‘စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ပဒေန စတ္တာရော ဉာဏပ္ပဘေဒါတိ အယမတ္ထော သင်္ဂဟိတော။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိ အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ အတ္ထပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနာဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏန္တိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဓမ္မပ္ပဘေဒဿ ဟိ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနာဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ။ နိရုတ္တိပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနာဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ နိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ။ ပဋိဘာနပ္ပဘေဒဿ သလ္လက္ခဏဝိဘာဝနာဝဝတ္ထာနကရဏသမတ္ထံ ပဋိဘာနေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ။

ဣဒါနိ ယထာနိက္ခိတ္တာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဘာဇေတွာ ဒဿေန္တော အတ္ထေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အတ္ထောတိ သင်္ခေပတော ဟေတုဖလံ။ တဉှိ ဟေတုဝသေန အရဏီယံ ဂန္တဗ္ဗံ ပတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ အတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ။ ပဘေဒတော ပန ယံကိဉ္စိ ပစ္စယသမုပ္ပန္နံ, နိဗ္ဗာနံ, ဘာသိတတ္ထော, ဝိပါကော, ကိရိယာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ အတ္ထေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ။

ဓမ္မောတိ သင်္ခေပတော ပစ္စယော။ သော ဟိ ယသ္မာ တံ တံ ဝိဒဟတိ ပဝတ္တေတိ စေဝ ပါပေတိ စ, တသ္မာ ဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ။ ပဘေဒတော ပန ယော ကောစိ ဖလနိဗ္ဗတ္တကော ဟေတု, အရိယမဂ္ဂေါ, ဘာသိတံ, ကုသလံ, အကုသလန္တိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ ဓမ္မေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ။

တတြ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏန္တိ တသ္မိံ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ ယာ သဘာဝနိရုတ္တိ, တဿာ အဘိလာပေ တံ သဘာဝနိရုတ္တိံ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တသ္မိံ သဘာဝနိရုတ္တာဘိလာပေ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ။ ဧဝမယံ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒါရမ္မဏာ နာမ ဇာတာ, န ပညတ္တိအာရမ္မဏာ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ, အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနန္တိ။ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော ဟိ ‘‘ဖဿော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ, ‘‘ဖဿာ’’တိ ဝါ ‘‘ဖဿ’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တေ ပန ‘‘အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အညံ ပနေသ နာမအာချာတဥပသဂ္ဂဗျဉ္ဇနသဒ္ဒံ ဇာနာတိ န ဇာနာတီတိ? ယဒဂ္ဂေန သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ, အယံ န သဘာဝနိရုတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ, တဒဂ္ဂေန တမ္ပိ ဇာနိဿတီတိ။ တံ ပန နယိဒံ ပဋိသမ္ဘိဒါကိစ္စန္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဝတ္ထု ကထိတံ –

တိဿဒတ္တတ္ထေရော ကိရ ဗောဓိမဏ္ဍေ သုဝဏ္ဏသလာကံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌာရသသု ဘာသာသု ‘ကတရဘာသာယ ကထေမီ’တိ ပဝါရေသိ။ တံ ပန တေန အတ္တနော ဥဂ္ဂဟေ ဌတွာ ပဝါရိတံ, န ပဋိသမ္ဘိဒါယ ဌိတေန။ သော ဟိ မဟာပညတာယ တံ တံ ဘာသံ ကထာပေတွာ ကထာပေတွာ ဥဂ္ဂဏှိ၊ တတော ဥဂ္ဂဟေ ဌတွာ ဧဝံ ပဝါရေသိ။

ဘာသံ နာမ သတ္တာ ဥဂ္ဂဏှန္တီတိ ဝတွာ စ ပနေတ္ထ ဣဒံ ကထိတံ။ မာတာပိတရော ဟိ ဒဟရကာလေ ကုမာရကေ မဉ္စေ ဝါ ပီဌေ ဝါ နိပဇ္ဇာပေတွာ တံ တံ ကထယမာနာ တာနိ တာနိ ကိစ္စာနိ ကရောန္တိ။ ဒါရကာ တေသံ တံ တံ ဘာသံ ဝဝတ္ထာပေန္တိ – ဣမိနာ ဣဒံ ဝုတ္တံ, ဣမိနာ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သဗ္ဗမ္ပိ ဘာသံ ဇာနန္တိ။ မာတာ ဒမိဠီ, ပိတာ အန္ဓကော။ တေသံ ဇာတော ဒါရကော သစေ မာတုကထံ ပဌမံ သုဏာတိ, ဒမိဠဘာသံ ဘာသိဿတိ၊ သစေ ပိတုကထံ ပဌမံ သုဏာတိ, အန္ဓကဘာသံ ဘာသိဿတိ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ပန ကထံ အဿုဏန္တော မာဂဓဘာသံ ဘာသိဿတိ။

ယောပိ အဂါမကေ မဟာရညေ နိဗ္ဗတ္တော, တတ္ထ အညော ကထေန္တော နာမ နတ္ထိ, သောပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဝစနံ သမုဋ္ဌာပေန္တော မာဂဓဘာသမေဝ ဘာသိဿတိ။ နိရယေ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ, ပေတ္တိဝိသယေ, မနုဿလောကေ, ဒေဝလောကေတိ သဗ္ဗတ္ထ မာဂဓဘာသာဝ ဥဿန္နာ။ တတ္ထ သေသာ ဩဋ္ဋကိရာတအန္ဓကယောနကဒမိဠဘာသာဒိကာ အဋ္ဌာရသ ဘာသာ ပရိဝတ္တန္တိ။ အယမေဝေကာ ယထာဘုစ္စဗြဟ္မဝေါဟာရအရိယဝေါဟာရသင်္ခါတာ မာဂဓဘာသာ န ပရိဝတ္တတိ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါပိ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ တန္တိံ အာရောပေန္တော မာဂဓဘာသာယ ဧဝ အာရောပေသိ။ ကသ္မာ? ဧဝဉှိ အတ္ထံ အာဟရိတုံ သုခံ ဟောတိ။ မာဂဓဘာသာယ ဟိ တန္တိံ အာရုဠှဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာနံ သောတပထာဂမနမေဝ ပပဉ္စော၊ သောတေ ပန သံဃဋ္ဋိတမတ္တေယေဝ နယသတေန နယသဟဿေန အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတိ။ အညာယ ပန ဘာသာယ တန္တိံ အာရုဠှံ ပေါထေတွာ ပေါထေတွာ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ။ ဗဟုမ္ပိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပန ပုထုဇ္ဇနဿ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ။ အရိယသာဝကော နော ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတော နာမ နတ္ထိ။

ဉာဏေသု ဉာဏန္တိ သဗ္ဗတ္ထကဉာဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပဘေဒဂတံ ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတိ။ ဣမာ ပန စတဿောပိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဒွီသု ဌာနေသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကတမေသု ဒွီသု? သေက္ခဘူမိယဉ္စ အသေက္ခဘူမိယဉ္စ။ တတ္ထ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ မဟာကဿပတ္ထေရဿ မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဿ မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရဿာတိ အသီတိယာပိ မဟာထေရာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါ အသေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒံ ဂတာ။ အာနန္ဒတ္ထေရဿ စိတ္တဿ ဂဟပတိနော ဓမ္မိကဿ ဥပါသကဿ ဥပါလိဿ ဂဟပတိနော ခုဇ္ဇုတ္တရာယ ဥပါသိကာယာတိ ဧဝမာဒီနံ ပဋိသမ္ဘိဒါ သေက္ခဘူမိယံ ပဘေဒံ ဂတာတိ ဣမာသု ဒွီသု ဘူမီသု ပဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ။

ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တီတိ? အဓိဂမေန, ပရိယတ္တိယာ, သဝနေန, ပရိပုစ္ဆာယ, ပုဗ္ဗယောဂေနာတိ။ တတ္ထ ‘အဓိဂမော’ နာမ အရဟတ္တံ။ တဉှိ ပတ္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ‘ပရိယတ္တိ’ နာမ ဗုဒ္ဓဝစနံ။ တဉှိ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ‘သဝနံ’ နာမ ဓမ္မဿဝနံ။ သက္ကစ္စဉှိ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ‘ပရိပုစ္ဆာ’ နာမ အဋ္ဌကထာ။ ဥဂ္ဂဟိတပါဠိယာ အတ္ထံ ကထေန္တဿ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ ‘ပုဗ္ဗယောဂေါ’ နာမ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရတာ, အတီတဘဝေ ဟရဏပစ္စာဟရဏနယေန ပရိဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနတာ၊ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရဿ ဟိ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ ဟောန္တိ။ တတ္ထ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ပုနဗ္ဗသုကုဋုမ္ဗိကပုတ္တဿ တိဿတ္ထေရဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ အဟေသုံ။ သော ကိရ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပရတီရံ ဂန္တွာ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အာဂစ္ဆန္တော နာဝံ အဘိရုဟနတိတ္ထေ ဧကသ္မိံ ပဒေ ဥပ္ပန္နကင်္ခေါ ယောဇနသတမဂ္ဂံ နိဝတ္တိတွာ အာစရိယဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ပဉှံ ကထေသိ။ သော ပသီဒိတွာ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ ကမ္ဗလံ အဒါသိ။ သောပိ တံ အာဟရိတွာ အာစရိယဿ အဒါသိ။ ထေရော ဝါသိယာ ကောဋ္ဋေတွာ နိသီဒနဋ္ဌာနေ ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေသိ။ ကိမတ္ထာယာတိ? ပစ္ဆိမာယ ဇနတာယ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယာတိ။ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အမှာကံ ဂတမဂ္ဂံ အာဝဇ္ဇေတွာ အနာဂတေ သဗြဟ္မစာရိနော ပဋိပတ္တိံ ပူရေတဗ္ဗံ မညိဿန္တီ’’တိ။ တိဿတ္ထေရောပိ အာစရိယဿ သန္တိကေ ကင်္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဇမ္ဗုကောလပဋ္ဋနေ ဩရုယှ စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇနဝေလာယ ဝါလိကဝိဟာရံ ပတွာ သမ္မဇ္ဇိ။ တဿ သမ္မဇ္ဇိတဋ္ဌာနံ ဒိသွာ ‘ဣဒံ ဝီတရာဂဿ ဘိက္ခုနော သမ္မဋ္ဌဋ္ဌာန’န္တိ ထေရဿ ဝီမံသနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆိံသု။ ထေရော ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တတာယ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတေ ပဉှေ ကထေသီတိ။

ပရိယတ္တိယာ ပန တိဿဒတ္တတ္ထေရဿ စေဝ နာဂသေနတ္ထေရဿ စ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ အဟေသုံ။ သက္ကစ္စဓမ္မသဝနေန သုဓမ္မသာမဏေရဿ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ အဟေသုံ။ သော ကိရ တလင်္ဂရဝါသီ ဓမ္မဒိန္နတ္ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော မာတုလတ္ထေရဿ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ သုဏန္တောယေဝ တီဏိ ပိဋကာနိ ပဂုဏာနိ အကာသိ။ ဥဂ္ဂဟိတပါဠိယာ အတ္ထံ ကထေန္တဿ ပန တိဿဒတ္တတ္ထေရဿ ဧဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိသဒါ အဟေသုံ။ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပန ပူရေတွာ ယာဝ အနုလောမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အာဂတာနံ ဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တပဋိသမ္ဘိဒါနံ ပုဗ္ဗယောဂါဝစရာနံ အန္တော နတ္ထိ။

ဧတေသု ပန ကာရဏေသု ပရိယတ္တိ, သဝနံ, ပရိပုစ္ဆာတိ ဣမာနိ တီဏိ ပဘေဒဿေဝ ဗလဝကာရဏာနိ။ ပုဗ္ဗယောဂေါ အဓိဂမဿ ဗလဝပစ္စယော, ပဘေဒဿ ဟောတိ န ဟောတီတိ? ဟောတိ, န ပန တထာ။ ပရိယတ္တိသဝနပရိပုစ္ဆာ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဟောန္တု ဝါ မာ ဝါ, ပုဗ္ဗယောဂေန ပုဗ္ဗေ စေဝ ဧတရဟိ စ သင်္ခါရသမ္မသနံ ဝိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ နတ္ထိ။ ဣမေ ပန ဒွေပိ ဧကတော ဟုတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဝိသဒါ ကရောန္တီတိ။

သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ။

၂။ သစ္စဝါရာဒိဝဏ္ဏနာ

၇၁၉။ ဣဒါနိ ယေ သင်္ဂဟဝါရေ ပဉ္စ အတ္ထာ စ ဓမ္မာ စ သင်္ဂဟိတာ, တေသံ ပဘေဒဒဿနနယေန ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိဘဇိတုံ ပုန စတဿောတိအာဒိနာ နယေန ပဘေဒဝါရော အာရဒ္ဓေါ။ သော သစ္စဝါရဟေတုဝါရဓမ္မဝါရပစ္စယာကာရဝါရပရိယတ္တိဝါရဝသေန ပဉ္စဝိဓော။ တတ္ထ ပစ္စယသမုပ္ပန္နဿ ဒုက္ခသစ္စဿ ပစ္စယေန ပတ္တဗ္ဗဿ နိဗ္ဗာနဿ စ အတ္ထဘာဝံ, ဖလနိဗ္ဗတ္တကဿ သမုဒယဿ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကဿ အရိယမဂ္ဂဿ စ ဓမ္မဘာဝဉ္စ ဒဿေတုံ ‘သစ္စဝါရော’ ဝုတ္တော။ ယဿ ကဿစိ ပန ဟေတုဖလနိဗ္ဗတ္တကဿ ဟေတုနော ဓမ္မဘာဝံ, ဟေတုဖလဿ စ အတ္ထဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘ဟေတုဝါရော’ ဝုတ္တော။ တတ္ထ စ ဟေတုဖလက္ကမဝသေန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ပဌမံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။ ယေ ပန ဓမ္မာ တမှာ တမှာ ရူပါရူပပ္ပဘေဒါ ဟေတုတော ဇာတာ, တေသံ အတ္ထဘာဝံ, တဿ တဿ စ ရူပါရူပဓမ္မပ္ပဘေဒဿ ဟေတုနော ဓမ္မဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘ဓမ္မဝါရော’ ဝုတ္တော။ ဇရာမရဏာဒီနံ ပန အတ္ထဘာဝံ, ဇရာမရဏာဒိသမုဒယသင်္ခါတာနံ ဇာတိအာဒီနဉ္စ ဓမ္မဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘ပစ္စယာကာရဝါရော’ ဝုတ္တော။ တတော ပရိယတ္တိသင်္ခါတဿ တဿ တဿ ဘာသိတဿ ဓမ္မဘာဝံ, ဘာသိတသင်္ခါတေန ပစ္စယေန ပတ္တဗ္ဗဿ ဘာသိတတ္ထဿ စ အတ္ထဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘ပရိယတ္တိဝါရော’ ဝုတ္တော။

တတ္ထ စ ယသ္မာ ဘာသိတံ ဉတွာ တဿတ္ထော ဉာယတိ, တသ္မာ ဘာသိတဘာသိတတ္ထက္ကမေန ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ပဌမံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။ ပရိယတ္တိဓမ္မဿ စ ပဘေဒဒဿနတ္ထံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ပုစ္ဆာပုဗ္ဗင်္ဂမော ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရော ဝုတ္တော။ တတ္ထ သုတ္တန္တိအာဒီဟိ နဝဟိ အင်္ဂေဟိ နိပ္ပဒေသတော တန္တိ ဂဟိတာ။ အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော, အယံ ဣမဿ ဘာသိတဿ အတ္ထောတိ ဣမသ္မိမ္ပိ ဌာနေ ဘာသိတဝသေန နိပ္ပဒေသတော တန္တိ ဧဝ ဂဟိတာတိ။

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၂။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၇၂၅။ တတ္ထ တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကာ။ သာ ဟိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာနံ မဂ္ဂဖလဉာဏာနံ ဝသေန လောကုတ္တရာပိ ဟောတိ။ အဘိဓမ္မဘာဇနီယေ ကုသလာကုသလဝိပါကကိရိယာနံ ဝသေန စတူဟိ ဝါရေဟိ ဝိဘတ္တံ။ တတ္ထ ယတ္တကာနိ ဟေဋ္ဌာ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ (ဓ။ သ။ ၁ အာဒယော) ကုသလစိတ္တာနိ ဝိဘတ္တာနိ, တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝသေန ဧကေကသ္မိံ စိတ္တနိဒ္ဒေသေ စတဿော စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိဘတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အကုသလစိတ္တေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဝိပါကကိရိယဝါရေသု ဝိပါကကိရိယာနံ အတ္ထေန သင်္ဂဟိတတ္တာ, ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒံ ဆဍ္ဍေတွာ, ဧကေကသ္မိံ ဝိပါကစိတ္တေ စ ကိရိယစိတ္တေ စ တိဿော တိဿောဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိဘတ္တာ။ ပါဠိ ပန မုခမတ္တမေဝ ဒဿေတွာ သံခိတ္တာ။ သာ ဟေဋ္ဌာ အာဂတဝိတ္ထာရဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ကသ္မာ ပန ယထာ ကုသလာကုသလဝါရေသု ‘‘တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓ ‘‘ယေသံ ဓမ္မာနံ ဣမေ ဝိပါကာ, တေသု ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဧဝံ န ဝုတ္တန္တိ? ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ။ ယဒိ ဧဝံ, ‘‘တေသံ ဝိပါကေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ အယံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပိ ဣဓ န ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာတိ? နော န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ကသ္မာ? ဟေဋ္ဌာ ဝိပါကကိရိယစိတ္တုပ္ပါဒဝသေန အဝုတ္တတ္တာ။ ကိရိယဝါရေ စ ‘‘ယေသံ ဓမ္မာနံ ဣမေ ကိရိယာ’’တိ ဝစနမေဝ န ယုဇ္ဇတီတိ ဒွီသုပိ ဣမေသု ဝါရေသု တိဿော တိဿောဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိဘတ္တာ။

တတ္ထ ယာယ နိရုတ္တိယာ တေသံ ဓမ္မာနံ ပညတ္တိ ဟောတီတိ ယာယ နိရုတ္တိယာ တေသံ ဖဿော ဟောတီတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ‘‘အယံ ဖဿော, အယံ ဝေဒနာ’’တိ ဧဝံ ပညတ္တိ ဟောတိ။ တတ္ထ ဓမ္မနိရုတ္တာဘိလာပေ ဉာဏန္တိ တသ္မိံ အတ္ထေ ဓမ္မေ စ ပဝတ္တမာနာယ တဿာ ဓမ္မနိရုတ္တိယာ သဘာဝပညတ္တိယာ အဘိလာပေ ဉာဏံ။ အဘိလာပသဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဉာဏမေဝ ဣဓာပိ ကထိတံ။ ယေန ဉာဏေနာတိ ယေန ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏေန။ တာနိ ဉာဏာနိ ဇာနာတီတိ ဣတရာနိ တီဏိ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနိ ဇာနာတိ။

ဣဒါနိ ယထာ ယံ ဉာဏံ တာနိ ဉာဏာနိ ဇာနာတိ, တထာ တဿ တေသု ပဝတ္တိံ ဒဿေတုံ ဣမာနိ ဉာဏာနိ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီတိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဣဒမတ္ထဇောတကာနီတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဇောတကာနိ ပကာသကာနိ၊ ဣမံ နာမ အတ္ထံ ဇောတေန္တိ ပကာသေန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီတိ အတ္ထော။ ဣတိ ဉာဏေသု ဉာဏန္တိ ဣမိနာ အာကာရေန ပဝတ္တံ တီသု ဉာဏေသု ဉာဏံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ နာမ။

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အယံ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ ‘ဣမိဿာ ဣဒံ ကိစ္စံ, ဣမိဿာ ဣဒံ ကိစ္စ’န္တိ ဣတရာသံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ကိစ္စံ ဇာနာတိ, သယံ ပန တာသံ ကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဗဟုဿုတဓမ္မကထိကော ဝိယ အပ္ပဿုတဓမ္မကထိကဿ။ ဒွေ ကိရ ဘိက္ခူ။ ဧကော ဗဟုဿုတော, ဧကော အပ္ပဿုတော။ တေ ဧကတောဝ ဧကံ ဓမ္မကထာမဂ္ဂံ ဥဂ္ဂဏှိံသု။ တတ္ထ အပ္ပဿုတော သရသမ္ပန္နော အဟောသိ, ဣတရော မန္ဒဿရော။ တေသု အပ္ပဿုတော ဂတဂတဋ္ဌာနေ အတ္တနော သရသမ္ပတ္တိယာ သကလပရိသံ ခေါဘေတွာ ဓမ္မံ ကထေသိ။ ဓမ္မံ သုဏမာနာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌမာနသာ ဟုတွာ – ‘ယထာ ဧသ ဓမ္မံ ကထေသိ, ဧကော တိပိဋကဓရော မညေ ဘဝိဿတီ’တိ ဝဒန္တိ။ ဗဟုဿုတဘိက္ခု ပန – ‘ဓမ္မသဝနေ ဇာနိဿထ အယံ တိပိဋကဓရော ဝါ နော ဝါ’တိ အာဟ။ သော ကိဉ္စာပိ ဧဝမာဟ, ယထာ ပန သကလပရိသံ ခေါဘေတွာ ဓမ္မံ ကထေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမဿ ကထနသမတ္ထတာ နတ္ထိ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ, ဗဟုဿုတော ဝိယ အပ္ပဿုတဿ, ဣတရာသံ ကိစ္စံ ဇာနာတိ, သယံ ပန တံ ကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၇၄၆။ ဧဝံ ကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါဒိဝသေန ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ တာသံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ ခေတ္တံ ဒဿေတုံ ပုန စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ကာမာဝစရကုသလတော စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တုပ္ပါဒေသူတိ ဣဒံ သေက္ခာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တေသဉှိပိ ဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ပဉ္စပ္ပကာရံ ဓမ္မံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလစိတ္တေသု ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ နိရုတ္တိပစ္စဝေက္ခဏကာလေ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ သဗ္ဗတ္ထကဉာဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတိ။

ကိရိယတော စတူသူတိ ဣဒံ ပန အသေက္ခာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တေသဉှိ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ပဉ္စပ္ပကာရံ ဓမ္မံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယစိတ္တေသု ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တထာ နိရုတ္တိပစ္စဝေက္ခဏကာလေ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကတွာ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ သဗ္ဗတ္ထကဉာဏံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါတိ။

အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ဧတေသု စေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒံ ပန သေက္ခာသေက္ခာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ သေက္ခာနံ အတ္ထပစ္စဝေက္ခဏကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ အတ္ထံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တကုသလစိတ္တေသု အယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မဂ္ဂဖလကာလေ စ မဂ္ဂဖလေသု။ အသေက္ခဿ ပန အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပဘေဒမေဝ အတ္ထံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတူသု ဉာဏသမ္ပယုတ္တကိရိယစိတ္တေသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဖလကာလေ စ ဥပရိမေ သာမညဖလေတိ။ ဧဝမေတာ သေက္ခာသေက္ခာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဣမာသု ဘူမီသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဘူမိဒဿနတ္ထံ အယံ နယော ဒဿိတောတိ။

အဘိဓမ္မဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ။

၃။ ပဉှာပုစ္ဆကဝဏ္ဏနာ

၇၄၇။ ပဉှာပုစ္ဆကေ ပါဠိအနုသာရေနေဝ စတုန္နံ ပဋိသမ္ဘိဒါနံ ကုသလာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာရမ္မဏတ္တိကေသု ပန နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ ပရိတ္တာရမ္မဏာ။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ ကာမာဝစရဝိပါကကိရိယသင်္ခါတဉ္စေဝ ပစ္စယသမုပ္ပန္နဉ္စ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ ဝုတ္တပ္ပဘေဒမေဝ ရူပါဝစရာရူပါဝစရံ အတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ၊ လောကုတ္တရဝိပါကတ္ထဉ္စေဝ ပရမတ္ထဉ္စ နိဗ္ဗာနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ ကာမာဝစရံ ကုသလဓမ္မံ အကုသလဓမ္မံ ပစ္စယဓမ္မဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ ရူပါဝစရာရူပါဝစရံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယဓမ္မဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ၊ လောကုတ္တရံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပစ္စယဓမ္မဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ ကာမာဝစရကုသလဝိပါကကိရိယဉာဏာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ ရူပါဝစရာရူပါဝစရာနိ ကုသလဝိပါကကိရိယဉာဏာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ တေသံ အာရမ္မဏာနိ ဝိဇာနန္တဿ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ၊ လောကုတ္တရာနိ ကုသလဝိပါကဉာဏာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ။

အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ သဟဇာတဟေတုဝသေန သိယာ မဂ္ဂဟေတုကာ, ဝီရိယဇေဋ္ဌိကာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ သိယာ မဂ္ဂါဓိပတိ, ဆန္ဒစိတ္တဇေဋ္ဌိကာယ နဝတ္တဗ္ဗာ, ဖလကာလေပိ နဝတ္တဗ္ဗာ ဧဝ။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ မဂ္ဂါရမ္မဏာ, မဂ္ဂံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အာရမ္မဏာဓိပတိဝသေန မဂ္ဂါဓိပတိ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ မဂ္ဂဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ မဂ္ဂါရမ္မဏာ, မဂ္ဂံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ မဂ္ဂါဓိပတိ, သေသဉာဏံ ပဉ္စဝေက္ခဏကာလေ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ။ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ သဒ္ဒံ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ။

အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ အတီတံ ဝိပါကတ္ထံ ကိရိယတ္ထံ ပစ္စယသမုပ္ပန္နဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အတီတာရမ္မဏာ, အနာဂတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနာဂတာရမ္မဏာ, ပစ္စုပ္ပန္နံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ, လောကုတ္တရံ ပရမတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ အတီတံ ကုသလံ အကုသလံ ပစ္စယဓမ္မဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အတီတာရမ္မဏာ, အနာဂတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနာဂတာရမ္မဏာ, ပစ္စုပ္ပန္နံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ အတီတံ ကုသလဉာဏံ ဝိပါကဉာဏံ ကိရိယဉာဏဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အတီတာရမ္မဏာ, အနာဂတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အနာဂတာရမ္မဏာ, ပစ္စုပ္ပန္နံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာ။

နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ သဒ္ဒါရမ္မဏတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ။ ဣတရာသု တီသု အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ အဇ္ဈတ္တံ ဝိပါကတ္ထံ ကိရိယတ္ထံ ပစ္စယသမုပ္ပန္နဉ္စ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ, ဗဟိဒ္ဓါ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ, ပရမတ္ထံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ ဧဝ။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ အဇ္ဈတ္တံ ကုသလာကုသလံ ပစ္စယဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ, ဗဟိဒ္ဓါ ကုသလာကုသလံ ပစ္စယဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ကုသလာကုသလံ ပစ္စယဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ အဇ္ဈတ္တံ ကုသလဝိပါကကိရိယဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏာ, ဗဟိဒ္ဓါ…ပေ… အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ကုသလဝိပါကကိရိယဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏကာလေ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏာတိ။

ဣဓာပိ တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယလောကုတ္တရာ။ ဣမသ္မိဉှိ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန တယောပိ နယာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကတ္တာ ဧကပရိစ္ဆေဒါဝ ကထိတာ။ တီသုပိ ဟိ ဧတာသု တိဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယာ, အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ လောကိယလောကုတ္တရာတိ။ ဧဝမယံ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေါပိ တေပရိဝဋ္ဋံ နီဟရိတွာဝ ဘာဇေတွာ ဒဿိတောတိ။

သမ္မောဟဝိနောဒနိယာ ဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယ

ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၆။ ဉာဏဝိဘင်္ဂေါ

၁။ ဧကကမာတိကာဒိဝဏ္ဏနာ

၇၅၁။ ဣဒါနိ တဒနန္တရေ ဉာဏဝိဘင်္ဂေ ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူတိအာဒိနာ နယေန ပဌမံ ဧကဝိဓာဒီဟိ ဒသဝိဓပရိယောသာနေဟိ ဒသဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ မာတိကံ ဌပေတွာ နိက္ခိတ္တပဒါနုက္ကမေန နိဒ္ဒေသော ကတော။

တတ္ထ ဧကဝိဓေနာတိ ဧကပ္ပကာရေန, ဧကကောဋ္ဌာသေန ဝါ။ ဉာဏဝတ္ထူတိ ဧတ္ထ ပန ဉာဏဉ္စ တံ ဝတ္ထု စ နာနပ္ပကာရာနံ သမ္ပတ္တီနန္တိ ဉာဏဝတ္ထု၊ ဩကာသဋ္ဌေန ဉာဏဿ ဝတ္ထူတိပိ ဉာဏဝတ္ထု။ ဣဓ ပန ပုရိမေနေဝတ္ထေန ဉာဏဝတ္ထု ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ဧကဝိဓပရိစ္ဆေဒါဝသာနေ ‘‘ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာ – ဧဝံ ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဉ္စ ဝိညာဏာတိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ပဉ္စ။ န ဟေတူတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁။၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ နိဒ္ဒေသဝါရေ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဒုကမာတိကာဒိပဒေသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ တံ တတ္ထေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ နိက္ခေပပရိစ္ဆေဒမတ္တံ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘န ဟေတု အဟေတုကာ’’တိအာဒီဟိ တာဝ ဓမ္မသင်္ဂဟမာတိကာဝသေန, ‘‘အနိစ္စာ ဇရာဘိဘူတာ’’တိအာဒီဟိ အမာတိကာဝသေနာတိ သင်္ခေပတော ဒုဝိဓေဟိ ပဘေဒတော အဋ္ဌသတ္တတိယာ ပဒေဟိ ဧကကမာတိကာ နိက္ခိတ္တာ။

ဒုကာနုရူပေဟိ ပန ပဉ္စတိံသာယ ဒုကေဟိ ဒုကမာတိကာ နိက္ခိတ္တာ။

တိကာနုရူပေဟိ ‘‘စိန္တာမယာ ပညာ’’တိအာဒီဟိ စတူဟိ ဗာဟိရတ္တိကေဟိ, ‘‘ဝိပါကာ ပညာ’’တိအာဒီဟိ အနိယမိတပညာဝသေန ဝုတ္တေဟိ စုဒ္ဒသဟိ မာတိကာတိကေဟိ, ဝိတက္ကတ္တိကေ ပဌမပဒေန နိယမိတပညာဝသေန ဝုတ္တေဟိ တေရသဟိ, ဒုတိယပဒေန နိယမိတပညာဝသေန ဝုတ္တေဟိ သတ္တဟိ, တတိယပဒေန နိယမိတပညာဝသေန ဝုတ္တေဟိ ဒွါဒသဟိ, ပီတိတ္တိကေ စ ပဌမပဒေန နိယမိတပညာဝသေန ဝုတ္တေဟိ တေရသဟိ, တထာ ဒုတိယပဒေန, တတိယပဒေန နိယမိတပညာဝသေန ဝုတ္တေဟိ ဒွါဒသဟီတိ အဋ္ဌာသီတိယာ တိကေဟိ တိကမာတိကာ နိက္ခိတ္တာ။

စတုက္ကမာတိကာ ပန ‘ကမ္မဿကတဉာဏ’န္တိအာဒီဟိ ဧကဝီသတိယာ စတုက္ကေဟိ, ပဉ္စကမာတိကာ ဒွီဟိ ပဉ္စကေဟိ, ဆက္ကမာတိကာ ဧကေန ဆက္ကေန, သတ္တကမာတိကာ ‘‘သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနီ’’တိ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသဟိ သတ္တကေဟိ, အဋ္ဌကမာတိကာ ဧကေန အဋ္ဌကေန, နဝကမာတိကာ ဧကေန နဝကေန။

၁၀။ ဒသကမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၇၆၀။ ဒသကမာတိကာ ‘‘ဒသ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိအာဒိနာ ဧကေနေဝ ဒသကေန နိက္ခိတ္တာ။ တတ္ထ ဒသာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ တထာဂတဿာတိ ယထာ ဝိပဿီအာဒယော ပုဗ္ဗကာ ဣသယော အာဂတာ တထာ အာဂတဿ၊ ယထာ စ တေ ဂတာ တထာ ဂတဿ။ တထာဂတဗလာနီတိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ တထာဂတဿေဝ ဗလာနိ၊ ယထာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဗလာနိ ပုညုဿယသမ္ပတ္တိယာ အာဂတာနိ တထာ အာဂတဗလာနီတိပိ အတ္ထော။ တတ္ထ ဒုဝိဓံ တထာဂတဿ ဗလံ – ကာယဗလဉ္စ ဉာဏဗလဉ္စ။ တေသု ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ, ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ, ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာတိ။ –

ဣမာနိ ဟိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ။

တတ္ထ ‘ကာဠာဝက’န္တိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ တံ ဧကဿ ကာဠာဝကဟတ္ထိနော။ ယံ ဒသန္နံ ကာဠာဝကာနံ ဗလံ တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယဿ။ ယံ ဒသန္နံ ဂင်္ဂေယျာနံ တံ ဧကဿ ပဏ္ဍရဿ။ ယံ ဒသန္နံ ပဏ္ဍရာနံ တံ ဧကဿ တမ္ဗဿ။ ယံ ဒသန္နံ တမ္ဗာနံ တံ ဧကဿ ပိင်္ဂလဿ။ ယံ ဒသန္နံ ပိင်္ဂလာနံ တံ ဧကဿ ဂန္ဓဟတ္ထိနော။ ယံ ဒသန္နံ ဂန္ဓဟတ္ထီနံ တံ ဧကဿ မင်္ဂလဿ။ ယံ ဒသန္နံ မင်္ဂလာနံ တံ ဧကဿ ဟေမဝတဿ။ ယံ ဒသန္နံ ဟေမဝတာနံ တံ ဧကဿ ဥပေါသထဿ။ ယံ ဒသန္နံ ဥပေါသထာနံ တံ ဧကဿ ဆဒ္ဒန္တဿ။ ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ တံ ဧကဿ တထာဂတဿ။ နာရာယနသင်္ခါတဗလန္တိပိ ဣဒမေဝ ဝုစ္စတိ။ တဒေတံ ပကတိဟတ္ထီနံ ဂဏနာယ ဟတ္ထိကောဋိသဟဿာနံ, ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ။ ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ကာယဗလံ။

ဉာဏဗလံ ပန ဣဓ တာဝ ပါဠိယံ အာဂတမေဝ ဒသဗလဉာဏံ။ မဟာသီဟနာဒေ (မ။ နိ။ ၁။၁၄၆ အာဒယော) ဒသဗလဉာဏံ, စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ, အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ, စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, သံယုတ္တကေ (သံ။ နိ။ ၂။၃၃-၃၄) အာဂတာနိ တေသတ္တတိ ဉာဏာနိ, သတ္တသတ္တတိ ဉာဏာနီတိ ဧဝံ အညာနိပိ အနေကာနိ ဉာဏသဟဿာနိ – ဧတံ ဉာဏဗလံ နာမ။ ဣဓာပိ ဉာဏဗလမေဝ အဓိပ္ပေတံ ဉာဏဉှိ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန စ ဗလန္တိ ဝုတ္တံ။

ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ယေဟိ ဒသဟိ ဉာဏဗလေဟိ ဥပေတော သမုပေတော။ အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဥတ္တမဋ္ဌာနံ၊ အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ, တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော။ အပိ စ ဂဝသတဇေဋ္ဌကော ဥသဘော, ဂဝသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ ဝဇသတဇေဋ္ဌကော ဝါ ဥသဘော, ဝဇသဟဿဇေဋ္ဌကော ဝသဘော၊ သဗ္ဗဂဝသေဋ္ဌော သဗ္ဗပရိဿယသဟော သေတော ပါသာဒိကော မဟာဘာရဝဟော အသနိသတသဒ္ဒေဟိပိ အကမ္ပနီယော နိသဘော။ သော ဣဓ ဥသဘောတိ အဓိပ္ပေတော။ ဣဒမ္ပိ ဟိ တဿ ပရိယာယဝစနံ။ ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ။ ဌာနန္တိ စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနံ။ ဣဒံ ပန အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ။ ယထေဝ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော ဥသဘဗလေန သမန္နာဂတော စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ တထာဂတောပိ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန ပစ္စာမိတ္တေန အကမ္ပိယော အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ။ ဧဝံ တိဋ္ဌမာနော စ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ဥပဂစ္ဆတိ, န ပစ္စက္ခာတိ, အတ္တနိ အာရောပေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ။

ပရိသာသူတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု။ သီဟနာဒံ နဒတီတိ သေဋ္ဌနာဒံ အဘီတနာဒံ နဒတိ, သီဟနာဒသဒိသံ ဝါ နာဒံ နဒတိ။ အယမတ္ထော သီဟနာဒသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗော။ ယထာ ဝါ သီဟော သဟနတော စ ဟနနတော စ သီဟောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော ပရပ္ပဝါဒါနဉ္စ ဟနနတော သီဟောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ။ တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ, ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ‘‘ဣတိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန နာနာဝိဓဒေသနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ။

ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဝိသုဒ္ဓံ။ စက္ကသဒ္ဒေါ စ ပနာယံ –

သမ္ပတ္တိယံ လက္ခဏေ စ, ရထင်္ဂေ ဣရိယာပထေ၊

ဒါနေ ရတနဓမ္မူရ, စက္ကာဒီသု စ ဒိဿတိ၊

ဓမ္မစက္ကေ ဣဓ မတော, တဉ္စ ဒွေဓာ ဝိဘာဝယေ။

‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၃၁) ဟိ အယံ သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ။ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၅) ဧတ္ထ လက္ခဏေ။ ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိ (ဓ။ ပ။ ၁) ဧတ္ထ ရထင်္ဂေ။ ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၉) ဧတ္ထ ဣရိယာပထေ။ ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ မာ စ ပမာဒေါ, စက္ကံ ပဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ။ ၁။၇။၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ။ ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုရဟောသီ’’တိ ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ။ ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု။ နိ။ ၅၆၂) ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကေ။ ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ။ ၁။၁။၁၀၄၊ ၁။၅။၁၀၃) ဧတ္ထ ဥရစက္ကေ။ ‘‘ခုရပရိယန္တေန စေပိ စက္ကေနာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၆၆) ဧတ္ထ ပဟရဏစက္ကေ။ ‘‘အသနိဝိစက္က’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၆၁၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၆၂) ဧတ္ထ အသနိမဏ္ဍလေ။ ဣဓ ပနာယံ ဓမ္မစက္ကေ မတော။

တံ ပန ဓမ္မစက္ကံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စ။ တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ၊ ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ။ တတ္ထ ပဋိဝေဓဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဒုဝိဓံ။ တဉှိ အဘိနိက္ခမနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ၊ တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ၊ ဒီပင်္ကရဗျာကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ, ဖလက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ နာမ။ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ပဝတ္တမာနံ ပဝတ္တန္တိ ဒုဝိဓံ။ တဉှိ ယာဝ အညာကောဏ္ဍညဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါ ပဝတ္တမာနံ, ဖလက္ခဏေ ပဝတ္တံ နာမ။ တေသု ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ, ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ။ ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဩရသဉာဏံ။

ဣဒါနိ ယေဟိ ဒသဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ယာနိ အာဒိတောဝ ‘‘ဒသ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိ နိက္ခိတ္တာနိ, တာနိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ကတမာနိ ဒသ? ဣဓ တထာဂတော ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိ ကာရဏဉ္စ ကာရဏတော။ ကာရဏဉှိ ယသ္မာ တတ္ထ ဖလံ တိဋ္ဌတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ ပဝတ္တတိ စ, တသ္မာ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ။ တံ ဘဂဝါ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ ဟေတူ ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ တံ တံ ဌာန’’န္တိ စ ‘ယေ ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ န ဟေတူ န ပစ္စယာ ဥပ္ပါဒါယ တံ တံ အဋ္ဌာန’န္တိ စ ပဇာနန္တော ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ ယမ္ပီတိ ယေန ဉာဏေန။ ဣဒမ္ပိ တထာဂတဿာတိ ဣဒမ္ပိ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ တထာဂတဿ တထာဂတဗလံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ သမာဒိယိတွာ ကတာနံ ကုသလာကုသလကမ္မာနံ၊ ကမ္မမေဝ ဝါ ကမ္မသမာဒါနံ။ ဌာနသော ဟေတုသောတိ ပစ္စယတော စေဝ ဟေတုတော စ။ တတ္ထ ဂတိဥပဓိကာလပယောဂါ ဝိပါကဿ ဌာနံ, ကမ္မံ ဟေတု။

သဗ္ဗတ္ထ ဂါမိနိန္တိ သဗ္ဗဂတိဂါမိနိဉ္စ အဂတိဂါမိနိဉ္စ။ ပဋိပဒန္တိ မဂ္ဂံ။ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဗဟူသုပိ မနုဿေသု ဧကမေဝ ပါဏံ ဃာတေန္တေသု ‘ဣမဿ စေတနာ နိရယဂါမိနီ ဘဝိဿတိ, ဣမဿ တိရစ္ဆာနယောနိဂါမိနီ’တိ ဣမိနာ နယေန ဧကဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ကုသလာကုသလစေတနာသင်္ခါတာနံ ပဋိပတ္တီနံ အဝိပရီတတော သဘာဝံ ပဇာနာတိ။

အနေကဓာတုန္တိ စက္ခုဓာတုအာဒီဟိ ကာမဓာတုအာဒီဟိ ဝါ ဓာတူဟိ ဗဟုဓာတုံ။ နာနာဓာတုန္တိ တာသံယေဝ ဓာတူနံ ဝိလက္ခဏတာယ နာနပ္ပကာရဓာတုံ။ လောကန္တိ ခန္ဓာယတနဓာတုလောကံ။ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ တာသံ တာသံ ဓာတူနံ အဝိပရီတတော သဘာဝံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။

နာနာဓိမုတ္တိကတန္တိ ဟီနာဒီဟိ အဓိမုတ္တီဟိ နာနာဓိမုတ္တိကဘာဝံ။

ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ။ ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ ဟီနသတ္တာနံ၊ ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ ဝေနေယျဝသေန ပန ဒွေဓာ ဝုတ္တံ။ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တန္တိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရဘာဝဉ္စ အပရဘာဝဉ္စ ဝုဍ္ဎိဉ္စ ဟာနိဉ္စာတိ အတ္ထော။

ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနန္တိ ပဌမာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ, ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ, သဝိတက္ကသဝိစာရာဒီနံ တိဏ္ဏံ သမာဓီနံ, ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိအာဒီနဉ္စ နဝန္နံ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တီနံ။ သံကိလေသန္တိ ဟာနဘာဂိယဓမ္မံ။ ဝေါဒါနန္တိ ဝိသေသဘာဂိယဓမ္မံ။ ဝုဋ္ဌာနန္တိ ယေန ကာရဏေန ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, တံ ကာရဏံ။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိန္တိ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာနုဿရဏံ။

စုတူပပါတန္တိ စုတိဉ္စ ဥပပါတဉ္စ။

အာသဝါနံ ခယန္တိ ကာမာသဝါဒီနံ ခယသင်္ခါတံ အာသဝနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ။

ဣမာနီတိ ယာနိ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဒသ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနီ’’တိ အဝေါစ, ဣမာနိ တာနီတိ အပ္ပနံ ကရောတီတိ။ ဧဝမေတ္ထ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ ဉတွာ ဣဒါနိ ယသ္မာ တထာဂတော ပဌမံယေဝ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏေန ဝေနေယျသတ္တာနံ အာသဝက္ခယာဓိဂမဿ စေဝ အနဓိဂမဿ စ ဌာနာဋ္ဌာနဘူတံ ကိလေသာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ, လောကိယသမ္မာဒိဋ္ဌိဌာနဒဿနတော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဌာနာဘာဝဒဿနတော စ။ အထ နေသံ ကမ္မဝိပါကဉာဏေန ဝိပါကာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ, တိဟေတုကပဋိသန္ဓိဒဿနတော။ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏေန ကမ္မာဝရဏာဘာဝံ ပဿတိ, အာနန္တရိယကမ္မာဘာဝဒဿနတော။ ဧဝံ အနာဝရဏာနံ အနေကဓာတုနာနာဓာတုဉာဏေန အနုကူလဓမ္မဒေသနတ္ထံ စရိယာဝိသေသံ ပဿတိ, ဓာတုဝေမတ္တဒဿနတော။ အထ နေသံ နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏေန အဓိမုတ္တိံ ပဿတိ, ပယောဂံ အနာဒိယိတွာပိ အဓိမုတ္တိဝသေန ဓမ္မဒေသနတ္ထံ။ အထေဝံ ဒိဋ္ဌာဓိမုတ္တီနံ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တံ ပဿတိ, သဒ္ဓါဒီနံ တိက္ခမုဒုဘာဝဒဿနတော။ ဧဝံ ပရိညာတိန္ဒြိယပရောပရိယတ္တာပိ ပနေတေ သစေ ဒူရေ ဟောန္တိ, အထ ဈာနာဒိပရိညာဏေန ဈာနာဒီသု ဝသီဘူတတ္တာ ဣဒ္ဓိဝိသေသေန ခိပ္ပံ ဥပဂစ္ဆတိ။ ဥပဂန္တွာ စ နေသံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ပုဗ္ဗဇာတိဘာဝနံ, ဒိဗ္ဗစက္ခာနုဘာဝတော ပတ္တဗ္ဗေန စေတောပရိယဉာဏေန သမ္ပတ္တိစိတ္တဝိသေသံ ပဿန္တော အာသဝက္ခယဉာဏာနုဘာဝေန အာသဝက္ခယဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဝိဂတသမ္မောဟတ္တာ အာသဝက္ခယာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ တသ္မာ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဣမာနိ ဒသဗလာနိ ဝုတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အယံ တာဝ မာတိကာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာ။

(၁။) ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၆၁။ ဣဒါနိ ယထာနိက္ခိတ္တာယ မာတိကာယ ‘‘ပဉ္စဝိညာဏာ န ဟေတုမေဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန အာရဒ္ဓေ နိဒ္ဒေသဝါရေ န ဟေတုမေဝါတိ သာဓာရဏဟေတုပဋိက္ခေပနိဒ္ဒေသော။ တတ္ထ ‘‘ဟေတုဟေတု, ပစ္စယဟေတု, ဥတ္တမဟေတု, သာဓာရဏဟေတူတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟေတူ’’တိအာဒိနာ နယေန ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ရူပကဏ္ဍေ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ န ဟေတုမေဝါ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၅၉၄) ဝုတ္တမေဝ။ အဟေတုကမေဝါတိအာဒီသု ဗျဉ္ဇနသန္ဓိဝသေန မကာရော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အဟေတုကာ ဧဝါတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အပိစ ‘‘ဟေတူ ဓမ္မာ နဟေတူ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ။ သ။ ဒုကမာတိကာ ၁) ဓမ္မကောဋ္ဌာသေသု ပဉ္စဝိညာဏာနိ ဟေတူ ဓမ္မာတိ ဝါ သဟေတုကာ ဓမ္မာတိ ဝါ န ဟောန္တိ။ ဧကန္တေန ပန န ဟေတူယေဝ, အဟေတုကာ ယေဝါတိ ဣမာနိပိ နယေနေတ္ထ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဗျာကတမေဝါတိ ပဒံ ဝိပါကာဗျာကတဝသေန ဝုတ္တံ။ သာရမ္မဏမေဝါတိ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏဝသေန။ ပစ္စယာရမ္မဏံ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏန္တိ ဟိ ဒုဝိဓံ အာရမ္မဏံ။ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏမေဝ ဓုရံ, ပစ္စယာရမ္မဏမ္ပိ လဗ္ဘတိယေဝ။ အစေတသိကမေဝါတိ ပဒံ စိတ္တံ, ရူပံ, နိဗ္ဗာနန္တိ တီသု အစေတသိကေသု စိတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ နော အပရိယာပန္နမေဝါတိ ဂတိပရိယာပန္နစုတိပရိယာပန္နသံသာရဝဋ္ဋဘဝပရိယာပန္နဘာဝတော ပရိယာပန္နာ ဧဝ, နော အပရိယာပန္နာ။ လောကတော ဝဋ္ဋတော န နိယျန္တီတိ အနိယျာနိကာ။ ဥပ္ပန္နံ မနောဝိညာဏဝိညေယျမေဝါတိ ရူပကဏ္ဍေ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ပစ္စုပ္ပန္နာနေဝ ရူပါဒီနိ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိတော အတီတာဒိဝိသယံ မနောဝိညာဏမ္ပိ ပဉ္စဝိညာဏသောတပတိတမေဝ ကတွာ ‘‘ဥပပန္နံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၅၈၄) ဝုတ္တံ။ ပဉ္စဝိညာဏာ ပန ယသ္မာ ပစ္စုပ္ပန္နာပိ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အာရမ္မဏာ န ဟောန္တိ, မနောဝိညာဏဿေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘မနောဝိညာဏဝိညေယျမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနိစ္စမေဝါတိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စာယေဝ။ ဇရာဘိဘူတမေဝါတိ ဇရာယ အဘိဘူတတ္တာ ဇရာဘိဘူတာ ဧဝ။

၇၆၂။ ဥပ္ပန္နဝတ္ထုကာ ဥပ္ပန္နာရမ္မဏာတိ အနာဂတပဋိက္ခေပေါ။ န ဟိ တေ အနာဂတေသု ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

ပုရေဇာတဝတ္ထုကာ ပုရေဇာတာရမ္မဏာတိ သဟုပ္ပတ္တိပဋိက္ခေပေါ။ န ဟိ တေ သဟုပ္ပန္နံ ဝတ္ထုံ ဝါ အာရမ္မဏံ ဝါ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သယံ ပန ပစ္ဆာဇာတာ ဟုတွာ ပုရေဇာတေသု ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာတိ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တဝသေန ဝုတ္တံ။ တာနိ ဟိ အဇ္ဈတ္တိကေ ပဉ္စ ပသာဒေ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဗာဟိရာရမ္မဏာတိ ဗာဟိရရူပါဒိအာရမ္မဏာ။ တတ္ထ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ပဉ္စဝိညာဏာ ဟိ ပသာဒဝတ္ထုကတ္တာ အဇ္ဈတ္တိကာ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာ, မနောဝိညာဏံ ဟဒယရူပံ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ အဇ္ဈတ္တိကံ ဗာဟိရဝတ္ထုကံ, ပဉ္စဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ ဗာဟိရာ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထုကာ, မနောဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ ဟဒယရူပံ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ ဗာဟိရာ ဗာဟိရဝတ္ထုကာ။

အသမ္ဘိန္နဝတ္ထုကာတိ အနိရုဒ္ဓဝတ္ထုကာ။ န ဟိ တေ နိရုဒ္ဓံ အတီတံ ဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ အသမ္ဘိန္နာရမ္မဏတာယပိ ဧသေဝ နယော။

အညံ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထု စ အာရမ္မဏဉ္စာတိအာဒီသု စက္ခုဝိညာဏဿ ဟိ အညံ ဝတ္ထု, အညံ အာရမ္မဏံ။ အညံ သောတဝိညာဏာဒီနံ။ စက္ခုဝိညာဏံ သောတပသာဒါဒီသု အညတရံ ဝတ္ထုံ, သဒ္ဒါဒီသု ဝါ အညတရံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကပ္ပတော ကပ္ပံ ဂန္တွာပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ စက္ခုပသာဒမေဝ ပန ဝတ္ထုံ ကတွာ ရူပဉ္စ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝမဿ ဝတ္ထုပိ ဒွါရမ္ပိ အာရမ္မဏမ္ပိ နိဗဒ္ဓံ, အညံ ဝတ္ထုံ ဝါ ဒွါရံ ဝါ အာရမ္မဏံ ဝါ န သင်္ကမတိ, နိဗဒ္ဓဝတ္ထု နိဗဒ္ဓဒွါရံ နိဗဒ္ဓါရမ္မဏမေဝ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၇၆၃။ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တီတိ ဧတ္ထ အညမညဿ စက္ခု သောတဿ, သောတံ ဝါ စက္ခုဿာတိ ဧဝံ ဧကံ ဧကဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောတီတိ အတ္ထော။ သစေ ဟိ နီလာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ သမောဓာနေတွာ သောတိန္ဒြိယဿ ဥပနေယျ ‘ဣင်္ဃ တာဝ နံ ဝဝတ္ထာပေဟိ ဝိဘာဝေဟိ – ကိံ နာမေတံ အာရမ္မဏ’န္တိ, စက္ခုဝိညာဏံ ဝိနာပိ မုခေန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘အရေ အန္ဓဗာလ, ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ပရိဓာဝမာနော အညတြ မယာ ကုဟိံ ဧတဿ ဇာနနကံ လဘိဿသိ၊ အာဟရ နံ စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟိ၊ အဟမေတံ အာရမ္မဏံ ဇာနိဿာမိ – ယဒိ ဝါ နီလံ ယဒိ ဝါ ပီတကံ။ န ဟိ ဧသော အညဿ ဝိသယော၊ မယှမေဝေသော ဝိသယော’တိ။ သေသဝိညာဏေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝမေတေ အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောန္တိ နာမ။

၇၆၄။ သမန္နာဟရန္တဿာတိ အာဝဇ္ဇနေနေဝ သမန္နာဟရန္တဿ။

မနသိကရောန္တဿာတိ အာဝဇ္ဇနေနေဝ မနသိကရောန္တဿ။ ဧတာနိ ဟိ စိတ္တာနိ အာဝဇ္ဇနေန သမန္နာဟဋကာလေ မနသိကတကာလေယေဝ စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

န အဗ္ဗောကိဏ္ဏာတိ အညေန ဝိညာဏေန အဗ္ဗောကိဏ္ဏာ နိရန္တရာဝ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဧတေန တေသံ အနန္တရတာ ပဋိက္ခိတ္တာ။

၇၆၅။ န အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧတေန သဗ္ဗေသမ္ပိ သဟုပ္ပတ္တိ ပဋိက္ခိတ္တာ။ န အညမညဿ သမနန္တရာတိ ဧတေန သမနန္တရတာ ပဋိက္ခိတ္တာ။

၇၆၆။ အာဝဋ္ဋနာ ဝါတိအာဒီနိ စတ္တာရိပိ အာဝဇ္ဇနဿေဝ နာမာနိ။ တဉှိ ဘဝင်္ဂဿ အာဝဋ္ဋနတော အာဝဋ္ဋနာ, တဿေဝ အာဘုဇနတော အာဘောဂေါ, ရူပါဒီနံ သမန္နာဟရဏတော သမန္နာဟာရော, တေသံယေဝ မနသိကရဏတော မနသိကာရောတိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပတော ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ အာဝဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ဌတွာ အာဝဇ္ဇနာဒိကိစ္စံ ကာတုံ သမတ္ထဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တော။

န ကဉ္စိ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁-၂) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဧကမ္ပိ ကုသလံ ဝါ အကုသလံ ဝါ န ပဋိဝိဇာနာတိ။

အညတြ အဘိနိပါတမတ္တာတိ ဌပေတွာ ရူပါဒီနံ အဘိနိပါတမတ္တံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သုပဏ္ဍိတောပိ ပုရိသော, ဌပေတွာ အာပါထဂတာနိ ရူပါဒီနိ, အညံ ကုသလာကုသလေသု ဧကဓမ္မမ္ပိ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ န ပဋိဝိဇာနာတိ။ စက္ခုဝိညာဏံ ပနေတ္ထ ဒဿနမတ္တမေဝ ဟောတိ။ သောတဝိညာဏာဒီနိ သဝနဃာယနသာယနဖုသနမတ္တာနေဝ။ ဒဿနာဒိမတ္တတော ပန မုတ္တာ အညာ ဧတေသံ ကုသလာဒိပဋိဝိညတ္တိ နာမ နတ္ထိ။

မနောဓာတုယာပီတိ သမ္ပဋိစ္ဆနမနောဓာတုယာပိ။ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော စေတ္ထ ပိကာရော။ တသ္မာ မနောဓာတုယာပိ တတော ပရာဟိ မနောဝိညာဏဓာတူဟိပီတိ သဗ္ဗေဟိပိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ န ကဉ္စိ ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

န ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဝိညာဏေဟိ ဂမနာဒီသု ကဉ္စိ ဣရိယာပထံ ကပ္ပေတိ, န ကာယကမ္မံ န ဝစီကမ္မံ ပဋ္ဌပေတိ, န ကုသလာကုသလံ ဓမ္မံ သမာဒိယတိ, န သမာဓိံ သမာပဇ္ဇတိ လောကိယံ ဝါ လောကုတ္တရံ ဝါ, န သမာဓိတော ဝုဋ္ဌာတိ လောကိယာ ဝါ လောကုတ္တရာ ဝါ, န ဘဝတော စဝတိ, န ဘဝန္တရေ ဥပပဇ္ဇတိ။ သဗ္ဗမ္ပိ ဟေတံ ကုသလာကုသလဓမ္မပဋိဝိဇာနနာဒိဝစနပရိယောသာနံ ကိစ္စံ မနောဒွါရိကစိတ္တေနေဝ ဟောတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေနာတိ သဗ္ဗဿာပေတဿ ကိစ္စဿ ကရဏေ သဟဇဝနကာနိ ဝီထိစိတ္တာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနိ။ ယထာ စေတေသံ ဧတာနိ ကိစ္စာနိ နတ္ထိ, ဧဝံ နိယာမောက္ကမနာဒီနိပိ။ န ဟိ ပဉ္စဒွါရိကဇဝနေန မိစ္ဆတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ, န သမ္မတ္တနိယာမံ၊ န စေတံ ဇဝနံ နာမဂေါတ္တမာရဗ္ဘ ဇဝတိ, န ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိံ၊ န လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာဝသေန ပဝတ္တတိ, န ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဗလဝဝိပဿနာဝသေန၊ န ရူပါရူပဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဇဝတိ, န နိဗ္ဗာနံ၊ န စေတေန သဒ္ဓိံ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အဘိညာဉာဏံ, န သာဝကပါရမီဉာဏံ, န ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, န သဗ္ဗညုတဉာဏံ။ သဗ္ဗောပိ ပနေသ ပဘေဒေါ မနောဒွါရိကဇဝနေယေဝ လဗ္ဘတိ။

န သုပတိ န ပဋိဗုဇ္ဈတိ န သုပိနံ ပဿတီတိ သဗ္ဗေနာပိ စ ပဉ္စဒွါရိကစိတ္တေန နေဝ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမတိ, န နိဒ္ဒါယတိ, န ပဋိဗုဇ္ဈတိ, န ကိဉ္စ သုပိနံ ပဿတီတိ ဣမေသု တီသု ဌာနေသု သဟ ဇဝနေန ဝီထိစိတ္တံ ပဋိက္ခိတ္တံ။

နိဒ္ဒါယန္တဿ ဟိ မဟာဝဋ္ဋိံ ဇာလေတွာ ဒီပေ စက္ခုသမီပေ ဥပနီတေ ပဌမံ စက္ခုဒွါရိကံ အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ န အာဝဋ္ဋေတိ, မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဋ္ဋေတိ။ အထ ဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ။ ဒုတိယဝါရေ စက္ခုဒွါရိကံ အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတိ။ တတော စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဇဝနပရိယောသာနာနိ ပဝတ္တန္တိ။ တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ ပဝတ္တတိ။ တတိယဝါရေ မနောဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝတိ။ တေန စိတ္တေန ဉတွာ ‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာလောကော’တိ ဇာနာတိ။

တထာ နိဒ္ဒါယန္တဿ ကဏ္ဏသမီပေ တူရိယေသု ပဂ္ဂဟိတေသု, ဃာနသမီပေ သုဂန္ဓေသု ဝါ ဒုဂ္ဂန္ဓေသု ဝါ ပုပ္ဖေသု ဥပနီတေသု, မုခေ သပ္ပိမှိ ဝါ ဖာဏိတေ ဝါ ပက္ခိတ္တေ, ပိဋ္ဌိယံ ပါဏိနာ ပဟာရေ ဒိန္နေ ပဌမံ သောတဒွါရိကာဒီနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ န အာဝဋ္ဋေန္တိ, မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဋ္ဋေတိ။ အထ ဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ။ ဒုတိယဝါရေ သောတဒွါရိကာဒီနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေန္တိ။ တတော သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာဒီနိ ဇဝနပရိယောသာနာနိ ပဝတ္တန္တိ။ တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ ပဝတ္တတိ။ တတိယဝါရေ မနောဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝတိ။ တေန စိတ္တေန ဉတွာ ‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သဒ္ဒေါ – သင်္ခသဒ္ဒေါ, ဘေရိသဒ္ဒေါ’တိ ဝါ ‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဂန္ဓော – မူလဂန္ဓော, သာရဂန္ဓော’တိ ဝါ ‘ကိံ ဣဒံ မယှံ မုခေ ပက္ခိတ္တရသံ – သပ္ပီတိ ဝါ ဖာဏိတ’န္တိ ဝါ ‘ကေနမှိ ပိဋ္ဌိယံ ပဟတော, အတိထဒ္ဓေါ မေ ပဟာရော’တိ ဝါ ဝတ္တာရော ဟောန္တိ။ ဧဝံ မနောဒွါရိကဇဝနေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေန။ သုပိနမ္ပိ တေနေဝ ပဿတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေန။

တဉ္စ ပနေတံ သုပိနံ ပဿန္တော စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဿတိ – ဓာတုက္ခောဘတော ဝါ အနုဘူတပုဗ္ဗတော ဝါ ဒေဝတောပသံဟာရတော ဝါ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ဝါတိ။ တတ္ထ ပိတ္တာဒီနံ ခေါဘကရဏပစ္စယယောဂေန ခုဘိတဓာတုကော ‘ဓာတုက္ခောဘတော’ သုပိနံ ပဿတိ။ ပဿန္တော စ နာနာဝိဓံ သုပိနံ ပဿတိ – ပဗ္ဗတာ ပတန္တော ဝိယ, အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ, ဝါဠမိဂဟတ္ထိစောရာဒီဟိ အနုဗဒ္ဓေါ ဝိယ စ ဟောတိ။ ‘အနုဘူတပုဗ္ဗတော’ ပဿန္တော ပုဗ္ဗေ အနုဘူတပုဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ပဿတိ။ ‘ဒေဝတောပသံဟာရတော’ ပဿန္တဿ ဒေဝတာ အတ္ထကာမတာယ ဝါ အနတ္ထကာမတာယ ဝါ အတ္ထာယ ဝါ အနတ္ထာယ ဝါ နာနာဝိဓာနိ အာရမ္မဏာနိ ဥပသံဟရန္တိ။ သော တာသံ ဒေဝတာနံ အာနုဘာဝေန တာနိ အာရမ္မဏာနိ ပဿတိ။ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ပဿန္တော ပုညာပုညဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုကာမဿ အတ္ထဿ ဝါ အနတ္ထဿ ဝါ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘူတံ သုပိနံ ပဿတိ ဗောဓိသတ္တမာတာ ဝိယ ပုတ္တပဋိလာဘနိမိတ္တံ, ဗောဓိသတ္တော ဝိယ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ (အ။ နိ။ ၅။၁၉၆), ကောသလရာဇာ ဝိယ စ သောဠသ သုပိနေတိ (ဇာ။ ၁။၁။၄၁)။

တတ္ထ ယံ ဓာတုက္ခောဘတော အနုဘူတပုဗ္ဗတော စ သုပိနံ ပဿတိ, န တံ သစ္စံ ဟောတိ။ ယံ ဒေဝတောပသံဟာရတော ပဿတိ, တံ သစ္စံ ဝါ ဟောတိ အလိကံ ဝါ။ ကုဒ္ဓါ ဟိ ဒေဝတာ ဥပါယေန ဝိနာသေတုကာမာ ဝိပရီတမ္ပိ ကတွာ ဒဿေန္တိ။ တတြိဒံ ဝတ္ထု – ရောဟဏေ ကိရ နာဂမဟာဝိဟာရေ မဟာထေရော ဘိက္ခုသံဃံ အနပလောကေတွာဝ ဧကံ နာဂရုက္ခံ ဆိန္ဒာပေသိ။ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ထေရဿ ကုဒ္ဓါ ပဌမမေဝ နံ ပလောဘေတွာ ပစ္ဆာ ‘ဣတော တေ သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ဥပဋ္ဌာကော ရာဇာ မရိဿတီ’တိ သုပိနေ အာရောစေသိ။ ထေရော နံ ကထံ အာဟရိတွာ ရာဇောရောဓာနံ အာစိက္ခိ။ တာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိံသု။ ရာဇာ ‘ကိံ ဧတ’န္တိ ပုစ္ဆိ။ တာ ‘ဧဝံ ထေရေန ဝုတ္တ’န္တိ အာရောစယိံသု။ ရာဇာ ဒိဝသေ ဂဏာပေတွာ သတ္တာဟေ ဝီတိဝတ္တေ ကုဇ္ဈိတွာ ထေရဿ ဟတ္ထပါဒေ ဆိန္ဒာပေသိ။

ယံ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ပဿတိ တံ ဧကန္တသစ္စမေဝ ဟောတိ။ ဧတေသဉ္စ စတုန္နံ မူလကာရဏာနံ သံသဂ္ဂဘေဒတောပိ သုပိနဘေဒေါ ဟောတိယေဝ။ တဉ္စ ပနေတံ စတုဗ္ဗိဓံ သုပိနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာဝ ပဿန္တိ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ၊ အသေက္ခာ န ပဿန္တိ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ။

ကိံ ပန တံ ပဿန္တော သုတ္တော ပဿတိ, ပဋိဗုဒ္ဓေါ? ဥဒါဟု နေဝ သုတ္တော ပဿတိ န ပဋိဗုဒ္ဓေါတိ? ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ တာဝ သုတ္တော ပဿတိ, အဘိဓမ္မဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ။ ဘဝင်္ဂစိတ္တေန ဟိ သုပတိ။ တဉ္စ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏံ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တံ ဝါ န ဟောတိ။ သုပိနံ ပဿန္တဿ စ ဤဒိသာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ အထ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ, ဝိနယဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ။ ယဉှိ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ, တံ သဗ္ဗောဟာရိကစိတ္တေန ပဿတိ။ သဗ္ဗောဟာရိကစိတ္တေန စ ကတေ ဝီတိက္ကမေ အနာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ။ သုပိနံ ပဿန္တေန ပန ကတေ ဝီတိက္ကမေ ဧကန္တံ အနာပတ္တိ ဧဝ။ အထ နေဝ သုတ္တော န ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ, န သုပိနံ နာမ ပဿတိ။ ဧဝဉှိ သတိ သုပိနဿ အဘာဝေါဝ အာပဇ္ဇတိ? န အဘာဝေါ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ကပိမိဒ္ဓပရေတော ပဿတိ။ ဝုတ္တံ ဟေတံ – ‘‘ကပိမိဒ္ဓပရေတော ခေါ, မဟာရာဇ, သုပိနံ ပဿတီ’’တိ (မိ။ ပ။ ၅။၃။၅)။ ‘ကပိမိဒ္ဓပရေတော’တိ မက္ကဋနိဒ္ဒါယ ယုတ္တော။ ယထာ ဟိ မက္ကဋဿ နိဒ္ဒါ လဟုပရိဝတ္တာ ဟောတိ, ဧဝံ ယာ နိဒ္ဒါ ပုနပ္ပုနံ ကုသလာဒိစိတ္တဝေါကိဏ္ဏတ္တာ လဟုပရိဝတ္တာ၊ ယဿာ ပဝတ္တိယံ ပုနပ္ပုနံ ဘဝင်္ဂတော ဥတ္တရဏံ ဟောတိ, တာယ ယုတ္တော သုပိနံ ပဿတိ။ တေနာယံ သုပိနော ကုသလောပိ ဟောတိ အကုသလောပိ အဗျာကတောပိ ၃၈၆။ တတ္ထ သုပိနန္တေ စေတိယဝန္ဒနဓမ္မဿဝနဓမ္မဒေသနာဒီနိ ကရောန္တဿ ကုသလော, ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောန္တဿ အကုသလော, ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တော အာဝဇ္ဇနတဒါရမ္မဏက္ခဏေ အဗျာကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုပိနေနေဝ ‘ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေ’တိ ကထနကာလေပိ အဗျာကတောယေဝ။

ကိံ ပန သုပိနေ ကတံ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ သဝိပါကံ အဝိပါကန္တိ? သဝိပါကံ၊ ဒုဗ္ဗလတ္တာ ပန ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ န သက္ကောတိ, ဒိန္နာယ အညကမ္မေန ပဋိသန္ဓိယာ ပဝတ္တေ ဝေဒနီယံ ဟောတိ။

ဧဝံ ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာတိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ န ဟေတွဋ္ဌော ယာထာဝဋ္ဌော။ တံ ယာထာဝဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ ဝိဘာဝေတီတိ ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ။ တထာ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ အဟေတုကဋ္ဌော, ဇရာဘိဘူတဋ္ဌော, န သုပိနံ ပဿနဋ္ဌော, ယာထာဝဋ္ဌော။ တံ ယာထာဝဋ္ဌံ ဝတ္ထုံ ဝိဘာဝေတီတိ ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ။ ဣတိ ယာ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာ’’တိ မာတိကာယ နိက္ခိတ္တာ, သာ ဧဝံ ယာထာဝကဝတ္ထုဝိဘာဝနာ ပညာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တဿာ ဧဝ စ ဝသေန ဧဝံ ဧကဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထူတိ ဧဝံ ဧကေကကောဋ္ဌာသေန ဉာဏဂဏနာ ဧကေန ဝါ အာကာရေန ဉာဏပရိစ္ဆေဒေါ ဟောတိ။

ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၂။) ဒုကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၆၇။ ဒုဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ စတူသု ဘူမီသု ကုသလေတိ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ စတုဘူမကကုသလပညာ။ ပဋိသမ္ဘိဒါဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တေသု ပဉ္စသု အတ္ထေသု အတ္တနော အတ္တနော ဘူမိပရိယာပန္နံ ဝိပါကသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာပေတိ ဇနေတိ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထဇာပိကာ။ အရဟတော အဘိညံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ သမာပတ္တိံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ကိရိယာဗျာကတေတိ အဘိညာယ စေဝ သမာပတ္တိယာ စ ပရိကမ္မသမယေ ကာမာဝစရကိရိယပညာ။ သာ ဟိ အဘိညာသမာပတ္တိပဘေဒံ ကိရိယသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာပေတိ ဇနေတိ ပဝတ္တေတီတိ အတ္ထဇာပိကာ ပညာတိ ဝုတ္တာ။ အယံ ပန အပရောပိ ပါဠိမုတ္တကော အဋ္ဌကထာနယော – ယာပိ ဟိ ပုရိမာ ကာမာဝစရကိရိယာ ပစ္ဆိမာယ ကာမာဝစရကိရိယာယ အနန္တရာဒိဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ, သာပိ တံ ကိရိယတ္ထံ ဇာပေတီတိ အတ္ထဇာပိကာ ပညာ နာမ။ ရူပါဝစရာရူပါဝစရေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဒုတိယပဒနိဒ္ဒေသေ စတူသု ဘူမီသု ဝိပါကေတိ ကာမာဝစရဝိပါကေ ပညာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန ကာမာဝစရဝိပါကတ္ထံ ဇာပေတွာ ဌိတာတိ ဇာပိတတ္ထာ။ ရူပါဝစရာဒိဝိပါကပညာသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗာပိ ဝါ ဧသာ အတ္တနော အတ္တနော ကာရဏေဟိ ဇာပိတာ ဇနိတာ ပဝတ္တိတာ သယမ္ပိ အတ္ထဘူတာတိပိ ဇာပိတတ္ထာ။ အရဟတော ဥပ္ပန္နာယ အဘိညာယ ဥပ္ပန္နာယ သမာပတ္တိယာတိ ဝုတ္တကိရိယပညာယပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ပန အပရောပိ ပါဠိမုတ္တကော အဋ္ဌကထာနယော – ကာမာဝစရကိရိယပညာပိ ဟိ သဟဇာတာဒိဝသေန ကာမာဝစရကိရိယသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာပေတွာ ဌိတာတိ ဇာပိတတ္ထာ။ ရူပါဝစရာရူပါဝစရကိရိယပညာသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗာပိ ဝါ ဧသာ အတ္တနော အတ္တနော ကာရဏေဟိ ဇာပိတာ ဇနိတာ ပဝတ္တိတာ သယဉ္စ အတ္ထဘူတာတိပိ ဇာပိတတ္ထာ။ သေသမေတ္ထ သဗ္ဗံ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယတ္တာ ပါကဋမေဝါတိ။

ဒုကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၃။) တိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၆၈။ တိဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ ယောဂဝိဟိတေသူတိ ယောဂေါ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ ပညာဝိဟိတေသု ပညာပရိဏာမိတေသူတိ အတ္ထော။ ကမ္မာယတနေသူတိ ဧတ္ထ ကမ္မမေဝ ကမ္မာယတနံ၊ အထ ဝါ ကမ္မဉ္စ တံ အာယတနဉ္စ အာဇီဝါဒီနန္တိပိ ကမ္မာယတနံ။ သိပ္ပါယတနေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ဒုဝိဓံ ကမ္မံ – ဟီနဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ။ တတ္ထ ဟီနံ နာမ ဝဍ္ဎကီကမ္မံ, ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကမ္မန္တိ ဧဝမာဒိ။ ဥက္ကဋ္ဌံ နာမ ကသိ, ဝဏိဇ္ဇာ, ဂေါရက္ခန္တိ ဧဝမာဒိ။ သိပ္ပမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဟီနဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌဉ္စ။ တတ္ထ ဟီနံ သိပ္ပံ နာမ နဠကာရသိပ္ပံ, ပေသကာရသိပ္ပံ, ကုမ္ဘကာရသိပ္ပံ, စမ္မကာရသိပ္ပံ, နှာပိတသိပ္ပန္တိ ဧဝမာဒိ။ ဥက္ကဋ္ဌံ နာမ သိပ္ပံ မုဒ္ဒါ, ဂဏနာ, လေခဉ္စာတိ ဧဝမာဒိ ဝိဇ္ဇာဝ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနံ။ တံ ဓမ္မိကမေဝ ဂဟိတံ။ နာဂမဏ္ဍလပရိတ္တသဒိသံ, ဖုဓမနကမန္တသဒိသံ, သာလာကိယံ, သလ္လကတ္တိယန္တိအာဒီနိ ပန ဝေဇ္ဇသတ္ထာနိ ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, အာစရိယ, သိပ္ပံ သိက္ခိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၂၉) သိပ္ပါယတနေ ပဝိဋ္ဌတ္တာ န ဂဟိတာနိ။

တတ္ထ ဧကော ပဏ္ဍိတော မနုဿာနံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ အတ္တနော စ ဓမ္မတာယ ဂေဟပါသာဒယာနနာဝါဒီနိ ဥပ္ပါဒေတိ။ သော ဟိ ‘ဣမေ မနုဿာ ဝသနဋ္ဌာနေန ဝိနာ ဒုက္ခိတာ’တိ ဟိတကိရိယာယ ဌတွာ ဒီဃစတုရဿာဒိဘေဒံ ဂေဟံ ဥပ္ပါဒေတိ, သီတုဏှပဋိဃာတတ္ထာယ ဧကဘူမိကဒွိဘူမိကာဒိဘေဒေ ပါသာဒေ ကရောတိ, ‘ယာနေ အသတိ အနုသဉ္စရဏံ နာမ ဒုက္ခ’န္တိ ဇင်္ဃာကိလမထပဋိဝိနောဒနတ္ထာယ ဝယှသကဋသန္ဒမာနိကာဒီနိ ဥပ္ပါဒေတိ, ‘နာဝါယ အသတိ သမုဒ္ဒါဒီသု သဉ္စာရော နာမ နတ္ထီ’တိ နာနပ္ပကာရံ နာဝံ ဥပ္ပါဒေတိ။ သော သဗ္ဗမ္ပေတံ နေဝ အညေဟိ ကယိရမာနံ ပဿတိ, န ကတံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ကထေန္တာနံ သုဏာတိ, အတ္တနော ပန ဓမ္မတာယ စိန္တာယ ကရောတိ။ ပညဝတာ ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကတမ္ပိ အညေဟိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကရောန္တေဟိ ကတသဒိသမေဝ ဟောတိ။ အယံ တာဝ ဟီနကမ္မေ နယော။

ဥက္ကဋ္ဌကမ္မေပိ ‘ကသိကမ္မေ အသတိ မနုဿာနံ ဇီဝိတံ န ပဝတ္တတီ’တိ ဧကော ပဏ္ဍိတော မနုဿာနံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ ယုဂနင်္ဂလာဒီနိ ကသိဘဏ္ဍာနိ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တထာ နာနပ္ပကာရံ ဝါဏိဇကမ္မံ ဂေါရက္ခဉ္စ ဥပ္ပါဒေတိ။ သော သဗ္ဗမ္ပေတံ နေဝ အညေဟိ ကရိယမာနံ ပဿတိ…ပေ… ကတသဒိသမေဝ ဟောတိ။ အယံ ဥက္ကဋ္ဌကမ္မေ နယော။

ဒုဝိဓေပိ ပန သိပ္ပါယတနေ ဧကော ပဏ္ဍိတော မနုဿာနံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ နဠကာရသိပ္ပါဒီနိ ဟီနသိပ္ပါနိ, ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဂဏနသင်္ခါတံ မုဒ္ဒံ, အစ္ဆိန္နကသင်္ခါတံ ဂဏနံ, မာတိကာပ္ပဘေဒကာဒိဘေဒဉ္စ လေခံ ဥပ္ပါဒေတိ။ သော သဗ္ဗမ္ပေတံ နေဝ အညေဟိ ကရိယမာနံ ပဿတိ…ပေ… ကတသဒိသမေဝ ဟောတိ။ အယံ သိပ္ပါယတနေ နယော။

ဧကစ္စော ပန ပဏ္ဍိတော အမနုဿသရီသပါဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတာနံ မနုဿာနံ တိကိစ္ဆနတ္ထာယ ဓမ္မိကာနိ နာဂမဏ္ဍလမန္တာဒီနိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ ဥပ္ပါဒေတိ, တာနိ နေဝ အညေဟိ ကရိယမာနာနိ ပဿတိ, န ကတာနိ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ကထေန္တာနံ သုဏာတိ, အတ္တနော ပန ဓမ္မတာယ စိန္တာယ ကရောတိ။ ပညဝတာ ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ကတမ္ပိ အညေဟိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကရောန္တေဟိ ကတသဒိသမေဝ ဟောတိ။

ကမ္မဿကတံ ဝါတိ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ သတ္တာနံ သကံ, ဣဒံ နော သက’’န္တိ ဧဝံ ဇာနနဉာဏံ။ သစ္စာနုလောမိကံ ဝါတိ ဝိပဿနာဉာဏံ။ တဉှိ စတုန္နံ သစ္စာနံ အနုလောမနတော သစ္စာနုလောမိကန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဣဒါနိဿ ပဝတ္တနာကာရံ ဒဿေတုံ ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝါတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ အာဂတံ, န ဒုက္ခလက္ခဏအနတ္တလက္ခဏာနိ, အတ္ထဝသေန ပန အာဂတာနေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ – ယဉှိ အနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာတိ။

ယံ ဧဝရူပိန္တိ ယံ ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ နိဒ္ဒိဋ္ဌသဘာဝံ အနုလောမိကံ။ ခန္တိန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ပညာဝေဝစနာနေဝ။ သာ ဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ကမ္မာယတနာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ကာရဏာနံ အပစ္စနီကဒဿနေန အနုလောမေတီတိ အနုလောမိကာ။ တထာ သတ္တာနံ ဟိတစရိယာယ အနုလောမေတိ, မဂ္ဂသစ္စဿ အနုလောမေတိ, ပရမတ္ထသစ္စဿ နိဗ္ဗာနဿ အနုလောမနတော အနုလောမေတီတိပိ အနုလောမိကာ။ သဗ္ဗာနိပိ ဧတာနိ ကာရဏာနိ ခမတိ သဟတိ ဒဋ္ဌုံ သက္ကောတီတိ ခန္တိ, ပဿတီတိ ဒိဋ္ဌိ, ရောစေတီတိ ရုစိ, မုဒတီတိ မုဒိ, ပေက္ခတီတိ ပေက္ခာ။ သဗ္ဗေပိဿာ တေ ကမ္မာယတနာဒယော ဓမ္မာ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ, ဝိသေသတော စ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတာ ဓမ္မာ ပုနပ္ပုနံ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တဝသေန နိဇ္ဈာယမာနာ တံ နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ဓမ္မနိဇ္ဈာနခန္တီ။

ပရတော အဿုတွာ ပဋိလဘတီတိ အညဿ ဥပဒေသဝစနံ အဿုတွာ သယမေဝ စိန္တေန္တော ပဋိလဘတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ စိန္တာမယာ ပညာ နာမ ဝုစ္စတိ။ သာ ပနေသာ န ယေသံ ကေသဉ္စိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အဘိညာတာနံ ပန မဟာသတ္တာနမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတ္ထာပိ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ ဒွိန္နံယေဝ ဗောဓိသတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ သေသပညာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပူရိတပါရမီနံ မဟာပညာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ပရတော သုတွာ ပဋိလဘတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မာယတနာဒီနိ ပရေန ကရိယမာနာနိ ဝါ ကတာနိ ဝါ ဒိသွာပိ ယဿ ကဿစိ ကထယမာနဿ ဝစနံ သုတွာပိ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ပဋိလဒ္ဓါ သဗ္ဗာ ပရတော သုတွာယေဝ ပဋိလဒ္ဓါ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သမာပန္နဿာတိ သမာပတ္တိသမင်္ဂိဿ၊ အန္တောသမာပတ္တိယံ ပဝတ္တာ ပညာ ဘာဝနာမယာ နာမာတိ အတ္ထော။

၇၆၉။ ဒါနံ အာရဗ္ဘာတိ ဒါနံ ပဋိစ္စ၊ ဒါနစေတနာပစ္စယာတိ အတ္ထော။ ဒါနာဓိဂစ္ဆာတိ ဒါနံ အဓိဂစ္ဆန္တဿ၊ ပါပုဏန္တဿာတိ အတ္ထော။ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ယာ ဧဝံ ဒါနစေတနာသမ္ပယုတ္တာ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ဒါနမယာ ပညာ နာမ။ သာ ပနေသာ ‘ဒါနံ ဒဿာမီ’တိ စိန္တေန္တဿ, ဒါနံ ဒေန္တဿ, ဒါနံ ဒတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပုဗ္ဗစေတနာ, မုဉ္စစေတနာ, အပရစေတနာတိ တိဝိဓေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

သီလံ အာရဗ္ဘ သီလာဓိဂစ္ဆာတိ ဣဓာပိ သီလစေတနာသမ္ပယုတ္တာဝ သီလမယာ ပညာတိ အဓိပ္ပေတာ။ အယမ္ပိ ‘သီလံ ပူရေဿာမီ’တိ စိန္တေန္တဿ, သီလံ ပူရေန္တဿ, သီလံ ပူရေတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပုဗ္ဗစေတနာ, မုဉ္စစေတနာ, အပရစေတနာတိ တိဝိဓေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဘာဝနာမယာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာယေဝ။

၇၇၀။ အဓိသီလပညာဒီသု သီလာဒီနိ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ – သီလံ, အဓိသီလံ၊ စိတ္တံ, အဓိစိတ္တံ၊ ပညာ, အဓိပညာတိ။ တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ အနုပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနံ ဌိတာဝ သာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၀၊ အ။ နိ။ ၃။၁၃၇) ဣမာယ တန္တိယာ သင်္ဂဟိတဝသေန ပဉ္စပိ သီလာနိ ဒသပိ သီလာနိ သီလံ နာမ။ တဉှိ တထာဂတေ ဥပ္ပန္နေပိ အနုပ္ပန္နေပိ ဟောတိ။ အနုပ္ပန္နေ ကေ ပညာပေန္တီတိ? တာပသပရိဗ္ဗာဇကာ, သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ, စက္ကဝတ္တိရာဇာနော စ ပညာပေန္တိ။ ဥပ္ပန္နေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဘိက္ခုသံဃော, ဘိက္ခုနီသံဃော, ဥပါသကာ, ဥပါသိကာယော စ ပညာပေန္တိ။ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ပန သဗ္ဗသီလေဟိ အဓိကံ ဥပ္ပန္နေယေဝ တထာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, နော အနုပ္ပန္နေ။ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါယေဝ စ နံ ပညာပေန္တိ။ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝီတိက္ကမေ ဣဒံ နာမ ဟောတီ’’တိ ပညာပနဉှိ အညေသံ အဝိသယော, ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဧသ ဝိသယော, ဗုဒ္ဓါနံ ဗလံ။ ဣတိ ယသ္မာ ပါတိမောက္ခသံဝရော အဓိသီလံ, တသ္မာ တံ အဓိသီလပညံ ဒဿေတုံ ပါတိမောက္ခသံဝရံ သံဝရန္တဿာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာယ ဧဝ ပန တန္တိယာ သင်္ဂဟိတဝသေန ဝဋ္ဋပါဒိကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စိတ္တံ နာမ။ တဉှိ တထာဂတေ ဥပ္ပန္နေပိ ဟောတိ အနုပ္ပန္နေပိ။ အနုပ္ပန္နေ ကေ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ? တာပသပရိဗ္ဗာဇကာ စေဝ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ စ စက္ကဝတ္တိရာဇာနော စ။ ဥပ္ပန္နေ ဘဂဝတိ ဝိသေသတ္ထိကာ ဘိက္ခုအာဒယောပိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိယေဝ။ ဝိပဿနာပါဒိကာ ပန အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သဗ္ဗစိတ္တေဟိ အဓိကာ, ဥပ္ပန္နေယေဝ တထာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နော အနုပ္ပန္နေ။ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ ဧဝ စ ဧတာ ပညာပေန္တိ။ ဣတိ ယသ္မာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အဓိစိတ္တံ, တသ္မာ အဓိစိတ္တပညံ ဒဿေတုံ ရူပါဝစရာရူပါဝစရသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇန္တဿာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာယ ဧဝ ပန တန္တိယာ သင်္ဂဟိတဝသေန ကမ္မဿကတဉာဏံ ပညာ နာမ။ တဉှိ တထာဂတေ ဥပ္ပန္နေပိ ဟောတိ အနုပ္ပန္နေပိ။ အနုပ္ပန္နေ ဝေလာမဒါနဝေဿန္တရဒါနာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပန္နေ တေန ဉာဏေန မဟာဒါနံ ပဝတ္တေန္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ။ မဂ္ဂဖလပညာ ပန သဗ္ဗပညာဟိ အဓိကာ, ဥပ္ပန္နေယေဝ တထာဂတေ ဝိတ္ထာရိကာ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ, နော အနုပ္ပန္နေ။ ဣတိ ယသ္မာ မဂ္ဂဖလပညာ အဓိပညာ, တသ္မာ အတိရေကပညာယ ပညံ ဒဿေတုံ စတူသု မဂ္ဂေသူတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ သိယာ – သီလံ, အဓိသီလံ၊ စိတ္တံ, အဓိစိတ္တံ၊ ပညာ, အဓိပညာတိ ဣမေသု ဆသု ကောဋ္ဌာသေသု ဝိပဿနာ ပညာ ကတရသန္နိဿိတာတိ? အဓိပညာသန္နိဿိတာ။ တသ္မာ ယထာ ဩမကတရပ္ပမာဏံ ဆတ္တံ ဝါ ဓဇံ ဝါ ဥပါဒါယ အတိရေကပ္ပမာဏံ အတိဆတ္တံ အတိဓဇောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမိဒမ္ပိ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလံ ဥပါဒါယ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ‘အဓိသီလံ’ နာမ၊ ဝဋ္ဋပါဒိကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ဥပါဒါယ ဝိပဿနာပါဒိကာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ‘အဓိစိတ္တံ’ နာမ, ကမ္မဿကတပညံ ဥပါဒါယ ဝိပဿနာပညာ စ မဂ္ဂပညာ စ ဖလပညာ စ ‘အဓိပညာ’ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၇၇၁။ အာယကောသလ္လာဒိနိဒ္ဒေသေ ယသ္မာ အာယောတိ ဝုဍ္ဎိ, သာ အနတ္ထဟာနိတော အတ္ထုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ၊ အပါယောတိ အဝုဍ္ဎိ, သာပိ အတ္ထဟာနိတော အနတ္ထုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ဣမေ ဓမ္မေ မနသိကရောတောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ယာ ဣမေသံ အကုသလဓမ္မာနံ အနုပ္ပတ္တိပ္ပဟာနေသု ကုသလဓမ္မာနဉ္စ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိတီသု ပညာ – ဣဒံ အာယကောသလ္လံ နာမ ဝုစ္စတိ။ ယာ ပနေသာ ကုသလဓမ္မာနံ အနုပ္ပဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနေသု အကုသလဓမ္မာနဉ္စ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိတီသု ပညာ – ဣဒံ အပါယကောသလ္လံ နာမာတိ အတ္ထော။ အာယကောသလ္လံ တာဝ ပညာ ဟောတု၊ အပါယကောသလ္လံ ကထံ ပညာ နာမ ဇာတာတိ? ပညဝါယေဝ ဟိ ‘မယှံ ဧဝံ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ ဥပ္ပန္နာ စ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ အနုပ္ပန္နာ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ ပဝဍ္ဎန္တီ’တိ ပဇာနာတိ။ သော ဧဝံ ဉတွာ အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေတိ, ဥပ္ပန္နေ ပဇဟတိ၊ အနုပ္ပန္နေ ကုသလေ ဥပ္ပါဒေတိ, ဥပ္ပန္နေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ပါပေတိ။ ဧဝံ အပါယကောသလ္လမ္ပိ ပညာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗာပိ တတြူပါယာ ပညာ ဥပါယကောသလ္လန္တိ ဣဒံ ပန အစ္စာယိကကိစ္စေ ဝါ ဘယေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ တဿ တိကိစ္ဆနတ္ထံ ဌာနုပ္ပတ္တိယကာရဏဇာနနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

တိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၄။) စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၇၉၃။ စတုဗ္ဗိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ အတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒီသု ဒိန္နပစ္စယာ ဖလံ အတ္ထီတိ ဣမိနာ ဥပါယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဒံ ဝုစ္စတီတိ ယံ ဉာဏံ ‘ဣဒံ ကမ္မံ သကံ, ဣဒံ နော သက’န္တိ ဇာနာတိ – ဣဒံ ကမ္မဿကတဉာဏံ နာမ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတန္တိ ဣဒံ န သကကမ္မံ နာမ။ တီသု ဒွါရေသု ဒသဝိဓမ္ပိ သုစရိတံ သကကမ္မံ နာမ။ အတ္တနော ဝါပိ ဟောတု ပရဿ ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ အကုသလံ န သကကမ္မံ နာမ။ ကသ္မာ? အတ္ထဘဉ္ဇနတော အနတ္ထဇနနတော စ။ အတ္တနော ဝါ ဟောတု ပရဿ ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ ကုသလံ သကကမ္မံ နာမ။ ကသ္မာ? အနတ္ထဘဉ္ဇနတော အတ္ထဇနနတော စ။ ဧဝံ ဇာနနသမတ္ထေ ဣမသ္မိံ ကမ္မဿကတဉာဏေ ဌတွာ ဗဟုံ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ ပူရေတွာ ဥပေါသထံ သမာဒိယိတွာ သုခေန သုခံ သမ္ပတ္တိယာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ။ ယထာ ဟိ သဓနော ပုရိသော ပဉ္စသု သကဋသတေသု သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စေဝ လောဏတိလတဏ္ဍုလာဒီနိ စ အာရောပေတွာ ကန္တာရမဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန အတ္ထေ ဥပ္ပန္နေ သဗ္ဗေသံ ဥပကရဏာနံ ဂဟိတတ္တာ န စိန္တေတိ, န ပရိတဿတိ, သုခေနေဝ ခေမန္တံ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမသ္မိမ္ပိ ကမ္မဿကတဉာဏေ ဌတွာ ဗဟုံ ဒါနံ ဒတွာ…ပေ… နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာနံ ဂဏနပထော နတ္ထိ။ ဌပေတွာ သစ္စာနုလောမိကံ ဉာဏန္တိ မဂ္ဂသစ္စဿ ပရမတ္ထသစ္စဿ စ အနုလောမနတော သစ္စာနုလောမိကန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဝိပဿနာဉာဏံ ဌပေတွာ အဝသေသာ သဗ္ဗာပိ သာသဝါ ကုသလာ ပညာ ကမ္မဿကတဉာဏမေဝါတိ အတ္ထော။

၇၉၄။ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဒုက္ခေပေတံ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဧကမေဝ မဂ္ဂဉာဏံ စတူသု သစ္စေသု ဧကပဋိဝေဓဝသေန စတူသု ဌာနေသု သင်္ဂဟိတံ။

၇၉၆။ ဓမ္မေ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ မဂ္ဂပညာ တာဝ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဧကပဋိဝေဓဝသေန ဓမ္မေ ဉာဏံ နာမ ဟောတု၊ ဖလပညာ ကထံ ဓမ္မေ ဉာဏံ နာမာတိ? နိရောဓသစ္စဝသေန။ ဒုဝိဓာပိ ဟေသာ ပညာ အပရပ္ပစ္စယေ အတ္ထပစ္စက္ခေ အရိယသစ္စဓမ္မေ ကိစ္စတော စ အာရမ္မဏတော စ ပဝတ္တတ္တာ ဓမ္မေ ဉာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သော ဣမိနာ ဓမ္မေနာတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂဉာဏံ ဓမ္မဂေါစရတ္တာ ဂေါစရဝေါဟာရေန ဓမ္မောတိ ဝုတ္တံ, ဥပယောဂတ္ထေ ဝါ ကရဏဝစနံ၊ ဣမံ ဓမ္မံ ဉာတေနာတိ အတ္ထော၊ စတုသစ္စဓမ္မံ ဇာနိတွာ ဌိတေန မဂ္ဂဉာဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဋ္ဌေနာတိ ဒဿနေန၊ ဓမ္မံ ပဿိတွာ ဌိတေနာတိ အတ္ထော။ ပတ္တေနာတိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပတွာ ဌိတတ္တာ ဓမ္မံ ပတ္တေန။ ဝိဒိတေနာတိ မဂ္ဂဉာဏေန စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဝိဒိတာနိ ပါကဋာနိ ကတာနိ။ တသ္မာ တံ ဓမ္မံ ဝိဒိတံ နာမ ဟောတိ။ တေန ဝိဒိတဓမ္မေန။ ပရိယောဂါဠှေနာတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပရိယောဂါဟေတွာ ဌိတေန။ နယံ နေတီတိ အတီတေ စ အနာဂတေ စ နယံ နေတိ ဟရတိ ပေသေတိ။ ဣဒံ ပန န မဂ္ဂဉာဏဿ ကိစ္စံ, ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ကိစ္စံ။ သတ္ထာရာ ပန မဂ္ဂဉာဏံ အတီတာနာဂတေ နယံ နယနသဒိသံ ကတံ။ ကသ္မာ? မဂ္ဂမူလကတ္တာ။ ဘာဝိတမဂ္ဂဿ ဟိ ပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဟောတိ။ တသ္မာ သတ္ထာ မဂ္ဂဉာဏမေဝ နယံ နယနသဒိသံ အကာသိ။ အပိစ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – ယဒေတံ ဣမိနာ စတုသစ္စဂေါစရံ မဂ္ဂဉာဏံ အဓိဂတံ, တေန ဉာဏေန ကာရဏဘူတေန အတီတာနာဂတေ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏသင်္ခါတံ နယံ နေတိ။

ဣဒါနိ ယထာ တေန နယံ နေတိ, တံ အာကာရံ ဒဿေတုံ ယေ ဟိ ကေစိ အတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဗ္ဘညံသူတိ ဇာနိံသု ပဋိဝိဇ္ဈိံသု။ ဣမညေဝါတိ ယံ ဒုက္ခံ အတီတေ အဗ္ဘညံသု, ယဉ္စ အနာဂတေ အဘိဇာနိဿန္တိ, န တညေဝ ဣမံ၊ သရိက္ခဋ္ဌေန ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ။ အတီတေပိ ဟိ ဌပေတွာ တဏှံ တေဘူမကက္ခန္ဓေယေဝ ဒုက္ခသစ္စန္တိ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု, တဏှံယေဝ သမုဒယသစ္စန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ နိရောဓသစ္စန္တိ အရိယမဂ္ဂမေဝ မဂ္ဂသစ္စန္တိ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု, အနာဂတေပိ ဧဝမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တိ, ဧတရဟိပိ ဧဝမေဝ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီတိ သရိက္ခဋ္ဌေန ‘‘ဣမညေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ အနွယေ ဉာဏန္တိ ဣဒံ အနုဂမနဉာဏံ နယနဉာဏံ ကာရဏဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ။

ပရိယေ ဉာဏန္တိ စိတ္တပရိစ္ဆေဒဉာဏံ။ ပရသတ္တာနန္တိ ဌပေတွာ အတ္တာနံ သေသသတ္တာနံ။ ဣတရံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနာတီတိ အတ္တနော စိတ္တေန တေသံ စိတ္တံ သရာဂါဒိဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နာနပ္ပကာရတော ဇာနာတိ။ သရာဂံ ဝါတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တမေဝ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ဣဓ အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တန္တိ ဧတ္ထ လောကုတ္တရမ္ပိ လဗ္ဘတိ။ အဝိပဿနူပဂမ္ပိ ဟိ ပရစိတ္တဉာဏဿ ဝိသယော ဟောတိယေဝ။

အဝသေသာ ပညာတိ ဓမ္မေ ဉာဏာဒိကာ တိဿော ပညာ ဌပေတွာ သေသာ သဗ္ဗာပိ ပညာ ဉာဏန္တိ သမ္မတတ္တာ သမ္မုတိဉာဏံ နာမ ဟောတိ။ ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ သမ္မုတိမှိ ဉာဏန္တိ သမ္မုတိဉာဏံ။

၇၉၇။ ကာမာဝစရကုသလေ ပညာတိ အယဉှိ ဧကန္တေန ဝဋ္ဋသ္မိံ စုတိပဋိသန္ဓိံ အာစိနတေဝ, တသ္မာ ‘‘အာစယာယ နော အပစယာယာ’’တိ ဝုတ္တာ။ လောကုတ္တရမဂ္ဂပညာ ပန ယသ္မာ စုတိပဋိသန္ဓိံ အပစိနတေဝ, တသ္မာ ‘‘အပစယာယ နော အာစယာယာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ရူပါဝစရာရူပါဝစရပညာ စုတိပဋိသန္ဓိမ္ပိ အာစိနတိ, ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ကိလေသေ စေဝ ကိလေသမူလကေ စ ဓမ္မေ အပစိနတိ, တသ္မာ ‘‘အာစယာယ စေဝ အပစယာယ စာ’’တိ ဝုတ္တာ။ သေသာ နေဝ စုတိပဋိသန္ဓိံ အာစိနတိ န အပစိနတိ, တသ္မာ ‘‘နေဝ အာစယာယ နော အပစယာယာ’’တိ ဝုတ္တာ။

၇၉၈။ န စ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဣဒံ ပဌမဇ္ဈာနပညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သာ ဟိဿ ကာမဝိဝေကေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ ကိလေသနိဗ္ဗိဒါယ သံဝတ္တတိ။ တာယ စေသ ကာမေသု ဝီတရာဂေါ ဟောတိ, အဘိညာပါဒကဘာဝံ ပန အပ္ပတ္တတာယ နေဝ ပဉ္စ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိမိတ္တာရမ္မဏတ္တာ န သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ဧဝမယံ ပညာ နိဗ္ဗိဒါယ ဟောတိ နော ပဋိဝေဓာယ။ သွေဝါတိ ပဌမဇ္ဈာနံ ပတွာ ဌိတော။ ကာမေသု ဝီတရာဂေါ သမာနောတိ တထာ ဝိက္ခမ္ဘိတာနံယေဝ ကာမာနံ ဝသေန ဝီတရာဂေါ။ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ပဉ္စ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ဣဒံ စတုတ္ထဇ္ဈာနပညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနပညာ ဟိ အဘိညာပါဒကဘာဝေနာပိ ပဉ္စ အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, အဘိညာဘာဝပ္ပတ္တိယာပိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ ဧဝ။ တသ္မာ သာ ပဋိဝေဓာယ ဟောတိ။ ပဌမဇ္ဈာနပညာယ ဧဝ ပန ကိလေသေသုပိ နိဗ္ဗိန္ဒတ္တာ နော နိဗ္ဗိဒါယ။ ယာ ပနာယံ ဒုတိယတတိယဇ္ဈာနပညာ, သာ ကတရကောဋ္ဌာသံ ဘဇတီတိ? သောမနဿဝသေန ပဌမဇ္ဈာနမ္ပိ ဘဇတိ, အဝိတက္ကဝသေန စတုတ္ထဇ္ဈာနမ္ပိ။ ဧဝမေသာ ပဌမဇ္ဈာနသန္နိဿိတာ ဝါ စတုတ္ထဇ္ဈာနသန္နိဿိတာ ဝါ ကာတဗ္ဗာ။ နိဗ္ဗိဒါယ စေဝ ပဋိဝေဓာယ စာတိ မဂ္ဂပညာ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတော နိဗ္ဗိဒါယ, ဆဋ္ဌံ အဘိညံ ပဋိဝိဇ္ဈနတော ပဋိဝေဓာယ စ ဟောတိ။

၇၉၉။ ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘီတိအာဒီသု ယွာယံ အပ္ပဂုဏဿ ပဌမဇ္ဈာနဿ လာဘီ။ တံ တတော ဝုဋ္ဌိတံ အာရမ္မဏဝသေန ကာမသဟဂတာ ဟုတွာ သညာမနသိကာရာ သမုဒါစရန္တိ တုဒန္တိ စောဒေန္တိ။ တဿ ကာမာနုပက္ခန္ဒာနံ သညာမနသိကာရာနံ ဝသေန သာ ပဌမဇ္ဈာနပညာ ဟာယတိ ပရိဟာယတိ၊ တသ္မာ ဟာနဘာဂိနီတိ ဝုတ္တာ။ တဒနုဓမ္မတာတိ တဒနုရူပသဘာဝါ။ သတိ သန္တိဋ္ဌတီတိ ဣဒံ မိစ္ဆာသတိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န သမ္မာသတိံ။ ယဿ ဟိ ပဌမဇ္ဈာနာနုရူပသဘာဝါ ပဌမဇ္ဈာနံ သန္တတော ပဏီတတော ဒိသွာ အဿာဒယမာနာ အဘိနန္ဒမာနာ နိကန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ နိကန္တိဝသေန သာ ပဌမဇ္ဈာနပညာ နေဝ ဟာယတိ, န ဝဍ္ဎတိ, ဌိတိကောဋ္ဌာသိကာ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ဌိတိဘာဂိနီ ပညာတိ။ အဝိတက္ကသဟဂတာတိ အဝိတက္ကံ ဒုတိယဇ္ဈာနံ သန္တတော ပဏီတတော မနသိကရောတော အာရမ္မဏဝသေန အဝိတက္ကသဟဂတာ။ သမုဒါစရန္တီတိ ပဂုဏတော ပဌမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဓိဂမတ္ထာယ တုဒန္တိ စောဒေန္တိ။ တဿ ဥပရိ ဒုတိယဇ္ဈာနာနုပက္ခန္ဒာနံ သညာမနသိကာရာနံ ဝသေန သာ ပဌမဇ္ဈာနပညာ ဝိသေသဘူတဿ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဝိသေသဘာဂိနီတိ ဝုတ္တာ။ နိဗ္ဗိဒါသဟဂတာတိ တမေဝ ပဌမဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတံ နိဗ္ဗိဒါသင်္ခါတေန ဝိပဿနာဉာဏေန သဟဂတာ။ ဝိပဿနာဉာဏဉှိ ဈာနင်္ဂဘေဒေ ဝတ္တန္တေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဥက္ကဏ္ဌတိ, တသ္မာ နိဗ္ဗိဒါတိ ဝုစ္စတိ။ သမုဒါစရန္တီတိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယတ္ထာယ တုဒန္တိ စောဒေန္တိ။ ဝိရာဂူပသဉှိတာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန နိဗ္ဗာနေန ဥပသံဟိတာ။ ဝိပဿနာဉာဏမှိ သက္ကာ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဝိရာဂံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကာတုန္တိ ပဝတ္တိတော ‘‘ဝိရာဂူပသဉှိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တံသမ္ပယုတ္တာ သညာမနသိကာရာပိ ဝိရာဂူပသဉှိတာ ဧဝ နာမ။ တဿ တေသံ သညာမနသိကာရာနံ ဝသေန သာ ပဌမဇ္ဈာနပညာ အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓဿ ပဒဋ္ဌာနတာယ နိဗ္ဗေဓဘာဂိနီတိ ဝုတ္တာ။ ဧဝံ စတူသု ဌာနေသု ပဌမဇ္ဈာနပညာဝ ကထိတာ။ ဒုတိယဇ္ဈာနပညာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၀၁။ ကိစ္ဆေန ကသိရေန သမာဓိံ ဥပ္ပါဒေန္တဿာတိ လောကုတ္တရသမာဓိံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ အာဂမနကာလေ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဒုက္ခေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလမန္တဿ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အာဂတဿ။ ဒန္ဓံ တဏ္ဌာနံ အဘိဇာနန္တဿာတိ ဝိက္ခမ္ဘိတေသု ကိလေသေသု ဝိပဿနာပရိဝါသေ စိရံ ဝသိတွာ တံ လောကုတ္တရသမာဓိသင်္ခါတံ ဌာနံ ဒန္ဓံ သဏိကံ အဘိဇာနန္တဿ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ, ပါပုဏန္တဿာတိ အတ္ထော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ ယာ ဧသာ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနပဋိပဒါယ ဒုက္ခတ္တာ, ဝိပဿနာပရိဝါသပညာယ စ ဒန္ဓတ္တာ မဂ္ဂကာလေ ဧကစိတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာပိ ပညာ အာဂမနဝသေန ဒုက္ခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမာတိ ဝုစ္စတိ။ ဥပရိ တီသု ပဒေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၀၂။ သမာဓိဿ န နိကာမလာဘိဿာတိ ယော သမာဓိဿ န နိကာမလာဘီ ဟောတိ, သော တဿ န နိကာမလာဘီ နာမ။ ယဿ သမာဓိ ဥပရူပရိ သမာပဇ္ဇနတ္ထာယ ဥဿက္ကိတုံ ပစ္စယော န ဟောတိ, တဿ အပ္ပဂုဏဇ္ဈာနလာဘိဿာတိ အတ္ထော။ အာရမ္မဏံ ထောကံ ဖရန္တဿာတိ ပရိတ္တေ သုပ္ပမတ္တေ ဝါ သရာဝမတ္တေ ဝါ အာရမ္မဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ တတ္ထေဝ အပ္ပနံ ပတွာ တံ အဝဍ္ဎိတံ ထောကမေဝ အာရမ္မဏံ ဖရန္တဿာတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ နနိကာမလာဘီပဋိပက္ခတော ဟိ ပဂုဏဇ္ဈာနလာဘီ ဧတ္ထ နိကာမလာဘီတိ ဝုတ္တော။ အဝဍ္ဎိတာရမ္မဏပဋိပက္ခတော စ ဝဍ္ဎိတာရမ္မဏံ ဝိပုလန္တိ ဝုတ္တံ။ သေသံ တာဒိသမေဝ။

ဇရာမရဏေပေတံ ဉာဏန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတုန္နံ သစ္စာနံ ဧကပဋိဝေဓဝသေန ဧတံ ဝုတ္တံ။

ဇရာမရဏံ အာရဗ္ဘာတိအာဒီနိ ပန ဧကေကံ ဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တိကာလေ ပုဗ္ဗဘာဂေ သစ္စဝဝတ္ထာပနဝသေန ဝုတ္တာနိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၅။) ပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၀၄။ ပဉ္စဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ ပီတိဖရဏတာဒီသု ပီတိံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ နာမ။ သုခံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တီသု ဈာနေသု ပညာ သုခဖရဏတာ နာမ။ ပရေသံ စေတောဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စေတောပရိယပညာ စေတောဖရဏတာ နာမ။ အာလောကံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပညာ အာလောကဖရဏတာ နာမ။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ နာမ။ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ စ ပီတိဖရဏတာ သုခဖရဏတာ ဒွေ ပါဒါ ဝိယ, စေတောဖရဏတာ အာလောကဖရဏတာ ဒွေ ဟတ္ထာ ဝိယ, အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ မဇ္ဈိမကာယော ဝိယ, ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ သီသံ ဝိယ။ ဣတိ ဘဂဝါ ပဉ္စင်္ဂိကံ သမ္မာသမာဓိံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပန္နံ ပုရိသံ ဝိယ ကတွာ ဒဿေသိ။ အယံ ပဉ္စင်္ဂိကော သမ္မာသမာဓီတိ အယံ ဟတ္ထပါဒသီသသဒိသေဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ ယုတ္တော သမ္မာသမာဓီတိ ပါဒကဇ္ဈာနသမာဓိံ ကထေသိ။

အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝါတိအာဒီသု အရဟတ္တဖလသမာဓိ အဓိပ္ပေတော။ သော ဟိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ။ ပုရိမော ပုရိမော ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ သမာဓိသုခဿ ပစ္စယတ္တာ အာယတိံ သုခဝိပါကော။ သန္တံ သုခုမံ ဖလစိတ္တံ ပဏီတံ မဓုရရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဟိ သဗ္ဗကာယာနုဂတံ သုခသမ္ဖဿံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ပဋိစ္စ သုခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန အာယတိံ သုခဝိပါကော။ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယော။ ကာမာမိသဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသာနံ အဘာဝါ နိရာမိသော။ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟာပုရိသေဟိ သေဝိတတ္တာ အကာပုရိသသေဝိတော။ အင်္ဂသန္တတာယ အာရမ္မဏသန္တတာယ သဗ္ဗကိလေသဒရထသန္တတာယ စ သန္တော။ အတပ္ပနီယဋ္ဌေန ပဏီတော။ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ လဒ္ဓတ္တာ ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝဿ ဝါ လဒ္ဓတ္တာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ။ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓီတိ ဟိ ဣဒံ အတ္ထတော ဧကံ။ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓကိလေသေန ဝါ အရဟတာ လဒ္ဓတ္တာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ။ ဧကောဒိဘာဝေန အဓိဂတတ္တာ ဧကောဒိဘာဝမေဝ ဝါ အဓိဂတတ္တာ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော။ အပ္ပဂုဏသာသဝသမာဓိ ဝိယ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန စိတ္တေန ပစ္စနီကဓမ္မေ နိဂ္ဂယှ ကိလေသေ ဝါရေတွာ အနဓိဂတတ္တာ န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော။ တဉ္စ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇန္တော တတော ဝါ ဝုဋ္ဌဟန္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တတ္တာ သတောဝ သမာပဇ္ဇတိ သတောဝ ဝုဋ္ဌဟတိ။ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ဝါ သတော သမာပဇ္ဇတိ သတော ဝုဋ္ဌဟတိ။ တသ္မာ ယဒေတ္ထ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခမာနဿ ပစ္စတ္တံယေဝ အပရပ္ပစ္စယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – တံ ဧကမင်္ဂံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ဧဝမိမေဟိ ပဉ္စဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ အယံ သမာဓိ ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓိ နာမ ဝုတ္တောတိ။

ပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၆။) ဆက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈၀၅။ ဆဗ္ဗိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ ဣဒ္ဓိဝိဓေ ဉာဏန္တိ ‘‘ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေ (ဒီ။ နိ။ ၁။၄၈၄၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၂) ဣဒ္ဓိဝိဓေ ဉာဏံ။ ဣမိနာ အဝိတက္ကာဝိစာရာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ရူပါဝစရာ ဗဟုဓာဘာဝါဒိသာဓိကာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ အပ္ပနာပညာဝ ကထိတာ။ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိယာ ဉာဏန္တိ ဒူရသန္တိကာဒိဘေဒသဒ္ဒါရမ္မဏာယ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာ ဉာဏံ။ ဣမိနာပိ အဝိတက္ကာဝိစာရာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ရူပါဝစရာ ပကတိသောတဝိသယာတီတသဒ္ဒါရမ္မဏာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ အပ္ပနာပညာဝ ကထိတာ။ ပရစိတ္တေ ဉာဏန္တိ ပရသတ္တာနံ စိတ္တပရိစ္ဆေဒေ ဉာဏံ။ ဣမိနာပိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ ပရေသံ သရာဂါဒိစိတ္တာရမ္မဏာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ အပ္ပနာပညာဝ ကထိတာ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိယာ ဉာဏန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိသမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ။ ဣမိနာပိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာနုဿရဏသတိသမ္ပယုတ္တာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ အပ္ပနာပညာဝ ကထိတာ။ သတ္တာနံ စုတူပပါတေ ဉာဏန္တိ သတ္တာနံ စုတိယဉ္စ ဥပပါတေ စ ဉာဏံ။ ဣမိနာပိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ စဝနကဥပပဇ္ဇနကာနံ သတ္တာနံ ဝဏ္ဏဓာတုအာရမ္မဏာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ အပ္ပနာပညာဝ ကထိတာ။ အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏန္တိ သစ္စပရိစ္ဆေဒဇာနနဉာဏံ။ ဣဒံ လောကုတ္တရမေဝ။ သေသာနိ လောကိယာနီတိ။

ဆက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၇။) သတ္တကနိဒ္ဒေသာဒိဝဏ္ဏနာ

၈၀၆။ သတ္တဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝသေန ဧကာဒသသု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု ဧကေကသ္မိံ ကာလတ္တယဘေဒတော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဝတွာ ပုန ‘‘ယမ္ပိဿ တံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ’’န္တိ ဧဝံ တဒေဝ ဉာဏံ သင်္ခေပတော ခယဓမ္မတာဒီဟိ ပကာရေဟိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ, အသတိ ဇာတိယာ နတ္ထိ ဇရာမရဏန္တိ ဉာဏဒွယံ ပစ္စုပ္ပန္နဒ္ဓါနဝသေန ဝုတ္တံ။ အတီတမ္ပိ အဒ္ဓါနံ, အနာဂတမ္ပိ အဒ္ဓါနန္တိ ဧဝံ အတီတေ ဉာဏဒွယံ, အနာဂတေ ဉာဏဒွယန္တိ ဆ။ တာနိ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏေန သဒ္ဓိံ သတ္တ။ တတ္ထ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ပစ္စယာကာရဉာဏံ။ ပစ္စယာကာရော ဟိ ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌိတိကာရဏတ္တာ ဓမ္မဋ္ဌိတီတိ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ ဉာဏံ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ။ ဧတဿေဝ ဆဗ္ဗိဓဿ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဧဝံ ဧကေကသ္မိံ အင်္ဂေ ဣမာနိ သတ္တ သတ္တ ကတွာ ဧကာဒသသု အင်္ဂေသု သတ္တသတ္တတိ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ခယဓမ္မန္တိ ခယဂမနသဘာဝံ။ ဝယဓမ္မန္တိ ဝယဂမနသဘာဝံ။ ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနသဘာဝံ။ နိရောဓဓမ္မန္တိ နိရုဇ္ဈနသဘာဝံ။ ဣမိနာ ကိံ ကထိတံ? အပရဝိပဿနာယ ပုရိမဝိပဿနာသမ္မသနံ ကထိတံ။ တေန ကိံ ကထိတံ ဟောတိ? သတ္တက္ခတ္တုံ ဝိပဿနာပဋိဝိပဿနာ ကထိတာ။ ပဌမဉာဏေန ဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရေ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာတိ ဒိသွာ တံ ဉာဏံ ဒုတိယေန ဒဋ္ဌုံ ဝဋ္ဋတိ, ဒုတိယံ တတိယေန, တတိယံ စတုတ္ထေန, စတုတ္ထံ ပဉ္စမေန, ပဉ္စမံ ဆဋ္ဌေန, ဆဋ္ဌံ သတ္တမေန။ ဧဝံ သတ္တ ဝိပဿနာပဋိဝိပဿနာ ကထိတာ ဟောန္တီတိ။

သတ္တကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၈၀၇။ အဋ္ဌဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပညာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂမှိ ပညာ။ ဣမိနာ သမ္ပယုတ္တပညာဝ ကထိတာ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ။

အဋ္ဌကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၈၀၈။ နဝဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တီသူတိ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသင်္ခါတာသု သမာပတ္တီသု။ တာသံ အနုပုဗ္ဗေန အနုပဋိပါဋိယာ ဝိဟာရိတဗ္ဗဋ္ဌေန အနုပုဗ္ဗဝိဟာရတာ, သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌေန သမာပတ္တိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိယာ ပညာတိအာဒယော အဋ္ဌ သမ္ပယုတ္တပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နဝမာ ပစ္စဝေက္ခဏပညာ။ သာ ဟိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သန္တတော ပဏီတတော ပစ္စဝေက္ခမာနဿ ပဝတ္တတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ’’န္တိ။

နဝကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

(၁၀။) ဒသကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ပဌမဗလနိဒ္ဒေသော

၈၀၉။ ဒသဝိဓေန ဉာဏဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ အဋ္ဌာနန္တိ ဟေတုပဋိက္ခေပေါ။ အနဝကာသောတိ ပစ္စယပဋိက္ခေပေါ။ ဥဘယေနာပိ ကာရဏမေဝ ပဋိက္ခိပတိ။ ကာရဏဉှိ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယ အတ္တနော ဖလဿ ဌာနန္တိ စ အဝကာသောတိ စ ဝုစ္စတိ။ ယန္တိ ယေန ကာရဏေန။ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော အရိယသာဝကော။ ကဉ္စိ သင်္ခါရန္တိ စတုဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ကဉ္စိ ဧကံ သင်္ခါရမ္ပိ။ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ နိစ္စောတိ ဂဏှေယျ။ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ နတ္ထိ, န ဥပလဗ္ဘတိ။ ယံ ပုထုဇ္ဇနောတိ ယေန ကာရဏေန ပုထုဇ္ဇနော။ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ အတ္ထိ၊ သဿတဒိဋ္ဌိယာ ဟိ သော တေဘူမကေသု သင်္ခါရေသု ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော။ စတုတ္ထဘူမကသင်္ခါရော ပန တေဇုဿဒတ္တာ ဒိဝသံ သန္တတ္တော အယောဂုဠော ဝိယ မက္ခိကာနံ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ အညေသံ ဝါ အကုသလာနံ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ။ ဣမိနာ နယေန ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတောတိအာဒီသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘ဧကန္တသုခီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရမ္မရဏာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၁) ဧဝံ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန သုခတော ဂါဟံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ပန အရိယသာဝကော ပရိဠာဟာဘိဘူတော ပရိဠာဟဝူပသမတ္ထံ, မတ္တဟတ္ထီပရိတာသိတော ဝိယ, သုစိကာမော ပေါက္ခဗြာဟ္မဏော ဂူထံ ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂစ္ဆတိ။ အတ္တဝါဒေ ကသိဏာဒိပဏ္ဏတ္တိသင်္ဂဟတ္ထံ သင်္ခါရန္တိ အဝတွာ ကဉ္စိ ဓမ္မန္တိ ဝုတ္တံ။ ဣဓာပိ အရိယသာဝကဿ စတုဘူမကဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, ပုထုဇ္ဇနဿ တေဘူမကဝသေန၊ သဗ္ဗဝါရေသု ဝါ အရိယသာဝကဿာပိ တေဘူမကဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ယဉှိ ပုထုဇ္ဇနော ဂဏှာတိ, တတော တတော အရိယသာဝကော ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ။ ပုထုဇ္ဇနော ဟိ ယံ ယံ နိစ္စံ သုခံ အတ္တာတိ ဂဏှာတိ, တံ တံ အရိယသာဝကော အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ဂဏှန္တော ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ။

မာတရန္တိအာဒီသု ဇနိကာဝ မာတာ။ မနုဿဘူတောဝ ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော။ ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနံ။ သစေပိ ဘဝန္တရဂတံ အရိယသာဝကံ အတ္တနော အရိယသာဝကဘာဝံ အဇာနန္တမ္ပိ ကောစိ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ဣမံ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’တိ, နေဝ သော တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ။ အထ ဝါပိ နံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘သစေ ဣမံ န ဃာတေဿသိ, သီသံ တေ ဆိန္ဒိဿာမာ’တိ, သီသမေဝဿ ဆိန္ဒေယျုံ, နေဝ သော တံ ဃာတေယျ။ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ အရိယသာဝကဿ စ ဗလဒီပနတ္ထမေတံ ဝုတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – သာဝဇ္ဇော ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ, ယတြ ဟိ နာမ ပုထုဇ္ဇနော မာတုဃာတာဒီနိပိ အာနန္တရိယာနိ ကရိဿတိ။ မဟာဗလော အရိယသာဝကော၊ သော ဧတာနိ ကမ္မာနိ န ကရောတီတိ။

ပဒုဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ ဒေါသသမ္ပယုတ္တေန ဝဓကစိတ္တေန။ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ။ သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယံ ဌိတံ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ, ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ, အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ – ကမ္မေန, ဥဒ္ဒေသေန, ဝေါဟရန္တော, အနုဿာဝနေန, သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ။ ၄၅၈)။

တတ္ထ ‘ကမ္မေနာ’တိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန။ ‘ဥဒ္ဒေသေနာ’တိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန။ ‘ဝေါဟရန္တော’တိ ကထယန္တော, တာဟိ တာဟိ ဥပ္ပတ္တီဟိ ‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’တိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပေန္တော။ ‘အနုဿာဝနေနာ’တိ ‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ! မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျာတိ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတုံ တုမှာကံ န ယုတ္တံ။ ကိံ မယှံ အဝီစိ နီလုပ္ပလဝနံ ဝိယ သီတလော? ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန။ ‘သလာကဂ္ဂါဟေနာ’တိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တနဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန။ ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ။ အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော။ ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂါဟေတွာ အာဝေဏိကံ ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ။

ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ဧတ္တာဝတာ မာတုဃာတာဒီနိ ပဉ္စ အာနန္တရိယကမ္မာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ, ယာနိ ပုထုဇ္ဇနော ကရောတိ, န အရိယသာဝကော။ တေသံ အာဝိဘာဝတ္ထံ –

ကမ္မတော ဒွါရတော စေဝ, ကပ္ပဋ္ဌိတိယတော တထာ၊

ပါကသာဓာရဏာဒီဟိ, ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

တတ္ထ ‘ကမ္မတော’ တာဝ – ဧတ္ထ ဟိ မနုဿဘူတဿေဝ မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ ဟောတိ။ တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိဿာမီ’တိ သကလစက္ကဝါဠံ မဟာစေတိယပ္ပမာဏေဟိ ကဉ္စနထူပေဟိ ပူရေတွာပိ, သကလစက္ကဝါဠံ ပူရေတွာ နိသိန္နဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာပိ, ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သံဃာဋိကဏ္ဏံ အမုဉ္စိတွာဝ ဝိစရိတွာပိ, ကာယဿ ဘေဒါ နိရယမေဝ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယော ပန သယံ မနုဿဘူတော တိရစ္ဆာနဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ, သယံ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတော မနုဿဘူတံ, တိရစ္ဆာနဘူတောယေဝ ဝါ တိရစ္ဆာနဘူတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယံ န ဟောတိ, ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ ဟောတိ, အာနန္တရိယံ အာဟစ္စေဝ တိဋ္ဌတိ။ မနုဿဇာတိကာနံ ပန ဝသေန အယံ ပဉှော ကထိတော။

ဧတ္ထ ဧဠကစတုက္ကံ, သင်္ဂါမစတုက္ကံ, စောရစတုက္ကဉ္စ ကထေတဗ္ဗံ။ ‘ဧဠကံ မာရေမီ’တိ အဘိသန္ဓိနာပိ ဟိ ဧဠကဋ္ဌာနေ ဌိတံ မနုဿော မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ ဖုသတိ။ ဧဠကာဘိသန္ဓိနာ ပန မာတာပိတိအဘိသန္ဓိနာ ဝါ ဧဠကံ မာရေန္တော အာနန္တရိယံ န ဖုသတိ။ မာတာပိတိအဘိသန္ဓိနာ မာတာပိတရော မာရေန္တော ဖုသတေဝ။ ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ စတုက္ကဒွယေ။ ယထာ စ မာတာပိတူသု, ဧဝံ အရဟန္တေပိ ဧတာနိ စတုက္ကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ မနုဿအရဟန္တမေဝ စ မာရေတွာ အာနန္တရိယံ ဖုသတိ, န ယက္ခဘူတံ၊ ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ အာနန္တရိယသဒိသမေဝ။ မနုဿအရဟန္တဿ စ ပုထုဇ္ဇနကာလေယေဝ သတ္ထပ္ပဟာရေ ဝါ ဝိသေ ဝါ ဒိန္နေပိ ယဒိ သော အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ မရတိ, အရဟန္တဃာတော ဟောတိယေဝ။ ယံ ပန ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဒိန္နံ ဒါနံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပုထုဇ္ဇနဿေဝ တံ ဒိန္နံ ဟောတိ။ သေသအရိယပုဂ္ဂလေ မာရေန္တဿ အာနန္တရိယံ နတ္ထိ, ကမ္မံ ပန ဘာရိယံ အာနန္တရိယသဒိသမေဝ။

လောဟိတုပ္ပါဒေ တထာဂတဿ အဘေဇ္ဇကာယတာယ ပရူပက္ကမေန စမ္မစ္ဆေဒံ ကတွာ လောဟိတပဂ္ဃရဏံ နာမ နတ္ထိ။ သရီရဿ ပန အန္တောယေဝ ဧကသ္မိံ ဌာနေ လောဟိတံ သမောသရတိ။ ဒေဝဒတ္တေန ပဋိဝိဒ္ဓသိလာတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဂတာ သကလိကာပိ တထာဂတဿ ပါဒန္တံ ပဟရိ။ ဖရသုနာ ပဟဋော ဝိယ ပါဒေါ အန္တောလောဟိတောယေဝ အဟောသိ။ တထာ ကရောန္တဿ အာနန္တရိယံ ဟောတိ။ ဇီဝကော ပန တထာဂတဿ ရုစိယာ သတ္ထကေန စမ္မံ ဆိန္ဒိတွာ တမှာ ဌာနာ ဒုဋ္ဌလောဟိတံ နီဟရိတွာ ဖာသုကမကာသိ။ တထာ ကရောန္တဿ ပုညကမ္မမေဝ ဟောတိ။

အထ ယေ စ ပရိနိဗ္ဗုတေ တထာဂတေ စေတိယံ ဘိန္ဒန္တိ, ဗောဓိံ ဆိန္ဒန္တိ, ဓာတုမှိ ဥပက္ကမန္တိ, တေသံ ကိံ ဟောတီတိ? ဘာရိယံ ကမ္မံ ဟောတိ အာနန္တရိယသဒိသံ။ သဓာတုကံ ပန ထူပံ ဝါ ပဋိမံ ဝါ ဗာဓယမာနံ ဗောဓိသာခဉ္စ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေပိ တတ္ထ နိလီနာ သကုဏာ စေတိယေ ဝစ္စံ ပါတေန္တိ, ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ပရိဘောဂစေတိယတော ဟိ သရီရစေတိယံ မဟန္တတရံ။ စေတိယဝတ္ထုံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဗောဓိမူလမ္ပိ ဆိန္ဒိတွာ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယာ ပန ဗောဓိသာခါ ဗောဓိဃရံ ဗာဓတိ, တံ ဂေဟရက္ခဏတ္ထံ ဆိန္ဒိတုံ န လဗ္ဘတိ။ ဗောဓိအတ္ထဉှိ ဂေဟံ, န ဂေဟတ္ထာယ ဗောဓိ။ အာသနဃရေပိ ဧသေဝ နယော။ ယသ္မိံ ပန အာသနဃရေ ဓာတု နိဟိတာ ဟောတိ, တဿ ရက္ခဏတ္ထာယ ဗောဓိသာခံ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဗောဓိဇဂ္ဂနတ္ထံ ဩဇောဟရဏသာခံ ဝါ ပူတိဋ္ဌာနံ ဝါ ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ သရီရပဋိဇဂ္ဂနေ ဝိယ ပုညမ္ပိ ဟောတိ။

သံဃဘေဒေ သီမဋ္ဌကသံဃေ အသန္နိပတိတေ ဝိသုံ ပရိသံ ဂဟေတွာ ကတဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟဿ ကမ္မံ ဝါ ကရောန္တဿ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဘေဒေါ စ ဟောတိ အာနန္တရိယကမ္မဉ္စ။ သမဂ္ဂသညာယ ပန ဝဋ္ဋတိ။ သမဂ္ဂသညာယ ဟိ ကရောန္တဿ နေဝ ဘေဒေါ ဟောတိ န အာနန္တရိယကမ္မံ။ တထာ နဝတော ဦနပရိသာယံ။ သဗ္ဗန္တိမေန ပန ပရိစ္ဆေဒေန နဝန္နံ ဇနာနံ ယော သံဃံ ဘိန္ဒတိ, တဿ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ။ အနုဝတ္တကာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ကမ္မံ၊ ဓမ္မဝါဒိနော အနဝဇ္ဇာ။ တတ္ထ နဝန္နမေဝ သံဃဘေဒေ ဣဒံ သုတ္တံ – ‘‘ဧကတော, ဥပါလိ, စတ္တာရော ဟောန္တိ, ဧကတော စတ္တာရော, နဝမော အနုဿာဝေတိ သလာကံ ဂါဟေတိ – ‘အယံ ဓမ္မော, အယံ ဝိနယော, ဣဒံ သတ္ထုသာသနံ, ဣဒံ ဂဏှထ, ဣဒံ ရောစေထာ’တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဥပါလိ, သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စ။ နဝန္နံ ဝါ, ဥပါလိ, အတိရေကနဝန္နံ ဝါ သံဃရာဇိ စေဝ ဟောတိ သံဃဘေဒေါ စာ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၅၁)။

ဧတေသု စ ပန ပဉ္စသု သံဃဘေဒေါ ဝစီကမ္မံ, သေသာနိ ကာယကမ္မာနီတိ။ ဧဝံ ကမ္မတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

‘ဒွါရတော’တိ သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ ကာယဒွါရတောပိ ဝစီဒွါရတောပိ သမုဋ္ဌဟန္တိ။ ပုရိမာနိ ပနေတ္ထ စတ္တာရိ အာဏတ္တိကဝိဇ္ဇာမယပယောဂဝသေန ဝစီဒွါရတော သမုဋ္ဌဟိတွာပိ ကာယဒွါရမေဝ ပူရေန္တိ။ သံဃဘေဒေါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဘေဒံ ကရောန္တဿ ကာယဒွါရတော သမုဋ္ဌဟိတွာပိ ဝစီဒွါရမေဝ ပူရေတီတိ။ ဧဝမေတ္ထ ဒွါရတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

‘ကပ္ပဋ္ဌိတိယတော’တိ သံဃဘေဒေါယေဝ စေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယော။ သဏ္ဌဟန္တေ ဟိ ကပ္ပေ ကပ္ပဝေမဇ္ဈေ ဝါ သံဃဘေဒံ ကတွာ ကပ္ပဝိနာသေယေဝ မုစ္စတိ။ သစေပိ ဟိ ‘သွေ ကပ္ပေါ ဝိနဿိဿတီ’တိ အဇ္ဇ သံဃဘေဒံ ကရောတိ, သွေယေဝ မုစ္စတိ, ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတိ။ ဧဝံ ကရဏံ ပန နတ္ထိ။ သေသာနိ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ အာနန္တရိယာနေဝ ဟောန္တိ, န ကပ္ပဋ္ဌိတိယာနီတိ။ ဧဝမေတ္ထ ကပ္ပဋ္ဌိတိယတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

‘ပါကတော’တိ ယေန စ ပဉ္စပေတာနိ ကမ္မာနိ ကတာနိ ဟောန္တိ, တဿ သံဃဘေဒေါယေဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ။ သေသာနိ ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ ဧဝမာဒီသု သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ။ သံဃဘေဒါဘာဝေ လောဟိတုပ္ပါဒေါ, တဒဘာဝေ အရဟန္တဃာတော, တဒဘာဝေ သစေ ပိတာ သီလဝါ ဟောတိ, မာတာ ဒုဿီလာ နော ဝါ တထာ သီလဝတီ, ပိတုဃာတော ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ။ သစေ မာတာ မာတုဃာတော။ ဒွီသုပိ သီလေန ဝါ ဒုဿီလေန ဝါ သမာနေသု မာတုဃာတောဝ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဝိပစ္စတိ၊ မာတာ ဟိ ဒုက္ကရကာရိဏီ ဗဟူပကာရာ စ ပုတ္တာနန္တိ။ ဧဝမေတ္ထ ပါကတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

‘သာဓာရဏာဒီဟီ’တိ ပုရိမာနိ စတ္တာရိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ သာဓာရဏာနိ။ သံဃဘေဒေါ ပန ‘‘န ခေါ, ဥပါလိ, ဘိက္ခုနီ သံဃံ ဘိန္ဒတိ, န သိက္ခမာနာ, န သာမဏေရော, န သာမဏေရီ, န ဥပါသကော, န ဥပါသိကာ သံဃံ ဘိန္ဒတိ။ ဘိက္ခု ခေါ, ဥပါလိ, ပကတတ္တော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော သံဃံ ဘိန္ဒတီ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၅၁) ဝစနတော ဝုတ္တပ္ပကာရဿ ဘိက္ခုနောဝ ဟောတိ, န အညဿ၊ တသ္မာ အသာဓာရဏော။ အာဒိသဒ္ဒေန သဗ္ဗေပေတေ ဒုက္ခဝေဒနာသဟဂတာ ဒေါသမောဟသမ္ပယုတ္တာ စာတိ ဧဝမေတ္ထ သာဓာရဏာဒီဟိပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။

အညံ သတ္ထာရန္တိ ‘အယံ မေ သတ္ထာ သတ္ထုကိစ္စံ ကာတုံ သမတ္ထော’တိ ဘဝန္တရေပိ အညံ တိတ္ထကရံ ‘အယံ မေ သတ္ထာ’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေယျာတိ သဗ္ဗမန္ဒပညောပိ သတ္တမံ ဘဝံ အတိက္ကမိတွာ အဋ္ဌမံ နိဗ္ဗတ္တေယျ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ဥတ္တမကောဋိယာ ဟိ သတ္တမံ ဘဝံ သန္ဓာယေဝေသ ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ ဝုတ္တော။ ကိံ ပန တံ နိယာမေတိ? ကိံ ပုဗ္ဗဟေတု နိယာမေတိ ဥဒါဟု ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ ဥဒါဟု ဥပရိ တယော မဂ္ဂါတိ? သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဂဟိတံ နာမမတ္တမေတံ။ ပုဂ္ဂလော ပန နိယတော နာမ နတ္ထိ။ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယာမေတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဥပနိဿယော ဝုတ္တော ဟောတိ, ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ။ ဣစ္စဿ အဟေတု အပ္ပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တိံ ပါပုဏာတိ။ ‘‘ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေါ နိယာမေတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ အကိစ္စကာ ဟောန္တိ, ပဌမမဂ္ဂေါဝ သကိစ္စကော, ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ကိလေသေ ခေပေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတဗ္ဗံ ဟောတိ။ ‘‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယာမေန္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ပဌမမဂ္ဂေါ အကိစ္စကော ဟောတိ, ဥပရိ တယော မဂ္ဂါဝ သကိစ္စကာ, ပဌမမဂ္ဂံ အနိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ, ပဌမမဂ္ဂေန စ အနုပ္ပဇ္ဇိတွာဝ ကိလေသာ ခေပေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ န အညော ကောစိ နိယာမေတိ, ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဝ နိယာမေတိ။ သစေ ဟိ တေသံ ဝိပဿနာ တိက္ခာ သူရာ ဟုတွာ ဝဟတိ, ဧကံယေဝ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ။ တတော မန္ဒတရပညော ဒုတိယေ ဝါ တတိယေ ဝါ စတုတ္ထေ ဝါ ပဉ္စမေ ဝါ ဆဋ္ဌေ ဝါ ဘဝေ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ။ သဗ္ဗမန္ဒပညော သတ္တမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အဋ္ဌမေ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိ န ဟောတိ။ ဣတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဂဟိတံ နာမမတ္တမေတံ။ သတ္ထာ ဟိ ဗုဒ္ဓတုလာယ တုလေတွာ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗမဟာပညော တိက္ခဝိပဿကော ဧကမေဝ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီ’တိ ‘ဧကဗီဇီ’တိ နာမံ အကာသိ၊ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ဒုတိယံ, တတိယံ, စတုတ္ထံ, ပဉ္စမံ, ဆဋ္ဌံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီ’တိ ‘ကောလံကောလော’တိ နာမံ အကာသိ၊ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော သတ္တမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီ’တိ ‘သတ္တက္ခတ္တုပရမော’တိ နာမံ အကာသိ။

ကောစိ ပန ပုဂ္ဂလော သတ္တန္နံ ဘဝါနံ နိယတော နာမ နတ္ထိ။ အရိယသာဝကော ပန ယေန ကေနစိပိ အာကာရေန မန္ဒပညော သမာနော အဋ္ဌမံ ဘဝံ အပ္ပတွာ အန္တရာဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ။ သက္ကသဒိသောပိ ဝဋ္ဋာဘိရတော သတ္တမံယေဝ ဘဝံ ဂစ္ဆတိ။ သတ္တမေ ဘဝေ သဗ္ဗကာရေန ပမာဒဝိဟာရိနောပိ ဝိပဿနာဉာဏံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ။ အပ္ပမတ္တကေပိ အာရမ္မဏေ နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏာတိ။ သစေပိ ဟိဿ သတ္တမေ ဘဝေ နိဒ္ဒံ ဝါ ဩက္ကမန္တဿ, ပရမ္မုခံ ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ, ပစ္ဆတော ဌတွာ တိခိဏေန အသိနာ ကောစိဒေဝ သီသံ ပါတေယျ, ဥဒကေ ဝါ ဩသာဒေတွာ မာရေယျ, အသနိ ဝါ ပနဿ သီသေ ပတေယျ, ဧဝရူပေပိ ကာလေ သပ္ပဋိသန္ဓိကာ ကာလံကိရိယာ နာမ န ဟောတိ, အရဟတ္တံ ပတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဋ္ဌမံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေယျ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။

ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ။ တီဏိ ဟိ ခေတ္တာနိ – ဇာတိခေတ္တံ, အာဏာခေတ္တံ, ဝိသယက္ခေတ္တန္တိ။ တတ္ထ ‘ဇာတိက္ခေတ္တံ’ နာမ ဒသသဟဿိလောကဓာတု။ သာ ဟိ တထာဂတဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနကာလေ, နိက္ခမနကာလေ, သမ္ဗောဓိကာလေ, ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနေ, အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေ, ပရိနိဗ္ဗာနေ စ ကမ္ပတိ။ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ ပန ‘အာဏာခေတ္တံ’ နာမ။ အာဋာနာဋိယမောရပရိတ္တဓဇဂ္ဂပရိတ္တရတနပရိတ္တာဒီနဉှိ ဧတ္ထ အာဏာ ဝတ္တတိ။ ‘ဝိသယခေတ္တဿ’ ပန ပရိမာဏံ နတ္ထိ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ‘‘ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ ဉေယျံ, ယာဝတကံ ဉေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ ဉေယျံ, ဉေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏ’’န္တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၅) ဝစနတော အဝိသယော နာမ နတ္ထိ။

ဣမေသု ပန တီသု ခေတ္တေသု, ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ, အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ။ တီဏိ ပိဋကာနိ – ဝိနယပိဋကံ, သုတ္တန္တပိဋကံ, အဘိဓမ္မပိဋကန္တိ။ တိဿော သင်္ဂီတိယော – မဟာကဿပတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ, ယသတ္ထေရဿ သင်္ဂီတိ, မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ သင်္ဂီတီတိ။ ဣမာ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဣမံ စက္ကဝါဠံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သုတ္တံ နတ္ထိ, နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ။

အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ၊ ဧကတော နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ‘‘ဗောဓိံ အပ္ပတွာ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ နိသိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ တာဝ ပုဗ္ဗေန္တိ န ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠကမ္ပနေနေဝ ဇာတိက္ခေတ္တပရိဂ္ဂဟော ကတော, အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာ ဟောတိ။ ပရိနိဗ္ဗာနတော ပဋ္ဌာယ စ ယာဝ သာသပမတ္တာပိ ဓာတုယော တိဋ္ဌန္တိ တာဝ ပစ္ဆာတိ န ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဓာတူသု ဟိ ဌိတာသု ဗုဒ္ဓါ ဌိတာဝ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ဧတ္ထန္တရေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နိဝါရိတာဝ ဟောတိ, ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနေ ပန ဇာတေ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရိတာ။

တီဏိ ဟိ အန္တရဓာနာနိ နာမ – ပရိယတ္တိအန္တရဓာနံ, ပဋိဝေဓအန္တရဓာနံ, ပဋိပတ္တိအန္တရဓာနန္တိ။ တတ္ထ ‘ပရိယတ္တီ’တိ တီဏိ ပိဋကာနိ၊ ‘ပဋိဝေဓော’တိ သစ္စပဋိဝေဓော၊ ‘ပဋိပတ္တီ’တိ ပဋိပဒါ။ တတ္ထ ပဋိဝေဓော စ ပဋိပတ္တိ စ ဟောတိပိ န ဟောတိပိ။ ဧကသ္မိဉှိ ကာလေ ပဋိဝေဓကရာ ဘိက္ခူ ဗဟူ ဟောန္တိ၊ ‘ဧသ ဘိက္ခု ပုထုဇ္ဇနော’တိ အင်္ဂုလိံ ပသာရေတွာ ဒဿေတဗ္ဗော ဟောတိ။ ဣမသ္မိံယေဝ ဒီပေ ဧကဝါရံ ကိရ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခု နာမ နာဟောသိ။ ပဋိပတ္တိပူရကာပိ ကဒါစိ ဗဟူ ဟောန္တိ, ကဒါစိ အပ္ပါ။ ဣတိ ပဋိဝေဓော စ ပဋိပတ္တိ စ ဟောတိပိ န ဟောတိပိ။

သာသနဋ္ဌိတိယာ ပန ပရိယတ္တိယေဝ ပမာဏံ။ ပဏ္ဍိတော ဟိ တေပိဋကံ သုတွာ ဒွေပိ ပူရေတိ။ ယထာ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အာဠာရဿ သန္တိကေ ပဉ္စာဘိညာ သတ္တ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ ပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ, သော ‘န ဇာနာမီ’တိ အာဟ၊ တတော ဥဒကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဓိဂတဝိသေသံ သံသန္ဒေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနဿ ပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ၊ သော အာစိက္ခိ၊ တဿ ဝစနသမနန္တရမေဝ မဟာသတ္တော တံ သမ္ပာဒေသိ၊ ဧဝမေဝ ပညဝါ ဘိက္ခု ပရိယတ္တိံ သုတွာ ဒွေပိ ပူရေတိ။ တသ္မာ ပရိယတ္တိယာ ဌိတာယ သာသနံ ဌိတံ ဟောတိ။ ယဒါ ပန သာ အန္တရဓာယတိ တဒါ ပဌမံ အဘိဓမ္မပိဋကံ နဿတိ။ တတ္ထ ပဋ္ဌာနံ သဗ္ဗပဌမံ အန္တရဓာယတိ။ အနုက္ကမေန ပစ္ဆာ ဓမ္မသင်္ဂဟော။ တသ္မိံ အန္တရဟိတေ ဣတရေသု ဒွီသု ပိဋကေသု ဌိတေသု သာသနံ ဌိတမေဝ ဟောတိ။

တတ္ထ သုတ္တန္တပိဋကေ အန္တရဓာယမာနေ ပဌမံ အင်္ဂုတ္တရနိကာယော ဧကာဒသကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဧကကာ အန္တရဓာယတိ။ တဒနန္တရံ သံယုတ္တနိကာယော စက္ကပေယျာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဩဃတရဏာ အန္တရဓာယတိ။ တဒနန္တရံ မဇ္ဈိမနိကာယော ဣန္ဒြိယဘာဝနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလပရိယာယာ အန္တရဓာယတိ။ တဒနန္တရံ ဒီဃနိကာယော ဒသုတ္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဗြဟ္မဇာလာ အန္တရဓာယတိ။ ဧကိဿာပိ ဒွိန္နမ္ပိ ဂါထာနံ ပုစ္ဆာ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆတိ၊ သာသနံ ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ သဘိယပုစ္ဆာ (သု။ နိ။ ၅၁၅ အာဒယော) ဝိယ အာဠဝကပုစ္ဆာ (သု။ နိ။ ၁၈၃ အာဒယော၊ သံ။ နိ။ ၁။၂၄၆) ဝိယ စ။ ဧတာ ကိရ ကဿပဗုဒ္ဓကာလိကာ အန္တရာ သာသနံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိံသု။

ဒွီသု ပန ပိဋကေသု အန္တရဟိတေသုပိ ဝိနယပိဋကေ ဌိတေ သာသနံ တိဋ္ဌတိ။ ပရိဝါရခန္ဓကေသု အန္တရဟိတေသု ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဌိတေ ဌိတမေဝ ဟောတိ။ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ အန္တရဟိတေ မာတိကာယ ဌိတာယပိ ဌိတမေဝ ဟောတိ။ မာတိကာယ အန္တရဟိတာယ ပါတိမောက္ခပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါသု ဌိတာသု သာသနံ တိဋ္ဌတိ။ လိင်္ဂံ အဒ္ဓါနံ ဂစ္ဆတိ။ သေတဝတ္ထသမဏဝံသော ပန ကဿပဗုဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ သာသနံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ။ ပစ္ဆိမကဿ ပန သစ္စပဋိဝေဓတော ပစ္ဆိမကဿ သီလဘေဒတော စ ပဋ္ဌာယ သာသနံ ဩသက္ကိတံ နာမ ဟောတိ။ တတော ပဋ္ဌာယ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ န ဝါရိတာ။

တီဏိ ပရိနိဗ္ဗာနာနိ နာမ – ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ, ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ, ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနန္တိ။ တတ္ထ ‘ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနံ’ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဟောသိ, ‘ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ’ ကုသိနာရာယံ, ‘ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနံ’ အနာဂတေ ဘဝိဿတိ။ သာသနဿ ကိရ ဩသက္ကနကာလေ ဣမသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ ဓာတုယော သန္နိပတိတွာ မဟာစေတိယံ ဂမိဿန္တိ, မဟာစေတိယတော နာဂဒီပေ ရာဇာယတနစေတိယံ, တတော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ ဂမိဿန္တိ။ နာဂဘဝနတောပိ ဒေဝလောကတောပိ ဗြဟ္မလောကတောပိ ဓာတုယော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကမေဝ ဂမိဿန္တိ။ သာသပမတ္တာပိ ဓာတု န အန္တရာ နဿိဿတိ။ သဗ္ဗာ ဓာတုယော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ရာသိဘူတာ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ ဧကဃနာ ဟုတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ။ တာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိဿန္တိ။ တတော ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိတွာ ‘‘အဇ္ဇ သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာတိ, အဇ္ဇ သာသနံ ဩသက္ကတိ, ပစ္ဆိမဒဿနံ ဒါနိ ဣဒံ အမှာက’’န္တိ ဒသဗလဿ ပရိနိဗ္ဗုတဒိဝသတော မဟန္တတရံ ကာရုညံ ကရိဿန္တိ။ ဌပေတွာ အနာဂါမိခီဏာသဝေ အဝသေသာ သကဘာဝေန သန္ဓာရေတုံ န သက္ခိဿန္တိ။ ဓာတူသု တေဇောဓာတု ဥဋ္ဌဟိတွာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတိ။ သာသပမတ္တာယပိ ဓာတုယာ သတိ ဧကဇာလာဝ ဘဝိဿတိ၊ ဓာတူသု ပရိယာဒါနံ ဂတာသု ပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ။ ဧဝံ မဟန္တံ အာနုဘာဝံ ဒဿေတွာ ဓာတူသု အန္တရဟိတာသု သာသနံ အန္တရဟိတံ နာမ ဟောတိ။ ယာဝ ဧဝံ န အန္တရဓာယတိ တာဝ အစရိမံ နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။

ကသ္မာ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? အနစ္ဆရိယတ္တာ။ ဗုဒ္ဓါ ဟိ အစ္ဆရိယမနုဿာ, ယထာဟ – ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော။ ကတမော ဧကပုဂ္ဂလော? တထာဂတော, ဘိက္ခဝေ, အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၇၂)။ ယဒိ စ ဒွေ ဝါ စတ္တာရော ဝါ အဋ္ဌ ဝါ သောဠသ ဝါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, န အစ္ဆရိယာ ဘဝေယျုံ။ ဧကသ္မိဉှိ ဝိဟာရေ ဒွိန္နံ စေတိယာနမ္ပိ လာဘသက္ကာရော ဥဠာရော န ဟောတိ, ဘိက္ခူပိ ဗဟုတာယ န အစ္ဆရိယာ ဇာတာ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါပိ ဘဝေယျုံ၊ တသ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော။ ယဉှိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ဧကော ဒေသေတိ, အညေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာပိ သောဝ ဒေသေတဗ္ဗော သိယာ။ တတော အနစ္ဆရိယော သိယာ။ ဧကသ္မိံ ပန ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဒေသနာပိ အစ္ဆရိယာ ဟောတိ။ ဝိဝါဒဘာဝတော စ။ ဗဟူသု စ ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသု ဗဟူနံ အာစရိယာနံ အန္တေဝါသိကာ ဝိယ ‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ ပါသာဒိကော, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ မဓုရဿရော လာဘီ ပုညဝါ’တိ ဝိဝဒေယျုံ၊ တသ္မာပိ ဧဝံ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။

အပိစေတံ ကာရဏံ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန နာဂသေနတ္ထေရေန ဝိတ္ထာရိတမေဝ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ (မိ။ ပ။ ၅။၁။၁) –

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန, ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၇၇၊ မ။ နိ။ ၃။၁၂၉)။ ဒေသေန္တာ စ, ဘန္တေ နာဂသေန, သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဒေသေန္တိ, ကထယမာနာ စ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ကထေန္တိ, သိက္ခာပေန္တာ စ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခာပေန္တိ, အနုသာသမာနာ စ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယံ အနုသာသန္တိ။ ယဒိ, ဘန္တေ နာဂသေန, သဗ္ဗေသမ္ပိ တထာဂတာနံ ဧကာ ဒေသနာ ဧကာ ကထာ ဧကာ သိက္ခာ ဧကာနုသိဋ္ဌိ, ကေန ကာရဏေန ဒွေ တထာဂတာ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ? ဧကေနပိ တာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေန အယံ လောကော ဩဘာသဇာတော။ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ, ဒွိန္နံ ပဘာယ အယံ လောကော ဘိယျောသော မတ္တာယ ဩဘာသဇာတော ဘဝေယျ။ ဩဝဒန္တာ စ ဒွေ တထာဂတာ သုခံ ဩဝဒေယျုံ, အနုသာသမာနာ စ သုခံ အနုသာသေယျုံ။ တတ္ထ မေ ကာရဏံ ဒဿေဟိ ယထာဟံ နိဿံသယော ဘဝေယျ’’န္တိ။

‘‘အယံ, မဟာရာဇ, ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ, ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ။ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ, စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ, န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ။

‘‘ယထာ, မဟာရာဇ, နာဝါ ဧကပုရိသသန္ဓာရဏီ ဘဝေယျ, ဧကသ္မိံ ပုရိသေ အဘိရူဠှေ သာ နာဝါ သမုပါဒိကာ ဘဝေယျ။ အထ ဒုတိယော ပုရိသော အာဂစ္ဆေယျ တာဒိသော အာယုနာ ဝဏ္ဏေန ဝယေန ပမာဏေန ကိသထူလေန သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂေန။ သော တံ နာဝံ အဘိရူဟေယျ။ အပိနု သာ, မဟာရာဇ, နာဝါ ဒွိန္နမ္ပိ ဓာရေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ, ဘန္တေ, စလေယျ ကမ္ပေယျ နမေယျ ဩနမေယျ ဝိနမေယျ ဝိကိရေယျ ဝိဓမေယျ ဝိဒ္ဓံသေယျ, န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ, ဩသီဒေယျ

ဥဒကေ’’တိ။ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ ဧကဿေဝ တထာဂတဿ ဂုဏံ ဓာရေတိ။ ယဒိ ဒုတိယော ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, နာယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဓာရေယျ, စလေယျ…ပေ… န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျ။

‘‘ယထာ ဝါ ပန, မဟာရာဇ, ပုရိသော ယာဝဒတ္ထံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ ဆာဒေန္တံ ယာဝကဏ္ဌမဘိပူရယိတွာ။ သော တတော ပီဏိတော ပရိပုဏ္ဏော နိရန္တရော တန္ဒီဂတော အနောနမိတဒဏ္ဍဇာတော ပုနဒေဝ တတ္တကံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇေယျ။ အပိနု ခေါ သော, မဟာရာဇ, ပုရိသော သုခိတော ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ, ဘန္တေ, သကိံ ဘုတ္တောဝ မရေယျာ’’တိ။ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အယံ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကဗုဒ္ဓဓာရဏီ…ပေ… န ဌာနမုပဂစ္ဆေယျာ’’တိ။

‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ နာဂသေန, အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီ’’တိ? ‘‘ဣဓ, မဟာရာဇ, ဒွေ သကဋာ ရတနပရိပူရိတာ ဘဝေယျုံ ယာဝသ္မာ မုခသမာ။ ဧက သကဋတော ရတနံ ဂဟေတွာ ဧကမှိ သကဋေ အာကိရေယျုံ။ အပိနု တံ, မဟာရာဇ, သကဋံ ဒွိန္နမ္ပိ သကဋာနံ ရတနံ ဓာရေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ, ဘန္တေ, နာဘိပိ တဿ စလေယျ, အရာပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျုံ, နေမိပိ တဿ ဩပတေယျ, အက္ခောပိ တဿ ဘိဇ္ဇေယျာ’’တိ။ ‘‘ကိန္နု ခေါ, မဟာရာဇ, အတိရတနဘာရေန သကဋံ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ? ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, အတိဓမ္မဘာရေန ပထဝီ စလတီတိ။

‘‘အပိစ, မဟာရာဇ, ဣမံ ကာရဏံ ဗုဒ္ဓဗလပရိဒီပနာယ ဩသာရိတံ။ အညမ္ပိ တတ္ထ ပတိရူပံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ယဒိ, မဟာရာဇ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ။ ယထာ, မဟာရာဇ, ဒွိန္နံ ဗလဝါမစ္စာနံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘တုမှာကံ အမစ္စော, အမှာကံ အမစ္စော’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, မဟာရာဇ, ယဒိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, တေသံ ပရိသာယ ဝိဝါဒေါ

ဥပ္ပဇ္ဇေယျ – ‘တုမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ, အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဘတောပက္ခဇာတာ ဘဝေယျုံ။ ဣဒံ တာဝ မဟာရာဇ ဧကံ ကာရဏံ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။

‘‘အပရမ္ပိ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ယဒိ, မဟာရာဇ, ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ ‘အဂ္ဂေါ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ယံ ဝစနံ တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ, ‘ဇေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘သေဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘ဝိသိဋ္ဌော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘ဥတ္တမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘ပဝရော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘အသမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘အသမသမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘အပ္ပဋိသမော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘အပ္ပဋိဘာဂီ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ‘အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေါ’တိ ယံ ဝစနံ တံ မိစ္ဆာ ဘဝေယျ။ ဣဒမ္ပိ ခေါ တွံ, မဟာရာဇ, ကာရဏံ တထတော သမ္ပဋိစ္ဆ ယေန ကာရဏေန ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဧကက္ခဏေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။

‘‘အပိစ, မဟာရာဇ, ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ သဘာဝပကတိ ဧသာ ယံ ဧကောယေဝ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ ကာရဏာ? မဟန္တတ္တာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဂုဏာနံ။ အညမ္ပိ, မဟာရာဇ, ယံ လောကေ မဟန္တံ တံ ဧကံယေဝ ဟောတိ။ ပထဝီ, မဟာရာဇ, မဟန္တာ, သာ ဧကာယေဝ၊ သာဂရော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ၊ သိနေရု ဂိရိရာဇာ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ၊ အာကာသော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ၊ သက္ကော မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ၊ မဟာဗြဟ္မာ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ၊ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ မဟန္တော, သော ဧကောယေဝ လောကသ္မိံ။ ယတ္ထ တေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ တတ္ထ အညေသံ ဩကာသော န ဟောတိ။ တသ္မာ, မဟာရာဇ, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧကောယေဝ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

‘‘သုကထိတော, ဘန္တေ နာဂသေန, ပဉှော ဩပမ္မေဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ (မိ။ ပ။ ၅။၁။၁)။

ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ။ ဟေဋ္ဌာ ဣမိနာဝ ပဒေန ဒသ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဂဟိတာနိ။ တာနိပိ ဧကစက္ကဝါဠေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋန္တိ။ ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ပန ဝါရိတေ ဣတော အညေသု စက္ကဝါဠေသု န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝါရိတမေဝ ဟောတိ။ အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ ဧတ္ထ စက္ကရတနပါတုဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ပုဗ္ဗံ, တဿေဝ အန္တရဓာနတော ပစ္ဆာ စရိမံ။ တတ္ထ ဒွိဓာ စက္ကရတနဿ အန္တရဓာနံ ဟောတိ – စက္ကဝတ္တိနော ကာလကိရိယာယ ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝါ။ အန္တရဓာယမာနဉ္စ ပန တံ ကာလကိရိယတော ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ဝါ သတ္တမေ ဒိဝသေ အန္တရဓာယတိ။ တတော ပရံ စက္ကဝတ္တိနော ပါတုဘာဝေါ အဝါရိတော။ ကသ္မာ ပန ဧကစက္ကဝါဠေ ဒွေ စက္ကဝတ္တိနော နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတော အနစ္ဆရိယဘာဝတော စက္ကရတနဿ မဟာနုဘာဝတော စ။ ဒွီသု ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေသု ‘အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တော, အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တော’တိ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ။ ‘ဧကသ္မိံ ဒီပေ စက္ကဝတ္တီ, ဧကသ္မိံ ဒီပေ စက္ကဝတ္တီ’တိ စ အနစ္ဆရိယော ဘဝေယျ။ ယော စာယံ စက္ကရတနဿ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဣဿရိယာနုပ္ပဒါနသမတ္ထော မဟာနုဘာဝေါ, သော ပရိဟာယေယျ။ ဣတိ ဝိဝါဒုပစ္ဆေဒတော အနစ္ဆရိယဘာဝတော စက္ကရတနဿ မဟာနုဘာဝတော စ န ဧကစက္ကဝါဠေ ဒွေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။

ယံ ဣတ္ထော အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌတု တာဝ သဗ္ဗညုဂုဏေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ လောကတ္တာရဏသမတ္ထော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ, ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ ဣတ္ထိယာ န သမ္ပဇ္ဇတိ။

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၅၉)၊

ဣမာနိ ဟိ ပဏိဓာနသမ္ပတ္တိကာရဏာနိ။ ဣတိ ပဏိဓာနမ္ပိ သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ကုတော ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, အနဝကာသော ယံ ဣတ္ထီ အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗာကာရပရိပူရော ဝါ ပုညုဿယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုရိသောဝ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။

ယံ ဣတ္ထီ ရာဇာ အဿ စက္ကဝတ္တီတိအာဒီသုပိ ယသ္မာ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှာဒီနံ အဘာဝေန လက္ခဏာနိ န ပရိပူရေန္တိ, ဣတ္ထိရတနဘာဝေန သတ္တရတနသမင်္ဂိတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗမနုဿေဟိ စ အဓိကော အတ္တဘာဝေါ န ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ ဣတ္ထီ ရာဇာ အဿ စက္ကဝတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ စ သက္ကတ္တာဒီနိပိ တီဏိ ဌာနာနိ ဥတ္တမာနိ, ဣတ္ထိလိင်္ဂဉ္စ ဟီနံ, တသ္မာ တဿာ သက္ကတ္တာဒီနိပိ ပဋိသိဒ္ဓါနိ။ နနု စ ယထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဧဝံ ပုရိသလိင်္ဂမ္ပိ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘ယံ ပုရိသော ဗြဟ္မတ္တံ ကာရေယျ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ? နော န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတော။ ဗြဟ္မတ္တန္တိ ဟိ မဟာဗြဟ္မတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ ဣတ္ထီ စ ဣဓ ဈာနံ ဘာဝေတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ, န မဟာဗြဟ္မာနံ။ ပုရိသော ပန တတ္ထ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော။ သမာနေပိ စေတ္ထ ဥဘယလိင်္ဂါဘာဝေ ပုရိသသဏ္ဌာနာဝ ဗြဟ္မာနော, န ဣတ္ထိသဏ္ဌာနာ။ တသ္မာ သုဝုတ္တမေဝေတံ။

ကာယဒုစ္စရိတဿာတိအာဒီသု ယထာ နိမ္ဗဗီဇကောသာတကီဗီဇာဒီနိ မဓုရံ ဖလံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အသာတံ အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ မဓုရံ ဝိပါကံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ ယထာ စ ဥစ္ဆုဗီဇသာလိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ သာဓုရသမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, န အသာတံ ကဋုကံ, ဧဝံ ကာယသုစရိတာဒီနိ မဓုရမေဝ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, န အမဓုရံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ၊

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပကန္တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၅၆)၊

တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ကာယဒုစ္စရိတဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီတိအာဒီသု သမင်္ဂီတိ ပဉ္စဝိဓာ သမင်္ဂိတာ – အာယူဟနသမင်္ဂိတာ, စေတနာသမင်္ဂိတာ, ကမ္မသမင်္ဂိတာ, ဝိပါကသမင်္ဂိတာ, ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာတိ။ တတ္ထ ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနက္ခဏေ ‘အာယူဟနသမင်္ဂိတာ’ ဝုစ္စတိ။ တထာ ‘စေတနာသမင်္ဂိတာ’။ ယာဝ ပန အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ တာဝ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတံ ဝိပါကာရဟံ ကမ္မံ သန္ဓာယ ကမ္မသမင်္ဂိနောတိ ဝုစ္စန္တိ – ဧသာ ‘ကမ္မသမင်္ဂိတာ’။ ‘ဝိပါကသမင်္ဂိတာ’ ပန ဝိပါကက္ခဏေယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယာဝ ပန သတ္တာ အရဟတ္တံ န ပါပုဏန္တိ တာဝ တေသံ တတော တတော စဝိတွာ နိရယေ တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ အဂ္ဂိဇာလလောဟကုမ္ဘီအာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနာကာရေဟိ နိရယော, ဂဗ္ဘသေယျကတ္တံ အာပဇ္ဇမာနာနံ မာတုကုစ္ဆိ, ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ကပ္ပရုက္ခဝိမာနာဒီဟိ ဥပဋ္ဌာနာကာရေဟိ ဒေဝလောကောတိ ဧဝံ ဥပပတ္တိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာတိ။ ဣတိ နေသံ ဣမိနာ ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တူပဋ္ဌာနေန အပရိမုတ္တတ္တာ ‘ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ’ နာမ။ သာဝ စလတိ, သေသာ နိစ္စလာ။ နိရယေ ဟိ ဥပဋ္ဌိတေပိ ဒေဝလောကော ဥပဋ္ဌာတိ၊ ဒေဝလောကေ ဥပဋ္ဌိတေပိ နိရယော ဥပဋ္ဌာတိ၊ မနုဿလောကေ ဥပဋ္ဌိတေပိ တိရစ္ဆာနယောနိ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တိရစ္ဆာနယောနိယာ စ ဥပဋ္ဌိတာယပိ မနုဿလောကော ဥပဋ္ဌာတိယေဝ။

တတြိဒံ ဝတ္ထု – သောဏဂိရိပါဒေ ကိရ အစေလဝိဟာရေ သောဏတ္ထေရော နာမ ဧကော ဓမ္မကထိကော။ တဿ ပိတာ သုနခဝါဇိကော နာမ လုဒ္ဒကော အဟောသိ။ ထေရော တံ ပဋိဗာဟန္တောပိ သံဝရေ ဌပေတုံ အသက္ကောန္တော ‘မာ နဿိ ဝရာကော’တိ မဟလ္လကကာလေ အကာမကံ ပဗ္ဗာဇေသိ။ တဿ ဂိလာနသေယျာယ နိပန္နဿ နိရယော ဥပဋ္ဌာသိ။ သောဏဂိရိပါဒတော မဟန္တာ မဟန္တာ သုနခါ အာဂန္တွာ ခါဒိတုကာမာ ဝိယ သမ္ပရိဝါရေသုံ။ သော မဟာဘယဘီတော ‘‘ဝါရေဟိ, တာတ သောဏ! ဝါရေဟိ, တာတ သောဏာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ မဟာထေရာ’’တိ? ‘‘န ပဿသိ, တာတာ’’တိ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ။ သောဏတ္ထေရော ‘ကထဉှိ နာမ မာဒိသဿ ပိတာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ပတိဋ္ဌာဟမဿ ဘဝိဿာမီ’တိ သာမဏေရေဟိ နာနာပုပ္ဖါနိ အာဟရာပေတွာ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏေသု မာလာသန္ထာရပူဇဉ္စ အာသနပူဇဉ္စ ကာရေတွာ ပိတရံ မဉ္စေန စေတိယင်္ဂဏံ ဟရိတွာ မဉ္စေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘အယံ မေ, မဟာထေရ, ပူဇာ တုမှာကံ အတ္ထာယ ကတာ၊ ‘အယံ မေ, ဘဂဝါ, ဒုဂ္ဂတပဏ္ဏာကာရော’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေဟီ’’တိ အာဟ။ သော မဟာထေရော ပူဇံ ဒိသွာ တထာကရောန္တော စိတ္တံ ပသာဒေသိ။ တာဝဒေဝဿ ဒေဝလောကော ဥပဋ္ဌာသိ, နန္ဒဝနစိတ္တလတာဝနမိဿကဝနဖာရုသကဝနဝိမာနာနိ စေဝ ဒေဝနာဋကာနိ စ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာနိ ဝိယ အဟေသုံ။ သော ‘‘အပေထ, သောဏ! အပေထ, သောဏာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိမိဒံ, မဟာထေရာ’’တိ? ‘‘ဧတာ တေ, တာတ, မာတရော အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ။ ‘ထေရော သဂ္ဂေါ ဥပဋ္ဌိတော မဟာထေရဿာ’တိ စိန္တေသိ။ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာနသမင်္ဂိတာ စလတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတာသု သမင်္ဂိတာသု ဣဓ အာယူဟနစေတနာကမ္မသမင်္ဂိတာဝသေန ‘‘ကာယဒုစ္စရိတသမင်္ဂီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ပဌမဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသော

၈၁၀။ ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသေ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနီတိ ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ နိဝါရိတာနိ ပဋိသေဓိတာနိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ ဂတိသမ္ပတ္တီတိ သမ္ပန္နာ ဂတိ ဒေဝလောကော စ မနုဿလောကော စ။ ဂတိဝိပတ္တီတိ ဝိပန္နာ ဂတိ စတ္တာရော အပါယာ။ ဥပဓိသမ္ပတ္တီတိ အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိ။ ဥပဓိဝိပတ္တီတိ ဟီနအတ္တဘာဝတာ။ ကာလသမ္ပတ္တီတိ သုရာဇသုမနုဿကာလသင်္ခါတော သမ္ပန္နကာလော။ ကာလဝိပတ္တီတိ ဒုရာဇဒုမနုဿကာလသင်္ခါတော ဝိပန္နကာလော။ ပယောဂသမ္ပတ္တီတိ သမ္မာပယောဂေါ။ ပယောဂဝိပတ္တီတိ မိစ္ဆာပယောဂေါ။

တတ္ထ ဧကစ္စဿ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဂတိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဒေဝေသု ဝါ မနုဿေသု ဝါ နိဗ္ဗတ္တော။ တာဒိသေ စ ဌာနေ အကုသလဿ ဝါရော နတ္ထိ, ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဝါရောတိ။ ဧဝမဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဥပဓိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတော သုသဏ္ဌိတင်္ဂပစ္စင်္ဂေါ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ဗြဟ္မဝစ္ဆသဒိသော။ သစေပိ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဒါသဇာတော ဟောတိ ‘ဧဝရူပေါ အတ္တဘာဝေါ ကိလိဋ္ဌကမ္မဿ နာနုစ္ဆဝိကော’တိ ဟတ္ထိမေဏ္ဍအဿဗန္ဓကဂေါပါလကကမ္မာဒီနိ တံ န ကာရေန္တိ၊ သုခုမဝတ္ထာနိ နိဝါသာပေတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနာဒီသု ဌပေန္တိ။ သစေ ဣတ္ထီ ဟောတိ, ဟတ္ထိဘတ္တပစနာဒီနိ န ကာရေန္တိ၊ ဝတ္ထာလင်္ကာရံ ဒတွာ သယနပါလိကံ ဝါ နံ ကရောန္တိ, သောမဒေဝိ ဝိယ ဝလ္လဘဋ္ဌာနေ ဝါ ဌပေန္တိ။ ဘာတိကရာဇကာလေ ကိရ ဂေါမံသခါဒကေ ဗဟုဇနေ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသုံ။ တေ ‘ဒဏ္ဍံ ဒါတုံ သက္ကောထာ’တိ ပုဋ္ဌာ ‘န သက္ကောမာ’တိ ဝဒိံသု။ အထ နေ ရာဇင်္ဂဏေ သောဓကေ အကံသု။ တေသံ ဧကာ ဓီတာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ အန္တေပုရံ အဘိနေတွာ ဝလ္လဘဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သေသဉာတကာပိ တဿာ အာနုဘာဝေန သုခံ ဇီဝိံသု။ တာဒိသသ္မိဉှိ အတ္တဘာဝေ ပါပကမ္မာနိပိ ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဧဝံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

ဧကဿ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ကာလဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ပဌမကပ္ပိကာနံ ဝါ စက္ကဝတ္တိရညော ဝါ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဥပ္ပတ္တိသမယေ သုရာဇသုမနုဿကာလေ နိဗ္ဗတ္တော။ တာဒိသေ စ ကာလေ နိဗ္ဗတ္တဿ အကုသလဿ ဝိပါကံ ဒါတုံ ဩကာသော နတ္ထိ, ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဩကာသောတိ။ ဧဝံ ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတော ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရတော ကာယဝစီမနောသုစရိတာနိ ပူရေတိ။ တာဒိသေ ဌာနေ အကုသလဿ ဝိပစ္စနောကာသော နတ္ထိ, ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဩကာသောတိ။ ဧဝံ ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပနေကေန ပါပကမ္မေန ဂတိဝိပတ္တိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တော။ တတ္ထဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဥပဂန္တွာ ဝါရေန ဝါရေန ဝိပါကံ ဒေန္တိ – ကာလေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ, ကာလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ, ကာလေန ပေတ္တိဝိသယေ, ကာလေန အသုရကာယေ, ဒီဃေနာပိ အဒ္ဓုနာ အပါယတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေန္တိ။ ဧဝံ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဂတိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ဥပဓိဝိပတ္တိယံယေဝ ပတိဋ္ဌိတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုရူပေါ ဒုဿဏ္ဌိတော ဗီဘစ္ဆော ပိသာစသဒိသော။ သော သစေ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါသဇာတော ‘ဣမာနိ ဧတဿ အနုစ္ဆဝိကာနီ’တိ သဗ္ဗာနိ နံ ကိလိဋ္ဌကမ္မာနိ ကာရေန္တိ အန္တမသော ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကမ္မံ ဥပါဒါယ။ သစေ ဣတ္ထီ ဟောတိ ‘ဣမာနိ ဧတိဿာ အနုစ္ဆဝိကာနီ’တိ သဗ္ဗာနိ နံ ဟတ္ထိဘတ္တပစနာဒီနိ ကိလိဋ္ဌကမ္မာနိ ကာရေန္တိ။ ကုလဂေဟေ ဇာတမ္ပိ ဗလိံ သာဓယမာနာ ရာဇပုရိသာ ‘ဂေဟဒါသီ’တိ သညံ ကတွာ ဗန္ဓိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ကောတလဝါပီဂါမေ မဟာကုဋုမ္ဗိကဿ ဃရဏီ ဝိယ။ ဧဝံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဥပဓိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ကာလသမ္ပတ္တိယံ နိဗ္ဗာတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ကာလဝိပတ္တိယံ ဒုရာဇဒုမနုဿကာလေ ကသဋေ နိရောဇေ ဒသဝဿာယုကကာလေ နိဗ္ဗတ္တော, ယဒါ ပဉ္စ ဂေါရသာ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, ကုဒြူသကံ အဂ္ဂဘောဇနံ ဟောတိ။ ကိဉ္စာပိ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, မိဂပသုသရိက္ခဇီဝိကော ပန ဟောတိ။ ဧဝရူပေ ကာလေ ကုသလဿ ဝိပစ္စနောကာသော နတ္ထိ, ဧကန္တံ အကုသလဿေဝ ဟောတိ။ ဧဝံ ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ကာလဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတော ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒသ အကုသလကမ္မာနိ ကရောတိ။ တမေနံ သဟောဍ္ဎံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေန္တိ။ ရာဇာ ဗဟူကမ္မကာရဏာနိ ကာရေတွာ ဃာတာပေတိ။ ဧဝံ ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ပယောဂဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။ ဧဝံ စတူဟိ သမ္ပတ္တီဟိ ပဋိဗာဟိတံ ပါပကမ္မံ ဝိပါကံ အဒတွာ စတဿော ဝိပတ္တိယော အာဂမ္မ ဒေတိ။

ယထာ ဟိ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ကေနစိဒေဝ ကမ္မေန ရာဇာနံ အာရာဓေယျ။ အထဿ ရာဇာ ဌာနန္တရံ ဒတွာ ဇနပဒံ ဒဒေယျ။ သော တံ သမ္မာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော မက္ကဋေန ဂဟိတဘတ္တပုဋံ ဝိယ ဘိန္ဒေယျ၊ ယဿ ယံ ယာနံ ဝါ ဝါဟနံ ဝါ ဒါသံ ဝါ ဒါသိံ ဝါ အာရာမံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ သမ္ပန္နရူပံ ပဿတိ, သဗ္ဗံ ဗလက္ကာရေန ဂဏှေယျ။ မနုဿာ ‘ရာဇဝလ္လဘော’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ န သက္ကုဏေယျုံ။ သော အညဿ ဝလ္လဘတရဿ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝိရုဇ္ဈေယျ။ သော တံ ဂဟေတွာ သုပေါထိတံ ပေါထာပေတွာ ဘူမိံ ပိဋ္ဌိယာ ဃံသာပေန္တော နိက္ကဍ္ဎာပေတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘အသုကော နာမ တေ, ဒေဝ, ဇနပဒံ ဘိန္ဒတီ’တိ ဂဏှာပေယျ။ ရာဇာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပေတွာ ‘အသုကေန နာမ ကဿ ကိံ အဝဟဋ’န္တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေယျ။ မနုဿာ အာဂန္တွာ ‘မယှံ ဣဒံ ဂဟိတံ, မယှံ ဣဒံ ဂဟိတ’န္တိ ဝိရဝသဟဿံ ဥဋ္ဌာပေယျုံ။ ရာဇာ ဘိယျောသော မတ္တာယ ကုဒ္ဓေါ နာနပ္ပကာရေန တံ ဗန္ဓနာဂါရေ ကိလမေတွာ ဃာတာပေတွာ ‘ဂစ္ဆထ နံ သုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ သင်္ခလိကာ အာဟရထာ’တိ ဝဒေယျ။ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

တဿ ဟိ ပုရိသဿ ဟိ ကေနစိဒေဝ ကမ္မေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ လဒ္ဓကာလော ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ ကေနစိဒေဝ ပုညကမ္မေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တကာလော။ တသ္မိံ ဇနပဒံ ဘိန္ဒိတွာ မနုဿာနံ သန္တကံ ဂဏှန္တေ ကဿစိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အဝိသဟနကာလော ဝိယ ဣမသ္မိမ္ပိ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တေ အကုသလဿ ဝိပစ္စနောကာသံ အလဘနကာလော။ တဿ ဧကဒိဝသံ ဧကသ္မိံ ရာဇဝလ္လဘတရေ ဝိရဇ္ဈိတွာ တေန ကုဒ္ဓေန နံ ပေါထာပေတွာ ရညော အာရောစေတွာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတကာလော ဝိယ ဣမဿ သဂ္ဂတော စဝိတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တကာလော။ မနုဿာနံ ‘မယှံ ဣဒံ ဂဟိတံ, မယှံ ဣဒံ ဂဟိတ’န္တိ ဝိရဝကာလော ဝိယ တသ္မိံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တေ သဗ္ဗာကုသလကမ္မာနံ သန္နိပတိတွာ ဂဟဏကာလော။ သုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ သင်္ခလိကာနံ အာဟရဏကာလော ဝိယ ဧကေကသ္မိံ ကမ္မေ ခီဏေ ဣတရဿ ဣတရဿ ဝိပါကေန နိရယတော သီသံ အနုက္ခိပိတွာ သကလကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စနကာလော။ ကပ္ပဋ္ဌိတိကကမ္မဉှိ ကတွာ ဧကကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စနကသတ္တာ နေဝ ဧကော, န ဒွေ, န သတံ, န သဟဿံ။ ဧဝံ ပစ္စနကသတ္တာ ကိရ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ။

အတ္ထေကစ္စာနိ ကလျာဏာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိအာဒီသုပိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣဓေကစ္စဿ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယုံ။ သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ဂတိဝိပတ္တိယံ နိရယေ ဝါ အသုရကာယေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တော။ တာဒိသေ စ ဌာနေ ကုသလံ ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, ဧကန္တံ အကုသလမေဝ သက္ကောတီတိ။ ဧဝမဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ဥပဓိဝိပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌိတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟောတိ ပိသာစသဒိသော။ သော သစေပိ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပိတုအစ္စယေန ‘ကိံ ဣမဿ နိဿိရီကဿ ရဇ္ဇေနာ’တိ ရဇ္ဇံ န လဘတိ။ သေနာပတိဂေဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တောပိ သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ န လဘတိ။

ဣမဿ ပနတ္ထဿာဝိဘာဝတ္ထံ ဒီပရာဇဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ – ရာဇာ ကိရ ပုတ္တေ ဇာတေ ဒေဝိယာ ပသီဒိတွာ ဝရံ အဒါသိ။ သာ ဝရံ ဂဟေတွာ ဌပေသိ။ ကုမာရော သတ္တဋ္ဌဝဿကာလေဝ ရာဇင်္ဂဏေ ကုက္ကုဋေ ယုဇ္ဈာပေသိ။ ဧကော ကုက္ကုဋော ဥပ္ပတိတွာ ကုမာရဿ အက္ခီနိ ဘိန္ဒိ။ ကုမာရမာတာ ဒေဝီ ပုတ္တဿ ပန္နရသသောဠသဝဿကာလေ ‘ရဇ္ဇံ ဝါရေဿာမီ’တိ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ဒေဝ, တုမှေဟိ ကုမာရဿ ဇာတကာလေ ဝရော ဒိန္နော။ မယာ သော ဂဟေတွာ ဌပိတော၊ ဣဒါနိ နံ ဂဏှာမီ’’တိ။ ‘‘သာဓု, ဒေဝိ, ဂဏှာဟီ’’တိ။ ‘‘မယာ, ဒေဝ, တုမှာကံ သန္တိကာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓံ နာမ နတ္ထိ။ ဣဒါနိ ပန မမ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ဝါရေမီ’’တိ။ ‘‘ဒေဝိ, တဝ ပုတ္တော အင်္ဂဝိကလော။ န သက္ကာ တဿ ရဇ္ဇံ ဒါတု’’န္တိ။ ‘‘တုမှေ မယှံ ရုစ္စနကဝရံ အဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ကသ္မာ ဝရံ အဒတ္ထာ’’တိ? ရာဇာ အတိဝိယ နိပ္ပီဠိယမာနော ‘‘န သက္ကာ တုယှံ ပုတ္တဿ သကလလင်္ကာဒီပေ ရဇ္ဇံ ဒါတုံ၊ နာဂဒီပေ ပန ဆတ္တံ အဿာပေတွာ ဝသတူ’’တိ နာဂဒီပံ ပေသေသိ။ သော ဒီပရာဇာ နာမ အဟောသိ။ သစေ စက္ခုဝိကလော နာဘဝိဿာ တိယောဇနသတိကေ သကလတမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပရိဝါရံ ရဇ္ဇံ အလဘိဿာ။ ဧဝံ ဥပဓိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ကာလသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ကာလဝိပတ္တိယံ ဒုရာဇဒုမနုဿကာလေ ကသဋေ နိရောဇေ အပ္ပါယုကေ ဂတိကောဋိကေ နိဗ္ဗတ္တော။ တာဒိသေ စ ကာလေ ကလျာဏကမ္မံ ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောတီတိ။ ဧဝံ ကာလဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ။ အယံ ပန ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတော ပါဏံ ဟန္တိ…ပေ… သဗ္ဗံ ဒုဿီလျံ ပူရေတိ။ တထာ တေန သဒ္ဓိံ သမဇာတိကာနိပိ ကုလာနိ အာဝါဟဝိဝါဟံ န ကရောန္တိ၊ ‘ဣတ္ထိဓုတ္တော သုရာဓုတ္တော အက္ခဓုတ္တော အယံ ပါပပုရိသော’တိ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ။ ကလျာဏကမ္မာနိ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဧဝံ ပယောဂဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။ ဧဝံ စတဿော သမ္ပတ္တိယော အာဂမ္မ ဝိပါကဒါယကံ ကလျာဏကမ္မံ စတူဟိ ဝိပတ္တီဟိ ပဋိဗာဟိတတ္တာ န ဝိပစ္စတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဂတိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဂတိသမ္ပတ္တိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တော။ တတ္ထဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဥပဂန္တွာ ဝါရေန ဝါရေန ဝိပါကံ ဒေန္တိ – ကာလေန မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ, ကာလေန ဒေဝလောကေ။ ဧဝံ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဂတိမမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ဥပဓိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံယေဝ ပတိဋ္ဌိတော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ဗြဟ္မဝစ္ဆသဒိသော။ တဿ ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတတ္တာ ကလျာဏကမ္မာနိ ဝိပါကံ ဒေန္တိ။ သစေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တတိ အညေသု ဇေဋ္ဌကဘာတိကေသု သန္တေသုပိ ‘ဧတဿ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ, ဧတဿ ဆတ္တေ ဥဿာပိတေ လောကဿ ဖာသု ဘဝိဿတီ’တိ တမေဝ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စန္တိ။ ဥပရာဇဂေဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော ပိတုအစ္စယေန ဩပရဇ္ဇံ, သေနာပတိဋ္ဌာနံ, ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနံ, သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘတိ။ ဧဝံ ဥပဓိဝိပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ။

အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ။ တာနိ ကာလဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ။ သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ကာလသမ္ပတ္တိယံ နိဗ္ဗတ္တော သုရာဇသုမနုဿကာလေ။ တာဒိသာယ ကာလသမိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တဿ ကလျာဏကမ္မံ ဝိပါကံ ဒေတိ။