ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိ

၁။ နာကြားအပ်သော တရားသဘော၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သုတမယဉာဏ် ‘နာကြားမှုဖြင့် ပြီးသောဉာဏ်’။

၂။ နာကြားရ၍ စောင့်စည်းမှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သီလမယဉာဏ် ‘သီလဖြင့် ပြီးသောဉာဏ်’။

၃။ စောင့်စည်းခြင်းကြောင့် တည်ကြည်မှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ် ‘တည်တံ့ ပွါးများမှုဖြင့် ပြီးသောဉာဏ်’။

၄။ အကြောင်းတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းမှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ‘တရား၌တည်သောဉာဏ်’။

၅။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စပ္ပုန်တရားတို့ကို အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်နိုင်သောပညာ သမ္မသနဉာဏ် ‘သုံးသပ်သောဉာဏ်’။

၆။ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းကို ရှုမြင်နိုင်သောပညာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ် ‘အဖြစ် အပျက်ကိုရှုသောဉာဏ်’။

၇။ အာရုံကို ဆင်ခြင်၍ အပျက်ကို ရှုမြင်နိုင်သောပညာ ဝိပဿနာဉာဏ် ‘အထူးရှုသောဉာဏ်’။

၈။ ဘေးဟူ၍ ထင်မြင်လာသောပညာ အာဒီနဝဉာဏ် ‘အပြစ်ကိုသိသောဉာဏ်’။

၉။ လွတ်မြောက်လိုခြင်းကို ဆင်ခြင်လျက် လျစ်လျူရှုတတ်သောပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ‘သင်္ခါရကို လျစ်လျူရှုသောဉာဏ်’။

၁၀။ အပ (ဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်) မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဂေါတြဘူဉာဏ် ‘အနွယ်ကိုဖြတ်သောဉာဏ်’။

၁၁။ နှစ်ပါးစုံမှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ မဂ္ဂဉာဏ် ‘မဂ်ဉာဏ်’။

၁၂။ လုံ့လစိုက်ရေးငြိမ်းအေးသောပညာ ဖလဉာဏ် ‘ဖိုလ်ဉာဏ်’။

၁၃။ သံသရာလမ်းစဥ်ပြတ်မှုကို ရှုမြင်သောပညာ ဝိမုတ္တိဉာဏ် ‘လွတ်မြောက်သောဉာဏ်’။

၁၄။ ထိုထို မဂ်ဖိုလ် အခိုက်အတန့်၌ ရရောက်သောတရားတို့ကို ရှုသောပညာ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် ‘ဆင်ခြင်သောဉာဏ်’။

၁၅။ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဝတ္ထု နာနတ္တဉာဏ် ‘အရာဝတ္ထုအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်’။

၁၆။ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဂေါစရ နာနတ္တဉာဏ် ‘အာရုံအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်’။

၁၇။ စရိယာတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ စရိယာနာနတ္တဉာဏ် ‘ဖြစ်ပုံအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်’။

၁၈။ လေးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဘူမိနာနတ္တ္တဉာဏ် ‘ဘုံအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်’။

၁၉။ ကိုးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဓမ္မနာနတ္တဉာဏ်‘တရာ့းအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်’။

၂၀။ ထူးခြား၍ သိသောပညာ ဉာတဋ္ဌဉာဏ် ‘သဘောပိုင်းခြားသောဉာဏ်’။

၂၁။ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သိသောပညာ တီရဏဋ္ဌဉာဏ် ‘ပိုင်းခြား၍သိသောဉာဏ်’။

၂၂။ ပယ်စွန့်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ပရိစ္စာဂဋ္ဌဉာဏ် ‘ပယ်စွန့်သောဉာဏ်’။

၂၃။ ပွါးများခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဧကရသဋ္ဌဉာဏ် ‘ကိစ္စထူးကိုသိသောဉာဏ်’။

၂၄။ မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဖုသနဋ္ဌဉာဏ် ‘သဘောကိုတွေ့သောဉာဏ်’။

၂၅။ အနက်အကျိုးအထူးထူး၌ (ဖြစ်သော) ပညာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ‘အနက်အကျိုးကို ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်’။

၂၆။ ပါဠိအကြောင်းအထူးထူး၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ‘ပါဠိအကြောင်းကို ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်’။

၂၇။ သဒ္ဒါအထူးထူး၌ (ဖြစ်သော) ပညာ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ‘သဒ္ဒါကို ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်’။

၂၈။ ထင်မြင်ဉာဏ်အထူးထူး၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ‘ပဋိဘာန်ခွဲခြား၍ သိ သောဉာဏ်’။

၂၉။ နေထိုင်ခြင်းအထူးထူး၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဝိဟာရဋ္ဌဉာဏ် ‘နေထိုင်ရေးသဘောဉာဏ်’။

၃၀။ သမာပတ်ဝင်စားခြင်း အထူးထူး၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သမာပတ္တဋ္ဌဉာဏ် ‘ဝင်စားရေးသဘော ဉာဏ်’။

၃၁။ နေထိုင်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း အထူးထူး၌ (နှစ်ပါးစုံ၌ ဖြစ်သော) ပညာ ဝိဟာရသမာပတ္တဋ္ဌဉာဏ် ‘နေထိုင်ရေး၊ ဝင်စားရေးသဘောဉာဏ်’။

၃၂။ တည်တံ့ရေး သမာဓိ စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ အာသဝေါတရားဖြတ်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ အာနန္တရိက သမာဓိဉာဏ် ‘အခြားမဲ့တည်တံ့ရေးဉာဏ်’။

၃၃။ ဝိပဿနာဉာဏ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော ဝိပဿနာပညာ၊ ငြိမ်သက်သော ဝိဟာရသို့ရောက် သည့် အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိပညာ၊ မြတ်သောဖလသမာပတ်၌ ညွတ်သော ပုဗ္ဗဘာဂပညာ အရဏ ဝိဟာရဉာဏ် ‘ကိလေသာကင်းလျက် နေထိုင်ရေးဉာဏ်’။

၃၄။ အားနှစ်မျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သင်္ခါရသုံးမျိုးတို့၏ ငြိမ်းခြင်းတို့ကြောင့် တစ်ဆယ့်ခြောက်မျိုး သော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း၊ ကိုးမျိုးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် လေ့ကျင့်ပွါးထုံသောပညာ နိရောဓသမာ ပတ္တိဉာဏ် ‘ချုပ်ငြိမ်းမှု ဝင်စားသောဉာဏ်’။

၃၅။ ဆင်ခြင်ဉာဏ်ဖြစ်စဥ်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ် ‘ကိလေသာခန္ဓာ ငြိမ်းအေးသောဉာဏ်’။

၃၆။ တရားအားလုံးတို့ကို ကောင်းစွာ ဖြတ်ရာ ချုပ်ရာ၌ တစ်ဖန် မဖြစ်သောပညာ သမသီသဋ္ဌ ဉာဏ် ‘အဦးမူ၍ ငြိမ်းအေးသောဉာဏ်’။

၃၇။ သီးခြားဖြစ်သောတရား၊ အထူးထူးသောတရားတို့၏ တန်ခိုးကို ကုန်စေရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သလ္လေခဋ္ဌဉာဏ် ‘ခေါင်းပါးရေးဉာဏ်’။

၃၈။ မဆုတ်နစ်သောစိတ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့စေလွှတ်သောစိတ်တို့ကို အားပေးထောက်ပံ့ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ် ‘လုံ့လ စိုက်ရေးဉာဏ်’။

၃၉။ အထူးထူးသော တရားတို့ကို ပေါ်လွင်အောင် ဖော်ပြသောပညာ အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏ် ‘အနက်ဖော်ဉာဏ်’။

၄၀။ တရားအားလုံးတို့ကို တစ်ခုတည်း သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်သည့် အဖြစ်ဟူသောပညာ၊ ထူးခြားသောသဘော တူသောသဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိသောပညာ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် ‘အမြင်စင်ကြယ်ရေးဉာဏ်’။

၄၁။ သိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ဖြစ်သောပညာ ခန္တိဉာဏ် ‘နှစ်သက်ဉာဏ်’။

၄၂။ ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့ထိသောကြောင့် (ဖြစ်သော) ပညာ ပရိယောဂါဟဏဉာဏ် ‘သက်ဝင်ဉာဏ်’။

၄၃။ စုပေါင်းစည်းလုံးခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ပဒေသဝိဟာရဉာဏ် ‘စုပေါင်းစည်းလုံးရေးဉာဏ်’။

၄၄။ ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာ သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ် ‘သညာကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်’။

၄၅။ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာ စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ် ‘စေတနာကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်’။

၄၆။ တည်တံ့စေခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ် ‘စိတ်ကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်’။

၄၇။ ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ် ‘ဉာဏ်ကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်’။

၄၈။ စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ် ‘ဝိမောက္ခကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်’။

၄၉။ မှန်ကန်သော သဘော၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏ် ‘သစ္စာကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်’။

၅၀။ ကိုယ်နှင့်စိတ်ကို တစ်ခုတည်း ပိုင်းခြားခြင်း၊ ချမ်းသာရေးအမှတ်, ပေါ့ပါးလျင်မြန်ရေးအမှတ်ကို ဆောက်တည်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် ‘တန်ခိုးဖန်ဆင်းသောဉာဏ်’။

၅၁။ ကြံစည်မှု ပျံ့နှံ့သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးခြားခြင်းနှင့် တူမျှခြင်းဖြစ်သည့် အသံနိမိတ်တို့ကို သက်ဝင်၍ (သိတတ်သော) ပညာ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် ‘နားကြားဓာတ် စင်ကြယ်ရေးဉာဏ်’။

၅၂။ စိတ်သုံးပါးတို့၏ ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ဣန္ဒြေ (ပသာဒရုပ်) တို့ ကြည်လင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးခြားသော သဘော၊ တူမျှသော သဘောရှိသော ဝိညာဥ်၏ ဖြစ်ခြင်းသို့ သက်ဝင်၍ (သိသော) ပညာ စေတောပရိယဉာဏ် ‘စိတ်ကြံသိသောဉာဏ်’။

၅၃။ အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့၏ ထူးခြားမှု တူညီမှု ကံပျံ့နှံ့သည်၏ အစွမ်း အားဖြင့်ဖြစ်သောပညာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် ‘ရှေးဖြစ် အောက်မေ့နိုင်ရေးဉာဏ်’။

၅၄။ အရောင်အလင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားသော တူမျှသော ရူပနိမိတ်တို့ကို ရှုမြင်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် ‘နတ်မျက်စိနှင့်တူသောဉာဏ်’။

၅၅။ ခြောက်ဆယ့်လေးမျိုးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဣန္ဒြေသုံးပါးတို့၏ လေ့လာသည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သောပညာ အာသဝက္ခယဉာဏ် ‘အာသဝေါကုန်ရေးဉာဏ်’။

၅၆။ ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဒုက္ခဉာဏ် ‘ဆင်းရဲကိုသိသောဉာဏ်’။

၅၇။ ပယ်စွန့်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ သမုဒယဉာဏ် ‘တဏှာကိုသိသောဉာဏ်’။

၅၈။ မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ နိရောဓဉာဏ် ‘နိဗ္ဗာန်ကိုသိသောဉာဏ်’။

၅၉။ ပွါးများခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ မဂ္ဂဉာဏ် ‘မဂ္ဂင်ကိုသိသောဉာဏ်’။

၆၀။ ဒုက္ခကို သိသောဉာဏ်။

၆၁။ ဒုက္ခ၏အကြောင်းကို သိသော ‘ဒုက္ခသမုဒယ’ ဉာဏ်’။

၆၂။ ဒုက္ခ၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို သိသော ‘ဒုက္ခနိရောဓ’ ဉာဏ်။

၆၃။ ဒုက္ခ၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို သိသော ‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ’ ဉာဏ်။

၆၄။ အနက်ကို သိသော ‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’ ဉာဏ်။

၆၅။ ပါဠိကို သိသော ‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’ ဉာဏ်။

၆၆။ သဒ္ဒါကို သိသော ‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ’ဉာဏ်။

၆၇။ ပညာကို သိသော ‘ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ’ဉာဏ်။

၆၈။ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တကို သိသောဉာဏ်။

၆၉။ သတ္တဝါတို့၏ အလိုဆန္ဒနှင့် အနုသယကို သိသော ‘အာသယာနုသယ’ ဉာဏ်။

၇၀။ ယမကပါဋိဟီရကို သိသောဉာဏ်။

၇၁။ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိကို သိသောဉာဏ်။

၇၂။ သဗ္ဗညုတညာဏ်။

၇၃။ အနာဝရဏဉာဏ်။ ဤကား ဉာဏ်ခုနစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့တည်း။ ဤခုနစ်ဆယ့်သုံးပါးသော ဉာဏ်တို့အနက် ဉာဏ်ခြောက်ဆယ့်ခုနစ်ပါးတို့သည် သာဝကတို့နှင့် ဆက်ဆံကုန်၏။ (နောက်ဆုံး) ဉာဏ်ခြောက်ပါးတို့သည် သာဝကတို့နှင့် မဆက်ဆံကုန်၊ (ဘုရားနှင့်သာ ဆက်ဆံကုန်၏)။ ဉာဏ်စဥ်မာတိကာ ပြီး၏။

၁-ဉာဏ ကထာ ၁-သုတမယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁။ အဘယ်သို့လျှင် နာကြားအပ်သော တရားသဘော၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် သုတမယဉာဏ် မည်သနည်း။ “ဤတရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာ ကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၁) “ဤတရားတို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ် သိအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၂) “ဤတရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၃) “ဤတရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ် သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၄) “ဤတရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာ ကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၅) “ဤတရားတို့သည် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၆) “ဤတရားအပေါင်းတို့သည် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်း သည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ် မည်၏။ (၇) “ဤတရားအပေါင်းတို့သည် ထူးခြားသောအဖို့ရှိကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်း သည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ် မည်၏။ (၈) “ဤတရားအပေါင်းတို့သည် လောဘစသည်ကို ဖောက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ် မည်၏။ (၉) “အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် မမြဲကုန်”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၁၀) “အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၁၁) “အလုံးစုံသော တရားတို့သည် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုး မဟုတ်ကုန်”ဟု (ဟောတော်မူသော တရား အပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယ ဉာဏ်မည်၏။ (၁၂) “ဤတရားကား ဒုက္ခဟူသော အရိယသစ္စာတည်း”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၁၃)။ “ဤတရားကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းဟူသော အရိယသစ္စာတည်း”ဟု (ဟောတော်မူသော တရား အပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယ ဉာဏ်မည်၏။ (၁၄) “ဤတရားကား ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော အရိယသစ္စာတည်း”ဟု (ဟောတော်မူသော တရား အပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယ ဉာဏ်မည်၏။ (၁၅) “ဤတရားကား ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဟူသော အရိယသစ္စာတည်း”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိ သောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ (၁၆)

၂။ “ဤတရားတို့ကို ထူးခြားစွာသိအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားပေါင်းသည်) အဘယ်သို့လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သုတမယဉာဏ်မည်သနည်း။ “သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် အစာအာဟာရလျှင် တည်ရာရှိကုန်၏”ဟူသော တစ်ပါးသောတရားကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (သင်္ခတဓာတ်၊ အသင်္ခတဓာတ်) တရားနှစ်ပါးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ (ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပ) ဓာတ်သုံးပါး တရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဝိမုတ္တာယတနတရား ငါးပါးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အမြတ်ဆုံး အကြီးဆုံး အနုတ္တရိယခြောက်ပါး တရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အခိုက်အတန့်မျှ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းမရှိသော ရဟန္တာဖြစ်ကြောင်း နိဒ္ဒသဝတ္ထုခုနစ်ပါး တရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏၊ ကသိုဏ်းစသော အာရုံကို လွှမ်းမိုး၍ဖြစ်သော အဘိဘာယတနဈာန်တရား ရှစ်ပါးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အစဥ်အတိုင်း ဝင်စားနေထိုင်ခြင်း အနုပုဗ္ဗဝိဟာရသမာပတ်တရား ကိုးပါးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိစသည်ကို ဖျက်ဆီးကြောင်း နိဇ္ဇရဝတ္ထုတရား ဆယ်ပါးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ (၁၀)

၃။ ရဟန်းတို့ အလုံးစုံသော တရားအပေါင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အလုံးစုံသော တရားအပေါင်းကို အဘယ်သို့လျှင် ထူးခြားစွာ သိအပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ မျက်စိကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်းတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ မျက်စိ အသိစိတ် ‘စက္ခုဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ့်၏။ မျက်စိအတွေ့ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ခံစားအပ်သော ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ၊ လျစ်လျူ ဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ နှာခေါင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ လျှာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ ကိုယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ စိတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်အတွေ့ ‘မနောသမ္ဖဿ’ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀) ရူပက္ခန္ဓာ ‘ရုပ်အစု’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ‘ဝေဒနာအစု’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သညာက္ခန္ဓာ ‘သညာအစု’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ‘သင်္ခါရအစု’တို့ကို ထူးခြားစွာသိအပ်ကုန်၏။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ‘ဝိညာဥ်အစု’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၅) မျက်စိကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်းတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အသံတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အနံ့တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အရသာတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အတွေ့တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ (ဓမ္မာရုံ) တရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ မျက်စိအသိစိတ် ‘စက္ခုဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားအသိစိတ် ‘သောတဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်းအသိစိတ် ‘ဃာနဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာအသိစိတ် ‘ဇိဝှါ ဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်အသိစိတ် ‘ကာယဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားအတွေ့ ‘သောတသမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်းအတွေ့ ‘ဃာနသမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာအတွေ့ ‘ဇိဝှါသမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်အတွေ့ ‘ကာယသမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်အတွေ့ ‘မနော သမ္ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှုဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားအတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှု ဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်းအတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှုဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာအတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှုဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်အတွေ့ ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှု ဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှုဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်းအမှတ်သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံအမှတ်သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့ အမှတ် သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာအမှတ်သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့အထိ အမှတ်သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံအမှတ်သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်း၌ စေ့ဆော်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံ၌ စေ့ဆော်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့၌ စေ့ဆော်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာ၌ စေ့ဆော်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့အထိ၌ စေ့ဆော်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံ၌ စေ့ဆော်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်း၌ တပ်မက်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံ၌ တပ်မက်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့၌ တပ်မက်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာ၌ တပ်မက်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့အထိ၌ တပ်မက်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံ၌ တပ်မက်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်း၌ ကြံစည်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံ၌ ကြံစည်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့၌ ကြံစည်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာ၌ ကြံစည်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့အထိ၌ ကြံ စည်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံ၌ ကြံစည်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်း၌ ဆင်ခြင်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံ၌ ဆင်ခြင်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့၌ ဆင်ခြင်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာ၌ ဆင်ခြင်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့အထိ၌ ဆင်ခြင်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံ၌ ဆင်ခြင်မှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၆၀)

၄။ မြေဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရေဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မီးဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လေဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဟင်းလင်း ‘အပွင့်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ် ‘ဝိညာဥ်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၉) မြေသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘ပထဝီကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရေသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘အာပေါကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မီးသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘တေဇောကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန် ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လေသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘ဝါယောကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အညိုသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘နီလကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိ သော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဝါသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘ပီတကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနီသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘လောဟိတ ကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဖြူသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘ဩဒါတကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဟင်းလင်းသာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘အာကာသကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်ဝိညာဥ်သာလျှင် အပိုင်းအခြားမရှိ ပျံ့နှံ့ခြင်း ‘ဝိညာဏကသိုဏ်း’လျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၀) ဆံပင်တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အမွေးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ ခြေသည်း၊ လက်သည်းတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ သွားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အရေကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသားကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အကြောတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ အရိုးတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အညှို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှလုံးကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသည်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အမြှေးကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဖျဥ်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆုတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အူမကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အူသိမ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အစာသစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အစာဟောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သည်းခြေကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သလိပ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြည်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သွေးကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချွေးကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆီခဲကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်ရည်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆီကြည်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တံတွေးကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှပ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အစေးကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကျင်ငယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဦးနှောက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၂) မျက်စိဟူသော တည်ရာ ‘စက္ခာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်းဟူသော တည်ရာ ‘ရူပါယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားဟူသော တည်ရာ ‘သောတာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံဟူသော တည်ရာ ‘သဒ္ဒါယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်းဟူသော တည်ရာ ‘ဃာနာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့ဟူသော တည်ရာ ‘ဂန္ဓာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာဟူသော တည်ရာ ‘ဇိဝှါယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာဟူသော တည်ရာ ‘ရသာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်ဟူသော တည်ရာ ‘ကာယာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့ဟူသော တည်ရာ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်ဟူသော တည်ရာ ‘မနာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံဟူသော တည်ရာ ‘ဓမ္မာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၂) မျက်စိ ‘စက္ခု’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဆင်း‘ရူပ’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်စိအသိစိတ် ‘စက္ခုဝိညာဥ်’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နား‘သောတ’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသံ ‘သဒ္ဒ’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားအသိစိတ် ‘သောတဝိညာဥ်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်း ‘ဃာန’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနံ့ ‘ဂန္ဓ’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်း အသိစိတ် ‘ဃာနဝိညာဥ်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာ ‘ဇိဝှါ’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရသာ ‘ရသ’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာအသိစိတ် ‘ဇိဝှါဝိညာဥ်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ် ‘ကာယ’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗ’ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်အသိစိတ် ‘ကာယဝိညာဥ်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ် ‘မနော’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံ ‘ဓမ္မ’ဓာတ် ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’ ဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၈) မျက်စိဣန္ဒြေ ‘စက္ခုန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နားဣန္ဒြေ ‘သောတိန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှာခေါင်းဣန္ဒြေ ‘ဃာနိန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျှာဣန္ဒြေ ‘ဇိဝှိန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ် ဣန္ဒြေ ‘ကာယိန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်ဣန္ဒြေ ‘မနိန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသက်ဣန္ဒြေ ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဣတ္ထိဘော ‘ဣတ္ထိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပုမ္ဘော ‘ပုရိသိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချမ်းသာမှုဣန္ဒြေ ‘သုခိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲမှုဣန္ဒြေ ‘ဒုက္ခိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝမ်းမြောက်မှုဣန္ဒြေ ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှလုံးမသာမှုဣန္ဒြေ ‘ဒေါမနဿိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လျစ်လျူရှုမှုဣန္ဒြေ ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ယုံကြည်မှု ဣန္ဒြေ ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အား စိုက်မှုဣန္ဒြေ ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အောက်မေ့မှု ဣန္ဒြေ ‘သတိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တည်ကြည်မှုဣန္ဒြေ ‘သမာဓိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သိမှုဣန္ဒြေ ‘ပညိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသိရသေးသည်ကို သိလိုမှုဣန္ဒြေ ‘အနုညာတညဿာမီတိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သိမြင်နေမှုဣန္ဒြေ ‘အညိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သိမြင်ပြီးစီးမှုဣန္ဒြေ ‘အညာတာဝိန္ဒြေ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၂၂)

၅။ ကာမဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရူပဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရူပဓာတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကာမဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရူပဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရူပဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သညာရှိသော ‘သညီ’ ဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သညာမရှိသော ‘အသညီ’ဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နေဝသညီ နာသညီဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတစ်ပါးရှိသော ‘ဧကဝေါကာရ’ ဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာလေးပါးရှိသော ‘စတုဝေါကာရ’ ဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာငါးပါးရှိသော ‘ပဉ္စဝေါကာရ’ ဘဝကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၂)

၆။ ပဌမဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တတိယဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (စိတ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်သော) စေတောဝိမုတ္တိခေါ် မေတ္တာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စေတောဝိမုတ္တိခေါ် ကရုဏာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စေတောဝိမုတ္တိခေါ် မုဒိတာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စေတောဝိမုတ္တိခေါ် ဥပေက္ခာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အပိုင်းအခြားမရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်အာရုံရှိသော အာကာသာနဉ္စာယတန သမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အပိုင်းအခြားမရှိသော စိတ်ဝိညာဥ်အာရုံရှိသော ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဥ်ကင်းခြင်းကြောင့် ကင်းသောအာရုံရှိသော အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သိမ်မွေ့သောသညာရှိ ရုန့်ရင်းသော သညာကင်းသော အာရုံရှိသော နေဝသညာ နာသညာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၂) မသိမိုက်မဲခြင်း ‘အဝိဇ္ဇာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြုလုပ်စီမံခြင်း ‘သင်္ခါရ’တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ စိတ်ဝိညာဥ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာမ်ရုပ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တည်ရာ ခြောက်မျိုး ‘သဠာယတန’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတွေ့ ‘ဖဿ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တပ်မက်မှု ‘တဏှာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စွဲလန်းမှု ‘ဥပါဒါန်’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွားမှုကံ ‘ဘဝ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဘဝသစ်ဖြစ်ပေါ်ရာ ‘ဇာတိ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု ‘ဇရာ’၊ သေမှု ‘မရဏ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၂)

၇။ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်း ရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ပ။ အမှတ် ‘သညာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ပ။ ပြုလုပ်စီမံမှု ‘သင်္ခါရ’တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ပ။ စိတ်ဝိညာဥ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်စိကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ပ။ အိုမှု၊ သေမှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈၀၈) ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ပိုင်းခြား သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း တဏှာ၏ ပယ်အပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၏ ပွါးများရသော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ပိုင်းခြား သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းတဏှာ၏ ပယ်အပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၏ ပွါးများရသော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’၏။ပ။ အမှတ် ‘သညာ’၏။ပ။ ပြုလုပ်စီမံမှု ‘သင်္ခါရ’တို့၏။ပ။ စိတ်ဝိညာဥ်၏။ပ။ မျက်စိ ‘စက္ခု’၏။ပ။ အိုမှု၊ သေမှု၏ ပိုင်းခြားသိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုဖြစ်ကြောင်း တဏှာ၏ ပယ်အပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၏ ပွါး များရသော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈၀၈) ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၊ ထိုးထွင်း၍လည်း သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ့သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း၏ ပယ်အပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၏ ပွါးများအပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၊ ထိုးထွင်း၍လည်း သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းတဏှာ၏ ပယ်အပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၏ ပွါးများအပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’၏။ပ။ အမှတ်‘သညာ’၏။ပ။ ပြုလုပ်စီမံမှု‘သင်္ခါရ’တို့၏။ပ။ စိတ်ဝိညာဥ်၏။ပ။ မျက်စိ ‘စက္ခု’၏။ ပ၊ အိုမှု၊ သေမှု၏ ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၊ ထိုးထွင်း၍လည်း သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုဖြစ်ကြောင်း၏ ပယ်အပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၏ ပွါးများအပ်၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော အနက်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈၀၈)

၈။ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ကြောင်း၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုက္ခ၌ သုခဟူသောအမှတ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ လိုလားတပ်မက်မှု ‘ဆန္ဒရာဂ’ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ သာယာမက်မောဖွယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အပြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ထွက်မြောက်ရာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ လိုလားတပ်မက်မှု ဆန္ဒရာဂ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ သာယာမက်မောဖွယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ အပြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ထွက်မြောက်ရာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခံစားမှု ဝေဒနာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မှတ်သားမှု သညာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြုပြင်မှုသင်္ခါရတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ စိတ်ဝိညာဥ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ပ။ မျက်စိ ‘စက္ခု’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု ‘ဇရာ’၊ သေမှု ‘မရဏ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု ဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု ဖြစ်ကြောင်း၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ လိုလားတပ်မက်မှု ‘ဆန္ဒရာဂ’ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ သာယာမက်မောဖွယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ အပြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ ထွက်မြောက်ရာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၆၁၆) ဆင်းရဲဒုက္ခကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ သာယာမက်မောဖွယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အပြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ ထွက်မြောက်ရာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ သာယာမက်မောဖွယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ အပြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၏ ထွက်မြောက်ရာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြုပြင်မှု ‘သင်္ခါရ’ တို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏။ စိတ်ဝိညာဥ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်စိ ‘စက္ခု’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ပ။ အိုမှု၊ သေမှုကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုဖြစ်ကြောင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှုချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ သာယာမက်မောဖွယ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ အပြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၏ ထွက်မြောက်ရာကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။

၉။ မမြဲဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တပ်မက်မှုကင်းပျောက်ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘ဝိရာဂါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘နိရောဓာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဖန်ဖန်စွန့်ပယ်အပ်သည်ဟု ရှုမြင်ခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ မမြဲဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ဟု အဖန် ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ တပ်မက်မှုကင်းပျောက်ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘ဝိရာဂါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘နိရော ဓာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရုပ်၌ အဖန်ဖန်စွန့်ပယ်အပ်သည်ဟု ရှုမြင်ခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝေဒနာ၌။ပ။ သညာ၌။ပ။ သင်္ခါရတို့၌။ပ။ စိတ်ဝိညာဥ်၌။ပ။ မျက်စိ၌။ပ။ အိုမှု၊ သေမှု၌ မမြဲဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၌ ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၌ ကိုယ် ပိုင်ကိုယ်စိုး မဟုတ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၌ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၌ တပ်မက်မှု ကင်းပျောက်ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘ဝိရာဂါနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၌ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်း ‘နိရောဓာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုမှု၊ သေမှု၌ အဖန်ဖန်စွန့်ပယ်အပ်သည်ဟု ရှုမြင်ခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၄၁၄)

၁၀။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ် ဝိပါက်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း ‘ဇာတိ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်း မဖြစ် သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မလားရောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မအိုခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနာခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မစိုးရိမ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မငိုကြွေးခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရ နိမိတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်း မဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မအိုခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနာခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မစိုးရိမ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မငိုကြွေးခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ် ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို ဆင်းရဲ ဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်း မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်းဟူသော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မအိုခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနာခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မစိုးရိမ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မငိုကြွေးခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ ဖြစ်ပွါးခြင်း မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရ နိမိတ်ကို ဆင်းရဲ၊ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်း ကို ဆင်းရဲ၊ အားထုတ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ် ဖြစ်ခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်းဟူသော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို ဆင်းရဲ၊ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့ဖြစ်ခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ ခန္ဓာ တို့၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ မအိုခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ မနာခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ မသေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ မစိုးရိမ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ မငိုကြွေးခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို ဆင်းရဲ၊ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ချမ်းသာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ် ဖြစ်ခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုရိမ်ခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းကို ဘေးဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်း မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်း ရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်းဟူသော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မအိုခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနာခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မစိုးရိမ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မငိုကြွေးခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်း ရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဘေး၊ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွားခြင်းကို ဘေး၊ ဖြစ်ပွားခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရ နိမိတ်ကို ဘေး၊ သင်္ခါရနိမိတ် မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို ဘေး၊ အားထုတ်ခြင်း မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ် ဖြစ်ခြင်းကို ဘေး၊ တစ်ဖန်ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို ဘေး၊ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ဘေး၊ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းဟူသော နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဘေး၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ပေါ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို ဘေး၊ ပဋိသန္ဓေ မနေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို ဘေး၊ မအိုခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို ဘေး၊ မနာခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို ဘေး၊ မသေခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို ဘေး၊ မစိုးရိမ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို ဘေး၊ မငိုကြွေးခြင်းနိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းကို ဘေး၊ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို ဘေးကင်းရာဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို သာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ် မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်း မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မအိုခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနာခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မစိုးရိမ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မငိုကြွေးခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သာမိသ၊ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို သာမိသ၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါ နိမိတ်ကို သာမိသ၊ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို သာမိသ၊ အားထုတ်ခြင်းမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို သာမိသ၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို သာမိသ၊ ဂတိမဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို သာမိသ၊ ခန္ဓာတို့၏မဖြစ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သာမိသ၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ထင်ရှားမဖြစ်ပေါ်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်းကို သာမိသ၊ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို သာမိသ၊ မအိုခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို သာမိသ၊ မနာခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို သာမိသ၊ မသေခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပူပန်ခြင်းကို သာမိသ၊ မပူပန်ခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို သာမိသ၊ မငိုကြွေးခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို သာမိသ၊ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်း နိဗ္ဗာန်ကို နိရာမိသဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို သင်္ခါရ တို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ် ဝိပါက်၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို သင်္ခါရတို့ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ် မဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်း မဖြစ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိမဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ထင်ရှားမဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေမနေခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မအိုခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနာခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မသေခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မစိုးရိမ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မငိုကြွေးခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းမဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို သင်္ခါရ တို့၊ သင်္ခါရနိမိတ်မဟုတ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ အား ထုတ်ခြင်း မဖြစ်သည်ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်မဖြစ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂတိကို သင်္ခါရတို့၊ ဂတိမဟုတ်သည် ကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ထင်ရှားမဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ ပဋိသန္ဓေ မနေခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အိုခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ မအိုခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နာခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ မနာခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သေခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ မသေခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ မစိုးရိမ်ခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ မငို ကြွေးခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းကို သင်္ခါရတို့၊ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းကို နိဗ္ဗာန်ဟူ၍ ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀) ပဌမအခန်း ပြီး၏။ ၁။ ပါထေယျ- အင်္ဂုတ္တရ- အဋ္ဌကထာနှင့် ဤအဋ္ဌကထာ၌ ဒသကို သင်္ချာဟောယူ၍ ဆယ်နှစ်ရွယ်-ဟု ဖွင့်ဆိုသည်။ ဤ၌ကား ဒသာ-အခိုက်အတန့်ဟောယူ၍ ပြန်ဆိုသည်။ ဒုတိယအခန်း

၁၁။ သိမ်းဆည်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အခြံအရံသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တည်ကြည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖရိုဖရဲ မကွဲခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနောက်ကျုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ လွန်မင်းစွာ တည်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် မဂ်စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်းသဘော ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အာရုံပြုသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကျက်စားတတ်ရာအဖြစ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပယ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထက်ဝန်းကျင်မှ စွန့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထမြောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နစ်စေခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငြိမ်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မြင့်မြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လွတ်မြောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံမဟုတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကူးမြောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အကြောင်းနိမိတ် မရှိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တောင့်တမှု မရှိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆိတ်သုဥ်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်၏ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အချင်းချင်း မလွန်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အစုံဖွဲ့ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထွက်မြောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အကြီးအမှူးသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၀)

၁၂။ သမထ ‘သမာဓိ’၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိပဿနာ ‘ပညာ’၏ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမထဝိပဿနာတို့၏ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အစုံဖွဲ့အပ်သော သမထဝိပဿနာ၏ အချင်းချင်း မလွန်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၄) အကျင့်သိက္ခာ၏ ဆောက်တည်အပ်သောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အာရုံ၏ ကျက်စားကြောင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆုတ်နစ်သော စိတ်၏ ချီးမြှောက်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပျံ့လွင့်သော စိတ်၏နှိပ်စက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှစ်ပါးစုံမှ စင်ကြယ်သော စိတ်တို့၏ လျစ်လျူရှုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တရားထူးရရှိသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထူးထူးခြားခြား ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၌ တည်စေခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၉) ယုံကြည်မှုသဒ္ဓိန္ဒြေ၏ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လုံ့လပြု မှုဝီရိယိန္ဒြေ၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အောက်မေ့မှုသတိန္ဒြေ၏ အာရုံသို့ ကပ်၍ တည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တည်ကြည်မှု သမာဓိန္ဒြေ၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သိမှုပညိန္ဒြေ၏ မြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၅) သဒ္ဓါဗိုလ်၏ မယုံကြည်သောစိတ်ကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယဗိုလ်၏ ပျင်းရိမှုကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိဗိုလ်၏ မေ့ပျောက်ခြင်းကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမာဓိဗိုလ်၏ ပျံ့လွင့်မှုဥဒ္ဓစ္စကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာဗိုလ်၏ မသိမှုအဝိဇ္ဇာကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၅) သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အာရုံသို့ ကပ်၍ တည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ပျံ့နှံ့ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၇) သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ ရှုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၏ အာရုံသို့ တင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာဝါစာ၏ သိမ်းဆည်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာကမ္မန္တ၏ ကာယကံစောင့်စည်းမှုကို ဖြစ်စေခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာအာဇီဝ၏ စင်ကြယ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာဝါယာမ၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာသတိ၏ အာရုံသို့ ကပ်၍ တည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာသမာဓိ၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈)

၁၃။ ဣန္ဒြေတို့၏ အစိုးရခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဗိုလ်တို့၏ မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ္ဂင်၏ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိပဋ္ဌာန်တို့၏ အာရုံတို့၌ သက်ဝင်၍ တည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မပ္ပဓာန်တို့၏ အားထုတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၏ ပြည့်စုံပြီးစီးခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သစ္စာတို့၏ မှန်ကန်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်လေးပါးနှင့်ယှဥ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ (ဖိုလ်ခဏ၌) တစ်ဖန်ငြိမ်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖိုလ်တို့၏ မျက်မှောက်ပြုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၏ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၀) သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’၏ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’၏ ပျံ့နှံ့ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’၏ ယိုစီးခြင်း၊ စွတ်စိုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၅) အာဝဇ္ဇန်းတို့၏ ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိညာဥ်၏ သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သညာ၏ မှတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထူးထူးခြားခြားသိခြင်း ‘အဘိညာ’၏ သိအပ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပိုင်းခြား၍သိခြင်း ‘ပရိညာ’၏ ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပယ်စွန့်ခြင်း ‘ပဟာန်’၏ စွန့်လွှတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပွါးထုံခြင်း ‘ဘာဝနာ’၏ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်မှောက်ပြုခြင်း၏ တွေ့ထိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ စုပေါင်းခြင်း ခန္ဓာဟူသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓာတ်တို့၏ သတ္တဇီဝတို့မှ ဆိတ်ခြင်းစသည်ဖြင့် ဓာတ်ဟူသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အာယတနတို့၏ တည်နေဖြစ်ပွါးကြောင်း အာယတနသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပြုပြင်စီမံအပ်သော သင်္ခတတရားတို့၏ အကြောင်းတရားတို့သည် ပေါင်းဆုံ၍ ပြုလုပ်အပ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသင်္ခတတရား၏ အကြောင်းတရားတို့သည် ပေါင်းဆုံ၍ မပြုလုပ်အပ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅)

၁၄။ စိတ်၏ အာရုံကို သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရှေးစိတ်၏ နောက်စိတ်ကို အကြားမရှိဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂေါတြဘူစိတ်၊ မဂ်စိတ်၏ သင်္ခါရနိမိတ်စသည်မှ ထခြင်း၊ ထစေခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဂေါတြဘူစိတ်၊ မဂ်စိတ်၏ နိဗ္ဗာန်၌ ဝဋ်ကင်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ဟိတ်အကြောင်းဖြစ်သောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ အထောက်အပံ့သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ မှီရာဖြစ်သောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ဖြစ်ရာဘုံဟူသောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ အာရုံပြုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ကျက်စားရာဟူသောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ မပြတ်ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ သွားရောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ဆောင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်စိတ်၏ (ဝဋ်မှ) ထုတ်ဆောင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ လွတ်မြောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၅)

၁၅။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ အထူးသိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ အပြားအားဖြင့်သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ မှတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တည်ကြည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ဖွဲ့နှောင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ပြေးဝင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကြည်လင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ငြိမ်းချမ်းစွာတည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ လွတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ဆင်ခြင်သည်၏အစွမ်းဖြင့် “ဤတရားကား ငြိမ်သက်၏”ဟု ရှုခြင်း သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ယာဥ်ကဲ့သို့ပြုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တည်ရာမှီရာကဲ့သို့ ပြုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ရှေးရှုထင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဆည်းပူးခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သိမ်းဆည်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ထက်ဝန်းကျင် ခြံရံခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ပြည့်စုံခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သက်ဝင်စုပေါင်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ဆောက်တည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ အဖန်ဖန်မှီဝဲခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ပွါးများခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကြိမ်ဖန်များစွာ လေ့လာခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကောင်းစွာတိုးတက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သိမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ လျော်စွာသိမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တစ်ဖန်သိမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သိစေခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ လျော်စွာ သိစေအပ်သောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တစ်ဖန် သိစေအပ်သောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကောင်းစွာ သိစေအပ်သောသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ မဂ်ဖိုလ်၏အစု၌ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ မဂ်ဖိုလ်၏အစု၌ လျော်စွာဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ မဂ်ဖိုလ်၏အစု၌ တစ်ဖန်ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ မဂ်ဖိုလ်၏အစု၌ ကောင်းစွာဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ထွန်းပခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ အလွန်ထွန်းပခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ လျော်စွာထွန်းပခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ တစ်ဖန် ထွန်းပခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ကောင်းစွာ ထွန်းပခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၄၂)

၁၆။ ပူပန်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်၏ တင့်တယ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိလေသာတို့ကို ရှို့မြှိုက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အညစ်အကြေးမရှိသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အညစ်အကြေးကင်းသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အညစ်အကြေးမတင်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ညီမျှသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိလေသာကို ပယ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမုစ္ဆေဒဝိဝေက ဖြစ်သောကြောင့် ကင်းဆိတ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိဝေကဟူသော နိဗ္ဗာန်၌ ဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ရာဂကင်းသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိရာဂဟူသော နိဗ္ဗာန်၌ ဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၌ ဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စွန့်ပယ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စွန့်ပယ်မှု၌ လေ့လာခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လွတ်မြောက်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လွတ်မြောက်ခြင်း၌ လေ့လာခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၈) ပြုလိုခြင်း “ဆန္ဒ”ဟူသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ တည်ရာဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ပြည့်စုံခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ထင်ရှားခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ရှုမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၀) အားထုတ်ခြင်း ‘ဝီရိယ’ဟူသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ တည်ရာဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ ပြည့်စုံခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ ထင်ရှားခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယ၏ ရှုမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၀) အာရုံကို ကြံစည်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ တည်ရာဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ပြည့်စုံခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ထင်ရှားခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်၏ ရှုမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၀) စုံစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ တည်ရာဖြစ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ ပြည့်စုံခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ ထင်ရှားခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာ၏ ရှုမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၀)

၁၇။ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏ - ဒုက္ခ၏နှိပ်စက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုက္ခ၏ ပြုပြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုက္ခ၏ ပူလောင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုက္ခ၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲကြောင်း သမုဒယသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏ - သမုဒယ၏ အားထုတ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမုဒယ၏ အကြောင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမုဒယ၏ ဝဋ်နှင့်ယှဥ်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမုဒယ၏ ကြောင့်ကြခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း နိရောဓသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏ - နိရောဓ၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နိရောဓ၏ ဒုက္ခမှ ဆိတ်သုဥ်းခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နိရောဓ၏ မပြုပြင်ရခြင်း အသင်္ခတသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နိရောဓ၏ မသေပျောက်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အကြောင်းဖြစ်သော မဂ်သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏ - မဂ်၏ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်၏ နိဗ္ဗာန်ကို ရှုမြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်၏ မြင့်မြတ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတ္တမှ ကင်းဆိတ်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မချွတ်မယွင်း မှန်ကန်သော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အလွန်သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မိမိသဘောကို ဆောင်ခြင်းစသော သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓာတ်တို့၏ သဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သိခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မျက်မှောက်ပြုခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်ခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကောင်းစွာ သိခြင်းသဘောကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၂)

၁၈။ ကာမမှ လွတ်မြောက်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပျက်စီးစေလိုသော ဗျာပါဒမရှိခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အလင်းဟူသော အမှတ် ‘အာလောကသညာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တရားကို သတ်မှတ်ပိုင်းခြားခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အသိဉာဏ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၇) ပဌမဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တတိယဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈) မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ တပ်မက်မှု ကင်းပျောက်ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိရာဂါနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘နိရောဓာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အဖန်ဖန်စွန့်ပယ်အပ်သည်ဟု ရှုခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကုန်ဆုံးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ခယာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပျက်စီးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝယာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ နိစ္စနိမိတ်မရှိခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိမိတ္တာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သုခကို တောင့်တခြင်းမရှိသည်ကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အတ္တမှကင်းဆိတ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘သုညတာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လွန်ကဲသော ဉာဏ်ပညာတရားတို့၌ ရှုခြင်း ‘အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသော ဉာဏ်အမြင်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အပြစ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အာဒီနဝါနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဆင်ခြင်၍ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝဋ်ကင်းရာကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာ’ ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၁၈)

၁၉။ သောတာပတ္တိမဂ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သကဒါဂါမိဖလသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနာဂါမိမဂ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အနာဂါမိဖလသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရဟတ္တမဂ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရဟတ္တဖလသမာပတ်ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈) သဒ္ဓိန္ဒြေကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယိန္ဒြေကို ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိန္ဒြေကို ထင်ရှားသောသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမာဓိန္ဒြေကို မပျံ့လွင့်သောသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညိန္ဒြေကို ရှုမြင်တတ်သောသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သဒ္ဓါဗိုလ်ကို မယုံကြည်ခြင်းကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယဗိုလ်ကို ပျင်းရိခြင်းကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိဗိုလ်ကို မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမာဓိဗိုလ်ကို ပျံ့လွင့်ခြင်းကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပညာဗိုလ်ကို တွေဝေမိုက်မဲခြင်းကြောင့် မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ထင်ရှားသောသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို စိစစ်ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပျံ့နှံ့တတ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ငြိမ်းချမ်းခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာဝါစာကို သိမ်းဆည်းခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာကမ္မန္တကို ဖြစ်စေခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာအာဇီဝကို ဖြူစင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာဝါယာမကို ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာသတိကို အာရုံသို့ကပ်၍ တည်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မာသမာဓိကို မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဣန္ဒြေတို့ကို အစိုးရခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဗိုလ်တို့ကို မတုန်လှုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ဆန့်ကျင်ဘက်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဂ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်စေခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိပဋ္ဌာန်တို့ကို အာရုံသို့ကပ်၍ တည်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမ္မပ္ပဓာန်တို့ကို အားထုတ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့ကို ပြည့်စုံခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သစ္စာတို့ကိုဟုတ်မှန်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၃၃) သမထကို မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိပဿနာကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမထ ဝိပဿနာတို့ကို ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်းဖြင့် တူသော ကိစ္စရှိသော သဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အစုံဖွဲ့ခြင်းကို အချင်းချင်းမလွန်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၄) သီလစင်ကြယ်ခြင်း ‘သီလဝိသုဒ္ဓိ’ ကို စောင့်စည်းခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ စိတ်စင်ကြယ်ခြင်း ‘စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ’ ကို မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အယူဉာဏ်စင်ကြယ်ခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ’ ကို ရှုမြင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လွတ်ခြင်း ‘ဝိမောက္ခ’ ကို ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ လွတ်ခြင်း ‘ဝိမုတ္တိ’ကို စွန့်တတ်သော သဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ကိလေသာကုန်ခန်းရေးဉာဏ်ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ဖျက်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မဖြစ်ပွါးသော အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်ကို တစ်ဖန် ငြိမ်းအေးခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၈)

၂၀။ ဆန္ဒကို အရင်းမူလဖြစ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ မနသိကာရကို ကုသိုလ်ကို ဖြစ်စေခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖဿကို ပေါင်းဆုံခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဝေဒနာကို သက်ဝင်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သမာဓိကို အကြီးအမှူးဖြစ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ သတိကို အစိုးရခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အရိယမဂ်ပညာကို ကုသိုလ်တရားတို့ထက် မြတ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ ဖိုလ်ဝိမုတ္တိကို အနှစ်သာရဟူသော သဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို ပြီးဆုံးခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ထူးခြားစွာ သိအပ်၏။ (၉) ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်သောတရားတို့သည် သိပြီးတရားများ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤတရားတို့ကို ထူးခြားစွာ သိအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟော တော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁) ဒုတိယအခန်းပြီး၏။ တတိယအခန်း

၂၁။ “ဤတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသောတရားအပေါင်းသည်) အဘယ်သို့လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း၊ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် (သုတမယ) ဉာဏ်မည်သနည်း။ အာသဝေါတရားနှင့်တကွဖြစ်သော ဥပါဒါန်၏ အာရုံဖြစ်သော ဖဿဟူသော တစ်ပါးသော တရားကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ နာမ်ရုပ်ဟူသော တရားနှစ်ပါးတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ ဝေဒနာသုံးပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ အာဟာရလေးပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်သော အာယတနခြောက်ပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ ဝိညာဥ်တည်ရာခုနစ်ပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ လောကဓံရှစ်ပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ သတ္တဝါတို့နေထိုင်ရာကိုးပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ တည်ရာ ‘အာယတန’ဆယ်ပါး တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ (၁၀) ရဟန်းတို့ တရားအားလုံးကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် တရားအားလုံးကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ မျက်စိကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ အဆင်း ‘ရူပါရုံ’တို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ မျက်စိအသိစိတ် ‘စက္ခုဝိညာဥ်’ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ဟူသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်း ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ နားကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ အသံ‘သဒ္ဒါရုံ’တို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ပ။ နှာခေါင်းကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ အနံ့‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ လျှာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ ကိုယ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ အတွေ့အထိ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ပ။ စိတ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ စိတ်အတွေ့အထိ ‘မနောသမ္ဖဿ’ ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ စိတ်အတွေ့အထိ ‘မနော သမ္ဖဿ’ဟူသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်ပေါ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်း ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ ရုပ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ ဝေဒနာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ သညာကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ သင်္ခါရတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏။ ဝိညာဥ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ မျက်စိကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ပ။ ဇရာ မရဏကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ပ။ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို အပြီးအဆုံးဟူသော သဘောအားဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိအပ်၏။ ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရရှိသော ဈာန်စသော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤသို့ ထိုဈာန်စသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်ကုန်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်ကုန်၏။

၂၂။ ဈာန်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဈာန်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ မပျက်စီးစေလိုမှု ‘အဗျာပါဒ’ ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အဗျာပါဒကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အရောင်အလင်းဟူသော အာလောကသညာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာလောက သညာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာန်’ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဓမ္မ ၀၀တ္ထာန်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဉာဏ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဉာဏ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား ၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ‘ပါမောဇ္ဇ’ ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝမ်းမြောက်ခြင်း ‘ပါမောဇ္ဇ’ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ပဌမဈာန်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို။ပ။ တတိယဈာန်ကို။ပ။ စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာကာသာနဉ္စာယတန သမာပတ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ် ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာကိဉ္စညာယတန သမာပတ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား နေဝသညာ နာသညာယတနသမာပတ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ (၈) အနိစ္စာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အနိစ္စာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဒုက္ခာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဒုက္ခာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထို တရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အနတ္တာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အနတ္တာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထို တရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဝိရာဂါနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိရာဂါနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထို တရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ နိရောဓာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား နိရောဓာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤ သို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ခယာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ခယာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ထို တရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဝယာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝယာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ထို တရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဝိပရိဏာမာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပရိဏာမာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အနိမိတ္တာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အနိမိတ္တာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ သုညတာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား သုညတာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ယထာဘူတဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အာဒီနဝါနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာဒီနဝါနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပဋိသင်္ခါနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ (၁၈) သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထို တရားကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အနာဂါမိမဂ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အနာဂါမိမဂ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရား ကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ အရဟတ္တမဂ်ကို ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အရဟတ္တမဂ်ကို ရရှိ၏။ ဤသို့ ထိုတရား ကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်၏။ (၄) ရရှိခြင်းငှါ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရရှိသော ဈာန်စသော တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤသို့ ထိုဈာန်စသောတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍လည်း သိအပ်ကုန်၏။ ဆုံးဖြတ်လည်း ဆုံးဖြတ်အပ်ကုန်၏။ ထို ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သိတတ်သောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ အပြားအားဖြင့် ခွဲခြား၍ သိတတ်သောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤတရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသောတရား အပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏၊ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယ ဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂)

၂၃။ “ဤတရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) အဘယ်သို့ လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း၊ ထိုတရားအပေါင်ကို သိသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သုတမယဉာဏ် မည်သနည်း။ ငါ ဖြစ်၏ဟူသော မာန်တည်းဟူသော တစ်ခုတည်းသောတရားကို ပယ်အပ်၏။ အမှန်ကို မသိခြင်း တွေဝေခြင်း ‘အဝိဇ္ဇာ’၊ ဘဝ၌ တပ်မက်ခြင်း ‘ဘဝတဏှာ’တည်းဟူသောနှစ်ပါးသောတရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ တရားသုံးပါးတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ သံသရာ၌ နစ်မြုပ်ကြောင်း ဩဃလေးပါး တရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ ငါးပါးတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ တဏှာကာယခြောက်ပါး တရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ အမြဲကိန်းသော အနုသယခုနစ်ပါး တရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ ဖောက်ပြန်သော သဘောတရား မိစ္ဆ တ္တရှစ်ပါး တရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ တဏှာအကြောင်းရင်းရှိသော တဏှာမူလကကိုးပါး တရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။ ဖောက်ပြန်သော သဘောတရား မိစ္ဆ တ္တဆယ်ပါး တရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏။

၂၄။ ပယ်ခြင်းပဟာန်သည် အကြွင်းမဲ့ဖြတ်သောအားဖြင့် ပယ်ခြင်း သမုစ္ဆေဒပဟာန်၊ တစ်ဖန် ငြိမ်းအေးစေသောအားဖြင့် ပယ်ခြင်း ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာန်ဟုနှစ်ပါးရှိ၏။ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်သောအားဖြင့် ပယ်ခြင်းကား အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခန်းရာဖြစ်သော လောကုတ္တရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ်ကို ပွါးများသူအား ဖြစ်၏။ တစ်ဖန် ငြိမ်းအေးစေသောအားဖြင့် ပယ်ခြင်းကား ဖိုလ်ခဏ၌ ဖြစ်၏။ ပယ်ခြင်းပဟာန်တို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ ပဌမဈာန်သည် ကာမတို့၏ ထွက်မြောက်ရာ ဖြစ်၏။ အရူပဈာန်သည် ရုပ်တို့၏ ထွက်မြောက်ရာဖြစ်၏။ အမှတ်မရှိဟုတ်မှန်သော သင်္ခတတရားကို စွဲ၍ ဖြစ် သော တရား၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသည် ထွက်မြောက်ရာ ဖြစ်၏။ ဈာန်ကိုရသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမတို့ကို ပယ်လည်း ပယ်အပ်ကုန်၏။ စွန့်လည်း စွန့်အပ်ကုန်၏။ အရူပဈာန်ကို ရသောပုဂ္ဂိုလ်အား ရုပ်တို့ကို ပယ်လည်း ပယ်အပ်ကုန်၏။ စွန့်လည်း စွန့်အပ်ကုန်၏။ နိဗ္ဗာန်ကို ရသောပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရတို့ကို ပယ်လည်း ပယ်အပ်ကုန်၏။ စွန့်လည်း စွန့်အပ်ကုန်၏။ ပယ်ခြင်းပဟာန်တို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိသောအားဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကို ထိုးထွင်း၍ သိသည်ဖြစ်၍ ပယ်၏။ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်သောအားဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကို ထိုးထွင်း၍ သိသည်ဖြစ်၍ ပယ်၏။ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုသောအားဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကို ထိုးထွင်း၍ သိသည်ဖြစ်၍ ပယ်၏။ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွါးသောအားဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကို ထိုးထွင်း၍ သိသည်ဖြစ်၍ ပယ်၏။ ပယ်ခြင်းပဟာန်တို့သည် ခွါသောအားဖြင့် ပယ်ခြင်း ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်၊ ထိုခဏမျှ ပယ်ခြင်း တဒင်္ဂပဟာန်၊ အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်တောက်ပယ်ခြင်း သမုစ္ဆေဒပဟာန်၊ တစ်ဖန် ငြိမ်းအေးစေသောအားဖြင့် ပယ်ခြင်း ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာန်၊ ထွက်မြောက်သောအားဖြင့် ပယ်ခြင်း နိဿရဏပဟာန်ဟု ငါးပါးတို့တည်း။ ပဌမဈာန်ကို ပွါးများသောပုဂ္ဂိုလ်အား နီဝရဏတရားတို့ကို ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်ဖြင့် ပယ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းအဖို့ရှိသော သမာဓိကို ပွါးများသောပုဂ္ဂိုလ်အား မိစ္ဆာအယူတို့ကို တဒင်္ဂပဟာန်ဖြင့် ပယ်၏။ ကိလေသာကုန်ခန်းရာဖြစ်သော လောကုတ္တရာမဂ်ကို ပွါးများသောပုဂ္ဂိုလ်အား ကိလေသာတို့ကို သမုစ္ဆေဒပဟာန်ဖြင့် ပယ်၏။ ဖိုလ်ခဏ၌ (ကိလေသာတို့ကို) ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာန်ဖြင့် ပယ်၏။ ကိလေသာချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သည် ထွက်မြောက်သောအားဖြင့် ပယ်ခြင်း နိဿရဏပဟာန် မည်၏။ ရဟန်းတို့ တရားအားလုံးကို ပယ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် တရားအားလုံးကို ပယ်ရ မည်နည်း။ ရဟန်းတို့ မျက်စိကို ပယ်ရမည်။ အဆင်းတို့ကို ပယ်ကြရမည်။ မျက်စိအသိစိတ် ‘စက္ခုဝိညာဥ်’ကို ပယ်ရမည်။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကို ပယ်ရမည်။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်း ပယ်ရမည်။ နားကို ပယ်ရမည်။ အသံတို့ကို ပယ်ကြရမည်။ပ။ နှာခေါင်းကို ပယ်ရမည်။ အနံ့တို့ကို ပယ်ကြရ မည်။ လျှာကို ပယ်ရမည်။ အရသာတို့ကို ပယ်ကြရမည်။ ကိုယ်ကို ပယ်ရမည်။ အတွေ့တို့ကို ပယ်ကြရ မည်။ စိတ်ကို ပယ်ရမည်။ ဓမ္မာရုံတို့ကို ပယ်ကြရမည်။ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’ကို ပယ်ရမည်။ စိတ် အတွေ့ ‘မနောသမ္ဖဿ’ကို ပယ်ရမည်။ စိတ်အတွေ့ ‘မနောသမ္ဖဿ’ဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ် သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်း ပယ်ရမည်။ ရုပ်ကို ရှုမြင်လျက် ပယ်၏။ ဝေဒနာကို ရှုမြင်လျက် ပယ်၏။ သညာကို ရှုမြင်လျက် ပယ်၏။ သင်္ခါရတို့ကို ရှုမြင်လျက် ပယ်၏။ ဝိညာဥ်ကို ရှုမြင်လျက် ပယ်၏။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်းကို။ပ။ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို အပြီးအဆုံးဟူသော သဘောအားဖြင့် ရှုမြင်လျက် ပယ်၏။ ပယ်ပြီးဖြစ်ကုန်သော တရား တို့သည် စွန့်ပြီးဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤတရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူ သော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏၊ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃) တတိယအခန်း ပြီး၏။ စတုတ္ထအခန်း

၂၅။ “ဤတရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) အဘယ် သို့လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သုတမယဉာဏ် မည်သနည်း။ သာယာနှစ်ခြိုက်ဖွယ်နှင့် တကွဖြစ်သော ကာယဂတာသတိဟူသော တစ်ခုသောတရားကို ပွါးများအပ်၏။ သမထ ဝိပဿနာဟူသောနှစ်ပါးသောတရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ သမာဓိသုံးပါး တရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး တရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော စတုတ္ထဈာန်သမာဓိဟူသော ငါးပါးသောတရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ အနုဿတိခြောက်ပါး တရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး တရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော အရိယမဂ်ဟူသော ရှစ်ပါးသောတရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ ဝိပဿနာ၏ စင်ကြယ်ကြောင်း အင်္ဂါကိုးပါး တရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။ ကသိုဏ်းအာရုံဆယ်ပါး တရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏။

၂၆။ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လောကီဘာဝနာ၊ လောကုတ္တရာဘာဝနာအားဖြင့်နှစ်ပါးရှိ ကုန်၏။ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် ရူပါဝစရကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွါးများခြင်း၊ အရူပါဝစရကုသိုလ်တရား တို့ကို ပွါးများခြင်း၊ လောက၌ အကျုံးမဝင်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွါးများခြင်းဟု သုံးပါးရှိကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွါးများခြင်းသည် အယုတ်၊ အလတ်၊ အမြတ်ဟု ရှိ၏။ အရူပါဝစရ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွါးများခြင်းသည အယုတ်၊ အလတ်၊ အမြတ်ဟု ရှိ၏။ လောက၌ အကျုံးမဝင်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွါးများခြင်းသည် အမြတ်သာ ရှိ၏။

၂၇။ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိ၍ ပွါးများခြင်း၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်၍ ပွါးများခြင်း၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြု၍ ပွါးများခြင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွါးထုံ၍ ပွါးများခြင်းဟု လေးပါး ရှိကုန်၏။ ဤသည်တို့ကား ပွါးများခြင်းဘာဝနာ လေးပါးတို့တည်း။ (၄) ထို့ပြင်လည်း ရှာမှီး၍ ပွါးများခြင်း၊ ရရောက်၍ ပွါးများခြင်း၊ ကိစ္စတူ ပွါးများခြင်း၊ အဖန်ဖန် မှီဝဲ၍ ပွါးများခြင်းဟု ဘာဝနာလေးပါးရှိ၏။ ထိုလေးပါးတို့တွင် ရှာမှီး၍ ပွါးများခြင်းဆိုသည်ကား သမာဓိပွါးများသူအားလုံးတို့၏ သမာဓိ အတွင်းရှိ တရားတို့သည် (တည်တံ့ရေး) ကိစ္စတစ်ခုတည်းသာ ရှိ၏ဟု ပွါးများခြင်းမျိုးတည်း။ ရရောက်၍ ပွါးများခြင်းဆိုသည်ကား သမာဓိပွါးများသူအားလုံးတို့၏ သမာဓိအတွင်းရှိ တရားတို့ သည့်တစ်ခုသည် တစ်ခုကို မလွန်ကြကုန်ဟု ပွါးများခြင်းမျိုးတည်း။ ကိစ္စတူ ပွါးများခြင်းဆိုသည်ကား ဆုံးဖြတ်တတ်သောအနက်အားဖြင့် သဒ္ဓိန္ဒြေကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် သဒ္ဓိန္ဒြေ၏အစွမ်းဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်း ရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်းမျိုးတည်း။ ချီးမြှောက်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ဝီရိယိန္ဒြေကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် ဝီရိယိန္ဒြေ၏အစွမ်းဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ ထင်ရှားသော အနက်အားဖြင့် သတိန္ဒြေကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် သတိန္ဒြေ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ မပျံ့လွင့်သောအနက်အားဖြင့် သမာဓိန္ဒြေကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် သမာဓိ န္ဒြေ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ ရှုမြင်တတ်သောအနက်အားဖြင့် ပညိန္ဒြေကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဣန္ဒြေလေးပါးတို့သည် ပညိန္ဒြေ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ မယုံကြည်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်သောအနက်အားဖြင့် သဒ္ဓါဗိုလ်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗိုလ်လေးပါး တို့သည် သဒ္ဓါဗိုလ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗိုလ်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက် အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ ပျင်းရိခြင်း၌ မတုန်လှုပ်သောအနက်အားဖြင့် ဝီရိယဗိုလ်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗိုလ်လေးပါးတို့ သည် ဝီရိယဗိုလ်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗိုလ်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ မေ့လျော့ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်သောအနက်အားဖြင့် သတိဗိုလ်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗိုလ်လေးပါး တို့သည် သတိဗိုလ်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗိုလ်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အား ဖြင့် ပွားများခြင်း။ ပျံ့လွင့်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်သောအနက်အားဖြင့် သမာဓိဗိုလ်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗိုလ်လေးပါး တို့သည် သမာဓိဗိုလ်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗိုလ်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အား ဖြင့် ပွားများခြင်း။ အမှန်မသိ (တွေဝေ)ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်သောအနက်အားဖြင့် ပညာဗိုလ်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗိုလ်လေးပါးတို့သည် ပညာဗိုလ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗိုလ်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွားများခြင်း။ ထင်ရှားသောအနက်အားဖြင့် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါးတို့သည် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ စိစစ်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက် ပါးတို့သည် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်း ရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ချီးမြှောက်တတ်သောအနက်အားဖြင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါး တို့သည် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ပျံ့နှံ့တတ်သောအနက်အားဖြင့် ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါးတို့ သည် ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက် အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ငြိမ်းအေးသောအနက်အားဖြင့် ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါးတို့ သည် ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ မပျံ့လွင့်သော အနက်အားဖြင့် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါးတို့ သည် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဗောဇ္ဈင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဆင်ခြင်တတ်သောအနက်အားဖြင့် ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) ဗောဇ္ဈင်ခြောက်ပါး တို့သည် ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက် အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ရှုမြင်တတ်သော အနက်အားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးတို့သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ရှေးရှုတင်ပေးတတ်သောအနက်အားဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါး တို့သည် သမ္မာသင်္ကပ္ပမဂ္ဂင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ သိမ်းဆည်းတတ်သော အနက်အားဖြင့် သမ္မာဝါစာမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးတို့ သည် သမ္မာဝါစာမဂ္ဂင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက် အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ကောင်းစွာဖြစ်သောအနက်အားဖြင့် သမ္မာကမ္မန္တမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးတို့ သည် သမ္မာကမ္မန္တမဂ္ဂင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက် အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဖြူစင်သောအနက်အားဖြင့် သမ္မာအာဇီဝမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးတို့သည် သမ္မာအာဇီဝမဂ္ဂင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အား ဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ချီးမြှောက်တတ်သော အနက်အားဖြင့် သမ္မာဝါယာမမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါး တို့သည် သမ္မာဝါယာမမဂ္ဂင်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ထင်ရှားသောအနက်အားဖြင့် သမ္မာသတိမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးတို့သည် သမ္မာသတိမဂ္ဂင်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ မပျံ့လွင့်သောအနက်အားဖြင့် သမ္မာသမာဓိမဂ္ဂင်ကို ပွါးများသူအား (ကြွင်း) မဂ္ဂင်ခုနစ်ပါးတို့သည် သမ္မာသမာဓိမဂ္ဂင်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု မဂ္ဂင်တို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အား ဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဤပွါးများခြင်းများသည် ကိစ္စတူပွါးများခြင်းမျိုးတည်း။ အဖန်ဖန်မှီဝဲ၍ ပွါးများခြင်းဆိုသည်ကား ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် နံနက်အခါ၌ မှီဝဲ၏။ နေ့လယ်အခါ၌လည်း မှီဝဲ၏။ ညချမ်းအခါ၌လည်း မှီဝဲ၏။ ဆွမ်းမစားမီလည်း မှီဝဲ၏။ ဆွမ်းစားပြီး နောက်လည်း မှီဝဲ၏။ ညဥ့်ဦးယံ၌လည်း မှီဝဲ၏။ သန်းခေါင်ယံ၌လည်း မှီဝဲ၏။ မိုးသောက်ယံ၌လည်း မှီဝဲ၏။ ညဥ့်၌လည်း မှီဝဲ၏။ နေ့၌လည်း မှီဝဲ၏။ ညဥ့်နေ့တို့၌လည်း မှီဝဲ၏။ လဆုတ်ပက္ခ၌လည်း မှီဝဲ၏။ လဆန်းပက္ခ၌လည်း မှီဝဲ၏။ မိုးကာလ၌လည်း မှီဝဲ၏။ ဆောင်းကာလ၌လည်း မှီဝဲ၏။ နွေကာလ ၌လည်း မှီဝဲ၏။ ပဌမအရွယ်၌လည်း မှီဝဲ၏။ ဒုတိယအရွယ်၌လည်း မှီဝဲ၏။ တတိယအရွယ်၌လည်း မှီဝဲ၏။ ဤသည်ကား အဖန်ဖန်မှီဝဲ၍ ပွါးများခြင်းမျိုးတည်း။ ဤသည်တို့ကား ပွါးများခြင်း ဘာဝနာလေးပါးတို့တည်း။

၂၈။ ထို့ပြင်လည်း ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ လေးမျိုးဟူသော်ကား- ထိုထိုအရာ၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သောအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း၊ ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စ တစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း၊ ထိုကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသောအဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ် သော ဝီရိယကို ဆောင်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း၊ မှီဝဲတတ်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်းတို့တည်း။ (ထိုလေးပါးတို့တွင်) ထိုထိုအရာ၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’ သည် အဘယ်နည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်း ချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုဈာန်၌ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သောအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ပျက်စီးစေလိုသောဒေါသကို စွန့်ပယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား မပျက်စီးစေလိုသော မေတ္တာ၏ အစွမ်းအား ဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုမေတ္တာ၌ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အရောင်အလင်းဟူသောအမှတ် ‘အာလောက သညာ’၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအာလောက သညာ၌ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သောအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား မပျံ့လွင့်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုမပျံ့လွင့်သည်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော် လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ယုံမှားသံသယ ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ကို စွန့်ပယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုတရားတို့ကို ဉာဏ် ဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သောအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ မသိခြင်း ‘အဝိဇ္ဇာ’ ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဉာဏ်၏အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုဉာဏ်၌ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သောအနက်အားဖြင့် ပွါး များခြင်း။ မမွေ့လျော်ခြင်းကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်းမကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုဝမ်းမြောက်ခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန် သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’တရားတို့ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ပဌမဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန် သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုပဌမဈာန်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’တို့ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဒုတိယဈာန်၏ အစွမ့်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုဒုတိယဈာန်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား တတိယဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရား တို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုတတိယဈာန်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ချမ်းသာဆင်းရဲ ‘သုခဒုက္ခ’တို့ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား စတုတ္ထဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန် သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုစတုတ္ထဈာန်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ရူပါဝစရဈာန်ဟုဆိုအပ်သော ရူပသညာ၊ ဒွေပဉ္စဝိညာဥ်တစ်ဆယ်ဟု ဆိုအပ်သော ပဋိဃသညာ၊ နာနတ္တသညာကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန် သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်း အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်၌ ဖြစ် ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အာကိဉ္စညာယတနသညာကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုနေဝသညာနာသညာ ယတနသမာပတ်၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ မြဲ၏ဟူသောအမှတ် ‘နိစ္စသညာ’ ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုမမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါး များခြင်း။ ချမ်းသာ၏ဟူသောအမှတ် ‘သုခသညာ’ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထို ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အား ဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ငါပိုင်ငါစိုးဟူသောအမှတ် ‘အတ္တသညာ’ကို ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ငါပိုင်ငါစိုးမဟုတ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထို ငါပိုင်ငါစိုး မဟုတ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ နှစ်သက်ခြင်း ‘တဏှာ’ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန် ဖန်ရှုခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ တပ်မက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား တပ်မက်ခြင်း ‘ရာဂ’ကင်းခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုတပ်မက်ခြင်း ‘ရာဂ’ကင်းခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဖြစ်ကြောင်း ‘သမုဒယ’ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ချုပ်ငြိမ်းခြင်း ‘နိရောဓ’ကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုချုပ်ငြိမ်းခြင်း ‘နိရောဓ’ကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ စွဲယူခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန် သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုစွန့်လွှတ်မှုကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အစိုင်အခဲဟူသောအမှတ် ‘ဃနသညာ’ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ကုန်ဆုံးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုကုန်ဆုံးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ သင်္ခါရတို့၏အကျိုးငှါ အားထုတ်ခြင်းလုံ့လကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ပျက်စီးခြင်းကို အဖန်ဖန် ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုပျက်စီးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ မြဲမြံခိုင်ခံ့၏ဟူ၍ဖြစ်သောအမှတ် ‘ဓုဝသညာ’ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထို ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အား ဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အကြောင်းနိမိတ်ကို စွန့်ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အကြောင်းနိမိတ်မဟုတ်သည်ကို အဖန်ဖန်ရှုသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအကြောင်းနိမိတ်မဟုတ် သည်ကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ တောင့်တခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား မတောင့်တခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုမတောင့်တခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ် ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ငါ၊ ငါ့ဟာဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ငါ၊ ငါ့ဟာမှ ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုငါ၊ ငါ့ဟာမှ ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အား ဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အနှစ်ရှိ၏ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လွန်ကဲသောဉာဏ် ပညာကို အဖန်ဖန်ရှုသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုလွန်ကဲသောဉာဏ်ပညာကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အား ဖြင့် ပွါးများခြင်း။ တွေဝေသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အားဟုတ်မှန်သော ဉာဏ်အမြင်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုဟုတ်မှန်သော ဉာဏ် အမြင်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ တွယ်တာနှစ်သက်ဖွယ်ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အပြစ်ကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအပြစ် ကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ မစူးစမ်းမဆင်ခြင်ခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ့်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုစူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းကို အဖန်ဖန် ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဆက်စပ်ဖွဲ့နှောင်မှု၌ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်းကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဆက်စပ်နှောင် ဖွဲ့မှုမရှိခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန် ကုန်ဟု ထိုဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့မှု မရှိခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွတည်သော ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား သောတာပတ္တိမဂ်၏ အစွမ်းအား ဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုသောတာပတ္တိမဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ရုန့်ရင်းသောကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား သကဒါဂါမိမဂ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန် သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုသကဒါဂါမိမဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ အသေးအဖွဲနှင့်တကွဖြစ်သော ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အနာဂါမိမဂ်၏ အစွမ်း အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအနာဂါမိမဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ကိလေသာအားလုံးကို ပယ်စွန့်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အရဟတ္တမဂ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် အချင်းချင်း မကျော်လွန်ကုန်ဟု ထိုအရဟတ္တမဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့ကို မကျော်လွန် သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဤသည်တို့ကား ထိုထိုအရာ၌ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’တို့တည်း။ ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’သည် အဘယ်နည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ပျက်စီးစေလိုသောဒေါသကို ပယ်စွန့်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား မပျက်စီးစေလိုသော မေတ္တာ၏ အစွမ်းအား ဖြင့် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါး များခြင်း။ပ။ ကိလေသာအားလုံးကို ပယ်စွန့်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား အရဟတ္တမဂ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ သည် ကိစ္စတူမျှကုန်၏ဟု ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဤသည်တို့ကား ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’တို့တည်း။ ဣန္ဒြေတို့၏ ကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသော အဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင်တတ် သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’သည် အဘယ်နည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဝီရိယကို ရွက်ဆောင်၏ဟု ထိုကိစ္စ တစ်ခုတည်းရှိသော အဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ပွါး များခြင်း။ ပျက်စီးစေလိုသောဒေါသကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား မပျက်စီးစေလိုသော မေတ္တာ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဝီရိယကို ရွက်ဆောင်၏ဟု ထိုကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသောအဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင် တတ်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ပ။ ကိလေသာအားလုံးကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်အား အရဟတ္တမဂ်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဝီရိယကို ရွက် ဆောင်၏ဟု ထိုကိစ္စတစ်ခုတည်းရှိသောအဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဤသည်တို့ကား ဣန္ဒြေတို့၏ တစ်ခုတည်းသောကိစ္စရှိသော အဖြစ်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ရွက်ဆောင်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’ တို့တည်း။ မှီဝဲတတ်သောအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’ သည် အဘယ်နည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်ကို လွန်စွာ မှီဝဲ၏ဟု လွန်စွာ မှီဝဲခြင်းအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ပျက်စီးစေလိုသော ဒေါသကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မပျက်စီးစေလိုသော မေတ္တာကို လွန်စွာ မှီဝဲ၏ဟု လွန်စွာ မှီဝဲခြင်းအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ပ။ ကိလေသာအားလုံးကို ပယ်စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တမဂ်ကို လွန်စွာ မှီဝဲ၏ဟု လွန်စွာ မှီဝဲခြင်း အနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း။ ဤသည်တို့ကား မှီဝဲခြင်းအနက်အားဖြင့် ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’တို့တည်း။ ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’လေးမျိုးတို့ကား ဤသည်တို့တည်း။ ရုပ်ကို ရှုလျက် ပွါးများ၏။ ဝေဒနာကို ရှုလျက် ပွါးများ၏။ သညာကို ရှုလျက် ပွါးများ၏။ သင်္ခါရတို့ကို ရှုလျက် ပွါးများ၏။ ဝိညာဥ်ကို ရှုလျက် ပွါးများ၏။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်းကို။ပ။ မသေရာသို့ သက်ဝင်သော နိဗ္ဗာန်ကို အဆုံးဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ရှုလျက် ပွါးများ၏။ ပွါးများအပ်သောတရားတို့သည် တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ် သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤတရားတို့ကို ပွါးများအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ် သောတရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) စတုတ္ထအခန်း ပြီး၏။

၂၉။ “ဤတရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူသောတရားအပေါင်းသည်) အဘယ်သို့လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း။ ထိုတရားအပေါင်းကိုသိသောပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် သုတမယဉာဏ်မည်သနည်း။ မပျက်စီးနိုင်သော စိတ်၏လွတ်လပ်မှု အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော တစ်ခုတည်းသော တရားကို မျက် မှောက်ပြုအပ်၏။ ဝိဇ္ဇာ၊ ဝိမုတ္တိဟူသောနှစ်ပါးသော တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါး တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ မဂ်၏ အကျိုးဖြစ်သော ဖိုလ်လေးပါးတရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ သီလက္ခန္ဓစသော ငါးပါးသော တရားအစုတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ အဘိညာဥ်ခြောက်ပါး တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ ရဟန္တာတို့၏ အားခုနစ်ပါး တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ ဝိမောက္ခရှစ်ပါး တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ အစဥ်အတိုင်း ချုပ်စေအပ်သော ကိုးပါးသော တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ ရဟန္တာတို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော ဆယ်ပါးသော တရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ တရားအားလုံးကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် တရားအားလုံးကို မျက်မှောက်ပြုအပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ မျက်စိကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အဆင်းတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ မျက်စိအသိ စိတ် ‘စက္ခုဝိညာဥ်’ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကြောင့်ဖြစ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်း မျက် မှောက်ပြုအပ်၏။ နားကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အသံတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ပ။ နှာခေါင်းကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အနံ့တို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ လျှာကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အရသာတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ ကိုယ်ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အတွေ့အထိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ စိတ်ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏။ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’ ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ စိတ်အတွေ့ ‘မနောသမ္ဖဿ’ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ စိတ်အတွေ့‘မနော သမ္ဖဿ’ကြောင့် ဖြစ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်း မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ ရုပ်ကို ရှုလျက် မျက်မှောက်ပြု၏။ ဝေဒနာကို ရှုလျက် မျက်မှောက်ပြု၏။ သညာကို ရှုလျက် မျက်မှောက်ပြု၏။ သင်္ခါရတို့ကို ရှုလျက် မျက်မှောက်ပြု၏။ ဝိညာဥ်ကို ရှုလျက် မျက်မှောက်ပြု၏။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်းကို။ပ။ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ သက်ဝင်သော နိဗ္ဗာန်ကို အဆုံးဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ရှုလျက် မျက်မှောက်ပြု၏။ မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်သော တရားတို့ကို တွေ့ထိအပ်ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ် သောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤတရား တို့ကို မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိသောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၅)

၃၀။ “ဤတရားတို့သည် ဆုတ်ယုတ်သောအဖို့ ရှိကုန်၏” “ဤတရားတို့သည် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ ရှိကုန်၏” “ဤတရားတို့သည် ထူးခြားသောအဖို့ရှိကုန်၏” “ဤတရားတို့သည် (လောဘစသော ကိလေ သာ အစိုင်အခဲကို) ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) အဘယ်သို့ လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် သုတမယဉာဏ် မည်သနည်း။ ပဌမဈာန်ကို ရသောသူအား ကာမဂုဏ်နှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့်လျော်သော သတိသည် တည်တံ့ခဲ့သော် တည်တံ့ခြင်း အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ကြံစည်မှုဝိတက်ကင်းသော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ သည် ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော၊ ရာဂ ကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိ သော တရားဖြစ်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ရသောသူအား ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’နှင့်တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့်လျော်သော သတိသည် တည်တံ့ခဲ့သော် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ လျစ်လျူရှုခြင်း ဥပေက္ခာ၊ ချမ်းသာခြင်း သုခနှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော ရာဂကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်း တို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်း အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ တတိယဈာန်ကို ရသော သူအားနှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’၊ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’နှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့် လျော်သော သတိ တည်တံ့ခဲ့သော် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ဆင်းရဲချမ်းသာမှတစ်ပါး ဖြစ်သော ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသော အဖို့ ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော ရာဂကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ် သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ရသောသူအား လျစ်လျူရှုခြင်းဥပေက္ခာနှင့်တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့်လျော်သော သတိ တည်တံ့ခဲ့ သော် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်နှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ် သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွ ဖြစ်သော ရာဂကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိသောတရားဖြစ်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ရသောသူအား ရုပ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်း တို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့်လျော်သော သတိ တည်တံ့ခဲ့သော် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနနှင့်တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော ရာဂကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိသော တရား ဖြစ်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ရသော သူအား အာကာသာနဉ္စာယတနနှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့်လျော်သော သတိတည်တံ့ခဲ့သော် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ အာကိဉ္စညာယတနနှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသောအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော ရာဂကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ရသောသူအား ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်နှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုဈာန်နှင့်လျော်သော သတိ တည်တံ့ခဲ့သော် တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်နှင့် တကွဖြစ်သော အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ထူးခြားသော အဖို့ရှိသော တရား ဖြစ်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းနှင့် တကွ ဖြစ်သော ရာဂကင်းခြင်း (အရိယမဂ်)နှင့်စပ်ယှဥ်သည့် အမှတ်သညာ,နှလုံးသွင်းခြင်းတို့ဖြစ်ခဲ့သော် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိသော တရားဖြစ်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤတရားတို့သည် ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ရှိကုန်၏” “ဤတရားတို့သည် တည်တံ့ခြင်း အဖို့ရှိကုန်၏” “ဤတရားတို့သည် ထူးခြားသော အဖို့ရှိကုန်၏” “ဤ တရားတို့သည် ဖေါက်ခွဲခြင်းအဖို့ရှိကုန်၏”ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ် သောတရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် သုတမယဉာဏ် မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄-၉)

၃၁။ “သင်္ခါရအားလုံးတို့သည် မမြဲကုန်။ သင်္ခါရအားလုံးတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏။ တရားအားလုံး တို့သည် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုး မဟုတ်ကုန်”ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) အဘယ်သို့့လျှင် နာကြားအပ်သော တရားမည်သနည်း။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့ လျှင် သုတမယဉာဏ်မည်သနည်း။ ရုပ်သည် ကုန်ခန်းတတ်သော အနက်အားဖြင့် မမြဲ။ ဘေးဟူသော အနက်အားဖြင့် ဆင်းရဲ၏။ အနှစ်မရှိသော အနက်အားဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ ခံစားခြင်း ‘ဝေဒနာ’ သည်။ မှတ်သားခြင်း ‘သညာ’ သည်။ ပြုပြင်ခြင်း ‘သင်္ခါရ’ သည်။ ဝိညာဥ်သည်။ မျက်စိသည်။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်းသည် ကုန်ခန်းတတ်သော အနက်အားဖြင့် မမြဲ။ ဘေးဟူသော အနက် အားဖြင့် ဆင်းရဲ၏။ အနှစ်မရှိသော အနက်အားဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ အပြားအားဖြင့် သိ တတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “သင်္ခါရအားလုံးတို့သည် မမြဲကုန်။ သင်္ခါရ အားလုံးတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ကုန်”ဟု (ဟောတော် မူအပ်သော တရားအပေါင်းသည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် သုတမယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃-၁၂)

၃၂။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲအမှန်တရား ‘ဒုက္ခအရိယသစ္စာ’တည်း။ ဤတရားကား ဆင်းရဲဖြစ် ကြောင်း အမှန်တရား ‘ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာ’တည်း။ ဤတရားကား ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာ’တည်း။ ဤတရားကား ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း ကျင့်ဝတ် အမှန်တရား ‘ဒုက္ခ နိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါအရိယသစ္စာ’တည်း”ဟု (ဟောတော်မူအပ်သော တရားအပေါင်း သည်) နာကြားအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရားအပေါင်းကို သိတတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သုတမယဉာဏ်မည်သနည်း။

၃၃။ ထိုအမှန်တရားလေးမျိုး အရိယသစ္စာတို့တွင် ဆင်းရဲအမှန်တရား ‘ဒုက္ခအရိယသစ္စာ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲတည်း။ အိုရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲတည်း။ သေရခြင်းသည် လည်း ဆင်းရဲတည်း။ စိုးရိမ်ရခြင်း၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းရခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲရခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲတည်း။ မချစ်မနှစ်လိုဖွယ်တို့နှင့် တွေ့ဆုံပေါင်းသင်းရခြင်းသည် လည်း ဆင်းရဲတည်း။ ချစ်နှစ်လိုဖွယ်တို့နှင့် ကွဲကွာကွေကွင်းရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲတည်း။ အလိုရှိ သည်ကို မရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲတည်း။ အကျဥ်းချုပ်အားဖြင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးသည် ဆင်းရဲတည်း။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ‘ဇာတိ’သည် အဘယ်နည်း။ ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ ထိုထိုသတ္တဝါအပေါင်း၌ ရှေးဦးစွာဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ပြည့်စုံစွာ ဖြစ်ပွါခြင်း၊ (အမိဝမ်း တွင်း ဥခွံတွင်းသို့) သက်ဝင်ခြင်း၊ ကိုယ်ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း၊ ခန္ဓာတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း၊ မျက်စိ နားစ သော တည်နေရာ အာယတနများကို ရခြင်းတည်း။ ဤသဘောကို ဇာတိဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် အိုခြင်း ‘ဇရာ’သည် အဘယ်နည်း။ ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ ထိုထိုသတ္တဝါအပေါင်း၌ အိုမင်းခြင်း၊ ဆွေးမြေ့ခြင်း၊ ကျိုးပဲ့ခြင်း၊ ဆံဖြူခြင်း၊ အရေတွန့်ခြင်း၊ ရုပ်အသက်ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ (မျက်စိစသော) ဣန္ဒြေတို့၏ ရင့်ခြင်းတည်း။ ဤသဘောကို အိုခြင်း ဇရာဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် သေခြင်း ‘မရဏ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ ထိုထိုသတ္တဝါအပေါင်းမှ ရွေ့လျောခြင်း၊ ရွေ့လျောသောအခြင်းအရာ၊ ပျက်စီးခြင်း၊ ကွယ်ပျောက်ခြင်း၊ သက်ပြတ်သေဆုံးခြင်း၊ ကွယ်လွန်ခြင်း၊ သေချိန်ပြုခြင်း၊ ခန္ဓာတို့၏ ပျက်ခြင်း၊ ကိုယ်ကောင် ပစ်ချခြင်း၊ ဇီဝိတိန္ဒြေပြတ်စဲခြင်းတည်း။ ဤသဘောကို သေခြင်းမရဏဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် စိုးရိမ်ခြင်း ‘သောက’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဆွေမျိုးပျက်စီးခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာပျက်စီးခြင်း၊ အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း၊ အကျင့်သီလပျက်စီးခြင်း၊ အယူပျက်စီးခြင်းနှင့် တွေ့ကြုံသူ၏လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသူ၏လည်း ကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ဆင်းရဲတရားနှင့် တွေ့ကြုံသူ၏လည်းကောင်း စိုးရိမ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်သောအခြင်း အရာအားဖြင့်ဖြစ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်သောသူ၏အဖြစ်၊ အတွင်း၌ စိုးရိမ်ခြင်း၊ အတွင်း၌ အဖန်တလဲလဲစိုးရိမ်ခြင်း၊ စိတ်ပူခြင်း၊နှလုံးမသာခြင်း၊ ပူဆွေးမှုငြောင့် စူးဝင်နေခြင်းတည်း။ ဤသဘောကို စိုးရိမ်ခြင်းသောကဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် ငိုယိုမြည်တမ်းခြင်း ‘ပရိဒေဝ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဆွေမျိုးပျက်စီးခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာပျက်စီးခြင်း၊ အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း၊ အကျင့်သီလပျက်စီးခြင်း၊ အယူပျက်စီးခြင်းနှင့် တွေ့ကြုံသူ၏လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသူ၏လည်း ကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ဆင်းရဲတရားနှင့် တွေ့ကြုံသူ၏လည်းကောင်း ပြင်းစွာငိုကြွေးခြင်း၊ အဖန်ဖန် ငိုကြွေးခြင်း၊ ပြင်းစွာ ငိုကြွေးသောအခြင်းအရာ၊ အဖန်ဖန်တလဲလဲငိုကြွေးသော အခြင်းအရာ၊ ပြင်းစွာ ငိုကြွေးသူ၏အဖြစ်၊ အဖန်ဖန်ငိုကြွေးသူ၏ အဖြစ်၊ အချည်းအနှီပြောဆိုခြင်း၊ ဖောက်ပြန်၍ပြောဆိုခြင်း၊ အဖန်ဖန်ပြောဆိုခြင်း၊ ပြောဆိုသောအခြင်းအရာ၊ ပြောဆိုသောသူ၏ အဖြစ်တည်း။ ဤသဘောကို ငိုယို မြည်တမ်းခြင်း ပရိဒေဝဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း ‘ဒုက္ခ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ မသာယာအပ်သော ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲ၊ ကိုယ်အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော မသာယာအပ်သော ဆင်းရဲကို ခံစားခြင်း၊ ကိုယ်အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော မသက်သာသော ဆင်းရဲကို ခံစားခြင်းတည်း။ ဤ သဘောကို ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်းဒုက္ခဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ မသာယာအပ်သော စိတ်၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲ၊ စိတ်အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော မသာယာအပ်သော ဆင်းရဲကို ခံစားခြင်း၊ စိတ်အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော မသက်သာသောဆင်းရဲကို ခံစားခြင်းတည်း။ ဤ သဘောကို စိတ်ဆင်းရဲခြင်းဒေါမနဿဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်း ‘ဥပါယာသ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဆွေမျိုးပျက်စီးခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာပျက်စီးခြင်း၊ အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း၊ အကျင့်သီလပျက်စီးခြင်း၊ အယူပျက်စီးခြင်းနှင့် တွေ့ကြုံသူ၏လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသူ၏လည်း ကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ဆင်းရဲတရားနှင့် တွေ့ကြုံသူ၏လည်းကောင်း ပင်ပန်းခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်း၊ ပင်ပန်းသောအခြင်းအရာ၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းသော အခြင်းအရာ၊ ပင်ပန်းသောသူ၏အဖြစ်၊ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းသောသူ၏ အဖြစ်တည်း။ ဤသဘောကို ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းဥပါယာသဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် မချစ်မနှစ်မြို့သူ မချစ်မနှစ်မြို့သော အရာဝတ္ထုတို့နှင့် ပေါင်းသင်းရောနှောရခြင်း ဆင်းရဲဒုက္ခဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အလိုမရှိအပ် မနှစ်သက်အပ် မမြတ်နိုးအပ်သော အဆင်း, အသံ, အနံ့, အရသာ, အတွေ့အထိ, သဘောတရားတို့သော်လည်းကောင်း၊ အကျိုးမဲ့အစီးပွါးမဲ့ခြင်း၊ မချမ်းသာခြင်း၊ ဘေးမငြိမ်းခြင်းကို လိုလားသောသူတို့သော်လည်းကောင်း ထိုသူအား ရှိကြကုန်၏။ ထို (အာရုံ, သတ္တဝါ) တို့နှင့် တွေ့ ရခြင်း၊ ဆုံရခြင်း၊ ပေါင်းးဖော်ရခြင်း၊ ရောနှော၍ နေရခြင်းတည်း။ ဤသဘောကို မချစ်မနှစ်လိုဖွယ်တို့နှင့် တွေ့ဆုံပေါင်း သင်းရခြင်းဆင်းရဲဒုက္ခဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် ချစ်ခင်နှစ်လိုဖွယ်တို့နှင့် ကွေကွင်းကွဲကွာရခြင်း ဆင်းရဲဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ လိုလားနှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်ကုန်သော အဆင်း, အသံ, အနံ့, အရသာ, အတွေ့ အထိ, သဘောတရားတို့သော်လည်းကောင်း၊ အကျိုးအစီးအပွါး၊ ချမ်းသာခြင်း၊ ဘေးကင်းခြင်းကို လို လားသော အမိ၊ အဖ၊ ညီ အစ်ကို၊နှမ အစ်မ၊ မိတ်ဆွေ အပေါင်းအဖော်၊ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့ သော်လည်းကောင်း ထိုသူအား ရှိကုန်၏။ ထို (သတ္တဝါ,အာရုံ) တို့နှင့် မတွေ့ရခြင်း၊ မဆုံရခြင်း၊ မပေါင်း ဖော်ရခြင်း၊ မရောနှောရခြင်းတည်း။ ဤသဘောကို ချစ်ခင်နှစ်လိုဖွယ်တို့နှင့် ကွေကွင်းကွဲကွာရခြင်း ဆင်းရဲဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် လိုလားတောင့်တသော အရာကို မရခြင်း ဆင်းရဲဒုက္ခဟူသည် အဘယ်နည်း။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသဘောရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့အား “ငါတို့သည် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသဘော မဖြစ် ကုန်မူ ကောင်းလေစွ။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသည် ငါတို့ထံသို့ မရောက်လာမူ ကောင်းလေစွ”ဟု ဤသို့သော တောင့်တမှုသည် ဖြစ်၏။ ထိုသို့ တောင့်တသော်လည်း ဤ (ဇာတိမလာခြင်း) ကို တောင့်တခြင်းဖြင့် မရအပ်။ ဤသည်ကိုလည်း လိုလားတောင့်တသော အရာကို မရခြင်းဆင်းရဲဒုက္ခဟု ဆိုအပ်၏။ အိုခြင်းသဘောရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့အား။ပ။ နာခြင်းသဘောရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့အား။ပ။ သေခြင်းသဘောရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့အား။ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုယိုမြည်တမ်းခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်း သဘောရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့အား “ငါတို့သည် စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုယိုမြည်တမ်းခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသဘောတို့ မဖြစ် ကုန်မူ ကောင်းလေစွ။ စိုးရိမ်းခြင်း၊ ငိုယိုမြည်တမ်းခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်နှလုံးမသာယာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်း တရားတို့သည် ငါတို့ထံသို့ မရောက်လာကုန်မူ ကောင်းလေစွ”ဟု ဤသို့သော တောင့်တခြင်းသည် ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း ဤ (သောကစသည်မလာခြင်း) ကို တောင့်တခြင်းဖြင့် မရအပ်။ ဤသည်ကိုလည်း လိုလားတောင့်တသော အရာကို မရခြင်းဆင်းရဲဒုက္ခဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒုက္ခသစ္စာတို့တွင် အကျဥ်းချုပ်အားဖြင့် ငါးပါးသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့သည် ဆင်းရဲဒုက္ခတို့တည်း။ ဤဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော ငါးပါးသော ခန္ဓာတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနာဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ သညာဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဏ်ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ။ ဤငါးပါးတို့ကို အကျဥ်းချုပ်အားဖြင့် ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏။ ဤသည်ကို ဆင်းရဲအမှန် ‘ဒုက္ခအရိယသစ္စာ’ဟု ဆိုအပ်၏။

၃၄။ ထိုအမှန်တရား သစ္စာလေးပါးတို့တွင် ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်း အမှန်တရား ‘ဒုက္ခသမုဒယ အရိယသစ္စာ’သည် အဘယ်နည်း။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော၊နှစ်သက်တတ်သော၊ ရာဂနှင့်တကွဖြစ်သော၊ ထိုထိုဘဝ အာရုံ၌နှစ်သက်တပ်မက်တတ်သော တဏှာတည်း။ ဤတဏှာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာတည်း။ ထိုတဏှာဖြစ်ပေါ်လတ်သော် အဘယ်၌ ဖြစ်ပေါ်သနည်း။ တည်လတ်သော် အဘယ်၌ တည်သနည်း။ လောက၌ ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ် သဘောသည် ရှိ၏။ ထိုတပ်မက်သောတဏှာသည် ဖြစ်ပေါ် လတ်သော် ဤချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်အာရုံ၌ ဖြစ်ပေါ်၏။ တည်လတ်သော် ဤချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာ ဖွယ်အာရုံ၌ တည်၏။ လောက၌ ချစ်နှစ်သက်ဖွယ်သဘော၊ သာယာဖွယ်သဘောဟူသည် အဘယ်နည်း။ လောက၌ မျက်စိသည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘော ဖြစ်၏။ ထိုတဏှာသည် ဖြစ်ပေါ်သည် ရှိသော့်ဤမျက်စိ၌ ဖြစ်၏။ တည်သည်ရှိသော် ဤမျက်စိ၌ တည်၏။ လောက၌ နားသည်။ လောက၌နှာခေါင်းသည်။ လောက၌ လျှာသည်။ လောက၌ ကိုယ်သည်။ လောက၌ စိတ်သည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောဖြစ်၏။ ထိုတဏှာသည် ဖြစ်သည်ရှိသော် ဤစိတ်၌ ဖြစ်၏။ တည်သည်ရှိသော် ဤစိတ်၌ တည်၏။ လောက၌ အဆင်း ‘ရူပါရုံ’တို့သည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောတို့တည်း။ ထိုတဏှာသည် ဖြစ်ပေါ်လတ်သော် ဤရုပ်၌ ဖြစ်ပေါ်၏။ သက်ဝင်လတ်သော် ဤရုပ်၌ သက်ဝင်၏။ လောက၌ အသံ‘သဒ္ဒါရုံ’တို့သည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောတို့တည်း။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံ တို့သည်။ လောက၌ မျက်စိအသိ ‘စက္ခုဝိညာဥ်’သည်။ပ။ လောက၌ စိတ်အသိ ‘မနောဝိညာဥ်’သည်။ပ။ လောက၌ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’သည်။ပ။ လောက၌ စိတ်အတွေ့‘မနောသမ္ဖဿ’သည်။ လောက၌ မျက်စိအတွေ့ ‘စက္ခုသမ္ဖဿ’ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှု‘ဝေဒနာ’သည်။ပ။ လောက၌ စိတ် အတွေ့ ‘မနောသမ္ဖဿ’ကြောင့်ဖြစ်သော ခံစားမှု‘ဝေဒနာ’သည်။ပ။ လောက၌ ရူပါရုံအမှတ် ‘ရူပသညာ’ သည်။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံအမှတ် ‘ဓမ္မသညာ’သည်။ လောက၌ ရူပါရုံ၌ စေ့ဆော်မှု ‘ရူပ သဉ္စေတနာ’ သည်။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံ၌ စေ့ဆော်မှု‘ဓမ္မသဉ္စေတနာ‘သည်။ လောက၌ ရူပါရုံ၌ တပ်မက်ခြင်း ‘ရူပတဏှာ’သည်။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံ၌ တပ်မက်ခြင်း ‘ဓမ္မတဏှာ’သည်။ လောက၌ ရူပါရုံ၌ ကြံစည်ခြင်း ‘ရူပဝိတက်’ သည်။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံ၌ ကြံစည်ခြင်း ‘ဓမ္မဝိတက်’သည်။ လောက၌ ရူပါရုံ၌ သုံးသပ်ခြင်း ‘ရူပဝိစာရ’သည်။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံ၌ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဓမ္မဝိစာရ’သည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ် သဘောတည်း။ ထိုတဏှာသည် ဖြစ်ပေါ်လတ်သော် ဤဓမ္မဝိစာရ၌ ဖြစ်ပေါ်၏။ သက်ဝင်လတ်သော် ဤဓမ္မဝိစာရ၌ သက်ဝင်၏။ ဤသည်ကို ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း အမှန်တရား ‘ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာ’ဟု ဆိုအပ်၏။

၃၅။ ထိုအမှန်တရား သစ္စာလေးပါးတို့တွင် ဆင်းရဲချုပ်ရာ အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓအရိယ သစ္စာ’သည် အဘယ်နည်း။ ထိုတဏှာ၏သာလျှင် အကြွင်းမဲ ကင်းချုပ်ရာ၊ တဏှာကို စွန့်ရာ၊ တဏှာကို ဝေးစွာစွန့်ရာ၊ တဏှာမှ ထွက်မြောက်ရာ၊ တဏှာဖြင့် မကပ်ငြိရာ နိဗ္ဗာန်တည်း။ ထိုတဏှာကို ပယ်အပ်သော် အဘယ်၌ ပယ်အပ်သနည်း။ ချုပ်ငြိမ်းသော် အဘယ်၌ ချုပ်ငြိမ်း သနည်း။ လောက၌ ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောသည် ရှိ၏။ ထိုတဏှာကို ပယ်အပ်သော် ဤချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘော၌ ပယ်အပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းသော် ဤချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ် သဘော၌ ချုပ်ငြိမ်း၏။ လောက၌ ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောဟူသည် အဘယ်နည်း။ လောက၌ မျက်စိသည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောတည်း။ ထိုတဏှာကို ပယ်အပ်သော် ဤမျက်စိ၌ ပယ်အပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းသော် ဤမျက်စိ၌ ချုပ်ငြိမ်း၏။ပ။ လောက၌ ဓမ္မာရုံကို သုံးသပ်ခြင်း ‘ဓမ္မဝိစာရ’သည် ချစ်ခင်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်သဘောတည်း။ ထိုတဏှာကို ပယ်အပ်သော် ဤဓမ္မဝိစာရ၌ ပယ်အပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းသော် ဤဓမ္မဝိစာရ၌ ချုပ်ငြိမ်း၏။ ဤသည်ကို ဆင်းရဲချုပ်ရာ အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာ’ဟု ဆိုအပ်၏။

၃၆။ ထိုအမှန်တရား သစ္စာလေးပါးတို့တွင် ဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းလမ်းစဥ် အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ အရိယသစ္စာ’သည် အဘယ်နည်း။ မြတ်သော အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော ဤမဂ်ပင်တည်း။ ဤမဂ်သည် အဘယ်နည်း။ မှန်ကန်သော ရှုမြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်သော ကြံစည်ခြင်း၊ မှန်ကန်သော ပြောဆိုခြင်း၊ မှန်ကန်သော ပြု လုပ်ခြင်း၊ မှန်ကန်သော အသက်မွေးခြင်း၊ မှန်ကန်သော အားထုတ်ခြင်း၊ မှန်ကန်သော အောက်မေ့ခြင်း၊ မှန်ကန်သော တည်တံ့ခြင်းတည်း။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော ရှုမြင်ခြင်း ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’သည် အဘယ်နည်း။ ဆင်းရဲခြင်း၌ သိသောဉာဏ်၊ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း၌ သိသောဉာဏ်၊ ဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၌ သိသော ဉာဏ်၊ ဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်၌ သိသောဉာဏ်တည်း။ ဤဉာဏ်ကို မှန်ကန်သော ရှုမြင်ခြင်း ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော ကြံစည်ခြင်း ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’သည် အဘယ်နည်း။ ကာမမှ လွတ်မြောက်ရေးကို ကြံစည်ခြင်း၊ ပြစ်မှားမှုကင်းလွတ်ရေးကို ကြံစည်ခြင်း၊ ညှဥ်းဆဲမှုကင်း လွတ်ရေးကို ကြံစည်ခြင်းတည်း။ ဤကြံစည်ခြင်းကို မှန်ကန်သော ကြံစည်ခြင်း ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော ပြောဆိုခြင်း ‘သမ္မာဝါစာ’သည် အဘယ်နည်း။ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုမှုမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊ ချောပစ်ကုန်းတိုက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊ ရုန့်ရင်းကြမ်း တမ်းသောစကား ပြောဆိုမှုမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊ ပြိန်ဖျင်းသောစကားကို ပြောဆိုမှုမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်းတည်း။ ဤရှောင်ကြဥ်ခြင်းကို မှန်ကန်သော ပြောဆိုခြင်း ‘သမ္မာဝါစာ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော ပြုလုပ်ခြင်း ‘သမ္မာကမ္မန္တ’သည် အဘယ်နည်း။ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊ သူ့ဥစ္စာခိုးခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှား ယွင်းစွာ ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်ခြင်းတည်း။ ဤရှောင်ကြဥ်ခြင်းကို မှန်ကန်သော ပြုလုပ်ခြင်း ‘သမ္မာကမ္မန္တ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော အသက်မွေးခြင်း ‘သမ္မာအာဇီဝ’သည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာဖြစ်သော တပည့်သည် မှားသော အသက်မွေးခြင်းကိုပယ်၍ မှန်သော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေး၏။ ဤအသက်မွေးခြင်းကို မှန်ကန်သော အသက်မွေးခြင်း ‘သမ္မာအာဇီဝ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော အားထုတ်ခြင်း ‘သမ္မာဝါယာမ’သည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို မဖြစ်ပေါ်စေရန် အလိုကို ဖြစ်စေ၏။ အားထုတ်၏။ လုံ့လစိုက်၏။ စိတ်ကိုချီးမြှောက်၏။ ဆောက်တည်၏။ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန်။ပ။ မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန်။ပ။ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ တည်မြဲစေရန် မပျောက်ပျက်စေရန် တိုးတက်ဖြစ်ပွားစေရန် ပြန့် ပြောစေရန် ပွါးများစေရန် ပြည့်စုံစေရန် အလိုကို ဖြစ်စေ၏။ အားထုတ်၏။ လုံ့လပြု၏။ စိတ်ကို ချီး မြှောက်၏။ ဆောက်တည်၏။ ဤအားထုတ်ခြင်းကို မှန်ကန်သော အားထုတ်ခြင်း ‘သမ္မာဝါယာမ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော အောက်မေ့ခြင်း ‘သမ္မာသတိ’ သည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍ သမ္ပဇဥ်ဉာဏ်ရှိသည် ဖြစ်၍ သတိရှိသည်ဖြစ်၍ လောက၌ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿကို ပယ်ဖျောက်၍ ရုပ်အပေါင်း၌ ရုပ်အပေါင်းကို အကြိမ်ကြိမ် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ ခံစားမှုဝေဒနာတို့၌။ပ။ စိတ်၌။ပ။ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လ ရှိသည်ဖြစ်၍ သမ္ပဇဥ်ရှိသည်ဖြစ်၍ သတိရှိသည်ဖြစ်၍ လောက၌ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿကို ပယ်ဖျောက်၍ သဘောတရားတို့၌ သဘောတရားတို့ကို အကြိမ်ကြိမ်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ ဤနေခြင်းကို မှန်ကန် သော အောက်မေ့ခြင်း ‘သမ္မာသတိ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုရှစ်ပါးတို့တွင် မှန်ကန်သော တည်တံ့ခြင်း ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်း၍သာလျှင် အကုသိုလ်တရားတို့မှ ကင်း၍သာလျှင် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ ရှိသော နီဝရဏကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည့်နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’၊ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ဝိတက်၊ ဝိစာရငြိမ်းခြင်းကြောင့် မိမိသန္တာန်၌ စိတ်ကို ကြည်လင်စေတတ်သည့် သမာဓိကို ပွါးစေ တတ်သော ဝိတက်လည်းမရှိ၊ ဝိစာရလည်းမရှိသော သမာဓိကြောင့်ဖြစ်သည့် ပီတိသုခရှိသော ဒုတိယဈာန် သို့ ရောက်၍ နေ၏။ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ကိုလည်း မတပ်မက်ခြင်းကြောင့် သတိသမ္ပဇဥ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ လျစ်လျူရှု လျက် နေ၏။ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ကိုလည်း ကိုယ်ဖြင့် ခံစား၏။ အကြင် (တတိယဈာန်) ကြောင့် ထိုသူကို “လျစ်လျူရှုသူ၊ သတိရှိသူ၊ ချမ်းသာစွာနေလေ့ရှိသူ”ဟု အရိယာ (ပုဂ္ဂိုလ်) တို့သည် ပြောကြားကုန်၏။ ထိုတတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲကို ပယ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝမ်းသာခြင်း၊နှလုံးမသာခြင်းတို့၏ ရှေးဦးက ပင်လျှင် ချုပ်နှင့်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဆင်းရဲချမ်းသာမရှိသော လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ကြောင့်ဖြစ် သည့် သတိ၏ စင်ကြယ်ခြင်းရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ဤသမာဓိကို မှန်ကန်သော တည် တံ့ခြင်း ‘သမ္မာသမာဓိ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသည်ကို ဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း လမ်းစဥ်ကျင့်ဝတ် အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓ ဂါမိနီပဋိပဒါအရိယသစ္စာ’ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤသည်ကား ဆင်းရဲအမှန်တရား ‘ဒုက္ခအရိယသစ္စာ’တည်း”၊ “ဤသည်ကား ဆင်းရဲရကြောင်း အမှန်တရား ‘ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာ’တည်း”၊ “ဤသည် ကား ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန် အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာ’တည်း”၊ “ဤသည်ကား ဆင်းရဲ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းလမ်းစဥ် ကျင့်ဝတ်အမှန်တရား ‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါအရိယ သစ္စာ’တည်း”ဟု (ဟောတော်မူသော တရားအပေါင်းသည်) ကြားနာအပ်သော တရားမည်၏။ ထိုတရား အပေါင်းကို သိတတ်သောပညာကို သုတမယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ။ (၄-၁၆) ရှေးဦးစွာသော သုတမယဉာဏ်အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၂-သီလမယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၃၇။ နာကြားရ၍ စောင့်စည်းမှု၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သီလမယဉာဏ်မည် သနည်း။ သီလတို့သည် အပိုင်းအခြားရှိ၍ စင်ကြယ်သော ‘ပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလ၊ အပိုင်းအခြား မရှိမူ၍ စင်ကြယ်သော ‘အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလ၊ ပြည့်စုံ၍ စင်ကြယ်သော ‘ပရိပုဏ္ဏပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလ၊ အမှားမသုံး သပ်မူ၍ စင်ကြယ်သော ‘အပရာမဋ္ဌပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလ၊ တစ်ဖန် ငြိမ်းအေး၍ စင်ကြယ်သော ‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလဟု ငါးပါးရှိကုန်၏။ ထိုငါးပါးတို့တွင် အပိုင်းအခြားရှိ၍ စင်ကြယ်သော ‘ပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ သတ်မှတ်ပိုင်းခြား၍ စောင့်ထိန်းအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ရှိကုန်သော လူ၊ သာမဏေတို့၏ သီလတည်း။ ဤသီလသည် အပိုင်းအခြားရှိ၍ စင်ကြယ်သော ‘ပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလတည်း။ သတ်မှတ်ပိုင်းခြားခြင်း မရှိမူ၍ စင်ကြယ်သော ‘အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ မသတ်မှတ် မပိုင်းခြားမူ၍ စောင့်ထိန်းအပ်သော သိက္ခာပုဒ်ရှိကုန်သော ရဟန်းတို့၏ သီလတည်း။ ဤသီလသည် သတ်မှတ်ပိုင်းခြားခြင်း မရှိမူ၍ စင်ကြယ်သော ‘အပရိယန္တပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလတည်း။ ပြည့်စုံ၍ စင်ကြယ်သော သီလသည် အဘယ်နည်း။ ကုသိုလ်တရား၌ အားထုတ်ကုန်သော သေက္ခတို့ပိုင်းခြားသော ကျင့်ဝတ်၌ ဖြည့်ကျင့်၍ ကိုယ် အသက်၌ မငဲ့ကွက် အသက်စွန့်၍ (ကျင့်) ကုန်သော ကလျာဏပုထုဇဥ်တို့၏ သီလတည်း။ ဤသီလသည် ပြည့်စုံ၍ စင်ကြယ်သော ‘ပရိပုဏ္ဏပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလတည်း။ အမှားမသုံးသပ်မူ၍ စင်ကြယ်သော ‘အပရာမဋ္ဌပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ (ကျင့်ဆဲ) သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ခုနစ်ယောက်တို့၏ သီလတည်း။ ဤသီလသည် အမှားမသုံးသပ်မူ၍ စင် ကြယ်သော ‘အပရာမဋ္ဌပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလတည်း။ တစ်ဖန် ငြိမ်းအေး၍ စင်ကြယ်သော ‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလကား အဘယ်နည်း။ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်ဖြစ်သော ရဟန္တာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရှေးဘုရားတို့ကဲ့သို့ လာခြင်းကောင်း တော်မူသော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ သီလတည်း။ ဤသီလသည် တစ်ဖန် ငြိမ်းအေး၍ စင်ကြယ်သော ‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပါရိသုဒ္ဓိ’ သီလတည်း။

၃၈။ သီလသည် အပိုင်းအခြားရှိသော ‘ပရိယန္တ’ သီလ၊ အပိုင်းအခြားမရှိသော ‘အပရိယန္တ’ သီလဟုနှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် အပိုင်းအခြားရှိသော ‘ပရိယန္တ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ အပိုင်းအခြားရှိသော ‘ပရိယန္တ’ သီလသည် လာဘ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘လာဘပရိယန္တ’သီလ၊ အခြံအရံဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ယသပရိယန္တ’ သီလ၊ ဆွေမျိုးဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ဉာတိပရိယန္တ’ သီလ၊ ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘အင်္ဂပရိယန္တ’ သီလ၊ အသက်ဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ဇီဝိတပရိယန္တ’ သီလဟု ငါးပါးရှိ၏။ (ထိုငါးပါးတို့တွင်) လာဘ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘လာဘပရိယန္တ’သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် လာဘ်ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူး၏။ ဤသီလသည် လာဘ်ဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘လာဘပရိယန္တ’သီလမည်၏။ အခြံအရံဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ယသပရိယန္တ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် အခြံအရံဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူး၏။ ဤသီလသည် အခြံအရံဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ယသပရိယန္တ’သီလမည်၏။ ဆွေမျိုးဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ဉာတိပရိယန္တ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဆွေမျိုးဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူး၏။ ဤသီလသည် ဆွေမျိုးဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ဉာတိပရိယန္တ’သီလမည်၏။ ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘အင်္ဂပရိယန္တ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ကိုယ်အင်္ဂါဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူး၏။ ဤသီလသည် ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘အင်္ဂပရိယန္တ’သီလမည်၏။ အသက်ဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ဇီဝိတပရိယန္တ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် အသက်ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူး၏။ ဤသီလသည် အသက်ဖြင့် ပိုင်းခြားသော ‘ဇီဝိတပရိယန္တ’သီလမည်၏။ ဤသို့သဘောရှိသော သီလတို့သည် ကျိုး,ပေါက်,ပြောက်,ကျားကုန်၏။ (တဏှာကျွန်အဖြစ်မှ) မတော်လှန်ကုန်။ ပညာရှိတို့ မချီးကျူးအပ်ကုန်။ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်အပ်ကုန်၏။ သမာဓိအလို့ငှါ မဖြစ်ကုန်။ နှလုံးသာယာခြင်း၏ အကြောင်းမဖြစ်ကုန်။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းမဖြစ်ကုန်။ နှစ် သက်ခြင်း၏ အကြောင်းမဖြစ်ကုန်။ ကိုယ်ငြိမ်းခြင်း ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’၊ စိတ်ငြိမ်းခြင်း ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’၏ အကြောင်း မဖြစ်ကုန်။ ကိုယ်ချမ်းသာခြင်း ‘ကာယိကသုခ’ စိတ်ချမ်းသာခြင်း ‘စေတသိကသုခ’၏ အကြောင်းမဖြစ်ကုန်။ သမာဓိ၏ အကြောင်းမဖြစ်ကုန်။ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိသော ဝိပဿနာဉာဏ့်မဂ်ဉာဏ်၏အကြောင်း မဖြစ် ကုန်။ စင်စစ်ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ မဖြစ်ကုန်။ တပ်မက်ခြင်းကင်းခြင်းငှါ မဖြစ်ကုန်။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှါ၊ ငြိမ်းအေးခြင်းငှါ၊ ထူးခြားစွာသိခြင်းငှါ၊ သစ္စာဉာဏ်ပွင့်လင်းခြင်းငှါ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ခြင်းငှါ မဖြစ်ကုန်။ ဤသီလ သည် အပိုင်းအခြားရှိသော ‘ပရိယန္တ’ သီလမည်၏။ အပိုင်းအခြားမရှိသော ‘အပရိယန္တ’ သီလသည် အဘယ်နည်း။ လာဘ်ဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလ အခြံအရံဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလ၊ ဆွေမျိုးဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလ၊ ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလ၊ အသက်ဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလဟု ငါးပါးရှိ၏။ (ထိုငါးပါးတို့တွင်) လာဘ်ဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် လာဘ်ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးရန် စိတ်ကိုမျှလည်း မဖြစ်စေ။ ထိုသူသည် အဘယ်မှာ လွန်ကျူးတော့မည်နည်း။ ဤသီလသည် လာဘ်ဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလမည်၏။ အခြံအရံဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် အခြံအရံဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးရန် စိတ်ကိုမျှလည်း မဖြစ်စေ။ ထိုသူသည် အဘယ်မှာ လွန်ကျူးတော့မည်နည်း။ ဤသီလသည် အခြံအရံဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလမည်၏။ ဆွေမျိုးဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဆွေမျိုးဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးရန် စိတ်ကိုမျှလည်း မဖြစ်စေ။ ထိုသူသည် အဘယ်မှာ လွန်ကျူးတော့မည်နည်း။ ဤသီလသည် ဆွေမျိုးဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလမည်၏။ ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ကိုယ်အင်္ဂါဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးရန် စိတ်ကိုမျှလည်း မဖြစ်စေ။ ထိုသူသည် အဘယ်မှာ လွန်ကျူးတော့မည်နည်း။ ဤသီလသည် ကိုယ်အင်္ဂါဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလမည်၏။ အသက်ဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် အသက်ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဆောက်တည်ထားသော သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးရန် စိတ်ကိုမျှလည်း မဖြစ်စေ။ ထိုသူသည် အဘယ်မှာ လွန်ကျူးတော့မည်နည်း။ ဤသီလသည် အသက်ဖြင့် မပိုင်းခြားသော သီလမည်၏။ ဤသို့သဘောရှိသော သီလတို့သည် မကျိုး,မပေါက်,မပြောက်,မကျားကုန်။ (တဏှာကျွန်အဖြစ်မှ) တော်လှန်ကုန်၏။ ပညာရှိတို့ ချီးကျူးအပ်ကုန်၏။ မှားသောအားဖြင့် မသုံးသပ်အပ်ကုန်။ သမာဓိအလို့ငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ နှလုံးသာယာခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်သက်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ကိုယ်ငြိမ်းခြင်း ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’၊ စိတ်ငြိမ်းခြင်း ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ကိုယ်ချမ်းသာခြင်း ‘ကာယိကသုခ’ စိတ်ချမ်းသာခြင်း ‘စေတသိကသုခ’၏ အကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ သမာဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိသော ဝိပဿနာဉာဏ် မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ စင်စစ် ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ၊ တပ်မက်ခြင်းကင်းခြင်းငှါ၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှါ၊ ငြိမ်းအေးခြင်းငှါ၊ ထူးခြားစွာသိခြင်းငှါ၊ သစ္စာဉာဏ်ပွင့်လင်းခြင်းငှါ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသီလသည် အပိုင်းအခြားမရှိသော ‘အပရိယန္တ’သီလမည်၏။

၃၉။ သီလဟူသည် အဘယ်နည်း။ သီလတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်း။ သီလသည် အဘယ် လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသနည်း။ သီလသည် မည်မျှသောတရား၏ စုပေါင်းရာဖြစ်သနည်း။ သီလဟူသည် အဘယ်နည်းဟူသောအမေး၌ စေတနာသည် သီလမည်၏။ စေတသိက်သည် သီလ မည်၏။ စောင့်စည်းခြင်းသည် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးခြင်းသည် သီလမည်၏။ သီလတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်းဟူသောအမေး၌ ကုသိုလ်သီလ၊ အကုသိုလ်သီလ၊ အဗျာကတသီလဟု သုံးပါးရှိကုန်၏။ သီလသည် အဘယ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသနည်းဟူသောအမေး၌ ကုသိုလ်သီလသည် ကုသိုလ်စိတ် လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ အကုသိုလ်သီလသည် အကုသိုလ်စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ အဗျာကတသီလ သည် အဗျာကတစိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ သီလသည် မည်မျှသောတရား၏ စုပေါင်းရာဖြစ်သနည်းဟူသောအမေး၌ သီလသည် စောင့်စည်းခြင်း၏ စုပေါင်းရာဖြစ်၏။ သီလသည် မလွန်ကျူးခြင်း၏ စုပေါင်းရာဖြစ်၏။ သီလသည် ထိုသို့ဖြစ်သော စောင့်စည်းမှုစေတနာ၏ စုပေါင်းရာဖြစ်၏။

၄၀။ သူ့အသက်သတ်မှုကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ် သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မပေးသော သူ့ဥစ္စာခိုးမှုကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ သူ့သားမယားတို့၌ မှောက်မှားကျင့်မှု ကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မဟုတ်မမှန်ပြောဆိုမှုကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ ကုန်းတိုက်စကား ပြောဆိုမှုကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလ မည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ ကြမ်းတမ်းသော စကားပြောဆိုမှုကို စောင့် စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ ပြိန် ဖျင်းသော စကားပြောဆိုမှုကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ သူ့စည်းစိမ်ကို ရှေးရှုကြံမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက် ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ သူတစ်ပါးပျက်စီးစေလိုမှု ‘ဗျာပါဒ’ ကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မှားသောအယူ စွဲယူမှုကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူး တတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။

၄၁။ ဈာန်ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူး တတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မပျက်စီးစေလိုမှုမေတ္တာဖြင့် သူတစ်ပါးပျက်စီးစေလိုမှု ‘ဗျာပါဒ’ ကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ အရောင်အလင်း အမှတ်သညာဖြင့် ပျင်းရိထိုင်းမှိုင်းခြင်း “ထိနမိဒ္ဓ’ ကို၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းဖြင့် ပျံ့လွင့်ခြင်း ကို၊ တရားကိုသတ်မှတ် ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ယုံမှားသံသယကို၊ အသိဉာဏ်ဖြင့် တွေဝေခြင်းကို၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မမွေ့လျော်ခြင်းကို၊ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့ကို၊ ဒုတိယဈာန်ဖြင့် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’တို့ကို၊ တတိယဈာန်ဖြင့်နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ကို၊ စတုတ္ထဈာန်ဖြင့် ချမ်းသာဆင်းရဲ ‘သုခဒုက္ခ’ကို၊ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် ရုပ်၌အမှတ် ‘ရူပသညာ’၊ ထိခိုက်မှု၌ အမှတ် ‘ပဋိဃသညာ‘၊ အထူးထူးသောအမှတ် ‘နာနတ္တသညာ’ ကို၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကာ သာနဉ္စာယတနသညာကို၊ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ဖြင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာကို၊ နေဝသညာ နာသညာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနသညာကို၊ မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် မြဲ၏ဟူသော အမှတ်သညာကို၊ ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ချမ်းသာ၏ဟူသော အမှတ်သညာကို ကိုယ်ကိုယ်စို့းမဟုတ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးဟူသော အမှတ်သညာကို၊ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်းဖြင့်နှစ်သက်မှုကို၊ တပ်ခြင်းကင်းဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် တပ်နှစ်သက်မှုကို၊ ချုပ်ငြိမ်းမှု၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပွါးကြောင်းကို၊ တစ်ဖန် စွန့်လွှတ်မှု၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် စွဲယူခြင်းကို၊ ကုန်ဆုံး ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် အစိုင်အခဲဟူသော အမှတ်သညာကို၊ ပျက်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် အား ထုတ်ခြင်းကို၊ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ခိုင်မြဲ၏ဟူသော အမှတ်သညာကို၊ အကြောင်းနိမိတ်ကင်း၏ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် အကြောင်းနိမိတ်ကို၊ တောင့်တမှုကင်း၏ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် တောင့်တခြင်းကို၊ ဆိတ်သုဥ်း၏ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို၊ လွန်ကဲသောပညာတရား၌ ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် အနှစ်သာရရှိ၏ဟု စွဲယူကာ မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို၊ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ရှုမြင်သောဉာဏ်ဖြင့် တွေဝေသောအားဖြင့် မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို၊ အပြစ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် တွယ်တာဖွယ်ဟု မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို၊ စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်းဖြင့် မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ခြင်းကို၊ ဂေါတြဘူဉာဏ်၊ ယထာဘူတဉာဏ်ဟူသော ဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့မှု မရှိခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်း ဖြင့် ဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့ကာ မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို၊ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် မိစ္ဆာအယူနှင့်တကွတည်သော ကိလေသာတို့ကို၊ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ရုန့်ရင်းသော ကိလေသာတို့ကို၊ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် အသေးအဖွဲနှင့် တကွဖြစ်သော ကိလေသာတို့ကို၊ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးတို့ကို စောင့်စည်းတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးတတ်သော အနက်ကြောင့် သီလမည်၏။ သီလတို့သည် ငါးပါးရှိကုန်၏။ သူ့အသက်သတ်မှုကို ပယ်စွန့်ခြင်းသည် သီလမည်၏။ ကြဥ်ရှောင်ခြင်းသည် သီလမည်၏။ စေတနာသည် သီလမည်၏။ စောင့်စည်းခြင်းသည် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးခြင်းသည် သီလမည်၏။ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သော သီလတို့သည် စိတ်နှလုံးသာကြည်ရွှင်ပြခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်သိမ့်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ စိတ်ချမ်းသာခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ပွါးထုံခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ပွါးများခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ကြိမ်ဖန်များစွာ လေ့လာခြင်းငှါ ဖြစ် ကုန်၏။ ဆင်ယင်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ အခြံအရံအလို့ငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိုင်းဝန်းရန် အလို့ငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ပြည့်စုံစေခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ စင်စစ်ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ၊ ရာဂကင်းခြင်းငှါ၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှါ၊ ငြိမ်းအေးခြင်းငှါ၊ ထူးခြားစွာသိခြင်းငှါ၊ သစ္စာဉာဏ်ပွင့်လင်းခြင်းငှါ၊ ကိလေသာမီးငြိမ်းခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သော သီလတို့ကို စောင့်စည်းမှု ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းသည် လွန်ကဲ သော အဓိသီလမည်၏။ စောင့်စည်းမှု ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်း၌ တည်သောစိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ မပျံ့လွင့်မှု ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းသည် လွန်ကဲသော အဓိစိတ္တမည်၏။ စောင့်စည်းမှု ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းကို မှန်စွာ ရှုမြင်၏။ မပျံ့လွင့်မှု ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းကို မှန်စွာ ရှုမြင်၏။ အမြင်ဉာဏ် ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းသည် လွန်ကဲသောပညာ အဓိပညာ (မဂ်ပညာ) မည်၏။ ထိုသံဝရသီလ၌ စောင့်စည်းခြင်းသဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာမည်၏။ ထိုသံဝရသီလ၌ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာမည်၏။ ထိုသံဝရသီလ၌ မြင်ခြင်းသဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာမည်၏။ ဤသိက္ခာသုံးပါးတို့ကို ဆင်ခြင်၍ ကျင့်၏။ သိ၍ ကျင့်၏။ ရှုမြင်၍ ကျင့်၏။ ဆင်ခြင်၍ ကျင့်၏။ စိတ်ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ သဒ္ဓါဖြင့် ဆုံးဖြတ်၍ ကျင့်၏။ ဝီရိယကို ချီးမြှောက်၍ ကျင့်၏။ သတိကို ထင်စေ၍ ကျင့်၏။ စိတ်ကို ကောင်းစွာထား၍ ကျင့်၏။ ပညာဖြင့် ခွဲခြားသိ၍ ကျင့်၏။ ထူးထူးခြားခြား သိအပ်သည်ကို ထူးထူးခြားခြားသိ၍ ကျင့်၏။ ပိုင်းခြား၍သိအပ်သည်ကို ပိုင်းခြား၍သိကာ ကျင့်၏။ ပယ်အပ်သည်ကို ပယ်၍ ကျင့်၏။ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည်ကို မျက်မှောက်ပြု၍ ကျင့်၏။ ပွါးများအပ်သည်ကို ပွါးများ၍ ကျင့်၏။ သီလတို့သည် ငါးပါးရှိကုန်၏။ သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူမှုကို။ ကာမတို့၌ မှောက်မှား၍ကျင့်မှုကို။ မဟုတ်မမှန်စကား ပြောဆိုမှုကို။ ချောပစ်ကုန်းတိုက်စကား ပြောဆိုမှုကို။ ကြမ်းတမ်းသောစကား ပြောဆို မှုကို။ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို။ သူတစ်ပါးဥစ္စာ၌ ရှေးရှုကြံခြင်းကို။ သူတစ်ပါးပျက်စီးစေလိုခြင်းကို။ မှားသောအယူကို။ ဈာန်ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို။ သူတစ်ပါးကို မပျက်စီးစေလိုခြင်း မေတ္တာဖြင့် သူတစ်ပါးပျက်စီးစေလိုခြင်းကို။ အရောင်အလင်းအမှတ်သညာဖြင့် ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ကို။ မပျံ့လွင့်ခြင်းဖြင့် ပျံ့လွင့်ခြင်းကို။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သာခြင်းဖြင့် ယုံမှားခြင်းကို။ ဉာဏ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာကို။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မပျော် မွေ့ခြင်းကို။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့ကို။ ဒုတိယဈာန်ဖြင့် ဝိတက်၊ ဝိစာရတို့ကို။ တတိယဈာန်ဖြင့်နှစ်သက်ခြင်းပီတိကို။ စတုတ္ထဈာန်ဖြင့် ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ ‘သုခ၊ ဒုက္ခ’ကို။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် ရူပသညာ၊ ပဋိဃသညာ၊ နာနတ္တသညာတို့ကို။ ဝိညာဏဉ္စာ ယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကာသာနဉ္စာယတနသညာကို။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ဖြင့် ဝိညာဏဉ္စာယတန သညာကို။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနသညာကို၊ မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိစ္စာနုပဿနာ’ဖြင့် မြဲ၏ဟူသော နိစ္စသညာကို။ ဆင်းရဲဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်း ‘ဒုက္ခာနုပဿနာ’ဖြင့် ချမ်းသာဟူသောအမှတ် ‘သုခသညာ’ကို။ ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးမဟုတ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်း ‘အနတ္တာနုပဿနာ’ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ကိုယ်စိုးဟူသောအမှတ် ‘အတ္တသညာ’ကို။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ’ ဖြင့်နှစ်သက်ခြင်းကို။ ရာဂကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိရာဂါနုပဿနာ’ဖြင့် ရာဂကို။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘နိရောဓာနုပဿနာ’ ဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ‘သမုဒယ’ကို။ အဖန်ဖန်စွန့် လွှတ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ’ဖြင့် စွဲယူခြင်းကို။ ကုန်ဆုံးခြင်းဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ခယာနုပဿနာ’ဖြင့် အစိုင်အခဲဟူသောအမှတ် ‘ဃနသညာ’ကို။ ပျက်ပြုန်းခြင်းဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝယာနုပဿနာ’ဖြင့် အားထုတ်ခြင်း ‘အာယူဟန’ကို။ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ’ဖြင့် တည်မြဲခိုင်ခံ့၏ဟူသော အမှတ် ‘ဓုဝသညာ’ကို။ နိစ္စနိမိတ်မရှိဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိမိတ္တာနုပဿနာ’ဖြင့် နိစ္စနိမိတ်ကို။ မတောင့်တအပ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ’ဖြင့် တောင့် တခြင်း ‘ပဏိဓိ’ ကို။ ဆိတ်သုဥ်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘သုညတာနုပဿနာ’ဖြင့် မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို။ လွန်ကဲသောပညာတရား ဝိပဿနာဖြင့် တပ်မက်ဖွယ်ဟု မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို။ဟုတ် တိုင်းမှန်စွာသိသော ဉာဏ်အမြင် ‘ယထာဘူတဉာဏဒဿန’ဖြင့် တွေဝေသောအားဖြင့် မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို။ အပြစ်အနာဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အာဒီနဝါနုပဿနာ’ဖြင့် တွယ်တာဖွယ်ဟု မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို။ စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ’ဖြင့် မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ခြင်းကို။ ဂေါတြဘူ ဉာဏ်၊ ယထာဘူတဉာဏ်ဟူသော ဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့မှု မရှိခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့ကာ မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းကို။ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် မိစ္ဆာအယူနှင့်တကွတည်သော ကိလေသာတို့ကို။ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ရုန့်ရင်း ကုန်သော ကိလေသာတို့ကို။ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် အသေးအဖွဲနှင့်တကွဖြစ်သော ကိလေသာတို့ကို။ အရဟတ္တ မဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ပယ်စွန့်ခြင်းသည် သီလမည်၏။ ရှောင်ကြဥ်ခြင်းသည် သီလမည်၏။ စေတနာသည် သီလမည်၏။ စောင့်စည်းခြင်းသည် သီလမည်၏။ မလွန်ကျူးခြင်းသည် သီလမည်၏။ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သော သီလတို့သည် စိတ်နှလုံးသာကြည်ရွှင်ပြခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်သိမ့်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ စိတ်ချမ်းသာခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ပွါးထုံခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ပွါးများခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ကြိမ်ဖန်များစွာ လေ့လာခြင်းငှါ့ဖြစ်ကုန်၏။ ဆင်ယင်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ အခြံအရံအလို့ငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိုင်းဝန်းရန် အလို့ငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ပြည့်စုံခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ စင်စစ် ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ၊ ရာဂကင်းခြင်းငှါ၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှါ၊ ငြိမ်းအေးခြင်းငှါ၊ ထူးခြားစွာသိခြင်းငှါ၊ သစ္စာဉာဏ်ပွင့်လင်းခြင်းငှါ၊ ကိလေသာမီးငြိမ်းခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။

၄၂။ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သော သီလတို့ကို စောင့်စည်းမှု ထက်ဝန်းကျင်စင်ကြယ်ခြင်းသည် လွန်ကဲသော အဓိသီလမည်၏။ စောင့်စည်းမှု ထက်ဝန်းကျင်စင်ကြယ်ခြင်း၌ တည်သောစိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ မပျံ့လွင့်မှု ထက်ဝန်းကျင်စင်ကြယ်ခြင်းသည် လွန်ကဲသော အဓိစိတ္တမည်၏။ စောင့် စည်းမှု ထက်ဝန်းကျင်စင်ကြယ်ခြင်းကို မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်၏။ မပျံ့လွင့်မှု ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းကို မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်၏။ အမြင်ဉာဏ် ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်ခြင်းသည် လွန်ကဲသောပညာ အဓိပညာ (မဂ်ပညာ) မည်၏။ ထိုသံဝရသီလ၌ စောင့်စည်းခြင်းသဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာမည်၏။ ထိုသံဝရသီလ၌ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာမည်၏။ ထိုသံဝရသီလ၌ မြင်ခြင်းသဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာမည်၏။ ဤသိက္ခာသုံးပါးတို့ကို ဆင်ခြင်၍ ကျင့်၏။ သိ၍ ကျင့်၏။ ရှုမြင်၍ ကျင့်၏။ ဆင်ခြင်၍ ကျင့်၏။ စိတ်ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ သဒ္ဓါဖြင့် ဆုံးဖြတ်၍ ကျင့်၏။ ဝီရိယကို ချီးမြှောက်၍ ကျင့်၏။ သတိကို ထင်စေ၍ ကျင့်၏။ စိတ်ကို ကောင်းစွာထား၍ ကျင့်၏။ ပညာဖြင့် ခွဲခြားသိ၍ ကျင့်၏။ ထူးထူးခြားခြား သိအပ်သည်ကို ထူးထူးခြားခြားသိ၍ ကျင့်၏။ ပိုင်းခြား၍သိအပ်သည်ကို ပိုင်းခြား၍သိကာ ကျင့်၏။ ပယ်အပ်သည်ကို ပယ်၍ ကျင့်၏။ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည်ကို မျက်မှောက်ပြု၍ ကျင့်၏။ ပွါးများအပ်သည်ကို ပွါးများ၍ ကျင့်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် နာကြားရ၍ စောင့်စည်းမှု၌ ဖြစ်သောပညာကို သီလ မယဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ နှစ်ခုမြောက် သီလမယဉာဏ်အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃-သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၄၃။ စောင့်စည်းခြင်းကြောင့် တည်ကြည်မှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သမာဓိ ဘာဝနာမယဉာဏ်မည်သနည်း။ စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော တစ်ပါးသောသမာဓိ။ လောကီသမာဓိ၊ လောကုတ္တရာသမာဓိအားဖြင့်နှစ်ပါးသောသမာဓိ။ သဝိတက္ကသဝိစာရသမာဓိ၊ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တသမာဓိ၊ အဝိတက္ကအဝိစာရသမာဓိ အားဖြင့် သုံးပါး သောသမာဓိ။ ဆုတ်ယုတ်သောအဖို့ရှိသော သမာဓိ၊ တည်တံ့ခြင်းအဖို့ရှိသော သမာဓိ၊ ထူးသောအဖို့ရှိသော သမာဓိ၊ ငြီးငွေ့ခြင်းအဖို့ရှိသော သမာဓိအားဖြင့် လေးပါးသောသမာဓိ။ ပီတိပျံ့နှံ့သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သမာဓိ၊ သုခပျံ့နှံ့သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သမာဓိ၊ ဥပေက္ခာစိတ်ပျံ့နှံ့သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သမာဓိ၊ အာလောကပျံ့နှံ့သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော သမာဓိ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာ၏ အကြောင်းနိမိတ်ဖြစ်သော သမာဓိအားဖြင့် ငါးပါးသောသမာဓိ။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိ၊ ဓမ္မာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိ၊ သံဃာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိ၊ သီလာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိ၊ စာဂါနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိ၊ ဒေဝတာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိအားဖြင့် ခြောက်ပါးသောသမာဓိ။ သမာဓိ၌ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်၊ သမာဓိဝင်စားမှု၌ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်၊ သမာဓိကို တည်စေမှု၌ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်၊ သမာဓိမှ ထမှု၌ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်၊ သမာဓိခံ့ကျန်းမှု၌ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်၊ သမာဓိ၏ ကျက်စားရာအာရုံတို့၌ လိမ္မာသည်၏အဖြစ်၊ သမာဓိသို့ ရှေးရှုဆောင်ခြင်း၌ လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်အားဖြင့် ခုနစ်ပါးသောသမာဓိ။ ပထဝီကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်း သမာဓိ၊ အာပေါကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ပ။ တေဇောကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝါယောကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ နီလကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ပီတကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ လောဟိတ ကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဩဒါတကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်း သမာဓိအားဖြင့် ရှစ်ပါးသောသမာဓိ။ ယုတ်သော ရူပါဝစရသမာဓိ၊ အလတ်ဖြစ်သော ရူပါဝစရသမာဓိ၊ မြတ်သော ရူပါဝစရသမာဓိ၊ ယုတ်သော အရူပါဝစရသမာဓိ၊ အလတ်ဖြစ်သော အရူပါဝစရသမာဓိ၊ မြတ်သော အရူပါဝစရသမာဓိ၊ သုညတသမာဓိ၊ အနိမိတ္တသမာဓိ၊ အပ္ပဏိဟိတသမာဓိအားဖြင့် ကိုးပါးသောသမာဓိ။ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်း သမာဓိ၊ ဝိနီလကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိပုဗ္ဗကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကသညာ၏ အစွမ်း အားဖြင့်။ ဝိက္ခာယိတကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိက္ခိတ္တကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဟတဝိက္ခိတ္တက သညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ လောဟိတကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ပုဠုဝကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အဋ္ဌိကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်သည်၏ အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော မပျံ့လွင့်ခြင်းသမာဓိအားဖြင့် ဆယ်ပါးသော သမာဓိ။ ဤသည်တို့ကား ငါးဆယ့်ငါးပါးသော သမာဓိတို့တည်း။

၄၄။ တစ်နည်းအားဖြင့် သမာဓိ၏ တည်ကြည်မှုသဘောတို့သည်နှစ်ဆယ့်ငါးပါးတို့တည်း။ သိမ်းဆည်းအပ်သော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အခြံရံဟူသော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ ပြည့်စုံခြင်းဟူသော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်းအနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ ဖရိုဖရဲမရှိသော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ မနောက်ကျုသော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ မတုန် လှုပ်သော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ ကိလေသာတို့မှလွတ်သော အနက်သဘောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ ထင်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ရှာမှီးတတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို မရှာမှီးတတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ရှာမှီးတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို မရှာ မှီးတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ယူတတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ နီဝရဏ တရားတို့ကို မယူတတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ယူတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိ မည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို မယူတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ကျင့်တတ် သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို မကျင့်တတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ကျင့်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို မကျင့်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ထွန်းတောက်ပတတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို လောင်စေတတ်သောကြောင့် သမာဓိမည်၏။ အပ္ပနာကို ထွန်းတောက်ပတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိ မည်၏။ နီဝရဏတရားတို့ကို လောင်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ သမာဓိသည် နီဝရဏဟူသော ဝိသမတရားတို့မှ ကင်းသောကြောင့် သမလည်းမည်၏။ အာရုံ၌ တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ပြုသဖြင့် တည်စေသောကြောင့် ဟိတလည်းမည်၏။ ချမ်းသာသောကြောင့် သုခလည်း မည်၏။ ထို့ကြောင့် သမာဓိမည်၏။ ဤသည်တို့ကား သမာဓိ၏ တည်ကြည်မှုသဘောနှစ်ဆယ့်ငါးပါးတို့တည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် စောင့်စည်းခြင်းကြောင့် တည်ကြည်မှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာကို သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးခုမြောက် သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ်အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄-ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၄၅။ အကြောင်းတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းမှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဓမ္မဋ္ဌိတိ ဉာဏ်မည်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လျက်တည်ခြင်း ‘ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ’၊ ဖြစ်ပွါးလျက်တည်ခြင်း ‘ပဝတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အကြောင်းဖြစ်လျက်တည်ခြင်း ‘နိမိတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အားထုတ်လျက်တည်ခြင်း ‘အာယူဟနဋ္ဌိတိ’၊ ဆက်စပ်လျက် တည်ခြင်း ‘သညောဂဋ္ဌိတိ’၊ ကြောင့်ကြလျက်တည်ခြင်း ‘ပလိဗောဓဋ္ဌိတိ’၊ မူလအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘သမုဒယဋ္ဌိတိ’၊ ဇနကအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘ဟေတုဋ္ဌိတိ’၊ ဥပထမ္ဘက အကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘ပစ္စယဋ္ဌိတိ’၊ ဤကိုးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာ၊ သင်္ခါရတရားတို့သည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ် ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရ တို့၏ ဖြစ်ပေါ်လျက်တည်ခြင်း ‘ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ’၊ ဖြစ်ပွါးလျက်တည်ခြင်း ‘ပဝတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အကြောင်းဖြစ်လျက် တည်ခြင်း ‘နိမိတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အားထုတ်လျက်တည်ခြင်း ‘အာယူဟနဋ္ဌိတိ’၊ ဆက်စပ်လျက်တည်ခြင်း ‘သညောဂ ဋ္ဌိတိ’၊ ကြောင့်ကြလျက်တည်ခြင်း ‘ပလိဗောဓဋ္ဌိတိ’၊ မူလအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘သမုဒယဋ္ဌိတိ’၊ ဇနက အကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း “ဟေတုဋ္ဌိတိ’၊ ဥပထမ္ဘကအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘ပစ္စယဋ္ဌိတိ’၊ ဤကိုးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဝိညာဥ်၏။ပ။ ဝိညာဥ်သည် နာမ်ရုပ်၏။ နာမ်ရုပ်သည် သဠာယတန၏။ သဠာ ယတနသည် ဖဿ၏။ ဖဿသည် ဝေဒနာ၏။ ဝေဒနာသည် တဏှာ၏။ တဏှာသည် ဥပါဒါန်၏။ ဥပါဒါန်သည် ဘဝ၏။ ဘဝသည် ဇာတိ၏။ ဇာတိသည် ဇရာမရဏ၏ ဖြစ်ပေါ်လျက်တည်ခြင်း ‘ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ’၊ ဖြစ်ပွါးလျက်တည်ခြင်း ‘ပဝတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အကြောင်းဖြစ်လျက်တည်ခြင်း ‘နိမိတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အားထုတ်လျက်တည်ခြင်း ‘အာယူဟနဋ္ဌိတိ’၊ ဆက်စပ်လျက်တည်ခြင်း ‘သညောဂဋ္ဌိတိ’၊ ကြောင့်ကြလျက်တည်ခြင်း ‘ပလိဗောဓဋ္ဌိတိ’၊ မူလအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘သမုဒယဋ္ဌိတိ’၊ ဇနကအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း “ဟေတုဋ္ဌိတိ’၊ ဥပထမ္ဘက အကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘ပစ္စယဋ္ဌိတိ’၊ ဤကိုးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဇာတိသည် အကြောင်းဖြစ်၏။ ဇရာမရဏသည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့် ဇရာမရဏတို့သည် အကြောင်း ကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း ဇာတိသည် ဇရာ မရဏ၏ ဖြစ်ပေါ်လျက်တည်ခြင်း ‘ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိ’၊ ဖြစ်ပွါးလျက်တည်ခြင်း ‘ပဝတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အကြောင်းဖြစ်လျက် တည်ခြင်း ‘နိမိတ္တဋ္ဌိတိ’၊ အားထုတ်လျက်တည်ခြင်း ‘အာယူဟနဋ္ဌိတိ’၊ ဆက်စပ်လျက်တည်ခြင်း ‘သညောဂ ဋ္ဌိတိ’၊ ကြောင့်ကြလျက်တည်ခြင်း ‘ပလိဗောဓဋ္ဌိတိ’၊ မူလအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘သမုဒယဋ္ဌိတိ’၊ ဇနက အကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း “ဟေတုဋ္ဌိတိ’၊ ဥပထမ္ဘကအကြောင်းဖြစ်၍တည်ခြင်း ‘ပစ္စယဋ္ဌိတိ’၊ ဤကိုးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဇာတိသည် အကြောင်းဖြစ်၏။ ဇရာမရဏသည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါး သော ဤဇာတိနှင့် ဇရာမရဏတို့သည် အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်း ဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။

၄၆။ အဝိဇ္ဇာသည် ဇနက အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် ဇနက အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာသည် ဇနက အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရ တို့သည် ဇနက အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဇနကအကြောင်းတို့တည်း။ ဝိညာဥ်သည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ပ။ ဝိညာဥ်သည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ နာမ်ရုပ်သည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်သည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ သဠာယတနသည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ သဠာယတနသည် ဇနက အကြောင်းတည်း။ ဖဿသည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဖဿသည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ ဝေဒနာသည် ဇနက အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ တဏှာသည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ တဏှာသည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ ဥပါဒါန်သည် ဇနကအကြောင်း ကြောင့် ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်သည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ ဘဝသည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဘဝ သည် ဇနကအကြောင်းတည်း။ ဇာတိသည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဇာတိသည် ဇနက အကြောင်းတည်း။ ဇရာမရဏသည် ဇနက အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့် ဇရာ မရဏတို့သည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ် သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း ဇာတိသည် ဇနက အကြောင်းတည်း။ ဇရာမရဏသည် ဇနကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့် ဇရာ မရဏတို့သည် ဇနက အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ် သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာသည် စွဲ၍ဖြစ် သော အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ သင်္ခါရတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ဝိညာဥ်သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ပ။ ဝိညာဥ်သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ သဠာယတနသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ သဠာယတနသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ ဖဿသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဖဿသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ တဏှာသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ တဏှာသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ ဘဝသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဘဝသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ ဇာတိသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဇာတိသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းဖြစ်၏။ ဇရာမရဏသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့် ဇရာမရဏတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း ဇာတိသည် စွဲ၍ဖြစ် သော အကြောင်းတည်း။ ဇရာမရဏသည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့် ဇရာမရဏတို့သည် စွဲ၍ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် ဥပထမ္ဘက အကြောင်းတည်း။ သင်္ခါရတို့သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤအဝိဇ္ဇာနှင့် သင်္ခါရတို့သည် ဥပထမ္ဘကကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာသည် ဥပ ထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ သင်္ခါရတို့သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ နှစ်ပါးသော ဤ အဝိဇ္ဇာနှင့်သင်္ခါရတို့သည် ဥပထမ္ဘကကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်း ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတို့တည်း။ ဝိညာဥ်သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဝိညာဥ်သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ နာမ်ရုပ်သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ် သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ သဠာယတနသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ သဠာယတန သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ ဖဿသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဖဿသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ ဝေဒနာသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဝေဒနာသည် ဥပထမ္ဘက အကြောင်းတည်း။ တဏှာသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ တဏှာသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ ဥပါဒါန်သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ ဘဝသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဘဝသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ ဇာတိသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ဇာတိသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းတည်း။ ဇရာမရဏသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့် ဇရာမရဏတို့သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်း ကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း ဇာတိသည် ဥပထမ္ဘက အကြောင်းတည်း။ ဇရာမရဏသည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးသော ဤဇာတိနှင့့်ဇရာမရဏတို့သည် ဥပထမ္ဘကအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု အကြောင်း (အကျိုး) ကို သိမ်းဆည်းရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏။

၄၇။ ရှေးကမ္မဘဝ၌ တွေဝေမှုမောဟသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။ အားထုတ်မှုတို့သည် သင်္ခါရမည်ကုန်၏။ လိုချင်တပ်မက်မှုသည် တဏှာမည်၏။ မြဲမြံစွာစွဲယူခြင်းသည် ဥပါဒါန်မည်၏။ စေ့ဆော်ကြောင့် ကြမှုစေတနာသည် ဘဝမည်၏။ ရှေးကမ္မဘဝ၌ ဖြစ်သော ဤတရားငါးပါးတို့သည် ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေသည် ဝိညာဥ်မည်၏။ သက်ဝင်ဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်သောတရားသည် နာမ်ရုပ် မည်၏။ မဟာဘုတ်တို့၏ ကြည်သည်၏အဖြစ်သည် အာယတနမည်၏။ တွေ့ထိခြင်းသဘောသည် ဖဿမည်၏။ ခံစားခြင်းသဘောသည် ဝေဒနာမည်၏။ ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ဖြစ် သော ဤတရားငါးပါးတို့သည် ရှေးက ပြုအပ်သော ကံအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ အာယတနတို့၏ ရင့်ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် တွေဝေမှု မောဟသည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။ အားထုတ်မှုသည် သင်္ခါရမည်၏။ တပ်မက်မှုသည် တဏှာမည်၏။ မြဲမြံစွာ စွဲယူခြင်းသည် ဥပါဒါန်မည်၏။ စေ့ဆော်ကြောင့် ကြမှုသည် ဘဝမည်၏။ ဤပစ္စုပ္ပန်ကမ္မဘဝ၌ဖြစ်သော ဤတရား ငါးပါးတို့သည် နောင်အခါ ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ နောင်အခါ၌ ပဋိသန္ဓေသည် ဝိညာဥ်မည်၏။ သက်ဝင်ဘိသကဲ့သို့ဖြစ်သောတရားသည် နာမ်ရုပ်မည်၏။ မဟာဘုတ်တို့၏ ကြည်သည်၏အဖြစ်သည် အာယတနမည်၏။ တွေ့ထိခြင်းသဘောသည် ဖဿမည်၏။ ခံစားခြင်းသဘောသည် ဝေဒနာမည်၏။ နောင်ဥပပတ္တိဘဝ၌ဖြစ်သော ဤတရားငါးပါးတို့သည် ဤ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ပြုအပ်သော ကံအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ အလွှာလေးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကာလသုံးပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သုံးပါးသောအစပ် ရှိသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကိုလည်းကောင်း အခြင်းအရာနှစ်ဆယ်တို့ဖြင့် သိတော်မူ၏။ မြင်တော်မူ၏။ ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိတော်မူ၏။ ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူ၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘော ကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အကြောင်း (တရား) တို့ကို သိမ်းဆည်းမှု၌ (ဖြစ်သော) ပညာကို ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ လေးခုမြောက် ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅-သမ္မသနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၄၈။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့ကို အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်နိုင်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သမ္မသနဉာဏ်မည်သနည်း။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အတွင်း၊ အပြင်၊ ကြမ်းတမ်း၊ သိမ်မွေ့၊ အယုတ်၊ အမြတ်၊ အဝေး၊ အနီး ဖြစ်သော ရုပ်အားလုံးကို အနိစ္စဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ ဒုက္ခဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ အနတ္တဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အတွင်း၊ အပြင်၊ ကြမ်းတမ်း၊ သိမ်မွေ့၊ အယုတ်၊ အမြတ်၊ အဝေး၊ အနီးဖြစ်သော ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်အားလုံးကို အနိစ္စဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ ဒုက္ခဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ အနတ္တဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံး သပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ မျက်စိကို။ပ။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ဇရာ၊ မရဏကို အနိစ္စဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ ဒုက္ခဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည့်တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ အနတ္တဟု ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် တစ်ခုသော သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘သမ္မသန’ မည်၏။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်ကို ကုန်ဆုံးခြင်းသဘောကြောင့် အနိစ္စမည်၏။ နှိပ်စက် တတ်သော သဘောကြောင့် ဒုက္ခမည်၏။ အနှစ်မရှိသောသဘောကြောင့် အနတ္တမည်၏ဟု အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ ဝေဒနာကို။ပ။ သညာကို။ပ။ သင်္ခါရတို့ကို။ပ။ ဝိညာဥ်ကို။ပ။ မျက်စိကို။ပ။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ဇရာမရဏကို ကုန်ဆုံးတတ်သော သဘောကြောင့် အနိစ္စမည်၏။ နှိပ်စက်တတ်သော သဘောကြောင့် ဒုက္ခမည်၏။ အနှစ်မရှိသောသဘောကြောင့် အနတ္တမည်၏ဟု အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ် သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ “အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ရုပ်ကို အနိစ္စမည်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ပြုပြင်အပ်၏ဟုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းကိုစွဲ၍ဖြစ်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ကုန်ဆုံးခြင်းသဘော, ပျက်ခြင်းသဘော, ကင်းခြင်းသဘော, ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောရှိ၏ဟုလည်းကောင်း” အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ် သောပညာသည် သမ္မသန ဉာဏ် မည်၏။ “ဝေဒနာကို။ပ။ သညာကို။ပ။ သင်္ခါရတို့ကို။ပ။ ဝိညာဥ်ကို။ပ။ မျက်စိကို။ပ။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ဇရာမရဏကို အနိစ္စမည်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ပြုပြင်အပ်၏ဟုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်၏ဟုလည်းကောင်း၊ ကုန်ဆုံးခြင်းသဘော, ပျက်ခြင်းသဘော, ကင်းခြင်းသဘော, ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘော ရှိ၏ဟုလည်းကောင်း” အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ “ဇာတိကြောင့် ဇရာမရဏသည် ဖြစ်၏။ ဇာတိမရှိသော် ဇရာမရဏသည် မရှိ”ဟု အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြား မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ “အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း ဇာတိကြောင့် ဇရာ မရဏသည် ဖြစ်၏။ ဇာတိမရှိသော် ဇရာမရဏသည် မရှိ”ဟု အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ ဘဝကြောင့် ဇာတိဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ ဥပါဒါန်ကြောင့် ဘဝဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ တဏှာကြောင့် ဥပါဒါန်ဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ သဠာယတနကြောင့် ဖဿဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ နာမ်ရုပ်ကြောင့် သဠာယတနဖြစ်၏။ မရှိ သော်။ပ။ ဝိညာဥ်ကြောင့် နာမ်ရုပ်ဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဥ်ဖြစ်၏။ မရှိသော်။ပ။ “အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာမရှိသော် သင်္ခါရ မရှိကုန်”ဟု အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြား မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ အတိတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ အနာဂတ်ကာလပတ်လုံးလည်းကောင်း “အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာမရှိသော် သင်္ခါရ မရှိကုန်”ဟု အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် သမ္မသနဉာဏ်မည်၏။ ထိုသမ္မသနဉာဏ်သည် သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့ကို အကျဥ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာကို သမ္မသနဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးခုမြောက် သမ္မသနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၆-ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၄၉။ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်းကို ရှုမြင်နိုင်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်မည်သနည်း။ ဖြစ်ပေါ်လာသောရုပ်သည် ပစ္စုပ္ပန်မည်၏။ ထိုပစ္စုပ္ပန်ရုပ်၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းလက္ခဏာသည် ဖြစ်ခြင်း ‘ဥဒယ’ မည်၏။ ဖောက်ပြန်ခြင်းလက္ခဏာသည် ဝယမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝေဒနာသည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာသည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသော သင်္ခါရတို့သည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိညာဥ်သည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသော မျက်စိသည်။ပ။ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘဝသည် ပစ္စုပ္ပန်မည်၏။ ထိုပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းလက္ခဏာသည် ဥဒယမည်၏။ ဖောက်ပြန်ခြင်းလက္ခဏာသည် ဝယမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။

၅၀။ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော သူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည်နှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည်နှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော သူသည် ငါးဆယ်သော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှ သောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏။ပ။ သညာက္ခန္ဓာ၏။ပ။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏။ပ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသော သူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်မျှသောလက္ခဏာတို့ကို မြင် သနည်း။ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော သူသည် ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဆယ်ပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏။ပ။ သညာက္ခန္ဓာ၏။ပ။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏။ပ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသော သူသည် ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဆယ်ပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ကံဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ အာဟာရဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း လက္ခဏာကို ရှုသောသူသည်လည်း ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ကံချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်း ကို မြင်၏။ အာဟာရချုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသောအနက်အားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖောက်ပြန်သောလက္ခဏာကို ရှုသောသူသည်လည်း ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ရူပက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤငါးပါးသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤဆယ်ပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ကံဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖဿဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း လက္ခဏာကို ရှုသောသူသည်လည်း ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဝေဒနာ က္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ကံချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖဿချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖောက်ပြန်သောလက္ခဏာကို ရှုသောသူသည်လည်း ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကိုမြင်၏။ ဝေဒနာ က္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤဆယ်ပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ သညာက္ခန္ဓာ၏။ပ။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏။ပ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်ငါးပါး သော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ကံဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ နာမ်ရုပ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ဖြစ်၏ဟု အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းလက္ခဏာကို ရှုသောသူသည်လည်း ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကို မြင်၏။ ဝိညာဏ က္ခန္ဓာ၏ ဖြစ်ခြင်းကိုရှုသောသူသည် ဤငါးပါးသောလက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် အဘယ်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်သနည်း။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ကံချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ နာမ်ရုပ်ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဥ်ချုပ်၏ဟု အကြောင်းချုပ်ခြင်းဟူသော အနက်အားဖြင့် ဝိညာဏ က္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို မြင်၏။ ဖောက်ပြန်သော လက္ခဏာကို ရှုသောသူသည်လည်း ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကိုမြင်၏။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤဆယ်ပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤနှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤနှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို ရှုသောသူသည် ဤငါးဆယ်သော လက္ခဏာတို့ကို မြင်၏။ ထိုဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်သည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း ကို ရှုမြင်နိုင်သောပညာကို ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ရူပက္ခန္ဓာသည် အာဟာရလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၊ သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာသုံးပါး တို့သည် ဖဿသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ရှိကုန်၏။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် နာမ်ရုပ်လျှင်ဖြစ်ကြောင်း ရှိ၏။ ခြောက်ခုမြောက် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၇-ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၅၁။ အာရုံကို ဆင်ခြင်၍ အပျက်ကို ရှုမြင်နိုင်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝိပဿနာဉာဏ် မည်သနည်း။ ရုပ်လျှင်လျှင် အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် စိတ်သည် ဖြစ်၍ ပျက်၏။ ထိုအာရုံကို ဆင်ခြင်၍ ထိုစိတ်၏ ပျက်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ အဖန်ဖန် ရှု၏ဟူရာ၌ အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ အနိစ္စအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ နိစ္စအားဖြင့် မရှု။ ဒုက္ခအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ သုခအားဖြင့်မရှု။ အနတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တအားဖြင့် မရှု။ ငြီးငွေ့၏။ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်း ကင်း၏။ တပ်နှစ်သက်သည် မဟုတ်။ ချုပ်ငြိမ်းစေ၏။ မဖြစ်ပေါ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏။ စွဲယူခြင်း မရှိ။

၅၂။ အနိစ္စအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသော် မြဲ၏ဟူသောအမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသော် ချမ်းသာဟူသော အမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏။ အနတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသော် အတ္တဟူသောအမှတ် သညာကို ပယ်စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သော်နှစ်သက်ခြင်းကို ပယ်စွန့်၏။ တပ်ခြင်းကင်းသော် တပ်ခြင်းရာဂကို ပယ်စွန့်၏။ ချုပ်ငြိမ်းသော် ဖြစ်ခြင်းကို ပယ်စွန့်၏။ တစ်ဖန်စွန့်သော် စွဲယူခြင်းကို ပယ်စွန့်၏။ ဝေဒနာလျှင် အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ပ။ သညာလျှင် အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ သင်္ခါရတို့လျှင် အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဝိညာဥ်လျှင် အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ မျက်စိလျှင်။ပ။ ဇရာမရဏလျှင် အာရုံရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် စိတ်သည် ဖြစ်၍ ပျက်၏။ ထိုအာရုံကို ဆင်ခြင်၍ ထိုစိတ်၏ ပျက်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှု၏၊ အဖန်ဖန် ရှု၏ဟူရာ၌ အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ အနိစ္စအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ နိစ္စအားဖြင့် မရှု။ ဒုက္ခအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ သုခအားဖြင့်မရှု။ အနတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တအားဖြင့် မရှု။ ငြီးငွေ့၏။ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်း ကင်း၏။ တပ်နှစ်သက်သည် မဟုတ်။ ချုပ်ငြိမ်းစေ၏။ မဖြစ်ပေါ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏။ စွဲယူခြင်း မရှိ။ အနိစ္စအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသော် မြဲ၏ဟူသောအမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု သော် ချမ်းသာဟူသော အမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏။ အနတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသော် အတ္တဟူသော အမှတ်သညာကို ပယ်စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သော်နှစ်သက်ခြင်းကို ပယ်စွန့်၏။ တပ်ခြင်းကင်းသော် တပ်ခြင်း ရာဂကို ပယ်စွန့်၏။ ချုပ်ငြိမ်းသော် ဖြစ်ခြင်းကို ပယ်စွန့်၏။ တစ်ဖန်စွန့်သော် စွဲယူခြင်းကို ပယ်စွန့်၏။ ဝတ္ထုပြောင်းရွှေ့ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ပညာ၏ လည်၍ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း ကောင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော ဉာဏ်သည်လည်းကောင်း (ဤဉာဏ်သုံးပါး အပေါင်းသည်) ဆင်ခြင်၍ ရှုတတ်သော ‘ပဋိသင်္ခါဝိပဿနာ’ဉာဏ်မည်၏။ အာရုံသို့အစဥ်လျှောက်သဖြင့် (အတိတ်အနာဂတ်) အပျက်နှစ်မျိုးတို့ကို တူသော အားဖြင့် ပိုင်းခြားခြင်းလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်၌ စိတ်၏ သက်ဝင်ညွတ်ကိုင်းခြင်း လည်းကောင်း (ဤဉာဏ်နှစ်ပါးသည်) အပျက်လက္ခဏာကို ရှုတတ်သော ‘ဝယ လက္ခဏဝိပဿနာ’ မည်၏။ အာရုံကိုလည်း ဆင်ခြင်၍ အပျက်ကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှုခြင်းလည်းကောင်း၊ ဆိတ် သုဥ်းသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းလည်းကောင်း ဤဉာဏ်နှစ်ပါးသည် ‘အဓိပညာ ဝိပဿနာ’မည်၏။ ဆိုခဲ့ပြီးအနိစ္စာနုပဿနာစသော အနုပဿနာဉာဏ်သုံးပါးတို့၌ ကျွမ်းကျင်သော သူသည် နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာစသော လေးပါးသော ဝိပဿနာတို့၌လည်းကောင်း၊ ကုန်ခြင်းစသော သုံးပါးသော ဆင်ခြင်ခြင်း၌လည်းကောင်း လိမ္မာသည်၏အဖြစ်ကြောင့် အထူးထူးသော အယူဝါဒတို့၌ မတုန်လှုပ်။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အာရုံကို ဆင်ခြင်၍ အပျက်ကို ရှုမြင်နိုင်သောပညာကို ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ခုနစ်ခုမြောက် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၈-အာဒီနဝဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၅၃။ ဘေးဟု ထင်မြင်လာသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် အာဒီနဝဉာဏ်မည်သနည်း။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု ဘေးဟု ထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပွားခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု ဘေးဟု ထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်သည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ နောင်ပဋိသန္ဓေ၏အကြာင်းဖြစ်သော အားထုတ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ ဂတိသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ အိုခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ နာခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ သေခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ စိုးရိမ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု ဘေးဟု ထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝ ဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဘေးကင်းရာမည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပွွါးခြင်းသည် ဘေးကင်းရာ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒ ဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ မပူပန်ခြင်းသည် ဘေးကင်းရာ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေး သော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဘေးကင်းရာမည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် ဘေးမည်၏။ မဖြစ်ပွားခြင်းသည် ဘေးကင်းရာ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် ဘေးမည်၏။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် ဘေးကင်းရာ မည်၏ဟု (ဖြစ် သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဆင်းရဲတည်းဟူ၍ ဘေးဟု ထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် ဆင်းရဲတည်းဟူ၍ ဘေးဟု ထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသည် ဆင်းရဲတည်းဟူ၍ ဘေးဟု ထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝ ဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ချမ်းသာတည်းဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပွွါးခြင်းသည် ချမ်းသာတည်းဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် ချမ်းသာတည်းဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒ ဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဆင်းရဲတည်း။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ချမ်းသာတည်းဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် ဆင်းရဲတည်း။ မဖြစ်ပွားခြင်းသည် ချမ်းသာတည်းဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် ဆင်းရဲတည်း။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် ချမ်းသာတည်းဟု (ဖြစ် သော)ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သာမိသမည်၏ဟူ၍ ဘေးဟုထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သာမိသမည်၏ဟူ၍ ဘေးဟုထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် သာမိသမည်၏ဟူ၍ ဘေးဟုထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝ ဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် နိရာမိသ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသည် နိရာမိသ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒ ဉာဏ်မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် နိရာမိသ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒ ဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သာမိသမည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် နိရာမိသ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာ သည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သာမိသမည်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသည် နိရာမိသ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာ သည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် သာမိသမည်၏။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် နိရာမိသ မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟူ၍ ဘေးဟုထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝ ဉာဏ် မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟူ၍ ဘေးဟုထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝ ဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟူ၍ ဘေးဟုထင်ရာ၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အာဒီနဝဉာဏ်မည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ် မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒ ဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာ သည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာ သည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ပ။ ပြင်းစွာ ပင်ပန်းခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ ပြင်းစွာ မပင်ပန်းခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်မည်၏ဟု (ဖြစ်သော) ပညာသည် ငြိမ်းအေးသော သန္တိပဒဉာဏ်မည်၏။ပ။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို လည်းကောင်း ဒုက္ခဟု ရှု၏။ အားထုတ်ခြင်း၊ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်း ဤနှစ်ပါး ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် အာာဒီနဝဉာဏ်မည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မဖြစ်ပွါးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ သင်္ခါရနိမိတ် ကင်းခြင်းကိုလည်းကောင်း သုခဟု ရှု၏။ အားမထုတ်ခြင်း၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ မဖြစ်ခြင်း ဤနှစ်ပါး၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်သည့်ငြိမ်းချမ်းရာ နိဗ္ဗာန်၌ ဉာဏ်မည်၏။ ဤအာဒီနဝဉာဏ်သည် အရာငါးပါးတို့၌ ဖြစ်၏။ ငြိမ်းချမ်းရာ နိဗ္ဗာန်၌ ဖြစ်သော ဤသန္တိပဒဉာဏ်သည် အရာငါးပါးတို့၌ ဖြစ်၏။ (ဤဉာဏ်နှစ်ပါးကို သိသူသည်) ဉာဏ်ဆယ်ပါးတို့ကို အပြားအားဖြင့် သိ၏။ ဉာဏ်နှစ်ပါးတို့၌ ကျွမ်းကျင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အယူအမျိုးမျိုးတို့၌ မတုန်လှုပ်။ ထိုဝိပဿနာဉာဏ်သည် သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ အပြားအားဖြင့် သိ တတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထိုကြောင့် ဘေးဟု ထင်မြင်လာသောပညာကို အာဒီနဝ ဉာဏ် မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ရှစ်ခုမြောက် အာဒီနဝဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၉-သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၅၄။ လွတ်မြောက်လိုခြင်းကို ဆင်ခြင်းလျက် လျစ်လျူရှုတတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်မည်သနည်း။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာ မည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာ မည်၏။ သင်္ခါနိမိတ်ကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ပ။ အားထုတ်ခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဂတိကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါတ်၏ ဖြစ်ခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဇရာစသည် တို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော ပဋိသန္ဓေကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ အိုခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ နာခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ သေခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ စိုးရိမ်ခြင်းကို လွှတ်လို သည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ ငိုကြွေးခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့်။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို လွှတ်လိုသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူ ရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဒုက္ခမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် ဒုက္ခမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသည် ဒုက္ခမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာ သည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသည် ဘေးမည်၏ဟု လွတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သာမိသမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာ သည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သာမိသမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသည် သာမိသမည်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟု လွှတ်လိုသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှု သောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏ဟု ထိုသင်္ခါရတရားတို့ကို လျစ်လျူ ရှုတတ်သောကြောင့် သင်္ခါ ရုပေက္ခာမည်၏။ သင်္ခါရ၊ ဥပေက္ခာနှစ်ပါးတို့သည်လည်း သင်္ခါရမည်ကုန်၏။ ထိုသင်္ခါရတို့ကို လျစ်လျူရှုတတ်သော ကြောင့် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ပ။ သင်္ခါရနိမိတ်သည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ အားထုတ်ခြင်း သည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ ဂတိသည် သင်္ခါရ တို့မည်ကုန်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်ဖြစ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့ မည်ကုန်၏။ ပဋိသန္ဓေသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ အိုခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ နာခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ သေခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ ငိုကြွေးခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ပ။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းသည် သင်္ခါရတို့မည်ကုန်၏။ ထိုသင်္ခါရတို့ကို လျစ်လျူရှုတတ်သောကြောင့် သင်္ခါရုပေက္ခာ မည်၏။ သင်္ခါရ၊ ဥပေက္ခာနှစ်ပါးတို့သည်လည်း သင်္ခါရတို့ မည်ကုန်၏။ ထိုသင်္ခါတို့ကို လျစ်လျူရှုတတ် သောကြောင့် သင်္ခါရုပေက္ခာမည်၏။

၅၅။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်သနည်း။ ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရာဂကင်းသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား အဘယ်မျှသောအခြင်းအရာ တို့ဖြင့် သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်သနည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ သုံးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ရှေးရှု ဆောင်၏။ ရာဂကင်းသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ သုံးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်သော အခြင်းအရာနှစ်ပါးဟူသည် အဘယ် နည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကိုနှစ်သက်လည်းနှစ်သက်၏။ အထူးထူး အပြားပြား အားဖြင့် ရှုလည်းရှု၏။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ ဤနှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်သော အခြင်းအရာသုံးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကိုနှစ်သက်လည်းနှစ်သက်၏။ အထူးထူး အပြား ပြားအားဖြင့် ရှုလည်း ရှု၏။ ဆင်ခြင်၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလည်း ဝင်စား၏။ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ ဤသုံးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်သော အခြင်းအရာသုံးပါးဟူသည် အဘယ် နည်း။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို အထူးထူး အပြားပြားအားဖြင့် ရှုလည်း ရှု၏။ ဆင်ခြင် ၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလည်း ဝင်စား၏။ ထိုဖိုလ်ဝင်စားခြင်းကို လျစ်လျူရှု၍ ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်း သုညတဝိဟာရဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာရုံမဲ့နေခြင်း အနိမိတ္တဝိဟာရဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတောင့်တဘဲနေခြင်း အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရဖြင့်လည်းကောင်း နေလည်း နေ၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ ဤ သုံးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။

၅၆။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် တူညီခြင်းဖြစ်သနည်း။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကိုနှစ်သက်သော ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်ညစ်နွမ်း၏။ ဘာဝနာ၏ ဘေးရန် ဖြစ်၏။ ပဋိဝေဓဉာဏ်၏ အန္တရာယ်ဖြစ်၏။ နောင်အခါ (ဖြစ်လတ္တံ့သော) ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းဖြစ်၏။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကိုနှစ်သက်သော ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်ညစ်နွမ်း၏။ ဘာဝနာ၏ ဘေးရန် ဖြစ်၏။ အထက်အထက်ဖြစ်သော ပဋိဝေဓဉာဏ်၏ အန္တရာယ်ဖြစ်၏။ နောင်အခါ (ဖြစ်လတ္တံ့ သော) ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းဖြစ်၏။ ဤသို့ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည်နှစ်သက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဤသို့တူညီခြင်း ဖြစ်၏။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှု ဆောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် တူညီခြင်းဖြစ်သနည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တအားဖြင့် ရှု၏။ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တအားဖြင့် ရှု၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တအားဖြင့် ရှု၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဖန်တလဲလဲရှုတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဤသို့ တူညီခြင်း ဖြစ်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် ထူးခြားခြင်း ဖြစ်သနည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် ကုသိုလ်ဖြစ်၏။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဉာဏ်သည်လည်း ကုသိုလ်ဖြစ်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ဟု မဆိုအပ်သော အဗျာကတဖြစ်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် ကုသိုလ်၊ အဗျာကတသဘောအားဖြင့် ဤသို့ ထူးခြားခြင်းဖြစ်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် ထူးခြားခြင်း ဖြစ်သနည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် ရံခါ ကောင်းစွာထင်၏။ ရံခါ ကောင်းစွာမထင်။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည်လည်း ရံခါ ကောင်းစွာထင်၏။ ရံခါ ကောင်းစွာ မထင်။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် စင်စစ် ကောင်းစွာထင်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည့်ထင်သောသဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မထင်သောသဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့ ထူးခြားခြင်း ဖြစ်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဘယ် သို့လျှင် ထူးခြားခြင်း ဖြစ်သနည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို မပြီးသေးသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ရှု၏။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို မပြီးသေးသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ရှု၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို ပြီးသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ရှု၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် မပြီးသေးသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြီးပြီးသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့ ထူးခြားခြင်း ဖြစ်၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် ထူးခြားခြင်း ဖြစ်သနည်း။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သံယောဇဥ်သုံးမျိုးတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ သောတာပတ္တိမဂ်ကိုရခြင်းငှါ သင်္ခါရုပေက္ခာ ဉာဏ်ကို ရှု၏။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိုလ်သည် သံယောဇဥ်သုံးမျိုးတို့ကို ပယ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် အထက်မဂ်ကို ရခြင်းငှါ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို ရှု၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ပယ်ပြီးသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ယခုမျက်မှောက် ချမ်းသာစွာ နေခြင်းငှါ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို ရှု၏။ ပုထုဇဥ်၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် ပယ်ပြီးသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မပယ်ရသေးသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဤသို့ ထူးခြားခြင်း ဖြစ်၏။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ လျှင် ထူးခြားခြင်း ဖြစ်သနည်း။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ပုဂ္ဂိလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကိုနှစ်သက်လည်းနှစ်သက်၏။ အထူးထူး အပြားပြားအားဖြင့် ရှုလည်း ရှု၏။ အနိစ္စစသည်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလည်း ဝင်စား၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိလ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို အထူးထူးအပြားပြားအားဖြင့် ရှုလည်း ရှု၏။ အနိစ္စစသည်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလည်း ဝင်စား၏။ ထိုဖိုလ်ဝင်စားခြင်းကို လျစ်လျူရှု၍ ဆိတ်ငြိမ်စွာနေခြင်း သုညတဝိဟာရဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာရုံမဲ့နေခြင်း အနိမိတ္တဝိဟာရဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတောင့်တဘဲနေခြင်း အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရဖြင့်လည်းကောင်း နေလည်း နေ၏။ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်းသည် ဝိဟာရဖလ သမာပတ်သာလျှင်ဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဤသို့ ထူးခြားခြင်း ဖြစ်၏။

၅၇။ အဘယ်သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ အဘယ် သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ရှစ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဆယ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ဝိပဿနာ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ရှစ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ပထမဈာန်ကို ရခြင်းငှါ နီဝရဏတို့ကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ရခြင်းငှါ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’တို့ကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူ ရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ တတိယဈာန်ကို ရခြင်းငှါနှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ကို ဆင်ခြင် ၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ရခြင်းငှါ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’၊ ဆင်းရဲခြင်း ‘ဒုက္ခ’တို့ကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်သမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ ရူပသညာ၊ ပဋိဃသညာ၊ နာနတ္တသညာကို ဆင် ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်သမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှု သောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်သမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်သမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ အာကိဉ္စညာယတနသညာကို ဆင်ခြင်၍ လျစ် လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ ဤသင်္ခါရုပေက္ခာရှစ်ပါးတို့သည် သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ဆယ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို၊ ဂတိကို၊ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းကို၊ အိုခြင်းကို၊ နာခြင်းကို၊ သေခြင်းကို၊ စိုးရိမ်ခြင်းကို၊ ငိုကြွေးခြင်းကို၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို။ပ။ ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရခြင်းငှါ။ပ။ သကဒါဂါမိဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ။ပ။ အနာဂါမိမဂ်ကို ရခြင်းငှါ။ပ။ အနာဂါမိဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို၊ ဂတိကို၊ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းကို၊ အိုခြင်းကို၊ နာခြင်းကို၊ သေခြင်းကို၊ စိုးရိမ်ခြင်းကို၊ ငိုကြွေးခြင်းကို၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ အရဟတ္တဖလသမာပတ် အကျိုးငှါ။ပ။ သုညတဝိဟာရသမာပတ် အကျိုးငှါ။ပ။ အနိမိတ္တဝိဟာရ သမာပတ်အကျိုးငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန်ဘဝသစ် ၌ဖြစ်ခြင်းကို။ပ။ ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောပညာသည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။ ဤဆယ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

၅၈။ အဘယ်သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အဘယ်သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အဘယ်သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်သနည်း။ တစ်ဆယ့်ငါးပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုံးပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့ သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ အကုသိုလ် သင်္ခါရုပေက္ခာတို့ကား မရှိကုန်။ ဆင်ခြင်၍ လျစ်လျူရှုသောအခြင်းအရာအားဖြင့်ဖြစ်သော သင်္ခါရုပေက္ခာ ပညာ သည် ဖြစ်၏။ ရှစ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် သမာဓိစိတ်၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၏။ ပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်အားနှစ်ပါးဖြစ်ကုန်၏။ သုံးပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၏။ သုံးပါးသောဖလသမာပတ်တို့သည်ကား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၏။ သင်္ခါရုပေက္ခာတို့ဖြင့် ရဟန္တာ၏စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ဆုတ်နစ်တုံ့လည်၏။ ရှစ်ပါးကုန်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်တို့သည် သမာဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ဆယ်ပါးကုန်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်တို့သည် ဉာဏ်၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၏။ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော သင်္ခါရုပေက္ခာတို့သည် ဝိမောက္ခသုံးပါးတို့၏ အကြောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ကို ပညာဖြင့် လေ့လာလျက် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၌ ကျွမ်းကျင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထူးထူးသော အယူဝါဒ တို့၌ မတုန်လှုပ်။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် လွတ်မြောက်လိုခြင်းကို ဆင်ခြင်လျက် လျစ်လျူရှုတတ် သောပညာကို သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ကိုးခုမြောက် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၀-ဂေါတြဘူဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၅၉။ အပ (ဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်) မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့ လျှင် ဂေါတြဘူဉာဏ်မည်သနည်း။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အားထုတ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဂတိကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုး တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ ဖြစ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူ မည်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အိုခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ နာခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သေခြင်းကို လွှမ်းမိုး တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ငိုကြွေးခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ပ။ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုး၍ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို လွှမ်းမိုး၍ မဖြစ်ပွါးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို လွှမ်းမိုး ၍ သင်္ခါရနိမိတ် မဟုတ်သည်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ပ။ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရ နိမိတ်ကို လွှမ်းမိုး၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အားထုတ်ခြင်းမှ ထတတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဂတိမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်ဖြစ်ခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အိုခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ နာခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သေခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ငိုကြွေးခြင်းမှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းမှ ထတတ် သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ပ။ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ထ၍ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမှ ထ၍ မဖြစ်ပွါးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထ၍ သင်္ခါရနိမိတ် မဟုတ်သည်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အားထုတ်ခြင်းမှ ထ၍ အားမထုတ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းမှ ထ၍ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ မဖြစ်ရာ သို့ ပြေးဝင်တတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဂတိမှ ထ၍ ဂတိမဟုတ်ရာသို့ ပြေးဝင်တတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းမှ ထ၍ ခန္ဓာတို့၏ မဖြစ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက် ဖြစ်ခြင်းမှ ထ၍ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်ဖြစ်ခြင်းမဟုတ်သည်သို့ ပြေးဝင်တတ် သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းမှ ထ၍ ပဋိသန္ဓေမနေရာသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အိုခြင်းမှ ထ၍ မအိုခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ နာခြင်းမှ ထ၍ မနာခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သေခြင်းမှ ထ၍ မသေခြင်းသို့ ပြေးဝင် တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ စိုးရိမ်ခြင်းမှ ထ၍ မစိုးရိမ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ငိုကြွေးခြင်းမှ ထ၍ မငိုကြွေးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းမှ ထ၍ ပြင်းစွာမပင်ပန်းခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်မှ ထ၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူ မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ကင်းတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမှ ကင်းတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ပ။ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်မှ ကင်းတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ မဖြစ်ပွါးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ပ။ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှကင်း၍ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဖြစ်ပွါးခြင်းမှ ကင်း၍ မဖြစ်ပွါးခြင်းသို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ပ။ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်မှ ကင်း၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။

၆၀။ အဘယ်မျှသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် သမထ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သနည်း။ အဘယ်မျှသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သနည်း။ ရှစ်ပါးသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဆယ်ပါးသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ဝိပဿနာ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သော ဂေါတြဘူတရားရှစ်ပါးတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ပဌမဈာန်ကို ရခြင်းငှါ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို ရခြင်းငှါ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’တို့ကို လွှမ်းမိုးတတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ တတိယဈာန်ကိုရခြင်းငှါနှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့့်ဂေါတြဘူမည်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကိုရခြင်းငှါ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’၊ ဆင်းရဲခြင်း ‘ဒုက္ခ’တို့ကို လွှမ်းမိုးတတ် သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ကိုရခြင်းငှါ ရူပသညာ၊ ပဋိဃသညာ၊ နာနတ္တသညာကို လွှမ်းမိုး တတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ကို ရခြင်းငှါ အာကိဉ္စညာယတနသညာကို လွှမ်းမိုးတတ်သော ကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သမထ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော ရှစ်ပါးသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ဤသည်တို့တည်း။ အဘယ်ဂေါတြဘူတရားဆယ်ပါးတို့သည် ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို၊ ဂတိကို၊ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းကို၊ အိုခြင်းကို၊ နာခြင်းကို၊ သေခြင်းကို၊ စိုးရိမ်ခြင်းကို၊ ငိုကြွေးခြင်းကို၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို၊ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သောတာပတ္တိဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို။ပ။ လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရခြင်းငှါ။ပ။ သကဒါဂါမိဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ။ပ။ အနာဂါမိမဂ်ကို ရခြင်းငှါ။ပ။ အနာဂါမိဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရ နိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ဖြစ်ခြင်းကို၊ ဂတိကို၊ ခန္ဓာတို့၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ မဟဂ္ဂုတ် ဝိပါက်၏ဖြစ်ခြင်းကို၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို၊ အိုခြင်းကို၊ နာခြင်းကို၊ သေခြင်းကို၊ စိုးရိမ်ခြင်းကို၊ ငိုကြွေးခြင်း ကို၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းကို၊ အပ (ဖြစ်သော) သင်္ခါရနိမိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူ မည်၏။ အရဟတ္တဖလသမာပတ်အကျိုးငှါ, သုညတဝိဟာရသမာပတ်အကျိုးငှါ, အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ် အကျိုးငှါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို၊ ဖြစ်ပွါးခြင်းကို၊ သင်္ခါရနိမိတ်ကို၊ အားထုတ်ခြင်းကို၊ တစ်ဖန်ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း ကို။ပ။ လွှမ်းမိုးတတ်သောကြောင့် ဂေါတြဘူမည်၏။ ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကုန်သော ဂေါတြဘူတရား ဆယ်ပါးတို့သည် ဤသည်တို့တည်း။ အဘယ်မျှသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အဘယ်မျှသော ဂေါတြဘူ တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အဘယ်မျှသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်မှ တစ်ပါးသော အဗျာကတတရားတို့ မည်ကုန်သနည်း။ တစ်ဆယ့်ငါးပါးသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏၊ သုံးပါးသော ဂေါတြဘူတရားတို့သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်မှတစ်ပါးသော အဗျာကတတရားတို့ မည်ကုန်၏။ အကုသိုလ်ဂေါတြဘူတရားတို့ကား မရှိကုန်။ မဟဂ္ဂုတ် ဂေါတြဘူဉာဏ်တည်းဟူသော ကိလေသာမိသလည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာ ဂေါတြဘူဉာဏ်တည်းဟူသော နိရာမိသလည်းကောင်း၊ တဏှာဖြင့် တောင့်တအပ်သော ဂေါတြဘူလည်းကောင်း၊ တဏှာဖြင့် မတောင့်တအပ်သော ဂေါတြဘူလည်းကောင်း၊ တဏှာနှင့်ယှဥ်သော ဂေါတြဘူလည်းကောင်း၊ တဏှာနှင့် မယှဥ်သော ဂေါတြဘူလည်းကောင်း၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာကိစ္စတပ်သော ဂေါတြဘူ့လည်းကောင်း၊ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာကိစ္စမတပ်သော ဂေါတြဘူလည်းကောင်း၊ ဤရှစ်ပါးသော တရားတို့သည် သမာဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ဆယ်ပါးသော တရားတို့သည် ဉာဏ်၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၏။ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော ဂေါတြဘူတရား တို့သည် ဝိမောက္ခသုံးပါးတို့၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်၏။ ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးကုန်သော အခြင်းအရာတို့ကို ပညာဖြင့် လေ့လာလျက် ဝိဝဋ္ဋဟုဆိုအပ်သော ဂေါတြဘူဉာဏ်၌ ကျွမ်းကျင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထူး ထူးသော အယူဝါဒတို့၌ မတုန်လှုပ်။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အပ (ဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်) မှ ထမြောက်လွတ်ကင်း သောပညာကို ဂေါတြဘူဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဆယ်ခုမြောက် ဂေါတြဘူဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၁-မဂ်ဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၁။ နှစ်ပါးစုံမှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် မဂ်ဉာဏ်မည် သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသော အဖို့မှ ထမြောက် လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (အာရုံသို့) ရှေးရှုတင်တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပမှထ၏။ ထိုမိစ္ဆာ သင်္ကပ္ပသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သိမ်းဆည်းတတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါစာသည် မိစ္ဆာဝါစာမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာဝါစာသို့ အစဥ် လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ် သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ် ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ကောင်းစွာဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာကမ္မန္တသည် မိစ္ဆာကမ္မန္တမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာကမ္မန္တသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပ ဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက် လွတ်ကင်းခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဖြူစင်တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာအာဇီဝသည် မိစ္ဆာအာဇီဝမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝသို့ အစဥ် လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ် သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါယာမသည် မိစ္ဆာဝါယာမမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာဝါယာမသို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက် လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ထင်ရှားသော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသတိသည် မိစ္ဆာသတိမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာသတိသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် မိစ္ဆာသမာဓိမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာသမာဓိသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပ ဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ် ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်။ပ။ မပျံ့လွင့်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် ကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂသံယောဇဥ်မှလည်း ကောင်း၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်မှလည်းကောင်း ထ၏။ ကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂါနုသယမှလည်းကောင်း၊ ပဋိဃာနုသယမှလည်းကောင်း ထ၏။ ထိုသံယောဇဥ် အနုသယတို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရ နိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ အနာဂါမိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်။ပ။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် အသေးအဖွဲဖြစ်သော ကာမရာဂသံယောဇဥ်မှ လည်းကောင်း၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်မှလည်းကောင်း ထ၏။ အသေးအဖွဲဖြစ်သော ကာမရာဂါနုသယမှလည်း ကောင်း၊ ပဋိဃာနုသယမှလည်းကောင်း ထ၏။ ထိုသံယောဇဥ် အနုသယတို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်တတ် သော ကိလေသာ တရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာ ကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်။ပ။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် ရူပရာဂမှလည်းကောင်း၊ အရူပရာဂမှလည်း ကောင်း၊ မာနမှလည်းကောင်း၊ ဥဒ္ဓစ္စမှလည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာမှလည်းကောင်း၊ မာနာနုသယမှလည်း ကောင်း၊ ဘဝရာဂါနု သယမှလည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာနုသယမှလည်းကောင်း ထ၏။ ထိုရူပရာဂစသည် တို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးသောအဖို့မှ ထမြောက် လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။

၆၂။ (ထင်ရှား) ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော လောကုတ္တရာဈာန်ဖြင့် မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကိလေသာအပေါင်းကို ရှို့မြှိုက်တတ်သောကြောင့် ဈာန်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဈာန် ဝိမောက္ခ၌ ကျွမ်းကျင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အထူးထူးသောအယူဝါဒတို့၌ မတုန် လှုပ်။ စိတ်ကိုကောင်းစွာ ထားခြင်းကိုပြု၍ ရှုသောအခြင်းအရာအားဖြင့် ရှု၍ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားသောအခါ၌ သမထ,ဝိပဿနာသည် ဖြစ်၏။ တူသောအဖို့ရှိသော ယုဂနဒ္ဓတရားတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ သင်္ခါရတရားတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏။ နိဗ္ဗာန်သည် ချမ်းသာ၏ဟု မြင်တတ်သော (မဂ်) ဉာဏ်သည်နှစ်ပါးစုံသောအဖို့မှ ထလျက် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို ရ၏။ (အမြိုက် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်၏)။ ထူးခြင်း၊ တူခြင်း၌ လိမ္မာသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိမောက္ခဖြစ်ပုံကို သိ၏။ ဒဿနဉာဏ်၊ ဘာဝနာဉာဏ်နှစ်တန်တို့၌ လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အထူးထူး သော အယူဝါဒတို့၌ မတုန်လှုပ်။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့်နှစ်ပါးစုံ မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ်ဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်တစ်ခုမြောက် မဂ်ဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၂-ဖိုလ်ဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၃။ လုံ့လစိုက်ရေး ငြိမ်းအေးခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဖိုလ်ဉာဏ်မည်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိသို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပ ဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြစ်၏။ ဤသမ္မာဒိဋ္ဌိသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ (အာရုံသို့) ရှေးရှုတင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်တတ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်း ကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်း အေးခြင်းကြောင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပဖြစ်၏။ ဤသမ္မာသင်္ကပ္ပသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ သိမ်းဆည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါစာသည် မိစ္ဆာဝါစာမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာဝါစာသို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာဝါစာ ဖြစ်၏။ ဤသမ္မာဝါစာသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ ကောင်းစွာဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာကမ္မန္တသည် မိစ္ဆာကမ္မန္တမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာကမ္မန္တသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ် သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာ ကမ္မန္တဖြစ်၏။ ဤသမ္မာကမ္မန္တသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ ဖြူစင်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာအာဇီဝသည် မိစ္ဆာအာဇီဝမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာအာဇီဝသို့ အစဥ်လိုက် ၍ ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အား လုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာအာဇီဝဖြစ်၏။ ဤသမ္မာအာဇီဝသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါယာမသည် မိစ္ဆာဝါယာမမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာဝါယာမသို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ် သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာ ဝါယာမဖြစ်၏။ ဤသမ္မာဝါယာမသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ ထင်ရှားသောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသတိသည် မိစ္ဆာသတိမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာသတိသို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံး သော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာသတိဖြစ်၏။ ဤသမ္မာသတိသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ မပျံ့လွင့်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် မိစ္ဆာသမာဓိမှ ထ၏။ ထိုမိစ္ဆာသမာဓိသို့ အစဥ် လိုက်၍ ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာသမာဓိ ဖြစ်၏။ ဤသမ္မာသမာဓိသည် သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ သကဒါဂါမိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်။ပ။ မပျံ့လွင့်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် ကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂသံယောဇဥ်မှလည်း ကောင်း၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်မှလည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂါနုသယမှလည်းကောင်း၊ ပဋိဃာနုသယမှလည်းကောင်း ထ၏။ ထိုသံယောဇဥ် အနုသယတို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်သော ကိလေသာ တရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့ မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာသမာဓိဖြစ်၏။ ဤသမ္မာသမာဓိသည် သကဒါဂါမိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ အနာဂါမိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်။ပ။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် အသေးအဖွဲဖြစ်သော ကာမရာဂသံယောဇဥ်မှ လည်းကောင်း၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်မှလည်းကောင်း၊ အသေးအဖွဲဖြစ်သော ကာမရာဂါနုသယမှလည်းကောင်း၊ ပဋိဃာနုသယမှလည်းကောင်း ထ၏။ ထိုသံယောဇဥ် အနုသယတို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ဖြစ်သော ကိလေသာ တရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှ လည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာသမာဓိဖြစ်၏။ ဤသမ္မာသမာဓိသည် အနာဂါမိမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည်။ပ။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် ရူပရာဂမှလည်းကောင်း၊ အရူပရာဂမှလည်း ကောင်း၊ မာနမှလည်းကောင်း၊ ဥဒ္ဓစ္စမှလည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာမှလည်းကောင်း၊ မာနာနုသယမှလည်း ကောင်း၊ ဘဝရာဂါနုသယမှလည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာနုသယမှလည်းကောင်း ထ၏။ ထိုရူပရာဂစသည် တို့သို့ အစဥ်လိုက်၍ ဖြစ်သော ကိလေသာတရားတို့မှလည်းကောင်း၊ ခန္ဓာတို့မှလည်းကောင်း ထ၏။ အပဖြစ်သော အားလုံးသော သင်္ခါရနိမိတ်တို့မှလည်း ထ၏။ ထိုသို့ အားထုတ်မှုမှ ငြိမ်းအေးခြင်းကြောင့် သမ္မာသမာဓိဖြစ်၏။ ဤသမ္မာသမာဓိသည် အရဟတ္တမဂ်၏ အကျိုးတည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် လုံ့လစိုက်ရေး ငြိမ်းအေးမှု၌ ဖြစ်သောပညာကို ဖိုလ် ဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်နှစ်ခုမြောက် ဖိုလ်ဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၃-ဝိမုတ္တိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၄။ သံသရာလမ်းစဥ်ပြတ်မှုကို ရှုဆင်ခြင်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ကိလေသာမှ လွတ်သော ဝိမုတ္တိဉာဏ်မည်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိကိုလည်းကောင်း၊ ဝိစိကိစ္ဆာကိုလည်းကောင်း၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ ကိုလည်းကောင်း၊ ဒိဋ္ဌာနုသယကိုလည်းကောင်း၊ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယကိုလည်းကောင်း မိမိစိတ်ကို ညစ်နွမ်း စေတတ်သော တရားတို့ကိုလည်ကောင်း ကောင်းစွာ ဖြတ်အပ်ကုန်၏။ သောင်းကျန်းထကြွမှုနှင့် တကွဖြစ်သော ဤညစ်နွမ်းကြောင်းတရား ငါးပါးတို့မှ စိတ်သည် လွတ် မြောက်ခဲ့သော် ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်သည် မည်၏။ ထိုသို့လွတ်ခြင်းသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် သံသရာလမ်းစဥ်ပြတ်မှုကို ရှုဆင်ခြင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာကို ဝိမုတ္တိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂသံယောဇဥ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်ကို လည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂါနုသယကိုလည်းကောင်း၊ ပဋိဃာနုသယကိုလည်းကောင်း၊ မိမိစိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော ကိလေသာတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ကောင်းစွာ ဖြတ်အပ်ကုန်၏။ သောင်းကျန်းထကြွမှုနှင့် တကွဖြစ်သော ဤညစ်နွမ်းကြောင်းတရား လေးပါးတို့မှ စိတ်သည် လွတ်မြောက်ခဲ့သော် ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်သည် မည်၏။ ထိုသို့လွတ်ခြင်းသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် သံသရာလမ်းစဥ်ပြတ်မှုကို ရှုဆင်ခြင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာ ကို ဝိမုတ္တိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် အသေးအဖွဲဖြစ်သော ကာမရာဂသံယောဇဥ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်ကို လည်းကောင်း၊ အသေးအဖွဲဖြစ်သော ကာမရာဂါနုသယကိုလည်းကောင်း၊ ပဋိဃာနုသယကိုလည်းကောင်း၊ မိမိစိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော ကိလေသာတရားတို့ကိုလည်းကောင်း ကောင်းစွာ ဖြတ်အပ်ကုန်၏။ သောင်းကျန်းထကြွမှုနှင့် တကွဖြစ်သော ဤညစ်နွမ်းကြောင်းတရား လေးပါးတို့မှ စိတ်သည် လွတ် မြောက်ခဲ့သော် ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်သည် မည်၏။ ထိုသို့လွတ်ခြင်းသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် သံသရာလမ်းစဥ်ပြတ်မှုကို ရှုဆင်ခြင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာကို ဝိမုတ္တိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ရူပရာဂကိုလည်းကောင်း၊ အရူပရာဂကိုလည်းကောင်း၊ မာနကိုလည်းကောင်း၊ ဥဒ္ဓစ္စကိုလည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာကိုလည်းကောင်း၊ မာနာနုသယကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝရာဂါနုသယကိုလည်း ကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာနုသယကိုလည်းကောင်း မိမိစိတ်ကိုညစ်နွမ်းစေတတ်သော ကိလေသာတရားတို့ကိုလည်း ကောင်း ကောင်းစွာ ဖြတ်အပ်ကုန်၏။ သောင်းကျန်းထကြွမှုနှင့်တကွဖြစ်သော ဤညစ်နွမ်းကြောင်းတရား ရှစ်ပါးတို့မှ စိတ်သည် လွတ့်မြောက်ခဲ့သော် ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်သည် မည်၏။ ထိုသို့လွတ်ခြင်းသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် သံသရာလမ်းစဥ်ပြတ်မှုကို ရှုဆင်ခြင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာကို ဝိမုတ္တိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်သုံးခုမြောက် ဝိမုတ္တိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၄-ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၅။ ထိုထို မဂ်ဖိုလ်အခိုက်အတန့်၌ ရရောက်သောတရားတို့ကို ရှုဆင်ခြင်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်မည်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အာရုံသို့ရှေးရှုတင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ သိမ်းဆည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါစာသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ကောင်းစွာဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာကမ္မန္တသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ဖြူစင်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာအာဇီဝသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါယာမသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထင်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသတိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထင်သော သဘောအားဖြင့် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ စိစစ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ပျံ့နှံ့တတ်သော သဘောအားဖြင့် ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ငြိမ်းအေးသော သဘောအားဖြင့် ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ဆင်ခြင်သော သဘောအားဖြင့် ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မယုံကြည်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သဒ္ဓါဗိုလ်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ပျင်းရိခြင်း၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောသဘောအားဖြင့် ဝီရိယဗိုလ်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မေ့လျော့ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သတိဗိုလ်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိဗိုလ်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ တွေဝေခြင်း၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောသဘောအားဖြင့် ပညာဗိုလ်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ဆုံးဖြတ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သဒ္ဓိန္ဒြေသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝီရိယိန္ဒြေသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထင်သော သဘောအားဖြင့် သတိန္ဒြေသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိန္ဒြေသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ပညိန္ဒြေသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အစိုးရတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဣန္ဒြေတို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ မတုန်လှုပ်သော သဘောအားဖြင့် ဗိုလ်တို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ သံသရာဝဋ်မှ ထုတ်ဆောင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္ဗောဇ္ဈင်တို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ အကြောင်းဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် မဂ်တရားသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထင်သော သဘောအားဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်တို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ အားထုတ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မပ္ပဓာန်တို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ပြည့်စုံတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ် ကုန်၏။ မှန်ကန်သော သဘောအားဖြင့် သစ္စာတို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမထသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိပဿနာသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိသော သဘောအားဖြင့် သမထ၊ ဝိပဿနာတို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ် ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ (အချင်းချင်း) မကျော်လွန်သော သဘောအားဖြင့် ယုဂနဒ္ဓတရားသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ စောင့်စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မြင်သိတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ လွတ်မြောက်ခြင်း သဘောအားဖြင့် ဝိမောက္ခတို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထိုးထွင်း၍သိတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိဇ္ဇာသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ကိလေသာတို့ကို စွန့်ပယ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိမုတ္တိတရားသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ခယဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ထိုသောတာ ပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဆန္ဒသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ကောင်းစွာဖြစ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် မနသိကာရသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ပေါင်းဆုံခြင်း သဘောအားဖြင့် ဖဿသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ စုဝေးရာဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဝေဒနာသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အဦးဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အစိုးရသော သဘောအားဖြင့် သတိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထိုထိုတရားတို့ထက်လွန်မြတ်သော သဘောအားဖြင့် ပညာသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မြတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိမုတ္တိသည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အဆုံးဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထ၍ ဆင်ခြင်သော တရားတို့သည် ထိုသောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ သောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌- မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အာရုံသို့ရှေးရှုတင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ပ။ ငြိမ်းအေးသော သဘောအားဖြင့် အနုပ္ပါဒဉာဏ်သည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဆန္ဒသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ကောင်းစွာဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် မနသိကာရသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ပေါင်းဆုံခြင်းသဘောအားဖြင့် ဖဿသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ စုဝေးရာဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဝေဒနာသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အဦးဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အစိုးရသော သဘောအားဖြင့် သတိသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထိုထိုတရားတို့ထက် လွန်မြတ်သော သဘောအားဖြင့် ပညာသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ မြတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိမုတ္တိသည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အဆုံးဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထ၍ ဆင်ခြင်သော ဤတရားတို့သည် ထိုသောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ခဏ၌။ပ။ သကဒါဂါမိဖိုလ်ခဏ၌။ပ။ အနာဂါမိမဂ်ခဏ၌။ပ။ အနာဂါမိဖိုလ်ခဏ၌။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ထိုအရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ပ။ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ခယဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ထိုအရဟတ္တ မဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဆန္ဒသည် ထိုအရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ပ။ ပြီးဆုံးခြင်းသဘောအားဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သည် ထိုအရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထ၍ဆင်ခြင်သော ဤတရားတို့သည် ထိုအရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌- မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ပ။ ငြိမ်းအေးသော သဘောအာားဖြင့် အနုပ္ပါဒဉာဏ်သည် ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သဘောအားဖြင့် ဆန္ဒသည် ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ပ။ ပြီးဆုံးခြင်းသဘောအားဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သည် ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်၏။ ထ၍ ဆင်ခြင်သော ဤတရားတို့သည် ထိုအရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုမဂ်၊ ဖိုလ်အခိုက်အတန့်၌ ရရောက်သော တရားတို့ကို ရှုဆင်ခြင်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်လေးခုမြောက် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၅-ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၆။ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏ်မည်သနည်း။ အတွင်းအဇ္ဈတ္တတရားတို့ကို အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ မျက်စိကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နားကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နှာခေါင်းကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ် ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ မျက်စိသည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် ကံကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် အာဟာရ ကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို စွဲ၍ ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ မျက်စိသည် ဖြစ်ဆဲဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် ကောင်းစွာဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ် သား၏။ မျက်စိသည် မဖြစ်မူ၍ ဖြစ်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ နောင်မဖြစ်လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိကို အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိ သောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် မမြဲ၊ မြဲသောသဘော မရှိ၊ ဖောက်ပြန်သော သဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိသည် နိစ္စသဘော မရှိ၊ ပြုပြင်အပ်သော သဘောရှိ၏၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်၏၊ ကုန်ခြင်းသဘော ရှိ၏၊ ပျက်ခြင်းသဘော ရှိ၏၊ ကင်းခြင်း သဘော ရှိ၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ မျက်စိကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့် မမှတ်။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ သုခအားဖြင့် မမှတ်။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတ္တအားဖြင့် မမှတ်။ ငြီးငွေ့၏။ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်းကင်း၏။ မတပ်နှစ်သက်။ ချုပ်စေ၏။ မဖြစ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏။ မစွဲယူ။ အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားသောသူသည် နိစ္စသညာကို စွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ် သားသော သူသည် သုခသညာကို စွန့်၏။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် အတ္တသညာ ကို စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သောသူသည်နှစ်သက်ခြင်းကို စွန့်၏။ တပ်ခြင်းကင်းသူသည် ရာဂကိုစွန့်၏။ ချုပ်စေ သောသူသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို စွန့်၏။ စွန့်လွှတ်သောသူသည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့ မျက်စိကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နားကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ နားသည် အဝိဇ္ဇာကြောင့်ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ပ။ ဤသို့ နားကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ နှာခေါင်းကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ နှာခေါင်းသည် အဝိဇ္ဇာကြောင့်ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ပ။ ဤသို့နှာခေါင်းကို အဇ္ဈတ္တ သန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အဘယ်သို့ ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ လျှာသည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် ကံကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို စွဲ၍ ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် ဖြစ်ဆဲဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် ကောင်းစွာဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာ သည် မဖြစ်မူ၍ ဖြစ်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ နောင်မဖြစ်လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာကို အဆုံးအပိုင်းအခြား ရှိသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် မမြဲ၊ မြဲသော သဘောမရှိ၊ ဖောက်ပြန်သော သဘော ရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာသည် နိစ္စသဘော မရှိ၊ ပြုပြင်အပ်သော သဘောရှိ၏၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်၏၊ ကုန်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ပျက်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ကင်းခြင်းသဘောရှိ၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လျှာကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့်မမှတ်။ပ။ စွန့်လွှတ်၏။ မစွဲယူ။ အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် နိစ္စသညာကို စွန့်၏။ပ။ စွန့်လွှတ်သော သူသည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့ လျှာကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ ကိုယ်သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် ကံကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို စွဲ၍ ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် ဖြစ်ပေါ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် ဖြစ်ပေါ်ဆဲဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ် သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် မဖြစ်မူ၍ ဖြစ်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ နောင်မဖြစ် လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်ကို အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် မမြဲ၊ မြဲသောသဘော မရှိ၊ ဖောက်ပြန်သောသဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်သည် နိစ္စသဘော မရှိ၊ ပြုပြင်အပ်သော သဘောရှိ၏၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်၏၊ ကုန်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ပျက်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ကင်းခြင်းသဘောရှိ၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ကိုယ်ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့်မမှတ်။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ သုခအားဖြင့် မမှတ်။ပ။ စွန့်လွှတ်၏။ မစွဲယူ။ အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် နိစ္စသညာကိုစွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ် သားသောသူသည် သုခသညာကို စွန့်၏။ပ။ စွန့်လွှတ်သော သူသည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့ ကိုယ် ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ စိတ်သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ စိတ်သည် ကံကြောင့် ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် အာဟာရ ကြောင့်ဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် ဖြစ်ဆဲဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် ကောင်းစွာဖြစ်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် မဖြစ်မူ၍ ဖြစ်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ နောင်မဖြစ်လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ စိတ်ကို အဆုံးအပိုင်းအခြား ရှိသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် မမြဲ၊ မြဲသော သဘော မရှိ၊ ဖောက်ပြန်သော သဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်သည် နိစ္စသဘော မရှိ၊ ပြုပြင်အပ်သော သဘောရှိ၏၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်၏၊ ကုန်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ပျက်ခြင်းသဘောရှိ၏၊ ကင်းခြင်းသဘောရှိ၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ စိတ်ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့်မမှတ်။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ သုခအားဖြင့်မမှတ်။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတ္တအားဖြင့်မမှတ်။ ငြီးငွေ့၏။ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်းကင်း၏။ မတပ်နှစ်သက်။ ချုပ်စေ၏။ မဖြစ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏။ မစွဲယူ။ အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် နိစ္စသညာကို စွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားသော သူသည် သုခသညာကို စွန့်၏။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် အတ္တ သညာကို စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သောသူသည်နှစ်သက်ခြင်းကို စွန့်၏။ တပ်ခြင်းကင်းသူသည် ရာဂကို စွန့်၏။ ချုပ်စေသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို စွန့်၏။ စွန့်လွှတ်သောသူသည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့လျှင် စိတ်ကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဤသို့လျှင် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်သောတရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ဖြစ်ပေါ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်ငါးခုမြောက် ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၆-ဂေါစရနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၇။ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် ဂေါစရနာနတ္တဉာဏ်မည်သနည်း။ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အဆင်းတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အနံ့တို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အရသာတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့အထိတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ အဆင်းရူပါရုံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အဆင်းတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် တပ်မက်မှု တဏှာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် ကံကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်ဆဲဟု ပိုင်း ခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် မဖြစ်မူ၍ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ နောင်မဖြစ်ကုန်လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့ကို အဆုံး အပိုင်းအခြားရှိသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် မမြဲကုန်၊ မြဲသောသဘော မရှိကုန်၊ ဖောက်ပြန်သော သဘောရှိကုန်၏ဟု ပိုင်း ခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့သည် နိစ္စသဘော မရှိကုန်၊ ပြုပြင်အပ်ကုန်၏၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ် ကုန်၏၊ ကုန်ခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ ပျက်ခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ ကင်းခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘော ရှိကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဆင်းတို့ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့် မမှတ်။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ သုခအားဖြင့် မမှတ်။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတ္တအားဖြင့် မမှတ်။ ငြီးငွေ့၏။ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်းကင်း၏။ မတပ်နှစ်သက်။ ချုပ်စေ၏။ မဖြစ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏။ မစွဲယူ။ အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသောသူသည် နိစ္စသညာကို စွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ့်သားသော သူသည် သုခသညာကို စွန့်၏။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသောသူသည် အတ္တသညာကို စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သောသူသည်နှစ်သက်ခြင်းကို စွန့်၏။ တပ်ခြင်းကင်းသူသည် ရာဂကို စွန့်၏။ ချုပ်စေ သောသူသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို စွန့်၏။ စွန့်လွှတ်သောသူသည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့ အဆင်းတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အသံတို့သည် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့သည် ဖြစ်ကုန်ဆဲဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏၊ အသံတို့သည် ကောင်းစွာဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံ တို့သည် မဖြစ်မူ၍ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ နောင်မဖြစ်ကုန်လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့ကို အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့သည် မမြဲကုန်၊ မြဲသောသဘောမရှိကုန်၊ ဖောက်ပြန်သောသဘောရှိကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့သည် နိစ္စ သဘော မရှိကုန်၊ ပြုပြင်အပ်ကုန်၏၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကုန်ခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ ပျက်ခြင်း သဘောရှိကုန်၏၊ ကင်းခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘောရှိကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အသံတို့ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့် မမှတ်။ပ။ ဤသို့အသံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အနံ့တို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အနံ့တို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အနံ့တို့သည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ပ။ ဤသို့ အနံ့တို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အရသာတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အရသာတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အရသာတို့သည် တဏှာ ကြောင့်ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ပ။ ဤသို့ အရသာတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့အထိတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အတွေ့အထိတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့အထိတို့သည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့အထိတို့သည် ကံကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်း ခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့အထိတို့သည် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့ အထိတို့သည် ဖြစ်ကုန်ဆဲဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတွေ့အထိတို့သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်း ခြားမှတ်သား၏။ပ။ ဤသို့ အတွေ့အထိတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ အဘယ်သို့လျှင် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ ဓမ္မာရုံတို့သည် အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် တဏှာကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် ကံကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် အာဟာရကြောင့်ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် ဖြစ်ကုန်ဆဲဟု ပိုင်း ခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် မဖြစ် မူ၍ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီး၍ မဖြစ်ကုန်လတ္တံ့ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိသောအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် မမြဲကုန်၊ မြဲသောသဘော မရှိကုန်၊ ဖောက်ပြန်သောသဘောရှိကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့သည် နိစ္စသဘော မရှိကုန်၊ ပြုပြင်အပ်ကုန်၏၊ အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကုန်ခြင်း သဘော ရှိကုန်၏၊ ပျက်ခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ ကင်းခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ ချုပ်ခြင်းသဘော ရှိကုန်၏ဟု ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဓမ္မာရုံတို့ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ နိစ္စအားဖြင့်မမှတ်။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ့်သား၏။ သုခအားဖြင့် မမှတ်။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အတ္တအားဖြင့် မမှတ်။ ငြီးငွေ့၏။ မနှစ်သက်။ တပ်နှစ်သက်ခြင်းကင်း၏။ မတပ်နှစ်သက်။ ချုပ်စေ၏။ မဖြစ်စေ။ စွန့်လွှတ်၏။ မစွဲယူ။ အနိစ္စအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် နိစ္စသညာကို စွန့်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ် သားသော သူသည် သုခသညာကို စွန့်၏။ အနတ္တအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသော သူသည် အတ္တသညာ ကို စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သော သူသည်နှစ်သက်ခြင်းကို စွန့်၏။ တပ်ခြင်းကင်းသော သူသည် တပ်ခြင်းရာဂ ကို စွန့်၏။ ချုပ်စေသော သူသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို စွန့်၏။ စွန့်လွှတ်သောသူသည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့ ဓမ္မာရုံတို့ကို ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ဖြစ်သောတရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ဂေါစရနာနတ္တဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ခုမြောက် ဂေါစရနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၇-စရိယာနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၆၈။ စရိယတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် စရိယာနာနတ္တ ဉာဏ် မည်သနည်း။ စရိယဟူရာ၌ စရိယာတို့သည် ဝိညာဏစရိယ၊ အညာဏစရိယ၊ ဉာဏစရိယဟု သုံးမျိုးရှိကုန်၏။ ဝိညာဏစရိယာသည် အဘယ်နည်း။ မြင်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ရူပါရုံတို့၌ ဝိညာဏ စရိယ မည်၏။ မြင်ခြင်းသဘောရှိသော စက္ခုဝိညာဥ်သည် ရူပါရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ မြင်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိပါက်မနောဓာတ်သည် ရူပါရုံ တို့၌ ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဝိပါက်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ရူပါရုံတို့၌ ဝိညာဏ စရိယ မည်၏။ ကြားခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် သဒ္ဒါရုံတို့၌ ဝိညာဏ စရိယမည်၏။ ကြားခြင်းသဘောရှိသော သောတဝိညာဥ်သည် သဒ္ဒါရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ကြားအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိပါက်မနောဓာတ်သည် သဒ္ဒါရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဝိပါက်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် သဒ္ဒါရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ နမ်းရှူခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဂန္ဓာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ နမ်းရှူခြင်းသဘောရှိသော ဃာနဝိညာဥ်သည် ဂန္ဓာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ နမ်းရှူအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိပါက်မနောဓာတ်သည် ဂန္ဓာရုုံံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဝိပါက်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ဂန္ဓာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ လျက်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ရသာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ လျက်ခြင်းသဘောရှိသော ဇိဝှါဝိညာဥ်သည် ရသာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ လျက်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိပါက်မနောဓာတ်သည် ရသာရုုံံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဝိပါက်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ရသာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ တွေ့ထိခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ တွေ့ထိခြင်းသဘောရှိသော ကာယဝိညာဥ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ တွေ့ထိအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိပါက်မနောဓာတ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုုုံံံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဝိပါက်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၌ ဝိညာ ဏစရိယမည်၏။ သိခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဓမ္မာရုံတို့၌ ဝိညာ ဏစရိယမည်၏။ သိခြင်းသဘောရှိသော မနောဝိညာဥ်သည် ဓမ္မာရုံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ သိတတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောရှိသော ဝိပါက်မနောဓာတ်သည် ဓမ္မာရုုုံံံတို့၌ ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဝိပါက်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ဓမ္မာရုံတို့၌ ဝိညာ ဏစရိယမည်၏။

၆၉။ ဝိညာဏစရိယဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်သနည်း။ ရာဂကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ် တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မောဟကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ မာနကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒိဋ္ဌိကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ် သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အနုသယကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ် တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ရာဂနှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ ဒေါသနှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မောဟနှင့် မယှဥ် သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မာနနှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စနှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ် တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အနုသယနှင့် မယှဥ်သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ကုသိုလ်ကံတို့နှင့်ယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အကုသိုလ်ကံတို့နှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အပြစ်ရှိသောကံတို့နှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အပြစ်မရှိသောကံတို့နှင့် ယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သော ကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မည်းညစ်သောကံတို့နှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့့်ဝိညာဏ စရိယမည်၏။ ဖြူစင်သောကံတို့နှင့် ယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ကံတို့နှင့် ယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ ဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ကံတို့နှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏ စရိယမည်၏။ ချမ်းသာကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ကံတို့နှင့် ယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဆင်းရဲကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော ကံတို့နှင့် မယှဥ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သော ကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ သိအပ်သော အာရုံ၌ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ အဟိတ်စိတ်ဟူသော ဝိညာဥ်၏ ဤသို့ သဘောရှိသော အာရုံ၌ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဤစိတ်သည် ကိလေသာမရှိသော သဘောအားဖြင့် ပကတိအားဖြင့် စင်ကြယ်တတ်သောကြောင့် ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား ဝိညာဏစရိယတည်း။ အညာဏစရိယဟူသည် အဘယ်နည်း။ နှလုံးကို ပွါးစေတတ်သော ရူပါရုံတို့၌ ရာဂဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ် သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ရာဂ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ နှလုံးကို မပွါးစေတတ်ကုန်သော ရူပါရုံတို့၌ ဒေါသဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ ထိုနှစ်ပါးစုံဖြင့် မညီညွတ်သောအဖို့ရှိသော ဝတ္ထု၌ မောဟဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်း ကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မောဟ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယ မည်၏။ အမြဲဖွဲ့၍ တည်တတ်သော မာနဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မာန၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်တတ်သော ဒိဋ္ဌိဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒိဋ္ဌိ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်သော ဥဒ္ဓစ္စဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ မဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဝိစိကိစ္ဆာဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာ ကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ အားရှိသည်၏ အဖြစ်သို့ရောက်သော အနုသယဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အနုသယ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ နှလုံးကို ပွါးစေတတ်သော သဒ္ဒါရုံတို့၌။ပ။ နှလုံးကို ပွါးစေတတ်သော ဂန္ဓာရုံတို့၌။ပ။ နှလုံးကို ပွါးစေတတ်သော ရသာရုံတို့၌။ပ။ နှလုံးကို ပွါးစေတတ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၌။ပ။ နှလုံးကို ပွါးစေတတ်သော ဓမ္မာရုံတို့၌ ရာဂဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ရာဂ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ နှလုံးကို မပွါးစေတတ်ကုန်သော ဓမ္မာရုံတို့၌ ‘ဒေါသ’ ဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ ထိုနှစ်ပါးစုံဖြင့် မညီညွတ်သောအဖို့ရှိသော ဝတ္ထု၌ မောဟဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်း ကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မောဟ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏ့စရိယမည်၏။ အမြဲဖွဲ့၍ တည်တတ်သော မာနဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ မာန၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်တတ်သော ဒိဋ္ဌိဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒိဋ္ဌိ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ရောက်သော ဥဒ္ဓစ္စဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ မဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဝိစိကိစ္ဆာဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာ ကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။ အားရှိသည်၏ အဖြစ်သို့ရောက်သော အနုသယဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အနုသယ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အညာဏစရိယမည်၏။

၇၀။ အညာဏစရိယဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် အညာဏစရိယမည်သနည်း။ ရာဂနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏ စရိယမည်၏။ မောဟနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ မာနနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စနှင့်တကွဖြစ်သော ကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ အနုသယနှင့် တကွဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ရာဂနှင့်ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသနှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏ စရိယမည်၏။ မောဟနှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ မာနနှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စနှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သော ကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ အနုသယနှင့် ယှဥ်၍ ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ကုသိုလ်ကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ အကုသိုလ်ကံတို့နှင့် ယှဥ်၍ ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ အပြစ်ရှိသောကံတို့နှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယ မည်၏။ အပြစ်မရှိသောကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ မည်းညစ်ကုန်သော ကံတို့နှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဖြူစင်သောကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်သောကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတတ်သောကံတို့နှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ချမ်းသာကျိုးကို ဖြစ်စေ တတ်သော ကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ ဆင်းရဲကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံတို့နှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ မသိအပ်သော အာရုံ၌ ဖြစ်သောကြောင့် အညာဏစရိယမည်၏။ မသိခြင်း၏ ဤသို့သဘောရှိသော ဖြစ်ခြင်းမျိုးဖြစ်တတ်သောကြောင့် အညာဏ စရိယမည်၏။ ဤသည်ကား အညာဏစရိယမည်၏။

၇၁။ ဉာဏစရိယဟူသည်ကား အဘယ်နည်း။ အနိစ္စကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အနိစ္စကို အဖန်ဖန်တလဲလဲရှုခြင်းသည် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဒုက္ခကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ ဒုက္ခကို အဖန်ဖန်တလဲလဲရှုခြင်းသည် ဉာဏစရိယမည်၏။ အနတ္တကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယမည်၏။ အနတ္တကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းသည် ဉာဏစရိယမည်၏။ ငြီးငွေ့ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ပ။ ရာဂကင်းခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုး ငှါဖြစ်သော။ စွန့်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ ကုန်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုးငှါဖြစ်သော။ ပျက်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ ဖောက်ပြန်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲ ရှုခြင်း အကျိုးငှါဖြစ်သော။ အနိမိတ္တကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ မတောင့်တမှုကို အဖန် တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုးငှါဖြစ်သော။ ဆိတ်သုဥ်းမှုကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ အဓိပညာ တရားကို အဖန်တလဲလဲ ရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ ယထာဘူတဉာဏ်ကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုးငှါ ဖြစ်သော။ အပြစ်ကို အဖန်တလဲလဲ ရှုခြင်းအကျိုးငှါဖြစ်သော။ ဆင်ခြင်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း အကျိုးငှါဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကြိယာဟု ဆိုအပ်သော အဗျာကတသည် ဝိညာဏစရိယ မည်၏။ ဆင်ခြင်ခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းသည် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဝဋ်ကင်းခြင်းကို အဖန်တလဲလဲရှုခြင်းသည် ဉာဏ စရိယမည်၏။ သောတာပတ္တိမဂ်သည် ဉာဏစရိယမည်၏။ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏစရိယ မည်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်သည် ဉာဏစရိယမည်၏။ သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏစရိယ မည်၏။ အနာဂါမိမဂ်သည် ဉာဏစရိယမည်၏။ အနာဂါမိဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏစရိယမည်၏။ အရဟတ္တမဂ်သည် ဉာဏစရိယမည်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဉာဏစရိယဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်သနည်း။ ရာဂကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ် သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ပ။ အနုသယကင်းသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ ရာဂနှင့်မယှဥ်မူ၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဒေါသနှင့်မယှဥ်မူ၍ ဖြစ်တတ်သော ကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ မောဟနှင့်မယှဥ်မူ၍ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ မာနနှင့် မယှဥ်မူ၍။ပ။ ဒိဋ္ဌိနှင့် မယှဥ်မူ၍။ပ။ ဥဒ္ဓစ္စနှင့်မယှဥ်မူ၍။ပ။ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့်မယှဥ်မူ၍။ အနုသယနှင့် မယှဥ် မူ၍။ ကုသိုလ်ကံတို့နှင့် ယှဥ်၍။ အကုသိုလ်ကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍။ အပြစ်ရှိသောကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍။ အပြစ်မရှိသော ကံတို့နှင့် ယှဥ်၍။ မည်းညစ်သောကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍။ ဖြူစင်သောကံတို့နှင့် ယှဥ်၍။ ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်သောကံတို့နှင့် ယှဥ်၍။ ဆင်းရဲကိုဖြစ်စေတတ်သောကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍။ ချမ်းသာ ကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံတို့နှင့် ယှဥ်၍ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဆင်းရဲကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံတို့နှင့် မယှဥ်မူ၍ဖြစ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ သိအပ်သောအာရုံ၌ ဖြစ်တတ် သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဉာဏ်၏ ဤသို့သဘောရှိသော ဖြစ်ခြင်းမျိုးဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဉာဏစရိယမည်၏။ ဤသည်ကား ဉာဏစရိယတည်း။ ထိုတရားသဘောသည် “ဝိညာဏစရိယသည် တစ်ခြား၊ အညာဏစရိယသည် တစ်ခြား၊ ဉာဏ စရိယသည် တစ်ခြား”ဟု ဤသို့ သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ် သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် စရိယတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို စရိယာနာနတ္တဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ခုမြောက် စရိယာနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၈-ဘူမိနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၇၂။ လေးမျိုးလေးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် ဘူမိနာနတ္တဉာဏ် မည်သနည်း။ ဘုံတို့သည် ကာမာဝစရဘုံ၊ ရူပါဝစရဘုံ၊ အရူပါဝစရဘုံ၊ အပရိယာပန္နဘုံအားဖြင့် လေးပါးရှိ ကုန်၏။ ကာမာဝစရဘုံဟူသည် အဘယ်နည်း။ အောက်အဝီစိငရဲကို အပိုင်းအခြားပြု၍ အထက်ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနတ်ပြည်ကို အတွင်းသွင်းကာ ဤအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ ကျင်လည်သော ဤအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ အကျုံးဝင်သော ဓာတ်၊ အာယတန၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်တို့သည် ကာမာဝစရဘုံမည်၏။ ရူပါဝစရဘုံဟူသည် အဘယ်နည်း။ အောက်ဗြဟ္မာ့ပြည်ကို အပိုင်းအခြားပြု၍ အထက် အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာ့ဘုံကို အတွင်းသွင်းကာ ဤအပိုင်း အခြားအတွင်း၌ ကျင်လည်သော ဤအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ အကျုံးဝင်သော သမာပတ်ဝင်စားသော သူအား လည်းကောင်း၊ ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေနေသူအားလည်းကောင်း၊ မျက်မှောက်ယခုဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေလေ့ရှိသူ အားလည်းကောင်း ဖြစ်သော စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့သည် ရူပါဝစရဘုံမည်၏။ အရူပါဝစရဘုံဟူသည် အဘယ်နည်း။ အောက်အာကာသာနဉ္စာယတနဘုံသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သော ဗြဟ္မာတို့ကို အပိုင်းအခြားပြု၍ အထက် နေဝသညာနာသညာယတနဘုံသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သော ဗြဟ္မာတို့ကို အတွင်းသွင်းကာ ဤအပိုင်းအခြား အတွင်း၌ ကျင်လည်သော ဤအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ အကျုံးဝင်သော သမာပတ်ဝင်စားသော သူအား လည်းကောင်း၊ ဥပပါတ် ပဋိသန္ဓေနေသူအားလည်းကောင်း၊ မျက်မှောက် ယခုဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေလေ့ ရှိသူအားလည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက်တရားတို့သည် အရူပါဝစရဘုံမည်၏။ အပရိယာပန္နဘုံဟူသည် အဘယ်နည်း။ အပရိယာပန္နဖြစ်သော မဂ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ မဂ်ဖိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အသင်္ခတဓာတ် သည်လည်းကောင်း အပရိယာပန္နဘုံမည်၏။ ဘုံလေးပါးတို့ကား ဤသည်တို့တည်း။ နောက်တစ်မျိုး ဘုံလေးပါးတို့ကား- သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါး၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး၊ ဈာန်လေးပါး၊ အပ္ပမညာလေးပါး၊ အရူပသမာပတ်လေးပါး၊ ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါး၊ ပဋိပဒါလေးပါး၊ အာရုံ လေးပါး၊ အရိယဝံသလေးပါး၊ သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါး၊ စက်လေးပါး၊ ဓမ္မပဒလေးပါးတို့တည်း။ ဤသည်တို့ကား ဘုံလေးပါးတို့တည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် လေးမျိုး လေးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ဘူမိနာနတ္တဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်ရှစ်ခုမြောက် ဘူမိနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၁၉-ဓမ္မနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၇၃။ ကိုးမျိုးကိုးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့ လျှင် ဓမ္မနာနတ္တဉာဏ် မည်သနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ ကာမာဝစရတရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ရူပါဝစရတရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အရူပါဝစရတရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြာ့းမှတ်သား၏။ အပရိယာပန္နတရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ ကာမာဝစရတရားတို့ကို အဘယ်သို့လျှင် ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အဘယ်သို့ လျှင် အကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သားသနည်း။ ကုသလကမ္မပထဆယ်ပါးတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အကုသလကမ္မပထဆယ်ပါး တို့ကို အကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ရုပ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝိပါက်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြိယာ ကိုလည်းကောင်း အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဤသို့ ကာမာဝစရတရားတို့ကို ကုသိုလ် အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ ရူပါဝစရတရားတို့ကို အဘယ်သို့လျှင် ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ ဤဘုံ၌တည်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ လေးပါးသောဈာန်တို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ထိုဘုံ၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ လေးပါးသောဈာန်တို့ကို အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဤသို့ ရူပါဝစရ တရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အရူပါဝစရတရားတို့ကို အဘယ်သို့လျှင် ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ အဘယ်သို့ လျှင် အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ ဤဘုံ၌တည်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏ လေးပါးသော အရူပါဝစရသမာပတ်တို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား မှတ်သား၏။ ထိုဘုံ၌ဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ လေးပါးသော အရူပါဝစရသမာပတ်တို့ကို အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဤသို့လျှင် အရူပါဝစရတရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာ ကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အပရိယာပန္န ‘လောကုတ္တရာ’ တရားတို့ကို အဘယ်သို့လျှင် ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား သနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သားသနည်း။ လေးပါးသော အရိယမဂ်တို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ လေးပါးသော သာမညဖိုလ် တို့ကိုလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကိုလည်းကောင်း အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဤသို့ အပရိယာ ပန္န ‘လောကုတ္တရာ’ တရားတို့ကို ကုသိုလ်အားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ အဗျာကတအားဖြင့် ပိုင်းခြားမှတ် သား၏။ ဤသို့လျှင် တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သား၏။ ဝမ်းမြောက်မှုလျှင် အကြောင်းရင်းရှိကုန်သော တရားတို့သည် ကိုးပါးတို့တည်း။ အနိစ္စအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသူအားနှစ်သက်ခြင်း ပီတိဖြစ်၏။ နှစ်သက်သောစိတ်ရှိသူ၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းချမ်း၏။ ငြိမ်းချမ်းသော ကိုယ်ရှိသူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ ချမ်းသာနှင့်ပြည့်စုံသူ၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ စိတ်သည် တည်ကြည်သည် ရှိသော်ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြင်၏။ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသူ၊ မြင်သူသည် ငြီးငွေ့၏။ ငြီးငွေ့သူသည် တပ်မက်ခြင်းကင်း၏။ တပ်ခြင်းကင်းခြင်းကြောင့် လွတ်မြောက်၏။ ဒုက္ခအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ အနတ္တအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ ရုပ်ကို အနိစ္စအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ ရုပ်ကို ဒုက္ခအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား။ပ။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်းကို အနိစ္စအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်းကို ဒုက္ခအားဖြင့်နှလုံသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်းကို အနတ္တအားဖြင့်နှလုံသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသူအားနှစ်သက်ခြင်းဖြစ်၏။ နှစ်သက်သော စိတ်ရှိသူ၏ကိုယ်သည် ငြိမ်းချမ်း၏။ ငြိမ်းချမ်းသောကိုယ်ရှိသူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသူ၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ စိတ်တည်ကြည်သည်ရှိသော်ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ မြင်၏။ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသူ၊ မြင်သူသည် ငြီးငွေ့၏။ ငြီးငွေ့သူသည် တပ်ခြင်းကင်း၏။ တပ်ခြင်းကင်းခြင်း ကြောင့် လွတ်မြောက်၏။ ဤကိုးပါးသော တရားတို့သည် ဝမ်းမြောက်မှုလျှင် အကြောင်းရင်းရှိကုန်သော တရားတို့တည်း။

၇၄။ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းမှုလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော တရားတို့သည် ကိုးပါး တို့တည်း။ အနိစ္စဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသူအားနှစ်သက်ခြင်းဖြစ်၏။ နှစ်သက်သောစိတ်ရှိသူ၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းချမ်း၏။ ငြိမ်းချမ်းသော ကိုယ်ရှိသူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ ချမ်းသာနှင့်ပြည့်စုံသူ၏စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ဖြင့် “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခတည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟုဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်တည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ဒုက္ခဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ရှိသူအားနှစ်သက်ခြင်းဖြစ်၏။ နှစ်သက်သောစိတ်ရှိသူ၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းချမ်း၏။ ငြိမ်းချမ်းသော ကိုယ်ရှိ သူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ ချမ်းသာနှင့်ပြည့်စုံသူ၏စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ဖြင့် “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခတည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ် ကြောင်းတည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်တည်း”ဟုဟုတ် တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟုဟုတ် တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ အနတ္တဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ ရုပ်ကို အနိစ္စဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ ရုပ်ကို ဒုက္ခဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ ရုပ်ကို အနတ္တဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်းသေခြင်းကို အနိစ္စဟူ၍ သင့် သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်းကို ဒုက္ခဟူ၍ သင့် သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်၏။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်းကို အနတ္တဟူ၍ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသူအား ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသူအားနှစ်သက်ခြင်းဖြစ်၏။ နှစ်သက်သောစိတ်ရှိသူ၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းချမ်း၏။ ငြိမ်းချမ်းသော ကိုယ်ရှိသူသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ ချမ်းသာနှင့်ပြည့်စုံသူ၏ စိတ်သည် တည် ကြည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ဖြင့် “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခတည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းတည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်တည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ “ဤတရားကား ဆင်းရဲဒုက္ခချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ရောက် ကြောင်း အကျင့်တည်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ဤသည်တို့ကား သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းမှုလျှင် အကြောင်းရင်းရှိကုန်သောတရား ကိုးပါးတို့တည်း။ နာနတ္တတရားတို့သည် ကိုးပါးတို့တည်း။ ဓာတ်အမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ ဖဿအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ ဖဿအမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ ဝေဒနာအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ ဝေဒနာ အမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ သညာအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ သညာအမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ အကြံအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ အကြံအမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ အလိုဆန္ဒအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ အလိုဆန္ဒအမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ ကြောင့်ကြပူပန်ခြင်း အမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ ကြောင့်ကြပူပန်ခြင်း အမျိုးမျိုးကိုစွဲ၍ ရှာမှီးခြင်းအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ ရှာမှီးခြင်း အမျိုးမျိုးကို စွဲ၍ ရခြင်းအမျိုးမျိုး ဖြစ်၏။ ဤသည်တို့ကား နာနတ္တတရားကိုးပါးတို့တည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ကိုးမျိုး ကိုးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ဓမ္မနာနတ္တဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ တစ်ဆယ့်ကိုးခုမြောက် ဓမ္မနာနတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၂၀-၂၄-ဉာဏပဥ္စက အကျယ်ပြခြင်း ၇၅။ ထူးခြား၍ သိတတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဉာတဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သိတတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် တီရဏဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ ပယ်စွန့်တတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပရိစ္စာဂဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ ပွါးများသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဧကရသဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ မျက်မှောက်ပြုတတ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဖုသနဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ ထူးခြားသောဉာဏ်ဖြင့် သိအပ်သော တရားတို့သည် ဉာတဋ္ဌဖြစ်ကုန်၏။ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သိအပ်သော တရားတို့သည် ဆုံးဖြတ်ပြီးဖြစ်ကုန်၏။ ပယ်အပ်သော တရား တို့သည် စွန့်အပ်ပြီးဖြစ်ကုန်၏။ ပွါးများအပ်သော တရားတို့သည် တူသောကိစ္စရှိကုန်၏။ မျက်မှောက် ပြုအပ်သော တရားတို့သည် တွေ့ထိပြီးဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောဟူသမျှသည် သိတတ်သောအနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ် သောအနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ထူးခြား၍ သိတတ်သောပညာကို ဉာတဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သိတတ်သောပညာကို တီရဏဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ပယ်စွန့်တတ်သောပညာကို ပရိစ္စာဂဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ပွါးများသောပညာကို ဧကရသဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ မျက် မှောက်ပြုတတ်သောပညာကို ဖုသနဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ နှစ်ဆယ့်လေးခုမြောက် ဉာဏပဉ္စက အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၂၅-၂၈-ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၇၆။ အနက်-အကျိုး အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည် သနည်း။ ပါဠိ-အကြောင်း အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည် သနည်း။ သဒ္ဒါအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်သနည်း။ ထင်မြင်ဉာဏ် အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်သနည်း။ သဒ္ဓိန္ဒြေသည် ဓမ္မမည်၏။ ဝီရိယိန္ဒြေသည် ဓမ္မမည်၏။ သတိန္ဒြေသည် ဓမ္မမည်၏။ သမာဓိန္ဒြေသည် ဓမ္မမည်၏။ ပညိန္ဒြေသည် ဓမ္မမည်၏။ သဒ္ဓိန္ဒြေဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ဝီရိယိန္ဒြေဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သတိန္ဒြေဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမာဓိန္ဒြေဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ပညိန္ဒြေ ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဓမ္မတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော ဓမ္မတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပါဠိ-အကြောင်း အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ဓမ္မ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁) ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ ထင်ခြင်း သဘောသည် အတ္ထတည်း။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ မြင်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောဖြစ်သော အတ္ထ သည် တစ်ခြားတည်း။ ထင်ခြင်းသဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘော ဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ မြင်ခြင်းသဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော အတ္ထတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော အတ္ထတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အနက်-အကျိုး အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို အတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂) အကြောင်းတရား ငါးပါးတို့ကို ကောင်းစွာပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အကျိုးတရား ငါးပါးတို့ကို ကောင်းစွာပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ပါဠိကို ထုတ်ဆိုခြင်း ဓမ္မနိရုတ္တိတို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အနက်ကို ထုတ်ဆိုခြင်း အတ္ထနိရုတ္တိတို့ သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ထုတ်ဆိုမှု နိရုတ္တိတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူးသော ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာ သည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃) ငါးပါးသော အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ငါးပါးသော အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဆယ်ပါးသော ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။ အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဉာဏ်တို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤ အထူးထူးသော ဉာဏ်တို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထင်မြင်ဉာဏ်အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄)

၇၇။ သဒ္ဓါဗိုလ်သည် ဓမ္မတည်း။ ဝီရိယဗိုလ်သည် ဓမ္မတည်း။ သတိဗိုလ်သည် ဓမ္မတည်း။ သမာဓိဗိုလ်သည် ဓမ္မတည်း။ ပညာဗိုလ်သည် ဓမ္မတည်း။ သဒ္ဓါဗိုလ်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ဝီရိယဗိုလ်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သတိဗိုလ် ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမာဓိဗိုလ်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ပညာ ဗိုလ်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဓမ္မတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော ဓမ္မတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပါဠိအထူးထူး အကြောင်းအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁) မယုံကြည်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ ပျင်းရိခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ မေ့လျော့ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ ပျံ့လွင့်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ အဝိဇ္ဇာ၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘော သည် အတ္ထတည်း။ မယုံကြည်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ပျင်းရိခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ မေ့လျော့ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ပျံ့လွင့်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ အဝိဇ္ဇာ၌ မတုန်လှုပ်ခြင်း အနက်သဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော အတ္ထတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤ အထူးထူးသော အတ္ထတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အနက်-အကျိုး အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂) အကြောင်းတရား ငါးပါးတို့ကို ကောင်းစွာပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ် ကုန်၏။ အကျိုးတရား ငါးပါးတို့ကို ကောင်းစွာပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ် ကုန်၏။ ပါဠိကို ထုတ်ဆိုခြင်း ဓမ္မနိရုတ္တိတို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အနက်ကို ထုတ်ဆိုခြင်း အတ္ထနိရုတ္တိ တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ထုတ်ဆိုမှု နိရုတ္တိတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူးသော ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာ ကို နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃) ငါးပါးသော အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ငါးပါးသော အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဆယ်ပါးသော ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။ အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဉာဏ်တို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤ အထူးထူးသော ဉာဏ်တို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထင်မြင်ဉာဏ်အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်သည် ဓမ္မတည်း။ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မ သည် တစ်ခြားတည်း။ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်သော ဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဓမ္မတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော ဓမ္မတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပါဠိ-အကြောင်းအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ဓမ္မ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁) ထင်ခြင်းအနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ စိစစ်ခြင်းအနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ ချီးမြှောက်ခြင်း အနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ ပျံ့နှံ့ခြင်းအနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ ငြိမ်းခြင်းအနက် သဘောသည် အတ္ထတည်း။ မပျံ့လွင့်ခြင်းအနက်သဘောသည် အတ္ထတည်း။ ဆင်ခြင်ခြင်းအနက်သဘော့သည် အတ္ထတည်း။ ထင်ခြင်းအနက်သဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ စိစစ်ခြင်းအနက်သဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ချီးမြှောက်ခြင်းအနက်သဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ပျံ့နှံ့ခြင်းအနက် သဘောဖြစ်သောအတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ငြိမ်းခြင်းအနက်သဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ မပျံ့လွင့်ခြင်းအနက်သဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ဆင်ခြင်ခြင်းအနက် သဘောဖြစ်သော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော အတ္ထတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော အတ္ထတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အနက်-အကျိုး အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂) ခုနစ်ပါးသော အကြောင်းတရားတို့ကို ကောင်းစွာ ပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ခုနစ်ပါးသော အကျိုးတရားတို့ကို ကောင်းစွာ ပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင် ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ပါဠိကို ထုတ်ဆိုခြင်း ဓမ္မနိရုတ္တိတို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အနက်ကို ထုတ်ဆိုခြင်း အတ္ထနိရုတ္တိတို့ သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ထုတ်ဆိုမှု နိရုတ္တိတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူးသော ထုတ်ဆိုမှု နိရုတ္တိတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃) ခုနစ်ပါးသော အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ခုနစ်ပါးကုန်သော အကျိုး တရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်လေးပါးသော ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။ အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဉာဏ်တို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူး ထူးသော ဉာဏ်တို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထင်မြင်ဉာဏ် အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာသင်္ကပ္ပသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာဝါစာသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာ ကမ္မန္တသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာအာဇီဝသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာဝါယာမသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာသတိသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာသမာဓိသည် ဓမ္မတည်း။ သမ္မာဒိဋ္ဌိဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာသင်္ကပ္ပဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာ ဝါစာဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာကမ္မန္တဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာအာဇီဝဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာဝါယာမဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာသတိဟူသောဓမ္မ သည် တစ်ခြားတည်း။ သမ္မာသမာဓိဟူသောဓမ္မသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဓမ္မတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော ဓမ္မတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပါဠိ-အကြောင်း အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ဓမ္မ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁) မြင်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ အာရုံကို ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ သိမ်း ဆည်းခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ ကောင်းစွာဖြစ်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ ဖြူစင်ခြင်းသဘော သည် အတ္ထတည်း။ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ ထင်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အတ္ထတည်း။ မြင်ခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ သိမ်းဆည်းခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ကောင်းစွာ ဖြစ်ခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ဖြူစင်ခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ချီးမြှောက်ခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ ထင်ခြင်းသဘောဟူသောအတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောဟူသော အတ္ထသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော အတ္ထတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူးထူး သော အတ္ထတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် အနက်-အကျိုး အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို အတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂) ရှစ်ပါးသော အကြောင်းတရားတို့ကို ကောင်းစွာပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ရှစ်ပါးသောအကျိုးတရားတို့ကို ကောင်းစွာပြခြင်းငှါ သဒ္ဒါကို ထုတ်ဆောင်ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ပါဠိကို ထုတ်ဆိုခြင်း ဓမ္မနိရုတ္တိတို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အနက်ကို ထုတ်ဆိုခြင်း အတ္ထနိရုတ္တိတို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော နိရုတ္တိတို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူး ထူးသော နိရုတ္တိတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဒါအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃) ရှစ်ပါးသော အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရှစ်ပါးသော အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ထုတ်ဆိုမှုနိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည်လည်း ကောင်း ရှိကုန်၏။ အကြောင်းတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကျိုးတရားတို့၌ ဉာဏ်တို့ သည် တစ်ခြားတည်း။ နိရုတ္တိတို့၌ ဉာဏ်တို့သည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဉာဏ်ဖြင့် ဤအထူးထူးသော ဉာဏ်တို့ကို သိအပ်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ဤအထူး ထူးသော ဉာဏ်တို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထင်မြင်ဉာဏ် အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အနက်-အကျိုး အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို အတ္ထ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပါဠိ-အကြောင်း အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သဒ္ဒါအထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာကို နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထင်မြင် ဉာဏ် အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ နှစ်ဆယ့်ရှစ်ခုမြောက် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၂၉-၃၁-ဉာဏ်သုံးပါး အကျယ်ပြခြင်း ၇၈။ နေထိုင်ခြင်းအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝိဟာရဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ သမာပတ်ဝင်စားခြင်း အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သမာပတ္တဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ နေထိုင်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်းအထူးထူး (နှစ်ပါးစုံ) ၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝိဟာရသမာပတ္တဋ္ဌ ဉာဏ်မည်သနည်း။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် အနိမိတ္တဝိဟာရမည်၏။ တဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့့်တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရမည်၏။ အတ္တဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်း ကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် သုညတဝိဟာရမည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော တရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်မှကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် အနိမိတ္တသမာပတ်မည်၏။ တောင့်တခြင်းတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းရာ၌နှလုံး သွင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော တရားကို လျစ်လျူရှု၍ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် အပ္ပဏိဟိတသမာပတ်မည်၏။ အတ္တဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်း ကြောင့်ဖြစ်သော တရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော ဆိတ်သုဥ်းခြင်းရှိသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် သုညတသမာပတ်မည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်း ရာ ဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်မှကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသော်လည်းကောင်း အနိမိတ္တဝိဟာရ သမာပတ်မည်၏။ တောင့်တခြင်းတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းရာ၌နှလုံး သွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စား သော်လည်းကောင်း အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ အတ္တဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်း ကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာ ဖြစ်သော ဆိတ်သုဥ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသော်လည်းကောင်း သုညတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။

၇၉။ ရူပနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ရူပနိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် အနိမိတ္တဝိဟာရမည်၏။ ရုပ်၌ တောင့်တခြင်းတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရမည်၏။ ရုပ်ဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်း ကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် သုညတဝိဟာရမည်၏။ ရူပနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ရူပနိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော တရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် အနိမိတ္တသမာပတ်မည်၏။ ရုပ်၌တောင့်တခြင်းတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော တောင့်တခြင်းတဏှာ ကင်း သော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် အပ္ပဏိဟိတသမာပတ်မည်၏။ ရုပ်ဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်း ကြောင့် ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော ဆိတ်သုဥ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် သုညတသမာပတ်မည်၏။ ရူပနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ရူပနိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်း ရာဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်မှကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသော်လည်းကောင်း အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ ရုပ်၌ တောင့်တခြင်းတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော တောင့်တခြင်းတဏှာကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စား သော်လည်းကောင်း အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ ရုပ်ဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်း ကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော ဆိတ်သုဥ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသော်လည်းကောင်း သုညတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ ဝေဒနာနိမိတ်ကို။ပ။ သညာနိမိတ်ကို။ သင်္ခါရနိမိတ်ကို။ ဝိညာဥ်နိမိတ်ကို။ စက္ခုနိမိတ်ကို။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာ မရဏနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဇရာမရဏ နိမိတ်ကင်းခြင်း၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် အနိမိတ္တဝိဟာရမည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏ၌ တောင့်တမှုတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့် တမှု တဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့်တွေ့၍တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရ မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ် သုဥ်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော် သုညတဝိဟာရ မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဇရာမရဏနိမိတ်၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် အနိမိတ္တသမာပတ်မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏ၌ တောင့်တမှုတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့် တခြင်း တဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော တောင့်တခြင်း တဏှာကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် အပ္ပဏိဟိတသမာပတ် မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ် သုဥ်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော ဆိတ်သုဥ်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ (ဖိုလ်ကို) ဝင်စားသည်ရှိသော် သုညတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏနိမိတ်ကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာ မရဏကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သော တရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော ဇရာမရဏ နိမိတ်ကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ ဝင်စားသော်လည်းကောင်း အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏ၌ တောင့်တမှုတဏှာကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် တောင့့်တမှု တဏှာကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသော်လည်း ကောင်း၊ ဖြစ်သော တရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော တောင့်တမှုတဏှာကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ ဝင်စားသော်လည်းကောင်း အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း ဇရာမရဏဟုနှလုံးသွင်းခြင်းကို ဘေးအားဖြင့် ကောင်းစွာမြင်သူသည် ဆိတ် သုဥ်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့၍ တွေ့၍ ပျက်ခြင်းကို ရှုသည်ရှိသော်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်သောတရားကို လျစ်လျူရှု၍ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော ဆိတ်သုဥ်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်၍ ဝင်စား သော်လည်းကောင်း သုညတဝိဟာရသမာပတ်မည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသောနေခြင်း ‘အနိမိတ္တဝိဟာရ’ သည် တစ်ခြားတည်း။ တောင့်တမှုတဏှာကင်းသော နေခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရ’ သည် တစ်ခြားတည်း။ ဆိတ်သုဥ်း၍နေခြင်း ‘သုညတဝိဟာရ’ သည် တစ်ခြားတည်း။ သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသော ဝင်စားခြင်း ‘အနိမိတ္တသမာပတ်’ သည် တစ်ခြားတည်း။ တောင့်တမှုတဏှာကင်းသော ဝင်စားခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိသမာပတ်’ သည် တစ်ခြားတည်း။ ဆိတ်သုဥ်း၍ ဝင်စားခြင်း ‘သုညတသမာပတ်’ သည် တစ်ခြားတည်း။ သင်္ခါရနိမိတ်ကင်း၍ နေခြင်းဟူသော ဝင်စားခြင်း ‘အနိမိတ္တဝိဟာရသမာပတ်’ သည် တစ်ခြားတည်း။ တောင့်တမှုတဏှာကင်း၍ နေခြင်းဟူသော ဝင်စားခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရသမာပတ်’ သည် တစ်ခြားတည်း။ ဆိတ်သုဥ်း၍ နေခြင်းဟူသော ဝင်စားခြင်း ‘သုညတ ဝိဟာရသမာပတ်’ သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် နေထိုင်ခြင်း အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို ဝိဟာရဋ္ဌ ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဝင်စားမှုအထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို သမာပတ္တဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ နေထိုင်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း အထူးထူး (နှစ်ပါးစုံ) ၌ဖြစ်သောပညာကို ဝိဟာရသမာပတ္တဋ္ဌနာနတ္တဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်တစ်ခုမြောက် ဉာဏ်သုံးပါး အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၂-အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၀။ တည်တံ့ရေးသမာဓိ စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ အာသဝေါတရားတို့ကို ဖြတ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာ သည် အဘယ်သို့လျှင် အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏ်မည်သနည်း။ ဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ ထိုသမာဓိ၏အစွမ်း အားဖြင့် ဉာဏ်ဖြစ်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့် အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ ဤသို့ ရှေးဦးစွာ သမထ ဖြစ်၏။ နောက်၌ ဉာဏ်ဖြစ်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့် အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်း၏။ ယင်းသို့ တည်တံ့ရေး သမာဓိ၏ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့ကို ဖြတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ အာသဝေါတရားဟူရာ၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့ကား အဘယ်တို့နည်း။ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဋ္ဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝတို့တည်း။ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် အဘယ်၌ ကုန်,ကုန်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ဒိဋ္ဌာသဝသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်၏။ အပါယ်သို့လားစေတတ်သော ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ဤသောတာပတ္တိမဂ်၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ရုန့်ရင်းသော ကာမာသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၌ အတူတကွတည်ရှိသော ဘဝါသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝနှစ်ပါး၌ အတူတကွတည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ဤသကဒါဂါမိမဂ်၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ကာမာသဝသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၌ အတူတကွတည် ရှိသော ဘဝါသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝနှစ်ပါး၌ အတူတကွတည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသဝ သည် ကုန်၏။ ဤအနာဂါမိမဂ်၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ဘဝါသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်၏။ ဤအရဟတ္တမဂ်၌ ထို အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ မပျက်စီးကြောင်း အဗျာပါဒ၏အစွမ်းအားဖြင့်။ အလင်းရောင်အမှတ် ‘အာလောကသညာ’၏ အစွမ်း အားဖြင့်။ ပျံ့လွင့်ခြင်းကင်းသော သမာဓိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း ‘ဓမ္မ ၀၀တ္ထာန်’၏အစွမ်းအားဖြင့်။ ဉာဏ်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ပဌမဈာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဒုတိယဈာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တတိယဈာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ စတုတ္ထဈာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ပထဝီကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အာပေါကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တေဇော ကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝါယောကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ နီလကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ပီတကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ လောဟိတကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဩဒါတကသိုဏ်း၏ အစွမ်း အားဖြင့်။ အာကာသကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိညာဏကသိုဏ်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဓမ္မာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ သံဃာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ သီလာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ စာဂါနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဒေဝတာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အာနာပါနဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ မရဏဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ကာယဂတာသတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဥပသမာနုဿတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိနီလကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိပုဗ္ဗကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိစ္ဆိဒ္ဒကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဝိက္ခာယိတကသညာ၏ အစွမ်း အားဖြင့်။ ဝိက္ခိတ္တကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ဟတဝိက္ခိတ္တကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ လောဟိတက သညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ပုဠဝကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အဋ္ဌိကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့်။

၈၁။ ရှည်သောထွက်သက် ‘အဿာသ’၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ရှည်သောဝင်သက် ‘ပဿာသ’၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တိုသောထွက်သက် ‘အဿာသ’၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တိုသောဝင်သက် ‘ပဿာသ’၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အလုံးစုံသော ထွက်သက် ဝင်သက်အပေါင်းကို ထင်စွာ ပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အလုံးစုံသော ထွက်သက် ဝင်သက်အပေါင်းကို ထင်စွာ ပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်း အားဖြင့်။ ရုန့်ရင်းသော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ရုန့်ရင်း သော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ နှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’ကို ထင်စွာ ပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ နှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ချမ်းသာ ‘သုခ’ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ချမ်းသာ ‘သုခ’ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ သညာ၊ ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ သညာ၊ ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ သညာ၊ ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ သညာ၊ ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော စိတ္တသင်္ခါရ ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအား ဖြင့်။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ်ကို အလွန်ဝမ်းမြောက်စေလျက် ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ်ကို အလွန်ဝမ်းမြောက်စေလျက် ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ်ကို အညီအညွတ်ထားလျက်။ပ။ စိတ်ကို လွတ်စေလျက်။ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍။ တပ်ခြင်းကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍။ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍။ တစ်ဖန် စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန် ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တစ်ဖန် စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ ထိုသမာဓိ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဉာဏ်သည် ဖြစ်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့် အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ ဤသို့ ရှေးဦးစွာ သမထ ဖြစ်၏။ နောက်၌ ဉာဏ်ဖြစ်၏။ ထိုဉာဏ်ဖြင့် အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခြင်းဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် တည်တံ့ရေးသမာဓိ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့ကို ဖြတ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ အာသဝေါတရားဟူရာ၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့ကား အဘယ်တို့နည်း။ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဋ္ဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝတို့တည်း။ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် အဘယ်၌ ကုန်,ကုန်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ဒိဋ္ဌာသဝသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်၏။ အပါယ်သို့လားစေတတ်သော ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ဤသောတာပတ္တိမဂ်၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ရုန့်ရင်းသော ကာမာသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၌ အတူတကွတည်ရှိသော ဘဝါသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝနှစ်ပါး၌ အတူတကွတည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ဤသကဒါဂါမိမဂ်၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ကာမာသဝသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၌ အတူတကွတည်ရှိ သော ဘဝါသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝနှစ်ပါး၌ အတူတကွတည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ဤအနာဂါမိမဂ်၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ဘဝါသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်၏။ ဤအရဟတ္တမဂ်၌ ထို အာသဝေါတရားတို့သည် ကုန်,ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် တည်တံ့ရေးသမာဓိ၏ စင်ကြယ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့ကို ဖြတ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်နှစ်ခုမြောက် အာနန္တရိကသမာဓိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၃-အရဏဝိဟာရဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၂။ ဝိပဿနာဉာဏ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော ဝိပဿနာပညာ၊ ငြိမ်သက်သော ဝိဟာရသို့ရောက် သည့် အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိပညာ၊ မြတ်သောဖလသမာပတ်၌ ညွတ်သည့် ပုဗ္ဗဘာဂပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် အရဏဝိဟာရဉာဏ် မည်သနည်း။ ဒဿနာဓိပတေယျံဟူရာ၌ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ ဆင်းရဲ ‘ဒုက္ခ’ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာ ဓိပတေယျမည်၏။ ရုပ်၌ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ ရုပ်၌ ဆင်းရဲ ‘ဒုက္ခ’ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ ရုပ်၌ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျ မည်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ၌။ပ။ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ၌။ ပြုပြင်မှု ‘သင်္ခါရ’ တို့၌။ ဝိညာဥ်၌။ မျက်စိ၌။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’ ၌ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’၌ ဆင်းရဲ ‘ဒုက္ခ’ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’၌ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဒဿနာဓိပတေယျမည်၏။ သန္တော စ ဝိဟာရာဓိဂမောဟူရာ၌ ဆိတ်သုဥ်း၍နေခြင်းသည် ငြိမ်သက်သော ဝိဟာရာဓိဂမ မည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းသော နေခြင်းသည် ငြိမ်သက်သော ဝိဟာရာဓိဂမ မည်၏။ တောင့်တမှု ‘တဏှာ’ ကင်းသော နေခြင်းသည် ငြိမ်သက်သော ဝိဟာရာဓိဂမမည်၏။ ပဏိတာဓိမုတ္တတာဟူရာ၌ ဆိတ်သုဥ်းရာ၌နှလုံးသွင်းသည်၏အဖြစ်သည် ပဏီတာဓိမုတ္တတာ မည်၏။ သင်္ခါရနိမိတ်ကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းသည် ပဏီတာဓိမုတ္တတာ မည်၏။ တောင့်တမှု ‘တဏှာ’ ကင်းရာ၌နှလုံးသွင်းခြင်းသည် ပဏီတာဓိမုတ္တတာမည်၏။ အရဏဝိဟာရောဟူရာ၌ ပဌမဈာန်သည် အရဏဝိဟာရမည်၏။ ဒုတိယဈာန်သည် အရဏဝိဟာရ မည်၏။ တတိယဈာန်သည် အရဏဝိဟာရမည်၏။ စတုတ္ထဈာန်သည် အရဏဝိဟာရမည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတန သမာပတ်သည် အရဏဝိဟာရမည်၏။ပ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ် သည် အရဏဝိဟာရမည်၏။ အရဏဝိဟာရောဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်သနည်း။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့ကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ ဒုတိယဈာန်ဖြင့် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’တို့ကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရ မည်၏။ တတိယဈာန်ဖြင့်နှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’ကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ စတုတ္ထ ဈာန်ဖြင့် သုခ၊ ဒုက္ခတို့ကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် ရူပသညာကို၊ ပဋိဃသညာကို၊ နာနတ္တသညာကို ပယ်တတ် သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကာသာနဉ္စာယတနသညာကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ဖြင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကိဉ္စညာ ယတနသညာကို ပယ်တတ်သောကြောင့် အရဏဝိဟာရမည်၏။ ဤဆိုပြီးသည်ကား အရဏဝိဟာရမည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော ဝိပဿနာ ပညာ၊ ငြိမ်သက်သော ဖလသမာပတ်သို့ ရောက်သည့် အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိပညာ၊ မြတ်သော ဖလ သမာပတ်၌ ညွတ်သည့် ပုဗ္ဗဘာဂပညာကို အရဏဝိဟာရဉာဏ်မည်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်သုံးခုမြောက် အရဏဝိဟာရဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၄-နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၃။ အားနှစ်မျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သင်္ခါရသုံးမျိုးတို့၏ ငြိမ်းခြင်းကြောင့် တစ်ဆယ့်ခြောက်မျိုးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း၊ ကိုးမျိုးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် လေ့ကျင့်ပွါးထုံခြင်းတည်းဟူသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏ် မည်သနည်း။ အားနှစ်မျိုးဟူရာ၌ အားတို့သည် သမထအား၊ ဝိပဿနာအားနှစ်ပါးတို့တည်း။ သမထအားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဈာန်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမထအား မည်၏။ မပျက် စီးစေလိုခြင်း အဗျာပါဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမထအား မည်၏။ အာလောကသညာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမထအား မည်၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်း သမာဓိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမထ အား မည်၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမထအား မည်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမထအား မည်၏။ သမထအားဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် သမထအား မည်သနည်း။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရား၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအားမည်၏။ ဒုတိယဈာန်ဖြင့် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအား မည်၏။ တတိယဈာန်ဖြင့်နှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအား မည်၏။ စတုတ္ထဈာန်ဖြင့် သုခ၊ ဒုက္ခ ၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအား မည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် ရူပသညာ၊ ပဋိဃသညာ၊ နာနတ္တသညာ၌ မတုန်လှုပ်တတ် သောကြောင့် သမထအားမည်၏။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကာသာနဉ္စာယတနသညာ၌ မတုန် လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအားမည်၏။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်ဖြင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအားမည်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ဖြင့် အာကိဉ္စညာ ယတနသညာ၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအား မည်၏။ ပျံ့လွင့်မှု၌လည်းကောင်း၊ ပျံ့လွင့်မှုနှင့်တကွဖြစ်သော ကိလေသာ၌လည်းကောင်း၊ ခန္ဓာ၌လည်း ကောင်း မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် သမထအားမည်၏။ ဤသည်ကား သမထအားတည်း။ ဝိပဿနာအားဟူသည် အဘယ်နည်း။ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ ဒုက္ခဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအား မည်၏။ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ တပ်ခြင်းကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ ချုပ်ငြိမ်းရာဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအား မည်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအား မည်၏။ ရုပ်၌ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ပ။ ရုပ်၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန် ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ၌။ပ။ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ၌။ ပြုပြင်မှု ‘သင်္ခါရ’ တို့၌။ ဝိညာဥ်၌။ မျက်စိ၌။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’ ၌ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအား မည်၏။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဝိပဿနာအားမည်၏။ ဝိပဿနာအားဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် ဝိပဿနာအား မည်သနည်း။ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် မြဲ၏ဟူသောအမှတ် ‘နိစ္စသညာ’ ၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအား မည်၏။ ဒုက္ခဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ချမ်းသာဟူသောအမှတ် ‘သုခသညာ’ ၌ မတုန်လှုပ် တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအားမည်၏။ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ‘အတ္တသညာ’ ၌ မတုန်လှုပ်တတ် သောကြောင့် ဝိပဿနာအား မည်၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့်နှစ်သက်ခြင်း၌ မတုန်လှုပ် တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအား မည်၏။ တပ်ခြင်းကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ရာဂ၌ မတုန်လှုပ် တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအားမည်၏။ ချုပ်ငြိမ်းရာဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပွါးကြောင်း ‘သမုဒယ’၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအားမည်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုခြင်းဖြင့် စွဲယူရာ၌ မတုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအားမည်၏။ အဝိဇ္ဇာ၌လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာနှင့်တကွဖြစ်သော ကိလေသာ၌လည်းကောင်း၊ ရုပ်နာမ်အစု၌လည်းကောင်း မတုန်လှုပ် တတ်သောကြောင့် ဝိပဿနာအာ့းမည်၏။ ဤသည်ကား ဝိပဿနာအားတည်း။ တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ-ဟူရာ၌ အဘယ်သုံးပါးသော သင်္ခါရတို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်း တို့ ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ဒုတိယဈာန်ကို ဝင်စားသူအား ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ဟု ဆိုအပ်သော ဝစီသင်္ခါရ တို့ ငြိမ်းကုန်၏။ စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားသူအား ထွက်သက် ဝင်သက် ‘အဿာသ ပဿာသ’ဟု ဆိုအပ် သော ကာယသင်္ခါရတို့ ငြိမ်းကုန်၏။ သညာနှင့် ဝေဒနာချုပ်ခြင်းကို ဝင်စားသူအား သညာ၊ ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော စိတ္တသင်္ခါရတို့ ငြိမ်းကုန်၏။ ဤသုံးပါးသော သင်္ခါရတို့၏ ငြိမ်းခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

၈၄။ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ-ဟူရာ၌ အဘယ်တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဉာဏ်၏ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယတို့ဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ ဒုက္ခဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ အနတ္တဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ တပ်ခြင်းကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန် ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ ချုပ်ငြိမ်းရာ၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ တစ်ဖန် စွန့်လွတ်ခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ ဝဋ်ကင်းခြင်း၌ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ သောတာပတ္တိမဂ်သည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ သကဒါမိမဂ်သည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ သကဒါဂါမိဖိုလ် ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ အနာဂါမိမဂ်သည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယ မည်၏။ အနာဂါမိဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ အရဟတ္တမဂ်သည် ဉာဏ် ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယမည်၏။ ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဉာဏစရိယတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

၈၅။ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ-ဟူရာ၌ အဘယ်ကိုးပါးသော တည်ကြည်မှုဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယ တို့ဖြင့် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ပဌမဈာန်သည် တည်ကြည်မှုဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယမည်၏။ ဒုတိယဈာန်သည် တည်ကြည်မှုဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယမည်၏။ တတိယဈာန်သည် တည်ကြည်မှုဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယမည်၏။ စတုတ္ထဈာန်သည် တည်ကြည်မှု ဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယမည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်သည်။ပ။ ဝိညာဏဉ္စာယတန သမာပတ်သည်။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်သည်။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်သည် တည် ကြည်မှုဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယ မည်၏။ ပဌမဈာန်ကို ရရန် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ သည်လည်းကောင်း၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’သည်လည်း ကောင်း၊နှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’သည်လည်းကောင်း၊ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’သည်လည်းကောင်း၊ စိတ်တည်ကြည်ခြင်း ‘စိတ္တေကဂ္ဂတာ’သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ပ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ကို ရရန် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ သည်လည်းကောင်း၊ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’သည်လည်းကောင်း၊နှစ်သက်ခြင်း ‘ပီတိ’ သည်လည်းကောင်း၊ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’သည် လည်းကောင်း၊ စိတ်တည်ကြည်ခြင်း ‘စိတ္တေကဂ္ဂတာ’သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤကိုးပါးသော တည်ကြည်မှုဖြစ်ခြင်း သမာဓိစရိယတို့ဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ဝသီဟူရာ၌ အလေ့အလာ ‘ဝသီ’တို့သည် ဆင်ခြင်ခြင်းအလေ့အလာ‘အာဝဇ္ဇနဝသီ’၊ ဝင်စားခြင်း အလေ့အလာ ‘သမာပဇ္ဇနဝသီ’၊ ဆောက်တည်ခြင်းအလေ့အလာ ‘အဓိဋ္ဌာနဝသီ’၊ ထခြင်းအလေ့အလာ ‘ဝုဋ္ဌာနဝသီ’၊ တစ်ဖန်ရှုခြင်းအလေ့အလာ ‘ပစ္စဝေက္ခဏာဝသီ’၊ ဤငါးပါးတို့တည်း။ ပဌမဈာန်ကို ဆင်ခြင်လိုသောအရပ်၌ ဆင်ခြင်၏။ ဆင်ခြင်လိုသောအခါ၌ ဆင်ခြင်၏။ ဆင်ခြင်လိုသ လောက် ဆင်ခြင်၏။ ဆင်ခြင်ခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိသောကြောင့် အာဝဇ္ဇနဝသီမည်၏။ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားလိုသောအရပ်၌ ဝင်စား၏။ ဝင်စားလိုသောအခါ၌ ဝင်စား၏။ ဝင်စားလို သလောက် ဝင်စား၏။ ဝင်စားခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိသောကြောင့် သမာပဇ္ဇနဝသီမည်၏။ ပဌမဈာန်ကို ဆောက်တည်လိုသောအရပ်၌ ဆောက်တည်၏။ ဆောက်တည်လိုသောအခါ၌ ဆောက် တည်၏။ ဆောက်တည်လိုသလောက် ဆောက်တည်၏။ ဆောက်တည်ခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိသော ကြောင့် အဓိဋ္ဌာနဝသီမည်၏။ ပဌမဈာန်ကို ထလိုသောအရပ်၌ ထ၏။ ထလိုသောအခါ၌ ထ၏။ ထလိုသလောက် ထ၏။ ထခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိသောကြောင့် ဝုဋ္ဌာနဝသီမည်၏။ ပဌမဈာန်ကို နောက်တစ်ဖန် ရှုလိုသော အရပ်၌ ရှု၏။ နောက်တစ်ဖန် ရှုလိုသော အခါ၌ရှု၏။ နောက်တစ်ဖန် ရှုလိုသလောက် ရှု၏။ နောက်တစ်ဖန် ရှုခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိသောကြောင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝသီ မည်၏။ ဒုတိယဈာန်ကို။ပ။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ကို ဆင်ခြင်လိုသောအရပ်၌ ဆင်ခြင်၏။ ဆင်ခြင်လိုသောအခါ၌ ဆင်ခြင်၏။ ဆင်ခြင်လိုသလောက် ဆင်ခြင်၏။ ဆင်ခြင်ခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိ သောကြောင့် အာဝဇ္ဇနဝသီမည်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသောအရပ်၌ ဝင်စား၏။ ဝင်စားလိုသောအခါ၌ ဝင်စား၏။ ဝင်စားလိုသလောက် ဝင်စား၏။ ဝင်စားခြင်း၌ နှေးသည်၏အဖြစ် မရှိသောကြောင့် သမာပဇ္ဇန ဝသီ မည်၏။ပ။ ဆောက်တည်၏။ ထ၏။ နောက်တစ်ဖန် ရှု၏။ နောက်တစ်ဖန် ရှုခြင်း၌ နှေးသည်၏ အဖြစ် မရှိသောကြောင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝသီ မည်၏။ အလေ့အလာဝသီတို့သည် ဤငါးပါးတို့တည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အားနှစ်မျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သင်္ခါရသုံးမျိုးတို့၏ ငြိမ်းခြင်းကြောင့် တစ်ဆယ့်ခြောက်မျိုးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း၊ ကိုးမျိုးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် လေ့ကျင့် ပွါးထုံခြင်းတည်းဟူသောပညာကို နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်လေးခုမြောက် နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၅-ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၆။ ဆင်ခြင်ဉာဏ်ဖြစ်စဥ်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ် မည်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ဆင်ခြင်ဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒဖြစ်ခြင်းကို ကုန်စေ၏။ အဗျာပါဒဖြင့် ဗျာပါဒ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ကုန်စေ၏။ အာလောကသညာဖြင့် ထိနမိဒ္ဓ၏ ဖြစ်ခြင်းကို ကုန် စေ၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်းဖြင့် ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’၏ ဖြစ်ခြင်းကို ကုန်စေ၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း ဖြင့် ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’၏။ပ။ ဉာဏ်ဖြင့် မသိခြင်း ‘အဝိဇ္ဇာ’၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မမွေ့လျော်ခြင်း၏။ပ။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ကုန်စေ၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကို ကုန်စေ၏။ ထိုမှတစ်ပါး ဆင်ခြင်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ဝိပါက်ကမ္မဇရုပ်အကြွင်းမရှိသော နိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသောသူအား ဤမျက်စိဖြစ်ခြင်းကိုလည်း ကုန်စေ၏။ တစ်ပါးသော မျက်စိဖြစ်ခြင်းသည်လည့်းမဖြစ်ပေါ်။ ဤနားဖြစ်ခြင်းကိုလည်း။ပ။ နှာခေါင်းဖြစ်ခြင်းကို။ လျှာ့ဖြစ်ခြင်းကို။ ကိုယ်ဖြစ်ခြင်းကို။ စိတ် ဖြစ်ခြင်းကို ကုန်စေ၏။ တစ်ပါးသော စိတ်ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း မဖြစ်ပေါ်။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ဆင်ခြင်ဉာဏ်ဖြစ်စဥ်ကို ကုန်စေရာ၌ဖြစ်သောပညာသည် ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ဆင်ခြင်ဉာဏ်ဖြစ်စဥ်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်း၌ဖြစ်သောပညာ ကို ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်ငါးခုမြောက် ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၆-သမသီသဋ္ဌဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၇။ တရားအားလုံးတို့ကို ကောင်းစွာ ဖြတ်ရာ၊ ချုပ်ရာ၌ တစ်ဖန်မဖြစ်သောပညာသည် အဘယ် သို့လျှင် သမသီသဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ သဗ္ဗဓမ္မာနံဟူရာ၌ ခန္ဓာ ငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ၊ ကာမာဝစရ၊ ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ၊ လောကုတ္တရာတရားတို့သည် အလုံးစုံ သော တရားတို့မည်ကုန်၏။ သမ္မာသမုစ္ဆေဒဟူရာ၌ ဈာန်ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ မေတ္တာဖြင့် ဒေါသကို ကောင်းစွာ ဖြတ်၏။ အာလောကသညာဖြင့် ထိနမိဒ္ဓကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ သမာဓိဖြင့် ဥဒ္ဓစ္စကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းဖြင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ ဉာဏ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မမွေ့လျော်ခြင်းကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’တရားတို့ကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံ သော ကိလေသာတို့ကို ကောင်းစွာဖြတ်၏။ နိရောဓဟူရာ၌ ဈာန်ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို ချုပ်စေ၏။ မေတ္တာဖြင့် ဒေါသကို ချုပ်စေ၏။ အာလောက သညာဖြင့် ထိနမိဒ္ဓကို ချုပ်စေ၏။ သမာဓိဖြင့် ဥဒ္ဓစ္စကို ချုပ်စေ၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းဖြင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို ချုပ်စေ၏။ ဉာဏ်ဖြင့် အဝိဇ္ဇာကို ချုပ်စေ၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် မမွေ့လျော်ခြင်းကို ချုပ်စေ၏။ ပဌမဈာန်ဖြင့် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’တရားတို့ကို ချုပ်စေ၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ချုပ်စေ၏။ အနုပဋ္ဌာနတာဟူရာ၌ ဈာန်ကို ရသောသူအား ကာမစ္ဆန္ဒသည် မဖြစ်။ အဗျာပါဒကို ရသောသူအား ဗျာပါဒသည် မဖြစ်။ အာလောကသညာကို ရသောသူအား ထိနမိဒ္ဓသည် မဖြစ်။ သမာဓိကို ရသော သူအား ဥဒ္ဓစ္စသည် မဖြစ်။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းကို ရသောသူအား ဝိစိကိစ္ဆာသည် မဖြစ်။ ဉာဏ်ကို ရသောသူအား အဝိဇ္ဇာသည် မဖြစ်။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ရသောသူအား မမွေ့လျော်ခြင်းသည် မဖြစ်။ ပဌမဈာန်ကို ရသော သူအား အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’တရားတို့သည် မဖြစ်ကုန်။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ကို ရသောသူအား အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့သည် မဖြစ်ကုန်။ သမဟူရာ၌ ကာမအလိုဆန္ဒကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဈာန်သည် သမ မည်၏။ ဒေါသကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် မေတ္တာသည် သမ မည်၏။ ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အာလောကသညာသည် သမ မည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် သမာဓိသည် သမ မည်၏။ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် သမ မည်၏။ အဝိဇ္ဇာကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဉာဏ်သည် သမ မည်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်းကို ပယ်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် သမ မည်၏။ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’တရားတို့ကို ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ပဌမဈာန်သည် သမ မည်၏။ပ။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်အပ် သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အရဟတ္တမဂ်သည် သမ မည်၏။ သီသဟူရာ၌ တဏှာဟူသော ကြောင့်ကြမှုပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘ပလိဗောဓသီသ’၊ မာနဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ ပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘ဝိနိဗန္ဓနသီသ’၊ ဒိဋ္ဌိဟူသော အမှားသုံးသပ်မှု ပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘ပရာမာသသီသ’၊ ဥဒ္ဓစ္စဟူသော ပျံ့လွင့်မှုပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘ဝိက္ခေပသီသ’၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော ညစ်နွမ်း ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘သံကိလေသသီသ’၊ သဒ္ဓါဟူသော ဆုံးဖြတ်မှုပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘အဓိမောက္ခ သီသ’၊ ဝီရိယဟူသော ချီးမြှောက်မှု ပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘ပဂ္ဂဟသီသ’၊ သတိဟူသော ထင်မြင်မှု ပြဋ္ဌာန်းသောတရား ‘ဥပဋ္ဌာနသီသ’၊ တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ဟူသော မပျံ့လွင့်မှုပြဋ္ဌာန်းသော တရား ‘အဝိက္ခေပသီသ’၊ ပညာဟူသော သိမြင်မှု ပြဋ္ဌာန်းသော တရား ‘ဒဿနသီသ’၊ ဇီဝိတိန္ဒြေဟူသော ဖြစ်မှုပြဋ္ဌာန်းသော တရား ‘ပဝတ္တသီသ’၊ လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမောက္ခ’ဟူသော အာရုံပြဋ္ဌာန်းသော တရား ‘ဂေါစရသီသ’၊ ချုပ်ငြိမ်းရာဟူသော သင်္ခါရတရားတို့၏ အဆုံးစွန်ဖြစ်သောတရား ‘သင်္ခါရသီသ’၊ ဤ တစ်ဆယ့်သုံးပါးသော သီသတို့တည်း။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် တရားအားလုံးတို့ကို ကောင်းစွာ ဖြတ်ရာ၊ ချုပ်ရာ၌ တစ်ဖန် ဖြစ်သောပညာကို သမသီသဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်ခြောက်ခုမြောက် သမသီသဋ္ဌဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၇-သလ္လေခဋ္ဌဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၈။ ၁ * သီးခြားဖြစ်သောတရား၊ အထူးထူးသောတရားတို့၏ တန်ခိုးကို ကုန်စေရာ၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သလ္လေခဋ္ဌဉာဏ်မည်သနည်း။ ပုထုဟူရာ၌ ရာဂသည် သီးခြား ‘ပုထု’ ဖြစ်၏။ ဒေါသသည် သီးခြား ‘ပုထု’ ဖြစ်၏။ မောဟသည် သီးခြား ‘ပုထု’ ဖြစ်၏။ ကောဓသည်။ပ။ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း ‘ဥပနာဟ’ သည်။ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း ‘မက္ခ’ သည်။ အဖျင်းမူခြင်း ‘ပလာသ’ သည်။ ငြူစူခြင်း ‘ဣဿာ’ သည်။ ဝန်တိုခြင်း ‘မစ္ဆရိယ’ သည်။ လှည့်ပတ်ခြင်း ‘မာယာ’သည်။ စဥ်းလဲခြင်း ‘သာဌေယျ’ သည်။ ခက်ထန်ခြင်း ‘ထမ္ဘ’ သည်။ ခြုတ်ခြယ်ခြင်း ‘သာရမ္ဘ’သည်။ ထောင်လွှားခြင်း ‘မာန’သည်။ အလွန်ထောင်လွှားခြင်း ‘အတိမာန’ သည်။ ယစ်ခြင်း ‘မဒ’ သည်။ မေ့လျော့ခြင်း ‘ပမာဒ’ သည်။ ကိလေသာအားလုံးတို့သည်။ ဒုစရိုက်အားလုံးတို့သည်။ ပြုပြင်တတ် သော အဘိသင်္ခါရအားလုံးတို့သည်။ အလုံးစုံသော ဘဝတစ်ပါးသို့ လားစေတတ်သော ကံတို့သည် သီးခြား‘ပုထု’မည်ကုန်၏။ နာနတ္တေကတ္တံဟူရာ၌ ကာမစ္ဆန္ဒသည် အထူးထူးနာနတ္တမည်၏၊ ဈာန်သည် တစ်ခုတည်း ဧကတ္တ မည်၏။ ဒေါသသည် နာနတ္တမည်၏၊ မေတ္တာသည် ဧကတ္တမည်၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် နာနတ္တမည်၏၊ အာလောကသညာသည် ဧကတ္တမည်၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’သည် နာနတ္တမည်၏၊ မပျံ့လွင့်ခြင်း ‘သမာဓိ’ သည် ဧကတ္တမည်၏။ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’သည် နာနတ္တမည်၏၊ တရားကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းသည် ဧကတ္တမည်၏။ မသိခြင်း ‘အဝိဇ္ဇာ’ သည် နာနတ္တမည်၏၊ ဉာဏ်သည် ဧကတ္တမည်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်းသည် နာနတ္တမည်၏၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဧကတ္တမည်၏။ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့သည် နာနတ္တမည်၏၊ ပဌမဈာန်သည် ဧကတ္တမည်၏။ပ။ ကိလေသာအားလုံးတို့သည် နာနတ္တမည်၏၊ အရဟတ္တမဂ်သည် ဧကတ္တမည်၏။ တေဇ‘တန်ခိုး’ဟူရာ၌ တန်ခိုးတို့သည် သီလတည်းဟူသော စရဏတေဇ၊ သမာဓိတည်းဟူသော ဂုဏတေဇ၊ ဝိပဿနာတည်းဟူသောပညာတေဇ၊ အရိယမဂ်ကုသိုလ်တည်းဟူသော ပုညတေဇ၊ ဘုရား စကားတည်းဟူသော ဓမ္မတေဇဟူ၍ ဤငါးမျိုးတို့သည်း။ သီလတည်းဟူသော စရဏတန်ခိုးထက်မြက်သောကြောင့် သီလမရှိသည်၏အဖြစ်တည်းဟူသော ဒုဿီလျတန်ခိုး ကုန်ခန်းပျောက်ပျက်၏။ သမာဓိတည်းဟူသော ဂုဏတန်ခိုးထက်မြက်သောကြောင့် သမာဓိ၏ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ဥဒ္ဓစ္စတန်ခိုး ကုန်ခန်းပျောက်ပျက်၏။ ဝိပဿနာတည်းဟူသောပညာတန်ခိုး ထက်မြက်သောကြောင့် ဝိပဿနာ၏ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော မောဟတန်ခိုး ပျောက်ပျက်၏။ အရိယ မဂ်ကုသိုလ်တည်းဟူသော ပုညတန်ခိုး ထက်မြက်သောကြောင့် အကုသိုလ်ကံတန်ခိုး ပျောက်ပျက်၏။ ဘုရားရှင်စကားတော်တည်းဟူသော ဓမ္မတန်ခိုး ထက်မြက်သောကြောင့် အထူးထူးသောတိတ္ထိတို့၏ အယူတည်းဟူသော စကားတန်ခိုး ပျောက်ပျက်၏။ သလ္လေခဟူရာ၌ ကာမစ္ဆန္ဒသည် အသလ္လေခမည်၏၊ ဈာန်သည် သလ္လေခမည်၏။ ဒေါသသည် အသလ္လေခမည်၏၊ မေတ္တာသည် သလ္လေခမည်၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် အသလ္လေခမည်၏၊ အာလောကသညာ သည် သလ္လေခမည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စသည် အသလ္လေခမည်၏၊ သမာဓိသည် သလ္လေခမည်၏။ ယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာ သည် အသလ္လေခမည်၏၊ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် သလ္လေခမည်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် အသလ္လေခ မည်၏၊ ဉာဏ်သည် သလ္လေခမည်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်းသည် အသလ္လေခမည်၏၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် သလ္လေခမည်၏။ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့သည် အသလ္လေခမည်၏၊ ပဌမဈာန်သည် သလ္လေခ မည်၏။ပ။ ကိလေသာအားလုံးတို့သည် အသလ္လေခမည်၏၊ အရဟတ္တမဂ်သည် သလ္လေခမည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် သီးခြားဖြစ်သောတရား၊ အထူးထူးသောတရားတို့၏ တန်ခိုးကို ကုန်စေရာဖြစ်သောပညာကို သလ္လေခဋ္ဌဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်ခုနစ်ခုမြောက် သလ္လေခဋ္ဌဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။ ၁။ * ပါဠိတော်၌ “ပုထုနာနတ္တတေဇပရိယာဒါနေ”ဟု ရှိသော်လည်း “နာနတ္တေကတ္တန္တိဧတ္ထ ဥဒ္ဒေသေ ဧကတ္တသဒ္ဒဿ အဘာဝေပိ နာနတ္တေကတ္တာနံ အညမညာပေက္ခတ္တံ ဧကတ္တမ္ပိ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန နာနတ္တေကတ္တန္တိ ဥဒ္ဒေသော ကတော” အဋ္ဌကထာပါဌ်ကို ထောက်၍ လည်းကောင်း၊ ဤကျမ်းအစ မာတိကာကိုထောက်၍လည်းကောင်း ဧကတ္တအနက်ကို ထည့်သွင်း၍ မြန်မာပြန်ခြင်းဖြစ်သည်။

၃၈-ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၈၉။ မဆုတ်နစ်သောစိတ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သောစိတ်တို့ကို အားပေးထောက်ပံ့ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ် မည်သနည်း။ မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်တရားယုတ်တို့ကို မဖြစ်စေခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားယုတ်တို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ တည်တံ့ခြင်းငှါ၊ မပျောက်ပျက်ခြင်းငှါ၊ တိုးပွါးခြင်းငှါ၊ ပြန့်ပြောစွာ ဖြစ်ခြင်းငှါ၊ ပွါးများခြင်းငှါ၊ ပြည့်စုံခြင်းငှါ၊ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏ အဖြစ့်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ မဖြစ်သေးသော ကာမစ္ဆန္ဒကို မဖြစ်စေခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပြီးသော ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်ခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ် ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ မဖြစ်သေးသောဈာန်ကို ဖြစ်စေခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ် ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပြီးသောဈာန်ကို တည်တံ့ခြင်းငှါ၊ မပျောက်ပျက်ခြင်းငှါ၊ တိုးပွါးခြင်းငှါ၊ ပြန့်ပြောစွာဖြစ်ခြင်းငှါ၊ ပွါးများခြင်းငှါ၊ ပြည့်စုံခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ချီး မြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ပ။ မဖြစ်သေးသော ကိလေသာအားလုံးတို့ကို မဖြစ်စေခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပြီးသော ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ပယ်ခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ် သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ပ။ မဖြစ်သေးသော အရဟတ္တမဂ်ကို ဖြစ်စေခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ဖြစ်ပြီးသော အရဟတ္တမဂ်ကို တည်တံ့ခြင်းငှါ၊ မပျောက်ပျက်ခြင်းငှါ၊ တိုးပွါးခြင်းငှါ၊ ပြန့်ပြောစွာ ဖြစ်ခြင်းငှါ၊ ပွါးများခြင်းငှါ၊ ပြည့်စုံခြင်းငှါ မတွန့်တိုသည်၏အဖြစ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သည်၏ အဖြစ် ကြောင့် ချီးမြှောက်ခြင်းသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် မဆုတ်နစ်သောစိတ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သောစိတ်ကို အားပေးထောက်ပံ့ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်ရှစ်ခုမြောက် ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃၉-အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၉၀။ အထူးထူးသော တရားတို့ကို ပေါ်လွင်အောင် ဖော်ပြသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏ် မည်သနည်း။ နာနာဓမ္မာဟူရာ၌ ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတနတစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ၊ ကာမာဝစရ၊ ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ၊ လောကုတ္တရာတရားတို့သည် အထူးထူး သောတရား ‘ဓမ္မ’မည်ကုန်၏။ ပကာသနတာဟူရာ၌ ရုပ်ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပြတတ်၏၊ ရုပ်ကို ဒုက္ခအားဖြင့် ပြတတ်၏။ ရုပ်ကို အနတ္တအားဖြင့် ပြတတ်၏။ ဝေဒနာကို။ပ။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာ မရဏ’ကို အနိစ္စအားဖြင့် ပြတတ်၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’ ကို ဒုက္ခအားဖြင့် ပြတတ်၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ ‘ဇရာ မရဏ’ ကို အနတ္တအားဖြင့် ပြတတ်၏။ အတ္ထသန္ဒဿနဟူရာ၌ ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်စွန့်သူသည် ဈာန်ဟူသောအကျိုးကို ပြ၏။ ဒေါသကို ပယ်စွန့်သူသည် မေတ္တာဟူသော အကျိုးကို ပြ၏။ ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်စွန့်သူသည် အာလောကသညာဟူသော အကျိုးကိုပြ၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ကို ပယ်စွန့်သူသည် သမာဓိဟူသော အကျိုးကို ပြ၏။ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ကို ပယ်စွန့်သူသည် တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာန်’ဟူသောအကျိုးကို ပြ၏။ အဝိဇ္ဇာကို ပယ်စွန့်သူသည် ဉာဏ်ဟူသော အကျိုးကို ပြ၏။ မမွေ့လျော်ခြင်းကို ပယ်စွန့်သူသည် ဝမ်း မြောက်ခြင်း ‘ပါမောဇ္ဇ’ဟူသော အကျိုးကို ပြ၏။ အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားကို ပယ်စွန့်သူသည် ပဌမဈာန်ဟူသော အကျိုးကို ပြ၏။ပ။ ကိလေသာအားလုံးတို့ကို ပယ်စွန့်သူသည် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော အကျိုးကို ပြ၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာ မည်၏။ ထို့ကြောင့် အထူးထူးသော တရားတို့ကို ပေါ်လွင်အောင် ဖော်ပြ သောပညာကို အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သုံးဆယ့်ကိုးခုမြောက် အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄၀-ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၉၁။ တရားအားလုံးတို့ကို တစ်ခုတည်း သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်သည့် အဖြစ်ဟူသောပညာ၊ ထူးခြားသော သဘော, တူသောသဘောကို ထိုးထွင်း၍သိသောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဉာဏ် မည်သနည်း။ သဗ္ဗဓမ္မာနံဟူရာ၌ ခန္ဓာငါးပါး။ပ။ လောကုတ္တရာတရားတို့သည် သဗ္ဗဓမ္မမည်ကုန်၏။ ဧကသင်္ဂဟတာဟူရာ၌ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အလုံးစုံသောတရားတို့ကို တစ်ခုတည်းအဖြစ်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်အပ်ကုန်၏။ ထင်ရှားရှိသောသဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တိတ္ထိတို့ကြံအပ် သော အတ္တမှ ကင်းသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ကန်သော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိအပ်သော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အထူးသိသော သဘောအားဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ပိုင်းခြား၍ သိသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တရားသဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သိအပ်သော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တွေ့ထိသော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အထူးထိုးထွင်း၍သိအပ်သော သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အလုံးစုံသောတရားတို့ကို တစ်ခုတည်းအဖြစ်ဖြင့် သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်ကုန်၏။ နာနတ္တေကတ္တံဟူရာ၌ ကာမစ္ဆန္ဒသည် အထူးထူး ‘နာနတ္တ’ မည်၏။ ၊ ဈာန်သည် တစ်ခုတည်း ‘ဧကတ္တ’ မည်၏။ပ။ အလုံးစုံသောကိလေသာတို့သည် နာနတ္တမည်၏၊ အရဟတ္တမဂ်သည် ဧကတ္တမည်၏။ ပဋိဝေဓဟူရာ၌ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းဟုဆိုအပ်သော သိခြင်းဖြင့် သိ၏။ သမုဒယ သစ္စာကို ပယ်၍ သိခြင်းဟုဆိုအပ်သော သိခြင်းဖြင့် သိ၏။ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြု၍ သိခြင်းဟုဆိုအပ်သော သိခြင်းဖြင့် သိ၏။ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွါးများ၍ သိခြင်းဟုဆိုအပ်သော သိခြင်းဖြင့် သိ၏။ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဟူရာ၌ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ သောတာပတ္တိဖိုလ်ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ သကဒါဂါမိဖိုလ် ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ အနာဂါမိမဂ်ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ အနာဂါမိဖိုလ် ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ အရဟတ္တဖိုလ် ခဏ၌ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် တရားအားလုံးတို့ကို တစ်ခုတည်းသိမ်းကျုံးရေတွက်အပ် သည်၏အဖြစ်ဟူသောပညာ၊ ထူးခြားသော, တူသော သဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိသောပညာကို ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ လေးဆယ်မြောက် ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄၁-ခန္တိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၉၂။ သိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ခန္တိဉာဏ်မည်သနည်း။ ရုပ်ကို အနိစ္စအားဖြင့် သိ၏။ ရုပ်ကို ဒုက္ခအားဖြင့် သိ၏။ ရုပ်ကို အနတ္တအားဖြင့် သိ၏။ သိသမျှ သော တရားကိုနှစ်သက်၏။ ဤသို့ သိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် ခန္တိဉာဏ်မည်၏။ ဝေဒနာကို။ပ။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာ မရဏ’ကို အနိစ္စအားဖြင့် သိ၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’ ကို ဒုက္ခအားဖြင့် သိ၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’ကို အနတ္တအားဖြင့် သိ၏။ သိသမျှသောတရားကိုနှစ်သက်၏။ ဤသို့ သိသည်၏ အဖြစ် ကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် ခန္တိဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် သိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် ခန္တိဉာဏ် မည်၏။ လေးဆယ့်တစ်ခုမြောက် ခန္တိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄၂-ပရိယောဂါဟဏဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၉၃။ ဉာဏ်ဖြင့်တွေ့ထိသောကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပရိယောဂါဟဏဉာဏ် မည်သနည်း။ ရုပ်ကို အနိစ္စအားဖြင့် တွေ့၏။ ရုပ်ကို ဒုက္ခအားဖြင့် တွေ့၏။ ရုပ်ကို အနတ္တအားဖြင့် တွေ့၏။ တွေ့သမျှသောတရားသို့ သက်ဝင်၏။ ဤသို့ တွေ့သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် ပရိယောဂါ ဟဏဉာဏ် မည်၏။ ဝေဒနာကို။ပ။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာ မရဏ’ ကို အနိစ္စအားဖြင့် တွေ့၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာမရဏ’ကို ဒုက္ခအားဖြင့် တွေ့၏။ အိုခြင်း၊ သေခြင်း ‘ဇရာ မရဏ’ကို အနတ္တအားဖြင့် တွေ့၏။ တွေ့သမျှသောတရားသို့ သက်ဝင်၏။ ဤသို့ တွေ့ သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သောပညာသည် ပရိယောဂါဟဏဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် တွေ့သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သောပညာကို ပရိယောဂါ ဟဏဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ လေးဆယ့်နှစ်ခုမြောက် ပရိယောဂါဟဏဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄၃-ပဒေသဝိဟာရဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၉၄။ စုပေါင်းလုံးစည်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပဒေသဝိဟာရဉာဏ် မည် သနည်း။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့် လည့်းခံစားအပ်၏။ပ။ မှားသောလွတ်မြောက်မှု အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မှားသောလွတ်မြောက်မှု၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မှန်သောလွတ်မြောက်မှု အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မှန်သောလွတ်မြောက်မှု၏ ငြိမ်းခြင်း အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဆန္ဒအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဆန္ဒ၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဝိတက်အကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဝိတက်၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ သညာအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ သညာ၏ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဆန္ဒလည်း မငြိမ်း။ ဝိတက်လည်း မငြိမ်း။ သညာလည်း မငြိမ်း။ ထိုသို့ မငြိမ်းခြင်းအကြောင်း ကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဆန္ဒသာ ငြိမ်း၏။ ဝိတက်လည်း မငြိမ်း။ သညာလည်း မငြိမ်း။ ထိုသို့ ဆန္ဒသာငြိမ်း၍ ဝိတက်၊ သညာတို့ မငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဆန္ဒလည်း ငြိမ်း၏။ ဝိတက်လည်း ငြိမ်း၏။ သညာကား မငြိမ်း။ ထိုသို့ ဆန္ဒနှင့်ဝိတက်သာငြိမ်း၍ သညာကား မငြိမ်းခြင်းအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ဆန္ဒလည်း ငြိမ်း၏။ ဝိတက်လည်း ငြိမ်း၏။ သညာလည်း ငြိမ်း၏။ ထိုသို့ ငြိမ်းခြင်းအကြောင်း ကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ မရောက်သေးသော အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ခြင်းငှါ အားထုတ်ခြင်းရှိ၏။ ထိုသို့သောအရာသို့လည်း အစဥ်ရောက်သော် ထိုသို့သောအကြောင်းကြောင့်လည်း ခံစားအပ်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် စုပေါင်းစည်းလုံးခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို ပဒေသဝိဟာရ ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ လေးဆယ့်သုံးခုမြောက် ပဒေသဝိဟာရဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄၄-၄၉-ဆဝိဝဋ္ဋဉာဏ်, သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၉၅။ ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည် သနည်း။ ဈာန်ကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် ကာမစ္ဆန္ဒမှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ မေတ္တာကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် ဒေါသမှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ အရောင်အလင်းအမှတ် ‘အာလောကသညာ’ ကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် ထိနမိဒ္ဓမှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာ ဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ သမာဓိကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် ဥဒ္ဓစ္စမှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် ဝိစိကိစ္ဆာမှ သညာ ကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ ဉာဏ်ကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် အဝိဇ္ဇာမှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့့်ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် မမွေ့မလျော်ခြင်းမှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ပဌမဈာန်ကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် အပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားတို့မှ သညာ ကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ကို အကြီးအမှူးပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် ကိလေသာအားလုံးတို့မှ သညာကြောင့် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်သောပညာကို သညာ ဝိဝဋ္ဋဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း

၉၆။ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်သနည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒသည် အထူးထူး ‘နာနတ္တ’မည်၏။ ဈာန်သည် တစ်ခုတည်း ‘ဧကတ္တ’မည်၏။ ဧကတ္တ ဖြစ်သောဈာန်ကို ဖြစ်စေသောပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမစ္ဆန္ဒမှ စိတ်သည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ဒေါသသည် နာနတ္တမည်၏။ မေတ္တာသည် ‘ဧကတ္တ’မည်၏။ ဧကတ္တဖြစ်သော မေတ္တာကို ဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဒေါသမှ စိတ်သည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် စေတော ဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် နာနတ္တမည်၏။ အာလောကသညာသည် ‘ဧကတ္တ’မည်၏။ ဧကတ္တဖြစ်သော အာလောကသညာကို ဖြစ်စေသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထိနမိဒ္ဓမှ စိတ်သည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ပ။ ကိလေသာအားလုံးတို့သည် နာနတ္တမည်၏။ အရဟတ္တမဂ်သည် ‘ဧကတ္တ’မည်၏။ ဧကတ္တဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ကို ဖြစ်စေသောပုဂ္ဂိုလ်အား ကိလေသာအားလုံးမှ စိတ်သည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် အထူးထူး ၌ ဖြစ်သောပညာသည် စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အထူးထူး၌ဖြစ်သောပညာကို စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း

၉၇။ တည်တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်သနည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒကို စွန့်သူသည် ဈာန်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်တံ့၏။ ထို့ကြောင့် တည်တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ဒေါသကို စွန့်သူသည် မေတ္တာ၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်တံ့၏။ ထို့ကြောင့် တည်တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ထိနမိဒ္ဓကို စွန့်သူသည် အာလောကသညာ၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်တံ့၏။ ထို့ကြောင့် တည် တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ပ။ ကိလေသာအားလုံးတို့ကို စွန့်သူသည် အရဟတ္တမဂ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်တည်တံ့၏။ ထို့ကြောင့့်တည်တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် တည်တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း

၉၈။ ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်သနည်း။ မျက်စိသည် ငါဟူသော အတ္တမှလည်းကောင်း၊ ငါ၏ဥစ္စာဟူသော အတ္တနိယမှလည်းကောင်း၊ မြဲခြင်း နိစ္စမှလည်းကောင်း၊ တည်တံ့ခြင်းဓုဝမှလည်းကောင်း၊ တည်မြဲခြင်းသဿတမှလည်းကောင်း၊ မဖောက် ပြန်တတ်သော သဘောတရားမှလည်းကောင်း ဆိတ်သုဥ်း၏။ ဤသို့ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သောသူ၏ မျက်စိဟု မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းမှ ဉာဏ်သည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာ သည် ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ နားသည် ဆိတ်သုဥ်း၏။ပ။ နှာခေါင်းသည် ဆိတ်သုဥ်း၏။ လျှာသည် ဆိတ်သုဥ်း၏။ ကိုယ်သည် ဆိတ်သုဥ်း၏။ စိတ်သည် ငါဟူသော အတ္တမှလည်းကောင်း၊ ငါ၏ဥစ္စာဟူသော အတ္တနိယမှလည်းကောင်း၊ မြဲသော နိစ္စမှလည်းကောင်း၊ တည်တံ့သောဓုဝမှလည်းကောင်း၊ တည်မြဲသောသဿတမှလည်းကောင်း၊ မဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောတရားမှလည်းကောင်း ဆိတ်သုဥ်း၏။ ဤသို့ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင် သောသူ၏ စိတ်ဟု မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းမှ ဉာဏ်သည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ ဖြစ် သောပညာသည် ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ဆိတ်သုဥ်းခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း

၉၉။ စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်သနည်း။ ဈာန်ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို စွန့်လွှတ်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋ ဉာဏ် မည်၏။ မေတ္တာဖြင့် ဒေါသကို စွန့်လွှတ်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋ ဉာဏ် မည်၏။ အာလောကသညာဖြင့် ထိနမိဒ္ဓကို စွန့်လွှတ်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ သမာဓိဖြင့် ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ ကို စွန့်လွှတ်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းဖြင့် ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ကို စွန့်လွှတ်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့် လွှတ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကိလေသာအားလုံးတို့ကို စွန့်လွှတ်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာသည် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ် မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ဖြစ်သောပညာကို ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း

၁၀၀။ မှန်ကန်သော သဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်သနည်း။ ဒုက္ခသစ္စာ၏နှိပ်စက်ခြင်းသဘော၊ ပြုပြင်ခြင်းသဘော၊ ပူပန်ခြင်းသဘော၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘောကို ပိုင်းခြား၍သိသူသည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သောသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် သစ္စဝိဝဋ္ဋ ဉာဏ်မည်၏။ သမုဒယသစ္စာ၏ အားထုတ်ခြင်းသဘော၊ ဒုက္ခ၏အကြောင်းဖြစ်သောသဘော၊ ပေါင်းစပ်ခြင်း သဘော၊ ကြောင့်ကြခြင်းသဘော ကို စွန့်သောသူသည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သောသဘော၌ ဖြစ် သောပညာသည် သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ နိရောဓသစ္စာ၏ လွတ်မြောက်ခြင်းသဘော၊ ကင်းဆိတ်ခြင်းသဘော၊ မပြုပြင်ရခြင်းသဘော၊ မသေခြင်းသဘောကို မျက်မှောက်ပြုသူသည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သောသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် သစ္စဝိဝဋ္ဋ ဉာဏ်မည်၏။ မဂ္ဂသစ္စာ၏ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်းသဘော၊ နိရောဓ၏အကြောင်းဖြစ်သောသဘော၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမြင်ခြင်းသဘော၊ အကြီးအမှူးသဘောကို ပွါးများသူသည် ကင်း၏။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သောသဘော၌ ဖြစ်သောပညာသည် သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏ်မည်၏။ (ဝိဝဋ္ဋသည်) သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋ၊ ဉာဏဝိဝဋ္ဋ၊ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋ၊ သစ္စဝိဝဋ္ဋဟု (ခြောက်မျိုးရှိ၏)။ ကောင်းစွာသိသည်ဖြစ်၍ ကင်းတတ်သောကြောင့် သညာဝိဝဋ္ဋမည်၏။ စေ့ဆော်သည်ဖြစ်၍ ကင်းတတ် သောကြောင့် စေတောဝိဝဋ္ဋမည်၏။ အထူးသိသည်ဖြစ်၍ ကင်းတတ်သောကြောင့် စိတ္တဝိဝဋ္ဋမည်၏။ ဉာဏ်ကို ပြုသည်ဖြစ်၍ ကင်းတတ်သောကြောင့် ဉာဏဝိဝဋ္ဋမည်၏။ စွန့်သည်ဖြစ်၍ ကင်းတတ်သော ကြောင့် ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋ မည်၏။ မှန်ကန်သောသဘော၌ ကင်းတတ်သောကြောင့် သစ္စဝိဝဋ္ဋမည်၏။ သညာဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ စေတောဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ စေတောဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ သညာဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ စိတ္တဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ စိတ္တဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ သညာ ဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ ဉာဏဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ ဉာဏဝိဝဋ္ဋ ဖြစ်သော တရား၌ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋ၊ ဉာဏဝိဝဋ္ဋ ဖြစ်သောတရား၌ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋ၊ ဉာဏဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋ၊ ဉာဏဝိဝဋ္ဋ၊ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဖြစ်သော တရား၌ သစ္စဝိဝဋ္ဋဖြစ်၏။ သစ္စဝိဝဋ္ဋဖြစ်သောတရား၌ သညာဝိဝဋ္ဋ၊ စေတောဝိဝဋ္ဋ၊ စိတ္တဝိဝဋ္ဋ၊ ဉာဏဝိဝဋ္ဋ၊ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋ ဖြစ်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် မှန်ကန်သော သဘော၌ ဖြစ်သောပညာကို သစ္စဝိဝဋ္ဋ ဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ လေးဆယ့်ကိုးခုမြောက် ဝိဝဋ္ဋဉာဏ်ခြောက်ပါး အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၀-ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၁။ ကိုယ်နှင့်စိတ်ကို တစ်ခုတည်းပိုင်းခြားခြင်း ချမ်းသာရေးအမှတ်၊ ပေါ့ပါးလျင်မြန်ရေး အမှတ်ကို ဆောက်တည်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဣဒ္ဓိဝိဓ့ဉာဏ်မည်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဆန္ဒကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့် ပြည့်စုံ သော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ဝီရိယကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ စိတ်ကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့်ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ပညာကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ပွါးစေ၏။ ဆုံးမ၏။နူးညံ့ သည်ကို ပြု၏။ အမှု၌ ခံ့သည်ကို ပြု၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်း ကျင်မှ ပွါးစေ၍၊ ဆုံးမ၍၊နူးညံ့အောင်ပြု၍၊ အမှု၌ ခံ့အောင်ပြု၍ ရူပကာယကိုလည်း စိတ်၌ ကောင်းစွာ ထား၏။ စိတ်ကိုလည်း ရူပကာယ၌ ကောင်းစွာ ထား၏။ ကိုယ်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်ကို ညွတ်စေ၏။ စိတ်၏အစွမ်းအားဖြင့် ကိုယ်ကို ညွတ်စေ၏။ ကိုယ်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်ကို ဆောက်တည်၏။ စိတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိုယ်ကို ဆောက်တည်၏။ ကိုယ်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်ကို ညွတ်စေပြီး၍၊ စိတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိုယ်ကို ညွတ်စေပြီး၍၊ ကိုယ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်ကို ဆောက်တည်ပြီး၍၊ စိတ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကိုယ်ကို ဆောက်တည်ပြီး၍ ချမ်းသာဟူသော အမှတ် ‘သုခသညာ’ကိုလည်းကောင်း၊ ပေါ့ပါးခြင်းဟူသောအမှတ် ‘လဟုသညာ’ကိုလည်းကောင်း ကိုယ်၌ သက်၍ နေ၏။ ထိုသူသည် ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပွါးစေအပ်သော၊ စင်ကြယ်သော၊ ဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်အကျိုးငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထိုသူသည် တစ်ပါးမက များပြားသော တန်ခိုးအထူးကို ခံစား၏။

၁၀၂။ တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်လျက်လည်း အများဖြစ်သွား၏။ အများဖြစ်လျက်လည်း တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်လာ၏။ ကိုယ်ထင်ရှား ဖြစ်စေ၏။ ကိုယ်ပျောက်စေ၏။ နံရံတစ်ဖက်၊ တံတိုင်း တစ်ဖက်၊ တောင်တစ်ဖက်သို့ မထိမငြိဘဲ ကောင်းကင်၌ကဲ့သို့ သွားလာနိုင်၏။ မြေ၌လည်း ငုပ်ခြင်း၊ ပေါ်ခြင်းကို ရေ၌ကဲ့သို့ ပြုနိုင်၏။ ရေ၌လည်း မကွဲစေဘဲ မြေ၌ကဲ့သို့ သွားနိုင်၏။ ကောင်းကင်၌လည်း ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေလျက် အတောင်ရှိသော ငှက်ကဲ့သို့ သွားနိုင်၏။ ဤသို့ တန်ခိုးကြီးကုန်သော ဤသို့ အာနုဘော်ကြီးကုန်သော ဤလနေတို့ကိုလည်း လက်ဖြင့် သုံးသပ်နိုင်၏၊ ဆုပ်ကိုင်နိုင်၏။ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင် အောင်လည်း ကိုယ်ကို (မိမိ) အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်နှင့် စိတ်ကို တစ်ခုတည်း ပိုင်းခြားခြင်း ချမ်းသာ ရေး အမှတ်၊ ပေါ့ပါးလျင်မြန်ရေးအမှတ်ကို ဆောက်တည်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးဆယ်မြောက် ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၁-သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၃။ ကြံစည်မှုပျံ့နှံ့သည်၏အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားခြင်း၊ တူမျှခြင်းဖြစ်သည့် အသံနိမိတ်တို့ကို သက်ဝင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် မည်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဆန္ဒကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ပ။ ဝီရိယကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ စိတ်ကြီး မှူး၍ သမာဓိ။ ပညာကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့်ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ပွါးစေ၏။ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဆုံးမ၏။နူးညံ့အောင်ပြု၏။ အမှု၌ ခံ့အောင်ပြု၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသောဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ပွါးစေ၍၊ ဆုံးမ၍၊နူးညံ့အောင်ပြု၍၊ အမှု၌ခံ့ အောင့်ပြု၍၊ ဝေးသည်မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ နီးသည်မူလည်းဖြစ် သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ ကြမ်းတမ်းသည်မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ် ကိုနှလုံးသွင်း၏။နူးညံ့သည်မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ သိမ်မွေ့သည်မူ လည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အရှေ့အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အနောက်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ မြောက်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ တောင်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အရှေ့မြောက်ထောင့်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒ နိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အနောက်တောင်ထောင့်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံး သွင်း၏။ အနောက်မြောက်ထောင့်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အရှေ့ တောင်ထောင့်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အောက်အရပ်၌မူလည်း ဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ အထက်အရပ်၌မူလည်းဖြစ်သော အသံတို့၏ သဒ္ဒနိမိတ် ကိုနှလုံးသွင်း၏။ ထိုသူသည် ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပွါးစေအပ်သော၊ စင်ကြယ်သော၊ ဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်အကျိုးငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုပို့ဆောင်၏။ ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထိုသူသည် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ နားထက်သာလွန်သော နတ်တို့၏ နားနှင့်တူသော ‘ဒိဗ္ဗသောတ’ဉာဏ်ဖြင့် နတ်၌ လည်းဖြစ်ကုန်သော၊ လူ၌လည်းဖြစ်ကုန်သော၊ ဝေးသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော၊ နီးသည်လည်းဖြစ်ကုန်သောနှစ်မျိုးသော အသံတို့ကို ကြားနိုင်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ကြံစည်မှု ပျံ့နှံ့သည်၏အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားခြင်း၊ တူမျှခြင်းဖြစ်သည့် အသံနိမိတ်တို့ကို သက်ဝင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာကို သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးဆယ့်တစ်ခုမြောက် သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၂-စေတောပရိယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၄။ စိတ်သုံးပါးတို့၏ ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ဣန္ဒြေ (ပသာဒရုပ်) တို့၏ ကြည်လင်သည်၏အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားသောသဘော၊ တူမျှသော သဘောရှိသော ဝိညာဥ်တို့၏ဖြစ်ခြင်းသို့ သက်ဝင်၍ သိသောပညာ သည် အဘယ်သို့လျှင် စေတောပရိယဉာဏ် မည်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဆန္ဒကြီးမှူး၍ သမာဓိ ပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့် ပြည့်စုံ သော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ဝီရိယကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ပ။ စိတ်ကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ ပညာကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့်ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ပွါးစေ၏။ ဆုံးမ၏။နူးညံ့ အောင် ပြု၏။ အမှု၌ ခံ့အောင်ပြု၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ပွါးများ၍၊ ဆုံးမ၍၊နူးညံ့အောင် ပြု၍၊ အမှု၌ခံ့အောင် ပြု၍ “ဤရုပ်သည် သောမနဿိန္ဒြေကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤရုပ်သည် ဒေါမနဿိန္ဒြေကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤရုပ်သည် ဥပေက္ခိန္ဒြေကြောင့် ဖြစ်၏”ဟု အပြား အားဖြင့် သိ၏။ ထိုသူသည် ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပွါးစေအပ်သော၊ စင်ကြယ်သော၊ ဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် စေတောပရိယဉာဏ်အကျိုးငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုပို့ဆောင်၏။ ရှေးရှု ညွတ်စေ၏။ ထိုသူသည် တစ်ပါးသော သတ္တဝါ တစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စိတ်ကို (မိမိ) စိတ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိ၏။ ရာဂရှိသောစိတ်ကိုလည်း “ရာဂရှိသောစိတ်”ဟု သိ၏။ ရာဂကင်းသောစိတ်ကိုလည်း “ရာဂကင်း သော စိတ်”ဟု သိ၏။ ဒေါသရှိသောစိတ်ကိုလည်း။ပ။ ဒေါသကင်းသောစိတ်ကိုလည်း။ မောဟရှိသောစိတ် ကိုလည်း။ မောဟကင်းသော စိတ်ကိုလည်း။ ကျုံ့သောစိတ်ကိုလည်း။ ပျံ့သောစိတ်ကိုလည်း။ မဟဂ္ဂုတ် ဖြစ်သော စိတ်ကိုလည်း။ မဟဂ္ဂုတ်မဟုတ်သော စိတ်ကိုလည်း။ သာလွန်သော တရားရှိသော စိတ်ကို လည်း။ သာလွန်သော တရားမရှိသော စိတ်ကိုလည်း။ တည်ကြည်သော စိတ်ကိုလည်း။ မတည်ကြည် သော စိတ်ကိုလည်း။ လွတ်မြောက်သော စိတ်ကိုလည်း။ မလွတ်မြောက်သော စိတ်ကိုလည်း “မလွတ် မြောက်သောစိတ်”ဟု သိ၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် စိတ်သုံးပါးတို့၏ ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ဣန္ဒြေ (ပသာဒရုပ်) တို့၏ ကြည်လင်သည်၏အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားသော သဘော၊ တူမျှသော သဘောရှိသော ဝိညာဥ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသို့ သက်ဝင်၍ သိသောပညာကို စေတောပရိယဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးဆယ့်နှစ်ခုမြောက် စေတောပရိယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၃-ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၅။ အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့၏ ထူးခြားမှု၊ တူညီမှုကံ ပျံ့နှံ့သည်၏အစွမ်း အားဖြင့်ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် မည်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဆန္ဒကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ပ။နူးညံ့အောင်ပြု၍ အမှု၌ခံ့အောင်ပြု၍ “ဤအကြောင်းရှိသော် ဤအကျိုးဖြစ်၏၊ ဤအကြောင်းတရားဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဤအကျိုးတရားဖြစ်၏”ဟု အပြားအားဖြင့် သိ၏။ ယင်းအဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ကုန်၏။ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဥ်ဖြစ်၏။ ဝိညာဥ်ကြောင့် နာမ်ရုပ်ဖြစ်၏။ နာမ်ရုပ်ကြောင့် သဠာယတနဖြစ်၏။ သဠာယတနကြောင့် ဖဿဖြစ်၏။ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏။ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာဖြစ်၏။ တဏှာကြောင့် ဥပါဒါန်ဖြစ်၏။ ဥပါဒါန်ကြောင့် ဘဝဖြစ်၏။ ဘဝကြောင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း ‘ဇာတိ’ဖြစ်၏။ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း ‘ဇာတိ’ကြောင့် အိုခြင်း၊ သေခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊နှလုံးမသာခြင်း၊ ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ သက်သက်သော ဤဆင်းရဲအစု၏ ဖြစ်ပွါးကြောင်းသည် ဖြစ်၏ဟု အပြားအားဖြင့် သိ၏။ ထိုသူသည် ထိုသို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ပွါးစေအပ်သော၊ စင်ကြယ်သော၊ ဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်အကျိုးငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထိုသူသည် များစွာသော ရှေး၌နေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဥ်ကို အောက်မေ့နိုင်၏။ ဤရှေး၌ နေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဥ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ တစ်ဘဝကိုလည်းကောင်း၊နှစ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သုံးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လေးဘဝတို့ ကိုလည်းကောင်း၊ ငါးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆယ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝနှစ်ဆယ်တို့ကိုလည်း ကောင်း၊ ဘဝသုံးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝလေးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝငါးဆယ်တို့ကိုလည်း ကောင်း၊ ဘဝတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်ထောင်ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်သိန်းကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ပျက်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ဖြစ်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ဖြစ်ကပ်ပျက်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း “ဤမည်သော ဘဝ၌ ငါသည် ဤသို့သော အမည်ရှိခဲ့၏။ ဤသို့ သော အနွယ်ရှိခဲ့၏။ ဤသို့သော အဆင်းရှိခဲ့၏။ ဤသို့သော အစာရှိခဲ့၏။ ဤသို့သော ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ခံစားခဲ့၏၊ ဤသို့သော အသက်အပိုင်းအခြား ရှိခဲ့၏။ ထို (ငါ) သည် ထိုဘဝမှ သေခဲ့၍ ဤမည်သော ဘဝ၌ ဖြစ်ပြန်၏။ ထိုဘဝ၌လည်း ဤသို့သော အမည်ရှိခဲ့၏၊ ဤသို့သော အနွယ်ရှိခဲ့၏။ ဤသို့သော အဆင်းရှိခဲ့၏။ ဤသို့သော အစာရှိခဲ့၏။ ဤသို့သော ချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားခဲ့၏။ ဤသို့သော အသက်အပိုင်းအခြား ရှိခဲ့၏၊ ထို (ငါ) သည် ထိုဘဝမှ သေခဲ့၍ ဤဘဝ၌ ပြန်ဖြစ်၏”ဟု ဤသို့ အခြင်း အရာနှင့်တကွ ညွှန်းပြဖွယ် (အမည်အနွယ်)နှင့်တကွ များပြားသော ရှေး၌ဖြစ်ဖူးသော ခန္ဓာအစဥ်ကို အောက်မေ့နိုင်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြားသိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့၏ ထူးခြား မှု၊ တူညီမှုကံ ပျံ့နှံ့သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်သောပညာကို ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးဆယ့်သုံးခုမြောက် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၄-ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၆။ အရောင်အလင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားသော၊ တူညီသော ရူပနိမိတ်တို့ကို ရှုမြင်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် မည်သနည်း။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဆန္ဒကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့် ပြည့်စုံ သော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ဝီရိယကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ပ။ စိတ်ကြီးမှူး၍ သမာဓိ။ပ။ ပညာကြီးမှူး၍ သမာဓိပြဋ္ဌာန်းလျက် ဝီရိယစေတသိက်နှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးစေ၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ပွါးစေ၏။ ဆုံးမ၏။နူးညံ့ အောင် ပြု၏။ အမှု၌ခံ့အောင် ပြု၏။ ထိုသူသည် ဤလေးပါးသော ဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌ စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ပွါးစေ၍၊ ဆုံးမ၍၊နူးညံ့အောင်ပြု၍၊ အမှု၌ ခံ့အောင်ပြု၍ အရောင်အလင်း အမှတ်အသား ‘အာလောက သညာ’ကိုနှလုံးသွင်း၏။ နေ့ဟူသော အမှတ်အသား ‘ဒိဝါသညာ’ကို ဆောက်တည်၏။ နေ့ဖြစ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ညဥ့်သည် ဖြစ်၏။ ညဥ့်ဖြစ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် နေ့သည် ဖြစ်၏။ ဤသို့ ဟင်းလင်းအပြင်ရှိသော မမြှေးယှက်အပ်သော စိတ်ဖြင့် အရောင်တောက်ပခြင်းရှိသော စိတ်ကို ပွါးစေ၏။ ထိုသူသည် ထိုသို့သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ပွါးစေအပ်သော၊ စင်ကြယ်သော၊ ဖြူစင်သောစိတ်ဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ စုတိပဋိသန္ဓေကို သိသောဉာဏ်အကျိုးငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုပို့ဆောင်၏။ ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထို သူသည် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ မျက်စိထက် သာလွန်သော နတ်တို့၏ မျက်စိနှင့်တူသော ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု‘ဉာဏ်ဖြင့် သေဆဲသတ္တဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်ဆဲသတ္တဝါ၊ ယုတ်သော သတ္တဝါ၊ မြတ်သော သတ္တဝါ၊ အဆင်းလှသော သတ္တဝါ၊ အဆင်းမလှသော သတ္တဝါ၊ ကောင်းသော လားရာရှိသောသတ္တဝါ၊ မကောင်း သော လားရာရှိသောသတ္တဝါတို့ကို မြင်၏။ ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်သော သတ္တဝါတို့ကို သိနိုင်၏။ “အချင်းတို့ စင်စစ် ဤသတ္တဝါတို့သည် ကိုယ်ဖြင့်ပြုသော မကောင်းသောအကျင့် ‘ကာယဒုစရိုက်’နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။နှုတ်ဖြင့်ပြုသော မကောင်းသောအကျင့် ‘ဝစီဒုစရိုက်’နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ စိတ်ဖြင့်ပြုသော မကောင်းသောအကျင့် ‘မနောဒုစရိုက်’နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ အရိယာတို့ကို စွပ်စွဲကုန်။ မှားသော အယူရှိကုန်၏။ မှားသော အယူဖြင့် ပြုသောကံ ရှိကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှနောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသောလားရာ ပျက်စီး၍ကျရောက်ရာ ငရဲ၌ ဖြစ်ပေါ် ကုန်၏။ အချင်းတို့ ဤသတ္တဝါတို့သည်ကား ကိုယ်ဖြင့်ပြုသော ကောင်းသောအကျင့် ‘ကာယသုစရိုက်’နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။နှုတ်ဖြင့်ပြုသော ကောင်းသောအကျင့် ‘ဝစီသုစရိုက်’နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ စိတ်ဖြင့်ပြုသော ကောင်းသော အကျင့် ‘မနောသုစရိုက်’နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ အရိယာတို့ကို မစွပ်စွဲကုန်။ မှန်သော အယူရှိ ကုန်၏။ မှန်သော အယူဖြင့် ပြုသောကံ ရှိကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ့နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ပေါ်ရကုန်၏”ဟု (သိ၏)။ ဤသို့လျှင် အထူးသဖြင့်စင်ကြယ်သော လူတို့၏မျက်စိထက်သာလွန်သော နတ်မျက်စိနှင့်တူသော ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု’ ဉာဏ်ဖြင့် သေဆဲသတ္တဝါ၊ ဖြစ်ပေါ်ဆဲသတ္တဝါ၊ ယုတ်သော သတ္တဝါ၊ မြတ်သော သတ္တဝါ၊ အဆင်းလှသော သတ္တဝါ၊ အဆင်းမလှသော သတ္တဝါ၊ ကောင်းသော လားရာရှိသောသတ္တဝါ၊ မကောင်း သော လားရာရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မြင်၏။ ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်သော သတ္တဝါတို့ကို သိနိုင်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အရောင်အလင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားသော၊ တူမျှ သော ရူပနိမိတ်တို့ကို မြင်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးဆယ့်လေးခုမြောက် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၅-အာသဝက္ခယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၇။ ခြောက်ဆယ့်လေးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဣန္ဒြေသုံးပါးတို့၏ လေ့လာသည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် အာသဝက္ခယဉာဏ်မည်သနည်း။ အဘယ်ဣန္ဒြေသုံးပါးတို့နည်း။ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေလည်းကောင်း၊ အညိန္ဒြေလည်းကောင်း၊ အညာတာဝိန္ဒြေလည်းကောင်းတို့တည်း။ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေသည် အဘယ်မျှလောက်သော အရာဌာနတို့သို့ ရောက်သနည်း။ အညိန္ဒြေသည် အဘယ်မျှလောက်သော အရာဌာနတို့သို့ ရောက်သနည်း။ အညာတာဝိန္ဒြေသည် အဘယ်မျှ လောက်သော အရာဌာနတို့သို့ ရောက်သနည်း။ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေသည် သောတာပတ္တိမဂ်ဟု ဆိုအပ်သော တစ်ပါးသောအရာဌာနသို့ ရောက်၏။ အညိန္ဒြေသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိ ဖိုလ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဟု ဆိုအပ်သော ခြောက်ပါးသော အရာဌာနသို့ ရောက်၏။ အညာတာဝိန္ဒြေသည် အရဟတ္တဖိုလ်ဟု ဆိုအပ်သော တစ်ပါးသောအရာဌာနသို့ ရောက်၏။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၏ သဒ္ဓိန္ဒြေသည် ဆုံးဖြတ်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ဝီရိယိန္ဒြေသည် ချီးမြှောက်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သတိန္ဒြေသည် ထင်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သမာဓိန္ဒြေ သည် မပျံ့လွင့်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ပညိန္ဒြေသည် မြင်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ မနိန္ဒြေသည် အထူး သိခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သောမနဿိန္ဒြေသည် စိတ်၊ စေတသိက်တို့ကိုနှစ်မြို့စေခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ဖြစ်သော အစဥ်ကို အစိုးရသောအဖြစ်လျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကို ထား၍ ဖြစ်သော တရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်တို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် အာသဝမရှိကုန်သည်သာတည်း။ တရား အားလုံးတို့သည် ဝဋ်မှ ထုတ်ဆောင်တတ်ကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ တရားအားလုံးတို့သည် ကိလေသာတို့ ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်ကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ တရားအားလုံးတို့သည် လောကုတ္တရာတို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိကုန်၏။ သောတာပတ္တိမဂ်ခဏ၌ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၏ ဤရှစ်ပါးသောဣန္ဒြေတို့သည် သဟဇာတလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ အညမညလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ နိဿယလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ သမ္ပယုတ္တလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ ထိုအနညာတညဿာမီတိန္ဒြေနှင့်တကွ ရောက်ကုန်၏။ တကွဖြစ်ကုန်၏၊နှီးနှောကုန်၏။ ယှဥ်ကုန်၏။ ထိုအနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၏ ထိုဆိုခဲ့ပြီးတရားတို့သည်သာလျှင် အခြင်းအရာတို့သည့်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ သောတာပတ္တိဖိိုလ်ခဏ၌ အညိန္ဒြေ၏ သဒ္ဓိန္ဒြေသည် ဆုံးဖြတ်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ဝီရိယိန္ဒြေသည် ချီးမြှောက်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သတိန္ဒြေသည် ထင်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သမာဓိန္ဒြေသည် မပျံ့လွင့်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ပညိန္ဒြေသည် မြင်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ မနိန္ဒြေသည် အထူးသိခြင်းလျှင် အခြံ အရံရှိ၏။ သောမနဿိန္ဒြေသည် (စိတ်၊ စေတသိက်တို့ကို)နှစ်မြို့စေခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေ သည် ဖြစ်သောအစဥ်ကို အစိုးရသော အဖြစ်လျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သောတာပတ္တိဖိိုလ်ခဏ၌ ဖြစ်သော တရားအားလုံးတို့သည် အဗျာကတသာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ စိတ် ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကို ထား၍ တရားအားလုံးတို့သည် အာသဝမရှိကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ တရား အားလုံးတို့သည် လောကုတ္တရာတို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိ ကုန်၏။ သောတာပတ္တိဖိိုလ်ခဏ၌ အညိန္ဒြေ၏ ဤရှစ်ပါးသောဣန္ဒြေတို့သည် သဟဇာတလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ အညမညလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ နိဿယလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ သမ္ပယုတ္တလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ ထိုအညိန္ဒြေနှင့်တကွ ရောက်ကုန်၏။ တကွဖြစ်ကုန်၏၊နှီးနှောကုန်၏။ ယှဥ်ကုန်၏။ ထိုအညိန္ဒြေ၏ ထိုဆိုခဲ့ပြီး တရားတို့သည်သာလျှင် အခြင်းအရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ခဏ၌။ပ။ သကဒါဂါမိဖိုလ်ခဏ၌။ပ။ အနာဂါမိမဂ်ခဏ၌။ပ။ အနာဂါမိဖိုလ်ခဏ၌။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ အညိန္ဒြေ၏ သဒ္ဓိန္ဒြေသည် ဆုံးဖြတ်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ပ။ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ဖြစ် သောအစဥ်ကို အစိုးရသောအဖြစ်လျှင် အခြံအရံရှိ၏။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကို ထား၍ ဖြစ်သော တရားအားလုံးတို့သည် ကုသိုလ်တို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် အာသဝမရှိကုန်သည်သာတည်း။ တရား အားလုံးတို့သည် ဝဋ်မှ ထုတ်ဆောင်တတ်ကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ တရားအားလုံးတို့သည် ကိလေသာတို့ ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်ကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ တရားအားလုံးတို့သည် လောကုတ္တရာတို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိကုန်၏။ အရဟတ္တမဂ်ခဏ၌ အညိန္ဒြေ၏ ဤရှစ်ပါးသောဣန္ဒြေတို့သည် သဟဇာတလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ အညမညလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ နိဿယလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ သမ္ပယုတ္တလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ ထိုအညိန္ဒြေနှင့်တကွ ရောက်ကုန်၏။ တကွဖြစ်ကုန်၏၊နှီးနှောကုန်၏။ ယှဥ်ကုန်၏။ ထိုအညိန္ဒြေ၏ ထို ဆိုခဲ့ပြီးတရားတို့သည်သာလျှင် အခြင်းအရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ် ကုန်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ အညာတာဝိန္ဒြေ၏ သဒ္ဓိန္ဒြေသည် ဆုံးဖြတ်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ဝီရိယိန္ဒြေ သည် ချီးမြှောက်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သတိန္ဒြေသည် ထင်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သမာဓိန္ဒြေသည် မပျံ့လွင့်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ပညိန္ဒြေသည် မြင်ခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ မနိန္ဒြေသည် အထူးသိခြင်း လျှင် အခြံအရံရှိ၏။ သောမနဿိန္ဒြေသည် (စိတ်၊ စေတသိက်တို့ကို)နှစ်မြို့စေခြင်းလျှင် အခြံအရံရှိ၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ဖြစ်သောအစဥ်ကို အစိုးရသောအဖြစ်လျှင် အခြံအရံရှိ၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ ဖြစ်သော တရားအားလုံးတို့သည် အဗျာကတသာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ စိတ် ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်ကို ထား၍ တရားအားလုံးတို့သည် အာသဝမရှိကုန်သည်သာလျှင်တည်း။ တရား အားလုံးတို့သည် လောကုတ္တရာတို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ တရားအားလုံးတို့သည် နိဗ္ဗာန်လျှင် အာရုံရှိကုန်၏။ အရဟတ္တဖိုလ်ခဏ၌ အညာတာဝိန္ဒြေ၏ ဤရှစ်ပါးသောဣန္ဒြေတို့သည် သဟဇာတလျှင် အခြံအရံရှိ့ကုန်၏။ အညမညလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ နိဿယလျှင် အခြံအရံရှိကုန်၏။ သမ္ပယုတ္တလျှင် အခြံအရံရှိ ကုန်၏။ ထိုအညာတာဝိန္ဒြေနှင့်တကွ ရောက်ကုန်၏။ တကွဖြစ်ကုန်၏၊နှီးနှောကုန်၏။ ယှဥ်ကုန်၏။ ထို အညာတာဝိန္ဒြေ၏ ထိုဆိုခဲ့ပြီးတရားတို့သည်သာလျှင် အခြင်းအရာတို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံတို့ သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့ ရှစ်ပါးရှစ်လီ ခြောက်ဆယ့်လေးပါးဖြစ်ကုန်၏။ အာသဝါဟူရာ၌ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ ဒိဋ္ဌာသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝတို့တည်း။ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် အဘယ်တရား၌ ကုန်,ကုန်သနည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ဒိဋ္ဌာသဝသည် အကြွင်းမဲ့ကုန်၏။ အပါယ်လားစေတတ်သော ကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝ၊ အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ဤသောတာပတ္တိမဂ်၌ ကုန်,ကုန်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ရုန့်ရင်းသော ကာမာသဝသည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၌ အတူတည်ရှိသော ဘဝါသဝသည် ကုန်ခန်း၏။ ထိုကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝနှစ်ပါးနှင့် အတူတည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန် ခန်း၏။ ထိုအာသဝေါတရားတို့သည် ဤသကဒါဂါမိမဂ်၌ ကုန်,ကုန်၏။ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ကာမာသဝသည် အကြွင်းမဲ့ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝနှင့် အတူတည်ရှိသော ဘဝါသဝ သည် ကုန်၏။ ထိုကာမာသဝ၊ ဘဝါသဝနှစ်ပါးနှင့် အတူတည်ရှိသော အဝိဇ္ဇာသဝသည် ကုန်၏။ ထို အာသဝေါတရားတို့သည် ဤအနာဂါမိမဂ်၌ ကုန်,ကုန်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ဘဝါသဝသည် အကြွင်းမဲ့ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာသဝသည် အကြွင်းမဲ့ကုန်၏။ ထို အာသဝေါတရားတို့သည် ဤအရဟတ္တမဂ်၌ ကုန်,ကုန်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ခြောက်ဆယ့်လေးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဣန္ဒြေ သုံးပါးတို့၏ လေ့လာသည်၏အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သောပညာကို အာသဝက္ခယဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ငါးဆယ့်ငါးခုမြောက် အာသဝက္ခယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၅၆-၆၃-သစ္စဉာဏ်, စတုက္ကနှစ်ပါး အကျယ်ပြခြင်း ၁၀၈။ ပိုင်းခြား၍သိခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် ဒုက္ခဉာဏ် မည်သနည်း။ ပယ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် သမုဒယဉာဏ်မည်သနည်း။ မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် နိရောဓဉာဏ် မည်သနည်း။ ပွါးများခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အဘယ်သို့လျှင် မဂ္ဂဉာဏ် မည်သနည်း။ ဒုက္ခသစ္စာ၏နှိပ်စက်တတ်သောအနက်၊ ပြုပြင်အပ်သောအနက်၊ ပူပန်စေတတ်သောအနက်၊ ဖောက် ပြန်တတ်သောအနက်၊ ပိုင်းခြား၍သိအပ်သောအနက်။ သမုဒယသစ္စာ၏ အားထုတ်ကြောင်းဖြစ်သောအနက်၊ ဒုက္ခ၏အကြောင်းဖြစ်သောအနက်၊ ဝဋ်၌ယှဥ် ကြောင်း ဖြစ်သောအနက်၊ ဝဋ်၌နှောင်ဖွဲ့ကြောင်းဖြစ်သောအနက်၊ ပယ်ခြင်းအနက်။ နိရောဓသစ္စာ၏ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ခြင်းအနက်၊ ဝဋ်မှကင်းဆိတ်ခြင်းအနက်၊ ပြုပြင်ခြင်းမရှိသော အနက်၊ သေခြင်းမရှိသောအနက်၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်းအနက်။ မဂ္ဂသစ္စာ၏ ထွက်မြောက်ကြောင်းအနက်၊ နိရောဓ၏အကြောင်းဖြစ်သောအနက်၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမြင်ခြင်း အနက်၊ အစိုးရခြင်းအနက်၊ ပွါးများခြင်းအနက်။ ထိုတရားသဘောကို သိသောဉာဏ်သည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား ၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာ့ကို ဒုက္ခဉာဏ်၊ ပယ်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို သမုဒယဉာဏ်၊ မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို နိရောဓဉာဏ်၊ ပွါးများခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာကို မဂ္ဂဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။

၁၀၉။ အဘယ်သို့လျှင် ဒုက္ခကို သိသောဉာဏ်၊ သမုဒယကို သိသောဉာဏ်၊ ဆင်းရဲချုပ်ရာနိရောဓကို သိသောဉာဏ်၊ ဆင်းရဲချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်မဂ်ဉာဏ် ဖြစ်သနည်း။ မဂ်နှင့်ပြည့်စုံသူ၏ ဉာဏ်သည် ဒုက္ခသစ္စာ၌လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း ‘ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာ’ ၌ လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲချုပ်ရာ ‘ဒုက္ခနိရောဓသစ္စာ’ ၌လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲချုပ်ရာသို့ရောက်ကြောင်းအကျင့် ‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါသစ္စာ’ ၌လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုဉာဏ်လေးပါးတို့တွင် ဒုက္ခဉာဏ်သည် အဘယ်နည်း။ ဒုက္ခသစ္စာကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်သောပညာသည် အပြားအားဖြင့်သိခြင်း ဆင်ခြင်ခြင်း အပြားအားဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း သစ္စာတရားကို ဆင်ခြင်ခြင်း ကောင်းစွာမှတ်ခြင်း လွန်စွာမှတ်ခြင်း တစ်ဖန် လွန်စွာမှတ်ခြင်း ပညာရှိသူ၏အဖြစ် လိမ္မာသူ၏အဖြစ် သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ် ထင်စွာပြုခြင်း ကြံခြင်း ထက်ဝန်းကျင်ရှုခြင်း မြေကြီးနှင့် တူသောပညာရှိခြင်း ကိလေသာကို ဖောက်ထွင်းသောပညာရှိခြင်း ညွတ်စေခြင်း အထူးထူး အပြားပြားရှုခြင်း ကောင်းစွာ ဆင်ခြင်ခြင်းနှင်တံနှင့်တူသောပညာရှိခြင်း ပညာ ပညိန္ဒြေ ပညာဟူသော အား ပညာလက်နက် ပညာပြာသာဒ် ပညာအရောင် ပညာအလင်း ပညာဟူသော ထွန်းလင်းတောက်ပခြင်း ပညာရတနာ မတွေဝေခြင်း သစ္စာတရားကို ဆင်ခြင်ခြင်း မှန်သောဉာဏ်အမြင်သည် ဖြစ်၏။ ဤ အလုံးစုံကို ဒုက္ခဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာကို အာရုံပြု၍။ပ။ ဒုက္ခနိရောဓသစ္စာကို အာရုံပြု၍။ပ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ (မဂ္ဂသစ္စာ) ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သောပညာသည် အပြားအားဖြင့်သိခြင်း။ပ။ မတွေဝေခြင်း သစ္စာတရားကိုဆင်ခြင်ခြင်း မှန်သောဉာဏ်အမြင်သည် ဖြစ်၏။ ဤအလုံးစုံကို ဒုက္ခနိရောဓ ဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် ဒုက္ခဉာဏ်၊ ဒုက္ခသမုဒယဉာဏ်၊ ဒုက္ခနိရောဓဉာဏ်၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ခြောက်ဆယ့်သုံးခုမြောက် သစ္စဉာဏ်, စတုက္ကနှစ်ပါး အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၆၄-၆၇-သုဒ္ဓိကပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၁၀။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် သည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း။ အနက်-အကျိုးတို့၌ သိသော ဉာဏ်သည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းတို့၌သိသော ဉာဏ်သည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါတို့၌ သိသော ဉာဏ်သည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်တို့၌ သိသော ဉာဏ်သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မည်၏။ အနက်-အကျိုးတို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းတို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါတို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်တို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာ သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းကို ပိုင်းခြားမှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါကို ပိုင်းခြား မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်ကို ပိုင်းခြားမှတ်သား ရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းကို မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါကို မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်ကို မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာ သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးသို့ ကပ်၍ မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းသို့ ကပ်၍ မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါသို့ကပ်၍ မှတ်သားရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်သို့ ကပ်၍ မှတ်သား ရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးတို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းတို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါတို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်တို့၏ အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာ သည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို ထင်စွာဖြစ်စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းကို ထင်စွာဖြစ်စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါကို ထင်စွာဖြစ် စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်ကို ထင်စွာဖြစ်စေခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာသည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို ထွန်းပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းကို ထွန်းပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါကို ထွန်းပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်ကို ထွန်းပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို တင့်တယ်စေရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်းကို တင့်တယ်စေရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါကို တင့်တယ် စေရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်ကို တင့်တယ်စေရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို ဖော်ပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ပါဠိ-အကြောင်း ကို ဖော်ပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ သဒ္ဒါကို ဖော်ပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာ သည် နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထင်မြင်ဉာဏ်ကို ဖော်ပြရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် ပဋိဘာန ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် မည်၏။ ထိုတရားသဘောသည် သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ဉာဏ်မည်၏။ ခွဲခြား၍ သိတတ်သော အနက်သဘောကြောင့် ပညာမည်၏။ ထို့ကြောင့် အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ နိရုတ္တိပဋိ သမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ဟု ဆိုအပ်၏။ ခြောက်ဆယ့်ခုနစ်ခုမြောက် သုဒ္ဓိကပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၆၈-ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၁၁။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်သည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ နည်းကုန်သော၊ ပညာမျက်စိ၌ကိလေသာမြူ များကုန်သော၊ ဣန္ဒြေထက်ကုန်သော၊ ဣန္ဒြေနုံ့ကုန်သော၊ ကောင်းသောအခြင်းအရာ ရှိကုန်သော၊ မကောင်းသောအခြင်းအရာရှိကုန်သော၊ သိစေလွယ်ကုန်သော၊ သိစေနိုင်ခဲကုန်သော၊ တမလွန် လောက၌ ရာဂစသောအပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့ရှိကုန်သော အချို့သတ္တဝါတို့ကိုလည်းကောင်း၊ တမလွန်လောက၌ ရာဂစသောအပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့မရှိကုန်သော အချို့သတ္တဝါတို့ကိုလည်း ကောင်း မြင်တော်မူ၏။ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေဟူရာ၌ သဒ္ဓါတရားရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ နည်းသူမည်၏။ သဒ္ဓါတရားမရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ များသူမည်၏။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ နည်းသူမည်၏။ ပျင်းရိ သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ များသူမည်၏။ ထင်သော သတိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ နည်းသူမည်၏။ လွတ်သော သတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ များသူမည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ နည်းသူမည်၏။ မတည် ကြည်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ များသူမည်၏။ ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ နည်းသူမည်၏။ ပညာမဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာမြူ များသူမည်၏။ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒုန္ဒြိယေဟူရာ၌ သဒ္ဓါတရားရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေထက်သူ မည်၏။ သဒ္ဓါ တရား မရှိ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေနုံ့သူ မည်၏။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေထက်သူ မည်၏။ ပျင်းရိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေနုံ့သူ မည်၏။ ထင်သော သတိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေထက်သူ မည်၏။ လွတ်သော သတိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေနုံ့သူ မည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေထက်သူ မည်၏။ မတည်ကြည်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေနုံ့သူ မည်၏။ ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေထက်သူ မည်၏။ ပညာမဲ့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေနုံ့သူ မည်၏။ သွာကာရေ ဒွါကာရေဟူရာ၌ သဒ္ဓါတရားရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ သဒ္ဓါတရားမရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ ပျင်းရိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ ထင်သော သတိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ လွတ်သော သတိရှိ သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ မတည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ကောင်းသောအခြင်းအရာရှိသူ မည်၏။ ပညာမဲ့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မကောင်းသော အခြင်းအရာရှိသူူ မည်၏။ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေဟူရာ၌ သဒ္ဓါတရားရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေလွယ်သူ မည်၏။ သဒ္ဓါတရား မရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေနိုင်ခဲသူ မည်၏။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေလွယ်သူူ မည်၏။ ပျင်းရိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေနိုင်ခဲသူ မည်၏။ ထင်သော သတိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေလွယ်သူ မည်၏။ လွတ်သော သတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေနိုင်ခဲသူ မည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေလွယ်သူ မည်၏။ မတည်ကြည်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေနိုင်ခဲသူ မည်၏။ ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေလွယ်သူ မည်၏။ ပညာမဲ့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် သိစေနိုင်ခဲသူ မည်၏။ အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော အပ္ပေကစ္စေ နပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိ နောဟူရာ၌ သဒ္ဓါတရားရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့ရှိသူ မည်၏။ သဒ္ဓါတရား မရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့မရှိသူ မည်၏။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအား ဖြင့် ရှုလေ့ရှိသူူ မည်၏။ ပျင်းရိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအား ဖြင့် ရှုလေ့မရှိသူ မည်၏။ ထင်သော သတိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့ရှိသူ မည်၏။ လွတ်သော သတိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့မရှိသူ မည်၏။ တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့ရှိသူ မည်၏။ မတည်ကြည်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ် ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့မရှိသူ မည်၏။ ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့ရှိသူ မည်၏။ ပညာမဲ့သောပုဂ္ဂိုလ်သည် တမလွန်လောက၌ ရာဂစသော အပြစ်ကို ဘေးအားဖြင့် ရှုလေ့မရှိသူ မည်၏။

၁၁၂။ လောကောဟူရာ၌ ခန္ဓာဟူသော ခန္ဓလောက၊ ဓာတ်ဟူသော ဓာတုလောက၊ အာယတနဟူ သော အာယတနလောက၊ အပါယ်ဘုံဟူသော ဝိပတ္တိဘဝလောက၊ အပါယ်သို့လားကြောင်းကံဟူသော ဝိပတ္တိသမ္ဘဝ လောက၊ သုဂတိဘုံဟူသော သမ္ပတ္တိဘဝလောက၊ သုဂတိဘုံသို့ရောက်ကြောင်းကံဟူသော သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကတို့တည်း။ သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် အာဟာရလျှင် တည်ရာရှိကုန်၏ဟူသော လောကတစ်ပါး။ နာမ်၊ ရုပ်ဟူသော လောကနှစ်ပါး။ ဝေဒနာသုံးပါးဟူသော လောကသုံးပါး။ အာဟာရလေးပါးဟူသော လောကလေးပါး။ ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သောခန္ဓာ ‘ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ’ ငါးပါးဟူသော လောကငါးပါး။ အဇ္ဈတ္တိကာယတန ခြောက်ပါးဟူသော လောကခြောက်ပါး။ ဝိညာဏဋ္ဌိတိခုနစ်ပါးဟူသော လောကခုနစ်ပါး။ လောကဓံတရား ရှစ်ပါးဟူသော လောကရှစ်ပါး။ သတ္တာဝါသ ကိုးပါးဟူသော လောကကိုးပါး။ အာယတန ဆယ်ပါးဟူသော လောကဆယ်ပါး။ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးဟူသော လောကတစ်ဆယ့်နှစ်ပါး။ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးဟူသော လောကတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့တည်း။ ဝဇ္ဇံဟူရာ၌ ကိလေသာအားလုံးတို့သည် အပြစ်တို့မည်ကုန်၏။ ဒုစရိုက်အားလုံးတို့သည် အပြစ်တို့ မည်ကုန်၏။ ပြုပြင်တတ်သော သင်္ခါရအားလုံးတို့သည် အပြစ်တို့မည်ကုန်၏။ ဘုံဘဝသို့ လားရောက်စေ့တတ်သော ကံအားလုံးတို့သည် အပြစ်တို့မည်ကုန်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော လောက၌လည်းကောင်း၊ ဤရာဂစသော အပြစ်၌လည်းကောင်း ထက်မြက်အားကြီးသော ဘေးဟူသော အမှတ်သည် ခုတ်သတ်ခြင်း ငှါ မြှောက်ကိုင်ထားသည့် သံလျက်သွားရှိသော လူသတ်လက်မရွံ့ကဲ့သို့ ရှေးရှုထင်၏။ ဤငါးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဤဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို သိတော်မူ၏။ မြင်တော်မူ၏။ ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိတော်မူ၏။ ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူ၏။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ ဣန္ဒြိယ ပရောပရိတ္တဉာဏ် မည်၏။ ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ခုမြောက် ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၆၉-အာသယာနုသယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၁၃။ မြတ်စွာဘုရား၏ သတ္တဝါတို့ အလိုဆန္ဒနှင့် အနုသယကို သိသော အာသယာနုသယဉာဏ် သည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သတ္တဝါတို့၏ အလိုကို သိတော်မူ၏။ အနုသယကို သိတော်မူ၏။ စရိုက်ကို သိတော်မူ၏။ နှလုံးသွင်းခြင်းကို သိတော်မူ၏။ ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါ၊ မကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို သိတော်မူ၏။ သတ္တဝါတို့၏ အလိုအာသယဟူသည် အဘယ်နည်း။ “လောကသည် မြဲ၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “လောကသည် မမြဲ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “လောကသည် အဆုံးရှိ၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “လောကသည် အဆုံးမရှိ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ထိုအသက်သည်ပင် ထို ကိုယ် မည်၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အသက်တစ်ခြား ကိုယ်တစ်ခြား”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သေး၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် မဖြစ်”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏၊ မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏”ဟူ၍လည်းကောင်း “သတ္တဝါ သည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟူ၍လည်းကောင်း ဤသို့ ဘဝဒိဋ္ဌိဟူသော (သဿတ) ဒိဋ္ဌိကိုမှီသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိဟူသော (ဥစ္ဆေဒ) ဒိဋ္ဌိ ကိုမှီသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထို သဿတ၊ ဥစ္ဆေဒဟူသောနှစ်ဖို့နှစ်စုကို မကပ်ငြိဘဲ အကြောင်းကို စွဲ၍ အကျိုးဖြစ်၏ဟူသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့၌ လျော်သော ဉာဏ်ကိုလည်း ရအပ်၏။ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း ဉာဏ်လည်း ဖြစ်၏။ ကာမကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမကို အလေးပြု၏၊ ကာမလျှင် မှီဝဲရာ ရှိ၏၊ ကာမကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ကာမကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်ကို အလေးပြု၏၊ ဈာန်လျှင် မှီဝဲရာ ရှိ၏၊ ဈာန်ကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ဈာန်ကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်ကို အလေးပြု၏၊ ဈာန်လျှင် မှီဝဲရာ ရှိ၏၊ ဈာန်ကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ဈာန်ကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမကို အလေးပြု၏၊ ကာမလျှင် မှီဝဲရာ ရှိ၏၊ ကာမကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ဒေါသကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒေါသကို အလေးပြု၏၊ ဒေါသလျှင် မှီဝဲရာ ရှိ၏၊ ဒေါသကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ဒေါသကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် မေတ္တာကို အလေးပြု၏၊ မေတ္တာလျှင် မှီဝဲ ရာရှိ၏၊ မေတ္တာကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ မေတ္တာကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် မေတ္တာကို အလေးပြု၏၊ မေတ္တာလျှင် မှီဝဲ့ရာရှိ၏၊ မေတ္တာကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ မေတ္တာကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒေါသကို အလေးပြု၏၊ ဒေါသလျှင် မှီဝဲ ရာရှိ၏၊ ဒေါသကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ထိနမိဒ္ဓကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိနမိဒ္ဓကို အလေးပြု၏၊ ထိနမိဒ္ဓလျှင် မှီဝဲရာရှိ၏၊ ထိနမိဒ္ဓကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ထိနမိဒ္ဓကို မှီဝဲသောပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် အာလောကသညာကို အလေးပြု၏၊ အာလောကသညာလျှင် မှီဝဲရာရှိ၏၊ အာလောကသညာကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ အာလောကသညာကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် အာလောကသညာကို အလေး ပြု၏၊ အာလောကသညာလျှင် မှီဝဲရာရှိ၏၊ အာလောကသညာကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ အာလောကသညာကို မှီဝဲသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုပင်လျှင် “ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိနမိဒ္ဓကို အလေးပြု၏၊ ထိနမိဒ္ဓလျှင် မှီဝဲရာရှိ၏၊ ထိနမိဒ္ဓကိုနှလုံးသွင်း၏”ဟု သိတော်မူ၏။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား သတ္တဝါတို့၏ အလိုအာသယတည်း။

၁၁၄။ သတ္တဝါတို့၏ အနုသယဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာမရာဂါနုသယ၊ ပဋိဃာနုသယ၊ မာနာနုသယ၊ ဒိဋ္ဌာနုသယ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယ၊ ဘဝရာဂါနုသယ၊ အဝိဇ္ဇာနုသယ၊ ဤခုနစ်ပါးတို့တည်း။ လောက၌ ချစ်အပ်သာယာအပ်သော သဘောရှိသော ဣဋ္ဌာရုံ၌ သတ္တဝါတို့၏ ကာမရာဂါနုသယသည် ကိန်း၏။ လောက၌ မချစ်အပ် မသာယာအပ်သော သဘောရှိသော အနိဋ္ဌာရုံ၌ သတ္တဝါတို့၏ ပဋိဃာနုသယ သည် ကိန်း၏။ ဤသို့ ဤနှစ်ပါးသော အနုသယတရားတို့၌ အဝိဇ္ဇာသည် အစဥ်လိုက်၏။ ထိုအဝိဇ္ဇာနှင့် တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်သော မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာတို့ကိုလည်း မှတ်အပ်၏။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား သတ္တဝါ တို့၏ အနုသယတည်း။ သတ္တဝါတို့၏ စရိုက်သည် အဘယ်နည်း။ ကာမဘုံ သို့မဟုတ် မဟဂ္ဂုတ်ဘုံ၌ဖြစ်သော ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ၊ ဤသုံးမျိုးတို့တည်း။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား သတ္တဝါတို့၏ စရိုက်တည်း။

၁၁၅။ သတ္တဝါတို့၏နှလုံးသွင်းခြင်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ရှိကုန်၏။ မြတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါ တို့သည် ရှိကုန်၏။ ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ် မှီခိုကုန်၏။ မြတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် မြတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ် မှီခိုကုန်၏။ အတိတ်အခါ၌လည်း ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ် မှီခိုကုန်၏။ မြတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် မြတ်သောနှလုံး သွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ် မှီခိုကုန်၏။ အနာဂတ်အခါ၌လည်း ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ယုတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ် မှီခိုကုန်လတ္တံ့။ မြတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့သည် မြတ်သောနှလုံးသွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ် မှီခိုကုန်လတ္တံ့။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား သတ္တဝါတို့၏နှလုံးသွင်းခြင်းတည်း။ မကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကံ၊ ကိလေသာ၊ ဝိပါက်၁ဟူသော တားမြစ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။ ယုံကြည်မှုကင်းကုန်၏။ ကုသိုလ့်အလိုဆန္ဒမှ ကင်းကုန်၏။ ပညာမရှိကုန်။ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သမ္မတ္တနိယာမဟု ဆိုအပ်သော အရိယမဂ် သို့ သက်ခြင်းငှါ မထိုက်ကုန်။ ဤသတ္တဝါတို့သည် မကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့တည်း။ ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကံ၊ ကိလေသာ၊ ဝိပါက်ဟူသော တားမြစ်ခြင်းနှင့် မပြည့်စုံကုန်။ ယုံကြည်မှုရှိကုန်၏။ ကုသိုလ် ဆန္ဒရှိကုန်၏။ ပညာရှိကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သမ္မတ္တနိယာမဟု ဆိုအပ်သော အရိယမဂ်သို့ သက်ခြင်းငှါ ထိုက်ကုန်၏။ ဤသတ္တဝါတို့သည် ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့တည်း။ ဤဆိုအပ်ပြီးသည်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ သတ္တဝါတို့ အလိုဆန္ဒ အာသယနှင့်အနုသယကို သိသော အာသယာနုသယ ဉာဏ်မည်၏။ ခြောက်ဆယ့်ကိုးခုမြောက် အာသယာနုသယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။ ၁။ ၁။ ကံ= ကမ္မာဝရဏ= ပဉ္စာနန္တရိယကံနှင့် ဘိက္ခုနီဒူသက စသည်ကို ဆိုသည်။ ၂။ ကိလေသာ= ကိလေသာဝရဏ= နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ဆိုသည်။ ၃။ ဝိပါက်= ဝိပါကာဝရဏ= အဟိတ်၊ ဒွိဟိတ် ပဋိသန္ဓေကို ဆိုသည်။

၇၀-ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၁၆။ မြတ်စွာဘုရား၏ ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်သာဝကတို့နှင့် မဆက်ဆံသော (ရေမီး) အစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူ၏။ အထက်ဖြစ်သော ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ အောက်ဖြစ်သော ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဥ် ဖြစ်၏၊ အောက်ဖြစ်သော ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ အထက်ဖြစ်သော ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ ရှေ့ဘက်ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ နောက်ဘက် ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ နောက်ဘက် ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ ရှေ့ဘက် ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာမျက်စိတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲမျက်စိတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲမျက်စိတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ယာမျက်စိတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာနားတွင်းတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲနားတွင်းတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲနား တွင်းတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ယာနားတွင်းတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာနှာခေါင်းတော်တွင်းမှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲနှာခေါင်းတော်တွင်းမှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲနှာခေါင်းတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ယာနှာခေါင်းတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာပခုံးတော်အစွန်းမှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲပခုံးတော်အစွန်းမှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲ ပခုံးတော်အစွန်းမှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ယာပခုံးတော်အစွန်းမှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာလက်တော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲလက်တော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲလက်တော်မှ မီးအလျှံ ဖြစ်၏၊ လက်ယာလက်တော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာနံပါးတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲနံပါးတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲနံပါးတော်မှ မီးအလျှံ ဖြစ်၏၊ လက်ယာနံပါးတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ယာခြေတော်မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ဝဲခြေတော်မှ ရေအယဥ်ဖြစ်၏။ လက်ဝဲခြေတော်မှ မီး အလျှံဖြစ်၏၊ လက်ယာခြေတော်မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ချောင်းတိုင်း လက်ချောင်းတိုင်းတို့မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ချောင်းတော်အကြားတို့မှရေ့အလျဥ်ဖြစ်၏။ လက်ချောင်းတော်အကြားတို့မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ လက်ချောင်းတိုင်း လက်ချောင်းတိုင်းတို့မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ တစ်ချောင်းတစ်ချောင်းသော မွေးညင်းတော်တို့မှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ တစ်ချောင်းတစ်ချောင်းသော မွေးညင်းတော်တို့မှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ မွေးတွင်းတော် မွေးတွင်းတော်တိုင်းမှ မီးအလျှံဖြစ်၏၊ မွေးတွင်း တော် မွေးတွင်းတော်တိုင်းမှ ရေအလျဥ်ဖြစ်၏။ ညို၊ ရွှေ၊ နီ၊ ဖြူ၊ မောင်း၊ ပြိုးပြိုးပြက်ရှိကုန်သော ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ပါးတို့၏ (အလယ်၌) မြတ်စွာဘုရားသည် စင်္ကြံကြွတော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတရုပ်) ဘုရားသည် ရပ်လည်း ရပ်တော် မူ၏။ ထိုင်လည်း ထိုင်တော်မူ၏။ အိပ်ခြင်းကိုလည်း ပြုတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရပ်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် စင်္ကြံလည်း သွားတော်မူ၏။ ထိုင်လည်း ထိုင်တော်မူ၏။ အိပ်ခြင်းကိုလည်း ပြုတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုင်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် စင်္ကြံလည်း သွားတော်မူ၏။ ရပ်လည်း ရပ်တော်မူ၏။ အိပ်ခြင်းကိုလည်း ပြုတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အိပ်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် စင်္ကြံလည်း သွားတော်မူ၏။ ရပ်လည်း ရပ်တော်မူ၏။ ထိုင်လည်း ထိုင်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် စင်္ကြံ သွားတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရပ်လည်း ရပ်တော်မူ၏။ ထိုင်လည်း ထိုင်တော်မူ၏။ အိပ်လည်း အိပ်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် ရပ်တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် စင်္ကြံလည်း သွားတော်မူ၏။ ထိုင်လည်း ထိုင်တော်မူ၏။ အိပ်လည်း အိပ်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် ထိုင်တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် စင်္ကြံလည်းသွားတော်မူ၏။ ရပ်လည်း ရပ်တော်မူ၏။ အိပ်လည်း အိပ်တော်မူ၏။ ဖန်ဆင်းအပ်သော (နိမ္မိတ) ဘုရားသည် အိပ်တော်မူ၏။ မြတ်စွာ ဘုရားသည် စင်္ကြံလည်း သွားတော်မူ၏။ ရပ်လည်း ရပ်တော်မူ၏။ ထိုင်လည်း ထိုင်တော်မူ၏။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ ရေ မီး အစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ် မည်၏။ ခုနစ်ဆယ်မြောက် ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၇၁-မဟာကရုဏာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၁၇။ မြတ်စွာဘုရား၏ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ များစွာသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ် သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရာဂစသည်တို့ဖြင့် တောက်လောင်၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အားထုတ်ခြင်းရှိ၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အိုခြင်းသေခြင်းဖြင့် မရပ် မတည် လှည့်လည်နေ၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်း တော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် လမ်းမှားသို့ သွား၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင် တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် မမြဲသည်ဖြစ်၍ သေခြင်းသို့ အဆွဲဆောင်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီး ကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိ။ အစိုးရသူ မရှိဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီ့းကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အလုံးစုံသော ဘဏ္ဍာကို ပယ်၍ သွားအပ်သည်ဖြစ်၍ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာမှ ကင်း၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ယုတ်လျော့၏။ ရောင့်ရဲခြင်းမရှိ။ တဏှာ၏ ကျွန်ဖြစ်၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်း တော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် သားသ္မီးစသည်တို့ဖြင့် စောင့်ရှောက်ခြင်းမရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် မှီခြင်းငှါ မထိုက်ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကိုးကွယ်ရာမရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကိုးကွယ်ရာမဟုတ်ဘဲလျက် ကိုးကွယ်ရာကဲ့သို့ ထင်မှတ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ပျံ့လွင့်သည်ဖြစ်၍ မငြိမ်သက်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရာဂ စသောများစွာသော မြားတို့ဖြင့် အပစ်ခံရသည်ဖြစ်၍ မြားနှင့်တကွ ဖြစ်၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး မြားကိုနုတ်နိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အဝိဇ္ဇာအမိုက်တိုက်ဖြင့် ပိတ်ဖုံးနေ၏။ အဝိဇ္ဇာဥခွံ၌ ဖြစ်၏။ ကိလေသာနှောင် အိမ်၌ သွင်းလှောင်ခံနေရ၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှ တစ်ပါး အလင်းကို ပြတတ်သူ အခြား တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အဝိဇ္ဇာ၌ ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာဟူသော ဥခွံတွင်း၌ ဖြစ်၏။ အဝိဇ္ဇာဖြင့် ထက်ဝန် ကျင်မှ မြှေးယှက်အပ်၏။ ရှုပ်သောခြည်ထွေးကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ရှုပ်သော ပင့်ကူအိမ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဖြူဆံ မြက်ပြိန်းမြက်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသူတို့လားရောက်ရာ ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာ ဖြစ်သော အပါယ်သံသရာကို မလွန်နိုင်ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အဝိဇ္ဇာအဆိပ်တည်းဟူသော ဒေါသဖြင့် လိမ်းကျံအပ်၏။ ကိလေသာတည်းဟူ သော ညွန်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတည်းဟူသော မြှေးယှက်တတ်သော ကွန်ရက်သည် မြှေးယှက်အပ်၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှ တစ်ပါး ကွန်ရက်အရှုပ်အထွေးကို ဖြေနိုင်သူ အခြား တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာတည်းဟူသော ထုပ်လျောက်၌ အစွပ်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာကွန်ရက်ဖြင့် ဖုန်းအုပ်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာဟူသော ရေအလျဥ်ဖြင့် မျှောအပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာဟူသော သံယောဇဥ်နှင့်စပ်ယှဥ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာဟူသော အနုသယဖြင့် အစဥ်လိုက်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာဟူသော ပူပန်ခြင်းဖြင့် ပူပန်နေ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာတည်းဟူသော ထက်ဝန်းကျင်မှ ပူလောင်ခြင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ ပူလောင်နေ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော ထုပ်လျောက်၌ အစွပ်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော ကွန်ရက်ဖြင့် ဖုန်းအုပ်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော ရေအလျဥ်ဖြင့် မျှောအပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော သံယောဇဥ်နှင့်စပ်ယှဥ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော အနုသယဖြင့် အစဥ်လိုက်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော ပူပန်ခြင်းဖြင့် ပူပန်နေ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဒိဋ္ဌိဟူသော ထက်ဝန်းကျင် ပူလောင်ခြင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ပူလောင်နေ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းဖြင့် အစဥ်လိုက်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အိုခြင်းဖြင့် အစဥ်လိုက်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် နာခြင်းဖြင့် အနှိပ်စက်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် သေခြင်းဖြင့် ပြင်းစွာပုတ်ခတ်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆင်းရဲ၌တည်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တဏှာ (ညွတ်ကွင်း) ဖြင့် ထောင်ဖမ်းအပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို တံတိုင်းသဖွယ်ဖြစ်သော အိုခြင်းသည် ခြံရံအပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို ကျော့ကွင်းသဖွယ်ဖြစ်သော သေခြင်းသည် ခြံရံအပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ဒုစရိုက်ဟူသော ကြီးစွာသော အနှောင် အဖွဲ့ဖြင့် ဖွဲ့အပ်၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး ကြောင့်ကြမှုအနှောင်အဖွဲ့ကို ဖြေနိုင်သူ အခြား တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အလွန်ကျဥ်းမြောင်းသော ခရီးခဲသို့ သွား၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး လွတ်ခွင့်ပေးနိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို ကြီးစွာသော ကြောင့်ကြမှုဖြင့် နှောင့်ယှက်အပ်၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါ ဘုရားမှတစ်ပါး ကြောင့်ကြမှုကို ဖြေတတ်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် နက်စွာသော ချောက်ကမ်းပါးပြတ်၌ ကျ၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါ ဘုရားမှတစ်ပါး ကမ်းပါးပြတ်မှ ဆယ်တင်နိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကြီးစွာသော ဇာတိခရီးခဲသို့ သွား၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှ တစ်ပါး ခရီးခဲမှ ထုတ်ဆောင်ကယ်တင်နိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် မပြတ်ဖြစ်နေသည့် သံသရာသို့ သွား၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှ တစ်ပါး သံသရာဝဋ်မှ လွတ်စေနိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် အသွားခက်သော သံသရာခရီးခဲ၌ ပြန်၍ပြန်၍ ဖြစ်နေ၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်း အား ငါဘုရားမှတစ်ပါး သံသရာခရီးခဲမှ ထုတ်ဆောင်တတ်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန် သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကြီးစွာသော (ကာမဂုဏ်) ညွန်ပြောင်း၌ ကျွံနစ်နေ၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး ညွန်ပြောင်းမှ ထုတ်ဆောင်နိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို (ဘေးရန်တို့သည်) ပြင်းစွာပုတ်ခတ်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရာဂမီး၊ ဒေါသမီး၊ မောဟမီး၊ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသမီးတို့ဖြင့် တောက်လောင်နေ၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး မီးကို ငြိမ်းသတ်နိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို (ဘေးရန်ဖြစ်ခြင်းငှါ) ဆောင်အပ်၏။ စောင့်ရှောက်တတ်သူ မရှိသည်ဖြစ်၍ အမြဲ ညှဥ်းပန်းခံရ၏။ မင်းပြစ်မင်းဒဏ်ခံရသည်ဖြစ်၍ ထိုမင်းဒဏ်အတိုင်း အပြုခံရသော ခိုးသူနှင့် တူ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရာဂစသော အပြစ်ဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ခံရ၏။ သူကောင် သတ်ရာ သင်္ချိုင်းကဲ့သို့ ရှေးရှုထင်၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်စေနိုင်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကိုးကွယ်ရာမရှိ။ လွန်စွာ သနားဖွယ်အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ထိုသတ္တဝါ အပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး စောင့်ရှောက်တတ်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို ဆင်းရဲခြင်းတို့သည် အလွန်ထိုးကျင့်အပ်၏။ ရှည်မြင့်စွာသောကာလပတ်လုံးနှိပ်စက်ခံနေရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တပ်မက်မော၏။ အမြဲမပြတ် မွတ်သိပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ပညာမျက်စိမရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ပညာမျက်စိပျက်၏။ ရှေ့ဆောင်လမ်းညွှန်မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် မိစ္ဆာအယူဟူသော လမ်းမှားသို့ ပြေးသွား၏။ လမ်းလွဲနေ၏။ ထိုသတ္တဝါ အပေါင်းအား ငါဘုရားမှတစ်ပါး လမ်းမှန်သို့ ပို့ဆောင်တတ်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကြီးစွာသောဩဃသို့ ပြေးဝင်တတ်၏။ ထိုသတ္တဝါအပေါင်းအား ငါဘုရားမှ တစ်ပါး ဩဃမှ ထုတ်ဆောင်တတ်သူ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဟု ရှုကုန်သော။ပ။

၁၁၈။ သတ္တဝါအပေါင်းသည်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာအယူတို့ဖြင့် ထိုးကျင့်ခြင်းသို့ ရောက်၏ဟု ရှုကုန် သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် သုံးပါးသော ဒုစရိုက်တို့ဖြင့် မှားသောအကျင့်ရှိ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် လေးပါးသော ယောဂတို့နှင့် ယှဥ်၏။ လေးပါးသော ယောဂတို့နှင့် (လှည်း၌ က,အပ်သောနွားကဲ့သို့ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌) ယှဥ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် လေးပါးကုန်သော ဂန္ထတို့ဖြင့် ထုံးဖွဲ့ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းကို လေးပါးကုန်သော ဥပါဒါန်တရားတို့ဖြင့် မြဲစွာ စွဲယူအပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ငါးပါးသောဂတိသို့ အဖန်တလဲလဲ အတင်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ငါးပါးကုန်သော ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့် တပ်နှစ်သက်တတ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ငါးပါးကုန်သော နီဝရဏတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခြောက်ပါးသော ရန်ဖြစ်ခြင်းအကြောင်းတို့ဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ပြောဆိုတတ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခြောက်ပါးသော တဏှာကာယတို့ဖြင့် တပ်နှစ်သက်တတ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခြောက်ပါးသော မိစ္ဆာအယူတို့ဖြင့် ထိုးကျင့်ခြင်းသို့ ရောက်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခုနစ်ပါးသော အနုသယတို့ဖြင့် အစဥ်လိုက်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခုနစ်ပါးသော သံယောဇဥ်တို့နှင့် ယှဥ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခုနစ်ပါးသော မာနတို့ဖြင့် ထောင်လွှား၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရှစ်ပါးသော လောကဓံတရားတို့ဖြင့် တပြောင်းပြန်ပြန်လည်၍ ဖြစ်တတ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရှစ်ပါးသော မိစ္ဆ တ္တတို့ဖြင့် အဆောင်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ရှစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်အပြစ်တို့ဖြင့် ပျက်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကိုးပါးသော အာဃာတဝတ္ထုတို့ဖြင့် ထိပါးနှိပ်စက်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကိုးပါးအပြားရှိသော မာနတို့ဖြင့် တက်ကြွခြင်း (ကိုယ်စိတ်) ရှိ၏ဟု ရှုကုန့်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကိုးပါးသော တဏှာမူလကတရားတို့ဖြင့် တပ်နှစ်သက်တတ်၏ဟု ရှုကုန် သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသော ကိလေသဝတ္ထုတို့ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသော အာဃာတဝတ္ထုတို့ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသော အကုသလကမ္မပထတရားတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသော သံယောဇဥ်တို့နှင့် ယှဥ်၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသော မိစ္ဆ တ္တတို့ဖြင့် အဆောင်ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသောဝတ္ထုလျှင် မှီရာရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံ၏ဟု ရှုကုန်သော။ ပ၊ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဆယ်ပါးသောဝတ္ထုလျှင် မှီရာရှိသော အန္တဂ္ဂါဟိကာဟု ဆိုအပ်သော ဒိဋ္ဌိ အယူနှင့် ပြည့်စုံ၏ဟု ရှုကုန်သော။ ပ၊ သတ္တဝါအပေါင်းသည် တစ်ရာ့ရှစ်ပါးသော တဏှာပပဉ္စတရားတို့ဖြင့် အချဲ့ခံရ၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက် ရောက်၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့သည် ထိုးကျင့်ခြင်းသို့ ရောက်၏ဟု ရှုကုန် သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ်သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ ငါသည်သာလျှင် သံသရာမှ ကူးမြောက်ပြီးပြီ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည်ကား မကူးမြောက်ရသေး။ ငါသည်သာလျှင် အနှောင်အဖွွဲ့မှ လွတ်မြောက်ပြီးပြီ။ သတ္တဝါအပေါင်းသည်ကား မလွတ်မြောက်သေး။ ငါသည်သာလျှင် ယဥ်ကျေး၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည်ကား မယဥ်ကျေးသေး။ ငါသည်သာလျှင် ငြိမ်းအေး၏။ သတ္တဝါအပေါင်းသည်ကား မငြိမ်းအေးသေး။ ငါသည်သာလျှင် သက်သာရာ ရပြီ။ သတ္တဝါအပေါင်း သည်ကား သက်သာရာ မရသေး။ ငါသည်သာလျှင် ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့် ငြိမ်းပြီ။ သတ္တဝါအပေါင်း သည်ကား မငြိမ်းသေး။ ငါသည် သံသရာမှ ကူးမြောက်ပြီးသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ကူးမြောက်စေရန်၊ အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်မြောက်ပြီးသည် ဖြစ်၍ (သူတစ်ပါးကို) လွတ်မြောက်စေရန်၊ ယဥ်ကျေးပြီးသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ယဥ်ကျေးစေရန်၊ ငြိမ်းအေးပြီးသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ငြိမ်းအေးစေရန်၊ သက်သာရာ ရပြီးသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို သက်သာရာ ရစေရန်၊ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့် ငြိမ်းပြီးသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးကို ငြိမ်းစေရန် စွမ်းနိုင်၏ဟု ရှုကုန်သော ဘုန်းတော်ကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ကြီးမြတ် သော မဟာကရုဏာတော်သည် သတ္တဝါတို့၌ သက်ရောက်၏။ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ် မည်၏။ ခုနစ်ဆယ့်တစ်ခုမြောက် မဟာကရုဏာဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၇၂-၇၃-သဗ္ဗညုတဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၁၉။ မြတ်စွာဘုရား၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် အဘယ်နည်း။ အလုံးစုံသော သင်္ခတ၊ အသင်္ခတတရားကို အကြွင်းအကျန်မရှိ သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။

၁၂၀။ အတိ်တ်ဖြစ်သော တရားအားလုံးကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့ သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ အနာဂတ်တရားအားလုံးကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ် အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ပစ္စုပ္ပန်တရားအားလုံးကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ် အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ စက္ခုပသာဒလည်းကောင်း၊ ရူပါရုံလည်းကောင်း။ ဤသို့ ထိုအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ သောတပသာဒလည်းကောင်း သဒ္ဒါရုံလည်းကောင်း။ပ။ ဃာနပသာဒလည်းကောင်း၊ ဂန္ဓာရုံလည်း ကောင်း။ ဇိဝှါပသာဒလည်းကောင်း၊ ရသာရုံလည်းကောင်း။ ကာယပသာဒလည်းကောင်း၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ လည်းကောင်း။ စိတ်လည်းကောင်း၊ ဓမ္မာရုံလည်းကောင်း။ ဤသို့ ထိုအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ မမြဲသော အနိစ္စသဘော၊ ဆင်းရဲသော ဒုက္ခသဘော၊ ကိုယ်ပိုင်မဟုတ်သော အနတ္တသဘော ရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ရုပ်၏ အနိစ္စသဘော၊ ဒုက္ခသဘော၊ အနတ္တသဘော ရှိသမျှအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဝေဒနာ၏။ပ။ သညာ၏။ပ။ သင်္ခါရတို့၏။ပ။ ဝိညာဥ်၏။ပ။ စက္ခုပသာဒ၏။ပ။ အိုခြင်း ‘ဇရာ’၊ သေခြင်း ‘မရဏ’၏ အနိစ္စသဘော၊ ဒုက္ခသဘော၊ အနတ္တသဘော ရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ အဘိညာဥ်၏ အထူးသိအပ်သော သဘောရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ပရိညာ၏ ပိုင်းခြား၍ သိအပ်သော သဘောရှိသမျှ။ ပ၊ ပဟာန်၏ ပယ်အပ်သော သဘောရှိသမျှ။ပ။ ဘာဝနာ၏ ပွါးများအပ်သော သဘောရှိသမျှ။ပ။ သစ္ဆိကိရိယာ၏ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော သဘော ရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ရုပ်နာမ်အစု ‘ခန္ဓာ’တို့၏ အပေါင်းအစုဟူသောသဘော ရှိသမျှအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဓာတ်တို့၏ ဆောင်တတ်သောသဘော ရှိသမျှ။ပ။ အာယတနတို့၏ တည်ရာဟူသောသဘော ရှိသမျှ။ပ။ သင်္ခတတရားတို့၏ ပြုပြင်အပ်သောသဘော ရှိသမျှ။ပ။ အသင်္ခတတရား၏ မပြုပြင်အပ်သောသဘော ရှိသမျှအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတ ဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ကုသိုလ်တရား ရှိသမျှ၌ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ အကုသိုလ်တရား ရှိသမျှ၌။ပ။ အဗျာကတတရား ရှိသမျှ၌။ ကာမာဝစရတရား ရှိသမျှ၌။ ရူပါဝစရတရား ရှိသမျှ၌။ အရူပါဝစရတရား ရှိသမျှ၌။ လောကုတ္တရာတရား ရှိသမျှ၌ဖြစ်သော အလုံးစုံ သောတရားကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဒုက္ခသစ္စာ၏ ဆင်းရဲခြင်းသဘောရှိသမျှအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ သမုဒယသစ္စာ၏ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း သဘောရှိသမျှ။ပ။ နိရောဓသစ္စာ၏ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ့သဘောရှိသမျှ။ပ။ မဂ္ဂသစ္စာ၏ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာသို့ရောက်ကြောင်းသဘော ရှိသမျှအလုံးစုံကို သိတတ် သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ၏ အနက်-အကျိုးကို သိတတ်သော သဘောရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၏ ပါဠိ-အကြောင်းကို သိတတ်သော သဘောရှိသမျှ။ပ။ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၏ သဒ္ဒါကို သိတတ်သော သဘောရှိသမျှ။ပ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ၏ ဉာဏ်ပဋိဘာန်ကို သိတတ်သော သဘောရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သော ကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တ၌ သိသောဉာဏ် ရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ သတ္တဝါတို့၏ အာသယအနုသယ၌ သိသော ဉာဏ်ရှိသမျှ။ပ။ ယမကပါဋိဟာရိယ၌သိသော ဉာဏ် ရှိသမျှ။ပ။ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိ၌သိသော ဉာဏ် ရှိသမျှအလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ နတ်နှင့်တကွသော မာရ်နတ်နှင့်တကွသော ဗြဟ္မာနှင့်တကွသော ဩကာသလောကသည်လည်း ကောင်း၊ သမဏဗြာဟ္မဏနှင့်တကွသော မင်းများ လူများနှင့်တကွသော သတ္တလောကသည်လည်းကောင်း မြင်အပ်၊ ကြားအပ်၊ တွေ့အပ်၊ သိအပ်၊ ရောက်အပ်၊ ရှာမှီးအပ်၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်တလဲလဲ လေ့ကျင့်အပ်သော တရားရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိတတ်သောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ် အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။

၁၂၁။ ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ဤလောကဓာတ်၌ မမြင်အပ်သောတရား တစ်စုံ တစ်ခုမျှ မရှိ။ ထို့ပြင် မသိအပ် မသိထိုက်သောတရား တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ။ သိသင့် သိထိုက်သော တရားအားလုံးကို သိတော်မူပြီ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ကို သမန္တစက္ခုဟု ဆိုအပ်၏။ သမန္တစက္ခုဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် သမန္တစက္ခုမည်သနည်း။ တစ်ဆယ့်လေးပါးသော ဗုဒ္ဓဉာဏ်တို့သည် သမန္တစက္ခုမည်ကုန်၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခ၌ဖြစ်သော ဉာဏ် သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း သမုဒယ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ဆင်းရဲ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာသို့ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ကျင့်ဝတ်လမ်းစဥ်၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ အနက်-အကျိုးကို သိရာ၌ ဖြစ်သောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ပါဠိအကြောင်းကို သိရာ၌ဖြစ်သော ဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ သဒ္ဒါကို သိရာ၌ ဖြစ်သောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ဉာဏ် ပဋိဘာန်ကို သိရာ၌ ဖြစ်သောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တ၌ သိသောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ သတ္တဝါတို့၏ အာသယအနုသယ၌ သိသောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ယမကပါဋိဟာရိယ၌ သိသောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ မဟာ ကရုဏာ သမာပတ်၌ သိသောဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ အနာဝရဏဉာဏ်သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်၏။ ဤတစ်ဆယ့်လေးပါးသော ဉာဏ်တို့သည် ဗုဒ္ဓဉာဏ်မည်ကုန်၏။ ဤဗုဒ္ဓဉာဏ် တစ်ဆယ့်လေးပါးတို့တွင် ဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့သည် သာဝကတို့နှင့် ဆက်ဆံကုန်၏။ ဉာဏ်ခြောက်ပါးတို့သည် သာဝကတို့နှင့် မဆက်ဆံကုန်။ ဒုက္ခ၏ ဒုက္ခသဘော ရှိသမျှ အလုံးစုံသောတရားကို သိအပ်၏။ မသိအပ်သော ဒုက္ခသဘော ဖြစ်သော တရားသည် မရှိသောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဒုက္ခ၏ ဒုက္ခသဘော ရှိသမျှ အလုံးစုံသောတရားကို သိအပ်၏။ အလုံးစုံသောတရားကို မြင်အပ်၏။ အလုံးစုံသောတရားကို ထင်ရှားအောင် ပြုအပ်၏။ အလုံးစုံသော တရားကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အလုံး စုံသောတရားကို ပညာဖြင့် တွေ့အပ်၏။ ပညာဖြင့် မတွေ့အပ်သော ဆင်းရဲသဘောဖြစ်သော တရားသည် မရှိသောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ သမုဒယသစ္စာ၏ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းသမုဒယသဘောရှိသမျှ။ နိရောဓသစ္စာ၏ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသဘောရှိသမျှ။ မဂ္ဂသစ္စာ၏ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာသို့ရောက်ကြောင်းသဘောရှိသမျှ။ပ။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ၏ အနက်ကို သိခြင်းသဘောရှိသမျှ။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ၏ ပါဠိကို သိခြင်းသဘောရှိသမျှ။ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ၏ သဒ္ဒါကို သိခြင်းသဘောရှိသမျှ။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ၏ ဉာဏ်ပဋိဘာန်ကို သိခြင်းသဘော ရှိသမျှ အလုံးစုံသော တရားကို သိအပ်၏။ အလုံးစုံသော တရားကို မြင်အပ်၏။ အလုံးစုံသော တရားကို ထင်ရှားအောင် ပြုအပ်၏။ အလုံးစုံသော တရားကို မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ အလုံးစုံသော တရားကို ပညာဖြင့် တွေ့အပ်၏။ ပညာဖြင့် မတွေ့အပ်သော ဉာဏ်ပဋိဘာန်ကို သိခြင်းသဘောသည်မရှိသောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တ၌ သိသောဉာဏ်ရှိသမျှ။ သတ္တဝါတို့၏ အာသယာနုသယ၌ သိသောဉာဏ်ရှိ သမျှ။ ယမကပါဋိဟာရိယ၌ သိသောဉာဏ်ရှိသမျှ။ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်၌ သိသောဉာဏ်ရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိအပ်၏။ အလုံးစုံကို မြင်အပ်၏။ အလုံးစုံကို ထင်ရှားအောင် ပြုအပ်၏။ အလုံးစုံကို မျက် မှောက်ပြုအပ်၏။ အလုံးစုံကို ပညာဖြင့် တွေ့အပ်၏။ ပညာဖြင့် မတွေ့အပ်သော မဟာကရုဏာသမာပတ္တိ ၌ သိသောဉာဏ်သည် မရှိသောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင်မရှိသော ကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ နတ်နှင့်တကွသော မာရ်နတ်နှင့်တကွသော ဗြဟ္မာနှင့်တကွသော ဩကာသလောကသည်လည်း ကောင်း၊ သမဏဗြာဟ္မဏနှင့်တကွသော မင်းများ လူများနှင့်တကွသော သတ္တလောကသည်လည်းကောင်း မြင်အပ်၊ ကြားအပ်၊ တွေ့အပ်၊ သိအပ်၊ ရောက်အပ်၊ ရှာမှီးအပ်၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်လေ့လာအပ်သော တရားရှိသမျှ အလုံးစုံကို သိအပ်၏၊ မြင်အပ်၏၊ ထင်ရှားအောင်ပြုအပ်၏၊ မျက်မှောက်ပြုအပ်၏၊ ပညာဖြင့် တွေ့အပ်၏။ ပညာဖြင့် မတွေ့အပ်သော တရားမည်သည် မရှိသောကြောင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ် မည်၏။ ထိုသို့သိရာ၌ အပိတ်အပင် မရှိသောကြောင့် အနာဝရဏဉာဏ် မည်၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ဤလောကဓာတ်၌ ပညာမျက်စိဖြင့် မမြင်အပ်သောတရား တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ။ ထို့ပြင် မသိအပ် မသိထိုက်သောတရား တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ။ သိသင့် သိထိုက်သော တရားအားလုံးကို သိတော်မူပြီ။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ကို သမန္တစက္ခုဟု ဆိုအပ်၏။ ဉာဏကထာ ပြီး၏။ ၂-ဒိဋ္ဌိကထာ ဒိဋ္ဌိအမျိုးမျိုး ပြခြင်း

၁၂၂။ ဒိဋ္ဌိဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်း။ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်မှု တို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်း။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်း။ ဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သော မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်း။ ဒိဋ္ဌိအကြောင်းကို ခွါခြင်းသည် အဘယ်နည်း။ ဤကား အမေးပြဿနာတည်း။ ဒိဋ္ဌိဟူသည် အဘယ်နည်းဟူသော အမေး၌ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်းဟူသော အမေး၌ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတို့သည် ရှစ်ပါး တို့တည်း။ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်မှုတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်းဟူသော အမေး၌ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်မှုတို့သည် တစ်ဆယ့် ရှစ်ပါးရှိကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်းဟူသောအမေး၌ ဒိဋ္ဌိတို့သည် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါး ရှိကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သော မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းတို့သည် အဘယ်မျှရှိကုန်သနည်းဟူသောအမေး၌ ဒိဋ္ဌိဟု ဆိုအပ်သော မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်းတို့သည် သုံးရာရှိကုန်၏။ ဒိဋ္ဌိအကြောင်းကို ခွါခြင်းသည် အဘယ်နည်းဟူသော အမေး၌ ဒိဋ္ဌိအကြောင်းကို ခွါခြင်းသည် သောတာပတ္တိမဂ်တည်း။

၁၂၃။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းဟူသော ဒိဋ္ဌိသည် အဘယ်သို့ ဖြစ်သနည်း။ ရုပ်ကို “ဤရုပ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤရုပ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤရုပ်သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဝေဒနာကို ဤဝေဒနာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ပ။ သညာကို ဤသညာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ပ။ သင်္ခါရတို့ကို ဤသင်္ခါရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ပ။ ဝိညာဥ်ကို “ဤဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤ ဝိညာဥ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဝိညာဥ်သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိ မည်၏။ မျက်စိကို ဤမျက်စိသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ နားကို ဤနားသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ နှာခေါင်းကို ဤနှာခေါင်းသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ လျှာကို ဤလျှာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ကိုယ်ကို ဤကိုယ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ စိတ်ကို “ဤစိတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤစိတ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤစိတ်သည် ငါ၏ ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ရူပါရုံတို့ကို ဤရူပါရုံသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒါရုံတို့ကို ဤသဒ္ဒါရုံသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓာရုံတို့ကို ဤဂန္ဓာရုံသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ရသာရုံတို့ကို ဤရသာရုံသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့ကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မာရုံတို့ကို “ဤဓမ္မာရုံသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဓမ္မာရုံသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဓမ္မာရုံသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံး သပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ စက္ခုဝိညာဥ်ကို ဤစက္ခုဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သောတဝိညာဥ်ကို ဤသောတဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဃာနဝိညာဥ်ကို ဤဃာနဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇိဝှါဝိညာဥ်ကို ဤဇိဝှါဝိညာဥ် သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာယဝိညာဥ်ကို ဤကာယဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မနောဝိညာဥ်ကို “ဤ မနောဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤမနောဝိညာဥ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤမနောဝိညာဥ်သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ စက္ခုသမ္ဖဿကို ဤစက္ခုသမ္ဖဿသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သောတသမ္ဖဿကို ဤသောတသမ္ဖဿ သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဃာနသမ္ဖဿကို ဤဃာနသမ္ဖဿသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇိဝှါသမ္ဖဿကို ဤ ဇိဝှါသမ္ဖဿသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာယသမ္ဖဿကို ဤကာယသမ္ဖဿသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မနော သမ္ဖဿကို “ဤမနောသမ္ဖဿသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤမနောသမ္ဖဿသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤမနောသမ္ဖဿ သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာကို။ သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာကို။ ဃာန့သမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာကို။ ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာကို။ ကာယသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာကို။ မနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာကို “ဤမနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤမနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤမနော သမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ရူပသညာကို ဤရူပသညာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒသညာကို ဤသဒ္ဒသညာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓသညာကို ဤဂန္ဓသညာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသသညာကို ဤရသသညာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မသညာကို “ဤဓမ္မသညာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဓမ္မသညာသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဓမ္မသညာသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ရူပသဉ္စေတနာကို ဤရူပသဉ္စေတနာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒသဉ္စေတနာကို ဤသဒ္ဒသဉ္စေတနာ သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓသဉ္စေတနာကို ဤဂန္ဓသဉ္စေတနာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသသဉ္စေတနာကို ဤရသသဉ္စေတနာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗသဉ္စေတနာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မသဉ္စေတနာကို “ဤဓမ္မသဉ္စေတနာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဓမ္မသဉ္စေတနာသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဓမ္မသဉ္စေတနာသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ရူပတဏှာကို ဤရူပတဏှာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒတဏှာကို ဤသဒ္ဒတဏှာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓတဏှာကို ဤဂန္ဓတဏှာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသတဏှာကို ဤရသတဏှာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မတဏှာကို “ဤဓမ္မတဏှာ သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဓမ္မတဏှာသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဓမ္မတဏှာသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ရူပဝိတက်ကို ဤရူပဝိတက်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒဝိတက်ကို ဤသဒ္ဒဝိတက်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓဝိတက်ကို ဤဂန္ဓဝိတက်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသဝိတက်ကို ဤရသဝိတက်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိတက်ကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိတက်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မဝိတက်ကို “ဤဓမ္မဝိတက်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဓမ္မဝိတက်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဓမ္မဝိတက်သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ရူပဝိစာရကို ဤရူပဝိစာရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒဝိစာရကို ဤသဒ္ဒဝိစာရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓဝိစာရကို ဤဂန္ဓဝိစာရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသဝိစာရကို ဤရသဝိစာရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိစာရကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗဝိစာရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မဝိစာရကို “ဤဓမ္မဝိစာရသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း၊ ဤဓမ္မဝိစာရသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဓမ္မဝိစာရသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံး သွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ပထဝီဓာတ်ကို ဤပထဝီဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အာပေါဓာတ်ကို ဤအာပေါဓာတ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ တေဇောဓာတ်ကို ဤတေဇောဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဝါယောဓာတ်ကို ဤဝါယောဓာတ် သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အာကာသဓာတ်ကို ဤအာကာသဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဝိညာဏဓာတ်ကို “ဤဝိညာဏဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဝိညာဏဓာတ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဝိညာဏဓာတ်သည် ငါ၏ ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ပထဝီကသိုဏ်းကို ဤပထဝီကသိုဏ်းသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အာပေါကသိုဏ်းကို။ တေဇော့ကသိုဏ်းကို။ ဝါယောကသိုဏ်းကို။ နီလကသိုဏ်းကို။ ပီတကသိုဏ်းကို။ လောဟိတကသိုဏ်းကို။ ဩဒါတကသိုဏ်းကို။ အာကာသကသိုဏ်းကို။ ဝိညာဏကသိုဏ်းကို “ဤဝိညာဏကသိုဏ်းသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း၊ ဤဝိညာဏကသိုဏ်းသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဝိညာဏကသိုဏ်းသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဆံပင်ကို ဤဆံပင်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အမွေးကို ဤအမွေးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ခြေသည်း လက်သည်းကို ဤခြေသည်းလက်သည်းသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သွားကို ဤသွားသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အရေကို ဤအရေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အသားကို ဤအသားသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အကြောကို ဤအကြောသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အရိုးကို ဤအရိုးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရိုးတွင်းခြင်ဆီကို ဤရိုးတွင်း ခြင်ဆီသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အညှို့ကို ဤအညှို့သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ နှလုံးကို ဤနှလုံးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အသည်းကို ဤအသည်းသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အမြှေးကို ဤအမြှေးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အဖျဥ်းကို ဤအဖျဥ်းသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အဆုတ်ကို ဤအဆုတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အူမကို ဤအူမသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အူသိမ်ကို ဤအူသိမ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အစာသစ်ကို ဤ အစာသစ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အစာဟောင်းကို ဤအစာဟောင်းသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သည်းခြေကို ဤသည်းခြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သလိပ်ကို ဤသလိပ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ပြည်ကို ဤပြည်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သွေးကို ဤသွေးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ချွေးကို ဤချွေးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အဆီခဲ ကို ဤအဆီခဲသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မျက်ရည်ကို ဤမျက်ရည်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဆီကြည်ကို ဤဆီကြည်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ တံတွေးကို ဤတံတွေးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ နှပ်ကို ဤနှပ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အစေးကို ဤအစေးသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကျင်ငယ်ကို ဤကျင်ငယ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ “ဦးနှောက်ကို ဤဦးနှောက်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း၊ ဤဦးနှောက်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤ ဦးနှောက်သည် ငါ၏ ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ စက္ခာယတနကို ဤစက္ခာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရူပါယတနကို ဤရူပါယတနသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ သောတာယတနကို ဤသောတာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒါယတနကို ဤသဒ္ဒါယတန သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဃာနာယတနကို ဤဃာနာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓာယတနကို ဤဂန္ဓာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇိဝှါယတနကို ဤဇိဝှါယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသာယတန ကို ဤရသာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာယာယတနကို ဤကာယာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ မနာယတနကို ဤမနာယတနသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မာယတနကို ဤဓမ္မာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ စက္ခုဓာတ်ကို ဤစက္ခုဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရူပဓာတ်ကို ဤရူပဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ စက္ခုဝိညာဏဓာတ်ကို ဤစက္ခုဝိညာဏဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သောတဓာတ်ကို ဤ သောတဓာတ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဒဓာတ်ကို ဤသဒ္ဒဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သောတဝိညာဏ ဓာတ်ကို ဤသောတဝိညာဏ ဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဃာနဓာတ်ကို ဤဃာနဓာတ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဂန္ဓဓာတ်ကို ဤဂန္ဓဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဃာနဝိညာဏဓာတ်ကို ဤဃာနဝိညာဏ ဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇိဝှါဓာတ်ကို ဤဇိဝှါဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရသဓာတ်ကို ဤ ရသဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇိဝှါဝိညာဏဓာတ်ကို ဤဇိဝှါ ဝိညာဏဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာယဓာတ်ကို ဤကာယဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်ကို ဤဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာယဝိညာဏဓာတ်ကို ဤကာယဝိညာဏဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မနောဓာတ်ကို ဤမနော ဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဓမ္မဓာတ်ကို ဤဓမ္မဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မနောဝိညာဏဓာတ်ကို “ဤမနောဝိညာဏဓာတ်သည့်ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤမနောဝိညာဏဓာတ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤမနောဝိညာဏ ဓာတ်သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ စက္ခုန္ဒြေကို ဤစက္ခုန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သောတိန္ဒြေကို ဤသောတိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဃာနိန္ဒြေကို ဤဃာနိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇိဝှိန္ဒြေကို ဤဇိဝှိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာယိန္ဒြေကို ဤကာယိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မနိန္ဒြေကို ဤမနိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇီဝိတိန္ဒြေ ကို ဤဇီဝိတိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဣတ္ထိန္ဒြေကို ဤဣတ္ထိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ပုရိသိန္ဒြေကို ဤပုရိသိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သုခိန္ဒြေကို ဤသုခိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဒုက္ခိန္ဒြေကို ဤဒုက္ခိန္ဒြေ သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သောမနဿိန္ဒြေကို ဤသောမနဿိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဒေါမနဿိန္ဒြေကို ဤဒေါမနဿိန္ဒြေသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဥပေက္ခိန္ဒြေကို ဤဥပေက္ခိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သဒ္ဓိန္ဒြေကို ဤသဒ္ဓိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဝီရိယိန္ဒြေကို ဤဝီရိယိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သတိန္ဒြေကို ဤ သတိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သမာဓိန္ဒြေကို ဤသမာဓိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ပညိန္ဒြေကို “ဤ ပညိန္ဒြေသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤပညိန္ဒြေသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤပညိန္ဒြေသည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှား သောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ကာမဓာတ်ကို ဤကာမဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရူပဓာတ်ကို ဤရူပဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အရူပဓာတ်ကို ဤအရူပဓာတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကာမဘဝကို ဤကာမဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ရူပဘဝကို ဤရူပဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အရူပဘဝကို ဤအရူပဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သညာဘဝကို ဤသညာဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အသညာဘဝကို ဤအသညာဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ နေဝသညာနာ သညာဘဝကို ဤနေဝသညာနာသညာဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဧကဝေါကာရ ဘဝကို ဤဧကဝေါကာရ ဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ စတုဝေါကာရဘဝကို ဤစတုဝေါကာရဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ပဉ္စဝေါကာရ ဘဝကို ဤပဉ္စဝေါကာရဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ပထမဈာန်ကို ဤပထမဈာန်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဒုတိယဈာန်ကို ဤဒုတိယဈာန်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ တတိယဈာန်ကို ဤတတိယဈာန်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ စတုတ္ထဈာန်ကို ဤစတုတ္ထဈာန်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိကို ဤမေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တိကို ဤကရုဏာ စေတောဝိမုတ္တိသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တိကို ဤ မုဒိတာစေတောဝိမုတ္တိသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တိကို ဤဥပေက္ခာစေတောဝိမုတ္တိသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ဤအာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်ကို ဤဝိညာဏဉ္စာယတန သမာပတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ အာကိဉ္စ ညာယတနသမာပတ်ကို ဤအာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ နေဝသညာနာသညာ ယတနသမာပတ်ကို “ဤနေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤနေဝသညာ နာသညာယတနသမာပတ်သည် ငါဖြစ်၏၊ ဤနေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်သည် ငါ၏ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ အဝိဇ္ဇာကို ဤအဝိဇ္ဇာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သင်္ခါရတို့ကို ဤသင်္ခါရသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဝိညာဥ် ကို ဤဝိညာဥ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ နာမ်ရုပ်ကို ဤနာမ်ရုပ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ သဠာယတနကို ဤသဠာယတနသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဖဿကို ဤဖဿသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဝေဒနာကို ဤဝေဒနာ သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ တဏှာကို ဤတဏှာသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဥပါဒါန်ကို ဤဥပါဒါန်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း။ ဘဝကို ဤဘဝသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇာတိကို ဤဇာတိသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း။ ဇရာ မရဏကို “ဤဇရာမရဏသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း၊ ဤဇရာမရဏသည် ငါဖြစ်၏၊ ဤဇရာမရဏသည် ငါ၏ ကိုယ်တည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဤသို့ မှားသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။

၁၂၄။ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်း ရှစ်ပါးတို့သည် အဘယ်နည်း။ ခန္ဓာတို့သည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းမည်၏။ အဝိဇ္ဇာသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းမည်၏။ ဖဿသည် လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းမည်၏။ သညာသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းမည်၏။ ဝိတက်သည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ် ကြောင်းမည်၏။ အယောနိသောမနသိကာရ ‘မသင့်မတင့်နှလုံးသွင်းခြင်း’ သည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်း မည်၏။ ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်းသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းမည်၏။ သူတစ်ပါးအသံသည်လည်း ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ကြောင်းမည်၏။ ခန္ဓာတို့သည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာန မည်၏။ ဤသို့ ခန္ဓာတို့သည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ အဝိဇ္ဇာသည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမည်၏။ ဤသို့ အဝိဇ္ဇာသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ဖဿသည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမည်၏။ ဤသို့ ဖဿသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ သညာသည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမည်၏။ ဤသို့ သညာသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ဝိတက်သည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမည်၏။ ဤသို့ ဝိတက်သည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ အယောနိသောမနသိကာရသည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘော အားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမည်၏။ ဤသို့ အယောနိသောမနသိကာရသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်းသည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘော အားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာနမည်၏။ ဤသို့ ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်းသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ သူတစ်ပါး ပြောဟောသံသည် အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်၍ စွဲမှီဖြစ်ကြောင်း အနက်သဘော အားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဋ္ဌာန မည်၏။ ဤသို့ သူတစ်ပါး ပြောဟောသံသည်လည်း ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတည်း။ ဤရှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိဖြစ်ကြောင်းတို့တည်း။

၁၂၅။ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်မှု တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ယင်းဒိဋ္ဌိသည် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့၌ အတွင်းဝင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂတ။ လွန်နိုင်ခဲသော အနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂဟန။ ရွံရှာဖွယ်ဘေးဘျမ်းရှိသောကြောင့် ဒိဋ္ဌိကန္တာရ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ဆန့်ကျင်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသူက။ သဿတစသောအယူကို ယူသောအားဖြင့် တုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတ။ အကျိုးမဲ့၌ ယှဥ်စေတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသညောဇန။ ထိုးကျင့်တတ်သော အနက်,နုတ် ပယ်နိုင်ခဲသော အနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိသလ္လ။ နှိပ်စက်ခြင်းပြုသော သဘောအားဖြင့် ကျဥ်းမြောင်းသောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသမ္ဗာဓ။ လွတ်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်သော သဘောအားဖြင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပလိဗောဓ။ လွတ်မြောက်နိုင်ခဲသော သဘောအားဖြင့် နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဗန္ဓန။ ထုတ်ဆောင်နိုင်ခဲသော သဘောအားဖြင့် ချောက်ကမ်းပါးနှင့်တူသောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပပါတ။ အားအစွမ်းသို့ ရောက်သော သဘောအားဖြင့် အဖန်ဖန် ကိန်းတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌာနုသယ။ ကိုယ်ကို ပူပန်စေတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသန္တာပ။ ကိုယ်ကို အဖန်ဖန် ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပရိဠာဟ။ ကိလေသာကို ထုံးဖွဲ့တတ် သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂန္ထ။ ပြင်းစွာ စွဲယူတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌုပါဒါန။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းတတ် သောကြောင့် ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသ။ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပရာမာသမည်၏။ ဤ့တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့သည် ဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်မှုတို့ မည်ကုန်၏။

၁၂၆။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ သာယာဖွယ်၌ ဖြစ်သော အဿာဒဒိဋ္ဌိ၊ အတ္တသို့အစဥ်လိုက်သော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ၊ ဖောက်ပြန်သော အယူရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ငါ၏ကိုယ်ဟု စွဲလမ်းခြင်းရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိ၍ မြဲ၏ဟု ယူသော သဿတဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိ၍ ပြတ်၏ဟု ယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ၊ အတိတ်ဟုဆိုအပ်သော ရှေ့အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ယူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ၊ နောက် အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ယူသော အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ၊ (အကျိုးမဲ့၌) ယှဥ်စေတတ်သော သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ၊ ငါဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော အဟန္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ၊ ငါ့ဥစ္စာဟု ယူလျက် မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော မမန္တိမာနဝိနိဗန္ဓ ဒိဋ္ဌိ၊ ငါ၏ကိုယ်ဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ၊ (အတ္တကို) လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ၊ ဘဝ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်သော ဘဝဒိဋ္ဌိ၊ ဝိဘဝ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်သော ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ၊ ဤသည်တို့ကား တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဒိဋ္ဌိ တို့တည်း။

၁၂၇။ ဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သော မှားသောနှလုံးသွင်းခြင်း သုံးရာတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ အဿာဒဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်းပါသနည်း။ သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိသော မြဲ၏ဟု ယူသော သဿတဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်း အရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိသော ပြတ်၏ဟု ယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ ရှေ့အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ယူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ နောက်အစွန်းသို့ အစဥ် လျှောက်၍ယူသော အပရန္တာဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ အဟန္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ မမန္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ ဘဝဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ၌ အဘယ်မျှသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းပါသနည်း။ အဿာဒဒိဋ္ဌိ၌ သုံးဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ၌နှစ်ဆယ် သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၌ ဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၌နှစ်ဆယ်သောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိ သော မြဲ၏ဟု ယူသော သဿတဒိဋ္ဌိ၌ တစ်ဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။ သက္ကာယလျှင် တည်ရာရှိသော ပြတ်၏ဟုယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၌ ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ၌ ငါးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ၌ လေးဆယ့်လေးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ သံယောဇနိကဒိဋ္ဌိ၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အဟန္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ၌တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ မမန္တိမာနဝိနိဗန္ဓဒိဋ္ဌိ၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အတ္တဝါဒ ပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ၌နှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ၌ ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိ၌ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ၌ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။

၁-အဿာဒဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၂၈။ သာယာဖွယ်၌ဖြစ်သော အဿာဒဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ သုံးဆယ့်ငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရူပက္ခန္ဓာကို စွဲ၍ဖြစ်သော ချမ်းသာမှု၊ ဝမ်းမြောက်မှုသည် ရုပ်၏ သာယာဖွယ်မည်၏ဟု မှားသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် သာယာဖွယ်မဟုတ်။ သာယာဖွယ်သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ သာယာဖွယ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် သာယာဖွယ်ကို အဿာဒဒိဋ္ဌိဟု ဆိုအပ်၏။ အဿာဒဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ ထိုအမြင်မှန် ပျက်စီးခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိဝိပန္နပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မမှီဝဲ၊ မဆည်းကပ်၊ မမှီခိုအပ်။ ထိုသို့ မမှီဝဲ၊ မဆည်းကပ်၊ မမှီခိုရခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ ဒိဋ္ဌိ၌ဖြစ်သော ရာဂသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် ရာဂမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ရာဂသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ရာဂကို ဒိဋ္ဌိရာဂဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိရာဂနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိရာဂ၌ တပ်နှစ်သက်၏။ ဒိဋ္ဌိရာဂ၌ တပ်နှစ်သက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၌ လှူအပ်သော ဒါနသည် အကျိုးရင်း မကြီး။ အကျိုးဆက် မကြီး။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အဿာဒဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟူသော အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ မိစ္ဆာအယူရှိသော ယောကျာ်းပုဂ္ဂိုလ်အား ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်မျိုး၌ ဖြစ်ခြင်းဟူသောနှစ်ပါးသော ဂတိတို့ သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ မိစ္ဆာအယူရှိသော ယောကျာ်းပုဂ္ဂိုလ်အား အကြင်ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံကို အယူအားလျော်စွာ အပြည့်အစုံ ဆောက်တည်အပ်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်းစေတနာ၊ တောင့်တခြင်း ပတ္ထနာ၊ ဆောက်တည်ခြင်း ပဏိဓိ၊ ပြုစီမံခြင်း သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် အလိုမရှိခြင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်ခြင်း၊နှလုံးကို မပွါး စေခြင်း၊ အစီးအပွါး မရှိခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ ဥပမာအားဖြင့် စိုစွတ်သောမြေ၌ ချထားစိုက်ပျိုးအပ်သော တမာစေ့၊ သပွတ်ခါးစေ့၊ ဘူးခါးစေ့သည် မြေ၊ ရေ၏ ရသာဓာတ်ကို စွဲယူအပ်၏။ ထိုအလုံးစုံ သည် ခါးခြင်း၊ စပ်ခြင်း၊ မသာယာခြင်းငှါ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထို တမာအစရှိသည်၏ အစေ့သည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ ဤအတူသာလျှင် မှားသောအယူရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အကြင် ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံကို အယူအား လျော်စွာ အပြည့်အစုံ ဆောက်တည်အပ်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့် တကွဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်းစေတနာ၊ တောင့်တခြင်း ပတ္ထနာ၊ ဆောက်တည်ခြင်း ပဏိဓိ၊ ပြုစီမံခြင်း သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့သည် အလိုမရှိခြင်း၊ မချစ်မနှစ် သက်ခြင်း၊နှလုံးကို မပွါး စေခြင်း၊ အစီးအပွါး မရှိခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အဿာဒဒိဋ္ဌိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သောအယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည်-

၆၂- ပါးသောဒိဋ္ဌိတို့၌ အတွင်းဝင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂတ၊ လွန်နိုင်ခဲသောအနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂဟန၊ ရွံရှာဖွယ်ဘေးဘျမ်းရှိသောအနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိကန္တာရ၊ ဆန့်ကျင်သောအနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသူက၊ သဿတစသော အယူကို ယူသောအားဖြင့် တုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတ။ အကျိုးမဲ့၌ ယှဥ်စေ တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသညောဇန။ ထိုးကျင့်တတ်သော အနက်၊နုတ်ပယ်နိုင်ခဲ့သော အနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိသလ္လ၊နှိပ်စက်ခြင်းပြုသော သဘောအားဖြင့် ကျဥ်းမြောင်းသောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသမ္ဗာဓ။ လွတ်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်သောသဘောအားဖြင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပလိဗောဓ။ လွတ်မြောက်နိုင်ခဲ သော သဘောအားဖြင့် နှောင်ဖွဲ့တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဗန္ဓန။ ထုတ်ဆောင်နိုင်ခဲသော သဘောအားဖြင့် ချောက်ကမ်းပါးနှင့်တူသောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပပါတ။ အားအစွမ်းသို့ရောက်သော သဘောအားဖြင့် အဖန်ဖန် ကိန်းတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌာနုသယ။ ကိုယ်ကို ပူပန်စေတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိသန္တာပ။ ကိုယ်ကို အဖန်ဖန် ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပရိဠာဟ။ ကိလေသာကို ထုံးဖွဲ့တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂန္ထ။ ပြင်းစွာ စွဲယူတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌုပါဒါန။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသ။ မှား သောအားဖြင့် သုံးသပ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပရာမာသမည်၏။ ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ (သံသရာ၌) ယှဥ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ၁၂၉။ သံယောဇဥ်လည်း မည်, ဒိဋ္ဌိလည်း မည်သောတရား၊ သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိကား မမည်သော တရားတို့ ရှိကုန်၏။ သံယောဇဥ်လည်း မည်, ဒိဋ္ဌိလည်း မည်သောတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ဤနှစ်ပါးတို့သည် သံယောဇဥ်လည်းမည်,ဒိဋ္ဌိလည်းမည်၏။ သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိမမည်သောတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကာမရာဂသံယောဇဥ်၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်၊ မာနသံယောဇဥ်၊ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇဥ်၊ ဘဝရာဂ သံယောဇဥ်၊ ဣဿာသံယောဇဥ်၊ မစ္ဆရိယသံယောဇဥ်၊ အနုနယသံယောဇဥ်၊ အဝိဇ္ဇာသံယောဇဥ်၊ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ အကြင်ဝေဒနာကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်သညာကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်သင်္ခါရတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်မျက်စိကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်နားကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်နှာခေါင်းကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်လျှာကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင် ကိုယ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်စိတ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ရူပါရုံတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်သဒ္ဒါရုံတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင် ဂန္ဓာရုံတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ရသာရုံတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ဓမ္မာရုံတို့ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်စက္ခုဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်သောတဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ဃာနဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင် ဇိဝှါဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ကာယဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်မနောဝိညာဥ်ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်စက္ခုသမ္ဖဿ ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်သောတသမ္ဖဿ ကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ဃာနသမ္ဖဿကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ဇိဝှါသမ္ဖဿကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်ကာယသမ္ဖဿကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်မနောသမ္ဖဿကိုစွဲ၍။ပ။ အကြင်စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုစွဲ၍။ အကြင်သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာကို စွဲ၍။ အကြင်ဃာနသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုစွဲ၍။ အကြင်ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ် သော ဝေဒနာကို စွဲ၍။ အကြင်ကာယသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုစွဲ၍။ အကြင်မနောသမ္ဖဿ ကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာကို စွဲ၍ဖြစ်သော ချမ်းသာခြင်းသုခ, ဝမ်းသာခြင်း သောမနဿသည် မနော သမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာ၏ သာယာဖွယ်မည်၏ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် သာယာဖွယ် မဟုတ်။ သာယာဖွယ်သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည့်တစ်ခြား။ သာယာဖွယ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ဤသာယာဖွယ်နှင့် ဒိဋ္ဌိကို အဿာဒဒိဋ္ဌိဟု ဆိုအပ်၏။ အဿာဒဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်းလည်းမည်၏။ ထိုအမြင်မှန် ပျက်စီးခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိဝိပန္နပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးသောပုဂ္ဂိုလ်ကို မမှီဝဲ၊ မဆည်းကပ်၊ မမှီခိုအပ်။ ထိုသို့မမှီဝဲ၊ မဆည်းကပ်၊ မမှီခိုရခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ ဒိဋ္ဌိ၌ဖြစ်သော ရာဂသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် ရာဂမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ရာဂသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ရာဂကို ဒိဋ္ဌိရာဂဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိရာဂနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒိဋ္ဌိရာဂ၌ တပ်နှစ်သက်၏။ ဒိဋ္ဌိရာဂ၌ တပ်နှစ်သက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၌ လှူအပ်သောအလှူသည် အကျိုးရင်း မကြီး။ အကျိုးဆက် မကြီး။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့် ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အဿာဒဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟူသော အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ မိစ္ဆာအယူရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်မျိုး၌ ဖြစ်ခြင်းဟူသောနှစ်ပါးသော ဂတိတို့သည်သာ လျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ မိစ္ဆာအယူရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံကို အယူအားလျော်စွာ အပြည့်အစုံ ဆောက်တည်အပ်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်းစေတနာ၊ တောင့်တခြင်း ပတ္ထနာ၊ ဆောက်တည်ခြင်း ပဏိဓိ၊ ပြုစီမံခြင်း သင်္ခါရအားလုံးတို့သည် အလိုမရှိခြင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်ခြင်း၊နှလုံးကိုမပွါးစေခြင်း၊ အစီးအပွါးမရှိခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ ဥပမာအားဖြင့် စိုစွတ်သောမြေ၌ ချထားစိုက်ပျိုးအပ်သော တမာစေ့၊ သပွတ်ခါးစေ့၊ ဘူးခါးစေ့သည် မြေ၊ ရေ၏ ရသာဓာတ်ကို စွဲယူအပ်၏။ ထိုအလုံးစုံသည် ခါးခြင်း၊ စပ်ခြင်း၊ မသာယာခြင်းငှါ ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ထိုတမာအစ ရှိသည်၏ အစေ့သည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ ဤအတူသာလျှင် မှားသော အယူရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အကြင်ကာယကံ၊ ဝစီကံ။ မနောကံကို အယူ အားလျော်စွာ အပြည့်အစုံဆောက်တည်အပ်၏။ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်း စေတနာ၊ တောင့်တခြင်း ပတ္ထနာ၊ ဆောက်တည်ခြင်း ပဏိဓိ၊ ပြုစီမံခြင်း သင်္ခါရအားလုံးတို့သည် အလိုမရှိခြင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်ခြင်း၊နှလုံးကို မပွါးစေခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ့် ကြောင့်နည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အဿာဒဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သော အယူသည် ယုတ်ညံ့သောကြောင့်တည်း။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသောဒိဋ္ဌိတို့အတွင်း၌ ဝင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂတ၊ လွန်နိုင်ခဲသော အနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂဟန။ပ။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသ၊ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပရာမာသမည်၏၊ ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ (သံသရာ၌) ယှဥ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ သံယောဇဥ်လည်းမည်, ဒိဋ္ဌိလည်းမည်သောတရား၊ သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိ မမည်သောတရားတို့ သည် ရှိကုန်၏။ သံယောဇဥ်လည်းမည်, ဒိဋ္ဌိလည်းမည်သောတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ဤနှစ်ပါးတို့သည် သံယောဇဥ်လည်းမည်၍ ဒိဋ္ဌိလည်းမည် ကုန်၏။ သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိ မမည်သော တရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကာမရာဂသံယောဇဥ်၊ ပဋိဃသံယောဇဥ်၊ မာနသံယောဇဥ်၊ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇဥ်၊ ဘဝရာဂ သံယောဇဥ်၊ ဣဿာသံယောဇဥ်၊ မစ္ဆရိယသံယောဇဥ်၊ အနုနယသံယောဇဥ်၊ အဝိဇ္ဇာသံယောဇဥ်၊ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ သာယာဖွယ်၌ဖြစ်သော အဿာဒဒိဋ္ဌိကို ဤသုံးဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံ့းသွင်းခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ရှေးဦးစွာသော အဿာဒဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။ ၁။ အနုနယဟူ၍လည်းကောင်း၊ အနုသယဟူ၍လည်းကောင်း အမည်နှစ်မျိုးဖြင့်ခေါ်သည်။ ကာမရာဂအဖြစ်သို့ မရောက်သေးသော လောဘကို အနုနယဟုဆိုသည်။ အခြားအရာတို့၌ အနုနယကိုပင် အနုသယဟုခေါ်သည်။ (အဋ္ဌကထာ)

၂-အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၃၀။ အတ္တသို့ အစဥ်လျှောက်သော ဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာနှစ်ဆယ်တို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်လေ့မရှိသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မကျွမ်းကျင် သော၊ အရိယာတို့တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို မြင်လေ့မရှိသော၊ သူတော်ကောင်း တို့တရား၌ မကျွမ်းကျင်သော၊ သူတော်ကောင်းတို့တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်သည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ရုပ်ရှိသောအတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တ၌ ရုပ်ကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ရုပ်၌ အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝေဒနာကို။ပ။ သညာကို။ပ။ သင်္ခါရတို့ကို။ပ။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝိညာဥ် ရှိသော အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။

၁၃၁။ အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ပထဝီကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “ပထဝီ ကသိုဏ်းသည် ငါတည်း။ ငါသည် ပထဝီကသိုဏ်းတည်း”ဟု ပထဝီကသိုဏ်းကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကို လည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသောဆီမီးမှ မီးလျှံသည် အဆင်းပေတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံပေတည်းဟု မီးလျှံကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာ လျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ပထဝီကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “ပထဝီ ကသိုဏ်းသည် ငါတည်း။ ငါသည် ပထဝီကသိုဏ်းတည်း”ဟု ပထဝီကသိုဏ်းကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကို လည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ ရုပ်လျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အယူပျက်စီးခြင်း လည်း မည်၏။ပ။ အတ္တသို့ အစဥ်လိုက်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ မိစ္ဆာအယူရှိသော ယောကျာ်း ပုဂ္ဂိုလ်အားနှစ်ပါးသော ဂတိတို့သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် အာပေါကသိုဏ်းကို။ တေဇောကသိုဏ်းကို။ ဝါယောကသိုဏ်းကို။ နီလကသိုဏ်းကို။ ပီတကသိုဏ်းကို။ လောဟိတကသိုဏ်းကို။ ဩဒါတကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏၊ “ဩဒါတကသိုဏ်းသည် ငါတည်း။ ငါသည် ဩဒါတကသိုဏ်းတည်း”ဟု ဩဒါတကသိုဏ်း ကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏မီးလျှံသည် အဆင်းတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံပေတည်းဟု မီးလျှံကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူ့သာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည်။ပ။ ဩဒါတကသိုဏ်းကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ ရုပ် လျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်း လည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၁) အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်ရှိသောအတ္တကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤရုပ်ဖြင့် ရုပ်ရှိ၏”ဟု စိတ် အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ရုပ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ သစ်ပင်သည် အရိပ်နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသစ်ပင်ကို ယောကျာ်းသည် “ဤသည်ကား သစ်ပင်တည်း။ ဤသည်ကား အရိပ်တည်း။ သစ်ပင်သည် တစ်ခြား။ အရိပ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထို သစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်ကို အဖန်ဖန်ရှု သကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤရုပ်ဖြင့် ရုပ်ရှိ၏”ဟု စိတ် အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ရုပ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည်နှစ်ခုမြောက် ရုပ်လျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်ရှိသော အတ္တကို အဖန် ဖန်ရှု၏။ (၂) အဘယ်သို့လျှင် အတ္တ၌ ရုပ်ကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တ၌ ဤရုပ် တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ ၌ ရုပ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပန်းသည် အနံ့နှင့် ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုပန်းကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပန်းတည်း။ ဤကား အနံ့တည်း။ ပန်းသည် တစ်ခြား။ အနံ့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုအနံ့သည် ဤပန်း၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ပန်း၌ အနံ့ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တ၌ ဤရုပ်တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ ရုပ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် သုံးခုမြောက် ရုပ်လျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင့်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ အတ္တ၌ ရုပ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၃) အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤရုပ်၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံ ဖြစ်၏။ ဤသို့ ရုပ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပတ္တမြားကို ကြုတ်၌ ထည့်ထားရာ၏။ ထိုပတ္တမြားကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပတ္တမြားတည်း။ ဤကား ကြုတ်တည်း။ ပတ္တမြားသည် တစ်ခြား။ ကြုတ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုပတ္တမြားသည် ဤကြုတ်၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ကြုတ်၌ ပတ္တမြားကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤရုပ်၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ရုပ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် လေးခုမြောက် ရုပ်လျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်း လည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၄)

၁၃၂။ အဘယ်သို့လျှင် ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို။ သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာကို။ ဃာနသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို။ ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာ ကို။ ကာယသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို။ မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှု၏။ “မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာတည်း”ဟု မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်း ကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏ မီးလျှံသည် အဆင်းတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံပေတည်းဟု မီးလျှံကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူ သာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာသည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ် သော ဝေဒနာတည်း”ဟု မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ ဝေဒနာလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန် ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ (၁-၅) အဘယ်သို့လျှင် ဝေဒနာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤဝေဒနာဖြင့် ဝေဒနာရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝေဒနာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ သစ်ပင်သည် အရိပ်နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏၊ ထိုသစ်ပင်ကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား သစ်ပင်တည်း။ ဤကား အရိပ်တည်း။ သစ်ပင်သည် တစ်ခြား။ အရိပ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုသစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာ လျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤဝေဒနာဖြင့် ဝေဒနာရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝေဒနာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည်နှစ်ခုမြောက် ဝေဒနာလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ဝေဒနာရှိသော အတ္တကို အဖန် ဖန်ရှု၏။ (၂-၆) အဘယ်သို့လျှင် အတ္တ၌ ဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်သည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ဤ (သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်ဟူသော) အတ္တ၌ ဤဝေဒနာ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံ ဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ ဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပန်းသည် အနံ့နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏၊ ထိုပန်းကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပန်းတည်း။ ဤ ကား အနံ့တည်း။ ပန်းသည် တစ်ခြား။ အနံ့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုအနံ့သည် ဤပန်း၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ပန်း၌ အနံ့ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်ဟူသော) အတ္တ၌ ဤဝေဒနာ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ ဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် သုံးခုမြောက် ဝေဒနာလျှင်မှီရာ ရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ အတ္တ၌ ဝေဒနာကို အဖန်ဖန် ရှု၏။ (၃-၇) အဘယ်သို့လျှင် ဝေဒနာ၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်သည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤဝေဒနာ၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝေဒနာ၌ အတ္တကိိုု အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပတ္တမြားကို ကြုတ်၌ ထည့်ထားရာ၏၊ ထိုပတ္တမြားကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပတ္တမြားတည်း။ ဤကား ကြုတ်တည်း။ ပတ္တမြားသည် တစ်ခြား။ ကြုတ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုပတ္တမြားသည် ဤ ကြုတ်၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ကြုတ်၌ ပတ္တမြားကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သသို့ ဤအတူသာလျှင့်ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤဝေဒနာ၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝေဒနာ၌ အတ္တကိိုု အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် လေးခုမြောက် ဝေဒနာလျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ဝေဒနာ၌ အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှု၏။ (၄-၈)

၁၃၃။ အဘယ်သို့လျှင် သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကို။ သောတသမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော သညာကို။ ဃာနသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကို။ ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကို။ ကာယသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကို။ မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ “မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာသည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာတည်း”ဟု မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခု မထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏ မီးလျှံသည် အဆင်းတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံတည်းဟု မီးလျှံကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာ လျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ “မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာသည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာတည်း”ဟု မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော သညာကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခု မထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ သညာလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန် ပျက်စီးခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ (၁-၉) အဘယ်သို့လျှင် သညာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာဟူသော) အတ္တသည် ဤသညာဖြင့် သညာရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ သညာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ သစ်ပင်သည် အရိပ်နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသစ်ပင်ကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား သစ်ပင်တည်း။ ဤကား အရိပ်တည်း။ သစ်ပင်သည် တစ်ခြား။ အရိပ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုသစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာ လျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာဟူသော) အတ္တသည် ဤသညာဖြင့် သညာရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံ ဖြစ့်၏။ ဤသို့ သညာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည်နှစ်ခုမြောက် သော သညာလျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ပ။ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ သညာရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၂-၁၀) အဘယ်သို့လျှင် အတ္တ၌ သညာကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာဟူသော) အတ္တ၌ ဤသညာသည် တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ သညာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပန်းသည် အနံ့နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုပန်းကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပန်းတည်း။ ဤ ကား အနံ့တည်း။ ပန်းသည် တစ်ခြား။ အနံ့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုအနံ့သည် ဤပန်း၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ပန်း၌ အနံ့ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာဟူ သော) အတ္တ၌ ဤသညာသည် တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ သညာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် သုံးခုမြောက် သညာလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့ သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ အတ္တ၌ သညာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၃-၁၁) အဘယ်သို့လျှင် သညာ၌ အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာသည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာဟူသော) အတ္တသည် ဤသညာ၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ သညာ၌ အတ္တကိိုု အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပတ္တမြားကို ကြုတ်၌ ထည့်ထားရာ၏။ ထိုပတ္တမြားကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပတ္တမြားတည်း။ ဤကား ကြုတ်တည်း။ ပတ္တမြားသည် တစ်ခြား။ ကြုတ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုပတ္တမြားသည် ဤကြုတ်၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ကြုတ်၌ ပတ္တမြားကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤသင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာဟူသော) အတ္တသည် ဤသညာ၌တည်း၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ သညာ၌ အတ္တကိိုု အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် လေးခုမြောက် သညာလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ သညာ၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၄-၁၂)

၁၃၄။ အဘယ်သို့လျှင် သင်္ခါရကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို။ သောတသမ္ဖဿ့ကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို။ ဃာနသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို။ ဇိဝှါသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို။ ကာယသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို။ မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာသည် ငါတည်း။ ငါသည် မနော သမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာတည်း”ဟု မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏ မီးလျှံသည် အဆင်းတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံတည်းဟု မီးလျှံ ကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာသည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာတည်း”ဟု မနောသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော စေတနာကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ သင်္ခါရလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိမမည်ကုန်။ ဤသို့ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၁-၁၃) အဘယ်သို့လျှင် သင်္ခါရရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာဟူသော) အတ္တသည် ဤသင်္ခါရတို့ဖြင့် သင်္ခါရရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ သင်္ခါရရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ သစ်ပင်သည် အရိပ်နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသစ်ပင်ကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား သစ်ပင်တည်း။ ဤကား အရိပ်တည်း။ သစ်ပင်သည် တစ်ခြား။ အရိပ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုသစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာ လျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာဟူသော) အတ္တသည် ဤသင်္ခါရတို့ဖြင့် သင်္ခါရရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ သင်္ခါရရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည်နှစ်ခုမြောက် သင်္ခါရလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ သင်္ခါရရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၂-၁၄) အဘယ်သို့လျှင် အတ္တ၌ သင်္ခါရတို့ကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာဟူသော) အတ္တ၌ ဤသင်္ခါရတို့သည် တည်ကုန်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ သင်္ခါရတို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပန်းသည် အနံ့နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုပန်းကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပန်းတည်း။ ဤကား အနံ့တည်း။ ပန်းသည် တစ်ခြား။ အနံ့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုအနံ့သည် ဤပန်း၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ပန်း၌ အနံ့ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤ ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာဟူသော) အတ္တ၌ ဤသင်္ခါရတို့သည် တည်ကုန်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ သင်္ခါရတို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် သုံးခုမြောက် သင်္ခါရလျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ အတ္တ၌ သင်္ခါရတို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၃-၁၅) အဘယ်သို့လျှင် သင်္ခါရတို့၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာသည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာဟူသော) အတ္တသည် ဤသင်္ခါရတို့၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံ ဖြစ်၏။ ဤသို့ သင်္ခါရတို့၌ အတ္တကိိုု အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပတ္တမြားကို ကြုတ်၌ ထည့်ထားရာ၏၊ ထိုပတ္တမြားကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပတ္တမြားတည်း။ ဤကား ကြုတ်တည်း။ ပတ္တမြားသည် တစ်ခြား။ ကြုတ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုပတ္တမြားသည် ဤ ကြုတ်၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ကြုတ်၌ ပတ္တမြားကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤ လောက၌ အချို့သော သူသည် ဝိညာဥ်ကို။ ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝိညာဥ်၊ ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာဟူသော) အတ္တ၌ ဤသင်္ခါရတို့သည် တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ သင်္ခါရ တို့၌ အတ္တကိိုု အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် လေးခုမြောက် သင်္ခါရလျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိမမည်ကုန်။ ဤသို့ သင်္ခါရတို့၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၄-၁၆)

၁၃၅။ အဘယ်သို့လျှင် ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် စက္ခုဝိညာဥ်ကို။ သောတဝိညာဥ်ကို။ ဃာနဝိညာဥ်ကို။ ဇိဝှါ ဝိညာဥ်ကို။ ကာယဝိညာဥ်ကို။ မနောဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “မနောဝိညာဥ်သည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောဝိညာဥ်တည်း”ဟု မနောဝိညာဥ်ကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခု မထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏ မီးလျှံသည် အဆင်းတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံတည်းဟု မီးလျှံ ကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် မနောဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ “မနောဝိညာဥ်သည် ငါတည်း။ ငါသည် မနောဝိညာဥ်တည်း”ဟု မနောဝိညာဥ်ကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခု မထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ ဝိညာဥ်လျှင်မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိမမည်ကုန်။ ဤသို့ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၁-၁၇) အဘယ်သို့လျှင် ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရဟူသော) အတ္တသည် ဤဝိညာဥ်ဖြင့် ဝိညာဥ်ရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ သစ်ပင်သည် အရိပ်နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသစ်ပင်ကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား သစ်ပင်တည်း။ ဤကား အရိပ်တည်း။ သစ်ပင်သည် တစ်ခြား။ အရိပ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုသစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤ အတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအား ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရဟူသော) အတ္တသည် ဤဝိညာဥ်ဖြင့် ဝိညာဥ်ရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည်နှစ်ခုမြောက် ဝိညာဥ်လျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ပ။ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၂-၁၈) အဘယ်သို့လျှင် အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ဤ (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရဟူသော) အတ္တ၌ ဤဝိညာဥ်သည် တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပန်းသည် အနံ့နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုပန်းကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပန်းတည်း။ ဤကားအနံ့တည်း။ ပန်းသည် တစ်ခြား။ အနံ့သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုအနံ့သည် ဤပန်း၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ပန်း၌ အနံ့ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သော သူသည် ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရသည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ဤ (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရဟူသော) အတ္တ၌ ဤဝိညာဥ်သည် တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် သုံးခုမြောက် ဝိညာဥ်လျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်းမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ (၃-၁၉) အဘယ်သို့လျှင် ဝိညာဥ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရသည် ငါ၏အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရဟူသော) အတ္တသည် ဤဝိညာဥ်၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ပတ္တမြားကို ကြုတ်၌ ထည့်ထားရာ၏။ ထိုပတ္တမြားကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား ပတ္တမြားတည်း။ ဤကား ကြုတ်တည်း။ ပတ္တမြားသည် တစ်ခြား။ ကြုတ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုပတ္တမြားသည် ဤ့ကြုတ်၌ တည်၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ ကြုတ်၌ ပတ္တမြားကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ဤ လောက၌ အချို့သော သူသည် ရုပ်ကို။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရသည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရဟူသော) အတ္တသည် ဤဝိညာဥ်၌ တည်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထု သည် ဒိဋ္ဌိ မဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် လေးခုမြောက် ဝိညာဥ်လျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိကို ဤနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်း၏။ (၄-၂၀) နှစ်ခုမြောက် အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၃-မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၃၆။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၌ အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ဆယ်မျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ပေးလှူခြင်း (၏အကျိုး) မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည် ဖြစ်၏။ ဤသို့အယူရှိသော မှားသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ မိစ္ဆာလျှင် မှီရာရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် အယူ၏ ပျက်စီးခြင်းမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ “ယဇ် (ငယ်ပူဇော်ခြင်း၏အကျိုး) မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည်။ပ။ “ယဇ်ကြီးပူဇော်ခြင်း၏အကျိုး မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည်။ “ကောင်းမှု မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုးဝိပါက် မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏ မှီရာသည်။ “ဤလောကသည် မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည်။ “တစ်ပါးသော လောကသည် မရှိ”။ ဤ သို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည်။ “အမိသည် မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည်။ “အဖသည် မရှိ”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာ သည်။ ဥပပါတ်ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် မရှိကုန်”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည်။ “ဤပစ္စုပ္ပန်လောက ကိုလည်းကောင်း၊ တမလွန်လောကကိုလည်းကောင်း ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြု၍ ပြောကြားနိုင်ကုန်သော တူမျှသောအယူရှိကုန်သော ကောင်းသောအကျင့်ရှိကုန်သော ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည် လောက၌ မရှိကုန်”။ ဤသို့ ဒိဋ္ဌိ၏မှီရာသည် ဖြစ်၏။ ဤသို့ အယူရှိသော မှားသောအားဖြင့်နှလုံး သွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ အကြင်ဒိဋ္ဌိသည်လည်းကောင်း၊ အကြင်ဝတ္ထုသည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ဆယ်ခုမြောက်သော မိစ္ဆာလျှင် မှီရာရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် အယူ၏ပျက်စီးခြင်းမည်၏။ပ။ မိစ္ဆာအယူရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အားနှစ်ပါးသော လားရောက်ရာတို့သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် သံယောဇဥ်သာမည်၍ ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၌ ဤဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ၁။ အမိသည် မရှိ= အမိ၌ ကောင်းစွာပြုခြင်း မကောင်သဖြင့်ပြုခြင်း၏အကျိုးသည် မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ အဖသည် မရှိဟူရာ၌လည်း ထို့အတူပင်။

၄-သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၃၇။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၌ အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာနှစ်ဆယ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်လေ့မရှိသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မလိမ္မာသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို မြင်လေ့မရှိသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ တရား၌ မလိမ္မာသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ် သည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ရုပ်ရှိသောအတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တ၌ ရုပ်ကို လည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ရုပ်၌ အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကိုလည်း အဖန် ဖန်ရှု၏။ အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ပထဝီကသိုဏ်ကို။ပ။ ဩဒါတကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ “ဩဒါတကသိုဏ်းသည် ငါတည်း။ ထိုငါသည် ဩဒါတကသိုဏ်းတည်း”ဟု ဩဒါတကသိုဏ်း ကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏။ပ။ ဤအတူသာလျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဩဒါတ ကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသည်ကား ရှေးဦးစွာ ရုပ်လျှင်မှီရာရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိမည်၏။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၌ ဤနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၅-သဿတဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၃၈။ သက္ကာယလျှင် မှီရာရှိသော သဿတဒိဋ္ဌိ၌ အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်ငါး ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်လေ့မရှိသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မလိမ္မာသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်လေ့မရှိသော၊ သူတော်ကောင်း တို့ တရား၌ မလိမ္မာသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်သည် ရုပ်ရှိသော အတ္တကိုလည်း။ အတ္တ၌ ရုပ်ကိုလည်း။ ရုပ်၌ အတ္တကိုလည်း။ ဝေဒနာရှိသော အတ္တကိုလည်း။ သညာရှိသော အတ္တကိုလည်း။ သင်္ခါရရှိသော အတ္တကိုလည်း။ ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကို လည်း။ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကိုလည်း။ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း။ ငါ၏ ထို (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဥ်ဟူသော) အတ္တသည် ဤရုပ်ဖြင့် ရုပ်ရှိ၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤ သို့ ရုပ်ရှိသောအတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ သစ်ပင်သည် အရိပ်နှင့်ပြည့်စုံသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသစ်ပင်ကို ယောကျာ်းသည် “ဤကား သစ်ပင်တည်း။ ဤကား အရိပ်တည်း။ သစ်ပင်သည် တစ်ခြား။ အရိပ်သည် တစ်ခြားတည်း။ ထိုသစ်ပင်သည် ဤအရိပ်ဖြင့် အရိပ်ရှိ၏”ဟု ဆိုရာ၏။ ဤသို့ အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်ကို အဖန်ဖန်ရှုသကဲ့သို့ ဤအတူသာ့လျှင် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ဝေဒနာကို။ပ။ ဤကား ရှေးဦးစွာ သက္ကာယလျှင် မှီရာရှိသော သဿတဒိဋ္ဌိတည်း။ သဿတဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်ရှိသော အတ္တကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ သက္ကာယလျှင် မှီရာရှိသော သဿတဒိဋ္ဌိ၌ ဤတစ်ဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၆-ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၃၉။ သက္ကာယလျှင် မှီရာရှိသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၌ အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်လေ့မရှိသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မလိမ္မာသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်လေ့မရှိသော၊ သူတော်ကောင်း တို့ တရား၌ မလိမ္မာသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်သည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝေဒနာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ သညာကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ သင်္ခါရတို့ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ပထဝီကသိုဏ်းကို။ပ။ ဩဒါတကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ ဤဩဒါတကသိုဏ်းသည် ငါတည်း။ ထိုငါသည် ဩဒါတကသိုဏ်းတည်း”ဟု ဩဒါတကသိုဏ်း ကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏။ပ။ ဤကား ရှေးဦးစွာ သက္ကာယလျှင်မှီရာရှိသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်ကို အတ္တ အားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ သက္ကာယလျှင်မှီရာရှိသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၌ ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၇-အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၀။ အဆုံးရှိ၏ဟု အယူရှိသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ၌ အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးဆယ်ဟူ သည် အဘယ်နည်း။ “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းသနည်း။ “လောကသည် မမြဲ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းသနည်း။ “လောကသည် အဆုံးရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို။ “လောက သည် အဆုံးမရှိ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို။ “ထိုကိုယ်သည် အသက်မည်၏။ ထိုအသက်သည် ကိုယ်မည်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို “အသက်သည် တစ်ခြား၊ ကိုယ်သည် တစ်ခြားတည်း”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိက ဒိဋ္ဌိကို။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်၏”ဟု။ပ။ “သတ္တဝါသည် သေပြီး နောက် မဖြစ်”ဟု။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။ မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏”ဟု။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက်၌ ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်။ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းသနည်း။ “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။ပ။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်။ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (က) “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးမျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် လောကလည်း မည်၏။ သဿတလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိက ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား။ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိတို့,မမည်ကုန်။ “ဝေဒနာသည် လောကလည်း မည်၏။ သဿတလည်း မည်၏”ဟု။ပ။ “သညာသည် လောကလည်း မည်၏။ သဿတလည်း မည်၏”ဟု။ပ။ “သင်္ခါရတို့သည် လောကလည်း မည်၏။ သဿတလည်း မည်၏”ဟု။ပ။ “ဝိညာဥ်သည် လောကလည်း မည်၏။ သဿတလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိက ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ငါးခုမြောက် “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိတို့ မမည်ကုန်။ “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅) (ခ) “လောကသည် မမြဲ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးမျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် လောကလည်း မည်၏။ အသဿတလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိက ဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ ဤသည်ကား ရှေးဦးစွာ “လောကသည် မမြဲ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာအယူလည်း မည်၏။ အမြင်မှန်ပျက်ခြင်းလည်း မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့ သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ “ဝေဒနာသည် လောကလည်း မည်၏။ အသဿတလည်း မည်၏”ဟု။ပ။ “သညာသည် လောကလည်း မည်၏။ အသဿတလည်း မည်၏”ဟု။ပ။ “သင်္ခါရတို့သည် လောကလည်း မည်၏။ အသဿတလည်း မည်၏”ဟု။ပ။ “ဝိညာဥ်သည် လောကလည်း မည်၏။ အသဿတလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံး သွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည် ကုန်။ “လောကသည် မမြဲ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၁၀) (ဂ) “လောကသည် အဆုံးရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်း အရာ ငါးမျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် အနည်းငယ်သောအရပ်ကို နီလ‘အညို’အားဖြင့်နှံ့၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ် အား “ဤလောကသည် အဆုံးရှိ၏။ ထက်ဝန်းကျင် အပိုင်းအခြားရှိ၏”ဟု ဤသို့ အကြံဖြစ်၏။ အဆုံး ရှိ၏ဟု အမှတ်ရှိ၏။ “နှံ့သော ကသိုဏ်းရုပ်သည် ဝတ္ထုလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏။နှံ့သော စိတ်သည် အတ္တလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထု မဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “လောကသည် အဆုံးရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် အနည်းငယ်သောအရပ်ကို ပီတ ‘အရွှေ’အားဖြင့်နှံ့၏။ လောဟိတ ‘အနီ’အားဖြင့်နှံ့၏။ ဩဒါတ ‘အဖြူ’ အားဖြင့်နှံ့၏။ ဩဘာသ ‘အရောင်အလင်း’ အားဖြင့်နှံ့၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤလောကသည် အဆုံးရှိ၏။ ထက်ဝန်းကျင် အပိုင်းအခြားရှိ၏”ဟု ဤသို့ အကြံဖြစ်၏။ အဆုံးရှိ၏ဟု အမှတ်ရှိ၏။ “နှံ့သော ကသိုဏ်းရုပ်သည် ဝတ္ထုလည်း မည်၏။ လောက လည်း မည်၏။ နှံ့သောစိတ်သည် အတ္တလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ “လောကသည် အဆုံး ရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၁၅) (ဃ) “လောကသည် အဆုံးမရှိ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်း အရာငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ကျယ်ပြန့်သော အရပ်ကို အညိုအားဖြင့်နှံ့၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤလောကသည် အဆုံးမရှိ၊ အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟု အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အဆုံးမရှိဟု အမှတ်ရှိ၏။ “နှံ့သော ကသိုဏ်းရုပ်သည် ဝတ္ထုလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏။နှံ့သောစိတ်သည် အတ္တလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “လောကသည် အဆုံးမရှိ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် ကျယ်ပြန့်သောအရပ်ကို အရွှေအားဖြင့်နှံ့၏။ အနီအားဖြင့်နှံ့၏။ အဖြူအားဖြင့်နှံ့၏။ အရောင်အလင်းအားဖြင့်နှံ့၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား “ဤလောကသည် အဆုံးမရှိ၊ အပိုင်းအခြားမရှိ”ဟု အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့ အဆုံးမရှိဟု အမှတ်ရှိ၏။ “နှံ့သော ကသိုဏ်းရုပ်သည် ဝတ္ထုလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏။နှံ့သော စိတ်သည် အတ္တလည်း မည်၏။ လောကလည်း မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ “လောကသည် အဆုံးမရှိ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၂၀) (င) “ထိုကိုယ်သည် ဇီဝမည်၏။ ထိုဇီဝသည် သရီရမည်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးမျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် ဇီဝလည်း မည်၏။ သရီရလည်း မည်၏။ ဇီဝသည် သရီရမည်၏။ သရီရသည် ဇီဝ မည်၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “ထိုကိုယ်သည် ဇီဝမည်၏။ ထိုဇီဝသည် ကိုယ်မည်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ့မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ ဝေဒနာသည် ဇီဝလည်း မည်၏။ သရီရလည်း မည်၏။ သညာသည် ဇီဝလည်း မည်၏။ သရီရ လည်း မည်၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဇီဝလည်း မည်ကုန်၏။ သရီရလည်း မည်ကုန်၏။ “ဝိညာဥ်သည် ဇီဝ လည်း မည်၏။ သရီရလည်း မည်၏။ ဇီဝသည် သရီရမည်၏။ သရီရသည် ဇီဝမည်၏”ဟု မှားသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသော ကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ “ထိုကိိုယ်သည် ဇီဝတည်း။ ထိုဇီဝသည် ကိုယ်တည်း”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ ကိုဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၂၅) (စ) “ဇီဝသည် တစ်ခြား။ သရီရသည် တစ်ခြားတည်း”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် သရီရမည်၏။ ဇီဝ,မမည်။ ဇီဝသည် သရီရ,မမည်။ ဇီဝသည် တစ်ခြား။ သရီရသည် တစ်ခြားတည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “ဇီဝသည် တစ်ခြား။ သရီရသည် တစ်ခြားတည်း”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာ ဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ ဝေဒနာသည် သရီရမည်၏။ ဇီဝ,မမည်။ သညာသည် သရီရမည်၏။ ဇီဝ,မမည်။ သင်္ခါရတို့သည် သရီရမည်ကုန်၏။ ဇီဝ,မမည်ကုန်။ “ဝိညာဥ်သည် သရီရမည်၏။ ဇီဝ မမည်။ ဇီဝသည် သရီရ မမည်။ ဇီဝသည် တစ်ခြား။ သရီရသည် တစ်ခြားတည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ “ဇီဝ သည် တစ်ခြား။ သရီရသည် တစ်ခြားတည်း”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်း အရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၃၀) (ဆ) “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက် သည့်နောက်ဖြစ်လည်း ဖြစ်၏။ တည်လည်း တည်၏။ ဖြစ်ပေါ်လည်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ဖြစ်ပွါးလည်း ဖြစ်ပွါး၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “သတ္တဝါသည် သေပြီး နောက်ဖြစ်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ “ဝေဒနာသည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သညာသည် ဤအတ္တ ဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိကုန်၏။ ဝိညာဥ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက်သည့်နောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်၏။ တည်လည်း တည်၏။ ဖြစ်ပေါ်လည်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ဖြစ်ပွါးလည်း ဖြစ်ပွါး၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၃၅) (ဇ) “သတ္တဝါသည် သေပြီးသည့်နောက်၌ မဖြစ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင့်းသော အခြင်းအရာငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည်လည်း ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်သည့်နောက် ပြတ်၏။ ပျက်စီး၏။ သတ္တဝါသည် သေပြီးသည့်နောက်၌ မဖြစ်”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိက ဒိဋ္ဌိ မည်၏ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် မဖြစ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ “ဝေဒနာသည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သညာသည် ဤအတ္တဘော၌ သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘော ရှိကုန်၏။ ဝိညာဥ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည်လည်း ကိုယ် ခန္ဓာပျက်သည့်နောက် ပြတ်၏။ ပျက်စီး၏။ သတ္တဝါသည် သေပြီးသည့်နောက်၌ မဖြစ်”ဟု မှားသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသော ကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် မဖြစ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၄၀) (ဈ) “သတ္တဝါသည် သေပြီးသည့်နောက် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။ မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက် သည့်နောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်၏။ မဖြစ်လည်း မဖြစ်”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်၏။ မဖြစ်လည်း မဖြစ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိမည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ “ဝေဒနာသည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သညာသည် ဤအတ္တဘော၌ သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ ကုန်၏။ ဝိညာဥ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက် သည့်နောက် ဖြစ်လည်း ဖြစ်၏၊ မဖြစ်လည်း မဖြစ်”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်း သည် ဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။ မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ ကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၄၅) (ည) “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ ငါးမျိုးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “ရုပ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက် သည့်နောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည့်တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ် တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ “ဝေဒနာသည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သညာသည် ဤအတ္တဘော၌ သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သင်္ခါရတို့သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ ကုန်၏။ ဝိညာဥ်သည် ဤအတ္တဘော၌သာလျှင် သေတတ်သော သဘောရှိ၏။ သတ္တဝါသည် ကိုယ်ခန္ဓာပျက် သည့်နောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ထိုဒိဋ္ဌိဖြင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် အဆုံးရှိ၏ဟု ယူသောကြောင့် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ငါးခုမြောက် “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည် လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်၊ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ၌ ဤငါးဆယ် သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ (၅-၅၀) ခုနစ်ခုမြောက် အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၈-ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၁။ အတိတ်ဟုဆိုအပ်သော ရှေးအစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ ယူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ တည်မြဲအယူရှိသော ‘သဿတ’ ဒိဋ္ဌိလေးပါး၊ အချို့တည်မြဲအယူရှိသော ‘ဧကစ္စသဿတိက’ ဒိဋ္ဌိ လေးပါး၊ အဆုံးရှိ၊ မရှိ အယူရှိသော ‘အန္တာနန္တိက’ ဒိဋ္ဌိလေးပါး၊ အဆုံးမရှိ ပစ်လွှင့်သော အယူရှိသော ‘အမရာဝိက္ခေပိက’ ဒိဋ္ဌိလေးပါး၊ အကြောင်းမဲ့ဖြစ်၏ဟု အယူရှိသော ‘အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိက’ ဒိဋ္ဌိနှစ်ပါး၊ ဤ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရှေးအစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ ယူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၉-အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၂။ နောက်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ ယူသော အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ လေးဆယ့်လေးပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ သညာရှိ၏ဟု အယူရှိသော ‘သညီဝါဒ’ ဒိဋ္ဌိ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါး၊ သညာမရှိဟု အယူရှိသော ‘အသညီဝါဒ’ ဒိဋ္ဌိရှစ်ပါး၊ သညာရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ သညာမရှိသည်လည်း မဟုတ်ဟု အယူရှိသော ‘နေဝသညီနာသညီဝါဒ’ ဒိဋ္ဌိရှစ်ပါး၊ ပြတ်စဲ၏ဟု အယူရှိသော ‘ဥစ္ဆေဒဝါဒ’ ဒိဋ္ဌိခုနစ်ပါး၊ ပစ္စုပ္ပန်ချမ်းသာမှုကို နိဗ္ဗာန်ဟု စွဲယူတတ်သော ‘ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒ’ ဒိဋ္ဌိငါးပါး၊ ဤလေးဆယ့်လေးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် နောက်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ ယူသော အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၁၀-၁၂-သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၃။ သညောဇနိကဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးဟူသည် အဘယ် နည်း။ ယင်းဒိဋ္ဌိသည် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ဒိဋ္ဌိ၌ အတွင်းဝင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂတ၊ လွန်နိုင်ခဲသော အနက်ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဂဟန။ပ။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းတတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသ၊ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိပရာမာသမည်၏။ သညောဇနိကဒိဋ္ဌိကို ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၁၄၄။ ငါဟူသောမာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ‘အဟန္တိမာနဝိနိဗန္ဓ’ ဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်း သော အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “မျက်စိသည် ငါတည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ငါဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သောဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ,မမည်ကုန်။ “နားသည် ငါတည်း”ဟု။ ပ၊ “နှာခေါင်းသည် ငါတည်း”ဟု။ပ။ “လျှာသည်ငါတည်း”ဟု။ပ။ “ကိုယ်သည် ငါတည်း”ဟု။ပ။ “စိတ်သည် ငါတည်း”ဟု။ပ။ “ရူပါရုံတို့သည် ငါတည်း”ဟု။ပ။ “ဓမ္မာရုံ တို့သည် ငါတည်း”ဟု။ပ။ “စက္ခုဝိညာဥ်သည် ငါတည်း”ဟု။ပ။ “မနောဝိညာဥ်သည် ငါတည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံး သွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထု မဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် တစ်ဆယ့်ရှစ်ခုမြောက် “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ, မမည်ကုန်။ “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သောဒိဋ္ဌိကို ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။

၁၄၅။ “ငါ၏ဥစ္စာ”ဟူသောမာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ‘မမန္တိမာနဝိနိဗန္ဓ’ ဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံး သွင်းသော အခြင်းအရာ တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “မျက်စိသည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် ‘မမန္တိမာန ဝိနိဗန္ဓ’ ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ “ငါ၏ ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ “ငါ၏ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ “နားသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ ပ၊ “နှာခေါင်းသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “လျှာသည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “ကိုယ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “စိတ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “ရူပါရုံ တို့သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “ဓမ္မာရုံတို့သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “စက္ခုဝိညာဥ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု။ပ။ “မနောဝိညာဥ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် “ငါ၏ ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထု မဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် တစ်ဆယ့် ရှစ်ခုမြောက် “ငါ၏ ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ “ငါ၏ ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ “ငါ၏ ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိကို ဤတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်း အရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းအပ်၏။

၁၃-အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၆။ အတ္တဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ‘အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တ’ဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်းသော အခြင်း အရာနှစ်ဆယ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤလောက၌ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်လေ့မရှိသော၊ အရိယာတို့၏တရား၌ မလိမ္မာသော၊ အရိယာတို့တရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို ဉာဏ်ဖြင့်မြင်လေ့မရှိသော၊ သူတော် ကောင်းတရား၌ မလိမ္မာသော၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မယဥ်ကျေးသော၊ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ် သည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ရုပ်ရှိသော အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ အတ္တ၌ ရုပ်ကို လည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ ရုပ်၌ အတ္တကိုလည်း အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဝိညာဥ်ရှိသော အတ္တကိုလည်း။ အတ္တ၌ ဝိညာဥ်ကိုလည်း။ ဝိညာဥ်၌ အတ္တကိုလည်း။ပ။ အဘယ်သို့လျှင် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ လောက၌ အချို့သောသူသည် ပထဝီကသိုဏ်းကို။ပ။ ဩဒါတကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ “ဩဒါတကသိုဏ်းသည် ငါတည်း။ ငါသည် ဩဒါတကသိုဏ်းတည်း”ဟု ဩဒါတကသိုဏ်းကို လည်းကောင်း၊ အတ္တကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု၏။ တောက်လောင်နေသော ဆီမီး၏ မီးလျှံသည် အဆင်းတည်း။ အဆင်းသည် မီးလျှံတည်းဟု မီးလျှံ ကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်းနှစ်ခုမထား အပြားမရှိ အဖန်ဖန်ရှု သကဲ့သို့ ဤအတူ သာလျှင် လောက၌ အချို့သောသူသည် ဩဒါတကသိုဏ်းကို အတ္တအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ ဤကား ရှေးဦးစွာ ရုပ်လျှင် မှီရာရှိသော “အတ္တ”ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ ဤသို့ ရုပ်ကို အတ္တ အားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ အတ္တဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိကို ဤနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၁၄-လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၇။ အတ္တကို လောကဟုပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ‘လောကဝါဒပဋိသံယုတ္တ’ ဒိဋ္ဌိကို အမှားနှလုံးသွင်း သော အခြင်းအရာ ရှစ်ပါးဟူသည် အဘယ်နည်း။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း မြဲ၏”ဟု မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့်ဝတ္ထုသည် ရှေးဦးစွာ သော အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မည်၏။ပ။ ဤသံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း မမြဲ”ဟု။ပ။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း မြဲလည်း မြဲ၏၊ မမြဲလည်း မမြဲ”ဟု။ပ။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောက သည်လည်းကောင်း မြဲသည်လည်း မဟုတ်၊ မမြဲသည်လည်း မဟုတ်”ဟု။ပ။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း အဆုံးရှိ၏”ဟု။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း အဆုံးမရှိ”ဟု “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း အဆုံးလည်း ရှိ၏၊ အဆုံးလည်း မရှိ”ဟု။ “အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း အဆုံးရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ အဆုံးမရှိ သည်လည်း မဟုတ်”ဟု။ မှားသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းသည် အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ ဒိဋ္ဌိသည် ဝတ္ထုမဟုတ်။ ဝတ္ထုသည် ဒိဋ္ဌိမဟုတ်။ ဒိဋ္ဌိသည် တစ်ခြား၊ ဝတ္ထုသည် တစ်ခြားတည်း။ ဤဒိဋ္ဌိနှင့် ဝတ္ထုသည် ရှစ်ခုမြောက် အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်သော ဒိဋ္ဌိမည်၏။ အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမည်၏။ပ။ ဤ သံယောဇဥ်တို့သည် ဒိဋ္ဌိ မမည်ကုန်။ အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိကို ဤရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။

၁၅-၁၆-ဘဝဒိဋ္ဌိ-ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ၁၄၈။ တွန့်ဆုတ်သောအားဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းလျက် ဘဝဖြစ်၏ဟု ယူခြင်းသည် ဘဝဒိဋ္ဌိမည်၏။ ကျော်လွန်ပြေးသွားသောအားဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်းလျက် ဘဝပြတ်၏ဟု ယူဆခြင်းသည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိမည်၏။ အဿာဒဒိဋ္ဌိကို သုံးဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှ တို့နည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိကိုနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ပ။ အတ္တကို လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သော ဒိဋ္ဌိကို ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ အဿာဒဒိဋ္ဌိကို သုံးဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိ တို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိကိုနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် တစ်ဆယ့်ငါးပါးတို့တည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် ငါးပါးတို့တည်း။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကို ဆယ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကိုနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် တစ်ဆယ့်ငါးပါးတို့တည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် ငါးပါးတို့တည်း။ သက္ကာယလျှင် မှီရာရှိသော သဿတဒိဋ္ဌိ ကို တစ်ဆယ့်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့ သည် ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ သက္ကာယလျှင် မှီရာရှိသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံး သွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “လောကသည် မမြဲ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “လောကသည် အဆုံးရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “လောကသည် အဆုံးမရှိ”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “ထိုကိုယ်သည် ဇီဝမည်၏။ ထိုဇီဝသည် သရီရမည်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “ဇီဝသည် တစ်ခြား။ သရီရသည် တစ်ခြားတည်း”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ်၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် မဖြစ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင် ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “သတ္တဝါသည် သေပြီးနောက် ဖြစ် သည်လည်း ရှိ၏။ မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “သတ္တဝါ သည် သေပြီးနောက် ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်။ မဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်”ဟု ယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိကို ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ တို့တည်း။ ရှေ့အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ယူသော ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိကို တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ နောက်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ယူသော အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိကို လေးဆယ့်လေးပါးသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ သညောဇနိကဒိဋ္ဌိကို တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “ငါ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိကို တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ “ငါ့ဥစ္စာ”ဟူသော မာန်မူခြင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဒိဋ္ဌိကို တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အတ္တဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့် စပ်သော ဒိဋ္ဌိကိုနှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် တစ်ဆယ့်ငါးပါးတို့တည်း။ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့သည် ငါးပါးတို့တည်း။ လောကဟု ပြောဆိုခြင်းနှင့်စပ်သောဒိဋ္ဌိကို ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အမှားနှလုံးသွင်း၏။ အချို့ကား ဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အချို့ကား ဝိဘဝဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (တဏှာတည်းဟူသောသာယာဖွယ်ကို မှီသောကြောင့်) အဿာဒဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (အတ္တကို ချစ်ခင်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက် သောကြောင့်) အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (ဖောက်ပြန်သောအယူ ရှိသောကြောင့်) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (ခန္ဓာလျှင်မှီရာရှိသော ကြောင့်) သက္ကာယဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (တစ်ခုသောအစွန်းကို ယူသောကြောင့်) အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (အကျိုးမဲ့၌ ယှဥ် စေတတ်သောကြောင့်) သညောဇနိကဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ အလုံးစုံသာလျှင်ဖြစ်သော ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် (ငါ၏ ကိုယ်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းနှင့် စပ်သောကြောင့်) အတ္တဝါဒ ပဋိသံယုတ္တဒိဋ္ဌိ မည်ကုန်၏။ ဤလူများအပေါင်းသည် နိဗ္ဗာန်၌ ဖောက်ပြန်သော အမှတ်သညာရှိသောကြောင့် ဘဝဒိဋ္ဌိ၊ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ ဤနှစ်ပါးစုံကို စွဲမှီကြံဆကုန်၏။ ထိုကြံဆသူတို့အား နိဗ္ဗာန်၌ ဉာဏ် မသက်ရောက်နိုင်လေ။

၁၄၉။ ရဟန်းတို့ အယူနှစ်ပါးတို့ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်ကုန်သော အချို့နတ်လူတို့သည် တွန့်ဆုတ်ကုန်၏။ အချို့နတ်လူတို့သည် ကျော်လွန်ပြေးသွားကုန်၏။ ပညာမျက်စိရှိသူတို့သာ မြင်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အချို့သူတို့သည် အဘယ်သို့လျှင် တွန့်ဆုတ်ကုန်သနည်း။ ရဟန်းတို့ နတ်လူတို့သည် ကား ဘဝလျှင် မွေ့လျော်ရာရှိကုန်၏။ ဘဝ၌ တပ်မက်ကုန်၏။ ဘဝဖြင့် ရောင့်ရဲကုန်၏။ ထိုနတ်လူတို့ အား ဘဝချုပ်ခြင်းငှါ တရားဟောသည်ရှိသော် စိတ်သည် (တရား၌) မဝင်။ မကြည်ညို။ မတည်။ နှလုံး မသွင်း။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် အချို့သူတို့သည် တွန့်ဆုတ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် အချို့သူတို့သည် ကျော်လွန် ပြေးသွားကုန်သနည်း။ အချို့သူတို့သည် စင်စစ် ဘဝဖြင့်သာလျှင် ဆင်းရဲရှက်နိုး စက်ဆုပ်၁ကုန်သည် ဖြစ်၍ ဘဝကင်းမှု ဘဝပြတ်မှုကို တောင့်တ ကုန်၏။ အချင်းတို့ အကြင့်ကြောင့် ဤအတ္တသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေသည်မှနောက်၌ ပြတ်၏။ ပျက်၏။ သေပြီးနောက် မဖြစ်။ ထို့ကြောင့် ဤအတ္တသည် ငြိမ်သက်၏။ ဤအတ္တသည် မွန်မြတ်၏။ ဤ အတ္တသည် မဖေါက်မပြန် မှန်ကန်၏ဟု (စွဲယူ၏)။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် အချို့နတ်လူတို့သည် ကျော် လွန်ပြေးသွားကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ပညာမျက်စိရှိသူတို့သည် မြင်ကုန်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤ သာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဖြစ်သောဒုက္ခအမှန်ကို ဖြစ်သောဒုက္ခအမှန်ဟု ရှု၏။ ဖြစ်သောဒုက္ခအမှန်ကို ဖြစ်သောဒုက္ခအမှန်ဟု မြင်သောကြောင့် ဖြစ်သောဒုက္ခအမှန်ကို ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ၊ တပ်မက်မှုကင်းခြင်းငှါ၊ ချုပ်ခြင်းငှါ ကျင့်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ပညာမျက်စိရှိသူတို့သည် မြင်ကုန်၏။ “အကြင် (ရဟန္တာ) သည် ဒုက္ခအမှန်နှင့် ဒုက္ခအမှန်ကို လွန်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဟုတ် အမှန်အားဖြင့် မြင်၍ ဘဝတဏှာကုန်သောကြောင့်ဟုတ်မှန်တိုင်းသော နိဗ္ဗာန်ကိုနှလုံးသွင်း၏။ ဘဝကြီးငယ်၌ တပ်မက်မှုကင်းလျက် အဟုတ်အမှန်ကို ပိုင်းခြားသိသော ထိုရဟန္တာသည် စင်စစ် ဝဋ်ဆင်းရဲပြတ်ကင်းခြင်းကြောင့် တစ်ဖန် ဘဝသစ်သို့ မရောက်”။

၁၅၀။ အယူပျက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သုံးယောက်တို့တည်း။ အယူမှန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သုံးယောက်တို့တည်း။ အယူပျက်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်သုံးယောက်တို့နည်းဟူမူ- တိတ္ထိများ။ တိတ္ထိတပည့်များ။ မိစ္ဆာအယူရှိသူများ။ အယူပျက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသုံးယောက်တို့တည်း။ အယူမှန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အဘယ်သုံးယောက်တို့နည်းဟူမူ- ဘုရား၊ ဘုရားတပည့်သာဝက၊ သမ္မာအယူရှိသူများ၊ အယူမှန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသုံးယောက်တို့တည်း။ အကြင်သူသည် အမျက်ထွက်တတ်၏။ ရန်ငြိုးလည်း ဖွဲ့တတ်၏။ ယုတ်မာလျက် ကျေးဇူးကိုလည်း ချေဖျက်တတ်၏။ ပျက်သောအယူလည်း ရှိ၏။ ကောက်ကျစ်စဥ်း လဲတတ်၏။ ထိုသူကို သူယုတ်ဟု သိရာ၏။ အမျက်လည်း မထွက်တတ်။ ရန်ငြိုးလည်း မဖွဲ့တတ်။ စင်ကြယ်၏။ စင်ကြယ် သည့် အဖြစ်သို့လည်း ရောက်၏။ ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်သောအယူလည်း ရှိ၏။ ပညာလည်း ရှိ၏။ ထိုသူကို သူမြတ်ဟု သိရာ၏။ ပျက်သော အယူတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်သော အယူတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ ပျက်သော အယူသုံးပါးတို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ- “ဤရုပ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း” ဤသို့ ပျက်သောအယူ ဖြစ်၏။ “ဤရုပ်သည် ငါဖြစ်၏” ဤသို့ ပျက်သောအယူ ဖြစ်၏။ “ဤရုပ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း” ဤသို့ ပျက်သောအယူ ဖြစ်၏။ ပျက်သောအယူသုံးပါးတို့သည် ဤသည်တို့တည်း။ ကောင်းသောအဖြစ်သို့ရောက်သော အယူသုံးပါးတို့သည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ-“ဤရုပ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာမဟုတ်” ဤသို့ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်သောအယူ ဖြစ်၏။ “ဤရုပ်သည် ငါမဟုတ်” ဤသို့ ကောင်း သောအဖြစ်သို့ ရောက်သောအယူ ဖြစ်၏။ “ဤရုပ်သည် ငါ၏အတ္တမဟုတ်” ဤသို့ ကောင်းသော အဖြစ်သို့ ရောက်သောအယူ ဖြစ်၏။ ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်သော အယူသုံးပါးတို့သည် ဤ သည်တို့တည်း။ “ဤရုပ်သည် ငါ၏ဥစ္စာတည်း”ဟူသော ဒိဋ္ဌိသည် အဘယ်နည်း။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်သောအယူ ရှိကုန်သနည်း။ “ဤရုပ်သည် ငါဖြစ်၏”ဟူသော ဒိဋ္ဌိသည် အဘယ်နည်း။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်သော အယူရှိကုန်သနည်း။ “ဤရုပ်သည် ငါ၏အတ္တတည်း”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိသည် အဘယ် နည်း။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် အဘယ်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်သောအယူရှိ ကုန်သနည်း။ “ဤရုပ်သည် ငါ၏ ဥစ္စာတည်း”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိသည် ရှေ့အစွန်းကို အစဥ်လျှောက်သော ဒိဋ္ဌိဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့တည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ရှေ့အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ ယူကုန်၏။ “ဤရုပ်သည် ငါဖြစ်၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိသည် နောက်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်သော ဒိဋ္ဌိဖြစ်၏။ ဒိဋ္ဌိတို့သည် လေးဆယ့်လေးပါးတို့တည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် နောက်အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်၍ ယူကုန်၏။ “ဤရုပ်သည် ငါ၏ အတ္တတည်း”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိသည်နှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာလျှင် မှီရာရှိသော အတ္တာနုဒိဋ္ဌိတည်း။ နှစ်ဆယ်သော အခြင်းအရာလျှင် မှီရာရှိသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိတည်း။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလျှင် အမှူးရှိကုန်သော ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိတို့သည် ရှေ့အစွန်း၊ နောက် အစွန်းသို့ အစဥ်လျှောက်သောအယူ ရှိကုန်၏။

၁၅၁။ ရဟန်းတို့ အချို့သူတို့သည် ငါ၌ (မဂ်ဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဘုရားဟု) ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ထိုသူအားလုံးတို့သည် အယူဖြင့် ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။ အယူဖြင့် ကောင်းသော အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သော ထိုသူငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံကို စွန့်၍ (သုဒ္ဓါဝါသ) ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သနည်း။ ခုနစ်ကြိမ် ပဋိသန္ဓေယူခြင်း အတိုင်းအရှည်ရှိသော ‘သတ္တက္ခတ္တုပရမ’ သောတာပန်အားလည်းကောင်း၊ တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ (မြင့်မြတ်သော အမျိုးတစ်မျိုးမှ မြင့်မြတ်သော အမျိုးတစ်မျိုးသို့) ပြောင်းရွှေ့သော ‘ကောလံကောလ’ သောတာပန်အားလည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့တစ်ခုသာ ရှိသော ‘ဧကဗီဇီ’ သောတာပန်အားလည်းကောင်း၊ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း။ ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုကုန်၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံကိုစွန့်၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သနည်း။ အကြား၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ‘အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ သက်တမ်းထက်ဝက်ကို ကျော်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ‘ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ပြုပြင်မှုမရှိဘဲ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုသော ‘အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ပြုပြင်မှုနှင့်တကွ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ‘သသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ အထက်အလျဥ်ရှိ၍ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ သွားမည်ဖြစ်သော ‘ဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမီ’ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း။ ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံကို စွန့်၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အချို့သူတို့သည် ငါ၌ (မဂ်ဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် ဘုရားဟု) ဆုံးဖြတ်ခြင်းသို့ရောက် ကုန်၏။ ထိုသူအားလုံးတို့သည် အယူဖြင့် ကောင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။ အယူဖြင့် ကောင်းသော အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သော ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ ဤ ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံကို စွန့်၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အချို့သောသူတို့သည် ငါဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုကုန်၏။ ထိုသူအားလုံးတို့သည် သောတာပန်တို့တည်း။ ထိုသောတာပန်ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံကို စွန့်၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သနည်း။ ခုနစ်ကြိမ် ပဋိသန္ဓေယူခြင်း အတိုင်းအရှည်ရှိသော ‘သတ္တက္ခတ္တုပရမ’ သောတာပန်အားလည်းကောင်း၊ တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ (မြင့်မြတ်သော အမျိုးတစ်မျိုးမှ မြင့်မြတ်သော အမျိုးတစ်မျိုးသို့) ပြောင်းရွှေ့သော ‘ကောလံကောလ’ သောတာပန်အားလည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ တစ်ခုသာရှိသော ‘ဧကဗီဇီ’ သောတာပန်အားလည်းကောင်း၊ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း။ ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုကုန်၏။ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံကိုစွန့်၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်သနည်း။ အကြား၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ‘အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ သက်တမ်းထက်ဝက်ကို ကျော်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ‘ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ပြုပြင်မှုမရှိဘဲ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုသော ‘အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ပြုပြင်မှုနှင့်တကွ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ‘သသင်္ခါရ ပရိနိဗ္ဗာယီ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ အထက်အလျဥ်ရှိ၍ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ သွားမည်ဖြစ်သော ‘ဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမီ’ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း။ ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့သည် ဤကာမဘုံကို စွန့်၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အချို့သောသူတို့သည် ငါဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုကုန်၏။ ထိုသူအားလုံးတို့သည် သောတာပန်တို့တည်း။ ထိုသောတာပန်ဖြစ်ကုန်သော ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုကုန်၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်တို့အား ဤကာမဘုံကို စွန့်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကုန်၏။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ခုမြောက် ဘဝဒိဋ္ဌိ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။ ဒိဋ္ဌိကထာ ပြီး၏။ ၁။ အဋ္ဋီယမာနာတိ ဒုက္ခံ ပါပုဏမာနာ (ဤပဋိသမ္ဘိဒါမဂ အဋ္ဌကထာ)။

၃-အာနာပါနဿတိကထာ ၁-ဂဏနဝါရပြခြင်း ၁၅၂။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော မှီရာရှိသော အာနာပါနဿတိသမာဓိကို ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဉာဏ်နှစ်ရာကျော်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ တားမြစ်ခြင်း၌ ဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးပြုခြင်း၌ ဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ ညစ်ညူးခြင်း၌ ဉာဏ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ ဖြူစင်ခြင်း၌ ဉာဏ်တစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့လည်းကောင်း၊ သတိပြုခြင်း၌ ဉာဏ်သုံးဆယ့်နှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ သမာဓိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဉာဏ်နှစ်ဆယ့်လေးပါးတို့လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဉာဏ် ခုနစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့ လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗိဒါပဋိပဿဒ္ဓိဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့လည်းကောင်း၊ ဝိမုတ္တိချမ်းသာနှင့် ယှဥ်သောဉာဏ့်နှစ်ဆယ့်တစ်ပါးတို့ လည်းကောင်း၊ ဤသို့ ဉာဏ်နှစ်ရာကျော်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ တားမြစ်ခြင်း၌ ဉာဏ်ရှစ်ပါးနှင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း၌ ဉာဏ်ရှစ်ပါးတို့ကား အဘယ်တို့နည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒသည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ ဈာန်သည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ ဒေါသ သည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ မေတ္တာသည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် သမာဓိ ကို တားမြစ်တတ်၏။ အာလောကသညာသည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’သည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ ယုံမှားခြင်းသည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ ဉာဏ်သည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်း သည် သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏။ အကုသိုလ် တရားအားလုံးတို့သည်လည်း သမာဓိကို တားမြစ်တတ်ကုန်၏။ ကုသိုလ်တရားအားလုံးတို့သည်လည်း သမာဓိအား ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်၏။ ဤကား တားမြစ်ခြင်း၌ ဉာဏ်ရှစ်ပါးနှင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း၌ ဉာဏ် ရှစ်ပါးတို့တည်း။ ရှေးဦးစွာသော ဂဏနဝါရ ပြီး၏။

၂-သောဠသဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၅၃။ ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဆင့်ဆင့်ပွါးများအပ်သော စိတ်သည် လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာ အဆင့်ဆင့်ပွါးများအပ်သော စိတ်သည်လည်းကောင်း တစ်ခုတည်းသော အာရုံ ၌ တည်၏။ နီဝရဏတို့မှ စင်ကြယ်၏။ ထိုတစ်ခုတည်းသောအာရုံ၌ တည်သောတရားတို့သည် အဘယ် တို့နည်း။ ဈာန်သည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ မေတ္တာသည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ အာလောက သညာသည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ တရားကို ပိုင်းခြား မှတ်သားနိုင်ခြင်းသည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ ဉာဏ်သည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ ကုသိုလ်တရားအားလုံးတို့သည်လည်း တစ်ခုတည်း သော အာရုံရှိကုန်၏။ နီဝရဏဟူရာ၌ နီဝရဏတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ကာမစ္ဆန္ဒသည် နီဝရဏတရား မည်၏၊ ဗျာပါဒသည် နီဝရဏတရား မည်၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် နီဝရဏတရား မည်၏။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စသည် နီဝရဏတရား မည်၏။ ဝိစိကိစ္ဆာသည် နီဝရဏတရား မည်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် နီဝရဏတရား မည်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်း ‘အရတိ’သည် နီဝရဏတရား မည်၏။ အကုသိုလ်တရားအားလုံးတို့သည်လည်း နီဝရဏတရား မည်ကုန်၏။ နီဝရဏဟူရာ၌ အဘယ်သဘောကြောင့် နီဝရဏ မည်သနည်း။ (ဝဋ်မှ) ထွက်မြောက်ကြောင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော သဘောကြောင့် နီဝရဏ မည်၏။ ထိုဝဋ်မှ ထွက်မြောက်တတ်သော တရားတို့သည် အဘယ်သည်တို့နည်း။ ဈာန်သည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုဈာန်ဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။ ကာမစ္ဆန္ဒ သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုကာမစ္ဆန္ဒဖြင့်လည်း တားမြစ် ပိတ်ပင်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သောဈာန်ကို မသိနိုင်။ ထို့ ကြောင့် ကာမစ္ဆန္ဒသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်သော တရားမည်၏။ အဗျာပါဒ‘မေတ္တာ’သည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုအဗျာပါဒဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။ ဗျာပါဒသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင့်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုဗျာပါဒဖြင့်လည်း တားမြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ဖြစ်သော အဗျာပါဒကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် ဗျာပါဒသည် ဝဋ်မှ ထွက် မြောက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်တားမြစ်တတ်သော တရား မည်၏။ အာလောကသညာသည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုအာလောကသညာဖြင့် လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ် ပိတ်ပင်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုထိနမိဒ္ဓဖြင့်လည်း တားမြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အရိယာ တို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော အာလောကသညာကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် ထိနမိဒ္ဓသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်သော တရားမည်၏။ သမာဓိသည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုသမာဓိဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’သည် ဝဋ်မှထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ဖြင့်လည်း တားမြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော သမာဓိကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားမည်၏။ တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းသည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုတရား ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။ ယုံမှားမှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုဝိစိကိစ္ဆာဖြင့်လည်း တား မြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင် တတ်သော တရားမည်၏။ ဉာဏ်သည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုဉာဏ်ဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကုန်၏။ အဝိဇ္ဇာသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုအဝိဇ္ဇာဖြင့်လည်း တားမြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက် ကြောင်းဖြစ်သော ဉာဏ်ကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် တွေဝေမှုအဝိဇ္ဇာသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်တတ်သော တရားမည်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကုန်၏။ မမွေ့လျော်ခြင်း ‘အရတိ’သည် ဝဋ်မှထွက်မြောက်ခြင်းကို တား မြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားတည်း။ ထိုမမွေ့လျော်ခြင်း ‘အရတိ’ ဖြင့်လည်း တားမြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် မမွေ့လျော်ခြင်းသည် ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားမည်၏။ ကုသိုလ်တရားအားလုံးတို့သည်လည်း အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ထိုကုသိုလ် တို့ဖြင့်လည်း အရိယာတို့သည် ဝဋ်မှထွက်မြောက်ကုန်၏။ အကုသိုလ်တရားအားလုံးတို့သည်လည်း ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သော တရားတို့တည်း။ ထိုအကုသိုလ်တရားတို့ဖြင့်လည်း တား မြစ်ပိတ်ပင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် အရိယာတို့၏ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်တရား တို့ကို မသိနိုင်။ ထို့ကြောင့် အကုသိုလ်တရားအားလုံးတိုသည်လည်း ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို တားမြစ် ပိတ်ပင်တတ်သော တရားမည်၏။ နှစ်ခုမြောက် သောဠသဉာဏ်အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။ ၃-ဥပက္ကိလေသဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပဌမဆက္က

၁၅၄။ ဤတားမြစ်ပိတ်ပင်တတ်သောတရားတို့မှလည်း စင်ကြယ်သောစိတ်ရှိသော တစ်ဆယ့်ခြောက် ပါးသောမှီရာရှိသော အာနာပါနဿတိသမာဓိကိုပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ဥပက္ကိလေသ တရားအပေါင်းတို့သည် ဖြစ်တတ်ကုန်၏။ ညစ်နွမ်းကြောင်းတရား တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့သည် အဘယ်တို့ နည်း။ ဝင်သက်၁၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးသို့ သတိဖြင့် အစဥ်လျှောက်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ အတွင်းသန္တာန်၌ ဖြစ်သော ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်သော စိတ်သည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်တည်း။ ထွက်သက်၂၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးသို့ သတိဖြင့် အစဥ်လျှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အပသန္တာန်၌ဖြစ်သော ပျံ့လွင့်ခြင်း သို့ ရောက်သော စိတ်သည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်တည်း။ ဝင်သက်ကို တောင့်တစွဲလမ်း သော တဏှာဖြစ်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်တည်း။ ဝင်သက်ရှေးရှိသော ထွက်သက်ကို တောင့်တစွဲလမ်းသော တဏှာဖြစ်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်တည်း။ ဝင်သက်ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက်ကို ရခြင်း၌ တပ်မက်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေး ရန်တည်း။ ထွက်သက်ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝင်သက်ကို ရခြင်း၌ တပ်မက်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်တည်း။ ဝင်သက်သို့ အစဥ်လျှောက်သော သတိ၊ ထွက်သက်သို့လည်း အစဥ်လျှောက် သော သတိ၊ အတွင်းသန္တာန်၌ ပျံ့လွင့်ခြင်းကို တောင့်တသော သတိ၊ အပသန္တာန် ၌ ပျံ့လွင့်ကြောင်း (ပဿာသ) ကို တောင့်တသော သတိ၊ ဝင်သက်ဖြင့်နှိပ်စက်အပ် သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက်ကို ရခြင်း၌ တပ်မက်သော သတိနှင့် ထွက်သက်ဖြင့်နှိပ်စက်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝင်သက်ကို ရခြင်း၌ တပ်မက်သော သတိ၊ ဤ ခြောက်ပါးတို့သည် အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသတို့တည်း။ ဥပက္ကိလေသတို့သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်စေအပ်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် မဝင် မလွတ်။ လွတ်မြောက်မှုကို မသိသော ထိုသူတို့သည် သူတစ်ပါး ပြောကြားချက်ကိုသာ ယုံကြည်ကုန်၏။ ၁။ အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ အဗ္ဘန္တရပဝိသနဝါတဿ နာသိကဂ္ဂံ ဝါ မုခနိမိတ္တံ ဝါ အာဒိ၊ ဟဒယံ မဇ္ဈံ၊ နာဘိ ပရိယောသာနံ-ဟူသော အဋ္ဌကထာအရ ဝင်သက်ဟု ပြန်ဆိုသည်။ ၂။ ပဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနန္တိ ဗဟိနိက္ခမနဝါတဿ နာဘိ အာဒိ၊ ဟဒယံ မဇ္ဈံ၊ နာသိကဂ္ဂံ ဝါ မုခနိမိတ္တံ ဝါ ပရိယောသာနံ-ဟူသော အဋ္ဌကထာအရ ထွက်သက်ဟု ပြန်ဆိုသည်။ ၃။ “မဝင်”ဟူသည် အဿာသပဿာသအာရုံ၌ မသက်ဝင်။ “မလွတ်”ဟူသည် ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ မလွတ်ဟူသတည်း။ နော စ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိ စိတ္တံ အဿာသပဿာသာရမ္မဏေ စ နာဓိမုစ္စတိ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ စ န ဝိမုစ္စတိ။ (အဋ္ဌကထာ) ဒုတိယဆက္က

၁၅၅။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဝင်သက်၌ တုန်လှုပ်၏။ သမာဓိကို တားမြစ် တတ်၏။ ဝင်သက်ကိုဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်၏။ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ နိမိတ်ကိုဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ထွက်သက်၌ တုန်လှုပ်၏။ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ ထွက်သက်ကိုဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်၏။ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ထွက်သက်၌ တုန်လှုပ်၏။ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဝင်သက်၌ တုန်လှုပ်၏။ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်၏။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝင်သက်၌ ပျံ့လွင့်သောစိတ်၊ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်သောစိတ်၊ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ထွက်သက်၌ ပျံ့လွင့်သောစိတ်၊ ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်သောစိတ်၊ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ထွက်သက်၌ ပျံ့ လွင့်သောစိတ်နှင့် ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဝင်သက်၌ တုန်လှုပ်သော စိတ်၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည် အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဥပက္ကိလေသတို့တည်း။ ဥပက္ကိလေသတို့သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်စေအပ်သော စိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် မဝင်မလွတ်။ လွတ်မြောက်မှုကိုမသိသော ထိုသူတို့သည် သူတစ်ပါးပြော ကြားချက်ကိုသာ ယုံကြည်ကုန်၏။ တတိယဆက္က

၁၅၆။ (တွေ့ထိရာဌာနကို) လွန်၍ဖြစ်သော စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့််အယှက်ဘေးရန်ဖြစ်၏။ (တွေ့ထိရာဌာနသို့) မရောက်သေးသော တောင့်တသောစိတ်သည် တုန် လှုပ်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်ဖြစ်၏။ (ဝီရိယလျော့သဖြင့်) တွန့်ဆုတ်သော စိတ်သည် ပျင်းရိသည့်အဖြစ်သို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်ဖြစ်၏။ အလွန်ချီးမြှင့်အားထုတ်အပ် သော စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်ဖြစ်၏။ သာယာဖွယ် ဝတ္ထုတို့၌ အလွန်ညွတ်သော စိတ်သည် ရာဂသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့်အယှက်ဘေးရန်ဖြစ်၏။ သာယာဖွယ်ဝတ္ထုတို့၌ ညွတ်ခြင်းကင်းသော စိတ်သည် ဗျာပါဒသို့ အစဥ်လိုက်၍ သမာဓိ၏ အနှောင့် အယှက်ဘေးရန်ဖြစ်၏။ (တွေ့ထိရာ ဌာနကို) လွန်၍ဖြစ်သော စိတ်၊ (တွေ့ထိရာဌာနသို့) မရောက်သေး သော တောင့်တသောစိတ်၊ (ဝီရိယလျော့သဖြင့်) တွန့်ဆုတ်သောစိတ်၊ အလွန် ချီးမြှင့်အားထုတ်အပ်သောစိတ်၊ အလွန်ညွတ်သော စိတ်နှင့် မညွတ်သော စိတ် သည် မတည်ကြည်၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည် အာနာပါနဿတိသမာဓိ၏ ညစ်နွမ်း ကြောင်း ဥပက္ကိလေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အကြင်ညစ်နွမ်းကြောင်းတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းစေအပ်သော အကြံရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် လွန်မြတ်သော သမာဓိစိတ်ကို မသိ။

၁၅၇။ ဝင်သက်၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးသို့ သတိဖြင့် အစဥ်လျှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အတွင်း သန္တာန်၌ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်သောစိတ်ဖြင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန် တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ထွက်သက်၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးသို့ သတိဖြင့် အစဥ်လျှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အပသန္တာန်၌ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ ရောက်သောစိတ်ဖြင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ဝင်သက်ကို တောင့်တစွဲလမ်းသော တဏှာဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်း ကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ထွက်သက်ကို တောင့်တစွဲလမ်းသော တဏှာဖြစ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်း ကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ဝင်သက်ဖြင့် ပြင်းစွာနှိပ်စက်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက်ကိုရခြင်း၌ တပ်မက်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ထွက်သက်ဖြင့် ပြင်းစွာနှိပ်စက်သော စိတ်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝင်သက်ကိုရခြင်း၌ တပ်မက်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဝင်သက်၌ တုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ နိမိတ်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ထွက်သက်၌ တုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် နိမိတ်၌ တုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ထွက်သက်၌ တုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဝင်သက်၌ တုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ (တွေ့ထိရာဌာနကို) လွန်၍ဖြစ်သော ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်သော စိတ်ကြောင့် ကိုယ်သော်လည်း ကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ (တွေ့ထိရာဌာနသို့) မရောက်သေးသော တောင့်တသော တုန်လှုပ်သော စိတ်ကြောင့် ကိုယ်သော် လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ တွန့်ဆုတ်သော ပျင်းရိသည့်အဖြစ်သို့ အစဥ်လိုက်သော စိတ်ကြောင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ အလွန်အားထုတ်အပ်သော ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်သော စိတ်ကြောင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော်လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ အလွန်ညွတ်သော ရာဂသို့ အစဥ်လိုက်သော စိတ်ကြောင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော် လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ညွတ်ခြင်းကင်းသော ဗျာပါဒသို့ အစဥ်လိုက်သော စိတ်ကြောင့် ကိုယ်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်သော် လည်းကောင်း ပူပန်တုန်လှုပ်၏။ စဥ်းငယ်လည်း တုန်လှုပ်၏။ အာနာပါနဿတိသမာဓိကို ပြည့်စုံစွာ မပွားများသောပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်သော်လည်း တုန်လှုပ်၏။ စိတ်သော်လည်း တုန်လှုပ်၏။ ကိုယ်သော်လည်း စဥ်းငယ်တုန်လှုပ်၏။ စိတ်သော်လည်း စဥ်းငယ်တုန်လှုပ်၏။ အာနာပါနဿတိသမာဓိကို ပြည့်စုံကောင်းမွန်စွာ ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ် သော်လည်း မတုန်လှုပ်။ စိတ်သော်လည်း မတုန်လှုပ်။ ကိုယ်သော်လည်း စဥ်းငယ် မတုန်လှုပ်။ စိတ်သော်လည်း စဥ်းငယ်မတုန်လှုပ်။ နီဝရဏတရားတို့မှ စင်ကြယ်သောစိတ်ရှိသော တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော မှီရာရှိသော အာနာပါန ဿတိသမာဓိကို ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ဤဥပက္ကိလေသတရား တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး အပေါင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ သုံးခုမြောက် ဥပက္ကိလေသဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၄-ဝေါဒါနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၅၈။ ဖြူစင်သောဉာဏ် တစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ (တွေ့ထိရာဌာနကို) လွန်၍ဖြစ်သော စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်၏။ ထိုစိတ်ကိုကြဥ်၍တစ်ခုသော အဿာသပဿာသတို့၏ တွေ့ထိရာဌာန၌ ကောင်းစွာထား၏။ ဤသို့လည်း စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ (တွေ့ထိရာဌာနသို့) မရောက်သေးသော တောင့်တသော စိတ်သည် တုန်လှုပ်၏။ ထိုစိတ်ကို ကြဥ်၍ ထိုအဿာသပဿာသတို့၏ တွေ့ထိရာဌာန၌သာလျှင် ဆုံးဖြစ်၏။ ဤသို့လည်း စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ တွန့်ဆုတ်သောစိတ်သည် ပျင်းရိသည်၏ အဖြစ်သို့ အစဥ်လိုက်၏။ ထိုစိတ်ကို ဘာဝနာဖြင့် ချီးမြှောက်၍ ပျင်းရိခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့လည်း စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ အလွန်ချီးမြှင့်အားထုတ်သော စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ အစဥ်လိုက်၏။ ထိုစိတ်ကို ဘာဝနာဖြင့်နှိပ်စက်၍ ပျံ့လွင့်ခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့လည်း စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ သာယာဖွယ်ဝတ္ထု တို့၌ အလွန်ညွတ်သော စိတ်သည် ရာဂသို့ အစဥ်လိုက်၏။ ထိုစိတ်ကို ဆင်ခြင်၍ ရာဂကို စွန့်၏။ ဤ သို့လည်း စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ သာယာဖွယ်ဝတ္ထုတို့၌ မညွတ်သော စိတ်သည် ဗျာပါဒသို့ အစဥ်လိုက်၏။ ထိုစိတ်ကို ဆင်ခြင်၍ ဗျာပါဒကို စွန့်၏။ ဤသို့လည်း စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ ဤခြောက်ပါးသော အကြောင်းအရာတို့ဖြင့် စင်ကြယ်သော ဖြူစင်သော စိတ်သည် တစ်ခုတည်း သော အဿာသပဿာသတို့၏ တွေ့ထိရာဌာန၌ တည်၏။ တစ်ခုတည်းသောဌာန၌ တည်သောတရားတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ပေးခြင်း စွန့်ခြင်းကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ သမထနိမိတ်ကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်း အဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ ပျက်ခြင်လက္ခဏာကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ ချုပ်ခြင်းနိဗ္ဗာန်၌ ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ စွန့်ကြဲခြင်းရှိကုန်သောပုဂ္ဂိုလ် တို့၏ ပေးခြင်းစွန့်ခြင်းကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ သမာဓိနိမိတ်ကို အားထုတ်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သမထနိမိတ်ကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်း ကောင်း၊ ဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပျက်ခြင်း လက္ခဏာကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်း ကောင်း၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ နိဗ္ဗာန်ကို ထင်သောအားဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ ဤလေးပါးသော အကြောင်းတို့ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်သည် ကျင့်စဥ်၏ စင်ကြယ်ခြင်းသို့ ပြေးဝင်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဥပေက္ခာကိုလည်း ပွါးများသည် မည်၏။ ဉာဏ်ဖြင့်လည်း ရွှင်စေအပ်သည် မည်၏။ ပဌမဈာန်၏ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ်နည်း။ ပဌမဈာန်၏ အစကား အကျင့်စင်ကြယ်ခြင်း ‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ’တည်း။ အလယ်ကား ဥပေက္ခာကို ပွါးများခြင်းတည်း။ အဆုံးကား ရွှင်စေခြင်းတည်း။ ပဌမဈာန်၏ အစကား ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိတည်း။ အစ၏ လက္ခဏာတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ အစ၏ လက္ခဏာတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် ဘေးရန်မှ စင်ကြယ်၏။ စင်ကြယ်သောကြောင့် စိတ်သည် အလယ်ဖြစ်သော သမထနိမိတ်သို့ ရောက်၏။ ရောက်သောကြောင့် စိတ် သည် သမထနိမိတ်၌ ပြေးဝင်၏။ စိတ်သည် ဘေးရန်မှ စင်ကြယ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်သောကြောင့် အလယ်ဖြစ်သော သမထနိမိတ်သို့ ရောက်ခြင်း၊ ရောက်သောကြောင့် ထိုသမထနိမိတ်၌ ပြေးဝင်ခြင်း၊ ဤသည်တို့ကား ပဌမဈာန်၏ အစဖြစ် သော အကျင့်စင်ကြယ်ခြင်း ‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ’၏ လက္ခဏာတို့တည်း။ အစ၏ လက္ခဏာတို့သည် ဤသုံးပါးတို့တည်း။ ထို့ကြောင့် ပဌမဈာန်သည် အစ၏ ကောင်းခြင်းလည်း ရှိ၏၊ လက္ခဏာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ပဌမဈာန်၏ အလယ်ကား ဥပေက္ခာကို ပွါးများခြင်းတည်း။ အလယ်၏ လက္ခဏာတို့သည် အဘယ် မျှတို့နည်း။ အလယ်၏ လက္ခဏာတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ စင်ကြယ်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှု၏။ သမထသို့့ရောက်သော (စိတ်ကို) လျစ်လျူရှု၏။ တစ်ခုသောအခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှု၏။ စင်ကြယ်သော စိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ သမထသို့ ရောက်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ တစ်ခုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ ဤသည်တို့ကား ပဌမဈာန်၏ အလယ်ဖြစ်သော ဥပေက္ခာကို ပွါးများခြင်း၏ လက္ခဏာတို့တည်း။ အလယ်၏ သုံးပါးကုန်သော ဤလက္ခဏာတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပဌမဈာန်သည် အလယ်၏ ကောင်းခြင်းလည်း ရှိ၏။ လက္ခဏာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ပဌမဈာန်၏ အဆုံးကား ရွှင်ခြင်းတည်း။ အဆုံး၏ လက္ခဏာတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ အဆုံး၏ လက္ခဏာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ ထိုပဌမဈာန်၌ ဖြစ်သောတရားတို့၏ မကျော်လွန် သော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း၊ ဣန္ဒြေတို့၏ တစ်ခုတည်းသောကိစ္စရှိသော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း၊ ထိုနှစ်ပါးစုံသို့ ရောက်သော ဝီရိယကို ရွက်ဆောင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း၊ အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း။ ဤလေးပါးတို့သည် ပဌမဈာန်၏ အဆုံးဖြစ်သော ရွှင်ခြင်း၏ လက္ခဏာတို့တည်း။ ထို့ကြောင့် ပဌမဈာန်သည် အဆုံး၏ ကောင်းခြင်းလည်း ရှိ၏။ လက္ခဏာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်သောအစီအရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်သောစိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်း ရှိ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဝိတက်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝိစာရနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပီတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သုခနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သဒ္ဓါနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝီရိယနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဒုတိယဈာန်၏ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ်နည်း။ ဒုတိယဈာန်၏ အစကား အကျင့်စင်ကြယ်ခြင်း ‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ’တည်း။ အလယ်ကား ဥပေက္ခာကို ပွါးများခြင်းတည်း။ အဆုံးကား ဉာဏ်ကိစ္စဖြစ်သော ရွှင်ခြင်းတည်း။ပ။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော အစီ အရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်သောစိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်းနှင့်ပြည့်စုံ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ပီတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သုခနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သဒ္ဓါနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝီရိယနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ တတိယဈာန်၏ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ် နည်း။ပ။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်းရှိ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ သုခနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သဒ္ဓါနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝီရိယနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စတုတ္ထဈာန်၏ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ် နည်း။ပ။ ဤသို့ဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်းရှိ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဥပေက္ခာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သဒ္ဓါနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝီရိယနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သတိနှင့် လည်း ပြည့်စုံ၏။ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ်၏။ပ။ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ်၏။ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ်၏။ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ်၏ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ်နည်း။ပ။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့် အဖြစ်သို့့ရောက်သော စိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်းရှိ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဥပေက္ခာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ပ။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ အနိစ္စာနုပဿနာ၏ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ် နည်း။ပ။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသောအစီအရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်းရှိ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဝိတက်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝိစာရနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပီတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သုခနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏အဓိဋ္ဌာန်နှင့်လည်း ပြည့် စုံ၏။ သဒ္ဓါနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝီရိယနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဒုက္ခာနုပဿနာ၏။ပ။ အနတ္တာနုပဿနာ၏။ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ‘၏။ တပ်ခြင်းကင်းဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိရာဂါနုပဿနာ’၏။ ချုပ်ရာဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘နိရောဓာနုပဿနာ’၏။ တစ်ဖန် စွန့်လွှတ်ဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာ’၏။ ကုန်ဆုံးခြင်းဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ခယာနုပဿနာ’၏။ ပျက်ပြုန်းခြင်းဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝယာနုပဿနာ’၏။ ဖောက်ပြန်ခြင်းဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိပရိဏာမာနုပဿနာ’၏။ အာရုံနိမိတ်မရှိဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အနိမိတ္တာနုပဿနာ’၏။ တောင့်တခြင်းမရှိဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိတာနုပဿနာ’၏။ ဆိတ်သုဥ်းခြင်းဟု အဖန်ဖန် ရှုခြင်း ‘သုညတာနုပဿနာ’၏။ လွန်ကဲသောပညာဖြင့် တရားကို အထူးရှုခြင်း ‘အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာ’၏။ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိသော ဉာဏ်အမြင် ‘ယထာဘူတဉာဏဒဿန’၏။ အပြစ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘အာဒီနဝါနုပဿနာ’၏။ ပညာဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုခြင်း ‘ပဋိသင်္ခါနုပဿနာ’၏။ ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို အဖန် ဖန်ရှုခြင်း ‘ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနာ’၏။ သောတာပတ္တိမဂ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်၏။ အနာဂါမိမဂ်၏၊ အရဟတ္တမဂ်၏။ အစကား အဘယ်နည်း။ အလယ်ကား အဘယ်နည်း။ အဆုံးကား အဘယ်နည်း။ အရဟတ္တမဂ်၏ အစကား အကျင့်စင်ကြယ်ခြင်း ‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ’တည်း။ အလယ်ကား ဥပေက္ခာကို ပွါးများခြင်းတည်း။ အဆုံးကား ရွှင်စေခြင်းတည်း။ အရဟတ္တမဂ်၏ အစကား ‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ’တည်း။ အစ၏လက္ခဏာတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ အစ၏လက္ခဏာတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏စိတ်သည် ဘေးရန်မှ စင်ကြယ်၏။ စင်ကြယ်သောကြောင့် စိတ်သည် အလယ်ဖြစ်သော သမထနိမိတ်သို့ ရောက်၏။ ရောက်သောကြောင့် စိတ်သည် သမထနိမိတ်၌ ပြေးဝင်၏။ စိတ်သည် ဘေးရန်မှ စင်ကြယ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်သောကြောင့် အလယ်ဖြစ်သော သမထနိမိတ်သို့ ရောက်ခြင်း၊ ရောက်သောကြောင့် သမထနိမိတ်၌ ပြေးဝင်ခြင်း၊ ဤသည်တို့ကား အရဟတ္တမဂ်၏ အစဖြစ် သော အကျင့်စင်ကြယ်ခြင်း ‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ’၏ လက္ခဏာသုံးပါးတို့တည်း။ ထို့ကြောင့် အရဟတ္တမဂ်သည် အစ၏ ကောင်းခြင်းလည်း ရှိ၏။ လက္ခဏာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ အရဟတ္တမဂ်၏ အလယ်ကား ဥပေက္ခာကို ပွါးများခြင်းတည်း။ အလယ်၏လက္ခဏာတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ အလယ်၏ လက္ခဏာတို့သည် သုံးပါးတို့တည်း။ စင်ကြယ်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှု၏။ သမထသို့ ရောက်သော (စိတ်ကို) လျစ်လျူ ရှု၏။ တစ်ခုသောအခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှု၏။ စင်ကြယ်သော စိတ်ကို လျစ်လျူ ရှုခြင်း။ သမထသို့ ရောက်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ တစ်ခုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်သောစိတ်ကို လျစ်လျူရှုခြင်း၊ (ဤသည်တို့ကား အလယ်၏လက္ခဏာသုံးပါးတို့တည်း)။ ထို့ကြောင့် အရဟတ္တမဂ်သည် အလယ်၏ ကောင်းခြင်းလည်း ရှိ၏။ လက္ခဏာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ အရဟတ္တမဂ်၏ အဆုံးကား ရွှင်ခြင်းတည်း။ အဆုံး၏ လက္ခဏာတို့သည် အဘယ်မျှတို့နည်း။ အဆုံး၏ လက္ခဏာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ ထိုအရဟတ္တမဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သောတရားတို့၏ မကျော်လွန် သောသဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း၊ ဣန္ဒြေတို့၏ တစ်ခုတည်းသောကိစ္စရှိသော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း၊ ထိုနှစ်ပါးစုံသို့ရောက်သော ဝီရိယကို ရွက်ဆောင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း၊ အဖန် တလဲလဲ မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ရွှင်ခြင်း။ ဤလေးပါးတို့သည် အရဟတ္တမဂ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ရွှင်ခြင်း၏ လက္ခဏာတို့တည်း။ ထို့ကြောင့် အရဟတ္တမဂ်သည် အဆုံး၏ ကောင်းခြင်းလည်း ရှိ၏။ လက္ခဏာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသောအစီအရင်ဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်သည် သုံးပါးသော ကောင်းခြင်း ရှိ၏။ ဆယ်ပါးသောလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဝိတက်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝိစာရနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပီတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သုခနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် လည်း ပြည့်စုံ၏။ သဒ္ဓါနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ဝီရိယနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သတိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ ပညာနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။

၁၅၉။ နိမိတ်သည်လည်းကောင်း၊ ဝင်သက် ထွက်သက်သည်လည်းကောင်း တစ်ခုသောစိတ်၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်။ သုံးပါးသောတရားတို့ကို မသိသောပုဂ္ဂိုလ် အား သမာဓိဘာဝနာကို မရအပ်။ နိမိတ်သည်လည်းကောင်း၊ ဝင်သက်ထွက်သက်သည်လည်းကောင်း တစ်ခုသော စိတ်၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်။ သုံးပါးသော တရားတို့ကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား သမာဓိ ဘာဝနာကို ရအပ်၏။ ဤတရားသုံးပါးတို့သည် အဘယ်သို့လျှင် တစ်ခုသောစိတ်၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်သနည်း။ ဤတရား သုံးပါးတို့သည် အဘယ်သို့လျှင် မထင်သည် မဟုတ်ကုန်သနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်သနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် သမာဓိဘာဝနာကို အားထုတ်သော ဝီရိယသည်လည်း ထင်သနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် နီဝရဏကို ပယ်ခွါတတ်သောဈာန်ကိုလည်း ပြီးစေသနည်း။ အဘယ်သို့လျှင် သံယောဇဥ် ကို ပယ်တတ်သောမဂ်ကို ရသနည်း။ ဥပမာအားဖြင့် ညီညွတ်သောမြေပြင်၌ သစ်တုံးကို ထား၏။ ထိုသစ်တုံးကို ယောကျာ်းသည် လွှဖြင့် ဖြတ်ရာ၏။ သစ်တုံး၌ ထိသော လွှသွားတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် ယောကျာ်း၏ သတိသည် ထင်၏။ မိမိ အနီးသို့လာသော လွှသွားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ တဖက်သို့သွားသော လွှသွားတို့ကိုလည်းကောင်းနှလုံး မသွင်းသော်လည်း လာသော လွှသွား၊ သွားသောလွှသွားတို့ မထင်သည် မဟုတ်ကုန်။ သစ်တုံးကိုဖြတ် သော ဝီရိယသည်လည်း ထင်၏။ သစ်တုံးဖြတ်ခြင်း လုံ့လကိုလည်း ပြီးစေ၏။ ညီညွတ်သောမြေပြင်၌ ထားအပ်သောသစ်တုံးကဲ့သို့ ဤအတူ သတိဖြင့်ဖွဲ့အပ်သော နိမိတ်ကို မှတ်အပ်၏။ (လွှသွားတို့ကဲ့သို့ ဤအတူ ထွက်သက်ဝင်သက်တို့ကို မှတ်အပ်ကုန်၏)။ လွှသွားတို့ကဲ့သို့ ဤ အတူ ဝင်သက် ထွက်သက်တို့ကို မှတ်အပ်ကုန်၏။ သစ်တုံး၌ထိသော လွှသွားတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် ယောကျာ်း၏ သတိသည် ထင်သကဲ့သို့၊ လာသောလွှသွား သွားသောလွှသွားတို့ကိုနှလုံးမသွင်းသကဲ့သို့၊ လာသောလွှသွား၊ သွားသော လွှသွားတို့ မထင်သည် မဟုတ်ကုန်သကဲ့သို့၊ သစ်တုံးကို ဖြတ်သော ဝီရိယသည်လည်း ထင်သကဲ့သို့၊ သစ်တုံးဖြတ်ခြင်း လုံ့လကိုလည်း ပြီးစေသကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည်နှာသီးဖျား၌လည်းကောင်း၊နှုတ်ခမ်းဖျား၌လည်းကောင်း သတိကို ရှေးရှုထား၍ ထိုင်နေ၏။ အတွင်းသို့ ဝင်လာကုန်၊ အပသို့ ထွက်သွားကုန်သော ဝင်သက်ထွက်သက်တို့ကိုနှလုံးမသွင်း။ အတွင်း သို့ ဝင်လာကုန်၊ အပသို့ ထွက်သွားကုန်သော ဝင်သက်ထွက်သက်တို့သည် မထင်သည် မဟုတ်ကုန်၊ ထင်ကုန်သည်သာတည်း။ ဝီရိယသည်လည်း ထင်၏။ ဈာန်ကိုလည်း ပြီးစေ၏။ သံယောဇဥ်ကို ပယ်တတ် သော မဂ်ကိုလည်း ရ၏။ ပဓာနမည်သော ဝီရိယလည်း ဖြစ်၏။ ပဓာနဟူသည် အဘယ်နည်း။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်သည်လည်းကောင်း၊ စိတ်သည်လည်းကောင်း ဘာဝနာကံအားလျော်၏။ ဤကား ပဓာနမည်၏။ ပယောဂဟူသည် အဘယ်နည်း။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပက္ကိလေသ နီဝရဏတို့ကို ပယ်စွန့်အပ်ကုန်၏။ ဝိတက်တို့သည် ငြိမ်းကုန်၏။ ဤကား ပယောဂမည်၏။ ဝိသေသဟူသည် အဘယ်နည်း။ အားထုတ်အပ်သော ဝီရိယရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သံယောဇဥ်တို့ ပျောက်ကုန်၏။ အနုသယတို့ ကင်းကုန်၏။ ဤကား ဝိသေသမည်၏။ ဤသို့ ဤတရားသုံးပါးတို့သည် တစ်ခုသောစိတ်၏ အာရုံမဟုတ်ကုန်။ ဤတရားသုံးပါးတို့သည် မထင်သည်မဟုတ်ကုန်။ စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ သမာဓိဘာဝနာကို အားထုတ်သော ဝီရိယသည် လည်း ထင်၏။ နီဝရဏကို ပယ်ခွါတတ်သောဈာန်ကိုလည်း ပြီးစေ၏။ သံယောဇဥ်ကို ပယ်တတ် သောမဂ်ကိုလည်း ရ၏။

၁၆၀။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူတိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အာနာ ပါနဿတိကို ပြည့်စုံကောင်းမွန်စွာ အစဥ်အတိုင်း ပွါးများလေ့လာပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ် သည် တိမ်တိုက်မှ လွတ်သော လကဲ့သို့ ဤဩကာသလောကကို အရောင်ဖြင့် ထွန်းပ၏။ အာနံဟူသည် ဝင်သက်တည်း။ ထွက်သက်မဟုတ်။ အပါနံဟူသည် ထွက်သက်တည်း။ ဝင်သက် မဟုတ်။ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သတိသည် ထင်၏။ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သတိသည် ထင်၏။ ဝင်သက်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထွက်သက်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိ သည် ထင်၏။ ပရိပုဏ္ဏာဟူသည် သိမ်းဆည်းတတ်သော သဘောကြောင့် ပရိပုဏ္ဏာမည်၏။ အခြံအရံဟူသော သဘောကြောင့် ပရိပုဏ္ဏာမည်၏။ ပြည့်စုံသော သဘောကြောင့် ပရိပုဏ္ဏာမည်၏။ သုဘာဝိတာဟူသည် လေးပါးသောပွါးများခြင်းတို့တည်း။ ထိုဝင်သက်ထွက်သက်၌ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော သဘောအားဖြင့် ပွါးများခြင်းတည်း။ ဣန္ဒြေတို့၏ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စ ရှိသော သဘောအားဖြင့် ပွါးများခြင်းတည်း။ ထိုဈာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင် တတ်သော သဘောအားဖြင့် ပွါးများခြင်းတည်း။ အဖန်တလဲလဲ မှီဝဲသောသဘောအားဖြင့် ပွါးများခြင်းတည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား ပွါးများအပ်သော သဘောရှိသော ဤတရား လေးပါးတို့ကို က,ထားသော ယာဥ်နှင့်တူစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ တည်ရာဝတ္ထုနှင့်တူစွာ ပြုအပ်ကုန်၏။ ရှေးရှုထင်ကုန်၏။ ထက်ဝန်းကျင်မှ လေ့လာဆည်းပူးအပ်ကုန်၏။ ကောင်းစွာ အားထုတ်ပြုလုပ်အပ်ကုန်၏။ ယာနီကတာဟူသည် ထိုထိုဈာန် ထိုထိုဝိပဿနာတို့၌ အလိုရှိသလောက် လေ့လာသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ အားအစွမ်းသို့ ရောက်၏။ ရဲရင့်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုသမထ ဝိပဿနာတရားတို့သည် ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် စပ်ကုန်၏။ လိုချင်မှုနှင့် စပ်ကုန်၏။ နှလုံးသွင်းမှုနှင့် စပ်ကုန်၏။ စိတ္တုပ္ပါဒ်နှင့် စပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “ယာနီကတာ’ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ဝတ္ထုကတာဟူသည် (တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော) ဝတ္ထုတို့၌ စိတ်တည်လေရာ သတိကောင်းစွာ ထင်၏။ သတိထင်လေရာစိတ် ကောင်းစွာတည်၏။ ထို့ကြောင့် “ဝတ္ထုကတာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုဋ္ဌိတာဟူသည် စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်ရာ ဘာဝနာအထူး၌ သတိသည် အစဥ်လိုက်ပါလျက် ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် သတိအစဥ်လိုက်ပါလျက် ဖြစ်ရာ ဘာဝနာအထူး၌ စိတ်ကို ရှေးရှုဆောင်၏။ ထို့ကြောင့် “အနုဋ္ဌိတာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ပရိစိတာဟူသည် သိမ်းဆည်းတတ်သောသဘောကြောင့် ပရိစိတာ မည်၏။ အခြံအရံဟူသော သဘောကြောင့် ပရိစိတာ မည်၏။ ပြည့်စုံသောသဘောကြောင့် ပရိစိတာ မည်၏။ သတိဖြင့် သိမ်းဆည်း လျက် အကုသိုလ်တရားယုတ်တို့ကို အောင်တတ်သောကြောင့် ပရိစိတာ မည်၏။ ထို့ကြောင့် “ပရိစိတာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ သုသမာရဒ္ဓါဟူသည် လေးပါးသော ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်းတို့တည်း။ ထိုဝင်သက်ထွက်သက်၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော သဘောအားဖြင့် ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်းတည်း။ ဣန္ဒြေတို့၏ တစ်ခုတည်းသော ကိစ္စရှိသော သဘောအားဖြင့် ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်းတည်း။ ထိုဈာန်သို့ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်းတည်း။ ထိုဈာန်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ကုန်သော ကိလေသာတို့ကို ကောင်းစွာ ဖျက်ဆီးတတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်း သုသမာရဒ္ဓမည်ကုန်၏။

၁၆၁။ သုသမဟူရာ၌ သမ၊ သုသမဟူသည် ရှိ၏။ သမဟူသည် အဘယ်နည်း။ ထိုဘာဝနာ အထူး၌ ဖြစ်၍ အပြစ်ကင်းသောသဘောရှိသော ဗောဓိပက္ခိယတရားသည် သမမည်၏။ သုသမဟူသည် အဘယ်နည်း။ ထိုထိုသို့သောတရားတို့၏ အာရုံ ချုပ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် သုသမ မည်၏။ ဤသို့ ဤသမကိုလည်းကောင်း၊ ဤသုသမကိုလည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် သိအပ်၏။ မြင်အပ်၏။ ရအပ်၏။ မျက်မှောက်ပြုအပ်၏။ ပညာဖြင့် တွေ့အပ်၏။ ဝီရိယကို အားထုတ်အပ်၏။ တွန့်တိုခြင်းမရှိ။ သတိသည် ထင်၏။ မမေ့လျော့။ ကိုယ်သည် ငြိမ်း၏။ ပူပန်ခြင်းမရှိ။ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ၏။ ထို့ကြောင့် “သုသမာရဒ္ဓါ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပုဗ္ဗံ ပရိစိတာဟူရာ၌ ရှည်သော ဝင်သက်ကို ရှည်သော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ရှေးရှေးသော သတိကို လေ့ကျက်အပ်၏။ နောက်နောက်သော သတိကို အဖန်တလဲလဲ လေ့ကျက်အပ်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်ကို ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ရှေးရှေးသော သတိကို လေ့ကျက်အပ်၏။ နောက်နောက်သော သတိကို အဖန်တလဲလဲ လေ့ကျက်အပ်၏။ တိုသော ဝင်သက်ကို တိုသောဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် ရှေးရှေးသောသတိကို လေ့ကျက်အပ်၏။ နောက်နောက်သော သတိကို အဖန်တလဲလဲ လေ့ကျက်အပ်၏။ တိုသော ထွက်သက်ကို တိုသော ထွက် သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ရှေးရှေးသောသတိကို လေ့ကျက်အပ်၏။ နောက်နောက်သောသတိကို အဖန် တလဲလဲ လေ့ကျက်အပ်၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်မှုကို အဖန်ဖန်ရှုလျက် ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် ရှေးရှေးသော သတိကို လေ့ကျက်အပ်၏။ နောက်နောက်သော သတိကို အဖန်ဖန် လေ့ကျက်အပ်၏။ တစ်ဖန်စွန့်မှုကို အဖန်ဖန်ရှုလျက် ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ရှေးရှေးသောသတိကို လေ့ကျက်အပ်၏။ နောက်နောက် သော သတိကို အဖန်ဖန် လေ့ကျက်အပ်၏။ အလုံးစုံလည်းဖြစ်ကုန်သော တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသောဝတ္ထုရှိကုန်သော အာနာပါနဿတိတို့ကို အ ချင်းချင်းလည်း လေ့လာအပ်ကုန်၏။ အဖန်ဖန်လည်း လေ့လာအပ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “အနုပုဗ္ဗပရိစိတာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ယထာဟူရာ၌ မှန်သောအနက်တို့သည် ဆယ်ပါးတို့တည်း။ မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမခြင်းသဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ မိမိကိုယ် ငြိမ်းအေးခြင်း သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ မိမိသည် ကိလေသာငြိမ်း အေးခြင်းသဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ အထူးသိအပ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ ပိုင်း ခြား၍ သိအပ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ ပယ်အပ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ ပွါးများအပ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သော အနက်၊ သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထိုးထွင်း၍သိခြင်းသဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်၊ နိဗ္ဗာန်၌ တည်စေ တတ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက် (ဤဆယ်ပါးတို့တည်း)။ ဗုဒ္ဓေါဟူရာ၌ အကြင်မြတ်စွာဘုရားသည် အလိုလိုဖြစ်တော်မူ၏။ ဆရာကင်းတော်မူ၏။ ရှေးအခါက မကြားဖူးကုန်သော တရားတို့၌ ကိုယ်တော်တိုင်သာလျှင် သစ္စာတို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူ၏။ ထိုသစ္စာ တို့၌လည်း အလုံးစုံ သိတော်မူသောအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။ အားတော်တို့၌ လေ့လာသည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။

၁၆၂။ ဗုဒ္ဓေါဟူရာ၌ အဘယ်အနက်သဘောကြောင့် ဗုဒ္ဓမည်သနည်း။ သစ္စာတရားတို့ကို သိတော်မူ့သောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ သတ္တဝါအပေါင်းကို သိစေတော်မူသောကြောင့် ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏။ တရား အားလုံးကို သိတော်မူသောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ တရားအားလုံးကို (ဉာဏ်မျက်စိဖြင့်) မြင်တော်မူ သောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ သူတစ်ပါး မသိစေအပ်ဘဲ ကိုယ်တိုင်သိတော်မူသောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည် တော်မူ၏။ (သဗ္ဗညုတဉာဏ်သို့ ရောက်သဖြင့်) ပွင့်သောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ ကုန်ပြီးသော အာသဝေါတရား ရှိခြင်းကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ ကိလေသာလိမ်းကျံခြင်း မရှိခြင်းကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည် တော်မူ၏။ စင်စစ် ကင်းပြီးသော ရာဂရှိ တော်မူသောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ စင်စစ် ကင်းပြီးသော ဒေါသရှိတော်မူသောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်၏။ စင်စစ် ကင်းပြီးသော မောဟရှိတော်မူသောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’ မည်တော်မူ၏။ စင်စစ် ကိလေသာမရှိသောကြောင့် ‘ဗုဒ္ဓ’မည်တော်မူ၏။ တစ်ကြောင်းတည်းသော နိဗ္ဗာန်ခရီးသို့ ကြွတော်မူသောကြောင့် ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏။ ကိုယ်တော်တိုင် သာလျှင် အတုမရှိ မြတ်သော သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူသောကြောင့် ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏။ မသိအပ်သော တရားအပေါင်းမှ ကင်းသည်ဖြစ်၍ သိအပ်သောဉာဏ်ကို ရခြင်းကြောင့် ဗုဒ္ဓမည်တော်မူ၏။ ဗုဒ္ဓဟူသော ဤအမည်ကို အမိသည် မမှည့်အပ်။ အဖသည် မမှည့်အပ်။ အစ်ကိုသည် မမှည့်အပ်။ အစ်မသည် မမှည့်အပ်။ အဆွေခင်ပွန်းတို့သည် မမှည့်အပ်။ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့သည် မမှည့်အပ်။ သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် မမှည့်အပ်။ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် မမှည့်အပ်။ ဤဗုဒ္ဓဟူသော အမည်သည် ဘုန်းကြီးကုန်သော ဘုရားသျှင်တို့၏ ဗောဓိပင်ရင်း၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကို အထွတ်တပ်၍ ဖြစ်သော နာမ ပညတ်တော်တည်း။ ဒေသိတာဟူရာ၌ မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမခြင်းသဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို၊ မိမိကိုယ် ငြိမ်း အေးခြင်းသဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို၊ မိမိသည် ကိလေသာငြိမ်းအေးခြင်း သဘောဖြစ်သော မှန် သောအနက်ကို။ပ။ နိဗ္ဗာန်၌ တည်စေတတ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို အကြင်အခြင်း အရာအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူအပ်၏။ သောဟူရာ၌ လူဖြစ်စေ၊ ရဟန်းဖြစ်စေ။ လောကောဟူရာ၌ ခန္ဓာတည်းဟူသောလောက၊ ဓာတ်တည်းဟူသော လောက၊ အာယတနတည်းဟူသော လောက၊ အပါယ်လေးပါးဟူသော ဝိပတ္တိဘဝလောက၊ အပါယ်လေးပါးသို့ရောက်ကြောင်းကံတည်းဟူသော ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောက၊ သုဂတိဘဝတည်းဟူသော သမ္ပတ္တိဘဝလောက၊ သုဂတိရောက်ကြောင်းကံတည်းဟူသော သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကတို့တည်း။ သတ္တဝါ အားလုံးတို့သည် အာဟာရလျှင် တည်ရာရှိကုန်၏ဟူသော တစ်ပါးသောလောက။ပ။ ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတည်းဟူသော လောကတစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့တည်း။ ပဘာသေတိဟူရာ၌ မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမခြင်းသဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို ကောင်းစွာ ထိုး ထွင်း၍ သိတတ်သောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤလောကကို ထွန်းလင်းစေ၏၊ တောက်ပစေ၏၊ ထွန်းလင်း တောက်ပစေ၏။ မိမိကိုယ် ငြိမ်းအေးခြင်း သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို ကောင်းစွာထိုထွင်း၍ သိတတ်သောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤလောကကို ထွန်းလင်းစေ၏၊ တောက်ပစေ၏၊ ထွန်းလင်း တောက်ပစေ၏။ မိမိသည် ကိလေသာငြိမ်းအေးခြင်း သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိတတ်သော အနက်ကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤလောကကို ထွန်းလင်းစေ၏၊ တောက်ပစေ၏၊ ထွန်း လင်းတောက်ပစေ၏။ပ။ နိဗ္ဗာန်၌ တည်စေတတ်သော သဘောဖြစ်သော မှန်သောအနက်ကို ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိတတ် သောကြောင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤလောကကို ထွန်းလင်းစေ၏၊ တောက်ပစေ၏၊ ထွန်းလင်းတောက်ပစေ၏။ အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာဟူရာ၌ တိမ်တိုက်ကဲ့သို့ ကိလေသာတို့ကို မှတ်အပ်ကုန်၏။ လကဲ့သို့ အရိယာဉာဏ်ကို မှတ်အပ်၏။ လနတ်သားကဲ့သို့ ရဟန်းကို မှတ်အပ်၏။ တိမ်တိုက်မှ လွတ်သော၊ ဆီးနှင်းမှ လွတ်သော၊ အခိုးနှင့်မြူမှ လွတ်သော၊ ရာဟုဖမ်းခြင်းမှ လွတ်သော လသည် ထွန်းပသကဲ့သို့၊ တောက်ပသကဲ့သို့၊ တင့်တယ်သကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည် ကိလေသာအားလုံးတို့မှ လွတ် သည်ဖြစ်၍ ထွန်းလည်း ထွန်းပ၏။ တောက်လည်း တောက်ပ၏။ တင့်တယ်လည်း တင့်တယ်၏။ ထို့ ကြောင့် “အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဖြူစင်ခြင်း၌ တစ်ဆယ့်သုံးပါးကုန်သော ဤဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ လေးခုမြောက် ဝေါဒါနဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။ ဘာဏဝါရ ပြီး၏။

၅-သတောကာရိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ၁၆၃။ သတိပြုလေ့ရှိသောသူ၏ ဉာဏ်သုံးဆယ့်နှစ်ပါးတို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ဤသာသနာ တော်၌ ရဟန်းသည် တောသို့ ကပ်၍ဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ ကပ်၍ဖြစ်စေ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်၍ဖြစ် စေ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ၍ ကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာထားကာ ကမ္မဋ္ဌာန်သို့ ရှေးရှုသတိကို ဖြစ်စေ၍ ထိုင်နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် သတိနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍သာလျှင် ဝင်သက်ကို ရှူ၏။ သတိနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ သာလျှင် ထွက်သက်ကို ထုတ်၏။ ရှည်သောဝင်သက်ကိုမူလည်း ရှူသည်ရှိသော် ရှည်သောဝင်သက်ကို ရှူ၏ဟု သိ၏။ ရှည်သောထွက်သက်ကိုမူလည်း ထုတ်သည်ရှိသော် ရှည်သောထွက်သက်ကို ထုတ်၏ဟု သိ၏။ တိုသော ဝင်သက်ကိုမူလည်း ရှူသည်ရှိသော် တိုသော ဝင်သက်ကို ရှူ၏ဟု သိ၏။ တိုသော ထွက် သက်ကိုမူလည်း ထုတ်သည်ရှိသော် တိုသော ထွက်သက်ကို ထုတ်၏ဟု သိ၏။ အလုံးစုံသော ဝင်သက် ‘အဿာသကာယ’၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်ရှားအောင်ပြု၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အလုံးစုံသော ထွက်သက် ‘ပဿာသကာယ’၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်ရှားအောင် ပြု၍ ထွက် သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ရုန့်ရင်းသော အဿာသဟုဆိုအပ်သော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေလျက် ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ ရုန့်ရင်းသော ပဿာသဟုဆိုအပ်သော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေလျက် ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ပီတိကို ထင်ရှားအောင်ပြု၍။ပ။ သုခကို ထင်ရှားအောင်ပြု၍။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်ရှားအောင်ပြု၍။ ရုန့်ရင်းသော စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေလျက် စိတ်ကို ထင်ရှားအောင်ပြုသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို အလွန် ဝမ်း မြောက်စေသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို (အာရုံ၌) ကောင်းစွာထားသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို လွတ်စေသည်ဖြစ်၍။ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍။ တပ်ခြင်းကင်းဖွယ်ဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍။ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည် ဖြစ်၍။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။

၁၆၄။ ဣဓဟူသည် ဤအယူ၌၊ ဤအလို၌၊ ဤနှစ်သက်ခြင်း၌၊ ဤယူခြင်း၌၊ ဤသဘာဝဓမ္မ၌၊ ဤဝိနည်း၌၊ ဤဓမ္မဝိနယ၌၊ ဤဘုရားစကားတော်၌၊ ဤမြတ်သောအကျင့်၌၊ ဤဘုရားအဆုံးအမတော်၌ဟူသော အနက်တည်း။ ထို့ကြောင့် “ဣဓ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဘိက္ခုဟူသည် ကလျာဏပုထုဇဥ်ရဟန်းဖြစ်စေ၊ သေက္ခရဟန်းဖြစ်စေ၊ မပျက်သောသဘောရှိသော ရဟန္တာသည်မူလည်းဖြစ်စေ ဘိက္ခုမည်၏။ အရညံဟူသည် တံခါးခုံမှ ထွက်သော် အပဖြစ်သော အလုံးစုံသည် အရညမည်၏။ ရုက္ခမုလံဟူသည် အကြင်သစ်ပင်၌ ညောင်စောင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ အင်းပျဥ်ကိုသော်လည့်းကောင်း၊ ဘုံလျှိုကိုသော်လည်းကောင်း၊ ဖျာကိုသော်လည်းကောင်၊ သားရေပိုင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ မြက်အခင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ သစ်ရွက်အခင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ ကောက်ရိုးအခင်းကိုသော်လည်း ကောင်း ရဟန်း၏နေရာကို ခင်းအပ်၏။ ထိုသစ်ပင်ရင်း၌ ရဟန်းသည် စင်္ကြံမူလည်း သွား၏။ ရပ်မူ လည်း ရပ်၏။ ထိုင်မူလည်း ထိုင်၏။ အိပ်မူလည်း အိပ်၏။ ထိုသစ်ပင်ရင်းသည် ရုက္ခမူလမည်၏။ သုညံဟူသည် လူတို့နှင့်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့နှင့်လည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ယောက်နှင့်မျှ မရော နှော။ အဂါရံဟူသည်နှစ်ဖက်ရပ်မိုးကျောင်း၊ တစ်ဖက်ရပ်မိုးကျောင်း၊ ပြာသာဒ်ရှည်၊ ပြာသာဒ်ဦးပြည်း၊ လိုဏ်ခေါင်းတို့တည်း၊ နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာဟူသည် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ၍ ထိုင်နေ၏။ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယဟူသည် ဖြောင့်မတ်စွာတည်စေလျက် ကိုယ်ကို ကောင်းစွာ ထားအပ်၏။ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ၌ ပရိဟူသည် သိမ်းဆည်းခြင်းအနက်ရှိ၏။ မုခံဟူသည် ဝဋ်မှ ထွက်မြောက်ကြောင်းအနက်ရှိ၏။ သတိဟူသည် ထင်ခြင်းအနက်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် “ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ”ဟု ဆိုအပ်၏။

၁၆၅။ သတောဝ အဿသတိ၊ သတောဝ ပဿသတိဟူရာ၌ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် သတိကို ပြုလေ့ရှိ၏။ ရှည်စွာသော ဝင်သက်ကို ရှူသည်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ တိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် သတိကို ပြုလေ့ ရှိ၏။ ရှည်စွာသော ထွက်သက်ကို ထုတ်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် သတိကို ပြုလေ့ရှိ၏။ တိုသောဝင်သက်ကို ရှူသည်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် သတိကို ပြုလေ့ရှိ၏။ တိုသောထွက်သက်ကို ထုတ်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် သတိကို ပြုလေ့ရှိ၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ရှူသောဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထုတ်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထို သတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် သတိကို ပြုလေ့ရှိ၏။ ပဌမ စတုက္က အကျယ်ပြခြင်း

၁၆၆။ ရှည်သောဝင်သက်ကို ရှူသော် ရှည်သောဝင်သက်ကို ရှူ၏ဟု အဘယ်သို့ သိသနည်း။ ရှည်သော ထွက်သက်ကို ထုတ်သော် ရှည်သောထွက်သက်ကို ထုတ်၏ဟု အဘယ်သို့ သိသနည်း။ ရှည်သောဝင်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ရှူ၏။ ရှည်သောထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သော ကာလ၌ ထုတ်၏။ ရှည်သော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ရှူလည်း ရှူ၏။ ထုတ် လည်း ထုတ်၏။ ရှည်သော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သော ကာလ၌ ရှူသောသူအားလည်း ကောင်း၊ ထုတ်သောသူအားလည်းကောင်း ဘာဝနာဆန္ဒဖြစ်၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ဝင်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ရှူ၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏ အစွမ်းအား ဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ထုတ်၏။ ဘာဝနာ ဆန္ဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက်အလွန် သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည် သောကာလ၌ ရှူလည်း ရှူ၏။ ထုတ်လည်း ထုတ်၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ရှူသောသူအားလည်းကောင်း၊ ထုတ်သောသူအားလည်းကောင်း ဝမ်းမြောက်ခြင့်းပီတိဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းပီတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ဝင်သက်ကို အဓွန့်ရှည် သောကာလ၌ ရှူ၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းပီတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက်အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ထုတ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းပီတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ရှူလည်း ရှူ၏။ ထုတ်လည်း ထုတ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်းပီတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော ရှည်သော ဝင်သက်ထွက် သက်ကို အဓွန့်ရှည်သောကာလ၌ ရှူသောသူအားလည်းကောင်း၊ ထုတ်သောသူအားလည်းကောင်း (ရှည် သော ဝင်သက် ထွက်သက်တို့ကိုအမှီပြု၍ ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်သည်ရှိသော်) ပကတိသော ဝင်သက် ထွက်သက်မှ စိတ်သည် နစ်၏။ ဥပေက္ခာသည် ကောင်းစွာ တည်၏။ ဤကိုးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရှည်စွာသော ဝင်သက်ထွက်သက်တို့သည် ကာယမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန် ရှုခြင်း သည် ဉာဏ်မည်၏။ ကာယသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ကာယေကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။

၁၆၇။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုကာယကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှု၏၊ မြဲသောအားဖြင့် မရှု။ ဆင်းရဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏၊ ချမ်းသာသောအားဖြင့် မရှု။ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင် မဟုတ်သောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏၊ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင်အားဖြင့် မရှု။ ငြီးငွေ့၏၊ မနှစ် သက်။ တပ်ခြင်းကင်း၏၊ မတပ်မက်။ ချုပ်စေ၏၊ မဖြစ်စေ။ တစ်ဖန်စွန့်၏၊ မစွဲယူ။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသူသည် မြဲ၏ဟူသော အမှတ်အသားကို စွန့်၏။ ဆင်းရဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသူသည် ချမ်းသာ၏ဟူသော အမှတ်အသားကို စွန့်၏။ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင်မဟုတ်သောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသူသည် ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင်ဟူသော အမှတ်အသားကို စွန့်၏။ ငြီးငွေ့သူသည်နှစ်သက်ခြင်းကို စွန့်၏။ တပ်ခြင်း ကင်းသူသည် ရာဂကို စွန့်၏။ ချုပ်စေသောသူသည် ဖြစ်ခြင်းကို စွန့်၏။ တစ်ဖန် စွန့်သူသည် စွဲယူခြင်း ကို စွန့်၏။ ဤသို့ ထိုကာယကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ ထိုဘာဝနာစိတ္တုပ္ပါဒ်၌ ဈာန်၌ဖြစ် သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သောသဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ဣန္ဒြေတို့၏ တစ်ခုသော ကိစ္စ သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ထိုဈာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝီရိယကို ဆောင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာ မည်၏။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ရှည်သော ဝင်သက် ထွက်သက်ကို ရှူခြင်း ထုတ်ခြင်း၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားပျောက်ပျက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ သညာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ သညာတို့သည် ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ သညာတို့သည် ထင်ရှားပျောက်ပျက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဝိတက် တို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ဝိတက်တို့သည် ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ ဝိတက်တို့သည် ထင်ရှား ပျောက်ပျက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ဝေဒနာတို့သည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်သနည်း။ ဝေဒနာတို့သည် အဘယ်သို့ထင်ရှား ထင်ကုန်သနည်း။ ဝေဒနာတို့သည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားပျောက်ပျက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သနည်း။ ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ခြင်းပေါ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားသနည်း။ “အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဖြစ်၏” ဤသို့ အကြောင်းထင်ရှားဖြစ်ခြင်း အနက် ကြောင့် ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ “တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏”ဤသို့။ပ။ “ကံ့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏” ဤသို့။ “ဖဿဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏” ဤသို့ အကြောင်း ထင်ရှား ဖြစ်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဝေဒနာ၏ ထင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်ရှားသနည်း။ မမြဲသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းသောပုဂ္ဂိုလ်အား ကုန်ဆုံးသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဆင်းရဲသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဘေးအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင် မဟုတ် သောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဆိတ်သုဥ်းသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ဝေဒနာ၏ ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဝေဒနာ၏ချုပ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားသနည်း။ “အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏” ဤသို့အကြောင်းချုပ်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဝေဒနာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ “တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏” ဤသို့။ပ။ “ကံချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏” ဤသို့။ပ။ “တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ‘ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝေဒနာချုပ်၏” ဤသို့ အကြောင်းချုပ်ခြင်း အနက်ကြောင့် ဝေဒနာချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဖောက်ပြန်သောလက္ခဏာကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဝေဒနာချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့လျှင် ဝေဒနာချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့လျှင် ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ ထင်ရှားပျောက်ပျက်ခြင်း သို့ ရောက်ကုန်၏။ သညာတို့သည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်သနည်း။ အဘယ်အခြင်းအရာဖြင့် ထင်ရှားထင် ကုန်သနည်း။ အဘယ်သို့ ထင်ရှားချုပ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သနည်း။ သညာ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားသနည်း။ “အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သညာဖြစ်၏” ဤသို့ အကြောင်းဖြစ်ခြင်း အနက်ကြောင့် သညာ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ “တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် သညာဖြစ်၏”။ပ။ “ကံဖြစ်ခြင်းကြောင့် သညာဖြစ်၏”။ပ။ “ဖဿ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် သညာဖြစ်၏” ဤသို့ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းအနက်ကြောင့် သညာ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း သညာ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ သညာ၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ သညာ၏ ထင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်ရှားသနည်း။ မမြဲသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကုန်ဆုံးသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဆင်းရဲသော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဘေးအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင် မဟုတ်သောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဆိတ်သုဥ်းသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ သညာ၏ ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားသနည်း။ “အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာချုပ်၏” ဤသို့ အကြောင်းချုပ်ခြင်းအနက်ကြောင့် သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ “တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာချုပ်၏”။ပ။ “ကံချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာချုပ်၏”။ပ။ “ဖဿချုပ်ခြင်းကြောင့် သညာချုပ်၏” ဤသို့ အကြောင်းချုပ်ခြင်း အနက်ကြောင့် သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဖောက်ပြန်သောလက္ခဏာကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ သညာ၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင် ရှား၏။ ဤသို့ သညာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ ထင်ရှားပျောက်ပျက်ခြင်းသို့့ရောက်ကုန်၏။ ဝိတက်တို့သည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်သနည်း။ အဘယ်အခြင်းအရာဖြင့် ထင်ရှားထင် ကုန်သနည်း။ အဘယ်သို့ ထင်ရှားချုပ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သနည်း။ ဝိတက်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားသနည်း။ အဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ဖြစ်၏။ ဤသို့ အကြောင်းဖြစ်ခြင်း အနက်ကြောင့် ဝိတက်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ တဏှာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ဖြစ်၏။ပ။ ကံဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ဖြစ်၏။ပ။ သညာဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ဖြစ်၏။ ဤသို့ အကြောင်းဖြစ်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဝိတက်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဖြစ်ခြင်းလက္ခဏာကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဝိတက်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ဝိတက်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဝိတက်တို့၏ ထင်ခြင်းသည် အဘယ်အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်ရှားသနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကုန်ဆုံးသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဆင်းရဲသောအားဖြင့်နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဘေးအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ကိုယ်စိုးကိုယ်ပိုင် မဟုတ်သော အားဖြင့်နှလုံးသွင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဆိတ်သုဥ်းသောအားဖြင့် ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ဝိတက်တို့၏ ထင်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဝိတက်တို့၏ ချုပ်ခြင်းသည် အဘယ်သို့ ထင်ရှားသနည်း။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ချုပ်၏။ ဤသို့ အကြောင်းချုပ်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဝိတက်တို့၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ တဏှာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ချုပ်၏။ပ။ ကံချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ချုပ်၏။ပ။ သညာချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိတက်ချုပ်၏၊ ဤသို့ အကြောင်း ချုပ်ခြင်းအနက်ကြောင့် ဝိတက်တို့၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဖောက်ပြန်သောလက္ခဏာကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ဝိတက်တို့၏ ချုပ်ခြင်းသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့လျှင် ဝိတက်တို့၏ ချုပ်ခြင်း သည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ဝိတက်တို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ ထင်ရှားပျောက်ပျက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

၁၆၈။ ရှည်သော ဝင်သက်ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ အာရုံကိုလည်း သိ၏။ ငြိမ်းအေးခြင်းသမထသဘောကိုလည်း ထိုး ထွင်း၍ သိ၏။ပ။ မဂ်ကို ပေါင်း၏။ တရားတို့ကို ပေါင်း၏။ အာရုံကိုလည်း သိ၏။ ငြိမ်းအေးခြင်း သဘောကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ဣန္ဒြေိယာနိ သမောဓာနေတိ-ဟူရာ၌ ဣန္ဒြေတို့ကို အဘယ်သို့ ပေါင်းသနည်း။ ဆုံးဖြတ်တတ် သော အနက်အားဖြင့် သဒ္ဓိန္ဒြေကို ပေါင်း၏။ ချီးမြှောက်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ဝီရိယိန္ဒြေကို ပေါင်း၏။ ထင်သော အနက်အားဖြင့် သတိန္ဒြေကို ပေါင်း၏။ မပျံ့လွင့်သော အနက်အားဖြင့် သမာဓိန္ဒြေကို ပေါင်း၏။ မြင်တတ်သော အနက်အားဖြင့် ပညိန္ဒြေကို ပေါင်း၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ဤအာရုံ၌ ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “ဣန္ဒြိယာနိ သမောဓာနေတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဂေါစရ ဉ္စ ပဇာနာတိ-ဟူရာ၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုအာရုံသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ကျက်စားရာတည်း။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ထိုကျက်စားရာသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အာရုံတည်း။ ပဇာနာတိ-ဟူရာ၌ သိတတ်၏ဟူသည်ကား ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ သိခြင်းကား ပညာတည်း။ သမံ-ဟူရာ၌ အာရုံ၏ ထင်ခြင်းသည် သမမည်၏။ စိတ်၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမမည်၏။ စိတ်၏ ဆောက်တည်ခြင်း သည် သမမည်၏။ စိတ်၏ ဖြူစင်ခြင်းသည် သမမည်၏။ အတ္ထော-ဟူရာ၌ (ဝိပဿနာ၏) အပြစ်မရှိခြင်းသဘော၊ (မဂ်၏) ညစ်နွမ်းမှု ကင်းခြင်းသဘော၊ (ဖိုလ်၏) ဖြူစင်ခြင်းသဘော၊ (နိဗ္ဗာန်၏) မြတ်သောသဘောတည်း။ ပဋိဝိဇ္ဈတိ-ဟူရာ၌ အာရုံ၏ ထင်ခြင်းသဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ စိတ်၏ မပျံ့လွင့်ခြင်း သဘောကို ထိုးထွင်း၍သိ၏။ စိတ်၏ ဆောက်တည်ခြင်းသဘောကို ထိုးထွင်း၍သိ၏။ စိတ်၏ဖြူစင်ခြင်း သဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဗလာနိ သမောဓာနေတိ-ဟူရာ၌ ဗိုလ်တို့ကို အဘယ်သို့ ပေါင်းသနည်း။ မယုံကြည်ခြင်းကြောင့် (၌) မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သဒ္ဓါဗိုလ်ကို ပေါင်း၏။ ပျင်းရိခြင်းကြောင့် (၌) မတုန်လှုပ် တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝီရိယဗိုလ်ကို ပေါင်း၏။ မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် (၌) မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သတိဗိုလ်ကို ပေါင်း၏။ ပျံ့လွင့်ခြင်းကြောင့် (၌) မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိဗိုလ်ကို ပေါင်း၏။ အဝိဇ္ဇာကြောင့် (၌) မတုန်လှုပ်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ပညာဗိုလ်ကို ပေါင်း၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤဗိုလ်တို့ကို ဤအာရုံ၌ ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “ဗလာနိ သမောဓာနေတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဂေါစရဉ္စပဇာနာတိဟူသည်ကား။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သမောဓာနေတိ-ဟူရာ၌ ဗောဇ္ဈင်တို့ကို အဘယ်သို့ပေါင်းသနည်း။ ထင်သော သဘော အားဖြင့် သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ စိစစ်ဆင်ခြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ ပျံ့နှံ့သော သဘော အားဖြင့် ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ ငြိမ်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ ဆင်ခြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပေါင်း၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤဗောဇ္ဈင်တို့ကို ဤအရုံ၌ ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သမောဓာနေတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဂေါစရဉ္စပဇာနာတိဟူသည်ကား။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ မဂ္ဂံ သမောဓာနေတိ-ဟူရာ၌ မဂ်ကို အဘယ်သို့လျှင် ပေါင်းသနည်း။ မြင်တတ်သောသဘော အားဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ပေါင်း၏။ အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပကို ပေါင်း၏။ သိမ်းဆည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါစာကို ပေါင်း၏။ ဖြစ်ကြောင်း ‘သမုဋ္ဌာန်’ သဘော အားဖြင့် သမ္မာကမ္မန္တကို ပေါင်း၏။ ဖြူစင်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာအာဇီဝကို ပေါင်း၏။ ချီးမြှောက် တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာဝါယာမကို ပေါင်း၏။ ထင်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသတိကို ပေါင်း၏။ မပျံ့လွင့်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မာသမာဓိကို ပေါင်း၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤမဂ်ကို ဤအရုံ၌ ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “မဂ္ဂံသမောဓာနေတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဂေါစရဉ္စပဇာနာတိဟူသည်ကား။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ဓမ္မေ သမောဓာနေတိ-ဟူရာ၌ တရားတို့ကို အဘယ်သို့ ပေါင်းသနည်း။ အစိုးရသည်၏ အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ မတုန်လှုပ်သောသဘောအားဖြင့် ဗိုလ်တို့ကို ပေါင်း၏။ ထွက်မြောက်ကြောင်းသဘောအားဖြင့် ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ပေါင်း၏။ အကြောင်းဟိတ်သဘောအားဖြင့် မဂ်ကို ပေါင်း၏။ ထင်သော သဘောအားဖြင့် သတိပဋ္ဌာန်ကို ပေါင်း၏။ အားထုတ်တတ်သောသဘောအားဖြင့် သမ္မပ္ပဓာန်ကို ပေါင်း၏။ ပြည့်စုံတတ်သောသဘောအားဖြင့် ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပေါင်း၏။ဟုတ်မှန်သောသဘော အားဖြင့် သစ္စာကို ပေါင်း၏။ မပျံ့လွင့်သောသဘောအားဖြင့် သမထကို ပေါင်း၏။ အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိပဿနာကို ပေါင်း၏။ တစ်ခုသော ကိစ္စရှိသောသဘောအားဖြင့် သမထဝိပဿနာကို ပေါင်း၏။ မကျော်လွန်သော သဘောအားဖြင့် ယုဂနဒ္ဓကို ပေါင်း၏။ စောင့်စည်းသောသဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိကို ပေါင်း၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို ပေါင်း၏။ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကို ပေါင်း၏။ ကိလေသာမှ လွတ်သောသဘော အားဖြင့် ဝိမောက္ခကို ပေါင်း၏။ ထိုးထွင်း၍သိသော သဘောအားဖြင့် ဝိဇ္ဇာကို ပေါင်း၏။ စွန့်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိမုတ္တိကို ပေါင်း၏။ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်တတ်သောသဘောအားဖြင့် ခယဉာဏ်ကို ပေါင်း၏။ တစ်ဖန် ငြိမ်းစေတတ်သော သဘောအားဖြင့် အနုပ္ပါဒဉာဏ်ကို ပေါင်း၏။ အကြောင်းမူလဟူသောသဘောအားဖြင့် ဆန္ဒကို ပေါင်း၏။ အကြောင်း ‘သမုဋ္ဌာန်’ ဖြစ်သောသဘောအားဖြင့် မနသိကာရကို ပေါင်း၏။ အပေါင်းဖြစ်သောသဘော အားဖြင့် ဖဿကို ပေါင်း၏။ စုဝေးသောသဘောအားဖြင့် ဝေဒနာကို ပေါင်း၏။ အဦးဖြစ်သော သဘော အားဖြင့် သမာဓိကို ပေါင်း၏။ အစိုးရသည့်အဖြစ်ဟူသော သဘောအားဖြင့် သတိကို ပေါင်း၏။ ထိုထို သို့သောတရားထက် လွန်မြတ်သောသဘောအားဖြင့် ပညာကို ပေါင်း၏။ မြတ်သော သဘောအားဖြင့် ဝိမုတ္တိကို ပေါင်း၏။ အဆုံးဟူသော သဘောအားဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို ပေါင်း၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤ တရားတို့ကို ဤအာရုံ၌ ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “ဓမ္မေသမောဓာနေတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ။ ဂေါစရ ဉ္စ ပဇာနာတိ-ဟူရာ၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အာရုံသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ကျက်စားရာတည်း။ ထို ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကျက်စားရာသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အာရုံတည်း။ ပဇာနာတိ-ဟူရာ၌ သိတတ်၏ဟူသည်ကား ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ သိခြင်းကား ပညာတည်း။ သမံဟူရာ၌ အာရုံ၏ ထင်ခြင်းသည် သမမည်၏။ စိတ်၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမမည်၏။ စိတ်၏ ဆောက်တည်ခြင်း သည် သမမည်၏။ စိတ်၏ ဖြူစင်ခြင်းသည် သမမည်၏။ အတ္ထော-ဟူရာ၌ (ဝိပဿနာ၏) အပြစ်မရှိခြင်းသဘော၊ (မဂ်၏) ညစ်နွမ်းမှု ကင်းခြင်းသဘော၊ (ဖိုလ်၏) ဖြူစင်ခြင်းသဘော၊ (နိဗ္ဗာန်၏) မြတ်သောသဘောတည်း။ ပဋိဝိဇ္ဈတိ-ဟူရာ၌ အာရုံ၏ ထင်ခြင်းသဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ စိတ်၏ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ စိတ်၏ ဆောက်တည်ခြင်းသဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ စိတ်၏ ဖြူစင်ခြင်း သဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁)

၁၆၉။ တိုသောဝင်သက်ကို ရှူသည်ရှိသော် တိုသောဝင်သက်ကို ရှူ၏ဟု အဘယ်သို့ သိသနည်း။ တိုသောထွက်သက်ကို ထုတ်သည်ရှိသော် တိုသောထွက်သက်ကို ထုတ်၏ဟု အဘယ်သို့ သိသနည်း။ တိုသောဝင်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူ၏။ တိုသောထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ထုတ်၏။ တိုသော ဝင်သက် ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူလည်းရှူ၏။ ထုတ်လည်းထုတ်၏။ တိုသော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ထုတ်သောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း ကောင်း ဘာဝနာဆန္ဒသည် ဖြစ်၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော တိုသော ဝင်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူ၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန် သိမ်မွေ့သော တိုသောထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ထုတ်၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော တိုသော ဝင်သက်ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူလည်း ရှူ၏။ ထုတ်လည်း ထုတ်၏။ ဘာဝနာဆန္ဒ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော တိုသော ဝင်သက်,ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော တိုသော ဝင်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူ၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော တိုသော ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ထုတ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့ သော တိုသော ဝင်သက်,ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူလည်း ရှူ၏။ ထုတ်လည်း ထုတ်၏။ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထို့ထက် အလွန်သိမ်မွေ့သော တိုသော ဝင်သက်,ထွက်သက်ကို တိုသောကာလ၌ ရှူသောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ထုတ်သောပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း (တိုသော ဝင်သက်, ထွက်သက်ကို အမှီပြု၍ ပဋိဘာဂနိမိတ်ဖြစ်သည်ရှိသော်) ပကတိသော ဝင်သက်ထွက်သက်မှ စိတ်သည် ဆုတ်နစ်၏။ ဥပေက္ခာသည် ကောင်းစွာ တည်၏။ ဤကိုးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် တိုသော ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့သည် ကာယမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ကာယသည် ဥပဋ္ဌာန မည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ကာယေ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန ဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုကာယကို အဘယ်သို့ အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုကာယကို အဖန် ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ တိုသော ဝင်သက်,ထွက်သက်ကို ဝင်သက်,ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ပ။ တိုသော ဝင်သက်,ထွက် သက်ကို ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့ လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂)

၁၇၀။ အလုံးစုံသော အဿာသပဿာသဟုဆိုအပ်သော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ အဘယ်သို့လျှင် ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်သနည်း။ အလုံးစုံသော အဿာသပဿာသဟု ဆိုအပ်သော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ အဘယ် သို့လျှင် ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်သနည်း။ ကာယောဟူရာ၌ ကာယသည် နာမကာယ၊ ရူပကာယနှစ်ပါးတို့တည်း။ နာမကာယဟူသည် အဘယ်နည်း။ စိတ္တသင်္ခါရဟု ဆိုအပ်သော ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဖဿ၊ မနသိကာရ၊ နာမ်မည် သော နာမ်တရားအပေါင်းသည် နာမကာယမည်၏။ ရူပကာယဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကာယသင်္ခါရဟု ဆိုအပ်သော မဟာဘုတ်လေးပါး၊ မဟာဘုတ် လေးပါးကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်သော ဥပါဒါရုပ်၊ ဝင်သက် ထွက်သက်၊ ဝင်သက်ထွက်သက်ဖြင့် ဖွဲ့အပ်သော နိမိတ်၊ ဤသင်္ခါရတရားအပေါင်းသည် ရူပကာယမည်၏။ ထိုကာယတို့သည် အဘယ်သို့လျှင် ထင်ရှားကုန်သနည်း။ ရှည်သောဝင်သက်ကို ဝင်သက်၏အစွမ်း အားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ရှည်သောထွက်သက်ကို ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ တိုသောဝင်သက်ကို ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယ တို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ တိုသော ထွက်သက်ကို ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ဆင်ခြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ အပြားအားဖြင့် သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ရှုဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ စိတ်ကို ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ဝီရိယကို ချီးမြှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ သတိကို ထင်စေသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ စိတ်ကို ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ပညာဖြင့် သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ အထူးသိရမည့်တရားကို အထူးသိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ပိုင်းခြား၍သိရ မည့်တရားကို ပိုင်းခြား၍သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ပယ်ရမည့်တရားကို ပယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ပွါးများရမည့်တရားကို ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ် အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ မျက်မှောက်ပြုရမည့် တရားကို မျက်မှောက်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ဤသို့ ထိုကာယတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ အလုံးစုံသော အဿာသပဿာသဟု ဆိုအပ်သော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက် ထွက်သက်တို့သည် ကာယမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ် မည်၏။ ကာယသည် ဥပဋ္ဌာန မည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ကာယေ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုကာယကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုကာယကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲသော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ အလုံးစုံသော အဿာသပဿာသဟု ဆိုအပ်သော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာ ပြုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက် ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်းတတ်သောသဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ ထိုဝင်သက်,ထွက်သက်၌ စောင့်စည်းခြင်းသဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာမည်၏။ ထိုဝင်သက်,ထွက်သက်၌ မပျံ့လွင့်ခြင်း သဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာမည်၏။ ထိုဝင်သက်,ထွက်သက်၌ မြင်တတ်သော သဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာ မည်၏။ ဤသိက္ခာသုံးပါးတို့ကို ဆင်ခြင်သည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ သိသည်ဖြစ်၍ အား ထုတ်၏။ ရှုသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ရှုဆင်ခြင်သည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ စိတ်ကို ဆောက်တည်သည် ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ဝီရိယကို ချီးမြှောက်သည် ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ သတိကို ထင်စေသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ပညာဖြင့် သိသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ အထူးသိရမည့်တရားကို အထူးသိသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ပိုင်းခြား၍သိရမည့်တရားကို ပိုင်းခြား၍ သိသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ပယ်ရမည့်တရားကို ပယ်သည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ပွါးများရမည့်တရားကို ပွါးများသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ မျက်မှောက်ပြုရ မည့်တရားကို မျက်မှောက်ပြုသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ အလုံးစုံသော အဿာသပဿာသဟု ဆိုအပ်သော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြု သည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်ထွက်သက်၏အစွမ်းဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကိုသိသော ပုဂ္ဂိုလ် အား ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ပ။ အလုံးစုံသော အဿာသပဿာသဟုဆိုအပ်သော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃)

၁၇၁။ ရုန့်ရင်းသော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေလျက် ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ရုန့်ရင်းသော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေလျက် ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့ လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ကာယသင်္ခါရဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သောဝင်သက်တို့သည် ကိုယ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် ကိုယ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ကာယသင်္ခါရတို့ မည်ကုန်၏။ ထိုကာယသင်္ခါရ တို့ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ချုပ်စေသည်ဖြစ်၍ ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်စေသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်တို့သည် ကိုယ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် ကိုယ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ကာယသင်္ခါရတို့ မည်ကုန်၏။ ထိုကာယသင်္ခါရတို့ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ချုပ်စေသည်ဖြစ်၍ ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်စေသည် ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ တိုသော ဝင်သက်တို့သည်။ တိုသော ထွက်သက်တို့သည်။ အလုံးစုံသော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်တို့သည်။ အလုံးစုံသော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည် ဖြစ်၍ ထွက်သက်တို့သည် ကိုယ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် ကိုယ်နှင့်စပ် ကုန်သည်ဖြစ်၍ ကာယသင်္ခါရ မည်ကုန်၏။ ထိုကာယသင်္ခါရတို့ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ချုပ်စေသည်ဖြစ်၍ ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်စေသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ အကြင်သို့သဘောရှိကုန်သော ကာယသင်္ခါရတို့ဖြင့် ကိုယ်ကို အကြင် နောက်မှညွတ်ခြင်းသည် အကြင် နံပါးနှစ်ဖက်မှညွတ်ခြင်းသည် အကြင် ကောင်းစွာညွတ်ခြင်းသည် အကြင် ရှေ့မှညွတ်ခြင်းသည် အကြင်လှုပ်ခြင်းသည် အကြင် စဥ်းငယ်လှုပ်ခြင်းသည် အကြင်တုန်ခြင်းသည် အကြင်ပြင်းစွာတုန်ခြင်းသည် ရှိ၏။ ထိုသို့သဘောရှိသော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေ၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ ကာယသင်္ခါကို ငြိမ်းစေ၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ အကြင်သို့သဘောရှိကုန်သော ကာယသင်္ခါရတို့ဖြင့် ကိုယ်ကို အကြင် နောက်မှ မညွတ်ခြင်းသည် အကြင် နံပါးနှစ်ဖက်မှ မညွတ်ခြင်းသည် အကြင်ကောင်းစွာ မညွတ်ခြင်းသည် အကြင်ရှေ့မှ မညွတ်ခြင်းသည် အကြင် မလှုပ်ခြင်းသည် အကြင် စဥ်းငယ်မလှုပ်ခြင်း သည် အကြင် မတုန်လှုပ်ခြင်းသည် အကြင် ပြင်းစွာ မတုန်လှုပ်ခြင်းသည် ရှိ၏။ ထိုသို့ သဘောရှိသော ငြိမ်သက်သော သိမ်မွေ့သော ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ဤသို့ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်သတတ်။ ထိုကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်သတတ်။ ဤသို့ဖြစ်သည်ရှိသော် လေကို ရခြင်းဖြင့်လည်း အပြား အားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် မဖြစ်။ ဝင်သက် ထွက်သက်တို့ကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် မဖြစ်။ အာနာပါနဿတိကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် မဖြစ်။ အာနာပါနဿတိသမာဓိကို လည်း အပြားအားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် မဖြစ်။ ထိုသမာပတ်ကို ပညာရှိတို့သည် ဝင်လည်းဝင်မစား ကုန်။ ထလည်းမထကုန်။ ဤသို့ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်သတတ်။ ကာယသင်္ခါရ ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်သတတ်။ ဤသို့ဖြစ်သည်ရှိသော် လေကို ရခြင်းဖြင့်လည်း အပြားအားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့ကိုလည်း အပြား အားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အာနာပါနဿတိကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အာနာပါနဿတိသမာဓိကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွားများခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ထိုသမာပတ်ကို ပညာရှိတို့သည် ဝင်လည်း ဝင်စားကုန်၏။ ထလည်း ထကုန်၏။ ဥပမာအဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူ ကြေးခွက်ကိုခေါက်သော် ရှေးဦးစွာ ကြမ်းတမ်းသော အသံတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ကြမ်းတမ်းသော အသံတို့၏ အာရုံနိမိတ်ကို ကောင်းစွာ ယူခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာနှလုံး သွင်းခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာ စိတ်၌ထားခြင်းကြောင့် ကြမ်းတမ်းသော အသံသည် ချုပ်သော်လည်း ထို့နောက် သိမ်မွေ့သော အသံတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ သိမ်မွေ့သောအသံတို့၏ အာရုံနိမိတ်ကို ကောင်းစွာယူခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာနှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာ စိတ်၌ထားခြင်းကြောင့် သိမ်မွေ့သောအသံသည် ချုပ်သော်လည်း ထို့နောက် သိမ်မွေ့သော အသံ အာရုံနိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသော စိတ်သည် ဖြစ်သကဲ့သို့ ဤအတူသာလျှင် ရှေးဦးစွာ ကြမ်းတမ်းသော ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ကြမ်းတမ်းသော ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့၏အာရုံနိမိတ်ကို ကောင်းစွာယူခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာနှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာ စိတ်၌ထားခြင်းကြောင့် ကြမ်း တမ်းသော ဝင်သက်, ထွက်သက်သည် ချုပ်သော်လည်း ထို့နောက် သိမ်မွေ့သော ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ သည် ဖြစ်ကုန်၏။ သိမ်မွေ့သော ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့၏ အာရုံနိမိတ်ကို ကောင်းစွာယူခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာနှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ကောင်းစွာ စိတ်၌ထားခြင်းကြောင့် သိမ်မွေ့သော ဝင်သက်,ထွက်သက် သည် ချုပ်သော်လည်း ထို့နောက် သိမ်မွေ့သော ဝင်သက်,ထွက်သက်အာရုံနိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသော စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်။ ဤသို့ဖြစ်သည်ရှိသော် လေကိုရခြင်းဖြင့်လည်း အပြားအားဖြင့် ပွါးခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့ကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွါးခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အာနာပါနဿတိကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွါးခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အာနာပါနဿတိသမာဓိကိုလည်း အပြားအားဖြင့် ပွါးခြင်းသည် ဖြစ်၏။ ထို သမာပတ်ကို ပညာရှိတို့သည် ဝင်လည်း ဝင်စားကုန်၏။ ထလည်း ထကုန်၏။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့သည် ကာယမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိ မည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ကာယသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ,မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုကာယကို အဖန်ဖန် ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ကာယေကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုကာယကို အဘယ်သို့ အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုကာယကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့် စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ ထိုဝင်သက်,ထွက်သက်၌ စောင့်စည်းတတ်သော သဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာ မည်၏။ ထို ဝင်သက် ထွက်သက်၌ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာ မည်၏။ ထိုဝင်သက်,ထွက်သက်၌ မြင် တတ်သော သဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာ မည်၏။ ဤသိက္ခာသုံးပါးတိုကို ဆင်ခြင်သည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ပ။ မျက်မှောက်ပြုရမည့် တရားကို မျက် မှောက်ပြုသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်း အားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ် ကုန်၏။ပ။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏တည် ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ ကာယေ ကာယာနုပဿနာ၌ ရှစ်ပါးကုန်သော အနုပဿနာဉာဏ်၊ ရှစ်ပါးကုန်သော ဥပဋ္ဌာနာနုဿ တိ၊ လေးပါးကုန်သော သုတ္တန်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ဝတ္ထုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဘာဏဝါရပြီး၏။ ဒုတိယ စတုက္က အကျယ်ပြခြင်း

၁၇၂။ ပီတိကို ထင်စွာ ပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ပီတိကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ပီတိဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့ လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အားနှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ အကြင်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည့်အကြင်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အကြင်ရွှင်ခြင်းသည် အကြင် အပြားအားဖြင့် ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်တက်ကြွခြင်းသည် စိတ်၏ အကြင်နှစ်လိုခြင်းသည် ရှိ၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ် အားနှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ပ။ တိုသောဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ တိုသောထွက်သက်၏ အစွမ်းအား ဖြင့်။ အလုံးစုံသော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အလုံးစုံသော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်း စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ် အားနှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။ အကြင်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အကြင်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့် ဝမ်း မြောက်ခြင်းသည် အကြင်ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့် ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်တက်ကြွသော စိတ်ရှိခြင်းသည် စိတ်၏ အကြင်နှစ်လိုခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤသည်လျှင် ပီတိ မည်၏။ ထိုပီတိသည် အဘယ်သို့လျှင် ထင်ရှားသနည်း။ ရှည်သောဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုပီတိသည် ထင်ရှား၏။ ရှည်သောထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုပီတိသည် ထင်ရှား၏။ တိုသော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ပ။ တိုသော ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ အလုံးစုံသော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ အလုံးစုံသော ကာယ၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုပီတိသည် ထင်ရှား၏။ ဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုပီတိသည် ထင်ရှား၏။ သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား။ ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်အား။ ရှုဆင်ခြင်သောပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်ကို ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား။ ဝီရိယကို ချီးမြှောက်သောပုဂ္ဂိုလ်အား။ သတိကို ထင်စေသောပုဂ္ဂိုလ်အား။ စိတ်ကို ကောင်းစွာ အာရုံ၌ ထားသောပုဂ္ဂိုလ်အား။ ပညာဖြင့် အပြားအားဖြင့် သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ အထူးသိရမည့်တရားကို အထူးသိသောပုဂ္ဂိုလ်အား။ ပိုင်းခြား၍သိရမည့်တရားကို ပိုင်းခြား၍သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ ပယ်ရမည့်တရားကို ပယ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား။ ပွါးများရမည့်တရားကို ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ် အား။ မျက်မှောက်ပြုရမည့်တရားကို မျက်မှောက်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုပီတိသည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ထိုပီတိသည် ထင်ရှား၏။ ပီတိကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် (နှလုံးသွင်းခြင်းသည်) ဝေဒနာ မည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ဝေဒနာသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်းမည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထို ဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿနာဟူရာ၌ ထိုဝေဒနာကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ပ။ ဤသို့ ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ပီတိကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည့်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ ပီတိကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁)

၁၇၃။ ချမ်းသာကို ခံစားသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ချမ်းသာကို ခံစားသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ သုခံဟူရာ၌ ချမ်းသာသုခတို့သည် ကိုယ်ချမ်းသာ ‘ကာယိကသုခ’၊ စိတ်ချမ်းသာ ‘စေတသိကသုခ’နှစ်ပါးတို့တည်း။ ကိုယ်ချမ်းသာ ‘ကာယိကသုခ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကိုယ်၌ဖြစ်သော သာယာအပ်သော ကိုယ်၌ ဖြစ်သော အကြင်ချမ်းသာသုခသည် ကိုယ်၏အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော သာယာအပ်သော အကြင်ချမ်းသာသုခ ခံစားခြင်းသည် ကိုယ်၏အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော သာယာအပ်သော အကြင်သုခဝေဒနာသည် ရှိ၏။ ဤ သည်လျှင် ကိုယ်ချမ်းသာ ‘ကာယိကသုခ’မည်၏။ စိတ်ချမ်းသာ ‘စေတသိကသုခ’ဟူသည် အဘယ်နည်း။ စိတ်၌ဖြစ်သော သာယာအပ်သော စိတ်၌ဖြစ် သော အကြင်ချမ်းသာသုခသည် စိတ်၏အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော သာယာအပ်သော အကြင်ချမ်းသာသုခ ခံစားခြင်းသည် စိတ်၏အတွေ့ကြောင့်ဖြစ်သော သာယာအပ်သော အကြင်သုခဝေဒနာသည် ရှိ၏။ ဤ သည်လျှင် စိတ်ချမ်းသာ ‘စေတသိကသုခ’မည်၏။ ထိုချမ်းသာသုခတို့သည် အဘယ်သို့လျှင် ထင်ကုန်သနည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုချမ်းသာသုခတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုချမ်းသာသုခတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ပ။ မျက်မှောက်ပြုရမည့်တရားကို မျက်မှောက်ပြုသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုချမ်းသာသုခတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ဤသို့ ထိုချမ်းသာတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ချမ်းသာကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဝေဒနာမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ဝေဒနာသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ,မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်းမည်၏။ သတိလည်းမည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုဝေဒနာကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှု၏။ပ။ ဤသို့ ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ချမ်းသာကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်း တတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ ချမ်းသာကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂)

၁၇၄။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ စိတ္တသင်္ခါရဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သောဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သညာသည်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း စိတ်၌ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် စိတ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ စိတ္တသင်္ခါရမည်ကုန်၏။ ရှည်သောထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သညာသည်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် စိတ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ စိတ္တသင်္ခါရမည်ကုန်၏။ပ။ ချမ်းသာကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ ချမ်းသာကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သညာသည်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရား တို့သည် စိတ်နှင့်စပ်ကုန်သည် ဖြစ်၍ စိတ္တသင်္ခါရမည်ကုန်၏။ ဤသည်လျှင် စိတ္တသင်္ခါရမည်၏။ ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့သည် အဘယ်သို့လျှင် ထင်ရှားကုန်သနည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထို ဉာဏ်ဖြင့် ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ် အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ပ။ မျက် မှောက်ပြုရမည့် တရားကို မျက်မှောက်ပြုသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ ဤသို့ ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့သည် ထင်ရှားကုန်၏။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဝေဒနာမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ဝေဒနာသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ, မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်းမည်၏။ သတိလည်းမည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုဝေဒနာကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ပ။ ဤသို့ ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့် စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃)

၁၇၅။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ စိတ္တ သင်္ခါရဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သောဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သညာသည်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် စိတ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ စိတ္တသင်္ခါရမည်ကုန်၏။ ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍၊ ချုပ်စေသည်ဖြစ်၍၊ ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်စေသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် သညာသည်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် စိတ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ စိတ္တသင်္ခါရမည်ကုန်၏။ ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့ကို ငြိမ်းစေသည် ဖြစ်၍၊ ချုပ်စေသည်ဖြစ်၍၊ ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်စေသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ္တသင်္ခါရကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် သညာသည်လည်းကောင်း၊ ဝေဒနာသည်လည်းကောင်း စိတ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုတရားတို့သည် စိတ်နှင့်စပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ စိတ္တသင်္ခါရမည်ကုန်၏။ ထိုစိတ္တသင်္ခါရတို့ကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍၊ ချုပ်စေသည်ဖြစ်၍၊ ကင်းငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဝေဒနာမည်၏။ ထင်ခြင်းသည့်သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ ဝေဒနာသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ,မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်းမည်၏။ သတိလည်းမည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန် ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုဝေဒနာကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုဝေဒနာကို အဖန်ဖန် ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်း တတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက် သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿနာ၌ ရှစ်ပါးသော အနုပဿနာဉာဏ်၊ ရှစ်ပါးသော ဥပဋ္ဌာနာနုဿတိ၊ လေးပါးသော သုတ္တန်၌ ဟောတော်မူအပ်သော ဝတ္ထုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ တတိယ စတုက္က အကျယ်ပြခြင်း

၁၇၆။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ထိုစိတ်သည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သောဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဝိညာဥ်သည် စိတ်မည်၏။ အကြင်စိတ်သည် အကြင်သိတတ်သောမနသည် အကြင်သိတတ်သောမနဟူသော မာနသသည် အကြင် စိတ်နှလုံးသည် အကြင်ဖြူစင်သောတရားသည် စိတ်ဟူသော အကြင်မနာယတနသည် အကြင်မနိန္ဒြေသည် အထူးသိတတ်သော ဝိညာဥ်ဟူသော အကြင်ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ထိုဖဿစသည်တို့အား လျော်သော အကြင်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ရှိ၏။ ရှည်သောထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ပ။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေ သည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ္တသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဝိညာဥ်သည် စိတ်မည်၏။ အကြင်စိတ်သည် အကြင်သိတတ်သော မနသည် အကြင်သိတတ်သော မနဟူသော မာနသသည် အကြင်စိတ်နှလုံးသည် အကြင်ဖြူစင်သောတရားသည် မနဟူသော အကြင်မနာယတနသည် အကြင်မနိန္ဒြေ သည် အထူးသိတတ်သော ဝိညာဥ်ဟူသော အကြင်ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ထိုဖဿစသည်တို့အား လျော် သော အကြင်မနောဝိညာဏဓာတ်သည် ရှိ၏။ ဤသည်လျှင် စိတ်မည်၏။ ထိုစိတ်သည် အဘယ်သို့လျှင် ထင်ရှားသနည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထို စိတ်သည် ထင်ရှား၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား သတိသည် ထင်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုစိတ်သည် ထင်ရှား၏။ပ။ မျက် မှောက်ပြုရမည့် တရားကို မျက်မှောက်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထိုစိတ်သည် ထင်ရှား၏။ ဤသို့ ထိုစိတ် သည် ထင်ရှား၏။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဝိညာဥ်သည် စိတ်မည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ စိတ်သည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုစိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုစိတ်ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုစိတ်ကို အဖန် ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်း တတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁)

၁၇၇။ စိတ်ကို အလွန်နှစ်သက်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ စိတ်ကို အလွန်နှစ်သက်စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ စိတ်၏ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း၁သည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်၏ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်၏။ စိတ်၏ အကြင် အလွန်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့်နှစ် သက်ခြင်းသည် အကြင်ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့်ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင် တက်ကြွခြင်းသည် စိတ်၏ အကြင်နှစ်လိုခြင်းသည် ရှိ၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်၏ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်၏။ စိတ်၏ အကြင်အလွန်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်ရွှင်ခြင်းသည် အကြင် အပြားအားဖြင့် ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်တက်ကြွခြင်းသည် စိတ်၏ အကြင်နှစ်လိုခြင်းသည် ရှိ၏။ပ။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့်။ စိတ်ကို ထင်စွာပြုသည် ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသောပုဂ္ဂိုလ်အား စိတ်၏ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်၏။ စိတ်၏ အကြင်အလွန်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင်ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်အပြားအားဖြင့် ရွှင်ခြင်းသည် အကြင်နှစ်သက်ခြင်းသည် အကြင် တက်ကြွခြင်းသည် စိတ်၏ အကြင်နှစ်လိုခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤသည်လျှင် စိတ်၏ အလွန်နှစ်သက်ခြင်း မည်၏။ စိတ်ကို အလွန်နှစ်သက်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏အစွမ်းအားဖြင့် ဝိညာဥ်သည် စိတ်မည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ စိတ်သည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ,မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်းမည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထို စိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုစိတ်ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုစိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ စိတ်ကိုအလွန်နှစ်သက်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့ကို စောင့် စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ စိတ်ကို အလွန်နှစ်သက်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂)

၁၇၈။ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ စိတ်ကို ကောင်းစွာထားသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ သမာဓိသည် အဘယ်နည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ စိတ်၏ အကြင်အာရုံ၌ တည်ခြင်းသည် အကြင်ကောင်းစွာ တည်ခြင်းသည် အကြင်သက်ဝင်၍ တည်ခြင်း သည် အကြင်မရွေ့လျားခြင်းသည် အကြင်မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် အကြင်မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသည့်အဖြစ် သည် အကြင်ငြိမ်းခြင်းသည် အကြင်သမာဓိန္ဒြေသည် အကြင်သမာဓိဗိုလ်သည် အကြင်သမ္မာသမာဓိသည် ရှိ၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ပ။ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့်။ပ။ စိတ်ကို ကောင်းစွာထား သည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ စိတ်၏ အကြင်အာရုံ၌ တည်ခြင်းသည် အကြင်ကောင်းစွာတည်ခြင်းသည် အကြင်သက်ဝင်၍ တည်ခြင်းသည် အကြင်မရွေ့လျားခြင်းသည် အကြင်မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် အကြင်မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသည့်အဖြစ်သည် အကြင်ငြိမ်းခြင်းသည် အကြင်သမာဓိန္ဒြေသည် အကြင်သမာဓိဗိုလ်သည် အကြင်သမ္မာသမာဓိသည် ရှိ၏။ ဤသည်ပင် သမာဓိမည်၏။ စိတ်ကို ကောင်းစွာထားသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဝိညာဥ်သည် စိတ်မည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ စိတ်သည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ, မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုစိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုစိတ်ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုစိတ်ကို အဖန် ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ စိတ်ကို ကောင်းစွာထားသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့် စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ထားသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃)

၁၇၉။ စိတ်ကို (နီဝရဏစသည်မှ) လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ စိတ်ကို (နီဝရဏစသည်မှ) လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့ လျှင် အားထုတ်သနည်း။ စိတ်ကို ရာဂမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ စိတ်ကိုရာဂမှ လွတ်စေသည် ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ စိတ်ကို ဒေါသမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ စိတ်ကို ဒေါသမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ စိတ်ကို မောဟမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ပ။ စိတ်ကို မာနမှ လွတ်စေ သည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို ဒိဋ္ဌိမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို ဝိစိကိစ္ဆာမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို ထိနမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို ဥဒ္ဓစ္စမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို အဟိရိကမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍။ စိတ်ကို အနောတ္တပ္ပမှ လွတ်စေသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ စိတ်ကို အနောတ္တပ္ပမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ စိတ်ကို လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဝိညာဥ်သည် စိတ်မည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ပ။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုစိတ်ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထိုစိတ်ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ စိတ်ကို လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်း တတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ စိတ်ကို လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက့်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿနာ၌ ရှစ်ပါးသော အနုပဿနာဉာဏ်၊ ရှစ်ပါးသော ဥပဋ္ဌာနာနုဿတိ၊ လေးပါး သော သုတ္တန်၌ ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော ဝတ္ထုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ၁။ အဘိပ္ပမောဒေါတိ အဓိကာ တုဋ္ဌိဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့်အညီ ပြန်ဆိုသည်။ စတုတ္ထ စတုက္က အကျယ်ပြခြင်း

၁၈၀။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ အဘယ်သို့လျှင် ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ် သနည်း။ အနိစ္စဟူရာ၌ အနိစ္စ မမြဲဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရုပ်နာမ်အစု ‘ခန္ဓာ’ ငါးပါးတို့သည် မမြဲကုန်။ အဘယ်သဘောကြောင့် ရုပ်နာမ်အစု ‘ခန္ဓာ’ငါးပါးတို့သည် မမြဲကုန်သနည်း။ ရုပ်နာမ်အစု ‘ခန္ဓာ’ငါးပါး တို့သည် ဖြစ်တတ် ပျက်တတ်သော သဘောကြောင့် မမြဲကုန်။ ရုပ်နာမ်အစု ‘ခန္ဓာ’ ငါးပါးတို့၏ အဖြစ်ကို ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်မျှသော လက္ခဏာတို့ကို ရှုသနည်း။ အပျက်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်မျှသော လက္ခဏာတို့ကို ရှုသနည်း။ အဖြစ်,အပျက်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်မျှသော လက္ခဏာတို့ကို ရှုသနည်း။ ရုပ်နာမ်အစု‘ခန္ဓာ’ငါးပါးတို့၏ အဖြစ်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်နှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို ရှု၏။ အပျက်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်နှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော လက္ခဏာတို့ကို ရှု၏။ ရုပ်နာမ် အစု ‘ခန္ဓာ’ငါးပါးတို့၏ အဖြစ်,အပျက်ကို ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤငါးဆယ်သော လက္ခဏာတို့ကို ရှု၏။ ရုပ်၌ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ ရုပ်၌ မမြဲသော အားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ဝေဒနာ၌။ပ။ သညာ၌။ သင်္ခါရတို့၌။ ဝိညာဥ်၌။ မျက်စိ၌။ပ။ အိုခြင်းသေခြင်း၌ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်တို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဓမ္မမည်ကုန်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်း သည် ဉာဏ်မည်၏။ တရား ‘ဓမ္မ’တို့သည် ‘ဥပဋ္ဌာန’ မည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုဓမ္မတို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဓမ္မေသုဓမ္မာနုပဿနာသတိ ပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုတရား ‘ဓမ္မ’တို့ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန် ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထို တရား‘ဓမ္မ’တို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်,ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ’ဟု ဆိုအပ်၏။ (၁) ရာဂကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ့်သနည်း။ ရာဂကင်းခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အား ထုတ်သနည်း။ ရုပ်၌ အပြစ်ကို မြင်၍ နိဗ္ဗာန်၌ (တစ်ဆင့်ကြား၏ အစွမ်းဖြင့်) ဓမ္မစ္ဆန္ဒဖြစ်၏။ ယုံကြည်မှုဖြင့် ဆုံး ဖြတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်း ကောင်းစွာ တည်၏။ ရုပ်၌ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန် ရှုလေ့ ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားတုတ်၏။ ရုပ်၌ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ဝေဒနာ၌။ပ။ သညာ၌။ သင်္ခါရတို့၌။ ဝိညာဥ်၌။ မျက်စိ၌။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ အပြစ်ကို မြင်၍ အိုခြင်းသေခြင်းကင်းရာ၌ ဓမ္မစ္ဆန္ဒဖြစ်၏၊ ယုံကြည်မှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်း ကောင်းစွာ တည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် တရား‘ဓမ္မ’မည်ကုန်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ တရား ‘ဓမ္မ’တို့သည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ, မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်းမည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုတရား ‘ဓမ္မ’တို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဓမ္မေသုဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုတရား ‘ဓမ္မ’တို့ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထို တရား‘ဓမ္မ’တို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက် သက်တို့ကို စောင့်စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ တပ်ခြင်းကင်းရာကို အဖန်ဖန် ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိ သော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၂) ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ်သနည်း။ ရုပ်၌ အပြစ်ကို မြင်၍ နိဗ္ဗာန်၌ (တစ်ဆင့်ကြား၏ အစွမ်းဖြင့်) ဓမ္မစ္ဆန္ဒဖြစ်၏။ ယုံကြည်မှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်း ကောင်းစွာ တည်၏။ ရုပ်၌ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ ရုပ်၌ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ဝေဒနာ၌။ပ။ သညာ၌။ သင်္ခါရတို့၌။ ဝိညာဥ်၌။ မျက်စိ၌။ပ။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ အပြစ်ကိုမြင်၍ အိုခြင်းသေခြင်း၏ ချုပ်ရာ၌ (တစ်ဆင့်ကြား၏ အစွမ်းဖြင့်) ဓမ္မစ္ဆန္ဒဖြစ်၏။ ယုံကြည်မှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်း ကောင်းစွာတည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။

၁၈၁။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်သနည်း။ ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ အဘယ်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ မမြဲသော သဘော အားဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ဆင်းရဲသော သဘောအားဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည်ဖြစ်၏။ အနှစ်မရှိ အလိုသို့ မလိုက်သော သဘောအားဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ပူပန်စေတတ်သော သဘောအားဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောအားဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ အဘယ်မျှလောက်ကုန်သော ရှစ်ပါးသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်သနည်း။ (မူလ) အကြောင်း ချုပ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်၏။ (နီးသော) အကြောင်းချုပ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ (မူလ) အကြောင်းဖြစ်ခြင်း ‘ဇာတိ’ချုပ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ (နီးသော) အကြောင်းဖြစ်ခြင်း ‘ပဘဝ’ ချုပ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ ‘ဇနက’ အကြောင်းချုပ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ အထောက်အပံ့ ‘ဥပထမ္ဘက’ အကြောင်းချုပ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာ သည် ချုပ်၏။ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ထင်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာ သည် ချုပ်၏။ ဤရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ချုပ်၏။ ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၌ အပြစ်ကိုမြင်၍ ဤရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၌ ဓမ္မစ္ဆန္ဒဖြစ်၏။ ယုံကြည်မှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည်လည်းကောင်းစွာ တည်၏။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အဝိဇ္ဇာချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သင်္ခါရတို့၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်း အရာတို့ဖြင့် သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ကုန်သနည်း။ပ။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဝိညာဥ်၌ အပြစ် သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဝိညာဥ်ချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်း အရာတို့ဖြင့် နာမ်ရုပ်၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် နာမ်ရုပ်ချုပ် သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သဠာယတန၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် သဠာယတနချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဖဿ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဖဿချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဝေဒနာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဝေဒနာချုပ်သနည်း။ အဘယ် မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် တဏှာ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် တဏှာချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဥပါဒါန်၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ် မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဥပါဒါန်ချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဘဝ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဘဝချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဇာတိ၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဇာတိချုပ်သနည်း။ အဘယ်မျှ သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်း၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ အဘယ်မျှသော အခြင်းအရာတို့ ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်း ချုပ်သနည်း။ ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အိုခြင်းသေခြင်း၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်း ချုပ်၏။ အဘယ်ငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်း၌ အပြစ်သည် ဖြစ်သနည်း။ မမြဲသောသဘောအားဖြင့် အိုခြင်းသေခြင်း၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ဆင်းရဲသော သဘောအားဖြင့်။ပ။ အနှစ်မရှိ အလိုသို့ မလိုက်သော သဘောအားဖြင့်။ပ။ ပူပန်စေတတ်သော သဘောအားဖြင့်။ပ။ ဖောက်ပြန်သော သဘောအားဖြင့် အိုခြင်းသေခြင်း၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာ့တို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်း၌ အပြစ်သည် ဖြစ်၏။ အဘယ်ရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်းသည် ချုပ်သနည်း။ မူလအကြောင်း ချုပ်သဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်းသည် ချုပ်၏။ နီးသောအကြောင်း ချုပ်သဖြင့်။ပ။ မူလအကြောင်းဖြစ်ခြင်း ‘ဇာတိ’ချုပ်သဖြင့်။ပ။ နီးသော အကြောင်းဖြစ်ခြင်း ‘ပဘဝ’ချုပ်သဖြင့်။ ဇနကအကြောင်းချုပ်သဖြင့်။ အထောက်အပံ့ ‘ဥပထမ္ဘက’ အကြောင်းချုပ်သဖြင့်။ ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်သဖြင့်။ပ။ ချုပ်ငြိမ်း ရာ နိဗ္ဗာန်ထင်သဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်းသည် ချုပ်၏။ ဤရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်းသည် ချုပ်၏။ ဤငါးပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်း၌ အပြစ်ကိုမြင်၍ ဤရှစ်ပါးသော အခြင်းအရာ တို့ဖြင့် အိုခြင်း သေခြင်းချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၌ (တစ်ဆင့်ကြား၏ အစွမ်းဖြင့်) ဓမ္မစ္ဆန္ဒဖြစ်၏။ ယုံကြည်မှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏စိတ်သည်လည်း ကောင်းစွာတည်၏။ အိုခြင်း သေခြင်း၌ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အိုခြင်းသေခြင်း၌ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို အဖန် ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် တရားဓမ္မမည်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ တရားဓမ္မတို့သည် ဥပဋ္ဌာန မည်၏။ သတိ,မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုတရားတို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာသတိ ပဋ္ဌာနဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုတရား ‘ဓမ္မ’တို့ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ပ။ ဤသို့ ထို တရား‘ဓမ္မ’တို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်းဘာဝနာတို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့ကို စောင့် စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ပ။ ချုပ်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား။ပ။ သိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၃)

၁၈၂။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အားထုတ် သနည်း။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အဘယ်သို့လျှင် အား ထုတ်သနည်း။ ပဋိနိဿဂ္ဂဟူရာ၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်း ‘ပဋိနိဿဂ္ဂ’ တို့သည် ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂ၊ ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂနှစ်ပါးတို့တည်း။ ရုပ်ကို စွန့်တတ်သောကြောင့် ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂမည်၏။ ရုပ်၏ချုပ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်၌ စိတ်သည် ပြေးဝင်တတ်သောကြောင့် ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂမည်၏။ ရုပ်၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှု သည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ ရုပ်၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက် သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ ဝေဒနာကို။ သညာကို။ သင်္ခါရတို့ကို။ ဝိညာဥ်ကို။ မျက်စိကို။ပ။ အိုခြင်းသေခြင်းကို စွန့်တတ် သောကြောင့် ပရိစ္စာဂပဋိနိဿဂ္ဂမည်၏၊ အိုခြင်းသေခြင်းချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်၌ စိတ်သည် ပြေးဝင်တတ်သော ကြောင့် ပက္ခန္ဒနပဋိနိဿဂ္ဂမည်၏။ အိုခြင်းသေခြင်း၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ရှူအံ့ဟု အားထုတ်၏။ အိုခြင်းသေခြင်း၌ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ထုတ်အံ့ဟု အားထုတ်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအား ဖြင့် တရားဓမ္မမည်ကုန်၏။ ထင်ခြင်းသည် သတိမည်၏။ အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် ဉာဏ်မည်၏။ တရားဓမ္မ တို့သည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ သတိ မမည်။ သတိသည် ဥပဋ္ဌာနလည်း မည်၏။ သတိလည်း မည်၏။ ထိုသတိဖြင့် ထိုဉာဏ်ဖြင့် ထိုတရားတို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ထို့ကြောင့် “ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန ဘာဝနာ”ဟု ဆိုအပ်၏။ အနုပဿတိဟူရာ၌ ထိုတရား ‘ဓမ္မ’တို့ကို အဘယ်သို့လျှင် အဖန်ဖန်ရှုသနည်း။ မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏။ မြဲသောအားဖြင့် မရှု။ပ။ စွန့်၏၊ မစွဲယူ။ မမြဲသောအားဖြင့် ရှုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြဲ၏ဟူသော အမှတ်အသားကို စွန့်၏။ပ။ စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် စွဲယူခြင်းကို စွန့်၏။ ဤသို့ ထိုတရား တို့ကို အဖန်ဖန်ရှု၏။ ဘာဝနာဟူရာ၌ ပွါးများခြင်း ‘ဘာဝနာ’တို့သည် လေးပါးတို့တည်း။ ထိုဈာန်၌ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့ကို မကျော်လွန်သော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ပ။ အဖန်ဖန်မှီဝဲသော သဘောအားဖြင့် ဘာဝနာမည်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်တို့ကို စောင့်စည်းတတ်သော သဘောအားဖြင့် သီလဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ မပျံ့လွင့်သော သဘောအားဖြင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ မြင်တတ်သော သဘောအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ ထိုဝင်သက်, ထွက်သက်၌ စောင့်စည်းတတ်သော သဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာမည်၏။ ထို ဝင်သက်, ထွက်သက်၌ မပျံ့လွင့်သော သဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာမည်၏။ ထိုဝင်သက်, ထွက်သက်၌ မြင်တတ်သော သဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာမည်၏။ ဤသိက္ခာသုံးပါးတို့ကို ဆင်ခြင်သည်ဖြစ်၍ အား ထုတ်၏။ သိသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ပ။ မျက်မှောက်ပြုရမည့်တရားကို မျက်မှောက်ပြုသည်ဖြစ်၍ အားထုတ်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းကို သိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝေဒနာတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ဝေဒနာ တို့သည် ထင်ရှားထင်ကုန်၏။ ဝေဒနာတို့သ့ည် ထင်ရှားချုပ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်း ကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်, ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်း ကိုသိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်း၏။ ကျက်စားရာ အာရုံကိုလည်း သိ၏။ ငြိမ်းအေးခြင်း သဘော ‘သမတ္ထ’ကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ဗိုလ်တို့ကို ပေါင်း၏။ ဗောဇ္ဈင်တို့ကို ပေါင်း၏။ မဂ်ကို ပေါင်း၏။ တရားတို့ကို ပေါင်း၏။ ကျက်စားရာ အာရုံကိုလည်း သိ၏။ ငြိမ်းအေးခြင်းသဘော ‘သမတ္ထ’ ကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ဣန္ဒြိယာနိ သမောဓာနေတိဟူရာ၌ အဘယ်သို့လျှင် ဣန္ဒြေတို့ကို ပေါင်းသနည်းး။ ဆုံးဖြတ်တတ် သော အနက်အားဖြင့် သဒ္ဓိန္ဒြေကို ပေါင်း၏။ပ။ ထို့ကြောင့် “သမတ္ထဉ္စ ပဋိဝိဇ္ဈတိ”ဟု ဆိုအပ်၏။ (၄) ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿနာ၌ ရှစ်ပါးသော အနုပဿနာဉာဏ်၊ ရှစ်ပါးသော ဥပဋ္ဌာနာနုဿတိ၊ လေးပါး သော သုတ္တန်၌ ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော ဝတ္ထုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသုံးဆယ့်နှစ်ပါးကုန်သော သတိ ကို ပြုလေ့ရှိသော ဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ငါးခုမြောက် သတောကာရိဉာဏ် အကျယ်ပြခြင်း ပြီး၏။

၆-ဉာဏရာသီဆက္က အကျယ်ပြခြင်း ၁၈၃။ သမာဓိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ဉာဏ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ရှည် သော ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ပ။ စိတ်ကို ရာဂမှ လွတ်စေ၍ ဝင်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်းသည် သမာဓိမည်၏။ စိတ်ကို ရာဂမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်၏ အစွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း၊ မပျံ့လွင့်ခြင်း သည် သမာဓိမည်၏။ သမာဓိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်နှစ်ဆယ့်လေးပါးသော ဤဉာဏ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ (၁) ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ခုနစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ဉာဏ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ ရှည်သော ဝင်သက်ကို မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာမည်၏။ ဆင်းရဲသော အားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာ မည်၏။ အနှစ်မရှိ အလိုသို့ မလိုက်သော သဘောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာမည်၏။ ရှည်သော ထွက်သက်ကို မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာမည်၏။ ဆင်းရဲသောအားဖြင့် အဖန် ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာ မည်၏။ အနှစ်မရှိ အလိုသို့ မလိုက်သောအားဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာမည်၏။ပ။ စိတ်ကို ရာဂမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို။ စိတ်ကို ရာဂမှ လွတ်စေသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို မမြဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘော ကြောင့် ဝိပဿနာ မည်၏။ ဆင်းရဲသောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာမည်၏။ အနှစ်မရှိ အလိုသို့ မလိုက်သောအားဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုတတ်သော သဘောကြောင့် ဝိပဿနာမည်၏။ ဝိပဿနာ၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဤခုနစ်ဆယ့်နှစ်ပါးကုန်သော ဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (၂) ရှစ်ပါးသော နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုတတ်သည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကိုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြင်၏။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် မည်၏။ မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက် သက်ကိုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြင်၏။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်မည်၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန် ဖန် ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကိုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြင်၏။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် မည်၏။ တစ်ဖန် စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကိုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ မြင်၏။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗိဒါ ဉာဏ်မည်၏။ ဤရှစ်ပါးသော နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (၃) ရှစ်ပါးသော နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ မမြဲဟု အဖန်ဖန် ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ဘေးအားဖြင့် ထင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်မည်၏။ မမြဲဟု အဖန်ဖန် ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ဘေးအားဖြင့် ထင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်မည်၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ဘေးအားဖြင့် ထင်ရာ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်မည်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ဘေးအားဖြင့် ထင်ရာ ၌ ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်မည်၏။ ဤရှစ်ပါးသော နိဗ္ဗိဒါနုလောမဉာဏ်တို့သည် ဖြစ် ကုန်၏။ (၄) ရှစ်ပါးသော နိဗ္ဗိဒါပဋိပဿဒ္ဓိဉာဏ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်၍ ကောင်းစွာတည်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါပဋိပဿဒ္ဓိ ဉာဏ်မည်၏။ မမြဲဟု အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်၍ ကောင်းစွာ တည်သော အခြင်း အရာအားဖြင့် ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါပဋိပဿဒ္ဓိဉာဏ်မည်၏။ပ။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည် ဖြစ်၍ ဝင်သက်ကို ဆင်ခြင်၍ ကောင်းစွာ တည်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါပဋိပဿဒ္ဓိဉာဏ်မည်၏။ တစ်ဖန်စွန့်ခြင်းကို အဖန်ဖန်ရှုသည်ဖြစ်၍ ထွက်သက်ကို ဆင်ခြင်၍ ကောင်းစွာတည်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောပညာသည် နိဗ္ဗိဒါ ပဋိပဿဒ္ဓိဉာဏ်မည်၏။ ဤရှစ်ပါးသော နိဗ္ဗိဒါပဋိပဿဒ္ဓိဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (၅) နှစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော ဝိမုတ္တိသုခဉာဏ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် သက္ကာယ ဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခြင်းကြောင့်၊ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ၌ ဉာဏ်ဖြစ်၏။ ယုံမှားခြင်း ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်ခြင်းကြောင့်၊ အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ၌ ဉာဏ်ဖြစ်၏။ သီလဗ္ဗတပရာမာသကို။ပ။ ဒိဋ္ဌာနုသယကို။ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယကို ပယ်ခြင်းကြောင့်၊ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ၌ ဉာဏ် ဖြစ်၏။ သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂသံယောဇဥ်ကို။ပ။ ပဋိဃသံယောဇဥ်ကို။ ရုန့်ရင်းသော ကာမရာဂါနုသယကို။ ပဋိဃာနုသယကို ပယ်ခြင်းကြောင့်၊ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ၌ ဉာဏ် ဖြစ်၏။ အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် သိမ်မွေ့သော ကာမရာဂသံယောဇဥ်ကို။ပ။ ပဋိဃသံယောဇဥ်ကို။ သိမ်မွေ့သော ကာမရာဂါနုသယကို။ ပဋိဃာနုသယကို ပယ်ခြင်းကြောင့်၊ အကြွင်းမဲ့ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ၌ ဉာဏ် ဖြစ်၏။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ရူပရာဂကို။ပ။ အရူပရာဂကို။ မာနကို။ ဥဒ္ဓစ္စကို။ အဝိဇ္ဇာကို။ မာနာနုသယကို။ ဘဝရာဂါနုသယကို။ အဝိဇ္ဇာနုသယကို ပယ်ခြင်းကြောင့်၊ အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ၌ ဉာဏ်ဖြစ်၏။ ဤနှစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော ဝိမုတ္တိသုခ ဉာဏ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော ဝတ္ထုရှိသော အာနာပါနဿတိသမာဓိကို ပွါးများသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဤဉာဏ်နှစ်ရာကျော်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (၆) အာနာပါနဿတိကထာ ပြီး၏။