ဥဒါန-အဋ္ဌကထာ

ဗဟူ ဝဿသဟဿာနိ, ဒုက္ခံ ဝေဒေမိ ဝေဒနံ။

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန, ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ မယာ လဒ္ဓံ, သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ။

၂။ ‘‘သဗ္ဗာဘိဘုဿ ဗုဒ္ဓဿ, နန္ဒော နာမာသိ သာဝကော၊

တံ အဗ္ဘက္ခာယ နိရယေ, စိရံ သံသရိတံ မယာ။

‘‘ဒသ ဝဿသဟဿာနိ, နိရယေ သံသရိံ စိရံ၊

မနုဿဘာဝံ လဒ္ဓါဟံ, အဗ္ဘက္ခာနံ ဗဟုံ လဘိံ။

‘‘တေန ကမ္မာဝသေသေန, စိဉ္စမာဏဝိကာ မမံ၊

အဗ္ဘာစိက္ခိ အဘူတေန, ဇနကာယဿ အဂ္ဂတော။

၃။ ‘‘ဗြာဟ္မဏော သုတဝါ အာသိံ, အဟံ သက္ကတပူဇိတော၊

မဟာဝနေ ပဉ္စသတေ, မန္တေ ဝါစေမိ မာဏဝေ။

‘‘တတ္ထာဂတော ဣသီ ဘီမော, ပဉ္စာဘိညော မဟိဒ္ဓိကော၊

တဉ္စာဟံ အာဂတံ ဒိသွာ, အဗ္ဘာစိက္ခိံ အဒူသကံ။

‘‘တတောဟံ အဝစံ သိဿေ, ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ၊

မယှမ္ပိ ဘာသမာနဿ, အနုမောဒိံသု မာဏဝါ။

‘‘တတော မာဏဝကာ သဗ္ဗေ, ဘိက္ခမာနံ ကုလေ ကုလေ၊

မဟာဇနဿ အာဟံသု, ကာမဘောဂီ အယံ ဣသိ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာ ဣမေ၊

အဗ္ဘက္ခာနံ လဘုံ သဗ္ဗေ, သုန္ဒရိကာယ ကာရဏာ။

၄။ ‘‘ဝေမာတုဘာတိကံ ပုဗ္ဗေ, ဓနဟေတု ဟနိံ အဟံ၊

ပက္ခိပိံဂိရိဒုဂ္ဂသ္မိံ, သိလာယ စ အပိံသယိံ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဒေဝဒတ္တော သိလံ ခိပိ၊

အင်္ဂုဋ္ဌံ ပိံသယီ ပါဒေ, မမ ပါသာဏသက္ခရာ။

၅။ ‘‘ပုရေဟံ ဒါရကော ဟုတွာ, ကီဠမာနော မဟာပထေ၊

ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, မဂ္ဂေ သကလိကံ ခိပိံ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဣဓ ပစ္ဆိမကေ ဘဝေ၊

ဝဓတ္ထံ မံ ဒေဝဒတ္တော, အဘိမာရေ ပယောဇယိ။

၆။ ‘‘ဟတ္ထာရောဟော ပုရေ အာသိံ, ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ၊

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တံ တံ, အာသာဒေသိံ ဂဇေနဟံ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဘန္တော နာဠာဂိရီ ဂဇော၊

ဂိရိဗ္ဗဇေ ပုရဝရေ, ဒါရုဏော သမုပါဂမိ။

၇။ ‘‘ရာဇာဟံ ပတ္ထိဝေါ အာသိံ, သတ္တိယာ ပုရိသေ ဟနိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန, နိရယေ ပစ္စိသံ ဘုသံ။

‘‘ကမ္မုနော တဿ သေသေန, သောဒါနိ သကလံ မမ၊

ပါဒေ ဆဝိံ ပကပ္ပေသိ, န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတိ။

၈။ ‘‘အဟံ ကေဝဋ္ဋဂါမသ္မိံ, အဟုံ ကေဝဋ္ဋဒါရကော၊

မစ္ဆကေ ဃာတိတေ ဒိသွာ, ဇနယိံ သောမနဿကံ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, သီသဒုက္ခံ အဟူ မမ၊

သက္ကာ စ သဗ္ဗေ ဟညိံသု, ယဒါ ဟနိ ဝိဋဋူဘော။

၉။ ‘‘ဖုဿဿာဟံ ပါဝစနေ, သာဝကေ ပရိဘာသယိံ၊

ယဝံ ခါဒထ ဘုဉ္ဇထ, မာ စ ဘုဉ္ဇထ သာလယော။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, တေမာသံ ခါဒိတံ ယဝံ၊

နိမန္တိတော ဗြာဟ္မဏေန, ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိံ တဒါ။

၁၀။ ‘‘နိဗ္ဗုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနမှိ, မလ္လပုတ္တံ နိဟေဌယိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန, ပိဋ္ဌိဒုက္ခံ အဟူ မမ။

၁၁။ ‘‘တိကိစ္ဆကော အဟံ အာသိံ, သေဋ္ဌိပုတ္တံ ဝိရေစယိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဟောတိ ပက္ခန္ဒိကာ မမ။

၁၂။ ‘‘အဝစာဟံ ဇောတိပါလော, ကဿပံ သုဂတံ တဒါ၊

ကုတော နု ဗောဓိ မုဏ္ဍဿ, ဗောဓိ ပရမဒုလ္လဘာ။

‘‘တေန ကမ္မဝိပါကေန, အစရိံ ဒုက္ကရံ ဗဟုံ၊

ဆဗ္ဗဿာနုရုဝေလာယံ, တတော ဗောဓိံ အပါပုဏိံ။

‘‘နာဟံ ဧတေန မဂ္ဂေန, ပါပုဏိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ကုမ္မဂ္ဂေန ဂဝေသိဿံ, ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါရိတော။

‘‘ပုညပါပပရိက္ခီဏော, သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော၊

အသောကော အနုပါယာသော, နိဗ္ဗာယိဿမနာသဝေါ။

‘‘ဧဝံ ဇိနော ဝိယာကာသိ, ဘိက္ခုသံဃဿ အဂ္ဂတော၊

သဗ္ဗာဘိညာဗလပ္ပတ္တော, အနောတတ္တမဟာသရေ’’တိ။ (အပ။ ထေရ ၁။၃၉။၆၄-၉၆)၊

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥပသေနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၉။ နဝမေ ဥပသေနဿာတိ ဧတ္ထ ဥပသေနောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ, ဝင်္ဂန္တဗြာဟ္မဏဿ ပန ပုတ္တတ္တာ ‘‘ဝင်္ဂန္တပုတ္တော’’တိ စ နံ ဝေါဟရန္တိ။

အယဉှိ ထေရော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ, သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ ဥပသမ္ပဒါယ ဒွိဝဿော ဥပဇ္ဈာယော ဟုတွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥပသမ္ပာဒေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂတော, တဿ ဘိက္ခုနော ဘဂဝတာ တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဘာဝံ ပုစ္ဆိတွာ ခန္ဓကေ အာဂတနယေန ‘‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ, မောဃပုရိသ, အာဝတ္တော ဗာဟုလ္လာယ, ယဒိဒံ ဂဏဗန္ဓိယ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၇၅) ဝိဂရဟိတော ပတောဒါဘိတုန္နော ဝိယ အာဇာနီယော သံဝိဂ္ဂမာနသော ‘‘ယဒိပါဟံ ဣဒါနိ ပရိသံ နိဿာယ ဘဂဝတာ ဝိဂရဟိတော, ပရိသံယေဝ ပန နိဿာယ ပါသံသိယော ဘဝေယျ’’န္တိ ဥဿာဟဇာတော သဗ္ဗေ ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တမာနော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ န စိရဿေဝ ဆဠဘိညော ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တော မဟာခီဏာသဝေါ ဟုတွာ အတ္တနော နိဿိတကေ ဓုတင်္ဂဓရေ ဧဝ ကတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သန္ထတသိက္ခာပဒေ (ပါရာ။ ၅၆၅ အာဒယော) အာဂတနယေန ‘‘ပါသာဒိကာ ခေါ တျာယံ, ဥပသေန, ပရိသာ’’တိ ပရိသဝသေန ဘဂဝတော သန္တိကာ လဒ္ဓပသံသော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ သမန္တပါသာဒိကာနံ ယဒိဒံ ဥပသေနော ဝင်္ဂန္တပုတ္တော’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၁၃) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော အသီတိယာ မဟာသာဝကေသု အဗ္ဘန္တရော။

သော ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော အန္တေဝါသိကေသု အတ္တနော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတေသု ဥဒကကုမ္ဘတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဂတ္တာနိ သီတိံ ကတွာ စမ္မက္ခဏ္ဍံ အတ္ထရိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော အတ္တနော ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေသိ။ တဿ တေ အနေကသတာ အနေကသဟဿာ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ သော ‘‘မယှံ တာဝ သာဝကဿ သတော ဣမေ ဧဝရူပါ ဂုဏာ, ကီဒိသာ နု ခေါ မယှံ သတ္ထု ဂုဏာ’’တိ ဘဂဝတော ဂုဏာဘိမုခံ မနသိကာရံ ပေသေသိ။ တေ တဿ ဉာဏဗလာနုရူပံ အနေကကောဋိသဟဿာ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ သော ‘‘ဧဝံသီလော မေ သတ္ထာ ဧဝံဓမ္မော ဧဝံပညော ဧဝံဝိမုတ္တီ’’တိအာဒိနာ စ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ စ အာဝိဘာဝါနုရူပံ သတ္ထု ဂုဏေ အနုဿရိတွာ, တတော ‘‘သွာက္ခာတော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မဿ, ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော’’တိအာဒိနာ အရိယသံဃဿ စ ဂုဏေ အနုဿရိ။ ဧဝံ မဟာထေရော အနေကာကာရဝေါကာရံ ရတနတ္တယဂုဏေသု အာဝိဘူတေသု အတ္တမနော ပမုဒိတော ဥဠာရပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ။ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အာယသ္မတော ဥပသေနဿ ဝင်္ဂန္တပုတ္တဿ ရဟောဂတဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ ရဟောဂတဿာတိ ရဟသိ ဂတဿ။ ပဋိသလ္လီနဿာတိ ဧကီဘူတဿ။ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ ဧဝံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရော စိတ္တဿ ဝိတက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ လာဘာ ဝတ မေတိ ယေ ဣမေ မနုဿတ္တဗုဒ္ဓုပ္ပါဒသဒ္ဓါသမဓိဂမာဒယော, အဟော ဝတ မေ ဧတေ လာဘာ။ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေတိ ယဉ္စိဒံ မယာ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါရတနတ္တယပယိရုပါသနာဒိ ပဋိလဒ္ဓံ, တံ မေ အဟော ဝတ သုဋ္ဌု လဒ္ဓံ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သတ္ထာ စ မေ’’တိအာဒိနာ။

တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တေ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ။ ဘာဂျဝန္တတာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ။ အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ, ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ, သံသာရစက္ကဿ ဝါ အရာနံ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါ အရဟံ။ သမ္မာ သာမဉ္စ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၁၂၃ အာဒယော) ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗော။

သွာက္ခာတေတိ သုဋ္ဌု အက္ခာတေ, ဧကန္တနိယျာနိကံ ကတွာ ဘာသိတေ။ ဓမ္မဝိနယေတိ ပါဝစနေ။ တဉှိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနာနံ သံသာရဒုက္ခပါတတော ဓာရဏေန, ရာဂါဒိကိလေသေ ဝိနယနေန စ ဓမ္မဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ။ သဗြဟ္မစာရိနောတိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မသင်္ခါတံ ဘဂဝတော သာသနံ အရိယမဂ္ဂံ သဟ စရန္တိ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ သဗြဟ္မစာရိနော။ သီလဝန္တောတိ မဂ္ဂဖလသီလဝသေန သီလဝန္တော။ ကလျာဏဓမ္မာတိ သမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာဒယော ကလျာဏာ သုန္ဒရာ ဓမ္မာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ကလျာဏဓမ္မာ။ ဧတေန သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတိ။ သီလေသု စမှိ ပရိပူရကာရီတိ ‘‘အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတွာ န တိရစ္ဆာနကထာကထိကော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဟုတွာ ဝိဟာသိံ, အထ ခေါ ပါတိမောက္ခသံဝရာဒိံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ သီလံ အခဏ္ဍံ အဆိဒ္ဒံ အသဗလံ အကမ္မာသံ ဘုဇိဿံ ဝိညုပ္ပသတ္ထံ အပရာမဋ္ဌံ ကတွာ ပရိပူရေန္တော အရိယမဂ္ဂံယေဝ ပါပေသိ’’န္တိ ဝဒတိ။ ဧတေန ဟေဋ္ဌိမဖလဒွယသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒီပေတိ။ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဟိ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော။ သုသမာဟိတော စမှိ ဧကဂ္ဂစိတ္တောတိ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ သဗ္ဗထာပိ သမာဟိတော စ အမှိ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော။ ဣမိနာ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိတာဝစနေန တတိယဖလသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒီပေတိ။ အနာဂါမိနော ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရိနော။ အရဟာ စမှိ ခီဏာသဝေါတိ ကာမာသဝါဒီနံ သဗ္ဗသော ခီဏတ္တာ ခီဏာသဝေါ, တတော ဧဝ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတာယ အရဟာ စမှိ။ ဧတေန အတ္တနော ကတကရဏီယတံ ဒဿေတိ။ မဟိဒ္ဓိကော စမှိ မဟာနုဘာဝေါတိ အဓိဋ္ဌာနဝိကုဗ္ဗနာဒိဣဒ္ဓီသု မဟတာ ဝသီဘာဝေန သမန္နာဂတတ္တာ မဟိဒ္ဓိကော ဥဠာရဿ ပုညာနုဘာဝဿ ဂုဏာနုဘာဝဿ စ သမ္ပတ္တိယာ မဟာနုဘာဝေါ စ အသ္မိ။ ဧတေန လောကိယာဘိညာနဝါနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ္တိယောဂမတ္တနော ဒီပေတိ။ အဘိညာသု ဝသီဘာဝေန ဟိ အရိယာ ယထိစ္ဆိတနိပ္ဖါဒနေန မဟိဒ္ဓိကာ, ပုဗ္ဗူပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ နာနာဝိဟာရသမာပတ္တီဟိ စ ဝိသောဓိတသန္တာနတ္တာ မဟာနုဘာဝါ စ ဟောန္တီတိ။

ဘဒ္ဒကံ မေ ဇီဝိတန္တိ ဧဝံဝိဓသီလာဒိဂုဏသမန္နာဂတဿ မေ ယာဝါယံ ကာယော ဓရတိ, တာဝ သတ္တာနံ ဟိတသုခမေဝ ဝဍ္ဎတိ, ပုညက္ခေတ္တဘာဝတော ဇီဝိတမ္ပိ မေ ဘဒ္ဒကံ သုန္ဒရံ။ ဘဒ္ဒကံ မရဏန္တိ သစေ ပနိဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ အဇ္ဇ ဝါ ဣမသ္မိံယေဝ ဝါ ခဏေ အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယတိ, တံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ပရိနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ မရဏမ္ပိ မေ ဘဒ္ဒကန္တိ ဥဘယတ္ထ တာဒိဘာဝံ ဒီပေတိ။ ဧဝံ မဟာထေရော အပ္ပဟီနသောမနဿုပ္ပိလာဝိတဝါသနုဿန္နတ္တာ ဥဠာရသောမနဿိတော ဓမ္မဗဟုမာနေန ဓမ္မပီတိပဋိသံဝေဒနေန ပရိဝိတက္ကေသိ။

တံ သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောဝ သဗ္ဗညုတညာဏေန ဇာနိတွာ ဇီဝိတေ မရဏေ စ တဿ တာဒိဘာဝဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ…ပေ… ဥဒါနေသီ’’တိ။

တတ္ထ ယံ ဇီဝိတံ န တပတီတိ ယံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလံ ဇီဝိတံ အာယတိံ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဘာဝတော န တပတိ န ဗာဓတိ, ဝတ္တမာနမေဝ ဝါ ဇီဝိတံ သဗ္ဗသော သင်္ခတဓမ္မတ္တာ သတိပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သတိသမ္ပဇညသမာယောဂတော န ဗာဓတိ။ ယော ဟိ အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ပါပဇနသေဝီ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလော အကတကုသလော အကတပုညော, သော ‘‘အကတံ ဝတ မေ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝိပ္ပဋိသာရေန တပတီတိ တဿ ဇီဝိတံ တံ တပတိ နာမ။ ဣတရေ ပန အကတပါပါ ကတပုညာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ သတ္တ သေခါ တပနီယဓမ္မပရိဝဇ္ဇနေန အတပနီယဓမ္မသမန္နာဂမေန စ ပစ္ဆာနုတာပေန န တပန္တီတိ န တေသံ ဇီဝိတံ တပတိ။ ခီဏာသဝေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ပဝတ္တိဒုက္ခဝသေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာ။

မရဏန္တေ န သောစတီတိ မရဏသင်္ခါတေ အန္တေ ပရိယောသာနေ, မရဏသမီပေ ဝါ န သောစတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ သောကဿ သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ။ သ ဝေ ဒိဋ္ဌပဒေါ ဓီရော, သောကမဇ္ဈေ န သောစတီတိ သော အနဘိဇ္ဈာဒီနံ စတုန္နံ ဓမ္မပဒါနံ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝါ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒိဋ္ဌပဒေါ, ဓိတိသမ္ပန္နတ္တာ ဓီရော ခီဏာသဝေါ သောစနဓမ္မတ္တာ ‘‘သောကာ’’တိ လဒ္ဓနာမာနံ အဝီတရာဂါနံ သတ္တာနံ, သောကဟေတူနံ ဝါ လောကဓမ္မာနံ မဇ္ဈေ ဌတွာပိ န သောစတိ။

ဣဒါနိဿ သဗ္ဗသော သောကဟေတူနံ အဘာဝံ ဒီပေတုံ ‘‘ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယဿ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ, သော ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှော။ တဿ အဝသေသကိလေသာနံ အနဝသေသဝူပသမေန သန္တစိတ္တဿ ခီဏာသဝဘိက္ခုနော။ ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရောတိ ဇာတိအာဒိကော –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, ‘သံသာရော’တိ ပဝုစ္စတီ’’တိ။ –

ဝုတ္တလက္ခဏော သံသာရော ဝိသေသတော ခီဏော။ တသ္မာ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ယသ္မာ တဿ ဧဝရူပဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ တဿ ဇာတိသံသာရော ခီဏော။ ကသ္မာ ပနဿ ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ? ယသ္မာ ဥစ္ဆိန္နဘဝတဏှော သန္တစိတ္တော စ ဟောတိ, တသ္မာတိ အာဝတ္တေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ အထ ဝါ ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, တတော ဧဝ နတ္ထိ တဿ ပုနဗ္ဘဝေါတိ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သာရိပုတ္တဥပသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀။ ဒသမေ အတ္တနော ဥပသမန္တိ သာဝကပါရမီမတ္ထကပ္ပတ္တိယာ ဟေတုဘူတံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန အတ္တနော အနဝသေသကိလေသဝူပသမံ။

အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော အနုပသန္တကိလေသာနံ သတ္တာနံ ရာဂါဒိကိလေသဇနိတသန္တာပဒရထပရိဠာဟဒုက္ခဉ္စေဝ ကိလေသာဘိသင်္ခါရနိမိတ္တံ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏသောကပရိဒေဝါဒိဒုက္ခဉ္စ ပစ္စက္ခတော ဒိသွာ အတီတာနာဂတေပိ နေသံ ဝဋ္ဋမူလကဒုက္ခံ ပရိတုလေတွာ ကရုဏာယမာနော အတ္တနာပိ ပုထုဇ္ဇနကာလေ အနုဘူတံ ကိလေသနိမိတ္တံ ဝါ အနပ္ပကံ ဒုက္ခံ အနုဿရိတွာ ‘‘ဤဒိသဿ နာမ မဟာဒုက္ခဿ ဟေတုဘူတာ ကိလေသာ ဣဒါနိ မေ သုပ္ပဟီနာ’’တိ အတ္တနော ကိလေသဝူပသမံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ ပစ္စဝေက္ခန္တော စ ‘‘ဣမေ ဧတ္တကာ ကိလေသာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဥပသမိတာ, ဧတ္တကာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန, ဧတ္တကာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန, ဧတ္တကာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဥပသမိတာ’’တိ တံတံမဂ္ဂဉာဏေဟိ ဩဓိသော ကိလေသာနံ ဥပသမိတဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္တနော ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခမာနော’’တိ။

အပရေ ‘‘ထေရော အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘ဣမဿ ဝတာယံ သန္တပဏီတဘာဝေါ အစ္စန္တသန္တာယ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ အာရမ္မဏတော, သယဉ္စ သမ္မဒေဝ ကိလေသဝူပသမတော’တိ ဧဝံ အဘိဏှံ ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အညေ ပန ‘‘အနဝသေသကိလေသာနံ ဥပသမပရိယောသာနေ ဇာတံ အဂ္ဂဖလမေဝေတ္ထ ဥပသမော နာမ, တံ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ယဒိဒံ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ မဟာပညတာဒိဟေတုဘူတံ သာဝကေသု အနညသာဓာရဏံ ကိလေသပ္ပဟာနံ အဂ္ဂဖလံ ဝါ ဥပသမပရိယာယေန ဝုတ္တံ, တဿ ပစ္စဝေက္ခဏသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒနုဘာဝဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဥပသန္တသန္တစိတ္တဿာတိ ဥပသန္တမေဝ ဟုတွာ သန္တံ စိတ္တံ ဧတဿာတိ ဥပသန္တသန္တစိတ္တော။ သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနေန ဟိ ဥပသန္တကိလေသတ္တာ ဥပသန္တစိတ္တံ န သဗ္ဗထာ ‘‘ဥပသန္တသန္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ တဿ ဥပသမဿ အနစ္စန္တိကဘာဝတော, န တထာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန။ တေန ပန အစ္စန္တမေဝ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ အရဟတော စိတ္တံ ပုန ကိလေသာနံ အနုပသမေတဗ္ဗတာယ သမထဝိပဿနာဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ဥပသန္တကိလေသံ ဟုတွာ အစ္စန္တသန္တဘာဝတောဝ ‘‘ဥပသန္တသန္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပသန္တမေဝ ဟုတွာ သန္တံ စိတ္တံ ဧတဿာတိ ဥပသန္တသန္တစိတ္တော’’တိ။ ဥပသန္တန္တိ ဝါ ဥပသမော ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ‘‘ဥပသန္တသန္တစိတ္တဿာ’’တိ အစ္စန္တူပသမေန သန္တစိတ္တဿာတိ အတ္ထော။

အထ ဝါ သတိပိ သဗ္ဗေသံ ခီဏာသဝါနံ အနဝသေသကိလေသဝူပသမေ သာဝကပါရမီဉာဏဿ ပန မတ္ထကပ္ပတ္တိဟေတုဘူတော သာဝကေသု အနညသာဓာရဏော သဝိသေသော ဓမ္မသေနာပတိနော ကိလေသဝူပသမောတိ ဒဿေတုံ သတ္ထာ ဥပသန္တသဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ အာဟ ‘‘ဥပသန္တသန္တစိတ္တဿာ’’တိ။

တတြာယမတ္ထော – ဘုသံ ဒဠှံ ဝါ သန္တံ ဥပသန္တံ, တေန ဥပသန္တေန ဥပသန္တမေဝ ဟုတွာ သန္တံ ဥပသန္တသန္တံ, တာဒိသံ စိတ္တံ ဧတဿာတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသမေဝ။ တထာ ဟေသ ဘဂဝတာ – ‘‘သာရိပုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, မဟာပညော ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၉၃) အနေကပရိယာယေန ဝဏ္ဏိတော ထောမိတော။ နေတ္တိစ္ဆိန္နဿာတိ နေတ္တိ ဝုစ္စတိ ဘဝတဏှာ သံသာရဿ နယနတော, သာ နေတ္တိ ဆိန္နာ ဧတဿာတိ နေတ္တိစ္ဆိန္နော။ တဿ နေတ္တိစ္ဆိန္နဿ, ပဟီနတဏှဿာတိ အတ္ထော။ မုတ္တော သော မာရဗန္ဓနာတိ သော ဧဝံဝိဓော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သဗ္ဗသ္မာ မာရဗန္ဓနတော မုတ္တော, န တဿ မာရဗန္ဓနမောစနာယ ကရဏီယံ အတ္ထိ, တသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ အတ္တနော ဥပသမံ ပစ္စဝေက္ခတီတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ မေဃိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၅။ သောဏဝဂ္ဂေါ

၁။ ပိယတရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၁။ မဟာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိန္တိ မလ္လိကာယ နာမ အတ္တနော မဟေသိယာ သဟ။ ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိ ဂတော။ ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရောတိ ကောစိ အညော အတ္တနာ ပိယာယိတဗ္ဗတရော။ အတ္ထိ နု ခေါ တေတိ ‘‘ကိံ တေ အတ္ထီ’’တိ ဒေဝိံ ပုစ္ဆတိ။

ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? အယဉှိ သာဝတ္ထိယံ ဒုဂ္ဂတမာလာကာရဿ ဓီတာ။ ဧကဒိဝသံ အာပဏတော ပူဝံ ဂဟေတွာ မာလာရာမံ ဂန္တွာ ‘‘ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တီ ပဋိပထေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခာစာရံ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ တံ ဘဂဝတော အဒါသိ။ သတ္ထာ တထာရူပေ ဌာနေ နိသီဒနာကာရံ ဒဿေသိ။ အာနန္ဒတ္ထေရော စီဝရံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ ဘဂဝါ တတ္ထ နိသီဒိတွာ တံ ပူဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ သိတံ ပါတွာကာသိ။ ထေရော ‘‘ကော ဣမိဿာ, ဘန္တေ, ဒါနဿ ဝိပါကော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အဇ္ဇေသာ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿ ပဌမံ ဘောဇနံ အဒါသိ, အဇ္ဇေဝ ကောသလရညော အဂ္ဂမဟေသီ ဘဝိဿတိ ပိယာ မနာပါ’’တိ။ တံ ဒိဝသမေဝ စ ရာဇာ ကာသိဂါမေ ဘာဂိနေယျေန သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈိတွာ ပရာဇိတော ပလာယိတွာ အာဂတော နဂရံ ပဝိသန္တော ‘‘ဗလကာယဿ အာဂမနံ အာဂမေဿာမီ’’တိ တံ မာလာရာမံ ပါဝိသိ။ သာ ရာဇာနံ အာဂတံ ပဿိတွာ တဿ ဝတ္တမကာသိ။ ရာဇာ တဿာ ဝတ္တေ ပသီဒိတွာ ပိတရံ ပက္ကောသာပေတွာ မဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒတွာ တံ အန္တေပုရံ ပဋိဟရာပေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ အထေကဒိဝသံ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဣမိဿာ မဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒိန္နံ, ယံနူနာဟံ ဣမံ ပုစ္ဆေယျံ ‘ကော တေ ပိယော’တိ? သာ ‘တွံ မေ, မဟာရာဇ, ပိယော’တိ ဝတွာ, ပုန မံ ပုစ္ဆိဿတိ, အထဿာဟံ ‘မယှမ္ပိ တွံယေဝ ပိယာ’တိ ဝက္ခာမီ’’တိ။ ဣတိ သော အညမညံ ဝိဿာသဇနနတ္ထံ သမ္မောဒနီယံ ကရောန္တော ပုစ္ဆိ။

ဒေဝီ ပန ပဏ္ဍိတာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာယိကာ သံဃုပဋ္ဌာယိကာ ‘‘နာယံ ပဉှော ရညော မုခံ ဥလ္လောကေတွာ ကထေတဗ္ဗော’’တိ စိန္တေတွာ ယထာဘူတမေဝ ဝဒန္တီ ‘‘နတ္ထိ ခေါ မေ, မဟာရာဇ, ကောစညော အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ အာဟ။ ဝတွာပိ အတ္တနာ ဗျာကတမတ္ထံ ဥပါယေန ရညော ပစ္စက္ခံ ကာတုကာမာ ‘‘တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အတ္ထညော ကောစိ အတ္တနာ ပိယတရော’’တိ တထေဝ ရာဇာနံ ပုစ္ဆိ ယထာ ရညာ သယံ ပုဋ္ဌာ။ ရာဇာပိ တာယ သရသလက္ခဏေန ကထိတတ္တာ နိဝတ္တိတုံ အသက္ကောန္တော သယမ္ပိ သရသလက္ခဏေနေဝ ကထေန္တော တထေဝ ဗျာကာသိ ယထာ ဒေဝိယာ ဗျာကတံ။

ဗျာကရိတွာ စ မန္ဒဓာတုကတာယ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ရာဇာ ပထဝိဿရော မဟန္တံ ပထဝိမဏ္ဍလံ အဘိဝိဇိယ အဇ္ဈာဝသာမိ, မယှံ တာဝ ယုတ္တံ ‘အတ္တနာ ပိယတရံ အညံ န ပဿာမီ’တိ, အယံ ပန ဝသလီ ဟီနဇစ္စာ သမာနာ မယာ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပိတာ သာမိဘူတံ မံ န တထာ ပိယာယတိ, ‘အတ္တာဝ ပိယတရော’တိ မမ သမ္မုခါ ဝဒတိ, ယာဝ ကက္ခဠာ ဝတာယ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ ‘‘နနု တေ တီဏိ ရတနာနိ ပိယတရာနီ’’တိ စောဒေသိ။ ဒေဝီ ‘ရတနတ္တယံပါဟံ ဒေဝ အတ္တနော သဂ္ဂသုခံ မောက္ခသုခဉ္စ ပတ္ထယန္တီ သမ္ပိယာယာမိ, တသ္မာ အတ္တာဝ မေ ပိယတရော’’တိ အာဟ။ သဗ္ဗော စာယံ လောကော အတ္တဒတ္ထမေဝ ပရံ ပိယာယတိ, ပုတ္တံ ပတ္ထေန္တောပိ ‘‘အယံ မံ ဇိဏ္ဏကာလေ ပေါသေဿတီ’’တိ ပတ္ထေတိ, ဓီတရံ ‘‘မမ ကုလံ ဝဍ္ဎိဿတီ’’တိ, ဘရိယံ ‘‘မယှံ ပါဒေ ပရိစရိဿတီ’’တိ, အညေပိ ဉာတိမိတ္တဗန္ဓဝေ တံတံကိစ္စဝသေန, ဣတိ အတ္တဒတ္ထမေဝ သမ္ပဿန္တော လောကော ပရံ ပိယာယတီတိ။ အယဉှိ ဒေဝိယာ အဓိပ္ပါယော။

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မလ္လိကာ ကုသလာ ပဏ္ဍိတာ နိပုဏာ ‘အတ္တာဝ မေ ပိယတရော’တိ ဝဒတိ, မယှမ္ပိ အတ္တာဝ ပိယတရော ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမမတ္ထံ သတ္ထု အာရောစေဿာမိ, ယထာ စ မေ သတ္ထာ ဗျာကရိဿတိ, တထာ နံ ဓာရေဿာမီ’’တိ။ ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော…ပေ… ပိယတရော’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ‘‘လောကေ သဗ္ဗသတ္တာနံ အတ္တာဝ အတ္တနော ပိယတရော’’တိ ရညာ ဝုတ္တမတ္ထံ သဗ္ဗသော ဇာနိတွာ တဒတ္ထပရိဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာတိ သဗ္ဗာ အနဝသေသာ ဒသပိ ဒိသာ ပရိယေသနဝသေန စိတ္တေန အနုဂန္တွာ။ နေဝဇ္ဈဂါ ပိယတရမတ္တနာ ကွစီတိ အတ္တနာ အတိသယေန ပိယံ အညံ ကောစိ ပုရိသော သဗ္ဗုဿာဟေန ပရိယေသန္တော ကွစိ ကတ္ထစိ သဗ္ဗဒိသာသု နေဝ အဓိဂစ္ဆေယျ န ပဿေယျ။ ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသန္တိ ဧဝံ ကဿစိ အတ္တနာ ပိယတရဿ အနုပလဗ္ဘနဝသေန ပုထု ဝိသုံ ဝိသုံ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အတ္တာဝ ပိယော။ တသ္မာ န ဟိံသေ ပရမတ္တကာမောတိ ယသ္မာ ဧဝံ သဗ္ဗောပိ သတ္တော အတ္တာနံ ပိယာယတိ အတ္တနော သုခကာမော ဒုက္ခပ္ပဋိကူလော, တသ္မာ အတ္တကာမော အတ္တနော ဟိတသုခံ ဣစ္ဆန္တော ပရံ သတ္တံ အန္တမသော ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဥပါဒါယ န ဟိံသေ န ဟနေယျ န ပါဏိလေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိပိ ဝိဟေဌေယျ။ ပရဿ ဟိ အတ္တနာ ကတေ ဒုက္ခေ တံ တတော သင်္ကမန္တံ ဝိယ ကာလန္တရေ အတ္တနိ သန္ဒိဿတိ။ အယဉှိ ကမ္မာနံ ဓမ္မတာတိ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အပ္ပါယုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၂။ ဒုတိယေ အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေတိ ဣဒမ္ပိ မေဃိယသုတ္တေ ဝိယ ဂရဟဏစ္ဆရိယဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယာဝ အပ္ပါယုကာတိ ယတ္တကံ ပရိတ္တာယုကာ, အတိဣတ္တရဇီဝိတာတိ အတ္ထော။ သတ္တာဟဇာတေတိ သတ္တာဟေန ဇာတော သတ္တာဟဇာတော။ တသ္မိံ သတ္တာဟဇာတေ, ဇာတဿ သတ္တမေ အဟနီတိ အတ္ထော။ တုသိတံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇီတိ တုသိတံ ဒေဝနိကာယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပပဇ္ဇိ။

ဧကဒိဝသံ ကိရ ထေရော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ ဒဿနာနုတ္တရိယဘူတံ ဘဂဝတော ရူပကာယသိရိံ မနသိ ကရိတွာ, ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ရူပကာယသမ္ပတ္တိ ဒဿနီယာ သမန္တပါသာဒိကာ မနောဟရာ’’တိ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဝိဇာတမာတုယာ နာမ ဝိရူပေါပိ ပုတ္တော သုရူပေါ ဝိယ မနာပေါ ဟောတိ, သစေ ပန ဗုဒ္ဓါနံ မာတာ မဟာမာယာ ဒေဝီ ဓရေယျ, ကီဒိသံ နု ခေါ တဿာ ဘဂဝတော ရူပဒဿနေ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, မဟာဇာနိ ခေါ မယှံ မဟာမာတု ဒေဝိယာ, ယာ သတ္တာဟဇာတေ ဘဂဝတိ ကာလကတာ’’တိ။ ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော ပရိဝိတက္ကိတံ အာရောစေန္တော တဿာ ကာလကိရိယံ ဂရဟန္တော ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။

ကေစိ ပနာဟု – ‘‘မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ ဘဂဝန္တံ မဟတာ အာယာသေန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာပိ ပဋိက္ခိတ္တာ, မယာ ပန ဥပါယေန ယာစိတော ဘဂဝါ အဋ္ဌဂရုဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဝသေန တဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အနုဇာနိ, သာ တေ ဓမ္မေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ လဒ္ဓပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒါ ဘဂဝတော ဒုတိယံ ပရိသံ ဥပ္ပါဒေတွာ စတုတ္ထာယ ပရိသာယ ပစ္စယော အဟောသိ။ သစေ ပန ဘဂဝတော ဇနေတ္တိ မဟာမာယာ ဒေဝီ ဓရေယျ, ဧဝမေတာ စုဘောပိ ခတ္တိယဘဂိနိယော ဧကတော ဟုတွာ ဣမံ သာသနံ သောဘေယျုံ, ဘဂဝါ စ မာတရိ ဗဟုမာနေန မာတုဂါမဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ သုခေနေဝ အနုဇာနေယျ, အပ္ပါယုကတာယ ပနဿာ ကသိရေန နိပ္ဖန္နမိဒန္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ထေရော ဘဂဝတော သန္တိကေ ‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ’တိအာဒိမာဟာ’’တိ။ တံ အကာရဏံ။ ဘဂဝါ ဟိ မာတုယာ ဝါ အညဿ ဝါ မာတုဂါမဿ အတ္တနော သာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနန္တော ဂရုကံယေဝ ကတွာ အနုဇာနာတိ, န လဟုကံ စိရဋ္ဌိတိကာမတာယာတိ။

အပရေ ပနာဟု – ‘‘ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇာဒိကေ အနညသာဓာရဏေ အနန္တာပရိမာဏေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ထေရော မနသိ ကရိတွာ ယာ ဧဝံ မဟာနုဘာဝံ နာမ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ သတ္ထာရံ ကုစ္ဆိနာ ဒသ မာသေ ပရိဟရိ, သာ ဗုဒ္ဓမာတာ ကဿစိ ပရိစာရိကာ ဘဝိဿတီတိ အယုတ္တမိဒံ။ ကသ္မာ? သတ္ထု ဂုဏာနုစ္ဆဝိကမေဝေတံ, ယဒိဒံ သတ္တာဟဇာတေ ဘဂဝတိ ဇနေတ္တိ ကာလံ ကရောတိ, ကာလကတာ စ တုသိတေသု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ဟုတွာ တံ အတ္တနော ဝိတက္ကုပ္ပါဒနံ ဘဂဝတော အာရောစေန္တော ‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစာ’’တိ။

သတ္ထာ ပန ယသ္မာ သတ္တာဟဇာတေသု ဗောဓိသတ္တေသု ဗောဓိသတ္တမာတု ကာလကိရိယာ ဓမ္မတာ သိဒ္ဓါ, တသ္မာ တံ ဓမ္မတံ ပရိဒီပေန္တော ‘‘ဧဝမေတံ, အာနန္ဒာ’’တိအာဒိမာဟ။ သာ ပနာယံ ဓမ္မတာ ယသ္မာ ယထာ သဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ သန္နိပတိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတ္တုံ မနုဿလောကေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏာယ အဇ္ဈေသိတာ ကာလဒီပဒေသကုလာနိ ဝိယ ဇနေတ္တိယာ အာယုပရိမာဏမ္ပိ ဩလောကေတွာ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ, အယမ္ပိ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော တထေဝ တုသိတပုရေ ဌိတော ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေန္တော သတ္တဒိဝသာဓိကဒသမာသပရိမာဏံ မာတုယာ အာယုပရိမာဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘အယံ မမ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဿ ကာလော, ဣဒါနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဉတွာဝ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ, တသ္မာ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အပ္ပါယုကာ ဟိ, အာနန္ဒ, ဗောဓိသတ္တမာတရော ဟောန္တီ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ကာလံ ကရောန္တီတိ ယထာဝုတ္တအာယုပရိက္ခယေနေဝ ကာလံ ကရောန္တိ, န ဝိဇာတပစ္စယာ။ စရိမတ္တဘာဝေဟိ ဗောဓိသတ္တေဟိ ဝသိတဋ္ဌာနံ စေတိယဃရသဒိသံ ဟောတိ, န အညေသံ ပရိဘောဂါရဟံ, န စ သက္ကာ ဗောဓိသတ္တမာတရံ အပနေတွာ အညံ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေတုန္တိ တတ္တကံ ဧဝ ဗောဓိသတ္တမာတု အာယုပ္ပမာဏံ ဟောတိ, တသ္မာ တဒါ ကာလံ ကရောန္တိ။ ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထံ သန္ဓာယ မဟာဗောဓိသတ္တာ ပဉ္စမံ မဟာဝိလောကနံ ကရောန္တိ။

ကတရသ္မိံ ပန ဝယေ ကာလံ ကရောန္တီတိ? မဇ္ဈိမဝယေ။ ပဌမဝယသ္မိဉှိ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂေါ ဗလဝါ ဟောတိ, တေန တဒါ သဉ္ဇာတဂဗ္ဘာ ဣတ္ထိယော ယေဘုယျေန ဂဗ္ဘံ အနုရက္ခိတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဂဏှေယျုံ စေ, ဂဗ္ဘော ဗဟွာဗာဓော ဟောတိ။ မဇ္ဈိမဝယဿ ပန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမိတွာ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဝတ္ထု ဝိသဒံ ဟောတိ, ဝိသဒေ ဝတ္ထုမှိ နိဗ္ဗတ္တဒါရကာ အရောဂါ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗောဓိသတ္တမာတရော ပဌမဝယေ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ မဇ္ဈိမဝယဿ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဝိဇာယိတွာ ကာလံ ကရောန္တီတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ဗောဓိသတ္တမာတု အညေသဉ္စ သဗ္ဗသတ္တာနံ အတ္တဘာဝေ အာယုဿ မရဏပရိယောသာနတံ ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဝိဘာဝနမုခေန အနဝဇ္ဇပ္ပဋိပတ္တိယံ ဥဿာဟဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ယေ ကေစီတိ အနိယမနိဒ္ဒေသော။ ဘူတာတိ နိဗ္ဗတ္တာ။ ဘဝိဿန္တီတိ အနာဂတေ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တိ။ ဝါသဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပတ္ထော, အပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော။ တေန နိဗ္ဗတ္တမာနေပိ သင်္ဂဏှာတိ။ ဧတ္တာဝတာ အတီတာဒိဝသေန တိယဒ္ဓပရိယာပန္နေ သတ္တေ အနဝသေသတော ပရိယာဒိယတိ။ အပိစ ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တာ ဂဗ္ဘတော နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘူတာ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ ဘဝိဿန္တိ နာမ။ သံသေဒဇူပပါတိကာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော ပရတော ဘူတာ နာမ, တတော ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗဘဝဝသေန ဘဝိဿန္တိ နာမ။ သဗ္ဗေပိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နဘဝဝသေန ဘူတာ နာမ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဝသေန ဘဝိဿန္တိ နာမ။ ခီဏာသဝါ ဘူတာ နာမ။ တေ ဟိ ဘူတာ ဧဝ, န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ, တဒညေ ဘဝိဿန္တိ နာမ။

သဗ္ဗေ ဂမိဿန္တိ ပဟာယ ဒေဟန္တိ သဗ္ဗေ ယထာဝုတ္တဘေဒါ သဗ္ဗဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နာ သတ္တာ ဒေဟံ အတ္တနော သရီရံ ပဟာယ နိက္ခိပိတွာ ပရလောကံ ဂမိဿန္တိ, အသေက္ခာ ပန နိဗ္ဗာနံ။ ဧတ္ထ ကောစိ အစဝနဓမ္မော နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ တံ သဗ္ဗဇာနိံ ကုသလော ဝိဒိတွာတိ တဒေတံ သဗ္ဗဿ သတ္တဿ ဇာနိံ ဟာနိံ မရဏံ, သဗ္ဗဿ ဝါ သတ္တဿ ဇာနိံ ဝိနာသံ ပဘင်္ဂုတံ ကုသလော ပဏ္ဍိတဇာတိကော မရဏာနုဿတိဝသေန အနိစ္စတာမနသိကာရဝသေန ဝါ ဇာနိတွာ။ အာတာပိယော ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာတိ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အာတာပိယသင်္ခါတေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတတ္တာ အာတာပိယော စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝသေန အာရဒ္ဓဝီရိယော အနဝသေသမရဏသမတိက္ကမနူပါယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ စရေယျ, ပဋိပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သုပ္ပဗုဒ္ဓကုဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၃။ တတိယေ ရာဇဂဟေ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမ ကုဋ္ဌီ အဟောသီတိ သုပ္ပဗုဒ္ဓနာမကော ဧကော ပုရိသော ရာဇဂဟေ အဟောသိ။ သော စ ကုဋ္ဌီ ကုဋ္ဌရောဂေန ဗာဠှဝိဒူသိတဂတ္တော။ မနုဿဒလိဒ္ဒေါတိ ယတ္တကာ ရာဇဂဟေ မနုဿာ တေသု သဗ္ဗဒုဂ္ဂတော။ သော ဟိ သင်္ကာရကူဋဝတိအာဒီသု မနုဿေဟိ ဆဍ္ဍိတပိလောတိကခဏ္ဍာနိ သိဗ္ဗိတွာ ပရိဒဟတိ, ကပါလံ ဂဟေတွာ ဃရာ ဃရံ ဂန္တွာ လဒ္ဓအာစာမဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တာနိ နိဿာယ ဇီဝတိ, တမ္ပိ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မပစ္စယာ န ယာဝဒတ္ထံ လဘတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနုဿဒလိဒ္ဒေါ’’တိ။ မနုဿကပဏောတိ မနုဿေသု ပရမကပဏတံ ပတ္တော။ မနုဿဝရာကောတိ မနုဿာနံ ဟီဠိတပရိဘူတတာယ အတိဝိယ ဒီနော။ မဟတိယာ ပရိသာယာတိ မဟတိယာ ဘိက္ခုပရိသာယ စေဝ ဥပါသကပရိသာယ စ။

ဧကဒိဝသံ ကိရ ဘဂဝါ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ ဘိက္ခူနံ သုလဘပိဏ္ဍပါတံ ကတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ကတိပယဘိက္ခုပရိဝါရော နိက္ခန္တော ယေဟိ ဒါနံ ဒိန္နံ, တေသံ ဥပါသကာနံ အဝသေသဘိက္ခူနဉ္စ အာဂမနံ အာဂမယမာနော အန္တောနဂရေယေဝ အညတရသ္မိံ ရမဏီယေ ပဒေသေ အဋ္ဌာသိ။ တာဝဒေဝ ဘိက္ခူ တတော တတော အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသုံ, ဥပါသကာပိ ‘‘အနုမောဒနံ သုတွာ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိဿာမာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု, မဟာသန္နိပါတော အဟောသိ။ ဘဂဝါ နိသီဒနာကာရံ ဒဿေသိ။ တာဝဒေဝ ဗုဒ္ဓါရဟံ အာသနံ ပညာပေသုံ။ အထ ဘဂဝါ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပ္ပဋိမဏ္ဍိတေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ ဝိရောစမာနာယ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပသမုဇ္ဇလာယ နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇေဋ္ဌပဘဿရာနံ ဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရံသိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တိယာ အနုပမာယ ရူပကာယသိရိယာ သကလမေဝ တံ ပဒေသံ ဩဘာသေန္တော တာရာဂဏပရိဝုတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဘိက္ခုဂဏပရိဝုတော ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ မနောသိလာတလေ ကေသရသီဟော ဝိယ သီဟနာဒံ နဒန္တော ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ ဗြဟ္မဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေတိ။

ဘိက္ခူပိ ခေါ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ပဟိတတ္တာ စောဒကာ ပါပဂရဟိနော ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ သုဝမ္မိတာ ဝိယ ဂန္ဓဟတ္ထိနော ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ ဩဟိတသောတာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ။ ဥပါသကာပိ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ မဟာဒါနာနိ ပဝတ္တေတွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ပရိဝါရေတွာ သံယတဟတ္ထပါဒါ ဩဟိတသောတာ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နိသိန္နော ဟောတီ’’တိ။

သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ပန ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလျပရေတော ဃာသပရိယေသနံ စရမာနော အန္တရဝီထိံ ဩတိဏ္ဏော ဒူရတောဝ တံ မဟာဇနသန္နိပါတံ ဒိသွာ, ‘‘ကိံ နု ခေါ အယံ မဟာဇနကာယော သန္နိပတိတော, အဒ္ဓါ ဧတ္ထ ဘောဇနံ ဒီယတိ မညေ, အပ္ပေဝ နာမေတ္ထ ဂတေန ကိဉ္စိ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ လဒ္ဓုံ သက္ကာ’’တိ သဉ္ဇာတာဘိလာသော တတ္ထ ဂန္တွာ အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ပါသာဒိကံ ဒဿနီယံ ပသာဒနီယံ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တံ ဒန္တံ ဂုတ္တံ သန္တိန္ဒြိယံ သုသမာဟိတံ တာယ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ, ဒိသွာန ပုရိမဇာတိသမ္ဘတာယ ပရိပက္ကာယ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ‘‘ယံနူနာဟမ္ပိ ဓမ္မံ သုဏေယျ’’န္တိ ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ…ပေ… တတ္ထေဝ ဧကမန္တံ နိသီဒိ ‘အဟမ္ပိ ဓမ္မံ သောဿာမီ’’’တိ။

သဗ္ဗာဝန္တန္တိ သဗ္ဗာဝတိံ ဟီနာဒိသဗ္ဗပုဂ္ဂလဝတံ, တတ္ထ ကိဉ္စိပိ အနဝသေသေတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘သဗ္ဗဝန္တ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။ စေတသာတိ ဗုဒ္ဓစက္ခုသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန။ စိတ္တသီသေန ဟိ ဉာဏံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, တသ္မာ အာသယာနုသယဉာဏေန ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏေန စာတိ အတ္ထော။ စေတော ပရိစ္စ မနသာကာသီတိ တဿာ ပရိသာယ စိတ္တံ ပစ္စေကံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ မနသိ အကာသိ တေ ဝေါလောကေသိ။ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတုန္တိ မဂ္ဂဖလဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ သမတ္ထော, ဥပနိဿယသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော။ ဧတဒဟောသီတိ အယံ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကိဉ္စာပိ တဂရသိခိမှိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ အပရဇ္ဈိတွာ ဤဒိသော ဇာတော, မဂ္ဂဖလူပနိဿယော ပနဿ ပံသုပဋိစ္ဆန္နသုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဝိယ အန္တောဟဒယေယေဝ ဝိဇ္ဇောတတိ, တသ္မာ သုဝိညာပိယောတိ ဣဒံ အဟောသိ။ တေနာဟ – ‘‘အယံ ခေါ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဓမ္မံ ဝိညာတု’’န္တိ။

အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ ဒါနာနန္တရံ သီလံ, သီလာနန္တရံ သဂ္ဂံ, သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂန္တိ ဧဝံ အနုပဋိပါဋိကထံ။ ဘဂဝါ ဟိ ပဌမံ ဟေတုနာ သဒ္ဓိံ အဿာဒံ ဒဿေတွာ တတော သတ္တေ ဝိဝေစေတုံ နာနာနယေဟိ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ အာဒီနဝသဝနေန သံဝိဂ္ဂဟဒယာနံ နေက္ခမ္မဂုဏဝိဘာဝနမုခေန စ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ။

ဒါနကထန္တိ ဣဒံ နာမ သုခါနံ နိဒါနံ, သမ္ပတ္တီနံ မူလံ, ဘောဂါနံ ပတိဋ္ဌာ, ဝိသမဂတဿ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ, ဣဓလောကပရလောကေသု ဒါနသဒိသော အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာလမ္ဗနံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ။ ဣဒဉှိ အဝဿယဋ္ဌေန ရတနမယသီဟာသနသဒိသံ, ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန မဟာပထဝိသဒိသံ, အာလမ္ဗနဋ္ဌေန အာလမ္ဗနရဇ္ဇုသဒိသံ, ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန နာဝါသဒိသံ, သမဿာသနဋ္ဌေန သင်္ဂါမသူရော, ဘယပရိတ္တာဏဋ္ဌေန သုပရိခါပရိက္ခိတ္တနဂရံ, မစ္ဆေရမလာဒီဟိ အနုပလိတ္တဋ္ဌေန ပဒုမံ, တေသံ နိဒဟနဋ္ဌေန ဇာတဝေဒေါ, ဒုရာသဒဋ္ဌေန အာသီဝိသော, အသန္တာသဋ္ဌေန သီဟော, ဗလဝန္တဋ္ဌေန ဟတ္ထီ, အဘိမင်္ဂလသမ္မတဋ္ဌေန သေတဥသဘော, ခေမန္တဘူမိသမ္ပာပနဋ္ဌေန ဝလာဟကော အဿရာဇာ။ ဒါနဉှိ လောကေ ရဇ္ဇသိရိံ ဒေတိ, စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ သက္ကသမ္ပတ္တိံ မာရသမ္ပတ္တိံ ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ သာဝကပါရမီဉာဏံ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏံ ဒေတီတိ ဧဝမာဒိဒါနဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ။

ယသ္မာ ပန ဒါနံ ဒေန္တော သီလံ သမာဒါတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ ဒါနကထာနန္တရံ သီလကထံ ကထေသိ။ သီလကထန္တိ သီလံ နာမေတံ သတ္တာနံ အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာလမ္ဗနံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ။ ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တီနဉှိ သီလသဒိသော အဝဿယော ပတိဋ္ဌာ အာလမ္ဗနံ တာဏံ လေဏံ ဂတိ ပရာယဏံ နတ္ထိ, သီလာလင်္ကာရသဒိသော အလင်္ကာရော, သီလပုပ္ဖသဒိသံ ပုပ္ဖံ, သီလဂန္ဓသဒိသော ဂန္ဓော နတ္ထိ, သီလာလင်္ကာရေန ဟိ အလင်္ကတံ သီလကုသုမပိဠန္ဓိတံ သီလဂန္ဓာနုလိတ္တံ သဒေဝကော လောကော ဩလောကေန္တော တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတီတိ ဧဝမာဒီဟိ သီလဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ။

ဣဒံ ပန သီလံ နိဿာယ အယံ သဂ္ဂေါ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ သီလာနန္တရံ သဂ္ဂကထံ ကထေသိ။ သဂ္ဂကထန္တိ သဂ္ဂေါ နာမ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ, နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ နိစ္စသမ္ပတ္တိယော လဗ္ဘန္တိ, စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘန္တိ, တာဝတိံသာ တိဿော ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဧဝမာဒိသဂ္ဂဂုဏပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ။ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထေန္တာနဉှိ ဗုဒ္ဓါနံ မုခံ နပ္ပဟောတိ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အနေကပရိယာယေန ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဂ္ဂကထံ ကထေယျ’’န္တိအာဒိ။

ဧဝံ ဟေတုနာ သဒ္ဓိံ သဂ္ဂကထာယ ပလောဘေတွာ ပုန ဟတ္ထိံ အလင်္ကရိတွာ တဿ သောဏ္ဍံ ဆိန္ဒန္တော ဝိယ ‘‘အယမ္ပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဓုဝေါ, န ဧတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၁၇၇၊ ၂။၄၂) နယေန ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ ကထေသိ။ တတ္ထ အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ။ ဩကာရန္တိ လာမကသဘာဝံ, အသေဋ္ဌေဟိ သေဝိတဗ္ဗံ သေဋ္ဌေဟိ န သေဝိတဗ္ဗံ နိဟီနသဘာဝန္တိ အတ္ထော။ သံကိလေသန္တိ တေဟိ သတ္တာနံ သံသာရေ သံကိလိဿနံ။ တေနာဟ – ‘‘ကိလိဿန္တိ ဝတ ဘော သတ္တာ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၃၅၁)။

ဧဝံ ကာမာဒီနဝေန တဇ္ဇေတွာ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဈာနာဒီသု စ ဂုဏံ ဒီပေသိ ဝဏ္ဏေသိ။ ကလ္လစိတ္တန္တိအာဒီသု ကလ္လစိတ္တန္တိ ကမ္မနိယစိတ္တံ, ဟေဋ္ဌာ ပဝတ္တိတဒေသနာယ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ စိတ္တဒေါသာနံ ဝိဂတတ္တာ ဥပရိဒေသနာယ ဘာဇနဘာဝူပဂမနေန ကမ္မနိယစိတ္တံ, ကမ္မက္ခမစိတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဒိဋ္ဌိမာနာဒိသံကိလေသဝိဂမေန မုဒုစိတ္တံ။ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဝိဂမေန ဝိနီဝရဏစိတ္တံ။ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ဥဠာရပီတိပါမောဇ္ဇယောဂေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ။ တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နစိတ္တံ, ယဒါ ဘဂဝါ အညာသီတိ သမ္ဗန္ဓော။

အထ ဝါ ကလ္လစိတ္တန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဝိဂမေန အရောဂစိတ္တံ။ မုဒုစိတ္တန္တိ ဗျာပါဒဝိဂမေန မေတ္တာဝသေန အကထိနစိတ္တံ။ ဝိနီဝရဏစိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဝိဂမေန အဝိက္ခိပနတော န ပိဟိတစိတ္တံ။ ဥဒဂ္ဂစိတ္တန္တိ ထိနမိဒ္ဓဝိဂမေန သမ္ပဂ္ဂဟဝသေန အလီနစိတ္တံ။ ပသန္နစိတ္တန္တိ ဝိစိကိစ္ဆာဝိဂမေန သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အဓိမုတ္တစိတ္တံ။

အထာတိ ပစ္ဆာ။ သာမုက္ကံသိကာတိ သာမံ ဥက္ကံသိကာ အတ္တနာဝ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတာ, သယမ္ဘူဉာဏေန သာမံ ဒိဋ္ဌာ, အညေသံ အသာဓာရဏာတိ အတ္ထော။ ကာ စ ပန သာတိ? အရိယသစ္စဒေသနာ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ။ ဣဒဉှိ သစ္စာနံ သရူပဒဿနံ, တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အရိယသစ္စာနိ ကထေတဗ္ဗာနိ, တာနိ သဗ္ဗာကာရတော ဝိတ္ထာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၅၂၉) ဝုတ္တာနီတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

သေယျထာပီတိအာဒိနာ ဥပမာဝသေန သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကိလေသပ္ပဟာနံ အရိယမဂ္ဂုပ္ပါဒဉ္စ ဒဿေတိ။ အပဂတကာဠကန္တိ ဝိဂတကာဠကံ။ သမ္မဒေဝါတိ သုဋ္ဌုယေဝ။ ရဇနန္တိ နီလပီတလောဟိတမဉ္ဇေဋ္ဌာဒိရင်္ဂဇာတံ။ ပဋိဂ္ဂဏှေယျာတိ ဂဏှေယျ, ပဘဿရံ ဘဝေယျ။ တသ္မိံယေဝ အာသနေတိ တဿံယေဝ နိသဇ္ဇာယံ။ ဧတေနဿ လဟုဝိပဿနကတာ တိက္ခပညတာ သုခါပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညတာ စ ဒဿိတာ ဟောန္တိ။ ဝိရဇံ ဝီတမလန္တိ အပါယဂမနီယရာဂရဇာဒီနံ အဘာဝေန ဝိရဇံ, အနဝသေသဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာမလာပဂမေန ဝီတမလံ။ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသရဇာဘာဝေန ဝါ ဝိရဇံ, ပဉ္စဝိဓဒုဿီလမလာပဂမေန ဝီတမလံ။ ဓမ္မစက္ခုန္တိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော။ တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တဉှိ နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ကိစ္စဝသေန ဧဝ သင်္ခတဓမ္မေ ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

တတြိဒံ ဥပမာသံသန္ဒနံ – ဝတ္ထံ ဝိယ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဝတ္ထဿ အာဂန္တုကမလေဟိ ကိလိဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ စိတ္တဿ ရာဂါဒိမလေဟိ သံကိလိဋ္ဌဘာဝေါ, ဓောဝနဖလကံ ဝိယ အနုပုဗ္ဗိကထာ, ဥဒကံ ဝိယ သဒ္ဓါ, ဥဒကေန တေမေတွာ တေမေတွာ ဂေါမယခါရေဟိ ကာဠကေ သမ္မဒ္ဒိတွာ ဝတ္ထဿ ဓောဝနပ္ပယောဂေါ ဝိယ သဒ္ဓါသလိလေန တေမေတွာ သတိသမာဓိပညာဟိ ဒေါသေ သိထိလေ ကတွာ သဒ္ဓါဒိဝိဓိနာ စိတ္တဿ သောဓနေ ဝီရိယာရမ္ဘော, တေန ပယောဂေန ဝတ္ထေ ကာဠကာပဂမော ဝိယ ဝီရိယာရမ္ဘေန ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ, ရင်္ဂဇာတံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, တေန သုဒ္ဓဿ ဝတ္ထဿ ပဘဿရဘာဝေါ ဝိယ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသဿ စိတ္တဿ မဂ္ဂေန ပရိယောဒါပနန္တိ။

ဧဝံ ပန သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ပရိသပရိယန္တေ နိသိန္နော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလံ ပတွာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ သတ္ထု အာရောစေတုကာမော ပရိသမဇ္ဈံ ဩဂါဟိတုံ အဝိသဟန္တော မဟာဇနဿ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တကာလေ ဘဂဝတိ ဝိဟာရံ ဂတေ သယမ္ပိ ဝိဟာရံ အဂမာသိ။ တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘အယံ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ အတ္တနာ သတ္ထု သာသနေ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ ပါကဋံ ကာတုကာမော’’တိ ဉတွာ ‘‘ဝီမံသိဿာမိ န’’န္တိ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုပ္ပဗုဒ္ဓ တွံ မနုဿဒလိဒ္ဒေါ မနုဿကပဏော မနုဿဝရာကော, အဟံ တေ အပရိမိတံ ဓနံ ဒဿာမိ, ‘ဗုဒ္ဓေါ န ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော န ဓမ္မော, သံဃော န သံဃော, အလံ မေ ဗုဒ္ဓေန, အလံ မေ ဓမ္မေန, အလံ မေ သံဃေနာ’တိ ဝဒေဟီ’’တိ။ အထ နံ သော အာဟ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ? ‘‘အဟံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ’’တိ။ ‘‘အန္ဓဗာလ အဟိရိက, တွံ မယာ သဒ္ဓိံ ကထေတုံ န ယုတ္တရူပေါ, ယော တွံ ဧဝံ အဝတ္တဗ္ဗံ ဝဒေသိ, အပိစ မံ တွံ ‘ဒုဂ္ဂတော ဒလိဒ္ဒေါ ကပဏော’တိ ကသ္မာ ဝဒေသိ, နနု အဟံ လောကနာထဿ ဩရသပုတ္တော, နေဝါဟံ ဒုဂ္ဂတော န ဒလိဒ္ဒေါ န ကပဏော, အထ ခေါ သုခပ္ပတ္တော ပရမေန သုခေန အပါဟမသ္မိ မဟဒ္ဓနော’’တိ ဝတွာ အာဟ –

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ, ဟိရိဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ၊

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ။

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ၊

‘အဒလိဒ္ဒေါ’တိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတ’’န္တိ။ (အ။ နိ။ ၇။၅) –

တဿိမာနိ မေ သတ္တ အရိယဓနာနိ သန္တိ။ ယေသဉှိ ဣမာနိ ဓနာနိ သန္တိ, န တွေဝ တေ ဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ ဝါ ‘ဒလိဒ္ဒါ’တိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ။

သက္ကော တဿ ကထံ သုတွာ တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဩဟာယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သဗ္ဗံ တံ ဝစနံ ပဋိဝစနဉ္စ အာရောစေသိ။ အထ နံ ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘န ခေါ သက္က သက္ကာ တာဒိသာနံ သတေနပိ သဟဿေနပိ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ‘ဗုဒ္ဓေါ န ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မော န ဓမ္မော, သံဃော န သံဃော’တိ ကထာပေတု’’န္တိ။ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါပိ ခေါ ကုဋ္ဌီ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ သတ္ထာရာ ကတပဋိသန္ထာရော အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ စေတ္ထ သာမညဝစနော ဓမ္မသဒ္ဒေါ။ ဒဿနံ နာမ ဉာဏဒဿနတော အညမ္ပိ အတ္ထီတိ တံ နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပတ္တဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပတ္တိ စ ဉာဏသမ္ပတ္တိတော အညာပိ ဝိဇ္ဇတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ဝိဒိတဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ။ သာ ပနာယံ ဝိဒိတဓမ္မတာ ဓမ္မေသု ဧကဒေသေနာပိ ဟောတီတိ နိပ္ပဒေသတော ဝိဒိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယောဂါဠှဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနဿ ယထာဝုတ္တံ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံယေဝ ဒီပေတိ။ မဂ္ဂဉာဏဉှိ ဧကာဘိသမယဝသေန ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တံ နိပ္ပဒေသေနပိ ပရိညေယျဓမ္မံ သမန္တတော ဩဂါဠှံ နာမ ဟောတိ, န တဒညဉာဏံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ပဋိဘယကန္တာရသဒိသာ သောဠသဝတ္ထုကာ စ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ စ တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ ဧတေနာတိ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော။ တတော ဧဝ ပဝတ္တိအာဒီသု ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တိတာ ဝိဂတာ သမုစ္ဆိန္နာ ကထံကထာ ဧတဿာတိ ဝိဂတကထံကထော။ သာရဇ္ဇကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ တပ္ပဋိပက္ခေသု စ သီလာဒိဂုဏေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဝေသာရဇ္ဇံ ဝိသာရဒဘာဝံ ဝေယျတ္တိယံ ပတ္တောတိ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော။ နာဿ ပရော ပစ္စယော, န ပရဿ သဒ္ဓါယ ဧတ္ထ ဝတ္တတီတိ အပရပ္ပစ္စယော။ ကတ္ထာတိ အာဟ ‘‘သတ္ထုသာသနေ’’တိ။

အဘိက္ကန္တန္တိအာဒီသု ကိဉ္စာပိ အယံ အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေါ ခယသုန္ဒရာဘိရူပဗ္ဘနုမောဒနာဒီသု အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ, ဣဓ ပန အဗ္ဘနုမောဒနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေနေဝ သော ပသာဒဝသေန ပသံသာဝသေန စ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တော, သာဓု သာဓု, ဘန္တေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဘိက္ကန္တန္တိ ဝါ အတိကန္တံ အတိဣဋ္ဌံ အတိမနာပံ, အတိသုန္ဒရန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ ဧကေန အဘိက္ကန္တသဒ္ဒေန ဘဂဝတော ဒေသနံ ထောမေတိ, ဧကေန အတ္တနော ပသာဒံ။

အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ, အဘိက္ကန္တံ, ဘန္တေ, ယဒိဒံ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ မမ ပသာဒေါတိ။ ဘဂဝတော ဧဝ ဝါ ဝစနံ အဘိက္ကန္တံ ဒေါသနာသနတော, အဘိက္ကန္တံ ဂုဏာဓိဂမနတော, တထာ သဒ္ဓါဝဍ္ဎနတော, ပညာဇနနတော, သာတ္ထတော, သဗျဉ္ဇနတော, ဥတ္တာနပဒတော, ဂမ္ဘီရတ္ထတော, ကဏ္ဏသုခတော, ဟဒယင်္ဂမတော, အနတ္တုက္ကံသနတော, အပရဝမ္ဘနတော, ကရုဏာသီတလတော, ပညာဝဒါတတော, အာပါထရမဏီယတော, ဝိမဒ္ဒက္ခမတော, သုယျမာနသုခတော, ဝီမံသိယမာနဟိတတောတိ ဧဝမာဒိနယေဟိ ထောမေန္တော ပဒဒွယံ အာဟ။

တတော ပရမ္ပိ စတူဟိ ဥပမာဟိ ဒေသနံယေဝ ထောမေတိ။ တတ္ထ နိက္ကုဇ္ဇိတန္တိ အဓောမုခဋ္ဌပိတံ, ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ ဝါ။ ဥက္ကုဇ္ဇေယျာတိ ဥပရိ မုခံ ကရေယျ။ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ တိဏပဏ္ဏာဒိနာ ဆာဒိတံ။ ဝိဝရေယျာတိ ဥဂ္ဃါဋေယျ။ မူဠှဿာတိ ဒိသာမူဠှဿ။ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျာတိ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂံ ဥပဒိသေယျ။ အန္ဓကာရေတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ။ အယံ တာဝ ပဒတ္ထော။

အယံ ပန အဓိပ္ပါယယောဇနာ – ယထာ ကောစိ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ, ဧဝံ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတံ မံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေန္တေန, ယထာ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝိဝရေယျ, ဧဝံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနတော ပဋ္ဌာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္နံ သာသနံ ဝိဝရန္တေန, ယထာ မူဠှဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ, ဧဝံ ကုမ္မဂ္ဂမိစ္ဆာမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ မေ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာဝိကရောန္တေန, ယထာ အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ, ဧဝံ မောဟန္ဓကာရေ နိမုဂ္ဂဿ မေ ဗုဒ္ဓါဒိရတနရူပါနိ အပဿတော တပ္ပဋိစ္ဆာဒကမောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနဒေသနာပဇ္ဇောတဓာရဏေန ဘဂဝတာ နာနာနယေဟိ ပကာသိတတ္တာ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော။

ဧဝံ ဒေသနံ ထောမေတွာ တာယ ဒေသနာယ ရတနတ္တယေ ပသန္နစိတ္တော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော ‘‘ဧသာဟ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧသာဟန္တိ ဧသော အဟံ။ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိ ဘဂဝါ မေ သရဏံ ပရာယဏံ အဃဿ ဃာတာ, ဟိတဿ ဝိဓာတာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဘဂဝန္တံ ဂစ္ဆာမိ ဘဇာမိ, ဧဝံ ဝါ ဇာနာမိ ဗုဇ္ဈာမီတိ။ ယေသဉှိ ဓာတူနံ ဂတိအတ္ထော, ဗုဒ္ဓိပိ တေသံ အတ္ထောတိ။ ဓမ္မန္တိ အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော။ သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ဣတိဝု။ ၉၀)။

‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု။ ၉၀) စ –

န ကေဝလံ အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ, အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မောပိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ, ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ၊

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ, ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၈၈၇)၊

ဧတ္ထ ဟိ ရာဂဝိရာဂန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော။ အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ။ အသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မော ဝုတ္တောတိ။

ဘိက္ခုသံဃန္တိ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သံဟတံ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟံ။ ဧတ္တာဝတာ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ တီဏိ သရဏဂမနာနိ ပဋိဝေဒေသိ။ ဥပါသကံ မံ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတန္တိ အဇ္ဇတဂ္ဂေတိ အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာ။ ‘‘အဇ္ဇဒဂ္ဂေ’’တိပိ ပါဌော, တတ္ထ ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော, အဇ္ဇ အဂ္ဂေ အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ပါဏုပေတန္တိ ပါဏေဟိ ဥပေတံ, ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတိ, တာဝ ဥပေတံ အနညသတ္ထုကံ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သရဏံ ဂတံ ရတနတ္တယဿ ဥပါသနတော ဥပါသကံ ကပ္ပိယကာရကံ မံ ဘဂဝါ ဥပဓာရေတု ဇာနာတူတိ အတ္ထော။ ဣမဿ စ သရဏဂမနံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ နိပ္ဖန္နံ, အဇ္ဈာသယံ ပန အာဝိကရောန္တော ဧဝမာဟ။

ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာတိ ဘဂဝတော ဝစနံ စိတ္တေန အဘိနန္ဒိတွာ တမေဝ အဘိနန္ဒိတဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝုတ္တနယေန ဝါစာယ အနုမောဒိတွာ။ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမီတိ တံ ဘဂဝန္တံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သတ္ထု ဂုဏနိန္နစိတ္တော ယာဝ ဒဿနဝိသယသမတိက္ကမာ ဘဂဝန္တံယေဝ ပေက္ခမာနော ပဉ္ဇလိကော နမဿမာနော ပက္ကာမိ။

ပက္ကန္တော စ ကုဋ္ဌရောဂါဘိဘဝေန ဆိန္နဟတ္ထပါဒင်္ဂုလိ ဥက္ကာရဂတ္တော သမန္တတော ဝိဿန္ဒမာနာသဝေါ ကဏ္ဍူတိပတိပီဠိတော အသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဇေဂုစ္ဆတမော ပရမကာရုညတံ ပတ္တော ‘‘နာယံ ကာယော ဣမဿ အစ္စန္တသန္တဿ ပဏီတတမဿ အရိယဓမ္မဿ အာဓာရော ဘဝိတုံ ယုတ္တော’’တိ ဥပ္ပန္နာဘိသန္ဓိနာ ဝိယ သဂ္ဂသံဝတ္တနိယေန ပုညကမ္မေန ဩကာသေ ကတေ အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိယေန ဥပစ္ဆေဒကေန ပါပကမ္မေန ကတူပစိတေန စောဒိယမာနော တရုဏဝစ္ဆာယ ဓေနုယာ အာပတိတွာ မာရိတော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တံ သုပ္ပဗုဒ္ဓံ ကုဋ္ဌိံ ဂါဝီ တရုဏဝစ္ဆာ အဓိပတိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသီ’’တိ။

သော ကိရ အတီတေ ဧကော သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ အတ္တနော သဟာယေဟိ တီဟိ သေဋ္ဌိပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဧကံ နဂရသောဘိနိံ ဂဏိကံ ဥယျာနံ နေတွာ ဒိဝသံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ သဟာယေ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမိဿာ ဟတ္ထေ ကဟာပဏသဟဿံ ဗဟုကဉ္စ သုဝဏ္ဏံ မဟဂ္ဃါနိ စ ပသာဓနာနိ သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဣမသ္မိံ ဝနေ အညော ကောစိ နတ္ထိ, ရတ္တိ စ ဇာတာ, ဟန္ဒ ဣမံ မယံ မာရေတွာ သဗ္ဗံ ဓနံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ။ တေ စတ္တာရောပိ ဇနာ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ တံ မာရေတုံ ဥပက္ကမိံသု။ သာ တေဟိ မာရိယမာနာ ‘‘ဣမေ နိလ္လဇ္ဇာ နိက္ကရုဏာ မယာ သဒ္ဓိံ ကိလေသသန္ထဝံ ကတွာ နိရပရာဓံ မံ ကေဝလံ ဓနလောဘေန မာရေန္တိ, ဧကဝါရံ တာဝ မံ ဣမေ မာရေန္တု, အဟံ ပန ယက္ခိနီ ဟုတွာ အနေကဝါရံ ဣမေ မာရေတုံ သမတ္ထာ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ကာလမကာသိ။ တေသု ကိရ ဧကော ပက္ကုသာတိ ကုလပုတ္တော အဟောသိ, ဧကော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော, ဧကော တမ္ဗဒါဌိကော စောရဃာတကော, ဧကော သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ, ဣတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ဇနာနံ အနေကသတေ အတ္တဘာဝေ သာ ယက္ခယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တာ ဂါဝီ ဟုတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ။ တေ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန တတ္ထ တတ္ထ အန္တရာမရဏံ ပါပုဏိံသု။ ဧဝံ သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကုဋ္ဌိဿ သဟသာ မရဏံ ဇာတံ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အစိရပက္ကန္တံ…ပေ… ဝေါရောပေသီ’’တိ။

အထ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ တဿ ကာလကိရိယံ ဘဂဝတော အာရောစေတွာ အဘိသမ္ပရာယံ ပုစ္ဆိံသု။ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ဘဝဗန္ဓနာနံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာနာ။ သောတာပန္နောတိ သောတသင်္ခါတံ အရိယမဂ္ဂံ အာဒိတော ပန္နော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သောတော သောတောတိ ဣဒံ, အာဝုသော သာရိပုတ္တ, ဝုစ္စတိ။ ကတမော နု ခေါ, အာဝုသော, သောတောတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၀၁)။

အဝိနိပါတဓမ္မောတိ ဝိနိပတနံ ဝိနိပါတော, နာဿ ဝိနိပါတော ဓမ္မောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော, စတူသု အပါယေသု ဥပပဇ္ဇနဝသေန အပတနသဘာဝေါတိ အတ္ထော။ နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန သမ္မတ္တနိယာမေန နိယတော။ သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ ဂတိ ပဋိသရဏံ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော။ ဧတေန ‘‘တဿ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ ပုစ္ဆာယ ဘဒ္ဒိကာ ဧဝ သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ဂတိ, န ပါပိကာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော။ န ပန တေန သမ္ပတ္တာ ဂတိ, တံ ပန ပုစ္ဆာနုသန္ဓိဝသေန ပကာသေတုကာမော ဓမ္မရာဇာ ဧတ္တကမေဝ အဘာသိ။ ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘မယာ ဧတ္တကေ ကထိတေ ဣမိဿံယေဝ ပရိသတိ အနုသန္ဓိကုသလော ဧကော ဘိက္ခု သုပ္ပဗုဒ္ဓဿ ကုဋ္ဌိဘာဝဒါလိဒ္ဒိယကပဏဘာဝါနံ ကာရဏံ ပုစ္ဆိဿတိ, အထာဟံ တဿ တံ ကာရဏံ တေန ပုစ္ဆာနုသန္ဓိနာ ပကာသေတွာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဟေတူတိ အသာဓာရဏကာရဏံ, သာဓာရဏကာရဏံ ပန ပစ္စယောတိ, အယမေတေသံ ဝိသေသော။ ယေနာတိ ယေန ဟေတုနာ ယေန ပစ္စယေန စ။

ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ဇာတပုဗ္ဗံ။ အတီတေ ကာလေ နိဗ္ဗတ္တံ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကဒါ ပန ဘူတန္တိ? အတီတေ ကိရ အနုပ္ပန္နေ တထာဂတေ ဗာရာဏသိယာ သာမန္တာ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဧကာ ကုလဓီတာ ခေတ္တံ ရက္ခတိ။ သာ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တာ တဿ ပဉ္စဟိ လာဇာသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကံ ပဒုမပုပ္ဖံ ဒတွာ ပဉ္စ ပုတ္တသတာနိ ပတ္ထေသိ။ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ မဓုရမံသံ ဒတွာ ‘‘ဧတိဿာ ပုတ္တာ ဘဝေယျာမ, တုမှေဟိ ပတ္တဝိသေသံ လဘေယျာမာ’’တိ စ ပတ္ထယိံသု။ သာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ။ တတော စုတာ ဧကသ္မိံ ဇာတဿရေ ပဒုမဂဗ္ဘေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တမေကော တာပသော ဒိသွာ ပဋိဇဂ္ဂိ။ တဿာ ဝိစရန္တိယာ ပါဒုဒ္ဓါရေ ပါဒုဒ္ဓါရေ ဘူမိတော ပဒုမာနိ ဥဋ္ဌဟန္တိ။ ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ဗာရာဏသိရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ တံ အာနေတွာ အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ။ တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ။ မဟာပဒုမကုမာရော တဿာ ကုစ္ဆိယံ ဝသိ, သေသာ ဂဗ္ဘမလံ နိဿာယ နိဗ္ဗတ္တာ, တေ ဝယပ္ပတ္တာ ဥယျာနေ ပဒုမသရေ ကီဠန္တာ ဧကေကသ္မိံ ပဒုမေ နိသီဒိတွာ ပရိပက္ကဉာဏာ သင်္ခါရေသု ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ ဗျာကရဏဂါထာ အဟောသိ –

‘‘သရောရုဟံ ပဒုမပလာသပတြဇံ,

သုပုပ္ဖိတံ ဘမရဂဏာနုကိဏ္ဏံ၊

အနိစ္စတံ ခယဝယတံ ဝိဒိတွာ,

ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ။

ဧဝံ ပစ္စေကဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေသု တေသု ပဉ္စသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓသတေသု အဗ္ဘန္တရော တဂရသိခီ နာမ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဂန္ဓမာဒနပဗ္ဗတေ နန္ဒမူလပဗ္ဘာရေ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓာ ဝုဋ္ဌိတော အာကာသေန အာဂန္တွာ ဣသိဂိလိပဗ္ဗတေ ဩတရိတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ တသ္မိဉ္စ သမယေ ရာဇဂဟေ ဧကော သေဋ္ဌိပုတ္တော မဟတာ ပရိဝါရေန ဥယျာနကီဠနတ္ထံ နဂရတော နိက္ခမန္တော တဂရသိခိပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘ကော အယံ ဘဏ္ဍုကာသာဝဝသနော, ကုဋ္ဌီ ဘဝိဿတိ, တထာ ဟိ ကုဋ္ဌိစီဝရေန သရီရံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆတီ’’တိ နိဋ္ဌုဘိတွာ အပသဗျံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ ဣမသ္မိံယေဝ ရာဇဂဟေ…ပေ… ပက္ကာမီ’’တိ။

တတ္ထ ကွာယန္တိ ကော အယံ။ ခုံသနဝသေန ဝဒတိ။ ‘‘ကောဝါယ’’န္တိပိ ပါဠိ။ ကုဋ္ဌီတိ အကုဋ္ဌိံယေဝ တံ သေဋ္ဌိ ကုဋ္ဌရောဂံ အက္ကောသဝတ္ထုံ ပါပေန္တော ဝဒတိ။ ကုဋ္ဌိစီဝရေနာတိ ကုဋ္ဌီနံ စီဝရေန။ ယေဘုယျေန ဟိ ကုဋ္ဌိနော ဍံသမကသသရီသပပဋိဗာဟနတ္ထံ ရောဂပဋိစ္ဆာဒနတ္ထဉ္စ ယံ ဝါ တံ ဝါ ပိလောတိကခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ ပါရုပတိ, ဧဝမယမ္ပီတိ ဒဿေတိ။ ပံသုကူလစီဝရဓရတ္တာ ဝါ အဂ္ဂဠာနံ အနေကဝဏ္ဏဘာဝေန ကုဋ္ဌသရီရသဒိသောတိ ဟီဠေန္တော ‘‘ကုဋ္ဌိစီဝရေနာ’’တိ အာဟ။ နိဋ္ဌုဘိတွာတိ ခေဠံ ပါတေတွာ။ အပသဗျတော ကရိတွာတိ ပဏ္ဍိတာ တာဒိသံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တိ, အယံ ပန အဝိညုတာယ ပရိဘဝေန တံ အပသဗျံ ကတွာ အတ္တနော အပသဗျံ အပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂတော။ ‘‘အပသဗျာမတော’’တိပိ ပါဌော။ တဿ ကမ္မဿာတိ တဂရသိခိမှိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ‘‘ကွာယံ ကုဋ္ဌီ’’တိ ဟီဠေတွာ နိဋ္ဌုဘနအပသဗျကရဏဝသေန ပဝတ္တပါပကမ္မဿ။ နိရယေ ပစ္စိတ္ထာတိ နိရယေ နိရယဂ္ဂိနာ ဒယှိတ္ထ။ ‘‘ပစ္စိတွာ နိရယဂ္ဂိနာ’’တိပိ ပဌန္တိ။ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာတိ ယေန ကမ္မေန သော နိရယေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, န တံ ကမ္မံ မနုဿလောကေ ဝိပါကံ ဒေတိ။ ယာ ပနဿ နာနက္ခဏိကာ စေတနာ တဒါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာ အပရာပရိယဝေဒနီယဘူတာ, သာ အပရာပရိယဝေဒနီယေနေဝ ပုညကမ္မေန မနုဿေသု တိဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ ဒိန္နာယ ပဝတ္တိယံ ကုဋ္ဌိဘာဝံ ဒါလိဒ္ဒိယံ ပရမကာရုညတံ အာပါဒေသိ။ တံ သန္ဓာယ ကမ္မသဘာဂတာဝသေန ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကဝသေသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဒိသေပိ ဟိ လောကေ တဗ္ဗောဟာရော ဒိဋ္ဌော ယထာ တံ ‘‘သာ ဧဝ တိတ္တိရီ, တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ။

ဧတ္တာဝတာ ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဟေတူ’’တိ တေန ဘိက္ခုနာ ပုဋ္ဌပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ယော ‘‘တဿ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ ပုဗ္ဗေ ဘိက္ခူဟိ ပုဋ္ဌပဉှော, တံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ ‘‘သော တထာဂတပ္ပဝေဒိတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တထာဂတပ္ပဝေဒိတန္တိ တထာဂတေန ဘဂဝတာ ဒေသိတံ အက္ခာတံ ပကာသိတန္တိ တထာဂတပ္ပဝေဒိတံ။ အာဂမ္မာတိ အဓိဂန္တွာ, နိဿာယ ဉတွာ ဝါ။ ‘‘တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ’’တိပိ ပါဌော။ သဒ္ဓံ သမာဒိယီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃောတိ ရတနတ္တယသန္နိဿယံ ပုဗ္ဗဘာဂသဒ္ဓဉ္စေဝ လောကုတ္တရသဒ္ဓဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ သဒ္ဓံ သမ္မာ အာဒိယိ။ ယထာ န ပုန အာဒါတဗ္ဗာ ဟောတိ, ဧဝံ ယာဝ ဘဝက္ခယာ ဂဏှိ, အတ္တနော စိတ္တသန္တာနေ ဥပ္ပါဒေသီတိ အတ္ထော။ သီလံ သမာဒိယီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သီလန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂသီလေန သဒ္ဓိံ မဂ္ဂသီလံ ဖလသီလဉ္စ။ သုတန္တိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စံ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ သုတံ။ ပရိယတ္တိဓမ္မာပိ ဟိ တေန ဓမ္မဿဝနကာလေ သစ္စပ္ပဋိဝေဓာယ သာဝကေဟိ ယထာလဒ္ဓပ္ပကာရံ သုတာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ စာတိ။ စာဂန္တိ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတံ စာဂံ, ယေန အရိယသာဝကာ ဒေယျဓမ္မေသု မုတ္တစာဂါ စ ဟောန္တိ ပယတပါဏီ ဝေါဿဂ္ဂရတာ။ ပညန္တိ သဒ္ဓိံ ဝိပဿနာပညာယ မဂ္ဂပညဉ္စေဝ ဖလပညဉ္စ။

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ။ ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂဟဏာ။ အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ။ ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ။ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကန္တိ ပဒတ္တယေနာပိ ဒေဝလောကမေဝ ဝဒတိ။ သော ဟိ သမ္ပတ္တီနံ သောဘနတ္တာ သုန္ဒရာ ဂတီတိ သုဂတိ, ရူပါဒီဟိ ဝိသေသေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ, သဗ္ဗကာလံ သုခမေဝေတ္ထ လောကိယတိ, လုဇ္ဇတီတိ ဝါ လောကောတိ ဝုစ္စတိ။ ဥပပန္နောတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပဂတော။ သဟဗျတန္တိ သဟဘာဝံ။ ဝစနတ္ထော ပန သဟ ဗျတိ ပဝတ္တတိ, ဝသတီတိ ဝါ သဟဗျော, သဟဌာယီ သဟဝါယီ ဝါ။ တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ။ အတိရောစတီတိ အတိက္ကမ္မ အဘိဘဝိတွာ ရောစတိ ဝိရောစတိ။ ဝဏ္ဏေနာတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ။ ယသသာတိ ပရိဝါရေန။ သော ဟိ အသုစိမက္ခိတံ ဇဇ္ဇရံ မတ္တိကာဘာဇနံ ဆဍ္ဍေတွာ အနေကရတနဝိစိတ္တံ ပဘဿရရံသိဇာလဝိနဒ္ဓသုဒ္ဓဇမ္ဗုနဒဘာဇနံ ဂဏှန္တော ဝိယ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကဠေဝရံ ဣဓ နိက္ခိပိတွာ ဧကစိတ္တက္ခဏေန ယထာဝုတ္တံ ဒိဗ္ဗတ္တဘာဝံ မဟတာ ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ပဋိလဘီတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ပါပါနံ အပရိဝဇ္ဇနေ အာဒီနဝံ, ပရိဝဇ္ဇနေ စ အာနိသံသံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ စက္ခုမာ ပုရိသော ပရက္ကမေ ကာယိကဝီရိယေ ဝိဇ္ဇမာနေ သရီရေ ဝဟန္တေ ဝိသမာနိ ပပါတာဒိဋ္ဌာနာနိ စဏ္ဍဘာဝေန ဝါ ဝိသမာနိ ဟတ္ထိအဿအဟိကုက္ကုရဂေါရူပါဒီနိ ပရိဝဇ္ဇယေ, ဧဝံ ဇီဝလောကသ္မိံ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော ပုရိသော တာယ သပ္ပညတာယ အတ္တနော ဟိတံ ဇာနန္တော ပါပါနိ လာမကာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ပရိဝဇ္ဇေယျ။ ဧဝဉှိ ယထာယံ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ တဂရသိခိမှိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပါပံ အပရိဝဇ္ဇေတွာ မဟန္တံ အနယဗျသနံ အာပဇ္ဇိ, ဧဝံ အာပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာ ဝါ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ ကုဋ္ဌီ မမ ဓမ္မဒေသနံ အာဂမ္မ ဣဒါနိ သံဝေဂပ္ပတ္တော ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေန္တော ဥဠာရံ ဝိသေသံ အဓိဂဉ္ဆိ, ဧဝံ အညောပိ ဥဠာရံ ဝိသေသာဓိဂမံ ဣစ္ဆန္တော ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ကုမာရကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၄။ စတုတ္ထေ ကုမာရကာတိ တရုဏပုဂ္ဂလာ။ ယေ သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနန္တိ, တေ ဣဓ ကုမာရကာတိ အဓိပ္ပေတာ။ ဣမေ ဟိ သတ္တာ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဉ္စဒသဝဿကာ, တာဝ ‘‘ကုမာရကာ, ဗာလာ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ, တတော ပရံ ဝီသတိဝဿာနိ ‘‘ယုဝါနော’’တိ။ မစ္ဆကေ ဗာဓေန္တီတိ မဂ္ဂသမီပေ ဧကသ္မိံ တဠာကေ နိဒါဃကာလေ ဥဒကေ ပရိက္ခီဏေ နိန္နဋ္ဌာနေ ဌိတံ ဥဒကံ ဥဿိဉ္စိတွာ ခုဒ္ဒကမစ္ဆေ ဂဏှန္တိ စေဝ ဟနန္တိ စ ‘‘ပစိတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ။ တေနုပသင်္ကမီတိ မဂ္ဂတော ထောကံ တဠာကံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော, တသ္မာ ‘‘ဥပသင်္ကမီ’’တိ ဝဒတိ။ ကသ္မာ ပန ဥပသင်္ကမိ? တေ ကုမာရကေ အတ္တနိ ဝိဿာသံ ဇနေတုံ ဥပသင်္ကမိ။ ဘာယထ ဝေါတိ ဧတ္ထ ဝေါတိ နိပါတမတ္တံ။ ဒုက္ခဿာတိ နိဿက္ကေ သာမိဝစနံ, ဒုက္ခသ္မာတိ အတ္ထော။ အပ္ပိယံ ဝေါ ဒုက္ခန္တိ ‘‘ကိံ တုမှာကံ သရီရေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခံ အပ္ပိယံ အနိဋ္ဌ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဣမေ သတ္တာ အတ္တနော ဒုက္ခံ အနိစ္ဆန္တာ ဧဝ ဟုတွာ ဒုက္ခဟေတုံ ပဋိပဇ္ဇန္တာ အတ္တနော တံ ဣစ္ဆန္တာ ဧဝ နာမ ဟောန္တီတိ ဧတမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ ပါပကိရိယာယ နိသေဓနံ အာဒီနဝဝိဘာဝနဉ္စ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တဿတ္ထော – ယဒိ တုမှာကံ သကလမာပါယိကံ, သုဂတိယဉ္စ အပ္ပါယုကတာမနုဿဒေါဘဂ္ဂိယာဒိဘေဒံ ဒုက္ခံ အပ္ပိယံ အနိဋ္ဌံ, ယဒိ တုမှေ တတော ဘာယထ, အာဝိ ဝါ ပရေသံ ပါကဋဘာဝဝသေန အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ပါဏာတိပါတာဒိပ္ပဘေဒံ ယဒိ ဝါ ရဟော အပါကဋဘာဝဝသေန ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ မနောဒွါရေ ဧဝ အဘိဇ္ဈာဒိပ္ပဘေဒံ အဏုမတ္တမ္ပိ ပါပကံ လာမကဓမ္မံ မာကတ္ထ မာ ကရိတ္ထ, အထ ပန တံ ပါပကမ္မံ ဧတရဟိ ကရောထ, အာယတိံ ဝါ ကရိဿထ, နိရယာဒီသု စတူသု အပါယေသု မနုဿေသု စ တဿ ဖလဘူတံ ဒုက္ခံ ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ ပလာယန္တေ အမှေ နာနုဗန္ဓိဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဥပေစ္စ အပေစ္စ ပလာယတမ္ပိ တုမှာကံ တတော မုတ္တိ မောက္ခော နတ္ထိ။ ဂတိကာလာဒိပစ္စယန္တရသမဝါယေ ဝိပစ္စိဿတိယေဝါတိ ဒဿေတိ။ ‘‘ပလာယနေ’’တိပိ ပဌန္တိ, ဝုတ္တနယေန ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဂမနေ ပက္ကမနေ သတီတိ အတ္ထော။ အယဉ္စ အတ္ထော ‘‘န အန္တလိက္ခေ န သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ…ပေ… ပါပကမ္မာ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁၂၇၊ မိ။ ပ။ ၄။၂။၄) ဣမာယ ဂါထာယ ဒီပေတဗ္ဗော။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဥပေါသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၅။ ပဉ္စမေ တဒဟူတိ တသ္မိံ အဟနိ တသ္မိံ ဒိဝသေ။ ဥပေါသထေတိ ဧတ္ထ ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော, ဥပဝသန္တီတိ သီလေန ဝါ အနသနေန ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော။ အယဉှိ ဥပေါသထသဒ္ဒေါ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထံ ဥပဝသာမီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၇၁၊ ၁၀။၄၆) သီလေ အာဂတော။ ‘‘ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၁၅၅) ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာဒိဝိနယကမ္မေ။ ‘‘ဂေါပါလကူပေါသထော နိဂဏ္ဌူပေါသထော’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၇၁) ဥပဝါသေ။ ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၄၆) ပညတ္တိယံ။ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၁၆၈) ဒိဝသေ။ ဣဓာပိ ဒိဝသေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တသ္မာ ‘‘တဒဟုပေါသထေ’’တိ တသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသဘူတေ အဟနီတိ အတ္ထော။ နိသိန္နော ဟောတီတိ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ နိသိန္နော ဟောတိ။ နိသဇ္ဇ ပန ဘိက္ခူနံ စိတ္တာနိ ဩလောကေန္တော ဧကံ ဒုဿီလပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ, ‘‘သစာဟံ ဣမသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဣဓ နိသိန္နေယေဝ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမိ, သတ္တဓာဿ မုဒ္ဓါ ဖလိဿတီ’’တိ တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ တုဏှီယေဝ အဟောသိ။

ဧတ္ထ စ ဥဒ္ဓသ္တံ အရုဏန္တိ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဝတွာပိ ‘‘ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ထေရော ဘဂဝန္တံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ယာစိ တသ္မိံ ကာလေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိသိက္ခာပဒဿ (မဟာဝ။ ၁၈၃) အပညတ္တတ္တာ။ အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာတိ တိက္ခတ္တုံ ထေရေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဿ ယာစိတတ္တာ အနုဒ္ဒေသဿ ကာရဏံ ကထေန္တော ‘‘အသုကပုဂ္ဂလော အပရိသုဒ္ဓေါ’’တိ အဝတွာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ အာဟ။ ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တိယာမရတ္တိံ တထာ ဝီတိနာမေသိ? တတော ပဋ္ဌာယ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ အနုဒ္ဒိသိတုကာမော တဿ ဝတ္ထုံ ပါကဋံ ကာတုံ။

အဒ္ဒသာတိ ကထံ အဒ္ဒသ။ အတ္တနော စေတောပရိယဉာဏေန တဿံ ပရိသတိ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာနိ ပရိဇာနန္တော တဿ မောဃပုရိသဿ ဒုဿီလျစိတ္တံ ပဿိ။ ယသ္မာ ပန စိတ္တေ ဒိဋ္ဌေ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဿီလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယထေဝ ဟိ အနာဂတေ သတ္တသု ဒိဝသေသု ပဝတ္တမာနံ ပရေသံ စိတ္တံ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ဇာနာတိ, ဧဝံ အတီတေပီတိ။ ဒုဿီလန္တိ နိဿီလံ, သီလဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော။ ပါပဓမ္မန္တိ ဒုဿီလတ္တာ ဧဝ ဟီနဇ္ဈာသယတာယ လာမကသဘာဝံ။ အသုစိန္တိ အပရိသုဒ္ဓေဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ န သုစိံ။ သင်္ကဿရသမာစာရန္တိ ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဣမိနာ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ အာသင်္ကနီယတာယ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရံ, အထ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကစ္စိ နု ခေါ ဣမေ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’’တိ အတ္တနောယေဝ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရံ။

လဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗကာရဏတော ပဋိစ္ဆန္နံ ကမ္မန္တံ ဧတဿာတိ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တံ။ ကုစ္ဆိတသမဏဝေသဓာရိတာယ န သမဏန္တိ အဿမဏံ။ သလာကဂ္ဂဟဏာဒီသု ‘‘ကိတ္တကာ သမဏာ’’တိ စ ဂဏနာယ ‘‘အဟမ္ပိ သမဏောမှီ’’တိ မိစ္ဆာပဋိညာယ သမဏပဋိညံ။ အသေဋ္ဌစာရိတာယ အဗြဟ္မစာရိံ။ အညေ ဗြဟ္မစာရိနော သုနိဝတ္ထေ သုပါရုတေ သုပတ္တဓရေ ဂါမနိဂမာဒီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေ ဒိသွာ အဗြဟ္မစာရီ သမာနော သယမ္ပိ တာဒိသေန အာကာရေန ပဋိပဇ္ဇန္တော ဥပေါသထာဒီသု သန္ဒိဿန္တော ‘‘အဟမ္ပိ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ပဋိညံ ဒေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဗြဟ္မစာရိပဋိညံ။ ပူတိနာ ကမ္မေန သီလဝိပတ္တိယာ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌတ္တာ အန္တောပူတိံ။ ဆဟိ ဒွါရေဟိ ရာဂါဒိကိလေသဝဿနေန တိန္တတ္တာ အဝဿုတံ။ သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရတ္တာ သီလဝန္တေဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗတ္တာ စ ကသမ္ဗုဇာတံ။ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နန္တိ သံဃပရိယာပန္နော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃဿ အန္တော နိသိန္နံ။ ဒိဋ္ဌောသီတိ အယံ ပန န ပကတတ္တောတိ ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌော အသိ။ ယသ္မာ စ ဧဝံ ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ နတ္ထိ တေ တဝ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသော။ ယသ္မာ ပန သော သံဝါသော တဝ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသောတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တတိယမ္ပိ ခေါ သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသီတိ အနေကဝါရံ ဝတွာပိ ထေရော ‘‘သယမေဝ နိဗ္ဗိန္နော ဩရမိဿတီ’’တိ ဝါ, ‘‘ဣဒါနိ ဣမေသံ ပဋိပတ္တိံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝါ အဓိပ္ပါယေန တုဏှီ အဟောသိ။ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာတိ ဘဂဝတာ မယာ စ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌော, ယာဝတတိယံ ဥဋ္ဌေဟီတိ ဝုတ္တော န ဥဋ္ဌာတိ, ‘‘ဣဒါနိဿ နိက္ကဍ္ဎနကာလော မာ သံဃဿ ဥပေါသထန္တရာယော အဟောသီ’’တိ တံ ဗာဟာယံ အဂ္ဂဟေသိ, တထာ ဂဟေတွာ။ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကာ နိက္ခာမေတွာတိ ဒွါရကောဋ္ဌကသာလတော ဗဟိ နိက္ခာမေတွာ။ ဗဟီတိ ပန နိက္ခာမိတဋ္ဌာနဒဿနံ, အထ ဝါ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကာတိ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကတောပိ နိက္ခာမေတွာ, န အန္တောဒွါရကောဋ္ဌကတော, ဧဝံ ဥဘယထာပိ ဝိဟာရတော ဗဟိ ကတွာတိ အတ္ထော။ သူစိဃဋိကံ ဒတွာတိ အဂ္ဂဠသူစိဉ္စ ဥပရိဃဋိကဉ္စ အာဒဟိတွာ, သုဋ္ဌုတရံ ကဝါဋံ ထကေတွာတိ အတ္ထော။ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမာတိ ဣမိနာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ဧဝ ဟိ တေန ပက္ကမိတဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ အပက္ကမိတွာ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမေဿတီတိ အစ္ဆရိယမိဒန္တိ ဒဿေတိ။ ဣဒမ္ပိ ဂရဟဏစ္ဆရိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ ဘိက္ခုသံဃော အဗ္ဗုဒဇာတော, အပရိသုဒ္ဓါ ပုဂ္ဂလာ ဥပေါသထံ အာဂစ္ဆန္တိ, န စ တထာဂတာ အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသန္တိ, အနုဒ္ဒိသန္တေ စ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထော ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ယံနူနာဟံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံယေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ။ ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဘိက္ခူနံယေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ…ပေ… ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ။

တတ္ထ န ဒါနာဟန္တိ ဣဒါနိ အဟံ ဥပေါသထံ န ကရိဿာမိ, ပါတိမောက္ခံ န ဥဒ္ဒိသိဿာမီတိ ပစ္စေကံ န-ကာရေန သမ္ဗန္ဓော။ ဒုဝိဓဉှိ ပါတိမောက္ခံ အာဏာပါတိမောက္ခံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခန္တိ။ တေသု ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ’’တိအာဒိကံ (မဟာဝ။ ၁၃၄) အာဏာပါတိမောက္ခံ, တံ သာဝကာဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ, အယံ အနွဒ္ဓမာသံ ဥဒ္ဒိသိယတိ။ ‘‘ခန္တီ ပရမံ…ပေ… သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ…ပေ… အနူပဝါဒေါ အနူပဃာတော…ပေ… ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၀၊ ဓ။ ပ။ ၁၈၃-၁၈၅) ဣမာ ပန တိဿော ဂါထာ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ နာမ, တံ ဗုဒ္ဓါဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န သာဝကာ, ဆန္နမ္ပိ ဝဿာနံ အစ္စယေန ဥဒ္ဒိသန္တိ။ ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓရမာနကာလေ အယမေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော, အပ္ပါယုကဗုဒ္ဓါနံ ပန ပဌမဗောဓိယံယေဝ။ တတော ပရံ ဣတရော, တဉ္စ ခေါ ဘိက္ခူ ဧဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ, တသ္မာ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ ဝီသတိဝဿမတ္တံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣမံ အန္တရာယံ ဒိသွာ တတော ပရံ န ဥဒ္ဒိသိ။ အဋ္ဌာနန္တိ အကာရဏံ။ အနဝကာသောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ကာရဏဉှိ ယထာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ အနဝကာသောတိပိ ဝုစ္စတီတိ။ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ။

အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေတိ ကော အနုသန္ဓိ? ယွာယံ အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခဿ အနုဒ္ဒေသော ဝုတ္တော, သော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မောတိ တံ အပရေဟိ သတ္တဟိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုကာမော ပဌမံ တာဝ တေသံ ဥပမာဘာဝေန မဟာသမုဒ္ဒေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ’’တိအာဒိမာဟ။

ပကတိဒေဝါ ဝိယ န သုရန္တိ န ဣသန္တိ န ဝိရောစန္တီတိ အသုရာ, သုရာ နာမ ဒေဝါ, တေသံ ပဋိပက္ခာတိ ဝါ အသုရာ, ဝေပစိတ္တိပဟာရာဒါဒယော။ တေသံ ဘဝနံ သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ, တေ တတ္ထ ပဝိသန္တာ နိက္ခမန္တာ သိနေရုပါဒေ မဏ္ဍပါဒိံ နိမ္မိနိတွာ ကီဠန္တာဝ အဘိရမန္တိ။ တတ္ထ တေသံ အဘိရတိ ဣမေ ဂုဏေ ဒိသွာတိ အာဟ – ‘‘ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တီ’’တိ။ တတ္ထ အဘိရမန္တီတိ ရတိံ ဝိန္ဒန္တိ, အနုက္ကဏ္ဌမာနာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော။

အနုပုဗ္ဗနိန္နောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အနုပဋိပါဋိယာ နိန္နဘာဝဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ န အာယတကေနေဝ ပပါတောတိ န ဆိန္နတဋော မဟာသောဗ္ဘော ဝိယ အာဒိတော ဧဝ ပပါတော။ သော ဟိ တီရဒေသတော ပဋ္ဌာယ ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလဝိဒတ္ထိရတနယဋ္ဌိဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတဍ္ဎယောဇနာဒိဝသေန ဂမ္ဘီရော ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တော သိနေရုပါဒမူလေ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဒဿေတိ။

ဌိတဓမ္မောတိ ဌိတသဘာဝေါ အဝဋ္ဌိတသဘာဝေါ။ န မတေန ကုဏပေန သံဝသတီတိ ယေန ကေနစိ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ကဠေဝရေန သဒ္ဓိံ န သံဝသတိ။ တီရံ ဝါဟေတီတိ တီရံ အပနေတိ။ ထလံ ဥဿာရေတီတိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ဝီစိပ္ပဟာရေနေဝ ထလေ ခိပတိ။ ဂင်္ဂါ ယမုနာတိ အနောတတ္တဒဟဿ ဒက္ခိဏမုခတော နိက္ခန္တနဒီ ပဉ္စ ဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တဋ္ဌာနေ ဂင်္ဂါတိအာဒိနာ ပဉ္စဓာ သင်္ခံ ဂတာ။

တတြာယံ ဣမာသံ နဒီနံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပတ္တိကထာ – အယဉှိ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဒသသဟဿယောဇနပရိမာဏော, တတ္ထ စတုသဟဿယောဇနပ္ပမာဏော ပဒေသော ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထဋော သမုဒ္ဒေါတိ သင်္ခံ ဂတော, တိသဟဿယောဇနပ္ပမာဏေ မနုဿာ ဝသန္တိ, တိသဟဿယောဇနပ္ပမာဏေ ဟိမဝါ ပတိဋ္ဌိတော ဥဗ္ဗေဓေန ပဉ္စယောဇနသတိကော စတုရာသီတိကူဋသဟဿပဋိမဏ္ဍိတော သမန္တတော သန္ဒမာနပဉ္စသတနဒီဝိစိတ္တော, ယတ္ထ အာယာမေန ဝိတ္ထာရေန ဂမ္ဘီရတာယ စ ပဏ္ဏာသယောဇနပ္ပမာဏော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပရိမဏ္ဍလော အနောတတ္တဒဟော ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟော ရထကာရဒဟော ဆဒ္ဒန္တဒဟော ကုဏာလဒဟော မန္ဒာကိနိဒဟော သီဟပပါတဒဟောတိ သတ္တ မဟာသရာ ပတိဋ္ဌိတာ။

တေသု အနောတတ္တဒဟော သုဒဿနကူဋံ စိတ္တကူဋံ ကာဠကူဋံ ဂန္ဓမာဒနကူဋံ ကေလာသကူဋန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပဗ္ဗတကူဋေဟိ ပရိက္ခိတ္တော။ တတ္ထ သုဒဿနကူဋံ သောဝဏ္ဏမယံ တိယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ အန္တောဝင်္ကံ ကာကမုခသဏ္ဌာနံ တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတံ, စိတ္တကူဋံ သတ္တရတနမယံ။ ကာဠကူဋံ အဉ္ဇနမယံ။ ဂန္ဓမာဒနကူဋံ မသာရဂလ္လမယံ အဗ္ဘန္တရေ မုဂ္ဂဝဏ္ဏံ၊ မူလဂန္ဓော, သာရဂန္ဓော, ဖေဂ္ဂုဂန္ဓော, တစဂန္ဓော, ပပဋိကာဂန္ဓော, ခန္ဓဂန္ဓော, ရသဂန္ဓော, ပုပ္ဖဂန္ဓော, ဖလဂန္ဓော, ပတ္တဂန္ဓောတိ ဣမေဟိ ဒသဟိ ဂန္ဓေဟိ ဥဿန္နံ, နာနပ္ပကာရဩသဓသဉ္ဆန္နံ, ကာဠပက္ခုပေါသထဒိဝသေ အာဒိတ္တံ ဝိယ အင်္ဂါရံ ပဇ္ဇလန္တံ တိဋ္ဌတိ။ ကေလာသကူဋံ ရဇတမယံ။ သဗ္ဗာနိ စေတာနိ သုဒဿနေန သမာနုဗ္ဗေဓသဏ္ဌာနာနိ တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတာနိ။ တတ္ထ ဒေဝါနုဘာဝေန နာဂါနုဘာဝေန စ ဒေဝေါ ဝဿတိ, နဒိယော စ သန္ဒန္တိ, တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဥဒကံ အနောတတ္တမေဝ ပဝိသတိ, စန္ဒိမသူရိယာ ဒက္ခိဏေန ဝါ ဥတ္တရေန ဝါ ဂစ္ဆန္တာ ပဗ္ဗတန္တရေန တတ္ထ ဩဘာသံ ကရောန္တိ, ဥဇုကံ ဂစ္ဆန္တာ န ကရောန္တိ, တေနေဝဿ ‘‘အနောတတ္တ’’န္တိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ။

တတ္ထ ရတနမယမနုညသောပါနသိလာတလာနိ နိမ္မစ္ဆကစ္ဆပါနိ ဖလိကသဒိသာနိ နိမ္မလူဒကာနိ တဒုပဘောဂသတ္တာနံ ကမ္မနိဗ္ဗတ္တာနေဝ နဟာနတိတ္ထာနိ စ ဟောန္တိ, ယတ္ထ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဣဒ္ဓိမန္တော သာဝကာ ဣသယော စ နဟာနာဒီနိ ကရောန္တိ, ဒေဝယက္ခာဒယော ဥဒကကီဠံ ကီဠန္တိ။

တဿ စတူသု ပဿေသု သီဟမုခံ, ဟတ္ထိမုခံ, အဿမုခံ, ဥသဘမုခန္တိ စတ္တာရိ ဥဒကနိက္ခမနမုခါနိ ဟောန္တိ, ယေဟိ စတဿော နဒိယော သန္ဒန္တိ။ သီဟမုခေန နိက္ခန္တနဒီတီရေ ကေသရသီဟာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, တထာ ဟတ္ထိမုခါဒီဟိ ဟတ္ထိအဿဥသဘာ။ ပုရတ္ထိမဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ အနောတတ္တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဣတရာ တိဿော နဒိယော အနုပဂမ္မ ပါစီနဟိမဝန္တေနေဝ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသတိ။ ပစ္ဆိမဒိသတော ဥတ္တရဒိသတော စ နိက္ခန္တနဒိယောပိ တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပစ္ဆိမဟိမဝန္တေနေဝ ဥတ္တရဟိမဝန္တေနေဝ စ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ။

ဒက္ခိဏဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ ပန တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏေန ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေနေဝ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဥဋ္ဌာယ ပရိက္ခေပေန တိဂါဝုတပ္ပမာဏဥဒကဓာရာ ဟုတွာ အာကာသေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ တိယဂ္ဂဠေ နာမ ပါသာဏေ ပတိတာ, ပါသာဏော ဥဒကဓာရာဝေဂေန ဘိန္နော။ တတ္ထ ပညာသယောဇနပ္ပမာဏာ တိယဂ္ဂဠာ နာမ ပေါက္ခရဏီ ဇာတာ, ပေါက္ခရဏိယာ ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိတွာ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ တတော ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ဝိဉ္ဈံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထတလေ ပဉ္စင်္ဂုလိသဒိသာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ။

သာ တိက္ခတ္တုံ အနောတတ္တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အာဝဋ္ဋဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ကဏှဂင်္ဂါ’’တိ, အာကာသေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အာကာသဂင်္ဂါ’’တိ, တိယဂ္ဂဠပါသာဏေ ပညာသယောဇနောကာသေ ဌိတာ ‘‘တိယဂ္ဂဠပေါက္ခရဏီ’’တိ, ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိတွာ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ဗဟလဂင်္ဂါ’’တိ, ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ဥမင်္ဂဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဝိဉ္ဈံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တဋ္ဌာနေ ဂင်္ဂါ, ယမုနာ, အစိရဝတီ, သရဘူ, မဟီတိ ပဉ္စဓာ သင်္ခံ ဂတာ။ ဧဝမေတာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဟိမဝန္တတော ပဝတ္တန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တတ္ထ နဒီ နိန္နဂါတိအာဒိကံ ဂေါတ္တံ, ဂင်္ဂါ ယမုနာတိအာဒိကံ နာမံ။ သဝန္တိယောတိ ယာ ကာစိ သဝမာနာ သန္ဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိယော မဟာနဒိယော ဝါ ကုန္နဒိယော ဝါ။ အပ္ပေန္တီတိ အလ္လီယန္တိ ဩသရန္တိ။ ဓာရာတိ ဝုဋ္ဌိဓာရာ။ ပူရတ္တန္တိ ပုဏ္ဏဘာဝေါ။ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဟိ အယံ ဓမ္မတာ – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဒေဝေါ မန္ဒော ဇာတော, ဇာလက္ခိပါဒီနိ အာဒါယ မစ္ဆကစ္ဆပေ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ အတိမဟန္တီ ဝုဋ္ဌိ, န လဘိဿာမ နု ခေါ ပိဋ္ဌိပသာရဏဋ္ဌာန’’န္တိ ဝါ တံ န သက္ကာ ဝတ္တုံ။ ပဌမကပ္ပိကကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ယံ ဝဿိတွာ သိနေရုမေခလံ အာဟစ္စ ဥဒကံ ဌိတံ, တံ တတော ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ နေဝ ဟေဋ္ဌာ ဩတရတိ, န ဥဒ္ဓံ ဥတ္တရတိ။

ဧကရသောတိ အသမ္ဘိန္နရသော။ မုတ္တာတိ ခုဒ္ဒကမဟန္တဝဋ္ဋဒီဃာဒိဘေဒါ အနေကဝိဓာ မုတ္တာ။ မဏီတိ ရတ္တနီလာဒိဘေဒေါ အနေကဝိဓော မဏိ။ ဝေဠုရိယောတိ ဝံသဝဏ္ဏသိရီသပုပ္ဖဝဏ္ဏာဒိသဏ္ဌာနတော အနေကဝိဓော။ သင်္ခေါတိ ဒက္ခိဏာဝတ္တတမ္ဗကုစ္ဆိကဓမနသင်္ခါဒိဘေဒေါ အနေကဝိဓော။ သိလာတိ သေတကာဠမုဂ္ဂဝဏ္ဏာဒိဘေဒါ အနေကဝိဓာ။ ပဝါဠန္တိ ခုဒ္ဒကမဟန္တမန္ဒရတ္တဃနရတ္တာဒိဘေဒံ အနေကဝိဓံ။ လောဟိတင်္ဂေါတိ ပဒုမရာဂါဒိဘေဒေါ အနေကဝိဓော မသာရဂလ္လန္တိ ကဗရမဏိ။ ‘‘စိတ္တဖလိက’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။

မဟတံ ဘူတာနန္တိ မဟန္တာနံ သတ္တာနံ။ တိမိတိမိင်္ဂလာဒိကာ တိဿော မစ္ဆဇာတိယော။ တိမိံ ဂိလနသမတ္ထာ တိမိင်္ဂလာ, တိမိဉ္စ တိမိင်္ဂလဉ္စ ဂိလနသမတ္ထာ ‘‘တိမိတိမိင်္ဂလာ’’တိ ဝဒန္တိ။ နာဂါတိ ဦမိပိဋ္ဌိဝါသိနောပိ ဝိမာနဋ္ဌကနာဂါပိ။

ဧဝမေဝ ခေါတိ ကိဉ္စာပိ သတ္ထာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ သောဠသပိ ဗာတ္တိံသပိ တတော ဘိယျောပိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ သက္ကောတိ, တဒါ ဥပမာဘာဝေန ပန ဂဟိတာနံ အဋ္ဌန္နံ အနုရူပဝသေန အဋ္ဌေဝ တေ ဥပမေတဗ္ဗဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာယ တိဿော ဘိက္ခာ ဂဟိတာ, အနုပုဗ္ဗကိရိယာယ တေရသ ဓုတင်္ဂဓမ္မာ, အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါယ သတ္တ အနုပဿနာ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏဝိဘတ္တိယော သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ စ ဂဟိတာ။ န အာယတကေနေဝ အညာပဋိဝေဓောတိ မဏ္ဍူကဿ ဥပ္ပတိတွာ ဂမနံ ဝိယ အာဒိတောဝ သီလပူရဏာဒီနိ အကတွာ အရဟတ္တပဋိဝေဓော နာမ နတ္ထိ, ပဋိပါဋိယာ ပန သီလသမာဓိပညာယော ပူရေတွာဝ အရဟတ္တပ္ပတ္တီတိ အတ္ထော။

မမ သာဝကာတိ သောတာပန္နာဒိကေ အရိယပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ န သံဝသတီတိ ဥပေါသထကမ္မာဒိဝသေန သံဝါသံ န ကရောတိ။ ဥက္ခိပတီတိ အပနေတိ။ အာရကာဝါတိ ဒူရေယေဝ။ န တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါတိ အသင်္ချေယျေပိ မဟာကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေသု အနုပ္ပဇ္ဇန္တေသု ဧကသတ္တောပိ ပရိနိဗ္ဗာတုံ န သက္ကောတိ, တဒါပိ ‘‘တုစ္ဆာ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဗုဒ္ဓကာလေ ပန ဧကေကသ္မိံ သမာဂမေ အသင်္ချေယျာပိ သတ္တာ အမတံ အာရာဓေန္တိ, တဒါပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ပူရာ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ။ ဝိမုတ္တိရသောတိ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စနရသော။ သဗ္ဗာ ဟိ သာသနဿ သမ္ပတ္တိ ယာဝဒေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တဿ ဝိမုတ္တိယာ ဟောတိ။

ရတနာနီတိ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနာနိ။ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဟိ ဘာဝိယမာနာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ အနပ္ပကံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ပဂေဝ အပရဘာဂေ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄) –

လောကိယရတနနိမိတ္တံ ပန ပီတိပါမောဇ္ဇံ န တဿ ကလဘာဂမ္ပိ အဂ္ဃတီတိ အယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတော ဧဝ။ အပိစ –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ‘ရတန’န္တိ ပဝုစ္စတီ’’တိ။

ယဒိ စ စိတ္တီကတာဒိဘာဝေန ရတနံ နာမ ဟောတိ, သတိပဋ္ဌာနာဒီနံယေဝ ဘူတတော ရတနဘာဝေါ။ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနဉှိ သော အာနုဘာဝေါ, ယံ သာဝကာ သာဝကပါရမီဉာဏံ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တီတိ အာသန္နကာရဏတ္တာ။ ပရမ္ပရကာရဏဉှိ ဒါနာဒိဥပနိဿယောတိ ဧဝံ ရတိဇနနဋ္ဌေန စိတ္တီကတာဒိအတ္ထေန စ ရတနဘာဝေါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ သာတိသယော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ အာရမ္မဏေ ပက္ခန္ဒိတွာ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ, သတိယေဝ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ။ အာရမ္မဏဿ ပန ကာယာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ။ တထာ ဟိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တသညာနံ ပဟာနတော အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တတာဂဟဏတော စ နေသံ ကာယာနုပဿနာဒိဘာဝေါ ဝိဘတ္တော။

သမ္မာ ပဒဟန္တိ ဧတေန, သယံ ဝါ သမ္မာ ပဒဟတိ, ပသတ္ထံ, သုန္ဒရံ ဝါ ပဒဟန္တိ သမ္မပ္ပဓာနံ။ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သမ္မဒေဝ ပဓာနဘာဝကရဏတော သမ္မပ္ပဓာနံ။ ဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ။ တမ္ပိ အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပါဒနပဟာနဝသေန အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပါဒနဘာဝနဝသေန စ စတုကိစ္စံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ။

ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ ဧတာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ။ ဣတိ ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော။ ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ ပတိဋ္ဌာ အဓိဂမူပါယောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ။ တေန ဟိ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ, သွာယံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ ယသ္မာ ဆန္ဒာဒိကေ စတ္တာရော အဓိပတိဓမ္မေ ဓုရေ ဇေဋ္ဌကေ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တိယတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ’’တိ။

ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ။ တတ္ထ အဿဒ္ဓိယံ အဘိဘဝိတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝိတွာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏေ, ပမာဒံ အဘိဘဝိတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏေ, ဝိက္ခေပံ အဘိဘဝိတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏေ, အညာဏံ အဘိဘဝိတွာ ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ပညိန္ဒြိယံ။

တာနိယေဝ အဿဒ္ဓိယာဒီဟိ အနဘိဘဝနီယတော အကမ္ပိယဋ္ဌေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန ‘‘ဗလာနီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ။ ယာ ဟိ ဧသာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ ယာယ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂ- ဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတိ, ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဝုဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ။ ယောပေသ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ။ ‘‘ဗောဓိယာ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိအာဒိနာ နယေနပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယဘာဝကရတ္တာ အရိယဖလပဋိလာဘကရတ္တာ စ အရိယော။ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ အဿ အတ္ထိ, အဋ္ဌ အင်္ဂါနိယေဝ ဝါ အဋ္ဌင်္ဂိကော။ ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတိ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယတိ, သယံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတီတိ မဂ္ဂေါတိ။ ဧဝမေတေသံ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အတ္ထဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သောတာပန္နောတိ မဂ္ဂသင်္ခါတံ သောတံ အာပဇ္ဇိတွာ ပါပုဏိတွာ ဌိတော, သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောတိ သောတာပတ္တိဖလဿ အတ္တပစ္စက္ခကရဏာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော, ယော အဋ္ဌမကောတိပိ ဝုစ္စတိ။ သကဒါဂါမီတိ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အာဂမနသီလော ဒုတိယဖလဋ္ဌော။ အနာဂါမီတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ကာမလောကံ အနာဂမနသီလော တတိယဖလဋ္ဌော။ ယော ပန သဒ္ဓါနုသာရီ ဓမ္မာနုသာရီ ဧကဗီဇီတိ ဧဝမာဒိကော အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ, သော ဧတေသံယေဝ ပဘေဒေါတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အတ္တနော ဓမ္မဝိနယေ မတကုဏပသဒိသေန ဒုဿီလပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ သံဝါသာဘာဝသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ အသံဝါသာရဟသံဝါသာရဟဝိဘာဂကာရဏပရိဒီပနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဆန္နမတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, တတော ပရံ တတော ပရန္တိ ဧဝံ အာပတ္တိဝဿံ ကိလေသဝဿံ အတိဝိယ ဝဿတိ။ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပန္နော တံ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိဝရန္တော သဗြဟ္မစာရီနံ ပကာသေန္တော ယထာဓမ္မံ ယထာဝိနယံ ပဋိကရောန္တော ဒေသေန္တော ဝုဋ္ဌဟန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ န အာပဇ္ဇတိ, တေနဿ ဝိဝဋံ ပုန အာပတ္တိဝဿံ ကိလေသဝဿံ န ဝဿတိ။ ယသ္မာ စ ဧတဒေဝံ, တသ္မာ ဆန္နံ ဆာဒိတံ အာပတ္တိံ ဝိဝရေထ ပကာသေထ။ ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီတိ ဧဝံ သန္တေ တံ အာပတ္တိအာပဇ္ဇနကံ အာပန္နပုဂ္ဂလံ အတ္တဘာဝံ အတိဝိဇ္ဈိတွာ ကိလေသဝဿံ န ဝဿတိ န တေမေတိ။ ဧဝံ သော ကိလေသေဟိ အနဝဿုတော ပရိသုဒ္ဓသီလော သမာဟိတော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သမ္မသန္တော အနုက္ကမေန နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သောဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆။ ဆဋ္ဌေ အဝန္တီသူတိ အဝန္တိရဋ္ဌေ။ ကုရရဃရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ။ ပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေတိ ပဝတ္တနာမကေ ပဗ္ဗတေ။ ‘‘ပပါတေ ပဗ္ဗတေ’’တိပိ ပဌန္တိ။ သောဏော ဥပါသကော ကုဋိကဏ္ဏောတိ နာမေန သောဏော နာမ, တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ဥပါသကဘာဝပ္ပဋိဝေဒနေန ဥပါသကော, ကောဋိအဂ္ဃနကဿ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနဿ ဓာရဏေန ‘‘ကောဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ ဧဝံ အဘိညာတော, န သုခုမာလသောဏောတိ အဓိပ္ပါယော။ အယဉှိ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာယနဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နော, သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတော ပဝတ္တေ ပဗ္ဗတေ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ထေရံ တတ္ထ ဝသာပေတွာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီ’’တိ။

သော ကာလေန ကာလံ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ။ ထေရော စဿ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ တေန သံဝေဂဗဟုလော ဓမ္မစရိယာယ ဥဿာဟဇာတော ဝိဟရတိ။ သော ဧကဒါ သတ္ထေန သဒ္ဓိံ ဝါဏိဇ္ဇတ္ထာယ ဥဇ္ဇေနိံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အဋဝိယံ သတ္ထေ နိဝိဋ္ဌေ ရတ္တိယံ ဇနသမ္ဗာဓဘယေန ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ နိဒ္ဒံ ဥပဂဉ္ဆိ။ သတ္ထော ပစ္စူသဝေလာယံ ဥဋ္ဌာယ ဂတော, န ဧကောပိ သောဏံ ပဗောဓေသိ, သဗ္ဗေပိ ဝိသရိတွာ အဂမံသု။ သော ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဥဋ္ဌာယ ကဉ္စိ အပဿန္တော သတ္ထေနေဝ ဂတမဂ္ဂံ ဂဟေတွာ သီဃံ သီဃံ ဂစ္ဆန္တော ဧကံ ဝဋရုက္ခံ ဥပဂဉ္ဆိ။ တတ္ထ အဒ္ဒသ ဧကံ မဟာကာယံ ဝိရူပဒဿနံ ဂစ္ဆန္တံ ပုရိသံ အဋ္ဌိတော မုတ္တာနိ အတ္တနော မံသာနိ သယမေဝ ခါဒန္တံ, ဒိသွာန ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ပေတောမှိ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ကရောသီ’’တိ။ ‘‘အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မေနာ’’တိ။ ‘‘ကိံ ပန တံ ကမ္မ’’န္တိ။ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ဘာရုကစ္ဆနဂရဝါသီ ကူဋဝါဏိဇော ဟုတွာ ပရေသံ သန္တကံ ဝဉ္စေတွာ ခါဒိံ, သမဏေ စ ဘိက္ခာယ ဥပဂတေ ‘တုမှာကံ မံသံ ခါဒထာ’တိ အက္ကောသိံ, တေန ကမ္မေန ဧတရဟိ ဣမံ ဒုက္ခံ အနုဘဝါမီ’’တိ။ တံ သုတွာ သောဏော အတိဝိယ သံဝေဂံ ပဋိလဘိ။

တတော ပရံ ဂစ္ဆန္တော မုခတော ပဂ္ဃရိတကာဠလောဟိတေ ဒွေ ပေတဒါရကေ ပဿိတွာ တထေဝ ပုစ္ဆိ။ တေပိဿ အတ္တနော ကမ္မံ ကထေသုံ။ တေ ကိရ ဘာရုကစ္ဆနဂရေ ဒါရကကာလေ ဂန္ဓဝါဏိဇ္ဇာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာ အတ္တနော မာတရိ ခီဏာသဝေ နိမန္တေတွာ ဘောဇေန္တိယာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘အမှာကံ သန္တကံ ကသ္မာ သမဏာနံ ဒေသိ, တယာ ဒိန္နံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇနကသမဏာနံ မုခတော ကာဠလောဟိတံ ပဂ္ဃရတူ’’တိ အက္ကောသိံသု။ တေ တေန ကမ္မေန နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿ ဝိပါကာဝသေသေန ပေတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တဒါ ဣမံ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ။ တမ္ပိ သုတွာ သောဏော အတိဝိယ သံဝေဂဇာတော အဟောသိ။

သော ဥဇ္ဇေနိံ ဂန္တွာ တံ ကရဏီယံ တီရေတွာ ကုလဃရံ ပစ္စာဂတော ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော ထေရဿ တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ ထေရောပိဿ ပဝတ္တိနိဝတ္တီသု အာဒီနဝါနိသံသေ ဝိဘာဝေန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဂေဟံ ဂတော သာယမာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ သယနံ ဥပဂတော ထောကံယေဝ နိဒ္ဒါယိတွာ ပဗုဇ္ဈိတွာ သယနတလေ နိသဇ္ဇ ယထာသုတံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတုံ အာရဒ္ဓေါ။ တဿ တံ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခတော, တေ စ ပေတတ္တဘာဝေ အနုဿရတော သံသာရဒုက္ခံ အတိဝိယ ဘယာနကံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာသိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမိ။ သော ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ အာရောစေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သောဏဿ ဥပါသကဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ရဟောဂတဿ…ပေ… ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ။

တတ္ထ ယထာ ယထာတိအာဒီနံ ပဒါနံ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယေန ယေန အာကာရေန အယျော မဟာကစ္စာနော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာစိက္ခတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတိ ဝိဝရတိ ဝိဘဇတိ ဥတ္တာနီကရောတိ ပကာသေတိ, တေန တေန မေ ဥပပရိက္ခတော ဧဝံ ဟောတိ, ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အက္ခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ။ ဧကဒိဝသမ္ပိ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ။ သင်္ခလိခိတန္တိ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တ ပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ ယံနူနာဟံ ကေသေ စေဝ မဿူနိ စ ဩဟာရေတွာ ဝေါရောပေတွာ ကာသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ နိဝါသေတွာ စေဝ ပါရုပိတွာ စ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျံ။ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ အဂါရိယန္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနဂါရိယာ နာမ။ တံ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇေယျံ ဥပဂစ္ဆေယျံ, ပဋိပဇ္ဇေယျန္တိ အတ္ထော။

ဧဝံ အတ္တနာ ရဟောဝိတက္ကိတံ သောဏော ဥပါသကော ထေရဿ အာရောစေတွာ တံ ပဋိပဇ္ဇိတုကာမော ‘‘ပဗ္ဗာဇေတု မံ, ဘန္တေ, အယျော မဟာကစ္စာနော’’တိ အာဟ။ ထေရော ပန ‘‘တာဝဿ ဉာဏပရိပါကံ ကထ’’န္တိ ဥပဓာရေတွာ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော ‘‘ဒုက္ကရံ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဆန္ဒံ နိဝါရေသိ။

တတ္ထ ဧကဘတ္တန္တိ ‘‘ဧကဘတ္တိကော ဟောတိ ရတ္တူပရတော ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၉၄၊ အ။ နိ။ ၃။၇၁) ဧဝံ ဝုတ္တံ ဝိကာလဘောဇနဝိရတိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဧကသေယျန္တိ အဒုတိယသေယျံ။ ဧတ္ထ စ သေယျာသီသေန ‘‘ဧကော တိဋ္ဌတိ, ဧကော ဂစ္ဆတိ, ဧကော နိသီဒတီ’’တိအာဒိနာ (မဟာနိ။ ၇၊ ၄၉) နယေန ဝုတ္တေသု စတူသု ဣရိယာပထေသု ကာယဝိဝေကံ ဒီပေတိ, န ဧကာကိနာ ဟုတွာ သယနမတ္တံ။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိဗြဟ္မစရိယံ, သိက္ခတ္တယာနုယောဂသင်္ခါတံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ ဝါ။ ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော။ တတ္ထေဝါတိ ဂေဟေယေဝ။ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုယုဉ္ဇာတိ နိစ္စသီလဥပေါသထသီလာဒိဘေဒံ ပဉ္စင်္ဂအဋ္ဌင်္ဂဒသင်္ဂသီလံ, တဒနုရူပဉ္စ သမာဓိပညာဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇ။ ဧတဉှိ ဥပါသကေန ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓသာသနံ နာမ။ တေနာဟ – ‘‘ကာလယုတ္တံ ဧကဘတ္တံ ဧကသေယျံ ဗြဟ္မရိယ’’န္တိ။

တတ္ထ ကာလယုတ္တန္တိ စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီပါဋိဟာရိယပက္ခသင်္ခါတေန ကာလေန ယုတ္တံ, ယထာဝုတ္တကာလေ ဝါ တုယှံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ ယုတ္တံ ပတိရူပံ သက္ကုဏေယျံ, န သဗ္ဗကာလံ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ အဓိပ္ပါယော။ သဗ္ဗမေတံ ဉာဏဿ အပရိပက္ကတ္တာ တဿ ကာမာနံ ဒုပ္ပဟာနတာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ယောဂျံ ကာရာပေတုံ ဝဒတိ, န ပဗ္ဗဇ္ဇာဆန္ဒံ နိဝါရေတုံ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိသင်္ခါရောတိ ပဗ္ဗဇိတုံ အာရမ္ဘော ဥဿာဟော။ ပဋိပဿမ္ဘီတိ ဣန္ဒြိယာနံ အပရိပက္ကတ္တာ, သံဝေဂဿ စ နာတိတိက္ခဘာဝတော ဝူပသမိ။ ကိဉ္စာပိ ပဋိပဿမ္ဘိ, ထေရေန ဝုတ္တဝိဓိံ ပန အနုတိဋ္ဌန္တော ကာလေန ကာလံ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသန္တော ဓမ္မံ သုဏာတိ။ တဿ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒုတိယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, ထေရဿ စ အာရောစေသိ။ ဒုတိယမ္ပိ ထေရော ပဋိက္ခိပိ။ တတိယဝါရေ ပန ဉာဏဿ ပရိပက္ကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣဒါနိ နံ ပဗ္ဗာဇေတုံ ကာလော’’တိ ထေရော ပဗ္ဗာဇေသိ, ပဗ္ဗဇိတဉ္စ တံ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကမိတွာ ဂဏံ ပရိယေသိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သောဏော…ပေ… ဥပသမ္ပာဒေသီ’’တိ။

တတ္ထ အပ္ပဘိက္ခုကောတိ ကတိပယဘိက္ခုကော။ တဒါ ကိရ ဘိက္ခူ ယေဘုယျေန မဇ္ဈိမဒေသေ ဧဝ ဝသိံသု။ တသ္မာ တတ္ထ ကတိပယာ ဧဝ အဟေသုံ, တေ စ ဧကသ္မိံ နိဂမေ ဧကော, ဧကသ္မိံ ဒွေတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝသိံသု။ ကိစ္ဆေနာတိ ဒုက္ခေန။ ကသိရေနာတိ အာယာသေန။ တတော တတောတိ တသ္မာ တသ္မာ ဂါမနိဂမာဒိတော။ ထေရေန ဟိ ကတိပယေ ဘိက္ခူ အာနေတွာ အညေသု အာနီယမာနေသု ပုဗ္ဗေ အာနီတာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပက္ကမိံသု, ကိဉ္စိ ကာလံ အာဂမေတွာ ပုန တေသု အာနီယမာနေသု ဣတရေ ပက္ကမိံသု။ ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ အာနယနေန သန္နိပါတော စိရေနေဝ အဟောသိ, ထေရော စ တဒါ ဧကဝိဟာရီ အဟောသိ။ ဒသဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာတိ တဒါ ဘဂဝတာ ပစ္စန္တဒေသေပိ ဒသဝဂ္ဂေနေဝ သံဃေန ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာ။ ဣတောနိဒါနဉှိ ထေရေန ယာစိတော ပဉ္စဝဂ္ဂေန သံဃေန ပစ္စန္တဒေသေ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ…ပေ… သန္နိပါတေတွာ’’တိ။

ဝဿံဝုဋ္ဌဿာတိ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ပဌမဝဿံ ဥပဂန္တွာ ဝုသိတဝတော။ ဤဒိသော စ ဤဒိသော စာတိ ဧဝရူပေါ စ ဧဝရူပေါ စ, ဧဝရူပါယ နာမကာယရူပကာယသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတော, ဧဝရူပါယ ဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတောတိ သုတောယေဝ မေ သော ဘဂဝါ။ န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌောတိ ဧတေန ပုထုဇ္ဇနသဒ္ဓါယ ဧဝံ အာယသ္မာ သောဏော ဘဂဝန္တံ ဒဋ္ဌုကာမော အဟောသိ။ အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတွာ ပစ္စူသသမယံ အဇ္ဈိဋ္ဌော သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနိ သတ္ထု သမ္မုခါ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာ အတ္ထဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒီ ဟုတွာ ဘဏန္တော ဓမ္မူပသဉှိတပါမောဇ္ဇာဒိမုခေန သမာဟိတော သရဘညပရိယောသာနေ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဧတဒတ္ထမေဝ ဟိဿ ဘဂဝတာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝါသော အာဏတ္တောတိ ဝဒန္တိ။

ကေစိ ပနာဟု – ‘‘န ခေါ မေ သော ဘဂဝါ သမ္မုခါ ဒိဋ္ဌော’’တိ ဣဒံ ရူပကာယဒဿနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ။ အာယသ္မာ ဟိ သောဏော ပဗ္ဗဇိတွာဝ ထေရဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော အနုပသမ္ပန္နောဝ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဥပါသကာပိ သောတာပန္နာ ဟောန္တိ, အဟမ္ပိ သောတာပန္နော, ကိမေတ္ထ စိတ္တ’’န္တိ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အန္တောဝဿေယေဝ ဆဠဘိညော ဟုတွာ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာယ ပဝါရေသိ။ အရိယသစ္စဒဿနေန ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မကာယော ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတိ။ ယော မံ ပဿတိ, သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၇)။

တသ္မာဿ ဓမ္မကာယဒဿနံ ပဂေဝ သိဒ္ဓံ, ပဝါရေတွာ ပန ရူပကာယံ ဒဋ္ဌုကာမော အဟောသီတိ။

‘‘သစေ မံ ဥပဇ္ဈာယော အနုဇာနာတီ’’တိပိ ပါဌော။ ‘‘ဘန္တေ’’တိ ပန လိခန္တိ။ တထာ ‘‘သာဓု သာဓု, အာဝုသော သောဏ, ဂစ္ဆ တွံ, အာဝုသော သောဏာ’’တိပိ ပါဌော။ ‘‘အာဝုသော’’တိ ပန ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ။ တထာ ‘‘ဧဝမာဝုသောတိ ခေါ အာယသ္မာ သောဏော’’တိပိ ပါဌော။ အာဝုသောဝါဒေါယေဝ ဟိ အညမညံ ဘိက္ခူနံ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ အာစိဏ္ဏော။ ဘဂဝန္တံ ပါသာဒိကန္တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

ကစ္စိ ဘိက္ခု ခမနီယန္တိ ဘိက္ခု ဣဒံ တုယှံ စတုစက္ကံ နဝဒွါရံ သရီရယန္တံ ကစ္စိ ခမနီယံ, ကိံ သက္ကာ ခမိတုံ သဟိတုံ ပရိဟရိတုံ, ကိံ ဒုက္ခဘာရော နာဘိဘဝတိ။ ကစ္စိ ယာပနီယန္တိ ကိံ တံတံကိစ္စေသု ယာပေတုံ ဂမေတုံ သက္ကာ, န ကဉ္စိ အန္တရာယန္တိ ဒဿေတိ။ ကစ္စိသိ အပ္ပကိလမထေနာတိ အနာယာသေန ဣမံ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ကစ္စိ အာဂတောသိ။

ဧတဒဟောသီတိ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ အနုဿရန္တဿ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ဧတံ ‘‘ယဿ ခေါ မံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနံ စိတ္တေ အာစိဏ္ဏံ အဟောသိ။ ဧကဝိဟာရေတိ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ။ ဂန္ဓကုဋိ ဟိ ဣဓ ဝိဟာရောတိ အဓိပ္ပေတာ။ ဝတ္ထုန္တိ ဝသိတုံ။

နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေတွာတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သောဏဿ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော သာဝကသာဓာရဏာ သဗ္ဗာ သမာပတ္တိယော အနုလောမပဋိလောမံ သမာပဇ္ဇန္တော ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ…ပေ… ဝိဟာရံ ပါဝိသိ, တသ္မာ အာယသ္မာပိ သောဏော ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ တဒနုရူပံ သဗ္ဗာ တာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တော ‘‘ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ…ပေ… ဝိဟာရံ ပါဝိသီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ ပဝိသိတွာ စ ဘဂဝတာ အနုညာတော စီဝရံ တိရောကရဏီယံ ကတွာပိ ဘဂဝတော ပါဒပဿေ နိသဇ္ဇာယ ဝီတိနာမေသိ။ အဇ္ဈေသီတိ အာဏာပေသိ။ ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတုန္တိ ဘိက္ခု တုယှံ ဓမ္မော ဘာသိတုံ ဥပဋ္ဌာတု ဉာဏမုခေ အာဂစ္ဆတု, ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဘဏာဟီတိ အတ္ထော။

သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကာနီတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂဘူတာနိ ကာမသုတ္တာဒီနိ သောဠသ သုတ္တာနိ။ သရေန အဘဏီတိ သုတ္တုဿာရဏသရေန အဘာသိ, သရဘညဝသေန ကထေသီတိ အတ္ထော။ သရဘညပရိယောသာနေတိ ဥဿာရဏာဝသာနေ။ သုဂ္ဂဟိတာနီတိ သမ္မာ ဥဂ္ဂဟိတာနိ။ သုမနသိကတာနီတိ သုဋ္ဌု မနသိ ကတာနိ။ ဧကစ္စော ဥဂ္ဂဟဏကာလေ သမ္မာ ဥဂ္ဂဟေတွာပိ ပစ္ဆာ သဇ္ဈာယာဒိဝသေန မနသိ ကရဏကာလေ ဗျဉ္ဇနာနိ ဝါ မိစ္ဆာ ရောပေတိ, ပဒပစ္ဆာဘဋ္ဌံ ဝါ ကရောတိ, န ဧဝမယံ။ ဣမိနာ ပန သမ္မဒေဝ ယထုဂ္ဂဟိတံ မနသိ ကတာနိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သုမနသိကတာနီတိ သုဋ္ဌု မနသိ ကတာနီ’’တိ။ သူပဓာရိတာနီတိ အတ္ထတောပိ သုဋ္ဌု ဥပဓာရိတာနိ။ အတ္ထေ ဟိ သုဋ္ဋု ဥပဓာရိတေ သက္ကာ ပါဠိံ သမ္မာ ဥဿာရေတုံ။ ကလျာဏိယာသိ ဝါစာယ သမန္နာဂတောတိ သိထိလဓနိတာဒီနံ ယထာဝိဓာနဝစနေန ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနပရိပုဏ္ဏာယ ပေါရိယာ ဝါစာယ သမန္နာဂတော အာသိ။ ဝိဿဋ္ဌာယာတိ ဝိမုတ္တာယ။ ဧတေနဿ ဝိမုတ္တဝါဒိတံ ဒဿေတိ။ အနေလဂဠာယာတိ ဧလာ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, တံ န ပဂ္ဃရတီတိ အနေလဂဠာ, တာယ နိဒ္ဒေါသာယာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ အနေလဂဠာယာတိ အနေလာယ စ အဂဠာယ စ နိဒ္ဒေါသာယ အဂဠိတပဒဗျဉ္ဇနာယ, အပရိဟီနပဒဗျဉ္ဇနာယာတိ အတ္ထော။ တထာ ဟိ နံ ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ ယဒိဒံ သောဏော ကုဋိကဏ္ဏော’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၀၆) ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ။ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိ ယထာဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ ဝိညာပေတုံ သမတ္ထာယ။

ကတိဝဿောတိ သော ကိရ မဇ္ဈိမဝယဿ တတိယကောဋ္ဌာသေ ဌိတော အာကပ္ပသမ္ပန္နော စ ပရေသံ စိရတရပဗ္ဗဇိတော ဝိယ ခါယတိ။ တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ပုစ္ဆတီတိ ကေစိ, တံ အကာရဏံ။ ဧဝံ သန္တေ သမာဓိသုခံ အနုဘဝိတုံ ယုတ္တော, ဧတ္တကံ ကာလံ ကသ္မာ ပမာဒမာပန္နောတိ ပုန အနုယုဉ္ဇိတုံ သတ္ထာ ‘‘ကတိဝဿောသီ’’တိ တံ ပုစ္ဆတိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ကိဿ ပန တွံ ဘိက္ခု ဧဝံ စိရံ အကာသီ’’တိ။

တတ္ထ ကိဿာတိ ကိံ ကာရဏာ။ ဧဝံ စိရံ အကာသီတိ ဧဝံ စိရာယိ, ကေန ကာရဏေန ဧဝံ စိရကာလံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဂန္တွာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသီတိ အတ္ထော။ စိရံ ဒိဋ္ဌော မေတိ စိရေန စိရကာလေန မယာ ဒိဋ္ဌော။ ကာမေသူတိ ကိလေသကာမေသု စ ဝတ္ထုကာမေသု စ။ အာဒီနဝေါတိ ဒေါသော။ အပိ စာတိ ကာမေသု အာဒီနဝေ ကေနစိ ပကာရေန ဒိဋ္ဌေပိ န တာဝါဟံ ဃရာဝါသတော နိက္ခမိတုံ အသက္ခိံ။ ကသ္မာ? သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ဥစ္စာဝစေဟိ ကိစ္စကရဏီယေဟိ သမုပဗျူဠှော အဂါရိယဘာဝေါ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ကာမေသု ယထာဘူတံ အာဒီနဝဒဿိနော စိတ္တံ စိရာယိတွာပိ န ပတိဋ္ဌာတိ, အညဒတ္ထု ပဒုမပလာသေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ ဝိနိဝတ္တတိယေဝါတိ ဧတမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိဉ္စ သမ္မဒေဝ ဇာနန္တော ပဝတ္တိယံ တန္နိမိတ္တေ စ န ကဒါစိပိ ရမတီတိ ဣဒမတ္ထဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေတိ သဗ္ဗသ္မိံ သင်္ခါရလောကေ ‘‘အနိစ္စော ဒုက္ခော ဝိပရိဏာမဓမ္မော’’တိအာဒိနာ အာဒီနဝံ ဒေါသံ ပညာယ ပဿိတွာ။ ဧတေန ဝိပဿနာဝါရော ကထိတော။ ဉတွာ ဓမ္မံ နိရုပဓိန္တိ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂတ္တာ နိရုပဓိံ နိဗ္ဗာနဓမ္မံ ယထာဘူတံ ဉတွာ နိဿရဏဝိဝေကာသင်္ခတာမတသဘာဝတော မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ ‘‘ဒိသွာ ဉတွာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ‘‘သပ္ပိံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတိ, သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတိ, ပညာယ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (ပု။ ပ။ ၂၀၈၊ အ။ နိ။ ၉။၄၂-၄၃) ဝိယ ဟေတုအတ္ထတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ အရိယော န ရမတီ ပါပေတိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယော သပ္ပုရိသော အဏုမတ္တေပိ ပါပေ န ရမတိ။ ကသ္မာ? ပါပေ န ရမတီ သုစီတိ သုဝိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိတာယ ဝိသုဒ္ဓပုဂ္ဂလော ရာဇဟံသော ဝိယ ဥက္ကာရဋ္ဌာနေ ပါပေ သံကိလိဋ္ဌဓမ္မေ န ရမတိ နာဘိနန္ဒတိ။ ‘‘ပါပေါ န ရမတီ သုစိ’’န္တိပိ ပါဌော။ တဿတ္ထော – ပါပေါ ပါပပုဂ္ဂလော သုစိံ အနဝဇ္ဇံ ဝေါဒါနဓမ္မံ န ရမတိ, အညဒတ္ထု ဂါမသူကရာဒယော ဝိယ ဥက္ကာရဋ္ဌာနံ အသုစိံ သံကိလေသဓမ္မံယေဝ ရမတီတိ ပဋိပက္ခတော ဒေသနံ ပရိဝတ္တေတိ။

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဥဒါနေ ဥဒါနိတေ အာယသ္မာ သောဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ ဝစနေန ပစ္စန္တဒေသေ ပဉ္စဝဂ္ဂေန ဥပသမ္ပဒါဒိပဉ္စဝတ္ထူနိ ယာစိ။ ဘဂဝါပိ တာနိ အနုဇာနီတိ တံ သဗ္ဗံ ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၂၄၂ အာဒယော) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ကင်္ခါရေဝတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၇။ သတ္တမေ ကင်္ခါရေဝတောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ။ သော ဟိ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော ဝိဟရတိ, ‘‘အကပ္ပိယာ မုဂ္ဂါ, န ကပ္ပန္တိ မုဂ္ဂါ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ, အကပ္ပိယော ဂုဠော’’တိ (မဟာဝ။ ၂၇၂) စ အာဒိနာ ဝိနယကုက္ကုစ္စသင်္ခါတကင်္ခါဗဟုလော ပန ဟောတိ။ တေန ကင်္ခါရေဝတောတိ ပညာယိတ္ထ။ သော အပရဘာဂေ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဈာနသုခေန ဖလသုခေန ဝီတိနာမေတိ, ယေဘုယျေန ပန အတ္တနာ အဓိဂတံ အရိယမဂ္ဂံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္တနော ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိံ ပစ္စဝေက္ခမာနော’’တိ။ မဂ္ဂပညာ ဟိ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိနယပဝတ္တာယ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၊ သံ။ နိ။ ၂။၂၀) သောဠသဝတ္ထုကာယ, ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ…ပေ… ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကင်္ခတီ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၀၀၈) ဧဝံ ဝုတ္တာယ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ, ပဂေဝ ဣတရာသန္တိ အနဝသေသတော သဗ္ဗကင်္ခါနံ ဝိတရဏတော သမတိက္ကမနတော, အညေဟိ စ အတ္တနာ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေဟိ အစ္စန္တဝိသုဇ္ဈနတော ‘‘ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓီ’’တိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။ တဉှိ အယမာယသ္မာ ဒီဃရတ္တံ ကင်္ခါပကတတ္တာ ‘‘ဣမံ မဂ္ဂဓမ္မံ အဓိဂမ္မ ဣမာ မေ ကင်္ခါ အနဝသေသာ ပဟီနာ’’တိ ဂရုံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသီဒိ, န သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ အနိစ္စန္တိကတ္တာ တဿ ကင်္ခါဝိတရဏဿ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အရိယမဂ္ဂဿ အနဝသေသကင်္ခါဝိတရဏသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ယာ ကာစိ ကင်္ခါ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဓ ဣမသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္တဘာဝေ ‘‘အဟံ နု ခေါသ္မိ နော နု ခေါသ္မီ’’တိအာဒိနာ ဟုရံ ဝါ, အတီတာနာဂတေသု အတ္တဘာဝေသု ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိနာ ဥပ္ပဇ္ဇနကာ ကင်္ခါ။ သကဝေဒိယာ ဝါ ပရဝေဒိယာ ဝါတိ တာ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ သကအတ္တဘာဝေ အာရမ္မဏဝသေန ပဋိလဘိတဗ္ဗာယ ပဝတ္တိယာ သကဝေဒိယာ ဝါ ပရဿ အတ္တဘာဝေ ပဋိလဘိတဗ္ဗာယ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ, နော နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ဝါ ပရသ္မိံ ပဓာနေ ဥတ္တမေ ပဋိလဘိတဗ္ဗာယ ပဝတ္တိယာ ပရဝေဒိယာ ဝါ ယာ ကာစိ ကင်္ခါ ဝိစိကိစ္ဆာ။ ယေ ဈာယိနော တာ ပဇဟန္တိ သဗ္ဗာ, အာတာပိနော ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာတိ ယေ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဈာယိနော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနပါရိပူရိယာ အာတာပိနော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ အဓိဂစ္ဆန္တာ သဒ္ဓါနုသာရီအာဒိပ္ပဘေဒါ ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌာ ပုဂ္ဂလာ, တာ သဗ္ဗာ ကင်္ခါ ပဇဟန္တိ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ မဂ္ဂက္ခဏေ။ တတော ပရံ ပန တာ ပဟီနာ နာမ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဣတော အညံ တာသံ အစ္စန္တပ္ပဟာနံ နာမ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣတိ ဘဂဝါ ဈာနမုခေန အာယသ္မတော ကင်္ခါရေဝတဿ ဈာနသီသေန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမံ ထောမေန္တော ထောမနာဝသေန ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေနေဝ စ နံ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဈာယီနံ ယဒိဒံ ကင်္ခါရေဝတော’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၀၄) ဈာယီဘာဝေန ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသီတိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သံဃဘေဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၈။ အဋ္ဌမေ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစာတိ အဘိမာရေ ပယောဇေတွာ နာဠာဂိရိံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ သိလံ ပဝဋ္ဋေတွာ ဘဂဝတော အနတ္ထံ ကာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ စက္ကဘေဒံ ကရိဿာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ဧတံ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ အညတြေဝ ဘဂဝတာတိ ဝိနာ ဧဝ ဘဂဝန္တံ, သတ္ထာရံ အကတွာတိ အတ္ထော။ အညတြ ဘိက္ခုသံဃာတိ ဝိနာ ဧဝ ဘိက္ခုသံဃံ။ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ သံဃကမ္မာနိ စာတိ ဘဂဝတော ဩဝါဒကာရကံ ဘိက္ခုသံဃံ ဝိသုံ ကတွာ မံ အနုဝတ္တန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဝေဏိကံ ဥပေါသထံ သံဃကမ္မာနိ စ ကရိဿာမီတိ အတ္ထော။ ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိဿတီတိ ဘေဒကရာနံ သဗ္ဗေသံ ဒေဝဒတ္တေန သဇ္ဇိတတ္တာ ဧကံသေနေဝ ဒေဝဒတ္တော အဇ္ဇ သံဃံ ဘိန္ဒိဿတိ ဒွိဓာ ကရိဿတိ။ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီသု ဟိ အဋ္ဌာရသသု ဘေဒကရဝတ္ထူသု ယံကိဉ္စိ ဧကမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဒီပေတွာ တေန တေန ကာရဏေန ‘‘ဣမံ ဂဏှထ, ဣမံ ရောစေထာ’’တိ သညာပေတွာ သလာကံ ဂါဟေတွာ ဝိသုံ သံဃကမ္မေ ကတေ သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဉ္စဟိ, ဥပါလိ, အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ။ ၄၅၈)။

တတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနကမ္မာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန။ ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန။ ဝေါဟရန္တောတိ တာဟိ တာဟိ ဥပ္ပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ (အ။ နိ။ ၁၀။၃၇၊ စူဠဝ။ ၃၅၂) အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပေန္တော။ အနုဿာဝနေနာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ, မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ ဂါဟေယျာတိ ကိံ တုမှာကံ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတုံ ယုတ္တံ, ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန။ သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနာဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန။

ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ။ အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော။ ယဒါ ပနေဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂါဟေတွာ အာဝေဏိကံ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကမ္မံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ။ ဒေဝဒတ္တော စ သဗ္ဗံ သံဃဘေဒဿ ပုဗ္ဗဘာဂံ နိပ္ဖါဒေတွာ ‘‘ဧကံသေနေဝ အဇ္ဇ အာဝေဏိကံ ဥပေါသထံ သံဃကမ္မဉ္စ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ တေနာဟ – ‘‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိဿတီ’’တိ။ ယတော အဝေါစုမှာ ‘‘ဘေဒကရာနံ သဗ္ဗေသံ ဒေဝဒတ္တေန သဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အဝီစိမဟာနိရယုပ္ပတ္တိသံဝတ္တနိယံ ကပ္ပဋ္ဌိယံ အတေကိစ္ဆံ ဒေဝဒတ္တေန နိဗ္ဗတ္တိယမာနံ သံဃဘေဒကမ္မံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ကုသလာကုသလေသု ယထာက္ကမံ သပ္ပုရိသာသပ္ပုရိသသဘာဂဝိသဘာဂပဋိပတ္တိဝသေန ပန သုကုသလာတိ ဣဒမတ္ထဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ သုကရံ သာဓုနာ သာဓူတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတံ သာဓေတီတိ သာဓု, သမ္မာပဋိပန္နော။ တေန သာဓုနာ သာရိပုတ္တာဒိနာ သာဝကေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန အညေန ဝါ လောကိယသာဓုနာ သာဓု သုန္ဒရံ ဘဒ္ဒကံ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတသုခါဝဟံ သုကရံ သုခေန ကာတုံ သက္ကာ။ သာဓု ပါပေန ဒုက္ကရန္တိ တဒေဝ ပန ဝုတ္တလက္ခဏံ သာဓု ပါပေန ဒေဝဒတ္တာဒိနာ ပါပပုဂ္ဂလေန ဒုက္ကရံ ကာတုံ န သက္ကာ, န သော တံ ကာတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော။ ပါပံ ပါပေန သုကရန္တိ ပါပံ အသုန္ဒရံ အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထာဝဟံ ပါပေန ယထာဝုတ္တပါပပုဂ္ဂလေန သုကရံ သုခေန ကာတုံ သက္ကုဏေယျ။ ပါပမရိယေဟိ ဒုက္ကရန္တိ အရိယေဟိ ပန ဗုဒ္ဓါဒီဟိ တံ တံ ပါပံ ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ။ သေတုဃာတောယေဝ ဟိ တေသန္တိ သတ္ထာ ဒီပေတိ။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သဓာယမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၉။ နဝမေ မာဏဝကာတိ တရုဏာ။ ပဌမေ ယောဗ္ဗနေ ဌိတာ ဗြာဟ္မဏကုမာရကာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ။

သဓာယမာနရူပါတိ ဥပ္ပဏ္ဍနဇာတိကံ ဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အညေသံ ဥပ္ပဏ္ဍေန္တာ သဓန္တိ, တဒတ္ထဝစနသီလာတိ အတ္ထော။ တဿာယံ ဝစနတ္ထော – သဓနံ သဓော, တံ အာစိက္ခန္တီတိ သဓယမာနာတိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒီဃံ ကတွာ ‘‘သဓာယမာနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ ဝိသေသတော သသေဓေ ဝိယ အတ္တာနံ အာဝဒန္တီတိ သဓာယမာနာ။ တေ ဧဝံ သဘာဝတာယ ‘‘သဓာယမာနရူပါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သဒ္ဒါယမာနရူပါ’’တိပိ ပါဌော, ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တာတိ အတ္ထော။ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တီတိ ဘဂဝတော သဝနဝိသယေ တံ တံ မုခါရုဠှံ ဝဒန္တာ အတိယန္တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တေသံ ဝါစာယ အသညတဘာဝံ ဇာနိတွာ တဒတ္ထဒီပကံ ဓမ္မသံဝေဂဝသေန ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ပရိမုဋ္ဌာတိ ဒန္ဓာ မုဋ္ဌဿတိနော။ ပဏ္ဍိတာဘာသာတိ ပဏ္ဍိတပတိရူပကာ ‘‘ကေ အညေ ဇာနန္တိ, မယမေဝေတ္ထ ဇာနာမာ’’တိ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထေ အတ္တာနမေဝ ဇာနန္တံ ကတွာ သမုဒါစရဏတော။ ဝါစာဂေါစရဘာဏိနောတိ ယေသံ ဝါစာ ဧဝ ဂေါစရော ဝိသယော, တေ ဝါစာဂေါစရဘာဏိနော, ဝါစာဝတ္ထုမတ္တဿေဝ ဘာဏိနော အတ္ထဿ အပရိညာတတ္တာ။ အထ ဝါ ဝါစာယ အဂေါစရံ အရိယာနံ ကထာယ အဝိသယံ မုသာဝါဒံ ဘဏန္တီတိ ဝါစာဂေါစရဘာဏိနော။ အထ ဝါ ‘‘ဂေါစရဘာဏိနော’’တိ ဧတ္ထ အာကာရဿ ရဿဘာဝေါ ကတော။ ဝါစာဂေါစရာ, န သတိပဋ္ဌာနာဒိဂေါစရာ ဘာဏိနောဝ။ ကထံ ဘာဏိနော? ယာဝိစ္ဆန္တိ မုခါယာမံ အတ္တနော ယာဝ မုခါယာမံ ယာဝ မုခပ္ပသာရဏံ ဣစ္ဆန္တိ, တာဝ ပသာရေတွာ ဘာဏိနော, ပရေသု ဂါရဝေန, အတ္တနော အဝိသယတာယ စ မုခသင်္ကောစံ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဝါစာဂေါစရာ ဧဝ ဟုတွာ ဘာဏိနော, သယံ အဇာနိတွာ ပရပတ္တိကာ ဧဝ ဟုတွာ ဝတ္တာရောတိ အတ္ထော။ တတော ဧဝ ယာဝိစ္ဆန္တိ မုခါယာမံ ယေန ဝစနေန သာဝေတဗ္ဗာ, တံ အစိန္တေတွာ ယာဝဒေဝ အတ္တနော မုခပ္ပသာရဏမတ္တံ ဣစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ယေန နီတာ န တံ ဝိဒူတိ ယေန မုဋ္ဌဿစ္စာဒိနာ နိလ္လဇ္ဇဘာဝံ ပဏ္ဍိတမာနီဘာဝဉ္စ နီတာ ‘‘မယမေဝံ ဘဏာမာ’’တိ, တံ တထာ အတ္တနော ဘဏန္တဿ ကာရဏံ န ဝိဒူ, အဝိဒ္ဒသုနော အသူရာ န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ စူဠပန္ထကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀။ ဒသမေ စူဠပန္ထကောတိ မဟာပန္ထကတ္ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကတ္တာ ပန္ထေ ဇာတတ္တာ စ ဒဟရကာလေ လဒ္ဓဝေါဟာရေန အပရဘာဂေပိ အယမာယသ္မာ ‘‘စူဠပန္ထကော’’တွေဝ ပညာယိတ္ထ။ ဂုဏဝိသေသေဟိ ပန ဆဠဘိညော ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ မနောမယံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနန္တာနံ ယဒိဒံ စူဠပန္ထကော, စေတောဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ ယဒိဒံ စူဠပန္ထကော’’တိ ဒွီသု (အ။ နိ။ ၁။၁၉၉) ဌာနေသု ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော အသီတိယာ မဟာသာဝကေသု အဗ္ဘန္တရော။

သော ဧကဒိဝသံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော သမာပတ္တီဟိ ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယံ ဥပါသကေသု ဓမ္မဿဝနတ္ထံ အနာဂတေသု ဧဝ ဝိဟာရမဇ္ဈံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝတိ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နေ ‘‘အကာလော တာဝ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ ဂန္ဓကုဋိပမုခေ ဧကမန္တံ နိသီဒိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စူဠပန္ထကော ဘဂဝတော အဝိဒူရေ နိသိန္နော ဟောတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ။ သော ဟိ တဒါ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော စူဠပန္ထကဿ ကာယစိတ္တာနံ သမ္မာပဏိဟိတဘာဝသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဇာနိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ အညောပိ ယော ပဿဒ္ဓကာယော သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမာဟိတော, တဿ ဘိက္ခုနော အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာနပရိယောသာနဿ ဝိသေသာဓိဂမဿ တတ္ထ ပါတုဘာဝဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဌိတေန ကာယေနာတိ ကာယဒွါရိကဿ အသံဝရဿ ပဟာနေန အကရဏေန သမ္မာ ဌပိတေန စောပနကာယေန, တထာ စက္ခာဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝကရဏေန သုဋ္ဌု ဌပိတေန ပဉ္စဒွါရိကကာယေန, သံယတဟတ္ထပါဒတာယ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စာဒီနံ အဘာဝတော အပရိဖန္ဒနေန ဌိတေန ကရဇကာယေန စာတိ သင်္ခေပတော သဗ္ဗေနပိ ကာယေန နိဗ္ဗိကာရတာသင်္ခါတေန နိစ္စလဘာဝေန ဌိတေန။ ဧတေနဿ သီလပါရိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ။ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စ ဣဒံ ကရဏဝစနံ။ ဌိတေန စေတသာတိ စိတ္တဿ ဌိတိပရိဒီပနေန သမာဓိသမ္ပဒံ ဒဿေတိ။ သမာဓိ ဟိ စိတ္တဿ ‘ဌိတီ’တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မာ သမထဝသေန ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဝါ ဧကဂ္ဂတာယ သတိ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ ဧကောဒိဘာဝူပဂမနေန ဌိတံ နာမ ဟောတိ, န အညထာ။ ဣဒဉ္စ ယထာဝုတ္တကာယစိတ္တာနံ ဌပနံ သမာဒဟနံ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗေသု စ ဣရိယာပထေသု ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တိဋ္ဌံ နိသိန္နော ဥဒ ဝါ– သယာနော’’တိ။ တတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော။ တေန တိဋ္ဌန္တော ဝါ နိသိန္နော ဝါ သယာနော ဝါ တဒညိရိယာပထော ဝါတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတီတိ စင်္ကမနဿာပိ ဣဓ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧတံ သတိံ ဘိက္ခု အဓိဋ္ဌဟာနောတိ ယာယ ပဂေဝ ပရိသုဒ္ဓသမာစာရော ကာယစိတ္တဒုဋ္ဌုလ္လဘာဝူပသမနေန ကာယံ စိတ္တဉ္စ အသာရဒ္ဓံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓါယ အနဝဇ္ဇသုခါဓိဋ္ဌာယ ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိဝသေန စိတ္တံ လဟုံ မုဒုံ ကမ္မညဉ္စ ကတွာ သမ္မာ ဌပေန္တော သမာဒဟန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဗြူဟေတိ မတ္ထကဉ္စ ပါပေတိ, တံ ဧဝ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ဗဟူပကာရံ သတိံ ဘိက္ခု အဓိဋ္ဌဟာနော သီလဝိသောဓနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ ဝိသေသာဓိဂမာ တတ္ထ တတ္ထ အဓိဋ္ဌဟန္တောတိ အတ္ထော။ လဘေထ ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသန္တိ သော ဧဝံ သတိအာရက္ခေန စေတသာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎေန္တော ဗြူဟေန္တော ဖာတိံ ကရောန္တော ပုဗ္ဗာပရိယံ ပုဗ္ဗာပရိယဝန္တံ ပုဗ္ဗာပရဘာဂေန ပဝတ္တံ ဥဠာရုဠာရတရာဒိဘေဒဝိသေသံ လဘေယျ။

တတ္ထ ဒုဝိဓော ပုဗ္ဗာပရိယဝိသေသော သမထဝသေန ဝိပဿနာဝသေန စာတိ။ တေသု သမထဝသေန တာဝ နိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနဝသီဘာဝေါ, တာဝ ပဝတ္တော ဘာဝနာဝိသေသော ပုဗ္ဗာပရိယဝိသေသော။ ဝိပဿနာဝသေန ပန ရူပမုခေန အဘိနိဝိသန္တဿ ရူပဓမ္မပရိဂ္ဂဟတော, ဣတရဿ နာမဓမ္မပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တာဓိဂမော, တာဝ ပဝတ္တော ဘာဝနာဝိသေသော ပုဗ္ဗာပရိယဝိသေသော။ အယမေဝ စ ဣဓာဓိပ္ပေတော။

လဒ္ဓါန ပုဗ္ဗာပရိယံ ဝိသေသန္တိ ပုဗ္ဗာပရိယဝိသေသံ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တံ အရဟတ္တံ လဘိတွာ။ အဒဿနံ မစ္စုရာဇဿ ဂစ္ဆေတိ ဇီဝိတုပစ္ဆေဒဝသေန သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ အဘိဘဝနတော မစ္စုရာဇသင်္ခါတဿ မရဏဿ ဝိသယဘူတံ ဘဝတ္တယံ သမတိက္ကန္တတ္တာ အဒဿနံ အဂေါစရံ ဂစ္ဆေယျ။ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ယံ အဝုတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၆။ ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂေါ

၁။ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁။ ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဝေသာလိယန္တိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ကဒါ ပါဝိသိ? ဥက္ကာစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ ဂတကာလေ။ ဘဂဝါ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဝဿံ ဝသိတွာ တတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနေ ဝိဟာသိ။ တသ္မိံ ကာလေ ဓမ္မသေနာပတိ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေတွာ ‘‘သတ္တာဟမေဝ ပဝတ္တိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နာဠကဂါမံ ဂန္တွာ တတ္ထ မာတရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ သတ္ထာ စုန္ဒေန အာဘတာ တဿ ဓာတုယော ဂဟေတွာ ဓာတုစေတိယံ ကာရာပေတွာ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ရာဇဂဟံ အဂမာသိ။ တတ္ထ ဂတကာလေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ဘဂဝါ တဿပိ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ကာရာပေတွာ ရာဇဂဟတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဥက္ကာစေလံ အဂမာသိ။ တတ္ထ ဂင်္ဂါတီရေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသီဒိတွာ အဂ္ဂသာဝကာနံ ပရိနိဗ္ဗာနပ္ပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဥက္ကာစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ အဂမာသိ။ ဧဝံ ဂတော ဘဂဝါ ‘‘ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥက္ကာစေလတော နိက္ခမိတွာ ဝေသာလိံ ဂတကာလေ’’တိ။

နိသီဒနန္တိ ဣဓ စမ္မက္ခဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ။ စာပါလံ စေတိယန္တိ ပုဗ္ဗေ စာပါလဿ နာမ ယက္ခဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ ‘‘စာပါလစေတိယ’’န္တိ ပညာယိတ္ထ။ တတ္ထ ဘဂဝတော ကတဝိဟာရောပိ တာယ ရုဠှိယာ ‘‘စာပါလစေတိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဥဒေနံ စေတိယန္တိ ဧဝမာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သတ္တမ္ဗန္တိ ကိကိဿ ကိရ ကာသိရညော ဓီတရော သတ္တ ကုမာရိယော သံဝေဂဇာတာ ရာဇဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ယတ္ထ ပဓာနံ ပဒဟိံသု, တံ ဌာနံ ‘‘သတ္တမ္ဗံ စေတိယ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဗဟုပုတ္တန္တိ ဗဟုပါရောဟော ဧကော နိဂြောဓရုက္ခော, တသ္မိံ အဓိဝတ္ထံ ဒေဝတံ ဗဟူ မနုဿာ ပုတ္တေ ပတ္ထေန္တိ, တဒုပါဒါယ တံ ဌာနံ ‘‘ဗဟုပုတ္တံ စေတိယ’’န္တိ ပညာယိတ္ထ။ သာရန္ဒဒန္တိ သာရန္ဒဒဿ နာမ ယက္ခဿ ဝသိတဋ္ဌာနံ။ ဣတိ သဗ္ဗာနေဝ တာနိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပုဗ္ဗေ ဒေဝတာပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ စေတိယဝေါဟာရေန ဝေါဟရိတာနိ, ဘဂဝတော ဝိဟာရေ ကတေပိ စ တထေဝ ပညာယန္တိ။ ရမဏီယာတိ ဧတ္ထ ဝေသာလိယာ တာဝ ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ ပုဂ္ဂလသမ္ပတ္တိယာ သုလဘပစ္စယတာယ စ ရမဏီယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝိဟာရာနံ ပန နဂရတော နာတိဒူရတာယ နာစ္စာသန္နတာယ ဂမနာဂမနသမ္ပတ္တိယာ အနာကိဏ္ဏဝိဟာရဋ္ဌာနတာယ ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ ပဝိဝေကပတိရူပတာယ စ ရမဏီယတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဧတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဒပဒဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ။ ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ။ ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ။ ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ။ အနုဋ္ဌိတာတိ အဓိဋ္ဌိတာ။ ပရိစိတာတိ သမန္တတော စိတာ သုဝဍ္ဎိတာ။ သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ, အတိဝိယ သမ္မာ နိပ္ဖါဒိတာတိ။

ဧဝံ အနိယမေန ကထေတွာ ပုန နိယမေတွာ ဒဿေတုံ, ‘‘တထာဂတဿ ခေါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ စ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ။ တိဋ္ဌေယျာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ အာယုပ္ပမာဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ တိဋ္ဌေယျ ဓရေယျ။ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါတိ ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော ဝါ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၊ အ။ နိ။ ၇။၇၄) ဝုတ္တံ ဝဿသတတော အတိရေကံ ဝါ။ မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ။ ယထေဝ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကံ ဝေဒနံ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေသိ, ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ။ ကသ္မာ ပန န ဌိတောတိ? ဥပါဒိန္နကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ, ဗုဒ္ဓါ စ ပန ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပ္ပတွာ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ။ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေသု အဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု အပရိဝါရေန ဧကကေနေဝ ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ, ဒဟရသာမဏေရပရိဝါရေန ဝါ။ တတော ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ပရိသာ’’တိ ဟီဠေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ န ဌိတောတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော ပန န ရုစ္စတိ, ‘‘အာယုကပ္ပေါ’’တိ ဣဒမေဝ အဋ္ဌကထာယ နိယမိတံ။

ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေတိ ထူလေ သညုပ္ပါဒနေ။ ထူလသညုပ္ပါဒနဉှေတံ, ‘‘တိဋ္ဌတု ဘဂဝါ ကပ္ပ’’န္တိ သကလကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနယာစနာယ ယဒိဒံ ‘‘ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ’’တိအာဒိနာ အညာပဒေသေန အတ္တနော စတုရိဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုဘာဝေန ကပ္ပံ အဝဋ္ဌာနသမတ္ထတာဝိဘာဝနံ။ ဩဘာသေတိ ပါကဋဝစနေ။ ပါကဋဉ္စေတံ ဝစနံ ပရိယာယံ မုဉ္စိတွာ ဥဇုကမေဝ အတ္တနော အဓိပ္ပါယဝိဘာဝနံ။

ဗဟုဇနဟိတာယာတိ မဟာဇနဿ ဟိတတ္ထာယ။ ဗဟုဇနသုခါယာတိ မဟာဇနဿ သုခတ္ထာယ။ လောကာနုကမ္ပာယာတိ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပံ ပဋိစ္စ။ ကတရဿ သတ္တလောကဿ? ယော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, အမတပါနံ ပိဝတိ, တဿ။ ဘဂဝတော ဟိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဒေသနာယ အညာတကောဏ္ဍညပ္ပမုခါ အဋ္ဌာရသ ဗြဟ္မကောဋိယော ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု။ ဧဝံ ယာဝ သုဘဒ္ဒပရိဗ္ဗာဇကဝိနယနာ ဓမ္မပဋိဝိဒ္ဓသတ္တာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ, မဟာသမယသုတ္တံ မင်္ဂလသုတ္တံ စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ သမစိတ္တသုတ္တန္တိ ဣမေသံ စတုန္နံ သုတ္တာနံ ဒေသနာကာလေ အဘိသမယပ္ပတ္တသတ္တာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ, ဧတဿ အပရိမာဏဿ သတ္တလောကဿ အနုကမ္ပာယ ဘဂဝတော ဌာနံ ဇာတံ။ ဧဝံ အနာဂတေပိ ဘဝိဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ။ ဒေဝမနုဿာနန္တိ န ကေဝလံ ဒေဝမနုဿာနံယေဝ, အဝသေသာနံ နာဂသုပဏ္ဏာဒီနမ္ပိ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဘဂဝတော ဌာနံ ဟောတိ။ သဟေတုကပဋိသန္ဓိကေ ပန မဂ္ဂဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အညေသမ္ပိ အတ္ထတ္ထာယ ဟိတတ္ထာယ သုခတ္ထာယ ဘဂဝါ တိဋ္ဌတူတိ အတ္ထော။ တတ္ထ အတ္ထာယာတိ ဣဓလောကသမ္ပတ္တိအတ္ထာယ။ ဟိတာယာတိ ပရလောကသမ္ပတ္တိဟေတုဘူတဟိတတ္ထာယ။ သုခါယာတိ နိဗ္ဗာနဓာတုသုခတ္ထာယ။ ပုရိမံ ပန ဟိတသုခဂ္ဂဟဏံ သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ဧတ္ထ န္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော အညောပိ ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကုဏေယျ, ဧဝမေဝ နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ အတ္ထော။ မာရော ဟိ ယဿ ကေစိ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ။ ယဿ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တဿ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, ထေရဿ စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တေနဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာသိ။ သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ, သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ, တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ။ တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ, တတော ဝိသညိနော ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ။ ထေရဿ ပနေသ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ, ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေတိ။ တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ။ ဇာနန္တောယေဝ ဘဂဝါ ကိမတ္ထံ ယာဝတတိယံ အာမန္တေသိ? ပရတော ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ ဘဂဝါ’’တိ ယာစိတေ ‘‘တုယှေဝေတံ ဒုက္ကဋံ, တုယှေဝေတံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထံ။ ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘အယံ မယိ အတိဝိယ သိနိဒ္ဓဟဒယော, သော ပရတော ဘူမိစာလကာရဏဉ္စ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနဉ္စ သုတွာ မမ စိရဋ္ဌာနံ ယာစိဿတိ, အထာဟံ ‘ကိဿ တွံ ပုရေတရံ န ယာစသီ’တိ တဿေဝ သီသေ ဒေါသံ ပါတေဿာမိ, သတ္တာ စ အတ္တနော အပရာဓေန န တထာ ဝိဟညန္တိ, တေနဿ သောကော တနုကော ဘဝိဿတီ’’တိ။

ဂစ္ဆ တွံ, အာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ ဣဓာဂတော, တသ္မာ, အာနန္ဒ, ဂစ္ဆ တွံ ယထာရုစိတံ ဌာနံ ဒိဝါဝိဟာရာယ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညသီ’’တိ။

မာရော ပါပိမာတိ ဧတ္ထ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော။ ပါပိမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ သော ဟိ ပါပဓမ္မေန သမန္နာဂတတ္တာ ‘ပါပိမာ’တိ ဝုစ္စတိ။ ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာတိ အယဉှိ ဘဂဝတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ သတ္တ သတ္တာဟေ အတိက္ကမိတွာ အဇပါလနိဂြောဓေ ဝိဟရန္တေ အတ္တနော ဓီတာသု အာဂန္တွာ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ပတွာ ဂတာသု အယံ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ စိန္တေန္တော အာဂန္တွာ ‘‘ဘဂဝါ ယဒတ္ထံ တုမှေဟိ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော ဝေါ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ကိံ တေ လောကဝိစရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ယထာ အဇ္ဇ ဧဝမေဝ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ ဘဂဝါ’’တိ ယာစိ။ ဘဂဝါ စဿ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိ။ တံ သန္ဓာယ ဣဒါနိ ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဝိယတ္တာတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဝသေန ဗျတ္တာ။ ဝိနီတာတိ တထေဝ ကိလေသဝိနယနေန ဝိနီတာ။ ဝိသာရဒါတိ သာရဇ္ဇကရာနံ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒီနံ ပဟာနေန ဝိသာရဒဘာဝံ ပတ္တာ။ ဗဟုဿုတာတိ တေပိဋကဝသေန ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ။ တမေဝ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ။ အထ ဝါ ဗဟုဿုတာတိ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတာ စေဝ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတာ စ။ ဓမ္မဓရာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာနံ စေဝ ပဋိဝေဓဓမ္မာနဉ္စ ဓာရဏတော ဓမ္မဓရာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာတိ အရိယဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ ပဋိပန္နာ။ သာမီစိပ္ပဋိပန္နာတိ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယာ အနုစ္ဆဝိကံ ဝိသုဒ္ဓိပရမ္ပရာပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ။ အနုဓမ္မစာရိနောတိ သလ္လေခိကံ တဿာ ပဋိပဒါယ အနုရူပံ အပ္ပိစ္ဆတာဒိဓမ္မံ စရဏသီလာ။ သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ။ အာစိက္ခိဿန္တီတိ အာဒိတော ကထေဿန္တိ, အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန ပရေ ဥဂ္ဂဏှာပေဿန္တီတိ အတ္ထော။ ဒေသေဿန္တီတိ ဝါစေဿန္တိ, ပါဠိံ သမ္မာ ဝါစေဿန္တီတိ အတ္ထော။ ပညပေဿန္တီတိ ပဇာနာပေဿန္တိ, ပကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော။ ပဋ္ဌပေဿန္တီတိ ပကာရေန ဌပေဿန္တိ။ ဝိဝရိဿန္တီတိ ဝိဝဋံ ကရိဿန္တိ။ ဝိဘဇိဿန္တီတိ ဝိဘတ္တံ ကရိဿန္တိ။ ဥတ္တာနီကရိဿန္တီတိ အနုတ္တာနံ ဂမ္ဘီရံ ဥတ္တာနံ ပါကဋံ ကရိဿန္တိ။ သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေန။ သပ္ပါဋိဟာရိယန္တိ ယာဝနိယျာနိကံ ကတွာ။ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တီတိ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မံ ပဗောဓေဿန္တိ, ပကာသေဿန္တီတိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ စ ‘‘ပညပေဿန္တီ’’တိအာဒီဟိ ဆဟိ ပဒေဟိ ဆ အတ္ထပဒါနိ ဒဿိတာနိ, အာဒိတော ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနီတိ။ ဧတ္တာဝတာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သံဝဏ္ဏနာနယေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတံ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ နေတ္တိယံ ‘‘ဒွါဒသပဒါနိ သုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာ’’တိ (နေတ္တိ။ သင်္ဂဟဝါရ)။

ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ။ ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ ဈာနုပ္ပါဒဝသေန။ ဖီတန္တိ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လံ အဘိညာသမ္ပတ္တိဝသေန။ ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထတံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပတိဋ္ဌဟနဝသေန။ ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟူဟိ ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ ဗဟုဇနာဘိသမယဝသေန။ ပုထုဘူတန္တိ သဗ္ဗာကာရဝသေန ပုထုလဘာဝပ္ပတ္တံ။ ကထံ? ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတန္တိ ယတ္တကာ ဝိညုဇာတိကာ ဒေဝါ မနုဿာ စ အတ္ထိ, တေဟိ သဗ္ဗေဟိ သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ အတ္ထော။

အပ္ပေါဿုက္ကောတိ နိရုဿုက္ကော လီနဝီရိယော။ ‘‘တွဉှိ, ပါပိမ, သတ္တသတ္တာဟာတိက္ကမနတော ပဋ္ဌာယ ‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော’တိ ဝိရဝန္တော အာဟိဏ္ဍိတ္ထ, အဇ္ဇ ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဝိဂတုဿာဟော ဟောဟိ, မာ မယှံ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဝါယာမံ ကရောဟီ’’တိ ဝဒတိ။ သတော သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇိ ပဇဟိ။ တတ္ထ န ဘဂဝါ ဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဝိယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ, တေမာသမတ္တမေဝ ပန သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဩဿဇီ’’တိ, ‘‘ဝေါဿဇ္ဇီ’’တိပိ ပါဌော။

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ကပ္ပံ ဝါ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ ဌာတုံ သမတ္ထော တတ္တကံ ကာလံ အဋ္ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုံ မာရဿ ယာစနာယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ? န ဘဂဝါ မာရဿ ယာစနာယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ, နာပိ ထေရဿ အာယာစနာယ န ဩဿဇိဿတိ, တေမာသတော ပန ပရံ ဗုဒ္ဓဝေနေယျာနံ အဘာဝတော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ။ ဌာနဉှိ နာမ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဝိနယနတ္ထံ, တေ အသတိ ဝိနေယျဇနေ ကေန နာမ ကာရဏေန ဌဿန္တိ။ ယဒိ စ မာရဿ ယာစနာယ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ, ပုရေတရံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ။ ဗောဓိမဏ္ဍေပိ ဟိ မာရေန ယာစိတံ, နိမိတ္တောဘာသကရဏမ္ပိ ထေရဿ သောကတနုကရဏတ္ထန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။ အပိစ ဗုဒ္ဓဗလဒီပနတ္ထံ နိမိတ္တောဘာသကရဏံ။ ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တောယေဝ တိဋ္ဌန္တာပိ အတ္တနော ရုစိယာဝ တိဋ္ဌန္တိ, ပရိနိဗ္ဗာယန္တာပိ အတ္တနော ရုစိယာဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ။

မဟာဘူမိစာလောတိ မဟန္တော ပထဝီကမ္ပော။ တဒါ ကိရ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ။ ဘိံသနကောတိ ဘယဇနကော။ ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသူတိ ဒေဝဘေရိယော နဒိံသု, ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ, အကာလဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု, ခဏိကဝဿံ ဝဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ သင်္ခါရဝိသင်္ခါရာနံ ဝိသေသသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ အနဝသေသသင်္ခါရေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဝိသင်္ခါရဂမနဒီပကံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ ကသ္မာ ဥဒါနေသိ? ကောစိ နာမ ဝဒေယျ ‘‘မာရေန ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓိတွာ ‘ပရိနိဗ္ဗာတု, ဘန္တေ’တိ ဥပဒ္ဒုတော ဘယေန ဘဂဝါ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီ’’တိ။ ‘‘တဿောကာသော မာ ဟောတု, ဘီတဿ ဥဒါနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဧတဿ ဒီပနတ္ထံ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ။ တတော တေမာသမတ္တေနေဝ စ ပန ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ နိပ္ဖဇ္ဇနတော ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ မယာ ပရိဟဋောယံ ဒုက္ခဘာရော န စိရဿေဝ နိက္ခိပိယတီတိ ပဿတော ပရိနိဗ္ဗာနဂုဏပစ္စဝေက္ခဏေ တဿ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တေန ပီတိဝေဂေန ဥဒါနေသီတိ ယုတ္တံ ဝိယ။ ဧကန္တေန ဟိ ဝိသင်္ခါရနိန္နော နိဗ္ဗာနဇ္ဈာသယော သတ္ထာ မဟာကရုဏာယ ဗလက္ကာရေန ဝိယ သတ္တဟိတတ္ထံ လောကေ သုစိရံ ဌိတော။ တထာ ဟိ ဒေဝသိကံ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော ဝဠဉ္ဇေတိ, သောဒါနိ မဟာကရုဏာဓိကာရဿ နိပ္ဖန္နတ္တာ နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ အနပ္ပကံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေသိ။ တေနေဝ ဟိ ဘဂဝတော ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ ဝိယ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေပိ သရီရာဘာ ဝိသေသတော ဝိပ္ပသန္နာ ပရိသုဒ္ဓါ ပဘဿရာ အဟောသီတိ။

ဂါထာယ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနမ္ပိ ပစ္စက္ခဘာဝတော တုလိတံ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ တုလံ, ကာမာဝစရကမ္မံ။ န တုလံ အတုလံ, တုလံ ဝါ သဒိသမဿ အညံ လောကိယကမ္မံ နတ္ထီတိ အတုလံ, မဟဂ္ဂတကမ္မံ။ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ ဝါ တုလံ, အရူပါဝစရံ အတုလံ။ အပ္ပဝိပါကံ ဝါ တုလံ, ဗဟုဝိပါကံ အတုလံ။ သမ္ဘဝန္တိ သမ္ဘဝဿ ဟေတုဘူတံ, ဥပပတ္တိဇနကန္တိ အတ္ထော။ ဘဝသင်္ခါရန္တိ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါရဏကံ။ အဝဿဇီတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ မုနီတိ ဗုဒ္ဓမုနိ။ အဇ္ဈတ္တရတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တရတော။ သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတော။ အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝါတိ ကဝစံ ဝိယ အဘိန္ဒိ။ အတ္တသမ္ဘဝန္တိ အတ္တနိ သဉ္ဇာတံ ကိလေသံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ, ဘဝါဘဝါဘိသင်္ခရဏဋ္ဌေန ဘဝသင်္ခါရန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ တုလာတုလသင်္ခါတံ လောကိယကမ္မဉ္စ ဩဿဇိ, သင်္ဂါမသီသေ မဟာယောဓော ကဝစံ ဝိယ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော ဟုတွာ အဘိန္ဒီ’’တိ။

အထ ဝါ တုလန္တိ တုလေန္တော တီရေန္တော။ အတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ ဘဝဉ္စ။ ဘဝသင်္ခါရန္တိ ဘဝဂါမိကံ ကမ္မံ။ အဝဿဇိ မုနီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ, ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တုလေန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ ဘဝေ အာဒီနဝံ, နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ ဒိသွာ တံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတံ ဘဝသင်္ခါရကမ္မံ ‘‘ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၈၁၊ အ။ နိ။ ၄။၂၃၃) ဧဝံ ဝုတ္တေန ကမ္မက္ခယကရေန အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ။ ကထံ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော, အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝံ။ သော ဟိ ဝိပဿနာဝသေန အဇ္ဈတ္တရတော, သမထဝသေန သမာဟိတောတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ သမထဝိပဿနာဗလေန ကဝစံ ဝိယ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ, အတ္တနိ သမ္ဘဝတ္တာ ‘‘အတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗံ ကိလေသဇာလံ အဘိန္ဒိ, ကိလေသာဘာဝေနေဝ ကမ္မံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ အဝဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနေန ကမ္မံ ပဇဟိ။ ဣတိ ဗောဓိမူလေယေဝ အဝဿဋ္ဌဘဝသင်္ခါရော ဘဂဝါ ဝေခမိဿကေန ဝိယ ဇရသကဋံ သမာပတ္တိဝေခမိဿကေန အတ္တဘာဝံ ယာပေန္တောပိ ‘‘ဣတော တေမာသတော ဥဒ္ဓံ သမာပတ္တိဝေခမဿ န ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒနေန အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သတ္တဇဋိလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၂။ ဒုတိယေ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေတိ ပါသာဒဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဗဟိ, န ဝိဟာရဒွါရကောဋ္ဌကဿ။ သော ကိရ ပါသာဒေါ လောဟပါသာဒေါ ဝိယ သမန္တာ စတုဒွါရကောဋ္ဌကပရိဝုတော ပါကာရပရိက္ခိတ္တော။ တေသု ပါစီနဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဗဟိ ပါသာဒစ္ဆာယာယံ ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကေန္တော ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော ဟောတိ။ ဇဋိလာတိ ဇဋာဝန္တော တာပသဝေသဓာရိနော။ နိဂဏ္ဌာတိ သေတပဋနိဂဏ္ဌရူပဓာရိနော။ ဧကသာဋကာတိ ဧကသာဋကနိဂဏ္ဌာ ဝိယ ဧကံ ပိလောတိကခဏ္ဍံ ဟတ္ထေ ဗန္ဓိတွာ တေနာပိ သရီရဿ ပုရိမဘာဂံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိစရဏကာ။ ပရူဠှကစ္ဆနခလောမာတိ ပရူဠှကစ္ဆလောမာ ပရူဠှနခါ ပရူဠှအဝသေသလောမာ စ, ကစ္ဆာဒီသု ဒီဃလောမာ ဒီဃနခါ စာတိ အတ္ထော။ ခါရိဝိဝိဓမာဒါယာတိ ဝိဝိဓံ ခါရာဒိနာနပ္ပကာရံ ပဗ္ဗဇိတပရိက္ခာရဘဏ္ဍိကံ ဂဟေတွာ။ အဝိဒူရေ အတိက္ကမန္တီတိ ဝိဟာရဿ အဝိဒူရမဂ္ဂေန နဂရံ ပဝိသန္တိ။

ရာဇာဟံ, ဘန္တေ, ပသေနဒိ ကောသလောတိ အဟံ, ဘန္တေ, ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော, မယှံ နာမံ တုမှေ ဇာနာထာတိ။ ကသ္မာ ပန ရာဇာ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ သန္တိကေ နိသိန္နော ဧဝရူပါနံ နဂ္ဂနိဿိရီကာနံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ? သင်္ဂဏှနတ္ထာယ။ ဧဝဉှိဿ အဟောသိ ‘‘သစာဟံ ဧတ္တကမ္ပိ ဧတေသံ န ကရိဿာမိ, မယံ ပုတ္တဒါရံ ပဟာယ ဧတဿတ္ထာယ ဒုဗ္ဘောဇနဒုက္ခသေယျာဒီနိ အနုဘောမ, အယံ အမှာကံ နိပစ္စကာရမတ္တမ္ပိ န ကရောတိ။ တသ္မိဉှိ ကတေ အမှေ ‘ဩစရကာ’တိ ဇနော အဂ္ဂဟေတွာ ‘ပဗ္ဗဇိတာ’ဣစ္စေဝ သဉ္ဇာနိဿတိ, ကိံ ဣမဿ ဘူတတ္ထကထနေနာတိ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ န ကထေယျုံ, ဧဝံ ကတေ ပန အနိဂူဟိတွာ ကထေဿန္တီ’’တိ။ အပိစ သတ္ထု အဇ္ဈာသယဇာနနတ္ထမ္ပိ ဧဝမကာသီတိ။ ရာဇာ ကိရ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမန္တောပိ ကတိပယကာလံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ န သဒ္ဒဟိ။ တေနဿ ဧဝံ အဟောသိ ‘‘ယဒိ ဘဂဝါ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ, မယာ ဣမေသံ နိပစ္စကာရံ ကတွာ ‘ဣမေ အရဟန္တော’တိ ဝုတ္တေ နာနုဇာနေယျ, အထ မံ အနုဝတ္တန္တော အနုဇာနေယျ, ကုတော တဿ သဗ္ဗညုတာ’’တိ။ ဧဝံ သော သတ္ထု အဇ္ဈာသယဇာနနတ္ထံ တထာ အကာသိ။ ဘဂဝါ ပန ‘‘ဥဇုကမေဝ ‘န ဣမေ သမဏာ ဩစရကာ’တိ ဝုတ္တေ ယဒိပိ ရာဇာ သဒ္ဒဟတိ, မဟာဇနော ပန တမတ္ထံ အဇာနန္တော န သဒ္ဒဟေယျ, သမဏော ဂေါတမော ‘ရာဇာ အတ္တနော ကထံ သုဏာတီ’တိ ယံ ကိဉ္စိ မုခါရုဠှံ ကထေတီ’တိ ဝဒေယျ, တဒဿ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တေယျ, အညော စ ဂုဠှကမ္မံ ဝိဝဋံ ကတံ ဘဝေယျ, သယမေဝ ရာဇာ တေသံ ဩစရကဘာဝံ ကထေဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ဧတ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ကာမဘောဂိနာတိ ဣမိနာ ပန ရာဂါဘိဘဝံ, ဥဘယေနာပိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတံ ဒဿေတိ။ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနန္တိ ပုတ္တေဟိ သမ္ဗာဓသယနံ။ ဧတ္ထ စ ပုတ္တသီသေန ဒါရပရိဂ္ဂဟံ, ပုတ္တဒါရေသု ဥပ္ပိလာဝိတေန တေသံ ဃရာဝါသာဒိဟေတု သောကာဘိဘဝေန စိတ္တဿ သံကိလိဋ္ဌတံ ဒဿေတိ။ ကာသိကစန္ဒနန္တိ သဏှစန္ဒနံ, ကာသိကဝတ္ထဉ္စ စန္ဒနဉ္စာတိ ဝါ အတ္ထော။ မာလာဂန္ဓဝိလေပနန္တိ ဝဏ္ဏဂန္ဓတ္ထာယ မာလာ, သုဂန္ဓဘာဝတ္ထာယ ဂန္ဓံ, ဆဝိရာဂကရဏတ္ထာယ ဝိလေပနံ ဓာရေန္တေန။ ဇာတရူပရဇတန္တိ သုဝဏ္ဏဉ္စေဝ အဝသိဋ္ဌဓနဉ္စ။ သာဒိယန္တေနာတိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေန။ သဗ္ဗေနပိ ကာမေသု အဘိဂိဒ္ဓဘာဝမေဝ ပကာသေတိ။

သံဝါသေနာတိ သဟဝါသေန။ သီလံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ‘‘အယံ ပေသလော ဝါ ဒုဿီလော ဝါ’’တိ သံဝသန္တေန ဧကသ္မိံ ဌာနေ သဟ ဝသန္တေန ဇာနိတဗ္ဗော။ တဉ္စ ခေါ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ န ဣတ္တရန္တိ တဉ္စ သီလံ ဒီဃေန ကာလေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ဣတ္တရေန။ ကတိပယဒိဝသေ ဟိ သညတာကာရော သံဝုတိန္ဒြိယာကာရော စ ဟုတွာ သက္ကာ ဒဿေတုံ။ မနသိ ကရောတာ နော အမနသိ ကရောတာတိ တမ္ပိ ‘‘သီလမဿ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ မနသိ ကရောန္တေန ပစ္စဝေက္ခန္တေန သက္ကာ ဇာနိတုံ, န ဣတရေန။ ပညဝတာတိ တမ္ပိ သပ္ပညေနေဝ ပဏ္ဍိတေန။ ဗာလော ဟိ မနသိ ကရောန္တောပိ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ။ သံဝေါဟာရေနာတိ ကထနေန။

‘‘ယော ဟိ ကောစိ မနုဿေသု, ဝေါဟာရံ ဥပဇီဝတိ၊

ဧဝံ ဝါသေဋ္ဌ ဇာနာဟိ, ဝါဏိဇော သော န ဗြာဟ္မဏော’’တိ။ (သု။ နိ။ ၆၁၉) –

ဧတ္ထ ဟိ ဝါဏိဇ္ဇံ ဝေါဟာရော နာမ။ ‘‘စတ္တာရော အရိယဝေါဟာရာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၁၃) ဧတ္ထ စေတနာ။ ‘‘သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၃၁၃-၁၃၁၅) ဧတ္ထ ပညတ္တိ။ ‘‘ဝေါဟာရမတ္တေန သော ဝေါဟရေယျာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၂၅) ဧတ္ထ ကထာ ဝေါဟာရော။ ဣဓာပိ သော ဧဝ အဓိပ္ပေတော။ ဧကစ္စဿ ဟိ သမ္မုခါကထာ ပရမ္မုခါကထာယ န သမေတိ, ပရမ္မုခါကထာ သမ္မုခါကထာယ, တထာ ပုရိမကထာ ပစ္ဆိမကထာယ, ပစ္ဆိမကထာ စ ပုရိမကထာယ။ သော ကထေန္တောယေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ ‘‘အသုစိ ဧသော ပုဂ္ဂလော’’တိ။ သုစိသီလဿ ပန ပုရိမံ ပစ္ဆိမေန, ပစ္ဆိမဉ္စ ပုရိမေန, သမ္မုခါ ကထိတဉ္စ ပရမ္မုခါ ကထိတေန, ပရမ္မုခါ ကထိတဉ္စ သမ္မုခါ ကထိတေန သမေတိ, တသ္မာ ကထေန္တေန သက္ကာ သုစိဘာဝေါ ဇာနိတုန္တိ ပကာသေန္တော အာဟ – ‘‘သံဝေါဟာရေန သောစေယျံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ။

ထာမောတိ ဉာဏထာမော။ ယဿ ဟိ ဉာဏထာမော နတ္ထိ, သော ဥပ္ပန္နေသု ဥပဒ္ဒဝေသု ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ ကတ္တဗ္ဗကရဏံ အပဿန္တော အဒွါရိကံ ဃရံ ပဝိဋ္ဌော ဝိယ စရတိ။ တေနာဟ – ‘‘အာပဒါသု ခေါ, မဟာရာဇ, ထာမော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ။ သာကစ္ဆာယာတိ သဟကထာယ။ ဒုပ္ပညဿ ဟိ ကထာ ဥဒကေ ဂေဏ္ဍု ဝိယ ဥပ္လဝတိ, ပညဝတော ကထေန္တဿ ပဋိဘာနံ အနန္တံ ဟောတိ။ ဥဒကဝိပ္ဖန္ဒနေနေဝ ဟိ မစ္ဆော ခုဒ္ဒကော မဟန္တော ဝါတိ ပညာယတိ။

ဣတိ ဘဂဝါ ရညော ဥဇုကမေဝ တေ ‘‘ဣမေ နာမာ’’တိ အဝတွာ အရဟန္တာနံ အနရဟန္တာနဉ္စ ဇာနနူပါယံ ပကာသေသိ။ ရာဇာ တံ သုတွာ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတာယ ဒေသနာဝိလာသေန စ အဘိပ္ပသန္နော ‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော ပသာဒံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ တေ ယာထာဝတော ဘဂဝတော အာရောစေန္တော ‘‘ဧတေ, ဘန္တေ, မမ ပုရိသာ စရာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ စရာတိ အပဗ္ဗဇိတာ ဧဝ ပဗ္ဗဇိတရူပေန ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇန္တာ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တတ္တာ။ ဩစရကာတိ ဟေဋ္ဌာ စရကာ။ စရာ ဟိ ပဗ္ဗတမတ္ထကေန စရန္တာပိ ဟေဋ္ဌာ စရကာဝ နိဟီနကမ္မတ္တာ။ အထ ဝါ ဩစရကာတိ စရပုရိသာ။ ဩစရိတွာတိ အဝစရိတွာ ဝီမံသိတွာ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဒေသေ တံ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာတိ အတ္ထော။ ဩသာရိဿာမီတိ ပဋိပဇ္ဇိဿာမိ, ကရိဿာမီတိ အတ္ထော။ ရဇောဇလ္လန္တိ ရဇဉ္စ မလဉ္စ။ ပဝါဟေတွာတိ သုဋ္ဌု ဝိက္ခာလနဝသေန အပနေတွာ။ ကပ္ပိတကေသမဿူတိ အလင်္ကာရသတ္ထေ ဝုတ္တဝိဓိနာ ကပ္ပကေဟိ ဆိန္နကေသမဿူ။ ကာမဂုဏေဟီတိ ကာမကောဋ္ဌာသေဟိ, ကာမဗန္ဓနေဟိ ဝါ သမပ္ပိတာတိ သုဋ္ဌု အပ္ပိတာ အလ္လီနာ။ သမင်္ဂိဘူတာတိ သဟဘူတာ။ ပရိစာရေဿန္တီတိ ဣန္ဒြိယာနိ သမန္တတော စာရေဿန္တိ ကီဠာပေဿန္တိ ဝါ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တေသံ ရာဇပုရိသာနံ အတ္တနော ဥဒရဿ ကာရဏာ ပဗ္ဗဇိတဝေသေန လောကဝဉ္စနသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ ပရာဓီနတာပရဝဉ္စနတာပဋိက္ခေပဝိဘာဝနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ န ဝါယမေယျ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဒူတေယျဩစရကကမ္မာဒိကေ သဗ္ဗသ္မိံ ပါပဓမ္မေ ဣမေ ရာဇပုရိသာ ဝိယ ပဗ္ဗဇိတော န ဝါယမေယျ, ဝါယာမံ ဥဿာဟံ န ကရေယျ, သဗ္ဗတ္ထ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝါယာမံ အကတွာ အပ္ပမတ္တကေပိ ပုညသ္မိံယေဝ ဝါယမေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ နာညဿ ပုရိသော သိယာတိ ပဗ္ဗဇိတရူပေန အညဿ ပုဂ္ဂလဿ သေဝကပုရိသော န သိယာ။ ကသ္မာ? ဧဝရူပဿပိ ဩစရကာဒိပါပကမ္မဿ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ။ နာညံ နိဿာယ ဇီဝေယျာတိ အညံ ပရံ ဣဿရာဒိံ နိဿာယ ‘‘တပ္ပဋိဗဒ္ဓံ မေ သုခဒုက္ခ’’န္တိ ဧဝံစိတ္တော ဟုတွာ န ဇီဝိကံ ပဝတ္တေယျ, အတ္တဒီပေါ အတ္တသရဏော အနညသရဏော ဧဝ ဘဝေယျ။ အထ ဝါ အနတ္ထာဝဟတော ‘‘ဩစရဏ’’န္တိ လဒ္ဓနာမကတ္တာ အညံ အကုသလကမ္မံ နိဿာယ န ဇီဝေယျ။ ဓမ္မေန န ဝဏိံ စရေတိ ဓနာဒိအတ္ထာယ ဓမ္မံ န ကထေယျ။ ယော ဟိ ဓနာဒိဟေတု ပရေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သော ဓမ္မေန ဝါဏိဇ္ဇံ ကရောတိ နာမ, ဧဝံ ဓမ္မေန တံ န စရေယျ။ အထ ဝါ ဓနာဒီနံ အတ္ထာယ ကောသလရညော ပုရိသော ဝိယ ဩစရကာဒိကမ္မံ ကရောန္တော ပရေဟိ အနာသင်္ကနီယတာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂသမာဒါနာဒီနိ အနုတိဋ္ဌန္တော ဓမ္မေန ဝါဏိဇ္ဇံ ကရောတိ နာမ။ ယောပိ ဣဓ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တောပိ အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, သောပိ ဓမ္မေန ဝါဏိဇ္ဇံ ကရောတိ နာမ, ဧဝံ ဓမ္မေန ဝါဏိဇ္ဇံ န စရေ, န ကရေယျာတိ အတ္ထော။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပစ္စဝေက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၃။ တတိယေ အတ္တနော အနေကေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဟီနေတိ လောဘဒေါသမောဟဝိပရီတမနသိကာရအဟိရိကာနောတ္တပ္ပကောဓူပနာဟမက္ခပလာသဣဿာမစ္ဆရိယမာယာ- သာဌေယျထမ္ဘသာရမ္ဘမာနာတိမာနမဒပမာဒတဏှာအဝိဇ္ဇာတိဝိဓာကုသလမူလဒုစ္စရိတသံကိလေသဝိသမ- သညာဝိတက္ကပပဉ္စစတုဗ္ဗိဓဝိပလ္လာသအာသဝဩဃယောဂဂန္ထာဂတိဂမနတဏှုပါဒါနပဉ္စဝိဓ- စေတောခိလပဉ္စစေတောဝိနိဗန္ဓနီဝရဏာဘိနန္ဒနဆဝိဝါဒ- မူလတဏှာကာယသတ္တာနုသယအဋ္ဌမိစ္ဆတ္တနဝ- တဏှာမူလကဒသာကုသလကမ္မပထဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတအဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာဒိပ္ပဘေဒေ အတ္တနော သန္တာနေ အနာဒိကာလပဝတ္တေ ဒိယဍ္ဎသဟဿကိလေသေ တံသဟဂတေ စာပိ အနေကေ ပါပကေ လာမကေ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလေ ဓမ္မေ အနဝသေသံ သဟ ဝါသနာယ ဗောဓိမူလေယေဝ ပဟီနေ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နေ ပစ္စဝေက္ခမာနော ‘‘အယမ္ပိ မေ ကိလေသော ပဟီနော, အယမ္ပိ မေ ကိလေသော ပဟီနော’’တိ အနုပဒပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စဝေက္ခမာနော ဘဂဝါ နိသိန္နော ဟောတိ။

အနေကေ စ ကုသလေ ဓမ္မေတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ, စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ, စတ္တာရိ ဖလာနိ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ, စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, စတ္တာရော အရိယဝံသာ, စတ္တာရိ ဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ, ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနိ, ပဉ္စင်္ဂိကော သမ္မာသမာဓိ, ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓိ, ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, ပဉ္စ ဗလာနိ, ပဉ္စ နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော, ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနဉာဏာနိ, ပဉ္စ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ သညာ, ဆ အနုဿတိဋ္ဌာနာနိ, ဆ ဂါရဝါ, ဆ နိဿာရဏီယာ ဓာတုယော, ဆ သတတဝိဟာရာ, ဆ အနုတ္တရိယာနိ, ဆ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ ပညာ, ဆ အဘိညာ, ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ, သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ, သတ္တ အရိယဓနာနိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သတ္တ သပ္ပုရိသဓမ္မာ, သတ္တ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနိ, သတ္တ သညာ, သတ္တ ဒက္ခိဏေယျပုဂ္ဂလဒေသနာ, သတ္တ ခီဏာသဝဗလဒေသနာ, အဋ္ဌ ပညာပဋိလာဘဟေတုဒေသနာ, အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ, အဋ္ဌ လောကဓမ္မာတိက္ကမာ, အဋ္ဌ အာရမ္ဘဝတ္ထူနိ, အဋ္ဌ အက္ခဏဒေသနာ, အဋ္ဌ မဟာပုရိသဝိတက္ကာ, အဋ္ဌ အဘိဘာယတနဒေသနာ, အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ, နဝ ယောနိသောမနသိကာရမူလကာ ဓမ္မာ, နဝ ပါရိသုဒ္ဓိပဓာနိယင်္ဂါနိ, နဝ သတ္တာဝါသဒေသနာ, နဝ အာဃာတပ္ပဋိဝိနယာ, နဝ သညာ, နဝ နာနတ္တာနိ, နဝ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာ, ဒသ နာထကရဏာ ဓမ္မာ, ဒသ ကသိဏာယတနာနိ, ဒသ ကုသလကမ္မပထာ, ဒသ သမ္မတ္တာနိ, ဒသ အရိယဝါသာ, ဒသ အသေက္ခာ ဓမ္မာ, ဒသ တထာဂတဗလာနိ, ဧကာဒသ မေတ္တာနိသံသာ, ဒွါဒသ ဓမ္မစက္ကာကာရာ, တေရသ ဓုတင်္ဂဂုဏာ, စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ, ပန္နရသ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ, သောဠသဝိဓာ အာနာပါနဿတိ, သောဠသ အပရန္တပနီယာ ဓမ္မာ, အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ, အဋ္ဌာရသ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ, ဧကူနဝီသတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ, စတုစတ္တာလီသ ဉာဏဝတ္ထူနိ, ပညာသ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာနိ, ပရောပညာသ ကုသလာ ဓမ္မာ, သတ္တသတ္တတိ ဉာဏဝတ္ထူနိ, စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိသဉ္စာရိမဟာဝဇိရဉာဏံ, အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနပဝိစယပစ္စဝေက္ခဏဒေသနာဉာဏာနိ, တထာ အနန္တာသု လောကဓာတူသု အနန္တာနံ သတ္တာနံ အာသယာဒိဝိဘာဝနဉာဏာနိ စာတိ ဧဝမာဒိကေ အနေကေ အတ္တနော ကုသလေ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ အနန္တကာလံ ပါရမိပရိဘာဝနာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ ပါရိပူရိံ ဝုဒ္ဓိံ ဂတေ ‘‘ဣမေပိ အနဝဇ္ဇဓမ္မာ မယိ သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဣမေပိ အနဝဇ္ဇဓမ္မာ မယိ သံဝိဇ္ဇန္တီ’’တိ ရုစိဝသေန မနသိကာရာဘိမုခေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဝဂ္ဂဝဂ္ဂေ ပုဉ္ဇပုဉ္ဇေ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ။ တေ စ ခေါ သပဒေသတော ဧဝ, န နိပ္ပဒေသတော။ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဘဂဝတာပိ အနုပဒံ အနဝသေသတော မနသိ ကာတုံ န သက္ကာ အနန္တာပရိမေယျဘာဝတော။

ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ,

ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ,

ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ။

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမ သဟဿတော’’တိ။

တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဂန္ဓကုဋိပ္ပမုခေ ဌတွာ ဘိက္ခူသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဂတေသု မဟာဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အတ္တနော အတီတဇာတိဝိသယံ ဉာဏံ ပေသေသိ။ အထဿ တာနိ နိရန္တရံ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ အနန္တာပရိမာဏပ္ပဘေဒါ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ သော ‘‘ဧဝံ မဟန္တဿ နာမ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ မူလဘူတာ ဣမေ ကိလေသာ’’တိ ကိလေသဝိသယံ ဉာဏာစာရံ ပေသေတွာ တေ ပဟာနမုခေန အနုပဒံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘ဣမေ ဝတ ကိလေသာ အနဝသေသတော မယှံ သုဋ္ဌု ပဟီနာ’’တိ ပုန တေသံ ပဟာနကရံ သာကာရံ သပရိဝါရံ သဥဒ္ဒေသံ အရိယမဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တော အနန္တာပရိမာဏဘေဒေ အတ္တနော သီလာဒိအနဝဇ္ဇဓမ္မေ မနသာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ အတ္တနော အနေကေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ပဟီနေ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ, အနေကေ စ ကုသလေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတေ’’တိ။

ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥပ္ပန္နပီတိသောမနဿုဒ္ဒေသဘူတံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ အဟု ပုဗ္ဗေတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ သဗ္ဗောပိ စာယံ ရာဂါဒိကော ကိလေသဂဏော မယှံ သန္တာနေ အဟု အာသိ, န ဣမသ္မိံ ကိလေသဂဏေ ကောစိပိ ကိလေသော နာဟောသိ။ တဒါ နာဟူတိ တဒါ တသ္မိံ ကာလေ အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ သော ကိလေသဂဏော န အဟု န အာသိ, တတ္ထ အဏုမတ္တောပိ ကိလေသော အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏေ အပ္ပဟီနော နာမ နတ္ထိ။ ‘‘တတော နာဟူ’’တိပိ ပဌန္တိ, တတော အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏတော ပရံ နာသီတိ အတ္ထော။ နာဟု ပုဗ္ဗေတိ ယော စာယံ မမ အပရိမာဏော အနဝဇ္ဇဓမ္မော ဧတရဟိ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတော ဥပလဗ္ဘတိ, သောပိ အရိယမဂ္ဂက္ခဏတော ပုဗ္ဗေ န အဟု န အာသိ။ တဒါ အဟူတိ ယဒါ ပန မေ အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပန္နံ, တဒါ သဗ္ဗောပိ မေ အနဝဇ္ဇဓမ္မော အာသိ။ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန ဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏာ ဗုဒ္ဓါနံ ဟတ္ထဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ။

န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ, န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတီတိ ယော ပန သော အနဝဇ္ဇဓမ္မော အရိယမဂ္ဂေါ မယှံ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဥပ္ပန္နော, ယေန သဗ္ဗော ကိလေသဂဏော အနဝသေသံ ပဟီနော, သော ယထာ မယှံ မဂ္ဂက္ခဏတော ပုဗ္ဗေ န စာဟု န စ အဟောသိ, ဧဝံ အတ္တနာ ပဟာတဗ္ဗကိလေသာဘာဝတော တေ ကိလေသာ ဝိယ အယမ္ပိ န စ ဘဝိဿတိ အနာဂတေ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, ဧတရဟိ ပစ္စုပ္ပန္နကာလေပိ န ဝိဇ္ဇတိ န ဥပလဗ္ဘတိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာဘာဝတော။ န ဟိ အရိယမဂ္ဂေါ အနေကဝါရံ ပဝတ္တတိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘န ပါရံ ဒိဂုဏံ ယန္တီ’’တိ။

ဣတိ ဘဂဝါ အရိယမဂ္ဂေန အတ္တနော သန္တာနေ အနဝသေသံ ပဟီနေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတေ အပရိမာဏေ အနဝဇ္ဇဓမ္မေ စ ပစ္စဝေက္ခမာနော အတ္တုပနာယိကပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ ပုရိမာယ ကထာယ ပုရိမဝေသာရဇ္ဇဒွယမေဝ ကထိတံ, ပစ္ဆိမဒွယံ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပကာသိတတ္တာ ပကာသိတမေဝ ဟောတီတိ။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပဌမနာနာတိတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၄။ စတုတ္ထေ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာတိ ဧတ္ထ တရန္တိ ဧတေန သံသာရောဃန္တိ တိတ္ထံ, နိဗ္ဗာနမဂ္ဂေါ။ ဣဓ ပန ဝိပရီတဝိပလ္လာသဝသေန ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ တထာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိဒဿနံ ‘‘တိတ္ထ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တသ္မိံ သဿတာဒိနာနာကာရေ တိတ္ထေ နိယုတ္တာတိ နာနာတိတ္ထိယာ, နဂ္ဂနိဂဏ္ဌာဒိသမဏာ စေဝ ကဌကလာပါဒိဗြာဟ္မဏာ စ ပေါက္ခရသာတာဒိပရိဗ္ဗာဇကာ စ သမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ။ နာနာတိတ္ထိယာ စ တေ သမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ စာတိ နာနာတိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာ။

‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိအာဒိနာ ပဿန္တိ ဧတာယ, သယံ ဝါ ပဿတိ, တထာ ဒဿနမတ္တမေဝ ဝါတိ ဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿေတံ အဓိဝစနံ။ သဿတာဒိဝသေန နာနာ အနေကဝိဓာ ဒိဋ္ဌိယော ဧတေသန္တိ နာနာဒိဋ္ဌိကာ။ သဿတာဒိဝသေနေဝ ခမနံ ခန္တိ, ရောစနံ ရုစိ, အတ္ထတော ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိအာဒိနာ (ဥဒါ။ ၅၅) ပဝတ္တော စိတ္တဝိပလ္လာသော သညာဝိပလ္လာသော စ။ တထာ နာနာ ခန္တိယော ဧတေသန္တိ နာနာခန္တိကာ, နာနာ ရုစိယော ဧတေသန္တိ နာနာရုစိကာ။ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တထာ တထာ စိတ္တံ ရောစေတွာ ခမာပေတွာ စ ပစ္ဆာ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိသန္တိ။ အထ ဝါ ‘‘အနိစ္စံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ တထာ တထာ ဒဿနဝသေန ဒိဋ္ဌိ, ခမနဝသေန ခန္တိ, ရုစ္စနဝသေန ရုစီတိ ဧဝံ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နာနာဒိဋ္ဌိနိဿယနိဿိတာတိ သဿတာဒိပရိကပ္ပဝသေန နာနာဝိဓံ ဒိဋ္ဌိယာ နိဿယံ ဝတ္ထုံ ကာရဏံ, ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတမေဝ ဝါ နိဿယံ နိဿိတာ အလ္လီနာ ဥပဂတာ, တံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ဌိတာတိ အတ္ထော။ ဒိဋ္ဌိယောပိ ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ အဘိနိဝေသာကာရာနံ နိဿယာ ဟောန္တိ။

သန္တီတိ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တိ။ ဧကေတိ ဧကစ္စေ။ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမေန သမဏာ, ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏာ, လောကေန ဝါ သမဏာတိ စ ဗြာဟ္မဏာတိ စ ဧဝံ ဂဟိတာ။ ဧဝံဝါဒိနောတိ ဧဝံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရေန ဝဒန္တီတိ ဧဝံဝါဒိနော။ ဧဝံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရေန ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဧတေသန္တိ ဧဝံဒိဋ္ဌိနော။ တတ္ထ ဒုတိယေန ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသော ဒဿိတော, ပဌမေန တေသံ ယထာဘိနိဝေသံ ပရေသံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာပနဝသေန ဝေါဟာရော။

သဿတော လောကော, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဧတ္ထ လောကောတိ အတ္တာ။ သော ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတိကေဟိ လောကိယန္တိ ဧတ္ထ ပုညံ ပါပံ တဗ္ဗိပါကာ, သယံ ဝါ ကာရကာဒိဘာဝေန အဘိယုတ္တေဟိ လောကိယတီတိ လောကောတိ အဓိပ္ပေတော။ သွာယံ သဿတော အမရော နိစ္စော ဓုဝေါတိ ယဒိဒံ အမှာကံ ဒဿနံ ဣဒမေဝ သစ္စံ အဝိပရီတံ, အညံ ပန အသဿတောတိအာဒိ ပရေသံ ဒဿနံ မောဃံ မိစ္ဆာတိ အတ္ထော။ ဧတေန စတ္တာရောပိ သဿတဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ။ အသဿတောတိ န သဿတော, အနိစ္စော အဓုဝေါ စဝနဓမ္မောတိ အတ္ထော။ ‘‘အသဿတော’’တိ သဿတဘာဝပ္ပဋိက္ခေပေနေဝ ဥစ္ဆေဒေါ ဒီပိတောတိ သတ္တပိ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ဒီပိတာ ဟောန္တိ။

အန္တဝါတိ သပရိယန္တော ပရိဝဋုမော ပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏော, န သဗ္ဗဂတောတိ အတ္ထော။ ဧတေန သရီရပရိမာဏော အင်္ဂုဋ္ဌပရိမာဏော အဝယဝပရိမာဏော ပရမာဏုပရိမာဏော အတ္တာတိ ဧဝမာဒိဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ။ အနန္တဝါတိ အပရိယန္တော, သဗ္ဗဂတောတိ အတ္ထော။ ဧတေန ကပိလကဏာဒါဒိဝါဒါ ဒီပိတာ ဟောန္တိ။

တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ယံ သရီရံ, တဒေဝ ဇီဝသင်္ခါတံ ဝတ္ထု, ယဉ္စ ဇီဝသင်္ခါတံ ဝတ္ထု, တဒေဝ သရီရန္တိ ဇီဝဉ္စ သရီရဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ။ ဧတေန အာဇီဝကာနံ ဝိယ ‘‘ရူပီ အတ္တာ’’တိ အယံ ဝါဒေါ ဒဿိတော ဟောတိ။ အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဣမိနာ ပန ‘‘အရူပီ အတ္တာ’’တိ အယံ ဝါဒေါ ဒဿိတော။

ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဧတ္ထ တထာဂတောတိ သတ္တော။ တဉှိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ကာရကဝေဒကာဒိသင်္ခါတံ, နိစ္စဓုဝါဒိသင်္ခါတံ ဝါ တထာဘာဝံ ဂတောတိ တထာဂတောတိ ဝေါဟရတိ, သော မရဏတော ဣဓကာယဿ ဘေဒတော ပရံ ဥဒ္ဓံ ဟောတိ, အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဧတေန သဿတဂ္ဂါဟမုခေန သောဠသ သညီဝါဒါ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ အဋ္ဌ စ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ။ န ဟောတီတိ နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘတိ။ ဧတေန ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ ဒဿိတော။ ဟောတိ စ န စ ဟောတီတိ အတ္ထိ စ နတ္ထိ စာတိ။ ဧတေန ဧကစ္စသဿတဝါဒါ သတ္တ သညီဝါဒါ စ ဒဿိတာ။ နေဝ ဟောတိ န န ဟောတီတိ ဣမိနာ ပန အမရာဝိက္ခေပဝါဒေါ ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣမေ ကိရ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ နာနာဒေသတော အာဂန္တွာ သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တာ ဧကဒါ သမယပ္ပဝါဒကေ သန္နိပတိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဝါဒံ ပဂ္ဂယှ အညဝါဒေ ခုံသေန္တာ ဝိဝါဒါပန္နာ အဟေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေ ဘဏ္ဍနဇာတာ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ဘဏ္ဍနံ နာမ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ။ ဘဏ္ဍနဇာတာတိ ဇာတဘဏ္ဍနာ။ ကလဟောတိ ကလဟော ဧဝ, ကလဿ ဝါ ဟနနတော ကလဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အညမညဿ ဝိရုဒ္ဓဝါဒံ အာပန္နာတိ ဝိဝါဒါပန္နာ။ မမ္မဃဋ္ဋနတော မုခမေဝ သတ္တီတိ မုခသတ္တိ, ဖရုသဝါစာ။ ဖလူပစာရေန ဝိယ ဟိ ကာရဏံ ကာရဏူပစာရေန ဖလမ္ပိ ဝေါဟရိယတိ ယထာ တံ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ, ပါပကမ္မံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ စ။ တာဟိ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဟရန္တိ။ ဧဒိသော ဓမ္မောတိ ဓမ္မော အဝိပရီတသဘာဝေါ ဧဒိသော ဧဝရူပေါ, ယထာ မယာ ဝုတ္တံ ‘‘သဿတော လောကော’’တိ။ နေဒိသော ဓမ္မောတိ န ဧဒိသော ဓမ္မော, ယထာ တယာ ဝုတ္တံ ‘‘အသဿတော လောကော’’တိ, ဧဝံ သေသပဒေဟိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သော စ တိတ္ထိယာနံ ဝိဝါဒေါ သကလနဂရေ ပါကဋော ဇာတော။ အထ ဘိက္ခူ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာ တံ သုတွာ ‘‘အတ္ထိ နော ဣဒံ ကထာပါဘတံ, ယံ နူန မယံ ဣမံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေယျာမ, အပ္ပေဝ နာမ တံ နိဿာယ သတ္ထု သဏှသုခုမံ ဓမ္မဒေသနံ လဘေယျာမာ’’တိ တေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ။

တံ သုတွာ ဘဂဝါ အညတိတ္ထိယာနံ ဓမ္မဿ အယထာဘူတပဇာနနံ ပကာသေန္တော ‘‘အညတိတ္ထိယာ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အန္ဓာတိ ပညာစက္ခုဝိရဟေန အန္ဓာ။ တေနာဟ ‘‘အစက္ခုကာ’’တိ။ ပညာ ဟိ ဣဓ ‘‘စက္ခူ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထံ န ဇာနန္တီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ အတ္ထံ န ဇာနန္တီတိ ဣဓလောကတ္ထံ ပရလောကတ္ထံ န ဇာနန္တိ, ဣဓလောကပရလောကေသု ဝုဒ္ဓိံ အဗ္ဘုဒယံ နာဝဗုဇ္ဈန္တိ, ပရမတ္ထေ ပန နိဗ္ဗာနေ ကထာဝကာ။ ယေ ဟိ နာမ ပဝတ္တိမတ္တေပိ သမ္မူဠှာ, တေ ကထံ နိဝတ္တိံ ဇာနိဿန္တီတိ။ အနတ္ထံ န ဇာနန္တီတိ ယဒဂ္ဂေန တေ အတ္ထံ န ဇာနန္တိ, တဒဂ္ဂေန အနတ္ထမ္ပိ န ဇာနန္တိ။ ယသ္မာ ဓမ္မံ န ဇာနန္တိ, တသ္မာ အဓမ္မမ္ပိ န ဇာနန္တိ။ တေ ဟိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟိတာယ ဓမ္မံ ကုသလမ္ပိ အကုသလံ ကရောန္တိ, အဓမ္မမ္ပိ အကုသလံ ကုသလံ ကရောန္တိ။ န ကေဝလဉ္စ ဓမ္မာဓမ္မေသု ဧဝ, အထ ခေါ တဿ ဝိပါကေသုပိ သမ္မူဠှာ။ တထာ ဟိ တေ ကမ္မမ္ပိ ဝိပါကံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ, ဝိပါကမ္ပိ ကမ္မံ ကတွာ။ တထာ ဓမ္မံ သဘာဝဓမ္မမ္ပိ န ဇာနန္တိ, အဓမ္မံ အသဘာဝဓမ္မမ္ပိ န ဇာနန္တိ။ ဧဝံဘူတာ စ သဘာဝဓမ္မံ အသဘာဝဓမ္မဉ္စ, အသဘာဝဓမ္မံ သဘာဝဓမ္မဉ္စ ကတွာ ပဝေဒေန္တိ။

ဣတိ ဘဂဝါ တိတ္ထိယာနံ မောဟဒိဋ္ဌိပဋိလာဘဘာဝေန ပညာစက္ခုဝေကလ္လတော အန္ဓဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဇစ္စန္ဓူပမာယ ပကာသေတုံ ‘‘ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဘူတပုဗ္ဗန္တိ ပုဗ္ဗေ ဘူတံ, အတီတကာလေ နိဗ္ဗတ္တံ။ အညတရော ရာဇာ အဟောသီတိ ပုရာတနော နာမဂေါတ္တေဟိ လောကေ အပါကဋော ဧကော ရာဇာ အဟောသိ။ သော ရာဇာ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသီတိ တဿ ကိရ ရညော သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ အတ္တနော ဩပဝယှံ ဟတ္ထိံ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဘဒ္ဒကံ ဝတ, ဘော, ဟတ္ထိယာနံ ဒဿနီယ’’န္တိ။ တေန စ သမယေန ဧကော ဇစ္စန္ဓော ရာဇင်္ဂဏေန ဂစ္ဆတိ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘မဟာဇာနိယာ ခေါ ဣမေ အန္ဓာ ယေ ဧဝရူပံ ဒဿနီယံ န လဘန္တိ ဒဋ္ဌုံ။ ယံနူနာဟံ ဣမိဿာ သာဝတ္ထိယာ ယတ္တကာ ဇစ္စန္ဓာ သဗ္ဗေ တေ သန္နိပါတာပေတွာ ဧကဒေသံ ဧကဒေသံ ဟတ္ထေန ဖုသာပေတွာ တေသံ ဝစနံ သုဏေယျ’’န္တိ။ ကေဠိသီလော ရာဇာ ဧကေန ပုရိသေန သာဝတ္ထိယာ သဗ္ဗေ ဇစ္စန္ဓေ သန္နိပါတာပေတွာ တဿ ပုရိသဿ သညံ အဒါသိ ‘‘ယထာ ဧကေကော ဇစ္စန္ဓော သီသာဒိကံ ဧကေကံယေဝ ဟတ္ထိဿ အင်္ဂံ ဖုသိတွာ ‘ဟတ္ထီ မယာ ဒိဋ္ဌော’တိ သညံ ဥပ္ပါဒေသိ, တထာ ကရောဟီ’’တိ။ သော ပုရိသော တထာ အကာသိ။ အထ ရာဇာ တေ ဇစ္စန္ဓေ ပစ္စေကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကီဒိသော, ဘဏေ, ဟတ္ထီ’’တိ။ တေ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌာဝယဝမေဝ ဟတ္ထိံ ကတွာ ဝဒန္တာ ‘‘ဧဒိသော ဟတ္ထီ, နေဒိသော ဟတ္ထီ’’တိ အညမညံ ကလဟံ ကရောန္တာ ဟတ္ထာဒီဟိ ဥပက္ကမိတွာ ရာဇင်္ဂဏေ မဟန္တံ ကောလာဟလံ အကံသု။ ရာဇာ သပရိဇနော တေသံ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဖာသုကေဟိ ဘိဇ္ဇမာနေဟိ ဟဒယေန ဥဂ္ဂတေန မဟာဟသိတံ ဟသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ရာဇာ…ပေ… အတ္တမနော အဟောသီ’’တိ။

တတ္ထ အမ္ဘောတိ အာလပနံ။ ယာဝတကာတိ ယတ္တကာ။ ဇစ္စန္ဓာတိ ဇာတိယာ အန္ဓာ, ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အစက္ခုကာ။ ဧကဇ္ဈန္တိ ဧကတော။ ဘဏေတိ အဗဟုမာနာလာပေါ။ ဟတ္ထိံ ဒဿေဟီတိ ယထာဝုတ္တံ ဟတ္ထိံ သယာပေတွာ ဒဿေဟိ။ သော စ သုသိက္ခိတတ္တာ အပရိပ္ဖန္ဒန္တော နိပဇ္ဇိ။ ဒိဋ္ဌော နော ဟတ္ထီတိ ဟတ္ထေန ပရာမသနံ ဒဿနံ ကတွာ အာဟံသု။ တေန ပုရိသေန သီသံ ပရာမသာပေတွာ ‘‘ဧဒိသော ဟတ္ထီ’’တိ သညာပိတတ္တာ တာဒိသံယေဝ နံ ဟတ္ထိံ သဉ္ဇာနန္တာ ဇစ္စန္ဓာ ‘‘ဧဒိသော ဒေဝ ဟတ္ထီ သေယျထာပိ ကုမ္ဘော’’တိ ဝဒိံသု။ ကုမ္ဘောတိ စ ဃဋောတိ အတ္ထော။ ခီလောတိ နာဂဒန္တခီလော။ သောဏ္ဍောတိ ဟတ္ထော။ နင်္ဂလီသာတိ နင်္ဂလဿ သိရဿ ဤသာ။ ကာယောတိ သရီရံ။ ကောဋ္ဌောတိ ကုသူလော။ ပါဒေါတိ ဇင်္ဃော။ ထူဏောတိ ထမ္ဘော။ နင်္ဂုဋ္ဌန္တိ ဝါဠဿ ဥရိမပ္ပဒေသော။ ဝါလဓီတိ ဝါလဿ အဂ္ဂပ္ပဒေသော။ မုဋ္ဌီဟိ သံသုမ္ဘိံသူတိ မုဋ္ဌိယော ဗန္ဓိတွာ ပဟရိံသု, မုဋ္ဌိဃာတံ အကံသု။ အတ္တမနော အဟောသီတိ ကေဠိသီလတ္တာ သော ရာဇာ တေန ဇစ္စန္ဓာနံ ကလဟေန အတ္တမနော ပဟာသေန ဂဟိတမနော အဟောသိ။

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဥပမာသံသန္ဒနံ။ တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ယထာ တေ ဇစ္စန္ဓာ အစက္ခုကာ ဧကင်္ဂဒဿိနော အနဝသေသတော ဟတ္ထိံ အပဿိတွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌာဝယဝမတ္တံ ဟတ္ထိသညာယ ဣတရေဟိ ဒိဋ္ဌံ အနနုဇာနန္တာ အညမညံ ဝိဝါဒံ အာပန္နာ ကလဟံ အကံသု, ဧဝမေဝ ဣမေ အညတိတ္ထိယာ သက္ကာယဿ ဧကဒေသံ ရူပဝေဒနာဒိံ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိဒဿနေန ယထာဒိဋ္ဌံ ‘‘အတ္တာ’’တိ မညမာနာ တဿ သဿတာဒိဘာဝံ အာရောပေတွာ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိသိတွာ အညမညံ ဝိဝဒန္တိ, ယထာဘူတံ ပန အတ္ထာနတ္ထံ ဓမ္မာဓမ္မဉ္စ န ဇာနန္တိ။ တသ္မာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ ဇစ္စန္ဓပဋိဘာဂါတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တိတ္ထိယာနံ ဓမ္မသဘာဝံ ယထာဘူတံ အဇာနန္တာနံ အပဿန္တာနံ ဇစ္စန္ဓာနံ ဝိယ ဟတ္ထိမှိ ယထာဒဿနံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ, တတ္ထ စ ဝိဝါဒါပတ္တိံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဣမေသု ကိရ သဇ္ဇန္တိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ဣဓေကစ္စေ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန သမဏာ, ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏာ ‘‘သဿတော လောကော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေသု ဣမေသု ဧဝ အသာရေသု ဒိဋ္ဌိဂတေသု ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဝသေန, ဣမေသု ဝါ ရူပါဒီသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဧဝံ အနိစ္စေသု ဒုက္ခေသု ဝိပရိဏာမဓမ္မေသု တဏှာဘိနန္ဒနဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာနံ ဝသေန ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ သဇ္ဇန္တိ ကိရ။ အဟော နေသံ သမ္မောဟောတိ ဒဿေတိ။ ကိရသဒ္ဒေါ စေတ္ထ အရုစိသူစနတ္ထော။ တေန တတ္ထ သင်္ဂကာရဏာဘာဝမေဝ ဒီပေတိ။ န ကေဝလံ သဇ္ဇန္တိ ဧဝ, အထ ခေါ ဝိဂ္ဂယှ နံ ဝိဝဒန္တိ ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ, အဟံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာမီ’’တိအာဒိနာ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာနုယောဂဝသေန ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝဒန္တိ ဝိဝါဒံ အာပဇ္ဇန္တိ။ နန္တိ စေတ္ထ နိပါတမတ္တံ။ အထ ဝါ ဝိဂ္ဂယှ နန္တိ နံ ဒိဋ္ဌိနိဿယံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိမေဝ ဝါ ဝိပရီတဒဿနတ္တာ သဿတာဒိဝသေန အညမညံ ဝိရုဒ္ဓံ ဂဟေတွာ ဝိဝဒန္တိ ဝိသေသတော ဝဒန္တိ, အတ္တနော ဧဝ ဝါဒံ ဝိသိဋ္ဌံ အဝိပရီတံ ကတွာ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ။ ယထာ ကိံ? ဇနာ ဧကင်္ဂဒဿိနော ယထေဝ ဇစ္စန္ဓဇနာ ဟတ္ထိဿ ဧကေကင်္ဂဒဿိနော ‘‘ယံ ယံ အတ္တနာ ဖုသိတွာ ဉာတံ, တံ တဒေဝ ဟတ္ထီ’’တိ ဂဟေတွာ အညမညံ ဝိဂ္ဂယှ ဝိဝဒိံသု, ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ အတ္ထော။ ဣဝသဒ္ဒေါ စေတ္ထ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဒုတိယနာနာတိတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၅။ ပဉ္စမေ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိ ရူပါဒီသု အညတရံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ဂဟေတွာ တံ သဿတံ နိစ္စန္တိ အညေပိ စ တထာ ဂါဟေန္တာ ဝေါဟရန္တိ။ ယထာဟ –

‘‘ရူပံ အတ္တာ စေဝ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တိ။ ဝေဒနံ… သညံ… သင်္ခါရေ… ဝိညာဏံ အတ္တာ စ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တီ’’တိ။

အထ ဝါ အတ္တာတိ အဟင်္ကာရဝတ္ထု, လောကောတိ မမင်္ကာရဝတ္ထု, ယံ ‘‘အတ္တနိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ အတ္တာတိ ဝါ သယံ, လောကောတိ ပရော။ အတ္တာတိ ဝါ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဧကော ခန္ဓော, ဣတရော လောကော။ အတ္တာတိ ဝါ သဝိညာဏကော ခန္ဓသန္တာနော, အဝိညာဏကော လောကော။ ဧဝံ တံ တံ အတ္တာတိ စ လောကောတိ စ ယထာဒဿနံ ဒွိဓာ ဂဟေတွာ တဒုဘယံ ‘‘နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော’’တိ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ။ ဧတေန စတ္တာရော သဿတဝါဒါ ဒဿိတာ။ အသဿတောတိ သတ္တပိ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ ဒဿိတာ။ သဿတော စ အသဿတော စာတိ ဧကစ္စော အတ္တာ စ လောကော စ သဿတော, ဧကစ္စော အသဿတောတိ ဧဝံ သဿတော စ အသဿတော စာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ သွေဝ အတ္တာ စ လောကော စ အတ္တဂတိဒိဋ္ဌိကာနံ ဝိယ သဿတော စ အသဿတော စ, သိယာ သဿတောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သဗ္ဗထာပိ ဣမိနာ ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ ဒဿိတော။ နေဝ သဿတော နာသဿတောတိ ဣမိနာ အမရာဝိက္ခေပဝါဒေါ ဒဿိတော။ တေ ဟိ သဿတဝါဒေ အသဿတဝါဒေ စ ဒေါသံ ဒိသွာ ‘‘နေဝ သဿတော နာသဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဝိက္ခေပံ ကရောန္တာ ဝိဝဒန္တိ။

သယံကတောတိ အတ္တနာ ကတော။ ယထာ ဟိ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ အတ္တာ စ အတ္တနော ဓမ္မာနုဓမ္မံ ကတွာ သုခဒုက္ခာနိ ပဋိသံဝေဒေတိ, ဧဝံ အတ္တာဝ အတ္တာနံ တဿ စ ဥပဘောဂဘူတံ ကိဉ္စနံ ပလိဗောဓသင်္ခါတံ လောကဉ္စ ကရောတိ, အဘိနိမ္မိနာတီတိ အတ္တလဒ္ဓိ ဝိယ အယမ္ပိ တေသံ လဒ္ဓိ။ ပရံကတောတိ ပရေန ကတော, အတ္တတော ပရေန ဣဿရေန ဝါ ပုရိသေန ဝါ ပဇာပတိနာ ဝါ ကာလေန ဝါ ပကတိယာ ဝါ အတ္တာ စ လောကော စ ကတော, နိမ္မိတောတိ အတ္ထော။ သယံကတော စ ပရံကတော စာတိ ယသ္မာ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ နိမ္မိနန္တာ ဣဿရာဒယော န ကေဝလံ သယမေဝ နိမ္မိနန္တိ, အထ ခေါ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဓမ္မာဓမ္မာနံ သဟကာရီကာရဏံ လဘိတွာဝ, တသ္မာ သယံကတော စ ပရံကတော စ အတ္တာ စ လောကော စာတိ ဧကစ္စာနံ လဒ္ဓိ။ အသယံကာရော အပရံကာရောတိ နတ္ထိ ဧတဿ သယံကာရောတိ အသယံကာရော, နတ္ထိ ဧတဿ ပရကာရောတိ အပရကာရော။ အနုနာသိကာဂမံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အပရံကာရော’’တိ။ အယံ ဥဘယတ္ထ ဒေါသံ ဒိသွာ ဥဘယံ ပဋိက္ခိပတိ။ အထ ကထံ ဥပ္ပန္နောတိ အာဟ – အဓိစ္စသမုပ္ပန္နောတိ ယဒိစ္ဆာယ သမုပ္ပန္နော ကေနစိ ကာရဏေန ဝိနာ ဥပ္ပန္နောတိ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နဝါဒေါ ဒဿိတော။ တေန စ အဟေတုကဝါဒေါပိ သင်္ဂဟိတော ဟောတိ။

ဣဒါနိ ယေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ အတ္တာနံ ဝိယ သုခဒုက္ခမ္ပိ တဿ ဂုဏဘူတံ ကိဉ္စနဘူတံ ဝါ သဿတာဒိဝသေန အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ, တေသံ တံ ဝါဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တေကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတ္ထ ပန ဣဓ ဇစ္စန္ဓူပမာယ အနာဂတတ္တာ တံ ဟိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော, တထာ ဂါထာယ။

တတ္ထ အန္တရာဝ ဝိသီဒန္တိ, အပတွာဝ တမောဂဓန္တိ အယံ ဝိသေသော။ တဿတ္ထော – ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဂတေသု ဒိဋ္ဌိနိဿယေသု အာသဇ္ဇမာနာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ကာမောဃာဒီနံ စတုန္နံ ဩဃာနံ, သံသာရမဟောဃဿေဝ ဝါ အန္တရာဝ ဝေမဇ္ဈေ ဧဝ ယံ တေသံ ပါရဘာဝေန ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ဝါ ဩဂဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ တဒဓိဂမူပါယော ဝါ အရိယမဂ္ဂေါ တံ အပ္ပတွာဝ အနဓိဂန္တွာဝ ဝိသီဒန္တိ သံသီဒန္တိ။ ဩဂါဓန္တိ ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ ဩဂါဓော, အရိယမဂ္ဂေါ နိဗ္ဗာနဉ္စ။ ဩဂါဓမေဝေတ္ထ ရဿတ္တံ ကတွာ ဩဂဓန္တိ ဝုတ္တံ။ တံ ဩဂဓံ တမောဂဓန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ တတိယနာနာတိတ္ထိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၆။ ဆဋ္ဌေ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဧတ္ထ ပန ဒိဋ္ဌိတဏှာမာနေသု ဒေါသံ ဒိသွာ တေ ဒူရတော ဝဇ္ဇေတွာ သင်္ခါရေ ယထာဘူတံ ပဿတော စ တတ္ထ အနာဒီနဝဒဿိတာယ မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌဿ ယထာဘူတံ အပဿတော စ ယထာက္ကမံ သံသာရတော အတိဝတ္တနာနတိဝတ္တနဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော။

တတ္ထ အဟင်္ကာရပသုတာယံ ပဇာတိ ‘‘သယံကတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသယံကာရသင်္ခါတံ အဟင်္ကာရံ တထာပဝတ္တံ ဒိဋ္ဌိံ ပသုတာ အနုယုတ္တာ အယံ ပဇာ မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌော သတ္တကာယော။ ပရံကာရူပသံဟိတာတိ ပရော အညော ဣဿရာဒိကော သဗ္ဗံ ကရောတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တပရံကာရဒိဋ္ဌိသန္နိဿိတာ တာယ ဥပသံဟိတာတိ ပရံကာရူပသံဟိတာ။ ဧတဒေကေ နာဗ္ဘညံသူတိ ဧတံ ဒိဋ္ဌိဒွယံ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ တတ္ထ ဒေါသဒဿိနော ဟုတွာ နာနုဇာနိံသု။ ကထံ? သတိ ဟိ သယံကာရေ ကာမကာရတော သတ္တာနံ ဣဋ္ဌေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, န အနိဋ္ဌေန။ န ဟိ ကောစိ အတ္တနော ဒုက္ခံ ဣစ္ဆတိ, ဘဝတိ စ အနိဋ္ဌံ, တသ္မာ န သယံကာရော။ ပရံကာရောပိ ယဒိ ဣဿရဟေတုကော, သွာယံ ဣဿရော အတ္တတ္ထံ ဝါ ကရေယျ ပရတ္ထံ ဝါ။ တတ္ထ ယဒိ အတ္တတ္ထံ, အတ္တနာ အကတကိစ္စော သိယာ အသိဒ္ဓဿ သာဓနတော။ အထ ဝါ ပရတ္ထံ သဗ္ဗေသံ ဟိတသုခမေဝ နိပ္ဖဇ္ဇေယျ, န အဟိတံ ဒုက္ခံ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဣဿရဝသေန န ပရံကာရော သိဇ္ဈတိ။ ယဒိ စ ဣဿရသင်္ခါတံ အညနိရပေက္ခံ နိစ္စမေကကာရဏံ ပဝတ္တိယာ သိယာ, ကမ္မေန ဥပ္ပတ္တိ န သိယာ, သဗ္ဗေဟေဝ ဧကဇ္ဈံ ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ကာရဏဿ သန္နိဟိတတ္တာ။ အထဿ အညမ္ပိ သဟကာရီကာရဏံ ဣစ္ဆိတံ, တညေဝ ဟေတု, ကိံ ဣဿရေန အပရိနိဋ္ဌိတသာမတ္ထိယေန ပရိကပ္ပိတေန။ ယထာ စ ဣဿရဟေတုကော ပရံကာရော န သိဇ္ဈတိ, ဧဝံ ပဇာပတိပုရိသပကတိဗြဟ္မကာလာဒိဟေတုတောပိ န သိဇ္ဈတေဝ တေသမ္ပိ အသိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တဒေါသာနတိဝတ္တနတော စ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧတဒေကေ နာဗ္ဘညံသူ’’တိ။ ယေ ပန ယထာဝုတ္တေ သယံကာရပရံကာရေ နာနုဇာနန္တာပိ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေန္တိ, တေပိ န နံ သလ္လန္တိ အဒ္ဒသုံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိဝါဒိနောပိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ အနတိက္ကမနတော ယထာဘူတံ အဇာနန္တာနံ ဒိဋ္ဌိဂတံ တတ္ထ တတ္ထ ဒုက္ခုပ္ပါဒနတော ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ‘‘သလ္လ’’န္တိ န ပဿိံသု။

ဧတဉ္စ သလ္လံ ပဋိကစ္စ ပဿတောတိ ယော ပန အာရဒ္ဓဝိပဿကော ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော သမနုပဿတိ, သော ဧတဉ္စ တိဝိဓံ ဝိပရီတဒဿနံ အညဉ္စ သကလံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ တေသဉ္စ နိဿယဘူတေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေပိ တုဇ္ဇနတော ဒုရုဒ္ဓါရတော စ ‘‘သလ္လ’’န္တိ ပဋိကစ္စ ပုဗ္ဗေယေဝ ဝိပဿနာပညာယ ပဿတိ။ ဧဝံ ပဿတော အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ ဧကန္တေနေဝ အဟံ ကရောမီတိ န တဿ ဟောတိ။ ယထာ စ အတ္တနော ကာရကဘာဝေါ တဿ န ဥပဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ပရော ကရောတီတိ န တဿ ဟောတိ, ကေဝလံ ပန အနိစ္စသင်္ခါတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နဓမ္မမတ္တမေဝ ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ သမ္မာပဋိပန္နဿ သဗ္ဗထာပိ ဒိဋ္ဌိမာနာဘာဝေါဝ ဒဿိတော။ တေန စ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ သံသာရသမတိက္ကမော ပကာသိတော ဟောတိ။

ဣဒါနိ ယော ဒိဋ္ဌိဂတေ အလ္လီနော, န သော သံသာရတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ကောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘မာနုပေတာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ မာနုပေတာ အယံ ပဇာတိ အယံ သဗ္ဗာပိ ဒိဋ္ဌိဂတိကသင်္ခါတာ ပဇာ သတ္တကာယော ‘‘မယှံ ဒိဋ္ဌိ သုန္ဒရာ, မယှံ အာဒါနော သုန္ဒရော’’တိ အတ္တနော ဂါဟဿ သံပဂ္ဂဟလက္ခဏေန မာနေန ဥပေတာ သမန္နာဂတာ။ မာနဂန္ထာ မာနဝိနိဗဒ္ဓါတိ တတော ဧဝ တေန အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ယထာ တံ ဒိဋ္ဌိံ န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, ဧဝံ အတ္တနော သန္တာနဿ ဂန္ထိတတ္တာ ဝိနိဗဒ္ဓတ္တာ စ မာနဂန္ထာ မာနဝိနိဗဒ္ဓါ။ ဒိဋ္ဌီသု သာရမ္ဘကထာ, သံသာရံ နာတိဝတ္တတီတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနဝသေန အတ္တနော ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသေန ပရေသံ ဒိဋ္ဌီသု သာရမ္ဘကထာ ဝိရောဓကထာ သံသာရနာယိကာနံ အဝိဇ္ဇာတဏှာနံ အပ္ပဟာနတော သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ, န အတိက္ကမတီတိ အတ္ထော။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သုဘူတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၇။ သတ္တမေ သုဘူတီတိ တဿ ထေရဿ နာမံ။ သော ဟိ အာယသ္မာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရော ကပ္ပသတသဟဿံ ဥပစိတပုညသမ္ဘာရော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဥဠာရဝိဘဝေ ဂဟပတိကုလေ ဥပ္ပန္နော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သံဝေဂဇာတော ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတာဓိကာရတ္တာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော န စိရဿေဝ ဆဠဘိညော ဇာတော, ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာယ ပန ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တိယာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ အရဏဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၂၀၁) အရဏဝိဟာရေ ဘဂဝတာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော။ သော ဧကဒိဝသံ သာယနှသမယံ ဒိဝါဋ္ဌာနတော ဝိဟာရင်္ဂဏံ ဩတိဏ္ဏော စတုပရိသမဇ္ဈေ ဘဂဝန္တံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဒေသနာပရိယောသာနေ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဘဂဝတော အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နော ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သုဘူတိ…ပေ… သမာပဇ္ဇိတွာ’’တိ။

တတ္ထ ဒုတိယဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ရူပါဝစရသမာဓိ သဗ္ဗောပိ အရူပါဝစရသမာဓိ အဝိတက္ကသမာဓိ ဧဝ။ ဣဓ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒကော အရဟတ္တဖလသမာဓိ ‘‘အဝိတက္ကသမာဓီ’’တိ အဓိပ္ပေတော။ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီဟိ ပဟီနာ မိစ္ဆာဝိတက္ကာ န တာဝ သုပ္ပဟီနာ အစ္စန္တပဟာနာဘာဝတော, အရိယမဂ္ဂေန ပန ပဟီနာ ဧဝ ပုန ပဟာနကိစ္စာဘာဝတော။ တသ္မာ အဂ္ဂမဂ္ဂပရိယောသာနဘူတော အရဟတ္တဖလသမာဓိ သဗ္ဗေသံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနံ ပဟာနန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝိသေသတော ‘‘အဝိတက္ကသမာဓီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, ပဂေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒကော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဓ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒကော အရဟတ္တဖလသမာဓိ ‘အဝိတက္ကသမာဓီ’တိ အဓိပ္ပေတော’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော သုဘူတိဿ သဗ္ဗမိစ္ဆာဝိတက္ကသဗ္ဗသံကိလေသပဟာနသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတွာ တဒတ္ထဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ယဿ ဝိတက္ကာ ဝိဓူပိတာတိ ယေန အရိယပုဂ္ဂလေန, ယဿ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလဿ ကာမဝိတက္ကာဒယော သဗ္ဗေပိ မိစ္ဆာဝိတက္ကာ ဝိဓူပိတာ အရိယမဂ္ဂဉာဏေန သန္တာပိတာ သမုစ္ဆိန္နာ။ အဇ္ဈတ္တံ သုဝိကပ္ပိတာ အသေသာတိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ သုဝိကပ္ပိတာ သုဋ္ဌု ဝိကပ္ပိတာ အသေသတော, ကိဉ္စိပိ အသေသေတွာ သုသမုစ္ဆိန္နာတိ အတ္ထော။ တံ သင်္ဂမတိစ္စ အရူပသညီတိ ဧတ္ထ န္တိ နိပါတမတ္တံ။ အထ ဝါ ဟေတုအတ္ထော တံသဒ္ဒေါ။ ယသ္မာ အနဝသေသေန မိစ္ဆာဝိတက္ကာ သမုစ္ဆိန္နာ, တသ္မာ ရာဂသင်္ဂါဒိကံ ပဉ္စဝိဓံ သင်္ဂံ, သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ကိလေသသင်္ဂံ အတိစ္စ အတိက္ကမိတွာ အတိက္ကမနဟေတု ရူပသဘာဝါဘာဝတော ရုပ္ပနသင်္ခါတဿ စ ဝိကာရဿ တတ္ထ အဘာဝတော နိဗ္ဗိကာရဟေတုဘာဝတော ဝါ ‘‘အရူပ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တာဟိ မဂ္ဂဖလသညာဟိ အရူပသညီ။ စတုယောဂါတိဂတောတိ ကာမယောဂေါ ဘဝယောဂေါ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ အဝိဇ္ဇာယောဂေါတိ စတ္တာရော ယောဂေ ယထာရဟံ စတူဟိပိ မဂ္ဂေဟိ အတိက္ကမိတွာ ဂတော။ န ဇာတု မေတီတိ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ဇာတု ဧကံသေနေဝ ပုနဗ္ဘဝါယ န ဧတိ, အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ တဿ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ‘‘န ဇာတိ မေတီ’’တိပိ ပဌန္တိ, သော ဧဝတ္ထော။ ဣတိ ဘဂဝါ အာယသ္မတော သုဘူတိဿ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိဝိဟာရံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဉ္စ အာရဗ္ဘ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဂဏိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၈။ အဋ္ဌမေ ဒွေ ပူဂါတိ ဒွေ ဂဏာ။ အညတရိဿာ ဂဏိကာယာတိ အညတရာယ နဂရသောဘိနိယာ။ သာရတ္တာတိ သုဋ္ဌု ရတ္တာ။ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ ကိလေသဝသေန ဗဒ္ဓစိတ္တာ။ ရာဇဂဟေ ကိရ ဧကသ္မိံ ဆဏဒိဝသေ ဗဟူ ဓုတ္တပုရိသာ ဂဏဗန္ဓနေန ဝိစရန္တာ ဧကမေကဿ ဧကမေကံ ဝေသိံ အာနေတွာ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ ဆဏကီဠံ ကီဠိံသု။ တတော ပရမ္ပိ ဒွေ တယော ဆဏဒိဝသေ တံ တံယေဝ ဝေသိံ အာနေတွာ ဆဏကီဠံ ကီဠိံသု။ အထာပရသ္မိံ ဆဏဒိဝသေ အညေပိ ဓုတ္တာ တထေဝ ဆဏကီဠံ ကီဠိတုကာမာ ဝေသိယော အာနေန္တာ ပုရိမဓုတ္တေဟိ ပုဗ္ဗေ အာနီတံ ဧကံ ဝေသိံ အာနေန္တိ။ ဣတရေ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ အမှာကံ ပရိဂ္ဂဟော’’တိ အာဟံသု။ တေပိ တထေဝ အာဟံသု။ ‘‘ဧဝံ အမှာကံ ပရိဂ္ဂဟော, အမှာကံ ပရိဂ္ဂဟော’’တိ ကလဟံ ဝဍ္ဎေတွာ ပါဏိပ္ပဟာရာဒီနိ အကံသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇဂဟေ ဒွေ ပူဂါ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥပက္ကမန္တီတိ ပဟရန္တိ။ မရဏမ္ပိ နိဂစ္ဆန္တီတိ ဗလဝူပက္ကမေဟိ မရဏံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, ဣတရေပိ မရဏမတ္တံ မရဏပ္ပမာဏဒုက္ခံ ပါပုဏန္တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ကာမေသု ဂေဓံ ဝိဝါဒမူလံ သဗ္ဗာနတ္ထမူလန္တိ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ အန္တဒွယေ စ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ အာဒီနဝါနိသံသဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ယဉ္စ ပတ္တန္တိ ယံ ရူပါဒိပဉ္စကာမဂုဏဇာတံ ပတ္တံ ‘‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ ဒိဋ္ဌိံ ပုရက္ခတွာ ဝါ အပုရက္ခတွာ ဝါ ဧတရဟိ လဒ္ဓံ အနုဘုယျမာနံ။ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗန္တိ ယဉ္စ ကာမဂုဏဇာတမေဝ ‘‘ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ကာမာ, ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ ကာမာ, အာသေဝိတဗ္ဗာ ကာမာ, ပဋိသေဝိတဗ္ဗာ ကာမာ, ယော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, သော လောကံ ဝဍ္ဎေတိ, ယော လောကံ ဝဍ္ဎေတိ, သော ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ တံ အနိဿဇ္ဇိတွာ ကတေန ကမ္မုနာ အနာဂတေ ပတ္တဗ္ဗံ အနုဘဝိတဗ္ဗဉ္စ။ ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏန္တိ ဧတံ ဥဘယံ ပတ္တံ ပတ္တဗ္ဗဉ္စ ရာဂရဇာဒီဟိ အနုကိဏ္ဏံ။ သမ္ပတ္တေ ဟိ ဝတ္ထုကာမေ အနုဘဝန္တော ရာဂရဇေန ဝေါကိဏ္ဏော ဟောတိ, တတ္ထ ပန သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဖလေ အာယတိံ အာပန္နေ ဒေါမနဿုပ္ပတ္တိယာ ဒေါသရဇေန ဝေါကိဏ္ဏော ဟောတိ, ဥဘယတ္ထာပိ မောဟရဇေန ဝေါကိဏ္ဏော ဟောတိ။ ကဿ ပနေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏန္တိ အာဟ – ‘‘အာတုရဿာနုသိက္ခတော’’တိ ကာမပတ္ထနာဝသေန ကိလေသာတုရဿ, တဿ စ ဖလေန ဒုက္ခာတုရဿ စ ဥဘယတ္ထာပိ ပဋိကာရာဘိလာသာယ ကိလေသဖလေ အနုသိက္ခတော။

တထာ ယဉ္စ ပတ္တန္တိ ယံ အစေလကဝတာဒိဝသေန ပတ္တံ အတ္တပရိတာပနံ။ ယဉ္စ ပတ္တဗ္ဗန္တိ ယံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနဟေတု အပါယေသု ပတ္တဗ္ဗံ ဖလံ။ ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏန္တိ တဒုဘယံ ဒုက္ခရဇာနုကိဏ္ဏံ။ အာတုရဿာတိ ကာယကိလမထေန ဒုက္ခာတုရဿ။ အနုသိက္ခတောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ, တဿာ သမာဒါယကေ ပုဂ္ဂလေ စ အနုသိက္ခတော။

ယေ စ သိက္ခာသာရာတိ ယေဟိ ယထာသမာဒိန္နံ သီလဗ္ဗတာဒိသင်္ခါတံ သိက္ခံ သာရတော ဂဟေတွာ ‘‘ဣမိနာ သံသာရသုဒ္ဓီ’’တိ ကထိတာ။ တေနာဟ – သီလဗ္ဗတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဥပဋ္ဌာနသာရာတိ။ တတ္ထ ယံ ‘‘န ကရောမီ’’တိ ဩရမတိ, တံ သီလံ, ဝိသဘောဇနကိစ္ဆာစရဏာဒိကံ ဝတံ, သာကဘက္ခတာဒိဇီဝိကာ ဇီဝိတံ, မေထုနဝိရတိ ဗြဟ္မစရိယံ, ဧတေသံ အနုတိဋ္ဌနံ ဥပဋ္ဌာနံ, ဘူတပိဏ္ဍကပရိဘဏ္ဍာဒိဝသေန ခန္ဓဒေဝသိဝါဒိပရိစရဏံ ဝါ ဥပဋ္ဌာနံ, ဧဝမေတေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ သီလာဒီဟိ သံသာရသုဒ္ဓိ ဟောတီတိ တာနိ သာရတော ဂဟေတွာ ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ သိက္ခာသာရာ သီလဗ္ဗတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ‘‘ဥပဋ္ဌာနသာရာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယမေကော အန္တောတိ အယံ သီလဗ္ဗတပရာမာသဝသေန အတ္တကိလမထာနုယောဂသင်္ခါတော မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ ဥပ္ပထဘူတော လာမကဋ္ဌေန စ ဧကော အန္တော။ အယံ ဒုတိယော အန္တောတိ အယံ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ကာမေသု ပါတဗျတာပတ္တိသင်္ခါတော ဒုတိယော ဝုတ္တနယေန အန္တော။

ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာတိ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ စ ဣတိ ဧတေ ဥဘော အန္တာ။ တေ စ ခေါ ဧတရဟိ ပတ္တေ, အာယတိံ ပတ္တဗ္ဗေ စ ကိလေသဒုက္ခရဇာနုကိဏ္ဏေ ကာမဂုဏေ အတ္တပရိတာပနေ စ အလ္လီနေဟိ ကိလေသဒုက္ခာတုရာနံ အနုသိက္ခန္တေဟိ, သယဉ္စ ကိလေသဒုက္ခာတုရေဟိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လာမကာ ဥပ္ပထဘူတာ စာတိ အန္တာ။ ကဋသိဝဍ္ဎနာတိ အန္ဓပုထုဇ္ဇနေဟိ အဘိကင်္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန ကဋသိသင်္ခါတာနံ တဏှာအဝိဇ္ဇာနံ အဘိဝဍ္ဎနာ။ ကဋသိယော ဒိဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎေန္တီတိ တာ ပန ကဋသိယော နာနပ္ပကာရဒိဋ္ဌိံ ဝဍ္ဎေန္တိ။ ဝတ္ထုကာမေသု အဿာဒါနုပဿိနော ဟိ တေ ပဇဟိတုံ အသက္ကောန္တဿ တဏှာအဝိဇ္ဇာသဟကာရီကာရဏံ လဘိတွာ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၂၂၁၊ ဝိဘ။ ၉၃၈) နတ္ထိကဒိဋ္ဌိံ အကိရိယဒိဋ္ဌိံ အဟေတုကဒိဋ္ဌိဉ္စ ဂဏှာပေန္တိ, အတ္တပရိတာပနံ အနုယုတ္တဿ ပန အဝိဇ္ဇာတဏှာသဟကာရီကာရဏံ လဘိတွာ ‘‘သီလေန သုဒ္ဓိ ဝတေန သုဒ္ဓီ’’တိအာဒိနာ အတ္တသုဒ္ဓိအဘိလာသေန သီလဗ္ဗတပရာမာသဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာပေန္တိ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပန တေသံ ပစ္စယဘာဝေါ ပါကဋောယေဝ။ ဧဝံ အန္တဒွယူပနိဿယေန တဏှာအဝိဇ္ဇာနံ ဒိဋ္ဌိဝဍ္ဎကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကေစိ ပန ‘‘ကဋသီတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝဒန္တိ။ တေသံ ယဒဂ္ဂေန တတော အန္တဒွယတော သံသာရသုဒ္ဓိ န ဟောတိ, တဒဂ္ဂေန တေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ အဘိဝဍ္ဎေတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အပရေ ပန ‘‘ကဋသိဝဍ္ဎနာ’’တိ ပဒဿ ‘‘အပရာပရံ ဇရာမရဏေဟိ သိဝထိကဝဍ္ဎနာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ တေဟိပိ အန္တဒွယဿ သံသာရသုဒ္ဓိဟေတုဘာဝါဘာဝေါယေဝ ဝုတ္တော, ကဋသိယာ ပန ဒိဋ္ဌိဝဍ္ဎနကာရဏဘာဝေါ ဝတ္တဗ္ဗော။

ဧတေ တေ ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယာတိ တေ ဧတေ ယထာဝုတ္တေ ဥဘောပိ အန္တေ အဇာနိတွာ ‘‘ဣမေ အန္တာ တေ စ ဧဝံဂဟိတာ ဧဝံအနုဋ္ဌိတာ ဧဝံဂတိကာ ဧဝံအဘိသမ္ပရာယာ’’တိ ဧဝံ အဇာနနဟေတု အဇာနနကာရဏာ။ ‘‘ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ’’တိအာဒီသု (ပု။ ပ။ ၂၀၈၊ အ။ နိ။ ၉။၄၃) ဝိယဿ ဟေတုအတ္ထတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဩလီယန္တိ ဧကေတိ ဧကေ ကာမသုခါနုယောဂဝသေန သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇန္တိ။ အတိဓာဝန္တိ ဧကေတိ ဧကေ အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အတိက္ကမန္တိ။ ကာမသုခမနုယုတ္တာ ဟိ ဝီရိယဿ အကရဏတော ကောသဇ္ဇဝသေန သမ္မာပဋိပတ္တိတော သင်္ကောစမာပန္နတာ ဩလီယန္တိ နာမ, အတ္တပရိတာပနမနုယုတ္တာ ပန ကောသဇ္ဇံ ပဟာယ အနုပါယေန ဝီရိယာရမ္ဘံ ကရောန္တာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အတိက္ကမနတော အတိဓာဝန္တိ နာမ, တဒုဘယံ ပန တတ္ထ အာဒီနဝါဒဿနတော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယ ဩလီယန္တိ ဧကေ အတိဓာဝန္တိ ဧကေ’’တိ။ တတ္ထ တဏှာဘိနန္ဒနဝသေန ဩလီယန္တိ, ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဝသေန အတိဓာဝန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အထ ဝါ သဿတာဘိနိဝေသဝသေန ဩလီယန္တိ ဧကေ, ဥစ္ဆေဒါဘိနိဝေသဝသေန အတိဓာဝန္တိ ဧကေ။ ဂေါသီလာဒိဝသေန ဟိ အတ္တပရိတာပနမနုယုတ္တာ ဧကစ္စေ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဝါ ဝတေန ဝါ တပေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယေန ဝါ ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ, တတ္ထ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော အဝိပရိဏာမဓမ္မော သဿတိသမံ တထေဝ ဌဿာမီ’’တိ သဿတဒဿနံ အဘိနိဝိသန္တာ သံသာရေ ဩလီယန္တိ နာမ, ကာမသုခမနုယုတ္တာ ပန ဧကစ္စေ ယံကိဉ္စိ ကတွာ ဣန္ဒြိယာနိ သန္တပ္ပေတုကာမာ လောကာယတိကာ ဝိယ တဒနုဂုဏံ ဥစ္ဆေဒဒဿနံ အဘိနိဝိသန္တာ အနုပါယေန ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒဿ ပရိယေသနတော အတိဓာဝန္တိ နာမ။ ဧဝံ သဿတုစ္ဆေဒဝသေနပိ ဩလီယနာတိဓာဝနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

ယေ စ ခေါ တေ အဘိညာယာတိ ယေ စ ခေါ ပန အရိယပုဂ္ဂလာ တေ ယထာဝုတ္တေ ဥဘော အန္တေ ‘‘ဣမေ အန္တာ ဧဝံဂဟိတာ ဧဝံအနုဋ္ဌိတာ ဧဝံဂတိကာ ဧဝံအဘိသမ္ပရာယာ’’တိ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတွာ မဇ္ဈိမပဋိပဒံ သမ္မာပဋိပန္နာ, တာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ။ တတြ စ နာဟေသုန္တိ တတြ တသ္မိံ အန္တဒွယေ ပတိတာ န အဟေသုံ, တံ အန္တဒွယံ ပဇဟိံသူတိ အတ္ထော။ တေန စ နာမညိံသူတိ တေန အန္တဒွယပဟာနေန ‘‘မမ ဣဒံ အန္တဒွယပဟာနံ, အဟံ အန္တဒွယံ ပဟာသိံ, ဣမိနာ အန္တဒွယပဟာနေန သေယျော’’တိအာဒိနာ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနမညနာဝသေန န အမညိံသု သဗ္ဗမညနာနံ သမ္မဒေဝ ပဟီနတ္တာ။ ဧတ္ထ စ အဂ္ဂဖလေ ဌိတေ အရိယပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ‘‘တတြ စ နာဟေသုံ, တေန စ နာမညိံသူ’’တိ အတီတကာလဝသေန အယံ ဒေသနာ ပဝတ္တာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန အဓိပ္ပေတေ ဝတ္တမာနကာလဝသေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ ဝဋ္ဋံ တေသံ နတ္ထိ ပညာပနာယာတိ ယေ ဧဝံ ပဟီနသဗ္ဗမညနာ ဥတ္တမပုရိသာ, တေသံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗုတာနံ ကမ္မဝိပါကကိလေသဝသေန တိဝိဓမ္ပိ ဝဋ္ဋံ နတ္ထိ ပညာပနာယ, ဝတ္တမာနက္ခန္ဓဘေဒတော ဥဒ္ဓံ အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ အပညတ္တိကဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥပါတိဓာဝန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၉။ နဝမေ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ရတ္တိယံ အန္ဓကာရေ မဟာတိမိသာယံ။ ရတ္တီပိ ဟိ အန္ဓကာရဝိရဟိတာ ဟောတိ, ယာ ပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိ ဇုဏှောဘာသိတာ။ အန္ဓကာရောပိ ‘‘တိမိသာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိရဟိတေ ဒေဝေ။ မဟန္ဓကာရော ဟိ ‘‘တိမိသာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အယံ ပန အမာဝသီ ရတ္တိ ဒေဝေါ စ မေဃပဋလသဉ္ဆန္နော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယန္တိ ရတ္တိယာ အန္ဓကာရေ မဟာတိမိသာယ’’န္တိ။ အဗ္ဘောကာသေတိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ ဝိဟာရင်္ဂဏေ။ တေလပ္ပဒီပေသု ဈာယမာနေသူတိ တေလပဇ္ဇောတေသု ဇလမာနေသု။

နနု စ ဘဂဝတော ဗျာမပ္ပဘာ ပကတိယာ ဗျာမမတ္တပ္ပဒေသံ အဘိဗျာပေတွာ စန္ဒိမသူရိယာလောကံ အဘိဘဝိတွာ ဃနဗဟလံ ဗုဒ္ဓါလောကံ ဝိဿဇ္ဇေန္တီ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ တိဋ္ဌတိ, ကာယပ္ပဘာပိ နီလပီတာဒိဝသေန ဆဗ္ဗဏ္ဏဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပကတိယာဝ သမန္တတော အသီတိဟတ္ထပ္ပဒေသံ ဩဘာသေန္တီ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါလောကေနေဝ ဧကောဘာသဘူတေ ဘဂဝတော နိသိန္နောကာသေ ပဒီပကရဏေ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ? သစ္စံ နတ္ထိ, တထာပိ ပုညတ္ထိကာ ဥပါသကာ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပူဇာကရဏတ္ထံ ဒေဝသိကံ တေလပ္ပဒီပံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – သာမညဖလေပိ ‘‘ဧတေ မဏ္ဍလမာလေ ဒီပါ ဈာယန္တီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၅၉)။ ‘‘ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ တဿာ ရတ္တိယာ သဘာဝကိတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ဘဂဝတော နိသိန္နောကာသဿ အန္ဓကာရဘာဝတော။ ပူဇာကရဏတ္ထမေဝ ဟိ တဒါပိ ဥပါသကေဟိ ပဒီပါ ကာရိတာ။

တသ္မိဉှိ ဒိဝသေ သာဝတ္ထိဝါသိနော ဗဟူ ဥပါသကာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒိယိတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ မဟာဒါနာနိ ပဝတ္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟာနိ ဂန္တွာ သယမ္ပိ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုဒ္ဓဝတ္ထနိဝတ္ထာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ကေစိ မနောဘာဝနီယေ ဘိက္ခူ ပယိရုပါသန္တာ ကေစိ ယောနိသောမနသိကရောန္တာ ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေသုံ။ တေ သာယနှသမယေ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္ထရိ ဓမ္မသဘာမဏ္ဍပတော ပဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိသမီပေ အဇ္ဈောကာသေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နေ, ဘိက္ခုသံဃေ စ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသန္တေ ဥပေါသထဝိသောဓနတ္ထဉ္စေဝ ယောနိသောမနသိကာရပရိဗြူဟနတ္ထဉ္စ နဂရံ အဂန္တွာ ဝိဟာရေယေဝ ဝသိတုကာမာ ဩဟီယိံသု။ အထ တေ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ပူဇာကရဏတ္ထံ ဗဟူ တေလပ္ပဒီပေ အာရောပေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ စ အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဘိက္ခူနံ ပရိယန္တေ နိသိန္နာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ, ‘‘ဘန္တေ, ဣမေ တိတ္ထိယာ နာနာဝိဓာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရန္တိ, တထာ ဝေါဟရန္တာ စ ကဒါစိ သဿတံ, ကဒါစိ အသဿတံ, ဥစ္ဆေဒါဒီသု အညတရန္တိ ဧကသ္မိံယေဝ အဋ္ဌတွာ နဝနဝါနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’န္တိ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တိ ဥမ္မတ္တကသဒိသာ, တေသံ တထာ အဘိနိဝိဋ္ဌာနံ ကာ ဂတိ, ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ။ တေန စ သမယေန ဗဟူ ပဋင်္ဂပါဏကာ ပတန္တာ ပတန္တာ တေသု တေလပ္ပဒီပေသု နိပတန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ အဓိပါတကာ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ အဓိပါတကာတိ ပဋင်္ဂပါဏကာ, ယေ ‘‘သလဘာ’’တိပိ ဝုစ္စန္တိ။ တေ ဟိ ဒီပသိခံ အဓိပတနတော ‘‘အဓိပါတကာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ။ အာပါတပရိပါတန္တိ အာပါတံ ပရိပါတံ, အာပတိတွာ အာပတိတွာ ပရိပတိတွာ ပရိပတိတွာ, အဘိမုခပါတဉ္စေဝ ပရိဗ္ဘမိတွာ ပါတဉ္စ ကတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘အာပါထေ ပရိပါတ’’န္တိ ကေစိ ပဌန္တိ, အာပါထေ ပဒီပဿ အတ္တနော အာပါထဂမနေ သတိ ပရိပတိတွာ ပရိပတိတွာတိ အတ္ထော။ အနယန္တိ အဝဍ္ဎိံ ဒုက္ခံ။ ဗျသနန္တိ ဝိနာသံ။ ပုရိမပဒေန ဟိ မရဏမတ္တံ ဒုက္ခံ, ပစ္ဆိမပဒေန မရဏံ တေသံ ဒီပေတိ။ တတ္ထ ကေစိ ပါဏကာ သဟ ပတနေန မရိံသု, ကေစိ မရဏမတ္တံ ဒုက္ခံ အာပဇ္ဇိံသု။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အဓိပါတကပါဏကာနံ အတ္တဟိတံ အဇာနန္တာနံ အတ္တုပက္ကမဝသေန နိရတ္ထကဗျသနာပတ္တိံ ဝိဒိတွာ တေသံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသေန အနယဗျသနာပတ္တိဒီပကံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဥပါတိဓာဝန္တိ န သာရမေန္တီတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိအာဒိဘေဒံ သာရံ န ဧန္တိ, စတုသစ္စာဘိသမယဝသေန န အဓိဂစ္ဆန္တိ။ တသ္မိံ ပန သဥပါယေ သာရေ တိဋ္ဌန္တေယေဝ ဝိမုတ္တာဘိလာသာယ တံ ဥပေန္တာ ဝိယ ဟုတွာပိ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသေန အတိဓာဝန္တိ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ‘‘နိစ္စံ သုဘံ သုခံ အတ္တာ’’တိ အဘိနိဝိသိတွာ ဂဏှန္တာတိ အတ္ထော။ နဝံ နဝံ ဗန္ဓနံ ဗြူဟယန္တီတိ တထာ ဂဏှန္တာ စ တဏှာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ နဝံ နဝံ ဗန္ဓနံ ဗြူဟယန္တိ ဝဍ္ဎယန္တိ။ ပတန္တိ ပဇ္ဇောတမိဝါဓိပါတကာ, ဒိဋ္ဌေ သုတေ ဣတိဟေကေ နိဝိဋ္ဌာတိ ဧဝံ တဏှာဒိဋ္ဌိဗန္ဓနေဟိ ဗဒ္ဓတ္တာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဒိဋ္ဌေ အတ္တနာ စက္ခုဝိညာဏေန ဒိဋ္ဌိဒဿနေနေဝ ဝါ ဒိဋ္ဌေ အနုဿဝူပလဗ္ဘမတ္တေနေဝ စ သုတေ ‘‘ဣတိဟ ဧကန္တတော ဧဝမေတ’’န္တိ နိဝိဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသေန ‘‘သဿတ’’န္တိအာဒိနာ အဘိနိဝိဋ္ဌာ, ဧကန္တဟိတံ ဝါ နိဿရဏံ အဇာနန္တာ ရာဂါဒီဟိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တံ ဘဝတ္တယသင်္ခါတံ အင်္ဂါရကာသုံယေဝ ဣမေ ဝိယ အဓိပါတကာ ဣမံ ပဇ္ဇောတံ ပတန္တိ, န တတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ကောန္တီတိ အတ္ထော။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၀။ ဒသမေ ယာဝကီဝန္တိ ယတ္တကံ ကာလံ။ ယတောတိ ယဒါ, ယတော ပဋ္ဌာယ, ယသ္မိံ ကာလေတိ ဝါ အတ္ထော။ ဧဝမေတံ, အာနန္ဒာတိ, အာနန္ဒ, တထာဂတေ ဥပ္ပန္နေ တထာဂတဿ တထာဂတသာဝကာနံယေဝ စ လာဘသက္ကာရော အဘိဝဍ္ဎတိ, တိတ္ထိယာ ပန နိတ္တေဇာ ဝိဟတပ္ပဘာ ပဟီနလာဘသက္ကာရာ ဟောန္တီတိ ယံ တယာ ဝုတ္တံ, ဧတံ ဧဝံ, န ဧတဿ အညထာဘာဝေါ။ စက္ကဝတ္တိနော ဟိ စက္ကရတနဿ ပါတုဘာဝေန လောကော စက္ကရတနံ မုဉ္စိတွာ အညတ္ထ ပူဇာသက္ကာရသမ္မာနံ န ပဝတ္တေတိ, စက္ကရတနမေဝ ပန သဗ္ဗော လောကော သဗ္ဗဘာဝေဟိ သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ။ ဣတိ ဝဋ္ဋာနုသာရိပုညမတ္တနိဿန္ဒဿပိ တာဝ မဟန္တော အာနုဘာဝေါ, ကိမင်္ဂံ ပန ဝိဝဋ္ဋာနုသာရိပုညဖလူပတ္ထမ္ဘဿ အနန္တာပရိမေယျဂုဏဂဏာဓာရဿ ဗုဒ္ဓရတနဿ ဓမ္မရတနဿ သံဃရတနဿ စာတိ ဒဿေတိ။

ဘဂဝါ ဟိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကော အနုက္ကမေန လောကေ ဧကသဋ္ဌိယာ အရဟန္တေသု ဇာတေသု သဋ္ဌိ အရဟန္တေ ဇနပဒစာရိကာယ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဥရုဝေလံ ပတွာ ဥရုဝေလကဿပပ္ပမုခေ သဟဿဇဋိလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော လဋ္ဌိဝနုယျာနေ နိသီဒိတွာ ဗိမ္ဗိသာရပ္ပမုခါနံ အင်္ဂမဂဓဝါသီနံ ဒွါဒသ နဟုတာနိ သာသနေ ဩတာရေတွာ ယဒါ ရာဇဂဟေ ဝိဟာသိ, တတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ ယထာ ယထာ ဥပရူပရိ ဥဠာရလာဘသက္ကာရော အဘိဝဍ္ဎတိ, တထာ တထာ သဗ္ဗတိတ္ထိယာနံ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိ ဧဝ။

အထေကဒိဝသံ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဘဂဝတော စ အရိယသံဃဿ စ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော ‘‘ကထံ နု ခေါ တိတ္ထိယာန’’န္တိ တေသံ ပဋိပတ္တိံ အာဝဇ္ဇေသိ။ အထဿ နေသံ သဗ္ဗထာပိ ဒုပ္ပဋိပတ္တိယေဝ ဥပဋ္ဌာသိ။ သော ‘‘ဧဝံမဟာနုဘာဝေ နာမ ပုညူပနိဿယဿ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိယာ စ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ, အရိယသံဃေ စ ဓရန္တေ ကထံ ဣမေ အညတိတ္ထိယာ ဧဝံ ဒုပ္ပဋိပန္နာ အကတပုညာ ဝရာကာ လာဘိနော သက္ကတာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ တိတ္ထိယာနံ လာဘသက္ကာရဟာနိံ နိဿာယ ကာရုညံ ဥပ္ပါဒေတွာ အထ အတ္တနော ပရိဝိတက္ကံ ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ, ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ စ တံ, ‘‘အာနန္ဒ, တယာ မိစ္ဆာ ပရိဝိတက္ကိတ’’န္တိ အဝတွာ သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသံ ဂီဝံ ဥန္နာမေတွာ သုပုပ္ဖိတသတပတ္တသဿိရိကံ မဟာမုခံ အဘိပ္ပသန္နတရံ ကတွာ ‘‘ဧဝမေတံ, အာနန္ဒာ’’တိ သမ္ပဟံသိတွာ ‘‘ယာဝကီဝဉ္စာ’’တိအာဒိနာ တဿ ဝစနံ ပစ္စနုမောဒိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော…ပေ… ဘိက္ခုသံဃော စာ’’တိ။ အထ ဘဂဝါ တဿံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အတီတေပိ မယိ အနုပ္ပန္နေ ဧကစ္စေ နီစဇနာ သမ္မာနံ လဘိတွာ မမ ဥပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဟတလာဘသက္ကာရာ အဟေသုန္တိ ဗာဝေရုဇာတကံ (ဇာ။ ၁။၄။၁၅၃ အာဒယော) ကထေသိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ တာဝ သက္ကာရသမ္မာနော ယာဝ န သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တေသံ ပန ဥပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ တေ ဟတလာဘသက္ကာရာ နိပ္ပဘာ နိတ္တေဇာဝ ဟောန္တိ, ဒုပ္ပဋိပတ္တိယာ ဒုက္ခတော စ န မုစ္စန္တီတိ ဧတမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဩဘာသတိ တာဝ သော ကိမီတိ သော ခဇ္ဇူပနကကိမိ တာဝဒေဝ ဩဘာသတိ ဇောတတိ ဒိဗ္ဗတိ။ ယာဝ န ဥန္နမတေ ပဘင်္ကရောတိ တီသုပိ မဟာဒီပေသု ဧကက္ခဏေ အာလောကကရဏေန ‘‘ပဘင်္ကရော’’တိ လဒ္ဓနာမော သူရိယော ယာဝ န ဥဂ္ဂမတိ န ဥဒေတိ။ အနုဂ္ဂတေ ဟိ သူရိယေ လဒ္ဓေါကာသာ ခဇ္ဇူပနကာ ဝိပရိဝတ္တမာနာပိ ကဏ္ဋကဖလသဒိသာ တမသိ ဝိဇ္ဇောတန္တိ။ သ ဝေရောစနမှိ ဥဂ္ဂတေ, ဟတပ္ပဘော ဟောတိ န စာပိ ဘာသတီတိ သမန္တတော အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ကိရဏသဟဿေန ဝိရောစနသဘာဝတာယ ဝေရောစနနာမကေ အာဒိစ္စေ ဥဋ္ဌိတေ သော ခဇ္ဇူပနကော ဟတပ္ပဘော နိတ္တေဇော ကာဠကော ဟောတိ, ရတ္တန္ဓကာရေ ဝိယ န ဘာသတိ န ဒိဗ္ဗတိ။

ဧဝံ ဩဘာသိတမေဝ တက္ကိကာနန္တိ ယထာ တေန ခဇ္ဇူပနကေန သူရိယုဂ္ဂမနတော ပုရေယေဝ ဩဘာသိတံ ဟောတိ, ဧဝံ တက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ ပရိကပ္ပနမတ္တေန ဒိဋ္ဌီနံ ဂဟဏတော ‘‘တက္ကိကာ’’တိ လဒ္ဓနာမေဟိ တိတ္ထိယေဟိ ဩဘာသိတံ အတ္တနော သမယတေဇေန ဒီပေတွာ အဓိဋ္ဌိတံ တာဝ, ယာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ။ န တက္ကိကာ သုဇ္ဈန္တိ န စာပိ သာဝကာတိ ယဒါ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ န သုဇ္ဈန္တိ န သောဘန္တိ, န စာပိ တေသံ သာဝကာ သောဘန္တိ, အညဒတ္ထု ဝိဟတသောဘာ ရတ္တိခိတ္တာ ဝိယ သရာ န ပညာယန္တေဝ။ အထ ဝါ ယာဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝဒေဝ တက္ကိကာနံ ဩဘာသိတံ အတ္တနော သမယေန ဇောတနံ ဗာလလာပနံ, န တတော ပရံ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ န တက္ကိကာ သုဇ္ဈန္တိ, န စာပိ သာဝကာ။ တေ ဟိ ဒုရက္ခာတဓမ္မဝိနယာ သမ္မာပဋိပတ္တိရဟိတာ န သံသာရတော သုဇ္ဈန္တိ အနိယျာနိကသာသနတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘ဒုဒ္ဒိဋ္ဌီ န ဒုက္ခာ ပမုစ္စရေ’’တိ။ တက္ကိကာ ဟိ အယာထာဝလဒ္ဓိကတာယ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌိနော မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌဒိဋ္ဌိကာ ဝိပရီတဒဿနာ တံ ဒိဋ္ဌိံ အနိဿဇ္ဇိတွာ သံသာရဒုက္ခတော န ကဒါစိပိ မုစ္စန္တီတိ။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ ဇစ္စန္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၇။ စူဠဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁။ စူဠဝဂ္ဂဿ ပဌမေ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယန္တိ ဧတ္ထ ဘဒ္ဒိယောတိ တဿ အာယသ္မတော နာမံ, ကာယဿ ပန ရဿတ္တာ ‘‘လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော’’တိ နံ သဉ္ဇာနန္တိ။ သော ကိရ သာဝတ္ထိဝါသီ ကုလပုတ္တော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ရူပေန အပါသာဒိကော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဩကောဋိမကော။ သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထရိ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ။ တဒါ သေက္ခာ ဘိက္ခူ ယေဘုယျေန အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစန္တိ, ဓမ္မဒေသနံ ယာစန္တိ, ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ။ သော တေသံ အဓိပ္ပါယံ ပူရေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတိ, ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ။ တေ ဃဋေန္တာ ဝါယမန္တာ အပ္ပေကစ္စေ သကဒါဂါမိဖလံ, အပ္ပေကစ္စေ အနာဂါမိဖလံ, အပ္ပေကစ္စေ အရဟတ္တံ, အပ္ပေကစ္စေ တိဿော ဝိဇ္ဇာ, အပ္ပေကစ္စေ ဆဠဘိညာ, အပ္ပေကစ္စေ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ အဓိဂစ္ဆန္တိ။ တေ ဒိသွာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယောပိ သေခေါ သမာနော ကာလံ ဉတွာ အတ္တနော စိတ္တကလ္လတဉ္စ သလ္လေခဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဓမ္မသေနာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော သမ္မောဒမာနော ဓမ္မဒေသနံ ယာစိ။ သောပိဿ အဇ္ဈာသယဿ အနုရူပံ ကထံ ကထေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အနေကပရိယာယေန ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတီ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ အနေကပရိယာယေနာတိ ‘‘ဣတိပိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ, ဣတိပိ ဒုက္ခာ, ဣတိပိ အနတ္တာ’’တိ ဧဝံ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ။ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယာဒိပကာသနိယာ ဓမ္မိယာ ကထာယ။ သန္ဒဿေတီတိ တာနိယေဝ အနိစ္စာဒိလက္ခဏာနိ ဥဒယဗ္ဗယာဒိကေ စ သမ္မာ ဒဿေတိ, ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဒဿေတိ။ သမာဒပေတီတိ တတ္ထ လက္ခဏာရမ္မဏိကံ ဝိပဿနံ သမ္မာ အာဒပေတိ, ယထာ ဝီထိပဋိပန္နာ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ ဂဏှာပေတိ။ သမုတ္တေဇေတီတိ ဝိပဿနာယ အာရဒ္ဓါယ သင်္ခါရာနံ ဥဒယဗ္ဗယာဒီသု ဥပဋ္ဌဟန္တေသု ယထာကာလံ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမုပေက္ခဏေဟိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနုပဝတ္တနေန ဘာဝနံ မဇ္ဈိမံ ဝီထိံ ဩတာရေတွာ ယထာ ဝိပဿနာဉာဏံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ, ဧဝံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝိသဒဘာဝကရဏေန ဝိပဿနာစိတ္တံ သမ္မာ ဥတ္တေဇေတိ, ဝိသဒါပနဝသေန ဝေါဒပေတိ။ သမ္ပဟံသေတီတိ တထာ ပဝတ္တိယမာနာယ ဝိပဿနာယ သမပ္ပဝတ္တဘာဝနာဝသေန စေဝ ဥပရိလဒ္ဓဗ္ဗဘာဝနာဗလေန စ စိတ္တံ သမ္မာ ပဟံသေတိ, လဒ္ဓဿာဒဝသေန ဝါ သုဋ္ဌု တောသေတိ။ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စီတိ ယထာ ယထာ ဓမ္မသေနာပတိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, တထာ တထာ တထလက္ခဏံ ဝိပဿန္တဿ ထေရဿ စ ဒေသနာနုဘာဝေန, အတ္တနော စ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏေ အနုပဝတ္တန္တေ ကာမာသဝါဒီသု ကဉ္စိ အာသဝံ အဂ္ဂဟေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာဝ အနဝသေသတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ, အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆာကာသီတိ အတ္ထော။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယဿ အညာရာဓနသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဥဒ္ဓန္တိ ရူပဓာတုယာ အရူပဓာတုယာ စ။ အဓောတိ ကာမဓာတုယာ။ သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ သင်္ခါရဂတေ။ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိယာ အပရဘာဂေ သမုစ္ဆေဒပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တီဟိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဝိမုတ္တော။ ဧတ္ထ စ ဥဒ္ဓံ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ ဧတေန ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနပဟာနံ ဒဿေတိ။ အဓော ဝိပ္ပမုတ္တောတိ ဧတေန ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနပဟာနံ။ သဗ္ဗဓိ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ ဧတေန အဝသိဋ္ဌသဗ္ဗာကုသလပဟာနံ ဒဿေတိ။ အထ ဝါ ဥဒ္ဓန္တိ အနာဂတကာလဂ္ဂဟဏံ။ အဓောတိ အတီတကာလဂ္ဂဟဏံ။ ဥဘယဂ္ဂဟဏေနေဝ တဒုဘယပဋိသံယုတ္တတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ ဂဟိတော ဟောတိ, တတ္ထ အနာဂတကာလဂ္ဂဟဏေန အနာဂတက္ခန္ဓာယတနဓာတုယော ဂဟိတာ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗဓီတိ ကာမဘေဒါဒိကေ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အနာဂတော အတီတော ပစ္စုပ္ပန္နောတိ ဧဝံ တိယဒ္ဓသင်္ဂဟိတေ သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ ဝိပ္ပမုတ္တောတိ။

အယံဟမသ္မီတိ အနာနုပဿီတိ ယော ဧဝံ ဝိပ္ပမုတ္တော, သော ရူပဝေဒနာဒီသု ‘‘အယံ နာမ ဓမ္မော အဟမသ္မီ’’တိ ဒိဋ္ဌိမာနမညနာဝသေန ဧဝံ နာနုပဿတိ။ တဿ တထာ ဒဿနေ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ အထ ဝါ အယံဟမသ္မီတိ အနာနုပဿီတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တာယ ဝိမုတ္တိယာ အဓိဂမုပါယဒီပနံ။ တိယဒ္ဓသင်္ဂဟိတေ တေဘူမကေ သင်္ခါရေ ‘‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ပဝတ္တနသဘာဝါယ မညနာယ အနဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ‘‘နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေ သော အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ယာ ပုဗ္ဗဘာဂဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ, သာ ဝိမုတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနံ။ ဧဝံ ဝိမုတ္တော ဥဒတာရိ ဩဃံ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာတိ ဧဝံ ဒသဟိ သံယောဇနေဟိ သဗ္ဗာကုသလေဟိ စ သဗ္ဗထာ ဝိမုတ္တော အရဟာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမနတော ပုဗ္ဗေ သုပိနန္တေပိ အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ ကာမောဃော ဘဝေါဃော ဒိဋ္ဌောဃော အဝိဇ္ဇောဃောတိ ဣမံ စတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ, သံသာရမဟောဃမေဝ ဝါ အပုနဗ္ဘဝါယ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနာယ ဥဒတာရိ ဥတ္တိဏ္ဏော, ဥတ္တရိတွာ ပါရေ ဌိတောတိ အတ္ထော။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂။ ဒုတိယေ သေခံ မညမာနောတိ ‘‘သေခေါ အယ’’န္တိ မညမာနော။ တတြာယံ ဝစနတ္ထော – သိက္ခတီတိ သေခေါ။ ကိံ သိက္ခတိ? အဓိသီလံ အဓိစိတ္တံ အဓိပညဉ္စ။ အထ ဝါ သိက္ခနံ သိက္ခာ, သာ ဧတဿ သီလန္တိ သေခေါ။ သော ဟိ အပရိယောသိတသိက္ခတ္တာ တဒဓိမုတ္တတ္တာ စ ဧကန္တေန သိက္ခနသီလော, န ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခော အသေခေါ ဝိယ တတ္ထ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓုဿုက္ကော, နာပိ ဝိဿဋ္ဌသိက္ခော ပစုရဇနော ဝိယ တတ္ထ အနဓိမုတ္တော။ အထ ဝါ အရိယာယ ဇာတိယာ တီသု သိက္ခာသု ဇာတော, တတ္ထ ဝါ ဘဝေါတိ သေခေါ။ ဘိယျောသောမတ္တာယာတိ ပမာဏတော ဥတ္တရိ, ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ အဓိကတရန္တိ အတ္ထော။ အာယသ္မာ ဟိ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော ပဌမသုတ္တေ ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ပဌမောဝါဒေန ယထာနိသိန္နောဝ အာသဝက္ခယပ္ပတ္တော။ ဓမ္မသေနာပတိ ပန တဿ တံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ အနာဝဇ္ဇနေန အဇာနိတွာ ‘‘သေခေါယေဝါ’’တိ မညမာနော အပ္ပံ ယာစိတော ဗဟုံ ဒဒမာနော ဥဠာရပုရိသော ဝိယ ဘိယျော ဘိယျော အနေကပရိယာယေန အာသဝက္ခယာယ ဓမ္မံ ကထေတိယေဝ။ အာယသ္မာပိ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော ‘‘ကတကိစ္စော ဒါနာဟံ, ကိံ ဣမိနာ ဩဝါဒေနာ’’တိ အစိန္တေတွာ သဒ္ဓမ္မဂါရဝေန ပုဗ္ဗေ ဝိယ သက္ကစ္စံ သုဏာတိယေဝ။ တံ ဒိသွာ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောယေဝ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ယထာ ဓမ္မသေနာပတိ တဿ ကိလေသက္ခယံ ဇာနာတိ, တထာ ကတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ။

ဂါထာယံ ပန အစ္ဆေစ္ဆိ ဝဋ္ဋန္တိ အနဝသေသတော ကိလေသဝဋ္ဋံ သမုစ္ဆိန္ဒိ, ဆိန္နေ စ ကိလေသဝဋ္ဋေ ကမ္မဝဋ္ဋမ္ပိ ဆိန္နမေဝ။ ဗျဂါ နိရာသန္တိ အာသာ ဝုစ္စတိ တဏှာ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာသာတိ နိရာသံ, နိဗ္ဗာနံ။ တံ နိရာသံ ဝိသေသေန အဂါ အဓိဂတောတိ ဗျဂါ, အဂ္ဂမဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ ပုန အဓိဂမကာရဏေန ဝိနာ အဓိဂတောတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ တဏှာ ဒုက္ခသမုဒယဘူတာ, တာယ ပဟီနာယ အပ္ပဟီနော နာမ ကိလေသော နတ္ထိ, တသ္မာဿ တဏှာပဟာနံ သဝိသေသံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိသုက္ခာ သရိတာ န သန္ဒတီ’’တိ အာဟ။ တဿတ္ထော – စတုတ္ထသူရိယပါတုဘာဝေန ဝိယ မဟာနဒိယော စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏုပ္ပါဒေန အနဝသေသတော ဝိသုက္ခာ ဝိသောသိတာ တဏှာသရိတာ နဒီ န သန္ဒတိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ န ပဝတ္တတိ။ တဏှာ ဟိ ‘‘သရိတာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ – ‘‘သရိတာနိ သိနေဟိတာနိ စ, သောမနဿာနိ ဘဝန္တိ ဇန္တုနော’’တိ (ဓ။ ပ။ ၃၄၁), ‘‘သရိတာ ဝိသတ္တိကာ’’တိ (ဓ။ သ။ ၁၀၆၅၊ မဟာနိ။ ၃) စ။ ဆိန္နံ ဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတီတိ ဧဝံ ကိလေသဝဋ္ဋသမုစ္ဆေဒေန ဆိန္နံ ဝဋ္ဋံ အနုပ္ပါဒဓမ္မတံ အဝိပါကဓမ္မတဉ္စ အာပါဒနေန ဥပစ္ဆိန္နံ ကမ္မဝဋ္ဋံ န ဝတ္တတိ န ပဝတ္တတိ။ ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ ယဒေတံ သဗ္ဗသော ကိလေသဝဋ္ဋာဘာဝတော ကမ္မဝဋ္ဋဿ အပ္ပဝတ္တနံ, သော အာယတိံ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ ဧကံသေနေဝ အနုပ္ပါဒေါ ဧဝ သကလဿာပိ သံသာရဒုက္ခဿ အန္တော ပရိစ္ဆေဒေါ ပရိဝဋုမဘာဝေါတိ။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပဌမသတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၃။ တတိယေ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု။ အတိဝေလန္တိ ဝေလံ အတိက္ကမိတွာ။ သတ္တာတိ အယောနိသောမနသိကာရဗဟုလတာယ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ အာဒီနဝံ အနောလောကေတွာ အဿာဒမေဝ သရိတွာ သဇ္ဇနဝသေန သတ္တာ, အာသတ္တာ လဂ္ဂါတိ အတ္ထော။ ရတ္တာတိ ဝတ္ထံ ဝိယ ရင်္ဂဇာတေန စိတ္တဿ ဝိပရိဏာမကရဏေန ဆန္ဒရာဂေန ရတ္တာ သာရတ္တာ။ ဂိဒ္ဓါတိ အဘိကင်္ခနသဘာဝေန အဘိဇ္ဈနေန ဂိဒ္ဓါ ဂေဓံ အာပန္နာ။ ဂဓိတာတိ ရာဂမုစ္ဆိတာ ဝိယ ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန တတ္ထ ပဋိဗဒ္ဓါ။ မုစ္ဆိတာတိ ကိလေသဝသေန ဝိသညီဘူတာ ဝိယ အနညကိစ္စာ မုစ္ဆံ မောဟံ အာပန္နာ။ အဇ္ဈောပန္နာတိ အနညသာဓာရဏေ ဝိယ ကတွာ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဌိတာ။ သမ္မတ္တကဇာတာတိ ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇန္တာ အပ္ပသုခဝေဒနာယ သမ္မတ္တကာ သုဋ္ဌု မတ္တကာ ဇာတာ။ ‘‘သမ္မောဒကဇာတာ’’တိပိ ပါဌော, ဇာတသမ္မောဒနာ ဥပ္ပန္နပဟံသာတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗေဟိပိ ပဒေဟိ တေသံ တဏှာဓိပန္နတံယေဝ ဝဒတိ။ ဧတ္ထ စ ပဌမံ ‘‘ကာမေသူ’’တိ ဝတွာ ပုနပိ ‘‘ကာမေသူ’’တိ ဝစနံ တေသံ သတ္တာနံ တဒဓိမုတ္တိဒီပနတ္ထံ။ တေန သဗ္ဗိရိယာပထေသု ကာမဂုဏသမင်္ဂိနော ဟုတွာ တဒါ ဝိဟရိံသူတိ ဒဿေတိ။

တသ္မိဉှိ သမယေ ဌပေတွာ အရိယသာဝကေ သဗ္ဗေ သာဝတ္ထိဝါသိနော ဥဿဝံ ဃောသေတွာ ယထာဝိဘဝံ အာပါနဘူမိံ သဇ္ဇေတွာ ဘုဉ္ဇန္တာ ပိဝန္တာ အာဝိ စေဝ ရဟော စ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိစာရေန္တာ ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇိံသု။ ဘိက္ခူ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဂေဟေ အာရာမုယျာနာဒီသု စ မနုဿေ ဥဿဝံ ဃောသေတွာ ကာမနိန္နေ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သဏှသုခုမံ ဓမ္မံ လဘိဿာမာ’’တိ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ…ပေ… ကာမေသု ဝိဟရန္တီ’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တေသံ မနုဿာနံ အာပါနဘူမိရမဏီယေသု မဟာပရိဠာဟေသု အနေကာနတ္ထာနုဗန္ဓေသု ဃောရာသယှကဋုကဖလေသု ကာမေသု အနာဒီနဝဒဿိတံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ ကာမာနဉ္စေဝ ကိလေသာနဉ္စ အာဒီနဝဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ကာမေသု သတ္တာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန ရတ္တာ မတ္တာ သတ္တာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ သံယုတ္တာ။ ကာမသင်္ဂသတ္တာတိ တာယေဝ ကာမသတ္တိယာ ဝတ္ထုကာမေသု ရာဂသင်္ဂေန စေဝ ဒိဋ္ဌိမာနဒေါသအဝိဇ္ဇာသင်္ဂေဟိ စ သတ္တာ အာသတ္တာ။ သံယောဇနေ ဝဇ္ဇမပဿမာနာတိ ကမ္မဝဋ္ဋံ ဝိပါကဝဋ္ဋေန, ဘဝါဒိကေ ဝါ ဘဝန္တရာဒီဟိ, သတ္တေ ဝါ ဒုက္ခေဟိ သံယောဇနတော ဗန္ဓနတော သံယောဇနနာမကေ ကာမရာဂါဒိကိလေသဇာတေ သံယောဇနီယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိတာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခမူလဘာဝါဒိကံ ဝဇ္ဇံ ဒေါသံ အာဒီနဝံ အပဿန္တာ။ န ဟိ ဇာတု သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ, ဩဃံ တရေယျုံ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ ဧဝံ အာဒီနဝဒဿနာဘာဝေန သံယောဇနသဘာဝေသု သင်္ဂေသု, သံယောဇနသင်္ခါတေဟိ ဝါ သင်္ဂေဟိ တေသံ ဝိသယေသု တေဘူမကဓမ္မေသု သတ္တာ ဝိပုလဝိသယတာယ အနာဒိကာလတာယ စ ဝိပုလံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ မဟန္တဉ္စ ကာမာဒိဩဃံ, သံသာရောဃမေဝ ဝါ န ကဒါစိ တရေယျုံ, ဧကံသေနေဝ တဿ ဩဃဿ ပါရံ န ဂစ္ဆေယျုန္တိ အတ္ထော။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဒုတိယသတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၄။ စတုတ္ထေ အန္ဓီကတာတိ ကာမာ နာမ အနန္ဓမ္ပိ အန္ဓံ ကရောန္တိ။

ယထာဟ –

‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ လောဘော သဟတေ နရ’’န္တိ။ (ဣတိဝု။ ၈၈၊ မဟာနိ။ ၅၊ စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၈) –

တသ္မာ ကာမေန အနန္ဓာပိ အန္ဓာ ကတာတိ အန္ဓီကတာ။ သေသံ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ။ တတ္ထ ဟိ မနုဿာနံ ပဝတ္တိ ဘိက္ခူဟိ ဒိသွာ ဘဂဝတော အာရောစိတာ, ဣဓ ဘဂဝတာ သာမံယေဝ ဒိဋ္ဌာတိ အယမေဝ ဝိသေသော။ သတ္ထာ သာဝတ္ထိတော နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အစိရဝတိယံ နဒိယံ မစ္ဆဗန္ဓေဟိ ဩဍ္ဍိတံ ကုမိနံ ပဝိသိတွာ နိက္ခန္တုံ အသက္ကောန္တေ ဗဟူ မစ္ဆေ ပဿိ, တတော အပရဘာဂေ ဧကံ ခီရပကံ ဝစ္ဆံ ဂေါရဝံ ကတွာ အနုဗန္ဓိတွာ ထညပိပါသာယ ဂီဝံ ပသာရေတွာ မာတု အန္တရသတ္ထိယံ မုခံ ဥပနေန္တံ ပဿိ။ အထ ဘဂဝါ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော ပစ္ဆိမံ ဝတ္ထုဒွယံ ပုရိမဿ ဥပမာနဘာဝေန ဂဟေတွာ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ကာမန္ဓာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန အန္ဓာ ဝိစက္ခုကာ ကတာ။ ဇာလသဉ္ဆန္နာတိ သကတ္တဘာဝပရတ္တဘာဝေသု အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနေသု, တန္နိဿိတေသု စ ဓမ္မေသု အတီတာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နေသု ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန အပရာပရံ ဥပ္ပတ္တိယာ အန္တောဂဓာနံ အနတ္ထာဝဟတော စ ဇာလဘူတာယ တဏှာယ သုခုမစ္ဆိဒ္ဒေန ဇာလေန ပရိဝုတော ဝိယ ဥဒကရဟဒေါ သဉ္ဆန္နာ ပလိဂုဏ္ဌိတာ အဇ္ဈောတ္ထဋာ။ တဏှာဆဒနဆာဒိတာတိ တဏှာသင်္ခါတေန ဆဒနေန သေဝါလပဏကေန ဝိယ ဥဒကံ ဆာဒိတာ, ပဋိစ္ဆန္နာ ပိဟိတာတိ အတ္ထော။ ပဒဒွယေနာပိ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏနိဝါရိတကုသလစိတ္တာစာရတံ ဒဿေတိ။

ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗဒ္ဓါတိ ကိလေသမာရေန ဒေဝပုတ္တမာရေန စ ဗဒ္ဓါ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓါ, တဒဂ္ဂေန ဒေဝပုတ္တမာရေနပိ ဗဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော၊

တေန တံ ဗာဓယိဿာမိ, န မေ သမဏ မောက္ခသီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၅၁၊ မဟာဝ။ ၃၃)၊

နမုစိ ကဏှော ပမတ္တဗန္ဓူတိ တီဏိ မာရဿ နာမာနိ။ ဒေဝပုတ္တမာရောပိ ဟိ ကိလေသမာရော ဝိယ အနတ္ထေန ပမတ္တေ သတ္တေ ဗန္ဓတီတိ ပမတ္တဗန္ဓု။ ‘‘ပမတ္တာ ဗန္ဓနေ ဗဒ္ဓါ’’တိပိ ပဌန္တိ။ တတ္ထ ဗန္ဓနေတိ ကာမဂုဏဗန္ဓနေတိ အတ္ထော။ ဗဒ္ဓါတိ နိယမိတာ။ ယထာ ကိံ? မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ ယထာ နာမ မစ္ဆဗန္ဓကေန ဩဍ္ဍိတဿ ကုမိနဿ မုခေ ပဝိဋ္ဌာ မစ္ဆာ တေန ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ မရဏမနွေန္တိ ပါပုဏန္တိ, ဧဝမေဝ မာရေန ဩဍ္ဍိတေန ကာမဂုဏဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ဣမေ သတ္တာ ဇရာမရဏမနွေန္တိ။ ဝစ္ဆော ခီရပကောဝ မာတရံ ယထာ ခီရပါယီ တရုဏဝစ္ဆော အတ္တနော မာတရံ အနွေတိ အနုဂစ္ဆတိ, န အညံ ဧဝံ မာရဗန္ဓနဗဒ္ဓါ သတ္တာ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမန္တာ မရဏမေဝ အနွေန္တိ အနုဂစ္ဆန္တိ, န အဇရံ အမရဏံ နိဗ္ဗာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အပရလကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၅။ ပဉ္စမေ သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတောတိ အာယသ္မာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော ဧကဒိဝသံ သမ္ဗဟုလေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဂါမန္တရေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ပတ္တံ ဝေါဒကံ ကတွာ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ အံသေ လဂ္ဂေတွာ စီဝရံ သံဃရိတွာ တမ္ပိ ဝါမံသေ ဌပေတွာ ပါသာဒိကေန အဘိက္ကန္တေန ပဋိက္ကန္တေန အာလောကိတေန ဝိလောကိတေန သမိဉ္ဇိတေန ပသာရိတေန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဣရိယာပထသမ္ပန္နော အတ္တနော သတိပညာဝေပုလ္လံ ပကာသေန္တော ဝိယ သတိသမ္ပဇညံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ သမာဟိတေန စိတ္တေန ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တော စ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆတိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ အသံမိဿော။ ကသ္မာ? အသံသဋ္ဌဝိဟာရိတာယ။ အပိစ တဿာယသ္မတော ရူပံ ပရိဘူတံ ပရိဘဝဋ္ဌာနီယံ ပုထုဇ္ဇနာ ဩဟီဠေန္တိ။ ထေရော တံ ဇာနိတွာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဂစ္ဆတိ ‘‘မာ ဣမေ မံ နိဿာယ အပုညံ ပသဝိံသူ’’တိ။ ဧဝံ တေ ဘိက္ခူ စ ထေရော စ သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယော’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ဒုဗ္ဗဏ္ဏန္တိ ဝိရူပံ။ တေနဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဒုဒ္ဒသိကန္တိ အပါသာဒိကဒဿနံ။ တေနဿ အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ အာကာရသမ္ပတ္တိယာ စ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဩကောဋိမကန္တိ ရဿံ။ ဣမိနာ အာရောဟသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ ယေဘုယျေန ဘိက္ခူနံ ပရိဘူတရူပန္တိ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူဟိ ဩဟီဠိတရူပံ။ ပုထုဇ္ဇနာ ဧကစ္စေ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာဒယော တဿာယသ္မတော ဂုဏံ အဇာနန္တာ ဟတ္ထကဏ္ဏစူဠိကာဒီသု ဂဏှန္တာ ပရာမသန္တာ ကီဠန္တာ ပရိဘဝန္တိ, န အရိယာ, ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာ ဝါ။

ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ကသ္မာ အာမန္တေသိ? ထေရဿ ဂုဏံ ပကာသေတုံ။ ဧဝံ ကိရ ဘဂဝတော အဟောသိ ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မမ ပုတ္တဿ မဟာနုဘာဝတံ န ဇာနန္တိ, တေန တံ ပရိဘဝန္တိ, တံ နေသံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဘဝိဿတိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမဿ ဂုဏေ ဘိက္ခူနံ ပကာသေတွာ ပရိဘဝတော နံ မောစေဿာမီ’’တိ။

ပဿထ နောတိ ပဿထ နု။ န စ သာ သမာပတ္တိ သုလဘရူပါ, ယာ တေန ဘိက္ခုနာ အသမာပန္နပုဗ္ဗာတိ ရူပသမာပတ္တိ အရူပသမာပတ္တိ ဗြဟ္မဝိဟာရသမာပတ္တိ နိရောဓသမာပတ္တိ ဖလသမာပတ္တီတိ ဧဝံ ပဘေဒါ သာဝကသာဓာရဏာ ယာ ကာစိ သမာပတ္တိယော နာမ, တာသု ဧကာပိ သမာပတ္တိ န သုလဘရူပါ, ဒုလ္လဘာ, နတ္ထိယေဝ သာ တေန လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယေန ဘိက္ခုနာ အသမာပန္နပုဗ္ဗာ။ ဧတေနဿ ယံ ဝုတ္တံ။ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ, တတ္ထ မဟိဒ္ဓိကတံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ မဟာနုဘာဝတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ စတ္ထာယာ’’တိအာဒိမာဟ။ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဧတ္ထ စ ဘဂဝါ ‘‘ဧသော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ, ‘‘ဘိက္ခဝေ, အယံ ဘိက္ခု န ယော ဝါ သော ဝါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဩကောဋိမကောတိ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆတီတိ စ ဧတ္တကေန န ဩညာတဗ္ဗော, အထ ခေါ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ, ယံကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗံ တံ တေန အနုပ္ပတ္တံ, တသ္မာ တံ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုံ ကတွာ ဩလောကေထ, တံ ဝေါ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒဿေတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယဿ မဟိဒ္ဓိကတာမဟာနုဘာဝတာဒိဘေဒံ ဂုဏရာသိံ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ နေလင်္ဂေါတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿ ဧလန္တိ နေလံ။ ကိံ ပန တံ? သုပရိသုဒ္ဓသီလံ။ တဉှိ နိဒ္ဒေါသဋ္ဌေန ဣဓ ‘‘နေလ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တံ နေလံ ပဓာနဘူတံ အင်္ဂံ ဧတဿာတိ နေလင်္ဂေါ။ သော ယံ ‘‘ရထော’’တိ ဝက္ခတိ, တေန သမ္ဗန္ဓော, တသ္မာ သုပရိသုဒ္ဓသီလင်္ဂေါတိ အတ္ထော။ အရဟတ္တဖလသီလဉှိ ဣဓာဓိပ္ပေတံ။ သေတော ပစ္ဆာဒေါ ဧတဿာတိ သေတပစ္ဆာဒေါ။ ပစ္ဆာဒေါတိ ရထဿ ဥပရိ အတ္ထရိတဗ္ဗကမ္ဗလာဒိ။ သော ပန သုပရိသုဒ္ဓဓဝလဘာဝေန သေတော ဝါ ဟောတိ ရတ္တနီလာဒီသု ဝါ အညတရော။ ဣဓ ပန အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ သုပရိသုဒ္ဓဘာဝံ ဥပါဒါယ ‘‘သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ ယထာ အညတြာပိ ‘‘ရထော သီလပရိက္ခာရော’’တိ။ ဧကော သတိသင်္ခါတော အရော ဧတဿာတိ ဧကာရော။ ဝတ္တတီတိ ပဝတ္တတိ။ ရထောတိ ထေရဿ အတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

အနီဃန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ, ခေါဘဝိရဟိတံ ယာနံ ဝိယ ကိလေသပရိခေါဘဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော။ အာယန္တန္တိ သမ္ဗဟုလာနံ ဘိက္ခူနံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တံ။ ဆိန္နသောတန္တိ ပစ္ဆိန္နသောတံ။ ပကတိရထဿ ဟိ သုခပဝတ္တနတ္ထံ အက္ခသီသေသု နာဘိယဉ္စ ဥပလိတ္တာနံ သပ္ပိတေလာဒီနံ သောတော သဝနံ သန္ဒနံ ဟောတိ, တေန သော အစ္ဆိန္နသောတော နာမ ဟောတိ။ အယံ ပန ဆတ္တိံသတိယာ သောတာနံ အနဝသေသတော ပဟီနတ္တာ ဆိန္နသောတော နာမ ဟောတိ, တံ ဆိန္နသောတံ။ နတ္ထိ ဧတဿ ဗန္ဓနန္တိ အဗန္ဓနော။ ရထူပတ္ထရဿ ဟိ အက္ခေန သဒ္ဓိံ နိစ္စလဘာဝကရဏတ္ထံ ဗဟူနိ ဗန္ဓနာနိ ဟောန္တိ, တေန သော သဗန္ဓနော။ အယံ ပန သဗ္ဗသံယောဇနဗန္ဓနာနံ အနဝသေသတော ပရိက္ခီဏတ္တာ အဗန္ဓနော, တံ အဗန္ဓနံ။ ပဿာတိ ဘဂဝါ ထေရဿ ဂုဏေဟိ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ အတ္တာနံ ဝဒတိ။

ဣတိ သတ္ထာ အာယသ္မန္တံ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယံ အရဟတ္တဖလသီသေန သုစက္ကံ, အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ သုဥတ္တရစ္ဆဒံ, သူပဋ္ဌိတာယ သတိယာ သွာရံ, ကိလေသပရိခေါဘာဘာဝေန အပရိခေါဘံ, တဏှူပလေပါဘာဝေန အနုပလေပံ, သံယောဇနာဒီနံ အဘာဝေန အဗန္ဓနံ သုပရိက္ခိတ္တံ သုယုတ္တံ အာဇညရထံ ကတွာ ဒဿေတိ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ တဏှာသင်္ခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆။ ဆဋ္ဌေ အညာသိကောဏ္ဍညောတိ ဧတ္ထ ကောဏ္ဍညောတိ တဿာယသ္မတော ဂေါတ္တတော အာဂတနာမံ။ သာဝကေသု ပန သဗ္ဗပဌမံ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ ဘဂဝတာ ‘‘အညာသိ ဝတ, ဘော, ကောဏ္ဍညော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၇၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁) ဝုတ္တဥဒါနဝသေန ထေရော သာသနေ ‘‘အညာသိကောဏ္ဍညော’’တွေဝ ပညာယိတ္ထ။ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိန္တိ တဏှာ သင်္ခီယတိ ပဟီယတိ ဧတ္ထာတိ တဏှာသင်္ခယော, နိဗ္ဗာနံ။ တသ္မိံ တဏှာသင်္ခယေ ဝိမုတ္တိ။ တဏှာ ဝါ သင်္ခီယတိ ပဟီယတိ ဧတေနာတိ တဏှာသင်္ခယော, အရိယမဂ္ဂေါ။ တဿ ဖလဘူတာ, ပရိယောသာနဘူတာ ဝါ ဝိမုတ္တီတိ တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိ, နိပ္ပရိယာယေန အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ။ တံ ပစ္စဝေက္ခမာနော နိသိန္နော ဟောတိ။ အယဉှိ အာယသ္မာ ဗဟုလံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဣဓာပိ ဧဝမကာသိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရဿ အဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏံ ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ယဿ မူလံ ဆမာ နတ္ထီတိ ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ အတ္တဘာဝရုက္ခမူလဘူတာ အဝိဇ္ဇာ, တဿာဝ ပတိဋ္ဌာ ဟေတုဘူတာ အာသဝနီဝရဏအယောနိသောမနသိကာရသင်္ခါတာ ဆမာ ပထဝီ စ နတ္ထိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ။ ပဏ္ဏာ နတ္ထိ ကုတော လတာတိ နတ္ထိ လတာ ကုတော ပဏ္ဏာတိ ပဒသမ္ဗန္ဓော။ မာနာတိမာနာဒိပဘေဒါ သာခါပသာခါဒိသင်္ခါတာ လတာပိ နတ္ထိ, ကုတော ဧဝ မဒပ္ပမာဒမာယာသာဌေယျာဒိပဏ္ဏာနီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ပဏ္ဏာ နတ္ထိ ကုတော လတာတိ ရုက္ခင်္ကုရဿ ဝဍ္ဎမာနဿ ပဌမံ ပဏ္ဏာနိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ ပစ္ဆာ သာခါပသာခါသင်္ခါတာ လတာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယဿ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ အတ္တဘာဝရုက္ခဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝိတတ္တာ ယံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတံ မူလံ, တဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ အာသဝါဒိ စ နတ္ထိ။ မူလဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ မူလကာရဏတ္တာ ဗီဇဋ္ဌာနိယံ ကမ္မံ တဒဘာဝေါပိ ဂဟိတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အသတိ စ ကမ္မဗီဇေ တံနိမိတ္တော ဝိညာဏင်္ကုရော, ဝိညာဏင်္ကုရနိမိတ္တာ စ နာမရူပသဠာယတနပတ္တသာခါဒယော န နိဗ္ဗတ္တိဿန္တိယေဝ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယဿ မူလံ ဆမာ နတ္ထိ, ပဏ္ဏာ နတ္ထိ ကုတော လတာ’’တိ။

တံ ဓီရံ ဗန္ဓနာ မုတ္တန္တိ တံ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယယောဂေန ဝိဇိတမာရတ္တာ ဓီရံ, တတော ဧဝ သဗ္ဗကိလေသာဘိသင်္ခါရဗန္ဓနတော မုတ္တံ။ ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတီတိ ဧတ္ထ န္တိ နိပါတမတ္တံ။ ဧဝံ သဗ္ဗကိလေသဝိပ္ပမုတ္တံ သီလာဒိအနုတ္တရဂုဏသမန္နာဂတံ ကော နာမ ဝိညုဇာတိကော နိန္ဒိတုံ ဂရဟိတုံ အရဟတိ နိန္ဒာနိမိတ္တဿေဝ အဘာဝတော။ ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တီတိ အညဒတ္ထု ဒေဝါ သက္ကာဒယော ဂုဏဝိသေသဝိဒူ, အပိသဒ္ဒေန မနုဿာပိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒယော ပသံသန္တိ။ ကိဉ္စ ဘိယျော ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော မဟာဗြဟ္မုနာပိ အညေဟိပိ ဗြဟ္မနာဂယက္ခဂန္ဓဗ္ဗာဒီဟိပိ ပသံသိတော ထောမိတောယေဝါတိ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ပပဉ္စခယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၇။ သတ္တမေ ပပဉ္စသညာသင်္ခါပဟာနန္တိ ပပဉ္စေန္တိ ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပန္နာ, တံ သန္တာနံ ဝိတ္ထာရေန္တိ စိရံ ဌပေန္တီတိ ပပဉ္စာ, ကိလေသာ။ ဝိသေသတော ရာဂဒေါသမောဟတဏှာဒိဋ္ဌိမာနာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ရာဂေါ ပပဉ္စော, ဒေါသော ပပဉ္စော, မောဟော ပပဉ္စော, တဏှာ ပပဉ္စော, ဒိဋ္ဌိ ပပဉ္စော, မာနော ပပဉ္စော’’တိ။ –

အပိစ သံကိလေသဋ္ဌော ပပဉ္စဋ္ဌော, ကစဝရဋ္ဌော ပပဉ္စဋ္ဌော။ တတ္ထ ရာဂပပဉ္စဿ သုဘသညာ နိမိတ္တံ, ဒေါသပပဉ္စဿ အာဃာတဝတ္ထု, မောဟပပဉ္စဿ အာသဝါ, တဏှာပပဉ္စဿ ဝေဒနာ, ဒိဋ္ဌိပပဉ္စဿ သညာ, မာနပပဉ္စဿ ဝိတက္ကော နိမိတ္တံ။ တေဟိ ပပဉ္စေဟိ သဟဂတာ သညာ ပပဉ္စသညာ။ ပပဉ္စသညာနံ သင်္ခါ ဘာဂါ ကောဋ္ဌာသာ ပပဉ္စသညာသင်္ခါ။ အတ္ထတော သဒ္ဓိံ နိမိတ္တေဟိ တံတံပပဉ္စဿ ပက္ခိယော ကိလေသဂဏော။ သညာဂဟဏဉ္စေတ္ထ တဿ နေသံ သာဓာရဏဟေတုဘာဝေန။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သညာနိဒါနာ ဟိ ပပဉ္စသင်္ခါ’’တိ (သု။ နိ။ ၈၈၀)။ တေသံ ပဟာနံ, တေန တေန မဂ္ဂေန ရာဂါဒိကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒနန္တိ အတ္ထော။

တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အတီတာသု အနေကကောဋိသတသဟဿသင်္ခါသု အတ္တနော ဇာတီသု အနတ္ထဿ နိမိတ္တဘူတေ ကိလေသေ ဣမသ္မိံ စရိမဘဝေ အရိယမဂ္ဂေန ဗောဓိမဏ္ဍေ သဝါသနေ ပဟီနေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သတ္တသန္တာနဉ္စ ကိလေသစရိတံ ရာဂါဒိကိလေသသံကိလိဋ္ဌံ ကဉ္ဇိယပုဏ္ဏလာဗုံ ဝိယ တက္ကဘရိတစာဋိံ ဝိယ ဝသာပီတပိလောတိကံ ဝိယ စ ဒုဗ္ဗိနိမောစိယံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝံ ဂဟနံ နာမိဒံ ကိလေသဝဋ္ဋံ အနာဒိကာလဘာဝိတံ မယှံ အနဝသေသံ ပဟီနံ, အဟော သုပ္ပဟီန’’န္တိ ဥပ္ပန္နပီတိပါမောဇ္ဇော ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အတ္တနော ပပဉ္စသညာသင်္ခါပဟာနံ ဝိဒိတွာ တာယံ ဝေလာယံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီ’’တိ။

တတ္ထ ယဿ ပပဉ္စာ ဌိတိ စ နတ္ထီတိ ယသ္မာ ဘဂဝါ အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ ကတွာ နိဒ္ဒိသတိ တသ္မာ ယဿ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ ဝုတ္တလက္ခဏာ ပပဉ္စာ, တေဟိ ကတာ သံသာရေ ဌိတိ စ နတ္ထိ။ နေတ္တိယံ ပန ‘‘ဌိတိ နာမ အနုသယော’’တိ (နေတ္တိ။ ၂၇) ဝုတ္တံ။ အနုသယော ဟိ ဘဝပဝတ္တိယာ မူလန္တိ။ သတ္တေ သံသာရေ ပပဉ္စေန္တီတိ ပပဉ္စာ။ ‘‘ပပဉ္စဋ္ဌိတီ’’တိ စ ပါဌော။ တဿတ္ထော – ပပဉ္စာနံ ဌိတိ ဝိဇ္ဇမာနတာ မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆေဒေါ ပပဉ္စဋ္ဌိတိ, ပပဉ္စာ ဧဝ ဝါ အဝသိဋ္ဌကုသလာကုသလဝိပါကာနံ ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘာဝတော ဝဋ္ဋဿ ဌိတိ ပပဉ္စဋ္ဌိတိ, သာ ယဿ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ နတ္ထိ။ သန္ဒာနံ ပလိဃဉ္စ ဝီတိဝတ္တောတိ ယော ဗန္ဓနဋ္ဌေန သန္တာနသဒိသတ္တာ ‘‘သန္ဒာန’’န္တိ လဒ္ဓနာမာ တဏှာဒိဋ္ဌိယော, နိဗ္ဗာနနဂရပဝေသနိသေဓနတော ပလိဃသဒိသတ္တာ ပလိဃသင်္ခါတံ အဝိဇ္ဇဉ္စ ဝီတိဝတ္တော သဝါသနပဟာနေန ဝိသေသတော အတိက္ကန္တော။ အပရေ ပန ကောဓံ ‘‘သန္ဒာန’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ သော ဟိ ‘‘ပရာဘိသဇ္ဇနီ’’တိ ဝုတ္တောတိ။

တံ နိတ္တဏှံ မုနိံ စရန္တန္တိ တံ သဗ္ဗထာပိ တဏှာဘာဝေန နိတ္တဏှံ, ဥဘယလောကမုနနတော အတ္တဟိတပရဟိတမုနနတော စ မုနိံ, ဧကန္တေနေဝ သဗ္ဗသတ္တဟိတတ္ထံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ နာနာသမာပတ္တိစာရေဟိ အနညသာဓာရဏေန ဉာဏစာရေန စ စရန္တံ။ နာဝဇာနာတိ သဒေဝကောပိ လောကောတိ သဗ္ဗော သပညဇာတိကော သတ္တလောကော သဒေဝကောပိ သဗြဟ္မကောပိ န ကဒါစိပိ အဝဇာနာတိ န ပရိဘောတိ, အထ ခေါ အယမေဝ လောကေ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရောတိ ဂရုံ ကရောန္တော သက္ကစ္စံ ပူဇာသက္ကာရနိရတော ဟောတီတိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကစ္စာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၈။ အဋ္ဌမေ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဧတ္ထ အယံ အဇ္ဈတ္တသဒ္ဒေါ ‘‘ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၃၀၄) အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တေ အာဂတော။ ‘‘အဇ္ဈတ္တာ ဓမ္မာ (ဓ။ သ။ တိကမာတိကာ ၂၀), အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၃-၃၇၄) နိယကဇ္ဈတ္တေ။ ‘‘သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အဇ္ဈတ္တံ သုညတံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၁၈၇) ဝိသယဇ္ဈတ္တေ, ဣဿရိယဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော။ ဖလသမာပတ္တိ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ နာမ။ ‘‘တေနာနန္ဒ, ဘိက္ခုနာ တသ္မိံယေဝ ပုရိမသ္မိံ သမာဓိနိမိတ္တေ အဇ္ဈတ္တမေဝ စိတ္တံ သဏ္ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၁၈၈) ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ။ ဣဓာပိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ အဇ္ဈတ္တန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တဘူတေ ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပရိမုခန္တိ အဘိမုခံ။ သူပဋ္ဌိတာယာတိ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတာယ ကာယဂတာယ သတိယာ။ သတိသီသေန စေတ္ထ ဈာနံ ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘အဇ္ဈတ္တံ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဝသေန ပဋိလဒ္ဓံ ဥဠာရံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ’’တိ။

အယဉှိ ထေရော ဘဂဝတိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဧကဒိဝသံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော နာနာသမာပတ္တီဟိ ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယံ ဝိဟာရမဇ္ဈံ ဩတရိတွာ ဘဂဝတိ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နေ ‘‘အကာလော တာဝ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ ဂန္ဓကုဋိယာ အဝိဒူရေ, အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ယထာဝုတ္တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ။ သတ္ထာ တံ တထာနိသိန္နံ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နောယေဝ ပဿိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော…ပေ… သူပဋ္ဌိတာယာ’’တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနတ္ထေရဿ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာဝသေန အဓိဂတံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သမာပဇ္ဇနံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ယဿ သိယာ သဗ္ဗဒါ သတိ, သတတံ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာတိ ယဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ဧကဒိဝသံ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ကာလေ နာမရူပဘေဒေန ဒုဝိဓေပိ ကာယေ ဂတာ ကာယာရမ္မဏာ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အနိစ္စာဒိသမ္မသနဝသေန သတတံ နိရန္တရံ သာတစ္စာဘိယောဂဝသေန သတိ ဥပဋ္ဌိတာ သိယာ။

အယံ ကိရာယသ္မာ ပဌမံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနမုခေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော။ သော အပရဘာဂေပိ ယေဘုယျေန တမေဝ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တထေဝ စ ဝိပဿိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ။ သွာယံ ယေန ဝိဓိနာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, တံ ဝိဓိံ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘ယဿ သိယာ သဗ္ဗဒါ သတိ, သတတံ ကာယဂတာ ဥပဋ္ဌိတာ’’တိ ဝတွာ တဿာ ဥပဋ္ဌာနာကာရံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘နော စဿ နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ န စ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ။

တဿတ္ထော ဒွိဓာ ဝေဒိတဗ္ဗော သမ္မသနတော ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန သမ္မသနကာလဝသေန စာတိ။ တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန တာဝ နော စဿ နော စ မေ သိယာတိ အတီတကာလေ မမ ကိလေသကမ္မံ နော စဿ န ဘဝေယျ စေ, ဣမသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နကာလေ အယံ အတ္တဘာဝေါ နော စ မေ သိယာ န မေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ။ ယသ္မာ ပန မေ အတီတေ ကမ္မကိလေသာ အဟေသုံ, တသ္မာ တံနိမိတ္တော ဧတရဟိ အယံ မေ အတ္တဘာဝေါ ပဝတ္တတိ။ န ဘဝိဿတိ န စ မေ ဘဝိဿတီတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ပဋိပက္ခာဓိဂမေန ကိလေသကမ္မံ န ဘဝိဿတိ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ မေ, အာယတိံ ဝိပါကဝဋ္ဋံ န စ မေ ဘဝိဿတိ န မေ ပဝတ္တိဿတီတိ။ ဧဝံ ကာလတ္တယေ ကမ္မကိလေသဟေတုကံ ဣဒံ မယှံ အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ ခန္ဓပဉ္စကံ, န ဣဿရာဒိဟေတုကံ, ယထာ စ မယှံ, ဧဝံ သဗ္ဗသတ္တာနန္တိ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ ပကာသိတံ ဟောတိ။

သမ္မသနကာလဝသေန ပန နော စဿ နော စ မေ သိယာတိ ယသ္မာ ဣဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ, အဘိဏှပဋိပီဠနဋ္ဌေန ဒုက္ခံ, အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အနတ္တာ, ဧဝံ ယဒိ အယံ အတ္တာ နာမ နာပိ ခန္ဓပဉ္စကဝိနိမုတ္တော ကောစိ နော စဿ နော စ သိယာ န ဘဝေယျ, ဧဝံ, ဘန္တေ, နော စ မေ သိယာ မမ သန္တကံ နာမ ကိဉ္စိ န ဘဝေယျ။ န ဘဝိဿတီတိ အတ္တနိ အတ္တနိယေ ဘဝိတဗ္ဗံ ယထာ စိဒံ နာမရူပံ ဧတရဟိ စ အတီတေ စ အတ္တတ္တနိယံ သုညံ, ဧဝံ န ဘဝိဿတိ န မေ ဘဝိဿတိ, အနာဂတေပိ ခန္ဓဝိနိမုတ္တော အတ္တာ နာမ န ကောစိ န မေ ဘဝိဿတိ န ပဝတ္တိဿတိ, တတော ဧဝ ကိဉ္စိ ပလိဗောဓဋ္ဌာနိယံ န မေ ဘဝိဿတိ အာယတိမ္ပိ အတ္တနိယံ နာမ န မေ ကိဉ္စိ ဘဝိဿတီတိ။ ဣမိနာ တီသု ကာလေသု ‘‘အဟ’’န္တိ ဂဟေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော ‘‘မမ’’န္တိ ဂဟေတဗ္ဗဿ စ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ တေန စတုက္ကောဋိကာ သုညတာ ပကာသိတာ ဟောတိ။

အနုပုဗ္ဗဝိဟာရိ တတ္ထ သောတိ ဧဝံ တီသုပိ ကာလေသု အတ္တတ္တနိယံ သုညတံ တတ္ထ သင်္ခါရဂတေ အနုပဿန္တော အနုက္ကမေန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိဝိပဿနာဉာဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု အနုပုဗ္ဗဝိပဿနာဝိဟာရဝသေန အနုပုဗ္ဗဝိဟာရီ သမာနော။ ကာလေနေဝ တရေ ဝိသတ္တိကန္တိ သော ဧဝံ ဝိပဿနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဌိတော ယောဂါဝစရော ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကဂတကာလေန ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိယာ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ဃဋိတကာလေန အရိယမဂ္ဂဿ ဥပ္ပတ္တိကာလေန သကလဿ ဘဝတ္တယဿ သံတနနတော ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတံ တဏှံ တရေယျ, ဝိတရိတွာ တဿာ ပရတီရေ တိဋ္ဌေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣတိ ဘဂဝါ အညာပဒေသေန အာယသ္မတော မဟာကစ္စာနဿ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိဒီပနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥဒပါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၉။ နဝမေ မလ္လေသူတိ မလ္လာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီဝသေန ‘‘မလ္လာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တေသု မလ္လေသု, ယံ လောကေ ‘‘မလ္လော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ကေစိ ပန ‘‘မာလေသူ’’တိ ပဌန္တိ။ စာရိယံ စရမာနောတိ အတုရိတစာရိကာဝသေန မဟာမဏ္ဍလဇနပဒစာရိကံ စရမာနော။ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေနာတိ အပရိစ္ဆေဒဂုဏေန မဟန္တေန သမဏဂဏေန။ တဒါ ဟိ ဘဂဝတော မဟာဘိက္ခုပရိဝါရော အဟောသိ။ ထူဏံ နာမ မလ္လာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမောတိ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ မဇ္ဈိမဒေသဿ အဝဓိဋ္ဌာနေ မလ္လဒေသေ ထူဏနာမကော ဗြာဟ္မဏဗဟုလတာယ ဗြာဟ္မဏဂါမော။ တဒဝသရီတိ တံ အဝသရိ, ထူဏဂါမမဂ္ဂံ ပါပုဏီတိ အတ္ထော။ အဿောသုန္တိ သုဏိံသု, သောတဒွါရသမ္ပတ္တဝစနနိဂ္ဃေါသာနုသာရေန ဇာနိံသူတိ အတ္ထော။ ခေါတိ ပဒပူရဏေ, အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ နိပါတော။ တတ္ထ အဝဓာရဏတ္ထေန အဿောသုံယေဝ, န တေသံ သဝနန္တရာယော အဟောသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဒပူရဏေန ပဒဗျဉ္ဇနသိလိဋ္ဌတ္တမတ္တမေဝ။ ထူဏေယျကာတိ ထူဏဂါမဝါသိနော။ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာတိ ဧတ္ထ ဗြဟ္မံ အဏန္တီတိ ဗြာဟ္မဏာ, မန္တေ သဇ္ဈာယန္တီတိ အတ္ထော။ ဣဒမေဝ ဟိ ဇာတိဗြာဟ္မဏာနံ နိဗ္ဗစနံ, အရိယာ ပန ဗာဟိတပါပတ္တာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဂဟပတိကာတိ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏေ ဝဇ္ဇေတွာ ယေ ကေစိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တာ ဝုစ္စန္တိ, ဝိသေသတော ဝေဿာ။ ဗြာဟ္မဏာ စ ဂဟပတိကာ စ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ။

ဣဒါနိ ယမတ္ထံ တေ အဿောသုံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သမိတပါပတ္တာ ‘‘သမဏော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သမိတာဿ ဟောန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၁။၄၃၄)။ ဘဂဝါ စ အနုတ္တရေန အရိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော သမိတပါပေါ။ တေနဿ ယထာဘုစ္စဂုဏာဓိဂတမေတံ နာမံ, ယဒိဒံ သမဏောတိ။ ခလူတိ အနုဿဝတ္ထေ နိပါတော။ ဘောတိ ဗြာဟ္မဏဇာတိကာနံ ဇာတိသမုဒါဂတံ အာလပနမတ္တံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ, သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော’’တိ (ဓ။ ပ။ ၃၉၆)။ ဂေါတမောတိ ဂေါတ္တဝသေန ဘဂဝတော ပရိကိတ္တနံ။ တသ္မာ ‘‘သမဏော ခလု, ဘော, ဂေါတမော’’တိ သမဏော ကိရ, ဘော, ဂေါတမဂေါတ္တောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ သကျပုတ္တောတိ ဣဒံ ပန ဘဂဝတော ဥစ္စာကုလပရိဒီပနံ။ သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဘာဝပရိဒီပနံ။ ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတော အပရိက္ခီဏံယေဝ တံ ကုလံ ပဟာယ နေက္ခမ္မာဓိဂမသဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥဒပါနံ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရေသုန္တိ ပါနီယကူပံ တိဏေန စ ဘုသေန စ မုခပ္ပမာဏေန ဝဍ္ဎေသုံ, တိဏာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ ကူပံ ပိဒဟိံသူတိ အတ္ထော။

တဿ ကိရ ဂါမဿ ဗဟိ ဘဂဝတော အာဂမနမဂ္ဂေ ဗြာဟ္မဏာနံ ပရိဘောဂဘူတော ဧကော ဥဒပါနော အဟောသိ။ တံ ဌပေတွာ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ ကူပတဠာကာဒီနိ ဥဒကဋ္ဌာနာနိ တဒါ ဝိသုက္ခာနိ နိရုဒကာနိ အဟေသုံ။ အထ ထူဏေယျကာ ရတနတ္တယေ အပ္ပသန္နာ မစ္ဆေရပကတာ ဘဂဝတော အာဂမနံ သုတွာ ‘‘သစေ သမဏော ဂေါတမော သသာဝကော ဣမံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဒွီဟတီဟံ ဝသေယျ, သဗ္ဗံ ဣမံ ဇနံ အတ္တနော ဝစနေ ဌပေယျ, တတော ဗြာဟ္မဏဓမ္မော ပတိဋ္ဌံ န လဘေယျာ’’တိ တတ္ထ ဘဂဝတော အဝါသာယ ပရိသက္ကန္တာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဂါမေ အညတ္ထ ဥဒကံ နတ္ထိ, အမုံ ဥဒပါနံ အပရိဘောဂံ ကရိဿာမ, ဧဝံ သမဏော ဂေါတမော သသာဝကော ဣမံ ဂါမံ န ပဝိသိဿတီ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ သဗ္ဗေ ဂါမဝါသိနော သတ္တာဟဿ ဥဒကံ ဂဟေတွာ စာဋိအာဒီနိ ပူရေတွာ ဥဒပါနံ တိဏေန စ ဘုသေန စ ပိဒဟိံသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဒပါနံ တိဏဿ စ ဘုသဿ စ ယာဝ မုခတော ပူရေသုံ, ‘မာ တေ မုဏ္ဍကာ သမဏကာ ပါနီယံ အပံသူ’’’တိ။

တတ္ထ မုဏ္ဍကာ သမဏကာတိ မုဏ္ဍေ ‘‘မုဏ္ဍာ’’တိ သမဏေ ‘‘သမဏာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋေယျ, တေ ပန ခုံသနာဓိပ္ပါယေန ဟီဠေန္တာ ဧဝမာဟံသု။ မာတိ ပဋိသေဓေ, မာ အပံသု မာ ပိဝိံသူတိ အတ္ထော။ မဂ္ဂါ- ဩက္ကမ္မာတိ မဂ္ဂတော အပသက္ကိတွာ။ ဧတမှာတိ ယော ဥဒပါနော တေဟိ တထာ ကတော, တမေဝ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ။ ကိံ ပန ဘဂဝါ တေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိပ္ပကာရံ အနာဝဇ္ဇိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဧတမှာ ဥဒပါနာ ပါနီယံ အာဟရာ’’တိ, ဥဒါဟု အာဝဇ္ဇိတွာ ဇာနန္တောတိ? ဇာနန္တော ဧဝ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ပကာသေတွာ တေ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနေ ကာတုံ ဧဝမာဟ, န ပါနီယံ ပါတုကာမော။ တေနေဝေတ္ထ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တေ ဝိယ ‘‘ပိပါသိတောသ္မီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၉၁) န ဝုတ္တံ။ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော ပန သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ အဇာနန္တော ထူဏေယျကေဟိ ကတံ ဝိပ္ပကာရံ အာစိက္ခန္တော ‘‘ဣဒါနိ သော, ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဣဒါနီတိ အဓုနာ, အမှာကံ အာဂမနဝေလာယမေဝါတိ အတ္ထော။ ဧသော, ဘန္တေ, ဥဒပါနောတိ ပဌန္တိ။ ထေရော ဒွိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိတွာ တတိယဝါရေ ‘‘န ခေါ တထာဂတာ တိက္ခတ္တုံ ပစ္စနီကာ ကာတဗ္ဗာ, ကာရဏံ ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ ဒီဃဒဿိနာ’’တိ မဟာရာဇဒတ္တိယံ ဘဂဝတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ဥဒပါနံ အဂမာသိ။ ဂစ္ဆန္တေ ထေရေ ဥဒပါနေ ဥဒကံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟုတွာ ဥတ္တရိတွာ သမန္တတော သန္ဒတိ, သဗ္ဗံ တိဏံ ဘုသဉ္စ ဥပ္လဝိတွာ သယမေဝ အပဂစ္ဆိ။ တေန စ သန္ဒမာနေန သလိလေန ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန္တေန တသ္မိံ ဂါမေ သဗ္ဗေဝ ပေါက္ခရဏီအာဒယော ဇလာသယာ ဝိသုက္ခာ ပရိပူရိံသု, တထာ ပရိခါကုသုဗ္ဘနိန္နာဒီနိ စ။ သဗ္ဗော ဂါမပ္ပဒေသော မဟောဃေန အဇ္ဈောတ္ထဋော မဟာဝဿကာလေ ဝိယ အဟောသိ။ ကုမုဒုပ္ပလပဒုမပုဏ္ဍရီကာဒီနိ ဇလဇပုပ္ဖါနိ တတ္ထ တတ္ထ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိကသမာနာနိ ဥဒကံ သဉ္ဆာဒိံသု။ သရေသု ဟံသကောဉ္စစက္ကဝါကကာရဏ္ဍဝဗကာဒယာ ဧ ဥဒကသကုဏိကာ ဝဿမာနာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရိံသု။ ထူဏေယျကာ တံ မဟောဃံ တထာ ဥတ္တရန္တံ သမန္တတော ဝီစိတရင်္ဂသမာကုလံ ပရိယန္တတော သမုဋ္ဌဟမာနံ ရုစိရံ ဖေဏဗုဗ္ဗုဠကံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဧဝံ သမ္မန္တေသုံ ‘‘မယံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥဒကုပစ္ဆေဒံ ကာတုံ ဝါယမိမှာ, အယံ ပန မဟောဃော တဿ အာဂမနကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ အဘိဝဍ္ဎတိ, နိဿံသယံ ခေါ အယံ တဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ။ မဟိဒ္ဓိကော ဟိ သော မဟာနုဘာဝေါ။ ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ယထာ ယံ မဟောဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ အမှာကံ ဂါမမ္ပိ ဩတ္ထရေယျ။ ဟန္ဒ မယံ သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသိတွာ အစ္စယံ ဒေသေန္တာ ခမာပေယျာမာ’’တိ။

တေ သဗ္ဗေဝ ဧကဇ္ဈာသယာ ဟုတွာ သံဃသံဃီ ဂဏီဘူတာ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု။ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေသုံ, အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ နိသီဒိံသု, အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေသုံ။ ဧဝံ ပန ကတွာ သဗ္ဗေဝ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ‘‘ဣဓ မယံ, ဘော ဂေါတမ, ဘောတော စေဝ ဂေါတမဿ ဂေါတမသာဝကာနဉ္စ ဥဒကပ္ပဋိသေဓံ ကာရယိမှ, အမုကသ္မိံ ဥဒပါနေ တိဏဉ္စ ဘုသဉ္စ ပက္ခိပိမှ။ သော ပန ဥဒပါနော အစေတနောပိ သမာနော သစေတနော ဝိယ ဘောတော ဂုဏံ ဇာနန္တော ဝိယ သယမေဝ သဗ္ဗံ တိဏံ ဘုသံ အပနေတွာ သုဝိသုဒ္ဓေါ ဇာတော, သဗ္ဗောပိ စေတ္ထ နိန္နပ္ပဒေသော မဟတာ ဥဒကောဃေန ပရိပုဏ္ဏော ရမဏီယောဝ ဇာတော, ဥဒကူပဇီဝိနော သတ္တာ ပရိတုဋ္ဌာ။ မယံ ပန မနုဿာပိ သမာနာ ဘောတော ဂုဏေ န ဇာနိမှ, ယေ မယံ ဧဝံ အကရိမှ, သာဓု နော ဘဝံ ဂေါတမော တထာ ကရောတု, ယထာယံ မဟောဃော ဣမံ ဂါမံ န ဩတ္ထရေယျ, အစ္စယော နော အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ, တံ နော ဘဝံ ဂေါတမော အစ္စယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ အစ္စယံ ဒေသေသုံ။ ဘဂဝါပိ ‘‘တဂ္ဃ တုမှေ အစ္စယော အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ, တံ ဝေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ တေသံ အစ္စယံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပသန္နစိတ္တတံ ဉတွာ ဥတ္တရိ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တေ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ သရဏာဒီသု ပတိဋ္ဌိတာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု။ တေသံ ပန အာဂမနတော ပုရေတရံယေဝ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ပတ္တေန ပါနီယံ အာဒါယ ဘဂဝတော ဥပနာမေတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေတိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော’’တိအာဒိ။

တတ္ထ မုခတော ဩဝမိတွာတိ သဗ္ဗံ တံ တိဏာဒိံ မုခေန ဆဍ္ဍေတွာ။ ဝိဿန္ဒန္တော မညေတိ ပုဗ္ဗေ ဒီဃရဇ္ဇုကေန ဥဒပါနေန ဥဿိဉ္စိတွာ ဂဟေတဗ္ဗဥဒကောဃော ဘဂဝတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရဿ ဂတကာလေ မုခေန ဝိဿန္ဒန္တော ဝိယ သမတိတ္တိကော ကာကပေယျော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဣဒဉ္စ ထေရဿ ဂတကာလေ ဥဒကပ္ပဝတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တတော ပရံ ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန တသ္မိံ ဂါမေ သကလံ နိန္နဋ္ဌာနံ ဥဒကေန ပရိပုဏ္ဏံ အဟောသီတိ။ အယံ ပနိဒ္ဓိ န ဗုဒ္ဓါနံ အဓိဋ္ဌာနေန, နာပိ ဒေဝါနုဘာဝေန, အထ ခေါ ဘဂဝတော ပုညာနုဘာဝေန ပရိတ္တဒေသနတ္ထံ ရာဇဂဟတော ဝေသာလိဂမနေ ဝိယ။ ကေစိ ပန ‘‘ထူဏေယျကာနံ ဘဂဝတိ ပသာဒဇနနတ္ထံ တေသံ အတ္ထကာမာဟိ ဒေဝတာဟိ ကတ’’န္တိ။ အပရေ ‘‘ဥဒပါနဿ ဟေဋ္ဌာ ဝသနကနာဂရာဇာ ဧဝမကာသီ’’တိ။ သဗ္ဗံ တံ အကာရဏံ, ယထာ ဘဂဝတော ပုညာနုဘာဝေနယေဝ တထာ ဥဒကုပ္ပတ္တိယာ ပရိဒီပိတတ္တာ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အဓိဋ္ဌာနေန ဝိနာ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတနိပ္ဖတ္တိသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ကိံ ကယိရာ ဥဒပါနေန, အာပါ စေ သဗ္ဗဒါ သိယုန္တိ ယဿ သဗ္ဗကာလံ သဗ္ဗတ္ထ စ အာပါ စေ ယဒိ သိယုံ ယဒိ ဥပလဗ္ဘေယျုံ ယဒိ အာကင်္ခါမတ္တပဋိဗဒ္ဓေါ, တေသံ လာဘော, တေန ဥဒပါနေန ကိံ ကယိရာ ကိံ ကရေယျ, ကိံ ပယောဇနန္တိ အတ္ထော။ တဏှာယ မူလတော ဆေတွာ, ကိဿ ပရိယေသနံ စရေတိ ယာယ တဏှာယ ဝိနိဗဒ္ဓါ သတ္တာ အကတပုညာ ဟုတွာ ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခေန ဝိဟညန္တိ, တဿာ တဏှာယ မူလံ, မူလေ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဌိတော မာဒိသော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ ကိဿ ကေန ကာရဏေန ပါနီယပရိယေသနံ, အညံ ဝါ ပစ္စယပရိယေသနံ စရေယျ။ ‘‘မူလတော ဆေတ္တာ’’တိပိ ပဌန္တိ, တဏှာယ မူလံ မူလေယေဝ ဝါ ဆေဒကောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ မူလတော ဆေတ္တာတိ မူလတော ပဋ္ဌာယ တဏှာယ ဆေဒကော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ဗောဓိယာ မူလဘူတမဟာပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ အပရိမိတံ သကလံ ပုညသမ္ဘာရံ အတ္တနော အစိန္တေတွာ လောကဟိတတ္ထမေဝ ပရိဏာမနဝသေန ပရိပူရေန္တော မူလတော ပဘုတိ တဏှာယ ဆေတ္တာ, သော တဏှာဟေတုကဿ ဣစ္ဆိတာလာဘဿ အဘာဝတော ကိဿ ကေန ကာရဏေန ဥဒကပရိယေသနံ စရေယျ, ဣမေ ပန ထူဏေယျကာ အန္ဓဗာလာ ဣမံ ကာရဏံ အဇာနန္တာ ဧဝမကံသူတိ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥတေနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၀။ ဒသမေ ရညော ဥတေနဿာတိ ဥတေနဿ နာမ ရညော, ယော ‘‘ဝဇ္ဇိရာဇာ’’တိပိ ဝုစ္စတိ။ ဥယျာနဂတဿာတိ ဥယျာနကီဠနတ္ထံ ဥယျာနံ ဂတဿ။ အနာဒရေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ, ‘‘အန္တေပုရ’’န္တိ ပန ပဒံ အပေက္ခိတွာ သမ္ဗန္ဓေပေတံ သာမိဝစနံ ဟောတိ။ ကာလင်္ကတာနီတိ အဂ္ဂိဒဍ္ဎာနိ ဟုတွာ မတာနိ ဟောန္တိ။ သာမာဝတီပမုခါနီတိ ဧတ္ထ ကာ ပနာယံ သာမာဝတီ, ကထဉ္စ ဒဍ္ဎာတိ? ဝုစ္စတေ, ဘဒ္ဒဝတိယံ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဃောသကသေဋ္ဌိနာ ဓီတုဋ္ဌာနေ ဌပိတာ ပဉ္စသတဣတ္ထိပရိဝါရာ ရညော ဥတေနဿ အဂ္ဂမဟေသီ မေတ္တာဝိဟာရဗဟုလာ အရိယသာဝိကာ သာမာဝတီ နာမ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သာမာဝတိယာ ဥပ္ပတ္တိကထာ ဓမ္မပဒဝတ္ထုမှိ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၀ သာမာဝတီဝတ္ထု) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မာဂဏ္ဍိယဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာ အတ္တနော မာတာပိတူနံ –

‘‘ဒိသွာန တဏှံ အရတိံ ရဂဉ္စ,

နာဟောသိ ဆန္ဒော အပိ မေထုနသ္မိံ၊

ကိမေဝိဒံ မုတ္တကရီသပုဏ္ဏံ,

ပါဒါပိ နံ သမ္ဖုသိတုံ န ဣစ္ဆေ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၈၄၁) –

ဘဂဝတာ ဒေသိတံ ဣမံ ဂါထံ သုတွာ သတ္ထရိ ဗဒ္ဓါဃာတာ မာဂဏ္ဍိယာ အပရဘာဂေ ရညာ ဥတေနေန မဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပိတာ ဘဂဝတော ကောသမ္ဗိံ ဥပဂတဘာဝံ, သာမာဝတီပမုခါနဉ္စ ပဉ္စန္နံ ဣတ္ထိသတာနံ ဥပါသိကာဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အာဂတော နာမ သမဏော ဂေါတမော ဣမံ နဂရံ, ဒါနိဿ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမိ, ဣမာပိ တဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ, ဣမာသမ္ပိ သာမာဝတီပမုခါနဉ္စ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ အနေကပရိယာယေဟိ တထာဂတဿ တာသဉ္စ အနတ္ထံ ကာတုံ ဝါယမိတွာပိ အသက္ကောန္တီ ပုနေကဒိဝသံ ရညာ သဒ္ဓိံ ဥယျာနကီဠံ ဂစ္ဆန္တီ စူဠပိတု သာသနံ ပဟိဏိ ‘‘သာမာဝတိယာ ပါသာဒံ ဂန္တွာ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရတေလကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ ဒုဿာနိ တေလစာဋီသု တေမေတွာ ထမ္ဘေ ဝေဌေတွာ တာ သဗ္ဗာ ဧကတော ကတွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဗဟိ ယန္တံ ဒတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ ဂေဟေ အဂ္ဂိံ ဒဒမာနော ဩတရိတွာ ဂစ္ဆတူ’’တိ။

တံ သုတွာ သော ပါသာဒံ အဘိရုယှ ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဝိဝရိတွာ ဝတ္ထာနိ တေလစာဋီသု တေမေတွာ ထမ္ဘေ ဝေဌေတုံ အာရဘိ။ အထ နံ သာမာဝတီပမုခါ ဣတ္ထိယော ‘‘ကိံ ဧတံ စူဠပိတာ’’တိ ဝဒန္တိယော ဥပသင်္ကမိံသု။ ‘‘အမ္မာ, ရာဇာ ဒဠှိကမ္မတ္ထာယ ဣမေ ထမ္ဘေ တေလပိလောတိကာဟိ ဗန္ဓာပေတိ, ရာဇဂေဟေ နာမ သုယုတ္တဒုယုတ္တံ ဒုဇ္ဇာနံ, မာ မေ သန္တိကေ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ တာ အာဂတာ ဂဗ္ဘေသု ပဝေသေတွာ ဒွါရာနိ ပိဒဟိတွာ ဗဟိ ယန္တကံ ဒတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အဂ္ဂိံ ဒေန္တော ဩတရိ။ သာမာဝတီ တာသံ ဩဝါဒံ အဒါသိ, ‘‘အမ္မာ, အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ဝိစရန္တီနံ ဧဝမေဝ အဂ္ဂိနာ ဈာမတ္တဘာဝါနံ ဗုဒ္ဓဉာဏေနပိ ပရိစ္ဆေဒေါ န သုကရော, အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ။ တာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ အဓိဂတဖလာယ ဝိညာတသာသနာယ ခုဇ္ဇုတ္တရာယ အရိယသာဝိကာယ သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာယ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေနေဝ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိယာ သန္တိကေ သောတာပတ္တိဖလဿ အဓိဂတာ အန္တရန္တရာ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရေန ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဂေဟေ ဈာယန္တေ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တိယော ကာစိ ဒုတိယဖလံ, ကာစိ တတိယဖလံ ပါပုဏိတွာ ကာလမကံသု။ အထ ဘိက္ခူ ကောသမ္ဗိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တာ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဘဂဝတော အာရောစေတွာ တာသံ အဘိသမ္ပရာယံ ပုစ္ဆိံသု။ ဘဂဝါ စ တာသံ အရိယဖလာဓိဂမံ ဘိက္ခူနံ အဘာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရညော ဥတေနဿ…ပေ… အနိပ္ဖလာ ကာလင်္ကတာ’’တိ။

တတ္ထ အနိပ္ဖလာတိ န နိပ္ဖလာ, သမ္ပတ္တသာမညဖလာ ဧဝ ကာလင်္ကတာ။ တာ ပန ဖလာနိ ပဋိလဘန္တိယော သာမာဝတိယာ –

‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော။

‘‘ယော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ, အပ္ပမတ္တော ဝိဟဿတိ၊

ပဟာယ ဇာတိသံသာရံ, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၅၊ နေတ္တိ။ ၂၉) –

ဂါထာဟိ ဩဝဒိယမာနာ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တိယော ဝိပဿိတွာ ဒုတိယတတိယဖလာနိ ပဋိလဘိံသု။ ခုဇ္ဇုတ္တရာ ပန အာယုသေသဿ အတ္ထိတာယ, ပုဗ္ဗေ တာဒိသဿ ကမ္မဿ အကတတ္တာ စ တတော ပါသာဒတော ဗဟိ အဟောသိ။ ‘‘ဒသယောဇနန္တရေ ပက္ကာမီ’’တိ စ ဝဒန္တိ။ အထ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ, ‘‘အာဝုသော, အနနုစ္ဆဝိကံ ဝတ အရိယသာဝိကာနံ ဧဝရူပံ မရဏ’’န္တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ

ဝုတ္တေ, ‘‘ဘိက္ခဝေ, ယဒိပိ တာသံ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အယုတ္တံ, ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဿ ပန ယုတ္တမေဝ တာဟိ လဒ္ဓ’’န္တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဗာရာဏသိယံ ဗြဟ္မဒတ္တေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တေ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ရညော နိဝေသနေ နိဗဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇန္တိ။ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော တေ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေသု သတ္တ ဇနာ ဟိမဝန္တံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧကော နဒီတီရသမီပေ ဧကသ္မိံ တိဏဂဟနေ သမာပတ္တိယာ နိသီဒတိ။ အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု ဂတေသု တာဟိ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတုကာမော တတ္ထ ဂတော။ တာ ဣတ္ထိယော ဒိဝသဘာဂံ ဥဒကေ ကီဠိတွာ သီတပီဠိတာ ဝိသိဗ္ဗိတုကာမာ တံ တိဏဂဟနံ ဥပရိ ဝိသုက္ခတိဏသဉ္ဆန္နံ ‘‘တိဏရာသီ’’တိ သညာယ ပရိဝါရေတွာ အဂ္ဂိံ ဒတွာ တိဏေသု ဈာယိတွာ ပတန္တေသု ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ‘‘ရညော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဈာယတိ, တံ ရာဇာ ဉတွာ အမှေ နာသေဿတိ, သုဒဍ္ဎံ နံ ကရိဿာမာ’’တိ သဗ္ဗာ ဣတော စိတော စ ဒါရုအာဒီနိ အာဟရိတွာ တဿ ဥပရိ ရာသိံ ကတွာ အာလိမ္ပေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဈာယိဿတီ’’တိ ပက္ကမိံသု။ တာ ပဌမံ အသဉ္စေတနိကာ ဟုတွာ ဣဒါနိ ကမ္မုနာ ဗဇ္ဈိံသု။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပန အန္တောသမာပတ္တိယံ သစေ ဒါရူနံ သကဋသဟဿမ္ပိ အာဟရိတွာ အာလိမ္ပေန္တာ ဥသုမာကာရမတ္တမ္ပိ ဂါဟေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ သော သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥဋ္ဌာယ ယထာသုခံ အဂမာသိ။ တာ တဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဗဟူနိ ဝဿသဟဿာနိ ဗဟူနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန အတ္တဘာဝသတေ ဣမိနာဝ နိယာမေန ဂေဟေ ဈာယမာနေ ဈာယိံသု။ ဣဒံ တာသံ ပုဗ္ဗကမ္မံ။

ယသ္မာ ပန တေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အရိယဖလာနိ သစ္ဆာကံသု, ရတနတ္တယံ ပယိရုပါသိံသု, တသ္မာ တတ္ထ အနာဂါမိနိယော သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပပန္နာ, ဣတရာ ကာစိ တာဝတိံသေသု, ကာစိ ယာမေသု, ကာစိ တုသိတေသု, ကာစိ နိမ္မာနရတီသု, ကာစိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု ဥပပန္နာ။

ရာဇာပိ ခေါ ဥတေနော ‘‘သာမာဝတိယာ ဂေဟံ ကိရ ဈာယတီ’’တိ သုတွာ ဝေဂေန အာဂစ္ဆန္တောပိ တံ ပဒေသံ တာသု ဒဍ္ဎာသုယေဝ သမ္ပာပုဏိ။ အာဂန္တွာ ပန ဂေဟံ နိဗ္ဗာပေတွာ ဥပ္ပန္နဗလဝဒေါမနဿော မာဂဏ္ဍိယာယ တထာ ကာရိတဘာဝံ ဥပါယေန ဉတွာ အရိယသာဝိကာသု ကတာပရာဓကမ္မုနာ စောဒိယမာနော တဿာ ရာဇာဏံ ကာရေသိ သဒ္ဓိံ ဉာတကေဟိ။ ဧဝံ သာ သပရိဇနာ သမိတ္တဗန္ဓဝါ အနယဗျသနံ ပါပုဏိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ သာမာဝတီပမုခါနံ တာသံ ဣတ္ထီနံ အဂ္ဂိမှိ အနယဗျသနာပတ္တိဟေတုံ, မာဂဏ္ဍိယာယ စ သမိတ္တဗန္ဓဝါယ ရာဇာဏာယ အနယဗျသနာပတ္တိနိမိတ္တံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော, ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတီတိ ယော ဣဓ သတ္တလောကော ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဟေတုသမ္ပန္နော ဝိယ ဟုတွာ ဒိဿတိ, သောပိ မောဟသမ္ဗန္ဓနော မောဟေန ပလိဂုဏ္ဌိတော အတ္တဟိတာဟိတံ အဇာနန္တော ဟိတေ န ပဋိပဇ္ဇတိ, အဟိတံ ဒုက္ခာဝဟံ ဗဟုဉ္စ အပုညံ အာစိနာတိ။ ‘‘ဘဝရူပေါဝ ဒိဿတီ’’တိပိ ပါဌော။ တဿတ္ထော – အယံ လောကော မောဟသမ္ဗန္ဓနော မောဟေန ပလိဂုဏ္ဌိတော, တတော ဧဝ ဘဝရူပေါဝ သဿတသဘာဝေါ ဝိယဿ အတ္တာ ဒိဿတိ, အဇရာမရော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ, ယေန ပါဏာတိပါတာဒီနိ အကတ္တဗ္ဗာနိ ကရောတိ။

ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော, တမသာ ပရိဝါရိတော။ သဿတောရိဝ ခါယတီတိ န ကေဝလဉ္စ မောဟသမ္ဗန္ဓနော ဧဝ, အပိစ ခေါ ဥပဓိဗန္ဓနောပိ အယံ အန္ဓဗာလလောကော အဝိဇ္ဇာတမသာ ပရိဝါရိတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေန ဉာဏေန အဝိပရီတံ ကာမေ စ ခန္ဓေ စ ‘‘အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ ပဿေယျ, တဿ အဘာဝတော ယသ္မာ ဗာလော အန္ဓပုထုဇ္ဇနော အညာဏတမသာ သမန္တတော ပရိဝါရိတော နိဝုတော, တသ္မာ သော ကာမူပဓိ ကိလေသူပဓိ ခန္ဓူပဓီတိ ဣမေသံ ဥပဓီနံ ဝသေန စ ဥပဓိဗန္ဓနော, တတော ဧဝ စဿ သောပဓိဿ ပဿတော သဿတော ဝိယ နိစ္စော သဗ္ဗကာလဘာဝီ ဝိယ ခါယတိ။ ‘‘အသဿတိရိဝ ခါယတီ’’တိပိ ပါဌော။ တဿတ္ထော – အတ္တာ သဗ္ဗကာလံ ဝိဇ္ဇတိ ဥပလဗ္ဘတီတိ အညော အသဿတိ အနိစ္စောတိ လောကဿ သော ဥပဓိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေန ဧကဒေသော ဝိယ ခါယတိ, ဥပဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော။ ရကာရော ဟိ ပဒသန္ဓိကရော။ ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စနန္တိ ယော ပန သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿတိ, တဿေဝ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ယထာဘူတံ ပဿတော ဇာနတော ပဋိဝိဇ္ဈတော ရာဂါဒိကိဉ္စနံ နတ္ထိ, ယေန သံသာရေ ဗဇ္ဈေယျ။ တထာ အပဿန္တော ဧဝ ဟိ အဝိဇ္ဇာတဏှာဒိဋ္ဌိအာဒိဗန္ဓနေဟိ သံသာရေ ဗဒ္ဓေါ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ စူဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

၈။ ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၁။ ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယာတိ အမတဓာတုသန္နိဿိတာယ အသင်္ခတဓာတုယာ ပဝေဒနဝသေန ပဝတ္တာယ။ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဓမ္မဒေသနာယ။ သန္ဒဿေတီတိ သဘာဝသရသလက္ခဏတော နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ။ သမာဒပေတီတိ တမေဝ အတ္ထံ တေ ဘိက္ခူ ဂဏှာပေတိ။ သမုတ္တေဇေတီတိ တဒတ္ထဂဟဏေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော တေဇေတိ ဇောတေတိ။ သမ္ပဟံသေတီတိ နိဗ္ဗာနဂုဏေဟိ သမ္မဒေဝ သဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ တောသေတိ။

အထ ဝါ သန္ဒဿေတီတိ ‘‘သော သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ ၂။၃၃၇၊ မဟာဝ။ ၈) နယေနေဝ သဗ္ဗထာ တေန တေန ပရိယာယေန တေသံ တေသံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ သမ္မာ ဒဿေတိ။ သမာဒပေတီတိ ‘‘ဣမိနာ အရိယမဂ္ဂေန တံ အဓိဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ အဓိဂမပဋိပဒါယ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဘိက္ခူ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရေ ကရောန္တော သမ္မာ အာဒပေတိ ဂဏှာပေတိ။ သမုတ္တေဇေတီတိ ဧတံ ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝန္တိ ‘‘မာ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ပမာဒံ အန္တရာဝေါသာနံ အာပဇ္ဇထ, ဥပနိဿယသမ္ပန္နဿ ဝီရိယဝတော နယိဒံ ဒုက္ကရံ, တသ္မာ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိဝိသုဒ္ဓိပဋိပဒါယ ဥဋ္ဌဟထ ဃဋယထ ဝါယမေယျာထာ’’တိ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဥဿာဟေတိ, တတ္ထ ဝါ စိတ္တံ ဝေါဒပေတိ။ သမ္ပဟံသေတီတိ ‘‘မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃါတော’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ဣတိဝု။ ၉၀), ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယောတိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၆၇၊ ဣတိဝု။ ၄၄), အသင်္ခတန္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၆၇), အမတဉ္စ သန္တန္တိအာဒိနာ စ အနေကပရိယာယေန (သံ။ နိ။ ၄။၄၀၉) နိဗ္ဗာနာနိသံသပ္ပကာသနေန တေသံ ဘိက္ခူနံ စိတ္တံ တောသေန္တော ဟာသေန္တော သမ္ပဟံသေတိ သမဿာသေတိ။

တေဓာတိ တေ ဣဓ။ အဋ္ဌိံ ကတွာတိ ‘‘အတ္ထိ ကိဉ္စိ အယံ နော အတ္ထော အဓိဂန္တဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ သလ္လက္ခေတွာ တာယ ဒေသနာယ အတ္ထိကာ ဟုတွာ။ မနသိ ကတွာတိ စိတ္တေ ဌပေတွာ အနညဝိဟိတာ တံ ဒေသနံ အတ္တနော စိတ္တဂတမေဝ ကတွာ။ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာတိ သဗ္ဗေန ကာရကစိတ္တေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ ဒေသနံ အာဝဇ္ဇေတွာ, တဂ္ဂတမေဝ အာဘောဂံ ကတွာတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ သဗ္ဗံ စေတသော သမန္နာဟရိတွာတိ သဗ္ဗသ္မာ စိတ္တတော ဒေသနံ သမ္မာ အနု အနု အာဟရိတွာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဒေသေန္တဿ ယေဟိ စိတ္တေဟိ ဒေသနာ ကတာ, သဗ္ဗသ္မာ စိတ္တတော ပဝတ္တံ ဒေသနံ ဗဟိ ဂန္တုံ အဒေန္တော သမ္မာ အဝိပရီတံ အနု အနု အာဟရိတွာ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနံ အာဟရိတွာ ယထာဒေသိတဒေသိတံ ဒေသနံ သုဋ္ဌု ဥပဓာရေတွာ။ ဩဟိတသောတာတိ အဝဟိတသောတာ, သုဋ္ဌု ဥပိတသောတာ။ ဩဟိတသောတာတိ ဝါ အဝိက္ခိတ္တသောတာ။ တမေဝ ဥပလဗ္ဘမာနောပိ ဟိ သဝနေ အဝိက္ခေပေါ သတိသံဝရော ဝိယ စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု သောတိန္ဒြိယေပိ ဝတ္တုမရဟတီတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘အဋ္ဌိံ ကတွာ’’တိအာဒီဟိ စတူဟိပိ ပဒေဟိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တပ္ပရဘာဝတော သဝနေ အာဒရဒီပနေန သက္ကစ္စသဝနံ ဒဿေတိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ တေသံ ဘိက္ခူနံ တဿာ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မကထာယ သဝနေ အာဒရကာရိတံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ နိဗ္ဗာနဿ တဗ္ဗိဓုရဓမ္မဒေသနာမုခေန ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနဘာဝဝိဘာဝနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ အတ္ထီတိ ဝိဇ္ဇတိ, ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခဝေတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အာလပနံ။ နနု စ ဥဒါနံ နာမ ပီတိသောမနဿသမုဋ္ဌာပိတော ဝါ ဓမ္မသံဝေဂသမုဋ္ဌာပိတော ဝါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကနိရပေက္ခော ဥဒါဟာရော, တထာ စေဝ ဧတ္တကေသု သုတ္တေသု အာဂတံ, ဣဓ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဥဒါနေန္တော တေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ? တေသံ ဘိက္ခူနံ သညာပနတ္ထံ။ နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တဉှိ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နိဗ္ဗာနဂုဏာနုဿရဏေန ဥပ္ပန္နပီတိသောမနဿာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ ဣဓ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇော သဗ္ဗော သဘာဝဓမ္မော ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကောဝ ဥပလဗ္ဘတိ, န ပစ္စယနိရပေက္ခော။ အယံ ပန နိဗ္ဗာနဓမ္မော ကတမပစ္စယေ ဥပလဗ္ဘတီတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ တေ စ သညာပေတုကာမော ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတန’’န္တိအာဒိမာဟ, န ဧကန္တတောဝ တေ ပဋိဂ္ဂါဟကေ ကတွာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဒါယတနန္တိ တံ ကာရဏံ။ ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ နိဗ္ဗာနဉှိ မဂ္ဂဖလဉာဏာဒီနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝတော ရူပါဒီနိ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတာနီတိ ကာရဏဋ္ဌေန ‘‘အာယတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဧတ္တာဝတာ စ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝံ ပဝေဒေသိ။

တတြာယံ ဓမ္မနွယော – ဣဓ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အသင်္ခတာယပိ ဓာတုယာ ဘဝိတဗ္ဗံ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သဘာဝဓမ္မာနံ။ ယထာ ဟိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇမာနေ တပ္ပဋိပက္ခဘူတံ သုခမ္ပိ ဝိဇ္ဇတိယေဝ, တထာ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇမာနေ သီတမ္ပိ ဝိဇ္ဇတိ, ပါပဓမ္မေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကလျာဏဓမ္မာပိ ဝိဇ္ဇန္တိ ဧဝ။ ဝုတ္တဉ္စေတံ –

‘‘ယထာပိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇန္တေ, သုခံ နာမပိ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဧဝံ ဘဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ, ဝိဘဝေါပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကော။

‘‘ယထာပိ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇန္တေ, အပရံ ဝိဇ္ဇတိ သီတလံ၊

ဧဝံ တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေ, နိဗ္ဗာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကံ။

‘‘ယထာပိ ပါပေ ဝိဇ္ဇန္တေ, ကလျာဏမပိ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဧဝမေဝ ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေ, အဇာတိမပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗက’’န္တိအာဒိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၁၀-၁၂) –

အပိစ နိဗ္ဗာနဿ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝဝိစာရဏံ ပရတော အာဝိဘဝိဿတိ။

ဧဝံ ဘဂဝါ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝံ သမ္မုခေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဗ္ဗိဓုရဓမ္မာပေါဟနမုခေနဿ သဘာဝံ ဒဿေတုံ, ‘‘ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ န အာပေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိဓုရသဘာဝံ ယထာ သင်္ခတဓမ္မေသု ကတ္ထစိ နတ္ထိ, တထာ တတ္ထပိ သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မာ။ န ဟိ သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မာနံ သမောဓာနံ သမ္ဘဝတိ။ တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – ယတ္ထ ယသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ ယဿံ အသင်္ခတဓာတုယံ နေဝ ကက္ခဠလက္ခဏာ ပထဝီဓာတု အတ္ထိ, န ပဂ္ဃရဏလက္ခဏာ အာပေါဓာတု, န ဥဏှလက္ခဏာ တေဇောဓာတု, န ဝိတ္ထမ္ဘနလက္ခဏာ ဝါယောဓာတု အတ္ထိ။ ဣတိ စတုမဟာဘူတာဘာဝဝစနေန ယထာ သဗ္ဗဿပိ ဥပါဒါရူပဿ အဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ တန္နိဿိတတ္တာ။ ဧဝံ အနဝသေသတော ကာမရူပဘဝဿ တတ္ထ အဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ တဒါယတ္တဝုတ္တိဘာဝတော။ န ဟိ မဟာဘူတနိဿယေန ဝိနာ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ ဝါ သမ္ဘဝတီတိ။

ဣဒါနိ အရူပသဘာဝတ္တေပိ နိဗ္ဗာနဿ အရူပဘဝပရိယာပန္နာနံ ဓမ္မာနံ တတ္ထ အဘာဝံ ဒဿေတုံ, ‘‘န အာကာသာနဉ္စာယတနံ…ပေ… န နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ န အာကာသာနဉ္စာယတနန္တိ သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏေန ကုသလဝိပါကကိရိယဘေဒေါ တိဝိဓောပိ အာကာသာနဉ္စာယတနစိတ္တုပ္ပါဒေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယဒဂ္ဂေန စ နိဗ္ဗာနေ ကာမလောကာဒီနံ အဘာဝေါ ဟောတိ, တဒဂ္ဂေန တတ္ထ ဣဓလောကပရလောကာနမ္ပိ အဘာဝေါတိ အာဟ – ‘‘နာယံ လောကော န ပရလောကော’’တိ။ တဿတ္ထော – ယွာယံ ‘‘ဣတ္ထတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ဣဓလောကော’’တိ စ လဒ္ဓဝေါဟာရော ခန္ဓာဒိလောကော, ယော စ ‘‘တတော အညထာ ပရော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ စ လဒ္ဓဝေါဟာရော ခန္ဓာဒိလောကော, တဒုဘယမ္ပိ တတ္ထ နတ္ထီတိ။ န ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာတိ ယသ္မာ ရူပဂတေ သတိ တမော နာမ သိယာ, တမဿ စ ဝိဓမနတ္ထံ စန္ဒိမသူရိယေဟိ ဝတ္တိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပန ယတ္ထ ရူပဂတမေဝ နတ္ထိ, ကုတော တတ္ထ တမော။ တမဿ ဝါ ဝိဓမနာ စန္ဒိမသူရိယာ, တသ္မာ စန္ဒိမာ သူရိယော စာတိ ဥဘောပိ တတ္ထ နိဗ္ဗာနေ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ အာလောကသဘာဝတံယေဝ နိဗ္ဗာနဿ ဒဿေတိ။

ဧတ္တာဝတာ စ အနဘိသမေတာဝီနံ ဘိက္ခူနံ အနာဒိမတိသံသာရေ သုပိနန္တေပိ အနနုဘူတပုဗ္ဗံ ပရမဂမ္ဘီရံ အတိဒုဒ္ဒသံ သဏှသုခုမံ အတက္ကာဝစရံ အစ္စန္တသန္တံ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယံ အတိပဏီတံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ ဝိဘာဝေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတန’’န္တိ တဿ အတ္ထိဘာဝါ တေသံ အညာဏာဒီနိ အပနေတွာ ‘‘ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ …ပေ… န ဥဘော စန္ဒိမသူရိယာ’’တိ တဒညဓမ္မာပေါဟနမုခေန တံ ဝိဘာဝေတိ ဓမ္မရာဇာ။ တေန ပထဝီအာဒိသဗ္ဗသင်္ခတဓမ္မဝိဓုရသဘာဝါ ယာ အသင်္ခတာ ဓာတု, တံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ တေနေဝါဟ, ‘‘တတြာပါဟံ, ဘိက္ခဝေ, နေဝ အာဂတိံ ဝဒါမီ’’တိ။

တတ္ထ တတြာတိ တသ္မိံ။ အပိသဒ္ဒေါ သမုစ္စယေ။ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ယတ္ထ သင်္ခါရပဝတ္တေ ကုတောစိ ကဿစိ အာဂတိံ န ဝဒါမိ ယထာပစ္စယံ တတ္ထ ဓမ္မမတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော။ ဧဝံ တသ္မိမ္ပိ အာယတနေ နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ အာဂတိံ အာဂမနံ နေဝ ဝဒါမိ အာဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ အဘာဝတော။ န ဂတိန္တိ ကတ္ထစိ ဂမနံ န ဝဒါမိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ အဘာဝတော။ န ဟိ တတ္ထ သတ္တာနံ ဌပေတွာ ဉာဏေန အာရမ္မဏကရဏံ အာဂတိဂတိယော သမ္ဘဝန္တိ, နာပိ ဌိတိစုတူပပတ္တိယော ဝဒါမိ။ ‘‘တဒါပဟ’’န္တိပိ ပါဠိ။ တဿတ္ထော – တမ္ပိ အာယတနံ ဂါမန္တရတော ဂါမန္တရံ ဝိယ န အာဂန္တဗ္ဗတာယ န အာဂတိ, န ဂန္တဗ္ဗတာယ န ဂတိ, ပထဝီပဗ္ဗတာဒိ ဝိယ အပတိဋ္ဌာနတာယ န ဌိတိ, အပစ္စယတ္တာ ဝါ ဥပ္ပါဒါဘာဝေါ, တတော အမတသဘာဝတ္တာ စဝနာဘာဝေါ, ဥပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝတော စေဝ တဒုဘယပရိစ္ဆိန္နာယ ဌိတိယာ စ အဘာဝတော န ဌိတိံ န စုတိံ န ဥပပတ္တိံ ဝဒါမိ။ ကေဝလံ ပန တံ အရူပသဘာဝတ္တာ အပစ္စယတ္တာ စ န ကတ္ထစိ ပတိဋ္ဌိတန္တိ အပ္ပတိဋ္ဌံ။ တတ္ထ ပဝတ္တာဘာဝတော ပဝတ္တပ္ပဋိပက္ခတော စ အပ္ပဝတ္တံ။ အရူပသဘာဝတ္တေပိ ဝေဒနာဒယော ဝိယ ကဿစိပိ အာရမ္မဏဿ အနာလမ္ဗနတော ဥပတ္ထမ္ဘနိရပေက္ခတော စ အနာရမ္မဏမေဝ တံ ‘‘အာယတန’’န္တိ ဝုတ္တံ နိဗ္ဗာနံ။ အယဉ္စ ဧဝသဒ္ဒေါ အပ္ပတိဋ္ဌမေဝ အပ္ပဝတ္တမေဝါတိ ပဒဒွယေနပိ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ ယဒိဒံ ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌ’’န္တိအာဒီဟိ ဝစနေဟိ ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏံ နိဗ္ဗာနံ, ဧသော ဧဝ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တော ပရိယောသာနံ တဒဓိဂမေ သတိ သဗ္ဗဒုက္ခာဘာဝတော။ တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခဿ အန္တော’’တိ အယမေဝ တဿ သဘာဝေါတိ ဒဿေတိ။

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၂။ ဒုတိယေ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ နိဗ္ဗာနဿ ပကတိယာ ဂမ္ဘီရဘာဝတော ဒုဒ္ဒသဘာဝဒီပနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တတ္ထ ဒုဒ္ဒသန္တိ သဘာဝဂမ္ဘီရတ္တာ အတိသုခုမသဏှသဘာဝတ္တာ စ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ ပဿိတုံ န သက္ကာတိ ဒုဒ္ဒသံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘တဉှိ တေ, မာဂဏ္ဍိယ, အရိယံ ပညာစက္ခု နတ္ထိ, ယေန တွံ အာရောဂျံ ဇာနေယျာသိ, နိဗ္ဗာနမ္ပိ ပဿေယျာသီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၂၁၈)။ အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒမ္ပိ ခေါ ဌာနံ ဒုဒ္ဒသံ, ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၈၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ ၂။၃၃၇)။ အနတန္တိ ရူပါဒိအာရမ္မဏေသု, ကာမာဒီသု စ ဘဝေသု နမနတော တန္နိန္နဘာဝေန ပဝတ္တိတော သတ္တာနဉ္စ တတ္ထ နမနတော တဏှာ နတာ နာမ, နတ္ထိ ဧတ္ထ နတာတိ အနတံ, နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘အနန္တ’’န္တိပိ ပဌန္တိ, နိစ္စသဘာဝတ္တာ အန္တဝိရဟိတံ, အစဝနဓမ္မံ နိရောဓံ အမတန္တိ အတ္ထော။ ကေစိ ပန ‘‘အနန္တ’’န္တိ ပဒဿ ‘‘အပ္ပမာဏ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဒုဒ္ဒသ’’န္တိ ဣမိနာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေဟိ ရာဂါဒိကိလေသေဟိ စိရကာလဘာဝိတတ္တာ သတ္တာနံ အပစ္စယဘာဝနာ န သုကရာတိ နိဗ္ဗာနဿ ကိစ္ဆေန အဓိဂမနီယတံ ဒဿေတိ။ န ဟိ သစ္စံ သုဒဿနန္တိ ဣမိနာပိ တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောတိ။ တတ္ထ သစ္စန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ တဉှိ ကေနစိ ပရိယာယေန အသန္တသဘာဝါဘာဝတော ဧကန္တေနေဝ သန္တတ္တာ အဝိပရီတဋ္ဌေန သစ္စံ။ န ဟိ တံ သုဒဿနံ န သုခေန ပဿိတဗ္ဗံ, သုစိရမ္ပိ ကာလံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရေ သမာနေန္တေဟိပိ ကသိရေနေဝ သမဓိဂန္တဗ္ဗတော။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ – ‘‘ကိစ္ဆေန မေ အဓိဂတ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၈၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ ၂။၃၃၇)။

ပဋိဝိဒ္ဓါ တဏှာ ဇာနတော ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စနန္တိ တဉ္စ နိရောဓသစ္စံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန အဘိသမေန္တေန ဝိသယတော ကိစ္စတော စ အာရမ္မဏတော စ အာရမ္မဏပ္ပဋိဝေဓေန အသမ္မောဟပ္ပဋိဝေဓေန စ ပဋိဝိဒ္ဓံ, ယထာပရိညာဘိသမယဝသေန ဒုက္ခသစ္စံ, ဘာဝနာဘိသမယဝသေန မဂ္ဂသစ္စဉ္စ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဒ္ဓံ ဟောတိ, ဧဝံ ပဟာနာဘိသမယဝသေန အသမ္မောဟတော စ ပဋိဝိဒ္ဓါ တဏှာ ဟောတိ။ ဧဝဉ္စ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယထာဘူတံ အရိယမဂ္ဂပညာယ ဇာနတော ပဿတော ဘဝါဒီသု နတဘူတာ တဏှာ နတ္ထိ, တဒဘာဝေ သဗ္ဗဿပိ ကိလေသဝဋ္ဋဿ အဘာဝေါ, တတောဝ ကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနံ အသမ္ဘဝေါယေဝါတိ ဧဝံ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ အနဝသေသဝဋ္ဋဒုက္ခဝူပသမဟေတုဘူတံ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ အာနုဘာဝံ ပကာသေသိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၃။ တတိယေ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ တဒါ ကိရ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန သံသာရဿ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ သန္ဒဿနာဒိဝသေန နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မဒေသနာယ ကတာယ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ သံသာရော ဘဂဝတာ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ ကာရဏေဟိ သဟေတုကော ပကာသိတော, နိဗ္ဗာနဿ ပန တဒုပသမဿ န ကိဉ္စိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တယိဒံ အဟေတုကံ, ကထံ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ။ အထ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ ပရိဝိတက္ကသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝိမတိဝိဓမနတ္ထဉ္စေဝ ဣဓ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ‘‘နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝ, နတ္ထိ ဟိ ပရမတ္ထတော နိဗ္ဗာနံ နာမ အနုပလဗ္ဘမာနသဘာဝတ္တာ’’တိ လောကာယတိကာဒယော ဝိယ ဝိပ္ပဋိပန္နာနံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ပုထုဒိဋ္ဌိဂတိကာနံ မိစ္ဆာဝါဒဘဉ္ဇနတ္ထဉ္စ ဣမံ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝဒီပနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတန္တိ သဗ္ဗာနိပိ ပဒါနိ အညမညဝေဝစနာနိ။ အထ ဝါ ဝေဒနာဒယော ဝိယ ဟေတုပစ္စယသမဝါယသင်္ခါတာယ ကာရဏသာမဂ္ဂိယာ န ဇာတံ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ အဇာတံ, ကာရဏေန ဝိနာ, သယမေဝ ဝါ န ဘူတံ န ပါတုဘူတံ န ဥပ္ပန္နန္တိ အဘူတံ, ဧဝံ အဇာတတ္တာ အဘူတတ္တာ စ ယေန ကေနစိ ကာရဏေန န ကတန္တိ အကတံ, ဇာတဘူတကတသဘာဝေါ စ နာမရူပါနံ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဟောတိ, န အသင်္ခတသဘာဝဿ နိဗ္ဗာနဿာတိ ဒဿနတ္ထံ အသင်္ခတန္တိ ဝုတ္တံ။ ပဋိလောမတော ဝါ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ပစ္စယေဟိ ကတန္တိ သင်္ခတံ, တထာ န သင်္ခတံ သင်္ခတလက္ခဏရဟိတန္တိ အသင်္ခတန္တိ။ ဧဝံ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ နိဗ္ဗတ္တိတဘာဝေ ပဋိသိဒ္ဓေ ‘‘သိယာ နု ခေါ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ကတ’’န္တိ အာသင်္ကာယ ‘‘န ယေန ကေနစိ ကတ’’န္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ အပစ္စယမ္ပိ သမာနံ ‘‘သယမေဝ နု ခေါ ဣဒံ ဘူတံ ပါတုဘူတ’’န္တိ အာသင်္ကာယ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘အဘူတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အယဉ္စေတဿ အသင်္ခတာကတာဘူတဘာဝေါ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဇာတိဓမ္မတ္တာ’’တိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝမေတေသံ စတုန္နမ္ပိ ပဒါနံ သာတ္ထကဘာဝံ ဝိဒိတွာ ‘‘တယိဒံ နိဗ္ဗာနံ အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ’’တိ ပရမတ္ထတော နိဗ္ဗာနဿ အတ္ထိဘာဝေါ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ ဥဒါနေန္တေန ဘဂဝတာ, ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာလပနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣတိ သတ္ထာ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဝတွာ တတ္ထ ဟေတုံ ဒဿေန္တော ‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ယဒိ အဇာတာဒိသဘာဝါ အသင်္ခတာ ဓာတု န အဘဝိဿ န သိယာ, ဣဓ လောကေ ဇာတာဒိသဘာဝဿ ရူပါဒိက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ အနဝသေသဝူပသမော န ပညာယေယျ န ဥပလဗ္ဘေယျ န သမ္ဘဝေယျ။ နိဗ္ဗာနဉှိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော အရိယမဂ္ဂဓမ္မာ အနဝသေသကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ။ တေနေတ္ထ သဗ္ဗဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အပ္ပဝတ္တိ အပဂမော နိဿရဏံ ပညာယတိ။

ဧဝံ ဗျတိရေကဝသေန နိဗ္ဗာနဿ အတ္ထိဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနွယဝသေနပိ တံ ဒဿေတုံ, ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ‘‘အပစ္စယာ ဓမ္မာ, အသင်္ခတာ ဓမ္မာ (ဓ။ သ။ ဒုကမာတိကာ ၇, ၈), အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, တဒါယတနံ, ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ (ဥဒါ။ ၇၁), ဣဒမ္ပိ ခေါ ဌာနံ ဒုဒ္ဒသံ, ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ (မဟာဝ။ ၈၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ ၂။၃၃၇), အသင်္ခတဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ အသင်္ခတဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိအာဒီဟိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၆၆-၃၆၇) အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ, ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတ’’န္တိ ဣမိနာပိ စ သုတ္တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရမတ္ထတော သမ္ဘဝေါ သဗ္ဗလောကံ အနုကမ္ပမာနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတော, တသ္မာ ယဒိပိ တတ္ထ အပစ္စက္ခကာရီနမ္ပိ ဝိညူနံ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ နတ္ထိယေဝ။ ယေ ပန ပရနေယျဗုဒ္ဓိနော ပုဂ္ဂလာ, တေသံ ဝိမတိဝိနောဒနတ္ထံ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယနိဒ္ဓါရဏမုခေန ယုတ္တိဝိစာရဏာ – ယထာ ပရိညေယျတာယ သဥတ္တရာနံ ကာမာနံ ရူပါဒီနဉ္စ ပဋိပက္ခဘူတံ တဗ္ဗိဓုရသဘာဝံ နိဿရဏံ ပညာယတိ, ဧဝံ တံသဘာဝါနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ သင်္ခတဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဘူတေန တဗ္ဗိဓုရသဘာဝေန နိဿရဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ယဉ္စေတံ နိဿရဏံ, သာ အသင်္ခတာ ဓာတု။ ကိဉ္စ ဘိယျော သင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိပဿနာဉာဏံ အပိ အနုလောမဉာဏံ ကိလေသေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟိတုံ န သက္ကောတိ။ တထာ သမ္မုတိသစ္စာရမ္မဏံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဉာဏံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေနေဝ ကိလေသေ ပဇဟတိ, န သမုစ္ဆေဒဝသေန။ ဣတိ သင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏဿ သမ္မုတိသစ္စာရမ္မဏဿ စ ဉာဏဿ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေ အသမတ္ထဘာဝတော တေသံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနကရဿ အရိယမဂ္ဂဉာဏဿ တဒုဘယဝိပရီတသဘာဝေန အာရမ္မဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, သာ အသင်္ခတာ ဓာတု။ တထာ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဣဒံ နိဗ္ဗာနပဒဿ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝဇောတကံ ဝစနံ အဝိပရီတတ္ထံ ဘဂဝတာ ဘာသိတတ္တာ။ ယဉှိ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ, တံ အဝိပရီတတ္ထံ ပရမတ္ထံ ယထာ တံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၃၇၊ မဟာနိ။ ၂၇), တထာ နိဗ္ဗာနသဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ဝိသယေ ယထာဘူတပရမတ္ထဝိသယော ဥပစာရမတ္တဝုတ္တိသဗ္ဘာဝတော သေယျထာပိ သီဟသဒ္ဒေါ။ အထ ဝါ အတ္ထေဝ ပရမတ္ထတော အသင်္ခတာ ဓာတု, ဣတရတဗ္ဗိပရီတဝိနိမုတ္တသဘာဝတ္တာ သေယျထာပိ ပထဝီဓာတု ဝေဒနာတိ။ ဧဝမာဒီဟိ နယေဟိ ယုတ္တိတောပိ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော အတ္ထိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထနိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၄။ စတုတ္ထေ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ တဒါ ကိရ ဘဂဝတာ အနေကပရိယာယေန သန္ဒဿနာဒိဝသေန နိဗ္ဗာနပဋိသံယုတ္တာယ ဓမ္မဒေသနာယ ကတာယ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ တာဝ ဘဂဝတာ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဓာတုယာ အနေကာကာရဝေါကာရံ အာနိသံသံ ဒဿေန္တေန အနညသာဓာရဏော အာနုဘာဝေါ ပကာသိတော, အဓိဂမူပါယော ပနဿာ န ဘာသိတော, ကထံ နု ခေါ ပဋိပဇ္ဇန္တေဟိ အမှေဟိ အယံ အဓိဂန္တဗ္ဗာ’’တိ။ အထ ဘဂဝါ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဧတံ ယထာဝုတ္တပရိဝိတက္ကသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ တဏှာဝသေန ကတ္ထစိ အနိဿိတဿ ပဿဒ္ဓကာယစိတ္တဿ ဝီထိပဋိပန္နဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂေန အနဝသေသတော တဏှာပဟာနေန နိဗ္ဗာနာဓိဂမဝိဘာဝနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ နိဿိတဿ စလိတန္တိ ရူပါဒိသင်္ခါရေ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နိဿိတဿ စလိတံ ‘‘ဧတံ မမ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဟောတိ။ အပ္ပဟီနတဏှာဒိဋ္ဌိကဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ သုခါဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တာနိ အဘိဘုယျ ဝိဟရိတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘မမ ဝေဒနာ, အဟံ ဝေဒိယာမီ’’တိအာဒိနာ တဏှာဒိဋ္ဌိဂါဟဝသေန ကုသလပ္ပဝတ္တိတော စိတ္တသန္တာနဿ စလနံ ကမ္ပနံ, အဝက္ခလိတံ ဝါ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အနိဿိတဿ စလိတံ နတ္ထီတိ ယော ပန ဝိသုဒ္ဓိပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော သမထဝိပဿနာဟိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဝိက္ခမ္ဘေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဝိဟရတိ, တဿ တံ အနိဿိတဿ ယထာဝုတ္တံ စလိတံ အဝက္ခလိတံ, ဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဝါ နတ္ထိ ကာရဏဿ သုဝိက္ခမ္ဘိတတ္တာ။

စလိတေ အသတီတိ ယထာဝုတ္တေ စလိတေ အသတိ ယထာ တဏှာဒိဋ္ဌိဂါဟာ နပ္ပဝတ္တန္တိ, တထာ ဝီထိပဋိပန္နာယ ဝိပဿနာယ တံ ဥဿုက္ကန္တဿ။ ပဿဒ္ဓီတိ ဝိပဿနာစိတ္တသဟဇာတာနံ ကာယစိတ္တာနံ သာရမ္ဘကရကိလေသဝူပသမိနီ ဒုဝိဓာပိ ပဿဒ္ဓိ ဟောတိ။ ပဿဒ္ဓိယာ သတိ နတိ န ဟောတီတိ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသယုတ္တာယ ပဿဒ္ဓိယာ သတိ အနဝဇ္ဇသုခါဓိဋ္ဌာနံ သမာဓိံ ဝဍ္ဎေတွာ တံ ပညာယ သမဝါယကရဏေန သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ယောဇေတွာ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ ကိလေသေ ခေပေန္တဿ ကာမဘဝါဒီသု နမနတော ‘‘နတီ’’တိ လဒ္ဓနာမာ တဏှာ အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ အနဝသေသတော န ဟောတိ, အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတတ္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

နတိယာ အသတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန တဏှာယ သုပ္ပဟီနတ္တာ ဘဝါဒိအတ္ထာယ အာလယနိကန္တိ ပရိယုဋ္ဌာနေ အသတိ။ အာဂတိဂတိ န ဟောတီတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန ဣဓ အာဂတိ အာဂမနံ စုတိဝသေန ဂတိ ဣတော ပရလောကဂမနံ ပေစ္စဘာဝေါ န ဟောတိ န ပဝတ္တတိ။ အာဂတိဂတိယာ အသတီတိ ဝုတ္တနယေန အာဂတိယာ စ ဂတိယာ စ အသတိ။ စုတူပပါတော န ဟောတီတိ အပရာပရံ စဝနုပပဇ္ဇနံ န ဟောတိ န ပဝတ္တတိ။ အသတိ ဟိ ကိလေသဝဋ္ဋေ ကမ္မဝဋ္ဋံ ပစ္ဆိန္နမေဝ, ပစ္ဆိန္နေ စ တသ္မိံ ကုတော ဝိပါကဝဋ္ဋဿ သမ္ဘဝေါ။ တေနာဟ – ‘‘စုတူပပါတေ အသတိ နေဝိဓ န ဟုရ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဗာဟိယသုတ္တေ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တမေဝ။ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဣတိ ဘဂဝါ ဣဓာပိ တေသံ ဘိက္ခူနံ အနဝသေသတော ဝဋ္ဋဒုက္ခဝူပသမဟေတုဘူတံ အမတမဟာနိဗ္ဗာနဿ အာနုဘာဝံ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ပကာသေတိ။

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၅။ ပဉ္စမေ မလ္လေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ။ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေနာတိ ဂုဏမဟတ္တသင်္ချာမဟတ္တေဟိ မဟတာ။ သော ဟိ ဘိက္ခုသံဃော သီလာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေနပိ မဟာ တတ္ထ သဗ္ဗပစ္ဆိမကဿ သောတာပန္နဘာဝတော, သင်္ချာမဟတ္တေနပိ မဟာ အပရိစ္ဆိန္နဂဏနတ္တာ။ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အာဂတာဂတာ ဘိက္ခူ န ပက္ကမိံသု။ စုန္ဒဿာတိ ဧဝံနာမကဿ။ ကမ္မာရပုတ္တဿာတိ သုဝဏ္ဏကာရပုတ္တဿ။ သော ကိရ အဍ္ဎော မဟာကုဋုမ္ဗိကော ဘဂဝတော ပဌမဒဿနေနေဝ သောတာပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော အမ္ဗဝနေ သတ္ထုဝသနာနုစ္ဆဝိကံ ဂန္ဓကုဋိံ, ဘိက္ခုသံဃဿ စ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနဥပဋ္ဌာနသာလာကုဋိမဏ္ဍပစင်္ကမနာဒိကေ စ သမ္ပာဒေတွာ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ ဒွါရကောဋ္ဌကယုတ္တံ ဝိဟာရံ ကတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ နိယျာဒေသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ပါဝါယံ ဝိဟရတိ စုန္ဒဿ ကမ္မာရပုတ္တဿ အမ္ဗဝနေ’’တိ။

ပဋိယာဒါပေတွာတိ သမ္ပာဒေတွာ။ ‘‘သူကရမဒ္ဒဝန္တိ သူကရဿ မုဒုသိနိဒ္ဓံ ပဝတ္တမံသ’’န္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘သူကရမဒ္ဒဝန္တိ န သူကရမံသံ, သူကရေဟိ မဒ္ဒိတဝံသကဠီရော’’တိ ဝဒန္တိ။ အညေ ‘‘သူကရေဟိ မဒ္ဒိတပ္ပဒေသေ ဇာတံ အဟိဆတ္တက’’န္တိ။ အပရေ ပန ‘‘သူကရမဒ္ဒဝံ နာမ ဧကံ ရသာယန’’န္တိ ဘဏိံသု။ တဉှိ စုန္ဒော ကမ္မာရပုတ္တော ‘‘အဇ္ဇ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ သုတွာ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ နံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ စိရတရံ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ သတ္ထု စိရဇီဝိတုကမျတာယ အဒါသီတိ ဝဒန္တိ။

တေန မံ ပရိဝိသာတိ တေန မမံ ဘောဇေဟိ။ ကသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ? ပရာနုဒ္ဒယတာယ။ တဉ္စ ကာရဏံ ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ။ တေန အဘိဟဋဘိက္ခာယ ပရေသံ အပရိဘောဂါရဟတော စ တထာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿိတံ ဟောတိ။ တသ္မိံ ကိရ သူကရမဒ္ဒဝေ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဒေဝတာ ဩဇံ ပက္ခိပိံသု။ တသ္မာ တံ အညော ကောစိ သမ္မာ ဇီရာပေတုံ န သက္ကောတိ, တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ပရူပဝါဒမောစနတ္ထံ ‘‘နာဟံ တံ, စုန္ဒ, ပဿာမီ’’တိအာဒိနာ သီဟနာဒံ နဒိ။ ယေ ဟိ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ ‘‘အတ္တနာ ပရိဘုတ္တာဝသေသံ နေဝ ဘိက္ခူနံ, န အညေသံ မနုဿာနံ အဒါသိ, အာဝါဋေ နိခဏာပေတွာ ဝိနာသေသီ’’တိ, ‘‘တေသံ ဝစနောကာသော မာ ဟောတူ’’တိ ပရူပဝါဒမောစနတ္ထံ သီဟနာဒံ နဒိ။

တတ္ထ သဒေဝကေတိအာဒီသု သဟ ဒေဝေဟီတိ သဒေဝကော, သဟ မာရေနာတိ သမာရကော, သဟ ဗြဟ္မုနာတိ သဗြဟ္မကော, သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟီတိ သဿမဏဗြာဟ္မဏီ, ပဇာတတ္တာ ပဇာ, သဟ ဒေဝမနုဿေဟီတိ သဒေဝမနုဿာ။ တသ္မိံ သဒေဝကေ လောကေ…ပေ… သဒေဝမနုဿာယ။ တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သမာရကဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ, သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ, သဿမဏဗြာဟ္မဏီဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ, ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ, သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ။ ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဩကာသလောကဝသေန, ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အပရော နယော – သဒေဝကဝစနေန အရူပါဝစရလောကော ဂဟိတော, သမာရကဝစနေန ဆကာမာဝစရဒေဝလောကော, သဗြဟ္မကဝစနေန ရူပီ ဗြဟ္မလောကော, သဿမဏဗြာဟ္မဏဝစနေန စတုပရိသဝသေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ သဟ မနုဿလောကော, အဝသေသသတ္တလောကော ဝါ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဘုတ္တာဝိဿာတိ ဘုတ္တဝတော။ ခရောတိ ဖရုသော။ အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂရောဂေါ။ ပဗာဠှာတိ ဗလဝတိယော။ မာရဏန္တိကာတိ မရဏန္တာ မရဏသမီပပါပနသမတ္ထာ။ သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသီတိ သတိံ ဥပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဓိဝါသေသိ။ အဝိဟညမာနောတိ ဝေဒနာနုဝတ္တနဝသေန အသလ္လက္ခိတဓမ္မော ဝိယ အပရာပရံ ပရိဝတ္တနံ အကရောန္တော အပီဠိယမာနော အဒုက္ခိယမာနော ဝိယ အဓိဝါသေသိ။ ဘဂဝတော ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေယေဝ တာ ဝေဒနာ ဥပ္ပန္နာ, သမာပတ္တိဗလေန ပန ဝိက္ခမ္ဘိတာ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသာ န ဥပ္ပဇ္ဇိံသု ဒိဝသေ ဒိဝသေ သမာပတ္တီဟိ ပဋိပဏာမနတော။ တံ ဒိဝသံ ပန ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမော ‘‘ကောဋိသဟဿဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရေန္တာနံ ဝဇိရသံဃာတသမာနကာယာနံ အပရိမိတကာလံ ဥပစိတပုညသမ္ဘာရာနမ္ပိ ဘဝေ သတိ ဧဝရူပါ ဝေဒနာ ပဝတ္တန္တိ, ကိမင်္ဂံ ပန အညေသ’’န္တိ သတ္တာနံ သံဝေဂဇနနတ္ထံ သမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇိ, တေန ဝေဒနာ ခရာ ဝတ္တိံသု။ အာယာမာတိ ဧဟိ ယာမ။

စုန္ဒဿ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာတိအာဒိကာ အပရဘာဂေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ဌပိတာ ဂါထာ။ တတ္ထ ဘုတ္တဿ စ သူကရမဒ္ဒဝေနာတိ ဘုတ္တဿ ဥဒပါဒိ, န ပန ဘုတ္တပစ္စယာ။ ယဒိ ဟိ အဘုတ္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇိဿာ, အတိခရော အဘဝိဿာ, သိနိဒ္ဓဘောဇနံ ပန ဘုတ္တတ္တာ တနုကာ ဝေဒနာ အဟောသိ, တေနေဝ ပဒသာ ဂန္တုံ အသက္ခိ။ ဧတေန ယွာယံ ‘‘ယဿ တံ ပရိဘုတ္တံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆေယျ အညတြ တထာဂတဿာ’’တိ သီဟနာဒေါ နဒိတော, တဿ သာတ္ထကတာ ဒဿိတာ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ။ ယသ္မာ တံ ပရိဘုတ္တံ ဘဂဝတော န ကိဉ္စိ ဝိကာရံ ဥပ္ပါဒေသိ, ကမ္မေန ပန လဒ္ဓေါကာသေန ဥပ္ပါဒိယမာနံ ဝိကာရံ အပ္ပမတ္တတာယ ဥပသမေန္တော သရီရေ ဗလံ ဥပ္ပါဒေသိ, ယေန ယထာ ဝက္ခမာနံ တိဝိဓံ ပယောဇနံ သမ္ပာဒေသိ, တသ္မာ သမ္မဒေဝ တံ ပရိဏာမံ ဂတံ, မာရဏန္တိကတ္တာ ပန ဝေဒနာနံ အဝိညာတံ အပါကဋံ အဟောသီတိ။ ဝိရိစ္စမာနောတိ အဘိဏှံ ပဝတ္တလောဟိတဝိရေစနောဝ သမာနော။ အဝေါစာတိ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနေ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဧဝမာဟ။

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝံ ရောဂေ ဥပ္ပန္နေ ကုသိနာရံ အဂမာသိ, ကိံ အညတ္ထ န သက္ကာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုန္တိ? ပရိနိဗ္ဗာယိတုံ နာမ န ကတ္ထစိ န သက္ကာ, ဧဝံ ပန စိန္တေသိ – မယိ ကုသိနာရံ ဂတေ မဟာသုဒဿနသုတ္တဒေသနာယ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၄၁) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဘဝိဿတိ, တာယ ယာ ဒေဝလောကေ အနုဘဝိတဗ္ဗသဒိသာ သမ္ပတ္တိ မနုဿလောကေ မယာ အနုဘူတာ, တံ ဒွီဟိ ဘာဏဝါရေဟိ ပဋိမဏ္ဍေတွာ ဒေသေဿာမိ, တံ သုတွာ ဗဟူ ဇနာ ကုသလံ ကတ္တဗ္ဗံ မညိဿန္တိ။ သုဘဒ္ဒေါပိ ကတ္ထ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနပရိယောသာနေ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ မယိ ဓရန္တေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပစ္ဆိမသာဝကော နာမ ဘဝိဿတိ။ အညတ္ထ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဓာတုနိမိတ္တံ မဟာကလဟော ဘဝိဿတိ, လောဟိတံ နဒီ ဝိယ သန္ဒိဿတိ။ ကုသိနာရာယံ ပန ပရိနိဗ္ဗုတေ ဒေါဏဗြာဟ္မဏော တံ ဝိဝါဒံ ဝူပသမေတွာ ဓာတုယော ဝိဘဇိတွာ ဒဿတီတိ ဣမာနိ တီဏိ ကာရဏာနိ ပဿန္တော ဘဂဝါ မဟတာ ဥဿာဟေန ကုသိနာရံ အဂမာသိ။

ဣင်္ဃာတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော။ ကိလန္တောသ္မီတိ ပရိဿန္တော အသ္မိ။ တေန ယထာဝုတ္တဝေဒနာနံ ဗလဝဘာဝံ ဧဝ ဒဿေတိ။ ဘဂဝါ ဟိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန တဒါ ပဒသာ အဂမာသိ, အညေသံ ပန ယထာ ပဒုဒ္ဓါရမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကာ, တထာ ဝေဒနာ တိခိဏာ ခရာ ကဋုကာ ဝတ္တိံသု။ တေနေဝါဟ ‘‘နိသီဒိဿာမီ’’တိ။

ဣဒါနီတိ အဓုနာ။ လုဠိတန္တိ မဒ္ဒိတံ ဝိယ အာကုလံ။ အာဝိလန္တိ အာလုလံ။ အစ္ဆောဒကာတိ တနုပသန္နသလိလာ။ သာတောဒကာတိ မဓုရတောယာ။ သီတောဒကာတိ သီတလဇလာ။ သေတောဒကာတိ နိက္ကဒ္ဒမာ။ ဥဒကဉှိ သဘာဝတော သေတဝဏ္ဏံ, ဘူမိဝသေန ကဒ္ဒမာဝိလတာယ စ အညာဒိသံ ဟောတိ, ကကုဓာပိ နဒီ ဝိမလဝါလိကာ သမောကိဏ္ဏာ သေတဝဏ္ဏာ သန္ဒတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သေတောဒကာ’’တိ။ သုပတိတ္ထာတိ သုန္ဒရတိတ္ထာ။ ရမဏီယာတိ မနောဟရဘူမိဘာဂတာယ ရမိတဗ္ဗာ ယထာဝုတ္တဥဒကသမ္ပတ္တိယာ စ မနောရမာ။

ကိလန္တောသ္မိ စုန္ဒက, နိပဇ္ဇိဿာမီတိ တထာဂတဿ ဟိ –

‘‘ကာဠာဝကဉ္စ ဂင်္ဂေယျံ, ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ၊

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ, ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ။ –

ဧဝံ ဝုတ္တေသု ဒသသု ဟတ္ထိကုလေသု ကာဠာဝကသင်္ခါတာနံ ယံ ဒသန္နံ ပကတိဟတ္ထီနံ ဗလံ, တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿာတိ ဧဝံ ဒသဂုဏိတာယ ဂဏနာယ ပကတိဟတ္ထီနံ ကောဋိသဟဿဗလပ္ပမာဏံ သရီရဗလံ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ တသ္မိံ ဒိဝသေ ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ စင်္ဂဝါရေ ပက္ခိတ္တဥဒကံ ဝိယ ပရိက္ခယံ ဂတံ။ ပါဝါယ တိဂါဝုတေ ကုသိနာရာ။ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ပဉ္စဝီသတိယာ ဌာနေသု နိသီဒိတွာ မဟန္တံ ဥဿာဟံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တော သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယ ဘဂဝါ ကုသိနာရံ ပါပုဏီတိ ဧဝံ ‘‘ရောဂေါ နာမ သဗ္ဗံ အာရောဂျံ မဒ္ဒန္တော အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော သဒေဝကဿ လောကဿ သံဝေဂကရံ ဝါစံ ဘာသန္တော ‘‘ကိလန္တောသ္မိ, စုန္ဒက, နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ အာဟ။

သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂီသေယျာ ပေတသေယျာ တထာဂတသေယျာ သီဟသေယျာတိ စတဿော သေယျာ။ တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ ဝါမေန ပဿေန သေယျံ ကပ္ပေန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၆) အယံ ကာမဘောဂီသေယျာ။ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၆) အယံ ပေတသေယျာ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ တထာဂတသေယျာ။ ‘‘သီဟော, ဘိက္ခဝေ, မိဂရာဇာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သေယျံ ကပ္ပေတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၂၄၆) အယံ သီဟသေယျာ။ အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဒက္ခိဏေန ပဿေန သီဟသေယျံ ကပ္ပေသီ’’တိ။ ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ။ အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ, ဂေါပ္ဖကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ။ ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ, ဇာဏုနာ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သေယျာ ဖာသုကာ န ဟောတိ။ ယထာ ပန န သံဃဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, သေယျာ ဖာသုကာ ဟောတိ။ တသ္မာ ဧဝံ နိပဇ္ဇိ။

ဂန္တွာန ဗုဒ္ဓေါတိ ဣမာ ဂါထာ အပရဘာဂေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ဌပိတာ။ တတ္ထ နဒိကန္တိ နဒိံ။ အပ္ပဋိမောဓ လောကေတိ အပ္ပဋိမော ဣဓ ဣမသ္မိံ သဒေဝကေ လောကေ။ နှတွာ စ ပိဝိတွာ စုဒတာရီတိ ဂတ္တာနံ သီတိကရဏဝသေန နှတွာ စ ပါနီယံ ပိဝိတွာ စ နဒိတော ဥတ္တရိ။ တဒါ ကိရ ဘဂဝတိ နှာယန္တေ အန္တောနဒိယံ မစ္ဆကစ္ဆပါ, ဥဒကံ, ဥဘောသု တီရေသု ဝနသဏ္ဍော, သဗ္ဗော စ သော ဘူမိဘာဂေါတိ သဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမေဝ အဟောသိ။ ပုရက္ခတောတိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမဂရုဘာဝတော သဒေဝကေန လောကေန ပူဇာသမ္မာနဝသေန ပုရက္ခတော။ ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေတိ ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ။ တဒါ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဝေဒနာနံ အဓိမတ္တဘာဝံ ဝိဒိတွာ အာသန္နာ ဟုတွာ သမန္တတော ပရိဝါရေတွာဝ ဂစ္ဆန္တိ။ သတ္ထာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ သတ္တာနံ အနုသာသနတော သတ္ထာ။ ပဝတ္တာ ဘဂဝါ ဣဓ ဓမ္မေတိ ဘာဂျဝန္တတာဒီဟိ ဘဂဝါ ဣဓ သီလာဒိသာသနဓမ္မေ ပဝတ္တာ, ဓမ္မေ ဝါ စတုရာသီတိဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနိ ပဝတ္တာ ပဝတ္တေတာ။ အမ္ဗဝနန္တိ တဿာ ဧဝ နဒိယာ တီရေ အမ္ဗဝနံ။ အာမန္တယိ စုန္ဒကန္တိ တသ္မိံ ကိရ ခဏေ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဥဒကသာဋိကံ ပီဠေန္တော ဩဟီယိ, စုန္ဒကတ္ထေရော သမီပေ အဟောသိ။ တသ္မာ တံ ဘဂဝါ အာမန္တယိ။ ပမုခေ နိသီဒီတိ ဝတ္တသီသေန သတ္ထု ပုရတော နိသီဒိ ‘‘ကိံ နု ခေါ သတ္ထာ အာဏာပေတီ’’တိ။ ဧတ္တာဝတာ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော အနုပ္ပတ္တော။ ဧဝံ အနုပ္ပတ္တံ အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ။

ဥပဒဟေယျာတိ ဥပ္ပါဒေယျ, ဝိပ္ပဋိသာရဿ ဥပ္ပါဒကော ကောစိ ပုရိသော သိယာ အပိ ဘဝေယျ။ အလာဘာတိ ယေ အညေသံ ဒါနံ ဒဒန္တာနံ ဒါနာနိသံသသင်္ခါတာ လာဘာ ဟောန္တိ, တေ အလာဘာ။ ဒုလ္လဒ္ဓန္တိ ပုညဝိသေသေန လဒ္ဓမ္ပိ မနုဿတ္တံ ဒုလ္လဒ္ဓံ။ ယဿ တေတိ ယဿ တဝ။ ဥတ္တဏ္ဍုလံ ဝါ အတိကိလိန္နံ ဝါ ကော တံ ဇာနာတိ, ကီဒိသမ္ပိ ပစ္ဆိမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ တထာဂတော ပရိနိဗ္ဗုတော, အဒ္ဓါ တေန ယံ ဝါ တံ ဝါ ဒိန္နံ ဘဝိဿတီတိ။ လာဘာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာ ဒါနာနိသံသသင်္ခါတာ လာဘာ။ သုလဒ္ဓန္တိ တုယှံ မနုဿတ္တံ သုလဒ္ဓံ။ သမ္မုခါတိ သမ္မုခတော, န အနုဿဝေန န ပရမ္ပရာယာတိ အတ္ထော။ မေတန္တိ မေ ဧတံ မယာ ဧတံ။ ဒွေမေတိ ဒွေ ဣမေ။ သမသမဖလာတိ သဗ္ဗာကာရေန သမာနဖလာ။

နနု စ ယံ သုဇာတာယ ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ တထာဂတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တံ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနကာလေ ဒါနံ, ဣဒံ ပန စုန္ဒဿ ဒါနံ ခီဏာသဝကာလေ, ကသ္မာ ဧတာနိ သမဖလာနီတိ? ပရိနိဗ္ဗာနသမတာယ သမာပတ္တိသမတာယ အနုဿရဏသမတာယ စ။ ဘဂဝါ ဟိ သုဇာတာယ ဒိန္နံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိတွာ သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော, စုန္ဒေန ဒိန္နံ ဘုဉ္ဇိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ဧဝံ ပရိနိဗ္ဗာနသမတာယပိ သမဖလာနိ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနဒိဝသေ စ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ ဟေတုဘူတာ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိ, ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေပိ သဗ္ဗာ တာ သမာပဇ္ဇိ။ ဧဝံ သမာပတ္တိသမတာယပိ သမဖလာနိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယဿ စေတံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုတ္တရံ အပ္ပမာဏံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အပ္ပမာဏော တဿ ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော’’တိအာဒိ။ –

သုဇာတာ စ အပရဘာဂေ အဿောသိ ‘‘န ကိရ သာ ရုက္ခဒေဝတာ, ဗောဓိသတ္တော ကိရေသ, တံ ကိရ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သတ္တသတ္တာဟံ ကိရဿ တေန ယာပနာ အဟောသီ’’တိ။ တဿာ ဣဒံ သုတွာ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ’’တိ အနုဿရန္တိယာ ဗလဝပီတိသောမနဿံ ဥဒပါဒိ။ စုန္ဒဿပိ အပရဘာဂေ ‘‘အဝသာနပိဏ္ဍပါတော ကိရ မယာ ဒိန္နော, ဓမ္မသီသံ ကိရ မယာ ဂဟိတံ, မယှံ ကိရ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သတ္ထာ အတ္တနာ စိရကာလာဘိပတ္ထိတာယ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ သုတွာ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ’’တိ အနုဿရတော ဗလဝပီတိသောမနဿံ ဥဒပါဒိ။ ဧဝံ အနုဿရဏသမတာယပိ သမဖလာနိ ဒွေပိ ပိဏ္ဍပါတဒါနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

အာယုသံဝတ္တနိကန္တိ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိကံ။ ဥပစိတန္တိ ပသုတံ ဥပ္ပါဒိတံ။ ယသသံဝတ္တနိကန္တိ ပရိဝါရသံဝတ္တနိကံ။ အာဓိပတေယျသံဝတ္တနိကန္တိ သေဋ္ဌဘာဝသံဝတ္တနိကံ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ ဒါနဿ မဟပ္ဖလတဉ္စေဝ သီလာဒိဂုဏေဟိ အတ္တနော စ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနဉ္စာတိ တိဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဒါနံ ဒေန္တဿ စိတ္တသမ္ပတ္တိယာ စ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိယာ စ ဒါနမယံ ပုညံ ဥပစီယတိ, မဟပ္ဖလတရဉ္စ မဟာနိသံသတရဉ္စ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဒေယျဓမ္မံ ပရိစ္စဇန္တော ပရိစ္စာဂစေတနာယ ဗဟုလီကတာယ အနုက္ကမေန သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တိဗဟုလော သုဝိသုဒ္ဓသီလံ ရက္ခိတွာ သမထဝိပဿနဉ္စ ဘာဝေတုံ သက္ကောတီတိ တဿ ဒါနာဒိဝသေန တိဝိဓမ္ပိ ပုညံ အဘိဝဍ္ဎတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သံယမတောတိ သီလသံယမေန သံယမန္တဿ, သံဝရေ ဌိတဿာတိ အတ္ထော။ ဝေရံ န စီယတီတိ ပဉ္စဝိဓဝေရံ န ပဝဍ္ဎတိ, အဒေါသပဓာနတ္တာ ဝါ အဓိသီလဿ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သယံမန္တော သုဝိသုဒ္ဓသီလော ခန္တိဗဟုလတာယ ကေနစိ ဝေရံ န ကရောတိ, ကုတော တဿ ဥပစယော။ တသ္မာ တဿ သံယမတော သံယမန္တဿ, သံယမဟေတု ဝါ ဝေရံ န စီယတိ။ ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ကုသလော ပန ဉာဏသမ္ပန္နော သုဝိသုဒ္ဓသီလေ ပတိဋ္ဌိတော အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု အတ္တနော အနုရူပံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒံ ဈာနံ သမ္ပာဒေန္တော ပါပကံ လာမကံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိအကုသလံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဇဟာတိ ပရိစ္စဇတိ။ သော တမေဝ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေသု ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂေန အနဝသေသံ ပါပကံ လာမကံ အကုသလံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဇဟာတိ။ ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ သော ဧဝံ ပါပကံ ပဇဟိတွာ ရာဂါဒီနံ ခယာ အနဝသေသကိလေသနိဗ္ဗာနေန, တတော ပရံ ခန္ဓနိဗ္ဗာနေန စ နိဗ္ဗုတော ဟောတီတိ ဧဝံ ဘဂဝါ စုန္ဒဿ စ ဒက္ခိဏသမ္ပတ္တိံ, အတ္တနော စ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပါဋလိဂါမိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၆။ ဆဋ္ဌေ မဂဓေသူတိ မဂဓရဋ္ဌေ။ မဟတာတိ ဣဓာပိ ဂုဏမဟတ္တေနပိ အပရိစ္ဆိန္နသင်္ချတ္တာ ဂဏနမဟတ္တေနပိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန။ ပါဋလိဂါမောတိ ဧဝံနာမကော မဂဓရဋ္ဌေ ဧကော ဂါမော။ တဿ ကိရ ဂါမဿ မာပနဒိဝသေ ဂါမဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနေ ဒွေ တယော ပါဋလင်္ကုရာ ပထဝိတော ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ နိက္ခမိံသု။ တေန တံ ‘‘ပါဋလိဂါမော’’တွေဝ ဝေါဟရိံသု။ တဒဝသရီတိ တံ ပါဋလိဂါမံ အဝသရိ အနုပါပုဏိ။ ကဒါ ပန ဘဂဝါ ပါဋလိဂါမံ အနုပါပုဏိ? ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန သာဝတ္ထိယံ ဓမ္မသေနာပတိနော စေတိယံ ကာရာပေတွာ တတော နိက္ခမိတွာ ရာဇဂဟေ ဝသန္တော တတ္ထ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ စ စေတိယံ ကာရာပေတွာ တတော နိက္ခမိတွာ အမ္ဗလဋ္ဌိကာယံ ဝသိတွာ အတုရိတစာရိကာဝသေန ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန ဝသိတွာ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တော အနုက္ကမေန ပါဋလိဂါမံ အနုပါပုဏိ။

ပါဋလိဂါမိယာတိ ပါဋလိဂါမဝါသိနော ဥပါသကာ။ တေ ကိရ ဘဂဝတော ပဌမဒဿနေန ကေစိ သရဏေသု, ကေစိ သီလေသု, ကေစိ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါသကာ’’တိ။ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ပါဋလိဂါမေ ကိရ အဇာတသတ္တုနော လိစ္ဆဝိရာဇူနဉ္စ မနုဿာ ကာလေန ကာလံ ဂန္တွာ ဂေဟသာမိကေ ဂေဟတော နီဟရိတွာ မာသမ္ပိ အဍ္ဎမာသမ္ပိ ဝသန္တိ။ တေန ပါဋလိဂါမဝါသိနော မနုဿာ နိစ္စုပဒ္ဒုတာ ‘‘ဧတေသဉ္စေဝ အာဂတကာလေ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကပဿေ ဣဿရာနံ ဘဏ္ဍပ္ပဋိသာမနဋ္ဌာနံ, ဧကပဿေ ဝသနဋ္ဌာနံ, ဧကပဿေ အာဂန္တုကာနံ အဒ္ဓိကမနုဿာနံ, ဧကပဿေ ဒလိဒ္ဒါနံ ကပဏမနုဿာနံ, ဧကပဿေ ဂိလာနာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ သဗ္ဗေသံ အညမညံ အဃဋ္ဋေတွာ ဝသနပ္ပဟောနကံ နဂရမဇ္ဈေ မဟာသာလံ ကာရေသုံ, တဿာ နာမံ အာဝသထာဂါရန္တိ။ တံ ဒိဝသဉ္စ နိဋ္ဌာနံ အဂမာသိ။ တေ တတ္ထ ဂန္တွာ ဟတ္ထကမ္မသုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မာဒိဝသေန သုပရိနိဋ္ဌိတံ သုသဇ္ဇိတံ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ တံ ဒွါရကောဋ္ဌကတော ပဋ္ဌာယ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ အာဝသထာဂါရံ အတိဝိယ မနောရမံ သဿိရိကံ, ကေန နု ခေါ ပဌမံ ပရိဘုတ္တံ အမှာကံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အဿာ’’တိ စိန္တေသုံ, တသ္မိံယေဝ စ ခဏေ ‘‘ဘဂဝါ တံ ဂါမံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ အဿောသုံ။ တေန တေ ဥပ္ပန္နပီတိသောမနဿာ ‘‘အမှေဟိ ဘဂဝါ ဂန္တွာပိ အာနေတဗ္ဗော သိယာ, သော ပန သယမေဝ အမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တော, အဇ္ဇ မယံ ဘဂဝန္တံ ဣဓ ဝသာပေတွာ ပဌမံ ပရိဘုဉ္ဇာပေဿာမ တထာ ဘိက္ခုသံဃံ, ဘိက္ခုသံဃေ အာဂတေ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဂတမေဝ ဘဝိဿတိ, သတ္ထာရံ မင်္ဂလံ ဝဒါပေဿာမ, ဓမ္မံ ကထာပေဿာမ။ ဣတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တေ ပစ္ဆာ အမှာကဉ္စ ပရေသဉ္စ ပရိဘောဂေါ ဘဝိဿတိ, ဧဝံ နော ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဧတဒတ္ထမေဝ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု။ တသ္မာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အဓိဝါသေတု နော, ဘန္တေ ဘဂဝါ, အာဝသထာဂါရ’’န္တိ။

ယေန အာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ကိဉ္စာပိ တံ တံ ဒိဝသမေဝ ပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ သုသဇ္ဇိတံ သုပဋိဇဂ္ဂိတံ, ဗုဒ္ဓါရဟံ ပန ကတွာ န ပညတ္တံ, ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ, အန္တောဂါမေ ဝသေယျုံ ဝါ နော ဝါ, တသ္မာ ဘဂဝတော ရုစိံ ဇာနိတွာဝ ပညာပေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု, ဣဒါနိ ဘဂဝတော ရုစိံ ဇာနိတွာ တထာ ပညာပေတုကာမာ ယေန အာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု။ သဗ္ဗသန္ထရိံ အာဝသထာဂါရံ သန္ထရိတွာတိ ယထာ သဗ္ဗမေဝ သန္ထတံ ဟောတိ, ဧဝံ တံ သန္ထရိတွာ သဗ္ဗပဌမံ တာဝ ‘‘ဂေါမယံ နာမ သဗ္ဗမင်္ဂလေသု ဝတ္တတီ’’တိ သုဓာပရိကမ္မကတမ္ပိ ဘူမိံ အလ္လဂေါမယေန ဩပုဉ္ဇာပေတွာ ပရိသုက္ခဘာဝံ ဉတွာ ယထာ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပဒံ န ပညာယတိ, ဧဝံ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟိ လိမ္ပေတွာ ဥပရိ နာနာဝဏ္ဏကဋသာရကေ သန္ထရိတွာ တေသံ ဥပရိ မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝါဒိံ ကတွာ ဟတ္ထတ္ထရဏာဒီဟိ နာနာဝဏ္ဏေဟိ အတ္ထရဏေဟိ သန္ထရိတဗ္ဗယုတ္တကံ သဗ္ဗောကာသံ သန္ထရာပေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိံ အာဝသထာဂါရံ သန္ထရိတွာ’’တိ။

အာသနာနဉှိ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ တာဝ မင်္ဂလထမ္ဘံ နိဿာယ မဟာရဟံ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ တတ္ထ ယံ ယံ မုဒုကဉ္စ မနောရမဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏံ, တံ တံ ပစ္စတ္ထရိတွာ ဥဘတောလောဟိတကံ မနုညဒဿနံ ဥပဓာနံ ဥပဒဟိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏရဇတတာရကာဝိစိတ္တံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာ သမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဌာနေ ပုပ္ဖဇာလံ ကာရေတွာ တိံသဟတ္ထမတ္တဋ္ဌာနံ ပဋသာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ ပစ္ဆိမဘိတ္တိံ နိဿာယ ဘိက္ခုသံဃဿ ပလ္လင်္ကအပဿယမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညာပေတွာ ဥပရိ သေတပစ္စတ္ထရဏေဟိ ပစ္စတ္ထရာပေတွာ သာလာယ ပါစီနပဿံ အတ္တနော နိသဇ္ဇာယောဂ္ဂံ ကာရေသုံ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာသနာနိ ပညာပေတွာ’’တိ။

ဥဒကမဏိကန္တိ မဟာကုစ္ဆိကံ ဥဒကစာဋိံ။ ဧဝံ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃော စ ယထာရုစိယာ ဟတ္ထပါဒေ ဓောဝိဿန္တိ, မုခံ ဝိက္ခာလေဿန္တီတိ တေသု တေသု ဌာနေသု မဏိဝဏ္ဏဿ ဥဒကဿ ပူရေတွာ ဝါသတ္ထာယ နာနာပုပ္ဖါနိ စေဝ ဥဒကဝါသစုဏ္ဏာနိ စ ပက္ခိပိတွာ ကဒလိပဏ္ဏေဟိ ပိဒဟိတွာ ပတိဋ္ဌပေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ’’တိ။

တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာတိ ရဇတသုဝဏ္ဏာဒိမယဒဏ္ဍဒီပိကာသု ယောဓကရူပဝိလာသခစိတရူပကာဒီနံ ဟတ္ထေ ဌပိတသုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယကပလ္လိကာသု တေလပ္ပဒီပံ ဇာလယိတွာ။ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ဧတ္ထ ပန တေ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ န ကေဝလံ အာဝသထာဂါရမေဝ, အထ ခေါ သကလသ္မိမ္ပိ ဂါမေ ဝီထိယော သဇ္ဇာပေတွာ ဓဇေ ဥဿာပေတွာ ဂေဟဒွါရေသု ပုဏ္ဏဃဋေ ကဒလိယော စ ဌပါပေတွာ သကလဂါမံ ဒီပမာလာဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာရကံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ခီရပကေ ဒါရကေ ခီရံ ပါယေထ, ဒဟရကုမာရေ လဟုံ လဟုံ ဘောဇေတွာ သယာပေထ, ဥစ္စာသဒ္ဒံ မာ ကရိတ္ထ, အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ သတ္ထာ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ဟောန္တီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ ဒဏ္ဍဒီပိကာ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု။

အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန အာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီတိ ‘‘ယဿ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ ဧဝံ ကိရ တေဟိ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ လာခါရသေန တိန္တရတ္တကောဝိဠာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ကတ္တရိယာ ပဒုမံ ကန္တေန္တော ဝိယ, သံဝိဓာယ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော နိဝါသေတွာ သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေန ပဒုမကလာပံ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ, ဝိဇ္ဇုလတာသဿိရိကံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ရတ္တကမ္ဗလေန ဂဇကုမ္ဘံ ပရိယောနန္ဓန္တော ဝိယ, ရတနသတုဗ္ဗေဓေ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကေ ပဝါဠဇာလံ ခိပမာနော ဝိယ, မဟတိ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ရတ္တကမ္ဗလကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ, ဂစ္ဆန္တံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ရတ္တဝလာဟကေန ပဋိစ္ဆာဒေန္တော ဝိယ, ကဉ္စနဂိရိမတ္ထကေ သုပက္ကလာခါရသံ ပရိသိဉ္စန္တော ဝိယ, စိတ္တကူဋပဗ္ဗတမတ္ထကံ ဝိဇ္ဇုလတာဇာလေန ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ, သကလစက္ကဝါဠသိနေရုယုဂန္ဓရမဟာပထဝိံ စာလေတွာ ဂဟိတနိဂြောဓပလ္လဝသမာနဝဏ္ဏံ သုရတ္တဝရပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ ဝနဂဟနတော နိက္ခန္တကေသရသီဟော ဝိယ, သမန္တတော ဥဒယပဗ္ဗတကူဋတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ, ဗာလသူရိယော ဝိယ စ အတ္တနာ နိသိန္နစာရုမဏ္ဍပတော နိက္ခမိ။

အထဿ ကာယတော မေဃမုခတော ဝိဇ္ဇုကလာပါ ဝိယ ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏရသဓာရာပရိသေကပိဉ္ဇရပတ္တပုပ္ဖဖလသာခါဝိဋပေ ဝိယ သမန္တတော ရုက္ခေ ကရိံသု။ တာဝဒေဝ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ မဟာဘိက္ခုသံဃော ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသိ။ တေ စ နံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ ဧဝရူပါ အဟေသုံ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ စောဒကာ ပါပဂရဟိနော သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ။ တေဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝါ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော, နက္ခတ္တပရိဝါရိတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော, ရတ္တပဒုမဝနသဏ္ဍမဇ္ဈဂတာ ဝိယ သုဝဏ္ဏနာဝါ, ပဝါဠဝေဒိကပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏပါသာဒေါ ဝိရောစိတ္ထ။ မဟာကဿပပ္ပမုခါ ပန မဟာထေရာ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ မဏိဝမ္မဝမ္မိတာ ဝိယ မဟာနာဂါ ပရိဝါရယိံသု ဝန္တရာဂါ ဘိန္နကိလေသာ ဝိဇဋိတဇဋာ ဆိန္နဗန္ဓနာ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အလဂ္ဂါ။

ဣတိ ဘဂဝါ သယံ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေဟိ, ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသေဟိ, ဝီတမောဟော ဝီတမောဟေဟိ, နိတ္တဏှော နိတ္တဏှေဟိ, နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသေဟိ, သယံ ဗုဒ္ဓေါ အနုဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဝါရိတော ပတ္တပရိဝါရိတံ ဝိယ ကေသရံ, ကေသရပရိဝါရိတာ ဝိယ ကဏ္ဏိကာ, အဋ္ဌနာဂသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ, နဝုတိဟံသသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဓတရဋ္ဌော ဟံသရာဇာ, သေနင်္ဂပရိဝါရိတော ဝိယ စက္ကဝတ္တိရာဇာ, မရုဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗြဟ္မဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ, တာရာဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော, အနုပမေန ဗုဒ္ဓဝေသေန အပရိမာဏေန ဗုဒ္ဓဝိလာသေန ပါဋလိဂါမိနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။

အထဿ ပုရတ္ထိမကာယတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသုံ, တထာ ပစ္ဆိမကာယတော ဒက္ခိဏပဿတော ဝါမပဿတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသုံ, ဥပရိကေသန္တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကေသာဝဋ္ဋေဟိ မောရဂီဝရာဇဝဏ္ဏာ အသိတာ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသုံ, ဟေဋ္ဌာပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိယံ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသုံ, ဒန္တတော အက္ခီနံ သေတဋ္ဌာနတော, နခါနံ မံသဝိမုတ္တဋ္ဌာနတော ဩဒါတာ ဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသုံ, ရတ္တပီတဝဏ္ဏာနံ သမ္ဘိန္နဋ္ဌာနတော မဉ္ဇေဋ္ဌဝဏ္ဏာ ရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသုံ, သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ပဘဿရာ ရသ္မိယော ဥဋ္ဌဟိံသု။ ဧဝံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ဝိဓာဝမာနာ ကဉ္စနဒဏ္ဍဒီပိကာဒီဟိ နိစ္ဆရိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒမာနာ မဟာပဒီပဇာလာ ဝိယ, စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃတော နိက္ခန္တဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ စ ဒိသောဒိသံ ပက္ခန္ဒိံသု။ ယာဟိ သဗ္ဗေ ဒိသာဘာဂါ သုဝဏ္ဏစမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ဝိကိရိယမာနာ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋတော သုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ အာသိဉ္စိယမာနာ ဝိယ, ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋပရိက္ခိတ္တာ ဝိယ, ဝေရမ္ဘဝါတေန သမုဒ္ဓတကိံသုကကဏိကာရကောဝိဠာရပုပ္ဖစုဏ္ဏသမောကိဏ္ဏာ ဝိယ, စီနပိဋ္ဌစုဏ္ဏသမ္ပရိရဉ္ဇိတာ ဝိယ စ ဝိရောစိံသု။

ဘဂဝတောပိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပသမုဇ္ဇလံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ သရီရံ အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ သမုဇ္ဇလန္တတာရကာဝဘာသိတံ ဝိယ, ဂဂနတလံ ဝိကသိတံ ဝိယ ပဒုမဝနံ, သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ဝိယ ယောဇနသတိကော ပါရိစ္ဆတ္တကော, ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနံ ဒွတ္တိံသသူရိယာနံ ဒွတ္တိံသစန္ဒိမာနံ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တီနံ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာနံ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနံ သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနံ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ယထာ တံ ဒသဟိ ပါရမီဟိ ဒသဟိ ဥပပါရမီဟိ ဒသဟိ ပရမတ္ထပါရမီဟီတိ သမ္မဒေဝ ပရိပူရိတာဟိ သမတိံသပါရမိတာဟိ အလင်္ကတံ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒိန္နေန ဒါနေန ရက္ခိတေန သီလေန ကတေန ကလျာဏကမ္မေန ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သမောသရိတွာ ဝိပါကံ ဒါတုံ ဩကာသံ အလဘမာနေန သမ္ဗာဓပ္ပတ္တံ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တိတံ နာဝါသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကံ နာဝံ အာရောပနကာလော ဝိယ, သကဋသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကံ သကဋံ အာရောပနကာလော ဝိယ, ပဉ္စဝီသတိယာ ဂင်္ဂါနံ သမ္ဘိန္နမုခဒွါရေ ဧကတော ရာသိဘူတကာလော ဝိယ အဟောသိ။

ဣမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဩဘာသမာနဿပိ ဘဂဝတော ပုရတော အနေကာနိ ဒဏ္ဍဒီပိကာသဟဿာနိ ဥက္ခိပိံသု။ တထာ ပစ္ဆတော ဝါမပဿေ ဒက္ခိဏပဿေ ဇာတိကုသုမစမ္ပကဝနမာလိကာရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလဗကုလသိန္ဒုဝါရာဒိပုပ္ဖါနိ စေဝ နီလပီတာဒိဝဏ္ဏသုဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ စ စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃဝိဿဋ္ဌာ သလိလဝုဋ္ဌိယော ဝိယ ဝိပ္ပကိရိံသု။ ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယနိဂ္ဃေါသာ စ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏာသံယုတ္တာ ထုတိဃောသာ စ သဗ္ဗာ ဒိသာ ပူရယမာနာ မုခသမ္ဘာသာ ဝိယ အဟေသုံ။ ဒေဝသုပဏ္ဏနာဂယက္ခဂန္ဓဗ္ဗမနုဿာနံ အက္ခီနိ အမတပါနံ ဝိယ လဘိံသု။ ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ ပဒသဟဿေဟိ ဂမနဝဏ္ဏနံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ တတြိယံ မုခမတ္တံ –

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော, ကမ္ပယန္တော ဝသုန္ဓရံ၊

အဟေဌယန္တော ပါဏာနိ, ယာတိ လောကဝိနာယကော။

‘‘ဒက္ခိဏံ ပဌမံ ပါဒံ, ဥဒ္ဓရန္တော နရာသဘော၊

ဂစ္ဆန္တော သိရိသမ္ပန္နော, သောဘတေ ဒွိပဒုတ္တမော။

‘‘ဂစ္ဆတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလံ မုဒု၊

သမံ သမ္ဖုသတေ ဘူမိံ, ရဇသာနုပလိမ္ပတိ။

‘‘နိန္နံ ဌာနံ ဥန္နမတိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ၊

ဥန္နတဉ္စ သမံ ဟောတိ, ပထဝီ စ အစေတနာ။

‘‘ပါသာဏာ သက္ခရာ စေဝ, ကထလာ ခါဏုကဏ္ဋကာ၊

သဗ္ဗေ မဂ္ဂါ ဝိဝဇ္ဇန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ။

‘‘နာတိဒူရေ ဥဒ္ဓရတိ, နစ္စာသန္နေ စ နိက္ခိပံ၊

အဃဋ္ဋယန္တော နိယျာတိ, ဥဘော ဇာဏူ စ ဂေါပ္ဖကေ။

‘‘နာတိသီဃံ ပက္ကမတိ, သမ္ပန္နစရဏော မုနိ၊

န စာပိ သဏိကံ ယာတိ, ဂစ္ဆမာနော သမာဟိတော။

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယံ, ဒိသဉ္စ ဝိဒိသံ တထာ၊

န ပေက္ခမာနော သော ယာတိ, ယုဂမတ္တံဝပေက္ခတိ။

‘‘နာဂဝိက္ကန္တစာရော သော, ဂမနေ သောဘတေ ဇိနော၊

စာရုံ ဂစ္ဆတိ လောကဂ္ဂေါ, ဟာသယန္တော သဒေဝကေ။

‘‘ဥသဘရာဇာဝ သောဘန္တော, စာရုစာရီဝ ကေသရီ၊

တောသယန္တော ဗဟူ သတ္တေ, ဂါမံ သေဋ္ဌော ဥပါဂမီ’’တိ။ –

ဝဏ္ဏကာလော နာမ ကိရေသ။ ဧဝံဝိဓေသု ကာလေသု ဘဂဝတော သရီရဝဏ္ဏေ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝါ ဓမ္မကထိကဿ ထာမောယေဝ ပမာဏံ, စုဏ္ဏိယပဒေဟိ ဂါထာဗန္ဓေဟိ ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ‘‘ဒုက္ကထိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘အတိတ္ထေန ပက္ခန္ဒော’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗော။ အပရိမာဏဝဏ္ဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော, တေသံ ဗုဒ္ဓါပိ အနဝသေသတော ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ အသမတ္ထာ။ သကလမ္ပိ ဟိ ကပ္ပံ ဝဏ္ဏေန္တာ ပရိယောသာပေတုံ န သက္ကောန္တိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာတိ။ ဣမိနာ သိရိဝိလာသေန အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ ပါဋလိဂါမံ

ပါဝိသိ, ပဝိသိတွာ ဘဂဝါ ပသန္နစိတ္တေန ဇနေန ပုပ္ဖဂန္ဓဓူမဝါသစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇိယမာနော အာဝသထာဂါရံ ပါဝိသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန အာဝသထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ။

ပါဒေ ပက္ခာလေတွာတိ ယဒိပိ ဘဂဝတော ပါဒေ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတိ, တေသံ ပန ဥပါသကာနံ ကုသလာဘိဝုဒ္ဓိံ အာကင်္ခန္တော ပရေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇနတ္ထဉ္စ ဘဂဝါ ပါဒေ ပက္ခာလေတိ။ အပိစ ဥပါဒိန္နကသရီရံ နာမ သီတံ ကာတဗ္ဗမ္ပိ ဟောတီတိ ဧတဒတ္ထမ္ပိ ဘဂဝါ နှာနပါဒဓောဝနာဒီနိ ကရောတိယေဝ။ ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာတိ ဘဂဝန္တံ ပုရတော ကတွာ။ တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဥပါသကာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ဝေါဒကံ ကတွာ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ရတ္တကမ္ဗလေန ပလိဝေဌေတွာ ပီဌေ ဌပိတာ ရတ္တသုဝဏ္ဏဃနပဋိမာ ဝိယ အတိဝိရောစိတ္ထ။

အယံ ပနေတ္ထ ပေါရာဏာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမဂ္ဂေါ –

‘‘ဂန္တွာန မဏ္ဍလမာဠံ, နာဂဝိက္ကန္တစာရဏော၊

ဩဘာသယန္တော လောကဂ္ဂေါ, နိသီဒိ ဝရမာသနေ။

‘‘တဟိံ နိသိန္နော နရဒမ္မသာရထိ,

ဒေဝါတိဒေဝေါ သတပုညလက္ခဏော၊

ဗုဒ္ဓါသနေ မဇ္ဈဂတော ဝိရောစတိ,

သုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဝိယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ။

‘‘နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, နိက္ခိတ္တံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ၊

ဝိရောစတိ ဝီတမလော, မဏိဝေရောစနော ယထာ။

‘‘မဟာသာလောဝ သမ္ဖုလ္လော, မေရုရာဇာဝလင်္ကတော၊

သုဝဏ္ဏယူပသင်္ကာသော, ပဒုမော ကောကနဒေါ ယထာ။

‘‘ဇလန္တော ဒီပရုက္ခောဝ, ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ယထာ သိခီ၊

ဒေဝါနံ ပါရိဆတ္တောဝ, သဗ္ဗဖုလ္လော ဝိရောစတီ’’တိ။

ပါဋလိဂါမိယေ ဥပါသကေ အာမန္တေသီတိ ယသ္မာ တေသု ဥပါသကေသု ဗဟူ ဇနာ သီလေသု ပတိဋ္ဌိတာ, တသ္မာ ပဌမံ တာဝ သီလဝိပတ္တိယာ အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ ပစ္ဆာ သီလသမ္ပဒါယ အာနိသံသံ ဒဿေတုံ, ‘‘ပဉ္စိမေ ဂဟပတယော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ အာမန္တေသိ။

တတ္ထ ဒုဿီလောတိ နိဿီလော။ သီလဝိပန္နောတိ ဝိပန္နသီလော ဘိန္နသံဝရော။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဒုဿီလော’’တိ ပဒေန ပုဂ္ဂလဿ သီလာဘာဝေါ ဝုတ္တော။ သော ပနဿ သီလာဘာဝေါ ဒုဝိဓော အသမာဒါနေန ဝါ သမာဒိန္နဿ ဘေဒေန ဝါတိ။ တေသု ပုရိမော န တထာ သာဝဇ္ဇော, ယထာ ဒုတိယော သာဝဇ္ဇတရော။ ယထာဓိပ္ပေတာဒီနဝနိမိတ္တံ သီလာဘာဝံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ ဒဿေတုံ, ‘‘သီလဝိပန္နော’’တိ ဝုတ္တံ။ တေန ‘‘ဒုဿီလော’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ။ ပမာဒါဓိကရဏန္တိ ပမာဒကာရဏာ။ ဣဒဉ္စ သုတ္တံ ဂဟဋ္ဌာနံ ဝသေန အာဂတံ, ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ ပန လဗ္ဘတေဝ။ ဂဟဋ္ဌော ဟိ ယေန သိပ္ပဋ္ဌာနေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ ယဒိ ကသိယာ ယဒိ ဝါဏိဇ္ဇာယ ယဒိ ဂေါရက္ခေန, ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ပမတ္တော တံ တံ ယထာကာလံ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတိ, အထဿ ကမ္မံ ဝိနဿတိ။ မာဃာတကာလေ ပန ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောန္တော ဒဏ္ဍဝသေန မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ။ ပဗ္ဗဇိတော ဒုဿီလော ပမာဒကာရဏာ သီလတော ဗုဒ္ဓဝစနတော ဈာနတော သတ္တအရိယဓနတော စ ဇာနိံ နိဂစ္ဆတိ။

ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ဂဟဋ္ဌဿ ‘‘အသုကော အမုကကုလေ ဇာတော ဒုဿီလော ပါပဓမ္မော ပရိစ္စတ္တဣဓလောကပရလောကော သလာကဘတ္တမတ္တမ္ပိ န ဒေတီ’’တိ ပရိသမဇ္ဈေ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ။ ပဗ္ဗဇိတဿ ‘‘အသုကော နာမ ထေရော သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ နာသက္ခိ သီလာနိ ရက္ခိတုံ, န ဗုဒ္ဓဝစနံ ဂဟေတုံ, ဝေဇ္ဇကမ္မာဒီဟိ ဇီဝတိ, ဆဟိ အဂါရဝေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ ဧဝံ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ။

အဝိသာရဒေါတိ ဂဟဋ္ဌော တာဝ အဝဿံ ဗဟူနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနေ ‘‘ကောစိ မမ ကမ္မံ ဇာနိဿတိ, အထ မံ နိန္ဒိဿတိ, ရာဇကုလဿ ဝါ ဒဿေဿတီ’’တိ သဘယော ဥပသင်္ကမတိ, မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ နိသီဒတိ, ဝိသာရဒေါ ဟုတွာ ကထေတုံ န သက္ကောတိ။ ပဗ္ဗဇိတောပိ ဗဟုဘိက္ခုသံဃေ သန္နိပတိတေ ‘‘အဝဿံ ကောစိ မမ ကမ္မံ ဇာနိဿတိ, အထ မေ ဥပေါသထမ္ပိ ပဝါရဏမ္ပိ ဌပေတွာ သာမညတော စာဝေတွာ နိက္ကဍ္ဎိဿတီ’’တိ သဘယော ဥပသင်္ကမတိ, ဝိသာရဒေါ ဟုတွာ ကထေတုံ န သက္ကောတိ။ ဧကစ္စော ပန ဒုဿီလောပိ သမာနော သုသီလော ဝိယ စရတိ, သောပိ အဇ္ဈာသယေန မင်္ကု ဟောတိယေဝ။

သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတီတိ ဒုဿီလဿ ဟိ မရဏမဉ္စေ နိပန္နဿ ဒုဿီလကမ္မာနိ သမာဒါယ ပဝတ္တိတဋ္ဌာနာနိ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ။ သော ဥမ္မီလေတွာ ဣဓလောကံ, နိမီလေတွာ ပရလောကံ ပဿတိ။ တဿ စတ္တာရော အပါယာ ကမ္မာနုရူပံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သတ္တိသတေန ပဟရိယမာနော ဝိယ အဂ္ဂိဇာလာဘိဃာတေန ဈာယမာနော ဝိယ စ ဟောတိ။ သော ‘‘ဝါရေထ, ဝါရေထာ’’တိ ဝိရဝန္တောဝ မရတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတီ’’တိ။

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ။ ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏာ။ အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ။ ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ။ အပါယန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဝေဝစနံ။ နိရယော ဟိ သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ပုညသင်္ခါတာ အယာ အပေတတ္တာ, သုခါနံ ဝါ အယဿ, အာဂမနဿ ဝါ အဘာဝါ အပါယော။ ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ဒေါသဗဟုလတာယ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတီတိ ဒုဂ္ဂတိ။ ဝိဝသာ နိပတန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ကတကာရိနောတိ ဝိနိပါတော, ဝိနဿန္တာ ဝါ ဧတ္ထ နိပတန္တိ သမ္ဘိဇ္ဇမာနင်္ဂပစ္စင်္ဂါတိ ဝိနိပါတော။ နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရယော။

အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတိ။ တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော သုဂတိတော အပေတတ္တာ, န ဒုဂ္ဂတိ မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော။ ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယံ ဒီပေတိ။ သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုဂတိတော အပေတတ္တာ, ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ, န တု ဝိနိပါတော အသုရသဒိသံ အဝိနိပတိတတ္တာ ပေတမဟိဒ္ဓိကာနမ္ပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယံ ဒီပေတိ။ သော ဟိ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန ‘‘အပါယော’’ စေဝ ‘‘ဒုဂ္ဂတိ’’ စ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမုဿယေဟိ ဝိနိပတိတတ္တာ ‘‘ဝိနိပါတော’’တိ စ ဝုစ္စတိ။ နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိကံ အနေကပ္ပကာရံ နိရယမေဝ ဒီပေတိ။ ဥပပဇ္ဇတီတိ နိဗ္ဗတ္တတိ။

အာနိသံသကထာ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အယံ ပန ဝိသေသော – သီလဝါတိ သမာဒါနဝသေန သီလဝါ။ သီလသမ္ပန္နောတိ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိပုဏ္ဏဉ္စ ကတွာ သီလဿ သမာဒါနေန သီလသမ္ပန္နော။ ဘောဂက္ခန္ဓန္တိ ဘောဂရာသိံ။ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကန္တိ ဧတ္ထ သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိပိ သင်္ဂယှတိ, သဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဒေဝဂတိ ဧဝ။ တတ္ထ သုန္ဒရာ ဂတိ သုဂတိ, ရူပါဒီဟိ ဝိသယေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ, သော သဗ္ဗောပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ။

ပါဋလိဂါမိယေ ဥပါသကေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ အညာယပိ ပါဠိမုတ္တာယ ဓမ္မကထာယ စေဝ အာဝသထာနုမောဒနကထာယ စ။ တဒါ ဟိ ဘဂဝါ ယသ္မာ အဇာတသတ္တုနာ တတ္ထ ပါဋလိပုတ္တနဂရံ မာပေန္တေန အညေသု ဂါမနိဂမဇနပဒရာဇဓာနီသု ယေ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ကုဋုမ္ဗိကာ, တေ အာနေတွာ ဓနဓညဃရဝတ္ထုခေတ္တဝတ္ထာဒီနိ စေဝ ပရိဟာရဉ္စ ဒါပေတွာ နိဝေသိယန္တိ။ တသ္မာ ပါဋလိဂါမိယာ ဥပါသကာ အာနိသံသဒဿာဝိတာယ ဝိသေသတော သီလဂရုကာ သဗ္ဗဂုဏာနဉ္စ သီလဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော တေသံ ပဌမံ သီလာနိသံသေ ပကာသေတွာ တတော ပရံ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ, ပထဝေါဇံ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယ, မဟာဇမ္ဗုံ မတ္ထကေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ, ယောဇနိကမဓုကဏ္ဍံ စက္ကယန္တေန ပီဠေတွာ မဓုရသံ ပါယမာနော ဝိယ ပါဋလိဂါမိကာနံ ဥပါသကာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ပကိဏ္ဏကကထံ ကထေန္တော ‘‘အာဝါသဒါနံ နာမေတံ ဂဟပတယော မဟန္တံ ပုညံ, တုမှာကံ အာဝါသော မယာ ပရိဘုတ္တော, ဘိက္ခုသံဃေန စ ပရိဘုတ္တော, မယာ စ ဘိက္ခုသံဃေန စ ပရိဘုတ္တေ ပန ဓမ္မရတနေနပိ ပရိဘုတ္တောယေဝ ဟောတိ။ ဧဝံ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တေ အပရိမေယျော စ ဝိပါကော, အပိစ အာဝါသဒါနသ္မိံ ဒိန္နေ သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ, ဘူမဋ္ဌကပဏ္ဏသာလာယ ဝါ သာခါမဏ္ဍပဿ ဝါ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ကတဿ အာနိသံသော ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကာ။ အာဝါသဒါနာနုဘာဝေန ဟိ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမာနဿပိ သမ္ပီဠိတဂဗ္ဘဝါသော နာမ န ဟောတိ, ဒွါဒသဟတ္ထော ဩဝရကော ဝိယဿ မာတုကုစ္ဆိ အသမ္ဗာဓောဝ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ နာနာနယေဟိ ဝိစိတ္တံ ဗဟုံ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ –

‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟန္တိ, တတော ဝါဠမိဂါနိ စ၊

သရီသပေ စ မကသေ, သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယော။

‘‘တတော ဝါတာတပေါ ဃောရော, သဉ္ဇာတော ပဋိဟညတိ၊

လေဏတ္ထဉ္စ သုခတ္ထဉ္စ, ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုံ။

‘‘ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ, အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ၊

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော။

‘‘ဝိဟာရေ ကာရယေ ရမ္မေ, ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေ၊

တေသံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ။

‘‘ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ၊

ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ။ (စူဠဝ။ ၂၉၅) –

ဧဝံ အယမ္ပိ အာဝါသဒါနေ အာနိသံသောတိ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အတိရေကတရံ ဒိယဍ္ဎယာမံ အာဝါသဒါနာနိသံသကထံ ကထေသိ။ တတ္ထ ဣမာ ဂါထာ တာဝ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနာ ပန သင်္ဂဟံ နာရောဟတိ။ သန္ဒဿေတွာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။

အဘိက္ကန္တာတိ အတိက္ကန္တာ ဒွေ ယာမာ ဂတာ။ ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညထာတိ ယဿ ဂမနဿ တုမှေ ကာလံ မညထ, ဂမနကာလော တုမှာကံ, ဂစ္ဆထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တေ ဥယျောဇေသီတိ? အနုကမ္ပာယ။ တိယာမရတ္တိဉှိ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဝီတိနာမေန္တာနံ တေသံ သရီရေ အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ, ဘိက္ခုသံဃေပိ စ ဝိပ္ပဘာတသယနနိသဇ္ဇာယ ဩကာသော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣတိ ဥဘယာနုကမ္ပာယ ဥယျောဇေသီတိ။ သုညာဂါရန္တိ ပါဋိယေက္ကံ သုညာဂါရံ နာမ တတ္ထ နတ္ထိ။ တေန ကိရ ဂဟပတယော တဿေဝ အာဝသထာဂါရဿ ဧကပဿေ ပဋသာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ ကပ္ပိယမဉ္စံ ပညာပေတွာ တတ္ထ ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏံ အတ္ထရိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏရဇတတာရကာဂန္ဓမာလာဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေသုံ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သတ္ထာ ဓမ္မာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထောကံ ဝိဿမိတုကာမော ဣဓ နိပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ နော ဣဒံ အာဝသထာဂါရံ ဘဂဝတာ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ။ သတ္ထာပိ တဒေဝ သန္ဓာယ တတ္ထ သံဃာဋိံ ပညာပေတွာ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သုညာဂါရံ ပါဝိသီ’’တိ။ တတ္ထ ပါဒဓောဝနဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဓမ္မာသနာ အဂမာသိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ ဂမနံ နိပ္ဖန္နံ။ ဓမ္မာသနံ ပတွာ ထောကံ အဋ္ဌာသိ, ဣဒံ တတ္ထ ဌာနံ။ ဘဂဝါ ဒွေ ယာမေ ဓမ္မာသနေ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ နိသဇ္ဇာ နိပ္ဖန္နာ။ ဥပါသကေ ဥယျောဇေတွာ ဓမ္မာသနတော ဩရုယှ ယထာဝုတ္တေ ဌာနေ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ။ ဧဝံ တံ ဌာနံ ဘဂဝတာ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ အဟောသီတိ။

သုနိဓဝဿကာရာတိ သုနိဓော စ ဝဿကာရော စ ဒွေ ဗြာဟ္မဏာ။ မဂဓမဟာမတ္တာတိ မဂဓရညော မဟာအမစ္စာ, မဂဓရဋ္ဌေ ဝါ မဟာမတ္တာ မဟတိယာ ဣဿရိယမတ္တာယ သမန္နာဂတာတိ မဟာမတ္တာ။ ပါဋလိဂါမေ နဂရံ မာပေန္တီတိ ပါဋလိဂါမသင်္ခါတေ ဘူမိပဒေသေ နဂရံ မာပေန္တိ။ ဝဇ္ဇီနံ ပဋိဗာဟာယာတိ လိစ္ဆဝိရာဇူနံ အာယမုခပ္ပစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ။ သဟဿသဟဿေဝါတိ ဧကေကဝဂ္ဂဝသေန သဟဿံ သဟဿံ ဟုတွာ။ ဝတ္ထူနီတိ ဃရဝတ္ထူနိ။ စိတ္တာနိ နမန္တိ နိဝေသနာနိ မာပေတုန္တိ ရညော ရာဇမဟာမတ္တာနဉ္စ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာပါဌကာနံ စိတ္တာနိ နမန္တိ။ တေ ကိရ အတ္တနော သိပ္ပါနုဘာဝေန ဟေဋ္ဌာပထဝိယံ တိံသဟတ္ထမတ္တေ ဌာနေ ‘‘ဣဓ နာဂဂ္ဂါဟော, ဣဓ ယက္ခဂ္ဂါဟော, ဣဓ ဘူတဂ္ဂါဟော, ဣဓ ပါသာဏော ဝါ ခါဏုကော ဝါ အတ္ထီ’’တိ ဇာနန္တိ။ တေ တဒါ သိပ္ပံ ဇပ္ပေတွာ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မန္တယမာနာ ဝိယ မာပေန္တိ။

အထ ဝါ နေသံ သရီရေ ဒေဝတာ အဓိမုစ္စိတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝေသနာနိ မာပေတုံ စိတ္တံ နာမေန္တိ။ တာ စတူသု ကောဏေသု ခါဏုကေ ကောဋ္ဋေတွာ ဝတ္ထုမှိ ဂဟိတမတ္တေ ပဋိဝိဂစ္ဆန္တိ။ သဒ္ဓကုလာနံ သဒ္ဓါ ဒေဝတာ တထာ ကရောန္တိ, အဿဒ္ဓကုလာနံ အဿဒ္ဓါ ဒေဝတာ။ ကိံကာရဏာ? သဒ္ဓါနဉှိ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘ဣဓ မနုဿာ နိဝေသနံ မာပေန္တာ ပဌမံ ဘိက္ခုသံဃံ နိသီဒါပေတွာ မင်္ဂလံ ဝဒါပေဿန္တိ, အထ မယံ သီလဝန္တာနံ ဒဿနံ ဓမ္မကထံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ အနုမောဒနံ သောတုံ လဘိဿာမ, မနုဿာ စ ဒါနံ ဒတွာ အမှာကံ ပတ္တိံ ဒဿန္တီ’’တိ။ အဿဒ္ဓါ ဒေဝတာပိ ‘‘အတ္တနော ဣစ္ဆာနုရူပံ တေသံ ပဋိပတ္တိံ ပဿိတုံ, ကထဉ္စ သောတုံ လဘိဿာမာ’’တိ တထာ ကရောန္တိ။

တာဝတိံသေဟီတိ ယထာ ဟိ ဧကသ္မိံ ကုလေ ဧကံ ပဏ္ဍိတမနုဿံ, ဧကသ္မိဉ္စ ဝိဟာရေ ဧကံ ဗဟုဿုတံ ဘိက္ခုံ ဥပါဒါယ ‘‘အသုကကုလေ မနုဿာ ပဏ္ဍိတာ, အသုကဝိဟာရေ ဘိက္ခူ ဗဟုဿုတာ’’တိ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ, ဝိဿကမ္မဉ္စ ဒေဝပုတ္တံ ဥပါဒါယ ‘‘တာဝတိံသာ ပဏ္ဍိတာ’’တိ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော။ တေနာဟ ‘‘တာဝတိံသေဟီ’’တိ။ သေယျထာပီတိအာဒိနာ ဒေဝေဟိ တာဝတိံသေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ ဝိယ သုနိဓဝဿကာရာ နဂရံ မာပေန္တီတိ ဒဿေတိ။

ယာဝတာ, အာနန္ဒ, အရိယံ အာယတနန္တိ ယတ္တကံ အရိယမနုဿာနံ ဩသရဏဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထိ။ ယာဝတာ ဝဏိပ္ပထောတိ ယတ္တကံ ဝါဏိဇာနံ အာဟဋဘဏ္ဍဿ ရာသိဝသေန ကယဝိက္ကယဋ္ဌာနံ နာမ, ဝါဏိဇာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဝါ အတ္ထိ။ ဣဒံ အဂ္ဂနဂရန္တိ တေသံ အရိယာယတနဝဏိပ္ပထာနံ ဣဒံ နဂရံ အဂ္ဂံ ဘဝိဿတိ ဇေဋ္ဌကံ ပါမောက္ခံ။ ပုဋဘေဒနန္တိ ဘဏ္ဍပုဋဘေဒနဋ္ဌာနံ, ဘဏ္ဍဘဏ္ဍိကာနံ မောစနဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အလဒ္ဓဘဏ္ဍမ္ပိ ဟိ ဣဓေဝ လဘိဿန္တိ, အညတ္ထ ဝိက္ကယံ အဂစ္ဆန္တာပိ ဣဓေဝ ဝိက္ကယံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, တသ္မာ ဣဓေဝ ပုဋံ ဘိန္ဒိဿန္တီတိ အတ္ထော။ အာယာနမ္ပိ ဟိ စတူသု ဒွါရေသု စတ္တာရိ, သဘာယံ ဧကန္တိ ဧဝံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပဉ္စသတသဟဿာနိ တတ္ထ ဥဋ္ဌဟိဿန္တိ။ တာနိ သဘာဝါနိ အာယာနီတိ ဒဿေတိ။

အဂ္ဂိတော ဝါတိအာဒီသု သမုစ္စယတ္ထော ဝါသဒ္ဒေါ, အဂ္ဂိနာ စ ဥဒကေန စ မိထုဘေဒေန စ နဿိဿတီတိ အတ္ထော။ တဿ ဟိ ဧကော ကောဋ္ဌာသော အဂ္ဂိနာ နဿိဿတိ, နိဗ္ဗာပေတုံ န သက္ခိဿန္တိ, ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ဂင်္ဂါ ဂဟေတွာ ဂမိဿတိ, ဧကော ဣမိနာ အကထိတံ အမုဿ, အမုနာ အကထိတံ ဣမဿ ဝဒန္တာနံ ပိသုဏဝါစာနံ ဝသေန ဘိန္နာနံ မနုဿာနံ အညမညဘေဒေန ဝိနဿိဿတိ။ ဧဝံ ဝတွာ ဘဂဝါ ပစ္စူသကာလေ ဂင်္ဂါတီရံ ဂန္တွာ ကတမုခဓောဝနော ဘိက္ခာစာရဝေလံ အာဂမယမာနော နိသီဒိ။

သုနိဓဝဿကာရာပိ ‘‘အမှာကံ ရာဇာ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဥပဋ္ဌာကော, သော အမှေ ဥပဂတေ ပုစ္ဆိဿတိ ‘သတ္ထာ ကိရ ပါဋလိဂါမံ အဂမာသိ, ကိံ တဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတ္ထ, န ဥပသင်္ကမိတ္ထာ’တိ။ ‘ဥပသင်္ကမိမှာ’တိ စ ဝုတ္တေ ‘နိမန္တယိတ္ထ, န နိမန္တယိတ္ထာ’တိ ပုစ္ဆိဿတိ။ ‘န နိမန္တယိမှာ’တိ စ ဝုတ္တေ အမှာကံ ဒေါသံ အာရောပေတွာ နိဂ္ဂဏှိဿတိ, ဣဒဉ္စာပိ မယံ အကတဋ္ဌာနေ နဂရံ မာပေမ, သမဏဿ ခေါ ပန ဂေါတမဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ကာဠကဏ္ဏိသတ္တာ ပဋိက္ကမန္တိ, တံ မယံ နဂရမင်္ဂလံ ဝါစာပေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တယိံသု။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ သုနိဓဝဿကာရာ’’တိအာဒိ။

ပုဗ္ဗဏှသမယန္တိ ပုဗ္ဗဏှေ ကာလေ။ နိဝါသေတွာတိ ဂါမပဝေသနနီဟာရေန နိဝါသနံ နိဝါသေတွာ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ။ ပတ္တစီဝရမာဒါယာတိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ။

သီလဝန္တေတ္ထာတိ သီလဝန္တော ဧတ္ထ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ။ သညတေတိ ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သညတေ။ တာသံ ဒက္ခိဏမာဒိသေတိ သံဃဿ ဒိန္နေ စတ္တာရော ပစ္စယေ တာသံ ဃရဒေဝတာနံ အာဒိသေယျ ပတ္တိံ ဒဒေယျ။ ပူဇိတာ ပူဇယန္တီတိ ‘‘ဣမေ မနုဿာ အမှာကံ ဉာတကာပိ န ဟောန္တိ, ဧဝမ္ပိ နော ပတ္တိံ ဒေန္တီ’’တိ အာရက္ခံ သုသံဝိဟိတံ ကရောန္တိ သုဋ္ဌု အာရက္ခံ ကရောန္တိ။ မာနိတာ မာနယန္တီတိ ကာလာနုကာလံ ဗလိကမ္မကရဏေန မာနိတာ ‘‘ဧတေ မနုဿာ အမှာကံ ဉာတကာပိ န ဟောန္တိ, တထာပိ စတုပဉ္စဆမာသန္တရံ နော ဗလိကမ္မံ ကရောန္တီ’’တိ မာနေန္တိ ဥပ္ပန္နပရိဿယံ ဟရန္တိ။ တတော နန္တိ တတော တံ ပဏ္ဍိတဇာတိကံ ပုရိသံ။ ဩရသန္တိ ဥရေ ဌပေတွာ ဝဍ္ဎိတံ, ယထာ မာတာ ဩရသံ ပုတ္တံ အနုကမ္ပတိ, ဥပ္ပန္နပရိဿယဟရဏတ္ထမေဝဿ ယထာ ဝါယမတိ, ဧဝံ အနုကမ္ပန္တီတိ အတ္ထော။ ဘဒြာနိ ပဿတီတိ သုန္ဒရာနိ ပဿတိ။

အနုမောဒိတွာတိ တေဟိ တဒါ ပသုတပုညဿ အနုမောဒနဝသေန တေသံ ဓမ္မကထံ ကတွာ။ သုနိဓဝဿကာရာပိ ‘‘ယာ တတ္ထ ဒေဝတာ အာသုံ, တာသံ ဒက္ခိဏမာဒိသေ’’တိ ဘဂဝတော ဝစနံ သုတွာ ဒေဝတာနံ ပတ္တိံ အဒံသု။ တံ ဂေါတမဒွါရံ နာမ အဟောသီတိ တဿ နဂရဿ ယေန ဒွါရေန ဘဂဝါ နိက္ခမိ, တံ ဂေါတမဒွါရံ နာမ အဟောသိ။ ဂင်္ဂါယ ပန ဥတ္တရဏတ္ထံ အနောတိဏ္ဏတ္တာ ဂေါတမတိတ္ထံ နာမ နာဟောသိ။ ပူရာတိ ပုဏ္ဏာ။ သမတိတ္တိကာတိ တဋသမံ ဥဒကဿ တိတ္တာ ဘရိတာ။ ကာကပေယျာတိ တီရေ ဌိတကာကေဟိ ပါတုံ သက္ကုဏေယျဥဒကာ။ ဒွီဟိပိ ပဒေဟိ ဥဘတောကူလသမံ ပရိပုဏ္ဏဘာဝမေဝ ဒဿေတိ။ ဥဠုမ္ပန္တိ ပါရဂမနတ္ထာယ ဒါရူနိ သံဃာဋေတွာ အာဏိယော ကောဋ္ဋေတွာ ကတံ။ ကုလ္လန္တိ ဝေဠုဒဏ္ဍာဒိကေ ဝလ္လိအာဒီဟိ ဗန္ဓိတွာ ကတံ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ မဟာဇနဿ ဂင်္ဂေါဒကမတ္တဿပိ ကေဝလံ တရိတုံ အသမတ္ထတံ, အတ္တနော ပန ဘိက္ခုသံဃဿ စ အတိဂမ္ဘီရဝိတ္ထတံ သံသာရမဟဏ္ဏဝံ တရိတွာ ဌိတဘာဝဉ္စ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထပရိဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ အဏ္ဏဝန္တိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန ယောဇနမတ္တံ ဂမ္ဘီရဿ စ ဝိတ္ထတဿ စ ဥဒကဋ္ဌာနဿေတံ အဓိဝစနံ။ သရန္တိ သရိတွာ ဂမနတော ဣဓ နဒီ အဓိပ္ပေတာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယေ ဂမ္ဘီရဝိတ္ထတံ သံသာရဏ္ဏဝံ တဏှာသရိတဉ္စ တရန္တိ, တေ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတံ သေတုံ ကတွာန ဝိသဇ္ဇ ပလ္လလာနိ အနာမသိတွာဝ ဥဒကဘရိတာနိ နိန္နဋ္ဌာနာနိ, အယံ ပန ဣဒံ အပ္ပမတ္တကံ ဥဒကံ တရိတုကာမော ကုလ္လဉှိ ဇနော ပဗန္ဓတိ ကုလ္လံ ဗန္ဓိတုံ အာယာသံ အာပဇ္ဇတိ။ တိဏ္ဏာ မေဓာဝိနော ဇနာတိ အရိယမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတတ္တာ မေဓာဝိနော ဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ဝိနာ ဧဝ ကုလ္လေန တိဏ္ဏာ ပရတီရေ ပတိဋ္ဌိတာတိ။

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဒွိဓာပထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၇။ သတ္တမေ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နောတိ အဒ္ဓါနသင်္ခါတံ ဒီဃမဂ္ဂံ ပဋိပန္နော ဂစ္ဆန္တော ဟောတိ။ နာဂသမာလေနာတိ ဧဝံနာမကေန ထေရေန။ ပစ္ဆာသမဏေနာတိ အယံ တဒါ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ။ တေန နံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ဘဂဝတော ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓါ ဥပဋ္ဌာကာ အဟေသုံ, တတော ပရံ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ပဉ္စဝီသတိဝဿာနိ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဆာယာဝ ဥပဋ္ဌာသိ။ အယံ ပန အနိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကကာလော။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အာယသ္မတာ နာဂသမာလေန ပစ္ဆာသမဏေနာ’’တိ။ ဒွိဓာပထန္တိ ဒွိဓာဘူတံ မဂ္ဂံ။ ‘‘ဒွေဓာပထ’’န္တိပိ ပဌန္တိ အာယသ္မာ နာဂသမာလော အတ္တနာ ပုဗ္ဗေ တတ္ထ ကတပရိစယတ္တာ ဥဇုဘာဝဉ္စဿ သန္ဓာယ ဝဒတိ ‘‘အယံ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, ပန္ထော’’တိ။

ဘဂဝါ ပန တဒါ တဿ သပရိဿယဘာဝံ ဉတွာ တတော အညံ မဂ္ဂံ ဂန္တုကာမော ‘‘အယံ, နာဂသမာလ, ပန္ထော’’တိ အာဟ။ ‘‘သပရိဿယော’’တိ စ ဝုတ္တေ အသဒ္ဒဟိတွာ ‘‘ဘဂဝါ န တတ္ထ ပရိဿယော’’တိ ဝဒေယျ, တဒဿ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာတိ ‘‘သပရိဿယော’’တိ န ကထေသိ။ တိက္ခတ္တုံ ‘‘အယံ ပန္ထော, ဣမိနာ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝတွာ စတုတ္ထဝါရေ ‘‘န ဘဂဝါ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂန္တုံ ဣစ္ဆတိ, အယမေဝ စ ဥဇုမဂ္ဂေါ, ဟန္ဒာဟံ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သတ္ထု ပတ္တစီဝရံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တော ဘူမိယံ ဌပေတွာ ပစ္စုပဋ္ဌိတေန ဒုက္ခသံဝတ္တနိကေန ကမ္မုနာ စောဒိယမာနော ဘဂဝတော ဝစနံ အနာဒိယိတွာဝ ပက္ကာမိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ တတ္ထေဝ ဆမာယံ နိက္ခိပိတွာ ပက္ကာမီ’’တိ။ တတ္ထ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရန္တိ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ။ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ မဂ္ဂေ ဆမာယံ ပထဝိယံ နိက္ခိပိတွာ ပက္ကာမိ။ ဣဒံ ဝေါ ဘဂဝါ ပတ္တစီဝရံ, သစေ ဣစ္ဆထ, ဂဏှထ, ယဒိ အတ္တနာ ဣစ္ဆိတမဂ္ဂံယေဝ ဂန္တုကာမတ္ထာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဘဂဝါပိ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ သယမေဝ ဂဟေတွာ ယထာဓိပ္ပေတံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။

အန္တရာမဂ္ဂေ စောရာ နိက္ခမိတွာတိ တဒါ ကိရ ပဉ္စသတာ ပုရိသာ လုဒ္ဒါ လောဟိတပါဏိနော ရာဇာပရာဓိနော ဟုတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ စောရိကာယ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တာ ‘‘ပါရိပန္ထိကဘာဝေန ရညော အာယပထံ ပစ္ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ မဂ္ဂသမီပေ အရညေ တိဋ္ဌန္တိ။ တေ ထေရံ တေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ သမဏော ဣမိနာ မဂ္ဂေန အာဂစ္ဆတိ, အဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗံ မဂ္ဂံ ဝဠဉ္ဇေတိ, အမှာကံ အတ္ထိဘာဝံ န ဇာနာတိ, ဟန္ဒ နံ ဇာနာပေဿာမာ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ဂဟနဋ္ဌာနတော ဝေဂေန နိက္ခမိတွာ သဟသာ ထေရံ ဘူမိယံ ပါတေတွာ ဟတ္ထပါဒေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ မတ္တိကာပတ္တဉ္စဿ ဘိန္ဒိတွာ စီဝရံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ‘‘တံ န ဟနာမ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမဿ မဂ္ဂဿ ပရိဿယဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မတော…ပေ… ဝိပ္ဖါလေသု’’န္တိ။

ဘဂဝါပိ ‘‘အယံ တေန မဂ္ဂေန ဂတော စောရေဟိ ဗာဓိတော မံ ပရိယေသိတွာ ဣဒါနေဝ အာဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ထောကံ ဂန္တွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ အာယသ္မာပိ ခေါ နာဂသမာလော ပစ္စာဂန္တွာ သတ္ထာရာ ဂတမဂ္ဂမေဝ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော တသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သဗ္ဗံ အာရောစေသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသမာလော…ပေ… သံဃာဋိဉ္စ ဝိပ္ဖါလေသု’’န္တိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော နာဂသမာလဿ အတ္တနော ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အခေမန္တမဂ္ဂဂမနံ, အတ္တနော စ ခေမန္တမဂ္ဂဂမနံ ဝိဒိတွာ တဒတ္ထဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ သဒ္ဓိံ စရန္တိ သဟ စရန္တော။ ဧကတော ဝသန္တိ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ, သဟ ဝသန္တောတိ အတ္ထော။ မိဿော အညဇနေန ဝေဒဂူတိ ဝေဒိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဝေဒသင်္ခါတေန စတုသစ္စအရိယမဂ္ဂဉာဏေန ဂတတ္တာ အဓိဂတတ္တာ, ဝေဒဿ ဝါ သကလဿ ဉေယျဿ ပါရံ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ။ အတ္တနော ဟိတာဟိတံ န ဇာနာတီတိ အညော, အဝိဒွါ ဗာလောတိ အတ္ထော။ တေန အညေန ဇနေန မိဿော သဟစရဏမတ္တေန မိဿော။ ဝိဒွါ ပဇဟာတိ ပါပကန္တိ တေန ဝေဒဂူဘာဝေန ဝိဒွါ ဇာနန္တော ပါပကံ အဘဒ္ဒကံ အတ္တနော ဒုက္ခာဝဟံ ပဇဟာတိ, ပါပကံ ဝါ အကလျာဏပုဂ္ဂလံ ပဇဟာတိ။ ယထာ ကိံ? ကောဉ္စော ခီရပကောဝ နိန္နဂန္တိ ယထာ ကောဉ္စသကုဏော ဥဒကမိဿိတေ ခီရေ ဥပနီတေ ဝိနာ တောယံ ခီရမတ္တဿေဝ ပိဝနတော ခီရပကော နိန္နဋ္ဌာနဂမနေန နိန္နဂသင်္ခါတံ ဥဒကံ ပဇဟာတိ ဝဇ္ဇေတိ, ဧဝံ ပဏ္ဍိတော ကိရ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလေဟိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သဟဘူတောပိ အာစာရေန တေ ပဇဟာတိ, န ကဒါစိပိ သမ္မိဿော ဟောတိ။

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝိသာခါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၈။ အဋ္ဌမေ ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ နတ္တာ ကာလင်္ကတာ ဟောတီတိ ဝိသာခါယ မဟာဥပါသိကာယ ပုတ္တဿ ဓီတာ ကုမာရိကာ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ။ သာ ကိရ ဝတ္တသမ္ပန္နာ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ မဟာဥပါသိကာယ ဂေဟံ ပဝိဋ္ဌာနံ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗဝေယျာဝစ္စံ ပုရေဘတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တဉ္စ အပ္ပမတ္တာ အကာသိ, အတ္တနော ပိတာမဟိယာ စိတ္တာနုကူလံ ပဋိပဇ္ဇိ။ တေန ဝိသာခါ ဂေဟတော ဗဟိ ဂစ္ဆန္တီ သဗ္ဗံ တဿာယေဝ ဘာရံ ကတွာ ဂစ္ဆတိ, ရူပေန စ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ, ဣတိ သာ တဿာ ဝိသေသတော ပိယာ မနာပါ အဟောသိ။ သာ ရောဂါဘိဘူတာ ကာလမကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝိသာခါယ မိဂါရမာတုယာ နတ္တာ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ ပိယာ မနာပါ’’တိ။ အထ မဟာဥပါသိကာ တဿာ မရဏေန သောကံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဒုက္ခီ ဒုမ္မနာ သရီရနိက္ခေပံ ကာရေတွာ ‘‘အပိ နာမ သတ္ထု သန္တိကံ ဂတကာလေ စိတ္တဿာဒံ လဘေယျ’’န္တိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဒိဝါ ဒိဝဿာတိ ဒိဝသဿာပိ ဒိဝါ, မဇ္ဈနှိကေ ကာလေတိ အတ္ထော။

ဘဂဝါ ဝိသာခါယ ဝဋ္ဋာဘိရတိံ ဇာနန္တော ဥပါယေန သောကတနုကရဏတ္ထံ ‘‘ဣစ္ဆေယျာသိ တွံ ဝိသာခေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယာဝတိကာတိ ယတ္တကာ။ တဒါ ကိရ သတ္တ ဇနကောဋိယော သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသန္တိ။ တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ‘‘ကီဝဗဟုကာ ပန ဝိသာခေ သာဝတ္ထိယာ မနုဿာ ဒေဝသိကံ ကာလံ ကရောန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဝိသာခါ ‘‘ဒသပိ, ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တီဏီတိ တယော။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ အဝိဝိတ္တာတိ အသုညာ။

အထ ဘဂဝါ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပကာသေန္တော ‘‘အပိ နု တွံ ကဒါစိ ကရဟစိ အနလ္လဝတ္ထာ ဝါ ဘဝေယျာသိ အနလ္လကေသာ ဝါ’’တိ အာဟ။ နနု ဧဝံ သန္တေ တယာ သဗ္ဗကာလံ သောကာဘိဘူတာယ မတာနံ ပုတ္တာဒီနံ အမင်္ဂလူပစာရဝသေန ဥဒကောရောဟဏေန အလ္လဝတ္ထာယ အလ္လကေသာယ ဧဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ တံ သုတွာ ဥပါသိကာ သံဝေဂဇာတာ ‘‘နော ဟေတံ, ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပိယဝတ္ထုံ ဝိပ္ပဋိသာရတော အတ္တနော စိတ္တဿ နိဝတ္တဘာဝံ သတ္ထု အာရောစေန္တီ ‘‘အလံ မေ, ဘန္တေ, တာဝဗဟုကေဟိ ပုတ္တေဟိ စ နတ္တာရေဟိ စာ’’တိ အာဟ။

အထဿာ ဘဂဝါ ‘‘ဒုက္ခံ နာမေတံ ပိယဝတ္ထုနိမိတ္တံ, ယတ္တကာနိ ပိယဝတ္ထူနိ, တတ္တကာနိ ဒုက္ခာနိ။ တသ္မာ သုခကာမေန ဒုက္ခပ္ပဋိကူလေန သဗ္ဗသော ပိယဝတ္ထုတော စိတ္တံ ဝိဝေစေတဗ္ဗ’’န္တိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ‘‘ယေသံ ခေါ ဝိသာခေ သတံ ပိယာနိ, သတံ တေသံ ဒုက္ခာနီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သတံ ပိယာနီတိ သတံ ပိယာယိတဗ္ဗဝတ္ထူနိ။ ‘‘သတံ ပိယ’’န္တိပိ ကေစိ ပဌန္တိ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ဧကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒသ, တာဝ သင်္ချာ သင်္ချေယျပ္ပဓာနာ, တသ္မာ ‘‘ယေသံ ဒသ ပိယာနိ, ဒသ တေသံ ဒုက္ခာနီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိ အာဂတာ။ ကေစိ ပန ‘‘ယေသံ ဒသ ပိယာနံ, ဒသ နေသံ ဒုက္ခာန’’န္တိအာဒိနာ ပဌန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ။ ယသ္မာ ပန ဝီသတိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သတံ, တာဝ သင်္ချာ သင်္ချေယျပ္ပဓာနာဝ, တသ္မာ တတ္ထာပိ သင်္ချေယျပ္ပဓာနတံယေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ယေသံ ခေါ ဝိသာခေ သတံ ပိယာနိ, သတံ တေသံ ဒုက္ခာနီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိ အာဂတာ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ စ ‘‘ယေသံ ဧကံ ပိယံ, ဧကံ တေသံ ဒုက္ခ’’န္တိ ပါဌော, န ပန ဒုက္ခဿာတိ။ ဧတသ္မိဉှိ ပက္ခေ ဧကရသာ ဧကဇ္ဈာသယာ စ ဘဂဝတော ဒေသနာ ဟောတိ။ တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယာဝ ပါဠိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာ သောကပရိဒေဝါဒိကံ စေတသိကံ ကာယိကဉ္စ ဒုက္ခံ ပိယဝတ္ထုနိမိတ္တံ ပိယဝတ္ထုမှိ သတိ ဟောတိ, အသတိ န ဟောတီတိ ဧတမတ္ထံ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတွာ တဒတ္ထပရိဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တဿတ္ထော – ဉာတိဘောဂရောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ အန္တော နိဇ္ဈာယန္တဿ ဗာလဿ စိတ္တသန္တာပလက္ခဏာ ယေ ကေစိ မုဒုမဇ္ဈာဒိဘေဒေန ယာဒိသာ တာဒိသာ သောကာ ဝါ တေဟိယေဝ ဖုဋ္ဌဿ သောကုဒ္ဒေဟကသမုဋ္ဌာပိတဝစီဝိပ္ပလာပလက္ခဏာ ပရိဒေဝိတာ ဝါ အနိဋ္ဌဖောဋ္ဌဗ္ဗပဋိဟတကာယဿ ကာယပီဠနလက္ခဏာ ဒုက္ခာ ဝါ တထာ အဝုတ္တတ္ထဿ ဝိကပ္ပနတ္ထေန ဝါသဒ္ဒေန ဂဟိတာ ဒေါမနဿူပါယာသာဒယော ဝါ နိဿယဘေဒေန စ အနေကရူပါ နာနာဝိဓာ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဒိဿန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တိ, သဗ္ဗေပိ ဧတေ ပိယံ ပိယဇာတိကံ သတ္တံ သင်္ခါရဉ္စ ပဋိစ္စ နိဿာယ အာဂမ္မ ပစ္စယံ ကတွာ ပဘဝန္တိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တသ္မိံ ပန ယထာဝုတ္တေ ပိယဝတ္ထုမှိ ပိယေ အသန္တေ ပိယဘာဝကရေ ဆန္ဒရာဂေ ပဟီနေ န ကဒါစိပိ ဧတေ ဘဝန္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပိယတော ဇာယတီ သောကော…ပေ… ပေမတော ဇာယတီ သောကော’’တိ စ အာဒိ (ဓ။ ပ။ ၂၁၂-၂၁၃)။ တထာ ‘‘ပိယပ္ပဘူတာ ကလဟာ ဝိဝါဒါ, ပရိဒေဝသောကာ သဟမစ္ဆရေဟီ’’တိ စ အာဒိ (သု။ နိ။ ၈၆၉)။ ဧတ္ထ စ ‘‘ပရိဒေဝိတာ ဝါ ဒုက္ခာ ဝါ’’တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, ‘‘ပရိဒေဝိတာနိ ဝါ ဒုက္ခာနိ ဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိဘတ္တိလောပေါ ဝါ ကတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တသ္မာ ဟိ တေ သုခိနော ဝီတသောကာတိ ယသ္မာ ပိယပ္ပဘူတာ သောကာဒယော ယေသံ နတ္ထိ, တသ္မာ တေ ဧဝ သုခိနော ဝီတသောကာ နာမ။ ကေ ပန တေ? ယေသံ ပိယံ နတ္ထိ ကုဟိဉ္စိ လောကေ ယေသံ အရိယာနံ သဗ္ဗသော ဝီတရာဂတ္တာ ကတ္ထစိပိ သတ္တလောကေ သင်္ခါရလောကေ စ ပိယံ ပိယဘာဝေါ ‘‘ပုတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ဘာတာ’’တိ ဝါ ‘‘ဘဂိနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဘရိယာ’’တိ ဝါ ပိယံ ပိယာယနံ ပိယဘာဝေါ နတ္ထိ, သင်္ခါရလောကေပိ ‘‘ဧတံ မမ သန္တကံ, ဣမိနာဟံ ဣမံ နာမ သုခံ လဘာမိ လဘိဿာမီ’’တိ ပိယံ ပိယာယနံ ပိယဘာဝေါ နတ္ထိ။ တသ္မာ အသောကံ ဝိရဇံ ပတ္ထယာနော, ပိယံ န ကယိရာထ ကုဟိဉ္စိ လောကေတိ ယသ္မာ စ သုခိနော နာမ ဝီတသောကာ, ဝီတသောကတ္တာဝ ကတ္ထစိပိ ဝိသယေ ပိယဘာဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ အတ္တနော ယထာဝုတ္တသောကာဘာဝေန စ အသောကံ အသောကဘာဝံ ရာဂရဇာဒိဝိဂမနေန ဝိရဇံ ဝိရဇဘာဝံ အရဟတ္တံ, သောကဿ ရာဂရဇာဒီနဉ္စ အဘာဝဟေတုဘာဝတော ဝါ ‘‘အသောကံ ဝိရဇ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထယာနော ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒဿ ဝသေန ဆန္ဒဇာတော ကတ္ထစိ လောကေ ရူပါဒိဓမ္မေ အန္တမသော သမထဝိပဿနာဓမ္မေပိ ပိယံ ပိယဘာဝံ ဝိယာယနံ န ကယိရာထ န ဥပ္ပါဒေယျ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဓမ္မာပိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဟာတဗ္ဗာ, ပဂေဝ အဓမ္မာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၄၀)။

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပဌမဒဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၉။ နဝမေ အာယသ္မာတိ ပိယဝစနံ။ ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ။ မလ္လပုတ္တောတိ မလ္လရာဇဿ ပုတ္တော။ သော ဟိ အာယသ္မာ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရော ကပ္ပသတသဟဿံ ဥပစိတပုညသဉ္စယော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ မလ္လရာဇဿ ဒေဝိကာ ကုစ္ဆိယံ နိဗ္ဗတ္တော ကတာဓိကာရတ္တာ ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကကာလေယေဝ မာတာပိတရော ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ တေ စ ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာပိ အာစာရံ တာဝ သိက္ခတု, သစေ တံ နာဘိရမိဿတိ, ဣဓေဝ အာဂမိဿတီ’’တိ အနုဇာနိံသု။ သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ သတ္ထာပိဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိ။ တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမယေ ဒိန္နဩဝါဒေန ဘဝတ္တယံ အာဒိတ္တံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာသိ။ သော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ယံကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ, ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ဆဠဘိညာ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ’’တိ ဧဝမာဒိကံ သဗ္ဗံ အဓိဂန္တွာ အသီတိယာ မဟာသာဝကေသု အဗ္ဘန္တရော အဟောသိ။ ဝုတ္တဉှေတံ တေန အာယသ္မတာ –

‘‘မယာ ခေါ ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ, ယံကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗံ တံ အနုပ္ပတ္တံ မယာ’’တိအာဒိ (ပါရာ။ ၃၈၀)။

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ သော ကိရာယသ္မာ ဧကဒိဝသံ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပ္ပဋိက္ကန္တော ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဥဒကကုမ္ဘတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ဂတ္တာနိ သီတိံ ကတွာ စမ္မက္ခဏ္ဍံ ပညာပေတွာ နိသိန္နော ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ။ အထာယသ္မာ ယထာကာလပရိစ္ဆေဒံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရေ ဩလောကေသိ။ တဿ တေ ပရိက္ခီဏာ ကတိပယမုဟုတ္တိကာ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ သော စိန္တေသိ – ‘‘န ခေါ မေတံ ပတိရူပံ, ယမဟံ သတ္ထု အနာရောစေတွာ သဗြဟ္မစာရီဟိ စ အဝိဒိတော ဣဓ ယထာနိသိန္နောဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ။ ယံနူနာဟံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေတွာ သတ္ထု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထံ မယှံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော အာကာသေ နိသီဒိတွာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယေယျံ။ ဧဝံ သန္တေ ယေ မယိ အဿဒ္ဓါ အပ္ပသန္နာ, တေသမ္ပိ ပသာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဒဿ တေသံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ။ ဧဝဉ္စ သော အာယသ္မာ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သဗ္ဗံ တံ တထေဝ အကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေတိ ‘‘ဘဂဝါ မယှံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနကာလော ဥပဋ္ဌိတော, တမဟံ ဘဂဝတော အာရောစေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမောမှီ’’တိ ဒဿေတိ။ ကေစိ ပနာဟု ‘‘န တာဝ ထေရော ဇိဏ္ဏော, န စ ဂိလာနော, ပရိနိဗ္ဗာနာယ စ သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆတိ, ကိံ တတ္ထ ကာရဏံ? ‘မေတ္တိယဘူမဇကာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗေ မံ အမူလကေန ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသေသုံ, တသ္မိံ အဓိကရဏေ ဝူပသန္တေပိ အက္ကောသန္တိယေဝ။ တေသံ သဒ္ဒဟိတွာ အညေပိ ပုထုဇ္ဇနာ မယိ အဂါရဝံ ပရိဘဝဉ္စ ကရောန္တိ။ ဣမဉ္စ ဒုက္ခဘာရံ နိရတ္ထကံ ဝဟိတွာ ကိံ ပယောဇနံ, တသ္မာဟံ ဣဒါနေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ သတ္ထာရံ အာပုစ္ဆီ’’တိ။ တံ အကာရဏံ။ န ဟိ ခီဏာသဝါ အပရိက္ခီဏေ အာယုသင်္ခါရေ ပရေသံ ဥပဝါဒါဒိဘယေန ပရိနိဗ္ဗာနာယ စေတေန္တိ ဃဋယန္တိ ဝါယမန္တိ, န စ ပရေသံ ပသံသာဒိဟေတု စိရံ တိဋ္ဌန္တိ, အထ ခေါ သရသေနေဝ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရဿ ပရိက္ခယံ အာဂမေန္တိ။ ယထာဟ –

‘‘နာဘိကင်္ခါမိ မရဏံ, နာဘိကင်္ခါမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၁၉၆, ၆၀၆၊ မိ။ ပ။ ၂။၂။၄) –

ဘဂဝါပိဿ အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေတွာ ပရိက္ခီဏဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ယဿဒါနိ တွံ, ဒဗ္ဗ, ကာလံ မညသီ’’တိ အာဟ။

ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာတိ အာကာသံ အဘိဥဂ္ဂန္တွာ, ဝေဟာသံ ဂန္တွာတိ အတ္ထော။ အဘိသဒ္ဒယောဂေန ဟိ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ, အတ္ထော ပန ဘုမ္မဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ကိံ အကာသီတိ အာဟ – ‘‘အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာတိ တေဇောကသိဏစတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ။ ထေရော ဟိ တဒါ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ‘‘ဘဂဝါ ကပ္ပသတသဟဿံ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ တတ္ထ ဝသန္တော ပုညာနိ ကရောန္တော ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ အကာသိံ, သွာယမတ္ထော အဇ္ဇ မတ္ထကံ ပတ္တော, ဣဒံ ပစ္ဆိမဒဿန’’န္တိ အာဟ။ ယေ တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော စ, တေသု ဧကစ္စာနံ မဟန္တံ ကာရုညံ အဟောသိ, ဧကစ္စေ အာရောဒနပ္ပတ္တာ အဟေသုံ။ အထဿ ဘဂဝါ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ‘‘တေန ဟိ, ဒဗ္ဗ, မယှံ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေဟီ’’တိ အာဟ။ တာဝဒေဝ သဗ္ဗော ဘိက္ခုသံဃော သန္နိပတိ။ အထာယသ္မာ ဒဗ္ဗော ‘‘ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၂၊ ဒီ။ နိ။ ၁။၄၈၄) နယေန အာဂတာနိ သာဝကသာဓာရဏာနိ သဗ္ဗာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ဒဿေတွာ ပုန စ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အာကာသေ ပထဝိံ နိမ္မိနိတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော တေဇောကသိဏသမာပတ္တိယာ ပရိကမ္မံ ကတွာ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သရီရံ အာဝဇ္ဇိတွာ ပုန သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ သရီရဈာပနတေဇောဓာတုံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ သဟ အဓိဋ္ဌာနေန သဗ္ဗော ကာယော အဂ္ဂိနာ အာဒိတ္တော အဟောသိ။ ခဏေနေဝ စ သော အဂ္ဂိ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနဂ္ဂိ ဝိယ အဏုမတ္တမ္ပိ သင်္ခါရဂတံ မသိမတ္တမ္ပိ တတ္ထ ကိဉ္စိ အနဝသေသေန္တော အဓိဋ္ဌာနဗလေန ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာယိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဣဒ္ဓိစိတ္တတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေန ပရိနိဗ္ဗာယိ။

ဈာယမာနဿာတိ ဇာလိယမာနဿ။ ဍယှမာနဿာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ အထ ဝါ ဈာယမာနဿာတိ ဇာလာပဝတ္တိက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဍယှမာနဿာတိ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရက္ခဏံ။ ဆာရိကာတိ ဘသ္မံ။ မသီတိ ကဇ္ဇလံ။ န ပညာယိတ္ထာတိ န ပဿိတ္ထ, အဓိဋ္ဌာနဗလေန သဗ္ဗံ ခဏေနေဝ အန္တရဓာယိတ္ထာတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ ပန ထေရော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ, နနု ဘဂဝတာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယကရဏံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ ဂိဟီနံ သမ္မုခါ ပါဋိဟာရိယကရဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ။ တဉ္စ ခေါ ဝိကုဗ္ဗနဝသေန, န ပနေဝံ အဓိဋ္ဌာနဝသေန။ အယံ ပနာယသ္မာ ဓမ္မသာမိနာ အာဏတ္တောဝ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗာကာရတော ဝိဒိတွာ တဒတ္ထပရိဒီပနံ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ အဘေဒိ ကာယောတိ သဗ္ဗော ဘူတုပါဒါယပဘေဒေါ စတုသန္တတိရူပကာယော ဘိဇ္ဇိ, အနဝသေသတော ဍယှိ, အန္တရဓာယိ, အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပဇ္ဇိ။ နိရောဓိ သညာတိ ရူပါယတနာဒိဂေါစရတာယ ရူပသညာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ သညာ အပ္ပဋိသန္ဓိကေန နိရောဓေန နိရုဇ္ဈိ။ ဝေဒနာ သီတိဘဝိံသု သဗ္ဗာတိ ဝိပါကဝေဒနာ ကိရိယဝေဒနာတိ သဗ္ဗာပိ ဝေဒနာ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေန နိရုဒ္ဓတ္တာ အဏုမတ္တမ္ပိ ဝေဒနာဒရထဿ အဘာဝတော သီတိဘူတာ အဟေသုံ, ကုသလာကုသလဝေဒနာ ပန အရဟတ္တဖလက္ခဏေယေဝ နိရောဓံ ဂတာ။ ‘‘သီတိရဟိံသူ’’တိပိ ပဌန္တိ, သန္တာ နိရုဒ္ဓါ အဟေသုန္တိ အတ္ထော။ ဝူပသမိံသု သင်္ခါရာတိ ဝိပါကကိရိယပ္ပဘေဒါ သဗ္ဗေပိ ဖဿာဒယော သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေနေဝ နိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိသေသေန ဥပသမိံသု။ ဝိညာဏံ အတ္ထမာဂမာတိ ဝိညာဏမ္ပိ ဝိပါကကိရိယပ္ပဘေဒံ သဗ္ဗံ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေနေဝ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဥပစ္ဆေဒံ အဂမာ အဂစ္ဆိ။

ဣတိ ဘဂဝါ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ပဉ္စန္နမ္ပိ ခန္ဓာနံ ပုဗ္ဗေယေဝ ကိလေသာဘိသင်္ခါရုပါဒါနဿ အနဝသေသတော နိရုဒ္ဓတ္တာ အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရောဓေန နိရုဒ္ဓဘာဝံ နိဿာယ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ။

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒုတိယဒဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၀။ ဒသမေ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တောယေဝ ယေသံ ဘိက္ခူနံ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ မလ္လပုတ္တဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ အပစ္စက္ခံ, တေသံ တံ ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဒဿေတုံ, ယေပိ စ မေတ္တိယဘူမဇကေဟိ ကတေန အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခဏေန ထေရေ ဂါရဝရဟိတာ ပုထုဇ္ဇနာ, တေသံ ထေရေ ဗဟုမာနုပ္ပါဒနတ္ထဉ္စ အာမန္တေသိ။ တတ္ထ တတြာတိ ဝစနသညာပနေ နိပါတမတ္တံ။ ခေါတိ အဝဓာရဏေ။ တေသု ‘‘တတြာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီ’’တိ ဧတေသံ ပဒါနံ ဝုစ္စမာနတံယေဝ ဇောတေတိ။ ‘‘ခေါ’’တိ ပန ဣမိနာ အာမန္တေသိယေဝ, နာဿ အာမန္တနေ ကောစိ အန္တရာယော အဟောသီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ။ အထ ဝါ တတြာတိ တသ္မိံ အာရာမေ။ ခေါတိ ဝစနာလင်္ကာရေ နိပါတော။ အာမန္တေသီတိ အဘာသိ။ ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဘိက္ခူယေဝ အာမန္တေသီတိ? ဇေဋ္ဌတ္တာ သေဋ္ဌတ္တာ အာသန္နတ္တာ သဗ္ဗကာလံ သန္နိဟိတတ္တာ ဓမ္မဒေသနာယ ဝိသေသတော ဘာဇနဘူတတ္တာ စ။

ဘိက္ခဝေါတိ တေသံ အာမန္တနာကာရဒဿနံ။ ဘဒန္တေတိ အာမန္တိတာနံ ဘိက္ခူနံ ဂါရဝေန သတ္ထု ပဋိဝစနဒါနံ။ တတ္ထ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝဒန္တော ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ အာလပတိ။ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ဝဒန္တာ တေ ပစ္စာလပန္တိ။ အပိစ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဣမိနာ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမ္မဟဒယနိဿိတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ ဘိက္ခူ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏာဒိတော နိဝတ္တေတွာ အတ္တနော မုခါဘိမုခေ ကရောတိ။ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ဣမိနာ သတ္ထရိ အာဒရဗဟုမာနဂါရဝဒီပနဝစနေန တေ ဘိက္ခူ အတ္တနော သုဿူသတံ ဩဝါဒပ္ပဋိဂ္ဂဟဂါရဝဘာဝဉ္စ ပဋိဝေဒေန္တိ။ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဝစနံ ပတိအဿောသုံ သောတုကာမတံ ဇနေသုံ။ ဧတဒဝေါစာတိ ဘဂဝါ ဧတံ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနံ သကလံ သုတ္တံ အဘာသိ။ ဒဗ္ဗဿ, ဘိက္ခဝေ, မလ္လပုတ္တဿာတိအာဒိ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဧတမတ္ထန္တိအာဒီသုပိ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ, အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂါထာသု ပန အယောဃနဟတဿာတိ အယော ဟညတိ ဧတေနာတိ အယောဃနံ, ကမ္မာရာနံ အယောကူဋံ အယောမုဋ္ဌိ စ။ တေန အယောဃနေန ဟတဿ ပဟတဿ။ ကေစိ ပန ‘‘အယောဃနဟတဿာတိ ဃနအယောပိဏ္ဍံ ဟတဿာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ဧဝ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ နိပါတမတ္တံ။ ဇလတော ဇာတဝေဒသောတိ ဈာယမာနဿ အဂ္ဂိဿ။ အနာဒရေ ဧတံ သာမိဝစနံ။ အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿာတိ အနုက္ကမေန ဥပသန္တဿ ဝိဇ္ဈာတဿ နိရုဒ္ဓဿ။ ယထာ န ဉာယတေ ဂတီတိ ယထာ တဿ ဂတိ န ဉာယတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယောမုဋ္ဌိကူဋာဒိနာ မဟတာ အယောဃနေန ဟတဿ သံဟတဿ, ကံသဘာဇနာဒိဂတဿ ဝါ ဇလမာနဿ အဂ္ဂိဿ, တထာ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ သဒ္ဒဿ အနုက္ကမေန ဥပသန္တဿ သုဝူပသန္တဿ ဒသသု ဒိသာသု န ကတ္ထစိ ဂတိ ပညာယတိ ပစ္စယနိရောဓေန အပ္ပဋိသန္ဓိကနိရုဒ္ဓတ္တာ။

ဧဝံ သမ္မာဝိမုတ္တာနန္တိ ဧဝံ သမ္မာ ဟေတုနာ ဉာယေန တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိပုဗ္ဗင်္ဂမေန အရိယမဂ္ဂေန စတူဟိပိ ဥပါဒါနေဟိ အာသဝေဟိ စ ဝိမုတ္တတ္တာ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, တတော ဧဝ ကာမပဗန္ဓသင်္ခါတံ ကာမောဃံ ဘဝေါဃာဒိဘေဒံ အဝသိဋ္ဌံ ဩဃဉ္စ တရိတွာ ဌိတတ္တာ ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ သုဋ္ဌု ပဋိပဿမ္ဘိတသဗ္ဗကိလေသဝိပ္ဖန္ဒိတတ္တာ ကိလေသာဘိသင်္ခါရဝါတေဟိ စ အကမ္ပနီယတာယ အစလံ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ သဗ္ဗသင်္ခါရူပသမံ သုခံ ပတ္တာနံ အဓိဂတာနံ ခီဏာသဝါနံ ဂတိ ဒေဝမနုဿာဒိဘေဒါသု ဂတီသု အယံ နာမာတိ ပညပေတဗ္ဗတာယ အဘာဝတ္တာ ပညာပေတုံ နတ္ထိ န ဥပလဗ္ဘတိ, ယထာဝုတ္တဇာတဝေဒေါ ဝိယ အပညတ္တိကဘာဝမေဝ ဟိ သော ဂတောတိ အတ္ထော။

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ ပါဋလိဂါမိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ –

သုဝိမုတ္တဘဝါဒါနော, ဒေဝဒါနဝမာနိတော၊

ပစ္ဆိန္နတဏှာသန္တာနော, ပီတိသံဝေဂဒီပနော။

သဒ္ဓမ္မဒါနနိရတော, ဥပါဒါနက္ခယာဝဟော၊

တတ္ထ တတ္ထ ဥဒါနေ ယေ, ဥဒါနေသိ ဝိနာယကော။

တေ သဗ္ဗေ ဧကတော ကတွာ, အာရောပေန္တေဟိ သင်္ဂဟံ၊

ဥဒါနမိတိ သင်္ဂီတံ, ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ယံ။

တဿ အတ္ထံ ပကာသေတုံ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ၊

နိဿာယ ယာ သမာရဒ္ဓါ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ။

သာ တတ္ထ ပရမတ္ထာနံ, သုတ္တန္တေသု ယထာရဟံ၊

ပကာသနာ ပရမတ္ထဒီပနီ နာမ နာမတော။

သမ္ပတ္တာ ပရိနိဋ္ဌာနံ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ၊

စတုတ္တိံသပ္ပမာဏာယ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော။

ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ၊

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနံ။

ဩဂါဟိတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ၊

သဗ္ဗေပိ ဒေဟိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော။

စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ၊

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။

သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါပိ ဇဂတီပတိ၊

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူတိ။

ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန

ကတာဥဒါနဿ အဋ္ဌကထာ သမတ္တာ။