သဂါထာဝဂ္ဂ-ဋီကာ

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ သမ္ဗဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၇။ ဇဋာစုမ္ဗဋကေနာတိ သီသေ ပဋိမုက္ကေန ဇဋာကလာပေန။ အပရိဂ္ဂဟဗြာဟ္မဏပဗ္ဗဇိတာ ဟိ ဇဋာယ ဥဉ္ဆာစရိယံ စရန္တိ။ ဥဒုမ္ဗရဒဏ္ဍဉှိ အတ္တဂုတ္တတ္ထာယ ဂဟိတံ တေသံ အပ္ပိစ္ဆဘာဝပ္ပကာသနံ။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပိစ္ဆဘာဝပ္ပကာသနတ္ထ’’န္တိ။ သီသံ ဩကမ္ပေတွာတိ ဧတ္ထ အတိဝိယ သီသဿ ဩကမ္ပိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟနုကေန ဥရံ ပဟရန္တော အဓောနတံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဇိဝှံ နီဟရိတွာတိ လမ္ဗနစာလနဝသေန မုခတော နိက္ခာမေတွာ။ တေနာဟ ‘‘ဥဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ။ တိသာခန္တိ တိဘင်္ဂဘကုဋိ ဝိယ နလာဋေ ဇာတတ္တာ နလာဋိကံ။ တေနာဟ ‘‘နလာဋေ ဥဋ္ဌိတံ ဝလိတ္တယ’’န္တိ, တိဘင်္ဂဝလိကံ နလာဋေ ကတွာတိ အတ္ထော။ အတ္တနောဝ တေလေတိ အတ္တနောဝ ပါပကမ္မနိဗ္ဗတ္တကေ တေလေ, ပစိတဗ္ဗဋ္ဌာနဂေဟေတိ အဓိပ္ပါယော။

သမ္ဗဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၈။ မယှံ လာဘာတိ ဧဝရူပဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သတ္ထုဿ ပဋိလာဘော, ဧဝရူပဿ စ နာမ နိယျာနိကဿ သဒ္ဓမ္မဿ ပဋိလာဘော, ဧဝရူပါနဉ္စ သုပ္ပဋိပန္နာနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ပဋိလာဘော, ဧတေ မယှံ သုလဒ္ဓလာဘာ။ မယှံ သုလဒ္ဓန္တိ ယဉ္စေတံ မမ နိယျာနိကသာသနေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ, တသ္မိဉ္စ အဘိရတီတိ သဗ္ဗဉ္စေတံ မယာ သုလဒ္ဓံ။ ယထာ ပနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥပ္ပန္နော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ စရိတာနုရူပဝသေန ဂဟိတံ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ။ ပါသာဒိကန္တိ ပသာဒါဝဟံ။ ဧဝမဟောသီတိ ‘‘လာဘာ ဝတ မေ’’တိအာဒိနာ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော အဟောသိ။ နိသိန္နသဒိသောတိ နိသိန္နော ဝိယ။ တသ္မိံယေဝ ဌာနေတိ ယသ္မိံ ဌာနေ နိသိန္နံ မာရော ဥပသင်္ကမိ, တသ္မိံယေဝ ဌာနေ။ တဿာတိ သမိဒ္ဓိတ္ထေရဿ။ ကမ္မဋ္ဌာနံ သပ္ပါယန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ အနုယုဉ္ဇနံ သပ္ပါယံ ဥပကာရာဝဟံ ဘဝိဿတိ။

မယှန္တိ မယာ။ သတိ စ ပညာ စ သတိပညာ, တာ အရိယမဂ္ဂေန ဇာနနသမတ္ထနဘာဝေန အဝဗုဒ္ဓါ။ ထေရော ကိရ တဒါ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေသိ။ ကာမန္တိ ယထာရုစိ။ ကေစိ ‘‘ကာမံ ကရဿူတိ အာယသ္မတော ‘ကာမာ’တိ မာရဿ အာလပန’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဝိဘိံသကာရဟာနီတိ ဘယာနကာရဟာနိ။ ရူပါနီတိ ဝိပ္ပကာရာနိ။ ဝိပ္ပကာရတ္ထောပိ ဟိ ရူပသဒ္ဒေါ ‘‘ရူပံ ဒဿေတိ အနပ္ပက’’န္တိအာဒီသု ဝိယ။ န ကမ္ပေဿသီတိ သမဏဓမ္မကရဏတော န စလိဿသိ။

သမိဒ္ဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဂေါဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅၉။ ပဗ္ဗတဿ ပဿေတိ ပဗ္ဗတပါဒေ ဥပစ္စကာယံ။ သမယေ သမယေ လဒ္ဓတ္တာ သာမယိကံ။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စတီ’’တိ။ လောကိယဝိမုတ္တိ ဟိ အနစ္စန္တပဟာယိတာယ သမယဝိမုတ္တိ နာမ, လောကုတ္တရဝိမုတ္တိ အစ္စန္တပဟာယိတာယ အသမယဝိမုတ္တိ။ တာဟိ သမန္နာဂတာ ‘‘သမယဝိမုတ္တာ, အသမယဝိမုတ္တာ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ။ ယာဝ ပဌမဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တနံ, တာဝ ကသ္မာ ပရိဟာယီတိ အတ္ထော? သာဗာဓတ္တာတိ သရောဂတ္တာ။ ဝါတပိတ္တသေမှဝသေနာတိ ကဒါစိ ဝါတပိတ္တဝသေန, ကဒါစိ ဝါတသေမှဝသေန, ဥဘိန္နမ္ပိ သန္နိပါတဝသေန။ အနုသာယိကောတိ ကာယံ အနုဂန္တွာ သယိတော, ယာပျာမယဘာဝေန ဌိတောတိ အတ္ထော။ သမာဓိဿာတိ သမာဓိဘာဝနာယ။ ဥပကာရကဓမ္မေ ဥတုဘောဇနာဒိကေ။ ပူရေတုန္တိ သမောဓာနေတုံ။ ပရိဟာယီတိ သရီရဿ အကလ္လဘာဝတော။

အာဟရေယျန္တိ ဇီဝိတဟရဏတ္ထာယ ဥပနေယျံ။ နိဗဒ္ဓါ ဂတိ ဟောတိ ကေဝလံ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိတော, န သောတာပန္နာဒီနံ ဝိယ ပရိစ္ဆိန္နဘာဝေန။ တေနာဟ ‘‘ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတီ’’တိ။

ဇလမာနာတိ သမုဋ္ဌိတနိယတဣဒ္ဓိယာ အနညသာဓာရဏပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ စ သဒေဝကေ လောကေ ဇလမာနာ။ မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု ဓမ္မစက္ခု ပညာစက္ခု သမန္တစက္ခူတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ။ အာနုဘာဝဓရာတိ အစိန္တေယျာပရိမေယျဗုဒ္ဓါနုဘာဝသမ္ပန္နာ။ အာနုဘာဝပရိယာယောပိ ဟိ ဇုတိ-သဒ္ဒေါ ဟောတိ ‘‘ဣဒ္ဓိဇုတိဗလဝီရိယူပပတ္တီ’’တိအာဒီသု (ဇာ။ ၂။၂၂။၁၅၈၉, ၁၅၉၅) ဝိယ။ အနဝသေသတော မာနံ သိယတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေါ မာနသံ။ တန္နိဗ္ဗတ္တနာ ပန အရဟတ္တဿ မာနသတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ သီလာဒီနီတိ အနုတ္တရသီလာဒီနိ။ သိက္ခမာနောတိ သိက္ခာနိ ဘာဝေန္တော အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒေန္တော။ န စိတ္တဘာဝနာ။ တေနာဟ ‘‘သကရဏီယော’’တိ။ ဇနေတိ သတ္တဿ ကာယေ, သဒေဝကေ လောကေတိ အတ္ထော။ ဝိဿုတာတိ အနညသာဓာရဏေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ ဝိဿုတာ။

ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နအတ္တကိလမထံ အနုပ္ပါဒနဝသေန ဝိက္ခမ္ဘေတွာ တံယေဝ ဝေဒနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဝတ္တဝိပဿနာ ဝီထိမေဝ ဩတရတီတိ ကတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ဝတွာ တဿ ပဘေဒံ ဝိဘဇိတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတံ ဒဿေတုံ ‘‘သမသီသီ နာမ တိဝိဓော ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဣရိယာပထဝသေန သမသီသီ ဣရိယာပထသမသီသီ။ ဧသ နယော သေသဒွယေပိ။

ဣရိယာပထကောပနဉ္စာတိ ဣရိယာပထေဟိ အသမာယောဂေါ။ ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ ဧကဝေလာယမေဝ။ ပရိနိဗ္ဗာနဝသေနာတိ အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာနဝသေန, န ကိလေသက္ခယမတ္တေန။ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ဒွီသု နယေသု။ ဧဝံ သတိ တေနေဝ ဣရိယာပထေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တေနေဝ ဣရိယာပထေန, ဧကသ္မိံ အန္တောရောဂေယေဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ ရောဂေန ပရိနိဗ္ဗာယန္တာ ခီဏာသဝါ ဗဟဝေါပိ သမသီသိနော ဧဝ သမ္ဘဝေယျုံ။ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

သီသဉ္စေတ္ထ တေရသ – ပလိဗောဓသီသံ တဏှာ, ဗန္ဓနသီသံ မာနော, ပရာမာသသီသံ ဒိဋ္ဌိ, ဝိက္ခေပသီသံ ဥဒ္ဓစ္စံ, ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇာ, အဓိမောက္ခသီသံ သဒ္ဓါ, ပဂ္ဂဟသီသံ ဝီရိယံ, ဥပဋ္ဌာနသီသံ သတိ, အဝိက္ခေပသီသံ သမာဓိ, ဒဿနသီသံ ပညာ, ပဝတ္တိသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ဂေါစရသီသံ ဝိမောက္ခော, သင်္ခါရသီသံ နိရောဓောတိ။ ဣမေသု တေရသသု သီသေသု ပလိဗောဓသီသာဒီနိ ပဝတ္တိသီသဉ္စ ပရိယာဒိယိတဗ္ဗာနိ, အဓိမောက္ခသီသာဒီနိ ပရိယာဒါယကာနိ, ပရိယာဒါယကဖလံ ဂေါစရသီသံ။ တဉှိ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ ဖလံ ဝိမောက္ခော, ပရိယာဒါယကဿ မဂ္ဂဿ ဖလဿ စ အာရမ္မဏံ သင်္ခါရသီသံ သင်္ခါရဝိဝေကဘူတော နိရောဓောတိ ပရိယာဒိယိတဗ္ဗာနံ ပရိယာဒါယကဖလာရမ္မဏာနံ သဟ ဝိယ သံသိဒ္ဓံ ဒဿနေန သမသီသိဘာဝံ ဒဿေတုံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ တေရသ သီသာနိ ဝုတ္တာနိ။ ဣဓ ပန ‘‘အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စာ’’တိ (ပု။ ပ။ ၁၆) ဝစနတော တေသု ကိလေသပဝတ္တသီသာနမေဝ ဝသေန ယောဇနံ ကရောန္တော ‘‘ဧတ္ထ စ ပဝတ္တိသီသ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ပဝတ္တိသီသံ ပဝတ္တတော ဝုဋ္ဌဟန္တော မဂ္ဂေါ စုတိတော ဥဒ္ဓံ အပ္ပဝတ္တိကရဏဝသေန ယဒိပိ ပရိယာဒီယတိ, ယာဝ ပန စုတိ, တာဝ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော ‘‘ပဝတ္တိသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိစိတ္တံ ခေပေတီ’’တိ အာဟ။ ကိလေသပရိယာဒါနေန ပန မဂ္ဂစိတ္တေန အတ္တနော အနန္တရံ ဝိယ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗာ ပစ္စဝေက္ခဏဝါရာ စ ကိလေသပရိယာဒါနဿေဝ ဝါရာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟန္တိ။ ‘‘ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၇၈၊ သံ။ နိ။ ၃။၁၂) ဝစနတော ပစ္စဝေက္ခဏပရိသမာပနေန ကိလေသပရိယာဒါနံ သမာပိတံ နာမ ဟောတိ, တံ ပန ပရိသမာပနံ ယဒိ စုတိစိတ္တေန ဟောတိ, တေနေဝ ဇီဝိတပရိသမာပနဉ္စ ဟောတီတိ ဣမာယ ဝါရစုတိသမတာယ ကိလေသပရိယာဒါနဇီဝိတပရိယာဒါနာနံ အပုဗ္ဗာစရိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ ဧကတော ဥပ္ပါဒေါ နတ္ထီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဒွိန္နံ စိတ္တာနန္တိ စုတိစိတ္တမဂ္ဂစိတ္တာနံ။ တန္တိ ပစ္စဝေက္ခဏံ ပရိပုဏ္ဏဇဝနစိတ္တာနံ သတ္တက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိယာ, အပရိပုဏ္ဏာနံ ဝါ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိယာ။ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တဒါရမ္မဏစိတ္တာနီ’’တိ, ဟေဋ္ဌိမန္တေန ပန ဒွေ ပဝတ္တန္တိ။

ဥပ္ပါဋေတွာတိ ဥဒ္ဓရိတွာတိ အတ္ထော။ အနုပါဒိသေသေနာတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနေန။

ဓူမာယိတတ္တန္တိ ဓူမဿ ဝိယ အယိတဘာဝံ ပဝတ္တိအာကာရံ။ ဓူမသဒိသာ ဝလာဟကာ ဓူမဝလာဟကာ, တိမိရဝလာဟကာ, ယေ မဟိကာ ‘‘တိမိရ’’န္တိ ဝုစ္စန္တိ။ အပ္ပတိဋ္ဌိတေနာတိ ပတိဋ္ဌံ အလဘန္တေန။ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ဧတံ ကရဏဝစနံ, အနုပ္ပတ္တိဓမ္မေနာတိ အတ္ထော။ သတိ ဟိ ဥပ္ပါဒေ ပတိဋ္ဌိတံ နာမ သိယာ, အဋ္ဌကထာယံ ပန ယဒေဝ တဿ ဝိညာဏဿ အပ္ပတိဋ္ဌာနကာရဏံ, တဒေဝ ပရိနိဗ္ဗာနကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပတိဋ္ဌိတကာရဏာ’’တိ။

သောကေန ဖုဋ္ဌဿာတိ ‘‘အဖလော ဝတ မေ ဝါယာမော ဇာတော’’တိ သောကေန အဘိဘူတဿ။ အဘဿထာတိ ဗလဝသောကာဘိတုန္နဿ သတိသမ္မောသာ သိထိလံ ဂဟိတာ ဘဿိ ပတိတာ သာ ကစ္ဆာ။

ဂေါဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သတ္တဝဿာနုဗန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၀။ ယသ္မာ ကပိလဝတ္ထုတော နိက္ခန္တကာလတော ပဋ္ဌာယ မာရော ဩတာရာပေက္ခော လောကနာထံ အနုဗန္ဓိတုံ အာရဒ္ဓေါ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရေ ဗောဓိယာ ဆဗ္ဗဿာနီ’’တိ။ အတိဂဟေတွာတိ အနုဂန္တွာ တဿ ယထာရုစိ ပဋိပတ္တိံ အနုဝတ္တော ဝိယ ဟုတွာ။

အဝဇ္ဈာယန္တောတိ ပဇ္ဈာယန္တော။ ဇိတော ဝိတ္တပရာဇိတော အသိ နု။ ပမာဏာတိက္ကန္တန္တိ ဂရုတရံ။

ခနိတွာ ဥမ္မူလေတွာ။ ကာမာသဝါဒီနိ ပဇဟန္တော အနာသဝေါ။

ပေဟီတိ အပေဟိ။ ပါရဂါမိနောတိ ပါရင်္ဂမနသီလာ။ တေကာလိကော အယံ ဂါမိ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘ယေပီ’’တိအာဒိ။

မာရဝိသူကာနီတိ မာရကဏ္ဋကာနိ ကဏ္ဋကသဒိသာနိ မာရဿ ဒုရာစာရာနိ။ ဝိရုဒ္ဓသေဝိတာနိ ဝိရောဓဝသေန တာသံယေဝ ဝေဝစနာနိ။ တာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘အပ္ပမာယူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗေဇနီယာတိ နိဗ္ဗေဒဒါယိကာ။ ဥက္ကဏ္ဌနီယာတိ ဥက္ကဏ္ဌဝဟာ။

ဝိကပ္ပဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဩပမ္မပရိကပ္ပဝိသယတ္တာ တဿ ကိရိယာပဒဿ။ တေနာဟ ‘‘အနုပရိဂစ္ဆေယျာ’’တိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ မေဒဝဏ္ဏဝတ္ထုသ္မိံ။ မုဒုန္တိ မုဒုမဓုရသံ ဝိန္ဒေယျာမ ပဋိလဘေယျာမ။ အဿာဒေါတိ အဿာဒေတဗ္ဗော။

သတ္တဝဿာနုဗန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မာရဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၁။ စိန္တေသီတိ သောကဝသိကော ဟုတွာ စိန္တယိ။ ဂဏိကာရဟတ္ထိနိယောတိ ဒီပကကရေဏုယော။ ဧကသတံ ဧကသတန္တိ ဧကသတံ ဧကသတံ ပစ္စေကံ သတံ သတန္တိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဧကေကံ သတံ သတံ ကတွာ’’တိ။ ကုမာရိဝဏ္ဏသတန္တိ ကုမာရိတ္ထီနံ အတ္တဘာဝါနံ သတံ။ တာ ကိရ ပဌမံ ကညာရူပေန အတ္တာနံ ဒဿေသုံ။ အနုပဂတပုပ္ဖါနဉှိ သမညာ ကညာတိ။ ပုန ယထာဝုတ္တကုမာရိရူပေန ဥပဂတပုပ္ဖါ ဟိ ကုမာရီ။ ပုန ဝဓုကာရူပေန။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇာတဝဏ္ဏသတ’’န္တိ။ တတိယဝါရေ ယုဝတိရူပေန။ ဝိဇာတာ ဟိ ဣတ္ထီ အနတိက္ကန္တမဇ္ဈိမဝယာ ယုဝတီ။ ဧတ္တာဝတာ ဗာလာ တရုဏီ ပေါရီတိ တိဝိဓာသု ဣတ္ထီသု ပုရိမာ ဒွေ ဒဿိတာ, ပရိယောသာနဝါရေသု မနုဿဇာတိကာနံ မနုဿိတ္ထိယောဝ ရုစ္စန္တီတိ တေန မနုဿရူပေန တာ အတ္တာနံ ဒဿေသုံ။

အတ္ထဿ ပတ္တိန္တိ ဧကန္တတော ဟိတာနုပ္ပတ္တိံ။ ဟဒယဿ သန္တိန္တိ ပရမစိတ္တုပသမံ။ ကိလေသသေနန္တိ ကာမဂုဏသင်္ခါတံ ပဌမံ ကိလေသသေနံ။ သာ ဟိ ကိလေသသေနာ အစ္ဆရာသံဃာတသဘာဝါပိ ပဋိပတ္ထယမာနာ ပိယာယိတဗ္ဗဣစ္ဆိတဗ္ဗရူပဘာဝတော ပိယရူပသာတရူပါ နာမ အတ္တနော ကိစ္စဝသေန။ ဧကော အဟံ ဈာယန္တောတိ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ကိလေသသင်္ဂဏိကာယ စ အဘာဝတော ဧကော အသဟာယော အဟံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန နိဇ္ဈာယန္တော။ အနုဗုဇ္ဈိန္တိ အနုက္ကမေန မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ဗုဇ္ဈိံ ပဋိဗုဇ္ဈိံ။ တသ္မာတိ ယထာဝုတ္တဝိဝေကသုခသမဓိဂမနိမိတ္တံ။ အကရဏေနာတိ မိတ္တသန္ထဝဿ အကရဏေန။ သက္ခီတိ သက္ခိဘာဝေါ။

ကတမေန ဝိဟာရေနာတိ ဈာနသမာပတ္တီနံ ကတမေန ဝိဟာရေန။ ဣဓ ဒုတိယပဒဿ အတ္ထော ဝိဿဇ္ဇနဂါထာဝဏ္ဏနာယမေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ။ အနာမန္တေန ‘‘တံ ပုဂ္ဂလ’’န္တိ သမ္မုခါ ဌိတမ္ပိ ဘဂဝန္တံ အသမ္မုခါ ဝိယ ကတွာ ဝဒတိ, ကထံ တွန္တိ အတ္ထော။

‘‘အဝိတက္ကဈာယီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ အယမေဝေတ္ထ ကာယပဿဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနေန အဿာသပဿာသကာယဿ ပဿဒ္ဓတ္တာ ပဿဒ္ဓကာယော’’တိ။ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒိကေ ကမ္မာဘိသင်္ခါရေ။ ကာမာလယာဒီနံ အဘာဝတော အနာလယော။ န သရတီတိ န သဝတိ။ ရာဂဝသေန ဟိ သတ္တာ သံသာရမနုသဝန္တိ။ န ထိနောတိ န ထိနမိဒ္ဓစိတ္တော။ မောဟဝသေန ဟိ သတ္တာ ထိနမိဒ္ဓံ အာပဇ္ဇန္တီတိ။ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿန္တိ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၈၄၂, ၉၇၆) အာဂတေသု အဋ္ဌသု ကိလေသသတေသု အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ အပနေတွာ သေသာ ပညာသာဓိကံ သတံ ကိလေသာ, တေ ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၁) အာဂတာဟိ ဒွါသဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌီဟိ သဟ ပဉ္စပညာသာဓိကံ သတ္တသတံ ဟောတိ၊ တာ စ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဘာဝေန ဒိဂုဏိတာ ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿံ ဒသာဓိကံ ဟောတိ၊ တံ အပ္ပကံ ပန ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနုပဂံ န ဟောတီတိ ‘‘ဒိယဍ္ဎကိလေသသဟဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဣတရေသံ အတီတာဒိဘာဝါမသနတော အဂ္ဂဟဏံ ပဟာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန အဘိဓမ္မဋီကာယံ (ဓ။ သ။ အနုဋီ။ နိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဌမပဒေနာတိ ‘‘န ကုပ္ပတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန။ ဒုတိယေနာတိ ‘‘န သရတီ’’တိ ပဒေန။ တတိယေနာတိ ‘‘န ထိနော’’တိ ပဒေန။ နီဝရဏပ္ပဟာနေန ခီဏာသဝတံ ဒဿေတိ, အနဝသေသတော နီဝရဏာနံ အစ္စန္တပ္ပဟာနံ အဓိပ္ပေတံ။

ပဉ္စဒွါရိကကိလေသောဃံ တိဏ္ဏောတိ ဆန္နံ ဒွါရာနံ ဝသေန ပဝတ္တနကိလေသောဃံ တရိတွာ ဌိတော။ ကာမောဃဒိဋ္ဌောဃဘဝေါဃဋ္ဌကိလေသဘာဝတော ‘‘ပဉ္စောဃဂ္ဂဟဏေန ဝါ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ အာဟ။ ရူပရာဂါဒယော ဝိသေသတော န ပဉ္စဒွါရိကာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဆဋ္ဌဂ္ဂဟဏေန ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ။

မစ္စုရာဇဿာတိ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘မစ္စုရာဇဿ ဟတ္ထတော’’တိ အာဟ။ နယမာနာနန္တိ အနာဒရေ သာမိဝစနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘နယမာနေသူ’’တိ။

ဦဟစ္စာတိ ဗုဒ္ဓံ နိဿာယ။ ‘‘ဣဒမဝေါစာ’’တိ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေတွာတိ ဧတေန သံယုတ္တေသု အယံ နိဂမနပါဠိ, ဟေဋ္ဌာ အနာဂတနယတ္တာ ပန ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု န လိခီယတီတိ ဒဿေတိ။ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ ဇဇ္ဇကာရဿ ဟိ ဒဒ္ဒကာရံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော။ တေနာဟ ‘‘အတိဝိယ ဇလမာနာ’’တိ။ နီဟရီတိ တာသံ ကာယဝစီဝိကာရံ န မနသိကရောန္တော တိဏာယပိ အမညမာနောဝ အနပေက္ခေနေဝ နီဟရိ။ ဖလတော ဘဋ္ဌန္တိ ဖလသိပါဋိကတော ဘဋ္ဌံ။ ကုဏ္ဍတိဏာဒိဂစ္ဆတူလံ ပေါဋကိတူလံ။

မာရဓီတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

မာရသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၅။ ဘိက္ခုနီသံယုတ္တံ

၁။ အာဠဝိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၂။ အာဠဝိယံ ဇာတာတိ အာဠဝိယံ ဝိဇာယိတွာ သံဝဍ္ဎမာနာ။ တေနာဟ ‘‘အာဠဝိနဂရတောယေဝ စ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတာ’’တိ။ ဓနံ သမာဒပေတွာတိ စေတိယဿ ရာဇာ ဧကံ မုခံ, ရာဇပုတ္တော ဧကံ, အမစ္စာနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေနာပတိ ဧကံ, ဇနပဒါနံ ဇေဋ္ဌကော ဟုတွာ သေဋ္ဌိ ဧကန္တိ ဧဝံ စတူသု မုခေသု နဝကမ္မေ ကယိရမာနေ သေဋ္ဌိနာ ဂဟိတမုခေ ကမ္မေ ဩလီယမာနေ ဧကော ဥပါသကော အရိယသာဝကော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ယောဇာပေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ‘‘ယော ယံ ဒါတုံ ဥဿဟတိ ဟိရညံ ဝါ သုဝဏ္ဏံ ဝါ သတ္တဝိဓရတနံ ဝါ ဟရိတာလံ ဝါ မနောသိလံ ဝါ, သော ဓနံ ဒေတူ’’တိ သမာဒပေတွာ ယထာလဒ္ဓံ ပဌမံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပေသေတွာ ‘‘နဝကမ္မံ နိဋ္ဌိတ’’န္တိ သုတွာ ဧကကံ အာဂစ္ဆန္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ စောရာ ပလိဗုန္ဓိတွာ တတော ကိဉ္စိပိ ဓနံ အလဘန္တာ ‘‘သစေ နံ မုဉ္စိဿာမ, အနတ္ထံ နော ကရေယျာ’’တိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသုံ။ အနပရာဓေ အရိယသာဝကေ အပရာဓကာ တေ စောရာ အန္ဓာ ဇာတာ, တသ္မာ တံ ဌာနံ ‘‘အန္ဓဝန’’န္တိ ပညာယိတ္ထာတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ခီဏာသဝါနံ ယသ္မာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တဝိဝေကော ဟောတိယေဝ ဥပဓိဝိဝေကဿ သိဒ္ဓတ္တာ။ တသ္မာ ‘‘ကာယဝိဝေကတ္ထိနီ’’တိ ဝုတ္တံ။

နိဿရဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗသင်္ခတဿ နိဿဋတ္တာ။ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေနာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန, ပဂေဝ မဂ္ဂဖလဉာဏေဟီတိ အဓိပ္ပါယော။ နိဗ္ဗာနပဒန္တိ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဓမ္မကောဋ္ဌာသံ။ ဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေနာတိ ဟဒယံ ဝိနိဝိဒ္ဓေန ဟဒယမှိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဒုက္ခုပ္ပါဒနေန ခန္ဓာနံ ဧတေ ပဉ္စ ကာမာ သတ္တိသူလသဒိသာ။ အဓိကုဋ္ဋနဘဏ္ဍိကာတိ အာဃာတနဃဋိကာ။

အာဠဝိကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သောမာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၃။ ဌာနန္တိ ဣဿရိယဋ္ဌာနံ ဝိသယဇ္ဈတ္တံ။ ဒုပ္ပသဟံ အကမ္ပိယဘာဝတ္တာ။ ဒွင်္ဂုလပညာယာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထိယော ဟိ ဒဟရကုမာရိကာကာလတော ပဋ္ဌာယ ဩဒနပစနဝိဓိံ အနုတိဋ္ဌန္တိယော ဥက္ခလိယံ ဥဒကံ တာပေတွာ တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပိတွာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓိယာ တေသံ ပါကကာလပ္ပမာဏံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ တာနိ ဒဗ္ဗိယာ ဥဒ္ဓရိတွာပိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဂ္ဂဟဏမတ္တေန ပက္ကာပက္ကဘာဝံ ဇာနိတုံ န သက္ကောန္တိ, ကေဝလံ ပန ဒွီဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဥပ္ပီဠိတကာလေ ဧဝ ဇာနန္တိ, တသ္မာ ဒွီဟင်္ဂုလိကေဟိ ဒုဗ္ဗလပညတ္တာ ‘‘ဒွင်္ဂုလပညာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဖလသမာပတ္တိဉာဏပ္ပဝတ္တိကိတ္တနေန စတူသု သစ္စေသု အသမ္မောဟဝိဟာရော ဒီပိတော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှီတိ ဖလသမာပတ္တိဉာဏေ ပဝတ္တမာနေ’’တိ။ ဝိပဿန္တဿာတိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓတော ဝိသေသေန ပဿန္တဿ ခန္ဓပဉ္စကမေဝ သစ္စာဘိသမယတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိပဿန္တဿ။ အညံ ဝါတိ ဣတ္ထိပုရိသတော အညံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ။ ‘‘အဟံ အသ္မီ’’တိ မာနဒိဋ္ဌိဂါဟတဏှာဂါဟဝသေန ဂဟိတဝတ္ထုသ္မိံ ယေဝါတိ အာဟ ‘‘အဟံ အသ္မီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိ။

သောမာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ကိသာဂေါတမီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၄။ ‘‘ကိသာဂေါတမီ’’တိ ဧတ္ထ ကာ ပနာယံ ကိသာဂေါတမီ, ကိဿ အယံ ဘိက္ခုနီ ဟုတွာ သမဏဓမ္မံ မတ္ထကံ ပါပေသီတိ တမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကိရာ’’တိအာဒိမာရဒ္ဓံ။ အင်္ဂါရာဝါတိ အဒ္ဒါရိဋ္ဌကဝဏ္ဏအင်္ဂါရာ ဧဝ ဇာတာ။ ဒါရုသာကန္တိ အဒ္ဓမာသကေန ဒါရုံ သာကဉ္စ အာဟရိဿာမီတိ အန္တရာပဏေ အန္တရဝီထိံ ဂတာ။

သိဒ္ဓတ္ထကန္တိ သာသပံ။ သာလာယန္တိ အနာထသာလာယံ။ ခုရဂ္ဂေယေဝါတိ ခုရသိခေ ဧဝ, ကေသောရောဟနက္ခဏေ ဧဝါတိ အတ္ထော။

ဧကမာသီတိ ဧတ္ထ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သံဟိတာဝသေန စ ပုရိမပဒေ ဝါ ရဿတ္တံ။ ပရပဒေ ဝါ ဒီဃတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧကာ အာသီ’’တိ။ ဘာဝနပုံသကမေတံ ‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ ပုတ္တမရဏံ အန္တံ အတီတံ ဣဒါနိ ပုတ္တမရဏဿ အဘာဝတော။ တေနေဝါဟ ‘‘ပုတ္တမရဏံ နာမ နတ္ထီ’’တိ။ ပုရိသံ ဂဝေသိတုန္တိ ယထာ မယှံ ပုရိသဂဝေသနာ နာမ သဗ္ဗသော နတ္ထိ, တထာ ဧဝ ပုတ္တဂဝေသနာပိ နတ္ထိ, တသ္မာ မေ ပုတ္တမရဏံ ဧတဒန္တံ, သဗ္ဗေသု ခန္ဓာဒီသု ဘဝါဒီသု စ တဏှာနန္ဒိယာ အဘာဝကထနေန သဗ္ဗသတ္တေသု တဏှာ သဗ္ဗသော ဝိသောသိတာ, တဿာယေဝ ကာရကအဝိဇ္ဇာက္ခန္ဓော ပဒါလိတောတိ အတ္တနော နိက္ကိလေသတံ ပဝေဒေန္တီ ထေရီ သီဟနာဒံ နဒီတိ။

ကိသာဂေါတမီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဝိဇယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၅။ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ ဧတဿာတိ ပဉ္စင်္ဂံ, ပဉ္စင်္ဂမေဝ ပဉ္စင်္ဂိကံ, တေန ပဉ္စင်္ဂိကေန။ အာတတန္တိအာဒီသု အာတတံ နာမ စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသု ဘေရိအာဒီသု ဧကတလံ တူရိယံ။ ဝိတတံ နာမ ဥဘယတလံ။ အာတတဝိတတံ နာမ တန္တိဗဒ္ဓဝီဏာဒိ။ သုသိရံ ဝံသာဒိ။ ဃနံ သမ္မာဒိ။ တတအာဒိဝိသေသောပိ အာတတမေဝါတိ ‘‘စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသူ’’တိ ဝိသေသနံ။ ဧကတလံ ကုမ္ဘထူဏဒဒ္ဒရာဒိ။ ဥဘယတလံ ဘေရိမုဒိင်္ဂါဒိ။ စမ္မပရိယောနဒ္ဓံ သေသံ တန္တိဗဒ္ဓံ သဗ္ဗံ အာတတဝိတတံ နာမ, ဂေါမုခီအာဒီနမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဝံသာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ခသိင်္ဂါနမ္ပိ သင်္ဂဟော။ သမ္မတာဠ-ကံသတာဠ-သိလာတာဠ-သလာကတာဠာဒိ သမ္မာဒိ နာမ။ တတ္ထ သမ္မတာဠံ နာမ ဒဏ္ဍမယတာဠံ, ကံသမယတာဠံ ကံသတာဠံ, သိလာယံ အယောပတ္တေန စ တာဠနတာဠံ။ သဗ္ဗေ ကာမဂုဏေ။ ဥဂ္ဃရိတပဂ္ဃရိတဋ္ဌေနာတိ ဥပရိ ဃရဏေန စ ဝိဿန္ဒနေန စ။ ဧဝန္တိ ‘‘ဣမိနာ ပူတိကာယေနာ’’တိ။ အရူပဋ္ဌာယိနောတိ သတ္တာဓိဋ္ဌာနေနာယံ ဓမ္မဒေသနာတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ရူပါရူပဘဝေသူ’’တိ။ တေသံ ဒွိန္နံ ရူပါရူပဘဝါနံ ဂဟိတတ္တာ။ ဘဝဘာဝသာမညတော, တဒဓိဋ္ဌာနတော ဂဟိတေ ကာမဘဝေ။ အဝိဇ္ဇာတမော ဝိဟတော အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ။

ဝိဇယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၆။ အဂ္ဂတော ပဋ္ဌာယာတိ သဗ္ဗအဂ္ဂတော ပဘုတိ ယာဝ မူလာ အန္တရာယုတ္တံ သမ္မဒေဝ ပုပ္ဖိတံ သာလရုက္ခံ။ ဝဏ္ဏဓာတုသီသေန ဝဏ္ဏဓာတုသမ္ပန္နံ ဒုတိယံ ဘိက္ခုနိံ ဝဒတီတိ အာဟ ‘‘တယာ သဒိသာ အညာ ဘိက္ခုနီ နတ္ထီ’’တိ။ ပခုမသီသေန အက္ခိဘဏ္ဍံ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ပခုမန္တရိကာယန္တိ ဒွိန္နံ အက္ခီနံ မဇ္ဈေ’’တိ။ နာသဝံသေတိ နာသဝံသမူလေ။ ‘‘န ပဿသီ’’တိ ဝတွာ အဒဿနေ ကာရဏံ အာဟ ‘‘ဝသီဘူတမှီ’’တိ။

ဥပ္ပလဝဏ္ဏာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ စာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၇။ ဣဒန္တိ ဣဒံ ဒဿနံ။ ဂါဟာပေသီတိ သမာဒါပေသိ ‘‘ဇာတိံ မာ ရောစာ’’တိ။ အညန္တိ ဗန္ဓဝဓတော အညံ ဆေဒနာဒိံ။ နိဝေသေသီတိ ပဝိသာပေသိ။

စာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဥပစာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၈။ ပုနပ္ပုနံ…ပေ… အာဂစ္ဆန္တိ ကာရဏဿ အသမူဟတတ္တာ။ သန္တာပိတော ကိလေသသန္တာပေဟိ။ အဂတီတိ အဝိသယော။

ဥပစာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သီသုပစာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆၉။ သမဏိသဒိသာတိ သမဏလိင်္ဂဿ ဓာရဏေန သမဏိသဒိသာ, ကဿစိပိ ပါသဏ္ဍဿ အရုစ္စနတော မောနမဂ္ဂဿ အပ္ပဋိပဇ္ဇနတော တဝ သမဏိဘာဝံ နာနုပဿာမီတိ အဓိပ္ပါယော။ ပါသံ ဍေန္တီတိ ပါသံ သဇ္ဇေန္တိ, ယထာ တတ္ထ ဒိဋ္ဌိပါသေ သတ္တာနံ စိတ္တံ ပဋိမုက္ကံ ဟောတိ, ဧဝံ သဇ္ဇေန္တီတိ အတ္ထော။ တထာဘူတာ စ တေ သတ္တာနံ စိတ္တေ ခိတ္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တေသု ဒိဋ္ဌိပါသံ ခိပန္တီတိ အတ္ထော’’တိ။ ပါသေ မောစေတီတိ ဒိဋ္ဌိပါသေ သတ္တာနံ စိတ္တသန္တာနတော နီဟရတိ ဓမ္မသုဓမ္မတာယ။ တသ္မာတိ ပါသမောစနတော ပါသဏ္ဍောတိ န ဝုစ္စတိ။ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါယေဝ ပါသဏ္ဍာ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ နိဂမနံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ သဗ္ဗေပိ ဗာဟိရကသမယေ သန္ဓာယ စူဠသီဟနာဒသုတ္တေ ‘‘ဆန္နဝုတိ ပါသဏ္ဍာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပသီဒန္တီတိ ဒိဋ္ဌိပင်္ကေ သံသာရပင်္ကေ စ ပကာရေဟိ အဂါဓာ ဩသီဒန္တိ။

အဘိဘဝိတွာတိ သဗ္ဗသံကိလေသပ္ပဟာနေန အဘိဘုယျ အတိက္ကမိတွာ။ အဇိတောတိ အဇိနိ အဝိဇယတ္တာ။ သဗ္ဗာနိ အကုသလကမ္မာနိ ကုသလကမ္မာနိ စ ခီဏာနိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗကမ္မက္ခယော, အရဟတ္တံ။ ဥပဓယော သမ္မဒေဝ ခီယန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပဓိသင်္ခယော, နိဗ္ဗာနံ။

သီသုပစာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သေလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၀။ ကေနိဒံ ပကတံ ဗိမ္ဗန္တိ ဣဒံ အတ္တဘာဝသညိတံ ဗိမ္ဗံ ဗြဟ္မာ-ဝိသဏုပုရိသ-ပဇာပတိအာဒီသု ကေန ကတံ နိမ္မိတံ နိဗ္ဗတ္တိတန္တိ ကတ္တဗ္ဗမောဟံ နာမ ကာတုကာမော ပုစ္ဆတိ။ အဃန္တိ အဃဝတ္ထု။ တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခပတိဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ။ ဟေတုနိရောဓေနာတိ တဏှာသင်္ခတဿ ဟေတုနော အနုပ္ပါဒနိရောဓေန။ ပစ္စယဝေကလ္လေနာတိ တဒဝသိဋ္ဌကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒိပစ္စယဿ ဝေကလ္လဘာဝေန, အပစ္စယဘာဝူပဂမနေနာတိ အတ္ထော။

သေလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဝဇိရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၁။ သုဒ္ဓသင်္ခါရပုဉ္ဇေတိ ရူပါရူပဝိဘာဂေ ကိလေသသင်္ခါရသမူဟေ။ ပရမတ္ထတောတိ သဘာဝေန။ ယထာ န ဟိ သတ္တသညိတသင်္ခါရပုဉ္ဇော နာမ ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘတိ, ဧဝံ တဗ္ဗိနိမုတ္တော နာမ ကောစိ န ဥပလဗ္ဘတိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ ဝိဇ္ဇမာနေသူတိ ယထာပစ္စယသမ္ပတ္တိယာ လဗ္ဘမာနေသု။ တေနာကာရေနာတိ ဣတ္ထိပုရိသာဒိအာကာရေန။ ဝဝတ္ထိတေသူတိ ပစ္စေကံ ပစ္စယဝိသေသသမုဋ္ဌိတံ သဏ္ဌာနဝိသေသံ ဥပါဒါယ ‘‘ပုရိသော ဟတ္ထီ အဿော’’တိအာဒိနာ အဘိသင်္ဂတော ပဝတ္တေသု။ သမ္မုတီတိ သတ္တောတိ ဝေါဟာရော။ တေနာဟ ‘‘သမညာမတ္တမေဝါ’’တိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓသညိတံ ဒုက္ခံ။ ဝုတ္တံ ဟေတံ ဘဂဝတာ ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၈၇၊ မ။ နိ။ ၁။၁၂၀၊ ၃။၃၇၃၊ ဝိဘ။ ၂၀၂) အညော နေဝ သမ္ဘောတိ ယထာဝုတ္တဒုက္ခတော အညဿ သင်္ခတဓမ္မဿ အဘာဝတော။ န နိရုဇ္ဈတီတိ တတော အညံ န နိရုဇ္ဈတိ, ဥပ္ပါဒတော ဟောတိ နိရောဓောတိ။

ဝဇိရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဘိက္ခုနီသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၆။ ဗြဟ္မသံယုတ္တံ

၁။ ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁။ ဗြဟ္မာယာစနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၂။ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒီတိ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာပစ္စဝေက္ခဏဟေတုကော ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပေါဿုက္ကော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အယံ ပရိဝိတက္ကော ကသ္မာ ဥဒပါဒိ? ကတ္ထ စ ဥဒပါဒီတိ တံ သဗ္ဗံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောတိ အာစရိတော စေဝ အာစရန္တေဟိ စ သမ္မဒေဝ အာစရိတောတိ အတ္ထော။ ဧတေန အယံ ပရိဝိတက္ကော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပဌမာဘိသမ္ဗောဓိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝါတိ အယမေတ္ထ ဓမ္မတာတိ ဒဿေတိ။ တတ္ထ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေတိ ဣဒံ သတ္တမသတ္တာဟတော ပရံ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ဝုတ္တံ, န ပန ဣတရေသံ ဝိယ အဋ္ဌမဿ နာမ သတ္တာဟဿ ပဝတ္တိတဿ သဗ္ဘာဝါ။ သပစ္စဂ္ဃေတိ မဟဂ္ဃေ။ ‘‘ပစ္စဂ္ဃေ’’တိ ဝါ ပါဌော, အဘိနဝေတိ အတ္ထော။ သေလမယေတိ မုဂ္ဂဝဏ္ဏသိလာမယေ။

ပဋိဝိဒ္ဓေါတိ သယမ္ဘုဉာဏေန ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ ပဋိမုခံ နိဗ္ဗိဇ္ဈနဝသေန ပတ္တော, ယာထာဝတော အဝဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော။ ဓမ္မောတိ စတုသစ္စဓမ္မော တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗဓမ္မဿ အဘာဝတော။ ဂမ္ဘီရောတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ မကသတုဏ္ဍသူစိယာ အညတြ သမုပစိတပရိပက္ကဉာဏသမ္ဘာရေဟိ အညေသံ ဉာဏေန အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌော။ တေနာဟ ‘‘ဥတ္တာနပဋိက္ခေပဝစနမေတ’’န္တိ။ ယော အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌော, သော ဩဂါဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ သရူပတော ဝိသေသတော စ ပဿိတုံ န သက္ကာတိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တာဝ ဒုဒ္ဒသော’’တိ။ ဒုက္ခေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ကိစ္ဆေန ကေနစိ ကဒါစိဒေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယံ ပန ဒဋ္ဌုမေဝ န သက္ကာ, တဿ ဩဂါဟေတွာ အနု အနု ဗုဇ္ဈနကော ကဒါစိ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဒုဒ္ဒသတ္တာဝ ဒုရနုဗောဓော’’တိ။ ဒုက္ခေန အဝဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော အဝဗောဓဿ ဒုက္ကရဘာဝတော။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဒုက္ကရတရံ ဝါ ဒုရဘိသမ္ဘဝတရံ ဝါ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၁၅) သုတ္တပဒံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သန္တာရမ္မဏတာယ ဝါ သန္တော။ နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟတာယ နိဗ္ဗုတော။ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ပဓာနဘာဝံ နီတောတိ ဝါ ပဏီတော။ အတိတ္တိကရဏဋ္ဌေန အတပ္ပကော သာဒုရသဘောဇနံ ဝိယ။ တတ္ထ စ နိရောဓသစ္စံ သန္တံ အာရမ္မဏန္တိ သန္တာရမ္မဏံ, မဂ္ဂသစ္စံ သန္တံ သန္တာရမ္မဏဉ္စာတိ သန္တာရမ္မဏံ, အနုပသန္တသဘာဝါနံ ကိလေသာနံ သင်္ခါရာနဉ္စ အဘာဝတော သန္တော။ နိဗ္ဗုတသဗ္ဗပရိဠာဟတ္တာ နိဗ္ဗုတော။ သန္တပဏီတဘာဝေနေဝ တဒတ္ထာယ အသေစနကတာယ အတပ္ပကတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ဒွယံ လောကုတ္တရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ။ ဥတ္တမဉာဏဿ ဝိသယတ္တာ န တက္ကေန အဝစရိတဗ္ဗော။ တတော ဧဝ နိပုဏဉာဏဂေါစရတာယ သဏှသုခုမသဘာဝတ္တာ စ နိပုဏော။ ဗာလာနံ အဝိသယတ္တာ ယထာဝုတ္တေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယော။ အာလီယန္တိ အဘိရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန သေဝီယန္တီတိ အာလယာ, ပဉ္စ ကာမဂုဏာ။ အာလယန္တိ အလ္လီယန္တိ အဘိရမဏဝသေန သေဝန္တီတိ အာလယာ, တဏှာဝိစရိတာနိ။ ရမန္တီတိ ရတိံ ဝိန္ဒန္တိ ကီဠန္တိ လဠန္တိ။ အာလယရတာတိ အာလယနိရတာ။

ဌာနံ သန္ဓာယာတိ ဌာနသဒ္ဒံ သန္ဓာယ, အတ္ထကော ပန ဌာနန္တိ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဧဝ အဓိပ္ပေတော။ တိဋ္ဌတိ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ဟိ ဌာနံ, သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယဘူတာ အဝိဇ္ဇာဒယော။ ဣမေသံ သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ, အဝိဇ္ဇာဒယော။ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ ယထာ ‘‘ဒေဝေါ ဧဝ ဒေဝတာ’’။ ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဝါ အဝိဇ္ဇာဒီနံ အတ္တနော ဖလံ ပတိ ပစ္စယဘာဝေါ ဥပ္ပါဒနသမတ္ထတာ ဣဒပ္ပစ္စယတာ။ တေန ပရမတ္ထပစ္စယလက္ခဏော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ ဒဿိတော ဟောတိ။ ပဋိစ္စ သမုပ္ပဇ္ဇတိ ဖလံ ဧတသ္မာတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ။ ပဒဒွယေနပိ ဓမ္မာနံ ပစ္စယဋ္ဌော ဧဝ ဝိဘာဝိတော။ တေနာဟ ‘‘သင်္ခါရာဒိပစ္စယာနံ ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ။ သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယာ သင်္ခါရာဒိပစ္စယာ, အဝိဇ္ဇာဒယော။ တေသံ သင်္ခါရာဒိပစ္စယာနံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ မဟာဋီ။ ၂။၅၇၂-၅၇၃) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထောတိအာဒိ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထာဒိအဘိဓေယျံ သဗ္ဗံ အတ္ထတော နိဗ္ဗာနမေဝ။ ဣဒါနိ အဿ နိဗ္ဗာနဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ အာဂမ္မာတိ ပဋိစ္စ အရိယမဂ္ဂဿ အာရမ္မဏပစ္စယဟေတု။ သမ္မန္တီတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝူပသမဝသေန သမ္မန္တိ။ တထာ သန္တာ စ သဝိသေသံ ဥပသန္တာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝူပသမ္မန္တီ’’တိ။ ဧတေန သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သမ္မန္တိ ဧတ္ထာတိ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော, နိဗ္ဗာနန္တိ ဒဿေတိ။ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိသံယုတ္တေ ဟိ နိဗ္ဗာနေ သဗ္ဗသင်္ခါရဝူပသမပရိယာယော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော ဧဝ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဥပဓီယတိ ဧတ္ထ ဒုက္ခန္တိ ဥပဓိ, ခန္ဓာဒယော။ ပဋိနိဿဋ္ဌာတိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပရိစ္စတ္တာ ဟောန္တိ။ သဗ္ဗာ တဏှာတိ အဋ္ဌသတပ္ပဘေဒါ သဗ္ဗာပိ တဏှာ။ သဗ္ဗေ ကိလေသရာဂါတိ ကာမရာဂရူပရာဂါဒိဘေဒါ သဗ္ဗေပိ ကိလေသဘူတာ ရာဂါ, သဗ္ဗေပိ ဝါ ကိလေသာ ဣဓ ‘‘ကိလေသရာဂါ’’တိ အဓိပ္ပေတာ, န လောဘဝိသေသာ ဧဝ စိတ္တဿ ပရိဠာဟဘာဝါပါဒနတော။ ယထာဟ ‘‘ရတ္တမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ, ဒုဋ္ဌမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတံ, မူဠှမ္ပိ စိတ္တံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ (ပါရာ။ ၂၇၁)။ ဝိရဇ္ဇန္တီတိ ပလုဇ္ဇန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနတော သဗ္ဗသော တေန ဝိသံယုတ္တဘာဝတော။ သဗ္ဗံ ဒုက္ခန္တိ ဇရာမရဏာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ။ ဘဝေန ဘဝန္တိ တေန တေန ဘဝေန ဘဝန္တရံ ဘဝနိကန္တိဘာဝေန သံသိဗ္ဗတိ။ ဖလေန ဝါ သဒ္ဓိံ ကမ္မံ သတဏှဿေဝ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝဘာဝတော။ တတော ဝါနတော နိက္ခန္တံ တတ္ထ တဿ သဗ္ဗသော အဘာဝတော။ စိရနိသဇ္ဇာစိရဘာသနေဟိ ပိဋ္ဌိအာဂိလာယနတာလုဂလသောသာဒိဝသေန ကာယကိလမထော စေဝ ကာယဝိဟေသာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သာ စ ခေါ ဒေသနာယ အတ္ထမဇာနန္တာနံ အပဋိပဇ္ဇန္တာနဉ္စ ဝသေန, ဇာနန္တာနံ ပန ပဋိပဇ္ဇန္တာနဉ္စ ဒေသနာယ ကာယပရိဿမောပိ သတ္ထု အပရိဿမောယေဝ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိဟေသေသီ’’တိ (ဥဒါ။ ၁၀)။ တေနေဝါဟ – ‘‘ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမ, သော မမ ကိလမထော အဿာ’’တိ။ ဥဘယန္တိ စိတ္တကိလမထော စိတ္တဝိဟေသာ စာတိ ဥဘယမ္ပေတံ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ ဗောဓိမူလေ ဧဝ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ။ အနုဗြူဟနံ သမ္ပိဏ္ဍနံ။ သောတိ အပိဿူတိ နိပါတော။ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တာ ဝါ အစ္ဆရိယာ အနစ္ဆရိယာ, ဝုဒ္ဓိအတ္ထောပိ ဟိ -ကာရော ဟောတိ ယထာ ‘‘အသေက္ခာ ဓမ္မာ’’တိ။ ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ စတ္တာရိ စ အသင်္ချေယျာနိ သဒေဝကဿ လောကဿ ဓမ္မသံဝိဘာဂကရဏတ္ထမေဝ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဣဒါနိ သမဓိဂတဓမ္မရဇ္ဇဿ တတ္ထ အပ္ပေါဿုက္ကတာပတ္တိဒီပနတာ ဂါထတ္ထဿ စ အစ္ဆရိယတာ တဿ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အတ္ထဒွါရေန ဟိ ဂါထာနံ အနစ္ဆရိယတာ။ ဂေါစရာ အဟေသုန္တိ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ ဥပဋ္ဌာနဉ္စ ဝိတက္ကေတဗ္ဗတာဝါတိ အာဟ ‘‘ပရိဝိတက္ကယိတဗ္ဗတံ ပါပုဏိံသူ’’တိ။

ယဒိ သုခါပဋိပဒါဝ, ကထံ ကိစ္ဆတာတိ အာဟ ‘‘ပါရမီပူရဏကာလေ ပနာ’’တိအာဒိ။ ဧဝမာဒီနိ ဒုပ္ပရိစ္စဇာနိ ဒေန္တဿ။ ဟ-ဣတိ ဝါ ဗျတ္တန္တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော။ ‘‘ဧကံသတ္ထေ’’တိ ကေစိ။ ဟ ဗျတ္တံ, ဧကံသေန ဝါ အလံ နိပ္ပယောဇနံ ဧဝံ ကိစ္ဆေန အဓိဂတဿ ပကာသိတုံ ဒေသိတုန္တိ ယောဇနာ။ ဟလန္တိ ဝါ အလန္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထပဒံ ‘‘ဟလန္တိ ဝဒါမီ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ ရာဂဒေါသဖုဋ္ဌေဟီတိ ဖုဋ္ဌဝိသေန ဝိယ သပ္ပေန ရာဂေန ဒေါသေန စ ဖုဋ္ဌေဟိ အဘိဘူတေဟိ။ ရာဂဒေါသာနုဂတေဟီတိ ရာဂဒေါသေဟိ အနုဗန္ဓေဟိ။

နိစ္စာဒီနန္တိ နိစ္စာဒီနံ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ။ ဧဝံဂတန္တိ ဧဝံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ အာကာရေန ပဝတ္တံ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ။ ကာမရာဂရတ္တာ စ ဘဝရာဂရတ္တာ စ နီဝရဏေဟိ နိဝုတစိတ္တတာယ ဒိဋ္ဌိရာဂရတ္တာ ဝိပရီတာဘိနိဝေသေန န ဒက္ခန္တိ ယာထာဝတော ဓမ္မံ န ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တိ။ သဘာဝေနာတိ အဝိပရီတသဘာဝေန။ ဧဝံ ဂါဟာပေတုန္တိ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ သဘာဝေန ယာထာဝတော ဓမ္မံ ဇာနာပေတုံ။ ရာဂဒေါသပရေတတာပိ နေသံ သမ္မူဠှဘာဝေနေဝါတိ အာဟ ‘‘တမောခန္ဓေန အာဝုဋာ’’တိ။

ဓမ္မဒေသနာယ အပ္ပေါဿုက္ကတာပတ္တိယာ ကာရဏံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိနာ သယမေဝ စောဒနံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ အညာတဝေသေနာတိ ဣမဿ ဘဂဝတော သာဝကဘာဝူပဂမနေန အညာတဝေသေန။ ‘‘အညတရတာပသဝေသေနာ’’တိ ကေစိ, သော ပနဿ အရဟတ္တာဓိဂမနေနေဝ ဝိဂစ္ဆေယျ။ တိဝိဓံ ကာရဏံ အပ္ပေါဿုက္ကတာပတ္တိယာ ပဋိပက္ခဿ ဗလဝဘာဝေါ, ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရတာ, တတ္ထ စ ဘဂဝတော သာတိသယံ ဂါရဝန္တိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တဿ ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ပဋိပက္ခာ နာမ ရာဂါဒယော ကိလေသာ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရတ္တာ။ တေသံ ဗလဝဘာဝတော စိရပရိဘာဝနာယ သတ္တသန္တာနတော ဒုဗ္ဗိသောဓိယတာယ တေ သတ္တေ မတ္တဟတ္ထိနော ဝိယ ဒုဗ္ဗလပုရိသံ အဓိဘဝိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အနယဗျသနံ အာပါဒေန္တာ အနေကသတယောဇနာယာမဝိတ္ထာရံ သုနိစိတံ ဃနသန္နိဝေသံ ကဏ္ဋကဒုဂ္ဂမ္ပိ အဓိသေန္တိ။ ဒူရပဘေဒဒုစ္ဆေဇ္ဇတာဟိ ဒုဗ္ဗိသောဓိယတံ ပန ဒဿေတုံ ‘‘အထဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ စ အန္တော အမဋ္ဌတာယ ကဉ္ဇိယပုဏ္ဏာ လာဗု, စိရပါရိဝါသိကတာယ တက္ကဘရိတာ စာဋိ, သ္နေဟတိန္တဒုဗ္ဗလဘာဝေန ဝသာပီတပိလောတိကာ, တေလမိဿိတတာယ အဉ္ဇနမက္ခိတဟတ္ထော ဒုဗ္ဗိသောဓနီယာ ဝုတ္တာ။ ဟီနူပမာ စေတာ ရူပပဗန္ဓဘာဝတော အစိရကာလိကတ္တာ စ မလီနတာယ, ကိလေသသံကိလေသော ဧဝ ပန ဒုဗ္ဗိသောဓနီယတရော အနာဒိကာလိကတ္တာ အရူပနိဿိတတ္တာ စ။ တေနာဟ ‘‘အတိသံကိလိဋ္ဌာ’’တိ။

ယထာ စ ဒုဗ္ဗိသောဓနီယတရတာယ, ဧဝံ ဂမ္ဘီရဒုဒ္ဒသဒုရနုဗောဓာနမ္ပိ ဝုတ္တဥပမာ ဟီနူပမာဝ။ ဂမ္ဘီရောပိ ဓမ္မော ပဋိပက္ခဝိဓမနေန ဉာဏေန ဝိသဒဘာဝံ အာပန္နေန သုပါကဋော ဘဝေယျ, ပဋိပက္ခဝိဓမနံ ပန သမ္မာပဋိပတ္တိပဋိဗဒ္ဓံ, သာ သဒ္ဓမ္မဿဝနာဓီနာ, တံ သတ္ထရိ ဓမ္မေ စ ပသာဒါယတ္တံ။ သော ဂရုဋ္ဌာနိယာနံ အဇ္ဈေသနဟေတုကောတိ ပဏာလိကာယ သတ္တာနံ ဓမ္မသမ္ပဋိပတ္တိယာ ဗြဟ္မာယာစနာနိမိတ္တန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ။

ဥပက္ကိလေသဘူတံ အပ္ပံ ရာဂါဒိရဇံ ဧတဿာတိ အပ္ပရဇံ, အပ္ပရဇံ အက္ခိ ပညာစက္ခု ယေသံ တေ တံသဘာဝါတိ ကတွာ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပညာမယေ’’တိအာဒိမာဟ။ အပ္ပံ ရာဂါဒိရဇံ ယေသံ တံသဘာဝါ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဿဝနတာတိ ‘‘သယံ အဘိညာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ကရဏေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အဿဝနတာယာ’’တိ။ ဒသပုညကိရိယဝသေနာတိ ဒါနာဒိဒသဝိဓပုညကိရိယဝတ္ထူနံ ဝသေန။ တေနာဟ ‘‘ကတာဓိကာရာ’’တိအာဒိ။ ပပဉ္စသူဒနိယံ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၈၂) ပန ‘‘ဒွါဒသပုညကိရိယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဒါနာဒီသု သရဏဂမန-ပရဟိတပရိဏာမနာဒိပက္ခိပနဝသေန ဝုတ္တံ။

ရာဂါဒိမလေန သမလေဟိ ပူရဏာဒီဟိ ဆဟိ သတ္ထာရေဟိ သတ္ထုပဋိညေဟိ ကဗ္ဗရစနာဝသေန စိန္တာကဝိအာဒိဘာဝေ ဌတွာ တက္ကပရိယာဟတံ ဝီမံသာနုစရိတံ သယံပဋိဘာနံ စိန္တိတော။ တေ ကိရ ဗုဒ္ဓကောလာဟလာနုဿဝေန သဉ္ဇာတကုတူဟလံ လောကံ ဝဉ္စေန္တာ ကောဟညေ ဌတွာ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဇာနန္တာ ယံ ကဉ္စိ အဓမ္မမေဝ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဒီပေသုံ။ တေနာဟ ‘‘တေ ဟိ ပုရေတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ’’တိအာဒိ။ အပါပုရေတန္တိ ဧတံ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနန္တရဓာနတော ပဘုတိ ပိဟိတံ နိဗ္ဗာနမဟာဒွါရံ အရိယမဂ္ဂံ သဒ္ဓမ္မဒေသနာဟတ္ထေန အပါပုရ ဝိဝရ။

သေလော ပဗ္ဗတော ဥစ္စော ဟောတိ ထိရော စ, န ပံသုပဗ္ဗတော မိဿကပဗ္ဗတော စာတိ အာဟ ‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနီ’’တိ။ ဓမ္မမယံ ပါသာဒန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မမာဟ။ သော ဟိ သဗ္ဗသော ပသာဒါဝဟော, သဗ္ဗဓမ္မေ အတိက္ကမ္မ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပါသာဒသဒိသော စ။ ပညာပရိယာယော ဝါ ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပညာမယ’’န္တိ။ သာ ဟိ အဗ္ဘုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပါသာဒေါတိ အဘိဓမ္မေ အာဂတာ။ တထာ စာဟ –

‘‘ပညာပါသာဒမာရုယှ, အသောကော သောကိနိံ ပဇံ၊

ပဗ္ဗတဋ္ဌောဝ ဘူမဋ္ဌေ, ဓီရော ဗာလေ အဝေက္ခတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈)၊

ယထာ ဟီတိအာဒီသု ယထာ စ ပဗ္ဗတေ ဌတွာ အန္ဓကာရေ ဟေဋ္ဌာ ဩလောကေန္တဿ ပုရိသဿ ခေတ္တကေဒါရပါဠိကုဋိကာယော တတ္ထ သယိတမနုဿာ စ န ပညာယန္တိ အနုဇ္ဇလဘာဝတော, ကုဋိကာသု ပန အဂ္ဂိဇာလာ ပညာယတိ သမုဇ္ဇလဘာဝတော, ဧဝံ ဓမ္မပါသာဒမာရုယှ သတ္တလောကံ ဩလောကယတော ဘဂဝတော ဉာဏဿ အာပါထံ နာဂစ္ဆန္တိ အကတကလျာဏာ သတ္တာ, ဉာဏဂ္ဂိနာ အနုဇ္ဇလဘာဝတော အနုဠာရဘာဝတော စ ရတ္တိံ ခိတ္တာ သရာ ဝိယ ဟောန္တိ, ကတကလျာဏာ ပန ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ ဒူရေ ဌိတာပိ ဘဂဝတော အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တိ ပရိပက္ကဉာဏဂ္ဂိတာယ သမုဇ္ဇလဘာဝတော ဥဠာရသန္တာနတာယ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စာတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဂရုဋ္ဌာနီယံ ပယိရုပါသိတွာ ဂရုတရံ ပယောဇနံ ဥဒ္ဒိဿ အဘိပတ္ထနာ အဇ္ဈေသနာ, သာပိ အတ္ထတော ယာစနာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈေသနန္တိ ယာစန’’န္တိ။ ပဒေသဝိသယံ ဉာဏဒဿနံ အဟုတွာ ဗုဒ္ဓါနံယေဝ အာဝေဏိကဘာဝတော ဣဒံ ဉာဏဒွယံ ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခူ’’တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဣမေသဉှိ ဒွိန္နံ ဉာဏာနံ ‘ဗုဒ္ဓစက္ခူ’တိ နာမ’’န္တိ။ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဉာဏာနန္တိ ဟေဋ္ဌိမာနံ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂဉာဏာနံ ‘‘ဓမ္မစက္ခူ’’တိ နာမံ စတုသစ္စဓမ္မဒဿနမတ္တဘာဝတော။ ယတော တာနိ ဉာဏာနိ ဝိဇ္ဇူပမဘာဝေန ဝုတ္တာနိ, အဂ္ဂမဂ္ဂဉာဏံ ပန ဉာဏကိစ္စဿ သိခါပ္ပတ္တိယာ ဒဿနမတ္တံ န ဟောတီတိ ‘‘ဓမ္မစက္ခူ’’တိ န ဝုစ္စတိ, ယတော တံ ဝဇိရူပမဘာဝေန ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေန။ ယသ္မာ မန္ဒကိလေသာ ‘‘အပ္ပရဇက္ခာ’’တိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ ဗဟလကိလေသာ ‘‘မဟာရဇက္ခာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပဋိပက္ခဝိဓမနသမတ္ထတာယ တိက္ခာနိ သူရာနိ ဝိသဒါနိ, ဝုတ္တဝိပရိယာယေန မုဒူနိ။ သဒ္ဓါဒယော အာကာရာတိ သဒ္ဒဟနာဒိပ္ပကာရေ ဝဒတိ။ သုန္ဒရာတိ ကလျာဏာ။ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ပန ‘‘ယေသံ အာသယာဒယော ကောဋ္ဌာသာ သုန္ဒရာ, တေ သွာကာရာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဣမာယ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ အညဒတ္ထု သံသန္ဒတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကာရဏံ နာမ ပစ္စယာကာရော, သစ္စာနိ ဝါ။ ပရလောကန္တိ သမ္ပရာယံ။ တံ ဒုက္ခာဝဟံ ဝဇ္ဇံ ဝိယ ဘယတော ပဿိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ပရလောကဉ္စေဝ ဝဇ္ဇဉ္စ ဘယတော ပဿန္တီ’’တိ။ သမ္ပတ္တိဘဝတော ဝါ အညတ္တာ ဝိပတ္တိဘဝေါ ပရလောကောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပရ…ပေ… ပဿန္တီ’’တိ။

အယံ ပနေတ္ထ ပါဠီတိ ဧတ္ထ ‘‘အပ္ပရဇက္ခာ’’တိ ပဒါနံ အတ္ထဝိဘာဝနေ အယံ တဿ တထာဘာဝသာဓနပါဠိ။ သဒ္ဓါဒီနဉှိ ဝိမုတ္တပရိပါစကဓမ္မာနံ ဗလဝဘာဝေါ တပ္ပဋိပက္ခာနံ ပါပဓမ္မာနံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေ သတိ ဟောတိ။ တေသဉ္စ ဗလဝဘာဝေါ သဒ္ဓါဒီနံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစကဓမ္မာနံ သဝိသေသံ အတ္ထိတာနတ္ထိတာဝသေန အပ္ပရဇက္ခာ မဟာရဇက္ခာတိအာဒယော ပါဠိယံ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၁၁) ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတာ ‘‘သဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော အပ္ပရဇက္ခော’’တိအာဒိနာ။ ခန္ဓာဒယော ဧဝ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော သမ္ပတ္တိဘဝဘူတော လောကော သမ္ပတ္တိဘဝလောကော, သုဂတိသင်္ခါတော ဥပပတ္တိဘဝေါ။ သမ္ပတ္တိ ဘဝတိ ဧတေနာတိ သမ္ပတ္တိသမ္ဘဝလောကော, သုဂတိသံဝတ္တနိယော ကမ္မဘဝေါ။ ဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတဥပပတ္တိဘဝ-ဒုဂ္ဂတိသံဝတ္တနိယကမ္မဘဝါ ဝိပတ္တိဘဝလောက-ဝိပတ္တိသမ္ဘဝလောကာ။ ပုန ဧကကဒုကာဒိဝသေန လောကံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကော လောကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အာဟာရာဒယော ဝိယ ဟိ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ သင်္ခါရာ သဗ္ဗေ လုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ။ တတ္ထ ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ယာယံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ကထာယ သဗ္ဗေသံ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာ ဝုတ္တာ, တာယ သဗ္ဗော သင်္ခါရလောကော ဧကော ဧကဝိဓော ပကာရန္တရဿ အဘာဝတော။ ဒွေ လောကာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ နာမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ နိဗ္ဗာနဿ အဂ္ဂဟဏံ တဿ အလောကသဘာဝတ္တာ။

နနု စ ‘‘အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ ဧတ္ထ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ မဂ္ဂဖလာနမ္ပိ လောကတာ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ, ပရိညေယျာနံ ဒုက္ခသစ္စဓမ္မာနံ ဣဓ ‘‘လောကော’’တိ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ အထ ဝါ န လုဇ္ဇတိ န ပလုဇ္ဇတီတိ ယော ဂဟိတော တထာ န ဟောတိ, သော လောကောတိ တံဂဟဏရဟိတာနံ လောကုတ္တရာနံ နတ္ထိ လောကတာ။ ဥပါဒါနာနံ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ။ အနုရောဓာဒိဝတ္ထုဘူတာ လာဘာဒယော အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ။ ဒသာယတနာနီတိ ဒသ ရူပါယတနာနိ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ တဿ စ သဗ္ဗံ တေဘူမကကမ္မံ ဂရဟိတဗ္ဗံ ဝဇ္ဇိတဗ္ဗဉ္စ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရာ ဝဇ္ဇာ, သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မာ ဝဇ္ဇာ’’တိ။ အပ္ပရဇက္ခတာဒီသု ပဉ္စသု ဒုကေသု ဧကေကသ္မိံ ဒသ ဒသ ကတွာ ‘‘ပညာသာယ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တံ ဇာနာတီတိ ကတွာ တထာ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ အပ္ပရဇက္ခာဒိဘဗ္ဗာဒိဝသေန အာဝဇ္ဇေန္တဿ ဘဂဝတော တေ သတ္တာ ပုဉ္ဇပုဉ္ဇာဝ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, န ဧကေကာ။

ဥပ္ပလာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဥပ္ပလိနီ။ ဥပ္ပလဂစ္ဆောပိ ဇလာသယောပိ စ။ ဣဓ ပန ဇလာသယော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပလဝနေ’’တိ။ ယာနိ ဟိ ဥဒကဿ အန္တော နိမုဂ္ဂါနေဝ ဟုတွာ ပုသန္တိ ဝဍ္ဎန္တိ, တာနိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနိ။ ဒီပိတာနီတိ အဋ္ဌကထာယံ ပကာသိတာနိ, ဣဓေဝ ဝါ ‘‘အညာနိပီ’’တိအာဒိနာ ဒဿိတာနိ။ ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဥဂ္ဃဋနံ နာမ ဉာဏုဂ္ဃဋနံ, ဉာဏေန ဥဂ္ဃဋိတမတ္တေနေဝ ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ နိဒ္ဒေသာဒီဟိ ဓမ္မာဘိသမယာယ နေတဗ္ဗောတိ နေယျော။ ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဧတေနာတိ ပဒံ, ပဇ္ဇတေ ဉာယတေတိ ဝါ ပဒံ, တဒတ္ထော။ ပဒံ ပရမံ ဧတဿ, န သစ္စာဘိသမ္ဗောဓောတိ ပဒပရမော။

ဥဒါဟဋဝေလာယာတိ ဥဒါဟာရေ ဓမ္မဿ ဥဒ္ဒေသေ ဥဒါဟဋမတ္တေယေဝ။ ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဉာဏေန သဒ္ဓိံ အဘိသမယော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန သံခိတ္တေန မာတိကာယ ဌပိယမာနာယ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ သံခိတ္တေန မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ‘‘ဝိပဉ္စိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဥဒ္ဒေသတောတိ ဥဒ္ဒေသဟေတု။ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဥဒ္ဒိသာပေန္တဿ ဝါတိ အတ္ထော။ ပရိပုစ္ဆတောတိ အတ္ထံ ပရိပုစ္ဆန္တဿ။ အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ အနုက္ကမေန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ ဟောတိ။ န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ တေန အတ္တဘာဝေန မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ အန္တမသော ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သက္ကောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပဒပရမောတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ဆဗ္ဗိဓံ ဗျဉ္ဇနပဒံ ဆဗ္ဗိဓံ အတ္ထပဒန္တိ ဣဒံ ပဒမေဝ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမောတိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော။

ဝါသနာ ဟောတီတိ ဒေသနာ ဖလဝေါဟာရေန ဝါသနာ ဟောတီတိ ဝုတ္တာ။ န ဟိ ကာစိ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာ နိရတ္ထကာ။ ယေတိ ယေ ဒုဝိဓေ ပုဂ္ဂလေ။ ဝိဘင်္ဂေ ကမ္မာဝရဏေနာတိ ပဉ္စဝိဓေန အာနန္တရိယကမ္မေန။ ဝိပါကာဝရဏေနာတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ။ ယသ္မာ ပန ဒုဟေတုကာနမ္ပိ အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓော နတ္ထိ, တသ္မာ ဒုဟေတုကာ ပဋိသန္ဓိပိ ဝိပါကာဝရဏမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကိလေသာဝရဏေနာတိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ။ အဿဒ္ဓါတိ ဗုဒ္ဓါဒီသု သဒ္ဓါရဟိတာ။ အစ္ဆန္ဒိကာတိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒရဟိတာ။ ဥတ္တရကုရုကာ မနုဿာ အစ္ဆန္ဒိကဋ္ဌာနံ ပဝိဋ္ဌာ။ ဒုပ္ပညာတိ ဘဝင်္ဂပညာယ ပရိဟီနာ။ ဘဝင်္ဂပညာယ ပန ပရိပုဏ္ဏာယပိ ယဿ ဘဝင်္ဂစလနံ လောကုတ္တရဿ ပစ္စယော န ဟောတိ, သောပိ ဒုပ္ပညော ဧဝ နာမ။ အဘဗ္ဗာ နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တန္တိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တနိယာမသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ ဩက္ကမိတုံ အဓိဂန္တုံ အဘဗ္ဗာ။ န ကမ္မာဝရဏေနာတိအာဒီနိ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ရာဂစရိတာဒိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ မဟာဋီ။ ၁။၄၃) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

နိဗ္ဗာနဿ ဒွါရံ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ဝိဝရိတွာ ဌပိတော မဟာကရုဏူပနိဿယေန သယမ္ဘုဉာဏေန အဓိဂတတ္တာ။ သဒ္ဓံ ပမုဉ္စန္တူတိ အတ္တနော သဒ္ဓံ ဓမ္မသမ္ပဋိစ္ဆနယောဂျံ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေန္တု, သဒ္ဒဟနာကာရေန နံ ဥပဋ္ဌပေန္တူတိ အတ္ထော။ သုခေန အကိစ္ဆေန ပဝတ္တနီယတာယ သုပ္ပဝတ္တိတံ။ န ဘာသိံ န ဘာသိဿာမီတိ စိန္တေသိံ။

သတ္ထု သန္တိကံ ဥပဂတာနံ ဒေဝါနံ ဗြဟ္မာနဉ္စ တဿ ပုရတော အန္တရဓာနံ နာမ အတိဋ္ဌနန္တိ အာဟ ‘‘သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော’’တိ။ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိကော ဓမ္မော ဧဝ ဝိနေယျသန္တာနေ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ။ အထ ဝါ စက္ကန္တိ အာဏာ။ ဓမ္မန္တိ ဒေသနာ။ အထ ဝါ အတ္ထဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ။ ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ။ ယထာဟ ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မေန ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မစရိယာယ ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ။ မ။ ၂။၄၀-၄၁)။ ပဝတ္တေသီတိ ပဋ္ဌပေသိ။

ဗြဟ္မာယာစနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၃။ အယံ ဝိတက္ကောတိ အယံ ‘‘ကိန္တာဟံ ဝိဟရေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တိတဝိတက္ကော။ အညသ္မိန္တိ ပရသ္မိံ။ အတ္တာ န ဟောတီတိ ဟိ အညော, ပရော။ သော ပနေတ္ထ န ယော ကောစိ အဓိပ္ပေတော, အထ ခေါ ဂရုဋ္ဌာနီယော။ တေနာဟ ‘‘ကဉ္စိ ဂရုဋ္ဌာနေ အဋ္ဌပေတွာ’’တိ။ ပတိဿဝတိ ဂရုနော ‘‘အာမာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆတီတိ ပတိဿော, န ပတိဿောတိ အပ္ပတိဿော။ ပတိဿယရဟိတော ဂရုပဿယရဟိတောတိ အတ္ထော။

သဒေဝကေတိ အဝယဝေန ဝိဂ္ဂဟော သမုဒါယော သမာသတ္ထော။ သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန ပဉ္စကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ပါရိသေသဉာယေန ဣတရေသံ ပဒန္တရေဟိ သင်္ဂဟိတတ္တာ, သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ပစ္စာသတ္တိဉာယေန။ တတ္ထ ဟိ မာရော ဇာတော တန္နိဝါသီ စ ဟောတိ။ သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ ပစ္စာသတ္တိဉာယေနေဝ။ ‘‘သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယာ’’တိ သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ။ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အပစ္စတ္ထိကာနံ အသမိတပါပါနံ အဗာဟိတပါပါနဉ္စ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ တေနေဝ ဝစနေန ဂဟိတတ္တာ။ ကာမံ ‘‘သဒေဝကေ’’တိအာဒိဝိသေသနာနံ ဝသေန သတ္တဝိသယော လောကသဒ္ဒေါတိ ဝိညာယတိ တုလျယောဂဝိသယတ္တာ တေသံ။ ‘‘သလောမကော သပက္ခကော’’တိအာဒီသု ပန အတုလျယောဂေပိ အယံ သမာသော လဗ္ဘတီတိ ဗျဘိစာရဒဿနတော ပဇာဂဟဏန္တိ ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ။ ဒေဝဘာဝသာမညေန မာရဗြဟ္မေသု ဂဟိတေသုပိ ဣတရေဟိ တေသံ လဗ္ဘမာနဝိသေသဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဂဟဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘မာရော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ။ မာရော ဗြဟ္မာနမ္ပိ ဝိစက္ခုကမ္မာယ ပဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗေသ’’န္တိ။ ဥပရီတိ ဥပရိဘာဝေ။ ဗြဟ္မာတိ ဒသသဟဿိဗြဟ္မာနံ သန္ဓာယာဟ။ တထာ စာဟ ‘‘ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟီ’’တိအာဒိ။ ဣဓ ဒီဃနိကာယာဒယော ဝိယ ဗာဟိရကာနမ္ပိ ဂန္ထနိကာယော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ဧကနိကာယာဒိဝသေနာ’’တိ။

ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ သင်္ဂဟိတာနိ။ ယထာသကံ ကမ္မကိလေသေဟိ ပဇာတတ္တာ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ပဇာ, သတ္တနိကာယော။ တဿာ ပဇာယ။ သဒေဝမနုဿာယာတိ ဝါ ဣမိနာ သမ္မုတိဒေဝဂ္ဂဟဏံ တဒဝသိဋ္ဌမနုဿလောကဂ္ဂဟဏဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဘာဂသော လောကံ ဂဟေတွာ ယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဘာဂသော လောကံ ဂဟေတွာ ယောဇနံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ လောကဝသေန ဝုတ္တာနိ ‘‘လောကီယန္တိ ဧတ္ထ ကမ္မကမ္မဖလာနီ’’တိ ကတွာ, ပဇာဝသေန ‘‘ဟေတုပစ္စယေဟိ ပဇာယတီ’’တိ ကတွာ။ သီလသမ္ပန္နတရန္တိ ဧတ္ထ ပရိပုဏ္ဏသမ္ပန္နတာ အဓိပ္ပေတာ ‘‘သမ္ပန္နံ သာလိကေဒါရ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ။ ၁။၁၄။၁) ဝိယ။ တေနာဟ ‘‘အဓိကတရန္တိ အတ္ထော’’တိ။ ပရိပုဏ္ဏမ္ပိ ‘‘အဓိကတရ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတမရဟတိ။ သေသေသူတိ ‘‘သမာဓိသမ္ပန္နတရ’’န္တိအာဒီသု။

ကာရဏန္တိအာဒီသု ကာရဏန္တိ ယုတ္တိံ။ အတ္ထန္တိ အဝိပရီတတ္ထံ။ ဝုဍ္ဎိန္တိ အဘိဝုဍ္ဎိနိမိတ္တံ။

ဣမိနာ ဝစနေနာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အနန္တရံ ဝုတ္တဝစနေန။ န ကေဝလံ ဣမိနာဝ, သုတ္တန္တရမ္ပိ အာနေတွာ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၁၆၂) ဝုတ္တမေဝ။ သရန္တိ ကရဏေ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သရန္တေနာ’’တိ, သရန္တိ ဝါ သရဏဟေတူတိ အတ္ထော။

ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဗြဟ္မဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၄။ ဧကကောတိ ဝိဝေကဋ္ဌိတတာယ နိဿဋော။ ဂဏသင်္ဂဏိကာဘာဝေါ တဿာနေန ဒီပိတော, ကိလေသသင်္ဂဏိကာဘာဝေါ ပန ‘‘အပ္ပမတ္တော’’တိအာဒီဟိ ပကာသိတော။ ပေသိတတ္တောတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိ ပေသိတစိတ္တော။ သမ္မဒေဝါတိ ဉာယေနေဝ။ သော ပန ယဒိ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ လဗ္ဘတိ, ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ, အထ ပဋိပဒါရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ လဗ္ဘတိ, ဧဝမ္ပိ ဝဋ္ဋတေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဝါ တထာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အသမ္မောဟပဋိဝေဓဿ သိခါပ္ပတ္တတ္တာ မဂ္ဂဓမ္မေသု ဝိယ ဖလဓမ္မေသုပိ သာတိသယော အသမ္မောဟောတိ ‘‘သယံ အဘိညာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သာမံ ဇာနိတွာ’’တိ။ ယထာ ဇာနနာ ပနဿ သစ္ဆိကရဏံ အတ္တပစ္စက္ခကိရိယာတိ ‘‘သစ္ဆိကတွာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပစ္စက္ခံ ကတွာ’’တိ။ တထာ သစ္ဆိကိရိယာ စဿ ဝိပဿနာပဋိလာဘောတိ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဋိလဘိတွာ’’တိ။ ဧတေနာတိ ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒိဝစနေန။

ဇာတိ ခီဏာတိ ဧတ္ထ ဇာတိသီသေန တဗ္ဗိကာရဝန္တော ခန္ဓာ ဝုတ္တာ။ ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာတိ မဂ္ဂါဓိဂမနတော ပဂေဝ အတီတဘာဝေနေဝ ခီဏတ္တာ။ တတ္ထ အနာဂတေသု။ ဝါယာမာဘာဝတောတိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ အနာဂတဘာဝသာမညံ ဂဟေတွာ လေသေန ဝုတ္တံ။ န ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာတိ သံကိလိဋ္ဌာ စ မဂ္ဂဘာဝနာတိ သိယာတိ ဝစနသေသော။ ယထာ အဇာတဖလတရုဏရုက္ခမူလေ ဆိန္နေ အာယတိဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနိ ဖလာနိ ဆေဒနပစ္စယာ အနုပ္ပဇ္ဇမာနာနိ နဋ္ဌာနိ နာမ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ ဘာဝနာယ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ ကိလေသာ တပ္ပစ္စယာ ဇာတိ စ မဂ္ဂဘာဝနာယ သတိ န ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပဟီနာတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘မဂ္ဂဿ ပနာ’’တိအာဒိနာ။ အနုပ္ပါဒဓမ္မတံ အာပဇ္ဇနေန ဉာဏေန ခီဏရာဂဝသေန။

သောဠသကိစ္စဘာဝါယာတိ သောဠသကိစ္စတာယ, သောဠသဝိဓဿ ဝါ ကိစ္စဿ ဘာဝါယ ဥပ္ပါဒနာယ။ ပါဠိယံ သပဒါနန္တိ သပဒါနစာရော ဝုတ္တော ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသေနာတိ အာဟ ‘‘သပဒါနစာရ’’န္တိ။ အနုက္ကမ္မာတိ အနတိက္ကမိတွာ။ အာဟုတိပိဏ္ဍန္တိ ဇုဟိတဗ္ဗပိဏ္ဍံ, ဇုဟနဝသေန အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိပိတဗ္ဗပါယာသပိဏ္ဍန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဘူတဗလိကမ္မန္တိ တထာ ပက္ခိပိတွာ ဗလိကမ္မကရဏံ။ ဟရိတုပလိတ္တန္တိ အလ္လဂေါမယေန ကတပရိဘဏ္ဍံ။ ဝနမာလပရိက္ခိတ္တန္တိ မနောဟရာဟိ ဝနပုပ္ဖမာလာဟိ ပရိက္ခိတ္တံ။ ဓူမကဋစ္ဆူတိ ဓူမပါနံ။ သီလဂန္ဓန္တိ သီလံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နကိတ္တိဂန္ဓံ။ ဃာယမာနဿာတိ ဥပဂတံ ဂဏှန္တဿ။

ဣမမှာ ဌာနာတိ ဣမသ္မာ မနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနာ, မဟာပထဝိတလတောတိ အဓိပ္ပါယော။ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမောတိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ ဝါသဗြဟ္မလောကမာဟ။ ဗြဟ္မပထော နာမ စတ္တာရိ ကုသလဇ္ဈာနာနိ ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂဘာဝတော။ ဇီဝိတပထော နာမ ဇီဝိတပဝတ္တိဥပါယဘာဝတော။ ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝံ မဟာဗြဟ္မာ’’တိ ဝစနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကိံ ဇပ္ပသီ’’တိအာဒိ။ တိဏဗီဇာနီတိ သာလိတဏ္ဍုလာဒီနိ။ ဂေါယူသန္တိ ခီရံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဝဒတိ။ အယမ္ပိ အတ္ထော ‘‘နေတာဒိသော ဗြဟ္မဘက္ခော’’တိ ဝဒန္တေန ဒီပိတောတိ။

အတိဒေဝပတ္တောပိ ပဉ္စခန္ဓူပဓီနံ အတ္ထိတာယ ကိလေသူပဓိအာဒီနံယေဝ ဝိရဟိတဘာဝေါ ဂဟိတော။ အညတြ ဟိ ဘာဝပစ္စယံ တဒတ္ထော ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘အတိဒေဝဘာဝံ ပတ္တော’’တိ။ ယသ္မာ ဗြဟ္မာနောပိ ဒေဝဂတိပရိယာပန္နတ္တာ ဒေဝါ ဧဝ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အတိဗြဟ္မဘာဝံ ပတ္တော’’တိ။

အတ္တာနံ ဘာဝေတွာတိ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ အတ္တာနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပရိဗြူဟိတွာ ဌိတော။

ပုထုဇ္ဇနာ တသာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပရိတ္တာသဝသေန တာသနတော။ ခီဏာသဝါ ထာဝရာ နာမ သဗ္ဗသော ဂတီသု သဉ္စရဏာဘာဝတော။ တထာ ဟိ စတုန္နံ သစ္စာနံ သဗ္ဗသော အဒိဋ္ဌတ္တာ ဘဝဒါယဇ္ဇဿ တဏှာဒါသဗျဿ ဘာဝတော ဧကစ္စာသု ဂတီသု သဉ္စရဏသဘာဝတော သေက္ခာ ထာဝရာ န ဟောန္တိ။ ဘဇမာနာတိ ဘဇာပိယမာနာ။ ထာဝရပက္ခမေဝ ဘဇန္တိ သဗ္ဗသေဋ္ဌပက္ခံ ဧကန္တပသဋ္ဌံ ဘဇမာနဘာဝံ ဥပါဒါယ။

ပဟီနကိလေသော ခီဏာသဝေါ ဝိသေနော။ သုခံ အာယတိ သုခါယတိ, တဿ ကာရကံ သုခါယတိကံ။

ဗြဟ္မဒေဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဗကဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၅။ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ သဿတဒိဋ္ဌိ။ သဟ ကာယေနာတိ သဟ တေန ဗြဟ္မတ္တဘာဝေန။ ဗြဟ္မဋ္ဌာနန္တိ အတ္တနော ဗြဟ္မဝတ္ထုံ။ အနိစ္စံ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ အနိစ္စတာယ အတ္တနော အပညာယမာနတ္တာ။ ထိရန္တိ ဒဠှံ, ဝိနာသာဘာဝတော သာရဘူတန္တိ အတ္ထော။ ဥပ္ပါဒဝိပရိဏာမာဘာဝတော သဒါ ဝိဇ္ဇမာနံ။ ကေဝလန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ။ တေနာဟ ‘‘အခဏ္ဍ’’န္တိ။ ကေဝလန္တိ ဝါ ဇာတိအာဒီဟိ အသမ္မိဿံ, ဝိရဟိတန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပ္ပါဒါဒီနံ အဘာဝတော ဧဝ အစဝနဓမ္မံ။ ကောစိ ဇာယနကော…ပေ… ဥပပဇ္ဇနကော ဝါ နတ္ထိ နိစ္စဘာဝတော ဌာနေန သဒ္ဓိံ တန္နိဝါသီနံ။ နိစ္စဘာဝဉှိ သော ပဋိဇာနာတိ။ တိဿော ဈာနဘူမိယောတိ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိယော။ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘူမိဝိသေသာ ဟိ အသညသုဒ္ဓါဝါသာရုပ္ပဘဝါ။ နိဗ္ဗာနန္တိ ဝါ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, န ပရိသမာပနတ္ထော, တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘အသည…ပေ… ဘဝါ’’တိ ဝုတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပဋိဗာဟတီတိ သန္တံယေဝ သမာနံ အဇာနန္တောဝ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ။ ဧကေ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော။

ဟေဋ္ဌူပပတ္တိကောတိ ဟေဋ္ဌာ ဘူမီသု ဥပ္ပန္နဥပပတ္တိကော။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘အနုပ္ပန္နေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဟေဋ္ဌုပပတ္တိကံ ကတွာတိ ယထာဌိတဘူမိတော ဟေဋ္ဌာ တတိယဇ္ဈာနဘူမိယံ ဥပပတ္တိဈာနံ ကတွာ, န ဥပရိဈာနဿ ဝိယ ပတ္ထနာမတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ပဌမကာလေတိ တသ္မိံ ဘဝေ ပဌမကာလေ။ အညာသိ အာသန္နဘာဝတော။ ဥဘယန္တိ တံ တံ အတ္တနာ ကတကမ္မဉ္စေဝ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနဉ္စာတိ ဥဘယံ။ ပမုဿိတွာ နိဗ္ဗတ္တိံ အနုပဓာရေန္တော။

အဝိဇ္ဇာယ ဂတောတိ အဝိဇ္ဇာယ သဟ ပဝတ္တော။ သဟယောဂေ ဟိ ဣဒံ ကရဏဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘သမန္နာဂတော’’တိ။ အညာဏီတိ အဝိဒွါ။ ပညာစက္ခုဝိရဟတော အန္ဓီဘူတော, အန္ဓဘာဝံ အာပန္နောတိ အတ္ထော။ အနာဂတေ သဒ္ဒေါ ဟောတာယံ ‘‘ဝက္ခတီ’’တိ ယတြသဒ္ဒပယောဂေန, အတ္ထော ပန ဝတ္တမာနကာလိကော။ တေနာဟ ‘‘ဘဏတီ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘ယတြာ’’တိအာဒိ။

မဂ္ဂစောရောတိ မဂ္ဂပရိဗုန္ဓကစောရော။ သန္တဇ္ဇိယမာနောတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတော ဝတ, ဘော, ဗကော ဗြဟ္မာ’’တိအာဒိနာ သန္တဇ္ဇိယမာနော။ သတိံ လဘိတွာတိ တေနေဝ သန္တဇ္ဇနေန ယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပုရိမဇာတိဝိသယံ သတိံ လဘိတွာ။ နိပ္ပီဠိတုကာမောတိ ဃံသေတုကာမော ဒေါသံ ဒဿေတုကာမော ‘‘ဣဒံ ပဿ ယာဝဉ္စ တေ အပရဒ္ဓ’’န္တိ။ ပုညကမ္မာတိ ပုညကာရိနော။ ဝေဒေဟိ ဉာဏေဟိ ဂတတ္တာ ပဝတ္တတ္တာ။ အန္တိမာ ဗြဟ္မုပပတ္တီတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ ဗြဟ္မဘာဝပ္ပတ္တိ။ အသ္မာဘိဇပ္ပန္တီတိ အသ္မေ အဘိဇပ္ပန္တိ။ အာယုဝဏ္ဏာဒိဝသေန ဗြူဟိတဂုဏတ္တာ ဗြဟ္မာ။ အညေဟိ မဟန္တာ ဗြဟ္မာ မဟာဗြဟ္မာ။ အဘိဘူတိ တံ ဗြဟ္မလောကံ ဇေဋ္ဌကဘာဝေန အဘိဘဝိတွာ ဌိတော။ အနဘိဘူတောတိ အညေဟိ န အဘိဘူတော။ အညဒတ္ထူတိ ဧကံသဝစနမေတံ။ ဒဿနဝသေန ဒသော, သဗ္ဗံ ပဿတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝသဝတ္တီတိ သဗ္ဗဇနံ ဝသေ ဝတ္တေတိ။ ဣဿရောတိ လောကေ ဣဿရော။ ကတ္တာ နိမ္မာတာတိ လောကဿ ကတ္တာ နိမ္မာတာ။ သေဋ္ဌော သဇိတာတိ အယံ လောကဿ ဥတ္တမော သံဝိဘဇိတာ စ။ ဝသီ ပိတာ ဘူတဘဗျာနန္တိ အာစိဏ္ဏဝသိတ္တာ ဝသီ, အယံ ပိတာ ဘူတာနံ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဘဗျာနံ သမ္ဘဝေသီနန္တိ ပတ္ထေန္တိ ဝိကတ္ထေန္တိ ပိဟေန္တိ မာနေန္တိ။

ဧတန္တိ ဝိပရီတသညာဝသေန ‘‘ဣဒံ နိစ္စံ ဣဒံ ဓုဝံ ဣဒံ သဿတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ဧတံ အပ္ပံ ပရိတ္တကန္တိ တံ ဘဂဝါ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒဿေတိ။ တံ ပန ‘‘ဧကသ္မိံ ကောသလကေ တိလဝါဟေ ဝဿသတေ ဝဿသတေ ဧကေကတိလုဒ္ဓါရေ ကယိရမာနေ တိလာနိ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, န တွေဝ အဗ္ဗုဒေ အာယူ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော အဗ္ဗုဒေါ, တံဝသေန ဝီသတိဂုဏံ နိရဗ္ဗုဒေါ, တေသံ နိရဗ္ဗုဒါနံ ဝသေန နိရဗ္ဗုဒသတသဟဿံ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပန ပဒုမေ အာယုနော ဝဿဂဏနာ ဣမသ္မိံယေဝ သံယုတ္တေ ပရတော အာဂမိဿတိ။ အနန္တဒဿီတိ အနန္တဿ ဉေယျဿ အနဝသေသတော ဒဿီ။ ဝတသီလဝတ္တန္တိ သမာဒါနဝသေန ဝတဘူတံ စာရိတ္တသီလဝသေန သမာစိဏ္ဏတ္တာ သီလဝတ္တံ။ တံ ပန ဧကမေဝါတိ အာဟ ‘‘သီလမေဝါ’’တိ။

အပါယေသီတိ ဧတ္ထ ယဒါ သော ပိပါသိတေ မနုဿေ ပါနီယံ ပါယေသိ, တံ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ ‘‘တတြာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ပုဗ္ဗေတိ ပုရိမဇာတိယံ။ ဧသ ဗြဟ္မာ ‘‘ဇရာမရဏဿ အန္တံ ကရိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယဝသေန ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ, သော တတ္ထ နိဗ္ဗာနသညီ အဟောသိ။ ဈာနရတိယာ ဝီတိနာမေတီတိ တဒါ တဿာ ကိရိယာယ အဝိစ္ဆေဒတော ပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနပယောဂေါ။ ရတ္တန္ဓကာရေ ပုရတော ပုရတော ဂစ္ဆန္တဿ သကဋဿ အနုဿရဏဝသေန ဂစ္ဆန္တာနံ သကဋာနံ နိဝတ္တနံ ဟောတီတိ ‘‘သဗ္ဗသကဋာနိ တထေဝ နိဝတ္တိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။

ကမ္မသဇ္ဇာတိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ။ ဝိလောပန္တိ ဝိလုတ္တဘဏ္ဍံ။ ဧဏိကူလသ္မိန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပနိဟတာယ နိစ္စဂင်္ဂါယ နာမ’’န္တိ ကေစိ။ ‘‘ဧဏိမိဂဗဟုလတာယ သော ဂင်္ဂါယ တီရပ္ပဒေသော ဧဏိကူလန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ အပရေ။ ဂင်္ဂေယျကောတိ ဂင်္ဂါသန္နိဝါသီ။

ဗဒ္ဓစရောတိ ပဋိဗဒ္ဓစရိယော။ တေနာဟ ‘‘အန္တေဝါသိကော’’တိ။ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညူ, တသ္မာ အညာသိ, ဣဓ မယှံ ပမုဋ္ဌဉ္စ သဗ္ဗံ ဇာနာသီတိ အဓိပ္ပါယော။ သဗ္ဗံ ဗြဟ္မလောကံ ဩဘာသယန္တော သဗ္ဗမ္ပိမံ ဗြဟ္မလောကံ ဘဂဝါ ဩဘာသံ အဘိဘဝိတွာ အနညသာဓာရဏံ အတ္တနော ဩဘာသံ ဩဘာသေန္တော တိဋ္ဌတိ။

ဗကဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အညတရဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၆။ တေဇောကသိဏပရိကမ္မံ ကတွာတိ ‘‘တေဇောကသိဏပရိကမ္မဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဧဝေတ္ထ တေဇောကသိဏပရိကမ္မံ။ န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ အညေသံ ဝိယ တတ္ထ ဈာနသမာပဇ္ဇနေန ပရိကမ္မပပဉ္စော အတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထေဝ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿ ပရမုက္ကံသဘာဝပ္ပတ္တတ္တာ။ တဿ ကိရ ဗြဟ္မုနော ‘‘ယထာဟံ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ အညော နတ္ထီ’’တိ လဒ္ဓိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘နတ္ထိ သော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ, ယော ဣဓ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ။ ဘဂဝါ တဿ တံ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ တဿ ဥပရိ အာကာသေ နိသီဒိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေဇောဓာတုံ…ပေ… တထာဂတံ ဒိသွာ’’တိ။ အဋ္ဌိဝေဓံ ဝိယံ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော အဋ္ဌိဝေဓီ, ယထာ အဋ္ဌိံ ဝိဇ္ဈိတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဝိဇ္ဈိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အယံ ပန အဋ္ဌိဝေဓီ ဝိယ အဋ္ဌိဝေဓီ, ယထာ သော လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇေတိ, ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ သေသာနန္တိ မဟာကဿပမဟာကပ္ပိနအနုရုဒ္ဓတ္ထေရာနံ။

အညဗြဟ္မသရီရဝိမာနာလင်္ကာရာဒီနံ ပဘာတိ ဗြဟ္မာနံ သရီရပ္ပဘာ ဝိမာနပ္ပဘာ အလင်္ကာရဝတ္ထာဒီနံ ပဘာတိ ဣမသ္မိံ ဗြဟ္မလောကေ ဣမာ သဗ္ဗာ ပဘာ အတ္တနော ပဘဿရဘာဝေန အဘိဘဝန္တံ။ နတ္ထိ မေ သာတိ ဣဒါနိ မေ သာ ဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ, ‘‘နတ္ထိ သော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ, ယော ဣဓ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ အယံ လဒ္ဓိ နတ္ထိ။ တေနာဟ ‘‘တတြာဿ…ပေ… ပဟီနာ’’တိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သမာဂမေ။ ယထာ တဿ ဗြဟ္မုနော သဗ္ဗသော ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝိမုစ္စတိ ဓမ္မစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ မဟန္တံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေသိ။

‘‘အဇ္ဇာပိ တေ, အာဝုသော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန တတ္တကေနေဝ။ သရူပေန ဝုတ္တာတိ ပဌမေန ပါဒေန စတဿော, ဒုတိယေန ဧကန္တိ ဧဝံ ပဉ္စ အဘိညာ သရူပေန ဝုတ္တာ။ ကသ္မာ ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗသောတံ နာဂတန္တိ? အာဟ ‘‘တာသံ ဝသေန အာဂတမေဝါ’’တိ။ ယေန ဣမာ လောကုတ္တရာ အဘိညာ အဓိဂတာ, န တဿ ဒိဗ္ဗသောတသမ္ပာဒနံ ဘာရိယံ ပဋိပက္ခဝိဂမေန သုခေနေဝ ဣဇ္ဈနတော။

အညတရဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဗြဟ္မလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၇။ ပစ္စေကံ ဒွါရဗာဟန္တိ ပစ္စေကံ ဒွါရဗာဟံ။ ပစ္စေက-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ အာဝုတ္တိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ‘‘ပစ္စေကံ ပစ္စေက’’န္တိ အာဟ ‘‘ဧကေကော ဧကေက’’န္တိ။ တေသု ဟိ ဧကော ပစ္စေကဗြဟ္မာ ဂန္ဓကုဋိယာ ဧကဒွါရဗာဟံ နိဿာယ ဌိတော, အပရော အညံ။ ပစ္စေကဗြဟ္မာတိ စ ဧကစာရီ ဗြဟ္မာ, န ပရိသစာရီ ဗြဟ္မာတိ အတ္ထော။ သမိဒ္ဓိ နာမ သဂ္ဂေ သုခုပကရဏေဟိ, ဗြဟ္မာနဉ္စ ဈာနံ သုခုပကရဏန္တိ ဈာနသုခေန သမိဒ္ဓေါတိ။ သမ္ပတ္တိယာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တတာ ဗြဟ္မာနဉ္စ အဘိညာဂုဏေဟိ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဖီတောတိ အဘိညာပုပ္ဖေဟိ သုပုပ္ဖိတော’’တိ။ အသဟန္တောတိ နသဟန္တော နရောစေန္တော။

သတပဒန္တိ သတသဒ္ဒေါ။ ရူပဝသေနာတိ ရူပသဒ္ဒဝသေန, ရူပသဒ္ဒေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော။ တထာ ပန္တိဝသေနာတိ ဧတ္ထာပိ။ ဧကစ္စေတိ ဧကေ မိဂါရီ, တေသံ ဗျဂ္ဃီနိသာရူပကာနံ ပဉ္စသတာနီတိ အတ္ထော။ ‘‘ကဿ အညဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဝိမာနသမ္ပတ္တိယံ ဝိမှယက္ခိကော အဟင်္ကာရဝသေန ဝဒတိ။ ရဏန္တိ နိန္ဒန္တိ ဧတေဟီတိ ရဏာ, ဒေါသာ။ ဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိကာရုပ္ပတ္တိ ရုပ္ပနံ ရူပဿ ပဝေဓနန္တိ အာဟ ‘‘သီတာဒီဟိ စ နိစ္စံ ပဝေဓိတ’’န္တိ။ သုမေဓော သုန္ဒရပညော သော သတ္ထာ ရူပေ န ရမတိ, ကိံ ပန မန္ဒပညော ရူပေ သရဏဉ္စ ပဝေဓိတဉ္စ အပဿန္တော ရမသီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဗြဟ္မလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ကောကာလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၈။ ပမာဏကရာနံ ရာဂါဒီနံ အဘာဝတော ခီဏာသဝေါ ရာဂါဒိဝသေန န သက္ကာ ဣမံ ပမာတုန္တိ အပ္ပမေယျော, အပ္ပမေယျာနိ ဝါ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌိတတ္တာ ပမိတံ ပမေယျံ တဿ ကတော ပရိမေယျော နတ္ထိ။ တေနာဟ ‘‘ခီဏာသဝေါ…ပေ… ဒီပေတီ’’တိ။ တန္တိ ခီဏာသဝံ။ ပမေတုံ ရန္ဓဂဝေသီ ဟုတွာ ဝဇ္ဇတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ။ ယထာသဘာဝတော တဿ မိနနေ နိဟီနပညတာယ အဝကုဇ္ဇပညံ။

ကောကာလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကတမောဒကတိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇၉။ ကိံ ကုသလဂဝေသိတာယ ‘‘ကိံ ကုသလံ အကုသလ’’န္တိအာဒိနာ ကိန္တိ သုဏာတိ ဧတာယာတိ ကိဿ ဝါ ဝုစ္စတိ ပညာ။

ကတမောဒကတိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ တုရူဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၀။ အာဗာဓော ဧတဿ အတ္ထီတိ အာဗာဓိကော။ အနန္တရသုတ္တေတိ အနာဂတာနန္တရေ သုတ္တေ။ ဝရာကောတိ အနုဂ္ဂဟဝစနမေဝ, န နိပ္ပရိယာယေန ဝုတ္တဝစနံ။ ပိယသီလာတိ ဣမိနာ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ နိရုတ္တိနယေန ‘‘ပေသလာ’’တိ ပဒသိဒ္ဓီတိ ဒဿေတိ။ ကဗရက္ခီနီတိ ဗျာဓိဗလေန ပရိဘိန္နဝဏ္ဏတာယ ကဗရဘူတာနိ အက္ခီနိ။ ယတ္တကန္တိ ယံ တွံ ဘဂဝတော ဝစနံ အညထာ ကရောသိ, တတ္တကံ တယာ အပရဒ္ဓံ, တဿ ပမာဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ အနာဂါမိနော နာမ ကာမစ္ဆန္ဒဗျာပါဒါ ပဟီနာ ဟောန္တိ, တွဉ္စ ဒိဋ္ဌော ကာမစ္ဆန္ဒဗျာပါဒဝသေန ဣဓာဂတော, တသ္မာ ယာဝ တေ ဣဒံ အပရဒ္ဓန္တိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

အဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ အပ္ပတ္တဒိဋ္ဌိနိမိတ္တော။ ဂိလဝိသော ဝိယ ဝိသံ ဂိလိတွာ ဌိတော ဝိယ။ ကုဌာရိသဒိသာ မူလပစ္ဆိန္ဒနဋ္ဌေန။ ဥတ္တမတ္ထေတိ အရဟတ္တေ။ ခီဏာသဝေါတိ ဝဒတိ သုနက္ခတ္တော ဝိယ အစေလံ ကောရက္ခတ္တိယံ။ ယော အဂ္ဂသာဝကော ဝိယ ပသံသိတဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ, တံ ‘‘ဒုဿီလော အယ’’န္တိ ယော ဝါ ဝဒတိ။ သမကောဝ ဝိပါကောတိ ပသံသိယနိန္ဒာ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏပရိဓံသနဝသေန ပဝတ္တာ ယာဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ကဋုကတရဝိပါကာ, တာဝ နိန္ဒိယပသံသာပိ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ သမဝိပါကာ တတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနဂုဏသမာရောပနေန အတ္တနော ပရေသံ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိဟေတုဘာဝတော ပသံသိယေန တဿ သမဘာဝကရဏတော စ။ လောကေပိ ဟိ အယံ ပုရေ သမဏဂါရယှော ဟောတိ, ပဂေဝ ဒုပ္ပဋိပန္နဒုပ္ပဋိပန္နောတိ သမံ ကရောန္တီတိ။

သကေနာတိ အတ္တနော သာပတေယျေန။ အယံ အပ္ပမတ္တကော အပရာဓော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္တာ သပ္ပတိကာရတ္တာ စ တဿ။ အယံ မဟန္တတရော ကလိ ကတူပစိတဿ သမ္ပရာယိကတ္တာ အပ္ပတိကာရတ္တာ စ။

‘‘နိရဗ္ဗုဒေါ’’တိ ဂဏနာဝိသေသော ဧကောတိ အာဟ ‘‘နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယာ’’တိ, သတသဟဿံ နိရဗ္ဗုဒါနန္တိ အတ္ထော။ နိရဗ္ဗုဒပရိဂဏနံ ပန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ယမရိယဂရဟီ နိရယံ ဥပေတီတိ ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တံ အာယုပ္ပမာဏံ ပါကတိကေန အရိယူပဝါဒိနာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘အဂ္ဂသာဝကာနံ ပန ဂုဏမဟန္တတာယ တတောပိ အတိဝိယ မဟန္တတရာ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။

တုရူဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကောကာလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၁။ ဒွေ ကောကာလိကနာမကာ ဘိက္ခူ, တတော ဣဓ အဓိပ္ပေတံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေတုံ – ‘‘ကော အယံ ကောကာလိကော’’တိ? ပုစ္ဆာ။ သုတ္တဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ – ‘‘ကသ္မာ စ ဥပသင်္ကမီ’’တိ? ပုစ္ဆာ။ အယံ ကိရာတိအာဒိ ယထာက္ကမံ တာသံ ဝိဿဇ္ဇနံ။ ဝိဝေကဝါသံ ဝသိတုကာမတ္တာ အပ္ပိစ္ဆတာယ စ မာ ကဿစိ…ပေ… ဝသိံသု။

ပက္ကမိဿန္တီတိ အာဃာတံ ဥပ္ပါဒေသိ အတ္တနော ဣစ္ဆာဝိဃာတနတော။ ထေရာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒယိံသု ပယုတ္တဝါစာယ အကတတ္တာ ထေရေဟိ စ အဒီပိတတ္တာ။ ပုဗ္ဗေပိ…ပေ… မညေတိ ဣမိနာ ထေရာနံ ကောဟညေ ဌိတဘာဝံ အာသင်္ကတိ အဝဏေ ဝဏံ ပဿန္တော ဝိယ, သုဒ္ဓေ အာဒါသတလေ လေခံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ စ။

အပရဇ္ဈိတွာတိ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ‘‘ပါပဘိက္ခူ ဇာတာ’’တိ ဝတွာ။ အာဟ ‘‘သဒ္ဓါယ အာကရော ပသာဒါဝဟော’’တိ။ ပဝတ္တသဒ္ဓါယိကော ဝါတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓါတဗ္ဗဝစနော’’တိ။

ပီဠကာ နာမ ဗာဟိရတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌိံ ဘိန္ဒတိ, ဣမာ ပန ပဌမံယေဝ အဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတာ။ တရုဏဗေလုဝမတ္တိယောတိ တရုဏဗိလ္လဖလမတ္တိယော။ ဝိသဂိလိတောတိ ခိတ္တပဟရဏော။ တဉ္စ ဗဠိသံ ဝိသသမညာ လောကေ။ ‘‘အာရက္ခဒေဝတာနံ သုတွာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။

မဂဓရဋ္ဌေ သံဝေါဟာရတော မာဂဓကော ပတ္တော, တေန။ တိလသကဋံ တိလဝါဟာဧတိ ဝုတ္တော။ ပစ္စိတဗ္ဗဋ္ဌာနဿာတိ နိရယဒုက္ခေန ပစ္စိတဗ္ဗပဒေသဿ။ ဧတံ ‘‘အဗ္ဗုဒေါ’’တိ နာမံ။

ဝဿဂဏနာတိ ဧကတော ပဋ္ဌာယ ဒသဂုဏိတံ အဗ္ဗုဒအာယုမှိ, တတော ပရံ ဝီသတိဂုဏံ နိရဗ္ဗုဒါဒီသု ဝဿဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ အဗဗာဒီသု ပဒုမပရိယောသာနေသု သဗ္ဗေသု နိရယေသု။ ဧသေဝ နယောတိ ဟေဋ္ဌိမတော ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ဝီသတိဂုဏတံ အတိဒိသတိ။

ကောကာလိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ သနင်္ကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၂။ ပေါရာဏကတ္တာတိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စိရကာလတ္တာ။ ဇာတတ္တာ ဇနော, တံ ဣတော ဇနေတော, တသ္မိံ။ ခတ္တိယော သေဋ္ဌော လောကမရိယာဒပရိပါလနာဒိနာ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ သတ္တာနံ နိယောဇနေန ဗဟုကာရတ္တာ။ သော ဟိ ပရေ တထာ ပဋိပါဒေန္တော သယမ္ပိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌိတောယေဝ ဟောတီတိ သေဋ္ဌော ဝုတ္တော။ ပဋိပက္ခဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီနံ ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ။ သဒ္ဓါဟိရောတ္တပ္ပဗာဟုသစ္စဝီရိယသတိပညာတိ ဣမေ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ။ စရန္တိ အဂတပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဧတေဟီတိ စရဏာနိ, သီလာဒယော ပန္နရသ ဓမ္မာ။

သနင်္ကုမာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၃။ အပ္ပညတ္တေ ဧဝ သိက္ခာပဒေ ဆေဇ္ဇဂါမိကမ္မဿ ကတတ္တာ သလိင်္ဂေနေဝ စ ဌိတတ္တာ ‘‘ဒေဝဒတ္တော သာသနတော ပက္ကန္တော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အစိရပက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ ‘‘သာသနတော ပက္ကန္တေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဝေဠုဝနတော ဂယာသီသံ ဂတေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပကတတ္တော ဟိ ဘိက္ခုသံဃံ ဘိန္ဒေယျ, န အပကတတ္တောတိ။ ဝဠဝါယာတိ ဝဠဝါယ ကုစ္ဆိယံ ဇာတံ။

ဒေဝဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အန္ဓကဝိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၄။ ဇနတန္တိ ဇနာနံ သမူဟံ, ဇနသဉ္စရဏဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော။ မနုဿာနံ အနုပစာရေတိ ယတ္တကေ ကသနာဒိကိစ္စံ ကရောန္တာနံ သဉ္စာရော ဟောတိ, ဧတ္တကံ အတိက္ကမိတွာ အနုပစာရေ။ သံယောဇနဝိပ္ပမောက္ခာတိ သံယောဇနဝိမောက္ခဟေတု။ ဝိဝေကရတိံ ပဝိဝေကသုခဇ္ဈာနံ အလဘန္တော။ စိတ္တာနုရက္ခဏတ္ထန္တိ ပုဗ္ဗေ မံ မနုဿာ ‘‘အရညဝါသေန ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိ မညိံသု, ဣဒါနိ ဂါမန္တေ ဝသန္တံ ဒိသွာ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ နိဝုဋ္ဌောတိ အပ္ပသာဒံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ။ ယဒိပိ မေ ဣဓ အဘိရတိ နတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓေဝ ဝသိဿာမီတိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တေန ဟုတွာ န ဝသိတဗ္ဗံ, ကော အတ္ထော စိတ္တဝသံ ဂန္တွာတိ အဓိပ္ပါယော။ သတိပဋ္ဌာနပရာယဏောတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာရတော။ ဧဝံ ဟိဿ ဂဏဝါသောပိ ပါသံသော ဝိဝေကဝါသေန ဝိနာ သမဏကိစ္စဿ အသိဇ္ဈနတော။

ဝဋ္ဋဘယတော ပမုတ္တော အဇ္ဈာသယဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။

နိသီဒိ တတ္ထ ဘိက္ခူတိ ဣမိနာ သတ္တူပလဒ္ဓိယာ အနိဿိတတ္တာ ယထာရုစိယာ တေသံ နိသဇ္ဇံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ’’တိအာဒိ။

ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ အာကာရေန ဇာတန္တိ န အနုဿဝဒဿနမေတံ, န အနုဿဝဂ္ဂဟဏံ။ တက္ကဟေတု နယဟေတု ဝါ န ဝဒါမီတိ ယောဇနာ။ ပိဋကံ ဂန္ထော သမ္ပဒီယတိ ဧတဿာတိ ပိဋကသမ္ပဒါနံ, ဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဏှနတော တေန ပိဋကဿ ဥဂ္ဂဏှနကဘာဝေန, ကေနစိ ဂန္ထာနုသာရေန ဧဝံ န ဝဒါမီတိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မဿ သေဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ စရိယံ ဝါစသိကံ ပဝတ္တတီတိ ဗြဟ္မစရိယံ, ဓမ္မဒေသနာ။ ဘာဝိတေန မရဏဿ သဗ္ဗသော ဘာဂေန ဝိပ္ပဟာနေန မရဏပရိစ္စာဂီနံ။ တေ စ ခီဏဇာတိကာတိ အာဟ ‘‘ခီဏာသဝါန’’န္တိ။

ဒသဓာ ဒသာတိ ဒသက္ခတ္တုံ ဒသ။ အညန္တိ ပဉ္စသတာဓိကသဟဿတော အညံ။ ပုညဘာဂိနောတိ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတပုညဿ ဘာဂိနော တဿာ ဒေသနာယ ဧတ္တကာ သတ္တာ ဇာတာတိ ဂဏေတုံ အဟံ န သက္ကောမီတိ ဒဿေတိ။ ဗြဟ္မဓမ္မဒေသနန္တိ ဗြဟ္မုနာ ဝုတ္တံ အာဟ။

အန္ဓကဝိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အရုဏဝတီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၅။ အဘိဘူ သမ္ဘဝေါတိ တေသံ ဒွိန္နံ မဟာထေရာနံ နာမာနိ။ တေသံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧတေ ဒွေ တဿ ဘဂဝတော အဂ္ဂသာဝကာတိ ဒဿေတိ။ အဝဇ္ဈာယန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ကတွာ စိန္တေန္တိ။ ခိယျန္တိ တံ လာမကတော စိန္တေတဗ္ဗတံ ပါပေန္တိ ပါပကတံ ကရောန္တိ။ ဝိတ္ထာရယန္တာတိ တမေဝ လာမကတော စိန္တေတဗ္ဗတံ ဝေပုလ္လံ ပါပေန္တာ။ သဗ္ဗေ ပါသဏ္ဍာ အတ္တနော အတ္တနော သမယေ သိဒ္ဓန္တေ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော သမယေ ပဋိလာဘေ ပဋိလဒ္ဓအတ္ထေ ပုရိသကာရံ ဝဏ္ဏယန္တီတိ ယောဇနာ။

အာရမ္ဘဝီရိယန္တိ မစ္စုသေနာသင်္ခါတကိလေသဓုနနေ အာရမ္ဘဝီရိယံ, ယာ ‘‘အာရမ္ဘဓာတူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ နိက္ကမဝီရိယန္တိ ကောသဇ္ဇပဋိပက္ခဘူတံ ဝီရိယံ, ယာ ‘‘နိက္ကမဓာတူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပယောဂံ ကရောထာတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော တတောပိ ဗလဝတရံ ဘာဝနာဘိယောဂံ ပဝတ္တေထာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ပရက္ကမထာ’’တိ။ ကိလေသသေနာ နာမ ရာဂါဒိကိလေသသမူဟော, သော မရဏပစ္စယဘာဝတော ‘‘မစ္စုနော သေနာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တဉှိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာသေနေန မစ္စုနာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၇၂, ၂၇၅, ၂၇၆)။ ခန္ဓာနံ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဇာတိ, တဒညံ ပန တေသံ ပဋိပါဋိ ပဝတ္တံ သံသာရောတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဇာတိဉ္စ သံသာရဉ္စာ’’တိ။ ယသ္မာ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိအာဒီသု တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ အာဒါနနိက္ခေပပရိစ္ဆိန္နခန္ဓပ္ပဝတ္တိ ‘‘ဇာတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သာ ဧဝ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ အပရာပရံ ပဝတ္တမာနော သံသာရော ‘‘ဣတော စိတော သံသရဏ’’န္တိ ကတွာ, တသ္မာ အာဟ ‘‘ဇာတိသင်္ခါတံ ဝါ သံသာရ’’န္တိ။ ပရိစ္ဆေဒန္တိ ပရိယောသာနံ။ ဩဘာသံ ဖရီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အာလောကဋ္ဌာနေတိ အတ္တနာ ကတအာလောကဋ္ဌာနေ။ အာလောကကိစ္စံ နတ္ထီတိ အန္ဓကာရဋ္ဌာနေ အာလောကဒဿနံ ဝိယ အာလောကဋ္ဌာနေ အာလောကဒဿနကိစ္စံ နတ္ထိ။ တသ္မာ တေသံ သတ္တာနံ ‘‘ကိံ အာလောကော အယံ, ကဿ နု ခေါ အယံ အာလောကော’’တိ? ဝိစိနန္တာနံ စိန္တေန္တာနံ။ သဗ္ဗေတိ သဟဿိလောကဓာတုယံ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ။ ဩသဋာယ ပရိသာယာတိ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ သဗ္ဗောသဋာယ ပရိစိတပရိစ္ဆိန္နာယ ပရိသာယ။ သဒ္ဒံ သုဏိံသူတိ န ကေဝလံ သဒ္ဒမေဝ သုဏိံသု, အထ ခေါ အတ္ထောပီတိ ယထာဓိပ္ပေတော တေသံ ပကတိသဝနုပစာရေ ဝိယ ပါကဋော အဟောသိ, တိသဟဿိလောကဓာတုံ ဝိညာပေသီတိ။

အရုဏဝတီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၆။ ဧဝံ တံ ကုသိနာရာယ ဟောတီတိ ယထာ အနုရောဓပုရဿ ထူပါရာမော ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယံ, ဧဝံ တံ ဥယျာနံ ကုသိနာရာယ ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဒိသာယံ ဟောတိ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ နဂရံ ပဝိသိတုကာမာ ဥယျာနတော ဥပေစ္စ ဝတ္တန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ဥပဝတ္တနန္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ။ တန္တိ သာလပန္တိဘာဝေန ဌိတံ သာလဝနံ။ အန္တရေနာတိ ဝေမဇ္ဈေ။ အပ္ပမဇ္ဇနံ အပ္ပမာဒေါ, သော ပန အတ္ထတော ဉာဏူပသံဟိတာ သတိ။ ယသ္မာ တတ္ထ သတိယာ ဗျာပါရော သာတိသယော, တသ္မာ ‘‘သတိအဝိပ္ပဝါသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အပ္ပမာဒပဒေယေဝ ပက္ခိပိတွာ အဘာသိ အတ္ထတော တဿ သကလဿ ဗုဒ္ဓဝစနဿ သင်္ဂဏှနတော။

ဈာနာဒီသု စိတ္တေ စ ပရမုက္ကံသဂတဝသီဘာဝတာယ ‘‘ဧတ္တကေ ကာလေ ဧတ္တကာ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ ပရိနိဗ္ဗာနပရိကမ္မန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ ထေရောတိ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော။

အယမ္ပိ စာတိ ယထာဝုတ္တပဉ္စသဋ္ဌိယာ ဈာနာနံ သမာပန္နကထာပိ သင်္ခေပကထာ ဧဝ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဘဂဝါ တဒါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနသမာပတ္တိယော သဗ္ဗာပိ အပရိဟာပေတွာ သမာပဇ္ဇိ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသန္တော’’တိအာဒိမာဟ။ စတုဝီသတိ…ပေ… ပဝိသိတွာတိ ဧတ္ထ ကေစိ တာဝ အာဟု ‘‘ဘဂဝါ ဒေဝသိကံ ဒွါဒသကောဋိသတသဟဿက္ခတ္တုံ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, ဒွါဒသကောဋိသတသဟဿက္ခတ္တုမေဝ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တဒါပိ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘တထာဂတံ, ဘိက္ခဝေ, အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွေ ဝိတက္ကာ ဗဟုလံ သမုဒါစရန္တိ ခေမော စ ဝိတက္ကော ပဝိဝေကော စ ဝိတက္ကော’တိ (ဣတိဝု။ ၃၈)။ ခေမော ဟိ ဝိတက္ကော ဘဂဝတော မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ ပူရေတွာ ဌိတော, ပဝိဝေကဝိတက္ကော အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ။ ဗုဒ္ဓါနံ ဟိ ဘဝင်္ဂပရိဝါသော လဟုကော မတ္ထကပ္ပတ္တော သမာပတ္တီသု ဝသီဘာဝေါ, တသ္မာ သမာပဇ္ဇနဝုဋ္ဌာနာနိ ကတိပယစိတ္တက္ခဏေဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ။ ပဉ္စ ရူပါဝစရသမာပတ္တိယော စတဿော အရူပသမာပတ္တိယော အပ္ပမညာသမာပတ္တိယာ သဒ္ဓိံ နိရောဓသမာပတ္တိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ စာတိ ဒွါဒသေတာ သမာပတ္တိယော ဘဂဝါ ပစ္စေကံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ကောဋိသတသဟဿက္ခတ္တုံ ပုရေဘတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ, တထာ ပစ္ဆာဘတ္တန္တိ ဧဝံ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဒေဝသိကံ ဝဠဉ္ဇနကကသိဏသမာပတ္တိယော’’တိ။

အပရေ ပနာဟု ‘‘ယံ တံ ဘဂဝတာ အဘိသမ္ဗောဓိဒိဝသေ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂမုခေန ပဋိလောမနယေန ဇရာမရဏတော ပဋ္ဌာယ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနံ အာရဘန္တေန ယထာ နာမ ပုရိသော သုဝိဒုဂ္ဂံ မဟာဂဟနံ မဟာဝနံ ဆိန္ဒန္တော အန္တရန္တရာ နိသာနသိလာယံ ဖရသုံ နိသိတံ ကရောတိ, ဧဝမေဝံ နိသာနသိလာသဒိသိယော သမာပတ္တိယော အန္တရန္တရာ သမာပဇ္ဇိတွာ ဉာဏဿ တိက္ခဝိသဒဘာဝံ သမ္ပာဒေတုံ အနုလောမပဋိလောမတော ပစ္စေကံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂေသု လက္ခကောဋိသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဝသေန သမ္မသနဉာဏံ ပဝတ္တေတိ, တဒနုသာရေန ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူတောပိ အနုလောမပဋိလောမတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂမုခေန ဝိပဿနာဝသေန ဒိဝသေ ဒိဝသေ လက္ခကောဋိဖလသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ‘စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော ပဝိသိတွာ’’’တိ။

ဣမာနိ ဒွေပိ သမနန္တရာနေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာယပိ ယေဘုယျေန နာနန္တရိယကတာယ ဈာနပက္ခိကဘာဝတော။ ယသ္မာ သဗ္ဗပစ္ဆိမံ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ တတော တတော စဝနတော ‘‘စုတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ န ကေဝလံ အယမေဝ ဘဂဝါ, အထ ခေါ သဗ္ဗေပိ သတ္တာ ဘဝင်္ဂစိတ္တေနေဝ စဝန္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ဟိ ကေစီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒုက္ခသစ္စေနာတိ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နေန စုတိစိတ္တေန ကာလံ ကာလကိရိယံ ကရောန္တိ ပါပုဏန္တိ, ကာလဂမနတော ဝါ ကရောန္တိ ပေစ္စာတိ။

ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလဝိရဟိတော သီလာဒိဂုဏေဟိ အသဒိသတာယ သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော။ သင်္ခါရာ ဝူပသမ္မန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝူပသမောတိ ဧဝံ သင်္ခါတံ ဉာတံ ကထိတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သုခန္တိ။ လောမဟံသနကောတိ လောမာနံ ဟဋ္ဌဘာဝါပါဒနော။ ဘိံသနကောတိ အဝီတရာဂါနံ ဘယဇနကော အာသိ အဟောသိ။ သဗ္ဗာကာရဝရဂုဏူပေတေတိ သဗ္ဗေဟိ အာကာရဝရေဟိ ဥတ္တမကာရဏေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတေ။ အသင်္ကုဋိတေနာတိ အကုဋိတေန ဝိပ္ဖါရိကာဘာဝတော။ သုဝိကသိတေနေဝါတိ ပီတိသောမနဿယောဂတော သုဋ္ဌု ဝိကသိတေန။ ဝေဒနံ အဓိဝါသေသိ သဘာဝသမုဒယာဒိတော သုဋ္ဌု ပညာတတ္တာ။ အနာဝရဏဝိမောက္ခော သဗ္ဗသော နိဗ္ဗိဒဘာဝေါ။ တေနာဟ ‘‘အပညတ္တိဘာဝူပဂမော’’တိ။ ပဇ္ဇောတနိဗ္ဗာနသဒိသောတိ ပဒီပဿ နိဗ္ဗာနသဒိသော တတ္ထ ဝိလီယိတွာ အဝဋ္ဌာနာဘာဝတော။

ပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဗြဟ္မသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၇။ ဗြာဟ္မဏသံယုတ္တံ

၁။ အရဟန္တဝဂ္ဂေါ

၁။ ဓနဉ္ဇာနီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၇။ ဓနဉ္ဇာနိဂေါတ္တာတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပုရိသတော အာဂတဿ ကုလဝံသဿ နာမာဘိဓာနသင်္ခါတံ ဂံ တာယတီတိ ဂေါတ္တံ။ (ကိံ ပန တန္တိ? အညကုလပရမ္ပရာသာဓာရဏံ တဿ ကုလဿ အာဒိပုရိသသမုဒါဂတံ တံကုလပရိယာပန္နသာဓာရဏံ သာမညရူပန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။) ဓနဉ္ဇာနိဂေါတ္တံ ဧတိဿန္တိ ဓနဉ္ဇာနိဂေါတ္တာ။ တဿာ ဥဒါနဿ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ နာနာရသဘောဇနံ ဒေတီတိ ယောဇနာ။ ပဉ္စဂေါရသသမ္ပာဒိတံ သာလိဘတ္တံ သူပသာကဗျဉ္ဇနံ နာနာရသံ ဗြာဟ္မဏဘောဇနံ။ မဏ္ဍလဂ္ဂခဂ္ဂန္တိ မဏ္ဍလဂ္ဂသင်္ခါတံ ခဂ္ဂံ။ ဒုဝိဓော ဟိ ခဂ္ဂေါ မဏ္ဍလဂ္ဂေါ ဒီဃဂ္ဂေါတိ။ တတ္ထ ယဿ အဂ္ဂေါ မဏ္ဍလာကာရေန ဌိတော, သော မဏ္ဍလဂ္ဂေါ။ ယဿ ပန အသိပုတ္တိကာ ဝိယ ဒီဃော, သော ဒီဃဂ္ဂေါ။

သာသနာတိ အနုသာသနာ။ ‘‘နမော…ပေ… သမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ပဉ္စပဒိကဂါထာ။ သတ္ထုသာသနေ ဟိ လောကိယစ္ဆန္ဒံ အနပေက္ခိတွာ ဧသာ ပဉ္စပဒိကဂါထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဩက္ကာဝရဓရာတိ ပုဗ္ဗပုရိသသင်္ခါတဥက္ကာကဝံသဝရဓာရိကာ။ သက္ကာတိ သက္ကုဏေယျံ။

ဧဝန္တိ ‘‘သစေ မေ အင်္ဂမင်္ဂါနီ’’တိအာဒိနာ ဣမိနာ ပကာရေန။ ‘‘ပဉ္စ ဂါထာသတာနိ ပန အဋ္ဌကထံ အာရုဠှာနိ, ဣဓ ပန ဒွေ ဧဝ ဥဒ္ဓဋာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပဟရိတုံ ဝါတိ ဧကဝါရမ္ပိ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ ပဟရိတုမ္ပိ ပရာမသိတုမ္ပိ အသက္ကောန္တောတိ အတ္ထော။ သော ဟိ တဿာ အရိယသာဝိကာယ အာနုဘာဝေန အတ္တနော သာမတ္ထိယေန ဝသေ ဝတ္တာပနတ္ထံ သန္တဇ္ဇိတွာပိ တဒနုဝတ္တန္တော နိဗ္ဗိသော အဟောသိ။ တေနာဟ ‘‘ဘောတီ’’တိအာဒိ။

တဿ ဗြာဟ္မဏဿာတိ အတ္တနော သာမိကဗြာဟ္မဏဿ။ ဥပသံဟရန္တီတိ ဥပနေန္တီ။ တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိကာလေ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိ ဘဂဝတော ဝစနံ အနုဿရိတွာ ‘‘ဒသဗလဿ ဘဂဝတော’’တိအာဒီသု ယထာပရိစိတံ ဂုဏပဒံ အနုဿရိ။ တေနာဟ ‘‘ဒသဗလံ သရီ’’တိ။

ခန္တိသောရစ္စရဟိတတာယ ကုဇ္ဈိတွာ။ ဘိဇ္ဇိတွာတိ သံယတာဘာဝတော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အန္တရေ မေတ္တိဘေဒေန ဘိဇ္ဇိတွာ။ ဧဝမေဝါတိ ယထာ ဧတရဟိ အကာရဏေန, ဧဝမေဝ အညဒါပိ အကာရဏေနာတိ အတ္ထော။ နိက္ကာရဏတာဒီပနေ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ, ဧဝ-သဒ္ဒေါ ပန အဝဓာရဏတ္ထော။ နိက္ကာရဏတာ စ နာမ နိရတ္ထကတာ, နိရတ္ထကဝိပ္ပလာပဘာဝေနေတ္ထ ဧဝံ-သဒ္ဒဿ ဂဟဏေ ပဝတ္တိ ဂဝေသိတဗ္ဗာ။ ဂရဟတ္ထော ဝါယံ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ အနေကတ္ထတ္တာ နိပါတာနံ။ ဂရဟတ္ထတာ စဿ ဝသလိသဒ္ဒသန္နိဓာနတော ပါကဋာ ဧဝ။

ဂါမနိဂမရဋ္ဌပူဇိတောတိ ဣမိနာ ဂါမနိဂမရဋ္ဌသာမိကေဟိ ပူဇိတဘာဝေါ ဒီပိတော ဂါမာဒီနံ တေသံ ဝသေ ဝတ္တနတော။ အသုကဿ နာမ ပုဂ္ဂလဿ။ သေသန္တိ အဘိက္ကန္တန္တိအာဒိ, ယမ္ပိ စညံ ဣဓာဂတံ ဟေဋ္ဌာ ဝဏ္ဏိတဉ္စ။

ဓနဉ္ဇာနီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အက္ကောသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၈။ ဘာရဒွါဇောဝ သောတိ ဘာရဒွါဇော နာမ ဧဝ သော ဗြာဟ္မဏော။ ဂေါတ္တဝသေန ဟိ တယိဒံ နာမံ, ဝိသေသေန ပနေတံ ဇာတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စမတ္တေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဇာနိကတာတိ ဉာတိဝဂ္ဂဟာနိကတာ။ ပက္ခော ဘိန္နောတိ တတော ဧဝ ဉာတိပက္ခော နဋ္ဌော။ ယထာ ဒေါမနဿိတော အနတ္တမနောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ လဘတိ, ဧဝံ ကုပိတောတိ အာဟ ‘‘ဒေါမနဿေန စာ’’တိ။ ဒသဟီတိ အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန ဝုတ္တံ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ အက္ကောသန္တော တထာ အက္ကောသေယျာတိ ကတွာ။ တတ္ထ ပန ယေန ကေနစိ အက္ကောသန္တောပိ အက္ကောသတိယေဝ နာမ။ ကရောသိ မမ ဘာတိကဿ ပဗ္ဗဇ္ဇံ။

သမ္ဘုဉ္ဇတီတိ သမ္ဘောဂံ ကရောတိ။ အက္ကောသာဒီဟိ ဧကတော ဘုဉ္ဇတိ။ ဝီတိဟရတီတိ ဗျတိဟာရံ ကရောတိ, အက္ကောသတော ပစ္စက္ကောသနာဒိနာ ဝိနိမယံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ကတဿ ပဋိကာရံ ကရောတီ’’တိ။ အဿ အနုဿဝဝသေန သုတွာ ‘‘သပတိ မ’’န္တိ သညိနော ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ယောဇနာ။ အဿာတိ ဗြာဟ္မဏဿ။ သုတွာတိ ပဒံ ဥဘယတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ ‘‘တဝေဝေတံ ဗြာဟ္မဏာတိ သုတွာ, အနုဿဝဝသေန သုတွာ’’တိ စ။ ကာမံ ကိသဝစ္ဆာဒယော သပနံ နာဒံသု, ဒေဝတာနံယေဝ ဟိ သော အတ္ထော, သတ္တာနံ ပန တထာ သညာ ဥပ္ပန္နာ, သောပိ တထာသညီ အဟောသိ။ တေနာဟ ‘‘အနုဿဝဝသေနာ’’တိ။

ဒန္တဿ သဗ္ဗသော ဒမထံ ဥပဂတတ္တာ။ နိဗ္ဗိသေဝနဿာတိ ရာဂဒေါသာဒိဟေတုကဝိပ္ဖန္ဒနရဟိတဿ။ တဿေဝါတိ ပဋိကုဇ္ဈန္တဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ တေန ကောဓေန ပါပံ ဟောတိ ပါပဿ သန္တာနန္တရသင်္ကန္တိယာ အဘာဝတော။ ကေစိ ပန ‘‘တဿေဝါတိ တဿေဝ ပဋိကုဇ္ဈန္တပုရိသဿ တေန ပဋိကုဇ္ဈနေန။ ပါပိယောတိ ပဋိကုဇ္ဈန္တပုဂ္ဂလဿ လာမကတရော’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ သတိယာ သမန္နာဂတော ဟုတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတော အဓိဝါသေတိ, န သဟော မူဠှော ဟုတွာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တန္တိ ဥဘိန္နံ ဥပ္ပန္နကောဓသင်္ခါတံ ကိလေသဗျာဓိံ တိကိစ္ဆန္တံ ဝူပသမေန္တံ တံ ပုဂ္ဂလံ။ ယော ပုဂ္ဂလောတိအာဒိနာ ပုရိမာသု ဂါထာသု ပဝတ္တိတာနိ ပဒါနိ သမ္ဗန္ဓိတွာ ဒဿေတိ။ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ယာထာဝတော ဝိနီတာ အရိယဓမ္မဿ ကောဝိဒါ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဿာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မဿာ’’တိ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စတုသစ္စဓမ္မဿ ဝါ’’တိ။

အက္ကောသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အသုရိန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈၉။ တေနေဝါတိ ဘာတုပဗ္ဗဇိတေနေဝ။ အဿေဝါတိ တိတိက္ခဿ။ ‘‘တံ ဇယံ ဟောတီ’’တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သော ဇယော ဟောတီ’’တိ, ဒုဇ္ဇယံ ကောဓံ တိတိက္ခာယ ဇိနန္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ ယသ္မာ တိတိက္ခာဒယော န ကောဓဝသိကံ ဓုရံ, တံ ပန ဗာလာနံ မညနာမတ္တန္တိ ဣဓ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကတမဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဝိဇာနတောဝ ဇယော န အဝိဇာနတော တိတိက္ခာယ အဘာဝတော။ န ဟိ အဝိဇာနန္တော အန္ဓဗာလော ကောဓံ ဝိဇေတုံ သက္ကောတိ။ ကေဝလံ ဇယံ မညတိ ကိလေသေဟိ ပရာဇိတော သမာနောပီတိ အဓိပ္ပါယော။

အသုရိန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဗိလင်္ဂိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၀။ သုဒ္ဓန္တိ ကေဝလံ သမ္ဘာရဝိရဟိတံ။ သမ္ဘာရယုတ္တန္တိ ကဋုကဘဏ္ဍာဒိသမ္ဘာရသဟိတံ။ ကဉ္ဇိတော နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ကဉ္ဇိကံ, အာရနာလံ, ဗိလင်္ဂန္တိ အတ္ထော။ နာမံ ဂဟိတံ သင်္ဂီတိကာလေ ‘‘ဗိလင်္ဂိကဘာရဒွါဇော’’တိ ဝိသေသနဝသေန။ တယောတိ ဓနဉ္ဇာနိယာ သာမိကော ဘာရဒွါဇော, အက္ကောသကဘာရဒွါဇော, အသုန္ဒရိကဘာရဒွါဇောတိ အာဒိတော တီသု သုတ္တေသု အာဂတာ တယော။ မေတိ မယှံ။

ဗိလင်္ဂိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အဟိံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၁။ ဧသာတိ ဗြာဟ္မဏော။ ‘‘အဟိံသကော အဟ’’န္တိ တဒတ္ထံ သာဓေတုံ ဣစ္ဆာယ ကထေသီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဟိံသကပဉှံ ပုစ္ဆီ’’တိ။ တထာ စေ အဿာတိ ယထာ တေ နာမဿ အတ္ထော, တထာ စေတံ ဘဝေယျာသိ အနွတ္ထနာမကော ဘဝေယျာသိ အဟိံသကော ဧဝ သိယာတိ။ န ဒုက္ခာပေတိ ဒုက္ခမတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပါဒေတိ, ဒုက္ခတော အပနေတီတိ အတ္ထော။

အဟိံသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဇဋာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၂။ ဇဋာပဉှဿာတိ ‘‘အန္တောဇဋာ ဗဟိဇဋာ’’တိ ဧဝံ ဇဋာပရိယာယဿ ပဉှဿ။

ဇဋာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၃။ သုဒ္ဓိကပဉှဿာတိ ‘‘နာဗြာဟ္မဏော သုဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝံ သုဒ္ဓသန္နိဿိတဿ ပဉှဿ။ သီလသမ္ပန္နောတိ ပဉ္စဝိဓနိယမလက္ခဏေန သီလေန သမန္နာဂတော။ တပေါကမ္မန္တိ အနသနပဉ္စာတပတပ္ပနာဒိပရိဘေဒနတပေါကမ္မံ ကရောန္တောပိ။ ဝိဇ္ဇာတိ တယော ဝေဒါတိ ဝဒန္တိ ‘‘တာယ ဣဓလောကတ္ထံ ပရလောကတ္ထံ ဉာယန္တီ’’တိ ကတွာ။ ဂေါတ္တစရဏန္တိ ဂေါတ္တသင်္ခါတံ စရဏံ။ ဗြာဟ္မဏော သုဇ္ဈတိ ဇေဋ္ဌဇာတိကတ္တာ။ တထာ ဟိ သော ဧဝ တပံ အာစရိတုံ လဘတိ, န ဣတရော။ အညာ လာမိကာ ပဇာတိ ဣတရဝဏ္ဏံ ဝဒတိ။ ဝစနသဟဿမ္ပီတိ ဂါထာနေကသဟဿမ္ပိ။ အန္တော ကိလေသေဟိ ပူတိကော သဘာဝေန ပူတိကော။ ကိလိဋ္ဌေဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ။

သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဂ္ဂိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၄။ အဂ္ဂိပရိစရဏဝသေနာတိ အဂ္ဂိဟုတ္တဇုဟနဝသေန။ သန္နိဟိတောတိ မိဿီဘာဝံ သမ္ပာပိတော။ တထာဘူတော စ သော သပ္ပိနာ သဒ္ဓိံ ယောဇိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သံယောဇိတော’’တိ။ အပါယမဂ္ဂံ ဩက္ကမတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါဒီနံ အတ္တနော သန္တာနေ သမုပ္ပါဒနတော။ တေနာဟ ‘‘ဣမံ လဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ။

ဇာတိယာတိ သဒေါသကိရိယာပရာဓဿ အသမ္ဘဝေန ပရိသုဒ္ဓါယ ဇာတိယာ။ နာနပ္ပကာရေ အဋ္ဌာရသဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနသညိတေ ဂန္ထေ။ သုတဝါတိ သုတွာ နိဋ္ဌံ ပတ္တော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။

ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေနာတိ ဣဒံ လောကေ သာသနေ စ နိရုဠှတာဝသေန ဝုတ္တံ။ အညေ ဟိ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနန္တာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေနေဝ ဇာနန္တိ, ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗညုတညာဏေနပိ ဇာနာတိ။ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗသော ဇာတိ ခီယတိ ဧတေနာတိ ဇာတိက္ခယော, အဂ္ဂမဂ္ဂေါ, တေန ပတ္တဗ္ဗတ္တာ အာပန္နတ္တာ စ ဇာတိက္ခယော အရဟတ္တံ။ ဇာနိတွာ ဝေါသိတဝေါသာနောတိ ဝိဇာနိတဗ္ဗံ စတုသစ္စဓမ္မံ မဂ္ဂဉာဏေန ဇာနိတွာ သောဠသန္နမ္ပိ ကိစ္စာနံ ဝေါသိတဝေါသာနော။

ဥပ္ပတ္တိံ ဒီပေတွာတိ ပါယသဒါနဿ အာဂမနံ ပကာသေတွာ။ ဂါထာဟိ အဘိဂီတန္တိ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ မယာ အဘိဂီတံ။ အဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဘုဉ္ဇိတုံ န ယုတ္တံ။ ‘‘အဘောဇနေယျ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယော အစ္စန္တမေဝ သုဒ္ဓေါတိ? သစ္စမေတံ, ဗြာဟ္မဏော ပန ပုဗ္ဗေ အဒါတုကာမော ပစ္ဆာ ဂါထာ သုတွာ ဓမ္မဒေသနာယ မုဒုဟဒယော ဟုတွာ ဒါတုကာမော အဟောသိ, တသ္မာ တံ ဘိက္ခူနံ အနာဂတေ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတ္ထံ ပဋိက္ခိပိ။ တထာ ဟိ အနန္တရသုတ္တေ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တေ စ ဧဝမေဝ ပဋိပဇ္ဇိ။ တေနာဟ ‘‘တွံ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိ။ ကိလဉ္ဇမှိ…ပေ… ပကာသိတာတိ ဧတေန ဂါထံ ဥဒ္ဒေသဋ္ဌာနေဝ ဌပေတွာ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ ဒဿေတိ။ ဂါယနေနာတိ ဂါယနကေန, ဂါနေန ဝါ။ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စာတိ သဒေဝကဿ လောကဿ ဟိတဉ္စေဝ တဿ ကာရဏဉ္စ။ သမ္ပဿန္တာနန္တိ သမ္မဒေဝ ပဿန္တာနံ။ ဓမ္မောတိ ပဝေဏိအာဂတော စာရိတ္တဓမ္မော န ဟောတိ။ ဘောဇနေသု ဥက္ကံသဂတံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဓာဘောဇန’’န္တိ အာဟ။ ဓမ္မေ သတီတိ အရိယာနံ အာစာရဓမ္မေ သတိ တံ အာလမ္ဗိတွာ ဇီဝန္တာနံ ဧတဒေဝ သေဋ္ဌန္တိ ‘‘သောမံ ဘုဉ္ဇေယျ ပါယသ’’န္တိ တံ အာရဗ္ဘ ကထာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ။

သလ္လက္ခေတိ အယံ ဗြာဟ္မဏော။ သေသာ ပစ္စယာ နိဒ္ဒေါသာ တေ အာရဗ္ဘ ကထာယ အပ္ပဝတ္တိတတ္တာ။ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တန္တိ အဂ္ဂိအာဟိတပဒဿ ဝိယ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အန္နေန ပါနေနာတိ လက္ခဏဝစနမေတံ ယထာ ‘‘ကာကေဟိ သပ္ပိ ရက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ။ တေနာဟ ‘‘ဒေသနာမတ္တမေတ’’န္တိ။ ဗဟုသဿဖလဒါယကံ သုခေတ္တံ ဝိယ ပဋိယတ္တန္တိ သမ္မာ ကသနဗီဇနဥဒကာနယနာပနယနာဒိနာ သုသဇ္ဇိတံ ခေတ္တံ ဝိယ သီလာဒိဂုဏဝိသေသသမ္ပာဒနေန ပဋိယတ္တံ ပုညက္ခေတ္တံ ဧတံ။

အဂ္ဂိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သုန္ဒရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၅။ အာနေတွာ ဟုနိတဗ္ဗတော အာဟုတိ။ သပ္ပိမဓုပါယသာဒီဟိ အဂ္ဂိံ ဇုဟောတိ ဧတ္ထာတိ အဂ္ဂိဟုတ္တံ, သာဓိဋ္ဌာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနာဟ ‘‘အဂျာယတန’’န္တိအာဒိ။ သုဝိသောဓိတော စဿာတိ နိဟီနဇာတိကာနံ အနေန သုဋ္ဌု ဝိသောဓိတော စ ဘဝေယျ။ ‘‘မေ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။

အဖလံ ကရောတီတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒေမီတိ ပဒံ။ တာဝ အနန္တရသုတ္တဝဏ္ဏနာယ အာဂတသဒိသမေဝါတိ ပေယျာလဝသေန ဌပေသိ, န သပ္ပိသင်္ခါရဋ္ဌပနံ။ ဟိမပါတဿ စ သီတဝါတဿ စ ပဋိဗာဟနတ္ထန္တိ အကာရဏမေတန္တိ တံ အနာဒိယိတွာ အညမေဝ သုကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိဗလောဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သဉ္ဇာနိတွာတိ ‘‘နာယံ ဗြာဟ္မဏော’’တိ သဉ္ဇာနိတွာ။

နီစကေသန္တန္တိ ရဿကေသန္တံ။ ဗြာဟ္မဏာနံ သုဒ္ဓိအတ္ထာ သိခါတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တမတ္တမ္ပိ, သိခံ အဒိသွာ’’တိ, ‘‘ပရမဟံသပရိက္ခာဒိနာ’’တိ ကေစိ။

အကာရဏံ ဒက္ခိဏေယျဘာဝဿ ဇာတိ အဒက္ခိဏေယျဘာဝဟေတူနံ ပါပဓမ္မာနံ အပဋိက္ခေပဘာဝတော။ ဧတန္တိ သီလာဒိဘေဒံ စရဏံ။ ဒက္ခိဏေယျဘာဝဿ ကာရဏံ အဒက္ခိဏေယျဘာဝကာရကပါပဓမ္မာနံ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဇဟနတော။ အဿာတိ ဗြာဟ္မဏဿ။ တမတ္ထန္တိ တံ ဒက္ခိဏေယျဘာဝဿ ကာရဏတာသင်္ခါတမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော။ သာလာဒိကဋ္ဌာ ဇာတောဝါတိ သာလာဒိဝိသုဒ္ဓကဋ္ဌာဝ ဇာတော။ သာပါနဒေါဏိအာဒိအဝိသုဒ္ဓကဋ္ဌာ ဇာတော အဂ္ဂိကိစ္စံ န စ န ကရောတိ။ ဧဝန္တိ ယထာ အဂ္ဂိ ယတော ကုတောစိ ဇာတောပိ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောတိယေဝ, ဧဝံ စဏ္ဍာလကုလာဒီသု ဇာတောပိ ဒက္ခိဏေယျော န န ဟောတိ ဂုဏသမ္ပဒါဝသေန အရိယာနံ ဝံသေ ပဇာတတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဇာတိမာ’’တိ။ ဓိတိယာ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ပမုခဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဓိတိယာတိ ဝီရိယေန။ တဉှိ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလဓမ္မာနံ ဥပ္ပါဒနပရိဗြူဟနေဟိ တေ ဓာရေတိ။ ဟိရိယာ ဒေါသေ နိသေဓေတိ, သမ္မဒေဝ ပါပါနံ ဇိဂုစ္ဆနေ သတိ တေသံ ပဝတ္တိယာ အဝသရော ဧဝ နတ္ထိ။ မောနဓမ္မေန ဉာဏသင်္ခါတေန ဩတ္တပ္ပဓမ္မေန။ ကာရဏာကာရဏဇာနနကောတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတံ ဌာနံ, ပါပဓမ္မာနံ ဝါ ဝိပ္ပကာရသဘာဝဋ္ဌာနံ ဇာနနကော။

ပရမတ္ထသစ္စေန နိဗ္ဗာနေန အာရမ္မဏပစ္စယဘူတေန အရိယမဂ္ဂေန ဒန္တော။ ဣန္ဒြိယဒမေနာတိ တတော ဧဝ အရိယေန ဣန္ဒြိယသံဝရေန ဥပဂတော။ ဝိဒန္တိ တေဟိ သစ္စာနီတိ ဝေဒါ။ မဂ္ဂဝေဒါနံ အန္တန္တိ အရိယဖလံ။ ကိလေသာနံ အန္တန္တိ တေသံ အနုပ္ပါဒနိရောဓဋ္ဌာနံ။ ယညောတိ အဂ္ဂဖလံ။ နိရတ္ထကန္တိ အဖလံ တေသံ အနာဂမနတော, အာဂတာနမ္ပိ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာဘာဝတော။ ဇုဟတိ ဒေတိ။

သုယိဋ္ဌန္တိ သုဒါနံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျလာဘေန။ သုဟုတန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ အထ ဝါ သုယိဋ္ဌန္တိ သုဋ္ဌု သမ္မဒေဝ ယိဋ္ဌံ သာရေ ဥပနီတံ မမ ဣဒံ ဒေယျဝတ္ထု။ သုဟုတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

ဥပဟဋမတ္တေတိ ဗြာဟ္မဏေန ‘‘ဘုဉ္ဇတု ဘဝ’’န္တိ ဥပနီတမတ္တေ။ နိဗ္ဗတ္တိတောဇမေဝါတိ သဝတ္ထုကံ အဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတဩဇမေဝ။ တေန တံ သုခုမတ္တံ ဂတန္တိ တံ ဟဗျသေသံ သဗ္ဗသော သုခုမဘာဝံ ဂတန္တိ ဩဇာယ အနောဠာရိကတာယ ပုရိမာကာရေနေဝ ပညာယမာနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန ဩဇာယ ဧဝ ကေဝလာယ ဂဟဏံ သန္ဓာယ။ သာ ဟိ အဝိနိဗ္ဘောဂဝုတ္တိတာယ ဝိသုံ ဂဏှိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ဒေဝတာဟိပိ သဝတ္ထုကာ ဂယှတိ။ မနုဿာနံ ဝတ္ထူတိ ကရဇကာယမာဟ။ ဩဠာရိကဝတ္ထုတာယ ဒေဝါနံ ဝိယ ဂဟဏီ န တိက္ခာတိ ဒိဗ္ဗောဇသမ္မိဿတာယ သမ္မာ ပရိဏာမံ န ဂစ္ဆတိ။ သုခုမာပိ သမာနာ ဒိဗ္ဗောဇာ တေန ပါယသေန မိဿိတာ ဩဠာရိကသမ္မိဿတာယ သုခုမဝတ္ထုကာနံ ဒေဝါနံ သုခဒါ န ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဂေါယူသေ ပနာ’’တိအာဒိနာ။ ပရိဘောဂဝတ္ထုနော ဩဠာရိကတာယ ဝါ ဒေဝါနံ ဒုက္ကရံ သမ္မာ ပရိဏာမေတုံ, ဒိဗ္ဗောဇာယ ဂရုတရဘာဝေန မနုဿာနံ။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘န ခွါဟ’’န္တိအာဒိ။ သမာပတ္တိစိတ္တသမုဋ္ဌိတာ တေဇောဓာတု ဈာနာနုဘာဝသန္တေဇိတာ တိက္ခတရာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဋ္ဌ…ပေ… ပရိဏာမေယျာ’’တိ။ ဘဂဝတော ပန သုဒ္ဓေနေဝ ပရိဏမတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါကတိကေနေဝါ’’တိ, ဈာနာနုဘာဝပ္ပတ္တေန ဈာနေန ဝိနာ သဘာဝသိဒ္ဓေနေဝ။

‘‘အပ္ပဟရိတေ’’တိ ဧတ္ထ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ ‘‘အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အပ္ပဟရိတေတိ အဟရိတေ’’တိ။ ပါတိသတေပိ ပါယသေ။ န အာလုဠတီတိ န အာဝိလံ ဟောတိ။ အနာဂန္တာဝ ဂစ္ဆေယျ ‘‘အတ္တနာပိ န ပရိဘုဉ္ဇိ, အညေသံ န ဒါပေသိ, ကေဝလံ ပါယသံ နာသေသီ’’တိ ဒေါမနဿပ္ပတ္တော။

ဒါရု သမာဒဟာနောတိ ဒါရုဟရိဒ္ဒိ ဒါရုသ္မိံ တဿ ဒဟန္တော။ ယဒီတိအာဒိ ဒါရုဈာပနဿ ဗဟိဒ္ဓဘာဝသာဓနံ အသုဒ္ဓဟေတူနံ ပဋိပက္ခာဘာဝတော တဿ။ ခန္ဓာဒီသု ကုသလာတိ တေသု သဘာဝတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော အာဒီနဝတော နိဿရဏတော ဇာနနတော ဆေကာ ပဏ္ဍိတာ။ ဉာဏဇောတိန္တိ ဉာဏမယံ ဇောတိံ။ ဇာလေမီတိ ပဇ္ဇလိတံ ကရောမိ။ နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတဂ္ဂိ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဝိဂတသမ္မောဟန္ဓကာရတာယ ဧကောဘာသဘာဝတော။ သဗ္ဗသော ဝိက္ခေပါဘာဝတော နိစ္စသမာဟိတတ္တော။ ဧဝံ ဝဒတီတိ စရိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ဂဟေတွာ စရာမီတိ ဧဝံ ဝတ္တမာနံ ဝိယ ဝဒတိ အာသန္နတံ ဟဒယေ ဌပေတွာ။

ခါရိဘာရောတိ ခါရိဘာရသဒိသော။ တေနာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ။ ခန္ဓေန ဝယှမာနောတိ ကာဇေ ပက္ခိပိတွာ ခန္ဓေန ဝယှမာနော။ ပထဝိယာ သဒ္ဓိံ ဖုသေတိ ဘာရဿ ဂရုကဘာဝေန ကာဇဿ ပရိဏမနေန။ မာနေန အတ္တနော ဇာတိအာဒီနိ ပဂ္ဂဏှတော အညဿ တာနိ န သဟတီတိ အာဟ – ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ဣဿံ ဥပ္ပါဒေန္တော’’တိ, တတ္ထ တတ္ထ ဇာတိအာဒိမာနဝတ္ထုသ္မိံ ဂရုတရဂ္ဂဟဏေန သံသီဒေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ ကောဓော ဓူမောတိ ယထာပိ ဘာသုရော အဂ္ဂိ ဓူမေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော, ဧဝံ ကောဓေန ဥပက္ကိလိဋ္ဌော။ ဉာဏဂ္ဂီတိ တဿ ကောဓော ဓူမော။ မုသာဝါဒေါဝ မောသဝဇ္ဇံ။ ယထာ ဉာဏေ သတိ မုသာဝါဒေါ နတ္ထိ, ဧဝံ မုသာဝါဒေ သတိ ဉာဏမ္ပီတိ တေန တံ နိရောဓိတံ ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘မုသာဝါဒေန ပဋိစ္ဆန္နံ ဉာဏ’’န္တိ။ ယထာ သုဇာယ ဝိနာ ဗြာဟ္မဏာနံ ယာဂေါ န ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ပဟူတဇိဝှါယ ဝိနာ သတ္ထု ဓမ္မယာဂေါ န ဣဇ္ဈတီတိ ဇိဝှါ သုဇာပရိယာယာ ဝုတ္တာ။ ဇောတိ ဌိယတိ ဧတ္ထာတိ ဇောတိဋ္ဌာနံ ဝေဒိ, ယံ အဂ္ဂိကုဏ္ဍံ။ သတ္တာနံ ဟဒယံ ဇောတိဋ္ဌာနံ ဉာဏဂ္ဂိနော တတ္ထ သမုဇ္ဇလနတော။ အတ္တာတိ စိတ္တံ ‘‘အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာ’’တိ ကတွာ။

ဓမ္မော ရဟဒေါတိ အဿဒ္ဓိယာဒိအာလသိယာဘာဝတော ကိလေသမလပက္ခာလနတော ပရမဂ္ဂိနိဗ္ဗုတာဝဟနတော အရိယမဂ္ဂဓမ္မော အနာဝိလော ရဟဒေါ။ ဟေဋ္ဌုပရိယဝါလုကာတိ ဝိပရိဝတ္တိတဝါလုကာ ဟုတွာ။ အာလုဠာတိ အာကုလဇာတာ။ ပဏ္ဍိတာနံ ပသတ္ထောတိ ပဏ္ဍိတာနံ ပုရတော သေဋ္ဌော။ သေဋ္ဌဘာဝေန သန္တော ပါသံသော ဟုတွာ ကိလေသေ ဘိန္ဒတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ သဗ္ဘီတိ ဝုစ္စတိ။ တေနာဟ ‘‘ဥတ္တမဋ္ဌေနာ’’တိ။ တထာ စာဟ ဘဂဝါ ‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၇၃)။

ဝစီသစ္စန္တိ ဣမိနာ ‘‘စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ ဝါစာ သုပရိသုဒ္ဓါ ဟောတီ’’တိ သမ္မာဝါစံ ဒဿေတိ။ သစ္စသံယမပဒေဟိ ဒဿိတာ မဂ္ဂဓမ္မာ ဣဓ ‘‘ဓမ္မော’’တိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ဓမ္မောတိ ဣမိနာ…ပေ… ဒဿေတီ’’တိ။ မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟိတံ အနန္တရဂါထာယ အနေကေဟိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ။ အတ္ထတောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာဒိအတ္ထတော။ တာယ ဟိ သကိစ္စံ ကရောန္တိယာ ဣတရေ သဗ္ဗေပိ တဒနုဝတ္တိကာ ဟောန္တိ။ တဂ္ဂတိကတ္တာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပကာရကဘာဝေန တာယ သမာနဂတိကတ္တာ။ အာရမ္မဏဉှိ ဝိတက္ကေနာဟဋံ ပညာ ဝိစိနိတုံ သက္ကောတိ။ တထာ ဟိ သော ပညာက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟံ ဂတော။ ဓမ္မောတိ သဘာဝတော သမာဓိ ဂဟိတော, ဣတရေ ဒွေ တဒုပကာရတ္တာ။ တထာ ဟိ ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၃၊ မ။ နိ။ ၃။၁၉၇၊ သံ။ နိ။ ၅။၃၇၈) သမာဓိ ‘‘ဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တော။ ပရမတ္ထသစ္စံ ဂဟိတံ သဗ္ဗေသံ သေဋ္ဌဘာဝတော။ ယထာဟ – ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (ဣတိဝု။ ၉၀၊ အ။ နိ။ ၄။၃၄)။ အတ္ထတောတိ တတော ဧဝ ပရမတ္ထတော, အနန္တရံ ဝုစ္စမာနာနံ ဝါ မဂ္ဂဓမ္မာနံ အာရမ္မဏဘာဝတော။ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဂဟိတာနိ တာသံ မဂ္ဂဘာဝတော။ တီဏိ အင်္ဂါနိ။ ဗြဟ္မစရိယံ နာမာတိ ဧတံ နိဗ္ဗာနဂါမိ ဥတ္တမဋ္ဌေန မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ နာမ။ မဇ္ဈေ သိတာတိ လီနုဒ္ဓစ္စာဒိအန္တဒွယဝိဝဇ္ဇနေန မဇ္ဈေ မဇ္ဈိမပဋိပဒါဘာဝနံ နိဿိတာ။ သဿတုစ္ဆေဒဂ္ဂဟဏံ ဟေတ္ထ ပဓာနတာယ နိဒဿနမတ္တံ။ သေဋ္ဌပ္ပတ္တီတိ သေဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိ။ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ ‘‘သ ဥဇုဘူတေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ မဇ္ဈေ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ‘‘သ ဒုဇ္ဇုဘူတေသူတိ ကေစိ ပဌန္တိ, တေသံ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သ-ဣတိ သုန္ဒရိကော ဗြာဟ္မဏော ဝုတ္တောတိ ကတွာ အာဟ ‘‘သ တွ’’န္တိ, သော တွန္တိ အတ္ထော။ ဓမ္မော သာရိယော ပရိဓာနဘူတာ အလင်္ကာရာ ဧတဿာတိ ဓမ္မသာရီ။ အထ ဝါ ဓမ္မေဟိ သာရိတဝါတိ ဓမ္မသာရီ, တေဟိ သာရေတွာ ဌိတဝါတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ကုသလဓမ္မေဟီ’’တိအာဒိ။

သုန္ဒရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဗဟုဓီတရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၆။ သမန္တတောတိ ဒက္ခိဏဝါမာနံ ဝသေန သမန္တတော။ ဦရုဗဒ္ဓါသနန္တိ ဦရူနံ ဗန္ဓနဝသေန နိသဇ္ဇနံ။ ဒွိန္နံ ဦရူနံ အညမညဗန္ဓနဝသေန အာဘုဇိတာကာရံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အာဘုဇိတွာတိ ဗန္ဓိတွာ’’တိ။ ဟေဋ္ဌိမကာယဿ အနုဇုကံ ဌပနံ နိသဇ္ဇာဝစနေနေဝ ဗောဓိတန္တိ ‘‘ဥဇုံ ကာယ’’န္တိ ဧတ္ထ ကာယ-သဒ္ဒေါ ဥပရိမကာယဝိသယောတိ အာဟ ‘‘ဥပရိမံ သရီရံ ဥဇုကံ ဌပေတွာ’’တိ။ တံ ပန ဥဇုကဋ္ဌပနံ သရူပတော ပယောဇနတော စ ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌာရသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရိမုခန္တိ ဧတ္ထ ပရိ-သဒ္ဒေါ အဘိသဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခ’’န္တိ, ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော နိဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံယေဝ ပုရေက္ခတောတိ အတ္ထော။ ပရိဂ္ဂဟဋ္ဌော ‘‘ပရိဏာယိကာ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ မုခန္တိ နိယျာနဋ္ဌော ‘‘သုညတဝိမောက္ခမုခ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ။ ပဋိပက္ခတော နိဂ္ဂမနဋ္ဌော ဟိ နိယျာနဋ္ဌော, တသ္မာ ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနန္တိ သဗ္ဗထာ ဂဟိတသမ္မောသံ ပရိစ္စတ္တသမ္မောသံ သတိံ ကတွာ ပရမံ သတိနေပက္ကံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ…ပေ… နိသီဒိ ဗြာဟ္မဏဿ ပသာဒသဉ္ဇာနနတ္ထံ။ အဋဝိမုခါ စရမာနာတိ ဂေါစရံ ဂဏှန္တာ။

အဇ္ဇသဋ္ဌိန္တိ အဇ္ဇ ဆန္နံ ပူရဏီ သဋ္ဌီ ဒိဝသဝုတ္တိ, အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ ဆ ဒိဝသေတိ အတ္ထော။ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ အဇ္ဇ ဆဒိဝသမတ္တကာတိ အဇ္ဇတော ဆဋ္ဌဒိဝသမတ္တကာ။ လာမကာတိ နိဟီနာ နိပ္ဖလာ။ တေနာဟ ‘‘တိလခါဏုကာ’’တိအာဒိ။

ဥဿာဟေနာတိ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ ပသာရေန အဘိဘဝနေန။ တံ ပန နေသံ အဘိဘဝနံ ဒဿေတုံ ‘‘ကဏ္ဏနင်္ဂုဋ္ဌာဒီနီ’’တိအာဒိမာဟ။

‘‘ဥပ္ပါဋကပါဏကာ’’တိ တစံ ဥပ္ပါဋေတွာ ဝိယ ခါဒကပါဏကာ ဦကာမင်္ဂုလာဒယော။

ကဠာရပိင်္ဂလာတိ နိက္ခန္တပိင်္ဂလက္ခိကာ, ကဠာရပိင်္ဂလာတိ ဝါ ရတ္တဂတ္တာ စ ပိင်္ဂလစက္ခုကာ စ။ တိလကာဟတာတိ အာဟတတိလကာ, တိလပ္ပမာဏေဟိ ဗိန္ဒူဟိ သမန္တတော သန္ထတသရီရာ။

ပဋိဂါထာဟိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေသီတိ ပကတိယာ တဿ အတ္တနာ ကထေတဗ္ဗံ ဓမ္မဒေသနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဂုဏကိတ္တနဝသေန သတ္တဟိ ဝဍ္ဎေသိ။ ပဗ္ဗဇိတွာတိ ဣဏာယိကာနံ အတ္တနော ပလိဗောဓံ တထာ တထာ ဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ။

ယထာ စ တတ္ထ ဘဂဝါ ပဋိပဇ္ဇိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုန ဒိဝသေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တံ တံ ကုလဃရံ ပေသေတွာတိ တံ တံ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဓီတရံ တဿ တဿာနုစ္ဆဝိကဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဒေန္တော တံ တံ ကုလဃရံ ပေသေတွာ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ ဂရုကရဏာဘာဝတော။

‘‘နဋ္ဌေ မတေ ပဗ္ဗဇိတေ, နပုံသကေပိ ဘတ္တရိ၊

ဣတ္ထိယာ ပတိသေဋ္ဌာယ, န အညော ပတိ ဣစ္ဆိယော’’တိ။ –

အယဉှိ ဗြာဟ္မဏဓမ္မော။ အယျိကဋ္ဌာနေတိ မာတာမဟိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ သတ္ထု စိတ္တာရာဓနဝသေနာတိ။

ဗဟုဓီတရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥပါသကဝဂ္ဂေါ

၁။ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၇။ ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိန္တိ ဒက္ခိဏာဂိရိဇနပဒေ, တသ္မိံ ဒက္ခိဏာဂိရိဇနပဒေ ဒက္ခိဏာဂိရိဝိဟာရေ။ ခန္ဓေသု ဌပေတွာ ယုဂေ ယောတ္တေဟီတိ ယောတ္တရဇ္ဇူဟိ ယုတ္တာနိ ပယောဇိတာနိ ဣစ္စေဝ အတ္ထော။

ပဌမဒိဝသေတိ ဝပနဒိဝသေသု ပဌမဒိဝသေ အာရဒ္ဓဒိဝသေ။ ပဉ္စင်္ဂါနိပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ, ပဂေဝ ဣတရင်္ဂါနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိပုဏ္ဏပဉ္စင်္ဂါ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ။ ဟရိတာလမနောသိလာအဉ္ဇနေဟိ ဥရတ္ထနာဒီသု ဌပိတတ္တာ အာဘာယ ဥဇ္ဇလဂတ္တာ။ အဝသေသာ ဗလီဗဒ္ဒါ။ ကိလန္တဂေါဏံ မောစေတွာ အကိလန္တဿ ယောဇနံ ကိလန္တပရိဝတ္တနံ။

သီဟကုဏ္ဍလာနီတိ သီဟမုခကုဏ္ဍလာနိ။ ဗြဟ္မဝေဌနန္တိ ဗြဟ္မုနော ဝေဌနသဒိသံ, အဿနခဝေဌနသဒိသန္တိ အတ္ထော။

ဗုဒ္ဓါနံ ကိစ္စာနိ ကာလဝသေန ဝိဘတ္တာနိ ပဉ္စ ကိစ္စာနိ ဘဝန္တိ။ ပုရေဘတ္တကိစ္စန္တိ ဘတ္တတော ပုဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓေန ကာတဗ္ဗကိစ္စံ။ ဝီတိနာမေတွာတိ ဖလသမာပတ္တိယာ ကာလံ ဝီတိနာမေတွာ။ ကဒါစိ ဧကောတိအာဒိ တေသံ တေသံ ဝိနေယျာနံ ဝိနယနာနုရူပပဋိပတ္တိဒဿနံ။ ပကတိယာတိ ပကတိဗုဒ္ဓဝေသေန။ ဗုဒ္ဓါနံ ဟိ ရူပကာယဿ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတ-ဗာတ္တိံသမဟာပုရိသ- လက္ခဏ-ကာယပ္ပဘာ-ဗျာမပ္ပဘာ-ကေတုမာလာဝိစိတ္တတာ ဗုဒ္ဓဝေသော။ ကဒါစိ အနေကေဟိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဝတ္တမာနေဟီတိ ဣမိနာ ပါရမီနံ နိဿန္ဒဘူတာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ရုစိဝသေနေဝ ပကာသနကာနိ ဘဝန္တိ, န သဗ္ဗဒါတိ ဒဿေတိ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဣန္ဒခီလဿ အန္တော ဌပိတမတ္တေ ဒက္ခိဏပါဒေ’’တိအာဒိဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ ဘဂဝတော ကာယေ ပီတရသ္မီနံ ယေဘုယျတာယ ‘‘သုဝဏ္ဏရသသိဉ္စနာနိ ဝိယာ’’တိ ဝတွာ ကာယမှိ နီလာဒိရသ္မီဟိ တဟံ တဟံ ပီတမိဿိတံ သန္ဓာယ ‘‘ဝိစိတြပဋပရိက္ခိတ္တာနိ ဝိယ စာ’’တိ ဝုတ္တံ။ မဓုရေနာကာရေန သဒ္ဒံ ကရောန္တိ တုဋ္ဌရဝရဝနတော။

တတ္ထာတိ ဝိဟာရေ။ ဂန္ဓမဏ္ဍလမာဠေတိ ဟတ္ထေန ကတပရိဘဏ္ဍေ သမောသရိတဂန္ဓပုပ္ဖဒါမေ မဏ္ဍလမာဠေ။

ဥပဋ္ဌာနေတိ ပမုခေ။ ‘‘ဩဝဒတီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထောဝါဒံ သာမညတော ဒဿေတုံ, ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သမ္ပတ္တီတိ စက္ခာဒိဣန္ဒြိယပါရိပူရိ စေဝ ဟတ္ထာဒိသမ္ပဒါ စ။ သမဿာသိတကာယော ကိလမထဝိနောဒနေန။ ‘‘တဉ္စ ခေါ သမာပဇ္ဇနေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဒုတိယဘာဂေတိ ဣမိနာ အပရဘာဂံ တယော ဘာဂေ ကတွာ တတ္ထ ပုရိမဘာဂံ သေယျနိသဇ္ဇာဝသေန သမာပတ္တီဟိ ဝီတိနာမေတီတိ ဒဿေတိ။ လောကန္တိ ရာဇဂဟာဒီသု ယံ တဒါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ, တတ္ထ အညတ္ထ ဝါ ဗုဇ္ဈနကံ ဝိနေယျသတ္တလောကံ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝေါလောကေတိ။ ကာလယုတ္တန္တိ တေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကကာလာနုရူပံ။ သမယယုတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ သမယယုတ္တန္တိ ဝါ တေဟိ အာဇာနိတဗ္ဗဝိသေသပဋိလာဘာနုရူပံ။

ပဋိသလ္လီနောတိ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သမာပတ္တိံ သမာပန္နော။ အဓိပ္ပါယံ သမ္ပာဒေန္တော တံ အဝိရာဓေန္တော, အဇ္ဈာသယာနုရူပန္တိ အတ္ထော။

သကလ…ပေ… ဒေဝတာယောတိ ဧတ္ထ လောကဓာတုသာကလျံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, န ဒေဝတာသာကလျံ။ န ဟိ မဟာသမယေ ဝိယ သဗ္ဗဒါ မဇ္ဈိမယာမေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗာ ဒေဝတာ သတ္ထု သမီပံ ဥပဂစ္ဆန္တိ။ ကိလာသုဘာဝေါ ကိလမထော။

ဝိဟာရစီဝရပရိဝတ္တနဝသေနာတိ ဝိဟာရေ နိဝတ္ထနိဝါသနပရိဝတ္တနဝသေန။ အာဒိယိတွာတိ ပါရုပနဝသေန ဂဟေတွာ။ တေနာဟ ‘‘ဓာရေတွာ’’တိ။ ဘိက္ခာစာရန္တိ ဘိက္ခတ္ထံ စရိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ။

အတိရောစမာနန္တိ တံ တံ အတိက္ကမိတွာ သမန္တတော သဗ္ဗဒိသာသု ဝိရောစမာနံ။ သရီရပ္ပဘန္တိ အတ္တနော သရီရပ္ပဘံ။ ဇင်္ဂမံ ဝိယ ပဒုမသရန္တိ ရတနမယကိဉ္ဇက္ခံ ရဇတမယကဏ္ဏိကံ သမန္တတော သမ္ဖုလ္လိတကဉ္စနပဒုမံ သဉ္စာရိမသရံ ဝိယ။ ဂဂနတလန္တိ အဗ္ဘမဟိကာဒိဥပက္ကိလေသဝိဂမေန သုဝိသုဒ္ဓအာကာသတလံ ဝိယ။ တမ္ပိ ဟိ တာရာဂဏကိရဏဇာလသမုဇ္ဇလတာယ သမန္တတော ဝိရောစတိ။ ကနကသိခရန္တိ ကနကဂိရိသိခရံ။ သိရိယာ ဇလမာနန္တိ သဗ္ဗသော အနဝဇ္ဇာယ သဗ္ဗာကာရေန ပရိပုဏ္ဏကာယတာယ အနညသာဓာရဏာယ ရူပကာယသိရိယာ သမုဇ္ဇလံ, ယဿာ ရုစိရဘာဝေါ ဝိဒ္ဓေ ဝိဂတဝလာဟကေ ပုဏ္ဏမာသိယံ ပရိပုဏ္ဏကလမနောမမဏ္ဍလံ စန္ဒမဏ္ဍလံ အတိရောစတိ, ပဘဿရဘာဝေါ သဟဿရံသိကိရဏတေဇောဇာလသမုဇ္ဇလံ သူရိယမဏ္ဍလံ အဘိဘဝတိ, ဟေမသမုဇ္ဇလဘာဝေါ တဒုဘယေ အဘိဘုယျ ပဝတ္တမာနံ ဧကက္ခဏေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုဝိဇ္ဇောတနသမတ္ထ-မဟာဗြဟ္မုနော ပဘာသမုဒယံ အဘိဝိဟစ္စ ဘာသတိ တပတိ ဝိရောစတိ။

သမန္တပါသာဒိကေတိ သမန္တတော ပသာဒါဝဟေ။ တဉ္စ ခေါ သဗ္ဗသော သရိတဗ္ဗတာယာတိ အာဟ ‘‘ပသာဒနီယေ’’တိ။ ဥတ္တမဒမထသမထမနုပ္ပတ္တေတိ ကာယဝါစာဟိ အနုတ္တရံ ဒန္တဘာဝဉ္စေဝ အနုတ္တရံ စိတ္တဝူပသမဉ္စ သမ္ပတ္တေ။ အပ္ပသာဒေနာတိ ပသာဒါဘာဝေန, ပသာဒပဋိက္ခေပေန ဝါ အဿဒ္ဓိယေန။ ဥဘယထာပိ နောတိ အပ္ပသာဒေါ မစ္ဆရိယန္တိ ဥဘယထာပိ နော ဧဝ, အထ ခေါ အနတ္တမနတာယ ဥပါရမ္ဘာဓိပ္ပါယေန အပသာဒေန္တော, ဘဂဝတော မုခတော ကိဉ္စိ ဒေသေတုကာမော ဝါ ဧဝမာဟ။ တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ဘဂဝတော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ အတိတ္တန္တိ တိတ္တိံ အဂစ္ဆန္တံ။ ကမ္မဘင်္ဂန္တိ ကမ္မဟာနိံ။

တိက္ခပညော ဧသ ဗြာဟ္မဏော, တထာ ဟိ န စိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရိဿတိ။ ကထာပဝတ္တနတ္ထမ္ပိ ဧဝမာဟ – ‘‘ဧဝံ အဟံ ဣမဿ ကဉ္စိ ဓမ္မံ သောတုံ လဘိဿာမီ’’တိ။ ဝေနေယျဝသေနာတိ အတ္တနော ကသနကာရိဘာဝကိတ္တနမုခေန ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလဝသေန။

ဩဠာရိကာနီတိ ပါကတိကာနိ။ ‘‘ဧသ ဥတ္တမဒက္ခိဏေယျော’’တိ သဉ္ဇာတဗဟုမာနော။ ပါဠိယံ ‘‘ယုဂံ ဝါ နင်္ဂလံ ဝါ’’တိ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော။ တေန ဗီဇာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ, တသ္မာ ဗီဇံ ဝါ ဤသံ ဝါ ပရိဂ္ဂဟယောတ္တာနိ ဝါတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ။ တထာ ဟိ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ပဋိဝစနံ ဒေန္တော ‘‘သဒ္ဓါ ဗီဇ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ပုဗ္ဗဓမ္မသဘာဂတာယာတိ ပဌမံ ဂဟိတဓမ္မသဘာဂတာယ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကထာရုဠှမေဝ ဂဟေတဗ္ဗဉ္စ သဒ္ဒတော အတ္ထာပတ္တိတော ဝါ ဣဓ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဗုဒ္ဓါနံ အာနုဘာဝေါ အယံ, ယဒိဒံ ပသင်္ဂါဂတဓမ္မမုခေန ဒေသနံ အာရဘိတွာ ဝေနေယျဝိနယနံ။

အနနုသန္ဓိကာတိ ပုစ္ဆာနုသန္ဓိဝသေန အနနုသန္ဓိကာ။ ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန။ ဧတ္ထာတိ ဧတိဿာ ဒေသနာယ။ သောတိ ဘဂဝါ။ တဿာတိ ဗြာဟ္မဏဿ။ အနုကမ္ပာယာတိ အသဗ္ဗညူ ဟိ သတိပိ အနုကမ္ပာယ ပုစ္ဆိတမတ္တေ တိဋ္ဌေယျ, တထာ ဇာနန္တောပိ အနနုကမ္ပကော, ဘဂဝါ ပန ဥဘယဓမ္မပါရိပူရိယာ ‘‘ဣဒံ အပုစ္ဆိတ’’န္တိ အပရိဟာပေတွာ ကထေတိ။ သမူလန္တိအာဒိနာ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဗီဇဿ ကသိယာ မူလဘာဝေါ နာနန္တရိယတော တပ္ပမာဏဝိဓာနတော စာတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ…ပေ… ကတ္တဗ္ဗတော’’တိ။ တေန အနွယတော ဗျတိရေကတော စ ဗီဇဿ ကသိယာ မူလဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ။ ကုသလာတိ ဣမိနာ အကုသလာ တတော အညထာပိ ကရောန္တိ, တံ ပန အပ္ပမာဏန္တိ ဒဿေတိ။

တဿာတိ ဗြာဟ္မဏဿ ဗီဇဋ္ဌာနိယဿ ဓမ္မဿ စ ဥပကာရဘာဝတော။ ဓမ္မသမ္ဗန္ဓသမတ္ထဘာဝတောတိ တထာ ဝုတ္တဓမ္မဿ ဖလေန သမ္ဗန္ဓိတုံ ယောဇေတုံ သမတ္ထဘာဝတော။ တပေါ ဝုဋ္ဌီတိ ဝုတ္တဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကဿကဿ ဥပကာရဿ ဗီဇဿ အနန္တရံ ဝုဋ္ဌိ ဝုစ္စမာနာ အဋ္ဌာနေ ဝုတ္တာ နာမ န ဟောတိ။ ကသ္မာ? ဗီဇဿ ဝပ္ပကာလေ အနုရူပါယ ဝုဋ္ဌိယာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတော, တသ္မာ အဝသာနေ မဇ္ဈေ ဝါ ဝုစ္စမာနာယ ဓမ္မသမ္ဗန္ဓသမတ္ထတာ တဿာ ဝိဘာဝိတာ န သိယာ။ အတ္တနော အဝိသယေတိ ဈာနာဒိဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ။ ပစ္ဆာပီတိ ကသိသမ္ဘာရကထနတော ပစ္ဆာပိ။ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧကန္တေန ဝတ္တဗ္ဗော။ တဒနန္တရံယေဝါတိ ဗီဇာနန္တရံယေဝ။ ဝုစ္စမာနာ ဝုဋ္ဌိ သမတ္ထာ ဟောတိ, ဗီဇဿ ဖလေန သမ္ဗန္ဓနေ သမတ္ထာတိ ဒီပိတာ ဟောတိ အနန္တရဝစနေနေဝ တဿာ အာသန္နဥပကာရတ္တဒီပနတော။

သမ္ပသာဒလက္ခဏာတိ ပသီဒိတဗ္ဗေ ဝတ္ထုသ္မိံ သမ္မဒေဝ ပသီဒနလက္ခဏာ။ ဩကပ္ပနလက္ခဏာတိ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုနော ဧဝမေတန္တိ ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ။ မူလဗီဇန္တိအာဒီသု မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ ဗီဇဂါမဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ဘူတဂါမော ပန မူလံ ဗီဇံ ဧတဿာတိ မူလဗီဇန္တိအာဒိနာ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စမံ ပန ပစ္စယန္တရသမဝါယေ သဒိသဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝိသေသကာရဏဘာဝတော ဝိရူဟနသမတ္ထေ သာရဖလေ နိရုဠှော ဗီဇသဒ္ဒေါ တဒတ္ထသိဒ္ဓိယာ မူလာဒီသုပိ ကေသုစိ ပဝတ္တတီတိ တတော နိဝတ္တနတ္ထံ ဧကေန ဗီဇ-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဗီဇဗီဇ’’န္တိ ‘‘ဒုက္ခဒုက္ခံ ရူပရူပ’’န္တိ စ ယထာ။ ဧဝမ္ပိ ဣမိနာ အတ္ထေန ဣမဿပိ နိပ္ပရိယာယောဝ ဗီဇဘာဝေါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တံ သဗ္ဗမ္ပိ…ပေ… ဂစ္ဆတီ’’တိ။

ဣဒါနိ ကထဉ္စိ ဝတ္တဗ္ဗေ သဒ္ဓါယ ဩပမ္မတ္တေ ဗီဇေ သဒ္ဓါယ ဗီဇဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထ ယထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ကာမံ သဒ္ဓူပနိသံ သီလံ, တထာပိ သမာဓိဿ ဝိယ သဗ္ဗေသမ္ပိ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ အာဒိမူလဘာဝတော သဒ္ဓါယပိ ပတိဋ္ဌာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌာ သီလမူလေန ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ။ ယသ္မာ သဗ္ဗဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ သဒ္ဓါဝသေန သမထဝိပဿနာရမ္ဘော, တသ္မာ သာ ‘‘ဥပရိ သမထဝိပဿနင်္ကုရံ ဥဋ္ဌာပေတီ’’တိ ဝုတ္တာ။ တန္တိ ဓညဗီဇံ။ ပထဝိရသံ အာပေါရသန္တိ သသမ္ဘာရပထဝီအာပေသု လဗ္ဘမာနံ ရသံ။ ဂဟေတွာတိ ပစ္စယပရမ္ပရာယ ဂဟေတွာ။ ဓညပရိပါကဂဟဏတ္ထန္တိ ဓညပရိပါကနိဗ္ဗတ္တိအတ္ထံ။ ရသန္တိ သဒ္ဓါသီလမူလဟေတုသမထဝိပဿနာဘာဝနာရသံ အာဒိယိတွာ။ အရိယမဂ္ဂနာဠေနာတိ အရိယမဂ္ဂသောတေန အရိယဖလဓညပရိပါကဂဟဏတ္ထန္တိ အရိယဖလမေဝ ဓနာယိတဗ္ဗတော ဓညံ တဿ နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထံ။ ဓညနာဠံ နာမ ကဏ္ဍဿ နိဿယဘူတော ပစ္ဆိမဒေသော, ကဏ္ဍော တဗ္ဘန္တရော တံနိဿယောယေဝ ဒဏ္ဍော။ ပသဝေါ နာမ ပုပ္ဖံ။ ဝုဒ္ဓိန္တိ အဝယဝပါရိပူရိဝသေန ဝုဒ္ဓိံ။ ဝိရူဠှိန္တိ မူလသန္တာနဒဠှတာယ ဝိရုဠှတံ။ ဝေပုလ္လန္တိ ပတ္တနာဠာဒီဟိ ဝိပုလဘာဝံ။ ခီရံ ဇနေတွာတိ တရုဏသလာဋုကဘာဝပ္ပတ္တိယာ တဏ္ဍုလဿ ဗီဇဿ ဗီဇဘူတံ ခီရံ ဥပ္ပါဒေတွာ။ ဧသာတိ သဒ္ဓါ။ ပတိဋ္ဌဟိတွာတိ ကမ္မပထာကမ္မပထသမ္မာဒိဋ္ဌိသဟိတေန အာဒိတော ပဝတ္တသီလမတ္တေန ပတိဋ္ဌဟိတွာ။ ဝုဒ္ဓိန္တိအာဒီသု သုပရိသုဒ္ဓါဟိ သီလစိတ္တဝိသုဒ္ဓီဟိ ဝုဒ္ဓိံ, ဒိဋ္ဌိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓီဟိ ဝိရူဠှိံ။ မဂ္ဂါမဂ္ဂပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီဟိ ဝေပုလ္လံ ပတွာ။ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိခီရန္တိ သာဒုရသသုဝိသုဒ္ဓိဘာဝတော ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတံ ခီရံ ဇနေတွာ။ အနေက…ပေ… ဖလန္တိ အနေကပဋိသမ္ဘိဒါ-အနေကာဘိညာဏပရိပုဏ္ဏံ အရဟတ္တဖလသီသံ နိပ္ဖါဒေတိ။

ဗီဇကိစ္စကရဏတောတိ ဗီဇကိစ္စဿ ကရဏတော။ ယဉှိ တံသဒိသဿ ဝိသဒိသဿ စ အတ္တနော ဖလဿ ပတိဋ္ဌာပနသမ္ဗန္ဓနနိပ္ဖါဒနသင်္ခါတံ ဗီဇဿ ကိစ္စံ, တဿ ကရဏတော နိဗ္ဗတ္တနတော ‘‘ဧဝံ သဒ္ဓါ ဗီဇကိစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ အနညသာဓာရဏံ သဒ္ဓါယ ကုသလဓမ္မာနံ ဗီဇဘာဝံ ဒဿေတိ။ သာ စာတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ။ ဣဒါနိ တတ္ထ အာဂမံ ဒဿေန္တော ‘‘သဒ္ဓါဇာတော’’တိအာဒိမာဟ။ တေန ယထာ သပ္ပုရိသူပနိဿယဿ သဒ္ဓမ္မဿဝနဿ စ, ဧဝံ အနဝသေသာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သဒ္ဓါ မူလကာရဏန္တိ ဒဿေတိ။

ဣန္ဒြိယသံဝရော ဝီရိယဉ္စ အကုသလဓမ္မေ, ဒုက္ကရကာရိကာ ဓုတင်္ဂဉ္စ အကုသလဓမ္မေ စေဝ ကာယဉ္စ တပတိ ဝိဗာဓတီတိ တပေါတိ ဝုစ္စတိ။ ဣန္ဒြိယသံဝရော အဓိပ္ပေတော ဝီရိယဿ ဓောရယှဘာဝေန ဂယှမာနတ္တာ, ဣတရေသံ ဝုဋ္ဌိဘာဝဿ အနုယုဉ္ဇမာနတ္တာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကလလင်္ဂါရဝုဋ္ဌိအာဒီနံ သင်္ဂဟော။ သမနုဂ္ဂဟိတန္တိ ဥပဂတံ။ ဝိရုဟနာမိလာယနနိပ္ဖတ္တိဝစနေဟိ ဓညဗီဇသန္တာနဿ ဝိယ တေသံ ဝုဒ္ဓိယာ သဒ္ဓါဗီဇသန္တာနဿ တပေါဝုဋ္ဌိယာ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ဥပကာရတံ ဒဿေတိ။

ပုရိမပဒေသုပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန ပရပဒေသုပီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ဟိရီ မေ ဤသာ, မနော မေ ယောတ္တ’’န္တိ ဣစ္ဆိတတ္တာ, ‘‘သတိ မေ’’တိ ဧတ္ထ မေ-သဒ္ဒေါ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဥဒကမ္ပိ တာဝ ဒါတဗ္ဗံ ဟောတိ နဒီတဠာကာဒိတော အာနေတွာ။ ဝီရိယဗလီဗဒ္ဒေ စတုဗ္ဗိဓေ ယောဇေတွာ။ နိစ္စကာလံ အတ္ထီတိ ဝစနသေသော။

သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာ အဓိပ္ပေတာ အမတပ္ဖလာယ ကသိယာ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ဝိပဿနာ ပညာ စာတိ ဒုဝိဓာပိ ပညာ ဥပနိဿယာ ဟောတိ ဝိသိဋ္ဌဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ။ ပညာတိ ပကာရေဟိ ဇာနာတီတိ ပညာ။ ပညဝတံ ပညာ ပုရတော ဟောတိ ယောနိသောမနသိကာရဿ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတော, သဟဇာတာဓိပတီသု စ ဥက္ကဋ္ဌဘာဝတော။ သိရီတိ သောဘဂ္ဂံ။ သတံ ဓမ္မာ သဒ္ဓါဒယော, အနွာယိကာတိ အနုဂါမိနော။ ဤသာဗဒ္ဓါ ဟောတီတိ ဟိရိသင်္ခါတဤသာယ ဗဒ္ဓါ ဟောတိ, ပညာယ ကဒါစိ အပ္ပယောဂတော မနောသီသေန သမာဓိ ဣဓ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘မနောသင်္ခါတဿ သမာဓိယောတ္တဿာ’’တိ။ သမံ ဥပနေတွာ ဗန္ဓိတွာ ဗဒ္ဓရဇ္ဇုကတ္တာ သမာဓိယောတ္တံ။ ဧကတော ဂမနန္တိ လီနစ္စာရဒ္ဓသင်္ခါတံ ဧကပဿတော ဂမနံ ဝါရေတိ။ မဇ္ဈိမာယ ဝိပဿနာဝီထိယာ ပဋိပါဒနတော ကာယာဒီသု သုဘသုခနိစ္စတ္တဘာဝဝိဂမနေ ပညာယ ဝိသေသပစ္စယာ သတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘သတိယုတ္တာ ပညာ’’တိ တဿာ သတိဝိပ္ပယောဂါသဗ္ဘာဝတော။ သန္တတိဃနာဒီနံ အယံ ဝိသေသော – ပုရိမပစ္ဆိမာနံ ဓမ္မာနံ နိရန္တရတာယ ဧကီဘူတာနံ ဝိယ ပဝတ္တိ သန္တတိဃနတာ, ဧကသမူဟဝသေန ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ သမူဟဃနတာ, ဒုဗ္ဗိညေယျကိစ္စဘေဒဝသေန ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ။ ကိစ္စဃနတာ, ဧကာရမ္မဏဝသေန ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ အာရမ္မဏဃနတာ။ သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗာနိ ဝါ ကိလေသာနံ မူလသန္တာနကာနိ သဗ္ဗ…ပေ… သန္တာနကာနိ။ အနုပ္ပယောဂေါ ဟိ အတ္ထော။ ပဒါလေတီတိ ဘိန္ဒတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ။ သာ စ ခေါ ‘‘ပဒါလေတီ’’တိ ဝုတ္တာ လောကုတ္တရာဝ ပညာ အနုသယပ္ပဟာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ သန္တတိဃနာဒိဘေဒနာ ပန လောကိယာပိ ဟောတိ ဝိပဿနာဝသေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ နိပ္ဖါဒနတော။ တေနာဟ ‘‘ဣတရာ ပန လောကိကာပိ သိယာ’’တိ။

ဟိရီယတီတိ လဇ္ဇတိ, ဇိဂုစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ တသ္မာ ‘‘ပါပကေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ နိဿက္ကဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ဟေတုမှိ ဝါ ကရဏဝစနံ။ ဩတ္တပ္ပမ္ပိ ဂဟိတမေဝ, န ဟိ လဇ္ဇနံ နိဗ္ဘယံ ပါပဘယံ ဝါ အလဇ္ဇနံ အတ္ထီတိ။ ရုက္ခလဋ္ဌီတိ ရုက္ခဒဏ္ဍော။ တေန ပဒေသေန ကသနတော ဝိသေသတော နင်္ဂလန္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဤသာ ယုဂနင်္ဂလံ ဓာရေတီ’’တိ။ ကာမံ ပညာရဟိတာ ဟိရီ အတ္ထိ, ဟိရိရဟိတာ ပန ပညာ နတ္ထေဝါတိ အာဟ ‘‘ဟိရိ…ပေ… အဘာဝတော’’တိ။ သန္ဓိဋ္ဌာနေ ကမ္ပနာဘာဝတော အစလံ။ ထိရဘာဝေန အသိထိလံ။ ဟိရိပဋိဗဒ္ဓပညာ ပဋိပက္ခဝသေန စ အသိထိလဘာဝေန စ အစလာ အသိထိလာတိ အာဟ ‘‘အဗ္ဗောကိဏ္ဏာ အဟိရိကေနာ’’တိ။ နာဠိယာ မိနမာနပုရိသော ဝိယ အာရမ္မဏံ မုနာတိ ပရိစ္ဆေဒတော ဇာနာတီတိ မနော။ မနောသီသေနာတိ မနသော အပဒေသေန။ တံသမ္ပယုတ္တောတိ ဣမိနာ ကုန္တသဟစရဏတော ပုရိသော ကုန္တော ဝိယ မနသဟစရဏသမာဓိ ‘‘မနော’’တိ ဝုတ္တောတိ ဒဿေတိ။ သာရထိနာတိ ကဿကေန။ သော ဟိ ဣဓ ဗလီဗဒ္ဒါနံ သာရဏတော ပါစနတော ‘‘သာရထီ’’တိ အဓိပ္ပေတော။ ဧကာဗန္ဓနန္တိ ဧကာဗဒ္ဓကရဏံ။ သကကိစ္စေတိ သကကိစ္စေန ယုတ္တေ။ တေန ဟိ ဤသာဒီသု ယထာရဟံ ဗန္ဓိတွာ ဧကာဗဒ္ဓေသု ကတေသု နင်္ဂလေသု ကိစ္စံ ဣဇ္ဈတိ, နော အညထာတိ တံ ‘‘သကကိစ္စေ ပဋိပါဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဝိက္ခေပသဘာဝေနာတိ အတ္တနော အဝိက္ခေပသဘာဝေန။ ဗန္ဓိတွာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေန အတ္တနာ သမ္ဗန္ဓိတွာ။ သကကိစ္စေတိ ဟိရီအာဒီဟိ ယထာသကံ ကတ္တဗ္ဗေ ကိစ္စေ။

စိရကတာဒိမတ္ထန္တိ စိရဘာသိတမ္ပိ အတ္ထံ။ သရတိ အနုဿရတိ ကာယာဒိံ အသုဘာဒိတော နိဇ္ဈာယတိ။ ဖာလေတီတိ ပဒါလေတိ။ ပါဇေန္တိ ဂမေန္တီတိ တံ ပါဇနံ။ ဣဓ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ပါစန’’န္တိ ဝုတ္တံ ဇ-ကာရဿ စ-ကာရံ ကတွာ။ ဖာလပါစနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟိ ဗြာဟ္မဏ…ပေ… သတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ယထာ’’တိအာဒိမာဟ။ နင်္ဂလံ အနုရက္ခတိ ဘိဇ္ဇနဖာလနတော။ ပုရတော စဿ ဂစ္ဆတီတိ အဿ နင်္ဂလဿ ကဿနေ ဘူမိယာ ဝိလိခနေ ပုရတော ဂစ္ဆတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတိ။ ဂတိယောတိ ပဝတ္တိယော။ သမနွေသမာနာတိ သရဏဝသေန ဂဝေသမာနာ။ အာရမ္မဏေ ဝါ ကာယာဒိကေ ဥပဋ္ဌာပယမာနာ အသုဘာဒိဝသေန ပညာနင်္ဂလံ ရက္ခတိ။ သဘာဝါသဘာဝူပဂမေ ဖာလော ဝိယ နင်္ဂလဿ ‘‘အာရက္ခာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘သဗ္ဗာနတ္ထတော သတိ ရက္ခတီ’’တိ ကတွာ။ တထာ ဟေသာ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ။ စိရကတစိရဘာသိတာနံ အသမ္မုဿနဝသေန သတိ ပညာနင်္ဂလဿ ပုရတော ဟောတီတိ ဝတွာ တဿ ပုရတောဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သတိ…ပေ… နော ပမုဋ္ဌေ’’တိ အာဟ။ သတိပရိစိတေတိ သတိယာ ပဋ္ဌာပိတေ။ ‘‘ဥပဋ္ဌာပိတေ’’တိပိ ပါဌော, အယမေဝတ္ထော။ သံသီဒိတုံ န ဒေတီတိ သကိစ္စကိရိယာယ သံသီဒနံ ကာတုံ န ဒေတိ။ ကောသဇ္ဇသင်္ခါတံ သံသီဒနံ ကောသဇ္ဇသံသီဒနံ။

ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ ကာယိကဝါစသိကသံယမဿ ကထိတတ္တာ။ အာဟာရေ ဥဒရေ ယတောတိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗအာဟာရေ သံယတဘာဝဒဿနေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာယ စတူသုပိ ပစ္စယေသု သံယတဘာဝေါ ဒီပိတောတိ အာဟ ‘‘အာဟာရမုခေနာ’’တိအာဒိ။ သံယတဘာဝေါ စေတ္ထ ပစ္စယဟေတု အနေသနာဘာဝေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိရုပက္ကိလေသောတိ အတ္ထော’’တိ။ ဘောဇနသဒ္ဒေါ အာဟာရပရိဘောဂေ နိရုဠှောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘောဇနေ မတ္တညုတာမုခေနာ’’တိ။ ပရိဘုဉ္ဇနဋ္ဌေန ပန ဘောဇနသဒ္ဒမုခေနာတိ ဝုတ္တေ အဓိပ္ပေတတ္ထော လဗ္ဘတေဝ။ တေနာတိ ကာယဂုတ္တာတိအာဒိဝစနေန။ န ဝိလုမ္ပန္တီတိ ‘‘ဒီပေတီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။

ဒွီဟာကာရေဟီတိ အဒိဋ္ဌာဒီနံ အဒိဋ္ဌာဒိဝသေန ဒိဋ္ဌာဒီနဉ္စ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေနာတိ ဧဝံ ဒွိပ္ပကာရေဟိ။ အဝိသံဝါဒနံ အဝိတထကထနံ။ ဆေဒနံ မူလပ္ပဒေသေ နိကန္တနံ။ လုနနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆေဒနံ။ ဥပ္ပါဋနံ ဥမ္မူလနံ။ အသိတေနာတိ ဒတ္တေန, လာယိတေနာတိ အတ္ထော။ ဝိသံဝါဒနသင်္ခါတာနံ တိဏာနံ, အဋ္ဌန္နံ အနရိယဝေါဟာရာနန္တိ အတ္ထော။ ယထာဘူတဉာဏန္တိ နာမ ရူပပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ။ သစ္စန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ အဝိပရီတဝုတ္တိကတ္တာ ‘‘ဆေဒကံ’’ ဆိန္ဒနကံ။ နိဒ္ဒါနန္တိ နိဒ္ဒါယကံ။ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဒိဋ္ဌိ ‘‘ဒိဋ္ဌိသစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဒွီသု ဝိကပ္ပေသူတိ ဘာဝကတ္တုသာဓနဝသေန ဒွီသု ဝိကပ္ပေသု။ ‘‘နိဒ္ဒါန’’န္တိ ဥပယောဂဝသေနေဝ အတ္ထော။

သီလမေဝ ‘‘သောရစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဏာတိပါတာဒီဟိ သုဋ္ဌု ဩရတဿ ကမ္မ’’န္တိ ကတွာ။ သင်္ခါရဒုက္ခာဒီနံ အဘာဝတော သုန္ဒရဘာဝတော သုန္ဒရေ နိဗ္ဗာနေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ရတတ္တာ သုရတော, အရဟာ။ တဿ ဘာဝေါ သောရစ္စံ, အရဟတ္တံ။ အပ္ပမောစနမေဝ အစ္စန္တာယ ပမောစနံ န ဟောတိ။

ယဒဂ္ဂေန ဝိပဿနာယ ပညာယ တံသဟဂတဝီရိယဿ စ နင်္ဂလဓောရယှတာ, တထာပဝတ္တကုသလဘာဝနာယ စ ကသိဘာဝေါ စ, တဒဂ္ဂေန တတော ပုရေတရံ ပဝတ္တပညာဝီရိယပါရမီနံ နင်္ဂလဓောရယှတာ, တထာပဝတ္တကုသလဘာဝနာယ စ ကသိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဓုရံ ဝဟတီတိ ဓောရယှံ။ ယထာဝုတ္တံ ဃနန္တိ အသ္မိမာနာဒိဘေဒံ ဃနံ။ ဝဟိတဗ္ဗာ အာဒိဘူတာ ဓုရာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဓုရာ, ပုရိမဓုရဝါဟကာ။ တံမူလကာ အပရံ ဓုရံ ဝဟန္တာ ဓောရယှာ။ ဓုရာ စ ဓောရယှာ စ ဓုရဓောရယှံ ဧကတ္တဝသေန။ ဝဟန္တန္တိ ကသနေန ပဝတ္တန္တံ။

ကာမယောဂါဒီဟိ ယောဂေဟိ ခေမတ္တာ အနုပဒ္ဒဝတ္တာ။ တံ နိဗ္ဗာနံ အဓိကိစ္စ ဥဒ္ဒိဿ။ ဝါဟီယတိ ဝိပဿနာယ သဟဂတံ။ အဘိမုခံ ဝါဟီယတိ မဂ္ဂပရိယာပန္နံ။ ခေတ္တကောဋိန္တိ ခေတ္တမရိယာဒံ။ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌေတိ ဒိဋ္ဌိယာ သဟဇာတေကဋ္ဌေ ပဟာနေကဋ္ဌေ စ။ ဩဠာရိကေတိ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ, အညထာ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာပိ ဒုတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ ဩဠာရိကာတိ။ အဏုသဟဂတေတိ အဏုဘူတေ။ ဣဒံ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗကိလေသေ အဝသိဋ္ဌသဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တံ အနိဝတ္တန္တံ ဂစ္ဆတိ ပုန ပဟာတဗ္ဗတာယ အဘာဝတော။ အနိဝတ္တန္တန္တိ န နိဝတ္တန္တံ, ယထာ နိဝတ္တနံ န ဟောတိ, ဧဝံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘နိဝတ္တနရဟိတ’’န္တိအာဒိ။ ဧတံ ပန တဝ ဓုရဓောရယှံ။

ဧဝမေသာ ကသီတိ ယထာဝုတ္တဿ ပစ္စာမသနံ။ တေနာဟ ‘‘နိဂမနံ ကရောန္တော’’တိ။ ဝုတ္တဿေဝ ဟိ အတ္ထဿ ပုန ဝစနံ။ ပညာနင်္ဂလေန သတိဖာလံ အာကောဋေတွာတိ ပညာသင်္ခါတေန နင်္ဂလေန သဒ္ဓိံ သတိဖာလဿ ဧကာဗဒ္ဓဘာဝကရဏေန အာကောဋေတွာ။ ကဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကသီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘ကဋ္ဌာ ကသီ’’တိ။ ကမ္မပရိယောသာနန္တိ ယထာဝုတ္တကသိကမ္မဿ ပရိယောသာနဘူတံ။ ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ပညာ မေ ယုဂနင်္ဂလ’’န္တိအာဒိနာ အတ္တုဒ္ဒေသိကဝသေနာယံ အမတပ္ဖလာ ကသိ ဒဿိတာ, မဟာကာရုဏိကဿ ပန ဘဂဝတော ဒေသနာ သဗ္ဗဿပိ သတ္တနိကာယဿ သာဓာရဏာ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘သာ ခေါ ပနေသာ’’တိအာဒိမာဟ။

ဒိဝသေယေဝါတိ တံဒိဝသေ ဧဝ။ အာဒိမာဟာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကထာပရိယောသာနေ ပါဌပဒေသော ဂဟိတောတိ တဒညံ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ’’တိအာဒိပါဌံ သန္ဓာယ ‘‘တတော ပရဉ္စာ’’တိ အာဟ။

ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥဒယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၈။ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဩဒနေန ပူရေသီ’’တိ ဧတံ ဝစနံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဂဟေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသီတိ ဘဂဝတော အဓိဋ္ဌာနဗလေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဝိနေတုကာမတာယ ကိရ ဘဂဝါ တထာ အကာသိ။

ဥပါရမ္ဘဘယေနာတိ ပရူပဝါဒဘယေန။ အဝတွာဝ နိဝတ္တော ‘‘အဗ္ဘာဂတောပိ ပါသဏ္ဍော ဝါစာမတ္တေနပိ န ပူဇေတဗ္ဗော’’တိ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ ဝုတ္တတ္တာ။ ပက္ကန္တောတိ ဗြာဟ္မဏဿ ဓမ္မံ အဝတွာ ပက္ကန္တော ဗြာဟ္မဏဿ န တာဝ ဉာဏံ ပရိပက္ကန္တိ။ ဧတံ ဝစနံ…ပေ… မဂမာသိ ‘‘ပုနပ္ပုနဉ္စေဝ ဝပန္တိ ဗီဇ’’န္တိအာဒိနာ ဓမ္မံ ကထေတုံ အဝဿံ အာကင်္ခန္တော။ ပကာရတော ကဿတီတိ ပကဋ္ဌကော, ရသတဏှာယ ပကဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ရသဂိဒ္ဓေါ’’တိ။

‘‘ပုနပ္ပုနဉ္စေဝ ဝပန္တိ ဗီဇ’’န္တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဗီဇန္တိ စ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနတ္ထော ဝါ။ တေန အဝယဝေန သမုဒါယံ နိဒဿေတိ။ ဩသက္ကသီတိ သင်္ကောစသိ။ ဝုတ္တန္တိ ဝပနံ ကတံ။ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိ။ ‘‘ဝဿိတွာ’’တိ ဝုဋ္ဌိံ ပဝတ္တေတွာ။

ဒေသနာ…ပေ… ဒဿေတိ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တံ အယုတ္တဝစနံ ပရိဝဋ္ဋေန္တောပိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဘိက္ခာစရိယာ နာမ ဘိက္ခူနံ ကာယဂတာ ဝုတ္တီတိ။ ခီရံ ဟတ္ထေန နယန္တီတိ ဝါ ခီရနိကာ။ ကိလမတီတိ တံတံကိစ္စကရဏဝသေန ခိဇ္ဇတိ။ ဖန္ဒတီတိ အနတ္ထသမာယောဂဝသေန ဝိပ္ဖန္ဒတိ။ အပုနဗ္ဘဝါယာတိ အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိယာ။ မဂ္ဂေါ နာမာတိ ဥပါယော နာမ နိဗ္ဗာနံ, တသ္မိံ လဒ္ဓေ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော။ ‘‘ပုနပ္ပုန’’န္တိ ဝစနံ ဥပါဒါယ ဗီဇဝပနာဒယော ပုနပ္ပုနဓမ္မာ နာမ ဇာတာတိ အာဟ ‘‘သောဠသ ပုနပ္ပုနဓမ္မေ ဒေသေန္တေနာ’’တိ။

ဥဒယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဒေဝဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉၉။ ဥဒရဝါတေဟီတိ ဝါတကတဝိဇ္ဈနတောဒနာဒိဝသေန အပရာပရံ ဝတ္တမာနေဟိ ဥဒရဝါတေဟိ, တဿ ဝါ ဝိကာရေဟိ။ နိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကကာလေ ပန ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကောဝ။ အရညန္တိ ဘဂဝတော ဘိက္ခူနဉ္စ ဝသနဋ္ဌာနဘူတံ တပေါဝနံ။ တံ နိဒ္ဓူမံ ဟောတိ ဥဒကတာပနဿပိ အကရဏတော။ တသ္မာတိ ယသ္မာ တဿ ဥဏှောဒကဝိက္ကိဏနစရိယာယ ဇီဝိကာကပ္ပနံ ဟောတိ, တသ္မာ။

ဝတ္တမေတံ တဿ ပတိကာရတ္ထံ ပရိကထာဒီနမ္ပိ ကာတုံ လဗ္ဘနတော။ ဣဒါနိ တတ္ထ ကာရဏမ္ပိ သဝိသယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝဏ္ဏံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဘဂဝါ ဟိ အာယသ္မတော ဥပဝါဏဿ ဒေဝဟိတဗြာဟ္မဏဿ တံ သမ္ဘာဝိတံ ဘဝိဿတိ တိကိစ္ဆာပဋိယတ္တံ, တာယ စ အတ္တနော ရောဂဿ ဝူပသမနံ, တပ္ပသင်္ဂေန စ ဒေဝဟိတဗြာဟ္မဏော မမ သန္တိကံ အာဂန္တွာ ဓမ္မဿဝနေန သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌဟိဿတီတိ သဗ္ဗမိဒံ ဉတွာ ဧဝံ ‘‘ဣင်္ဃ မေ တွံ, ဥပဝါဏ, ဥဏှောဒကံ ဇာနာဟီ’’တိ အဝေါစ။ အာဂမနီယပ္ပဋိပဒံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ အနုတ္တရိမနုဿဓမ္မတ္တာ။ သဒေဝကေန လောကေနာတိ အနဝသေသတော လောကဿ ဂဟဏံ။ ဖလဝိသေသာကင်္ခါယ ပူဇေတဗ္ဗာတိ ပူဇနီယာ, တေ ဧဝ ဣဓ ‘‘ပူဇနေယျာ’’တိ ဝုတ္တာ။ တထာ အာဒရေန ပူဇေတဗ္ဗတာယ သက္ကာရိယာ, အာ-ကာရဿ ရဿတ္တံ, ရိ-သဒ္ဒဿ စ ရေ-အာဒေသံ ကတွာ ‘‘သက္ကရေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အပစယေယျာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ယ-ကာရလောပံ ကတွာ ‘‘အပစေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တေသန္တိ သဒေဝကေန ပူဇနေယျာဒီနံ။ ဟရိတုန္တိ နေတုံ။

ဧတ္တကေနပီတိ ဥပသင်္ကမနာဒိနာ ဧတ္တကေန အပ္ပမတ္တကေနပိ ကတဝတ္တေန အယံ ကိတ္တိ…ပေ… သောမနဿဇာတော။

ယဇမာနဿာတိ ဒေယျဓမ္မံ ဒေန္တဿ။ ဒက္ခိဏာယ ဣဇ္ဈနံ နာမ ဝိပုလဖလဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘မဟပ္ဖလော ဟောတီ’’တိ။ ဝိဒိတန္တိ ပဋိဝိဒ္ဓပစ္စက္ခကတံ။ အာဇာနာတီတိ ဝုတ္ထဘဝါဒိံ ပရိယာဒါယ ဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ဇာနိတွာတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ အဂ္ဂပ္ပတ္တတာယ ကတကိစ္စတံ ပတ္တော။ ဗြာဟ္မဏေန အတ္တနာ ကတော ကာရော စ ဘဂဝတော ဧဝ ပစ္စုပဋ္ဌာတီတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမိနာ ခီဏာသဝေ ယဇနာကာရေန ယဇန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဒေဝဟိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ မဟာသာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၀။ ယသ္မာ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အနိဿယဿ ဇိဏ္ဏဘာဝေန ဝိသေသတော ကာယော လူခေါ ဇာတော, ဇိဏ္ဏပိလောတိကခဏ္ဍေဟိ သံဃဋိတံ ပါဝုရဏံ, တသ္မာ ‘‘လူခပါဝုရဏော’’တိ ပဒဿ ‘‘ဇိဏ္ဏပါဝုရဏော’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော။ ပါဋိယေက္ကန္တိ ပုတ္တေသု ဧကမေကော ဧကမေကာယ ဝါစာယ ဝိသုံ ဝိသုံ။

သမ္ပုစ္ဆနံ နာမ ဣဓ သမ္မန္တနန္တိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓိံ မန္တယိတွာ’’တိ။ နန္ဒိဿန္တိ အဘိနန္ဒိံ။ အတီတတ္ထေ ဟိ ဣဒံ အနာဂတဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘နန္ဒိဇာတော…ပေ… အဟောသိ’’န္တိ။ ဘုဿန္တာတိ နိဗ္ဘုဿနဝသေန ရဝန္တာ။

ဝယောဂတန္တိ ပစ္ဆိမဝယံ ဥပဂတံ။ သော ပန ယသ္မာ ပုရိမေ ဒွေ ဝယေ အတိက္ကမဝသေန ဂတော။ ပစ္ဆိမံ ဧကဒေသတော အတိက္ကမနဝသေန, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တယော ဝယေ ဂတံ အတိက္ကန္တံ ပစ္ဆိမဝယေ ဌိတ’’န္တိ။

နိပ္ပရိဘောဂေါတိ ဇိဏ္ဏဘာဝေန ဇဝပရက္ကမဟာနိယာ အပရိဘောဂေါ န ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော။ ခါဒနာ အပနီယတီတိ ယဝသံ အဒဒန္တာ တတော နီဟရန္တိ နာမ။ ထေရောတိ ဝုဍ္ဎော။

အနဿဝါတိ န ဝစနကရာ။ အပ္ပတိဿာတိ ပတိဿယရဟိတာ။ အဝသဝတ္တိနောတိ န မယှံ ဝသေန ဝတ္တနကာ။ သုန္ဒရတရောတိ ဥပတ္ထမ္ဘကာရိဘာဝေန သုန္ဒရတရော။

ပုရတောတိ ဥပတ္ထမ္ဘကဘာဝေန ပုရတော ကတွာ။ ဥဒကေ ပတိဋ္ဌံ လဘတိ တတ္ထ ပတိဋ္ဌတော ထိရပတိဋ္ဌဘာဝတော။ အဒ္ဓပတိဋ္ဌော ဟိ ဒဏ္ဍော ဒဏ္ဍဓရပုရိသဿ ပတိဋ္ဌံ လဘာပေတိ။

ဗြာဟ္မဏိယောတိ အတ္တနော ဗြာဟ္မဏိယော။ ပါဋိယေက္ကန္တိ ‘‘အသုကဿ ဂေဟေ အသုကဿ ဂေဟေ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသိကံ ကတွာ ဝိသုံ ဝိသုံ။ မာ နိယျာဒေဟိ, အမှာကံ ရုစ္စနဋ္ဌာနမေဝါတိ တဝ ပုတ္တာနံ ဂေဟေသု ယံ အမှာကံ ရုစ္စနဋ္ဌာနံ။ တတ္ထမေဝ ဂမိဿာမာတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဧတေသံ အနုဂ္ဂဟံ ကာတုကာမော ဘဂဝါ ဧဝမာဟ။

တတော ပဋ္ဌာယာတိ သောတာပတ္တိဖလပဋိလာဘတော ပဋ္ဌာယ။ ယဒတ္ထံ မယံ ဣမဿ ဗြာဟ္မဏဿ မဟာသမ္ပတ္တိဒါနာဒိနာ အနုဂ္ဂဟော ကတော, သော စဿ ပုတ္တပရိဇနဿပိ အတ္ထော သိဒ္ဓေါတိ သတ္ထာ န သဗ္ဗကာလံ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တာနံ ဂေဟံ အဂမာသိ, တေ ဧဝ ပန ကာလေန ကာလံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ယထာဝိဘဝံ သက္ကာရသမ္မာနံ အကံသူတိ အဓိပ္ပါယော။

မဟာသာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မာနတ္ထဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၁။ မာနေန ထဒ္ဓေါတိ ‘‘အယံ ခေါ’’တိအာဒိနာ ပဂ္ဂဟိတေန မာနေန ထဒ္ဓေါ ဗဇ္ဈိတစိတ္တော ထဒ္ဓအယောသလာကော ဝိယ ကဿစိပိ အနောနတော။ န ကိဉ္စိ ဇာနာတိ လောကေ ပဋိသန္ထာရမတ္တဿပိ အဇာနနတော။

အဗ္ဘုတဝိတ္တဇာတာတိ သဉ္ဇာတအဗ္ဘုတဝိတ္တာ။ ဝိတ္တံ ဝိတ္တီတိ စ တုဋ္ဌိပရိယာယာ။ အဘူတပုဗ္ဗာယာတိ ယာ တဿာ ပရိသာယ ဝိတ္တိ တဒါ ဘူတာ, သာ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဘူတာ။ တေနာဟ ‘‘အဘူတ…ပေ… သမန္နာဂတာ’’တိ။ အဿ ပုဂ္ဂလဿာတိ အနေန ပုဂ္ဂလေန။ အပစိတာတိ ပရမနိပစ္စေန ပူဇနီယသာမညတော တတ္ထ အတ္တနော ပက္ခိပနံ ဣဓ ဒေသနာကောသလ္လံ။

မာနတ္ထဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပစ္စနီကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၂။ ‘‘သဗ္ဗံ သေတ’’န္တိ ကေနစိ ဝုတ္တေ တဿ ပစ္စနီကံ ကရောန္တဿေဝ အဿ ဗြာဟ္မဏဿ။ ဝိနေတွာတိ ဝိနာသေတွာ။ သုဏာတီတိ အတ္ထောတိ ‘‘သုဏာတီ’’တိ ကိရိယာပဒံ အာဟရိတွာ ဂါထာယ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ဇညာ သုဘာသိတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ။ န ဟိ အသုတွာ ဒေသိတံ ဇာနိတုံ သက္ကောန္တိ။

ပစ္စနီကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဝနကမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၃။ ဝနကမ္မေ နိယုတ္တော, ကိရိယမာနေန ဝနကမ္မံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဝနကမ္မိကော။ ဣမသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေတိ ဣမသ္မိံ ဧဝံမဟန္တေ ဝနသဏ္ဍေ။ န မေ ဝနသ္မိံ ကရဏီယမတ္ထိ ယထာ, ‘‘ဗြာဟ္မဏ, တုယှ’’န္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဣတရံ ပန ယံ မဟာကိလေသဝနံ, တံ မဂ္ဂဉာဏဖရသုနာ သမာဓိမယသိလာယံ သုနိသိတေန သဗ္ဗသော ဥစ္ဆိန္နမူလံ, တတော ဧဝ နိဗ္ဗနထော နိက္ကိလေသဂဟနော။ ဝိဝေကာဘိရတိယာ ဧကကော အဘိရတော ပဋိပက္ခဝိဂမေန။ တေနာဟ ‘‘အရတိံ…ပေ… ဇဟိတွာ’’တိ။

ဝနကမ္မိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကဋ္ဌဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၄။ ဓမ္မန္တေဝါသိကာတိ ကိဉ္စိပိ ဓနံ အဒတွာ ကေဝလံ အန္တေဝါသိကာ။ တေနာဟ ‘‘ဝေယျာဝစ္စံ ကတွာ သိပ္ပုဂ္ဂဏှနကာ’’တိ။ ဂမ္ဘီရသဘာဝေတိ သမန္တတော ဒူရတော ဂဟနသစ္ဆန္နဝိပုလတရရုက္ခဂစ္ဆလတာယ စ, တဒါ ဟိမပိဏ္ဍသိန္နဘာဝေန မယူရယာနေဟိ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ စ ဂမ္ဘီရဘာဝေ။

ဗဟုဘေရဝေတိ ဗဟုဘယာနကေ။ အနိဉ္ဇမာနေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ အတိသုန္ဒရံ ဝတာတိ ဧဝံ သန္တေ နာမ အရညေ ဧဝံ နိစ္စလကာယော နိသိန္နော ဈာယန္တော အတိဝိယ သုန္ဒရဉ္စ ဈာနံ ဈာယသီတိ ဝဒတိ။

အစ္ဆေရရူပန္တိ အစ္ဆရိယဘာဝံ။ သေဋ္ဌပ္ပတ္တိယာတိ သေဋ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ။

‘‘လောကာဓိပတိသဟဗျတံ အာကင်္ခမာနော’’တိ ဣမိနာ ဗြာဟ္မဏော လောကာဓိပတိသဟယောဂံ ပုစ္ဆတိ, ‘‘ကသ္မာ ဘဝ’’န္တိအာဒိနာ ပန တဒညဝိသေသာကင်္ခံ ပုစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘အပရေနပိ အာကာရေန ပုစ္ဆတီ’’တိ။

ကင်္ခါတိ တဏှာ အဘိက္ခဏဝသေန ပဝတ္တာ။ အနေကသဘာဝေသူတိ ရူပါဒိဝသေန အဇ္ဈတ္တိကာဒိဝသေန ဧဝံ နာနာသဘာဝေသု အာရမ္မဏေသု။ အဿာဒရာဂေါ လောဘော အဘိဇ္ဈာတိ နာနပ္ပကာရာ။ သေသကိလေသာ ဝါ ဒိဋ္ဌိမာနဒေါသာဒယော။ နိစ္စကာလံ အဝဿိတာ သတ္တာနံ အဝဿယဘာဝတ္တာ။ ပဇပ္ပါပနဝသေနာတိ ပကာရေဟိ တဏှာယနဝသေန။ နိရန္တာတိ အန္တရဟိတာ နိရဝသေသာ။

အနုပဂမနောတိ အနုပါဒါနော။ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဒီပေတိ, တဿ ဟိ ဝသေန ဧဝ နာနာသဘာဝေသု ဘဂဝါ သမန္တစက္ခုနာ ပဿတီတိ ‘‘သဗ္ဗေ…ပေ… ဒဿနော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အရဟတ္တံ သန္ဓာယာဟ, တဉှိ နိပ္ပရိယာယတော ‘‘အနုတ္တရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။

ကဋ္ဌဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ မာတုပေါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၅။ ဣတောတိ မနုဿတ္တဘာဝတော။ ပဋိဂန္တွာတိ အဘိဂန္တွာ။ သဂ္ဂေ ဟိ နိဗ္ဗတ္တန္တော ကမ္မဖလေန ဓမ္မတာဝသေန ပဋိသန္ဓိကာလတော ပဋ္ဌာယ အဘိရတိဝသေန အဘိရမတိ ဧဝ နာမာတိ။

မာတုပေါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဘိက္ခကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၆။ ဝိရူပံ ဂန္ဓံ ပသဝတီတိ ဝိဿော, ဒုဂ္ဂန္ဓော။ ဗာဟိတွာတိ အတ္တနော သန္တာနတော ဗဟိကတွာ နီဟရိတွာ။ တံ ပန အနဝသေသတော ပဇဟနန္တိ အာဟ ‘‘အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဇဟိတွာ’’တိ။ သင်္ခါယတိ သမ္မဒေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒတိ ဧတာယာတိ သင်္ခါ, ဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘သင်္ခါယာတိ ဉာဏေနာ’’တိ။ ဘိန္နကိလေသတ္တာတိ နိရုတ္တိနယေန ဘိက္ခုသဒ္ဒသိဒ္ဓိမာဟ။

ဘိက္ခကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၇။ ပစ္စေတီတိ ပတ္တိယာယတိ သဒ္ဒဟတိ။ တထာဘူတော စ တမတ္ထံ နိကာမေန္တော နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣစ္ဆတိ ပတ္ထေတီ’’တိ။ သာဓု, ဘန္တေတိ ဧတ္ထ သာဓု-သဒ္ဒေါ အာယာစနတ္ထော, န အဘိနန္ဒနတ္ထောတိ ‘‘အာယာစမာနော အာဟာ’’တိ ဝတွာ အာယာစနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ထေရဿ ကိရာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဥဒကသုဒ္ဓိကော န ဧကံသေန အပါယူပဂေါ, လဒ္ဓိယာ ပန သာဝဇ္ဇကိလေသဘူတဘာဝတော အာယာစတိ။ အညံ ကာရဏံ အပဒိသန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဖလဘူတော အတ္ထော ဧတဿာတိ အတ္ထဝသံ, ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘အတ္ထာနိသံသံ အတ္ထကာရဏ’’န္တိ။ ပပဉ္စသူဒနိယံ ပန ဖလေနေဝ အရဏီယတော အတ္ထော, ကာရဏန္တိ ကတွာ ‘‘အတ္ထော ဧဝ အတ္ထဝသော, တသ္မာ ဒွေ အတ္ထဝသေတိ ဒွေ အတ္ထေ ဒွေ ကာရဏာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။

သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ခေါမဒုဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၈။ ဧဝံလဒ္ဓနာမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသီတိ ယောဇနာ။ ဧဝမေဝန္တိ ကေနစိ အနိမန္တိတေန သယမေဝ ဥပသင်္ကမန္တေ။ အဖာသုကဓာတုကန္တိ အယုတ္တရူပံ။ သဘာဓမ္မန္တိ သဘာယ စရိတဗ္ဗံ စာရိတ္တဓမ္မံ။ အသဉ္စာလေတွာတိ အာသနတော အဝုဋ္ဌာပေတွာ။ ဥဇုကမေဝ အာဂစ္ဆတိ လောကဂ္ဂနာယကော ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော အတ္တနော ဥတ္တရိတရဿ အဘာဝတော လောကဿ အပစိတိံ န ဒဿေတိ။ ယေ သဗ္ဗသော သံကိလေသေ ပဇဟန္တိ, တေဝ ပဏ္ဍိတေ ‘‘သန္တော’’တိ ဒဿေတိ ‘‘ဧတေ’’တိအာဒိနာ။

ခေါမဒုဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဗြာဟ္မဏသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၈။ ဝင်္ဂီသသံယုတ္တံ

၁။ နိက္ခန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀၉။ အာဠဝိယန္တိ အာဠဝိနဂရသမီပေ။ အဂ္ဂစေတိယေတိ ဂေါတမကစေတိယာဒီဟိ ဥတ္တမစေတိယေ။ တံ ကိရ ဘူမိရာမဏေယျကဘာဝေန မနုညတာယ ပဓာနယုတ္တတာဒိသမ္ပတ္တိယာ စ ဣတရစေတိယေဟိ သေဋ္ဌသမ္မတံ။ ကပ္ပတ္ထေရေနာတိ ‘‘ကပ္ပေါ’’တိ ဂေါတ္တတော အာဂတနာမော ထေရော, သဟဿပုရာဏဇဋိလာနံ အဗ္ဘန္တရေ အယံ မဟာထေရော။ ဩဟီနကောတိ ထေရေသု ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေသု ဝိဟာရေ ဧဝ အဝဟီနကော ဌိတော။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဝိဟာရပါလော’’တိအာဒိ။ သမလင်္ကရိတွာတိ သမံ အလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ။ ကုသလစိတ္တံ ဝိဒ္ဓံသေတိ ပဝတ္တိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန။ ဧတသ္မိန္တိ ဧတသ္မိံ ရာဂေ ဥပ္ပန္နေ။ ‘‘ဧကသ္မိ’’န္တိ ဝါ ပါဌော, ဧကသ္မိံ ဝိသဘာဂဝတ္ထုကေ ရာဂေ ဥပ္ပန္နေ။ ဓမ္မော ဝါတိ မမ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇနကတော အညော ဓမ္မော ဝါ။ ယေန ကာရဏေန ပရော အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတွာ ဣဒါနေဝ အဘိရတိံ ဥပ္ပါဒေယျ, တံ ကာရဏံ ကုတော လဗ္ဘာတိ ယောဇနာ, တံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော, တဿ အဘာဝကာရဏဝစနံ။

အနဂါရိယန္တိ အဂါရဝိရဟတော အနဂါရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။ တတ္ထ နိယုတ္တတ္တာ အနဂါရိယံ က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ, ပဗ္ဗဇိတန္တိ အတ္ထော။ အာဓာဝန္တီတိ ဟဒယံ အဘိဘဝိတွာ ဓာဝန္တိ။ ဥဂ္ဂတာနန္တိ ဥဠာရာနံ ပုတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘မဟေသက္ခာ ရာဇညဘူတာ’’တိ။ ဥတ္တမပ္ပမာဏန္တိ သဟဿပလံ သမန္တာတိ သမန္တတော။ ပရိကိရေယျုန္တိ ဝိဇ္ဈေယျုံ။ ဧတသ္မာ သဟဿာတိ ယထာဝုတ္တာ ဓနုဂ္ဂဟသဟဿတော။ အတိရေကတရာ အနေကသဟဿာ။ ဣတ္ထိယော ဩလောကနသိတလပိတရောဒိတသရေ ခိပန္တိယော။ နေဝ မံ ဗျာဓယိဿန္တိ နေဝ မံ နိဇ္ဈာယိဿန္တိ။ ‘‘ဗျာဓယိဿတီ’’တိ ပါဌောတိ ဝုတ္တံ ‘‘စာလေတုံ န သက္ခိဿတီတိ အတ္ထော’’တိ။ ဓမ္မေ သမှီတိ သကေ သန္တိကေ ပတိဋ္ဌိတေ သာသနဓမ္မေ။ တေနာဟ ‘‘အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတွာ’’တိအာဒိ။

မဂ္ဂန္တိ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘သော ဟိ နိဗ္ဗာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ’’တိ။

နိက္ခန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ အရတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၀။ ဝိဟာရဂရုကော ကိရေသ ထေရောတိ ဧတေန ထေရော အတ္တနော သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဝင်္ဂီသံ ဩဝဒိတုံ အနဝသရော။ တေန အန္တရန္တရာ တဿ စိတ္တံ ရာဂေါ အနုဒ္ဓံသေတီတိ ဒဿေတိ။ သာသနေ အရတိန္တိ သီလပရိပူရဏေ သမထဝိပဿနာဘာဝနာယ စ အနဘိရတိံ။ ကာမဂုဏေသု စ ရတိန္တိ ပဉ္စသု ကာမကောဋ္ဌာသေသု အဿာဒံ။ ပါပဝိတက္ကန္တိ ကာမသင်္ကပ္ပံ။ သဗ္ဗာကာရေနာတိ သဗ္ဗေ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆိန္ဒနာကာရေန။ ယထာ မဟန္တံ အရညံ ဝနထန္တိ, ဧဝံ မဟန္တံ ကိလေသဝနံ ‘‘ဝနထ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ပထဝိဉ္စ ဝေဟာသန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, တသ္မာ ပထဝိယံ အာကာသေ စာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ပထဝိဋ္ဌိတ’’န္တိအာဒိ။ ဇဂတီတိ စ ပထဝိယာ ဝေဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘အန္တောပထဝိယ’’န္တိ။ ပရိဇီရတီတိ သဗ္ဗသော ဇရံ ပါပုဏာတိ။ သမာဂန္တွာတိ ဉာဏေန သမာဂန္တွာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘မုတတ္တာတိ ဝိညာတတ္တဘာဝါ’’တိ။

ပဋိဃပဒေန ဂန္ဓရသာ ဂဟိတာ ဃာနဇိဝှါနံ ပဋိဟနနဝသေန ပဝတ္တနတော။ မုတပဒေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဂဟိတံ မုတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော။ န လိပ္ပတီတိ န မက္ခီယတိ။

သဋ္ဌိ-သဒ္ဒေါ ဆ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထောတိ ‘‘သဋ္ဌိနိဿိတာ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဆအာရမ္မဏနိဿိတာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော။ ပုထူ အဓမ္မဝိတက္ကာတိ ရူပဝိတက္ကာဒိဝသေန ဗဟူ နာနာဝိတက္ကာ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ။ ဇနတာယ နိဝိဋ္ဌာတိ မဟာဇနေ ပတိဋ္ဌိတာ။ တေသံ ဝသေနာတိ တေသမ္ပိ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနံ ဝသေန။ န ကတ္ထစိ အာရမ္မဏေ။ ကိလေသဝဂ္ဂဂတောတိ ကိလေသသင်္ဂဏိကံ ဥပဂတော န ဘဝေယျ, ကိလေသဝိတက္ကာ န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ ဒုဋ္ဌုလ္လဝစနံ ကာမပဋိသံယုတ္တကထာ။

ဒဗ္ဗဇာတိကောတိ ဒဗ္ဗရူပေါ။ နေပက္ကေနာတိ ကောသလ္လေန။ နိဗ္ဗာနံ ပဋိစ္စာတိ အသင်္ခတဓာတုံ အာရမ္မဏဝသေန ပဋိစ္စ။ ပရိနိဗ္ဗာနကာလန္တိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနကာလံ။

အရတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ပေသလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၁။ ဧတေသန္တိ ဧတေသံ မဟလ္လကာနံ။ န ပါဠိ အာဂစ္ဆတိ အပ္ပဂုဏဘာဝတော။ န စ ပါဠိ ဥပဋ္ဌာတိ, ဧကာယ ပါဠိယာ သတိ ပါဠိဂတိယာ တထာ တထာ ဥပဋ္ဌာနမ္ပိ နေသံ နတ္ထီတိ ဝဒတိ။ န အဋ္ဌကထာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သိထိလဓနိတာဒိတံတံဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိံ အဟာပေတွာ ဥစ္စာရဏံ ပဒဗျဉ္ဇနမဓုရတာ။ အတိက္ကမိတွာ မညတိ အညေ ဘိက္ခူ။ ဟီဠနဝသေန အဘိဘဝိတွာ ပဋိဘာနသုတေန အတ္တာနံ ပသံသတိ သမ္ဘာဝေတိ။ မာနဿ ပဝတ္တိတာယ သဟဇာတနိဿယာဒိပစ္စယဓမ္မာ တံသဟဘုဓမ္မာ။ မာနဝသေန ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟုဝါ။ မာ အဟောသီတိ ယောဇနာ။ ဝဏ္ဏဘဏနန္တိ ပရေဟိ ကိရိယမာနံ ဂုဏာဘိတ္ထဝံ။ အခိလောတိ ပဉ္စစေတောခိလရဟိတော။ နိဿေသံ နဝဝိဓန္တိ နဝဝိဓမ္ပိ မာနံ ကဿစိ ဧကဒေသဿပိ အသေသတော။ ဝိဇ္ဇာယာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ။ အစ္စန္တမေဝ သမိတတာယ ဝူပသမိတတာယ သမိတာဝီ။

ပေသလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၂။ ရာဂေါတိ ဧတ္ထ အာယသ္မတော ဝင်္ဂီသဿ ရာဂဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ကာရဏံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အာယသ္မာ အာနန္ဒော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တန္တိ အာနန္ဒတ္ထေရံ။ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတုန္တိ ကာယဝေဒနာဒိဘေဒံ အာရမ္မဏံ သတိဂေါစရံ။ အသုဘဒုက္ခာဒိတော, ရူပါဒိဧကေကမေဝ ဝါ ဆဠာရမ္မဏံ အနိစ္စဒုက္ခာဒိတော ပရိဂ္ဂဏှိတုံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနိတုံ။ ဣတ္ထိရူပါရမ္မဏေတိ ဣတ္ထိသန္တာနေ ရူပသဘာဝေ အာရမ္မဏေ။

နိဗ္ဗာပနန္တိ နိဗ္ဗာပယတိ ဧတေနာတိ နိဗ္ဗာပနံ။ ဝိပလ္လာသေနာတိ အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသဘာဝဟေတု။ ရာဂဋ္ဌာနိယန္တိ ရာဂုပ္ပတ္တိဟေတု။ ဣဋ္ဌာရမ္မဏန္တိ သုဘာရမ္မဏံ။ ဧတ္ထ စ ဣဋ္ဌာရမ္မဏသီသေန တတ္ထ ဣဋ္ဌာကာရဂ္ဂဟဏံ ဝဒတိ။ တဉှိ ဝဇ္ဇနီယံ။ ပရတောတိ အဝသဝတ္တနတ္ထေန အညတော။ သင်္ခါရာ ဟိ ‘‘မာ ဘိဇ္ဇန္တူ’’တိ ဣစ္ဆိတာပိ ဘိဇ္ဇန္တေဝ, တသ္မာ တေ အဝသဝတ္တိတ္တာ ပရော နာမ, သာ စ နေသံ ပရတာ အနိစ္စဒဿနေန ပါကဋာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပရတော ပဿာတိ အနိစ္စတော ပဿာ’’တိ။ ကာမံ ဝိပဿနာ သင်္ခါရနိမိတ္တံ န ပရိစ္စဇတိ သင်္ခါရေ အာရဗ္ဘ ဝတ္တနတော, ယေသံ ပန နိမိတ္တာနံ အဂ္ဂဟဏေန အနိမိတ္တာတိ ဂဟိတုံ အရဟတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘နိစ္စာဒီနံ နိမိတ္တာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သလက္ခဏ-သာမညလက္ခဏ-ဒဿနဝသေန မာနဿ ဒဿနာဘိသမယော, ဝိပဿနာယ ပဟာနာဘိသမယော။ ‘‘မဂ္ဂေနာ’’တိ ဝဒန္တိ, မဂ္ဂေနေဝ ပန အသမ္မောဟတော ပရိညာပဋိဝေဓဝသေန ဒဿနာဘိသမယော, ပဟာနပဋိဝေဓဝသေန ပဟာနာဘိသမယော။ ရာဂါဒိသန္တတာယာတိ ရာဂါဒီနံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ဝူပသမေတဗ္ဗတော သန္တဘာဝေန။

အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သုဘာသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၃။ အင်္ဂီယန္တိ ဟေတုဘာဝေန အာဂမဘာဝေန အဝယဝဘာဝေန ဝါ ဉာယန္တီတိ အင်္ဂါနိ, ကာရဏာနိ, အဝယဝါ ဝါတိ အာဟ ‘‘အင်္ဂေဟီတိ ကာရဏေဟိ, အဝယဝေဟိ ဝါ’’တိ။ ဝိရတိယော သုဘာသိတဝါစာယ ပုဗ္ဗံ ပတိဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ မုသာဝါဒါဝေရမဏိအာဒယော တဿာ ဝိသေသဟေတူတိ အာဟ ‘‘မုသာဝါဒါ…ပေ… ကာရဏာနီ’’တိ။ ယသ္မာ အရိယဝေါဟာရာ ဝိသေသတော စေတနာသဘာဝါ, တသ္မာ ဝစီသုစရိတသမုဒါယဿ သစ္စဝါစာဒယော အင်္ဂဘူတာတိ အာဟ ‘‘သစ္စဝစနာဒယော စတ္တာရော အဝယဝါ’’တိ။ နိဿက္ကဝစနန္တိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘သမနုအာဂတာ ပဝတ္တာ’’တိ။ ဝါစာ ဟိ တာယ ဝိရတိယာ သမ္မာ အနုရူပတော အာဂတာ ပဝတ္တာတိ ‘‘သမန္နာဂတာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ကရဏဝစနန္တိ သဟယောဂေ ကရဏဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘ယုတ္တာ’’တိ။ သဟဇာတာပိ ဟိ စေတနာ ယထာသမာဒိန္နာယ ဝိရတိယာ သမ္မာ အနုရူပတော ယုတ္တာတိ ဝတ္တုံ အရဟတိ။

သမုလ္လပနဝါစာတိ သဒ္ဒဝါစာ, သာ ဝုစ္စတီတိ ဝါစာ နာမ။ ဝိညတ္တိ ပန ဝုစ္စတိ ဧတာယာတိ ဝါစာ နာမ, တထာ ဝိရတိ စေတနာဝါစာ။ န သာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာတိ သာ စေတနာဝါစာ ဝိညတ္တိဝါစာ ဝိယ ဣဓ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ န အဓိပ္ပေတာ ‘‘သုဘာသိတာ ဟောတီ’’တိ ဝစနတော။ တေနာဟ ‘‘အဘာသိတဗ္ဗတော’’တိ။ သုဋ္ဌု ဘာသိတာတိ သမ္မာ ဉာယေန ဘာသိတာ ဝစီသုစရိတဘာဝတော။ အတ္ထာဝဟတန္တိ ဟိတာဝဟကာလံ ပတိ အာဟ။ ကာရဏသုဒ္ဓိန္တိ ယောနိသောမနသိကာရေန ကာရဏဝိသုဒ္ဓိံ။ ဒေါသာဘာဝန္တိ အဂတိဂမနာဒိဒေါသာဘာဝံ။ ရာဂဒေါသာဒိဝိနိမုတ္တဉှိ တံ ဘာသတော အနုရောဓဝိရောဓဝိဝဇ္ဇနတော အဂတိဂမနံ ဒူရသမုဂ္ဃါဋိတမေဝါတိ။ အနုဝါဒဝိမုတ္တာတိ အပဝါဒဝိရဟိတာ။ သဗ္ဗာကာရသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ, အသတိ ဟိ သဗ္ဗာကာရသမ္ပတိယံ အနုဝဇ္ဇတာပိ။

ကိဉ္စာပိ ပုဗ္ဗေ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ, ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယတော ပန ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ…ပေ… ဝစနမေတံ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘အညတရနိဒ္ဒေါသဝစန’’န္တိ အဝိသေသတော ဝုတ္တံ, ‘‘ဓမ္မံယေဝ ဘာသတီ’’တိအာဒိနာ ပန အဓမ္မဒေါသာဒိရဟိတာယ ဝါစာယ ဝုစ္စမာနတ္တာ ဣဓာပိ သုဘာသိတာ ဝါစာ အဓိပ္ပေတာတိ။ ‘‘သုဘာသိတံယေဝါ’’တိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ သရူပတော ဒဿေတိ ‘‘နော ဒုဗ္ဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ။ တေနာဟ ‘‘တဿေဝ ဝါစင်္ဂဿ ပဋိပက္ခဘာသနနိဝါရဏ’’န္တိ။ ပဋိယောဂီနိဝတ္တနတ္ထော ဟိ ဧဝ-သဒ္ဒေါ, တေန ပိသုဏဝါစာပဋိက္ခေပေါ ဒဿိတော။ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိ ဝါ ဣမိနာ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီသုစရိတံ ဂဟိတန္တိ ‘‘နော ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ ဣမိနာ မိစ္ဆာဝါစပ္ပဟာနံ ဒီပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗဝစီသုစရိတသာဓာရဏဝစနဉှိ သုဘာသိတန္တိ။ တေန ပရဘေဒနာဒိကံ အသဗ္ဘာဒိကဉ္စ ဗောဓိသတ္တာနံ ဝစနံ အပိသုဏာဒိဝိသယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဘာသိတဗ္ဗဝစနလက္ခဏန္တိ ဘာသိတဗ္ဗဿ ဝစနဿ သဘာဝလက္ခဏံ ဒီပေတီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။ ယဒိ ဧဝံ နနု အဘာသိတဗ္ဗံ ပဌမံ ဝတွာ ဘာသိတဗ္ဗံ ပစ္ဆာ ဝတ္တဗ္ဗံ ယထာ ‘‘ဝါမံ မုဉ္စ, ဒက္ခိဏံ ဂဏှာ’’တိ အာဟ ‘‘အင်္ဂပရိဒီပနတ္ထံ ပနာ’’တိအာဒိ။

ပဌမေနာတိ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိ ပဒေန။ ဓမ္မတော အနပေတန္တိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတသုခါဝဟဓမ္မတော အနပေတံ။ မန္တာဝစနန္တိ မန္တာယ ပဝတ္တေတဗ္ဗဝစနံ။ ပညဝါ အဝိကိဏ္ဏဝါစော ဟိ န စ အနတ္ထာဝဟံ ဝါစံ ဘာသတိ။ ဣတရေဟိ ဒွီဟီတိ တတိယစတုတ္ထပဒေဟိ။ ‘‘ဣမေဟိ ခေါတိအာဒီနီတိ ကရဏေ ဧတံ ဥပယောဂဝစန’’န္တိ ကေစိ။ တံ ဝါစန္တိ ယထာဝုတ္တံ စတုရင်္ဂိကံ။ ယဉ္စ ဝါစံ မညန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ အညေတိ ဣတော ဗာဟိရကာ ဉာယဝါဒိနော အက္ခရစိန္တကာ စ။ ‘‘ပဋိညာဟေတုဥဒါဟရဏူပနယနိဂမနာနိ အဝယဝါ ဝါကျဿာ’’တိ ဝဒန္တိ။ နာမာဒီဟီတိ နာမာချာတပဒေဟိ။ လိင်္ဂံ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိ ဝစနံ ဧကဝစနာဒိ။ ပဌမာဒိ ဝိဘတ္တိ အတီတာဒိ ကာလံ။ ကတ္တာ သမ္ပဒါနံ အပါဒါနံ ကရဏံ အဓိကရဏံ ကမ္မဉ္စ ကာရကံ။ သမ္ပတ္တီဟိ သမန္နာဂတန္တိ ဧတေ အဝယဝါဒိကေ သမ္ပာဒေတွာ ဝုတ္တံ။ တံ ပဋိသေဓေတီတိ တံ ယထာဝုတ္တဝိသေသမ္ပိ ဝါစံ ‘‘ဣမေဟိ ခေါ’’တိ ဝဒန္တော ဘဂဝါ ပဋိသေဓေတိ။ ခေါ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ အဝဓာရဏတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘အဝယဝါဒီ’’တိအာဒိ။ ယာ ကာစိ အသဘာဝနိရုတ္တိလက္ခဏာ။ သာ မိလက္ခုဘာသာ။ သီဟဠကေနေဝါတိ သီဟဠဘာသာယ ပရိယာပန္နေန ဝစနေန။ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ သံသာရေ အတိဝိယ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ တန္နိဿရဏေ နိန္နပေါဏမာနသာ ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။

ပါတောဝ ဖုလ္လိတကောကနဒန္တိ ပါတောဝ သံဖုလ္လပဒုမံ။ ဘိဇ္ဇိယတေတိ နိဗ္ဘိဇ္ဇိယတိ နိဗ္ဘိဂ္ဂေါ ဇာယတိ။ မနုဿတ္တံ ဂတာတိ မနုဿတ္တဘာဝံ ဥပဂတာ။

ဗုဒ္ဓန္တရေတိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒန္တရေ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါနံ အန္တရာ။ တဒါ ဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ, န ဗုဒ္ဓသာသနေ ဒိပ္ပမာနေ။

ဇရာယ ပရိမဒ္ဒိတန္တိ ယထာ ဟတ္ထစရဏာဒိအင်္ဂါနိ သိထိလာနိ ဟောန္တိ, စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ သဝိသယဂ္ဂဟဏေ အသမတ္ထာနိ ဟောန္တိ, ယောဗ္ဗနံ သဗ္ဗသော ဝိဂတံ, ကာယဗလံ အပဂတံ, သတိမတိဓိတိအာဒယော ဝိပ္ပယုတ္တာ, ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ဩဝါဒပဋိကရာ ပုတ္တဒါရာဒယောပိ အပသာဒကာ, ပရေဟိ ဝုဋ္ဌာပနီယသံဝေသနီယတာ ပုနဒေဝ ဗာလဘာဝပ္ပတ္တိ စ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဇရာယ သဗ္ဗသော ဝိမဒ္ဒိတံ။ ဧတန္တိ သရီရံ ဝဒတိ။ မိလာတဆဝိစမ္မနိဿိတန္တိ ဇိဏ္ဏဘာဝေန အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ မိလာတေဟိ ဂတယောဗ္ဗနေဟိ ဓမ္မေဟိ သန္နိဿိတံ။ ဃာသမာမိသန္တိ ဃာသဘူတံ အာမိသံ မစ္စုနာ ဂိလိတွာ ဝိယ ပတိဋ္ဌပေတဗ္ဗတော။ ကေသလောမာဒိနာနာကုဏပပူရိတံ။ တတော ဧဝ အသုစိဘာဇနံ ဧတံ။ သဗ္ဗထာပိ နိဿာရတာယ ကဒလိက္ခန္ဓသမံ။

အနုစ္ဆဝိကာဟီတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အနုရူပါဟိ။ န တာပေယျာတိ စိတ္တဉ္စ ကာယဉ္စ န တာပေယျ။ တာပနာ စေတ္ထ သမ္ပတိ အာယတိ စ ဝိသာဒနာ။ န ဗာဓေယျာတိ ‘‘နာဘိဘဝေယျာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဒဿနံ။ အပိသုဏဝါစာဝသေနာတိ သဗ္ဗသော ပဟီနပိသုဏဝါစတာဝသေန။ ပါပါနီတိ လာမကာနိ နိကိဋ္ဌကာနိ။ တေနာဟ ‘‘အပ္ပိယာနီ’’တိအာဒိ။ အနာဒါယာတိ အဂ္ဂဟေတွာ။

သာဓုဘာဝေနာတိ နိဒ္ဒေါသမဓုရဘာဝေန။ အမတသဒိသာတိ သဒိသေ တဗ္ဗောဟာရောတိ, ကာရဏေ ဝါယံ ကာရိယဝေါဟာရောတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနာမတပစ္စယတ္တာ ဝါ’’တိ။ ပစ္စယဝသေန ဟိ သာ တဒါ ဒဿနပ္ပဝတ္တိ။ စရိယာတိ စာရိတ္တံ။ ပေါရာဏာ နာမ ပဌမကပ္ပိကာ, ဗုဒ္ဓါဒယော ဝါ အရိယာ။

ပတိဋ္ဌိတာတိ နိစ္စလဘာဝေန အဋ္ဌိံ ကတွာ ပစ္စယာယတ္တဘာဝတော အဝိသံဝါဒနကာ။ ဥဘယထာ ပဋိပတ္တိံ အာဟ ‘‘အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ အတ္ထေ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ။ အတ္ထေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာဒိဟိတေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ ဓမ္မေ အဝိဟိံသာဒိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ။ အနုပရောဓကရန္တိ ဧတေန ဟိတပရိယာယောယံ အတ္ထ-သဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ။ ဓမ္မိကန္တိ ဓမ္မတော အနပေတံ, အတ္ထဓမ္မူပသံဟိတံ ဝါ။

နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယတ္ထံ။ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ အန္တကရဏတ္ထံ။ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ ခေမာယ ဘာသတိ, တသ္မာ ခေမုပ္ပတ္တိဟေတုယာ ခေမာ, တသ္မာ သာ သဗ္ဗဝါစာနံ ဥတ္တမာတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ မန္တာဝစနဝသေနာတိ သဗ္ဗဒေါသရဟိတဝသေန။

သုဘာသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၄။ ဝါက္ကရဏစာတုရိယတော ဝစနဂုဏဟေတူနံ ပူရိယာ ပူရေ ဘဝါတိ ပေါရီ, တာယ ပေါရိယာ။ တေနာဟ ‘‘အက္ခရာဒိပရိပုဏ္ဏာယာ’’တိ။ အဝိဗဒ္ဓါယာတိ ပိတ္တာဒီဟိ န ဝိဗဒ္ဓါယ အနုပဒ္ဒုတာယ။ တေနာဟ ‘‘အပလိဗုဒ္ဓါယာ’’တိအာဒိ။ နိဒ္ဒေါသာယာတိ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော ဝိဂတဒေါသာယ။ အက္ခလိတပဒဗျဉ္ဇနာယာတိ အဂလိတပဒဗျဉ္ဇနာယ, အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထဿ ဗောဓနေ ပရိယတ္တာယ။ ဘိက္ခုနန္တိ ဂါထာသုခတ္ထံ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တံ။

‘‘သံခိတ္တေနပိ ဒေသေတိ, ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသတီ’’တိ နယိဒံ ပဌမံ ဥဒ္ဒိသိတွာ တဿ အတ္ထဿ ကိတ္တနဝသေန ပဝတ္တိတံ ဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သာ ဟိ ဝိတ္ထာရဒေသနာ ဧဝ ဟောတိ။ ယာ ပန ဒေသနာ ကဒါစိ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန သံခိတ္တေနေဝ ဒဿေတွာ နိက္ခိပတိ, ယာ စ ကဒါစိ ဝိတ္ထာရေန, တဒုဘယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘စတ္တာရိမာနီ’’တိအာဒိ။ သဘာဝမဓုရော ပစ္စယဝသေန မဓုရတရော ဟောတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဝိဝိဓာကာရံ ကတွာ ဓမ္မံ ကထေတုံ ပဋိဘာတီတိ ပဋိဘာနံ, ဒေသနာပကာရဉာဏံ။ တေနာဟ ‘‘သမုဒ္ဒတော’’တိအာဒိ။ ဩဒဟန္တီတိ အဝဇာနနဝသေန ဂမေန္တိ။

သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ပဝါရဏာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၅။ တသ္မိံ အဟူတိ တသ္မိံ အဟနီတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ဒိဝသေ’’တိ။ အနသနေနာတိ သဗ္ဗသော အာဟာရဿ အဘုဉ္ဇနေန။ သာသနိကသီလေန ဗာဟိရကအနသနေန ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာတိ ယောဇနာ။ ဝါ-သဒ္ဒေန ခီရပါနမဓုသာယနာဒီနိပိ သင်္ဂဏှာတိ။ ပကာရေဟိ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ ဝါရေတိ ကာယကမ္မာဒိကေ သရာပေတိ ဂါရယှေ ကရောတိ ဧတာယာတိ ပဝါရဏာ, ပဋိပတ္တိဝိသောဓနာယ အတ္တနော အတ္တနော ဝဇ္ဇသောဓနာယ ဩကာသဒါနံ။ ယသ္မာ ယေဘုယျေန ဝဿံဝုဋ္ဌေဟိ ကာတဗ္ဗာ ဧသာ ဝိသုဒ္ဓိဒေသနာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌပဝါရဏာယ။ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာတိပိ ဧတိဿာဝ နာမ’’န္တိ။ တဒါ တဿ ဘိက္ခုသံဃဿ တုဏှီဘာဝဿ အနဝသေသတာယပိ ဝဏ္ဏံ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘တုဏှီဘူတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယတော ယတော…ပေ… နတ္ထီ’’တိ။ ဟတ္ထဿ ကုက္ကုစ္စတာ အသံယမော အသမ္ပဇညကိရိယာ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ။ တထာ ပါဒကုက္ကုစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပတ္ထော, တေန တဒညေသမဘာဝေါ ဝိဘာဝိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပဉ္စပသာဒေဟီတိ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပသာဒေဟိ။ ဝေါဿဂ္ဂတ္ထော ယထာရုစိ ကိရိယာယ ဝေါဿဇ္ဇနံ။ ပုစ္ဆနတ္ထေတိ ပဋိက္ခေပမုခေနေဝ ပုစ္ဆနတ္ထေ နကာရော, မေ ကိဉ္စိ ကိရိယံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ဂရဟထ, ကိံ နု ဂရဟထ ကာယဝါစာဟီတိ အတ္ထော။ ကေစိ ‘‘ဒွါရာနေဝါ’’တိ ဒွါရသီသေန ဒွါရပ္ပဝတ္တစရိယံ ဝဒန္တိ။ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ ယေန ပဝါရိတံ, တေနေဝ ဝိသုဒ္ဓီတိ ဉာယတိ, ယေန န ပဝါရိတံ။ ကိံ နု တံ အဝိသုဒ္ဓန္တိ သိယာ ကဿစိ ပုထုဇ္ဇနဿ အာသင်္ကာ? တန္နိဝါရဏတ္ထမာဟ ‘‘နော အပရိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ။ မနောဒွါရံ ပရိသုဒ္ဓံ အသုစိကာရကဥပက္ကိလေသာနံ ဒူရီကတတ္တာ။ ဣဒါနိ ဧတရဟိ ဗုဒ္ဓကာလေ။ ဧတ္ထာတိ မနောဒွါရပရိသုဒ္ဓိယံ။

ကာယဝစီသမာစာရပရိသုဒ္ဓိယာ ပဝေဒိတာယ မနောသမာစာရပရိသုဒ္ဓိ အတ္ထတော ပဝေဒိတာဝ ဟောတီတိ ‘‘ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ’’ဣစ္စေဝါဟ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါတိ ဣဒံ စတုန္နံ အရက္ခိယတံ သန္ဓာယ ထေရော အာဟာ’’တိ။ ‘‘ဘိက္ခဝေ, ပဝါရေမိ ဝေါ’’တိ ဘိက္ခုသံဃဝိသယတ္တာ ပဝါရဏာယ တတ္ထ ဘိက္ခုသံဃေန ဝတ္တဗ္ဗံ ပဋိဝစနံ ဒေန္တော ဓမ္မသေနာပတိ ‘‘ဘိက္ခုသံဃဿ ဘာရံ ဝဟန္တော’’တိ ဝုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘န ခေါ မယံ, ဘန္တေ’’တိအာဒိ။ အရက္ခိယာနီတိ ပရာနုဝါဒတော န ဘာယိတဗ္ဗာနိ သုပရိသုဒ္ဓဘာဝတော။

‘‘အနုပ္ပန္နဿာ’’တိ ဣဒံ အဓိပ္ပါယိကဝစနန္တိ တဒဓိပ္ပါယံ ဝိဝရန္တော ‘‘ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိမာဟ။ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတောတိ ဝိဘတ္တေ နိဿက္ကံ, တသ္မာ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော ဩရန္တိ အတ္ထောတိ။ အညေနာတိ ဣတော ဘဂဝတော အညေန။ အနုပ္ပါဒိတပုဗ္ဗဿာတိ ပရသန္တာနေ န ဥပ္ပါဒိတပုဗ္ဗဿ။ သသန္တာနေ ပန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဝသေန န ဥပ္ပါဒိတောတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ။ သမနုအာဂတာတိ သမ္မာ အနု ဥပဂတာ။ ဘဂဝတော သီလာဒယော ဂုဏာတိ ဗုဒ္ဓဘူတဿ ဂုဏာ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘အရဟတ္တမဂ္ဂမေဝ နိဿာယ အာဂတာ’’တိ။ သဗ္ဗဂုဏာတိ ဒသဗလဉာဏာဒယော သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ။ ဘန္တေတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော။ တေန ‘‘ဣမေသံ ပန…ပေ… ဝါစသိကံ ဝါ’’တိ ယာဝါယံ ပါဠိပဒေသော, တံ သဗ္ဗံ ဂဏှာတိ။ တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ထေရော…ပေ… ပဝါရေန္တော အာဟာ’’တိ။

ယံ အတ္တနော ပုညာနုဘာဝသိဒ္ဓံ စက္ကရတနံ နိပ္ပရိယာယတော တေန ပဝတ္တိတံ နာမ, န ဣတရန္တိ ပဌမနယော ဝုတ္တော။ ယသ္မာ ပဝတ္တိတဿေဝ အနုပဝတ္တနံ, ပဌမနယော စ တံသဒိသေ တဗ္ဗောဟာရဝသေန ဝုတ္တောတိ တံ အနာဒိယိတွာ ဒုတိယနယော ဝုတ္တော။ ဒသဝိဓန္တိ အန္တောဇနသ္မိံ, ဗလကာယေ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိယာ သံဝိဓာနံ, ခတ္တိယေသု အနုယုတ္တေသု, ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု, နေဂမဇာနပဒေသု, သမဏဗြာဟ္မဏေသု, မိဂပက္ခီသု အဓမ္မစာရပဋိက္ခေပေါ, အဓနာနံ ဓနာနုပ္ပဒါနံ, သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှပုစ္ဆနန္တိ ဧဝံ ဒသဝိဓံ။ တတ္ထ ဂဟပတိကေ ပက္ခိဇာတေ စ ဝိသုံ ကတွာ ဂဟဏဝသေန ဒွါဒသဝိဓံ။ စက္ကဝတ္တိဝတ္တန္တိ စက္ကဝတ္တိဘာဝါဝဟံ ဝတ္တံ။ ယသ္မာ ယာထာဝတော ပဝတ္တိတံ, တဒနုရူပကံ ပန ဉာယေန ယုတ္တကေန ပဝတ္တိတံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမ္မာ နယေန ဟေတုနာ ကာရဏေနာ’’တိ။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာတိ ဥဘယဘာဂေဟိ ဥဘယဘာဂတော ဝိမုတ္တာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ ဒဿေတိ ‘‘ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တာ, အရူပါ…ပေ… နာမကာယတော’’တိ ဣမိနာ။ တေဝိဇ္ဇာဒိဘာဝန္တိ တေဝိဇ္ဇဆဠဘိညစတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒဘာဝံ။ ပညာဝိမုတ္တာ ဟိ တံ တိဝိဓံ အပ္ပတ္တာ ကေဝလံ ပညာယ ဧဝ ဝိမုတ္တာ။

ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယာတိ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏတ္ထာယ။ သံယောဇနဋ္ဌေန သံယောဇနသင်္ခါတေ စေဝ ဗန္ဓနဋ္ဌေန ဗန္ဓနသင်္ခါတေ စ။ ဝိဇိတသင်္ဂါမန္တိ ယထာ ရာဂါဒယော ပုန န သီသံ ဥက္ခိပန္တိ, ဧဝံ အရိယမဂ္ဂသေနာယ ဝသေန ဝိဇိတသင်္ဂါမံ။ တေနာဟ ‘‘ဝိဇိတရာဂဒေါသမောဟသင်္ဂါမ’’န္တိ။ မာရဗလဿာတိ မာရသေနာယ, မာရဿ ဝါ သာမတ္ထိယဿ။ ဝေနေယျသတ္ထန္တိ ဝိနေတဗ္ဗဇနသမူဟံ။ သကဋာဒိသတ္ထသဘာဂတော ဝိနေယျောဝ သတ္ထောတိ တံ ဝေနေယျသတ္ထံ။ သီလသာရာဒိအဘာဝတော အန္တောတုစ္ဆော။

ပဝါရဏာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ပရောသဟဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၆။ သဟဿတော ပရံ အဍ္ဎတေယျဘိက္ခုသတံ တဒါ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသတီတိ အာဟ ‘‘ပရောသဟဿန္တိ အတိရေကသဟဿ’’န္တိ။ နိဗ္ဗာနေ ကုတောစိ ဘယံ နတ္ထီတိ ကုတောစိပိ ကာရဏတော နိဗ္ဗာနေ ဘယံ နတ္ထိ အသင်္ခတဘာဝေန သဗ္ဗသော ခေမတ္တာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ခေမဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ ခေမဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၇၉-၄၀၈)။ န ကုတောစိ ဘယံ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေတိ အကုတောဘယံ, နိဗ္ဗာနံ။ တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တဿာ’’တိအာဒိ။ ဝိပဿိတော ပဋ္ဌာယာတိ အမှာကံ ဘဂဝတော နာမဝသေန ဣသီနံ သတ္တမဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တေ ဟိ တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တေ ဗဟုသော ကိတ္တိတာ။ ဣသီနန္တိ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကဗာဟိရကဣသီနံ သတ္တမော ဥတ္တရော သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော။

အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေနာတိ ကာရဏသမုဋ္ဌာနဝသေန။ တဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘သံဃမဇ္ဈေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပဋိဘာနသမ္ပန္နဝါစာယ အညေ ဤသတိ အဘိဘဝတီတိ ဝင်္ဂီသော။ တေနာဟ ‘‘ပဋိဘာနသမ္ပတ္တိ’’န္တိအာဒိ။

ကိလေသုမ္မုဇ္ဇနသတာနီတိ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ရဇ္ဇနဒုဿနာဒိနယေဟိ သဝိသယေ အယောနိသော ဥဋ္ဌာနာနိ။ ယဒိ အနေကာနိ သတာနိ, အထ ကသ္မာ ‘‘ဥမ္မဂ္ဂပထ’’န္တိ? ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝဋ္ဋပထတ္တာ ပန ပထ’’န္တိ။ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ရာဂခိလာဒီနိ ပဉ္စခိလာနိ။ ဝိဘဇန္တန္တိ ဝိဘဇနဝသေန ကထေန္တံ။ ဝိဘဇိတွာတိ ဉာဏေန ဝိဝေစေတွာ။

အမတေ အက္ခာတေတိ အမတာဝဟေ ဓမ္မေ ဒေသိတေ။ ဓမ္မဿ ပဿိတာရော သစ္စသမ္ပဋိဝေဓေန။ အသံဟီရာ ဒိဋ္ဌိဝါတေဟိ။

အတိဝိဇ္ဈိတွာတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ အတိက္ကမဘူတန္တိ အတိက္ကမနဋ္ဌေန ဘူတံ။ ဒသဒ္ဓါနန္တိ ဒသန္နံ ဥပဍ္ဎာနံ။ တေနာဟ ‘‘ပဉ္စန္န’’န္တိ။ ဇာနန္တေနာတိ ဓမ္မဿ သုဒုလ္လဘတံ ဇာနန္တေန။

ပရောသဟဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ကောဏ္ဍညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၇။ ဧဝံဂဟိတနာမောတိ ‘‘အညာသိ ဝတ, ဘော, ကောဏ္ဍညော’’တိ သတ္ထု ဝစနံ နိဿာယ ဘိက္ခူဟိ အညေဟိ ကောဏ္ဍညနာမကေဟိ ဝိသေသနတ္ထံ ဧဝံဂဟိတနာမော။ ဒွါဒသန္နံ သံဝစ္ဆရာနံ ဝသေန စိရဿံ။ ဆဒ္ဒန္တဘဝနေတိ ဆဒ္ဒန္တနာဂရာဇဘဝနဋ္ဌာနေ။ ပညဝါ မဟာသာဝကော ရတ္တညုတာယ။ ‘‘ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝါနံ, ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဒေဝမနုဿာနဉ္စာတိ ဧဝံ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ ဝဒန္တိ။ အဂ္ဂန္တိအာဒိတော။ တတ္ထာတိ မန္ဒာကိနိတီရေ။

ဝဿဂ္ဂေနာတိ ဝဿပဋိပါဋိယာ။ တန္တိ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရံ။ မဟာဗြဟ္မာနံ ဝိယ လောကိယမနုဿာ ဟရာယန္တိ။ ပါမောက္ခဘူတော အာယသ္မာ ထေရော အန္တရန္တရာ တတ္ထ တတ္ထ ဇနပဒေ ဝသိတွာ တဒနုက္ကမေန မန္ဒာကိနိတီရံ ဥပဂတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘန္တေ, ဇနပဒေ ဝသိတု’’န္တိ။

အာနုဘာဝသမ္ပန္နာ ဒိဗ္ဗာယုကာ တေ ဟတ္ထိနာဂါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပါရိစရိယာယ ကတပရိစယာ’’တိ။ ထေရဿ သဉ္စရဏဋ္ဌာနေ အာဝရဏသာခါ ဟရိတွာ အပနေတွာ။ မုခေါဒကဉ္စေဝ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ဌပေတီတိ သဠလဒေဝဒါရုကဋ္ဌာဒီနိ အညမညံ ဃံသိတွာ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဇာလေတွာ တတ္ထ ပါသာဏခဏ္ဍာနိ တာပေတွာ တာနိ ဒဏ္ဍကေဟိ ဝဋ္ဋေတွာ တဠာကာသု ဥဒကသောဏ္ဍီသု ခိပိတွာ ဥဒကဿ တတ္တဘာဝံ ဉတွာ နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌံ ဥပနေန္တော မုခေါဒကဉ္စ ဌပေတိ။ ဝတ္တံ ကရောတီတိ အန္တောကုဋိယာ ဗဟိ စ ပမုခေပိ အင်္ဂဏေပိ သာခါဘင်္ဂေဟိ သမ္မဇ္ဇန္တော ဝက္ခမာနနယေန အာဟာရံ ဥပနေန္တော ဝတ္တံ ကရောတိ။

ပတိဋ္ဌပ္ပမာဏေတိ ကဋိပ္ပမာဏေ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော တာဝ မဟန္တမေဝါတိ ယာဝ မဟန္တံ သေတပဒုမဝနံ, တာဝ မဟန္တမေဝ။ ဧသေဝ နယော ရတ္တကုမုဒဝနာဒီသု။ ခါဒန္တာ မနုဿာ။ ပက္ကပယောဃနိကာ ဝိယာတိ သုပက္ကပယောဃနံ ဝိယ။ ဃနဘာဝေန ပန ပက္ခိတ္တခုဒ္ဒမဓု ဝိယ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘ဧတံ ပေါက္ခရမဓု နာမာ’’တိ။ မုဠာလန္တိ သေတပဒုမာနံ မူလံ။ ဘိသန္တိ တေသံယေဝ ကန္ဒံ။ ဧကသ္မိံ ပဗ္ဗေတိ ဧကေကသ္မိံ ပဗ္ဗန္တရေ။ ပါဒဃဋကန္တိ ဒေါဏဿ စတုဘာဂေါ သဏ္ဌာနတော ခုဒ္ဒကော, တသ္မာ ပါဒဃဋကပ္ပမာဏန္တိ တုမ္ဗမတ္တံ။ သောဏ္ဍိအာဝါဋေတိ ခုဒ္ဒကသောဏ္ဍိယော စေဝ ခုဒ္ဒကအာဝါဋေ စ။

ဧတံ ဘောဇနန္တိ ယထာဝုတ္တံ နိရုဒကပါယသဘောဇနံ။ ကေစိ သဉ္ဇာနန္တိ ယေ ထေရာ ဝုဍ္ဎတရာ။ ကေစိ န သဉ္ဇာနန္တိ ယေ နဝါ အစိရပဗ္ဗဇိတာ။

ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓဿ အနုဗုဒ္ဓေါ။ ဗာဠှဝီရိယောတိ စတုန္နံ သမ္မပ္ပဓာနာနံ ဝသေန စိရနိစိတဝီရိယော။ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနန္တိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကာနံ လာဘီတိ ယောဇနာ။ စတဿော ဝဒတိ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော သယံပဋိဘာနံ, န သေသာဘိညာနံ အဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ဣတရာ’’တိအာဒိ။ ပရိသာ သန္နိသီဒိ နိဿဒ္ဒဘာဝေန တုဏှီ အဟောသီတိ အတ္ထော။ အနုဇာနာပေသီတိ ပဌမံ အတ္တနာ ဉာတံ ဥပဋ္ဌိတံ အတ္တနော ပရိနိဗ္ဗာနကာလံ အနု ပစ္ဆာ သတ္ထာရံ ဇာနာပေသီတိ ဧဝံ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

တန္တိ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ ဣသိပတနေ ယံ ဒဿနံ, ယံ ဝါ ဒုက္ကရစရိယာယံ တုမှာကံ ဥပဋ္ဌာနံ အာဒိတော ဒဿနံ, တံ, ဘန္တေ, ပဌမဒဿနံ။ ဩနတဝိနတာတိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ စ ဩနတာ ဝိနတာ။ ကမ္ပေတွာတိ ထောကံ စာလေတွာ ဒဿနတ္ထံ ဧကနိန္နာဒေါ တေသံ ဟတ္ထိနာဂါနဉ္စေဝ နာဂယက္ခကုမ္ဘဏ္ဍာနံ ဒေဝတာနဉ္စ သဒ္ဒေန။ ဗြဟ္မာနော ဒေဝါနံ အဒံသူတိ သမ္ဗန္ဓော။

သဇ္ဈာယမကံသု ပသာဒနီယေသု ပသာဒဝသေန သန္နိပတိတပရိသာယ ပသာဒဇနနတ္ထံ ဘဂဝတိ နိက္ခမိတွာတိ ဘဂဝတိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ။ ဓရတိယေဝါတိ အဒုဋ္ဌတံ ပတွာ တိဋ္ဌတေဝ။

ကောဏ္ဍညသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၈။ ပစ္စဝေက္ခတီတိ တေသံ အရိယာနံ စိတ္တံ အတ္တနော ဉာဏစက္ခုနာ ပတိ အဝေက္ခတိ ပစ္စဝေက္ခတိ။ ပဗ္ဗတဿာတိ ဣသိဂိလိပဗ္ဗတဿ။ ဒုက္ခပါရံ ဂတန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပါရံ ပရိယန္တံ ဂတံ။ သဗ္ဗဂုဏသမ္ပန္နန္တိ သဗ္ဗေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ စ သာဝကဂုဏေဟိ စ ပရိပုဏ္ဏံ။ အနေကာကာရသမ္ပန္နန္တိ ရူပဃောသလူခဓမ္မပ္ပမာဏိကာနံ သတ္တာနံ တေဟိ တေဟိ အာကာရေဟိ သဗ္ဗေသဉ္စ အနေကေဟိ အနန္တာပရိမေယျေဟိ ပသီဒိတဗ္ဗာကာရေဟိ သမန္နာဂတံ။ တေ ပန အာကာရာ ယသ္မာ အနညသာဓာရဏာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဧဝ, တသ္မာ အာဟ ‘‘အနေကေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတ’’န္တိ။

မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဂဂ္ဂရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၁၉။ တေတိ တေ ဒေဝမနုဿေ။ ‘‘သရီရဝဏ္ဏေနာတိ သရီရေ ဆဝိဝဏ္ဏေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။ သရီရဝဏ္ဏေနာတိ ဝါ ဓမ္မရူပကာယဂုဏေန။ ‘‘ယသသာ’’တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော။ ဝိဂတမလောတိ အဗ္ဘာမဟိကာဒီဟိ ဝိဂတူပက္ကိလေသော။ ဘာဏု ဝုစ္စတိ ပဘာ, သာတိသယော ဘာဏု ဧတဿ အတ္ထီတိ ဘာဏုမာ။ သူရိယောတိ အာဟ ‘‘အာဒိစ္စော ဝိယာ’’တိ။

ဂဂ္ဂရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဝင်္ဂီသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၀။ သော ကိရ ဝိစရတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ‘‘ယထာယံ ဒီပေါ ဇမ္ဗုဒီပေါတိ ဇမ္ဗုနာ ပညာတော, ဧဝါဟမ္ပိ တေန ဇမ္ဗုနာ ပညာယိဿ’’န္တိ ဇမ္ဗုသာခံ ပရိဟရိတွာ။ ဝါဒံ ကတွာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝါဒေ သစေ တေ ပရာဇယော ဟောတိ, တွံ မေ ဒါသော ဟောဟိ။ သစေ မေ ပရာဇယော, အဟံ တေ ဘရိယာ’’တိ ဧဝံ ကတိကံ ကတွာ။ ဝါဒေ ဇယပရာဇယာနုဘာဝေနာတိ တထာပဝတ္တိတေ ဝါဒေ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဇယာနုဘာဝေန စေဝ အတ္တနော ပရာဇယေန စ။ ဝယံ အာဂမ္မာတိ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဝယံ အာဂမ္မ။ ဝိဇ္ဇန္တိ မန္တံ။

နိဗ္ဗတ္တဂတိဝိဘာဝနဝသေန ဆဝသီသဘာဝံ ဒူသေတိ ဝိနာသေတီတိ ဆဝဒူသကံ သိပ္ပံ, တထာပဝတ္တံ မန္တပဒံ။ အတ္တနော အာနုဘာဝေနာတိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တဿ သီသံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန အာနေတွာ ဒဿေတွာ။ ခီဏာသဝဿ သီသန္တိ ပရမပ္ပိစ္ဆတာယ ကဉ္စိပိ အဇာနာပေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ခီဏာသဝဿ ဆဍ္ဍိတံ သီသကဋာဟံ။ ဒဿေသီတိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန အာနေတွာ ဒဿေသိ။

‘‘တုမှေ, ဘော ဂေါတမ, ဇာနာထာ’’တိ ကာမံ ဝင်္ဂီသော နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ, ဘဂဝါ ပန အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ သန္ဓာယ ‘‘အာမ, ဝင်္ဂီသ…ပေ… ဂတိံ ဇာနာမီ’’တိ အာဟ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတီ’’တိ။ ဝင်္ဂီသော သယံ မန္တဗလေန ဂတိပရိယာပန္နဿ ဂတိံ ဇာနန္တော ဘဂဝန္တမ္ပိ ‘‘အယမ္ပိ တထာ’’တိ မညမာနော ‘‘မန္တေန ဇာနာသိ, ဘော ဂေါတမာ’’တိ အာဟ။ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဉာဏမေဝ မန္တံ ကတွာ ဒီပေန္တော ‘‘အာမ, ဝင်္ဂီသ, ဧကေန မန္တေနေဝ ဇာနာမီ’’တိ အာဟ။ မုဓာ ဧဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ အမူလိကော။ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ သယနံ ထဏ္ဍိလသေယျာ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန သာယတတိယံ ဥဒကောရောဟဏဘူမိဟရဏာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ သော တံ…ပေ… အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ဣမိနာ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော ပဗ္ဗဇိတွာ န စိရဿေဝ သုခါယ ပဋိပဒါယ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ, န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အာယတိံ ထေရော ပဗ္ဗဇိတွာ သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ အာရဘိတွာပိ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ တာဒိသံ ကာလံ ဝီတိနာမေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေနာဟ –

‘‘နိက္ခန္တံ ဝတ မံ သန္တံ, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

ဝိတက္ကာ ဥပဓာဝန္တိ, ပဂဗ္ဘာ ကဏှတော ဣမေ’’။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၀၉၊ ထေရဂါ။ ၁၂၁၈)၊

အာယသ္မတော ဝင်္ဂီသဿ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ, ‘‘ကာမရာဂေန ဍယှာမိ, စိတ္တံ မေ ပရိဍယှတီ’’တိအာဒိ (ထေရဂါ။ ၁၂၃၂)။

ဝိမုတ္တိသုခန္တိ သဗ္ဗသော ကိလေသဝိမုတ္တိယံ နိဗ္ဗာနေ စ ဥပ္ပန္နံ သမ္ပတိအရဟတ္တဖလသုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တောတိ ယထာပရိစ္ဆိန္နံ ကာလံ ပတိ သမ္မဒေဝ ဝေဒေန္တော အနုဘဝန္တော။ ကဝိနာ ကတံ, တတော ဝါ အာဂတံ, တဿ ဝါ ဣဒန္တိ ကာဝေယံ, တဒေဝေတ္ထ ‘‘ကာဝေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယေ နိယာမဂတဒ္ဒသာတိ ယေ ဘိက္ခူ အရိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာ ဖလဋ္ဌဘာဝေန နိယာမဂတာ စေဝ မဂ္ဂဋ္ဌဘာဝေန နိယာမဒသာ စ။ နိယာမောတိ ဟိ သမ္မတ္တနိယာမော အဓိပ္ပေတော။ သုအာဂမနန္တိ မမ ဣမဿ သတ္ထုနော သန္တိကေ အာဂမနံ ဥပဂမနံ, ဣမသ္မိဉ္စ ဓမ္မဝိနယေ အာဂမနံ ပဗ္ဗဇနံ ဥပသမ္ပဒါ သုန္ဒရံ အာဂမနံ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိ။ အဝုတ္တမ္ပိ ဂါထာယ အတ္ထတော ဂဟိတမေဝ ထေရဿ ဆဠဘိညဘာဝတော။

ဝင်္ဂီသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဝင်္ဂီသသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၉။ ဝနသံယုတ္တံ

၁။ ဝိဝေကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၁။ သံဝေဇေတုကာမာတိ အတ္ထတော သံဝေဂံ ဥပ္ပါဒေတုကာမာ။ တထာဘူတာ နံ ကိလေသသင်္ဂဏိကာဒိတော ဝိဝေစေတုကာမာ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဝေကံ ပဋိပဇ္ဇာပေတုကာမာ’’တိ။ ဗာဟိရေသူတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တတော ဗဟိဘူတေသု။ ပုထုတ္တာရမ္မဏေသူတိ ရူပါဒိနာနာရမ္မဏေသု။ စရတီတိ ပဝတ္တတိ။ တွံ ဇနောတိ တွံ အတ္တနော ကိလေသေဟိ ဇနနတော ဝိသုံ ဇာတော တာဒိသေ ဧဝ အညသ္မိံ ဇနေ ဣမံ အယောနိသောမနသိကာရဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဆန္ဒရာဂံ ဝိနယဿု ဝိနောဒေဟိ။ သတံ တံ သာရယာမသေတိ နိယျာနိကသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညဝါသေန စ သတိမန္တံ ပဏ္ဍိတံ တံ မယမ္ပိ ယထာဥပ္ပန္နံ ဝိတက္ကံ ဝိနောဒနာယ သာရယာမ, သတံ ဝါ သပ္ပုရိသာနံ ကိလေသဝိဂမနဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဝသန္တံ တံ သာရယာမ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ။ ပါတာလန္တိ မောဟပါတာလံ ကိလေသရဇော, တဒေဝ ‘‘ပါတာလ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ မာ အဝဟရီတိ ဟေဋ္ဌာ ဒုဂ္ဂတိသောတံ မာ ဥပနေသိ။ သိတန္တိ သမ္ဗန္ဓံ။ တေနာဟ ‘‘သရီရလဂ္ဂ’’န္တိ။ ဝိဝေကမာပန္နောတိ ကိလေသဝိဝေကံ သမထဝိပဿနာဘာဝနမာပန္နော။ ဥတ္တမဝီရိယန္တိ ဥဿောဠှိလက္ခဏပ္ပတ္တံ ဝီရိယံ, စတုဗ္ဗိဓံ သမပ္ပဓာနဝီရိယံ ဝါ သမ္ပတ္တံ။ ပဂ္ဂယှာတိ အာရောပေတွာ။ ပရမဝိဝေကန္တိ ပရမံ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကံ။

ဝိဝေကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥပဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၂။ ကာယဒရထော ဟောတိယေဝ နိယမေန, န စိတ္တဒရထော တဿ မဂ္ဂေနေဝ သမုဂ္ဃါဋိတတ္တာ။

ဇရာတုရောတိ ဇရာဘိဘဝနေန အာတုရောယေဝ။ ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဥပရိဋ္ဌတာယ ပရိတော ဒီဃပုထုလတာယ အတိဝိယ ဝိဇ္ဈတီတိ သတ္တိသလ္လဂ္ဂဟဏံ။ ဧဝံ ဟိဿ တဏှာသလ္လဿ သဒိသတာ။ အဝိဇ္ဇာယ ပန သမ္မောဟာပါဒနေန ဒုက္ခာပါဒနေန စ ဝိသသဒိသတာ။ ရုပ္ပတောတိ ဝိကာရံ အာပါဒိယမာနဿ ပီဠိယမာနဿာတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဃဋ္ဋိယမာနဿာ’’တိ။

ပဗ္ဗဇိတန္တိ သသန္တာနတော ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ ရာဂါဒိမလတော ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ ထေရဿေဝေတံ ဝစနံ, တသ္မာ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနော ဧတ္ထ ဂါထာယ အတ္ထော။ ဒေဝတာယ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ပါကဋကရဏံ။ ဧတ္ထာတိ သေသဂါထာသု။ အတ္ထဿ ဝုတ္တနယတ္တာ ‘‘အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနာ’’တိ အာဟ။ ဝိနယာတိ ဟေတုမှိ နိဿက္ကဝစနန္တိ တဿ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနေန အတ္ထမာဟ ‘‘ဝိနယေနာ’’တိ။ တထာ ‘‘သမတိက္ကမာ’’တိ ဧတ္ထာပိ။ ပရမပရိသုဒ္ဓံ သံကိလေသသမုစ္ဆိန္ဒနတော။ အာရဒ္ဓဝီရိယန္တိ သမ္ဘာဝိတဝီရိယံ။ သမ္ဘာဝနဉ္စဿ ပဂ္ဂဏှနံ ပရိပူရဏဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ပဂ္ဂဟိတဝီရိယံ ပရိပုဏ္ဏဝီရိယ’’န္တိ။

ဥပဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ကဿပဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၃။ ဆေတန္တိ မိဂါနံ ဇီဝိတံ ဆေတံ။ တေနာဟ ‘‘မိဂလုဒ္ဒက’’န္တိ။ ရောဟိတမိဂန္တိ လောဟိတဝဏ္ဏံ ခုဒ္ဒကမိဂံ, ‘‘မဟာရောဟိတမိဂ’’န္တိ ကေစိ။ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တဿ ဇနပဒဿ သုလဘဘိက္ခတာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိဟရတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ပဌမသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ အယံ ပန ထေရော ပဉ္စာဘိညော ဝိပဿနာကမ္မိကော။ ဌတွာတိ ပဒါနုဗန္ဓနဝသေန ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ထေရဿ အာသန္နဋ္ဌာနေ ဌတွာ။ တဿ ဝစနံ သောတုံ အာရဒ္ဓေါ။ အင်္ဂုဋ္ဌကံ ဇာလာပေသီတိ အဓိဋ္ဌာနဗလေန ဒဏ္ဍဒီပိကံ ဝိယ အတ္တနော အင်္ဂုဋ္ဌကံ ဇာလာပေသိ။ အက္ခီဟိပိ ပဿတိ အင်္ဂုဋ္ဌကံ ဇာလမာနံ။ ကဏ္ဏေဟိပိ သုဏာတိ တေန ဝုစ္စမာနံ ဓမ္မံ ဧကဒေသေန။ စိတ္တံ ပနဿ ဓာဝတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဧတဿပီတိ လုဒ္ဒကဿပိ။

အပ္ပပညန္တိ ဧတ္ထ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ ‘‘အပ္ပဟရိတေ’’တိအာဒီသု ဝိယ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိပ္ပည’’န္တိ။ ကာရဏဇာနနသမတ္ထေနာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန သတ္တာနံ သုခံ, ဣမိနာ ဒုက္ခန္တိ ဧဝံ သမာစရမာနေန ကာရဏံ ဇာနိတုံ သမတ္ထေန ကမ္မဿကတဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေနာတိ အတ္ထော။ သုဏာတီတိ ကေဝလံ သဝနမတ္တဝသေန သုဏာတိ, န တဒတ္ထဝသေန။ တေနာဟ ‘‘အတ္ထမဿ န ဇာနာတီ’’တိ။ ကာရဏရူပါနီတိ သဘာဝကာရဏာနိ။ ကိံ မေ ဣမိနာတိ? ‘‘ဣဒံ ပပဉ္စ’’န္တိ ပဟာယ။ ဝီရိယံ ပဂ္ဂယှာတိ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္မပ္ပဓာနံ ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှိတွာ။

ကဿပဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သမ္ဗဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၄။ သမ္ဗဟုလာတိ သုတ္တန္တနယေန သမ္ဗဟုလာ။ သုတ္တန္တေ သဇ္ဈာယိံသူတိ သုတ္တန္တိကာ။ ဝိနယံ ဓာရေန္တီတိ ဝိနယဓရာ။ ယုဉ္ဇန္တီတိ ဝါသဓုရေ ယောဂံ ကရောန္တိ။ ဃဋေန္တီတိ တတ္ထ ဝါယာမံ ကရောန္တိ။ ကရောန္တာနံယေဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော။

ကောမေတိ ကိံ ဣမေ? တေနာဟ ‘‘ကဟံ ဣမေ’’တိ? ဝဇ္ဇိဘူမိံ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌံ ဂတာတိ ဝဇ္ဇိဘူမိယာ။ တေနာဟ ‘‘ဝဇ္ဇိရဋ္ဌာဘိမုခါ ဂတာ’’တိ။ နတ္ထိ ဧတေသံ နိကေဘံ နိဗဒ္ဓနိဝါသဋ္ဌာနန္တိ အနိကေတာ တေနာဟ ‘‘အဂေဟာ’’တိ။ ဥတု ဧဝ သပ္ပါယံ, ဥတုဝသေန ဝါ ကာယစိတ္တာနံ ကလ္လတ္တာ သပ္ပါယံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

သမ္ဗဟုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၅။ အတိဝေလန္တိ အတိဗဟုကာလံ။ ဘိက္ခုနာ နာမ ဥပဂတာနံ ဥပနိသိန္နကထာမတ္တံ ဝတွာ ဂန္ထဓုရေဟိ ဝါသဓုရေဟိ ဝါ ယုတ္တပယုတ္တစိတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗံ, နာတိဝေလံ တေသံ သညတ္တိဗဟုလေန။ ထေရော ပန တဒါ ကေနစိ ကာရဏေန ဗဟုဝေလံ ဂိဟိသညတ္တိဗဟုလော အဟောသိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အတိဝေလ’’န္တိအာဒိ။ ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဘဂဝတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တန္တိ တံ တာဒိသံ သညာပနံ သန္ဓာယ ဧတံ ‘‘အတိဝေလံ ဂိဟိသညတ္တိဗဟုလော’’တိ ဝစနံ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုသံဃဿ ကထံ သုတွာတိ သံဃဿ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ထေရေန ကထိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ သတ္ထုသာသနန္တိ ပိဋကတ္တယံ ဝဒတိ။

ပသက္ကိယာတိ ဥပသက္ကိတွာ ဂန္တွာ။ တံ ပန တတ္ထ အဇ္ဈောဂါဟနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပဝိသိတွာ’’တိ။ သင်္ခါရဒုက္ခတော နိဗ္ဗိန္နဟဒယဿ သဗ္ဗသင်္ခါရဝိနိဿဋံ နိဗ္ဗာနံ ယာထာဝတော ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သမ္မဒေဝ သမဿာသကရံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တံ တံ ဥပရိ အဓိဂမာယ ဥဿုက္ကံ ကရောန္တော နိဗ္ဗာနံ ဟဒယေ နိက္ခိပတိ နာမာတိ အာဟ – ‘‘နိဗ္ဗာနံ…ပေ… ဩပေတိ နာမာ’’တိ။ နိဗ္ဗာနံ…ပေ… အာရမ္မဏတော ဩပေတိ နာမာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။ အတ္ထဝိရဟိတာ ‘‘ဗိဠိဗိဠီ’’တိ ပဝတ္တကိရိယာ ဗိဠိကာ, အယံ ပန ဂိဟိသညတ္တိကထာ ထေရဿ အတ္တနော သာမညတ္ထအသာဓနတော ဒေဝတာယ ဗိဠိကာ ဝိယာတိ ဗိဠိဗိဠိကာတိ ဝုတ္တာ။

အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အနုရုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၆။ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေတိ အတီတာနန္တရေ ဒေဝတ္တဘာဝေ။ ထေရော ဟိ တာဝတိံသဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဣဓူပပန္နော။ အဂ္ဂမဟေသီတိ ကာစိ ပရိစာရိကာ ဒေဝဓီတာ စိတ္တပဏိဓာနမတ္တေန ဣဒါနိပိ ဒေဝကာယေ ဘဝိဿတိ ဥပစိတကုသလဓမ္မတ္တာတိ မညမာနာ တသ္မိံ ဝတ္တမာနံ ဝိယ ကထေန္တီ ‘‘သောဘသီ’’တိ အာဟ။ ဧဝံ အတီတမ္ပိဿ ဒိဗ္ဗသောတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝိယ မညေယျ နာတိစိရကာလတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပုဗ္ဗေပိ သောဘသီ’’တိ အာဟ။ သုဂတိနိရယာဒိဒုဂ္ဂတိယာ ဝသေန ဒုဂ္ဂတာ ဧတရဟီတိ အဓိပ္ပါယော။ ပဋိပတ္တိဒုဂ္ဂတိယာ ကာမေသု သမ္မုစ္ဆိတဘာဝတော။

ပတိဋ္ဌဟန္တောတိ နိဝိသန္တော။ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟီတိ စိရကာလပရိဘာဝနာယ ဝိရုဠှမူလေဟိ အယောနိသောမနသိကာရာဒိပစ္စယမူလကေဟိ ဝုစ္စမာနေဟိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ။ ရတ္တော ရာဂဝသေနာတိ သဘာဝတော သင်္ကပ္ပတော စ ယထာသမီဟိတေ ဣဋ္ဌာကာရေ သက္ကာယေ သဉ္ဇာတရာဂဝသာ ရတ္တော ဂိဒ္ဓေါ ဂဓိတော။ ပတိဋ္ဌာတီတိ ဩရုယှ တိဋ္ဌတိ။ ဒုဋ္ဌော ဒေါသဝသေနာတိ သဘာဝတော သင်္ကပ္ပတော စ ယထာသမီဟိတေ အနိဋ္ဌာကာရေ သက္ကာယေ သဉ္ဇာတဒေါသဝသေန ဒုဋ္ဌော ရုပိတစိတ္တော။ မူဠှော မောဟဝသေနာတိ အသမပေက္ခနေန မူဠှော မုယှနဝသေန။ ဝိနိဗဒ္ဓေါတိ အဟံကာရေန ဝိသေသတော နိဗန္ဓနတော မာနဝတ္ထုသ္မိံ ဗန္ဓိတော။ မာနဝသေနာတိ တေန တေန မညနာကာရေန။ ပရာမဋ္ဌောတိ ဓမ္မသဘာဝံ နိစ္စာဒိဝသေန ပရတော အာမဋ္ဌော။ ဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ မိစ္ဆာဒဿနဝသေန။ ထာမဂတောတိ ရာဂါဒိကိလေသဝသေန ထာမံ ထိရဘာဝံ ဥပဂတော။ အနုသယဝသေနာတိ မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနတာယ အနု အနု သန္တာနေ သယနဝသေန။ အပ္ပဟီနဋ္ဌော ဟိ တေသံ အနုသယဋ္ဌော။ အနိဋ္ဌင်္ဂတောတိ သံသယိတော။ ဝိက္ခေပဂတောတိ ဝိက္ခိတ္တဘာဝံ ဥပဂတော။ ဥဒ္ဓစ္စဝသေနာတိ စိတ္တဿ ဥဒ္ဓတဘာဝဝသေန။ တာပီတိ တာပိ ဒေဝကညာယော။ ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတာဝါတိ ယထာဝုတ္တနယေန ရတ္တဘာဝါဒိနာ သက္ကာယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ ဧဝ။ နရဒေဝါနန္တိ ပုရိသဘူတဒေဝါနံ။

ပဋိဂန္တုန္တိ အပေက္ခာဝသေန တတော အပဂန္တုံ အပေက္ခံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ။ ဒုဿန္တန္တိ ဒသန္တံ, ‘‘ဝတ္ထ’’န္တိ ကေစိ။ သူစိံ ယောဇေတွာတိ သိဗ္ဗနသုတ္တေန သူစိံ ယောဇေတွာ ပါသေ စ ပဝေသေတွာ။ မနာပကာယေ ဒေဝနိကာယေ ဇာတာ မနာပကာယိကာ။ တေသံ ပဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘မနသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သမဇ္ဇန္တိ သံဟိတံ။ ဂမနဘာဝန္တိ ဂမနဇ္ဈာသယံ။ ဝိက္ခီဏောတိ ဝိစ္ဆိန္ဒနဝသေန ခီဏော။ ဒေဝတာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနေ ဒေါသော နတ္ထီတိ တာသံ ပုန အနာဂမနတ္ထံ အရဟတ္တံ ဗျာကာသိ။

အနုရုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နာဂဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၇။ အတိကာလေနာတိ အတိဝိယ ပုဗ္ဗဏှကာလေန, ကာလဿေဝါတိ အတ္ထော။ ကောဋိသမ္မုဉ္ဇနိယာတိ သမ္မုဉ္ဇနိကောဋိယာ, သမ္မုဉ္ဇနိယာ ဧကဒေသေနေဝါတိ အတ္ထော။ ဣမိနာ သမ္မဇ္ဇနေ အမနာပကာရိတံ ဒဿေတိ။ မဇ္ဈနှိကေ ဝီတိဝတ္တေတိ ဂိဟိသံသဂ္ဂဝသေန ကာလံ ဝီတိနာမေန္တော မဇ္ဈနှေ ဗဟုဝီတိဝတ္တေ။ အညေဟိ ဘိက္ခူဟီတိ နာတိကာလံ ပဝိဋ္ဌေဟိ။ နိဿက္ကဝစနဉ္စေတံ။ ဘာယာမိ နာဂဒတ္တန္တိ တဿ ပဋိပတ္တိံ ဘာယိတဗ္ဗံ ကတွာ ဒေဝတာ ဝဒန္တီ ပဋိပတ္တိယံ နိယောဇေတိ။ သုပ္ပဂဗ္ဘန္တိ ကာယပါဂဗ္ဗိယာဒီဟိ အတိဝိယ သမန္နာဂတံ။

နာဂဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကုလဃရဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၈။ ဩဂါဟပ္ပတ္တောတိ ဝိဿာသဝသေန အနုပ္ပဝေသံ ပတ္တော။ အညတရံ ကုလန္တိ တသ္မိံ ကုလေ ဇာယမ္ပတိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ‘‘ဗဟူပကာရံ မေ ဧတံ ကုလံ စိရံ သပ္ပါယာဟာရဒါနာဒိနာ၊ တသ္မာ ဣဓာဟံ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ဇာတော၊ ဣမေသံယေဝ ဒေယျဓမ္မပဋိဂ္ဂဏှနေန ပုညံ ဝဍ္ဎေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ တေနာဟ ‘‘အညတ္ထ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိအာဒိ။ သာတိ ဒေဝတာ။ ဥဘောပေတေတိ တံ ဘိက္ခုဉ္စ ဃရဏိဉ္စ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ပဋိဂါဓပ္ပတ္တာတိ ပဋိဂါဓံ ပတ္တာ အညမညသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတဝိဿာသေန။

ဝိဿမပ္ပတ္တိဝသေန သန္တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ သဏ္ဌာနံ, ဝိဿမနဋ္ဌာနံ။ သမာဂန္တွာတိ သန္နိပတိတွာ။ ပဋိညူဒါဟရဏေဟိ မန္တယတီတိ မန္တနံ, ဉာပကံ ကာရဏံ။ ပဋိလောမသဒ္ဒါတိ ပဋိလောမဘာဝေန ပတိတတ္တာ အသစ္စဝိဘာဝနာ ပဋိကူလသဒ္ဒါ။ တေန ကာရဏေနာတိ တေန ကာရဏပဋိရူပကေန မိစ္ဆာဝစနေန။ န မင်္ကုဟောတဗ္ဗံ အကာရကဘာဝတော။ သဒ္ဒေန ပရိတဿတီတိ ပရေဟိ အတ္တနိ ပယုတ္တမိစ္ဆာသဒ္ဒမတ္တေန ပရိတဿနသီလော။ ဝတံ န သမ္ပဇ္ဇတီတိ ယထာသမာဒိန္နဝတံ လဟုစိတ္တတာယ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ။ သမ္ပန္နဝတောတိ ပရိပုဏ္ဏသီလာဒိဝတဂုဏော

ကုလဃရဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝဇ္ဇိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂၉။ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ ရာဇပုတ္တောတိ ဝဇ္ဇိရဋ္ဌေ ဇာတသံဝဒ္ဓေါ ဝဇ္ဇိရာဇပုတ္တော။ သဗ္ဗရတ္တိစာရောတိ ဆဏသမ္ပတ္တိယာ ဣတော စိတော စရန္တေဟိ အနုဘဝိတဗ္ဗနက္ခတ္တမဟော။ တေနာဟ ‘‘ကတ္တိကနက္ခတ္တံ ဃောသေတွာ’’ တိအာဒိ။ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟောတီတိ ယသ္မာ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝါ တသ္မိံ ဒိဝသေ နက္ခတ္တံ ဃောသေတွာ အတ္တနော ပုညာနုဘာဝသိဒ္ဓါယ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ မဟန္တံ နက္ခတ္တကီဠာသုခံ အနုဘဝန္တိ, တသ္မာ တံ တေဟိ ဧကာဗဒ္ဓံ ဝိယ ဟောတိ။ ဘေရိအာဒိတူရိယာနန္တိ ဘေရိမုဒိင်္ဂသင်္ခပဏဝဝီဏာဒိတူရိယာနံ။ တာဠိတာနန္တိ အာရဒ္ဓလယာနုရူပံ ပဟဋာနံ။ ဝီဏာဒီနန္တိ ဝီဏာဝေဏုဂေါမုခီအာဒီနံ။ ဝါဒိတာနန္တိ ယထာရဒ္ဓမုစ္ဆနာနုရူပံ သံဃဋ္ဋိတာနံ။ အဘာသီတိ တေန သဒ္ဒေန အာကဍ္ဎိယမာနဟဒယော အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ‘‘မဟတီ ဝတ မေ ဇာနီ’’တိ အနုတ္ထုနန္တော အဘာသိ။ ဆဍ္ဍိတဒါရုကံ ဝိယာတိ ဝနေ ဆဍ္ဍိတနိရတ္ထကကဠိင်္ဂရံ ဝိယ။ လာမကတရောတိ နိဟီနတရော။ ဒေဝတာ ပဌမပ္ပိတံ အာဏိံ ပဋာဏိယာ နီဟရန္တီ ဝိယ တေန ဘိက္ခုနာ ဝုတ္တမတ္ထံ အပနေန္တီ ‘‘တဿ တေ ဗဟုကာ ပိဟယန္တီ’’တိ အဝေါစာတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ထေရော’’တိအာဒိမာဟ။ သဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာနံ ယထာ နေရယိကာ ပိဟယန္တိ, ဧဝံ သမ္မာပဋိပန္နဿ တုယှံ ဗဟူ ပိဟယန္တိ, တသ္မာ တွံ ‘‘ပါပိယော’’တိ အတ္တာနံ မာ မညိတ္ထာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဝဇ္ဇိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သဇ္ဈာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၀။ နိဿရဏပရိယတ္တိဝသေနာတိ အဒ္ဓါ ဣမံ ပရိယတ္တိံ နိဿာယ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရိတုံ လဗ္ဘာတိ ဧဝံ နိဿရဏပရိယတ္တိဝသေန။ သဇ္ဈာယနတောတိ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ သဇ္ဈာယနတော။ ဣဒါနိ တဿ နိဿရဏပရိယတ္တိဝသေန သဇ္ဈာယနကရဏံ, ပဋိပတ္တိဝသေန ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏံ, ဝိပဿနာဘာဝနဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘သော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အရဟတ္တံ ပတ္တဒိဝသေ ပဋိပတ္တိကိတ္တနာယ ပုရိမဒိဝသေသုပိ တထာ ပဋိပဇ္ဇိ, ဝိပဿနံ ပန ဥဿုက္ကာပေတုံ နာသက္ခီတိ ဒဿေတိ။ ကာလံ အတိဝတ္တေတီတိ ဣဒံ ‘‘သင်္ကသာယတီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဝစနံ။ ထေရဿာတိ သဇ္ဈာယကတ္ထေရဿ။

ဓမ္မပဒါနီတိ သီလာဒိဓမ္မက္ခန္ဓဒီပကာနိ ပဒါနိ။ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ။ န ဂဏှာသိ ဥဒ္ဒေသန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ပါဠိယံ ‘‘ဘိက္ခူဟိ သံဝသန္တော’’တိ ဣမိနာ တေသံ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယပိ ဓမ္မော ပရိယာပုဏိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ။ ဝိရဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဝိရာဂေါ, အရိယမဂ္ဂေါ။ ဇာနိတွာတိ ပရိညာဘိသမယဝသေန ဒိဋ္ဌသုတာဒိံ ယာထာဝတော ဇာနိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ ပဟာနံ။ န ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဝိဿဇ္ဇနံ။ ဘဏ္ဍာဂါရိကပရိယတ္တိယာပိ အနုညာတတ္တာ ပဂေဝ နိဿရဏတ္ထာယ, တတ္ထ ပန မတ္တာ ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိအာဒိမာဟ။

သဇ္ဈာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ အကုသလဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၁။ အကုသလေ ဝိတက္ကေတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလေ မိစ္ဆာဝိတက္ကေ။ ယောနိ ဝုစ္စတိ ဥပါယော, တသ္မာ အသုဘာဒိကေ သုဘာဒိဝသေန မနသိကာရော အယောနိသောမနသိကာရောတိ အာဟ ‘‘အနုပါယမနသိကာရေနာ’’တိ။ ပါသာဒိကကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ပသာဒါဝဟံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအာဒိကမ္မဋ္ဌာနံ။ ဗလဝပီတိဉ္စ သုခဉ္စာတိ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနတော ဗလဝန္တံ ဥပစာရဇ္ဈာနသဟဂတံ ပီတိဉ္စ သုခဉ္စ။

အကုသလဝိတက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ မဇ္ဈနှိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၂။ နန္ဒနဝဂ္ဂေတိ နန္ဒနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယံ တတ္ထ ဣဓာပိ ဂါထာယ ဝိသေသာဘာဝတော။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ တတ္ထ သင်္ဂီတံ ဣဓ ဂဟိတန္တိ? ဒေဝတာပဋိသံယုတ္တတံ ဥပါဒါယ ဒေဝတာသံယုတ္တေ သင်္ဂဟိတမ္ပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ပဋိသံယုတ္တတ္တာ ဣဓ ဂဟိတံ။

မဇ္ဈနှိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ပါကတိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၃။ တေရသမေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဝိတ္ထာရိတမေဝါတိ ယောဇနာ။ ဇန္တုဒေဝပုတ္တသုတ္တေတိ ဇန္တုဒေဝပုတ္တသုတ္တသံဝဏ္ဏနာယ။ ‘‘တတ္ထ သင်္ဂီတံ ဣဓာပီ’’တိအာဒိ အနန္တရသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပါကတိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ ဂန္ဓတ္ထေနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၄။ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဂန္ဓသင်္ခါတံ အာရမ္မဏံ ဥပေစ္စ နိဇ္ဈာယတိ, ရူပါရမ္မဏေန ဝိယ ဝိညာဏေန ရူပံ, ဂန္ဓာရမ္မဏေန တံ ဥပေစ္စ နိဇ္ဈာယတိ ပစ္စက္ခတော, ယာထာဝတော သဘာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော။ ဥပသိင်္ဃိဿတီတိ တဏှာဝသေန ဥပဂန္တွာ သိင်္ဃိဿတိ။

ဧကင်္ဂမေတံ ထေယျာနန္တိ အာရမ္မဏဝသေန ထေယျဝတ္ထူသု ဝိဘဇိယမာနေသု ဧကမင်္ဂမေတံ ဂန္ဓာရမ္မဏန္တိ အာဟ ‘‘ထေနိတဗ္ဗာန’’န္တိအာဒိ။ ဩဇာပေက္ခာယ ထေယျာယ ပဝတ္တမာနာယ ဓမ္မာရမ္မဏတာပိ တဿာ သိယာ, သာ ပန န မဓုရာ ထေယျကတာ စာတိ ‘‘ပဉ္စကောဋ္ဌာသာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကာမဉ္စ တံ ဂန္ဓာရမ္မဏံ ကေနစိ ပရိဂ္ဂဟိတံ န ဟောတီတိ အာဒိယိတုံ သက္ကာ, သတ္ထာရာ ပန အနနုညာတတ္တာ န ယုတ္တော တဿ ပရိဘောဂေါ။ ယံ ပန တေန ဘိက္ခုနာ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟရာမိ န ဘဉ္ဇာမီ’’တိ, တဿပိ အယမေဝ ပရိဟာရော။ ဝဏ္ဏီယတိ ဖလံ ဧတေနာတိ ဝဏ္ဏံ, ကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဏ္ဏေနာတိ ကာရဏေနာ’’တိ။

တသ္မိန္တိ တသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိံ။ အာကိဏ္ဏကမ္မန္တောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိအာဒိဝသေန အကုသလကမ္မန္တော ဒိဋ္ဌိမောဟတဏှာဒိဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကုသလကမ္မာနံ ပဋိက္ခေပနတော။ ဒိဋ္ဌိဝသေန စ ကထိနကက္ခဠခရိဂတတ္တာ ‘‘အခီဏကမ္မန္တော ကက္ခဠကမ္မန္တော’’တိ ဝုတ္တံ။

အာကိဏ္ဏလုဒ္ဒေါတိ အာကိဏ္ဏော ဟုတွာ ကက္ခဠော။ တေနာဟ ‘‘ဗဟုပါပေါ’’တိအာဒိ။ မက္ခိတောတိ လိတ္တော။ တန္တိ ဒေဝတာစောဒနံ။ တသ္မာတိ အတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ‘‘တွဉ္စာရဟာမိ ဝတ္တဝေ’’တိ ဧဝမာဟ။

ဂဝေသန္တဿ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒနဝသေန ပရိယေသန္တဿ။ အနေကယောဇနာယာမဝိတ္ထာရံ ဂဂနတလံ ဗျာပေတွာ ဥပ္ပန္နဝလာဟကကူဋပ္ပမာဏံ ဝိယ။ သုဒ္ဓေါတိ သီလေန ပရိသုဒ္ဓေါ အယန္တိ ဇာနာသိ။ သုဂတိန္တိ သုန္ဒရနိဗ္ဗတ္တိံ။ တေန နိဗ္ဗာနဿပိ သင်္ဂဟော သိဒ္ဓေါ။

ဂန္ဓတ္ထေနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဝနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၁၀။ ယက္ခသံယုတ္တံ

၁။ ဣန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၅။ အတ္တနော ပရိဏာယကတ္တေန ဣန္ဒော နာမ မဟေသက္ခော, ဣန္ဒောတိ သမညာ အဿာတိ ကတွာ ‘‘ဣန္ဒကော’’တိပိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဣန္ဒကဿ။ ဣန္ဒကူဋေ ပဗ္ဗတေ နိဝသတီတိ ဣန္ဒကူဋနိဝါသီ, တဿ ဣန္ဒကူဋနိဝါသိနော။ ဗလိကမ္မေဟိ ယဇိတဗ္ဗတော ပူဇိတဗ္ဗတော ယက္ခော, တဿ ယက္ခဿ။ ဣန္ဒဿ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတံ ကူဋံ ဣန္ဒကူဋန္တိ ယက္ခတော ကူဋေန နာမံ လဒ္ဓံ။ ဣန္ဒကူဋော ဣန္ဒော ဥတ္တရပဒလောပေန ယထာ ‘‘ကေလာသကူဋော ကေလာသော’’တိ။ ဣန္ဒော ယက္ခောတိ ကူဋတော ယက္ခေန နာမံ လဒ္ဓံ။ န စေတ္ထ ဣတရီတရနိဿယဒေါသော အညမညူပလက္ခဏဘာဝတော ယထာ တံ ‘‘ကာယကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ။ ရူပန္တိ သကလံ ရူပက္ခန္ဓမာဟ, န ရူပါယတနန္တိ။ ဣမံ သရီရံ ပေစ္စ အယံ ကိန္တိ ပဋိလဘတီတိ စောဒေတိ။

ကုတော အာဂစ္ဆတီတိ ပရာဓာရရူပေ ဇီဝေ အတ္တနိ မာတုကုစ္ဆိမောက္ကန္တေ ရူပဿ သမ္ဘဝေါတိ ကုတော နာမ ဌာနတော အာဂစ္ဆတိ။ တေနာဟ ‘‘ဣမာနိ စ အဋ္ဌီနိ ဣမာ စ မံသပေသိယော’’တိအာဒိ။ ကထံ နွယန္တိ အယံ ကုစ္ဆိသင်္ခါတေ ဂဗ္ဘရေ ကထံ သဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ‘‘သီဟာနံဝ နဒန္တာနံ, ဒါဌီနံ ဂိရိဂဗ္ဘရေ’’တိအာဒိနာ (ထေရဂါ။ နိဒါနဂါထာ) ဂဗ္ဘရော စ ကုစ္ဆိဝါစကော အာဂတော။ တေနာဟ ‘‘ဂဗ္ဘရသ္မိန္တိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိ’’န္တိ။ ပုဂ္ဂလဝါဒီတိ အတ္တဝါဒုပါဒါနော။ ယထာ ဟိ မစ္ဆမံသံ ဘုတ္တံ ဖေဏံ ဝိယ ဟုတွာ ဝိလီယတိ, န စ ပညာယတိ သတ္တဘာဝေန အပ္ပဝတ္တနတော, ဧဝမေဝံ ယဒိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ဂဗ္ဘဘာဝေန ဥပ္ပန္နံ ရူပံ သတ္တော န ဘဝေယျ နော ဝဍ္ဎေယျ, ဝိလီယိတွာ ဂစ္ဆေယျ, ပညာယတိ စ တံ ရူပံ, တသ္မာ ဇီဝေါတိ ဣမာယ လဒ္ဓိယာ။ ဧဝမာဟာတိ ‘‘ရူပံ…ပေ… ဂဗ္ဘရသ္မိ’’န္တိ ဧဝမဝေါစ။ ပဌမန္တိ ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ ပဌမံ။ တေနာဟ ‘‘ပဌမေန ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေန သဒ္ဓိ’’န္တိ။ ‘‘ဇာတိဥဏ္ဏံသူဟီတိ ဇာတိဧဠကာယ ဥဏ္ဏံသူဟီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဂဗ္ဘံ ဖာလေတွာ ဂဟိတဥဏ္ဏာ ဇာတိဥဏ္ဏာ။ တဿာ အံသူဟိ တီဟိ ကတသုတ္တဂ္ဂေ’’တိ သံယုတ္တဘာဏကာနံ အဓိပ္ပါယော။

အနာဝိလောတိ အစ္ဆော, သုပ္ပသန္နောတိ အတ္ထော။ ဧဝံဝဏ္ဏပ္ပဋိဘာဂန္တိ ဝုတ္တပ္ပမာဏသဏ္ဌာနသမ္ပရိစ္ဆိန္နံ။ ကလလံ သမ္ပဝုစ္စတီတိ အတ္တဘာဝေါ ဘူတုပါဒါရူပသင်္ခါတော သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနော ကလလံ နာမာတိ ကထီယတိ။

ကလလာတိ ယထာဝုတ္တကလလရူပဟေတု တံ နိဿာယ ပစ္စယံ ကတွာ။ မံသဓောဝနဥဒကဝဏ္ဏန္တိ ဝဏ္ဏတော မံသဓောဝနဥဒကဝဏ္ဏံ, သဏ္ဌာနတော ပန ဝိလီနတိပုသဒိသံ။

ပရိပက္ကန္တိ ပရိပါကကလလဘာဝတော ပရိပါကံ ဂတံ သုပရိပါကံ ဂတံ။ သမူဟတန္တိ သမူဟဘူတံ သင်္ဂတံ။ ဝိဝဋ္ဋမာနန္တိ ပရိဏမန္တံ။ တဗ္ဘာဝန္တိ ကရဏေ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ, တဗ္ဘာဝေန ပရိဏမန္တန္တိ အတ္ထော။ နိဿက္ကေ ဝါ ဥပယောဂဝစနံ, တဗ္ဘာဝတော ကလလဘာဝတော ကလလံ ဝိပရိဏမန္တံ။ အဗ္ဗုဒံ နာမ ဇာယတိ, အဗ္ဗုဒံ နာမ သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

ဝိလီနတိပုသဒိသာ သဏ္ဌာနဝသေန, ဝဏ္ဏဝသေန ပန သိတာ အရတ္တာဝ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ။ မဏ္ဍန္တိ ဒါရိကာနံ တထာ ပီဠနတော နိဗ္ဗတ္တမရိစပက္ကဿ သာရဘူတံ ရသံ။ သဗ္ဗဘာဂေဟိ မုစ္စတီတိ သော မဏ္ဍော ကပါလေ အလဂ္ဂေါ ဟုတွာ တဿ သဗ္ဗဘာဂေဟိ မုစ္ဆိတွာ ပိဏ္ဍိတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ ဧဝရူပါ ပေသိ ဟောတီတိ သာ ပေသိ ဂဗ္ဘာသယေ ကတ္ထစိ အလဂ္ဂါ ယထာဝုတ္တမဏ္ဍော ဝိယ ပိဏ္ဍိတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ။ တေနာဟ ‘‘ဝိလီနတိပုသဒိသာ’’တိ။

ပေသိ နိဗ္ဗတ္တတီတိ ဧတ္ထ ပေသီတိ နိဿက္ကေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တတော ပေသိတော’’တိ။

ဃနဿ သဏ္ဌာနံ။ နိဗ္ဗတ္တံ ကမ္မပစ္စယာတိ တံသဏ္ဌာနံ ရူပဓမ္မနိဗ္ဗတ္တိယာ ဇာယတိ။ ‘‘ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္န’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၀) ဟိ ဝုတ္တံ။

ပီဠကာတိ ပီဠကသဒိသာ မံသပိဏ္ဍာ ဇာယန္တိ။

သတ္တမာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဋ္ဌမသတ္တာဟတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဧကစတ္တာလီသာ စတုတ္တိံသ သတ္တာဟာနိ သင်္ဂဏှာတိ။ ပရိဏတကာလန္တိ ဂဗ္ဘဿ ပရိဏတကာလံ။ နဝမာသတော ဗဟိ ပရိပက္ကော နာမ ဟောတိ ကေသလောမာဒိနိဗ္ဗတ္တိတော။ တေနာဟ ‘‘ဒွါစတ္တာလီသေ သတ္တာဟေ ဧတာနိ ဇာယန္တီ’’တိ။

တဿာတိ ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တဿ။ မာတုဥဒရပဋလေန ဧကာဗဒ္ဓေါ ဟောတိ ယတော မာတရာ ပရိဘုတ္တအာဟာရော အာမာသယေ ပတိဋ္ဌိတေ ဂဗ္ဘဿ နာဘိနာဠာနုသာရေန ဂဗ္ဘဂတဿ သရီရံ သမ္ပတွာ အာဟာရကိစ္စံ ကရောတိ။ အာဟာရသမုဋ္ဌာနရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ ဂဗ္ဘဂတဿ ကာယေ ဩဇာယ ပစ္စယော ဟောတိ။ သာ စ တံ ပစ္စယံ လဘိတွာ ဩဇဋ္ဌမကံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ။ ဧဝံ မာတရာ ပရိဘုတ္တအာဟာရပစ္စယေန ဂဗ္ဘဂတော ဒသ မာသေ ယာပေတိ အတ္တနော နာဘိနာဠာနုသာရဂတေနေဝ တေန ယာဝ အာဟာရသမုဋ္ဌာနသတ္တာဟော, တတော ပဋ္ဌာယ အာဟရဏတော။ ကေစိ ပန ‘‘မာတရာ ပရိဘုတ္တအာဟာရော ဗာဟိရဝဂ္ဂေါ ဝိယ တဿ ကာယံ အဘိသန္နေတိ ပရိသန္နေတိ, တေန သော ယာပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကုစ္ဆိဂတံ ဥဒရပဋလေန တိရောဟိတတ္တာ ဗဟိ ဌိတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ န အရဟတီတိ ‘‘ကုစ္ဆိယာ အဗ္ဘန္တရဂတော’’တိ အာဟ။ မာတုကုစ္ဆိဂတော နရောတိ မာတု တိရောကုစ္ဆိဂတော။ ဧဝံ ခေါတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တာကာရေန အယံ သတ္တော…ပေ… နိဗ္ဗတ္တတိ, တသ္မာ ရူပံ န ဇီဝေါ။ န ဟိ ဒိဋ္ဌိဂတဿ သတ္တာဟက္ကမေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော ဣစ္ဆိတော အနိစ္စတာပတ္တိတော။

ဣန္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သက္ကနာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၆။ သက္ကနာမကောတိ ဗလိပုတ္တော ဝိယ သက္ကဿ ဝသေန ဂဟိတနာမော။ ‘‘ဧသော ကိရာ’’တိ ပါဌော။ ‘‘ဧကော ကိရာ’’တိပိ လိခန္တိ။ မာရဿ ပက္ခေ ဂတော မာရပက္ခိကော။ ယဒညန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ, တသ္မာ ယံ အညဿ အနုသာသနံ, တံ သမဏဿ န သာဓူတိ ယောဇနာ။ ကာရဏေနာတိ ကာရဏမတ္တေန သံဝါသော ဇာယတိ။ ယေန ကေနစိ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။ တံ ကာရဏန္တရံ သမာဂတံ ပုရိသံ သပ္ပညော သမ္ဗုဒ္ဓေါ အနုကမ္ပိတုံ နာရဟတိ ဝိသေသာဓိဂမာဘာဝါ, သတိ ပန တသ္မိံ သဝိသေသံ ပသာဒေါ ဟောတီတိ။ မနသာ စေ…ပေ… န တေန ဟောတိ သံယုတ္တော သိနေဟဝသေန အနုကမ္ပာ အနုဒ္ဒယာ တဿာ အသံကိလိဋ္ဌသဘာဝတ္တာ။

သက္ကနာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သူစိလောမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၇။ ဂယာယ အဝိဒူရေ ဘဝေါ ဂါမော ‘‘ဂယာ’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဂယာယ’’န္တိ, တေနာဟ ‘‘ဂယာယ အဝိဒူရေ နိဝိဋ္ဌဂါမံ ဥပနိသာယာတိ အတ္ထော’’တိ။ ဂေါစရဂါမနိဒဿနံ ဟေတံ။ ဣဒံ ဥပရိ ဣဒံ ဟေဋ္ဌာတိ နတ္ထိ ဥပ္ပဋိပါဋိယော မဉ္စပါဒါနံ ဒွီသု ပဿေသု ဒီဃဘာဝေန။ ဗလိကမ္မတ္ထာယ ကတံ ဒေဝတာဓိဋ္ဌာနန္တိ အဓိပ္ပါယေန ဒေဝဋ္ဌာနေ ဌပေန္တိ။ အဋ္ဌပါဒမဉ္စသဒိသော ကိရ သော ဟေဋ္ဌုပရိပရိဝတ္တေတဗ္ဗတော။ ကထိနသိဗ္ဗနသူစိ ကထိနသူစိ။ အပစ္စတ္ထရိတွာတိ ကိဉ္စိ သံဃိကသေနာသနဿ ဥပရိ ပဋိစ္ဆဒနံ အပစ္စတ္ထရိတွာ။ ဂဝစ္ဆိဝိဇ္ဈိတံ ဝိယာတိ တေဟိ သူစိလောမေဟိ ဂဝစ္ဆိဇာလံ ဝိယ ဂတံ သဗ္ဗသော သမောဟတံ။

ဣဓာပိ ‘‘ခရသရီရော’’တိ ဝတွာ ခရသရီရံ ကထိနသူစိသဒိသတာယ လောမဿာတိ တဿ တထာဘာဝဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘သော ကိရာ’’တိအာဒိမာဟ။ အတ္တနော ဟတ္ထေဟီတိ သံဃိကတေလသမ္မက္ခိတေဟိ အတ္တနော သရီရံ မက္ခေသိ။ ဣတီတိ ဝုတ္တာကာရေန။

သမာဂမဋ္ဌာနန္တိ ယက္ခသန္နိပါတဋ္ဌာနံ။ သောတိ သူစိလောမော ယက္ခော။ မန္တိ စ တမေဝ ဝဒတိ။

ဥဋ္ဌာပေတွာတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ကတွာ။ အပနာမေသီတိ ယထာ သော အတ္တနော ကာယံ ဥပနေတုံ န သက္ကောတိ, တထာ ကရောန္တော ထောကံ အပနာမေသိ။ အမနုညောတိ ဖရုသတိက္ခတာယ န မနုညော။ စိတ္တံ ဝါ တေ ခိပိဿာမီတိ မယှံ အာနုဘာဝေန တဝ စိတ္တဝိက္ခေပံ ဝါ ကရိဿာမိ။ ယထာ ပန သော စိတ္တဝိက္ခေပံ ကရေယျ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေသဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဘေရဝံ ဝါတိ ဝုတ္တာကာရေန အညထာ ဝါ ဘယာနကံ ဒဿနမတ္တေနေဝ သတ္တာနံ ဘယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ လောမဟံသံ ဥပ္ပါဒေတုံ သမတ္ထံ။ ‘‘ကထေန္တာနံယေဝါ’’တိ ဝါ ပါဌော။ တံ ဒွီသု ပါဒေသု ဂဟေတွာ ပါရံ ဂင်္ဂါယ ခိပိဿာမီတိ ယောဇနာ။

ကုတောနိဒါနာတိ ကသ္မာ ကာရဏာ? အဋ္ဌကထာယံ ပန သမာသပဒမေတံ, ဝိဘတ္တိအလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကိံနိဒါနာ ကိံပစ္စယာ’’တိ? အတ္ထော ဝုတ္တော။ စိတ္တံ ဩဿဇန္တီတိ ကုသလစိတ္တံ ပဝတ္တိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန ပုရတော ခိပန္တိ။ ကုတော သမုဋ္ဌာယာတိ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနံ သမုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ?

ကာမရာဂါဒယော သုဘနိမိတ္တာဒီသု အယောနိသောမနသိကာရဟေတူ။ ကာမော ပန အယောနိသောမနသိကာရော စ နိယကဇ္ဈတ္တပရိယာပန္နောတိ အာဟ ‘‘အယံ အတ္တဘာဝေါ နိဒါနံ ဧတေသန္တိ ဣတောနိဒါနာ’’တိအာဒိ။ ဧဝမေဝါတိ အဋ္ဌကထာယံ ကီဠာပသုတကုမာရကာ ဝိယ မိစ္ဆာဝိတက္ကာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တေသံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတော လောကော ဝိယ အယံ အတ္တဘာဝလောကော။ တေဟိ ဩဿဇိယမာနံ ဓင်္ကံ ဝိယ စိတ္တံ, တဿ ပါဒေ ဗဒ္ဓဒီဃသုတ္တကံ ဝိယ တံ ဒူရာနုဗန္ဓံ သံယောဇနန္တိ ဧဝံ ဥပမာယ သံသန္ဒနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပါပဝိတက္ကာနံ တံသမ္ပယုတ္တကိလေသာနဉ္စ တဏှာ ဝိသေသပစ္စယော တဒဘာဝေန တေသံ အဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘တဏှာသိနေဟတော ဇာတာ’’တိ။ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နတ္တာ ‘‘အတ္တနိ သမ္ဘူတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တေန နေသံ အနညဟေတုကတံ ဒဿေတိ, နိဂြောဓဿေဝ ခန္ဓဇာတီတိ ဣမိနာ ပန ပုထုဘာဝဉ္စ, ဝိသတ္တာတိအာဒိနာ ဒုဗ္ဗိနိဿဋတဉ္စ။ ဝတ္ထုကာမေသု ရူပါရမ္မဏာဒီသု ပုထူသု။ ပုထူ ကိလေသကာမာ ကာမရူပတဏှာဒယော။ တေဟိ ကိလေသကာမေဟိ ကရဏဘူတေဟိ။ အတ္တဘာဝံ ခန္ဓပဉ္စကံ။ ယေ ဝိပဿနာယ ယုတ္တပယုတ္တာ ယာထာဝတော ဇာနန္တိ။

ယတောတိ ပစ္စတ္တေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယံ နိဒါနမဿာ’’တိ။ ‘‘ဝိနောဒေန္တီ’’တိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသေန ယေန န ဝိနောဒေန္တိ, တံ ကာရဏံ ဗာဓိတမေဝါတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂသစ္စေန ဝိနောဒေန္တီ’’တိ။ ဝိနောဒနဉ္စေတ္ထ သန္တာနတော နီဟရဏံ ဗဟိကရဏံ သဗ္ဗသော ပဟာနံ, ပဟီနေ စ တသ္မိံ ကိလေသေ ဩဃံ တရန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒုတ္တရ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ဧတသ္မိံ အဓိဂတေ န ပုန ဘဝေါတိ အပုနဗ္ဘဝေါ, နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ ‘‘အပုနဗ္ဘဝသင်္ခါတဿာ’’တိအာဒိ။ ယသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ယေ နံ ပဇာနန္တိ, ယတောနိဒါန’’န္တိ ပဒဒွယေန ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာနိ, ဝိနောဒနဂ္ဂဟဏေန မဂ္ဂသစ္စံ, အပုနဗ္ဘဝဂ္ဂဟဏေန နိရောဓသစ္စံ ပကာသိတံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေန္တော’’တိ။

တသ္မိံယေဝါတိ ယတ္ထ ဌိတော ‘‘ရာဂေါ စ ဒေါသော စာ’’တိအာဒိနာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ, တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ ဌိတော။ ဒေသနာနုသာရေနာတိ သတ္ထု သာမုက္ကံသိကဓမ္မဒေသနာယ အနုဿရဏေန။ ဉာဏံ ပေသေတွာတိ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ နိဗ္ဗာနံ ပတိ အနုဗောဓဉာဏံ ပေသေတွာ ပဝတ္တေတွာ။ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတဿ ပဌမမဂ္ဂဿ အဓိဂမေန ပဌမဖလေ ပတိဋ္ဌိတော ပဋိလဘတီတိ ယောဇနာ။ န ကိလိဋ္ဌတ္တဘာဝေ တိဋ္ဌန္တိ မဟာနုဘာဝတ္တာ အရိယဓမ္မဿ။ သေတကဏ္ဍုပီဠကသူစိယောတိ သေတဘာဝံ ပတွာ ကဏ္ဍုပီဠကာ လောမသူစိယော သဗ္ဗာ အနဝသေသာ ပတိတာ ပရိဘဋ္ဌာ အပဂတာ။ ဘုမ္မဒေဝတာပရိဟာရန္တိ ဘုမ္မဒေဝတ္တဘာဝန္တိ။

သူစိလောမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ မဏိဘဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၈။ သုခံ ပဋိလဘတီတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒံ သုခံ အဓိဂစ္ဆတိ။ နိစ္စမေဝ သေယျော သတိမတော အာယတိံ ဟိတစရဏတော။ မဏိဘဒ္ဒေါ ‘‘သတိမာပုဂ္ဂလော သတောကာရီ သမ္ပတိ ဝေရံ နပ္ပသဝတီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဝေရာ စ ပရိမုစ္စတီ’’တိ အာဟ။ ဘဂဝါ ပန သတိမန္တတာသိဒ္ဓိယာ ဝေရပရိမုစ္စနံ န အစ္စန္တိကံ, နာပိ ဧကန္တိကံ ပဋိပက္ခေန ပရတော စ အပ္ပဟီနတ္တာတိ တံ နိသေဓေန္တော ‘‘ဝေရာ စ န ပရိမုစ္စတီ’’တိ ဝတွာ, ယံ အစ္စန္တိကံ ဧကန္တိကဉ္စ ပရဿ ဝသေန ဝေရပရိမုစ္စနံ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ယဿာ’’တိ ဂါထမာဟ။ ကရုဏာယာတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ကရုဏာယ။ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေတိ ကရုဏာဘာဝနာယ ဝသေန ဥပ္ပါဒိတပဌမဇ္ဈာနူပစာရေ။ သောတိ ကရုဏာဘာဝနံ ဘာဝေန္တော ပုဂ္ဂလော။ မေတ္တံသောတိ မေတ္တစိတ္တံ အံသော ဧကော ကုသလကောဋ္ဌာသော ဧတဿာတိ မေတ္တံသော။ တဿ ကေနစီတိ တဿ အရဟတော ကရုဏာယ မေတ္တာဘာဝနာယ စ သာတိသယတ္တာ တဒဘာဝေန ကေနစိ ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ ဝေရပ္ပသင်္ဂေါ နာမ နတ္ထိ။ ဣမိနာ ခီဏာသဝေပိ မေတ္တာကရုဏာဘာဝနာရဟိတေ ကောစိ အတ္တနော စိတ္တဒေါသေန ဝေရံ ကရေယျ, န ပန တသ္မိံ မေတ္တာကရုဏာစေတောဝိမုတ္တိသမန္နာဂတေ ကောစိ ဝေရံ ကရေယျ။ ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကာ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာတိ ဒဿေတိ။

မဏိဘဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သာနုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃၉။ ယက္ခေန ဂဟိတော ဟောတီတိ ယက္ခေန အနုပဝိဋ္ဌော ဟောတိ။ တဿ ယက္ခဂဟဏဿ ကာရဏံ မူလတော ပဘုတိ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘သော’’တိအာဒိမာဟ။ တဿ အန္တိမဘဝိကတ္တာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အဓိသီလသိက္ခာယ သက္ကစ္စံ ပူရဏန္တိ ဒဿေတိ ‘‘သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော’’တိအာဒိနာ။ ပစ္စာဟာရန္တိ ပဋိက္ခေပံ။ ဣမသ္မိံ သရဘညေတိ ဣမသ္မိံ မမ ဓမ္မဘဏနေ။ ပတ္တိန္တိ ပတ္တိဒါနံ။ ပိယာ ဟောန္တိ, တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ အဿံ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၆၅)။ တထာ စာဟ ‘‘တသ္မိံ သာမဏေရေ’’တိအာဒိ။

ဝုဍ္ဎိမနွာယာတိ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တိယာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ပရိဝုဍ္ဎိမာဂမ္မ။ ကာမသမ္ဘောဂသမတ္ထတာဝသေန ပရိပက္ကိန္ဒြိယော။ အနုယောဇေတွာဝါတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာဝ, ဂိဟိဘာဝေ ဝါ အနုယောဇေတွာဝ။ ‘‘ပုဗ္ဗေ တုယှံ ပုတ္တော သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမောတိ သမ္ဘာဝိတော, ဣဒါနိ တတော အညထာ ဇာတော’’တိ ဃောသနာဝသေန ဒေဝတာနံ အန္တရေ မာဟေဝ မေ လဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေယျ။

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စာတိ စာတုဒ္ဒသီပဉ္စဒသီအဋ္ဌမီနံ ယထာက္ကမံ အာဒိတော အန္တတော အာဒိအန္တတော စ ပဝေသနနိက္ခမနဝသေန ဥပေါသထသီလဿ ပဋိ ပဋိ အဘိမုခံ ပစ္စာဝဟိတဗ္ဗပက္ခဉ္စ။ တေရသိယာပီတိ ပရံ သတ္တမီနဝမီသုပီတိ အတ္ထော။ ပဝေသဘူတဉှိ ဥပေါသထသီလဿ သတ္တမီသု သမာဒိန္နံ သီလံ ပဋိပဒံ, နဝမီသု နိက္ခမဘူတန္တိ အာစရိယာ။ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ ပန ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂမနပရိယာယေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘မနုဿာ’’တိအာဒိ။ အဍ္ဎမာသန္တိ သကလကာလပက္ခံ။ ဧဝဉှိ ဝဿဝါသဿ အနုဂမနံ ဂတံ ဟောတိ။ သုဋ္ဌု သမာဂတန္တိ သုပရိသုဒ္ဓံ သမ္ပန္နံ ကတွာ အတ္တနော သန္တာနံ အာဂတံ။ တံ ပန အတ္တနော စိတ္တေန သမံ ပကာရေဟိ ယုတ္တံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပယုတ္တ’’န္တိ။ အရဟန္တာနံ အနုကရဏေန သေဋ္ဌစရိယံ။ ‘‘န တေ ဟိ ယက္ခာ ကီဠန္တီ’’တိ အတ္တနော ပုတ္တဿ ကာယေ အဓိမုစ္စနံ အတ္တနော ကီဠနံ ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ အာဟ။

ဥပါသိကာ ယထာဝုတ္တဥပေါသထသီလေန သီလဝတီ, သာမဏေရော ပန အတ္တနော သာမဏေရသီလေန သီလဝါ။ ဥပ္ပတိတွာတိ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ။ မောက္ခော နတ္ထိ ဒုက္ခာဝဟဿ ကမ္မဿ ကတူပစိတတ္တာ။

ဒုဝိဓေပိ ကာမေတိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ။ ကိလေသကာမံ ပရိစ္စဇန္တော ဧဝ ဟိ ဝတ္ထုကာမေ ပရိစ္စဇတိ နာမ။ ဝိဗ္ဘမနဝသေန အာဂစ္ဆတိ ဘိက္ခာယ အာဟိဏ္ဍနာဒိပဗ္ဗဇိတကိစ္စတော။ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိဂတသီလဿ ဇီဝတော အာနာပါနမတ္တေန ဇီဝန္တောပိ သော မတကောဝ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘မရဏဉှေတံ, သုနက္ခတ္တ, အရိယဿ ဝိနယေ, ယော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၄၅)။

ဥဏှဋ္ဌေနာတိ သပရိဠာဟဋ္ဌေန။ အဘိဓာဝထာတိ အဘိဓာဝတီတိ ဣမသ္မိံ အဘိဓာဝနကိစ္စေ ဘဒ္ဒံ တေ ဟောတူတိ ဝတွာ ဂိဟိဘာဝါယ အဘိဓာဝထ။ နီဟရိတွာတိ နိက္ခာမေတွာ။ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တတ္တာ မဟာဍာဟသဒိသေ။ သလ္လက္ခေတွာတိ ဂိဟိဘာဝေ အာဒီနဝံ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာနိသံသဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ။ ဟိရောတ္တပ္ပံ ပဋိလဘိတွာ ‘‘မမ ဥပ္ပဗ္ဗဇိတုကာမတံ သဗြဟ္မစာရိနော ဇာနိဿန္တီ’’တိ။ စတုန္နံ ပရိသာနံ စိတ္တသင်္ခေါဘဝသေန သကလဇမ္ဗုဒီပံ ခေါဘေတွာ။

သာနုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပိယင်္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၀။ ပစ္စန္တေတိ ပရိယန္တေ။ ပါဋိယေက္ကန္တိ သင်္ဂီတိကာလေ ဝိသုံ။ ယမကဝဂ္ဂါဒိကာ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂပရိယောသာနာ ဆဗ္ဗီသတိ ဝဂ္ဂါ ဧတိဿာတိ ဆဗ္ဗီသတိဝဂ္ဂါ, တန္တီတိ ပါဠိ။ ဥစ္စာရပဿာဝါဒိ ဧဝရူပံ ဒုဗ္ဘောဇနံ, ‘‘အသုစိဇေဂုစ္ဆဘာဝေန ဒုဋ္ဌု ဘောဇန’’န္တိ ကတွာ, ဒုဗ္ဘောဇနဂ္ဂဟဏေန ဝါ ဝန္တဂဗ္ဘမလာဒီနိ အတိဒိသတိ။ ဆဝိအာဒီနိ ဆေတွာတိ ဆဝိအာဒီနိ အတိဝိဇ္ဈ အတိဝိယ ပဝိသိတွာ။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ ပီတိသမုဋ္ဌာနဥဠာရောဠာရရူပပ္ပဝတ္တိယာ။ တေနာဟ ‘‘ဟဒယင်္ဂမနီယော ဟုတွာ’’တိ။

ဓမ္မတာယ သမာဒိဏ္ဏန္တိ ကဿစိ သန္တိကေ အဂ္ဂဟေတွာ သယမေဝ တသ္မိံ ခဏေ သံယတာ ဟောမာတိ ယထာသံယတာ။ တတိယပဒေနာတိ ‘‘သိက္ခေမ သုသီလျ’’န္တိ ဣမိနာ ပဒေန။ သေသာတိ ဝုတ္တာဝသေသာ။ တိဿော အဒိန္နာဒါနမိစ္ဆာစာရသုရာပါနဝိရတိယော။ ဂဟိတာ ဂေါဗလီဗဒ္ဒဉာယေန။ ဆာတကံ ဒုဗ္ဘိက္ခဉ္စ ဧတ္ထာတိ ဆာတကဒုဗ္ဘိက္ခာ, ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဘိက္ခာဗဟုလာယာတိ အတ္ထော။ ပိသာစယက္ခယောနိယာတိ ပေတ္တိဝိသယသဒိသယက္ခယောနိယာ အပိ နာမ မုစ္စေမာတိ ယောဇနာ။

ပိယင်္ကရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ပုနဗ္ဗသုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၁။ ဝသနဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေန ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒယော သင်္ဂဏှာတိ။ ဒွါဒသဟတ္ထမတ္တမေဝ ဂဏှာတိ ပကတိသဉ္စရဏူပစာရမတ္တဗျာပနတော။ ယထာပရိသန္တိ ပရိသာနုရူပံ, ယတ္ထ ယတ္ထ ပရိသာ တိဋ္ဌတိ, တံ တံ ဌာနံ ဂစ္ဆတိ ပရိသပရိယန္တိကတ္တာ။ သတ္ထု မုခဝိကာရာဘာဝတော ပဝေသာနုညံ သလ္လက္ခေန္တီ ‘‘နူန အယံ ကတာဓိကာရာ ဘဝိဿတီ’’တိ အနုမာနသိဒ္ဓံ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ။ ဧကီဘာဝဂမနေနာတိ ဟတ္ထပါသူပဂမနေန ပရိသာယ မိဿီဘာဝပ္ပတ္တိယာ။ ပုတ္တကာတိ ပုတ္တပုတ္တိယော။ အနုကမ္ပာယဉှိ က-သဒ္ဒေါ။

နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေန အရိယမဂ္ဂေန မုဉ္စိယမာနာ ဂန္ထာ ‘‘နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ ပမုစ္စန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဝေလာတိက္ကန္တာတိ ပမာဏတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကာတိ အာဟ ‘‘ပမာဏာတိက္ကန္တာ’’တိ။ ပိယာယနာတိ အာသီသနာ။ အာသီသနံ ပေမဝသေန ပေမဝတ္ထုနော ဧသနာ ပတ္ထနာဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂနာ ပတ္ထနာ’’တိ။ တတောတိ ပိယပုတ္တာဒိတော။ ပါဏီနန္တိ သာမိအတ္ထေ ပုထုဝစနံ ဒုက္ခသဒ္ဒါပေက္ခံ။ ကေ မောစေတီတိ မောစနကိရိယာယ ကမ္မံ ပုစ္ဆတိ? ဣဘရော ပန အတ္ထဝသေန ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမောတိ ‘‘ပါဏိနေတိ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ။ အဘိသမ္ဗုဓန္တိ အဘိသမ္ဗုဓန္တော။ တေနာဟ ‘‘အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ သဒ္ဓမ္မဿာတိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓမ္မမေဝ အဇာနိတွာ’’တိ။

ပုတ္တဿ အနုမောဒနံ ကရောန္တီတိ ပုတ္တဿ ပဋိပတ္တိအနုမောဒနံ ကရောန္တီ။ ဥဂ္ဂတာတိ ဧတ္ထ ကလလေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ နိမုဇ္ဇမာနာ တတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တိ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ပညာသီသံ ဥက္ခိပိတာ ဥဂ္ဂတာ။ ပုန ဝိနိပါတာဘာဝတော သမ္မဒေဝ ဥဂ္ဂတတ္တာ သမုဂ္ဂတာ။ တထာဘူတာ သာသနေပိ ဥဂ္ဂတာ သမုဂ္ဂတာ ဇာတာ။ စတုသစ္စပဋိဝေဓဘာဝန္တိ စတုသစ္စပဋိဝေဓဿ အတ္ထိဘာဝံ။ ကဏ္ဍုကစ္ဆုအာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဇေဂုစ္ဆအသာတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘတိ ပဝတ္တိယံ သမ္ပတ္တိဒါယိနော ကမ္မဿ ကတောကာသတ္တာ။ တုဏှီ ဥတ္တရိကေ ဟောဟီတိ မာတု-ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဿ ဝိသေသာဓိဂမဿ အဝိဗန္ဓကရဏသမ္မာပယောဂေန ယထာလဒ္ဓဝိသေသာယ မာတုယာ ဝသေန ယသ္မာ ဓီတာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပတ္တိလာဘီ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မာတု အာနုဘာဝေနေဝါ’’တိ။

ပုနဗ္ဗသုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ သုဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၂။ ကရဏီယေနာတိ ဧတ္ထ ကရဏီယန္တိ ဝါဏိဇ္ဇကမ္မံ အဓိပ္ပေတန္တိ တံ ဝိဝရန္တော ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော စာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဝိက္ကီယတီတိ ဝိက္ကယံ ဂစ္ဆတိ။ တထေဝ ကရောတီတိ ယထာ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိနာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ကတံ, တထေဝ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ကရောတိ။ သွာယန္တိ အနာထပိဏ္ဍိကော။

တံ ဒိဝသန္တိ ယံ ဒိဝသံ အနာထပိဏ္ဍိကော, ဂဟပတိ, ရာဇဂဟသမီပံ ဥပဂတော, တံ ဒိဝသံ။ ပဏ္ဏန္တိ သာသနံ။ န သုဏီတိ အသုဏန္တော ‘‘ပဏ္ဏံ န သုဏီ’’တိ ဝုတ္တော။ ဓမ္မဂါရဝေန ဟိ သော သေဋ္ဌိ အညံ ကိစ္စံ တိဏာယပိ န မညိ။ တေနာဟ ‘‘ဓမ္မဿဝနတ္ထာယာ’’တိအာဒိ။ ဒါရကရူပါနန္တိ ဒါရကာနံ။ အနတ္ထန္တရကရော ဟိ ရူပ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဂေါရူပါန’’န္တိ။ ပဉ္စဝဏ္ဏန္တိ ခုဒ္ဒိကာဒိဘေဒံ ပဉ္စပ္ပကာရံ ပီတိံ ပဋိလဘိ။ အနုက္ကမေန ဟိ တာ ဧတဿ သမ္ဘဝန္တိ။ ‘‘သီသေန ဥဋ္ဌာယ…ပေ… ဂစ္ဆတီ’’တိ ပဒံ ပီတိသမုဋ္ဌာနရူပဝသေန လက္ခေတွာ ဝုတ္တံ။

သိဝထိကာယ ဝသတီတိ သိဝထိကာယ သမီပေ ဝသတိ။ သုသာနဿာသန္နဋ္ဌာနေ ဟိ သော ဝိဟာရော။ အထဿာတိ အထဿ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ‘‘အကာလော…ပေ… ဥပသင်္ကမိဿာမီ’’တိ ဧတံ အဟောသိ။ ဗုဒ္ဓဂတာယ သတိယာတိ အညံ ကိဉ္စိ အစိန္တေတွာ ဗုဒ္ဓဂတာယ ဧဝ သတိယာ သယနဝရဂတော နိပဇ္ဇိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တံ ဒိဝသ’’န္တိအာဒိ။

ဗလဝပ္ပသာဒေါတိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏာ ဗလဝတီ သဒ္ဓါ။ ပီတိအာလောကောတိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု စိရကာလံ ပရိစယံ ဂတဿ ဗလဝတော ပသာဒဿ ဝသေန ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ နာမံ သဝနမတ္တေန ဥပ္ပန္နာယ ဥဠာရာယ ပီတိယာ သမုဋ္ဌာပိတော ဝိပဿနောဘာသသဒိသော သာတိသယော အာလောကော ဟောတိ စိတ္တပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနော။ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗတမံ ဝိဂစ္ဆီ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဒေဝတာ ဟိ ကတာ’’တိပိ ဝဒန္တိ, ပုရိမော ဧဝေတ္ထ ယုတ္တော။

အမနုဿာတိ အဓိဂတဝိသေသာ ဒေဝတာ။ တာ ဟိ သေဋ္ဌိဿ သမ္ပတ္တိံ ပစ္စက္ခတော ပဿိံသု။ တေနာဟ ‘‘အယံ မဟာသေဋ္ဌီ’’တိအာဒိ။ အလ္လသရီရန္တိ တာဝဒေဝ ဆဍ္ဍိတံ အစ္ဆိန္နံ ဝါ ကဠေဝရံ။ အပရမ္ပီတိ မတံ ကုထိတကုဏပံ။ ပရိကိရိံသူတိ သမန္တတော ဩသရိတာ အဟေသုံ။ အာလောကော အန္တရဓာယိပီတိဝေဂဿ မန္ဒဘာဝေန တံသမုဋ္ဌာနရူပါနံ ဒုဗ္ဗလဘာဝတော။

ဣမိနာဝါတိ အဓိကာရေန သဟဿပဒေန ဧဝ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗာနိ။ ပဒံ ဝီတိဟရတိ ဧတ္ထာတိ ပဒဝီတိဟာရော, ပဒဝီတိဟာရဋ္ဌာနံ။ သမဂမနေတိ ဒုတဝိလမ္ဗိတံ အကတွာ သမဂမနေ။ တတောတိ တေသု သောဠသဘာဂေသု။ ဧကော ကောဋ္ဌာသောတိ ယထာဝုတ္တံ ပဒဝီတိဟာရပဒေသံ သောဠသဓာ ဘိန္နဿ ဧကော ဘာဂေါ။ ပဝတ္တစေတနာတိ ယထာဝုတ္တကလာသင်္ခါတဿ ပဒေသဿ လင်္ဃနဓာဝနပဝတ္တစေတနာ။ ပဒံ ဝါ ဝီတိဟရတိ ဧတေနာတိ ပဒဝီတိဟာရော, တထာပဝတ္တာ ကုသလစေတနာ။ ‘‘တဿာ ဖလံ သောဠသဓာ ကတွာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပတိဋ္ဌဟန္တဿ ဝသေန ဂဟိတန္တိ ယောဇနာ။ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတာယ ဧဝ ရတနတ္တယပူဇာယ ဓမ္မဿဝနဿ သိက္ခာပဒသမာဒါနဿ သရဏဂမနဿ စ အတ္ထာယ ဂစ္ဆတောပိ ဝသေန ဝဋ္ဋတိ။ ပဌမံ ဝုတ္တဂမနံ လောကုတ္တရဝိသေသာဓိဂမဿ ဧကန္တိကံ, ဒုတိယံ အနေကန္တိကန္တိ ‘‘ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ သာသင်္ကဝစနံ။

သောတိ အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ။ အနုယုတ္တာတိ အနုဂါမိနော သဟာယာ။ တေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ‘‘သိဝကော အမနုဿော’’တိ အပရေ။ န ကေဝလံ ‘‘အနုယုတ္တာပိ မေ အတ္ထိ, ကသ္မာ ဘာယာမီ’’တိ ဧဝံ သူရော အဟောသိ? အထ ခေါ ဗုဒ္ဓဂတာယ တိက္ခဝိသဒသဘာဝေန သဗ္ဗံ ပရိဿယံ မဒ္ဒိတွာပိ အဂမာသီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ ဟိ သဒ္ဓါ, တာယ ယုတ္တကော သပ္ပုရိသောပိ သဒ္ဓမ္မဂုဏဝသေန သဗ္ဗံ ပရိဿယံ မဒ္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓတာ ပရိစ္စာဂသီလတာ ဥဠာရဇ္ဈာသယတာ ပရဒုက္ခာပနယကာမတာ ပရေသံ ဟိတေသိတာ ပရသမ္ပတ္တိပမောဒနာတိ ဧဝမာဒီနံ မဟာဂုဏာနံ ဝသေန နိစ္စကာလံ အနာထာနံ ပိဏ္ဍဒါယကတ္တာ ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နံ နာမံ။ ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဧဟိ သုဒတ္တာ’’တိ ဧဝံ အာဟ။

ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေနာတိ သဗ္ဗသော ရာဂါဒိကိလေသဝူပသမေန။ ကိလေသဝူပသမန္တိ သဗ္ဗသော သဗ္ဗေသံ ကိလေသာနံ ဝူပသမံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပတွာ။ အနုပုဗ္ဗိကထန္တိ ဒါနာဒိကထံ။ သာ ဟိ အနုပုဗ္ဗေန ကထေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အနုပုဗ္ဗိကထာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ။ သေယျထိဒံ – ဒါနကထံ သီလကထံ သဂ္ဂကထံ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသီ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၀၅)။ မတ္ထကေတိ အနုပုဗ္ဗိကထာယ ဥပရိ ပရတော။ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသေသီတိ ယထာ မဟာသေဋ္ဌိ သဟဿနယပဋိမဏ္ဍိတေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော သဟ ဟေတုနာ ဝိဘဇန္တော စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပကာသေသီတိ။

သုဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပဌမသုက္ကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၃။ ရထိကန္တိ ရစ္ဆံ။ ဂဟေတွာတိ ဂန္တွာ။ သိင်္ဃာဋကန္တိ အညတ္ထ တိကောဏာ ရစ္ဆာ ဝုစ္စတိ။ ဣဓ ပန ‘‘စတုက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘မဓုပီကာ’’တိ ဧတ္ထ မဓု-သဒ္ဒေန မဓုဝိသေသော ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဂန္ဓမဓုပါနံ ပီတာ ဝိယာ’’တိ။ သာမညဇောတနာ ဟိ ဝိသေသေ တိဋ္ဌတီတိ ဂန္ဓမဓူတိ စ အတိဝိယ မဓုရော မဒနိယော ဧကော မဓုဝိသေသော။ တေနာဟ ‘‘အသညီ ဟုတွာ သယတေဝါ’’တိ။

န ပဋိဝါနီယံ န အပနေတဗ္ဗန္တိ အပ္ပဋိဝါနီယံ။ တေနာဟ ‘‘ဗာဟိရကဉှီ’’တိအာဒိ။ ယံ ကိဉ္စိ သန္တပဏီတဘာဝါဝဟံ န သေစနန္တိ အသေစနကံ။ တတော ဧဝ အနာသိတ္တကံ။ ဩဇဝန္တန္တိ ဗဟုသမ္မတဩဇဝန္တသဒိသတာယ ဩဇဝန္တံ။ တေနာဟ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ။ ဓမ္မတာယာတိ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ။ မဓုရော ဣဋ္ဌော။ ပိဝန္တီ ဝိယာတိ သုက္ကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဥပနီယမာနံ သဒ္ဓမ္မာမတရသံ အတ္တနော သောတဉ္ဇလိံ ပူရေတွာ ဩဒဟန္တီဝ။ ဝလာဟကတော အာဂတံ ဝလာဟကံ။

ပဌမသုက္ကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒုတိယသုက္ကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၄။ ဗဟုံ ဝတ ပုညံ ပသဝတိ သဗ္ဗဂန္ထဝိမုတ္တိယာ သီလသမန္နာဂတေန အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာယ သုက္ကာယ ထေရိယာ ဘောဇနဿ ဒိန္နတ္တာ။

ဒုတိယသုက္ကာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ စီရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၅။ ဧကာဒသမံ ဥတ္တာနမေဝ ဒသမေန သဒိသတ္တာ။ တတ္ထ ဟိ ဘောဇနံ ဥပါသကဿ အာဘတံ, ဣဓ စီဝရဒါနန္တိ အယမေဝ ဝိသေသော။

စီရာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၆။ အာဠဝိယန္တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန တံ ရဋ္ဌမ္ပိ နဂရမ္ပိ ဝုစ္စတိ။ ရဋ္ဌေ အဓိပ္ပေတေပိ န ဧတ္ထ ဗဟုဝစနံ တထာရုဠှိယာ အဘာဝတော။ တဉ္စ ဘဝနန္တိ တဉ္စ အာဠဝကဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ။ တတ္ထာတိ အာဠဝကဿ ဘဝနေ။ ‘‘အထ ခေါ အာဠဝကော ယက္ခော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ ဧတ္ထ တသ္မိံ ပါဌပဒေသေ။ အယမနုပုဗ္ဗိကထာတိ အယံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာ အနုပုဗ္ဗတော အာဂတာ ကထာ။ အာဠဝိယာ ဣဿရောတိ အာဠဝေါ, အာဠဝကောတိ စ ရာဇာ ဝုတ္တော။ ကဒါစိ စောရပဋိဗာဟနတ္ထံ, ကဒါစိ ဥဿာဟသတ္တိဝိဘာဝနဝသေန ပဋိရာဇနိသေဓနတ္ထံ, ကဒါစိ လက္ခယောဂျဝိနိယောဂဝသေန ဗျာယာမကရဏတ္ထဉ္စ။ မိဂါနံ ဝနနတော ဝသနတော ဝါနတော ဝါ ‘‘မိဂဝါ’’တိ လဒ္ဓသမညံ မိဂဝံ။ တဿေဝါတိ ရညော ဧဝ။ မိဂေါတိ ဧကော ဧဏိမိဂေါ။ တိယောဇနန္တိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ဥဒကံ ဝိယ ပဝိသိတွာ ဌိတန္တိ ယထာ ပရိဿမပ္ပတ္တော ဥဒကံ ပဝိသိတွာ ဌိတော နိရဿာသော ဟောတိ, ဧဝံ ဝိယ ဌိတံ။ မူလန္တိ သမီပံ။ ယက္ခံ ဒိသွာဝ ရညော ဘယံ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဦရုတ္ထမ္ဘံ အဟောသိ, တသ္မာ ရာဇာ ပလာယိတုံ နာသက္ခိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခါဒိတုံ ဥပဂတော’’တိ။ အထ ရာဇာ ဒွိဓာ ဆိန္နံ မိဂံ ဒတွာ အတ္တာနံ မောစေတုကာမော အဟောသိ။ ယက္ခော ‘‘နနု မမ ဟတ္ထဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မိဂေါပိ မမ သန္တကော, တတ္ထ ကိန္နာမ တေ ကေရာဋိယမိဒံ ဒတွာ အတ္တနော မောစန’’န္တိ ရာဇာနံ န မုဉ္စိ။ အထ ရာဇာ တဿ တာဒိသံ ပဋိညာတံ အကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရာဇာ တေန သဒ္ဓိ’’န္တိအာဒိ။ ဘဝနံ အနုပဂတန္တိ ဣဒံ မမ ဘဝနံ အနုပဂတံ။ အနနုညာတန္တိ ဥပဂတေန သာမိဘူတေန အနနုညာတဉ္စ။ ဧတေန ဥပဂတံ တံ, ဣဒါနိ တာဒိသေန အနုညာတဉ္စ ခါဒိတုံ လဘာမီတိ ဒဿေတိ။

မစ္စုပထေတိ မစ္စုဂေါစရေ။ အာသန္နမရဏတာယ ဧဝမာဟံသု။

တံ အာဠဝကကုမာရံ အာဒါယ ပက္ကမိံသူတိ ယောဇနာ။ တဿ ရညော မဟေသီ အာဠဝကကုမာရဿ မာတာတိ ဝုတ္တာ။ ဒေဝိသဟဿာနံ ဝိပ္ပလပန္တီနန္တိ ဝစနံ ပရိဏာမေတဗ္ဗံ။

ဒေသနာပရိယောသာနေတိ ယက္ခံ ဒမေတွာ ပစ္စာဂန္တွာ နဂရဒွါရသမီပေ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နေန ဘဂဝတာ သရာဇိကာယ မဟတိယာ ပရိသာယ ဒေသိတဒေသနာယ ပရိယောသာနေ။ သောတိ ဘဂဝါ။ ဘဝနေ ဧဝါတိ ဝိမာနေ ဧဝ။ ဘဂဝါပိ ပဿတိ ပကတိစက္ခုနာဝ နိဂြောဓဿ ဥပရိ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ။

တတြာတိ တသ္မိံ ‘‘ရောသေတုကာမတာယာ’’တိ ဝစနေ။ တေသန္တိ သာတာဂိရိဟေမဝတာနံ။ ကာလဒီပဒေသကုလဇနေတ္တိအာယုပ္ပမာဏဝိသယံ ပဉ္စမဟာဝိလောကိတံ။ ‘‘သီတံ ဗျပဂတံ ဟောတိ, ဥဏှဉ္စ ဥပသမ္မတီ’’တိအာဒိနာ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၈၃) အာဂတာနိ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ။ ကဋိပ္ပဒေသဝတ္ထိကောသကဏ္ဏတော တိဓာ။ သဒ္ဒေါတိ အာဠဝကဿ ဥဂ္ဃေါသိတသဒ္ဒေါ။

ဣမိနာ ပသင်္ဂေန သကလဇမ္ဗုဒီပံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တေ အပရေပိ တယော သဒ္ဒေ ယထာ ဧတေ, ဧဝံ အာဠဝကဿ ဥဂ္ဃေါသိတသဒ္ဒေါပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဩသက္ကန္တေတိ ပရိဟာယမာနေ။

စုဏ္ဏေန္တာတိ စုဏ္ဏေတုံ သမတ္ထတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန စုဏ္ဏနဝသေန ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘မာ ကဿစီ’’တိအာဒိ။ ဥဿာဝဗိန္ဒုမတ္တမ္ပီတိ ဥဿာဝပတနမတ္တမ္ပိ။ ခုရပ္ပံ သလ္လံ။

သေဋ္ဌာနီတိ အဇေယျေန အပ္ပဋိဟတဘာဝေန ဥတ္တမာနိ။ ဒုဿာဝုဓန္တိ အာဝုဓကိစ္စကရံ ဥတ္တရိယံ ဒုဿံ။ ဣမာနိ ကိရ သက္ကာဒီနံ ပုညာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တာနိ အပ္ပဋိဟတပ္ပဘာဝါနိ ပဋိပက္ခဝိဓမနယုတ္တာနိ အဝဇ္ဈာနိ အာဝုဓာနိ။ တေနာဟ ‘‘ယဒိ ဟီ’’တိအာဒိ။

အသနိဝိစက္ကံ ဝိယာတိ အသနိမဏ္ဍလံ ဝိယ။

ပိတ္တန္တိ အလဂဒ္ဒပိတ္တံ။ ဘိန္ဒေယျာတိ အာသိဉ္စေယျ။ သုခန္တိ သုကရံ။ မုဒုဘူတစိတ္တဝဝတ္ထာနကရဏတ္ထန္တိ မုဒုဘူတံ အတ္တနော စိတ္တေ ဝဝတ္ထာနဿ ကရဏတ္ထံ။

ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ‘‘န ခွါဟ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ။ ဘဂဝတော သာသနေ ဌိတေ ပယိရုပါသိတွာ ဥဂ္ဂဟိတံ ဘဂဝန္တံ ပယိရူပါသိတွာ ဥဂ္ဂဟိတမေဝ နာမာတိ အာဟ ‘‘ကဿပံ…ပေ။။။ ဥဂ္ဂဟေသု’’န္တိ။ ပုဋ္ဌပဉှာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ပုဋ္ဌပဉှာ။ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယေ ပုဋ္ဌပဉှာ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဝိသယာဝ ဟောန္တိ။

ပဋိသေဓေတွာတိ ဝါစာယ အသက္ကုဏေယျဘာဝေနေဝ ပဋိသေဓေတွာ။ ‘‘ယဒါကင်္ခသီ’’တိ ပဒသန္ဓိဝသေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ယဒိ အာကင်္ခသီ’’တိ။ တေန တုယှံ ပုစ္ဆံ တာဝ သုတွာ ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘န မေ’’တိအာဒိ။ ဒုတိယဝိကပ္ပေ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရောတိ အာဟ ‘‘ယံ အာကင်္ခသီ’’တိ။ ‘‘ပုစ္ဆ, အာဝုသော, သုတွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ အဝတွာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ အနိယမေတွာ ဝစနံ သဗ္ဗဝိသယံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ တေ’’တိအာဒိ။

ကိံ သူတိ ဧတ္ထ ကိန္တိ ပုစ္ဆာယံ, သူတိ သံသယေ, ကိံ နူတိ အတ္ထော? ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ။ တသ္မာ ဝိတ္တန္တိ ယသ္မာ ဝိတ္တိကရဏတော ဝိတ္တံ။ သုကတန္တိ သုဋ္ဌု သက္ကစ္စံ ကတံ။ သုခန္တိ ဣဋ္ဌဖလံ။ တတ္ထ ယံ ပဓာနံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာယိကစေတသိကံ သာတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ နိဿန္ဒဖလဉှိ တဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတမေဝ ဟောတိ။ အပ္ပေတီတိ ပါပေတိ။ အတိသယတ္ထဇောတနော တရ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘အတိသယေန သာဒူ’’တိ။ ရသသညိတာယ ဣဋ္ဌာနံ ရာဂါဒိဓမ္မာနံ။ ကေန ပကာရေနာတိ ကထံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ။ ကထံဇီဝိန္တိ ယဒိ သမာသပဒမေတံ, ‘‘ကထ’’န္တိ သာနုနာသိကာ ကတာတိ အာဟ ‘‘ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထ’’န္တိအာဒိ။

သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တန္တိ ဧကဒေသေန သမုဒါယဒဿနံ သမုဒ္ဒပဗ္ဗတနိဒဿနံ ဝိယ။ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ဝိတ္တိကရဏတော ဝိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တမတ္ထံ သန္ဓာယ ဟေတူပမာဟိ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တေန သုခါဝဟနတော, ဒုက္ခပဋိဗာဟနတော, ဒါလိဒ္ဒိယူပသမနတော, ရတနပဋိလာဘဟေတုတော, လောကသန္တတိအာဝဟနတော စ သဒ္ဓါ ဝိတ္တံ ယထာ တံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ။ နနု စေတနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော စ သာတိသယံ ဝိပါကသုခံ အာဝဟန္တိ, တံ ကထံ သဒ္ဓါ အာဝဟတီတိ? သဒ္ဓါဓုရဘာဝသဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘သဒ္ဓါဓုရေန ပဋိပန္နာန’’န္တိ။ တဿ စ သေသပဒေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဣဒါနိ ယံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိ သဒ္ဓါဝိတ္တဿ ဩပမ္မံ, တံ ဟီနံ, သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ ဥတ္တမန္တိ ပါဠိယံ သေဋ္ဌဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရလောကံ ဂတံ အနုဂစ္ဆတီတိ အနုဂါမိကံ။ အညေဟိ န သာဓာရဏန္တိ အနညသာဓာရဏံ။ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတူတိ သဗ္ဗာသံ သီလသမ္ပဒါဒီနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ သမ္ပတ္တီနံ ဟေတု။ အနတ္ထာယ ဟောတိ အနုပါယပဋိပတ္တိတော။ တသ္မာ အနုဂါမိကတ္တာ။ အနညသာဓာရဏတ္တာ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော ဟိရညာဒိဝိတ္တနိဒါနတ္တာ စ သဒ္ဓါဝိတ္တမေဝ သေဋ္ဌံ။ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒေသနာ ယထာ ‘‘သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ။

‘‘ဒသကုသလဓမ္မော’’တိ ဣမိနာ ဧကစ္စာနံယေဝ ဒါနာဒိဓမ္မာနံ သင်္ဂဟော, န သဗ္ဗေသန္တိ အသင်္ဂဟိတသင်္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘ဒါနသီလဘာဝနာဓမ္မော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သုခ’’န္တိ တိဝိဓဿပိ သုခဿ သာဓာရဏဂ္ဂဟဏမေတန္တိ တံ သဝိသေသလဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘သောဏသေဋ္ဌိ…ပေ… အာဝဟတီ’’တိ အာဟ။ ယော သော ပဒုမဝတိယာ ဒေဝိယာ ပုတ္တော မဟာပဒုမော နာမ ရာဇာ ဒိဗ္ဗသုခသဒိသံ ရဇ္ဇသုခမနုဘဝိတွာ ပစ္ဆာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗာနသုခမနုဘဝိ, တံ နိဒဿနဘာဝေန ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘မဟာပဒုမာဒီနံ ဝိယ နိဗ္ဗာနသုခဉ္စ အာဝဟတီ’’တိ။

အတ္ထုဒ္ဓါရနယေန သစ္စသဒ္ဒံ သံဝဏ္ဏေန္တော ‘‘အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတီ’’တိ အာဟ။ ဝါစာသစ္စေ ဒိဿတိ သစ္စသဒ္ဒေါ ‘‘ဘဏေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝိရတိသစ္စေ ဒိဿတိ။ ဝေရမဏီသု ဟိ ပတိဋ္ဌိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘သစ္စေ ဌိတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ အတ္တာကာရမ္ပိ ဝတ္ထုံ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ပဝတ္တိယာကာရံ ဥပါဒါယ ဒိဋ္ဌိ ဧဝ သစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိသစ္စံ, တသ္မိံ ဒိဋ္ဌိသစ္စေ ဒိဿတီတိ ယောဇနာ။ ဗြာဟ္မဏသစ္စာနီတိ ပရမတ္ထဗြဟ္မာနံ သစ္စာနိ, ယာနိ ‘‘သဗ္ဗေ ပါဏာ အဝဇ္ဈာ, သဗ္ဗေ ကာမာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေ ဘဝါ အနိစ္စာ, နာဟံ ကွစနိ ကဿစိ ကိဉ္စနတသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၄။၁၈၅) စတုက္ကနိပါတေ အာဂတာနိ။ ပရမတ္ထဘူတံ သစ္စံ နိဗ္ဗာနံ။ အဗ္ဘန္တရံ ကတွာတိ အန္တောဂဓမေဝ ကတွာ, တေဟိ သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော ပရမတ္ထသစ္စာနမ္ပိ သာဒုတရတ္တာ။ ယဿာနုဘာဝေနာတိ ယဿ ဝါစာသစ္စဿ အာနုဘာဝေန။

ဥဒကမှိ ဓာဝတီတိ ဥဒကပိဋ္ဌိယံ အဘိဇ္ဇမာနာယံ ပထဝိယာ ဝိယ ဓာဝတိ ဂစ္ဆတိ မဟာကပ္ပိနရာဇာ ဝိယ။ ဝိသမ္ပိ သစ္စေန ဟနန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ ကဏှဒီပါယနာဒယော ဝိယ။ သစ္စေနာတိ မစ္ဆဇာတကေ ဗောဓိသတ္တဿ ဝိယ သစ္စေန ဒေဝေါ ထနယံ ပဝဿတိ။ သစ္စေ ဌိတာတိ ဝိရတိသစ္စေ ဝါစာသစ္စေ စ ဌိတာ တယောပိ ဗောဓိသတ္တာ။ နိဗ္ဗုတိန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထယန္တိ။ သာဒုတရန္တိ သာတတရံ ဣဋ္ဌတရဝိပါကဒါနတော။

ရသာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ။ နိဒ္ဓါရဏဉ္စ ကောစိ ကုတောစိ ကေနစိ ဣမန္တိ ကဿစိ ဝစနံ န သာဓေတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ။ တေန ဟိ နိဗ္ဗာနံ ရသသမုဒါယတော သာဒုတရတာဝိသေသေန နိဒ္ဓါရီယတိ။ တတ္ထ ယေ ဣမေ ဝုစ္စန္တီတိ ယောဇနာ။ သာယနီယဓမ္မာတိ ဇိဝှါယ သာယိတဗ္ဗာ ဓမ္မာ။ ရသာယတနံ ရသောတိ အာဟ ‘‘မူလရသော ခန္ဓရသော’’တိအာဒိ။ ဖလရသန္တိ ဖလဿ ရသံ, ဖလံ ပီဠေတွာ တာပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗရသန္တိ အတ္ထော။ အရသရူပေါတိ အာစာရရဟိတသဘာဝေါ။ ရူပဿ အဿာဒနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဓမ္မာ ရူပရသာ။ ဧသ နယော သဒ္ဒရသာဒီသု။ သဒ္ဒရသောတိ ဗျဉ္ဇနသမ္ဘူတော ရသော။ ဝိမုတ္တိရသောတိ ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိကော ရသော။ အတ္ထရသောတိ အတ္ထဿ ပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခံ အတ္ထရသော, တထာ ဓမ္မရသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ရူပါစာရာတိအာဒီသု ရသဂ္ဂဟဏေန ဖလရသံ ဝဒတိ။ သော ဟိ ဖလဿ ရူပေါ စ, ရသိတဗ္ဗတော အာသာဒေတဗ္ဗတော ရသော စာတိ ‘‘ရူပရသော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အာစာရော ပန သာမဂ္ဂီရသဟေတုတာယ ‘‘ရသော’’တိ ဝုတ္တော။ သစ္စံ ဟဝေတိ ဧတ္ထ ဟဝေတိ ဧကံသတ္ထေ နိပါတော, ဧကံသတ္ထော စ အဝဓာရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘သစ္စမေဝ သာဒုတရ’’န္တိအာဒိ။ သရီရမုပဗြူဟေန္တိ, န စိတ္တံ။ နနု စ သုခုပ္ပတ္တိပယောဇနတ္တာ စိတ္တမ္ပိ ဥပဗြူဟေန္တီတိ? န, သုခဿ သရီရဗြူဟနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ။ ဝိရတိသစ္စဝါစာတိ သစ္စဝိသေသေန သမ္ပဇ္ဇနံ ဝဒတိ။ စိတ္တမုပဗြူဟေတိ ပဒါလိကာယ ဝိရတိဝါစာယ သစ္စရသေ သတိ သမထဝိပဿနာဒီဟိ စိတ္တပရိဗြူဟနဿ သမ္ဘဝတော မဂ္ဂဖလာနိသံသံ ဂဏှာတိ။ အသံကိလေသိကဉ္စ သုခမာဝဟတိ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတတ္တာ။ ဝိမုတ္တိရသောတိ ဖလသုခံ ဝဒတိ နိဗ္ဗာနသုခမ္ပိ ဝါ။ ပရမတ္ထသစ္စရသော နာမ နိဗ္ဗာနရသော။ တထာ ဟိ တံ ‘‘အစ္စုတိရသံ အဿာသကရဏရသ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ။ တေန ပရိဘာဝိတတ္တာတိ ဝိမုတ္တိရသဿ သာဒုတရဘာဝဒဿနတ္ထံ။ ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဝိမုတ္တိရသပရိဘာဝိတတ္တာ’’တိ ဧတေန ကာမံ ဝိမုတ္တိရသော ဝါ ပရမတ္ထသစ္စရသော ဝါ သာဒုတရရသာတိ ဒဿေတိ။ တဒဓိဂမူပါယဘူတန္တိ တဿ ပရမတ္ထသစ္စဿ အဓိဂမူပါယဘူတံ။ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စာတိ ဖလဉ္စ ကာရဏဉ္စ နိဿာယ ပဝတ္တိတော အတ္ထရသာ ဓမ္မရသာ စ သာဒူ, တတောပိ ပရမတ္ထသစ္စမေဝ သာဒုရသန္တိ အဓိပ္ပါယော။

လောကုတ္တရံ လောကိယဉ္စ အတ္ထံ အဇာနန္တော အန္ဓော, လောကိယတ္ထမေဝ ဇာနန္တော ဧကစက္ခု, ဥဘယံ ဇာနန္တော ဒွိစက္ခု။ ပရဟိတံ အတ္တဟိတဉ္စ အဇာနန္တော အန္ဓော, အတ္တဟိတမေဝ ဇာနန္တော ဧကစက္ခု, ဥဘယတ္ထံ ဇာနန္တော ဒွိစက္ခု။ သော ဒွိစက္ခုပုဂ္ဂလော ပညာဇီဝီ။ တံ ပန ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဂဟဋ္ဌော ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဂဟဋ္ဌပဋိပဒံ အာရာဓေတွာ စာတိ ယောဇနာ။ အာရာဓေတွာတိ စ သာဓေတွာတိ အတ္ထော။

ပုရိမနယေနေဝါတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဝိဿဇ္ဇိတနယေနေဝ။ ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနသန္ဒဿနတ္ထေ နိပါတော။ ကိံ အနုဇာနာတီတိ? ဂါထာယ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တေသု အတ္ထေသု ဧကဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိယံ ဣတရေသမ္ပိ သိဒ္ဓိံ အနုဇာနာတိ။ တေနာဟ ‘‘ယော စတုဗ္ဗိဓမောဃံ…ပေ… ပရိသုဇ္ဈတီ’’တိ။ ကိံ သန္ဒဿေတီတိ? ယေသံ ပါပဓမ္မာနံ ဗလဝဘာဝေန ဩဃတရဏာဒိ န သိဇ္ဈတိ, တေသံ ပဋိပက္ခာနံ နိဿန္ဒေဟဝသေန သန္ဒဿနံ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ။ ဩဃတရဏန္တိ ဩဃတရဏပဋိပတ္တိံ။ အသဒ္ဒဟန္တောတိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဣမာယ ပဋိပတ္တိယာ ဩဃံ တရတီတိ န သဒ္ဒဟန္တော။ န ပက္ခန္ဒတီတိ ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာယ သဒ္ဓါယ န ဥဂ္ဃါဋီယတီတိ န ဩတရတိ။ စိတ္တဝေါဿဂ္ဂေနာတိ ယထာကာမာစာရဝသေန စိတ္တဿ ဝေါဿဇ္ဇနေန။ ပမတ္တော ပမာဒံ အာပန္နော။ တတ္ထေဝါတိ ကာမေသု ဧဝ။ ဝိသတ္တတ္တာ လဂ္ဂတ္တာ။ ဝေါကိဏ္ဏောတိ ဝိသေဝိတော။ တသ္မာတိ ဝုတ္တဿ စတုဗ္ဗိဓဿပိ အတ္ထဿ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စာမသနံ။ တပ္ပဋိပက္ခန္တိ အဿဒ္ဓိယာဒီနံ ပဋိပက္ခံ သဒ္ဓါဒီနံ ဩကာသတ္တာ။

ဧတာယာတိ ဂါထာယံ ဣမိနာ ပဒေနာတိ သမ္ဗန္ဓော။ သပ္ပုရိသသံသေဝေါ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ယောနိသောမနသိကာရော ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တီတိ ဣမေသံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဓိဂမဿ အင်္ဂါနံ အာသန္နကာရဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယန္တိ အာဟ ‘‘သောတာပတ္တိယင်္ဂပဒဋ္ဌာနံ သဒ္ဓိန္ဒြိယ’’န္တိ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ, ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ, ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတီ’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၂။၁၈၃, ၄၃၂)။ ဒိဋ္ဌောဃံ တရတိ ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌောဃတရဏံ, ဒိဋ္ဌောဃဿ တရဏံ။ ကာမဉ္စေတ္ထ ‘‘တရတိ ဩဃ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဝတ္တမာနသမီပေပိ ပန ဝတ္တမာနံ ဝိယ ဝေါဟရဏံ ယုတ္တံ ဒိဋ္ဌောဃဿ တိဏ္ဏဘာဝဿ ဧကန္တိကတ္တာတိ ‘‘သောတာပန္နဉ္စ ပကာသေတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာဒိပဋိပတ္တန္တရာယကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ သောတာပန္နော…ပေ… အပ္ပမာဒေန သမန္နာဂတော။ ‘‘သောတာပတ္တိ…ပေ… တရတီ’’တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ သကိဒေဝ ဣမဿ လောကဿ အာဂမနမ္ပိ ဂဟိတံ သိယာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘အာရာဓေတွာ…ပေ… အဝသေသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ နနု ‘‘အဝသေသ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အတိဏ္ဏံ အနဝသေသံ ဘဝေါဃဝတ္ထု ဂဟိတမေဝ သိယာတိ? န, ဥပရိ ဒွီဟိ မဂ္ဂေဟိ တရိတဗ္ဗာနံ တေသံ ပရတော ဒွိန္နံ ပဟာနဝသေန ဝုစ္စမာနတ္တာ။ အပဝါဒဝိသယမ္ပိ ပရိဟရတိ – ‘‘ဧဝံ ဧသာ စောဒနာ အတ္တနော ဝိသယေ န ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ။ အနာဒိကာလဘာဝတ္တာ ကာမသညာယ ကာမောဃတရဏံ မဟတာ ဧဝ ဝီရိယေန သာဓေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဝီရိယေနာ’’တိ။ တတိယံ မဂ္ဂံ အာရာဓေတွာ။ ကာမောဃဿ ဝတ္ထု ကာမောဃဝတ္ထု, ကာမဂုဏေဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗော ကာမဘဝေါ။ ကာမောဃသညိတန္တိ ကာမောဃသင်္ခါတံ။ ကာမနဋ္ဌေန ကာမော စ သော ဒုက္ခော စာတိ ကာမဒုက္ခံ။ အဿာဒနဋ္ဌေန ကာမော ဧဝ သညာတိ ကာမသညာ, သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိဂတာ ကာမသညာ ဧတိဿာတိ ဝိဂတကာမသညာ။ သဗ္ဗေသံ ရာဂါဒိမလာနံ မူလဘူတတ္တာ သတ္တသန္တာနဿ ဝိသေသတော မလီနသဘာဝါပါဒနတော ပရမံ ဥက္ကံသဂတံ မလန္တိ ပရမမလံ, အဝိဇ္ဇာ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အဝိဇ္ဇာပရမံ မလ’’န္တိ (ဓ။ ပ။ ၂၄၃)။

ပညာပဒံ ဂဟေတွာတိ ယထာဝုတ္တံ ပညာပဒံ ဟဒယေ ဌပေတွာ။ တပ္ပသင်္ဂေန အတ္တနော ပဋိဘာနေန သဗ္ဗေဟိ ဝိယ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန။ သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ ပဉ္စသုပိ ဌာနေသု။ အတ္ထယုတ္တိပုစ္ဆာတိ ပညာဒိအတ္ထသမဓိဂမဿ ယုတ္တိယာ ကာရဏဿ ပုစ္ဆာ။ တေနာဟ ‘‘အယံ ဟီ’’တိအာဒိ။ ပညာဒိအတ္ထံ ဉတွာတိ ပညာဓန-ကိတ္တိ-မိတ္တ-အဘိသမ္ပရာယသင်္ခါတံ အတ္ထံ သရူပတော သစ္စပဋိဝေဓနိပ္ဖါဒနေန ဉာဏေန ဇာနိတွာ။ နနု ဧသ လောကုတ္တရံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဖလပညံ တဒဓိဂမူပါယံ လောကိယပညဉ္စ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော, သော ကသ္မာ တတ္ထ အတ္ထယုတ္တိံ ပုစ္ဆတီတိ? သစ္စမေတံ, ဥပရိ ပန သမာဓိဿ ယုတ္တိံ ပုစ္ဆိတုကာမော ပညာယ သေဋ္ဌဘာဝတော, တဿ စ ဧကဒေသေနေဝ အဓိဂတတ္တာ တမေဝ အာဒိံ ကတွာ ပုစ္ဆတိ။ ‘‘ကာယ ယုတ္တိယာ’’တိအာဒိ အတ္ထဝဏ္ဏနံ အတိဒိဿတိ ‘‘ဧသ နယော ဓနာဒီသူ’’တိ။ တတ္ထာပိ အတ္ထယုတ္တိပုစ္ဆာဘာဝေါ ပန ‘‘သဗ္ဗတ္ထေဝါ’’တိ ဣမိနာ ဝိဘာဝိတောတိ။

သဒ္ဓါသုဿူသာအပ္ပမာဒဥဋ္ဌာနသင်္ခါတေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ။ ကာယသုစရိတာဒိဘေဒေန အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဘူတေန။ သမထဝိပဿနာဘူတေန နိပ္ပရိယာယေန ဗောဓိပက္ခိယေ ဧဝ ဂဏှန္တော ‘‘အပရဘာဂေ’’တိ အာဟ။ ပရိယာယဗောဓိပက္ခိယာ ပန ဝိသေသတော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာကာလေပိ လဗ္ဘန္တိ။ ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ဝါ တရုဏဝိပဿနာကာလံ။ တတော ပုဗ္ဗသာဓနဉ္စ သန္ဓာယ ‘‘အပရဘာဂေ’’တိ ပုနာဟ, တတော ပရန္တိ အတ္ထော။ ဓမ္မန္တိ ပဋိပတ္တိဓမ္မံ။ န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ ပညံ လဘတီတိ ယောဇနာ။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သဒ္ဒဟာနော’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ဝိဝရတိ။ န ကေဝလံ သုဿူသာမတ္တေန ပညာပဋိလာဘော, အထ ခေါ အပ္ပမာဒေန ပညံ လဘတီတိ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော’’တိ ဝုတ္တန္တိ တဒတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိမာဟ။

ဣဒါနိ သဒ္ဓါဒီနံ ပညာပဋိလာဘဿ တံတံဝိသေသပစ္စယာနိ နီဟရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သုဿူသာယာတိ သောတုကာမတာယ။ သာ အတ္ထတော ဥပသင်္ကမနာဒိ။ ပညာဓိဂမူပါယန္တိ ပရိယတ္တိဓမ္မမာဟ။ တေနာဟ ‘‘သုဏာတီ’’တိ။ ဂဟိတံ န ပမုဿတိ, သတိအဝိပ္ပဝါသလက္ခဏော ဟိ အပ္ပမာဒေါတိ။ န ကေဝလံ ယာထာဝတော ဂဟဏကောသလ္လမေဝ ဝိစက္ခဏတာ, အထ ခေါ ယာထာဝတော ပညာသမ္ပဝေဓနဉ္စာတိ အာဟ ‘‘ဝိတ္ထာရိကံ ကရောတီ’’တိ။ ဣဒါနိ ပညာပဋိလာဘဟေတုံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သုဿူသာယ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အတ္ထမုပပရိက္ခတီတိ သုတကတာနံ ဓမ္မာနံ ပါဠိအတ္ထူပပရိက္ခာပုဗ္ဗကံ ရူပါရူပဝိဘာဂံ ပရမတ္ထံ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ ဥပပရိက္ခတိ ဝီမံသတိ။ အနုပုဗ္ဗေနာတိ ဧဝံ ဉာတပရိညံ ပတွာ တီရဏပရိညာယ တတော အနုက္ကမေန တီရဏပရိညံ ပဟာနပရိညဉ္စ မတ္ထကံ ပါပေန္တော မဂ္ဂပ္ပဋိပါဋိယာ ပရမတ္ထသစ္စဘူတံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတိ။

ဣမာနိ သဒ္ဓါဒီနိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒေသကာလာဒီနိ အဟာပေတွာ’’တိ။ ယသ္မိံ ဒေသေ ယသ္မိံ ကာလေ ယေ စ သဟာယကေ နိဿာယ ယံ ကိစ္စံ တိရေတဗ္ဗံ, တာနိ ဒေသကာလာဒီနိ အနတိက္ကမိတွာ အတ္တနော အဘိဝုဍ္ဎိံ ဣစ္ဆန္တေန ‘‘အယံ နာမ ဒေသော, ယတ္ထာဟံ ဧတရဟိ ဝသာမိ, အယံ ကာလော, ဣမေ မိတ္တာ, ဣမေ အမိတ္တာ, ဣမေ အာယဝယာ, အဟဉ္စ ဧဒိသော ဇာတိ-ကုလ-ပဒေသ-ဗလဘောဂ-ပရိဝါရာဒီဟိ, တံ ကိစ္စံ ဣဒါနိ အာရဒ္ဓဗ္ဗံ, ဣဒါနိ နာရဒ္ဓဗ္ဗ’’န္တိ သဗ္ဗံ ဥပပရိက္ခိတွာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဟိ လောကိယဿ ဓနဿ ပဋိရူပါဓိဂမူပါယံ ကရောတိ နာမ။ လောကုတ္တရဿ ပန သီလဝိသောဓနာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝဟိတဗ္ဗဘာဝေန ဓုရော ဝိယာတိ ဓုရော, ဘာရော။ ဣဓ ပန ဓုရသမ္ပဂ္ဂဟော ဥတ္တရပဒလောပေန ဓုရော, ဝီရိယံ။ သော သာတိသယော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဓုရဝါ။ ‘‘ဥဋ္ဌာတာ’’တိ ပဒေန ကာယိကဝီရိယဿ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘စေတသိကဝီရိယဝသေနာ’’တိ ဝိသေသိတံ။ အနိက္ခိတ္တဓုရော ဓောရယှဘာဝတော။ တိဏာ ဘိယျော န မညတီတိ တိဏံ ဝိယ ပရိဘဝန္တော အတိဘုယျ ဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ အာဒိနာ နယေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန –

‘‘ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ, သော သုခါ န ဝိဟာယတိ၊ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၅၃)၊

‘‘န ဒိဝါ သောပ္ပသီလေန, ရတ္တိမုဋ္ဌာနဒေဿိနာ၊

နိစ္စံ မတ္တေန သောဏ္ဍေန, သက္ကာ အာဝသိတုံ ဃရ’’န္တိ စ။ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၅၃)၊ –

ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။ အသိထိလပရက္ကမော အနလသဘာဝတော။ ဧကမူသိကာယာတိ ဧကာယ မတမူသိကာယ။ နစိရဿေဝါတိ စတုမာသဗ္ဘန္တရေယေဝ။ စတုသတသဟဿသင်္ခံ စူဠန္တေဝါသီ ဝိယာတိ ကာကဏိကဍ္ဎကဟာပဏ-သောဠသ-ကဟာပဏ-စတုဝီသတိ-ကဟာပဏ-သတဟရဏက္ကမေန ဒွေ သတသဟဿာနိ, စူဠကမဟာသေဋ္ဌိနော ဓီတုလာဘဝသေန ဒွေ သတသဟဿာနီတိ ဧဝံ စတုသတသဟဿသင်္ခံ ဓနံ ဧကမူလေန ယထာ စူဠန္တေဝါသီ ဝိန္ဒိ, ဧဝံ အညောပိ ပတိရူပကာရီ ဓုရဝါ ဥဋ္ဌာတာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ။ အယဉ္စ အတ္ထော စူဠကသေဋ္ဌိဇာတကေန ဒီပေတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော၊

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၄)၊

ဝတ္တံ ကတွာတိ အဓိဋ္ဌာနဝတ္တံ ကတွာ။ ‘‘သစ္စဝါဒီ ဘူတဝါဒီ’’တိ ကိတ္တိံ ပပ္ပေါတီတိ ယောဇနာ။ ဣစ္ဆိတပတ္ထိတန္တိ ယေဟိ မိတ္တံ ဣစ္ဆတိ, တေဟိ ဣတရံ ပတ္ထိတံ။ မိတ္တာနိ ဂန္ထတီတိ မိတ္တဘာဝံ ဃဋေတိ။ ဒါနဿ ပိယဘာဝကရဏတော ‘‘ဒဒံ ပိယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယံ ဒါနံ ဧကန္တတော မိတ္တဘာဝါဝဟံ, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒုဒ္ဒဒံ ဝါ ဒဒံ တံ ဂန္ထတီ’’တိ အာဟ။ ဒဒန္တိ စ လက္ခဏဝစနမေတန္တိ အာဟ ‘‘ဒါနမုခေန ဝါ’’တိအာဒိ။

အာဠဝကဿ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဂဟဋ္ဌဝသေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော။ သဒ္ဓါ ဧတဿ အတ္ထီတိ သဒ္ဓေါ, တဿ သဒ္ဓဿ။ ဃရမေသိနောတိ ဃရာဝါသသင်္ခါတံ ဃရံ ဧသန္တဿ။ ဃရာဝါသသန္နိဿိတတ္တာ ‘‘ဃရ’’န္တိ ကာမဂုဏာ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏေ’’တိ။ ‘‘ဧတေ စတုရော ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဂဟိတာ အနန္တရဂါထာယ ဝုတ္တဓမ္မာ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တပ္ပကာရံ သစ္စ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ‘‘ဣမေ ကုသလာ, ဣမေ အကုသလာ’’တိအာဒိနာ တေ အတ္ထေ ယာထာဝတော ဓာရဏတော ဥပဓာရဏတော ဓမ္မော။ သညာ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓာရဏံ, အဝိစ္ဆေဒတော သန္ဓာရဏတော ကုသလသန္တာနံ ဓာရေတီတိ ဓိတိ, ဝီရိယံ။ စဇတိ ဧတေနာတိ စာဂေါ, ဒါနံ။ ပစ္စယဝေကလ္လတော ဖလုပ္ပါဒနသမတ္ထတာဝသေန သန္တိ။

အညေပီတိ ဣတော ယထာဝုတ္တဓမ္မသမုဒါယတော အညေပိ ဓမ္မာ ယဒိ သန္တိ, တေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆဿူတိ။ ကိလေသေ, ကာယဝါစာဒိကေ ဝါ ဒမေတီတိ ဒမော, ပညာ။ ဥဋ္ဌဟတိ ဥဿဟတိ ဧတေနာတိ ဥဋ္ဌာနံ, ဝီရိယံ။ ဧတ္ထာတိ ဧတိဿာ ပုစ္ဆာယ။ သဒ္ဓိန္တိ သင်္ခေပတော ဘာဝတ္ထပဒါနံ ဗန္ဓနေန သဟ။ ဧကမေကံ ပဒန္တိ ပညာဒိကမေကေကံ ပဒံ။ ‘‘ပညာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပညာတိ ဓမ္မောတိ စ အာဂတာ’’တိအာဒိနာ ပညာဒိအတ္ထဿ ဥဒ္ဓရဏံ အတ္ထုဒ္ဓါရော။ တဿ တဿ အတ္ထဿ ‘‘ပညာ ပဇာနနာ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၆) ဝေဝစနပဒါနံ ဥဒ္ဓရဏံ ပဒုဒ္ဓါရော။ ပဇာနာတီတိ ပညာ, ဓာရေတီတိ ဓမ္မော, ဒမေတီတိ ဒမောတိ ဧဝံ ပဒဿ ကထနံ ပဒဝဏ္ဏနာ။

အဇ္ဇာတိ ဝါ ဧတရဟိ။ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေနာတိ ‘‘သဒ္ဒဟာနော အရဟတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓာဝဂဟဏံ ဝါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ဒိဋ္ဌသစ္စတာယ ဣဓလောကပရလောကတ္ထံ ယာထာဝတော ဇာနန္တော။ ဧဝဉ္စ ယက္ခော သတ္ထု ဒေသနာနုဘာဝသိဒ္ဓံ ပဉှံ ပုစ္ဆနေန အတ္တနော ပဋိလာဘသမ္ပတ္တိံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ကထံသု လဘတေ ပည’’န္တိအာဒိမာဟာတိ အာစရိယာ။ သမ္ပရာယိကောတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော, တေန ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော စာ’’တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော အတ္ထော…ပေ… ဒဿေတီ’’တိ အာဟ။ အရီယတိ ဖလံ ဧတသ္မာတိ အတ္ထော, ကာရဏံ။ ဝိစက္ခဏေ သပယောဇနတာယ။

တဿ ဉာဏဿာတိ တဿ အတ္ထဿ အာဝိဘာဝနဿ ဉာဏဿ။ ဂုဏဝိသေသေဟိ စ သဒိသဿပိ အညဿ အဘာဝတော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ။ တေနာဟ –

‘‘နယိမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိံ ဝါ ပန,

ဗုဒ္ဓေန သေဋ္ဌောဝ သမောဝ ဝိဇ္ဇတိ၊

အာဟုနေယျာနံ ပရမာဟုတိံ ဂတော,

ပုညတ္ထိကာနံ ဝိပုလဖလေသိန’’န္တိ။ (ဝိ။ ဝ။ ၁၀၄၇)၊

သဟိတပဋိပတ္တိန္တိ ပညာသင်္ဂါဟိကံ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ။ သုန္ဒရာ ဗောဓိ သုဗောဓိ, ဗုဒ္ဓဿ သုဗောဓိ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိ, သာ ဧဝ ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတာ။ ဓမ္မဿဝနတ္ထံ သန္နိပတိတဒေဝတာဟိ သံဃုဋ္ဌသာဓုကာရသဒ္ဒုဋ္ဌာနဉ္စ။

သတပုညလက္ခဏန္တိ သတသဟဿကပ္ပေ ပုညသမ္ဘာရဿ ကတတ္တာ တေသံ ပုညာနံ ဝသေန သတပုညလက္ခဏံ အနေကပုညနိဗ္ဗတ္တလက္ခဏံ။ အဘိနန္ဒိယတာယ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ သမုပေတံ သမန္နာဂတံ။ ကတပုညဘာဝံ ဗျဉ္ဇေန္တီတိ ဗျဉ္ဇနာနိ, အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနိ။ တေသံ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ ပရိပုဏ္ဏဗျဉ္ဇနံ။ တံ ယက္ခော…ပေ… ပူရေသီတိ ဂါထာပူရဏတ္ထမေဝ ဟိ ဘဂဝါ တထာရူပါနိ အကာသိ။ အဗျာဓိတာတိ အရောဂါ။ ‘‘အဗျထိတာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, သယသန္တာသရဟိတာတိ အတ္ထော။

‘‘ဟတ္ထယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဟတ္ထကော’’တိ ဝုတ္တံ။ အာဠဝိနဂရန္တိ အာဠဝိနဂရဝါသိနော ဝဒတိ။ ဘဝတိ ဟိ တတြဋ္ဌတာယ တံ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ဂါမော အာဂတော, မဉ္စာ ဥက္ကုဋ္ဌိံ ကရောန္တီ’’တိ။ ဧကကောလာဟလေန ဝတ္တမာနေန။

သမ္ပိဏ္ဍိတွာတိ သန္နိပတိတွာ။ ကာမံ သမ္ဘာရော တေန ကတောတိ နတ္ထိ, ယုဒ္ဓတ္ထံ ပန ဗဟုသော ဥဿာဟဿ ကတတ္တာ ‘‘ယုဒ္ဓမာဒိံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တမေဝ အာဠဝကသုတ္တံ ကထေသိ တဿာ ဧဝ ဒေသနာယ သန္နိပတိတပရိသာယ သပ္ပါယတ္တာ။ တေနာဟ ‘‘ကထာပရိ…ပေ… အဟောသီ’’တိ။ စတူဟိ ဝတ္ထူဟီတိ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ။ ပရိသန္တိ အတ္တနော ပရိသံ။ ‘‘ဣတရဉ္စာ’’တိပိ ဝဒန္တိ။

အာဠဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ယက္ခသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

၁၁။ သက္ကသံယုတ္တံ

၁။ ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁။ သုဝီရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၇။ အဘိယံသူတိ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာဘိမုခါ ဟုတွာ ဂစ္ဆိံသု။ တတြာတိ တသ္မိံ အသုရာနံ အဘိယာနေ အယံ ဒါနိ ဝုစ္စမာနာ အနုပုဗ္ဗတော ကထာ။ တေတ္တိံသ ပုရိသေ ဂဟေတွာတိ တေတ္တိံသ ပုရိသေ ပုညကိရိယာယ သဟာယဘူတေ ဂဟေတွာ။ ‘‘ယာဝဇီဝံ မာတာပိတုဘရော အဿ’’န္တိအာဒိနာ သမာဒိန္နာနိ သတ္တ ဝတပဒါနိ ပူရေတွာ။ အဓိဂဏှန္တံ အဘိဘဝန္တံ။ ပုတ္တဟတာယာတိ ဟတပုတ္တာယ။ သာ သုရာ န ဟောတိ, န သုရံ ပိဝိမှာတိ အဓိပ္ပါယော။ တတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘န သုရာ’’တိ ဝုတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ။ ‘‘န သုရန္တိ န ဒိဗ္ဗန္တီတိ အသုရာ’’တိ ကေစိ။ ဟေဋ္ဌိမတလေ အန္တောဘူမိယံ အာယာမတော ဒသယောဇနသဟဿံ။

ဥရဂါဒိသဟစရိတာနိ ဌာနာနိ ဥရဂါဒီနီတိ အာဟ ‘‘ဥရဂါဒီသု ပဉ္စသု ဌာနေသူ’’တိ။ ပဌမာလိန္ဒေတိ ပဌမေ ပရိဘဏ္ဍေ။ ပဉ္စယောဇနသဟဿဝိတ္ထာရပုထုဗဟလာဟိ သိနေရုဿ စတူသုပိ ပဿေသု စတ္တာရော ပရိဘဏ္ဍာ။ သိနေရုဿ ဟိ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဿေ ယုဂန္ဓရာဒီသု ပဉ္စသတပရိတ္တဒီပပရိဝါရေ မဟာဒီပေ စ လဘိတဗ္ဗဿ မဟတော အတ္ထဿ ဝသေန မဟတ္ထာ။ ကုပိတာဝိလစိတ္တာတိ ကုပိတေန ကောပေန အာကုလစိတ္တာ။ ယုဒ္ဓေသီတိ ယုဒ္ဓေသိနော။ သေသေသူတိ သေသေသု ပရိဘဏ္ဍေသု။ သေသာတိ သုပဏ္ဏာဒယော။

ဝမ္မိကမက္ခိကာတိ သပက္ခိကဥပစိကာ။ ဩသက္ကိတွာတိ ပိဋ္ဌိဘာဂေန နိဝတ္တိတွာ။

ပမာဒံ အာပါဒေသီတိ သက္ကဿ အာဏာယ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိ။ သဋ္ဌိယောဇနံ ဝိတ္ထာရေန။ သုဝဏ္ဏမဟာဝီထိန္တိ သုဝဏ္ဏမယဘူမိဇဂတိဝီထိံ။

အနုဋ္ဌဟန္တောတိ ဥဋ္ဌာနံ ကာယိကဝီရိယံ အကရောန္တော။ အဝါယမန္တောတိ ဝါယာမံ စေတသိကဝီရိယံ အကရောန္တော။ ကိဉ္စိ ကိစ္စန္တိ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိဘေဒံ အညတရံ ကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ။ ဝရန္တိ ပဝရံ။ တေနာဟ ‘‘ဥတ္တမ’’န္တိ။ တဉ္စ ခေါ ကသိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဩကာသ’’န္တိ။ ကမ္မံ အကတွာတိ ကိဉ္စိပိ ဇီဝိတဟေတုဘူတံ ကမ္မံ အကတွာ။ ဇီဝိတဋ္ဌာနံ နာမာတိ တဿ ဇီဝိတဿ ဟေတု နာမ။ နိဗ္ဗာနဿ မဂ္ဂေါတိ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂမုပါယဘူတော မဂ္ဂေါ။

သုဝီရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သုသီမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၈။ အန္တရေတိ အဗ္ဘန္တရေ။ ဧဝံနာမကန္တိ ‘‘သုသီမော’’တိ ဧဝံနာမကံ။ ဧကံ ပုတ္တမေဝ အညတရံ အတ္တနော ပုတ္တမေဝ။

သုသီမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဓဇဂ္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄၉။ သမုပဗျူဠှောတိ ဥဘိန္နံ သဟ ဧဝ သမာဂမော, ဘုသံ ဝါ ဗျူဠှောတိ အတ္ထော။ ဘုသာ ပနဿ ဗျူဠှတာ ဒွိန္နံ သေနာနံ သမာဂန္တွာ သမ္ပိဏ္ဍိတဘာဝေနာတိ အာဟ ‘‘သမ္ပိဏ္ဍိတော ရာသိဘူတော’’တိ။ ပစ္ဆိမန္တောတိ ရထပဉ္ဇရဿ ပရန္တော ပစ္ဆိမန္တော ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသော။ ရထသန္ဓိတောတိ ရထပဉ္ဇရဿ ကုဗ္ဗရေန သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓနဋ္ဌာနတော။ တဒေဝ ပမာဏန္တိ တဒေဝ ‘‘ဒိယဍ္ဎယောဇနသတာယာမော’’တိ ဝုတ္တပ္ပမာဏမေဝ။ ဒိဂုဏံ ကတွာတိ ‘‘ပစ္ဆိမန္တော သတယောဇနော’’တိအာဒိနာ ဒိဂုဏံ ကတွာ။ စန္ဒမဏ္ဍလသူရိယမဏ္ဍလကိင်္ကိဏိကဇာလာဒိဘေဒဿ သေသာလင်္ကာရဿ။ ပဿန္တာနံ ဒေဝါနံ။ ရာဇာ နောတိ အမှာကံ ရာဇာ ဒေဝသေဋ္ဌော။ ဒုတိယံ အာသနံ လဘတီတိ သက္ကေ နိသိန္နေ တဿ အနန္တရံ ဒုတိယံ အာသနံ လဘတိ။ တသ္မာ ဒေဝသေဋ္ဌတာယ သက္ကော ဝိယ ဂါရဝဋ္ဌာနိယော, ယတော သက္ကော ‘‘တဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထာ’’တိ အာဟ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ အသုရေဟိ ပရာဇိတောတိ အသုရေဟိ ပရာဇယံ အာပါဒိတော။ ရဇဓဇံ ဒိသွာတိ ပရသေနာယ ဥပဂစ္ဆန္တိယာ ဥဋ္ဌိတရဇမတ္တမ္ပိ ဒိသွာ ဌိတောပိ တံ ရဇဓဇံ ဒိသွာ ဘီရုဘာဝေန ပလာယနဓမ္မော။

ယဿ ဓဇဂ္ဂပရိတ္တဿ။ အာနုဘာဝေါ ဝတ္တတိ အသမ္မုခီဘူတာဟိပိ ဒေဝတာဟိ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတော။ စောရဘယာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ရောဂဘယာဒီနဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဝိဓိနာ ဘာဝိတေ ပရိတ္တဿ အတ္ထေ ဥပစာရဇ္ဈာနာဒီနမ္ပိ ဣဇ္ဈနတော။

ဒီဃဝါပီနာမကေ ဂါမေ စေတိယံ ဒီဃဝါပိစေတိယံ။ မုဒ္ဓဝေဒိကာ နာမ ဟမ္မိယံ ပရိက္ခိပိတွာ ကတဝေဒိကာ။ ဗုဒ္ဓဂတံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပရိတ္တရက္ခဂုတ္တိံ အာဟ။ ပရိတ္တဿ အာနုဘာဝေန ဒွေ ဣဋ္ဌကာ…ပေ… အဋ္ဌံသု။ တထာ ဟိ တသ္မိံ နိဿေဏိယံ ဌိတေ…ပေ… အဋ္ဌံသူတိ။

ဓဇဂ္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဝေပစိတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၀။ ‘‘မဟာနုဘာဝတာယ အသုရာနံ စိတ္တဝေပနေန ဝေပစိတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣသီဟိ ပန အဘယံ ယာစိတေ ‘‘ဘယမေဝ ဒဒါမီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ‘‘အက္ခယံ ဟောတု တေ ဘယ’’န္တိ အဘိသပဝသေန ဝုတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝေပနစိတ္တတာယ ‘‘ဝေပစိတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ, ယံ လောကိယာ ‘‘ပုလောမော’’တိ စ ဝဒန္တိ။ နိပါတပဒါနိပိ ကာနိစိ အတ္ထဝိသေသဇောတကာနိ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘နိပါတမတ္တ’’န္တိ ဟေတုအတ္ထာဒီနမေတ္ထ အသမ္ဘဝတော။ တန္တိ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ။ ကဏ္ဌေ ပဉ္စမေဟီတိ ကဏ္ဌဗန္ဓနပဉ္စမေဟိ, ဝိဘတ္တိအလောပေန နိဒ္ဒေသော။ စိတ္တေနေဝါတိ ‘‘ဣမံ ဗန္ဓာမိ, အယံ ဗဇ္ဈတူ’’တိ ဥပ္ပန္နစိတ္တေနေဝ။ ဗဇ္ဈတိ ဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, အယံ ဒေဝါနုဘာဝေါ။ မုစ္စတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဒသဟီတိ ‘‘စောရောသီ’’တိအာဒိနာ ဣဓ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ။ တေနာဟ ‘‘ဣမေဟီ’’တိ။ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စိရကာလတံ ဥပါဒါယ ခုံသနဝသေန ဝဒတိ ‘‘ဇရသက္ကာ’’တိ။ န တံ အက္ကောသံ မနသိ ကရောတိ ဒီဃရတ္တံ ခန္တိသောရစ္စေသု နိရုဠှအဇ္ဈာသယတ္တာ။ မဟာပဋိဂ္ဂဟဏန္တိ မဟန္တံ ဥပသမဗျဉ္ဇနံ။ အဿာတိ ဝေပစိတ္တဿ။

ပဋိသံယုဇေတိ ပဋိသတ္တု ဟုတွာ သံယုဒ္ဓံ ကရေယျ။ တေနာဟ ‘‘ပဋိပ္ဖရေယျာ’’တိ။ ဥပသမံ…ပေ… မညေ ဥပသမေနေဝ ပစ္စတ္ထိကဿ နာယကဘူတဿ ကောဓဿ ပဋိသေဓနတော။ တာဒိသေ ဟိ ကောဓော ပဋိကိရိယံ အလဘန္တော အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ ဝူပသမ္မတိ။ ယဒါ-သဒ္ဒေါ ဟေတုအတ္ထော, န ကာလတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ တံ မညတီ’’တိ။ တာဝဒေဝ ဒွေ ဂါဝေါ ယုဇ္ဈန္တေတိ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ဒွီသု ဂေါဏေသု ယုဇ္ဈန္တေသု။

ခန္တိတော ဥတ္တရိတရော အညော အတ္ထော န ဝိဇ္ဇတိ အနန္တရေဝ အဿ ဝိရောဓံ အနတ္ထံ ပဋိဗာဟိတွာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ စေဝ သမ္ပရာယိကဿ စ သံဝိဓာနတော။ တံ ခန္တိံ ပရမံ အာဟု သေဋ္ဌဗလံ ဝိရောဓပစ္စယံ အဘိဘုယျ ပဝတ္တနတော။ ဗာလယောဂတော ဗာလော, တဿ ဗလံ ဗာလဗလံ, အညာဏန္တိ အာဟ ‘‘ဗာလဗလံ နာမ အညာဏဗလ’’န္တိ။ တံ ယဿ ဗလန္တိ တံ အညာဏဗလံ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗလံ, အဗလမေဝ တံ ပညာဗလေန ဝိဒ္ဓံသေတဗ္ဗတော။ ပဋိဝတ္တာ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဓမ္မဋ္ဌံ ပဋိပ္ဖရိတွာ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တာ နတ္ထိ။ ပဋိဝစနမတ္တံ ပန ကောစိ ဝဒေယျာပိ, တံ အကာရဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဋိပ္ဖရိတွာ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ ဗာလဗလန္တိ ‘‘ပဋိပ္ဖရိတွာ’’တိ ဝစနဿ ကာရဏဝစနံ။ တဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ ပဋိကုဇ္ဈနကဿ။ နာနတ္တာဝိတက္ကနတော ဥဘိန္နံ အတ္ထံ။ တိကိစ္ဆန္တန္တိ အနတ္ထပဋိဗာဟနမုခေန ပဏ္ဍိတကိစ္စကရဏေန ပဋိသေဓေန္တံ။ ‘‘ဗာလော အယ’’န္တိ ဧဝံ ပညပေတုံ ဟေတုဖလာနံ အနဝဗောဓတော စတုသစ္စဓမ္မေ အဆေကာတိ။

ဝေပစိတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သုဘာသိတဇယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၁။ ‘‘ဆေကတာယာ’’တိ ဝတွာ တဿ ဝတ္တုံ ဆေကဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ကိရဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဂါဟန္တိ လဒ္ဓိံ။ မောစေတွာတိ ယဿ ပုန ‘‘စောရော’’တိ ဥတ္တရိ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဝိမောစေတွာတိ ပဌမံ ဝတ္တုံ န သက္ကာ။ ဂရူတိ ဘာရိယံ, ဒုက္ကရန္တိ အတ္ထော။ ပစ္ဆာတိ ‘‘ပရဿာ’’တိ ဝုတ္တော သော ကိဉ္စိ ပဌမံ ဝဒန္တော အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပဝေဒေတိ နာမ, တံ ယထာသတ္တိ ဝိဒိတမနော တဿ ဥတ္တရိ ဝတ္တုံ သက္ကောတိ။ တေနာဟ ‘‘ပရဿ ဝစနံ အနုဂန္တွာ ပန ပစ္ဆာ သုခံ ဝတ္တု’’န္တိ။ အပိ စ အသုရိန္ဒေန ‘‘ဟောတု, ဒေဝါနမိန္ဒ, သုဘာသိတေန ဇယော’’တိ ပဌမံ ဝုတ္တံ, ဝိသေသော စ ပုဗ္ဗံ ဥပနေန္တံ အနုဝတ္တတိ။ ဝစသိ ကုသလော သက္ကော ဒေဝရာဇာ တံ ဝိသေသံ တေနေဝ ပုဗ္ဗံ ဥပနယာပေန္တော ဥပလာပနဝသေန ‘‘တုမှေ ခွေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။ ပုဗ္ဗဒေဝါတိ သက္ကပမုခါယ ဒေဝပရိသာယ လောကေ ပုဗ္ဗေဝ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘ပုဗ္ဗဒေဝါ’’တိ ပသံသဝစနံ။ ဝေပစိတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘တုမှေ’’တိ ‘‘ပုဗ္ဗဒေဝါ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တုမှာကံ တာဝ ပဝေဏိအာဂတံ ဘဏထာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂါရဝဋ္ဌာနိယတ္တာ ဝေပစိတ္တိနော ဗဟုဝစနပယောဂေါ။ ဒဏ္ဍေန အဝစာရော အဝစရဏံ ဒဏ္ဍာဝစရော, နတ္ထိ ဧတ္ထ ဝုတ္တော ဒဏ္ဍာဝစရောတိ အဒဏ္ဍာဝစရာ, သက္ကေန ဝုတ္တာ ဂါထာယော။

သုဘာသိတဇယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ကုလာဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၂။ ရထသဒ္ဒေါတိ ရထာလင်္ကာရဘူတာနံ ကိင်္ကိဏိကဇာလာဒီနံ သဒ္ဒေါ။ တထာ ဓဇသဒ္ဒေါ။ အာဇာနီယသဒ္ဒေါတိ အာဇာနီယာနံ ဟသိတသဒ္ဒေါ စ။ ကရုဏာသမာဝဇ္ဇိတဟဒယောတိ ပါဏာနံ အနုပရောဓေန ပဏာမိတစိတ္တော။ ဤသာမုခေနာတိ ရထကပ္ပရမုခေန။ ပုညပစ္စယနိဗ္ဗတ္တောတိ ဥဠာရံ သုဝိပုလံ ပုညံ ပစ္စယံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တော။ န သဇ္ဇတိ ကတ္ထစိ အပ္ပဋိဃဋ္ဋနေန ဂစ္ဆန္တော။ သိမ္ဗလိဝနေနာတိ သိမ္ဗလိဝနမဇ္ဈေန။ ဝိဘဂ္ဂံ နိမ္မထိတန္တိ ဣတော စိတော ဝိဘဂ္ဂဉ္စေဝ နိရဝသေသတော မထိတဉ္စ ဟောတိ။

ကုလာဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ နဒုဗ္ဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၃။ သုပစ္စတ္ထိကောတိ သုဋ္ဌု အတိဝိယ ပစ္စတ္ထိကော ပဋိသတ္တု။ ဂဟိတောသီတိ ဒေဝပါသေန ဗန္ဓိတွာ ဂဟိတော အသိ။ ဗဒ္ဓေါဝ အဟောသိ သက္ကဿ ပုညာနုဘာဝေန။ စေတိယရာဇာ ကိရ ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ တတော ပုဗ္ဗေ ကေနစိ အဝုတ္တပုဗ္ဗံ ခရမုသာဝါဒံ အဘာသိ, တာဝဒေဝ ဝိရဇ္ဈိတွာ မဟာပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိနေ နိပတိတွာ အဝီစိအဂ္ဂိဇာလာနမိန္ဒနမဟောသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘စေတိယရညော ပါပံ သန္ဓာယာ’’တိ။ မဟာပါပါနီတိ မဟန္တာနိ ဂရုတရာနိ ပါပါနိ။ တထာ ဟိ ဝေပစိတ္တိနော သပထကရဏေ နိဒဿနဘာဝေန ဧတာနိ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတာနီတိ။

နဒုဗ္ဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝေရောစနအသုရိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၄။ ဒွါရပါလရူပကာနိ ဝိယာတိ ဒွါရပါလာကာရေန ကတပဋိမာယော ဝိယ။ ဝါယမေထေဝ, န အန္တရာ သံကောစံ အာပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ နိပ္ဖန္နသောဘနေသူတိ နိပ္ဖန္နဘာဝေန သုန္ဒရေသု။ သဗ္ဗေ ဟိ အနိပ္ဖန္နာ အတ္ထာ န သောဘန္တိ။ ကိစ္စဇာတာတိ ဝိပ္ပကတဘာဝေန သဉ္ဇာတကိစ္စာ။ အကိစ္စဇာတောတိ အသဉ္ဇာတကိစ္စော ကိစ္စရဟိတော နာမ နတ္ထိ ဂမနဋ္ဌိတသယနနိသဇ္ဇာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကဒုက္ခဝိနောဒနဘာဝတော။ သံယောဂပရမာတွေဝ သမ္ဘောဂါတိ ဣမေသံ သတ္တာနံ သံဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထူနိ နာမ ပကတိယာ ဝိရောဓသီလာနိပိ အသံယောဂေန ဝါ အသုန္ဒရာနိပိ, တာနိ အဘိသင်္ခရဏပစနသံယောဇနပရမာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ တထာ သတိ သမ္ဘောဂါရဟဘာဝူပဂမနတော။ တေနာဟ ‘‘ပါရိဝါသိကဩဒနာဒီနီ’’တိအာဒိ။ ဥဏှာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗယုတ္တေ ပရိဘဇ္ဇိတွာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဝေရောစနအသုရိန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ အရညာယတနဣသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၅။ ဇာမာတိကာ ဝုစ္စတိ ဓီတုပတိ, သသုရော ဘရိယာယ ပိတာ, တသ္မာ ဣမေ အန္တရဝတ္တိနော ဒွေ ဇနာ သက္ကဝေပစိတ္တိနော သုဇာယ ဝသေန ဇာမာတိကသသုရာ။ ‘‘စိရဒိက္ခိတာန’’န္တိ ဒိက္ခိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ စိရကာလာနံ ဝတသမာဒါနဝသေန ဣတော ဗာဟိရကာနံ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ အာဟ ‘‘စိရသမာဒိန္နဝတာန’’န္တိ။ ဣတော ပဋိက္ကမာတိ ဣတော ယထာဌိတဋ္ဌာနတော အပေဟိ အပက္ကမ။ န ပဋိက္ကူလသညိနော ဂုဏေ ဂါရဝယောဂတော။ ဒေဝါ ဟိ ယေဘုယျေန ‘‘မယံ ပုဗ္ဗေ ဂုဏဝန္တေ ပယိရုပါသိတွာ တေသံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣဓူပပန္နာ’’တိ ဂုဏဝန္တေသု အာဒရဘာဝံ ဥပဋ္ဌပေန္တိ။

အရညာယတနဣသိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သမုဒ္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၆။ စက္ကဝါဠမဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌိယန္တိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတပါဒသမန္တာ မဟာသမုဒ္ဒတီရပိဋ္ဌိယံ။ ယထေဝ သိနေရုသမီပေ မဟာသမုဒ္ဒေါ အနုပုဗ္ဗနိန္နော အနုပုဗ္ဗပေါဏော အနုပုဗ္ဗပဗ္ဘာရော, ဧဝံ ယေဘုယျေန စက္ကဝါဠပါဒသမီပေပိ။ တေနာဟ ‘‘ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏေ ဝါလုကပုလိနေ’’တိ။ ဝုတ္တပ္ပကာရာသူတိ အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တပ္ပကာရာသု။ အဿမပဒေနာတိ အဿမပဒဝေမဇ္ဈေန။ ဧဝံ စိန္တယိံသူတိ ‘‘ယံ နူန မယ’’န္တိအာဒိနာ ယထာ ပါဠိယံ အာဂတံ, ဧဝံ မန္တယိံသု။

ဣစ္ဆိတကရောတိ ယဒိစ္ဆိတကရဏံ။ ဒုဋ္ဌာနန္တိ ဒုရာသယာနံ။ တေ ပန ဒုဋ္ဌဇ္ဈာသယာ ဝိရုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒုဋ္ဌာနံ ဝိရုဒ္ဓါန’’န္တိ။ ပဝုတ္တန္တိ ဗီဇံ သန္ဓာယ ဝပိတံ။ တေနာဟ ‘‘ခေတ္တေ ပတိဋ္ဌာပိတ’’န္တိ။

သာယမာသဘတ္တန္တိ သာယံ အသိတဗ္ဗဘောဇနံ။ ယထာဝါရံ ဘက္ခိတမေတံ ဒေဝါနံ ဝိယ သုခုမံ ဂုရုဝါသဉ္စ န ဟောတီတိ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဂေလညဇာတန္တိ သဉ္ဇာတဂေလညံ။ ဝေပတီတိ ကမ္ပတိ ပဝေဓတိ။

သမုဒ္ဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ဝတပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၇။ သမာဒါတဗ္ဗတော ဝတာနိ, အညမညံ အသင်္ကရသဘာဝေန ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗတော ပဒါနိ, တတော ဧဝ အသံကိဏ္ဏဘာဂါတိ ကတွာ ‘‘ဝတကောဋ္ဌာသာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သမတ္တာနီတိ ပုညဝိသေသတာယ ပုဇ္ဇဘဝဖလနိဗ္ဗတ္တနေန ကိတ္တိသညာနေန စ သမံ အတ္တာနိ သမတ္တာနိ။ ပရိပုဏ္ဏာနီတိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝေန သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏာနိ။ သမာဒိန္နာနီတိ တတ္ထ သက္ကစ္စကာရိတာယ သမ္မာ အာဒိန္နာနိ။ မာတုလာနီတိ ပိတုဘဂိနီ, န ယာ ကာစိ မာတုလဿ ဘရိယာ ကုလဇေဋ္ဌကာနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ, ဘရိယာပိ ဝါ မာတုလသမ္ဗန္ဓတော ဂဟေတဗ္ဗာ, တထာ သတိ မဟာပိတုဘရိယာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဇေဋ္ဌဘဂိနီနံ သင်္ဂဟော။ အပစိတိကာရကောတိ တေသံ ပစ္စုဋ္ဌာနကရော။ ယော ကောစိ ဒဒန္တောပိ သာပေက္ခော ဒေတိ, သော မုတ္တစာဂေါ န ဟောတိ, အယံ ပန န ဧဝန္တိ ‘‘မုတ္တစာဂေါ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါတိ နိရပေက္ခပရိစ္စာဂေါတိ အတ္ထော။ ယထာ ပါဏာတိပါတဗဟုလော ‘‘လောဟိတပါဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တထာ ဒါနဗဟုလော ‘‘ပယတပါဏီ’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒေယျဓမ္မဒါနတ္ထာယ သဒါ ဓောတဟတ္ထော’’တိ။ ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဒေယျဓမ္မဿ ပရိစ္စဇနေ အဘိရတော။ ပရေဟိ ယာစိတဗ္ဗာရဟောတိ ပရေဟိ ယာစိတုံ ယုတ္တော ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ တာဝဒေဝ ဝိဿဇ္ဇနတော။ ဒါနေနေဝ ယုတ္တောတိ သဗ္ဗကာလံ ဒါနေနေဝ ယုတ္တော အဘိဏှံ ပဝတ္တမဟာဒါနတ္တာ။ ဒါနေ စ သံဝိဘာဂေ စာတိ ပရဿ သမ္ပုဏ္ဏံ ကတွာ ပရိစ္စဇနသင်္ခါတေ ဒါနေ စ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော သံဝိဘဇနသင်္ခါတေ သံဝိဘာဂေ စ ရတော အဘိရတော။

ဝတပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သက္ကနာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၈။ မနုဿဘူတောတိ မနုဿေသု ဘူတော, မနုဿတ္တံ ဝါ ပတ္တော။ အာဝသထန္တိ နိဝါသဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ အဒါသိ, တသ္မာ ဝါသံ အဒါသီတိ ဝါသဝေါ။ အတ္ထ-သဒ္ဒေါ ဣဓ ကာရဏပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘သဟဿမ္ပိ ကာရဏာန’’န္တိ။ သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝိဘာဝိတောဝ။ ဝိနိစ္ဆိနတိ, တသ္မာ သဟဿံ ပညာအက္ခီနိ ဧတဿာတိ သဟဿက္ခော။ မဃံ ဝုစ္စတိ ဓနံ, တံ ပန သဒ္ဓါသင်္ခါတံ မဃံ အဿ အတ္ထီတိ မဃဝါ။ ပုရေ ဒါနံ ဒဒါတီတိ ပုရိန္ဒဒေါ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ။ ပုညာနိ ကာတုံ သက္ကောတီတိ သက္ကော။

သက္ကနာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၅၉။ သောတိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ။ ဗဟုဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဝစနံ ဝုတ္တံ။ ဝုစ္စတီတိ ဝစနံ, အတ္ထော။ တသ္မာ ဗဟုဝစနေတိ ဗဟုမှိ အတ္ထေတိ အတ္ထော။ ယထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော အနုက္ကမေန တေ ဓမ္မေ သမာဒိယိတွာ သက္ကော သက္ကတ္တံ အဇ္ဈဂါ, တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကော ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အနန္တရေတိ သက္ကဘာဝဿ အတီတာနန္တရေ အတ္တဘာဝေ။ တံ သဗ္ဗန္တိ သက္ကဿ မဃမာဏဝကာလေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ, တာယ သက္ကဘာဝူပဂမနဉ္စာတိ တံ သဗ္ဗံ။ ဝုတ္တော, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။

မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဒလိဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၀။ မနုဿဒလိဒ္ဒေါတိ မနုဿေသု ဒုဂ္ဂတော။ မနုဿကာရုညတန္တိ မနုဿေသု ပရမနိဟီနတံ။ မနုဿကပဏောတိ မနုဿေသု ဝါ ပရမနိဟီနော။ တသ္မိံ ဌာနေတိ တဿ ဒေဝပုတ္တဿ တသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနေ။ လာမကတော စိန္တေန္တီတိ တဿ ပုရိမဝတ္ထုံ နိဿာယ ဟီနတော စိန္တေန္တိ။ ကထေန္တီတိ တမေဝ ပရေသံ ကထေန္တိ။ ဝိတ္ထာရေန္တီတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရိကံ ကရောန္တိ။ သဗ္ဗဒါ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ပရိဝါရသမ္ပန္နော ဟုတွာ အဍ္ဎဋ္ဌရတနေ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန နိသိန္နတ္တာ ဇနကာယေန သမုလ္လောကိယမာနော။ အဝလမ္ဗန္တီတိ ဩလမ္ဗန္တိ။ ဝန္ဒနမတ္တံ ဝါ နာဟောသိ, အညဒတ္ထု ပစ္စေကဗုဒ္ဓတော အတ္တနော သမာနာဒရကိရိယံ ပစ္စာသီသတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သော’’တိအာဒိ။ ကွာယန္တိ ကော အယန္တိ ဗျာပန္နဝသေန ဝဒတိ။ ကာဠရတ္တေဟိ သုတ္တေဟိ သိဗ္ဗိတတ္တာ ဝဏ္ဏဝိကာရံ ဒိသွာ ‘‘ကုဋ္ဌိစီဝရာနိ ပါရုတော’’တိ အာဟ။ မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘောတိ။ တဒနုရူပပါပကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန လဒ္ဓေါကာသေန ရာဇဂဟေ…ပေ… ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ ကာမဉ္စ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ ကုသလကမ္မေနေဝ, တဿ ပန အကုသလကမ္မဿ ဝိပါကိနော ဗလဝဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘ဂဟိတကာလတော…ပေ… နိက္ခန္တော’’တိ။ ဘိက္ခာယ စရိတုံ သမတ္ထကာလတော ပဋ္ဌာယ ရောဂဿ ဗလဝတာယ မံသာနိ…ပေ… ပတန္တိ။ ဉာဏံ ပေသေတွာတိ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ ဘာဝနာဉာဏံ နိဗ္ဗာနံ ပဋိပေသေတွာ ပဝတ္တေတွာ။ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပက္ကတ္တာ သတ္ထု ဒေသနာဝိလာသေန သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတော။ စုမ္ဗဋန္တိ ပါဒစုမ္ဗဋံ။ ကုဋ္ဌိနော ဟိ သကလပါဒတလံ မာ ရုဇီတိ စုမ္ဗဋံ ကတွာ တံ ပါဒတလေ ဗန္ဓိတွာ ဂစ္ဆန္တိ, မတ္တိကပါတိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိယ တထာ နိဟီနမနုဿတ္တဘာဝတော စဝိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပဋိလဘန္တော ဝိယ ဒေဝတ္တဘာဝံ ဂဏှန္တော စုတိစိတ္တတော ဒုတိယစိတ္တဝါရေ အာဒါနစိတ္တက္ခဏေ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော။

မဂ္ဂေနာဂတာတိ မဂ္ဂါဓိဂမနေန အာဂတာ ဥပ္ပန္နာ။ အရိယကန္တသီလန္တိ အရိယာနံ ကန္တံ မနာပံ မနောရမံ သီလဓမ္မံ။ အရိယာနံ အဓိစိတ္တအဓိပညာသိက္ခာ ဝိယ အဓိသီလသိက္ခာပိ သဗ္ဗာ အတိဝိယ ကန္တာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ။ ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေတိ ဣမသ္မိံ သောတာပန္နဿ ဘဝသင်္ခါတေ အတ္ထေ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုစ္စမာနေ။ ပဉ္စသီလမ္ပိ ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိ ဝိယ ဘဝန္တရေပိ အပ္ပဟီနံ။

ဒလိဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ရာမဏေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၁။ အာရမန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာတိ အာရာမာ, မနောရမာ ဥပဝနာဒယော။ တေ ဧဝ စေတေန္တိ ဧတ္ထ သဒ္ဓါယ အတ္တနော ပီတိသောမနဿံ သန္ဓဟန္တီတိ စေတိယာတိ စ ဝုစ္စန္တိ။ မနုဿရမဏီယဘာဝဿာတိ မနုဿာနံ အာရမဏီယဘာဝဿ။ တဿ ပန သီလာဒိဂုဏဝသေန အစိန္တေယျာပရိမေယျာနုဘာဝတာပိ ဟောတီတိ ဘဂဝါ ‘‘နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိ’’န္တိ အဝေါစ။ အစေတနာယ ဘူမိယာ ရမဏီယတာ နာမ ဂုဏဝိသိဋ္ဌာနံ အရိယာနံ သေဝနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒါနိ…ပေ… ဂါမေ ဝါတိအာဒိမာဟာ’’တိ။

ရာမဏေယျကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ယဇမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၂။ ယဇန္တာနန္တိ ဒက္ခိဏေယျံ ဥဒ္ဒိဿ ဒေန္တာနံ။ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော သုတ္တနိက္ခေပေါတိ ဒဿေတွာ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကာတုံ ‘‘တဒါ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဂ္ဂန္တိ သေဋ္ဌံ။ တေဟိ တေဟိ ဝါ ယထာလဒ္ဓသပ္ပိအာဒယော မာ နဿန္တု, အဂ္ဂဘာဝေန ဂဟိတာနိ သပ္ပိအာဒီနိ ကေဝလံ အဂ္ဂိမှိ ဈာပနေန, ဒေဝါ မနုဿာ မိစ္ဆာဂါဟေန မာ နဿန္တု။ တက္ကေနာတိ တက္ကမတ္တေန။ ‘‘ကထေမာ’’တိ အမှေ မညထ, ဣဒါနိ ပဿထ, ပစ္စက္ခတော အယံ ဝေါ…ပေ… အာဂစ္ဆတီတိ အာဟံသူတိ ယောဇနာ။

ဥပဓိဝိပါကန္တိ ဥပဓီသု ဝါ ဝိပစ္စတိ, ဥပဓယော ဝါ ဝိပါကာ ဧတဿာတိ ဥပဓိဝိပါကံ။ ဝိပ္ဖါရဝန္တံ ဟောတိ ဝိပုလပက္ခတာယ။ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒံသု ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မဟာဗြဟ္မုနာ စ ဧဝံ ဩဝါဒေါ ဒိန္နော’’တိ။

ယဇမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဗုဒ္ဓဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၃။ ဥဋ္ဌဟာတိ ဥဋ္ဌာနံ ကာယိကဝီရိယံ ကရောဟိ။ တေနာဟ ‘‘ဝိစရ, လောကေ’’တိ။ စေတသိကဝီရိယံ ပန ဘဂဝတာ မတ္ထကံ ပါပိတမေဝ။ တေနာဟ ‘‘ဝိဇိတသင်္ဂါမာ’’တိ။ ဒွါဒသယောဇနိကဿ ဥစ္စဘာဝေန။ ဝိတ္ထာရတော ပန အာယာမတော စ အနေကယောဇနသတသဟဿပရိမာဏစက္ကဝါဠံ အတိဗျာပေတွာ ဌိတဿ။ ပန္နဘာရာတိ ပါတိတဘာရ။ နိက္ခေပိတဗ္ဗတော ဘာရာတိ အာဟ ‘‘ဩရောပိတခန္ဓာ’’တိအာဒိ။ တေ ဟိ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ သမ္ပာတနဋ္ဌေန ဘာရာ နာမ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၂၂)။ တဒေကဒေသာ စ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာ။ ပန္နရသာယ ပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိန္တိ ယထာ ပန္နရသပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိယံ ပရိပုဏ္ဏကာလေ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တော စန္ဒော သောဘတိ, ဧဝံ တဝ စိတ္တံ သဗ္ဗသော ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တံ သောဘတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဗုဒ္ဓဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဂဟဋ္ဌဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၄။ ပုထုဒ္ဒိသာတိ ဗဟုဒိသာ။ ကာ ပန တာတိ အာဟ ‘‘စတဿော ဒိသာ စတဿော အနုဒိသာ စာ’’တိ။ အနုဒိသာဂဟဏေန စေတ္ထ ဥဒ္ဓံ အဓောပိ ဂယှတီတိ စ ဒဿေတိ။ ဘူမိဝါသိနောတိ ဘူမိပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိနော။ ဧတေန ရုက္ခပဗ္ဗတနိဝါသိနောပိ ဂဟိတာ ဟောန္တိ။ စိရရတ္တသမာဟိတစိတ္တေတိ ဥပစာရပ္ပနာဈာနာနိ ဥပ္ပါဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနတာယ စိရကာလံ သမာဟိတစိတ္တေ။ အာပါဏကောဋိကန္တိ ဇီဝိတပရိယန္တံ ယာဝဇီဝံ။ ဧဝမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဝသေသပုညကိရိယဝတ္ထူနိ သင်္ဂဏှာတိ။ နိစ္စသီလဝသေန ပဉ္စဟိ, နိယမသီလဝသေန ဒသဟိ။ ပိ-သဒ္ဒေန တတော ကတိပယေဟိ ဥပေါသထသီလဝသေန အဋ္ဌဟိပီတိ ဒဿေတိ။ ဓမ္မိကေဟီတိ ဓမ္မတော အနပေတေဟိ။ ပမုခေါတိ ပမောက္ခော။

ဂဟဋ္ဌဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သတ္ထာရဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၅။ ဗြဟ္မဇာဏုကောတိ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ပထဝိယံ ဌပေတွာ ဝန္ဒမာနော ဗြဟ္မဇာဏုကော နာမ တထာဘူတော ဟုတွာ။ ယဇိတဗ္ဗတော ယက္ခော, ပူဇနီယော။ ဧဝံ ပူဇာဝိသေသယောဂတော သက္ကောတိ အာဟ ‘‘သော ယက္ခောတိ သော သက္ကော’’တိ။ သက္ကဿ နမက္ကာရဘာဇနဘူတဉှိ ပုစ္ဆန္တော မာတလိ ‘‘ကော နာမ သော ယက္ခော’’တိ အာဟ။ ဂုဏနေမိတ္တကေဟီတိ ဂုဏဟေတုကေဟိ အနန္တာနိ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ နာမာနိ, တာနိ စ ခေါ သဗ္ဗာနိပိ ဂုဏနေမိတ္တကာနေဝ။ အနန္တဂုဏတ္တာ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမသဟဿတော’’တိ။ –

တသ္မာ အနောမနာမန္တိ ပရိပုဏ္ဏဂုဏနာမန္တိ အတ္ထော။ သမတိက္ကမေနာတိ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္ဒနဝသေန အတိက္ကမနေန။ ကိလေသာရီနံ အပေတစယောတိ အပစယော, သော အာရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန အာရာမော ဧတေသန္တိ အပစယာရာမာ။ တေနာဟ ‘‘ဝဋ္ဋဝိဒ္ဓံသနေ ရတာ’’တိ။

သတ္ထာရဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သံဃဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၆။ ပူတိမှိ ဒေဟေ မာတု သရီရေ သယနတော, အတ္တနော ဧဝ ဝါ ပူတိဒေဟံ သရီရံ တသ္မိံ ဌိတတာယ အဝတ္ထရိတွာ သယနတော ပူတိဒေဟသယာတိ ယောဇနာ။ ကုဏပမှေတေတိ ဧတေ မနုဿာ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလေ မာတုကုစ္ဆိသင်္ခါတေ ကုဏပသ္မိံ ဒသ မာသေ နိမုဂ္ဂါ။ တေသံ ကိန္နာမ တွံ ပိဟယသီတိ ယောဇနာ။ ဧတေသံ ဧတံ ဝိဟယာမီတိ ဧတေသံ ဣသီနံ ဧတံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝိဟယာမိ။ ဣဒါနိ တံ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘န တေ သံ ကောဋ္ဌေ ဩပေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဓညံ ကောဋ္ဌေ န ပက္ခိပန္တိ ပက္ခိပိတဗ္ဗဿ စ အဘာဝတော။ တေနာဟ ‘‘န ဟိ ဧတေသံ ဓည’’န္တိ။ ပရေသံ နိဋ္ဌိတန္တိ ပရေသံ ဂဟိတံ သန္တကံ တေသံ ပါကာယ နိဋ္ဌိတံ။ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေနာတိ ပိဏ္ဍာစရိယာယ။ ဧသမာနာ ပရိယေသန္တာ။ ဧဝံ ပရိယိဋ္ဌေန။ ယာပေန္တိ, န ဧသန္တိ အနေသနံ။ သုသမာဒိန္နသုန္ဒရဝတာတိ သုဋ္ဌု သမာဒိန္နသောဘနဝတာ။

ဧဝံ သုဘာသိတဘာသိနောတိ ဂန္ထဓုရဝိပဿနာဓုရာနံ ဝသေန ဂုဏပရိမာဏသုဘာသိတဿေဝ ဘာသနသီလာ။ အရိယေန တုဏှီဘူတေန တုဏှီဘူတာ။ တတော ဧဝ မနဿ သာတိသယံ သမဉ္စရာ။ ဂဟိတဒဏ္ဍေသု ပရာမာသာဒိပယုတ္တေသု ဒဏ္ဍာဒါနာဒိဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇနကကိလေသပရိဠာဟာဘာဝတော နိဗ္ဗုတာ။ တေနာဟ ‘‘ဝိဿဋ္ဌဒဏ္ဍာ’’တိ။ သာဒါနေသူတိ သဘဝါဒါနေသု။ အနာဒါနာတိ တဗ္ဗိရဟိတာ။ တေနာဟ ‘‘ဘဝယောနီ’’တိအာဒိ။

သံဃဝန္ဒနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ဆေတွာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၇။ ဝုတ္တတ္ထမေဝ ဟေဋ္ဌာ ဒေဝပုတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယံ။

ဆေတွာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၈။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဒ္ဒသိကော ဝိရူပဝဏ္ဏော။ ဩကောဋိမကောတိ ရဿဘာဝေန အဝရကောဋိမကော။ သက္ကေန ဂဟိတနာမမေဝေတံ, န ပန သော တထာရူပေါ ကောစိ ယက္ခော။ တေနာဟ ‘‘ဧကော ရူပါဝစရဗြဟ္မာ’’တိ။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ သော တထာရူပေါ ဟုတွာ အာဂတောတိ အာဟ ‘‘သက္ကော ကိရာ’’တိ။ ကထံ ပနေတ္ထ ဉာယတိ ‘‘သော ဧကော ရူပါဝစရဗြဟ္မာ, န ပနေသော အဝရုဒ္ဓကယက္ခော’’တိ ယုတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘အဝရုဒ္ဓကယက္ခာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဒေဝါနံ ဝစနံ သုတွာ။ ဖရုသေနာတိ ဖရုသသမာစာရေန။ ‘‘ကော နာမ မယှံ အာသနေ သန္နိသိန္နော’’တိ အက္ခန္တိံ အနုပ္ပါဒေန္တော ခန္တိယံ ဌတွာ။ ဗလဝစိတ္တီကာရန္တိ ဂရုတရံ သက္ကာရဗဟုမာနံ။ နီစဝုတ္တိယာတိ ပရမနိပစ္စကာရေ သုဝူပသမနေ စ ဒဿိယမာနေ။ သက္ကဿ တာယ ဧဝ အာစာရသမ္ပတ္တိယာ သက္ကာသနေ ဌာတုံ, အတ္တနော စ အာဝိကာတုံ အသက္ကောန္တော အန္တရဓာယိ။ ဥပဟတစိတ္တောမှီတိ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယာသဗ္ဘာဝတော ပရသ္မိံ ဥပဟတစိတ္တောမှီတိ သက္ကော အတ္တနော သဘာဝံ ဝဒတိ။ ကောဓဝသေ ဝတ္တေတုန္တိ ကောဓေန အတ္တနော ဝသေ နိဗ္ဗတ္တေတုံ န သုကရောမှိ, အထ ခေါ ကောဓံ မယှံ ဝသေ န ဝတ္တေမီတိ အဓိပ္ပါယော။ စိရံ န ကုဇ္ဈာမီတိ ယဒိ မေ ကဒါစိ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ ကောဓံ အနုဝတ္တေန္တော စိရကာလံ န ကုဇ္ဈာမိ။ န ဥပနယှာမီတိ အန္တော သစေ မေ ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ခိပ္ပမေဝ စ နံ ပဋိဝိနေယျန္တိ တံ မေ ပုဗ္ဗေဝ ဝတံ ပရိပူရိတံ။

ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သမ္ဗရိမာယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၆၉။ အာဗာဓိကောတိ အာဗာဓော အဿ အတ္ထီတိ အာဗာဓိကော။ ဝါစေသီတိ သိက္ခာပေသိ။ သမ္ဗရော နာမ အသုရမာယာယ အာဒိပုရိသော ပုရာတနော အသုရိန္ဒော။ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယထာ သမ္ဗရော’’တိအာဒိ။ ဧဝံ ပစ္စတိ အညောပိ မာယာဝီ မာယံ ပယောဇေတွာ။ ဥပဝါဒန္တရာယော နာမ ခမာပနေ သတိ ဝိဂစ္ဆတိ, ပါကတိကမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ဖာသု ဘဝေယျာ’’တိ။ တေနာတိ ဝေပစိတ္တိနာ သမ္ဗရဝိဇ္ဇာယ အဒါနေန ဝဉ္စိတတ္တာ။ တထာ အကတွာတိ ဣသီနံ သန္တိကံ နေတွာ ခမာပနဝသေန ကာတဗ္ဗံ အကတွာ။

သမ္ဗရိမာယာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇၀။ သမ္ပယောဇေသုန္တိ အညမညံ ဝါစသိကံ ဖရုသံ ပယောဇေသုံ။ တေနာဟ ‘‘ကလဟံ အကံသူ’’တိ, ဝိဝါဒံ အကံသူတိ အတ္ထော။ အတိက္ကမ္မဝစနန္တိ ဝစီသံဝရံ အတိက္ကမိတွာ ဝစနံ။ ယသ္မာ အစ္စယေ ဒေသိယမာနေ တံ ခီဏယတိ အညမညဿ ခမမာနဿ ခမနံ ပဋိဂ္ဂဏှတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘နပ္ပဋိဂဏှာတီတိ န ခမတီ’’တိ။ တုမှာကံ ဝသေ ဝတ္တတု, ဝိသေဝိတံ အကတွာ ယထာကာမကရဏီယော ဟောတု။ မိတ္တဓမ္မော ဣဓ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘မိတ္တော’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘မိတ္တဓမ္မေ’’တိ။ ကရဏဝစနန္တိ ‘‘မိတ္တေဟီ’’တိ ကရဏဝစနံ ဘုမ္မတ္ထေ။ တေနာဟ ‘‘မိတ္တေသူ’’တိ။ ယထာ နိဗ္ဗတ္တသဘာဝဿ ဘာဝတော အညထတ္တံ ဇရာ, ဧဝံ မိတ္တဘာဝတော ဝုတ္တဝိပရိယာယော အမိတ္တဓမ္မော ဇရာပရိယာယေန ဝုတ္တော။ အဂါရယှံ အနဝဇ္ဇံ သဗ္ဗသော ပဟီနကိလေသံ။ တေနာဟ ‘‘ခီဏာသဝပုဂ္ဂလ’’န္တိ။

အစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ အက္ကောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၇၁။ ကောဓော တုမှေ မာ အဘိဘဝီတိ ဧတ္ထ ကောဓေန အနဘိဘဝနီယတ္တံ ခန္တိမေတ္တာကရုဏာဒိတပ္ပဋိပက္ခဓမ္မပရိဗြူဟနေန။ တထာ ဟိ တံသမင်္ဂိနော ကောဓော အဘိဘုယျတီတိ အာဟ ‘‘တုမှေဝ ကောဓံ အဘိဘဝထ။ ကုဇ္ဈန္တာနံ မာ ပဋိကုဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ။ ပဋိပဒါတိ ဧသာ ပဋိပတ္တိ။ မေတ္တာတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တာ မေတ္တာ။ တဒုပစာရော မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ။ န ဝိဟိံသတိ ကိဉ္စိ ဧတာယာတိ အဝိဟိံသာ။ ကရုဏာတိ အပ္ပနာပ္ပတ္တကရုဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တဒုပစာရော ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ။ လာမကဇနန္တိ ခန္တိအာဒီသု ယောနိသောမနသိကာရာဘာဝေန ဂါရယှသမာစာရသမာယောဂေန စ နိဟီနံ ဇနံ။ ပစ္စယပရိသုဒ္ဓိယာ ကောဓော အဘိမဒ္ဒမာနော ပုဂ္ဂလံ အဘိမဒ္ဒတိ, တဿ သော ပဋိသင်္ခါနဘာဝနာဗလေဟိ သမ္မဒေဝ ပဟာတဗ္ဗောတိ။

အက္ကောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

သက္ကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ။

နိဋ္ဌိတာ စ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ သဂါထာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ။

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။