ထေရီဂါထာ-အဋ္ဌကထာ

‘‘ဤဒိသေ ဝိပိနေ ရမ္မေ, ဌိတောယံ နဝယောဗ္ဗနေ၊

ဝသန္တမိဝ ကန္တေန, ရူပေန စ သမနွိတော။

‘‘နိသိန္နော ရုက္ခမူလမှိ, မုဏ္ဍော သံဃာဋိပါရုတော၊

ဈာယတေ ဝတယံ ဘိက္ခု, ဟိတွာ ဝိသယဇံ ရတိံ။

‘‘နနု နာမ ဂဟဋ္ဌေန, ကာမံ ဘုတွာ ယထာသုခံ၊

ပစ္ဆာ ဇိဏ္ဏေန ဓမ္မောယံ, စရိတဗ္ဗော သုဘဒ္ဒကော။

‘‘သုညကန္တိ ဝိဒိတွာန, ဂန္ဓဂေဟံ ဇိနာလယံ၊

ဥပေတွာ ဇိနမဒ္ဒက္ခံ, ဥဒယန္တံ ဝ ဘာကရံ။

‘‘ဧကကံ သုခမာသီနံ, ဗီဇမာနံ ဝရိတ္ထိယာ၊

ဒိသွာနေဝံ ဝိစိန္တေသိံ, နာယံ လူခေါ နရာသဘော။

‘‘သာ ကညာ ကနကာဘာသာ, ပဒုမာနနလောစနာ၊

ဗိမ္ဗောဋ္ဌီ ကုန္ဒဒသနာ, မနောနေတ္တရသာယနာ။

‘‘ဟေမဒေါလာဘသဝနာ, ကလိကာကာရသုတ္ထနီ၊

ဝေဒိမဇ္ဈာဝ သုဿောဏီ, ရမ္ဘောရု စာရုဘူသနာ။

‘‘ရတ္တံသကုပသံဗျာနာ, နီလမဋ္ဌနိဝါသနာ၊

အတပ္ပနေယျရူပေန, ဟာသဘာဝသမနွိတာ။

‘‘ဒိသွာ တမေဝံ စိန္တေသိံ, အဟောယမဘိရူပိနီ၊

န မယာနေန နေတ္တေန, ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ကုဒါစနံ။

‘‘တတော ဇရာဘိဘူတာ သာ, ဝိဝဏ္ဏာ ဝိကတာနနာ၊

ဘိန္နဒန္တာ သေတသိရာ, သလာလာ ဝဒနာသုစိ။

‘‘သံခိတ္တကဏ္ဏာ သေတက္ခီ, လမ္ဗာသုဘပယောဓရာ၊

ဝလိဝိတတသဗ္ဗင်္ဂီ, သိရာဝိတတဒေဟိနီ။

‘‘နတင်္ဂါ ဒဏ္ဍဒုတိယာ, ဥပ္ဖါသုလိကတာ ကိသာ၊

ပဝေဓမာနာ ပတိတာ, နိဿသန္တီ မုဟုံ မုဟုံ။

‘‘တတော မေ အာသိ သံဝေဂေါ, အဗ္ဘုတော လောမဟံသနော၊

ဓိရတ္ထု ရူပံ အသုစိံ, ရမန္တေ ယတ္ထ ဗာလိသာ။

‘‘တဒါ မဟာကာရုဏိကော, ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂမာနသံ၊

ဥဒဂ္ဂစိတ္တော သုဂတော, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ ခေမေ သမုဿယံ၊

ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတံ။

‘‘အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ၊

သတိ ကာယဂတာ တျတ္ထု, နိဗ္ဗိဒါ ဗဟုလာ ဘဝ။

‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ၊

အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ကာယေ ဆန္ဒံ ဝိရာဇယ။

‘‘အနိမိတ္တဉ္စ ဘာဝေဟိ, မာနာနုသယမုဇ္ဇဟ၊

တတော မာနာဘိသမယာ, ဥပသန္တာ စရိဿသိ။

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ, သယံ ကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလံ၊

ဧတမ္ပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ, အနပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယ။

‘‘တတော ကလ္လိတစိတ္တံ မံ, ဉတွာန နရသာရထိ၊

မဟာနိဒါနံ ဒေသေသိ, သုတ္တန္တံ ဝိနယာယ မေ။

‘‘သုတွာ သုတ္တန္တသေဋ္ဌံ တံ, ပုဗ္ဗသညမနုဿရိံ၊

တတ္ထ ဌိတာဝဟံ သန္တီ, ဓမ္မစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ။

‘‘နိပတိတွာ မဟေသိဿ, ပါဒမူလမှိ တာဝဒေ၊

အစ္စယံ ဒေသနတ္ထာယ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘နမော တေ သဗ္ဗဒဿာဝိ, နမော တေ ကရုဏာကရ၊

နမော တေ တိဏ္ဏသံသာရ, နမော တေ အမတံ ဒဒ။

‘‘ဒိဋ္ဌိဂဟနပက္ခန္ဒာ, ကာမရာဂဝိမောဟိတာ၊

တယာ သမ္မာ ဥပါယေန, ဝိနီတာ ဝိနယေ ရတာ။

‘‘အဒဿနေန ဝိဘောဂါ, တာဒိသာနံ မဟေသိနံ၊

အနုဘောန္တိ မဟာဒုက္ခံ, သတ္တာ သံသာရသာဂရေ။

‘‘ယဒါဟံ လောကသရဏံ, အရဏံ အရဏန္တဂုံ၊

နာဒ္ဒသာမိ အဒူရဋ္ဌံ, ဒေသယာမိ တမစ္စယံ။

‘‘မဟာဟိတံ ဝရဒဒံ, အဟိတောတိ ဝိသင်္ကိတာ၊

နောပေသိံ ရူပနိရတာ, ဒေသယာမိ တမစ္စယံ။

‘‘တဒါ မဓုရနိဂ္ဃေါသော, မဟာကာရုဏိကော ဇိနော၊

အဝေါစ တိဋ္ဌ ခေမေတိ, သိဉ္စန္တော အမတေန မံ။

‘‘တဒါ ပကမျ သိရသာ, ကတွာ စ နံ ပဒက္ခိဏံ၊

ဂန္တွာ ဒိသွာ နရပတိံ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘အဟော သမ္မာ ဥပါယော တေ, စိန္တိတောယမရိန္ဒမ၊

ဝနဒဿနကာမာယ, ဒိဋ္ဌော နိဗ္ဗာနတော မုနိ။

‘‘ယဒိ တေ ရုစ္စတေ ရာဇ, သာသနေ တဿ တာဒိနော၊

ပဗ္ဗဇိဿာမိ ရူပေဟံ, နိဗ္ဗိန္နာ မုနိဝါဏိနာ။

‘‘အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, တဒါဟ သ မဟီပတိ၊

အနုဇာနာမိ တေ ဘဒ္ဒေ, ပဗ္ဗဇ္ဇာ တဝ သိဇ္ဈတု။

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာ တဒါ စာဟံ, အဒ္ဓမာသေ ဥပဋ္ဌိတေ၊

ဒီပေါဒယဉ္စ ဘေဒဉ္စ, ဒိသွာ သံဝိဂ္ဂမာနသာ။

‘‘နိဗ္ဗိန္နာ သဗ္ဗသင်္ခါရေ, ပစ္စယာကာရကောဝိဒါ၊

စတုရောဃေ အတိက္ကမ္မ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ အာသိံ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ စာပိ ဘဝါမဟံ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသ, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ပရိသုဒ္ဓံ မမ ဉာဏံ, ဥပ္ပန္နံ ဗုဒ္ဓသာသနေ။

‘‘ကုသလာဟံ ဝိသုဒ္ဓီသု, ကထာဝတ္ထုဝိသာရဒါ၊

အဘိဓမ္မနယညူ စ, ဝသိပ္ပတ္တာမှိ သာသနေ။

‘‘တတော တောရဏဝတ္ထုသ္မိံ, ရညာ ကောသလသာမိနာ၊

ပုစ္ဆိတာ နိပုဏေ ပဉှေ, ဗျာကရောန္တီ ယထာတထံ။

‘‘တဒါ သ ရာဇာ သုဂတံ, ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆထ၊

တထေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ယထာ တေ ဗျာကတာ မယာ။

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ၊

မဟာပညာနမဂ္ဂါတိ, ဘိက္ခုနီနံ နရုတ္တမော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၂၈၉-၃၈၃)၊

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝိဟရန္တိယာ ဣမိဿာ ထေရိယာ သတိပိ အညာသံ ခီဏာသဝတ္ထေရီနံ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယံ တတ္ထ ပန ကတာဓိကာရတာယ မဟာပညာဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ။ တထာ ဟိ နံ ဘဂဝါ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ပဋိပါဋိယာ ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ ခေမာ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၃၅-၂၃၆) မဟာပညတာယ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ တံ ဧကဒိဝသံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ မာရော ပါပိမာ တရုဏရူပေန ဥပသင်္ကမိတွာ ကာမေဟိ ပလောဘေန္တော –

၁၃၉။ ‘‘ဒဟရာ တွံ ရူပဝတီ, အဟမ္ပိ ဒဟရော ယုဝါ၊

ပဉ္စင်္ဂိကေန တုရိယေန, ဧဟိ ခေမေ ရမာမသေ’’တိ။ – ဂါထမာဟ၊

တဿတ္ထော – ခေမေ, တွံ တရုဏပ္ပတ္တာ, ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ ရူပသမ္ပန္နာ, အဟမ္ပိ တရုဏော ယုဝါ, တသ္မာ မယံ ယောဗ္ဗညံ အခေပေတွာ ပဉ္စင်္ဂိကေန တုရိယေန ဝဇ္ဇမာနေန ဧဟိ ကာမခိဍ္ဍာရတိယာ ရမာမ ကီဠာမာတိ။

တံ သုတွာ သာ ကာမေသု သဗ္ဗဓမ္မေသု စ အတ္တနော ဝိရတ္တဘာဝံ တဿ စ မာရဘာဝံ အတ္တာဘိနိဝေသေသု သတ္တေသု အတ္တနော ထာမဂတံ အပ္ပသာဒံ ကတကိစ္စတဉ္စ ပကာသေန္တီ –

၁၄၀။ ‘‘ဣမိနာ ပူတိကာယေန, အာတုရေန ပဘင်္ဂုနာ၊

အဋ္ဋိယာမိ ဟရာယာမိ, ကာမတဏှာ သမူဟတာ။

၁၄၁။ ‘‘သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, ခန္ဓာသံ အဓိကုဋ္ဋနာ၊

ယံ တွံ ကာမရတိံ ဗြူသိ, အရတီ ဒါနိ သာ မမ။

၁၄၂။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောခန္ဓော ပဒါလိတော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တက။

၁၄၃။ ‘‘နက္ခတ္တာနိ နမဿန္တာ, အဂ္ဂိံ ပရိစရံ ဝနေ၊

ယထာဘုစ္စမဇာနန္တာ, ဗာလာ သုဒ္ဓိမမညထ။

၁၄၄။ ‘‘အဟဉ္စ ခေါ နမဿန္တီ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ပုရိသုတ္တမံ၊

ပမုတ္တာ သဗ္ဗဒုက္ခေဟိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ အဂ္ဂိံ ပရိစရံ ဝနေတိ တပေါဝနေ အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပရိစရန္တော။ ယထာဘုစ္စမဇာနန္တာတိ ပဝတ္တိယော ယထာဘူတံ အပရိဇာနန္တာ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ။

ခေမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သုဇာတာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

အလင်္ကတာ သုဝသနာတိအာဒိကာ သုဇာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာကေတနဂရေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ မာတာပိတူဟိ သမာနဇာတိကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဒိန္နာ ဟုတွာ ပတိကုလံ ဂတာ။ တတ္ထ တေန သဒ္ဓိံ သုခသံဝါသံ ဝသန္တီ ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ နက္ခတ္တကီဠံ ကီဠိတွာ ပရိဇနေန သဒ္ဓိံ နဂရံ အာဂစ္ဆန္တီ အဉ္ဇနဝနေ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ တဿာ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေတွာ ကလ္လစိတ္တတံ ဉတွာ ဥပရိ သာမုက္ကံသိကံ ဓမ္မဒေသနံ ပကာသေသိ။ သာ ဒေသနာဝသာနေ အတ္တနော ကတာဓိကာရတာယ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ စ, သတ္ထု စ ဒေသနာဝိလာသေန ယထာနိသိန္နာဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ သာမိကဉ္စ မာတာပိတရော စ အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထုအာဏာယ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၁၄၅။ ‘‘အလင်္ကတာ သုဝသနာ, မာလိနီ စန္ဒနောက္ခိတာ၊

သဗ္ဗာဘရဏသဉ္ဆန္နာ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတာ။

၁၄၆။ ‘‘အန္နံ ပါနဉ္စ အာဒါယ, ခဇ္ဇံ ဘောဇ္ဇံ အနပ္ပကံ၊

ဂေဟတော နိက္ခမိတွာန, ဥယျာနမဘိဟာရယိံ။

၁၄၇။ ‘‘တတ္ထ ရမိတွာ ကီဠိတွာ, အာဂစ္ဆန္တီ သကံ ဃရံ၊

ဝိဟာရံ ဒဋ္ဌုံ ပါဝိသိံ, သာကေတေ အဉ္ဇနံ ဝနံ။

၁၄၈။ ‘‘ဒိသွာန လောကပဇ္ဇောတံ, ဝန္ဒိတွာန ဥပါဝိသိံ၊

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, အနုကမ္ပာယ စက္ခုမာ။

၁၄၉။ ‘‘သုတွာ စ ခေါ မဟေသိဿ, သစ္စံ သမ္ပဋိဝိဇ္ဈဟံ၊

တတ္ထေဝ ဝိရဇံ ဓမ္မံ, ဖုသယိံ အမတံ ပဒံ။

၁၅၀။ ‘‘တတော ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, အမောဃံ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အလင်္ကတာတိ ဝိဘူသိတာ။ တံ ပန အလင်္ကတာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဝသနာ မာလိနီ စန္ဒနောက္ခိတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မာလိနီတိ မာလာဓာရိနီ။ စန္ဒနောက္ခိတာတိ စန္ဒနာနုလိတ္တာ။ သဗ္ဗာဘရဏသဉ္ဆန္နာတိ ဟတ္ထူပဂါဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာဘရဏေဟိ အလင်္ကာရဝသေန သဉ္ဆာဒိတသရီရာ။

အန္နံ ပါနဉ္စ အာဒါယ, ခဇ္ဇံ ဘောဇ္ဇံ အနပ္ပကန္တိ သာလိဩဒနာဒိအန္နံ, အမ္ဗပါနာဒိပါနံ, ပိဋ္ဌခါဒနီယာဒိခဇ္ဇံ, အဝသိဋ္ဌံ အာဟာရသင်္ခါတံ ဘောဇ္ဇဉ္စ ပဟူတံ ဂဟေတွာ။ ဥယျာနမဘိဟာရယိန္တိ နက္ခတ္တကီဠာဝသေန ဥယျာနံ ဥပနေသိံ။ အန္နပါနာဒိံ တတ္ထ အာနေတွာ သဟ ပရိဇနေန ကီဠန္တီ ရမန္တီ ပရိစာရေသိန္တိ အဓိပ္ပါယော။

သာကေတေ အဉ္ဇနံ ဝနန္တိ သာကေတသမီပေ အဉ္ဇနဝနေ ဝိဟာရံ ပါဝိသိံ။

လောကပဇ္ဇောတန္တိ ဉာဏပဇ္ဇောတေန လောကဿ ပဇ္ဇောတဘူတံ။

ဖုသယိန္တိ ဖုသိံ, အဓိဂစ္ဆိန္တိ အတ္ထော။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သုဇာတာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အနောပမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥစ္စေ ကုလေတိအာဒိကာ အနောပမာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယေ ဓမ္မေ ပရိဗြူဟိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာကေတနဂရေ မဇ္ဈဿ နာမ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိယာ အနောပမာတိ နာမံ အဟောသိ။ တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဗဟူ သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇမဟာမတ္တာ ရာဇာနော စ ပိတု ဒူတံ ပါဟေသုံ – ‘‘အတ္တနော ဓီတရံ အနောပမံ ဒေဟိ, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ တေ ဒဿာမာ’’တိ။ သာ တံ သုတွာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ‘‘ဃရာဝါသေန မယှံ အတ္ထော နတ္ထီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဒေသနာနုသာရေန ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ တံ ဥဿုက္ကာပေန္တီ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ တတိယဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ သာ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ သတ္ထုအာဏာယ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပဂန္တွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၁၅၁။ ‘‘ဥစ္စေ ကုလေ အဟံ ဇာတာ, ဗဟုဝိတ္တေ မဟဒ္ဓနေ၊

ဝဏ္ဏရူပေန သမ္ပန္နာ, ဓီတာ မဇ္ဈဿ အတြဇာ။

၁၅၂။ ‘‘ပတ္ထိတာ ရာဇပုတ္တေဟိ, သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ ဂိဇ္ဈိတာ၊

ပိတု မေ ပေသယီ ဒူတံ, ဒေထ မယှံ အနောပမံ။

၁၅၃။ ‘‘ယတ္တကံ တုလိတာ ဧသာ, တုယှံ ဓီတာ အနောပမာ၊

တတော အဋ္ဌဂုဏံ ဒဿံ, ဟိရညံ ရတနာနိ စ။

၁၅၄။ ‘‘သာဟံ ဒိသွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, လောကဇေဋ္ဌံ အနုတ္တရံ၊

တဿ ပါဒါနိ ဝန္ဒိတွာ, ဧကမန္တံ ဥပါဝိသိံ။

၁၅၅။ ‘‘သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, အနုကမ္ပာယ ဂေါတမော၊

နိသိန္နာ အာသနေ တသ္မိံ, ဖုသယိံ တတိယံ ဖလံ။

၁၅၆။ ‘‘တတော ကေသာနိ ဆေတွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

အဇ္ဇ မေ သတ္တမီ ရတ္တိ, ယတော တဏှာ ဝိသေသိတာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဥစ္စေ ကုလေတိ ဥဠာရတမေ ဝေဿကုလေ။ ဗဟုဝိတ္တေတိ အလင်္ကာရာဒိပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ။ မဟဒ္ဓနေတိ နိဓာနဂတဿေဝ စတ္တာရီသကောဋိပရိမာဏဿ မဟတော ဓနဿ အတ္ထိဘာဝေန မဟဒ္ဓနေ အဟံ ဇာတာတိ ယောဇနာ။ ဝဏ္ဏရူပေန သမ္ပန္နာတိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နာ စေဝ ရူပသမ္ပန္နာ စ, သိနိဒ္ဓဘာသုရာယ ဆဝိသမ္ပတ္တိယာ ဝတ္ထာဘရဏာဒိသရီရာဝယဝသမ္ပတ္တိယာ စ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော။ ဓီတာ မဇ္ဈဿ အတြဇာတိ မဇ္ဈနာမဿ သေဋ္ဌိနော ဩရသာ ဓီတာ။

ပတ္ထိတာ ရာဇပုတ္တေဟီတိ ‘‘ကထံ နု ခေါ တံ လဘေယျာမာ’’တိ ရာဇကုမာရေဟိ အဘိပတ္ထိတာ။ သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ ဂိဇ္ဈိတာတိ တထာ သေဋ္ဌိကုမာရေဟိပိ အဘိဂိဇ္ဈိတာ ပစ္စာသီသိတာ။ ဒေထ မယှံ အနောပမန္တိ ရာဇပုတ္တာဒယော ‘‘ဒေထ မယှံ အနောပမံ ဒေထ မယှ’’န္တိ ပိတု သန္တိကေ ဒူတံ ပေသယိံသု။

ယတ္တကံ တုလိတာ ဧသာတိ ‘‘တုယှံ ဓီတာ အနောပမာ ယတ္တကံ ဓနံ အဂ္ဃတီ’’တိ တုလိတာ လက္ခဏညူဟိ ပရိစ္ဆိန္နာ, ‘‘တတော အဋ္ဌဂုဏံ ဒဿာမီ’’တိ ပိတု မေ ပေသယိ ဒူတန္တိ ယောဇနာ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

အနောပမာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဗုဒ္ဓ ဝီရ နမော တျတ္ထူတိအာဒိကာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ရတ္တညူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ, ကဿပဿ စ ဘဂဝတော အန္တရေ အမှာကဉ္စ ဘဂဝတော ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ဗာရာဏသိယံ ပဉ္စန္နံ ဒါသိသတာနံ ဇေဋ္ဌိကာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထ သာ ဝဿူပနာယိကသမယေ ပဉ္စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော ဣသိပတနေ ဩတရိတွာ, နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဣသိပတနမေဝ ဂန္တွာ, ဝဿူပနာယိကသမယေ ကုဋိယာ အတ္ထာယ ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသန္တေ ဒိသွာ, တာ ဒါသိယော တာသံ အတ္တနော စ သာမိကေ သမာဒပေတွာ စင်္ကမာဒိပရိဝါရသမ္ပန္နာ ပဉ္စ ကုဋိယော ကာရေတွာ, မဉ္စပီဌပါနီယပရိဘောဇနီယဘာဇနာဒီနိ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ တေမာသံ တတ္ထေဝ ဝသနတ္ထာယ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဝါရဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသုံ။ ယာ အတ္တနော ဝါရဒိဝသေ ဘိက္ခံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, တဿာ သယံ သကဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒေတိ။ ဧဝံ တေမာသံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပဝါရဏာယ သမ္ပတ္တာယ ဧကေကံ ဒါသိံ ဧကေကံ သာဋကံ ဝိဿဇ္ဇာပေသိ။ ပဉ္စထူလသာဋကသတာနိ အဟေသုံ။ တာနိ ပရိဝတ္တာပေတွာ ပဉ္စန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ တိစီဝရာနိ ကတွာ အဒါသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တာသံ ပဿန္တီနံယေဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ အဂမံသု။

တာပိ သဗ္ဗာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တာသံ ဇေဋ္ဌိကာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ ပေသကာရဂါမေ ပေသကာရဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တေ ပဉ္စသတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ သမ္ပိယာယမာနာ သဗ္ဗေ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခံ အဒါသိ။ တေ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနမေဝ အဂမံသု။ သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ အမှာကံ သတ္ထု နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဒေဝဒဟနဂရေ မဟာသုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဂေါတမီတိဿာ ဂေါတ္တာဂတမေဝ နာမံ အဟောသိ၊ မဟာမာယာယ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ။ လက္ခဏပါဌကာပိ ‘‘ဣမာသံ ဒွိန္နမ္ပိ ကုစ္ဆိယံ ဝသိတာ ဒါရကာ စက္ကဝတ္တိနော ဘဝိဿန္တီ’’တိ ဗျာကရိံသု။ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ဒွေပိ မင်္ဂလံ ကတွာ အတ္တနော ဃရံ အဘိနေသိ။

အပရဘာဂေ အမှာကံ သတ္ထရိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုပုဗ္ဗေန တတ္ထ တတ္ထ ဝေနေယျာနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တေ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ အထ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ သတ္ထာရံ ဧကဝါရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနာ အလဘိတွာ ဒုတိယဝါရံ ကေသေ ဆိန္ဒာပေတွာ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ကလဟဝိဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာပရိယောသာနေ (သု။ နိ။ ၈၆၈ အာဒယော) နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပဉ္စန္နံ သကျကုမာရသတာနံ ပါဒပရိစာရိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဝေသာလိံ ဂန္တွာ အာနန္ဒတ္ထေရံ သတ္ထာရံ ယာစာပေတွာ အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ (အ။ နိ။ ၈။၅၁၊ စူဠဝ။ ၄၀၃) ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ ပဋိလဘိ။ ဣတရာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ အဟေသုံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ ဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတမေဝ။

ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ ပန မဟာပဇာပတိဂေါတမီ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ အထဿာ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တီ န စိရဿေဝ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ သေသာ ပန ပဉ္စသတာ ဘိက္ခုနိယော နန္ဒကောဝါဒပရိယောသာနေ (မ။ နိ။ ၃။၃၉၈ အာဒယော) ဆဠဘိညာ အဟေသုံ။ အထေကဒိဝသံ သတ္ထာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော မဟာပဇာပတိဂေါတမိံ ရတ္တညူနံ ဘိက္ခုနီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တီ ကတညုတာယ ဌတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဂုဏာဘိတ္ထဝနပုဗ္ဗကဥပကာရကဝိဘာဝနာမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တီ –

၁၅၇။ ‘‘ဗုဒ္ဓဝီရ နမော တျတ္ထု, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမ၊

ယော မံ ဒုက္ခာ ပမောစေသိ, အညဉ္စ ဗဟုကံ ဇနံ။

၁၅၈။ ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခံ ပရိညာတံ, ဟေတုတဏှာ ဝိသောသိတာ၊

ဘာဝိတော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, နိရောဓော ဖုသိတော မယာ။

၁၅၉။ ‘‘မာတာ ပုတ္တော ပိတာ ဘာတာ, အယျကာ စ ပုရေ အဟုံ၊

ယထာဘုစ္စမဇာနန္တီ, သံသရိံဟံ အနိဗ္ဗိသံ။

၁၆၀။ ‘‘ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါ, အန္တိမောယံ သမုဿယော၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

၁၆၁။ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ၊

သမဂ္ဂေ သာဝကေ ပဿေ, ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဝန္ဒနာ။

၁၆၂။ ‘‘ဗဟူနံ ဝတ အတ္ထာယ, မာယာ ဇနယိ ဂေါတမံ၊

ဗျာဓိမရဏတုန္နာနံ, ဒုက္ခက္ခန္ဓံ ဗျပါနုဒီ’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဝီရာတိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓေသု ဝီရ, သဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဟိ ဥတ္တမဝီရိယေဟိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယနိပ္ဖတ္တိယာ ဝိဇိတဝိဇယတ္တာ ဝီရာ နာမ။ ဘဂဝါ ပန ဝီရိယပါရမိပါရိပူရိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဝီရိယာဓိဋ္ဌာနေန သာတိသယစတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ တဿာ စ ဝေနေယျသန္တာနေ သမ္မဒေဝ ပတိဋ္ဌာပိတတ္တာ ဝိသေသတော ဝီရိယယုတ္တတာယ ဝီရောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ။ နမော တျတ္ထူတိ နမော နမက္ကာရော တေ ဟောတု။ သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမာတိ အပဒါဒိဘေဒေသု သတ္တေသု သီလာဒိဂုဏေဟိ ဥတ္တမော ဘဂဝါ။ တဒေကဒေသံ သတ္ထုပကာရဂုဏံ ဒဿေတုံ, ‘‘ယော မံ ဒုက္ခာ ပမောစေသိ, အညဉ္စ ဗဟုကံ ဇန’’န္တိ ဝတွာ အတ္တနော ဒုက္ခာ ပမုတ္တဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တီ ‘‘သဗ္ဗဒုက္ခ’’န္တိ ဂါထမာဟ။

ပုန ယတော ပမောစေသိ, တံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဧကဒေသေန ဒဿေန္တီ ‘‘မာတာ ပုတ္တော’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ယထာဘုစ္စမဇာနန္တီတိ ပဝတ္တိဟေတုအာဒိံ ယထာဘူတံ အနဝဗုဇ္ဈန္တီ။ သံသရိံဟံ အနိဗ္ဗိသန္တိ သံသာရသမုဒ္ဒေ ပတိဋ္ဌံ အဝိန္ဒန္တီ အလဘန္တီ ဘဝါဒီသု အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန သံသရိံ အဟန္တိ ကထေန္တီ အာဟ ‘‘မာတာ ပုတ္တော’’တိအာဒိ။ ယသ္မိံ ဘဝေ ဧတဿ မာတာ အဟောသိ, တတော အညသ္မိံ ဘဝေ တဿေဝ ပုတ္တော, တတော အညသ္မိံ ဘဝေ ပိတာ ဘာတာ အဟူတိ အတ္ထော။

‘‘ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ’’တိ ဂါထာယပိ အတ္တနော ဒုက္ခတော ပမုတ္တဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတိ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌော ဟိ မေ သော ဘဂဝါတိ သော ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌလောကုတ္တရဓမ္မဒဿနေန ဉာဏစက္ခုနာ မယာ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌော။ ယော ဟိ ဓမ္မံ ပဿတိ, သော ဘဂဝန္တံ ပဿတိ နာမ။ ယထာဟ – ‘‘ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတီ’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၇)။

အာရဒ္ဓဝီရိယေတိ ပဂ္ဂဟိတဝီရိယေ။ ပဟိတတ္တေတိ နိဗ္ဗာနံ ပေသိတစိတ္တေ။ နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေတိ အပတ္တဿ ပတ္တိယာ ပတ္တဿ ဝေပုလ္လတ္ထာယ သဗ္ဗကာလံ ထိရပရက္ကမေ။ သမဂ္ဂေတိ သီလဒိဋ္ဌိသာမညေန သံဟတဘာဝေန သမဂ္ဂေ။ သတ္ထုဒေသနာယ သဝနန္တေ ဇာတတ္တာ သာဝကေ, ‘‘ဣမေ မဂ္ဂဋ္ဌာ ဣမေ ဖလဋ္ဌာ’’တိ ယာထာဝတော ပဿတိ။ ဧသာ ဗုဒ္ဓါန ဝန္ဒနာတိ ယာ သတ္ထု ဓမ္မသရီရဘူတဿ အရိယသာဝကာနံ အရိယဘာဝဘူတဿ စ လောကုတ္တရဓမ္မဿ အတ္တပစ္စက္ခကိရိယာ, ဧသာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ သာဝကဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဝန္ဒနာ ယာထာဝတော ဂုဏနိန္နတာ။

‘‘ဗဟူနံ ဝတ အတ္ထာယာ’’တိ ဩသာနဂါထာယပိ သတ္ထု လောကဿ ဗဟူပကာရတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

အထေကဒါ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ သတ္ထရိ ဝေသာလိယံ ဝိဟရန္တေ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ သယံ ဝေသာလိယံ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဝိဟရန္တီ ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေတွာ ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿဇာတာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရေ အာဝဇ္ဇေန္တီ တေသံ ခီဏဘာဝံ ဉတွာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ မနောဘာဝနီယေ စ ထေရေ သဗ္ဗေဝ သဗြဟ္မစရိယေ အာပုစ္ဆိတွာ ဣဓေဝ အာဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ’’န္တိ။ ယထာ စ ထေရိယာ, ဧဝံ တဿာ ပရိဝါရဘူတာနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုနိသတာနံ ပရိဝိတက္ကော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၉၇-၂၈၈) –

‘‘ဧကဒါ လောကပဇ္ဇောတော, ဝေသာလိယံ မဟာဝနေ၊

ကူဋာဂါရေ ကုသာလာယံ, ဝသတေ နရသာရထိ။

‘‘တဒါ ဇိနဿ မာတုစ္ဆာ, မဟာဂေါတမိ ဘိက္ခုနီ၊

တဟိံ ကတေ ပုရေ ရမ္မေ, ဝသီ ဘိက္ခုနုပဿယေ။

‘‘ဘိက္ခုနီဟိ ဝိမုတ္တာဟိ, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ၊

ရဟောဂတာယ တဿေဝံ, စိတဿာသိ ဝိတက္ကိတံ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ, သာဝကဂ္ဂယုဂဿ ဝါ၊

ရာဟုလာနန္ဒနန္ဒာနံ, နာဟံ လစ္ဆာမိ ပဿိတုံ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနာ, သာဝကဂ္ဂယုဂဿ ဝါ၊

မဟာကဿပနန္ဒာနံ, အာနန္ဒရာဟုလာန စ။

‘‘ပဋိကစ္စာယုသင်္ခါရံ, ဩသဇ္ဇိတွာန နိဗ္ဗုတိံ၊

ဂစ္ဆေယျံ လောကနာထေန, အနုညာတာ မဟေသိနာ။

‘‘တထာ ပဉ္စသတာနမ္ပိ, ဘိက္ခုနီနံ ဝိတက္ကိတံ၊

အာသိ ခေမာဒိကာနမ္ပိ, ဧတဒေဝ ဝိတက္ကိတံ။

‘‘ဘူမိစာလော တဒါ အသိ, နာဒိတာ ဒေဝဒုန္ဒုဘီ၊

ဥပဿယာဓိဝတ္ထာယော, ဒေဝတာ သောကပီဠိတာ။

‘‘ဝိလပန္တာ သုကရုဏံ, တတ္ထဿူနိ ပဝတ္တယုံ၊

မိတ္တာ ဘိက္ခုနိယော တာဟိ, ဥပဂန္တွာန ဂေါတမိံ။

‘‘နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝုံ၊

တတ္ထ တောယလဝါသိတ္တာ, မယမယျေ ရဟောဂတာ။

‘‘သာ စလာ စလိတာ ဘူမိ, နာဒိတာ ဒေဝဒုန္ဒုဘီ၊

ပရိဒေဝါ စ သုယျန္တေ, ကိမတ္ထံ နူန ဂေါတမီ။

‘‘တဒါ အဝေါစ သာ သဗ္ဗံ, ယထာပရိဝိတက္ကိတံ၊

တာယောပိ သဗ္ဗာ အာဟံသု, ယထာပရိဝိတက္ကိတံ။

‘‘ယဒိ တေ ရုစိတံ အယျေ, နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သိဝံ၊

နိဗ္ဗာယိဿာမ သဗ္ဗာပိ, ဗုဒ္ဓါနုညာယ သုဗ္ဗတေ။

‘‘မယံ သဟာဝ နိက္ခန္တာ, ဃရာပိ စ ဘဝါပိ စ၊

သဟာယေဝ ဂမိဿာမ, နိဗ္ဗာနံ ပဒမုတ္တမံ။

‘‘နိဗ္ဗာနာယ ဝဇန္တီနံ, ကိံ ဝက္ခာမီတိ သာ ဝဒံ၊

သဟ သဗ္ဗာဟိ နိဂ္ဂဉ္ဆိ, ဘိက္ခုနီနိလယာ တဒါ။

‘‘ဥပဿယေ ယာဓိဝတ္ထာ, ဒေဝတာ တာ ခမန္တု မေ၊

ဘိက္ခုနီနိလယဿေဒံ, ပစ္ဆိမံ ဒဿနံ မမ။

‘‘န ဇရာ မစ္စု ဝါ ယတ္ထ, အပ္ပိယေဟိ သမာဂမော၊

ပိယေဟိ န ဝိယောဂေါတ္ထိ, တံ ဝဇိဿံ အသင်္ခတံ။

‘‘အဝီတရာဂါ တံ သုတွာ, ဝစနံ သုဂတောရသာ၊

သောကဋ္ဋာ ပရိဒေဝိံသု, အဟော နော အပ္ပပုညတာ။

‘‘ဘိက္ခုနီနိလယော သုညော, ဘူတော တာဟိ ဝိနာ အယံ၊

ပဘာတေ ဝိယ တာရာယော, န ဒိဿန္တိ ဇိနောရသာ။

‘‘နိဗ္ဗာနံ ဂေါတမီ ယာတိ, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ၊

နဒီသတေဟိဝ သဟ, ဂင်္ဂါ ပဉ္စဟိ သာဂရံ။

‘‘ရထိယာယ ဝဇန္တိယော, ဒိသွာ သဒ္ဓါ ဥပါသိကာ၊

ဃရာ နိက္ခမ္မ ပါဒေသု, နိပစ္စ ဣဒမဗြဝုံ။

‘‘ပသီဒဿု မဟာဘောဂေ, အနာထာယော ဝိဟာယ နော၊

တယာ န ယုတ္တာ နိဗ္ဗာတုံ, ဣစ္ဆဋ္ဋာ ဝိလပိံသု တာ။

‘‘တာသံ သောကပဟာနတ္ထံ, အဝေါစ မဓုရံ ဂိရံ၊

ရုဒိတေန အလံ ပုတ္တာ, ဟာသကာလောယမဇ္ဇ ဝေါ။

‘‘ပရိညာတံ မယာ ဒုက္ခံ, ဒုက္ခဟေတု ဝိဝဇ္ဇိတော၊

နိရောဓော မေ သစ္ဆိကတော, မဂ္ဂေါ စာပိ သုဘာဝိတော။

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ။

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော။

‘‘ဗုဒ္ဓေါ တဿ စ သဒ္ဓမ္မော, အနူနော ယာဝ တိဋ္ဌတိ၊

နိဗ္ဗာတုံ တာဝ ကာလော မေ, မာ မံ သောစထ ပုတ္တိကာ။

‘‘ကောဏ္ဍညာနန္ဒနန္ဒာဒီ, တိဋ္ဌန္တိ ရာဟုလော ဇိနော၊

သုခိတော သဟိတော သံဃော, ဟတဒဗ္ဗာ စ တိတ္ထိယာ။

‘‘ဩက္ကာကဝံသဿ ယသော, ဥဿိတော မာရမဒ္ဒနော၊

နနု သမ္ပတိ ကာလော မေ, နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပုတ္တိကာ။

‘‘စိရပ္ပဘုတိ ယံ မယှံ, ပတ္ထိတံ အဇ္ဇ သိဇ္ဈတေ၊

အာနန္ဒဘေရိကာလောယံ, ကိံ ဝေါ အဿူဟိ ပုတ္တိကာ။

‘‘သစေ မယိ ဒယာ အတ္ထိ, ယဒိ စတ္ထိ ကတညုတာ၊

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ သဗ္ဗာ, ကရောထ ဝီရိယံ ဒဠှံ။

‘‘ထီနံ အဒါသိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ယာစိတော မယာ၊

တသ္မာ ယထာဟံ နန္ဒိဿံ, တထာ တမနုတိဋ္ဌထ။

‘‘တာ ဧဝမနုသာသိတွာ, ဘိက္ခုနီဟိ ပုရက္ခတာ၊

ဥပေစ္စ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

‘‘အဟံ သုဂတ တေ မာတာ, တွဉ္စ ဝီရ ပိတာ မမ၊

သဒ္ဓမ္မသုခဒ နာထ, တယိ ဇာတာမှိ ဂေါတမ။

‘‘သံဝဒ္ဓိတောယံ သုဂတ, ရူပကာယော မယာ တဝ၊

အနိန္ဒိတော ဓမ္မကာယော, မမ သံဝဒ္ဓိတော တယာ။

‘‘မုဟုတ္တံ တဏှာသမဏံ, ခီရံ တွံ ပါယိတော မယာ၊

တယာဟံ သန္တမစ္စန္တံ, ဓမ္မခီရဉှိ ပါယိတာ။

‘‘ဗန္ဓနာရက္ခဏေ မယှံ, အဏဏော တွံ မဟာမုနေ၊

ပုတ္တကာမာ ထိယော ယာစံ, လဘန္တိ တာဒိသံ သုတံ။

‘‘မန္ဓာတာဒိနရိန္ဒာနံ, ယာ မာတာ သာ ဘဝဏ္ဏဝေ၊

နိမုဂ္ဂါဟံ တယာ ပုတ္တ, တာရိတာ ဘဝသာဂရာ။

‘‘ရညော မာတာ မဟေသီတိ, သုလဘံ နာမမိတ္ထိနံ၊

ဗုဒ္ဓမာတာတိ ယံ နာမံ, ဧတံ ပရမဒုလ္လဘံ။

‘‘တဉ္စ လဒ္ဓံ မဟာဝီရ, ပဏိဓာနံ မမံ တယာ၊

အဏုကံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ, တံ သဗ္ဗံ ပူရိတံ မယာ။

‘‘ပရိနိဗ္ဗာတုမိစ္ဆာမိ, ဝိဟာယေမံ ကဠေဝရံ၊

အနုဇာနာဟိ မေ ဝီရ, ဒုက္ခန္တကရ နာယက။

‘‘စက္ကင်္ကုသဓဇာကိဏ္ဏေ, ပါဒေ ကမလကောမလေ၊

ပသာရေဟိ ပဏာမံ တေ, ကရိဿံ ပုတ္တဥတ္တမေ။

‘‘သုဝဏ္ဏရာသိသင်္ကာသံ, သရီရံ ကုရု ပါကဋံ၊

ကတွာ ဒေဟံ သုဒိဋ္ဌံ တေ, သန္တိံ ဂစ္ဆာမိ နာယက။

‘‘ဒွတ္တိံသလက္ခဏူပေတံ, သုပ္ပဘာလင်္ကတံ တနုံ၊

သဉ္ဈာဃနာဝ ဗာလက္ကံ, မာတုစ္ဆံ ဒဿယီ ဇိနော။

‘‘ဖုလ္လာရဝိန္ဒသံကာသေ, တရုဏာဒိစ္စသပ္ပဘေ၊

စက္ကင်္ကိတေ ပါဒတလေ, တတော သာ သိရသာ ပတိ။

‘‘ပဏမာမိ နရာဒိစ္စ, အာဒိစ္စကုလကေတုကံ၊

ပစ္ဆိမေ မရဏေ မယှံ, န တံ ဣက္ခာမဟံ ပုနော။

‘‘ဣတ္ထိယော နာမ လောကဂ္ဂ, သဗ္ဗဒေါသာကရာ မတာ၊

ယဒိ ကော စတ္ထိ ဒေါသော မေ, ခမဿု ကရုဏာကရ။

‘‘ဣတ္ထိကာနဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, ဟံ တံ ယာစိံ ပုနပ္ပုနံ၊

တတ္ထ စေ အတ္ထိ ဒေါသော မေ, တံ ခမဿု နရာသဘ။

‘‘မယာ ဘိက္ခုနိယော ဝီရ, တဝါနုညာယ သာသိတာ၊

တတြ စေ အတ္ထိ ဒုန္နီတံ, တံ ခမဿု ခမာဓိပ။

‘‘အက္ခန္တေ နာမ ခန္တဗ္ဗံ, ကိံ ဘဝေ ဂုဏဘူသနေ၊

ကိမုတ္တရံ တေ ဝတ္ထာမိ, နိဗ္ဗာနာယ ဝဇန္တိယာ။

‘‘သုဒ္ဓေ အနူနေ မမ ဘိက္ခုသံဃေ, လောကာ ဣတော နိဿရိတုံ ခမန္တေ၊

ပဘာတကာလေ ဗျသနင်္ဂတာနံ, ဒိသွာန နိယျာတိဝ စန္ဒလေခါ။

‘‘တဒေတရာ ဘိက္ခုနိယော ဇိနဂ္ဂံ, တာရာဝ စန္ဒာနုဂတာ သုမေရုံ၊

ပဒက္ခိဏံ ကစ္စ နိပစ္စ ပါဒေ, ဌိတာ မုခန္တံ သမုဒိက္ခမာနာ။

‘‘န တိတ္တိပုဗ္ဗံ တဝ ဒဿနေန, စက္ခုံ န သောတံ တဝ ဘာသိတေန၊

စိတ္တံ မမံ ကေဝလမေကမေဝ, ပပ္ပုယျ တံ ဓမ္မရသေန တိတ္တိ။

‘‘နဒတော ပရိသာယံ တေ, ဝါဒိတဗ္ဗပဟာရိနော၊

ယေ တေ ဒက္ခန္တိ ဝဒနံ, ဓညာ တေ နရပုင်္ဂဝ။

‘‘ဒီဃင်္ဂုလီ တမ္ဗနခေ, သုဘေ အာယတပဏှိကေ၊

ယေ ပါဒေ ပဏမိဿန္တိ, တေပိ ဓညာ ဂုဏန္ဓရ။

‘‘မဓုရာနိ ပဟဋ္ဌာနိ, ဒေါသဂ္ဃါနိ ဟိတာနိ စ၊

ယေ တေ ဝါကျာနိ သုယျန္တိ, တေပိ ဓညာ နရုတ္တမ။

‘‘ဓညာဟံ တေ မဟာဝီရ, ပါဒပူဇနတပ္ပရာ၊

တိဏ္ဏသံသာရကန္တာရာ, သုဝါကျေန သိရီမတော။

‘‘တတော သာ အနုသာဝေတွာ, ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ သုဗ္ဗတာ၊

ရာဟုလာနန္ဒနန္ဒေ စ, ဝန္ဒိတွာ ဣဒမဗြဝိ။

‘‘အာသီဝိသာလယသမေ, ရောဂါဝါသေ ကဠေဝရေ၊

နိဗ္ဗိန္ဒာ ဒုက္ခသံဃာဋေ, ဇရာမရဏဂေါစရေ။

‘‘နာနာကလိမလာကိဏ္ဏေ, ပရာယတ္တေ နိရီဟကေ၊

တေန နိဗ္ဗာတုမိစ္ဆာမိ, အနုမညထ ပုတ္တကာ။

‘‘နန္ဒော ရာဟုလဘဒ္ဒေါ စ, ဝီတသောကာ နိရာသဝါ၊

ဌိတာစလဋ္ဌိတိ ထိရာ, ဓမ္မတမနုစိန္တယုံ။

‘‘ဓိရတ္ထု သင်္ခတံ လောလံ, အသာရံ ကဒလူပမံ၊

မာယာမရီစိသဒိသံ, ဣတ္တရံ အနဝဋ္ဌိတံ။

‘‘ယတ္ထ နာမ ဇိနဿာယံ, မာတုစ္ဆာ ဗုဒ္ဓပေါသိကာ၊

ဂေါတမီ နိဓနံ ယာတိ, အနိစ္စံ သဗ္ဗသင်္ခတံ။

‘‘အာနန္ဒော စ တဒါ သေခေါ, သောကဋ္ဋော ဇိနဝစ္ဆလော၊

တတ္ထဿူနိ ကရောန္တော သော, ကရုဏံ ပရိဒေဝတိ။

‘‘ဟာ သန္တိံ ဂေါတမီ ယာတိ, နူန ဗုဒ္ဓေါပိ နိဗ္ဗုတိံ၊

ဂစ္ဆတိ န စိရေနေဝ, အဂ္ဂိရိဝ နိရိန္ဓနော။

‘‘ဧဝံ ဝိလာပမာနံ တံ, အာနန္ဒံ အာဟ ဂေါတမီ၊

သုတသာဂရဂမ္ဘီရ, ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာန တပ္ပရ။

‘‘န ယုတ္တံ သောစိတုံ ပုတ္တ, ဟာသကာလေ ဥပဋ္ဌိတေ၊

တယာ မေ သရဏံ ပုတ္တ, နိဗ္ဗာနံ တမုပါဂတံ။

‘‘တယာ တာတ သမဇ္ဈိဋ္ဌော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ နော၊

မာ ပုတ္တ ဝိမနော ဟောဟိ, သဖလော တေ ပရိဿမော။

‘‘ယံ န ဒိဋ္ဌံ ပုရာဏေဟိ, တိတ္ထိကာစရိယေဟိပိ၊

တံ ပဒံ သုကုမာရီဟိ, သတ္တဝဿာဟိ ဝေဒိတံ။

‘‘ဗုဒ္ဓသာသနပါလေတ, ပစ္ဆိမံ ဒဿနံ တဝ၊

တတ္ထ ဂစ္ဆာမဟံ ပုတ္တ, ဂတော ယတ္ထ န ဒိဿတေ။

‘‘ကဒါစိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော, ခိပီ လောကဂ္ဂနာယကော၊

တဒါဟံ အာသီသဝါစံ, အဝေါစံ အနုကမ္ပိကာ။

‘‘စိရံ ဇီဝ မဟာဝီရ, ကပ္ပံ တိဋ္ဌ မဟာမုနေ၊

သဗ္ဗလောကဿ အတ္ထာယ, ဘဝဿု အဇရာမရော။

‘‘တံ တထာဝါဒိနိံ ဗုဒ္ဓေါ, မမံ သော ဧတဒဗြဝိ၊

န ဟေဝံ ဝန္ဒိယာ ဗုဒ္ဓါ, ယထာ ဝန္ဒသိ ဂေါတမီ။

‘‘ကထံ စရဟိ သဗ္ဗညူ, ဝန္ဒိတဗ္ဗာ တထာဂတာ၊

ကထံ အဝန္ဒိယာ ဗုဒ္ဓါ, တံ မေ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော။

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ၊

သမဂ္ဂေ သာဝကေ ပဿ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါနဝန္ဒနံ။

‘‘တတော ဥပဿယံ ဂန္တွာ, ဧကိကာဟံ ဝိစိန္တယိံ၊

သမဂ္ဂပရိသံ နာထော, ရောဓေသိ တိဘဝန္တဂေါ။

‘‘ဟန္ဒာဟံ ပရိနိဗ္ဗိဿံ, မာ ဝိပတ္တိတမဒ္ဒသံ၊

ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, ဒိသွာန ဣသိသတ္တမံ။

‘‘ပရိနိဗ္ဗာနကာလံ မေ, အာရောစေသိံ ဝိနာယကံ၊

တတော သော သမနုညာသိ, ကာလံ ဇာနာဟိ ဂေါတမီ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝါ။

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ, မမ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

‘‘ထီနံ ဓမ္မာဘိသမယေ, ယေ ဗာလာ ဝိမတိံ ဂတာ၊

တေသံ ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနတ္ထံ, ဣဒ္ဓိံ ဒဿေဟိ ဂေါတမီ။

‘‘တဒါ နိပစ္စ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဥပ္ပတိတွာန အမ္ဗရံ၊

ဣဒ္ဓီ အနေကာ ဒဿေသိ, ဗုဒ္ဓါနုညာယ ဂေါတမီ။

‘‘ဧကိကာ ဗဟုဓာ အာသိ, ဗဟုဓာ စေကိကာ တထာ၊

အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝံ, တိရောကုဋ္ဋံ တိရောနဂံ။

‘‘အသဇ္ဇမာနာ အဂမာ, ဘူမိယမ္ပိ နိမုဇ္ဇထ၊

အဘိဇ္ဇမာနေ ဥဒကေ, အဂဉ္ဆိ မဟိယာ ယထာ။

‘‘သကုဏီဝ တထာကာသေ, ပလ္လင်္ကေန ကမီ တဒါ၊

ဝသံ ဝတ္တေသိ ကာယေန, ယာဝ ဗြဟ္မနိဝေသနံ။

‘‘သိနေရုံ ဒဏ္ဍံ ကတွာန, ဆတ္တံ ကတွာ မဟာမဟိံ၊

သမူလံ ပရိဝတ္တေတွာ, ဓာရယံ စင်္ကမီ နဘေ။

‘‘ဆဿူရောဒယကာလေဝ, လောကဉ္စာကာသိ ဓူမိကံ၊

ယုဂန္တေ ဝိယ လောကံ သာ, ဇာလာမာလာကုလံ အကာ။

‘‘မုစလိန္ဒံ မဟာသေလံ, မေရုမူလနဒန္တရေ၊

သာသပါရိဝ သဗ္ဗာနိ, ဧကေနဂ္ဂဟိ မုဋ္ဌိနာ။

‘‘အင်္ဂုလဂ္ဂေန ဆာဒေသိ, ဘာကရံ သနိသာကရံ၊

စန္ဒသူရသဟဿာနိ, အာဝေဠမိဝ ဓာရယိ။

‘‘စတုသာဂရတောယာနိ, ဓာရယီ ဧကပါဏိနာ၊

ယုဂန္တဇလဒါကာရံ, မဟာဝဿံ ပဝဿထ။

‘‘စက္ကဝတ္တိံ သပရိသံ, မာပယီ သာ နဘတ္တလေ၊

ဂရုဠံ ဒွိရဒံ သီဟံ, ဝိနဒန္တံ ပဒဿယိ။

‘‘ဧကိကာ အဘိနိမ္မိတွာ, အပ္ပမေယျံ ဘိက္ခုနီဂဏံ၊

ပုန အန္တရဓာပေတွာ, ဧကိကာ မုနိမဗြဝိ။

‘‘မာတုစ္ဆာ တေ မဟာဝီရ, တဝ သာသနကာရိကာ၊

အနုပ္ပတ္တာ သကံ အတ္ထံ, ပါဒေ ဝန္ဒာမိ စက္ခုမ။

‘‘ဒဿေတွာ ဝိဝိဓာ ဣဒ္ဓီ, ဩရောဟိတွာ နဘတ္တလာ၊

ဝန္ဒိတွာ လောကပဇ္ဇောတံ, ဧကမန္တံ နိသီဒိ သာ။

‘‘သာ ဝီသဝဿသတိကာ, ဇာတိယာဟံ မဟာမုနေ၊

အလမေတ္တာဝတာ ဝီရ, နိဗ္ဗာယိဿာမိ နာယက။

‘‘တဒါတိဝိမှိတာ သဗ္ဗာ, ပရိသာ သာ ကတဉ္ဇလီ၊

အဝေါစယျေ ကထံ အာသိ, အတုလိဒ္ဓိပရက္ကမာ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာမစ္စကုလေ အဟုံ၊

သဗ္ဗောပကာရသမ္ပန္နေ, ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ။

‘‘ကဒါစိ ပိတုနာ သဒ္ဓိံ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတာ၊

မဟတာ ပရိဝါရေန, တံ ဥပေစ္စ နရာသဘံ။

‘‘ဝါသဝံ ဝိယ ဝဿန္တံ, ဓမ္မမေဃံ အနာသဝံ၊

သရဒါဒိစ္စသဒိသံ, ရံသိဇာလသမုဇ္ဇလံ။

‘‘ဒိသွာ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သုတွာ စဿ သုဘာသိတံ၊

မာတုစ္ဆံ ဘိက္ခုနိံ အဂ္ဂေ, ဌပေန္တံ နရနာယကံ။

‘‘သုတွာ ဒတွာ မဟာဒါနံ, သတ္တာဟံ တဿ တာဒိနော၊

သသံဃဿ နရဂ္ဂဿ, ပစ္စယာနိ ဗဟူနိ စ။

‘‘နိပစ္စ ပါဒမူလမှိ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ၊

တတော မဟာပရိသတိံ, အဝေါစ ဣသိသတ္တမော။

‘‘ယာ သသံဃံ အဘောဇေသိ, သတ္တာဟံ လောကနာယကံ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ၊

ဂေါတမီ နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝိကာ။

‘‘တဿ ဗုဒ္ဓဿ မာတုစ္ဆာ, ဇီဝိတာပါဒိကာ အယံ၊

ရတ္တညူနဉ္စ အဂ္ဂတ္တံ, ဘိက္ခုနီနံ လဘိဿတိ။

‘‘တံ သုတွာန ပမောဒိတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ၊

ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌိတွာ, တတော ကာလင်္ကတာ အဟံ။

‘‘တာဝတိံသေသု ဒေဝေသု, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိသု၊

နိဗ္ဗတ္တာ ဒသဟင်္ဂေဟိ, အညေ အဘိဘဝိံ အဟံ။

‘‘ရူပသဒ္ဒေဟိ ဂန္ဓေဟိ, ရသေဟိ ဖုသနေဟိ စ၊

အာယုနာပိ စ ဝဏ္ဏေန, သုခေန ယသသာပိ စ။

‘‘တထေဝါဓိပတေယျေန, အဓိဂယှ ဝိရောစဟံ၊

အဟောသိံ အမရိန္ဒဿ, မဟေသီ ဒယိတာ တဟိံ။

‘‘သံသာရေ သံသရန္တီဟံ, ကမ္မဝါယုသမေရိတာ၊

ကာသိဿ ရညော ဝိသယေ, အဇာယိံ ဒါသဂါမကေ။

‘‘ပဉ္စဒါသသတာနူနာ, နိဝသန္တိ တဟိံ တဒါ၊

သဗ္ဗေသံ တတ္ထ ယော ဇေဋ္ဌော, တဿ ဇာယာ အဟောသဟံ။

‘‘သယမ္ဘုနော ပဉ္စသတာ, ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသုံ၊

တေ ဒိသွာန အဟံ တုဋ္ဌာ, သဟ သဗ္ဗာဟိ ဣတ္ထိဘိ။

‘‘ပူဂါ ဟုတွာဝ သဗ္ဗာယော, စတုမာသေ ဥပဋ္ဌဟုံ၊

တိစီဝရာနိ ဒတွာန, သံသရိမှ သသာမိကာ။

‘‘တတော စုတာ သဗ္ဗာပိ တာ, တာဝတိံသဂတာ မယံ၊

ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ ဒေဝဒဟေ ပုရေ။

‘‘ပိတာ အဉ္ဇနသက္ကော မေ, မာတာ မမ သုလက္ခဏာ၊

တတော ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ, သုဒ္ဓေါဒနဃရံ ဂတာ။

‘‘သေသာ သကျကုလေ ဇာတာ, သကျာနံ ဃရမာဂမုံ၊

အဟံ ဝိသိဋ္ဌာ သဗ္ဗာသံ, ဇိနဿာပါဒိကာ အဟုံ။

‘‘မမ ပုတ္တောဘိနိက္ခမ္မ, ဗုဒ္ဓေါ အာသိ ဝိနာယကော၊

ပစ္ဆာဟံ ပဗ္ဗဇိတွာန, သတေဟိ သဟ ပဉ္စဟိ။

‘‘သာကိယာနီဟိ ဓီရာဟိ, သဟ သန္တိသုခံ ဖုသိံ၊

ယေ တဒါ ပုဗ္ဗဇာတိယံ, အမှာကံ အာသု သာမိနော။

‘‘သဟပုညဿ ကတ္တာရော, မဟာသမယကာရကာ၊

ဖုသိံသု အရဟတ္တံ တေ, သုဂတေနာနုကမ္ပိတာ။

‘‘တဒေတရာ ဘိက္ခုနိယော, အာရုဟိံသု နဘတ္တလံ၊

သံဂတာ ဝိယ တာရာယော, ဝိရောစိံသု မဟိဒ္ဓိကာ။

‘‘ဣဒ္ဓီ အနေကာ ဒဿေသုံ, ပိဠန္ဓဝိကတိံ ယထာ၊

ကမ္မာရော ကနကဿေဝ, ကမ္မညဿ သုသိက္ခိတော။

‘‘ဒဿေတွာ ပါဋိဟီရာနိ, ဝိစိတ္တာနိ ဗဟူနိ စ၊

တောသေတွာ ဝါဒိပဝရံ, မုနိံ သပရိသံ တဒါ။

‘‘ဩရောဟိတွာန ဂဂနာ, ဝန္ဒိတွာ ဣသိသတ္တမံ၊

အနုညာတာ နရဂ္ဂေန, ယထာဌာနေ နိသီဒိသုံ။

‘‘အဟောနုကမ္ပိကာ အမှံ, သဗ္ဗာသံ စိရ ဂေါတမီ၊

ဝါသိတာ တဝ ပုညေဟိ, ပတ္တာ နော အာသဝက္ခယံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ အမှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂီဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမ အနာသဝါ။

‘‘သွာဂတံ ဝတ နော အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ ဟောမ မဟာမုနေ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝါ။

‘‘အတ္ထေ ဓမ္မေ စ နေရုတ္တေ, ပဋိဘာနေ စ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဉာဏံ အမှံ မဟာဝီရ, ဥပ္ပန္နံ တဝ သန္တိကေ။

‘‘အသ္မာဘိ ပရိစိဏ္ဏောသိ, မေတ္တစိတ္တာ ဟိ နာယက၊

အနုဇာနာဟိ သဗ္ဗာသံ, နိဗ္ဗာနာယ မဟာမုနေ။

‘‘နိဗ္ဗာယိဿာမ ဣစ္စေဝံ, ကိံ ဝက္ခာမိ ဝဒန္တိယော၊

ယဿ ဒါနိ စ ဝေါ ကာလံ, မညထာတိ ဇိနောဗြဝိ။

‘‘ဂေါတမီအာဒိကာ တာယော, တဒါ ဘိက္ခုနိယော ဇိနံ၊

ဝန္ဒိတွာ အာသနာ တမှာ, ဝုဋ္ဌာယ အာဂမိံသု တာ။

‘‘မဟတာ ဇနကာယေန, သဟ လောကဂ္ဂနာယကော၊

အနုသံယာယီ သော ဝီရော, မာတုစ္ဆံ ယာဝကောဋ္ဌကံ။

‘‘တဒါ နိပတိ ပါဒေသု, ဂေါတမီ လောကဗန္ဓုနော၊

သဟေဝ တာဟိ သဗ္ဗာဟိ, ပစ္ဆိမံ ပါဒဝန္ဒနံ။

‘‘ဣဒံ ပစ္ဆိမကံ မယှံ, လောကနာထဿ ဒဿနံ၊

န ပုနော အမတာကာရံ, ပဿိဿာမိ မုခံ တဝ။

‘‘န စ မေ ဝန္ဒနံ ဝီရ, တဝ ပါဒေ သုကောမလေ၊

သမ္ဖုသိဿတိ လောကဂ္ဂ, အဇ္ဇ ဂစ္ဆာမိ နိဗ္ဗုတိံ။

‘‘ရူပေန ကိံ တဝါနေန, ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ ယထာတထေ၊

သဗ္ဗံ သင်္ခတမေဝေတံ, အနဿာသိကမိတ္တရံ။

‘‘သာ သဟ တာဟိ ဂန္တွာန, ဘိက္ခုနုပဿယံ သကံ၊

အဍ္ဎပလ္လင်္ကမာဘုဇ္ဇ, နိသီဒိ ပရမာသနေ။

‘‘တဒါ ဥပါသိကာ တတ္ထ, ဗုဒ္ဓသာသနဝစ္ဆလာ၊

တဿာ ပဝတ္တိံ သုတွာန, ဥပေသုံ ပါဒဝန္ဒိကာ။

‘‘ကရေဟိ ဥရံ ပဟန္တာ, ဆိန္နမူလာ ယထာ လတာ၊

ရောဒန္တာ ကရုဏံ ရဝံ, သောကဋ္ဋာ ဘူမိပါတိတာ။

‘‘မာ နော သရဏဒေ နာထေ, ဝိဟာယ ဂမိ နိဗ္ဗုတိံ၊

နိပတိတွာန ယာစာမ, သဗ္ဗာယော သိရသာ မယံ။

‘‘ယာ ပဓာနတမာ တာသံ, သဒ္ဓါ ပညာ ဥပါသိကာ၊

တဿာ သီသံ ပမဇ္ဇန္တီ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

‘‘အလံ ပုတ္တာ ဝိသာဒေန, မာရပါသာနုဝတ္တိနာ၊

အနိစ္စံ သင်္ခတံ သဗ္ဗံ, ဝိယောဂန္တံ စလာစလံ။

‘‘တတော သာ တာ ဝိသဇ္ဇိတွာ, ပဌမံ ဈာနမုတ္တမံ၊

ဒုတိယဉ္စ တတိယဉ္စ, သမာပဇ္ဇိ စတုတ္ထကံ။

‘‘အာကာသာယတနဉ္စေဝ, ဝိညာဏာယတနံ တထာ၊

အာကိဉ္စံ နေဝသညဉ္စ, သမာပဇ္ဇိ ယထာက္ကမံ။

‘‘ပဋိလောမေန ဈာနာနိ, သမာပဇ္ဇိတ္ထ ဂေါတမီ၊

ယာဝတာ ပဌမံ ဈာနံ, တတော ယာဝစတုတ္ထကံ။

‘‘တတော ဝုဋ္ဌာယ နိဗ္ဗာယိ, ဒီပစ္စီဝ နိရာသဝါ၊

ဘူမိစာလော မဟာ အာသိ, နဘသာ ဝိဇ္ဇုတာ ပတိ။

‘‘ပနာဒိတာ ဒုန္ဒုဘိယော, ပရိဒေဝိံသု ဒေဝတာ၊

ပုပ္ဖဝုဋ္ဌီ စ ဂဂနာ, အဘိဝဿထ မေဒနိံ။

‘‘ကမ္ပိတော မေရုရာဇာပိ, ရင်္ဂမဇ္ဈေ ယထာ နဋော၊

သောကေန စာတိဒီနောဝ, ဝိရဝေါ အာသိ သာဂရော။

‘‘ဒေဝါ နာဂါသုရာ ဗြဟ္မာ, သံဝိဂ္ဂါဟိံသု တင်္ခဏေ၊

အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ယထာယံ ဝိလယံ ဂတာ။

‘‘ယာ စေ မံ ပရိဝါရိံသု, သတ္ထု သာသနကာရိကာ၊

တယောပိ အနုပါဒါနာ, ဒီပစ္စိ ဝိယ နိဗ္ဗုတာ။

‘‘ဟာ ယောဂါ ဝိပ္ပယောဂန္တာ, ဟာနိစ္စံ သဗ္ဗသင်္ခတံ၊

ဟာ ဇီဝိတံ ဝိနာသန္တံ, ဣစ္စာသိ ပရိဒေဝနာ။

‘‘တတော ဒေဝါ စ ဗြဟ္မာ စ, လောကဓမ္မာနုဝတ္တနံ၊

ကာလာနုရူပံ ကုဗ္ဗန္တိ, ဥပေတွာ ဣသိသတ္တမံ။

‘‘တဒါ အာမန္တယီ သတ္ထာ, အာနန္ဒံ သုတသာဂရံ၊

ဂစ္ဆာနန္ဒ နိဝေဒေဟိ, ဘိက္ခူနံ မာတု နိဗ္ဗုတိံ။

‘‘တဒါနန္ဒော နိရာနန္ဒော, အဿုနာ ပုဏ္ဏလောစနော၊

ဂဂ္ဂရေန သရေနာဟ, သမာဂစ္ဆန္တု ဘိက္ခဝေါ။

‘‘ပုဗ္ဗဒက္ခိဏပစ္ဆာသု, ဥတ္တရာယ စ သန္တိကေ၊

သုဏန္တု ဘာသိတံ မယှံ, ဘိက္ခဝေါ သုဂတောရသာ။

‘‘ယာ ဝဍ္ဎယိ ပယတ္တေန, သရီရံ ပစ္ဆိမံ မုနေ၊

သာ ဂေါတမီ ဂတာ သန္တိံ, တာရာဝ သူရိယောဒယေ။

‘‘ဗုဒ္ဓမာတာပိ ပညတ္တိံ, ဌပယိတွာ ဂတာသမံ၊

န ယတ္ထ ပဉ္စနေတ္တောပိ, ဂတိံ ဒက္ခတိ နာယကော။

‘‘ယဿတ္ထိ သုဂတေ သဒ္ဓါ, ယော စ ပိယော မဟာမုနေ၊

ဗုဒ္ဓမာတုဿ သက္ကာရံ, ကရောတု သုဂတောရသော။

‘‘သုဒူရဋ္ဌာပိ တံ သုတွာ, သီဃမာဂစ္ဆု ဘိက္ခဝေါ၊

ကေစိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန, ကေစိ ဣဒ္ဓီသု ကောဝိဒါ။

‘‘ကူဋာဂါရဝရေ ရမ္မေ, သဗ္ဗသောဏ္ဏမယေ သုဘေ၊

မဉ္စကံ သမာရောပေသုံ, ယတ္ထ သုတ္တာသိ ဂေါတမီ။

‘‘စတ္တာရော လောကပါလာ တေ, အံသေဟိ သမဓာရယုံ၊

သေသာ သက္ကာဒိကာ ဒေဝါ, ကူဋာဂါရေ သမဂ္ဂဟုံ။

‘‘ကူဋာဂါရာနိ သဗ္ဗာနိ, အာသုံ ပဉ္စသတာနိပိ၊

သရဒါဒိစ္စဝဏ္ဏာနိ, ဝိဿကမ္မကတာနိ ဟိ။

‘‘သဗ္ဗာ တာပိ ဘိက္ခုနိယော, အာသုံ မဉ္စေသု သာယိတာ၊

ဒေဝါနံ ခန္ဓမာရုဠှာ, နိယျန္တိ အနုပုဗ္ဗသော။

‘‘သဗ္ဗသော ဆာဒိတံ အာသိ, ဝိတာနေန နဘတ္တလံ၊

သတာရာ စန္ဒသူရာ စ, လဉ္ဆိတာ ကနကာမယာ။

‘‘ပဋာကာ ဥဿိတာနေကာ, ဝိတတာ ပုပ္ဖကဉ္စုကာ၊

ဩဂတာကာသပဒုမာ, မဟိယာ ပုပ္ဖမုဂ္ဂတံ။

‘‘ဒိဿန္တိ စန္ဒသူရိယာ, ပဇ္ဇလန္တိ စ တာရကာ၊

မဇ္ဈံ ဂတောပိ စာဒိစ္စော, န တာပေသိ သသီ ယထာ။

‘‘ဒေဝါ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ, မာလေဟိ သုရဘီဟိ စ၊

ဝါဒိတေဟိ စ နစ္စေဟိ, သင်္ဂီတီဟိ စ ပူဇယုံ။

‘‘နာဂါသုရာ စ ဗြဟ္မာနော, ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ၊

ပူဇယိံသု စ နိယျန္တိံ, နိဗ္ဗုတံ ဗုဒ္ဓမာတရံ။

‘‘သဗ္ဗာယော ပုရတော နီတာ, နိဗ္ဗုတာ သုဂတောရသာ၊

ဂေါတမီ နိယျတေ ပစ္ဆာ, သက္ကတာ ဗုဒ္ဓပေါသိကာ။

‘‘ပုရတော ဒေဝမနုဇာ, သနာဂါသုရဗြဟ္မကာ၊

ပစ္ဆာ သသာဝကော ဗုဒ္ဓေါ, ပူဇတ္ထံ ယာတိ မာတုယာ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ, နေဒိသံ အာသိ ယာဒိသံ၊

ဂေါတမီပရိနိဗ္ဗာနံ, အတေဝစ္ဆရိယံ အဟု။

‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓဿ နိဗ္ဗာနေ, နောပဋိယာဒိ ဘိက္ခဝေါ၊

ဗုဒ္ဓေါ ဂေါတမိနိဗ္ဗာနေ, သာရိပုတ္တာဒိကာ တထာ။

‘‘စိတကာနိ ကရိတွာန, သဗ္ဗဂန္ဓမယာနိ တေ၊

ဂန္ဓစုဏ္ဏပကိဏ္ဏာနိ, ဈာပယိံသု စ တာ တဟိံ။

‘‘သေသဘာဂါနိ ဍယှိံသု, အဋ္ဌီ သေသာနိ သဗ္ဗသော၊

အာနန္ဒော စ တဒါဝေါစ, သံဝေဂဇနကံ ဝစော။

‘‘ဂေါတမီ နိဓနံ ယာတာ, ဍယှဉ္စဿ သရီရကံ၊

သင်္ကေတံ ဗုဒ္ဓနိဗ္ဗာနံ, န စိရေန ဘဝိဿတိ။

‘‘တတော ဂေါတမိဓာတူနိ, တဿာ ပတ္တဂတာနိ သော၊

ဥပနာမေသိ နာထဿ, အာနန္ဒော ဗုဒ္ဓစောဒိတော။

‘‘ပါဏိနာ တာနိ ပဂ္ဂယှ, အဝေါစ ဣသိသတ္တမော၊

မဟတော သာရဝန္တဿ, ယထာ ရုက္ခဿ တိဋ္ဌတော။

‘‘ယော သော မဟတ္တရော ခန္ဓော, ပလုဇ္ဇေယျ အနိစ္စတာ၊

တထာ ဘိက္ခုနိသံဃဿ, ဂေါတမီ ပရိနိဗ္ဗုတာ။

‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ မယှံ, နိဗ္ဗုတာယပိ မာတုယာ၊

သာရီရမတ္တသေသာယ, နတ္ထိ သောကပရိဒ္ဒဝေါ။

‘‘န သောစိယာ ပရေသံ သာ, တိဏ္ဏသံသာရသာဂရာ၊

ပရိဝဇ္ဇိတသန္တာပါ, သီတိဘူတာ သုနိဗ္ဗုတာ။

‘‘ပဏ္ဍိတာသိ မဟာပညာ, ပုထုပညာ တထေဝ စ၊

ရတ္တညူ ဘိက္ခုနီနံ သာ, ဧဝံ ဓာရေထ ဘိက္ခဝေါ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ အာသိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

စေတောပရိယဉာဏဿ, ဝသီ အာသိ စ ဂေါတမီ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသမညာသိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ တဿာ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ပရိသုဒ္ဓံ အဟု ဉာဏံ, တသ္မာ သောစနိယာ န သာ။

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒဿ၊

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ။

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ၊

ပညာပေတုံ ဂတိ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခံ။

‘‘အတ္တဒီပါ တတော ဟောထ, သတိပဋ္ဌာနဂေါစရာ၊

ဘာဝေတွာ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂေ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿထာ’’တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။၉၇-၂၈၈)၊

မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဂုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဂုတ္တေ ယဒတ္ထံ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိအာဒိကာ ဂုတ္တာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ, ပရိပက္ကကုသလမူလာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တာ, ဂုတ္တာတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ သာ ဝိညုတံ ပတွာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနာ ဃရာဝါသံ ဇိဂုစ္ဆန္တီ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ မဟာပဇာပတိဂေါတမိယာ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တိယာ တဿာ စိတ္တံ စိရကာလပရိစယေန ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏေ ဝိဓာဝတိ, ဧကဂ္ဂံ နာဟောသိ။ သတ္ထာ ဒိသွာ တံ အနုဂ္ဂဏှန္တော, ဂန္ဓကုဋိယံ ယထာနိသိန္နောဝ ဩဘာသံ ဖရိတွာ တဿာ အာသန္နေ အာကာသေ နိသိန္နံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ဩဝဒန္တော –

၁၆၃။ ‘‘ဂုတ္တေ ယဒတ္ထံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဟိတွာ ပုတ္တံ ဝသုံ ပိယံ၊

တမေဝ အနုဗြူဟေဟိ, မာ စိတ္တဿ ဝသံ ဂမိ။

၁၆၄။ ‘‘စိတ္တေန ဝဉ္စိတာ သတ္တာ, မာရဿ ဝိသယေ ရတာ၊

အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝန္တိ အဝိဒ္ဒသူ။

၁၆၅။ ‘‘ကာမာစ္ဆန္ဒဉ္စ ဗျာပါဒံ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိမေဝ စ၊

သီလဗ္ဗတပရာမာသံ, ဝိစိကိစ္ဆံ စ ပဉ္စမံ။

၁၆၆။ ‘‘သံယောဇနာနိ ဧတာနိ, ပဇဟိတွာန ဘိက္ခုနီ၊

ဩရမ္ဘာဂမနီယာနိ, နယိဒံ ပုနရေဟိသိ။

၁၆၇။ ‘‘ရာဂံ မာနံ အဝိဇ္ဇဉ္စ, ဥဒ္ဓစ္စဉ္စ ဝိဝဇ္ဇိယ၊

သံယောဇနာနိ ဆေတွာန, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသိ။

၁၆၈။ ‘‘ခေပေတွာ ဇာတိသံသာရံ, ပရိညာယ ပုနဗ္ဘဝံ၊

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိစ္ဆာတာ, ဥပသန္တာ စရိဿသီ’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အာဘာသိ၊

တတ္ထ တမေဝ အနုဗြူဟေဟီတိ ယဒတ္ထံ ယဿ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနဿ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနဿ စ အတ္ထာယ။ ဟိတွာ ပုတ္တံ ဝသုံ ပိယန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗံ ဉာတိပရိဝဋ္ဋံ ဘောဂက္ခန္ဓဉ္စ ဟိတွာ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဗြဟ္မစရိယဝါသော ဣစ္ဆိတော, တမေဝ ဝဍ္ဎေယျာသိ သမ္ပာဒေယျာသိ။ မာ စိတ္တဿ ဝသံ ဂမီတိ ဒီဃရတ္တံ ရူပါဒိအာရမ္မဏဝသေန ဝဍ္ဎိတဿ ကူဋစိတ္တဿ ဝသံ မာ ဂစ္ဆိ။

ယသ္မာ စိတ္တံ နာမေတံ မာယူပမံ, ယေန ဝဉ္စိတာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ မာရဝသာနုဂါ သံသာရံ နာတိဝတ္တန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘စိတ္တေန ဝဉ္စိတာ’’တိအာဒိ။

သံယောဇနာနိ ဧတာနီတိ ဧတာနိ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒဉ္စ ဗျာပါဒ’’န္တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တာနိ ပဉ္စ ဗန္ဓနဋ္ဌေန သံယောဇနာနိ။ ပဇဟိတွာနာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ။ ဘိက္ခုနီတိ တဿာ အာလပနံ။ ဩရမ္ဘာဂမနီယာနီတိ ရူပါရူပဓာတုတော ဟေဋ္ဌာဘာဂေ ကာမဓာတုယံ မနုဿဇီဝဿ ဟိတာနိ ဥပကာရာနိ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယဘာဝတော။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ ‘‘ဩရမာဂမနီယာနီ’’တိ ပါဠိ, သော ဧဝတ္ထော။ နယိဒံ ပုနရေဟိသီတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပဟာနေန ဣဒံ ကာမဋ္ဌာနံ ကာမဘဝံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပုန နာဂမိဿသိ။ ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ ‘‘ဣတ္ထ’’န္တိ ဝါ ပါဠိ, ဣတ္ထတ္တံ ကာမဘဝမိစ္စေဝ အတ္ထော။

ရာဂန္တိ ရူပရာဂဉ္စ အရူပရာဂဉ္စ။ မာနန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝဇ္ဈံ မာနံ။ အဝိဇ္ဇဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စဉ္စာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဝိဝဇ္ဇိယာတိ ဝိပဿနာယ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ။ သံယောဇနာနိ ဆေတွာနာတိ ဧတာနိ ရူပရာဂါဒီနိ ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ။ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသီတိ သဗ္ဗဿာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိယန္တံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏိဿသိ။

ခေပေတွာ ဇာတိသံသာရန္တိ ဇာတိ သမူလိကသံသာရပဝတ္တိံ ပရိယောသာပေတွာ။ နိစ္ဆာတာတိ နိတ္တဏှာ။ ဥပသန္တာတိ သဗ္ဗသော ကိလေသာနံ ဝူပသမေန ဥပသန္တာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧဝံ သတ္ထာရာ ဣမာသု ဂါထာသု ဘာသိတာသု ဂါထာပရိယောသာနေ ထေရီ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနဝသေန ဘဂဝတာ ဘာသိတနိယာမေနေဝ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။ တေနေဝ တာ ထေရိယာ ဂါထာ နာမ ဇာတာ။

ဂုတ္တာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝိဇယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

စတုက္ခတ္တုန္တိအာဒိကာ ဝိဇယာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန ပရိဗြူဟိတကုသလမူလာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ အညတရသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ခေမာယ ထေရိယာ ဂိဟိကာလေ သဟာယိကာ အဟောသိ။ သာ တဿာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ‘‘သာပိ နာမ ရာဇမဟေသီ ပဗ္ဗဇိဿတိ ကိမင်္ဂံ ပနာဟ’’န္တိ ပဗ္ဗဇိတုကာမာယေဝ ဟုတွာ ခေမာထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ။ ထေရီ တဿာ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ယထာ သံသာရေ သံဝိဂ္ဂမာနသာ သာသနေ သာ အဘိပ္ပသန္နာ ဘဝိဿတိ။ သာ တံ ဓမ္မံ သုတွာ သံဝေဂဇာတာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ စ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ ထေရီ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ။ သာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ, န စိရဿေဝ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၁၆၉။ ‘‘စတုက္ခတ္တုံ ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ၊

အလဒ္ဓါ စေတသော သန္တိံ, စိတ္တေ အဝသဝတ္တိနီ။

၁၇၀။ ‘‘ဘိက္ခုနိံ ဥပသင်္ကမ္မ, သက္ကစ္စံ ပရိပုစ္ဆဟံ၊

သာ မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ဓာတုအာယတနာနိ စ။

၁၇၁။ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ စ၊

ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဥတ္တမတ္ထဿ ပတ္တိယာ။

၁၇၂။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ကရောန္တီ အနုသာသနိံ၊

ရတ္တိယာ ပုရိမေ ယာမေ, ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရိံ။

၁၇၃။ ‘‘ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ၊

ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, တမောခန္ဓံ ပဒါလယိံ။

၁၇၄။ ‘‘ပီတိသုခေန စ ကာယံ, ဖရိတွာ ဝိဟရိံ တဒါ၊

သတ္တမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိံ, တမောခန္ဓံ ပဒါလိယာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဘိက္ခုနိန္တိ ခေမာထေရိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂန္တိ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂိကဉ္စ အရိယမဂ္ဂံ။ ဥတ္တမတ္ထဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဿ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝါ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ။

ပီတိသုခေနာတိ ဖလသမာပတ္တိပရိယာပန္နာယ ပီတိယာ သုခေန စ။ ကာယန္တိ တံသမ္ပယုတ္တံ နာမကာယံ တဒနုသာရေန ရူပကာယဉ္စ။ ဖရိတွာတိ ဖုသိတွာ ဗျာပေတွာ ဝါ။ သတ္တမိယာ ပါဒေ ပသာရေသိန္တိ ဝိပဿနာယ အာရဒ္ဓဒိဝသတော သတ္တမိယံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိတွာ ပါဒေ ပသာရေသိံ။ ကထံ? တမောခန္ဓံ ပဒါလိယ, အပ္ပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏာသိနာ ပဒါလေတွာ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဝိဇယာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတ္တကနိပါတော

၁။ ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတ္တကနိပါတေ မုသလာနိ ဂဟေတွာနာတိ ဥတ္တရာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန သမ္ဘာဝိတကုသလမူလာ သမုပစိတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ပရိပက္ကဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မာ ဟုတွာ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရသ္မိံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥတ္တရာတိ လဒ္ဓနာမာ အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတွာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ။ ထေရီ တဿာ ဓမ္မံ ကထေသိ။ သာ ဓမ္မံ သုတွာ သံသာရေ ဇာတသံဝေဂါ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိ။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တီ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ စ န စိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနဝသေန –

၁၇၅။ ‘‘မုသလာနိ ဂဟေတွာန, ဓညံ ကောဋ္ဋေန္တိ မာဏဝါ၊

ပုတ္တဒါရာနိ ပေါသေန္တာ, ဓနံ ဝိန္ဒန္တိ မာဏဝါ။

၁၇၆။ ‘‘ဃဋေထ ဗုဒ္ဓသာသနေ, ယံ ကတွာ နာနုတပ္ပတိ၊

ခိပ္ပံ ပါဒါနိ ဓောဝိတွာ, ဧကမန္တံ နိသီဒထ။

၁၇၇။ ‘‘စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာန, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ၊

ပစ္စဝေက္ခထ သင်္ခါရေ, ပရတော နော စ အတ္တတော။

၁၇၈။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ပဋာစာရာနုသာသနိံ၊

ပါဒေ ပက္ခာလယိတွာန, ဧကမန္တေ ဥပါဝိသိံ။

၁၇၉။ ‘‘ရတ္တိယာ ပုရိမေ ယာမေ, ပုဗ္ဗဇာတိမနုဿရိံ၊

ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ, ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ။

၁၈၀။ ‘‘ရတ္တိယာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ, တမောက္ခန္ဓံ ပဒါလယိံ၊

တေဝိဇ္ဇာ အထ ဝုဋ္ဌာသိံ, ကတာ တေ အနုသာသနီ။

၁၈၁။ ‘‘သက္ကံဝ ဒေဝါ တိဒသာ, သင်္ဂါမေ အပရာဇိတံ၊

ပုရက္ခတွာ ဝိဟဿာမိ, တေဝိဇ္ဇာမှိ အနာသဝါ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာတိ ဘာဝနာစိတ္တံ ကမ္မဋ္ဌာနေ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ ကထံ? ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ ပစ္စဝေက္ခထာတိ ပဋိပတ္တိံ အဝေက္ခထ, သင်္ခါရေ အနိစ္စာတိပိ, ဒုက္ခာတိပိ, အနတ္တာတိပိ လက္ခဏတ္တယံ ဝိပဿထာတိ အတ္ထော။ ဣဒဉ္စ ဩဝါဒကာလေ အတ္တနော အညေသဉ္စ ဘိက္ခုနီနံ ထေရိယာဒီနံ ဩဝါဒဿ အနုဝါဒဝသေန ဝုတ္တံ။ ပဋာစာရာနုသာသနိန္တိ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ အနုသိဋ္ဌိံ။ ‘‘ပဋာစာရာယ သာသန’’န္တိပိ ဝါ ပါဌော။

အထ ဝုဋ္ဌာသိန္တိ တေဝိဇ္ဇာဘာဝပ္ပတ္တိတော ပစ္ဆာ အာသနတော ဝုဋ္ဌာသိံ။ အယမ္ပိ ထေရီ ဧကဒိဝသံ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ။ ‘‘န တာဝိမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, ယာဝ မေ န အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိ နိစ္ဆယံ ကတွာ သမ္မသနံ အာရဘိတွာ, အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရံ အရဟတ္တံ ပတွာ ဧကူနဝီသတိယာ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏာယ ပဝတ္တာယ ‘‘ဣဒါနိမှိ ကတကိစ္စာ’’တိ သောမနဿဇာတာ ဣမာ ဂါထာ ဥဒါနေတွာ ပါဒေ ပသာရေသိ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယံ။ တတော သမ္မဒေဝ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ထေရိယာ သန္တိကံ ဥပဂန္တွာ ဣမာ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကတာ တေ အနုသာသနီ’’တိအာဒိ။ သေသံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဥတ္တရာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ စာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာတိအာဒိကာ စာလာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓေသု နာလကဂါမေ ရူပသာရိဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စာလာတိ နာမံ အကံသု, တဿာ ကနိဋ္ဌာယ ဥပစာလာတိ, အထ တဿာ ကနိဋ္ဌာယ သီသူပစာလာတိ။ ဣမာ တိဿောပိ ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘဂိနိယော, ဣမာသံ ပုတ္တာနမ္ပိ တိဏ္ဏံ ဣဒမေဝ နာမံ။ ယေ သန္ဓာယ ထေရဂါထာယ ‘‘စာလေ ဥပစာလေ သီသူပစာလေ’’တိ (ထေရဂါ။ ၄၂) အာဂတံ။

ဣမာ ပန တိဿောပိ ဘဂိနိယော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ပဗ္ဗဇီ’’တိ သုတွာ ‘‘န ဟိ နူန သော ဩရကော ဓမ္မဝိနယော, န သာ ဩရိကာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ယတ္ထ အမှာကံ အယျော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဥဿာဟဇာတာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒာ အဿုမုခံ ရုဒမာနံ ဉာတိပရိဇနံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိံသု။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ ဃဋေန္တိယော ဝါယမန္တိယော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ အရဟတ္တံ ပန ပတွာ နိဗ္ဗာနသုခေန ဖလသုခေန ဝိဟရန္တိ။

တာသု စာလာ ဘိက္ခုနီ ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ အန္ဓဝနံ ပဝိသိတွာ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ။ အထ နံ မာရော ဥပသင်္ကမိတွာ ကာမေဟိ ဥပနေသိ။ ယံ သန္ဓာယ သုတ္တေ ဝုတ္တံ –

‘‘အထ ခေါ စာလာ ဘိက္ခုနီ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန အန္ဓဝနံ, တေနုပသင်္ကမိ ဒိဝါဝိဟာရာယ။ အန္ဓဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ။ အထ ခေါ မာရော ပါပိမာ ယေန စာလာ ဘိက္ခုနီ, တေနုပသင်္ကမိ, ဥပသင်္ကမိတွာ စာလံ ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဝေါစာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၆၇)။

အန္ဓဝနမှိ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ မာရော ဥပသင်္ကမိတွာ ဗြဟ္မစရိယဝါသတော ဝိစ္ဆိန္ဒိတုကာမော ‘‘ကံ နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသီ’’တိအာဒိံ ပုစ္ဆိ။ အထဿ သတ္ထု ဂုဏေ ဓမ္မဿ စ နိယျာနိကဘာဝံ ပကာသေတွာ အတ္တနော ကတကိစ္စဘာဝဝိဘာဝနေန တဿ ဝိသယာတိက္ကမံ ပဝေဒေသိ။ တံ သုတွာ မာရော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ။ အထ သာ အတ္တနာ မာရေန စ ဘာသိတာ ဂါထာ ဥဒါနဝသေန ကထေန္တီ –

၁၈၂။ ‘‘သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာန, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ၊

ပဋိဝိဇ္ဈိ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခံ။

၁၈၃။ ‘‘ကံ နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသိ, သမဏီ ဝိယ ဒိဿတိ၊

န စ ရောစေသိ ပါသဏ္ဍေ, ကိမိဒံ စရသိ မောမုဟာ။

၁၈၄။ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပါသဏ္ဍာ, ဒိဋ္ဌိယော ဥပနိဿိတာ၊

န တေ ဓမ္မံ ဝိဇာနန္တိ, န တေ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ။

၁၈၅။ ‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော, ဗုဒ္ဓေါ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ဒိဋ္ဌီနံ သမတိက္ကမံ။

၁၈၆။ ‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပါဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ၊

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ။

၁၈၇။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတာ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

၁၈၈။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာနာတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန ကာယာဒီသု အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တဝသေန သတိံ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတံ ကတွာ။ ဘိက္ခုနီတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဘာဝိတိန္ဒြိယာတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ ဘာဝိတသဒ္ဓါဒိပဉ္စိန္ဒြိယာ။ ပဋိဝိဇ္ဈိ ပဒံ သန္တန္တိ သန္တံ ပဒံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈိ သစ္ဆာကာသိ။ သင်္ခါရူပသမန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ ဥပသမဟေတုဘူတံ။ သုခန္တိ အစ္စန္တသုခံ။

‘‘ကံ နု ဥဒ္ဒိဿာ’’တိ ဂါထာ မာရေန ဝုတ္တာ။ တတြာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဣမသ္မိံ လောကေ ဗဟူ သမယာ တေသဉ္စ ဒေသေတာရော ဗဟူ ဧဝ တိတ္ထကရာ, တေသု ကံ နု ခေါ တွံ ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသိ မုဏ္ဍိတကေသာ အသိ။ န ကေဝလံ မုဏ္ဍာဝ, အထ ခေါ ကာသာဝဓာရဏေန စ သမဏီ ဝိယ ဒိဿတိ။ န စ ရောစေသိ ပါသဏ္ဍေတိ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ အာဒါသဘူတေ ပါသဏ္ဍေ တေ တေ သမယန္တရေ နေဝ ရောစေသိ။ ကိမိဒံ စရသိ မောမုဟာတိ ကိံ နာမိဒံ, ယံ ပါသဏ္ဍဝိဟိတံ ဥဇုံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂံ ပဟာယ အဇ္ဇ ကာလိကံ ကုမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တီ အတိဝိယ မူဠှာ စရသိ ပရိဗ္ဘမသီတိ။

တံ သုတွာ ထေရီ ပဋိဝစနဒါနမုခေန တံ တဇ္ဇေန္တီ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပါသဏ္ဍာ နာမ ဣတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ ကုဋီသကဗဟုကာရာဒိကာ။ တေ ဟိ သတ္တာနံ တဏှာပါသံ ဒိဋ္ဌိပါသဉ္စ ဍေန္တိ ဩဍ္ဍေန္တီတိ ပါသဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌိယော ဥပနိဿိတာ’’တိ သဿတဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဥပေစ္စ နိဿိတာ, ဒိဋ္ဌိဂတာနိ အာဒိယိံသူတိ အတ္ထော။ ယဒဂ္ဂေန စ ဒိဋ္ဌိသန္နိဿိတာ, တဒဂ္ဂေန ပါသဏ္ဍသန္နိဿိတာ။ န တေ ဓမ္မံ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ ပါသဏ္ဍိနော သဿတဒိဋ္ဌိဂတသန္နိဿိတာ ‘‘အယံ ပဝတ္တိ ဧဝံ ပဝတ္တတီ’’တိ ပဝတ္တိဓမ္မမ္ပိ ယထာဘူတံ န ဝိဇာနန္တိ။ န တေ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါတိ ‘‘အယံ နိဝတ္တိ ဧဝံ နိဝတ္တတီ’’တိ နိဝတ္တိဓမ္မဿာပိ အကုသလာ, ပဝတ္တိဓမ္မမဂ္ဂေပိ ဟိ တေ သံမူဠှာ, ကိမင်္ဂံ ပန နိဝတ္တိဓမ္မေတိ။

ဧဝံ ပါသဏ္ဍဝါဒါနံ အနိယျာနိကတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကံ နု ဥဒ္ဒိဿ မုဏ္ဍာသီတိ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဒိဋ္ဌီနံ သမတိက္ကမန္တိ သဗ္ဗာသံ ဒိဋ္ဌီနံ သမတိက္ကမနုပါယံ ဒိဋ္ဌိဇာလဝိနိဝေဌနံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

စာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဥပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတိမတီတိအာဒိကာ ဥပစာလာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ တဿာ ဝတ္ထု စာလာယ ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တမေဝ။ အယမ္ပိ ဟိ စာလာ ဝိယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနေန္တီ –

၁၈၉။ ‘‘သတိမတီ စက္ခုမတီ, ဘိက္ခုနီ ဘာဝိတိန္ဒြိယာ၊

ပဋိဝိဇ္ဈိ ပဒံ သန္တံ, အကာပုရိသသေဝိတ’’န္တိ။ –

ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ သတိမတီတိ သတိသမ္ပန္နာ, ပုဗ္ဗဘာဂေ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတာ ဟုတွာ ပစ္ဆာ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ဥတ္တမာယ သတိယာ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော။ စက္ခုမတီတိ ပညာစက္ခုနာ သမန္နာဂတာ, အာဒိတော ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ ပရမေန ပညာစက္ခုနာ သမန္နာဂတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အကာပုရိသသေဝိတန္တိ အလာမကပုရိသေဟိ ဥတ္တမပုရိသေဟိ အရိယေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ သေဝိတံ။

‘‘ကိန္နု ဇာတိံ န ရောစေသီ’’တိ ဂါထာ ထေရိံ ကာမေသု ဥပဟာရေတုကာမေန မာရေန ဝုတ္တာ။ ‘‘ကိံ နု တွံ ဘိက္ခုနိ န ရောစေသီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၆၇) ဟိ မာရေန ပုဋ္ဌာ ထေရီ အာဟ – ‘‘ဇာတိံ ခွါဟံ, အာဝုသော, န ရောစေမီ’’တိ။ အထ နံ မာရော ဇာတဿ ကာမာ ပရိဘောဂါ, တသ္မာ ဇာတိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ကာမာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော –

၁၉၀။ ‘‘ကိန္နု ဇာတိံ န ရောစေသိ, ဇာတော ကာမာနိ ဘုဉ္ဇတိ၊

ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော, မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။

တဿတ္ထော – ကိံ နု တံ ကာရဏံ, ယေန တွံ ဥပစာလေ ဇာတိံ န ရောစေသိ န ရောစေယျာသိ, န တံ ကာရဏံ အတ္ထိ။ ယသ္မာ ဇာတော ကာမာနိ ဘုဉ္ဇတိ ဣဓ ဇာတော ကာမဂုဏသံဟိတာနိ ရူပါဒီနိ ပဋိသေဝန္တော ကာမသုခံ ပရိဘုဉ္ဇတိ။ န ဟိ အဇာတဿ တံ အတ္ထိ, တသ္မာ ဘုဉ္ဇာဟိ ကာမရတိယော ကာမခိဍ္ဍာရတိယော အနုဘဝ။ မာဟု ပစ္ဆာနုတာပိနီ ‘‘ယောဗ္ဗညေ သတိ ဝိဇ္ဇမာနေသု ဘောဂေသု န မယာ ကာမသုခမနုဘူတ’’န္တိ ပစ္ဆာနုတာပိနီ မာ အဟောသိ။ ဣမသ္မိံ လောကေ ဓမ္မာ နာမ ယာဝဒေဝ အတ္ထာဓိဂမတ္ထော အတ္ထော စ ကာမသုခတ္ထောတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ အဓိပ္ပါယော။

တံ သုတွာ ထေရီ ဇာတိယာ ဒုက္ခနိမိတ္တတံ အတ္တနော စ တဿ ဝိသယာတိက္ကမံ ဝိဘာဝေတွာ တဇ္ဇေန္တီ –

၁၉၁။ ‘‘ဇာတဿ မရဏံ ဟောတိ, ဟတ္ထပါဒါန ဆေဒနံ၊

ဝဓဗန္ဓပရိက္လေသံ, ဇာတော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ။

၁၉၂။ ‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော, သမ္ဗုဒ္ဓေါ အပရာဇိတော၊

သော မေ ဓမ္မမဒေသေသိ, ဇာတိယာ သမတိက္ကမံ။

၁၉၃။ ‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပါဒံ, ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ၊

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ။

၁၉၄။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတာ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

၁၉၅။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဇာတဿ မရဏံ ဟောတီတိ ယသ္မာ ဇာတဿ သတ္တဿ မရဏံ ဟောတိ, န အဇာတဿ။ န ကေဝလံ မရဏမေဝ, အထ ခေါ ဇရာရောဂါဒယော ယတ္တကာနတ္ထာ, သဗ္ဗေပိ တေ ဇာတဿ ဟောန္တိ ဇာတိဟေတုကာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၊ ဝိဘ။ ၂၂၅၊ ဥဒါ။ ၁)။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဟတ္ထပါဒါန ဆေဒန’’န္တိ ဟတ္ထပါဒါနံ ဆေဒနံ ဇာတဿေဝ ဟောတိ, န အဇာတဿ။ ဟတ္ထပါဒဆေဒနာပဒေသေန စေတ္ထ ဗာတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာပိ ဒဿိတာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဝဓဗန္ဓပရိက္လေသံ, ဇာတော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတီ’’တိ။ ဇီဝိတဝိယောဇနမုဋ္ဌိပ္ပဟာရာဒိသင်္ခါတံ ဝဓပရိက္လေသဉ္စေဝ အန္ဒုဗန္ဓနာဒိသင်္ခါတံ ဗန္ဓပရိက္လေသံ အညဉ္စ ယံကိဉ္စိ ဒုက္ခံ နာမ တံ သဗ္ဗံ ဇာတော ဧဝ နိဂစ္ဆတိ, န အဇာတော, တသ္မာ ဇာတိံ န ရောစေမီတိ။

ဣဒါနိ ဇာတိယာ ကာမာနဉ္စ အစ္စန္တမေဝ အတ္တနာ သမတိက္ကန္တဘာဝံ မူလတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေန္တီ – ‘‘အတ္ထိ သကျကုလေ ဇာတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အပရာဇိတောတိ ကိလေသမာရာဒိနာ ကေနစိ န ပရာဇိတော။ သတ္ထာ ဟိ သဗ္ဗာဘိဘူ သဒေဝကံ လောကံ အညဒတ္ထု အဘိဘဝိတွာ ဌိတော, တသ္မာ အပရာဇိတော။ သေသံ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ။

ဥပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သတ္တကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌကနိပါတော

၁။ သီသူပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌကနိပါတေ ဘိက္ခုနီ သီလသမ္ပန္နာတိအာဒိကာ သီသူပစာလာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ ဣမိဿာပိ ဝတ္ထု စာလာယ ထေရိယာ ဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယမေဝ။ အယမ္ပိ ဟိ အာယသ္မတော ဓမ္မသေနာပတိဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ သယမ္ပိ ဥဿာဟဇာတာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ, ဃဋေန္တီ ဝါယမန္တီ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အရဟတ္တံ ပတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တီ ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကတကိစ္စာတိ သောမနဿဇာတာ ဥဒါနဝသေန –

၁၉၆။ ‘‘ဘိက္ခုနီ သီလသမ္ပန္နာ, ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတာ၊

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, အသေစနကမောဇဝ’’န္တိ။ – ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ သီလသမ္ပန္နာတိ ပရိသုဒ္ဓေန ဘိက္ခုနိသီလေန သမန္နာဂတာ ပရိပုဏ္ဏာ။ ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတာတိ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု သုဋ္ဌု သံဝုတာ, ရူပါဒိအာရမ္မဏေ ဣဋ္ဌေ ရာဂံ, အနိဋ္ဌေ ဒေါသံ, အသမပေက္ခနေ မောဟဉ္စ ပဟာယ သုဋ္ဌု ပိဟိတိန္ဒြိယာ။ အသေစနကမောဇဝန္တိ ကေနစိ အနာသိတ္တကံ ဩဇဝန္တံ သဘာဝမဓုရံ သဗ္ဗဿာပိ ကိလေသရောဂဿ ဝူပသမနောသဓဘူတံ အရိယမဂ္ဂံ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ။ အရိယမဂ္ဂမ္ပိ ဟိ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝတော စ ပဒံ သန္တန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

၁၉၇။ ‘‘တာဝတိံသာ စ ယာမာ စ, တုသိတာ စာပိ ဒေဝတာ၊

နိမ္မာနရတိနော ဒေဝါ, ယေ ဒေဝါ ဝသဝတ္တိနော၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပဏီဓေဟိ, ယတ္ထ တေ ဝုသိတံ ပုရေ’’တိ။ –

အယံ ဂါထာ ကာမသဂ္ဂေသု နိကန္တိံ ဥပ္ပါဒေဟီတိ တတ္ထ ဥယျောဇနဝသေန ထေရိံ သမာပတ္တိယာ စာဝေတုကာမေန မာရေန ဝုတ္တာ။

တတ္ထ သဟပုညကာရိနော တေတ္တိံသ ဇနာ ယတ္ထ ဥပပန္နာ, တံ ဌာနံ တာဝတိံသန္တိ။ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေပိ ဒေဝပုတ္တာ တာဝတိံသာ။ ကေစိ ပန ‘‘တာဝတိံသာတိ တေသံ ဒေဝါနံ နာမမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဒွီဟိ ဒေဝလောကေဟိ ဝိသိဋ္ဌံ ဒိဗ္ဗံ သုခံ ယာတာ ဥပယာတာ သမ္ပန္နာတိ ယာမာ။ ဒိဗ္ဗာယ သမ္ပတ္တိယာ တုဋ္ဌာ ပဟဋ္ဌာတိ တုသိတာ။ ပကတိပဋိယတ္တာရမ္မဏတော အတိရေကေန ရမိတုကာမတာကာလေ ယထာရုစိတေ ဘောဂေ နိမ္မိနိတွာ ရမန္တီတိ နိမ္မာနရတိနော။ စိတ္တရုစိံ ဉတွာ ပရေဟိ နိမ္မိတေသု ဘောဂေသု ဝသံ ဝတ္တေန္တီတိ ဝသဝတ္တိနော။ တတ္ထ စိတ္တံ ပဏီဓေဟီတိ တသ္မိံ တာဝတိံသာဒိကေ ဒေဝနိကာယေ တဝ စိတ္တံ ဌပေဟိ, ဥပပဇ္ဇနာယ နိကန္တိံ ကရောဟိ။ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဘောဂါ ဣတရေဟိ နိဟီနာတိ အဓိပ္ပါယေန တာဝတိံသာဒယောဝ ဝုတ္တာ။ ယတ္ထ တေ ဝုသိတံ ပုရေတိ ယေသု ဒေဝနိကာယေသု တယာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္ထံ။ အယံ ကိရ ပုဗ္ဗေ ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ, တာဝတိံသတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စကာမသဂ္ဂေ သောဓေတွာ ပုန ဟေဋ္ဌတော ဩတရန္တီ, တုသိတေသု ဌတွာ တတော စဝိတွာ ဣဒါနိ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တာ။

တံ သုတွာ ထေရီ – ‘‘တိဋ္ဌတု, မာရ, တယာ ဝုတ္တကာမလောကော။ အညောပိ သဗ္ဗော လောကော ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ အာဒိတ္တော သမ္ပဇ္ဇလိတော။ န တတ္ထ ဝိညူနံ စိတ္တံ ရမတီ’’တိ ကာမတော စ လောကတော စ အတ္တနော ဝိနိဝတ္တိတမာနသတံ ဒဿေတွာ မာရံ တဇ္ဇေန္တီ –

၁၉၈။ ယာမာ စ‘‘တာဝတိံသာ စ ယာမာ စ, တုသိတာ စာပိ ဒေဝတာ၊

နိမ္မာနရတိနော ဒေဝါ, ယေ ဒေဝါ ဝသဝတ္တိနော။

၁၉၉။ ‘‘ကာလံ ကာလံ ဘဝါ ဘဝံ, သက္ကာယသ္မိံ ပုရက္ခတာ၊

အဝီတိဝတ္တာ သက္ကာယံ, ဇာတိမရဏသာရိနော။

၂၀၀။ ‘‘သဗ္ဗော အာဒီပိတော လောကော, သဗ္ဗော လောကော ပဒီပိတော၊

သဗ္ဗော ပဇ္ဇလိတော လောကော, သဗ္ဗော လောကော ပကမ္ပိတော။

၂၀၁။ ‘‘အကမ္ပိယံ အတုလိယံ, အပုထုဇ္ဇနသေဝိတံ၊

ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသေသိ, တတ္ထ မေ နိရတော မနော။

၂၀၂။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝိဟရိံ သာသနေ ရတာ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

၂၀၃။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိဟတာ နန္ဒီ, တမောက္ခန္ဓော ပဒါလိတော၊

ဧဝံ ဇာနာဟိ ပါပိမ, နိဟတော တွမသိ အန္တကာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ကာလံ ကာလန္တိ တံ တံ ကာလံ။ ဘဝါ ဘဝန္တိ ဘဝတော ဘဝံ။ သက္ကာယသ္မိန္တိ ခန္ဓပဉ္စကေ။ ပုရက္ခတာတိ ပုရက္ခာရကာရိနော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မာရ, တယာ ဝုတ္တာ တာဝတိံသာဒယော ဒေဝါ ဘဝတော ဘဝံ ဥပဂစ္ဆန္တာ အနိစ္စတာဒိအနေကာဒီနဝါကုလေ သက္ကာယေ ပတိဋ္ဌိတာ, တသ္မာ တသ္မိံ ဘဝေ ဥပ္ပတ္တိကာလေ, ဝေမဇ္ဈကာလေ, ပရိယောသာနကာလေတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ သက္ကာယမေဝ ပုရက္ခတွာ ဌိတာ။ တတော ဧဝ အဝီတိဝတ္တာ သက္ကာယံ နိဿရဏာဘိမုခါ အဟုတွာ သက္ကာယတီရမေဝ အနုပရိဓာဝန္တာ ဇာတိမရဏသာရိနော ရာဂါဒီဟိ အနုဂတတ္တာ ပုနပ္ပုနံ ဇာတိမရဏမေဝ အနုဿရန္တိ, တတော န ဝိမုစ္စန္တီတိ။

သဗ္ဗော အာဒီပိတော လောကောတိ, မာရ, န ကေဝလံ တယာ ဝုတ္တကာမလောကောယေဝ ဓာတုတ္တယသညိတော, သဗ္ဗောပိ လောကော ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ ဧကာဒသဟိ အာဒိတ္တော။ တေဟိယေဝ ပုနပ္ပုနံ အာဒီပိတတာယ ပဒီပိတော။ နိရန္တရံ ဧကဇာလီဘူတတာယ ပဇ္ဇလိတော။ တဏှာယ သဗ္ဗကိလေသေဟိ စ ဣတော စိတော စ ကမ္ပိတတာယ စလိတတာယ ပကမ္ပိတော။

ဧဝံ အာဒိတ္တေ ပဇ္ဇလိတေ ပကမ္ပိတေ စ လောကေ ကေနစိပိ ကမ္ပေတုံ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အကမ္ပိယံ, ဂုဏတော ‘‘ဧတ္တကော’’တိ တုလေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္တနာ သဒိသဿ အဘာဝတော စ အတုလိယံ။ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အရိယေဟိ ဧဝ ဂေါစရဘာဝနာဘိဂမတော သေဝိတတ္တာ အပုထုဇ္ဇနသေဝိတံ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပ္ပဘေဒံ နဝဝိဓံ လောကုတ္တရဓမ္မံ မဟာကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော အဒေသေသိ သဒေဝကဿ လောကဿ ကထေသိ ပဝေဒေသိ။ တတ္ထ တသ္မိံ အရိယဓမ္မေ မယှံ မနော နိရတော အဘိရတော, န တတော ဝိနိဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

သီသူပစာလာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဋ္ဌကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝကနိပါတော

၁။ ဝဍ္ဎမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

နဝကနိပါတေ မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှီတိအာဒိကာ ဝဍ္ဎမာတာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တီ, အနုက္ကမေန သမ္ဘတဝိမောက္ခသမ္ဘာရာ ဟုတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဘာရုကစ္ဆကနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တာ ပတိကုလံ ဂတာ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တဿ ဝဍ္ဎောတိ နာမံ အဟောသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ သာ ဝဍ္ဎမာတာတိ ဝေါဟရီယိတ္ထ။ သာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပုတ္တံ ဉာတီနံ နိယျာဒေတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ။ ဣတော ပရံ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝဍ္ဎတ္ထေရဿ ဝတ္ထုမှိ (ထေရဂါ။ အဋ္ဌ။ ၂။ဝဍ္ဎတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ) အာဂတမေဝ။ ဝဍ္ဎတ္ထေရဉှိ အတ္တနော ပုတ္တံ သန္တရုတ္တရံ ဧကကံ ဘိက္ခုနုပဿယေ အတ္တနော ဒဿနတ္ထာယ ဥပဂတံ အယံ ထေရီ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဧကကော သန္တရုတ္တရောဝ ဣဓာဂတော’’တိ စောဒေတွာ ဩဝဒန္တီ –

၂၀၄။ ‘‘မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှိ, ဝနထော အဟု ကုဒါစနံ၊

မာ ပုတ္တက ပုနပ္ပုနံ, အဟု ဒုက္ခဿ ဘာဂိမာ။

၂၀၅။ ‘‘သုခဉှိ ဝဍ္ဎ မုနယော, အနေဇာ ဆိန္နသံသယာ၊

သီတိဘူတာ ဒမပ္ပတ္တာ, ဝိဟရန္တိ အနာသဝါ။

၂၀၆။ ‘‘တေဟာနုစိဏ္ဏံ ဣသီဟိ, မဂ္ဂံ ဒဿနပတ္တိယာ၊

ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ, တွံ ဝဍ္ဎ အနုဗြူဟယာ’’တိ။ –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှိ, ဝနထော အဟု ကုဒါစနန္တိ သူတိ နိပါတမတ္တံ။ ဝဍ္ဎ, ပုတ္တက, သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ သတ္တလောကေ, သင်္ခါရလောကေ စ ကိလေသဝနထော တုယှံ ကဒါစိပိ မာ အဟု မာ အဟောသိ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘မာ, ပုတ္တက, ပုနပ္ပုနံ, အဟု ဒုက္ခဿ ဘာဂိမာ’’တိ ဝနထံ အနုစ္ဆိန္ဒန္တော တံ နိမိတ္တဿ ပုနပ္ပုနံ အပရာပရံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခဿ ဘာဂီ မာ အဟောသိ။

ဧဝံ ဝနထဿ အသမုစ္ဆေဒေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သမုစ္ဆေဒေ အာနိသံသံ ဒဿေန္တီ ‘‘သုခဉှိ ဝဍ္ဎာ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – ပုတ္တက, ဝဍ္ဎ မောနေယျဓမ္မသမန္နာဂတေန မုနယော, ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ အဘာဝေန အနေဇာ, ဒဿနမဂ္ဂေနေဝ ပဟီနဝိစိကိစ္ဆတာယ ဆိန္နသံသယာ, သဗ္ဗကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန သီတိဘူတာ, ဥတ္တမဿ ဒမထဿ အဓိဂတတ္တာ ဒမပ္ပတ္တာ အနာသဝါ ခီဏာသဝါ သုခံ ဝိဟရန္တိ, န တေသံ ဧတရဟိ စေတောဒုက္ခံ အတ္ထိ, အာယတိံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခံ န ဘဝိဿတေဝ။

ယသ္မာ စေတေဝံ, တသ္မာ တေဟာနုစိဏ္ဏံ ဣသီဟိ…ပေ… အနုဗြူဟယာတိ တေဟိ ခီဏာသဝေဟိ ဣသီဟိ အနုစိဏ္ဏံ ပဋိပန္နံ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂံ ဉာဏဒဿနဿ အဓိဂမာယ သကလဿာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ ဝဍ္ဎ, တွံ အနုဗြူဟယ ဝဍ္ဎေယျာသီတိ။

တံ သုတွာ ဝဍ္ဎတ္ထေရော ‘‘အဒ္ဓါ မမ မာတာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ စိန္တေတွာ တမတ္ထံ ပဝေဒေန္တော –

၂၀၇။ ‘‘ဝိသာရဒါဝ ဘဏသိ, ဧတမတ္ထံ ဇနေတ္တိ မေ၊

မညာမိ နူန မာမိကေ, ဝနထော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ – ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ ဝိသာရဒါဝ ဘဏသိ, ဧတမတ္ထံ ဇနေတ္တိ မေတိ ‘‘မာ သု တေ ဝဍ္ဎ လောကမှိ, ဝနထော အဟု ကုဒါစန’’န္တိ ဧတမတ္ထံ ဧတံ ဩဝါဒံ, အမ္မ, ဝိဂတသာရဇ္ဇာ ကတ္ထစိ အလဂ္ဂါ အနလ္လီနာဝ ဟုတွာ မယှံ ဝဒသိ။ တသ္မာ မညာမိ နူန မာမိကေ, ဝနထော တေ န ဝိဇ္ဇတီတိ, နူန မာမိကေ မယှံ, အမ္မ, ဂေဟသိတပေမမတ္တောပိ ဝနထော တုယှံ မယိ န ဝိဇ္ဇတီတိ မညာမိ, န မာမိကာတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ ထေရီ ‘‘အဏုမတ္တောပိ ကိလေသော ကတ္ထစိပိ ဝိသယေ မမ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော ကတကိစ္စတံ ပကာသေန္တီ –

၂၀၈။ ‘‘ယေ ကေစိ ဝဍ္ဎ သင်္ခါရာ, ဟီနာ ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာ၊

အဏူပိ အဏုမတ္တောပိ, ဝနထော မေ န ဝိဇ္ဇတိ။

၂၀၉။ ‘‘သဗ္ဗေ မေ အာသဝါ ခီဏာ, အပ္ပမတ္တဿ ဈာယတော၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ။

တတ္ထ ယေ ကေစီတိ အနိယမဝစနံ။ သင်္ခါရာတိ သင်္ခတဓမ္မာ။ ဟီနာတိ လာမကာ ပတိကုဋ္ဌာ။ ဥက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာတိ ပဏီတာ စေဝ မဇ္ဈိမာ စ။ တေသု ဝါ အသင်္ခတာ ဟီနာ ဇာတိသင်္ခတာ ဥက္ကဋ္ဌာ, ဥဘယဝိမိဿိတာ မဇ္ဈိမာ။ ဟီနေဟိ ဝါ ဆန္ဒာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တိတာ ဟီနာ, မဇ္ဈိမေဟိ မဇ္ဈိမာ, ပဏီတေဟိ ဥက္ကဋ္ဌာ။ အကုသလာ ဓမ္မာ ဝါ ဟီနာ, လောကုတ္တရာ ဓမ္မာ ဥက္ကဋ္ဌာ, ဣတရာ မဇ္ဈိမာ။ အဏူပိ အဏုမတ္တောပီတိ န ကေဝလံ တယိ ဧဝ, အထ ခေါ ယေ ကေစိ ဟီနာဒိဘေဒဘိန္နာ သင်္ခါရာ။ တေသု သဗ္ဗေသု အဏူပိ အဏုမတ္တောပိ အတိပရိတ္တကောပိ ဝနထော မယှံ န ဝိဇ္ဇတိ။

တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘သဗ္ဗေ မေ အာသဝါ ခီဏာ, အပ္ပမတ္တဿ ဈာယတော’’တိ။ တတ္ထ အပ္ပမတ္တဿ ဈာယတောတိ အပ္ပမတ္တာယ ဈာယန္တိယာ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, တသ္မာ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။ ယသ္မာ အပ္ပမတ္တာ ဈာယိနီ, တသ္မာ သဗ္ဗေ မေ အာသဝါ ခီဏာ, အဏူပိ အဏုမတ္တောပိ ဝနထော မေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။

ဧဝံ ဝုတ္တဩဝါဒံ အင်္ကုသံ ကတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ထေရော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၁၀။ ‘‘ဥဠာရံ ဝတ မေ မာတာ, ပတောဒံ သမဝဿရိ၊

ပရမတ္ထသဉှိတာ ဂါထာ, ယထာပိ အနုကမ္ပိကာ။

၂၁၁။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, အနုသိဋ္ဌိံ ဇနေတ္တိယာ၊

ဓမ္မသံဝေဂမာပါဒိံ, ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာ။

၂၁၂။ ‘‘သောဟံ ပဓာနပဟိတတ္တော, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော၊

မာတရာ စောဒိတော သန္တေ, အဖုသိံ သန္တိမုတ္တမ’’န္တိ။ –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

အထ ထေရီ အတ္တနော ဝစနံ အင်္ကုသံ ကတွာ ပုတ္တဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အာရာဓိတစိတ္တာ တေန ဘာသိတဂါထာ သယံ ပစ္စနုဘာသိ။ ဧဝံ တာပိ ထေရိယာ ဂါထာ နာမ ဇာတာ။

တတ္ထ ဥဠာရန္တိ ဝိပုလံ မဟန္တံ။ ပတောဒန္တိ ဩဝါဒပတောဒံ။ သမဝဿရီတိ သမ္မာ ပဝတ္တေသိ ဝတာတိ ယောဇနာ။ ကော ပန သော ပတောဒေါတိ အာဟ ‘‘ပရမတ္ထသဉှိတာ ဂါထာ’’တိ။ တံ ‘‘မာ သု တေ, ဝဍ္ဎ, လောကမှီ’’တိအာဒိကာ ဂါထာ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ယထာပိ အနုကမ္ပိကာတိ ယထာ အညာပိ အနုဂ္ဂါဟိကာ, ဧဝံ မယှံ မာတာ ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝိဘာဝနဂါထာသင်္ခါတံ ဥဠာရံ ပတောဒံ ပါဇနဒဏ္ဍကံ မမ ဉာဏဝေဂသမုတ္တေဇံ ပဝတ္တေသီတိ အတ္ထော။

ဓမ္မသံဝေဂမာပါဒိန္တိ ဉာဏဘယာဝဟတ္တာ အတိဝိယ မဟန္တံ ဘိံသနံ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိံ။

ပဓာနပဟိတတ္တောတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနယောဂေန ဒိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသိတစိတ္တော။ အဖုသိံ သန္တိမုတ္တမန္တိ အနုတ္တရံ သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ ဖုသိံ အဓိဂစ္ဆိန္တိ အတ္ထော။

ဝဍ္ဎမာတုထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နဝကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဧကာဒသကနိပါတော

၁။ ကိသာဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧကာဒသကနိပါတေ ကလျာဏမိတ္တတာတိအာဒိကာ ကိသာဂေါတမိယာ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ လူခစီဝရဓာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ကပ္ပသတသဟဿံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တီ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ ဂေါတမီတိဿာ နာမံ အဟောသိ။ ကိသသရီရတာယ ပန ‘‘ကိသာဂေါတမီ’’တိ ဝေါဟရီယိတ္ထ။ တံ ပတိကုလံ ဂတံ ဒုဂ္ဂတကုလဿ ဓီတာတိ ပရိဘဝိံသု။ သာ ဧကံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ ပုတ္တလာဘေန စဿာ သမ္မာနံ အကံသု။ သော ပနဿာ ပုတ္တော အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ကီဠနကာလေ ကာလမကာသိ။ တေနဿာ သောကုမ္မာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ။

သာ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ပရိဘဝပတ္တာ ဟုတွာ ပုတ္တဿ ဇာတကာလတော ပဋ္ဌာယ သက္ကာရံ ပါပုဏိံ, ဣမေ မယှံ ပုတ္တံ ဗဟိ ဆဍ္ဍေတုမ္ပိ ဝါယမန္တီ’’တိ သောကုမ္မာဒဝသေန မတကဠေဝရံ အင်္ကေနာဒါယ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထာ’’တိ ဂေဟဒွါရပဋိပါဋိယာ နဂရေ ဝိစရတိ။ မနုဿာ ‘‘ဘေသဇ္ဇံ ကုတော’’တိ ပရိဘာသန္တိ။ သာ တေသံ ကထံ န ဂဏှာတိ။ အထ နံ ဧကော ပဏ္ဍိတပုရိသော ‘‘အယံ ပုတ္တသောကေန စိတ္တဝိက္ခေပံ ပတ္တာ, ဧတိဿာ ဘေသဇ္ဇံ ဒသဗလောယေဝ ဇာနိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ, ‘‘အမ္မ, တဝ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆာ’’တိ အာဟ။ သာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဘေသဇ္ဇံ ဒေထ ဘဂဝါ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ တဿာ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ဂစ္ဆ နဂရံ ပဝိသိတွာ ယသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, တတော သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာ’’တိ အာဟ။ သာ ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ တုဋ္ဌမာနသာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ပဌမဂေဟေယေဝ ‘‘သတ္ထာ မမ ပုတ္တဿ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သိဒ္ဓတ္ထကံ အာဟရာပေတိ။ သစေ ဧတသ္မိံ ဂေဟေ ကောစိ မတပုဗ္ဗော နတ္ထိ, သိဒ္ဓတ္ထကံ မေ ဒေထာ’’တိ အာဟ။ ကော ဣဓ မတေ ဂဏေတုံ သက္ကောတီတိ။ ကိံ တေန ဟိ အလံ သိဒ္ဓတ္ထကေဟီတိ ဒုတိယံ တတိယံ ဃရံ ဂန္တွာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိဂတုမ္မာဒါ ပကတိစိတ္တေ ဌိတာ စိန္တေသိ – ‘‘သကလနဂရေ အယမေဝ နိယမော ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဟိတာနုကမ္ပိနာ ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ သံဝေဂံ လဘိတွာ တတောဝ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ပုတ္တံ အာမကသုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘န ဂါမဓမ္မော နိဂမဿ ဓမ္မော, န စာပိယံ ဧကကုလဿ ဓမ္မော၊

သဗ္ဗဿ လောကဿ သဒေဝကဿ, ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိဒံ အနိစ္စတာ’’တိ။ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၈၂)၊

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ။ အထ နံ သတ္ထာ ‘‘လဒ္ဓေါ တေ, ဂေါတမိ, သိဒ္ဓတ္ထကော’’တိ အာဟ။ ‘‘နိဋ္ဌိတံ, ဘန္တေ, သိဒ္ဓတ္ထကေန ကမ္မံ, ပတိဋ္ဌာ ပန မေ ဟောထာ’’တိ အာဟ။ အထဿာ သတ္ထာ –

‘‘တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တံ, ဗျာသတ္တမနသံ နရံ၊

သုတ္တံ ဂါမံ မဟောဃောဝ, မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈၇) –

ဂါထမာဟ။

ဂါထာပရိယောသာနေ ယထာဌိတာဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ သတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ။ သာ သတ္ထာရံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ နစိရဿေဝ ယောနိသောမနသိကာရေန ကမ္မံ ကရောန္တီ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေသိ။ အထဿာ သတ္ထာ –

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ အမတံ ပဒံ၊

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော အမတံ ပဒ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၁၄) –

ဣမံ ဩဘာသဂါထမာဟ။

သာ ဂါထာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ ပရိက္ခာရဝလဉ္ဇေ ပရမုက္ကဋ္ဌာ ဟုတွာ တီဟိ လူခေဟိ သမန္နာဂတံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဝိစရိ။ အထ နံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော ဘိက္ခုနိယော ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တော လူခစီဝရဓာရီနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘သတ္ထာရံ နိဿာယ မယာ အယံ ဝိသေသော လဒ္ဓေါ’’တိ ကလျာဏမိတ္တတာယ ပသံသာမုခေန ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၂၁၃။ ‘‘ကလျာဏမိတ္တတာ မုနိနာ, လောကံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏိတာ၊

ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော, အပိ ဗာလော ပဏ္ဍိတော အဿ။

၂၁၄။ ‘‘ဘဇိတဗ္ဗာ သပ္ပုရိသာ, ပညာ တထာ ဝဍ္ဎတိ ဘဇန္တာနံ၊

ဘဇမာနော သပ္ပုရိသေ, သဗ္ဗေဟိပိ ဒုက္ခေဟိ ပမုစ္စေယျ။

၂၁၅။ ‘‘ဒုက္ခဉ္စ ဝိဇာနေယျ, ဒုက္ခဿ စ သမုဒယံ နိရောဓံ၊

အဋ္ဌင်္ဂိကဉ္စ မဂ္ဂံ, စတ္တာရိပိ အရိယသစ္စာနိ။

၂၁၆။ ‘‘ဒုက္ခော ဣတ္ထိဘာဝေါ, အက္ခာတော ပုရိသဒမ္မသာရထိနာ၊

သပတ္တိကမ္ပိ ဟိ ဒုက္ခံ, အပ္ပေကစ္စာ သကိံ ဝိဇာတာယော။

၂၁၇။ ‘‘ဂလကေ အပိ ကန္တန္တိ, သုခုမာလိနိယော ဝိသာနိ ခါဒန္တိ၊

ဇနမာရကမဇ္ဈဂတာ, ဥဘောပိ ဗျသနာနိ အနုဘောန္တိ။

၂၁၈။ ‘‘ဥပဝိဇညာ ဂစ္ဆန္တီ, အဒ္ဒသာဟံ ပတိံ မတံ၊

ပန္ထမှိ ဝိဇာယိတွာန, အပ္ပတ္တာဝ သကံ ဃရံ။

၂၁၉။ ‘‘ဒွေ ပုတ္တာ ကာလကတာ, ပတီ စ ပန္ထေ မတော ကပဏိကာယ၊

မာတာ ပိတာ စ ဘာတာ, ဍယှန္တိ စ ဧကစိတကာယံ။

၂၂၀။ ‘‘ခီဏကုလီနေ ကပဏေ, အနုဘူတံ တေ ဒုခံ အပရိမာဏံ၊

အဿူ စ တေ ပဝတ္တံ, ဗဟူနိ စ ဇာတိသဟဿာနိ။

၂၂၁။ ‘‘ဝသိတာ သုသာနမဇ္ဈေ, အထောပိ ခါဒိတာနိ ပုတ္တမံသာနိ၊

ဟတကုလိကာ သဗ္ဗဂရဟိတာ, မတပတိကာ အမတမဓိဂစ္ဆိံ။

၂၂၂။ ‘‘ဘာဝိတော မေ မဂ္ဂေါ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော အမတဂါမီ၊

နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကတံ, ဓမ္မာဒါသံ အဝေက္ခိံဟံ။

၂၂၃။ ‘‘အဟမမှိ ကန္တသလ္လာ, ဩဟိတဘာရာ ကတဉှိ ကရဏီယံ၊

ကိသာဂေါတမီ ထေရီ, ဝိမုတ္တစိတ္တာ ဣမံ ဘဏီ’’တိ။

တတ္ထ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ကလျာဏော ဘဒ္ဒေါ သုန္ဒရော မိတ္တော ဧတဿာတိ ကလျာဏမိတ္တော။ ယော ယဿ သီလာဒိဂုဏသမာဒပေတာ, အဃဿ ဃာတာ, ဟိတဿ ဝိဓာတာ, ဧဝံ သဗ္ဗာကာရေန ဥပကာရော မိတ္တော ဟောတိ, သော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ကလျာဏမိတ္တတာ, ကလျာဏမိတ္တဝန္တတာ။ မုနိနာတိ သတ္ထာရာ။ လောကံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏိတာတိ ကလျာဏမိတ္တေ အနုဂန္တဗ္ဗန္တိ သတ္တလောကံ ဥဒ္ဒိဿ –

‘‘သကလမေဝိဒံ, အာနန္ဒ, ဗြဟ္မစရိယံ ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’ (သံ။ နိ။ ၅။၂)။ ‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ, မေဃိယ, ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတီ’’တိ (ဥဒါ။ ၃၁) စ ဧဝမာဒိနာ ပသံသိတာ။

ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနောတိအာဒိ ကလျာဏမိတ္တတာယ အာနိသံသဒဿနံ။ တတ္ထ အပိ ဗာလော ပဏ္ဍိတော အဿာတိ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇမာနော ပုဂ္ဂလော ပုဗ္ဗေ သုတာဒိဝိရဟေန ဗာလောပိ သမာနော အဿုတသဝနာဒိနာ ပဏ္ဍိတော ဘဝေယျ။

ဘဇိတဗ္ဗာ သပ္ပုရိသာတိ ဗာလဿာပိ ပဏ္ဍိတဘာဝဟေတုတော ဗုဒ္ဓါဒယော သပ္ပုရိသာ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမနာဒိနာ သေဝိတဗ္ဗာ။ ပညာ တထာ ပဝဍ္ဎတိ ဘဇန္တာနန္တိ ကလျာဏမိတ္တေ ဘဇန္တာနံ တထာ ပညာ ဝဍ္ဎတိ ဗြူဟတိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ။ ယထာ တေသု ယော ကောစိ ခတ္တိယာဒိကော ဘဇမာနော သပ္ပုရိသေ သဗ္ဗေဟိပိ ဇာတိအာဒိဒုက္ခေဟိ ပမုစ္စေယျာတိ ယောဇနာ။

မုစ္စနဝိဓိံ ပန ကလျာဏမိတ္တဝိဓိနာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုက္ခဉ္စ ဝိဇာနေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ ဒုက္ခဉ္စ ဒုက္ခသမုဒယဉ္စ နိရောဓဉ္စ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂဉ္စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဝိဇာနေယျ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ ယောဇနာ။

‘‘ဒုက္ခော ဣတ္ထိဘာဝေါ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အညတရာယ ယက္ခိနိယာ ဣတ္ထိဘာဝံ ဂရဟန္တိယာ ဘာသိတာ။ တတ္ထ ဒုက္ခော ဣတ္ထိဘာဝေါ အက္ခာတောတိ စပလတာ, ဂဗ္ဘဓာရဏံ, သဗ္ဗကာလံ ပရပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာတိ ဧဝမာဒီဟိ အာဒီနဝေဟိ ဣတ္ထိဘာဝေါ ဒုက္ခောတိ, ပုရိသဒမ္မသာရထိနာ ဘဂဝတာ ကထိတော။ သပတ္တိကမ္ပိ ဒုက္ခန္တိ သပတ္တဝါသော သပတ္တိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသောပိ ဒုက္ခော, အယမ္ပိ ဣတ္ထိဘာဝေ အာဒီနဝေါတိ အဓိပ္ပါယော။ အပ္ပေကစ္စာ သကိံ ဝိဇာတာယောတိ ဧကစ္စာ ဣတ္ထိယော ဧကဝါရမေဝ ဝိဇာတာ, ပဌမဂဗ္ဘေ ဝိဇာယနဒုက္ခံ အသဟန္တိယော။ ဂလကေ အပိ ကန္တန္တီတိ အတ္တနော ဂီဝမ္ပိ ဆိန္ဒန္တိ။ သုခုမာလိနိယော ဝိသာနိ ခါဒန္တီတိ သုခုမာလသရီရာ အတ္တနော သုခုမာလဘာဝေန ခေဒံ အဝိသဟန္တိယော ဝိသာနိပိ ခါဒန္တိ။ ဇနမာရကမဇ္ဈဂတာတိ ဇနမာရကော ဝုစ္စတိ မူဠှဂဗ္ဘော။ မာတုဂါမဇနဿ မာရကော, မဇ္ဈဂတာ ဇနမာရကာ ကုစ္ဆိဂတာ, မူဠှဂဗ္ဘာတိ အတ္ထော။ ဥဘောပိ ဗျသနာနိ အနုဘောန္တီတိ ဂဗ္ဘော ဂဗ္ဘိနီ စာတိ ဒွေပိ ဇနာ မရဏဉ္စ မာရဏန္တိကဗျသနာနိ စ ပါပုဏန္တိ။ အပရေ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဇနမာရကာ နာမ ကိလေသာ, တေသံ မဇ္ဈဂတာ ကိလေသသန္တာနပတိတာ ဥဘောပိ ဇာယာပတိကာ ဣဓ ကိလေသပရိဠာဟဝသေန, အာယတိံ ဒုဂ္ဂတိပရိက္ကိလေသဝသေန ဗျသနာနိ ပါပုဏန္တီ’’တိ။ ဣမာ ကိရ ဒွေ ဂါထာ သာ ယက္ခိနီ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော အနုဘူတဒုက္ခံ အနုဿရိတွာ အာဟ။ ထေရီ ပန ဣတ္ထိဘာဝေ အာဒီနဝဝိဘာဝနာယ ပစ္စနုဘာသန္တီ အဝေါစ။

‘‘ဥပဝိဇညာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ ပဋာစာရာယ ထေရိယာ ပဝတ္တိံ အာရဗ္ဘ ဘာသိတာ။ တတ္ထ ဥပဝိဇညာ ဂစ္ဆန္တီတိ ဥပဂတဝိဇာယနကာလာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီ, အပတ္တာဝ သကံ ဂေဟံ ပန္ထေ ဝိဇာယိတွာန ပတိံ မတံ အဒ္ဒသံ အဟန္တိ ယောဇနာ။

ကပဏိကာယာတိ ဝရာကာယ။ ဣမာ ကိရ ဒွေ ဂါထာ ပဋာစာရာယ တဒါ သောကုမ္မာဒပတ္တာယ ဝုတ္တာကာရဿ အနုကရဏဝသေန ဣတ္ထိဘာဝေ အာဒီနဝဝိဘာဝနတ္ထမေဝ ထေရိယာ ဝုတ္တာ။

ဥဘယမ္ပေတံ ဥဒါဟရဏဘာဝေန အာနေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနော အနုဘူတံ ဒုက္ခံ ဝိဘာဝေန္တီ ‘‘ခီဏကုလိနေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ခီဏကုလိနေတိ ဘောဂါဒီဟိ ပါရိဇုညပတ္တကုလိကေ။ ကပဏေတိ ပရမအဝညာတံ ပတ္တေ။ ဥဘယဉ္စေတံ အတ္တနော ဧဝ အာမန္တနဝစနံ။ အနုဘူတံ တေ ဒုခံ အပရိမာဏန္တိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ, ဣတော ပုရိမတ္တဘာဝေသု ဝါ အနပ္ပကံ ဒုက္ခံ တယာ အနုဘဝိတံ။ ဣဒါနိ တံ ဒုက္ခံ ဧကဒေသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အဿူ စ တေ ပဝတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမန္တိယာ ဗဟုကာနိ ဇာတိသဟဿာနိ သောကာဘိဘူတာယ အဿု စ ပဝတ္တံ, အဝိသေသိတံ ကတွာ ဝုတ္တဉ္စေတံ, မဟာသမုဒ္ဒဿ ဥဒကတောပိ ဗဟုကမေဝ သိယာ။

ဝသိတာ သုသာနမဇ္ဈေတိ မနုဿမံသခါဒိကာ သုနခီ သိင်္ဂါလီ စ ဟုတွာ သုသာနမဇ္ဈေ ဝုသိတာ။ ခါဒိတာနိ ပုတ္တမံသာနီတိ ဗျဂ္ဃဒီပိဗိဠာရာဒိကာလေ ပုတ္တမံသာနိ ခါဒိတာနိ။ ဟတကုလိကာတိ ဝိနဋ္ဌကုလဝံသာ။ သဗ္ဗဂရဟိတာတိ သဗ္ဗေဟိ ဃရဝါသီဟိ ဂရဟိတာ ဂရဟပ္ပတ္တာ။ မတပတိကာတိ ဝိဓဝါ။ ဣမေ ပန တယော ပကာရေ ပုရိမတ္တဘာဝေ အတ္တနော အနုပ္ပတ္တေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ။ ဧဝံဘူတာပိ ဟုတွာ အဓိစ္စ လဒ္ဓါယ ကလျာဏမိတ္တသေဝါယ အမတမဓိဂစ္ဆိ,နိဗ္ဗာနံ အနုပ္ပတ္တာ။

ဣဒါနိ တမေဝ အမတာဓိဂမံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဘာဝိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဘာဝိတောတိ ဝိဘာဝိတော ဥပ္ပါဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဘာဝနာဘိသမယဝသေန ပဋိဝိဒ္ဓေါ။ ဓမ္မာဒါသံ အဝေက္ခိံဟန္တိ ဓမ္မမယံ အာဒါသံ အဒ္ဒက္ခိံ အပဿိံ အဟံ။

အဟမမှိ ကန္တသလ္လာတိ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နဂါရာဒိသလ္လာ အဟံ အမှိ။ ဩဟိတဘာရာတိ ဩရောပိတကာမခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရဘာရာ။ ကတဉှိ ကရဏီယန္တိ ပရိညာဒိဘေဒံ သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ ကတံ ပရိယောသိတံ။ သုဝိမုတ္တစိတ္တာ ဣမံ ဘဏီတိ သဗ္ဗသော ဝိမုတ္တစိတ္တာ ကိသာဂေါတမီ ထေရီ ဣမမတ္ထံ ‘‘ကလျာဏမိတ္တတာ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဗန္ဓဝသေန အဘဏီတိ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ ထေရီ ဝဒတိ။ တတြိဒံ ဣမိဿာ ထေရိယာ အပဒါနံ (အပ။ ထေရီ ၂။၃။၅၅-၉၄) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ အညတရေ ကုလေ၊

ဥပေတွာ တံ နရဝရံ, သရဏံ သမုပါဂမိံ။

‘‘ဓမ္မဉ္စ တဿ အဿောသိံ, စတုသစ္စူပသဉှိတံ၊

မဓုရံ ပရမဿာဒံ, ဝဋ္ဋသန္တိသုခါဝဟံ။

‘‘တဒါ စ ဘိက္ခုနိံ ဝီရော, လူခစီဝရဓာရိနိံ၊

ဌပေန္တော ဧတဒဂ္ဂမှိ, ဝဏ္ဏယီ ပုရိသုတ္တမော။

‘‘ဇနေတွာနပ္ပကံ ပီတိံ, သုတွာ ဘိက္ခုနိယာ ဂုဏေ၊

ကာရံ ကတွာန ဗုဒ္ဓဿ, ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ။

‘‘နိပစ္စ မုနိဝရံ တံ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ၊

တဒါနုမောဒိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဌာနလာဘာယ နာယကော။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ၊

ကိသာဂေါတမီ နာမေန, ဟေဿသိ သတ္ထု သာဝိကာ။

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ၊

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, ပစ္စယေဟိ ဝိနာယကံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော။

‘‘ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိဿ, တဒါ အာသိ နရိဿရော၊

ကာသိရာဇာ ကိကီ နာမ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ။

‘‘ပဉ္စမီ တဿ ဓီတာသိံ, ဓမ္မာ နာမေန ဝိဿုတာ၊

ဓမ္မံ သုတွာ ဇိနဂ္ဂဿ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ သမရောစယိံ။

‘‘အနုဇာနိ န နော တာတော, အဂါရေဝ တဒါ မယံ၊

ဝီသဝဿသဟဿာနိ, ဝိစရိမှ အတန္ဒိတာ။

‘‘ကောမာရိဗြဟ္မစရိယံ, ရာဇကညာ သုခေဓိတာ၊

ဗုဒ္ဓေါပဋ္ဌာနနိရတာ, မုဒိတာ သတ္တ ဓီတရော။

‘‘သမဏီ သမဏဂုတ္တာ စ, ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဒါယိကာ၊

ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, သတ္တမီ သံဃဒါယိကာ။

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ပဋာစာရာ စ ကုဏ္ဍလာ၊

အဟဉ္စ ဓမ္မဒိန္နာ စ, ဝိသာခါ ဟောတိ သတ္တမီ။

‘‘တေဟိ ကမ္မေဟိ သုကတေဟိ, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟံ၊

ဒုဂ္ဂတေ အဓနေ နဋ္ဌေ, ဂတာ စ သဓနံ ကုလံ။

‘‘ပတိံ ဌပေတွာ သေသာ မေ, ဒေဿန္တိ အဓနာ ဣတိ၊

ယဒါ စ ပဿူတာ အာသိံ, သဗ္ဗေသံ ဒယိတာ တဒါ။

‘‘ယဒါ သော တရုဏော ဘဒ္ဒေါ, ကောမလကော သုခေဓိတော၊

သပါဏမိဝ ကန္တော မေ, တဒါ ယမဝသံ ဂတော။

‘‘သောကဋ္ဋာဒီနဝဒနာ, အဿုနေတ္တာ ရုဒမ္မုခါ၊

မတံ ကုဏပမာဒါယ, ဝိလပန္တီ ဂမာမဟံ။

‘‘တဒါ ဧကေန သန္ဒိဋ္ဌာ, ဥပေတွာဘိသက္ကုတ္တမံ၊

အဝေါစံ ဒေဟိ ဘေသဇ္ဇံ, ပုတ္တသဉ္ဇီဝနန္တိ ဘော။

‘‘န ဝိဇ္ဇန္တေ မတာ ယသ္မိံ, ဂေဟေ သိဒ္ဓတ္ထကံ တတော၊

အာဟရာတိ ဇိနော အာဟ, ဝိနယောပါယကောဝိဒေါ။

‘‘တဒါ ဂမိတွာ သာဝတ္ထိံ, န လဘိံ တာဒိသံ ဃရံ၊

ကုတော သိဒ္ဓတ္ထကံ တသ္မာ, တတော လဒ္ဓါ သတိံ အဟံ။

‘‘ကုဏပံ ဆဍ္ဍယိတွာန, ဥပေသိံ လောကနာယကံ၊

ဒူရတောဝ မမံ ဒိသွာ, အဝေါစ မဓုရဿရော။

‘‘ယော စ ဝဿသတံ ဇီဝေ, အပဿံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော, ပဿတော ဥဒယဗ္ဗယံ။

‘‘န ဂါမဓမ္မော နိဂမဿ ဓမ္မော, န စာပိယံ ဧကကုလဿ ဓမ္မော၊

သဗ္ဗဿ လောကဿ သဒေဝကဿ, ဧသေဝ ဓမ္မော ယဒိဒံ အနိစ္စတာ။

‘‘သာဟံ သုတွာနိမာ ဂါထာ, ဓမ္မစက္ခုံ ဝိသောဓယိံ၊

တတော ဝိညာတသဒ္ဓမ္မာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘တထာ ပဗ္ဗဇိတာ သန္တီ, ယုဉ္ဇန္တီ ဇိနသာသနေ၊

န စိရေနေဝ ကာလေန, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘ဣဒ္ဓီသု စ ဝသီ ဟောမိ, ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ၊

ပရစိတ္တာနိ ဇာနာမိ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ။

‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, ဝိသုဒ္ဓါသိံ သုနိမ္မလာ။

‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ။

‘‘ယဿတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော။

‘‘အတ္ထဓမ္မနိရုတ္တီသု, ပဋိဘာနေ တထေဝ စ၊

ဉာဏံ မေ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ ဝါဟသာ။

‘‘သင်္ကာရကူဋာ အာဟိတွာ, သုသာနာ ရထိယာပိ စ၊

တတော သံဃာဋိကံ ကတွာ, လူခံ ဓာရေမိ စီဝရံ။

‘‘ဇိနော တသ္မိံ ဂုဏေ တုဋ္ဌော, လူခစီဝရဓာရဏေ၊

ဌပေသိ ဧတဒဂ္ဂမှိ, ပရိသာသု ဝိနာယကော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ ။ပ။ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ကိသာဂေါတမီထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧကာဒသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဒွါဒသကနိပါတော

၁။ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒွါဒသကနိပါတေ ဥဘော မာတာ စ ဓီတာ စာတိအာဒိကာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာယ ထေရိယာ ဂါထာ။ အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ, မဟာဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ, ဓမ္မံ သုဏန္တီ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုနိံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသုံ သံသရန္တီ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိနဂရေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သတ္တန္နံ ဘဂိနီနံ အဗ္ဘန္တရာ ဟုတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပရိဝေဏံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ။

တတော စဝိတွာ ပုန မနုဿလောကံ အာဂစ္ဆန္တီ ဧကသ္မိံ ဂါမကေ သဟတ္ထာ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တာ။ သာ ဧကဒိဝသံ ခေတ္တကုဋိံ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ သရေ ပါတောဝ ပုပ္ဖိတံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒိသွာ တံ သရံ ဩရုယှ တဉ္စေဝ ပုပ္ဖံ လာဇပက္ခိပနတ္ထာယ ပဒုမိနိပတ္တဉ္စ ဂဟေတွာ ကေဒါရေ သာလိသီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ကုဋိကာယ နိသိန္နာ လာဇေ ဘဇ္ဇိတွာ ပဉ္စ လာဇသတာနိ ကတွာ ဌပေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတော ဧကော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အာဂန္တွာ တဿာ အဝိဒူရေ ဌာနေ အဋ္ဌာသိ။ သာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ လာဇေဟိ သဒ္ဓိံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ, ကုဋိတော ဩရုယှ လာဇေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ပဒုမပုပ္ဖေန ပတ္တံ ပိဓာယ အဒါသိ။ အထဿာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ထောကံ ဂတေ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇိတာ နာမ ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကာ, အဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပိဠန္ဓိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထတော ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘သစေ, အယျော, ပုပ္ဖေန အနတ္ထိကော အဘဝိဿာ, ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတုံ နာဒဿ, အဒ္ဓါ အယျဿ အတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန ဂန္တွာ ပတ္တမတ္ထကေ ဌပေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ခမာပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမေသံ မေ လာဇာနံ နိဿန္ဒေန လာဇဂဏနာယ ပုတ္တာ အဿု, ပဒုမပုပ္ဖဿ နိဿန္ဒေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ ပဒေ ပဒေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ပစ္စေကုဗုဒ္ဓေါ တဿာ ပဿန္တိယာဝ အာကာသေန ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ တံ ပဒုမံ နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အက္ကမနသောပါနသမီပေ ပါဒပုဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပေသိ။

သာပိ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဒေဝလောကေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ စဿာ ပဒေ ပဒေ မဟာပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာသိ။ သာ တတော စဝိတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဧကသ္မိံ ပဒုမသရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ နိဿာယ ဧကော တာပသော ဝသတိ။ သော ပါတောဝ မုခဓောဝနတ္ထာယ သရံ ဂန္တွာ တံ ပုပ္ဖံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒံ ပုပ္ဖံ သေသေဟိ မဟန္တတရံ, သေသာနိ စ ပုပ္ဖိတာနိ ဣဒံ မကုလိတမေဝ, ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာ’’တိ ဥဒကံ ဩတရိတွာ တံ ပုပ္ဖံ ဂဏှိ။ တံ တေန ဂဟိတမတ္တမေဝ ပုပ္ဖိတံ။ တာပသော အန္တောပဒုမဂဗ္ဘေ နိပန္နဒါရိကံ အဒ္ဒသ။ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ စ ဓီတုသိနေဟံ လဘိတွာ ပဒုမေနေဝ သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလံ နေတွာ မဉ္စကေ နိပဇ္ဇာပေသိ။ အထဿာ ပုညာနုဘာဝေန အင်္ဂုဋ္ဌကေ ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော တသ္မိံ ပုပ္ဖေ မိလာတေ အညံ နဝံ ပုပ္ဖံ အာဟရိတွာ တံ နိပဇ္ဇာပေသိ။ အထဿာ အာဓာဝနဝိဓာဝနေန ကီဠိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဒဝါရေ ပဒဝါရေ ပဒုမပုပ္ဖံ ဥဋ္ဌာတိ, ကုင်္ကုမရာသိဿ ဝိယ အဿာ သရီရဝဏ္ဏော ဟောတိ။ သာ အပတ္တာ ဒေဝဝဏ္ဏံ, အတိက္ကန္တာ မာနုသဝဏ္ဏံ အဟောသိ။ သာ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ပဏ္ဏသာလာယံ ဩဟိယတိ။

အထေကဒိဝသံ တဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ ပိတရိ ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေ ဧကော ဝနစရကော တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘မနုဿာနံ နာမ ဧဝံဝိဓံ ရူပံ နတ္ထိ, ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ တာပသဿ အာဂမနံ ဥဒိက္ခန္တော နိသီဒိ။ သာ ပိတရိ အာဂစ္ဆန္တေ ပဋိပထံ ဂန္တွာ တဿ ဟတ္ထတော ကာဇကမဏ္ဍလုံ အဂ္ဂဟေသိ, အာဂန္တွာ နိသိန္နဿ စဿ အတ္တနော ကရဏဝတ္တံ ဒဿေသိ။ တဒါ သော ဝနစရကော မနုဿဘာဝံ ဉတွာ တာပသံ အဘိဝါဒေတွာ နိသီဒိ။ တာပသော တံ ဝနစရကံ ဝနမူလဖလေဟိ စ ပါနီယေန စ နိမန္တေတွာ, ‘‘ဘော ပုရိသ, ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝသိဿသိ, ဥဒါဟု ဂမိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဂမိဿာမိ, ဘန္တေ, ဣဓ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ? ‘‘ဣဒံ တယာ ဒိဋ္ဌကာရဏံ ဧတ္တော ဂန္တွာ အကထေတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘သစေ, အယျော, န ဣစ္ဆတိ, ကိံကာရဏာ ကထေဿာမီ’’တိ တာပသံ ဝန္ဒိတွာ ပုန အာဂမနကာလေ မဂ္ဂသဉ္ဇာနနတ္ထံ သာခါသညဉ္စ ရုက္ခသညဉ္စ ကရောန္တော ပက္ကာမိ။

သော ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ အဒ္ဒသ။ ရာဇာ ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အဟံ, ဒေဝ, တုမှာကံ ဝနစရကော ပဗ္ဗတပါဒေ အစ္ဆရိယံ ဣတ္ထိရတနံ ဒိသွာ အာဂတောမှီ’’တိ သဗ္ဗံ ပဝတ္တိံ ကထေသိ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ဝေဂေန ပဗ္ဗတပါဒံ ဂန္တွာ အဝိဒူရေ ဌာနေ ခန္ဓာဝါရံ နိဝါသေတွာ ဝနစရကေန စေဝ အညေဟိ စ ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ တာပသဿ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ နိသိန္နဝေလာယ တတ္ထ ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ရာဇာ တာပသဿ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရဘဏ္ဍံ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရောမ, ဂမိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဂစ္ဆ, မဟာရာဇာ’’တိ။ ‘‘အာမ, ဂစ္ဆာမိ, ဘန္တေ, အယျဿ ပန သမီပေ ဝိသဘာဂပရိသာ အတ္ထီ’’တိ အဿုမှာ, အသာရုပ္ပါ ဧသာ ပဗ္ဗဇိတာနံ, မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတု, ဘန္တေတိ။ မနုဿာနံ နာမ စိတ္တံ ဒုတ္တောသယံ, ကထံ ဗဟူနံ မဇ္ဈေ ဝသိဿတီတိ? အမှာကံ ရုစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသာနံ ဇေဋ္ဌကဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမ, ဘန္တေတိ။

သော ရညော ကထံ သုတွာ ဒဟရကာလေ ဂဟိတနာမဝသေနေဝ, ‘‘အမ္မ, ပဒုမဝတီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသိ။ သာ ဧကဝစနေနေဝ ပဏ္ဏသာလတော နိက္ခမိတွာ ပိတရံ အဘိဝါဒေတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ပိတာ အာဟ – ‘‘တွံ, အမ္မ, ဝယပ္ပတ္တာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရညာ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝသိတုံ အယုတ္တာ, ရညာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆ, အမ္မာ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ ပိတု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ ‘‘ဣမိဿာ ပိတု စိတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ကဟာပဏရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသေကံ အကာသိ။ အထ နံ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရံ အာနေတွာ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သေသိတ္ထိယော အနောလောကေတွာ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ရမတိ။ တာ ဣတ္ထိယော ဣဿာပကတာ တံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိတုကာမာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘နာယံ, မဟာရာဇ, မနုဿဇာတိကာ, ကဟံ နာမ တုမှေဟိ မနုဿာနံ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တာနိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနိ, အဒ္ဓါ အယံ ယက္ခိနီ, နီဟရထ နံ, မဟာရာဇာ’’တိ။ ရာဇာ တာသံ ကထံ သုတွာ တုဏှီ အဟောသိ။

အထဿာပရေန သမယေန ပစ္စန္တော ကုပိတော။ သော ‘‘ဂရုဂဗ္ဘာ ပဒုမဝတီ’’တိ နဂရေ ဌပေတွာ ပစ္စန္တံ အဂမာသိ။ အထ တာ ဣတ္ထိယော တဿာ ဥပဋ္ဌာယိကာယ လဉ္ဇံ ဒတွာ ‘‘ဣမိဿာ ဒါရကံ ဇာတမတ္တမေဝ အပနေတွာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခိတွာ သန္တိကေ ဌပေဟီ’’တိ အာဟံသု။ ပဒုမဝတိယာပိ နစိရဿေဝ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ။ မဟာပဒုမကုမာရော ဧကကောဝ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ အဝသေသာ ဧကူနပဉ္စသတာ ဒါရကာ မဟာပဒုမကုမာရဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ နိပန္နကာလေ သံသေဒဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ အထဿာ ‘‘န တာဝ အယံ သတိံ ပဋိလဘတီ’’တိ ဉတွာ သာ ဥပဋ္ဌာယိကာ ဧကံ ဒါရုဃဋိကံ လောဟိတေန မက္ခိတွာ သမီပေ ဌပေတွာ တာသံ ဣတ္ထီနံ သညံ အဒါသိ။ တာပိ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧကေကာ ဧကေကံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ စုန္ဒကာရကာနံ သန္တိကံ ပေသေတွာ ကရဏ္ဍကေ အာဟရာပေတွာ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတဒါရကေ တတ္ထ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗဟိ လဉ္ဆနံ ကတွာ ဌပယိံသု။

ပဒုမဝတီပိ ခေါ သညံ လဘိတွာ တံ ဥပဋ္ဌာယိကံ ‘‘ကိံ ဝိဇာတမှိ, အမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာ တံ သန္တဇ္ဇေတွာ ‘‘ကုတော တွံ ဒါရကံ လဘိဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယံ တဝ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တဒါရကော’’တိ လောဟိတမက္ခိတံ ဒါရုဃဋိကံ ပုရတော ဌပေသိ။ သာ တံ ဒိသွာ ဒေါမနဿပ္ပတ္တာ ‘‘သီဃံ တံ ဖာလေတွာ အပနေဟိ, သစေ ကောစိ ပဿေယျ, လဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ။ သာ တဿာ ကထံ သုတွာ အတ္ထကာမာ ဝိယ ဒါရုဃဋိကံ ဖာလေတွာ ဥဒ္ဓနေ ပက္ခိပိ။

ရာဇာပိ ပစ္စန္တတော အာဂန္တွာ နက္ခတ္တံ ပဋိမာနေန္တော ဗဟိနဂရေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ နိသီဒိ။ အထ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ရညော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂန္တွာ အာဟံသု – ‘‘တွံ, မဟာရာဇ, န အမှာကံ သဒ္ဒဟသိ, အမှေဟိ ဝုတ္တံ အကာရဏံ ဝိယ ဟောတိ, တွံ မဟေသိယာ ဥပဋ္ဌာယိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပဋိပုစ္ဆ, ဒါရုဃဋိကံ တေ ဒေဝီ ဝိဇာတာ’’တိ။ ရာဇာ တံ ကာရဏံ အနုပပရိက္ခိတွာဝ ‘‘အမနုဿဇာတိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ တံ ဂေဟတော နိက္ကဍ္ဎိ။ တဿာ ရာဇဂေဟတော သဟ နိက္ခမနေနေဝ ပဒုမပုပ္ဖါနိ အန္တရဓာယိံသု, သရီရစ္ဆဝီပိ ဝိဝဏ္ဏာ အဟောသိ။ သာ ဧကိကာဝ အန္တရဝီထိယာ ပါယာသိ။ အထ နံ ဧကာ ဝယပ္ပတ္တာ မဟလ္လိကာ ဣတ္ထီ ဒိသွာ ဓီတုသိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကဟံ ဂစ္ဆသိ, အမ္မာ’’တိ အာဟ။ ‘‘အာဂန္တုကမှိ, ဝသနဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တီ ဝိစရာမီ’’တိ။ ‘‘ဣဓာဂစ္ဆ, အမ္မာ’’တိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဒတွာ ဘောဇနံ ပဋိယာဒေသိ။

တဿာ ဣမိနာဝ နိယာမေန တတ္ထ ဝသမာနာယ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ရာဇာနံ အာဟံသု – ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေသု ယုဒ္ဓံ ဂတေသု အမှေဟိ ဂင်္ဂါဒေဝတာယ ‘အမှာကံ ဒေဝေ ဝိဇိတသင်္ဂါမေ အာဂတေ ဗလိကမ္မံ ကတွာ ဥဒကကီဠံ ကရိဿာမာ’တိ ပတ္ထိတံ အတ္ထိ, ဧတမတ္ထံ, ဒေဝ, ဇာနာပေမာ’’တိ။ ရာဇာ တာသံ ဝစနေန တုဋ္ဌော ဂင်္ဂါယ ဥဒကကီဠံ ကာတုံ အဂမာသိ။ တာပိ အတ္တနာ အတ္တနာ ဂဟိတကရဏ္ဍကံ ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ အာဒါယ နဒိံ ဂန္တွာ တေသံ ကရဏ္ဍကာနံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ပါရုပိတွာ ပါရုပိတွာ ဥဒကေ ပတိတွာ ကရဏ္ဍကေ ဝိဿဇ္ဇေသုံ။ တေပိ ခေါ ကရဏ္ဍကာ သဗ္ဗေ သဟ ဂန္တွာ ဟေဋ္ဌာသောတေ ပသာရိတဇာလမှိ လဂ္ဂိံသု။ တတော ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ ရညော ဥတ္တိဏ္ဏကာလေ ဇာလံ ဥက္ခိပန္တာ တေ ကရဏ္ဍကေ ဒိသွာ ရညော သန္တိကံ အာနယိံသု။

ရာဇာ ကရဏ္ဍကေ ဩလောကေတွာ ‘‘ကိံ, တာတာ, ကရဏ္ဍကေသူ’’တိ အာဟ။ ‘‘န ဇာနာမ, ဒေဝါ’’တိ။ သော တေ ကရဏ္ဍကေ ဝိဝရာပေတွာ ဩလောကေန္တော ပဌမံ မဟာပဒုမကုမာရဿ ကရဏ္ဍကံ ဝိဝရာပေသိ။ တေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ ကရဏ္ဍကေသု နိပဇ္ဇာပိတဒိဝသေသုယေဝ ပုညိဒ္ဓိယာ အင်္ဂုဋ္ဌတော ခီရံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သက္ကော ဒေဝရာဇာ တဿ ရညော နိက္ကင်္ခဘာဝတ္ထံ အန္တောကရဏ္ဍကေ အက္ခရာနိ လိခါပေသိ – ‘‘ဣမေ ကုမာရာ ပဒုမဝတိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တာ ဗာရာဏသိရညော ပုတ္တာ, အထ နေ ပဒုမဝတိယာ သပတ္တိယော ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ကရဏ္ဍကေသု ပက္ခိပိတွာ ဥဒကေ ခိပိံသု, ရာဇာ ဣမံ ကာရဏံ ဇာနာတူ’’တိ။ ကရဏ္ဍကေ ဝိဝဋမတ္တေ ရာဇာ အက္ခရာနိ ဝါစေတွာ ဒါရကေ ဒိသွာ မဟာပဒုမကုမာရံ ဥက္ခိပိတွာ ဝေဂေန ရထေ ယောဇေတွာ ‘‘အဿေ ကပ္ပေထ, အဟံ အဇ္ဇ အန္တောနဂရံ ပဝိသိတွာ ဧကစ္စာနံ မာတုဂါမာနံ ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါသာဒဝရံ အာရုယှ ဟတ္ထိဂီဝါယ သဟဿဘဏ္ဍိကံ ဌပေတွာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ယော ပဒုမဝတိံ ပဿတိ, သော ဣမံ သဟဿံ ဂဏှာတူ’’တိ။

တံ ကထံ သုတွာ ပဒုမဝတီ မာတု သညံ အဒါသိ – ‘‘ဟတ္ထိဂီဝတော သဟဿံ ဂဏှ, အမ္မာ’’တိ။ ‘‘နာဟံ ဧဝရူပံ ဂဏှိတုံ ဝိသဟာမီ’’တိ အာဟ။ သာ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဝတွာ ဂဏှာမိ, အမ္မာ’’တိ အာဟ။ ‘‘‘မမ ဓီတာ ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿတီ’တိ ဝတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ။ သာ ‘‘ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူ’’တိ ဂန္တွာ သဟဿစင်္ကောဋကံ ဂဏှိ။ အထ နံ မနုဿာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ပဒုမဝတိံ ဒေဝိံ ပဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘အဟံ န ပဿာမိ, ဓီတာ ကိရ မေ ပဿတီ’’တိ အာဟ။ တေ ‘‘ကဟံ ပန သာ, အမ္မာ’’တိ ဝတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ပဒုမဝတိံ သဉ္ဇာနိတွာ ပါဒေသု နိပတိံသု။ တသ္မိံ ကာလေ သာ ‘‘ပဒုမဝတီ ဒေဝီ အယ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘ဘာရိယံ ဝတ ဣတ္ထိယာ ကမ္မံ ကတံ, ယာ ဧဝံဝိဓဿ ရညော မဟေသီ သမာနာ ဧဝရူပေ ဌာနေ နိရာရက္ခာ ဝသီ’’တိ အာဟ။

တေပိ ရာဇပုရိသာ ပဒုမဝတိယာ နိဝေသနံ သေတသာဏီဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ ဒွါရေ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ သုဝဏ္ဏသိဝိကံ ပေသေသိ။ သာ ‘‘အဟံ ဧဝံ န ဂမိဿာမိ, မမ ဝသနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ရာဇဂေဟံ ဧတ္ထန္တရေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏေ အတ္ထရာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ ပသာဓနတ္ထာယ သဗ္ဗာလင်္ကာရေသု ပဟိတေသု ပဒသာဝ ဂမိဿာမိ, ဧဝံ မေ နာဂရာ သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿန္တီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘ပဒုမဝတိယာ ယထာရုစိံ ကရောထာ’’တိ အာဟ။ တတော ပဒုမဝတီ သဗ္ဗပသာဓနံ ပသာဓေတွာ ‘‘ရာဇဂေဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ အထဿာ အက္ကန္တအက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဒုမပုပ္ဖါနိ ဥဋ္ဌဟိံသု။ သာ မဟာဇနဿ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတွာ ရာဇနိဝေသနံ အာရုယှ သဗ္ဗေပိ တေ စေလစိတ္တတ္ထရဏေ တဿာ မဟလ္လိကာယ ပေါသာဝနိကမူလံ ကတွာ ဒါပေသိ။

ရာဇာပိ ခေါ တာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမာယော တေ, ဒေဝိ, ဒါသိယော ကတွာ ဒေမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သာဓု, မဟာရာဇ, ဧတာသံ မယှံ ဒိန္နဘာဝံ သကလနဂရေ ဇာနာပေဟီ’’တိ။ ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘ပဒုမဝတိယာ ဒုဗ္ဘိကာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ဧတိဿာဝ ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ’’တိ။ သာ ‘‘တာသံ သကလနာဂရေန ဒါသိဘာဝေါ သလ္လက္ခိတော’’တိ ဉတွာ ‘‘အဟံ မမ ဒါသိယော ဘုဇိဿာ ကာတုံ လဘာမိ, ဒေဝါ’’တိ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ။ ‘‘တဝ ဣစ္ဆာ, ဒေဝီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ သန္တေ တမေဝ ဘေရိစာရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ – ‘ပဒုမဝတိဒေဝိယာ အတ္တနော ဒါသိယော ကတွာ ဒိန္နာ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗာဝ ဘုဇိဿာ ကတာ’တိ ပုန ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ အာဟ။ သာ တာသံ ဘုဇိဿဘာဝေ ကတေ ဧကူနာနိ ပဉ္စပုတ္တသတာနိ တာသံယေဝ ဟတ္ထေ ပေါသနတ္ထာယ ဒတွာ သယံ မဟာပဒုမကုမာရံယေဝ ဂဏှိ။

အထာပရဘာဂေ တေသံ ကုမာရာနံ ကီဠနဝယေ သမ္ပတ္တေ ရာဇာ ဥယျာနေ နာနာဝိဓံ ကီဠနဋ္ဌာနံ ကာရေသိ။ တေ အတ္တနော သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကကာလေ သဗ္ဗေဝ ဧကတော ဟုတွာ ဥယျာနေ ပဒုမသဉ္ဆန္နာယ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိယာ ကီဠန္တာ နဝပဒုမာနိ ပုပ္ဖိတာနိ ပုရာဏပဒုမာနိ စ ဝဏ္ဋတော ပတန္တာနိ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ တာဝ အနုပါဒိန္နကဿ ဧဝရူပါ ဇရာ ပါပုဏာတိ, ကိမင်္ဂံ ပန အမှာကံ သရီရဿ။ ဣဒမ္ပိ ဟိ ဧဝံဂတိကမေဝ ဘဝိဿတီ’’တိ အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေဝ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိံသု။

အထ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂတရာဇပုရိသာ ဗဟုဂတံ ဒိဝသံ ဉတွာ ‘‘အယျပုတ္တာ, တုမှာကံ ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု။ တေ တုဏှီ အဟေသုံ။ ပုရိသာ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသုံ – ‘‘ကုမာရာ, ဒေဝ, ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နာ, အမှေသု ကထေန္တေသုပိ ဝစီဘေဒံ န ကရောန္တီ’’တိ။ ‘‘ယထာရုစိယာ နေသံ နိသီဒိတုံ ဒေထာ’’တိ။ တေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဂဟိတာရက္ခာ ပဒုမကဏ္ဏိကာသု နိသိန္နနိယာမေနေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေသုံ။ ပုရိသာ ပုနဒိဝသေ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဒေဝါ, ဝေလံ ဇာနာထာ’’တိ အာဟံသု။ ‘‘န မယံ ဒေဝါ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ မယံ အမှာ’’တိ။ ‘‘အယျာ, တုမှေ ဘာရိယံ ကထံ ကထေထ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နာမ တုမှာဒိသာ န ဟောန္တိ, ဒွင်္ဂုလကေသမဿုဓရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကအဋ္ဌပရိက္ခာရာ ဟောန္တီ’’တိ။ တေ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန သီသံ ပရာမသိံသု, တာဝဒေဝ ဂိဟိလိင်္ဂံ အန္တရဓာယိ။ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကာ စ အဟေသုံ။ တတော ပဿန္တဿေဝ မဟာဇနဿ အာကာသေန နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရံ အဂမံသု။

သာပိ ခေါ ပဒုမဝတီ ဒေဝီ ‘‘အဟံ ဗဟုပုတ္တာ ဟုတွာ နိပုတ္တာ ဇာတာ’’တိ ဟဒယသောကံ ပတွာ တေနေဝ သောကေန ကာလင်္ကတွာ ရာဇဂဟနဂရေ ဒွါရဂါမကေ သဟတ္ထေန ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝနဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အထာပရဘာဂေ ကုလဃရံ ဂတာ ဧကဒိဝသံ သာမိကဿ ခေတ္တံ ယာဂုံ ဟရမာနာ တေသံ အတ္တနော ပုတ္တာနံ အန္တရေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ သီဃံ သီဃံ ဂန္တွာ သာမိကဿ အာရောစေသိ – ‘‘ပဿ, အယျ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ, ဧတေ နိမန္တေတွာ ဘောဇေဿာမာ’’တိ။ သော အာဟ – ‘‘သမဏသကုဏာ နာမေတေ အညတ္ထာပိ ဧဝံ စရန္တိ, န ဧတေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ တေ တေသံ ကထေန္တာနံယေဝ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဩတရိံသု။ သာ ဣတ္ထီ တံ ဒိဝသံ အတ္တနော ဘတ္တခဇ္ဇဘောဇနံ တေသံ ဒတွာ ‘‘သွေပိ အဋ္ဌ ဇနာ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘သာဓု, ဥပါသိကေ, တဝ သက္ကာရော ဧတ္တကောဝ ဟောတု, အာသနာနိ စ အဋ္ဌေဝ ဟောန္တု, အညေပိ ဗဟူ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ တဝ စိတ္တံ ပသီဒေယျာသီ’’တိ။ သာ ပုနဒိဝသေ အဋ္ဌ အာသနာနိ ပညာပေတွာ အဋ္ဌန္နံ သက္ကာရသမ္မာနံ ပဋိယာဒေတွာ နိသီဒိ။

နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သေသာနံ သညံ အဒံသု – ‘‘မာရိသာ အဇ္ဇ အညတ္ထ အဂန္တွာ သဗ္ဗေဝ တုမှာကံ မာတု သင်္ဂဟံ ကရောထာ’’တိ။ တေ တေသံ ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ဧကတော အာကာသေန အာဂန္တွာ မာတုဃရဒွါရေ ပါတုရဟေသုံ။ သာပိ ပဌမံ လဒ္ဓသညတာယ ဗဟူပိ ဒိသွာ န ကမ္ပိတ္ထ။ သဗ္ဗေပိ တေ ဂေဟံ ပဝေသေတွာ အာသနေသု နိသီဒါပေသိ။ တေသု ပဋိပါဋိယာ နိသီဒန္တေသု နဝမော အညာနိ အဋ္ဌ အာသနာနိ မာပေတွာ သယံ ဓုရာသနေ နိသီဒတိ, ယာဝ အာသနာနိ ဝဍ္ဎန္တိ, တာဝ ဂေဟံ ဝဍ္ဎတိ။ ဧဝံ တေသု သဗ္ဗေသုပိ နိသိန္နေသု သာ ဣတ္ထီ အဋ္ဌန္နံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပဋိယာဒိတံ သက္ကာရံ ပဉ္စသတာနမ္ပိ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အဋ္ဌ နီလုပ္ပလဟတ္ထကေ အာဟရိတွာ နိမန္တိတပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံယေဝ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ အာဟ – ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရဝဏ္ဏော ဣမေသံ နီလုပ္ပလာနံ အန္တောဂဗ္ဘဝဏ္ဏော ဝိယ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ မာတု အနုမောဒနံ ကတွာ ဂန္ဓမာဒနံယေဝ အဂမံသု။

သာပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ တတော စုတာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ နီလုပ္ပလဂဗ္ဘသမာနဝဏ္ဏတာယ စဿာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာတွေဝ နာမံ အကံသု။ အထဿာ ဝယပ္ပတ္တကာလေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇာနော စ သေဋ္ဌိနော စ သေဋ္ဌိဿ သန္တိကံ ဒူတံ ပဟိဏိံသု ‘‘ဓီတရံ အမှာကံ ဒေတူ’’တိ။ အပဟိဏန္တော နာမ နာဟောသိ။ တတော သေဋ္ဌိ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သဗ္ဗေသံ မနံ ဂဟေတုံ န သက္ခိဿာမိ, ဥပါယံ ပနေကံ ကရိဿာမီ’’တိ ဓီတရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတုံ, အမ္မ, သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ။ တဿာ ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ပိတု ဝစနံ သီသေ အာသိတ္တသတပါကတေလံ ဝိယ အဟောသိ။ တသ္မာ ပိတရံ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿာမိ, တာတာ’’တိ အာဟ။ သော တဿာ သက္ကာရံ ကတွာ ဘိက္ခုနုပဿယံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ တဿာ အစိရပဗ္ဗဇိတာယ ဧဝ ဥပေါသထာဂါရေ ကာလဝါရော ပါပုဏိ။ သာ ပဒီပံ ဇာလေတွာ ဥပေါသထာဂါရံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒီပသိခါယ နိမိတ္တံ ဂဏှိတွာ ဌိတာဝ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကယမာနာ တေဇောကသိဏာရမ္မဏံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အရဟတ္တဖလေန အဒ္ဓိံယေဝ စ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါပိ ဣဇ္ဈိံသု။ ဝိသေသတော ပန ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေ စိဏ္ဏဝသီ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရီ ၂။၂။ဥပ္ပလဝဏ္ဏာထေရီအပဒါန, အညမညဝိသဒိသံ) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, ဇာတာ သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ၊

နာနာရတနပဇ္ဇောတေ, မဟာသုခသမပ္ပိတာ။

‘‘ဥပေတွာ တံ မဟာဝီရံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ၊

တတော ဇာတပ္ပသာဒါဟံ, ဥပေမိ သရဏံ ဇိနံ။

‘‘ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိမန္တီနံ, အဂ္ဂံ ဝဏ္ဏေသိ နာယကော၊

ဘိက္ခုနိံ လဇ္ဇိနိံ တာဒိံ, သမာဓိဈာနကောဝိဒံ။

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တာဟံ, တံ ဌာနံ အဘိကင်္ခိနီ၊

နိမန္တိတွာ ဒသဗလံ, သသံဃံ လောကနာယကံ။

‘‘ဘောဇယိတွာန သတ္တာဟံ, ဒတွာန စ တိစီဝရံ၊

သတ္တမာလံ ဂဟေတွာန, ဥပ္ပလာဒေဝဂန္ဓိကံ။

‘‘သတ္ထု ပါဒေ ဌပေတွာန, ဉာဏမှိ အဘိပူဇယိံ၊

နိပစ္စ သိရသာ ပါဒေ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘ယာဒိသာ ဝဏ္ဏိတာ ဝီရ, ဣတော အဋ္ဌမကေ မုနိ၊

တာဒိသာဟံ ဘဝိဿာမိ, ယဒိ သိဇ္ဈတိ နာယက။

‘‘တဒါ အဝေါစ မံ သတ္ထာ, ဝိဿဋ္ဌာ ဟောတိ ဒါရိကေ၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒါ, ဩရသာ ဓမ္မနိမ္မိတာ၊

နာမေနုပ္ပလဝဏ္ဏာတိ, ရူပေန စ ယသဿိနီ။

‘‘အဘိညာသု ဝသိပ္ပတ္တာ, သတ္ထုသာသနကာရိကာ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏာ, ဟေဿသီ သတ္ထု သာဝိကာ။

‘‘တဒါဟံ မုဒိတာ ဟုတွာ, ယာဝဇီဝံ တဒါ ဇိနံ၊

မေတ္တစိတ္တာ ပရိစရိံ, သသံဃံ လောကနာယကံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘တတော စုတာဟံ မနုဇေ, ဥပပန္နာ သယမ္ဘုနော၊

ဥပ္ပလေဟိ ပဋိစ္ဆန္နံ, ပိဏ္ဍပါတမဒါသဟံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဝိပဿီ နာမ နာယကော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ စာရုဒဿနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ။

‘‘သေဋ္ဌိဓီတာ တဒါ ဟုတွာ, ဗာရာဏသိပုရုတ္တမေ၊

နိမန္တေတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, သသံဃံ လောကနာယကံ။

‘‘မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, ဥပ္ပလေဟိ ဝိနာယကံ၊

ပူဇယိတွာ စေတသာဝ, ဝဏ္ဏသောဘံ အပတ္ထယိံ။