သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

စတုတ္ထဉ္စ နိဓာပေယျ, အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၆၅)၊

ဧဝရူပံ အနုသာသနိံ ဥဂ္ဂဟေတွာ – ‘‘အာစရိယော မေ’’တိ ဝန္ဒတိ, အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ သရဏံ။ ယော ပန – ‘‘အယံ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော’’တိ ဝန္ဒတိ, တေနေဝ ဂဟိတံ ဟောတိ သရဏံ။

ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ စ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ဉာတိံ – ‘‘ဉာတကော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတော သရဏဂမနံ န ဘိဇ္ဇတိ, ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ။ တထာ ရာဇာနံ ဘယဝသေန ဝန္ဒတော။ သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒီယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ။ တထာ ယံ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယမ္ပိ – ‘‘အာစရိယော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတိ, ဧဝံ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧတ္ထ စ လောကုတ္တရဿ သရဏဂမနဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ, သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော၊

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ။

ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပါဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ၊

အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ။

ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ, ဧတံ သရဏမုတ္တမံ၊

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ, သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၉၂)၊

အပိ စ နိစ္စာဒိတော အနုပဂမနာဒိဝသေန ပေတဿ အာနိသံသဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ…ပေ… ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော…ပေ… ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ…ပေ… မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ…ပေ… ပိတရံ…ပေ… အရဟန္တံ…ပေ… ပဒုဋ္ဌစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ…ပေ…။ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ…ပေ… အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ, နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၉၀)။ လောကိယဿ ပန သရဏဂမနဿ ဘဝသမ္ပဒါပိ ဘောဂသမ္ပဒါပိ ဖလမေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ…ပေ… ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ။ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ…ပေ… တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ, ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ဒိဗ္ဗေန သုခေန, ဒိဗ္ဗေန ယသေန, ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန, ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဂန္ဓေဟိ ရသေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၄၁)။ ဧသ နယော ဓမ္မေ စ သံဃေ စ။ အပိ စ ဝေလာမသုတ္တာဒီနံ ဝသေနာပိ သရဏဂမနဿ ဖလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ စ လောကိယသရဏဂမနံ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ, န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ, န မဟာဝိပ္ဖါရံ။ လောကုတ္တရဿ နတ္ထိ သံကိလေသော။ လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ – သာဝဇ္ဇော စ အနဝဇ္ဇော စ။ တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ, သော စ အနိဋ္ဌဖလော ဟောတိ။ အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ ဟောတိ, သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော။ လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ။ ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ။ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဥပါသကံ မံ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဓာရေတူတိ မံ ဘဂဝါ ‘‘ဥပါသကော အယ’’န္တိ ဧဝံ ဓာရေတု, ဇာနာတူတိ အတ္ထော။ ဥပါသကဝိဓိကောသလ္လတ္ထံ ပနေတ္ထ – ကော ဥပါသကော? ကသ္မာ ဥပါသကောတိ ဝုစ္စတိ? ကိမဿ သီလံ? ကော အာဇီဝေါ? ကာ ဝိပတ္တိ? ကာ သမ္ပတ္တီတိ? ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတ္ထ ကော ဥပါသကောတိ ယော ကောစိ သရဏဂတော ဂဟဋ္ဌော။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယတော ခေါ, မဟာနာမ, ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ, ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ, သံဃံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော ဟောတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၃၃)။

ကသ္မာ ဥပါသကောတိ ရတနတ္တယံ ဥပါသနတော။ သော ဟိ ဗုဒ္ဓံ ဥပါသတီတိ ဥပါသကော, တထာ ဓမ္မံ သံဃံ။

ကိမဿ သီလန္တိ ပဉ္စ ဝေရမဏိယော။ ယထာဟ – ‘‘ယတော ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနာ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ… မုသာဝါဒါ… သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ, ဧတ္တာဝတာ ခေါ, မဟာနာမ, ဥပါသကော သီလဝါ ဟောတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၃၃)။

ကော အာဇီဝေါတိ ပဉ္စ မိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာ ပဟာယ ဓမ္မေန သမေန ဇီဝိတကပ္ပနံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝဏိဇ္ဇာ ဥပါသကေန အကရဏီယာ။ ကတမာ ပဉ္စ? သတ္ထဝဏိဇ္ဇာ, သတ္တဝဏိဇ္ဇာ, မံသဝဏိဇ္ဇာ, မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာ, ဝိသဝဏိဇ္ဇာ။ ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဝဏိဇ္ဇာ ဥပါသကေန အကရဏီယာ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၇၇)။

ကာ ဝိပတ္တီတိ ယာ တဿေဝ သီလဿ စ အာဇီဝဿ စ ဝိပတ္တိ, အယမဿ ဝိပတ္တိ။ အပိ စ ယာယ ဧသ စဏ္ဍာလော စေဝ ဟောတိ, မလဉ္စ ပတိကုဋ္ဌော စ, သာပိဿ ဝိပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေ စ အတ္ထတော အဿဒ္ဓိယာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ ဟောန္တိ။ ယထာဟ – ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကော ဥပါသကစဏ္ဍာလော စ ဟောတိ, ဥပါသကမလဉ္စ, ဥပါသကပတိကုဋ္ဌော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဒုဿီလော ဟောတိ, ကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဟောတိ, မင်္ဂလံ ပစ္စေတိ, နော ကမ္မံ, ဣတော စ ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသတိ, တတ္ထ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၇၅)။

ကာ သမ္ပတ္တီတိ ယာ စဿ သီလသမ္ပဒါ စေဝ အာဇီဝသမ္ပဒါ စ, သာ သမ္ပတ္တိ၊ ယေ စဿ ရတနဘာဝါဒိကရာ သဒ္ဓါဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာ။ ယထာဟ – ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥပါသကော ဥပါသကရတနဉ္စ ဟောတိ, ဥပါသကပဒုမဉ္စ, ဥပါသကပုဏ္ဍရီကဉ္စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သီလဝါ ဟောတိ, န ကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဟောတိ, ကမ္မံ ပစ္စေတိ, နော မင်္ဂလံ, န ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ဒက္ခိဏေယျံ ဂဝေသတိ, ဣဓ စ ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၇၅)။

အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ ဧတ္ထာယံ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌေသု ဒိဿတိ။ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ, သမ္မ ဒေါဝါရိက, အာဝရာမိ ဒွါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီန’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၇၀) ဟိ အာဒိမှိ ဒိဿတိ။ ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ။ ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိအာဒီသု (ကထာ။ ၂၈၁) ကောဋိယံ။ ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ တိတ္တကဂ္ဂံ ဝါ ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ။ ၃၁၇) ကောဋ္ဌာသေ။ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ…ပေ… တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၃၄) သေဋ္ဌေ။ ဣဓ ပနာယံ အာဒိမှိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာတိ ဧဝမေတ္ထတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဇ္ဇတန္တိ အဇ္ဇဘာဝံ။ အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဝါ ပါဌော, ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ အဇ္ဇ အဂ္ဂန္တိ အတ္ထော။

ပါဏုပေတန္တိ ပါဏေဟိ ဥပေတံ။ ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ဥပေတံ အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု ဇာနာတု။ အဟဉှိ သစေပိ မေ တိခိဏေန အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒေယျ, နေဝ ဗုဒ္ဓံ ‘‘န ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝါ, ဓမ္မံ ‘‘န ဓမ္မော’’တိ ဝါ, သံဃံ ‘‘န သံဃော’’တိ ဝါ ဝဒေယျန္တိ။

ဧဝံ အတ္တသန္နိယျာတနေန သရဏံ ဂန္တွာ အတ္တနာ ကတံ အပရာဓံ ပကာသေန္တော အစ္စယော မံ, ဘန္တေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အစ္စယောတိ အပရာဓော။ မံ အစ္စဂမာတိ မံ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တော။ ဓမ္မိကံ ဓမ္မရာဇာနန္တိ ဧတ္ထ ဓမ္မံ စရတီတိ ဓမ္မိကော။ ဓမ္မေနေဝ ရာဇာ ဇာတော, န ပိတုဃာတနာဒိနာ အဓမ္မေနာတိ ဓမ္မရာဇာ။ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိန္တိ ဇီဝိတာ ဝိယောဇေသိံ။ ပဋိဂ္ဂဏှာတူတိ ခမတု။ အာယတိံ သံဝရာယာတိ အနာဂတေ သံဝရတ္ထာယ။ ပုန ဧဝရူပဿ အပရာဓဿ ဒေါသဿ ခလိတဿ အကရဏတ္ထာယ။

၂၅၁။ တဂ္ဃါတိ ဧကံသေ နိပါတော။ ယထာ ဓမ္မံ ပဋိကရောသီတိ ယထာ ဓမ္မော ဌိတော တထေဝ ကရောသိ, ခမာပေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာတိ တံ တဝ အပရာဓံ မယံ ခမာမ။ ဝုဍ္ဎိဟေသာ, မဟာရာဇ အရိယဿ ဝိနယေတိ ဧသာ, မဟာရာဇ, အရိယဿ ဝိနယေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဝုဍ္ဎိ နာမ။ ကတမာ? ယာယံ အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရိတွာ အာယတိံ သံဝရာပဇ္ဇနာ, ဒေသနံ ပန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကရောန္တော – ‘‘ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ, အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ။

၂၅၂။ ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ။ ဟန္ဒ စ ဒါနိ မယံ ဘန္တေတိ ဧတ္ထ ဟန္ဒာတိ ဝစသာယတ္ထေ နိပါတော။ သော ဟိ ဂမနဝစသာယံ ကတွာ ဧဝမာဟ။ ဗဟုကိစ္စာတိ ဗလဝကိစ္စာ။ ဗဟုကရဏီယာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ယဿဒါနိ တွန္တိ ယဿ ဣဒါနိ တွံ မဟာရာဇ ဂမနဿ ကာလံ မညသိ ဇာနာသိ, တဿ ကာလံ တွမေဝ ဇာနာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ယာဝ ဒဿနဝိသယံ ဘဂဝတော အဘိမုခေါဝ ပဋိက္ကမိတွာ ဒဿနဝိဇဟနဋ္ဌာနဘူမိယံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ။

၂၅၃။ ခတာယံ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာတိ ခတော အယံ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ။ ဥပဟတာယန္တိ ဥပဟတော အယံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယံ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတော ဥပဟတော ဘိန္နပတိဋ္ဌော ဇာတော, တထာနေန အတ္တနာဝ အတ္တာ ခတော, ယထာ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာ န ဇာတာတိ။ ဝိရဇန္တိ ရာဂရဇာဒိဝိရဟိတံ။ ရာဂမလာဒီနံယေဝ ဝိဂတတ္တာ ဝီတမလံ။ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဓမ္မေသု ဝါ စက္ခုံ, ဓမ္မမယံ ဝါ စက္ခုံ, အညေသု ဌာနေသု တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနမေတံ အဓိဝစနံ။ ဣဓ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿေဝ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ဣမိနာ ပိတာ ဃာတိတော နာဘဝိဿ, ဣဒါနိ ဣဓေဝါသနေ နိသိန္နော သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပတ္တော အဘဝိဿ, ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂေန ပနဿ အန္တရာယော ဇာတော။ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ အယံ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ရတနတ္တယံ သရဏံ ဂတော, တသ္မာ မမ သာသနမဟန္တတာယ ယထာ နာမ ကောစိ ပုရိသဿ ဝဓံ ကတွာ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိမတ္တေန ဒဏ္ဍေန မုစ္စေယျ, ဧဝမေဝ လောဟကုမ္ဘိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တိံသဝဿသဟဿာနိ အဓော ပတန္တော ဟေဋ္ဌိမတလံ ပတွာ တိံသဝဿသဟဿာနိ ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆန္တော ပုနပိ ဥပရိမတလံ ပါပုဏိတွာ မုစ္စိဿတီတိ ဣဒမ္ပိ ကိရ ဘဂဝတာ ဝုတ္တမေဝ, ပါဠိယံ ပန န အာရူဠှံ။

ဣဒံ ပန သုတ္တံ သုတွာ ရညာ ကောစိ အာနိသံသော လဒ္ဓေါတိ? မဟာအာနိသံသော လဒ္ဓေါ။ အယဉှိ ပိတု မာရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ နေဝ ရတ္တိံ န ဒိဝါ နိဒ္ဒံ လဘတိ, သတ္ထာရံ ပန ဥပသင်္ကမိတွာ ဣမာယ မဓုရာယ ဩဇဝန္တိယာ ဓမ္မဒေသနာယ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ နိဒ္ဒံ လဘိ။ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ မဟာသက္ကာရံ အကာသိ။ ပေါထုဇ္ဇနိကာယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော နာမ ဣမိနာ ရညာ သဒိသော နာဟောသိ။ အနာဂတေ ပန ဝိဇိတာဝီ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီတိ။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

အဒ္ဓါနဂမနဝဏ္ဏနာ

၂၅၄။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… ကောသလေသူတိ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ ကောသလေသူတိ ကောသလာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ။ တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရူဠှီသဒ္ဒေန ကောသလာတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ကောသလေသု ဇနပဒေ။ ပေါရာဏာ ပနာဟု – ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ မဟာပနာဒံ ရာဇကုမာရံ နာနာနာဋကာဒီနိ ဒိသွာ သိတမတ္တမ္ပိ အကရောန္တံ သုတွာ ရာဇာ အာဟ – ‘‘ယော မမ ပုတ္တံ ဟသာပေတိ, သဗ္ဗာလင်္ကာရေန နံ အလင်္ကရောမီ’’တိ။ တတော နင်္ဂလာနိပိ ဆဍ္ဍေတွာ မဟာဇနကာယေ သန္နိပတိတေ မနုဿာ သာတိရေကာနိ သတ္တဝဿာနိ နာနာကီဠာယော ဒဿေတွာပိ တံ ဟသာပေတုံ နာသက္ခိံသု, တတော သက္ကော ဒေဝရာဇာ နာဋကံ ပေသေသိ, သော ဒိဗ္ဗနာဋကံ ဒဿေတွာ ဟသာပေသိ။ အထ တေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနောကာသာဘိမုခါ ပက္ကမိံသု။ တေ ပဋိပထေ မိတ္တသုဟဇ္ဇာဒယော ဒိသွာ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တာ – ‘‘ကစ္စိ ဘော ကုသလံ, ကစ္စိ ဘော ကုသလ’’န္တိ အာဟံသု။ တသ္မာ တံ ‘‘ကုသလ’’န္တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ သော ပဒေသော ကောသလာတိ ဝုစ္စတီတိ။

စာရိကံ စရမာနောတိ အဒ္ဓါနဂမနံ ဂစ္ဆန္တော။ စာရိကာ စ နာမေသာ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာ ဟောတိ – တုရိတစာရိကာ စ, အတုရိတစာရိကာ စ။ တတ္ထ ဒူရေပိ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ တဿ ဗောဓနတ္ထာယ သဟသာ ဂမနံ တုရိတစာရိကာ နာမ, သာ မဟာကဿပဿ ပစ္စုဂ္ဂမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဘဂဝါ ဟိ မဟာကဿပတ္ထေရံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော မုဟုတ္တေန တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ အဂမာသိ။ အာဠဝကဿတ္ထာယ တိံသယောဇနံ, တထာ အင်္ဂုလိမာလဿ။ ပက္ကုသာတိဿ ပန ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနံ။ မဟာကပ္ပိနဿ ဝီသယောဇနသတံ။ ဓနိယဿတ္ထာယ သတ္တယောဇနသတာနိ အဂမာသိ။ ဓမ္မသေနာပတိနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဝနဝါသီတိဿသာမဏေရဿ တိဂါဝုတာဓိကံ ဝီသယောဇနသတံ။

ဧကဒိဝသံ ကိရ ထေရော – ‘‘တိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ, ဘန္တေ, ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ။ ဘဂဝါ – ‘‘အဟမ္ပိ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာနန္ဒ, ဝီသတိသဟဿာနံ ဆဠဘိညာနံ အာရောစေဟိ, ဘဂဝါ ကိရ ဝနဝါသိဿ တိဿသာမဏေရဿ သန္တိကံ ဂမိဿတီ’’တိ။ တတော ဒုတိယဒိဝသေ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝါရော အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဝီသတိယောဇနသတမတ္ထကေ တဿ ဂေါစရဂါမဒွါရေ ဩတရိတွာ စီဝရံ ပါရုပိ။ တံ ကမ္မန္တံ ဂစ္ဆမာနာ မနုဿာ ဒိသွာ – ‘‘သတ္ထာ နော အာဂတော, မာ ကမ္မန္တံ အဂမိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အာသနာနိ ပညပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ပါတရာသဘတ္တံ ကရောန္တာ – ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဒဟရဘိက္ခူ ပုစ္ဆိံသု။ ဥပါသကာ န ဘဂဝါ အညတ္ထ ဂစ္ဆတိ, ဣဓေဝ တိဿသာမဏေရဿ ဒဿနတ္ထာယာဂတောတိ။ တေ – ‘‘အမှာကံ ကုလူပကဿ ကိရ ထေရဿ ဒဿနတ္ထာယ သတ္ထာ အာဂတော, နော ဝတ နော ထေရော ဩရမတ္တကော’’တိ သောမနဿဇာတာ အဟေသုံ။

အထ ခေါ ဘဂဝတော ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သာမဏေရော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ – ‘‘ဥပါသကာ, မဟာဘိက္ခုသံဃော’’တိ ပုစ္ဆိ။ အထဿ တေ ‘‘သတ္ထာ, ဘန္တေ, အာဂတော’’တိ အာရောစေသုံ။ သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဏ္ဍပါတေန အာပုစ္ဆိ။ သတ္ထာ တဿ ပတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ – ‘‘အလံ, တိဿ, နိဋ္ဌိတံ ဘတ္တကိစ္စ’’န္တိ အာဟ။ တတော ဥပဇ္ဈာယံ အာပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ဘတ္တကိစ္စမကာသိ။ အထဿ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ သတ္ထာ မင်္ဂလံ ဝတွာ နိက္ခမိတွာ ဂါမဒွါရေ ဌတွာ – ‘‘ကတရော တေ, တိဿ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဂတမဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ။ အယံ ဘဂဝါတိ။ မဂ္ဂံ ဒေသယမာနော ပုရတော ယာဟိ တိဿာတိ။ ဘဂဝါ ကိရ သဒေဝကဿ လောကဿ မဂ္ဂဒေသကောပိ သမာနော သကလေ တိဂါဝုတေ မဂ္ဂေ ‘သာမဏေရံ ဒဋ္ဌုံ လစ္ဆာမီ’တိ တံ မဂ္ဂဒေသကံ အကာသိ။

သော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝတ္တမကာသိ။ အထ နံ ဘဂဝါ – ‘‘ကတရော တေ, တိဿ, စင်္ကမော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ သာမဏေရဿ နိသီဒနပါသာဏေ နိသီဒိတွာ – ‘‘တိဿ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ သုခံ ဝသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော အာဟ – ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝသန္တဿ သီဟဗျဂ္ဃဟတ္ထိမိဂမောရာဒီနံ သဒ္ဒံ သုဏတော အရညသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာယ သုခံ ဝသာမီ’’တိ။ အထ နံ ဘဂဝါ – ‘‘တိဿ, ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟိ, ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’’တိ ဝတွာ သန္နိပတိတေ ဘိက္ခုသံဃေ ဥပသမ္ပာဒေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသီတိ။ အယံ တုရိတစာရိကာ နာမ။ ယံ ပန ဂါမနိဂမပဋိပါဋိယာ ဒေဝသိကံ ယောဇနဒွိယောဇနဝသေန ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ဂမနံ, အယံ အတုရိတစာရိကာ နာမ။

ဣမံ ပန စာရိကံ စရန္တော ဘဂဝါ မဟာမဏ္ဍလံ, မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ, အန္တောမဏ္ဍလန္တိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ မဏ္ဍလာနံ အညတရသ္မိံ စရတိ။ တတ္ထ မဟာမဏ္ဍလံ နဝယောဇနသတိကံ, မဇ္ဈိမမဏ္ဍလံ ဆယောဇနသတိကံ, အန္တောမဏ္ဍလံ တိယောဇနသတိကံ။ ယဒါ မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမော ဟောတိ, မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရေတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမတိ။ သမန္တာ ယောဇနသတံ ဧကကောလာဟလံ ဟောတိ။ ပုရိမံ ပုရိမံ အာဂတာ နိမန္တေတုံ လဘန္တိ။ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဟာမဏ္ဍလေ ဩသရတိ။ တတ္ထ ဘဂဝါ တေသု တေသု ဂါမနိဂမေသု ဧကာဟံ ဒွီဟံ ဝသန္တော မဟာဇနံ အာမိသပ္ပဋိဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှန္တော ဓမ္မဒါနေန စဿ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတံ ကုသလံ ဝဍ္ဎေန္တော နဝဟိ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ။ သစေ ပန အန္တောဝဿေ ဘိက္ခူနံ သမထဝိပဿနာ တရုဏာ ဟောန္တိ, မဟာပဝါရဏာယ အပဝါရေတွာ ပဝါရဏာသင်္ဂဟံ ဒတွာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ ပဝါရေတွာ မိဂသိရဿ ပဌမပါဋိပဒဒိဝသေ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမိတွာ မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ ဩသရတိ။ အညေနပိ ကာရဏေန မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရိတုကာမော စတုမာသံ ဝသိတွာဝ နိက္ခမတိ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော မဇ္ဈိမမဏ္ဍလေ ဩသရတိ။ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော အဋ္ဌဟိ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ။ သစေ ပန စတုမာသံ ဝုတ္ထဝဿဿာပိ ဘဂဝတော ဝေနေယျသတ္တာ အပရိပက္ကိန္ဒြိယာ ဟောန္တိ, တေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကံ အာဂမယမာနော အပရမ္ပိ ဧကမာသံ ဝါ ဒွိတိစတုမာသံ ဝါ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော နိက္ခမတိ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဣတရေသု ဒွီသု မဏ္ဍလေသု သက္ကာရော အန္တောမဏ္ဍလေ ဩသရတိ။ ဘဂဝါ ပုရိမနယေနေဝ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော သတ္တဟိ ဝါ ဆဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ မာသေဟိ စာရိကံ ပရိယောသာပေတိ။ ဣတိ ဣမေသု တီသု မဏ္ဍလေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စာရိကံ စရန္တော န စီဝရာဒိဟေတု စရတိ။ အထ ခေါ ယေ ဒုဂ္ဂတဗာလဇိဏ္ဏဗျာဓိတာ, တေ ကဒါ တထာဂတံ အာဂန္တွာ ပဿိဿန္တိ။ မယိ ပန စာရိကံ စရန္တေ မဟာဇနော တထာဂတဿ ဒဿနံ လဘိဿတိ။ တတ္ထ ကေစိ စိတ္တာနိ ပသာဒေဿန္တိ, ကေစိ မာလာဒီဟိ ပူဇေဿန္တိ, ကေစိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒဿန္တိ, ကေစိ မိစ္ဆာဒဿနံ ပဟာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ။ တံ နေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာတိ။ ဧဝံ လောကာနုကမ္ပကာယ စာရိကံ စရတိ။

အပိ စ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ, ဇင်္ဃဝိဟာရဝသေန သရီရဖာသုကတ္ထာယ, အတ္ထုပ္ပတ္တိကာလာဘိကင်္ခနတ္ထာယ, ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒပညာပနတ္ထာယ, တတ္ထ တတ္ထ ပရိပါကဂတိန္ဒြိယေ ဗောဓနေယျသတ္တေ ဗောဓနတ္ထာယာတိ။ အပရေဟိပိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, ဓမ္မံ, သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆိဿန္တီတိ ဝါ, မဟတာ ဓမ္မဝဿေန စတဿော ပရိသာ သန္တပ္ပေဿာမီတိ ဝါ။ အပရေဟိပိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါ, အဒိန္နာဒါနာ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ, မုသာဝါဒါ, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝိရမိဿန္တီတိ ဝါ။ အပရေဟိပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – ပဌမံ ဈာနံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါ, ဒုတိယံ ဈာနံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိံ ပဋိလဘိဿန္တီတိ ဝါ။ အပရေဟိပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော စာရိကံ စရန္တိ – သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အဓိဂမိဿန္တီတိ ဝါ, သောတာပတ္တိဖလံ…ပေ… အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကရိဿန္တီတိ ဝါတိ။ အယံ အတုရိတစာရိကာ, ဣဓ စာရိကာတိ အဓိပ္ပေတာ။ သာ ပနေသာ ဒုဝိဓာ ဟောတိ – အနိဗဒ္ဓစာရိကာ စ နိဗဒ္ဓစာရိကာ စ။ တတ္ထ ယံ ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိဝသေန စရတိ, အယံ အနိဗဒ္ဓစာရိကာ နာမ။ ယံ ပနေကဿေဝ ဗောဓနေယျသတ္တဿတ္ထာယ ဂစ္ဆတိ, အယံ နိဗဒ္ဓစာရိကာ နာမ။ ဧသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ။

တဒါ ကိရ ဘဂဝတော ပစ္ဆိမယာမကိစ္စပရိယောသာနေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ဉာဏဇာလံ ပတ္ထရိတွာ ဗောဓနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တဿ ပေါက္ခရသာတိဗြာဟ္မဏော သဗ္ဗညုတညာဏဇာလဿ အန္တော ပဝိဋ္ဌော။ အထ ဘဂဝါ အယံ ဗြာဟ္မဏော မယှံ ဉာဏဇာလေ ပညာယတိ, ‘‘အတ္ထိ နု ခွဿ ဥပနိဿယော’’တိ ဝီမံသန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ – ‘‘ဧသော မယိ ဧတံ ဇနပဒံ ဂတေ လက္ခဏပရိယေသနတ္ထံ အမ္ဗဋ္ဌံ အန္တေဝါသိံ ပဟိဏိဿတိ, သော မယာ သဒ္ဓိံ ဝါဒပဋိဝါဒံ ကတွာ နာနပ္ပကာရံ အသဗ္ဘိဝါကျံ ဝက္ခတိ, တမဟံ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရိဿာမိ။ သော အာစရိယဿ ကထေဿတိ, အထဿာစရိယော တံ ကထံ သုတွာ အာဂမ္မ မမ လက္ခဏာနိ ပရိယေသိဿတိ, တဿာဟံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ။ သော ဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ။ ဒေသနာ မဟာဇနဿ သဖလာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဉ္စဘိက္ခုသတပရိဝါရော တံ ဇနပဒံ ပဋိပန္နော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စမတ္တေဟိ ဘိက္ခုသတေဟီ’’တိ။

ယေန ဣစ္ဆာနင်္ဂလန္တိ ယေန ဒိသာဘာဂေန ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ အဝသရိတဗ္ဗံ။ ယသ္မိံ ဝါ ပဒေသေ ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ။ ဣဇ္ဈာနင်္ဂလန္တိပိ ပါဌော။ တဒဝသရီတိ တေန အဝသရိ, တံ ဝါ အဝသရိ။ တေန ဒိသာဘာဂေန ဂတော, တံ ဝါ ပဒေသံ ဂတောတိ အတ္ထော။ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ ဥပနိဿာယ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ သီလခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သမာဓိကောန္တံ ဥဿာပေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏသရံ ပရိဝတ္တယမာနော ဓမ္မရာဇာ ယထာဘိရုစိတေန ဝိဟာရေန ဝိဟရတိ။

ပေါက္ခရသာတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၅၅။ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယေန သမယေန ဘဂဝါ တတ္ထ ဝိဟရတိ, တေန သမယေန, တသ္မိံ သမယေတိ အယမတ္ထော။ ဗြဟ္မံ အဏတီတိ ဗြာဟ္မဏော, မန္တေ သဇ္ဈာယတီတိ အတ္ထော။ ဣဒမေဝ ဟိ ဇာတိဗြာဟ္မဏာနံ နိရုတ္တိဝစနံ။ အရိယာ ပန ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏာတိ ဝုစ္စန္တိ။ ပေါက္ခရသာတီတိ ဣဒံ တဿ နာမံ။ ကသ္မာ ပေါက္ခရသာတီတိ ဝုစ္စတိ။ တဿ ကိရ ကာယော သေတပေါက္ခရသဒိသော, ဒေဝနဂရေ ဥဿာပိတရဇတတောရဏံ ဝိယ သောဘတိ။ သီသံ ပနဿ ကာဠဝဏ္ဏံ ဣန္ဒနီလမဏိမယံ ဝိယ။ မဿုပိ စန္ဒမဏ္ဍလေ ကာဠမေဃရာဇိ ဝိယ ခါယတိ။ အက္ခီနိ နီလုပ္ပလသဒိသာနိ။ နာသာ ရဇတပနာဠိကာ ဝိယ သုဝဋ္ဋိတာ သုပရိသုဒ္ဓါ။ ဟတ္ထပါဒတလာနိ စေဝ မုခဒွါရဉ္စ ကတလာခါရသပရိကမ္မံ ဝိယ သောဘတိ, အတိဝိယ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဿ အတ္တဘာဝေါ။ အရာဇကေ ဌာနေ ရာဇာနံ ကာတုံ ယုတ္တမိမံ ဗြာဟ္မဏံ။ ဧဝမေသ သဿိရိကော။ ဣတိ နံ ပေါက္ခရသဒိသတ္တာ ပေါက္ခရသာတီတိ သဉ္ဇာနန္တိ။

အယံ ပန ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဒသဗလဿ ဒါနံ ဒတွာ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော တတော မနုဿလောကမာဂစ္ဆန္တော မာတုကုစ္ဆိဝါသံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဟိမဝန္တပဒေသေ မဟာသရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ စ သရဿ အဝိဒူရေ တာပသော ပဏ္ဏသာလာယ ဝသတိ။ သော တီရေ ဌိတော တံ ပဒုမံ ဒိသွာ – ‘‘ဣဒံ ပဒုမံ အဝသေသပဒုမေဟိ မဟန္တတရံ။ ပုပ္ဖိတကာလေ နံ ဂဟေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ တံ သတ္တာဟေနာပိ န ပုပ္ဖတိ။ တာပသော ကသ္မာ နု ခေါ ဣဒံ သတ္တာဟေနာပိ န ပုပ္ဖတိ။ ဟန္ဒ နံ ဂဟေဿာမီတိ ဩတရိတွာ ဂဏှိ။ တံ တေန နာဠတော ဆိန္နမတ္တံယေဝ ပုပ္ဖိတံ။ အထဿဗ္ဘန္တရေ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏပိဉ္ဇရံ ဝိယ ရဇတဗိမ္ဗကံ ပဒုမရေဏုပိဉ္ဇရံ သေတဝဏ္ဏံ ဒါရကံ အဒ္ဒသ။ သော မဟာပုညော ဧသ ဘဝိဿတိ။ ဟန္ဒ နံ ပဋိဇဂ္ဂါမီတိ ပဏ္ဏသာလံ နေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ သတ္တဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ။ ဒါရကော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂန္တွာ ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော ဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂဗြာဟ္မဏော အဟောသိ။ သော အပရေန သမယေန ရညော ကောသလဿ သိပ္ပံ ဒဿေသိ။ အထဿ သိပ္ပေ ပသန္နော ရာဇာ ဥက္ကဋ္ဌံ နာမ မဟာနဂရံ ဗြဟ္မဒေယျံ အဒါသိ။ ဣတိ နံ ပေါက္ခရေ သယိတတ္တာ ပေါက္ခရသာတီတိ သဉ္ဇာနန္တိ။

ဥက္ကဋ္ဌံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ဥက္ကဋ္ဌနာမကေ နဂရေ ဝသတိ။ အဘိဘဝိတွာ ဝါ အာဝသတိ။ တဿ နဂရဿ သာမိကော ဟုတွာ ယာယ မရိယာဒါယ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗံ, တာယ မရိယာဒါယ ဝသိ။ တဿ ကိရ နဂရဿ ဝတ္ထုံ ဥက္ကာ ဌပေတွာ ဥက္ကာသု ဇလမာနာသု အဂ္ဂဟေသုံ, တသ္မာ တံ ဥက္ကဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ။ ဩက္ကဋ္ဌန္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ ဥပသဂ္ဂဝသေန ပနေတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဿ အနုပယောဂတ္တာ စ သေသပဒေသု။ တတ္ထ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗံ။

သတ္တုဿဒန္တိ သတ္တေဟိ ဥဿဒံ, ဥဿန္နံ ဗဟုဇနံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ။ ပေါသာဝနိယဟတ္ထိအဿမောရမိဂါဒိအနေကသတ္တသမာကိဏ္ဏဉ္စာတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပနေတံ နဂရံ ဗဟိ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဇာတေန ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ဃာသတိဏေန စေဝ ဂေဟစ္ဆာဒနတိဏေန စ သမ္ပန္နံ။ တထာ ဒါရုကဋ္ဌေဟိ စေဝ ဂေဟသမ္ဘာရကဋ္ဌေဟိ စ။ ယသ္မာ စဿဗ္ဘန္တရေ ဝဋ္ဋစတုရဿာဒိသဏ္ဌာနာ ဗဟူ ပေါက္ခရဏိယော ဇလဇကုသုမဝိစိတ္တာနိ စ ဗဟူနိ အနေကာနိ တဠာကာနိ ဥဒကဿ နိစ္စဘရိတာနေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ သတိဏကဋ္ဌောဒကန္တိ ဝုတ္တံ။ သဟ ဓညေနာတိ သဓညံ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာဒိဘေဒံ ဗဟုဓညသန္နိစယန္တိ အတ္ထော။ ဧတ္တာဝတာ ယသ္မိံ နဂရေ ဗြာဟ္မဏော သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇလီလာယ ဝသတိ, တဿ သမိဒ္ဓိသမ္ပတ္တိ ဒီပိတာ ဟောတိ။

ရာဇတော လဒ္ဓံ ဘောဂ္ဂံ ရာဇဘောဂ္ဂံ။ ကေန ဒိန္နန္တိ စေ? ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နံ။ ရာဇဒါယန္တိ ရညော ဒါယဘူတံ, ဒါယဇ္ဇန္တိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မဒေယျန္တိ သေဋ္ဌဒေယျံ, ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရာဇသင်္ခေပေန ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ရာဇဘောဂ္ဂန္တိ သဗ္ဗံ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ အနုသာသန္တေန နဒီတိတ္ထပဗ္ဗတာဒီသု သုင်္ကံ ဂဏှန္တေန သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ရညာ ဟုတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္နံ ရာဇဒါယန္တိ ဧတ္ထ တံ နဂရံ ရညာ ဒိန္နတ္တာ ရာဇဒါယံ ဒါယကရာဇဒီပနတ္ထံ ပနဿ ‘‘ရညာ ပသေနဒိနာ ကောသလေန ဒိန္န’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ။ ဗြဟ္မဒေယျန္တိ သေဋ္ဌဒေယျံ။ ယထာ ဒိန္နံ န ပုန ဂဟေတဗ္ဗံ ဟောတိ, နိဿဋ္ဌံ ပရိစ္စတ္တံ။ ဧဝံ ဒိန္နန္တိ အတ္ထော။

အဿောသီတိ သုဏိ ဥပလဘိ, သောတဒွါရသမ္ပတ္တဝစနနိဂ္ဃေါသာနုသာရေန အညာသိ။ ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ ပဒပူရဏမတ္တေ ဝါ နိပါတော။ တတ္ထ အဝဓာရဏတ္ထေန အဿောသိ ဧဝ, နာဿ ကောစိ သဝနန္တရာယော အဟောသီတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဒပူရဏေန ပန ပဒဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတာမတ္တမေဝ။

ဣဒါနိ ယမတ္ထံ ဗြာဟ္မဏော ပေါက္ခရသာတိ အဿောသိ, တံ ပကာသေန္တော – ‘‘သမဏော ခလု ဘော ဂေါတမော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမိတပါပတ္တာ သမဏောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သမိတာဿ ဟောန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၄၃၄)။ ဘဂဝါ စ အနုတ္တရေန အရိယမဂ္ဂေန သမိတပါပေါ။ တေနဿ ယထာဘူတဂုဏာဓိဂတမေတံ နာမံ, ယဒိဒံ သမဏောတိ။ ခလူတိ အနုဿဝနတ္ထေ နိပါတော။ ဘောတိ ဗြာဟ္မဏဇာတိသမုဒါဂတံ အာလပနမတ္တံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ဘောဝါဒီ နာမ သော ဟောတိ, သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော’’တိ (ဓ။ ပ။ ၅၅)။ ဂေါတမောတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တဝသေန ပရိကိတ္တေတိ။ တသ္မာ သမဏော ခလု ဘော ဂေါတမောတိ ဧတ္ထ သမဏော ကိရ ဘော ဂေါတမဂေါတ္တောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သကျပုတ္တောတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝတော ဥစ္စာကုလပရိဒီပနံ။ သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဘာဝပရိဒီပနံ။ ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတော အပရိက္ခီဏံယေဝ တံ ကုလံ ပဟာယ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတော ပရံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ တံ ခေါ ပနာတိအာဒိ သာမညဖလေ ဝုတ္တမေဝ။ သာဓု ခေါ ပနာတိ သုန္ဒရံ ခေါ ပန။ အတ္ထာဝဟံ သုခါဝဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာရူပါနံ အရဟတန္တိ ယထာရူပေါ သော ဘဝံ ဂေါတမော, ဧဝရူပါနံ ယထာဘူတဂုဏာဓိဂမေန လောကေ အရဟန္တောတိ လဒ္ဓသဒ္ဓါနံ အရဟတံ။ ဒဿနံ ဟောတီတိ ပသာဒသောမ္မာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဒဿနမတ္တမ္ပိ သာဓု ဟောတီတိ, ဧဝံ အဇ္ဈာသယံ ကတွာ။

အမ္ဗဋ္ဌမာဏဝကထာ

၂၅၆။ အဇ္ဈာယကောတိ ဣဒံ – ‘‘န ဒါနိမေ ဈာယန္တိ, န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, အဇ္ဈာယကာ အဇ္ဈာယကာ တွေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ, ဧဝံ ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဈာနဝိရဟိတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဂရဟဝစနံ။ ဣဒါနိ ပန တံ အဇ္ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော။ မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ပသံသာဝစနံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ။ မန္တေ ဓာရေတီတိ မန္တဓရော။

တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါနံ။ ဩဋ္ဌပဟတကရဏဝသေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ။ သဟ နိဃဏ္ဍုနာ စ ကေဋုဘေန စ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ။ နိဃဏ္ဍူတိ နိဃဏ္ဍုရုက္ခာဒီနံ ဝေဝစနပကာသကံ သတ္ထံ။ ကေဋုဘန္တိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပေါ ကဝီနံ ဥပကာရာဝဟံ သတ္ထံ။ သဟ အက္ခရပ္ပဘေဒေန သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ။ အက္ခရပ္ပဘေဒေါတိ သိက္ခာ စ နိရုတ္တိ စ။ ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အာထဗ္ဗဏဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ဣတိဟ အာသ, ဣတိဟ အာသာတိ ဤဒိသဝစနပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ, တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ဝေဒါနံ။

ပဒံ တဒဝသေသဉ္စ ဗျာကရဏံ အဓီယတိ ဝေဒေတိ စာတိ ပဒကော ဝေယျာကရဏော။ လောကာယတံ ဝုစ္စတိ ဝိတဏ္ဍဝါဒသတ္ထံ။ မဟာပုရိသလက္ခဏန္တိ မဟာပုရိသာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ လက္ခဏဒီပကံ ဒွါဒသသဟဿဂန္ထပမာဏံ သတ္ထံ။ ယတ္ထ သောဠသသဟဿဂါထာပရိမာဏာ ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမ အဟေသုံ, ယေသံ ဝသေန ဣမိနာ လက္ခဏေန သမန္နာဂတာ ဗုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ, ဣမိနာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, ဣမိနာ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အသီတိ မဟာသာဝကာ, ဗုဒ္ဓမာတာ, ဗုဒ္ဓပိတာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော, အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီတိ အယံ ဝိသေသော ပညာယတိ။

အနဝယောတိ ဣမေသု လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနူနော ပရိပူရကာရီ, အဝယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဝယော နာမ ယော တာနိ အတ္ထတော စ ဂန္ထတော စ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ။ အနုညာတပဋိညာတောတိ အနုညာတော စေဝ ပဋိညာတော စ။ အာစရိယေနဿ ‘‘ယံ အဟံ ဇာနာမိ, တံ တွံ ဇာနာသီ’’တိအာဒိနာ အနုညာတော။ ‘‘အာမ အာစရိယာ’’တိ အတ္တနာ တဿ ပဋိဝစနဒါနပဋိညာယ ပဋိညာတောတိ အတ္ထော။ ကတရသ္မိံ အဓိကာရေ? သကေ အာစရိယကေ တေဝိဇ္ဇကေ ပါဝစနေ။ ဧသ ကိရ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ, အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဥဂ္ဂတဿ နာမံ ဂဟေတွာ ဗဟူ ဇနာ ဝိစရန္တိ။ တသ္မာ န မေ အနုဿဝမတ္တေနေဝ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တံ။ ဧကစ္စဉှိ ဥပသင်္ကမန္တဿ အပက္ကမနမ္ပိ ဂရု ဟောတိ, အနတ္ထောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ယံနူနာဟံ မမ အန္တေဝါသိကံ ပေသေတွာ – ‘ဗုဒ္ဓေါ ဝါ, နော ဝါ’တိ ဇာနိတွာဝ ဥပသင်္ကမေယျ’’န္တိ, တသ္မာ မာဏဝံ အာမန္တေတွာ အယံ တာတာတိအာဒိမာဟ။

၂၅၇။ တံ ဘဝန္တန္တိ တဿ ဘောတော ဂေါတမဿ။ တထာ သန္တံ ယေဝါတိ တထာ သတောယေဝ။ ဣဓာပိ ဟိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထဝသေနေဝ ဥပယောဂဝစနံ။

၂၅၈။ ယထာ ကထံ ပနာဟံ, ဘော, တန္တိ ဧတ္ထ ကထံ ပနာဟံ ဘော တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမိ, ယထာ သက္ကာ သော ဉာတုံ, တထာ မေ အာစိက္ခာဟီတိ အတ္ထော။ ယထာတိ ဝါ နိပါတမတ္တမေဝေတံ။ ကထန္တိ အယံ အာကာရပုစ္ဆာ။ ကေနာကာရေနာဟံ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဇာနိဿာမီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ နံ ဥပဇ္ဈာယော ‘‘ကိံ တွံ, တာတ, ပထဝိယံ ဌိတော, ပထဝိံ န ပဿာမီတိ ဝိယ၊ စန္ဒိမသူရိယာနံ ဩဘာသေ ဌိတော, စန္ဒိမသူရိယေ န ပဿာမီတိ ဝိယ ဝဒသီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဇာနနာကာရံ ဒဿေန္တော အာဂတာနိ ခေါ, တာတာတိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ မန္တေသူတိ ဝေဒေသု။ တထာဂတော ကိရ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ပဋိကစ္စေဝ သုဒ္ဓါဝါသာ ဒေဝါ ဝေဒေသု လက္ခဏာနိ ပက္ခိပိတွာ ဗုဒ္ဓမန္တာ နာမေတေတိ ဗြာဟ္မဏဝေသေနေဝ ဝေဒေ ဝါစေန္တိ။ တဒနုသာရေန မဟေသက္ခာ သတ္တာ တထာဂတံ ဇာနိဿန္တီတိ။ တေန ပုဗ္ဗေ ဝေဒေသု မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ အာဂစ္ဆန္တိ။ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန တထာဂတေ အနုက္ကမေန အန္တရဓာယန္တိ။ တေနေတရဟိ နတ္ထီတိ။ မဟာပုရိသဿာတိ ပဏိဓိသမာဒါနဉာဏကရုဏာဒိဂုဏမဟတော ပုရိသဿ။ ဒွေယေဝ ဂတိယောတိ ဒွေယေဝ နိဋ္ဌာ။ ကာမဉ္စာယံ ဂတိသဒ္ဒေါ ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမာ, သာရိပုတ္တ, ဂတိယော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၁၅၃) ဘဝဘေဒေ ဝတ္တတိ။ ‘‘ဂတိ မိဂါနံ ပဝန’’န္တိအာဒီသု (ပရိ။ ၃၉၉) နိဝါသဋ္ဌာနေ။ ‘‘ဧဝံ အဓိမတ္တဂတိမန္တော’’တိအာဒီသု ပညာယံ။ ‘‘ဂတိဂတ’’န္တိအာဒီသု ဝိသဋဘာဝေ။ ဣဓ ပန နိဋ္ဌာယံ ဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဟောတိ, န တေဟေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ ဇာတိသာမညတော ပန တာနိယေဝ တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿာ’’တိ။ သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ယဒိ အဂါရေ ဝသတိ။ ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီတိ စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ, သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ စ လောကံ ရဉ္ဇနတော ရာဇာ, စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ, စတူဟိ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ ဝတ္တတိ, တေဟိ စ ပရံ ဝတ္တေတိ, ပရဟိတာယ စ ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တီ။ ဧတ္ထ စ ရာဇာတိ သာမညံ။ စက္ကဝတ္တီတိ ဝိသေသံ။ ဓမ္မေန စရတီတိ ဓမ္မိကော။ ဉာယေန သမေန ဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ။ ပရဟိတဓမ္မကရဏေန ဝါ ဓမ္မိကော။ အတ္တဟိတဓမ္မကရဏေန ဓမ္မရာဇာ။ စတုရန္တာယ ဣဿရောတိ စာတုရန္တော, စတုသမုဒ္ဒအန္တာယ, စတုဗ္ဗိဓဒီပဝိဘူသိတာယ ပထဝိယာ ဣဿရောတိ အတ္ထော။ အဇ္ဈတ္တံ ကောပါဒိပစ္စတ္ထိကေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗရာဇာနော ဝိဇေတီတိ ဝိဇိတာဝီ။ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တောတိ ဇနပဒေ ဓုဝဘာဝံ ထာဝရဘာဝံ ပတ္တော, န သက္ကာ ကေနစိ စာလေတုံ။ ဇနပဒေါ ဝါ တမှိ ထာဝရိယပ္ပတ္တော အနုယုတ္တော သကမ္မနိရတော အစလော အသမ္ပဝေဓီတိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော။

သေယျထိဒန္တိ နိပါတော, တဿ စေတာနိ ကတမာနီတိ အတ္ထော။ စက္ကရတနန္တိအာဒီသု စက္ကဉ္စ, တံ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနဉ္စာတိ စက္ကရတနံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ဣမေသု ပန ရတနေသု အယံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ စက္ကရတနေန အဇိတံ ဇိနာတိ, ဟတ္ထိအဿရတနေဟိ ဝိဇိတေ ယထာသုခံ အနုစရတိ, ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ, အဝသေသေဟိ ဥပဘောဂသုခမနုဘဝတိ။ ပဌမေန စဿ ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ, ပစ္ဆိမေန မန္တသတ္တိယောဂေါ, ဟတ္ထိအဿဂဟပတိရတနေဟိ ပဘုသတ္တိယောဂေါ သုပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ, ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ။ သော ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ ဘောဂသုခမနုဘဝတိ, သေသေဟိ ဣဿရိယသုခံ။ ဝိသေသတော စဿ ပုရိမာနိ တီဏိ အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ, မဇ္ဈိမာနိ အလောဘကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန, ပစ္ဆိမမေကံ အမောဟကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရော ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တေ ရတနသုတ္တဿ ဥပဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗော။

ပရောသဟဿန္တိ အတိရေကသဟဿံ။ သူရာတိ အဘီရုကဇာတိကာ။ ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ။ ဧဝံ တာဝ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ။ အယံ ပနေတ္ထ သဗ္ဘာဝေါ။ ဝီရာတိ ဥတ္တမသူရာ ဝုစ္စန္တိ, ဝီရာနံ အင်္ဂံ ဝီရင်္ဂံ, ဝီရကာရဏံ ဝီရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝီရင်္ဂရူပံ ဧတေသန္တိ ဝီရင်္ဂရူပါ, ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာတိ သစေ ပဋိမုခံ တိဋ္ဌေယျ ပရသေနာ တံ ပရိမဒ္ဒိတုံ သမတ္ထာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဓမ္မေနာတိ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ပဉ္စသီလဓမ္မေန။ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ဧတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာဒုစ္စရိတဆဒနေဟိ သတ္တဟိ ပဋိစ္ဆန္နေ ကိလေသန္ဓကာရေ လောကေ တံ ဆဒနံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ သမန္တတော သဉ္ဇာတာလောကော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ။ တတ္ထ ပဌမေန ပဒေန ပူဇာရဟတာ။ ဒုတိယေန တဿာ ဟေတု, ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ, တတိယေန ဗုဒ္ဓတ္တဟေတုဘူတာ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အထ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော စ ဝိစ္ဆဒေါ စာတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ, ဝဋ္ဋရဟိတော ဆဒနရဟိတော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေန အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေန, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဧဝံ ပုရိမပဒဒွယဿေဝ ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဒုတိယေန ဝေသာရဇ္ဇေန စေတ္ထ ပုရိမသိဒ္ဓိ, ပဌမေန ဒုတိယသိဒ္ဓိ, တတိယစတုတ္ထေဟိ တတိယသိဒ္ဓိ ဟောတိ။ ပုရိမဉ္စ ဓမ္မစက္ခုံ, ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ, တတိယံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တွံ မန္တာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတာတိ ဣမိနာ’ဿ မန္တေသု သူရဘာဝံ ဇနေတိ။

၂၅၉။ သောပိ တာယ အာစရိယကထာယ လက္ခဏေသု ဝိဂတသမ္မောဟော ဧကောဘာသဇာတေ ဝိယ ဗုဒ္ဓမန္တေ သမ္ပဿမာနော ဧဝံ ဘောတိ အာဟ။ တဿတ္ထော – ‘ယထာ, ဘော, တွံ ဝဒသိ, ဧဝံ ကရိဿာမီ’တိ။ ဝဠဝါရထမာရုယှာတိ ဝဠဝါယုတ္တံ ရထံ အဘိရူဟိတွာ။ ဗြာဟ္မဏော ကိရ ယေန ရထေန သယံ ဝိစရတိ, တမေဝ ရထံ ဒတွာ မာဏဝံ ပေသေသိ။ မာဏဝါပိ ပေါက္ခရသာတိဿေဝ အန္တေဝါသိကာ။ သော ကိရ တေသံ – ‘‘အမ္ဗဋ္ဌေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆထာ’’တိ သညံ အဒါသိ။

ယာဝတိကာ ယာနဿ ဘူမီတိ ယတ္တကံ သက္ကာ ဟောတိ ယာနေန ဂန္တုံ, အယံ ယာနဿ ဘူမိ နာမ။ ယာနာ ပစ္စောရောဟိတွာတိ အယာနဘူမိံ, ဒွါရကောဋ္ဌကသမီပံ ဂန္တွာ ယာနတော ပဋိဩရောဟိတွာ။

တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ယသ္မိံ သမယေ အမ္ဗဋ္ဌော အာရာမံ ပါဝိသိ။ တသ္မိံ ပန သမယေ, ဌိတမဇ္ဈနှိကသမယေ။ ကသ္မာ ပန တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမန္တီတိ? ပဏီတဘောဇနပစ္စယဿ ထိနမိဒ္ဓဿ ဝိနောဒနတ္ထံ, ဒိဝါပဓာနိကာ ဝါ တေ။ တာဒိသာနဉှိ ပစ္ဆာဘတ္တံ စင်္ကမိတွာ နှာယိတွာ သရီရံ ဥတုံ ဂါဟာပေတွာ နိသဇ္ဇ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာနံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ။ ယေန တေ ဘိက္ခူတိ သော ကိရ – ‘‘ကုဟိံ သမဏော ဂေါတမော’’တိ ပရိဝေဏတော ပရိဝေဏံ အနာဂန္တွာ ‘‘ပုစ္ဆိတွာဝ ပဝိသိဿာမီ’’တိ ဝိလောကေန္တော အရညဟတ္ထီ ဝိယ မဟာစင်္ကမေ စင်္ကမမာနေ ပံသုကူလိကေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တေသံ သန္တိကံ အဂမာသိ။ တံ သန္ဓာယ ယေန တေ ဘိက္ခူတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒဿနာယာတိ ဒဋ္ဌုံ, ပဿိတုကာမာ ဟုတွာတိ အတ္ထော။

၂၆၀။ အဘိညာတကောလညောတိ ပါကဋကုလဇော။ တဒါ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေ အမ္ဗဋ္ဌကုလံ နာမ ပါကဋကုလမဟောသိ။ အဘိညာတဿာတိ ရူပဇာတိမန္တကုလာပဒေသေဟိ ပါကဋဿ။ အဂရူတိ အဘာရိကော။ ယော ဟိ အမ္ဗဋ္ဌံ ဉာပေတုံ န သက္ကုဏေယျ, တဿ တေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပေါ ဂရု ဘဝေယျ။ ဘဂဝတော ပန တာဒိသာနံ မာဏဝါနံ သတေနာပိ သဟဿေနာပိ ပဉှံ ပုဋ္ဌဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ မညမာနာ – ‘‘အဂရု ခေါ ပနာ’’တိ စိန္တယိံသု။ ဝိဟာရောတိ ဂန္ဓကုဋိံ သန္ဓာယ အာဟံသု။

အတရမာနောတိ အတုရိတော, သဏိကံ ပဒပ္ပမာဏဋ္ဌာနေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော ဝတ္တံ ကတွာ သုသမ္မဋ္ဌံ မုတ္တာဒလသိန္ဒုဝါရသန္ထရသဒိသံ ဝါလိကံ အဝိနာသေန္တောတိ အတ္ထော။ အာဠိန္ဒန္တိ ပမုခံ။ ဥက္ကာသိတွာတိ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒံ ကတွာ။ အဂ္ဂဠန္တိ ဒွါရကဝါဋံ။ အာကောဋေဟီတိ အဂ္ဂနခေဟိ သဏိကံ ကုဉ္စိကစ္ဆိဒ္ဒသမီပေ အာကောဋေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒွါရံ ကိရ အတိဥပရိ အမနုဿာ, အတိဟေဋ္ဌာ ဒီဃဇာတိကာ ကောဋေန္တိ။ တထာ အနာကောဋေတွာ မဇ္ဈေ ဆိဒ္ဒသမီပေ ကောဋေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဒွါရာကောဋနဝတ္တန္တိ ဒီပေန္တာ ဝဒန္တိ။

၂၆၁။ ဝိဝရိ ဘဂဝါ ဒွါရန္တိ န ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယ ဒွါရံ ဝိဝရိ။ ဝိဝရိယတူတိ ပန ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ တတော ‘‘ဘဂဝါ တုမှေဟိ အနေကာသု ကပ္ပကောဋီသု ဒါနံ ဒဒမာနေဟိ န သဟတ္ထာ ဒွါရဝိဝရဏကမ္မံ ကတ’’န္တိ သယမေဝ ဒွါရံ ဝိဝဋံ။ တံ ပန ယသ္မာ ဘဂဝတော မနေန ဝိဝဋံ, တသ္မာ ဝိဝရိ ဘဂဝါ ဒွါရန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသူတိ ယထာ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော ဘဂဝါ တေဟိ, ဧဝံ တေပိ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒါ အဟေသုံ။ သီတောဒကံ ဝိယ ဥဏှောဒကေန သမ္မောဒိတံ ဧကီဘာဝံ အဂမံသု။ ယာယ စ ‘‘ကစ္စိ, ဘော ဂေါတမ, ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယံ, ကစ္စိ ဘောတော စ ဂေါတမဿ သာဝကာနဉ္စ အပ္ပါဗာဓံ, အပ္ပါတင်္ကံ, လဟုဋ္ဌာနံ, ဗလံ, ဖာသုဝိဟာရော’’တိအာဒိကာယ ကထာယ သမ္မောဒိံသု, တံ ပီတိပါမောဇ္ဇသင်္ခါတသမ္မောဒဇနနတော သမ္မောဒိတုံ ယုတ္တဘာဝတော စ သမ္မောဒနီယံ, အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ သုစိရမ္ပိ ကာလံ သာရေတုံ နိရန္တရံ ပဝတ္တေတုံ အရဟဘာဝတော သရိတဗ္ဗဘာဝတော စ သာရဏီယံ။ သုယျမာနသုခတော သမ္မောဒနီယံ, အနုဿရိယမာနသုခတော စ သာရဏီယံ။ တထာ ဗျဉ္ဇနပရိသုဒ္ဓတာယ သမ္မောဒနီယံ, အတ္ထပရိသုဒ္ဓတာယ သာရဏီယံ။ ဧဝံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ပရိယောသာပေတွာ နိဋ္ဌပေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။

အမ္ဗဋ္ဌော ပန မာဏဝေါတိ သော ကိရ ဘဂဝတော ရူပသမ္ပတ္တိယံ စိတ္တပ္ပသာဒမတ္တမ္ပိ အကတွာ ‘‘ဒသဗလံ အပသာဒေဿာမီ’’တိ ဥဒရေ ဗဒ္ဓသာဋကံ မုဉ္စိတွာ ကဏ္ဌေ ဩလမ္ဗေတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ဒုဿကဏ္ဏံ ဂဟေတွာ စင်္ကမံ အဘိရူဟိတွာ ကာလေန ဗာဟုံ, ကာလေန ဥဒရံ, ကာလေန ပိဋ္ဌိံ ဒဿေန္တော, ကာလေန ဟတ္ထဝိကာရံ, ကာလေန ဘမုကဝိကာရံ ကရောန္တော, ‘‘ကစ္စိ တေ ဘော, ဂေါတမ, ဓာတုသမတာ, ကစ္စိ ဘိက္ခာဟာရေန န ကိလမထ, အကိလမထာကာရောယေဝ ပန တေ ပညာယတိ၊ ထူလာနိ ဟိ တေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ, ပါသာဒိကတ္ထ ဂတဂတဋ္ဌာနေ။ ‘တေ ဗဟုဇနာ ရာဇပဗ္ဗဇိတောတိ စ ဗုဒ္ဓေါ’တိ စ ဥပ္ပန္နဗဟုမာနာ ပဏီတံ ဩဇဝန္တမာဟာရံ ဒေန္တိ။ ပဿထ, ဘော, ဂေဟံ, စိတ္တသာလာ ဝိယ, ဒိဗ္ဗပါသာဒေါ ဝိယ။ ဣမံ မဉ္စံ ပဿထ, ဗိမ္ဗောဟနံ ပဿထ, ကိံ ဧဝရူပေ ဌာနေ ဝသန္တဿ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဒုက္ကရ’’န္တိ ဧဝရူပံ ဥပ္ပဏ္ဍနကထံ အနာစာရဘာဝသာရဏီယံ ကထေတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အမ္ဗဋ္ဌော ပန မာဏဝေါ စင်္ကမန္တောပိ နိသိန္နေန ဘဂဝတာ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတိ, ဌိတောပိ နိသိန္နေန ဘဂဝတာ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတီ’’တိ။

၂၆၂။ အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အထ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ မာဏဝေါ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဘဝဂ္ဂံ ဂဟေတုကာမော ဝိယ, ပါဒံ ပသာရေတွာ အဝီစိံ ဝိစရိတုကာမော ဝိယ, မဟာသမုဒ္ဒံ တရိတုကာမော ဝိယ, သိနေရုံ အာရောဟိတုကာမော ဝိယ စ အဋ္ဌာနေ ဝါယမတိ, ဟန္ဒ, တေန သဒ္ဓိံ မန္တေမီ’’တိ အမ္ဗဋ္ဌံ မာဏဝံ ဧတဒဝေါစ။ အာစရိယပါစရိယေဟီတိ အာစရိယေဟိ စ တေသံ အာစရိယေဟိ စ။

ပဌမဣဗ္ဘဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၃။ ဂစ္ဆန္တော ဝါတိ ဧတ္ထ ကာမံ တီသု ဣရိယာပထေသု ဗြာဟ္မဏော အာစရိယဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုမရဟတိ။ အယံ ပန မာဏဝေါ မာနထဒ္ဓတာယ ကထာသလ္လာပံ ကရောန္တော စတ္တာရောပိ ဣရိယာပထေ ယောဇေဿာမီတိ ‘‘သယာနော ဝါ ဟိ, ဘော ဂေါတမ, သယာနေနာ’’တိ အာဟ။

တတော ကိရ တံ ဘဂဝါ – ‘‘အမ္ဗဋ္ဌ, ဂစ္ဆန္တဿ ဝါ ဂစ္ဆန္တေန, ဌိတဿ ဝါ ဌိတေန, နိသိန္နဿ ဝါ နိသိန္နေနာစရိယေန သဒ္ဓိံ ကထာ နာမ သဗ္ဗာစရိယေသု လဗ္ဘတိ။ တွံ ပန သယာနော သယာနေနာစရိယေန သဒ္ဓိံ ကထေသိ, ကိံ တေ အာစရိယော ဂေါရူပံ, ဥဒါဟု တွ’’န္တိ အာဟ။ သော ကုဇ္ဈိတွာ – ‘‘ယေ စ ခေါ တေ, ဘော ဂေါတမ, မုဏ္ဍကာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မုဏ္ဍေ မုဏ္ဍာတိ သမဏေ စ သမဏာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋေယျ။ အယံ ပန ဟီဠေန္တော မုဏ္ဍကာ သမဏကာတိ အာဟ။ ဣဗ္ဘာတိ ဂဟပတိကာ။ ကဏှာတိ ကဏှာ, ကာဠကာတိ အတ္ထော။ ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာတိ ဧတ္ထ ဗန္ဓူတိ ဗြဟ္မာ အဓိပ္ပေတော။ တဉှိ ဗြာဟ္မဏာ ပိတာမဟောတိ ဝေါဟရန္တိ။ ပါဒါနံ အပစ္စာ ပါဒါပစ္စာ, ဗြဟ္မုနော ပိဋ္ဌိပါဒတော ဇာတာတိ အဓိပ္ပါယော။ တဿ ကိရ အယံ လဒ္ဓိ – ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော နိက္ခန္တာ, ခတ္တိယာ ဥရတော, ဝေဿာ နာဘိတော, သုဒ္ဒါ ဇာဏုတော, သမဏာ ပိဋ္ဌိပါဒတောတိ။ ဧဝံ ကထေန္တော စ ပနေသ ကိဉ္စာပိ အနိယမေတွာ ကထေတိ။ အထ ခေါ ဘဂဝန္တမေဝ ဝဒါမီတိ ကထေတိ။

အထ ခေါ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ အမ္ဗဋ္ဌော အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မယာ သဒ္ဓိံ ကထယမာနော မာနမေဝ နိဿာယ ကထေသိ, အာသီဝိသံ ဂီဝါယံ ဂဏှန္တော ဝိယ, အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ အာလိင်္ဂန္တော ဝိယ, မတ္တဝါရဏံ သောဏ္ဍာယ ပရာမသန္တော ဝိယ, အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာတိ။ ဟန္ဒ နံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အတ္ထိကဝတော ခေါ ပန တေ, အမ္ဗဋ္ဌာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အာဂန္တွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စသင်္ခါတော အတ္ထော, ဧတဿ အတ္ထီတိ အတ္ထိကံ, တဿ မာဏဝဿ စိတ္တံ။ အတ္ထိကမဿ အတ္ထီတိ အတ္ထိကဝါ, တဿ အတ္ထိကဝတော တဝ ဣဓာဂမနံ အဟောသီတိ အတ္ထော။

ခေါ ပနာတိ နိပါတမတ္တံ။ ယာယေဝ ခေါ ပနတ္ထာယာတိ ယေနေဝ ခေါ ပနတ္ထေန။ အာဂစ္ဆေယျာထာတိ မမ ဝါ အညေသံ ဝါ သန္တိကံ ယဒါ ကဒါစိ အာဂစ္ဆေယျာထ။ တမေဝ အတ္ထန္တိ ဣဒံ ပုရိသလိင်္ဂဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ မနသိ ကရေယျာထာတိ စိတ္တေ ကရေယျာထ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တွံ အာစရိယေန အတ္တနော ကရဏီယေန ပေသိတော, န အမှာကံ ပရိဘဝနတ္ထာယ, တသ္မာ တမေဝ ကိစ္စံ မနသိ ကရောဟီတိ။ ဧဝမဿ အညေသံ သန္တိကံ အာဂတာနံ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ မာနနိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘အဝုသိတဝါယေဝ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော ပဿထ ဘော အယံ အမ္ဗဋ္ဌော မာဏဝေါ အာစရိယကုလေ အဝုသိတဝါ အသိက္ခိတော အပ္ပဿုတောဝ သမာနော။ ဝုသိတမာနီတိ ‘‘အဟံ ဝုသိတဝါ သိက္ခိတော ဗဟုဿုတော’’တိ အတ္တာနံ မညတိ။ ဧတဿ ဟိ ဧဝံ ဖရုသဝစနသမုဒါစာရေ ကာရဏံ ကိမညတြ အဝုသိတတ္တာတိ အာစရိယကုလေ အသံဝုဒ္ဓါ အသိက္ခိတာ အပ္ပဿုတာယေဝ ဟိ ဧဝံ ဝဒန္တီတိ။

၂၆၄။ ကုပိတောတိ ကုဒ္ဓေါ။ အနတ္တမနောတိ အသကမနော, ကိံ ပန ဘဂဝါ တဿ ကုဇ္ဈနဘာဝံ ဉတွာ ဧဝမာဟ ဥဒါဟု အဉတွာတိ? ဉတွာ အာဟာတိ။ ကသ္မာ ဉတွာ အာဟာတိ? တဿ မာနနိမ္မဒနတ္ထံ။ ဘဂဝါ ဟိ အညာသိ – ‘‘အယံ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကုဇ္ဈိတွာ မမ ဉာတကေ အက္ကောသိဿတိ။ အထဿာဟံ ယထာ နာမ ကုသလော ဘိသက္ကော ဒေါသံ ဥဂ္ဂိလေတွာ နီဟရတိ, ဧဝမေဝ ဂေါတ္တေန ဂေါတ္တံ, ကုလာပဒေသေန ကုလာပဒေသံ, ဥဋ္ဌာပေတွာ ဘဝဂ္ဂပ္ပမာဏေန ဝိယ ဥဋ္ဌိတံ မာနဒ္ဓဇံ မူလေ ဆေတွာ နိပါတေဿာမီ’’တိ။ ခုံသေန္တောတိ ဃဋ္ဋေန္တော။ ဝမ္ဘေန္တောတိ ဟီဠေန္တော။ ပါပိတော ဘဝိဿတီတိ စဏ္ဍဘာဝါဒိဒေါသံ ပါပိတော ဘဝိဿတိ။

စဏ္ဍာတိ မာနနိဿိတကောဓယုတ္တာ။ ဖရုသာတိ ခရာ။ လဟုသာတိ လဟုကာ။ အပ္ပကေနေဝ တုဿန္တိ ဝါ ဒုဿန္တိ ဝါ ဥဒကပိဋ္ဌေ အလာဗုကဋာဟံ ဝိယ အပ္ပကေနေဝ ဥပ္လဝန္တိ။ ဘဿာတိ ဗဟုဘာဏိနော။ သကျာနံ မုခေ ဝိဝဋေ အညဿ ဝစနောကာသော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယေနေဝ ဝဒတိ။ သမာနာတိ ဣဒံ သန္တာတိ ပုရိမပဒဿ ဝေဝစနံ။ န သက္ကရောန္တီတိ န ဗြာဟ္မဏာနံ သုန္ဒရေနာကာရေန ကရောန္တိ။ န ဂရုံ ကရောန္တီတိ ဗြာဟ္မဏေသု ဂါရဝံ န ကရောန္တိ။ န မာနေန္တီတိ န မနေန ပိယာယန္တိ။ န ပူဇေန္တီတိ မာလာဒီဟိ နေသံ ပူဇံ န ကရောန္တိ။ န အပစာယန္တီတိ အဘိဝါဒနာဒီဟိ နေသံ အပစိတိကမ္မံ နီစဝုတ္တိံ န ဒဿေန္တိ တယိဒန္တိ တံ ဣဒံ။ ယဒိမေ သကျာတိ ယံ ဣမေ သကျာ န ဗြာဟ္မဏေ သက္ကရောန္တိ…ပေ… န အပစာယန္တိ, တံ တေသံ အသက္ကာရကရဏာဒိ သဗ္ဗံ န ယုတ္တံ, နာနုလောမန္တိ အတ္ထော။

ဒုတိယဣဗ္ဘဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၅။ အပရဒ္ဓုန္တိ အပရဇ္ဈိံသု။ ဧကမိဒါဟန္တိ ဧတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ။ ဧကံ အဟန္တိ အတ္ထော။ သန္ဓာဂါရန္တိ ရဇ္ဇအနုသာသနသာလာ။ သကျာတိ အဘိသိတ္တရာဇာနော။ သကျကုမာရာတိ အနဘိသိတ္တာ။ ဥစ္စေသူတိ ယထာနုရူပေသု ပလ္လင်္ကပီဌကဝေတ္တာသနဖလကစိတ္တတ္ထရဏာဒိဘေဒေသု။ သဉ္ဇဂ္ဃန္တာတိ ဥပ္ပဏ္ဍနဝသေန မဟာဟသိတံ ဟသန္တာ။ သံကီဠန္တာတိ ဟသိတမတ္တ ကရဏအင်္ဂုလိသံဃဋ္ဋနပါဏိပ္ပဟာရဒါနာဒီနိ ကရောန္တာ။ မမညေဝ မညေတိ ဧဝမဟံ မညာမိ, မမညေဝ အနုဟသန္တိ, န အညန္တိ။

ကသ္မာ ပန တေ ဧဝမကံသူတိ? တေ ကိရ အမ္ဗဋ္ဌဿ ကုလဝံသံ ဇာနန္တိ။ အယဉ္စ တသ္မိံ သမယေ ယာဝ ပါဒန္တာ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝတ္ထသာဋကဿ ဧကေန ဟတ္ထေန ဒုဿကဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ခန္ဓဋ္ဌိကံ နာမေတွာ မာနမဒေန မတ္တော ဝိယ အာဂစ္ဆတိ။ တတော – ‘‘ပဿထ ဘော အမှာကံ ဒါသဿ ကဏှာယနဂေါတ္တဿ အမ္ဗဋ္ဌဿ အာဂမနကာရဏ’’န္တိ ဝဒန္တာ ဧဝမကံသု။ သောပိ အတ္တနော ကုလဝံသံ ဇာနာတိ။ တသ္မာ ‘‘မမညေဝ မညေ’’တိ တက္ကယိတ္ထ။

အာသနေနာတိ ‘‘ဣဒမာသနံ, ဧတ္ထ နိသီဒါဟီ’’တိ ဧဝံ အာသနေန နိမန္တနံ နာမ ဟောတိ, တထာ န ကောစိ အကာသိ။

တတိယဣဗ္ဘဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၆။ လဋုကိကာတိ ခေတ္တလေဍ္ဍူနံ အန္တရေနိဝါသိနီ ခုဒ္ဒကသကုဏိကာ။ ကုလာဝကေတိ နိဝါသနဋ္ဌာနေ။ ကာမလာပိနီတိ ယဒိစ္ဆကဘာဏိနီ, ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ တံ တံ လပတိ, န တံ ကောစိ ဟံသော ဝါ ကောဉ္စော ဝါ မောရော ဝါ အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ တွံ လပသီ’တိ နိသေဓေတိ။ အဘိသဇ္ဇိတုန္တိ ကောဓဝသေန လဂ္ဂိတုံ။

ဧဝံ ဝုတ္တေ မာဏဝေါ – ‘‘အယံ သမဏော ဂေါတမော အတ္တနော ဉာတကေ လဋုကိကသဒိသေ ကတွာ အမှေ ဟံသကောဉ္စမောရသဒိသေ ကရောတိ, နိမ္မာနော ဒါနိ ဇာတော’’တိ မညမာနော ဥတ္တရိ စတ္တာရော ဝဏ္ဏေ ဒဿေတိ။

ဒါသိပုတ္တဝါဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၇။ နိမ္မာဒေတီတိ နိမ္မဒေတိ နိမ္မာနေ ကရောတိ။ ယံနူနာဟန္တိ ယဒိ ပနာဟံ။ ‘‘ကဏှာယနောဟမသ္မိ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ ဣဒံ ကိရ ဝစနံ အမ္ဗဋ္ဌော တိက္ခတ္တုံ မဟာသဒ္ဒေန အဝေါစ။ ကသ္မာ အဝေါစ? ကိံ အသုဒ္ဓဘာဝံ န ဇာနာတီတိ? အာမ ဇာနာတိ။ ဇာနန္တောပိ ဘဝပဋိစ္ဆန္နမေတံ ကာရဏံ, တံ အနေန န ဒိဋ္ဌံ။ အပဿန္တော မဟာသမဏော ကိံ ဝက္ခတီတိ မညမာနော မာနထဒ္ဓတာယ အဝေါစ။ မာတာပေတ္တိကန္တိ မာတာပိတူနံ သန္တကံ။ နာမဂေါတ္တန္တိ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန နာမံ, ပဝေဏီဝသေန ဂေါတ္တံ။ အနုဿရတောတိ အနုဿရန္တဿ ကုလကောဋိံ သောဓေန္တဿ။ အယျပုတ္တာတိ သာမိနော ပုတ္တာ။ ဒါသိပုတ္တောတိ ဃရဒါသိယာဝ ပုတ္တော။ တသ္မာ ယထာ ဒါသေန သာမိနော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗာ, ဧဝံ အနုပသင်္ကမန္တံ တံ ဒိသွာ သကျာ အနုဇဂ္ဃိံသူတိ ဒဿေတိ။

ဣတော ပရံ တဿ ဒါသဘာဝံ သကျာနဉ္စ သာမိဘာဝံ ပကာသေတွာ အတ္တနော စ အမ္ဗဋ္ဌဿ စ ကုလဝံသံ အာဟရန္တော သကျာ ခေါ ပနာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဒဟန္တီတိ ဌပေန္တိ, ဩက္ကာကော နော ပုဗ္ဗပုရိသောတိ, ဧဝံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ တဿ ကိရ ရညော ကထနကာလေ ဥက္ကာ ဝိယ မုခတော ပဘာ နိစ္ဆရတိ, တသ္မာ တံ ‘‘ဩက္ကာကော’’တိ သဉ္ဇာနိံသူတိ။ ပဗ္ဗာဇေသီတိ နီဟရိ။

ဣဒါနိ တေ နာမဝသေန ဒဿေန္တော – ‘‘ဩက္ကာမုခ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ အနုပုဗ္ဗီ ကထာ – ပဌမကပ္ပိကာနံ ကိရ ရညော မဟာသမ္မတဿ ရောဇော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ။ ရောဇဿ ဝရရောဇော, ဝရရောဇဿ ကလျာဏော, ကလျာဏဿ ဝရကလျာဏော, ဝရကလျာဏဿ မန္ဓာတာ, မန္ဓာတုဿ ဝရမန္ဓာတာ, ဝရမန္ဓာတုဿ ဥပေါသထော, ဥပေါသထဿ ဝရော, ဝရဿ ဥပဝရော, ဥပဝရဿ မဃဒေဝေါ, မဃဒေဝဿ ပရမ္ပရာယ စတုရာသီတိခတ္တိယသဟဿာနိ အဟေသုံ။ တေသံ ပစ္ဆတော တယော ဩက္ကာကဝံသာ အဟေသုံ။ တေသု တတိယဩက္ကာကဿ ပဉ္စ မဟေသိယော အဟေသုံ – ဟတ္ထာ, စိတ္တာ, ဇန္တု, ဇာလိနီ, ဝိသာခါတိ။ ဧကေကိဿာ ပဉ္စပဉ္စဣတ္ထိသတပရိဝါရာ။ သဗ္ဗဇေဋ္ဌာယ စတ္တာရော ပုတ္တာ – ဩက္ကာမုခေါ, ကရကဏ္ဍု, ဟတ္ထိနိကော, သိနိသူရောတိ။ ပဉ္စ ဓီတရော – ပိယာ, သုပ္ပိယာ, အာနန္ဒာ, ဝိဇိတာ, ဝိဇိတသေနာတိ။ ဣတိ သာ နဝ ပုတ္တေ ဝိဇာယိတွာ ကာလမကာသိ။

အထ ရာဇာ အညံ ဒဟရိံ အဘိရူပံ ရာဇဓီတရံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ ဇန္တုံ နာမ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ အထ နံ ပဉ္စမဒိဝသေ အလင်္ကရိတွာ ရညော ဒဿေသိ။ ရာဇာ တုဋ္ဌော တဿာ ဝရံ အဒါသိ။ သာ ဉာတကေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ယာစိ။ ရာဇာ – ‘‘နဿ, ဝသလိ, မမ ပုတ္တာနံ အန္တရာယံ ဣစ္ဆသီ’’တိ တဇ္ဇေသိ။ သာ ပုနပ္ပုနံ ရဟော ရာဇာနံ ပရိတောသေတွာ – ‘‘မဟာရာဇ, မုသာဝါဒေါ နာမ န ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ယာစတိယေဝ။ အထ ရာဇာ ပုတ္တေ အာမန္တေသိ – ‘‘အဟံ တာတာ, တုမှာကံ ကနိဋ္ဌံ ဇန္တုကုမာရံ ဒိသွာ တဿ မာတုယာ သဟသာ ဝရံ အဒါသိံ, သာ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ပရိဏာမေတုံ ဣစ္ဆတိ။ တုမှေ ဌပေတွာ မင်္ဂလဟတ္ထိံ မင်္ဂလအဿံ မင်္ဂလရထဉ္စ ယတ္တကေ ဣစ္ဆထ, တတ္တကေ ဟတ္ထိအဿရထေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထ။ မမစ္စယေန အာဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ကရေယျာထာ’’တိ, အဋ္ဌဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ ဥယျောဇေသိ။

တေ နာနပ္ပကာရံ ရောဒိတွာ ကန္ဒိတွာ – ‘‘တာတ, အမှာကံ ဒေါသံ ခမထာ’’တိ ရာဇာနဉ္စေဝ ရာဇောရောဓေ စ ခမာပေတွာ, ‘‘မယမ္ပိ ဘာတူဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိတွာ နဂရာ နိက္ခန္တာ ဘဂိနိယော အာဒါယ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝုတာ နဂရာ နိက္ခမိံသု။ ‘‘ကုမာရာ ပိတုအစ္စယေန အာဂန္တွာ ရဇ္ဇံ ကာရေဿန္တိ, ဂစ္ဆာမ နေ ဥပဋ္ဌဟာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဗဟူ မနုဿာ အနုဗန္ဓိံသု။ ပဌမဒိဝသေ ယောဇနမတ္တာ သေနာ အဟောသိ, ဒုတိယေ ဒွိယောဇနမတ္တာ, တတိယေ တိယောဇနမတ္တာ။ ကုမာရာ မန္တယိံသု – ‘‘မဟာ ဗလကာယော, သစေ မယံ ကဉ္စိ သာမန္တရာဇာနံ မဒ္ဒိတွာ ဇနပဒံ ဂဏှေယျာမ, သောပိ နော နပ္ပသဟေယျ။ ကိံ ပရေသံ ပီဠာယ ကတာယ, မဟာ အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ, အရညေ နဂရံ မာပေဿာမာ’’တိ ဟိမဝန္တာဘိမုခါ ဂန္တွာ နဂရဝတ္ထုံ ပရိယေသိံသု။

တသ္မိဉ္စ သမယေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကပိလဗြာဟ္မဏော နာမ ဟုတွာ နိက္ခမ္မ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဿေ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ သာကဝနသဏ္ဍေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ ဝသတိ။ သော ကိရ ဘုမ္မဇာလံ နာမ ဝိဇ္ဇံ ဇာနာတိ, ယာယ ဥဒ္ဓံ အသီတိဟတ္ထေ အာကာသေ, ဟေဋ္ဌာ စ ဘူမိယမ္ပိ ဂုဏဒေါသံ ပဿတိ။ ဧတသ္မိံ ပဒေသေ တိဏဂုမ္ဗလတာ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋာ ပါစီနာဘိမုခါ ဇာယန္တိ။ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော မိဂသူကရေ သပ္ပဗိဠာရာ စ မဏ္ဍူကမူသိကေ အနုဗန္ဓမာနာ တံ ပဒေသံ ပတွာ န သက္ကောန္တိ တေ အနုဗန္ဓိတုံ။ တေဟိ တေ အညဒတ္ထု သန္တဇ္ဇိတာ နိဝတ္တန္တိယေဝ။ သော – ‘‘အယံ ပထဝိယာ အဂ္ဂပဒေသော’’တိ ဉတွာ တတ္ထ အတ္တနော ပဏ္ဏသာလံ မာပေသိ။

အထ တေ ကုမာရေ နဂရဝတ္ထုံ ပရိယေသမာနေ အတ္တနော ဝသနောကာသံ အာဂတေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ တေသု အနုကမ္ပံ ဇနေတွာ အဝေါစ – ‘‘ဣမသ္မိံ ပဏ္ဏသာလဋ္ဌာနေ မာပိတံ နဂရံ ဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂနဂရံ ဘဝိဿတိ။ ဧတ္ထ ဇာတပုရိသေသု ဧကေကော ပုရိသသတမ္ပိ ပုရိသသဟဿမ္ပိ အဘိဘဝိတုံ သက္ခိဿတိ။ ဧတ္ထ နဂရံ မာပေထ, ပဏ္ဏသာလဋ္ဌာနေ ရညော ဃရံ ကရောထ။ ဣမသ္မိဉှိ ဩကာသေ ဌတွာ စဏ္ဍာလပုတ္တောပိ စက္ကဝတ္တိဗလေန အတိသေယျော’’တိ။ နနု, ဘန္တေ, အယျဿ ဝသနောကာသောတိ? ‘‘မမ ဝသနောကာသော’’တိ မာ စိန္တယိတ္ထ။ မယှံ ဧကပဿေ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ နဂရံ မာပေတွာ ကပိလဝတ္ထုန္တိ နာမံ ကရောထာ’’တိ။ တေ တထာ ကတွာ တတ္ထ နိဝါသံ ကပ္ပေသုံ။

အထာမစ္စာ – ‘‘ဣမေ ဒါရကာ ဝယပ္ပတ္တာ, သစေ နေသံ ပိတာ သန္တိကေ ဘဝေယျ, သော အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရေယျ။ ဣဒါနိ ပန အမှာကံ ဘာရော’’တိ စိန္တေတွာ ကုမာရေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တယိံသု။ ကုမာရာ အမှာကံ သဒိသာ ခတ္တိယဓီတရော နာမ န ပဿာမ, နာပိ ဘဂိနီနံ သဒိသေ ခတ္တိယကုမာရကေ, အသဒိသသံယောဂေ စ နော ဥပ္ပန္နာ ပုတ္တာ မာတိတော ဝါ ပိတိတော ဝါ အပရိသုဒ္ဓါ ဇာတိသမ္ဘေဒံ ပါပုဏိဿန္တိ။ တသ္မာ မယံ ဘဂိနီဟိယေဝ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ရောစေမာတိ။ တေ ဇာတိသမ္ဘေဒဘယေန ဇေဋ္ဌကဘဂိနိံ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ အဝသေသာဟိ သံဝါသံ ကပ္ပေသုံ။

တေသံ ပုတ္တေဟိ စ ဓီတာဟိ စ ဝဍ္ဎမာနာနံ အပရေန သမယေန ဇေဋ္ဌကဘဂိနိယာ ကုဋ္ဌရောဂေါ ဥဒပါဒိ, ကောဝိဠာရပုပ္ဖသဒိသာနိ ဂတ္တာနိ အဟေသုံ။ ရာဇကုမာရာ ဣမာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော နိသဇ္ဇဋ္ဌာနဘောဇနာဒီနိ ကရောန္တာနမ္ပိ ဥပရိ အယံ ရောဂေါ သင်္ကမတီတိ စိန္တေတွာ ဧကဒိဝသံ ဥယျာနကီဠံ ဂစ္ဆန္တာ ဝိယ တံ ယာနေ အာရောပေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဘူမိယံ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေတွာ တတ္ထ ခါဒနီယဘောဇနီယေန သဒ္ဓိံ တံ ပက္ခိပိတွာ ဃရသင်္ခေပေန ဥပရိ ပဒရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ပံသုံ ဒတွာ ပက္ကမိံသု။

တေန စ သမယေန ရာမော နာမ ဗာရာဏသိရာဇာ ကုဋ္ဌရောဂေါ နာဋကိတ္ထီဟိ စ ဩရောဓေဟိ စ ဇိဂုစ္ဆိယမာနော တေန သံဝေဂေန ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ဒတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ မူလဖလာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တော နစိရဿေဝ အရောဂေါ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟုတွာ ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တော မဟန္တံ သုသိရရုက္ခံ ဒိသွာ တဿဗ္ဘန္တရေ သောဠသဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဩကာသံ သောဓေတွာ ဒွါရဉ္စ ဝါတပါနဉ္စ ယောဇေတွာ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ဝါသံ ကပ္ပေသိ။ သော အင်္ဂါရကဋာဟေ အဂ္ဂိံ ကတွာ ရတ္တိံ မိဂသူကရာဒီနံ သဒ္ဒေ သုဏန္တော သယတိ။ သော – ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ သီဟော သဒ္ဒမကာသိ, အသုကသ္မိံ ဗျဂ္ဃေါ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပဘာတေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိဃာသမံသံ အာဒါယ ပစိတွာ ခါဒတိ။

အထေကဒိဝသံ တသ္မိံ ပစ္စူသသမယေ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ နိသိန္နေ ရာဇဓီတာယ သရီရဂန္ဓေန အာဂန္တွာ ဗျဂ္ဃေါ တသ္မိံ ပဒေသေ ပံသုံ ဝိယူဟန္တော ပဒရေ ဝိဝရမကာသိ, တေန စ ဝိဝရေန သာ ဗျဂ္ဃံ ဒိသွာ ဘီတာ ဝိဿရမကာသိ။ သော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ – ‘‘ဣတ္ထိသဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ စ သလ္လက္ခေတွာ ပါတောဝ တတ္ထ ဂန္တွာ – ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ။ မာတုဂါမော သာမီတိ။ ကိံ ဇာတိကာသီတိ? ဩက္ကာကမဟာရာဇဿ ဓီတာ သာမီတိ။ နိက္ခမာတိ? န သက္ကာ သာမီတိ။ ကိံ ကာရဏာတိ? ဆဝိရောဂေါ မေ အတ္ထီတိ။ သော သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိတွာ ခတ္တိယမာနေန အနိက္ခမန္တိံ – ‘‘အဟမ္ပိ ခတ္တိယော’’တိ အတ္တနော ခတ္တိယဘာဝံ ဇာနာပေတွာ နိဿေဏိံ ဒတွာ ဥဒ္ဓရိတွာ အတ္တနော ဝသနောကာသံ နေတွာ သယံ ပရိဘုတ္တဘေသဇ္ဇာနိယေဝ ဒတွာ နစိရဿေဝ အရောဂံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ကတွာ တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ။ သာ ပဌမသံဝါသေနေဝ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ ဒွေ ပုတ္တေ ဝိဇာယိ, ပုနပိ ဒွေတိ, ဧဝံ သောဠသက္ခတ္တုမ္ပိ ဝိဇာယိ။ ဧဝံ ဒွတ္တိံသ ဘာတရော အဟေသုံ။ တေ အနုပုဗ္ဗေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တေ ပိတာ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ သိက္ခာပေသိ။

အထေကဒိဝသံ ဧကော ရာမရညော နဂရဝါသီ ဝနစရကော ပဗ္ဗတေ ရတနာနိ ဂဝေသန္တော ရာဇာနံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိတွာ အာဟ – ‘‘ဇာနာမဟံ, ဒေဝ, တုမှေ’’တိ။ တတော နံ ရာဇာ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ။ တသ္မိံယေဝ စ ခဏေ တေ ဒါရကာ အာဂမိံသု။ သော တေ ဒိသွာ – ‘‘ကေ ဣမေ’’တိ အာဟ။ ‘‘ပုတ္တာ မေ’’တိ စ ဝုတ္တေ တေသံ မာတိကဝံသံ ပုစ္ဆိတွာ – ‘‘လဒ္ဓံ ဒါနိ မေ ပါဘတ’’န္တိ နဂရံ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ။ သော ‘ပိတရံ အာနယိဿာမီ’တိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ရဇ္ဇံ, ဒေဝ, သမ္ပဋိစ္ဆာ’’တိ ယာစိ။ သော – ‘‘အလံ, တာတ, န တတ္ထ ဂစ္ဆာမိ, ဣဓေဝ မေ ဣမံ ရုက္ခံ အပနေတွာ နဂရံ မာပေဟီ’’တိ အာဟ။ သော တထာ ကတွာ တဿ နဂရဿ ကောလရုက္ခံ အပနေတွာ ကတတ္တာ ကောလနဂရန္တိ စ ဗျဂ္ဃပထေ ကတတ္တာ ဗျဂ္ဃပထန္တိ စာတိ ဒွေ နာမာနိ အာရောပေတွာ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော နဂရံ အဂမာသိ။

တတော ဝယပ္ပတ္တေ ကုမာရေ မာတာ အာဟ – ‘‘တာတာ, တုမှာကံ ကပိလဝတ္ထုဝါသိနော သကျာ မာတုလာ သန္တိ။ မာတုလဓီတာနံ ပန ဝေါ ဧဝရူပံ နာမ ကေသဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ, ဧဝရူပံ ဒုဿဂဟဏံ။ ယဒါ တာ နှာနတိတ္ထံ အာဂစ္ဆန္တိ, တဒါ ဂန္တွာ ယဿ ယာ ရုစ္စတိ, သော တံ ဂဏှတူ’’တိ။ တေ တထေဝ ဂန္တွာ တာသု နှတွာ သီသံ သုက္ခာပယမာနာသု ယံ ယံ ဣစ္ဆိံသု, တံ တံ ဂဟေတွာ နာမံ သာဝေတွာ အဂမိံသု။ သကျရာဇာနော သုတွာ ‘‘ဟောတု, ဘဏေ, အမှာကံ ဉာတကာ ဧဝ တေ’’တိ တုဏှီ အဟေသုံ။ အယံ သကျကောလိယာနံ ဥပ္ပတ္တိ။ ဧဝံ တေသံ သကျကောလိယာနံ အညမညံ အာဝါဟဝိဝါဟံ ကရောန္တာနံ ယာဝ ဗုဒ္ဓကာလာ အနုပစ္ဆိန္နောဝ ဝံသော အာဂတော။ တတ္ထ ဘဂဝါ သကျဝံသံ ဒဿေတုံ – ‘‘တေ ရဋ္ဌသ္မာ ပဗ္ဗာဇိတာ ဟိမဝန္တပဿေ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမ္မန္တီတိ ဝသန္တိ။ သကျာ ဝတ ဘောတိ ရဋ္ဌသ္မာ ပဗ္ဗာဇိတာ အရညေ ဝသန္တာပိ ဇာတိသမ္ဘေဒမကတွာ ကုလဝံသံ အနုရက္ခိတုံ သကျာ, သမတ္ထာ, ပဋိဗလာတိ အတ္ထော။ တဒဂ္ဂေတိ တံ အဂ္ဂံ ကတွာ, တတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော။ သော စ နေသံ ပုဗ္ဗပုရိသောတိ သော ဩက္ကာကော ရာဇာ ဧတေသံ ပုဗ္ဗပုရိသော။ နတ္ထိ ဧတေသံ ဂဟပတိဝံသေန သမ္ဘေဒမတ္တမ္ပီတိ။

ဧဝံ သကျဝံသံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ အမ္ဗဋ္ဌဝံသံ ပကာသေန္တော – ‘‘ရညော ခေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ ကဏှံ နာမ ဇနေသီတိ ကာဠဝဏ္ဏံ အန္တောကုစ္ဆိယံယေဝ သဉ္ဇာတဒန္တံ ပရူဠှမဿုဒါဌိကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ ပဗျာဟာသီတိ ယက္ခော ဇာတောတိ ဘယေန ပလာယိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဌိတေသု ဃရမာနုသကေသု ဣတော စိတော စ ဝိစရန္တော ဓောဝထ မန္တိအာဒီနိ ဝဒန္တော ဥစ္စာသဒ္ဒမကာသိ။

၂၆၈။ တေ မာဏဝကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုန္တိ အတ္တနော ဥပါရမ္ဘမောစနတ္ထာယ – ‘‘ဧတံ မာ ဘဝ’’န္တိအာဒိဝစနံ အဝေါစုံ။ တေသံ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အမ္ဗဋ္ဌော အမှာကံ အာစရိယဿ ဇေဋ္ဌန္တေဝါသီ, သစေ မယံ ဧဝရူပေ ဌာနေ ဧကဒွေဝစနမတ္တမ္ပိ န ဝက္ခာမ, အယံ နော အာစရိယဿ သန္တိကေ အမှေ ပရိဘိန္ဒိဿတီ’’တိ ဥပါရမ္ဘမောစနတ္ထံ ဧဝံ အဝေါစုံ။ စိတ္တေန ပနဿ နိမ္မဒဘာဝံ အာကင်္ခန္တိ။ အယံ ကိရ မာနနိဿိတတ္တာ တေသမ္ပိ အပ္ပိယောဝ။ ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ မဓုရဝစနော။ အသ္မိံ ဝစနေတိ အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတေ ဝေဒတ္တယဝစနေ။ ပဋိမန္တေတုန္တိ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ပဋိကထေတုံ, ဝိဿဇ္ဇေတုန္တိ အတ္ထော။ ဧတသ္မိံ ဝါ ဒါသိပုတ္တဝစနေ။ ပဋိမန္တေတုန္တိ ဥတ္တရံ ကထေတုံ။

၂၆၉။ အထ ခေါ ဘဂဝါတိ အထ ခေါ ဘဂဝါ – ‘‘သစေ ဣမေ မာဏဝကာ ဧတ္ထ နိသိန္နာ ဧဝံ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကရိဿန္တိ, အယံ ကထာ ပရိယောသာနံ န ဂမိဿတိ။ ဟန္ဒ, နေ နိဿဒ္ဒေ ကတွာ အမ္ဗဋ္ဌေနေဝ သဒ္ဓိံ ကထေမီ’’တိ တေ မာဏဝကေ ဧတဒဝေါစ။ တတ္ထ မန္တဝှေါတိ မန္တယထ။ မယာ သဒ္ဓိံ ပဋိမန္တေတူတိ မယာ သဟ ကထေတု။ ဧဝံ ဝုတ္တေ မာဏဝကာ စိန္တယိံသု – ‘‘အမ္ဗဋ္ဌော တာဝ ဒါသိပုတ္တောသီတိ ဝုတ္တေ ပုန သီသံ ဥက္ခိပိတုံ နာသက္ခိ။ အယံ ခေါ ဇာတိ နာမ ဒုဇ္ဇာနာ, သစေ အညမ္ပိ ကိဉ္စိ သမဏော ဂေါတမော ‘တွံ ဒါသော’တိ ဝက္ခတိ, ကော တေန သဒ္ဓိံ အဍ္ဍံ ကရိဿတိ။ အမ္ဗဋ္ဌော အတ္တနာ ဗဒ္ဓံ ပုဋကံ အတ္တနာဝ မောစေတူ’’တိ အတ္တာနံ ပရိမောစေတွာ တဿေဝ ဥပရိ ခိပန္တာ – ‘‘သုဇာတော စ ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟံသု။

၂၇၀။ သဟဓမ္မိကောတိ သဟေတုကော သကာရဏော။ အကာမာ ဗျာကာတဗ္ဗောတိ အတ္တနာ အနိစ္ဆန္တေနပိ ဗျာကရိတဗ္ဗော, အဝဿံ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အညေန ဝါ အညံ ပဋိစရိဿသီတိ အညေန ဝစနေန အညံ ဝစနံ ပဋိစရိဿသိ အဇ္ဈောတ္ထရိဿသိ, ပဋိစ္ဆာဒေဿသီတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ‘‘ကိံ ဂေါတ္တော တွ’’န္တိ ဧဝံ ပုဋ္ဌော – ‘‘အဟံ တယော ဝေဒေ ဇာနာမီ’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ, အယံ အညေန အညံ ပဋိစရတိ နာမ။ ပက္ကမိဿသိ ဝါတိ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဇာနန္တောဝ အကထေတုကာမတာယ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမိဿသိ ဝါ။

တုဏှီ အဟောသီတိ သမဏော ဂေါတမော မံ သာမံယေဝ ဒါသိပုတ္တဘာဝံ ကထာပေတုကာမော, သာမံ ကထိတေ စ ဒါသော နာမ ဇာတောယေဝ ဟောတိ။ အယံ ပန ဒွတိက္ခတ္တုံ စောဒေတွာ တုဏှီ ဘဝိဿတိ, တတော အဟံ ပရိဝတ္တိတွာ ပက္ကမိဿာမီတိ စိန္တေတွာ တုဏှီ အဟောသိ။

၂၇၁။ ဝဇိရံ ပါဏိမှိ အဿာတိ ဝဇိရပါဏိ။ ယက္ခောတိ န ယော ဝါ သော ဝါ ယက္ခော, သက္ကော ဒေဝရာဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာဒိတ္တန္တိ အဂ္ဂိဝဏ္ဏံ။ သမ္ပဇ္ဇလိတန္တိ သုဋ္ဌု ပဇ္ဇလိတံ။ သဇောတိဘူတန္တိ သမန္တတော ဇောတိဘူတံ, ဧကဂ္ဂိဇာလဘူတန္တိ အတ္ထော။ ဌိတော ဟောတီတိ မဟန္တံ သီသံ, ကန္ဒလမကုဠသဒိသာ ဒါဌာ ဘယာနကာနိ အက္ခိနာသာဒီနိ ဧဝံ ဝိရူပရူပံ မာပေတွာ ဌိတော။

ကသ္မာ ပနေသ အာဂတောတိ? ဒိဋ္ဌိဝိဿဇ္ဇာပနတ္ထံ။ အပိ စ – ‘‘အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဓမ္မံ ဒေသေယျံ, ပရေ စ မေ န အာဇာနေယျု’’န္တိ ဧဝံ ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပေါဿုက္ကဘာဝံ အာပန္နေ ဘဂဝတိ သက္ကော မဟာဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေထ, တုမှာကံ အာဏာယ အဝတ္တမာနေ မယံ ဝတ္တာပေဿာမ, တုမှာကံ ဓမ္မစက္ကံ ဟောတု, အမှာကံ အာဏာစက္က’’န္တိ ပဋိညံ အကာသိ။ တသ္မာ – ‘‘အဇ္ဇ အမ္ဗဋ္ဌံ တာသေတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇာပေဿာမီ’’တိ အာဂတော။

ဘဂဝါ စေဝ ပဿတိ အမ္ဗဋ္ဌော စာတိ ယဒိ ဟိ တံ အညေပိ ပဿေယျုံ, တံ ကာရဏံ အဂရု အဿ, ‘‘အယံ သမဏော ဂေါတမော အမ္ဗဋ္ဌံ အတ္တနော ဝါဒေ အနောတရန္တံ ဉတွာ ယက္ခံ အာဝါဟေတွာ ဒဿေသိ, တတော အမ္ဗဋ္ဌော ဘယေန ကထေသီ’’တိ ဝဒေယျုံ။ တသ္မာ ဘဂဝါ စေဝ ပဿတိ အမ္ဗဋ္ဌော စ။ တဿ တံ ဒိသွာဝ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စိံသု။ အန္တောကုစ္ဆိ ဝိပရိဝတ္တမာနာ မဟာရဝံ ဝိရဝိ။ သော ‘‘အညေပိ နု ခေါ ပဿန္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော ကဿစိ လောမဟံသမတ္တမ္ပိ နာဒ္ဒသ။ တတော – ‘‘ဣဒံ ဘယံ မမေဝ ဥပ္ပန္နံ, သစာဟံ ယက္ခောတိ ဝက္ခာမိ, ‘ကိံ တဝမေဝ အက္ခီနိ အတ္ထိ, တွမေဝ ယက္ခံ ပဿသိ, ပဌမံ ယက္ခံ အဒိသွာ သမဏေန ဂေါတမေန ဝါဒသံဃဋ္ဋေ ပက္ခိတ္တောဝ ယက္ခံ ပဿသီ’တိ ဝဒေယျု’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘န ဒါနိ မေ ဣဓ အညံ ပဋိသရဏံ အတ္ထိ, အညတြ သမဏာ ဂေါတမာ’’တိ မညမာနော အထ ခေါ အမ္ဗဋ္ဌော မာဏဝေါ…ပေ… ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ။

၂၇၂။ တာဏံ ဂဝေသီတိ တာဏံ ဂဝေသမာနော။ လေဏံ ဂဝေသီတိ လေဏံ ဂဝေသမာနော။ သရဏံ ဂဝေသီတိ သရဏံ ဂဝေသမာနော။ ဧတ္ထ စ တာယတိ ရက္ခတီတိ တာဏံ။ နိလီယန္တိ ဧတ္ထာတိ လေဏံ။ သရတီတိ သရဏံ, ဘယံ ဟိံသတိ, ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော။ ဥပနိသီဒိတွာတိ ဥပဂမ္မ ဟေဋ္ဌာသနေ နိသီဒိတွာ။ ဗြဝိတူတိ ဝဒတု။

အမ္ဗဋ္ဌဝံသကထာ

၂၇၃-၂၇၄။ ဒက္ခိဏဇနပဒန္တိ ဒက္ခိဏာပထောတိ ပါကဋံ။ ဂင်္ဂါယ ဒက္ခိဏတော ပါကဋဇနပဒံ။ တဒါ ကိရ ဒက္ခိဏာပထေ ဗဟူ ဗြာဟ္မဏတာပသာ ဟောန္တိ, သော တတ္ထ ဂန္တွာ ဧကံ တာပသံ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ အာရာဓေသိ။ သော တဿ ဥပကာရံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘အမ္ဘော, ပုရိသ, မန္တံ တေ ဒေမိ, ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ မန္တံ ဂဏှာဟီ’’တိ။ သော အာဟ – ‘‘န မေ အာစရိယ, အညေန မန္တေန, ကိစ္စံ အတ္ထိ, ယဿာနုဘာဝေန အာဝုဓံ န ပရိဝတ္တတိ, တံ မေ မန္တံ ဒေဟီ’’တိ။ သော – ‘‘ဘဒြံ, ဘော’’တိ တဿ ဓနုအဂမနီယံ အမ္ဗဋ္ဌံ နာမ ဝိဇ္ဇံ အဒါသိ, သော တံ ဝိဇ္ဇံ ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ ဝီမံသိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ မေ မနောရထံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဣသိဝေသံ ဂဟေတွာ ဩက္ကာကဿ သန္တိကံ ဂတော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒက္ခိဏဇနပဒံ ဂန္တွာ ဗြဟ္မမန္တေ အဓီယိတွာ ရာဇာနံ ဩက္ကာကံ ဥပသင်္ကမိတွာ’’တိ။

ဧတ္ထ ဗြဟ္မမန္တေတိ အာနုဘာဝသမ္ပန္နတာယ သေဋ္ဌမန္တေ။ ကော နေဝံ’ရေ အယံ မယှံ ဒါသိပုတ္တောတိ ကော နု ဧဝံ အရေ အယံ မမ ဒါသိပုတ္တော။ သော တံ ခုရပ္ပန္တိ သော ရာဇာ တံ မာရေတုကာမတာယ သန္နဟိတံ သရံ တဿ မန္တာနုဘာဝေန နေဝ ခိပိတုံ န အပနေတုံ သက္ခိ, တာဝဒေဝ သကလသရီရေ သဉ္ဇာတသေဒေါ ဘယေန ဝေဓမာနော အဋ္ဌာသိ။

အမစ္စာတိ မဟာမစ္စာ။ ပါရိသဇ္ဇာတိ ဣတရေ ပရိသာဝစရာ။ ဧတဒဝေါစုန္တိ – ‘‘ဒဏ္ဍကီရညော ကိသဝစ္ဆတာပသေ အပရဒ္ဓဿ အာဝုဓဝုဋ္ဌိယာ သကလရဋ္ဌံ ဝိနဋ္ဌံ။ နာဠိကေရော ပဉ္စသု တာပသသတေသု အဇ္ဇုနော စ အင်္ဂီရသေ အပရဒ္ဓေါ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ နိရယံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ စိန္တယန္တာ ဘယေန ဧတံ သောတ္ထိ, ဘဒ္ဒန္တေတိအာဒိဝစနံ အဝေါစုံ။

သောတ္ထိ ဘဝိဿတိ ရညောတိ ဣဒံ ဝစနံ ကဏှော စိရံ တုဏှီ ဟုတွာ တတော အနေကပ္ပကာရံ ယာစီယမာနော – ‘‘တုမှာကံ ရညာ မာဒိသဿ ဣသိနော ခုရပ္ပံ သန္နယှန္တေန ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိအာဒီနိ စ ဝတွာ ပစ္ဆာ အဘာသိ။ ဥန္ဒြိယိဿတီတိ ဘိဇ္ဇိဿတိ, ထုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိပ္ပကိရိယိဿတီတိ။ ဣဒံ သော ‘‘ဇနံ တာသေဿာမီ’’တိ မုသာ ဘဏတိ။ သရသန္ထမ္ဘနမတ္တေယေဝ ဟိဿ ဝိဇ္ဇာယ အာနုဘာဝေါ, န အညတြ။ ဣတော ပရေသုပိ ဝစနေသု ဧသေဝ နယော။

ပလ္လောမောတိ ပန္နလောမော။ လောမဟံသနမတ္တမ္ပိဿ န ဘဝိဿတိ။ ဣဒံ ကိရ သော ‘‘သစေ မေ ရာဇာ တံ ဒါရိကံ ဒဿတီ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ အဝစ။ ကုမာရေ ခုရပ္ပံ ပတိဋ္ဌပေသီတိ တေန ‘‘သရော ဩတရတူ’’တိ မန္တေ ပရိဝတ္တိ, တေ ကုမာရဿ နာဘိယံ ပတိဋ္ဌပေသိ။ ဓီတရံ အဒါသီတိ သီသံ ဓောဝိတွာ အဒါသံ ဘုဇိဿံ ကတွာ ဓီတရံ အဒါသိ, ဥဠာရေ စ တံ ဌာနေ ဌပေသိ။ မာ ခေါ တုမှေ မာဏဝကာတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝါ – ‘‘ဧကေန ပက္ခေန အမ္ဗဋ္ဌော သကျာနံ ဉာတိ ဟောတီ’’တိ ပကာသေန္တော တဿ သမဿာသနတ္ထံ အာဟ။ တတော အမ္ဗဋ္ဌော ဃဋသတေန အဘိသိတ္တော ဝိယ ပဿဒ္ဓဒရထော ဟုတွာ သမဿာသေတွာ သမဏော ဂေါတမော မံ ‘‘တောသေဿာမီ’’တိ ဧကေန ပက္ခေန ဉာတိံ ကရောတိ, ခတ္တိယော ကိရာဟမသ္မီ’’တိ စိန္တေသိ။

ခတ္တိယသေဋ္ဌဘာဝဝဏ္ဏနာ

၂၇၅။ အထ ခေါ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ အမ္ဗဋ္ဌော ခတ္တိယောသ္မီ’’တိ သညံ ကရောတိ, အတ္တနော အခတ္တိယဘာဝံ န ဇာနာတိ, ဟန္ဒ နံ ဇာနာပေဿာမီတိ ခတ္တိယဝံသံ ဒဿေတုံ ဥတ္တရိဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော – ‘‘တံ ကိံ မညသိ အမ္ဗဋ္ဌာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ။ ဗြာဟ္မဏေသူတိ ဗြာဟ္မဏာနံ အန္တရေ။ အာသနံ ဝါ ဥဒကံ ဝါတိ အဂ္ဂါသနံ ဝါ အဂ္ဂေါဒကံ ဝါ။ သဒ္ဓေတိ မတကေ ဥဒ္ဒိဿ ကတဘတ္တေ။ ထာလိပါကေတိ မင်္ဂလာဒိဘတ္တေ။ ယညေတိ ယညဘတ္တေ။ ပါဟုနေတိ ပါဟုနကာနံ ကတဘတ္တေ ပဏ္ဏာကာရဘတ္တေ ဝါ။ အပိ နုဿာတိ အပိ နု အဿ ခတ္တိယပုတ္တဿ။အာဝဋံ ဝါ အဿ အနာဝဋံ ဝါတိ, ဗြာဟ္မဏကညာသု နိဝါရဏံ ဘဝေယျ ဝါ နော ဝါ, ဗြာဟ္မဏဒါရိကံ လဘေယျ ဝါ န ဝါ လဘေယျာတိ အတ္ထော။ အနုပပန္နောတိ ခတ္တိယဘာဝံ အပတ္တော, အပရိသုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော။

၂၇၆။ ဣတ္ထိယာ ဝါ ဣတ္ထိံ ကရိတွာတိ ဣတ္ထိယာ ဝါ ဣတ္ထိံ ပရိယေသိတွာ။ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပကရဏေတိ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဒေါသေ ဗြာဟ္မဏာနံ အယုတ္တေ အကတ္တဗ္ဗကရဏေ။ ဘဿပုဋေနာတိ ဘသ္မပုဋေန, သီသေ ဆာရိကံ ဩကိရိတွာတိ အတ္ထော။

၂၇၇။ ဇနေတသ္မိန္တိ ဇနိတသ္မိံ, ပဇာယာတိ အတ္ထော။ ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနောတိ ယေ ဇနေတသ္မိံ ဂေါတ္တံ ပဋိသရန္တိ – ‘‘အဟံ ဂေါတမော, အဟံ ကဿပေါ’’တိ, တေသု လောကေ ဂေါတ္တပဋိသာရီသု ခတ္တိယော သေဋ္ဌော။ အနုမတာ မယာတိ မမ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ဒေသိတာ မယာ အနုညာတာ။

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝိဇ္ဇာစရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၈။ ဣမာယ ပန ဂါထာယ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နောတိ ဣဒံ ပဒံ သုတွာ အမ္ဗဋ္ဌော စိန္တေသိ – ‘‘ဝိဇ္ဇာ နာမ တယော ဝေဒါ, စရဏံ ပဉ္စ သီလာနိ, တယိဒံ အမှာကံယေဝ အတ္ထိ, ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော စေ သေဋ္ဌော, မယမေဝ သေဋ္ဌာ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဝိဇ္ဇာစရဏံ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘ကတမံ ပန တံ, ဘော ဂေါတမ, စရဏံ, ကတမာ စ ပန သာ ဝိဇ္ဇာ’’တိ အာဟ။ အထဿ ဘဂဝါ တံ ဗြာဟ္မဏသမယေ သိဒ္ဓံ ဇာတိဝါဒါဒိပဋိသံယုတ္တံ ဝိဇ္ဇာစရဏံ ပဋိက္ခိပိတွာ အနုတ္တရံ ဝိဇ္ဇာစရဏံ ဒဿေတုကာမော – ‘‘န ခေါ အမ္ဗဋ္ဌာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဇာတိဝါဒေါတိ ဇာတိံ အာရဗ္ဘ ဝါဒေါ, ဗြာဟ္မဏဿေဝိဒံ ဝဋ္ဋတိ, န သုဒ္ဒဿာတိအာဒိ ဝစနန္တိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ဇာတိဝါဒဝိနိဗဒ္ဓါတိ ဇာတိဝါဒေ ဝိနိဗဒ္ဓါ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။

တတော အမ္ဗဋ္ဌော – ‘‘ယတ္ထ ဒါနိ မယံ လဂ္ဂိဿာမာတိ စိန္တယိမှ, တတော နော သမဏော ဂေါတမော မဟာဝါတေ ထုသံ ဓုနန္တော ဝိယ ဒူရမေဝ အဝက္ခိပိ။ ယတ္ထ ပန မယံ န လဂ္ဂါမ, တတ္ထ နော နိယောဇေသိ။ အယံ နော ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါ ဉာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒံ ပုစ္ဆိ။ အထဿ ဘဂဝါ သမုဒါဂမတော ပဘုတိ ဝိဇ္ဇာစရဏံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဓ အမ္ဗဋ္ဌ တထာဂတော’’တိအာဒိမာဟ။

၂၇၉။ ဧတ္ထ စ ဘဂဝါ စရဏပရိယာပန္နမ္ပိ တိဝိဓံ သီလံ ဝိဘဇန္တော ‘‘ဣဒမဿ ဟောတိ စရဏသ္မိ’’န္တိ အနိယျာတေတွာ ‘‘ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ သီလသ္မိ’’န္တိ သီလဝသေနေဝ နိယျာတေသိ။ ကသ္မာ? တဿပိ ဟိ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ သီလံ အတ္ထိ, တသ္မာ စရဏဝသေန နိယျာတိယမာနေ ‘‘မယမ္ပိ စရဏသမ္ပန္နာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထေဝ လဂ္ဂေယျ။ ယံ ပန တေန သုပိနေပိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ, တဿေဝ ဝသေန နိယျာတေန္တော ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ စရဏသ္မိံ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ စရဏသ္မိန္တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္တာဝတာ အဋ္ဌပိ သမာပတ္တိယော စရဏန္တိ နိယျာတိတာ ဟောန္တိ, ဝိပဿနာ ဉာဏတော ပန ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌဝိဓာပိ ပညာ ဝိဇ္ဇာတိ နိယျာတိတာ။

စတုအပါယမုခကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၀။ အပါယမုခါနီတိ ဝိနာသမုခါနိ။ အနဘိသမ္ဘုဏမာနောတိ အသမ္ပာပုဏန္တော, အဝိသဟမာနော ဝါ။ ခါရိဝိဓမာဒါယာတိ ဧတ္ထ ခါရီတိ အရဏီ ကမဏ္ဍလု သုဇာဒယော တာပသပရိက္ခာရာ။ ဝိဓောတိ ကာဇော။ တသ္မာ ခါရိဘရိတံ ကာဇမာဒါယာတိ အတ္ထော။ ယေ ပန ခါရိဝိဝိဓန္တိ ပဌန္တိ, တေ ‘‘ခါရီတိ ကာဇဿ နာမံ, ဝိဝိဓန္တိ ဗဟုကမဏ္ဍလုအာဒိပရိက္ခာရ’’န္တိ ဝဏ္ဏယန္တိ။ ပဝတ္တဖလဘောဇနောတိ ပတိတဖလဘောဇနော။ ပရိစာရကောတိ ကပ္ပိယကရဏပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏပါဒဓောဝနာဒိဝတ္တကရဏဝသေန ပရိစာရကော။ ကာမဉ္စ ဂုဏာဓိကောပိ ခီဏာသဝသာမဏေရော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုနော ဝုတ္တနယေန ပရိစာရကော ဟောတိ, အယံ ပန န တာဒိသော ဂုဏဝသေနပိ ဝေယျာဝစ္စကရဏဝသေနပိ လာမကောယေဝ။

ကသ္မာ ပန တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ သာသနဿ ဝိနာသမုခန္တိ ဝုတ္တာတိ? ယသ္မာ ဂစ္ဆန္တံ ဂစ္ဆန္တံ သာသနံ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန ဩသက္ကိဿတိ။ ဣမသ္မိဉှိ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တိဿော သိက္ခာ ပူရေတုံ အသက္ကောန္တံ လဇ္ဇိနော သိက္ခာကာမာ – ‘‘နတ္ထိ တယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ’’တိ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ။ သော ‘‘ဒုက္ကရံ ခုရဓာရူပမံ သာသနေ ပဋိပတ္တိပူရဏံ ဒုက္ခံ, တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန သုကရာ စေဝ ဗဟုဇနသမ္မတာ စာ’’တိ ဝိဗ္ဘမိတွာ တာပသော ဟောတိ။ အညေ တံ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ တယာ ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆန္တိ။ သော – ‘‘ဘာရိယံ တုမှာကံ သာသနေ ကမ္မံ, ဣဓ ပန သဆန္ဒစာရိနော မယ’’န္တိ ဝဒတိ။ သောပိ, ယဒိ ဧဝံ အဟမ္ပိ ဧတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇာမီတိ တဿ အနုသိက္ခန္တော တာပသော ဟောတိ။ ဧဝမညေပိ အညေပီတိ ကမေန တာပသာဝ ဗဟုကာ ဟောန္တိ။ တေသံ ဥပ္ပန္နကာလေ သာသနံ ဩသက္ကိတံ နာမ ဘဝိဿတိ။ လောကေ ဧဝရူပေါ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တဿ ဤဒိသံ နာမ သာသနံ အဟောသီတိ သုတမတ္တမေဝ ဘဝိဿတိ။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ သာသနဿ ဝိနာသမုခန္တိ အာဟ။

ကုဒါလပိဋကန္တိ ကန္ဒမူလဖလဂ္ဂဟဏတ္ထံ ကုဒါလဉ္စေဝ ပိဋကဉ္စ။ ဂါမသာမန္တံ ဝါတိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါဒီနိ အနဘိသမ္ဘုဏန္တော, ကသိကမ္မာဒီဟိ စ ဇီဝိတံ နိပ္ဖါဒေတုံ ဒုက္ခန္တိ မညမာနော ဗဟုဇနကုဟာပနတ္ထံ ဂါမသာမန္တေ ဝါ နိဂမသာမန္တေ ဝါ အဂ္ဂိသာလံ ကတွာ သပ္ပိတေလဒဓိမဓုဖာဏိတတိလတဏ္ဍုလာဒီဟိ စေဝ နာနာဒါရူဟိ စ ဟောမကရဏဝသေန အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တော အစ္ဆတိ။

စတုဒွါရံ အဂါရံ ကရိတွာတိ စတုမုခံ ပါနာဂါရံ ကတွာ တဿ ဒွါရေ မဏ္ဍပံ ကတွာ တတ္ထ ပါနီယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အာဂတာဂတေ ပါနီယေန အာပုစ္ဆတိ။ ယမ္ပိဿ အဒ္ဓိကာ ကိလန္တာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ပရိတုဋ္ဌာ ဘတ္တပုဋံ ဝါ တဏ္ဍုလာဒီနိ ဝါ ဒေန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာ အမ္ဗိလယာဂုအာဒီနိ ကတွာ ဗဟုတရံ အာမိသဂဟဏတ္ထံ ကေသဉ္စိ အန္နံ ဒေတိ, ကေသဉ္စိ ဘတ္တပစနဘာဇနာဒီနိ။ တေဟိပိ ဒိန္နံ အာမိသံ ဝါ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒီနိ ဝါ ဂဏှတိ, တာနိ ဝဍ္ဎိယာ ပယောဇေတိ။ ဧဝံ ဝဍ္ဎမာနဝိဘဝေါ ဂေါမဟိံသဒါသီဒါသပရိဂ္ဂဟံ ကရောတိ, မဟန္တံ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတိ။ ဣမံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ – ‘‘စတုဒွါရံ အဂါရံ ကရိတွာ အစ္ဆတီ’’တိ။ ‘‘တမဟံ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ ပဋိပူဇေဿာမီ’’တိ ဣဒံ ပနဿ ပဋိပတ္တိမုခံ။ ဣမိနာ ဟိ မုခေန သော ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ။ ဧတ္တာဝတာ စ ဘဂဝတာ သဗ္ဗာပိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ။

ကထံ? အဋ္ဌဝိဓာ ဟိ တာပသာ – သပုတ္တဘရိယာ, ဥဉ္ဆာစရိယာ, အနဂ္ဂိပက္ကိကာ, အသာမပါကာ, အသ္မမုဋ္ဌိကာ, ဒန္တဝက္ကလိကာ, ပဝတ္တဖလဘောဇနာ, ပဏ္ဍုပလာသိကာတိ။ တတ္ထ ယေ ကေဏိယဇဋိလော ဝိယ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေတွာ ဝသန္တိ, တေ သပုတ္တဘရိယာ နာမ။

ယေ ပန ‘‘သပုတ္တဒါရဘာဝေါ နာမ ပဗ္ဗဇိတဿ အယုတ္တော’’တိ လာယနမဒ္ဒနဋ္ဌာနေသု ဝီဟိမုဂ္ဂမာသတိလာဒီနိ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ပစိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, တေ ဥဉ္ဆာစရိယာ နာမ။

ယေ ‘‘ခလေန ခလံ ဝိစရိတွာ ဝီဟိံ အာဟရိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ပရိဘုဉ္ဇနံ နာမ အယုတ္တ’’န္တိ ဂါမနိဂမေသု တဏ္ဍုလဘိက္ခံ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, တေ အနဂ္ဂိပက္ကိကာ နာမ။

ယေ ပန ‘‘ကိံ ပဗ္ဗဇိတဿ သာမပါကေနာ’’တိ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ပက္ကဘိက္ခမေဝ ဂဏှန္တိ, တေ အသာမပါကာ နာမ။

ယေ ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘိက္ခာပရိယေဋ္ဌိ နာမ ဒုက္ခာ ပဗ္ဗဇိတဿာ’’တိ မုဋ္ဌိပါသာဏေန အမ္ဗာဋကာဒီနံ ရုက္ခာနံ တစံ ကောဋ္ဋေတွာ ခါဒန္တိ, တေ အသ္မမုဋ္ဌိကာ နာမ။

ယေ ပန ‘‘ပါသာဏေန တစံ ကောဋ္ဋေတွာ ဝိစရဏံ နာမ ဒုက္ခ’’န္တိ ဒန္တေဟေဝ ဥဗ္ဗာဋေတွာ ခါဒန္တိ, တေ ဒန္တဝက္ကလိကာ နာမ။

ယေ ‘‘ဒန္တေဟိ ဥဗ္ဗာဋေတွာ ခါဒနံ နာမ ဒုက္ခံ ပဗ္ဗဇိတဿာ’’တိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပဟရိတွာ ပတိတာနိ ဖလာနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, တေ ပဝတ္တဖလဘောဇနာ နာမ။

ယေ ပန ‘‘လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပါတေတွာ ပရိဘောဂေါ နာမ အသာရုပ္ပေါ ပဗ္ဗဇိတဿာ’’တိ သယံ ပတိတာနေဝ ပုပ္ဖဖလပဏ္ဍုပလာသာဒီနိ ခါဒန္တာ ယာပေန္တိ, တေ ပဏ္ဍုပလာသိကာ နာမ။

တေ တိဝိဓာ – ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမမုဒုကဝသေန။ တတ္ထ ယေ နိသိန္နဋ္ဌာနတော အနုဋ္ဌာယ ဟတ္ထေန ပါပုဏနဋ္ဌာနေဝ ပတိတံ ဂဟေတွာ ခါဒန္တိ, တေ ဥက္ကဋ္ဌာ။ ယေ ဧကရုက္ခတော အညံ ရုက္ခံ န ဂစ္ဆန္တိ, တေ မဇ္ဈိမာ။ ယေ တံ တံ ရုက္ခမူလံ ဂန္တွာ ပရိယေသိတွာ ခါဒန္တိ, တေ မုဒုကာ။

ဣမာ ပန အဋ္ဌပိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ ဣမာဟိ စတူဟိယေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ကထံ? ဧတာသု ဟိ သပုတ္တဘရိယာ စ ဥဉ္ဆာစရိယာ စ အဂါရံ ဘဇန္တိ။ အနဂ္ဂိပက္ကိကာ စ အသာမပါကာ စ အဂျာဂါရံ ဘဇန္တိ။ အသ္မမုဋ္ဌိကာ စ ဒန္တဝက္ကလိကာ စ ကန္ဒမူလဖလဘောဇနံ ဘဇန္တိ။ ပဝတ္တဖလဘောဇနာ စ ပဏ္ဍုပလာသိကာ စ ပဝတ္တဖလဘောဇနံ ဘဇန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတ္တာဝတာ စ ဘဂဝတာ သဗ္ဗာပိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီ’’တိ။

၂၈၁-၂၈၂။ ဣဒါနိ ဘဂဝါ သာစရိယကဿ အမ္ဗဋ္ဌဿ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါယ အပါယမုခမ္ပိ အပ္ပတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ တံ ကိံ မညသိ အမ္ဗဋ္ဌာတိအာဒိမာဟ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ အတ္တနာ အာပါယိကောပိ အပရိပူရမာနောတိ အတ္တနာ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပဒါယ အာပါယိကေနာပိ အပရိပူရမာနေန။

ပုဗ္ဗကဣသိဘာဝါနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၂၈၃။ ဒတ္တိကန္တိ ဒိန္နကံ။ သမ္မုခီဘာဝမ္ပိ န ဒဒါတီတိ ကသ္မာ န ဒဒါတိ? သော ကိရ သမ္မုခါ အာဝဋ္ဋနိံ နာမ ဝိဇ္ဇံ ဇာနာတိ။ ယဒါ ရာဇာ မဟာရဟေန အလင်္ကာရေန အလင်္ကတော ဟောတိ, တဒါ ရညော သမီပေ ဌတွာ တဿ အလင်္ကာရဿ နာမံ ဂဏှတိ။ တဿ ရာဇာ နာမေ ဂဟိတေ န ဒေမီတိ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ။ ဒတွာ ပုန ဆဏဒိဝသေ အလင်္ကာရံ အာဟရထာတိ ဝတွာ, နတ္ထိ, ဒေဝ, တုမှေဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဒိန္နောတိ ဝုတ္တော, ‘‘ကသ္မာ မေ ဒိန္နော’’တိ ပုစ္ဆိ။ တေ အမစ္စာ ‘သော ဗြာဟ္မဏော သမ္မုခါ အာဝဋ္ဋနိမာယံ ဇာနာတိ။ တာယ တုမှေ အာဝဋ္ဋေတွာ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီ’တိ အာဟံသု။ အပရေ ရညာ သဟ တဿ အတိသဟာယဘာဝံ အသဟန္တာ အာဟံသု – ‘‘ဒေဝ, ဧတဿ ဗြာဟ္မဏဿ သရီရေ သင်္ခဖလိတကုဋ္ဌံ နာမ အတ္ထိ။ တုမှေ ဧတံ ဒိသွာဝ အာလိင်္ဂထ ပရာမသထ, ဣဒဉ္စ ကုဋ္ဌံ နာမ ကာယသံသဂ္ဂဝသေန အနုဂစ္ဆတိ, မာ ဧဝံ ကရောထာ’’တိ။ တတော ပဋ္ဌာယ တဿ ရာဇာ သမ္မုခီဘာဝံ န ဒေတိ။

ယသ္မာ ပန သော ဗြာဟ္မဏော ပဏ္ဍိတော ခတ္တဝိဇ္ဇာယ ကုသလော, တေန သဟ မန္တေတွာ ကတကမ္မံ နာမ န ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ သာဏိပါကာရဿ အန္တော ဌတွာ ဗဟိ ဌိတေန တေန သဒ္ဓိံ မန္တေတိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တိရော ဒုဿန္တေန မန္တေတီ’’တိ။ တတ္ထ တိရောဒုဿန္တေနာတိ တိရောဒုဿေန။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဓမ္မိကန္တိ အနဝဇ္ဇံ။ ပယာတန္တိ အဘိဟရိတွာ ဒိန္နံ။ ကထံ တဿ ရာဇာတိ ယဿ ရညော ဗြာဟ္မဏော ဤဒိသံ ဘိက္ခံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ, ကထံ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ သော ရာဇာ သမ္မုခီဘာဝမ္ပိ န ဒဒေယျ။ အယံ ပန အဒိန္နကံ မာယာယ ဂဏှတိ, တေနဿ သမ္မုခီဘာဝံ ရာဇာ န ဒေတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဣဒံ ပန ကာရဏံ ဌပေတွာ ရာဇာနဉ္စေဝ ဗြာဟ္မဏဉ္စ န အညော ကောစိ ဇာနာတိ။ တဒေတံ ဧဝံ ရဟဿမ္ပိ ပဋိစ္ဆန္နမ္ပိ အဒ္ဓါ သဗ္ဗညူ သမဏော ဂေါတမောတိ နိဋ္ဌံ ဂမိဿတီ’’တိ ဘဂဝါ ပကာသေသိ။

၂၈၄။ ဣဒါနိ အယဉ္စ အမ္ဗဋ္ဌော, အာစရိယော စဿ မန္တေ နိဿာယ အတိမာနိနော။ တေန တေသံ မန္တနိဿိတမာနနိမ္မဒနတ္ထံ ဥတ္တရိ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော တံ ကိံ မညသိ, အမ္ဗဋ္ဌ, ဣဓ ရာဇာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ရထူပတ္ထရေတိ ရထမှိ ရညော ဌာနတ္ထံ အတ္ထရိတွာ သဇ္ဇိတပဒေသေ။ ဥဂ္ဂေဟိ ဝါတိ ဥဂ္ဂတုဂ္ဂတေဟိ ဝါ အမစ္စေဟိ။ ရာဇညေဟီတိ အနဘိသိတ္တကုမာရေဟိ။ ကိဉ္စိဒေဝ မန္တနန္တိ အသုကသ္မိံ ဒေသေ တဠာကံ ဝါ မာတိကံ ဝါ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အသုကသ္မိံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ နဂရံ ဝါ နိဝေသေတုန္တိ ဧဝရူပံ ပါကဋမန္တနံ။ တဒေဝ မန္တနန္တိ ယံ ရညာ မန္တိတံ တဒေဝ။ တာဒိသေဟိယေဝ သီသုက္ခေပဘမုက္ခေပါဒီဟိ အာကာရေဟိ မန္တေယျ။ ရာဇဘဏိတန္တိ ယထာ ရညာ ဘဏိတံ, တဿတ္ထဿ သာဓနသမတ္ထံ။ သောပိ တဿတ္ထဿ သာဓနသမတ္ထမေဝ ဘဏိတံ ဘဏတီတိ အတ္ထော။

၂၈၅။ ပဝတ္တာရောတိ ပဝတ္တယိတာရော။ ယေသန္တိ ယေသံ သန္တကံ။ မန္တပဒန္တိ ဝေဒသင်္ခါတံ မန္တမေဝ။ ဂီတန္တိ အဋ္ဌကာဒီဟိ ဒသဟိ ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏေဟိ သရသမ္ပတ္တိဝသေန သဇ္ဈာယိတံ။ ပဝုတ္တန္တိ အညေသံ ဝုတ္တံ, ဝါစိတန္တိ အတ္ထော။ သမိဟိတန္တိ သမုပဗျူဠှံ ရာသိကတံ, ပိဏ္ဍံ ကတွာ ဌပိတန္တိ အတ္ထော။ တဒနုဂါယန္တီတိ ဧတရဟိ ဗြာဟ္မဏာ တံ တေဟိ ပုဗ္ဗေ ဂီတံ အနုဂါယန္တိ အနုသဇ္ဈာယန္တိ။ တဒနုဘာသန္တီတိ တံ အနုဘာသန္တိ, ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဘာသိတမနုဘာသန္တီတိ တေဟိ ဘာသိတံ သဇ္ဈာယိတံ အနုသဇ္ဈာယန္တိ။ ဝါစိတမနုဝါစေန္တီတိ တေဟိ အညေသံ ဝါစိတံ အနုဝါစေန္တိ။

သေယျထိဒန္တိ တေ ကတမေဟိ အတ္ထော။ အဋ္ဌကောတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ။ တေ ကိရ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေတွာ ပရူပဃာတံ အကတွာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပါဝစနေန သဟ သံသန္ဒိတွာ မန္တေ ဂန္ထိံသု။ အပရာပရေ ပန ဗြာဟ္မဏာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ တယော ဝေဒေ ဘိန္ဒိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနေန သဒ္ဓိံ ဝိရုဒ္ဓေ အကံသု။ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ယေန တွံ ဣသိ ဘဝေယျာသိ, ဧတံ ကာရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ။ ဣဓ ဘဂဝါ ယသ္မာ – ‘‘ဧသ ပုစ္ဆိယမာနောပိ, အတ္တနော အဝတ္ထရဏဘာဝံ ဉတွာ ပဋိဝစနံ န ဒဿတီ’’တိ ဇာနာတိ, တသ္မာ ပဋိညံ အဂဟေတွာဝ တံ ဣသိဘာဝံ ပဋိက္ခိပိ။

၂၈၆။ ဣဒါနိ ယသ္မာ တေ ပေါရာဏာ ဒသ ဗြာဟ္မဏာ နိရာမဂန္ဓာ အနိတ္ထိဂန္ဓာ ရဇောဇလ္လဓရာ ဗြဟ္မစာရိနော အရညာယတနေ ပဗ္ဗတပါဒေသု ဝနမူလဖလာဟာရာ ဝသိံသု။ ယဒါ ကတ္ထစိ ဂန္တုကာမာ ဟောန္တိ, ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေနေဝ ဂစ္ဆန္တိ, နတ္ထိ တေသံ ယာနေန ကိစ္စံ။ သဗ္ဗဒိသာသု စ နေသံ မေတ္တာဒိဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာဝ အာရက္ခာ ဟောတိ, နတ္ထိ တေသံ ပါကာရပုရိသဂုတ္တီဟိ အတ္ထော။ ဣမိနာ စ အမ္ဗဋ္ဌေန သုတပုဗ္ဗာ တေသံ ပဋိပတ္တိ၊ တသ္မာ ဣမဿ သာစရိယကဿ တေသံ ပဋိပတ္တိတော အာရကဘာဝံ ဒဿေတုံ – ‘‘တံ ကိံ မညသိ, အမ္ဗဋ္ဌာ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဝိစိတကာဠကန္တိ ဝိစိနိတွာ အပနီတကာဠကံ။ ဝေဌကနတပဿာဟီတိ ဒုဿပဋ္ဋဒုဿဝေဏိ အာဒီဟိ ဝေဌကေဟိ နမိတဖာသုကာဟိ။ ကုတ္တဝါလေဟီတိ သောဘာကရဏတ္ထံ ကပ္ပေတုံ, ယုတ္တဋ္ဌာနေသု ကပ္ပိတဝါလေဟိ။ ဧတ္ထ စ ဝဠဝါနံယေဝ ဝါလာ ကပ္ပိတာ, န ရထာနံ, ဝဠဝပယုတ္တတ္တာ ပန ရထာပိ ‘‘ကုတ္တဝါလာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဥက္ကိဏ္ဏပရိခါသူတိ ခတပရိခါသု။ ဩက္ခိတ္တပလိဃာသူတိ ဌပိတပလိဃာသု။ နဂရူပကာရိကာသူတိ ဧတ္ထ ဥပကာရိကာတိ ပရေသံ အာရောဟနိဝါရဏတ္ထံ သမန္တာ နဂရံ ပါကာရဿ အဓောဘာဂေ ကတသုဓာကမ္မံ ဝုစ္စတိ။ ဣဓ ပန တာဟိ ဥပကာရိကာဟိ ယုတ္တာနိ နဂရာနေဝ ‘‘နဂရူပကာရိကာယော’’တိ အဓိပ္ပေတာနိ။ ရက္ခာပေန္တီတိ တာဒိသေသု နဂရေသု ဝသန္တာပိ အတ္တာနံ ရက္ခာပေန္တိ။ ကင်္ခါတိ ‘‘သဗ္ဗညူ, န သဗ္ဗညူ’’တိ ဧဝံ သံသယော။ ဝိမတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, ဝိရူပါ မတိ, ဝိနိစ္ဆိနိတုံ အသမတ္ထာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဘဂဝါ ‘‘အမ္ဗဋ္ဌဿ ဣမိနာ အတ္တဘာဝေန မဂ္ဂပါတုဘာဝေါ နတ္ထိ, ကေဝလံ ဒိဝသော ဝီတိဝတ္တတိ, အယံ ခေါ ပန လက္ခဏပရိယေသနတ္ထံ အာဂတော, တမ္ပိ ကိစ္စံ နဿရတိ။ ဟန္ဒဿ သတိဇနနတ္ထံ နယံ ဒေမီ’’တိ အာဟ။

ဒွေလက္ခဏဒဿနဝဏ္ဏနာ

၂၈၇။ ဧဝံ ဝတွာ ပန ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ နိသိန္နာနံ ဝါ နိပန္နာနံ ဝါ ကောစိ လက္ခဏံ ပရိယေသိတုံ န သက္ကောတိ, ဌိတာနံ ပန စင်္ကမန္တာနံ ဝါ သက္ကောတိ။ အာစိဏ္ဏဉ္စေတံ ဗုဒ္ဓါနံ လက္ခဏပရိယေသနတ္ထံ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ စင်္ကမာဓိဋ္ဌာနံ နာမ, တေန ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဗဟိ နိက္ခန္တော။ တသ္မာ အထ ခေါ ဘဂဝါတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

သမန္နေသီတိ ဂဝေသိ, ဧကံ ဒွေတိ ဝါ ဂဏယန္တော သမာနယိ။ ယေဘုယျေနာတိ ပါယေန, ဗဟုကာနိ အဒ္ဒသ, အပ္ပါနိ န အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော။ တတော ယာနိ န အဒ္ဒသ တေသံ ဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဌပေတွာ ဒွေ’’တိ။ ကင်္ခတီတိ ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဝိစိကိစ္ဆတီတိ တတော တတော တာနိ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ န သက္ကောတိ ဒဋ္ဌုံ။ နာဓိမုစ္စတီတိ တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သန္နိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ။ န သမ္ပသီဒတီတိ တတော – ‘‘ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏော အယ’’န္တိ ဘဂဝတိ ပသာဒံ နာပဇ္ဇတိ။ ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ, ဝိစိကိစ္ဆာယ မဇ္ဈိမာ, အနဓိမုစ္စနတာယ ဗလဝတီ, အသမ္ပသာဒေန တေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တဿ ကာလုသိယဘာဝေါ။ ကောသောဟိတေတိ ဝတ္ထိကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေ။ ဝတ္ထဂုယှေတိ အင်္ဂဇာတေ ဘဂဝတော ဟိ ဝရဝါရဏဿေဝ ကောသောဟိတံ ဝတ္ထဂုယှံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဒုမဂဗ္ဘသမာနံ။ တံ သော ဝတ္ထပဋိစ္ဆန္နတ္တာ အပဿန္တော, အန္တောမုခဂတာယ စ ဇိဝှါယ ပဟူတဘာဝံ အသလ္လက္ခေန္တော တေသု ဒွီသု လက္ခဏေသု ကင်္ခီ အဟောသိ ဝိစိကိစ္ဆီ။

၂၈၈။ တထာရူပန္တိ တံ ရူပံ။ ကိမေတ္ထ အညေန ဝတ္တဗ္ဗံ? ဝုတ္တမေတံ နာဂသေနတ္ထေရေနေဝ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန – ‘‘ဒုက္ကရံ, ဘန္တေ, နာဂသေန, ဘဂဝတာ ကတန္တိ။ ကိံ မဟာရာဇာတိ? မဟာဇနေန ဟိရိကရဏောကာသံ ဗြဟ္မာယု ဗြာဟ္မဏဿ စ အန္တေဝါသိ ဥတ္တရဿ စ, ဗာဝရိဿ အန္တေဝါသီနံ သောဠသဗြာဟ္မဏာနဉ္စ, သေလဿ ဗြာဟ္မဏဿ စ အန္တေဝါသီနံ တိသတမာဏဝါနဉ္စ ဒဿေသိ, ဘန္တေတိ။ န, မဟာရာဇ, ဘဂဝါ ဂုယှံ ဒဿေသိ။ ဆာယံ ဘဂဝါ ဒဿေသိ။ ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ နိဝါသနနိဝတ္ထံ ကာယဗန္ဓနဗဒ္ဓံ စီဝရပါရုတံ ဆာယာရူပကမတ္တံ ဒဿေသိ မဟာရာဇာတိ။ ဆာယံ ဒိဋ္ဌေ သတိ ဒိဋ္ဌံယေဝ နနု, ဘန္တေတိ? တိဋ္ဌတေတံ, မဟာရာဇ, ဟဒယရူပံ ဒိသွာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တော ဘဝေယျ, ဟဒယမံသံ နီဟရိတွာ ဒဿေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ။ ကလ္လောသိ, ဘန္တေ, နာဂသေနာ’’တိ။

နိန္နာမေတွာတိ နီဟရိတွာ။ အနုမသီတိ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကတွာ အနုမဇ္ဇိ, တထာကရဏေန စေတ္ထ မုဒုဘာဝေါ, ကဏ္ဏသောတာနုမသနေန ဒီဃဘာဝေါ, နာသိကသောတာနုမသနေန တနုဘာဝေါ, နလာဋစ္ဆာဒနေန ပုထုလဘာဝေါ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၈၉။ ပဋိမာနေန္တောတိ အာဂမေန္တော, အာဂမနမဿ ပတ္ထေန္တော ဥဒိက္ခန္တောတိ အတ္ထော။

၂၉၀။ ကထာသလ္လာပေါတိ ကထာ စ သလ္လာပေါ စ, ကထနံ ပဋိကထနန္တိ အတ္ထော။

၂၉၁။ အဟော ဝတာတိ ဂရဟဝစနမေတံ။ ရေတိ ဣဒံ ဟီဠနဝသေန အာမန္တနံ။ ပဏ္ဍိတကာတိ တမေဝ ဇိဂုစ္ဆန္တော အာဟ။ သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝရူပေန ကိရ ဘော ပုရိသော အတ္ထစရကေနာတိ ဣဒံ ယာဒိသော တွံ, ဧဒိသေ အတ္ထစရကေ ဟိတကာရကေ သတိ ပုရိသော နိရယံယေဝ ဂစ္ဆေယျ, န အညတြာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အာသဇ္ဇ အာသဇ္ဇာတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဃဋ္ဋေတွာ။ အမှေပိ ဧဝံ ဥပနေယျ ဥပနေယျာတိ ဗြာဟ္မဏော ခေါ ပန အမ္ဗဋ္ဌ ပေါက္ခရသာတီတိအာဒီနိ ဝတွာ ဧဝံ ဥပနေတွာ ဥပနေတွာ ပဋိစ္ဆန္နံ ကာရဏံ အာဝိကရိတွာ သုဋ္ဌု ဒါသာဒိဘာဝံ အာရောပေတွာ အဝစ, တယာ အမှေ အက္ကောသာပိတာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပဒသာယေဝ ပဝတ္တေသီတိ ပါဒေန ပဟရိတွာ ဘူမိယံ ပါတေသိ။ ယဉ္စ သော ပုဗ္ဗေ အာစရိယေန သဒ္ဓိံ ရထံ အာရုဟိတွာ သာရထိ ဟုတွာ အဂမာသိ, တမ္ပိဿ ဌာနံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ရထဿ ပုရတော ပဒသာ ယေဝဿ ဂမနံ အကာသိ။

ပေါက္ခရသာတိဗုဒ္ဓူပသင်္ကမနဝဏ္ဏနာ

၂၉၂-၂၉၆။ အတိဝိကာလောတိ သုဋ္ဌု ဝိကာလော, သမ္မောဒနီယကထာယပိ ကာလော နတ္ထိ။ အာဂမာ နု ခွိဓ ဘောတိ အာဂမာ နု ခေါ ဣဓ ဘော။ အဓိဝါသေတူတိ သမ္ပဋိစ္ဆတု။ အဇ္ဇတနာယာတိ ယံ မေ တုမှေသု ကာရံ ကရောတော အဇ္ဇ ဘဝိဿတိ ပုညဉ္စ ပီတိပါမောဇ္ဇဉ္စ တဒတ္ထာယ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေနာတိ ဘဂဝါ ကာယင်္ဂံ ဝါ ဝါစင်္ဂံ ဝါ အစောပေတွာ အဗ္ဘန္တရေယေဝ ခန္တိံ ဓာရေန္တော တုဏှီဘာဝေန အဓိဝါသေသိ။ ဗြာဟ္မဏဿ အနုဂ္ဂဟဏတ္ထံ မနသာဝ သမ္ပဋိစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၉၇။ ပဏီတေနာတိ ဥတ္တမေန။ သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန။ သန္တပ္ပေသီတိ သုဋ္ဌု တပ္ပေသိ ပရိပုဏ္ဏံ သုဟိတံ ယာဝဒတ္ထံ အကာသိ။ သမ္ပဝါရေသီတိ သုဋ္ဌု ပဝါရေသိ, အလံ အလန္တိ ဟတ္ထသညာယ ပဋိက္ခိပါပေသိ။ ဘုတ္တာဝိန္တိ ဘုတ္တဝန္တံ။ ဩနီတပတ္တပါဏိန္တိ ပတ္တတော ဩနီတပါဏိံ, အပနီတဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိန္တိပိ ပါဌော။ တဿတ္ထော – ဩနိတ္တံ နာနာဘူတံ ဝိနာဘူတံ ပတ္တံ ပါဏိတော အဿာတိ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိ, တံ ဩနိတ္တပတ္တပါဏိံ။ ဟတ္ထေ စ ပတ္တဉ္စ ဓောဝိတွာ ဧကမန္တေ ပတ္တံ နိက္ခိပိတွာ နိသိန္နန္တိ အတ္ထော။ ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ဘဂဝန္တံ ဧဝံ ဘူတံ ဉတွာ ဧကသ္မိံ ဩကာသေ နိသီဒီတိ အတ္ထော။

၂၉၈။ အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ အနုပဋိပါဋိကထံ။ အာနုပုဗ္ဗိကထာ နာမ ဒါနာနန္တရံ သီလံ, သီလာနန္တရံ သဂ္ဂေါ, သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂေါတိ ဧတေသံ အတ္ထာနံ ဒီပနကထာ။ တေနေဝ – ‘‘သေယျထိဒံ ဒါနကထ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ဩကာရန္တိ အဝကာရံ လာမကဘာဝံ။ သာမုက္ကံသိကာတိ သာမံ ဥက္ကံသိကာ, အတ္တနာယေဝ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတာ, သယမ္ဘူဉာဏေန ဒိဋ္ဌာ, အသာဓာရဏာ အညေသန္တိ အတ္ထော။ ကာ ပန သာတိ? အရိယသစ္စဒေသနာ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခံ, သမုဒယံ, နိရောဓံ, မဂ္ဂ’’န္တိ။ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဧတ္ထ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော။ တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ အာဟ။ တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝံ သဗ္ဗသင်္ခတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

ပေါက္ခရသာတိဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာဝဏ္ဏနာ

၂၉၉။ ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော။ ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ။ တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ အနေနာတိ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော။ ဝိဂတာ ကထံကထာ အဿာတိ ဝိဂတကထံကထော။ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ ဝိသာရဒဘာဝံ ပတ္တော။ ကတ္ထ? သတ္ထုသာသနေ။ နာဿ ပရော ပစ္စယော, န ပရဿ သဒ္ဓါယ ဧတ္ထ ဝတ္တတီတိ အပရပ္ပစ္စယော။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ စ ပါကဋမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သောဏဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀၀။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… အင်္ဂေသူတိ သောဏဒဏ္ဍသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ အင်္ဂေသူတိ အင်္ဂါ နာမ အင်္ဂပါသာဒိကတာယ ဧဝံ လဒ္ဓဝေါဟာရာ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရူဠှိသဒ္ဒေန အင်္ဂါတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ အင်္ဂေသု ဇနပဒေ။ စာရိကန္တိ ဣဓာပိ အတုရိတစာရိကာ စေဝ နိဗဒ္ဓစာရိကာ စ အဓိပ္ပေတာ။ တဒါ ကိရ ဘဂဝတော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တဿ သောဏဒဏ္ဍော ဗြာဟ္မဏော ဉာဏဇာလဿ အန္တော ပညာယိတ္ထ။ အထ ဘဂဝါ အယံ ဗြာဟ္မဏော မယှံ ဉာဏဇာလေ ပညာယတိ။ ‘အတ္ထိ နု ခွဿုပနိဿယော’တိ ဝီမံသန္တော အဒ္ဒသ။ ‘မယိ တတ္ထ ဂတေ ဧတဿ အန္တေဝါသိနော ဒွါဒသဟာကာရေဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ မမ သန္တိကေ အာဂန္တုံ န ဒဿန္တိ။ သော ပန တေသံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဧကူနတိံသ အာကာရေဟိ မမ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတွာ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ။ သော ပဉှဝိဿဇ္ဇနပရိယောသာနေ သရဏံ ဂမိဿတီ’တိ, ဒိသွာ ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရော တံ ဇနပဒံ ပဋိပန္နော။ တေန ဝုတ္တံ – အင်္ဂေသု စာရိကံ စရမာနော…ပေ… ယေန စမ္ပာ တဒဝသရီတိ။

ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေတိ တဿ စမ္ပာနဂရဿ အဝိဒူရေ ဂဂ္ဂရာယ နာမ ရာဇဂ္ဂမဟေသိယာ ခဏိတတ္တာ ဂဂ္ဂရာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရာ ပေါက္ခရဏီ အတ္ထိ။ တဿာ တီရေ သမန္တတော နီလာဒိပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမပဋိမဏ္ဍိတံ မဟန္တံ စမ္ပကဝနံ။ တသ္မိံ ဘဂဝါ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓေ စမ္ပကဝနေ ဝိဟရတိ။ တံ သန္ဓာယ ဂဂ္ဂရာယ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေတိ ဝုတ္တံ။ မာဂဓေန သေနိယေန ဗိမ္ဗိသာရေနာတိ ဧတ္ထ သော ရာဇာ မဂဓာနံ ဣဿရတ္တာ မာဂဓော။ မဟတိယာ သေနာယ သမန္နာဂတတ္တာ သေနိယော။ ဗိမ္ဗီတိ သုဝဏ္ဏံ။ တသ္မာ သာရသုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏတာယ ဗိမ္ဗိသာရောတိ ဝုစ္စတိ။

၃၀၁-၃၀၂။ ဗဟူ ဗဟူ ဟုတွာ သံဟတာတိ သံဃာ။ ဧကေကိဿာယ ဒိသာယ သံဃော ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃီ။ ပုဗ္ဗေ နဂရဿ အန္တော အဂဏာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဂဏတံ ပတ္တာတိ ဂဏီဘူတာ။ ခတ္တံ အာမန္တေသီတိ။ ခတ္တာ ဝုစ္စတိ ပုစ္ဆိတပဉှေ ဗျာကရဏသမတ္ထော မဟာမတ္တော, တံ အာမန္တေသိ အာဂမေန္တူတိ မုဟုတ္တံ ပဋိမာနေန္တု, မာ ဂစ္ဆန္တူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သောဏဒဏ္ဍဂုဏကထာ

၃၀၃။ နာနာဝေရဇ္ဇကာနန္တိ နာနာဝိဓေသု ရဇ္ဇေသု, အညေသု အညေသု ကာသိကောသလာဒီသု ရဇ္ဇေသု ဇာတာ, တာနိ ဝါ တေသံ နိဝါသာ, တတော ဝါ အာဂတာတိ နာနာဝေရဇ္ဇကာ, တေသံ နာနာဝေရဇ္ဇကာနံ။ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာတိ တသ္မိံ ကိရ နဂရေ ဒွီဟိ ကရဏီယေဟိ ဗြာဟ္မဏာ သန္နိပတန္တိ – ယညာနုဘဝနတ္ထံ ဝါ မန္တသဇ္ဈာယနတ္ထံ ဝါ။ တဒါ စ တသ္မိံ နဂရေ ယမညာ နတ္ထိ။ သောဏဒဏ္ဍဿ ပန သန္တိကေ မန္တသဇ္ဈာယနတ္ထံ ဧတေ သန္နိပတိတာ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေနာ’’တိ။ တေ တဿ ဂမနံ သုတွာ စိန္တေသုံ – ‘‘အယံ သောဏဒဏ္ဍော ဥဂ္ဂတဗြာဟ္မဏော ယေဘုယျေန စ အညေ ဗြာဟ္မဏာ သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂတာ, အယမေဝ န ဂတော။ သွာယံ သစေ တတ္ထ ဂမိဿတိ, အဒ္ဓါ သမဏဿ ဂေါတမဿ အာဝဋ္ဋနိယာ မာယာယ အာဝဋ္ဋိတော, တံ သရဏံ ဂမိဿတိ။ တတော ဧတဿာပိ ဂေဟဒွါရေ ဗြာဟ္မဏာနံ သန္နိပါတော န ဘဝိဿတီ’’တိ။ ‘‘ဟန္ဒဿ ဂမနန္တရာယံ ကရောမာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ တတ္ထ အဂမံသု။ တံ သန္ဓာယ – အထ ခေါ တေ ဗြာဟ္မဏာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ဣမိနာပင်္ဂေနာတိ ဣမိနာပိ ကာရဏေန။ ဧဝံ ဧတံ ကာရဏံ ဝတွာ ပုန – ‘‘အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတုဿနကသတ္တော နာမ နတ္ထိ။ ဟန္ဒဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏနေန ဂမနံ နိဝါရေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ဘဝဉှိ သောဏဒဏ္ဍော ဥဘတော သုဇာတောတိအာဒီနိ ကာရဏာနိ အာဟံသု။

ဥဘတောတိ ဒွီဟိ ပက္ခေဟိ။ မာတိတော စ ပိတိတော စာတိ ဘောတော မာတာ ဗြာဟ္မဏီ, မာတုမာတာ ဗြာဟ္မဏီ, တဿာပိ မာတာ ဗြာဟ္မဏီ၊ ပိတာ ဗြာဟ္မဏော, ပိတုပိတာ ဗြာဟ္မဏော, တဿာပိ ပိတာ ဗြာဟ္မဏောတိ, ဧဝံ ဘဝံ ဥဘတော သုဇာတော မာတိတော စ ပိတိတော စ။ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကောတိ သံသုဒ္ဓါ တေ မာတုဂဟဏီ ကုစ္ဆီတိ အတ္ထော။ သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာတိ ဧတ္ထ ပန ကမ္မဇတေဇောဓာတု ‘‘ဂဟဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ။

ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါတိ ဧတ္ထ ပိတုပိတာ ပိတာမဟော, ပိတာမဟဿ ယုဂံ ပိတာမဟယုဂံ။ ယုဂန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝုစ္စတိ။ အဘိလာပမတ္တမေဝ စေတံ။ အတ္ထတော ပန ပိတာမဟောယေဝ ပိတာမဟယုဂံ။ တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ။ ဧဝံ ယာဝ သတ္တမော ပုရိသော, တာဝ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော။ အထ ဝါ အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာတိ ဒဿေန္တိ။ အက္ခိတ္တောတိ – ‘‘အပနေထ ဧတံ, ကိံ ဣမိနာ’’တိ ဧဝံ အက္ခိတ္တော အနဝက္ခိတ္တော။ အနုပကုဋ္ဌောတိ န ဥပကုဋ္ဌော, န အက္ကောသံ ဝါ နိန္ဒံ ဝါ လဒ္ဓပုဗ္ဗော။ ကေန ကာရဏေနာတိ? ဇာတိဝါဒေန။ ဣတိပိ – ‘‘ဟီနဇာတိကော ဧသော’’တိ ဧဝရူပေန ဝစနေနာတိ အတ္ထော။

အဍ္ဎောတိ ဣဿရော။ မဟဒ္ဓနောတိ မဟတာ ဓနေန သမန္နာဂတော။ ဘဝတော ဟိ ဂေဟေ ပထဝိယံ ပံသုဝါလိကာ ဝိယ ဗဟုဓနံ, သမဏော ပန ဂေါတမော အဓနော ဘိက္ခာယ ဥဒရံ ပူရေတွာ ယာပေတီတိ ဒဿေန္တိ။ မဟာဘောဂေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန မဟာဥပဘောဂေါ။ ဧဝံ ယံ ယံ ဂုဏံ ဝဒန္တိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဝသေန ဘဂဝတော အဂုဏံယေဝ ဒဿေမာတိ မညမာနာ ဝဒန္တိ။

အဘိရူပေါတိ အညေဟိ မနုဿေဟိ အဘိရူပေါ အဓိကရူပေါ။ ဒဿနီယောတိ ဒိဝသမ္ပိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိကရဏတော ဒဿနယောဂ္ဂေါ။ ဒဿနေနေဝ စိတ္တပသာဒဇနနတော ပါသာဒိကော။ ပေါက္ခရတာ ဝုစ္စတိ သုန္ဒရဘာဝေါ, ဝဏ္ဏဿ ပေါက္ခရတာ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ, တာယ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာ ယုတ္တောတိ အတ္ထော။ ပေါရာဏာ ပနာဟု – ‘‘ပေါက္ခရန္တိ သရီရံ ဝဒန္တိ, ဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏမေဝါ’’တိ။ တေသံ မတေန ဝဏ္ဏဉ္စ ပေါက္ခရဉ္စ ဝဏ္ဏပေါက္ခရာနိ။ တေသံ ဘာဝေါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာ။ ဣတိ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဥတ္တမေန ပရိသုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏေန စေဝ သရီရသဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စာတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မဝဏ္ဏီတိ သေဋ္ဌဝဏ္ဏီ။ ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏေသုပိ သေဋ္ဌေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မဝစ္ဆသီတိ မဟာဗြဟ္မုနော သရီရသဒိသေနေဝ သရီရေန သမန္နာဂတော။ အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယာတိ ‘‘ဘောတော သရီရေ ဒဿနဿ ဩကာသော န ခုဒ္ဒကော မဟာ, သဗ္ဗာနေဝ တေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ ဒဿနီယာနေဝ, တာနိ စာပိ မဟန္တာနေဝါ’’တိ ဒီပေန္တိ။

သီလမဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ။ ဝုဒ္ဓံ ဝဒ္ဓိတံ သီလမဿာတိ ဝုဒ္ဓသီလီ။ ဝုဒ္ဓသီလေနာတိ ဝုဒ္ဓေန ဝဒ္ဓိတေန သီလေန။ သမန္နာဂတောတိ ယုတ္တော။ ဣဒံ ဝုဒ္ဓသီလီပဒဿေဝ ဝေဝစနံ။ သဗ္ဗမေတံ ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ။

ကလျာဏဝါစောတိအာဒီသု ကလျာဏာ သုန္ဒရာ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ ဝါစာ အဿာတိ ကလျာဏဝါစော။ ကလျာဏံ မဓုရံ ဝါက္ကရဏံ အဿာတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော။ ဝါက္ကရဏန္တိ ဥဒါဟရဏဃောသော။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ။ ပုရေ ဝါ ဘဝတ္တာ ပေါရီ။ ပေါရိယာ နာဂရိကိတ္ထိယာ သုခုမာလတ္တနေန သဒိသာတိ ပေါရီ, တာယ ပေါရိယာ။ ဝိဿဋ္ဌာယာတိ အပလိဗုဒ္ဓါယ သန္ဒိဋ္ဌဝိလမ္ဗိတာဒိဒေါသရဟိတာယ။ အနေလဂလာယာတိ ဧလဂဠေနဝိရဟိတာယ။ ယဿ ကဿစိ ဟိ ကထေန္တဿ ဧလာ ဂဠန္တိ, လာလာ ဝါ ပဂ္ဃရန္တိ, ခေဠဖုသိတာနိ ဝါ နိက္ခမန္တိ, တဿ ဝါစာ ဧလဂဠံ နာမ ဟောတိ, တဗ္ဗိပရိတာယာတိ အတ္ထော။ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ပါကဋံ ကတွာ ဘာသိတတ္ထဿ ဝိညာပနသမတ္ထာယ။

ဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဇိဏ္ဏတာယ ဇိဏ္ဏော။ ဝုဒ္ဓေါတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဝုဒ္ဓိဘာဝမရိယာဒပ္ပတ္တော။ မဟလ္လကောတိ ဇာတိမဟလ္လကတာယ သမန္နာဂတော။ စိရကာလပ္ပသုတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဒ္ဓဂတောတိ အဒ္ဓါနံ ဂတော, ဒွေ တယော ရာဇပရိဝဋ္ဋေ အတီတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ ပစ္ဆိမဝယံ သမ္ပတ္တော, ပစ္ဆိမဝယော နာမ ဝဿသတဿ ပစ္ဆိမော တတိယဘာဂေါ။

အပိ စ ဇိဏ္ဏောတိ ပေါရာဏော, စိရကာလပ္ပဝတ္တကုလနွယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝုဒ္ဓေါတိ သီလာစာရာဒိဂုဏဝုဒ္ဓိယာ ယုတ္တော။ မဟလ္လကောတိ ဝိဘဝမဟန္တာယ သမန္နာဂတော။ အဒ္ဓဂတောတိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ဗြာဟ္မဏာနံ ဝတစရိယာဒိမရိယာဒံ အဝီတိက္ကမ္မ စရဏသီလော။ ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ ဇာတိဝုဒ္ဓဘာဝမ္ပိ အန္တိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော။

ဗုဒ္ဓဂုဏကထာ

၃၀၄။ ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝုတ္တေ။ သောဏဒဏ္ဍော – ‘‘ဣမေ ဗြာဟ္မဏာ ဇာတိအာဒီဟိ မမ ဝဏ္ဏံ ဝဒန္တိ, န ခေါ ပန မေတံ ယုတ္တံ အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ရဇ္ဇိတုံ။ ဟန္ဒာဟံ ဧတေသံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ မဟန္တဘာဝံ ဉာပေတွာ ဧတေသံ တတ္ထ ဂမနံ ကရောမီ’’တိ စိန္တေတွာ တေန ဟိ – ဘော မမပိ သုဏာထာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယေပိ ဥဘတော သုဇာတောတိ အာဒယော အတ္တနော ဂုဏေဟိ သဒိသာ ဂုဏာ တေပိ၊ ‘‘ကော စာဟံ ကေ စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယော ဂုဏာ’’တိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ ဥတ္တရိတရေယေဝ မညမာနော, ဣတရေ ပန ဧကန္တေနေဝ ဘဂဝတော မဟန္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ပကာသေတိ။

မယမေဝ အရဟာမာတိ ဧဝံ နိယာမေန္တောဝေတ္ထ ဣဒံ ဒီပေတိ – ‘‘ယဒိ ဂုဏမဟန္တတာယ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော နာမ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ သိနေရုံ ဥပနိဓာယ သာသပေါ, မဟာသမုဒ္ဒံ ဥပနိဓာယ ဂေါပဒကံ, သတ္တသု မဟာသရေသု ဥဒကံ ဥပနိဓာယ ဥဿာဝဗိန္ဒု ပရိတ္တော လာမကော။ ဧဝမေဝ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယောပိ ဂုဏေ ဥပနိဓာယ အမှာကံ ဂုဏာ ပရိတ္တာ လာမကာ၊ တသ္မာ မယမေဝ အရဟာမ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ။

မဟန္တံ ဉာတိသံဃံ ဩဟာယာတိ မာတိပက္ခေ အသီတိကုလသဟဿာနိ, ပိတိပက္ခေ အသီတိကုလသဟဿာနီတိ ဧဝံ သဋ္ဌိကုလသတသဟဿံ ဩဟာယ ပဗ္ဗဇိတော။

ဘူမိဂတဉ္စ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စာတိ ဧတ္ထ ရာဇင်္ဂဏေ စေဝ ဥယျာနေ စ သုဓာမဋ္ဌပေါက္ခရဏိယော သတ္တရတနာနံ ပူရေတွာ ဘူမိယံ ဌပိတံ ဓနံ ဘူမိဂတံ နာမ။ ပါသာဒနိယူဟာဒယော ပရိပူရေတွာ ဌပိတံ ဝေဟာသဋ္ဌံ နာမ။ ဧတံ တာဝ ကုလပရိယာယေန အာဂတံ။ တထာဂတဿ ပန ဇာတဒိဝသေယေဝ သင်္ခေါ, ဧလော, ဥပ္ပလော, ပုဏ္ဍရီကောတိ စတ္တာရော နိဓယော ဥဂ္ဂတာ။ တေသု သင်္ခေါ ဂါဝုတိကော, ဧလော အဍ္ဎယောဇနိကော, ဥပ္ပလော တိဂါဝုတိကော, ပုဏ္ဍရီကော ယောဇနိကော။ တေသုပိ ဂဟိတံ ဂဟိတံ ပူရတိယေဝ, ဣတိ ဘဂဝါ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဩဟာယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဒဟရောဝ သမာနောတိ တရုဏောဝ သမာနော။ သုသုကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော, အဉ္ဇနဝဏ္ဏသဒိသကေသော ဟုတွာ ဝါတိ အတ္ထော။ ဘဒြေနာတိ ဘဒ္ဒကေန။ ပဌမေန ဝယသာတိ တိဏ္ဏံ ဝယာနံ ပဌမဝယေန။ အကာမကာနန္တိ အနိစ္ဆမာနာနံ။ အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ။ အဿူနိ မုခေ ဧတေသန္တိ အဿုမုခါ, တေသံ အဿုမုခါနံ, အဿူဟိ ကိလိန္နမုခါနန္တိ အတ္ထော။ ရုဒန္တာနန္တိ ကန္ဒိတွာ ရောဒမာနာနံ။ အခုဒ္ဒါဝကာသောတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အပရိမာဏောယေဝ ဒဿနာယ ဩကာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ရာဇဂဟေ ကိရ အညတရော ဗြာဟ္မဏော သမဏဿ ဂေါတမဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတီတိ သုတွာ ဘဂဝတော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသနကာလေ သဋ္ဌိဟတ္ထံ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ နဂရဒွါရဿ ဗဟိ ဌတွာ သမ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ။ ဝေဠု ဘဂဝတော ဇာဏုကမတ္တံ ပါပုဏိ။ ပုန ဒိဝသေ ဒွေ ဝေဠူ ဃဋေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ။ ဘဂဝါပိ ဒွိန္နံ ဝေဠူနံ ဥပရိ ကဋိမတ္တမေဝ ပညာယမာနော – ‘‘ဗြာဟ္မဏ, ကိံ ကရောသီ’’တိ အာဟ။ တုမှာကံ ပမာဏံ ဂဏှာမီတိ။ ‘‘ဗြာဟ္မဏ, သစေပိ တွံ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေတွာ ဌိတေ ဝေဠူ ဃဋေတွာ အာဂမိဿသိ, နေဝ မေ ပမာဏံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿသိ။ န ဟိ မယာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ တထာ ပါရမိယော ပူရိတာ, ယထာ မေ ပရော ပမာဏံ ဂဏှေယျ, အတုလော, ဗြာဟ္မဏ, တထာဂတော အပ္ပမေယျော’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ –

‘‘တေ တာဒိသေ ပူဇယတော, နိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ၊

န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ, ဣမေတ္တမပိ ကေနစီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၆)၊

ဂါထာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အမတံ ပိဝိံသု။

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော။ ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ။ ဗဟလန္တရေန ဆ ယောဇနသတာနိ။ ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတော တီဏိ ယောဇနသတာနိ။ အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ။ ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ။ မုခံ ဒွိယောဇနသတံ တိယောဇနသတဂမ္ဘီရံ တိယောဇနသတပရိမဏ္ဍလံ။ ဂီဝါ တိယောဇနသတံ။ နလာဋံ တိယောဇနသတံ။ သီသံ နဝယောဇနသတံ။ ‘‘သော အဟံ ဥစ္စောသ္မိ, သတ္ထာရံ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နာဂစ္ဆိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ သုတွာ – ‘‘ယထာကထဉ္စ ဩလောကေဿာမီ’’တိ အာဂတော။

အထ ဘဂဝါ တဿဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ – ‘‘စတူသု ဣရိယာပထေသု ကတရေန ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဌိတကော နာမ နီစောပိ ဥစ္စော ဝိယ ပညာယတိ။ နိပန္နောဝဿ အတ္တာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ‘‘အာနန္ဒ, ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ မဉ္စကံ ပညာပေဟီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ။ ရာဟု အာဂန္တွာ နိပန္နံ ဘဂဝန္တံ ဂီဝံ ဥန္နာမေတွာ နဘမဇ္ဈေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ ဥလ္လောကေသိ။ ကိမိဒံ အသုရိန္ဒာတိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘ဘဂဝါ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ နာဂစ္ဆိန္တိ။ န မယာ, အသုရိန္ဒ, အဓောမုခေန ပါရမိယော ပူရိတာ။ ဥဒ္ဓဂ္ဂမေဝ ကတွာ ဒါနံ ဒိန္နန္တိ။ တံ ဒိဝသံ ရာဟု သရဏံ အဂမာသိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယ။

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သီလဝါ, တံ ပန သီလံ အရိယံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓံ။ တေနာဟ – ‘‘အရိယသီလီ’’တိ။ တဒေတံ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ။ တေနာဟ – ‘‘ကုသလသီလီ’’တိ။ ကုသလသီလေနာတိ ဣဒမဿ ဝေဝစနံ။

ဗဟူနံ အာစရိယပါစရိယောတိ ဘဂဝတော ဧကေကာယ ဓမ္မဒေသနာယ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အပရိမာဏာပိ ဒေဝမနုဿာ မဂ္ဂဖလာမတံ ပိဝန္တိ, တသ္မာ ဗဟူနံ အာစရိယော။ သာဝကဝေနေယျာနံ ပန ပါစရိယောတိ။

ခီဏကာမရာဂေါတိ ဧတ္ထ ကာမံ ဘဂဝတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ခီဏာ။ ဗြာဟ္မဏော ပန တေ န ဇာနာတိ။ အတ္တနော ဇာနနဋ္ဌာနေယေဝ ဂုဏံ ကထေတိ။ ဝိဂတစာပလ္လောတိ – ‘‘ပတ္တမဏ္ဍနာ စီဝရမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ…ပေ… ကေလနာ ပဋိကေလနာ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၅၄) ဧဝံ ဝုတ္တစာပလ္လာ ဝိရဟိတော။

အပါပပုရေက္ခာရောတိ အပါပေ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေ ပုရတော ကတွာ ဝိစရတိ။ ဗြဟ္မညာယ ပဇာယာတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒိဘေဒါယ ဗြာဟ္မဏပဇာယ, ဧတိဿာယ စ ပဇာယ ပုရေက္ခာရော။ အယဉှိ ပဇာ သမဏံ ဂေါတမံ ပုရက္ခတွာ စရတီတိ အတ္ထော။ အပိ စ အပါပပုရေက္ခာရောတိ န ပါပံ ပုရေက္ခာရော န ပါပံ ပုရတော ကတွာ စရတိ, န ပါပံ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ကဿ? ဗြဟ္မညာယ ပဇာယ။ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဒ္ဓါယပိ ဗြာဟ္မဏပဇာယ အဝိရုဒ္ဓေါ ဟိတသုခတ္ထိကော ယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တိရောရဋ္ဌာတိ ပရရဋ္ဌတော။ တိရောဇနပဒါတိ ပရဇနပဒတော။ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒယော စေဝ ဒေဝဗြဟ္မနာဂဂန္ဓဗ္ဗာဒယော စ – ‘‘ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ။ တတ္ထ ကေစိ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဒေါသံ ဝိဿဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနေ ဝါ အသမတ္ထတံ သလ္လက္ခေတွာ အပုစ္ဆိတွာဝ တုဏှီ နိသီဒန္တိ။ ကေစိ ပုစ္ဆန္တိ။ ကေသဉ္စိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆာယ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဝိမတိယော တီရံ ပတွာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦမိယော ဝိယ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ဘိဇ္ဇန္တိ။

ဧဟိ သွာဂတဝါဒီတိ ဒေဝမနုဿပဗ္ဗဇိတဂဟဋ္ဌေသု တံ တံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ – ‘‘ဧဟိ သွာဂတ’’န္တိ ဧဝံ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ သခိလောတိ တတ္ထ ကတမံ သာခလျံ? ‘‘ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တသာခလျေန သမန္နာဂတော, မုဒုဝစနောတိ အတ္ထော။ သမ္မောဒကောတိ ပဋိသန္ထာရကုသလော, အာဂတာဂတာနံ စတုန္နံ ပရိသာနံ – ‘‘ကစ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သဗ္ဗံ အဒ္ဓါနဒရထံ ဝူပသမေန္တော ဝိယ ပဌမတရံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကတ္တာတိ အတ္ထော။ အဗ္ဘာကုဋိကောတိ ယထာ ဧကစ္စေ ပရိသံ ပတွာ ထဒ္ဓမုခါ သင်္ကုဋိတမုခါ ဟောန္တိ, န ဧဒိသော, ပရိသဒဿနေန ပနဿ ဗာလာတပသမ္ဖဿေန ဝိယ ပဒုမံ မုခပဒုမံ ဝိကသတိ ပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကံ ဟောတိ။ ဥတ္တာနမုခေါတိ ယထာ ဧကစ္စေ နိကုဇ္ဇိတမုခါ ဝိယ သမ္ပတ္တာယ ပရိသာယ န ကိဉ္စိ ကထေန္တိ, အတိဒုလ္လဘကထာ ဟောန္တိ, န ဧဝရူပေါ။ သမဏော ပန ဂေါတမော သုလဘကထော။ န တဿ သန္တိကံ အာဂတာဂတာနံ – ‘‘ကသ္မာ မယံ ဣဓာဂတာ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မံ ပန သုတွာ အတ္တမနာဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ။ ပုဗ္ဗဘာသီတိ ဘာသန္တော စ ပဌမတရံ ဘာသတိ, တဉ္စ ခေါ ကာလယုတ္တံ ပမာဏယုတ္တံ အတ္ထနိဿိတမေဝ ဘာသတိ, န နိရတ္ထကကထံ။

န တသ္မိံ ဂါမေ ဝါတိ ယတ္ထ ကိရ ဘဂဝါ ပဋိဝသတိ, တတ္ထ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ အာရက္ခံ ဂဏှန္တိ, တံ နိဿာယ မနုဿာနံ ဥပဒ္ဒဝေါ န ဟောတိ, ပံသုပိသာစကာဒယောယေဝ ဟိ မနုဿေ ဝိဟေဌေန္တိ, တေ တာသံ အာနုဘာဝေန ဒူရံ အပက္ကမန္တိ။ အပိ စ ဘဂဝတော မေတ္တာဗလေနပိ န အမနုဿာ မနုဿေ ဝိဟေဌေန္တိ။

သံဃီတိအာဒီသု အနုသာသိတဗ္ဗော သယံ ဝါ ဥပ္ပါဒိတော သံဃော အဿ အတ္ထီတိ သံဃီ။ တာဒိသော စဿ ဂဏော အတ္ထီတိ ဂဏီ။ ပုရိမပဒဿေဝ ဝါ ဝေဝစနမေတံ။ အာစာရသိက္ခာပနဝသေန ဂဏဿ အာစရိယောတိ ဂဏာစရိယော။ ပုထုတိတ္ထကရာနန္တိ ဗဟူနံ တိတ္ထကရာနံ။ ယထာ ဝါ တထာ ဝါတိ ယေန ဝါ တေန ဝါ အစေလကာဒိမတ္တကေနာပိ ကာရဏေန။ သမုဒါဂစ္ဆတီတိ သမန္တတော ဥပဂစ္ဆတိ အဘိဝဍ္ဎတိ။

အတိထိ နော တေ ဟောန္တီတိ တေ အမှာကံ အာဂန္တုကာ, နဝကာ ပါဟုနကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ပရိယာပုဏာမီတိ ဇာနာမိ။ အပရိမာဏဝဏ္ဏောတိ တထာရူပေနေဝ သဗ္ဗညုနာပိ အပ္ပမေယျဝဏ္ဏော – ‘‘ပဂေဝ မာဒိသေနာ’’တိ ဒဿေတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတ္တံ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,

ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ,

ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ။

၃၀၅။ ဣမံ ပန သတ္ထု ဂုဏကထံ သုတွာ တေ ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု – ယထာ သောဏဒဏ္ဍော ဗြာဟ္မဏော သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏေ ဘဏတိ, အနောမဂုဏော သော ဘဝံ ဂေါတမော၊ ဧဝံ တဿ ဂုဏေ ဇာနမာနေန ခေါ ပန အာစရိယေန အတိစိရံ အဓိဝါသိတံ, ဟန္ဒ နံ အနုဝတ္တာမာတိ အနုဝတ္တိံသု။ တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တေ ‘‘တေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အလမေဝါတိ ယုတ္တမေဝ။ အပိ ပုဋောသေနာတိ ပုဋောသံ ဝုစ္စတိ ပါထေယျံ, တံ ဂဟေတွာပိ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တမေဝါတိ အတ္ထော။ ပုဋံသေနာတိပိ ပါဌော, တဿတ္ထော, ပုဋော အံသေ အဿာတိ ပုဋံသော, တေန ပုဋံသေန။ အံသေန ဟိ ပါထေယျပုဋံ ဝဟန္တေနာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သောဏဒဏ္ဍပရိဝိတက္ကဝဏ္ဏနာ

၃၀၆-၃၀၈။ တိရောဝနသဏ္ဍဂတဿာတိ အန္တောဝနသဏ္ဍေ ဂတဿ, ဝိဟာရဗ္ဘန္တရံ ပဝိဋ္ဌဿာတိ အတ္ထော။ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာတိ ဧတေ ဥဘတောပက္ခိကာ, တေ ဧဝံ စိန္တယိံသု – ‘‘သစေ နော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ – ‘ကသ္မာ တုမှေ သမဏံ ဂေါတမံ ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ? တေသံ – ‘ကိံ အဉ္ဇလိမတ္တကရဏေနာပိ ဝန္ဒနံ နာမ ဟောတီ’တိ ဝက္ခာမ။ သစေ နော သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စောဒေဿန္တိ – ‘ကသ္မာ တုမှေ ဘဂဝန္တံ န ဝန္ဒိတ္ထာ’တိ။ ‘ကိံ သီသေန ဘူမိယံ ပဟရန္တေနေဝ ဝန္ဒနံ နာမ ဟောတိ, နနု အဉ္ဇလိကမ္မမ္ပိ ဝန္ဒနံ ဧဝါ’တိ ဝက္ခာမာ’’တိ။ နာမဂေါတ္တန္တိ ‘‘ဘော, ဂေါတမ, အဟံ အသုကဿ ပုတ္တော ဒတ္တော နာမ, မိတ္တော နာမ, ဣဓာဂတော’’တိ ဝဒန္တာ နာမံ သာဝေန္တိ နာမ။ ‘‘ဘော, ဂေါတမ, အဟံ ဝါသေဋ္ဌော နာမ, ကစ္စာနော နာမ, ဣဓာဂတော’’တိ ဝဒန္တာ ဂေါတ္တံ သာဝေန္တိ နာမ။ ဧတေ ကိရ ဒလိဒ္ဒါ ဇိဏ္ဏာ ကုလပုတ္တာ ‘‘ပရိသမဇ္ဈေ နာမဂေါတ္တဝသေန ပါကဋာ ဘဝိဿာမာ’’တိ ဧဝမကံသု။ ယေ ပန တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု, တေ ကေရာဋိကာ စေဝ အန္ဓဗာလာ စ။ တတ္ထ ကေရာဋိကာ – ‘‘ဧကံ ဒွေ ကထာသလ္လာပေပိ ကရောန္တော ဝိဿာသိကော ဟောတိ, အထ ဝိဿာသေ သတိ ဧကံ ဒွေ ဘိက္ခာ အဒါတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ တတော အတ္တာနံ မောစေတွာ တုဏှီ နိသီဒန္တိ။ အန္ဓဗာလာ အညာဏတာယေဝ အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍော ဝိယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ တုဏှီဘူတာ နိသီဒန္တိ။

ဗြာဟ္မဏပညတ္တိဝဏ္ဏနာ

၃၀၉-၃၁၀။ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကန္တိ ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ဗြာဟ္မဏော အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ အဓောမုခေါ ထဒ္ဓဂတ္တော ကိံ စိန္တယမာနော နိသိန္နော, ကိံ နု ခေါ စိန္တေတီ’’တိ အာဝဇ္ဇန္တော အတ္တနော စေတသာ တဿ စိတ္တံ အညာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယာ’’တိ။ ဝိဟညတီတိ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇတိ။

၃၁၁။အနုဝိလောကေတွာ ပရိသန္တိ ဘဂဝတော သကသမယေ ပဉှပုစ္ဆနေန ဥဒကေ မိယမာနော ဥက္ခိပိတွာ ထလေ ဌပိတော ဝိယ သမပဿဒ္ဓကာယစိတ္တော ဟုတွာ ပရိသံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဒိဋ္ဌိသဉ္ဇာနေနေဝ ‘‘ဥပဓာရေန္တု မေ ဘောန္တော ဝစန’’န္တိ ဝဒန္တော ဝိယ အနုဝိလောကေတွာ ပရိသံ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ။ သုဇံ ပဂ္ဂဏှန္တာနန္တိ ယညယဇနတ္ထာယ သုဇံ ဂဏှန္တေသု ဗြာဟ္မဏေသု ပဌမော ဝါ ဒုတိယော ဝါတိ အတ္ထော။ သုဇာယ ဒိယျမာနံ မဟာယာဂံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တာနန္တိ ပေါရာဏာ။ ဣတိ ဗြာဟ္မဏော သကသမယဝသေန သမ္မဒေဝ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ဘဂဝါ ပန ဝိသေသတော ဥတ္တမဗြာဟ္မဏဿ ဒဿနတ္ထံ – ‘‘ဣမေသံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။

၃၁၃။ ဧတဒဝေါစုန္တိ သစေ ဇာတိဝဏ္ဏမန္တသမ္ပန္နော ဗြာဟ္မဏော န ဟောတိ, အထ ကော စရဟိ လောကေ ဗြာဟ္မဏော ဘဝိဿတိ? နာသေတိ နော အယံ သောဏဒဏ္ဍော, ဟန္ဒဿ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပိဿာမာတိ စိန္တေတွာ ဧတဒဝေါစုံ။ အပဝဒတီတိ ပဋိက္ခိပတိ။ အနုပက္ခန္ဒတီတိ အနုပဝိသတိ။ ဣဒံ – ‘‘သစေ တွံ ပသာဒဝသေန သမဏံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂန္တုကာမော, ဂစ္ဆ၊ မာ ဗြာဟ္မဏဿ သမယံ ဘိန္ဒီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန အာဟံသု။

၃၁၄။ ဧတဒဝေါစာတိ ဣမေသု ဗြာဟ္မဏေသု ဧဝံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝန္တေသု ‘‘အယံ ကထာ ပရိယောသာနံ န ဂမိဿတိ, ဟန္ဒ နေ နိဿဒ္ဒေ ကတွာ သောဏဒဏ္ဍေနေဝ သဒ္ဓိံ ကထေမီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဧတံ သစေ ခေါ တုမှာက’’န္တိအာဒိကံ ဝစနံ အဝေါစ။

၃၁၅-၃၁၆။ သဟဓမ္မေနာတိ သကာရဏေန။ သမသမောတိ ဌပေတွာ ဧကဒေသသမတ္တံ သမဘာဝေန သမော, သဗ္ဗာကာရေန သမောတိ အတ္ထော။ အဟမဿ မာတာပိတရော ဇာနာမီတိ ဘဂိနိယာ ပုတ္တဿ မာတာပိတရော ကိံ န ဇာနိဿတိ, ကုလကောဋိပရိဒီပနံ သန္ဓာယေဝ ဝဒတိ။ မုသာဝါဒမ္ပိ ဘဏေယျာတိ အတ္ထဘဉ္ဇနကံ မုသာဝါဒံ ကထေယျ။ ကိံ ဝဏ္ဏော ကရိဿတီတိ အဗ္ဘန္တရေ ဂုဏေ အသတိ ကိံ ကရိဿတိ? ကိမဿ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ ရက္ခိတုံ သက္ခိဿတီတိ အတ္ထော။ အထာပိ သိယာ ပုန – ‘‘ပကတိသီလေ ဌိတဿ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ သာဓေန္တီ’’တိ ဧဝမ္ပိ သီလမေဝ သာဓေဿတိ, တသ္မိံ ဟိဿ အသတိ ဗြာဟ္မဏဘာဝေါ နာဟောသီတိ သမ္မောဟမတ္တံ ဝဏ္ဏာဒယော။ ဣဒံ ပန သုတွာ တေ ဗြာဟ္မဏာ – ‘‘သဘာဝံ အာစရိယော အာဟ, အကာရဏာဝ မယံ ဥဇ္ဈာယိမှာ’’တိ တုဏှီ အဟေသုံ။

သီလပညာကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၇။ တတော ဘဂဝါ ‘ကထိတော ဗြာဟ္မဏေန ပဉှော, ကိံ ပနေတ္ထ ပတိဋ္ဌာတုံ သက္ခိဿတိ, န သက္ခိဿတီ’တိ? တဿ ဝီမံသနတ္ထံ – ‘‘ဣမေသံ ပန ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ။ သီလပရိဓောတာတိ သီလပရိသုဒ္ဓါ။ ယတ္ထ သီလံ တတ္ထ ပညာတိ ယသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ သီလံ, တတ္ထေဝ ပညာ, ကုတော ဒုဿီလေ ပညာ? ပညာရဟိတေ ဝါ ဇဠေ ဧဠမူဂေ ကုတော သီလန္တိ? သီလပညာဏန္တိ သီလဉ္စ ပညာဏဉ္စ သီလပညာဏံ။ ပညာဏန္တိ ပညာယေဝ။ ဧဝမေတံ ဗြာဟ္မဏာတိ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝစနံ အနုဇာနန္တော အာဟ။ တတ္ထ သီလပရိဓောတာ ပညာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန ဓောတာ။ ကထံ ပန သီလေန ပညံ ဓောဝတီတိ? ယဿ ပုထုဇ္ဇနဿ သီလံ သဋ္ဌိအသီတိဝဿာနိ အခဏ္ဍံ ဟောတိ, သော မရဏကာလေပိ သဗ္ဗကိလေသေ ဃာတေတွာ သီလေန ပညံ ဓောဝိတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှာတိ။ ကန္ဒရသာလပရိဝေဏေ မဟာသဋ္ဌိဝဿတ္ထေရော ဝိယ။ ထေရေ ကိရ မရဏမဉ္စေ နိပဇ္ဇိတွာ ဗလဝဝေဒနာယ နိတ္ထုနန္တေ, တိဿမဟာရာဇာ ‘‘ထေရံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပရိဝေဏဒွါရေ ဌိတော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကဿ သဒ္ဒေါ အယ’’န္တိ? ထေရဿ နိတ္ထုနနသဒ္ဒေါတိ။ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဋ္ဌိဝဿေန ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟမတ္တမ္ပိ န ကတံ, န ဒါနိ နံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ နိဝတ္တိတွာ မဟာဗောဓိံ ဝန္ဒိတုံ ဂတော။ တတော ဥပဋ္ဌာကဒဟရော ထေရံ အာဟ – ‘‘ကိံ နော, ဘန္တေ, လဇ္ဇာပေထ, သဒ္ဓေါပိ ရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ န ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဂတောတိ။ ကသ္မာ အာဝုသောတိ? တုမှာကံ နိတ္ထုနနသဒ္ဒံ သုတွာတိ။ ‘‘တေန ဟိ မေ ဩကာသံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဒဟရဿ သညံ အဒါသိ – ‘‘ဂစ္ဆာဝုသော, ဣဒါနိ ရာဇာနံ အမှေ ဝန္ဒာပေဟီ’’တိ။ ဒဟရော ဂန္တွာ – ‘‘ဣဒါနိ ကိရ ထေရံ, ဝန္ဒထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ သံသုမာရပတိတေန ထေရံ ဝန္ဒန္တော – ‘‘နာဟံ အယျဿ အရဟတ္တံ ဝန္ဒာမိ, ပုထုဇ္ဇနဘူမိယံ ပန ဌတွာ ရက္ခိတသီလမေဝ ဝန္ဒာမီ’’တိ အာဟ, ဧဝံ သီလေန ပညံ ဓောဝတိ နာမ။ ယဿ ပန အဗ္ဘန္တရေ သီလသံဝရော နတ္ထိ, ဥဂ္ဃါဋိတညုတာယ ပန စတုပ္ပဒိကဂါထာပရိယောသာနေ ပညာယ သီလံ ဓောဝိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ အယံ ပညာယ သီလံ ဓောဝတိ နာမ။ သေယျထာပိ သန္တတိမဟာမတ္တော။

၃၁၈။ ကတမံ ပန တံ ဗြာဟ္မဏာတိ ကသ္မာ အာဟ? ဘဂဝါ ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြာဟ္မဏသမယေ ပဉ္စသီလာနိ ‘သီလ’န္တိ ပညာပေန္တိ, ဝေဒတ္တယဥဂ္ဂဟဏပညာ ပညာတိ။ ဥပရိဝိသေသံ န ဇာနန္တိ။ ယံနူနာဟံ ဗြာဟ္မဏဿ ဥတ္တရိဝိသေသဘူတံ မဂ္ဂသီလံ, ဖလသီလံ, မဂ္ဂပညံ, ဖလပညဉ္စ ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌပေယျ’’န္တိ။ အထ နံ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘ကတမံ ပန တံ, ဗြာဟ္မဏ, သီလံ ကတမာ သာ ပညာ’’တိ အာဟ။ အထ ဗြာဟ္မဏော – ‘‘မယာ သကသမယဝသေန ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော။ သမဏော ပန မံ ဂေါတမော ပုန နိဝတ္တိတွာ ပုစ္ဆတိ, ဣဒါနိဿာဟံ စိတ္တံ ပရိတောသေတွာ ဝိဿဇ္ဇိတုံ သက္ကုဏေယျံ ဝါ န ဝါ? သစေ န သက္ခိဿံ ပဌမံ ဥပ္ပန္နာပိ မေ လဇ္ဇာ ဘိဇ္ဇိဿတိ။ အသက္ကောန္တဿ ပန န သက္ကောမီတိ ဝစနေ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ပုန နိဝတ္တိတွာ ဘဂဝတောယေဝ ဘာရံ ကရောန္တော ‘‘ဧတ္တကပရမာဝ မယ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧတ္တကပရမာတိ ဧတ္တကံ သီလပညာဏန္တိ ဝစနမေဝ ပရမံ အမှာကံ, တေ မယံ ဧတ္တကပရမာ, ဣတော ပရံ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ န ဇာနာမာတိ အတ္ထော။

အထဿ ဘဂဝါ သီလပညာယ မူလဘူတဿ တထာဂတဿ ဥပ္ပါဒတော ပဘုတိ သီလပညာဏံ ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဓ ဗြာဟ္မဏ, တထာဂတော’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော သာမညဖလေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော, အယံ ပန ဝိသေသော, ဣဓ တိဝိဓမ္ပိ သီလံ – ‘‘ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ သီလသ္မိ’’န္တိ ဧဝံ သီလမိစ္စေဝ နိယျာတိတံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ အတ္ထတော ပညာသမ္ပဒါ။ ဧဝံ ပညာဝသေန ပန အနိယျာတေတွာ ဝိပဿနာပညာယ ပဒဋ္ဌာနဘာဝမတ္တေန ဒဿေတွာ ဝိပဿနာပညာတော ပဋ္ဌာယ ပညာ နိယျာတိတာတိ။

သောဏဒဏ္ဍဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာကထာ

၃၁၉-၃၂၂။ သွာတနာယာတိ ပဒဿ အတ္ထော အဇ္ဇတနာယာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေန မံ သာ ပရိသာ ပရိဘဝေယျာတိ တေန တုမှေ ဒူရတောဝ ဒိသွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌိတကာရဏေန မံ သာ ပရိသာ – ‘‘အယံ သောဏဒဏ္ဍော ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတော မဟလ္လကော, ဂေါတမော ပန ဒဟရော ယုဝါ နတ္တာပိဿ နပ္ပဟောတိ, သော နာမ အတ္တနော နတ္တုမတ္တဘာဝမ္ပိ အပ္ပတ္တဿ အာသနာ ဝုဋ္ဌာတီ’’တိ ပရိဘဝေယျ။ အာသနာ မေ တံ ဘဝံ ဂေါတမော ပစ္စုဋ္ဌာနန္တိ မမ အဂါရဝေန အဝုဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ, ဘောဂနာသနဘယေန ပန န ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ, တံ တုမှေ ဟိ စေဝ မယာ စ ဉာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ အာသနာ မေ ဧတံ ဘဝံ ဂေါတမော ပစ္စုဋ္ဌာနံ ဓာရေတူတိ, ဣမိနာ ကိရ သဒိသော ကုဟကော ဒုလ္လဘော, ဘဂဝတိ ပနဿ အဂါရဝံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ဘောဂနာသနဘယာ ကုဟနဝသေန ဧဝံ ဝဒတိ။ ပရပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိအာဒီသု တင်္ခဏာနုရူပါယ ဓမ္မိယာ ကထာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကံ အတ္ထံ သန္ဒဿေတွာ ကုသလေ ဓမ္မေ သမာဒပေတွာ ဂဏှာပေတွာ။ တတ္ထ နံ သမုတ္တေဇေတွာ သဥဿာဟံ ကတွာ တာယ စ သဥဿာဟတာယ အညေဟိ စ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေဟိ သမ္ပဟံသေတွာ ဓမ္မရတနဝဿံ ဝဿိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ။ ဗြာဟ္မဏော ပန အတ္တနော ကုဟကတာယ ဧဝမ္ပိ ဘဂဝတိ ဓမ္မဝဿံ ဝဿိတေ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ နာသက္ခိ။ ကေဝလမဿ အာယတိံ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဝါသနာဘာဂိယာယ စ သဗ္ဗာ ပုရိမပစ္ဆိမကထာ အဟောသီတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

သောဏဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ကူဋဒန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂၃။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… မဂဓေသူတိ ကူဋဒန္တသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ မဂဓေသူတိ မဂဓာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရူဠှီသဒ္ဒေန မဂဓာတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ မဂဓေသု ဇနပဒေ။ ဣတော ပရံ ပုရိမသုတ္တဒွယေ ဝုတ္တနယမေဝ။ အမ္ဗလဋ္ဌိကာ ဗြဟ္မဇာလေ ဝုတ္တသဒိသာဝ။ ကူဋဒန္တောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ။ ဥပက္ခဋောတိ သဇ္ဇိတော။ ဝစ္ဆတရသတာနီတိ ဝစ္ဆသတာနိ။ ဥရဗ္ဘာတိ တရုဏမေဏ္ဍကာ ဝုစ္စန္တိ။ ဧတေ တာဝ ပါဠိယံ အာဂတာယေဝ။ ပါဠိယံ ပန အနာဂတာနမ္ပိ အနေကေသံ မိဂပက္ခီနံ သတ္တသတ္တသတာနိ သမ္ပိဏ္ဍိတာနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ သဗ္ဗသတ္တသတိကယာဂံ ကိရေသ ယဇိတုကာမော ဟောတိ။ ထူဏူပနီတာနီတိ ဗန္ဓိတွာ ဌပနတ္ထာယ ယူပသင်္ခါတံ ထူဏံ ဥပနီတာနိ။

၃၂၈။ တိဝိဓန္တိ ဧတ္ထ ဝိဓာ ဝုစ္စတိ ဌပနာ, တိဋ္ဌပနန္တိ အတ္ထော။ သောဠသပရိက္ခာရန္တိ သောဠသပရိဝါရံ။

၃၃၀-၃၃၆။ ပဋိဝသန္တီတိ ယညာနုဘဝနတ္ထာယ ပဋိဝသန္တိ။ ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဘဂဝါ ပထဝီဂတံ နိဓိံ ဥဒ္ဓရိတွာ ပုရတော ရာသိံ ကရောန္တော ဝိယ ဘဝပဋိစ္ဆန္နံ ပုဗ္ဗစရိတံ ဒဿေန္တော အာဟ။ မဟာဝိဇိတောတိ သော ကိရ သာဂရပရိယန္တံ မဟန္တံ ပထဝီမဏ္ဍလံ ဝိဇိနိ, ဣတိ မဟန္တံ ဝိဇိတမဿာတိ မဟာဝိဇိတော တွေဝ သင်္ချံ အဂမာသိ။ အဍ္ဎောတိအာဒီသု ယော ကောစိ အတ္တနော သန္တကေန ဝိဘဝေန အဍ္ဎော ဟောတိ, အယံ ပန န ကေဝလံ အဍ္ဎောယေဝ, မဟဒ္ဓနော မဟတာ အပရိမာဏသင်္ချေန ဓနေန သမန္နာဂတော။ ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန မဟန္တာ ဥဠာရာ ဘောဂါ အဿာတိ မဟာဘောဂေါ။ ပိဏ္ဍပိဏ္ဍဝသေန စေဝ သုဝဏ္ဏမာသကရဇတမာသကာဒိဝသေန စ ဇာတရူပရဇတဿ ပဟူတတာယ ပဟူတဇာတရူပရဇတော, အနေကကောဋိသင်္ချေန ဇာတရူပရဇတေန သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော။ ဝိတ္တီတိ တုဋ္ဌိ, ဝိတ္တိယာ ဥပကရဏံ ဝိတ္တူပကရဏံ တုဋ္ဌိကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ပဟူတံ နာနာဝိဓာလင်္ကာရသုဝဏ္ဏရဇတဘာဇနာဒိဘေဒံ ဝိတ္တူပကရဏမဿာတိ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏော။ သတ္တရတနသင်္ခါတဿ နိဒဟိတွာ ဌပိတဓနဿ သဗ္ဗပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏသင်္ဂဟိတဿ ဓညဿ စ ပဟူတတာယ ပဟူတဓနဓညော။ အထဝါ ဣဒမဿ ဒေဝသိကံ ပရိဗ္ဗယဒါနဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပရိဝတ္တနဓနဓညဝသေန ဝုတ္တံ။

ပရိပုဏ္ဏကောသကောဋ္ဌာဂါရောတိ ကောသော ဝုစ္စတိ ဘဏ္ဍာဂါရံ, နိဒဟိတွာ ဌပိတေန ဓနေန ပရိပုဏ္ဏကောသော, ဓညေန ပရိပုဏ္ဏကောဋ္ဌာဂါရော စာတိ အတ္ထော။ အထဝါ စတုဗ္ဗိဓော ကောသော – ဟတ္ထီ, အဿာ, ရထာ, ပတ္တီတိ။ ကောဋ္ဌာဂါရံ တိဝိဓံ – ဓနကောဋ္ဌာဂါရံ, ဝတ္ထကောဋ္ဌာဂါရံ, ဓညကောဋ္ဌာဂါရန္တိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ပရိပုဏ္ဏမဿာတိ ပရိပုဏ္ဏကောသကောဋ္ဌာဂါရော။ ဥဒပါဒီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အယံ ကိရ ရာဇာ ဧကဒိဝသံ ရတနာဝလောကနစာရိကံ နာမ နိက္ခန္တော။ သော ဘဏ္ဍာဂါရိကံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတ, ဣဒံ ဧဝံ ဗဟုဓနံ ကေန သံဃရိတ’’န္တိ? တုမှာကံ ပိတုပိတာမဟာဒီဟိ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာတိ။ ဣဒံ ပန ဓနံ သံဃရိတွာ တေ ကုဟိံ ဂတာတိ? သဗ္ဗေဝ တေ, ဒေဝ, မရဏဝသံ ပတ္တာတိ။ အတ္တနော ဓနံ အဂဟေတွာဝ ဂတာ, တာတာတိ? ဒေဝ, ကိံ ဝဒေထ, ဓနံ နာမေတံ ပဟာယ ဂမနီယမေဝ, နော အာဒါယ ဂမနီယန္တိ။ အထ ရာဇာ နိဝတ္တိတွာ သိရီဂဗ္ဘေ နိသိန္နော – ‘အဓိဂတာ ခေါ မေ’တိအာဒီနိ စိန္တေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီ’’တိ။

၃၃၇။ ဗြာဟ္မဏံ အာမန္တေတွာတိ ကသ္မာ အာမန္တေသိ? အယံ ကိရေဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဒါနံ ဒေန္တေန နာမ ဧကေန ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, အနာမန္တေတွာ ကတကမ္မဉှိ ပစ္ဆာနုတာပံ ကရောတီ’’တိ။ တသ္မာ အာမန္တေသိ။ အထ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ မဟာဒါနံ ဒါတုကာမော, ဇနပဒေ စဿ ဗဟူ စောရာ, တေ အဝူပသမေတွာ ဒါနံ ဒေန္တဿ ခီရဒဓိတဏ္ဍုလာဒိကေ ဒါနသမ္ဘာရေ အာဟရန္တာနံ နိပ္ပုရိသာနိ ဂေဟာနိ စောရာ ဝိလုမ္ပိဿန္တိ ဇနပဒေါ စောရဘယေနေဝ ကောလာဟလော ဘဝိဿတိ, တတော ရညော ဒါနံ န စိရံ ပဝတ္တိဿတိ, စိတ္တမ္ပိဿ ဧကဂ္ဂံ န ဘဝိဿတိ, ဟန္ဒ, နံ ဧတမတ္ထံ သညာပေမီ’’တိ တတော တမတ္ထံ သညာပေန္တော ‘‘ဘောတော, ခေါ ရညော’’တိအာဒိမာဟ။

၃၃၈။ တတ္ထ သကဏ္ဋကောတိ စောရကဏ္ဋကေဟိ သကဏ္ဋကော။ ပန္ထဒုဟနာတိ ပန္ထဒုဟာ, ပန္ထဃာတကာတိ အတ္ထော။ အကိစ္စကာရီ အဿာတိ အကတ္တဗ္ဗကာရီ အဓမ္မကာရီ ဘဝေယျ။ ဒဿုခီလန္တိ စောရခီလံ။ ဝဓေန ဝါတိ မာရဏေန ဝါ ကောဋ္ဋနေန ဝါ။ ဗန္ဓနေနာတိ အဒ္ဒုဗန္ဓနာဒိနာ။ ဇာနိယာတိ ဟာနိယာ၊ ‘‘သတံ ဂဏှထ, သဟဿံ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တိတဒဏ္ဍေနာတိ အတ္ထော။ ဂရဟာယာတိ ပဉ္စသိခမုဏ္ဍကရဏံ, ဂေါမယသိဉ္စနံ, ဂီဝါယ ကုဒဏ္ဍကဗန္ဓနန္တိ ဧဝမာဒီနိ ကတွာ ဂရဟပါပနေန။ ပဗ္ဗာဇနာယာတိ ရဋ္ဌတော နီဟရဏေန။ သမူဟနိဿာမီတိ သမ္မာ ဟေတုနာ နယေန ကာရဏေန ဦဟနိဿာမိ။ ဟတာဝသေသကာတိ မတာဝသေသကာ။ ဥဿဟန္တီတိ ဥဿာဟံ ကရောန္တိ။ အနုပ္ပဒေတူတိ ဒိန္နေ အပ္ပဟောန္တေ ပုန အညမ္ပိ ဗီဇဉ္စ ဘတ္တဉ္စ ကသိဥပကရဏဘဏ္ဍဉ္စ သဗ္ဗံ ဒေတူတိ အတ္ထော။ ပါဘတံ အနုပ္ပဒေတူတိ သက္ခိံ အကတွာ ပဏ္ဏေ အနာရောပေတွာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ဘဏ္ဍမူလံ ဒေတူတိ အတ္ထော။ ဘဏ္ဍမူလဿ ဟိ ပါဘတန္တိ နာမံ။ ယထာဟ –

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော၊

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၄)၊

ဘတ္တဝေတနန္တိ ဒေဝသိကံ ဘတ္တဉ္စေဝ မာသိကာဒိပရိဗ္ဗယဉ္စ တဿ တဿ ကုသလကမ္မသူရဘာဝါနုရူပေန ဌာနန္တရဂါမနိဂမာဒိဒါနေန သဒ္ဓိံ ဒေတူတိ အတ္ထော။ သကမ္မပသုတာတိ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒီသု သကေသု ကမ္မေသု ဥယျုတ္တာ ဗျာဝဋာ။ ရာသိကောတိ ဓနဓညာနံ ရာသိကော။ ခေမဋ္ဌိတာတိ ခေမေန ဌိတာ အဘယာ။ အကဏ္ဋကာတိ စောရကဏ္ဋကရဟိတာ။ မုဒါ မောဒမာနာတိ မောဒါ မောဒမာနာ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော, အညမညံ ပမုဒိတစိတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ အပါရုတဃရာတိ စောရာနံ အဘာဝေန ဒွါရာနိ အသံဝရိတွာ ဝိဝဋဒွါရာတိ အတ္ထော။ ဧတဒဝေါစာတိ ဇနပဒဿ သဗ္ဗာကာရေန ဣဒ္ဓဖီတဘာဝံ ဉတွာ ဧတံ အဝေါစ။

စတုပရိက္ခာရဝဏ္ဏနာ

၃၃၉။ တေန ဟိ ဘဝံ ရာဇာတိ ဗြာဟ္မဏော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ မဟာဒါနံ ဒါတုံ အတိဝိယ ဥဿာဟဇာတော။ သစေ ပန အတ္တနော အနုယန္တာ ခတ္တိယာဒယော အနာမန္တေတွာ ဒဿတိ။ နာဿ တေ အတ္တမနာ ဘဝိဿန္တိ၊ ယထာ ဒါနံ တေ အတ္တမနာ ဟောန္တိ, တထာ ကရိဿာမီ’’တိ။ တသ္မာ ‘‘တေန ဟိ ဘဝ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နေဂမာတိ နိဂမဝါသိနော။ ဇာနပဒါတိ ဇနပဒဝါသိနော။ အာမန္တယတန္တိ အာမန္တေတု ဇာနာပေတု။ ယံ မမ အဿာတိ ယံ တုမှာကံ အနုဇာနနံ မမ ဘဝေယျ။ အမစ္စာတိ ပိယသဟာယကာ။ ပါရိသဇ္ဇာတိ သေသာ အာဏတ္တိကာရကာ။ ယဇတံ ဘဝံ ရာဇာတိ ယဇတု ဘဝံ, တေ ကိရ – အယံ ရာဇာ ‘‘အဟံ ဣဿရော’’တိ ပသယှ ဒါနံ အဒတွာ အမှေ အာမန္တေသိ, အဟောနေန သုဋ္ဌု ကတ’’န္တိ အတ္တမနာ ဧဝမာဟံသု။ အနာမန္တိတေ ပနဿ ယညဋ္ဌာနံ ဒဿနာယပိ န ဂစ္ဆေယျုံ။ ယညကာလော မဟာရာဇာတိ ဒေယျဓမ္မသ္မိဉှိ အသတိ မဟလ္လကကာလေ စ ဧဝရူပံ ဒါနံ ဒါတုံ န သက္ကာ, တွံ ပန မဟာဓနော စေဝ တရုဏော စ, ဧတေန တေ ယညကာလောတိ ဒဿေန္တာ ဝဒန္တိ။ အနုမတိပက္ခာတိ အနုမတိယာ ပက္ခာ, အနုမတိဒါယကာတိ အတ္ထော။ ပရိက္ခာရာ ဘဝန္တီတိ ပရိဝါရာ ဘဝန္တိ။ ‘‘ရထော သီလပရိက္ခာရော, ဈာနက္ခော စက္ကဝီရိယော’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၄) ဧတ္ထ ပန အလင်္ကာရော ပရိက္ခာရောတိ ဝုတ္တော။

အဋ္ဌပရိက္ခာရဝဏ္ဏနာ

၃၄၀။ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟီတိ ဥဘတော သုဇာတာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ။ ယသသာတိ အာဏာဌပနသမတ္ထတာယ။ သဒ္ဓေါတိ ဒါနဿ ဖလံ အတ္ထီတိ သဒ္ဒဟတိ။ ဒါယကောတိ ဒါနသူရော။ န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ တိဋ္ဌတိ, ပရိစ္စဇိတုမ္ပိ သက္ကောတီတိ အတ္ထော။ ဒါနပတီတိ ယံ ဒါနံ ဒေတိ, တဿ ပတိ ဟုတွာ ဒေတိ, န ဒါသော, န သဟာယော။ ယော ဟိ အတ္တနာ မဓုရံ ဘုဉ္ဇတိ, ပရေသံ အမဓုရံ ဒေတိ, သော ဒါနသင်္ခါတဿ ဒေယျဓမ္မဿ ဒါသော ဟုတွာ ဒေတိ။ ယော ယံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇတိ, တဒေဝ ဒေတိ, သော သဟာယော ဟုတွာ ဒေတိ။ ယော ပန အတ္တနာ ယေန ကေနစိ ယာပေတိ, ပရေသံ မဓုရံ ဒေတိ, သော ပတိ ဇေဋ္ဌကော သာမီ ဟုတွာ ဒေတိ, အယံ တာဒိသောတိ အတ္ထော။ သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝဏိဗ္ဗကယာစကာနန္တိ ဧတ္ထ သမိတပါပါ သမဏာ, ဗာဟိတပါပါ ဗြာဟ္မဏာ။ ကပဏာတိ ဒုဂ္ဂတာ ဒလိဒ္ဒမနုဿာ။ အဒ္ဓိကာတိ ပထာဝိနော။ ဝဏိဗ္ဗကာတိ ယေ – ‘‘ဣဋ္ဌံ ဒိန္နံ, ကန္တံ, မနာပံ, ကာလေန အနဝဇ္ဇံ ဒိန္နံ, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျ, ဂစ္ဆတု ဘဝံ ဗြဟ္မလောက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဒါနဿ ဝဏ္ဏံ ထောမယမာနာ ဝိစရန္တိ။ ယာစကာတိ ယေ – ‘‘ပသတမတ္တံ ဒေထ, သရာဝမတ္တံ ဒေထာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ယာစမာနာ ဝိစရန္တိ။ ဩပါနဘူတောတိ ဥဒပါနဘူတော။ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏပရိဘောဂေါ, စတုမဟာပထေ ခတပေါက္ခရဏီ ဝိယ ဟုတွာတိ အတ္ထော။ သုတဇာတဿာတိ ဧတ္ထ သုတမေဝ သုတဇာတံ။ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္ထေ စိန္တေတုန္တိ ဧတ္ထ – ‘‘အတီတေ ပုညဿ ကတတ္တာယေဝ မေ အယံ သမ္ပတ္တီ’’တိ, ဧဝံ စိန္တေန္တော အတီတမတ္ထံ စိန္တေတုံ ပဋိဗလော နာမ ဟောတိ။ ‘‘ဣဒါနိ ပုညံ ကတွာဝ အနာဂတေ သက္ကာ သမ္ပတ္တိံ ပါပုဏိတု’’န္တိ စိန္တေန္တော အနာဂတမတ္ထံ စိန္တေတုံ ပဋိဗလော နာမ ဟောတိ။ ‘‘ဣဒံ ပုညကမ္မံ နာမ သပ္ပုရိသာနံ အာစိဏ္ဏံ, မယှဉ္စ ဘောဂါပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဒါယကစိတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ ဟန္ဒာဟံ ပုညာနိ ကရောမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပစ္စုပ္ပန္နမတ္ထံ စိန္တေတုံ ပဋိဗလော နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣတိ ဣမာနီတိ ဧဝံ ယထာ ဝုတ္တာနိ ဧတာနိ။ ဧတေဟိ ကိရ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဒါနံ သဗ္ဗဒိသာဟိ မဟာဇနော ဥပသင်္ကမတိ။ ‘‘အယံ ဒုဇ္ဇာတော ကိတ္တကံ ကာလံ ဒဿတိ, ဣဒါနိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဥပစ္ဆိန္ဒိဿတီ’’တိ ဧဝမာဒီနိ စိန္တေတွာ န ကောစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညတိ။ တသ္မာ ဧတာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ပရိက္ခာရာ ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တာနိ။

စတုပရိက္ခာရာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၄၁။ သုဇံ ပဂ္ဂဏှန္တာနန္တိ မဟာယာဂပဋိဂ္ဂဏှနဋ္ဌာနေ ဒါနကဋစ္ဆုံ ပဂ္ဂဏှန္တာနံ။ ဣမေဟိ စတူဟီတိ ဧတေဟိ သုဇာတာဒီဟိ။ ဧတေသု ဟိ အသတိ – ‘‘ဧဝံ ဒုဇ္ဇာတဿ သံဝိဓာနေန ပဝတ္တဒါနံ ကိတ္တကံ ကာလံ ပဝတ္တိဿတီ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ဥပသင်္ကမိတာရော န ဟောန္တိ။ ဂရဟိတဗ္ဗာဘာဝတော ပန ဥပသင်္ကမန္တိယေဝ။ တသ္မာ ဣမာနိပိ ပရိက္ခာရာ ဘဝန္တီတိ ဝုတ္တာနိ။

၃၄၂။ တိဿော ဝိဓာ ဒေသေသီတိ တီဏိ ဌပနာနိ ဒေသေသိ။ သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဒါနံ ဒဒမာနာ နာမ တိဏ္ဏံ ဌာနာနံ အညတရသ္မိံ စလန္တိ ဟန္ဒာဟံ ဣမံ ရာဇာနံ တေသု ဌာနေသု ပဌမတရညေဝ နိစ္စလံ ကရောမီ’’တိ။ တေနဿ တိဿော ဝိဓာ ဒေသေသီတိ။ သော ဘောတော ရညောတိ ဣဒံ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ။ ဘောတာ ရညာတိ ဝါ ပါဌော။ ဝိပ္ပဋိသာရော န ကရဏီယောတိ ‘‘ဘောဂါနံ ဝိဂမဟေတုကော ပစ္ဆာနုတာပေါ န ကတ္တဗ္ဗော, ပုဗ္ဗစေတနာ ပန အစလာ ပတိဋ္ဌပေတဗ္ဗာ, ဧဝဉှိ ဒါနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတီ’’တိ ဒဿေတိ။ ဣတရေသုပိ ဒွီသု ဌာနေသု ဧသေဝ နယော။ မုဉ္စစေတနာပိ ဟိ ပစ္ဆာသမနုဿရဏစေတနာ စ နိစ္စလာဝ ကာတဗ္ဗာ။ တထာ အကရောန္တဿ ဒါနံ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ, နာပိ ဥဠာရေသု ဘောဂေသု စိတ္တံ နမတိ, မဟာရောရုဝံ ဥပပန္နဿ သေဋ္ဌိဂဟပတိနော ဝိယ။

၃၄၃။ ဒသဟာကာရေဟီတိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ။ တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ – သစာယံ ရာဇာ ဒုဿီလေ ဒိသွာ – ‘‘နဿတိ ဝတ မေ ဒါနံ, ယဿ မေ ဧဝရူပါ ဒုဿီလာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ သီလဝန္တေသုပိ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဥပ္ပါဒေဿတိ, ဒါနံ န မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတိ။ ဝိပ္ပဋိသာရော စ နာမ ဒါယကာနံ ပဋိဂ္ဂါဟကတောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဟန္ဒဿ ပဌမမေဝ တံ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဝိနောဒေမီတိ။ တသ္မာ ဒသဟာကာရေဟိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇိတုံ ယုတ္တံ ပဋိဂ္ဂါဟကေသုပိ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဝိနောဒေသီတိ။ တေသညေဝ တေနာတိ တေသညေဝ တေန ပါပေန အနိဋ္ဌော ဝိပါကော ဘဝိဿတိ, န အညေသန္တိ ဒဿေတိ။ ယဇတံ ဘဝန္တိ ဒေတု ဘဝံ။ သဇ္ဇတန္တိ ဝိဿဇ္ဇတု။ အန္တရန္တိ အဗ္ဘန္တရံ။

၃၄၄။ သောဠသဟိ အာကာရေဟိ စိတ္တံ သန္ဒဿေသီတိ ဣဓ ဗြာဟ္မဏော ရညော မဟာဒါနာနုမောဒနံ နာမ အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ သန္ဒဿေသီတိ – ‘ဣဒံ ဒါနံ ဒါတာ ဧဝရူပံ သမ္ပတ္တိံ လဘတီ’တိ ဒဿေတွာ ဒဿေတွာ ကထေသိ။ သမာဒပေသီတိ တဒတ္ထံ သမာဒပေတွာ ကထေသိ။ သမုတ္တေဇေသီတိ ဝိပ္ပဋိသာရဝိနောဒနေနဿ စိတ္တံ ဝေါဒါပေသိ။ သမ္ပဟံသေသီတိ ‘သုန္ဒရံ တေ ကတံ, မဟာရာဇ, ဒါနံ ဒဒမာနေနာ’တိ ထုတိံ ကတွာ ကထေသိ။ ဝတ္တာ ဓမ္မတော နတ္ထီတိ ဓမ္မေန သမေန ကာရဏေန ဝတ္တာ နတ္ထိ။

၃၄၅။ န ရုက္ခာ ဆိဇ္ဇိံသု ယူပတ္ထာယ န ဒဗ္ဘာ လူယိံသု ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ယေ ယူပနာမကေ မဟာထမ္ဘေ ဥဿာပေတွာ – ‘‘အသုကရာဇာ အသုကာမစ္စော အသုကဗြာဟ္မဏော ဧဝရူပံ နာမ မဟာယာဂံ ယဇတီ’’တိ နာမံ လိခိတွာ ဌပေန္တိ။ ယာနိ စ ဒဗ္ဘတိဏာနိ လာယိတွာ ဝနမာလာသင်္ခေပေန ယညသာလံ ပရိက္ခိပန္တိ, ဘူမိယံ ဝါ ပတ္ထရန္တိ, တေပိ န ရုက္ခာ ဆိဇ္ဇိံသု, န ဒဗ္ဘာ လူယိံသု။ ကိံ ပန ဂါဝေါ ဝါ အဇာဒယော ဝါ ဟညိဿန္တီတိ ဒဿေတိ။ ဒါသာတိ အန္တောဂေဟဒါသာဒယော။ ပေဿာတိ ယေ ပုဗ္ဗမေဝ ဓနံ ဂဟေတွာ ကမ္မံ ကရောန္တိ။ ကမ္မကရာတိ ယေ ဘတ္တဝေတနံ ဂဟေတွာ ကရောန္တိ။ ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ နာမ ဒဏ္ဍယဋ္ဌိမုဂ္ဂရာဒီနိ ဂဟေတွာ – ‘‘ကမ္မံ ကရောထ ကရောထာ’’တိ ဧဝံ တဇ္ဇိတာ။ ဘယတဇ္ဇိတာ နာမ – သစေ ကမ္မံ ကရောသိ, ကုသလံ။ နော စေ ကရောသိ, ဆိန္ဒိဿာမ ဝါ ဗန္ဓိဿာမ ဝါ မာရေဿာမ ဝါတိ ဧဝံ ဘယေန တဇ္ဇိတာ။ ဧတေ ပန န ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတာ, န ဘယတဇ္ဇိတာ, န အဿုမုခါ ရောဒမာနာ ပရိကမ္မာနိ အကံသု။ အထ ခေါ ပိယသမုဒါစာရေနေဝ သမုဒါစရိယမာနာ အကံသု။ န ဟိ တတ္ထ ဒါသံ ဝါ ဒါသာတိ, ပေဿံ ဝါ ပေဿာတိ, ကမ္မကရံ ဝါ ကမ္မကရာတိ အာလပန္တိ။ ယထာနာမဝသေနေဝ ပန ပိယသမုဒါစာရေန အာလပိတွာ ဣတ္ထိပုရိသဗလဝန္တဒုဗ္ဗလာနံ အနုရူပမေဝ ကမ္မံ ဒဿေတွာ – ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောထာ’’တိ ဝဒန္တိ။ တေပိ အတ္တနော ရုစိဝသေနေဝ ကရောန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယေ ဣစ္ဆိံသု, တေ အကံသု၊ ယေ န ဣစ္ဆိံသု, န တေ အကံသု။ ယံ ဣစ္ဆိံသု, တံ အကံသု၊ ယံ န ဣစ္ဆိံသု, န တံ အကံသူ’’တိ။ သပ္ပိတေလနဝနီတဒဓိမဓုဖာဏိတေန စေဝ သော ယညော နိဋ္ဌာနမဂမာသီတိ ရာဇာ ကိရ ဗဟိနဂရဿ စတူသု ဒွါရေသု အန္တောနဂရဿ စ မဇ္ဈေတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု မဟာဒါနသာလာယော ကာရာပေတွာ ဧကေကိဿာယ သာလာယ သတသဟဿံ သတသဟဿံ ကတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပဉ္စသတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သူရိယုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ တဿ တဿ ကာလဿ အနုရူပေဟိ သဟတ္ထေန သုဝဏ္ဏကဋစ္ဆုံ ဂဟေတွာ ပဏီတေဟိ သပ္ပိတေလာဒိသမ္မိဿေဟေဝ ယာဂုခဇ္ဇကဘတ္တဗျဉ္ဇနပါနကာဒီဟိ မဟာဇနံ သန္တပ္ပေသိ။ ဘာဇနာနိ ပူရေတွာ ဂဏှိတုကာမာနံ တထေဝ ဒါပေသိ။ သာယဏှသမယေ ပန ဝတ္ထဂန္ဓမာလာဒီဟိ သမ္ပူဇေသိ။ သပ္ပိအာဒီနံ ပန မဟာစာဋိယော ပူရာပေတွာ – ‘‘ယော ယံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော, သော တံ ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ အနေကသတေသု ဌာနေသု ဌပါပေသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သပ္ပိတေလနဝနီတဒဓိမဓုဖာဏိတေန စေဝ သော ယညော နိဋ္ဌာနမဂမာသီ’’တိ။

၃၄၆။ ပဟူတံ သာပတေယျံ အာဒါယာတိ ဗဟုံ ဓနံ ဂဟေတွာ။ တေ ကိရ စိန္တေသုံ – ‘‘အယံ ရာဇာ သပ္ပိတေလာဒီနိ ဇနပဒတော အနာဟရာပေတွာ အတ္တနော သန္တကမေဝ နီဟရိတွာ မဟာဒါနံ ဒေတိ။ အမှေဟိ ပန ‘ရာဇာ န ကိဉ္စိ အာဟရာပေတီ’တိ န ယုတ္တံ တုဏှီ ဘဝိတုံ။ န ဟိ ရညော ဃရေ ဓနံ အက္ခယဓမ္မမေဝ, အမှေသု စ အဒေန္တေသု ကော အညော ရညော ဒဿတိ, ဟန္ဒဿ ဓနံ ဥပသံဟရာမာ’’တိ တေ ဂါမဘာဂေန စ နိဂမဘာဂေန စ နဂရဘာဂေန စ သာပတေယျံ သံဟရိတွာ သကဋာနိ ပူရေတွာ ရညော ဥပဟရိံသု။ တံ သန္ဓာယ – ‘‘ပဟူတံ သာပတေယျ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၃၄၇။ ပုရတ္ထိမေန ယညဝါဋဿာတိ ပုရတ္ထိမတော နဂရဒွါရေ ဒါနသာလာယ ပုရတ္ထိမဘာဂေ။ ယထာ ပုရတ္ထိမဒိသတော အာဂစ္ဆန္တာ ခတ္တိယာနံ ဒါနသာလာယ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ရညော ဒါနသာလာယ ဘုဉ္ဇိတွာ နဂရံ ပဝိသန္တိ။ ဧဝရူပေ ဌာနေ ပဋ္ဌပေသုံ။ ဒက္ခိဏေန ယညဝါဋဿာတိ ဒက္ခိဏတော နဂရဒွါရေ ဒါနသာလာယ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒက္ခိဏဘာဂေ ပဋ္ဌပေသုံ။ ပစ္ဆိမုတ္တရေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၃၄၈။ အဟော ယညော, အဟော ယညသမ္ပဒါတိ ဗြာဟ္မဏာ သပ္ပိအာဒီဟိ နိဋ္ဌာနဂမနံ သုတွာ – ‘‘ယံ လောကေ မဓုရံ, တဒေဝ သမဏော ဂေါတမော ကထေတိ, ဟန္ဒဿ ယညံ ပသံသာမာ’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တာ ပသံသမာနာ ဧဝမာဟံသု။ တုဏှီဘူတောဝ နိသိန္နော ဟောတီတိ ဥပရိ ဝတ္တဗ္ဗမတ္ထံ စိန္တယမာနော နိဿဒ္ဒေါဝ နိသိန္နော ဟောတိ။ အဘိဇာနာတိ ပန ဘဝံ ဂေါတမောတိ ဣဒံ ဗြာဟ္မဏော ပရိဟာရေန ပုစ္ဆန္တော အာဟ။ ဣတရထာ ဟိ – ‘‘ကိံ ပန တွံ, ဘော ဂေါတမ, တဒါ ရာဇာ အဟောသိ, ဥဒါဟု ပုရောဟိတော ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဧဝံ ဥဇုကမေဝ ပုစ္ဆယမာနော အဂါရဝေါ ဝိယ ဟောတိ။

နိစ္စဒါနအနုကုလယညဝဏ္ဏနာ

၃၄၉။ အတ္ထိ ပန, ဘော ဂေါတမာတိ – ဣဒံ ဗြာဟ္မဏော ‘‘သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသီနံ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဒါနံ နာမ ဒါတုံ ဂရုကံ သကလဇနပဒေါ စ အတ္တနော ကမ္မာနိ အကရောန္တော နဿိဿတိ, အတ္ထိ နု ခေါ အမှာကမ္ပိ ဣမမှာ ယညာ အညော ယညော အပ္ပသမာရမ္ဘတရော စေဝ မဟပ္ဖလတရော စာ’’တိ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ။ နိစ္စဒါနာနီတိ ဓုဝဒါနာနိ နိစ္စဘတ္တာနိ။ အနုကုလယညာနီတိ – ‘‘အမှာကံ ပိတုပိတာမဟာဒီဟိ ပဝတ္တိတာနီ’’တိ ကတွာ ပစ္ဆာ ဒုဂ္ဂတပုရိသေဟိပိ ဝံသပရမ္ပရာယ ပဝတ္တေတဗ္ဗာနိ ယာဂါနိ, ဧဝရူပါနိ ကိရ သီလဝန္တေ ဥဒ္ဒိဿ နိဗဒ္ဓဒါနာနိ တသ္မိံ ကုလေ ဒလိဒ္ဒါပိ န ဥပစ္ဆိန္ဒန္တိ။

တတြိဒံ ဝတ္ထု – အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဃရေ ပဉ္စ နိစ္စဘတ္တသတာနိ ဒီယိံသု။ ဒန္တမယသလာကာနိ ပဉ္စသတာနိ အဟေသုံ။ အထ တံ ကုလံ အနုက္ကမေန ဒါလိဒ္ဒိယေန အဘိဘူတံ, ဧကာ တသ္မိံ ကုလေ ဒါရိကာ ဧကသလာကတော ဥဒ္ဓံ ဒါတုံ နာသက္ခိ။ သာပိ ပစ္ဆာ သေတဝါဟနရဇ္ဇံ ဂန္တွာ ခလံ သောဓေတွာ လဒ္ဓဓညေန တံ သလာကံ အဒါသိ။ ဧကော ထေရော ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ တံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ တတော ပဋ္ဌာယ ပုန ပဉ္စပိ သလာကဘတ္တသတာနိ ပဝတ္တေသိ။

ဒဏ္ဍပ္ပဟာရာတိ – ‘‘ပဋိပါဋိယာ တိဋ္ဌထ တိဋ္ဌထာ’’တိ ဥဇုံ ဂန္တွာ ဂဏှထ ဂဏှထာတိ စ အာဒီနိ ဝတွာ ဒီယမာနာ ဒဏ္ဍပ္ပဟာရာပိ ဂလဂ္ဂါဟာပိ ဒိဿန္တိ။ အယံ ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, ဟေတု…ပေ… မဟာနိသံသတရဉ္စာတိ။ ဧတ္ထ ယသ္မာ မဟာယညေ ဝိယ ဣမသ္မိံ သလာကဘတ္တေ န ဗဟူဟိ ဝေယျာဝစ္စကရေဟိ ဝါ ဥပကရဏေဟိ ဝါ အတ္ထော အတ္ထိ, တသ္မာ ဧတံ အပ္ပဋ္ဌတရံ။ ယသ္မာ စေတ္ထ န ဗဟူနံ ကမ္မစ္ဆေဒဝသေန ပီဠာသင်္ခါတော သမာရမ္ဘော အတ္ထိ, တသ္မာ အပ္ပသမာရမ္ဘတရံ။ ယသ္မာ စေတံ သံဃဿ ယိဋ္ဌံ ပရိစ္စတ္တံ, တသ္မာ ယညန္တိ ဝုတ္တံ, ယသ္မာ ပန ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာယ ဒက္ခိဏာယ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကဿေဝ န သုကရံ ပုညာဘိသန္ဒဿ ပမာဏံ ကာတုံ, ဣဒဉ္စ တထာဝိဓံ။ တသ္မာ တံ မဟပ္ဖလတရဉ္စ မဟာနိသံသတရဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ဣဒမ္ပိ နိစ္စဘတ္တံ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဒဒတော ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကဿ ကမ္မံ နဿတိ။ နဝနဝေါ ဥဿာဟော စ ဇနေတဗ္ဗော ဟောတိ, အတ္ထိ နု ခေါ ဣတောပိ အညော ယညော အပ္ပဋ္ဌတရော စ အပ္ပသမာရမ္ဘတရော စာတိ။ တသ္မာ ‘‘အတ္ထိ ပန, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယသ္မာ သလာကဘတ္တေ ကိစ္စပရိယောသာနံ နတ္ထိ, ဧကေန ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ အညံ ကမ္မံ အကတွာ သံဝိဓာတဗ္ဗမေဝ။ ဝိဟာရဒါနေ ပန ကိစ္စပရိယောသာနံ အတ္ထိ။ ပဏ္ဏသာလံ ဝါ ဟိ ကာရေတုံ ကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ မဟာဝိဟာရံ ဝါ, ဧကဝါရံ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ ကာရိတံ သတ္တဋ္ဌဝဿာနိပိ ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဂစ္ဆတိယေဝ။ ကေဝလံ ဇိဏ္ဏပတိတဋ္ဌာနေ ပဋိသင်္ခရဏမတ္တမေဝ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဣဒံ ဝိဟာရဒါနံ သလာကဘတ္တတော အပ္ပဋ္ဌတရံ အပ္ပသမာရမ္ဘတရဉ္စ ဟောတိ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ သုတ္တန္တပရိယာယေန ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယာတိ အာဒယော နဝါနိသံသာ ဝုတ္တာ, ခန္ဓကပရိယာယေန။

‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟန္တိ, တတော ဝါဠမိဂါနိ စ၊

သိရိံသပေ စ မကသေ စ, သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယော။

တတော ဝါတာတပေါ ဃောရော, သဉ္ဇာတော ပဋိဟညတိ၊

လေဏတ္ထဉ္စ သုခတ္ထဉ္စ, ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုံ။

ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ, အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ၊

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော၊

ဝိဟာရေ ကာရယေ ရမ္မေ, ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေ။

တသ္မာ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

ဒဒေယ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ၊

ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ။ (စူဠဝ။ ၂၉၅)၊

သတ္တရသာနိသံသာ ဝုတ္တာ။ တသ္မာ ဧတံ သလာကဘတ္တတော မဟပ္ဖလတရဉ္စ မဟာနိသံသတရဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သံဃဿ ပန ပရိစ္စတ္တတ္တာဝ ယညောတိ ဝုစ္စတိ။

၃၅၁။ဣဒမ္ပိ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ ဝိဟာရဒါနံ နာမ ဒုက္ကရံ, အတ္တနော သန္တကာ ဟိ ကာကဏိကာပိ ပရဿ ဒုပ္ပရိစ္စဇာ, ဟန္ဒာဟံ ဣတောပိ အပ္ပဋ္ဌတရဉ္စ အပ္ပသမာရမ္ဘတရဉ္စ ယညံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ။ တတော တံ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘အတ္ထိ ပန ဘော’’တိအာဒိမာဟ။

၃၅၀-၃၅၁။ တတ္ထ ယသ္မာ သကိံ ပရိစ္စတ္တေပိ ဝိဟာရေ ပုနပ္ပုနံ ဆာဒနခဏ္ဍဖုလ္လပ္ပဋိသင်္ခရဏာဒိဝသေန ကိစ္စံ အတ္ထိယေဝ, သရဏံ ပန ဧကဘိက္ခုဿ ဝါ သန္တိကေ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ သကိံ ဂဟိတံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, နတ္ထိ တဿ ပုနပ္ပုနံ ကတ္တဗ္ဗတာ, တသ္မာ တံ ဝိဟာရဒါနတော အပ္ပဋ္ဌတရဉ္စ အပ္ပသမာရမ္ဘတရဉ္စ ဟောတိ။ ယသ္မာ စ သရဏဂမနံ နာမ တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂမယံ ပုညကမ္မံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ, တသ္မာ မဟပ္ဖလတရဉ္စ မဟာနိသံသတရဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တိဏ္ဏံ ပန ရတနာနံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂဝသေန ယညောတိ ဝုစ္စတိ။

၃၅၂။ ဣဒံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘အတ္တနော ဇီဝိတံ နာမ ပရဿ ပရိစ္စဇိတုံ ဒုက္ကရံ, အတ္ထိ နု ခေါ ဣတောပိ အပ္ပဋ္ဌတရော ယညော’’တိ တတော တံ ပုစ္ဆန္တော ပုန ‘‘အတ္ထိ ပန, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိအာဒီသု ဝေရမဏီ နာမ ဝိရတိ။ သာ တိဝိဓာ ဟောတိ – သမ္ပတ္တဝိရတိ, သမာဒါနဝိရတိ သေတုဃာတဝိရတီတိ။ တတ္ထ ယော သိက္ခာပဒါနိ အဂဟေတွာပိ ကေဝလံ အတ္တနော ဇာတိဂေါတ္တကုလာပဒေသာဒီနိ အနုဿရိတွာ – ‘‘န မေ ဣဒံ ပတိရူပ’’န္တိ ပါဏာတိပါတာဒီနိ န ကရောတိ, သမ္ပတ္တဝတ္ထုံ ပရိဟရတိ။ တတော အာရကာ ဝိရမတိ။ တဿ သာ ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဇီဝိတဟေတုပိ ပါဏံ န ဟနာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရမာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဝေရမဏိံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဝါ ဧဝံ သိက္ခာပဒါနိ ဂဏှန္တဿ ပန ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အရိယသာဝကာနံ ပန မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိ သေတုဃာတဝိရတိ နာမ။ တတ္ထ ပုရိမာ ဒွေ ဝိရတိယော ယံ ဝေါရောပနာဒိဝသေန ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိဝတ္ထု, တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တန္တိ။ ပစ္ဆိမာ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာဝ။ ဧတ္ထ စ ယော ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ဧကတော ဂဏှတိ, တဿ ဧကသ္မိံ ဘိန္နေ သဗ္ဗာနိ ဘိန္နာနိ ဟောန္တိ။ ယော ဧကေကံ ဂဏှတိ, သော ယံ ဝီတိက္ကမတိ, တဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ။ သေတုဃာတဝိရတိယာ ပန ဘေဒေါ နာမ နတ္ထိ, ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော ဇီဝိတဟေတုပိ နေဝ ပါဏံ ဟနတိ န သုရံ ပိဝတိ။ သစေပိဿ သုရဉ္စ ခီရဉ္စ မိဿေတွာ မုခေ ပက္ခိပန္တိ, ခီရမေဝ ပဝိသတိ, န သုရာ။ ယထာ ကိံ? ကောဉ္စသကုဏာနံ ခီရမိဿကေ ဥဒကေ ခီရမေဝ ပဝိသတိ? န ဥဒကံ။ ဣဒံ ယောနိသိဒ္ဓန္တိ စေ, ဣဒံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ စ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ပန သရဏဂမနေ ဒိဋ္ဌိဥဇုကကရဏံ နာမ ဘာရိယံ။ သိက္ခာပဒသမာဒါနေ ပန ဝိရတိမတ္တကမေဝ။ တသ္မာ ဧတံ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ဂဏှန္တဿာပိ သာဓုကံ ဂဏှန္တဿာပိ အပ္ပဋ္ဌတရဉ္စ အပ္ပသမာရမ္ဘတရဉ္စ။ ပဉ္စသီလသဒိသဿ ပန ဒါနဿ အဘာဝတော ဧတ္ထ မဟပ္ဖလတာ မဟာနိသံသတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဒါနာနိ မဟာဒါနာနိ အဂ္ဂညာနိ ရတ္တညာနိ ဝံသညာနိ ပေါရာဏာနိ အသံကိဏ္ဏာနိ အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗာနိ န သင်္ကိယန္တိ န သင်္ကိယိဿန္တိ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာနိ သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အဘယံ ဒေတိ, အဝေရံ ဒေတိ အဗျာပဇ္ဈံ ဒေတိ။ အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အဘယံ ဒတွာ အဝေရံ ဒတွာ အဗျာပဇ္ဈံ ဒတွာ အပရိမာဏဿ အဘယဿ အဝေရဿ အဗျာပဇ္ဈဿ ဘာဂီ ဟောတိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ ဒါနံ မဟာဒါနံ…ပေ… ဝိညူဟီတိ။

ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယ…ပေ… ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ ပဟာယ…ပေ… မုသာဝါဒံ ပဟာယ…ပေ… သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနံ ပဟာယ…ပေ… ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဒါနာနိ မဟာဒါနာနိ အဂ္ဂညာနိ…ပေ… ဝိညူဟီ’’တိ (အ။ နိ။ ၈။၃၉)။

ဣဒဉ္စ ပန သီလပဉ္စကံ – ‘‘အတ္တသိနေဟဉ္စ ဇီဝိတသိနေဟဉ္စ ပရိစ္စဇိတွာ ရက္ခိဿာမီ’’တိ သမာဒိန္နတာယ ယညောတိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပဉ္စသီလတော သရဏဂမနမေဝ ဇေဋ္ဌကံ, ဣဒံ ပန သရဏဂမနေယေဝ ပတိဋ္ဌာယ ရက္ခိတသီလဝသေန မဟပ္ဖလန္တိ ဝုတ္တံ။

၃၅၃။ ဣဒမ္ပိ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘ပဉ္စသီလံ နာမ ရက္ခိတုံ ဂရုကံ, အတ္ထိ နု ခေါ အညံ ကိဉ္စိ ဤဒိသမေဝ ဟုတွာ ဣတော အပ္ပဋ္ဌတရဉ္စ မဟပ္ဖလတရဉ္စာ’’တိ။ တတော တံ ပုစ္ဆန္တော ပုနပိ – ‘‘အတ္ထိ ပန, ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ။ အထဿ ဘဂဝါ တိဝိဓသီလပါရိပူရိယံ ဌိတဿ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ယညာနံ အပ္ပဋ္ဌတရဉ္စ မဟပ္ဖလတရဉ္စ ဒဿေတုကာမော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ အာရဘန္တော ‘‘ဣဓ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတော ပဌမံ ဈာနံ, ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဌိတော ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တော န ကိလမတိ, တသ္မာ တာနိ အပ္ပဋ္ဌာနိ အပ္ပသမာရမ္ဘာနိ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနံ ဧကံ ကပ္ပံ ဗြဟ္မလောကေ အာယုံ ဒေတိ။ ဒုတိယံ အဋ္ဌကပ္ပေ။ တတိယံ စတုသဋ္ဌိကပ္ပေ။ စတုတ္ထံ ပဉ္စကပ္ပသတာနိ။ တဒေဝ အာကာသာနဉ္စာယတနာဒိသမာပတ္တိဝသေန ဘာဝိတံ ဝီသတိ, စတ္တာလီသံ, သဋ္ဌိ, စတုရာသီတိ စ ကပ္ပသဟဿာနိ အာယုံ ဒေတိ၊ တသ္မာ မဟပ္ဖလတရဉ္စ မဟာနိသံသတရဉ္စ။ နီဝရဏာဒီနံ ပန ပစ္စနီကာနံ ဓမ္မာနံ ပရိစ္စတ္တတ္တာ တံ ယညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ ယသ္မာ စတုတ္ထဇ္ဈာနပရိယောသာနေသု ဂုဏေသု ပတိဋ္ဌာယ နိဗ္ဗတ္တေန္တော န ကိလမတိ, တသ္မာ အပ္ပဋ္ဌံ အပ္ပသမာရမ္ဘံ၊ ဝိပဿနာသုခသဒိသဿ ပန သုခဿ အဘာဝါ မဟပ္ဖလံ။ ပစ္စနီကကိလေသပရိစ္စာဂတော ယညောတိ။ မနောမယိဒ္ဓိပိ ယသ္မာ ဝိပဿနာဉာဏေ ပတိဋ္ဌာယ နိဗ္ဗတ္တေန္တော န ကိလမတိ, တသ္မာ အပ္ပဋ္ဌာ အပ္ပသမာရမ္ဘာ၊ အတ္တနော သဒိသရူပနိမ္မာနသမတ္ထတာယ မဟပ္ဖလာ။ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသပရိစ္စာဂတော ယညော။ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီနိပိ ယသ္မာ မနောမယဉာဏာဒီသု ပတိဋ္ဌာယ နိဗ္ဗတ္တေန္တော န ကိလမတိ, တသ္မာ အပ္ပဋ္ဌာနိ အပ္ပသမာရမ္ဘာနိ, အတ္တနော အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသပ္ပဟာနတော ယညော။ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပနေတ္ထ နာနာဝိဓဝိကုဗ္ဗနဒဿနသမတ္ထတာယ။ ဒိဗ္ဗသောတံ ဒေဝမနုဿာနံ သဒ္ဒသဝနသမတ္ထတာယ၊ စေတောပရိယဉာဏံ ပရေသံ သောဠသဝိဓစိတ္တဇာနနသမတ္ထတာယ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနသမနုဿရဏသမတ္ထတာယ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတရူပဒဿနသမတ္ထတာယ၊ အာသဝက္ခယဉာဏံ အတိပဏီတလောကုတ္တရမဂ္ဂသုခနိပ္ဖါဒနသမတ္ထတာယ မဟပ္ဖလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ပန အရဟတ္တတော ဝိသိဋ္ဌတရော အညော ယညော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ သမာပေန္တော – ‘‘အယမ္ပိ ခေါ, ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ။

ကူဋဒန္တဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာဝဏ္ဏနာ

၃၅၄-၃၅၈။ ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေ ဒေသနာယ ပသီဒိတွာ သရဏံ ဂန္တုကာမော ကူဋဒန္တော ဗြာဟ္မဏော – ‘ဧတံ အဘိက္ကန္တံ ဘော, ဂေါတမာ’တိအာဒိကံ ဝစနံ အဝေါစ။ ဥပဝါယတူတိ ဥပဂန္တွာ သရီရဒရထံ နိဗ္ဗာပေန္တော တနုသီတလော ဝါတော ဝါယတူတိ။ ဣဒဉ္စ ပန ဝတွာ ဗြာဟ္မဏော ပုရိသံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, တာတ, ယညဝါဋံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗေ တေ ပါဏယော ဗန္ဓနာ မောစေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ တထာ ကတွာ အာဂန္တွာ ‘‘မုတ္တာ ဘော, တေ ပါဏယော’’တိ အာရောစေသိ။ ယာဝ ဗြာဟ္မဏော တံ ပဝတ္တိံ န သုဏိ, န တာဝ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ကသ္မာ? ‘‘ဗြာဟ္မဏဿ စိတ္တေ အာကုလဘာဝေါ အတ္ထီ’’တိ။ သုတွာ ပနဿ ‘‘ဗဟူ ဝတ မေ ပါဏာ မောစိတာ’’တိ စိတ္တစာရော ဝိပ္ပသီဒတိ။ ဘဂဝါ တဿ ဝိပ္ပသန္နမနတံ ဉတွာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ။ တံ သန္ဓာယ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပုန ‘ကလ္လစိတ္တ’န္တိအာဒိ အာနုပုဗ္ဗိကထာနုဘာဝေန ဝိက္ခမ္ဘိတနီဝရဏတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

ကူဋဒန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဗြာဟ္မဏဒူတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၅၉။ ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယန္တိ မဟာလိသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ ဝေသာလိယန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလဘာဝူပဂမနတော ဝေသာလီတိ လဒ္ဓနာမကေ နဂရေ။ မဟာဝနေတိ ဗဟိနဂရေ ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဌိတံ သယံ ဇာတဝနံ အတ္ထိ, ယံ မဟန္တဘာဝေနေဝ မဟာဝနန္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ မဟာဝနေ။ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ သံဃာရာမံ ပတိဋ္ဌပေသုံ။ တတ္ထ ကဏ္ဏိကံ ယောဇေတွာ ထမ္ဘာနံ ဥပရိ ကူဋာဂါရသာလာသင်္ခေပေန ဒေဝဝိမာနသဒိသံ ပါသာဒံ အကံသု, တံ ဥပါဒါယ သကလောပိ သံဃာရာမော ‘‘ကူဋာဂါရသာလာ’’တိ ပညာယိတ္ထ။ ဘဂဝါ တံ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ တသ္မိံ သံဃာရာမေ ဝိဟရတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယ’’န္တိ။ ကောသလကာတိ ကောသလရဋ္ဌဝါသိနော။ မာဂဓကာတိ မဂဓရဋ္ဌဝါသိနော။ ကရဏီယေနာတိ အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗကမ္မေန။ ယဉှိ အကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တံ ကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ, ယံ အဝဿံ ကာတဗ္ဗမေဝ, တံ ကရဏီယံ နာမ။

၃၆၀။ ပဋိသလ္လီနော ဘဂဝါတိ နာနာရမ္မဏစာရတော ပဋိက္ကမ္မ သလ္လီနော နိလီနော, ဧကီဘာဝံ ဥပဂမ္မ ဧကတ္တာရမ္မဏေ ဈာနရတိံ အနုဘဝတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိညေဝ ဝိဟာရေ။ ဧကမန္တန္တိ တသ္မာ ဌာနာ အပက္ကမ္မ တာသု တာသု ရုက္ခစ္ဆာယာသု နိသီဒိံသု။

ဩဋ္ဌဒ္ဓလိစ္ဆဝီဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၆၁။ ဩဋ္ဌဒ္ဓေါတိ အဒ္ဓေါဋ္ဌတာယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော။ မဟတိယာ လိစ္ဆဝီပရိသာယာတိ ပုရေဘတ္တံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂါဟာပေတွာ ဥဂ္ဃေါသနာယ မဟတိံ လိစ္ဆဝိရာဇပရိသံ သန္နိပါတာပေတွာ တာယ နီလပီတာဒိဝဏ္ဏဝတ္ထာဘရဏဝိလေပနပဋိမဏ္ဍိတာယ တာဝတိံသပရိသသပ္ပဋိဘာဂါယ မဟတိယာ လိစ္ဆဝိပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဥပသင်္ကမိ။ အကာလော ခေါ မဟာလီတိ တဿ ဩဋ္ဌဒ္ဓဿ မဟာလီတိ မူလနာမံ, တေန မူလနာမမတ္တေန နံ ထေရော မဟာလီတိ အာလပတိ။ ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ ပတိရူပါသု ရုက္ခစ္ဆာယာသု တာယ လိစ္ဆဝိပရိသာယ သဒ္ဓိံ ရတနတ္တယဿ ဝဏ္ဏံ ကထယန္တော နိသီဒိ။

၃၆၂။ သီဟော သမဏုဒ္ဒေသောတိ အာယသ္မတော နာဂိတဿ ဘာဂိနေယျော သတ္တဝဿကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ သာသနေ ယုတ္တပယုတ္တော ‘‘သီဟော’’တိ ဧဝံနာမကော သာမဏေရော, သော ကိရ တံ မဟာပရိသံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ပရိသာ မဟတီ, သကလံ ဝိဟာရံ ပူရေတွာ နိသိန္နာ, အဒ္ဓါ ဘဂဝါ အဇ္ဇ ဣမိဿာ ပရိသာယ မဟန္တေန ဥဿာဟေန ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ, ယံနူနာဟံ ဥပဇ္ဈာယဿာစိက္ခိတွာ ဘဂဝတော မဟာပရိသာယ သန္နိပတိတဘာဝံ အာရောစာပေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ယေနာယသ္မာ နာဂိတော တေနုပသင်္ကမိ။ ဘန္တေ ကဿပါတိ ထေရံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ။ ဧသာ ဇနတာတိ ဧသော ဇနသမူဟော။

တွညေဝ ဘဂဝတော အာရောစေဟီတိ သီဟော ကိရ ဘဂဝတော ဝိဿာသိကော, အယဉှိ ထေရော ထူလသရီရော, တေနဿ သရီရဂရုတာယ ဥဋ္ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု အာလသိယဘာဝေါ ဤသကံ အပ္ပဟီနော ဝိယ ဟောတိ။ အထာယံ သာမဏေရော ဘဂဝတော ကာလေန ကာလံ ဝတ္တံ ကရောတိ။ တေန နံ ထေရော ‘‘တွမ္ပိ ဒသဗလဿ ဝိဿာသိကော’’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆ တွညေဝါရောစေဟီတိ အာဟ။ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယန္တိ ဝိဟာရဆာယာယံ, ကူဋာဂါရမဟာဂေဟစ္ဆာယာယ ဖရိတောကာသေတိ အတ္ထော။ သာ ကိရ ကူဋာဂါရသာလာ ဒက္ခိဏုတ္တရတော ဒီဃာ ပါစီနမုခါ, တေနဿာ ပုရတော မဟတီ ဆာယာ ပတ္ထဋာ ဟောတိ, သီဟော တတ္ထ ဘဂဝတော အာသနံ ပညပေသိ။

၃၆၃။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဒွါရန္တရေဟိ စေဝ ဝါတပါနန္တရေဟိ စ နိက္ခမိတွာ ဝိဓာဝန္တာဟိ ဝိပ္ဖရန္တီဟိ ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ သံသူစိတနိက္ခမနော ဝလာဟကန္တရတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ကူဋာဂါရသာလတော နိက္ခမိတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ ဝိဟာရပစ္ဆာယာယ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီ’’တိ။

၃၆၄-၃၆၅။ ပုရိမာနိ, ဘန္တေ, ဒိဝသာနိ ပုရိမတရာနီတိ ဧတ္ထ ဟိယျော ဒိဝသံ ပုရိမံ နာမ, တတော ပရံ ပုရိမတရံ။ တတော ပဋ္ဌာယ ပန သဗ္ဗာနိ ပုရိမာနိ စေဝ ပုရိမတရာနိ စ ဟောန္တိ။ ယဒဂ္ဂေတိ မူလဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယံ ဒိဝသံ အဂ္ဂံ ပရကောဋိံ ကတွာ ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော, ယာဝ ဝိဟာသိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒါနိ တဿ ပရိမာဏံ ဒဿေန္တော ‘‘နစိရံ တီဏိ ဝဿာနီ’’တိ အာဟ။ အထ ဝါ ယဒဂ္ဂေတိ ယံ ဒိဝသံ အဂ္ဂံ ကတွာ နစိရံ တီဏိ ဝဿာနိ ဝိဟရာမီတိပိ အတ္ထော။ ယံ ဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာ နစိရံ ဝိဟာသိံ တီဏိယေဝ ဝဿာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အယံ ကိရ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ ဂဏှန္တော တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌာသိ, တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝဒတိ။ ပိယရူပါနီတိ ပိယဇာတိကာနိ သာတဇာတိကာနိ။ ကာမူပသံဟိတာနီတိ ကာမဿာဒယုတ္တာနိ။ ရဇနီယာနီတိ ရာဂဇနကာနိ။ နော စ ခေါ ဒိဗ္ဗာနိ သဒ္ဒါနီတိ ကသ္မာ သုနက္ခတ္တော တာနိ န သုဏာတိ? သော ကိရ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိကမ္မံ ယာစိ, တဿ ဘဂဝါ အာစိက္ခိ, သော ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပန္နော ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒေဝတာနံ ရူပါနိ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမသ္မိံ သရီရသဏ္ဌာနေ သဒ္ဒေန မဓုရေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ကထံ နု ခေါ နံ သုဏေယျ’’န္တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒိဗ္ဗသောတပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ။ အယဉ္စ အတီတေ ဧကံ သီလဝန္တံ ဘိက္ခုံ ကဏ္ဏသက္ခလိယံ ပဟရိတွာ ဗဓိရမကာသိ။ တသ္မာ ပရိကမ္မံ ကရောန္တောပိ အဘဗ္ဗော ဒိဗ္ဗသောတာဓိဂမာယ။ တေနဿ န ဘဂဝါ ပရိကမ္မံ ကထေသိ။ သော ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတိ အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဒ္ဓါ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟမ္ပိ ခတ္တိယော အယမ္ပိ ခတ္တိယော, သစဿ ဉာဏံ ဝဍ္ဎိဿတိ, အယမ္ပိ သဗ္ဗညူ ဘဝိဿတီ’တိ ဥသူယာယ မယှံ န ကထေသီ’’တိ။ သော အနုက္ကမေန ဂိဟိဘာဝံ ပတွာ တမတ္ထံ မဟာလိလိစ္ဆဝိနော ကထေန္တော ဧဝမာဟ။

ဧကံသဘာဝိတသမာဓိဝဏ္ဏနာ

၃၆၆-၃၇၁။ ဧကံသဘာဝိတောတိ ဧကံသာယ ဧကကောဋ္ဌာသာယ ဘာဝိတော, ဒိဗ္ဗာနံ ဝါ ရူပါနံ ဒဿနတ္ထာယ ဒိဗ္ဗာနံ ဝါ သဒ္ဒါနံ သဝနတ္ထာယ ဘာဝိတောတိ အတ္ထော။ တိရိယန္တိ အနုဒိသာယ။ ဥဘယံသဘာဝိတောတိ ဥဘယံသာယ ဥဘယကောဋ္ဌာသာယ ဘာဝိတောတိ အတ္ထော။ အယံ ခေါ မဟာလိ ဟေတူတိ အယံ ဒိဗ္ဗာနံယေဝ ရူပါနံ ဒဿနာယ ဧကံသဘာဝိတော သမာဓိ ဟေတု။

၃၇၂။ ဣမမတ္ထံ သုတွာ သော လိစ္ဆဝီ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ဒိဗ္ဗသောတေန သဒ္ဒသုဏနံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဥတ္တမတ္ထဘူတံ မညေ ဣမဿ နူန အတ္ထာယဧတေ ဘိက္ခူ ပညာသမ္ပိ သဋ္ဌိပိ ဝဿာနိ အပဏ္ဏကံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ, ယံနူနာဟံ ဒသဗလံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆေယျ’’န္တိ။တတော တမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ဧတာသံ နူန, ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။သမာဓိဘာဝနာနန္တိ ဧတ္ထ သမာဓိယေဝ သမာဓိဘာဝနာ, ဥဘယံသဘာဝိတာနံ သမာဓီနန္တိ အတ္ထော။ အထ ယသ္မာ သာသနတော ဗာဟိရာ ဧတာ သမာဓိဘာဝနာ, န အဇ္ဈတ္တိကာ။ တသ္မာ တာ ပဋိက္ခိပိတွာ ယဒတ္ထံ ဘိက္ခူ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ, တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘န ခေါ မဟာလီ’’တိအာဒိမာဟ။

စတုအရိယဖလဝဏ္ဏနာ

၃၇၃။ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဗန္ဓနာနံ။ တာနိ ဟိ ဝဋ္ဋဒုက္ခမယေ ရထေ သတ္တေ သံယောဇေန္တိ, တသ္မာ သံယောဇနာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ သောတာပန္နော ဟောတီတိ မဂ္ဂသောတံ အာပန္နော ဟောတိ။ အဝိနိပါတဓမ္မောတိ စတူသု အပါယေသု အပတနဓမ္မော။ နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန နိယတော။ သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ, အနေန ဝါ ပတ္တဗ္ဗာတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော။

တနုတ္တာတိ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပတ္တိယာ စ တနုဘာဝါ။ ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနံ, ယေ ဟိ ဗဒ္ဓေါ ဥပရိ သုဒ္ဓါဝါသဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တိတုံ န သက္ကောတိ။ ဩပပါတိကောတိ သေသယောနိပဋိက္ခေပဝစနမေတံ။ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ တသ္မိံ ဥပရိဘဝေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာနဓမ္မော။ အနာဝတ္တိဓမ္မောတိ တတော ဗြဟ္မလောကာ ပုန ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဝတ္တနဓမ္မော။ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိံ, သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနဝိမုတ္တဿ အရဟတ္တဖလစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဧတ္ထာပိ သဗ္ဗကိလေသဗန္ဓနဝိမုတ္တာ အရဟတ္တဖလပညာဝ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ သယန္တိ သာမံ။ အဘိညာတိ အဘိဇာနိတွာ။ သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ။ အထ ဝါ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အဘိညာယ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန သစ္ဆိကရိတွာတိပိ အတ္ထော။ ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ပတွာ ပဋိလဘိတွာ။ ဣဒံ သုတွာ လိစ္ဆဝိရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ပန ဓမ္မော န သကုဏေန ဝိယ ဥပ္ပတိတွာ, နာပိ ဂေါဓာယ ဝိယ ဥရေန ဂန္တွာ သက္ကာ

အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၇၄-၃၇၅။ ဣဒံ သုတွာ လိစ္ဆဝိရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ပန ဓမ္မော န သကုဏေန ဝိယ ဥပ္ပတိတွာ, နာပိ ဂေါဓာယ ဝိယ ဥရေန ဂန္တွာ သက္ကာ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ, အဒ္ဓါ ပန ဣမံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါယ ဘဝိတဗ္ဗံ, ပုစ္ဆာမိ တာဝ န’’န္တိ။တတော ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘အတ္ထိ ပန ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ပဉ္စင်္ဂိကံ တုရိယံ ဝိယ အဋ္ဌင်္ဂိကော ဂါမော ဝိယ စ အဋ္ဌင်္ဂမတ္တောယေဝ ဟုတွာ အဋ္ဌင်္ဂိကော, န အင်္ဂတော အညော မဂ္ဂေါ နာမ အတ္ထိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓီ’’တိ။ တတ္ထ သမ္မာဒဿနလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ သမ္မာ အဘိနိရောပနလက္ခဏော သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ။ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ သမ္မာဝါစာ။ သမ္မာ သမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော သမ္မာကမ္မန္တော။ သမ္မာ ဝေါဒါပနလက္ခဏော သမ္မာအာဇီဝေါ။ သမ္မာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏော သမ္မာဝါယာမော။ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သမ္မာသတိ။ သမ္မာ သမာဓာနလက္ခဏော သမ္မာသမာဓိ။ ဧတေသု ဧကေကဿ တီဏိ တီဏိ ကိစ္စာနိ ဟောန္တိ။ သေယျထိဒံ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ တာဝ အညေဟိပိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ, နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ စ ပဿတိ တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟဝိဓမနဝသေန အသမ္မောဟတော။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ တထေဝ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီနိ ပဇဟန္တိ, နိရောဓဉ္စ အာရမ္မဏံ ကရောန္တိ, ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သဟဇာတဓမ္မေ အဘိနိရောပေတိ။ သမ္မာဝါစာ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဏှတိ။ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာ သမုဋ္ဌာပေတိ။ သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာ ဝေါဒါပေတိ။ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာ ပဂ္ဂဏှတိ။ သမ္မာသတိ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာပေတိ။ သမ္မာသမာဓိ သမ္မာ ပဒဟတိ။

အပိ စေသာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာက္ခဏာ နာနာရမ္မဏာ ဟောတိ, မဂ္ဂက္ခဏေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ။ ကိစ္စတော ပန ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာက္ခဏာ နာနာရမ္မဏာ ဟောန္တိ။ မဂ္ဂက္ခဏေ ဧကက္ခဏာ ဧကာရမ္မဏာ။ တေသု သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ကိစ္စတော ‘‘နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပေါ’’တိအာဒီနိ တီဏိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာ ဝါစာဒယော တိဿော ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ, စေတနာဒယောပိ ဟောန္တိ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဝိရတိယေဝ။ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတီတိ ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ကိစ္စတော သမ္မပ္ပဓာနသတိပဋ္ဌာနဝသေန စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ။ သမ္မာသမာဓိ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိယေဝ။

ဣတိ ဣမေသု အဋ္ဌသု ဓမ္မေသု ဘဂဝတာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ယောဂိနော ဗဟုကာရတ္တာ ပဌမံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒေသိတာ။ အယဉှိ ‘‘ပညာပဇ္ဇောတော ပညာသတ္ထ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၂၀) စ ဝုတ္တာ။ တသ္မာ ဧတာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿနာဉာဏသင်္ခါတာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ကိလေသစောရေ ဃာတေန္တော ခေမေန ယောဂါဝစရော နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ယောဂိနော ဗဟုကာရတ္တာ ပဌမံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒေသိတာ’’တိ။

သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပန တဿာ ဗဟုကာရော, တသ္မာ တဒနန္တရံ ဝုတ္တော။ ယထာ ဟိ ဟေရညိကော ဟတ္ထေန ပရိဝဋ္ဋေတွာ ပရိဝဋ္ဋေတွာ စက္ခုနာ ကဟာပဏံ ဩလောကေန္တော – ‘‘အယံ ဆေကော, အယံ ကူဋော’’တိ ဇာနာတိ။ ဧဝံ ယောဂါဝစရောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိတက္ကေန ဝိတက္ကေတွာ ဝိပဿနာပညာယ ဩလောကယမာနော – ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကာမာဝစရာ, ဣမေ ဓမ္မာ ရူပါဝစရာဒယော’’တိ ပဇာနာတိ။ ယထာ ဝါ ပန ပုရိသေန ကောဋိယံ ဂဟေတွာ ပရိဝဋ္ဋေတွာ ပရိဝဋ္ဋေတွာ ဒိန္နံ မဟာရုက္ခံ တစ္ဆကော ဝါသိယာ တစ္ဆေတွာ ကမ္မေ ဥပနေတိ, ဧဝံ ဝိတက္ကေန ဝိတက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ ဒိန္နေ ဓမ္မေ ယောဂါဝစရော ပညာယ – ‘‘ဣမေ ကာမာဝစရာ, ဣမေ ရူပါဝစရာ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကမ္မေ ဥပနေတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပန တဿာ ဗဟုကာရော, တသ္မာ တဒနန္တရံ ဝုတ္တော’’တိ။ သွာယံ ယထာ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဧဝံ သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော။ ယထာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ, ဝိသာခ, ဝိတက္ကေတွာ ဝိစာရေတွာ ပစ္ဆာ ဝါစံ ဘိန္ဒတီ’’တိ, (မ။ နိ။ ၁။၄၆၃) တသ္မာ တဒနန္တရံ သမ္မာဝါစာ ဝုတ္တာ။

ယသ္မာ ပန – ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရိဿာမာ’’တိ ပဌမံ ဝါစာယ သံဝိဒဟိတွာ လောကေ ကမ္မန္တေ ပယောဇေန္တိ၊ တသ္မာ ဝါစာ ကာယကမ္မဿ ဥပကာရိကာတိ သမ္မာဝါစာယ အနန္တရံ သမ္မာကမ္မန္တော ဝုတ္တော။ စတုဗ္ဗိဓံ ပန ဝစီဒုစ္စရိတံ, တိဝိဓဉ္စ ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယ ဥဘယံ သုစရိတံ ပူရေန္တဿေဝ ယသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကံ သီလံ ပူရေတိ, န ဣတရဿ, တသ္မာ တဒုဘယာနန္တရံ သမ္မာအာဇီဝေါ ဝုတ္တော။ ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓါဇီဝေန ပန ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါ မေ အာဇီဝေါ’’တိ ဧတ္တာဝတာ စ ပရိတောသံ ကတွာ သုတ္တပမတ္တေန ဝိဟရိတုံ န ယုတ္တံ, အထ ခေါ ‘‘သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဣဒံ ဝီရိယံ သမာရဘိတဗ္ဗ’’န္တိ ဒဿေတုံ တဒနန္တရံ သမ္မာဝါယာမော ဝုတ္တော။ တတော ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေနပိ ကာယာဒီသု စတူသု ဝတ္ထူသု သတိ သူပဋ္ဌိတာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သမ္မာသတိ ဒေသိတာ။ ယသ္မာ ပနေဝံ သူပဋ္ဌိတာ သတိ သမာဓိဿုပကာရာနုပကာရာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမန္နေသိတွာ ပဟောတိ ဧကတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တံ သမာဓာတုံ, တသ္မာ သမ္မာသတိယာ အနန္တရံ သမ္မာသမာဓိ ဒေသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတေသံ ဓမ္မာနံ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ ဧတေသံ သောတာပတ္တိဖလာဒီနံ ပစ္စက္ခကိရိယတ္ထာယ။

ဒွေ ပဗ္ဗဇိတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၇၆-၃၇၇။ ဧကမိဒါဟန္တိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? အယံ ကိရ ရာဇာ – ‘‘ရူပံ အတ္တာ’’တိ ဧဝံလဒ္ဓိကော, တေနဿ ဒေသနာယ စိတ္တံ နာဓိမုစ္စတိ။ အထ ဘဂဝတာ တဿ လဒ္ဓိယာ အာဝိကရဏတ္ထံ ဧကံ ကာရဏံ အာဟရိတုံ ဣဒမာရဒ္ဓံ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ‘‘အဟံ ဧကံ သမယံ ဃောသိတာရာမေ ဝိဟရာမိ, တတြ ဝသန္တံ မံ တေ ဒွေ ပဗ္ဗဇိတာ ဧဝံ ပုစ္ဆိံသု။ အထာဟံ တေသံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ ဒဿေတွာ တန္တိဓမ္မံ နာမ ကထေန္တော ဣဒမဝေါစံ – ‘‘အာဝုသော, သဒ္ဓါသမ္ပန္နော နာမ ကုလပုတ္တော ဧဝရူပဿ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော, ဧဝံ တိဝိဓံ သီလံ ပူရေတွာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ ပတွာ ဌိတော ‘တံ ဇီဝ’န္တိအာဒီနိ ဝဒေယျ, ယုတ္တံ နု ခေါ ဧတမဿာ’’တိ? တတော တေဟိ ‘‘ယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ခေါ ပနေတံ, အာဝုသော, ဧဝံ ဇာနာမိ, ဧဝံ ပဿာမိ, အထ စ ပနာဟံ န ဝဒါမီ’’တိ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဥတ္တရိ ခီဏာသဝံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣမဿ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ယုတ္တ’’န္တိ အဝေါစံ။ တေ မမ ဝစနံ သုတွာ အတ္တမနာ အဟေသုန္တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ သောပိ အတ္တမနော အဟောသိ။ တေနာဟ – ‘‘ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ အတ္တမနော ဩဋ္ဌဒ္ဓေါ လိစ္ဆဝီ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒီ’’တိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဇာလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဒွေ ပဗ္ဗဇိတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၇၈။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… ကောသမ္ဗိယန္တိ ဇာလိယသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ ဃောသိတာရာမေတိ ဃောသိတေန သေဋ္ဌိနာ ကတေ အာရာမေ။ ပုဗ္ဗေ ကိရ အလ္လကပ္ပရဋ္ဌံ နာမ အဟောသိ။ တတော ကောတူဟလိကော နာမ ဒလိဒ္ဒေါ ဆာတကဘယေန သပုတ္တဒါရော အဝန္တိရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော ပုတ္တံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ, မာတာ နိဝတ္တိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတာ, တေ ဧကံ ဂေါပါလကဂါမံ ပဝိသိံသု။ ဂေါပါလကေန စ တဒါ ဗဟုပါယာသော ပဋိယတ္တော ဟောတိ, တေ တတော ပါယာသံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု။ အထ သော ပုရိသော ဗလဝပါယာသံ ဘုတ္တော ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ သုနခိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ကုက္ကုရော ဇာတော, သော ဂေါပါလကဿ ပိယော အဟောသိ။ ဂေါပါလကော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟတိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ကုက္ကုရဿ ဧကေကံ ပိဏ္ဍံ ဒေတိ, သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂေါပါလကေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလမ္ပိ ဂစ္ဆတိ။ ဂေါပါလကေ အသန္နိဟိတေ ဘတ္တဝေလာယံ သယမေဝ ဂန္တွာ ကာလာရောစနတ္ထံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဘုဿတိ, အန္တရာမဂ္ဂေပိ စဏ္ဍမိဂေ ဒိသွာ ဘုဿိတွာ ပလာပေတိ။ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ မုဒုကေန စိတ္တေန ကာလံကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တတြဿ ဃောသကဒေဝပုတ္တော တွေဝ နာမံ အဟောသိ။ သော ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကဿ ကုလဿ ဃရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ အပုတ္တကော သေဋ္ဌိ တဿ မာတာပိတူနံ ဓနံ ဒတွာ ပုတ္တံ ကတွာ အဂ္ဂဟေသိ။ အထ အတ္တနော ပုတ္တေ ဇာတေ သတ္တက္ခတ္တုံ ဃာတာပေတုံ ဥပက္ကမိ။ သော ပုညဝန္တတာယ သတ္တသုပိ ဌာနေသု မရဏံ အပ္ပတွာ အဝသာနေ ဧကာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဝေယျတ္တိယေန လဒ္ဓဇီဝိတော အပရဘာဂေ ပိတုအစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပတွာ ဃောသကသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော။ အညေပိ ကောသမ္ဗိယံ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ, ပါဝါရိယသေဋ္ဌီတိ ဒွေ သေဋ္ဌိနော အတ္ထိ, ဣမိနာ သဒ္ဓိံ တယော အဟေသုံ။

တေန စ သမယေန ဟိမဝန္တတော ပဉ္စသတတာပသာ သရီရသန္တပ္ပနတ္ထံ အန္တရန္တရာကောသမ္ဗိံ အာဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ဧတေ တယော သေဋ္ဌီ အတ္တနော အတ္တနော ဥယျာနေသု ပဏ္ဏကုဋိယော ကတွာ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောန္တိ။ အထေကဒိဝသံ တေ တာပသာ ဟိမဝန္တတော အာဂစ္ဆန္တာ မဟာကန္တာရေ တသိတာ ကိလန္တာ ဧကံ မဟန္တံ ဝဋရုက္ခံ ပတွာ တတ္ထ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ သန္တိကာ သင်္ဂဟံ ပစ္စာသိသန္တာ နိသီဒိံသု။ ဒေဝတာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ တေသံ ပါနီယပါနကာဒီနိ ဒတွာ ကိလမထံ ပဋိဝိနောဒေသိ, ဧတေ ဒေဝတာယာနုဘာဝေန ဝိမှိတာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဒေဝတေ, ကမ္မံ ကတွာ တယာ အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ’’တိ? ဒေဝတာ အာဟ – ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နော, သော ဧတရဟိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ, အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ တံ ဥပဋ္ဌဟတိ။ သော ဥပေါသထဒိဝသေသု အတ္တနော ဘတကာနံ ပကတိဘတ္တဝေတနမေဝ ဒတွာ ဥပေါသထံ ကာရာပေသိ။ အထာဟံ ဧကဒိဝသံ မဇ္ဈနှိကေ ပါတရာသတ္ထာယ အာဂတော ကဉ္စိ ဘတကကမ္မံ အကရောန္တံ ဒိသွာ – ‘အဇ္ဇ မနုဿာ ကသ္မာ ကမ္မံ န ကရောန္တီ’တိ ပုစ္ဆိံ။ တဿ မေ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ အထာဟံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ဣဒါနိ ဥပဍ္ဎဒိဝသော ဂတော, သက္ကာ နု ခေါ ဥပဍ္ဎုပေါသထံ ကာတု’န္တိ။ တတော သေဋ္ဌိဿ ပဋိဝေဒေတွာ ‘‘သက္ကာ ကာတု’’န္တိ အာဟ။ သွာဟံ ဥပဍ္ဎဒိဝသံ ဥပဍ္ဎုပေါသထံ သမာဒိယိတွာ တဒဟေဝ ကာလံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘိ’’န္တိ။

အထ တေ တာပသာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ကိရ ဥပ္ပန္နော’’တိ သဉ္ဇာတပီတိပါမောဇ္ဇာ တတောဝ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ ဟုတွာပိ – ‘‘ဗဟုကာရာ နော ဥပဋ္ဌာကသေဋ္ဌိနော တေသမ္ပိ ဣမမတ္ထမာရောစေဿာမာ’’တိ ကောသမ္ဗိံ ဂန္တွာ သေဋ္ဌီဟိ ကတသက္ကာရဗဟုမာနာ ‘‘တဒဟေဝ မယံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟံသု။ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, တုရိတာတ္ထ, နနု တုမှေ ပုဗ္ဗေ စတ္တာရော ပဉ္စ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထာ’’တိ စ ဝုတ္တေ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ။ ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ, သဟေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ဂစ္ဆာမ မယံ, တုမှေ သဏိကံ အာဂစ္ဆထာ’’တိ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေပိ သေဋ္ဌိနော ပဉ္စသတပဉ္စသတသကဋပရိဝါရာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဒါနာဒီနိ ဒတွာ ကောသမ္ဗိံ အာဂမနတ္ထာယ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ပစ္စာဂမ္မ တယော ဝိဟာရေ ကာရေသုံ။ တေသု ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ, ပါဝါရိယသေဋ္ဌိနာ ကတော ပါဝါရိကမ္ဗဝနံ နာမ, ဃောသိတသေဋ္ဌိနာ ကတော ဃောသိတာရာမော နာမ အဟောသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ’’တိ။

မုဏ္ဍိယောတိ ဣဒံ တဿ နာမံ။ ဇာလိယောတိ ဣဒမ္ပိ ဣတရဿ နာမမေဝ။ ယသ္မာ ပနဿ ဥပဇ္ဈာယော ဒါရုမယေန ပတ္တေန ပိဏ္ဍာယ စရတိ, တသ္မာ ဒါရုပတ္တိကန္တေဝါသီတိ ဝုစ္စတိ။ ဧတဒဝေါစုန္တိ ဥပါရမ္ဘာဓိပ္ပါယေန ဝါဒံ အာရောပေတုကာမာ ဟုတွာ ဧတဒဝေါစုံ။ ဣတိ ကိရ နေသံ အဟောသိ, သစေ သမဏော ဂေါတမော ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ ဝက္ခတိ, အထဿ မယံ ဧတံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမ – ‘‘ဘော ဂေါတမ, တုမှာကံ လဒ္ဓိယာ ဣဓေဝ သတ္တော ဘိဇ္ဇတိ, တေန ဝေါ ဝါဒေါ ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ ဟောတီ’’တိ။ သစေ ပန ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’’န္တိ ဝက္ခတိ, အထဿေတံ ဝါဒံ အာရောပေဿာမ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ရူပံ ဘိဇ္ဇတိ, န သတ္တော ဘိဇ္ဇတိ။ တေန ဝေါ ဝါဒေ သတ္တော သဿတော အာပဇ္ဇတီ’’တိ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘ဣမေ ဝါဒါရောပနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, မမ သာသနေ ဣမေ ဒွေ အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ အတ္ထီတိ န ဇာနန္တိ, ဟန္ဒ နေသံ ပဉှံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ တဿာယေဝ ပဋိပဒါယ အာဝိဘာဝတ္ထံ ဓမ္မံ ဒေသေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တေန ဟာဝုသော’’တိအာဒိမာဟ။

၃၇၉-၃၈၀။ တတ္ထ ကလ္လံ နု ခေါ တဿေတံ ဝစနာယာတိ တဿေတံ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ တိဝိဓံ သီလံ ပရိပူရေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ ပတ္တဿ ယုတ္တံ နု ခေါ ဧတံ ဝတ္တုန္တိ အတ္ထော။ တံ သုတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ပုထုဇ္ဇနော နာမ ယသ္မာ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆော န ဟောတိ, တသ္မာ ကဒါစိ ဧဝံ ဝဒေယျာတိ မညမာနာ – ‘‘ကလ္လံ တဿေတံ ဝစနာယာ’’တိ အာဟံသု။ အထ စ ပနာဟံ န ဝဒါမီတိ အဟံ ဧတမေဝံ ဇာနာမိ, နော စ ဧဝံ ဝဒါမိ, အထ ခေါ ကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာ ဘာဝေန္တဿ ပညာဗလေန ဥပ္ပန္နံ မဟဂ္ဂတစိတ္တမေတန္တိ သညံ ဌပေသိံ။ န ကလ္လံ တဿေတန္တိ ဣဒံ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ – ‘‘ယသ္မာ ခီဏာသဝေါ ဝိဂတသမ္မောဟော တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော, တသ္မာ န ယုတ္တံ တဿေတံ ဝတ္တု’’န္တိ မညမာနာ ဝဒန္တိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

ဇာလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

အစေလကဿပဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၈၁။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… ဥရုညာယံ ဝိဟရတီတိ မဟာသီဟနာဒသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ ဥရုညာယန္တိ ဥရုညာတိ တဿ ရဋ္ဌဿပိ နဂရဿပိ ဧတဒေဝ နာမံ, ဘဂဝါ ဥရုညာနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ ကဏ္ဏကတ္ထလေ မိဂဒါယေတိ တဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ ကဏ္ဏကတ္ထလံ နာမ ဧကော ရမဏီယော ဘူမိဘာဂေါ အတ္ထိ။ သော မိဂါနံ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ ‘‘မိဂဒါယော’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ကဏ္ဏကတ္ထလေ မိဂဒါယေ။ အစေလောတိ နဂ္ဂပရိဗ္ဗာဇကော။ ကဿပေါတိ တဿ နာမံ။ တပဿိန္တိ တပနိဿိတကံ။ လူခါဇီဝိန္တိ အစေလကမုတ္တာစာရာဒိဝသေန လူခေါ အာဇီဝေါ အဿာတိ လူခါဇီဝီ, တံ လူခါဇီဝိံ။ ဥပက္ကောသတီတိ ဥပဏ္ဍေတိ။ ဥပဝဒတီတိ ဟီဠေတိ ဝမ္ဘေတိ။ ဓမ္မဿ စ အနုဓမ္မံ ဗျာကရောန္တီတိ ဘောတာ ဂေါတမေန ဝုတ္တကာရဏဿ အနုကာရဏံ ကထေန္တိ။ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါတိ ပရေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏော ဟုတွာ တုမှာကံ ဝါဒေါ ဝါ အနုဝါဒေါ ဝါ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗံ, ကာရဏံ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ကိံ န အာဂစ္ဆတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ‘‘ကိံ သဗ္ဗာကာရေနပိ တဝ ဝါဒေ ဂါရယှံ ကာရဏံ နတ္ထီ’’တိ။ အနဗ္ဘက္ခာတုကာမာတိ န အဘူတေန ဝတ္တုကာမာ။

၃၈၂။ ဧကစ္စံ တပဿိံ လူခါဇီဝိန္တိအာဒီသု ဣဓေကစ္စော အစေလကပဗ္ဗဇ္ဇာဒိတပနိဿိတတ္တာ တပဿီ ‘‘လူခေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေဿာမီ’’တိ တိဏဂေါမယာဒိဘက္ခနာဒီဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ အတ္တာနံ ကိလမေတိ, အပ္ပပုညတာယ စ သုခေန ဇီဝိတဝုတ္တိမေဝ န လဘတိ, သော တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အပရော တာဒိသံ တပနိဿိတောပိ ပုညဝါ ဟောတိ, လဘတိ လာဘသက္ကာရံ။ သော ‘‘န ဒါနိ မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ အတ္တာနံ ဥစ္စေ ဌာနေ သမ္ဘာဝေတွာ ‘‘ဘိယျောသောမတ္တာယ လာဘံ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ အနေသနဝသေန တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဣမေ ဒွေ သန္ဓာယ ပဌမနယော ဝုတ္တော။

အပရော တပနိဿိတကော လူခါဇီဝီ အပ္ပပုညော ဟောတိ, န လဘတိ သုခေန ဇီဝိတဝုတ္တိံ။ သော ‘‘မယှံ ပုဗ္ဗေပိ အကတပုညတာယ သုခဇီဝိကာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, ဟန္ဒဒါနိ ပုညာနိ ကရောမီ’’တိ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အပရော လူခါဇီဝီ ပုညဝါ ဟောတိ, လဘတိ သုခေန ဇီဝိတဝုတ္တိံ။ သော – ‘‘မယှံ ပုဗ္ဗေပိ ကတပုညတာယ သုခဇီဝိကာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ စိန္တေတွာ အနေသနံ ပဟာယ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဣမေ ဒွေ သန္ဓာယ ဒုတိယနယော ဝုတ္တော။

ဧကော ပန တပဿီ အပ္ပဒုက္ခဝိဟာရီ ဟောတိ ဗာဟိရကာစာရယုတ္တော တာပသော ဝါ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော ဝါ, အပ္ပပုညတာယ စ မနာပေ ပစ္စယေ န လဘတိ။ သော အနေသနဝသေန တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ အတ္တာနံ သုခေ ဌပေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အပရော ပုညဝါ ဟောတိ, သော – ‘‘န ဒါနိ မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိ မာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ အနေသနဝသေန လာဘသက္ကာရံ ဝါ ဥပ္ပါဒေန္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန – ‘‘သုခေါ ဣမိဿာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဒဟရာယ မုဒုကာယ လောမသာယ သမ္ဖဿော’’တိအာဒီနိ စိန္တေတွာ ကာမေသု ပါတဗျတံ ဝါ အာပဇ္ဇန္တော တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဣမေ ဒွေ သန္ဓာယ တတိယနယော ဝုတ္တော။

အပရော ပန အပ္ပဒုက္ခဝိဟာရီ အပ္ပပုညော ဟောတိ, သော – ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေပိ အကတပုညတာယ သုခေန ဇီဝိကံ န လဘာမီ’’တိ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အပရော ပုညဝါ ဟောတိ, သော – ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ ကတပုညတာယ သုခံ လဘာမိ, ဣဒါနိ ပုညာနိ ကရိဿာမီ’’တိ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ဣမေ ဒွေ သန္ဓာယ စတုတ္ထနယော ဝုတ္တော။ ဣဒံ တိတ္ထိယဝသေန အာဂတံ, သာသနေပိ ပန လဗ္ဘတိ။

ဧကစ္စော ဟိ ဓုတင်္ဂသမာဒါနဝသေန လူခါဇီဝီ ဟောတိ, အပ္ပပုညတာယ ဝါ သကလမ္ပိ ဂါမံ ဝိစရိတွာ ဥဒရပူရံ န လဘတိ။ သော – ‘‘ပစ္စယေ ဥပ္ပါဒေဿာမီ’’တိ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိဝသေန ဝါ အနေသနံ ကတွာ, အရဟတ္တံ ဝါ ပဋိဇာနိတွာ, တီဏိ ဝါ ကုဟနဝတ္ထူနိ ပဋိသေဝိတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အပရော စ တာဒိသောဝ ပုညဝါ ဟောတိ။ သော တာယ ပုညသမ္ပတ္တိယာ မာနံ ဇနယိတွာ ဥပ္ပန္နံ လာဘံ ထာဝရံ ကတ္တုကာမော အနေသနဝသေန တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

အပရော သမာဒိန္နဓုတင်္ဂေါ အပ္ပပုညောဝ ဟောတိ, န လဘတိ သုခေန ဇီဝိတဝုတ္တိံ။ သော – ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ အကတပုညတာယ ကိဉ္စိ န လဘာမိ, သစေ ဣဒါနိ အနေသနံ ကရိဿံ, အာယတိမ္ပိ ဒုလ္လဘသုခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အပရော ပုညဝါ ဟောတိ, သော – ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ ကတပုညတာယ ဧတရဟိ သုခိတော, ဣဒါနိပိ ပုညံ ကရိဿာမီ’’တိ အနေသနံ ပဟာယ တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။

၃၈၃။ အာဂတိဉ္စာတိ – ‘‘အသုကဋ္ဌာနတော နာမ ဣမေ အာဂတာ’’တိ ဧဝံ အာဂတိဉ္စ။ ဂတိဉ္စာတိ ဣဒါနိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနဉ္စ။ စုတိဉ္စာတိ တတော စဝနဉ္စ။ ဥပပတ္တိဉ္စာတိ တတော စုတာနံ ပုန ဥပပတ္တိဉ္စ။ ကိံ သဗ္ဗံ တပံ ဂရဟိဿာမီတိ – ‘‘ကေန ကာရဏေန ဂရဟိဿာမိ, ဂရဟိတဗ္ဗမေဝ ဟိ မယံ ဂရဟာမ, ပသံသိတဗ္ဗံ ပသံသာမ, န ဘဏ္ဍိကံ ကရောန္တော မဟာရဇကော ဝိယ ဓောတဉ္စ အဓောတဉ္စ ဧကတော ကရောမာ’’တိ ဒဿေတိ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော – ‘‘သန္တိ ကဿပ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ။

၃၈၄။ ယံ တေ ဧကစ္စန္တိ ပဉ္စဝိဓံ သီလံ, တဉှိ လောကေ န ကောစိ ‘‘န သာဓူ’’တိ ဝဒတိ။ ပုန ယံ တေ ဧကစ္စန္တိ ပဉ္စဝိဓံ ဝေရံ, တံ န ကောစိ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝဒတိ။ ပုန ယံ တေ ဧကစ္စန္တိ ပဉ္စဒွါရေ အသံဝရံ, တေ ကိရ – ‘‘စက္ခု နာမ န နိရုန္ဓိတဗ္ဗံ, စက္ခုနာ မနာပံ ရူပံ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ, ဧသ နယော သောတာဒီသု။ ပုန ယံ တေ ဧကစ္စန္တိ ပဉ္စဒွါရေ သံဝရံ။

ဧဝံ ပရေသံ ဝါဒေန သဟ အတ္တနော ဝါဒဿ သမာနာသမာနတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဝါဒေန သဟ ပရေသံ ဝါဒဿ သမာနာသမာနတံ ဒဿေန္တော ‘‘ယံ မယ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတြာပိ ပဉ္စသီလာဒိဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သမနုယုဉ္ဇာပနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၅။ သမနုယုဉ္ဇန္တန္တိ သမနုယုဉ္ဇန္တု, ဧတ္ထ စ လဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော သမနုယုဉ္ဇတိ နာမ, ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တော သမနုဂါဟတိ နာမ, ဥဘယံ ပုစ္ဆန္တော သမနုဘာသတိ နာမ။ သတ္ထာရာ ဝါ သတ္ထာရန္တိ သတ္ထာရာ ဝါ သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ ဥပသံဟရိတွာ – ‘‘ကိံ တေ သတ္ထာ တေ ဓမ္မေ သဗ္ဗသော ပဟာယ ဝတ္တတိ, ဥဒါဟု သမဏော ဂေါတမော’’တိ။ ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော။

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော – ‘‘ယေ ဣမေသံ ဘဝတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာတိ အကုသလာ စေဝ ‘‘အကုသလာ’’တိ စ သင်္ခါတာ ဉာတာ ကောဋ္ဌာသံ ဝါ ကတွာ ဌပိတာတိ အတ္ထော။ ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု။ အပိ စေတ္ထ သာဝဇ္ဇာတိ သဒေါသာ။ န အလမရိယာတိ နိဒ္ဒေါသဋ္ဌေန အရိယာ ဘဝိတုံ နာလံ အသမတ္ထာ။

၃၈၆-၃၉၂။ ယံ ဝိညူ သမနုယုဉ္ဇန္တာတိ ယေန ဝိညူ အမှေ စ အညေ စ ပုစ္ဆန္တာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ, တံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, အတ္ထိ တံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ယံ ဝါ ပန ဘောန္တော ပရေ ဂဏာစရိယာတိ ပရေ ပန ဘောန္တော ဂဏာစရိယာ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ ပဟာယ ဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။ အမှေဝ တတ္ထ ယေဘုယျေန ပသံသေယျုန္တိ ဣဒံ ဘဂဝါ သတ္ထာရာ သတ္ထာရံ သမနုယုဉ္ဇနေပိ အာဟ – သံဃေန သံဃံ သမနုယုဉ္ဇနေပိ။ ကသ္မာ? သံဃပသံသာယပိ သတ္ထုယေဝ ပသံသာသိဒ္ဓိတော။ ပသီဒမာနာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓသမ္ပတ္တိယာ သံဃေ, သံဃသမ္ပတ္တိယာ စ ဗုဒ္ဓေ ပသီဒန္တိ, တထာ ဟိ ဘဂဝတော သရီရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ, ဓမ္မဒေသနံ ဝါ သုတွာ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော – ‘‘လာဘာ ဝတ ဘော သာဝကာနံ ယေ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သန္တိကာဝစရာ’’တိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓသမ္ပတ္တိယာ သံဃေ ပသီဒန္တိ။ ဘိက္ခူနံ ပနာစာရဂေါစရံ အဘိက္ကမပဋိက္ကမာဒီနိ စ ဒိသွာ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော – ‘‘သန္တိကာဝစရာနံ ဝတ ဘော သာဝကာနံ အယဉ္စ ဥပသမဂုဏော သတ္ထု ကီဝ ရူပေါ ဘဝိဿတီ’’တိ, ဧဝံ သံဃသမ္ပတ္တိယာ ဗုဒ္ဓေ ပသီဒန္တိ။ ဣတိ ယာ သတ္ထုပသံသာ, သာ သံဃဿ။ ယာ သံဃဿ ပသံသာ, သာ သတ္ထူတိ သံဃပသံသာယပိ သတ္ထုယေဝ ပသံသာသိဒ္ဓိတော ဘဂဝါ ဒွီသုပိ နယေသု – ‘‘အမှေဝ တတ္ထ ယေဘုယျေန ပသံသေယျု’’န္တိ အာဟ။ သမဏော ဂေါတမော ဣမေ ဓမ္မေ အနဝသေသံ ပဟာယ ဝတ္တတိ, ယံ ဝါ ပန ဘောန္တော ပရေ ဂဏာစရိယာတိအာဒီသုပိ ပနေတ္ထ အယမဓိပ္ပါယော – သမ္ပတ္တသမာဒါနသေတုဃာတဝသေန ဟိ တိဿော ဝိရတိယော။ တာသု သမ္ပတ္တသမာဒါန ဝိရတိမတ္တမေဝ အညေသံ ဟောတိ, သေတုဃာတဝိရတိ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ပဉ္စသု ပန တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဋိပဿဒ္ဓိနိဿရဏပ္ပဟာနေသု အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန စေဝ ဝိပဿနာမတ္တဝသေန စ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနမတ္တမေဝ အညေသံ ဟောတိ။ ဣတရာနိ တီဏိ ပဟာနာနိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နတ္ထိ။ တထာ သီလသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဉာဏသံဝရော, သတိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စ သံဝရာ, တေသု ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ အဓိဝါသနခန္တိမတ္တမေဝ စ အညေသံ ဟောတိ, သေသံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နတ္ထိ။

ပဉ္စ ခေါ ပနိမေ ဥပေါသထုဒ္ဒေသာ, တေသု ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ အညေသံ ဟောတိ။ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ နတ္ထိ။ ဣတိ အကုသလပ္ပဟာနေ စ ကုသလသမာဒါနေ စ, တီသု ဝိရတီသု, ပဉ္စသု ပဟာနေသု, ပဉ္စသု သံဝရေသု, ပဉ္စသု ဥဒ္ဒေသေသု, – ‘‘အဟမေဝ စ မယှဉ္စ သာဝကသံဃော လောကေ ပညာယတိ, မယာ ဟိ သဒိသော သတ္ထာ နာမ, မယှံ သာဝကသံဃေန သဒိသော သံဃော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဘဂဝါ သီဟနာဒံ နဒတိ။

အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၉၃။ ဧဝံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ တဿ သီဟနာဒဿ အဝိပရီတဘာဝါဝဗောဓနတ္ထံ – ‘‘အတ္ထိ, ကဿပ, မဂ္ဂေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မဂ္ဂေါတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ။ ပဋိပဒါတိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ။ ကာလဝါဒီတိအာဒီနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဝဏ္ဏိတာနိ။ ဣဒါနိ တံ ဒုဝိဓံ မဂ္ဂဉ္စ ပဋိပဒဉ္စ ဧကတော ကတွာ ဒဿေန္တော – ‘‘အယမေဝ အရိယော’’တိအာဒိမာဟ။ ဣဒံ ပန သုတွာ အစေလော စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော မယှံယေဝ မဂ္ဂေါ စ ပဋိပဒါ စ အတ္ထိ, အညေသံ နတ္ထီတိ မညတိ, ဟန္ဒဿာဟံ အမှာကမ္ပိ မဂ္ဂံ ကထေမီ’’တိ။ တတော အစေလကပဋိပဒံ ကထေသိ။ တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ…ပေ… ဥဒကောရောဟနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတီ’’တိ။

တပေါပက္ကမကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၄။ တတ္ထ တပေါပက္ကမာတိ တပါရမ္ဘာ, တပကမ္မာနီတိ အတ္ထော။ သာမညသင်္ခါတာတိ သမဏကမ္မသင်္ခါတာ။ ဗြဟ္မညသင်္ခါတာတိ ဗြာဟ္မဏကမ္မသင်္ခါတာ။ အစေလကောတိ နိစ္စောလော, နဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ မုတ္တာစာရောတိ ဝိသဋ္ဌာစာရော, ဥစ္စာရကမ္မာဒီသု လောကိယကုလပုတ္တာစာရေန ဝိရဟိတော ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောတိ, ပဿာဝံ ကရောတိ, ခါဒတိ, ဘုဉ္ဇတိ စ။ ဟတ္ထာပလေခနောတိ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍမှိ ဌိတေ ဇိဝှါယ ဟတ္ထံ အပလိခတိ, ဥစ္စာရံ ဝါ ကတွာ ဟတ္ထသ္မိညေဝ ဒဏ္ဍကသညီ ဟုတွာ ဟတ္ထေန အပလိခတိ။ ‘‘ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ဧဟိ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တော န ဧတီတိ န ဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော။ ‘‘တေန ဟိ တိဋ္ဌ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တောပိ န တိဋ္ဌတီတိ နတိဋ္ဌဘဒ္ဒန္တိကော။ တဒုဘယမ္ပိ ကိရ သော – ‘‘ဧတဿ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ န ကရောတိ။ အဘိဟဋန္တိ ပုရေတရံ ဂဟေတွာ အာဟဋံ ဘိက္ခံ, ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ‘‘ဣမံ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတ’’န္တိ ဧဝံ အာရောစိတံ ဘိက္ခံ။ န နိမန္တနန္တိ ‘‘အသုကံ နာမ ကုလံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ပဝိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တိတဘိက္ခမ္ပိ န သာဒိယတိ, န ဂဏှတိ။ န ကုမ္ဘိမုခါတိ ကုမ္ဘိတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒိယျမာနံ ဘိက္ခံ န ဂဏှတိ။ န ကဠောပိမုခါတိ ကဠောပီတိ ဥက္ခလိ ဝါ ပစ္ဆိ ဝါ, တတောပိ န ဂဏှတိ။ ကသ္မာ? ကုမ္ဘိကဠောပိယော မံ နိဿာယ ကဋစ္ဆုနာ ပဟာရံ လဘန္တီတိ။ န ဧဠကမန္တရန္တိ ဥမ္မာရံ အန္တရံ ကတွာ ဒိယျမာနံ န ဂဏှတိ။ ကသ္မာ? ‘‘အယံ မံ နိဿာယ အန္တရကရဏံ လဘတီ’’တိ။ ဒဏ္ဍမုသလေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဒွိန္နန္တိ ဒွီသု ဘုဉ္ဇမာနေသု ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ ဒေန္တေ န ဂဏှတိ။ ကသ္မာ? ‘‘ဧကဿ ကဗဠန္တရာယော ဟောတီ’’တိ။ န ဂဗ္ဘိနိယာတိအာဒီသု ပန ‘‘ဂဗ္ဘိနိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါရကော ကိလမတိ။ ပါယန္တိယာ ဒါရကဿ ခီရန္တရာယော ဟောတိ, ပုရိသန္တရဂတာယ ရတိအန္တရာယော ဟောတီ’’တိ န ဂဏှတိ။ သံကိတ္တီသူတိ သံကိတ္တေတွာ ကတဘတ္တေသု, ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ကိရ အစေလကသာဝကာ အစေလကာနံ အတ္ထာယ တတော တတော တဏ္ဍုလာဒီနိ သမာဒပေတွာ ဘတ္တံ ပစန္တိ။ ဥက္ကဋ္ဌော အစေလကော တတောပိ န ပဋိဂ္ဂဏှတိ။ န ယတ္ထ သာတိ ယတ္ထ သုနခေါ – ‘‘ပိဏ္ဍံ လဘိဿာမီ’’တိ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ, တတ္ထ တဿ အဒတွာ အာဟဋံ န ဂဏှတိ။ ကသ္မာ? ဧတဿ ပိဏ္ဍန္တရာယော ဟောတီတိ။ သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီတိ သမူဟသမူဟစာရိနီ, သစေ ဟိ အစေလကံ ဒိသွာ – ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခံ ဒဿာမာ’’တိ မနုဿာ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသန္တိ, တေသု စ ပဝိသန္တေသု ကဠောပိမုခါဒီသု နိလီနာ မက္ခိကာ ဥပ္ပတိတွာ သဏ္ဍသဏ္ဍာ စရန္တိ, တတော အာဟဋံ ဘိက္ခံ န ဂဏှတိ။ ကသ္မာ? မံ နိဿာယ မက္ခိကာနံ ဂေါစရန္တရာယော ဇာတောတိ။

ထုသောဒကန္တိ သဗ္ဗသဿသမ္ဘာရေဟိ ကတံ သောဝီရကံ။ ဧတ္ထ စ သုရာပါနမေဝ သာဝဇ္ဇံ, အယံ ပန သဗ္ဗေသုပိ သာဝဇ္ဇသညီ။ ဧကာဂါရိကောတိ ယော ဧကသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဘိက္ခံ လဘိတွာ နိဝတ္တတိ။ ဧကာလောပိကောတိ ယော ဧကေနေဝ အာလောပေန ယာပေတိ။ ဒွါဂါရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာတိ ဧကာယ ဒတ္တိယာ။ ဒတ္တိ နာမ ဧကာ ခုဒ္ဒကပါတိ ဟောတိ, ယတ္ထ အဂ္ဂဘိက္ခံ ပက္ခိပိတွာ ဌပေန္တိ။ ဧကာဟိကန္တိ ဧကဒိဝသန္တရိကံ။ အဒ္ဓမာသိကန္တိ အဒ္ဓမာသန္တရိကံ။ ပရိယာယဘတ္တဘောဇနန္တိ ဝါရဘတ္တဘောဇနံ, ဧကာဟဝါရေန ဒွီဟဝါရေန သတ္တာဟဝါရေန အဍ္ဎမာသဝါရေနာတိ ဧဝံ ဒိဝသဝါရေန အာဂတဘတ္တဘောဇနံ။

၃၉၅။ သာကဘက္ခောတိ အလ္လသာကဘက္ခော။ သာမာကဘက္ခောတိ သာမာကတဏ္ဍုလဘက္ခော။ နီဝါရာဒီသု နီဝါရော နာမ အရညေ သယံဇာတာ ဝီဟိဇာတိ။ ဒဒ္ဒုလန္တိ စမ္မကာရေဟိ စမ္မံ လိခိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ။ ဟဋံ ဝုစ္စတိ သိလေသောပိ သေဝါလောပိ။ ကဏန္တိ ကုဏ္ဍကံ။ အာစာမောတိ ဘတ္တဥက္ခလိကာယ လဂ္ဂေါ ဈာမကဩဒနော, တံ ဆဍ္ဍိတဋ္ဌာနတောဝ ဂဟေတွာ ခါဒတိ, ‘‘ဩဒနကဉ္ဇိယ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ ပိညာကာဒယော ပါကဋာ ဧဝ။ ပဝတ္တဖလဘောဇီတိ ပတိတဖလဘောဇီ။

၃၉၆။ သာဏာနီတိ သာဏဝါကစောဠာနိ။ မသာဏာနီတိ မိဿကစောဠာနိ။ ဆဝဒုဿာနီတိ မတသရီရတော ဆဍ္ဍိတဝတ္ထာနိ, ဧရကတိဏာဒီနိ ဝါ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနာနိ။ ပံသုကူလာနီတိ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတနန္တကာနိ။ တိရီဋာနီတိ ရုက္ခတစဝတ္ထာနိ။ အဇိနန္တိ အဇိနမိဂစမ္မံ။ အဇိနက္ခိပန္တိ တဒေဝ မဇ္ဈေ ဖာလိတကံ။ ကုသစီရန္တိ ကုသတိဏာနိ ဂန္ထေတွာ ကတစီရံ။ ဝါကစီရဖလကစီရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကေသကမ္ဗလန္တိ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလံ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနိ ဝတ္ထာနိ, ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပဋိကိဋ္ဌော အက္ခာယတိ။ ကေသကမ္ဗလော, ဘိက္ခဝေ, သီတေ သီတော, ဥဏှေ ဥဏှော အပ္ပဂ္ဃေါ စ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဒုက္ခသမ္ဖဿော’’တိ။

ဝါဠကမ္ဗလန္တိ အဿဝါလေဟိ ကတကမ္ဗလံ။ ဥလူကပက္ခိကန္တိ ဥလူကပက္ခာနိ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနံ။ ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တောတိ ဥက္ကုဋိကဝီရိယံ အနုယုတ္တော, ဂစ္ဆန္တောပိ ဥက္ကုဋိကောဝ ဟုတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ကဏ္ဋကာပဿယိကောတိ အယကဏ္ဋကေ ဝါ ပကတိကဏ္ဋကေ ဝါ ဘူမိယံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ စမ္မံ အတ္ထရိတွာ ဌာနစင်္ကမာဒီနိ ကရောတိ။ သေယျန္တိ သယန္တောပိ တတ္ထေဝ သေယျံ ကပ္ပေတိ။ ဖလကသေယျန္တိ ရုက္ခဖလကေ သေယျံ။ ထဏ္ဍိလသေယျန္တိ ထဏ္ဍိလေ ဥစ္စေ ဘူမိဌာနေ သေယျံ။ ဧကပဿယိကောတိ ဧကပဿေနေဝ သယတိ။ ရဇောဇလ္လဓရောတိ သရီရံ တေလေန မက္ခိတွာ ရဇုဋ္ဌာနဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, အထဿ သရီရေ ရဇောဇလ္လံ လဂ္ဂတိ, တံ ဓာရေတိ။ ယထာသန္ထတိကောတိ လဒ္ဓံ အာသနံ အကောပေတွာ ယဒေဝ လဘတိ, တတ္ထေဝ နိသီဒနသီလော။ ဝေကဋိကောတိ ဝိကဋခါဒနသီလော။ ဝိကဋန္တိ ဂူထံ ဝုစ္စတိ။ အပါနကောတိ ပဋိက္ခိတ္တသီတုဒကပါနော။ သာယံ တတိယမဿာတိ သာယတတိယကံ။ ပါတော, မဇ္ဈနှိကေ, သာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ပါပံ ပဝါဟေဿာမီတိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတီတိ။

တပေါပက္ကမနိရတ္ထကတာဝဏ္ဏနာ

၃၉၇။ အထ ဘဂဝါ သီလသမ္ပဒါဒီဟိ ဝိနာ တေသံ တပေါပက္ကမာနံ နိရတ္ထကတံ ဒဿေန္တော – ‘‘အစေလကော စေပိ ကဿပ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အာရကာ ဝါတိ ဒူရေယေဝ။ အဝေရန္တိ ဒေါသဝေရဝိရဟိတံ။ အဗျာပဇ္ဇန္တိ ဒေါမနဿဗျာပဇ္ဇရဟိတံ။

၃၉၈။ ဒုက္ကရံ, ဘော ဂေါတမာတိ ဣဒံ ကဿပေါ ‘‘မယံ ပုဗ္ဗေ ဧတ္တကမတ္တံ သာမညဉ္စ ဗြဟ္မညဉ္စာတိ ဝိစရာမ, တုမှေ ပန အညံယေဝ သာမညဉ္စ ဗြဟ္မညဉ္စ ဝဒထာ’’တိ ဒီပေန္တော အာဟ။ ပကတိ ခေါ ဧသာတိ ပကတိကထာ ဧသာ။ ဣမာယ စ, ကဿပ, မတ္တာယာတိ ‘‘ကဿပ ယဒိ ဣမိနာ ပမာဏေန ဧဝံ ပရိတ္တကေန ပဋိပတ္တိက္ကမေန သာမညံ ဝါ ဗြဟ္မညံ ဝါ ဒုက္ကရံ သုဒုက္ကရံ နာမ အဘဝိဿ, တတော နေတံ အဘဝိဿ ကလ္လံ ဝစနာယ ဒုက္ကရံ သာမည’’န္တိ အယမေတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓေန သဒ္ဓိံ အတ္ထော။ ဧတေန နယေန သဗ္ဗတ္ထ ပဒသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၉၉။ ဒုဇ္ဇာနောတိ ဣဒမ္ပိ သော ‘‘မယံ ပုဗ္ဗေ ဧတ္တကေန သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဟောတီတိ ဝိစရာမ, တုမှေ ပန အညထာ ဝဒထာ’’တိ ဣဒံ သန္ဓာယာဟ။ အထဿ ဘဂဝါ တံ ပကတိဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ သဘာဝတောဝ ဒုဇ္ဇာနဘာဝံ အာဝိကရောန္တော ပုနပိ – ‘‘ပကတိ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတြာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဒသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သီလသမာဓိပညာသမ္ပဒါဝဏ္ဏနာ

၄၀၀-၄၀၁။ ကတမာ ပန သာ, ဘော ဂေါတမာတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ။ အယံ ကိရ ပဏ္ဍိတော ဘဂဝတော ကထေန္တဿေဝ ကထံ ဥဂ္ဂဟေသိ, အထ အတ္တနော ပဋိပတ္တိယာ နိရတ္ထကတံ ဝိဒိတွာ သမဏော ဂေါတမော – ‘‘တဿ ‘စာယံ သီလသမ္ပဒါ, စိတ္တသမ္ပဒါ, ပညာသမ္ပဒါ အဘာဝိတာ ဟောတိ အသစ္ဆိကတာ, အထ ခေါ သော အာရကာဝ သာမညာ’တိအာဒိမာဟ။ ဟန္ဒ ဒါနိ နံ တာ သမ္ပတ္တိယော ပုစ္ဆာမီ’’တိ သီလသမ္ပဒါဒိဝိဇာနနတ္ထံ ပုစ္ဆတိ။ အထဿ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ ဒဿေတွာ တန္တိဓမ္မံ ကထေန္တော တာ သမ္ပတ္တိယော ဒဿေတုံ – ‘‘ဣဓ ကဿပါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဣမာယ စ ကဿပ သီလသမ္ပဒါယာတိ ဣဒံ အရဟတ္တဖလမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အရဟတ္တဖလပရိယောသာနဉှိ ဘဂဝတော သာသနံ။ တသ္မာ အရဟတ္တဖလသမ္ပယုတ္တာဟိ သီလစိတ္တပညာသမ္ပဒါဟိ အညာ ဥတ္တရိတရာ ဝါ ပဏီတတရာ ဝါ သီလာဒိသမ္ပဒါ နတ္ထီတိ အာဟ။

သီဟနာဒကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၂။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဣဒါနိ အနုတ္တရံ မဟာသီဟနာဒံ နဒန္တော – ‘‘သန္တိ ကဿပ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အရိယန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ ပရမဝိသုဒ္ဓံ။ ပရမန္တိ ဥတ္တမံ, ပဉ္စသီလာနိ ဟိအာဒိံ ကတွာ ယာဝ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလာ သီလမေဝ, လောကုတ္တရမဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တံ ပန ပရမသီလံ နာမ။ နာဟံ တတ္ထာတိ တတ္ထ သီလေပိ ပရမသီလေပိ အဟံ အတ္တနော သမသမံ မမ သီလသမေန သီလေန မယာ သမံ ပုဂ္ဂလံ န ပဿာမီတိ အတ္ထော။ အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျောတိ အဟမေဝ တသ္မိံ သီလေ ဥတ္တမော။ ကတမသ္မိံ? ယဒိဒံ အဓိသီလန္တိ ယံ ဧတံ ဥတ္တမံ သီလန္တိ အတ္ထော။ ဣတိ ဣမံ ပဌမံ သီဟနာဒံ နဒတိ။

တပေါဇိဂုစ္ဆဝါဒါတိ ယေ တပေါဇိဂုစ္ဆံ ဝဒန္တိ။ တတ္ထ တပတီတိ တပေါ, ကိလေသသန္တာပကဝီရိယဿေတံ နာမံ, တဒေဝ တေ ကိလေသေ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဇိဂုစ္ဆာ။ အရိယာ ပရမာတိ ဧတ္ထ နိဒ္ဒေါသတ္တာ အရိယာ, အဋ္ဌအာရမ္ဘဝတ္ထုဝသေနပိ ဥပ္ပန္နာ ဝိပဿနာဝီရိယသင်္ခါတာ တပေါဇိဂုစ္ဆာ တပေါဇိဂုစ္ဆာဝ, မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာ ပရမာ နာမ။ အဓိဇေဂုစ္ဆန္တိ ဣဓ ဇိဂုစ္ဆဘာဝေါ ဇေဂုစ္ဆံ, ဥတ္တမံ ဇေဂုစ္ဆံ အဓိဇေဂုစ္ဆံ, တသ္မာ ယဒိဒံ အဓိဇေဂုစ္ဆံ, တတ္ထ အဟမေဝ ဘိယျောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပညာဓိကာရေပိ ကမ္မဿကတာပညာ စ ဝိပဿနာပညာ စ ပညာ နာမ, မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာ ပရမာ ပညာ နာမ။ အဓိပညန္တိ ဧတ္ထ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝေဒိတဗ္ဗော, အယံ ပနေတ္ထတ္ထော – ယာယံ အဓိပညာ နာမ အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျောတိ ဝိမုတ္တာဓိကာရေ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိယော ဝိမုတ္တိ နာမ, သမုစ္ဆေဒပဋိပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိမုတ္တိယော ပန ပရမာ ဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣဓာပိ စ ယဒိဒံ အဓိဝိမုတ္တီတိ ယာ အယံ အဓိဝိမုတ္တိ, အဟမေဝ တတ္ထ ဘိယျောတိ အတ္ထော။

၄၀၃။ သုညာဂါရေတိ သုညေ ဃရေ, ဧကကောဝ နိသီဒိတွာတိ အဓိပ္ပါယော။ ပရိသာသု စာတိ အဋ္ဌသု ပရိသာသု။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘စတ္တာရိမာနိ, သာရိပုတ္တ, တထာဂတဿ ဝေသာရဇ္ဇာနိ။ ယေဟိ ဝေသာရဇ္ဇေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၅၀) သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။

ပဉှဉ္စ နံ ပုစ္ဆန္တီတိ ပဏ္ဍိတာ ဒေဝမနုဿာ နံ ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာ ပုစ္ဆန္တိ။ ဗျာကရောတီတိ တင်္ခဏညေဝ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနေန မဟာဇနဿ စိတ္တံ ပရိတောသေတိယေဝ။ နော စ ခေါ သောတဗ္ဗံ မညန္တီတိ စိတ္တံ အာရာဓေတွာ ကထေန္တဿပိဿ ဝစနံ ပရေ သောတဗ္ဗံ န မညန္တီတိ, ဧဝဉ္စ ဝဒေယျုန္တိ အတ္ထော။ သောတဗ္ဗဉ္စဿ မညန္တီတိ ဒေဝါပိ မနုဿာပိ မဟန္တေနေဝ ဥဿာဟေန သောတဗ္ဗံ မညန္တိ။ ပသီဒန္တီတိ သုပသန္နာ ကလ္လစိတ္တာ မုဒုစိတ္တာ ဟောန္တိ။ ပသန္နာကာရံ ကရောန္တီတိ န မုဒ္ဓပ္ပသန္နာဝ ဟောန္တိ, ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိ ဝေဠုဝနဝိဟာရာဒယော စ မဟာဝိဟာရေ ပရိစ္စဇန္တာ ပသန္နာကာရံ ကရောန္တိ။ တထတ္တာယာတိ ယံ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ တထာ ဘာဝါယ, ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိပူရဏတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။ တထတ္တာယ စ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ တထဘာဝါယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တဿ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ ကေစိ သရဏေသု ကေစိ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌဟန္တိ, အပရေ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇန္တိ။ ပဋိပန္နာ စ အာရာဓေန္တီတိ တဉ္စ ပန ပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ ပူရေတုံ သက္ကောန္တိ, သဗ္ဗာကာရေန ပန ပူရေန္တိ, ပဋိပတ္တိပူရဏေန တဿ ဘောတော ဂေါတမဿ စိတ္တံ အာရာဓေန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗာ။

ဣမသ္မိံ ပနောကာသေ ဌတွာ သီဟနာဒါ သမောဓာနေတဗ္ဗာ။ ဧကစ္စံ တပဿိံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တံ ပဿာမီတိ ဟိ ဘဂဝတော ဧကော သီဟနာဒေါ။ အပရံ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တံ ပဿာမီတိ ဧကော။ အကုသလဓမ္မပ္ပဟာနေ အဟမေဝ သေဋ္ဌောတိ ဧကော။ ကုသလဓမ္မသမာဒါနေပိ အဟမေဝ သေဋ္ဌောတိ ဧကော။ အကုသလဓမ္မပ္ပဟာနေ မယှမေဝ သာဝကသံဃော သေဋ္ဌောတိ ဧကော။ ကုသလဓမ္မသမာဒါနေပိ မယှံယေဝ သာဝကသံဃော သေဋ္ဌောတိ ဧကော။ သီလေန မယှံ သဒိသော နတ္ထီတိ ဧကော။ ဝီရိယေန မယှံ သဒိသော နတ္ထီတိ ဧကော။ ပညာယ…ပေ… ဝိမုတ္တိယာ…ပေ… သီဟနာဒံ နဒန္တော ပရိသမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ နဒါမီတိ ဧကော။ ဝိသာရဒေါ ဟုတွာ နဒါမီတိ ဧကော။ ပဉှံ မံ ပုစ္ဆန္တီတိ ဧကော။ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေမီတိ ဧကော။ ဝိဿဇ္ဇနေန ပရဿ စိတ္တံ အာရာဓေမီတိ ဧကော။ သုတွာ သောတဗ္ဗံ မညန္တီတိ ဧကော။ သုတွာ မေ ပသီဒန္တီတိ ဧကော။ ပသန္နာကာရံ ကရောန္တီတိ ဧကော။ ယံ ပဋိပတ္တိံ ဒေသေမိ, တထတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ ဧကော။ ပဋိပန္နာ စ မံ အာရာဓေန္တီတိ ဧကော။ ဣတိ ပုရိမာနံ ဒသန္နံ ဧကေကဿ – ‘‘ပရိသာသု စ နဒတီ’’တိ အာဒယော ဒသ ဒသ ပရိဝါရာ။ ဧဝံ တေ ဒသ ပုရိမာနံ ဒသန္နံ ပရိဝါရဝသေန သတံ ပုရိမာ စ ဒသာတိ ဒသာဓိကံ သီဟနာဒသတံ ဟောတိ။ ဣတော အညသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဧတ္တကာ သီဟနာဒါ ဒုလ္လဘာ, တေနိဒံ သုတ္တံ မဟာသီဟနာဒန္တိ ဝုစ္စတိ။

တိတ္ထိယပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၄။ ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘သီဟနာဒံ ခေါ သမဏော ဂေါတမော နဒတိ, တဉ္စ ခေါ သုညာဂါရေ နဒတီ’’တိ ဧဝံ ဝါဒါနု ဝါဒံ ပဋိသေဓေတွာ ဣဒါနိ ပရိသတိ နဒိတပုဗ္ဗံ သီဟနာဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧကမိဒါဟ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တတြ မံ အညတရော တပဗြဟ္မစာရီတိ တတြ ရာဇဂဟေ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တံ မံ အညတရော တပဗြဟ္မစာရီ နိဂြောဓော နာမ ပရိဗ္ဗာဇကော။ အဓိဇေဂုစ္ဆေတိ ဝီရိယေန ပါပဇိဂုစ္ဆနာဓိကာရေ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ ဣဒံ ယံ တံ ဘဂဝါ ဂိဇ္ဈကူဋေ မဟာဝိဟာရေ နိသိန္နော ဥဒုမ္ဗရိကာယ ဒေဝိယာ ဥယျာနေ နိသိန္နဿ နိဂြောဓဿ စ ပရိဗ္ဗာဇကဿ သန္ဓာနဿ စ ဥပါသကဿ ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ကထာသလ္လာပံ သုတွာ အာကာသေနာဂန္တွာ တေသံ သန္တိကေ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိတွာ နိဂြောဓေန အဓိဇေဂုစ္ဆေ ပုဋ္ဌပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပရံ ဝိယ မတ္တာယာတိ ပရမာယ မတ္တာယ, အတိမဟန္တေနေဝ ပမာဏေနာတိ အတ္ထော။ ကော ဟိ, ဘန္တေတိ ဌပေတွာ အန္ဓဗာလံ ဒိဋ္ဌိဂတိကံ အညော ပဏ္ဍိတဇာတိကော ‘‘ကော နာမ ဘဂဝတော ဓမ္မံ သုတွာ န အတ္တမနော အဿာ’’တိ ဝဒတိ။ လဘေယျာဟန္တိ ဣဒံ သော – ‘‘စိရံ ဝတ မေ အနိယျာနိကပက္ခေ ယောဇေတွာ အတ္တာ ကိလမိတော, ‘သုက္ခနဒီတီရေ နှာယိဿာမီ’တိ သမ္ပရိဝတ္တေန္တေန ဝိယ ထုသေ ကောဋ္ဋေန္တေန ဝိယ န ကောစိ အတ္ထော နိပ္ဖါဒိတော။ ဟန္ဒာဟံ အတ္တာနံ ယောဂေ ယောဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ။

၄၀၅။ အထ ဘဂဝါ ယော အနေန ခန္ဓကေ တိတ္ထိယပရိဝါသော ပညတ္တော, ယော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော – ‘‘အဟံ ဘန္တေ, ဣတ္ထန္နာမော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခါမိ ဥပသမ္ပဒံ, သွာဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၈၆) နယေန သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတိ, တံ သန္ဓာယ – ‘‘ယော ခေါ, ကဿပ, အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, အပရိဝသိတွာယေဝ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ။ ဥပသမ္ပဒတ္ထိကေန ပန နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန ပရိဝသိတဗ္ဗံ။ အာရဒ္ဓစိတ္တာတိ အဋ္ဌဝတ္တပူရဏေန တုဋ္ဌစိတ္တာ, အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော။ ဝိတ္ထာရတော ပနေသ တိတ္ထိယပရိဝါသော သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ပဗ္ဗဇ္ဇခန္ဓကဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အပိ စ မေတ္ထာတိ အပိ စ မေ ဧတ္ထ။ ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာတိ ပုဂ္ဂလနာနတ္တံ ဝိဒိတံ။ ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ပရိဝါသာရဟော, အယံ န ပရိဝါသာရဟော’’တိ ဣဒံ မယှံ ပါကဋန္တိ ဒဿေတိ။ တတော ကဿပေါ စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယတ္ထ ဧဝံ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ယုတ္တမေဝ ဂဏှန္တိ, အယုတ္တံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ, တတော သုဋ္ဌုတရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော – ‘‘သစေ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ ဂဏှန္တိ, အယုတ္တံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ, တတော သုဋ္ဌုတရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော – ‘‘သစေ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဝိဒိတွာ – ‘‘န ကဿပေါ ပရိဝါသံ အရဟတီ’’တိ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ဘိက္ခု ကဿပံ နှာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာနေဟီ’’တိ။ သော တထာ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာဂမာသိ။ ဘဂဝါ တံ ဂဏမဇ္ဈေ နိသီဒါပေတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အလတ္ထ ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ။ အစိရူပသမ္ပန္နောတိ ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ နစိရမေဝ။ ဝူပကဋ္ဌောတိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေဟိ ကာယေန စေဝ စိတ္တေန စ ဝူပကဋ္ဌော။ အပ္ပမတ္တောတိ ကမ္မဋ္ဌာနေ သတိံ အဝိဇဟန္တော။ အာတာပီတိ ကာယိကစေတသိကသင်္ခါတေန ဝီရိယာတာပေန အာတာပီ။ ပဟိတတ္တောတိ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခတာယ ပေသိတစိတ္တော ဝိဿဋ္ဌအတ္တဘာဝေါ။ ယဿတ္ထာယာတိ ယဿ အတ္ထာယ။ ကုလပုတ္တာတိ အာစာရကုလပုတ္တာ။ သမ္မဒေဝါတိ ဟေတုနာဝ ကာရဏေနေဝ။ တဒနုတ္တရန္တိ တံ အနုတ္တရံ။ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တဖလံ။ တဿ ဟိ အတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တိ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, အပရပ္ပစ္စယံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာသိ, ဧဝံ ဝိဟရန္တော စ ခီဏာ ဇာတိ…ပေ… အဗ္ဘညာသီတိ။

ဧဝမဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘူမိံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတုံ ‘‘အညတရော ခေါ ပနာယသ္မာ ကဿပေါ အရဟတံ အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အညတရောတိ ဧကော။ အရဟတန္တိ အရဟန္တာနံ, ဘဂဝတော သာဝကာနံ အရဟန္တာနံ အဗ္ဘန္တရော အဟောသီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ ယံ ယံ ပန အန္တရန္တရာ န ဝုတ္တံ, တံ တံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ ပါကဋမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ပေါဋ္ဌပါဒပရိဗ္ဗာဇကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၀၆။ ဧဝံ မေ သုတ္တံ…ပေ… သာဝတ္ထိယန္တိ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေတိ သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယ ယော ဇေတဿ ကုမာရဿ ဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကေန ဂဟပတိနာ အာရာမော ကာရိတော, တတ္ထ ဝိဟရတိ။ ပေါဋ္ဌပါဒေါ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ နာမေန ပေါဋ္ဌပါဒေါ နာမ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော။ သော ကိရ ဂိဟိကာလေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော ကာမေသုအာဒီနဝံ ဒိသွာ စတ္တာလီသကောဋိပရိမာဏံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ တိတ္ထိယာနံ ဂဏာစရိယော ဇာတော။ သမယံ ပဝဒန္တိ ဧတ္ထာတိ သမယပ္ပဝါဒကော, တသ္မိံ ကိရ ဌာနေ စင်္ကီတာရုက္ခပေါက္ခရသာတိပ္ပဘုတယော ဗြာဟ္မဏာ နိဂဏ္ဌအစေလကပရိဗ္ဗာဇကာဒယော စ ပဗ္ဗဇိတာ သန္နိပတိတွာ အတ္တနော အတ္တနော သမယံ ဝဒန္တိ ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ, တသ္မာ သော အာရာမော သမယပ္ပဝါဒကောတိ ဝုစ္စတိ။ သွေဝ စ တိန္ဒုကာစီရသင်္ခါတာယ တိမ္ဗရူရုက္ခပန္တိယာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ တိန္ဒုကာစီရော။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ ပဌမံ ဧကာဝ သာလာ အဟောသိ, ပစ္ဆာ မဟာပုညံ ပရိဗ္ဗာဇကံ နိဿာယ ဗဟူ သာလာ ကတာ။ တသ္မာ တမေဝ ဧကံ သာလံ ဥပါဒါယ လဒ္ဓနာမဝသေန ဧကသာလကောတိ ဝုစ္စတိ။ မလ္လိကာယ ပန ပသေနဒိရညော ဒေဝိယာ ဥယျာနဘူတော သော ပုပ္ဖဖလသမ္ပန္နော အာရာမောတိ ကတွာ မလ္လိကာယ အာရာမောတိ သင်္ချံ ဂတော။ တသ္မိံ သမယပ္ပဝါဒကေ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ မလ္လိကာယ အာရာမေ။

ပဋိဝသတီတိ နိဝါသဖာသုတာယ ဝသတိ။ အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ ပစ္စူသသမယေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္ထရိတွာ လောကံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဉာဏဇာလဿ အန္တောဂတံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ပေါဋ္ဌပါဒေါ မယှံ ဉာဏဇာလေ ပညာယတိ, ကိန္နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပပရိက္ခန္တော အဒ္ဒသ – ‘‘အဟံ အဇ္ဇ တတ္ထ ဂမိဿာမိ, အထ မံ ပေါဋ္ဌပါဒေါ နိရောဓဉ္စ နိရောဓဝုဋ္ဌာနဉ္စ ပုစ္ဆိဿတိ, တဿာဟံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏေန သံသန္ဒိတွာ တဒုဘယံ ကထေဿာမိ, အထ သော ကတိပါဟစ္စယေန စိတ္တံ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တံ ဂဟေတွာ မမ သန္တိကံ အာဂမိဿတိ, တေသမဟံ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ, ဒေသနာဝသာနေ ပေါဋ္ဌပါဒေါ မံ သရဏံ ဂမိဿတိ, စိတ္တော ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ။ တတော ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ သုရတ္တဒုပဋ္ဋံ နိဝါသေတွာ ဝိဇ္ဇုလတာသဒိသံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတမဟာမေဃံ ဝိယ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလံ ဧကံသဝရဂတံ ကတွာ ပစ္စဂ္ဃံ သေလမယပတ္တံ ဝါမအံသကူဋေ လဂ္ဂေတွာ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမီတိ သီဟော ဝိယ ဟိမဝန္တပါဒါ ဝိဟာရာ နိက္ခမိ။ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၄၀၇။ ဧတဒဟောသီတိ နဂရဒွါရသမီပံ ဂန္တွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန သူရိယံ ဩလောကေတွာ အတိပ္ပဂဘာဝမေဝ ဒိသွာ ဧတံ အဟောသိ။ ယံနူနာဟန္တိ သံသယပရိဒီပနော ဝိယ နိပါတော, ဗုဒ္ဓါနဉ္စ သံသယော နာမ နတ္ထိ – ‘‘ဣဒံ ကရိဿာမ, ဣဒံ န ကရိဿာမ, ဣမဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမ, ဣမဿ န ဒေသေဿာမာ’’တိ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကပုဗ္ဗဘာဂေါ ပနေသ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ လဗ္ဘတိ။ တေနာဟ – ‘‘ယံနူနာဟ’’န္တိ, ယဒိ ပနာဟန္တိ အတ္ထော။

၄၀၈။ ဥန္နာဒိနိယာတိ ဥစ္စံ နဒမာနာယ, ဧဝံ နဒမာနာယ စဿာ ဥဒ္ဓံ ဂမနဝသေန ဥစ္စော, ဒိသာသု ပတ္ထဋဝသေန မဟာ သဒ္ဒေါတိ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါယ, တေသဉှိ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ကတ္တဗ္ဗံ နာမ စေတိယဝတ္တံ ဝါ ဗောဓိဝတ္တံ ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ဝါ ယောနိသော မနသိကာရော ဝါ နတ္ထိ။ တေန တေ ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ဗာလာတပေ နိသိန္နာ – ‘‘ဣမဿ ဟတ္ထော သောဘနော, ဣမဿ ပါဒေါ’’တိ ဧဝံ အညမညဿ ဟတ္ထပါဒါဒီနိ ဝါ အာရဗ္ဘ, ဣတ္ထိပုရိသဒါရကဒါရိကာဒီနံ ဝဏ္ဏေ ဝါ, အညံ ဝါ ကာမဿာဒဘဝဿာဒါဒိဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ရာဇကထာဒိအနေကဝိဓံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥန္နာဒိနိယာ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါယ အနေကဝိဟိတံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေန္တိယာ’’တိ။

တတော ပေါဋ္ဌပါဒေါ ပရိဗ္ဗာဇကော တေ ပရိဗ္ဗာဇကေ ဩလောကေတွာ – ‘‘ဣမေ ပရိဗ္ဗာဇကာ အတိဝိယ အညမညံ အဂါရဝါ, မယဉ္စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ပါတုဘာဝတော ပဋ္ဌာယ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကူပမာ ဇာတာ, လာဘသက္ကာရောပိ နော ပရိဟီနော။ သစေ ပနိမံ ဌာနံ သမဏော ဂေါတမော ဝါ ဂေါတမဿ သာဝကော ဝါ ဂိဟီ ဥပဋ္ဌာကော ဝါ တဿ အာဂစ္ဆေယျ, အတိဝိယ လဇ္ဇနီယံ ဘဝိဿတိ, ပရိသဒေါသော ခေါ ပန ပရိသဇေဋ္ဌကဿေဝ ဥပရိ အာရောဟတီ’’တိ ဣတောစိတော စ ဝိလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ ပေါဋ္ဌပါဒေါ ပရိဗ္ဗာဇကော…ပေ… တုဏှီ အဟေသု’’န္တိ။

၄၀၉။ တတ္ထ သဏ္ဌပေသီတိ သိက္ခာပေသိ, ဝဇ္ဇမဿာ ပဋိစ္ဆာဒေသိ။ ယထာ သုသဏ္ဌိတာ ဟောတိ, တထာ နံ ဌပေသိ။ ယထာ နာမ ပရိသမဇ္ဈံ ပဝိသန္တော ပုရိသော ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ နိဝါသနံ သဏ္ဌပေတိ, ပါရုပနံ သဏ္ဌပေတိ, ရဇောကိဏ္ဏဋ္ဌာနံ ပုဉ္ဆတိ၊ ဧဝမဿာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ – ‘‘အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တော’’တိ သိက္ခာပေန္တော ယထာ သုသဏ္ဌိတာ ဟောတိ, တထာ နံ ဌပေသီတိ အတ္ထော။ အပ္ပသဒ္ဒကာမောတိ အပ္ပသဒ္ဒံ ဣစ္ဆတိ, ဧကော နိသီဒတိ, ဧကော တိဋ္ဌတိ, န ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ယာပေတိ။ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာတိ ဣဓာဂန္တဗ္ဗံ မညေယျ။ ကသ္မာ ပနေသ ဘဂဝတော ဥပသင်္ကမနံ ပစ္စာသီသတီတိ? အတ္တနော ဝုဒ္ဓိံ ပတ္ထယမာနော။ ပရိဗ္ဗာဇကာ ကိရ ဗုဒ္ဓေသု ဝါ ဗုဒ္ဓသာဝကေသု ဝါ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတေသု – ‘‘အဇ္ဇ အမှာကံ သန္တိကံ သမဏော ဂေါတမော အာဂတော, သာရိပုတ္တော အာဂတော, န ခေါ ပန တေ ယဿ ဝါ တဿ ဝါ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ, ပဿထ အမှာကံ ဥတ္တမဘာဝ’’န္တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကာနံ သန္တိကေ အတ္တာနံ ဥက္ခိပန္တိ, ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ, ဘဂဝတောပိ ဥပဋ္ဌာကေ ဂဏှိတုံ ဝါယမန္တိ။ တေ ကိရ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကေ ဒိသွာ ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘တုမှာကံ သတ္ထာ ဘဝံ ဂေါတမောပိ ဂေါတမသာဝကာပိ အမှာကံ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ, မယံ အညမညံ သမဂ္ဂါ။ တုမှေ ပန အမှေ အက္ခီဟိပိ ပဿိတုံ န ဣစ္ဆထ, သာမီစိကမ္မံ န ကရောထ, ကိံ ဝေါ အမှေဟိ အပရဒ္ဓ’’န္တိ။ အထေကစ္စေ မနုဿာ – ‘‘ဗုဒ္ဓါပိ ဧတေသံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိ ကိံ အမှာက’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ တေ ဒိသွာ နပ္ပမဇ္ဇန္တိ။ တုဏှီ အဟေသုန္တိ ပေါဋ္ဌပါဒံ ပရိဝါရေတွာ နိဿဒ္ဒါ နိသီဒိံသု။

၄၁၀။ သွာဂတံ, ဘန္တေတိ သုဋ္ဌု အာဂမနံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော၊ ဘဂဝတိ ဟိ နော အာဂတေ အာနန္ဒော ဟောတိ, ဂတေ သောကောတိ ဒီပေတိ။ စိရဿံ ခေါ, ဘန္တေတိ ကသ္မာ အာဟ? ကိံ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗေပိ တတ္ထ ဂတပုဗ္ဗောတိ, န ဂတပုဗ္ဗော။ မနုဿာနံ ပန – ‘‘ကုဟိံ ဂစ္ဆန္တာ, ကုတော အာဂတတ္ထ, ကိံ မဂ္ဂမူဠှတ္ထ, စိရဿံ အာဂတတ္ထာ’’တိ ဧဝမာဒယော ပိယသမုဒါစာရာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ န မာနထဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိသီဒိ, ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနမကာသိ။ ဘဂဝန္တဉှိ ဥပဂတံ ဒိသွာ အာသနေန အနိမန္တေန္တော ဝါ အပစိတိံ အကရောန္တော ဝါ ဒုလ္လဘော။ ကသ္မာ? ဥစ္စာကုလီနတာယ။ အယမ္ပိ ပရိဗ္ဗာဇကော အတ္တနော နိသိန္နာသနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဘဂဝန္တံ အာသနေန နိမန္တေန္တော – ‘‘နိသီဒတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဣဒမာသနံ ပညတ္တ’’န္တိ အာဟ။ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာတိ နိသိန္နာနံ ဝေါ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ မမာဂမနံ, ဧတသ္မိံ အန္တရေ ကာ နာမ ကထာ ဝိပ္ပကတာ, မမာဂမနပစ္စယာ ကတမာ ကထာ ပရိယန္တံ န ဂတာ, ဝဒထ, ယာဝ နံ ပရိယန္တံ နေတွာ ဒေမီတိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ။ အထ ပရိဗ္ဗာဇကော – ‘‘နိရတ္ထကကထာ ဧသာ နိဿာရာ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတာ, န တုမှာကံ ပုရတော ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီ’’တိ ဒီပေန္တော ‘‘တိဋ္ဌတေသာ, ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။

အဘိသညာနိရောဓကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၁။ တိဋ္ဌတေသာ, ဘန္တေတိ သစေ ဘဂဝါ သောတုကာမော ဘဝိဿတိ, ပစ္ဆာပေသာ ကထာ န ဒုလ္လဘာ ဘဝိဿတိ, အမှာကံ ပနိမာယ ကထာယ အတ္ထော နတ္ထိ။ ဘဂဝတော ပနာဂမနံ လဘိတွာ မယံ အညဒေဝ သုကာရဏံ ပုစ္ဆာမာတိ ဒီပေတိ။ တတော တံ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘ပုရိမာနိ, ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ကောတူဟလသာလာယန္တိ ကောတူဟလသာလာ နာမ ပစ္စေကသာလာ နတ္ထိ။ ယတ္ထ ပန နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာနာဝိဓံ ကထံ ပဝတ္တေန္တိ, သာ ဗဟူနံ – ‘‘အယံ ကိံ ဝဒတိ, အယံ ကိံ ဝဒတီ’’တိ ကောတူဟလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတော ကောတူဟလသာလာတိ ဝုစ္စတိ။ အဘိသညာနိရောဓေတိ ဧတ္ထ အဘီတိ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ။ သညာနိရောဓေတိ စိတ္တနိရောဓေ, ခဏိကနိရောဓေ ကထာ ဥပ္ပန္နာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ပန တဿာ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ။ ယဒါ ကိရ ဘဂဝါ ဇာတကံ ဝါ ကထေတိ, သိက္ခာပဒံ ဝါ ပညပေတိ တဒါ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဘဂဝတော ကိတ္တိဃောသော ပတ္ထရတိ, တိတ္ထိယာ တံ သုတွာ – ‘‘ဘဝံ ကိရ ဂေါတမော ပုဗ္ဗစရိယံ ကထေသိ, မယံ ကိံ န သက္ကောမ တာဒိသံ ကိဉ္စိ ကထေတု’’န္တိ ဘဂဝတော ပဋိဘာဂကိရိယံ ကရောန္တာ ဧကံ ဘဝန္တရသမယံ ကထေန္တိ – ‘‘ဘဝံ ဂေါတမော သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ, မယံ ကိံ န သက္ကောမ ပညပေတု’’န္တိ အတ္တနော သာဝကာနံ ကိဉ္စိဒေဝ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တိ။ တဒါ ပန ဘဂဝါ အဋ္ဌဝိဓပရိသမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ နိရောဓကထံ ကထေသိ။ တိတ္ထိယာ တံ သုတွာ – ‘‘ဘဝံ ကိရ ဂေါတမော နိရောဓံ နာမ ကထေသိ, မယမ္ပိ တံ ကထေဿာမာ’’တိ သန္နိပတိတွာ ကထယိံသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဘိသညာနိရောဓေ ကထာ ဥဒပါဒီ’’တိ။

တတြေကစ္စေတိ တေသု ဧကစ္စေ။ ပုရိမော စေတ္ထ ယွာယံ ဗာဟိရေ တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတော စိတ္တပ္ပဝတ္တိယံ ဒေါသံ ဒိသွာ အစိတ္တကဘာဝေါ သန္တောတိ သမာပတ္တိံ ဘာဝေတွာ ဣတော စုတော ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ အသညီဘဝေ ဌတွာ ပုန ဣဓ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တဿ သညုပ္ပါဒေ စ နိရောဓေ စ ဟေတုံ အပဿန္တော – အဟေတူ အပ္ပစ္စယာတိ အာဟ။

ဒုတိယော နံ နိသေဓေတွာ မိဂသိင်္ဂတာပသဿ အသညကဘာဝံ ဂဟေတွာ – ‘‘ဥပေတိပိ အပေတိပီ’’တိ အာဟ။ မိဂသိင်္ဂတာပသော ကိရ အတ္တန္တပေါ ဃောရတပေါ ပရမဓိတိန္ဒြိယော အဟောသိ။ တဿ သီလတေဇေန သက္ကဝိမာနံ ဥဏှံ အဟောသိ။ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘သက္ကဋ္ဌာနံ နု ခေါ တာပသော ပတ္ထေတီ’’တိ အလမ္ဗုသံ နာမ ဒေဝကညံ – ‘တာပသဿ တပံ ဘိန္ဒိတွာ ဧဟီ’တိ ပေသေသိ။ သာ တတ္ထ ဂတာ။ တာပသော ပဌမဒိဝသေ တံ ဒိသွာဝ ပလာယိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ပါဝိသိ။ ဒုတိယဒိဝသေ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏေန ဘဂ္ဂေါ တံ ဟတ္ထေ အဂ္ဂဟေသိ, သော တေန ဒိဗ္ဗဖဿေန ဖုဋ္ဌော ဝိသညီ ဟုတွာ တိဏ္ဏံ သံဝစ္ဆရာနံ အစ္စယေန သညံ ပဋိလဘိ။ တံ သော ဒိဋ္ဌိဂတိကော – ‘‘တိဏ္ဏံ သံဝစ္ဆရာနံ အစ္စယေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ မညမာနော ဧဝမာဟ။

တတိယော နံ နိသေဓေတွာ အာထဗ္ဗဏပယောဂံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပကဍ္ဎန္တိပိ အပကဍ္ဎန္တိပီ’’တိ အာဟ။ အာထဗ္ဗဏိကာ ကိရ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေတွာ သတ္တံ သီသစ္ဆိန္နံ ဝိယ ဟတ္ထစ္ဆိန္နံ ဝိယ မတံ ဝိယ စ ကတွာ ဒဿေန္တိ။ တဿ ပုန ပါကတိကဘာဝံ ဒိသွာ သော ဒိဋ္ဌိဂတိကော – ‘‘နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတော အယ’’န္တိ မညမာနော ဧဝမာဟ။

စတုတ္ထော နံ နိသေဓေတွာ ယက္ခဒါသီနံ မဒနိဒ္ဒံ သန္ဓာယ ‘‘သန္တိ ဟိ ဘော ဒေဝတာ’’တိအာဒိမာဟ။ ယက္ခဒါသိယော ကိရ သဗ္ဗရတ္တိံ ဒေဝတူပဟာရံ ကုရုမာနာ နစ္စိတွာ ဂါယိတွာ အရုဏောဒယေ ဧကံ သုရာပါတိံ ပိဝိတွာ ပရိဝတ္တိတွာ သုပိတွာ ဒိဝါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ။ တံ ဒိသွာ သော ဒိဋ္ဌိဂတိကော – ‘‘သုတ္တကာလေ နိရောဓံ သမာပန္နာ, ပဗုဒ္ဓကာလေ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတာ’’တိ မညမာနော ဧဝမာဟ။

အယံ ပန ပေါဋ္ဌပါဒေါ ပရိဗ္ဗာဇကော ပဏ္ဍိတဇာတိကော။ တေနဿ တံ ကထံ သုတွာ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ‘‘ဣမေသံ ကထာ ဧဠမူဂကထာ ဝိယ စတ္တာရော ဟိ နိရောဓေ ဧတေ ပညပေန္တိ, ဣမိနာ စ နိရောဓေန နာမ ဧကေန ဘဝိတဗ္ဗံ, န ဗဟုနာ။ တေနာပိ ဧကေန အညေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, သော ပန အညေန ဉာတုံ န သက္ကာ အညတြ သဗ္ဗညုနာ။ သစေ ဘဂဝါ ဣဓ အဘဝိဿ ‘အယံ နိရောဓော အယံ န နိရောဓော’တိ ဒီပသဟဿံ ဝိယ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဇ္ဇမေဝ ပါကဋံ အကရိဿာ’’တိ ဒသဗလညေဝ အနုဿရိ။ တသ္မာ ‘‘တဿ မယှံ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဟော နူနာတိ အနုဿရဏတ္ထေ နိပါတဒွယံ, တေန တဿ ဘဂဝန္တံ အနုဿရန္တဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အဟော နူန ဘဂဝါ အဟော နူန သုဂတော’’တိ။ ယော ဣမေသန္တိ ယော ဧတေသံ နိရောဓဓမ္မာနံ သုကုသလော နိပုဏော ဆေကော, သော ဘဂဝါ အဟော နူန ကထေယျ, သုဂတော အဟော နူန ကထေယျာတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ ပကတညူတိ စိဏ္ဏဝသိတာယ ပကတိံ သဘာဝံ ဇာနာတီတိ ပကတညူ။ ကထံ နု ခေါတိ ဣဒံ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘မယံ ဘဂဝါ န ဇာနာမ, တုမှေ ဇာနာထ, ကထေထ နော’’တိ အာယာစန္တော ဝဒတိ။ အထ ဘဂဝါ ကထေန္တော ‘‘တတြ ပေါဋ္ဌပါဒါ’’တိအာဒိမာဟ။

အဟေတုကသညုပ္ပါဒနိရောဓကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၂။ တတ္ထ တတြာတိ တေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု။ အာဒိတောဝ တေသံ အပရဒ္ဓန္တိ တေသံ အာဒိမှိယေဝ ဝိရဒ္ဓံ, ဃရမဇ္ဈေယေဝ ပက္ခလိတာတိ ဒီပေတိ။ သဟေတူ သပ္ပစ္စယာတိ ဧတ္ထ ဟေတုပိ ပစ္စယောပိ ကာရဏဿေဝ နာမံ, သကာရဏာတိ အတ္ထော။ တံ ပန ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သိက္ခာ ဧကာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ သိက္ခာ ဧကာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သိက္ခာယ ဧကစ္စာ သညာ ဇာယန္တီတိ အတ္ထော။

၄၁၃။ ကာ စ သိက္ခာတိ ဘဂဝါ အဝေါစာတိ ကတမာ စ သာ သိက္ခာတိ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရေတုကမျတာပုစ္ဆာဝသေန အဝေါစ။ အထ ယသ္မာ အဓိသီလသိက္ခာ အဓိစိတ္တသိက္ခာ အဓိပညာသိက္ခာတိ တိဿော သိက္ခာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ တာ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ သညာယ သဟေတုကံ ဥပ္ပါဒနိရောဓံ ဒီပေတုံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပဘုတိ တန္တိဓမ္မံ ဌပေန္တော ‘‘ဣဓ ပေါဋ္ဌပါဒ, တထာဂတော လောကေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အဓိသီလသိက္ခာ အဓိစိတ္တသိက္ခာတိ ဒွေ ဧဝ သိက္ခာ သရူပေန အာဂတာ, တတိယာ ပန ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ခေါ ပေါဋ္ဌပါဒ မယာ ဧကံသိကော ဓမ္မော ဒေသိတော’’တိ ဧတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပဝသေန ပရိယာပန္နတ္တာ အာဂတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကာမသညာတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါပိ အသမုပ္ပန္နကာမစာရောပိ။ တတ္ထ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတံ ဂစ္ဆတိ, အသမုပ္ပန္နကာမစာရော ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝဋ္ဋတိ။ တသ္မာ တဿ ယာ ပုရိမာ ကာမသညာတိ တဿ ပဌမဇ္ဈာနသမင်္ဂိနော ယာ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာယ ကာမသညာယ သဒိသတ္တာ ပုရိမာ ကာမသညာတိ ဝုစ္စေယျ, သာ နိရုဇ္ဈတိ, အနုပ္ပန္နာဝ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

ဝိဝေကဇပီတိသုခသုခုမသစ္စသညီယေဝ တသ္မိံ သမယေ ဟောတီတိ တသ္မိံ ပဌမဇ္ဈာနသမယေ ဝိဝေကဇပီတိသုခသင်္ခါတာ သုခုမသညာ သစ္စာ ဟောတိ, ဘူတာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန သုခုမာ စ သာ ဘူတတာယ သစ္စာ စ သညာတိ သုခုမသစ္စသညာ, ဝိဝေကဇေဟိ ပီတိသုခေဟိ သမ္ပယုတ္တာ သုခုမသစ္စသညာတိ ဝိဝေကဇပီတိသုခသုခုမသစ္စသညာ သာ အဿ အတ္ထီတိ ဝိဝေကဇပီတိသုခသုခုမသစ္စသညီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ဧဝမ္ပိ သိက္ခာတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တော အဓိဋ္ဌဟန္တော, ဝုဋ္ဌဟန္တော စ သိက္ခတိ, တသ္မာ တံ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗတော သိက္ခာတိ ဝုစ္စတိ။ တေနပိ သိက္ခာသင်္ခါတေန ပဌမဇ္ဈာနေန ဧဝံ ဧကာ ဝိဝေကဇပီတိသုခသုခုမသစ္စသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဧကာ ကာမသညာ နိရုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော။ အယံ သိက္ခာတိ ဘဂဝါ အဝေါစာတိ အယံ ပဌမဇ္ဈာနသင်္ခါတာ ဧကာ သိက္ခာတိ, ဘဂဝါ အာဟ။ ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ယသ္မာ ပန အဋ္ဌမသမာပတ္တိယာ အင်္ဂတော သမ္မသနံ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဟောတိ, သာဝကေသု သာရိပုတ္တသဒိသာနမ္ပိ နတ္ထိ, ကလာပတော သမ္မသနံယေဝ ပန သာဝကာနံ ဟောတိ, ဣဒဉ္စ ‘‘သညာ သညာ’’တိ, ဧဝံ အင်္ဂတော သမ္မသနံ ဥဒ္ဓဋံ။ တသ္မာ အာကိဉ္စညာယတနပရမံယေဝ သညံ ဒဿေတွာ ပုန တဒေဝ သညဂ္ဂန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယတော ခေါ ပေါဋ္ဌပါဒ…ပေ… သညဂ္ဂံ ဖုသတီ’’တိ အာဟ။

၄၁၄။ တတ္ထ ယတော ခေါ ပေါဋ္ဌပါဒ ဘိက္ခူတိ ယော နာမ ပေါဋ္ဌပါဒ ဘိက္ခု။ ဣဓ သကသညီ ဟောတီတိ ဣဓ သာသနေ သကသညီ ဟောတိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော, အတ္တနော ပဌမဇ္ဈာနသညာယ သညဝါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ သော တတော အမုတြ တတော အမုတြာတိ သော ဘိက္ခု တတော ပဌမဇ္ဈာနတော အမုတြ ဒုတိယဇ္ဈာနေ, တတောပိ အမုတြ တတိယဇ္ဈာနေတိ ဧဝံ တာယ တာယ ဈာနသညာယ သကသညီ သကသညီ ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန သညဂ္ဂံ ဖုသတိ။ သညဂ္ဂန္တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဝုစ္စတိ။ ကသ္မာ? လောကိယာနံ ကိစ္စကာရကသမာပတ္တီနံ အဂ္ဂတ္တာ။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိယဉှိ ဌတွာ နေဝသညာနာသညာယတနမ္ပိ နိရောဓမ္ပိ သမာပဇ္ဇန္တိ။ ဣတိ သာ လောကိယာနံ ကိစ္စကာရကသမာပတ္တီနံ အဂ္ဂတ္တာ သညဂ္ဂန္တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဖုသတိ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ အဘိသညာနိရောဓံ ဒဿေတုံ ‘‘တဿ သညဂ္ဂေ ဌိတဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စေတေယျံ, အဘိသင်္ခရေယျန္တိ ပဒဒွယေ စ ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တော စေတေတိ နာမ, ပုနပ္ပုနံ ကပ္ပေတီတိ အတ္ထော။ ဥပရိသမာပတ္တိအတ္ထာယ နိကန္တိံ ကုရုမာနော အဘိသင်္ခရောတိ နာမ။ ဣမာ စ မေ သညာ နိရုဇ္ဈေယျုန္တိ ဣမာ အာကိဉ္စညာယတနသညာ နိရုဇ္ဈေယျုံ။ အညာ စ ဩဠာရိကာတိ အညာ စ ဩဠာရိကာ ဘဝင်္ဂသညာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ။ သော န စေဝ စေတေတိ န အဘိသင်္ခရောတီတိ ဧတ္ထ ကာမံ စေသ စေတေန္တောဝ န စေတေတိ, အဘိသင်္ခရောန္တောဝ နာဘိသင်္ခရောတိ။ ဣမဿ ဘိက္ခုနော အာကိဉ္စညာယတနတော ဝုဋ္ဌာယ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ ဌဿာမီ’’တိ အာဘောဂသမန္နာဟာရော နတ္ထိ။ ဥပရိနိရောဓသမာပတ္တတ္ထာယ ဧဝ ပန အာဘောဂသမန္နာဟာရော အတ္ထိ, သွာယမတ္ထော ပုတ္တဃရာစိက္ခဏေန ဒီပေတဗ္ဗော။

ပိတုဃရမဇ္ဈေန ကိရ ဂန္တွာ ပစ္ဆာဘာဂေ ပုတ္တဿ ဃရံ ဟောတိ, တတော ပဏီတံ ဘောဇနံ အာဒါယ အာသနသာလံ အာဂတံ ဒဟရံ ထေရော – ‘‘မနာပေါ ပိဏ္ဍပါတော ကုတော အာဘတော’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော ‘‘အသုကဿ ဃရတော’’တိ လဒ္ဓဃရမေဝ အာစိက္ခိ။ ယေန ပနဿ ပိတုဃရမဇ္ဈေန ဂတောပိ အာဂတောပိ တတ္ထ အာဘောဂေါပိ နတ္ထိ။ တတ္ထ အာသနသာလာ ဝိယ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ပိတုဂေဟံ ဝိယ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိ, ပုတ္တဂေဟံ ဝိယ နိရောဓသမာပတ္တိ, အာသနသာလာယ ဌတွာ ပိတုဃရံ အမနသိကရိတွာ ပုတ္တဃရာစိက္ခဏံ ဝိယ အာကိဉ္စညာယတနတော ဝုဋ္ဌာယ နေဝသညာနာသညာယတနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ ဌဿာမီ’’တိ ပိတုဃရံ အမနသိကရိတွာဝ ဥပရိနိရောဓသမာပတ္တတ္ထာယ မနသိကာရော, ဧဝမေသ စေတေန္တောဝ န စေတေတိ, အဘိသင်္ခရောန္တောဝ နာဘိသင်္ခရောတိ။ တာ စေဝ သညာတိ တာ ဈာနသညာ နိရုဇ္ဈန္တိ။ အညာ စာတိ အညာ စ ဩဠာရိကာ ဘဝင်္ဂသညာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ သော နိရောဓံ ဖုသတီတိ သော ဧဝံ ပဋိပန္နော ဘိက္ခု သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဖုသတိ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ။

အနုပုဗ္ဗာဘိသညာနိရောဓသမ္ပဇာနသမာပတ္တိန္တိ ဧတ္ထ အဘီတိ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ, သမ္ပဇာနပဒံ နိရောဓပဒေန အန္တရိကံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အနုပဋိပါဋိယာ သမ္ပဇာနသညာနိရောဓသမာပတ္တီတိ အယံ ပနေတ္ထတ္ထော။ တတြာပိ သမ္ပဇာနသညာနိရောဓသမာပတ္တီတိ သမ္ပဇာနန္တဿ အန္တေ သညာ နိရောဓသမာပတ္တိ သမ္ပဇာနန္တဿ ဝါ ပဏ္ဍိတဿ ဘိက္ခုနော သညာနိရောဓသမာပတ္တီတိ အယံ ဝိသေသတ္ထော။

ဣဒါနိ ဣဓ ဌတွာ နိရောဓသမာပတ္တိကထာ ကထေတဗ္ဗာ။ သာ ပနေသာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပညာဘာဝနာနိသံသာဓိကာရေ ကထိတာ, တသ္မာ တတ္ထ ကထိတတောဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။

ဧဝံ ဘဂဝါ ပေါဋ္ဌပါဒဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နိရောဓကထံ ကထေတွာ – အထ နံ တာဒိသာယ ကထာယ အညတ္ထ အဘာဝံ ပဋိဇာနာပေတုံ ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိအာဒိမာဟ။ ပရိဗ္ဗာဇကောပိ ‘‘ဘဂဝါ အဇ္ဇ တုမှာကံ ကထံ ဌပေတွာ န မယာ ဧဝရူပါ ကထာ သုတပုဗ္ဗာ’’တိ ပဋိဇာနန္တော, ‘‘နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ပုန သက္ကစ္စံ ဘဂဝတော ကထာယ ဥဂ္ဂဟိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ ခေါ အဟံ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ အထဿ ဘဂဝါ ‘‘သုဥဂ္ဂဟိတံ တယာ’’တိ အနုဇာနန္တော ‘‘ဧဝံ ပေါဋ္ဌပါဒါ’’တိ အာဟ။

၄၁၅။ အထ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘ဘဂဝတာ ‘အာကိဉ္စညာယတနံ သညဂ္ဂ’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧတဒေဝ နု ခေါ သညဂ္ဂံ, ဥဒါဟု အဝသေသသမာပတ္တီသုပိ သညဂ္ဂံ အတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ဧကညေဝ နု ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဘဂဝါပိဿ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တတ္ထ ပုထူပီတိ ဗဟူနိပိ။ ယထာ ယထာ ခေါ, ပေါဋ္ဌပါဒ, နိရောဓံ ဖုသတီတိ ပထဝီကသိဏာဒီသု ယေန ယေန ကသိဏေန, ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ဝါ ယေန ယေန ဈာနေန။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သစေ ဟိ ပထဝီကသိဏေန ကရဏဘူတေန ပထဝီကသိဏသမာပတ္တိံ ဧကဝါရံ သမာပဇ္ဇန္တော ပုရိမသညာနိရောဓံ ဖုသတိ ဧကံ သညဂ္ဂံ, အထ ဒွေ ဝါရေ, တယော ဝါရေ, ဝါရသတံ, ဝါရသဟဿံ, ဝါရသတသဟဿံ ဝါ သမာပဇ္ဇန္တော ပုရိမသညာနိရောဓံ ဖုသတိ, သတသဟဿံ, သညဂ္ဂါနိ။ ဧသ နယော သေသကသိဏေသု။ ဈာနေသုပိ သစေ ပဌမဇ္ဈာနေန ကရဏဘူတေန ဧကဝါရံ ပုရိမသညာနိရောဓံ ဖုသတိ ဧကံ သညဂ္ဂံ။ အထ ဒွေ ဝါရေ, တယော ဝါရေ, ဝါရသတံ, ဝါရသဟဿံ, ဝါရသတသဟဿံ ဝါ ပုရိမသညာနိရောဓံ ဖုသတိ, သတသဟဿံ သညဂ္ဂါနိ။ ဧသ နယော သေသဇ္ဈာနသမာပတ္တီသုပိ။ ဣတိ ဧကဝါရံ သမာပဇ္ဇနဝသေန ဝါ သဗ္ဗမ္ပိ သဉ္ဇာနနလက္ခဏေန သင်္ဂဟေတွာ ဝါ ဧကံ သညဂ္ဂံ ဟောတိ, အပရာပရံ သမာပဇ္ဇနဝသေန ဗဟူနိ။

၄၁၆။ သညာ နု ခေါ, ဘန္တေတိ ဘန္တေ နိရောဓသမာပဇ္ဇနကဿ ဘိက္ခုနော ‘‘သညာ နု ခေါ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ တဿ ဘဂဝါ ‘‘သညာ ခေါ, ပေါဋ္ဌပါဒါ’’တိ ဗျာကာသိ။ တတ္ထ သညာတိ ဈာနသညာ။ ဉာဏန္တိ ဝိပဿနာဉာဏံ။ အပရော နယော, သညာတိ ဝိပဿနာ သညာ။ ဉာဏန္တိ မဂ္ဂဉာဏံ။ အပရော နယော, သညာတိ မဂ္ဂသညာ။ ဉာဏန္တိ ဖလဉာဏံ။ တိပိဋကမဟာသိဝတ္ထေရော ပနာဟ –

ကိံ ဣမေ ဘိက္ခူ ဘဏန္တိ, ပေါဋ္ဌပါဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဘဂဝန္တံ နိရောဓံ ပုစ္ဆိ။ ဣဒါနိ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ဘဂဝါ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ကိံ ပဌမံ အရဟတ္တဖလသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥဒါဟု ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ’’န္တိ ဝဒတိ။ အထဿ ဘဂဝါ ယသ္မာ ဖလသညာ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပစ္ဆာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ တသ္မာ ‘‘သညာ ခေါ ပေါဋ္ဌပါဒါ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ သညုပ္ပါဒါတိ အရဟတ္တဖလသညာယ ဥပ္ပါဒါ, ပစ္ဆာ ‘‘ဣဒံ အရဟတ္တဖလ’’န္တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏုပ္ပါဒေါ ဟောတိ။ ဣဒပ္ပစ္စယာ ကိရ မေတိ ဖလသမာဓိသညာပစ္စယာ ကိရ မယှံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဥပ္ပန္နန္တိ။

သညာအတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၇။ ဣဒါနိ ပရိဗ္ဗာဇကော ယထာ နာမ ဂါမသူကရော ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဂန္ဓေဟိ အနုလိမ္ပိတွာ မာလာဒါမံ ပိဠန္ဓိတွာ သိရိသယနေ အာရောပိတောပိ သုခံ န ဝိန္ဒတိ, ဝေဂေန ဂူထဋ္ဌာနမေဝ ဂန္တွာ သုခံ ဝိန္ဒတိ။ ဧဝမေဝ ဘဂဝတာ သဏှသုခုမတိလက္ခဏဗ္ဘာဟတာယ ဒေသနာယ နှာပိတဝိလိတ္တမဏ္ဍိတောပိ နိရောဓကထာသိရိသယနံ အာရောပိတောပိ တတ္ထ သုခံ န ဝိန္ဒန္တော ဂူထဋ္ဌာနသဒိသံ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ တမေဝ ပုစ္ဆန္တော ‘‘သညာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပုရိသဿ အတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ။ အထဿာနုမတိံ ဂဟေတွာ ဗျာကာတုကာမော ဘဂဝါ – ‘‘ကံ ပန တွ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတော သော ‘‘အရူပီ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ လဒ္ဓိကော သမာနောပိ ‘‘ဘဂဝါ ဒေသနာယ သုကုသလော, သော မေ အာဒိတောဝ လဒ္ဓိံ မာ ဝိဒ္ဓံသေတူ’’တိ စိန္တေတွာ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ပရိဟရန္တော ‘‘ဩဠာရိကံ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ အထဿ ဘဂဝါ တတ္ထ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ‘‘ဩဠာရိကော စ ဟိ တေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧဝံ သန္တန္တိ ဧဝံ သန္တေ။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ဧဝံ သန္တံ အတ္တာနံ ပစ္စာဂစ္ဆတော တဝါတိ အယံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော။ စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓတ္တာ ကိဉ္စာပိ ယာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သာဝ နိရုဇ္ဈတိ။ အပရာပရံ ဥပါဒါယ ပန ‘‘အညာ စ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အညာ စ သညာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၄၁၈-၄၂၀။ ဣဒါနိ အညံ လဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော – ‘‘မနောမယံ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ’’တိအာဒိံ ဝတွာ တတြာပိ ဒေါသေ ဒိန္နေ ယထာ နာမ ဥမ္မတ္တကော ယာဝဿ သညာ နပ္ပတိဋ္ဌာတိ, တာဝ အညံ ဂဟေတွာ အညံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, သညာပတိဋ္ဌာနကာလေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ ဝဒတိ, ဧဝမေဝ အညံ ဂဟေတွာ အညံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော လဒ္ဓိံယေဝ ဝဒန္တော ‘‘အရူပီ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတြာပိ ယသ္မာ သော သညာယ ဥပ္ပါဒနိရောဓံ ဣစ္ဆတိ, အတ္တာနံ ပန သဿတံ မညတိ။ တသ္မာ တထေဝဿ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ဧဝံ သန္တမ္ပီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတော ပရိဗ္ဗာဇကော မိစ္ဆာဒဿနေန အဘိဘူတတ္တာ ဘဂဝတာ ဝုစ္စမာနမ္ပိ တံ နာနတ္တံ အဇာနန္တော ‘‘သက္ကာ ပနေတံ, ဘန္တေ, မယာ’’တိအာဒိမာဟ။ အထဿ ဘဂဝါ ယသ္မာ သော သညာယ ဥပ္ပါဒနိရောဓံ ပဿန္တောပိ သညာမယံ အတ္တာနံ နိစ္စမေဝ မညတိ။ တသ္မာ ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – တဝ အညာ ဒိဋ္ဌိ, အညာ ခန္တိ, အညာ ရုစိ, အညထာယေဝ တေ ဒဿနံ ပဝတ္တံ, အညဒေဝ စ တေ ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စ, အညတြ စ တေ အာယောဂေါ, အညိဿာယေဝ ပဋိပတ္တိယာ ယုတ္တပယုတ္တတာ, အညတ္ထ စ တေ အာစရိယကံ, အညသ္မိံ တိတ္ထာယတနေ အာစရိယဘာဝေါ။ တေန တယာ ဧဝံ အညဒိဋ္ဌိကေန အညခန္တိကေန အညရုစိကေန အညတြာယောဂေန အညတြာစရိယကေန ဒုဇ္ဇာနံ ဧတန္တိ။ အထ ပရိဗ္ဗာဇကော – ‘‘သညာ ဝါ ပုရိသဿ အတ္တာ ဟောတု, အညာ ဝါ သညာ, တံ သဿတာဒိ ဘာဝမဿ ပုစ္ဆိဿ’’န္တိ ပုန ‘‘ကိံ ပန ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ လောကောတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ န ဟေတံ ပေါဋ္ဌပါဒ အတ္ထသဉှိတန္တိ ပေါဋ္ဌပါဒ ဧတံ ဒိဋ္ဌိဂတံ န ဣဓလောကပရလောကအတ္ထနိဿိတံ, န အတ္တတ္ထပရတ္ထနိဿိတံ။ န ဓမ္မသံဟိတန္တိ န နဝလောကုတ္တရဓမ္မနိဿိတံ။ နာဒိဗြဟ္မစရိယကန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ခါတဿ သာသနဗြဟ္မစရိယကဿ န အာဒိမတ္တံ, အဓိသီလသိက္ခာမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ။ န နိဗ္ဗိဒါယာတိ သံသာရဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ န သံဝတ္တတိ။ န ဝိရာဂါယာတိ ဝဋ္ဋဝိရာဂတ္ထာယ န သံဝတ္တတိ။ န နိရောဓာယာတိ ဝဋ္ဋဿ နိရောဓကရဏတ္ထာယ န သံဝတ္တတိ။ န ဥပသမာယာတိ ဝဋ္ဋဿ ဝူပသမနတ္ထာယ န သံဝတ္တတိ။ န အဘိညာယာတိ ဝဋ္ဋာဘိဇာနနာယ ပစ္စက္ခကိရိယာယ န သံဝတ္တတိ။ န သမ္ဗောဓာယာတိ ဝဋ္ဋသမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ န သံဝတ္တတိ။ န နိဗ္ဗာနာယာတိ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ ပစ္စက္ခကိရိယာယ န သံဝတ္တတိ။

ဣဒံ ဒုက္ခန္တိအာဒီသု တဏှံ ဌပေတွာ တေဘူမကာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခန္တိ, တဿေဝ ဒုက္ခဿ ပဘာဝနတော သပ္ပစ္စယာ တဏှာ ဒုက္ခသမုဒယောတိ။ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ ဒုက္ခနိရောဓောတိ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ မယာ ဗျာကတန္တိ အတ္ထော။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘဂဝါ ‘‘ဣမဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ မဂ္ဂပါတုဘာဝေါ ဝါ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ ဝါ နတ္ထိ, မယှဉ္စ ဘိက္ခာစာရဝေလာ’’တိ စိန္တေတွာ တုဏှီ အဟောသိ။ ပရိဗ္ဗာဇကောပိ တံ အာကာရံ ဉတွာ ဘဂဝတော ဂမနကာလံ အာရောစေန္တော ဝိယ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၄၂၁။ ဝါစာသန္နိတောဒကေနာတိ ဝစနပတောဒေန။ သဉ္ဈဗ္ဘရိမကံသူတိ သဉ္ဈဗ္ဘရိတံ နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌံ အကံသု, ဥပရိ ဝိဇ္ဈိံသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဘူတန္တိ သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနံ။ တစ္ဆံ, တထန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဓမ္မဋ္ဌိတတန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေသု ဌိတသဘာဝံ။ ဓမ္မနိယာမတန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မနိယာမတံ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ စတုသစ္စဝိနိမုတ္တာ ကထာ နာမ နတ္ထိ။ တသ္မာ သာ ဧဒိသာ ဟောတိ။

စိတ္တဟတ္ထိသာရိပုတ္တပေါဋ္ဌပါဒဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၂၂။ စိတ္တော စ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တောတိ သော ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဟတ္ထိအာစရိယဿ ပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ သုခုမေသု အတ္ထန္တရေသု ကုသလော အဟောသိ, ပုဗ္ဗေ ကတပါပကမ္မဝသေန ပန သတ္တဝါရေ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂိဟိ ဇာတော။ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ကိရ သာသနေ ဒွေ သဟာယကာ အဟေသုံ, အညမညံ သမဂ္ဂါ ဧကတောဝ သဇ္ဈာယန္တိ။ တေသု ဧကော အနဘိရတော ဂိဟိဘာဝေ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဣတရဿ အာရောစေသိ။ သော ဂိဟိဘာဝေ အာဒီနဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ တံ ဩဝဒိ။ သော တံ သုတွာ အဘိရမိတွာ ပုနေကဒိဝသံ တာဒိသေ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘မယှံ အာဝုသော ဧဝရူပံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ‘ဣမာဟံ ပတ္တစီဝရံ တုယှံ ဒဿာမီ’တိ’’။ သော ပတ္တစီဝရလောဘေန တဿ ဂိဟိဘာဝေ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာဒီနဝံ ကထေသိ။ အထဿ တံ သုတွာဝ ဂိဟိဘာဝတော စိတ္တံ ဝိရဇ္ဇိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယမေဝ အဘိရမိ။ ဧဝမေသ တဒါ သီလဝန္တဿ ဘိက္ခုနော ဂိဟိဘာဝေ အာနိသံသကထာယ ကထိတတ္တာ ဣဒါနိ ဆ ဝါရေ ဝိဗ္ဘမိတွာ သတ္တမေ ဝါရေ ပဗ္ဗဇိတော။ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ, မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဿ စ အဘိဓမ္မကထံ ကထေန္တာနံ အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေတိ။ အထ နံ မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရော အပသာဒေတိ။ သော မဟာသာဝကဿ ကထိတေ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ဝိဗ္ဘမိတွာ ဂိဟိ ဇာတော။ ပေါဋ္ဌပါဒဿ ပနာယံ ဂိဟိသဟာယကော ဟောတိ။ တသ္မာ ဝိဗ္ဘမိတွာ ဒွီဟတီဟစ္စယေန ပေါဋ္ဌပါဒဿ သန္တိကံ ဂတော။ အထ နံ သော ဒိသွာ ‘‘သမ္မ ကိံ တယာ ကတံ, ဧဝရူပဿ နာမ သတ္ထု သာသနာ အပသက္ကန္တောသိ, ဧဟိ ပဗ္ဗဇိတုံ ဣဒါနိ တေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တံ ဂဟေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တော စ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တော ပေါဋ္ဌပါဒေါ စ ပရိဗ္ဗာဇကော’’တိ။

၄၂၃။ အန္ဓာတိ ပညာစက္ခုနော နတ္ထိတာယ အန္ဓာ, တဿေဝ အဘာဝေန အစက္ခုကာ။ တွံယေဝ နေသံ ဧကော စက္ခုမာတိ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတဇာနနဘာဝမတ္တေန ပညာစက္ခုနာ စက္ခုမာ။ ဧကံသိကာတိ ဧကကောဋ္ဌာသာ။

၄၂၃။ အန္ဓာတိ ပညာစက္ခုနော နတ္ထိတာယ အန္ဓာ, တဿေဝ အဘာဝေန အစက္ခုကာ။ တွံယေဝ နေသံ ဧကော စက္ခုမာတိ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတဇာနနဘာဝမတ္တေန ပညာစက္ခုနာ စက္ခုမာ။ ဧကံသိကာတိ ဧကကောဋ္ဌာသာ။ ပညတ္တာတိ ဌပိတာ။ အနေကံသိကာတိ န ဧကကောဋ္ဌာသာ ဧကေနေဝ ကောဋ္ဌာသေန သဿတာတိ ဝါ အသဿတာတိ ဝါ န ဝုတ္တာတိ အတ္ထော။

ဧကံသိကဓမ္မဝဏ္ဏနာ

၄၂၄-၄၂၅။ သန္တိ ပေါဋ္ဌပါဒါတိ ဣဒံ ဘဂဝါ ကသ္မာ အာရဘိ? ဗာဟိရကေဟိ ပညာပိတနိဋ္ဌာယ အနိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထံ။ သဗ္ဗေ ဟိ တိတ္ထိယာ ယထာ ဘဂဝါ အမတံ နိဗ္ဗာနံ, ဧဝံ အတ္တနော အတ္တနော သမယေ လောကထုပိကာဒိဝသေန နိဋ္ဌံ ပညပေန္တိ, သာ စ န နိယျာနိကာ။ ယထာ ပညတ္တာ ဟုတွာ န နိယျာတိ န ဂစ္ဆတိ, အညဒတ္ထု ပဏ္ဍိတေဟိ ပဋိက္ခိတ္တာ နိဝတ္တတိ, တံ ဒဿေတုံ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ဧကန္တသုခံ လောကံ ဇာနံ ပဿန္တိ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဧကန္တသုခေါ လောကော ပစ္ဆိမာဒီနံ ဝါ အညတရာယာတိ ဧဝံ ဇာနန္တာ ဧဝံ ပဿန္တာ ဝိဟရထ။ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနိ ခေါ တသ္မိံ လောကေ မနုဿာနံ သရီရသဏ္ဌာနာဒီနီတိ။ အပ္ပါဋိဟီရကတန္တိ အပ္ပါဋိဟီရကတံ ပဋိဟရဏဝိရဟိတံ, အနိယျာနိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၄၂၆-၄၂၇။ ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒေ အညာဟိ ဣတ္ထီဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဝိလာသာကပ္ပါဒီဟိ အသဒိသာ။

တယောအတ္တပဋိလာဘဝဏ္ဏနာ

၄၂၈။ ဧဝံ ဘဂဝါ ပရေသံ နိဋ္ဌာယ အနိယျာနိကတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော နိဋ္ဌာယ နိယျာနိကဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တယော ခေါ မေ ပေါဋ္ဌပါဒါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အတ္တပဋိလာဘောတိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော, ဧတ္ထ စ ဘဂဝါ တီဟိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘေဟိ တယော ဘဝေ ဒဿေသိ။ ဩဠာရိကတ္တဘာဝပဋိလာဘေန အဝီစိတော ပဋ္ဌာယ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိပရိယောသာနံ ကာမဘဝံ ဒဿေသိ။ မနောမယအတ္တဘာဝပဋိလာဘေန ပဌမဇ္ဈာနဘူမိတော ပဋ္ဌာယ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကပရိယောသာနံ ရူပဘဝံ ဒဿေသိ။ အရူပအတ္တဘာဝပဋိလာဘေန အာကာသာနဉ္စာယတနဗြဟ္မလောကတော ပဋ္ဌာယ နေဝသညာနာသညာယတနဗြဟ္မလောကပရိယောသာနံ အရူပဘဝံ ဒဿေသိ။

၄၂၉။ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ နာမ ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ။ ဝေါဒါနိယာ ဓမ္မာ နာမ သမထဝိပဿနာ။ ပညာပါရိပူရိံ ဝေပုလ္လတ္တန္တိ မဂ္ဂပညာဖလပညာနံ ပါရိပူရိဉ္စေဝ ဝိပုလဘာဝဉ္စ။ ပါမုဇ္ဇန္တိ တရုဏပီတိ။ ပီတီတိ ဗလဝတုဋ္ဌိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယံ အဝေါစုမှ ‘‘သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟိရတီ’’တိ, တတ္ထ တဿ ဧဝံ ဝိဟရတော တံ ပါမောဇ္ဇဉ္စေဝ ဘဝိဿတိ, ပီတိ စ နာမကာယပဿဒ္ဓိ စ သတိ စ သူပဋ္ဌိတာ ဥတ္တမဉာဏဉ္စ သုခေါ စ ဝိဟာရော။ သဗ္ဗဝိဟာရေသု စ အယမေဝ ဝိဟာရော ‘‘သုခေါ’’တိ ဝတ္တုံ ယုတ္တော ‘‘ဥပသန္တော ပရမမဓုရော’’တိ။ တတ္ထ ပဌမဇ္ဈာနေ ပါမောဇ္ဇာဒယော ဆပိ ဓမ္မာ လဗ္ဘန္တိ, ဒုတိယဇ္ဈာနေ ဒုဗ္ဗလပီတိသင်္ခါတံ ပါမောဇ္ဇံ နိဝတ္တတိ, သေသာ ပဉ္စ လဗ္ဘန္တိ။ တတိယေ ပီတိ နိဝတ္တတိ, သေသာ စတ္တာရော လဗ္ဘန္တိ။ တထာ စတုတ္ထေ။ ဣမေသု စတူသု ဈာနေသု သမ္ပသာဒနသုတ္တေ သုဒ္ဓဝိပဿနာ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ ကထိတံ။ ပါသာဒိကသုတ္တေ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိပဿနာ ကထိတာ။ ဒသုတ္တရသုတ္တေ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိ ကထိတာ။ ဣမသ္မိံ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တေ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိဝေဝစနမေဝ ကတွာ ဒုတိယဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိနာမ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၄၃၂-၄၃၇။ အယံ ဝါ သောတိ ဧတ္ထ ဝါ သဒ္ဒေါ ဝိဘာဝနတ္ထော ဟောတိ။ အယံ သောတိ ဧဝံ ဝိဘာဝေတွာ ပကာသေတွာ ဗျာကရေယျာမ။ ယထာပရေ ‘‘ဧကန္တသုခံ အတ္တာနံ သဉ္ဇာနာထာ’’တိ ပုဋ္ဌာ ‘‘နော’’တိ ဝဒန္တိ, န ဧဝံ ဝဒါမာတိ အတ္ထော။ သပ္ပါဋိဟီရကတန္တိ သပ္ပါဋိဟရဏံ, နိယျာနိကန္တိ အတ္ထော။ မောဃော ဟောတီတိ တုစ္ဆော ဟောတိ, နတ္ထိ သော တသ္မိံ သမယေတိ အဓိပ္ပါယော။ သစ္စော ဟောတီတိ ဘူတော ဟောတိ, သွေဝ တသ္မိံ သမယေ သစ္စော ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ပနာယံ စိတ္တော အတ္တနော အသဗ္ဗညုတာယ တယော အတ္တပဋိလာဘေ ကထေတွာ အတ္တပဋိလာဘော နာမ ပညတ္တိမတ္တံ ဧတန္တိ ဥဒ္ဓရိတုံ နာသက္ခိ, အတ္တပဋိလာဘော တွေဝ နိယျာတေသိ။ အထဿ ဘဂဝါ ရူပါဒယော စေတ္ထ ဓမ္မာ, အတ္တပဋိလာဘောတိ ပန နာမမတ္တမေတံ, တေသု တေသု ရူပါဒီသု သတိ ဧဝရူပါ ဝေါဟာရာ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုကာမော တဿေဝ ကထံ ဂဟေတွာ နာမပညတ္တိဝသေန နိယျာတနတ္ထံ ‘‘ယသ္မိံ စိတ္တ သမယေ’’တိအာဒိမာဟ။

၄၃၈။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိနယနတ္ထံ ပုန ‘‘သစေ တံ, စိတ္တ, ဧဝံ ပုစ္ဆေယျု’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယော မေ အဟောသိ အတီတော အတ္တပဋိလာဘော, သွေဝ မေ အတ္တပဋိလာဘော, တသ္မိံ သမယေ သစ္စော အဟောသိ, မောဃော အနာဂတော မောဃော ပစ္စုပ္ပန္နောတိ ဧတ္ထ တာဝ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ – ယသ္မာ ယေ တေ အတီတာ ဓမ္မာ, တေ ဧတရဟိ နတ္ထိ, အဟေသုန္တိ ပန သင်္ချံ ဂတာ, တသ္မာ သောပိ မေ အတ္တပဋိလာဘော တသ္မိံယေဝ သမယေ သစ္စော အဟောသိ။ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပန ဓမ္မာနံ တဒါ အဘာဝါ တသ္မိံ သမယေ ‘‘မောဃော အနာဂတော, မောဃော ပစ္စုပ္ပန္နော’’တိ, ဧဝံ အတ္ထတော နာမမတ္တမေဝ အတ္တပဋိလာဘံ ပဋိဇာနာတိ။ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၄၃၉-၄၄၃။ အထ ဘဂဝါ တဿ ဗျာကရဏေန သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဗျာကရဏံ သံသန္ဒိတုံ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ စိတ္တာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပုန ဩပမ္မတော တမတ္ထံ သာဓေန္တော ‘‘သေယျထာပိ စိတ္တ ဂဝါ ခီရ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော, ယထာ ဂဝါ ခီရံ, ခီရာဒီဟိ စ ဒဓိအာဒီနိ ဘဝန္တိ, တတ္ထ ယသ္မိံ သမယေ ခီရံ ဟောတိ, န တသ္မိံ သမယေ ဒဓီတိ ဝါ နဝနီတာဒီသု ဝါ အညတရန္တိ သင်္ချံ နိရုတ္တိံ နာမံ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆတိ။ ကသ္မာ? ယေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ဒဓီတိအာဒိ ဝေါဟာရာ ဟောန္တိ, တေသံ အဘာဝါ။ အထ ခေါ ခီရံ တွေဝ တသ္မိံ သမယေ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ။ ကသ္မာ? ယေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယ ခီရန္တိ သင်္ချာ နိရုတ္တိ နာမံ ဝေါဟာရော ဟောတိ, တေသံ ဘာဝါတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ဣမာ ခေါ စိတ္တာတိ ဩဠာရိကော အတ္တပဋိလာဘော ဣတိ စ မနောမယော အတ္တပဋိလာဘော ဣတိ စ အရူပေါ အတ္တပဋိလာဘော ဣတိ စ ဣမာ ခေါ စိတ္တ လောကသမညာ လောကေ သမညာမတ္တကာနိ သမနုဇာနနမတ္တကာနိ ဧတာနိ။ တထာ လောကနိရုတ္တိမတ္တကာနိ ဝစနပထမတ္တကာနိ ဝေါဟာရမတ္တကာနိ နာမပဏ္ဏတ္တိမတ္တကာနိ ဧတာနီတိ။ ဧဝံ ဘဂဝါ ဟေဋ္ဌာ တယော အတ္တပဋိလာဘေ ကထေတွာ ဣဒါနိ သဗ္ဗမေတံ ဝေါဟာရမတ္တကန္တိ ဝဒတိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ပရမတ္ထတော သတ္တော နာမ နတ္ထိ, သုညော တုစ္ဆော ဧသ လောကော။

ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဒွေ ကထာ သမ္မုတိကထာ စ ပရမတ္ထကထာ စ။ တတ္ထ ‘‘သတ္တော ပေါသော ဒေဝေါ ဗြဟ္မာ’’တိအာဒိကာ ‘‘သမ္မုတိကထာ’’ နာမ။ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ ခန္ဓာ ဓာတုယော အာယတနာနိ သတိပဋ္ဌာနာ သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိအာဒိကာ ပရမတ္ထကထာ နာမ။ တတ္ထ ယော သမ္မုတိဒေသနာယ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ပေါသော’’တိ ဝါ ‘‘ဒေဝေါ’’တိ ဝါ ‘‘ဗြဟ္မာ’’တိ ဝါ ဝုတ္တေ ဝိဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နိယျာတုံ အရဟတ္တဇယဂ္ဂါဟံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, တဿ ဘဂဝါ အာဒိတောဝ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ပေါသော’’တိ ဝါ ‘‘ဒေဝေါ’’တိ ဝါ ‘‘ဗြဟ္မာ’’တိ ဝါ ကထေတိ, ယော ပရမတ္ထဒေသနာယ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ဝါတိအာဒီသု အညတရံ သုတွာ ဝိဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နိယျာတုံ အရဟတ္တဇယဂ္ဂါဟံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, တဿ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ဝါတိအာဒီသု အညတရမေဝ ကထေတိ။ တထာ သမ္မုတိကထာယ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာပိ န ပဌမံ ပရမတ္ထကထံ ကထေတိ။ သမ္မုတိကထာယ ပန ဗောဓေတွာ ပစ္ဆာ ပရမတ္ထကထံ ကထေတိ။ ပရမတ္ထကထာယ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာပိ န ပဌမံ သမ္မုတိကထံ ကထေတိ။ ပရမတ္ထကထာယ ပန ဗောဓေတွာ ပစ္ဆာ သမ္မုတိကထံ ကထေတိ။ ပကတိယာ ပန ပဌမမေဝ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တဿ ဒေသနာ လူခါကာရာ ဟောတိ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓါ ပဌမံ သမ္မုတိကထံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တိ။ သမ္မုတိကထံ ကထေန္တာပိ သစ္စမေဝ သဘာဝမေဝ အမုသာဝ ကထေန္တိ။ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တာပိ သစ္စမေဝ သဘာဝမေဝ အမုသာဝ ကထေန္တိ။

ဒုဝေ သစ္စာနိ အက္ခာသိ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝဒတံ ဝရော၊

သမ္မုတိံ ပရမတ္ထဉ္စ, တတိယံ နူပလဗ္ဘတိ။

သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ, လောကသမ္မုတိကာရဏံ၊

ပရမတ္ထဝစနံ သစ္စံ, ဓမ္မာနံ ဘူတလက္ခဏန္တိ။

ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတိ အပရာမသန္တိ ယာဟိ လောကသမညာဟိ လောကနိရုတ္တီဟိ တထာဂတော တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပရာမာသာနံ အဘာဝါ အပရာမသန္တော ဝေါဟရတီတိ ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန နိဋ္ဌာပေသိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

သုဘမာဏဝကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၄၄။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… သာဝတ္ထိယန္တိ သုဘသုတ္တံ။ တတြာယံ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ။ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတီတိ အစိရံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ, ပရိနိဗ္ဗာနတော ဥဒ္ဓံ မာသမတ္တေ ကာလေ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ အာဂန္တွာ ခီရဝိရေစနံ ပိဝိတွာ ဝိဟာရေ နိသိန္နဒိဝသံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ တောဒေယျပုတ္တောတိ တောဒေယျဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော, သော ကိရ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ တုဒိဂါမော နာမ အတ္ထိ, တဿ အဓိပတိတ္တာ တောဒေယျောတိ သင်္ချံ ဂတော။ မဟဒ္ဓနော ပန ဟောတိ ပဉ္စစတ္တာလီသကောဋိဝိဘဝေါ, ပရမမစ္ဆရီ – ‘‘ဒဒတော ဘောဂါနံ အပရိက္ခယော နာမ နတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ ကဿစိ ကိဉ္စိ န ဒေတိ, ပုတ္တမ္ပိ အာဟ –

‘‘အဉ္ဇနာနံ ခယံ ဒိသွာ, ဝမ္မိကာနဉ္စ သဉ္စယံ၊

မဓူနဉ္စ သမာဟာရံ, ပဏ္ဍိတော ဃရမာဝသေ’’တိ။

ဧဝံ အဒါနမေဝ သိက္ခာပေတွာ ကာယဿ ဘေဒါ တသ္မိံယေဝ ဃရေ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော။ သုဘော တံ သုနခံ အတိဝိယ ပိယာယတိ။ အတ္တနော ဘုဉ္ဇနကဘတ္တံယေဝ ဘောဇေတိ, ဥက္ခိပိတွာ ဝရသယနေ သယာပေတိ။ အထ ဘဂဝါ ဧကဒိဝသံ နိက္ခန္တေ မာဏဝေ တံ ဃရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ သုနခေါ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဘုက္ကာရံ ကရောန္တော ဘဂဝတော သမီပံ ဂတော။ တတော နံ ဘဂဝါ အဝေါစ ‘‘တောဒေယျ တွံ ပုဗ္ဗေပိ မံ ‘ဘော, ဘော’တိ ပရိဘဝိတွာ သုနခေါ ဇာတော, ဣဒါနိပိ ဘုက္ကာရံ ကတွာ အဝီစိံ ဂမိဿသီ’’တိ။ သုနခေါ တံ ကထံ သုတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ဥဒ္ဓနန္တရေ ဆာရိကာယ နိပန္နော, မနုဿာ နံ ဥက္ခိပိတွာ သယနေ သယာပေတုံ နာသက္ခိံသု။

သုဘော အာဂန္တွာ ‘‘ကေနာယံ သုနခေါ သယနာ ဩရောပိတော’’တိ အာဟ။ မနုဿာ ‘‘န ကေနစီ’’တိ ဝတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ။ မာဏဝေါ သုတွာ ‘‘မမ ပိတာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, သမဏော ပန ဂေါတမော မေ ပိတရံ သုနခံ ကရောတိ ယံ ကိဉ္စိ ဧသ မုခါရူဠှံ ဘာသတီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဘဂဝန္တံ မုသာဝါဒေန စောဒေတုကာမော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆိ။ ဘဂဝါ တဿ တထေဝ ဝတွာ အဝိသံဝါဒနတ္ထံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ပန တေ, မာဏဝ, ပိတရာ န အက္ခာတံ ဓန’’န္တိ။ အတ္ထိ, ဘော ဂေါတမ, သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏမာလာ, သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ, သတသဟဿဂ္ဃနိကာ သုဝဏ္ဏပါတိ, သတသဟဿဉ္စ ကဟာပဏန္တိ။ ဂစ္ဆ တံ သုနခံ အပ္ပေါဒကံ မဓုပါယာသံ ဘောဇေတွာ သယနံ အာရောပေတွာ ဤသကံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တကာလေ ပုစ္ဆ, သဗ္ဗံ တေ အာစိက္ခိဿတိ, အထ နံ ဇာနေယျာသိ – ‘‘ပိတာ မေ ဧသော’’တိ။ သော တထာ အကာသိ။ သုနခေါ သဗ္ဗံ အာစိက္ခိ, တဒါ နံ – ‘‘ပိတာ မေ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နစိတ္တော ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံစုဒ္ဒသ ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနပရိယောသာနေ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂတော, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သုဘော မာဏဝေါ တောဒေယျပုတ္တော’’တိ။ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသတီတိ အတ္တနော ဘောဂဂါမတော အာဂန္တွာ ဝသတိ။

၄၄၅-၄၄၆။ အညတရံ မာဏဝကံ အာမန္တေသီတိ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ‘‘အာနန္ဒတ္ထေရော ကိရဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ အာဂတော, မဟာဇနော တံ ဒဿနတ္ထာယ ဥပသင်္ကမတီ’’တိ သုတွာ ‘‘ဝိဟာရံ ခေါ ပန ဂန္တွာ မဟာဇနမဇ္ဈေ န သက္ကာ သုခေန ပဋိသန္ထာရံ ဝါ ကာတုံ, ဓမ္မကထံ ဝါ သောတုံ ဂေဟံ အာဂတံယေဝ နံ ဒိသွာ သုခေန ပဋိသန္ထာရံ ကရိဿာမိ, ဧကာ စ မေ ကင်္ခါ အတ္ထိ, တမ္ပိ နံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အညတရံ မာဏဝကံ အာမန္တေသိ။ အပ္ပါဗာဓန္တိအာဒီသု အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂဝေဒနာ ဝုစ္စတိ, ယာ ဧကဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ စတ္တာရော ဣရိယာပထေ အယပဋ္ဋေန အာဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဂဏှတိ, တဿာ အဘာဝံ ပုစ္ဆာတိ ဝဒတိ။ အပ္ပါတင်္ကောတိ ကိစ္ဆဇီဝိတကရော ရောဂေါ ဝုစ္စတိ, တဿာပိ အဘာဝံ ပုစ္ဆာတိ ဝဒတိ။ ဂိလာနဿေဝ စ ဥဋ္ဌာနံ နာမ ဂရုကံ ဟောတိ, ကာယေ ဗလံ န ဟောတိ, တသ္မာ နိဂ္ဂေလညဘာဝဉ္စ ဗလဉ္စ ပုစ္ဆာတိ ဝဒတိ။ ဖာသုဝိဟာရန္တိ ဂမနဌာနနိသဇ္ဇသယနေသု စတူသု ဣရိယာပထေသု သုခဝိဟာရံ ပုစ္ဆာတိ ဝဒတိ။ အထဿ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘သုဘော’’တိအာဒိမာဟ။

၄၄၇။ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ဥပါဒါယာတိ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ပညာယ ဂဟေတွာ ဥပဓာရေတွာတိ အတ္ထော။ သစေ အမှာကံ သွေ ဂမနကာလော ဘဝိဿတိ, ကာယေ ဗလမတ္တာ စေဝ ဖရိဿတိ, ဂမနပစ္စယာ စ အညော အဖာသုဝိဟာရော န ဘဝိဿတိ, အထေတံ ကာလဉ္စ ဂမနကာရဏသမဝါယသင်္ခါတံ သမယဉ္စ ဥပဓာရေတွာ – ‘‘အပိ ဧဝ နာမ သွေ အာဂစ္ဆေယျာမာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၄၄၈။ စေတကေန ဘိက္ခုနာတိ စေတိရဋ္ဌေ ဇာတတ္တာ စေတကောတိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမေန။ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယန္တိ ဘော, အာနန္ဒ, ဒသဗလဿ ကော နာမ အာဗာဓော အဟောသိ, ကိံ ဘဂဝါ ပရိဘုဉ္ဇိ။ အပိ စ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနေန တုမှာကံ သောကော ဥဒပါဒိ, သတ္ထာ နာမ န ကေဝလံ တုမှာကံယေဝ ပရိနိဗ္ဗုတော, သဒေဝကဿ လောကဿ မဟာဇာနိ, ကော ဒါနိ အညော မရဏာ မုစ္စိဿတိ, ယတြ သော သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော ပရိနိဗ္ဗုတော, ဣဒါနိ ကံ အညံ ဒိသွာ မစ္စုရာဇာ လဇ္ဇိဿတီတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန မရဏပဋိသံယုတ္တံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ထေရဿ ဟိယျော ပီတဘေသဇ္ဇာနုရူပံ အာဟာရံ ဒတွာ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။

ဥပဋ္ဌာကော သန္တိကာဝစရောတိ ဥပဋ္ဌာကော ဟုတွာ သန္တိကာဝစရော, န ရန္ဓဂဝေသီ။ န ဝီမံသနာဓိပ္ပါယော။ သမီပစာရီတိ ဣဒံ ပုရိမပဒဿေဝ ဝေဝစနံ။ ယေသံ သော ဘဝံ ဂေါတမောတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ ‘‘ယေသု ဓမ္မေသု ဘဝံ ဂေါတမော ဣမံ လောကံ ပတိဋ္ဌပေသိ, တေ တဿ အစ္စယေန နဋ္ဌာ နု ခေါ, ဓရန္တိ နု ခေါ, သစေ ဓရန္တိ, အာနန္ဒော ဇာနိဿတိ, ဟန္ဒ နံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ, တသ္မာ ပုစ္ဆိ။

၄၄၉။ အထဿ ထေရော တီဏိ ပိဋကာနိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တိဏ္ဏံ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ မာဏဝေါ သင်္ခိတ္တေန ကထိတံ အသလ္လက္ခေန္တော – ‘‘ဝိတ္ထာရတော ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကတမေသံ တိဏ္ဏ’’န္တိအာဒိမာဟ။

သီလက္ခန္ဓဝဏ္ဏနာ

၄၅၀-၄၅၃။ တတော ထေရေန ‘‘အရိယဿ သီလက္ခန္ဓဿာ’’တိ တေသု ဒဿိတေသု ပုန ‘‘ကတမော ပန သော, ဘော အာနန္ဒ, အရိယော သီလက္ခန္ဓော’’တိ ဧကေကံ ပုစ္ဆိ။ ထေရောပိဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ ဒဿေတွာ တန္တိဓမ္မံ ဒေသေန္တော အနုက္ကမေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တတ္ထ အတ္ထိ စေဝေတ္ထ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သာသနေ န သီလမေဝ သာရော, ကေဝလဉှေတံ ပတိဋ္ဌာမတ္တမေဝ ဟောတိ။ ဣတော ဥတ္တရိ ပန အညမ္ပိ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ ယေဝါတိ ဒဿေသိ။ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ ဗုဒ္ဓသာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ။

သမာဓိက္ခန္ဓဝဏ္ဏနာ

၄၅၄။ ကထဉ္စ, မာဏဝ, ဘိက္ခု ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဟောတီတိ ဣဒမာယသ္မာ အာနန္ဒော ‘‘ကတမော ပန သော, ဘော အာနန္ဒ, အရိယော သမာဓိက္ခန္ဓော’’တိ ဧဝံ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပုဋ္ဌောပိ ယေ တေ ‘‘သီလသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော သန္တုဋ္ဌော’’တိ ဧဝံ သီလာနန္တရံ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒယော သီလသမာဓီနံ အန္တရေ ဥဘိန္နမ္ပိ ဥပကာရကဓမ္မာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ, တေ နိဒ္ဒိသိတွာ သမာဓိက္ခန္ဓံ ဒဿေတုကာမော အာရဘိ။ ဧတ္ထ စ ရူပဇ္ဈာနာနေဝ အာဂတာနိ, န အရူပဇ္ဈာနာနိ, အာနေတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနိ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ဟိ အသင်္ဂဟိတာ အရူပသမာပတ္တိ နာမ နတ္ထိယေဝ။

၄၇၁-၄၈၀။ အတ္ထိ စေဝေတ္ထ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သာသနေ န စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တကေနေဝ ပရိယောသာနပ္ပတ္တိ နာမ အတ္ထိ, ဣတောပိ ဥတ္တရိ ပန အညံ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ ယေဝါတိ ဒဿေတိ။ နတ္ထိ စေဝေတ္ထ ဥတ္တရိကရဏီယန္တိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သာသနေ ဣတော ဥတ္တရိ ကာတဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိယေဝ, အရဟတ္တပရိယောသာနဉှိ ဘဂဝတော သာသနန္တိ ဒဿေတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ကေဝဋ္ဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ကေဝဋ္ဋဂဟပတိပုတ္တဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၈၁။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… နာဠန္ဒာယန္တိ ကေဝဋ္ဋသုတ္တံ။ တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ။ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ပါဝါရိကဿ အမ္ဗဝနေ။ ကေဝဋ္ဋောတိ ဣဒံ တဿ ဂဟပတိပုတ္တဿ နာမံ။ သော ကိရ စတ္တာလီသကောဋိဓနော ဂဟပတိမဟာသာလော အတိဝိယ သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ။ သော သဒ္ဓါဓိကတ္တာယေဝ ‘‘သစေ ဧကော ဘိက္ခု အဍ္ဎမာသန္တရေန ဝါ မာသန္တရေန ဝါ သံဝစ္ဆရေန ဝါ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ဝိဝိဓာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ဒဿေယျ, သဗ္ဗော ဇနော အတိဝိယ ပသီဒေယျ။ ယံနူနာဟံ ဘဂဝန္တံ ယာစိတွာ ပါဋိဟာရိယကရဏတ္ထာယ ဧကံ ဘိက္ခုံ အနုဇာနာပေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ။

တတ္ထ ဣဒ္ဓါတိ သမိဒ္ဓါ ဖီတာတိ နာနာဘဏ္ဍဥဿန္နတာယ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ။ အာကိဏ္ဏမနုဿာတိ အံသကူဋေန အံသကူဋံ ပဟရိတွာ ဝိယ ဝိစရန္တေဟိ မနုဿေဟိ အာကိဏ္ဏာ။ သမာဒိသတူတိ အာဏာပေတု ဌာနန္တရေ ဌပေတု။ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာတိ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဓမ္မတော, ဒသကုသလသင်္ခါတတော ဝါ မနုဿဓမ္မတော ဥတ္တရိ။ ဘိယျောသောမတ္တာယာတိ ပကတိယာပိ ပဇ္ဇလိတပဒီပေါ တေလသ္နေဟံ လဘိတွာ ဝိယ အတိရေကပ္ပမာဏေန အဘိပ္ပသီဒိဿတိ။ န ခေါ အဟန္တိ ဘဂဝါ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိဝတ္ထုသ္မိံ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ, တသ္မာ ‘‘န ခေါ အဟ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၄၈၂။ န ဓံသေမီတိ န ဂုဏဝိနာသနေန ဓံသေမိ, သီလဘေဒံ ပါပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဥစ္စဋ္ဌာနတော ဩတာရေန္တော နီစဋ္ဌာနေ န ဌပေမိ, အထ ခေါ အဟံ ဗုဒ္ဓသာသနဿ ဝုဒ္ဓိံ ပစ္စာသီသန္တော ကထေမီတိ ဒဿေတိ။ တတိယမ္ပိ ခေါတိ ယာဝတတိယံ ဗုဒ္ဓါနံ ကထံ ပဋိဗာဟိတွာ ကထေတုံ ဝိသဟန္တော နာမ နတ္ထိ။ အယံ ပန ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသိကော ဝိဿာသံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝလ္လဘော ဟုတွာ အတ္ထကာမောသ္မီတိ တိက္ခတ္တုံ ကထေသိ။

ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဝဏ္ဏနာ

၄၈၃-၄၈၄။ အထ ဘဂဝါ အယံ ဥပါသကော မယိ ပဋိဗာဟန္တေပိ ပုနပ္ပုနံ ယာစတိယေဝ။ ‘‘ဟန္ဒဿ ပါဋိဟာရိယကရဏေ အာဒီနဝံ ဒဿေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တီဏိ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အမာဟံ ဘိက္ခုန္တိ အမုံ အဟံ ဘိက္ခုံ။ ဂန္ဓာရီတိ ဂန္ဓာရေန နာမ ဣသိနာ ကတာ, ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ ဝါ ဥပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇာ။ တတ္ထ ကိရ ဗဟူ ဣသယော ဝသိံသု, တေသု ဧကေန ကတာ ဝိဇ္ဇာတိ အဓိပ္ပါယော။ အဋ္ဋီယာမီတိ အဋ္ဋော ပီဠိတော ဝိယ ဟောမိ။ ဟရာယာမီတိ လဇ္ဇာမိ။ ဇိဂုစ္ဆာမီတိ ဂူထံ ဒိသွာ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေမိ။

အာဒေသနာပါဋိဟာရိယဝဏ္ဏနာ

၄၈၅။ ပရသတ္တာနန္တိ အညေသံ သတ္တာနံ။ ဒုတိယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ အာဒိသတီတိ ကထေတိ။ စေတသိကန္တိ သောမနဿဒေါမနဿံ အဓိပ္ပေတံ။ ဧဝမ္ပိ တေ မနောတိ ဧဝံ တဝ မနော သောမနဿိတော ဝါ ဒေါမနဿိတော ဝါ ကာမဝိတက္ကာဒိသမ္ပယုတ္တော ဝါ။ ဒုတိယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဣတိပိ တေ စိတ္တန္တိ ဣတိ တဝ စိတ္တံ, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အတ္ထံ စိန္တယမာနံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ မဏိကာ နာမ ဝိဇ္ဇာတိ စိန္တာမဏီတိ ဧဝံ လဒ္ဓနာမာ လောကေ ဧကာ ဝိဇ္ဇာ အတ္ထိ။ တာယ ပရေသံ စိတ္တံ ဇာနာတီတိ ဒီပေတိ။

အနုသာသနီပါဋိဟာရိယဝဏ္ဏနာ

၄၈၆။ ဧဝံ ဝိတက္ကေထာတိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒယော ဧဝံ ပဝတ္တေန္တာ ဝိတက္ကေထ။ မာ ဧဝံ ဝိတက္ကယိတ္ထာတိ ဧဝံ ကာမဝိတက္ကာဒယော ပဝတ္တေန္တာ မာ ဝိတက္ကယိတ္ထ။ ဧဝံ မနသိ ကရောထာတိ ဧဝံ အနိစ္စသညမေဝ, ဒုက္ခသညာဒီသု ဝါ အညတရံ မနသိ ကရောထ။ မာ ဧဝန္တိ ‘‘နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန မာ မနသိ ကရိတ္ထ။ ဣဒန္တိ ဣဒံ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂံ ပဇဟထ။ ဣဒံ ဥပသမ္ပဇ္ဇာတိ ဣဒံ စတုမဂ္ဂဖလပ္ပဘေဒံ လောကုတ္တရဓမ္မမေဝ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ပါပုဏိတွာ နိပ္ဖါဒေတွာ ဝိဟရထ။ ဣတိ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယန္တိ ဒဿေတိ, ပရဿ စိတ္တံ ဉတွာ ကထနံ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယန္တိ။ သာဝကာနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ သတတံ ဓမ္မဒေသနာ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယန္တိ။

တတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ အာစိဏ္ဏံ, အာဒေသနာပါဋိဟာရိယေန အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မသေနာပတိဿ။ ဒေဝဒတ္တေ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ ဂဟေတွာ ဂယာသီသေ ဗုဒ္ဓလီဠာယ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသန္တေ ဟိ ဘဂဝတာ ပေသိတေသု ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု ဓမ္မသေနာပတိ တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ထေရဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ အထ နေသံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဝိကုဗ္ဗနံ ဒဿေတွာ ဒဿေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တံ သုတွာ သဗ္ဗေ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ အထ ဒွေပိ မဟာနာဂါ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ ဂဟေတွာ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဝေဠုဝနမေဝါဂမိံသု။ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ ပန ဗုဒ္ဓါနံ သတတံ ဓမ္မဒေသနာ, တေသု ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယအာဒေသနာပါဋိဟာရိယာနိ သဥပါရမ္ဘာနိ သဒေါသာနိ, အဒ္ဓါနံ န တိဋ္ဌန္တိ, အဒ္ဓါနံ အတိဋ္ဌနတော န နိယျန္တိ။ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ အနုပါရမ္ဘံ နိဒ္ဒေါသံ, အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌတိ, အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌနတော နိယျာတိ။ တသ္မာ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဉ္စ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယဉ္စ ဂရဟတိ, အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံယေဝ ပသံသတိ။

ဘူတနိရောဓေသကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၈၇။ ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဘဂဝတာ အာရဒ္ဓံ။ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယအာဒေသနာပါဋိဟာရိယာနံ အနိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထံ, အနုသာသနီပါဋိဟာရိယဿေဝ နိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထံ။ အပိ စ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ မဟာဘူတပရိယေသကော နာမေကော ဘိက္ခု ဟောတိယေဝ။ ယော မဟာဘူတေ ပရိယေသန္တော ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဝိစရိတွာ ဝိဿဇ္ဇေတာရံ အလဘိတွာ အာဂမ္မ ဗုဒ္ဓမေဝ ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခေါ ဟောတိ။ တသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ မဟန္တဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ, ဣဒဉ္စ ကာရဏံ ပဋိစ္ဆန္နံ, အထ နံ ဝိဝဋံ ကတွာ ဒေသေန္တောပိ ဘဂဝါ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ကတ္ထ နု ခေါတိ ကိသ္မိံ ဌာနေ ကိံ အာဂမ္မ ကိံ ပတ္တဿ တေ အနဝသေသာ အပ္ပဝတ္တိဝသေန နိရုဇ္ဈန္တိ။ မဟာဘူတကထာ ပနေသာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ, တသ္မာ သာ တတောဝ ဂဟေတဗ္ဗာ။

၄၈၈။ ဒေဝယာနိယော မဂ္ဂေါတိ ပါဋိယေက္ကော ဒေဝလောကဂမနမဂ္ဂေါ နာမ နတ္ထိ, ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿေဝ ပနေတံ အဓိဝစနံ။ တေန ဟေသ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေန္တော ဒေဝလောကံ ယာတိ။ တသ္မာ ‘‘တံ ဒေဝယာနိယော မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယေန စာတုမဟာရာဇိကာတိ သမီပေ ဌိတမ္ပိ ဘဂဝန္တံ အပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မတာယ စောဒိတော ဒေဝတာ မဟာနုဘာဝါတိ မညမာနော ဥပသင်္ကမိ။ မယမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခု, န ဇာနာမာတိ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပဉှံ ပုစ္ဆိတာ ဒေဝတာ န ဇာနန္တိ, တေနေဝမာဟံသု။ အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ‘‘မမ ဣမံ ပဉှံ န ကထေတုံ န လဗ္ဘာ, သီဃံ ကထေထာ’’တိ တာ ဒေဝတာ အဇ္ဈောတ္ထရတိ, ပုနပ္ပုနံ ပုစ္ဆတိ, တာ ‘‘အဇ္ဈောတ္ထရတိ နော အယံ ဘိက္ခု, ဟန္ဒ နံ ဟတ္ထတော မောစေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အတ္ထိ ခေါ ဘိက္ခု စတ္တာရော မဟာရာဇာနော’’တိအာဒိမာဟံသု။ တတ္ထ အဘိက္ကန္တတရာတိ အတိက္ကမ္မ ကန္တတရာ။ ပဏီတတရာတိ ဝဏ္ဏယသဣဿရိယာဒီဟိ ဥတ္တမတရာ ဧတေန နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၄၉၁-၄၉၃။ အယံ ပန ဝိသေသော – သက္ကော ကိရ ဒေဝရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ပဉှော ဗုဒ္ဓဝိသယော, န သက္ကာ အညေန ဝိဿဇ္ဇိတုံ, အယဉ္စ ဘိက္ခု အဂ္ဂိံ ပဟာယ ခဇ္ဇောပနကံ ဓမန္တော ဝိယ, ဘေရိံ ပဟာယ ဥဒရံ ဝါဒေန္တော ဝိယ စ, လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဟာယ ဒေဝတာ ပုစ္ဆန္တော ဝိစရတိ, ပေသေမိ နံ သတ္ထုသန္တိက’’န္တိ။ တတော ပုနဒေဝ သော စိန္တေသိ ‘‘သုဒူရမ္ပိ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေဝ နိက္ကင်္ခေါ ဘဝိဿတိ။ အတ္ထိ စေဝ ပုဂ္ဂလော နာမေသ, ထောကံ တာဝ အာဟိဏ္ဍန္တော ကိလမတု ပစ္ဆာ ဇာနိဿတီ’’တိ။ တတော တံ ‘‘အဟမ္ပိ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဗြဟ္မယာနိယောပိ ဒေဝယာနိယသဒိသောဝ။ ဒေဝယာနိယမဂ္ဂေါတိ ဝါ ဗြဟ္မယာနိယမဂ္ဂေါတိ ဝါ ဓမ္မသေတူတိ ဝါ ဧကစိတ္တက္ခဏိကအပ္ပနာတိ ဝါ သန္နိဋ္ဌာနိကစေတနာတိ ဝါ မဟဂ္ဂတစိတ္တန္တိ ဝါ အဘိညာဉာဏန္တိ ဝါ သဗ္ဗမေတံ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿေဝ နာမံ။

၄၉၄။ ပုဗ္ဗနိမိတ္တန္တိ အာဂမနပုဗ္ဗဘာဂေ နိမိတ္တံ သူရိယဿ ဥဒယတော အရုဏုဂ္ဂံ ဝိယ။ တသ္မာ ဣဒါနေဝ ဗြဟ္မာ အာဂမိဿတိ, ဧဝံ မယံ ဇာနာမာတိ ဒီပယိံသု။ ပါတုရဟောသီတိ ပါကဋော အဟောသိ။ အထ ခေါ သော ဗြဟ္မာ တေန ဘိက္ခုနာ ပုဋ္ဌော အတ္တနော အဝိသယဘာဝံ ဉတွာ သစာဟံ ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ ဝက္ခာမိ, ဣမေ မံ ပရိဘဝိဿန္တိ, အထ ဇာနန္တော ဝိယ ယံ ကိဉ္စိ ကထေဿာမိ, အယံ မေ ဘိက္ခု ဝေယျာကရဏေန အနာရဒ္ဓစိတ္တော ဝါဒံ အာရောပေဿတိ။ ‘‘အဟမသ္မိ ဘိက္ခု ဗြဟ္မာ’’တိအာဒီနိ ပန မေ ဘဏန္တဿ န ကောစိ ဝစနံ သဒ္ဒဟိဿတိ။ ယံနူနာဟံ ဝိက္ခေပံ ကတွာ ဣမံ ဘိက္ခုံ သတ္ထုသန္တိကံယေဝ ပေသေယျန္တိ စိန္တေတွာ ‘‘အဟမသ္မိ ဘိက္ခု ဗြဟ္မာ’’တိအာဒိမာဟ။

၄၉၅-၄၉၆။ ဧကမန္တံ အပနေတွာတိ ကသ္မာ ဧဝမကာသိ? ကုဟကတ္တာ။ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိယေဋ္ဌိန္တိ တေလတ္ထိကော ဝါလိကံ နိပ္ပီဠိယမာနော ဝိယ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဗဟိဒ္ဓါ ပရိယေသနံ အာပဇ္ဇတိ။

၄၉၇။ သကုဏန္တိ ကာကံ ဝါ ကုလလံ ဝါ။ န ခေါ ဧသော, ဘိက္ခု, ပဉှော ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဣဒံ ဘဂဝါ ယသ္မာ ပဒေသေနေသ ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, အယဉ္စ ခေါ ဘိက္ခု အနုပါဒိန္နကေပိ ဂဟေတွာ နိပ္ပဒေသတော ပုစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိသေဓေတိ။ အာစိဏ္ဏံ ကိရေတံ ဗုဒ္ဓါနံ, ပုစ္ဆာမူဠှဿ ဇနဿ ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ပုစ္ဆံ သိက္ခာပေတွာ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ။ ကသ္မာ? ပုစ္ဆိတုံ အဇာနိတွာ ပရိပုစ္ဆန္တော ဒုဝိညာပယော ဟောတိ။ ပဉှံ သိက္ခာပေန္တော ပန ‘‘ကတ္ထ အာပေါ စာ’’တိအာဒိမာဟ။

၄၉၈။ တတ္ထ န ဂါဓတီတိ န ပတိဋ္ဌာတိ, ဣမေ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ကိံ အာဂမ္မ အပ္ပတိဋ္ဌာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော။ ဥပါဒိန္နံယေဝ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ။ ဒီဃဉ္စ ရဿဉ္စာတိ သဏ္ဌာနဝသေန ဥပါဒါရူပံ ဝုတ္တံ။ အဏုံ ထူလန္တိ ခုဒ္ဒကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ, ဣမိနာပိ ဥပါဒါရူပေ ဝဏ္ဏမတ္တမေဝ ကထိတံ။ သုဘာသုဘန္တိ သုဘဉ္စ အသုဘဉ္စ ဥပါဒါရူပမေဝ ကထိတံ။ ကိံ ပန ဥပါဒါရူပံ သုဘန္တိ အသုဘန္တိ အတ္ထိ? နတ္ထိ။ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ ပနေဝ ကထိတံ။ နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ နာမဉ္စ ဒီဃာဒိဘေဒံ ရူပဉ္စ။ ဥပရုဇ္ဈတီတိ နိရုဇ္ဈတိ, ကိံ အာဂမ္မ အသေသမေတံ နပ္ပဝတ္တတီတိ။

ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ သိယာတိ ပုစ္ဆံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဿဇ္ဇနံ ဒဿေန္တော တတြ ဝေယျာကရဏံ ဘဝတီတိ ဝတွာ – ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိမာဟ။

၄၉၉။ တတ္ထ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ ဝိညာဏံ နိဗ္ဗာနဿေတံ နာမံ, တဒေတံ နိဒဿနာဘာဝတော အနိဒဿနံ။ ဥပ္ပါဒန္တော ဝါ ဝယန္တော ဝါ ဌိတဿ အညထတ္တန္တော ဝါ ဧတဿ နတ္ထီတိ အနန္တံ။ ပဘန္တိ ပနေတံ ကိရ တိတ္ထဿ နာမံ, တဉှိ ပပန္တိ ဧတ္ထာတိ ပပံ, ပကာရဿ ပန ဘကာရော ကတော။ သဗ္ဗတော ပဘမဿာတိ သဗ္ဗတောပဘံ။ နိဗ္ဗာနဿ ကိရ ယထာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ယတော ယတော ဩတရိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တဒေဝ တိတ္ထံ, အတိတ္ထံ နာမ နတ္ထိ။ ဧဝမေဝ အဋ္ဌတိံသာယ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ယေန ယေန မုခေန နိဗ္ဗာနံ ဩတရိတုကာမာ ဟောန္တိ, တံ တဒေဝ တိတ္ထံ, နိဗ္ဗာနဿ အတိတ္ထံ နာမ နတ္ထိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗတောပဘ’’န္တိ။ ဧတ္ထ အာပေါ စာတိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သဗ္ဗမေတံ အာပေါတိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ ဥပါဒိန္နက ဓမ္မဇာတံ နိရုဇ္ဈတိ, အပ္ပဝတ္တံ ဟောတီတိ။

ဣဒါနိဿ နိရုဇ္ဈနူပါယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိညာဏဿ နိရောဓေန ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ဝိညာဏန္တိ စရိမကဝိညာဏမ္ပိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏမ္ပိ, စရိမကဝိညာဏဿာပိ ဟိ နိရောဓေန ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတိ။ ဝိဇ္ဈာတဒီပသိခါ ဝိယ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ယာတိ။ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿာပိ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန အနုပ္ပါဒဝသေန ဥပရုဇ္ဈတိ။ ယထာဟ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန ဌပေတွာ သတ္တဘဝေ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ ဧတ္ထေတေ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ သဗ္ဗံ စူဠနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

ကေဝဋ္ဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ လောဟိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

လောဟိစ္စဗြာဟ္မဏဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၅၀၁။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… ကောသလေသူတိ လောဟိစ္စသုတ္တံ။ တတြာယံ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ။ သာလဝတိကာတိ တဿ ဂါမဿ နာမံ, သော ကိရ ဝတိယာ ဝိယ သမန္တတော သာလပန္တိယာ ပရိက္ခိတ္တော။ တသ္မာ သာလဝတိကာတိ ဝုစ္စတိ။ လောဟိစ္စောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ။

၅၀၂-၅၀၃။ ပါပကန္တိ ပရာနုကမ္ပာ ဝိရဟိတတ္တာ လာမကံ, န ပန ဥစ္ဆေဒသဿတာနံ အညတရံ။ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီတိ ဇာတံ ဟောတိ, န ကေဝလဉ္စ စိတ္တေ ဇာတမတ္တမေဝ။ သော ကိရ တဿ ဝသေန ပရိသမဇ္ဈေပိ ဧဝံ ဘာသတိယေဝ။ ကိဉှိ ပရော ပရဿာတိ ပရော ယော အနုသာသီယတိ, သော တဿ အနုသာသကဿ ကိံ ကရိဿတိ။ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓံ ကုသလံ ဓမ္မံ အတ္တနာဝ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဝိဟာတဗ္ဗန္တိ ဝဒတိ။

၅၀၄-၄၀၇။ ရောသိကံ နှာပိတံ အာမန္တေသီတိ ရောသိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမံ နှာပိတံ အာမန္တေသိ။ သော ကိရ ဘဂဝတော အာဂမနံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒိဋ္ဌံ နာမံ ဘာရော, ဂေဟံ ပန အာဏာပေတွာ ပဿိဿာမိ စေဝ ယထာသတ္တိ စ အာဂန္တုကဘိက္ခံ ဒဿာမီ’’တိ, တသ္မာ ဧဝံ နှာပိတံ အာမန္တေသိ။

၅၀၈။ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတောတိ ကထာဖာသုကတ္ထံ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓော ဟောတိ။ ဝိဝေစေတူတိ ဝိမောစေတု, တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝိနောဒေတူတိ ဝဒတိ။ အယံ ကိရ ဥပါသကော လောဟိစ္စဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပိယသဟာယကော။ တသ္မာ တဿ အတ္ထကာမတာယ ဧဝမာဟ။ အပ္ပေဝ နာမ သိယာတိ ဧတ္ထ ပဌမဝစနေန ဘဂဝါ ဂဇ္ဇတိ, ဒုတိယဝစနေန အနုဂဇ္ဇတိ။ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ရောသိကေ ဧတဒတ္ထမေဝ မယာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ။ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ဝိဝိဓာနိ ဒုက္ကရာနိ ကရောန္တေန ပါရမိယော ပူရိတာ, ဧတဒတ္ထမေဝ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, န မေ လောဟိစ္စဿ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဘိန္ဒိတုံ ဘာရောတိ, ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ပဌမဝစနေန ဘဂဝါ ဂဇ္ဇတိ။ ကေဝလံ ရောသိကေ လောဟိစ္စဿ မမ သန္တိကေ အာဂမနံ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ အလ္လာပသလ္လာပေါ ဝါ ဟောတု, သစေပိ လောဟိစ္စသဒိသာနံ သတသဟဿဿ ကင်္ခါ ဟောတိ, ပဋိဗလော အဟံ ဝိနောဒေတုံ လောဟိစ္စဿ ပန ဧကဿ ဒိဋ္ဌိဝိနောဒနေ မယှံ ကော ဘာရောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ဒုတိယဝစနေန ဘဂဝါ အနုဂဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

လောဟိစ္စဗြာဟ္မဏာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၅၀၉။ သမုဒယသဉ္ဇာတီတိ သမုဒယဿ သဉ္ဇာတိ ဘောဂုပ္ပါဒေါ, တတော ဥဋ္ဌိတံ ဓနဓညန္တိ အတ္ထော။ ယေ တံ ဥပဇီဝန္တီတိ ယေ ဉာတိပရိဇနဒါသကမ္မကရာဒယော ဇနာ တံ နိဿာယ ဇီဝန္တိ။ အန္တရာယကရောတိ လာဘန္တရာယကရော။ ဟိတာနုကမ္ပီတိ ဧတ္ထ ဟိတန္တိ ဝုဍ္ဎိ။ အနုကမ္ပတီတိ အနုကမ္ပီ, ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော, ဝုဍ္ဎိံ ဣစ္ဆတိ ဝါ နော ဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါတိ သစေ သာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမ္ပဇ္ဇတိ, နိယတာ ဟောတိ, ဧကံသေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, နော စေ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော။

၅၁၀-၅၁၂။ ဣဒါနိ ယသ္မာ ယထာ အတ္တနော လာဘန္တရာယေန သတ္တာ သံဝိဇ္ဇန္တိ န တထာ ပရေသံ, တသ္မာ သုဋ္ဌုတရံ ဗြာဟ္မဏံ ပဝေစေတုကာမော ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိ ဒုတိယံ ဥပပတ္တိမာဟ။ ယေ စိမေတိ ယေ စ ဣမေ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တာ ကုလပုတ္တာ ဒိဗ္ဗာ ဂဗ္ဘာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဒိဗ္ဗေ ဂဗ္ဘေတိ အတ္ထော။ ဒိဗ္ဗာ, ဂဗ္ဘာတိ စ ဆန္နံ ဒေဝလောကာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ပရိပါစေန္တီတိ ဒေဝလောကဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပူရယမာနာ ဒါနံ, ဒဒမာနာ, သီလံ ရက္ခမာနာ, ဂန္ဓမာလာဒီဟိ, ပူဇံ ကုရုမာနာ ဘာဝနံ ဘာဝယမာနာ ပါစေန္တိ ဝိပါစေန္တိ ပရိပါစေန္တိ ပရိဏာမံ ဂမေန္တိ။ ဒိဗ္ဗာနံ ဘဝါနံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိယာတိ ဒိဗ္ဗဘဝါ နာမ ဒေဝါနံ ဝိမာနာနိ, တေသံ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဒိဗ္ဗာ ဂဗ္ဘာတိ ဒါနာဒယော ပုညဝိသေသာ။ ဒိဗ္ဗာ ဘဝါတိ ဒေဝလောကေ ဝိပါကက္ခန္ဓာ, တေသံ နိဗ္ဗတ္တနတ္ထာယ တာနိ ပုညာနိ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ တေသံ အန္တရာယကရောတိ တေသံ မဂ္ဂသမ္ပတ္တိဖလသမ္ပတ္တိဒိဗ္ဗဘဝဝိသေသာနံ အန္တရာယကရော။

တယော စောဒနာရဟဝဏ္ဏနာ

၅၁၃။ ဣတိ ဘဂဝါ ဧတ္တာဝတာ အနိယမိတေနေဝ ဩပမ္မဝိဓိနာ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဥဂ္ဂတံ ဗြာဟ္မဏဿ မာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဣဒါနိ စောဒနာရဟေ တယော သတ္ထာရေ ဒဿေတုံ ‘‘တယော ခေါ မေ, လောဟိစ္စာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သာ စောဒနာ တိ တယော သတ္ထာရေ စောဒေန္တဿ စောဒနာ။ န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေန္တီတိ အညာယ အာဇာနနတ္ထာယ စိတ္တံ န ဥပဋ္ဌပေန္တိ။ ဝေါက္ကမ္မာတိ နိရန္တရံ တဿ သာသနံ အကတွာ တတော ဥက္ကမိတွာ ဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။ ဩသက္ကန္တိယာ ဝါ ဥဿက္ကေယျာတိ ပဋိက္ကမန္တိယာ ဥပဂစ္ဆေယျ, အနိစ္ဆန္တိယာ ဣစ္ဆေယျ, ဧကာယ သမ္ပယောဂံ အနိစ္ဆန္တိယာ ဧကော ဣစ္ဆေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရမ္မုခိံ ဝါ အာလိင်္ဂေယျာတိ ဒဋ္ဌုမ္ပိ အနိစ္ဆမာနံ ပရမ္မုခိံ ဌိတံ ပစ္ဆတော ဂန္တွာ အာလိင်္ဂေယျ။ ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဣမဿာပိ သတ္ထုနော ‘‘မမ ဣမေ သာဝကာ’’တိ သာသနာ ဝေါက္ကမ္မ ဝတ္တမာနေပိ တေ လောဘေန အနုသာသတော ဣမံ လောဘဓမ္မံ ဧဝံသမ္ပဒမေဝ ဤဒိသမေဝ ဝဒါမိ။ ဣတိ သော ဧဝရူပေါ တဝ လောဘဓမ္မော ယေန တွံ ဩသက္ကန္တိယာ ဥဿက္ကန္တော ဝိယ ပရမ္မုခိံ အာလိင်္ဂန္တော ဝိယ အဟောသီတိပိ တံ စောဒနံ အရဟတိ။ ကိဉှိ ပရော ပရဿ ကရိဿတီတိ ယေန ဓမ္မေန ပရေ အနုသာသိ, အတ္တာနမေဝ တာဝ တတ္ထ သမ္ပာဒေဟိ, ဥဇုံ ကရောဟိ။ ကိဉှိ ပရော ပရဿ ကရိဿတီတိ စောဒနံ အရဟတိ။

၅၁၄။ နိဒ္ဒါယိတဗ္ဗန္တိ သဿရူပကာနိ တိဏာနိ ဥပ္ပါဋေတွာ ပရိသုဒ္ဓံ ကာတဗ္ဗံ။

၅၁၅။ တတိယစောဒနာယ ကိဉှိ ပရော ပရဿာတိ အနုသာသနံ အသမ္ပဋိစ္ဆနကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရော အနုသာသိတဗ္ဗော, ပရဿ အနုသာသကဿ ကိံ ကရိဿတီတိ နနု တတ္ထ အပ္ပေါဿုက္ကတံ အာပဇ္ဇိတွာ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ အတ္တနာဝ မာနေတွာ ပူဇေတွာ ဝိဟာတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ စောဒနံ အရဟတီတိ အတ္ထော။

န စောဒနာရဟသတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၅၁၆။ န စောဒနာရဟောတိ အယဉှိ ယသ္မာ ပဌမမေဝ အတ္တာနံ ပတိရူပေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သာဝကာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ သာဝကာ စဿ အဿဝါ ဟုတွာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, တာယ စ ပဋိပတ္တိယာ မဟန္တံ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆန္တိ။ တသ္မာ န စောဒနာရဟောတိ။

၅၁၇။ နရကပပါတံ ပပတန္တောတိ မယာ ဂဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ အဟံ နရကပပါတံ ပပတန္တော။ ဥဒ္ဓရိတွာ ထလေ ပတိဋ္ဌာပိတောတိ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိတွာ ဓမ္မဒေသနာဟတ္ထေန အပါယပတနတော ဥဒ္ဓရိတွာ သဂ္ဂမဂ္ဂထလေ ဌပိတောမှီတိ ဝဒတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

လောဟိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁၈။ ဧဝံ မေ သုတံ…ပေ… ကောသလေသူတိ တေဝိဇ္ဇသုတ္တံ။ တတြာယံ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ။ မနသာကဋန္တိ တဿ ဂါမဿ နာမံ။ ဥတ္တရေန မနသာကဋဿာတိ မနသာကဋတော အဝိဒူရေ ဥတ္တရပဿေ။ အမ္ဗဝနေတိ တရုဏအမ္ဗရုက္ခသဏ္ဍေ, ရမဏီယော ကိရ သော ဘူမိဘာဂေါ, ဟေဋ္ဌာ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာ ဝါလိကာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာ, ဥပရိ မဏိဝိတာနံ ဝိယ ဃနသာခါပတ္တံ အမ္ဗဝနံ။ တသ္မိံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကေ ပဝိဝေကသုခေ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော။

၅၁၉။ အဘိညာတာ အဘိညာတာတိ ကုလစာရိတ္တာဒိသမ္ပတ္တိယာ တတ္ထ တတ္ထ ပညာတာ။ စင်္ကီတိအာဒီနိ တေသံ နာမာနိ။ တတ္ထ စင်္ကီ ဩပါသာဒဝါသိကော။ တာရုက္ခော ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝါသိကော။ ပေါက္ခရသာတီ ဥက္ကဋ္ဌဝါသိကော။ ဇာဏုသောဏီ သာဝတ္ထိဝါသိကော။ တောဒေယျော တုဒိဂါမဝါသိကော။ အညေ စာတိ အညေ စ ဗဟုဇနာ။ အတ္တနော အတ္တနော နိဝါသဋ္ဌာနေဟိ အာဂန္တွာ မန္တသဇ္ဈာယကရဏတ္ထံ တတ္ထ ပဋိဝသန္တိ။ မနသာကဋဿ ကိရ ရမဏီယတာယ တေ ဗြာဟ္မဏာ တတ္ထ နဒီတီရေ ဂေဟာနိ ကာရေတွာ ပရိက္ခိပါပေတွာ အညေသံ ဗဟူနံ ပဝေသနံ နိဝါရေတွာ အန္တရန္တရာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝသန္တိ။

၅၂၀-၅၂၁။ ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာနန္တိ ဝါသေဋ္ဌဿ စ ပေါက္ခရသာတိနော အန္တေဝါသိကဿ, ဘာရဒွါဇဿ စ တာရုက္ခန္တေဝါသိကဿ။ ဧတေ ကိရ ဒွေ ဇာတိသမ္ပန္နာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ အဟေသုံ။ ဇင်္ဃဝိဟာရန္တိ အတိစိရနိသဇ္ဇပစ္စယာ ကိလမထဝိနောဒနတ္ထာယ ဇင်္ဃစာရံ။ တေ ကိရ ဒိဝသံ သဇ္ဈာယံ ကတွာ သာယနှေ ဝုဋ္ဌာယ နှာနီယသမ္ဘာရဂန္ဓမာလတေလဓောတဝတ္ထာနိ ဂါဟာပေတွာ အတ္တနော ပရိဇနပရိဝုတာ နှာယိတုကာမာ နဒီတီရံ ဂန္တွာ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏေ ဝါလိကာသဏ္ဍေ အပရာပရံ စင်္ကမိံသု။ ဧကံ စင်္ကမန္တံ ဣတရော အနုစင်္ကမိ, ပုန ဣတရံ ဣတရောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနုစင်္ကမန္တာနံ အနုဝိစရန္တာန’’န္တိ။ မဂ္ဂါမဂ္ဂေတိ မဂ္ဂေ စ အမဂ္ဂေ စ။ ကတမံ နု ခေါ ပဋိပဒံ ပူရေတွာ ကတမေန မဂ္ဂေန သက္ကာ သုခံ ဗြဟ္မလောကံ ဂန္တုန္တိ ဧဝံ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ အာရဗ္ဘ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုန္တိ အတ္ထော။ အဉ္ဇသာယနောတိ ဥဇုမဂ္ဂဿေတံ ဝေဝစနံ, အဉ္ဇသာ ဝါ ဥဇုကမေဝ ဧတေန အာယန္တိ အာဂစ္ဆန္တီတိ အဉ္ဇသာယနော နိယျာနိကော နိယျာတီတိ နိယျာယန္တော နိယျာတိ, ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။

တက္ကရဿ ဗြဟ္မသဟဗျတာယာတိ ယော တံ မဂ္ဂံ ကရောတိ ပဋိပဇ္ဇတိ, တဿ ဗြဟ္မုနာ သဒ္ဓိံ သဟဘာဝါယ, ဧကဋ္ဌာနေ ပါတုဘာဝါယ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ ယွာယန္တိ ယော အယံ။ အက္ခာတောတိ ကထိတော ဒီပိတော။ ဗြာဟ္မဏေန ပေါက္ခရသာတိနာတိ အတ္တနော အာစရိယံ အပဒိသတိ။ ဣတိ ဝါသေဋ္ဌော သကမေဝ အာစရိယဝါဒံ ထောမေတွာ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဝိစရတိ။ ဘာရဒွါဇောပိ သကမေဝါတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘နေဝ ခေါ အသက္ခိ ဝါသေဋ္ဌော’’တိအာဒိ။

တတော ဝါသေဋ္ဌော ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ အမှာကံ ကထာ အနိယျာနိကာဝ, ဣမသ္မိဉ္စ လောကေ မဂ္ဂကုသလော နာမ ဘောတာ ဂေါတမေန သဒိသော နတ္ထိ, ဘဝဉ္စ ဂေါတမော အဝိဒူရေ ဝသတိ, သော နော တုလံ ဂဟေတွာ နိသိန္နဝါဏိဇော ဝိယ ကင်္ခံ ဆိန္ဒိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ တမတ္ထံ ဘာရဒွါဇဿ အာရောစေတွာ ဥဘောပိ ဂန္တွာ အတ္တနော ကထံ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဝါသေဋ္ဌော…ပေ… ယွာယံ အက္ခာတော ဗြာဟ္မဏေန တာရုက္ခေနာ’’တိ။

၅၂၂။ ဧတ္ထ ဘော ဂေါတမာတိ ဧတသ္မိံ မဂ္ဂါမဂ္ဂေ။ ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါတိအာဒီသု ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဝိဂ္ဂဟော။ အပရဘာဂေ ဝိဝါဒေါ။ ဒုဝိဓောပိ ဧသော နာနာအာစရိယာနံ ဝါဒတော နာနာဝါဒေါ။

၅၂၃။ အထ ကိသ္မိံ ပန ဝေါတိ တွမ္ပိ အယမေဝ မဂ္ဂေါတိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒမေဝ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌသိ, ဘာရဒွါဇောပိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒမေဝ, ဧကဿာပိ ဧကသ္မိံ သံသယော နတ္ထိ။ ဧဝံ သတိ ကိသ္မိံ ဝေါ ဝိဂ္ဂဟောတိ ပုစ္ဆတိ။

၅၂၄။ မဂ္ဂါမဂ္ဂေ, ဘော ဂေါတမာတိ မဂ္ဂေ ဘော ဂေါတမ အမဂ္ဂေ စ, ဥဇုမဂ္ဂေ စ အနုဇုမဂ္ဂေ စာတိ အတ္ထော။ ဧသ ကိရ ဧကဗြာဟ္မဏဿာပိ မဂ္ဂံ ‘‘န မဂ္ဂေါ’’တိ န ဝဒတိ။ ယထာ ပန အတ္တနော အာစရိယဿ မဂ္ဂေါ ဥဇုမဂ္ဂေါ, န ဧဝံ အညေသံ အနုဇာနာတိ, တသ္မာ တမေဝတ္ထံ ဒီပေန္တော ‘‘ကိဉ္စာပိ ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိမာဟ။သဗ္ဗာနိ တာနီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝဒတိ, သဗ္ဗေ တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဗဟူနီတိ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ။ နာနာမဂ္ဂါနီတိ မဟန္တာမဟန္တဇင်္ဃမဂ္ဂသကဋမဂ္ဂါဒိဝသေန နာနာဝိဓာနိ သာမန္တာ ဂါမနဒီတဠာကခေတ္တာဒီဟိ အာဂန္တွာ ဂါမံ ပဝိသနမဂ္ဂါနိ။

ဝါသေဋ္ဌမာဏဝါနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၅၂၅-၅၂၆။ ‘‘နိယျန္တီတိ ဝါသေဋ္ဌ ဝဒေသီ’’တိ ဘဂဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ပဋိညံ ကာရာပေသိ။ ကသ္မာ? တိတ္ထိယာ ဟိ ပဋိဇာနိတွာ ပစ္ဆာ နိဂ္ဂယှမာနာ အဝဇာနန္တိ။ သော တထာ ကာတုံ န သက္ခိဿတီတိ။

၅၂၇-၅၂၉။ တေဝ တေဝိဇ္ဇာတိ တေ တေဝိဇ္ဇာ။ ဝကာရော အာဂမသန္ဓိမတ္တံ။ အန္ဓဝေဏီတိ အန္ဓပဝေဏီ, ဧကေန စက္ခုမတာ ဂဟိတယဋ္ဌိယာ ကောဋိံ ဧကော အန္ဓော ဂဏှတိ, တံ အန္ဓံ အညော တံ အညောတိ ဧဝံ ပဏ္ဏာသသဋ္ဌိ အန္ဓာ ပဋိပါဋိယာ ဃဋိတာ အန္ဓဝေဏီတိ ဝုစ္စတိ။ ပရမ္ပရသံသတ္တာတိ အညမညံ လဂ္ဂါ, ယဋ္ဌိဂါဟကေနပိ စက္ခုမတာ ဝိရဟိတာတိ အတ္ထော။ ဧကော ကိရ ဓုတ္တော အန္ဓဂဏံ ဒိသွာ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇံ သုလဘ’’န္တိ ဥဿာဟေတွာ ‘‘တေန ဟိ တတ္ထ နော သာမိ နေဟိ, ဣဒံ နာမ တေ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ, လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ မဟန္တံ ဂစ္ဆံ အနုပရိဂန္တွာ ပုရိမဿ ဟတ္ထေန ပစ္ဆိမဿ ကစ္ဆံ ဂဏှာပေတွာ ‘‘ကိဉ္စိ ကမ္မံ အတ္ထိ, ဂစ္ဆထ တာဝ တုမှေ’’တိ ဝတွာ ပလာယိ, တေ ဒိဝသမ္ပိ ဂန္တွာ မဂ္ဂံ အဝိန္ဒမာနာ ‘‘ကုဟိံ နော စက္ခုမာ, ကုဟိံ မဂ္ဂေါ’’တိ ပရိဒေဝိတွာ မဂ္ဂံ အဝိန္ဒမာနာ တတ္ထေဝ မရိံသု။ တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ပရမ္ပရသံသတ္တာ’’တိ။ ပုရိမောပီတိ ပုရိမေသု ဒသသု ဗြာဟ္မဏေသု ဧကောပိ။ မဇ္ဈိမောပီတိ မဇ္ဈိမေသု အာစရိယပါစရိယေသု ဧကောပိ။ ပစ္ဆိမောပီတိ ဣဒါနိ တေဝိဇ္ဇေသု ဗြာဟ္မဏေသု ဧကောပိ။ ဟဿကညေဝါတိ ဟသိတဗ္ဗမေဝ။ နာမကညေဝါတိ လာမကံယေဝ။ တဒေတံ အတ္ထာဘာဝေန ရိတ္တကံ, ရိတ္တကတ္တာယေဝ တုစ္ဆကံ။

၅၃၀။ ဣဒါနိ ဗြဟ္မလောကော တာဝ တိဋ္ဌတု, ယော တေဝိဇ္ဇေဟိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောဝ။ ယေပိ စန္ဒိမသူရိယေ တေဝိဇ္ဇာ ပဿန္တိ, တေသမ္ပိ သဟဗျတာယ မဂ္ဂံ ဒေသေတုံ နပ္ပဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ယတော စန္ဒိမသူရိယာ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တိ။ ယတ္ထ စ ဩဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ ယသ္မိံ ကာလေ အတ္ထမေန္တိ, ဥဂ္ဂမနကာလေ စ အတ္ထင်္ဂမနကာလေ စ ပဿန္တီတိ အတ္ထော။ အာယာစန္တီတိ ‘‘ဥဒေဟိ ဘဝံ စန္ဒ, ဥဒေဟိ ဘဝံ သူရိယာ’’တိ ဧဝံ အာယာစန္တိ။ ထောမယန္တီတိ ‘‘သောမ္မော စန္ဒော, ပရိမဏ္ဍလော စန္ဒော, သပ္ပဘော စန္ဒော’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ ပသံသန္တိ။ ပဉ္ဇလိကာတိ ပဂ္ဂဟိတအဉ္ဇလိကာ။ နမဿမာနာတိ ‘‘နမော နမော’’တိ ဝဒမာနာ။

၅၃၁-၅၃၂။ ယံ ပဿန္တီတိ ဧတ္ထ ယန္တိ နိပါတမတ္တံ။ ကိံ ပန န ကိရာတိ ဧတ္ထ ဣဓ ပန ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ယတ္ထ ကိရ တေဝိဇ္ဇေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ န ဗြဟ္မာ သက္ခိဒိဋ္ဌောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

အစိရဝတီနဒီဥပမာကထာ

၅၄၂။ သမတိတ္တိကာတိ သမဘရိတာ။ ကာကပေယျာတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ တီရေ ဌိတေန ကာကေန သက္ကာ ပါတုန္တိ ကာကပေယျာ။ ပါရံ တရိတုကာမောတိ နဒိံ အတိက္ကမိတွာ ပရတီရံ ဂန္တုကာမော။ အဝှေယျာတိ ပက္ကောသေယျ။ ဧဟိ ပါရာပါရန္တိ အမ္ဘော ပါရ အပါရံ ဧဟိ, အထ မံ သဟသာဝ ဂဟေတွာ ဂမိဿသိ, အတ္ထိ မေ အစ္စာယိကကမ္မန္တိ အတ္ထော။

၅၄၄။ ယေ ဓမ္မာ ဗြာဟ္မဏကာရကာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စသီလဒသကုသလကမ္မပထဘေဒါ ဓမ္မာ ဗြာဟ္မဏကာရကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တဗ္ဗိပရီတာ အဗြာဟ္မဏကာရကာ။ ဣန္ဒမဝှါယာမာတိ ဣန္ဒံ အဝှါယာမ ပက္ကောသာမ။ ဧဝံ ဗြာဟ္မဏာနံ အဝှါယနဿ နိရတ္ထကတံ ဒဿေတွာ ပုနပိ ဘဂဝါ အဏ္ဏဝကုစ္ဆိယံ သူရိယော ဝိယ ဇလမာနော ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝုတော အစိရဝတိယာ တီရေ နိသိန္နော အပရမ္ပိ နဒီဥပမံယေဝ အာဟရန္တော ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိမာဟ။

၅၄၆။ ကာမဂုဏာတိ ကာမယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ကာမာ, ဗန္ဓနဋ္ဌေန ဂုဏာ။ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ, အဟတာနံ ဝတ္ထာနံ ဒိဂုဏံ သံဃာဋိ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၄၈) ဧတ္ထ ဟိ ပဋလဋ္ဌော ဂုဏဋ္ဌော။ ‘‘အစ္စေန္တိ ကာလာ တရယန္တိ ရတ္တိယော, ဝယောဂုဏာ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ရာသဋ္ဌော ဂုဏဋ္ဌော။ ‘‘သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၇၉) ဧတ္ထ အာနိသံသဋ္ဌော ဂုဏဋ္ဌော။ ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏံ (ခု။ ပါ။ ၃။၁) ကယိရာ မာလာဂုဏေ ဗဟူ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၅၃) စ ဧတ္ထ ဗန္ဓနဋ္ဌော ဂုဏဋ္ဌော။ ဣဓာပိ ဧသေဝ အဓိပ္ပေတော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗန္ဓနဋ္ဌေန ဂုဏာ’’တိ။ စက္ခုဝိညေယျာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ပဿိတဗ္ဗာ။ ဧတေနုပါယေန သောတဝိညေယျာဒီသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဋ္ဌာတိ ပရိယိဋ္ဌာ ဝါ ဟောန္တု, မာ ဝါ, ဣဋ္ဌာရမ္မဏဘူတာတိ အတ္ထော။ ကန္တာတိ ကာမနီယာ။ မနာပါတိ မနဝဍ္ဎနကာ။ ပိယရူပါတိ ပိယဇာတိကာ။ ကာမူပသဉှိတာတိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ကာမေန ဥပသဉှိတာ။ ရဇနီယာတိ ရဉ္ဇနီယာ, ရာဂုပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာတိ အတ္ထော။

ဂဓိတာတိ ဂေဓေန အဘိဘူတာ ဟုတွာ။ မုစ္ဆိတာတိ မုစ္ဆာကာရပ္ပတ္တာယ အဓိမတ္တကာယ တဏှာယ အဘိဘူတာ။ အဇ္ဈောပန္နာတိ အဓိဩပန္နာ ဩဂါဠှာ ‘‘ဣဒံ သာရ’’န္တိ ပရိနိဋ္ဌာနပ္ပတ္တာ ဟုတွာ။ အနာဒီနဝဒဿာဝိနောတိ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ။ အနိဿရဏပညာတိ ဣဒမေတ္ထ နိဿရဏန္တိ, ဧဝံ ပရိဇာနနပညာဝိရဟိတာ, ပစ္စဝေက္ခဏပရိဘောဂဝိရဟိတာတိ အတ္ထော။

၅၄၈။ အာဝရဏာတိအာဒီသု အာဝရန္တီတိ အာဝရဏာ။ နိဝါရေန္တီတိ နီဝရဏာ။ ဩနန္ဓန္တီတိ ဩနာဟနာ။ ပရိယောနန္ဓန္တီတိ ပရိယောနာဟနာ။ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗာ။

၅၄၉-၅၅၀။ အာဝုတာ နိဝုတာ ဩနဒ္ဓါ ပရိယောနဒ္ဓါတိ ပဒါနိ အာဝရဏာဒီနံ ဝသေန ဝုတ္တာနိ။ သပရိဂ္ဂဟောတိ ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟေန သပရိဂ္ဂဟောတိ ပုစ္ဆတိ။ အပရိဂ္ဂဟော ဘော ဂေါတမာတိအာဒီသုပိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အဘာဝတော ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟေန အပရိဂ္ဂဟော။ ဗျာပါဒဿ အဘာဝတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဝေရစိတ္တေန အဝေရော။ ထိနမိဒ္ဓဿ အဘာဝတော စိတ္တဂေလညသင်္ခါတေန ဗျာပဇ္ဇေန အဗျာပဇ္ဇော။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာဘာဝတော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာဒီဟိ သံကိလေသေဟိ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တော သုပရိသုဒ္ဓမာနသော။ ဝိစိကိစ္ဆာယ အဘာဝတော စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေတိ။ ယထာ စ ဗြာဟ္မဏာ စိတ္တဂတိကာ ဟောန္တီတိ, စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တန္တိ, န တာဒိသောတိ ဝသဝတ္တီ။

၅၅၂။ ဣဓ ခေါ ပနာတိ ဣဓ ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂေ။ အာသီဒိတွာတိ အမဂ္ဂမေဝ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဥပဂန္တွာ။ သံသီဒန္တီတိ ‘‘သမတလ’’န္တိ သညာယ ပင်္ကံ ဩတိဏ္ဏာ ဝိယ အနုပ္ပဝိသန္တိ။ သံသီဒိတွာ ဝိသာရံ ပါပုဏန္တီတိ ဧဝံ ပင်္ကေ ဝိယ သံသီဒိတွာ ဝိသာရံ အင်္ဂမင်္ဂသံဘဉ္ဇနံ ပါပုဏန္တိ။ သုက္ခတရံ မညေ တရန္တီတိ မရီစိကာယ ဝဉ္စေတွာ ‘‘ကာကပေယျာ နဒီ’’တိ သညာယ ‘‘တရိဿာမာ’’တိ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ဝါယမမာနာ သုက္ခတရဏံ မညေ တရန္တိ။ တသ္မာ ယထာ ဟတ္ထပါဒါဒီနံ သံဘဉ္ဇနံ ပရိဘဉ္ဇနံ, ဧဝံ အပါယေသု သံဘဉ္ဇနံ ပရိဘဉ္ဇနံ ပါပုဏန္တိ။ ဣဓေဝ စ သုခံ ဝါ သာတံ ဝါ န လဘန္တိ။ တသ္မာ ဣဒံ တေဝိဇ္ဇာနံ ဗြာဟ္မဏာနန္တိ တသ္မာ ဣဒံ ဗြဟ္မသဟဗျတာယ မဂ္ဂဒီပကံ တေဝိဇ္ဇကံ ပါဝစနံ တေဝိဇ္ဇာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ။ တေဝိဇ္ဇာဣရိဏန္တိ တေဝိဇ္ဇာအရညံ ဣရိဏန္တိ ဟိ အဂါမကံ မဟာအရညံ ဝုစ္စတိ။ တေဝိဇ္ဇာဝိဝနန္တိ ပုပ္ဖဖလေဟိ အပရိဘောဂရုက္ခေဟိ သဉ္ဆန္နံ နိရုဒကံ အရညံ။ ယတ္ထ မဂ္ဂတော ဥက္ကမိတွာ ပရိဝတ္တိတုမ္ပိ န သက္ကာ ဟောန္တိ, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တေဝိဇ္ဇာဝိဝနန္တိပိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ တေဝိဇ္ဇာဗျသနန္တိ တေဝိဇ္ဇာနံ ပဉ္စဝိဓဗျသနသဒိသမေတံ။ ယထာ ဟိ ဉာတိရောဂဘောဂ ဒိဋ္ဌိ သီလဗျသနပ္ပတ္တဿ သုခံ နာမ နတ္ထိ, ဧဝံ တေဝိဇ္ဇာနံ တေဝိဇ္ဇကံ ပါဝစနံ အာဂမ္မ သုခံ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။

၅၅၄။ ဇာတသံဝဍ္ဎောတိ ဇာတော စ ဝဍ္ဎိတော စ, ယော ဟိ ကေဝလံ တတ္ထ ဇာတောဝ ဟောတိ, အညတ္ထ ဝဍ္ဎိတော, တဿ သမန္တာ ဂါမမဂ္ဂါ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဇာတသံဝဍ္ဎောတိ အာဟ။ ဇာတသံဝဍ္ဎောပိ ယော စိရနိက္ခန္တော, တဿ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ‘‘တာဝဒေဝ အဝသဋ’’န္တိ အာဟ, တင်္ခဏမေဝ နိက္ခန္တန္တိ အတ္ထော။ ဒန္ဓာယိတတ္တန္တိ အယံ နု ခေါ မဂ္ဂေါ, အယံ န နုခေါတိ ကင်္ခါဝသေန စိရာယိတတ္တံ။ ဝိတ္ထာယိတတ္တန္တိ ယထာ သုခုမံ အတ္ထဇာတံ သဟသာ ပုစ္ဆိတဿ ကဿစိ သရီရံ ထဒ္ဓဘာဝံ ဂဏှာတိ, ဧဝံ ထဒ္ဓဘာဝဂ္ဂဟဏံ။ န တွေဝါတိ ဣမိနာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အပ္ပဋိဟတဘာဝံ ဒဿေတိ။ တဿ ဟိ ပုရိသဿ မာရာဝဋ္ဋနာဒိဝသေန သိယာ ဉာဏဿ ပဋိဃာတော။ တေန သော ဒန္ဓာယေယျ ဝါ ဝိတ္ထာယေယျ ဝါ။ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန အပ္ပဋိဟတံ, န သက္ကာ တဿ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုန္တိ ဒီပေတိ။

၅၅၅။ ဥလ္လုမ္ပတု ဘဝံ ဂေါတမောတိ ဥဒ္ဓရတု ဘဝံ ဂေါတမော။ ဗြာဟ္မဏိံ ပဇန္တိ ဗြာဟ္မဏဒါရကံ, ဘဝံ ဂေါတမော မမ ဗြာဟ္မဏပုတ္တံ အပါယမဂ္ဂတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌပေတူတိ အတ္ထော။

ဗြာဟ္မလောကမဂ္ဂဒေသနာဝဏ္ဏနာ

၅၅၆။ သေယျထာပိ ဝါသေဋ္ဌ ဗလဝါ သင်္ခဓမောတိအာဒိ ပန ဣဓ အပုဗ္ဗံ။ တတ္ထ ဗလဝါတိ ဗလသမ္ပန္နော။ သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော။ အပ္ပကသိရေနာတိ အကိစ္ဆေန အဒုက္ခေန။ ဒုဗ္ဗလော ဟိ သင်္ခဓမော သင်္ခံ ဓမန္တောပိ န သက္ကောတိ စတဿော ဒိသာ သရေန ဝိညာပေတုံ, နာဿ သင်္ခသဒ္ဒေါ သဗ္ဗတော ဖရတိ။ ဗလဝတော ပန ဝိပ္ဖါရိကော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဗလဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဧတ္ထ မေတ္တာတိ ဝုတ္တေ ဥပစာရောပိ အပ္ပနာပိ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘စေတ္တောဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန အပ္ပနာဝ ဝဋ္ဋတိ။

ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မန္တိ ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ကာမာဝစရံ ဝုစ္စတိ။ အပ္ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ရူပါရူပါဝစရံ။ တဉှိ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏဝသေန ဝဍ္ဎေတွာ ကတတ္တာ အပ္ပမာဏကတန္တိ ဝုစ္စတိ။ န တံ တတြာဝသိဿတိ န တံ တတြာဝတိဋ္ဌတီတိ တံ ကာမာဝစရကမ္မံ တသ္မိံ ရူပါဝစရာရူပါဝစရကမ္မေ န ဩဟီယတိ, န တိဋ္ဌတိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တံ ကာမာဝစရကမ္မံ တဿ ရူပါရူပါဝစရကမ္မဿ အန္တရာ လဂ္ဂိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ။ အထ ခေါ ရူပါဝစရာရူပါဝစရကမ္မမေဝ ကာမာဝစရံ မဟောဃော ဝိယ ပရိတ္တံ ဥဒကံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌတိ။ တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ သယမေဝ ဗြဟ္မသဟဗျတံ ဥပနေတီတိ။ ဧဝံဝိဟာရီတိ ဧဝံ မေတ္တာဒိဝိဟာရီ။

၅၅၉။ ဧတေ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမန္တိ ဣဒံ တေသံ ဒုတိယံ သရဏဂမနံ။ ပဌမမေဝ ဟေတေ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကေ ဝါသေဋ္ဌသုတ္တံ သုတွာ သရဏံ ဂတာ, ဣမံ ပန တေဝိဇ္ဇသုတ္တံ သုတွာ ဒုတိယမ္ပိ သရဏံ ဂတာ။ ကတိပါဟစ္စယေန ပဗ္ဗဇိတွာ အဂ္ဂညသုတ္တေ ဥပသမ္ပဒဉ္စေဝ အရဟတ္တဉ္စ အလတ္ထုံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဣတိ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ

တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ တေရသသုတ္တပဋိမဏ္ဍိတဿ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဿ

အတ္ထဝဏ္ဏနာတိ။

သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။