ထေရီဂါထာ-အဋ္ဌကထာ

ခုဒ္ဒကနိကာယ

ထေရီဂါထာ-အဋ္ဌကထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

၁။ ဧကကနိပါတော

၁။ အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ထေရီဂါထာနံ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော။ တတ္ထ ယသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ အာဒိတော ယထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဋိလဒ္ဓါ, တံ ပကာသေတွာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ကရီယမာနာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂါထာနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေတုံ သုကရာ ဟောတိ သုပါကဋာ စ, တသ္မာ တံ ပကာသေတုံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပတော အယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ –

အယဉှိ လောကနာထော ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တီ’’တျာဒိနာ ဝုတ္တာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတမဟာဘိနီဟာရော သမတိံသပါရမိယော ပူရေန္တော စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော အနုက္ကမေန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဉာတတ္ထစရိယာယ လောကတ္ထစရိယာယ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာယ စ ကောဋိံ ပတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ –

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ၊

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၁။၆၇) –

အာယာစိတမနုဿူပပတ္တိကော တာသံ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ ဒတွာ, ကတပဉ္စမဟာဝိလောကနော သကျရာဇကုလေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ဂေဟေ သတော သမ္ပဇာနော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော ဒသမာသေ သတော သမ္ပဇာနော တတ္ထ ဌတွာ, သတော သမ္ပဇာနော တတော နိက္ခန္တော လုမ္ဗိနီဝနေ လဒ္ဓါဘိဇာတိကော ဝိဝိဓာ ဓာတိယော အာဒိံ ကတွာ မဟတာ ပရိဟာရေန သမ္မဒေဝ ပရိဟရိယမာနော အနုက္ကမေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော တီသု ပါသာဒေသု ဝိဝိဓနာဋကဇနပရိဝုတော ဒေဝေါ ဝိယ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတဒဿနေန ဇာတသံဝေဂေါ ဉာဏဿ ပရိပါကတံ ဂတတ္တာ, ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ, ရာဟုလကုမာရဿ ဇာတဒိဝသေ ဆန္နသဟာယော ကဏ္ဍကံ အဿရာဇံ အာရုယှ, ဒေဝတာဟိ ဝိဝဋေန ဒွါရေန အဍ္ဎရတ္တိကသမယေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ, တေနေဝ ရတ္တာဝသေသေန တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာနဒီတီရံ ပတွာ ဃဋိကာရမဟာဗြဟ္မုနာ အာနီတေ အရဟတ္တဒ္ဓဇေ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတော, တာဝဒေဝ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နော ဟုတွာ, ပါသာဒိကေန ဣရိယာပထေန အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ပတွာ, တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတပဗ္ဘာရေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ, မာဂဓရာဇေန ရဇ္ဇေန နိမန္တိယမာနော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ, ဘဂ္ဂဝဿာရာမံ ဂန္တွာ, တဿ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ တတော အာဠာရုဒကာနံ သမယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ, တံ သဗ္ဗံ အနလင်္ကရိတွာ အနုက္ကမေန ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ, တာယ အရိယဓမ္မပဋိဝေဓဿာဘာဝံ ဉတွာ ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’’တိ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရန္တော ကတိပါဟေန ဗလံ ဂါဟေတွာ ဝိသာခါပုဏ္ဏမဒိဝသေ သုဇာတာယ ဒိန္နံ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ, သုဝဏ္ဏပါတိံ နဒိယာ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ, ‘‘အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ကတသန္နိဋ္ဌာနော သာယနှသမယေ ကာဠေန နာဂရာဇေန အဘိတ္ထုတိဂုဏော ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အစလဋ္ဌာနေ ပါစီနလောကဓာတုအဘိမုခေါ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ, သူရိယေ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ, ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ, မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ, ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ, အနုလောမပဋိလောမံ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ အဓိဂတံ အနညသာဓာရဏံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂန္တွာ, နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ ဖလသမာပတ္တိယာ တတ္ထေဝ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ, တေနေဝ နယေန ဣတရသတ္တာဟေပိ ဗောဓိမဏ္ဍေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ, ရာဇာယတနမူလေ မဓုပိဏ္ဍိကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ, ပုန အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နိသိန္နော ဓမ္မတာယ ဓမ္မဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အပ္ပေါဿုက္ကတာယ စိတ္တေ နမန္တေ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယာဒိဘေဒေ သတ္တေ ဒိသွာ မဟာဗြဟ္မုနာ ဓမ္မဒေသနာယ ကတပဋိညော ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တော အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ, ‘‘ဗဟုပကာရာ ခေါ မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ, ယေ မံ ပဓာနပဟိတတ္တံ ဥပဋ္ဌဟိံသု, ယံနူနာဟံ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ ဘိက္ခူနံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၀) စိန္တေတွာ, အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ မဟာဗောဓိတော ဗာရာဏသိံ ဥဒ္ဒိဿ အဋ္ဌာရသယောဇနံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပကေန အာဇီဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ, အနုက္ကမေန ဣသိပတနံ ပတွာ တတ္ထ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၃၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၃၀) ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန္တဒေသနာယ အညာသိကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေတွာ ပါဋိပဒေ ဘဒ္ဒိယတ္ထေရံ, ပက္ခဿ ဒုတိယာယံ ဝပ္ပတ္ထေရံ, ပက္ခဿ တတိယာယံ မဟာနာမတ္ထေရံ, စတုတ္ထိယံ အဿဇိတ္ထေရံ, သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ, ပဉ္စမိယံ ပန ပက္ခဿ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန္တဒေသနာယ (မဟာဝ။ ၂၀၊ သံ။ နိ။ ၃။၅၉) သဗ္ဗေပိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော ပရံ ယသဒါရကပ္ပမုခေ ပဉ္စပဏ္ဏာသပုရိသေ, ကပ္ပါသိကဝနသဏ္ဍေ တိံသမတ္တေ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ, ဂယာသီသေ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ သဟဿမတ္တေ ပုရာဏဇဋိလေတိ ဧဝံ မဟာဇနံ အရိယဘူမိံ ဩတာရေတွာ ဗိမ္ဗိသာရပ္ပမုခါနိ ဧကာဒသနဟုတာနိ သောတာပတ္တိဖလေ နဟုတံ သရဏတ္တယေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝေဠုဝနံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ ဝိဟရန္တော အဿဇိတ္ထေရဿ ဝါဟသာ အဓိဂတပဌမမဂ္ဂေ သဉ္စယံ အာပုစ္ဆိတွာ, သဒ္ဓိံ ပရိသာယ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ အဂ္ဂဖလံ သစ္ဆိကတွာ သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တေ အဂ္ဂသာဝကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ အဘိယာစနာယ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ, မာနတ္ထဒ္ဓေ ဉာတကေ ယမကပါဋိဟာရိယေန ဒမေတွာ, ပိတရံ အနာဂါမိဖလေ, မဟာပဇာပတိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ, နန္ဒကုမာရံ ရာဟုလကုမာရဉ္စ ပဗ္ဗာဇေတွာ, သတ္ထာ ပုနဒေဝ ရာဇဂဟံ ပစ္စာဂစ္ဆိ။

အထာပရေန သမယေန သတ္ထရိ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ အထ မဟာပဇာပတိယာ ဂေါတမိယာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တတော ရောဟိနီနဒီတီရေ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (သု။ နိ။ ၈၆၈ အာဒယော) ပရိယောသာနေ နိက္ခမိတွာ, ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ ကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာ ဧကဇ္ဈာသယာဝ ဟုတွာ မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ, သဗ္ဗာဝ ‘‘သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ မဟာပဇာပတိံ ဇေဋ္ဌိကံ ကတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တုကာမာ အဟေသုံ။ အယဉ္စ မဟာပဇာပတိ ပုဗ္ဗေပိ ဧကဝါရံ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ နာလတ္ထ, တသ္မာ ကပ္ပကံ ပက္ကောသာပေတွာ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗာ တာ သာကိယာနိယော အာဒါယ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒသဗလံ ယာစာပေတွာ, အဋ္ဌဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အလတ္ထ။ ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု တတ္ထ တတ္ထ ပါဠိယံ (စူဠဝ။ ၄၀၂) အာဂတမေဝ။

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ သေသာ စ ပဉ္စသတဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒပရိယောသာနေ (မ။ နိ။ ၃။၃၉၈) အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ ဧဝံ ဘိက္ခုနိသံဃေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတေ ပုထုဘူတေ တတ္ထ တတ္ထ ဂါမနိဂမဇနပဒရာဇဓာနီသု ကုလိတ္ထိယော ကုလသုဏှာယော ကုလကုမာရိကာယော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိတဉ္စ သုတွာ, သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ သံသာရေ စ ဇာတသံဝေဂါ အတ္တနော သာမိကေ မာတာပိတရော ဉာတကေ စ အနုဇာနာပေတွာ, သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိံသု။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ သီလာစာရသမ္ပန္နာ သတ္ထုနော စ တေသံ ထေရာနဉ္စ သန္တိကေ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ဃဋေန္တိယော ဝါယမန္တိယော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကံသု။ တာဟိ ဥဒါနာဒိဝသေန တတ္ထ တတ္ထ ဘာသိတာ ဂါထာ ပစ္ဆာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဧကကနိပါတာဒိဝသေန သင်္ဂီတိံ အာရောပယိံသု ‘‘ဣမာ ထေရီဂါထာ နာမာ’’တိ။ တာသံ နိပါတာဒိဝိဘာဂေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ တတ္ထ နိပါတေသု ဧကကနိပါတော အာဒိ။ တတ္ထပိ –

၁။ ‘‘သုခံ သုပါဟိ ထေရိကေ, ကတွာ စောဠေန ပါရုတာ၊

ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါ, သုက္ခဍာကံဝ ကုမ္ဘိယ’’န္တိ။ –

အယံ ဂါထာ အာဒိ။ တဿာ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အတီတေ ကိရ အညတရာ ကုလဓီတာ ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ သာခါမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဝါလိကံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇံ ကတွာ သတ္ထု ကာလံ အာရောစာပေသိ။ သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ သာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ, ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေသိ။ တဿာ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာ ယာဝတာယုကံ ပုညာနိ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သုဂတီသု ဧဝ သံသရန္တီ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဝီသတိဝဿဟဿာနိ ဘိက္ခုနိသီလံ ပူရေတွာ, ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယံ ကတွာ, သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝေသာလိယံ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ ထိရသန္တသရီရတာယ ထေရိကာတိ ဝေါဟရိံသု။ သာ ဝယပ္ပတ္တာ ကုလပ္ပဒေသာဒိနာ သမာနဇာတိကဿ ခတ္တိယကုမာရဿ မာတာပိတူဟိ ဒိန္နာ ပတိဒေဝတာ ဟုတွာ ဝသန္တီ သတ္ထု ဝေသာလိဂမနေ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ, အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ သာမိကဿာရောစေသိ။ သာမိကော နာနုဇာနာတိ။ သာ ပန ကတာဓိကာရတာယ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရူပါရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရတိ။

အထေကဒိဝသံ မဟာနသေ ဗျဉ္ဇနေ ပစ္စမာနေ မဟတီ အဂ္ဂိဇာလာ ဥဋ္ဌဟိ။ သာ အဂ္ဂိဇာလာ သကလဘာဇနံ တဋတဋာယန္တံ ဈာယတိ။ သာ တံ ဒိသွာ တဒေဝါရမ္မဏံ ကတွာ သုဋ္ဌုတရံ အနိစ္စတံ ဥပဋ္ဌဟန္တံ ဥပဓာရေတွာ တတော တတ္ထ ဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တတဉ္စ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနုက္ကမေန ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ သာ တတော ပဋ္ဌာယ အာဘရဏံ ဝါ အလင်္ကာရံ ဝါ န ဓာရေတိ။ သာ သာမိကေန ‘‘ကသ္မာ တွံ, ဘဒ္ဒေ, ဣဒါနိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အာဘရဏံ ဝါ အလင်္ကာရံ ဝါ န ဓာရေသီ’’တိ ဝုတ္တာ အတ္တနော ဂိဟိဘာဝေ အဘဗ္ဗဘာဝံ အာရောစေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေသိ။ သော ဝိသာခေါ ဥပါသကော ဝိယ ဓမ္မဒိန္နံ မဟတာ ပရိဟာရေန မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဣမံ, အယျေ, ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ။ အထ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဝိဟာရံ နေတွာ သတ္ထာရံ ဒဿေသိ။ သတ္ထာပိဿာ ပကတိယာ ဒိဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သုခံ သုပါဟီ’’တိ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ သုခန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော။ သုပါဟီတိ အာဏတ္တိဝစနံ။ ထေရိကေတိ အာမန္တနဝစနံ။ ကတွာ စောဠေန ပါရုတာတိ အပ္ပိစ္ဆတာယ နိယောဇနံ။ ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါတိ ပဋိပတ္တိကိတ္တနံ။ သုက္ခဍာကံဝါတိ ဥပသမေတဗ္ဗဿ ကိလေသဿ အသာရဘာဝနိဒဿနံ။ ကုမ္ဘိယန္တိ တဒါဓာရဿ အနိစ္စတုစ္ဆာဒိဘာဝနိဒဿနံ။

သုခန္တိ စေတံ ဣဋ္ဌာဓိဝစနံ။ သုခေန နိဒုက္ခာ ဟုတွာတိ အတ္ထော။ သုပါဟီတိ နိပဇ္ဇနိဒဿနဉ္စေတံ စတုန္နံ ဣရိယာပထာနံ, တသ္မာ စတ္တာရောပိ ဣရိယာပထေ သုခေနေဝ ကပ္ပေဟိ သုခံ ဝိဟရာတိ အတ္ထော။ ထေရိကေတိ ဣဒံ ယဒိပိ တဿာ နာမကိတ္တနံ, ပစုရေန အနွတ္ထသညာဘာဝတော ပန ထိရေ သာသနေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တေ, ထိရေဟိ သီလာဒိဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတေတိ အတ္ထော။ ကတွာ စောဠေန ပါရုတာတိ ပံသုကူလစောဠေဟိ စီဝရံ ကတွာ အစ္ဆာဒိတသရီရာ တံ နိဝတ္ထာ စေဝ ပါရုတာ စ။ ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတွတ္ထော။ ယသ္မာ တဝ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇနကကာမရာဂေါ ဥပသန္တော အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎော, ဣဒါနိ တဒဝသေသံ ရာဂံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဟေတွာ သုခံ သုပါဟီတိ အဓိပ္ပါယော။ သုက္ခဍာကံဝ ကုမ္ဘိယန္တိ ယထာ တံ ပက္ကေ ဘာဇနေ အပ္ပကံ ဍာကဗျဉ္ဇနံ မဟတိယာ အဂ္ဂိဇာလာယ ပစ္စမာနံ ဈာယိတွာ သုဿန္တံ ဝူပသမ္မတိ, ယထာ ဝါ ဥဒကမိဿေ ဍာကဗျဉ္ဇနေ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေတွာ ပစ္စမာနေ ဥဒကေ ဝိဇ္ဇမာနေ တံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာယတိ, ဥဒကေ ပန ဆိန္နေ ဥပသန္တမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ တဝ သန္တာနေ ကာမရာဂေါ ဥပသန္တော, ဣတရမ္ပိ ဝူပသမေတွာ သုခံ သုပါဟီတိ။

ထေရီ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန စ ဂါထာပရိယောသာနေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၂၆-၃၀)။

‘‘ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဿ, မဏ္ဍပေါ ကာရိတော မယာ၊

ဓုဝံ တိစီဝရံဒါသိံ, ဗုဒ္ဓဿ လောကဗန္ဓုနော။

‘‘ယံ ယံ ဇနပဒံ ယာမိ, နိဂမေ ရာဇဓာနိယော၊

သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော ဟောမိ, ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝါ။

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရီ ဥဒါနေန္တီ တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ, တေနာယံ ဂါထာ တဿာ ထေရိယာ ဂါထာ အဟောသိ။ တတ္ထ ထေရိယာ ဝုတ္တဂါထာယ အနဝသေသော ရာဂေါ ပရိဂ္ဂဟိတော အဂ္ဂမဂ္ဂေန တဿ ဝူပသမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ရာဂဝူပသမေနေဝ စေတ္ထ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကိလေသာနံ ဝူပသမော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တဒေကဋ္ဌတာယ သဗ္ဗေသံ ကိလေသဓမ္မာနံ ဝူပသမသိဒ္ဓိတော။ တထာ ဟိ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာဟိ, ယော မောဟော သဟဇော မတော၊

ပဟာနေကဋ္ဌဘာဝေန, ရာဂေန သရဏော ဟိ သော’’တိ။

ယထာ စေတ္ထ သဗ္ဗေသံ သံကိလေသာနံ ဝူပသမော ဝုတ္တော, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ တေသံ ဝူပသမော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝသေန, သမထဝိပဿနာက္ခဏေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန, မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန, ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ဝူပသမသိဒ္ဓိတော။ တေန စတုဗ္ဗိဓဿာပိ ပဟာနဿ သိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန သီလသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ, ဝိက္ခမ္ဘနပဟာနေန သမာဓိသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ, ဣတရေဟိ ပညာသမ္ပဒါသိဒ္ဓိ ဒဿိတာ ဟောတိ ပဟာနာဘိသမယောပသိဇ္ဈနတော။ ယထာ ဘာဝနာဘိသမယံ သာဓေတိ တသ္မိံ အသတိ တဒဘာဝတော, တထာ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယံ ပရိညာဘိသမယဉ္စ သာဓေတိ ဧဝါတိ။ စတုရာဘိသမယသိဒ္ဓိယာ တိဿော သိက္ခာ, ပဋိပတ္တိယာ တိဝိဓကလျာဏတာ, သတ္တဝိသုဒ္ဓိယော စ ပရိပုဏ္ဏာ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အညတရာထေရီ အပညာတာ နာမဂေါတ္တာဒိဝသေန အပါကဋာ, ဧကာ ထေရီ လက္ခဏသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ ဣမံ ဂါထံ အဘာသီတိ အဓိပ္ပါယော။

အညတရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

၂။ ‘‘မုတ္တေ မုစ္စဿု ယောဂေဟိ, စန္ဒော ရာဟုဂ္ဂဟာ ဣဝ၊

ဝိပ္ပမုတ္တေန စိတ္တေန, အနဏာ ဘုဉ္ဇ ပိဏ္ဍက’’န္တိ။ –

အယံ မုတ္တာယ နာမ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ရထိယံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပီတိဝေဂေန သတ္ထု ပါဒမူလေ အဝကုဇ္ဇာ နိပဇ္ဇိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, မုတ္တာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ သာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဝီသတိဝဿကာလေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သိက္ခမာနာဝ ဟုတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ။ သာ ဧကဒိဝသံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ထေရီနံ ဘိက္ခုနီနံ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ရဟော နိသိန္နာ ဝိပဿနာယ မနသိကာရံ အာရဘိ။ သတ္ထာ သုရဘိဂန္ဓကုဋိယာ နိသိန္နောဝ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တဿာ ပုရတော နိသိန္နော ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘မုတ္တေ မုစ္စဿု ယောဂေဟီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ မုတ္တေတိ တဿာ အာလပနံ။ မုစ္စဿု ယောဂေဟီတိ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ကာမယောဂါဒီဟိ စတူဟိ ယောဂေဟိ မုစ္စ, တေဟိ ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဟောဟိ။ ယထာ ကိံ? စန္ဒော ရာဟုဂ္ဂဟာ ဣဝါတိ ရာဟုသင်္ခါတော ဂဟတော စန္ဒော ဝိယ ဥပက္ကိလေသတော မုစ္စဿု။ ဝိပ္ပမုတ္တေန စိတ္တေနာတိ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တေန စိတ္တေန, ဣတ္ထံ ဘူတလက္ခဏေ စေတံ ကရဏဝစနံ။ အနဏာ ဘုဉ္ဇ ပိဏ္ဍကန္တိ ကိလေသဣဏံ ပဟာယ အနဏာ ဟုတွာ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇေယျာသိ။ ယော ဟိ ကိလေသေ အပ္ပဟာယ သတ္ထာရာ အနုညာတပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သော သာဏော ပရိဘုဉ္ဇတိ နာမ။ ယထာဟ အာယသ္မာ ဗာကုလော – ‘‘သတ္တာဟမေဝ ခေါ အဟံ, အာဝုသော, သာဏော ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇိ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၁၁)။ တသ္မာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဣဏံ ပဟာနာယ အနဏေန ဟုတွာ သဒ္ဓါဒေယျံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။ ပိဏ္ဍကန္တိ ဒေသနာသီသမေဝ, စတ္တာရောပိ ပစ္စယေတိ အတ္ထော။ အဘိဏှံ ဩဝဒတီတိ အရိယမဂ္ဂပ္ပတ္တိယာ ဥပက္ကိလေသေ ဝိသောဓေန္တော ဗဟုသော ဩဝါဒံ ဒေတိ။

သာ တသ္မိံ ဩဝါဒေ ဌတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၃၁-၃၆) –

‘‘ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

ရထိယံ ပဋိပန္နဿ, တာရယန္တဿ ပါဏိနော။

‘‘ဃရတော နိက္ခမိတွာန, အဝကုဇ္ဇာ နိပဇ္ဇဟံ၊

အနုကမ္ပကော လောကနာထော, သိရသိ အက္ကမီ မမ။

‘‘အက္ကမိတွာန သိရသိ, အဂမာ လောကနာယကော၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, တုသိတံ အဂမာသဟံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သာ တမေဝ ဂါထံ ဥဒါနေသိ။ ပရိပုဏ္ဏသိက္ခာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ အပရဘာဂေ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ တမေဝ ဂါထံ ပစ္စဘာသီတိ။

မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပုဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပုဏ္ဏေ ပူရဿု ဓမ္မေဟီတိ ပုဏ္ဏာယ နာမ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာ။ ဧကဒိဝသံ တတ္ထ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ နဠမာလာယ တံ ပူဇေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ ပုဏ္ဏာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ သာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဝီသတိဝဿာနိ ဝသမာနာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ သိက္ခမာနာ ဧဝ ဟုတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိ။ သတ္ထာ တဿာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နော ဧဝ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ –

၃။ ‘‘ပုဏ္ဏေ ပူရဿု ဓမ္မေဟိ, စန္ဒော ပန္နရသေရိဝ၊

ပရိပုဏ္ဏာယ ပညာယ, တမောခန္ဓံ ပဒါလယာ’’တိ။ – ဣမံ ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ ပုဏ္ဏေတိ တဿာ အာလပနံ။ ပူရဿု ဓမ္မေဟီတိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောဟိ။ စန္ဒော ပန္နရသေရိဝါတိ ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ ပန္နရသေ ပုဏ္ဏမာသိယံ သဗ္ဗာဟိ ကလာဟိ ပရိပုဏ္ဏော စန္ဒော ဝိယ။ ပရိပုဏ္ဏာယ ပညာယာတိ သောဠသန္နံ ကိစ္စာနံ ပါရိပူရိယာ ပရိပုဏ္ဏာယ အရဟတ္တမဂ္ဂပညာယ။ တမောခန္ဓံ ပဒါလယာတိ မောဟက္ခန္ဓံ အနဝသေသတော ဘိန္ဒ သမုစ္ဆိန္ဒ။ မောဟက္ခန္ဓပဒါလနေန သဟေဝ သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ပဒါလိတာ ဟောန္တီတိ။

သာ တံ ဂါထံ သုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၃၇-၄၅) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ။

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ၊

နဠမာလံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ, အဂစ္ဆိံ တိဒသံ ဂတိံ။

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သံဝေဇေတွာန မေ စိတ္တံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သာ ထေရီ တမေဝ ဂါထံ ဥဒါနေသိ။ အယမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသီတိ။

ပုဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ တိဿာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

တိဿေ သိက္ခဿု သိက္ခာယာတိ တိဿာယ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သမ္ဘတကုသလပစ္စယာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩရောဓဘူတာ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ။ တဿာ သတ္ထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ –

၄။ ‘‘တိဿေ သိက္ခဿု သိက္ခာယ, မာ တံ ယောဂါ ဥပစ္စဂုံ၊

သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တာ, စရ လောကေ အနာသဝါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ တိဿေတိ တဿာ အာလပနံ။ သိက္ခဿု သိက္ခာယာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒိကာယ တိဝိဓာယ သိက္ခာယ သိက္ခ, မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ တိဿော သိက္ခာယော သမ္ပာဒေဟီတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ တာသံ သမ္ပာဒနေ ကာရဏမာဟ ‘‘မာ တံ ယောဂါ ဥပစ္စဂု’’န္တိ မနုဿတ္တံ, ဣန္ဒြိယာဝေကလ္လံ, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ, သဒ္ဓါပဋိလာဘောတိ ဣမေ ယောဂါ သမယာ ဒုလ္လဘက္ခဏာ တံ မာ အတိက္ကမုံ။ ကာမယောဂါဒယော ဧဝ ဝါ စတ္တာရော ယောဂါ တံ မာ ဥပစ္စဂုံ မာ အဘိဘဝေယျုံ။ သဗ္ဗယောဂဝိသံယုတ္တာတိ သဗ္ဗေဟိ ကာမယောဂါဒီဟိ ယောဂေဟိ ဝိမုတ္တာ တတော ဧဝ အနာသဝါ ဟုတွာ လောကေ စရ, ဒိဋ္ဌသုခဝိဟာရေန ဝိဟရာဟီတိ အတ္ထော။

သာ တံ ဂါထံ သုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အာဒိနယော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တိဿာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅-၁၀။ တိဿာဒိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

တိဿေ ယုဉ္ဇဿု ဓမ္မေဟီတိ တိဿာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာ ဝတ္ထု တိဿာသိက္ခမာနာယ ဝတ္ထုသဒိသံ။ အယံ ပန ထေရီ ဟုတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ယထာ စ အယံ, ဧဝံ ဣတော ပရံ ဓီရာ, ဝီရာ, မိတ္တာ, ဘဒြာ, ဥပသမာတိ ပဉ္စန္နံ ထေရီနံ ဝတ္ထု ဧကသဒိသမေဝ။ သဗ္ဗာပိ ဣမာ ကပိလဝတ္ထုဝါသိနိယော ဗောဓိသတ္တဿ ဩရောဓဘူတာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ဩဘာသဂါထာယ စ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဌပေတွာ သတ္တမိံ။ သာ ပန ဩဘာသဂါထာယ ဝိနာ ပဂေဝ သတ္ထု သန္တိကေ လဒ္ဓံ ဩဝါဒံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ဥဒါနဝသေန ‘‘ဝီရာ ဝီရေဟီ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ။ ဣတရာပိ အရဟတ္တံ ပတွာ –

၅။ ‘‘တိဿေ ယုဉ္ဇဿု ဓမ္မေဟိ, ခဏော တံ မာ ဥပစ္စဂါ၊

ခဏာတီတာ ဟိ သောစန္တိ, နိရယမှိ သမပ္ပိတာ။

၆။ ‘‘ဓီရေ နိရောဓံ ဖုသေဟိ, သညာဝူပသမံ သုခံ၊

အာရာဓယာဟိ နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမမနုတ္တရံ။

၇။ ‘‘ဝီရာ ဝီရေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနံ။

၈။ ‘‘သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတွာန, မိတ္တေ မိတ္တရတာ ဘဝ၊

ဘာဝေဟိ ကုသလေ ဓမ္မေ, ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ။

၉။ ‘‘သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတွာန, ဘဒြေ ဘဒြရတာ ဘဝ၊

ဘာဝေဟိ ကုသလေ ဓမ္မေ, ယောဂက္ခေမမနုတ္တရံ။

၁၀။ ‘‘ဥပသမေ တရေ ဩဃံ, မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ၊

ဓာရေဟိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟန’’န္တိ။ – ဂါထာယော အဘာသိံသု၊

တတ္ထ ယုဉ္ဇဿု ဓမ္မေဟီတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မေဟိ အရိယေဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ စ ယုဉ္ဇ ယောဂံ ကရောဟိ။ ခဏော တံ မာ ဥပစ္စဂါတိ ယော ဧဝံ ယောဂဘာဝနံ န ကရောတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ ပတိရူပဒေသေ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော, ဆန္နံ အာယတနာနံ အဝေကလ္လက္ခဏော, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒက္ခဏော, သဒ္ဓါယ ပဋိလဒ္ဓက္ခဏော, သဗ္ဗောပိ အယံ ခဏော အတိက္ကမတိ နာမ။ သော ခဏော တံ မာ အတိက္ကမိ။ ခဏာတီတာတိ ယေ ဟိ ခဏံ အတီတာ, ယေ စ ပုဂ္ဂလေ သော ခဏော အဘီတော, တေ နိရယမှိ သမပ္ပိတာ ဟုတွာ သောစန္တိ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော။

နိရောဓံ ဖုသေဟီတိ ကိလေသနိရောဓံ ဖုဿ ပဋိလဘ။ သညာဝူပသမံ သုခံ, အာရာဓယာဟိ နိဗ္ဗာနန္တိ ကာမသညာဒီနံ ပါပသညာနံ ဥပသမနိမိတ္တံ အစ္စန္တသုခံ နိဗ္ဗာနံ အာရာဓေဟိ။

ဝီရာ ဝီရေဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဝီရိယပဓာနတာယ ဝီရေဟိ တေဇုဿဒေဟိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေဟိ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ ဝဍ္ဎိတသဒ္ဓါဒိဣန္ဒြိယာ ဝီရာ ဘိက္ခုနီ ဝတ္ထုကာမေဟိ သဝါဟနံ ကိလေသမာရံ ဇိနိတွာ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော အန္တိမံ ဒေဟံ ဓာရေတီတိ ထေရီ အညံ ဝိယ ကတွာ အတ္တာနံ ဒဿေတိ။

မိတ္တေတိ တံ အာလပတိ။ မိတ္တရတာတိ ကလျာဏမိတ္တေသု အဘိရတာ။ တတ္ထ သက္ကာရသမ္မာနကရဏတာ ဟောဟိ။ ဘာဝေဟိ ကုသလေ ဓမ္မေတိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ ဝဍ္ဎေဟိ။ ယောဂက္ခေမဿာတိ အရဟတ္တဿ နိဗ္ဗာနဿ စ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ။

ဘဒြေတိ တံ အာလပတိ။ ဘဒြရတာတိ ဘဒြေသု သီလာဒိဓမ္မေသု ရတာ အဘိရတာ ဟောဟိ။ ယောဂက္ခေမမနုတ္တရန္တိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ အနုပဒ္ဒဝံ အနုတ္တရံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ ပတ္တိယာ ကုသလေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဘာဝေဟီတိ အတ္ထော။

ဥပသမေတိ တံ အာလပတိ။ တရေ ဩဃံ မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရန္တိ မစ္စု ဧတ္ထ ဓီယတီတိ မစ္စုဓေယျံ, အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ သုဋ္ဌု ဒုတ္တရန္တိ သုဒုတ္တရံ, သံသာရမဟောဃံ တရေ အရိယမဂ္ဂနာဝါယ တရေယျာသိ။ ဓာရေဟိ အန္တိမံ ဒေဟန္တိ တဿ တရဏေနေဝ အန္တိမဒေဟဓရာ ဟောဟီတိ အတ္ထော။

တိဿာဒိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၁၁။ မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာမှီတိအာဒိကာ မုတ္တာထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလဇနပဒေ ဩဃာတကဿ နာမ ဒလိဒ္ဒဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တံ ဝယပ္ပတ္တကာလေ မာတာပိတရော ဧကဿ ခုဇ္ဇဗြာဟ္မဏဿ အဒံသု။ သာ တေန ဃရာဝါသံ အရောစန္တီ တံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောတိ။ တဿာ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏေသု စိတ္တံ ဝိဓာဝတိ, သာ တံ နိဂ္ဂဏှန္တီ ‘‘သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာမှီ’’တိ ဂါထံ ဝဒန္တီယေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ၊

ပါဏိနေ အနုဂဏှန္တော, ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီ ပုရံ။

‘‘တဿ အာဂစ္ဆတော သတ္ထု, သဗ္ဗေ နဂရဝါသိနော၊

ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သမာဂန္တွာ, ဝါလိကာ အာကိရိံသု တေ။

‘‘ဝီထိသမ္မဇ္ဇနံ ကတွာ, ကဒလိပုဏ္ဏကဒ္ဓဇေ၊

ဓူမံ စုဏ္ဏဉ္စ မာသဉ္စ, သက္ကာရံ ကစ္စ သတ္ထုနော။

‘‘မဏ္ဍပံ ပဋိယာဒေတွာ, နိမန္တေတွာ ဝိနာယကံ၊

မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, သမ္ဗောဓိံ အဘိပတ္ထယိ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော မဟာဝီရော, ဟာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ၊

အနုမောဒနိယံ ကတွာ, ဗျာကာသိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော။

‘‘သတသဟဿေ အတိက္ကန္တေ, ကပ္ပေါ ဟေဿတိ ဘဒ္ဒကော၊

ဘဝါဘဝေ သုခံ လဒ္ဓါ, ပါပုဏိဿသိ ဗောဓိယံ။

‘‘ဟတ္ထကမ္မဉ္စ ယေ ကေစိ, ကတာဝီ နရနာရိယော၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, သဗ္ဗာ ဟေဿန္တိ သမ္မုခါ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဥပ္ပန္နဒေဝဘဝနေ, တုယှံ တာ ပရိစာရိကာ။

‘‘ဒိဗ္ဗံ သုခမသင်္ချေယျံ, မာနုသဉ္စ အသင်္ခိယံ၊

အနုဘောန္တိ စိရံ ကာလံ, သံသရိမှ ဘဝါဘဝေ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

သုခုမာလာ မနုဿေသု, အထော ဒေဝပုရေသု စ။

‘‘ရူပံ ဘောဂံ ယသံ အာယုံ, အထော ကိတ္တိသုခံ ပိယံ၊

လဘာမိ သတတံ သဗ္ဗံ, သုကတံ ကမ္မသမ္ပဒံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, ဇာတာဟံ ဗြာဟ္မဏေ ကုလေ၊

သုခုမာလဟတ္ထပါဒါ, ရမဏိယေ နိဝေသနေ။

‘‘သဗ္ဗကာလမ္ပိ ပထဝီ, န ပဿာမနလင်္ကတံ၊

စိက္ခလ္လဘူမိံ အသုစိံ, န ပဿာမိ ကုဒါစနံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

၁၁။ ‘‘သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာမှိ, တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ မုတ္တိယာ၊

ဥဒုက္ခလေန မုသလေန, ပတိနာ ခုဇ္ဇကေန စ၊

မုတ္တာမှိ ဇာတိမရဏာ, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ’’တိ။ – ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သုမုတ္တာတိ သုဋ္ဌု မုတ္တာ။ သာဓုမုတ္တာမှီတိ သာဓု သမ္မဒေဝ မုတ္တာ အမှိ။ ကုတော ပန သုမုတ္တာ သာဓုမုတ္တာတိ အာဟ ‘‘တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ မုတ္တိယာ’’တိ, တီဟိ ဝင်္ကကေဟိ ပရိမုတ္တိယာတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ တာနိ သရူပတော ဒဿေန္တီ ‘‘ဥဒုက္ခလေန မုသလေန, ပတိနာ ခုဇ္ဇကေန စာ’’တိ အာဟ။ ဥဒုက္ခလေ ဟိ ဓညံ ပက္ခိပန္တိယာ ပရိဝတ္တေန္တိယာ မုသလေန ကောဋ္ဋေန္တိယာ စ ပိဋ္ဌိ ဩနာမေတဗ္ဗာ ဟောတီတိ ခုဇ္ဇကရဏဟေတုတာယ တဒုဘယံ ‘‘ခုဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သာမိကော ပနဿာ ခုဇ္ဇော ဧဝ။ ဣဒါနိ ယဿာ မုတ္တိယာ နိဒဿနဝသေန တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ မုတ္တိ ဝုတ္တာ။ တမေဝ ဒဿေန္တီ ‘‘မုတ္တာမှိ ဇာတိမရဏာ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ’’တိ။ တဿတ္ထော – န ကေဝလမဟံ တီဟိ ခုဇ္ဇေဟိ ဧဝ မုတ္တာ, အထ ခေါ သဗ္ဗသ္မာ ဇာတိမရဏာပိ, ယသ္မာ သဗ္ဗဿာပိ ဘဝဿ နေတ္တိ နာယိကာ တဏှာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန မယာ သမုဂ္ဃါဋိတာတိ။

မုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဓမ္မဒိန္နာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆန္ဒဇာတာ အဝသာယီတိ ဓမ္မဒိန္နာထေရိယာ ဂါထာ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ပရာဓီနဝုတ္တိကာ ဟုတွာ ဇီဝန္တီ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌိတဿ အဂ္ဂသာဝကဿ ပူဇာသက္ကာရပုဗ္ဗကံ ဒါနံ ဒတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ။ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ သတ္ထု ဝေမာတိကဘာတိကာနံ ကမ္မိကဿ ဂေဟေ ဝသမာနာ ဒါနံ ပဋိစ္စ ‘‘ဧကံ ဒေဟီ’’တိ သာမိကေန ဝုတ္တေ ဒွေ ဒေန္တီ, ဗဟုံ ပုညံ ကတွာ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိကိဿ ကာသိကရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ဝိသာခဿ သေဋ္ဌိနော ဂေဟံ ဂတာ။

အထေကဒိဝသံ ဝိသာခေါ သေဋ္ဌိ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ ဃရံ ဂန္တွာ ပါသာဒံ အဘိရုဟန္တော သောပါနမတ္ထကေ ဌိတာယ ဓမ္မဒိန္နာယ ပသာရိတဟတ္ထံ အနာလမ္ဗိတွာဝ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ဘုဉ္ဇမာနောပိ တုဏှီဘူတောဝ ဘုဉ္ဇိ။ ဓမ္မဒိန္နာ တံ ဥပဓာရေတွာ, ‘‘အယျပုတ္တ, ကသ္မာ တွံ အဇ္ဇ မမ ဟတ္ထံ နာလမ္ဗိ, ဘုဉ္ဇမာနောပိ န ကိဉ္စိ ကထေသိ, အတ္ထိ နု ခေါ ကောစိ မယှံ ဒေါသော’’တိ အာဟ။ ဝိသာခေါ ‘‘ဓမ္မဒိန္နေ, န တေ ဒေါသော အတ္ထိ, အဟံ ပန အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ ဣတ္ထိသရီရံ ဖုသိတုံ အာဟာရေ စ လောလဘာဝံ ကာတုံ အနရဟော, တာဒိသော မယာ ဓမ္မော ပဋိဝိဒ္ဓေါ။ တွံ ပန သစေ ဣစ္ဆသိ, ဣမသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဝသ။ နော စေ ဣစ္ဆသိ, ယတ္တကေန ဓနေန တေ အတ္ထော, တတ္တကံ ဂဟေတွာ ကုလဃရံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘နာဟံ, အယျပုတ္တ, တယာ ဝန္တဝမနံ အာစမိဿာမိ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ မေ အနုဇာနာဟီ’’တိ။ ဝိသာခေါ ‘‘သာဓု, ဓမ္မဒိန္နေ’’တိ တံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဘိက္ခုနိဥပဿယံ ပေသေသိ။ သာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ ဝိဝေကဝါသံ ဝသိတုကာမာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘အယျာ, အာကိဏ္ဏဋ္ဌာနေ မယှံ စိတ္တံ န ရမတိ, ဂါမကာဝါသံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ။ ဘိက္ခုနိယော တံ ဂါမကာဝါသံ နယိံသု။ သာ တတ္ထ ဝသန္တီ အတီတေ မဒ္ဒိတသင်္ခါရတာယ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၉၅-၁၃၀) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ကုလေ အညတရေ အဟုံ၊

ပရကမ္မကာရီ အာသိံ, နိပကာ သီလသံဝုတာ။

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ, သုဇာတော အဂ္ဂသာဝကော၊

ဝိဟာရာ အဘိနိက္ခမ္မ, ပိဏ္ဍပါတာယ ဂစ္ဆတိ။

‘‘ဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တီ, တဒါ ဥဒကဟာရိကာ၊

တံ ဒိသွာ အဒဒံ ပူပံ, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထေဝ, နိသိန္နော ပရိဘုဉ္ဇိ သော၊

တတော နေတွာန တံ ဂေဟံ, အဒါသိံ တဿ ဘောဇနံ။

‘‘တတော မေ အယျကော တုဋ္ဌော, အကရီ သုဏိသံ သကံ၊

သဿုယာ သဟ ဂန္တွာန, သမ္ဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒယိံ။

‘‘တဒါ သော ဓမ္မကထိကံ, ဘိက္ခုနိံ ပရိကိတ္တယံ၊

ဌပေသိ ဧတဒဂ္ဂမှိ, တံ သုတွာ မုဒိတာ အဟံ။

‘‘နိမန္တယိတွာ သုဂတံ, သသံဃံ လောကနာယကံ၊

မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ။

‘‘တတော မံ သုဂတော အာဟ, ဃနနိန္နာဒသုဿရော၊

မမုပဋ္ဌာနနိရတေ, သသံဃပရိဝေသိကေ။

‘‘သဒ္ဓမ္မဿဝနေ ယုတ္တေ, ဂုဏဝဒ္ဓိတမာနသေ၊

ဘဒ္ဒေ ဘဝဿု မုဒိတာ, လစ္ဆသေ ပဏိဓီဖလံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ၊

ဓမ္မဒိန္နာတိ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ။

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ မဟာမုနိံ၊

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော။

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော၊

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ။

‘‘ဆဋ္ဌာ တဿာသဟံ ဓီတာ, သုဓမ္မာ ဣတိ ဝိဿုတာ၊

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ။

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ၊

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ။

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ၊

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော။

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ၊

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ။

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ၊

ဂေါတမီ စ အဟဉ္စေဝ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ။

‘‘တေဟိ ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ၊

ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ ဖီတေ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနေ။

‘‘ယဒါ ရူပဂုဏူပေတာ, ပဌမေ ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ၊

တဒါ ပရကုလံ ဂန္တွာ, ဝသိံ သုခသမပ္ပိတာ။

‘‘ဥပေတွာ လောကသရဏံ, သုဏိတွာ ဓမ္မဒေသနံ၊

အနာဂါမိဖလံ ပတ္တော, သာမိကော မေ သုဗုဒ္ဓိမာ။

‘‘တဒါဟံ အနုဇာနေတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

နစိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘တဒါ ဥပါသကော သော မံ, ဥပဂန္တွာ အပုစ္ဆထ၊

ဂမ္ဘီရေ နိပုဏေ ပဉှေ, တေ သဗ္ဗေ ဗျာကရိံ အဟံ။

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ၊

ဘိက္ခုနိံ ဓမ္မကထိကံ, နာညံ ပဿာမိ ဧဒိသိံ။

‘‘ဓမ္မဒိန္နာ ယထာ ဓီရာ, ဧဝံ ဓာရေထ ဘိက္ခဝေါ၊

ဧဝါဟံ ပဏ္ဍိတာ ဟောမိ, နာယကေနာနုကမ္ပိတာ။

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ။

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၉၅-၁၃၀)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘မယှံ မနံ မတ္ထကံ ပတ္တံ, ဣဒါနိ ဣဓ ဝသိတွာ ကိံ ကရိဿာမိ, ရာဇဂဟမေဝ ဂန္တွာ သတ္ထာရဉ္စ ဝန္ဒိဿာမိ, ဗဟူ စ မေ ဉာတကာ ပုညာနိ ကရိဿန္တီ’’တိ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟမေဝ ပစ္စာဂတာ။ ဝိသာခေါ တဿာ အာဂတဘာဝံ သုတွာ တဿာ အဓိဂမံ ဝီမံသန္တော ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ ဓမ္မဒိန္နာ သုနိသိတေန သတ္ထေန ကုမုဒနာဠေ ဆိန္ဒန္တီ ဝိယ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ဝိသာခေါ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနနယံ သတ္ထု အာရောစေသိ။ သတ္ထာ ‘‘ပဏ္ဍိတာ, ဝိသာခ, ဓမ္မဒိန္နာ ဘိက္ခုနီ’’တိအာဒိနာ တံ ပသံသန္တော သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒေတွာ ဗျာကတဘာဝံ ပဝေဒေတွာ တမေဝ စူဠဝေဒလ္လသုတ္တံ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၀) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ တံ ဓမ္မကထိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ ယဒါ ပန သာ တသ္မိံ ဂါမကာဝါသေ ဝသန္တီ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေ အဓိဂန္တွာ အဂ္ဂမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, တဒါ –

၁၂။ ‘‘ဆန္ဒဇာတာ အဝသာယီ, မနသာ စ ဖုဋာ သိယာ၊

ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ, ဥဒ္ဓံသောတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ –

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ ဆန္ဒဇာတာတိ အဂ္ဂဖလတ္ထံ ဇာတစ္ဆန္ဒာ။ အဝသာယီတိ အဝသာယော ဝုစ္စတိ အဝသာနံ နိဋ္ဌာနံ, တမ္ပိ ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ ‘‘ဥဒ္ဓံသောတာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ သမဏကိစ္စဿ နိဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ယဿ ကဿစိ, တသ္မာ ပဒဒွယေနာပိ အပ္ပတ္တမာနသာ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနာတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ။ မနသာ စ ဖုဋာ သိယာတိ ဟေဋ္ဌိမေဟိ တီဟိ မဂ္ဂစိတ္တေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဖုဋာ ဖုသိတာ ဘဝေယျ။ ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝသေန ကာမေသု န ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ။ ဥဒ္ဓံသောတာတိ ဥဒ္ဓမေဝ မဂ္ဂသောတော သံသာရသောတော စ ဧတိဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတာ။ အနာဂါမိနော ဟိ ယထာ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အညော, ဧဝံ အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပန္နဿ ယာဝ အကနိဋ္ဌာ ဥဒ္ဓမေဝ ဥပ္ပတ္တိ ဟောတီတိ။

ဓမ္မဒိန္နာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ဝိသာခါထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဝိသာခါယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာ ဝတ္ထု ဓီရာထေရိယာဝတ္ထုသဒိသမေဝ။ သာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တီ –

၁၃။ ‘‘ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတိ၊

ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တေ နိသီဒထာ’’တိ။ –

ဣမာယ ဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ ကရောထ ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဗုဒ္ဓသာသနံ ဩဝါဒအနုသိဋ္ဌိံ ကရောထ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇထာတိ အတ္ထော။ ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတီတိ အနုသိဋ္ဌိံ ကတွာ ကရဏဟေတု န အနုတပ္ပတိ တက္ကရဿ သမ္မဒေဝ အဓိပ္ပါယာနံ သမိဇ္ဈနတော။ ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တေ နိသီဒထာတိ ဣဒံ ယသ္မာ သယံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ ပါဒေ ဓောဝိတွာ ရဟော နိသိန္နာ သဒတ္ထံ မတ္ထကံ ပါပေသိ, တသ္မာ တတ္ထ အညေပိ နိယောဇေန္တီ အဝေါစ။

ဝိသာခါထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ သုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာတိ သုမနာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာ ဝတ္ထု တိဿာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ။ ဣမိဿာပိ ဟိ သတ္ထာ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုရတော နိသိန္နော ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

၁၄။ ‘‘ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာ, မာ ဇာတိံ ပုနရာဂမိ၊

ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ။ –

ဣမံ ဂါထမာဟ။ သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။

တတ္ထ ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာတိ သသန္တတိပရိယာပန္နာ စက္ခာဒိဓာတုယော ဣတရာပိ စ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနာဒိနာ ‘‘ဒုက္ခာ’’တိ ဉာဏစက္ခုနာ ဒိသွာ။ မာ ဇာတိံ ပုနရာဂမီတိ ပုန ဇာတိံ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝံ မာ ဥပဂစ္ဆိ။ ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာတိ ကာမဘဝါဒိကေ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ တဏှာဆန္ဒံ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ။ ဥပသန္တာ စရိဿသီတိ သဗ္ဗသော ပဟီနကိလေသတာယ နိဗ္ဗုတာ ဝိဟရိဿသိ။

ဧတ္ထ စ ‘‘ဓာတုယော ဒုက္ခတော ဒိသွာ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ခာနုပဿနာမုခေန ဝိပဿနာ ဒဿိတာ။ ‘‘ဘဝေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇေတွာ’’တိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ, ‘‘ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ ဣမိနာ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု, ‘‘မာ ဇာတိံ ပုနရာဂမီ’’တိ ဣမိနာ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅။ ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကာယေန သံဝုတာ အာသိန္တိ ဥတ္တရာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာပိ ဝတ္ထု တိဿာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ။ သာပိ ဟိ သကျကုလပ္ပသုတာ ဗောဓိသတ္တဿ ဩရောဓဘူတာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တာ ဩဘာသဂါထာယ အရဟတ္တံ ပတွာ ပန –

၁၅။ ‘‘ကာယေန သံဝုတာ အာသိံ, ဝါစာယ ဥဒ စေတသာ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ။ –

ဥဒါနဝသေန တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ ကာယေန သံဝုတာ အာသိန္တိ ကာယိကေန သံဝရေန သံဝုတာ အဟောသိံ။ ဝါစာယာတိ ဝါစသိကေန သံဝရေန သံဝုတာ အာသိန္တိ ယောဇနာ, ပဒဒွယေနာပိ သီလသံဝရမာဟ။ ဥဒါတိ အထ။ စေတသာတိ သမာဓိစိတ္တေန, ဧတေန ဝိပဿနာဘာဝနမာဟ။ သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာတိ သာနုသယံ, သဟ ဝါ အဝိဇ္ဇာယ တဏှံ ဥဒ္ဓရိတွာ။ အဝိဇ္ဇာယ ဟိ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ ဘဝတ္တယေ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

အပရော နယော – ကာယေန သံဝုတာတိ သမ္မာကမ္မန္တေန သဗ္ဗသော မိစ္ဆာကမ္မန္တဿ ပဟာနာ မဂ္ဂသံဝရေနေဝ ကာယေန သံဝုတာ အာသိံ။ ဝါစာယာတိ သမ္မာဝါစာယ သဗ္ဗသော မိစ္ဆာဝါစာယ ပဟာနာ မဂ္ဂသံဝရေနေဝ ဝါစာယ သံဝုတာ အာသိန္တိ အတ္ထော။ စေတသာတိ သမာဓိနာ။ စေတောသီသေန ဟေတ္ထ သမ္မာသမာဓိ ဝုတ္တော, သမ္မာသမာဓိဂ္ဂဟဏေနေဝ မဂ္ဂလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော မဂ္ဂဓမ္မာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တီတိ, မဂ္ဂသံဝရေန အဘိဇ္ဈာဒိကဿ အသံဝရဿ အနဝသေသတော ပဟာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာ’’တိ။ သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာတိ သဗ္ဗသော ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန သီတိဘာဝပ္ပတ္တာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗုတာ အမှီတိ။

ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၆။ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတသုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုခံ တွံ ဝုဍ္ဎိကေ သေဟီတိ သုမနာယ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတာယ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ မဟာကောသလရညော ဘဂိနီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ သတ္ထာရာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ‘‘စတ္တာရော ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ဒဟရာတိ န ဥညာတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၁။၁၁၂) ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ လဒ္ဓပ္ပသာဒါ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇိတုကာမာပိ ‘‘အယျိကံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ စိရကာလံ ဝီတိနာမေတွာ အပရဘာဂေ အယျိကာယ ကာလင်္ကတာယ ရညာ သဒ္ဓိံ မဟဂ္ဃါနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာနိ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သံဃဿ ဒါပေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌိတာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ သတ္ထာ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဒိသွာ –

၁၆။ ‘‘သုခံ တွံ ဝုဍ္ဎိကေ သေဟိ, ကတွာ စောဠေန ပါရုတာ၊

ဥပသန္တော ဟိ တေ ရာဂေါ, သီတိဘူတာသိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ။ –

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။ သာ ဂါထာပရိယောသာနေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနဝသေန တမေဝ ဂါထံ အဘာသိ။ ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ, သာ တာဝဒေဝ ပဗ္ဗဇိ။ ဂါထာယ ပန ဝုဍ္ဎိကေတိ ဝုဍ္ဎေ, ဝယောဝုဍ္ဎေတိ အတ္ထော။ အယံ ပန သီလာဒိဂုဏေဟိပိ ဝုဍ္ဎာ, ထေရိယာ ဝုတ္တဂါထာယ စတုတ္ထပါဒေ သီတိဘူတာသိ နိဗ္ဗုတာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတသုမနာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၇။ ဓမ္မာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပိဏ္ဍပါတံ စရိတွာနာတိ ဓမ္မာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သမ္ဘတပုညသမ္ဘာရာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ပတိရူပဿ သာမိကဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ သာမိကေန အနနုညာတာ ပစ္ဆာ သာမိကေ ကာလင်္ကတေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ အာဂစ္ဆန္တီ ပရိပတိတွာ တမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ –

၁၇။ ‘‘ပိဏ္ဍပါတံ စရိတွာန, ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဒုဗ္ဗလာ၊

ဝေဓမာနေဟိ ဂတ္တေဟိ, တတ္ထေဝ နိပတိံ ဆမာ၊

ဒိသွာ အာဒီနဝံ ကာယေ, အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ’’တိ။ –

ဥဒါနဝသေန ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ ပိဏ္ဍပါတံ စရိတွာန, ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘာတိ ပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ယဋ္ဌိံ ဥပတ္ထမ္ဘေန နဂရေ ဝိစရိတွာ ဘိက္ခာယ အာဟိဏ္ဍိတွာ။ ဆမာတိ ဆမာယံ ဘူမိယံ, ပါဒါနံ အဝသေန ဘူမိယံ နိပတိန္တိ အတ္ထော။ ဒိသွာ အာဒီနဝံ ကာယေတိ အသုဘာနိစ္စဒုက္ခာနတ္တတာဒီဟိ နာနပ္ပကာရေဟိ သရီရေ ဒေါသံ ပညာစက္ခုနာ ဒိသွာ။ အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ အာဒီနဝါနုပဿနာယ ပရတော ပဝတ္တေဟိ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဒီဟိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန မမ စိတ္တံ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စိတွာ ပုန မဂ္ဂဖလေဟိ ယထာက္ကမံ သမုစ္ဆေဒဝသေန စေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန စ သဗ္ဗသော ဝိမုစ္စိ ဝိမုတ္တံ, န ဒါနိဿာ ဝိမောစေတဗ္ဗံ အတ္ထီတိ။ ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

ဓမ္မာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၈။ သံဃာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဟိတွာ ဃရေ ပဗ္ဗဇိတွာတိ သံဃာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာ ဝတ္ထု ဓီရာထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ။ ဂါထာ ပန –

၁၈။ ‘‘ဟိတွာ ဃရေ ပဗ္ဗဇိတွာ, ဟိတွာ ပုတ္တံ ပသုံ ပိယံ၊

ဟိတွာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ, အဝိဇ္ဇဉ္စ ဝိရာဇိယ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, ဥပသန္တာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဟိတွာတိ ဆဍ္ဍေတွာ။ ဃရေတိ ဂေဟံ။ ဃရသဒ္ဒေါ ဟိ ဧကသ္မိမ္ပိ အဘိဓေယျေ ကဒါစိ ဗဟူသု ဗီဇံ ဝိယ ရူဠှိဝသေန ဝေါဟရီယတိ။ ဟိတွာ ပုတ္တံ ပသုံ ပိယန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗေ ပုတ္တေ စေဝ ဂေါမဟိံသာဒိကေ ပသူ စ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဟာယ။ ဟိတွာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စာတိ ရဇ္ဇနသဘာဝံ ရာဂံ, ဒုဿနသဘာဝံ ဒေါသဉ္စ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ။ အဝိဇ္ဇဉ္စ ဝိရာဇိယာတိ သဗ္ဗာကုသလေသု ပုဗ္ဗင်္ဂမံ မောဟဉ္စ ဝိရာဇေတွာ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋေတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သံဃာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧကကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုကနိပါတော

၁။ အဘိရူပနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒုကနိပါတေ အာတုရံ အသုစိံ ပူတိန္တိအာဒိကာ အဘိရူပနန္ဒာယ သိက္ခမာနာယ ဂါထာ။ အယံ ကိရ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလဿ ဓီတာ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓာတုစေတိယံ ရတနပဋိမဏ္ဍိတေန သုဝဏ္ဏစ္ဆတ္တေန ပူဇံ ကတွာ, ကာလင်္ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ ခေမကဿ သက္ကဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိ။ နန္ဒာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ သာ အတ္တဘာဝဿ အတိဝိယ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တိယာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဘိရူပနန္ဒာတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ တဿာ ဝယပ္ပတ္တာယ ဝါရေယျဒိဝသေယေဝ ဝရဘူတော သကျကုမာရော ကာလမကာသိ။ အထ နံ မာတာပိတရော အကာမံ ပဗ္ဗာဇေသုံ။

သာ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ရူပံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နမဒါ ‘‘သတ္ထာ ရူပံ ဝိဝဏ္ဏေတိ ဂရဟတိ အနေကပရိယာယေန ရူပေ အာဒီနဝံ ဒဿေတီ’’တိ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ။ ဘဂဝါ တဿာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ မဟာပဇာပတိံ အာဏာပေသိ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဩဝါဒံ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ။ သာ အတ္တနော ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အညံ ပေသေသိ။ ဘဂဝါ ‘‘ဝါရေ သမ္ပတ္တေ အတ္တနာဝ အာဂန္တဗ္ဗံ, န အညာ ပေသေတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ။ သာ သတ္ထု အာဏံ လင်္ဃိတုံ အသက္ကောန္တီ ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ။ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဧကံ အဘိရူပံ ဣတ္ထိရူပံ မာပေတွာ ပုန ဇရာဇိဏ္ဏံ ဒဿေတွာ သံဝေဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ –

၁၉။ ‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ နန္ဒေ သမုဿယံ၊

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ။

၂၀။ ‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ၊

တတော မာနာဘိသမယာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။ တာသံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယော ဧဝ။ ဂါထာပရိယောသာနေ အဘိရူပနန္ဒာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော၊

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဧကဇ္ဈံ စာရယာမဟံ။

‘‘ရဟောဂတာ နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ၊

အာဒါယ ဂမနီယဉှိ, ကုသလံ နတ္ထိ မေ ကတံ။

‘‘မဟာဘိတာပံ ကဋုကံ, ဃောရရူပံ သုဒါရုဏံ၊

နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ, ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော။

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ပဟံသေတွာန မာနသံ၊

ရာဇာနံ ဥပဂန္တွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘ဣတ္ထီ နာမ မယံ ဒေဝ, ပုရိသာနုဂတာ သဒါ၊

ဧကံ မေ သမဏံ ဒေဟိ, ဘောဇယိဿာမိ ခတ္တိယ။

‘‘အဒါသိ မေ မဟာရာဇာ, သမဏံ ဘာဝိတိန္ဒြိယံ၊

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန, ပရမန္နေန ပူရယိံ။

‘‘ပူရယိတွာ ပရမန္နံ, သဟဿဂ္ဃနကေနဟံ၊

ဝတ္ထယုဂေန ဆာဒေတွာ, အဒါသိံ တုဋ္ဌမာနသာ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘သဟဿံ ဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သဟဿံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ။

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

နာနာဝိဓံ ဗဟုံ ပုညံ, တဿ ကမ္မဖလာ တတော။

‘‘ဥပ္ပလဿေဝ မေ ဝဏ္ဏာ, အဘိရူပါ သုဒဿနာ၊

ဣတ္ထီ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာ, အဘိဇာတာ ဇုတိန္ဓရာ။

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝသမ္ပတ္တေ, အဇာယိံ သာကိယေ ကုလေ၊

နာရီသဟဿပါမောက္ခာ, သုဒ္ဓေါဒနသုတဿဟံ။

‘‘နိဗ္ဗိန္ဒိတွာ အဂါရေဟံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

သတ္တမိံ ရတ္တိံ သမ္ပတွာ, စတုသစ္စံ အပါပုဏိံ။

‘‘စီဝရပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယဉ္စ သေနာသနံ၊

ပရိမေတုံ န သက္ကောမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ယံ မယှံ ပုရိမံ ကမ္မံ, ကုသလံ ဇနိတံ မုနိ၊

တုယှတ္ထာယ မဟာဝီရ, ပရိစိဏ္ဏံ ဗဟုံ မယာ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒုဝေ ဂတီ ပဇာနာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

အညံ ဂတိံ န ဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဥစ္စေ ကုလေ ပဇာနာမိ, တယော သာလေ မဟာဓနေ၊

အညံ ကုလံ န ဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဘဝါဘဝေ သံသရိတွာ, သုက္ကမူလေန စောဒိတာ၊

အမနာပံ န ပဿာမိ, သောမနဿကတံ ဖလံ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပတွာ ပန သာ သယမ္ပိ ဥဒါနဝသေန တာယေဝ ဂါထာ အဘာသိ, ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

အဘိရူပနန္ဒာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဇေန္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိကာ ဇေန္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာ အတီတံ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ဝတ္ထု အဘိရူပနန္ဒာဝတ္ထုသဒိသံ။ အယံ ပန ဝေသာလိယံ လိစ္ဆဝိရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တီတိ အယမေဝ ဝိသေသော။ သတ္ထာရာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနာ အဓိဂတံ ဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝသေန –

၂၁။ ‘‘ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ၊

ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ။

၂၂။ ‘‘ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါ, အန္တိမောယံ သမုဿယော၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ယေ ဣမေ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာ ဗောဓိယာ ယထာဝုတ္တာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ ဗုဇ္ဈနကဿ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂဘူတတ္တာ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ လဒ္ဓနာမာ သတ္တ ဓမ္မာ။ မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ ဥပါယဘူတာ။ ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာတိ တေ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ မယာ ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတာ, တထာ မယာ ဥပ္ပါဒိတာ စ ဝဍ္ဎိတာ စ။

ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော။ ယသ္မာ သော ဘဂဝါ ဓမ္မကာယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနာ အဓိဂတအရိယဓမ္မဒဿနေန ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ အန္တိမောယံ သမုဿယောတိ ယောဇနာ။ အရိယဓမ္မဒဿနေန ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အညေ စ အရိယာ ဒိဋ္ဌာ နာမ ဟောန္တိ, န ရူပကာယဒဿနမတ္တေန။ ယထာဟ – ‘‘ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၇) စ ‘‘သုတဝါ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အရိယာနံ ဒဿာဝီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၀၊ သံ။ နိ။ ၃။၁) စ အာဒိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဇေန္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သုမင်္ဂလမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုမုတ္တိကာတိအာဒိကာ သုမင်္ဂလမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ အညတရဿ နဠကာရဿ ဒိန္နာ ပဌမဂဗ္ဘေယေဝ ပစ္ဆိမဘဝိကံ ပုတ္တံ လဘိ။ တဿ သုမင်္ဂလောတိ နာမံ အဟောသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ သာ သုမင်္ဂလမာတာတိ ပညာယိတ္ထ။ ယသ္မာ ပနဿာ နာမဂေါတ္တံ န ပါကဋံ, တသ္မာ ‘‘အညတရာ ထေရီ ဘိက္ခုနီ အပညာတာ’’တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ။ သောပိဿာ ပုတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ သုမင်္ဂလတ္ထေရောတိ ပါကဋော အဟောသိ။ တဿ မာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ဧကဒိဝသံ ဂိဟိကာလေ အတ္တနာ လဒ္ဓဒုက္ခံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သံဝေဂဇာတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

၂၃။ ‘‘သုမုတ္တိကာ သုမုတ္တိကာ, သာဓုမုတ္တိကာမှိ မုသလဿ၊

အဟိရိကော မေ ဆတ္တကံ ဝါပိ, ဥက္ခလိကာ မေ ဒေဍ္ဍုဘံ ဝါတိ။

၂၄။ ‘‘ရာဂဉ္စ အဟံ ဒေါသဉ္စ, စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဝိဟနာမိ၊

သာ ရုက္ခမူလမုပဂမ္မ, ‘အဟော သုခ’န္တိ သုခတော ဈာယာမီ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ သုမုတ္တိကာတိ သုမုတ္တာ။ က-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တံ, သုဋ္ဌု မုတ္တာ ဝတာတိ အတ္ထော။ သာ သာသနေ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပသာဒဝသေန, တဿာ ဝါ ပသံသာဝသေန အာမန္တေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သုမုတ္တိကာ သုမုတ္တိကာ’’တိ။ ယံ ပန ဂိဟိကာလေ ဝိသေသတော ဇိဂုစ္ဆတိ, တတော ဝိမုတ္တိံ ဒဿေန္တီ ‘‘သာဓုမုတ္တိကာမှီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သာဓုမုတ္တိကာမှီတိ သမ္မဒေဝ မုတ္တာ ဝတ အမှိ။ မုသလဿာတိ မုသလတော။ အယံ ကိရ ဒလိဒ္ဒဘာဝေန ဂိဟိကာလေ သယမေဝ မုသလကမ္မံ ကရောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ အဟိရိကော မေတိ မမ သာမိကော အဟိရိကော နိလ္လဇ္ဇော, သော မမ န ရုစ္စတီတိ ဝစနသေသော။ ပကတိယာဝ ကာမေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာယ ကာမာဓိမုတ္တာနံ ပဝတ္တိံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ ဝဒတိ။ ဆတ္တကံ ဝါပီတိ ဇီဝိတဟေတုကေန ကရီယမာနံ ဆတ္တကမ္ပိ မေ န ရုစ္စတီတိ အတ္ထော။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော, တေန ပေဠာစင်္ကောဋကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဝေဠုဒဏ္ဍာဒီနိ ဂဟေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဆတ္တာဒီနံ ကရဏဝသေန ဒုက္ခဇီဝိတံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ ဝဒတိ။ ‘‘အဟိတကော မေ ဝါတော ဝါတီ’’တိ ကေစိ ဝတွာ အဟိတကော ဇရာဝဟော ဂိဟိကာလေ မမ သရီရေ ဝါတော ဝါယတီတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန ‘‘အဟိတကော ပရေသံ ဒုဂ္ဂန္ဓတရော စ မမ သရီရတော ဝါတော ဝါယတီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ဥက္ခလိကာ မေ ဒေဍ္ဍုဘံ ဝါတီတိ မေ မမ ဘတ္တပစနဘာဇနံ စိရပါရိဝါသိကဘာဝေန အပရိသုဒ္ဓတာယ ဥဒကသပ္ပဂန္ဓံ ဝါယတိ, တတော အဟံ သာဓုမုတ္တိကာမှီတိ ယောဇနာ။

ရာဂဉ္စ အဟံ ဒေါသဉ္စ, စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဝိဟနာမီတိ အဟံ ကိလေသဇေဋ္ဌကံ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ စိစ္စိဋိ စိစ္စိဋီတိ ဣမိနာ သဒ္ဒေန သဒ္ဓိံ ဝိဟနာမိ ဝိနာသေမိ, ပဇဟာမီတိ အတ္ထော။ သာ ကိရ အတ္တနော သာမိကံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ တေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဖာလိယမာနာနံ သုက္ခာနံ ဝေဠုဒဏ္ဍာဒီနံ သဒ္ဒံ ဂရဟန္တီ တဿ ပဟာနံ ရာဂဒေါသပဟာနေန သမံ ကတွာ အဝေါစ။ သာ ရုက္ခမူလမုပဂမ္မာတိ သာ အဟံ သုမင်္ဂလမာတာ ဝိဝိတ္တံ ရုက္ခမူလံ ဥပသင်္ကမိတွာ။ သုခတော ဈာယာမီတိ သုခန္တိ ဈာယာမိ, ကာလေန ကာလံ သမာပဇ္ဇန္တီ ဖလသုခံ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒိယမာနာ ဖလဇ္ဈာနေန ဈာယာမီတိ အတ္ထော။ အဟော သုခန္တိ ဣဒံ ပနဿာ သမာပတ္တိတော ပစ္ဆာ ပဝတ္တမနသိကာရဝသေန ဝုတ္တံ, ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေနာတိပိ ယုဇ္ဇတေဝ။

သုမင်္ဂလမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အဍ္ဎကာသိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယာဝ ကာသိဇနပဒေါတိအာဒိကာ အဍ္ဎကာသိယာ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယံ ကိရ ကဿပဿ ဒသဗလဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘိက္ခုနိသီလေ ဌိတံ အညတရံ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တံ ခီဏာသဝတ္ထေရိံ ဂဏိကာဝါဒေန အက္ကောသိတွာ, တတော စုတာ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကာသိကရဋ္ဌေ ဥဠာရဝိဘဝေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ပုဗ္ဗေ ကတဿ ဝစီဒုစ္စရိတဿ နိဿန္ဒေန ဌာနတော ပရိဘဋ္ဌာ ဂဏိကာ အဟောသိ။ နာမေန အဍ္ဎကာသီ နာမ။ တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ စ ခန္ဓကေ အာဂတာယေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

တေန ခေါ ပန သမယေန အဍ္ဎကာသီ ဂဏိကာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ ဟောတိ။ သာ စ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ ဟောတိ ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ။ အဿောသုံ ခေါ ဓုတ္တာ – ‘‘အဍ္ဎကာသီ ကိရ ဂဏိကာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမာ’’တိ။ တေ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိံသု။ အဿောသိ ခေါ အဍ္ဎကာသီ ဂဏိကာ ‘‘ဓုတ္တာ ကိရ မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိတာ’’တိ။ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဒူတံ ပါဟေသိ – ‘‘အဟဉှိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမာ, ကထံ နု ခေါ မယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ? အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒူတေနပိ ဥပသမ္ပာဒေတု’’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၃၀)။

ဧဝံ လဒ္ဓူပသမ္ပဒါ ပန ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၄။၁၆၈-၁၈၃) –

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော။

‘‘တဒါဟံ ပဗ္ဗဇိတွာန, တဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ၊

သံဝုတာ ပါတိမောက္ခမှိ, ဣန္ဒြိယေသု စ ပဉ္စသု။

‘‘မတ္တညုနီ စ အသနေ, ယုတ္တာ ဇာဂရိယေပိ စ၊

ဝသန္တီ ယုတ္တယောဂါဟံ, ဘိက္ခုနိံ ဝိဂတာသဝံ။

‘‘အက္ကောသိံ ဒုဋ္ဌစိတ္တာဟံ, ဂဏိကေတိ ဘဏိံ တဒါ၊

တေန ပါပေန ကမ္မေန, နိရယမှိ အပစ္စိသံ။

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန, အဇာယိံ ဂဏိကာကုလေ၊

ဗဟုသောဝ ပရာဓီနာ, ပစ္ဆိမာယ စ ဇာတိယံ။

‘‘ကာသီသု သေဋ္ဌိကုလဇာ, ဗြဟ္မစာရီဗလေနဟံ၊

အစ္ဆရာ ဝိယ ဒေဝေသု, အဟောသိံ ရူပသမ္ပဒါ။

‘‘ဒိသွာန ဒဿနီယံ မံ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ၊

ဂဏိကတ္တေ နိဝေသေသုံ, အက္ကောသနဗလေန မေ။

‘‘သာဟံ သုတွာန သဒ္ဓမ္မံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန ဒေသိတံ၊

ပုဗ္ဗဝါသနသမ္ပန္နာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘တဒူပသမ္ပဒတ္ထာယ, ဂစ္ဆန္တီ ဇိနသန္တိကံ၊

မဂ္ဂေ ဓုတ္တေ ဌိတေ သုတွာ, လဘိံ ဒူတောပသမ္ပဒံ။

‘‘သဗ္ဗကမ္မံ ပရိက္ခီဏံ, ပုညံ ပါပံ တထေဝ စ၊

သဗ္ဗသံသာရမုတ္တိဏ္ဏာ, ဂဏိကတ္တဉ္စ ခေပိတံ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၄။၁၆၈-၁၈၃)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနဝသေန –

၂၅။ ‘‘ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ, သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟု၊

တံ ကတွာ နေဂမော အဂ္ဃံ, အဍ္ဎေနဂ္ဃံ ဌပေသိ မံ။

၂၆။ ‘‘အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ရူပေ, နိဗ္ဗိန္ဒဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟံ၊

မာ ပုန ဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝေယျံ ပုနပ္ပုနံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ, သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟူတိ ကာသီသု ဇနပဒေသု ဘဝေါ သုင်္ကော ကာသိဇနပဒေါ, သော ယာဝ ယတ္တကော, တတ္တကော မယှံ သုင်္ကော အဟု အဟောသိ။ ကိတ္တကော ပန သောတိ? သဟဿမတ္တော။ ကာသိရဋ္ဌေ ကိရ တဒါ သုင်္ကဝသေန ဧကဒိဝသံ ရညော ဥပ္ပဇ္ဇနကအာယော အဟောသိ သဟဿမတ္တော, ဣမာယပိ ပုရိသာနံ ဟတ္ထတော ဧကဒိဝသံ လဒ္ဓဓနံ တတ္တကံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာဝ ကာသိဇနပဒေါ, သုင်္ကော မေ တတ္တကော အဟူ’’တိ။ သာ ပန ကာသိသုင်္ကပရိမာဏတာယ ကာသီတိ သမညံ လဘိ။ တတ္ထ ယေဘုယျေန မနုဿာ သဟဿံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာ တတော ဥပဍ္ဎံ ဒတွာ ဒိဝသဘာဂမေဝ ရမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ဝသေနာယံ အဍ္ဎကာသီတိ ပညာယိတ္ထ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တံ ကတွာ နေဂမော အဂ္ဃံ, အဍ္ဎေနဂ္ဃံ ဌပေသိ မ’’န္တိ။ တံ ပဉ္စသတမတ္တံ ဓနံ အဂ္ဃံ ကတွာ နေဂမော နိဂမဝါသိဇနော ဣတ္ထိရတနဘာဝေန အနဂ္ဃမ္ပိ သမာနံ အဍ္ဎေန အဂ္ဃံ နိမိတ္တံ အဍ္ဎကာသီတိ သမညာဝသေန မံ ဌပေသိ, တထာ မံ ဝေါဟရီတိ အတ္ထော။

အထ နိဗ္ဗိန္ဒဟံ ရူပေတိ ဧဝံ ရူပူပဇီဝိနီ ဟုတွာ ဌိတာ။ အထ ပစ္ဆာ သာသနံ နိဿာယ ရူပေ အဟံ နိဗ္ဗိန္ဒိံ ‘‘ဣတိပိ ရူပံ အနိစ္စံ, ဣတိပိဒံ ရူပံ ဒုက္ခံ, အသုဘ’’န္တိ ပဿန္တီ တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိံ။ နိဗ္ဗိန္ဒဉ္စ ဝိရဇ္ဇဟန္တိ နိဗ္ဗိန္ဒန္တီ စာဟံ တတော ပရံ ဝိရာဂံ အာပဇ္ဇိံ။ နိဗ္ဗိန္ဒဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တရုဏဝိပဿနံ ဒဿေတိ, ဝိရာဂဂ္ဂဟဏေန ဗလဝဝိပဿနံ။ ‘‘နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇတိ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ မာ ပုန ဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝေယျံ ပုနပ္ပုနန္တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗိန္ဒနဝိရဇ္ဇနာကာရေ နိဒဿေတိ။ တိဿော ဝိဇ္ဇာတိအာဒိနာ တေသံ မတ္ထကပ္ပတ္တိံ, တံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အဍ္ဎကာသိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာတိအာဒိကာ စိတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဣတော စတုန္နဝုတိကပ္ပေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ ဧကဒိဝသံ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ နဠပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု ရာဇဂဟပ္ပဝေသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လိကာကာလေ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ။

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ၊

နဠမာလံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ, အဂစ္ဆိံ တိဒသံ ဂတိံ။

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သံဝေဇေတွာန မေ စိတ္တံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပုပ္ဖပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

သာ ပန အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ –

၂၇။ ‘‘ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာ, ဂိလာနာ ဗာဠှဒုဗ္ဗလာ၊

ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမိ, ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယ။

၂၈။ ‘‘သံဃာဋိံ နိက္ခိပိတွာန, ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယ၊

သေလေ ခမ္ဘေသိမတ္တာနံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ကိသိကာတိ ယဒိပိ အဟံ ဇရာဇိဏ္ဏာ အပ္ပမံသလောဟိတဘာဝေန ကိသသရီရာ အမှိ။ ဂိလာနာ ဗာဠှဒုဗ္ဗလာတိ ဓာတွာဒိဝိကာရေန ဂိလာနာ, တေနေဝ ဂေလညေန အတိဝိယ ဒုဗ္ဗလာ။ ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂစ္ဆန္တီ ကတ္တရယဋ္ဌိံ အာလမ္ဗိတွာဝ ဂစ္ဆာမိ။ ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယာတိ ဧဝံ ဘူတာပိ ဝိဝေကကာမတာယ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ။

သံဃာဋိံ နိက္ခိပိတွာနာတိ သန္တရုတ္တရာ ဧဝ ဟုတွာ ယထာသံဟတံ အံသေ ဌပိတံ သံဃာဋိံ ဟတ္ထပါသေ ဌပေတွာ။ ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယာတိ မယှံ ဝလဉ္ဇနမတ္တိကာပတ္တံ အဓောမုခံ ကတွာ ဧကမန္တေ ဌပေတွာ။ သေလေ ခမ္ဘေသိမတ္တာနံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာတိ ပဗ္ဗတေ နိသိန္နာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ ပဒါလေတွာ, တေနေဝ စ မောဟက္ခန္ဓပဒါလနေန အတ္တာနံ အတ္တဘာဝံ ခမ္ဘေသိံ, မမ သန္တာနံ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတာပါဒနေန ဝိက္ခမ္ဘေသိန္တိ အတ္ထော။

စိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ မေတ္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ဒုက္ခိတာတိအာဒိကာ မေတ္တိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တီ သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု စေတိယေ ရတနေန ပဋိမဏ္ဍိတာယ မေခလာယ ပူဇံ အကာသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သေသံ အနန္တရေ ဝုတ္တသဒိသံ။ အယံ ပန ပဋိဘာဂကူဋံ အဘိရုဟိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၂၀-၂၅) –

‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော, ထူပကာရာပိကာ အဟုံ၊

မေခလိကာ မယာ ဒိန္နာ, နဝကမ္မာယ သတ္ထုနော။

‘‘နိဋ္ဌိတေ စ မဟာထူပေ, မေခလံ ပုနဒါသဟံ၊

လောကနာထဿ မုနိနော, ပသန္နာ သေဟိ ပါဏိဘိ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ မေခလမဒံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ထူပကာရဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၂၉။ ‘‘ကိဉ္စာပိ ခေါမှိ ဒုက္ခိတာ, ဒုဗ္ဗလာ ဂတယောဗ္ဗနာ၊

ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ ဂစ္ဆာမိ, ပဗ္ဗတံ အဘိရူဟိယ။

၃၀။ ‘‘နိက္ခိပိတွာန သံဃာဋိံ, ပတ္တကဉ္စ နိကုဇ္ဇိယ၊

နိသိန္နာ စမှိ သေလမှိ, အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဒုက္ခိတာတိ ရောဂါဘိဘဝေန ဒုက္ခိတာ သဉ္ဇာတဒုက္ခာ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ။ ဒုဗ္ဗလာတိ တာယ စေဝ ဒုက္ခပ္ပတ္တိယာ, ဇရာဇိဏ္ဏတာယ စ ဗလဝိရဟိတာ။ တေနာဟ ‘‘ဂတယောဗ္ဗနာ’’တိ, အဒ္ဓဂတာတိ အတ္ထော။

အထ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ သေလမှိ ပါသာဏေ နိသိန္နာ စမှိ, အထ တဒနန္တရံ ဝီရိယသမတာယ သမ္မဒေဝ ယောဇိတတ္တာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗေဟိပိ အာသဝေဟိ မမ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

မေတ္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ မိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိန္တိအာဒိကာ အပရာယ မိတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဗန္ဓုမဿ ရညော အန္တေပုရိကာ ဟုတွာ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သာဝိကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရိံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဟုတွာ တဿာ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပဏီတဿ ခါဒနီယဘောဇနီယဿ ပူရေတွာ မဟဂ္ဃေန သာဋကယုဂေန သဒ္ဓိံ အဒါသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ အဟောသိ။ သာ အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၄၆-၅၉) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော၊

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဧကဇ္ဈံ စာရယာမဟံ။

‘‘ရဟောဂတာ နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ၊

အာဒါယ ဂမနီယဉှိ, ကုသလံ နတ္ထိ မေ ကတံ။

‘‘မဟာဘိတာပံ ကဋုကံ, ဃောရရူပံ သုဒါရုဏံ၊

နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ, ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော။

‘‘ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမ္မ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ၊

ဧကံ မေ သမဏံ ဒေဟိ, ဘောဇယိဿာမိ ခတ္တိယ။

‘‘အဒါသိ မေ မဟာရာဇာ, သမဏံ ဘာဝိတိန္ဒြိယံ၊

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန, ပရမန္နေန ပူရယိံ။

‘‘ပူရယိတွာ ပရမန္နံ, ဂန္ဓာလေပံ အကာသဟံ၊

ဇာလေန ပိဒဟိတွာန, ဝတ္ထယုဂေန ဆာဒယိံ။

‘‘အာရမ္မဏံ မမံ ဧတံ, သရာမိ ယာဝဇီဝိတံ၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘တိံသာနံ ဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

မနသာ ပတ္ထိတံ မယှံ, နိဗ္ဗတ္တတိ ယထိစ္ဆိတံ။

‘‘ဝီသာနံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

ဩစိတတ္တာဝ ဟုတွာန, သံသရာမိ ဘဝေသွဟံ။

‘‘သဗ္ဗဗန္ဓနမုတ္တာဟံ, အပေတာ မေ ဥပါဒိကာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပိဏ္ဍပါတဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၄၆-၅၉)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

၃၁။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၃၂။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပါဂစ္ဆိံ, ဒေဝကာယာဘိနန္ဒိနီ၊

သာဇ္ဇ ဧကေန ဘတ္တေန, မုဏ္ဍာ သံဃာဋိပါရုတာ၊

ဒေဝကာယံ န ပတ္ထေဟံ, ဝိနေယျ ဟဒယေ ဒရ’’န္တိ။ – ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိန္တိ စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏီ စာတုဒ္ဒသီ, ပဉ္စဒသန္နံ ပူရဏီ ပဉ္စဒသီ, တံ စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိဉ္စ, ပက္ခဿာတိ သမ္ဗန္ဓော။ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ, တဉ္စာတိ ယောဇနာ။ ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စာတိ ပရိဟရဏကပက္ခဉ္စ စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီနံ ယထာက္ကမံ အာဒိတော အန္တတော ဝါ ပဝေသနိဂ္ဂမဝသေန ဥပေါသထသီလဿ ပရိဟရိတဗ္ဗပက္ခဉ္စ တေရသီပါဋိပဒသတ္တမီနဝမီသု စာတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတန္တိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သုဋ္ဌု သမန္နာဂတံ။ ဥပေါသထံ ဥပါဂစ္ဆိန္တိ ဥပဝါသံ ဥပဂမိံ, ဥပဝသိန္တိ အတ္ထော။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘ပါဏံ န ဟနေ န စာဒိန္နမာဒိယေ, မုသာ န ဘာသေ န စ မဇ္ဇပေါ သိယာ၊

အဗြဟ္မစရိယာ ဝိရမေယျ မေထုနာ, ရတ္တိံ န ဘုဉ္ဇေယျ ဝိကာလဘောဇနံ။

‘‘မာလံ န ဓာရေ န စ ဂန္ဓမာစရေ, မဉ္စေ ဆမာယံ ဝ သယေထ သန္ထတေ၊

ဧတဉှိ အဋ္ဌင်္ဂိကမာဟုပေါသထံ, ဗုဒ္ဓေန ဒုက္ခန္တဂုနာ ပကာသိတ’’န္တိ။ (သု။ နိ။ ၄၀၂-၄၀၃)၊

ဒေဝကာယာဘိနန္ဒိနီတိ တတြူပပတ္တိအာကင်္ခါဝသေန စာတုမဟာရာဇိကာဒိံ ဒေဝကာယံ အဘိပတ္ထေန္တီ ဥပေါသထံ ဥပါဂစ္ဆိန္တိ ယောဇနာ။ သာဇ္ဇ ဧကေန ဘတ္တေနာတိ သာ အဟံ အဇ္ဇ ဣမသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ ဧကေန ဘတ္တဘောဇနက္ခဏေန။ မုဏ္ဍာ သံဃာဋိပါရုတာတိ မုဏ္ဍိတကေသာ သံဃာဋိပါရုတသရီရာ စ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတာတိ အတ္ထော။ ဒေဝကာယံ န ပတ္ထေဟန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ ကဉ္စိ ဒေဝနိကာယံ အဟံ န ပတ္ထယေ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိနေယျ ဟဒယေ ဒရ’’န္တိ, စိတ္တဂတံ ကိလေသဒရထံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိနေတွာတိ အတ္ထော။ ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

မိတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဘယမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာတိအာဒိကာ အဘယမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တီ တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ကဋစ္ဆုမတ္တံ ဘိက္ခံ အဒါသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ တာဒိသေန ကမ္မနိဿန္ဒေန ဥဇ္ဇေနိယံ ပဒုမဝတီ နာမ နဂရသောဘိဏီ အဟောသိ။ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိအာဒိကေ ဂုဏေ သုတွာ ပုရောဟိတဿ အာစိက္ခိ – ‘‘ဥဇ္ဇေနိယံ ကိရ ပဒုမဝတီ နာမ ဂဏိကာ အဟောသိ, တမဟံ ဒဋ္ဌုကာမောမှီ’’တိ။ ပုရောဟိတော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ မန္တဗလေန ကုမ္ဘီရံ နာမ ယက္ခံ အာဝဟေတွာ ယက္ခာနုဘာဝေန ရာဇာနံ တာဝဒေဝ ဥဇ္ဇေနီနဂရံ နေသိ။ ရာဇာ တာယ သဒ္ဓိံ ဧကရတ္တိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ။ သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ။ ရညော စ အာရောစေသိ – ‘‘မမ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော ပတိဋ္ဌဟီ’’တိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ နံ ‘‘သစေ ပုတ္တော ဘဝေယျ, ဝဍ္ဎေတွာ မမံ ဒဿေဟီ’’တိ ဝတွာ နာမမုဒ္ဒိကံ ဒတွာ အဂမာသိ။ သာ ဒသမာသစ္စယေန ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ အဘယောတိ နာမံ အကာသိ။ ပုတ္တဉ္စ သတ္တဝဿိကကာလေ ‘‘တဝ ပိတာ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇာ’’တိ ရညော သန္တိကံ ပဟိဏိ။ ရာဇာ တံ ပုတ္တံ ပဿိတွာ ပုတ္တသိနေဟံ ပဋိလဘိတွာ ကုမာရကပရိဟာရေန ဝဍ္ဎေသိ။ တဿ သဒ္ဓါပဋိလာဘော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဝိသေသာဓိဂမော စ ဟေဋ္ဌာ အာဂတောယေဝ။ တဿ မာတာ အပရဘာဂေ ပုတ္တဿ အဘယတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၆၀-၇၀) –

‘‘ပိဏ္ဍစာရံ စရန္တဿ, တိဿနာမဿ သတ္ထုနော၊

ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ပဂ္ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ။

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော၊

ဝီထိယာ သဏ္ဌိတော သတ္ထာ, အကာ မေ အနုမောဒနံ။

‘‘ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, တာဝတိံသံ ဂမိဿသိ၊

ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တံ ကရိဿသိ။

‘‘ပညာသံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တံ ကရိဿသိ၊

မနသာ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, ပဋိလစ္ဆသိ သဗ္ဗဒါ။

‘‘သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ပဗ္ဗဇိဿသိ ကိဉ္စနာ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿသိနာသဝါ။

‘‘ဣဒံ ဝတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော၊

နဘံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီ ဝီရော, ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ။

‘‘သုဒိန္နံ မေ ဒါနဝရံ, သုယိဋ္ဌာ ယာဂသမ္ပဒါ၊

ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, ပတ္တာဟံ အစလံ ပဒံ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဘိက္ခာဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပုတ္တေန အဘယတ္ထေရေန ဓမ္မံ ကထေန္တေန ဩဝါဒဝသေန ယာ ဂါထာ ဘာသိတာ, ဥဒါနဝသေန သယမ္ပိ တာ ဧဝ ပစ္စုဒါဟရန္တီ –

၃၃။ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အမ္မ, အဓော ဝေ ကေသမတ္ထကာ၊

ပစ္စဝေက္ခဿုမံ ကာယံ, အသုစိံ ပူတိဂန္ဓိကံ။

၃၄။ ‘‘ဧဝံ ဝိဟရမာနာယ, သဗ္ဗော ရာဂေါ သမူဟတော၊

ပရိဠာဟော သမုစ္ဆိန္နော, သီတိဘူတာမှိ နိဗ္ဗုတာ’’တိ။ – အာဟ၊

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – အမ္မ ပဒုမဝတိ, ပါဒတလတော ဥဒ္ဓံ ကေသမတ္ထကတော အဓော နာနပ္ပကာရအသုစိပူရိတာယ အသုစိံ သဗ္ဗကာလံ ပူတိဂန္ဓဝါယနတော ပူတိဂန္ဓိကံ, ဣမံ ကုစ္ဆိတာနံ အာယတနတာယ ကာယံ သရီရံ ဉာဏစက္ခုနာ ပစ္စဝေက္ခဿူတိ။ အယဉှိ တဿာ ပုတ္တေန ဩဝါဒဒါနဝသေန ဘာသိတာ ဂါထာ။

သာ တံ သုတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ အာစရိယပူဇာဝသေန တမေဝ ဂါထံ ပဌမံ ဝတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ကထေန္တီ ‘‘ဧဝံ ဝိဟရမာနာယာ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ ဧဝံ ဝိဟရမာနာယာတိ ဧဝံ မမ ပုတ္တေန အဘယတ္ထေရေန ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ’’တိအာဒိနာ ဒိန္နေ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဗ္ဗကာယံ အသုဘတော ဒိသွာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ တတ္ထ ဘူတုပါဒါယဘေဒေ ရူပဓမ္မေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓေ ဝေဒနာဒိကေ အရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေန ဝိဟရမာနာယ။ သဗ္ဗော ရာဂေါ သမူဟတောတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဃဋိတာယ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗော ရာဂေါ မယာ သမူဟတော သမုဂ္ဃါဋိတော။ ပရိဠာဟော သမုစ္ဆိန္နောတိ တတော ဧဝ သဗ္ဗော ကိလေသပရိဠာဟော သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နော, တဿ စ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဧဝ သီတိဘူတာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗုတာ အမှီတိ။

အဘယမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ အဘယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဘယေ ဘိဒုရော ကာယောတိအာဒိကာ အဘယတ္ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တီ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အရုဏရညော အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ။ ရာဇာ တဿာ ဧကဒိဝသံ ဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ သတ္တ ဥပ္ပလာနိ အဒါသိ။ သာ တာနိ ဂဟေတွာ ‘‘ကိံ မေ ဣမေဟိ ပိဠန္ဓန္တေဟိ။ ယံနူနာဟံ ဣမေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နိသီဒိ။ ဘဂဝါ စ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ရာဇနိဝေသနံ ပါဝိသိ။ သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဥဇ္ဇေနိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အဘယမာတုသဟာယိကာ ဟုတွာ တာယ ပဗ္ဗဇိတာယ တဿာ သိနေဟေန သယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ရာဇဂဟေ ဝသမာနာ ဧကဒိဝသံ အသုဘဒဿနတ္ထံ သီတဝနံ အဂမာသိ။ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ တဿာ အနုဘူတပုဗ္ဗံ အာရမ္မဏံ ပုရတော ကတွာ တဿာ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝံ ပကာသေသိ။ တံ ဒိသွာ သံဝေဂမာနသာ အဋ္ဌာသိ။ သတ္ထာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ ပုရတော နိသိန္နံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ –

၃၅။ ‘‘အဘယေ ဘိဒုရော ကာယော, ယတ္ထ သတ္တာ ပုထုဇ္ဇနာ၊

နိက္ခိပိဿာမိမံ ဒေဟံ, သမ္ပဇာနာ သတီမတီ။

၃၆။ ‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ, အပ္ပမာဒရတာယ မေ၊

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။ သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၇၁-၉၀) –

‘‘နဂရေ အရုဏဝတိယာ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော၊

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဝါရိတံ ဝါရယာမဟံ။

‘‘သတ္တမာလံ ဂဟေတွာန, ဥပ္ပလာ ဒေဝဂန္ဓိကာ၊

နိသဇ္ဇ ပါသာဒဝရေ, ဧဝံ စိန္တေသိ တာဝဒေ။

‘‘ကိံ မေ ဣမာဟိ မာလာဟိ, သိရသာရောပိတာဟိ မေ၊

ဝရံ မေ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဉာဏမှိ အဘိရောပိတံ။

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓံ ပဋိမာနေန္တီ, ဒွါရာသန္နေ နိသီဒဟံ၊

ယဒါ ဧဟိတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပူဇယိဿံ မဟာမုနိံ။

‘‘ကကုဓော ဝိလသန္တောဝ, မိဂရာဇာဝ ကေသရီ၊

ဘိက္ခုသံဃေန သဟိတော, အာဂစ္ဆိ ဝီထိယာ ဇိနော။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ရံသိံ ဒိသွာန, ဟဋ္ဌာ သံဝိဂ္ဂမာနသာ၊

ဒွါရံ အဝါပုရိတွာန, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌမပူဇယိံ။

‘‘သတ္တ ဥပ္ပလပုပ္ဖါနိ, ပရိကိဏ္ဏာနိ အမ္ဗရေ၊

ဆဒိံ ကရောန္တော ဗုဒ္ဓဿ, မတ္ထကေ ဓာရယန္တိ တေ။

‘‘ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘မဟာနေလဿ ဆာဒနံ, ဓာရေန္တိ မမ မုဒ္ဓနိ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ပဝါယာမိ, သတ္တုပ္ပလဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကဒါစိ နီယမာနာယ, ဉာတိသံဃေန မေ တဒါ၊

ယာဝတာ ပရိသာ မယှံ, မဟာနေလံ ဓရီယတိ။

‘‘သတ္တတိ ဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရာ ဟုတွာ, သံသရာမိ ဘဝါဘဝေ။

‘‘တေသဋ္ဌိ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သဗ္ဗေ မမနုဝတ္တန္တိ, အာဒေယျဝစနာ အဟုံ။

‘‘ဥပ္ပလဿေဝ မေ ဝဏ္ဏော, ဂန္ဓော စေဝ ပဝါယတိ၊

ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ န ဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣဒ္ဓိပါဒေသု ကုသလာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာရတာ၊

အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တာ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘သတိပဋ္ဌာနကုသလာ, သမာဓိဈာနဂေါစရာ၊

သမ္မပ္ပဓာနမနုယုတ္တာ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဝီရိယံ မေ ဓုရဓောရယှံ, ယောဂက္ခေမာဓိဝါဟနံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၇၁-၉၀)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနေန္တီ တာ ဧဝ ဂါထာ ပရိဝတ္တိတွာ အဘာသိ။

တတ္ထ အဘယေတိ အတ္တာနမေဝ အာလပတိ။ ဘိဒုရောတိ ဘိဇ္ဇနသဘာဝေါ, အနိစ္စောတိ အတ္ထော။ ယတ္ထ သတ္တာ ပုထုဇ္ဇနာတိ ယသ္မိံ ခဏေန ဘိဇ္ဇနသီလေ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလသဘာဝေ ကာယေ ဣမေ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ သတ္တာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ။ နိက္ခိပိဿာမိမံ ဒေဟန္တိ အဟံ ပန ဣမံ ဒေဟံ ပူတိကာယံ ပုန အနာဒါနေန နိရပေက္ခာ ခိပိဿာမိ ဆဍ္ဍေဿာမိ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သမ္ပဇာနာ သတီမတီ’’တိ။

ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟီတိ ဇာတိဇရာဒီဟိ အနေကေဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ ဖုဋ္ဌာယာတိ အဓိပ္ပါယော။ အပ္ပမာဒရတာယာတိ တာယ ဧဝ ဒုက္ခောတိဏ္ဏတာယ ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂတ္တာ သတိအဝိပ္ပဝါသသင်္ခါတေ အပ္ပမာဒေ ရတာယ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဧတ္ထ စ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေန –

‘‘နိက္ခိပါဟိ ဣမံ ဒေဟံ, အပ္ပမာဒရတာယ တေ၊

တဏှက္ခယံ ပါပုဏာဟိ, ကရောဟိ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ။ –

ပါဌော, ထေရိယာ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ပန သံဂီတိံ အာရောပိတတ္တာ။ အပ္ပမာဒရတာယ တေတိ အပ္ပမာဒရတာယ တယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

အဘယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ သာမာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသမ္ဗိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာမာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သာမာဝတိယာ ဥပါသိကာယ ပိယသဟာယိကာ ဟုတွာ တာယ ကာလင်္ကတာယ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ပဗ္ဗဇိ။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ သာမာဝတိကံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နသောကံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တီ အရိယမဂ္ဂံ ဂဏှိတုံ နာသက္ခိ။ အပရဘာဂေ အာသနသာလာယ နိသိန္နဿ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဩဝါဒံ သုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တံ ပကာသေန္တီ –

၃၇။ ‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ၊

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ၊

တဿာ မေ အဋ္ဌမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ သမူဟတာ။

၃၈။ ‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ, အပ္ပမာဒရတာယ မေ၊

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဥဒါနဝသေန ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိန္တိ ‘‘မမ ဝသနကဝိဟာရေ ဝိပဿနာမနသိကာရေန နိသိန္နာ သမဏကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသက္ကောန္တီ ဥတုသပ္ပါယာဘာဝေန နနု ခေါ မယှံ ဝိပဿနာ မဂ္ဂေန ဃဋ္ဋေတီ’’တိ စိန္တေတွာ စတ္တာရော ပဉ္စ စာတိ နဝ ဝါရေ ဝိဟာရာ ဥပဿယတော ဗဟိ နိက္ခမိံ။ တေနာဟ ‘‘အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ’’တိ။ တတ္ထ စေတသော သန္တိန္တိ အရိယမဂ္ဂသမာဓိံ သန္ဓာယာဟ။ စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီတိ ဝီရိယသမတာယ အဘာဝေန မမ ဘာဝနာစိတ္တေ န ဝသဝတ္တိနီ။ သာ ကိရ အတိဝိယ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယာ အဟောသိ။ တဿာ မေ အဋ္ဌမီ ရတ္တီတိ ယတော ပဋ္ဌာယ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဩဝါဒံ ပဋိလဘိံ, တတော ပဋ္ဌာယ ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ ရတ္တိယံ စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တီ ဝိသေသံ အနဓိဂန္တွာ အဋ္ဌမိယံ ရတ္တိယံ ဝီရိယသမတံ လဘိတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ကိလေသေ ခေပေသိန္တိ အတ္ထော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တဿာ မေ အဋ္ဌမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ သမူဟတာ’’တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တိကနိပါတော

၁။ အပရာသာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

တိကနိပါတေ ပဏ္ဏဝီသတိဝဿာနီတိအာဒိကာ အပရာယ သာမာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ တတ္ထ ကိန္နရေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠာပသုတာ ဝိစရတိ။ အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ တဿာ ကုသလဗီဇရောပနတ္ထံ တတ္ထ ဂန္တွာ နဒီတီရေ စင်္ကမိ။ သာ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ သဠလပုပ္ဖါနိ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသမ္ဗိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ သာမာဝတိယာ သဟာယိကာ ဟုတွာ တဿာ မတကာလေ သံဝေဂဇာတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဉ္စဝီသတိ ဝဿာနိ စိတ္တသမာဓာနံ အလဘိတွာ မဟလ္လိကာကာလေ သုဂတောဝါဒံ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၂၂-၂၉) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသာဟံ ဒေဝဒေဝံ, စင်္ကမန္တံ နရာသဘံ။

‘‘ဩစိနိတွာန သဠလံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

ဥပသိင်္ဃိ မဟာဝီရော, သဠလံ ဒေဝဂန္ဓိကံ။

‘‘ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝိပဿီ လောကနာယကော၊

ဥပသိင်္ဃိ မဟာဝီရော, ပေက္ခမာနာယ မေ တဒါ။

‘‘အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, ဝန္ဒိတွာ ဒွိပဒုတ္တမံ၊

သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, တတော ပဗ္ဗတမာရုဟိံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၃၉။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ယတော ပဗ္ဗဇိတာယ မေ၊

နာဘိဇာနာမိ စိတ္တဿ, သမံ လဒ္ဓံ ကုဒါစနံ။

၄၀။ ‘‘အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ၊

တတော သံဝေဂမာပါဒိံ, သရိတွာ ဇိနသာသနံ။

၄၁။ ‘‘ဗဟူဟိ ဒုက္ခဓမ္မေဟိ, အပ္ပမာဒရတာယ မေ၊

တဏှက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

အဇ္ဇ မေ သတ္တမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ ဝိသောသိတာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ စိတ္တဿ သမန္တိ စိတ္တဿ ဝူပသမံ, စေတောသမထမဂ္ဂဖလသမာဓီတိ အတ္ထော။

တတောတိ တသ္မာ စိတ္တဝသံ ဝတ္တေတုံ အသမတ္ထဘာဝတော။ သံဝေဂမာပါဒိန္တိ သတ္ထရိ ဓရန္တေပိ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ အသက္ကောန္တီ ပစ္ဆာ ကထံ ပါပယိဿာမီတိ သံဝေဂံ ဉာဏုတြာသံ အာပဇ္ဇိံ။ သရိတွာ ဇိနသာသနန္တိ ကာဏကစ္ဆပေါပမာဒိသတ္ထုဩဝါဒံ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၁၇၊ မ။ နိ။ ၃။၂၅၂) အနုဿရိတွာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အပရာသာမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ ဥတ္တမာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ အညတရဿ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ ဃရဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ ဝယပ္ပတ္တာ အတ္တနော အယျကာနံ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တီ ဇီဝတိ။ တေန စ သမယေန ဗန္ဓုမရာဇာ ပုဏ္ဏမီဒိဝသေ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ပုရေဘတ္တံ ဒါနာနိ ဒတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏာတိ။ အထ မဟာဇနာ ယထာ ရာဇာ ပဋိပဇ္ဇတိ, တထေဝ ပုဏ္ဏမီဒိဝသေ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ။ အထဿာ ဒါသိယာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဧတရဟိ ခေါ မဟာရာဇာ မဟာဇနာ စ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ, ယံနူနာဟံ ဥပေါသထဒိဝသေသု ဥပေါသထသီလံ သမာဒါယ ဝတ္တေယျ’’န္တိ။ သာ တထာ ကရောန္တီ သုပရိသုဒ္ဓံ ဥပေါသထသီလံ ရက္ခိတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ နာသက္ခိ။ ပဋာစာရာ ထေရီ တဿာ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ဩဝါဒမဒါသိ။ သာ တဿာ ဩဝါဒေ ဌတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၁-၂၁) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော၊

ဒိဝသေ ပုဏ္ဏမာယ သော, ဥပဝသိ ဥပေါသထံ။

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ကုမ္ဘဒါသီ အဟံ တဟိံ၊

ဒိသွာ သရာဇကံ သေနံ, ဧဝါဟံ စိန္တယိံ တဒါ။

‘‘ရာဇာပိ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ, ဥပဝသိ ဥပေါသထံ၊

သဖလံ နူန တံ ကမ္မံ, ဇနကာယော ပမောဒိတော။

‘‘ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခိတွာ, ဒုဂ္ဂစ္စဉ္စ ဒလိဒ္ဒတံ၊

မာနသံ သမ္ပဟံသိတွာ, ဥပဝသိံ ဥပေါသထံ။

‘‘အဟံ ဥပေါသထံ ကတွာ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

တေန ကမ္မေန သုကတေန, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ, ဥဗ္ဘယောဇနမုဂ္ဂတံ၊

ကူဋာဂါရဝရူပေတံ, မဟာသနသုဘူသိတံ။

‘‘အစ္ဆရာ သတသဟဿာ, ဥပတိဋ္ဌန္တိ မံ သဒါ၊

အညေ ဒေဝေ အတိက္ကမ္မ, အတိရောစာမိ သဗ္ဗဒါ။

‘‘စတုသဋ္ဌိဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

တေသဋ္ဌိစက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ။

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဟုတွာန, ဘဝေသု သံသရာမဟံ၊

သဗ္ဗတ္ထ ပဝရာ ဟောမိ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဟတ္ထိယာနံ အဿယာနံ, ရထယာနဉ္စ သီဝိကံ၊

လဘာမိ သဗ္ဗမေဝေတံ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘သောဏ္ဏမယံ ရူပိမယံ, အထောပိ ဖလိကာမယံ၊

လောဟိတင်္ဂမယဉ္စေဝ, သဗ္ဗံ ပဋိလဘာမဟံ။

‘‘ကောသေယျကမ္ဗလိယာနိ, ခေါမကပ္ပါသိကာနိ စ၊

မဟဂ္ဃါနိ စ ဝတ္ထာနိ, သဗ္ဗံ ပဋိလဘာမဟံ။

‘‘အန္နံ ပါနံ ခါဒနီယံ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဝရဂန္ဓဉ္စ မာလဉ္စ, စုဏ္ဏကဉ္စ ဝိလေပနံ၊

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကူဋာဂါရဉ္စ ပါသာဒံ, မဏ္ဍပံ ဟမ္မိယံ ဂုဟံ၊

သဗ္ဗမေတံ ပဋိလဘေ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿာဟံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

အဍ္ဎမာသေ အသမ္ပတ္တေ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဥပေါသထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၄၂။ ‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ၊

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ။

၄၃။ ‘‘သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ, ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟု၊

သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယော။

၄၄။ ‘‘တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ယထာ မံ အနုသာသိ သာ၊

သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန, နိသီဒိံ ပီတိသုခသမပ္ပိတာ၊

အဋ္ဌမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ သာ ဘိက္ခုနိံ ဥပါဂစ္ဆိံ , ယာ မေ သဒ္ဓါယိကာ အဟူတိ ယာ မယာ သဒ္ဓါတဗ္ဗာ သဒ္ဓေယျဝစနာ အဟောသိ, တံ ဘိက္ခုနိံ သာဟံ ဥပဂစ္ဆိံ ဥပသင်္ကမိံ, ပဋာစာရာထေရိံ သဒ္ဓါယ ဝဒတိ။ ‘‘သာ ဘိက္ခုနီ ဥပဂစ္ဆိ, ယာ မေ သာဓယိကာ’’တိပိ ပါဌော။ သာ ပဋာစာရာ ဘိက္ခုနီ အနုကမ္ပာယ မံ ဥပဂစ္ဆိ, ယာ မယှံ သဒတ္ထဿ သာဓိကာတိ အတ္ထော။ သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ခန္ဓာယတနဓာတုယောတိ သာ ပဋာစာရာ ထေရီ ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဣမာနိ ဒွါဒသာယတနာနိ, ဣမာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ ခန္ဓာဒိကေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တီ မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။

တဿာ ဓမ္မံ သုဏိတွာနာတိ တဿာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂပုဗ္ဗင်္ဂမံ အရိယမဂ္ဂံ ပါပေတွာ ဒေသိတသဏှသုခုမဝိပဿနာဓမ္မံ သုတွာ။ ယထာ မံ အနုသာသိ သာတိ သာ ထေရီ ယထာ မံ အနုသာသိ ဩဝဒိ, တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တီ ပဋိပတ္တိံ မတ္ထကံ ပါပေတွာပိ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံ။ ကထံ? ပီတိသုခသမပ္ပိတာတိ ဈာနမယေန ပီတိသုခေန သမင်္ဂီဘူတာ။ အဋ္ဌမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာတိ အနဝသေသံ မောဟက္ခန္ဓံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပဒါလေတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒန္တီ ပါဒေ ပသာရေသိံ။ ဣဒမေဝ စဿာ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အပရာ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိအာဒိကာ အပရာယ ဥတ္တမာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဒါသီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သာဝကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ တီဏိ မောဒကာနိ အဒါသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလဇနပဒေ အညတရသ္မိံ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တဿ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၃၀-၃၆) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ကုမ္ဘဒါသီ အဟောသဟံ၊

မမ ဘာဂံ ဂဟေတွာန, ဂစ္ဆံ ဥဒကဟာရိကာ။

‘‘ပန္ထမှိ သမဏံ ဒိသွာ, သန္တစိတ္တံ သမာဟိတံ၊

ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, မောဒကေ တီဏိဒါသဟံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဧကနဝုတိကပ္ပါနိ, ဝိနိပါတံ န ဂစ္ဆဟံ။

‘‘သမ္ပတ္တိ တံ ကရိတွာန, သဗ္ဗံ အနုဘဝိံ အဟံ၊

မောဒကေ တီဏိ ဒတွာန, ပတ္တာဟံ အစလံ ပဒံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၄၅။ ‘‘ယေ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, မဂ္ဂါ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ၊

ဘာဝိတာ တေ မယာ သဗ္ဗေ, ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတာ။

၄၆။ ‘‘သုညတဿာနိမိတ္တဿ, လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆကံ၊

ဩရသာ ဓီတာ ဗုဒ္ဓဿ, နိဗ္ဗာနာဘိရတာ သဒါ။

၄၇။ ‘‘သဗ္ဗေ ကာမာ သမုစ္ဆိန္နာ, ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာ၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ သုညတဿာနိမိတ္တဿ, လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆကန္တိ သုညတသမာပတ္တိယာ စ အနိမိတ္တသမာပတ္တိယာ စ အဟံ ယဒိစ္ဆကံ လာဘိနီ, တတ္ထ ယံ ယံ သမာပဇ္ဇိတုံ ဣစ္ဆာမိ ယတ္ထ ယတ္ထ ယဒါ ယဒါ, တံ တံ တတ္ထ တတ္ထ တဒါ တဒါ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော။ ယဒိပိ ဟိ သုညတာပ္ပဏိဟိတာဒိနာမကဿ ယဿ ကဿစိပိ မဂ္ဂဿ သုညတာဒိဘေဒံ တိဝိဓမ္ပိ ဖလံ သမ္ဘဝတိ။ အယံ ပန ထေရီ သုညတာနိမိတ္တသမာပတ္တိယောဝ သမာပဇ္ဇတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုညတဿာနိမိတ္တဿ, လာဘိနီဟံ ယဒိစ္ဆက’’န္တိ။ ယေဘုယျဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ။ နိဒဿနမတ္တမေတန္တိ အပရေ။

ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာတိ ယေ ဒေဝလောကပရိယာပန္နာ ယေ စ မနုဿလောကပရိယာပန္နာ ဝတ္ထုကာမာ, တေ သဗ္ဗေပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန မယာ သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နာ, အပရိဘောဂါရဟာ ကတာ။ ဝုတ္တဉှိ – ‘‘အဘဗ္ဗော, အာဝုသော, ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ။ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော’’တိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

အပရာ ဥတ္တမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဒန္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မာတိအာဒိကာ ဒန္တိကာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဗုဒ္ဓသုညကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သာ ဧကဒိဝသံ ကိန္နရေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တီ ဝိစရမာနာ အဒ္ဒသ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ။ ဒိသွာန ပသန္နမာနသာ ဥပသင်္ကမိတွာ သာလပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကောသလရညော ပုရောဟိတဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟေ ဝသမာနာ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂိဇ္ဈကူဋံ အဘိရုဟိတွာ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နာ ဟတ္ထာရောဟကဿ အဘိရုဟနတ္ထာယ ပါဒံ ပသာရေန္တံ ဟတ္ထိံ ဒိသွာ တဒေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၈၆-၉၆) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရီ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ။

‘‘ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ၊

သာလမာလံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ ကိန္နရီဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ဆတ္တိံသဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

မနသာ ပတ္ထိတံ မယှံ, နိဗ္ဗတ္တတိ ယထိစ္ဆိတံ။

‘‘ဒသန္နံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

ဩစိတတ္တာဝ ဟုတွာန, သံသရာမိ ဘဝေသွဟံ။

‘‘ကုသလံ ဝိဇ္ဇတေ မယှံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

ပူဇာရဟာ အဟံ အဇ္ဇ, သကျပုတ္တဿ သာသနေ။

‘‘ဝိသုဒ္ဓမနသာ အဇ္ဇ, အပေတမနပါပိကာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, သာလမာလာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

၄၈။ ‘‘ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ, ဂိဇ္ဈကူဋမှိ ပဗ္ဗတေ၊

နာဂံ ဩဂါဟမုတ္တိဏ္ဏံ, နဒီတီရမှိ အဒ္ဒသံ။

၄၉။ ‘‘ပုရိသော အင်္ကုသမာဒါယ, ‘ဒေဟိ ပါဒ’န္တိ ယာစတိ၊

နာဂေါ ပသာရယီ ပါဒံ, ပုရိသော နာဂမာရုဟိ။

၅၀။ ‘‘ဒိသွာ အဒန္တံ ဒမိတံ, မနုဿာနံ ဝသံ ဂတံ၊

တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ, ခလု တာယ ဝနံ ဂတာ’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ နာဂံ ဩဂါဟမုတ္တိဏ္ဏန္တိ ဟတ္ထိနာဂံ နဒိယံ ဩဂါဟံ ကတွာ ဩဂယှ တတော ဥတ္တိဏ္ဏံ။ ‘‘ဩဂယှ မုတ္တိဏ္ဏ’’န္တိ ဝါ ပါဌော။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ နဒီတီရမှိ အဒ္ဒသန္တိ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ အပဿိံ။

ကိံ ကရောန္တန္တိ စေတံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရိသော’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ‘ဒေဟိ ပါဒ’န္တိ ယာစတီတိ ‘‘ပါဒံ ဒေဟိ’’ဣတိ ပိဋ္ဌိအာရောဟနတ္ထံ ပါဒံ ပသာရေတုံ သညံ ဒေတိ, ယထာပရိစိတဉှိ သညံ ဒေန္တော ဣဓ ယာစတီတိ ဝုတ္တော။

ဒိသွာ အဒန္တံ ဒမိတန္တိ ပကတိယာ ပုဗ္ဗေ အဒန္တံ ဣဒါနိ ဟတ္ထာစရိယေန ဟတ္ထိသိက္ခာယ ဒမိတဒမထံ ဥပဂမိတံ။ ကီဒိသံ ဒမိတံ? မနုဿာနံ ဝသံ ဂတံ ယံ ယံ မနုဿာ အာဏာပေန္တိ, တံ တံ ဒိသွာတိ ယောဇနာ။ တတော စိတ္တံ သမာဓေသိံ, ခလု တာယ ဝနံ ဂတာတိ ခလူတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော။ တတော ဟတ္ထိဒဿနတော ပစ္ဆာ, တာယ ဟတ္ထိနော ကိရိယာယ ဟေတုဘူတာယ, ဝနံ အရညံ ဂတာ စိတ္တံ သမာဓေသိံယေဝ။ ကထံ? ‘‘အယမ္ပိ နာမ တိရစ္ဆာနဂတော ဟတ္ထီ ဟတ္ထိဒမကဿ ဝသေန ဒမထံ ဂတော, ကသ္မာ မနုဿဘူတာယ စိတ္တံ ပုရိသဒမကဿ သတ္ထု ဝသေန ဒမထံ န ဂမိဿတီ’’တိ သံဝေဂဇာတာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိနာ မမ စိတ္တံ သမာဓေသိံ အစ္စန္တသမာဓာနေန သဗ္ဗသော ကိလေသေ ခေပေသိန္တိ အတ္ထော။

ဒန္တိကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဥဗ္ဗိရိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

အမ္မ, ဇီဝါတိအာဒိကာ ဥဗ္ဗိရိယာ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဧကဒိဝသံ မာတာပိတူသု မင်္ဂလံ အနုဘဝိတုံ ဂေဟန္တရဂတေသု အဒုတိယာ သယံ ဂေဟေ ဩဟီနာ ဥပကဋ္ဌာယ ဝေလာယ ဘဂဝတော သာဝကံ ဧကံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ဂေဟဒွါရသမီပေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခံ ဒါတုကာမာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣဓ ပဝိသထာ’’တိ ဝတွာ ထေရေ ဂေဟံ ပဝိဋ္ဌေ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေါနကာဒီဟိ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ နိသီဒိ ထေရော ပညတ္တေ အာသနေ။ သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ထေရော အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဥဠာရဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥဗ္ဗိရီတိ လဒ္ဓနာမာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဟောသိ။ သာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ကောသလရညာ အတ္တနော ဂေဟံ နီတာ, ကတိပယသံဝစ္ဆရာတိက္ကမေန ဧကံ ဓီတရံ လဘိ။ တဿာ ဇီဝန္တီတိ နာမံ အကံသု။ ရာဇာ တဿာ ဓီတရံ ဒိသွာ တုဋ္ဌမာနသော ဥဗ္ဗိရိယာ အဘိသေကံ အဒါသိ။ ဓီတာ ပနဿာ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ ကာလမကာသိ။ မာတာ ယတ္ထ တဿာ သရီရနိက္ခေပေါ ကတော, တံ သုသာနံ ဂန္တွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိဒေဝတိ။ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ထောကံ နိသီဒိတွာ ဂတာ အစိရဝတီနဒိယာ တီရေ ဌတွာ ဓီတရံ အာရဗ္ဘ ပရိဒေဝတိ။ တံ ဒိသွာ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ ယထာနိသိန္နောဝ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘ကသ္မာ ဝိပ္ပလပသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘မမ ဓီတရံ အာရဗ္ဘ ဝိပ္ပလပါမိ, ဘဂဝါ’’တိ။ ‘‘ဣမသ္မိံ သုသာနေ ဈာပိတာ တဝ ဓီတရော စတုရာသီတိသဟဿမတ္တာ, တာသံ ကတရ သန္ဓာယ ဝိပ္ပလပသီ’’တိ။ တာသံ တံ တံ အာဠာဟနဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ –

၅၁။ ‘‘အမ္မ ဇီဝါတိ ဝနမှိ ကန္ဒသိ, အတ္တာနံ အဓိဂစ္ဆ ဥဗ္ဗိရိ၊

စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ, သဗ္ဗာ ဇီဝသနာမိကာ၊

ဧတမှာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာ, တာသံ ကမနုသောစသီ’’တိ။ – သဥပဍ္ဎဂါထမာဟ၊

တတ္ထ, အမ္မ, ဇီဝါတိ မာတုပစာရနာမေန ဓီတုယာ အာလပနံ, ဣဒဉ္စဿာ ဝိပ္ပလပနာကာရဒဿနံ။ ဝနမှိ ကန္ဒသီတိ ဝနမဇ္ဈေ ပရိဒေဝသိ။ အတ္တာနံ အဓိဂစ္ဆ ဥဗ္ဗိရီတိ ဥဗ္ဗိရိ တဝ အတ္တာနမေဝ တာဝ ဗုဇ္ဈဿု ယာထာဝတော ဇာနာဟိ။ စုလ္လာသီတိသဟဿာနီတိ စတုရာသီတိသဟဿာနိ။ သဗ္ဗာ ဇီဝသနာမိကာတိ တာ သဗ္ဗာပိ ဇီဝန္တိ, ယာ သမာနနာမိကာ။ ဧတမှာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာတိ ဧတမှိ သုသာနေ ဈာပိတာ။ တာသံ ကမနုသောစသီတိ တာသု ဇီဝန္တီနာမာသု စတုရာသီတိသဟဿမတ္တာသု ကံ သန္ဓာယ တွံ အနုသောစသိ အနုသောကံ အာပဇ္ဇသီတိ ဧဝံ သတ္ထာရာ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန အတ္တနော စ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ ယထာဌာတာဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၃၇-၆၀) –

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ, အဟောသိံ ဗာလိကာ တဒါ၊

မာတာ စ မေ ပိတာ စေဝ, ကမ္မန္တံ အဂမံသု တေ။

‘‘မဇ္ဈနှိကမှိ သူရိယေ, အဒ္ဒသံ သမဏံ အဟံ၊

ဝီထိယာ အနုဂစ္ဆန္တံ, အာသနံ ပညပေသဟံ။

‘‘ဂေါနကာဝိကတိကာဟိ, ပညပေတွာ မမာသနံ၊

ပသန္နစိတ္တာ သုမနာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘သန္တတ္တာ ကုထိတာ ဘူမိ, သူရော မဇ္ဈနှိကေ ဌိတော၊

မာလုတာ စ န ဝါယန္တိ, ကာလော စေဝေတ္ထ မေဟိတိ။

‘‘ပညတ္တမာသနမိဒံ, တဝတ္ထာယ မဟာမုနိ၊

အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, နိသီဒ မမ အာသနေ။

‘‘နိသီဒိ တတ္ထ သမဏော, သုဒန္တော သုဒ္ဓမာနသော၊

တဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာန, ယထာရန္ဓံ အဒါသဟံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ, အာသနေန သုနိမ္မိတံ၊

သဋ္ဌိယောဇနမုဗ္ဗေဓံ, တိံသယောဇနဝိတ္ထတံ။

‘‘သောဏ္ဏမယာ မဏိမယာ, အထောပိ ဖလိကာမယာ၊

လောဟိတင်္ဂမယာ စေဝ, ပလ္လင်္ကာ ဝိဝိဓာ မမ။

‘‘တူလိကာဝိကတိကာဟိ, ကဋ္ဋိဿစိတ္တကာဟိ စ၊

ဥဒ္ဓဧကန္တလောမီ စ, ပလ္လင်္ကာ မေ သုသဏ္ဌိတာ။

‘‘ယဒါ ဣစ္ဆာမိ ဂမနံ, ဟာသခိဍ္ဍသမပ္ပိတာ၊

သဟ ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေန, ဂစ္ဆာမိ မမ ပတ္ထိတံ။

‘‘အသီတိဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သတ္တတိစက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ။

‘‘ဘဝါဘဝေ သံသရန္တီ, မဟာဘောဂံ လဘာမဟံ၊

ဘောဂေ မေ ဦနတာ နတ္ထိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒုဝေ ဘဝေ သံသရာမိ, ဒေဝတ္တေ အထ မာနုသေ၊

အညေ ဘဝေ န ဇာနာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒုဝေ ကုလေ ပဇာယာမိ, ခတ္တိယေ စာပိ ဗြာဟ္မဏေ၊

ဥစ္စာကုလီနာ သဗ္ဗတ္ထ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒေါမနဿံ န ဇာနာမိ, စိတ္တသန္တာပနံ မမ၊

ဝေဝဏ္ဏိယံ န ဇာနာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဓာတိယော မံ ဥပဋ္ဌန္တိ, ခုဇ္ဇာ စေလာပိကာ ဗဟူ၊

အင်္ကေန အင်္ကံ ဂစ္ဆာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘အညာ နှာပေန္တိ ဘောဇေန္တိ, အညာ ရမေန္တိ မံ သဒါ၊

အညာ ဂန္ဓံ ဝိလိမ္ပန္တိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘မဏ္ဍပေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သုညာဂါရေ ဝသန္တိယာ၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, ပလ္လင်္ကော ဥပတိဋ္ဌတိ။

‘‘အယံ ပစ္ဆိမကော မယှံ, စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

အဇ္ဇာပိ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဧကာသနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ ပကာသေန္တီ –

၅၂။ ‘‘အဗ္ဗဟီ တဝ မေ သလ္လံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတံ၊

ယံ မေ သောကပရေတာယ, ဓီတုသောကံ ဗျပါနုဒိ။

၅၃။ ‘‘သာဇ္ဇ အဗ္ဗူဠှသလ္လာဟံ, နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ၊

ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ, ဥပေမိ သရဏံ မုနိ’’န္တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အဗ္ဗဟီ ဝတ မေ သလ္လံ, ဒုဒ္ဒသံ ဟဒယဿိတန္တိ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ ယာထာဝတော ဒုဒ္ဒသံ မမ စိတ္တသန္နိဿိတံ ပီဠာဇနနတော ဒုန္နီဟရဏတော အန္တော တုဒနတော စ ‘‘သလ္လ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သောကံ တဏှဉ္စ အဗ္ဗဟီ ဝတ နီဟရိ ဝတ။ ယံ မေ သောကပရေတာယာတိ ယသ္မာ သောကေန အဘိဘူတာယ မယှံ ဓီတုသောကံ ဗျပါနုဒိ အနဝသေသတော နီဟရိ, တသ္မာ အဗ္ဗဟီ ဝတ မေ သလ္လန္တိ ယောဇနာ။

သာဇ္ဇ အဗ္ဗူဠှသလ္လာဟန္တိ သာ အဟံ အဇ္ဇ သဗ္ဗသော ဥဒ္ဓဋတဏှာသလ္လာ တတော ဧဝ နိစ္ဆာတာ ပရိနိဗ္ဗုတာ။ မုနိန္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓံ တဒုပဒေသိတမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဘေဒံ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မဉ္စ, တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတံ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟသင်္ခါတံ သံဃဉ္စ, အနုတ္တရေဟိ တေဟိ ယောဇနတော သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဝိနာသနတော စ သရဏံ တာဏံ လေဏံ ပရာယဏန္တိ, ဥပေမိ ဥပဂစ္ဆာမိ ဗုဇ္ဈာမိ သေဝါမိ စာတိ အတ္ထော။

ဥဗ္ဗိရိထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သုက္ကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေတိအာဒိကာ သုက္ကာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ ဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ ပဋိဘာနဝတီ အဟောသိ။ သာ တတ္ထ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယမေဝ ကတွာ တုသိတေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တထာ သိခိဿ ဘဂဝတော, ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေတိ ဧဝံ တိဏ္ဏံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ သီလံ ရက္ခိတွာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ အဟောသိ, တထာ ကကုသန္ဓဿ, ကောဏာဂမနဿ, ကဿပဿ စ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိသုဒ္ဓသီလာ ဗဟုဿုတာ ဓမ္မကထိကာ အဟောသိ။

ဧဝံ သာ တတ္ထ တတ္ထ ဗဟုံ ပုညံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သုက္ကာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထု ရာဇဂဟပဝေသနေ လဒ္ဓပ္ပသာဒါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ ဓမ္မဒိန္နာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ တဿာ ဧဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ နစိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၄။၁၁၁-၁၄၂) –

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မဝိပဿကော။

‘‘တဒါဟံ ဗန္ဓုမတိယံ, ဇာတာ အညတရေ ကုလေ၊

ဓမ္မံ သုတွာန မုနိနော, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, ပဋိဘာနဝတီ တထာ၊

ဝိစိတ္တကထိကာ စာပိ, ဇိနသာသနကာရိကာ။

‘‘တဒါ ဓမ္မကထံ ကတွာ, ဟိတာယ ဇနတံ ဗဟုံ၊

တတော စုတာဟံ တုသိတံ, ဥပပန္နာ ယသဿိနီ။

‘‘ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, သိခီ ဝိယ သိခီ ဇိနော၊

တပန္တော ယသသာ လောကေ, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော။

‘‘တဒါပိ ပဗ္ဗဇိတွာန, ဗုဒ္ဓသာသနကောဝိဒါ၊

ဇောတေတွာ ဇိနဝါကျာနိ, တတောပိ တိဒိဝံ ဂတာ။

‘‘ဧကတ္တိံသေဝ ကပ္ပမှိ, ဝေဿဘူ နာမ နာယကော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ မဟာဉာဏီ, တဒါပိ စ တထေဝဟံ။

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ ဓမ္မဓရာ, ဇောတယိံ ဇိနသာသနံ၊

ဂန္တွာ မရုပုရံ ရမ္မံ, အနုဘောသိံ မဟာသုခံ။

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ကကုသန္ဓော ဇိနုတ္တမော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ နရသရဏော, တဒါပိ စ တထေဝဟံ။

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ မုနိမတံ, ဇောတယိတွာ ယထာယုကံ၊

တတော စုတာဟံ တိဒိဝံ, အဂံ သဘဝနံ ယထာ။

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ကောဏာဂမနနာယကော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကသရဏော, အရဏော အမတင်္ဂတော။

‘‘တဒါပိ ပဗ္ဗဇိတွာန, သာသနေ တဿ တာဒိနော၊

ဗဟုဿုတာ ဓမ္မဓရာ, ဇောတယိံ ဇိနသာသနံ။

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ကဿပေါ မုနိမုတ္တမော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကသရဏော, အရဏော မရဏန္တဂူ။

‘‘တဿာပိ နရဝီရဿ, ပဗ္ဗဇိတွာန သာသနေ၊

ပရိယာပုဋသဒ္ဓမ္မာ, ပရိပုစ္ဆာ ဝိသာရဒါ။

‘‘သုသီလာ လဇ္ဇိနီ စေဝ, တီသု သိက္ခာသု ကောဝိဒါ၊

ဗဟုံ ဓမ္မကထံ ကတွာ, ယာဝဇီဝံ မဟာမုနေ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဂိရိဗ္ဗဇပုရုတ္တမေ၊

ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ ဖီတေ, မဟာရတနသဉ္စယေ။

‘‘ယဒါ ဘိက္ခုသဟဿေန, ပရိဝုတော လောကနာယကော၊

ဥပါဂမိ ရာဇဂဟံ, သဟဿက္ခေန ဝဏ္ဏိတော။

‘‘ဒန္တော ဒန္တေဟိ သဟ ပုရာဏဇဋိလေဟိ, ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိပ္ပမုတ္တေဟိ၊

သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏော, ရာဇဂဟံ ပါဝိသိ ဘဂဝါ။

‘‘ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ တံ, သုတွာဝ ဂုဏသဉ္စယံ၊

ဗုဒ္ဓေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ပူဇယိံ တံ ယထာဗလံ။

‘‘အပရေန စ ကာလေန, ဓမ္မဒိန္နာယ သန္တိကေ၊

အဂါရာ နိက္ခမိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘ကေသေသု ဆိဇ္ဇမာနေသု, ကိလေသေ ဈာပယိံ အဟံ၊

ဥဂ္ဂဟိံ သာသနံ သဗ္ဗံ, ပဗ္ဗဇိတွာ စိရေနဟံ။

‘‘တတော ဓမ္မမဒေသေသိံ, မဟာဇနသမာဂမေ၊

ဓမ္မေ ဒေသိယမာနမှိ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု။

‘‘နေကပါဏသဟဿာနံ, တံ ဝိဒိတွာတိဝိမှိတော၊

အဘိပ္ပသန္နော မေ ယက္ခော, ဘမိတွာန ဂိရိဗ္ဗဇံ။

‘‘ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေ မနုဿာ, မဓုံ ပီတာဝ အစ္ဆရေ၊

ယေ သုက္ကံ န ဥပါသန္တိ, ဒေသေန္တိံ အမတံ ပဒံ။

‘‘တဉ္စ အပ္ပဋိဝါနီယံ, အသေစနကမောဇဝံ၊

ပိဝန္တိ မညေ သပ္ပညာ, ဝလာဟကမိဝဒ္ဓဂူ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမိ မဟာမုနေ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ဉာဏံ မမ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ပဉ္စသတဘိက္ခုနိပရိဝါရာ မဟာဓမ္မကထိကာ အဟောသိ။ သာ ဧကဒိဝသံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ပဝိသိတွာ သန္နိသိန္နာယ မဟတိယာ ပရိသာယ မဓုဘဏ္ဍံ ပီဠေတွာ သုမဓုရံ ပါယေန္တီ ဝိယ အမတေန အဘိသိဉ္စန္တီ ဝိယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ ပရိသာ စဿာ ဓမ္မကထံ ဩဟိတသောတာ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ သက္ကစ္စံ သုဏာတိ။ တသ္မိံ ခဏေ ထေရိယာ စင်္ကမနကောဋိယံ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဓမ္မဒေသနာယ ပသန္နာ ရာဇဂဟံ ပဝိသိတွာ ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ ဝိစရိတွာ တဿာ ဂုဏံ ဝိဘာဝေန္တီ –

၅၄။ ‘‘ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေ မနုဿာ, မဓုံ ပီတာဝ အစ္ဆရေ၊

ယေ သုက္ကံ န ဥပါသန္တိ, ဒေသေန္တိံ ဗုဒ္ဓသာသနံ။

၅၅။ ‘‘တဉ္စ အပ္ပဋိဝါနီယံ, အသေစနကမောဇဝံ၊

ပိဝန္တိ မညေ သပ္ပညာ, ဝလာဟကမိဝဒ္ဓဂူ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ကိံမေ ကတာ ရာဇဂဟေ မနုဿာတိ ဣမေ ရာဇဂဟေ မနုဿာ ကိံ ကတာ, ကိသ္မိံ နာမ ကိစ္စေ ဗျာဝဋာ။ မဓုံ ပီတာဝ အစ္ဆရေတိ ယထာ ဘဏ္ဍမဓုံ ဂဟေတွာ မဓုံ ပီတဝန္တော ဝိသညိနော ဟုတွာ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဧဝံ ဣမေပိ ဓမ္မသညာယ ဝိသညိနော ဟုတွာ မညေ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောန္တိ, ကေဝလံ အစ္ဆန္တိယေဝါတိ အတ္ထော။ ယေ သုက္ကံ န ဥပါသန္တိ, ဒေသေန္တိံ ဗုဒ္ဓသာသနန္တိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနံ ယာထာဝတော ဒေသေန္တိံ ပကာသေန္တိံ သုက္ကံ ထေရိံ ယေ န ဥပါသန္တိ န ပယိရုပါသန္တိ။ တေ ဣမေ ရာဇဂဟေ မနုဿာ ကိံ ကတာတိ ယောဇနာ။

တဉ္စ အပ္ပဋိဝါနီယန္တိ တဉ္စ ပန ဓမ္မံ အနိဝတ္တိတဘာဝါဝဟံ နိယျာနိကံ, အဘိက္ကန္တတာယ ဝါ ယထာ သောတုဇနသဝနမနောဟရဘာဝေန အနပနီယံ, အသေစနကံ အနာသိတ္တကံ ပကတိယာဝ မဟာရသံ တတော ဧဝ ဩဇဝန္တံ။ ‘‘ဩသဓ’’န္တိပိ ပါဠိ။ ဝဋ္ဋဒုက္ခဗျာဓိတိကိစ္ဆာယ ဩသဓဘူတံ။ ပိဝန္တိ မညေ သပ္ပညာ, ဝလာဟကမိဝဒ္ဓဂူတိ ဝလာဟကန္တရတော နိက္ခန္တံ ဥဒကံ နိရုဒကကန္တာရေ ပထဂါ ဝိယ တံ ဓမ္မံ သပ္ပညာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ ပိဝန္တိ မညေ ပိဝန္တာ ဝိယ သုဏန္တိ။

မနုဿာ တံ သုတွာ ပသန္နမာနသာ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏိံသု။ အပရဘာဂေ ထေရိယာ အာယုပရိယောသာနေ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝဝိဘာဝနတ္ထံ အညံ ဗျာကရောန္တီ –

၅၆။ ‘‘သုက္ကာ သုက္ကေဟိ ဓမ္မေဟိ, ဝီတရာဂါ သမာဟိတာ၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟန’’န္တိ။ – ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သုက္ကာတိ သုက္ကာထေရီ အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ ဒဿေတိ။ သုက္ကေဟိ ဓမ္မေဟီတိ သုပရိသုဒ္ဓေဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ။ ဝီတရာဂါ သမာဟိတာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဝီတရာဂါ အရဟတ္တဖလသမာဓိနာ သမာဟိတာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သုက္ကာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သေလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

နတ္ထိ နိဿရဏံ လောကေတိအာဒိကာ သေလာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တာ မာတာပိတူဟိ သမာနဇာတိကဿ ကုလပုတ္တဿ ဒိန္နာ, တေန သဒ္ဓိံ ဗဟူနိ ဝဿသတာနိ သုခသံဝါသံ ဝသိတွာ တသ္မိံ ကာလင်္ကတေ သယမ္ပိ အဒ္ဓဂတာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ သံဝေဂဇာတာ ကိံကုသလဂဝေသိနီ ကာလေန ကာလံ အာရာမေန အာရာမံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရံ အနုဝိစရတိ ‘‘သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’တိ။ သာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဗောဓိရုက္ခံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အသမော အသမသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော, ဒဿေတု မေ အယံ ဗောဓိ ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ နိသီဒိ။ တဿာ တထာ စိတ္တုပ္ပါဒသမနန္တရမေဝ ဗောဓိ ပဇ္ဇလိ, သဗ္ဗသောဝဏ္ဏမယာ သာခါ ဥဋ္ဌဟိံသု, သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိရောစိံသု။ သာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဂရုစိတ္တီကာရံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ တတ္ထေဝ နိသီဒိ။ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဠာရံ ပူဇာသက္ကာရံ အကာသိ။ သာ တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အာဠဝီရဋ္ဌေ အာဠဝိကဿ ရညော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သေလာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ အာဠဝိကဿ ပန ရညော ဓီတာတိ ကတွာ အာဠဝိကာတိပိ နံ ဝေါဟရန္တိ။ သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထရိ အာဠဝကံ ဒမေတွာ တဿ ဟတ္ထေ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ တေန သဒ္ဓိံ အာဠဝီနဂရံ ဥပဂတေ ဒါရိကာ ဟုတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ အဟောသိ။ သာ အပရဘာဂေ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တီ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ ပရိပက္ကဉာဏာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၆၁-၈၅) –

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ, စာရိကီ အာသဟံ တဒါ၊

အာရာမေန စ အာရာမံ, စရာမိ ကုသလတ္ထိကာ။

‘‘ကာဠပက္ခမှိ ဒိဝသေ, အဒ္ဒသံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ဗောဓိမူလေ နိသီဒဟံ။

‘‘ဂရုစိတ္တံ ဥပဋ္ဌေတွာ, သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

သောမနဿံ ပဝေဒေတွာ, ဧဝံ စိန္တေသိ တာဝဒေ။

‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတဂုဏော, အသမပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊

ဒဿေတု ပါဋိဟီရံ မေ, ဗောဓိ ဩဘာသတု အယံ။

‘‘သဟ အာဝဇ္ဇိတေ မယှံ, ဗောဓိ ပဇ္ဇလိ တာဝဒေ၊

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ အာသိ, ဒိသာ သဗ္ဗာ ဝိရောစတိ။

‘‘သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ တတ္ထ, ဗောဓိမူလေ နိသီဒဟံ၊

သတ္တမေ ဒိဝသေ ပတ္တေ, ဒီပပူဇံ အကာသဟံ။

‘‘အာသနံ ပရိဝါရေတွာ, ပဉ္စဒီပါနိ ပဇ္ဇလုံ၊

ယာဝ ဥဒေတိ သူရိယော, ဒီပါ မေ ပဇ္ဇလုံ တဒါ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘တတ္ထ မေ သုကတံ ဗျမှံ, ပဉ္စဒီပါတိ ဝုစ္စတိ၊

သဋ္ဌိယောဇနမုဗ္ဗေဓံ, တိံသယောဇနဝိတ္ထတံ။

‘‘အသင်္ခိယာနိ ဒီပါနိ, ပရိဝါရေ ဇလိံသု မေ၊

ယာဝတာ ဒေဝဘဝနံ, ဒီပါလောကေန ဇောတတိ။

‘‘ပရမ္မုခါ နိသီဒိတွာ, ယဒိ ဣစ္ဆာမိ ပဿိတုံ၊

ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ, သဗ္ဗံ ပဿာမိ စက္ခုနာ။

‘‘ယာဝတာ အဘိကင်္ခါမိ, ဒဋ္ဌုံ သုဂတဒုဂ္ဂတေ၊

တတ္ထ အာဝရဏံ နတ္ထိ, ရုက္ခေသု ပဗ္ဗတေသု ဝါ။

‘‘အသီတိဒေဝရာဇူနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ၊

သတာနံ စက္ကဝတ္တီနံ, မဟေသိတ္တမကာရယိံ။

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

ဒီပသတသဟဿာနိ, ပရိဝါရေ ဇလန္တိ မေ။

‘‘ဒေဝလောကာ စဝိတွာန, ဥပ္ပဇ္ဇိံ မာတုကုစ္ဆိယံ၊

မာတုကုစ္ဆိဂတာ သန္တီ, အက္ခိ မေ န နိမီလတိ။

‘‘ဒီပသတသဟဿာနိ, ပုညကမ္မသမင်္ဂိတာ၊

ဇလန္တိ သူတိကာဂေဟေ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, မာနသံ ဝိနိဝတ္တယိံ၊

အဇရာမတံ သီတိဘာဝံ, နိဗ္ဗာနံ ဖဿယိံ အဟံ။

‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿာဟံ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ၊

ဥပသမ္ပာဒယီ ဗုဒ္ဓေါ, ဂုဏမညာယ ဂေါတမော။

‘‘မဏ္ဍပေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သုညာဂါရေ ဝသန္တိယာ၊

တဒါ ပဇ္ဇလတေ ဒီပံ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုဝိသုဒ္ဓံ မေ, သမာဓိကုသလာ အဟံ၊

အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တာ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ။

‘‘သဗ္ဗဝေါသိတဝေါသာနာ, ကတကိစ္စာ အနာသဝါ၊

ပဉ္စဒီပါ မဟာဝီရ, ပါဒေ ဝန္ဒာမိ စက္ခုမ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒီပမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပဉ္စဒီပါနိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရီ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တီ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ သာဝတ္ထိတော နိက္ခမိတွာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ အန္ဓဝနံ ပဝိသိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ အထ နံ မာရော ဝိဝေကတော ဝိစ္ဆေဒေတုကာမော အညာတကရူပေန ဥပဂန္တွာ –

၅၇။ ‘‘နတ္ထိ နိဿရဏံ လောကေ, ကိံ ဝိဝေကေန ကာဟသိ၊

ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော, မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ’’တိ။ – ဂါထမာဟ၊

တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ လောကေ သဗ္ဗသမယေသုပိ ဥပပရိက္ခီယမာနေသု နိဿရဏံ နိဗ္ဗာနံ နာမ နတ္ထိ တေသံ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဆန္ဒသော ပဋိညာယမာနံ ဝေါဟာရမတ္တမေဝေတံ, တသ္မာ ကိံ ဝိဝေကေန ကာဟသိ ဧဝရူပေ သမ္ပန္နပဌမဝယေ ဌိတာ ဣမိနာ ကာယဝိဝေကေန ကိံ ကရိဿသိ? အထ ခေါ ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမသန္နိဿိတာ ခိဍ္ဍာရတိယော ပစ္စနုဘောဟိ။ ကသ္မာ? မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ ‘‘ယဒတ္ထံ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, တဒေဝ နိဗ္ဗာနံ နတ္ထိ, တေနေဝေတံ နာဓိဂတံ, ကာမဘောဂါ စ ပရိဟီနာ, အနတ္ထော ဝတ မယှ’’န္တိ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနီ မာ အဟောသီတိ အဓိပ္ပါယော။

တံ သုတွာ ထေရီ ‘‘ဗာလော ဝတာယံ မာရော, ယော မမ ပစ္စက္ခဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိက္ခိပတိ။ ကာမေသု စ မံ ပဝါရေတိ, မမ ခီဏာသဝဘာဝံ န ဇာနာတိ။ ဟန္ဒ နံ တံ ဇာနာပေတွာ တဇ္ဇေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ –

၅၈။ ‘‘သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, ခန္ဓာသံ အဓိကုဋ္ဋနာ၊

ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတီ ဒါနိ သာ မမ။

၅၉။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ။ – ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ၊

တတ္ထ သတ္တိသူလူပမာ ကာမာတိ ကာမာ နာမ ယေန အဓိဋ္ဌိတာ, တဿ သတ္တဿ ဝိနိဝိဇ္ဈနတော နိသိတသတ္တိ ဝိယ သူလံ ဝိယ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ခန္ဓာတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ။ အာသန္တိ တေသံ။ အဓိကုဋ္ဋနာတိ ဆိန္ဒနာဓိဋ္ဌာနာ, အစ္စာဒါနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော။ ယတော ခန္ဓေ အစ္စာဒါယ သတ္တာ ကာမေဟိ ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇံ ပါပုဏန္တိ။ ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတိ ဒါနိ သာ မမာတိ, ပါပိမ, တွံ ယံ ကာမရတိံ ရမိတဗ္ဗံ သေဝိတဗ္ဗံ ကတွာ ဝဒသိ, သာ ဒါနိ မမ နိရတိဇာတိကတ္တာ မီဠှသဒိသာ, န တာယ မမ ကောစိ အတ္ထော အတ္ထီတိ။

တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ’’တိအာဒိနာ။ တတ္ထ ဧဝံ ဇာနာဟီတိ ‘‘သဗ္ဗသော ပဟီနတဏှာဝိဇ္ဇာ’’တိ မံ ဇာနာဟိ, တတော ဧဝ ဗလဝိဓမနဝိသယာတိက္ကမနေဟိ အန္တက လာမကာစာရ, မာရ, တွံ မယာ နိဟတော ဗာဓိတော အသိ, န ပနာဟံ တယာ ဗာဓိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ထေရိယာ မာရော သန္တဇ္ဇိတော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ။ ထေရီပိ ဖလသမာပတ္တိသုခေန အန္ဓဝနေ ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှေ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ။

သေလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သောမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယံ တံ ဣသီဟိ ပတ္တဗ္ဗန္တိအာဒိကာ သောမာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ အရုဏရညော အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသီတိ သဗ္ဗံ အတီတဝတ္ထု အဘယတ္ထေရိယာ ဝတ္ထုသဒိသံ။ ပစ္စုပ္ပန္နဝတ္ထု ပန အယံ ထေရီ တတ္ထ တတ္ထ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗိမ္ဗိသာရဿ ရညော ပုရောဟိတဿ ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ သောမာတိ နာမံ အဟောသိ။ သာ ဝိညုတံ ပတ္တာ သတ္ထု ရာဇဂဟပဝေသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အပရဘာဂေ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၁။၇၁, ၈၀-၉၀) –

‘‘နဂရေ အရုဏဝတိယာ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော၊

တဿ ရညော အဟုံ ဘရိယာ, ဝါရိတံ ဝါရယာမဟံ။

‘‘ယာဝတာ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

သဗ္ဗံ အဘယတ္ထေရိယာ အပဒါနသဒိသံ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တီ ဧကဒိဝသံ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ အန္ဓဝနံ ပဝိသိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ အထ နံ မာရော ဝိဝေကတော ဝိစ္ဆေဒေတုကာမော အဒိဿမာနုရူပေါ ဥပဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ –

၆၀။ ‘‘ယံ တံ ဣသီဟိ ပတ္တဗ္ဗံ, ဌာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊

န တံ ဒွင်္ဂုလပညာယ, သက္ကာ ပပ္ပေါတုမိတ္ထိယာ’’တိ။ – ဣမံ ဂါထမာဟ၊

တဿတ္ထော – သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသနဋ္ဌေန ‘‘ဣသီ’’တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟာပညေဟိ ပတ္တဗ္ဗံ, တံ အညေဟိ ပန ဒုရဘိသမ္ဘဝံ ဒုန္နိပ္ဖါဒနီယံ။ ယံ တံ အရဟတ္တသင်္ခါတံ ပရမဿာသဋ္ဌာနံ, န တံ ဒွင်္ဂုလပညာယ နိဟီနပညာယ ဣတ္ထိယာ ပါပုဏိတုံ သက္ကာ။ ဣတ္ထိယော ဟိ သတ္တဋ္ဌဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကာလံ ဩဒနံ ပစန္တိယော ပက္ကုထိတေ ဥဒကေ တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပိတွာ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ဩဒနံ ပက္က’’န္တိ န ဇာနန္တိ, ပက္ကုထိယမာနေ ပန တဏ္ဍုလေ ဒဗ္ဗိယာ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒွီဟိ အင်္ဂုလီဟိ ပီဠေတွာ ဇာနန္တိ, တသ္မာ ဒွင်္ဂုလိပညာယာတိ ဝုတ္တာ။

တံ သုတွာ ထေရီ မာရံ အပသာဒေန္တီ –

၆၁။ ‘‘ဣတ္ထိဘာဝေါ နော ကိံ ကယိရာ, စိတ္တမှိ သုသမာဟိတေ၊

ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှိ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော။

၆၂။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ။ –

ဣတရာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဣတ္ထိဘာဝေါ နော ကိံ ကယိရာတိ မာတုဂါမဘာဝေါ အမှာကံ ကိံ ကရေယျ, အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ကီဒိသံ ဝိဗန္ဓံ ဥပ္ပါဒေယျ။ စိတ္တမှိ သုသမာဟိတေတိ စိတ္တေ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိနာ သုဋ္ဌု သမာဟိတေ။ ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှီတိ တတော အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ပဝတ္တမာနေ။ သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတောတိ စတုသစ္စဓမ္မံ ပရိညာဒိဝိဓိနာ သမ္မဒေဝ ပဿတော။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ပါပိမ, ဣတ္ထီ ဝါ ဟောတု ပုရိသော ဝါ, အဂ္ဂမဂ္ဂေ အဓိဂတေ အရဟတ္တံ ဟတ္ထဂတမေဝါတိ။

ဣဒါနိ တဿ အတ္တနာ အဓိဂတဘာဝံ ဥဇုကမေဝ ဒဿေန္တီ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ’’တိ ဂါထမာဟ။ သာ ဝုတ္တတ္ထာယေဝ။

သောမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တိကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုက္ကနိပါတော

၁။ ဘဒ္ဒါကာပိလာနီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

စတုက္ကနိပါတေ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါတိအာဒိကာ ဘဒ္ဒါယ ကာပိလာနိယာ ထေရိယာ ဂါထာ။ သာ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပတိကုလံ ဂန္တွာ, ဧကဒိဝသံ အတ္တနော နနန္ဒာယ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောန္တီ တာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတေ ဒိန္နေ ‘‘အယံ ဣမဿ ဒါနံ ဒတွာ ဥဠာရသမ္ပတ္တိံ လဘိဿတီ’’တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလဿ ပူရေတွာ အဒါသိ။ မဟာဇနော ဂရဟိ – ‘‘ဗာလေ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တေ ကိံ အပရဇ္ဈီ’’တိ? သာ တေသံ ဝစနေန လဇ္ဇမာနာ ပုန ပတ္တံ ဂဟေတွာ ကလလံ နီဟရိတွာ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ စတုမဓုရဿ ပူရေတွာ ဥပရိ အာသိတ္တေန ပဒုမဂဗ္ဘဝဏ္ဏေန သပ္ပိနာ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ယထာ အယံ ပိဏ္ဍပါတော ဩဘာသဇာတော, ဧဝံ ဩဘာသဇာတံ မေ သရီရံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ။ သာ တတော စဝိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ ပုဗ္ဗကမ္မဖလေန ဒုဂ္ဂန္ဓသရီရာ မနုဿေဟိ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟုတွာ သံဝေဂဇာတာ အတ္တနော အာဘရဏေဟိ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကံ ကာရေတွာ ဘဂဝတော စေတိယေ ပတိဋ္ဌပေသိ, ဥပ္ပလဟတ္ထေန စ ပူဇံ အကာသိ။ တေနဿာ သရီရံ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ သုဂန္ဓံ မနောဟရံ ဇာတံ။ သာ ပတိနော ပိယာ မနာပါ ဟုတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တတ္ထာပိ ယာဝဇီဝံ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝိတွာ, တတော စုတာ ဗာရာဏသိရညော ဓီတာ ဟုတွာ တတ္ထ ဒေဝသမ္ပတ္တိသဒိသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ စိရကာလံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥပဋ္ဌဟိတွာ, တေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု သံဝေဂဇာတာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥယျာနေ ဝသန္တီ ဈာနာနိ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတာ သာဂလနဂရေ ကောသိယဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏကုလဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟတာ ပရိဟာရေန ဝဍ္ဎိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟာတိတ္ထဂါမေ ပိပ္ဖလိကုမာရဿ ဂေဟံ နီတာ။ တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတုံ နိက္ခန္တေ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ မဟန္တဉ္စ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထာယ နိက္ခမိတွာ ပဉ္စ ဝဿာနိ တိတ္ထိယာရာမေ ပဝိသိတွာ အပရဘာဂေ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၂၄၄-၃၁၃) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘တဒါဟု ဟံသဝတိယံ, ဝိဒေဟော နာမ နာမတော၊

သေဋ္ဌီ ပဟူတရတနော, တဿ ဇာယာ အဟောသဟံ။

‘‘ကဒါစိ သော နရာဒိစ္စံ, ဥပေစ္စ သပရိဇ္ဇနော၊

ဓမ္မမဿောသိ ဗုဒ္ဓဿ, သဗ္ဗဒုက္ခဘယပ္ပဟံ။

‘‘သာဝကံ ဓုတဝါဒါနံ, အဂ္ဂံ ကိတ္တေသိ နာယကော၊

သုတွာ သတ္တာဟိကံ ဒါနံ, ဒတွာ ဗုဒ္ဓဿ တာဒိနော။

‘‘နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ၊

သ ဟာသယန္တော ပရိသံ, တဒါ ဟိ နရပုင်္ဂဝေါ။

‘‘သေဋ္ဌိနော အနုကမ္ပာယ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ၊

လစ္ဆသေ ပတ္ထိတံ ဌာနံ, နိဗ္ဗုတော ဟောဟိ ပုတ္တက။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတော ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ၊

မေတ္တစိတ္တော ပရိစရိ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ။

‘‘သာသနံ ဇောတယိတွာန, သော မဒ္ဒိတွာ ကုတိတ္ထိယေ၊

ဝေနေယျံ ဝိနယိတွာ စ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

‘‘နိဗ္ဗုတေ တမှိ လောကဂ္ဂေ, ပူဇနတ္ထာယ သတ္ထုနော၊

ဉာတိမိတ္တေ သမာနေတွာ, သဟ တေဟိ အကာရယိ။

‘‘သတ္တယောဇနိကံ ထူပံ, ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ရတနာမယံ၊

ဇလန္တံ သတရံသိံဝ, သာလရာဇံဝ ဖုလ္လိတံ။

‘‘သတ္တသတသဟဿာနိ, ပါတိယော တတ္ထ ကာရယိ၊

နဠဂ္ဂီ ဝိယ ဇောတန္တီ, ရတနေဟေဝ သတ္တဟိ။

‘‘ဂန္ဓတေလေန ပူရေတွာ, ဒီပါနုဇ္ဇလယီ တဟိံ၊

ပူဇနတ္ထာယ မဟေသိဿ, သဗ္ဗဘူတာနုကမ္ပိနော။

‘‘သတ္တသတသဟဿာနိ, ပုဏ္ဏကုမ္ဘာနိ ကာရယိ၊

ရတနေဟေဝ ပုဏ္ဏာနိ, ပူဇနတ္ထာယ မဟေသိနော။

‘‘မဇ္ဈေ အဋ္ဌဋ္ဌကုမ္ဘီနံ, ဥဿိတာ ကဉ္စနဂ္ဃိယော၊

အတိရောစန္တိ ဝဏ္ဏေန, သရဒေဝ ဒိဝါကရော။

‘‘စတုဒွါရေသု သောဘန္တိ, တောရဏာ ရတနာမယာ၊

ဥဿိတာ ဖလကာ ရမ္မာ, သောဘန္တိ ရတနာမယာ။

‘‘ဝိရောစန္တိ ပရိက္ခိတ္တာ, အဝဋံသာ သုနိမ္မိတာ၊

ဥဿိတာနိ ပဋာကာနိ, ရတနာနိ ဝိရောစရေ။

‘‘သုရတ္တံ သုကတံ စိတ္တံ, စေတိယံ ရတနာမယံ၊

အတိရောစတိ ဝဏ္ဏေန, သသဉ္ဈောဝ ဒိဝါကရော။

‘‘ထူပဿ ဝေဒိယော တိဿော, ဟရိတာလေန ပူရယိ၊

ဧကံ မနောသိလာယေကံ, အဉ္ဇနေန စ ဧကိကံ။

‘‘ပူဇံ ဧတာဒိသံ ရမ္မံ, ကာရေတွာ ဝရဝါဒိနော၊

အဒါသိ ဒါနံ သံဃဿ, ယာဝဇီဝံ ယထာဗလံ။

‘‘သဟာဝ သေဋ္ဌိနာ တေန, တာနိ ပုညာနိ သဗ္ဗသော၊

ယာဝဇီဝံ ကရိတွာန, သဟာဝ သုဂတိံ ဂတာ။

‘‘သမ္ပတ္တိယောနုဘောတွာန, ဒေဝတ္တေ အထ မာနုသေ၊

ဆာယာ ဝိယ သရီရေန, သဟ တေနေဝ သံသရိံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မဝိပဿကော။

‘‘တဒါယံ ဗန္ဓုပတိယံ, ဗြာဟ္မဏော သာဓုသမ္မတော၊