ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိ
ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။
ပဉ္စက္ခန္ဓေ တုစ္ဆတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အတုစ္ဆံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သုညတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော ပရမသုညံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနတ္တတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာဒီနဝတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အနာဒီနဝံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝိပရိဏာမဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အဝိပရိဏာမဓမ္မံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။
ပဉ္စက္ခန္ဓေ အသာရကတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော သာရံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အဃမူလတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အနဃမူလံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဓကတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အဝဓကံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝိဘဝတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အဝိဘဝံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သာသဝတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အနာသဝံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။
ပဉ္စက္ခန္ဓေ သင်္ခတတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ မာရာမိသတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိရာမိသံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဇာတိဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အဇာတံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဇရာဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အဇရံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဗျာဓိဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အဗျာဓိ [အဗျာဓိဓမ္မံ (သျာ။)] နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။
ပဉ္စက္ခန္ဓေ မရဏဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အမတံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သောကဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အသောကံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဒေဝဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အပရိဒေဝံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပါယာသဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အနုပါယာသံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သံကိလေသိကဓမ္မတော ပဿန္တော အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ နိရောဓော အသံကိလိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနန္တိ ပဿန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။
၃၉။ အနိစ္စတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ ဒုက္ခတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ရောဂတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဂဏ္ဍတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ သလ္လတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ အဃတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ အာဗာဓတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ပရတောတိ, အနတ္တာနုပဿနာ။ ပလောကတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ ဤတိတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။
ဥပဒ္ဒဝတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဘယတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဥပသဂ္ဂတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ စလတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ ပဘင်္ဂုတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ အဒ္ဓုဝတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ အတာဏတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ အလေဏတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ အသရဏတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ရိတ္တတောတိ, အနတ္တာနုပဿနာ။
တုစ္ဆတောတိ, အနတ္တာနုပဿနာ။ သုညတောတိ, အနတ္တာနုပဿနာ။ အနတ္တတောတိ, အနတ္တာနုပဿနာ။ အာဒီနဝတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဝိပရိဏာမဓမ္မတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ အသာရကတောတိ, အနတ္တာနုပဿနာ။ အဃမူလတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဝဓကတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဝိဘဝတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ သာသဝတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။
သင်္ခတတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ မာရာမိသတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဇာတိဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဇရာဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဗျာဓိဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ မရဏဓမ္မတောတိ, အနိစ္စာနုပဿနာ။ သောကဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ပရိဒေဝဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ ဥပါယာသဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။ သံကိလေသိကဓမ္မတောတိ, ဒုက္ခာနုပဿနာ။
ဣမေဟိ စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘတိ။ ဣမေဟိ စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတိ။
ဣမေဟိ စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ အနုလောမိကံ ခန္တိံ ပဋိလဘန္တဿ, ဣမေဟိ စတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တဿ ကတိ အနိစ္စာနုပဿနာ, ကတိ ဒုက္ခာနုပဿနာ, ကတိ အနတ္တာနုပဿနာ?
ပဉ္စဝီသတိ အနတ္တာနုပဿနာ, ပညာသ အနိစ္စာနုပဿနာ၊
သတံ ပဉ္စဝီသတိ စေဝ, ယာနိ ဒုက္ခေ ပဝုစ္စရေတိ။
ဝိပဿနာကထာ နိဋ္ဌိတာ။
၃၉။ မမြဲဟု (ရှုခြင်းသည်) အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ ဆင်းရဲ၏ဟု (ရှုခြင်းသည်) ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ရောဂါဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ အိုင်းအမာဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ဆူးငြောင့်ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ညှဥ်းဆဲတတ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ အနာဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ သူစိမ်းပြင်ပဟု ရှုခြင်းသည် အနတ္တာနုပဿနာတည်း။ ပျက်စီးတတ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ ဘေးရန်ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ (၁၀) ဥပဒ်ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ဘေးဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ နှိပ် စက်တတ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ တုန်လှုပ်တတ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ ကျိုးပျက်တတ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ ခိုင်ခံ့ခြင်းမရှိဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ မှီခိုရာ မဟုတ်ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ပုန်းအောင်းရာမဟုတ်ဟု ရှုခြင်း သည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ကိုးကွယ်ရာမဟုတ်ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ကင်းဆိတ်ရာဟု ရှုခြင်းသည် အနတ္တာနုပဿနာတည်း။ (+၁၀=၂၀) အချည်းနှီးဟု ရှုခြင်းသည် အနတ္တာနုပဿနာတည်း။ ဆိတ်သုဥ်း၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနတ္တာနုပဿ နာတည်း။ အတ္တမဟုတ်ဟု ရှုခြင်းသည် အနတ္တာနုပဿနာတည်း။ အပြစ်ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ဖောက်ပြန်တတ်သောသဘောဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ အနှစ်မဲ့ဟု ရှုခြင်းသည် အနတ္တာနုပဿနာတည်း။ ညှဥ်းဆဲခြင်း၏အရင်းခံဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ သတ်တတ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ အထူးထူးဖြစ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ အာသဝေါတရားတို့၏ အာရုံဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ (+၁၀=၃၀) ပြုစီရင်အပ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ မရ်နှင့်စပ်၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ဖြစ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ အိုခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ နာခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ သေခြင်း သဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် အနိစ္စာနုပဿနာတည်း။ စိုးရိမ်ခြင်းသဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ငိုကြွေးခြင်း သဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ပြင်းစွာပူပန်ခြင်း သဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ ညစ်နွမ်းခြင်း သဘောရှိ၏ဟု ရှုခြင်းသည် ဒုက္ခာနုပဿနာတည်း။ (+၁၀=၄၀) ဤလေးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် မဂ်နှင့်လျော်သောအလို ‘အနုလောမဉာဏ်’ ကိုရ၏။ ဤ လေးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် (မိမိအခြားမဲ့၌) အကျိုးပေး မြဲခြင်းသို့ ဝင်၏။ ဤလေးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် မဂ်နှင့်လျော်သောအလို ‘အနုလောမဉာဏ်’ ကိုရသော၊ ဤလေးဆယ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် (မိမိအခြားမဲ့၌) အကျိုးပေးမြဲခြင်းသို့ ဝင်သောသူအား အနိစ္စာနုပဿနာ အဘယ်မျှလောက် ရှိသနည်း။ ဒုက္ခာနုပဿနာ အဘယ်မျှလောက် ရှိသနည်း။ အနတ္တာနုပဿနာ အဘယ်မျှလောက် ရှိသနည်း။ အနတ္တာနုပဿနာနှစ်ဆယ့်ငါးပါး။ အနိစ္စာနုပဿနာ ငါးဆယ်။ ဒုက္ခာနုပဿနာ တစ်ရာ့နှစ်ဆယ့်ငါးပါး ရှိ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ဝိပဿနာကထာ ပြီး၏။
၁၀။ မာတိကာကထာ
၄၀။ နိစ္ဆာတော [နိစ္ဆာတော မုစ္စတီတိ (သျာ။)], မောက္ခော ဝိမောက္ခော, ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ, အဓိသီလံ, အဓိစိတ္တံ, အဓိပညာ, ပဿဒ္ဓိ, ဉာဏံ, ဒဿနံ ဝိသုဒ္ဓိ [သုဒ္ဓိ (သျာ။)] နေက္ခမ္မံ, နိဿရဏံ ပဝိဝေကော, ဝေါဿဂ္ဂေါ, စရိယာ, ဈာနဝိမောက္ခော, ဘာဝနာ, အဓိဋ္ဌာနံ, ဇီဝိတံ။
၁၀-မာတိကာကထာ ၄၀။ ဆာလောင်မှု (ကိလေသာ) မရှိခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမောက္ခ’၊ ရတတ် လွတ်မြောက်တတ် သော ‘ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ’၊ လွန်မြတ်သောသီလဟူသော ‘အဓိသီလ’၊ လွန်မြတ်သော သမာဓိဟူသော ‘အဓိစိတ္တ’၊ လွန် မြတ်သောပညာဟူသော ‘အဓိပညာ’၊ ကိုယ်စိတ်တို့၏ ငြိမ်းခြင်း ‘ပဿဒ္ဓိ’၊ သိခြင်း ‘ဉာဏ်’၊ မြင်ခြင်း ‘ဒဿန’၊ စင်ကြယ်ခြင်း ‘ဝိသုဒ္ဓိ’၊ ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’၊ ကျွတ်လွတ်ခြင်း ‘နိဿရဏ’၊ ကင်းဆိတ်ခြင်း ‘ပဝိဝေက’၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း ‘ဝေါဿဂ္ဂ’၊ ကျင့်ခြင်း ‘စရိယာ’၊ ဈာန်ဝိမောက္ခ၊ ဘာဝနာ၊ အဓိဋ္ဌာန်၊ အသက်မွေးခြင်းတို့တည်း။ (၁၉)
၄၁။ နိစ္ဆာတောတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒတော နိစ္ဆာတော, အဗျာပါဒေန ဗျာပါဒတော နိစ္ဆာတော…ပေ… ပဌမေန ဈာနေန နီဝရဏေဟိ နိစ္ဆာတော…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိစ္ဆာတော။
မောက္ခော ဝိမောက္ခောတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒတော မုစ္စတီတိ – မောက္ခော ဝိမောက္ခော။ အဗျာပါဒေန ဗျာပါဒတော မုစ္စတီတိ – မောက္ခော ဝိမောက္ခော…ပေ… ပဌမေန ဈာနေန နီဝရဏေဟိ မုစ္စတီတိ – မောက္ခော ဝိမောက္ခော…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေဟိ မုစ္စတီတိ – မောက္ခော ဝိမောက္ခော။
ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တီတိ နေက္ခမ္မံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာ, ကာမစ္ဆန္ဒတော မုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ။ ဝိဇ္ဇန္တော မုစ္စတိ, မုစ္စန္တော ဝိဇ္ဇတီတိ – ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ။ အဗျာပါဒေါ [အဗျာပါဒံ (သျာ။)] ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာ, ဗျာပါဒတော ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ။ ဝိဇ္ဇန္တော မုစ္စတိ, မုစ္စန္တော ဝိဇ္ဇတီတိ – ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိဇ္ဇာ, သဗ္ဗကိလေသေဟိ မုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ။ ဝိဇ္ဇန္တော မုစ္စတိ, မုစ္စန္တော ဝိဇ္ဇတီတိ – ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ။
အဓိသီလံ အဓိစိတ္တံ အဓိပညာတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒံ, သံဝရဋ္ဌေန သီလဝိသုဒ္ဓိ, အဝိက္ခေပဋ္ဌေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, ဒဿနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။ ယော တတ္ထ သံဝရဋ္ဌော, အယံ အဓိသီလသိက္ခာ။ ယော တတ္ထ အဝိက္ခေပဋ္ဌော, အယံ အဓိစိတ္တသိက္ခာ။ ယော တတ္ထ ဒဿနဋ္ဌော, အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။ အဗျာပါဒေန ဗျာပါဒံ သံဝရဋ္ဌေန သီလဝိသုဒ္ဓိ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ သံဝရဋ္ဌေန သီလဝိသုဒ္ဓိ, အဝိက္ခေပဋ္ဌေန စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ။ ဒဿနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ။ ယော တတ္ထ သံဝရဋ္ဌော, အယံ အဓိသီလသိက္ခာ။ ယော တတ္ထ အဝိက္ခေပဋ္ဌော, အယံ အဓိစိတ္တသိက္ခာ။ ယော တတ္ထ ဒဿနဋ္ဌော, အယံ အဓိပညာသိက္ခာ။
ပဿဒ္ဓီတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ, အဗျာပါဒေန ဗျာပါဒံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ။
ဉာဏန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟီနတ္တာ နေက္ခမ္မံ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ၊ ဗျာပါဒဿ ပဟီနတ္တာ အဗျာပါဒေါ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ…ပေ… သဗ္ဗကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ။
ဒဿနန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟီနတ္တာ နေက္ခမ္မံ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒဿနံ။ ဗျာပါဒဿ ပဟီနတ္တာ အဗျာပါဒေါ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒဿနံ…ပေ… သဗ္ဗကိလေသာနံ ပဟီနတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒဿနံ။
ဝိသုဒ္ဓီတိ ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဇဟန္တော နေက္ခမ္မေန ဝိသုဇ္ဈတိ။ ဗျာပါဒံ ပဇဟန္တော အဗျာပါဒေန ဝိသုဇ္ဈတိ…ပေ… သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဝိသုဇ္ဈတိ။
နေက္ခမ္မန္တိ ကာမာနမေတံ နိဿရဏံ, ယဒိဒံ နေက္ခမ္မံ။ ရူပါနမေတံ နိဿရဏံ, ယဒိဒံ အာရုပ္ပံ။ ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ဘူတံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ, နိရောဓော တဿ နေက္ခမ္မံ။ ဗျာပါဒဿ အဗျာပါဒေါ နေက္ခမ္မံ။ ထိနမိဒ္ဓဿ အာလောကသညာ နေက္ခမ္မံ…ပေ… သဗ္ဗကိလေသာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ နေက္ခမ္မံ။
နိဿရဏန္တိ ကာမာနမေတံ နိဿရဏံ, ယဒိဒံ နေက္ခမ္မံ။ ရူပါနမေတံ နိဿရဏံ, ယဒိဒံ အာရုပ္ပံ။ ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ဘူတံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ, နိရောဓော တဿ နိဿရဏံ။ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နေက္ခမ္မံ နိဿရဏံ။ ဗျာပါဒဿ အဗျာပါဒေါ နိဿရဏံ…ပေ… သဗ္ဗကိလေသာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ နိဿရဏံ။
ပဝိဝေကောတိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ နေက္ခမ္မံ ပဝိဝေကော …ပေ… သဗ္ဗကိလေသာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ပဝိဝေကော။
ဝေါဿဂ္ဂေါတိ နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒံ ဝေါဿဇ္ဇတီတိ – ဝေါဿဂ္ဂေါ။ အဗျာပါဒေန ဗျာပါဒံ ဝေါဿဇ္ဇတီတိ – ဝေါဿဂ္ဂေါ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ ဝေါဿဇ္ဇတီတိ – ဝေါဿဂ္ဂေါ။
စရိယာတိ ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဇဟန္တော နေက္ခမ္မေန စရတိ။ ဗျာပါဒံ ပဇဟန္တော အဗျာပါဒေန စရတိ…ပေ… သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂေန စရတိ။
ဈာနဝိမောက္ခောတိ နေက္ခမ္မံ ဈာယတီတိ – ဈာနံ။ ကာမစ္ဆန္ဒံ ဈာပေတီတိ – ဈာနံ။ ဈာယန္တော မုစ္စတီတိ – ဈာနဝိမောက္ခော။ ဈာပေန္တော မုစ္စတီတိ – ဈာနဝိမောက္ခော။ ဈာယန္တီတိ ဓမ္မာ။ ဈာပေန္တီတိ ကိလေသေ။ ဈာတေ စ ဈာပေ စ ဇာနာတီတိ – ဈာနဈာယီ [ဈာနဝိမောက္ခော (သျာ။) အဋ္ဌကထာ ဩလောကေတဗ္ဗာ]။ အဗျာပါဒေါ ဈာယတီတိ ဈာနံ။ ဗျာပါဒံ ဈာပေတီတိ – ဈာနံ…ပေ… အာလောကသညာ ဈာယတီတိ – ဈာနံ။ ထိနမိဒ္ဓံ ဈာပေတီတိ – ဈာနံ…ပေ… အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဈာယတီတိ – ဈာနံ။ သဗ္ဗကိလေသေ ဈာပေတီတိ – ဈာနံ။ ဈာယန္တော မုစ္စတီတိ – ဈာနဝိမောက္ခော။ ဈာပေန္တော မုစ္စတီတိ – ဈာနဝိမောက္ခော။ ဈာယန္တီတိ – ဓမ္မာ။ ဈာပေန္တီတိ – ကိလေသေ။ ဈာတေ စ ဈာပေ စ ဇာနာတီတိ – ဈာနဈာယီ။
၄၁။ (ထိုပုဒ်တို့တွင်) ဆာလောင်မှု (ကိလေသာ) မရှိခြင်းဟူသည်ကား (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်းကြောင့် ကာမစ္ဆန္ဒအားဖြင့် ဆာလောင်မှုမရှိခြင်း၊ မေတ္တာကြောင့် ဗျာပါဒအားဖြင့် ဆာလောင်မှု မရှိခြင်း။ပ။ ပဌမဈာန်ဖြင့် နီဝရဏတို့မှ (ကင်းခြင်းကြောင့်) ဆာလောင်မှုမရှိခြင်း။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့မှ (ကင်းခြင်းကြောင့်) ဆာလောင်မှု မရှိခြင်းတို့တည်း။ (၁) လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမောက္ခ’ဟူသည်ကား (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်းဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒမှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် မောက္ခဝိမောက္ခ၊ မေတ္တာဖြင့် ဗျာပါဒမှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် မောက္ခဝိမောက္ခ။ပ။ ပဌမ ဈာန်ဖြင့် နီဝရဏတို့မှ လွတ်မြောက်သောကြောင့် မောက္ခဝိမောက္ခ။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သောကြောင့့်် မောက္ခဝိမောက္ခတို့တည်း။ (၂) ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဟူသည်ကား ထွက်မြောက်ခြင်းကို ရသောကြောင့် ဝိဇ္ဇာ။ ကာမစ္ဆန္ဒမှ လွတ်မြောက်သော ကြောင့် ဝိမုတ္တိ။ ရှိသည်ဖြစ်၍ လွတ်မြောက်၏။ လွတ်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ မည်၏။ အဗျာပါဒသည် ရှိခြင်းကြောင့် ဝိဇ္ဇာ။ ဗျာပါဒမှ လွတ်မြောက်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိ။ ရှိသည်ဖြစ်၍ လွတ်မြောက်၏။ လွတ်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ရှိ၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်သည် ရှိခြင်းကြောင့် ဝိဇ္ဇာ။ အလုံးစုံသောကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ခြင်းကြောင့် ဝိမုတ္တိ။ ရှိသည်ဖြစ်၍ လွတ်မြောက်၏။ လွတ်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ မည်၏။ (၃) အဓိသီလ၊ အဓိစိတ္တ၊ အဓိပညာဟူသည်ကား (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်းဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို စောင့်စည်းခြင်းသဘောကြောင့် သီလဝိသုဒ္ဓိ။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကြောင့် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ။ မြင်ခြင်းသဘော ကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ ထိုတွင် စောင့်စည်းခြင်းသဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာ။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာ။ မြင်ခြင်းသဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာမည်၏။ အဗျာပါဒဖြင့် ဗျာပါဒကို စောင့်စည်းခြင်းသဘောကြောင့် သီလဝိသုဒ္ဓိ။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို စောင့်စည်းခြင်းသဘောကြောင့် သီလဝိသုဒ္ဓိ။ မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောကြောင့် စိတ္တ ဝိသုဒ္ဓိ။ မြင်ခြင်းသဘောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ ထိုတွင် အကြင်စောင့်စည်းခြင်း သဘောသည်ရှိ၏။ ဤစောင့်စည်းခြင်းသဘောသည် အဓိသီလသိက္ခာ။ ထိုတွင် မပျံ့လွင့်ခြင်းသဘောသည် အဓိစိတ္တသိက္ခာ။ မြင်ခြင်းသဘောသည် အဓိပညာသိက္ခာမည်၏။ (၃-၆) ပဿဒ္ဓိဟူသည်ကား (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်းဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို ငြိမ်းစေ၏။ အဗျာပါဒဖြင့် ဗျာပါဒကို ငြိမ်းစေ၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ငြိမ်းစေ၏။ ဉာဏ်ဟူသည်ကား ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်ခြင်းကြောင့် (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’သည် သိတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဉာဏ်မည်၏။ ဗျာပါဒကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အဗျာပါဒသည် သိတတ်သော သဘောအားဖြင့် ဉာဏ်မည်၏။ပ။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အရဟတ္တမဂ်သည် သိတတ် သောသဘောအားဖြင့် ဉာဏ်မည်၏။ (၈) မြင်ခြင်း ‘ဒဿန’ဟူသည်ကား ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်ခြင်းကြောင့် (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’ သည် မြင်တတ်သောကြောင့် ဒဿနမည်၏။ ဗျာပါဒကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အဗျာပါဒသည် မြင်တတ်သောကြောင့် ဒဿနမည်၏။ပ။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အရဟတ္တမဂ်သည် မြင်တတ်သောကြောင့် ဒဿနမည်၏။ (၉) စင်ကြယ်ခြင်း ‘ဝိသုဒ္ဓိ’ဟူသည်ကား ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်သည်ရှိသော် (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်းဖြင့် စင်ကြယ်၏။ ဗျာပါဒကို ပယ်သည်ရှိသော် အဗျာပါဒဖြင့် စင်ကြယ်၏။ပ။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်သည်ရှိသော် အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် စင်ကြယ်၏။ (၁၀) ထွက်မြောက်ခြင်း နေက္ခမ္မဟူရာ၌ အကြင်ထွက်မြောက်ခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤထွက်မြောက်ခြင်းသည် ကာမတို့မှ ကျွတ်လွတ်ခြင်းတည်း။ အကြင်အာရုပ္ပသည် ရှိ၏။ ဤအာရုပ္ပသည် ရုပ်တို့မှ ကျွတ်လွတ်ခြင်းတည်း။ အလုံးစုံသော တရားသည် ဖြစ်တတ်၏။ ပြုပြင်အပ်၏။ (အကြောင်းကို) စွဲ၍ ဖြစ်၏။ နိဗ္ဗာန်သည် ထိုတရားမှ ထွက်မြောက်၏။ အဗျာပါဒသည် ဗျာပါဒမှ ထွက်မြောက်၏။ အာလောကသညာသည် ထိနမိဒ္ဓမှ ထွက်မြောက်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်သည် ကိလေသာအားလုံးတို့မှ ထွက်မြောက်၏။ (၁၁) ကျွတ်လွတ်ခြင်းဟူသည်ကား အကြင်ထွက်မြောက်ခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤထွက်မြောက်ခြင်းသည် ကာမတို့မှ ကျွတ်လွတ်ခြင်းတည်း။ အကြင်အာရုပ္ပသည် ရှိ၏။ ဤအာရုပ္ပသည် ရုပ်တို့မှ ကျွတ်လွတ်ခြင်းတည်း။ အလုံးစုံသော တရားသည် ဖြစ်တတ်၏။ ပြုပြင်အပ်၏။ (အကြောင်းကို) စွဲ၍ ဖြစ်၏။ နိဗ္ဗာန် သည် ထိုတရားမှ ကျွတ်လွတ်၏။ ထွက်မြောက်ခြင်းသည် ကာမစ္ဆန္ဒမှ ကျွတ်လွတ်၏။ အဗျာပါဒသည် ဗျာပါဒမှ ကျွတ်လွတ်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်သည် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့မှ ကျွတ်လွတ်၏။ (၁၂) ကင်းဆိတ်ခြင်း ‘ပဝိဝေက’ ဟူသည်ကား (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’သည် ကာမစ္ဆန္ဒမှ ကင်းဆိတ်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်သည် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့မှ ကင်းဆိတ်၏။ (၁၃) စွန့်လွှတ်ခြင်း ‘ဝေါဿဂ္ဂ’ဟူသည်ကား (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို စွန့်လွှတ်သောကြောင့် ဝေါဿဂ္ဂမည်၏။ အဗျာပါဒဖြင့် ဗျာပါဒကို စွန့်လွှတ်သောကြောင့် ဝေါဿဂ္ဂမည်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့်် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို စွန့်လွှတ်သောကြောင့် ဝေါဿဂ္ဂမည်၏။ (၁၄) ကျင့်ခြင်း ‘စရိယာ’ဟူသည်ကား ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်သူသည် (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’ ဖြင့် ကျင့်၏။ ဗျာပါဒကို ပယ်သူသည် အဗျာပါဒဖြင့် ကျင့်၏။ပ။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်သူသည် အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ကျင့်၏။ (၁၅) ဈာန်ဝိမောက္ခဟူသည်ကား ထွက်မြောက်ခြင်း ‘နေက္ခမ္မ’သည် ရှုတတ်သောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ ကာမစ္ဆန္ဒကို လောင်စေသောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ ရှုဆဲဖြစ်၍ လွတ်သောကြောင့် ဈာနဝိမောက္ခမည်၏။ လောင်စေသည်ဖြစ်၍ လွတ်သောကြောင့် ဈာနဝိမောက္ခမည်၏။ ရှုကုန်၏ဟူသည် တရားတို့သည် ရှုကုန်၏။ လောင်စေကုန်၏ဟူသည် ကိလေသာတို့ကို လောင်စေ ကုန်၏။ ရှုတတ်သော တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လောင်စေအပ်သော ကိလေသာတို့ကိုလည်းကောင်း သိတတ်သောကြောင့် ဈာနဈာယီမည်၏။ အဗျာပါဒ‘မေတ္တာ’သည် ရှုတတ်သောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ ဗျာပါဒကို လောင်စေတတ်သောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ပ။ အာလောကသညာ ‘အလင်းဟူသောအမှတ်’သည် ရှုတတ်သောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ ထိနမိဒ္ဓကို လောင်စေတတ်သောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ပ။ အရဟတ္တမဂ်သည် ရှုတတ်သောကြောင့် ဈာန် မည်၏။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို လောင်စေတတ်သောကြောင့် ဈာန်မည်၏။ ရှုဆဲဖြစ်၍ လွတ်သော ကြောင့် ဈာနဝိမောက္ခ မည်၏။ လောင်စေသည်ဖြစ်၍ လွတ်သောကြောင့် ဈာနဝိမောက္ခမည်၏။ ရှုကုန်၏ဟူသည် တရားတို့ကို ရှုကုန်၏။ လောင်စေကုန်၏ဟူသည် ကိလေသာတို့ကို လောင်စေ ကုန်၏။ ရှုတတ်သော တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လောင်စေအပ်သော ကိလေသာတို့ကိုလည်းကောင့်းသိတတ်သောကြောင့် ဈာနဈာယီမည်၏။ (၁၆)
၄၂။ ဘာဝနာ အဓိဋ္ဌာနံ ဇီဝိတန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဇဟန္တော နေက္ခမ္မံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော။ နေက္ခမ္မဝသေန စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ – အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော။ သွာယံ ဧဝံ ဘာဝနာသမ္ပန္နော အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော သမံ ဇီဝတိ, နော ဝိသမံ၊ သမ္မာ ဇီဝတိ, နော မိစ္ဆာ၊ ဝိသုဒ္ဓံ ဇီဝတိ, နော ကိလိဋ္ဌန္တိ – အာဇီဝသမ္ပန္နော။ သွာယံ ဧဝံ ဘာဝနာသမ္ပန္နော အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အာဇီဝသမ္ပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော။ တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဘာဝနာသမ္ပန္နော အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အာဇီဝသမ္ပန္နော။
ဗျာပါဒံ ပဇဟန္တော အဗျာပါဒံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… ထိနမိဒ္ဓံ ပဇဟန္တော အာလောကသညံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… ဥဒ္ဓစ္စံ ပဇဟန္တော အဝိက္ခေပံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… ဝိစိကိစ္ဆံ ပဇဟန္တော ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… အဝိဇ္ဇံ ပဇဟန္တော ဝိဇ္ဇံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… အရတိံ ပဇဟန္တော ပါမောဇ္ဇံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… နီဝရဏေ ပဇဟန္တော ပဌမံ ဈာနံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော…ပေ… သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ – ဘာဝနာသမ္ပန္နော။ အရဟတ္တမဂ္ဂဝသေန စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတီတိ – အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော။ သွာယံ ဧဝံ ဘာဝနာသမ္ပန္နော အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော သမံ ဇီဝတိ, နော ဝိသမံ၊ သမ္မာ ဇီဝတိ, နော မိစ္ဆာ၊ ဝိသုဒ္ဓံ ဇီဝတိ, နော ကိလိဋ္ဌန္တိ – အာဇီဝသမ္ပန္နော။ သွာယံ ဧဝံ ဘာဝနာသမ္ပန္နော အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အာဇီဝသမ္ပန္နော ယညဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော။ တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ သော ဘာဝနာသမ္ပန္နော အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အာဇီဝသမ္ပန္နောတိ။
မာတိကာကထာ နိဋ္ဌိတာ။
ပညာဝဂ္ဂေါ တတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ပညာ ဣဒ္ဓိ အဘိသမယော, ဝိဝေကော စရိယပဉ္စမော၊
ပါဋိဟာရိ သမသီသိ, သတိပဋ္ဌာနာ ဝိပဿနာ၊
တတိယေ ပညာဝဂ္ဂမှိ, မာတိကာယ စ တေ ဒသာတိ။
မဟာဝဂ္ဂေါ ယုဂနဒ္ဓေါ, ပညာဝဂ္ဂေါ စ နာမတော၊
တယောဝ ဝဂ္ဂါ ဣမမှိ [တိဝဂ္ဂေါ ယဿ ဝိက္ခေပေါ (သျာ။ က။)], ပဋိသမ္ဘိဒါပကရဏေ။
အနန္တနယမဂ္ဂေသု, ဂမ္ဘီရော သာဂရူပမော၊
နဘဉ္စ တာရကာကိဏ္ဏံ, ထူလော ဇာတဿရော ယထာ၊
ကထိကာနံ ဝိသာလာယ, ယောဂီနံ ဉာဏဇောတနန္တိ။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိ နိဋ္ဌိတာ။
၄၂။ ဘာဝနာ၊ အဓိဋ္ဌာန်၊ အသက်မွေးခြင်းဟူသည် ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်သည်ရှိသော် (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ (ကာမမှ) ထွက်မြောက်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ်ကို ဆောက်တည်သောကြောင့် ဆောက်တည်မှု ‘အဓိဋ္ဌာန်’နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုသူသည် ဤသို့ ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အညီအညွတ် အသက်မွေး၏။ မညီမညွတ် အသက် မမွေး။ မှန်သောအားဖြင့် အသက်မွေး၏။ မှားသောအားဖြင့် အသက်မမွေး။ စင်ကြယ်စွာ အသက်မွေး၏။ ညစ်နွမ်းစွာ အသက်မမွေး။ ဤသို့သော အသက်မွေးမှုနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုသူသည် ဤသို့ ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အသက်မွေးမှုနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မင်းပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ၊ ပုဏ္ဏားပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ၊ သူကြွယ်ပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ ချဥ်းကပ်မိသော ပရိသတ်သို့ ရဲရဲရင့်ရင့် ရွှင်ရွှင်လန်းလန်း ချဥ်းကပ်ရ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ထိုသူသည် ဘာဝနာ၊ အဓိဋ္ဌာန်၊ အသက်မွေးမှုနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့်တည်း။ ဗျာပါဒကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် အဗျာပါဒကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် အာလောကသညာကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ ဥဒ္ဓစ္စကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် မပျံ့လွင့်ခြင်းကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် ဓမ္မ၀၀တ္ထာန်ကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ အဝိဇ္ဇာကို ပယ်စွန့် သည်ရှိသော် သိမှု ‘ဝိဇ္ဇာ’ကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ မပျော်မွေ့မှုကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် ဝမ်းမြောက်မှုကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ နီဝရဏတို့ကို ပယ်စွန့် သည်ရှိသော် ပဌမဈာန်ကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ပ။ အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်စွန့်သည်ရှိသော် အရဟတ္တမဂ်ကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ အရဟတ္တမဂ်၏ အစွမ်း ဖြင့် စိတ်ကို ဆောက်တည်သောကြောင့် အဓိဋ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုသူသည် ဤသို့ ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အညီအညွတ် အသက်မွေး၏။ မညီမညွတ် အသက်မမွေး။ မှန်သောအားဖြင့် အသက်မွေး၏။ မမှန်သောအားဖြင့် အသက်မမွေး။ စင်ကြယ်စွာ အသက်မွေး၏။ ညစ်နွမ်းစွာ အသက်မမွေး။ ဤသို့သော အသက်မွေးမှုနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုသူသည် ဤသို့သော ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အသက်မွေးမှုနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မင်းပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ၊ ပုဏ္ဏားပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ၊ သူကြွယ်ပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းပရိသတ်သို့ ဖြစ်စေ ချဥ်းကပ်မိသော ပရိသတ်သို့ ရဲရဲရင့်ရင့် ရွှင်ရွှင်လန်းလန်း ချဥ်းကပ်ရ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ထိုသူသည် ဘာဝနာနှင့် ပြည့်စုံ၊ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၊ အသက်မွေးမှုနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့်တည်း။ (၃၊ ၁၉) မာတိကာကထာ ပြီး၏။ သုံးခုမြောက်ပညာဝဂ် ပြီး၏။ ထို၌ အကျဥ်းချုပ် ဥဒ္ဒါန်းကား- ပညာကထာ၊ ဣဒ္ဓိကထာ၊ အဘိသမယကထာ၊ ဝိဝေကကထာ၊ ငါးခုမြောက် စရိယကထာ၊ ပါဋိဟာရိယကထာ၊ သမသီသကထာ၊ သတိပဋ္ဌာနကထာ၊ ဝိပဿနာ ကထာ၊ သုံးခုမြောက်ပညာဝဂ်လာ မာတိကာကထာနှင့် တကွ ဆယ်ပါးတို့တည်း။ ဤပဋိသမ္ဘိဒါကျမ်း၌ အမည်အားဖြင့် မဟာဝဂ်၊ ယုဂနဒ္ဓဝဂ်၊ ပညာဝဂ်ဟု ဝဂ် သုံးပါးတို့ ရှိကုန်၏။ အပိုင်းအခြားမရှိ များစွာသော နည်းရှိသော မဂ်တို့၌ ဤကျမ်းသည် နက်နဲ၏။ သမုဒ္ဒရာလျှင် ဥပမာရှိ၏။ ကြယ်တာရာတို့ဖြင့် ပြွမ်းသော ကောင်းကင်နှင့်လည်း တူ၏။ ဇာတဿရအိုင်ကြီးနှင့်လည်း တူ၏။ ပို့ချသူ ‘ကထိက’ တို့၏ ဉာဏ်ပြန့် ပြောခြင်းငှါ ဖြစ်၏။ အားထုတ်သူ ‘ယောဂီ’တို့၏ ဉာဏ်ကို ထွန်းပြောင်စေတတ်၏။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ ပါဠိတော်မြန်မာပြန် ပြီးပြီ။