ကင်္ခါဝိတရဏီအဘိနဝဋီကာ

ဗေလဋ္ဌသီသော နာမ ဇဋိလသဟဿဿ အဗ္ဘန္တရေ ဧကော မဟာထေရော။ တိကပါစိတ္တိယန္တိ သန္နိဓိကာရကေ သန္နိဓိကာရကသညိဝေမတိကအသန္နိဓိကာရကသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ။ သံသဋ္ဌာနီတိ သံသဋ္ဌရသာနိ။ သမ္ဘိန္နရသံ သန္ဓာယေဝ ဟိ “တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ကာလေ ကပ္ပတီ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ “တသ္မာ”တိအာဒိ။ ဧတ္ထ စ အသမ္ဘိန္နရသန္တိ အမိဿိတရသံ။ ဣဒဉ္စ သီတလပါယာသာဒိနာ သဟ လဒ္ဓံ သပ္ပိပိဏ္ဍာဒိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ “သုဓောတံ ဝါ”တိ ဣဒံ ပန ပိဏ္ဍပါတေန သဒ္ဓိံ လဒ္ဓံ တက္ကောလဇာတိဖလာဒိံ, ယာဂုအာဒီသု ပက္ခိပိတွာ ဒိန္နသိင်္ဂီဝေရာဒိကဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

တေနာတိ သတ္တာဟကာလိကေန။ တဒဟု ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဿာတိ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေန။ ဧသ နယော “ဒွီဟပဋိဂ္ဂဟိတေနာ”တိအာဒီသုပိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ။ ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတီတိ ဝုတ္တန္တိ “သတ္တာဟကာလိကေန, ဘိက္ခဝေ, ယာဝဇီဝိကံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟံ ကပ္ပတိ, သတ္တာဟာတိက္ကန္တေ န ကပ္ပတီ”တိ (မဟာဝ။ ၃၀၅) ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ မုခေ ဧကရတ္တံ န ဝုတ္တံ, တထာပိ မုခေ ပက္ခိတ္တမေဝ ယသ္မာ သန္နိဓိ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ “မုခသန္နိဓီ”တိ ဝုတ္တံ။

စတဿော ကပ္ပိယဘူမိယောတိ ဥဿာဝနန္တိကာ, ဂေါနိသာဒိကာ, ဂဟပတိ, သမ္မုတီတိ စတဿော ကပ္ပိယကုဋိယော။ တတ္ထ ဥဿာဝနန္တိကာ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၅) နာမ ဂေဟေ ကရိယမာနေ သမ္ပရိဝါရေတွာ ဌိတေဟိ “ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမ, ကပ္ပိယကုဋိံ ကရောမာ”တိ ဝါ “ကပ္ပိယကုဋိ ကပ္ပိယကုဋီ”တိ ဝါ ဝဒန္တေဟိ ဌပိတပဌမိဋ္ဌကထမ္ဘာဒိကာ သံဃဿ ဝါ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဝါ ကုဋိ။ ယော ပန အာရာမော ယေဘုယျေန ဝါ အပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ, သကလောပိ ဝါ, သော “ဂေါနိသာဒီ”တိ ဝုစ္စတိ။ ဂဟပတီတိ ယာ ဌပေတွာ ဘိက္ခုံ သေသေဟိ “ကပ္ပိယကုဋိံ ဒေမာ”တိ ဒိန္နာ, တေသံ ဝါ သန္တကာ။ သမ္မုတိ နာမ ကမ္မဝါစာယ သာဝေတွာ ကတာ။ ကထံ ပနေတာသံ ဝိနိစ္ဆယော ဇာနိတဗ္ဗောတိ အာဟ “တာသံ ဝိနိစ္ဆယော သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တော”တိ။

သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“ပဏီတဘောဇနာနီ”တိ ဣဒံ မဇ္ဈေ ပဒလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ အာဟ “ပဏီတသံသဋ္ဌာနီ”တိအာဒိ။ သဗ္ဗောပိ “ဩဒကော”တိ ဝုတ္တလက္ခဏော မစ္ဆောတိ “မစ္ဆော နာမ ဩဒကော ဝုစ္စတီ”တိ (ပါစိ။ ၂၆၀) ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တလက္ခဏော, သဗ္ဗောပိ မစ္ဆော ဧဝ။ ယော ကောစိ ဥဒကေ ဇာတော မစ္ဆော နာမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မဟာနာမသိက္ခာပဒေနာတိ -

“အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စတုမာသပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယ။ တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျ, ပါစိတ္တိယ”န္တိ -

ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန (ပါစိ။ ၃၀၆)။ ဧတ္ထ ဟိ သံဃဝသေန ဂိလာနပစ္စယပဝါရဏာယ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ သစေ တတ္ထ ရတ္တီဟိ ဝါ ဘေသဇ္ဇေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတိ “ဧတ္တိကာယေဝ ရတ္တိယော, ဧတ္တကာနိ ဝါ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတဗ္ဗာနီ”တိ, တတော ရတ္တိပရိယန္တတော ဝါ ဘေသဇ္ဇပရိယန္တတော ဝါ ဥတ္တရိ နဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဝါ ဘေသဇ္ဇံ, အညဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဝါ အညံ ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တဿ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ အဂိလာနော ဂိလာနသညီပိ ဟုတွာ ပဉ္စ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေန္တော နဘေသဇ္ဇကရဏီယေန ဘေသဇ္ဇံ ဝိညာပေန္တော နာမ ဟောတီတိ “မဟာနာမသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော”တိ ဝုတ္တံ။

ယော ပန နဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ဝိညာပေတိ, အထ ခေါ ကေဝလံ အတ္တနော ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ, သော သူပေါဒနဝိညတ္တိယာယေဝ ကာရေတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ “သုဒ္ဓါနိ သပ္ပိအာဒီနိ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တော ပါစိတ္တိယံ နာပဇ္ဇတိ, သေခိယေသု သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၅၉)။ သူပေါဒနဝိညတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗောတိ “န သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော”တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၆၁၃) သိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗော, ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣမိနာတိ ဣမိနာ ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒေန။

“သပ္ပိဘတ္တံ ဒေဟီ”တိ ဝုတ္တေ ကိံ ဟောတီတိ အာဟ “သပ္ပိဘတ္တံ ‘ဒေဟီ’တိ ဝုတ္တေ ပနာ”တိအာဒိ။ သူပေါဒနဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကသ္မာတိ အာဟ “ယသ္မာ”တိအာဒိ။ အထ ယထာ “ပဏီတဘောဇနာနီ”တိ, ဧဝံ “သပ္ပိဘတ္တ”န္တိ ဣဒမ္ပိ ကသ္မာ န ဝိညာယတီတိ စေ? အနေကန္တိကတ္တာ။ တထာ ဟိ “ပဏီတဘောဇနာနီ”တိ ဝုတ္တေ “ပဏီတသံသဋ္ဌာနိ ဘောဇနာနိ ပဏီတဘောဇနာနီ”တိ အယမတ္ထော ဧကန္တတော ပညာယတိ, “သပ္ပိဘတ္တ”န္တိ ဝုတ္တေ ပန “သပ္ပိမယံ ဘတ္တံ သပ္ပိဘတ္တ”န္တိပိ ဝိညာယမာနတ္တာ ‘သပ္ပိသံသဋ္ဌံ ဘတ္တံ သပ္ပိဘတ္တ”န္တိ အယမတ္ထော န ဧကန္တတော ပညာယတိ။ ဧသ နယော “နဝနီတဘတ္တံ ဒေဟီ”တိအာဒီသုပိ။

ပုရိမနယေနေဝါတိ “ဘတ္တံ ဒတွာ သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ”တိ ပုရိမေနေဝ နယေန။ သစေ ပန “သပ္ပိနာ”တိ ဝုတ္တေ ကေဝလံ သေသေသု နဝနီတာဒီသု အညတရေန ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတမေဝ ဟောတိ။ အနာပတ္တီတိ ဝိသင်္ကေတတ္တာ သဗ္ဗာဟိယေဝ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိ။ “ကိဉ္စာပိ အနာပတ္တိ, အတ္တနော ပန ပယောဂေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ”န္တိ ဝဒန္တိ။ ကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ကပ္ပိယမံသသပ္ပိနာ။ ဧသ နယော အကပ္ပိယသပ္ပိနာတိ ဧတ္ထာပိ။ ကပ္ပိယာကပ္ပိယတာ ဟိ မံသာနံယေဝ, န သပ္ပိအာဒီနံ။ ဌပေတွာ ဧကံ မနုဿဝသာတေလံ သဗ္ဗေသံ ခီရဒဓိသပ္ပိနဝနီတဝသာတေလေသု အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ။

ပရိဘောဂေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ သစေ အသတိ အကပ္ပိယသပ္ပိမှိ ပုရိမနယေနေဝ အကပ္ပိယနဝနီတာဒီနိ ဒေတိ “သပ္ပိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇာ”တိ, အကပ္ပိယသပ္ပိနာဝ ဒိန္နံ ဟောတိ။ ယထာ စ “ကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေဟီ”တိ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတံ, ဧဝံ “‘အကပ္ပိယသပ္ပိနာ’တိ ဝုတ္တေ ကပ္ပိယသပ္ပိနာ ဒေတီ”တိ ဧတ္ထာပိ ပဋိပါဋိယာ ဧကမေကံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနေပိ အယမေဝတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာ, သော စ သင်္ခေပေနပိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဝိတ္ထာရနယံ ဟိတွာ ဣမိနာဝ နယေန သဗ္ဗပဒေသု ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော - ယေန ယေန ဝိညတ္တိ ဟောတိ, တသ္မိံ ဝါ တဿ မူလေ ဝါ လဒ္ဓေ တံ တံ လဒ္ဓမေဝ ဟောတိ။ သစေ ပန အညံ ပါဠိယာ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ ဒေတိ, ဝိသင်္ကေတန္တိ။ နာနာဋ္ဌာနေ ဝါတိ တသ္မိံယေဝ ဃရေ သပ္ပိံ, ဣတရသ္မိံ နဝနီတန္တိအာဒိနာ နာနာဋ္ဌာနေ ဝါ။

ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကာယေနာတိ ဟတ္ထာဒီသု ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန, အန္တမသော ပါဒင်္ဂုလိယာပိ ဂဏှန္တော ကာယေန ဂဏှာတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဒါနေပိ ဧသေဝ နယော။ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာတိ ပတ္တာဒီသု ယေန ကေနစိ သရီရသမ္ဗဒ္ဓေန ဥပကရဏေန။ ဒါနေပိ ဧသေဝ နယော။ ကဋစ္ဆုအာဒီသု ယေန ကေနစိ ဥပကရဏေန ဒိန္နံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဒိန္နံယေဝ ဟောတိ။ အညတရေနာတိ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါတိ အတ္ထော။ တတ္ထ နိဿဂ္ဂိယေနာတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၆၅) ကာယတော စ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓတော စ မောစေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတဿ ကာယေ ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ ဝါ ပါတိယမာနဉှိ နိဿဂ္ဂိယေန ပယောဂေန ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ။ တဿာတိ ပဋိဂ္ဂဟိတကဿ။ ဝုတ္တဝိပလ္လာသဝသေနာတိ ဝုတ္တဿ ပဋိပက္ခဝသေန။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ - ယံ ကာယကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန ဒိယျမာနေ ကာယေန ဝါ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ ဂဏှာတိ, ဧတံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နာမာတိ။

သံဟာရိမေနာတိ ထာမမဇ္ဈိမေန ပုရိသေန သံဟာရိမေန, ဣမိနာ အသံဟာရိမေ ဖလကေ ဝါ ပါသာဏေ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ။ ဓာရေတုံ သမတ္ထေနာတိ သန္ဓာရေတုံ ယောဂ္ဂေန, ဣမိနာ သုခုမေသု တိန္တိဏိကာဒိပဏ္ဏေသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ရုဟတီတိ ဒဿေတိ။ အတတ္ထဇာတကရုက္ခပဏ္ဏေနာတိ ဇာတဋ္ဌာနတော စုတေန ပဒုမိနိပဏ္ဏာဒိနာ, ဣမိနာ ပန မဟန္တေပိ တတ္ထဇာတကေ ပဒုမိနိပဏ္ဏေ ဝါ ကိံသုကပဏ္ဏာဒိမှိ ဝါ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ န ဟိ တံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓသင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ။ ယထာ စ တတ္ထဇာတကေ, ဧဝံ ခါဏုကေ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတမဉ္စာဒိမှိပိ။ နနု ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာပိ ပတ္တာဓာရာဒိနာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ရုဟတိ, အထ ကသ္မာ ကာယကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေဟိယေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဣဓ ဝုတ္တံ, န ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓေနာပီတိ အာဟ “ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓံ နာမ ဣဓ နတ္ထီ”တိ။ ကေစိ ပန “အာဓာရကေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ န ဝဋ္ဋတီ”တိ ဝဒန္တိ, တံ ဝစနမတ္တမေဝ။ အတ္ထတော ပန သဗ္ဗမ္ပိ တံ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။

အကလ္လကောတိ ဂိလာနော။ မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ သဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော မုခေန ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ အဘိဟဋဘာဇနတော ပတိတရဇမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ အဘိဟဋတ္တာတိ အဓိပ္ပါဟော။

တသ္မိံ ဌတွာတိ တာဒိသေ ဟတ္ထပါသေ ဌတွာ။ ယန္တိ ယံ ဘာရံ။ မဇ္ဈိမော ပုရိသောတိ ထာမမဇ္ဈိမပုရိသော။ ဝိနယေ ပညတ္တံ ဒုက္ကဋံ ဝိနယဒုက္ကဋံ။ တံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာတိ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဝိဟာရံ ဝါ အာသနသာလံ ဝါ ဂန္တွာ တံ ဘိက္ခံ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒတွာ, ဣဒဉ္စ ပုဗ္ဗာဘောဂဿ အနုရူပဝသေန ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန တံ “အနုပသမ္ပန္နဿ ဒဿာမီ”တိ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန တံသန္တကံ နာမ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝိနာပိ တဿ ဒါနာဒိံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

အဿုခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီသူတိ ဧတ္ထ အဿု နာမ အက္ခိဇလံ။ ခေဠော နာမ လာလာ။ သိင်္ဃာဏိကာတိ အန္တောသီသတော ပူတိသေမှဘာဝံ အာပန္နံ မတ္ထလုင်္ဂံ ဂလိတွာ တာလုမတ္ထကဝိဝရေန ဩတရိတွာ နာသာပုဋေ ပူရေတွာ ဌိတံ ဝုစ္စတိ, အာဒိသဒ္ဒေန မုတ္တကရီသသေမှဒန္တမလအက္ခိဂူထကဏ္ဏဂူထကာနံ, သရီရေ ဥဋ္ဌိတလောဏဿ စ ဂဟဏံ။ ဌာနတောတိ အက္ခိကူပါဒိတော။ အန္တရာ စေ ဂဏှာတိ, ကိံ ဟောတီတိ အာဟ “ဥဂ္ဂဟိတကံ နာမ ဟောတီ”တိ, ဒုဋ္ဌု ဂဟိတကံ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဖလိနိန္တိ ဖလဝန္တံ။ တတ္ထဇာတကဖလိနိသာခါယ ဝါတိ တသ္မိံ ရုက္ခေ ဇာတာယ ဖလိနိသာခါယ ဝါ။ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋန္တိ “န ကတ္တဗ္ဗ”န္တိ ဝါရိတဿ ကတတ္တာ ဒုဋ္ဌု အာစိဏ္ဏံ စရိတန္တိ ဒုရုပစိဏ္ဏံ, တသ္မိံ ဒုက္ကဋံ ဒုရုပစိဏ္ဏဒုက္ကဋဉ္စ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

အာဟရီယတီတိ အာဟာရော, အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ, ဣဓ ပန စတ္တာရိ ကာလိကာနိ အဓိပ္ပေတာနီတိ အာဟ “ယံ ကိဉ္စီ”တိအာဒိ။ တတ္ထ အရုဏုဂ္ဂမနတော ယာဝ ဌိတမဇ္ဈနှိကာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝ ကာလော အဿာတိ ယာဝကာလိကံ။ အရုဏုဂ္ဂမနတော ယာဝ ယာမာဝသာနာ ပိပါသာယ သတိ ပိပါသစ္ဆေဒနတ္ထံ ပါတဗ္ဗတော ယာမော ကာလော အဿာတိ ယာမကာလိကံ။ ယာဝ သတ္တာဟံ နိဒဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော သတ္တာဟံ ကာလော အဿာတိ သတ္တာဟကာလိကံ။ ယာဝဇီဝမ္ပိ ပရိဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ယာဝ ဇီဝံ ဧတဿာတိ ယာဝဇီဝိကံ။ တေနာဟ “တတ္ထာ”တိအာဒိ။

ဝနမူလပတ္တပုပ္ဖဖလာဒီတိ ဧတ္ထ တာဝ မူလံ နာမ မူလကခါရကစစ္စုတမ္ဗကာဒီနံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စေဝ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကံ သူပေယျပဏ္ဏမူလံ။ ပတ္တံ နာမ မူလကခါရကစစ္စုတမ္ဗကာဒီနံ တာဒိသံယေဝ ပတ္တံ။ ပုပ္ဖံ နာမ မူလကခါရကာဒီနံ တာဒိသံယေဝ ပုပ္ဖံ။ ဖလံ နာမ ပနသလဗုဇာဒီနံ တေသု တေသု ဇနပဒေသု ပကတိအာဟာရဝသေန မနုဿာနံ ခါဒနီယတ္ထဉ္စေဝ ဘောဇနီယတ္ထဉ္စ ဖရဏကံ ဖလံ။ အာဒိသဒ္ဒေန ကန္ဒမူလာဒီနံ ဂဟဏံ။

အမ္ဗပါနန္တိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၀) အာမေဟိ ဝါ ပက္ကေဟိ ဝါ အမ္ဗေဟိ ကတပါနံ။ တတ္ထ အာမေဟိ ကရောန္တေန အမ္ဗတရုဏာဒီနိ ဘိန္ဒိတွာ ဥဒကေ ပက္ခိပိတွာ အာတပေ အာဒိစ္စပါကေန ပစိတွာ ပရိဿာဝေတွာ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ မဓုသက္ကရကပ္ပူရာဒီဟိ ယောဇေတွာ ကာတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ကတံ ပုရေဘတ္တမေဝ ကပ္ပတိ။ အနုပသမ္ပန္နေန ကတံ လဘိတွာ ပန ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပုရေဘတ္တံ သာမိသပရိဘောဂေနာပိ ဝဋ္ဋတိ, ပစ္ဆာဘတ္တံ နိရာမိသပရိဘောဂေန ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝဋ္ဋတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗပါနေသု။

တေသု ပန ဇမ္ဗုပါနန္တိ ဇမ္ဗုဖလေဟိ ကတပါနံ။ စောစပါနန္တိ အဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ။ မောစပါနန္တိ အနဋ္ဌိကေဟိ ကဒလိဖလေဟိ ကတပါနံ။ မဓုကပါနန္တိ မဓုကာနံ ဇာတိရသေန ကတပါနံ။ တံ ပန ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ဝဋ္ဋတိ, သုဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ။ မုဒ္ဒိကာပါနန္တိ မုဒ္ဒိကာ ဥဒကေ မဒ္ဒိတွာ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ။ သာလူကပါနန္တိ ရတ္တုပ္ပလနီလုပ္ပလာဒီနံ သာလူကေ မဒ္ဒိတွာ ကတပါနံ။ ဖာရုသကပါနန္တိ ဖာရုသကေဟိ အမ္ဗပါနံ ဝိယ ကတပါနံ။ ဣမိနာဝ နယေန ဝေတ္တပါနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဧတာနိ စ ပန သဗ္ဗာနိ ပါနာနိ အဂ္ဂိပါကာနိ န ဝဋ္ဋန္တိ။ တေနာဟ “သီတောဒကေနာ”တိအာဒိ။ အဝသေသေသုပိ အနုညာတဖလပတ္တပုပ္ဖရသေသူတိ ဓညဖလပက္ကသာကမဓုကပုပ္ဖရသတော အဝသေသေသု “အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗံ ဖလရသံ ဌပေတွာ ဓညဖလရသ”န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၃၀၀) အနုညာတကေသု ဖလပတ္တပုပ္ဖရသေသုပိ။

ခါဒနီယတ္ထန္တိ ခါဒနီယေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ။ နေဝ ဖရတီတိ န နိပ္ဖါဒေတိ။ အနာဟာရေပိ ဥဒကေ အာဟာရသညာယာတိ “အာဟာရံ အာဟရေယျာ”တိ ပဒဿ ပဒဘာဇနေ (ပါစိ။ ၂၆၅) ဝုတ္တမတ္ထံ သမ္မာ အသလ္လက္ခေတွာ “အာဟရီယတီတိ အာဟာရော”တိ အနာဟာရေပိ ဥဒကေ အာဟာရသညာယ ကုက္ကုစ္စာယန္တာနံ။ ဒန္တပေါနေ စ “မုခဒွါရံ အာဟဋံ ဣဒ”န္တိ သညာယာတိ မုခဒွါရံ အနာဟဋမ္ပိ ဒန္တပေါနံ “မုခဒွါရံ အာဟဋံ ဣဒံ ဒန္တပေါန”န္တိ ဝိပလ္လတ္ထသညာယ ကုက္ကုစ္စာယန္တာနံ။ ယထာသုခံ ပါတုန္တိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ယထာကာမံ ပါတုံ။ ဒန္တပေါနပရိဘောဂေနာတိ ဒန္တကဋ္ဌပရိဘောဂေန, ဒန္တဓောဝနာဒိနာတိ အတ္ထော, ဣမိနာ တဿ ပန ရသံ ဂိလိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ။

စတ္တာရိ မဟာဝိကဋာနီတိ ဂူထံ, မုတ္တံ, ဆာရိကာ, မတ္တိကာ (မဟာဝ။ ၂၆၈) စ “အာသယာဒိဝသေန ဝိရူပါနိ ဇာတာနီ”တိ ကတွာ ဝိကဋာနီတိ ဝါ အပကတိဘောဇနတ္တာ ဝိကဋာနိ “ဝိရူပါနိ ဇာတာနီ”တိ ဝါ အတ္ထော။ သတိ ပစ္စယေတိ ကာရဏေ သတိ, သပ္ပဒဋ္ဌေတိ အတ္ထော။ ဓူမာဒိအဗ္ဗောဟာရိကာဘာဝေါတိ ဓူမပုပ္ဖဂန္ဓဒန္တခယာဒိအဗ္ဗောဟာရိကာဘာဝေါ။

ဒန္တပေါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘောဇနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၅။ အစေလကဝဂ္ဂေါ

၁။ အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အစေလကဿာတိ ယဿ ကဿစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမာပန္နဿ နဂ္ဂဿ။ ပရိဗ္ဗာဇကဿာတိ ဌပေတွာ ဘိက္ခုဉ္စ သာမဏေရဉ္စ အဝသေသဿ ယဿ ကဿစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမာပန္နဿ။ ပရိဗ္ဗာဇိကာယာတိ ဌပေတွာ ဘိက္ခုနိံ, သိက္ခမာနံ, သာမဏေရိဉ္စ အဝသေသာယ ယာယ ကာယစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသမာပန္နာယ။ ဧတေ စ သဗ္ဗေ အညတိတ္ထိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေနာဟ “ဧတေသံ အစေလကာဒီနံ အညတိတ္ထိယာန”န္တိ။

တေသန္တိ အညတိတ္ထိယာနံ။ ဘာဇနံ နိက္ခိပိတွာတိ အာမိသဘရိတံ ဘာဇနံ နိက္ခိပိတွာ။ ဗာဟိရာလေပန္တိ တေလာဒိံ။

အစေလကာဒယော ယသ္မာ, တိတ္ထိယာဝ မတာ ဣဓ၊

တသ္မာ တိတ္ထိယနာမေန, တိကစ္ဆေဒေါ ကတော တယော။

အတိတ္ထိယဿ နဂ္ဂဿ, တထာ တိတ္ထိယလိင်္ဂိနော၊

ဂဟဋ္ဌဿာပိ ဘိက္ခုဿ, ကပ္ပတီတိ ဝိနိစ္ဆယော။

အတိတ္ထိယဿ စိတ္တေန, တိတ္ထိယဿ စ လိင်္ဂိနော၊

သောတာပန္နာဒိနော ဒါတုံ, ကပ္ပတီတီဓ နော မတိ။

အစေလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါတိ ဧတ္ထ နဂရမ္ပိ ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပဝိသိဿာမာတိ ဧတ္ထ ဂဟေတွာ “ဂန္တွာ”တိ ပါဌသေသော, အသမန္နာဟာရော ဝါ တဿာ ဣတ္ထိယာ တသ္မိံ ဂါမေ သန္နိဟိတဘာဝံ အဇာနန္တော ဝါ “ဧဟာဝုသော, ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမာ”တိ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာတိ အတ္ထော။ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသန္တိ ယာဂုအာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသံ။ ဥယျောဇေယျာတိ အတ္တနော ကီဠာနုရူပံ ဣတ္ထိံ ဒိသွာ ဥယျောဇေယျ ပဟိဏေယျ။ တေနာဟ “မာတုဂါမေန သဒ္ဓိ”န္တိအာဒိ။ အာဒိသဒ္ဒေန ဝုတ္တာဝသေသံ ကာယဝစီဒွါရဝီတိက္ကမံ သင်္ဂဏှာတိ။ “ဂစ္ဆာ”တိအာဒီနိ ဝတွာတိ “ဂစ္ဆာဝုသော, န မေ တယာ သဒ္ဓိံ ကထာ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ ဖာသု ဟောတိ, ဧကကဿ မေ ကထာ ဝါ နိသဇ္ဇာ ဝါ ဖာသု ဟောတီ”တိ (ပါစိ။ ၂၇၅) ဝတွာ။ ဧတံ အနာစာရမေဝါတိ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ ဟသနာဒိအနာစာရမေဝ။ န အညံ ပတိရူပံ ကာရဏန္တိ ဌပေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အနာစာရံ ဥဘိန္နံ ဧကတော န ယာပနာဒိံ အညံ ပတိရူပကာရဏံ ပစ္စယံ ကရိတွာ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ အဿာတိ ဥယျောဇကဿ။ သောတိ ယော ဥယျောဇိတော, သော။

အနုပသမ္ပန္နေတိ သာမဏေရေ။ သောဝ ဣဓ အနုပသမ္ပန္နောတိ အဓိပ္ပေတောတိ ဝဒန္တိ။ ဥဘိန္နမ္ပီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ ဝါတိ ဒွိန္နမ္ပိ။ ကလိသာသနာရောပနေတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၂၇၇) ကလီတိ ကောဓော, တဿ သာသနံ အာဏံ ကလိသာသနံ, တဿာရောပနေတိ အတ္ထော, “အပ္ပေဝ နာမ ဣမိနာပိ ဥဗ္ဗာဠှော ပက္ကမေယျာ”တိ ကောဓဝသေန ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒေါသံ ဒဿေတွာ “ပဿထ ဘော ဣမဿ ဌာနံ နိသဇ္ဇံ အာလောကိတံ ဝိလောကိတံ, ခါဏု ဝိယ တိဋ္ဌတိ, သုနခေါ ဝိယ နိသီဒတိ, မက္ကဋော ဝိယ ဣတော စိတော စ ဝိလောကေတီ”တိ ဧဝံ အမနာပဝစနဿ ဘဏနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သုဒ္ဓစိတ္တေန ပနေဝံ ဘဏနေ ဒေါသော နတ္ထိ။ ဧဝမာဒီဟီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန “မဟဂ္ဃံ ဘဏ္ဍံ ပဿိတွာ လောဘဓမ္မံ ဥပ္ပါဒေဿတီ”တိ ဥယျောဇေတိ, “မာတုဂါမံ ပဿိတွာ အနဘိရတိံ ဥပ္ပါဒေဿတီ”တိ ဥယျောဇေတိ, “ဂိလာနဿ ဝါ ဩဟိယျကဿ ဝါ ဝိဟာရပါလဿ ဝါ ယာဂုံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ နီဟရာ”တိ ဥယျောဇေတိ, “န အနာစာရံ အာစရိတုကာမော သတိ ကရဏီယေ ဥယျောဇေတီ”တိ (ပါစိ။ ၂၇၈) ဧတေသံ ဂဟဏံ။

ဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“သဘောဇနေ”တိ ဗာဟိရတ္ထသမာသောယံ, ဥဘသဒ္ဒေ ဥကာရဿ စ လောပေါတိ အာဟ “သဟ ဥဘောဟိ ဇနေဟီ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ဥဘောဟိ ဇနေဟီတိ ဇာယာ စ ပတိ စာတိ ဥဘောဟိ ဇနေဟိ။ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဘောဇနံ, ဣတ္ထီ စ ပုရိသော စ, တေန သဟ ဝတ္တတီတိ သဘောဇနန္တိ အာဟ “အထ ဝါ”တိအာဒိ။ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတဿာတိ မေထုနာဓိပ္ပါယဿ။ သယနိဃရန္တိ သယနီယဃရံ, ဝါသဂေဟန္တိ အတ္ထော။ မဟလ္လကဿာတိ မဟလ္လကဿ သယနိဃရဿ။ ပိဋ္ဌသံဃာဋတောတိ ဒွါရဗာဟတော ခုဒ္ဒကဿ ဝါတိ ယထာ တထာ ဝါ ကတဿ ခုဒ္ဒကဿ သယနိဃရဿ။ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒေယျာတိ ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒေယျ။ ခုဒ္ဒကံ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၂၈၀) နာမ သယနိဃရံ ဝိတ္ထာရတော ပဉ္စဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဟောတိ, တဿ စ မဇ္ဈိမဋ္ဌာနံ ပိဋ္ဌသံဃာဋတော အဍ္ဎတေယျဟတ္ထပ္ပမာဏမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ တာဒိသေ သယနိဃရေ ပိဋ္ဌသံဃာဋတော ဟတ္ထပါသံ ဝိဇဟိတွာ နိသိန္နော ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသိန္နော နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ နိသိန္နော စ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ နိသိန္နော နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ “ပိဋ္ဌိဝံသံ အတိက္ကမိတွာ နိသီဒတီ”တိ (ပါစိ။ ၂၈၁)။ သစိတ္တကဉ္စေတ္ထ အနုပဝိသိတွာ နိသီဒနစိတ္တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄-၅။ ရဟောပဋိစ္ဆန္နရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုတ္ထပဉ္စမသိက္ခာပဒေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ အနိယတဒွယေ ဝုတ္တမေဝါတိ အာဟ “သေသော ကထာနယော အနိယတဒွယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော”တိ။

ရဟောပဋိစ္ဆန္နရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အန္တောဥပစာရသီမာယ ဒဿနူပစာရေ ဘိက္ခုံ ဒိသွာတိ ယတ္ထ ဌိတဿ ကုလာနိ ပယိရုပါသနစိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ, တတော ပဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော အန္တောဥပစာရသီမာယ ဒဿနူပစာရေ ဘိက္ခုံ ပဿေ ဝါ အဘိမုခေ ဝါ ဒိသွာ။ ပကတိဝစနေနာတိ ယံ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတေန သောတုံ သက္ကာ, တာဒိသေန ဝစနေန, ဣတော စိတော စ ပရိယေသိတွာ အာရောစနကိစ္စံ ပန နတ္ထိ။ ယော ဟိ ဧဝံ ပရိယေသိတဗ္ဗော, သော အသန္တောယေဝ။ တေနာဟ “တာဒိသ”န္တိအာဒိ။ အနာပုစ္ဆိတွာတိ အနာရောစေတွာ။

အန္တရာရာမဘိက္ခုနုပဿယတိတ္ထိယသေယျပဋိက္ကမနဘတ္တိယဃရာနီတိ ဧတ္ထ အန္တရာရာမန္တိ အန္တောဂါမေ ဝိဟာရော။ ပဋိက္ကမနန္တိ အာသနသာလာ။ ဘတ္တိယဃရန္တိ နိမန္တိတဃရံ ဝါ သလာကဘတ္တာဒိဒါယကာနံ ဝါ ဃရံ။ အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု။ ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ကုလေသု စာရိတ္တာပဇ္ဇနံ ကိရိယံ, အနာပုစ္ဆနံ အကိရိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

စာရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗဉ္စေတံ ဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တန္တိ “အဂိလာနေန ဘိက္ခုနာ စတုမာသပစ္စယပဝါရဏာ သာဒိတဗ္ဗာ အညတြ ပုနပဝါရဏာယ အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယာ”တိ (ပါစိ။ ၃၀၆) ဧတံ သဗ္ဗံ သိက္ခာပဒနိဒါနသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဝသေန ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဟိ မဟာနာမေန သက္ကေန “ဣစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, သံဃံ စတုမာသံ ဘေသဇ္ဇေန ပဝါရေတု”န္တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၃၀၃) ဥဿန္နုဿန္နေန စ ဘေသဇ္ဇေန စတုမာသံ ပုန နိစ္စံ ပဝါရဏာ ကတာ, တသ္မာ ဘဂဝတာ တဿ ဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညတြ ပုနပဝါရဏာယာတိ ယဒိ ပုနပဝါရဏာ အတ္ထိ, တံ ဌပေတွာ။ အညတြ နိစ္စပဝါရဏာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ယဒိ ပန တာပိ အတ္ထိ, သာဒိတဗ္ဗာဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ “အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော”တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ တိဿံ ပဝါရဏာယံ။ ဘေသဇ္ဇေဟိ ဝါ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတီတိ “သပ္ပိ တေလ”န္တိ ဧဝမာဒိနာ နာမဝသေန ဝါ “ပတ္ထေန နာဠိယာ အာဠှကေနာ”တိအာဒိနာ ပရိမာဏဝသေန ဝါ “ဧတ္တကာနိ ဝါ ဘေသဇ္ဇာနိ ဝိညာပေတဗ္ဗာနီ”တိ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော ဟောတိ။ နဘေသဇ္ဇကရဏီယေတိ မိဿကဘတ္တေနာပိ စေ ယာပေတုံ သက္ကောတိ, နဘေသဇ္ဇကရဏီယံ နာမ ဟောတိ။ အညံ ဘေသဇ္ဇန္တိ သပ္ပိနာ ပဝါရိတော တေလံ, အာဠှကေန ပဝါရိတော ဒေါဏံ။

ယထာဘူတံ အာစိက္ခိတွာတိ “ဣမေဟိ တယာ ဘေသဇ္ဇေဟိ ပဝါရိတမှာ, အမှာကဉ္စ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော, ယာသု တယာ ရတ္တီသု ပဝါရိတမှာ, တာ ရတ္တိယော ဝီတိဝတ္တာ, အမှာကဉ္စ ဘေသဇ္ဇေန အတ္ထော”တိ ယထာဘူတံ အာရောစေတွာ။ ဧဝဉ္စ ဝိညာပေတုံ ဂိလာနောဝ လဘတိ, န ဣတရော။

မဟာနာမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတုရင်္ဂိနိန္တိ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တီတိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဧတိဿာတိ စတုရင်္ဂိနီ, တံ စတုရင်္ဂိနိံ။ “ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ, တိပုရိသော အဿော, စတုပုရိသော ရထော, စတ္တာရော ပုရိသာ သရဟတ္ထာ ပတ္တီ”တိ (ပါစိ။ ၃၁၄) အယံ ပစ္ဆိမကောဋိယာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ သေနာ နာမ, ဤဒိသံ သေနန္တိ အတ္ထော။ တံ ပန ဝိဇဟိတွာတိ ကေနစိ အန္တရိတာ ဝါ နိန္နံ ဩရုဠှာ ဝါ န ဒိဿတိ, ဣဓ ဌတွာန သက္ကာ ဒဋ္ဌုန္တိ တံ ဒဿနူပစာရံ ဝိဇဟိတွာ အညံ ဌာနံ ဂန္တွာ။

သေနာဒဿနဝတ္ထုသ္မိန္တိ သေနံ ဒဿနာယ ဂမနဝတ္ထုသ္မိံ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဟတ္ထိအာဒီသု ဧကမေကန္တိ ဟတ္ထိအာဒီသု စတူသု အင်္ဂေသု ဧကမေကံ, အန္တမသော ဧကပုရိသာရုဠှဟတ္ထိမ္ပိ ဧကမ္ပိ သရဟတ္ထံ ပုရိသန္တိ အတ္ထော။ အနုယျုတ္တာ နာမ ရာဇာ ဥယျာနံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ အနုယျုတ္တာ ဟောတိ။ တထာရူပပ္ပစ္စယေတိ “မာတုလော သေနာယ ဂိလာနော ဟောတီ”တိအာဒိကေ (ပါစိ။ ၃၁၂) အနုရူပကာရဏေ သတိ။ အာပဒါသူတိ ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယန္တရာယေသု “ဧတ္ထ ဂတော မုစ္စိဿာမီ”တိ ဂစ္ဆတော အနာပတ္တိ။

ဥယျုတ္တသေနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဋိသေနာရုဒ္ဓါယာတိ ယထာ သဉ္စာရော ဆိဇ္ဇတိ, ဧဝံ ပဋိသေနာယ ရုဒ္ဓါယ သေနာယ။ ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓဿာတိ ဝေရိကေန ဝါ ဣဿရေန ဝါ ကေနစိ ရုဒ္ဓဿ။

သေနာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမ္ပဟာရဋ္ဌာနဿာတိ ယုဒ္ဓဘူမိယာ။ ဗလဿ အဂ္ဂံ ဇာနန္တီတိ “ဧတ္တကာ ဟတ္ထီ, ဧတ္တကာ အဿာ, ဧတ္တကာ ရထာ, ဧတ္တကာ ပတ္တီ”တိ (ပါစိ။ ၃၂၄) ဗလဿ ကောဋ္ဌာသံ ဇာနန္တိ။ “အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟာရဂ္ဂေနာ”တိအာဒီသု (စူဠဝ။ ၃၁၈) ဝိယ ကောဋ္ဌာသတ္ထော ဟေတ္ထ အဂ္ဂသဒ္ဒေါ။ တေနာဟ “ဗလဂဏနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော”တိ။ သေနာယ ဝိယူဟန္တိ “ဣတော ဟတ္ထီ ဟောန္တု, ဣတော အဿာ ဟောန္တု, ဣတော ရထာ ဟောန္တု, ဣတော ပတ္တီ ဟောန္တူ”တိ (ပါစိ။ ၃၂၄) သေနာယ ဌပနံ, ရာသိံ ကတွာ ဌပနန္တိ အတ္ထော။ တေနာဟ “သေနာသန္နိဝေသဿေတံ နာမ”န္တိ။ ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီတိ စတ္တာရော အာရောဟကာ, ဧကေကပါဒရက္ခကာ ဒွေ ဒွေတိ ဧဝံ ဒွါဒသပုရိသော ဟတ္ထီ။ တိပုရိသော အဿောတိ ဧကော အာရောဟကော, ဒွေ ပါဒရက္ခကာတိ ဧဝံ တိပုရိသော အဿော။ စတုပုရိသော ရထောတိ ဧကော သာရထိ, ဧကော ယောဓော, ဒွေ အာဏိရက္ခကာတိ ဧဝံ စတုပုရိသော ရထောတိ။

ဥယျောဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အစေလကဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

၆။ သုရာပါနဝဂ္ဂေါ

၁။ သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပိဋ္ဌာဒီဟိ ကတံ မဇ္ဇံ သုရာတိ ပိဋ္ဌပူဝဩဒနကိဏ္ဏသမ္ဘာရေဟိ ကတံ မဇ္ဇံ သုရာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ - ပိဋ္ဌသုရာ, ပူဝသုရာ, ဩဒနသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ (ပါစိ။ ၃၂၈) ဣမာနိ ပဉ္စ သုရာ နာမာတိ။ တတ္ထ ပိဋ္ဌံ ဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ တဇ္ဇံ ဥဒကံ ဒတွာ မဒ္ဒိတွာ ကတာ ပိဋ္ဌသုရာ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၃၂၆-၃၂၈)။ ဧဝံ သေသာသုပိ။ ကိဏ္ဏာတိ ပန တဿာ သုရာယ ဗီဇံ ဝုစ္စတိ။ ယေ “သုရာမောဒကာ”တိပိ ဝုစ္စန္တိ, တေ ပက္ခိပိတွာ ကတာ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ။ ဟရီတကိသာသပါဒိနာနာသမ္ဘာရေဟိ သံယောဇိတာ သမ္ဘာရသံယုတ္တာ။

ပုပ္ဖါဒီဟိ ကတော အာသဝေါ မေရယန္တိ ပုပ္ဖဖလမဓုဂုဠသမ္ဘာရေဟိ ကတော စိရပရိဝါသိတော မေရယန္တိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ - ပုပ္ဖါသဝေါ, ဖလာသဝေါ, မဓွာသဝေါ, ဂုဠာသဝေါ, သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စမေရယံ နာမာတိ။ တတ္ထ မဓုကတာလနာဠိကေရာဒိ ပုပ္ဖရသော စိရပရိဝါသိတော ပုပ္ဖါသဝေါ။ ပနသာဒိဖလရသော ဖလာသဝေါ။ မုဒ္ဒိကာရသော မဓွာသဝေါ။ သမန္တပါသာဒိကာယံ ပန “ဖလာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာဖလာဒီနိ မဒ္ဒိတွာ တေသံ ရသေန ကတော။ မဓွာသဝေါ နာမ မုဒ္ဒိကာနံ ဇာတိရသေန ကတော, မက္ခိကာမဓုနာပိ ကရီယတီတိ ဝဒန္တီ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၈) ဝုတ္တံ။ ဥစ္ဆုရသော ဂုဠာသဝေါ။ ဟရီတကာမလကကဋုကဘဏ္ဍာဒိနာနာသမ္ဘာရာနံ ရသော စိရပရိဝါသိတော သမ္ဘာရသံယုတ္တော။ ဧတ္ထ စ သုရာယ, မေရယဿ စ သမာနေပိ သမ္ဘာရသံယောဂေ မဒ္ဒိတွာ ကတာ သုရာ, စိရပရိဝါသိတမတ္တေန မေရယန္တိ ဧဝမိမေသံ နာနာကရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ သမ္ဘာရေ ပဋိယာဒေတွာ စာဋိယံ ပက္ခိတ္တကာလတော စေဝ တာလနာဠိကေရာဒီနံ ပုပ္ဖရသဿ အဘိနဝကာလတော စ ပဋ္ဌာယ။

လောဏသောဝီရကံ ဝါ သုတ္တံ ဝါတိ ဣမေ ဒွေ အနေကေဟိ ဘေသဇ္ဇေဟိ အဘိသင်္ခတာ အာသဝဝိသေသာ။ ဝါသဂ္ဂါဟာပနတ္ထန္တိ သုဂန္ဓဘာဝဂါဟာပနတ္ထံ။ ဝတ္ထုံ အဇာနနတာယ စေတ္ထ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇံ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယမေဝ။

သုရာပါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဟသာဓိပ္ပါယဿာတိ ခိဍ္ဍာဓိပ္ပါယဿ, ဣမိနာ ကာယသံသဂ္ဂါဓိပ္ပါယံ ပဋိက္ခိပတိ။

ဧတ္ထ စ ဘိက္ခုနိမ္ပိ ဟသာဓိပ္ပါယေန ဖုသတော ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ။ တထာ ဘိက္ခုမ္ပိ ဖုသန္တိယာ ဘိက္ခုနိယာတိ အာဟ “ဣဓ ပန ဘိက္ခုနီပိ ဘိက္ခုဿ, ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနိယာ အနုပသမ္ပန္နော ဧဝါ”တိ။ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါဒီသု သဗ္ဗတ္ထာတိ “ကာယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ, ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယေ, ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ, နိဿဂ္ဂိယေန ကာယေ, နိဿဂ္ဂိယေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေ, နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယေ”တိ (ပါစိ။ ၃၃၂) သဗ္ဗတ္ထ။ သတိ ကရဏီယေ အာမသတောတိ သတိ ကရဏီယေ ပုရိသံ အာမသတော အနာပတ္တိ။ ဣတ္ထီ ပန သတိ ကရဏီယေပိ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

အင်္ဂုလိပတောဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပရိဂေါပ္ဖကေတိ ဂေါပ္ဖကာနံ ဥပရိဘာဂပ္ပမာဏေ။ ဟသာဓိပ္ပါယောတိ ကီဠာဓိပ္ပါယော။ ယေန ယေန အင်္ဂေနာတိ ဟတ္ထပါဒါဒီသု ယေန ယေန အင်္ဂေန။ တထာ နာဝါယ ကီဠတောတိ ဖိယာရိတ္တာဒီဟိ နာဝံ ပါဇေန္တဿ ဝါ တီရေ ဥဿာရေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော။

ဟသဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုဝိဓဉှေတ္ထ အနာဒရိယံ ပုဂ္ဂလာနာဒရိယဉ္စ ဓမ္မာနာဒရိယဉ္စာတိ အာဟ “ပုဂ္ဂလဿ ဝါ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဥပသမ္ပန္နေန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော “အယံ ဥက္ခိတ္တကော ဝါ ဝမ္ဘိတော ဝါ ဂရဟိတော ဝါ, ဣမဿ ဝစနံ အကတံ ဘဝိဿတီ”တိ (ပါစိ။ ၃၄၂) အနာဒရိယံ ကရောတိ, အယံ ပုဂ္ဂလေ အနာဒရိယံ ကရောတိ နာမ။ ယော ပန ပညတ္တေန ဝုစ္စမာနော “ကထာယံ နဿေယျ ဝါ ဝိနဿေယျ ဝါ အန္တရဓာယေယျ ဝါ”တိ, တံ ဝါ နသိက္ခိတုကာမော အနာဒရိယံ ကရောတိ, အယံ ဓမ္မေ အနာဒရိယံ ကရောတိ နာမ။ တေနာဟ “တသ္မာ”တိအာဒိ။

ဣဒံ န သလ္လေခါယ သံဝတ္တတီတိ သမ္မာ ကိလေသေ လိခတီတိ သလ္လေခေါ, အပ္ပိစ္ဆတာ, တဒတ္ထံ နယိဒံ သံဝတ္တတိ။ အာဒိသဒ္ဒေန “ဣဒံ န ဓုတတ္ထာယ သံဝတ္တတိ, န ပါသာဒိကတာယ, န အပစယာယ, န ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တတီ”တိ (ပါစိ။ ၃၄၃) ဣဒံ သင်္ဂဏှာတိ။ အပညတ္တေနာတိ သုတ္တေ ဝါ အဘိဓမ္မေ ဝါ အာဂတေန။ ပဝေဏိအာဂတန္တိ သင်္ဂီတိကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာကဿပါဒိအာစရိယပရမ္ပရာယ အာဂတံ။ သစေ ပန ယသ္မာ ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော, တဿ ကသဋော ယာဝဇီဝိကော, ဒွိန္နံယေဝ သမဝါယော ဥစ္ဆုယဋ္ဌိ, တသ္မာ ဝိကာလေ ဥစ္ဆုယဋ္ဌိံ ခါဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဂုဠဟရီတကံ ဝိယာတိ ဧဝမာဒိကံ ဂါရယှာစရိယုဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ “ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပရိပုစ္ဆာ”တိ ဘဏတိ, အာပတ္တိယေဝ။

အနာဒရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ရူပါဒီနီတိ ဘယာနကာနိ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ။ ဘယာနကကထန္တိ စောရကန္တာရဝါဠကန္တာရပိသာစကန္တာရပ္ပဋိသံယုတ္တကထံ။

ဘိံသာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဂိလာနောတိ ယဿ ဝိနာ အဂ္ဂိနာ ဖာသု ဟောတိ, သော ဣဓ အဂိလာနော နာမ။ ဇောတိန္တိ အဂ္ဂိံ။

ဘဂ္ဂေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ။ ဘဂ္ဂါနာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှိသဒ္ဒေန “ဘဂ္ဂါ”တိ ဝုစ္စတိ။ တေန ဝုတ္တံ “ဘဂ္ဂေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ”တိ။ တထာ ပတိလာတံ ဥက္ခိပန္တဿာတိ ဍယှမာနံ အလာတံ ပတိတံ ဥက္ခိပန္တဿ တထာ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော။ တဉ္စာတိ ဒုက္ကဋံ ပရာမသတိ။ အဝိဇ္ဈာတန္တိ အနိဗ္ဗုတာလာတံ။ ပဒီပဇောတိကဇန္တာဃရေတိ ပဒီပုဇ္ဇလနပတ္တပစနသေဒကမ္မာဒီသု ဇောတိကရဏေ အဂ္ဂိသာလာယဉ္စ သမာဒဟန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။ တထာရူပပ္ပစ္စယေတိ ဌပေတွာ ပဒီပါဒီနိ အညသ္မိမ္ပိ တထာရူပပစ္စယေ။ အာပဒါသူတိ ဒုဋ္ဌဝါဠမိဂအမနုဿေဟိ ဥပဒ္ဒဝေသု။

ဇောတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“ဒိယဍ္ဎော မာသော သေသော ဂိမှာန”န္တိ “ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော”ဣစ္စေတေ အဍ္ဎတေယျမာသာ ဥဏှသမယော, ပရိဠာဟသမယောတိ ဂိမှာနံ သေသော ဒိယဍ္ဎော မာသော ဥဏှသမယော, ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော ပရိဠာဟသမယောတိ ဧဝံ ဧတေ အဍ္ဎတေယျမာသာ ကမေန ဥဏှသမယော, ပရိဠာဟသမယော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော တေနေဝ ပဒဘာဇနိယံ “ဥဏှသမယော နာမ ဒိယဍ္ဎော မာသော သေသော ဂိမှာန”န္တိ, “ပရိဠာဟသမယော နာမ ဝဿာနဿ ပဌမော မာသော”တိ ဝုတ္တံ။ ယဒါ ဝိနာ နဟာနေန န ဖာသု ဟောတိ, အယံ ဂိလာနသမယော။ ပဒဘာဇနိယံ (ပါစိ။ ၃၆၄) ပန ဂိလာနေ နိစ္ဆိတေ ဂိလာနကာလော နိစ္ဆိတောဝ ဟောတီတိ “ယဿ ဝိနာ နဟာနေန န ဖာသု ဟောတိ, ‘ဂိလာနသမယော’တိ နဟာယိတဗ္ဗ”န္တိ ဝုတ္တံ။ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမတ္တမ္ပီတိ အန္တမသော ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမတ္တမ္ပိ။

ဝါလုကံ ဥက္ကိရိတွာတိ သုက္ခာယ နဒိယာ ဝါလိကံ ဥတ္တိရိတွာ။ အာဝါဋေသုပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန နဒိယံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ အာပဒါသူတိ ဘမရာဒီဟိ အနုဗန္ဓေသု။

နဟာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

လာဘသဒ္ဒေါယံ ကမ္မသာဓနော “ကော ဘဝတာ လာဘော လဒ္ဓေါ”တိအာဒီသု ဝိယ, သော စေတ္ထ အတီတကာလိကောတိ အာဟ “အလဗ္ဘီတိ လဘော”တိ, လဒ္ဓန္တိ အတ္ထော။ “လဘော ဧဝ လာဘော”တိ ဣမိနာ သကတ္ထေ ဏပစ္စယောတိ ဒဿေတိ။ ကိံ အလဗ္ဘီတိ ကိံ လဒ္ဓံ။ နဝန္တိ အဘိနဝံ။ ဧတ္တာဝတာ စ နဝဉ္စ တံ စီဝရဉ္စာတိ နဝစီဝရံ, နဝစီဝရံ လာဘော ဧတေနာတိ နဝစီဝရလာဘောတိ ဧဝမေတ္ထ သမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ။ ယဒိ ဧဝံ ကထံ “နဝံ စီဝရလာဘေနာ”တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ “ဣတိ နဝစီဝရလာဘေနာ”တိအာဒိ။ ဧတ္ထ စ “ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ”န္တိ န ဝုတ္တတ္တာ စီဝရန္တိ ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ သက္ကာ ဟောတိ, တဒေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ “နိဝါသနပါရုပနုပဂံ စီဝရ”န္တိ။ “ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ အာဒါတဗ္ဗ”န္တိ ဧတံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န နီလာဒီဟိ သကလစီဝရံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏံ, တဉ္စ ပန ကပ္ပံ အာဒိယန္တေန စီဝရံ ရဇိတွာ စတူသု ဝါ ကောဏေသု, တီသု ဝါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ ကောဏေ မောရဿ အက္ခိမဏ္ဍလမတ္တံ ဝါ မင်္ဂုလပိဋ္ဌိမတ္တံ ဝါ အာဒါတဗ္ဗန္တိ အာဟ “တဿာ”တိအာဒိ။ ကံသနီလေနာတိ စမ္မကာရနီလေန။ မဟာပစ္စရိယံ ပန “အယောမလံ လောဟမလံ, ဧတံ ကံသနီလံ နာမာ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၈) ဝုတ္တံ။ ပတ္တနီလေနာတိ ယေန ကေနစိ နီလဝဏ္ဏေန ပဏ္ဏရသေန။ ကပ္ပဗိန္ဒုံ အာဒိယိတွာတိ ဝဋ္ဋံ ဧကံ ကပ္ပဗိန္ဒုံ အာဒိယိတွာ။

ပါဠိကပ္ပကဏ္ဏိကကပ္ပါဒယော ပန သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု ပဋိသိဒ္ဓါ။ အဂ္ဂဠာဒီနိ ကပ္ပကတစီဝရေ ပန ပစ္ဆာ အာရောပေတွာ ကပ္ပကရဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ “ပစ္ဆာ အာရောပိတေသူ”တိအာဒိ။ အဂ္ဂဠအနုဝါတပရိဘဏ္ဍေသူတိ ဥဒ္ဓရိတွာ အလ္လိယာပနကခဏ္ဍပိဋ္ဌိအနုဝါတကုစ္ဆိအနုဝါတေသု။ ကိရိယာကိရိယန္တိ နိဝါသနပါရုပနတော, ကပ္ပဿ အနာဒါနတော ကိရိယာကိရိယံ။

ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ သမ္မုခဝိကပ္ပနာ။ ပရမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ ပရမ္မုခဝိကပ္ပနာ။ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝန္တိ အာသန္နဒူရဘာဝံ။ အာသန္နဒူရဘာဝေါ စ အဓိဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

မိတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော။ သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမတ္တော နာတိဒဠှမိတ္တော။ အကတပစ္စုဒ္ဓါရန္တိ “မယှံ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေဟိ ဝါ”တိအာဒိနာ အကတပစ္စုဒ္ဓါရံ။ ယေန ဝိနယကမ္မံ ကတန္တိ ယေန သဒ္ဓိံ ဝိနယကမ္မံ ကတံ။

ပရိဘောဂေန ကာယကမ္မံ, အပစ္စုဒ္ဓါရာပနေန ဝစီကမ္မန္တိ အာဟ “သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ပဌမကထိနသဒိသာနေဝါ”တိ။ ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ပရိဘုဉ္ဇနံ ကိရိယံ။ အပစ္စုဒ္ဓါရာပနံ အကိရိယံ။

ဝိကပ္ပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ အပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဓိဋ္ဌာနုပဂန္တိ အဓိဋ္ဌာနယောဂ္ဂံ အယောပတ္တဉ္စေဝ မတ္တိကာပတ္တဉ္စ။ သူကရန္တကံ နာမ ကုဉ္စိကာကောသော ဝိယ အန္တော သုသိရံ ကတွာ ကောဋ္ဋိတံ။

အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ပါဠိယာ အနာဂတပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ။ ဓမ္မကထံ ကတွာတိ “သမဏေန နာမ အနိဟိတပရိက္ခာရေန ဘဝိတုံ န ဝဋ္ဋတီ”တိ ဧဝံ “ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဒဿာမီ”တိ နိက္ခိပတော အနာပတ္တိ။

အပနိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သုရာပါနဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

၇။ သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ

၁။ သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပါစိတ္တိယန္တိ အန္တမသော မဉ္စပီဌံ သောဓေန္တော မင်္ဂုလဗီဇကေပိ ပါဏသညီ နိက္ကာရုဏိကတာယ တံ ဘိန္ဒန္တော အပနေတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၃၈၂), ပါစိတ္တိယံ။ တေနာဟ “တံ ခုဒ္ဒကမ္ပီ”တိအာဒိ။ ဥပက္ကမမဟန္တတာယ အကုသလံ မဟန္တံ ဟောတီတိ ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တဇဝနေဟိ လဒ္ဓါသေဝနာယ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ဝသေန ပယောဂဿ မဟန္တတ္တာ အကုသလံ မဟန္တံ ဟောတိ, မဟာသာဝဇ္ဇံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧတ္ထ စ ပဋင်္ဂပါဏကာနံ ပတနံ ဉတွာပိ သုဒ္ဓစိတ္တတာယ ပဒီပုဇ္ဇလနေ ဝိယ သပ္ပါဏကဘာဝံ ဉတွာပိ ဥဒကသညာယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တဿ တဿ ဘိက္ခုနောတိ ယေန ယေန ဝူပသမိတံ, တဿ တဿ ဘိက္ခုနော။ “အကတံ ကမ္မ”န္တိအာဒီနိ ဝဒန္တောတိ “အကတံ ကမ္မံ, ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ, ပုန ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ, အနိဟတံ ဒုန္နိဟတံ ပုန နိဟနိတဗ္ဗ”န္တိ (ပါစိ။ ၃၉၄) ဝဒန္တော။ ယထာဌိတဘာဝေန ပတိဋ္ဌာတုံ န ဒဒေယျာတိ တေသံ ပဝတ္တိ အာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ “ယံ ပန ဓမ္မေန အဓိကရဏံ နိဟတံ, တံ သုနိဟတမေဝါ”တိ။

ဥက္ကောဋနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ပဒဘာဇနိယံ ဒဿိတာနီတိ အာဟ “ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ သံဃာဒိသေသံ အဓိပ္ပေတ”န္တိ။ ယေန ကေနစိ ဥပါယေနာတိ “သာမံ ဝါ ဇာနာတိ, အညေ ဝါ တဿ အာရောစေန္တိ, သော ဝါ အာရောစေတီ”တိ (ပါစိ။ ၃၉၉) ဝုတ္တေသု ယေန ကေနစိ ဥပါယေန။ ပါစိတ္တိယံ ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ သစေ ပစ္ဆာပိ အာရောစေတိ, ဓုရနိက္ခေပနေ အာပတ္တိတော န မုစ္စတိ။ တေနာဟ “သစေပီ”တိအာဒိ။ သမဏသတမ္ပိ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ သမဏသတမ္ပိ သုတွာ ယဒိ ဆာဒေတိ, ပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ အတ္ထော။ ယေနဿ အာရောစိတန္တိ ယေန ဒုတိယေန အဿ တတိယဿ အာရောစိတံ။ တဿေဝါတိ တဿ ဒုတိယဿေဝ။ အာရောစေတီတိ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထမေဝ “မာ ကဿစိ အာရောစေသီ”တိ ဝဒတိ။ ကောဋိဆိန္နာ ဟောတီတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၃၉၉) ယသ္မာ ပဋိစ္ဆာဒနပစ္စယာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာဝ ဒုတိယေန တတိယဿ အာရောစိတံ, တသ္မာ တပ္ပစ္စယာ ပုန တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိယာ အဘာဝတော အာပတ္တိယာ ကောဋိ ဆိန္နာ နာမ ဟောတိ။

အာဒိပဒေတိ ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိသညီ, ဝေမတိကော, အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိသညီတိ ဣမေသု တီသု “ဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိသညီ ပဋိစ္ဆာဒေတီ”တိ (ပါစိ။ ၄၀၀) ဣမသ္မိံ ပဌမပဒေ။ ဣတရေသု ဒွီသူတိ “ဝေမတိကော ပဋိစ္ဆာဒေတိ, အဒုဋ္ဌုလ္လာပတ္တိသညီ ပဋိစ္ဆာဒေတီ”တိ ဣမေသု ပဒေသု။ အဒုဋ္ဌုလ္လာယာတိ အဝသေသပဉ္စာပတ္တိက္ခန္ဓေ။ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လေ ဝါ အဒုဋ္ဌုလ္လေ ဝါ အဇ္ဈာစာရေတိ အနုပသမ္ပန္နဿ ပုရိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမသင်္ခါတေ ဒုဋ္ဌုလ္လေ ဝါ ဣတရသ္မိံ အဒုဋ္ဌုလ္လေ ဝါ အဇ္ဈာစာရေ။ ယံ ပန သမန္တပါသာဒိကာယံ “အနုပသမ္ပန္နဿ သုက္ကဝိသဋ္ဌိ စ ကာယသံသဂ္ဂေါ စာတိ အယံ ဒုဋ္ဌုလ္လအဇ္ဈာစာရော နာမာ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၀၀) ဝုတ္တံ, တံ ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၈ အာဒယော) န သမေတိ, န စာပိ ဧဝံ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ “အာရောစနေ အနုပသမ္ပန္နဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အညထာ အဓိပ္ပေတံ, ပဋိစ္ဆာဒနေ အညထာ”တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၄၀၀) ဝိသေသကာရဏဿာနုပလဗ္ဘနတော, တသ္မာ တံ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ။

ဒုဋ္ဌုလ္လသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂဗ္ဘဝီသောပိ ဟိ “ပရိပုဏ္ဏဝီသော” တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ “ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယာတိ ယံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ, တံ အာဒိံ ကတွာ။ သောတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဦနဝီသတိဝဿော ဥပသမ္ပာဒိတော, သော ပုဂ္ဂလော။ အညံ ဥပသမ္ပာဒေတီတိ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ကမ္မဝါစာစရိယော ဝါ ဟုတွာ အညံ ပုဂ္ဂလံ ဥပသမ္ပာဒေတိ။ တန္တိ ဦနဝီသတိဝဿံ ပုဂ္ဂလံ။ သီမံ ဝါ သမ္မန္နတီတိ နဝံ သီမံ ဗန္ဓတိ။

ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ရာဇာနံ ဝါ ဝဉ္စေတွာတိ ရာဇာနံ ထေနေတွာ ရညော သန္တကံ ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ, “ဣဒါနိ တဿ န ဒဿာမာ”တိ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ အကတကမ္မာ စေဝ ကတကမ္မာ စ စောရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧသ နယော သုင်္ကံ ပရိဟရိတုကာမာတိ ဧတ္ထာပိ။

ကာလဝိသင်္ကေတေနာတိ ကာလဿ ဝိသင်္ကေတေန, ဒိဝသဝိသင်္ကေတေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မဂ္ဂဝိသင်္ကေတေန, ပန အဋဝိဝိသင်္ကေတေန ဝါ ဂစ္ဆတော အာပတ္တိယေဝ။

ထေယျသတ္ထသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မာတုဂါမေနာတိ ဣတ္ထိယာ။ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ, ပန သိက္ခမာနာ, သာမဏေရီ စာတိ ဣမာ တိဿောပိ ဣဓ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ ဣမာသံ ပန တိဿန္နံ သမယော ရက္ခတိ။ အယမေတာသံ, မာတုဂါမဿ စ ဝိသေသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တံတံသမ္ပတ္တိယာ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၁၇) ဝိဗန္ဓနဝသေန သတ္တသန္တာနဿ အန္တရေ ဝေမဇ္ဈေ ဧတိ အာဂစ္ဆတီတိ အန္တရာယော, ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအနတ္ထော, အနတိက္ကမနတ္ထေန တသ္မိံ အန္တရာယေ နိယုတ္တာ, အန္တရာယံ ဝါ ဖလံ အရဟန္တိ, အန္တရာယဿ ဝါ ကရဏသီလာတိ အန္တရာယိကာ။ တေနာဟ “သဂ္ဂမောက္ခာနံ အန္တရာယံ ကရောန္တီတိ အန္တရာယိကာ”တိ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၃၄)။ တေ ကမ္မကိလေသဝိပါကဥပဝါဒပညတ္တိဝီတိက္ကမဝသေန ပဉ္စဝိဓာတိ ဧတ္ထ စ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မံ ကမ္မန္တရာယိကံ နာမ, တထာ ဘိက္ခုနိဒူသကကမ္မံ။ တံ ပန မောက္ခဿေဝ အန္တရာယံ ကရောတိ, န သဂ္ဂဿ။ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မာ ကိလေသန္တရာယိကာ နာမ။ ပဏ္ဍကတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ပဋိသန္ဓိဓမ္မာ ဝိပါကန္တရာယိကာ နာမ။ အရိယူပဝါဒါ ဥပဝါဒန္တရာယိကာ နာမ။ တေ ပန ယာဝ အရိယေ န ခမာပေန္တိ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ။ သဉ္စိစ္စ အာပန္နာ အာပတ္တိယော ပညတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကာ နာမ။ တာပိ ယာဝ ဘိက္ခုဘာဝံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, န ဝုဋ္ဌာတိ ဝါ န ဒေသေတိ ဝါ, တာဝဒေဝ, န တတော ပရံ။

တတြာယံ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၃၄၊ ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၁၇) အရိဋ္ဌော ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော သေသန္တရာယိကေ ဇာနာတိ, ဝိနယေ ပန အကောဝိဒတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမန္တရာယိကေ န ဇာနာတိ, တသ္မာ ရဟောဂတော ဧဝံ စိန္တေသိ “ဣမေ အာဂါရိကာ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သောတာပန္နာပိ သကဒါဂါမိနောပိ အနာဂါမိနောပိ ဟောန္တိ, ဘိက္ခူပိ မနာပိကာနိ စက္ခုဝိညေယျာနိ ရူပါနိ ပဿန္တိ…ပေ… ကာယဝိညေယျေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဖုသန္တိ, မုဒုကာနိ အတ္ထရဏပါဝုရဏာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဧတံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? ဣတ္ထိရူပါ…ပေ… ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဧဝ န ဝဋ္ဋန္တိ, ဧတေပိ ဝဋ္ဋန္တီ”တိ ဧဝံ ရသေန ရသံ သံသန္ဒိတွာ သစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂဉ္စ ဧကံ ကတွာ ထူလဝါကေဟိ သဒ္ဓိံ အတိသုခုမသုတ္တံ ဃဋေန္တော ဝိယ, သာသပေန သဒ္ဓိံ သိနေရုံ ဥပသံဟရန္တော ဝိယ စ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပါဒေတွာ “ကိံ ဘဂဝတာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဗန္ဓန္တေန ဝိယ မဟတာ ဥဿာဟေန ပဌမပါရာဇိကံ ပညတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ ဒေါသော”တိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဇ္ဈန္တော ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာနံ အာသံ ဆိန္ဒန္တော ဇိနဿ အာဏာစက္ကေ ပဟာရမဒါသိ။ တေနာဟ “တေသူ”တိအာဒိ။

တတ္ထ တေသူတိ ယထာဝုတ္တေသု အန္တရာယေသု။ အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌိကင်္ကလံ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၁၇) နာမ ဥရဋ္ဌိ ဝါ ပိဋ္ဌိကဏ္ဋကံ ဝါ သီသဋ္ဌိ ဝါ။ တဉှိ နိမ္မံသတ္တာ “ကင်္ကလ”န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိဂတမံသာယ ဟိ အဋ္ဌိသင်္ခလိကာယ ဧကဋ္ဌိမှိ ဝါ ကင်္ကလသဒ္ဒေါ နိရုဠှော, တံသဒိသာ ကာမာ အပ္ပဿာဒဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော။ အာဒိသဒ္ဒေန “မံသပေသူပမာ ကာမာ, တိဏုက္ကူပမာ ကာမာ, အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ, သုပိနကူပမာ ကာမာ, ယာစိတကူပမာ ကာမာ, ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ, အသိသူနူပမာ ကာမာ, သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ, သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ”တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၃၄, ၂၃၆၊ ၂။၄၃-၄၈၊ ပါစိ။ ၄၁၇၊ စူဠဝ။ ၆၅) ဧတေသံ ဂဟဏံ။

တတ္ထ မံသပေသူပမာ ကာမာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၁၇) ဗဟုသာဓာရဏဋ္ဌေန။ တိဏုက္ကူပမာ ကာမာ အနုဒဟနဋ္ဌေန။ အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ မဟာဘိတာပနဋ္ဌေန။ သုပိနကူပမာ ကာမာ ဣတ္တရပစ္စုပဋ္ဌာနဋ္ဌေန။ ယာစိတကူပမာ ကာမာ တာဝကာလိကဋ္ဌေန။ ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂပလိဘဉ္ဇနဋ္ဌေန။ အသိသူနူပမာ အဓိကုဋ္ဋနဋ္ဌေန။ သတ္တိသူလူပမာ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန။ သပ္ပသိရူပမာ သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယဋ္ဌေန။

တထေဝါတိ “မာ အာယသ္မာ”တိအာဒီဟိ။ ဣတရေသန္တိ သော သံဃမဇ္ဈံ အာကဍ္ဎိတွာ ယေဟိ “မာ အာယသ္မာ”တိအာဒိနာ ဝုတ္တော, တတ္ထ တေဟိ အညေသံ သုတာနံ ဘိက္ခူနံ။ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေနာတိ “သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော, ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္န”န္တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၂၀) ပဒဘာဇနိယံ ဝုတ္တေန ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန။

အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အကတာနုဓမ္မေနာတိ ဥက္ခိပိတွာ အနောသာရိတေန။ တေနာဟ “အနုဓမ္မော ဝုစ္စတီ”တိအာဒိ။ ဧတ္ထ အနုဓမ္မောတိ ဩသာရဏာ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥက္ခေပနီယကမ္မဿာနုရူပေါ, ပစ္ဆာ ကတ္တဗ္ဗော ဝါ ဓမ္မောတိ အနုဓမ္မော။ အနုလောမဝတ္တံ ဒိသွာတိ “န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော”တိအာဒိကံ (စူဠဝ။ ၇၀) အဋ္ဌာရသဝိဓံ ဝတ္တံ ဒိသွာ, ဧတေသု အဋ္ဌာရသသု အနုလောမဝတ္တေသု ဝတ္တန္တံ ဒိသွာတိ အဓိပ္ပါယော။ အာမိသသမ္ဘောဂံ ဝါ ဓမ္မသမ္ဘောဂံ ဝါတိ ဧတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသဿ ဒါနံ, ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ အာမိသသမ္ဘောဂေါ။ ဓမ္မဿ ဥဒ္ဒိသနံ, ဥဒ္ဒိသာပနဉ္စ ဓမ္မသမ္ဘောဂေါ။ သံဝသေယျာတိ “ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ”တိ (ပါစိ။ ၄၂၅) ဧဝံ ပဒဘာဇနိယံ ဝုတ္တံ တိဝိဓံ သံဝါသံ ကရေယျ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဥပေါသထပဝါရဏာပိ သံဃေဟိယေဝ ကာတဗ္ဗတ္တာ သံဃကမ္မာနိယေဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ “ဥပေါသထာဒိကံ သံဃကမ္မံ ကရေယျာ”တိ ဝုတ္တံ။ ပယောဂေ ပယောဂေတိ ဒါနေ ဒါနေ, ဂဟဏေ ဂဟဏေ စာတိ အတ္ထော။

ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနန္တေန အရဟတာပိ ကိရိယာဗျာကတစိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ “တိစိတ္တ”န္တိ ဝုတ္တံ။

ဥက္ခိတ္တသမ္ဘောဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပိရေတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၂၈) နိပါတပဒံ သမ္ဗောဓနေ ဝတ္တမာနံ ပရသဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ ဝဒန္တီတိ အာဟ “ပရ အမာမကာ”တိ, အမှာကံ အနဇ္ဈတ္တိကဘူတာတိ အတ္ထော။ ပိရေတိ ဝါ “ပရတော”တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ နိပါတပဒံ, တသ္မာ စရ ပိရေတိ ပရတော ဂစ္ဆ, မာ ဣဓ တိဋ္ဌာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ကဏ္ဋကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သပ္ပါဏကဝဂ္ဂေါ သတ္တမော။

၈။ သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ

၁။ သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနောတိ သဟဓမ္မိကေန ဝုစ္စမာနော။ ကရဏတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ “ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗတ္တာ, တေသံ ဝါ သန္တကတ္တာ ‘သဟဓမ္မိက’န္တိ လဒ္ဓနာမေန ဗုဒ္ဓပညတ္တေန သိက္ခာပဒေန ဝုစ္စမာနောတိ အတ္ထော”တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ၊ ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၂၅-၄၂၆) ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တတ္တာ “သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနောတိ ဣမဿတ္ထော ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တော”တိ ဝုတ္တံ။ အနာဒရိယဘယာတိ အနာဒရကရဏေ ဘယာ, တတ္ထ ပါစိတ္တိယဘယာတိ အတ္ထော။ လေသေန ဧဝံ ဝဒန္တဿာတိ ဥဇုကံ “န သိက္ခိဿာမီ”တိ အဝတွာ “ယာဝ န အညံ ဘိက္ခု”န္တိအာဒိနာ လေသေန ဝဒန္တဿ။

သဟဓမ္မိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ခုဒ္ဒကေဟိ စ အနုခုဒ္ဒကေဟိ စာတိ သံဃာဒိသေသာဒီဟိ ခုဒ္ဒကေဟိ စေဝ ထုလ္လစ္စယာဒီဟိ အနုခုဒ္ဒကေဟိ စ။ ဌပေတွာ ဟိ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ အဝသေသာနိ သဗ္ဗာနိ သိက္ခာပဒါနိ ပရိယာယေန ခုဒ္ဒကာနိ စေဝ ဟောန္တိ အနုခုဒ္ဒကာနိ စ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၄၄၁) -

“ကတမာနိ ပန, ဘန္တေ, ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီတိ? ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု - ‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ’တိ။ ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု - ‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ’တိ။

ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု - ‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဌပေတွာ ဒွေ အနိယတေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ’တိ။ ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု - “စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဌပေတွာ ဒွေ အနိယတေ ဌပေတွာ တိံသ နိဿဂ္ဂိယေ ပါစိတ္တိယေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ’တိ။ ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု - ‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဌပေတွာ ဒွေ အနိယတေ ဌပေတွာ တိံသ နိဿဂ္ဂိယေ ပါစိတ္တိယေ ဌပေတွာ ဒွေနဝုတိပါစိတ္တိယေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ’တိ။ ဧကစ္စေ ထေရာ ဧဝမာဟံသု ‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ တေရသ သံဃာဒိသေသေ ဌပေတွာ ဒွေ အနိယတေ ဌပေတွာ တိံသ နိဿဂ္ဂိယေ ပါစိတ္တိယေ ဌပေတွာ ဒွေနဝုတိပါစိတ္တိယေ ဌပေတွာ စတ္တာရော ပါဋိဒေသနီယေ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ”’တိ။

ယံ ပန နာဂသေနတ္ထေရေန မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန ဝုတ္တံ “ဒုက္ကဋံ, မဟာရာဇ, ခုဒ္ဒကံ သိက္ခာပဒံ, ဒုဗ္ဘာသိတံ အနုခုဒ္ဒက”န္တိ (မိ။ ပ။ ၄။၂။၁), တတ္ထ အန္တိမကောဋ္ဌာသမေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ။ တံ ဝါဒပထောပစ္ဆေဒနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သံဝတ္တနမရိယာဒပရိစ္ဆေဒဝစနန္တိ သံဝတ္တနဿ မရိယာဒါ အဝဓိ သံဝတ္တနမရိယာဒါ, တာယ နိယမဝသေန ယော ပရိစ္ဆေဒေါ, တဿ ဝစနံ သံဝတ္တနမရိယာဒပရိစ္ဆေဒဝစနံ။ ဣဒါနိ တံ မရိယာဒံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတုံ “ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဥဒ္ဒိသန္တီတိ အာစရိယာ အတ္တနော ရုစိယာ ဥဒ္ဒိသန္တိ။ ဥဒ္ဒိသာပေန္တီတိ အာစရိယံ ယာစိတွာ အန္တေဝါသိကာ ဥဒ္ဒိသာပေန္တိ။ သဇ္ဈာယန္တီတိ ဓာရေန္တိ။ ကုက္ကုစ္စဝိပ္ပဋိသာရောတိ ကုက္ကုစ္စသင်္ခါတော ဝိပ္ပဋိသာရော။ ဝိဟေသာဝိစိကိစ္ဆာမနောဝိလေခါတိ ဝိဟေသာဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါတာ မနောဝိလေခါ။ ဂရဟဏေတိ နိန္ဒနေ။

အနုပသမ္ပန္နဿ ဝိဝဏ္ဏနေတိ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေ နိန္ဒတော တဿ တသ္မိံ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေတုံ ဝိနယဝိဝဏ္ဏနေ။

ဝိလေခနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ မောဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တသ္မိံ အနာစာရေတိ တသ္မိံ အနာစာရေ အာစိဏ္ဏေ။ မောက္ခော နတ္ထီတိ တဿာ အာပတ္တိယာ မောက္ခော နတ္ထိ။ တဿ တေတိ တဿ တဝ။ အလာဘာတိ ယေ အညေသံ ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ သာဓုကံ အဋ္ဌိံ ကတွာ မနသိကရဏဿ အာနိသံသသညိတာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာ စ လာဘာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, တေ သဗ္ဗေ တုယှံ အလာဘာ ဧဝ ဟောန္တိ။ ဒုလ္လဒ္ဓန္တိ ပုညဝိသေသေန လဒ္ဓမ္ပိ မနုဿတ္တံ ဒုလ္လဒ္ဓံ။ သာဓုကန္တိ သုဋ္ဌု။ အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာ, အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေနာတိ “သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော”တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၄၆) ပဒဘာဇနိယံ ဝုတ္တေန မောဟာရောပနကေန ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန။

အဓမ္မကမ္မေတိ ဧတ္ထ မောဟာရောပနကမ္မံ အဓိပ္ပေတံ။

မောဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဟာရံ ဒဒေယျာတိ အန္တမသော ဥပ္ပလပတ္တံ ဥပါဒါယ ကာယကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓနိဿဂ္ဂိယာနံ အညတရေန ပဟာရံ ဒဒေယျ။ ဧဝံ ပန ပဟာရေ ဒိန္နေ ဟတ္ထော ဝါ ဘိဇ္ဇတု, ပါဒေါ ဝါ သီသံ ဝါ, မရတု ဝါ, ပါစိတ္တိယမေဝ။ တေနာဟ “ပဟရိတုကာမတာယာ”တိအာဒိ။

အနုပသမ္ပန္နေတိ ဂဟဋ္ဌေ ဝါ ပဗ္ဗဇိတေ ဝါ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေ ဝါ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတေပိ။ သစေ ပန ရတ္တစိတ္တော ဣတ္ထိံ ပဟရတိ, သံဃာဒိသေသော။ ကေနစိ ဝိဟေဌိယမာနဿာတိ မနုဿေန ဝါ တိရစ္ဆာနဂတေန ဝါ ဝိဟေဌိယမာနဿ။ မောက္ခာဓိပ္ပါယဿာတိ တတော အတ္တနော မောက္ခံ ပတ္ထယမာနဿ။ သစေပိ အန္တရာမဂ္ဂေ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၅၃) စောရံ ဝါ ပစ္စတ္ထိကံ ဝါ ဝိဟေဌေတုကာမံ ဒိသွာ “ဥပါသက, ဧတ္ထေဝ တိဋ္ဌ, မာ အာဂမိတ္ထာ”တိ ဝတွာ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ အာဂစ္ဆန္တံ “ဂစ္ဆ ရေ”တိ မုဂ္ဂရေန ဝါ သတ္ထကေန ဝါ ပဟရိတွာ ယာတိ, သော စေ တေန ပဟာရေန မရတိ, အနာပတ္တိယေဝ။ ဝါဠမိဂေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ပဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တလသတ္တိကန္တိ တလမေဝ တလသတ္တိကံ။ “ပေါထနသမတ္ထဋ္ဌေန သတ္တိက”န္တိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၄၅၆) ဧကေ။ ဥစ္စာရေယျာတိ ဥက္ခိပေယျ။ နပဟရိတုကာမတာယ ဒိန္နတ္တာ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ ပဟရိတုကာမတာယ ပဟရိတေ ပုရိမသိက္ခာပဒေန ပါစိတ္တိယံ။ ဥစ္စာရေတုကာမတာယ ကေဝလံ ဥဂ္ဂိရဏမတ္တေ ကတေ ဣမိနာ ပါစိတ္တိယံ။ ဣမိနာ ပန ဝိရဇ္ဈိတွာ ပဟာရော ဒိန္နော, တသ္မာ ဒုက္ကဋံ။ ဧတ္ထ ပန “တိရစ္ဆာနဂတာဒီနံ အသုစိကရဏာဒီနိ ဒိသွာ ကုဇ္ဈိတွာပိ ဥဂ္ဂိရန္တဿ မောက္ခာဓိပ္ပါယောယေဝါ”တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၇၁) ဝဒန္တိ။

တလသတ္တိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဆဋ္ဌသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနမေဝ။

အမူလကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေန္တဿာတိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၄၆၈) သံသယံ ဇနေန္တဿ။ ပရော ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေတု ဝါ, မာ ဝါ, တံ အပ္ပမာဏံ။ မညေတိ တက္ကယာမိ။ အာဒိသဒ္ဒေန “ဝိကာလေ မညေ တယာ ဘုတ္တံ, မဇ္ဇံ မညေ တယာ ပီတံ, မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ရဟော မညေ တယာ နိသိန္န”န္တိအာဒီနံ (ပါစိ။ ၄၆၆) ဂဟဏံ။ အနုပသမ္ပန္နေတိ သာမဏေရေ။

သဉ္စိစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သုယျတီတိ သုတိ, သဒ္ဒေါ, သုတိယာ သမီပံ ဥပဿုတီတိ အာဟ “သုတိသမီပ”န္တိ, သဒ္ဒသမီပန္တိ အတ္ထော။ ယတ္ထ ပန ဌိတေန သက္ကာ ဟောတိ သဒ္ဒံ သောတုံ, တတ္ထ တိဋ္ဌန္တော သဒ္ဒသမီပေ တိဋ္ဌတိ နာမာတိ အာဟ “ယတ္ထ ဌတွာ”တိအာဒိ။ အထ ဝါ ဥပေစ္စ သုယျတိ ဧတ္ထာတိ ဥပဿုတိ, ဌာနံ, ယံ ဌာနံ ဥပဂတေန သက္ကာ ဟောတိ ကထေန္တာနံ သဒ္ဒံ သောတုံ, တတ္ထာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တုရိတဂမနေပီတိ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တဿ ပုရတော ဂစ္ဆန္တာနံ သဒ္ဒသဝနတ္ထံ သီဃဂမနေပိ။ ဩဟီယမာနေပီတိ ပုရတော ဂစ္ဆန္တဿ ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တာနံ ဝစနသဝနတ္ထံ ဩဟီယမာနေပိ။

ဝူပသမိဿာမီတိ ဥပသမံ ဂမိဿာမိ, ကလဟံ န ကရိဿာမိ။ အတ္တာနံ ပရိမောစေဿာမီတိ မမ အကာရကဘာဝံ ကထေတွာ အတ္တာနံ ပရိမောစေဿာမိ။ သိယာ ကိရိယန္တိ ကဒါစိ သောတုကာမတာယ ဂမနဝသေန သမုဋ္ဌာနတော သိယာ ကိရိယံ။ သိယာ အကိရိယန္တိ ကဒါစိ ဌိတဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ မန္တယမာနာနံ အဇာနာပနဝသေန သမုဋ္ဌာနတော သိယာ အကိရိယံ။

ဥပဿုတိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ကမ္မပ္ပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဓမ္မိကာနန္တိ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန ကတတ္တာ ဓမ္မော ဧတေသု အတ္ထီတိ ဓမ္မိကာနိ, တေသံ ဓမ္မိကာနံ။ ကမ္မာနန္တိ စတုန္နံ သံဃကမ္မာနံ။ တေနာဟ “ဓမ္မေနာ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ဓမ္မေနာတိ ဘူတေန ဝတ္ထုနာ။ ဝိနယေနာတိ စောဒနာယ စေဝ သာရဏာယ စ။ သတ္ထုသာသနေနာတိ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ စေဝ အနုဿဝနာသမ္ပဒါယ စ။ သမဂ္ဂဿ သံဃဿာတိ သီမဋ္ဌကသံဃံ သောဓေတွာ ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ကာယေန စေဝ စိတ္တေန စ ဧကီဘူတဿ သံဃဿ။ တံ တံ ဝတ္ထုန္တိ အဝဏ္ဏဘဏနာဒိံ တံ တံ ဝတ္ထု။

ဩသာရေန္တိ သံဃမဇ္ဈံ ဧတေနာတိ ဩသာရဏံ။ နိဿာရေန္တိ သံဃမှာ ဧတေနာတိ နိဿာရဏံ။ ဘဏ္ဍုကမ္မန္တိ မုဏ္ဍကရဏံ, ကေသစ္ဆေဒနာပုစ္ဆနန္တိ အတ္ထော။ ကမ္မမေဝ လက္ခဏံ ကမ္မလက္ခဏံ။ ဩသာရဏာဒယော ဝိယ ကမ္မဉ္စ ဟုတွာ အညဉ္စ နာမံ န လဘတိ, ကမ္မမေဝ ဟုတွာ လက္ခီယတီတိ ကမ္မလက္ခဏန္တိ အတ္ထော။ “ဩသာရဏံ နိဿာရဏ”န္တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၉၅-၄၉၆) စေတ္ထ ပဒသိလိဋ္ဌတာယေတံ ဝုတ္တံ။ ပဌမံ ပန နိဿာရဏာ ဟောတိ, ပစ္ဆာ ဩသာရဏာတိ အာဟ “တတ္ထ ကဏ္ဋကသာမဏေရဿာ”တိအာဒိ။ ကဏ္ဋကသာမဏေရဿ နာသနာ ဝိယ နိဿာရဏာတိ ယထာ ကဏ္ဋကသာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ နိဿာရဏာ, တထာ ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ အဝဏ္ဏံ ဘဏတော, အကပ္ပိယံ “ကပ္ပိယ”န္တိ ဒီပယတော, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတဿ အညဿာပိ သာမဏေရဿ -

“သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ ‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သာမဏေရော ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ အဝဏ္ဏဝါဒီ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, ယံ အညေ သာမဏေရာ လဘန္တိ ဒိရတ္တတိရတ္တံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သဟသေယျံ, တဿ အလာဘာယ နိဿာရဏာ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ။ ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃံ ပုစ္ဆာမိ ‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သာမဏေရော…ပေ… ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ, စရ ပိရေ ဝိနဿာ”တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၉၅-၄၉၆) -

ကတ္တဗ္ဗနာသနာ နိဿာရဏာတိ အတ္ထော။ တာဒိသံယေဝ သမ္မာဝတ္တန္တံ ဒိသွာ ပဝေသနာ ဩသာရဏာတိ တာဒိသံယေဝ အပရေန သမယေန “အဟံ, ဘန္တေ, ဗာလတာယ အညာဏတာယ အလက္ခိကတာယ ဧဝံ အကာသိံ, သွာဟံ သံဃံ ခမာပေမီ”တိ ခမာပေန္တံ ဒိသွာ ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ -

“သံဃံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆာမိ ‘အယံ ဣတ္ထန္နာမော သာမဏေရော ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ အဝဏ္ဏဝါဒီ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော, ယံ အညေ သာမဏေရာ လဘန္တိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဒိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျံ, တဿ အလာဘာယ နိဿာရိတော, သွာယံ ဣဒါနိ သောရတော နိဝါတဝုတ္တိ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကန္တော ဟိရောတ္တပ္ပေ ပတိဋ္ဌိတော ကတဒဏ္ဍကမ္မော အစ္စယံ ဒေသေတိ, ဣမဿ သာမဏေရဿ ယထာ ပုရေ ကာယသမ္ဘောဂသာမဂ္ဂိဒါနံ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’တိ။ ဒုတိယမ္ပိ…ပေ… တတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃံ ပုစ္ဆာမိ…ပေ… ရုစ္စတိ သံဃဿာ”တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၉၅-၄၉၆) -

ပဝေသနာ ဩသာရဏာတိ အတ္ထော။

ကေသစ္ဆေဒနာပုစ္ဆနန္တိ သီမာပရိယာပန္နေ ဘိက္ခူ သန္နိပါတာပေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခံ တတ္ထ နေတွာ “သံဃံ, ဘန္တေ, ဣမဿ ဒါရကဿ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆာမီ”တိ တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ သကိံ ဝါ ဝစနံ။ ဣဓ စ “ဣမဿ ဒါရကဿ ဘဏ္ဍုကမ္မံ အာပုစ္ဆာမာ”တိပိ “ဣမဿ သမဏကရဏံ အာပုစ္ဆာမာ”တိပိ “ဣမဿ ပဗ္ဗာဇနံ အာပုစ္ဆာမာ”တိပိ “အယံ သမဏော ဟောတုကာမော”တိပိ “အယံ ပဗ္ဗဇိတုကာမော”တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

မုခရဿာတိ မုခေန ခရဿ။ ယံ အဝန္ဒိယကမ္မံ အနုညာတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဦရုံ ဝိဝရိတွာ ဒဿနာဒိဝတ္ထူသူတိ -

“တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုနိယော ကဒ္ဒမောဒကေန ဩသိဉ္စန္တိ ‘အပ္ပေဝ နာမ အမှေသု သာရဇ္ဇေယျု’န္တိ, ကာယံ ဝိဝရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဒဿေန္တိ, ဦရုံ ဝိဝရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဒဿေန္တိ, အင်္ဂဇာတံ ဝိဝရိတွာ ဘိက္ခုနီနံ ဒဿေန္တိ, ဘိက္ခုနိယော ဩဘာသေန္တိ, ဘိက္ခုနီဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဇေန္တိ ‘အပ္ပေဝ နာမ အမှေသု သာရဇ္ဇေယျု”’န္တိ (စူဠဝ။ ၄၁၁) -

ဣမေသု ဝတ္ထူသု။

အစ္ဆိန္နစီဝရကာဒီနန္တိ အစ္ဆိန္နစီဝရဇိဏ္ဏစီဝရနဋ္ဌစီဝရဂိလာနဗဟုဿုတသံဃဘာရနိတ္ထရကာဒီနံ။ စီဝရာဒီနီတိ စီဝရဘေသဇ္ဇသေနာသနာဒီနိ။ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ မူလတစပတ္တအင်္ကုရပုပ္ဖဖလာဒီနိ။ အပနေတဗ္ဗာနိပိ ဝတ္ထူနီတိ အာဝါသကရဏာဒိအတ္ထံ ဟရိတဗ္ဗာနိပိ ဆာယူပဂဖလူပဂရုက္ခာဒီနိ။ တထာရူပံ ဝါ ဓမ္မိကံ ကတိကံ ကရောန္တေဟီတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတတ္ထာယ ဒိန္နတော အာဝါသဇဂ္ဂနာဒိကံ တာဒိသံ ဝါ အညမ္ပိ ဓမ္မိကံ ကတိကံ ကရောန္တေဟိ။

နေဝ သုတ္တံ အာဂစ္ဆတီတိ န မာတိကာ အာဂစ္ဆတိ။ နော သုတ္တဝိဘင်္ဂေါတိ ဝိနယောပိ န ပဂုဏော။ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အတ္ထံ ပဋိဗာဟတီတိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၃) ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ဂဟေတွာ အတ္ထံ ပဋိသေဓေတိ။ ဇာတရူပရဇတခေတ္တဝတ္ထုပ္ပဋိဂ္ဂဟဏာဒီသု ဝိနယဓရေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ ကာရိယမာနေ ဒိသွာ “ကိံ ဣမေ အာပတ္တိယာ ကာရေထ, နနု ‘ဇာတရူပရဇတပ္ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၀, ၁၉၄) ဧဝံ သုတ္တေ ပဋိဝိရတိမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ”တိ ဝဒတိ။ အပရော ဓမ္မကထိကော သုတ္တဿ အာဂတတ္တာ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေန္တာနံ အာပတ္တိယာ အာရောပိယမာနာယ “ကိံ ဣမေသံ အာပတ္တိံ အာရောပေထ, နနု ‘ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ’တိ (ပါစိ။ ၅၇၆) ဧဝံ သိက္ခာကရဏမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ ဧတ္ထ အာပတ္တီ”တိ ဝဒတိ။ ဥဗ္ဗာဟိက ဝိနိစ္ဆယေတိ သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တဥဗ္ဗာဟိကဝိနိစ္ဆယေ “သီလဝါ ဟောတီ”တိအာဒိကာယ ဟိ ဒသင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတေ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ ဝိနိစ္ဆယော ဥဗ္ဗာဟိကဝိနိစ္ဆယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ပဝါရဏပ္ပစ္စုက္ကဍ္ဎနာတိ ပဝါရဏာယ ဥက္ကဿနာ, ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎနာတိ အတ္ထော။ တိဏဝတ္ထာရကသမထေ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဉတ္တိ စာတိ “သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော, အမှာကံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ…ပေ… ဌပေတွာ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တ”န္တိ (စူဠဝ။ ၂၁၂-၂၁၃) ဧဝံ တိဏဝတ္ထာရကသမထေ ကတာ သဗ္ဗပဌမာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဉတ္တိ စ။

အလာဘာယ ပရိသက္ကနာဒိကေဟီတိ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ အလာဘတ္ထာယ ပယောဂကရဏာဒိကေဟိ။ အာဒိသဒ္ဒေန “အနတ္ထာယ ပရိသက္ကနံ, အနာဝါသာယ ပရိသက္ကနံ, အက္ကောသနပရိဘာသနံ, ဘိက္ခူ ဘိက္ခူဟိ ဘေဒနံ, ဗုဒ္ဓဿ အဝဏ္ဏဘဏနံ, ဓမ္မဿ အဝဏ္ဏဘဏနံ, သံဃဿ အဝဏ္ဏဘဏန”န္တိ (စူဠဝ။ ၂၆၅) အဝသေသံ သတ္တင်္ဂံ သင်္ဂဏှာတိ။ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿာတိ အဋ္ဌဟိ စေဝ အင်္ဂေဟိ ဧကေကေနပိ အင်္ဂေန စ သမန္နာဂတဿ။ အသမ္ဘောဂကရဏတ္ထန္တိ တေန ဒိန္နဿ ဒေယျဓမ္မဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ။ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနဝသေနာတိ ကမ္မဝါစာယ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနဝသေန, န အဓောမုခဋ္ဌပနဝသေန။ ပတ္တုက္ကုဇ္ဇနဝသေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ တဿေဝါတိ ယော ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနဝသေန ကတနိဿာရဏော, တဿေဝ ဥပါသကဿ။ သမ္မာဝတ္တန္တဿာတိ ယေန သမန္နာဂတဿ ပတ္တုက္ကုဇ္ဇနံ, တေန သမန္နာဂတဿ။ သာတိ ယထာဝုတ္တာ နိဿာရဏာ, ဩသာရဏာ စ။

သူစိယာဒိအပ္ပမတ္တကံ တံတဒတ္ထိကာနံ ဝိဿဇ္ဇေတိ ဒေတီတိ အပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကော။ သာဋိယဂ္ဂါဟာပကောတိ ဝဿိကသာဋိယဂ္ဂါဟာပကော။ ကမ္မံ ကရောန္တေ အာရာမိကေ ပေသနတ္ထာယ ဒါတဗ္ဗာ သမ္မုတိ အာရာမိကပေသကသမ္မုတိ။ ဧသ နယော သာမဏေရပေသကသမ္မုတီတိ ဧတ္ထာပိ။

တဇ္ဇနီယကမ္မာဒီနံ သတ္တန္နန္တိ တဇ္ဇနီယံ, နိယသံ, ပဗ္ဗာဇနီယံ, ပဋိသာရဏီယံ, တိဝိဓဉ္စ ဥက္ခေပနီယန္တိ တဇ္ဇနီယာဒီနံ သတ္တန္နံ။ အဋ္ဌယာဝတတိယကာတိ ဘိက္ခူနံ ဝသေန စတ္တာရော, ဘိက္ခုနီနံ ဝသေန စတ္တာရောတိ အဋ္ဌ သံဃာဒိသေသာ။

ဉတ္တိကမ္မာဒိဝသေနာတိ ဉတ္တိကမ္မဉတ္တိဒုတိယကမ္မဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေန။ “ကရိယမာနံ ဒဠှတရံ ဟောတိ, တသ္မာ ကာတဗ္ဗ”န္တိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ ပန သတိ ကမ္မသင်္ကရော ဟောတိ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗန္တိ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ။ သစေ ပန အက္ခရပရိဟီနံ ဝါ ပဒပရိဟီနံ ဝါ ဒုရုတ္တပဒံ ဝါ ဟောတိ, တဿ သောဓနတ္ထံ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒံ အကုပ္ပကမ္မဿ ဒဠှီကမ္မံ ဟောတိ, ကုပ္ပကမ္မေ ကမ္မံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ သကလက္ခဏေနေဝါတိ ဉတ္တိဉ္စ စတဿော စ ကမ္မဝါစာယော သာဝေတွာဝ။ န သေသကမ္မဝသေနာတိ အပလောကနကမ္မာဒိနာ အဝသေသကမ္မဝသေန န ကာတဗ္ဗံ။

ကမ္မပ္ပဋိဗာဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာရောစိတံ ဝတ္ထု အဝိနိစ္ဆိတန္တိ အာရောစိတဝတ္ထု အာပတ္တိကဘာဝေန န ဝိနိစ္ဆိတံ။ ဧတ္ထ စ စောဒကေန စ စုဒိတကေန စ အတ္တနော ကထာ ကထိတာ, အနုဝိဇ္ဇကော သမ္မတော, ဧတ္တာဝတာ ဝတ္ထုမေဝ အာရောစိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဆန္ဒံ အဒတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမေယျာတိ “ကထံ ဣဒံ ကမ္မံ ကုပ္ပံ အဿ, ဝဂ္ဂံ အဿ, န ကရေယျာ”တိ (ပါစိ။ ၄၈၁) ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဆန္ဒံ အဒတွာ နိသိန္နာသနတော ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆေယျ။ တေနာဟ “ယော ဘိက္ခူ”တိအာဒိ။ ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ဂမနံ ကိရိယံ, ဆန္ဒဿ အဒါနံ အကိရိယံ။

ဆန္ဒံအဒတွာဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယထာသန္ထုတန္တိ ယထာမိတ္တံ။ တေနာဟ “ယော ယော”တိ အာဒိ။ တတ္ထ မိတ္တသန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တဝသေနာတိ မိတ္တသန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာနံ ဝသေန။ တတ္ထ မိတ္တာ မိတ္တာဝ။ သန္ဒိဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ဂမ္မ ဒိဋ္ဌမတ္တာ နာတိဒဠှမိတ္တာ။ သမ္ဘတ္တာ သုဋ္ဌု ဘတ္တာ သိနေဟဝန္တော ဒဠှမိတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ပဉ္စ ဂရုဘဏ္ဍာနီတိ ရာသိဝသေန ပဉ္စ ဂရုဘဏ္ဍာနိ, သရူပဝသေန ပနေတာနိ ဗဟူနိ ဟောန္တိ။ တေနာဟ “ရာသိဝသေန ပဉ္စ ဂရုဘဏ္ဍာနိ ဝုတ္တာနီ”တိ။ အာရာမော (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁၊ ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၇) နာမ ပုပ္ဖါရာမော ဝါ ဖလာရာမော ဝါ။ အာရာမဝတ္ထု နာမ တေသံယေဝ အာရာမာနံ အတ္ထာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတောကာသော, တေသု ဝါ အာရာမေသု ဝိနဋ္ဌေသု တေသံ ပေါရာဏကဘူမိဘာဂေါ။ ဝိဟာရော နာမ ယံ ကိဉ္စိ ပါသာဒါဒိသေနာသနံ။ ဝိဟာရဝတ္ထု နာမ တဿ ပတိဋ္ဌာနောကာသော။ မဉ္စော နာမ မသာရကော ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, ကုဠီရပါဒကော, အာဟစ္စပါဒကောတိ ဣမေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ စတုန္နံ မဉ္စာနံ အညတရော။ ပီဌံ နာမ မသာရကာဒီနံယေဝ စတုန္နံ ပီဌာနံ အညတရံ။ ဘိသိ နာမ ဥဏ္ဏဘိသိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဘိသီနံ အညတရာ။ ဗိဗ္ဗောဟနံ နာမ ရုက္ခတူလလတာတူလပေါဋကိတူလာနံ အညတရေန ပုဏ္ဏံ။ လောဟကုမ္ဘီ နာမ ကာဠလောဟေန ဝါ တမ္ဗလောဟေန ဝါ ယေန ကေနစိ လောဟေန ကတာ ကုမ္ဘီ။ လောဟဘာဏကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန ဘာဏကန္တိ အရဉ္ဇရော ဝုစ္စတိ။ ဝါရကောတိ ဃဋော။ ကဋာဟံ ကဋာဟမေဝ။ ဝါသိအာဒီသု, ဝလ္လိအာဒီသု စ ဒုဝိညေယျံ နာမ နတ္ထိ။ ဧဝံ -

ဒွိသင်္ဂဟာနိ ဒွေ ဟောန္တိ, တတိယံ စတုသင်္ဂဟံ၊

စတုတ္ထံ နဝကောဋ္ဌာသံ, ပဉ္စမံ အဋ္ဌဘေဒနံ။

ဣတိ ပဉ္စဟိ ရာသီဟိ, ပဉ္စနိမ္မလလောစနော၊

ပဉ္စဝီသဝိဓံ နာထော, ဂရုဘဏ္ဍံ ပကာသယိ။ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁၊ ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၇)၊

ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဝါ ဝိဘဇိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ဝိဿဇ္ဇေတုံ ဝါ ဝိဘဇိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋန္တိ။ ပရိဝတ္တနဝသေန ပန ဝိဿဇ္ဇန္တဿ, ဝိဘဇန္တဿ စ အနာပတ္တိ။ တေနာဟ “ထာဝရေနာ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ထာဝရေန ထာဝရန္တိ အာရာမအာရာမဝတ္ထုဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုနာ အာရာမံ အာရာမဝတ္ထုံ ဝိဟာရံ ဝိဟာရဝတ္ထုံ။ ဣတရေနာတိ အထာဝရေန, ပစ္ဆိမရာသိတ္တယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အကပ္ပိယေနာတိ သုဝဏ္ဏမယမဉ္စာဒိနာ စေဝ အကပ္ပိယဘိသိဗိဗ္ဗောဟနေဟိ စ။ မဟဂ္ဃကပ္ပိယေနာတိ ဒန္တမယမဉ္စာဒိနာ စေဝ ပါဝါရာဒိနာ စ။ ဣတရန္တိ အထာဝရံ။ ကပ္ပိယပရိဝတ္တနေန ပရိဝတ္တေတုန္တိ ယထာ အကပ္ပိယံ န ဟောတိ, ဧဝံ ပရိဝတ္တေတုံ။

တတြာယံ ပရိဝတ္တနနယော (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁၊ ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၈) - သံဃဿ နာဠိကေရာရာမော ဒူရေ ဟောတိ, ကပ္ပိယကာရကာဝ ဗဟုတရံ ခါဒန္တိ, ယမ္ပိ န ခါဒန္တိ, တတော သကဋဝေတနံ ဒတွာ အပ္ပမေဝ အာဟရန္တိ။ အညေသံ ပန တဿာရာမဿ အဝိဒူရေ ဂါမဝါသီနံ မနုဿာနံ ဝိဟာရဿ သမီပေ အာရာမော ဟောတိ, တေ သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ သကေန အာရာမေန တံ အာရာမံ ယာစန္တိ, သံဃေန “ရုစ္စတိ သံဃဿာ”တိ အပလောကေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗော။ သစေပိ ဘိက္ခူနံ ရုက္ခသဟဿံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ပဉ္စသတာနိ, “တုမှာကံ အာရာမော ခုဒ္ဒကော”တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ကိဉ္စာပိ အယံ ခုဒ္ဒကော, အထ ခေါ ဣတရတော ဗဟုတရံ အာယံ ဒေတိ။ သစေပိ သမကမေဝ ဒေတိ, ဧဝမ္ပိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကာတိ ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ သစေ ပန မနုဿာနံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ ဟောန္တိ, “နနု တုမှာကံ ဗဟုတရာ ရုက္ခာ”တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ “အတိရေကံ အမှာကံ ပုညံ ဟောတု, သံဃဿ ဒေမာ”တိ ဝဒန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခူနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, မနုဿာနံ ရုက္ခာ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ။ ကိဉ္စာပိ န ဂဏှန္တိ, န စိရေန ဂဏှိဿန္တီတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေဝ။ မနုဿာနံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော, ဘိက္ခူနံ ရုက္ခာ န တာဝ ဖလံ ဂဏှန္တိ, “နနု တုမှာကံ ရုက္ခာ ဖလဓာရိနော”တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သစေ “ဂဏှထ, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတီ”တိ ဒေန္တိ, ဇာနာပေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ အာရာမေန အာရာမော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော, ဧတေနေဝ နယေန အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရောပိ ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ။ အာရာမဝတ္ထုနာ စ မဟန္တေန ဝါ ခုဒ္ဒကေန ဝါ အာရာမံ အာရာမဝတ္ထုံ ဝိဟာရံ ဝိဟာရဝတ္ထုန္တိ။

ကထံ ဝိဟာရေန (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁၊ ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၈) ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော? သံဃဿ အန္တောဂါမေ ဂေဟံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ဝိဟာရမဇ္ဈေ ပါသာဒေါ, ဥဘောပိ အဂ္ဃေန သမကာ။ သစေ မနုဿာ တေန ပါသာဒေန တံ ဂေဟံ ယာစန္တိ, သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိက္ခူနံ စေ မဟဂ္ဃတရံ ဂေဟံ ဟောတိ, “မဟဂ္ဃတရံ အမှာကံ ဂေဟ”န္တိ ဝုတ္တေ “ကိဉ္စာပိ မဟဂ္ဃတရံ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသာရုပ္ပံ, န သက္ကာ တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတေဟိ ဝသိတုံ, ဣဒံ ပန သာရုပ္ပံ, ဂဏှထာ”တိ ဝဒန္တိ, ဧဝမ္ပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန မနုဿာနံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ “နနု တုမှာကံ ဂေဟံ မဟဂ္ဃ”န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ “ဟောတု, ဘန္တေ, အမှာကံ ပုညံ ဘဝိဿတိ, ဂဏှထာ”တိ ဝုတ္တေ ပန သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဝိဟာရေန ဝိဟာရော ပရိဝတ္တေတဗ္ဗော။ ဧတေနေဝ နယေန ဝိဟာရဝတ္ထုပိ အာရာမောပိ အာရာမဝတ္ထုပိ ဝိဟာရေန ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ။ ဝိဟာရဝတ္ထုနာ စ မဟဂ္ဃေန ဝါ အပ္ပဂ္ဃေန ဝါ ဝိဟာရံ ဝိဟာရဝတ္ထုံ အာရာမံ အာရာမဝတ္ထုံ။ ဧဝံ တာဝ ထာဝရေန ထာဝရပရိဝတ္တနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဣတရေန ဣတရပရိဝတ္တနေ ပန မဉ္စပီဌံ မဟန္တံ ဝါ ဟောတု, ခုဒ္ဒကံ ဝါ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁၊ ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၈), အန္တမသော စတုရင်္ဂုလပါဒကံ ဂါမဒါရကေဟိ ပံသွာဂါရကေသု ကီဠန္တေဟိ ကတမ္ပိ သံဃဿ ဒိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂရုဘဏ္ဍံ ဟောတိ။ သစေပိ ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာဒယော ဝါ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဉ္စသတံ ဝါ မဉ္စသဟဿံ ဝါ ဒေန္တိ, သဗ္ဗေ ကပ္ပိယမဉ္စာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာ, သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုဍ္ဎပ္ပဋိပါဋိယာ “သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ”တိ ဒါတဗ္ဗာ, န ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဒါတဗ္ဗာ။ အတိရေကမဉ္စေ ဘဏ္ဍာဂါရာဒီသု ပညပေတွာ ပတ္တစီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဗဟိသီမာယ “သံဃဿ ဒေမာ”တိ ဒိန္နမဉ္စော သံဃတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ဒါတဗ္ဗော။ တတ္ထ စေ ဗဟူ မဉ္စာ ဟောန္တိ, မဉ္စေန ကမ္မံ နတ္ထိ။ ယဿ ဝသနဋ္ဌာနေ ကမ္မံ အတ္ထိ, တတ္ထ “သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ”တိ ဒါတဗ္ဗော, န ပုဂ္ဂလိကဘောဂေန။ မဟဂ္ဃေန သတဂ္ဃနကေန ဝါ သဟဿဂ္ဃနကေန ဝါ မဉ္စေန အညံ မဉ္စသတံ လဘတိ, ပရိဝတ္တေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ န ကေဝလံ မဉ္စေန မဉ္စောယေဝ, အာရာမအာရာမဝတ္ထုဝိဟာရဝိဟာရဝတ္ထုပီဌဘိသိဗိဗ္ဗောဟနာနိပိ ပရိဝတ္တေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧသေဝ နယော ပီဌဘိသိဗိဗ္ဗောဟနေသုပိ။ ဝရသေနာသနာဒီနံ သံရက္ခဏတ္ထန္တိ သစေ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ, ဘိက္ခူ ပိဏ္ဍပါတေန န ယာပေန္တိ, ဧတ္ထ ရာဇရောဂစောရဘယာနိ, အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တာနံ ဝိဟာရာ ပလုဇ္ဇန္တိ, တာလနာဠိကေရာဒိကေ ဝိနာသေန္တိ, သေနာသနပစ္စယံ သန္ဓာယ ယာပေတုံ သက္ကာ ဟောတိ, ဧဝရူပေ ကာလေ ဝရသေနာသနာဒီနံ သံရက္ခဏတ္ထံ။ လာမကာနိ ဝိဿဇ္ဇေတုန္တိ လာမကံ လာမကံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ, လာမကကောဋိယာ ဝိဿဇ္ဇေတုန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တတော လဒ္ဓယာဂုဘတ္တစီဝရာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ကာဠလောဟတမ္ဗလောဟကံသလောဟဝဋ္ဋလောဟာနန္တိ ဧတ္ထ ကံသလောဟံ, ဝဋ္ဋလောဟဉ္စ ကိတ္တိမလောဟံ။ တီဏိ ဟိ ကိတ္တိမလောဟာနိ ကံသလောဟံ, ဝဋ္ဋလောဟံ, အာရကူဋန္တိ။ တတ္ထ တိပုတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ကံသလောဟံ, သီတတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ဝဋ္ဋလောဟံ, ရသကတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ အာရကူဋံ။ တေန ဝုတ္တံ “ကံသလောဟံ, ဝဋ္ဋလောဟဉ္စ ကိတ္တိမလောဟ”န္တိ။ တတော အတိရေကန္တိ တတော အတိရေကဂ္ဂဏှနကော။

သရကောတိ မဇ္ဈေ မကုဠံ ဒဿေတွာ မုခဝဋ္ဋိဝိတ္ထတံ ကတွာ ပိဋ္ဌိတော နာမေတွာ ကာတဗ္ဗံ ဧကံ ဘာဇနံ။ “သရာဝ”န္တိပိ ဝဒန္တိ။ အာဒိသဒ္ဒေန ကဉ္စနကာဒီနံ ဂိဟိဥပကရဏာနံ ဂဟဏံ။ တာနိ ဟိ ခုဒ္ဒကာနိပိ ဂရုဘဏ္ဍာနေဝ ဂိဟိဥပကရဏတ္တာတိ။ ပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ မဟန္တာနီတိ ဒဿေတိ။ ဣမာနိ ပန ဘာဇနီယာနိ ဘိက္ခူပကရဏတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာ စ ဧတာနိ, ဧဝံ ကုဏ္ဍိကာပိ ဘာဇနီယာ။ ဝက္ခတိ ဟိ “ယထာ စ မတ္တိကာဘဏ္ဍေ, ဧဝံ လောဟဘဏ္ဍေပိ ကုဏ္ဍိကာ ဘာဇနီယကောဋ္ဌာသမေဝ ဘဇတီ”တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ)။ သံဃိကပရိဘောဂေနာတိ အာဂန္တုကာနံ ဝုဍ္ဎတရာနံ ဒတွာ ပရိဘောဂေန။ ဂိဟိဝိကဋာတိ ဂိဟီဟိ ဝိကတာ ပညတ္တာ, အတ္တနော ဝါ သန္တကကရဏေန ဝိရူပံ ကတာ။ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန န ဝဋ္ဋတီတိ အာဂန္တုကာနံ အဒတွာ အတ္တနော သန္တကံ ဝိယ ဂဟေတွာ ပရိဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပိပ္ဖလိကောတိ ကတ္တရိ။ အာရကဏ္ဋကံ သူစိဝေဓကံ။ တာဠံ ယန္တံ။ ကတ္တရယဋ္ဌိဝေဓကော ကတ္တရယဋ္ဌိဝလယံ။ ယထာ တထာ ဃနကတံ လောဟန္တိ လောဟဝဋ္ဋိ လောဟဂုဠော လောဟပိဏ္ဍိ လောဟစက္ကလိကန္တိ ဧဝံ ဃနကတံ လောဟံ။ ခီရပါသာဏမယာနီတိ မုဒုကခီရဝဏ္ဏပါသာဏမယာနိ။

ဂိဟိဝိကဋာနိပိ န ဝဋ္ဋန္တိ အနာမာသတ္တာ။ ပိ-သဒ္ဒေန ပဂေဝ သံဃိကပရိဘောဂေန ဝါ ပုဂ္ဂလိကပရိဘောဂေန ဝါတိ ဒဿေတိ။ သေနာသနပရိဘောဂေါ ပန သဗ္ဗကပ္ပိယော။ တသ္မာ ဇာတရူပါဒိမယာ သဗ္ဗေပိ သေနာသနပရိက္ခာရာ အာမာသာ။ တေနာဟ “သေနာသနပရိဘောဂေ ပနာ”တိအာဒိ။

သေသာတိ တတော မဟတ္တရီ ဝါသိ။ ယာ ပနာတိ ယာ ကုဒါရီ ပန။ ကုဒါလော အန္တမသော စတုရင်္ဂုလမတ္တောပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ။ နိခါဒနံ စတုရဿမုခံ ဝါ ဟောတု, ဒေါဏိမုခံ ဝါ ဝင်္ကံ ဝါ ဥဇုကံ ဝါ, အန္တမသော သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍကဝေဓနမ္ပိ ဒဏ္ဍဗန္ဓံ စေ, ဂရုဘဏ္ဍမေဝ။ တေနာဟ “ကုဒါလော ဒဏ္ဍဗန္ဓနိခါဒနံ ဝါ အဂရုဘဏ္ဍံ နာမ နတ္ထီ”တိ။ သိပါဋိကာ နာမ ခုရကောသော။ သိခရံ ပန ဒဏ္ဍဗန္ဓနိခါဒနံ အနုလောမေတီတိ အာဟ “သိခရမ္ပိ နိခါဒနေနေဝ သင်္ဂဟိတ”န္တိ။ သစေ တမ္ပိ ပန အဒဏ္ဍကံ ဖလမတ္တံ, ဘာဇနီယံ။ ဥပက္ခရေတိ ဝါသိအာဒိဘဏ္ဍာနိ။

ပတ္တဗန္ဓကော နာမ ပတ္တဿ ဂဏ္ဌိကာဒိကာရကော။ “ပဋိမာသုဝဏ္ဏာဒိပတ္တကာရကော”တိပိ ဝဒန္တိ။ တိပုစ္ဆေဒနကသတ္ထံ, သုဝဏ္ဏစ္ဆေဒနကသတ္ထံ, ကတပရိကမ္မစမ္မစ္ဆိန္ဒနကခုဒ္ဒကသတ္ထန္တိ ဣမာနိ စေတ္ထ တီဏိ ပိပ္ဖလိကံ အနုလောမေန္တီတိ အာဟ “အယံ ပန ဝိသေသော”တိအာဒိ။ ဣတရာနီတိ မဟာကတ္တရိအာဒီနိ။

အဍ္ဎဗာဟုပ္ပမာဏာတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ စူဠဝဂ္ဂ ၃။၃၂၁) ကပ္ပရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အံသကူဋပ္ပမာဏာ, ဝိဒတ္ထိစတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တတ္ထဇာတကာတိ သံဃိကဘူမိယံ ဇာတာ။ အာရက္ခသံဝိဓာနေန ရက္ခိတတ္တာ ရက္ခိတာ စ သာ မဉ္ဇူသာဒီသု ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ယထာ တံ န နဿတိ, ဧဝံ ဂေါပနတော ဂေါပိတာ စာတိ ရက္ခိတဂေါပိတာ။ တတ္ထဇာတကာပိ ပန အရက္ခိတာ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ န ဟောတိ။ “သံဃကမ္မေ စ စေတိယကမ္မေ စ ကတေ”တိ ဣမိနာ သံဃသန္တကေန စေတိယသန္တကံ ရက္ခိတုံ, ပရိဝတ္တိတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ သုတ္တံ ပနာတိ ဝဋ္ဋိတဉ္စေဝ အဝဋ္ဋိတဉ္စ သုတ္တံ။

အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍမတ္တောတိ အန္တမသော ဒီဃသော အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တော, ပရိဏာဟတော သီဟဠပဏ္ဏသူစိဒဏ္ဍမတ္တော။ ဧတ္ထာတိ ဝေဠုဘဏ္ဍေ။ ဒဍ္ဎံ ဂေဟံ ယေသံ တေတိ ဒဍ္ဎဂေဟာ။ န ဝါရေတဗ္ဗာတိ “မာ ဂဏှိတွာ ဂစ္ဆထာ”တိ န နိသေဓေတဗ္ဗာ။ ဒေသန္တရဂတေန သမ္ပတ္တဝိဟာရေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတဗ္ဗာ။

အဝသေသဉ္စ ဆဒနတိဏန္တိ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇေဟိ အဝသေသံ ယံ ကိဉ္စိ ဆဒနတိဏံ။ ယတ္ထ ပန တိဏံ နတ္ထိ, တတ္ထ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေန္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁)။ တသ္မာ ပဏ္ဏမ္ပိ တိဏေနေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ အာဟ “ဆဒနတိဏသင်္ခေပဂတေသူ”တိအာဒိ။ အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏောပီတိ ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌင်္ဂုလပ္ပမာဏော။ လိခိတပေါတ္ထကော ပန ဂရုဘဏ္ဍံ န ဟောတိ။

ဝေဠုမှိ ဝုတ္တပ္ပမာဏောတိ “အဋ္ဌင်္ဂုလသူစိဒဏ္ဍကမတ္တောပီ”တိ ဝေဠုဘဏ္ဍေ ဝုတ္တပ္ပမာဏော။ သံဃဿ ဒိန္နော ဝါတိ ဒါရုဒုလ္လဘဋ္ဌာနေ သံဃဿ ဒိန္နော ဝါ။ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တက္ကမေန ဒါရုဘဏ္ဍဝိနိစ္ဆယံ ဝတွာ ဣဒါနိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တက္ကမေန ဝတ္တုံ “အပိစာ”တိအာဒိမာဟ။ အာသန္ဒိကာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာသန္ဒိကောတိ စတုရဿပီဌံ ဝုစ္စတိ။ “ဥစ္စကမ္ပိ အာသန္ဒိက”န္တိ ဝစနတော ဧကတောဘာဂေန ဒီဃပီဌမေဝ ဟိ အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကံ ဝဋ္ဋတိ။ စတုရဿာသန္ဒိကော ပန ပမာဏာတိက္ကန္တောပိ ဝဋ္ဌတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာဒိသဒ္ဒေန “သတ္တင်္ဂေါ, ဘဒ္ဒပီဌကံ, ဧဠကပါဒကပီဌံ, အာမလကဝဋ္ဋကပီဌံ, ဖလကံ, ကောစ္ဆံ, ပလာလပီဌက”န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၁) ဣမေ သင်္ဂဏှန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနာဟ “အန္တမသော”တိအာဒိ။ ပဏ္ဏေဟိ ဝါတိ ကဒလိပဏ္ဏာဒီဟိ ဝါ။ ဗျဂ္ဃစမ္မောနဒ္ဓမ္ပိ ဝါဠရူပပရိက္ခိတ္တံ ရတနပရိသိဗ္ဗိတံ ကောစ္ဆကံ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ။

ဃဋ္ဋနဖလကံ နာမ ယတ္ထ ဌပေတွာ ရဇိတစီဝရံ ဟတ္ထေန ဃဋ္ဋေန္တိ။ ဃဋ္ဋနမုဂ္ဂရော နာမ အနုဝါတာဒိဃဋ္ဋနကောတိ ဝဒန္တိ။ ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရော နာမ ယေန ရဇိတစီဝရံ ပေါထေန္တိ။ အမ္ဗဏန္တိ ဖလကေဟိ ပေါက္ခရဏီ ဝိယ ကတံ ပါနီယဘာဇနံ။ ရဇနဒေါဏီတိ ပက္ကရဇနံ အာကိရိတွာ ဌပနဘာဇနံ။

အကပ္ပိယစမ္မန္တိ သီဟာဒီနံ စမ္မံ။ “ဘူမတ္ထရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ”တိ ဣဒံ အကပ္ပိယစမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ “ပစ္စတ္ထရဏဂတိက”န္တိ ဣမိနာ မဉ္စပီဌေပိ အတ္ထရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ပါဝါရာဒိပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍန္တိ ဧကေ။ နောတိ အပရေ။ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကပ္ပိယစမ္မာနီတိ မိဂါဒီနံ စမ္မာနိ။

သဗ္ဗံ စက္ကယုတ္တယာနန္တိ ရထသကဋာဒိကံ သဗ္ဗစက္ကယုတ္တယာနံ။ ဝိသင်္ခရိတစက္ကံ ပန ယာနံ ဘာဇနီယံ။ အနုညာတဝါသိ နာမ ယာ သိပါဋိကာယ ပက္ခိပိတွာ ပရိဟရိတုံ သက္ကာတိ ဝုတ္တာ။ မုဋ္ဌိပဏ္ဏန္တိ တာလပတ္တံ။ တဉှိ မုဋ္ဌိနာ ဂဟေတွာ ပရိဟရန္တီတိ “မုဋ္ဌိပဏ္ဏ”န္တိ ဝုစ္စတိ။ မုဋ္ဌိပဏ္ဏန္တိ ဆတ္တစ္ဆဒနပဏ္ဏမေဝါတိ ကေစိ။ အရဏိသဟိတန္တိ အရဏိယုဂဠံ, ဥတ္တရာရဏီ, အဓရာရဏီတိ အရဏိဒွယန္တိ အတ္ထော။

ဖာတိကမ္မံ ကတွာတိ အန္တမသော တံအဂ္ဃနကဝါလိကာယပိ ထာဝရံ ဝဍ္ဎိကမ္မံ ကတွာ။ ဖာတိကမ္မံ အကတွာ ဂဏှန္တေန တတ္ထေဝ ဝလဉ္ဇေတဗ္ဗော။ ဂမနကာလေ သံဃိကေ အာဝါသေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ။ အသတိယာ ဂဟေတွာ ဂတေန ပဟိဏိတွာ ဒါတဗ္ဗော။ ဒေသန္တရဂတေန သမ္ပတ္တဝိဟာရေ သံဃိကာဝါသေ ဌပေတဗ္ဗော။ ဧတ္ထာတိ မတ္တိကာဘဏ္ဍေ။ ကုဏ္ဍိကာတိ အယောကုဏ္ဍိကာ စေဝ တမ္ဗလောဟကုဏ္ဍိကာ စ။ ဘာဇနီယကောဋ္ဌာသမေဝ ဘဇတီတိ ဘာဇနီယပက္ခမေဝ သေဝတိ, န တု ဂရုဘဏ္ဍန္တိ အတ္ထော။ ကဉ္စနကော ပန ဂရုဘဏ္ဍမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ဣတရန္တိ ဂရုဘဏ္ဍံ။

ဒုဗ္ဗလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒွါဒသမေ န ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ။

ပရိဏာမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သဟဓမ္မိကဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော။

၉။ ရတနဝဂ္ဂေါ

၁။ အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အနိက္ခန္တရာဇကေ အနိဂ္ဂတရတနကေတိ ဧတ္ထ “သယနိဃရေ”တိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အာဟ “အနိက္ခန္တော ရာဇာ ဣတော”တိအာဒိ။ တတ္ထ ဣတောတိ သယနိဃရတော။ သယနိဃရေတိ သယနီယဃရေ။ ယတ္ထ ရညော သယနံ ပညတ္တံ ဟောတိ, အန္တမသော သာဏိပါကာရပရိက္ခိတ္တမ္ပိ, တသ္မိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ, ဟတ္ထိအာဒိ။ ဣဓ ပန ဣတ္ထိရတနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ “ရတနံ ဝုစ္စတိ မဟေသီ”တိ။

ဥဘောသူတိ ရာဇမဟေသီသု။ ကိရိယာကိရိယန္တိ ဧတ္ထ ဣန္ဒခီလာတိက္ကမော ကိရိယံ, အပ္ပဋိသံဝိဒိတံ အကိရိယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

အန္တေပုရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မုတ္တာဒိဒသဝိဓန္တိ “မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ သိလာ ပဝါဠံ ရဇတံ ဇာတရူပံ လောဟိတင်္ကော မသာရဂလ္လ”န္တိ (ပါစိ။ ၅၀၆) ဒသဝိဓံ ရတနံ။ အဇ္ဈာဝသထေတိ ဂေဟေ။ တေနာဟ “ပရိက္ခိတ္တဿာ”တိအာဒိ, ပရိက္ခိတ္တဿ အာဝသထဿာတိ အတ္ထော။ အာဝသထောတိ စေတ္ထ အန္တောဂါမေ နိဝိဋ္ဌဂေဟံ အဓိပ္ပေတံ။ အာရာမေ နိဝိဋ္ဌဂေဟံ ပန အဇ္ဈာရာမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ။ “အာဝသထောတိ စေတ္ထ အန္တောအာရာမေ ဝါ ဟောတု, အညတ္ထ ဝါ, အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတီ”တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၅၀၆) ကေစိ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ အတ္ထာယ ဒုက္ကဋမေဝါတိ အတ္တနော ဝါ တေသံ သံဃာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဏှန္တဿ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တဿ ဝါ ဒုက္ကဋမေဝ။ သစေ ပန မာတာပိတူနံ သန္တကံ အဝဿံ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဟောတိ, အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟေတွာ ပဋိသာမေတဗ္ဗန္တိ အာဟ “တာဒိသံ ပနာ”တိအာဒိ။ တာဒိသန္တိ ယံ မာတာပိတူနံ သန္တကံ အဝဿံ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ, တာဒိသံ။ ဆန္ဒေနပိ ဘယေနပီတိ ဝဍ္ဎကိအာဒီသု ဆန္ဒေနပိ, ရာဇဝလ္လဘေသု ဘယေနပိ။

တာဒိသေ ဌာနေတိ မဟာဝိဟာရသဒိသဿ မဟာရာမဿ ပါကာရပရိက္ခိတ္တေ ပရိဝေဏေ။ သညာဏံ ကတွာတိ “ဧတ္တကာ ကဟာပဏာ”တိအာဒိနာ ရူပေန ဝါ လဉ္ဆနာဒိနိမိတ္တေန ဝါ သညာဏံ ကတွာ, သလ္လက္ခေတွာတိ အတ္ထော။ ပတိရူပါနံ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထေတိ လဇ္ဇီနံ ကုက္ကုစ္စကာနံ ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထေ။ လောလဇာတိကာနဉှိ ဟတ္ထေ ဌပေတုံ န လဗ္ဘတိ။ နေဝ ပက္ကမတီတိ နေဝ တမှာ အာဝါသာ ပက္ကမတိ။ “ထာဝရံ သေနာသနံ ဝါ”တိအာဒိနာ အတ္တနော စီဝရာဒိမူလံ န ကာတဗ္ဗန္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၀၆) ဒဿေတိ။ တံ ဒဿေတွာတိ ယံ ထာဝရသေနာသနာဒိ ကတံ, တံ ဥပါသက တဝ သန္တကေန ဣဒံ နာမ ကတန္တိ ဧဝံ ဒဿေတွာ။ သမာဒပေတွာတိ အညံ သမာဒပေတွာ, “ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ, ဧသာ အရိယာန ယာစနာ”တိ ဝုတ္တနယေန ယာစိတွာတိ အတ္ထော။

အနုညာတဋ္ဌာနေတိ အဇ္ဈာရာမအဇ္ဈာဝသထေ။ အာမာသန္တိ အာမသိတဗ္ဗဉ္စေဝ ပဋိသာမေတဗ္ဗဉ္စ ဝတ္ထာဒိ။

ရတနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စာရိတ္တေတိ စာရိတ္တသိက္ခာပဒေ။ ဥပစာရန္တိ ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတံ။ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တာနံ ပုန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဥဿာဟံ အပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတွာ အညံ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တာနံ ဂါမသတမ္ပိ ဟောတု, ပုန အာပုစ္ဆနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ “သစေ ပနာ”တိအာဒိ။ ဥဿာဟန္တိ ဂါမပ္ပဝိသနုဿာဟံ။ အန္တရာရာမာဒီသု (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၁၅) န ကေဝလံ အနာပုစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တဿေဝ, ကာယဗန္ဓနံ အဗန္ဓိတွာ သံဃာဋိံ အပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တိ။ အာပဒါသူတိ သီဟော ဝါ ဗျဂ္ဃေါ ဝါ အာဂစ္ဆတိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌေတိ, အညော ဝါ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနာပတ္တိ။ ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ဗဟိဂါမတော အန္တောဂါမံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တံ အဿ အတ္ထီတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၅၁၇) ပဌမံ ဘိန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ တံ ဘေဒနကံ အဿ ပါစိတ္တိယဿ အတ္ထီတိ။

အရဏိကေတိ အရဏိဓနုကေ။ ဝိဓေတိ ဝေဓကေ။ ဝါသိဇဋေတိ ဝါသိဒဏ္ဍကေ စ။

သူစိဃရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မဉ္စပီဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌင်္ဂုလပါဒကန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော။ “ဆေဒနကံ ဘေဒနကသဒိသမေဝါ”တိ ဣမိနာ “ဆေဒနမေဝ ဆေဒနကံ, တံ အဿ အတ္ထီတိ ဆေဒနက”န္တိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ။

ယထာ ပမာဏမေဝ ဥပရိ ဒိဿတိ, ဧဝံ နိခဏိတွာ ဝါတိ သစေ ပန န ဆိန္ဒိတုကာမော ဟောတိ, ယထာ ပမာဏမေဝ ဥပရိ ဒိဿတိ, ဧဝံ ဘူမိယံ နိခဏိတွာ ဝါ။ အဋ္ဋကံ ဝါ ဗန္ဓိတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ တုလာသံဃာတေ ဌပေတွာ အဋ္ဋံ ကတွာ။

မဉ္စပီဌသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

စိမိလိကံ ပတ္ထရိတွာ တူလံ ပက္ခိပိတွာတိ မဉ္စပီဌာနံ ဥပရိ စိမိလိကံ ပတ္ထရိတွာ တဿ ဥပရိ တူလံ ပက္ခိပိတွာတိ အတ္ထော။ ဥပရိ စိမိလိကာယာတိ ဥပရိမဘာဂေ စိမိလိကာယတိ။

သီသပ္ပမာဏန္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၉၇၊ သာရတ္ထ။ ဋီ။ စူဠဝဂ္ဂ ၃။၂၉၇) ယတ္ထ ဂလဝါဋကတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗသီသံ ဥပဒဟန္တိ, တံ သီသပ္ပမာဏံ။ တဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော တိရိယံ မုဋ္ဌိရတနံ ဟောတိ, ဒီဃတော ဒွိရတနန္တိ ဒဿေတုံ “ယဿ ဝိတ္ထာရတော တီသု ကောဏေသူ”တိအာဒိမာဟ။ ဒွိန္နံ အန္တရံ ဝိဒတ္ထိ စတုရင်္ဂုလံ ဟောတီတိ ဒွိန္နံ ကောဏာနံ အန္တရံ မိနိယမာနံ ဝိဒတ္ထိ စေဝ စတုရင်္ဂုလဉ္စ ဟောတိ။ မဇ္ဈေ မုဋ္ဌိရတနန္တိ ဗိဗ္ဗောဟနဿ မဇ္ဈံ တိရိယတော မုဋ္ဌိရတနပ္ပမာဏံ ဟောတိ။ အယဉှိ သီသပ္ပမာဏဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ။ တတော ဥဒ္ဓံ န ဝဋ္ဋတိ, ဟေဋ္ဌာ ဝဋ္ဋတိ။ အဂိလာနဿ သီသူပဓာနဉ္စ ပါဒူပဓာနဉ္စာတိ ဒွယမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ ဂိလာနဿ ဗိဗ္ဗောဟနာနိ သန္ထရိတွာ ဥပရိ ပစ္စတ္ထရဏံ ဒတွာ နိပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။

တူလောနဒ္ဓသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ။

နိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဓောနာဘိဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလန္တိ နာဘိယာ ဟေဋ္ဌာ ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ဥပရိ။ ကဏ္ဍုပီဠကအဿာဝထုလ္လကစ္ဆာဗာဓာနန္တိ ဧတ္ထ ကဏ္ဍူတိ ကစ္ဆု။ ပီဠကာတိ လောဟိတတုဏ္ဍိကာ သုခုမပီဠကာ။ အဿာဝေါတိ အရိသဘဂန္ဒလမဓုမေဟာနံ ဝသေန အသုစိပဂ္ဃရဏံ။ ထုလ္လကစ္ဆာဗာဓောတိ မဟာပီဠကာဗာဓော ဝုစ္စတိ။

ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉-၁၀။ ဝဿိကသာဋိကနန္ဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နဝမံ ဒသမဉ္စ ဥတ္တာနမေဝ။

ဝဿိကသာဋိကနန္ဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ရတနဝဂ္ဂေါ နဝမော။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ

၁။ ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌာယာတိ ရထိကံ ဗျူဟံ သိင်္ဃာဋကံ ဃရံ ပဝိဋ္ဌာယ။ အသပ္ပါယန္တိ သဂ္ဂမောက္ခာနံ အဟိတံ အနနုကူလံ။ ဘိက္ခုနိယာ အန္တရဃရေ ဌတွာ ဒဒမာနာယ ဝသေနေတ္ထ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဘိက္ခုဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ပန အပ္ပမာဏံ။ တေနာဟ “အန္တရဃရံ ပဝိဋ္ဌာယာတိ ဝစနတော”တိအာဒိ။ အန္တရာရာမာဒီသူတိ အန္တရာရာမဘိက္ခုနုပဿယတိတ္ထိယသေယျာပဋိက္ကမနေသု။ ရထိယာဗျူဟသိင်္ဃာဋကဃရာနန္တိ ဧတ္ထ ရထိယာတိ ရစ္ဆာ။ ဗျူဟန္တိ အနိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ဌိတာ ဂတပစ္စာဂတရစ္ဆာ။ သိင်္ဃာဋကန္တိ စတုက္ကောဏံ ဝါ တိကောဏံ ဝါ မဂ္ဂသမောဓာနဋ္ဌာနံ။ ဃရန္တိ ကုလဃရံ။ ယထာ စ ရထိယာဒီသု ဌတွာ ဒဒမာနာယ ဂဏှတော အာပတ္တိ, ဧဝံ ဟတ္ထိသာလာဒီသုပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

“ယာမကာလိကာဒီသု ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ အဇ္ဈောဟရဏေပိ ဒုက္ကဋ”န္တိ ဣဒံ အာမိသေန အသမ္ဘိန္နံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သမ္ဘိန္နေ ပန ဧကရသေ ပါဋိဒေသနီယမေဝ။ ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာတိ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ, ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာယ ပန ယထာဝတ္ထုကမေဝ။

ဉာတိကာယ ဝါ ဒါပေန္တိယာတိ သယံ အဒတွာ ယာယ ကာယစိ ဉာတိကာယ ဒါပေန္တိယာ, အညာတိကာယာတိ အတ္ထော။ ဥပနိက္ခိပိတွာ ဝါ ဒဒမာနာယာတိ ဘူမိယံ ဌပေတွာ “ဣဒံ, အယျ, တုမှာကံ ဒမ္မီ”တိ ဒဒမာနာယ။ ဧဝံ ဒိန္နံ “သာဓု, ဘဂိနီ”တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တာယ ဧဝ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ, အညေန ဝါ ကေနစိ ပဋိဂ္ဂဟာပေတွာ ဣဒံ ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ပဌမပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယော စ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အတ္တနော ဝါ ဘတ္တံ ဒါပေန္တိယာတိ ဧတ္ထ သစေပိ အတ္တနော ဘတ္တံ ဒေတိ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိယေဝ, ပုရိမသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ။ အညေသံ ဝါ ဘတ္တံ ဒေန္တိယာတိ ဧတ္ထ ပန သစေ ဒါပေယျ, ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ ဘဝေယျ, ဒေန္တိယာ ပန နေဝ ဣမိနာ, န ပုရိမေန အာပတ္တိ။

ဒုတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

လဒ္ဓသေက္ခသမ္မုတိကာနီတိ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန လဒ္ဓသေက္ခသမ္မုတိကာနိ။ ယဉှိ ကုလံ သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, ဘောဂေန ဟာယတိ, ဧဝရူပဿ ကုလဿ ဉတ္တိဒုတိယေန ကမ္မေန သေက္ခသမ္မုတိံ ဒေန္တိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

ဃရတော နီဟရိတွာတိ ဃရတော အာသနသာလံ ဝါ ဝိဟာရံ ဝါ အာနေတွာ။ တေနာဟ “အာသနသာလာဒီသု ဝါ”တိ။ ဣမဿ “ဒေန္တီ”တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ဒွါရမူလေ ဝါ ဌပိတံ ဒေန္တီတိ ဒွါရမူလေ ဌပိတံ ပစ္ဆာ သမ္ပတ္တဿ ဒေန္တိ။ ဘိက္ခုံ ပန ဒိသွာ အန္တောဂေဟတော နီဟရိတွာ ဒိယျမာနံ န ဝဋ္ဋတိ။ နိစ္စဘတ္တကေတိ နိစ္စံ ဒါတဗ္ဗဘတ္တကေ။ သလာကဘတ္တေတိ ရုက္ခသာရမယာယ သလာကာယ ဝါ ဝေဠုဝိလီဝတာလပဏ္ဏာဒိမယာယ ပဋ္ဋိကာယ ဝါ “အသုကဿ နာမ သလာကဘတ္တ”န္တိ ဧဝံ အက္ခရာနိ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဂါဟာပေတွာ ဒါတဗ္ဗဘတ္တေ။ ပက္ခိကေတိ ဧကသ္မိံ ပက္ခေ ဧကဒိဝသေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တေ။ ဥပေါသထိကေတိ ဥပေါသထေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တေ။ ပါဋိပဒိကေတိ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တေ။

တတိယပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တဿ ပရိဝါရံ ကတွာ, အညံ ဝါ တေန သဒ္ဓိံ ဗဟုကမ္ပီတိ ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ “ကိံ သုဒ္ဓါယ ယာဂုယာ ဒိန္နာယ, ပူဝဘတ္တာဒီနိပိ ဧတိဿာ ယာဂုယာ ပရိဝါရံ ကတွာ, ဒဿာမာ”တိအာဒိနာ တဿ ခါဒနီယဿ ဝါ ဘောဇနီယဿ ဝါ ပရိဝါရံ ကတွာ, အညံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ တေန သဒ္ဓိံ ဗဟုကမ္ပိ အာဟရီယတု။ ခါဒနီယန္တိ နိဒဿနမတ္တံ “ဘောဇနီယံ ဝါ”တိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ။ တေန သဒ္ဓိံ အာဟရန္တူတိ တေန သဒ္ဓိံ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မံ အာဟရန္တု။ “ယာဂုယာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ပူဝံ ဝါ ဘတ္တံ ဝါ အာဟရန္တိ, ဧတမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၇၃) ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ။

ပဋိသံဝိဒိတဂိလာနာဝသေသကံ ဝါတိ ပဋိသံဝိဒိတဉ္စ ဂိလာနော စ ပဋိသံဝိဒိတဂိလာနာ, တေသံ အဝသေသကံ, ပဋိသံဝိဒိတဿ စ ဂိလာနဿ စ သေသကန္တိ အတ္ထော။ ဧကဿတ္ထာယ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ အာဟဋံ, တဿ သေသကံ အညဿာပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ စတုန္နံ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝါ ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ ဗဟူနံ အာဟဋံ ဟောတိ, အညေသမ္ပိ ဒါတုံ ဣစ္ဆန္တိ, ဧတမ္ပိ ပဋိသံဝိဒိတသေသကမေဝ, သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ အထ အဓိကမေဝ ဟောတိ, သန္နိဓိံ မောစေတွာ ဌပိတံ ဒုတိယဒိဝသေပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဂိလာနဿာဟဋာဝသေသေပိ ဧသေဝ နယော။ ယံ ပန အပ္ပဋိသံဝိဒိတမေဝ ကတွာ အာဘတံ, တံ ဗဟိအာရာမံ ပေသေတွာ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတွာ အာဟရာပေတဗ္ဗံ, ဘိက္ခူဟိ ဝါ ဂန္တွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယမ္ပိ ဝိဟာရမဇ္ဈေန ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဝနစရကာဒယော ဝါ ဝနတော အာဟရိတွာ ဒေန္တိ, ပုရိမနယေနေဝ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတဗ္ဗံ။ ကတ္ထစိ ပန ပေါတ္ထကေသု “ပဋိသံဝိဒိတံ ကတွာ အာဟဋံ ဝါ ဂိလာနာဝသေသကံ ဝါ”တိ ပါဌော ဒိဿတိ, သော န ဂဟေတဗ္ဗော။ တတ္ထဇာတကမေဝ ဝါတိ အာရာမေ ဇာတကမေဝ။ မူလဖလာဒိန္တိ မူလဖလတစပတ္တာဒိံ အညေန ကပ္ပိယံ ကတွာ ဒိန္နံ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ။ သစေ ပန တံ ဂါမံ ဟရိတွာ ပစိတွာ အာဟရန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ။ ပဋိသံဝိဒိတံ ကာရေတဗ္ဗံ။

စတုတ္ထပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ပါဋိဒေသနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သေခိယကဏ္ဍံ

၁။ ပရိမဏ္ဍလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“အန္တရဃရေ”တိ ဝိသေသေတွာ န ဝုတ္တတ္တာ “အာရာမေပိ အန္တရဃရေပိ သဗ္ဗတ္ထာ”တိ ဝုတ္တံ။ အာရာမေပီတိ ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနာဒိကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယထာ “တတြိမေ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆန္တီ”တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ပရိစ္ဆေဒေါ ကတော, ဧဝမေတ္ထာပိ “တတြိမေ ပဉ္စသတ္တတိ သေခိယာ ဓမ္မာ ဥဒ္ဒေသံ အာဂစ္ဆန္တီ”တိ ကသ္မာ ပရိစ္ဆေဒေါ န ကတောတိ အာဟ “ဧတ္ထ စာ”တိအာဒိ။ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တဝတ္တာနိပီတိ အာဂန္တုကာဝါသိကဂမိကာနုမောဒနဘတ္တဂ္ဂပိဏ္ဍစာရိကာရညသေနာသနဇန္တာဃရဝစ္စကုဋိဥပဇ္ဈာစရိယသဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကဝတ္တာနိ။ ဣဒဉ္စ နိဒဿနမတ္တံ အညေသမ္ပိ ခန္ဓကဝတ္တာနံ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော - သေခိယဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဝတ္တက္ခန္ဓကာဒီသု (စူဠဝ။ ၃၅၆ အာဒယော) အာဂတဝတ္တာဒီနမ္ပိ ဂဟဏံ။ တေပိ ဟိ သိက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌေန “သေခိယာ”တိ ဣစ္ဆိတာ။ တသ္မာ မာတိကာယံ ပါရာဇိကာဒီနံ ဝိယ သေခိယာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ န ကတောတိ။ န ကေဝလံ ဝတ္တက္ခန္ဓကာဒီသု (စူဠဝ။ ၃၅၆ အာဒယော) အာဂတဝတ္တာဒီနံ ဂဟဏတ္ထမေဝါတိ အာဟ “စာရိတ္တဝိနယဒဿနတ္ထဉ္စာ”တိ။ ဧတ္ထာပိ ပရိစ္ဆေဒေါ န ကတောတိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ မာတိကာယ “ဒုက္ကဋ”န္တိ အဝုတ္တေ ကထံ ပနေတ္ထ ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ “ယော ပနာ”တိအာဒိ။

အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တန္တိ ပကတင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ။ ယော ပန သုက္ခဇင်္ဃော ဝါ မဟာပိဏ္ဍိကမံသော ဝါ ဟောတိ, တဿ သာရုပ္ပတ္ထာယ အဋ္ဌင်္ဂုလာဓိကမ္ပိ ဩတာရေတွာ နိဝါသေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ပါသန္တန္တိ ပါသဿ အန္တံ, ဒသာမူလန္တိ အတ္ထော။

အပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမီတိ “ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဩလမ္ဗေတွာ နိဝါသေဿာမီ”တိ ဧဝံ အသဉ္စိစ္စ။ ကိဉ္စာပိ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတုံ အဇာနန္တဿ အနာပတ္တိ, တထာပိ နိဝါသနဝတ္တံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ သဉ္စိစ္စ အနုဂ္ဂဟဏဉှိ အနာဒရိယံ သိယာတိ အာဟ “အပိစ နိဝါသနဝတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗ”န္တိ။

ပရိမဏ္ဍလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယပရိမဏ္ဍလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဋိက္ခိတ္တံ ဂိဟိပါရုတန္တိ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုခန္ဓကေ ပဋိက္ခိတ္တံ ဂိဟိပါရုတံ။ ဣဒါနိ “န, ဘိက္ခဝေ”တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၂၈၀-၂၈၁) သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထမေဝ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ “တတ္ထာ”တိအာဒိမာဟ။ ယံ ကိဉ္စိ အညထာ ပါရုတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တသ္မာတိ ယသ္မာ သေတပဋပါရုတာဒိ ဂိဟိပါရုတံ နာမ, တသ္မာ။ သေတပဋာတိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ။ အဍ္ဎပါလကနိဂဏ္ဌာတိ အဍ္ဎံ ပါလေန္တီတိ အဍ္ဎပါလကာ, အဍ္ဎပါလကာ စ တေ နိဂဏ္ဌာ စာတိ အဍ္ဎပါလကနိဂဏ္ဌာ။ တေ ဟိ ဥပရိ ဧကမေဝ သေတဝတ္ထံ ဥပကစ္ဆကေ ပဝေသေတွာ ပရိဒဟန္တိ, ဟေဋ္ဌာ နဂ္ဂါပိ အဍ္ဎမေဝ ပါလေန္တိ။ ပရိဗ္ဗာဇကာတိ ဂိဟိဗန္ဓနံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ။ ဥရံ ဝိဝရိတွာတိ ဟဒယမဇ္ဈံ ဝိဝရိတွာ။ အက္ခိတာရကာမတ္တန္တိ အက္ခိမတ္တံ။ အာရာမေ ဝါတိ ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနာဒိကာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အန္တရဃရေ ဝါတိ အန္တရေ ဃရာနိ ဧတ္ထ, ဧတဿာတိ ဝါ “အန္တရဃရ”န္တိ လဒ္ဓနာမေ ဂါမေ။

ဒုတိယပရိမဏ္ဍလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃-၄။ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သုဋ္ဌု ပဋိစ္ဆန္နောတိ ဇတ္တုမ္ပိ ဥရမ္ပိ အဝိဝရိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗဋ္ဌာနေ ပဋိစ္ဆာဒနေန ပဋိစ္ဆန္နော, န သီသပါရုတော။ တေနာဟ “ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ဂဏ္ဌိကံ ပဋိမုဉ္စိတွာတိ ဂဏ္ဌိကံ ပါသကေ ပဋိမုဉ္စိတွာ။ အန္တရဃရေ ဝါတိ ဂေါစရဂါမေ။ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဝါသူပဂတဿ သန္တိကံ ယထာသုခံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကော ပန ဝါဒေါ စတုပ္ပဉ္စာဟံ ဝါသမဓိဋ္ဌာယ ဝသိတဘိက္ခူနံ သန္တိကန္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ။

ဝါသူပဂတဿာတိ ရတ္တိဝါသတ္ထာယ ဥပဂတဿ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ ကာယံ ဝိဝရိတွာ နိသီဒတော အနာပတ္တိ။

သုပ္ပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅-၆။ သုသံဝုတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သုသံဝုတောတိ သုသံယတော။ ယထာ ပနေတ္ထ သုသံဝုတော နာမ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ “ဟတ္ထံ ဝါ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

သုသံဝုတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇-၈။ ဩက္ခိတ္တစက္ခုသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကိတ္တကေန ပန ဩက္ခိတ္တစက္ခု ဟောတီတိ အာဟ “ယုဂမတ္တံ ဘူမိဘာဂံ ပေက္ခမာနော”တိ။ ယုဂယုတ္တကော ဟိ ဒန္တော အာဇာနေယျော ယုဂမတ္တံ ပေက္ခတိ, ပုရတော စတုဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဘူမိဘာဂံ, ဣမိနာပိ ဧတ္တကံ ပေက္ခန္တေန ဂန္တဗ္ဗံ။ ယော အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ တံ တံ ဒိသာဘာဂံ ပါသာဒံ ကူဋာဂါရံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တော ဂစ္ဆတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ။ ဟတ္ထိအဿာဒိပရိဿယာဘာဝန္တိ ပရိဿယနဋ္ဌေန, အဘိဘဝနဋ္ဌေန, ဝိဟေဌနဋ္ဌေန ဝါ ပရိဿယော, ဟတ္ထိအဿာဒိယေဝ ပရိဿယော ဟတ္ထိအဿာဒိပရိဿယော, တဿာဘာဝံ, ဟတ္ထိအဿာဒိ ဥပဒ္ဒဝါဘာဝန္တိ အတ္ထော။ “ယထာ စ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ, ဧဝံ ဂစ္ဆန္တောပိ ပရိဿယာဘာဝံ ဩလောကေတုံ လဘတိယေဝ, တထာ ဂါမေ ပူဇ”န္တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၅၈၂) ဝဒန္တိ။

ဩက္ခိတ္တစက္ခုသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉-၁၀။ ဥက္ခိတ္တကာယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အန္တောဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယာတိ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ အန္တောဥမ္မာရတော ပဋ္ဌာယ, အပရိက္ခိတ္တဿ ပန ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတတော ပဋ္ဌာယ န ဧဝံ ဂန္တဗ္ဗံ။

ဥက္ခိတ္တကာယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁-၁၂။ ဥဇ္ဇဂ္ဃိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဟသနီယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, ဟသိတဗ္ဗဝတ္ထုကာရဏာတိ အတ္ထော။

ဥဇ္ဇဂ္ဃိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃-၁၄။ ဥစ္စသဒ္ဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကိတ္တာဝတာ အပ္ပသဒ္ဒေါ ဟောတီတိ အာဟ “အယံ ပနေတ္ထာ”တိအာဒိ။ သဒ္ဒမေဝ သုဏာတီတိ အပရိဗျတ္တက္ခရံ သဒ္ဒမတ္တမေဝ သုဏာတိ။ တေနာဟ “ကထံ န ဝဝတ္ထပေတီ”တိ။

ဥစ္စသဒ္ဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၅-၂၀။ ကာယပ္ပစာလကာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“ကာယာဒီနိ ပဂ္ဂဟေတွာ”တိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ “နိစ္စလာနိ ဥဇုကာနိ ဌပေတွာ”တိ ဂန္တဗ္ဗဉ္စေဝ နိသီဒိတဗ္ဗဉ္စာတိ သမေန ဣရိယာပထေန ဂန္တဗ္ဗဉ္စေဝ နိသီဒိတဗ္ဗဉ္စ။ ကာယပ္ပစာလကာဒိယုတ္တံ ဆက္ကံ။

ကာယပ္ပစာလကာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၆။ ပလ္လတ္ထိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယာတိ ဧတ္ထ အာယောဂပလ္လတ္ထိကာပိ ဒုဿပလ္လတ္ထိကာယေဝ။

ပလ္လတ္ထိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆဗ္ဗီသတိသာရုပ္ပသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၇။ သက္ကစ္စပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတိံ ဥပဋ္ဌာပေတွာတိ ဆဍ္ဍေတုကာမော ဝိယ အဟုတွာ ပိဏ္ဍပါတေ သတိံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ, “ပိဏ္ဍပါတံ ဂဏှိဿာမီ”တိ သတိံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ။

သက္ကစ္စပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၈။ ပတ္တသညီပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပနိဗဒ္ဓသညီ ဟုတွာတိ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေန္တေ အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ တဟံ တဟံ အနောလောကေတွာ ပတ္တေ အာဘောဂသညီ ဟုတွာ။

ပတ္တသညီပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၉။ သမသူပကပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမသူပကန္တိ ပမာဏယုတ္တံ သူပဝန္တံ ကတွာ, ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော စာယံ။ ဗျဉ္ဇနံ ပန အနာဒိယိတွာ အတ္ထမတ္တမေဝ ဒဿေတုံ “သမသူပကော နာမာ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗာပိ သူပေယျဗျဉ္ဇနဝိကတီတိ ဩလောဏိသာကသူပေယျမစ္ဆမံသရသာဒိကာ သဗ္ဗာပိ သူပေယျဗျဉ္ဇနဝိကတိ။

သမသူပကပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၀-၃၂။ သမတိတ္တိကာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမတိတ္တိကန္တိ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော, သမတိတ္တိကံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဧဝမညေသုပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သမပုဏ္ဏန္တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၆၀၅) ပတ္တဿ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခါသမပုဏ္ဏံ။ သမဘရိတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ တဉ္စ ခေါ အဓိဋ္ဌာနုပဂပတ္တဿေဝ, နေတရဿ။ တေနာဟ “အဓိဋ္ဌာနုပဂပတ္တဿာ”တိအာဒိ။ ရစိတန္တိ ကတံ, ပက္ခိတ္တံ ပူရိတန္တိ အတ္ထော။ ယံ ကိဉ္စိ ယာဝကာလိကန္တိ ယာဂုဘတ္တဖလာဖလာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ အာမိသဇာတိကံ။ ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အဓိဋ္ဌာနုပဂေါ ဝါ ဟောတု, အနဓိဋ္ဌာနုပဂေါ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပတ္တေ။ ထူပီကတာနီတိ ထူပံ ဝိယ ကတာနိ, အဓိဋ္ဌာနုပဂဿ ပတ္တဿ အန္တောမုခဝဋ္ဋိလေခံ အတိက္ကမိတွာ ကတာနီတိ အတ္ထော။ ဣဒဉ္စ “ယာမကာလိကာဒီနီ”တိ ဣမဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, “ယာဝကာလိက”န္တိ ဣမဿ ပန ဝသေန ဝစနဗျတ္တယံ ကတွာ “ထူပီကတမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ”တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပိ-သဒ္ဒေန အထူပီကတာနိ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဧတ္ထ ကထာဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ ဟေဋ္ဌာ ဩရောဟတီတိ သမန္တာ ဩကာသသဗ္ဘာဝတော စာလိယမာနံ ဟေဋ္ဌာ ဘဿတိ။ တက္ကောလဝဋံသကာဒယောတိ ဧတ္ထ မတ္ထကေ ဌပိတတက္ကောလမေဝ ဝဋံသကသဒိသတ္တာ တက္ကောလဝဋံသကံ။ အာဒိသဒ္ဒေန ပုပ္ဖဝဋံသကကဋုကဖလာဒိဝဋံသကာနံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၀၅) ဂဟဏံ, န တံ ထူပီကတံ နာမ ဟောတိ ပါဋေက္ကံ ဘာဇနတ္တာ ပဏ္ဏာဒီနံ။

သမတိတ္တိကာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၃-၃၄။ သပဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သပဒါနန္တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၆၀၈) ဧတ္ထ ဒါနံ ဝုစ္စတိ အဝခဏ္ဍနံ, အပေတံ ဒါနတော အပဒါနံ, အနဝခဏ္ဍန္တိ အတ္ထော, သဟ အပဒါနေန သပဒါနံ, အဝခဏ္ဍနဝိရဟိတံ, အနုပဋိပါဋိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနာဟ “တတ္ထ တတ္ထ ဩဓိံ အကတွာ အနုပဋိပါဋိယာ”တိ။

သပဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၆။ ဩဒနပ္ပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မာဃာတသမယာဒီသူတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ သမယေ “ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော”တိ ရာဇာနော ဘေရိံ စရာပေန္တိ, အယံ မာဃာတသမယော နာမ။ ဗျဉ္ဇနံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဒေန္တီတိ ဗျဉ္ဇနံ ဆန္နံ ကတွာ ဒေန္တိ။

ဩဒနပ္ပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၇။ သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧကာဒသမေတိ သူပေါဒနဝိညတ္တိယံ။ ဧတ္ထ ပန ယဿ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ ပုန ဥဂ္ဂိရိတုကာမဿာပိ သစေ သဟသာ ပဝိသတိ, အယံ အသဉ္စိစ္စ ပရိဘုဉ္ဇတိ နာမ။ ယော ပန ဝိညတ္တမ္ပိ အဝိညတ္တမ္ပိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌိတံ သဟသာ အနုပဓာရေတွာ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အယံ အသတိယာ ဘုဉ္ဇတိ နာမ။

သူပေါဒနဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၈။ ဥဇ္ဈာနသညီသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥဇ္ဈာယတိ ဧတေနာတိ ဥဇ္ဈာနံ, စိတ္တံ, တသ္မိံ သညာ ဥဇ္ဈာနသညာတိ အာဟ “ဥဇ္ဈာနသညီ”တိအာဒိ။ ဩလောကေန္တဿာတိ ပရေသံ ပတ္တံ ဩလောကေန္တဿ။

ဥဇ္ဈာနသညီသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃၉။ ကဗဠသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“မယူရဏ္ဍံ အတိမဟန္တ”န္တိ ဝစနတော မယူရဏ္ဍပ္ပမာဏောပိ ကဗဠော န ဝဋ္ဋတိ။ ကေစိ ပန “မယူရဏ္ဍတော မဟန္တောဝ န ဝဋ္ဋတိ, န မယူရဏ္ဍပ္ပမာဏော”တိပိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ကုက္ကုဋဏ္ဍံ အတိခုဒ္ဒကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော, ဂိလာနဿ ပန အတိခုဒ္ဒကံ ကဗဠံ ကရောတောပိ အနာပတ္တိ။

ကဗဠသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄၁-၄၂။ အနာဟဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သကလံ ဟတ္ထန္တိ သကလာ အင်္ဂုလိယော။ ဟတ္ထသဒ္ဒေါ စေတ္ထ တဒေကဒေသေသု အင်္ဂုလီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော “ဟတ္ထမုဒ္ဒါ”တိအာဒီသု ဝိယ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ သဗ္ဗဂ္ဂဟဏံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ အညထာ သကလံ ဟတ္ထံ မုခေ ပဝေသေတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ သဗ္ဗဂ္ဂဟဏမသမတ္ထိတမေဝ သိယာ။ သမုဒါယေ ပဝတ္တဿ စ ဝေါဟာရဿ အဝယဝေပိ ပဝတ္တနတော ဧကင်္ဂုလိမ္ပိ တတော ဧကဒေသမ္ပိ မုခေ ပက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

အနာဟဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄၃။ သကဗဠသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တတ္တကေ သတိ ဝဋ္ဋတီတိ တတ္တကေ မုခမှိ သတိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

သကဗဠသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၀-၅၁။ စပုစပုကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“စပု စပူ”တိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာတိ “စပု စပူ”တိ ဧဝံ အနုကရဏသဒ္ဒံ ကတွာ။ “ပဉ္စဝီသတိမေပိ ဧသေဝ နယော”တိ ဣမိနာ “သုရုသုရုကာရကန္တိ ‘သုရူ သုရူ’တိ ဧဝံ သဒ္ဒံ ကတွာ”တိ ဣမမတ္ထမတိဒိသတိ။

စပုစပုကာရကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တိံသဘောဇနပ္ပဋိသံယုတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၇။ ဆတ္တပါဏိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယံ ကိဉ္စိ ဆတ္တန္တိ သေတစ္ဆတ္တကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တပဏ္ဏစ္ဆတ္တေသု ယံ ကိဉ္စိ ဆတ္တံ။ ယမ္ပိ တတ္ထဇာတကဒဏ္ဍကေန ကတံ ဧကပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ဟောတိ, တမ္ပိ ဆတ္တမေဝ။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရီရာဝယဝေတိ အံသဦရုအာဒိကေ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သရီရာဝယဝေတိ။

ဆတ္တပါဏိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆၀။ အာဝုဓပါဏိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗာပိ ဓနုဝိကတီတိ စာပကောဒဏ္ဍာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ ဓနုဝိကတိ။ စာပေါတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၆၃၇) မဇ္ဈေ ဝင်္ကာ ကာဇဒဏ္ဍသဒိသာ ဓနုဝိကတိ။ ကောဒဏ္ဍောတိ ဝဋ္ဋလဒဏ္ဍာ ဓနုဝိကတိ။ ပဋိမုက္ကန္တိ ပဝေသိတံ လဂ္ဂိတံ။ ယာဝ န ဂဏှာတီတိ ယာဝ ဟတ္ထေန န ဂဏှာတိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ တာဝ ဝဋ္ဋတီတိ တာဝ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

အာဝုဓပါဏိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆၁-၆၂။ ပါဒုကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကေဝလံ အက္ကန္တဿာတိ ကေဝလံ ပါဒုကံ အက္ကမိတွာ ဌိတဿ။ ပဋိမုက္ကဿာတိ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဌိတဿ။ တေနာဟ “ပဝေသေတွာ ဌာနဝသေနာ”တိ။

ပါဒုကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆၃။ ယာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယာနဂတဿာတိ “ယာနံ နာမ ဝယှံ, ရထော, သကဋံ, သန္ဓမာနိကာ, သိဝိကာ, ပါဋင်္ကီ”တိ (ပါစိ။ ၆၄၀, ၁၁၈၇) ဝုတ္တံ ယာနံ ဥပါဒါယ အန္တမသော ဟတ္ထသံဃာဋမှိ ဂတဿ။ တေနာဟ “သစေပိ ဒွီဟိ ဇနေဟီ”တိအာဒိ။ ဝယှာဒိကေတိ ဧတ္ထ ဝယှန္တိ ဥပရိ မဏ္ဍပသဒိသံ ပဒရစ္ဆဒနံ, သဗ္ဗပါလိဂုဏ္ဌိမံ ဝါ ဆာဒေတွာ ကတံ သကဋဝိသေသံ “ဝယှ”န္တိ ဝဒန္တိ။ အာဒိသဒ္ဒေန ရထာဒီနံ ဂဟဏံ။

ယာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇၅။ ဥဒကေဥစ္စာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပကိဏ္ဏကန္တိ ဝေါမိဿကနယံ။ သစိတ္တကန္တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၅၇၆) ဝတ္ထုဝိဇာနနစိတ္တေန, ပဏ္ဏတ္တိဝိဇာနနစိတ္တေန စ သစိတ္တကံ။ “အနာဒရိယံ ပဋိစ္စာ”တိ (ပါစိ။ ၆၅၄) ဝုတ္တတ္တာ ယသ္မာ အနာဒရိယဝသေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ဣဒံ သဗ္ဗံ ကေဝလံ အကုသလမေဝ, တဉ္စ ပကတိယာ ဝဇ္ဇံ, သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမနဉ္စ ဒေါမနဿိကဿေဝ ဟောတိ, တသ္မာ “လောကဝဇ္ဇံ အကုသလစိတ္တံ ဒုက္ခဝေဒန”န္တိ ဝုတ္တံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဧကူနဝီသတိဓမ္မဒေသနာပဋိသံယုတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

သေခိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဓိကရဏသမထဝဏ္ဏနာ

ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါတိ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ။ အဓိကရီယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏာနိ။ ကေ အဓိကရီယန္တိ? သမထာ။ ကထံ အဓိကရီယန္တိ? သမနဝသေန။ တသ္မာ တေ တေသံ သမနဝသေန ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ “အဓိကရဏာနိ သမေန္တီ”တိအာဒိ။ ဥပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပန္နာနန္တိ ဥဋ္ဌိတာနံ ဥဋ္ဌိတာနံ။ ကိဉ္စာပိ အဓိကရဏဋ္ဌေန ဧကဝိဓံ, တထာပိ ဝတ္ထုဝသေန နာနာ ဟောတီတိ “အဓိကရဏာန”န္တိ ဗဟုဝစနံ ကတံ။ ဣဒါနိ တဿ နာနာတ္တံ ဒဿေတွာ ဝိဝရိတုံ “ဝိဝါဒါဓိကရဏ”န္တိအာဒိမာဟ။ ဝိဝါဒေါယေဝ အဓိကရဏံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ သမထတ္ထန္တိ သမနတ္ထံ။

အဓိကရဏဿ သမ္မုခါ ဝိနယနတော သမ္မုခါဝိနယော။ ဒဗ္ဗမလ္လပုတ္တတ္ထေရသဒိသဿ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တဿ ခီဏာသဝဿေဝ ဒါတဗ္ဗော ဝိနယော သတိဝိနယော။ သမ္မူဠှဿ ဂဂ္ဂဘိက္ခုသဒိသဿ ဥမ္မတ္တကဿ ဒါတဗ္ဗော ဝိနယော အမူဠှဝိနယော။ ပဋိညာတေန ကရဏဘူတေန ကရဏံ ပဋိညာတကရဏံ။ အထ ဝါ ပဋိညာတေ အာပန္နဘာဝါဒိကေ ကရဏံ ကိရိယာ, “အာယတိံ သံဝရေယျာသီ”တိ ပရိဝါသဒါနာဒိဝသေန စ ပဝတ္တံ ဝစီကမ္မံ ပဋိညာတကရဏံ။ ယဿာ ကိရိယာယ ဓမ္မဝါဒိနော ဗဟုတရာ, ဧသာ ယေဘုယျသိကာ နာမ။ ယော ပါပုဿန္နတာယ ပါပိယော, ပုဂ္ဂလော, တဿ ဥပဝါဠဘိက္ခုသဒိသဿ ကတ္တဗ္ဗတော တဿပါပိယသိကာ, အလုတ္တသမာသောယံ။ တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ တိဏဝတ္ထာရကော။ ယထာ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၂) ဟိ ဂူထံ ဝါ မုတ္တံ ဝါ ဃဋ္ဋိယမာနံ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ ဗာဓတိ, တိဏေဟိ အဝတ္ထရိတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆာဒိတဿ ပနဿ ဂန္ဓော န ဗာဓတိ, ဧဝမေဝ ယံ အဓိကရဏံ မူလာနုမူလံ ဂန္တွာ ဝူပသမိယမာနံ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယ ဘေဒါယ သံဝတ္တတိ, တံ ဣမိနာ ကမ္မေန ဝူပသန္တံ ဂူထံ ဝိယ တိဏဝတ္ထာရကေန ပဋိစ္ဆန္နံ သုဝူပသန္တံ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ “တိဏဝတ္ထာရကသဒိသတ္တာ တိဏဝတ္ထာရကော”တိ။

တတြာတိ တေသု သတ္တသု အဓိကရဏသမထေသု။ “အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟီ”တိ လက္ခဏဝစနမေတံ “ယဒိ မေ ဗျာဓိကာ ဘဝေယျုံ, ဒါတဗ္ဗမိဒမောသဓ”န္တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ဋီ။ ၂။၃။၃၉-၄၂) ဝိယ။ တသ္မာ တေသု အညတရေန ဝိဝဒန္တာ အဋ္ဌာရသဟိ ဝတ္ထူဟိ ဝိဝဒန္တီတိ ဝုစ္စတိ။ ဝိဝါဒေါတိ ဝိပစ္စနီကဝါဒေါ။ ဥပဝဒနာတိ အက္ကောသော။ စောဒနာတိ အနုယောဂေါ။ ဒွေတိ ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိယော ဒွေ။ စတုန္နံ ကမ္မာနံ ကရဏန္တိ စတုန္နံ ကမ္မာနံ အန္တရေ ယဿ ကဿစိ ကမ္မဿ ကရဏံ။

ဧဝံ အဓိကရဏာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေသု ဣဒံ အဓိကရဏံ ဧတ္တကေဟိ သမထေဟိ သမ္မတီတိ ဒဿေတုံ “တတ္ထာ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပ္ပန္နံ, တသ္မိံယေဝ ဝါ သမ္မတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ တတ္ထ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပ္ပန္နန္တိ “ယသ္မိံ ဝိဟာရေ မယှံ ဣမိနာ ပတ္တော ဂဟိတော, စီဝရံ ဂဟိတ”န္တိအာဒိနာ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၁) နယေန ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ။ တသ္မိံယေဝ ဝါ သမ္မတီတိ တသ္မိံ ဝိဟာရေယေဝ အာဝါသိကေဟိ သန္နိပတိတွာ “အလံ, အာဝုသော”တိ အတ္ထပစ္စတ္ထိကေ သညာပေတွာ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယေနေဝ ဝူပသမေန္တေဟိ သမ္မတိ။ သစေ ပန တံ အဓိကရဏံ နေဝါသိကာ ဝူပသမေတုံ န သက္ကောန္တိ, အထညော ဝိနယဓရော အာဂန္တွာ “ကိံ, အာဝုသော, ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ ဌိတာ”တိ ပုစ္ဆတိ, တေဟိ စ တသ္မိံ ကာရဏေ ကထိတေ တံ အဓိကရဏံ ခန္ဓကတော စ ပရိဝါရတော စ သုတ္တေန ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဝူပသမေတိ။ ဧဝမ္ပိ ဧတသ္မိံယေဝ သမ္မတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

အညတ္ထ ဝူပသမေတုံ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝါ သမ္မတီတိ “န မယံ ဧတဿ ဝိနိစ္ဆယေ တိဋ္ဌာမ, နာယံ ဝိနယေ ကုသလော, အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝိနယဓရာ ထေရာ ဝသန္တိ, တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆိနိဿာမာ”တိ ဂစ္ဆန္တာနံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝါ ကာရဏံ သလ္လက္ခေတွာ အညမညံ သညာပေန္တေဟိ, အညေဟိ ဝါ တေ ဘိက္ခူ နိဇ္ဈာပေန္တေဟိ သမ္မတိ။ န ဟေဝ ခေါ ပန အညမညသညတ္တိယာ ဝါ သဘာဂဘိက္ခုနိဇ္ဈာပနေန ဝါ ဝူပသန္တံ ဟောတိ, အပိစ ခေါ ပဋိပထံ အာဂစ္ဆန္တော ဧကော ဝိနယဓရော ဒိသွာ “ကတ္ထာဝုသော, ဂစ္ဆထာ”တိ ပုစ္ဆိတွာ “အမုကံ နာမ ဂါမံ ဣမိနာ နာမ ကရဏေနာ”တိ ဝုတ္တေ “အလံ, အာဝုသော, ကိံ တတ္ထ ဂတေနာ”တိ တတ္ထေဝ ဓမ္မေန ဝိနယေန တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတိ။ ဧဝမ္ပိ အန္တရာမဂ္ဂေ ဝူပသမ္မတိ နာမ။

ယတ္ထ ဂန္တွာ သံဃဿ နိယျာတိတံ, တတ္ထ သံဃေန ဝါတိ သစေ ပန “အလံ, အာဝုသော, ကိံ တတ္ထ ဂတေနာ”တိ ဝုစ္စမာနာပိ “မယံ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယံ ပါပေဿာမာ”တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၃၄၁) ဝိနယဓရဿ ဝစနံ အနာဒိယိတွာ ယတ္ထ ဂန္တွာ သဘာဂဘိက္ခုသံဃဿ အဓိကရဏံ နိယျာတိတံ, တတ္ထ သံဃေန “အလံ, အာဝုသော, သံဃသန္နိပါတံ နာမ ဂရုက”န္တိ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ ဝိနိစ္ဆိတံ သမ္မတိ။ န ဟေဝ ခေါ ပန သဘာဂဘိက္ခူနံ သညတ္တိယာ ဝူပသန္တံ ဟောတိ, အပိစ ခေါ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ အာရောစိတံ သံဃမဇ္ဈေ ဝိနယဓရာ ဝူပသမေန္တိ။ ဧဝမ္ပိ တတ္ထ သံဃေန ဝိနိစ္ဆိတံ သမ္မတိ နာမ။

ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတပုဂ္ဂလေဟိ ဝါ ဝိနိစ္ဆိတန္တိ အပလောကေတွာ ဝါ ခန္ဓကေ ဝုတ္တာယ ဝါ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ သမ္မတေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဝိသုံ ဝါ နိသီဒိတွာ, တဿာယေဝ ဝါ ပရိသာယ “အညေန န ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ”န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၁) သာဝေတွာ ဝိနိစ္ဆိတံ။ အယန္တိ အယံ ယထာဝုတ္တာ စတုဗ္ဗိဓာ သမ္မုခတာ။

ကာရကသံဃဿာတိ ဝူပသမေတုံ သန္နိပတိတဿ ကာရကသံဃဿ။ သံဃသာမဂ္ဂိဝသေန သမ္မုခီဘာဝေါတိ “ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ, တေ အာဂတာ ဟောန္တိ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟဋော ဟောတိ, သမ္မုခီဘူတာ န ပဋိက္ကောသန္တီ”တိ (စူဠဝ။ ၂၂၈) ဧဝံ ဝုတ္တသံဃသာမဂ္ဂိဝသေန သမ္မုခီဘာဝေါ, ဧတေန ယထာ တထာ ပဓာနကာရကပုဂ္ဂလာနံ သမ္မုခတာမတ္တံ သံဃသမ္မုခတာ နာမ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ဘူတတာတိ တစ္ဆတာ။ သစ္စပရိယာယော ဟိ ဣဓ ဓမ္မသဒ္ဒေါ “ဓမ္မဝါဒီ”တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၉, ၁၉၄) ဝိယ။ ဝိနေတိ ဧတေနာတိ ဝိနယော, တဿ တဿ အဓိကရဏဿ ဝူပသမနာယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝိဓိ, တဿ ဝိနယဿ သမ္မုခတာ ဝိနယသမ္မုခတာ။ တေနာဟ “ယထာ တံ…ပေ… ဝိနယသမ္မုခတာ”တိ။ ယေနာတိ ယေန ပုဂ္ဂလေန။ အတ္ထပစ္စတ္ထိကာနန္တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ စူဠဝဂ္ဂ ၃။၂၂၈) ဝိဝါဒဝတ္ထုသင်္ခါတေ အတ္ထေ ပစ္စတ္ထိကာနံ။ သံဃသမ္မုခတာ ပရိဟာယတိ သမ္မတပုဂ္ဂလေဟေဝ ဝူပသမနတော။

နန္တိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ။ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ (စူဠဝ။ ၂၃၄) “န ဆန္ဒာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဒေါသာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န မောဟာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, န ဘယာဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဂဟိတာဂဟိတံ ဇာနာတီ”တိ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ။ ဂူဠှကဝိဝဋကသကဏ္ဏဇပ္ပကေသု တီသု သလာကဂ္ဂါဟေသူတိ “အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တေသံ ဘိက္ခူနံ သညတ္တိယာ တယော သလာကဂ္ဂါဟကေ ဂူဠှကံ, ဝိဝဋကံ, သကဏ္ဏဇပ္ပက”န္တိ (စူဠဝ။ ၂၃၅) သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေသု တီသု သလာကဂ္ဂါဟေသု။ သလာကံ ဂါဟေတွာတိ ဓမ္မဝါဒီနဉ္စ အဓမ္မဝါဒီနဉ္စ သလာကာယော နိမိတ္တသညံ အာရောပေတွာ စီဝရဘောဂေ ကတွာ သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တနယေန ဂါဟာပေတွာ။ ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ -

“ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော ဟောတိ? တေန သလာကဂ္ဂါဟာပကေန ဘိက္ခုနာ သလာကာယော ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏာယော ကတွာ ဧကမေကော ဘိက္ခု ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမဿ

ဝစနီယော ‘အယံ ဧဝံဝါဒိဿ သလာကာ, အယံ ဧဝံဝါဒိဿ သလာကာ, ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ ဂဏှာဟီ’တိ။ ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗော ‘မာ စ ကဿစိ ဒဿေဟီ’တိ။ သစေ ဇာနာတိ ‘အဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’တိ, ‘ဒုဂ္ဂဟော’တိ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗံ။ သစေ ဇာနာတိ ‘ဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’တိ, ‘သုဂ္ဂဟော’တိ သာဝေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော ဟောတိ။

“ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝဋကော သလာကဂ္ဂါဟော ဟောတိ? သစေ ဇာနာတိ ‘ဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’တိ, ဝိဿဋ္ဌေနေဝ ဝိဝဋေန ဂါဟေတဗ္ဗော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဝဋကော သလာကဂ္ဂါဟော ဟောတိ။

“ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သကဏ္ဏဇပ္ပကော သလာကဂ္ဂါဟော ဟောတိ? တေန သလာကဂ္ဂါဟာပကေန ဘိက္ခုနာ ဧကမေကဿ ဘိက္ခုနော ဥပကဏ္ဏကေ အာရောစေတဗ္ဗံ ‘အယံ ဧဝံဝါဒိဿ သလာကာ, အယံ ဧဝဝါဒိဿ သလာကာ, ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ ဂဏှာဟီ’တိ။ ဂဟိတေ ဝတ္တဗ္ဗော ‘မာ စ ကဿစိ အာရောစေဟီ’တိ။ သစေ ဇာနာတိ ‘အဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’တိ, ‘ဒုဂ္ဂဟော’တိ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗံ။ သစေ ဇာနာတိ ‘ဓမ္မဝါဒီ ဗဟုတရာ’တိ, ‘သုဂ္ဂဟော’တိ သာဝေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သကဏ္ဏဇပ္ပကော သလာကဂ္ဂါဟော ဟောတီ”တိ။

ဧတ္ထ စ အလဇ္ဇုဿန္နာယ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၃၅) ပရိသာယ ဂူဠှကော သလာကဂ္ဂါဟော ကာတဗ္ဗော, လဇ္ဇုဿန္နာယ ဝိဝဋကော, ဗာလုဿန္နာယ သကဏ္ဏဇပ္ပကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဓမ္မဝါဒီနံ ယေဘုယျတာယာတိ ဓမ္မဝါဒီနံ ဧကေနပိ အဓိကတာယ, ကော ပန ဝါဒေါ ဒွီဟိ တီဟိ။

“စတူဟိ သမထေဟိ သမ္မတီ”တိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ဝုတ္တံ, တတ္ထ ပန ဒွီဟိ ဧဝ ဝူပသမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆိတန္တိ သစေ အာပတ္တိ နတ္ထိ, ဥဘော ခမာပေတွာ, အထ အတ္ထိ, အာပတ္တိံ ဒဿေတွာ ရောပနဝသေန ဝိနိစ္ဆိတံ။ ပဋိကမ္မံ ပန အာပတ္တာဓိကရဏသမထေ ပရတော အာဂမိဿတီတိ။ န သမဏသာရုပ္ပံ အဿာမဏကံ, သမဏေဟိ အကတ္တဗ္ဗံ, တသ္မိံ။ အဇ္ဈာစာရေ ဝီတိက္ကမေ သတိ။

ပါရာဇိကသာမန္တေန ဝါတိ ဒုက္ကဋေန ဝါ ထုလ္လစ္စယေန ဝါ။ မေထုနဓမ္မေ ဟိ ပါရာဇိကသာမန္တာ နာမ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ, အဒိန္နာဒါနာဒီသု ထုလ္လစ္စယံ။ ပဋိစရတောတိ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ။ အစ္ဆိန္နမူလော ဘဝိဿတီတိ ပါရာဇိကံ အနာပန္နော ဘဝိဿတိ, သီလဝါ ဘဝိဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမ္မာ ဝတ္တိတွာတိ ဝတ္တံ ပူရေတွာ။ ဩသာရဏံ လဘိဿတီတိ ကမ္မပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ လဘိဿတိ။

တဿာတိ အာပတ္တာဓိကရဏဿ။ သမ္မုခါဝိနယေနေဝ ဝူပသမော နတ္ထိ ပဋိညာယ, တထာရူပါယ ခန္တိယာ ဝါ ဝိနာ အဝူပသမနတော။ ယာ ပန ပဋိညာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဧတ္ထာတိ အာပတ္တိဒေသနာယံ။ သိယာတိ အဝဿံ။ ကက္ခဠတ္တာယ ဝါဠတ္တာယာတိ ကက္ခဠဘာဝါယ စေဝ ဝါဠဘာဝါယ စ။ ထုလ္လဝဇ္ဇန္တိ ပါရာဇိကဉ္စေဝ သံဃာဒိသေသဉ္စ။ ဂိဟိပ္ပဋိသံယုတ္တန္တိ ဂိဟီနံ ဟီနေန ခုံသနဝမ္ဘနဓမ္မိကပ္ပဋိဿဝေသု အာပန္နံ အာပတ္တိံ။

ယထာနုရူပန္တိ “ဒွီဟိ သမထေဟိ, တီဟိ, စတူဟိ, ဧကေနာ”တိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေနေဝ ယထာနုရူပံ။ ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သမထာဓိကာရေ။ ဝိနိစ္ဆယနယောတိ ဝိနိစ္ဆယနယမတ္တံ။ တေနာဟ “ဝိတ္ထာရော ပနာ”တိအာဒိ။ အဿာတိ ဝိတ္ထာရဿ။ သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တောတိ သမန္တပါသာဒိကာယ နာမ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော။ တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧတ္တကန္တိ ဧတံပရမံ, န ဣတော ဘိယျော။

အဓိကရဏသမထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ပါရာဇိကကဏ္ဍံ

နာထော ဘိက္ခုနီနံ ဟိတတ္ထာယ ယံ ပါတိမောက္ခံ ပကာသယီတိ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထ ပကာသယီတိ ဒေသယိ, ပညာပယီတိ အတ္ထော။

သာဓာရဏပါရာဇိကံ

၁။ မေထုနဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဘိလာပမတ္တန္တိ ဝစနမတ္တံ, န အတ္ထောတိ အဓိပ္ပါယော။ လိင်္ဂဘေဒမတ္တန္တိ ပုရိသလိင်္ဂံ ဣတ္ထိလိင်္ဂန္တိ ဝိသေသမတ္တံ။ ဝိသေသောတိ နာနာတ္တံ။ ဆန္ဒေန စေဝါတိ ပေမေန စေဝ, သိနေဟေန စေဝါတိ အတ္ထော။ ရုစိယာ စာတိ ဣစ္ဆာယ စ။ ပဓံသိတာယာတိ ဒူသိတာယ။ ပရိပုဏ္ဏာ ဥပသမ္ပဒါ ယဿာ သာ ပရိပုဏ္ဏူပသမ္ပဒါ, ဥဘတောသံဃေန ဥပသမ္ပန္နာတိ အတ္ထော။

မေထုနဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အသာဓာရဏပါရာဇိကံ

၅။ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥဗ္ဘကပ္ပရန္တိ ဒုတိယမဟာသန္ဓိတော ဥဒ္ဓံ။ ဣတော စိတော စ သဉ္စရဏန္တိ ဟတ္ထဿ ဝါ ကာယဿ ဝါ တိရိယံ ဣတော စိတော စ သဉ္စရဏံ။

ဧကတောအဝဿုတေတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆၂) ဘိက္ခုနိယာ အဝဿဝေ, ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုနိယာ ဝသေနေဝ စ ဧကတောအဝဿုတဘာဝေါ ဂဟေတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆၂) -

“ဧကတောအဝဿုတေတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘ဧကတော’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ, တထာပိ ဘိက္ခုနိယာ ဧဝ အဝဿုတေ သတိ အယံ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော”တိ။

ပုရိသဿ ကာယန္တိ ပုရိသဿ ယံ ကဉ္စိ ကာယံ။ ဥဘတောအဝဿုတေပီတိ ဘိက္ခုနိယာ စေဝ ပုရိသဿ စ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတဘာဝေ သတိပိ။ ကာယေနာတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နေန အတ္တနော ကာယေန။ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓန္တိ ပုရိသဿ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ။ အဝသေသကာယေန ဝါတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နကာယတော အဝသေသေန ကာယေန, ဥဗ္ဘက္ခကအဓောဇာဏုမဏ္ဍလအဓောကပ္ပရသင်္ခါတေန ကာယေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဿ ကာယန္တိ အဝဿုတဿ တဿ ပုရိသဿ ယံ ကဉ္စိ ကာယံ။ ယထာ စေတ္ထ သယံ အာမသန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ, ဧဝံ တဿ အာမသနံ သာဒိယန္တိယာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပုရိသဿ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ နတ္ထီတိ ပုရိသဿ မေထုနရာဂေါ, ဂေဟသိတပေမံ, သုဒ္ဓစိတ္တံ ဝါ။ အဝသေသေတိ ပါရာဇိကခေတ္တတော အဝသေသေ။ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါဒိဘေဒေတိ “ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ အာမသတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ”တိအာဒိကေ (ပါစိ။ ၆၅၉, ၆၆၂) သဗ္ဗဝါရေ။ “အသဉ္စိစ္စာ”တိအာဒီသု ဝိရဇ္ဈိတွာ ဝါ အာမသန္တိယာ, အညဝိဟိတာယ ဝါ, “အယံ ပုရိသော”တိ ဝါ “ဣတ္ထီ”တိ ဝါ အဇာနန္တိယာ ဝါ, တေန ဖုဋ္ဌာယပိ တံ ဖဿံ အဿာဒယန္တိယာ ဝါ အာမသနေပိ သတိ အနာပတ္တိ။

ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နန္တိ ဘိက္ခူဟိ သာဓာရဏာနံ စတုန္နံ, အသာဓာရဏာနံ စတုန္နဉ္စာတိ အဋ္ဌန္နမညတရံ အဇ္ဈာပန္နံ။ ဣဒဉ္စ ပါရာဇိကံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆၆) ပစ္ဆာ ပညတ္တံ, သင်္ဂီတိကာရကာစရိယေဟိ ပန ပုရိမေန သဒ္ဓိံ ယုဂဠံ ကတွာ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌပိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ “အဋ္ဌန္နံ ပါရာဇိကာနံ အညတရ”န္တိ (ပါစိ။ ၆၆၆) ဝစနတော ပန ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကံ ယာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, သာပိ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကိဉ္စာပိ ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒနံ ပေမဝသေန ဟောတိ, တထာပိ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမစိတ္တံ ဒေါမနဿမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဒုက္ခဝေဒနံ ဟောတီတိ “တတြ ဟိ ပါစိတ္တိယံ…ပေ… သေသံ တာဒိသမေဝါ”တိ ဝုတ္တံ။

ဝဇ္ဇပ္ပဋိစ္ဆာဒိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္ထုသာသနေနာတိ ဉတ္တိသမ္ပဒါယ စေဝ အနုဿာဝနသမ္ပဒါယ စ။ ဣဓ ပန စောဒနာသာရဏာပုဗ္ဗကမေဝ ဉတ္တိအနုဿာဝနံ သတ္ထုသာသနန္တိ အာဟ “ဣဓာပီ”တိအာဒိ။ ကရဏန္တိ ဉတ္တိဋ္ဌပနဉ္စေဝ အနုဿာဝနာဝစနဉ္စ။ အနာဒရန္တိ ပုဂ္ဂလေ စေဝ ဓမ္မေ စ အာဒရဝိရဟိတံ။ တေနာဟ “ယေနာ”တိအာဒိ။ တတ္ထ ပရိယာပန္နဂဏေ ဝါတိ တသ္မိံ သံဃေ ပရိယာပန္နေ သမ္ဗဟုလပုဂ္ဂလသင်္ခါတေ ဂဏေ ဝါ။ “သမ္မာဝတ္တနာယ အဝတ္တမာနန္တိ အတ္ထော”တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယတ္ထော ဝုတ္တော။ ဧကကမ္မာဒိကေတိ ဧကကမ္မဧကုဒ္ဒေသသမသိက္ခာတာယ။ သဟ အယနဘာဝေနာတိ သဟ ဝတ္တနဘာဝေန။ သမာနော သံဝါသော ဧတေသန္တိ သမာနသံဝါသကာ။

ဣဒါနိ ယေန သံဝါသေန တေ “သမာနသံဝါသကာ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၆၉) ဝုတ္တာ, သော သံဝါသော တဿ ဥက္ခိတ္တကဿ တေဟိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိ, ယေဟိ စ သဒ္ဓိံ တဿ သော သံဝါသော နတ္ထိ, န တေန တေ ဘိက္ခူ အတ္တနော သဟာယာ ကတာ ဟောန္တိ, တသ္မာ သော အကတသဟာယော နာမာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ “ယဿ ပနာ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ပဒဝဏ္ဏနံ ကတွာ ဣဒါနိ အတ္ထမတ္တံ ဒဿေတုံ “သမာနသံဝါသကဘာဝံ အနုပဂတန္တိ အတ္ထော”တိ ဝုတ္တံ။ ကိံ တံ အနုဝတ္တနန္တိ ကဿစိ အာသင်္ကာ သိယာတိ တံ သရူပတော ဒဿေန္တော “ယံဒိဋ္ဌိကော သော ဟောတီ”တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သောတိ ယော ဥက္ခိတ္တကော, သော။

ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌဝတ္ထုကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေနာတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၆၇၅) လောကဿာဒသင်္ခါတဿ မိတ္တသန္ထဝဿ ဝသေန။ ကိံ တန္တိ အာဟ “ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနာ”တိ။ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနေဝ တိန္တာ ဣဓ အဝဿုတာ နာမ, န မေထုနရာဂေနာတိ။ ကထမေတံ ဝိညာယတီတိ အာဟ “အယမေဝ ဟီ”တိအာဒိ။ ကိံ ပနေတ္ထ ကာရဏန္တိ အာဟ “သမန္တပါသာဒိကာယံ ပနဿ ဝိစာရဏာ ကတာ”တိ။ တတ္ထာယံ ဝိစာရဏာ - ဧတ္ထ စ အသဒ္ဓမ္မောတိ ကာယသံသဂ္ဂေါဝ ဝေဒိတဗ္ဗော, န မေထုနဓမ္မော။ န ဟိ မေထုနဿ သာမန္တာ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတိ။ “ဝိညူ ပဋိဗလော ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတု”န္တိ (ပါစိ။ ၆၇၆) ဝစနမ္ပိ စေတ္ထ သာဓကန္တိ။ ယံ ယေန ကတံ, တံ တဿေဝ ဟောတီတိ။ ပုရိသပုဂ္ဂလဿာတိ သာမိဝစနန္တိ ဒဿေတုံ “ယံ ပုရိသပုဂ္ဂလေနာ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဟတ္ထောတိ အတ္တနော ဟတ္ထော။ န ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏန္တိ “ဟတ္ထော နာမ ကပ္ပရံ ဥပါဒါယ ယာဝ အဂ္ဂနခါ”တိ (ပါစိ။ ၆၇၆) ဝုတ္တဿ ဟတ္ထဿေဝ ဂဟဏံ, အထ ခေါ တဿ စ အညဿပိ အပါရာဇိကခေတ္တဿ ဂဟဏံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ “ဟတ္ထဂ္ဂဟဏ”န္တိ ဝုတ္တံ။ တထာ သံဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏန္တိ န ကေဝလံ သံဃာဋိကဏ္ဏဿေဝ ဂဟဏံ, အထ ခေါ တဿ စ အညဿပိ ယဿ ကဿစိ စီဝရပ္ပဒေသဿ ဂဟဏံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ “ဧတ္ထ စ ယဿ ကဿစီ”တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣတ္ထန္နာမံ ဌာနန္တိ ဧဝံနာမကံ ဌာနံ။ “ပဋိပါဋိယာ ဝါ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝါ ပူရေတွာ”တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ။ တသ္မာ ပဋိပါဋိယာ ဝါ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝါ ဧကန္တရိကာယ ဝါ ယေန တေန နယေန ပူရေတွာတိ အတ္ထော။

တာ အာပတ္တိယောတိ တာ အာပန္နာ အာပတ္တိယော။ ယထာ စေကေကသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ သတ္တသု ဝတ္ထူသု သတက္ခတ္တုမ္ပိ ဝီတိက္ကန္တေသု တာ အာပတ္တိယော ဒေသေတွာ မုစ္စတိ။ ဂဏနူပိကာတိ ဒေသိတဂဏနံ ဥပဂစ္ဆတိ။ ဓုရနိက္ခေပံ ကတွာတိ “အညံ ဝတ္ထုံ အာပဇ္ဇိဿာမီ”တိ ဥဿာဟံ ဌပေတွာ။

အဋ္ဌဝတ္ထုကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ ပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ

၁။ ဥဿယဝါဒိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မာနုဿယဝသေန ကောဓူဿယဝသေနာတိ ဗာဟုလ္လနယေန ဝုတ္တံ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ “တိစိတ္တံ တိဝေဒန”န္တိ။ အဍ္ဍကရဏတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ အဍ္ဍောတိ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယော ဝုစ္စတိ။ ယံ ပဗ္ဗဇိတာ “အဓိကရဏ”န္တိပိ ဝဒန္တိ, တဿ ကရဏတ္ထာယ ဝေါဟာရိကဝိနိစ္ဆယတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝီတိက္ကမက္ခဏေယေဝါတိ ဝတ္ထုဇ္ဈာစာရက္ခဏေယေဝ, န တတိယာယ သမနုဘာသနာယာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဘိက္ခုနိံ သံဃတော နိဿာရေတီတိ အာပန္နံ ဘိက္ခုနိံ ဘိက္ခုနိသံဃမှာ နိဿာရေတိ။ ဟေတုမှိ စာယံ ကတ္တုဝေါဟာရော “နိဿာရဏဟေတုဘူတဓမ္မော ‘နိဿာရဏီယော’တိ ဝုတ္တော”တိ ကတွာ။

ယတ္ထ ဌိတာယာတိ ဥပဿယဘိက္ခာစာရမဂ္ဂါဒီသု ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတာယ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တိယာတိ တတော ပဋ္ဌာယ ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တိယာ။ ဒုတိယေတိ ဒုတိယာရောစနေ။ တေနာတိ ဥပါသကေန။ ဧဝံ ဝုတ္တာယာတိ “မမ စ တဝ စ ကထံ တွံယေဝ အာရောစေဟီ”တိ ဝုတ္တာယ။ အညေန ကထာပေတီတိ ကပ္ပိယကာရကေန ကထာပေတိ။ ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ဟိ အာရောစိယမာနေတိ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ကထံ ပဌမံ အာရောစေတု, ဣတရော ဝါ အတ္တနော ကထံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၇၉)။ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ, ဣတရော ဝါ ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ အာရောစေတူတိ ဧဝံ ယထာ တထာ အာရောစိယမာနေ။ ဥဘိန္နမ္ပိ ပန ကထံ သုတွာတိ ယထာ တထာ ဝါ အာရောစိတံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ကထံ သုတွာ။

အာကဍ္ဎိယမာနာ ဂစ္ဆတီတိ ဝုစ္စမာနာ ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ, ဣမဿ “တဿာ အနာပတ္တီ”တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ ရက္ခံ ယာစတီတိ ဓမ္မိကံ ရက္ခံ ယာစတိ။ ဣဒါနိ ယထာ ယာစိတာ ရက္ခာ ဓမ္မိကာ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ “ဥပဿယေ အညေဟိ ကတံ အနာစာရံ အနောဒိဿ အာစိက္ခန္တီ”တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အတီတံ အာရဗ္ဘ အတ္ထိ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၇၉), အတ္ထိ အနောဒိဿ အာစိက္ခနာ, အနာဂတံ အာရဗ္ဘာပိ အတ္ထိ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ, အတ္ထိ အနောဒိဿ အာစိက္ခနာ။

ကထံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဘိက္ခုနုပဿယေ ဂါမဒါရကာ, ဓုတ္တာဒယော ဝါ ယေ ကေစိ အနာစာရံ ဝါ အာစရန္တိ, ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒန္တိ, ဖလာဖလံ ဝါ ဟရန္တိ, ပရိက္ခာရေ ဝါ အစ္ဆိန္ဒန္တိ။ ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဥပသင်္ကမိတွာ “အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒံ နာမ ကတ”န္တိ ဝဒတိ။ “ကေနာ”တိ ဝုတ္တေ “အသုကေန စ အသုကေန စာ”တိ အာစိက္ခတိ။ ဧဝံ အတီတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာ န ဝဋ္ဋတိ။ တဉ္စေ သုတွာ တေ ဝေါဟာရိကာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ။ “ဒဏ္ဍံ ဂဏှိဿန္တီ”တိ အဓိပ္ပါယေပိ သတိ ဂီဝါယေဝ ဟောတိ။ သစေ ပန တဿ “ဒဏ္ဍံ ဂဏှထာ”တိ ဝဒတိ, ပဉ္စမာသကမတ္တေ ဂဟိတေ ပါရာဇိကံ ဟောတိ။

တေဟိ “ကေနာ”တိ ဝုတ္တေ ပန “အသုကေနာ’တိ ဝတ္တုံ အမှာကံ န ဝဋ္ဋတိ, တုမှေယေဝ ဇာနိဿထ။ ကေဝလဉှိ မယံ ရက္ခံ ယာစာမ, တံ နော ဒေထ, အဝဟဋဘဏ္ဍမ္ပိ အာဟရာပေထာ”တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧဝံ အနောဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ သစေပိ တေ ဝေါဟာရိကာ တေ ကာရကေ ဂဝေသိတွာ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ သာပတေယျမ္ပိ ဂဟိတံ, ဘိက္ခုနိယာ နေဝ ဂီဝါ, န အာပတ္တိ။

ပရိက္ခာရံ ဟရန္တေ ဒိသွာ တေသံ အနတ္ထကာမတာယ “စောရော စောရော”တိ ဝတ္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ ဟိ ယံ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ ဟောတိ။ အတ္တနော ဝစနကရံ ပန “ဣမိနာ မေ ပရိက္ခာရော ဂဟိတော, တံ အာဟရာပေဟိ, မာ စဿ ဒဏ္ဍံ ကရောထာ”တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒါသဒါသိဝါပိအာဒီနံ အတ္ထာယ အဍ္ဍံ ကရောန္တိ, အယံ အကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ, န ဝဋ္ဋတိ။

ကထံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ? ဝုတ္တနယေနေဝ ပရေဟိ အနာစာရာဒီသု ကတေသု ဘိက္ခုနီ ဝေါဟာရိကေ ဧဝံ ဝဒတိ “အမှာကံ ဥပဿယေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောန္တိ, ရက္ခံ နော ဒေထ အာယတိံ အကရဏတ္ထာယာ”တိ။ “ကေန ဧဝံ ကတ”န္တိ ဝုတ္တေ “အသုကေန စ အသုကေန စာ”တိ အာစိက္ခတိ။ ဧဝံ အနာဂတံ အာရဗ္ဘ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ ဟောတိ, သာပိ န ဝဋ္ဋတိ။ တေသဉှိ ဒဏ္ဍေ ကတေ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ ဘိက္ခုနိယာ ဂီဝါ။ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ။

သစေ ပန ဝေါဟာရိကာ ဘိက္ခုနုပဿယေ ဧဝရူပံ အနာစာရံ ကရောန္တာနံ “ဣမံ နာမ ဒဏ္ဍံ ကရောမာ”တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ အာဏာယ အတိဋ္ဌမာနေ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, ဘိက္ခုနိယာ နေဝ ဂီဝါ, န အာပတ္တိ။

ယော စာယံ ဘိက္ခုနီနံ ဝုတ္တော, ဘိက္ခူနမ္ပိ ဧသေဝ နယော။ ဘိက္ခုနောပိ ဟိ ဩဒိဿ အာစိက္ခနာ န ဝဋ္ဋတိ, ယံ တထာ အာစိက္ခိတေ တေသံ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိ, တံ သဗ္ဗံ ဂီဝါ ဟောတိ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒဏ္ဍံ ဂဏှာပေန္တဿ ပါရာဇိကံ။ ယော ပန “ဒဏ္ဍံ ကရိဿန္တီ”တိ ဇာနန္တောပိ အနောဒိဿ ကထေတိ, တေ စ ပရိယေသိတွာ ဒဏ္ဍံ ကရောန္တိယေဝ, န ဒေါသော။ ဝိဟာရသီမာယ ရုက္ခာဒီနိ ဆိန္ဒန္တာနံ ဝါသိဖရသုအာဒီနိ ဂဟေတွာ ပါသာဏေ ကောဋ္ဋေန္တိ, န ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ဓာရာ ဘိဇ္ဇတိ, ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာ။ ဥပဓာဝိတွာ တေသံ ပရိက္ခာရေ ဂဏှန္တိ, တမ္ပိ န ကာတဗ္ဗံ။ လဟုပရိဝတ္တဉှိ စိတ္တံ, ထေယျစေတနာယ ဥပ္ပန္နာယ မူလစ္ဆေဇ္ဇမ္ပိ ဂစ္ဆေယျ။

ဥဿယဝါဒိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ စောရိဝုဋ္ဌာပိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မလ္လဂဏဘဋိပုတ္တဂဏာဒိကန္တိအာဒီသု (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၆၈၃) မလ္လဂဏော နာမ နာရာယနဘတ္တိကော တတ္ထ တတ္ထ ပါနီယဋ္ဌပနပေါက္ခရဏိခဏနာဒိပုညကမ္မကာရကော ဂဏော။ ဘဋိပုတ္တဂဏော နာမ ကုမာရဘတ္တိကဂဏော။ ဓမ္မဂဏောတိ သာသနဘတ္တိကော အနေကပ္ပကာရပုညကမ္မကာရကော ဂဏော။ ဂန္ဓိကသေဏီတိ အနေကပ္ပကာရသုဂန္ဓိဝိကတိကာရကော ဂဏော။ ဒုဿိကသေဏီတိ ဒုဿဝါဏိဇသမူဟော, ပေသကာရဂဏောတိ အတ္ထော။

ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာတိ ဥပသမ္ပာဒေန္တိယာ။ ကေနစိ ကရဏီယေန ပက္ကန္တာသု ဘိက္ခုနီသု အဂန္တွာ ခဏ္ဍသီမံ ယထာနိသိန္နဋ္ဌာနေယေဝ အတ္တနော နိဿိတကပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၈၃), အညံ သီမံ ဝါ နဒိံ ဝါ ဂန္တွာ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတီတိ အာဟ “စောရိဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာန”န္တိ။ အနာပုစ္ဆာ ဝုဋ္ဌာပနဝသေန ကိရိယာကိရိယံ။ ပညတ္တိံ အဇာနန္တာ အရိယာပိ ဝုဋ္ဌာပေန္တီတိ ဝါ ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အာပတ္တိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတသမင်္ဂိတာဝသေန ဝါ တိစိတ္တံ။

စောရိဝုဋ္ဌာပိကာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဧကဂါမန္တရဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အညော ဂါမော ဂါမန္တရံ။ နဒိပါရန္တိ နဒိယာ ပါရိမတီရံ။ “ဂါမန္တရံ ဂစ္ဆေယျာ”တိ (ပါစိ။ ၆၈၇, ၆၉၁) ဝုတ္တတ္တာ အညသ္မိံ ဂါမေယေဝ အာပတ္တိ, န သကဂါမေတိ အာဟ “သကဂါမတော တာဝါ”တိအာဒိ။ ပရိက္ခေပေ ဝါ ဥပစာရေ ဝါ အတိက္ကန္တေတိ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနေ ဝါ အတိက္ကန္တေ။ ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေတိ ဒုတိယေန ပါဒေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ ဥပစာရေ ဝါ အတိက္ကန္တမတ္တေ။ ယေသု ပန ပေါတ္ထကေသု “ဧကေန ပါဒေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ အတိက္ကန္တေ, ဥပစာရေ ဝါ ဩက္ကန္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ, ဩက္ကန္တမတ္တေ ဝါ သံဃာဒိသေသော”တိ ပါဌော ဒိဿတိ, တတ္ထ “ဩက္ကန္တေ, ဩက္ကန္တမတ္တေ ဝါ”တိ ဧတာနိ ဒွေ ပဒါနိ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈန္တိ။ “အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ အတိက္ကာမေန္တိယာ”တိ (ပါစိ။ ၆၉၂) ဟိ ပါဠိ။ တထာ သမန္တပါသာဒိကာယပိ ဝိရုဇ္ဈန္တိ။ တတ္ထ ဟိ -

“ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ ဧကေန ပါဒေန အတိက္ကမတိ, ထုလ္လစ္စယံ။ ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော။ အပိစေတ္ထ သကဂါမတော…ပေ… ဧကေန ပါဒေန ဣတရဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပေ ဝါ ဥပစာရေဝါ အတိက္ကန္တမတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ, ဒုတိယေန အတိက္ကန္တမတ္တေ သံဃာဒိသေသော”တိ -

ဝုတ္တံ။ “ပဌမံ ပါဒံ အတိက္ကာမေန္တိယာ”တိအာဒိဝစနတော (ပါစိ။ ၆၉၂) ပဒသာ ဂမနမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ “ပဒသာ ပဝိသန္တိယာ အာပတ္တီ”တိ။ ဣမိနာ သစေပိ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ပဝိသတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဒဿေတိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန သမန္တပါသာဒိကာယ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၉၂) ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော။

နဒိပါရဂမနေ ဝုတ္တလက္ခဏာယ နဒိယာတိ “နဒီ နာမ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥတ္တရန္တိယာ အန္တရဝါသကော တေမိယတီ”တိ (ပါစိ။ ၆၉၂) နဒိပါရဂမနဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တလက္ခဏာယ နဒိယာ။ နဒိပါရဂမနဝိဘင်္ဂေါ ဟိ ဣဓ နဒိပါရဂမနသဒ္ဒေန ဝုတ္တော။ ပုန ဩရိမတီရမေဝ ပစ္စုတ္တရန္တိယာ ဝါတိ ပရတီရံ ဂန္တုကာမတာယ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဣတရိဿာ ပန အယံ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ ဌိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ပရတီရံ ဂစ္ဆန္တိယာ အနာပတ္တိ။ သစေ သဇ္ဈာယံ ဝါ ပဓာနံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ကုရုမာနာ “ပုရေ အရုဏေယေဝ ဒုတိယိကာယ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၆၉၂) အာဘောဂံ ကရောတိ, အဇာနန္တိယာ ဧဝ တဿာ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တီတိ အာဟ “ပုရေ အရုဏေယေဝါ”တိအာဒိ။ အထ ပန “ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဣဓေဝ ဘဝိဿာမီ”တိ ဝါ အနာဘောဂေန ဝါ ဝိဟာရဿ ဧကဒေသေ အစ္ဆတိ, ဒုတိယိကာယ ဟတ္ထပါသံ န ဩတရတိ, အရုဏုဂ္ဂမနေ သံဃာဒိသေသော။ ဟတ္ထပါသောယေဝ ဟိ ဣဓ ပမာဏံ။ ဟတ္ထပါသာတိက္ကမေ ဧကဂဗ္ဘောပိ န ရက္ခတိ။ တေနာဟ “ဧကဂဗ္ဘေ…ပေ… အာပတ္တီ”တိ။

ဒဿနူပစာရံ ဝါ သဝနူပစာရံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဒဿနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတံ ဒုတိယိကာ ပဿတိ။ သဝနူပစာရော နာမ ယတ္ထ ဌိတာ မဂ္ဂမူဠှသဒ္ဒေန ဝိယ, ဓမ္မဿဝနာရောစနသဒ္ဒေန ဝိယ စ “အယျေ”တိ သဒ္ဒါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုဏာတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ဩဟီယနံ နာမ ဒဿနူပစာရသဝနူပစာရာနမညတရဿ ဝိဇဟနံ, တသ္မာ။ အန္တောဂါမေ ပန ဩဟီယနံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ “ဣန္ဒခီလာတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယာ”တိ အာဒိ။ တတ္ထ ဣန္ဒခီလာတိက္ကမတောတိ ဥမ္မာရာတိက္ကမတော။ ဗဟိဂါမေတိ ဂါမဿ ဗဟိပဒေသေ။ မဂ္ဂမူဠှာ ဥစ္စာသဒ္ဒံ ကရောန္တီတိ အာဟ “မဂ္ဂမူဠှသဒ္ဒေန ဝိယာ”တိ။ မဂ္ဂမူဠှံ အဝှါယန္တဿ သဒ္ဒေန ဝိယာတိပိ ဝဒန္တိ။ သဒ္ဒါယန္တိယာတိ သဒ္ဒံ ကရောန္တိယာ။ “သဒ္ဒဿဝနာတိက္ကမေ အာပတ္တိယေဝါ”တိ ဣမိနာ ဒဿနူပစာရော ဧဝရူပေ သဝနူပစာရေ ဝိဇဟိတေ န ရက္ခတိ, ဇဟိတမတ္တေဝ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာတိ ဒဿေတိ။

မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧကမဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တိ။ သစေ ပုရိမာယော အညေန မဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တိ, ပက္ကန္တာ နာမ ဟောန္တိ, အနာပတ္တိယေဝ။ ဒွိန္နံ ဂစ္ဆန္တီနံ ဧကာ အနုဗန္ဓိတုံ အသက္ကောန္တီ “ဂစ္ဆတု အယ”န္တိ ဩဟီယတိ, ဣတရာပိ “ဩဟီယတု အယ”န္တိ ဂစ္ဆတိ, ဒွိန္နမ္ပိ အာပတ္တိ။ သစေ ပန ဂစ္ဆန္တီသု ပုရိမာပိ အညံ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ, ပစ္ဆိမာပိ အညံ, ဧကာ ဧကိဿာ ပက္ကန္တဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ။

“သံဃာဒိသေသာ စတုရော”တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၄၇၉) အယံ ပဉှော အရုဏုဂ္ဂမနေ ဂါမန္တရပရိယာပန္နံ နဒိပါရံ ဩက္ကန္တဘိက္ခုနိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ သာ ဟိ သကဂါမတော ပစ္စူသသမယေ နိက္ခမိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နဒိပါရံ ဩက္ကန္တမတ္တာဝ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသဂါမန္တရနဒိပါရဂမနဂဏမှာဩဟီယနလက္ခဏေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတုရော သံဃာဒိသေသေ အာပဇ္ဇတိ။

ပက္ခသင်္ကန္တာယ ဝါတိ တိတ္ထာယတနံ သင်္ကန္တာယ။ အနန္တရာယေနာတိ ဟတ္ထိမောစနာဒိအန္တရာယံ ဝိနာ။

ဧကဂါမန္တရဂမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဥက္ခိတ္တကဩသာရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တဿေဝ ကာရကသံဃဿာတိ ယော ဥက္ခေပနီယကမ္မကာရကော ဂဏော, တဿေဝ ကာရကသံဃဿ။ ဝတ္တေ ဝါ ဝတ္တန္တိန္တိ တေစတ္တာလီသပ္ပဘေဒေ နေတ္ထာရဝတ္တေ ဝတ္တမာနံ။

ဥက္ခိတ္တကဩသာရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဘောဇနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧကတောအဝဿုတေတိ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ အဝဿုတေ။ မဟာပစ္စရိယံ ပနေတ္ထ “ဘိက္ခုနိယာ အဝဿုတဘာဝေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ”န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၀၁) ဝုတ္တံ။ တံ “အနဝဿုတောတိ ဇာနန္တီ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ”တိ (ပါစိ။ ၇၀၃) ဣမာယ ပါဠိယာ န သမေတိ။ ယဒိ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ အဝဿုတဘာဝေါ နပ္ပမာဏံ, ကိံ “အနဝဿုတောတိ ဇာနန္တီ”တိ ဣမိနာ ဝစနေန, “အနာပတ္တိ ဥဘတောအနဝဿုတာ ဟောန္တိ, အနဝဿုတာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ”တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ ဥဘောသု အနဝဿုတေသူတိ ပုဂ္ဂလော စေဝ ဘိက္ခုနီ စာတိ ဥဘောသု အနဝဿုတေသု ဂဏှန္တိယာ သဗ္ဗထာပိ အနာပတ္တိ။ “အနဝဿုတော”တိ ဝါ ဉတွာ ဂဏှန္တိယာတိ သယံ အနဝဿုတာ သမာနာ အဝဿုတေပိ “အနဝဿုတော အယ”န္တိ သညာယ တဿ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှန္တိယာ။ အထ သယံ အနဝဿုတာပိ အညံ အဝဿုတံ ဝါ အနဝဿုတံ ဝါ “အဝဿုတော”တိ ဉတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဒုက္ကဋမေဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ အနန္တရသိက္ခာပဒေ “ကိဿ တွံ, အယျေ, န ပဋိဂ္ဂဏှာသီတိ, အဝဿုတာ, အယျေတိ, တွံ ပန, အယျေ, အဝဿုတာတိ, နာဟံ, အယျေ, အဝဿုတာ”တိ။

ဘောဇနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏပဌမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဘောဇနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုက္ကဋာဒိကာ သံဃာဒိသေသပရိယောသာနာ အာပတ္တိယော ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ဥယျောဇိကာယေဝ, ဣတရိဿာ ပန အာပတ္တိဘေဒေါ ပဌမသိက္ခာပဒေနာတိ အာဟ “သာ ဧဝံ ဥယျောဇနေနာ”တိအာဒိ။

ကုလာနုဒ္ဒယတာယာတိ ကုလာနုကမ္ပကတာယ။

ဘောဇနပ္ပဋိဂ္ဂဟဏဒုတိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇-၁၃။ သဉ္စရိတ္တာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သတ္တမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

သဉ္စရိတ္တာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄-၁၇။ သံဃဘေဒကာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘိက္ခုနီ သံဃံ န ဘိန္ဒတီတိ ကမ္မံ, ဥဒ္ဒေသော စာတိ ဒွီဟိ ဘေဒေါ, သော တာယ သဒ္ဓိံ နတ္ထီတိ ဘိက္ခုနီ သံဃံ န ဘိန္ဒတိ။ န ကေဝလံ ပရိဝါသာဘာဝေါယေဝါတိ အာဟ “ဆာဒနပစ္စယာပီ”တိအာဒိ။ ဧတ္ထ စ “ဆာဒနပစ္စယာပိ န ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ”တိ ပါဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဆာဒနပစ္စယာပိ ဒုက္ကဋံ န အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဧဝဉ္စ ကတွာ -

“အာပဇ္ဇတိ ဂရုကံ သာဝသေသံ၊

ဆာဒေတိ အနာဒရိယံ ပဋိစ္စ၊

န ဘိက္ခုနီ နော စ ဖုသေယျ ဝဇ္ဇံ၊

ပဉှာမေသာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာ”တိ။ (ပရိ။ ၄၈၁) -

ဧတ္ထ ဘိက္ခုနိနိသေဓော ဥပပန္နော ဟောတိ။ ယေသု ပန ပေါတ္ထကေသု “ဆာဒနပစ္စယာ ပန ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ”တိ ဝိနာ န-ကာရံ ပါဌော ဒိဿတိ, သော ပမာဒလေခေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ပရိဝါသော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ။ အတ္တနော သီမံ သောဓေတွာ ဝိဟာရသီမာယ ဝါတိ ဝိဟာရေ

ဗဒ္ဓသီမမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သောဓေတုံ အသက္ကောန္တီဟီတိ ဝိဟာရသီမံ သောဓေတုံ အသက္ကောန္တီဟိ။

မုခမတ္တနိဒဿနန္တိ ပဝေသောပါယမတ္တနိဒဿနံ။ ဧတ္ထာဟ - အထ ကသ္မာ ယထာ ဘိက္ခုမာနတ္တကထာယ “ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပတော, အပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မာ”တိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဂမနဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ, ဧဝမဝတွာ “ဂါမူပစာရတော စ ဘိက္ခူနံ ဝိဟာရူပစာရတော စ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမိတွာ”တိ ဣဓ ဝုတ္တန္တိ? တတြ စေကေ ဝဒန္တိ “ဘိက္ခူနံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ပဒေသံ အတိက္ကမိတွာ ဂါမေပိ တံ ကမ္မံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဘိက္ခုနီနံ ပန ဂါမေ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တ”န္တိ။ အပရေ ပန ဘဏန္တိ “ဘိက္ခူနမ္ပိ ဂါမေ န ဝဋ္ဋတိ, ဘိက္ခုဝိဟာရော နာမ ပုဗ္ဗေယေဝ ဂါမူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ဂါမံ အဝတွာ ဝိဟာရူပစာရမေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုနီနံ ပန ဝိဟာရော ဂါမေယေဝ, န ဗဟိ, တသ္မာ ဂါမူပစာရဉ္စ ဝိဟာရူပစာရဉ္စ ဥဘယမေဝေတ္ထ ဒဿိတံ။ တသ္မာ ဥဘယတ္ထာပိ အတ္ထတော နာနာတ္ထံ နတ္ထီ”တိ။ ဝီမံသိတွာ ယဉ္စေတ္ထ ယုဇ္ဇတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

တတော ပဋ္ဌာယာတိ အာရောစိတကာလတော ပဋ္ဌာယ။

သံဃဘေဒကာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ သံဃာဒိသေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ

၁။ ပတ္တဝဂ္ဂေါ

၁။ ပတ္တသန္နိစယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ပတ္တသန္နိစယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယံ အတ္တနာ လဒ္ဓံ, တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ ယံ စီဝရံ ဘာဇာပိတာယ အတ္တနာ လဒ္ဓံ, တမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, တံ ဝိနယကမ္မံ ကတွာပိ အတ္တနာ န လဗ္ဘတိ။ တေနာဟ “နိဿဋ္ဌ”န္တိအာဒိ။ တတ္ထ နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာပီတိ “အယျာယ, ဒမ္မီ”တိ ဧဝံ နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာပိ။ ယထာဒါနေယေဝ ဥပနေတဗ္ဗန္တိ ယထာ ဒါယကေဟိ ဒိန္နံ, တထေဝ ဥပနေတဗ္ဗံ, အကာလစီဝရပက္ခေယေဝ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အကာလစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ စီဝရပရိဝတ္တနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မေတန္တိ မေ ဧတံ။ သကသညာယ ဂဟိတတ္တာ ပါစိတ္တိယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ ဝုတ္တံ, ဣတရထာ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗံ။

စီဝရပရိဝတ္တနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အညဝိညာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဋိလာဘေနာတိ ပဌမဝိညတ္တိတော ဦနတရဿာပိ အညဿ ပဋိလာဘေန။

တသ္မိံ အပ္ပဟောန္တေ ပုန တညေဝါတိ ယံ ပဌမံ ဝိညတ္တံ, ထောကတ္တာ တသ္မိံ အပ္ပဟောန္တေ ပုန တညေဝ ဝိညာပေန္တိယာတိ အတ္ထော။ အညေနပိ အတ္ထေ သတီ တိ ပဌမံ ဝိညတ္တိတော အညေနပိ အတ္ထေ သတိ။ တေန သဒ္ဓိံ အညဉ္စာတိ ယံ ပဌမံ ဝိညတ္တံ, တေန သဒ္ဓိံ အညဉ္စ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သစေ ပဌမံ သပ္ပိ ဝိညတ္တံ, “ယမကံ ပစိတဗ္ဗ”န္တိ စ ဝေဇ္ဇေန ဝုတ္တတ္တာ တေလေနာပိ အတ္ထော ဟောတိ။ တတော “တေလေနာပိ မေ အတ္ထော”တိ ဧဝမာဒိနာ အညဉ္စ ဝိညာပေန္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာနိသံသံ ဒဿေတွာတိ “သစေ ကဟာပဏဿ သပ္ပိ အာဘတံ ဟောတိ, ဣမိနာ မူလေန ဒွိဂုဏံ တေလံ လဗ္ဘတိ, တေလေနာပိ စ ဣဒံ ကိစ္စံ နိပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တေလံ အာဟရာ”တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ။

အညဝိညာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အညစေတာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တတော အညံ စေတာပေယျာတိ ပဌမံ စေတာပိတတော ယံ ကိဉ္စိ အညံ စေတာပေယျ။

အညစေတာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပဌမသံဃိကစေတာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အညဿတ္ထာယ ဒိန္နေနာတိ ယံ စေတာပေတိ, တတော အညဿတ္ထာယ ဒိန္နေန။ အညုဒ္ဒိသိကေနာတိ ပုရိမဿေဝတ္ထဒီပနံ။

သေသကံ ဥပနေန္တိယာတိ ယဒတ္ထာယ ဒိန္နော, တံ စေတာပေတွာ အဝသေသံ အညဿတ္ထာယ ဥပနေန္တိယာ။ သာမိကေ အပလောကေတွာတိ ဒါယကေ အာပုစ္ဆိတွာ။ ဧဝရူပါသူ အာပဒါသု ဥပနေန္တီနန္တိ ဧဝရူပေသု ဥပဒ္ဒဝေသု အညဿ ယဿ ကဿစိ အတ္ထာယ ဥပနေန္တီနံ။

ပဌမသံဃိကစေတာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဒုတိယသံဃိကစေတာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

န ကေဝလံ တေနေဝ ပရိက္ခာရေနာတိ အာဟ “သယံ ယာစိတကေနာပီ”တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပါဠိယံ “ဘိက္ခုနိယော တေန စ ပရိက္ခာရေန သယမ္ပိ ယာစိတွာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ”တိ (ပါစိ။ ၇၆၃)။ မာတိကာယံ ပန ဂမျမာနတ္တာ ပိ-သဒ္ဒေါ နပ္ပယုတ္တော။ ဂမျမာနတ္ထဿ ဟိ သဒ္ဒဿ ပယောဂံ ပတိ ကာမစာရောတိ ယုတ္တိ။

ဒုတိယသံဃိကစေတာပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈-၉-၁၀။ ပဌမဂဏိကစေတာပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

ပဌမဂဏိကစေတာပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပတ္တဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ စီဝရဝဂ္ဂေါ

၁၁။ ဂရုပါဝုရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယသ္မာ ပဝါရိတဋ္ဌာနေ ဝိညတ္တိ နာမ န ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ, တသ္မာ ဘဂဝါ ဓမ္မနိမန္တနဝသေန ပဝါရိတဋ္ဌာနေ “ဝဒေထာယျေ, ယေနတ္ထော”တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၇၈၄) ဝုတ္တာယ စတုက္ကံသပရမံ ဝိညာပေတဗ္ဗန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ “စေတာပေတဗ္ဗန္တိ ဌပေတွာ သဟဓမ္မိကေ စ ဉာတကပ္ပဝါရိတေ စ အညေန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဂုဏေ ပရိတုဋ္ဌေန ‘ဝဒေထာယျေ, ယေနတ္ထော’တိ ဝုတ္တာယ ဝိညာပေတဗ္ဗ”န္တိ ဝုတ္တံ။ ရာဇာနန္တိ ပသေနဒိကောသလရာဇာနံ။

ဂရုပါဝုရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ လဟုပါဝုရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

လဟုပါဝုရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စီဝရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ နိဿဂ္ဂိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ

၁။ လသုဏဝဂ္ဂေါ

၁။ လသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“လသုဏ”န္တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ, တထာပိ မဂဓေသု ဇာတံ လသုဏမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, တမ္ပိ ဘဏ္ဍိကလသုဏမေဝါတိ အာဟ မဂဓရဋ္ဌေ ဇာတ”န္တိအာဒိ။

ဘဏ္ဍိကလသုဏန္တိ ပေါဋ္ဋလိကလသုဏမေဝ, သမ္ပုဏ္ဏမိဉ္ဇာနမေတံ အဓိဝစနံ။ တေနာဟ “န ဧကဒွိတိမိဉ္ဇက”န္တိ။ အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၅) ဧတ္ထ သစေ ဒွေ တယော ဘဏ္ဍိကေ ဧကတောယေဝ သင်္ခါဒိတွာ အဇ္ဈောဟရတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယံ။ ဘဉ္ဇိတွာ ဧကေကမိဉ္ဇကံ ခါဒန္တိယာ ပန ပယောဂဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ။

ပလဏ္ဍုကာဒီနံ ဝဏ္ဏေန ဝါ မိဉ္ဇာယ ဝါ နာနာတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ - ဝဏ္ဏေန တာဝ ပလဏ္ဍုကော နာမ ပဏ္ဍုဝဏ္ဏော ဟောတိ, ဘဉ္ဇနကော လောဟိတဝဏ္ဏော, ဟရိတကော ဟရိတပဏ္ဏဝဏ္ဏော။ မိဉ္ဇာယ ပန ပလဏ္ဍုကဿ ဧကာ မိဉ္ဇာ ဟောတိ, ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ, ဟရိတကဿ တိဿော။ စာပလသုဏော အမိဉ္ဇကော။ အင်္ကုရမတ္တမေဝ ဟိ တဿ ဟောတိ။ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန “ပလဏ္ဍုကဿ တီဏိ မိဉ္ဇာနိ, ဘဉ္ဇနကဿ ဒွေ, ဟရိတကဿ ဧက”န္တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၇၉၇) ဝုတ္တံ။ ဧတေ ပလဏ္ဍုကာဒယော သဘာဝေနေဝ ဝဋ္ဋန္တိ။ သူပသမ္ပာကာဒီသု ပန မာဂဓကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ တဉှိ ပစ္စမာနေသု မုဂ္ဂသူပါဒီသု ဝါ မစ္ဆမံသဝိကတိယာ ဝါ တေလေ ဝါ ဗဒရသာဠဝါဒီသု ဝါ အမ္ဗိလသာကာဒီသု ဝါ ဥတ္တရိဘင်္ဂေသု ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အန္တမသော ယာဂုဘတ္တေပိ ပက္ခိတ္တံ ဝဋ္ဋတိ။ ဗဒရသာဠဝံ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၇၉၃-၇၉၇) နာမ ဗဒရဖလာနိ သုက္ခာပေတွာ စုဏ္ဏေတွာ ကတ္တဗ္ဗာ ခါဒနီယဝိကတိ။

လသုဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သမ္ဗာဓလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“ပဋိစ္ဆန္နောကာသေ”တိ ဧတဿ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ “ဥပကစ္ဆကေသု စ မုတ္တကရဏေ စာတိ အတ္ထော”တိ ဝုတ္တံ။

အာဗာဓပစ္စယာတိ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒိအာဗာဓပစ္စယာ သံဟရာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ။ “ဘိက္ခုဿ ဧတ္ထ စ လသုဏေ စ ဒုက္ကဋ”န္တိ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၈၀၀) ပေါရာဏာ။

သမ္ဗာဓလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တလဃာတကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တလဃာတကေတိ မတ္ထကေ ပဟာရဒါနေ, တဉ္စ ခေါ တလံ “မုတ္တကရဏေ ပဟာရံ ဒေတီ”တိ (ပါစိ။ ၈၀၄) ပဒဘာဇနိယံဝုတ္တတ္တာ “မုတ္တကရဏဿာ”တိ ဝိညာယတီတိ အာဟ “မုတ္တကရဏဿ တလဃာတနေ”တိ။ ပုရိမနယေနေဝ သာဏတ္တိကန္တိ အတ္တနော အတ္ထာယ အညံ အာဏာပေန္တိယာ သာဏတ္တိကံ။

တလဃာတကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဇတုမဋ္ဌကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဝတ္ထုဝသေနေတံ ဝုတ္တန္တိ “ဇတုမဋ္ဌကေ”တိ ဧတံ နိဒါနဝသေန ဥပ္ပန္နဿ ဝတ္ထုနော ဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ ယံ ကိဉ္စိ ပန ဒဏ္ဍကံ ပဝေသေန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ။ တေနာဟ “ကာမရာဂေန ပနာ”တိအာဒိ။

ဇတုမဋ္ဌကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဥဒကသုဒ္ဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာဒါတဗ္ဗန္တိ ပဝေသေတဗ္ဗံ။ အဂ္ဂပဗ္ဗန္တိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ အဂ္ဂပဗ္ဗံ။ တတိယံ ပဗ္ဗံ ပဝေသေတီတိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ တတိယံ ပဗ္ဗံ ပဝေသေတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၁၂) “ဂမ္ဘီရတော ဒွိန္နံ ပဗ္ဗာနံ ဥပရိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ပဝေသေန္တိယာ ပါစိတ္တိယ”န္တိ။

အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကသုဒ္ဓိကံ အာဒိယနဝတ္ထုသ္မိန္တိ အတိအန္တော ပဝေသေတွာ ဥဒကဓောဝနကရဏဝတ္ထုသ္မိံ။ ဥဒကသုဒ္ဓိပစ္စယေန (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၈၁၂) ပန သတိပိ ဖဿဿာဒိယနေ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေ အနာပတ္တိ။

ဥဒကသုဒ္ဓိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဥပတိဋ္ဌနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တက္ကာဒီသု ဝါ အညတရေနာတိ တက္ကဒဓိမတ္ထုရသခီရာဒီသု အညတရေန။ ယာယ ကာယစိ ဗီဇနိယာတိ အန္တမသော စီဝရကဏ္ဏံ ဥပါဒါယ ယာယ ကာယစိ ဗီဇနိယာ။

ဣမံ ပိဝထာတိ ဣမံ ပါနီယံ ဝါ သူပါဒိံ ဝါ ပိဝထ။ ဣမိနာ ဗီဇထာတိ ဣမိနာ တာလဝဏ္ဋေန ဗီဇထ။ ဒါပေန္တိယာတိ အညေန ဥဘယမ္ပိ ဒါပေန္တိယာ။

ဥပတိဋ္ဌနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ အာမကဓညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝိညတ္တိ စေဝ ဘောဇနဉ္စ ပမာဏံ, တသ္မာ။ န ကေဝလဉ္စေတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏေယေဝ ဒုက္ကဋံ ဟောတိ, ပဋိဂ္ဂဏှိတွာ ပန အရညတော အာဟရဏေပိ သုက္ခာပနေပိ ဝဒ္ဒလိဒိဝသေ ဘဇ္ဇနတ္ထာယ ဥဒ္ဓနသဇ္ဇနေပိ ကပလ္လသဇ္ဇနေပိ ဒဗ္ဗိသဇ္ဇနေပိ ဒါရူနိ အာဒါယ အဂ္ဂိကရဏေပိ ကပလ္လမှိ ဓညပက္ခိပနေပိ ဒဗ္ဗိယာ သံဃဋ္ဋနေသုပိ ကောဋ္ဋနတ္ထံ ဥဒုက္ခလမုသလာဒိသဇ္ဇနေသုပိ ကောဋ္ဋနပပ္ဖေါဋနဓောဝနာဒီသုပိ ယာဝ မုခေ ဌပေတွာ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ ဒန္တေဟိ သင်္ခါဒတိ, တာဝ သဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနီတိ အာဟ “ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒန္တေဟိ သံခါဒနံ, တာဝ ပုဗ္ဗပ္ပယောဂေသု ဒုက္ကဋာနီ”တိ။

အာမကဓညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ပဌမဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တိရောကုဋ္ဋေတိ ဃရကုဋ္ဋဿ ပရဘာဂေ။ တိရောပါကာရေတိ ပရိက္ခေပပါကာရဿ တိရောဘာဂေ, တေ စ ခေါ ကုဋ္ဋပါကာရာ ဣဋ္ဌကသိလဒါရူနံ ဝသေန တိပ္ပကာရာတိ အာဟ “ယဿ ကဿစိ ကုဋ္ဋဿ ဝါ ပါကာရဿ ဝါ ပရတော”တိ။ သဗ္ဗာနိပေတာနိ ဧကတော ဆဍ္ဍေန္တိယာတိ ဧတာနိ စတ္တာရိပိ ဝတ္ထူနိ ဧကတော ဆဍ္ဍေန္တိယာ။ ပါဋေက္ကံ ပန ဆဍ္ဍေန္တိယာ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော။ အာဏတ္တိယမ္ပိ ဧသေဝ နယော။

ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဘိက္ခုဿ သဗ္ဗတ္ထ ဒုက္ကဋံ။

ပဌမဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဒုတိယဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဘိက္ခုနိယာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဘိက္ခုံ သမုစ္စိနောတိ။ အနိက္ခိတ္တဗီဇေသု (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၃၀) ပန ခေတ္တေသု ကောဏာဒီသု ဝါ အသဉ္ဇာတရောပိမေသု ခေတ္တမရိယာဒါဒီသု ဝါ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ မနုဿာနံ ကစဝရဆဍ္ဍနဋ္ဌာနေပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ဆဍ္ဍိတခေတ္တေတိ မနုဿေသု သဿံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂတေသု ဆဍ္ဍိတခေတ္တံ နာမ ဟောတိ, တတ္ထ ဝဋ္ဋတိ။ ယတ္ထ ပန “လာယိတမ္ပိ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိ ပုန ဥဋ္ဌဟိဿတီ”တိ ရက္ခန္တိ, တတ္ထ ယထာဝတ္ထုကမေဝ။ သာမိကေ အပလောကေတွာတိ ဧတ္ထ ခေတ္တပါလကာ, အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာဝ။ ဣမိနာ စ သံဃသန္တကေ ဘိက္ခုဿ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ, န ဘိက္ခုနီနံ။ ဘိက္ခုနီနံ ပန အတ္တနော သန္တကေ ဘိက္ခုသန္တကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ, ဧဝံ သန္တေပိ သာရုပ္ပဝသေန ကာတဗ္ဗံ။

ဒုတိယဥစ္စာရဆဍ္ဍနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ နစ္စဂီတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

နစ္စန္တိ နဋာဒယော ဝါ နစ္စန္တု, သောဏ္ဍာ ဝါ အန္တမသော မောရသုဝမက္ကဋာဒယောပိ, သဗ္ဗမေတံ နစ္စမေဝ။ တေနာဟ “နစ္စန္တိ အန္တမသော မောရနစ္စမ္ပီ”တိ။ ဂီတန္တိ နဋာဒီနံ ဝါ ဂီတံ ဟောတု, အရိယာနံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ရတနတ္တယဂုဏူပသံဟိတံ သာဓုကီဠိတဂီတံ ဝါ, အန္တမသော “ဒန္တဂီတမ္ပိ ဂါယိဿာမာ”တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဩကူဇန္တာ ကရောန္တိ, သဗ္ဗမေတံ ဂီတမေဝ။ တေနာဟ “ဂီတန္တိ အန္တမသော ဓမ္မဘာဏကဂီတမ္ပီ”တိ။ တတ္ထ ဓမ္မဘာဏကဂီတံ နာမ အသညတဘိက္ခူနံ တံ တံ ဝတ္တံ ဘိန္ဒိတွာ အတိဒီဃံ ကတွာ ဂီတဿရေန ဓမ္မဘဏနံ, တမ္ပိ နေဝ ဘိက္ခုနော, န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋတိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒကဋ္ဌကထာယ (ခု။ ပါ။ အဋ္ဌ။ ၂။ပစ္ဆိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) “ဓမ္မူပသံဟိတံ ဂီတံ ဝဋ္ဋတိ, ဂီတူပသံဟိတော ပန ဓမ္မော န ဝဋ္ဋတီ”တိ။ တသ္မာ ဓမ္မံ ဘဏန္တေန ဇာတကဝတ္တာဒိံ တံ တံ ဝတ္တံ အဝိနာသေတွာ စတုရဿေန (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၉) ဝတ္တေန ပရိမဏ္ဍလာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ ဒဿေတဗ္ဗာနိ။ ဝါဒိတန္တိ တန္တိဗဒ္ဓါဒိဝါဒနီယဘဏ္ဍဝါဒိတံ ဝါ ဟောတု, ကုဋဘေရိဝါဒိတံ ဝါ အန္တမသော ဥဒကဘေရိဝါဒိတမ္ပိ, သဗ္ဗမေဝေတံ ဝါဒိတမေဝ။ တေနာဟ “ဝါဒိတန္တိ အန္တမသော ဥဒကဘေရိဝါဒိတ”န္တိ။ ယံ ပန နိဋ္ဌုဘန္တီ ဝါ သာသင်္ကေ ဝါ ဌိတာ အစ္ဆရိကံ ဝါ ဖောဋေတိ, ပါဏိံ ဝါ ပဟရတိ, တတ္ထ အနာပတ္တိ။ ဒဿနေန စေတ္ထ သဝနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ ဝိရူပေကသေသနယေန။ အာလောစနသဘာဝတာယ ဝါ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ သဝနကိရိယာယပိ ဒဿနသင်္ခေပသဗ္ဘာဝတော “ဒဿနာယ”ဣစ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ အာဟ “ဧတေသု ယံ ကိဉ္စိ ဒဿနာယ ဂစ္ဆန္တိယာ”တိ။ ယတ္ထ ဌိတာတိ ဧဝံ ဂန္တွာ ယသ္မိံ ပဒေသေ ဌိတာ။

နနု စ သယံနစ္စနာဒီသု ပါစိတ္တိယံ ပါဠိယံ န ဝုတ္တံ, အထ ကထံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ “သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တ”န္တိ, ဣမိနာ ပါဠိယံ အဝုတ္တေပိ အဋ္ဌကထာပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဧဠကလောမသဒိသာနီတိ ပန မာတိကာဂတပါစိတ္တိယဿေဝ ဝသေန ဝုတ္တံ, သဗ္ဗေသံ ဝသေန ပန ဆသမုဋ္ဌာနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ “အာရာမေ ဌတွာ”တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ သေသဣရိယာပထေဟိ ယုတ္တာယ ပဿန္တိယာ အနာပတ္တိယာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ။ ဣတရထာ ဟိ နိသိန္နာပိ ပဿိတုံ န လဘေယျ။ “ပဿိဿာမီ”တိ ဝိဟာရတော ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိယေဝ။ အာသနသာလာယ နိသိန္နာ ပဿတိ, အနာပတ္တိ, “ပဿိဿာမီ”တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ အာပတ္တိ။ ဝီထိယံ ဌတွာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ပဿန္တိယာပိ အာပတ္တိယေဝ။ ဘိက္ခုဿာပိ ဧသေဝ နယော, အာပတ္တိဘေဒေါဝ နာနံ။

နစ္စဂီတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

လသုဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ ရတ္တန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ

၁။ ရတ္တန္ဓကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အရဟောပေက္ခာယာတိ နရဟောအဿာဒါပေက္ခာယ။ အညဝိဟိတာယာတိ ရဟောအဿာဒတော အညဝိဟိတာဝ ဟုတွာ ဉာတိံ ဝါ ပုစ္ဆန္တိယာ, ဒါနေ ဝါ ပူဇာယ ဝါ မန္တေန္တိယာ။

ရတ္တန္ဓကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂-၃။ ပဋိစ္ဆန္နောကာသအဇ္ဈောကာသသလ္လပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒုတိယတတိယာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

ပဋိစ္ဆန္နောကာသအဇ္ဈောကာသသလ္လပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဒုတိယိကဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“ပုရိမနယေနေဝါ”တိ ဣမိနာ “သန္တိဋ္ဌေယျ ဝါတိ ဟတ္ထပါသေ ဌိတမတ္တာယ ပါစိတ္တိယံ, သလ္လပေယျ ဝါတိ တတ္ထ ဌတွာ ဂေဟသိကကထံ ကထေန္တိယာပိ ပါစိတ္တိယမေဝ, နိကဏ္ဏိကံ ဝါ ဇပ္ပေယျာတိ ကဏ္ဏမူလေ ဇပ္ပေန္တိယာပိ ပါစိတ္တိယမေဝါ”တိ ဣမံ နယံ ဒဿေတိ။

ဒုတိယိကဥယျောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အနာပုစ္ဆာပက္ကမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာသီဒန္တိ ဧတ္ထာတိ အာသနန္တိ အာဟ “ပလ္လင်္ကဿောကာသဘူတေ”တိ, ဦရုဗဒ္ဓါသနဿ ဩကာသေတိ အတ္ထော။ အနောဝဿကန္တိ နိဗ္ဗကောကာသံ။ အဇ္ဈောကာသေ ဥပစာရန္တိ အဇ္ဈောကာသေ နိသီဒိတွာ ဒွါဒသဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပဒေသံ။ ဂိလာနာယာတိ ယာ တာဒိသေန ဂေလညေန အာပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတိ။ အာပဒါသူတိ ဃရေ အဂ္ဂိ ဝါ ဥဋ္ဌိတော ဟောတိ, စောရော ဝါ, ဧဝရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အနာပတ္တိ။

အနာပုစ္ဆာပက္ကမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အနာပုစ္ဆာအဘိနိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဓုဝပညတ္တေတိ ဘိက္ခုနီနံ အတ္ထာယ နိစ္စပညတ္တေ။

အနာပုစ္ဆာအဘိနိသီဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ အနာပုစ္ဆာသန္ထရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကုလာနီတိ ကုလဿ ဃရာနိ။

အနာပုစ္ဆာသန္ထရဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ပရဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ပရဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပရအဘိသပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မနုဿဒေါဘဂ္ဂေန ဝါတိ “ကာဏာ ဟောမိ, ကုဏီ ဟောမိ, ဣတရာ ဝါ ဤဒိသာ ဟောတူ”တိအာဒိနာ မနုဿဝိရူပဘာဝေန။ အတ္ထဓမ္မအနုသာသနိပုရေက္ခာရာနန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထပုရေက္ခာရာယာတိ အဋ္ဌကထံ ကထေန္တိယာ။ ဓမ္မပုရေက္ခာရာယာတိ ပါဠိံ ဝါစေန္တိယာ။ အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ “ဣဒါနိပိ တွံ ဧဒိသာ, သာဓု ဝိရမဿု, နော စေ ဝိရမသိ, အဒ္ဓါ ပုန ဧဝရူပါနိ ကမ္မာနိ ကတွာ နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသိ, တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿသီ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၈၇၈) ဧဝံ အနုသာသနိယံ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ။

ပရအဘိသပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ရောဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ရောဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ရတ္တန္ဓကာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၃။ နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

၁-၂။ နဂ္ဂါဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဣဒန္တိ ဣဒံ ဥဒကသာဋိကစီဝရံ။

ဒုတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

နဂ္ဂါဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဝိသိဗ္ဗေတွာတိ ဝိဇဋေတွာ။ ဓုရံ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေ, ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ သစေပိ ပစ္ဆာ သိဗ္ဗတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော။

စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သံဃာဋိစာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

“ဣဒံ မေ စီဝရံ မဟဂ္ဃံ ဤဒိသေ စောရဘယေ န သက္ကာ ဓာရေတုန္တိ ဧဝရူပါသု အာပဒါသူ”တိ ဧတ္ထ ပါဌော။ သော ပန ကာကပဒသဉ္ဇနိတမောဟေဟိ လေခကေဟိ ဥပရိသိက္ခာပဒေ လိခိတော။ ကိဉ္စာပိ တတ္ထ လိခိတော, ဧတ္ထေဝ ပန ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သံဃာဋိစာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စီဝရသင်္ကမနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာပဒါသု ဝါ ဓာရေတီတိ သစေ အပါရုတံ ဝါ အနိဝတ္ထံ ဝါ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသူ အာပဒါသု ဓာရေတိ, အနာပတ္တိ။

စီဝရသင်္ကမနီယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဂဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အညသ္မိံ ပရိက္ခာရေတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ထာလကာဒီနံ ဝါ သပ္ပိတေလာဒီနံ ဝါ အညတရသ္မိံ။ “သမဂ္ဃကာလေ ဒဿထာ”တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ နိဝါရေန္တိယာတိ “ကိတ္တကံ အဂ္ဃနကံ ဒါတုကာမတ္ထာ”တိ ပုစ္ဆိတွာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၀၉) “ဧတ္တကံ နာမာ”တိ ဝုတ္တေ “အာဂမေထ တာဝ, ဣဒါနိ ဝတ္ထံ မဟဂ္ဃံ, ကတိပါဟေန ကပ္ပါသေ အာဟဋေ သမဂ္ဃံ ဘဝိဿတိ, တသ္မိံ ကာလေ ဒဿထာ”တိ ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ နိဝါရေန္တိယာ။

ဂဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇-၁၀။ ပဋိဗာဟနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာတိ “ဧကိဿာ ဧကံ သာဋကံ နပ္ပဟောတိ, အာဂမေထ တာဝ, ကတိပါဟေန ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တတော ဘာဇေဿာမာ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၁၅) ဧဝံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာ အနာပတ္တိ။

အဋ္ဌမနဝမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

သေသန္တိ “ဓမ္မိကေ ဝေမတိကာယာ”တိအာဒိကံ အဝသေသံ။ တတ္ထ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာတိ “ဘိက္ခုနိသံဃော ဇိဏ္ဏစီဝရော, ကထိနာနိသံသမူလကော မဟာလာဘော”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၃၁) ဧဝရူပံ အာနိသံသံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟန္တိယာ အနာပတ္တိ။

ပဋိဗာဟနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နဂ္ဂဝဂ္ဂေါ တတိယော။

၄။ တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ

၁-၃။ ဧကမဉ္စတုဝဋ္ဋနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဝဝတ္ထာနံ ဒဿေတွာတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၄၀) မဇ္ဈေ ကာသာယံ ဝါ ကတ္တရယဋ္ဌိံ ဝါ အန္တမသော ကာယဗန္ဓနမ္ပိ ဌပေတွာ နိပဇ္ဇန္တီနံ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော။

တတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဧကမဉ္စတုဝဋ္ဋနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄-၉။ နဥပဋ္ဌာပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပရိယေသိတွာ အလဘန္တိယာတိ အညံ ဥပဋ္ဌာယိကံ အလဘန္တိယာ။ ဂိလာနာယာတိ သယံ ဂိလာနာယ။ အာပဒါသူတိ တထာရူပေ ဥပဒ္ဒဝေ သတိ။

ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမ အဋ္ဌမနဝမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

နဥပဋ္ဌာပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ စာရိကနပက္ကမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဓုရေ နိက္ခိတ္တမတ္တေတိ သစေ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ပက္ကမတိ, အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော။ အန္တရာယေ သတီတိ ဒသဝိဓေသု အန္တရာယေသု အညတရသ္မိံ သတိ။ “ဂစ္ဆိဿာမီ”တိ နိက္ခန္တာ, နဒီ ဝါ ပူရာ, ဝနဒါဟော ဝါ အာဂတော, စောရာ ဝါ မဂ္ဂေ ဟောန္တိ, မေဃော ဝါ ဥဋ္ဌဟတိ, နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

စာရိကနပက္ကမနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တုဝဋ္ဋဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။

၅။ စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ

၁။ ရာဇာဂါရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကီဠနစိတ္တသာလန္တိ န ရညောဝ ကီဠနစိတ္တသာလံ, အထ ခေါ ယေသံ ကေသဉ္စိ မနုဿာနံ ကီဠနတ္ထံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ကတသာလံ။ ဧသ နယော “ကီဠနဥပဝန”န္တိအာဒီသုပိ။ ယထာဟ “ရာဇာဂါရံ နာမ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရညော ကီဠိတုံ ရမိတုံ ကတံ ဟောတီ”တိအာဒိကော (ပါစိ။ ၉၇၉) ဝိတ္ထာရော။ တတ္ထ ကီဠနဥပဝနန္တိ ကီဠနတ္ထံ အန္တောနဂရေ ကတံ အာရာမံ။ ကီဠနုယျာနန္တိ တထေဝ ဗဟိနဂရေ ကတံ ဥယျာနံ။

ရာဇာဂါရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အာသန္ဒိပရိဘုဉ္ဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အတိက္ကန္တပ္ပမာဏာတိ အဋ္ဌင်္ဂုလတော အတိက္ကန္တပ္ပမာဏပါဒကာ။ ဝုတ္တောတိ ပဒဘာဇနိယံ ဝုတ္တော။ “အကပ္ပိယရူပါကုလော အကပ္ပိယမဉ္စော ပလ္လင်္ကော”တိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၃။၂၅၄) သာရသမာသာစရိယော။

အာသန္ဒိပရိဘုဉ္ဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သုတ္တကန္တနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥဇ္ဇဝုဇ္ဇဝေတိ ဥဂ္ဂိရိတွာ ဥဂ္ဂိရိတွာ ဝေဌနေ။ ကန္တိတသုတ္တံ ကန္တန္တိယာတိ ဒသိကသုတ္တာဒိံ သံဃာဋေတွာ ကန္တန္တိယာ, ဒုက္ကန္တိတံ ဝါ ပဋိကန္တန္တိယာ။

သုတ္တကန္တနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဂိဟိဝေယျာဝစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အတ္တနော ဝေယျာဝစ္စကရဿ စာတိ သစေပိ မာတာပိတရော အာဂစ္ဆန္တိ, ယံ ကိဉ္စိ ဗီဇနိံ ဝါ သမ္မုဉ္ဇနိဒဏ္ဍကံ ဝါ ကာရာပေတွာ ဝေယျာဝစ္စကရဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ယံ ကိဉ္စိ ဝါ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဂိဟိဝေယျာဝစ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅-၆။ အဓိကရဏာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အနန္တရာယိကိနီတိ ဒသဝိဓေသု အန္တရာယေသု ဧကေနာပိ အနန္တရာယိကိနီ။ ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆာ ဝိနိစ္ဆိနန္တီ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာဝ ဝိနိစ္ဆိနာတိ။

ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အဓိကရဏာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ အာဝသထစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃစီဝရံ သရီရတော မောစေတွာ သုပ္ပဋိသာမိတမ္ပိ စောရာ ဟရန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု အနိဿဇ္ဇိတွာ နိဝါသေန္တိယာ အနာပတ္တိ။

အာဝသထစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အာဝသထဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကဝါဋဗဒ္ဓဝိဟာရန္တိ ဒွါရဗဒ္ဓဝိဟာရံ။ ဂိလာနာယာတိ ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသမတ္ထာယ။ အာပဒါသူတိ ရဋ္ဌေ ဘိဇ္ဇန္တေ အာဝါသေ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု။

အာဝသထဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဟတ္ထိအာဒီသုပိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၁၀၁၅) သိပ္ပသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော, တထာ အာထဗ္ဗဏာဒီသု မန္တသဒ္ဒေါ။ တတ္ထ ထရူတိ ခဂ္ဂမုဋ္ဌိ။ အာထဗ္ဗဏမန္တော နာမ အာထဗ္ဗဏဝေဒဝိဟိတော ပရူပဃာတကရော မန္တော။ ခိလနမန္တော နာမ ဒါရုသာရခိလံ မန္တေတွာ ပထဝိယံ ပဝေသေတွာ မာရဏမန္တော။ အဂဒပ္ပယောဂေါ နာမ ဝိသယောဇနံ။

တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာပရိယာပုဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာဝါစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

လေခေတိ လိခသိပ္ပေ။ ဓာရဏာယ ဝါတိ ဓာရဏသတ္ထေ, ယသ္မိံ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇန္တာ ဗဟူနိပိ ဂန္ထာနိ ဓာရေန္တိ။ နာဂမဏ္ဍလာဒိကေတိ ဧတ္ထ နာဂမဏ္ဍလံ နာမ သပ္ပါနံ ပဝေသနိဝါရဏတ္ထံ မဏ္ဍလဗဒ္ဓမန္တော။

တိရစ္ဆာနဝိဇ္ဇာဝါစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စိတ္တာဂါရဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။

၆။ အာရာမဝဂ္ဂေါ

၁-၂။ အာရာမပဝိသနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သီသာနုလောကိကာယာတိ သီသံ အနုလောကေန္တိယာ။ ယတ္ထ ဝါ ဘိက္ခုနိယော သန္နိပတိတာတိ ယတ္ထ ဘိက္ခုနိယော ပဌမတရံ သဇ္ဈာယနစေတိယဝန္ဒနာဒိအတ္ထံ သန္နိပတိတာ။ အာပဒါသူတိ ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတာ ဟောတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဒုတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အာရာမပဝိသနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃-၄။ ဂဏပရိဘာသနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သေသန္တိ “အတ္ထဓမ္မအနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာ”တိအာဒိကံ အဝသေသံ။ တတ္ထ အနုသာသနိပုရေက္ခာရာယာတိ “ဣဒါနိပိ တွံ ဗာလာ အဗျတ္တာ”တိအာဒိနာ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၃၆) နယေန အနုသာသနိပက္ခေ ဌတွာ ဝဒန္တိယာ အနာပတ္တိ။

စတုတ္ထံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဂဏပရိဘာသနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ကုလမစ္ဆရိနီသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ကုလေ မစ္ဆရော ကုလမစ္ဆရောတိ ပုရိမသ္မိံ ပက္ခေ သကတ္ထေ ဣနီပစ္စယော, တံ ကုလံ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္နန္တိ ကုလဿ အဂုဏံ, အယသံ ဝါ ဘာသန္တိယာတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုနီနံ အဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိယာတိ “ဘိက္ခုနိယော ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ”တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၀၄၃) ဘိက္ခုနီနံ အဂုဏံ, အယသံ ဝါ ဘာသန္တိယာ။

သန္တံယေဝ အာဒီနဝန္တိ ကုလဿ ဝါ ဘိက္ခုနီနံ ဝါ သန္တံယေဝ အဂုဏံ။

ကုလမစ္ဆရိနီသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆-၈။ အဘိက္ခုကာဝါသာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သမန္တပါသာဒိကာယံ ဝုတ္တောတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဩဝါဒဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၄) ဝုတ္တော။

သတ္တမဋ္ဌမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

အဘိက္ခုကာဝါသာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉-၁၀။ ဩဝါဒူပသင်္ကမနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပေါသထဿ ပုစ္ဆနံ ဥပေါသထပုစ္ဆာ, သာဝကပစ္စယံ, ရဿတ္တဉ္စ ကတွာ “ဥပေါသထပုစ္ဆက”န္တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ “ဥပေါသထပုစ္ဆန”န္တိ။ ဩဝါဒတ္ထာယာတိ ဩဝါဒယာစနတ္ထာယ။

ဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဩဝါဒူပသင်္ကမနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အာရာမဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော။

၇။ ဂဗ္ဘိနီဝဂ္ဂေါ

၁-၂။ ဂဗ္ဘိနီအာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဌမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ထနေ ဘဝံ ထညံ, ခီရံ။ ယံ ပါယေတီတိ ယံ ဒါရကံ ပါယေတိ။

ဂဗ္ဘိနီအာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပဌမသိက္ခမာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေနာတိ “ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမ္မ သမာဒါနံ သမာဒိယာမိ…ပေ… ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏိံ ဒွေ ဝဿာနိ အဝီတိက္ကမ္မ သမာဒါနံ သမာဒိယာမီ”တိ (ပါစိ။ ၁၀၇၉) ပဒဘာဇနသမီပေ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တနယေန။ ဣမာ ပန ဆ သိက္ခာယော သဋ္ဌိဝဿာယပိ ပဗ္ဗဇိတာယ ဒါတဗ္ဗာယေဝ, န ဧတာသု အသိက္ခိတာ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗာ။

ပဌမသိက္ခမာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄-၅။ ဒုတိယသိက္ခမာနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာ ဥပသမ္ပဒါသမ္မုတိ န ဒိန္နာ ဟောတီတိ ပဒဘာဇနသမီပေ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တာ ဥပသမ္ပဒါသမ္မုတိ ဉတ္တိဒုတိယာယ ကမ္မဝါစာယ န ဒိန္နာ ဟောတိ။

ပဉ္စမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဒုတိယသိက္ခမာနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆-၁၀။ ဒုတိယဂိဟိဂတာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒသဝဿာယ ဂိဟိဂတာယ သိက္ခာသမ္မုတိံ ဒတွာ ပရိပုဏ္ဏဒွါဒသဝဿံ ဥပသမ္ပာဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

သတ္တမအဋ္ဌမနဝမဒသမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

ဒုတိယဂိဟိဂတာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဂဗ္ဘိနီဝဂ္ဂေါ သတ္တမော။

၈။ ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ

၁-၅။ ပဌမကုမာရိဘူတာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗပဌမာ ဒွေ မဟာသိက္ခမာနာတိ ဂဗ္ဘိနိဝဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဒွေ သိက္ခမာနာ။ “သိက္ခမာနာ”ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗာတိ သမ္မုတိကမ္မာဒီသု ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗာ။ “ဂိဟိဂတာ”တိ ဝါ “ကုမာရိဘူတာ”တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ သစေ ဝဒန္တိ, ကမ္မံ ကုပ္ပတီတိ အဓိပ္ပါယော။

စတုတ္ထပဉ္စမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

ပဌမကုမာရိဘူတာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆-၈။ ခီယနဓမ္မာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဝုဋ္ဌာပနသမ္မုတိယာ ယာစိတာယာတိ ဥပသမ္ပဒါသမ္မုတိယာ ယာစိတာယ။

သတ္တမဋ္ဌမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

ခီယနဓမ္မာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သောကာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အာဂစ္ဆမာနာတိ အာဂစ္ဆန္တီ။

သောကာဝါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ အနနုညာတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

တေသံ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တိယာတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၁၆၃) တေသံ မာတာဒီနံ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တိယာ။ အနနုညာတသမုဋ္ဌာနန္တိ ယံ ဝါစတော, ကာယဝါစတော, ဝါစာစိတ္တတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ, တံ အနနုညာတသမုဋ္ဌာနံ။ ကထံ? အဗ္ဘာနကမ္မာဒီသု ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ခဏ္ဍသီမာယံ နိသိန္နာ “ပက္ကောသထ သိက္ခမာနံ, ဣဓေဝ နံ ဥပသမ္ပာဒေဿာမာ”တိ ဥပသမ္ပာဒေတိ, ဧဝံ ဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ။ “ဥပဿယတော ဥဋ္ဌာယ ဥပသမ္ပာဒေဿာမီ”တိ ဝတွာ ခဏ္ဍသီမံ ဂစ္ဆန္တိယာ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတိ။ ဒွီသု ဌာနေသု ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောန္တိယာ ဝါစာစိတ္တတော, ကာယဝါစာစိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတိ။ အနနုဇာနာပေတွာ ဥပသမ္ပာဒနတော ကိရိယာကိရိယံ။

အနနုညာတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ပါရိဝါသိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဒါရုဏန္တိ ပါပံ။ ပတိမာနေန္တန္တိ ဩလောကေန္တံ။

ပါရိဝါသိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ အနုဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧကန္တရိကန္တိ ဧကေန ဝဿေန အန္တရိကံ ကတွာ။

အနုဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ဧကဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မာတိကာယံ ဧကံ ဝဿံ ဒွေတိ ဧကန္တရိကေ ဧကေကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဒွေ။ ဧကန္တရိကံ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာတိ ဣမသ္မိံ ဝဿေ ဧကံ, ပုန ဧကန္တရိကံ ဧကန္တိ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေန္တိယာ အနာပတ္တိ။

ဧကဝဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ကုမာရိဘူတဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော။

၉။ ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ

၁-၂။ ဆတ္တုပါဟနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဝုတ္တလက္ခဏံ ဆတ္တန္တိ “ဆတ္တံ နာမ တီဏိ ဆတ္တာနိ - သေတစ္ဆတ္တံ, ကိလဉ္ဇစ္ဆတ္တံ, ပဏ္ဏစ္ဆတ္တံ မဏ္ဍလဗဒ္ဓံ, သလာကဗဒ္ဓ”န္တိ (ပါစိ။ ၁၁၈၁) ဧဝံ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တလက္ခဏံ ဆတ္တံ။ တာဒိသံ ဌာနံ ပတွာတိ ဂစ္ဆကဒ္ဒမာဒီသု တံ တံ ဌာနံ ပတွာ။

ဆတ္တဿေဝါတိ ကဒ္ဒမာဒီနိ ပတွာ ဥပါဟနာ ဩမုဉ္စိတွာ ဆတ္တဿေဝ ဓာရဏံ။ ဥပါဟနာနံယေဝ ဝါတိ ဂစ္ဆာဒီနိ ဒိသွာ ဆတ္တံ အပနာမေတွာ ဥပါဟနာနံယေဝ ဓာရဏံ။

ဒုတိယံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဆတ္တုပါဟနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃-၅။ သံဃာဏိအာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သံဃာဏိန္တိ ကဋိယံ အနုဘဝိတဗ္ဗံ အာဘရဏံ။ တေနာဟ “ယံ ကိဉ္စိ ကဋူပဂ”န္တိ။

စတုတ္ထပဉ္စမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ။

သံဃာဏိအာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဝါသိတကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂန္ဓဝါသိတကေနာတိ ဂန္ဓပရိဘာဝိတေန။

ဝါသိတကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇-၁၀။ ဘိက္ခုနိဥမ္မဒ္ဒါပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဂိလာနာယာတိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၁၂၀၈) အန္တမသော မဂ္ဂဂမနပရိဿမေနာပိ အာဗာဓိကာယ။ အာပဒါသူတိ စောရဘယာဒိနာ သရီရကမ္ပနာဒီသု။

အဋ္ဌမနဝမဒသမေသု ကိဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

ဘိက္ခုနိဥမ္မဒ္ဒါပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ အနာပုစ္ဆာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပစာရံ သန္ဓာယာတိ သမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရံ သန္ဓာယ။

အနာပုစ္ဆာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ပဉှာပုစ္ဆနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အနောဒိဿာတိ “အမုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ပုစ္ဆာမီ”တိ ဧဝံ အနိယမေတွာ ကေဝလံ “ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ အတ္ထိ, ပုစ္ဆာမိ, အယျာ”တိ ဧဝံ ဝတွာ။

ပဉှာပုစ္ဆနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ အသံကစ္စိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပံ, အပရိက္ခိတ္တဿ ဥပစာရံ အတိက္ကမန္တိယာ ဝါ ဩက္ကမန္တိယာ ဝါတိ ဧတ္ထ ပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ပရိက္ခေပံ အတိက္ကမန္တိယာ ဝါ အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရံ ဩက္ကမန္တိယာ ဝါတိ ယထာက္ကမံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာပဒါသူတိ မဟဂ္ဃံ သံကစ္စိကံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆန္တိယာ ဥပဒ္ဒဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝရူပါသု အာပဒါသု။

အသံကစ္စိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆတ္တုပါဟနဝဂ္ဂေါ နဝမော။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အသာဓာရဏသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

အစိတ္တကာနီတိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၁၂၁၄) “နစ္စ”န္တိအာဒိနာ အဇာနိတွာ ဒဿနာဒိံ ကရောန္တိယာ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော ဝတ္ထုအဇာနနစိတ္တေန အစိတ္တကာနိ။ လောကဝဇ္ဇာနီတိ “နစ္စ”န္တိအာဒိနာ ဇာနိတွာ ဒဿနာဒိံ ကရောန္တိယာ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇနတော လောကဝဇ္ဇာနိ။ တေနာဟ “အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော”တိအာဒိ သစိတ္တကာနီတိ “စောရီ”တိအာဒိနာ ဝတ္ထုံ ဇာနိတွာ ကရဏေယေဝ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော သစိတ္တကာနိ။ ဥပသမ္ပဒါဒီနံ ဧကန္တာကုသလစိတ္တေနေဝ အကတ္တဗ္ဗတ္တာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာနိ။ “ဣဓ သစိတ္တကာစိတ္တကတာ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနာဇာနနတာယ အဂ္ဂဟေဋ္ဌာ ဝတ္ထုဇာနနာဇာနနတာယ ဂဟေတဗ္ဗ”န္တိ ဝဒန္တိ။

အသာဓာရဏသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍံ

၂။ တေလဝိညာပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပါဠိယံ အနာဂတေသု ပန အဋ္ဌသုပီတိ ပါဠိမုတ္တကေသု သပ္ပိအာဒီသု အဋ္ဌသုပိ။

တေလဝိညာပနာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခေ ပါဋိဒေသနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁။ ပရိမဏ္ဍလာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

သေခိယာနိ စေဝါတိ ပဉ္စသတ္တတိ သေခိယာနိ စေဝ။ “ဘိက္ခုပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ”တိ ဣမိနာ ယသ္မာ တာဒိသံယေဝေတ္ထ အတ္ထဝိနိစ္ဆယံ ဝိဒူ ဝဒန္တိ, တသ္မာ ဝိသုံ တေသံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ န ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ယာ ဝုတ္တာ, သာ ဣဓာပိ ဝုတ္တာယေဝါတိ ဒဿေတိ။

ပရိမဏ္ဍလာဒိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာယ

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာယံ လီနတ္ထပ္ပကာသနိယံ

ဘိက္ခုနိပါတိမောက္ခဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အနိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

ယံ ပါတိမောက္ခဿ ဝဏ္ဏနံ အာရဘိန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ “မဟာဝိဟာရဝါသီန”န္တိ ဣဒံ ပုရိမပစ္ဆိမပဒေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ, မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာဟိ ဝါတိ စ။ ပါဠိယတ္ထဉ္စ ကေဝလန္တိ သကလံ ပါဠိအတ္ထဉ္စ, ဥဘတောဝိဘင်္ဂဉ္စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ။ ယသ္မာ န ဟိ အတ္ထီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယန္တိ ယံ ပဒံ။ သီဟဠဋ္ဌကထာနယန္တိ သီဟဠမာတိကဋ္ဌကထာနယံ။ အဋ္ဌကထာသာရန္တိ သီဟဠမာတိကဋ္ဌကထာယံ အတ္ထသာရံ, အထ ဝါ ဝိနယဋ္ဌကထာသု အတ္ထသာရံ။ တေနေတံ ဒဿေတိ - သီဟဠမာတိကဋ္ဌကထာယံ အတ္ထသာရံ အာဒါယ ဣမံ ကင်္ခါဝိတရဏိံ ကရောန္တော ဝိနယဋ္ဌကထာသုပိ ဣဓ ဝိနိစ္ဆယေ ယောဂက္ခမံ အတ္ထသာရံ အာဒါယေဝ အကာသိန္တိ။

ဣဒါနိ သဒေဝကဿ လောကဿ အစ္စန္တသုခါဓိဂမာယ အတ္တနော ပုညံ ပရိဏာမေန္တော “ယထာ စ နိဋ္ဌံ သမ္ပတ္တာ”တိအာဒိဂါထာဒွယမာဟ။ ကလျာဏနိဿိတာတိ ကုသလနိဿိတာ။ သဗ္ဗသတ္တာနန္တိ ကာမာဝစရာဒိဘေဒါနံ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ။

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ -

၁။ လင်္ကိဿရော ယော ဝိဇိတာရိရာဇော၊

ရာဇာ ပရက္ကန္တဘုဇော ယသဿီ၊

တိဓာဂတံ သီဟဠမေကရဇ္ဇံ၊

အကာ နိကာယဉ္စ တထာ သမဂ္ဂံ။

၂။ ပုရေ ပုလတ္ထိမှိ ဝရေ ပုရာနံ၊

မဇ္ဈမှိ နာနာရတနာကရာနံ၊

အနန္တသမ္ပတ္တိဘရာဘိရာမေ၊

ဝရာစလုတ္တင်္ဂဃရာဘိရာမေ။

၃။ အဘေဇ္ဇပါကာရသုဂေါပုရသ္မိံ၊

နိရာကုလာနေကကုလာကုလသ္မိံ၊

မုနိန္ဒဒါဌင်္ကုရဝါသဘူတေ၊

ယော လောစနာနန္ဒဝဟေ ဝသန္တော။

၄။

သုဖုလ္လိတဗ္ဘောရုဟသာဒုသီတ

ပသန္နနီရေဟိ ဇလာသယေဟိ၊

သုပုပ္ဖိတာနေကကဒမ္ဗဇမ္ဗု-

ပုန္နာဂနာဂါဒိဟိ ဝါဘိရမ္မေ။

၅။ သုဓာဝဒါတေဟိ မနောဟရေဟိ၊

ပါကာရပန္တီဟိ စ ဂေါပုရေဟိ၊

ဝိကိဏ္ဏမုတ္တာဖလသန္နိဘေဟိ၊

ဝိလောကနီယေဟိ သုဓာတလေဟိ။

၆။ ကတွာန ပါသာဒသဟဿရမ္မေ၊

တဟိံ တဟိံ ပီတိကရေ ဝိဟာရေ၊

မဟာဒယော ဇေတဝနာဒယောပိ၊

သုသံယမာနံ ယတိနံ အဒါသိ။

၇။ ယော သာဒုဘူတံ စတုပစ္စယဉ္စ၊

ဂုဏပ္ပသန္နော သမဏေသု တေသု၊

နိစ္စံ မဟောဃံ ဝိယ ဝတ္တယန္တော၊

ယောဇေတိ တေ ဂန္ထဝိပဿနာသု။

၈။ ကာရိတေသု ဝိဟာရေသု, တေန တေသု ယသဿိနာ၊

ရမ္မော ယော ပစ္ဆိမာရာမော, ပုပ္ဖါရာမာဒိသောဘိတော။

၉။ ပရိဝေဏမှိ နာမေန, တဟိံ စောဠကုလန္တိကေ၊

ပါသာဒေ ဒဿနီယမှိ, ဝသန္တော ကရုဏာပရော။

၁၀။ သိဿော သသီကရသွစ္ဆ-သီလာစာရဿ ဓီမတော၊

သာရိပုတ္တမဟာထေရ-မဟာသာမိဿ တာဒိနော။

၁၁။ ဓီရာနေကဂုဏောဃေန, ထေရေန သုစိဝုတ္တိနာ၊

ဝိနယဋ္ဌိတိကာမေန, သုမေဓေနာဘိယာစိတော။

၁၂။ သော ဗုဒ္ဓနာဂတ္ထေရောဟံ, ဘိက္ခူနံ ပရမံ ဟိတံ၊

မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, ယတီနံ သမယာနုဂံ။

၁၃။ ဝိနယတ္ထာဒိမဉ္ဇူသံ, လီနတ္ထဿ ပကာသနိံ၊

မာတိကဋ္ဌကထာယေမံ, အကာသိံ သာဓု ဝဏ္ဏနံ။

၁၄။ သာယံ သုဗောဓာ ဗုဓဝဏ္ဏနီယာ၊

သံဝဏ္ဏနာ သတ္တသဟဿမတ္တာ၊

နိရာကရောန္တီ ဝိနယမှိ မောဟံ၊

တမံ စရန္တီ သသိ ခေဝ ဘာတု။

၁၅။ အာကင်္ခမာနေန ပရတ္ထမိဋ္ဌံ၊

မဟတ္ထသာရံ သုဝိနိစ္ဆယဉ္စ၊

သံဝဏ္ဏနံ သာဓု ပကုဗ္ဗတာ ယံ၊

စိတံ မယာ ပုညမနပ္ပဘူတံ။

၁၆။ ပုညေန တေနာစိတဒါနသီလ-

မယာဒိနာနေကဝိဓေန စေဝ၊

သတ္တာ အနီဃာ သုခိနော အဝေရာ၊

ပပ္ပေါန္တု သဗ္ဗေ သုဂတိံ သိဝဉ္စ။

၁၇။ သဒ္ဓိံ ယထောပဒ္ဒဝမန္တရေန၊

ဂတာ ဟိ လီနတ္ထပဒီပနီယံ၊

တထာ ဇနာနံ အပိ ဓမ္မယုတ္တာ၊

မနောရထာ သိဒ္ဓိမုပေန္တု နိစ္စံ။

၁၈။ ကာလေ ပဝဿန္တု သဒါ ပယောဒါ၊

ဓမ္မေန ပါလေန္တု မဟိံ မဟိန္ဒာ၊

သတ္တာ ပသန္နာ ရတနတ္တယသ္မိံ၊

ဒါနာဒိပုညာဘိရတာ ဘဝန္တူတိ။

ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာ လီနတ္ထပ္ပကာသနီနာမိကာကင်္ခါဝိတရဏီအဘိနဝဋီကာ နိဋ္ဌိတာ။