မူလပဏ္ဏာသ-ဋီကာ (ဒု)

၄၈၃။ ရသံ ဒေတီတိ ရသံ ဒဿေတိ ဝိဘာဝေတိ။

၄၈၄။ ပူတိမုတ္တန္တိ ပူတိသဘာဝမုတ္တံ။ တရုဏန္တိ ဓာရာဝသေန နိပတန္တံ ဟုတွာ ဥဏှံ။ တေနဿ ဥပရိမုတ္တတမာဟ။ မုတ္တဉှိ ပဿာဝမဂ္ဂတော မုစ္စမာနံ ကာယုသ္မာဝသေန ဥဏှံ ဟောတိ။

၄၈၅။ ယံ ဘဂန္ဒရသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ ပက္ခန္ဒတီတိ ဘဂန္ဒရဗျာဓိသဟိတာယ လောဟိတပက္ခန္ဒတာယ ဝသေန ယံ လောဟိတံ ဝိဿဝတိ။ ပိတ္တသံသဋ္ဌံ လောဟိတံ ပက္ခန္ဒတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။

၄၈၆။ ဥဗ္ဗိဒ္ဓေတိ ဒူရေ။ အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိဂမေန ဟိ အာကာသံ ဥတ္တုင်္ဂံ ဝိယ ဒူရံ ဝိယ စ ခါယတိ။ တေနာဟ ‘‘ဒူရီဘူတေ’’တိ။ တမံယေဝ တမဂတံ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၂။၁၁၉၊ အ။ နိ။ ၉။၁၁) ယထာ။ ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတေ စ ဣဒံ စတုတ္ထံ ဓမ္မသမာဒါနံ ဝိဘဇန္တေန ကုသလကမ္မပထဿ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတတ္တာ။

သင်္ဂရရုက္ခော ကန္ဒမာဒသပေါဝ။ သရဘညဝသေနာတိ အတ္ထံ အဝိဘဇိတွာ ပဒသော သရဘညဝသေန။ ဩသာရေန္တဿာတိ ဥစ္စာရေန္တဿ။ သဒ္ဒေတိ ဩသာရဏသဒ္ဒေ။ အဓိဂတဝိသေသံ အနာရောစေတုကာမာ ဒေဝတာ တတ္ထေဝ အန္တရဓာယိ။ တံ ဒိဝသန္တိ သတ္ထာရာ ဒေသိတဒိဝသေ။ ဣတိ အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမနိမိတ္တတာယ အယံ ဒေဝတာ ဣမံ သုတ္တံ ပိယာယတိ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ။

မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၇။ ဝီမံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၈၇။ အတ္ထဝီမံသကောတိ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိအတ္ထဝိဇာနနကော။ သင်္ခါရဝီမံသကောတိ သင်္ခတဓမ္မေ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော ဝါ အာယတနာဒိဝိဘာဂတော စ ဝီမံသကော။ သတ္ထုဝီမံသကောတိ ‘‘သတ္ထာ နာမ ဂုဏတော ဧဒိသော ဧဒိသော စာ’’တိ သတ္ထု ဥပပရိက္ခကော။ ဝီမံသကောတိ ဝိစာရကော။ ယံ စေတသော သရာဂါဒိဝိဘာဂတော ပရိစ္ဆိန္ဒနံ, တံ စေတောပရိယာယော။ တေနာဟ ‘‘စိတ္တပရိစ္ဆေဒ’’န္တိ။ ယသ္မာ စေတောပရိယာယဉာဏလာဘီ – ‘‘ဣဒံ စိတ္တံ ဣတော ပရံ ပဝတ္တံ ဣဒမိတော ပရ’’န္တိ ပရဿ စိတ္တုပ္ပတ္တိံ ပဇာနာတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စေတောပရိယာယန္တိ စိတ္တဝါရ’’န္တိ။ ဝါရတ္ထေပိ ဟိ ပရိယာယ-သဒ္ဒေါ ဟောတိ – ‘‘ကဿ နု ခေါ, အာနန္ဒ, ပရိယာယော အဇ္ဇ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒိတု’’န္တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၃။၃၉၈)။ စိတ္တစာရန္တိပိ ပါဌော, စိတ္တပဝတ္တိန္တိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဝိဇာနနတ္ထာယာတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန ဝီမံသနတ္ထာယ။

၄၈၈။ ကလျာဏမိတ္တူပနိဿယန္တိ ကလျာဏမိတ္တသင်္ခါတံ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ ဗလဝသန္နိဿယံ။ ဥပဍ္ဎံ အတ္တနော အာနုဘာဝေနာတိ ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန သမ္ပာဒိယမာနဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ဥပဍ္ဎဘာဂမတ္တံ အတ္တနော ဝိမုတ္တိပရိပါစကဓမ္မာနုဘာဝေန သိဇ္ဈတိ။ ဥပဍ္ဎံ ကလျာဏမိတ္တာနုဘာဝေနာတိ ဣတရော ပန ဥပဍ္ဎဘာဂေါ ယံ နိဿာယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ, တဿ ကလျာဏမိတ္တဿ ဥပဒေသာနုဘာဝေန ဟောတိ, သိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော။ လောကသိဒ္ဓေါ ဧဝ အယမတ္ထော။ လောကိယာ ဟိ –

‘‘ပါဒေါ သိဒ္ဓေါ အာစရိယာ, ပါဒေါ ဟိဿာနုဘာဝတော၊

တံဝိဇ္ဇာသေဝကာ ပါဒေါ, ပါဒေါ ကာလေန ပစ္စတီ’’တိ။ –

ဝဒန္တိ။ အတ္တနော ဓမ္မတာယာတိ အတ္တနော သဘာဝေန, ဉာဏေနာတိ အတ္ထော။ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ကလျာဏော ဘဒြော သုန္ဒရော မိတ္တော ဧတဿာတိ ကလျာဏမိတ္တော, တဿ ဘာဝေါ ကလျာဏမိတ္တတာ, ကလျာဏမိတ္တဝန္တတာ။ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေဟိ ကလျာဏပုဂ္ဂလေဟေဝ အယနံ ပဝတ္တိ ကလျာဏသဟာယတာ။ တေသု ဧဝ စိတ္တေန စေဝ ကာယေန စ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝေန ပဝတ္တိ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ။ မာဟေဝန္တိ ဧဝံ မာ အာဟ, ‘‘ဥပဍ္ဎံ ဗြဟ္မစရိယဿာ’’တိ မာ ကထေဟီတိ အတ္ထော။ တဒမိနာတိ ဧတ္ထ န္တိ

နိပါတမတ္တံ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော ဣ-ကာရဿ အ-ကာရံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော။ ဣမိနာပီတိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေနပီတိ အတ္ထော။ ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန။ ဣဒါနိ တံ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘မမံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ယထာ စေတ္ထ, အညေသုပိ သုတ္တေသု ကလျာဏမိတ္တုပနိဿယမေဝ ဝိသေသောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဘိက္ခူနံ ဗာဟိရင်္ဂသမ္ပတ္တိံ ကထေန္တောပီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယဓမ္မေတိ ဝိမုတ္တိယာ အရဟတ္တဿ ပရိပါစကဓမ္မေ။ ပစ္စယေတိ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇေ။ မဟာဇစ္စောတိ မဟာကုလီနော။

ကာယိကော သမာစာရောတိ အဘိက္ကမပဋိက္ကမာဒိကော သတိသမ္ပဇညပရိက္ခတော ပါကတိကော စ။ ဝီမံသကဿ ဥပပရိက္ခကဿ။ စက္ခုဝိညေယျော နာမ စက္ခုဒွါရာနုသာရေန ဝိညာတဗ္ဗတ္တာ။ သောတဝိညေယျောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သံကိလိဋ္ဌာတိ ရာဂါဒိသံကိလေသဓမ္မေဟိ ဝိဗာဓိတာ, ဥပတာပိတာ ဝိဒူသိတာ မလီနာ စာတိ အတ္ထော။ တေ ပန တေဟိ သမန္နာဂတာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ကိလေသသမ္ပယုတ္တာ’’တိ။ ယဒိ န စက္ခုသောတဝိညေယျာ, ပါဠိယံ ကထံ တထာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ကာယဝစီသမာစာရာပိ သံကိလိဋ္ဌာယေဝ နာမ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တသမုဋ္ဌာနတော။ ဘဝတိ ဟိ တံဟေတုကေပိ တဒုပစာရော ယထာ ‘‘သေမှော ဂုဠော’’တိ။ ‘‘မာ မေ ဣဒံ အသာရုပ္ပံ ပရော အညာသီ’’တိ ပန ပဋိစ္ဆန္နတာယ န န ဥပလဗ္ဘန္တိ။ ‘‘န ခေါ မယံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ကိဉ္စိ ဂရဟာမာ’’တိ ဝတွာ ဂရဟိတဗ္ဗာဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ အဘာဝိတမဂ္ဂဿ ဟိ ဂရဟိတဗ္ဗတာ နာမ သိယာ, န ဘာဝိတမဂ္ဂဿ။ ဧသ ဥတ္တရော မာဏဝေါ ‘‘ဗုဒ္ဓမ္ပိ ဂရဟိတွာ ပက္ကမိဿာမီ’’တိ ကတွာ အနုဗန္ဓိ။ ဧဝံ စိန္တေသိ မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ အတ္တနော ဝစနေ အဋ္ဌိတတ္တာ။ ကိဉ္စိ ဝဇ္ဇံ အပဿန္တော မာရော ဧဝမာဟ –

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ, အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ။ (သု။ နိ။ ၄၄၈)၊

ကာလေ ကဏှာ, ကာလေ သုက္ကာတိ ယထာသမာဒိန္နံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ပရိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပဝတ္တေတုံ အသက္ကောန္တဿ ကဒါစိ ကဏှာ အပရိသုဒ္ဓါ ကာယသမာစာရာဒယော, ကဒါစိ သုက္ကာ ပရိသုဒ္ဓါတိ ဧဝံ အန္တရန္တရာ ဗျာမိဿဝသေန ဝေါမိဿကာ။ နိက္ကိလေသာတိ နိရုပက္ကိလေသာ အနုပက္ကိလိဋ္ဌာ။

အနဝဇ္ဇံ ဝဇ္ဇရဟိတတ္တာ။ ဒီဃရတ္တန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ သမာပန္နောတိ သမ္မာ အာပန္နော သမင်္ဂီဘူတော။ တေနာဟ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ။ အတ္တနာ ကတဿ အသာရုပ္ပဿ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ အာရညကော ဝိယ ဟုတွာ။ တဿ ပရိဟာရန္တိ ဥဠာရေဟိ ပူဇာသက္ကာရေဟိ မနုဿေဟိ တဿ ပရိဟရိယမာနတံ။ အတိဒပ္ပိတောတိ ဧဝံ မနုဿာနံ သမ္ဘာဝနာယ အတိဝိယ ဒတ္တော ဂဗ္ဗိတော။

န ဣတ္တရသမာပန္နောတိ ဇာနာတိ။ ကသ္မာ? သီလံ နာမ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ ဇာနိတဗ္ဗံ, န ဣတ္တရေန။ ဣဒါနိ အနေကဇာတိသမုဒါစာရဝသေန တထာဂတော ဣမံ ကုသလံ ဓမ္မံ ဒီဃရတ္တံ သမာပန္နော, တဉ္စဿ အတိဝိယ အစ္ဆရိယန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အနစ္ဆရိယံ စေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

အရညဂါမကေတိ အရညပဒေသေ ဧကသ္မိံ ခုဒ္ဒကဂါမေ။ တတ္ထ နေသံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပိဏ္ဍာယ စရဏဿ အဝိစ္ဆိန္နတံ ဒဿေတုံ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပိဝန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဒုလ္လဘလောဏော ဟောတိ သမုဒ္ဒဿ ဒူရတာယ။

တဒါ ကိရ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ သောဠသ ဂါမသဟဿာနိ မဟန္တာနေဝ။ တေနာဟ – ‘‘ဟိတွာ ဂါမသဟဿာနိ, ပရိပုဏ္ဏာနိ သောဠသာ’’တိ။ ဣဒါနိ ကသ္မာ ‘‘သန္နိဓိံ ဒါနိ ကုဗ္ဗသီ’’တိ မံ ဃဋ္ဋေထာတိ ဝတ္ထုကာမော တံ အနာဝိကတွာ ‘‘လောဏ…ပေ… န ကရောထာ’’တိ အာဟ။ ဂန္ဓာရော တဿာဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတုကာမော ‘‘ကိံ မယာ ကတံ ဝေဒေဟီသီ’’တိ အာဟ။

ဣတရော အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဟိတွာ’’တိ ဂါထမာဟ။ ဣတရော ‘‘ဓမ္မံ ဘဏာမီ’’တိ ဂါထန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာပိ နေသံ ဝစနပဋိဝစနဂါထာ။ တတ္ထ ပသာသသီတိ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိယ အနုသာသသိ။ န ပါပမုပလိမ္ပတိ စိတ္တပ္ပကောပါဘာဝတော။ မဟတ္ထိယန္တိ မဟာအတ္ထသံဟိတံ။ နော စေ အဿ သကာ ဗုဒ္ဓီတိအာဒိ ဝေဒေဟဣသိနော – ‘‘အာစရိယော မမ ဟိတေသိတာယ ဌတွာ ဓမ္မံ ဧဝ ဘဏတီ’’တိ ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇနာကာရဒဿနံ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ’’တိအာဒိ။

‘‘ဉတ္တာ’’တိ လောကေ ဉာယတိ ဝိဿုတောတိ ဉာတော, ဉာတဿ ဘာဝေါ ဉတ္တံ။ အဇ္ဈာပန္နောတိ ဥပဂတော။ ဉတ္တ-ဂ္ဂဟဏေန ပတ္ထဋယသတာ ဝိဘာဝိတာတိ အာဟ ‘‘ယသဉ္စ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ’’န္တိ။ ကိန္တိ ကိံပယောဇနံ, ကော ဧတ္ထ ဒေါသောတိ အဓိပ္ပါယော။

တတ္ထ တတ္ထ ဝိဇ္ဈန္တောတိ ယသမဒေန ပရိဝါရမဒေန စ မတ္တော ဟုတွာ ဂါမေပိ ဝိဟာရေပိ ဇနဝိဝိတ္တေပိ သံဃမဇ္ဈေပိ အညေ ဘိက္ခူ ဃဋ္ဋေန္တော ‘‘မယှံ နာမ ပါဒါ ဣတရေသံ ပါဒဖုသနဋ္ဌာနံ ဖုသန္တီ’’တိ အဖုသိတုကာမတာယ အဂ္ဂပါဒေန ဘူမိံ ဖုသန္တော ဝိယ စရတိ။ ဩနမတီတိ နိဝါတဝုတ္တိတာယ အဝနမတိ အနုဒ္ဓတော အတ္ထဒ္ဓေါ ဟောတိ။ အကိဉ္စနဘာဝန္တိ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန နာမ အကိဉ္စနဉာဏေန သမပရိဂ္ဂဟေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ အကိဉ္စနဇ္ဈာသယံ ပဋိအဝေက္ခိတွာ။ လာဘေပိ တာဒီ, အလာဘေပိ တာဒီတိ ယထာ အလာဘကာလေ လာဘဿ လဒ္ဓကာလေပိ တထေဝါတိ တာဒီ ဧကသဒိသော။ ယသေ သတိပိ မဟာပရိဝါရကာလေပိ။

အဘယော ဟုတွာ ဥပရတောတိ နိဗ္ဘယော ဟုတွာ ဘယဿ အဘာဝေနေဝ ဩရမိတဗ္ဗတော ဥပရတော ဘယဟေတူနံ ပဟီနတ္တာ။ တဉ္စ ခေါ န ကတိပယကာလံ, အထ ခေါ အစ္စန္တမေဝ ဥပရတောတိ အစ္စန္တူပရတော။ အထ ခေါ ဘာယိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အဝေက္ခိတွာ တတော ဘယေန ဥပရတော။ ကိလေသာ ဧဝ ဘာယိတဗ္ဗတော ကိလေသဘယံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ သတ္တ သေက္ခာတိ သတ္တ သေက္ခာပိ ဘယူပရတာ, ပဂေဝ ပုထုဇ္ဇနောတိ အဓိပ္ပါယော။

ထဏ္ဍိလပီဌကန္တိ ထဏ္ဍိလမဉ္စသဒိသံ ပီဌကန္တိ အတ္ထော။ နိဿာယာတိ အပဿာယ တံ အပဿာယံ ကတွာ။ ဒွိန္နံ မဇ္ဈေ ထဏ္ဍိလပီဌကာ ဒွါရေ ဌတွာ ဩလောကေန္တဿ နေဝါသိကဘိက္ခုဿ န ပညာယိ။ အသညတနီဟာရေနာတိ န သညတာကာရေန။ ‘‘မံ ဘာယန္တော ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ ပဝိဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ ဟေဋ္ဌာမဉ္စံ ဩလောကေတွာ။ ဥက္ကာသိ ‘‘ဗဟိ ဂစ္ဆန္တော အက္ကောသိတွာ မာ အပုညံ ပသဝီ’’တိ။ အဓိဝါသေတုန္တိ တာဒိသံ ဣဒ္ဓါနဘာဝံ ဒိသွာပိ ပဋပဋာယန္တော အတ္တနော ကောဓံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော။

ခယေနေဝါတိ ရာဂဿ အစ္စန္တက္ခယေနေဝ ဝီတရာဂတ္တာ။ န ပဋိသင်္ခါယ ဝါရေတွာတိ န ပဋိသင်္ခါနဗလေန ရာဂပရိယုဋ္ဌာနံ နိဝါရေတွာ ဝီတရာဂတ္တာ။ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ ကာယသမာစာရာဒီနံ သံကိလိဋ္ဌာနံ ဝီတိက္ကမိယာနဉ္စ အဘာဝံ အာစာရဿ ဝေါဒါနံ စိရကာလသမာစိဏ္ဏတာယ ဉာတဿ သဟိတဘာဝေပိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ အဘယူပရတဘာဝသမန္နေသနာယ အာကရီယတိ ဉာပေတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော ပကာရတော ဉာပီယတိ ဧတေဟီတိ အာကာရာ, ဥပပတ္တိသာဓနကာရဏာနိ။ တာနိ ပန ယသ္မာ အတ္တနော ယထာနုမတဿ အတ္ထဿ ဉာပကဘာဝေန ဝဝတ္ထီယန္တိ, တသ္မာ တာနိ တေသံ မူလကာရဏဘူတာနိ အနုမာနဉာဏာနိ စ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ – ‘‘ကေ ပနာယသ္မတော အာကာရာ ကေ အနွယာ’’တိ အဝေါစာတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အာကာရာတိ ကာရဏာနိ, အနွယာတိ အနုဗုဒ္ဓိယော’’တိ အာဟ။ ယထာ ဟိ လောကေ ဒိဋ္ဌေန ဓူမေန အဒိဋ္ဌံ အဂ္ဂိံ အနွေတိ အနုမာနတော ဇာနာတိ, ဧဝံ ဝီမံသကော ဘိက္ခု – ‘‘ဘဂဝါ ဧကေကဝိဟာရေသု သုပ္ပဋိပန္နေသု ဒုပ္ပဋိပန္နေသု စ ယထာ ဧကသဒိသတာဒဿနေန အဘယူပရတတံ အနွေတိ အနုမာနတော ဇာနာတိ, သုပ္ပဋိပန္နဒုပ္ပဋိပန္နပုဂ္ဂလေသု အနုဿာဒနာနပသာဒနပ္ပတ္တာယ သတ္ထု အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတံ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိဉ္စ အနွေတိ အနုမာနတော ဇာနာတိ, ဧဝံ ဇာနန္တော စ အဘယူပရတော တထာဂတော သဗ္ဗဓိ ဝီတရာဂတ္တာ, ယော ယတ္ထ ဝီတရာဂေါ, န သော တန္နိမိတ္တံ ကိဉ္စိ ဘယံ ပဿတိ သေယျထာပိ ဗြဟ္မာ ကာမဘဝနိမိတ္တံ, တထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတ္တာ, သွာခါတော ဓမ္မော ဧကန္တနိယျာနိကတ္တာ, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော အဝေစ္စပ္ပသန္နတ္တာ’’တိ ဝတ္ထုတ္တယံ ဂုဏတော ယာထာဝတော ဇာနာတိ။

ဂဏဗန္ဓနေနာတိ ‘‘မမ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာ မမ အန္တေဝါသိကာ’’တိ ဧဝံ ဂဏေ အပေက္ခာသင်္ခါတေန ဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ပယုတ္တာ။ တာယ တာယ ပဋိပတ္တိယာတိ ‘‘သုဂတာ ဒုဂ္ဂတာ’’တိ ဝုတ္တာယ သုပ္ပဋိပတ္တိယာ ဒုပ္ပဋိပတ္တိယာ စ။ ဥဿာဒနာတိ ဂုဏဝသေန ဥက္ကံသနာ။ အပသာဒနာတိ ဟီဠနာ။ ဥဘယတ္ထ ဂေဟဿိတဝသေနာတိ ဣမိနာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ပရေသံ ဥယျောဇနတ္ထံ – ‘‘ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, မဟာကစ္စာနော’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၂၀၅၊ ၃။၂၈၅, ၃၂၂) ဂုဏတော ဥက္ကံသနမ္ပိ အာယတိံ သံဝရာယ ယထာပရာဓံ ဂရဟဏမ္ပိ န နိဝါရေတိ။

၄၈၉။ ဝီမံသကဿပိ အဓိပ္ပါယော ဝီမံသနဝသေန ပဝတ္တော။ မူလဝီမံသကော ဟေတုဝါဒိတာယ။ ဂဏ္ဌိဝီမံသကဿ အနုဿုတိဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘ပရဿေဝ ကထာယ နိဋ္ဌင်္ဂတော’’တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ပရဿ စေတောပရိယာယံ အဇာနန္တေနာ’’တိ။ တထာဂတောဝ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ ပုဗ္ဗေ သာဓာရဏတော ဝုတ္တံ အနုမာနံ ဥက္ကံသံ ပါပေတွာ ဝဒတိ။ ဥက္ကံသဂတဉှေတံ အနုမာနံ, ယဒိဒံ သဗ္ဗညုဝစနံ အဝိသံဝါဒံ သာမညတော အပုထုဇ္ဇနဂေါစရဿ အတ္ထဿ အနုမာနတော။ တိဝိဓော ဟိ အတ္ထော, ကောစိ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေါ, ယော ရူပါဒိဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တဝေဒနိယော အနိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာကာရော။ ကောစိ အနုမာနသိဒ္ဓေါ, ယော ဃဋာဒီသု ပသိဒ္ဓေန ပစ္စယာယတ္တဘာဝေန သာဓိယမာနော သဒ္ဒါဒီနံ အနိစ္စတာဒိအာကာရော။ ကောစိ ဩကပ္ပနသိဒ္ဓေါ, ယော ပစုရဇနဿ အစ္စန္တမဒိဋ္ဌော သဒ္ဓါဝိသယော ပရလောကနိဗ္ဗာနာဒိ။ တတ္ထ ယဿ သတ္ထုနော ဝစနံ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓေ အနုမာနသိဒ္ဓေ စ အတ္ထေ န ဝိသံဝါဒေတိ အဝိပရီတပ္ပဝတ္တိယာ, တဿ ဝစနေန သဒ္ဓေယျတ္ထသိဒ္ဓိ, သဒ္ဓေယျရူပါ ဧဝ စ ယေဘုယျေန သတ္ထုဂုဏာ အစ္စန္တသမ္ဘဝတော။

ဧသ မယှံ ပထောတိ ယွာယံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလသင်္ခါတော မယှံ ဩရမတ္တကော ဂုဏော, ဧသ အပရစိတ္တဝိဒုနော ဝီမံသကဿ ဘိက္ခုနော မမ ဇာနနပထော ဇာနနမဂ္ဂေါ။ ဧသ ဂေါစရောတိ ဧသော ဧတ္တကော ဧဝ တဿ မယိ ဂေါစရော, န ဣတော ပရံ။ တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလေပိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၇) ဘဂဝတာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလမေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။ ဧတာပါထောတိ ဧတ္တကာပါထော။ ယော သီလေ ပတိဋ္ဌိတော ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ, ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’’တိ တဏှာယ ပရာမသန္တော, တဿ ဝိသေသဘာဂိယတာယ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတာယ ဝါ အကာရဏေန တဏှံ အနတိဝတ္တနတော သော တမ္မယော နာမ။ တေနာဟ ‘‘န တမ္မယော န သတဏှော’’တိအာဒိ။

သုတဿ ဥပရူပရိ ဝိသေသာဝဟဘာဝေန ဥတ္တရုတ္တရဉ္စေဝ တဿ စ ဝိသေသဿ အနုက္ကမေန ပဏီတတရဘာဝတော ပဏီတတရဉ္စ ကတွာ ဒေသေတိ။ သဝိပက္ခန္တိ ပဟာတဗ္ဗပဟာယကဘာဝေန သပ္ပဋိပက္ခံ။ ကဏှံ ပဋိဗာဟိတွာ သုက္ကန္တိ ဣဒံ ဓမ္မဇာတံ ကဏှံ နာမ, ဣမဿ ပဟာယကံ ဣဒံ သုက္ကံ နာမာတိ ဧဝံ ကဏှံ ပဋိဗာဟိတွာ သုက္ကံ။ သုက္ကံ ပဋိဗာဟိတွာ ကဏှန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဓ ပန ‘‘ဣမိနာ ပဟာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သဥဿာဟန္တိ သဗျာပါရံ။ ကိရိယမယစိတ္တာနဉှိ အနုပစ္ဆိန္နာဝိဇ္ဇာတဏှာမာနာဒိကေ သန္တာနေ သဗျာပါရတာ သဥဿာဟတာ, သဝိပါကဓမ္မတာတိ အတ္ထော။ တသ္မိံ ဒေသိတေ ဓမ္မေတိ တသ္မိံ သတ္ထာရာ ဒေသိတေ လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မေ။ ဧကစ္စံ ဧကဒေသဘူတံ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ပဋိဝေဓဓမ္မံ အဘိညာယ အဘိဝိသိဋ္ဌာယ မဂ္ဂပညာယ ဇာနိတွာ။ ပဋိဝေဓဓမ္မေန မဂ္ဂေန။ ဒေသနာဓမ္မေတိ ဒေသနာရုဠှေ ပုဗ္ဗဘာဂိယေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ – ‘‘အဒ္ဓါ ဣမာယ ပဋိပဒါယ ဇရာမရဏတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ။ ပုဗ္ဗေ ပေါထုဇ္ဇနိကသဒ္ဓါယပိ ပသန္နော, တတော ဘိယျောသောမတ္တာယ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သော ဘဂဝါတိ သတ္ထရိ ပသီဒတိ။ နိယျာနိကတ္တာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော ဧဝ တတော နိယျာနာဝဟတ္တာ။ ဝင်္ကာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အညံ အသာမီစိပရိယာယံ သဗ္ဗံ ဒေါသံ သင်္ဂဏှာတိ။

၄၉၀။ ဣမေဟိ သတ္ထုဝီမံသနကာရဏေဟီတိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရတာဒီဟိ စေဝ ဥတ္တရုတ္တရိပဏီတပဏီတအဝိပရီတဓမ္မဒေသနာဟိ စာ’’တိ ဣမေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ သတ္ထုဥပပရိက္ခနကာရဏေဟိ။ အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနပဒေဟီတိ တေသံယေဝ ကာရဏာနံ သမ္ဗောဓနေဟိ အက္ခရသမုဒါယလက္ခဏေဟိ ပဒေဟိ။ ဣဓ ဝုတ္တေဟိ အက္ခရေဟီတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တေဟိ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ အဘိဗျဉ္ဇနတော ဗျဉ္ဇနသညိတေဟိ အက္ခရေဟိ။ ဩကပ္ပနာတိ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုံ ဩက္ကန္တိတွာ ပသီဒနတော ဩကပ္ပနလက္ခဏာ။ သဒ္ဓါယ မူလံ နာမာတိ အဝေစ္စပ္ပသာဒဘူတာယ သဒ္ဓါယ မူလံ နာမ ကာရဏန္တိ သဒ္ဒဟနဿ ကာရဏံ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိကံ။ ထိရာ ပဋိပက္ခသမုစ္ဆေဒေန သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ။ ဟရိတုံ န သက္ကာတိ အပနေတုံ အသက္ကုဏေယျာ။ ဣတရေသု သမဏဗြာဟ္မဏဒေဝေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သမိတပါပသမဏေန ဝါ’’တိအာဒိ။

‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ကေသဉ္စိ သာဝကာနဉ္စ ဝိဗာဓနတ္ထံ မာရော ဥပဂစ္ဆတီ’’တိ သုတပုဗ္ဗတ္တာ ‘‘အယံ မာရော အာဂတော’’တိ စိန္တေသိ။ အာနုဘာဝသမ္ပန္နေန အရိယသာဝကေန ပုစ္ဆိတတ္တာ မုသာဝါဒံ ကာတုံ နာသက္ခိ။ ဧတေတိ ယထာဝုတ္တေ သမိတပါပသမဏာဒယော ဌပေတွာ။ သဘာဝသမန္နေသနာတိ ယာထာဝသမန္နေသနာ အဝိပရီတဝီမံသာ။ သဘာဝေနေဝါတိ သဗ္ဘာဝေနေဝ ယထာဘူတဂုဏတော ဧဝ။ သုဋ္ဌု သမ္မဒေဝ။ သမန္နေသိတောတိ ဥပပရိက္ခိတော။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝါတိ။

ဝီမံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၈။ ကောသမ္ဗိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၉၁။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ကောသမ္ဗရုက္ခဝတီ, တသ္မာ နဂရံ ကောသမ္ဗီတိသင်္ခမဂမာသိ။ ကုသမ္ဗဿ ဝါ ဣသိနော နိဝါသဘူမိ ကောသမ္ဗီ, တဿာဝိဒူရေ ဘဝတ္တာ နဂရံ ကောသမ္ဗီ။

ဃောသိတသေဋ္ဌိနာ ကာရိတေ အာရာမေတိ ဧတ္ထ ကော ဃောသိတသေဋ္ဌိ, ကထဉ္စာနေန အာရာမော ကာရိတောတိ အန္တောလီနာယ စောဒနာယ ဝိဿဇ္ဇနေ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ ဃောသိတသေဋ္ဌိံ ဒဿေတုံ ‘‘အဒ္ဒိလရဋ္ဌံ နာမ အဟောသီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ကေဒါရပရိစ္ဆိန္နန္တိ တတ္ထ တတ္ထ ကေဒါရဘူမိယာ ပရိစ္ဆိန္နံ။ ဂစ္ဆန္တောတိ ကေဒါရပါဠိယာ ဂစ္ဆန္တော။ ပဟူတပါယသန္တိ ပဟူတတရံ ပါယသံ, တံ ပန ဂရု သိနိဒ္ဓံ အန္တရာမဂ္ဂေ အပ္ပါဟာရတာယ မန္ဒဂဟဏိကော သမာနော ဇီရာပေတုံ နာသက္ခိ။ တေနာဟ ‘‘ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော’’တိအာဒိ။ ယသဝတိ ရူပဝတိ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတောတိ ဧဝမေတ္ထ သင်္ခေပေနေဝ ဃောသိတသေဋ္ဌိဝတ္ထုံ ကထေတိ, ဝိတ္ထာရော ပန ဓမ္မပဒဝတ္ထုမှိ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။သာမာဝတီဝတ္ထု) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဥပသံကပ္ပနဝသေနာတိ ဥပသင်္ကပ္ပနနိယာမေန။ အာဟာရပရိက္ခီဏကာယဿာတိ အာဟာရနိမိတ္တပရိက္ခီဏကာယဿ, အာဟာရက္ခယေန ပရိက္ခီဏကာယဿာတိ အတ္ထော။ သုညာဂါရေတိ ဇနဝိဝိတ္တေ ဖာသုကဋ္ဌာနေ။

ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဘဏ္ဍနံ နာမာတိ ကလဟဿ ဟေတုဘူတာ ပရိဘာသာ တံသဒိသီ စ အနိဋ္ဌကိရိယာ ဘဏ္ဍနံ နာမ။ ဟတ္ထပရာမာသာဒိဝသေနာတိ ကုဇ္ဈိတွာ အညမညဿ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ပရာမသနအစ္စန္တဗန္ဓနာဒိဝသေန။ ‘‘အယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဝိရုဒ္ဓဝါဒဘူတံ အာပန္နာတိ ဝိဝါဒါပန္နာ။ တေနာဟ ‘‘ဝိရုဒ္ဓဘူတ’’န္တိအာဒိ။ မုခသန္နိဿိတတာယ ဝါစာ ဣဓ ‘‘မုခ’’န္တိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘မုခသတ္တီဟီတိ ဝါစာသတ္တီဟီ’’တိ။ သညတ္တိန္တိ သညာပနံ ‘‘အယံ ဓမ္မော, အယံ ဝိနယော’’တိ သညာပေတဗ္ဗတံ။ နိဇ္ဈတ္တိန္တိ ယာထာဝတော တဿ နိဇ္ဈာနံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သညတ္တိဝေဝစနမေဝေတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

သစေ ဟောတိ ဒေသေဿာမီတိ သုဗ္ဗစတာယ သိက္ခာကာမတာယ စ အာပတ္တိံ ပဿိ။ နတ္ထိ တေ အာပတ္တီတိ အနာပတ္တိပက္ခောပိ ဧတ္ထ သမ္ဘဝတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ။ သာ ပနာပတ္တိ ဧဝ။ တေနာဟ – ‘‘တဿာ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒိဋ္ဌိ အဟောသီ’’တိ။

၄၉၂။ ကလဟဘဏ္ဍနဝသေနာတိ ကလဟဘဏ္ဍနဿ နိမိတ္တဝသေန။ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဂတန္တိ ကလဟဘဏ္ဍနာနံ သာရဏီယဓမ္မပဋိပက္ခတ္တာ တဒုပသမာဝဟာ ဟေဋ္ဌာဒေသနာယ အနုရူပါဝ ဥပရိဒေသနာတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဥပရိသုတ္တဒေသနာ ပဝတ္တာ။ သရိတဗ္ဗယုတ္တာတိ အနုဿရဏာရဟာ။ သဗြဟ္မစာရီနန္တိ သဟဓမ္မိကာနံ။ ပိယံ ပိယာယိတဗ္ဗံ ကရောန္တီတိ ပိယကရဏာ။ ဂရုံ ဂရုဋ္ဌာနိယံ ကရောန္တီတိ ဂရုကရဏာ။ သင်္ဂဟဏတ္ထာယာတိ သင်္ဂဟဝတ္ထုဝိသေသဘာဝတော သဗြဟ္မစာရီနံ သင်္ဂဏှနာယ သံဝတ္တန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အဝိဝါဒနတ္ထာယာတိ သင်္ဂဟဝတ္ထုဘာဝတော ဧဝ န ဝိဝါဒနာယ။ သတိ စ အဝိဝါဒနဟေတုဘူတသင်္ဂါဟဏတ္တေ တေသံ ဝသေန သဗြဟ္မစာရီနံ သမဂ္ဂဘာဝေါ ဘေဒါဘာဝေါ သိဒ္ဓေါယေဝါတိ အာဟ ‘‘သာမဂ္ဂိယာ’’တိအာဒိ။ မိဇ္ဇတိ သိနိယှတိ ဧတာယာတိ မေတ္တာ, မိတ္တဘာဝေါ, မေတ္တာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တံ, ကာယကမ္မံ။ တံ ပန ယသ္မာ မေတ္တာသဟဂတစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တစိတ္တေန ကတ္တဗ္ဗံ ကာယကမ္မ’’န္တိ။ ဣမာနိ မေတ္တကာယကမ္မာဒီနိ ဘိက္ခူနံ ဝသေန အာဂတာနိ ပါဌေ ဘိက္ခူဟိ ပစ္စုပဋ္ဌပေတဗ္ဗတာဝစနတော။ ဘိက္ခုဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ သေသသဟဓမ္မိကာနမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုနော သဗ္ဗမ္ပိ အနဝဇ္ဇကာယကမ္မံ အာဘိသမာစာရိကကမ္မန္တောဂဓမေဝါတိ အာဟ – ‘‘မေတ္တစိတ္တေန…ပေ… ကာယကမ္မံ နာမာ’’တိ။ ဝတ္တဝသေန ပဝတ္တိယမာနာ စေတိယဗောဓီနံ ဝန္ဒနာ မေတ္တာသဒိသီတိ ကတွာ တဒတ္ထာယ ဂမနံ မေတ္တံ ကာယကမ္မန္တိ ဝုတ္တံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန စေတိယဗောဓိဘိက္ခူသု ဝုတ္တာဝသေသအပစာယနာဒိံ မေတ္တာဝသေန ပဝတ္တံ ကာယိကံ ကိရိယံ သင်္ဂဏှာတိ။

တေပိဋကမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ကထိယမာနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တီဏိ သုစရိတာနိ ကာယဝစီမနောသုစရိတာနိ။ စိန္တနန္တိ ဣမိနာ ဧဝံ စိန္တနမတ္တမ္ပိ မေတ္တံ မနောကမ္မံ, ပဂေဝ ဝိဓိပဋိပန္နာ ဘာဝနာတိ ဒဿေတိ။

သဟာယဘာဝူပဂမနံ တေသံ ပုရတော။ တေသု ကရောန္တေသုယေဝ ဟိ သဟာယဘာဝူပဂမနံ သမ္မုခါ ကာယကမ္မံ နာမ ဟောတိ။ ကေဝလံ ‘‘ဒေဝေါ’’တိ အဝတွာ ဂုဏေဟိ ထိရဘာဝဇောတနံ ဒေဝတ္ထေရောတိ ဝစနံ ပဂ္ဂယှ ဝစနံ။ မမတ္တဗောဓနံ ဝစနံ မမာယနဝစနံ။ ဧကန္တတိရောက္ခကဿ မနောကမ္မဿ သမ္မုခတာ နာမ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပနဝသေနေဝ ဟောတိ, တဉ္စ ခေါ လောကေ ကာယကမ္မန္တိ ပါကဋံ ပညာတံ ဟတ္ထဝိကာရာဒိံ အနာမသိတွာ ဧဝ ဒဿေန္တော ‘‘နယနာနိ ဥမ္မီလေတွာ’’တိ အာဟ။ တထာ ဟိ ဝစီဘေဒဝသေန ပဝတ္တိ န ဂဟိတာ။

လဒ္ဓပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီတိ လာဘာ, ပရိသုဒ္ဓါဂမနာ ပစ္စယာ။ န သမ္မာ ဂယှမာနာပိ န ဓမ္မလဒ္ဓါ နာမ န ဟောန္တီတိ တပ္ပဋိသေဓနတ္ထံ ပါဠိယံ ‘‘ဓမ္မလဒ္ဓါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒေယျံ ဒက္ခိဏေယျဉ္စ အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ ကတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ။ တေနာဟ ‘‘ဒွေ ပဋိဝိဘတ္တာနိ နာမာ’’တိအာဒိ။ စိတ္တေန ဝိဘဇနန္တိ ဧတေန – ‘‘စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနပိ ဝိဘဇနံ ပဋိဝိဘတ္တံ နာမ, ပဂေဝ ပယောဂတော’’တိ ဒဿေတိ။

ပဋိဂ္ဂဏှန္တောဝ…ပေ… ပဿတီတိ ဣမိနာ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ သာဓာရဏဗုဒ္ဓိံ ဥပဋ္ဌာပေတိ။ ဧဝံ ဟိဿ သာဓာရဏဘောဂိတာ သုကရာ, သာရဏီယဓမ္မော စဿ သုပူရော ဟောတိ။ ဝတ္တန္တိ သာရဏီယဓမ္မပူရဏဝတ္တံ။

ဒါတဗ္ဗန္တိ အဝဿံ ဒါတဗ္ဗံ။ အတ္တနော ပလိဗောဓဝသေန သပလိဗောဓဿေဝ ပူရေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဩဒိဿကဒါနမ္ပိဿ န သဗ္ဗတ္ထ ဝါရိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တေန ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဒါတုမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဒုဿီလဿပိ အတ္ထိကဿ သတိ သမ္ဘဝေ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ ဒါနဉှိ နာမ ကဿစိ န နိဝါရိတံ။

မဟာဂိရိဂါမော နာမ နာဂဒီပပဿေ ဧကော ဂါမော။ သာရဏီယဓမ္မော မေ, ဘန္တေ, ပူရိတော…ပေ… ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ အာဟ တေသံ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ။ တံ သုတွာ တေပိ ထေရာ ‘‘သာရဏီယဓမ္မပူရကော အယ’’န္တိ အဗ္ဘညံသု။ ဒဟရကာလေ ဧဝ ကိရေသ သာရဏီယဓမ္မပူရကော အဟောသိ, တဿာ စ ပဋိပတ္တိယာ အဝဉ္ဈဘာဝဝိဘာဝနတ္ထံ ‘‘ဧတေ မယှံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ အာဟ။

အဟံ သာရဏီယဓမ္မပူရိကာ, မမ ပတ္တပရိယာပန္နေနပိ သဗ္ဗာပိမာ ဘိက္ခုနိယော ယာပေဿန္တီတိ အာဟ ‘‘မာ တုမှေ တေသံ ဂတဘာဝံ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ။

သတ္တသု အာပတ္တိက္ခန္ဓေသု အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ, ဝေမဇ္ဈေတိ စ ဣဒံ ဥဒ္ဒေသာဂတပါဠိဝသေန ဝုတ္တံ။ န ဟိ အညော ကောစိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အနုက္ကမော အတ္ထိ။ ပရိယန္တေ ဆိန္နသာဋကော ဝိယာတိ ဝတ္ထန္တေ, ဒသန္တေ ဝါ ဆိန္နဝတ္ထံ ဝိယ။ ခဏ္ဍန္တိ ခဏ္ဍဝန္တံ, ခဏ္ဍိတံ ဝါ။ ဆိဒ္ဒန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ဥပဍ္ဎံ, တတိယဘာဂံ ဝါ သမ္ဘိန္နဝဏ္ဏံ သဗလံ, ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေဟေဝ ပန ဗိန္ဒူဟိ အန္တရန္တရာ ဝိမိဿံ ကမ္မာသံ, အယံ ဣမေသံ ဝိသေသော။ တဏှာဒါသဗျတော မောစနဝစနေနေဝ တေသံ သီလာနံ ဝိဝဋ္ဋုပနိဿယတမာဟ။ ဘုဇိဿဘာဝကရဏတောတိ ဣမိနာ ဘုဇိဿကရာနိ ဘုဇိဿာနီတိ ဥတ္တရပဒလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတိ။ အဝိညူနံ အပ္ပမာဏတာယ ‘‘ဝိညုပ္ပသတ္ထာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အပရာမဋ္ဌတ္တာတိ – ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’’တိ တဏှာပရာမာသေန – ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဒေဝေါ ဟုတွာ တတ္ထ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန စ အပရာမဋ္ဌတ္တာ။ ပရာမဋ္ဌုန္တိ စောဒေတုံ။ သီလံ နာမ အဝိပ္ပဋိသာရာဒိပါရမ္ပရိယေန ယာဝဒေဝ သမာဓိသမ္ပာဒနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘သမာဓိသံဝတ္တကာနီ’’တိ။ သမာနဘာဝေါ သာမညံ, ပရိပုဏ္ဏစတုပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဘေဒါဘာဝတော သီလေန သာမညံ သီလသာမညံ, တံ ဂတော ဥပဂတောတိ သီလသာမညဂတော။ တေနာဟ ‘‘သမာနဘာဝူပဂတသီလော’’တိ။

ယာယံ ဒိဋ္ဌီတိ ယာ အယံ ဒိဋ္ဌိ မယှဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ ပစ္စက္ခဘူတာ။ စတုသစ္စဒဿနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိ, ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ, ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာခါတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ စ ဒိဋ္ဌိယာ သာမညံ သမာနဒိဋ္ဌိဘာဝံ။ အဂ္ဂံ ဣတရေသံ သာရဏီယဓမ္မာနံ ပဓာနဘာဝတော။ ဧတသ္မိံ သတိ သုခသိဒ္ဓိတော တေသံ သင်္ဂါဟိကံ, တတော ဧဝ တေသံ သံဃာဋနိကံ ဂေါပါနသိယော အပရိပတန္တေ ကတွာ သင်္ဂဏှာတိ ဓာရေတီတိ သင်္ဂါဟိကံ။ သံဃာဋန္တိ အဂ္ဂဘာဝေန သံဃာဋဘာဝံ။ သံဃာဋနံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ သံဃာဋနိကံ, သံဃာဋနိယန္တိ ဝါ ပါဌော, သံဃာဋနေ နိယုတ္တန္တိ ဝါ သံဃာဋနိကံ, က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ သံဃာဋနိယံ။ သာမညတော ဧဝ ဂဟိတတ္တာ နပုံသကနိဒ္ဒေသော။

၄၉၃။ ပဌမမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိပိ ဧဝံသဘာဝါ, အညမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ယာယံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဒိဋ္ဌီ’’တိ။ ဧတ္တာဝတာပီတိ ဧတ္တကေနပိ ရာဂါဒီသု ဧကေကေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တတာယပိ ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောယေဝ နာမ ဟောတိ, ပဂေဝ ဒွီဟိ, ဗဟူဟိ ဝါ ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တတာယ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု အဋ္ဌသုပိ ဝါရေသု။ သုဋ္ဌု ဌပိတန္တိ ယထာ မဂ္ဂဘာဝနာ ဥပရိ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓော ဟောတိ, ဧဝံ သမ္မာ ဌပိတံ။ တေနာဟ ‘‘သစ္စာနံ ဗောဓာယာ’’တိ။ တံ- ဉာဏန္တိ ‘‘နတ္ထိ ခေါ မေ တံ ပရိယုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိနာ ပဝတ္တံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ အရိယာနံ ဟောတီတိ အရိယာနမေဝ ဟောတိ။ တေသဉှိ ဧကဒေသတောပိ ပဟီနံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ။ တေနာဟ ‘‘န ပုထုဇ္ဇနာန’’န္တိ။ အရိယန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘အရိယေသု ဇာတ’’န္တိ ကတွာ။ လောကုတ္တရဟေတုကတာယ လောကုတ္တရန္တိ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ယေသံ ပနာ’’တိအာဒိ။ တထာ ဟိဿ ပုထုဇ္ဇနေဟိ အသာဓာရဏတာ။ တေနာဟ ‘‘ပုထုဇ္ဇနာနံ ပန အဘာဝတော’’တိ။ သဗ္ဗဝါရေသူတိ သဗ္ဗေသု ဣတရေသု ဆသု ဝါရေသု။

၄၉၄။ ပစ္စတ္တန္တိ ပါဋိယေက္ကံ အတ္တနိ မမ စိတ္တေယေဝ။ တေနာဟ ‘‘အတ္တနော စိတ္တေ’’တိ။ ‘‘ပစ္စတ္တံ အတ္တနော စိတ္တေ နိဗ္ဗုတိံ ကိလေသဝူပသမံ လဘာမီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာ အတိဒိသတိ။

၄၉၅။ တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာတိ ဣဒံ ‘‘ယထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော’’တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ပစ္စာမသနန္တိ အာဟ ‘‘တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာတိ ဧဝရူပါယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ’’တိ။

၄၉၆။ သဘာဝေနာတိ နိယတပဉ္စသိက္ခာပဒတာဒိသဘာဝေန။ သံဃကမ္မဝသေနာတိ မာနတ္တစရိယာဒိသံဃကမ္မဝသေန။ ဒဟရောတိ ဗာလော။ ကုမာရောတိ ဒါရကော။ ယသ္မာ ဒဟရော ‘‘ကုမာရော’’တိ စ ‘‘ယုဝါ’’တိ စ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ မန္ဒောတိ ဝုတ္တံ။ မန္ဒိန္ဒြိယတာယ ဟိ မန္ဒော။ တေနာဟ ‘‘စက္ခုသောတာဒီနံ မန္ဒတာယာ’’တိ။ ဧဝမ္ပိ ယုဝါဝတ္ထာပိ ကေစိ မန္ဒိန္ဒြိယာ ဟောန္တီတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဥတ္တာနသေယျကော’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဥတ္တာနသေယျကော, ကထမဿ အင်္ဂါရက္ကမနန္တိ? ယထာ တထာ အင်္ဂါရဿ ဖုသနံ ဣဓ ‘‘အက္ကမန’’န္တိ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဣတော စိတော စာ’’တိအာဒိ။ မနုဿာနန္တိ မဟလ္လကမနုဿာနံ။ န သီဃံ ဟတ္ထော ဈာယတိ ကထိနဟတ္ထတာယ။ ခိပ္ပံ ပဋိသံဟရတိ မုဒုတလုဏသရီရတာယ။ အဓိဝါသေတိ ကိဉ္စိ ပယောဇနံ အပေက္ခိတွာ။

၄၉၇။ ဥစ္စာဝစာနီတိ မဟန္တာနိ စေဝ ခုဒ္ဒကာနိ စ။ တတ္ထေဝါတိ သုဓာကမ္မာဒိမှိယေဝ။ ကသာဝပစနံ သုဓာဒိသင်္ခရဏတ္ထံ, ဥဒကာနယနံ ဓောဝနာဒိအတ္ထံ, ဟလိဒ္ဒိဝဏ္ဏဓာတုလေပနတ္ထံ ကုစ္ဆကရဏံ။ ဗဟလပတ္ထနောတိ ဒဠှဆန္ဒော။ ဝစ္ဆကန္တိ နိဗ္ဗတ္တဓေနုပဂဝစ္ဆံ။ အပစိနာတီတိ အပဝိန္ဒတိ, အာလောကေတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘အပလောကေတီ’’တိ။ တန္နိန္နော ဟောတီတိ အဓိသီလသိက္ခာဒိနိန္နောဝ ဟောတိ ဥစ္စာဝစာနမ္ပိ ကိံကရဏီယာနံ စာရိတ္တသီလဿ ပူရဏဝသေနေဝ ကရဏတော, ယောနိသောမနသိကာရဝသေနေဝ စ တေသံ ပဋိပဇ္ဇနတော။ ထေရဿ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ ယောနိသောမနသိကာရာဘာဝတော ‘‘တံ တံ သမုလ္လပိဿာမီ’’တိ။

၄၉၈။ ဗလံ ဧဝ ဗလတာတိ အာဟ ‘‘ဗလေန သမန္နာဂတော’’တိ။ အတ္ထိကဘာဝံ ကတွာတိ တေန ဓမ္မေန သဝိသေသံ အတ္ထိကဘာဝံ ဥပ္ပါဒေတွာ။ သကလစိတ္တေနာတိ ဒေသနာယအာဒိမှိ မဇ္ဈေ ပရိယောသာနေတိ သဗ္ဗတ္ထေဝ ပဝတ္တတာယ သကလေန အနဝသေသေန စိတ္တေန။

၅၀၀။ သဘာဝေါတိ အရိယသာဝကဿ ပုထုဇ္ဇနေဟိ အသာဓာရဏတာယ အာဝေဏိကော သဘာဝေါ။ သုဋ္ဌု သမန္နေသိတောတိ သမ္မဒေဝ ဥပပရိက္ခိတော။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာတိ သောတာပတ္တိဖလဿ သစ္ဆိကရဏေန, သစ္ဆိကတဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကတဉာဏေနာ’’တိ။ ပဌမမဂ္ဂဖလဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဝိသေသာ ဟေတေ ပဝတ္တိအာကာရဘိန္နာ။ တေနေဝါဟ ‘‘သတ္တဟိ မဟာပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟီ’’တိ။ အယံ တာဝ အာစရိယာနံ သမာနကထာတိ ‘‘ဣဒမဿ ပဌမံ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ, န မဂ္ဂဉာဏာနီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပရမ္ပရာဂတာ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ သမာနာ သာဓာရဏာ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အဋ္ဌကထာ အတ္ထဝဏ္ဏနာ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟိ ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော နာမ နတ္ထီ’’တိ။ ယဒိ သော ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော သိယာ နာနာဘိသမယော, တထာ သတိ သံယောဇနတ္တယာဒီနံ ဧကဒေသပ္ပဟာနံ ပါပုဏာတီတိ အရိယမဂ္ဂဿ အနန္တရဖလတ္တာ ဧကဒေသသောတာပန္နတာဒိဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ, ဖလာနံ ဝါ အနေကဘာဝေါ, သဗ္ဗမေတံ အယုတ္တန္တိ တသ္မာ ဧကစိတ္တက္ခဏိကောဝ အရိယမဂ္ဂေါ။

ယံ ပန သုတ္တပဒံ နိဿာယ ဝိတဏ္ဍဝါဒီ အရိယမဂ္ဂဿ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတံ ပဋိက္ခိပတိ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္တ ဝဿာနီတိ ဟိ ဝစနတော’’တိ အာဟ။ ကိလေသာ ပန လဟု…ပေ… ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တေန ဟိ ခိပ္ပံ တာဝ ကိလေသပ္ပဟာနံ, ဒန္ဓပဝတ္တိကာ မဂ္ဂဘာဝနာတိ ပဋိညာတံ ဟောတိ။ တတ္ထ သစေ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ အာရဒ္ဓမတ္တာယ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, သေသာ မဂ္ဂဘာဝနာ နိရတ္ထကာ သိယာ, အထ ပစ္ဆာ ကိလေသပ္ပဟာနံ, ကိလေသာ ပန လဟု ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဣဒံ မိစ္ဆာ, ‘‘သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ ဝက္ခတီတိ။ တတော သုတ္တပဋိဇာနနတော။ မဂ္ဂံ အဘာဝေတွာတိ အရိယမဂ္ဂံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ အဘာဝေတွာ။ အတ္ထရသံ ဝိဒိတွာတိ သုတ္တဿ အဝိပရီတော အတ္ထော ဧဝ အတ္ထရသော, တံ ယာထာဝတော ဉတွာ။ ဧဝံ ဝိတဏ္ဍဝါဒိဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ နိဂမေတုံ ‘‘ဣမာနိ သတ္တ ဉာဏာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ကောသမ္ဗိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၉။ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀၁။ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၀) ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ သဿတဒိဋ္ဌိ (သံ။ နိ။ ဋီ။ ၁။၁။၁၇၅)။ သဟ ကာယေနာတိ သဟ တေန ဗြဟ္မတ္တဘာဝေန။ ဗြဟ္မဋ္ဌာနန္တိ အတ္တနော ဗြဟ္မဝတ္ထုံ။ ‘‘အနိစ္စံ နိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ အနိစ္စတာယ အတ္တနော အပညာယမာနတ္တာ။ ထိရန္တိ ဒဠှံ, ဝိနာသာဘာဝတော သာရဘူတန္တိ အတ္ထော။ ဥပ္ပါဒဝိပရိဏာမာဘာဝတော သဒါ ဝိဇ္ဇမာနံ။ ကေဝလန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ။ တေနာဟ ‘‘အခဏ္ဍ’’န္တိ။ ကေဝလန္တိ ဝါ ဇာတိအာဒီဟိ အမိဿံ, ဝိရဟိတန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပ္ပါဒါဒီနံ အဘာဝတော ဧဝ အစဝနဓမ္မံ။ ကောစိ ဇာယနကော ဝါ…ပေ… ဥပပဇ္ဇနကော ဝါ နတ္ထိ နိစ္စဘာဝတော။ ဌာနေန သဒ္ဓိံ တန္နိဝါသီနံ နိစ္စဘာဝဉှိ သော ပဋိဇာနာတိ။ တိဿော ဈာနဘူမိယောတိ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိယော။ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိဝိသေသာ ဟိ အသညသုဒ္ဓါဝါသာရုပ္ပဘဝါ။ ပဋိဗာဟတီတိ သန္တံယေဝ သမာနံ အဇာနန္တောဝ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ။ အဝိဇ္ဇာယ ဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ သဟ ဂတော ပဝတ္တော။ သဟယောဂေ ဟိ ဣဒံ ကရဏဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ။ အညာဏီတိ အဝိဒွါ။ ပညာစက္ခုဝိရဟတော အန္ဓော ဘူတော, အန္ဓဘာဝံ ဝါ ပတ္တောတိ အန္ဓီဘူတော။

၅၀၂။ တဒါ ဘဂဝတော သုဘဂဝနေ ဝိဟရဏဿ အဝိစ္ဆိန္နတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သုဘဂဝနေ ဝိဟရတီတိ ဉတွာ’’တိ။ တတ္ထ ပန တဒါဿ ဘဂဝတော အဒဿနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ ဂတောတိ ဩလောကေန္တော’’တိ။ ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာတိ ဣမိနာ ကတိပယစိတ္တဝါရဝသေန တဒါ ဘဂဝတော ဗြဟ္မလောကဂမနံ ဇာတံ, န ဧကစိတ္တက္ခဏေနာတိ ဒဿေတိ။ န စေတ္ထ ကာယဂတိယာ စိတ္တပရိဏာမနံ အဓိပ္ပေတံ – ‘‘သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျာ’’တိအာဒိဝစနတော (မ။ နိ။ ၁။၅၀၁)။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ဝိဆန္ဒန္တိ ဆန္ဒဝိဂမံ။ အပသာဒိတောတိ ဒိဋ္ဌိယာ ဂါဟဿ ဝိပရိဝတ္တနေန သန္တဇ္ဇိတော။ ‘‘မေတမာသဒေါ’’တိ ဝစနေန ဥပတ္ထမ္ဘော ဟုတွာ။

အနွာဝိသိတွာတိ အာဝိသနဝသေန တဿ အတ္တဘာဝံ အဓိဘဝိတွာ။ တထာ အဘိဘဝတော ဟိ တဿ သရီရံ ပဝိဋ္ဌော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သရီရံ ပဝိသိတွာ’’တိ။ ယဉှိ သတ္တံ ဒေဝယက္ခနာဂါဒယော အာဝိသန္တိ, တဿ ပါကတိကကိရိယမယံ စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ နိဝါရေတွာ အတ္တနော ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ယံ ဣစ္ဆိတံ ဟသိတလပိတာဒိ, တံ တေန ကာရာပေန္တိ, ကာရေန္တာ စ အာဝိဋ္ဌပုဂ္ဂလဿ စိတ္တဝသေန ကာရေန္တိ။ ‘‘အတ္တနောဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗမေတံ အစိန္တေယျတ္တာ ကမ္မဇဿ ဣဒ္ဓါနုဘာဝဿာတိ ကေစိ။ အပရေ ပန ယထာ တဒါ စက္ခုဝိညာဏာဒိပဝတ္တိ အာဝိဋ္ဌပုဂ္ဂလဿေဝ, ဧဝံ ကိရိယမယစိတ္တပဝတ္တိပိ တဿေဝ, အာဝေသကာနုဘာဝေန ပန သာမညတာ ပရိဝတ္တတိ။ တထာ ဟိ မဟာနုဘာဝံ ပုဂ္ဂလံ တေ အာဝိသိတုံ န သက္ကောန္တိ, တိကိစ္ဆာဝုဋ္ဌာပနေ ပန ဆဝသရီရံ အနုပဝိသိတွာ သတန္တံ ကရောတိ ဝိဇ္ဇာနုဘာဝေန။ ကောရခတ္တိယာဒီနံ ပန ဆဝသရီရဿ ဥဋ္ဌာနံ ဝစီနိစ္ဆာရဏဉ္စ ကေဝလံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန။ အစိန္တေယျာ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝါတိ။ အဘိဘဝိတွာ ဌိတောတိ သကလလောကံ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ ဇေဋ္ဌကောတိ ပဓာနော, တာဒိသံ ဝါ အာနုဘာဝသမ္ပန္နတ္တာ ဥတ္တမော။ ပဿတီတိ ဒသော။ ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော အနဝသေသဝိသယော ဒသော-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ ပဿတီ’’တိ။ သဗ္ဗဇနန္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗသတ္တကာယံ။ ဝသေ ဝတ္တေတိ, သေဋ္ဌတ္တာ နိမ္မာပကတ္တာ စ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ။ လောကဿ ဤသနသီလတာယ ဣဿရော။ သတ္တာနံ ကမ္မဿ ကာရကဘာဝေန ကတ္တာ။ ထာဝရဇင်္ဂမဝိဘာဂံ သကလံ လောကံ နိမ္မာနေတီတိ နိမ္မာတာ။

ဂုဏဝိသေသေန လောကေ ပါသံသတ္တာ သေဋ္ဌော။ တာဒိသော စ ဥက္ကဋ္ဌတမော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တမော’’တိ။ သတ္တာနံ နိမ္မာနံ တထာ တထာ သဇနံ ဝိသဇနံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တွံ ခတ္တိယော’’တိအာဒိ။ ဈာနာဒီသု အတ္တနော စိတ္တေ စ စိဏ္ဏဝသိတ္တာ ဝသီ။ ဘူတာနန္တိ နိဗ္ဗတ္တာနံ။ ဘဝံ အဘိဇာတံ အရဟန္တီတိ ဘဗျာ, သမ္ဘဝေသိနော, တေသံ ဘဗျာနံ။ တေနာဟ ‘‘အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ’’တိအာဒိ။

ပထဝီအာဒယော နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ။ ယေ တေသံ ‘‘အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ဂရဟကာ ဇိဂုစ္ဆာ သတ္တာ, တေ အယထာဘူတဝါဒိတာယ မတကာလေ အပါယနိဋ္ဌာ အဟေသုံ။ ယေ ပန ပထဝီအာဒီနံ ‘‘နိစ္စာ ဓုဝါ’’တိအာဒိနာ ပသံသကာ, တေ ယထာဘူတဝါဒိတာယ ဗြဟ္မကာယူပဂါ အဟေသုန္တိ မာရော ပါပိမာ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ ပထဝီအာဒိမုခေန သင်္ခါရာနံ ပရိညာပညာပနေ အာဒီနဝံ ဝိဘာဝေတိ တတော ဝိဝေစေတုကာမော။ တေနာဟ ‘‘ပထဝီဂရဟကာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထ စ မာရော ပထဝီအာဒိဓာတုမဟာဘူတဂ္ဂဟဏေန မနုဿလောကံ, ဘူတဂ္ဂဟဏေန စာတုမဟာရာဇိကေ, ဒေဝဂ္ဂဟဏေန အဝသေသကာမဒေဝလောကံ, ပဇာပတိဂ္ဂဟဏေန အတ္တနော ဌာနံ, ဗြဟ္မဂ္ဂဟဏေန ဗြဟ္မကာယိကေ ဂဏှိ။ အာဘဿရာဒယော ပန အဝိသယတာယ ဧဝ အနေန အဂ္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ တဏှာဘိနန္ဒနာယ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယ စ ဝသေန။ ‘‘ဧတံ မမ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ အဘိနန္ဒိနော အဘိနန္ဒကာ, အဘိနန္ဒနသီလာ ဝါ။ ဗြဟ္မုနော ဩဝါဒေ ဌိတာနံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒဿေတီတိ တေသံ တတ္ထ သန္နိပတိတဗြဟ္မာနံ ဣဒ္ဓါနုဘာဝံ တဿ မဟာဗြဟ္မုနော ဩဝါဒေ ဌိတတ္တာ နိဗ္ဗတ္တံ ကတွာ ဒဿေတိ။ ယသေနာတိ အာနုဘာဝေန။ သိရိယာတိ သောဘာယ။ မံ ဗြဟ္မပရိသံ ဥပနေသီတိ ယာဒိသာ ဗြဟ္မပရိသာ ဣဿရိယာဒိသမ္ပတ္တိယာ, တတ္ထ မံ ဥယျောဇေသိ။ မဟာဇနဿ မာရဏတောတိ မဟာဇနဿ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဂုဏဝိနာသနေန အာနုဘာဝေန မာရဏတော။ အယသန္တိ ယသပဋိပက္ခံ အကိတ္တိကမ္မာနုဘာဝဉ္စာတိ အတ္ထော။

၅၀၃။ ကသိဏံ အာယုန္တိ ဝဿသတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဥပနိဿာယ သေတီတိ ဥပသယော, ဥပသယောဝ ဩပသာယိကော ယထာ ‘‘ဝေနယိကော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၄၆၊ အ။ နိ။ ၈။၁၁၊ ပါရာ။ ၈) အာဟ ‘‘သမီပသယော’’တိ။ သယဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘မံ ဂစ္ဆန္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ဝတ္တနတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ မမ ဝတ္ထုသ္မိံ သယနကောတိ မယှံ ဌာနေ ဝိသယေ ဝတ္တနကော။ ဗာဟိတွာတိ နီစံ ကတွာ, အဘိဘဝိတွာ ဝါ။ ဇဇ္ဈရိကာဂုမ္ဗတောတိ ဧတ္ထ ဇဇ္ဈရိကာ နာမ ပထဝိံ ပတ္ထရိတွာ ဇာတာ ဧကာ ဂစ္ဆဇာတိ။

ဣမိနာတိ ‘‘သစေ ခေါ တွံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိဝစနေန။ ဧသ ဗြဟ္မာ။ ဥပလာပေတီတိ သင်္ဂဏှာတိ။ အပသာဒေတီတိ နိဂ္ဂဏှာတိ။ သေသပဒေဟီတိ ဝတ္ထုသာယိကော ယထာကာမကရဏီယော ဗာဟိတေယျောတိ ဣမေဟိ ပဒေဟိ။ မယှံ အာရက္ခံ ဂဏှိဿသီတိ မမ အာရက္ခကော ဘဝိဿသိ။ လကုဏ္ဍကတရန္တိ နီစတရံ နိဟီနဝုတ္တိသရီရံ။

ဖုသိတုမ္ပိ သမတ္ထံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ, ပဂေဝ ဉာဏဝိဘဝန္တိ အဓိပ္ပါယော။ နိပ္ဖတ္တိန္တိ နိပ္ဖဇ္ဇနံ, ဖလန္တိ အတ္ထော။ တဉှိ ကာရဏဝသေန ဂန္တဗ္ဗတော အဓိဂန္တဗ္ဗတော ဂတီတိ ဝုစ္စတိ။ အာနုဘာဝန္တိ ပဘာဝံ။ သော ဟိ ဇောတနဋ္ဌေန ဝိရောစနဋ္ဌေန ဇုတီတိ ဝုစ္စတိ။ မဟတာ အာနုဘာဝေန ပရေသံ အဘိဘဝနတော မဟေသောတိ အက္ခာယတီတိ မဟေသက္ခော။ တယိဒံ အဘိဘဝနံ ကိတ္တိသမ္ပတ္တိယာ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ စာတိ အာဟ ‘‘မဟာယသော မဟာပရိဝါရော’’တိ။

ပရိဟရန္တီတိ သိနေရုံ ဒက္ခိဏတော ကတွာ ပရိဝတ္တန္တိ။ ဒိသာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဒိသာသု ဝိရောစမာနာ’’တိ။ အတ္တနော ဇုတိယာ ဒိဗ္ဗမာနာယ ဝါ။ တေဟီတိ စန္ဒိမသူရိယေဟိ။ တတ္တကေန ပမာဏေနာတိ ယတ္တကေ စန္ဒိမသူရိယေဟိ ဩဘာသိယမာနော လောကဓာတုသင်္ခါတော ဧကော လောကော, တတ္တကေန ပမာဏေန။ ဣဒံ စက္ကဝါဠံ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ပဓာနံ, တသ္မာ ယေဘုယျေန ဧတ္ထုပပန္နာ ဒေဝတာ အညေသု စက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ အဘိဘုယျ ဝတ္တန္တိ။ တထာ ဟိ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ဒသသဟဿဗြဟ္မပရိဝါရော ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပဂဉ္ဆိ။ တေနာဟ ‘‘ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ တုယှံ ဝသော ဝတ္တတီ’’တိ။ ဣဒါနိ ‘‘ဧတ္ထ တေ ဝတ္တတေ ဝသော’’တိ ဝုတ္တံ ဝသေ ဝတ္တနံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ပရောပရဉ္စ ဇာနာသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပဌမဂါထာယံ ဝုတ္တံ ဧတ္ထ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္ထ စက္ကဝါဠသဟဿေ’’တိ အာဟ။ ဥစ္စနီစေတိ ဇာတိကုလရူပဘောဂပရိဝါရာဒိဝသေန ဥဠာရေ စ အနုဠာရေ စ။ အယံ ဣဒ္ဓေါ အယံ ပကတိမနုဿောတိ ဣမိနာ ‘‘သရူပတော ဧဝဿ သတ္တာနံ ပရောပရဇာနနံ, န သမုဒါဂမတော’’တိ ဒဿေတိ။ ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘သတ္တာနံ အာဂတိံ ဂတိန္တိ, တံ ကာမလောကေ သတ္တာနံ အာဒါနနိက္ခေပဇာနနမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ကမ္မဝိပါကဇာနနံ။ ယဒိ ဟိ သမုဒါဂမတော ဇာနေယျ, အတ္တနောပိ ဇာနေယျ, န စဿ တံ အတ္ထီတိ, တထာ အာဟ ‘‘ဣတ္ထမ္ဘာဝေါတိ ဣဒံ စက္ကဝါဠ’’န္တိအာဒိ။ ရာဂယောဂတော ရာဂေါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝါ ရာဂေါ, ဝိရဇ္ဇနသီလော ဝိရာဂီ, တံ ရာဂဝိရာဂိနံ။ သဟဿိဗြဟ္မာ နာမ တွံ စူဠနိယာ ဧဝ လောကဓာတုယာ ဇာနနတော။ တယာတိ နိဿက္ကေ ကရဏဝစနံ။ စတုဟတ္ထာယာတိ အနေကဟတ္ထေန သာဏိပါကာရေန ကာတဗ္ဗပဋပ္ပမာဏံ ဒီဃတော စတုဟတ္ထာယ, ဝိတ္ထာရတော ဒွိဟတ္ထာယ ပိလောတိကာယ ကာတုံ ဝါယမန္တော ဝိယ ဂေါပ္ဖကေ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိတုကာမော ဝိယ စ ပမာဏံ အဇာနန္တော ဝိဟညတီတိ နိဂ္ဂဏှာတိ။

၅၀၄။ တံ ကာယန္တိ တဒေဝ နိကာယံ။ ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ပတွာပီတိ အနညသာဓာရဏာ မယှံ သီလာဒယော ဂုဏဝိသေသာ တာဝ တိဋ္ဌန္တု, ဤဒိသံ လောကိယံ ပရိတ္တကံ ဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌာနမ္ပိ ပတွာ။ အယံ ဣမေသံ အတိသယေန နီစောတိ နီစေယျော, တဿ ဘာဝေါ နီစေယျန္တိ အာဟ ‘‘တယာ နီစတရဘာဝေါ ပန မယှံ ကုတော’’တိ။

ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကောတိ ဥပရူပရိတော စဝိတွာ ဟေဋ္ဌာ လဒ္ဓူပပတ္တိကော။ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ’’တိ အာဟ။ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကံ ကတွာတိ ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကံ ပတ္ထနံ ကတွာ။ ယထာ ကေနစိ ဗဟူသု အာနန္တရိယေသု ကတေသု ယံ တတ္ထ ဂရုတရံ ဗလဝံ, တဒေဝ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ, ဣတရာနိ ပန တဿ အနုဗလပ္ပဒါယကာနိ ဟောန္တိ, န ပဋိသန္ဓိဒါယကာနိ, ဧဝံ စတူသု ရူပဇ္ဈာနေသု ဘာဝိတေသု ယံ တတ္ထ ဂရုတရံ ဆန္ဒပဏိဓိအဓိမောက္ခာဒိဝသေန သာဘိသင်္ခါရဉ္စ, တဒေဝ စ ပဋိသန္ဓိံ ဒေတိ, ဣတရာနိ ပန အလဒ္ဓေါကာသတာယ တဿ အနုဗလပ္ပဒါယကာနိ ဟောန္တိ, န ပဋိသန္ဓိဒါယကာနိ, တန္နိဗ္ဗတ္တိတဇ္ဈာနေနေဝ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တတိယဇ္ဈာနံ ပဏီတံ ဘာဝေတွာ’’တိ။ တတ္ထာတိ သုဘကိဏှဗြဟ္မလောကေ။ ပုန တတ္ထာတိ အာဘဿရဗြဟ္မလောကေ။ ပဌမကာလေတိ တသ္မိံ ဘဝေ ပဌမသ္မိံ ကာလေ။ ဥဘယန္တိ အတီတံ အတ္တနော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိယာ ဟေတုဘူတံ အတ္တနော ကတကမ္မန္တိ ဥဘယံ။ ပမုဿိတွာ ကာလဿ စိရတရဘာဝတော။ ဝီတိနာမေတိ ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ စ တဒါ တဿာ ကိရိယာယ ပဝတ္တိက္ခဏံ ဥပါဒါယ ပဝတ္တမာနပယောဂေါ။

အပါယေသီတိ ပါယေသိ။ ပိပါသိတေတိ တသိတေ။ ဃမ္မနီတိ ဃမ္မကာလေ။ သမ္ပရေတေတိ ဃမ္မပရိဠာဟေန ပိပါသာယ အဘိဘူတေ။ န္တိ ပါနီယဒါနံ။ ဝတသီလဝတ္တန္တိ သမာဒါနဝသေန ဝတဘူတံ စာရိတ္တသီလဘာဝေန သမာစိဏ္ဏတ္တာ သီလဝတ္တံ။ သုတ္တပ္ပဗုဒ္ဓေါဝ အနုဿရာမီတိ သုပိတွာ ပဗုဒ္ဓမတ္တော ဝိယ သုပိနံ တဝ ပုဗ္ဗနိဝုတ္ထံ မမ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန အနုဿရာမိ, သဗ္ဗညုတညာဏေန ဝိယ ပစ္စက္ခတော ပဿာမီတိ အတ္ထော။

ကရမရေတိ ဝိလုမ္ပိတွာ အာနီတေ။ ကမ္မသဇ္ဇန္တိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇံ, အာဝုဓာဒါယိနိန္တိ အတ္ထော။

ဧဏီကူလသ္မိန္တိ ဧဏီမိဂဗာဟုလ္လေန ‘‘ဧဏီကူလ’’န္တိ သင်္ခံ ဂတေ ဂင်္ဂါယ တီရပ္ပဒေသေ။ ဂယှက နီယမာနန္တိ ဂယှဝသေန ကရမရဘာဝေန စောရေဟိ အတ္တနော ဌာနံ နီယမာနံ။

အာဝါဟဝိဝါဟဝသေန မိတ္တသန္ထဝံ ကတွာ။ ‘‘ဧဝံ အမှေသု ကီဠန္တေသု ဂင်္ဂေယျကော နာဂေါ ကုပိတော’’တိ မယိ သညမ္ပိ န ကရောန္တီတိ။ သုသုကာရန္တိ သုသူတိ ပဝတ္တံ ဘေရဝနာဂနိဿာသံ။

ဂဟီတနာဝန္တိ ဝိဟေဌေတုကာမတာယ ဂတိနိဝါရဏဝသေန ဂဟိတံ နိဂ္ဂဟိတံ နာဝံ။ လုဒ္ဒေနာတိ ကုရူရေန။ မနုဿကပ္ပါတိ နာဝါဂတာနံ မနုဿာနံ ဝိဟေဌေတုကာမတာယ။

ဗဒ္ဓစရောတိ ပဋိဗဒ္ဓစရိယော။ တေနာဟ ‘‘အန္တေဝါသိကော’’တိ။ တံ နိဿာယေဝါတိ ရညာ ဥပဋ္ဌိယမာနောပိ ရာဇာနံ ပဟာယ တံ ကပ္ပံ အန္တေဝါသိံ နိဿာယေဝ။

သမ္ဗုဒ္ဓိမန္တံ ဝတိနံ အမညီတိ အယံ သမ္မဒေဝ ဗုဒ္ဓိမာ ဝတသမ္ပန္နောတိ အမညိ သမ္ဘာဝေသိ စ။

နာနတ္တဘာဝေသူတိ နာနာ ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္တဘာဝေသု။

အဒ္ဓါတိ ဧကံသေန။ မမေတမာယုန္တိ မယှံ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဝတ္တံ အာယုံ။ န ကေဝလံ မမ အာယုမေဝ, အထ ခေါ အညမ္ပိ သဗ္ဗညေယျံ ဇာနာသိ, န တုယှံ အဝိဒိတံ နာမ အတ္ထိ။ တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တုဝံ။ နော စေ ကထမယမတ္ထော ဉာတော? တထာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ တေ အယံ ဇလိတော ဇောတမာနော အာနုဘာဝေါ ဩဘာသယံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗြဟ္မလောကံ ဩဘာသေန္တော ဒိဗ္ဗမာနော တိဋ္ဌတီတိ သတ္ထု အသမသမတံ ပဝေဒေသိ။

ပထဝတ္တေနာတိ ပထဝီအတ္တေန။ တေနာဟ ‘‘ပထဝီသဘာဝေနာ’’တိ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ – ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိ’’အာဒိနာ (မဟာဝ။ ၇၊ ဒီ။ နိ။ ၂။၆၄, ၆၇၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂) သာဓာရဏတော, ‘‘ယတ္ထ နေဝ ပထဝီ’’တိ အသာဓာရဏတော စ ပထဝိယာ အသဘာဝေန နိဗ္ဗာနဿ ဂဟေတဗ္ဗတာ အတ္ထိ, တံ နိဝတ္တေတွာ ပထဝိယာ အနညသာဓာရဏံ သဘာဝံ ဂဟေတုံ ‘‘ပထဝိယာ ပထဝတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ နာပဟောသိန္တိ န ပါပုဏိံ။ ဣဓ ပထဝိယာ ပါပုဏနံ နာမ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘တဏှာဒိဋ္ဌိမာနဂ္ဂါဟေဟိ န ဂဏှိ’’န္တိ။

ဝါဒိတာယာတိ ဝါဒသီလတာယ။ သဗ္ဗန္တိ အက္ခရံ နိဒ္ဒိသိတွာတိ ‘‘သဗ္ဗံ ခေါ အဟံ ဗြဟ္မေ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗ-သဒ္ဒံ – ‘‘သစေ ခေါ တေ မာရိသ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတ’’န္တိ ပစ္စနုဘာသနဝသေန နိဒ္ဒိသိတွာ။ အက္ခရေ ဒေါသံ ဂဏှန္တောတိ ဘဂဝတာ သက္ကာယသဗ္ဗံ သန္ဓာယ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေ ဂဟိတေ သဗ္ဗသဗ္ဗဝသေန တဒတ္ထပရိဝတ္တနေန သဗ္ဗ-သဒ္ဒဝစနီယတာသာမညေန စ ဒေါသံ ဂဏှန္တော။ တေနာဟ ‘‘သတ္ထာ ပနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ယဒိ သဗ္ဗံ အနနုဘူတံ ‘‘နတ္ထိ သဗ္ဗ’’န္တိ လောကေ အနဝသေသံ ပုစ္ဆတိ။ သစေ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနဝသေသသဘာဝေန အနနုဘူတံ အပ္ပတ္တံ, တံ ဂဂနကုသုမံ ဝိယ ကိဉ္စိ န သိယာ။ အထဿ အနနုဘူတံ အတ္ထီတိ အဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတံ ယဒိ အတ္ထိ, ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ မိစ္ဆာ, သဗ္ဗံ နာမ တံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘မာ ဟေဝ တေ ရိတ္တကမေဝါ’’တိအာဒိ။

အဟံ သဗ္ဗဉ္စ ဝက္ခာမိ, အနနုဘူတဉ္စ ဝက္ခာမီတိ အဟံ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝက္ခာမိ, ‘‘အနနုဘူတ’’န္တိ စ ဝက္ခာမိ, ဧတ္ထ ကော ဒေါသောတိ အဓိပ္ပါယော။ ကာရဏံ အာဟရန္တောတိ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗတ္တေန အနနုဘူတဿ အတ္ထိဘာဝေ ကာရဏံ နိဒ္ဒိသန္တော။ ဝိဇာနိတဗ္ဗန္တိ မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ ဝိသေသတော သဗ္ဗသင်္ခတဝိသိဋ္ဌတာယ ဇာနိတဗ္ဗံ။ အနိဒဿနန္တိ ဣဒံ နိဗ္ဗာနဿ သနိဒဿနဒုကေ ဒုတိယပဒသဟိတတာဒဿနန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘စက္ခုဝိညာဏဿ အာပါထံ အနုပဂမနတော အနိဒဿနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗသင်္ခတဝိဓုရတာယ ဝါ နတ္ထိ ဧတဿ နိဒဿနန္တိ အနိဒဿနံ။ နတ္ထိ ဧတဿ အန္တောတိ အနန္တံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တယိဒ’’န္တိအာဒိ။

ဘူတာနီတိ ပစ္စယသမ္ဘူတာနိ။ အသမ္ဘူတန္တိ ပစ္စယေဟိ အသမ္ဘူတံ, နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော။ အပဘဿရဘာဝဟေတူနံ သဗ္ဗသော အဘာဝါ သဗ္ဗတော ပဘာတိ သဗ္ဗတောပဘံ။ တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနတော ဟီ’’တိအာဒိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ (နေတ္တိ။ ၁၀၄) ပဘူတမေဝါတိ ပကဋ္ဌဘာဝေန ဥက္ကဋ္ဌဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနမေဝ။ အရူပီဘာဝေန အဒေသိကတ္တာ သဗ္ဗတော ပဘဝတိ ဝိဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗတောပဘံ။ တေနာဟ ‘‘ပုရတ္ထိမဒိသာဒီသူ’’တိအာဒိ။ ပဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဝိသံ, တဒေဝ သ-ကာရဿ ဘ-ကာရံ, ဝိ-ကာရဿ စ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဘ’’န္တိ။ တေနာဟ ‘‘တိတ္ထဿ နာမ’’န္တိ။ ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေသီတိ ဧဝံ မယာ သဗ္ဗဉ္စ ဝုတ္တံ, အနနုဘူတဉ္စ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ယံ တယာ အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တေန သဟသာ အပ္ပဋိသင်္ခါယ ဒေါသဂ္ဂဟဏံ, တံ မိစ္ဆာတိ ဗြဟ္မာနံ နိဂ္ဂဏှန္တော ဘဂဝါ အတ္တနော ဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေသိ။

ဂဟိတဂဟိတန္တိ ‘‘ဣဒံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ဂဟိတဂဟိတံ ဂါဟံ။ တတ္ထ တတ္ထ ဒေါသဒဿနမုခေန နိဂ္ဂဏှန္တေန သတ္ထာရာ ဝိဿဇ္ဇာပိတော ကိဉ္စိ ဂဟေတဗ္ဗံ အတ္တနော ပဋိသရဏံ အဒိသွာ ပရာဇယံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ လဠိတကံ ကာတုကာမော ဝါဒံ ပဟာယ ဣဒ္ဓိယာ ပါဋိဟာရိယလီဠံ ဒဿေတုကာမော။ ယဒိ သက္ကောသိ မယှံ အန္တရဓာယိတုံ, န ပန သက္ခိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော။ မူလပဋိသန္ဓိံ ဂန္တုကာမောတိ အတ္တနော ပါကတိကေန အတ္တဘာဝေန ဌာတုကာမော။ သော ဟိ ပဋိသန္ဓိကာလေ နိဗ္ဗတ္တသဒိသတာယ မူလပဋိသန္ဓီတိ ဝုတ္တော။ အညေသန္တိ ဟေဋ္ဌာ အညကာယိကာနံ ဗြဟ္မူနံ။ န အဒါသိ အဘိသင်္ခတကာယေနေဝါယံ တိဋ္ဌတု, န ပါကတိကရူပေနာတိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ တေန သော အဘိသင်္ခတကာယံ အပနေတုံ အဝိသဟန္တော အတ္တဘာဝပဋိစ္ဆာဒကံ အန္ဓကာရံ နိမ္မိနိတုံ အာရဘိ။ သတ္ထာ တံ တမံ ဝိဒ္ဓံသေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မူလပဋိသန္ဓိံ ဝါ’’တိအာဒိ။

ဘဝေဝါဟန္တိ ဘဝေ ဧဝ အဟံ။ အယဉ္စ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပယုတ္တောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဟံ ဘဝေ ဘယံ ဒိသွာယေဝါ’’တိ, သဗ္ဗသ္မိံ ဘဝေ ဇာတိအာဒိဘယံ ဉာဏစက္ခုနာ ယာထာဝတော ဒိသွာ။ သတ္တဘဝန္တိ သတ္တသင်္ခါတံ ဘဝံ။ ကမ္မဘဝပစ္စယေ ဟိ ဥပပတ္တိဘဝေ သတ္တသမညာ။ ဝိဘဝန္တိ ဝိမုတ္တိံ။ ပရိယေသမာနမ္ပိ ဥပါယဿ အနဓိဂတတ္တာ ဘဝေယေဝ ဒိသွာ။ ဘဝဉ္စ ဝိဘဝေသိနံ ဝိဘဝံ နိဗ္ဗုတိံ ဧသမာနာနံ သတ္တာနံ ဘဝံ, ဘဝေသု ဥပ္ပတ္တိဉ္စ ဒိသွာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ န အဘိဝဒိန္တိ ‘‘အဟော ဝတ သုခ’’န္တိ ဧဝံ အဘိဝဒါပနာကာရာဘာဝတော န အဘိနိဝိသိံ, လက္ခဏဝစနမေတံ။ ဂါဟတ္ထော ဧဝ ဝါ အဘိဝါဒ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘နာဘိဝဒိ’’န္တိ, ‘‘န ဂဝေသိ’’န္တိ။ ဘဝဂ္ဂဟဏေနေတ္ထ ဒုက္ခသစ္စံ, နန္ဒီဂဟဏေန သမုဒယသစ္စံ, ဝိဘဝဂ္ဂဟဏေန နိရောဓသစ္စံ, နန္ဒိဉ္စ န ဥပါဒိယိန္တိ ဣမိနာ မဂ္ဂသစ္စံ ပကာသိတန္တိ အာဟ ‘‘ဣတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေန္တော’’တိ။ တဒိဒံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဂါထာယ ဝိဘာဝနဒဿနံ။ သတ္ထာ ပန တေသံ ဗြဟ္မူနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ သစ္စာနိ ဝိတ္ထာရတော ပကာသေန္တော ဝိပဿနံ ပါပေတွာ အရဟတ္တေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ။ တေ စ ဗြဟ္မာနော ကေစိ သောတာပတ္တိဖလေ, ကေစိ သကဒါဂါမိဖလေ, ကေစိ အနာဂါမိဖလေ, ကေစိ အရဟတ္တေ စ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သစ္စာနိ ပကာသေန္တော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိအာဒိ။ အစ္ဆရိယဇာတာတိ သဉ္ဇာတစ္ဆရိယာ။ သမူလံ ဘဝန္တိ တဏှာဝိဇ္ဇာဟိ သမူလံ ဘဝံ။

၅၀၅။ မမ ဝသံ အတိဝတ္တိတာနီတိ သဗ္ဗသော ကာမဓာတုသမတိက္ကမနပဋိပဒါယ မယှံ ဝိသယံ အတိက္ကမိတာနိ။ ကထံ ပနာယံ တေသံ အရိယဘူမိသမောက္ကမနံ ဇာနာတီတိ? နယဂ္ဂါဟတော – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သံသာရေ အာဒီနဝံ, နိဗ္ဗာနေ စ အာနိသံသံ ပကာသေန္တော ဝေနေယျဇနံ နိဗ္ဗာနံ ဒိဋ္ဌမေဝ ကရောတိ, တဿ ဒေသနာ အဝဉ္ဈာ အမောဃာ ဣန္ဒေန ဝိဿဋ္ဌဝဇိရသဒိသာ, တဿ စ အာဏာယ ဌိတာ သံသာရေ န ဒိဿန္တေဝါ’’တိ နယဂ္ဂါဟေန အနုမာနေန ဇာနာတိ။ သစေ တွံ ဧဝံ အနုဗုဒ္ဓေါတိ ယထာ တွံ ပရေသံ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံ ဝဒတိ, ဧဝံ တွံ အတ္တနော အနုရူပတော သယမ္ဘုဉာဏေန ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတော။ တံ ဓမ္မံ မာ ဥပနယသီတိ တယာ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ မာ သာဝကပဋိဝေဓံ ပါပေသိ။ ဣဒန္တိ ဣဒံ အနန္တရံ ဝုတ္တံ ဗြဟ္မလောကေ ပတိဋ္ဌာနံယေဝ သန္ဓာယ မာရော ဝဒတိ, တေ ဒဿေန္တော ‘‘အနုပ္ပန္နေ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ အပါယပတိဋ္ဌာနံ ပန အာဇီဝကနိဂဏ္ဌာဒိပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတေ တိတ္ထကရေ, ယေ ကေစိ ဝါ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာပဋိပန္နေ ဇနေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အနုပ္ပန္နေတိ အသဉ္ဇာတေ, အပ္ပတ္တေတိ အတ္ထော။ အနုလ္လပနတာယာတိ ယထာ မာရော ဥပရိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရံ လပိတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ တထာ ဥတ္တရဘာသနေန။ နိမန္တနဝစနေနာတိ ဝိညာပနဝစနေန။ ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ နိမန္တနံ, ဗြဟ္မုနော ဝါ နိမန္တနံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဗြဟ္မနိမန္တနိကံ, သုတ္တံ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၁၀။ မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀၆။ ကောဋ္ဌမနုပဝိဋ္ဌောတိ အာသယော ဝစ္စဂုတ္တဋ္ဌာနတာယ ကောဋ္ဌံ, တဿ အဗ္ဘန္တရဉှေတ္ထ ကောဋ္ဌံ။ အနုရူပေါ ဟုတွာ ပဝိဋ္ဌော အနုပဝိဋ္ဌော။ သုခုမဉှိ တဒနုစ္ဆဝိကံ အတ္တဘာဝံ မာပေတွာ အယံ တတ္ထ ပဝိဋ္ဌော။ ဂရုဂရော ဝိယာတိ ဂရုကဂရုကော ဝိယ။ ဥ-ကာရဿ ဟိ ဩ-ကာရံ ကတွာ အယံ နိဒ္ဒေသော, အတိဝိယ ဂရုကော မညေတိ အတ္ထော။ ဂရုဂရု ဝိယ ဣစ္စေဝ ဝါ ပါဌော။ မာသဘတ္တံ မာသော ဥတ္တရပဒလောပေန, မာသဘတ္တေန အာစိတံ ပူရိတံ မာသာစိတံ မညေ။ တေနာဟ ‘‘မာသဘတ္တံ ဘုတ္တဿ ကုစ္ဆိ ဝိယာ’’တိ။ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝိနာ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘မာသပူရိတပသိဗ္ဗကော ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တိန္တမာသော ဝိယာတိ တိန္တမာသော ပသိဗ္ဗကော ဝိယ။ ကိံ နု ခေါ ဧတံ မမ ကုစ္ဆိယံ ပုဗ္ဗံ ဘာရိကတ္တံ, ကိံ နု ခေါ ကထံ နု ခေါ ဇာတန္တိ အဓိပ္ပါယော? ဥပါယေနာတိ ပထေန ဉာယေန။ ဗျတိရေကတော ပနဿ အနုပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အတ္တာနမေဝ ဝါ သန္ဓာယ ‘‘မာ တထာဂတံ ဝိဟေသေသီ’’တိ အာဟ။ ယထာ ဟိ အရိယသံဃော ‘‘တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ, သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတူ’’တိအာဒီသု (ခု။ ပါ။ ၆။၁၈၊ သု။ နိ။ ၂၄၁) တထာဂတောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ တပ္ပရိယာပန္နာ အရိယပုဂ္ဂလာ, ယထာ စ ပုရိမကာ ဒုတိယအဂ္ဂသာဝကာ ကပ္ပါနံ သတသဟဿာဓိကံ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရေတွာ အာဂတာ, အယမ္ပိ မဟာထေရော တထာ အာဂတောတိ တထာဂတောတိ။ ပတိအဂ္ဂဠေဝ အဋ္ဌာသီတိ အဂ္ဂဠဿ ဗဟိဘာဂေ အဋ္ဌာသိ။

၅၀၇။ ရုက္ခဒေဝတာ နာမ စာတုမဟာရာဇိကေသု နိဟီနော ကာယော, တသ္မာ နေသံ မနုဿဂန္ဓော ပရိစိတတ္တာ နာတိဇေဂုစ္ဆောတိ အာဟ ‘‘အာကာသဋ္ဌဒေဝတာန’’န္တိ။ အာဗာဓံ ကရောတီတိ ဒုက္ခံ ဇနေတိ။ နာဂရိကောတိ သုကုမာရော။ ပရိစောက္ခောတိ သဗ္ဗသော သုစိရူပေါ။ ဉာတိကောဋိန္တိ ဉာတိဘာဂံ။ အနာဒိမတိ ဟိ သံသာရေ ဉာတိဘာဂရဟိတော နာမ သတ္တော ကဿစိပိ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဣဒန္တိ ‘‘သော မေ တွံ ဘာဂိနေယျော ဟောသီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ။ ပဝေဏိဝသေနာတိ တဒါ မယှံ ဘာဂိနေယျော ဟုတွာ ဣဒါနိ မာရဋ္ဌာနေ ဌိတောတိ ဣမိဿာ ပဝေဏိယာ ဝသေန ဝုတ္တံ။ အညဿ ဝါ ဝေသမံ ဓုရော ဝိဓုရော။ တေနာဟ ‘‘အညေဟိ သဒ္ဓိံ အသဒိသော’’တိ။ အပ္ပဒုက္ခေနာတိ သုခေနေဝ။ ပန္ထာနံ အဝန္တိ ဂစ္ဆန္တီတိ ပထာဝိနော။ ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တာဝတာ စိတကသန္နိသယေန။ ဥဒကလေဏန္တိ ဥဒကနိဿန္ဒနလေဏံ။ သမာပတ္တိတောတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော။ သမာပတ္တိဖလန္တိ နိရောဓသမာပတ္တိဖလံ။

၅၀၈။ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟီတိ ဒသဟိပိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ, တတော ကိဉ္စိ အဟာပေန္တာ။ ပရိဘာသထာတိ ဂရဟထ။ ဃဋ္ဋေထာတိ အနူနာဟိ ကထာဟိ ဣမေသု ဩဝိဇ္ဈထ။ ဒုက္ခာပေထာတိ စိတ္တေ ဒုက္ခံ ဇနေထ။ ဧတေသန္တိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တုမှာကံ အက္ကောသနာဒီဟိ ဘိက္ခူနံ ကိလေသုပ္ပတ္တိယာ။ တေနေတ္ထ ဒူသီ မာရော ဩတာရံ လဘတိ နာမာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဣဘံ အရဟန္တီတိ ဣဗ္ဘာ, ဟတ္ထိဘဏ္ဍကာ, ဟီနဇီဝိကတာယ ဟေတေ ဣဗ္ဘာ ဝိယာတိ ဣဗ္ဘာ, တေ ပန သဒုတိယကဝသေန ‘‘ဂဟပတိကာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ကဏှာတိ ကဏှာဘိဇာတိကာ။ ပါဒတော ဇာတတ္တာ ပါဒါနံ အပစ္စာ။ အာလသိယဇာတာတိ ကသိဝဏိဇ္ဇာဒိကမ္မဿ အကရဏေန သဉ္ဇာတာလသိယာ။ ဂူထနိဒ္ဓမနပနာဠီတိ ဝစ္စကူပတော ဂူထဿ နိက္ခမပဒေသော။

မနုဿာနံ အကုသလံ န ဘဝေယျ တေသံ တာဒိသာယ အဘိသန္ဓိယာ အဘာဝတော။ အာဝေသကဿ အာနုဘာဝေန အာဝိဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တတိ ဝိပရိဝတ္တတီတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော။ ဝိသဘာဂဝတ္ထုန္တိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဣတ္ထိရူပံ, ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပုရိသရူပန္တိ ဤဒိသံ, အညံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသာရုပ္ပံ ဝိသဘာဂဝတ္ထုံ။ ဝိပ္ပဋိသာရာရမ္မဏန္တိ ပဿန္တာနံ ဝိပ္ပဋိသာရဿ ပစ္စယံ။ လေပယဋ္ဌိန္တိ လေပလိတ္တံ ဝါကုရယဋ္ဌိံ။

၅၁၀။ သောမနဿဝသေနာတိ ဂေဟဿိတသောမနဿဝသေန။ အညထတ္တန္တိ ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ။ ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘သစေ မာရော မနုဿာနံ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန။ ယဒိ မာရောဝ တထာ ကရေယျ, မနုဿာနံ ကုသလံ န ဘဝေယျ, မာရဿေဝ ဘဝေယျ, သရီရေ ပန အနဓိမုစ္စိတွာ တာဒိသံ ပသာဒနီယံ ပသာဒဝတ္ထုံ ဒဿေသိ။ တေနာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ။

၅၁၁။ အသုဘသညာပရိစိတေနာတိ သကလံ ကာယံ အသုဘန္တိ ပဝတ္တာယ သညာယ သဟဂတဇ္ဈာနံ အသုဘသညာ, တေန ပရိစိတေန ပရိဘာဝိတေန။ စေတသာ စိတ္တေန။ ဗဟုလန္တိ အဘိဏှံ။ ဝိဟရတောတိ ဝိဟရန္တဿ, အသုဘသမာပတ္တိဗဟုလဿာတိ အတ္ထော။ ပတိလီယတီတိ သင်္ကုစတိ တတ္ထ ပဋိကူလတာယ သဏ္ဌိတတ္တာ။ ပတိကုဋတီတိ အပသက္ကတိ။ ပတိဝတ္တတီတိ နိဝတ္တတိ။ တတော ဧဝ န သမ္ပသာရိယတိ။ ရသတဏှာယာတိ မဓုရာဒိရသဝိသယာယ တဏှာယ။

သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာတိ တီသုပိ ဘဝေသု အရုစ္စနဝသေန ပဝတ္တာ ဝိပဿနာဘာဝနာ။ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ ဟေသာ။ လောကစိတြေသူတိ ဟတ္ထိအဿရထပါသာဒကူဋာဂါရာဒိဘေဒေသု စေဝ အာရာမရာမဏေယျကာဒိဘေဒေသု စ လောကေ စိတ္တဝိစိတ္တေသု။ ရာဂသန္တာနိ ဝူပသန္တရာဂါနိ။ ဒေါသမောဟသန္တာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဣမေသံ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ သဗ္ဗေသံ သပ္ပါယဘာဝတော။

၅၁၂။ သက္ခရံ ဂဟေတွာတိ သက္ခရာသီသေန တတ္တကံ ဘိန္နပါသာဏမုဋ္ဌိန္တိ အာဟ ‘‘အန္တောမုဋ္ဌိယံ တိဋ္ဌနပမာဏံ ပါသာဏ’’န္တိ။ မုဋ္ဌိပရိယာပန္နန္တိ အတ္ထော။ အယဉှိ ပါသာဏဿ ဟေဋ္ဌိမကောဋိ။ ဟတ္ထိနာဂေါတိ မဟာဟတ္ထီ။ မဟန္တပရိယာယော နာဂ-သဒ္ဒေါတိ ကေစိ။ အဟိနာဂါဒိတော ဝါ ဝိသေသနတ္ထံ ဟတ္ထိနာဂေါတိ ဝုတ္တံ။ သကလသရီရေနေဝ နိဝတ္တိတွာ အပလောကေသီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ န ဝါယန္တိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နေဝ ပမာဏံ အညာသီ’’တိ။ သဟာပလောကနာယာတိ စ ဝစနတောတိ ဣမိနာ ဝစနေန ဣမံ ဝစနမတ္တံ ဂဟေတွာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥဠာရေတိ ဥဠာရဂုဏေ။ ဘဂဝန္တဉှိ ဌပေတွာ နတ္ထိ တဒါ သဒေဝကေ လောကေ တာဒိသော ဂုဏဝိသေသယုတ္တောတိ။

ဝိသုံ ဝိသုံ ပစ္စတ္တဝေဒနိယော အယသူလေန သဒ္ဓိံ ဘူတာနိ ဆ ဖဿာယတနာနိ ဧတဿာတိ ဆ ဖဿာယတနံ, ဒုက္ခံ။ တံ ဧတ္ထ အတ္ထီတိ ဆ ဖဿာယတနိကော, နိရယော။ တေနာဟ ‘‘ဆသု ဖဿာ…ပေ… ပစ္စယော’’တိ။ သမာဟနတီတိ သမာဟတော, အနေကသတဘေဒေါ သင်္ကုသမာဟတော ဧတ္ထ အတ္ထီတိ သင်္ကုသမာဟတော, နိရယော။ ဝိသေသပစ္စယတာယ ဝေဒနာယ ဌိတောတိ ဝေဒနိယော, ကာရဏာကာရကေန ဝိနာ ပစ္စတ္တံ သယမေဝ ဝေဒနိယောတိ ပစ္စတ္တဝေဒနိယော။ အယသူလေန သဒ္ဓိံ အယသူလန္တိ ပါဒပဒေသတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရံ အဘိဟနနဝသေန အာဂတေန ပဏ္ဏာသာယ ဇနေဟိ ဂဟိတေန အယသူလေန သဟ သီသပဒေသတော ပဋ္ဌာယ အာဂတံ။ အယသူလဘာဝသာမညေန စေတံ ဧကဝစနံ, သတမတ္တာနိ ပတိတာနိ သူလာနိ။ ဣမိနာ တေ ဌာနေန စိန္တေတွာတိ နိဿိတဝေါဟာရေန နိဿယံ ဝဒတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘တဒါ ဇာနေယျာသိ ဝဿသဟဿံ မေ နိရယေ ပစ္စမာနဿာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဝုဋ္ဌာနိမန္တိ ဝုဋ္ဌာနေ ဘဝံ, အန္တိမန္တိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဝိပါကဝုဋ္ဌာနဝေဒန’’န္တိ, ဝိပါကဿ ပရိယောသာနံ ဝေဒနန္တိ အတ္ထော။ ဒုက္ခတရာ ဟောတိ ပဒီပဿ ဝိဇ္ဈာယနက္ခဏေ မဟန္တဘာဝေါ ဝိယ။

၅၁၃။ ဃဋ္ဋယိတွာ ပေါထေတွာ။ ပါဋိယေက္ကဝေဒနာဇနကာတိ ပစ္စေကံ မဟာဒုက္ခသမုပ္ပါဒကာ။ အယတော အပဂတော နိရယော, သော ဒေဝဒူတသုတ္တေန (မ။ နိ။ ၃။၂၆၁) ဒီပေတဗ္ဗော။ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ပနဿ ပရတော သယမေဝ အာဂမိဿတိ။ ဣမံ ပန အတီတဝတ္ထုံ အာဟရိတွာ အတ္တနော ဉာဏာနုဘာဝဒီပနမုခေန မာရံ သန္တဇ္ဇေန္တော မဟာထေရော ‘‘ယော ဧတမဘိဇာနာတီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယော မဟာဘိညော ဧတံ ကမ္မံ ကမ္မဖလဉ္စ ဟတ္ထတလေ ဌပိတံ အာမလကံ ဝိယ အဘိမုခံ ကတွာ ပစ္စက္ခတော ဇာနာတိ။ သဗ္ဗသော ဘိန္နကိလေသတာယ ဘိက္ခု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အဂ္ဂသာဝကော, တာဒိသံ ဥဠာရဂုဏံ အာသဇ္ဇ ဃဋ္ဋယိတွာ ဧကန္တကာဠကေဟိ ပါပဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ကဏှ မာရ အာယတိံ မဟာဒုက္ခံ ဝိန္ဒိဿသိ။

ဥဒကံ ဝတ္ထုံ ကတွာတိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနကသတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မဖလေန မဟာသမုဒ္ဒဥဒကမေဝ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ။ တထာ ဟိ တာနိ ကပ္ပဋ္ဌိတိကာနိ ဟောန္တိ။ တေနာဟ ‘‘ကပ္ပဋ္ဌာယိနော’’တိ။ တေသန္တိ ဝိမာနာနံ။ ဧတံ ယထာဝုတ္တဝိမာနဝတ္ထုံ တာသံ အစ္ဆရာနံ သမ္ပတ္တိံ, တဿ စ ကာရဏံ အတ္တပစ္စက္ခံ ကတွာ ဇာနာတိ။ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပယီတိ ပုဗ္ဗာရာမေ ဝိသာခါယ မဟာဥပါသိကာယ ကာရိတံ သဟဿဂဗ္ဘပဋိမဏ္ဍိတမဟာပါသာဒံ အတ္တနော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပေသိ။ တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ပါသာဒကမ္ပနသုတ္တေန ဒီပေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဣဒန္တိ ‘‘ယော ဝေဇယန္တ’’န္တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ အတ္ထဇာတံ စူဠတဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တိသုတ္တေနေဝ (မ။ နိ။ ၁။၃၉၃) ဒီပေတဗ္ဗံ။

တဿ ဗြဟ္မဂဏဿ တထာစိန္တနသမနန္တရမေဝ တသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ သုဓမ္မံ ဗြဟ္မသဘံ ဂန္တွာ။ တေပီတိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော။ ပစ္စေကံ- ဒိသာသူတိ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရော ပုရတ္ထိမဒိသာယံ, မဟာကဿပတ္ထေရော ဒက္ခိဏဒိသာယံ, မဟာကပ္ပိနတ္ထေရော ပစ္ဆိမဒိသာယံ, အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဥတ္တရဒိသာယန္တိ ဧဝံ စတ္တာရော ထေရာ ဗြဟ္မပရိသမတ္ထကေ မဇ္ဈေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော သမန္တတော စတုဒ္ဒိသာ နိသီဒိံသု။ ဂါထာ ဝုတ္တာတိ ‘‘ယော ဗြဟ္မံ ပရိပုစ္ဆတီ’’တိ ဂါထာ ဝုတ္တာ။ အညတရဗြဟ္မသုတ္တေနာတိ – ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရဿ ဗြဟ္မုနော ဧဝရူပံ ပါပကံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၁။၁၇၆) မဟာဝဂ္ဂေ အာဂတေန အညတရဗြဟ္မသုတ္တေန။

ဈာနဝိမောက္ခေန ဖုသီတိ ဈာနဝိမောက္ခသန္နိဿယေန အဘိညာဉာဏေန ဖဿယိ။ ဝနန္တိ ဇမ္ဗုဒီပံ အဖဿယီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဟိ ဝနဗဟုလတာယ ဣဓ ‘‘ဝန’’န္တိ ဝုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘ဇမ္ဗုသဏ္ဍဿ ဣဿရော’’တိ။ ပုဗ္ဗဝိဒေဟာနံ ဒီပန္တိ ပုဗ္ဗဝိဒေဟဝါသီနံ ဒီပံ, ပုဗ္ဗဝိဒေဟဒီပန္တိ အတ္ထော။ ဘူမိသယာ နရာ နာမ အပရဂေါယာနကာ ဥတ္တရကုရုကာ စ။ ယသ္မာ တေ ဂေဟပရိဂ္ဂဟာဘာဝတော ဘူမိယံယေဝ သယန္တိ, န ပါသာဒါဒီသု။ ပဋိလဘီတိ ဥပ္ပါဒေသိ။ ဧတံ အာသံ မာ အကာသီတိ ဧသာ ယထာ ပုဗ္ဗေ ဒူသိမာရဿ, ဧဝံ တုယှံ အာသာ ဒီဃရတ္တံ အနတ္ထာဝဟာ, တသ္မာ ဧဒိသံ အာသံ မာ အကာသီတိ မာရဿ ဩဝါဒံ အဒါသိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ။

ပပဉ္စသူဒနိယာ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ

မာရတဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

နိဋ္ဌိတာ စ စူဠယမကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

မူလပဏ္ဏာသဋီကာ သမတ္တာ။

ဒုတိယော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။