သာရတ္ထဒီပနီ-ဋီကာ (ဒု)

မုဓာတိ အမူလေန, ကိဉ္စိ မူလံ အဂ္ဂဟေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သော နိဒ္ဒေါသောတိ တေန တတ္ထ ကတပယောဂဿ အဘာဝတော။ ယဒိ ပန သောပိ တတ္ထ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ကရောတိ, န မုစ္စတိယေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝံ ပတိတာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဧဝန္တိ ဧဝံ မယာ ကတေတိ အတ္ထော။ န နဿိဿန္တီတိ အဒဿနံ န ဂမိဿန္တိ, န ပလာယိဿန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေတိ မူလဋ္ဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ပန ပစ္ဆိမောပိ လဘိတွာ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကိဉ္စိ ကတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ ဧဝံ ကရောတိ, တဿပိ ဧသေဝ နယော။ ပံသုမှိ ပတိတွာ မရတီတိ အဘိနဝပူရိတေ ပံသုမှိ ပါဒေ ပဝေသေတွာ ဥဒ္ဓရိတုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထေဝ ပတိတွာ မရတိ။ ဇာတပထဝီ ဇာတာတိ ဣဒံ သဗ္ဗထာ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ထိရဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ပံသုနာ ပူရေန္တေန ပန ပါဒဒဏ္ဍာဒီဟိ မဒ္ဒနတာဠနာဒိနာ သုဋ္ဌုတရံ ထိရဘာဝံ အာပါဒေတွာ ပကတိပထဝိယာ နိဗ္ဗိသေသေ ကတေ ဇာတပထဝီလက္ခဏံ အပ္ပတ္တေပိ မုစ္စတိယေဝ။ ဩပါတံ ဟရတီတိ ဧတ္ထ ပေါက္ခရဏီသဒိသတ္တာ မုစ္စတိ။

ဟတ္ထာ မုတ္တမတ္တေတိ ဩဍ္ဍေတွာ ဟတ္ထတော မုတ္တမတ္တေ။ ဝတိံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ယဒိ သော ပါသေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကဉ္စိ ဝိသေသံ န ကရောတိ, အတ္တနာ ကတဝတိယာ ဝိဒ္ဓံသိတာယ မုစ္စတိ။ ထဒ္ဓတရံ ဝါ ပါသယဋ္ဌိံ ဌပေတီတိ ထိရဘာဝတ္ထံ အပရာယ ပါသယဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဝါ တမေဝ ဝါ သိထိလဘူတံ ထဒ္ဓတရံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတိ။ ဒဠှတရံ ဝါ ထိရတရံ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ခါဏုကန္တိ ပါသယဋ္ဌိဗန္ဓနခါဏုကံ။ သဗ္ဗတ္ထေဝ မာရဏတ္ထာယ ကတပ္ပယောဂတ္တာ န မုစ္စတိ။ ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေတိ မူလဋ္ဌဿေဝ ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ။

တေန အလာတေန…ပေ… န မုစ္စတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကတပ္ပယောဂံ ဝိနာသေတွာ ပစ္ဆာ ကုသလစိတ္တေန ပယောဂေ ကတေပိ န မုစ္စတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော သိယာ – အာဒိတောယေဝ မာရဏတ္ထာယ ကတပ္ပယောဂတ္တာ ကတပရိယောသိတာယ ပါသယဋ္ဌိယာ တပ္ပစ္စယာ ယေ ယေ သတ္တာ မရိဿန္တိ, တေသံ တေသံ ဝသေန ပဌမတရံယေဝ ပါဏာတိပါတကမ္မသိဒ္ဓိတော ပစ္ဆာ ကုသလစိတ္တေန အညထာ ကတေပိ န မုစ္စတီတိ။ ရဇ္ဇုကေတိ ခုဒ္ဒကရဇ္ဇုကေ။ သယံ ဝဋ္ဋိတန္တိ ဗဟုရဇ္ဇုကေ ဧကတော ကတွာ အတ္တနာ ဝဋ္ဋိတံ။ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာတိ တေ ရဇ္ဇုကေ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတွာ။ ဂရုကတရံ ကရောတီတိ အတိဘာရိယံ ကရောတိ။ ပရိယေသိတွာ ကတန္တိ အရညံ ဂန္တွာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ တစ္ဆေတွာ ကတံ။

၁၇၇။ အာလမ္ဗနရုက္ခော ဝါတိ တတ္ထဇာတကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဒတ္ထမေဝါတိ မာရဏတ္ထမေဝ။ ဝိသမဏ္ဍလန္တိ မဉ္စပီဌာဒီသု အာလိတ္တံ ဝိသမဏ္ဍလံ။ ဝတွာ အသိံ ဥပနိက္ခိပတီတိ ဧတ္ထ မုခေန အဝတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ မနသာ စိန္တေတွာ ဥပနိက္ခိပနေပိ ဧသေဝ နယော။ ပုရိမနယေနာတိ ‘‘ယေသံ ဟတ္ထတော မူလံ ဂဟိတ’’န္တိအာဒိနာ။ သရီရဿ ဝိရူပဘာဝကရဏတော ကုဋ္ဌာဒိ ဝိသဘာဂရောဂေါ နာမ, ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ ဝါ အသဘာဂတ္တာ အနနုကူလတ္တာ ဂဏ္ဍပိဠကာဒိ ယော ကောစိ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိပစ္စနီကော ဝိသဘာဂရောဂေါ။

၁၇၈။ ပရံ ဝါ အမနာပရူပန္တိ ဧတ္ထ အမနာပံ ရူပံ ဧတဿာတိ အမနာပရူပေါတိ ဗာဟိရတ္ထသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ မနာပိယေပိ ဧသေဝ နယောတိ ဧတေန မနာပိကံ ရူပံ ဥပသံဟရတီတိ ဧတ္ထ ပရံ ဝါ မနာပရူပံ တဿ သမီပေ ဌပေတိ, အတ္တနာ ဝါ မနာပိယေန ရူပေန သမန္နာဂတော တိဋ္ဌတီတိအာဒိ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ တေနေဝ အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ –

‘‘မမာလာဘေန ဧသိတ္ထီ, မရတူတိ သမီပဂေါ၊

ဒုဋ္ဌစိတ္တော သစေ ယာတိ, ဟောတိ သော ဣတ္ထိမာရကော။

‘‘ဘိက္ခတ္ထာယ သစေ ယာတိ, ဇာနန္တောပိ န မာရကော၊

အနတ္ထိကော ဟိ သော တဿာ, မရဏေန ဥပေက္ခကော’’တိ။

အပရမ္ပိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တံ –

‘‘ဝိယောဂေန စ မေ ဇာယာ, ဇနနီ စ န ဇီဝတိ၊

ဣတိ ဇာနံ ဝိယုဉ္ဇန္တော, တဒတ္ထီ ဟောတိ မာရကော။

‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာဒိနိမိတ္တဉ္စေ, ယာတိ ဇာနံ န မာရကော၊

အနတ္ထိကော ဟိ သော တေသံ, မရဏေန ဥပေက္ခကော’’တိ။

အလင်္ကရိတွာ ဥပသံဟရတီတိ ‘‘အလာဘကေန သုဿိတွာ မရတူ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဥပသံဟရတိ။ တေနေဝ ‘‘သစေ ဥတ္တသိတွာ မရတိ, ဝိသင်္ကေတော’’တိ ဝုတ္တံ။ အလာဘကေန သုဿိတွာ မရတီတိ ဧတ္ထ စ ပါရာဇိကန္တိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကုဏပဂန္ဓာ စာတိ အဟိအာဒိကုဏပါနံ ဂန္ဓာ။ ဟံသပုပ္ဖန္တိ ဟံသာဒီနံ ပက္ခလောမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

၁၇၉။ အသဉ္စိစ္စာတိ ဣဒံ မရဏသံဝတ္တနိကဥပက္ကမဿ အသလ္လက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ဥပက္ကမေနာ’’တိအာဒိ။ အဇာနန္တဿာတိ ဣဒံ ပန မရဏသံဝတ္တနိကဥပက္ကမကရဏဿ အဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ အယံ မရိဿတီ’’တိအာဒိ။ နမရဏာဓိပ္ပါယဿာတိ ဣဒံ ဥပက္ကမံ ဇာနန္တဿပိ မရဏာဓိပ္ပါယဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘မရဏံ အနိစ္ဆန္တဿာ’’တိအာဒိ။

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

ဒေါမနဿစိတ္တေနေဝ ဘဏတီတိ ဣမိနာ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဒုက္ခဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဧဝါတိ ဒဿေတိ။ သုခဗဟုလတာယ ဟိ ရာဇာနော ဟသမာနာပိ ‘‘ဃာတေထာ’’တိ ဝဒန္တိ, ဟာသော ပန နေသံ အနတ္ထဝူပသမာဒိအညဝိသယောတိ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဒုက္ခဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဧဝ။ သတိ ပန ဒေါမနဿေ ကထံ တံ နပ္ပကာသတီတိ အာဟ ‘‘သုခဝေါကိဏ္ဏတ္တာ’’တိအာဒိ, ပုဗ္ဗာပရိယဝသေန ဥဘောသု ပဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခေဟိ အာကိဏ္ဏတ္တာ ဥပ္ပန္နဿ စ ဒေါမနဿဿ အနုပ္ပဗန္ဓနေန ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော တဒါ ဥပ္ပန္နမ္ပိ ဒေါမနဿံ နပ္ပကာသတီတိ အတ္ထော။

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၈၀။ မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာတိ ဣမဿ ကာယဿ ဘေဒေန သဂ္ဂပါပနာဓိပ္ပါယတ္တာ အတ္ထတော မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာ။ မရဏတ္ထိကဘာဝံ အဇာနန္တာတိ ဧဝံ အဓိပ္ပါယိနော မရဏတ္ထိကာ နာမ ဟောန္တီတိ အတ္တနော မရဏတ္ထိကဘာဝံ အဇာနန္တာ။ န ဟိ တေ အတ္တနော စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ န ဇာနန္တိ။ ဝေါဟာရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝေါဟာရဝသေန, မရဏာဓိပ္ပါယဿ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေ ကရုဏာယ အဘာဝတော ကာရုညေန ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရမောစနံ ဝိယ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာယုနာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ယထာနုသန္ဓိနာတိ ပရိယာယန္တရေန ဝုတ္တံ, ယထာနုသန္ဓိနာ ယထာယုပရိစ္ဆေဒေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အထ ဝါ ယထာနုသန္ဓိနာတိ ယထာနုပ္ပဗန္ဓေန, ယာဝ တသ္မိံ ဘဝေ သန္တာနဿ အနုပ္ပဗန္ဓော အဝိစ္ဆိန္နပ္ပဝတ္တိ ဟောတိ, တာဝ ဌတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အပ္ပဋိဝေက္ခိတွာတိ အနုပပရိက္ခိတွာ။ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ သင်္ကမန္တီတိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဩကာသဒါနတ္ထံ နိသိန္နပါဠိယာ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ။ ပစ္စဝေက္ခဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ ဥပပရိက္ခဏကိစ္စံ နတ္ထိ။ ဟေဋ္ဌာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝိဇ္ဇမာနေ သာဋကံ ဝလိ န ဂဏှာတီတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ဝလိ န ပညာယတီ’’တိ။ ပဋိဝေက္ခဏဉ္စေဒံ ဂိဟီနံ သန္တကေယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပါဠိယံ မုသလေ ဥဿိတေတိ အညမညံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဒွီသု မုသလေသု ဥဿိတေသူတိ အတ္ထော။ ဥဒုက္ခလဘဏ္ဍိကန္တိ ဥဒုက္ခလတ္ထာယ အာနီတံ ဒါရုဘဏ္ဍံ။ ပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဘောဇနပဋိဗဒ္ဓံ, ဘောဇနန္တရာယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၈၁။ အဂ္ဂကာရိကန္တိ ဧတ္ထ ကာရိကာ-သဒ္ဒဿ ဘာဝဝစနတ္တာ ‘‘အဂ္ဂကိရိယ’’န္တိ အတ္ထံ ဝတွာပိ ယသ္မာ ကိရိယံ ဒါတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ ဒါနသင်္ခါတာယ အဂ္ဂကိရိယာယ ယုတ္တံ ပိဏ္ဍပါတမေဝ ဣဓ ဥပစာရဝုတ္တိယာ ‘‘အဂ္ဂကိရိယာ’’တိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ပဌမံ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတ’’န္တိအာဒိ။

၁၈၂-၁၈၃။ ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရန္တိ နိခါဒနမုဂ္ဂရံ။ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေနာတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန။ ဝိသေသာဓိဂမောတိ သမာဓိ ဝိပဿနာ စ အတိဝိယ ပါကဋတ္တာ ‘‘ဟတ္ထပ္ပတ္တော ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဥပစ္ဆိန္ဒတီတိ ‘‘ဝိသေသာဓိဂမဿ ဝိက္ခေပေါ မာ ဟောတူ’’တိ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ။ ဝိသေသာဓိဂမန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မပဋိလာဘံ။ ဗျာကရိတွာတိ အာရောစေတွာ။ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ ယသ္မာ သဘာဂါနံ လဇ္ဇိဘိက္ခူနံယေဝ အရိယာ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ အာရောစေန္တိ, တေ စ ဘိက္ခူ အပ္ပတိရူပါယ အနေသနာယ ပစ္စယံ န ပရိယေသန္တိ, တသ္မာ တေဟိ ပရိယေသိတပစ္စယေ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေတွာ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ သဘာဂါနဉှိ ဗျာကတတ္တာ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ န လဘတိ။ တေ ဟိ ကပ္ပိယခေတ္တံ။ တေနေဝ ‘‘သဘာဂါနဉှိ လဇ္ဇိဘိက္ခူနံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘ဥပစ္ဆိန္ဒတိ, န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တေန ဝုတ္တန္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

အထ ဝါ ဝိသေသာဓိဂမံ ဗျာကရိတွာတိ ဣဒံ ဝိသေသဿ အဓိဂတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ အဓိဂမန္တရာယံ အသင်္ကန္တေနေဝ စ အာဟာရုပစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗောတိ အနုညာတတ္တာ အဓိဂတေန န ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသေသာဓိဂမံ ဗျာကရိတွာ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ, န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိံ ပန အရိယာ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ အညေသံ အာရောစေန္တီတိ ဣမိဿာ စောဒနာယ ‘‘သဘာဂါနဉှိ လဇ္ဇိဘိက္ခူနံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အယမေတ္ထ ယုတ္တတရောတိ အမှာကံ ခန္တိ, ဂဏ္ဌိပဒေပိ အယမတ္ထော ဒဿိတောယေဝါတိ။ ဘဏ္ဍကံ ဓောဝန္တာတိ စီဝရံ ဓောဝန္တာ။ ဓောဝနဒဏ္ဍကန္တိ ဘဏ္ဍဓောဝနဒဏ္ဍံ။

၁၈၄။ အဟံ ကုက္ကုစ္စကောတိ ‘‘မမ ကိရိယာယ မရေယျ နု ခေါ, နော ဝါ’’တိ ဧဝံ ဇာတကုက္ကုစ္စကော။ သဗ္ဗတ္ထာပိ ပနေတ္ထ ဧဝရူပေသု ဝတ္ထူသု အမတေ ထုလ္လစ္စယဿ ဝုတ္တတ္တာ တေန ကတပ္ပယောဂေန ဒုက္ခဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတု ဝါ မာ ဝါ, ပါရာဇိကာယ အဘာဝတော ဘဂဝတော ဝစနေန ထုလ္လစ္စယမေဝါတိ ဝဒန္တိ။

၁၈၅။ ဂဗ္ဘော ပတတိ ဧတေနာတိ ဂဗ္ဘပါတနံ, တာဒိသံ ဘေသဇ္ဇံ။ တေနာဟ ‘‘ယေန ပရိဘုတ္တေနာ’’တိအာဒိ။ ‘‘မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပရိယာယတော အာပတ္တိမောက္ခော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပရိယာယော နာမ နတ္ထီ’’တိ။

ဂဗ္ဘံ န ဂဏှာတီတိ ဂဗ္ဘံ န ဓာရေတိ။ ဝါတေန ပါဏကေဟိ ဝါ ဂဗ္ဘော ဝိနဿန္တော ကမ္မံ ဝိနာ န နဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဒွီဟာကာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၆) ပန ‘‘ဂဗ္ဘော ဟိ ဝါတေန ပါဏကေဟိ ကမ္မုနာ စာတိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝိနဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကမ္မုနာ ဝိနဿန္တေ ပန ဗုဒ္ဓါပိ ပဋိဗာဟိတုံ န သက္ကောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝါတေန ပါဏကေဟိ ဝါ ဂဗ္ဘေ ဝိနဿန္တေ န ပုရိမကမ္မုနာ ဩကာသော ကတော, အပိစ တပ္ပစ္စယာ ကမ္မံ ဝိပစ္စတိ, သယမေဝ ပန ကမ္မုနာ ဩကာသေ ကတေ န ဧကန္တေန ဝါတော ပါဏကာ ဝါ အပေက္ခိတဗ္ဗာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ကမ္မဿ ဝိသုံ ကာရဏဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပါဏကာ ခါဒိတွာ အန္တရဓာပေန္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ အဝိဇာယနတ္ထာယ ဘေသဇ္ဇံ ဒေန္တဿ ကုစ္ဆိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝိနဿိဿန္တီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဒိန္နေ ဩပါတက္ခဏနာဒီသု ဝိယ ကမ္မဗဒ္ဓေါ, ကုစ္ဆိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ ဣမိနာ ပန အဓိပ္ပါယေန ဒိန္နေ နေဝတ္ထိ ကမ္မဗဒ္ဓေါ။

သဟဓမ္မိကာနန္တိ ဧကဿ သတ္ထုနော သာသနေ သဟသိက္ခမာနဓမ္မာနံ။ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတသီလတ္တာ ‘‘သမသီလသဒ္ဓါပညာန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတောတိ အတ္တနော တေသံ ဝါ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော။ ဂိလာနဿတ္ထာယ အပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတောပိ ဝိညတ္တိယာ အနုညာတတ္တာ ကတာပိ အကတာ ဝိယာတိ အကတဝိညတ္တိ, ‘‘ဝဒ, ဘန္တေ, ပစ္စယေနာ’’တိ ဧဝံ အကတပဝါရဏဋ္ဌာနေ စ ဝိညတ္တိ အကတဝိညတ္တိ။

ပဋိယာဒိယတီတိ သမ္ပာဒေတိ။ အကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝဒန္တိ။ သဟဓမ္မိကေသု ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘ဣမေသမ္ပိ ပဉ္စန္နံ အကတဝိညတ္တိယာပိ ဘေသဇ္ဇံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ကထိတံ။ ယာဝ ဉာတကာ ပဿန္တီတိ ယာဝ တဿ ဉာတကာ ပဿန္တိ။ ပိတု ဘဂိနီ ပိတုစ္ဆာ။ မာတု ဘာတာ မာတုလော။ နပ္ပဟောန္တီတိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ။ သစေပိ န ယာစန္တီတိ ‘‘ယာစိတုံ ဒုက္ခ’’န္တိ အဓိပ္ပါယေန ယဒိ န ယာစန္တိ။ အာဘောဂံ ကတွာတိ ဣဒံ ကတ္တဗ္ဗတာဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ, ‘‘အာဘောဂံ ပန အကတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု လိခိတံ။ ဧတေ ဒသ ဉာတကေ ဌပေတွာတိ တေသံ ပုတ္တနတ္တာဒယောပိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဉာတကာ ဧဝါတိ တေပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတာ။ တေန အညေသန္တိ ဣမိနာ အညာတကာနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဧတေသံ ပုတ္တပရမ္ပရာယာ’’တိအာဒိ။ ကုလပရိဝဋ္ဋောတိ ကုလာနံ ပဋိပါဋိ, ကုလပရမ္ပရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘မယှံ ဒဿန္တိ ကရိဿန္တီ’’တိ ပစ္စာသာယ ကရောန္တဿပိ ယာစိတွာပိ ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌာနတာယ ဉာတကေသု ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကုလဒူသကာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီတိ ဝဒန္တိ။ သဗ္ဗပဒေသုပိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ စူဠမာတုယာတိအာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု ‘‘စူဠမာတုယာ သာမိကော’’တိအာဒိနာ ယောဇေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝုတ္တနယေန ပရိယေသိတွာတိ ဣမိနာ ‘‘ဉာတိသာမဏေရေဟိ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမတ္ထံ အတိဒိဿတိ။ အပစ္စာသီသန္တေနာတိ ‘‘မယှံ ဒဿန္တိ ကရိဿန္တီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော အတ္ထာယ အပစ္စာသီသန္တေန။ ဘိက္ခုသံဃဿ ပန ဥပကာရကတ္တံ ပစ္စာသီသန္တေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဘေသဇ္ဇံ အာစိက္ခထာ’’တိ ဝုတ္တေပိ ယထာ ‘‘အညမညံ ပန ကထာ ကာတဗ္ဗာ’’တိ ဣဒံ ပရိယာယတ္တာ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဟေတွာ ကရောန္တီ’’တိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ကထေန္တဿပိ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ အာစရိယာ။

ဝိနယလက္ခဏံ အဇာနန္တဿ အနာစရိယဿ တဒနုရူပဝေါဟာရာသမ္ဘဝတော ဤဒိသဿ လာဘဿ ဥပ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ‘‘အာစရိယဘာဂေါ နာမာယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဝိနယေ ပကတညုနာ အာစရိယေန လဘိတဗ္ဗဘာဂေါ အယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပုပ္ဖပူဇနတ္ထာယ ဒိန္နေပိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝိဓာနဿ အယုတ္တတ္တာ ‘‘ကပ္ပိယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ပုပ္ဖံ အာဟရထာ’’တိအာဒိနာ ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေနာတိ အတ္ထော။

ယဒိ ‘‘ပရိတ္တံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ကရောန္တိ, ဂိဟိဝေယျာဝစ္စကရဏဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ‘‘ပရိတ္တံ ကရောထ, ဘန္တေတိ ဝုတ္တေ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ဘဏထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဓမ္မကထာယ အဇ္ဈေသနဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ ‘‘ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မဉှိ အနဇ္ဈိဋ္ဌေနပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပဂေဝ အဇ္ဈိဋ္ဌေန။ စာလေတွာ သုတ္တံ ပရိမဇ္ဇိတွာတိ ပရိတ္တံ ကရောန္တေန ကာတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတိ။ ဝိဟာရတော…ပေ… ဒုက္ကဋန္တိ အညာတကာနံယေဝ ဒဒတော ဒုက္ကဋံ။ နော စေ ဇာနန္တီတိ ယဒိ ဧဝံ ဝတ္တုံ န ဇာနန္တိ။ ဥဒကန္တိ ဒက္ခိဏောဒကံ။ ပါဒေသု အပနီတေသု အဝမင်္ဂလသညိနော ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘န ပါဒါ အပနေတဗ္ဗာ’’တိ။ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ပရိဝါရတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဧဝံ သလ္လက္ခေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

အနာမဋ္ဌပိဏ္ဍပါတောတိ အပဗ္ဗဇိတဿ ဟတ္ထတော လဒ္ဓေါ အတ္တနာ အညေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန အဂ္ဂဟိတအဂ္ဂေါ ပိဏ္ဍပါတော။ ထာလကေတိ ဣမိနာ ပတ္တောပိ ဂဟိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒါမရိကစောရဿာတိ ရဇ္ဇံ ပတ္ထယမာနဿ ပါကဋစောရဿ။ စောရနာဂဝတ္ထူတိ ဧတ္ထ ‘‘စောရနာဂဿ ကိရ အာမဋ္ဌံ ဒေန္တော ကုဇ္ဈိဿတိ, အနာမဋ္ဌံ န ဝဋ္ဋတီတိ ထေရော ပတ္တဂ္ဂဟဏဟတ္ထေနေဝ အဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ပတ္တေ ဘတ္တံ သဗ္ဗမဒါသိ, သော တေန တုဿိ။ ‘ဧတ္တကံ မယှ’န္တိ ဘတ္တဿ ဧကပဿေယေဝ ထောကံ ဌပေတွာပိ ပုန တေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။

အာမိသဿ ဓမ္မဿ စ အလာဘေန အတ္တနော ပရဿ စ အန္တရေ သမ္ဘဝန္တဿ ဆိဒ္ဒဿ ဝိဝရဿ ဘေဒဿ ပဋိသန္ထရဏံ ပိဒဟနံ ဂဏှနံ ပဋိသန္ထာရော။ အယဉှိ လောကသန္နိဝါသော အလဗ္ဘမာနေန အာမိသေန စ ဓမ္မေန စာတိ ဒွီဟိ ဆိဒ္ဒေါ, တဿ တံ ဆိဒ္ဒံ ယထာ န ပညာယတိ, ဧဝံ ပီဌဿ ဝိယ ပစ္စတ္ထရဏေန အာမိသေန စ ဓမ္မေန စ ပဋိသန္ထရဏံ အာမိသပဋိသန္ထာရော ဓမ္မပဋိသန္ထာရော စာတိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ ဓမ္မပဋိသန္ထာရော ကဿစိ န ကာတဗ္ဗော နတ္ထိ။ ယဿ ကဿစိ ဟိ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ ဓမ္မေန သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗောယေဝ။ ‘‘ပဋိသန္ထာရော ပန ကဿ ကာတဗ္ဗော, ကဿ န ကာတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ပန အာမိသပဋိသန္ထာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဥဗ္ဗာသေတွာတိ သမန္တတော တိယောဇနံ ဝိလုမ္ပန္တော မနုဿေ ပလာပေတွာ အညေသံ အဝါသံ ကတွာ။ သံဃဿတ္ထာယ အာဟဋာတိ ပါကဝဋ္ဋတော တံဒိဝသဿတ္ထာယ အာဟဋာ။ ဝရပေါတ္ထစိတ္တတ္ထရဏန္တိ အနေကပ္ပကာရဥတ္တမရူပဝိစိတ္တတ္ထရဏံ။

၁၈၇။ သတ္တရသဝဂ္ဂိယေသု ပုဗ္ဗေ ဧကဿ အင်္ဂုလိပတောဒေန မာရိတတ္တာ သေသသောဠသဇနေသု ဥဒရံ အာရုဟိတွာ နိသိန္နမေကံ ဌပေတွာ ‘‘သေသာပိ ပန္နရသ ဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဒူဟလပါသာဏာ ဝိယာတိ အဒူဟလေ အာရောပိတပါသာဏာ ဝိယ။ ကမ္မာဓိပ္ပါယာတိ တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မကရဏာဓိပ္ပါယာ။ အာဝါဟေတွာတိ အာဝိသာပေတွာ။ ဝါဠဝိဟာရန္တိ စဏ္ဍသတ္တေဟိ အဓိဋ္ဌိတဝိဟာရံ။

၁၈၉။ ယော ရုက္ခေန ဩတ္ထတောပိ န မရတီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ သယမေဝ ဝက္ခတိ။ ဧဝဉှိ တတ္ထ ဝုတ္တံ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၉၂) –

‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ပန သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု ‘သစေ ဘိက္ခု ရုက္ခေန ဝါ အဇ္ဈောတ္ထတော ဟောတိ ဩပါတေ ဝါ ပတိတော, သက္ကာ စ ဟောတိ ဧကေန ပဿေန ရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ နိက္ခမိတုံ, ဇီဝိတဟေတုပိ အတ္တနာ န ကာတဗ္ဗံ, အညေန ပန ဘိက္ခုနာ ဘူမိံ ဝါ ခဏိတွာ ရုက္ခံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ အလ္လရုက္ခတော ဝါ ဒဏ္ဍကံ ဆိန္ဒိတွာ တံ ရုက္ခံ ပဝဋ္ဋေတွာ နိက္ခမာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, အနာပတ္တီ’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ, ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဝဍာဟေ ဍယှမာနေ ပဋဂ္ဂိံ ဒါတုံ ပရိတ္တံ ကာတု’န္တိ (စူဠဝ။ ၂၈၃) ဣဒံ ပန ဧကမေဝ သုတ္တံ ဒိဿတိ။ သစေ ဧတဿ အနုလောမံ, အတ္တနော န ဝဋ္ဋတိ, အညဿ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ နာနာကရဏံ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ။ အတ္တနော အတ္ထာယ ကရောန္တော အတ္တသိနေဟေန အကုသလစိတ္တေနေဝ ကရောတိ, ပရော ပန ကာရုညေန။ တသ္မာ အနာပတ္တီတိ စေ, ဧတမ္ပိ အကာရဏံ။ ကုသလစိတ္တေနပိ ဟိ ဣမံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ပဋိသေဓေတုံ, ဂဝေသိတဗ္ဗာ ဧတ္ထ ယုတ္တိ, အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝါ သဒ္ဓါယ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ။

တသ္မာ ယံ ဧတ္ထ ဣတော အညထာ ကေနစိ ပပဉ္စိတံ, ဂဏ္ဌိပဒေသု စ ကာရဏံ ဝုတ္တံ, တံ န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ။

၁၉၀။ အလ္လ…ပေ… ပါစိတ္တိယန္တိ သုက္ခဋ္ဌာနေပိ အဂ္ဂိံ ပါတေတွာ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အာလိမ္ပေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ။ ဒုက္ကဋန္တိ သုက္ခဋ္ဌာနေ ဝါ သုက္ခံ ‘‘အသုက္ခ’’န္တိ အဝဝတ္ထပေတွာ ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေန္တဿ ဒုက္ကဋံ။ ကီဠာဓိပ္ပါယေပိ ဧသေဝ နယော။ ကီဠာဓိပ္ပါယော စ ပဋပဋာယမာနသဒ္ဒဿာဒဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဋိပက္ခဘူတော အဂ္ဂိ ပဋဂ္ဂိ။ ပရိတ္တကရဏန္တိ အာရက္ခကရဏံ။ သယံ ဝါ ဥဋ္ဌိတန္တိ ဝါတေရိတာနံ ဝေဠုအာဒီနံ အညမညသံဃဋ္ဋနေန သမုဋ္ဌိတံ။ နိရုပါဒါနောတိ ဣန္ဓနရဟိတော။

၁၉၁-၁၉၂။ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ပါရာဇိကန္တိ ‘‘ဒွီဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒွီဟိပိ ပဟာရေဟိ မရဏဿ ပစ္စာသီသနတော ဧကေန ဝိနာ ဒွိန္နံ အဘာဝတော စ ပါရာဇိကံ။ ‘‘ဒွီဟိယေဝါတိ နိယမိတေ ပန ဧကေန ပဟာရေန မာရိတေ နတ္ထိ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ပဌမံ အာဟိတဗလဝေဂဿ ပုဗ္ဗာနုစိဏ္ဏဝသေန ဓမ္မာနံ ဒေသန္တရုပ္ပတ္တိယာ ဂမနမတ္တံ ဌပေတွာ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ တတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ‘‘သီသစ္ဆေဒကဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမဿ ဝတ္ထုဿာတိ အာဃာတနဝတ္ထုဿ။ ‘‘ပါနပရိဘောဂေနာတိ ဝုတ္တတ္တာ လောဏသောဝီရကံ ယာမကာလိက’’န္တိ ဝဒန္တိ။

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

တတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထပါရာဇိကံ

စတုသစ္စဝိဒူတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သမာဟဋာနိ စတုသစ္စံ, တံ အဝေဒိ ပဋိဝိဇ္ဈီတိ စတုသစ္စဝိဒူ။ သတိပိ သာဝကာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဉ္စ စတုသစ္စဝိဒုဘာဝေ အနညပုဗ္ဗကတ္တာ ဘဂဝတော စတုသစ္စဒဿနဿ တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတာယ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝဿ ပတ္တိတော ပရသန္တာနေသု ပသာရိတဘာဝေန ပါကဋတ္တာ စ ဘဂဝါဝ ဝိသေသေန ‘‘စတုသစ္စဝိဒူ’’တိ ထောမနံ အရဟတိ။

ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယဘိက္ခုဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၉၃။ အဓိဋ္ဌေမာတိ သံဝိဒဟာမ။ ဒူတကမ္မန္တိ ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ။ ဣရိယာပထံ သဏ္ဌပေတွာတိ ပဓာနာနုရူပံ ကတွာ။ ပုစ္ဆန္တာနံ ဝါတိ ‘‘အယျာ သန္တဣရိယာပထာ အတိဝိယ ဥပသန္တာ, ကတရံ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆိံသူ’’တိ ပုစ္ဆန္တာနံ။ အနာဂတသမ္ဗန္ဓေ ပန အသတီတိ ‘‘ဘာသိတော ဘဝိဿတီ’’တိ ပါဌသေသံ ကတွာ အနာဂတသမ္ဗန္ဓေ အသတိ။ ‘‘ဘာသိတော’’တိ အတီတဝစနံ ကထံ အနာဂတဝစနေန သမ္ဗန္ဓမုပဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘လက္ခဏံ ပန သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဤဒိသေ ဟိ ဌာနေ ‘‘ဓာတုသမ္ဗန္ဓေ ပစ္စယာ’’တိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ဓာတွတ္ထသမ္ဗန္ဓေ သတိ အယထာကာလဝိဟိတာပိ ပစ္စယာ သာဓဝေါ ဘဝန္တီတိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တိ။

၁၉၄။ ဝဏ္ဏဝါတိ ဣမိနာ သကလသရီရာနုဂတဝဏ္ဏဿ မနာပတာ ဝုတ္တာ။ ပသန္နမုခဝဏ္ဏာတိ ဣမိနာ သကလသရီရဝဏ္ဏတောပိ အဓိကတရံ မုခဝဏ္ဏဿ မနာပတာ ဝုတ္တာ။ ဝိပ္ပသန္နဆဝိဝဏ္ဏာတိ ဣမိနာ ပန ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ သရီရဝဏ္ဏဿ အတိဝိယ ပသန္နတာ ဝုတ္တာ။ ယသ္မာ ဣန္ဒြိယာနံ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရဏတ္တံ ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘အဘိနိဝိဋ္ဌောကာသဿ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဆဋ္ဌဿ အဘိနိဝိဋ္ဌောကာသော ဟဒယဝတ္ထု, ပဉ္စပသာဒါနံ အဘိနိဝိဋ္ဌောကာသဿ ပရိပုဏ္ဏတာဝစနေနေဝ ဟဒယဝတ္ထုအာဒိသကလသရီရဿ ပရိပုဏ္ဏတာ ဒဿိတာယေဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာန’’န္တိ။ ယထာ တန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ။ ဘန္တမိဂပ္ပဋိဘာဂါတိ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗဿ အဇာနနတော ဘန္တမိဂသဒိသာ။ စတုစက္ကန္တိ စတုဣရိယာပထံ။ ဣရိယာပထော ဟိ ဣဓ ပဝတ္တနဋ္ဌေန ‘‘စက္က’’န္တိ အဓိပ္ပေတော။ နဝဒွါရန္တိ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ နဝဒွါရံ။ ဒုက္ခန္တိ သီသရောဂါဒိဒုက္ခံ။ သဗ္ဗကိစ္စေသူတိ ပတ္တပစနစီဝရရဇနယောဂဋ္ဌာနာဒိကိစ္စေသု။ ယာပေတုန္တိ ဝဟိတုံ ပဝတ္တေတုံ။ တေနာဟ ‘‘ဂမေတု’’န္တိ။

၁၉၅။ သန္တောတိ ဣမိနာ တေသံ ဝိဇ္ဇမာနတံ ဒဿေတိ, သံဝိဇ္ဇမာနာတိ ဣမိနာ ပန တေသံ ဥပလဗ္ဘမာနတံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ – ‘‘အတ္ထိ စေဝ ဥပလဗ္ဘန္တိ စာ’’တိ။ ဥပလဗ္ဘန္တီတိ ဒိဿန္တိ, ဉာယန္တီတိ အတ္ထော။ ပန္ထဒူဟနကမ္မန္တိ ပန္ထဃာတနကမ္မံ။ ဟနန္တောတိ မာရေန္တော။ ဃာတေန္တောတိ မာရာပေန္တော။ အထ ဝါ ဟနန္တောတိ ဗန္ဓနတာဠနာဒီဟိ ဟိံသန္တော။ ဃာတေန္တောတိ မာရေန္တော။ ဆိန္ဒန္တောတိ ပရေသံ ဟတ္ထာဒီနိ ဆိန္ဒန္တော။ ပစန္တောတိ ဒဏ္ဍေန ဥပ္ပီဠေန္တော။ ပစနဉှေတ္ထ ဒဟနံ ဝိဗာဓနံ အဓိပ္ပေတံ။ ပစန္တောတိ ဝါ တဇ္ဇေန္တော တာသေန္တော။ အထ ဝါ ပစန္တောတိ ဂါမေသု အဂ္ဂိပါတနဝသေန ဂေဟာဒီနိ ဈာပေတွာ တတ္ထ အဇေဠကာဒီနိ ပစန္တော။

ယေ သိက္ခာပဒေသု ဗဟုလဂါရဝါ န ဟောန္တိ အာပတ္တိဝီတိက္ကမဗဟုလာ, တေ သိက္ခာပဒေသု အတိဗ္ဗဂါရဝါ။ ဥဒ္ဓတေတိ အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညိတာယ ကပ္ပိယေ အကပ္ပိယသညိတာယ အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇသညိတာယ ဝဇ္ဇေ အဝဇ္ဇသညိတာယ စ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကေ။ ဥန္နဠေတိ ဥဂ္ဂတနဠေ, ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စပလေတိ ပတ္တစီဝရမဏ္ဍနာဒိနာ စာပလ္လေန ယုတ္တေ။ မုခရေတိ မုခခရေ, ခရဝစနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိကိဏ္ဏဝါစေတိ အသံယတဝစနေ ဒိဝသမ္ပိ နိရတ္ထကဝစနပ္ပလာပိနေ။ မုဋ္ဌာ နဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌဿတီ, သတိဝိရဟိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အသမ္ပဇာနေတိ နိပ္ပညေ။ ပါကတိန္ဒြိယေတိ သံဝရာဘာဝေန ဂိဟိကာလေ ဝိယ ဝိဝဋဣန္ဒြိယေ။ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ပရိစ္စတ္တကေတိ ဓမ္မေန အာမိသေန စ အသင်္ဂဟေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ပရိစ္စတ္တေ အနာထေ အပ္ပတိဋ္ဌေ။ လာဘဂရုကေတိ ပစ္စယဂရုကေ။

ဣရိယာပထသဏ္ဌပနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပစ္စယပဋိသေဝနသာမန္တဇပ္ပါနံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ။ ၈၇) ဟိ ဣရိယာပထသဏ္ဌပနပစ္စယပဋိသေဝနသာမန္တဇပ္ပနဝသေန တိဝိဓံ ကုဟကဝတ္ထု အာဂတံ။ တတ္ထ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယကတေန ဣရိယာပထေန ဝိမှာပနံ ဣရိယာပထသဏ္ဌပနသင်္ခါတံ ကုဟကဝတ္ထု။ တထာ စီဝရာဒီဟိ နိမန္တိတဿ တဒတ္ထိကဿေဝ သတော ပါပိစ္ဆတံ နိဿာယ ပဋိက္ခေပနေန တေ စ ဂဟပတိကေ အတ္တနိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတသဒ္ဓေ ဉတွာ ပုန တေသံ ‘‘အဟော အယျော အပ္ပိစ္ဆော, န ကိဉ္စိ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ ဣစ္ဆတိ, သုလဒ္ဓံ ဝတ နော အဿ, သစေ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ ပဋိဂ္ဂဏှေယျာ’’တိ နာနာဝိဓေဟိ ဥပါယေဟိ ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိ ဥပနေန္တာနံ တဒနုဂ္ဂဟကာမတံယေဝ အာဝိကတွာ ပဋိဂ္ဂဟဏေန စ တတော ပဘုတိ အသီတိသကဋဘာရေဟိ ဥပနာမနဟေတုဘူတံ ဝိမှာပနံ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတံ ကုဟကဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါပိစ္ဆဿေဝ ပန သတော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိဂမပရိဒီပနဝါစာယ တထာ တထာ ဝိမှာပနံ သာမန္တဇပ္ပနသင်္ခါတံ ကုဟကဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ စိတ္တလပဗ္ဗတာဒိဝိဟာရော လောကသမ္မတသေနာသနံ နာမ။ လောကသမ္မတ …ပေ… ဥပါယေဟိ သံဝဏ္ဏိယမာနဂုဏောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ပရိပါစေတုန္တိ ပရိဏာမေတုံ။ သုဒ္ဓစိတ္တေန အတ္တနော ဂန္ထဓုရာဒိကမ္မံ ကတွာ ဝိစရန္တာနံ တမ္မူလကပစ္စယပရိဘောဂေ ဒေါသာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခာစာရေ အသမ္ပဇ္ဇမာနေတိ ဂေါစရဂါမေ ဘိက္ခာယ စရိတွာ လဘိတဗ္ဗပိဏ္ဍပါတေ အသမ္ပဇ္ဇန္တေ။ တေ စ ဝတ္တသီသေန သဗ္ဗမ္ပေတံ ကရောန္တိ, န လာဘနိမိတ္တံ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တန္တိပဝေဏိဃဋနကာ သာသနဇောတကာ’’တိ။

ကိစ္ဆေနာတိ န ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ သုခါပဋိပဒါဝ ဟောန္တိ, ပါရမီပူရဏကာလေ ပန သရာဂဒေါသမောဟဿေဝ သတော အာဂတာနံ ယာစကာနံ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သီသံ ကန္တိတွာ ဂလလောဟိတံ နီဟရိတွာ သုအဉ္ဇိတာနိ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ ကုလဝံသပ္ပတိဋ္ဌာပကံ ပုတ္တံ မနာပစာရိနိံ ဘရိယန္တိ ဧဝမာဒီနိ ဒေန္တဿ အညာနိပိ ခန္တိဝါဒီသဒိသေသု အတ္တဘာဝေသု ဆေဇ္ဇဘေဇ္ဇာဒီနိ ပါပုဏန္တဿ အာဂမနီယပဋိပဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ ကသိရေနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။

ဧကဿေဝ ဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဂရုဘာဝတော ‘‘ဂရုဘဏ္ဍာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, သဗ္ဗေသံ ဘာဇေတွာပိ ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ‘‘ဂရုပရိက္ခာရာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သာဓာရဏပရိက္ခာရဘာဝေနာတိ သံဃိကတ္တာ သဗ္ဗဘိက္ခုသာဓာရဏပရိက္ခာရဘာဝေန။ သင်္ဂဏှာတိ ဥပလာပေတီတိ ဣဒံ အထေယျစိတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘တထာဘာဝတော ထေနေတွာ’’တိ, အဝိဿဇ္ဇိယအဝေဘင်္ဂိယဘာဝတော ထေနေတွာတိ အတ္ထော။ ဂရုဘဏ္ဍဉှိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဝိဘဇန္တော စ တဿ အဝိဿဇ္ဇိယအဝဧဘင်္ဂိယဘာဝံ ထေနေတိ။ ကုလဒူသကဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ယော ဝိဿဇ္ဇေယျ, အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိဿဇ္ဇနပစ္စယာ ထုလ္လစ္စယေနပိ န မုစ္စတိ။

အသန္တန္တိ အဝိဇ္ဇမာနံ။ အဘူတန္တိ အနုပ္ပန္နံ။ အနုပ္ပန္နတ္တာ ဟိ တဿ တံ အသန္တန္တိ။ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ကာရဏဝစနံ။ ဥလ္လပတီတိ ဥဂ္ဂတာယုကော လပတိ။ သီလဉှိ ဘိက္ခုနော အာယု, တံ တဿ တထာလပနသမကာလမေဝ ဝိဂစ္ဆတိ။ အသန္တသမ္ဘာဝနာယာတိ အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏေဟိ သမ္ဘာဝနာယ။ ဧဝဉှိ ဂဏှတာ…ပေ… ထေနေတွာ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ အသန္တသမ္ဘာဝနာယ ရဋ္ဌပိဏ္ဍဿ ထေနေတွာ ဂဟိတတ္တာ လောကုတ္တရဓမ္မောပိ ထေနိတောယေဝ ဟောတိ။ ကိတဝဿေဝါတိ ကိတဝဿ သကုဏဂ္ဂဟဏမိဝ။ ကေရာဋိကဿာတိ သဌဿ။ ဂေါတ္တံ ဝုစ္စတိ သာဓာရဏနာမံ, မတ္တ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ သမဏာတိ ဂေါတ္တမတ္တံ အနုဘဝန္တိ ဓာရေန္တီတိ ဂေါတြဘုနော, နာမမတ္တသမဏာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယဘိက္ခုဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဓိမာနဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၉၆။ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ဉာတမရိယာဒါယ ဧဝ ဇာနနတော အညာ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာ, တဿာ ဖလဘာဝတော အဂ္ဂဖလပညာ တံသဟဂတာ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒယော စ အညာတိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အညံ ဗျာကရိံသူတိ အရဟတ္တံ ဗျာကရိံသူ’’တိ။ အရိယသာဝကဿ တာဝ နုပ္ပဇ္ဇတီတိ ပဟီနာဓိမာနပစ္စယတ္တာ နုပ္ပဇ္ဇတိ။ သီလဝတောပိ…ပေ… နုပ္ပဇ္ဇတိ အကာရကဘာဝတော။ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာတိ ကလာပသမ္မသနဝသေန တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ။ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿာတိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ။ သုဒ္ဓသမထလာဘီ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ အကတွာပိ ကိလေသသမုဒါစာရံ အပဿန္တော ကေဝလံ အညာဏဗလေန ‘‘အရိယောဟမသ္မီ’’တိ မညတီတိ အာဟ ‘‘သုဒ္ဓသမထလာဘိံ ဝါ’’တိ။ ‘‘အရဟာ အဟ’’န္တိ မညတိ ဥစ္စဝါလင်္ကဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ။

တလင်္ဂရဝါသီ ဓမ္မဒိန္နတ္ထေရော ကိရ နာမ ဧကော ပဘိန္နပ္ပဋိသမ္ဘိဒေါ မဟာခီဏာသဝေါ မဟတော ဘိက္ခုသံဃဿ ဩဝါဒဒါယကော အဟောသိ။ သော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ကိန္နု ခေါ အမှာကံ အာစရိယဿ ဥစ္စဝါလင်္ကဝါသီမဟာနာဂတ္ထေရဿ သမဏဘာဝကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ, နော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ပုထုဇ္ဇနဘာဝမေဝဿ ဒိသွာ ‘‘မယိ အဂစ္ဆန္တေ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယမေဝ ကရိဿတီ’’တိ စ ဉတွာ ဣဒ္ဓိယာ ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ထေရဿ သမီပေ ဩရောဟိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ‘‘ကိံ, အာဝုသော ဓမ္မဒိန္န, အကာလေ အာဂတောသီ’’တိ စ ဝုတ္တော ‘‘ပဉှံ, ဘန္တေ, ပုစ္ဆိတုံ အာဂတောမှီ’’တိ အာဟ။ တတော ‘‘ပုစ္ဆာဝုသော, ဇာနမာနာ ကထယိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တော ပဉှသဟဿံ ပုစ္ဆိ။ ထေရော ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ အသဇ္ဇမာနောဝ ကထေသိ။ တတော ‘‘အတိတိက္ခံ ဝေါ, ဘန္တေ, ဉာဏံ, ကဒါ တုမှေဟိ အယံ ဓမ္မော အဓိဂတော’’တိ ဝုတ္တော ‘‘ဣတော သဋ္ဌိဝဿကာလေ, အာဝုသော’’တိ အာဟ။ သမာဓိမှိ, ဘန္တေ, ဝဠဉ္ဇေထာတိ။ န ဣဒံ, အာဝုသော, ဘာရိယန္တိ။ တေန ဟိ, ဘန္တေ, ဧကံ ဟတ္ထိံ မာပေထာတိ။ ထေရော သဗ္ဗသေတံ ဟတ္ထိံ မာပေသိ။ ဣဒါနိ, ဘန္တေ, ယထာ အယံ ဟတ္ထီ အဉ္ဇိတကဏ္ဏော ပသာရိတနင်္ဂုဋ္ဌော သောဏ္ဍံ မုခေ ပက္ခိပိတွာ ဘေရဝံ ကောဉ္စနာဒံ ကရောန္တော တုမှာကံ အဘိမုခံ အာဂစ္ဆတိ, တထာ နံ ကရောထာတိ။ ထေရော တထာ ကတွာ ဝေဂေန အာဂစ္ဆတော ဟတ္ထိဿ ဘေရဝံ အာကာရံ ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ။ တမေနံ ခီဏာသဝတ္ထေရော ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဟေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ခီဏာသဝဿ သာရဇ္ဇံ နာမ ဟောတီ’’တိ အာဟ။ သော တသ္မိံ ကာလေ အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဝဿယော မေ, အာဝုသော, ဓမ္မဒိန္န ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ ပါဒမူလေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိ။ ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ အဝဿယော ဘဝိဿာမိစ္စေဝါဟံ အာဂတော, မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ။ ထေရော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ စင်္ကမံ ဩရုယှ တတိယေ ပဒဝါရေ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ထေရော ကိရ ဒေါသစရိတော အဟောသိ။

အဓိမာနဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သဝိဘင်္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၇-၁၉၈။ ယသ္မာ ပနာတိအာဒိ ‘‘အသန္တံ အဘူတံ အသံဝိဇ္ဇမာန’’န္တိ ဧတေသံ ကာရဏဝစနံ။ တတ္ထ ယန္တိ ယံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ။ အနဘိဇာနန္တိ အတ္တနိ အတ္ထိဘာဝံ အဇာနန္တော။ သမုဒါစရတီတိ ‘‘အတ္ထိ မယှံ ဧသ ဓမ္မော’’တိ ကထေတိ ဇာနာပေတိ ဝါ။ ‘‘အသန္တံ အဘူတ’’န္တိ ဣမဿ ကာရဏဝစနံ သန္တာနေ အနုပ္ပန္နောတိ။ ဉာဏေန စ အသစ္ဆိကတောတိ ဣဒံ ပန ‘‘အသံဝိဇ္ဇမာန’’န္တိ ဧတဿ ကာရဏဝစနံ။ ပကတိမနုဿေဟိ ဥတ္တရိတရာနံ ဗုဒ္ဓါဒိဥတ္တမပုရိသာနံ အဓိဂမဓမ္မော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မောတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿာန’’န္တိအာဒိ။ တန္တိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ။ အထ ပဒဘာဇနေ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကသ္မာ ကတောတိ အာဟ ‘‘ပဒဘာဇနေ ပနာ’’တိအာဒိ။ ကိဉ္စာပိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အဗျာကတောပိ ဟောတိ, အာရောဂျဋ္ဌေန ပန ဗာဟိတိကသုတ္တေ ဝိယ ‘‘ကုသလေ ဓမ္မေ’’တိ ဝုတ္တံ။ အဿာတိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ။ ခဏလယမုဟုတ္တ-သဒ္ဒါ အညတ္ထ ဘိန္နတ္ထာပိ ဟောန္တိ, ဣဓ ပန ခဏပရိယာယဝသေနေဝ ‘‘တံ ခဏံ တံ လယံ တံ မုဟုတ္တ’’န္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ။

အဓိဂန္တဗ္ဗတော အဓိဂမော, ဈာနာဒိ, အဓိဂမဿ ပုစ္ဆာ အဓိဂမပုစ္ဆာ။ တေနာဟ ‘‘ဈာနဝိမောက္ခာဒီသူ’’တိအာဒိ။ ဥပါယပုစ္ဆာတိ အဓိဂမုပါယပုစ္ဆာ။ ကိန္တီတိ ကေန ပကာရေန, ကေန ဝိဓိနာတိ အတ္ထော။ ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီတိ ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေ ‘‘ကိံ တေ အဓိဂတ’’န္တိ အနိဒ္ဓါရိတဘေဒါ ဈာနာဒိဝိသေသာ ပုစ္ဆိတာတိ ဣဒါနိ တေသံ နိဒ္ဓါရေတွာ ပုစ္ဆနာကာရဒဿနံ။

တသ္မာတိ ယသ္မာ ယထာဝုတ္တေဟိ ဆဟာကာရေဟိ အဓိဂမဗျာကရဏံ သောဓေတဗ္ဗံ, တသ္မာ။ ဧတ္တာဝတာဝါတိ ဧတ္တကေန ဗျာကရဏမတ္တေနေဝ န သက္ကာတဗ္ဗော။ ဗျာကရဏဉှိ ဧကစ္စဿ အယာထာဝတောပိ ဟောတီတိ။ ဣမေသု ပန ဆသု ဌာနေသု သောဓနတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ယထာ နာမ ဇာတရူပပတိရူပကမ္ပိ ဇာတရူပံ ဝိယ ခါယတီတိ ဇာတရူပံ နိဃံသနတာပနစ္ဆေဒနေဟိ သောဓေတဗ္ဗံ, ဧဝမေဝ ဣမေသု ဣဒါနေဝ ဝုတ္တေသု ဆသု ဌာနေသု ပက္ခိပိတွာ သောဓနတ္ထံ ဝတ္တဗ္ဗော။ ဝိမောက္ခာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာဓိသမာပတ္တိဉာဏဒဿနမဂ္ဂဘာဝနာဖလသစ္ဆိကိရိယာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပါကဋော ဟောတီတိ အဓိဂတဝိသေသဿ သတိသမ္မောသာဘာဝတော။ သေသပုစ္ဆာသုပိ ပါကဋော ဟောတီတိ ပဒေ ဧသေဝ နယော။

သဗ္ဗေသဉှိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ပဟီနကိလေသာ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ။ ကဿစိ ဟိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသေသု သန္ဒေဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ မဟာနာမဿ သက္ကဿ ဝိယ။ သော ဟိ သကဒါဂါမီ သမာနောပိ ‘‘တဿ မယှံ, ဘန္တေ, ဧဝံ ဟောတိ ‘ကော သု နာမ မေ ဓမ္မော အဇ္ဈတ္တံ အပ္ပဟီနော, ယေန မေ ဧကဒါ လောဘဓမ္မာပိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ, ဒေါသဓမ္မာပိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ, မောဟဓမ္မာပိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီ’’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၇၅) ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ။ အယံ ကိရ ရာဇာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန လောဘဒေါသမောဟာ နိရဝသေသာ ပဟီယန္တီတိ သညီ အဟောသိ။ ကိံ အရိယသာဝကဿ ဧဝံ သန္ဒေဟော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? အာမ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ကသ္မာ? ပဏ္ဏတ္တိယံ အကောဝိဒတ္တာ။ ‘‘အယံ ကိလေသော အသုကမဂ္ဂဝဇ္ဈော’’တိ ဣမိဿာ ပဏ္ဏတ္တိယာ အကောဝိဒဿ ဟိ အရိယသာဝကဿ ဧဝံ ဟောတိ။ ကိံ တဿ ပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ, သာ ပန န သဗ္ဗေသံ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောတိ။ ဧကော ဟိ ပဟီနကိလေသမေဝ ပစ္စဝေက္ခတိ, ဧကော အဝသိဋ္ဌကိလေသမေဝ, ဧကော မဂ္ဂမေဝ, ဧကော ဖလမေဝ, ဧကော နိဗ္ဗာနမေဝ။ ဣမာသု ပန ပဉ္စသု ပစ္စဝေက္ခဏာသု ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ နော လဒ္ဓုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဣတိ ယဿ ပစ္စဝေက္ခဏာ န ပရိပုဏ္ဏာ, တဿ မဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသပဏ္ဏတ္တိယံ အကောဝိဒတ္တာ ဧဝံ ဟောတိ။ ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာကုသလာတိ သဇ္ဈာယမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာသု နိပုဏာ။

ယာယ ပဋိပဒါယ ယဿ အရိယမဂ္ဂေါ အာဂစ္ဆတိ, သာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိ အာဂမနပဋိပဒါ။ သောဓေတဗ္ဗာတိ သုဒ္ဓါ ဥဒါဟု န သုဒ္ဓါတိ ဝိစာရဏဝသေန သောဓေတဗ္ဗာ။ န သုဇ္ဈတီတိ တတ္ထ တတ္ထ ပမာဒပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတော။ အပနေတဗ္ဗောတိ အတ္တနော ပဋိညာယ အပနေတဗ္ဗော။ ‘‘သုဇ္ဈတီ’’တိ ဝတွာ သုဇ္ဈနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒီဃရတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပညာယတီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ယဒီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ ယဒိ သော ဘိက္ခု တာယ ပဋိပဒါယ ပညာယတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ စတူသု ပစ္စယေသု အလဂ္ဂတ္တာ ‘‘အာကာသေ ပါဏိသမေန စေတသာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တသဒိသန္တိ တဿ ဘိက္ခုနော ဗျာကရဏံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တေန သဒိသံ, သမန္တိ အတ္ထော။

ခီဏာသဝပဋိပတ္တိသဒိသာ ပဋိပဒါ ဟောတီတိ ဒီဃရတ္တံ သုဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသတ္တာ။ ခီဏာသဝဿ နာမ…ပေ… န ဟောတီတိ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ ဇီဝိတနိကန္တိယာ စ အဘာဝတော န ဟောတိ။ ပုထုဇ္ဇနဿ ပန အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ ဇီဝိတနိကန္တိသဗ္ဘာဝတော စ အပ္ပမတ္တကေနပိ ဟောတိ။

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – ဒီဃဘာဏကအဘယတ္ထေရော ကိရ ဧကံ ပိဏ္ဍပါတိကံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တော ဒဟရဿ သညံ အဒါသိ။ သော တံ နဟာယမာနံ ကလျာဏီနဒီမုခဒွါရေ နိမုဇ္ဇိတွာ ပါဒေ အဂ္ဂဟေသိ။ ပိဏ္ဍပါတိကော ‘‘ကုမ္ဘီလော’’တိ သညာယ မဟာသဒ္ဒံ အကာသိ, တဒါ နံ ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဇာနိံသု။ စန္ဒမုခတိဿရာဇကာလေ ပန မဟာဝိဟာရေ သံဃတ္ထေရော ခီဏာသဝေါ ဒုဗ္ဗလစက္ခုကော ဝိဟာရေယေဝ အစ္ဆတိ။ တံ ရာဇာ ‘‘ထေရံ ပရိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခူသု ဘိက္ခာစာရံ ဂတေသု အပ္ပသဒ္ဒေါ ဥပသင်္ကမိတွာ သပ္ပေါ ဝိယ ပါဒေ အဂ္ဂဟေသိ။ ထေရော သိလာထမ္ဘော ဝိယ နိစ္စလော ဟုတွာ ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ။ အဟံ, ဘန္တေ, တိဿောတိ။ သုဂန္ဓံ ဝါယသိ နော တိဿာတိ။ ဧဝံ ခီဏာသဝဿ ဘယံ နာမ နတ္ထိ။ ဧကစ္စော ပန ပုထုဇ္ဇနောပိ အတိသူရော ဟောတိ နိဗ္ဘယော, သော ရဇနီယေန အာရမ္မဏေန ပရိဂ္ဂဏှိတဗ္ဗော။ ဝသဘရာဇာပိ ဟိ ဧကံ ထေရံ ပရိဂ္ဂဏှမာနော ဃရေ နိသီဒါပေတွာ တဿ သန္တိကေ ဗဒရသာဠဝံ မဒ္ဒမာနော နိသီဒိ။ မဟာထေရဿ ခေဠော စလိတော, ထေရဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ အာဝိဘူတော။ ခီဏာသဝဿ ဟိ ရသတဏှာ နာမ သုပ္ပဟီနာ, ဒိဗ္ဗေသုပိ ရသေသု နိကန္တိ နာမ န ဟောတိ။ တသ္မာ ဣမေဟိ ဥပါယေဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ သစဿ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ ရသတဏှာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘‘န တွံ အရဟာ’’တိ အပနေတဗ္ဗော။

အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနလက္ခဏာ ပါပိစ္ဆာတိ အာဟ – ‘‘ယာ သာ ဣဓေကစ္စော…ပေ… အာဒိနာ နယေနာ’’တိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အဿဒ္ဓေါ သမာနော ‘သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, အပ္ပဿုတောဝ သမာနော ‘ဗဟုဿုတောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, သင်္ဂဏိကာရာမောဝ သမာနော ‘ပဝိဝိတ္တောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, ကုသီတောဝ သမာနော ‘အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, မုဋ္ဌဿတီဝ သမာနော ‘ဥပဋ္ဌိတဿတီတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, အသမာဟိတောဝ သမာနော ‘သမာဟိတောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, ဒုပ္ပညောဝ သမာနော ‘ပညဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, အခီဏာသဝေါဝ သမာနော ‘ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ ဣစ္ဆတိ, ယာ ဧဝရူပါ ဣစ္ဆာ ဣစ္ဆာဂတာ ပါပိစ္ဆတာ ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ, အယံ ဝုစ္စတိ ပါပိစ္ဆတာ’’တိ (ဝိဘ။ ၈၅၁) ဧဝံ ဝုတ္တံ ပါဠိပဒေသံ သင်္ဂဏှာတိ။ ပါပိကာယာတိ လာမိကာယ ဣစ္ဆာယ။ အပကတောတိ ပါပိကာယ ဣစ္ဆာယ သမ္မာအာဇီဝတော အပေတော ကတောတိ ဣစ္ဆာယ အပကတော။ တထာဘူတော စ မိစ္ဆာဇီဝေန အဘိဘူတော ပရာဇိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဘိဘူတော ပရာဇိတော’’တိ။

သာမညံ ဒုပ္ပရာမဋ္ဌံ နိရယာယုပကဍ္ဎတီတိ ယထာ ကုသော ယေန ဒုဂ္ဂဟိတော, တဿ ဟတ္ထံ အနုကန္တတိ ဖာလေတိ, ဧဝမေဝ သမဏဓမ္မသင်္ခါတံ သာမညမ္ပိ ခဏ္ဍသီလာဒိတာယ ဒုပ္ပရာမဋ္ဌံ နိရယာယ ဥပကဍ္ဎတိ, နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာပေတီတိ အတ္ထော။ သိထိလောတိ ဩလီယိတွာ ကရဏေန သိထိလဂ္ဂါဟေန ကတော။ ပရိဗ္ဗာဇောတိ ခဏ္ဍာဒိဘာဝပ္ပတ္တော သမဏဓမ္မော။ ဘိယျော အာကိရတေ ရဇန္တိ အဗ္ဘန္တရေ ဝိဇ္ဇမာနံ ရာဂရဇာဒိံ ဧဝရူပေါ သမဏဓမ္မော အပနေတုံ န သက္ကောတိ, အထ ခေါ တဿ ဥပရိ အပရမ္ပိ ရာဂရဇာဒိံ အာကိရတီတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခုဘာဝေါတိ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘သမဏော အဟ’’န္တိ ပဋိဇာနနတော ဝေါဟာရမတ္တသိဒ္ဓေါ ဘိက္ခုဘာဝေါ။ အဇာနမေဝါတိ ပါဌေ ဧဝါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော။ အဇာနမေဝန္တိ ပါဌေ ပန ဧဝံ ဇာနာမိ ဧဝံ ပဿာမီတိ အဝစန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၉၉။ အသုဘဇ္ဈာနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာယဂတာသတိဇ္ဈာနဉ္စ ကသိဏဇ္ဈာနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ တေန ‘‘ကာယဂတာသတိဇ္ဈာနံ ပထဝီကသိဏဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိံ ဝဒန္တောပိ ပါရာဇိကောဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိမောက္ခောတိ ဧတ္ထ ဝိ-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထော ဝိဝိဓတ္ထော ဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သုဋ္ဌု မုတ္တော’’တိအာဒိ။ ဝိမောက္ခောတိ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ။ တဿ သဂုဏတော သုညတာဒိနာမလာဘံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သော ပနာယ’’ န္တိအာဒိ။ မဂ္ဂေါ ဟိ နာမ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ နာမံ လဘတိ သရသေန ဝါ ပစ္စနီကေန ဝါ သဂုဏေန ဝါ အာရမ္မဏေန ဝါ အာဂမနေန ဝါ။ သစေ ဟိ သင်္ခါရုပေက္ခာ အနိစ္စတော သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ, အနိမိတ္တဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတိ, သစေ ဒုက္ခတော သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ, အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတိ, သစေ အနတ္တတော သမ္မသိတွာ ဝုဋ္ဌာတိ, သုညတဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စတိ, ဣဒံ သရသတော နာမံ နာမ။ ယသ္မာ ပနေသ အနိစ္စာနုပဿနာယ သင်္ခါရာနံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ နိစ္စနိမိတ္တဓုဝနိမိတ္တသဿတနိမိတ္တာနိ ပဇဟန္တော အာဂတော, တသ္မာ အနိမိတ္တော။ ဒုက္ခာနုပဿနာယ ပန သုခသညံ ပဟာယ ပဏိဓိံ ပတ္ထနံ သုက္ခာပေတွာ အာဂတတ္တာ အပ္ပဏိဟိတော။ အနတ္တာနုပဿနာယ အတ္တသတ္တပုဂ္ဂလသညံ ပဟာယ သင်္ခါရာနံ သုညတော ဒိဋ္ဌတ္တာ သုညတောတိ ဣဒံ ပစ္စနီကတော နာမံ နာမ။

ရာဂါဒီဟိ ပနေသ သုညတတ္တာ သုညတော။ ရူပနိမိတ္တာဒီနံ ရာဂနိမိတ္တာဒီနံယေဝ ဝါ အဘာဝေန အနိမိတ္တော။ ရာဂါဒိပဏိဓိအာဒီနံ အဘာဝတော အပ္ပဏိဟိတောတိ ဣဒမဿ သဂုဏတော နာမံ။ သွာယံ သုညတံ အနိမိတ္တံ အပ္ပဏိဟိတဉ္စ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ သုညတော အနိမိတ္တော အပ္ပဏိဟိတောတိ ဝုစ္စတိ, ဣဒမဿ အာရမ္မဏတော နာမံ။ အာဂမနံ ပန ဒုဝိဓံ ဝိပဿနာဂမနံ မဂ္ဂါဂမနဉ္စ။ တတ္ထ မဂ္ဂေ ဝိပဿနာဂမနံ လဗ္ဘတိ, ဖလေ မဂ္ဂါဂမနံ။ အနတ္တာနုပဿနာ ဟိ သုညတာ နာမ, သုညတဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ သုညတော။ အနိစ္စာနုပဿနာ အနိမိတ္တာ နာမ, အနိမိတ္တဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော။ ဣဒံ ပန နာမံ န အဘိဓမ္မပရိယာယေန လဗ္ဘတိ။ တထာ ဟိ တံ သင်္ခါရနိမိတ္တဿ အဝိဇဟနတော န နိပ္ပရိယာယေန အနိမိတ္တံ, သုတ္တန္တပရိယာယေန ပန လဗ္ဘတိ။ တတြ ဟိ ဂေါတြဘုဉာဏံ အနိမိတ္တံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အနိမိတ္တနာမကံ ဟုတွာ သယံ အာဂမနိယဋ္ဌာနေ ဌတွာ မဂ္ဂဿ နာမံ ဒေတီတိ ဝဒန္တိ, တေန မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တောတိ ဝုတ္တော။ မဂ္ဂါဂမနေန ပန ဖလံ အနိမိတ္တန္တိ ယုဇ္ဇတိယေဝ။ ဒုက္ခာနုပဿနာ သင်္ခါရေသု ပဏိဓိံ သုက္ခာပေတွာ အာဂတတ္တာ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ, အပ္ပဏိဟိတဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ အပ္ပဏိဟိတော, အပ္ပဏိဟိတမဂ္ဂဿ ဖလံ အပ္ပဏိဟိတံ။ ဧဝံ ဝိပဿနာ အတ္တနော နာမံ မဂ္ဂဿ ဒေတိ, မဂ္ဂေါ ဖလဿာတိ ဣဒံ အာဂမနတော နာမံ။ သုညတ္တာတိ ဝိဝိတ္တတ္တာ။ န ဟိ မဂ္ဂေ ရာဂါဒယော သန္တိ, ဥပရူပရိ ဥပ္ပဇ္ဇနကရာဂါဒီနံ ကာရဏတ္တာ ရာဂါဒယော နိမိတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ရာဂဒေါသမောဟနိမိတ္တေဟီ’’တိ။ သဝိဂ္ဂဟာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာနမ္ပေတ္ထ နိမိတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။ ရာဂါဒယောဝ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဏိဓီတိ အာဟ ‘‘ရာဂဒေါသမောဟပဏိဓီန’’န္တိ။

ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒိံ သန္ဓာယ အဝစနတော ‘‘ဝိဇ္ဇာနံ လာဘီမှီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဟောတိ။ ဧကေကကောဋ္ဌာသဝသေနာတိ သတိပဋ္ဌာနစတုက္ကာဒိဧကေကကောဋ္ဌာသဝသေန။ ကိဉ္စာပိ မဟာအဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဧကေကကောဋ္ဌာသဝသေနေဝ ဒဿိတံ, တတ္ထ ပန ‘‘လောကုတ္တရာနံ သတိပဋ္ဌာနာန’’န္တိအာဒိနာ ပစ္စေကံ လောကုတ္တရ-သဒ္ဒံ ယောဇေတွာ ဧကေကကောဋ္ဌာသဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, ဣဓ လောကုတ္တရ-သဒ္ဒေန ဝိနာတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော။ တတ္ထာတိ တေသု ကောဋ္ဌာသေသု။

နနု စ ‘‘ကိလေသပ္ပဟာနမေဝါ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ။ န ဟိ ကိလေသာနံ ပဟာနမတ္တံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော ဟောတီတိ ယော ဝဒေယျ, တံ သန္ဓာယ ကိလေသပ္ပဟာနဿ မဂ္ဂကိစ္စတ္တာ ကိစ္စဝသေန မဂ္ဂေါ ဒီပိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ကာမရာဂံ သန္ဓာယ ‘‘တတိယမဂ္ဂေန ဟိ ရာဂဒေါသာနံ ပဟာန’’န္တိ ဝုတ္တံ, န ပန ရူပရာဂအရူပရာဂေ သန္ဓာယ။ န ဟိ တေ တေန ပဟီယန္တိ စတုတ္ထမဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗတ္တာ။

ရာဂါ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏတာတိ ရာဂါ စိတ္တဿ ဝိနီဝရဏတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ရာဂါ ဝိမုတ္တဿ စိတ္တဿ တဿေဝ ရာဂနီဝရဏဿ အဘာဝေန ဝိဂတနီဝရဏတ္တာ ဝိနီဝရဏတာတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

ယာ စ ပဉ္စ ဝိဇ္ဇာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ နိဗ္ဗဋ္ဋိတလောကုတ္တရတ္တာတိ ဝိသုံယေဝ လောကတော အပဂတလောကုတ္တရတ္တာ။ ယထာ ဝိနာ လောကုတ္တရ-သဒ္ဒေန ‘‘သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ လာဘီမှီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ပါရာဇိကံ ဟောတိ, ဧဝမိဓာပိ ‘‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါယ လာဘီမှီတိ ဝုတ္တေပိ ဟောတိယေဝါ’’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ။ ကိဉ္စာပိ ယုဇ္ဇတိ, အထ ခေါ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝိဘာဂေန ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ ဧဝမိဒံ ဝတ္တုန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပန…ပေ… န သက္ကာ အညံ ပမာဏံ ကာတု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တမ္ပိ တတ္ထေဝ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

သုဒ္ဓိကဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၀၀။ ဥလ္လပနာကာရန္တိ သမာပဇ္ဇိန္တိအာဒိဥလ္လပနာကာရံ။ အာပတ္တိဘေဒန္တိ ‘‘န ပဋိဝိဇာနန္တဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိအာဒိအာပတ္တိဘေဒံ။ ပုန အာနေတွာ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ န ယောဇိတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနေနာ’’တိ ပါဌောတိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ, တဒေဝ ယုတ္တံ။

ကတ္တုသာဓနောပိ ဘဏိတ-သဒ္ဒေါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ။ ယေန စိတ္တေန မုသာ ဘဏတိ, တေနေဝ စိတ္တေန န သက္ကာ ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ ဇာနိတုံ, အန္တရန္တရာ ပန အညေန စိတ္တေန ‘‘မုသာ ဘဏာမီ’’တိ ဇာနာတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဏန္တဿ ဟောတိ မုသာ ဘဏာမီ’’တိ။ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဿိတောတိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော မုသာဝါဒေါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဒဿိတော။ န သက္ကာ န ဘဝိတုန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ အာဘောဂံ ကတွာ ဘဏိတတ္တာ န သက္ကာ န ဘဝိတုံ။ အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗောတိ ပုဗ္ဗဘာဂက္ခဏေ ‘‘မုသာ ဘဏိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ဝိနာ သဟသာ ဘဏန္တဿ ဝစနက္ခဏေ ‘‘မုသာ ဧတ’’န္တိ ဥပဋ္ဌိတေပိ နိဝတ္တေတုမသက္ကုဏေယျတာယ အဝိသယဘာဝတော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗော။ ဒဝါတိ သဟသာ။ ရဝါတိ အညံ ဝတ္တုကာမဿ ခလိတွာ အညဘဏနံ။

တံ ဇာနာတီတိ တံဉာဏံ, တဿ ဘာဝေါ တံဉာဏတာ, ဉာဏဿ အတ္ထသံဝေဒနန္တိ အတ္ထော။ ဉာဏသမောဓာနန္တိ ဉာဏဿ ဗဟုဘာဝေါ, ဧကစိတ္တုပ္ပါဒေ အနေကဉာဏတာတိ အတ္ထော။ န ဟိ သက္ကာ…ပေ… ဇာနိတုန္တိ အာရမ္မဏကရဏဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ။ အသမ္မောဟာဝဗောဓော စ ဤဒိသဿ ဉာဏဿ နတ္ထိ, ‘‘ဘဏိဿာမီ’’တိ ပဝတ္တစိတ္တံ ‘‘ဘဏာမီ’’တိ ပဝတ္တစိတ္တဿ ပစ္စယော ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တဉ္စ ‘‘ဘဏိတ’’န္တိ ပဝတ္တစိတ္တဿ ပစ္စယော ဟုတွာတိ အာဟ – ‘‘ပုရိမံ ပုရိမံ ပန…ပေ… နိရုဇ္ဈတီ’’တိ။ တသ္မိံ ပုဗ္ဗဘာဂေ သတိ ‘‘သေသဒွယံ န ဟေဿတီ’’တိ ဧတံ နတ္ထိ, အဝဿံ ဟောတိယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, ဘဏိဿာမီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သတိ ‘‘ဘဏာမိ ဘဏိတ’’န္တိ ဧတံ ဒွယံ န န ဟောတိ, ဟောတိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧကံ ဝိယ ပကာသတီတိ အနေကက္ခဏေ ဥပ္ပန္နမ္ပိ စိတ္တံ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပန္နသဒိသံ ဟုတွာ ပကာသတိ။ သမာပဇ္ဇိန္တိအာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သမာပဇ္ဇာမိ, သမာပန္နောတိ ဣမာနိ ဒွေ သင်္ဂဏှာတိ။ တတ္ထ သမာပဇ္ဇိံ, သမာပန္နောတိ ဣမေသံ အသတိပိ ကာလနာနတ္တေ ဝစနဝိသေသံ သန္ဓာယ ဝိသုံ ဂဟဏံ။

၂၀၇။ သကဘာဝပရိစ္စဇနဝသေနာတိ အတ္တနော သန္တကဘာဝဿ ပရိစ္စဇနဝသေန။ မဂ္ဂုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဝိယ ‘‘သရာဂေါ သဒေါသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာဘာဝတော စတ္တမ္ပိ ကေစိ ဂဏှန္တိ, နယိဒမေဝန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝန္တော’’တိ ဝုတ္တံ။ န ဟိ ယံ ယေန ဝန္တံ, သော ပုန တံ အာဒိယတိ။ တေနာဟ ‘‘အနာဒိယနဘာဝဒဿနဝသေနာ’’တိ။ ဝန္တမ္ပိ ကိဉ္စိ သန္တတိလဂ္ဂံ သိယာ, နယိဒမေဝန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘မုတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘သန္တတိတော ဝိမောစနဝသေနာ’’တိ။ မုတ္တမ္ပိ ကိဉ္စိ မုတ္တဗန္ဓနံ ဝိယ ဖလံ ကုဟိဉ္စိ တိဋ္ဌတိ, န ဧဝမိဒန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဟီနော’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘ကွစိ အနဝဋ္ဌာနဒဿနဝသေနာ’’တိ။ ယထာ ကိဉ္စိ ဒုန္နိဿဋ္ဌံ ပုန အာဒါယ သမ္မဒေဝ နိဿဋ္ဌံ ပဋိနိဿဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဝိပဿနာယ နိဿဋ္ဌံ အာဒိန္နသဒိသံ မဂ္ဂေန ပဟီနံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဋိနိဿဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘အာဒိန္နပုဗ္ဗဿ ပဋိနိဿဂ္ဂဒဿနဝသေနာ’’တိ။ ဥက္ခေဋိတောတိ ဥတ္တာသိတော, ဥတ္တာသေတွာ ပလာပိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယော စ ဥတ္တာသေတွာ ပလာပိတော, န ပုန သော တံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘ပုန အနလ္လီယနဘာဝဒဿနဝသေနာ’’တိ, ပုန အာဂန္တွာ သန္တာနေ အနုပ္ပတ္တိဘာဝဒဿနဝသေနာတိ အတ္ထော။ ခိဋ-သဒ္ဒံ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဥတ္တာသတ္ထေ ပဌန္တီတိ အာဟ – ‘‘သွာယမတ္ထော သဒ္ဒသတ္ထတော ပရိယေသိတဗ္ဗော’’တိ။ အဏုယေဝ အဏုသဟဂတံ, အတိခုဒ္ဒကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

သုဒ္ဓိကဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝတ္တုကာမဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၁၅။ ကေဝလဉှိယန္တိ ကေဝလဉှိ အယံ။ ‘‘ဝါရော’’တိ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ။ တင်္ခဏညေဝ ဇာနာတီတိ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိအာဒိမှိ ဝုတ္တေ တဒတ္ထဿ ပကတိယာ ဝိဇာနနလက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ပန ဝစီဘေဒံ အကတွာ ပက္ကမနာဒီသု အညတရော ဘိက္ခု ‘‘မံ အရဟာတိ ဇာနာတူ’’တိ တမှာ အာဝါသာ ပဌမံ ပက္ကမတီတိ အာဂတဝတ္ထုမှိ ဝိယ တသ္မိံ ခဏေ အဝိဒိတေပိ နိက္ခန္တမတ္တေ ပါရာဇိကံ။ ဇာနနလက္ခဏန္တိ ‘‘တင်္ခဏေ ဇာနနံ နာမ ဤဒိသ’’န္တိ ဝုတ္တလက္ခဏံ။ ဝိညတ္တိပထေတိ ကာယဝစီဝိညတ္တီနံ ဂဟဏယောဂ္ဂေ ပဒေသေ, ပကတိစက္ခုနာ ပကတိသောတေန စ ဒဋ္ဌုံ သောတုဉ္စ အရဟဋ္ဌာနေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေန ဝိညတ္တိပထံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတော စေ ကောစိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဒိဗ္ဗာယ စ သောတဓာတုယာ ဒိသွာ သုတွာ စ ဇာနာတိ, န ပါရာဇိကန္တိ ဒီပေတိ။ အဿုတပုဗ္ဗဿ ‘‘ကိမိဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ သံသယုပ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော ‘‘သုတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဌမံ ဝစနမတ္တံ အဿုတပုဗ္ဗေနပိ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ သန္ဒေဟံ အနုပ္ပါဒေတွာ ‘‘ဈာနံ နာမ ကိရေသ သမာပဇ္ဇီ’’တိ ဧတ္တကမတ္တေပိ ဉာတေ ပါရာဇိကံ ဟောတိယေဝ။

အနာပတ္တိဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၂၂၂။ အနုလ္လပနာဓိပ္ပါယဿာတိ အတိက္ကမိတွာ အဝတ္တုကာမဿ, ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အယ’’န္တိ အသလ္လက္ခေန္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ သရူပတော ပန ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု အနုလ္လပနာဓိပ္ပါယဿာ’’တိ ဝိနီတဝတ္ထူသု တတ္ထ တတ္ထ အာဂတဝတ္ထုဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အယ’’န္တိ အသလ္လက္ခေတွာ ဝဒန္တောပိ ဝေါဟာရတော အညံ ဗျာကရောန္တော နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အညံ ဗျာကရောန္တဿာ’’တိ။

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘာယန္တောပီတိ ‘‘ဣမဿ မယိ နတ္ထိဘာဝံ အညေပိ ဇာနန္တာ အတ္ထိ နု ခေါ’’တိ ဘာယန္တောပိ။

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၂၃။ သေက္ခဘူမိယန္တိ ဣမိနာ ဈာနဘူမိမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ။ တိဏ္ဏံ ဝိဝေကာနန္တိ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကာနံ။

ပိဏ္ဍာယ စရဏဿ ဘောဇနပရိယောသာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝ ဘောဇနပရိယောသာန’’န္တိ။ ဘုတွာ အာဂစ္ဆန္တဿပိ ပုန ဝုတ္တနယေနေဝ သမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ စီဝရသဏ္ဌပနာဒီနိ ကရောန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ။

၂၂၅။ အာရာဓနီယော, အာဝုသော, ဓမ္မော အာရဒ္ဓဝီရိယေနာတိ ဝတ္ထုဒွယံ ဧကသဒိသမ္ပိ ဒွီဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဝိသုံ အာရောစိတတ္တာ ဘဂဝတာ ဝိနိစ္ဆိနိတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိနီတဝတ္ထူသု အာရောပေတဗ္ဗန္တိ ပါဠိယံ အာရောပိတံ။

၂၂၆။ ပသာဒဘညန္တိ ကေဝလံ ပသာဒမတ္တေန ဘဏနံ, န ပန ‘‘သဘာဝတော ဧတေ အရဟန္တောယေဝါ’’တိ စိန္တေတွာ။ တေနေဝေတ္ထ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ ယဒိ ပန ‘‘ဧတေ သဘာဝတော အရဟန္တောယေဝါ’’တိ မညမာနော ‘‘အာယန္တု ဘောန္တော အရဟန္တော’’တိအာဒီနိ ဝဒတိ, န သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ။

၂၂၇။ ပဒသာ ဂမနံ သန္ဓာယ ကတိကာယ ကတတ္တာ ‘‘ယာနေန ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ ‘‘ဣဒ္ဓိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အညမညံ ရက္ခန္တီတိ ‘‘ယော ဣမမှာ အာဝါသာ ပဌမံ ပက္ကမိဿတိ, တံ မယံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမာ’’တိ ဧဝံ ကတိကာယ ကတတ္တာ အပုဗ္ဗာစရိမံ အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဂစ္ဆန္တာပိ သဟ နိက္ခန္တဘာဝတော အညမညံ ရက္ခန္တိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ အညမညဿ ဟတ္ထံ ဂဏှန္တော ဝိယ ဂစ္ဆန္တောပိ ‘ဥဋ္ဌေထ ဂစ္ဆာမ, ဧထ ဂစ္ဆာမာ’တိ ဧဝံ သံဝိဒဟိတွာ ဂမနေ ပုဗ္ဗာပရံ ဂစ္ဆန္တောပိ နာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧတံ ပန အဓမ္မိကံ ကတိကဝတ္တန္တိ ‘‘ဣဓ အရဟန္တောယေဝ ဝသန္တူတိ ယဒိ ဘိက္ခူ ကတိကံ ကရောန္တိ, ဧတံ အဓမ္မိကံ ကတိကဝတ္တ’’န္တိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ကတိကဝတ္တံ သန္ဓာယ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ အမှာကံ ခန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။ နာနာဝေရဇ္ဇကာတိ နာနာဇနပဒဝါသိနော။ သံဃလာဘောတိ ယထာဝုဍ္ဎံ အတ္တနော ပါပုဏနကောဋ္ဌာသော။ အယဉ္စ ပဋိက္ခေပေါ ဣမိနာဝ နီဟာရေန ဗဟိသီမဋ္ဌာနံ အဝိသေသေန သံဃလာဘဿ သာမိဘာဝါပါဒနံ သန္ဓာယ ကတော။ ဝိသေသတော ပန ဗဟိသီမဋ္ဌာနမ္ပိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကေကကောဋ္ဌာသတော ‘‘ဧတ္တကံ ဒါတုံ, ဤဒိသံ ဝါ ဒါတုံ, ဧတ္တကာနံ ဝါ ဒါတုံ, ဤဒိသဿ ဝါ ဒါတုံ ရုစ္စတိ သံဃဿာ’’တိ အပလောကနကမ္မံ ကတွာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂၂၈။ အာယသ္မာ စ လက္ခဏောတိအာဒီသု ကော ပနာယသ္မာ လက္ခဏော, ကသ္မာ စဿ လက္ခဏောတိ နာမံ အဟောသိ, ကော စာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော, ကသ္မာ စ သိတံ ပါတွာကာသီတိ တံ သဗ္ဗံ ပကာသေတုံ ‘‘ယွာယ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ လက္ခဏသမ္ပန္နေနာတိ ပုရိသလက္ခဏသမ္ပန္နေန။ ဗြဟ္မသမေနာတိ ဗြဟ္မတ္တဘာဝသမေန။ ဤသကံ ဟသိတံ သိတန္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘မန္ဒဟသိတ’’န္တိ။ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကန္တိ နယိဒံ အဝိညာဏကံ အဋ္ဌိသင်္ခလိကမတ္တံ, အထ ခေါ ဧကော ပေတောတိ အာဟ ‘‘ပေတလောကေ နိဗ္ဗတ္တံ သတ္တ’’န္တိ။ ဧတေ အတ္တဘာဝါတိ ပေတတ္တဘာဝါ။ န အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ဒေဝတ္တဘာဝါ ဝိယ ပကတိယာ အာပါထံ န အာဂစ္ဆန္တိ။ တေသံ ပန ရုစိယာ အာပါထံ အာဂစ္ဆေယျုံ။ မနုဿာနံ ဒုက္ခာဘိဘူတာနံ အနာထဘာဝဒဿနပဒဋ္ဌာနာ ကရုဏာတိ အာဟ ‘‘ကာရုညေ ကတ္တဗ္ဗေ’’တိ။ အတ္တနော စ သမ္ပတ္တိံ ဗုဒ္ဓဉာဏဿ စ သမ္ပတ္တိန္တိ ပစ္စေကံ သမ္ပတ္တိ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော။ တဒုဘယံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ‘‘အတ္တနော စ သမ္ပတ္တိံ အနုဿရိတွာ သိတံ ပါတွာကာသီ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မဓာတူတိ သဗ္ဗညုတညာဏံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ဓမ္မဓာတူတိ ဝါ ဓမ္မာနံ သဘာဝေါ။ ဥပပတ္တီတိ ဇာတိ။ ဥပပတ္တိသီသေန ဟိ တထာရူပံ အတ္တဘာဝံ ဝဒတိ။ ဒုဿဒ္ဓါပယာ ဟောန္တိ, တဒဿ တေသံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ။ ဒုဿဒ္ဓါပယာတိ ဣဒဉ္စ န လက္ခဏတ္ထေရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ယေ ပန သုဏန္တိ ‘‘ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တ’’န္တိ, တေ သန္ဓာယ။ အထ လက္ခဏတ္ထေရော ကသ္မာ န အဒ္ဒသ, ကိမဿ ဒိဗ္ဗစက္ခု နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပန အာဝဇ္ဇေန္တော အဒ္ဒသ, ဣတရော အနာဝဇ္ဇနေန န အဒ္ဒသ။

ဝိတုဍေန္တီတိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဍေန္တိ, အသိဓာရူပမေဟိ တိခိဏေဟိ လောဟတုဏ္ဍကေဟိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဣတော စိတော စ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ။ ‘‘ဝိတုဒန္တီ’’တိ ဝါ ပါဌော။ ဖာသုဠန္တရိကာဟီတိ ဘုမ္မတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ။ လောဟတုဏ္ဍကေဟီတိ လောဟသလာကာသဒိသေဟိ, ကာဠလောဟမယေဟေဝ ဝါ တုဏ္ဍကေဟိ။ ပသာဒုဿဒါတိ ဣမိနာ အဋ္ဌိသံဃာတမတ္တံ ဟုတွာ ပညာယမာနာနမ္ပိ ကာယပ္ပသာဒဿ ဗလဝဘာဝံ ဒဿေတိ။ ပက္ကဂဏ္ဍသဒိသာတိ ဣမိနာ ပန အတိဝိယ မုဒုသဘာဝတံ ဒဿေတိ။ အစ္ဆရိယံ ဝတာတိ ဂရဟနစ္ဆရိယံ နာမေတံ။

စက္ခုဘူတာတိ သမ္ပတ္တဒိဗ္ဗစက္ခုကာ, လောကဿ စက္ခုဘူတာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယတြာတိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတောတိ အာဟ ‘‘ယတြာတိ ကာရဏဝစန’’န္တိ။ အပ္ပမာဏေ သတ္တနိကာယေ, တေ စ ခေါ ဝိဘာဂေန ကာမဘဝါဒိဘေဒေ ဘဝေ, နိရယာဒိဘေဒါ ဂတိယော, နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီအာဒိဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, တထာရူပေ သတ္တာဝါသေ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ မေ ဥပနေတုံ ပစ္စက္ခံ ကရောန္တေန။

ဂေါဃာတကောတိ ဂုန္နံ အဘိဏှံ ဟနနကော။ တေနာဟ ‘‘ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ’’တိ။ တဿာတိ ဂုန္နံ ဟနနကမ္မဿ။ အပရာပရိယကမ္မဿာတိ အပရာပရိယဝေဒနီယကမ္မဿ။ ဗလဝတာ ဂေါဃာတကကမ္မေန ဝိပါကေ ဒီယမာနေ အလဒ္ဓေါကာသံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ, တသ္မိံ ဝိပက္ကဝိပါကေ ဣဒါနိ လဒ္ဓေါကာသံ ‘‘အဝသေသကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကမ္မသဘာဂတာယာတိ ကမ္မဿ သဘာဂဘာဝေန သဒိသဘာဝေန။ အာရမ္မဏသဘာဂတာယာတိ အာရမ္မဏဿ သဘာဂဘာဝေန သဒိသဘာဝေန။ ယာဒိသေ ဟိ အာရမ္မဏေ ပုဗ္ဗေ တံ ကမ္မံ တဿ စ ဝိပါကော ပဝတ္တော, တာဒိသေယေဝ အာရမ္မဏေ ဣဒံ ကမ္မံ ဣမဿ ဝိပါကော စ ပဝတ္တောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ။ ဘဝတိ ဟိ တံသဒိသေပိ တဗ္ဗောဟာရော ယထာ သော ဧဝ တိတ္တိရော, တာနိယေဝ ဩသဓာနီတိ။ ယသ္မာ ကမ္မသရိက္ခကဝိသယေ ‘‘ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ’’တိ ဒွယမေဝ ဝုတ္တံ, ယသ္မာ စ ဂတိနိမိတ္တံ ဝိယ ကမ္မံ ကမ္မနိမိတ္တဉ္စ ကမ္မတော ဘိန္နံ ဝိသုံ ဟုတွာ န တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ သရိက္ခကဝိပါကဒါနဿ ကာရဏဘာဝတော ယတ္ထ ကမ္မသရိက္ခကေန ဝိပါကေန ဘဝိတဗ္ဗံ, တတ္ထ ကမ္မံ ဝါ ကမ္မနိမိတ္တံ ဝါ ဂဟေတွာ ပဋိသန္ဓိ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘တဿ ကိရ…ပေ… နိမိတ္တံ အဟောသီ’’တိ။ တတ္ထ နိမိတ္တံ အဟောသီတိ ပုဗ္ဗေ ကတူပစိတဿ ပေတူပပတ္တိနိဗ္ဗတ္တနဝသေန ကတောကာသဿ တဿ ကမ္မဿ နိမိတ္တဘူတံ ဣဒါနိ တထာ ဥပဋ္ဌဟန္တံ တဿ ဝိပါကဿ နိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ အဟောသိ။ သောတိ ဂေါဃာတကော။ အဋ္ဌိကသင်္ခလိကပေတော ဇာတော ကမ္မသရိက္ခကဝိပါကဝသေန။

၂၂၉။ ပေသိယော ကတွာတိ ဂါဝိံ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဂေါမံသံ ဖာလေတွာ ပေသိယော ကတွာ။ သုက္ခာပေတွာတိ ကာလန္တရံ ဌပနတ္ထံ သုက္ခာပေတွာ။ သုက္ခာပိတမံသပေသီနဉှိ ဝလ္လူရသမညာတိ။ နိပ္ပက္ခစမ္မေတိ ဝိဂတပက္ခစမ္မေ။ ဥရဗ္ဘေ ဟန္တီတိ ဩရဗ္ဘိကော။ ဧဠကေတိ အဇေ။ နိဝါပပုဋ္ဌေတိ အတ္တနာ ဒိန္နနိဝါပေန ပေါသိတေ အသိနာ ဝဓိတွာ ဝဓိတွာ ဝိက္ကိဏန္တော။ ဧကံ မိဂန္တိ ဒီပကမိဂံ။ ကာရဏာဟီတိ ယာတနာဟိ။ ဉတွာတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဉတွာ။ ပေသုညုပသံဟာရဝသေန ဣတော သုတံ အမုတြ, အမုတြ ဝါ သုတံ ဣဓ သူစေတီတိ သူစကော။ အနယဗျသနံ ပါပေသိ မနုဿေတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဝိနိစ္ဆယာမစ္စောတိ ရညာ အဍ္ဍကရဏေ ဌပိတော ဝိနိစ္ဆယမဟာမတ္တော။ သော ဟိ ဂါမဇနကာယံ ကူဋဋ္ဌေန ဝဉ္စေတီတိ ‘‘ဂါမကူဋော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ကေစိ ‘‘တာဒိသောယေဝ ဂါမဇေဋ္ဌကော ဂါမကူဋော’’တိ ဝဒန္တိ။ သမေန ဘဝိတဗ္ဗံ ဓမ္မဋ္ဌောတိ ဝတ္တဗ္ဗတော။ ရဟဿင်္ဂေ နိသီဒနဝသေန ဝိသမာ နိသဇ္ဇာ အဟောသိ။ ဖုသန္တောတိ ထေယျာယ ဖုသန္တော။

၂၃၀။ အနိဿရောတိ မာတုဂါမော သသာမိကော အတ္တနော ဖဿေ အနိဿရော။ ဓံသိတွာတိ ဘဿိတွာ အပဂန္တွာ။ မင်္ဂနဝသေန ဥလတီတိ မင်္ဂုလိ, ဝိရူပဗီဘစ္ဆဘာဝေန ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဝိရူပံ ဒုဒ္ဒသိကံ ဗီဘစ္ဆ’’န္တိ။

ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂိနာ ပက္ကသရီရတာယ ဥပ္ပက္ကံ, ဟေဋ္ဌတော ပဂ္ဃရဏဝသေန ကိလိန္နသရီရတာယ ဩကိလိနီ, ဣတော စိတော စ အင်္ဂါရသမ္ပရိကိဏ္ဏတာယ ဩကိရိနီ။ တေနာဟ ‘‘သာ ကိရာ’’တိအာဒိ။ အင်္ဂါရစိတကေတိ အင်္ဂါရသဉ္စယေ။ သရီရတော ပဂ္ဃရန္တိ အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆာနိ သေဒဂတာနိ။ တဿ ကိရ ရညောတိ ကာလိင်္ဂဿ ရညော။ နာဋကိနီတိ နစ္စနကိစ္စေ အဓိဂတာ ဣတ္ထီ။ သေဒန္တိ သေဒနံ, တာပနန္တိ အတ္ထော။

အသီသကံ ကဗန္ဓံ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ ကမ္မာယူဟနကာလေ တထာ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏပရိစယတော။ လာမကဘိက္ခူတိ ဟီနာစာရတာယ လာမကော, ဘိက္ခုဝေသတာယ ဘိက္ခာဟာရေန ဇီဝနတော စ ဘိက္ခု။ စိတ္တကေဠိန္တိ စိတ္တရုစိယံ တံ တံ ကီဠန္တော။ အယမေဝါတိ ဘိက္ခုဝတ္ထုသ္မိံ ဝုတ္တနယော ဧဝ။

၂၃၁။ နိဿေဝါလပဏကကဒ္ဒမောတိ တိလဗီဇကာဒိဘေဒေန သေဝါလေန နီလမဏ္ဍူကပိဋ္ဌိဝဏ္ဏေန ဥဒကပိဋ္ဌံ ဆာဒေတွာ နိဗ္ဗတ္တပဏကေန ကဒ္ဒမေန စ ဝိရဟိတော။ သုန္ဒရေဟိ တိတ္ထေဟီတိ သုခါဝဂါဟဏဋ္ဌာနတာယ ကဒ္ဒမာဒိဒေါသဝိရဟတော စ သုန္ဒရေဟိ တိတ္ထေဟိ။ တတော ဥဒကဒဟတော တံဟေတု, တံ ဥပနိဿာယာတိ အတ္ထော။ နာဂဘဝနဂတောပိ ဟိ သော ရဟဒေါ တတော ဥပရိမနုဿလောကေ ဇလာသယေန သမ္ဗန္ဓော ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတော အယံ တပေါဒါ သန္ဒတီ’’တိ။ အထ ဝါ တတောတိ နာဂဘဝနေ ဥဒကဒဟတော အယံ တပေါဒါ သန္ဒတိ။ တဉှိ ဥပရိဘူမိတလံ အာရောဟတိ, ဥဏှဘာဝေန တပနတော တပံ ဥဒကံ ဧတိဿာတိ အနွတ္ထနာမဝသေန တပေါဒါတိ ဝုစ္စတိ။ ပေတလောကောတိ ပေတာနံ အာဝါသဋ္ဌာနံ။ ကေစိ ပန ‘‘ပေတလောကောတိ လောဟကုမ္ဘီနိရယာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝဒန္တိ, နဂရဿ ပန ပရိတော ပဗ္ဗတပါဒဝနန္တရေသု ဗဟူ ပေတာဝါသာပိ သန္တေဝ။ သွာယမတ္ထော ပေတဝတ္ထုပါဠိယာ လက္ခဏသံယုတ္တေန ဣမာယ စ ဝိနီတဝတ္ထုပါဠိယာ ဒီပေတဗ္ဗော။

ကတဟတ္ထာတိ ထိရတရံ လက္ခေသု အဝိရဇ္ဈနသရက္ခေပါ။ ဤဒိသာ ပန တတ္ထ ဝသီဘူတာ ကတဟတ္ထာ နာမ ဟောန္တိ, တသ္မာ ယော သိပ္ပမေဝ ဥဂ္ဂဏှာတိ, သော ကတဟတ္ထော နာမ န ဟောတိ, ဣမေ ပန ကတဟတ္ထာ, စိဏ္ဏဝသီဘာဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သိပ္ပဒဿနဝသေန ကတံ ရာဇကုလာနိ ဥပေစ္စ အသနံ သရက္ခေပေါ ဧတေဟီတိ ကတုပါသနာ, ရာဇကုလာဒီသု ဒဿိတသိပ္ပါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပဘဂ္ဂေါတိ ပရာဇိတော။

၂၃၂။ ဒေါသဒဿန ပုဗ္ဗက ရူပ ဝိရာဂ ဘာဝနာ သင်္ခါတ ပဋိပက္ခ ဘာဝနာဝသေန ပဋိဃသညာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ မဟတာပိ သဒ္ဒေန အရူပသမာပတ္တိတော န ဝုဋ္ဌာတိ, တထာ ပန န သုပ္ပဟီနတ္တာ သဗ္ဗရူပါဝစရသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ သိယာတိ ဣဓ အာနေဉ္ဇသမာဓီတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘အနေဇံ အစလံ ကာယဝါစာဝိပ္ဖန္ဒဝိရဟိတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ’’န္တိ။ အညတ္ထ ပန သမာဓိပစ္စနီကာနံ အတိဒူရတာယ န ဣဉ္ဇတီတိ အာနေဉ္ဇောတိ အရူပါဝစရသမာဓိ ဝုစ္စတိ။ သမာဓိပရိပန္ထကေ ဓမ္မေတိ ဝိတက္ကဝိစာရာဒိကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဝိတက္ကာဒီသု အာဒီနဝသလ္လက္ခဏဿ န သုဋ္ဌုကတဘာဝံ သန္ဓာယာဟ ‘‘န သုဋ္ဌု ပရိသောဓေတွာ’’တိ။

နနု စာယမာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝတော ပဌမဝဿေဝ အဘိနဝပ္ပတ္တအရဟတ္တော, ဣဒဉ္စ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပါရာဇိကံ ဝီသတိမဝဿတော ဥပရိ ပညတ္တံ, ကထံ ဣမဿ ဝတ္ထုနော ဣမသ္မိံ ပါရာဇိကေ ဘဂဝတာ ဝိနိစ္ဆိတဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ? နာယံ ဒေါသော။ အယဉှေတ္ထ အာစရိယာနံ ကထာမဂ္ဂေါ – အပညတ္တေပိ သိက္ခာပဒေ ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အတ္တနော အပ္ပတိရူပံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဧသ ဝဒတီ’’တိ မညမာနာ ဘိက္ခူ ထေရဿ ဒေါသံ အာရောပေန္တာ ဥဇ္ဈာယိံသု။ ဘဂဝါ စ ထေရဿ တထာဝစနေ ကာရဏံ ဒဿေတွာ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ကရောန္တော ‘‘အနာပတ္တိ, ဘိက္ခဝေ, မောဂ္ဂလ္လာနဿာ’’တိ အာဟ။ သင်္ဂီတိကာရကာ ပန ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာဓိကာရတ္တာ တမ္ပိ ဝတ္ထုံ အာနေတွာ ဣဓ အာရောပေသုန္တိ။

သာဝကာနံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အနုဿရဏံ နတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဥပ္ပဋိပါဋိယာ’’တိ အာဟ။ အသညသမာပတ္တိန္တိ သညာဝိရာဂဘာဝနာယ ဝါယောကသိဏနိဗ္ဗတ္တိတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာပတ္တိံ ဝဒတိ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ စုတိပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တမ္ပိ အနန္တရပစ္စယက္ကမဝန္တာနံ အရူပဓမ္မာနံ ဝသေနေဝ ဂဏှာတီတိ အာဟ – ‘‘တတိယေ အတ္တဘာဝေ စုတိမေဝ အဒ္ဒသာ’’တိ။ နယတော သလ္လက္ခေသီတိ ဝဋ္ဋေ သံသရဏကသတ္တာနံ ခန္ဓာနံ အဘာဝကာလော နာမ နတ္ထိ, အသညဘဝေ ပန အစိတ္တကာ ဟုတွာ ပဉ္စ ကပ္ပသတာနိ ပဝတ္တန္တိ, ဣမိနာ နယေန သလ္လက္ခေသိ။ ဒုက္ကရံ ကတန္တိ ခန္ဓဝိကလဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အနုဿရဏံ ဌပေတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ န သက္ကာ အညေဟိ ကာတုန္တိ နယတော သလ္လက္ခေန္တေနပိ ဒုက္ကရံ ကတန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ပဋိဝိဒ္ဓါတိ ပဋိဝိဒ္ဓသဒိသာ။ ယထာ နာမ ကောစိ ဓနုသိပ္ပေ ကတဟတ္ထော ဧကံ ကေသသင်္ခါတံ ဝါလံ သတက္ခတ္တုံ ဝိဒါလေတွာ တတော ဧကံ အံသုံ ဂဟေတွာ ဝါတိင်္ဂဏဖလဿ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ ဗန္ဓိတွာ အပရံ အံသုံ ကဏ္ဍဿ အဂ္ဂကောဋိယံ ယထာ တဿ အံသုဿ ဦကာမတ္တံ ဝါ လိက္ခာမတ္တံ ဝါ ကဏ္ဍဿ အဂ္ဂကောဋိတော အဓိကံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ဗန္ဓိတွာ ဥသဘမတ္တေ ဌာနေ ဌိတော ကဏ္ဍဗဒ္ဓါယ ဝါလကောဋိယာ ဝါတိင်္ဂဏဗဒ္ဓံ ဝါလဿ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျ, ဧဝမေဝ ဣမိနာပိ ကတံ ဒုက္ကရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧသော အဂ္ဂေါ။ ယဒိဒန္တိ ယော အယံ။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေနေတံ ဝုတ္တံ။

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနဝဏ္ဏနာ

၂၃၃။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဣဓ ပါတိမောက္ခဝသေန အနောသာရိတတ္တာ စတ္တာရော ပါရာဇိကာဝ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ကထိတာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ယဒိ ဧဝံ ဟေဋ္ဌာ ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာနမ္ပိ ဝုတ္တတ္တာ ပါရာဇိကာဝ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တာတိ? ပါရာဇိကာဓိကာရတ္တာ သန္တေသုပိ ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋေသု ဣဓ ပါရာဇိကာဝ ဝုတ္တာ။ ယေသံ…ပေ… အသံဝါသောတိ ဣမမတ္ထံ ဝါ ဒီပေတုကာမော တံသမ္ဗန္ဓေန ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထာယသ္မန္တေတိအာဒိကံ ပန အနုညာတပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသက္ကမောပိ အယမေဝ, နာညောတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုနီနံ အသာဓာရဏာနိ စတ္တာရီတိ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ အဋ္ဌဝတ္ထုကာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူဟိ အသာဓာရဏာနိ နာမ။ ဧတေသု ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ နာမ ယာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတာ တေနေဝ ရာဂေန အဝဿုတဿ မနုဿပုရိသဿ အက္ခကာနံ အဓော ဇာဏုမဏ္ဍလာနံ ကပ္ပရာနဉ္စ ဥပရိ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေန အာမသနာဒိံ သာဒိယတိ, တဿာ အဓိဝစနံ။ ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အညိဿာ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကသင်္ခါတံ ဝဇ္ဇံ ဇာနံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ, သာ ဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒိကာ နာမ။ သမဂ္ဂေန ပန သံဃေန ဥက္ခိတ္တံ ဘိက္ခုံ ယာ ဘိက္ခုနီ ယံဒိဋ္ဌိကော သော ဟောတိ, တဿာ ဒိဋ္ဌိယာ ဂဟဏဝသေန အနုဝတ္တတိ, သာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ နာမ။ ယာ ပန ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန တိန္တာ တထာဝိဓဿေဝ ပုရိသဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏံ ဝါ သံဃာဋိကဏ္ဏဂ္ဂဟဏံ ဝါ သာဒိယတိ, ကာယသံသဂ္ဂသင်္ခါတဿ အသဒ္ဓမ္မဿ ပဋိသေဝနတ္ထာယ ပုရိသဿ ဟတ္ထပါသေ သန္တိဋ္ဌတိ ဝါ, တတ္ထ ဌတွာ သလ္လပတိ ဝါ, သင်္ကေတံ ဝါ ဂစ္ဆတိ, ပုရိသဿ အာဂမနံ ဝါ သာဒိယတိ, ကေနစိ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နောကာသံ ပဝိသတိ, ဟတ္ထပါသေ ဝါ ဌတွာ ကာယံ ဥပသံဟရတိ, အယံ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဝတ္ထုဝိပန္နာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါယ အဝတ္ထုဘာဝတော ဝတ္ထုဝိပန္နာ။ နေသဉှိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ပဏ္ဍကော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော, ယော ပဗ္ဗာဇေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ စ ပဋိက္ခိတ္တာ။ တသ္မာ တေ ဘိက္ခုဘာဝါယ အဘဗ္ဗတ္တာ ပါရာဇိကာပန္နသဒိသတာယ ‘‘ပါရာဇိကာ’’တိ ဝုတ္တာ။ တဗ္ဘာဝဘာဝိတာယ ဘိက္ခုဘာဝေါ ဝသတိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု, ပုဂ္ဂလာနံ ဘိက္ခုဘာဝါရဟတာ။ သာ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခန္ဓကာဂတသဗ္ဗဒေါသဝိရဟိတသမ္ပတ္တိယုတ္တတာ။ တံ ဝိပန္နံ ပဏ္ဍကဘာဝါဒိယောဂေန ယေသံ တေ ဝတ္ထုဝိပန္နာ။ အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာတိ ဣမိနာ တေသံ ဝိပါကာဝရဏေန သမန္နာဂတဘာဝံ ဒဿေန္တော မဂ္ဂါဝရဏေ ကာရဏမာဟ။ ပါရာဇိကာပန္နသဒိသတ္တာ ပါရာဇိကာ။ ထေယျသံဝါသကာဒိကမ္မံ မာတုဃာတာဒိကံ ဝိယ အာနန္တရိယံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဣမေသံ တိဏ္ဏံ သဂ္ဂေါ အဝါရိတော’’တိ။

ဒီဃတာယ လမ္ဗမာနံ အင်္ဂဇာတမေတဿာတိ လမ္ဗီ။ သော ဧတ္တာဝတာ န ပါရာဇိကော, အထ ခေါ ယဒါ အနဘိရတိယာ ပီဠိတော အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ မုခေ ဝါ ဝစ္စမဂ္ဂေ ဝါ ပဝေသေတိ, တဒါ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ မုဒု ပိဋ္ဌိ ဧတဿာတိ မုဒုပိဋ္ဌိကော, ကတပရိကမ္မာယ မုဒုကာယ ပိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော။ သောပိ ယဒါ အနဘိရတိယာ ပီဠိတော အတ္တနော အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော မုခဝစ္စမဂ္ဂေသု အညတရံ ပဝေသေတိ, တဒါ ပါရာဇိကော ဟောတိ။ ပရဿ အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော မုခေန ဂဏှာတီတိ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ပရဿ သုတ္တဿ ဝါ ပမတ္တဿ ဝါ အင်္ဂဇာတံ အတ္တနော မုခေန ဂဏှာတိ။ ပရဿ အင်္ဂဇာတေ အဘိနိသီဒတီတိ ယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ပရဿ အင်္ဂဇာတံ ကမ္မနိယံ ဒိသွာ အတ္တနော ဝစ္စမဂ္ဂေန တဿူပရိ နိသီဒတိ, တံ အတ္တနော ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဝေသေတီတိ အတ္ထော။

ဧတ္ထာဟ – မာတုဃာတကပိတုဃာတကအရဟန္တဃာတကာ တတိယပါရာဇိကံ အာပန္နာ, ဘိက္ခုနီဒူသကော လမ္ဗီအာဒယော စတ္တာရော ပဌမပါရာဇိကံ အာပန္နာ ဧဝါတိ ကထံ စတုဝီသတီတိ? ဝုစ္စတေ – မာတုဃာတကာဒယော ဟိ စတ္တာရော ဣဓ အနုပသမ္ပန္နာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ, လမ္ဗီအာဒယော စတ္တာရော ကိဉ္စာပိ ပဌမပါရာဇိကေန သင်္ဂဟိတာ, ယသ္မာ ပန ဧတေန ပရိယာယေန မေထုနံ ဓမ္မံ အပ္ပဋိသေဝိနော ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တာတိ။ ဧတေန ပရိယာယေနာတိ ဥဘိန္နံ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနသင်္ခါတေန ပရိယာယေန။ ဒုတိယဝိကပ္ပေ ကစ္စိတ္ထာတိ ဧတ္ထ ကစ္စိ အတ္ထာတိ ပဒစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

နိဂမနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သံဃာဒိသေသကဏ္ဍံ

၁။ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာသမနန္တရာ ယာ တေရသကာဒိသံဝဏ္ဏနာ သမာရဒ္ဓါ, တဿာပိ –

အနာကုလာ အသန္ဒေဟာ, ပရိပုဏ္ဏဝိနိစ္ဆယာ၊

အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နာ, ဟောတိ သာရတ္ထဒီပနီ။

တေရသကဿာတိ တေရသ သိက္ခာပဒါနိ ပရိမာဏာနိ အဿ ကဏ္ဍဿာတိ တေရသကံ, တဿ တေရသကဿ ကဏ္ဍဿာတိ အတ္ထော။

၂၃၄။ အနဘိရတောတိ အညတ္ထ ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယမာနော ဝုစ္စတိ, ဣဓ ပန ကာမရာဂဝသေန ဥက္ကဏ္ဌိတတာယ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာယ သမန္နာဂတော အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တောတိအာဒိ။

၂၃၆-၂၃၇။ သဉ္စေတနိကာတိ ဧတ္ထ သံ-သဒ္ဒေါ ဝိဇ္ဇမာနတ္ထတာယ သာတ္ထကောတိ ဒဿေန္တော အာဟ သံဝိဇ္ဇတိ စေတနာ အဿာတိ။ တတ္ထ စေတနာတိ ဝီတိက္ကမဝသပ္ပဝတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂစေတနာ။ အဿာတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ။ ဣမသ္မိံ ဝိကပ္ပေ ဣက-သဒ္ဒဿ ဝိသုံ အတ္ထော နတ္ထီတိ အာဟ သဉ္စေတနာဝ သဉ္စေတနိကာတိ။ ဣဒါနိ သံ-သဒ္ဒဿ အတ္ထံ အနပေက္ခိတွာ ဣက-သဒ္ဒေါဝ အဿတ္ထိအတ္ထံ ပကာသေတီတိ ဒဿေန္တော သဉ္စေတနာ ဝါ အဿာ အတ္ထီတိ သဉ္စေတနိကာတိ ဒုတိယဝိကပ္ပမာဟ။ သံဝိဇ္ဇတိ စေတနာ အဿာတိ ပဒဘာဇနေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ ဇာနန္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဥပက္ကမာမီတိ ဇာနန္တောတိ မောစနတ္ထံ ဥပက္ကမာမီတိ ဇာနန္တော။

အာသယဘေဒတောတိ ပိတ္တာဒိအာသယဘေဒတော။ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဟိ ရညောပိ စက္ကဝတ္တိဿ ပိတ္တသေမှပုဗ္ဗလောဟိတာသယေသု စတူသု အညတရော အာသယော ဟောတိယေဝ, မန္ဒပညာနံ ပန စတ္တာရောပိ အာသယာ ဟောန္တိ။ ဓာတုနာနတ္တတောတိ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ စတုန္နံ ဓာတူနံ, စက္ခာဒီနံ ဝါ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ, ရသသောဏိတာဒီနံ ဝါ ဓာတူနံ နာနတ္တတော။

ဝတ္ထိသီသန္တိ ဝတ္ထိပုဋဿ အဗ္ဘန္တရေ မတ္ထကပဿံ။ ‘‘ရာဂ…ပေ… အသက္ကောန္တော’’တိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ရာဇာ ပန ‘‘သမ္ဘဝဿ သကလကာယော ဌာန’’န္တိ သုတပုဗ္ဗတ္တာ ဝီမံသနတ္ထံ ဧဝမကာသီတိ ဝဒန္တိ။ ဒကသောတန္တိ မုတ္တမဂ္ဂံ, အင်္ဂဇာတပ္ပဒေသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒကသောတောရောဟဏတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပါဒိန္နတော ဝိနိမုတ္တတာယ သမ္ဘဝေ ဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝ ရူပံ အဝသိဿတိ, သေသံ တိသမုဋ္ဌာနံ နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာပေါဓာတုယာ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနာယ အဝတ္ထာဝိသေသော သမ္ဘဝေါ, သော စတုသမုဋ္ဌာနိကော အဋ္ဌကထာယံ စတုသမုဋ္ဌာနိကေသု သမ္ဘဝဿ ဝုတ္တတ္တာ။ သော ပန သောဠသဝဿကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ရာဂဝသေန ဌာနာစာဝနံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ, တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ ရာဂသမုဋ္ဌာနာ ဟောတီ’’တိ, တံ သမ္ဘဝဿ ဌာနာစာဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ပန သမ္ဘဝေါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနောယေဝါတိ ဒီပေတုံ, တေနေဝ တတ္ထ ဝိဿဋ္ဌိဂ္ဂဟဏံ ကတံ။ ‘‘ခီဏာသဝါနံ ပန ဗြဟ္မာနဉ္စ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီ’’တိ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ဝုတ္တံ, တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာယံ (ကထာ။ အဋ္ဌ။ ၃၀၇) ‘‘တာသံ ဒေဝတာနံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ နတ္ထီ’’တိ, တမ္ပိ ဌာနာစာဝနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, န ပန ဒေဝတာနံ သဗ္ဗသော သမ္ဘဝဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ။ ဆန္နမ္ပိ ပန ကာမာဝစရဒေဝတာနံ ကာမာ ပါကတိကာယေဝ။ မနုဿာ ဝိယ ဟိ တေ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိဝသေနေဝ မေထုနံ ပဋိသေဝန္တိ, ကေဝလံ ပန နိဿန္ဒာဘာဝေါ တေသံ ဝတ္တဗ္ဗော။ တင်္ခဏိကပရိဠာဟဝူပသမာဝဟံ သမ္ဖဿသုခမေဝ ဟိ တေသံ ကာမကိစ္စံ။ ကေစိ ပန ‘‘စာတုမဟာရာဇိကတာဝတိံသာနံယေဝ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိယာ ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတိ, ယာမာနံ အညမညံ အာလိင်္ဂနမတ္တေန, တုသိတာနံ ဟတ္ထာမသနမတ္တေန, နိမ္မာနရတီနံ ဟသိတမတ္တေန, ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ ဩလောကိတမတ္တေန ကာမကိစ္စံ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တံ တာဒိသဿ ကာမေသု ဝိရဇ္ဇနဿ တေသု အဘာဝတော ကာမာနဉ္စ ဥတ္တရုတ္တရိ ပဏီတတရပဏီတတမဘာဝတော။

တထေဝါတိ ‘‘မောစနဿာဒေန နိမိတ္တေ ဥပက္ကမတော’’တိအာဒိံ အတိဒိသတိ။ ‘‘ဝိဿဋ္ဌီတိ ဌာနတော စာဝနာ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒကသောတံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ဒကသောတောရောဟဏဉ္စေတ္ထာတိအာဒိ။ ဧတ္ထာတိ တီသုပိ ဝါဒေသု။ အဓိဝါသေတွာတိ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမိတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ အဓိဝါသေတွာ။ အန္တရာ နိဝါရေတုန္တိ ဌာနတော စုတံ ဒကသောတံ ဩတရိတုံ အဒတွာ အန္တရာ နိဝါရေတုံ။ တေနာဟ – ဌာနာ စုတဉှိ အဝဿံ ဒကသောတံ ဩတရတီတိ။ ဌာနာစာဝနမတ္တေနေဝါတိ ဒကသောတံ အနောတိဏ္ဏေပီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧတ္ထ စ ‘‘သကလော ကာယော ဌာန’’န္တိ ဝါဒေ ဌာနာစာဝနံ ဝဒန္တေန သကလသရီရတော စုတဿပိ ဒကသောတောရောဟဏတော ပုဗ္ဗေ အပ္ပမတ္တကဿ အန္တရာဠဿ သမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ။ သကလသရီရေ ဝါ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေသေ ဌိတဿ ဌာနာ စုတံ သန္ဓာယ ‘‘ဌာနာစာဝနမတ္တေနေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမန္တဿေဝါတိ မောစနဿာဒေန ဥပက္ကမန္တဿ။ ဟတ္ထပရိကမ္မာဒီသု သတိပိ မောစနဿာဒေ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမာဘာဝတော နတ္ထိ အာပတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္တပရိကမ္မ…ပေ… အနာပတ္တီ’’တိ။ အယံ သဗ္ဗာစရိယသာဓာရဏဝိနိစ္ဆယောတိ ‘‘ဒကသောတောရောဟဏဉ္စေတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော တိဏ္ဏမ္ပိ အာစရိယာနံ သာဓာရဏော ဝိနိစ္ဆယော။

ခေါဘကရဏပစ္စယော နာမ ဝိသဘာဂဘေသဇ္ဇသေနာသနာဟာရာဒိပစ္စယော။ အတ္ထကာမတာယ ဝါ အနတ္ထကာမတာယ ဝါတိ ပသန္နာ အတ္ထကာမတာယ, ကုဒ္ဓါ အနတ္ထကာမတာယ။ အတ္ထာယ ဝါ အနတ္ထာယ ဝါတိ သဘာဝတော ဘဝိတဗ္ဗာယ အတ္ထာယ ဝါ အနတ္ထာယ ဝါ။ ဥပသံဟရန္တီတိ အတ္တနော ဒေဝါနုဘာဝေန ဥပနေန္တိ။ ဗောဓိသတ္တမာတာ ဝိယ ပုတ္တပဋိလာဘနိမိတ္တန္တိ တဒါ ကိရ ပုရေ ပုဏ္ဏမာယ သတ္တမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝိဂတသုရာပါနံ မာလာဂန္ဓာဒိဝိဘူတိသမ္ပန္နံ နက္ခတ္တကီဠံ အနုဘဝမာနာ ဗောဓိသတ္တမာတာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရဝိဘူသိတာ ဝရဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သိရိဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ သိရိသယနေ နိပန္နာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမမာနာ ဣမံ သုပိနံ အဒ္ဒသ – စတ္တာရော ကိရ နံ မဟာရာဇာနော သယနေနေဝ သဒ္ဓိံ ဥက္ခိပိတွာ အနောတတ္တဒဟံ နေတွာ နှာပေတွာ ဒိဗ္ဗဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓေဟိ ဝိလိမ္ပေတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖါနိ ပိဠန္ဓိတွာ တတော အဝိဒူရေ ရဇတပဗ္ဗတော, တဿ အန္တော ကနကဝိမာနံ အတ္ထိ, တသ္မိံ ပါစီနတော သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇာပေသုံ။ အထ ဗောဓိသတ္တော သေတဝရဝါရဏော ဟုတွာ တတော အဝိဒူရေ ဧကော သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော, တတ္ထ စရိတွာ တတော ဩရုယှ ရဇတပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ ကနကဝိမာနံ ပဝိသိတွာ မာတရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏပဿံ ဖာလေတွာ ကုစ္ဆိံ ပဝိဋ္ဌသဒိသော အဟောသိ။ ဣမံ သုပိနံ သန္ဓာယ ဧတံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တမာတာ ဝိယ ပုတ္တပဋိလာဘနိမိတ္တ’’န္တိ။

ပဉ္စ မဟာသုပိနေတိ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၅။၁၉၆) မဟန္တေဟိ ပုရိသေဟိ ပဿိတဗ္ဗတော မဟန္တာနဉ္စ အတ္ထာနံ နိမိတ္တဘာဝတော မဟာသုပိနေ။ တေ ပန ပဉ္စ မဟာသုပိနေ နေဝ လောကိယမဟာဇနော ပဿတိ, န မဟာရာဇာနော, န စက္ကဝတ္တိရာဇာနော, န အဂ္ဂသာဝကာ, န ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, န သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ, ဧကော သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တောယေဝ ပဿတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တော ဝိယ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ’’တိ။ အမှာကဉ္စ ပန ဗောဓိသတ္တော ကဒါ တေ သုပိနေ ပဿီတိ? ‘‘သွေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ စာတုဒ္ဒသိယံ ပက္ခဿ ရတ္တိဝိဘာယနကာလေ ပဿိ။ ကာလဝသေန ဟိ ဒိဝါ ဒိဋ္ဌော သုပိနော န သမေတိ, တထာ ပဌမယာမေ မဇ္ဈိမယာမေ စ။ ပစ္ဆိမယာမေ ဗလဝပစ္စူသေ ပန အသိတပီတသာယိတေ သမ္မာပရိဏာမဂတေ ကာယသ္မိံ ဩဇာယ ပတိဋ္ဌိတာယ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆမာနေ ဒိဋ္ဌသုပိနော သမေတိ။ ဣဋ္ဌနိမိတ္တံ သုပိနံ ပဿန္တော ဣဋ္ဌံ ပဋိလဘတိ, အနိဋ္ဌနိမိတ္တံ ပဿန္တော အနိဋ္ဌံ, တသ္မာ ဗောဓိသတ္တောပိ သုပိနံ ပဿန္တော ရတ္တိဝိဘာယနကာလေ ပဿိ။

ကေ ပန တေ ပဉ္စ မဟာသုပိနာတိ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ပဉ္စ မဟာသုပိနာ ပါတုရဟေသုံ (အ။ နိ။ ၅။၁၉၆) – အယံ မဟာပထဝီ မဟာသယနံ အဟောသိ, ဟိမဝါ ပဗ္ဗတရာဇာ ဗိမ္ဗောဟနံ အဟောသိ, ပုရတ္ထိမေ သမုဒ္ဒေ ဝါမဟတ္ထော ဩဟိတော အဟောသိ, ပစ္ဆိမေ သမုဒ္ဒေ ဒက္ခိဏဟတ္ထော ဩဟိတော အဟောသိ, ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒေ ဥဘော ပါဒါ ဩဟိတာ အဟေသုံ, အယံ ပဌမော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ။

ပုန စပရံ ဒဗ္ဗတိဏသင်္ခါတာ တိရိယာ နာမ တိဏဇာတိ နင်္ဂလမတ္တေန ရတ္တဒဏ္ဍေန နာဘိတော ဥဂ္ဂန္တွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ ဝိဒတ္ထိမတ္တံ ရတနမတ္တံ ဗျာမမတ္တံ ယဋ္ဌိမတ္တံ ဂါဝုတမတ္တံ အဍ္ဎယောဇနမတ္တံ ယောဇနမတ္တန္တိ ဧဝံ ဥဂ္ဂန္တွာ အနေကယောဇနသဟဿံ နဘံ အာဟစ္စ ဌိတာ အဟောသိ, အယံ ဒုတိယော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ။

ပုန စပရံ သေတာ ကိမီ ကဏှသီသာ ပါဒေဟိ ဥဿက္ကိတွာ ယာဝ ဇာဏုမဏ္ဍလာ ပဋိစ္ဆာဒေသုံ, အယံ တတိယော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ။

ပုန စပရံ စတ္တာရော သကုဏာ နာနာဝဏ္ဏာ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂန္တွာ ပါဒမူလေ နိပတိတွာ သဗ္ဗသေတာ သမ္ပဇ္ဇိံသု, အယံ စတုတ္ထော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ။

ပုန စပရံ ဗောဓိသတ္တော မဟတော မီဠှပဗ္ဗတဿ ဥပရူပရိ စင်္ကမတိ အလိပ္ပမာနော မီဠှေန, အယံ ပဉ္စမော မဟာသုပိနော ပါတုရဟောသိ။ ဣမေ ပဉ္စ မဟာသုပိနာ။

တတ္ထ ပဌမော အနုတ္တရာယ သမ္မာသမ္ဗောဓိယာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒုတိယော အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ ဒေဝမနုဿေသု သုပ္ပကာသိတဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, တတိယော ဗဟူနံ ဩဒါတဝသနာနံ ဂိဟီနံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သရဏဂမနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, စတုတ္ထော ခတ္တိယာဒီနံ စတုန္နံ ဝဏ္ဏာနံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတွာ အနုတ္တရဝိမုတ္တိသစ္ဆိကိရိယာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပဉ္စမော စတုန္နံ ပစ္စယာနံ လာဘိတာယ တေသု စ အနုပလိတ္တဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။

အပိစ ယံ သော စက္ကဝါဠမဟာပထဝိံ သိရိသယနဘူတံ အဒ္ဒသ, တံ ဗုဒ္ဓဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ ယံ ဟိမဝန္တံ ပဗ္ဗတရာဇာနံ ဗိမ္ဗောဟနံ အဒ္ဒသ, တံ သဗ္ဗညုတညာဏဗိမ္ဗောဟနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ ယံ စတ္တာရော ဟတ္ထပါဒေ သမုဒ္ဒဿ ဥပရူပရိဘာဂေန ဂန္တွာ စက္ကဝါဠမတ္ထကေ ဌိတေ အဒ္ဒသ, တံ ဓမ္မစက္ကဿ အပ္ပဋိဝတ္တိယဘာဝေ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ ယံ အတ္တာနံ ဥတ္တာနကံ နိပန္နံ အဒ္ဒသ, တံ တီသု ဘဝေသု အဝကုဇ္ဇာနံ သတ္တာနံ ဥတ္တာနမုခဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ ယံ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ပဿန္တော ဝိယ အဟောသိ, တံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ ယံ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ဧကာလောကံ အဟောသိ, တံ အနာဝရဏဉာဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣတိ တံတံဝိသေသာဓိဂမနိမိတ္တဘူတေ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ ပဿိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗောဓိသတ္တော ဝိယ ပဉ္စ မဟာသုပိနေ’’တိ။

ကောသလရာဇာ ဝိယ သောဠသ သုပိနေတိ –

‘‘ဥသဘာ ရုက္ခာ ဂါဝိယော ဂဝါ စ,

အဿော ကံသော သိင်္ဂါလီ စ ကုမ္ဘော၊

ပေါက္ခရဏီ စ အပါကစန္ဒနံ,

လာဗူနိ သီဒန္တိ သိလာ ပ္လဝန္တိ။

‘‘မဏ္ဍူကိယော ကဏှသပ္ပေ ဂိလန္တိ,

ကာကံ သုဝဏ္ဏာ ပရိဝါရယန္တိ၊

တသာ ဝကာ ဧဠကာနံ ဘယာ ဟီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၇၇) –

ဣမေ သောဠသ သုပိနေ ပဿန္တော ကောသလရာဇာ ဝိယ။

၁။ ဧကဒိဝသံ ကိရ ကောသလရာဇာ ရတ္တိံ နိဒ္ဒူပဂတော ပစ္ဆိမယာမေ သောဠသ သုပိနေ ပဿိ (ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။မဟာသုပိနဇာတကဝဏ္ဏနာ)။ တတ္ထ စတ္တာရော အဉ္ဇနဝဏ္ဏာ ကာဠဥသဘာ ‘‘ယုဇ္ဈိဿာမာ’’တိ စတူဟိ ဒိသာဟိ ရာဇင်္ဂဏံ အာဂန္တွာ ‘‘ဥသဘယုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ မဟာဇနေ သန္နိပတိတေ ယုဇ္ဈနာကာရံ ဒဿေတွာ နဒိတွာ ဂဇ္ဇိတွာ အယုဇ္ဈိတွာဝ ပဋိက္ကန္တာ။ ဣမံ ပဌမံ သုပိနံ အဒ္ဒသ။

၂။ ခုဒ္ဒကာ ရုက္ခာ စေဝ ဂစ္ဆာ စ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိဒတ္ထိမတ္တမ္ပိ ရတနမတ္တမ္ပိ အနုဂ္ဂန္တွာဝ ပုပ္ဖန္တိ စေဝ ဖလန္တိ စ။ ဣမံ ဒုတိယံ အဒ္ဒသ။

၃။ ဂါဝိယော တဒဟုဇာတာနံ ဝစ္ဆာနံ ခီရံ ပိဝန္တိယော အဒ္ဒသ။ အယံ တတိယော သုပိနော။

၄။ ဓုရဝါဟေ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နေ မဟာဂေါဏေ ယုဂပရမ္ပရာယ အယောဇေတွာ တရုဏေ ဂေါဒမ္မေ ဓုရေ ယောဇေန္တေ အဒ္ဒသ, တေ ဓုရံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တာ ဆဍ္ဍေတွာ အဋ္ဌံသု, သကဋာနိ နပ္ပဝတ္တိံသု။ အယံ စတုတ္ထော သုပိနော။

၅။ ဧကံ ဥဘတောမုခံ အဿံ အဒ္ဒသ, တဿ ဥဘောသု ပဿေသု ယဝသီသံ ဒေန္တိ, သော ဒွီဟိပိ မုခေဟိ ခါဒတိ။ အယံ ပဉ္စမော သုပိနော။

၆။ မဟာဇနော သတသဟဿဂ္ဃနကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣဓ ပဿာဝံ ကရောဟီ’’တိ ဧကဿ ဇရသိင်္ဂါလဿ ဥပနာမေသိ, တံ တတ္ထ ပဿာဝံ ကရောန္တံ အဒ္ဒသ။ အယံ ဆဋ္ဌော သုပိနော။

၇။ ဧကော ပုရိသော ရဇ္ဇုံ ဝဋ္ဋေတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိပတိ, တေန နိသိန္နပီဌဿ ဟေဋ္ဌာ သယိတာ ဆာတသိင်္ဂါလီ တဿ အဇာနန္တဿေဝ တံ ခါဒတိ။ ဣမံ သတ္တမံ သုပိနံ အဒ္ဒသ။

၈။ ရာဇဒွါရေ ဗဟူဟိ တုစ္ဆကုမ္ဘေဟိ ပရိဝါရေတွာ ဌပိတံ ဧကံ မဟန္တံ ပူရိတကုမ္ဘံ အဒ္ဒသ, စတ္တာရောပိ ပန ဝဏ္ဏာ စတူဟိ ဒိသာဟိ စတူဟိ အနုဒိသာဟိ စ ဃဋေဟိ ဥဒကံ အာဟရိတွာ ပူရိတကုမ္ဘမေဝ ပူရေန္တိ, ပူရိတပူရိတံ ဥဒကံ ဥတ္တရိတွာ ပလာယတိ, တေပိ ပုနပ္ပုနံ တတ္ထေဝ ဥဒကံ အာသိဉ္စန္တိ, တုစ္ဆကုမ္ဘေ ဩလောကေန္တာပိ နတ္ထိ။ အယံ အဋ္ဌမော သုပိနော။

၉။ ဧကံ ပဉ္စပဒုမသဉ္ဆန္နံ ဂမ္ဘီရံ သဗ္ဗတောတိတ္ထံ ပေါက္ခရဏိံ အဒ္ဒသ, သမန္တတော ဒွိပဒစတုပ္ပဒါ ဩတရိတွာ တတ္ထ ပါနီယံ ပိဝန္တိ, တဿာ မဇ္ဈေ ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနေ ဥဒကံ အာဝိလံ, တီရပ္ပဒေသေ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ အက္ကမနဋ္ဌာနေ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ။ အယံ နဝမော သုပိနော။

၁၀။ ဧကိဿာယေဝ စ ကုမ္ဘိယာ ပစ္စမာနံ ဩဒနံ အပါကံ အဒ္ဒသ, ‘‘အပါက’’န္တိ ဝိစာရေတွာ ဝိဘဇိတွာ ဌပိတံ ဝိယ တီဟာကာရေဟိ ပစ္စမာနံ ဧကသ္မိံ ပဿေ အတိကိလိန္နော ဟောတိ, ဧကသ္မိံ ဥတ္တဏ္ဍုလော, ဧကသ္မိံ သုပက္ကောတိ။ အယံ ဒသမော သုပိနော။

၁၁။ သတသဟဿဂ္ဃနကံ စန္ဒနသာရံ ပူတိတက္ကေန ဝိက္ကိဏန္တေ အဒ္ဒသ။ အယံ ဧကာဒသမော သုပိနော။

၁၂။ တုစ္ဆလာဗူနိ ဥဒကေ သီဒန္တာနိ အဒ္ဒသ။ အယံ ဒွါဒသမော သုပိနော။

၁၃။ မဟန္တမဟန္တာ ကူဋာဂါရပ္ပမာဏာ ဃနသိလာ နာဝါ ဝိယ ဥဒကေ ပ္လဝမာနာ အဒ္ဒသ။ အယံ တေရသမော သုပိနော။

၁၄။ ခုဒ္ဒကမဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏာ မဏ္ဍူကိယော မဟန္တေ ကဏှသပ္ပေ ဝေဂေန အနုဗန္ဓိတွာ ဥပ္ပလနာဠေ ဝိယ ဆိန္ဒိတွာ မံသံ ခါဒိတွာ ဂိလန္တိယော အဒ္ဒသ။ အယံ စုဒ္ဒသမော သုပိနော။

၁၅။ ဒသဟိ အသဒ္ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဂါမဂေါစရံ ကာကံ ကဉ္စနဝဏ္ဏဝဏ္ဏတာယ ‘‘သုဝဏ္ဏာ’’တိ လဒ္ဓနာမေ သုဝဏ္ဏရာဇဟံသေ ပရိဝါရေန္တေ အဒ္ဒသ။ အယံ ပန္နရသမော သုပိနော။

၁၆။ ပုဗ္ဗေ ဒီပိနော ဧဠကေ ခါဒန္တိ, တေ ပန ဧဠကေ ဒီပိနော အနုဗန္ဓိတွာ မုရာမုရာတိ ခါဒန္တေ အဒ္ဒသ, အထညေ တသာ ဝကာ ဧဠကေ ဒူရတောဝ ဒိသွာ တသိတာ တာသပ္ပတ္တာ ဟုတွာ ဧဠကာနံ ဘယာ ပလာယိတွာ ဂုမ္ဗဂဟနာနိ ပဝိသိတွာ နိလီယိံသု။ အယံ သောဠသမော သုပိနော။

၁။ တတ္ထ အဓမ္မိကာနံ ရာဇူနံ အဓမ္မိကာနဉ္စ မနုဿာနံ ကာလေ လောကေ ဝိပရိဝတ္တမာနေ ကုသလေ ဩသန္နေ အကုသလေ ဥဿန္နေ လောကဿ ပရိဟီနကာလေ ဒေဝေါ န သမ္မာ ဝဿိဿတိ, မေဃပါဒါ ဆိဇ္ဇိဿန္တိ, သဿာနိ မိလာယိဿန္တိ, ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဘဝိဿတိ, ဝဿိတုကာမာ ဝိယ စတူဟိ ဒိသာဟိ မေဃာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဣတ္ထိကာဟိ အာတပေ ပတ္ထဋာနံ ဝီဟိအာဒီနံ တေမနဘယေန အန္တော ပဝေသိတကာလေ ပုရိသေသု ကုဒါလပိဋကေ အာဒါယ အာဠိဗန္ဓနတ္ထာယ နိက္ခန္တေသု ဝဿနာကာရံ ဒဿေတွာ ဂဇ္ဇိတွာ ဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆာရေတွာ ဥသဘာ ဝိယ အယုဇ္ဈိတွာ အဝဿိတွာဝ ပလာယိဿန္တိ။ အယံ ပဌမဿ ဝိပါကော။

၂။ လောကဿ ပရိဟီနကာလေ မနုဿာနံ ပရိတ္တာယုကကာလေ သတ္တာ တိဗ္ဗရာဂါ ဘဝိဿန္တိ, အသမ္ပတ္တဝယာဝ ကုမာရိယော ပုရိသန္တရံ ဂန္တွာ ဥတုနိယော စေဝ ဂဗ္ဘိနိယော စ ဟုတွာ ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎိဿန္တိ။ ခုဒ္ဒကရုက္ခာနံ ပုပ္ဖံ ဝိယ ဟိ တာသံ ဥတုနိဘာဝေါ, ဖလံ ဝိယ စ ပုတ္တဓီတရော ဘဝိဿန္တိ။ အယံ ဒုတိယဿ ဝိပါကော။

၃။ မနုဿာနံ ဇေဋ္ဌာပစာယိကကမ္မဿ နဋ္ဌကာလေ သတ္တာ မာတာပိတူသု ဝါ သဿုသသုရေသု ဝါ လဇ္ဇံ အနုပဋ္ဌပေတွာ သယမေဝ ကုဋုမ္ဗံ သံဝိဒဟန္တာဝ ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ မဟလ္လကာနံ ဒါတုကာမာ ဒဿန္တိ, အဒါတုကာမာ န ဒဿန္တိ, မဟလ္လကာ အနာထာ ဟုတွာ အသယံဝသီ ဒါရကေ အာရာဓေတွာ ဇီဝိဿန္တိ တဒဟုဇာတာနံ ဝစ္ဆာနံ ခီရံ ပိဝန္တိယော မဟာဂါဝိယော ဝိယ။ အယံ တတိယဿ ဝိပါကော။

၄။ အဓမ္မိကရာဇူနံ ကာလေ အဓမ္မိကရာဇာနော ပဏ္ဍိတာနံ ပဝေဏိကုသလာနံ ကမ္မနိတ္ထရဏသမတ္ထာနံ မဟာမတ္တာနံ ယသံ န ဒဿန္တိ, ဓမ္မသဘာယံ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေပိ ပဏ္ဍိတေ ဝေါဟာရကုသလေ မဟလ္လကေ အမစ္စေ န ဌပေဿန္တိ။ တဗ္ဗိပရီတာနံ ပန တရုဏတရုဏာနံ ယသံ ဒဿန္တိ, တထာရူပေ ဧဝ စ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဌပေဿန္တိ, တေ ရာဇကမ္မာနိ စေဝ ယုတ္တာယုတ္တဉ္စ အဇာနန္တာ နေဝ တံ ယသံ ဥက္ခိပိတုံ သက္ခိဿန္တိ, န ရာဇကမ္မာနိ နိတ္ထရိတုံ, တေ အသက္ကောန္တာ ကမ္မဓုရံ ဆဍ္ဍေဿန္တိ, မဟလ္လကာပိ ပဏ္ဍိတာ အမစ္စာ ယသံ အလဘန္တာ ကိစ္စာနိ နိတ္ထရိတုံ သမတ္ထာပိ ‘‘ကိံ အမှာကံ ဧတေဟိ, မယံ ဗာဟိရကာ ဇာတာ, အဗ္ဘန္တရိကာ တရုဏဒါရကာ ဇာနိဿန္တီ’’တိ ဥပ္ပန္နာနိ ကမ္မာနိ န ကရိဿန္တိ, ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ တေသံ ရာဇူနံ ဟာနိယေဝ ဘဝိဿတိ, ဓုရံ ဝဟိတုံ အသမတ္ထာနံ ဝစ္ဆဒမ္မာနံ ဓုရေ ယောဇိတကာလော ဝိယ, ဓုရဝါဟာနဉ္စ မဟာဂေါဏာနံ ယုဂပရမ္ပရာယ အယောဇိတကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ။ အယံ စတုတ္ထဿ ဝိပါကော။

၅။ အဓမ္မိကရာဇကာလေယေဝ အဓမ္မိကဗာလရာဇာနော အဓမ္မိကေ လောလမနုဿေ ဝိနိစ္ဆယေ ဌပေဿန္တိ, တေ ပါပပုညေသု အနာဒရာ ဗာလာ သဘာယံ နိသီဒိတွာ ဝိနိစ္ဆယံ ဒေန္တာ ဥဘိန္နမ္ပိ အတ္ထပစ္စတ္ထိကာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ခါဒိဿန္တိ အဿော ဝိယ ဒွီဟိ မုခေဟိ ယဝသီသံ။ အယံ ပဉ္စမဿ ဝိပါကော။

၆။ အဓမ္မိကာယေဝ ဝိဇာတိရာဇာနော ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကုလပုတ္တာနံ အာသင်္ကာယ ယသံ န ဒဿန္တိ, အကုလီနေ ဝဍ္ဎေဿန္တိ, ဧဝံ မဟာကုလာနိ ဒုဂ္ဂတာနိ ဘဝိဿန္တိ, လာမကကုလာနိ ဣဿရာနိ။ တေ စ ကုလီနာ ပုရိသာ ဇီဝိတုံ အသက္ကောန္တာ ‘‘ဣမေ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာ’’တိ အကုလီနာနံ ဓီတရော ဒဿန္တိ, ဣတိ တာသံ ကုလဓီတာနံ အကုလီနေဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသော ဇရသိင်္ဂါလဿ သုဝဏ္ဏပါတိယံ ပဿာဝကရဏသဒိသော ဘဝိဿတိ။ အယံ ဆဋ္ဌဿ ဝိပါကော။

၇။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဣတ္ထိယော ပုရိသလောလာ သုရာလောလာ အလင်္ကာရလောလာ ဝိသိခါလောလာ အာမိသလောလာ ဘဝိဿန္တိ ဒုဿီလာ ဒုရာစာရာ။ တာ သာမိကေဟိ ကသိဂေါရက္ခာဒီနိ ကမ္မာနိ ကတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန သမ္ဘတံ ဓနံ ဇာရေဟိ သဒ္ဓိံ သုရံ ပိဝန္တိယော မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယမာနာ အန္တောဂေဟေ အစ္စာယိကမ္ပိ ကိစ္စံ အနောလောကေတွာ ဂေဟပရိက္ခေပဿ ဥပရိဘာဂေနပိ ဆိဒ္ဒဋ္ဌာနေဟိပိ ဇာရေ ဥပဓာရယမာနာ သွေ ဝပိတဗ္ဗယုတ္တကံ ဗီဇမ္ပိ ကောဋ္ဋေတွာ ယာဂုဘတ္တခဇ္ဇကာနိ သဇ္ဇေတွာ ခါဒမာနာ ဝိလုမ္ပိဿန္တိ ဟေဋ္ဌာပီဌကနိပန္နကဆာတကသိင်္ဂါလီ ဝိယ ဝဋ္ဋေတွာ ဝဋ္ဋေတွာ ပါဒမူလေ နိက္ခိတ္တရဇ္ဇုံ။ အယံ သတ္တမဿ ဝိပါကော။

၈။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ လောကော ပရိဟာယိဿတိ, ရဋ္ဌံ နိရောဇံ ဘဝိဿတိ, ရာဇာနော ဒုဂ္ဂတာ ကပဏာ ဘဝိဿန္တိ။ ယော ဣဿရော ဘဝိဿတိ, တဿ ဘဏ္ဍာဂါရေ သတသဟဿမတ္တာ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဧဝံ ဒုဂ္ဂတာ သဗ္ဗေ ဇနပဒေ အတ္တနော ကမ္မံ ကာရယိဿန္တိ, ဥပဒ္ဒုတာ မနုဿာ သကေ ကမ္မန္တေ ဆဍ္ဍေတွာ ရာဇူနံယေဝ အတ္ထာယ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏာနိ ဝပန္တာ ရက္ခန္တာ လာယန္တာ မဒ္ဒန္တာ ပဝေသေန္တာ ဥစ္ဆုခေတ္တာနိ ကရောန္တာ ယန္တာနိ ဝါဟေန္တာ ဖာဏိတာဒီနိ ပစန္တာ ပုပ္ဖါရာမေ ဖလာရာမေ စ ကရောန္တာ တတ္ထ တတ္ထ နိပ္ဖန္နာနိ ပုပ္ဖဖလာဒီနိ အာဟရိတွာ ရညော ကောဋ္ဌာဂါရမေဝ ပူရေဿန္တိ, အတ္တနော ဂေဟေသု တုစ္ဆကောဋ္ဌေ ဩလောကေန္တာပိ န ဘဝိဿန္တိ, တုစ္ဆတုစ္ဆကုမ္ဘေ အနောလောကေတွာ ပူရိတကုမ္ဘပူရဏသဒိသမေဝ ဘဝိဿတိ။ အယံ အဋ္ဌမဿ ဝိပါကော။

၉။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ, ဆန္ဒာဒိဝသေန အဂတိံ ဂစ္ဆန္တာ ရဇ္ဇံ ကာရေဿန္တိ, ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆယံ နာမ န ဒဿန္တိ, လဉ္ဇဝိတ္တကာ ဘဝိဿန္တိ ဓနလောလာ, ရဋ္ဌဝါသိကေသု တေသံ ခန္တိမေတ္တာနုဒ္ဒယံ နာမ န ဘဝိဿတိ, ကက္ခဠာ ဖရုသာ ဥစ္ဆုယန္တေ ဥစ္ဆုဂဏ္ဌိကာ ဝိယ မနုဿေ ပီဠေန္တာ နာနပ္ပကာရံ ဗလိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဓနံ ဂဏှိဿန္တိ, မနုဿာ ဗလိပီဠိတာ ကိဉ္စိ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ဂါမနိဂမာဒယော ဆဍ္ဍေတွာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ ဝါသံ ကပ္ပေဿန္တိ, မဇ္ဈိမဇနပဒေါ သုညော ဘဝိဿတိ, ပစ္စန္တော ဃနဝါသော သေယျထာပိ ပေါက္ခရဏိယာ မဇ္ဈေ ဥဒကံ အာဝိလံ ပရိယန္တေ ဝိပ္ပသန္နံ။ အယံ နဝမဿ ဝိပါကော။

၁၀။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ, တေသု အဓမ္မိကေသု ရာဇယုတ္တာပိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာပိ နေဂမဇာနပဒါပီတိ သမဏဗြာဟ္မဏေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗေ မနုဿာ အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ, တတော တေသံ အာရက္ခဒေဝတာ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟိကဒေဝတာ ရုက္ခဒေဝတာ အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာတိ ဧဝံ ဒေဝတာပိ အဓမ္မိကာ ဘဝိဿန္တိ, အဓမ္မိကရာဇူနံ ရဇ္ဇေ ဝါတာ ဝိသမာ ခရာ ဝါယိဿန္တိ, တေ အာကာသဋ္ဌကဝိမာနာနိ ကမ္ပေဿန္တိ, တေသု ကမ္ပိတေသု ဒေဝတာ ကုပိတာ ဒေဝံ ဝဿိတုံ န ဒဿန္တိ, ဝဿမာနောပိ သကလရဋ္ဌေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ န ဝဿိဿတိ, ဝဿမာနောပိ သဗ္ဗတ္ထ ကသိကမ္မဿ ဝါ ဝပ္ပကမ္မဿ ဝါ ဥပကာရော ဟုတွာ န ဝဿိဿတိ။ ယထာ စ ရဋ္ဌေ, ဧဝံ ဇနပဒေပိ ဂါမေပိ ဧကတဠာကဿရေပိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ န ဝဿိဿတိ, တဠာကဿ ဥပရိဘာဂေ ဝဿန္တော ဟေဋ္ဌာဘာဂေ န ဝဿိဿတိ, ဟေဋ္ဌာ ဝဿန္တော ဥပရိ န ဝဿိဿတိ, ဧကသ္မိံ ဘာဂေ သဿံ အတိဝဿေန နဿိဿတိ, ဧကသ္မိံ အဝဿန္တော မိလာယိဿတိ, ဧကသ္မိံ သမ္မာ ဝဿမာနော သမ္ပာဒေဿတိ, ဧဝံ ဧကဿ ရညော ရဇ္ဇေ ဝုတ္တာ သဿာ တိပ္ပကာရာ ဘဝိဿန္တိ ဧကကုမ္ဘိယာ ဩဒနော ဝိယ။ အယံ ဒသမဿ ဝိပါကော။

၁၁။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သာသနေ ပရိဟာယန္တေ ပစ္စယလောလာ အလဇ္ဇိကာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ, တေ ဘဂဝတာ ပစ္စယလောလုပ္ပံ နိမ္မထေတွာ ကထိတဓမ္မဒေသနံ စီဝရာဒိစတုပစ္စယဟေတု ပရေသံ ဒေသေဿန္တိ, ပစ္စယေဟိ မုစ္ဆိတွာ နိရတ္ထကပက္ခေ ဌိတာ နိဗ္ဗာနာဘိမုခံ ကတွာ ဒေသေတုံ န သက္ခိဿန္တိ, ကေဝလံ ‘‘ပဒဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိဉ္စေဝ မဓုရသဒ္ဒဉ္စ သုတွာ မဟဂ္ဃါနိ စီဝရာနိ ဒဿန္တိ’’ဣစ္စေဝံ ဒေသေဿန္တိ။ အပရေ အန္တရဝီထိစတုက္ကရာဇဒွါရာဒီသု နိသီဒိတွာ ကဟာပဏအဍ္ဎကဟာပဏပါဒမာသကရူပါဒီနိပိ နိဿာယ ဒေသေဿန္တိ။ ဣတိ ဘဂဝတာ နိဗ္ဗာနဂ္ဃနကံ ကတွာ ဒေသိတံ ဓမ္မံ စတုပစ္စယတ္ထာယ စေဝ ကဟာပဏအဍ္ဎကဟာပဏာဒိအတ္ထာယ စ ဝိက္ကိဏိတွာ ဒေသေန္တာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ စန္ဒနသာရံ ပူတိတက္ကေန ဝိက္ကိဏန္တာ ဝိယ ဘဝိဿန္တိ။ အယံ ဧကာဒသမဿ ဝိပါကော။

၁၂။ အဓမ္မိကရာဇကာလေ လောကေ ဝိပရိဝတ္တန္တေယေဝ ရာဇာနော ဇာတိသမ္ပန္နာနံ ကုလပုတ္တာနံ ယသံ န ဒဿန္တိ, အကုလီနာနညေဝ ဒဿန္တိ, တေ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ, ဣတရေ ဒလိဒ္ဒါ။ ရာဇသမ္မုခေပိ ရာဇဒွါရေပိ အမစ္စသမ္မုခေပိ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေပိ တုစ္ဆလာဗုသဒိသာနံ အကုလီနာနံယေဝ ကထာ ဩသီဒိတွာ ဌိတာ ဝိယ နိစ္စလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ ဘဝိဿတိ, သံဃသန္နိပါတေပိ သံဃကမ္မဂဏကမ္မဋ္ဌာနေသု စေဝ ပတ္တစီဝရပရိဝေဏာဒိဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေသု စ ဒုဿီလာနံ ပါပပုဂ္ဂလာနံယေဝ ကထာ နိယျာနိကာ ဘဝိဿတိ, န လဇ္ဇိဘိက္ခူနန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ တုစ္ဆလာဗူနံ သီဒနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ။ အယံ ဒွါဒသမဿ ဝိပါကော။

၁၃။ တာဒိသေယေဝ ကာလေ အဓမ္မိကရာဇာနော အကုလီနာနံ ယသံ ဒဿန္တိ, တေ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ, ကုလီနာ ဒုဂ္ဂတာ။ တေသု န ကေစိ ဂါရဝံ ကရိဿန္တိ, ဣတရေသုယေဝ ကရိဿန္တိ, ရာဇသမ္မုခေ ဝါ အမစ္စသမ္မုခေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ ဝါ ဝိနိစ္ဆယကုသလာနံ ဃနသိလာသဒိသာနံ ကုလပုတ္တာနံ ကထာ န ဩဂါဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ။ တေသု ကထေန္တေသု ‘‘ကိံ ဣမေ ကထေန္တီ’’တိ ဣတရေ ပရိဟာသမေဝ ကရိဿန္တိ, ဘိက္ခုသန္နိပါတေပိ ဝုတ္တပ္ပကာရေသု ဌာနေသု နေဝ ပေသလေ ဘိက္ခူ ဂရုကာတဗ္ဗေ မညိဿန္တိ, နာပိ နေသံ ကထာ ပရိယောဂါဟိတွာ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ, သိလာနံ ပ္လဝကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ။ အယံ တေရသမဿ ဝိပါကော။

၁၄။ လောကေ ပရိဟာယန္တေယေဝ မနုဿာ တိဗ္ဗရာဂါဒိဇာတိကာ ကိလေသာနုဝတ္တကာ ဟုတွာ တရုဏတရုဏာနံ အတ္တနော ဘရိယာနံ ဝသေ ဝတ္တိဿန္တိ, ဂေဟေ ဒါသကမ္မကရာဒယောပိ ဂေါမဟိံသာဒယောပိ ဟိရညသုဝဏ္ဏမ္ပိ သဗ္ဗံ တာသံယေဝ အာယတ္တံ ဘဝိဿတိ, ‘‘အသုကဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဝါ ပရိစ္ဆေဒါဒိဇာတံ ဝါ ကဟ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ဟောတု, ကိံ တုယှိမိနာ ဗျာပါရေန, တွံ မယှံ ဃရေ သန္တံ ဝါ အသန္တံ ဝါ ဇာနိတုကာမော ဇာတော’’တိ ဝတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ အက္ကောသိတွာ မုခသတ္တီဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ဒါသစေဋကံ ဝိယ ဝသေ ကတွာ အတ္တနော ဣဿရိယံ ပဝတ္တေဿန္တိ, ဧဝံ မဓုကပုပ္ဖပ္ပမာဏမဏ္ဍူကပေါတိကာနံ အာသီဝိသေ ကဏှသပ္ပေ ဂိလနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ။ အယံ စုဒ္ဒသမဿ ဝိပါကော။

၁၅။ ဒုဗ္ဗလရာဇကာလေ ရာဇာနော ဟတ္ထိသိပ္ပါဒီသု အကုသလာ ယုဒ္ဓေသု အဝိသာရဒါ ဘဝိဿန္တိ, တေ အတ္တနော ရာဇာဓိပစ္စံ အာသင်္ကမာနာ သမာနဇာတိကာနံ ကုလပုတ္တာနံ ဣဿရိယံ အဒတွာ အတ္တနော ပါဒမူလိကနှာပကကပ္ပကာဒီနံ ဒဿန္တိ, ဇာတိဂေါတ္တသမ္ပန္နာ ကုလပုတ္တာ ရာဇကုလေ ပတိဋ္ဌံ အလဘမာနာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတုံ အသမတ္ထာ ဟုတွာ ဣဿရိယဋ္ဌာနေ ဇာတိဂေါတ္တဟီနေ အကုလီနေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိစရိဿန္တိ, သုဝဏ္ဏရာဇဟံသေဟိ ကာကဿ ပရိဝါရိတကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ။ အယံ ပန္နရသမဿ ဝိပါကော။

၁၆။ အဓမ္မိကရာဇကာလေယေဝ စ အကုလီနာဝ ရာဇဝလ္လဘာ ဣဿရာ ဘဝိဿန္တိ, ကုလီနာ အပ္ပညာတာ ဒုဂ္ဂတာ။ တေ ရာဇဝလ္လဘာ ရာဇာနံ အတ္တနော ကထံ ဂါဟာပေတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီသု ဗလဝန္တော ဟုတွာ ဒုဗ္ဗလာနံ ပဝေဏိအာဂတာနိ ခေတ္တဝတ္ထုအာဒီနိ ‘‘အမှာကံ သန္တကာနိ ဧတာနီ’’တိ အဘိယုဉ္ဇိတွာ တေ ‘‘န တုမှာကံ, အမှာက’’န္တိ အာဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီသု ဝိဝဒန္တေ ဝေတ္တလတာဒီဟိ ပဟာရာပေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ အပကဍ္ဎာပေတွာ ‘‘အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာထ, အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဝဒထ, ဣဒါနိ ဝေါ ရညော ကထေတွာ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒါဒီနိ ကာရေဿာမာ’’တိ သန္တဇ္ဇေဿန္တိ, တေ တေသံ ဘယေန အတ္တနော သန္တကာနိ ခေတ္တဝတ္ထူနိ ‘‘တုမှာကံယေဝ တာနိ, ဂဏှထာ’’တိ နိယျာတေတွာ အတ္တနော ဂေဟာနိ ပဝိသိတွာ ဘီတာ နိပဇ္ဇိဿန္တိ။ ပါပဘိက္ခူပိ ပေသလေ ဘိက္ခူ ယထာရုစိ ဝိဟေဌေဿန္တိ, ပေသလာ ဘိက္ခူ ပဋိသရဏံ အလဘမာနာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဂဟနဋ္ဌာနေသု နိလီယိဿန္တိ, ဧဝံ ဟီနဇစ္စေဟိ စေဝ ပါပဘိက္ခူဟိ စ ဥပဒ္ဒုတာနံ ဇာတိမန္တကုလပုတ္တာနဉ္စေဝ ပေသလဘိက္ခူနဉ္စ ဧဠကာနံ ဘယေန တသဝကာနံ ပလာယနကာလော ဝိယ ဘဝိဿတိ။ အယံ သောဠသမဿ ဝိပါကော။ ဧဝံ တဿ တဿ အတ္ထဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘူတေ သောဠသ သုပိနေ ပဿိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ကောသလရာဇာ ဝိယ သောဠသ သုပိနေ’’တိ။ ဧတ္ထ စ ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော အတ္တနော အတ္ထာနတ္ထနိမိတ္တံ သုပိနံ ပဿန္တော အတ္တနော ကမ္မာနုဘာဝေန ပဿတိ, ကောသလရာဇာ ဝိယ လောကဿ အတ္ထာနတ္ထနိမိတ္တံ သုပိနံ ပဿန္တော ပန သဗ္ဗသတ္တသာဓာရဏကမ္မာနုဘာဝေန ပဿတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ကုဒ္ဓါ ဟိ ဒေဝတာတိ နာဂမဟာဝိဟာရေ မဟာထေရဿ ကုဒ္ဓါ ဒေဝတာ ဝိယ။ ရောဟဏေ ကိရ နာဂမဟာဝိဟာရေ မဟာထေရော ဘိက္ခုသံဃံ အနပလောကေတွာဝ ဧကံ နာဂရုက္ခံ ဆိန္ဒာပေသိ။ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ထေရဿ ကုဒ္ဓါ ပဌမမေဝ နံ သစ္စသုပိနေန ပလောဘေတွာ ပစ္ဆာ ‘‘ဣတော တေ သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ ဥပဋ္ဌာကော ရာဇာ မရိဿတီ’’တိ သုပိနေ အာရောစေသိ။ ထေရော တံ ကထံ အာဟရိတွာ ရာဇောရောဓာနံ အာစိက္ခိ။ တာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိံသု။ ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ တာ ‘ဧဝံ ထေရေန ဝုတ္တ’’န္တိ အာရောစယိံသု။ ရာဇာ ဒိဝသေ ဂဏာပေတွာ သတ္တာဟေ ဝီတိဝတ္တေ ထေရဿ ဟတ္ထပါဒေ ဆိန္ဒာပေသိ။ ဧကန္တသစ္စမေဝ ဟောတီတိ ဖလဿ သစ္စဘာဝတော ဝုတ္တံ, ဒဿနံ ပန ဝိပလ္လတ္ထမေဝ။ တေနေဝ ပဟီနဝိပလ္လာသာ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘူတမ္ပိ သုပိနံ န ပဿန္တိ, ဒွီဟိ တီဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ ကဒါစိ သုပိနံ ပဿန္တီတိ အာဟ ‘‘သံသဂ္ဂဘေဒတော’’တိ။ ‘‘အသေက္ခာ န ပဿန္တိ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ’’တိ ဝစနတော စတုန္နမ္ပိ ကာရဏာနံ ဝိပလ္လာသော ဧဝ မူလကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

တန္တိ သုပိနကာလေ ပဝတ္တံ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ။ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏန္တိ ကမ္မနိမိတ္တဂတိနိမိတ္တတော အညံ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏံ န ဟောတိ။ ဤဒိသာနီတိ ပစ္စက္ခတော အနုဘူတပုဗ္ဗပရိကပ္ပိတရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ စေဝ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တာနိ စ။ သဗ္ဗောဟာရိကစိတ္တေနာတိ ပကတိစိတ္တေန။ ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တောတိ ကုသလာကုသလသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ အန္တေဟိ မုတ္တော။ အာဝဇ္ဇနတဒါရမ္မဏက္ခဏေတိ ဣဒံ ယာဝ တဒါရမ္မဏုပ္ပတ္တိ, တာဝ ပဝတ္တံ စိတ္တဝါရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘သုပိနေနေဝ ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေတိ ကထနကာလေ ပန အဗျာကတောယေဝ အာဝဇ္ဇနမတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနတော’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ ဝဒန္တေဟိ ပဉ္စဒွါရေ ဒုတိယမောဃဝါရေ ဝိယ မနောဒွါရေပိ အာဝဇ္ဇနံ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဇဝနဋ္ဌာနေ ဌတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတီတိ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကဿ အာဝဇ္ဇနဿ ဥပ္ပတ္တိယံ ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဝိယ မေ, သုတံ ဝိယ မေ’’တိ ကပ္ပနာယ အသမ္ဘဝတော။

ဧတ္ထ စ ‘‘သုပိနန္တေပိ တဒါရမ္မဏဝစနတော ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝါ အတီတဝသေန ဝါ သဘာဝဓမ္မာပိ သုပိနန္တေ အာရမ္မဏံ ဟောန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ယဒိပိ သုပိနန္တေ ဝိဘူတံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌိတေ ရူပါဒိဝတ္ထုမှိ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ, တထာပိ သုပိနန္တေ ဥပဋ္ဌိတနိမိတ္တဿ ပရိကပ္ပဝသေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝတော ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘ကရဇကာယဿ နိရုဿာဟသန္တဘာဝပ္ပတ္တိတော တန္နိဿိတံ ဟဒယဝတ္ထု န သုပ္ပသန္နံ ဟောတိ, တတော တန္နိဿိတာပိ စိတ္တုပ္ပတ္တိ န သုပ္ပသန္နာ အသုပ္ပသန္နဝဋ္ဋိနိဿိတဒီပပ္ပဘာ ဝိယ, တသ္မာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ ဧတ္ထ ဒုဗ္ဗလဟဒယဝတ္ထုကတ္တာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

သုပိနန္တစေတနာတိ မနောဒွါရိကဇဝနဝသေန ပဝတ္တာ သုပိနန္တေ စေတနာ။ သုပိနဉှိ ပဿန္တော မနောဒွါရိကေနေဝ ဇဝနေန ပဿတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေန။ ပဋိဗုဇ္ဈန္တော စ မနောဒွါရိကေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေန။ နိဒ္ဒါယန္တဿ ဟိ မဟာဝဋ္ဋိံ ဇာလေတွာ ဒီပေ စက္ခုသမီပံ ဥပနီတေ ပဌမံ စက္ခုဒွါရိကံ အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ န အာဝဋ္ဋေတိ, မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဋ္ဋေတိ, အထ ဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ။ ဒုတိယဝါရေ စက္ခုဒွါရိကံ အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတိ, တတော စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဇဝနပရိယောသာနာနိ ပဝတ္တန္တိ, တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ ပဝတ္တတိ။ တတိယဝါရေ မနောဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝတိ, တေန စိတ္တေန ‘‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာလောကော’’တိ ဇာနာတိ။ တထာ နိဒ္ဒါယန္တဿ ကဏ္ဏသမီပေ တူရိယေသု ပဂ္ဂဟိတေသု ဃာနသမီပေ သုဂန္ဓေသု ဝါ ဒုဂ္ဂန္ဓေသု ဝါ ပုပ္ဖေသု ဥပနီတေသု မုခေ သပ္ပိမှိ ဝါ ဖာဏိတေ ဝါ ပက္ခိတ္တေ ပိဋ္ဌိယံ ပါဏိနာ ပဟာရေ ဒိန္နေ ပဌမံ သောတဒွါရိကာဒီနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ န အာဝဋ္ဋေန္တိ, မနောဒွါရိကမေဝ အာဝဋ္ဋေတိ, အထ ဇဝနံ ဇဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ။ ဒုတိယဝါရေ သောတဒွါရိကာဒီနိ အာဝဇ္ဇနာနိ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေန္တိ, တတော သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာဒီနိ ဇဝနပရိယောသာနာနိ ပဝတ္တန္တိ, တဒနန္တရံ ဘဝင်္ဂံ ပဝတ္တတိ။ တတိယဝါရေ မနောဒွါရိကအာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂေ အာဝဋ္ဋိတေ မနောဒွါရိကဇဝနံ ဇဝတိ, တေန စိတ္တေန ဉတွာ ‘‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ သဒ္ဒေါ, သင်္ခသဒ္ဒေါ ဘေရိသဒ္ဒေါ’’တိ ဝါ ‘‘ကိံ အယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဂန္ဓော, မူလဂန္ဓော သာရဂန္ဓော’’တိ ဝါ ‘‘ကိံ ဣဒံ မယှံ မုခေ ပက္ခိတ္တံ, သပ္ပိ ဖာဏိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘ကေနမှိ ပိဋ္ဌိယံ ပဟဋော, အတိထဒ္ဓေါ မေ ပဟာရော’’တိ ဝါ ဝတ္တာ ဟောတိ, ဧဝံ မနောဒွါရိကဇဝနေနေဝ ပဋိဗုဇ္ဈတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေန။ သုပိနမ္ပိ တေနေဝ ပဿတိ, န ပဉ္စဒွါရိကေန။

အဿာတိ အဿ အာပတ္တိနိကာယဿ။ နနု စ အယုတ္တောယံ နိဒ္ဒေသော ‘‘သံဃော အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော အဿာ’’တိ။ န ဟိ အာပတ္တိနိကာယဿ အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ သံဃော ဣစ္ဆိတော, ကိဉ္စရဟိ ဝုဋ္ဌာနဿာတိ ဣမံ စောဒနံ မနသိ သန္နိဓာယ ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ, တထာ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရန္တော ‘‘ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ။ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနဿ အာဒိမှိ စေဝ သေသေ စ ဣစ္ဆိတော သံဃော အာပတ္တိယာဝ ဣစ္ဆိတော နာမ ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော။ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနန္တိ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ, အနာပတ္တိကဘာဝူပဂမနန္တိ အတ္ထော။ ဝစနကာရဏန္တိ ‘‘သံဃာဒိသေသော’’တိ ဧဝံ ဝစနေ ကာရဏံ။ သမုဒါယေ နိရုဠှော နိကာယ-သဒ္ဒေါ တဒေကဒေသေ ပဝတ္တမာနောပိ တာယ ဧဝ ရုဠှိယာ ပဝတ္တတီတိ အာဟ ရုဠီသဒ္ဒေနာတိ။ အထ ဝါ ကိဉ္စိ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သတိပိ အညသ္မိံ တံနိမိတ္တယုတ္တေ ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဝိသယေ သမ္မုတိယာ စိရကာလတာဝသေန နိမိတ္တဝိရဟေပိ ပဝတ္တနိရုဠှော ရုဠှီ နာမ။ ယထာ မဟိယံ သေတီတိ မဟိံသော, ဂစ္ဆတီတိ ဂေါတိ, ဧဝံ နိကာယ-သဒ္ဒဿပိ ရုဠှိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧကသ္မိမ္ပိ ဝိသိဋ္ဌေ သတိပိ သာမညာ ဝိယ သမုဒါယေ ပဝတ္တဝေါဟာရော အဝယဝေပိ ပဝတ္တတီတိ အာဟ အဝယဝေ သမူဟဝေါဟာရေန ဝါတိ။ နဝမဿ အဓိပ္ပါယဿာတိ ဝီမံသာဓိပ္ပါယဿ။

၂၃၈-၂၃၉။ လောမာ ဧတေသံ သန္တီတိ လောမသာ, ဗဟုလောမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အရောဂေါ ဘဝိဿာမီတိ ရာဂပရိဠာဟဝူပသမတော နိရောဂေါ ဘဝိဿာမိ။ မောစနေနာတိ မောစနတ္ထာယ ဥပက္ကမကရဏေန။ ဥပက္ကမကရဏဉှေတ္ထ မောစနန္တိ အဓိပ္ပေတံ မောစေတိ ဧတေနာတိ ကတွာ။ ဗီဇံ ဘဝိဿတီတိ စောဠဂ္ဂဟဏာဒိကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၂၄၀။ ဒွေ အာပတ္တိသဟဿာနီတိ ခဏ္ဍစက္ကာဒိဘေဒံ အနာမသိတွာ ဝုတ္တံ, ဣစ္ဆန္တေန ပန ခဏ္ဍစက္ကာဒိဘေဒေနပိ အာပတ္တိဂဏနာ ကာတဗ္ဗာ။ မိဿကစက္ကန္တိ ဥဘတောဝဍ္ဎနကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ နီလဉ္စ ပီတကဉ္စာတိအာဒိနာ ဧကက္ခဏေ အနေကဝဏ္ဏာနံ မောစနာဓိပ္ပါယဝစနံ ယထာဓိပ္ပါယေန မောစနံ ဘဝတု ဝါ မာ ဝါ, ဣမိနာပိ အဓိပ္ပါယေန ဥပက္ကမိတွာ မောစေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ။ န ဟိ ဧကသ္မိံ ခဏေ နီလာဒီနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ မုတ္တိ သမ္ဘဝတိ။ အညံ ဝဒတီတိ အတ္တနော ဒေါသံ ဥဇုံ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော ပုန ပုဋ္ဌော အညံ ဘဏတိ။

မောစနဿာဒေါတိ မောစနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တအဿာဒေါ။ တေနေဝ ‘‘မောစေတုံ အဿာဒေါ မောစနဿာဒေါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂေဟဿိတပေမန္တိ ဧတ္ထ ဂေဟ-သဒ္ဒေန ဂေဟေ ဌိတာ မာတုဘဂိနီအာဒယော အဇ္ဈတ္တိကဉာတကာ ဂဟိတာ။ တေသု မာတုပေမာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နော သိနေဟော ဂေဟဿိတပေမံ, အညတ္ထ ပန ဂေဟဿိတပေမန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ ဝုစ္စတိ။ သမ္ပယုတ္တအဿာဒသီသေနာတိ ရာဂသမ္ပယုတ္တသုခဝေဒနာမုခေန။ ဧကေန ပဒေနာတိ ဂေဟဿိတပေမ-ပဒေန။

တထေဝါတိ မောစနဿာဒစေတနာယ ဧဝ။ ပုဗ္ဗဘာဂေ မောစနဿာဒဝသေန ကတပ္ပယောဂံ အဝိဇဟိတွာဝ သယိတတ္တာ ‘‘သစေ ပန…ပေ… သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပုန သုဒ္ဓစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ တဿ ပယောဂဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တော…ပေ… အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဇဂ္ဂနတ္ထာယာတိ ဓောဝနတ္ထာယ။ အနောကာသန္တိ အင်္ဂဇာတပ္ပဒေသံ။

၂၆၃-၂၆၄။ ဂေဟဿိတကာမဝိတက္ကန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏသန္နိဿိတံ ကာမဝိတက္ကံ။ ဝတ္ထိံ ဒဠှံ ဂဟေတွာတိ အင်္ဂဇာတဿ အဂ္ဂေ ပဿာဝနိဂ္ဂမနဋ္ဌာနေ စမ္မံ ဒဠှံ ဂဟေတွာ။ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမာဘာဝတော ‘‘မောစနဿာဒါဓိပ္ပါယဿပိ မုတ္တေ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

၂၆၅။ ‘‘ဧဟိ မေ တွံ, အာဝုသော, သာမဏေရာတိ အာဏတ္တိယာ အညေန ကတောပိ ပယောဂေါ အတ္တနာဝ ကတော နာမ ဟောတီတိ ကတွာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ ယဒိ ပန အနာဏတ္တော သယမေဝ ကရောတိ, အင်္ဂပါရိပူရိယာ အဘာဝတော အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သုတ္တသာမဏေရဝတ္ထုသ္မိံ အသုစိမှိ မုတ္တေပိ အင်္ဂဇာတဿ ဂဟဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, န ပန မုတ္တပစ္စယာ။

၂၆၆။ ကာယတ္ထမ္ဘနဝတ္ထုသ္မိံ စလနဝသေန ယထာ အင်္ဂဇာတေပိ ဥပက္ကမော သမ္ဘဝတိ, တထာပိ ဝိဇမ္ဘိတတ္တာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ ‘‘ပစ္ဆတော ဝါ’’တိ ဝစနတော ဥဘောသု ပဿေသု ကဋိယံ ဦရုပ္ပဒေသောပိ ဂဟိတောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တသ္မာ ဥဘောသုပိ ပဿေသု ဌတွာ ဣမသ္မိံ ဩကာသေ နိမိတ္တန္တိ ဥပနိဇ္ဈာယန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝ။ ‘‘အင်္ဂဇာတ’’န္တိ ဝစနတော နိမိတ္တန္တိ ပဿာဝမဂ္ဂေါဝ ဝုတ္တော။ ဥမ္မီလနနိမီလနဝသေန ပန န ကာရေတဗ္ဗောတိ ဥမ္မီလနနိမီလနပ္ပယောဂဝသဧန အာပတ္တိဘေဒေါ န ကာရေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ အနေကက္ခတ္တုမ္ပိ ဥမ္မီလေတွာ နိမီလေတွာ ဥပနိဇ္ဈာယန္တဿ ဧကမေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အက္ခီနိ အဝိပ္ဖန္ဒေတွာ အဘိမုခံ သမ္ပတ္တဿ မာတုဂါမဿ နိမိတ္တောလောကနေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘ဒါရုဓီတလိကလေပစိတ္တာနံ အင်္ဂဇာတုပနိဇ္ဈာနေပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ။

၂၆၇။ ပုပ္ဖါဝလီတိ ကီဠာဝိသေသဿာဓိဝစနံ။ တံ ကီဠန္တာ နဒီအာဒီသု ဆိန္နတဋံ ဥဒကေန စိက္ခလ္လံ ကတွာ တတ္ထ ဥဘော ပါဒေ ပသာရေတွာ နိသိန္နာ ပပတန္တိ။ ‘‘ပုပ္ဖါဝလိယ’’န္တိပိ ပါဌော။ ပဝေသေန္တဿာတိ ဒွိကမ္မကတ္တာ ဝါလိကံ အင်္ဂဇာတန္တိ ဥဘယတ္ထာပိ ဥပယောဂဝစနံ ကတံ။ ဝါလိကန္တိ ဝါလိကာယာတိ အတ္ထော။ စေတနာ, ဥပက္ကမော, မုစ္စနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၆၉။ ဒုတိယေ ယေသု ဝိဝဋေသု အန္ဓကာရော ဟောတိ, တာနိ ဝိဝရန္တောတိ ဗြာဟ္မဏိယာ သဒ္ဓိံ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိတုကာမော ဧဝမကာသိ။ တေန ကတဿပိ ဝိပ္ပကာရဿ အတ္တနိ ကတတ္တာ ‘‘အတ္တနော ဝိပ္ပကာရ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဥဠာရတ္တတာတိ ဥဠာရစိတ္တတာ, ပဏီတာဓိမုတ္တတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၇၀။ ဩတိဏ္ဏောတိ ဣဒံ ကမ္မသာဓနံ ကတ္တုသာဓနံ ဝါ ဟောတီတိ တဒုဘယဝသေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယက္ခာဒီဟိ ဝိယ သတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ။ အသမပေက္ခိတွာတိ ယထာသဘာဝံ အနုပပရိက္ခိတွာ, ယထာ တေ ရတိဇနကာ ရူပါဒယော ဝိသယာ အနိစ္စဒုက္ခာသုဘာနတ္တာကာရေန အဝတ္ထိတာ, တထာ အပဿိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၂၇၁။ သညမဝေလန္တိ သီလမရိယာဒံ။ အာစာရောတိ အာစရဏံ ဟတ္ထဂဟဏာဒိကိရိယာ။ အဿာတိ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပဒဿ။

၂၇၃။ ဧတေသံ ပဒါနံ ဝသေနာတိ အာမသနာဒိပဒါနံ ဝသေန။ ဣတော စိတော စ…ပေ… သဉ္စောပေတီတိ အတ္တနော ဟတ္ထံ ဝါ ကာယံ ဝါ တိရိယံ ဣတော စိတော စ သဉ္စာရေတိ။ ‘‘ကာယတော အမောစေတွာဝါတိ ဝစနတော မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထံ ဩတာရေန္တဿ ကာယတော မောစေတွာ နိဝတ္ထသာဋကူပရိ ဩမသန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ, သာဋကတော ဩတာရေတွာ ဇင်္ဃတော ပဋ္ဌာယ ကာယံ ဩမသန္တဿ ပုန သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝဒန္တိ။

ဒွါဒသသုပိ အာမသနာဒိပ္ပယောဂေသု ဧကေကသ္မိံ ပယောဂေ ကာယတော အမောစိတေ ဧကေကာဝ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မူလဂ္ဂဟဏမေဝ ပမာဏ’’န္တိ။ ဣဒဉ္စ ဧကေန ဟတ္ထေန ကာယံ ဂဟေတွာ ဣတရေန ဟတ္ထေန ကာယပရာမသနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဧကေန ပန ဟတ္ထေန ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဟေတွာ ဣတရေန တတ္ထ တတ္ထ ကာယံ ပရာမသတော ပယောဂဂဏနာယ အာပတ္တိ။ အယံ ပန သံဃာဒိသေသော န ကေဝလံ ဝတ္ထုဝသေနေဝ, အပိစ သညာဝသေနပီတိ အာဟ ‘‘ဣတ္ထိယာ ဣတ္ထိသညိဿ သံဃာဒိသေသော’’တိ။ ပါဠိယံ တိရစ္ဆာနဂတော စ ဟောတီတိ ဧတ္ထ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသဿ စ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သမသာရာဂေါတိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဧကသဒိသရာဂေါ။ ပုရိမနယေနေဝါတိ ရဇ္ဇုဝတ္ထာဒီဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဟဏေ ဝုတ္တနယေန။ ပုန ပုရိမနယေနေဝါတိ သမသာရာဂေါ ဝုတ္တော။ အနန္တရနယေနေဝါတိ ကာယပဋိဗဒ္ဓအာမသနနယေန။ ဝေဏိဂ္ဂဟဏေန လောမာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတတ္တာ လောမာနံ ဖုသနေပိ သံဃာဒိသေသော ဝုတ္တော။ ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပကာသေတုကာမော ‘‘ဥပါဒိန္နကေန ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။

ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌနိဒ္ဒေသေတိ ယထာဝုတ္တကာယသံသဂ္ဂနိဒ္ဒေသေ။ တေနာတိ တေန ယထာဝုတ္တကာရဏေန။ သညာယ ဝိရာဂိတမှီတိ သညာယ ဝိရဒ္ဓါယ။ လိင်္ဂဗျတ္တယေန ‘‘ဝိရာဂိတမှီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမံ နာမ ဝတ္ထုန္တိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဂတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ သန္ဓာယ ဝဒတီတိပိ ကေစိ။ သာရတ္တန္တိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သာရတ္တံ။ ဝိရတ္တန္တိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂရဟိတံ မာတုဘဂိနီအာဒိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ‘‘ဝိရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝိရတ္တံ ဂဏှိ, ဒုက္ကဋန္တိ မာတုပေမာဒိဝသေန ဂဟဏေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။

ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကထံ သမေတီတိ စေ? ယဒိ ဟိ ‘‘ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဣတ္ထိသညာ ဝိရာဂိတာ ဘဝေယျ, ကာယပဋိဗဒ္ဓဂ္ဂဟဏေ ထုလ္လစ္စယံ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ စာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဝုတ္တဉ္စ, တသ္မာ ‘‘ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကာယံ ဂဏှန္တဿ ဣတ္ထိသညာ ဝိရာဂိတာ နာမ န ဟောတီတိ ‘‘ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီတိ ကာယံ ဂဏှန္တော ယထာဝတ္ထုကမေဝ အာပဇ္ဇတီ’’တိ မဟာသုမတ္ထေရေန ဝုတ္တဝါဒေါ ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတိ။ ယော ပနေတ္ထ ‘‘သတိပိ ဣတ္ထိသညာယ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှန္တဿ ဂဟဏသမယေ ‘ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှိဿာမီ’တိ သညံ ဌပေတွာ ‘ဣတ္ထိံ ဂဏှာမီ’တိ သညာယ အဘာဝတော ဝတ္ထုသညာနံ ဘိန္နတ္တာ အယုတ္တ’’န္တိ ဝဒေယျ, သော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ကိံ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဝတ္ထာဒိံ ဂဏှန္တော ဣတ္ထိယာ ရာဂေန ဂဏှာတိ, ဥဒါဟု ဝတ္ထာဒီသု ရာဂေနာ’’တိ။ ယဒိ ‘‘ဝတ္ထာဒီသု ရာဂေန ဂဏှာတီ’’တိ ဝဒေယျ, ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ အဟုတွာ အညတ္ထ ဌိတံ ဝတ္ထာဒိံ ဂဏှန္တဿပိ ထုလ္လစ္စယံ သိယာ, တသ္မာ ဣတ္ထီ ဣတ္ထိသညာ သာရတ္တဘာဝေါ ဂဟဏဉ္စာတိ အင်္ဂပါရိပူရိသဗ္ဘာဝတော မဟာသုမတ္ထေရဝါဒေါဝ ယုတ္တဝါဒေါ။ အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယေဟိ စ သမေတီတိ ဧတ္ထာပိ အယမဓိပ္ပါယော – ယဒိ သညာဝိရာဂေန ဝိရာဂိတံ နာမ သိယာ, ‘‘သမ္ဗဟုလာ ဣတ္ထိယော ဗာဟာဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဂဏှာမီ’’တိ ဧဝံသညိဿ ‘‘မဇ္ဈဂတိတ္ထိယော ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဂဏှာမီ’’တိ ဧဝရူပါယ သညာယ အဘာဝတော မဇ္ဈဂတာနံ ဝသေန ထုလ္လစ္စယံ န သိယာ, ဧဝံ သန္တေပိ အဋ္ဌကထာယ ထုလ္လစ္စယဿ ဝုတ္တတ္တာ သညာဝိရာဂေန ဝိရာဂိတံ နာမ န ဟောတီတိ အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါယေဝါတိ။ နီလေန ဒုဝိညေယျသဘာဝတော ကာဠိတ္ထီ ဝုတ္တာ။

၂၇၉။ သေဝနာဓိပ္ပါယောတိ ဖဿသုခသေဝနာဓိပ္ပါယော။ ဣတ္ထိယာ ကာယေန ဘိက္ခုဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓါမသနဝါရေပိ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတီတိ ဣဒံ အတ္တနော ကာယပဋိဗဒ္ဓါမသနေပိ ကာယသမ္ဗန္ဓသဘာဝတော ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထာတိ နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယဝါရေ။ မောက္ခာဓိပ္ပါယောတိ ဧတ္ထ ပဌမံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေ သတိပိ ပစ္ဆာ မောက္ခာဓိပ္ပါယဿ အနာပတ္တိ။

၂၈၁။ ပါရိပန္ထိကာတိ ဝိလုမ္ပနိကာ, အန္တရာယိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ နဒီသောတေန ဝုယှမာနံ မာတရန္တိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, အညာသုပိ ပန ဣတ္ထီသု ကာရုညာဓိပ္ပါယေန မာတရိ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇန္တဿ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ ဝဒန္တိ။ ‘‘မာတရ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အညာသံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တာပိ အတ္ထိ။ တိဏဏ္ဍုပကန္တိ ဟိရီဝေရာဒိမူလေဟိ ကတစုမ္ဗဋကံ။ တာလပဏ္ဏမုဒ္ဒိကန္တိ တာလပဏ္ဏေဟိ ကတအင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကံ။ ပရိဝတ္တေတွာတိ အတ္တနော နိဝါသနပါရုပနဘာဝတော အပနေတွာ, စီဝရတ္ထာယ အပနာမေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ စီဝရတ္ထာယ ပါဒမူလေ ဌပေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ, ပစ္စတ္ထရဏဝိတာနာဒိအတ္ထမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ, ပူဇာဒိအတ္ထံ တာဝကာလိကမ္ပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ဣတ္ထိသဏ္ဌာနေန ကတန္တိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနမ္ပိ အနာမာသဘာဝတော တာဒိသံ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနေန ကတံ တိရစ္ဆာနဂတရူပမ္ပိ အနာမာသန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘ဘိက္ခုနီဟိ ပဋိမာရူပံ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ အာစရိယာ။ ဣတ္ထိရူပါနိ ဒဿေတွာ ကတံ ဝတ္ထဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏဉ္စ ဘိတ္တိဉ္စ ဣတ္ထိရူပံ အနာမသိတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဘိန္ဒိတွာတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထေန အဂ္ဂဟေတွာဝ ကေနစိဒေဝ ဒဏ္ဍာဒိနာ ဘိန္ဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘အနာမာသမ္ပိ ဟတ္ထေန အပရာမသိတွာ ဒဏ္ဍာဒိနာ ကေနစိ ဘိန္ဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဓ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပံသုကူလံ ဂဏှန္တေန မာတုဂါမသရီရေပိ သတ္ထာဒီဟိ ဝဏံ ကတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ စ ဂဟိတမဏ္ဍူကသပ္ပိနိံ ဒဏ္ဍာဒီဟိ နိပ္ပီဠေတွာ မဏ္ဍူကံ ဝိဿဇ္ဇာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

မဂ္ဂံ အဓိဋ္ဌာယာတိ မဂ္ဂေ ဂစ္ဆာမီတိ ဧဝံ မဂ္ဂသညီ ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ကီဠန္တေနာတိ ဣဒံ ဂိဟိသန္တကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဘိက္ခုသန္တကံ ပန ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန အနာမသိတဗ္ဗမေဝ ဒုရုပစိဏ္ဏဘာဝတော။ တာလပနသာဒီနီတိ စေတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နာဠိကေရလဗုဇတိပုသအလာဗုကုမ္ဘဏ္ဍပုဿဖလဧဠာလုကဖလာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ယထာဝုတ္တဖလာနံယေဝ စေတ္ထ ကီဠာဓိပ္ပါယေန အာမသနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပါသာဏသက္ခရာဒီနိ ကီဠာဓိပ္ပါယေနပိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

မုတ္တာတိ ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာဒိကာ အဋ္ဌဝိဓာ မုတ္တာ။ တထာ ဟိ ဟတ္ထိကုမ္ဘံ, ဝရာဟဒါဌံ, ဘုဇင်္ဂသီသံ, ဝလာဟကံ, ဝေဠု, မစ္ဆသိရော, သင်္ခေါ, သိပ္ပီတိ အဋ္ဌ မုတ္တာယောနိယော။ တတ္ထ ဟတ္ထိကုမ္ဘဇာ ပီတဝဏ္ဏာ ပဘာဝိဟီနာ။ ဝရာဟဒါဌဇာ ဝရာဟဒါဌဝဏ္ဏာဝ။ ဘုဇင်္ဂသီသဇာ နီလာဒိဝဏ္ဏာ သုဝိသုဒ္ဓါ ဝဋ္ဋလာ။ ဝလာဟကဇာ အာဘာသူရာ ဒုဗ္ဗိဘာဂရူပါ ရတ္တိဘာဂေ အန္ဓကာရံ ဝိဒ္ဓမန္တိယော တိဋ္ဌန္တိ, ဒေဝူပဘောဂါ ဧဝ စ ဟောန္တိ။ ဝေဠုဇာ ကရကဖလသမာနဝဏ္ဏာ န အာဘာသူရာ, တေ စ ဝေဠူ အမနုဿဂေါစရေ ဧဝ ပဒေသေ ဇာယန္တိ။ မစ္ဆသိရဇာ ပါဌီနပိဋ္ဌိသမအာနဝဏ္ဏာ ဝဋ္ဋလာ လဃဝေါ စ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာ စ, တေ စ မစ္ဆာ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေယေဝ ဇာယန္တိ။ သင်္ခဇာ သင်္ခဥဒရစ္ဆဝိဝဏ္ဏာ ကောလဖလပ္ပမာဏာပိ ဟောန္တိ ပဘာဝိဟီနာဝ။ သိပ္ပိဇာ ပဘာဝိသေသယုတ္တာ ဟောန္တိ နာနာသဏ္ဌာနာ။ ဧဝံ ဇာတိတော အဋ္ဌဝိဓာသု မုတ္တာသု ယာ မစ္ဆသင်္ခသိပ္ပိဇာ, တာ သာမုဒ္ဒိကာ။ ဘုဇင်္ဂဇာပိ ကာစိ သာမုဒ္ဒိကာ ဟောန္တိ, ဣတရာ အသာမုဒ္ဒိကာ။ ယသ္မာ ဗဟုလံ သာမုဒ္ဒိကာဝ မုတ္တာ လောကေ ဒိဿန္တိ, တတ္ထာပိ သပ္ပိဇာဝ, ဣတရာ ကဒါစိ ကာစိ, တသ္မာ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ ‘‘မုတ္တာတိ သာမုဒ္ဒိကာ မုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။

မဏီတိ ဌပေတွာ ဝေဠုရိယာဒိကေ သေသော ဇောတိရသာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ မဏိ။ ဝေဠုရိယောတိ ဝံသဝဏ္ဏမဏိ။ သင်္ခေါတိ သာမုဒ္ဒိကသင်္ခေါ။ သိလာတိ ကာဠသိလာပဏ္ဍုသိလာသေတသိလာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာပိ သိလာ။ ရဇတန္တိ ကဟာပဏာဒိကံ ဝုတ္တာဝသေသံ ရတနသမ္မတံ။ ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ။ လောဟိတင်္ကောတိ ရတ္တမဏိ။ မသာရဂလ္လန္တိ ကဗရမဏိ။ ဘဏ္ဍမူလတ္ထာယာတိ ပတ္တစီဝရာဒိဘဏ္ဍမူလတ္ထာယ။ ကုဋ္ဌရောဂဿာတိ နိဒဿနမတ္တံ, တာယ ဝူပသမေတဗ္ဗဿ ယဿ ကဿစိ ရောဂဿတ္ထာယပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ‘‘ဘေသဇ္ဇတ္ထဉ္စ အဓိဋ္ဌာယေဝ မုတ္တာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ အာကရမုတ္တောတိ အာကရတော မုတ္တမတ္တော။ ‘‘ဘဏ္ဍမူလတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ စ အာမသိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ။ ပစိတွာ ကတောတိ ကာစကာရေဟိ ပစိတွာ ကတော။

ဓောတဝိဒ္ဓေါ စ ရတနမိဿောတိ အလင်္ကာရတ္ထံ ကဉ္စနလတာဒိံ ဒဿေတွာ ကတော ရတနခစိတော ဓောတဝိဒ္ဓေါ အနာမာသော။ ဓောတဝိဒ္ဓေါ စ ရတနမိဿော စာတိ ဝိသုံ ဝါ ပဒံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ပါနီယသင်္ခေါတိ ဣမိနာ စ သင်္ခေန ကတပါနီယဘာဇနပိဓာနာဒိသမဏပရိက္ခာရောပိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ သေသန္တိ ရတနမိဿံ ဌပေတွာ အဝသေသံ။ မုဂ္ဂဝဏ္ဏံယေဝ ရတနသမ္မိဿံ ကရောန္တိ, န အညန္တိ အာဟ ‘‘မုဂ္ဂဝဏ္ဏာဝါ’’တိ, မုဂ္ဂဝဏ္ဏာ ရတနမိဿာဝ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သေသာတိ ရတနသမ္မိဿံ ဌပေတွာ အဝသေသာ မုဂ္ဂဝဏ္ဏာ နီလသိလာ။

ဗီဇတော ပဋ္ဌာယာတိ ဓာတုပါသာဏတော ပဋ္ဌာယ။ သုဝဏ္ဏစေတိယန္တိ ဓာတုကရဏ္ဍကံ။ ပဋိက္ခိပီတိ ‘‘ဓာတုဋ္ဌပနတ္ထာယ ဂဏှထာ’’တိ အဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဂဏှထာ’’တိ ပေသိတတ္တာ ပဋိက္ခိပိ။ သုဝဏ္ဏဗုဗ္ဗုဠကန္တိ သုဝဏ္ဏတာရကံ။ ‘‘ကေဠာပယိတုန္တိ ဣတော စိတော စ သဉ္စာရန္တေဟိ အာမသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ ကစဝရမေဝ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စေတိယဂေါပကာ ဝါ ဘိက္ခူ ဟောန္တု အညေ ဝါ, ဟတ္ထေနပိ ပုဉ္ဆိတွာ ကစဝရံ အပနေတုံ ဝဋ္ဋတိ, မလမ္ပိ ပမဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။

အာရကူဋလောဟန္တိ ကိတ္တိမလောဟံ။ တီဏိ ဟိ ကိတ္တိမလောဟာနိ ကံသလောဟံ, ဝဋ္ဋလောဟံ, အာရကူဋန္တိ။ တတ္ထ တိပုတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ကံသလောဟံ, သီသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ ဝဋ္ဋလောဟံ, ပကတိရသတမ္ဗေ မိဿေတွာ ကတံ အာရကူဋံ။ တေနေဝ တံကရဏေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ‘‘ကိတ္တိမလောဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ဇာတရူပဂတိကမေဝါတိ ဝုတ္တတ္တာ အာရကူဋံ သုဝဏ္ဏသဒိသမေဝ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, အညံ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘အာရကူဋံ အနာမသိတဗ္ဗတော ဇာတရူပဂတိကမေဝါတိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဥဘယမ္ပိ ဇာတရူပံ ဝိယ အာမသိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပဌမံ ဝုတ္တောယေဝ စ အတ္ထော ဂဏ္ဌိပဒကာရေဟိ အဓိပ္ပေတော။ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သေနာသနပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ။

သာမိကာနံ ပေသေတဗ္ဗန္တိ သာမိကာနံ သာသနံ ပေသေတဗ္ဗံ။ ဘိန္ဒိတွာတိ ဟတ္ထေန အဂ္ဂဟေတွာ အညေန ယေန ကေနစိ ဘိန္ဒိတွာ။ ဘေရိသံဃာဋောတိ သံဃဋိတစမ္မဘေရီ။ ဝီဏာသံဃာဋောတိ သံဃဋိတစမ္မဝီဏာ။ စမ္မဝိနဒ္ဓါနံ ဘေရိဝီဏာနမေတံ အဓိဝစနံ။ တုစ္ဆပေါက္ခရန္တိ အဝိနဒ္ဓစမ္မံ ဘေရိပေါက္ခရံ ဝီဏာပေါက္ခရဉ္စ။ အာရောပိတစမ္မန္တိ ဘေရိအာဒီနံ ဝိနဒ္ဓနတ္ထာယ မုခဝဋ္ဋိယံ အာရောပိတစမ္မံ တတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိသုံ ဌပိတစမ္မဉ္စ။ ဩနဟိတုံ ဝါတိ ဘေရိပေါက္ခရာဒီနိ စမ္မံ အာရောပေတွာ ဝိနန္ဓိတုံ။ ဩနဟာပေတုံ ဝါတိ တထေဝ အညေဟိ ဝိနန္ဓာပေတုံ။ ပါရာဇိကပ္ပဟောနကကာလေတိ အကုထိတကာလေ။

၂၈၂။ သင်္ကမာဒိ ဘူမိဂတိကတ္တာ န ကာယပဋိဗဒ္ဓဋ္ဌာနိယန္တိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ ဧကပဒိကသင်္ကမောတိ ခုဒ္ဒကသေတု။ သကဋမဂ္ဂသင်္ကမောတိ သကဋမဂ္ဂဘူတော မဟာသေတု။ ဌာနာ စာလေတုန္တိ ရဇ္ဇုံ ဌာနာ စာလေတုံ။ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗာတိ အပနေတဗ္ဗာ။ မနုဿိတ္ထီ, ဣတ္ထိသညိတာ, ကာယသံသဂ္ဂရာဂေါ, တေန ရာဂေန ဝါယာမော, ဟတ္ထဂ္ဂါဟာဒိသမာပဇ္ဇနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၈၃။ တတိယေ ဥတ္တရပဒလောပေန ဆိန္နဩတ္တပ္ပါ ‘‘ဆိန္နိကာ’’တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဆိန္နိကာတိ ဆိန္နဩတပ္ပါ’’တိ။

၂၈၅။ ယထာ ယုဝါ ယုဝတိန္တိ ဧတေန ဩဘာသနေ နိရာသင်္ကဘာဝံ ဒဿေတိ။ မေထုနုပသဉှိတာဟီတိ ဣဒံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာယ သိခါပ္ပတ္တလက္ခဏဒဿနံ။ ဣတ္ထိလက္ခဏေနာတိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘သုဘလက္ခဏေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ န တာဝ သီသံ ဧတီတိ ‘‘ဣတ္ထိလက္ခဏေန သမန္နာဂတာသီ’’တိအာဒိနာ ဝဏ္ဏဘဏနံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိဇနကံ ဟုတွာ မတ္ထကံ န ပါပုဏာတိ။ ဝဏ္ဏဘဏနဉှိ ယေနာကာရေန ဘဏန္တဿ သံဃာဒိသေသော ဟောတိ, တေနာကာရေန ဘဏန္တဿ သိခါပ္ပတ္တံ နာမ ဟောတိ။ ‘‘ဣတ္ထိလက္ခဏေန သမန္နာဂတာသီတိအာဒိကံ ပန ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂဝသေန ဘဏန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ အဃဋိတေ သီသံ န ဧတီတိ ‘‘အနိမိတ္တာသီ’’တိအာဒီဟိ ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ အဃဋိတေ အဝဏ္ဏဘဏနံ သီသံ န ဧတိ, အဝဏ္ဏဘဏနံ နာမ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဃဋိတေပီတိ ဧကာဒသဟိ ပဒေဟိ အဝဏ္ဏဘဏနေ ဃဋိတေပိ။ ဣမေဟိ တီဟိ ဃဋိတေယေဝ သံဃာဒိသေသောတိ ‘‘သိခရဏီ’’တိအာဒီဟိ တီဟိယေဝ ပဒေဟိ အဝဏ္ဏဘဏနေ ဃဋိတေယေဝ သံဃာဒိသေသော ပဿာဝမဂ္ဂဿ နိယတဝစနတ္တာ အစ္စောဠာရိကတ္တာ စ။ အနိမိတ္တာသီတိအာဒီဟိ ပန အဋ္ဌဟိ ပဒေဟိ ဃဋိတေ ကေဝလံ အဝဏ္ဏဘဏနမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, န သံဃာဒိသေသော, တသ္မာ တာနိ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူနီတိ ကေစိ။ အက္ကောသနမတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနီတိ အပရေ။ ပရိဗ္ဗာဇိကာဝတ္ထုသ္မိံ ဝိယ ထုလ္လစ္စယမေဝေတ္ထ ယုတ္တတရံ ဒိဿတိ။ ကုဉ္စိကပဏာလိမတ္တန္တိ ကုဉ္စိကာဆိဒ္ဒမတ္တံ။

၂၈၆-၂၈၇။ ဂရုကာပတ္တိန္တိ ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂေ ပါရာဇိကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဟသန္တော ဟသန္တောတိ သဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ အဟသန္တောပိ ဝါစဿာဒရာဂေန ပုနပ္ပုနံ ဝဒတိ, အာပတ္တိယေဝ။ ကာယစိတ္တတောတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဩဘာသန္တဿ ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ။

၂၈၈။ တသ္မာ ဒုက္ကဋန္တိ အပ္ပဋိဝိဇာနနဟေတု ဒုက္ကဋံ, ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ပန အခေတ္တပဒတ္တာ ထုလ္လစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တေနေဝ ပရိဗ္ဗာဇိကာဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ ဝက္ခတိ။

၂၈၉။ အသဒ္ဓမ္မံ သန္ဓာယာဟာတိ ‘‘ဝါပိတ’’န္တိ ဣမဿ ဗီဇနိက္ခေပဝစနတ္တာ ဝုတ္တံ။ သံသီဒတီတိ ဝဟတိ ပဝတ္တတိ။ အထ ဝါ သံသီဒတီတိ သံသီဒိဿတိ။ မနုဿိတ္ထီ, ဣတ္ထိသညိတာ, ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂေါ, တေန ရာဂေန ဩဘာသနံ, တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၀။ စတုတ္ထေ စီဝရန္တိ နိဝါသနာဒိ ယံ ကိဉ္စိ စီဝရံ။ ပိဏ္ဍပါတန္တိ ယော ကောစိ အာဟာရော။ သော ဟိ ပိဏ္ဍောလျေန ဘိက္ခုနော ပတ္တေ ပတနတော တတ္ထ တတ္ထ လဒ္ဓဘိက္ခာနံ ပိဏ္ဍာနံ ပါတော သန္နိပါတောတိ ဝါ ပိဏ္ဍပါတောတိ ဝုစ္စတိ။ သေနာသနန္တိ သယနဉ္စ အာသနဉ္စ။ ယတ္ထ ဟိ ဝိဟာရာဒိကေ သေတိ နိပဇ္ဇတိ အာသတိ နိသီဒတိ, တံ သေနာသနံ။ ပတိ ဧတိ ဧတသ္မာတိ ပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘ပတိကရဏဋ္ဌေန ပစ္စယော’’တိ။ ရောဂဿ ပတိအယနဋ္ဌေန ဝါ ပစ္စယော, ပစ္စနီကဂမနဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော, ဝူပသမနတ္ထေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဓာတုက္ခောဘလက္ခဏဿ ဟိ တံဟေတုကဒုက္ခဝေဒနာလက္ခဏဿ ဝါ ရောဂဿ ပဋိပက္ခဘာဝေါ ပတိအယနဋ္ဌော။ ယဿ ကဿစီတိ သပ္ပိအာဒီသု ယဿ ကဿစိ။ သပ္ပါယဿာတိ ဟိတဿ ဝိကာရဝူပသမေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဘိသက္ကဿ ကမ္မံ တေန ဝိဓာတဗ္ဗတော, တေနာဟ ‘‘အနုညာတတ္တာ’’တိ။ နဂရပရိက္ခာရေဟီတိ နဂရံ ပရိဝါရေတွာ ရက္ခဏကေဟိ။ အာဝါဋပရိက္ခေပေါ ပရိခါ ဥဒ္ဒါပေါ ပါကာရော ဧသိကာ ပလိဃော ပါကာရမတ္ထကမဏ္ဍလန္တိ သတ္တ နဂရပရိက္ခာရာတိ ဝဒန္တိ။ သေတပရိက္ခာရောတိ သုဝိသုဒ္ဓသီလာလင်္ကာရော။ အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဣဓ ‘‘ရထော’’တိ အဓိပ္ပေတော။ တဿ စ သမ္မာဝါစာဒယော အလင်္ကာရဋ္ဌေန ‘‘ပရိက္ခာရော’’တိ ဝုတ္တာ။ စက္ကဝီရိယောတိ ဝီရိယစက္ကော။ ဇီဝိတပရိက္ခာရာတိ ဇီဝိတဿ ပဝတ္တိကာရဏာနိ။ သမုဒါနေတဗ္ဗာတိ သမ္မာ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ အာနေတဗ္ဗာ ပရိယေသိတဗ္ဗာ။ ပရိဝါရောပိ ဟောတိ အန္တရာယာနံ ပရိတော ဝါရဏတော, တေနာဟ – ‘‘ဇီဝိတ…ပေ… ရက္ခဏတော’’တိ။ တတ္ထ အန္တရန္တိ ဝိဝရံ, ဩကာသောတိ အတ္ထော။ ရက္ခဏတောတိ ဝေရိကာနံ အန္တရံ အဒတွာ အတ္တနော သာမီနံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတသေဝကာ ဝိယ ရက္ခဏတော။ အဿာတိ ဇီဝိတဿ။ ကာရဏဘာဝတောတိ စိရပ္ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘာဝတော။ ရသာယနဘူတဉှိ ဘေသဇ္ဇံ သုစိရမ္ပိ ကာလံ ဇီဝိတံ ပဝတ္တေတိယေဝ။

၂၉၁။ ဥပစာရေတိ ယတ္ထ ဌိတော ဝိညာပေတုံ သက္ကောတိ, တာဒိသေ။ ကာမော စေဝ ဟေတု စ ပါရိစရိယာ စ အတ္ထော။ သေသံ ဗျဉ္ဇနန္တိအာဒီသု ပါဠိယံ ‘‘အတ္တကာမ’’န္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ အတ္တနော ကာမံ, အတ္တနော ဟေတုံ, အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ, အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ စတ္တာရော အတ္ထာ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တာ။ တေသု ပဌမေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ကာမော စ ဟေတု စ ပါရိစရိယာ စ အတ္ထော, သေသံ အဓိပ္ပါယပဒမေကံ ဗျဉ္ဇနံ ပဌမဝိဂ္ဂဟေ တဒတ္ထဿ အသမ္ဘဝဘာဝတော နိရတ္ထကတ္တာ။ ဒုတိယေ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အဓိပ္ပါယော စ ပါရိစရိယာ စ အတ္ထော, ကာမော စ ဟေတု စာတိ သေသံ ပဒဒွယံ ဗျဉ္ဇနံ တေသံ တတ္ထ အတ္ထာဘာဝတောတိ ဧဝံ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဒွိန္နံ ဝိဂ္ဂဟာနံ ဝသေန ယောဇိတာနီတိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ ဂဏ္ဌိပဒေ စ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တော။ စူဠမဇ္ဈိမမဟာဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ပဌမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ကာမော စ ဟေတု စ ပါရိစရိယာ စ အဓိပ္ပါယတ္ထော, သေသံ မေထုနဓမ္မသင်္ခါတေန ကာမေနာတိအာဒိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျံ အက္ခရဝိဝရဏမတ္တတော ဗျဉ္ဇနမတ္တံ။ ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ အဓိပ္ပါယော စ ပါရိစရိယာ စ အဓိပ္ပါယတ္ထော, သေသံ အတ္တနာ ကာမိတာ ဣစ္ဆိတာတိအာဒိ ဝိဂ္ဂဟဝါကျံ အက္ခရဝိဝရဏမတ္တတော ဗျဉ္ဇနမတ္တ’’န္တိ ဧဝမတ္ထော ဝုတ္တော။ ‘‘ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာ’’တိ ဝစနတော အယမေဝတ္ထော ဣဓ ယုတ္တတရောတိ ဝိညာယတိ။ ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာတိ ဣမိနာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝိဂ္ဂဟဝသေန ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော။

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပဒဘာဇနေန သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ဟေတုံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဇာနိဿန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အတ္တနော ဟေတု’’န္တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော အတ္ထာယာတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ။ ‘‘အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ပါရိစရိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကာမေန ပါရိစရိယာတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ။ တသ္မာ အတ္တနော ကာမံ အတ္တနော ဟေတုံ အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ ဣမေဟိ တီဟိ ပဒေဟိ အတ္တနော အတ္ထာယ ကာမေန ပါရိစရိယာ အတ္တကာမပါရိစရိယာတိ အယမတ္ထဝိကပ္ပေါ ဝုတ္တောတိ ဝိညူ ဇာနိဿန္တိ။ ‘‘အတ္တနော အဓိပ္ပါယ’’န္တိ ဝုတ္တေ ပန အဓိပ္ပါယသဒ္ဒဿ ကာမိတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထဘာဝတော အတ္တနော ပါရိစရိယန္တိ ဣမဿ စ ဥဘယဝိဂ္ဂဟသာမညတော အတ္တနော ဣစ္ဆိတကာမိတဋ္ဌေန အတ္တကာမပါရိစရိယာတိ အယမတ္ထဝိကပ္ပေါ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဒဿိတောတိ ဝိညူ ဇာနိဿန္တီတိ။

ဧတဒဂ္ဂန္တိ ဧသာ အဂ္ဂါ။ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒေ ကိဉ္စာပိ မေထုနယာစနံ အာဂတံ, တထာပိ တံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဿာဒရာဂဝသေန ဝုတ္တံ, ဣဓ ပန အတ္တနော မေထုနဿာဒရာဂဝသေနာတိ အယံ ဝိသေသော။ ဝိနီတဝတ္ထူသု ‘‘တေန ဟိ ဘဂိနိ အဂ္ဂဒါနံ ဒေဟီ’’တိ ဣဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ မနုဿိတ္ထီ, ဣတ္ထိသညိတာ, အတ္တကာမပါရိစရိယာယ ရာဂေါ, တေန ရာဂေန ဝဏ္ဏဘဏနံ, တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၆။ ပဉ္စမေ ပဏ္ဍိတဿ ဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ, ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဂတိမန္တာတိ ဉာဏဂတိယာ သမန္နာဂတာ။ ပဏ္ဍိတာတိ ဣမိနာ သဘာဝဉာဏေန သမန္နာဂတတာ ဝုတ္တာ, ဗျတ္တာတိ ဣမိနာ ဣတ္ထိကတ္တဗ္ဗေသု ဝိသာရဒပညာယ။ တေနာဟ ‘‘ဥပါယညူ ဝိသာရဒါ’’တိ။ မေဓာဝိနီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိပညာသင်္ခါတာယ တသ္မိံ တသ္မိံ အတ္ထကိစ္စေ ဥပဋ္ဌိတေ ဌာနသော တင်္ခဏေ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇနပညာယ သမန္နာဂတာ။ တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ ကရောတီ’’တိ။ ဆေကာတိ ယာဂုဘတ္တသမ္ပာဒနာဒီသု နိပုဏာ။ ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္ပန္နာတိ ကာယိကေန ဝီရိယေန သမန္နာဂတာ, ယထာ အညာ ကုသီတာ နိသိန္နဋ္ဌာနေ နိသိန္နာဝ ဟောန္တိ, ဌိတဋ္ဌာနေ ဌိတာဝ, ဧဝံ အဟုတွာ ဝိပ္ဖါရိကေန စိတ္တေန သဗ္ဗကိစ္စံ နိပ္ဖါဒေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကုမာရိကာယာတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, ဟေတုမှိ ဝါ ကရဏဝစနံ။ တေနာဟ ‘‘ကုမာရိကာယ ကာရဏာ’’တိ။ အာဝဟနံ အာဝါဟော, ပရိဂ္ဂဟဘာဝေန ဒါရိကာယ ဂဏှာပနံ, တထာ ဒါပနံ ဝိဝါဟော။ တေနာဟ ‘‘ဒါရကဿာ’’တိအာဒိ။

၂၉၇-၂၉၈။ ဘတ္တပါစနံ သန္ဓာယ ရန္ဓာပနံ ဝုတ္တံ, ယဿ ကဿစိ ပါစနံ သန္ဓာယ ပစာပနံ ဝုတ္တံ။ ဒုဋ္ဌုံ ကုလံ ဂတာ ဒုဂ္ဂတာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယတ္ထ ဝါ ဂတာ’’တိအာဒိမာဟ။ အာဟရဏံ အာဟာရော။ န ဥပါဟဋန္တိ န ဒိန္နံ။ ကယော ဂဟဏံ, ဝိက္ကယော ဒါနံ။ တဒုဘယံ သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘ဝေါဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ။ မဏ္ဍိတပသာဓိတောတိ ဧတ္ထ ဗာဟိရုပကရဏေန အလင်္ကရဏံ မဏ္ဍနံ, အဇ္ဈတ္တိကာနံ ကေသာဒီနံယေဝ သဏ္ဌပနံ ပသာဓနံ။

၃၀၀။ ‘‘အဗ္ဘုတံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘ပရာဇိတေန ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဒေန္တော ဓုရနိက္ခေပေန ကာရေတဗ္ဗော။ အစိရကာလေ အဓိကာရော ဧတဿ အတ္ထီတိ အစိရကာလာဓိကာရိကံ, သဉ္စရိတ္တံ။ ‘‘အစိရကာလာစာရိက’’န္တိ ဝါ ပါဌော, အစိရကာလေ အာစာရော အဇ္ဈာစာရော ဧတဿာတိ အစိရကာလာစာရိကံ။

ကိဉ္စာပိ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပန္နာ စေဝ သရဏဂမနူပသမ္ပန္နာ စ သဉ္စရိတ္တာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ, တေသံ ပန န သဗ္ဗကာလိကတ္တာ တေ ဝဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗကာလာနုရူပံ တန္တိံ ဌပေန္တော ဘဂဝါ ဣဓာပိ ဉတ္တိစတုတ္ထေနေဝ ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နံ ဘိက္ခုံ ဒဿေတုံ ‘‘တတြ ယွာယံ ဘိက္ခု…ပေ… အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူ’’တိ ပဒဘာဇနံ အာဟ, န ပန နေသံ သဉ္စရိတ္တာဒိအာပဇ္ဇနေ အဘဗ္ဗဘာဝတော။ ခီဏာသဝါပိ ဟိ အပ္ပဿုတာ ကိဉ္စာပိ လောကဝဇ္ဇံ နာပဇ္ဇန္တိ, ပဏ္ဏတ္တိယံ ပန အကောဝိဒတ္တာ ဝိဟာရကာရံ ကုဋိကာရံ သဟာဂါရံ သဟသေယျန္တိ ဧဝရူပါ ကာယဒွါရေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇန္တိ, သဉ္စရိတ္တံ ပဒသောဓမ္မံ ဥတ္တရိဆပ္ပဉ္စဝါစံ ဘူတာရောစနန္တိ ဧဝရူပါ ဝစီဒွါရေ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇန္တိ, ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနဝသေန မနောဒွါရေ ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ။

၃၀၁။ သဉ္စရဏံ သဉ္စရော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သဉ္စရီ, တဿ ဘာဝေါ သဉ္စရိတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘သဉ္စရဏဘာဝ’’န္တိ, ဣတ္ထိပုရိသာနံ အန္တရေ သဉ္စရဏဘာဝန္တိ အတ္ထော။ ဇာယတ္တနေ ဇာရတ္တနေတိ စ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, ဇာယဘာဝတ္ထံ ဇာရဘာဝတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဇာယဘာဝေတိ ဘရိယဘာဝါယ။ ဇာရဘာဝေတိ သာမိကဘာဝါယ။ ကိဉ္စာပိ ဣမဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇာရီ ဘဝိဿသီ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ, ဇာရတ္တနေတိ ပန နိဒ္ဒေသဿ ဥဘယလိင်္ဂသာဓာရဏတ္တာ ပုရိသလိင်္ဂဝသေနပိ ယောဇေတွာ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတ္ထိယာ မတိံ ပုရိသဿ အာရောစေန္တော ဇာရတ္တနေ အာရောစေတီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဇာရော ဘဝိဿသီ’’တိ ဣတ္ထိယာ မတိံ ပုရိသဿ အာရောစေန္တော ဇာရတ္တနေ အာရောစေတိ နာမ။ ပါဠိယံ ပန ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေနေဝ ယောဇနာ ကတာ, တဒနုသာရေန ပုရိသလိင်္ဂဝသေနပိ သက္ကာ ယောဇေတုန္တိ။

ဣဒါနိ ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေနပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ။ ပတိ ဘဝိဿသီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ‘‘သာမိကော ဘဝိဿသီ’’တိ ပရိယာယဝစနေန ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ။ ဣဒဉ္စ ဇာရတ္တနေတိ နိဒ္ဒေသဿ ဥဘယလိင်္ဂသာဓာရဏတ္တာ ဝုတ္တံ။ မုဟုတ္တိကာ ဘဝိဿသီတိ အသာမိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဇာရီ ဘဝိဿသီတိ သသာမိကံ သန္ဓာယ။ အန္တမသော တင်္ခဏိကာယပီတိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေနေဝုပါယေနာ’’တိအာဒိ။

၃၀၃။ သေရိဝိဟာရန္တိ သစ္ဆန္ဒစာရံ။ အတ္တနော ဝသန္တိ အတ္တနော အာဏံ။ ဂေါတ္တန္တိ ဂေါတမဂေါတ္တာဒိကံ ဂေါတ္တံ။ ဓမ္မောတိ ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ, တေသံ တေသံ ဝါ ကုလာနံ ဓမ္မော။ ဂေါတ္တဝန္တေသု ဂေါတ္တသဒ္ဒေါ, ဓမ္မစာရီသု စ ဓမ္မသဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သဂေါတ္တေဟီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သဂေါတ္တေဟီတိ သမာနဂေါတ္တေဟိ, ဧကဝံသဇာတေဟီတိ အတ္ထော။ သဟဓမ္မိကေဟီတိ ဧကဿ သတ္ထုသာသနေ သဟစရိတဗ္ဗဓမ္မေဟိ, သမာနကုလဓမ္မေဟိ ဝါ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဧကံ သတ္ထာရ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ‘‘ဧကံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတေဟီ’’တိ ဣမိနာ ပဏ္ဍရင်္ဂပရိဗ္ဗာဇကာဒယော ဝုတ္တာ, ဧကဂဏပရိယာပန္နေဟီတိ မာလာကာရာဒိဧကဂဏပရိယာပန္နေဟိ။

သသာမိကာ သာရက္ခာ။ ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော, သာ သပရိဒဏ္ဍာ။ ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နန္တိ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ မိစ္ဆာစာရော ဟောတိ တာသံ သသာမိကဘာဝတော။ န ဣတရာသန္တိ ဣတရာသံ မာတုရက္ခိတာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ပုရိသန္တရဂမနေ နတ္ထိ မိစ္ဆာစာရော တာသံ အသာမိကဘာဝတော။ ယာ ဟိ သာမိကဿ သန္တကံ ဖဿံ ထေနေတွာ ပရေသံ အဘိရတိံ ဥပ္ပါဒေန္တိ, တာသံ မိစ္ဆာစာရော, န စ မာတာဒယော တာသံ ဖဿေ ဣဿရာ။ မာတာဒယော ဟိ န အတ္တနာ ဖဿာနုဘဝနတ္ထံ တာ ရက္ခန္တိ, ကေဝလံ အနာစာရံ နိသေဓေန္တာ ပုရိသန္တရဂမနံ တာသံ ဝါရေန္တိ။ ပုရိသဿ ပန ဧတာသု အဋ္ဌသုပိ ဟောတိယေဝ မိစ္ဆာစာရော မာတာဒီဟိ ယထာ ပုရိသေန သဒ္ဓိံ သံဝါသံ န ကပ္ပေတိ, တထာ ရက္ခိတတ္တာ ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတံ ဖဿံ ထေနေတွာ ဖုဋ္ဌဘာဝတော။

ဓနေန ကီတာတိ ဘရိယဘာဝတ္ထံ ဓနေန ကီတာ။ တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ဘောဂေနာတိ ဘောဂဟေတု။ ဘောဂတ္ထဉှိ ဝသန္တီ ‘‘ဘောဂဝါသိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ လဘိတွာတိ ယော နံ ဝါသေတိ, တဿ ဟတ္ထတော လဘိတွာ။ ဥဒကပတ္တံ အာမသိတွာ ဂဟိတာ ဩဒပတ္တကိနီ။ တေနာဟ ‘‘ဥဘိန္န’’န္တိအာဒိ။ ဓဇေန အာဟဋာတိ ဧတ္ထ ဓဇယောဂတော သေနာဝ ဓဇသဒ္ဒေန ဝုတ္တာ, ဥဿိတဒ္ဓဇာယ သေနာယ အာဟဋာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘ဥဿိတဒ္ဓဇာယာ’’တိအာဒိ။

၃၀၅။ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိမဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ အညတ္ထ အာရောစိတံ နာမ ဟောတိ။ တံ ကိရိယံ သမ္ပာဒေဿတီတိ တဿာ အာရောစေတွာ တံ ကိစ္စံ သမ္ပာဒေတု ဝါ မာ ဝါ, တံကိရိယာသမ္ပာဒနေ ယောဂျတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒါရကံ ဒါရိကဉ္စ အဇာနာပေတွာ တေသံ မာတာပိတုအာဒီဟိ မာတာပိတုအာဒီနံယေဝ သန္တိကံ သာသနေ ပေသိတေပိ ဟရဏဝီမံသနပစ္စာဟရဏသင်္ခါတာယ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယံ ဥဒ္ဒိဿ သာသနံ ပေသိတံ, တံယေဝ သန္ဓာယ တဿာ မာတုအာဒီနံ အာရောစိတေ ဝတ္ထုနော ဧကတ္တာ မာတုအာဒယောပိ ခေတ္တမေဝါတိ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိ ဥဒါဟဋံ။ ဣမိနာ သမေတီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ယထာ သယံ အနာရောစေတွာ အညေန အန္တေဝါသိအာဒိနာ အာရောစာပေန္တဿ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ, ဧဝံ တဿာ သယံ အနာရောစေတွာ အာရောစနတ္ထံ မာတုအာဒီနံ ဝဒန္တဿပိ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတောတိ။ ဃရံ နယတီတိ ဃရဏီ။ မူလဋ္ဌာနဉ္စ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ ပုရိသဿ မာတုအာဒယော သာသနပေသနေ မူလဘူတတ္တာ ‘‘မူလဋ္ဌာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ မာတုရက္ခိတာယ မာတာ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတီတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ဝါ ဓီတု သန္တိကံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဟောတူ’’တိ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတိ, ပုရိသဿ ဝါ သန္တိကံ ‘‘မမ ဓီတာ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဟောတူ’’တိ ပဟိဏတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာတိ ပဌမသံဃာဒိသေသေ ဝုတ္တနယတ္တာ။

၃၃၈။ ဧတ္တောဝ ပက္ကမတီတိ ပုန အာဂန္တွာ အာဏာပကဿ အနာရောစေတွာ တတောယေဝ ပက္ကမတိ။ အညေန ကရဏီယေနာတိ ဂမနဟေတုဝိသုဒ္ဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တေနေဝ ပန ကရဏီယေန ဂန္တွာပိ ကိဉ္စိ အနာရောစေန္တော န ဝီမံသတိ နာမ။ အနဘိနန္ဒိတွာတိ ဣဒံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, သတိပိ အဘိနန္ဒနေ သာသနံ အနာရောစေန္တော ပန န ဝီမံသတိ နာမ။ တတိယပဒေ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သော တဿာ ဝစနံ အနဘိနန္ဒိတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန။ ဝတ္ထုဂဏနာယာတိ သမ္ဗဟုလာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ သမဘာဝေ သတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဣတ္ထိပုရိသဝတ္ထူနံ ဂဏနာယ။ သစေ ပန ဧကတော အဓိကာ ဟောန္တိ, အဓိကာနံ ဂဏနာယ အာပတ္တိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၃၉-၃၄၀။ ပါဠိယံ စတုတ္ထဝါရေ အသတိပိ ‘‘ဂစ္ဆန္တော န သမ္ပာဒေတိ, အာဂစ္ဆန္တော ဝိသံဝါဒေတိ, အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထေ အနာပတ္တီ’’တိ။ ကာရုကာနန္တိ ဝဍ္ဎကီအာဒီနံ။ တစ္ဆကအယောကာရတန္တဝါယရဇကနှာပိတကာ ပဉ္စ ကာရဝေါ ‘‘ကာရုကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ ဧဝရူပေန…ပေ… အနာပတ္တီတိ တာဒိသံ ဂိဟိဝေယျာဝစ္စမ္ပိ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။

ကာယတော သမုဋ္ဌာတီတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝါ အလံဝစနီယဘာဝံ ဝါ အဇာနန္တဿ ကာယတော သမုဋ္ဌာတိ။ ဝါစတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတီတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဇာနိတွာ အလံဝစနီယဘာဝံ အဇာနန္တဿပိ ကာယဝါစတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အလံဝစနီယာ ဟောန္တီတိ ဒေသစာရိတ္တဝသေန ပဏ္ဏဒါနာဒိနာ ပရိစ္စတ္တာ ဟောန္တိ။ ပဏ္ဏတ္တိံ ပန ဇာနိတွာတိ ဧတ္ထ အလံဝစနီယဘာဝံ ဝါတိ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တဒုဘယံ ပန ဇာနိတွာ ဧတေဟေဝ တီဟိ နယေဟိ သမာပဇ္ဇန္တဿ တာနေဝ တီဏိ တဒုဘယဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကာနိ ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိဇာနနစိတ္တေနာတိ ဧတ္ထာပိ တဒုဘယဇာနနံ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုံ အဇာနာပေတွာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ ဒိန္နံ ဟရန္တဿပိ အာပတ္တိ ဟောတိ, ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အစိတ္တကတ္တာတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘အာရောစေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ တတ္ထ တတ္ထ အာရောစနဿေဝ ဒဿိတတ္တာ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အာရောစေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

၃၄၁။ ဒုဋ္ဌုလ္လာဒီသုပီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဉ္စရိတ္တမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ။ ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ ဣတ္ထီ နာမ မနုဿိတ္ထီ, န ယက္ခီ, န ပေတီ, န တိရစ္ဆာနဂတာ, ပုရိသော နာမ မနုဿပုရိသော, န ယက္ခောတိအာဒိ န ဝုတ္တံ, တထာပိ မနုဿဇာတိကာဝ ဣတ္ထိပုရိသာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ။ တသ္မာ ယေသု သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ, တေသံ မနုဿဇာတိကတာ, န နာလံဝစနီယတာ, ပဋိဂ္ဂဏှနဝီမံသနပစ္စာဟရဏာနီတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စင်္ဂါနိ။

သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၂။ ဆဋ္ဌေ ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တကေန ဒါရုအာဒိနာ။ အပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏာယောတိ အပရိစ္ဆိန္နဒါရုအာဒိပ္ပမာဏာယော။ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ပုရိသံ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ပရသန္တကဘာဝတော မောစေတွာ အတ္တနောယေဝ သန္တကံ ကတွာ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ယာစန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ။ ဒါသံ အတ္တနော အတ္ထာယ သာဒိယန္တဿပိ ဒုက္ကဋမေဝ ‘‘ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၀, ၁၉၄) ဝစနတော။ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပန ဒါသံ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစန္တဿ သာဒိယနဝသေန ဒုက္ကဋံ။ သကကမ္မံ န ယာစိတဗ္ဗာတိ ပါဏာတိပါတသိက္ခာပဒရက္ခဏတ္ထံ ဝုတ္တံ။ အနိယမေတွာပိ န ယာစိတဗ္ဗာတိ မနုဿာနံ အညထာ ဂါဟဿပိ သမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ, သုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဟတ္ထကမ္မံ ယာစန္တဿ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ။

သဗ္ဗကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ သဗ္ဗသော ကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထံ။ မူလံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ယသ္မာ မူလံ ဒဿာမာတိ တေဟိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိ န ဟောတိ, ယသ္မာ စ မူလန္တိ ဘဏိတံ သာမညဝစနတော အကပ္ပိယဝစနံ န ဟောတိ, တသ္မာ မူလံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ အနဇ္ဈာဝုတ္ထကန္တိ အပရိဂ္ဂဟိတံ။ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ကိဉ္စာပိ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိံ အသာဒိယန္တေန ကပ္ပိယဝေါဟာရတော ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, တထာပိ သာရုပ္ပံ န ဟောတိ။ မနုဿာ စ ဧတဿ သန္တကံ ကိဉ္စိ အတ္ထီတိ ဝိဟေဌေတဗ္ဗံ မညန္တီတိ အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိဒါနံ ပဋိက္ခိတ္တံ။ တထေဝ ပါစေတွာတိ ဟတ္ထကမ္မဝသေနေဝ ပါစေတွာ။ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ’’တိ ဧတ္တကေပိ ပုစ္ဆိတေ ယဒတ္ထာယ ပဝိဋ္ဌော, တံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ ပုစ္ဆိတပဉှတ္တာ။

ဝတ္တန္တိ စာရိတ္တံ, အာပတ္တိ ပန န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သာခါယ လဂ္ဂရဇသ္မိံ ပတ္တေ ပတိတေပိ သာခံ ဆိန္ဒိတွာ ခါဒိတုကာမတာယပိ သတိ သုခပရိဘောဂတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ‘‘နဒိံ ဝါ…ပေ… အာဟရာ’’တိ ဝတ္ထုံ ဝဋ္ဋတီတိ အပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဂေဟတော…ပေ… ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ပရိဂ္ဂဟိတဥဒကတ္တာ ဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အလဇ္ဇီဟိ…ပေ… န ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဥတ္တရိဘင်္ဂါဓိကာရတ္တာ အဇ္ဈောဟရဏီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဗာဟိရပရိဘောဂေသု ပန အလဇ္ဇီဟိပိ ဟတ္ထကမ္မံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။

ဂေါဏံ ပန…ပေ… အာဟရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္တနော အတ္ထာယ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန အာဟရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ အာဟရာပေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အညာတကဝိညတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ။ အတ္တနော အတ္ထာယ သာဒိယနေပိ ဒုက္ကဋမေဝ ‘‘ဟတ္ထိဂဝါဿဝဠဝပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၀, ၁၉၄) ဝုတ္တတ္တာ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတောပိ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ရက္ခိတွာတိ ယထာ စောရာ န ဟရန္တိ, ဧဝံ ရက္ခိတွာ။ ဇဂ္ဂိတွာတိ တိဏဒါနာဒီဟိ ဇဂ္ဂိတွာ။ န သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂေါဏေ သာဒိယနဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ။

သကဋံ ဒေထာတိ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန သကဋံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ။ တာဝကာလိကံ ဝဋ္ဋတီတိ တာဝကာလိကံ ကတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယာစိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဝလ္လိအာဒီသု စ ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု ဧသေဝ နယောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဂရုဘဏ္ဍပ္ပဟောနကေသုယေဝ စ ဝလ္လိအာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဠုမုဉ္ဇပဗ္ဗဇတိဏမတ္တိကာနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယံ ပန ဝတ္ထုဝသေန အပ္ပံ ဟုတွာ အဂ္ဃဝသေန မဟန္တံ ဟရိတာလဟိင်္ဂုလကာဒိ, တံ ဂရုဘဏ္ဍံ အပ္ပဟောန္တမ္ပိ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။

သာတိ ဝိညတ္တိံ ပရာမသတိ။ သာ စ ဣဓ ပရိကထာဒိနာ ယေန ကေနစိ အဓိပ္ပါယဝိညာပနံ ဝိညတ္တီတိ ဂဟေတဗ္ဗာ။ တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေန သဗ္ဗ’’န္တိ, သဗ္ဗပ္ပကာရေနာတိ အတ္ထော။ တေန ‘‘ပရိကထာဒိဝသေနပိ ဝိညာပနံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒီပေတိ။ ပရိကထောဘာသနိမိတ္တကမ္မမ္ပိ ဟိ စီဝရပိဏ္ဍပါတေသု ဒွီသု ပစ္စယေသု န ဝဋ္ဋတိ။ ဣဒါနိ သေနာသနပစ္စယေ အဓိပ္ပေတံ ဝိညတ္တိံ ပရိကထာဒီဟိ ဝိသေသေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အာဟရ ဒေဟီတိ ဝိညတ္တိမတ္တမေဝ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ ပရိကထောဘာသနိမိတ္တကမ္မာနိ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဧတ္ထ ပရိကထာ နာမ ပရိယာယေန ကထနံ ဘိက္ခုသံဃဿ သေနာသနံ သမ္ဗာဓန္တိအာဒိဝစနံ။ ဩဘာသော နာမ ဥဇုကမေဝ အကထေတွာ ယထာ အဓိပ္ပါယော ဝိဘူတော ဟောတိ, ဧဝံ ဩဘာသနံ, ဥပါသကာ, တုမှေ ကုဟိံ ဝသထာတိ? ပါသာဒေ, ဘန္တေတိ။ ဘိက္ခူနံ ပန, ဥပါသကာ, ပါသာဒေါ န ဝဋ္ဋတီတိအာဒိဝစနံ။ နိမိတ္တကမ္မံ နာမ ပစ္စယေ ဥဒ္ဒိဿ ယထာ အဓိပ္ပါယော ဝိညာယတိ, ဧဝံ နိမိတ္တကမ္မံ, သေနာသနတ္ထံ ဘူမိပရိကမ္မာဒီနိ ကရောန္တဿ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကရောသိ, ကော ကာရာပေတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ကောစီ’’တိအာဒိဝစနံ။

ဣဒါနိ ဂိလာနပစ္စယေ ဝိညတ္တိအာဒိကံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂိလာနပစ္စယေ ပနာ’’တိအာဒိ။ တထာ ဥပ္ပန္နံ ပန ဘေသဇ္ဇံ ရောဂေ ဝူပသန္တေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, န ဝဋ္ဋတီတိ? တတ္ထ ဝိနယဓရာ ‘‘ဘဂဝတာ ရောဂသီသေန ပရိဘောဂဿ ဒွါရံ ဒိန္နံ, တသ္မာ အရောဂကာလေပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အာပတ္တိ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သုတ္တန္တိကာ ပန ‘‘ကိဉ္စာပိ အာပတ္တိ န ဟောတိ, အာဇီဝံ ပန ကောပေတိ, တသ္မာ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝဋ္ဋတိ, သလ္လေခံ ကောပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဥက္ကမန္တီတိ အပဂစ္ဆန္တိ။

၃၄၄။ မဏိ ကဏ္ဌေ အဿာတိ မဏိကဏ္ဌော, မဏိနာ ဥပလက္ခိတော ဝါ ကဏ္ဌော အဿာတိ မဏိကဏ္ဌောတိ မဇ္ဈပဒလောပီသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဒေဝဝဏ္ဏန္တိ ဒေဝတ္တဘာဝံ။ ပသန္နာကာရန္တိ ပသန္နေဟိ ကာတဗ္ဗကိစ္စံ, ကာယဝေယျာဝစ္စသင်္ခါတံ ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ မဏိယာစနာယ တဿ အနာဂမနေန အတ္တနော ဝဍ္ဎိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဏိနာ မေ အတ္ထော’’တိ, မန္တပဒနီဟာရေန ဝါ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၃၄၅။ ဝတ္တမာနသမီပေတိ ဝတ္တမာနဿ သမီပေ အတီတေ။ ဧဝံ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတီတိ ‘‘အာဂတောသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္တမာနသမီပတ္တာ ‘‘အာဂစ္ဆသီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တမာနဝေါဟာရေန ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ။ လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သော ဧဝ နယောတိ ‘‘အာဂတောမှီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အာဂစ္ဆာမီ’’တိ အယမ္ပိ ဝတ္တမာနသမီပေ ဝတ္တမာနဝေါဟာရောတိ ဒဿေတိ။

၃၄၈-၃၄၉။ ယသ္မာ ပန န သက္ကာ ကေဝလံ ယာစနာယ ကိဉ္စိ ကာတုံ, တသ္မာ ‘‘သယံ ယာစိတကေဟိ ဥပကရဏေဟီ’’တိ အဓိပ္ပါယတ္ထော ဝုတ္တော။ ဥဒ္ဓံမုခံ လိတ္တာ ဥလ္လိတ္တာ, အဓောမုခံ လိတ္တာ အဝလိတ္တာ။ ယသ္မာ ပန ဥဒ္ဓံမုခံ လိမ္ပန္တာ ယေဘုယျေန အန္တော လိမ္ပန္တိ, အဓောမုခံ လိမ္ပန္တာ စ ဗဟိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥလ္လိတ္တာတိ အန္တောလိတ္တာ, အဝလိတ္တာတိ ဗဟိလိတ္တာ’’တိ။ တတ္ထ ဥလ္လိတ္တာ နာမ ဌပေတွာ တုလာပိဋ္ဌသံဃာတဝါတပါနဓူမဆိဒ္ဒါဒိဘေဒံ အလေပေါကာသံ အဝသေသေ လေပေါကာသေ ကုဋ္ဋေဟိ သဒ္ဓိံ ဃဋေတွာ ဆဒနဿ အန္တော သုဓာယ ဝါ မတ္တိကာယ ဝါ လိတ္တာ။ အဝလိတ္တာ နာမ ဝုတ္တနယေနေဝ ဆဒနဿ ဗဟိ လိတ္တာ။ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တာ နာမ တထေဝ ဆဒနဿ အန္တော စ ဗဟိ စ လိတ္တာ။

ဗျဉ္ဇနံ သမေတီတိ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌပဒဿ ‘‘ကာရာပေန္တေနာ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေနေဝ နိဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ ဗျဉ္ဇနံ သမေတိ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘ကရောန္တော ဝါ ကာရာပေန္တော ဝါ’’တိ ကသ္မာ တဿ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ‘‘အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ ပရေဟိ ပရိယောသာပေတီ’’တိအာဒိဝစနတော ‘‘ကရောန္တေနပိ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ။ ဥဘောပေတေတိ ကာရကကာရာပကာ။ ကာရယမာနေနာတိ ဣမိနာဝ ပဒေန သင်္ဂဟိတာတိ ကထံ သင်္ဂဟိတာ။ န ဟိ ကာရယမာနော ကရောန္တော နာမ ဟောတိ, ဧဝံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယသ္မာ ကရောန္တေနပိ ကာရယမာနေနပိ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ကာရယမာနေန ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တေ ပဂေဝ ကရောန္တေနာတိ ဣဒံ အတ္ထတော အာဂတမေဝါတိ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ။ တတော ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဝုတ္တေ သာမတ္ထိယတော လဗ္ဘမာနောပိ အတ္ထော တေနေဝ သင်္ဂဟိတော နာမ ဟောတီတိ။ ဗျဉ္ဇနံ ဝိလောမိတံ ဘဝေယျာတိ ယသ္မာ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဣမဿ ‘‘ကရောန္တေနာ’’တိ ဣဒံ ပရိယာယဝစနံ န ဟောတိ, တသ္မာ ကရောန္တေန ဝါ ကာရာပေန္တေန ဝါတိ ပဒတ္ထဝသေန နိဒ္ဒေသေ ကတေ ဗျဉ္ဇနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ အတ္ထမတ္တမေဝါတိ ပဒတ္ထတော သာမတ္ထိယတော စ လဗ္ဘမာနံ အတ္ထမတ္တမေဝ။

ဥဒ္ဒေသောတိ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗော။ အဗ္ဗောဟာရိကန္တိ အပ္ပမာဏံ။ ‘‘အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စာ’’တိ အဝတွာ ဝိကပ္ပတ္ထဿ ဝါ-သဒ္ဒဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧကတောဘာဂေန ဝဍ္ဎိတေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တိဟတ္ထာတိ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန တိဟတ္ထာ။ ပမာဏယုတ္တော မဉ္စောတိ ပကတိဝိဒတ္ထိယာ နဝဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏော မဉ္စော။ ပမာဏိကာ ကာရေတဗ္ဗာတိ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပမာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပမာဏယုတ္တာဝ ကုဋိ အဒေသိတဝတ္ထုကာ န ဝဋ္ဋတိ, ပမာဏတော ပန ဦနတရာ အဒေသိတဝတ္ထုကာပိ ဝဋ္ဋတီတိ ကဿစိ သန္ဒေဟော သိယာတိ တံနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပမာဏတော ဦနတရမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပမာဏတော ဦနတရန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော ဦနတရံ။ ပစ္ဆိမေန ပမာဏေန စတုဟတ္ထတော ဦနတရာ ကုဋိ နာမ န ဟောတီတိ စတုဟတ္ထတော ပဋ္ဌာယ ကုဋိလက္ခဏပ္ပတ္တံ ကုဋိံ ဒဿေတုံ ‘‘စတုဟတ္ထံ ပဉ္စဟတ္ထမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကလလလေပေါတိ ကေနစိ သိလေသေန ကတလေပေါ, တမ္ဗမတ္တိကာဒိကလလလေပေါ ဝါ။ အလေပေါ ဧဝါတိ အဗ္ဗောဟာရိကာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ပိဋ္ဌသံဃာဋော ဒွါရဗာဟာ။ ဩလောကေတွာပီတိ အပလောကေတွာပိ, အပလောကနကမ္မဝသေနပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၃၅၃။ ယထာ သီဟာဒီနံ ဂေါစရာယ ပက္ကမန္တာနံ နိဗဒ္ဓဂမနမဂ္ဂေါ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ဟတ္ထီနမ္ပိ နိဗဒ္ဓဂမနမဂ္ဂေါ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧတေသန္တိ သီဟာဒီနံ။ စာရိဘူမီတိ ဂေါစရဘူမိ။ န ဂဟိတာတိ န ဝါရိတာတိ အဓိပ္ပါယော။ အာရောဂျတ္ထာယာတိ နိရုပဒ္ဒဝတ္ထာယ။ သေသာနီတိ ပုဗ္ဗဏ္ဏနိဿိတာဒီနိ။ ပုဗ္ဗဏ္ဏနိဿိတန္တိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဏ္ဏဝိရုဟနဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗဏ္ဏ-သဒ္ဒေန ဂဟိတံ။ တေနာဟ – ‘‘သတ္တန္နံ ဓညာနံ…ပေ… ဌိတ’’န္တိ။ အဘိဟနန္တိ ဧတ္ထာတိ အဗ္ဘာဃာတံ။ ‘‘ဝေရိဃရ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘စောရာနံ မာရဏတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဓမ္မဂန္ဓိကာတိ ဟတ္ထပါဒါဒိဆိန္ဒနဂန္ဓိကာ။

အာဝိဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ ဟောတီတိ ဆိန္ဒတဋာဒိသမ္ဘဝတော န သက္ကာ ဟောတိ အာဝိဇ္ဇိတုံ။ ပါစိနန္တိ ကုဋိဝတ္ထုသာမန္တာ စိနိတဗ္ဗအဓိဋ္ဌာနံ။ ကိဉ္စာပိ ဣဓ ပုဗ္ဗပယောဂသဟပယောဂါနံ အဒိန္နာဒါနေ ဝိယ ဝိသေသော နတ္ထိ, တထာပိ တေသံ ဝိဘာဂေန ဒဿနံ ဆိန္ဒိတွာ ပုန ကာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကုဋိယာ ဘေဒနပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ကတံ။ တဒတ္ထာယာတိ တစ္ဆနတ္ထာယ။ ဧဝံ ကတန္တိ အဒေသိတဝတ္ထုံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဝါ ကတံ။ ဒါရုနာ ကတံ ကုဋ္ဋံ ဧတ္ထာတိ ဒါရုကုဋ္ဋိကာ, ကုဋိ။ သိလာကုဋ္ဋိကန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပဏ္ဏသာလန္တိ ဗဟိ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေတဗ္ဗံ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တံ ကုဋိမေဝ ဝဒတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘သဘိတ္တိစ္ဆဒနံ လိမ္ပိဿာမီ’’တိ။

အန္တောလေပေနေဝ နိဋ္ဌာပေတုကာမံ သန္ဓာယ ‘‘အန္တောလေပေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဗဟိလေပေ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ တသ္မိံ ဒွါရဗဒ္ဓေ ဝါ ဝါတပါနေ ဝါ ဌပိတေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဿောကာသန္တိ တဿ ဒွါရဗဒ္ဓဿ ဝါ ဝါတပါနဿ ဝါ ဩကာသံ။ ပုန ဝဍ္ဎေတွာ ဝါတိ ပုဗ္ဗေဝ ဌပိတောကာသံ ခုဒ္ဒကံ စေ, ဘေဒနေန ပုန ဝဍ္ဎေတွာ။ လေပေါ န ဃဋိယတီတိ ပုဗ္ဗေ ဒိန္နလေပေါ ဒွါရဗဒ္ဓေန ဝါ ဝါတပါနေန ဝါ သဒ္ဓိံ န ဃဋိယတိ, ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ န တိဋ္ဌတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တန္တိ ဒွါရဗဒ္ဓံ ဝါ ဝါတပါနံ ဝါ။ ပဌမမေဝ သံဃာဒိသေသောတိ လေပကိစ္စဿ နိဋ္ဌိတတ္တာ ဒွါရဗဒ္ဓံ ဝါ ဝါတပါနံ ဝါ ဌပနတော ပုဗ္ဗေယေဝ သံဃာဒိသေသော။ အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တေန အပ္ပတ္တစ္ဆဒနံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ဧဝံ မေ အာပတ္တိ န သိယာတိ ဘိတ္တိယံ ဝါ ဆဒနေ ဝါ ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဩကာသံ လေပေန အဃဋေတွာ ဌပေတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ မတ္တိကာကုဋ္ဋမေဝ မတ္တိကာလေပသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ – ‘‘သစေ မတ္တိကာယ ကုဋ္ဋံ ကရောတိ, ဆဒနလေပေန သဒ္ဓိံ ဃဋနေ အာပတ္တီ’’တိ။ ဥဘိန္နံ အနာပတ္တီတိ ပုရိမဿ လေပဿ အဃဋိတတ္တာ ဒုတိယဿ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာသမ္ဘဝတော ဥဘိန္နံ အနာပတ္တိ, တသ္မာ ဝိနာပိ ဝတ္တသီသေန တေန အနာဏတ္တော တဿ ကရောမီတိ ကရောတိ, ဥဘိန္နံ အနာပတ္တိယေဝ။ သစေ တေန အာဏတ္တော ကရောတိ, မူလဋ္ဌဿေဝ အာပတ္တိ။

၃၅၄။ ဆတ္တိံသ စတုက္ကာနိ နာမ ‘‘ဘိက္ခု ကုဋိံ ကရောတီ’’တိအာဒိမှိ ပဌမဝါရေ အဒေသိတဝတ္ထုကစတုက္ကံ ဒေသိတဝတ္ထုကစတုက္ကံ ပမာဏာတိက္ကန္တစတုက္ကံ ပမာဏိကစတုက္ကံ အဒေသိတဝတ္ထုကပ္ပမာဏာတိက္ကန္တစတုက္ကံ ဒေသိတဝတ္ထုကပ္ပမာဏိကစတုက္ကန္တိ ဆ စတုက္ကာနိ, ဧဝံ သမာဒိသတိဝါရာဒီသုပိ ပဉ္စသူတိ ဆတ္တိံသ။ အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနီတိ ‘‘သာရမ္ဘေ စေ ဘိက္ခု ဝတ္ထုသ္မိံ အပရိက္ကမနေ’’တိ အဝိသေသေန မာတိကာယ ဝုတ္တတ္တာ သာရမ္ဘအပရိက္ကမနေသုပိ သံဃာဒိသေသောဝ သိယာတိ မိစ္ဆာဂါဟနိဝတ္တနတ္ထံ သာရမ္ဘေ အပရိက္ကမနေ စ ဒုက္ကဋံ, အဒေသိတဝတ္ထုကတာယ ပမာဏာတိက္ကန္တတာယ စ သံဃာဒိသေသောတိ ဧဝံ အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ။

၃၅၅-၃၆၁။ ‘‘ဒွီဟိ သံဃာဒိသေသေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေန စ ဝစနဗျတ္တယေန စ ဒွိန္နံ သံဃာဒိသေသေနာတိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒွီဟိ သံဃာဒိသေသေဟိ…ပေ… အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ။ ‘‘အညဿ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိပ္ပကတံ ကုဋိံ လဘိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အကတတ္တာ အနာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ။ အပစိနိတဗ္ဗာတိ ဝိဒ္ဓံသေတဗ္ဗာ။ ဘူမိသမံ ကတွာတိ ကုဋိဝတ္ထုသမံ ကတွာ။

၃၆၄။ န ဟေတ္ထ လေပေါ ဃဋိယတီတိ ဆဒနလေပဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ, ဝိသုံယေဝ အနုညာတတ္တာ ပန သစေပိ လေဏဿ အန္တော ဥပရိဘာဂေ စိတ္တကမ္မာဒိကရဏတ္ထံ လေပံ ဒေန္တိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ။ လေပဒါနဝသေန အကတာ ဣဋ္ဌကာဒိဂုဟာ ဂုဟာ နာမာတိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ တိဏေဟိ ဝါ ပဏ္ဏေဟိ ဝါ ဆာဒိတကုဋိကာဝ ဝုတ္တာတိ ‘‘ကုက္ကုဋစ္ဆိကဂေဟံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟီ’’တိအာဒိနာ ပုန တံ ဒဿေန္တေဟိ တိဏပဏ္ဏစ္ဆဒနာ ကုဋိကာဝ ဝုတ္တာ။ ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟိ ဇာလဗန္ဓံ ကတွာတိ ဆဒနံ ဒီဃတော တိရိယတော စ ဌပိတဒဏ္ဍကေဟိ ဇာလံ ဝိယ ဗန္ဓိတွာ။ ဩဂုမ္ဖေတွာတိ တိဏာဒိံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ။ ဘိတ္တိလေပေန သဒ္ဓိံ လေပေ ဃဋိတေတိ ဧတ္ထ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တဘာဝဿ ဆဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ သစေပိ ဘိတ္တိလေပေန အနတ္ထိကော ဟောတိ, ဆဒနလေပေ သမန္တတော ဘိတ္တိယာ အပ္ပမတ္တကေနပိ ဃဋိတေ ဘိတ္တိလေပေန ဝိနာပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ။ ဥပစိကာမောစနတ္ထမေဝ ဟေဋ္ဌာ ပါသာဏကုဋ္ဋံ ကတွာ တံ အလိမ္ပိတွာ ဥပရိ လိမ္ပတိ, လေပေါ န ဃဋိယတိ နာမ, အနာပတ္တိယေဝါတိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန တံ န သမေတိ။ တတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ဘိတ္တိံ အလိမ္ပိတုကာမတာယ အဘာဝတော ဆဒနလေပေ ပါသာဏကုဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ ဃဋိတေပိ တတ္ထ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ, တမ္ပိ န ယုတ္တံ။ ‘‘ဥပစိကာမောစနတ္ထမေဝါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ ပါသာဏကုဋ္ဋေ ပုန လိမ္ပိတုကာမတာယ အဘာဝေါယေဝ ဝိညာယတိ, တေနေဝ ‘‘တံ အလိမ္ပိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ‘‘ဥလ္လိတ္တာဒိဘာဝေါ…ပေ… ဆဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တော’’တိ ဣဒံ သတိပိ ဘိတ္တိလေပေ ဆဒနလေပေန ဝိနာ အာပတ္တိ န ဟောတီတိ ဆဒနလေပဿ ပဓာနဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ဘိတ္တိလေပေန ဝိနာပိ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထန္တိ ဝဒန္တိ, ဣဒမေဝ စေတ္ထ ယုတ္တတရန္တိ အမှာကံ ခန္တိ။ ဧတ္ထာတိ တိဏကုဋိကာယ။

ဧတ္ထ စ တိဏကုဋိကာယ ဧဝ သဗ္ဗထာ အနာပတ္တိဘာဝဿ ဒဿနံ ပရိဝါရပါဠိံ အာနေတွာ တိဏကုဋိကာယ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ သုခေန သက္ကာ သာဓေတုန္တိ ကတံ။ တိဏကုဋိကာယ စ သဗ္ဗထာ အနာပတ္တိဘာဝေ သာဓိတေ တေနေဝ နယေန လေဏဂုဟာဒီသုပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ။ တေနေဝ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တထာ ဟိ တိဏကုဋိကာယ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေ သာဓိတေ တေနေဝ နယေန အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ အတ္ထတော ဒဿိတောယေဝ ဟောတိ။ ဧဝဉ္စ သတိ ဘိက္ခု သမာဒိသိတွာ ပက္ကမတိ ‘‘ကုဋိံ မေ ကရောထာ’’တိ, သမာဒိသတိ စ ဒေသိတဝတ္ထုကာ စ ဟောတု အနာရမ္ဘာ စ သပရိက္ကမနာ စာတိ, တဿ ကုဋိံ ကရောန္တိ အဒေသိတဝတ္ထုကံ သာရမ္ဘံ အပရိက္ကမနံ။ ‘‘အာပတ္တိ ကာရုကာနံ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိ ပါဠိယံ အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ ဒုက္ကဋံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ ဣမံ စောဒနံ မနသိ နိဓာယ ‘‘ယံ ပန…ပေ… အကရဏပစ္စယာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိယေဝ။ ‘‘အာပတ္တိ ကာရုကာနံ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိ ဣဒံ ပန အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿ န သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, ကိဉ္စရဟိ ယထာသမာဒိဋ္ဌာယ အကရဏပစ္စယာ အာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ။ ယသ္မာ ဗဟူသု ပေါတ္ထကေသု သတသောဓိတသမ္မတေ စ ပုရာဏပေါတ္ထကေ အယမေဝ ပါဌက္ကမော ဒိဿတိ, တသ္မာ ယထာဒိဋ္ဌပါဌာနုက္ကမေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ပကာသိတော။ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ပန ‘‘ကုဋိလက္ခဏပ္ပတ္တမ္ပိ ကုဋိံ…ပေ… အနာပတ္တီ’’တိ ဣမဿာနန္တရံ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိပါဌံ လိခန္တိ, ဧဝဉ္စ သတိ တတ္ထ အဓိပ္ပါယော ပါကဋောယေဝ။ အနာပတ္တီတိ ဝတွာတိ ဥပေါသထာဂါရဉ္စ ဘဝိဿတိ, အဟဉ္စ ဝသိဿာမီတိအာဒီသု ဝါသာဂါရတ္ထာယ ဧဝ အနိယမိတတ္တာ အနာပတ္တီတိ ဝတွာ။

ပမာဏာတိက္ကန္တကုဋိကရဏလက္ခဏာ ကိရိယာယေဝ, အဒေသိတဝတ္ထုမူလိကာယပိ အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ ဟောတိ ပမာဏာတိက္ကန္တမူလိကာယပိ, တဒုဘယံ ဧကတော ကတွာ ‘‘ကိရိယာကိရိယတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝတ္ထုံ အဒေသာပေတွာ ပမာဏယုတ္တံ ကုဋိံ ကရောန္တဿပိ ဝတ္ထုံ ဒေသာပေတွာ အကိရိယာယ ကုဋိကရဏကိရိယာယ စ သမုဋ္ဌာနတော ကိရိယာကိရိယတောဝ သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အစိတ္တကန္တိ ပဏ္ဏတ္တိအဇာနနစိတ္တေန အစိတ္တကံ။ ဥလ္လိတ္တာဒီနံ အညတရတာ, ဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏသမ္ဘဝေါ, အဒေသိတဝတ္ထုတာ, ပမာဏာတိက္ကန္တတာ, အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ, ဝါသာဂါရတာ, လေပဃဋ္ဋနာတိ ဣမာနေတ္ထ ဆ ဝါ သတ္တ ဝါ အင်္ဂါနိ။

ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆၅။ သတ္တမေ ဧဝံနာမကေ နဂရေတိ ကောသမ္ဗီနာမကေ။ တဿ ကိရ နဂရဿ အာရာမပေါက္ခရဏီအာဒီသု တေသု တေသု ဌာနေသု ကောသမ္ဗရုက္ခာဝ ဥဿန္နာ အဟေသုံ, တသ္မာ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ချံ အဂမာသိ။ ကုသုမ္ဗဿ နာမ ဣသိနော အဿမတော အဝိဒူရေ မာပိတတ္တာတိ ဧကေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကုသုမ္ဗဿ ဣသိနော နိဝါသဘူမိ ကောသမ္ဗီ, တဿ စ အဝိဒူရေ ဘဝတ္တာ နဂရံ ကောသမ္ဗီတိ သင်္ချံ ဂတန္တိ။ ဃောသိတနာမကေန ကိရ သေဋ္ဌိနာ သော ကာရိတောတိ ဧတ္ထ ကော ဃောသိတသေဋ္ဌိ, ကထဉ္စာနေန သော အာရာမော ကာရိတောတိ? ပုဗ္ဗေ ကိရ အဒ္ဒိလရဋ္ဌံ နာမ အဟောသိ။ တတော ကောတူဟလကော နာမ ဒလိဒ္ဒေါ ဆာတကဘယေန သပုတ္တဒါရော သုဘိက္ခံ ရဋ္ဌံ ဂစ္ဆန္တော ပုတ္တံ ဝဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဆဍ္ဍေတွာ အဂမာသိ။ မာတာ နိဝတ္တိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဂတာ။ တေ ဧကံ ဂေါပါလကဂါမံ ပဝိသိံသု။ ဂေါပါလကာနဉ္စ တဒါ ဗဟုပါယာသော ပဋိယတ္တော ဟောတိ, တတော ပါယာသံ လဘိတွာ ဘုဉ္ဇိံသု။ အထ သော ပုရိသော ဗဟုတရံ ပါယာသံ ဘုတ္တော ဇီရာပေတုံ အသက္ကောန္တော ရတ္တိဘာဂေ ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ သုနခိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ကုက္ကုရော ဇာတော, သော ဂေါပါလကဿ ပိယော အဟောသိ။ ဂေါပါလကော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌာတိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဘတ္တကိစ္စကာလေ ကုက္ကုရဿ ဧကံ ပိဏ္ဍံ ဒေတိ။ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ သိနေဟံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂေါပါလကေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဏသာလမ္ပိ ဂစ္ဆတိ, ဂေါပါလကေ အသန္နိဟိတေ ဘတ္တဝေလာယံ သယမေဝ ဂန္တွာ ကာလာရောစနတ္ထံ ပဏ္ဏသာလဒွါရေ ဘုဿတိ, အန္တရာမဂ္ဂေပိ စဏ္ဍမိဂေ ဒိသွာ ဘုဿိတွာ ပလာပေတိ။ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ မုဒုကေန စိတ္တေန ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တတြာဿ ‘‘ဃောသကဒေဝပုတ္တော’’တွေဝ နာမံ အဟောသိ။

သော ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကောသမ္ဗိယံ ဧကသ္မိံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တံ အပုတ္တကော ကိရ သေဋ္ဌိ တဿ မာတာပိတူနံ ဓနံ ဒတွာ ပုတ္တံ ကတွာ အဂ္ဂဟေသိ။ အထ အတ္တနော ပုတ္တေ ဇာတေ သတ္တက္ခတ္တုံ ဃာတာပေတုံ ဥပက္ကမိ။ သော ပုညဝန္တတာယ သတ္တသုပိ ဌာနေသု မရဏံ အပ္ပတွာ အဝသာနေ ဧကာယ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဝေယျတ္တိယေန လဒ္ဓဇီဝိကော အပရဘာဂေ ပိတု အစ္စယေန သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ ပတွာ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော။ အညေပိ ကောသမ္ဗိယံ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိ, ပါဝါရိယသေဋ္ဌီတိ ဒွေ သေဋ္ဌိနော အတ္ထိ, ဣမိနာ သဒ္ဓိံ တယော အဟေသုံ။

တေန စ သမယေန တေသံ သဟာယကာနံ သေဋ္ဌီနံ ကုလူပကာ ပဉ္စသတာ ဣသယော ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသိံသု။ တေ ကာလေန ကာလံ လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထံ မနုဿပထံ အာဂစ္ဆန္တိ။ အထေကသ္မိံ ဝါရေ ဂိမှသမယေ မနုဿပထံ အာဂစ္ဆန္တာ နိရုဒကံ မဟာကန္တာရံ အတိက္ကမိတွာ ကန္တာရပရိယောသာနေ မဟန္တံ နိဂြောဓရုက္ခံ ဒိသွာ စိန္တေသုံ ‘‘ယာဒိသော အယံ ရုက္ခော, အဒ္ဓါ ဧတ္ထ မဟေသက္ခာယ ဒေဝတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော ပါနီယံ ဝါ ပရိဘောဇနီယံ ဝါ ဒဒေယျာ’’တိ။ ဒေဝတာ ဣသီနံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ‘‘ဣမေသံ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ အတ္တနော အာနုဘာဝေန ဝိဋပန္တရတော နင်္ဂလသီသမတ္တံ ဥဒကဓာရံ ပဝတ္တေသိ။ ဣသိဂဏော ရဇတက္ခန္ဓသဒိသံ ဥဒကဝဋ္ဋိံ ဒိသွာ အတ္တနော ဘာဇနေဟိ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂံ ကတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂုဒကံ ဒိန္နံ, ဣဒံ ပန အဂါမကံ မဟာရညံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော အာဟာရမ္ပိ ဒဒေယျာ’’တိ။ ဒေဝတာ ဣသီနံ ဥပကပ္ပနဝသေန ဒိဗ္ဗာနိ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီနိ ဒတွာ သန္တပ္ပေသိ။

ဣသယော စိန္တယိံသု ‘‘ဒေဝတာယ အမှာကံ ပရိဘောဂုဒကမ္ပိ ဘောဇနမ္ပိ သဗ္ဗံ ဒိန္နံ, သာဓု ဝတဿ, သစေ နော အတ္တာနံ ဒဿေယျာ’’တိ။ ဒေဝတာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဥပဍ္ဎကာယံ ဒဿေသိ။ ဒေဝတေ မဟတီ တေ သမ္ပတ္တိ, ကိံ ကမ္မံ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ အဓိဂတာသီတိ။ နာတိမဟန္တံ ပရိတ္တကံ ကမ္မံ ကတွာတိ။ ဥပဍ္ဎုပေါသထကမ္မံ နိဿာယ ဟိ ဒေဝတာယ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါ။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကိရ ဂေဟေ အယံ ဒေဝပုတ္တော ကမ္မကာရော အဟောသိ။ သေဋ္ဌိဿ ဟိ ဂေဟေ ဥပေါသထဒိဝသေသု အန္တမသော ဒါသကမ္မကာရေ ဥပါဒါယ သဗ္ဗော ဇနော ဥပေါသထိကော ဟောတိ။ ဧကဒိဝသံ အယံ ကမ္မကာရော ဧကကောဝ ပါတော ဥဋ္ဌာယ ကမ္မန္တံ ဂတော။ မဟာသေဋ္ဌိ နိဝါပံ လဘမာနမနုဿေ သလ္လက္ခေန္တော ဧတဿေဝေကဿ အရညံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အဿ သာယမာသတ္ထာယ နိဝါပံ အဒါသိ။ ဘတ္တကာရဒါသီ ဧကဿေဝ ဘတ္တံ ပစိတွာ အရညတော အာဂတဿ ဘတ္တံ ဝဍ္ဎေတွာ အဒါသိ။ ကမ္မကာရော စိန္တယိ ‘‘အညေသု ဒိဝသေသု ဣမသ္မိံ ကာလေ ဂေဟံ ဧကသဒ္ဒံ အဟောသိ, အဇ္ဇ အတိဝိယ သန္နိသိန္နံ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ။ တဿ သာ အာစိက္ခိ ‘‘အဇ္ဇ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗေ မနုဿာ ဥပေါသထိကာ, မဟာသေဋ္ဌိ တုယှေဝေကဿ နိဝါပံ အဒါသီ’’တိ။ ဧဝံ အမ္မာတိ။ အာမ သာမီတိ။ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဥပေါသထံ သမာဒိန္နဿ ဥပေါသထကမ္မံ ဟောတိ, န ဟောတီ’’တိ မဟာသေဋ္ဌိံ ပုစ္ဆ အမ္မာတိ။ တာယ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတော မဟာသေဋ္ဌိ အာဟ – ‘‘သကလဥပေါသထကမ္မံ န ဟောတိ, ဥပဍ္ဎကမ္မံ ပန ဟောတိ, ဥပေါသထိကော ဟောတီ’’တိ။ ကမ္မကာရော ဘတ္တံ အဘုဉ္ဇိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဥပေါသထိကော ဟုတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နိပဇ္ဇိ။ တဿ အာဟာရပရိက္ခီဏကာယဿ ရတ္တိံ ဝါတော ကုပ္ပိ။ သော ပစ္စူသသမယေ ကာလံ ကတွာ ဥပဍ္ဎုပေါသထကမ္မနိဿန္ဒေန မဟာဝတ္တနိအဋဝိဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။

သော တံ ပဝတ္တိံ ဣသီနံ အာရောစေသိ။ ဣသယော ပုစ္ဆိံသု ‘‘တုမှေဟိ မယံ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မော သံဃော’တိ အဿုတပုဗ္ဗံ သာဝိတာ, ဥပ္ပန္နော နု ခေါ လောကေ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ အာမ, ဘန္တေ, ဥပ္ပန္နောတိ။ ဣဒါနိ ကုဟိံ ဝသတီတိ။ သာဝတ္ထိယံ နိဿာယ ဇေတဝနေ, ဘန္တေတိ။ ဣသယော ‘‘တိဋ္ဌထ တုမှေ, မယံ သတ္ထာရံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗီနဂရံ သမ္ပာပုဏိံသု။ မဟာသေဋ္ဌိနော ‘‘ဣသယော အာဂတာ’’တိ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ‘‘သွေ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဣသိဂဏဿ မဟာဒါနံ အဒံသု။ ဣသယော ‘‘ဘုတွာဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာပုစ္ဆိံသု။ ဘန္တေ, တုမှေ အညသ္မိံ ကာလေ ဧကမ္ပိ မာသံ ဒွေပိ တယောပိ စတ္တာရောပိ မာသေ ဝသိတွာ ဂစ္ဆထ, ဣမသ္မိံ ပန ဝါရေ ဟိယျော အာဂန္တွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝဒထ, ကိံ ဣဒန္တိ။ အာမ ဂဟပတယော ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, န ခေါ ပန သက္ကာ ဇီဝိတန္တရာယော ဇာနိတုံ, တေန မယံ တုရိတာ ဂစ္ဆာမာတိ။ တေန ဟိ, ဘန္တေ, မယမ္ပိ အာဂစ္ဆာမ, အမှေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆထာတိ။ ‘‘တုမှေ အဂါရိယာ နာမ မဟာဇဋာ, တိဋ္ဌထ တုမှေ, မယံ ပုရေတရံ ဂမိဿာမာ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဧကဋ္ဌာနေ ဒွေ ဒိဝသာနိ အဝသိတွာ တုရိတဂမနေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနဝိဟာရေ သတ္ထု သန္တိကမေဝ အဂမံသု။ တတ္ထ မဓုရဓမ္မကထံ သုတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။

တေပိ တယော သေဋ္ဌိနော ပဉ္စဟိ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ သပ္ပိမဓုဖာဏိတာဒီနိ စေဝ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒုကူလာဒီနိ စ အာဒါယ ကောသမ္ဗိတော နိက္ခမိတွာ အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနသာမန္တေ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ သတ္ထာ တိဏ္ဏမ္ပိ သဟာယာနံ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေသိ။ တေ ဗလဝသောမနဿဇာတာ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ မဟာဒါနံ အဒံသု, ပုန နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေတိ ဧဝံ အဍ္ဎမာသံ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ ဇနပဒံ အာဂမနာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိံသု။ ဘဂဝါ ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ ဂဟပတယော တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပဋိညာ ဒိန္နာ နာမ ဟောတီ’’တိ ဂဟပတယော သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဒိန္နာ နော ဘဂဝတာ ပဋိညာ’’တိ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ဒသဗလံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အနုပုဗ္ဗေန ကောသမ္ဗိံ ပတွာ ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ ကထယိံသု။ တယော ဇနာ အတ္တနော အတ္တနော အာရာမေ မဟန္တံ ဓနပရိစ္စာဂံ ကတွာ ဘဂဝတော ဝိဟာရေ ကာရာပေသုံ။ တတ္ထ ကုက္ကုဋသေဋ္ဌိနာ ကာရိတော ကုက္ကုဋာရာမော နာမ အဟောသိ။ ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနာ အမ္ဗဝနေ ကာရိတော ပါဝါရိကမ္ဗဝနံ နာမ။ ဃောသိတေန ကာရိတော ဃောသိတာရာမော နာမ အဟောသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဃောသိတနာမကေန ကိရ သေဋ္ဌိနာ သော ကာရိတော’’တိ။

ယော အဘိနိက္ခမနကာလေ သဒ္ဓိံ နိက္ခန္တော, ယဿ စ သတ္ထာရာ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဗြဟ္မဒဏ္ဍော အာဏတ္တော, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဗောဓိသတ္တကာလေ ဥပဋ္ဌာကဆန္နဿာ’’တိ။ ဣမိနာ စ ယော မဇ္ဈိမနိကာယေ ဆန္နောဝါဒသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၃။၃၈၉ အာဒယော) ဂိလာနော ဟုတွာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝဒိယမာနောပိ မာရဏန္တိကဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော တိဏှေန သတ္ထေန ကဏ္ဌနာဠိံ ဆိန္ဒိတွာ မရဏဘယေ ဥပ္ပန္နေ ဂတိနိမိတ္တေ စ ဥပဋ္ဌိတေ အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ သံဝိဂ္ဂေါ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ, အယံ သော န ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ပူဇာဝစနပ္ပယောဂေ ကတ္တရိ သာမိဝစနဿပိ ဣစ္ဆိတတ္တာ အာဟ ‘‘ဂါမဿ ဝါ ပူဇိတ’’န္တိ။ လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧကေကော ကောဋ္ဌာသောတိ ဧကေကော ဘာဂေါ။

၃၆၆။ ကိရိယတော သမုဋ္ဌာနဘာဝေါတိ ကေဝလံ ကိရိယာမတ္တတော သမုဋ္ဌာနဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ, ဝတ္ထုနော ပန အဒေသနာယ ကုဋိကရဏကိရိယာယ စ သမုဋ္ဌာနတော ကိရိယာကိရိယတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဘိက္ခူ ဝါ အနဘိနေယျာတိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ ‘‘အယံ ဝါ သော မဟာနာဂေါ’’တိအာဒီသု ဝိယ အဝဓာရဏတ္ထောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၀။ အဋ္ဌမေ ပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဂေါပုရဋ္ဋာလကယုတ္တန္တိ ဒွါရပါသာဒေန စ တတ္ထ တတ္ထ ပါကာရမတ္ထကေ ပတိဋ္ဌာပိတအဋ္ဋာလကေဟိ စ ယုတ္တံ။ ဝေဠူဟိ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ အဗ္ဘန္တရေ ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂရုက္ခသဉ္ဆန္နတ္တာ စ နီလောဘာသံ။ ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ ဘူမိဘာဂသမ္ပတ္တိယာ စ မနောရမံ။ ကာဠကဝေသေနာတိ ကလန္ဒကရူပေန။ နိဝါပန္တိ ဘောဇနံ။ တန္တိ ဥယျာနံ။ ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမန္တိ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ ပတိတတ္တာ ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ အဟောသိ။

ကဿပဒသဗလဿ သာသနောသက္ကနကာလေ ကိရ သတ္တ ဘိက္ခူ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ အညေ သာသနေ အဂါရဝံ ကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣဓ ကိံ ကရောမ, ဧကမန္တေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမာ’’တိ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ဥစ္စံ ပဗ္ဗတသိခရံ အဘိရုဟိတွာ အတ္တနော စိတ္တဗလံ ဇာနန္တာ ‘‘နိဿေဏိံ ပါတေန္တု, ဇီဝိတေ သာလယာ ဩတရန္တု, မာ ပစ္ဆာနုတပ္ပိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗေ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ နိဿေဏိံ ပါတေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တာ ဟောထ, အာဝုသော’’တိ အညမညံ ဩဝဒိတွာ စိတ္တရုစိယေသု ဌာနေသု နိသီဒိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဘိံသု။

တတြေကော ထေရော ပဉ္စမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတွာ ‘‘မမ ကိစ္စံ နိပ္ဖန္နံ, အဟံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ အာဟ – ‘‘အာဝုသော, ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထ, ဘိက္ခာစာရကိစ္စံ မမာယတ္တံ ဟောတု, တုမှေ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ။ ကိံ နု မယံ, အာဝုသော, နိဿေဏိံ ပါတေန္တာ ဧဝံ အဝစုမှ ‘‘ယော ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကရောတိ, သော ဘိက္ခံ အာဟရတု, တေနာဘတံ သေသာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိဿန္တီ’’တိ။ နတ္ထိ, အာဝုသောတိ။ တုမှေ အတ္တနော ပုဗ္ဗဟေတုနာဝ လဘိတ္ထ, မယမ္ပိ သက္ကောန္တာ ဝဋ္ဋဿန္တံ ကရိဿာမ, ဂစ္ဆထ တုမှေတိ။ ထေရော တေ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဖာသုကဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဂတော။ အပရောပိ ထေရော သတ္တမေ ဒိဝသေ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ တတော စုတော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, ဣတရေ ထေရာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ တေသု တေသု ကုလေသု နိဗ္ဗတ္တာ။ ဧကော ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလနဂရေ ရာဇဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော, ဧကော ပစ္စန္တိမရဋ္ဌေ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော, ဧကော ဗာဟိယရဋ္ဌေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော, ဧကော ရာဇဂဟေ ကုဋုမ္ဗိယဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော။

အယံ ပန ဒဗ္ဗတ္ထေရော မလ္လရဋ္ဌေ အနုပိယနဂရေ ဧကဿ မလ္လရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ တဿ မာတာ ဥပဝိဇညာ ကာလမကာသိ။ မတသရီရံ သုသာနံ နေတွာ ဒါရုစိတကံ အာရောပေတွာ အဂ္ဂိံ အဒံသု။ အဂ္ဂိဝေဂသန္တတ္တံ ဥဒရပဋလံ ဒွေဓာ အဟောသိ။ ဒါရကော အတ္တနော ပုညဗလေန ဥပ္ပတိတွာ ဧကသ္မိံ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ နိပတိ, တံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ အယျိကာယ အဒံသု။ သာ တဿ နာမံ ဂဏှန္တီ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ ပတိတွာ လဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ‘‘ဒဗ္ဗော’’တိ တဿ နာမံ အကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒဗ္ဗောတိ တဿ ထေရဿ နာမ’’န္တိ။

တဿ သတ္တဝဿိကကာလေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော မလ္လရဋ္ဌေ စာရိကံ စရမာနော အနုပိယနိဂမံ ပတွာ အနုပိယမ္ဗဝနေ ဝိဟရတိ။ ဒဗ္ဗကုမာရော သတ္ထာရံ ဒိသွာ သဟ ဒဿနေနေဝ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘အဟံ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ အယျိကံ အာပုစ္ဆိ။ သာ ‘‘သာဓု တာတာ’’တိ ဒဗ္ဗကုမာရံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ ကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သညံ အဒါသိ ‘‘ဘိက္ခု ဣမံ ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ။ သော ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ ဒဗ္ဗကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေန္တော တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ။ ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နော ကတာဘိနီဟာရော ပဌမကေသဝဋ္ဋိယာ ဝေါရောပနက္ခဏေယေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, ဒုတိယာယ ကေသဝဋ္ဋိယာ ဩရောပိယမာနာယ သကဒါဂါမိဖလေ, တတိယာယ အနာဂါမိဖလေ, သဗ္ဗကေသာနံ ပန ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာ စ အပစ္ဆာ အပုရေ အဟောသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ထေရော ကိရ သတ္တဝဿိကောဝ သံဝေဂံ လဘိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ခုရဂ္ဂေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ။

သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗန္တိ ယထုပနိဿယံ တေန တေန သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ။ တိဿော ဝိဇ္ဇာတိအာဒိ ယထာသမ္ဘဝဝသေန ဝုတ္တံ။ ဂုဏဇာတန္တိ ‘‘ယဉ္စ ကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ နပုံသကလိင်္ဂသမ္ဗန္ဓဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သောဠသဝိဓဿ ကိစ္စဿ ကတတ္တာတိ ဒုက္ခသမုဒယနိရောဓမဂ္ဂသင်္ခါတေသု စတူသု သစ္စေသု ဒုက္ခပရိညာ သမုဒယပ္ပဟာနံ နိရောဓသစ္ဆိကိရိယာ မဂ္ဂဘာဝနာတိ ဧကေကဿ မဂ္ဂဿ စတုန္နံ စတုန္နံ ကိစ္စာနံ ဝသေန သောဠသဝိဓဿ ကိစ္စဿ ကတတ္တာ။ တတော တတော ပဋိက္ကမိတွာတိ တတော တတော ကိစ္စတော အာရမ္မဏတော စ ပဋိဝတ္တိတွာ။ သိလာပဋ္ဋကေတိ ပါသာဏဖလကေ။ တေရသာပီတိ ဘတ္တုဒ္ဒေသကသေနာသနဂ္ဂါဟာပကဘဏ္ဍာဂါရိကစီဝရပဋိဂ္ဂါဟကစီဝရဘာဇနကယာဂုဘာဇနကဖလဘာဇနကခဇ္ဇဘာဇနကအပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကသာဋိယဂ္ဂါဟာပကပတ္တဂ္ဂါဟာပကအာရာမိကပေသကသာမဏေရပေသကသမ္မုတီနံ ဝသေန တေရသာပိ သမ္မုတိယော ဒါတုံ ဝဋ္ဋန္တိ။

၃၈၂။ အပိသူတိ ဧတ္ထ သူတိ နိပါတမတ္တံ, အပိ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ‘‘ဝိကာလေ’’တိ ဣမဿ အနန္တရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဝိကာလေပိ အာဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ဇာနန္တာတိ ဒူရဘာဝံ ဇာနန္တာ။ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသူတိ ဧတ္ထ ကတိကသဏ္ဌာနာဒီနံ နာနပ္ပကာရတ္တာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ကတိကဝတ္တာဒီနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကထာပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗဝိဟာရေသု စ ဂမနမဂ္ဂေ သမပ္ပမာဏေ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတီတိ ဝဒန္တိ။ အယဉှိ နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာတိ အနိယမေတွာ နိမ္မိတာနံ အယံ ‘‘ဧကသ္မိံ ဘာသမာနသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဓမ္မတာ။ တထာ ဟိ ယေ ဝဏ္ဏဝယသရီရာဝယဝပရိက္ခာရကိရိယာဝိသေသာဒီဟိ နိယမံ အကတွာ နိမ္မိတာ ဟောန္တိ, တေ အနိယမေတွာ နိမ္မိတတ္တာ ဣဒ္ဓိမတာ သဒိသာဝ ဟောန္တိ။ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဘာသိတတုဏှီဘာဝါဒီသု ဝါ ယံ ယံ ဣဒ္ဓိမာ ကရောတိ, တံ တဒေဝ ကရောန္တိ။ သစေ ပန နာနပ္ပကာရေ ကာတုကာမော ဟောတိ, ကေစိ ပဌမဝယေ, ကေစိ မဇ္ဈိမဝယေ, ကေစိ ပစ္ဆိမဝယေ, တထာ ဒီဃကေသေ, ဥပဍ္ဎမုဏ္ဍေ, မိဿကကေသေ, ဥပဍ္ဎရတ္တစီဝရေ, ပဏ္ဍုကစီဝရေ, ပဒဘာဏဓမ္မကထာသရဘညပဉှပုစ္ဆနပဉှဝိဿဇ္ဇနစီဝရသိဗ္ဗနဓောဝနာဒီနိ ကရောန္တေ, အပရေပိ ဝါ နာနပ္ပကာရကေ ကာတုကာမော ဟောတိ, တေန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဧတ္တကာ ဘိက္ခူ ပဌမဝယာ ဟောန္တူ’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတပ္ပကာရာယေဝ ဟောန္တိ။ အဝတ္ထုကဝစနံ န ဟောတီတိ နိမ္မိတာနံ ‘‘အယံ မဉ္စော’’တိအာဒိဝစနံ အဝတ္ထုကံ န ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ မဉ္စပီဌာနံ သမ္ဘဝတော။

၃၈၃။ ဧကစာရိကဘတ္တန္တိ အတိမနာပတ္တာ ဝိသုံ ဌိတိကာယ ပါပေတဗ္ဗံ ဘတ္တံ။ တဒ္ဓိတဝေါဟာရေနာတိ စတ္တာရိ ပရိမာဏမဿ စတုက္ကန္တိ ဧဝံ တဒ္ဓိတဝေါဟာရေန။ ဩဒနဿ ပုစ္ဆာယ သာဓကတမတ္တာ အာဟ – ‘‘ကရဏတ္ထေယေဝ ကရဏဝစန’’န္တိ, ဩဒနေန ကရဏဘူတေန ပုစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယေ စ ဩဒနေန ကရဏဘူတေန ပုစ္ဆန္တိ, တေသံ ပုစ္ဆနာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ဩဒနံ ဒေမာတိ ပုစ္ဆန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဘဝေါတိ ဘဝိတဗ္ဗော။ အသမန္နာဟရိတွာတိ အာဘောဂံ အကတွာ။ ရတ္တိံ သမ္မန္တယမာနာတိ ကဉ္စိ ကာလံ သုပိတွာ ဝုဋ္ဌာယ သမ္မန္တယမာနာ။ ရတ္တိယဉှိ ပဌမယာမမဇ္ဈိမယာမေသု သုပိတွာ ပဗုဒ္ဓါနံ အဇ္ဇတနကာလေပိ အနဇ္ဇတနာဘိမာနော ဟောတိ, တသ္မာ တေ ‘‘ဟိယျော’’တိ အာဟံသု။ ယေ ပန ရတ္တိယံ ကမ္မပ္ပသုတာ ဇာဂရိယမနုယုတ္တာ ဟောန္တိ, တေသံ အဇ္ဇတနာဘိမာနောယေဝ, တသ္မာ တေ ‘‘အဇ္ဇ’’ဣစ္စေဝ ဝေါဟရန္တိ, န ‘‘ဟိယျော’’တိ။ ပဓူပါယန္တာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနကကောဓဝသေန ပဓူပါယန္တာ။

၃၈၄။ ဒဗ္ဗ ဒဗ္ဗာတိ ဒုတိယော ဒဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ ပဏ္ဍိတာဓိဝစနောတိ အာဟ ‘‘ဒဗ္ဗာ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ဧဝံ န နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ နိဗ္ဗေဌေန္တီတိ အတ္တာနံ ဒေါသတော မောစေန္တိ။ ဝုဋ္ဌာနလက္ခဏံ မညမာနာတိ ဝုဋ္ဌာနလက္ခဏန္တိ မညမာနာ။ န ဃဋိယတီတိ ထေရဿ သုသီလပဋိညာယ တဿာ ဒုဿီလပဋိညာဝစနံ န ဃဋိယတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ။ နာသေထာတိ သေတကံ ဒတွာ ဂိဟိဘာဝံ ပါပေထာတိ အတ္ထော။ လိင်္ဂနာသနာ ဟေတ္ထ အဓိပ္ပေတာ။ ဣမမေဝ စ ဒဿေတုံ ‘‘တိဿော နာသနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသဿ အကရဏံ သံဝါသနာသနာ။ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနာ နာမ ဝါလုကာဒီနိ ဩကိရိတွာ ယာဝ ခမာပေတိ, တာဝ ဒဏ္ဍကမ္မဝသေန နိက္ကဍ္ဎနံ။ စရ ပိရေ ဝိနဿာတိ နိက္ကဍ္ဎနာကာရဒဿနံ။ တတ္ထ စရာတိ ဂစ္ဆ, အပေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပိရေတိ ပရ အမာမက, အမှာကံ အနဇ္ဈတ္တိကဘူတာတိ အတ္ထော။ ပိရေတိ ဟိ ပရ-သဒ္ဒေန သမာနတ္ထံ သမ္ဗောဓနဝစနံ။ အထ ဝါ ပိရေတိ ‘‘ပရတော’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ နိပါတပဒံ, တသ္မာ စရ ပိရေတိ ပရတော ဂစ္ဆ, မာ ဣဓ တိဋ္ဌာတိ အတ္ထော။ ဝိနဿာတိ အဒဿနံ ဂစ္ဆ။

ယသ္မာ တေ ဘိက္ခူ အတ္တာနံ အပ္ပကာသေတွာ ဌိတာ, တသ္မာ အနုယုဉ္ဇထာတိ ဣမဿ ဂဝေသထ ဇာနာထာတိ အတ္ထော ဝုတ္တော။ ကာရကော ဟောတီတိ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ ပဋိညာတတ္တာ တာယ ပဋိညာယ ယဒိ နာသိတာ, ထေရော ကာရကော ဟောတိ, သဒေါသောတိ အတ္ထော။ အကာရကော ဟောတီတိ တာယ ကတပဋိညံ အနပေက္ခိတွာ ယဒိ ဘဂဝတာ ပကတိဒုဿီလဘာဝံယေဝ သန္ဓာယ သာ နာသိတာ, ထေရော အကာရကော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ တာယ ကတပဋိညာယ ဘူတတာ အာပဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော ဟောတိ သဒေါသော’’တိ။ ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ဣမိနာ မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါ ဒဿိတော။ မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝုတ္တံ။

တတြာတိ တေသု ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယေသု။ ဣတော ပဋ္ဌာယ ‘‘တသ္မာ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနပရိယန္တံ ဒွီသုပိ အဋ္ဌကထာသု အဓိပ္ပါယဝိဘာဝနံ။ တတ္ထ ပုရိမနယေတိ ‘‘ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေတိ, ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တအဋ္ဌကထာနယေ။ ဒုက္ကဋမေဝ ယုဇ္ဇတီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဘိက္ခုနော ဘိက္ခုသ္မိံ သံဃာဒိသေသောတိ ဘိက္ခုံ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ ဘိက္ခုနော သံဃာဒိသေသောတိ အတ္ထော။ ပစ္ဆိမနယေပိ ‘‘ဘိက္ခုနိံ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ မုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ကုရုန္ဒီနယေပိ မုသာဝါဒတ္တာ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီတိ ဝိသံဝါဒပုရေက္ခတာယ ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ယဒိ ဧဝံ ဘိက္ခုံ အမူလကေန အန္တိမဝတ္ထုနာ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ အက္ကောသန္တဿ စ မုသာဝါဒတ္တာ ပါစိတ္တိယေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ စေ? တတ္ထ သတိပိ မုသာဝါဒေ ဝစနပ္ပမာဏတော သံဃာဒိသေသဩမသဝါဒပါစိတ္တိယေဟေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, န သမ္ပဇာနမုသာဝါဒပါစိတ္တိယေနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝစနပ္ပမာဏတော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝစနပ္ပမာဏတောတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တပါဠိဝစနပ္ပမာဏတော။ ဣဒါနိ တံ ဝစနံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုဿ ပန ဘိက္ခုနိယာ ဒုက္ကဋန္တိ ဝစနံ နတ္ထီတိ ဘိက္ခုနိယာ အနုဒ္ဓံသနေ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋန္တိ ဝစနံ နတ္ထိ တထာ ပါဠိယံ အနာဂတတ္တာ။ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယန္တိ ဝစနမတ္ထီတိ သာမညတော ဝုတ္တံ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒသိက္ခာပဒံ ဒဿေတိ။

ဣဒါနိ ဒွီသုပိ အဋ္ဌကထာဝါဒေသု အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတွာ တေသု ပစ္ဆိမဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ ပုရိမဝါဒံ ပတိဋ္ဌပေတုကာမော အာစရိယော ‘‘တတြ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတြာတိ ‘‘ပါစိတ္တိယမေဝ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တဝါဒေ။ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ အသတိ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣမိနာ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယဿ ဩကာသံ ဒဿေတိ။ ဝိသုံ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ ပါစိတ္တိယတော ဝိသုံ အညမေဝ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ။ ဧတေဟိ နာသနာ နတ္ထီတိ သာမညတော ဝုတ္တံ, ဣမိဿာ ပန ဒုက္ကဋေန နာသနာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ နံ ဘဂဝါ နာသေတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။

၃၈၅-၃၈၆။ ဒူသိတောတိ ဒုဋ္ဌသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတံ ဒဿေတိ။ ဒူသယတိ ပရံ ဝိနာသေတီတိ ဒူသကော။ ဣမိနာ ‘‘ဒူသယတီတိ ဒေါသော’’တိ ဒေါသသဒ္ဒဿ ကတ္တုသာဓနတာ ဝုတ္တာ။ ပကတိဘာဝံ ဇဟာပိတောတိ ဒုသသဒ္ဒဿ ဝိကတိယံ ပဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ, ပကတိယာ သောမ္မဘာဝံ ဇဟာပိတောတိ အတ္ထော, ဝိကာရမာပါဒိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အာကာရနာနတ္တေနာတိ ဒူသိတာကာရဿ ဒူသကာကာရဿ စ နာနတ္တေန။ အနဘိရဒ္ဓေါတိ အတုဋ္ဌော။ ယော ပန အတုဋ္ဌော, သော သုခိတော နာမ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န သုခိတော’’တိ။ ‘‘အာရာဓိတော ရာဇာ’’တိအာဒီသု ပသာဒိတောတိ အတ္ထသမ္ဘဝတော ‘‘န ဝါ ပသာဒိတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ခီလသဒ္ဒေါ ထဒ္ဓဘာဝဝစနော ကစဝရပရိယာယော စ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘စိတ္တထဒ္ဓဘာဝစိတ္တကစဝရသင်္ခါတံ ပဋိဃခီလ’’န္တိ။ ခီလယတိ တေန စိတ္တံ ထဒ္ဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတီတိ ခီလံ, စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝေါ။ သော စ အတ္ထတော ပဋိဃောယေဝ။ စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝလက္ခဏော ဟိ ပဋိဃော, တသ္မိဉ္စ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တံ ဥက္လာပဇာတဋ္ဌာနံ ဝိယ အမနုညံ ဟောတိ, တသ္မာ ကစဝရသဒိသတ္တာပိ ပဋိဃောဝ ‘‘ခီလ’’န္တိ ဝုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘ပဋိဃခီလ’’န္တိ။ စိတ္တဿ ထဒ္ဓဘာဝတ္တာ ကစဝရသဒိသတ္တာ စ ပဋိဃောယေဝ ခီလံ ပဋိဃခီလံ။ နပ္ပတီတောတိ ပီတိသုခါဒီဟိ န အဘိဂတော န အနုဂတော, န ဥပေတောတိ အတ္ထော။ ယော စ ပီတိသုခါဒီဟိ အနုပဂတော, သော တေဟိ ဝဇ္ဇိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပီတိသုခါဒီဟိ ဝဇ္ဇိတော’’တိ။ ယော စ တေဟိ ဝဇ္ဇိတော, န သော တေန အဘိသဋော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န အဘိသဋော’’တိ, ပီတိသုခါဒီဟိ န ပတ္ထဋောတိ အတ္ထော။

ယေနာတိ ယေန ကောပေန။ ဒုဋ္ဌောတိ မာတိကာယ အာဂတပဒံ ဒဿေတိ, ကုပိတောတိ ပဒဘာဇနေ အာဂတပဒံ။ အတ္ထတော ဧကတ္တေပိ ဥဘိန္နံ ပဒါနံ ဝသေန ‘‘ဥဘယမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ ‘‘တေန စ ကောပေန တေန စ ဒေါသေနာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝသေန ‘‘ဒွီဟီ’’တိ ဝုတ္တံ, အတ္ထတော ပန ဒေါသောယေဝ။ သော စ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နောတိ အာဟ ‘‘ဣမေဟိ ဒွီဟိ သင်္ခါရက္ခန္ဓမေဝ ဒဿေတီ’’တိ။ ‘‘အနတ္တမနတာ အနဘိရဒ္ဓီ’’တိ ဝစနေဟိ ဒေါမနဿဝေဒနာဝ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ဒဿေတီ’’တိ။

ယဒါ ပန စောဒကေန အဒိဋ္ဌံ အသုတံ အပရိသင်္ကိတံ ဝါ ဟောတိ, တဒါ အမူလကံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တံ ပနဿ…ပေ… စောဒကဝသေန အဓိပ္ပေတ’’န္တိ။ ယဒိ စုဒိတကဝသေန အဓိပ္ပေတံ သိယာ, အမူလကံ နာမ အနဇ္ဈာပန္နန္တိ ပဒဘာဇနံ ဝဒေယျာတိ အဓိပ္ပါယော။ ယံ ပါရာဇိကန္တိ ဘိက္ခုနော အနုရူပေသု ဧကူနဝီသတိယာ ပါရာဇိကေသု အညတရံ။ ပဒဘာဇနေ ပန ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ ဂဟေတွာ ‘‘စတုန္နံ အညတရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတန္တိ စုဒိတကဿ အာပန္နာနာပန္နတ္တံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ။

တထေဝါတိ ပသာဒသောတေန ဒိဗ္ဗသောတေန ဝါတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ။ သုတွာဝ ဇာနိတဗ္ဗတော ‘‘သုတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပရိသင်္ကနံ ပရိသင်္ကိတံ, ဒိဋ္ဌာနုဂတံ ပရိသင်္ကိတံ ဒိဋ္ဌပရိသင်္ကိတံ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ ဣမေသန္တိ ကတ္တုအတ္ထေ သာမိဝစနံ, ဣမေဟီတိ အတ္ထော။ ကရိဿန္တိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝိဘတ္တိပရိဏာမံ ကတွာ ဣမေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဒိဋ္ဌံ အတ္ထိ သမူလကံ, အတ္ထိ အမူလကန္တိ ဣဒံ အဇ္ဈာစာရဿ သဗ္ဘာဝါသဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အတ္ထိ သညာသမူလကံ, အတ္ထိ သညာအမူလကန္တိ ဣဒံ ပန ဒိဋ္ဌသညာယ သဗ္ဘာဝါသဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ။

သမီပေ ဌတွာတိ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ သမီပေ ဌတွာတိ ဝဒန္တီတိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ပရတော ပန ‘‘ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ပေသေတွာ စောဒေန္တဿ သီသံ န ဧတီ’’တိ ပရမ္မုခါစောဒနာယ ဧဝ အနာပတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သမီပေ ဌတွာ’’တိ ဣဒံ သမ္မုခဘာဝမတ္တဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အမှာကံ ခန္တိ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) အင်္ဂံ ဒဿေန္တေန ‘‘စာဝနာဓိပ္ပါယေန သမ္မုခါစောဒနာ’’တိ ဝုတ္တံ, န စ သမ္မုခဘာဝေါ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေယေဝါတိ နိယမော သက္ကာ ဝတ္ထုံ။ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဉ္စ ပတွာ ဂရုကေယေဝ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ စောဒါပကဿေဝ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသောတိ အာဏတ္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ စောဒါပကဿ သံဃာဒိသေသော။ မယာပိ ဒိဋ္ဌံ သုတံ အတ္ထီတိ ဣဒံ အာဏတ္တဿပိ စောဒကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပန အဝတွာပိ ‘‘ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’’တိ ဣဒမေဝ ဝစနံ ပရဿ ဝစနံ ဝိယ အကတွာ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ သံဃာဒိသေသောယေဝ။ သတိပိ ပန အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယေ ‘‘အသုကေန ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဒဿေတွာ ဝဒန္တဿ နတ္ထိ သံဃာဒိသေသောတိ ဝဒန္တိ။

သမ္ဗဟုလာ သမ္ဗဟုလေ သမ္ဗဟုလေဟိ ဝတ္ထူဟိ စောဒေန္တီတိ ဧတ္ထ သမ္ဗဟုလေတိ ဗဟုတ္တနိဒ္ဒေသေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ။ ဝတ္ထုစောဒကာနံယေဝ ဟိ ဧကာနေကဝသေန ဣဒံ စတုက္ကမာဂတံ, န စုဒိတကဿပိ ဧကာနေကဝသေန။ တထာ ဟိ ဧကဿေဝ စုဒိတကဿ ဝသေန ဧကဝတ္ထုဧကစောဒကဧကဝတ္ထုနာနာစောဒကနာနာဝတ္ထုဧကစောဒကနာနာဝတ္ထုနာနာစောဒကပ္ပဘေဒံ ဣဒံ စတုက္ကမာဂတံ, တေနေဝ စတုတ္ထစောဒနံ ဒဿေန္တေနပိ ‘‘ဣမိဿာ စောဒနာယ နာနာဝတ္ထူနိ နာနာစောဒကာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန ‘‘နာနာစုဒိတကာ’’တိ, တသ္မာ ‘‘သမ္ဗဟုလေ’’တိ ဗဟုတ္တနိဒ္ဒေသေ ကာရဏံ န ဒိဿတိ။ အထ ဝါ ပဌမံ တီသုပိ စောဒနာသု ဧကတ္တေန စုဒိတကံ နိဒ္ဒိသိတွာပိ ဣဓ ဗဟုတ္တေန နိဒ္ဒေသော ‘‘န ကေဝလံ ဧကသ္မိံယေဝ စုဒိတကေ စောဒနာ သမ္ဘဝတိ, အထ ခေါ သမ္ဗဟုလေသုပီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ကတော။

စောဒေတုံ ပန ကော လဘတိ, ကော န လဘတီတိအာဒိ အနုဒ္ဓံသနာဓိပ္ပါယံ ဝိနာပိ စောဒနာလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ သီလသမ္ပန္နောတိ ဣဒံ ဒုဿီလဿ ဝစနံ အပ္ပမာဏန္တိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုနီနံ ပန ဘိက္ခုံ စောဒေတုံ အနိဿရတ္တာ ‘‘ဘိက္ခုနိမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ သတိပိ ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူသု အနိဿရဘာဝေ တာဟိ ကတစောဒနာပိ စောဒနာရုဟတ္တာ စောဒနာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပဉ္စပိ သဟဓမ္မိကာ လဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဘိက္ခုဿ သုတွာ စောဒေတီတိအာဒိနာ စောဒကော ယေသံ သုတွာ စောဒေတိ, တေသမ္ပိ ဝစနံ ပမာဏမေဝါတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ တေသံ စောဒနာပိ ရုဟတေဝါတိ ဒဿေတုံ ထေရော သုတ္တံ နိဒဿေသိ။

ဒူတံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ပေသေတွာတိ ‘‘တွံယေဝ ဂန္တွာ စောဒေဟီ’’တိ ဒူတံ ဝါ ပေသေတွာ ယော တံ စောဒေတုံ သက္ကောတိ, တဿ မုခသာသနံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ ပေသေတွာ။ သီသံ န ဧတီတိ သံဃာဒိသေသော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘စောဒေတိ ဝါ စောဒါပေတိ ဝါ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ဒူတသာသနာဒီဟိ စောဒါပေန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ပညာယတိ, ‘‘သီသံ န ဧတီ’’တိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ သမယေနာတိ ပကတိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္ထဝိဇာနနသမယေန။

ဂရုကာနံ ဒွိန္နန္တိ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာနံ။ အဝသေသာနံ ဝသေနာတိ ပဉ္စလဟုကာပတ္တီနံ ဝသေန။ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိ ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ ‘‘အန္တဝါ လောကော, အနန္တဝါ လောကော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတံ အန္တံ ဂဏှာတီတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာ။ အာဇီဝဟေတု ပညတ္တာနံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝသေနာတိ အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အသန္တံ အဘူတံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ ဥလ္လပတိ, အာပတ္တိ ပါရာဇိကဿ, အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ, အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ, အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ, သော ဘိက္ခု အရဟာတိ ဘဏတိ, ပဋိဝိဇာနန္တဿ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ, အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခု ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ, အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခုနီ ပဏီတဘောဇနာနိ အဂိလာနာ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ပါဋိဒေသနီယဿ, အာဇီဝဟေတု အာဇီဝကာရဏာ ဘိက္ခု သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇတိ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ, အာဇီဝဝိပတ္တိပစ္စယာ ဣမာ ဆ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ပရိဝါရပါဠိယံ (ပရိ။ ၂၈၇) ဒဿိတာနံ ဆန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝသေန။ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိအာဇီဝဝိပတ္တီဟိ စောဒေန္တောပိ တမ္မူလိကာယ အာပတ္တိယာ ဧဝ စောဒေတိ။

‘‘ကသ္မာ မံ န ဝန္ဒသီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ‘‘အဿမဏောသိ အသကျပုတ္တိယောသီ’’တိ အဝန္ဒနကာရဏဿ ဝုတ္တတ္တာ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နော န ဝန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဝဒန္တိ။ စောဒေတုကာမတာယ ဧဝ အဝန္ဒိတွာ အတ္တနာ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဝုတ္တမတ္ထံ ဌပေတွာ အဝန္ဒိယဘာဝေ တံ ကာရဏံ န ဟောတီတိ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ။ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ အဝန္ဒနီယေသု အဝုတ္တတ္တာ တေန သဒ္ဓိံ သယန္တဿ သဟသေယျာပတ္တိယာ အဘာဝတော တဿ စ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ရုဟနတော တဒေဝ ယုတ္တတရန္တိ ဝိညာယတိ။ ကိဉ္စာပိ ယာဝ သော ဘိက္ခုဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ, တာဝ ဝန္ဒိတဗ္ဗော။ ယဒါ ပန ‘‘အဿမဏောမှီ’’တိ ပဋိဇာနာတိ, တဒါ န ဝန္ဒိတဗ္ဗောတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အန္တိမဝတ္ထုံ အဇ္ဈာပန္နဿ ဟိ ဘိက္ခုဘာဝံ ပဋိဇာနန္တဿေဝ ဘိက္ခုဘာဝေါ, န တတော ပရံ။ ဘိက္ခုဘာဝံ အပ္ပဋိဇာနန္တော ဟိ အနုပသမ္ပန္နပက္ခံ ဘဇတိ။ ယသ္မာ အာမိသံ ဒေန္တော အတ္တနော ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနေယေဝ ဒေတိ, တသ္မာ ပဋိပါဋိယာ နိသိန္နာနံ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တေန ဧကဿ စောဒေတုကာမတာယ အဒိန္နေပိ စောဒနာ နာမ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န တာဝတာ စောဒနာ ဟောတီ’’တိ။

တိံသာနီတိ တိံသ ဧတေသမတ္ထီတိ တိံသာနိ, တိံသဝန္တာနီတိ အတ္ထော, တိံသာဓိကာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဂုဏဝစနတ္တာ တဒ္ဓိတလောပံ ကတွာ ‘‘တိံသာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ တိံသ စောဒနာ အဓိကာ ဧတေသူတိ တိံသာနိ။ တသ္မိံ အဓိကမိတိ ဍကာရပစ္စယေ သတိ ရူပမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ နဝုတာနီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။

ဥဗ္ဗာဟိကာယ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗန္တိ ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မတေဟိ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ အလဇ္ဇုဿန္နာယ ဟိ ပရိသာယ ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဥဗ္ဗာဟိကာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗော။ ‘‘သီလဝါ ဟောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော’’တိအာဒိနာ သမထက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ။ ၂၃၁) ဝုတ္တဒသင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတာ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ တတ္ထေဝ ဝုတ္တာယ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ သမ္မတေဟိ ပန တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိသုံ ဝါ နိသီဒိတွာ တဿာယေဝ ဝါ ပရိသာယ ‘‘အညေဟိ န ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ သာဝေတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ တုမှာကန္တိ စုဒိတကစောဒကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

ကိမှီတိ ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ။ ကိမှိ နမ္ပိ န ဇာနာသီတိ ကိမှိ နန္တိ ဝစနမ္ပိ န ဇာနာသိ။ နာဿ အနုယောဂေါ ဒါတဗ္ဗောတိ နာဿ ပုစ္ဆာ ပဋိပုစ္ဆာ ဒါတဗ္ဗာ။ ‘‘ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယာ’’တိအာဒိဝစနတော ‘‘အလဇ္ဇီနိဂ္ဂဟတ္ထာယ…ပေ… ပညတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧဟိတီတိ အာဂမိဿတိ။ ဒိဋ္ဌသန္တာနေနာတိ ဒိဋ္ဌသမ္ဗန္ဓေန, ဒိဋ္ဌနိယာမေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိဝါဒဝတ္ထုသင်္ခါတေ အတ္ထေ ပစ္စတ္ထိကာ အတ္ထပ္ပစ္စတ္ထိကာ။ သညံ ဒတွာတိ တေသံ ကထံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ဝစနံ သာဓေတုံ သညံ ကတွာ။ အသုဒ္ဓသညာယ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘အနနုစ္ဆဝိကော’’တိ အာဟ။ ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂါတိ ဣဒံ အတ္တနော သန္တိကာ တေသံ မောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန တေသံ အညမညသမ္ဘောဂေ ယောဇနတ္ထံ။ ဝိနိစ္ဆယော န ကာတဗ္ဗောတိ ‘‘အမှာကံ ဝစနေ အဋ္ဌာတဗ္ဗသဘာဝါ ဧတေ အလဇ္ဇိနော’’တိ ဇာနန္တေန ဝိနိစ္ဆယော န ကာတဗ္ဗော။

ဝိရဒ္ဓံ ဟောတီတိ အတ္တနာ ကတဒေါသပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ကဉ္စိ မုသာဝါဒံ ကတွာ ဝိရဒ္ဓံ ဟောတိ။ ပဋိညံ န ဒေတီတိ သစေ မယာ ကတဒေါသံ ဝက္ခာမိ, မယှံ အနုဝတ္တကာ ဘိဇ္ဇိဿန္တီတိ ‘‘ကတံ မယာ’’တိ ပဋိညံ န ဒေတိ။ သုဒ္ဓေါ ဟောတူတိ တေသံ ဝစနေန သုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတု, တေသံ ဝစနေန ဧကဒွေဝါရမဿ ဝိနိစ္ဆယော ဒါတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဌာနေ န တိဋ္ဌတီတိ လဇ္ဇိဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ။ ဝိနိစ္ဆယော န ဒါတဗ္ဗောတိ အလဇ္ဇိဘာဝမာပန္နတ္တာ န ဒါတဗ္ဗော။

အမူလကမ္ပိ သမူလကမ္ပိ မူလံ ဂဟေတွာ ဝဒန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒွေ မူလာနီ’’တိ။ ကာလေန ဝက္ခာမီတိအာဒီသု ဧကော ဧကံ ဩကာသံ ကာရေတွာ စောဒေန္တော ကာလေန ဝဒတိ နာမ။ သံဃမဇ္ဈေ ဂဏမဇ္ဈေ သလာကဂ္ဂယာဂုအဂ္ဂဝိတက္ကမာဠကဘိက္ခာစာရမဂ္ဂအာသနသာလာဒီသု ဥပဋ္ဌာကေဟိ ပရိဝါရိတက္ခဏေ ဝါ စောဒေန္တော အကာလေန ဝဒတိ နာမ။ တစ္ဆေန ဝဒန္တော ဘူတေန ဝဒတိ နာမ။ ‘‘အမ္ဘော မဟလ္လက-ပရိသာဝစရ-ပံသုကူလိက-ဓမ္မကထိက-ပတိရူပံ တဝ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော ဖရုသေန ဝဒတိ နာမ။ ကာရဏနိဿိတံ ပန ကတွာ ‘‘ဘန္တေ မဟလ္လကာတ္ထ, ပရိသာဝစရာ ပံသုကူလိကာ ဓမ္မကထိကာတ္ထ, ပတိရူပံ တုမှာကံ ဣဒ’’န္တိ ဝဒန္တော သဏှေန ဝဒတိ နာမ။ ကာရဏနိဿိတံ ကတွာ ဝဒန္တော အတ္ထသဉှိတေန ဝဒတိ နာမ။ မေတ္တစိတ္တော ဝက္ခာမိ, နော ဒေါသန္တရောတိ မေတ္တစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဝက္ခာမိ, န ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ။ ပန္နရသသု ဓမ္မေသူတိ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရတာ, ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရတာ, သဗြဟ္မစာရီသု မေတ္တစိတ္တတာ, ဗဟုဿုတတာ, ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနံ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတသုဝိဘတ္တသုပ္ပဝတ္တသုဝိနိစ္ဆိတတာ, ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပဉ္စဓမ္မာ, ကာရုညတာ, ဟိတေသိတာ, အနုကမ္ပတာ, အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာ, ဝိနယပုရေက္ခာရတာတိ ဣမေသု ပန္နရသသု ဓမ္မေသု။ တတ္ထ ကာရုညတာတိ ကာရုဏိကဘာဝေါ။ ဣမိနာ ကရုဏာ စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ ဒဿိတော။ ဟိတေသိတာတိ ဟိတဂဝေသနတာ။ အနုကမ္ပတာတိ တေန ဟိတေန သံယောဇနာ။ ဒွီဟိပိ မေတ္တာ စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ ဒဿိတော။ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတာတိ အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေတွာ သုဒ္ဓန္တေ ပတိဋ္ဌာပနာ။ ဝတ္ထုံ စောဒေတွာ သာရေတွာ ပဋိညံ အာရောပေတွာ ယထာပဋိညာယ ကမ္မကရဏံ ဝိနယပုရေက္ခာရတာ နာမ။ သစ္စေ စ အကုပ္ပေ စာတိ ဝစီသစ္စေ စ အကုပ္ပတာယ စ။ စုဒိတကေန ဟိ သစ္စဉ္စ ဝတ္တဗ္ဗံ, ကောပေါ စ န ကာတဗ္ဗော, နေဝ အတ္တနာ ကုဇ္ဈိတဗ္ဗော, န ပရော ဃဋ္ဋေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

ဘုမ္မပ္ပတ္တိယာတိ ဘုမ္မဝစနေ သမ္ပတ္တေ, ဘုမ္မတ္ထေ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဓိကရီယန္တိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏာနိ။ ကေ အဓိကရီယန္တိ? သမထာ။ ကထံ အဓိကရီယန္တိ? သမနဝသေန။ အဓိကရဏံ သမေန္တိ ဝူပသမေန္တီတိ ဟိ သမထာ။ အထ ဝါ သမနတ္ထာယ ပဝတ္တမာနေဟိ သမထေဟိ အဓိကာတဗ္ဗာနီတိ အဓိကရဏာနိ။ ယထာ ဟိ သမနဝသေန သမထာနံ ဝိဝါဒါဒီသု အဓိကတ္တုဘာဝေါ, ဧဝံ ဝိဝါဒါဒီနံ တေဟိ အဓိကတ္တဗ္ဗတာပိ။ တေနာဟ ‘‘သမထေဟိ အဓိကရဏီယတာ’’တိ။ ဣမိနာ အဓိကရဏသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတာ ဝုတ္တာ။ ဂါဟန္တိ ‘‘အသုကံ စောဒေဿာမီ’’တိ မနသာ စောဒနာယ ဂဟဏံ။ စေတနန္တိ ‘‘စောဒေဿာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နစေတနံ။ အက္ခန္တိန္တိ စုဒိတကေ ဥပ္ပန္နံ အက္ခန္တိံ။ ဝေါဟာရန္တိ စောဒနာဝသပ္ပတ္တဝစနံ။ ပဏ္ဏတ္တိန္တိ စောဒနာဝသပ္ပဝတ္တနာမပဏ္ဏတ္တိံ။ အတ္တာဒါနံ ဂဟေတွာတိ စောဒနံ မနသာ ဂဟေတွာ။ တံ အဓိကရဏန္တိ တံ ဂါဟလက္ခဏံ အဓိကရဏံ။

တသ္မာ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏန္တိ အဋ္ဌကထာသု ကတသန္နိဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တမ္ပိ န ယုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ပနေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တေတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ။ ပါရာဇိကဓမ္မောတိ ပါရာဇိကာပတ္တိ။ အစ္စန္တအကုသလတ္တာတိ လောကဝဇ္ဇဘာဝတော ပါရာဇိကာပတ္တိယာ ဧကန္တအကုသလတ္တာ။ ယာယ ပဏ္ဏတ္တိယာတိ နာမပဏ္ဏတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အဘိလာပေနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပညတ္တောတိ ဝေါဟာရဝသေန ကထိတော။ အဓိကရဏေ ပဝတ္တတ္တာ စ အဓိကရဏန္တိ မဉ္စဋ္ဌေသု မဉ္စဝေါဟာရော ဝိယ။ ယသ္မာ အမူလကေန စောဒေန္တော စုဒိတကေ ပုဂ္ဂလေ တံ အဓိကရဏံ နတ္ထီတိ သလ္လက္ခေတိ, တသ္မာ တဿ ဝစနံ အဘိဓေယျသုညန္တိ အာဟ ‘‘သဘာဝတော နတ္ထီ’’တိ။ တဉ္စ ခေါ ဣဓေဝါတိ တဉ္စ ယထာဝုတ္တပရိယာယေန ပဏ္ဏတ္တိယာ အဓိကရဏဘာဝေါ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ သိက္ခာပဒေ။ ‘‘မာတာပိ ပုတ္တေန ဝိဝဒတီ’’ တိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ ဝိဝါဒဿ အဓိကရဏဘာဝေါ န သမ္ဘဝတိ သမထေဟိ အနဓိကရဏီယတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣဓေကစ္စော ဝိဝါဒေါ’’တိ။

အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနီတိ လက္ခဏဝစနမေတံ ယထာ ‘‘ယဒိ မေ ဗျာဓိတာ ဒဟေယျုံ, ဒါတဗ္ဗမိဒမောသဓ’’န္တိ, တသ္မာ တေသု အညတရညတရံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါ ‘‘အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အနုဝါဒေါတိ ဥပဝဒနာ စေဝ စောဒနာ စ။ တတ္ထ ဥပဝဒနာ နာမ အက္ကောသော။ ပဉ္စပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓာတိ မာတိကာယ အာဂတာ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ။ သတ္တာတိ တေယေဝ ပဉ္စ, ဝိဘင်္ဂေ အာဂတာ ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တိယော ဒွေတိ သတ္တ။ ကိစ္စယတာတိ ကတ္တဗ္ဗတာ။ ကရဏီယတာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဥဘယေနပိ အပလောကနာဒိသံဃကမ္မံယေဝ ဒဿေတိ, တေနာဟ ‘‘အပလောကနကမ္မ’’န္တိအာဒိ။

အာပတ္တာဓိကရဏံ ဌပေတွာ သေသာဓိကရဏေဟိ စောဒနာယေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဣမသ္မိံ ပနတ္ထေ…ပေ… အာပတ္တာဓိကရဏမေဝ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ။ သပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသဿာတိ ပဒါနံ အနုက္ကမေန နိဒ္ဒေသော ပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသော, ပဒဘာဇနဿေတံ အဓိဝစနံ။ တေန သဟ ဝတ္တမာနံ သပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသံ, သိက္ခာပဒံ, တဿ ပဒါနုက္ကမနိဒ္ဒေသသဟိတဿ သိက္ခာပဒဿာတိ အတ္ထော, ပဒဘာဇနသဟိတဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အဿာတိ ကတ္တုအတ္ထေ သာမိဝစနံ, အနေနာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘ဧတေန စောဒကေနာ’’တိအာဒိ။ ဣဓာဂတေသူတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဂတေသု။ အညတြ အာဂတေသူတိ ဣတော အညတြ ဩမသဝါဒါဒိသိက္ခာပဒပါဠိယံ အာဂတေသု။ ဒုဿီလောတိ နိဿီလော သီလဝိရဟိတော။ ပါပဓမ္မောတိ ဒုဿီလတ္တာ ဧဝ ဟီနဇ္ဈာသယတာယ လာမကသဘာဝေါ။ အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရောတိ အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မာဒိတာယ အသုစိ ဟုတွာ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရော။ ဒုဿီလော ဟိ ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ အသုကေန ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရေသံ အာသင်္ကနီယော ဟောတိ, ကေနစိဒေဝ ဝါ ကရဏီယေန မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကစ္စိ နု ခေါ ဣမေ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’’တိ အတ္တနောယေဝ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရော။ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တောတိ လဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗကမ္မန္တော။ အဿမဏောတိ န သမဏော။ သလာကဂ္ဂဟဏာဒီသု ‘‘အဟမ္ပိ သမဏော’’တိ မိစ္ဆာပဋိညာယ သမဏပဋိညော။ အသေဋ္ဌစာရိတာယ အဗြဟ္မစာရီ။ ဥပေါသထာဒီသု ‘‘အဟမ္ပိ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ မိစ္ဆာပဋိညာယ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော။ ပူတိနာ ကမ္မေန သီလဝိပတ္တိယာ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌတ္တာ အန္တောပူတိ။ ဆဒွါရေဟိ ရာဂါဒိကိလေသာနုဝဿနေန တိန္တတ္တာ အဝဿုတော။ သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရတ္တာ သီလဝန္တေဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗတ္တာ စ ကသမ္ဗုဇာတော။

ဣဓ ပါဠိယန္တိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပါဠိယံ။ ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကောတိ ကလိဒေဝီဝတနိယုတ္တော။ ကလိဒေဝီ ကိရ သိရီဒေဝိယာ ဇေဋ္ဌာ, တသ္မာ တဿာ ဝတဓရော ‘‘ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တံ ပန ဝတံ သမာဒိယိတွာ ပူရေန္တော သကလသရီရေ မသိံ မက္ခေတွာ ကာကပတ္တာနိ မုဋ္ဌိယံ ကတွာ ကလိဒေဝိံ ဖလကေ လိခါပေတွာ တံ ကာဇကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာ ထောမေန္တော ဝိစရတိ။ ယဒဂ္ဂေနာတိ ယတ္တကေန။ တဒဂ္ဂေနာတိ တတ္တကေန။ နော ကပ္ပေတီတိအာဒိ ဝေမတိကဘာဝဒီပနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ မဟာပဒုမတ္ထေရဿ အဓိပ္ပါယော။ ဒုတိယတ္ထေရော ပန ‘‘နော ကပ္ပေတိ, နဿရတိ, ပမုဋ္ဌော’’တိ ဧတေဟိ ဝေမတိကဘာဝါဝတ္ထာယ အဒီပနတော အညော ဝေမတိကဘာဝေါ, အညာနိ နော ကပ္ပနာဒီနီတိ စတုန္နမ္ပိ ဝိဘာဂေန အတ္ထံ ဒဿေတိ, တသ္မာ တဿ ဝါဒေါ ယုတ္တတရောတိ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော။ ဒဿနေ ဝေမတိကော ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလေ ဉာတေပိ တဿ ကိရိယာယ သမ္မာ အဒိဋ္ဌဘာဝတော စိရကာလာတိက္ကမတော ဝါ တံ ကိရိယံ ကရောန္တော ‘‘ဧသ မယာ ဒိဋ္ဌော ဝါ, န ဝါ’’တိ ဒဿနေ ဝေမတိကော ဟောတိ။ ပုဂ္ဂလေ ဝေမတိကော ဟောတီတိ တေန ကတကမ္မေ ဉာတေပိ တံ ကမ္မံ ကရောန္တဿ သမ္မာ အဒိဋ္ဌဘာဝတော ကာလန္တရဘာဝတော ဝါ ‘‘တဿ ကမ္မဿ ကာရကော အယံ ဝါ, နော’’တိ ပုဂ္ဂလေ ဝေမတိကော ဟောတိ။

၃၈၉။ ‘‘တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိသတ္တဝိဓမ္ပိ ကမ္မံ ကရိဿာမာ’’တိ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တဿ အဓိပ္ပါယော ကမ္မာဓိပ္ပါယော။ ‘‘အာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာပေဿာမီ’’တိ အဓိပ္ပါယော ဝုဋ္ဌာနာဓိပ္ပါယော။ အနုဒ္ဓံသေန္တဿာတိ ဣမိနာ စာဝနာဓိပ္ပါယံ ဒဿေတိ။ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယန္တိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ပါစိတ္တိယံ။ ဒုက္ကဋန္တိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ။

‘‘ဧဝံ သံဝဒ္ဓါ ဟိ တဿ ဘဂဝတော ပရိသာ ယဒိဒံ အညမညဝစနေန အညမညဝုဋ္ဌာပနေနာ’’တိ ဝစနတော ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာနယံ ပတိဋ္ဌပေန္တော ‘‘ကုရုန္ဒိယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု။ ယျ-ကာရေ သမ္ပတ္တေ ရေ-ကာရော အတိက္ကန္တော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ရေ-ကာရေ အနတိက္ကန္တေ’’တိ။ ဥပေါသထဿ ဉတ္တိကမ္မဘာဝတော ဉတ္တိယာ သမတ္တာယ ဥပေါသထော ကတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယျ-ကာရေ သမ္ပတ္တေ န လဗ္ဘတီ’’တိ။

ဣဒဉ္စိဒဉ္စာတိ ‘‘ပါဏာတိပါတံ အဒိန္နာဒါန’’န္တိအာဒိံ။ ‘‘အသုကော စ အသုကော စ အဿမဏော အနုပါသကော’’တိ အက္ကောသာဓိပ္ပါယေန ပရမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ, သမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ပန ပါစိတ္တိယမေဝ။ ယထာ ‘‘အသူရိယံ ပဿတိ ကညာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘သူရိယံ န ပဿတိ ကညာ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတိ, ဧဝံ ‘‘အနောကာသံ ကာရာပေတွာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဩကာသံ အကာရာပေတွာ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ။ ယံ စောဒေတိ, တဿ ဥပသမ္ပန္နောတိ သင်္ချူပဂမနံ, တသ္မိံ သုဒ္ဓသညိတာ, ယေန ပါရာဇိကေန စောဒေတိ, တဿ ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန အမူလကတာ, စာဝနာဓိပ္ပါယေန သမ္မုခါ စောဒနာ, တဿ တင်္ခဏဝိဇာနနန္တိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဒုတိယဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၉၁။ နဝမေ ဒိသွာတိ အဇိကာယ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇန္တံ ဆဂလကံ ဒိသွာ။ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိန္တိ တဿာ ဘိက္ခုနိကာလံ ဂဟေတွာ ဘူတပုဗ္ဗဝေါဟာရေန ဝေါဟရန္တိ။ ဝေဠုဝနေယေဝါတိ ထေရဿ ဘိက္ခာစာရဝေလံ အဂ္ဂဟေတွာ တေဟိ ဝုတ္တဘတ္တုဒ္ဒေသဝေလံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ကစ္စိ နောတိ ကစ္စိ နု။ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုန္တိ အညဘာဂိယဿ အဓိကရဏဿ ကဉ္စိဒေသံ လေသမတ္တံ ဥပါဒါယ ပါရာဇိကေန ဓမ္မေန အနုဒ္ဓံသိတဘာဝံ အာရောစေသုံ။

အညဘာဂဿာတိ အညကောဋ္ဌာသဿ, ထေရဿ မနုဿဇာတိဘိက္ခုဘာဝတော အညဿ တိရစ္ဆာနဇာတိဆဂလကဘာဝသင်္ခါတဿ ကောဋ္ဌာသဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒန္တိ သာမညတော နပုံသကနိဒ္ဒေသေန ဆဂလကံ နိဒ္ဒိသတိ, ဣဒံ ဆဂလကဇာတန္တိ အတ္ထော, အယံ ဆဂလကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အဓိကရဏသဒ္ဒါပေက္ခော ဝါ နပုံသကနိဒ္ဒေသော, ဣဒံ ဆဂလကသင်္ခါတံ အဓိကရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညဘာဂေါတိ ယထာဝုတ္တတိရစ္ဆာနဇာတိဆဂလကဘာဝသင်္ခါတော အညဘာဂေါ, အညကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော။ အဿာတိ ဆဂလကဿ။ ‘‘အညဘာဂသမ္ဗန္ဓီ အညဘာဂိယ’’န္တိ ပဌမဝိဂ္ဂဟဿ အတ္ထော, ‘‘အညဘာဂဝန္တံ အညဘာဂိယ’’န္တိ ဒုတိယဝိဂ္ဂဟဿ။ ဒွီဟိပိ ဝိဂ္ဂဟေဟိ အညဘာဂိယန္တိ ဆဂလကောဝ ဝုတ္တော။ တိရစ္ဆာနဇာတိဆဂလကဘာဝဉ္စ ဌပေတွာ ပရမတ္ထတော ဝိသုံ ဆဂလကေ အသတိပိ ‘‘ပဋိမာယ သရီရ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ အဘေဒေပိ ဘေဒကပ္ပနာယ ပဝတ္တလောကဝေါဟာရဝသေန ‘‘အညဘာဂဿ ဣဒံ, အညဘာဂေါ ဝါ အဿ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ။

ဣဒါနိ ဒွီဟိပိ ဝိဂ္ဂဟေဟိ ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ဟိ သော’’တိအာဒိမာဟ။ သောတိ သော ဆဂလကော။ တဿ ‘‘ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ တတောတိ တတော မနုဿဇာတိတော ဘိက္ခုဘာဝတော စ။ သော ဝါ အညဘာဂေါတိ ယထာဝုတ္တတိရစ္ဆာနဇာတိဆဂလကဘာဝသင်္ခါတော အညဘာဂေါ။ အဿာတိ ဆဂလကဿ။ သော ဆဂလကော အညဘာဂိယသင်္ခါတံ လဘတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘အဓိကရဏန္တိ အာဓာရော, ဝတ္ထု အဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမတ္ထံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ စာ’’တိအာဒိမာဟ။ တေသန္တိ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ။ ဣမန္တိ ဆဂလကံ။ နာမကရဏသညာယာတိ နာမကရဏသင်္ခါတာယ သညာယ သော ဆဂလကော အဓိကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဉှိ သန္ဓာယာတိ ‘‘အဝဿံ တုမှေဟိ လေသော ဩဍ္ဍိတော, ကိံ ဝဒထ, ကိံ ပဿိတ္ထာ’’တိ အနုယုတ္တေဟိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ဆဂလကဿ ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဒဗ္ဗဿ နာမံ တဿ ကရိမှာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဿ နာမကရဏသညာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ တံ ဆဂလကံ သန္ဓာယ။ တေ ဘိက္ခူတိ တေ အနုယုဉ္ဇကာ ဘိက္ခူ။ အာပတ္တိလေသမ္ပိ ပုဂ္ဂလသ္မိံယေဝ အာရောပေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပုဂ္ဂလာနံယေဝ လေသာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဒဘာဇနေ ပန…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ နာမကရဏသညာယ အာဓာရဘူတဿ ဆဂလကသင်္ခါတဿ အဓိကရဏဿ အဝစနေ ကာရဏံ ဝုတ္တံ။

၃၉၃။ ‘‘အညဘာဂိယဿ အဓိကရဏဿာ’’တိ ဧတ္ထ ပါဠိအာဂတအဓိကရဏသဒ္ဒပတိရူပကံ အညံ အဓိကရဏသဒ္ဒံ ပါဠိအာဂတတဒညသာဓာရဏတာယ ဥဘယပဒတ္ထံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဟိ အတ္ထံ ဒဿေန္တေန ပါဠိယံ အာဂတသဒ္ဒပတိရူပကော အညော သဒ္ဒေါ ဥဘယပဒတ္ထော ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော, န စ အညံ ဥဒ္ဓရိတွာ အညဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော, တသ္မာ ပါဠိအာဂတအဓိကရဏသဒ္ဒပတိရူပကော အညောယေဝ ဥဘယပဒတ္ထသာဓာရဏော အဓိကရဏသဒ္ဒေါ ဥဒ္ဓဋောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘အဓိကရဏန္တိ ဝစနသာမညတော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ပဝတ္တာနိ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီ’’တိ။ ယာ စ သာ အဝသာနေ…ပေ… စောဒနာ ဝုတ္တာတိ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော ဟောတိ, သံဃာဒိသေသေ သံဃာဒိသေသဒိဋ္ဌီ ဟောတိ, တဉ္စေ ပါရာဇိကေန စောဒေတီတိအာဒိစောဒနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

မေထုနဝီတိက္ကမာပတ္တိယော ဝတ္ထုတော သဘာဂါ, ဣတရာသံ ပန အဒိန္နာဒါနာဒိအာပတ္တီနံ သမာနေပိ ပါရာဇိကာပတ္တိဘာဝေ ဝတ္ထုတော ဝိသဘာဂါတိ အာဟ ‘‘သဘာဂဝိသဘာဂဝတ္ထုတော’’တိ။ သဘာဝသရိက္ခာသရိက္ခတောတိ သဘာဝေန သဒိသာသဒိသဘာဝတော။ ပဌမပါရာဇိကဉှိ ပဌမပါရာဇိကာပတ္တိယာ မေထုနရာဂေန သဘာဝတော သဒိသံ, ဒေါသသမ္ပယုတ္တမနုဿဝိဂ္ဂဟေန အသဒိသံ။ နနု စ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ အာပတ္တာဓိကရဏဿ သိယာ တဗ္ဘာဂိယံ, သိယာ အညဘာဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒ္ဒေသာနုက္ကမေန တဗ္ဘာဂိယတံ အနိဒ္ဒိသိတွာ အညဘာဂိယတာ ပဌမံ ကသ္မာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ။ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘သဘာဂဝိသဘာဂဝတ္ထုတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန။

‘‘သံဃကမ္မာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃကမ္မတော ကိစ္စာဓိကရဏံ ဝိသုံ ဝိယ ဒိဿတီတိ အာဟ ‘‘ကိံ ပနာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ကိစ္စမေဝ ကိစ္စာဓိကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သံဃကမ္မာနမေဝေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘သံဃကမ္မာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဧဝံ သန္တေပီ’’တိအာဒိ။ တဿ တဿ သံဃကမ္မဿ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာလက္ခဏံယေဝ တတော သံဃကမ္မဿ နိပ္ဖဇ္ဇနတော ဖလူပစာရေန သံဃကမ္မန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ အာဟ ‘‘ယံ ကမ္မလက္ခဏံ မနသိ ကရောတိ, တံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနတော’’တိ။ ပရိဝါသာဒိသံဃကမ္မံ နိဿာယ မာနတ္တာဒီနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော ဥက္ခေပနီယကမ္မသီမာသမ္မုတိကမ္မာဒီနိ ဣဿာယ ဩသာရဏသီမာသမူဟနနာဒိကမ္မာနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စ ‘‘ပုရိမံ ပုရိမံ သံဃကမ္မ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၃၉၅-၄၀၀။ သဝတ္ထုကံ ကတွာတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ။ ဒီဃာဒိနောတိ ဒီဃရဿကာဠဩဒါတာဒိနော။ ဒိဋ္ဌာဒိနောတိ ဒိဋ္ဌသုတာဒိနော။ လောဟပတ္တသဒိသောတိ အယောပတ္တသဒိသော။ အင်္ဂါနိ ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသေ ဝုတ္တသဒိသာနိ, ဣဓ ပန ကဉ္စိဒေသံ လေသမတ္တံ ဥပါဒိယနာ အဓိကာ။

ဒုတိယဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၀။ ဒသမေ ယေ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ အပ္ပထာမာ, န သက္ကောန္တိ အရညကာဒီနိ သေဝန္တာ ဒုက္ခဿန္တံ ကာတုံ, တေ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဗဟူနံ ကုလပုတ္တာနံ မဂ္ဂန္တရာယာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ အဓိဝါသနခန္တိသမ္ပန္နောတိ ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တသီတုဏှာဒိသဟနလက္ခဏာယ ခန္တိယာ သမန္နာဂတော။ ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမော။ ယဿ ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော ဗဟုမ္ပိ ဘဏတော ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ, အယံ ‘‘ပဒပရမော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အဘိသမ္ဘုဏိတွာတိ နိပ္ဖါဒေတွာ။ နာဘိသမ္ဘုဏာတီတိ န သမ္ပာဒေတိ, အရညဝါသံ သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဓမ္မတော အပေတံ ဥဒ္ဓမ္မံ။ အသဗ္ဗညူ အဿာတိ တေသံ အနုရူပဿ အဇာနနတော အသဗ္ဗညူ ဘဝေယျ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၀၄) ဝစနတော ‘‘စတ္တာရော ပန…ပေ… ပဋိက္ခိတ္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒမေဝ ဝစနံ သန္ဓာယ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘အဋ္ဌ မာသေ ခေါ မယာ ဒေဝဒတ္တ ရုက္ခမူလသေနာသနံ အနုညာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

တီဟိ ကောဋီဟီတိ တီဟိ အာကာရေဟိ, တီဟိ ကာရဏေဟီတိ အတ္ထော။ တဒုဘယဝိမုတ္တပရိသင်္ကိတန္တိ ဒိဋ္ဌံ သုတန္တိ ဣဒံ ဥဘယံ အနိဿာယ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣဒံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ဝဓိတွာ သမ္ပာဒိတ’’န္တိ ကေဝလမေဝ ပရိသင်္ကိတံ။ မစ္ဆဗန္ဓနံ ဇာလံ, ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓနီ။ ကပ္ပတီတိ ယဒိ တေသံ ဝစနေန အာသင်္ကာ ဥပစ္ဆိန္နာ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ပဝတ္တမံသန္တိ ဝိက္ကာယိကမံသံ။ မင်္ဂလာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဟုနပါဟုနာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဧဝ-သဒ္ဒေါ, ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ အကတမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ‘‘ဘိက္ခူနဉ္စ ဒဿာမ, မင်္ဂလာဒီနဉ္စ အတ္ထာယ ဘဝိဿတီ’’တိ မိဿေတွာ ကတမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကေစိ ပန ‘‘ဘိက္ခူနံယေဝါတိ အဝဓာရဏေန ဘိက္ခူနဉ္စ အညေသဉ္စ အတ္ထာယ ကတံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ။ ယတ္ထ စ နိဗ္ဗေမတိကော ဟောတီတိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတေပိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိသင်္ကိတာဘာဝမာဟ။ တမေဝတ္ထံ အာဝိကာတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣတရေသံ ဝဋ္ဋတီတိ အဇာနန္တာနံ ဝဋ္ဋတိ, ဇာနတော ဧဝေတ္ထ အာပတ္တိ ဟောတီတိ။ တေယေဝါတိ ယေ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ, တေယေဝ။ ဥဒ္ဒိသကတမံသပရိဘောဂတော အကပ္ပိယမံသပရိဘောဂဿ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပုရိမသ္မိံ သစိတ္တကာ အာပတ္တိ, ဣတရသ္မိံ အစိတ္တကာ။ တေနာဟ ‘‘အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ။ ‘‘ပရိဘောဂကာလေ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီတိ ဝါ ဂဟေတွာ ပုစ္ဆိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော အကပ္ပိယမံသံ အဇာနိတွာ ဂဏှန္တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေန အနာပတ္တိ သိယာ။ အဇာနိတွာပိ ဘုဉ္ဇန္တဿေဝ ဟိ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ ဝတ္တန္တိ ဝဒန္တီတိ ဣမိနာ အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။

သလ္လေခါ ဝုတ္တိ ဧတေသန္တိ သလ္လေခဝုတ္တိနော။ ဗာဟုလိကောတိ ဧကဿ လ-ကာရဿ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ။ သံဃဘေဒကော ဟိ ဧကံ ကပ္ပံ အသီတိဘာဂေ ကတွာ တတော ဧကဘာဂမတ္တံ ကာလံ နိရယေ တိဋ္ဌေယျာတိ အာယုကပ္ပံ သန္ဓာယ ‘‘ကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကပ္ပဋ္ဌကထာယံ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၈၀၉) ပန ‘‘သဏ္ဌဟန္တေ ဟိ ကပ္ပေ ကပ္ပဝေမဇ္ဈေ ဝါ သံဃဘေဒံ ကတွာ ကပ္ပဝိနာသေယေဝ မုစ္စတိ။ သစေပိ ဟိ သွေ ကပ္ပေါ ဝိနဿိဿတီတိ အဇ္ဇ သံဃဘေဒံ ကရောတိ, သွေဝ မုစ္စတိ, ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထာပိ ကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ အာယုကပ္ပဝိနာသေယေဝါတိ အတ္ထေ သတိ နတ္ထိ ဝိရောဓော။ သဏ္ဌဟန္တေတိ ဣဒမ္ပိ ‘‘သွေ ဝိနဿိဿတီ’’တိ ဝိယ အဘူတပရိကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တံ။ ‘‘ဧကဒိဝသမေဝ နိရယေ ပစ္စတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ တတော ပရံ ကပ္ပါဘာဝေ အာယုကပ္ပဿပိ အဘာဝတောတိ အဝိရောဓတော အတ္ထယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ဗြဟ္မံ ပုညန္တိ သေဋ္ဌံ ပုညံ။ ကပ္ပံ သဂ္ဂမှိ မောဒတီတိ ဧတ္ထာပိ အာယုကပ္ပမေဝ။

၄၁၁။ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေနာတိ ဘာဝပ္ပဓာနောယံ နိဒ္ဒေသော, လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကဘာဝေနာတိ အတ္ထော။ ကမ္မနာနာသံဝါသကေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ အညထာ နာနာသံဝါသကေန သဟိတဿ သမာနသံဝါသကဿပိ သံဃဿ အသမာနသံဝါသကတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ။ တတ္ထ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော နာမ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တကော။ သော ဟိ အတ္တနော လဒ္ဓိယာ နာနာသံဝါသကော ဇာတောတိ ‘‘လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ကမ္မနာနာသံဝါသကော နာမ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတော။ သော ဟိ ဥက္ခေပနီယကမ္မဝသေန နာနာသံဝါသကော ဟောတီတိ ‘‘ကမ္မနာနာသံဝါသကော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဝိရဟိတောတိ ဝိမုတ္တော။ ကာယသာမဂ္ဂီဒါနံ တေသု တေသု သံဃကမ္မေသု ဟတ္ထပါသူပဂမနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

‘‘ဘေဒါယ ပရက္ကမေယျာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ ဘေဒနသံဝတ္တနိကဿ အဓိကရဏဿ သမာဒါယ ပဂ္ဂဏှတော ပုဗ္ဗေပိ ပက္ခပရိယေသနာဒိဝသေန သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တဿ သမနုဘာသနကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣမာနိ ဝတ္ထူနီတိ အဋ္ဌာရသ ဘေဒကရဝတ္ထူနိ။ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရေန ကမ္မေန။ ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန။ ဝေါဟာရေနာတိ တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒိအဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထုဒီပကေန ဝေါဟာရေန။ အနုဿာဝနာယာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ, မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျာတိ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပါဒေတုံ တုမှာကံ ယုတ္တံ, ကိံ မယှံ အဝီစိ နီလုပ္ပလဝနံ ဝိယ သီတလော, ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန။ သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မေ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန။ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃဘေဒေါ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ သံဃဘေဒေ ပဓာနကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါ။ အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသဧန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂဟိတာယပိ အဘိန္နောဝ ဟောတိ သံဃော။ ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂဟေတွာ အာဝေဏိကကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ။ အဗ္ဘုဿိတန္တိ အဗ္ဘုဂ္ဂတံ။ အစ္ဆေယျာတိ ဝိဟရေယျ, ပဝတ္တေယျာတိ အတ္ထော။

‘‘လဇ္ဇီ ရက္ခိဿတီ’’တိ ဝစနတော အာပတ္တိဘယေန အာရောစနံ လဇ္ဇီနံယေဝ ဘာရောတိ အာဟ ‘‘လဇ္ဇီဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ။ အလဇ္ဇိဿပိ အနာရောစေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ ‘‘ယေ ပဿန္တိ, ယေ သုဏန္တီ’’တိ ဝစနတော။ သမာဂစ္ဆတူတိ ဧကီ ဘဝတု။ ဧကီဘာဝေါ စ သမာနလဒ္ဓိဝသေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကလဒ္ဓိကော ဟောတူ’’တိ။ သမ္ပတ္တိယာတိ သီလာဒိသမ္ပတ္တိယာ။ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိဘာဝတော ‘‘သောတ္ထိဘာဝေါ တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ ဝုတ္တံ။ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇတော ဒုက္ကဋန္တိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝဒန္တာနံ ဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ။ ပဟောန္တေနာတိ ဂန္တုံ သမတ္ထေန အဂိလာနေန။ သံဃဘေဒဿ ဂရုကဘာဝတော အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗတာဒဿနတ္ထံ ‘‘ဒူရေပိ ဘာရောယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, အာပတ္တိ ပန အဒ္ဓယောဇနဗ္ဘန္တရေ ဂန္တုံ သမတ္ထဿ အဂိလာနဿေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၄၁၆။ အသမနုဘာသန္တဿာတိ ကမ္မကာရကေ ကတ္တုနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အသမနုဘာသိယမာနဿာ’’တိ။ တတိယကမ္မဝါစာယ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော ဉတ္တိယာ ဒုက္ကဋံ ဒွီဟိ ကမ္မဝါစာဟိ ထုလ္လစ္စယေ စ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တီ’’တိ။ အဿာတိ ဒေဝဒတ္တဿ။ ကတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သမနုဘာသနကမ္မေန ကတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ အတ္တနော ရုစိမတ္တေန ဝဒေယျာတိအာဒိကမ္မိကတ္တာ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿပိ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒေယျ။ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ သမနုဘာသနကမ္မဿေဝ အဘာဝတော ‘‘န ဟိ ပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ ဝီတိက္ကမန္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သိက္ခာပဒံ ပညပေန္တေနေဝ ဟိ သမနုဘာသနကမ္မံ အနုညာတံ။ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတတောတိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရောမန္ထကဿ ရောမန္ထန’’န္တိအာဒိံ (စူဠဝ။ ၂၇၃) ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ။ အနာပတ္တိယန္တိ အနာပတ္တိဝါရေ။ အာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗောတိ အနိဿဇ္ဇနပစ္စယာ အာပန္နပါစိတ္တိယာပတ္တိံ ဥက္ခေပနီယကမ္မကရဏတ္ထံ အာရောပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

အာပတ္တိယေဝ န ဇာတာတိ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ န ဇာတာယေဝါတိ အတ္ထော။ သာ ပနေသာတိ သာ ပန ဧသာ အနာပတ္တိ။ တိဝင်္ဂိကန္တိ ကာယဝါစာစိတ္တဝသေန တိဝင်္ဂိကံ, ကာယဝါစာစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ သညာယ အဘာဝေန မုစ္စနတော သညာဝိမောက္ခံ။ သစိတ္တကန္တိ ‘‘နပ္ပဋိနိဿဇ္ဇာမီ’’တိ ဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကံ။ ဘေဒါယ ပရက္ကမနံ, ဓမ္မကမ္မေန သမနုဘာသနံ, ကမ္မဝါစာပရိယောသာနံ, အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇနန္တိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဒုတိယသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၇-၄၁၈။ ဧကာဒသမေ ယံ ဝစနံ သမဂ္ဂေပိ ဝဂ္ဂေ အဝယဝဘူတေ ကရောတိ ဘိန္ဒတိ, တံ ကလဟကာရကဝစနံ ဣဓ ဝဂ္ဂန္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဝဂ္ဂံ အသာမဂ္ဂိပက္ခိယဝစနံ ဝဒန္တီ’’တိ။ အသာမဂ္ဂိပက္ခေ ဘဝါ အသာမဂ္ဂိပက္ခိယာ, ကလဟကာ။ တေသံ ဝစနံ အသာမဂ္ဂိပက္ခိယဝစနံ, အသာမဂ္ဂိပက္ခေ ဝါ ဘဝံ ဝစနံ အသာမဂ္ဂိပက္ခိယဝစနံ။ ယသ္မာ ဥဗ္ဗာဟိကာဒိကမ္မံ ဗဟူနမ္ပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘‘န ဟိ သံဃော သံဃဿ ကမ္မံ ကရောတီ’’တိ ဣဒံ နိဂ္ဂဟဝသေန ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ ဘေဒါယ ပရက္ကမနံ ပဟာယ အနုဝတ္တနံ ပက္ခိပိတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တသဒိသာနေဝ။

ဒုတိယသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၂၄။ ဒွါဒသမေ ဝမ္ဘနဝစနန္တိ ဂရဟဝစနံ။ အပသာဒေတုကာမောတိ ခိပိတုကာမော, တဇ္ဇေတုကာမော ဝါ, ဃဋ္ဋေတုကာမောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သဋသဒ္ဒေါ ပတိတသဒ္ဒေန သမာနတ္ထော။ ဝိသေသနဿ စ ပရနိပါတံ ကတွာ တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏသဋန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပတိတံ တိဏကဋ္ဌပဏ္ဏ’’န္တိ။ ကေနာပီတိ ဝါတသဒိသေန နဒီသဒိသေန စ ကေနာပိ။

၄၂၅-၄၂၆။ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျောတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဝုစ္စမာနေ အသဟနတော ဩဝဒိတုံ အသက္ကုဏေယျော။ ဒုက္ခံ ဝစော ဧတသ္မိံ ဝိပ္ပဋိကူလဂ္ဂါဟေ ဝိပစ္စနီကဝါဒေ အနာဒရေ ပုဂ္ဂလေတိ ဒုဗ္ဗစော။ တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ဝဒိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ။ ဒုဗ္ဗစဘာဝကရဏီယေဟီတိ ဒုဗ္ဗစဘာဝကာရကေဟိ။ ကတ္တုအတ္ထေ အနီယသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေနေဝါဟ ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဒုဗ္ဗစံ ပုဂ္ဂလံ ကရောန္တီ’’တိအာဒိ။ ပါပိကာ ဣစ္ဆာ ဧတဿာတိ ပါပိစ္ဆော, တဿ ဘာဝေါ ပါပိစ္ဆတာ, အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနတာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ စ အမတ္တညုတာ ပါပိစ္ဆတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အတ္တုက္ကံသကာ စ တေ ပရဝမ္ဘကာ စာတိ အတ္တုက္ကံသကပရဝမ္ဘကာ။ ယေ အတ္တာနံ ဥက္ကံသန္တိ ဥက္ခိပန္တိ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တိ, ပရဉ္စ ဝမ္ဘေန္တိ ဂရဟန္တိ နီစေ ဌာနေ ဌပေန္တိ, တေသမေတံ အဓိဝစနံ။ တေသံ ဘာဝေါ အတ္တုက္ကံသကပရဝမ္ဘကတာ။ ကုဇ္ဈနသီလော ကောဓနော, တဿ ဘာဝေါ ကောဓနတာ။ ကုဇ္ဈနလက္ခဏဿ ကောဓဿေတံ အဓိဝစနံ။

ပုဗ္ဗကာလေ ကောဓော, အပရကာလေ ဥပနာဟောတိ အာဟ ‘‘ကောဓဟေတု ဥပနာဟိတာ’’တိ။ တတ္ထ ဥပနဟနသီလော, ဥပနာဟော ဝါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ဥပနာဟီ, တဿ ဘာဝေါ ဥပနာဟိတာ။ ပုနပ္ပုနံ စိတ္တပရိယောနဒ္ဓလက္ခဏဿ ကောဓဿေဝေတံ အဓိဝစနံ။ သကိဉှိ ဥပ္ပန္နော ကောဓော ကောဓောယေဝ, တတုတ္တရိ ဥပနာဟော။ အဘိသင်္ဂေါတိ ဒုမ္မောစနီယော ဗလဝဥပနာဟော။ သော အဿ အတ္ထီတိ အဘိသင်္ဂီ, တဿ ဘာဝေါ အဘိသင်္ဂိတာ။ ဒုမ္မောစနီယဿ ဗလဝဥပနာဟဿေတံ အဓိဝစနံ။ စောဒကံ ပဋိပ္ဖရဏတာတိ စောဒကဿ ပဋိဝိရုဒ္ဓေန ပစ္စနီကေန ဟုတွာ အဝဋ္ဌာနံ။ စောဒကံ အပသာဒနတာတိ ‘‘ကိံ နု ခေါ တုယှံ ဗာလဿ အဗျတ္တဿ ဘဏိတေန, တွမ္ပိ နာမ ဘဏိတဗ္ဗံ မညိဿသီ’’တိ ဧဝံ စောဒကဿ ဃဋ္ဋနာ။ စောဒကဿ ပစ္စာရောပနတာတိ ‘‘တွမ္ပိ ခေါသိ ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နော, တံ တာဝ ပဋိကရောဟီ’’တိ ဧဝံ စောဒကဿ ဥပရိ ပဋိအာရောပနတာ။

အညေန အညံ ပဋိစရဏတာတိ အညေန ကာရဏေန, ဝစနေန ဝါ အညဿ ကာရဏဿ, ဝစနဿ ဝါ ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန စရဏတာ။ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထော ဧဝ ဝါ စရသဒ္ဒေါ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနန္တိ ပဋိစ္ဆာဒနတာတိ အတ္ထော။ တာယ သမန္နာဂတော ဟိ ပုဂ္ဂလော ယံ စောဒကေန ဒေါသဝိဘာဝနကာရဏံ, ဝစနံ ဝါ ဝုတ္တံ, တံ တတော အညေနေဝ စောဒနာယ အမူလိကဘာဝဒီပနေန ကာရဏေန, တဒတ္ထဗောဓကေန ဝစနေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတိ။ ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကော အာပန္နော, ကိံ အာပန္နော, ကိသ္မိံ အာပန္နော, ကံ ဘဏထ, ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဝါ ဝတွာ ‘‘ဧဝရူပံ ကိဉ္စိ တယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘န သုဏာမီ’’တိ သောတံ ဝါ ဥပနာမေတွာ ဝိက္ခေပံ ကရောန္တောပိ အညေနညံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ။ ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ပုဋ္ဌေ ‘‘ပါဋလိပုတ္တံ ဂတောမှီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘န တဝ ပါဋလိပုတ္တဂမနံ ပုစ္ဆာမ, အာပတ္တိံ ပုစ္ဆာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တတော ‘‘ရာဇဂဟံ ဂတောမှီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ရာဇဂဟံ ဝါ ယာဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟံ ဝါ, အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တတ္ထ မေ သူကရမံသံ လဒ္ဓ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဗဟိဒ္ဓါ ကထာဝိက္ခိပနမ္ပိ အတ္ထတော အညေနညံ ပဋိစရဏမေဝါတိ ဝိသုံ န ဂဟိတံ။

အပဒါနေနာတိ အတ္တနော စရိယာယ။ အပဒီယန္တိ ဟိ ဒေါသာ ဧတေန ဒက္ခီယန္တိ, လုယန္တိ ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဝါ အပဒါနံ, သတ္တာနံ သမ္မာ မိစ္ဆာ ဝါ ဝတ္တပ္ပယောဂေါ။ န သမ္ပာယနတာတိ ‘‘အာဝုသော, တွံ ကုဟိံ ဝသသိ, ကံ နိဿာယ ဝသသီ’’တိ ဝါ ‘‘ယံ တွံ ဝဒေသိ ‘မယာ ဧသ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော’တိ, တွံ တသ္မိံ သမယေ ကိံ ကရောသိ, အယံ ကိံ ကရောတိ, ကတ္ထ စ တွံ အဟောသိ, ကတ္ထ အယ’’န္တိ ဝါ အာဒိနာ နယေန စရိယံ ပုဋ္ဌေန သမ္ပာဒေတွာ အကထနံ။

မက္ခိပဠာသိတာတိ ဧတ္ထ ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော မက္ခော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ မက္ခီ။ တာဒိသော ပုဂ္ဂလော အဂါရိယော အနဂါရိယော ဝါ သမာနော ပရေသံ သုကတကရဏံ ဝိနာသေတိ။ အဂါရိယောပိ ဟိ ကေနစိ အနုကမ္ပကေန ဒလိဒ္ဒေါ သမာနော ဥစ္စဋ္ဌာနေ ဌပိတော, အပရေန သမယေန ‘‘ကိံ တယာ မယှံ ကတ’’န္တိ တဿ သုကတကရဏံ ဝိနာသေတိ။ အနဂါရိယောပိ သာမဏေရကာလတော ပဘုတိ အာစရိယေန ဝါ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ စ အနုဂ္ဂဟေတွာ ဓမ္မကထာနယပကရဏကောသလ္လာဒီနိ သိက္ခာပိတော, အပရေန သမယေန ရာဇရာဇမဟာမတ္တာဒီဟိ သက္ကတော ဂရုကတော အာစရိယုပဇ္ဈာယေသု အစိတ္တီကတော စရမာနော ‘‘အယံ အမှေဟိ ဒဟရကာလေ ဧဝ အနုဂ္ဂဟိတော သံဝဒ္ဓိတော စ, အထ စ ပနိဒါနိ နိဿိနေဟော ဇာတော’’တိ ဝုစ္စမာနော ‘‘ကိံ မယှံ တုမှေဟိ ကတ’’န္တိ တေသံ သုကတကရဏံ ဝိနာသေတိ။

‘‘ဗဟုဿုတေပိ ပုဂ္ဂလေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဤဒိသဿ စေဝ ဗဟုဿုတဿ အနိယတာ ဂတိ, တဝ ဝါ မမ ဝါ ကော ဝိသေသော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏော ပဠာသော။ သော ပရဂုဏေဟိ အတ္တနော ဂုဏာနံ သမကရဏရသော။ တထာ ဟေသ ပရေသံ ဂုဏေ ဍံသိတွာ ဝိယ အတ္တနော ဂုဏေဟိ သမေ ကရောတီတိ ပဠာသောတိ ဝုစ္စတိ, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပဠာသီ။ မက္ခီ စ ပဠာသီ စ မက္ခိပဠာသိနော, တေသံ ဘာဝေါ မက္ခိပဠာသိတာ။ အတ္ထတော ပန မက္ခော စေဝ ပဠာသော စ။

ဣဿတိ ပရသမ္ပတ္တိံ န သဟတီတိ ဣဿုကီ။ မစ္ဆရာယတိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ နိဂူဟတိ, ပရေသံ သာဓာရဏဘာဝံ န သဟတိ, မစ္ဆေရံ ဝါ ဧတဿ အတ္ထီတိ မစ္ဆရီ။ သဌယတိ န သမ္မာ ဘာသတီတိ သဌော, အတ္တနော အဝိဇ္ဇမာနဂုဏပ္ပကာသနလက္ခဏေန သာဌေယျေန သမန္နာဂတော ကေရာဋိကပုဂ္ဂလော။ ကေရာဋိကော စ အာနန္ဒမစ္ဆော ဝိယ ဟောတိ။ အာနန္ဒမစ္ဆော နာမ ကိရ မစ္ဆာနံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဒဿေတိ, သပ္ပါနံ သီသံ ‘‘တုမှေဟိ သဒိသော အဟ’’န္တိ ဇာနာပေတုံ, ဧဝမေဝ ကေရာဋိကော ပုဂ္ဂလော ယံ ယံ သုတ္တန္တိကံ ဝါ အာဘိဓမ္မိကံ ဝါ ဥပသင်္ကမတိ, တံ တံ ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အဟံ တုမှာကံ အန္တေဝါသီ, တုမှေ မယှံ အနုကမ္ပကာ, နာဟံ တုမှေ မုဉ္စာမီ’’တိ ‘‘ဧဝမေတေ ‘သဂါရဝေါ အယံ အမှေသု သပ္ပတိဿော’တိ မညိဿန္တီ’’တိ။ သာဌေယျေန ဟိ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနေန စိတ္တာနုရူပကိရိယာဝိဟရတော ‘‘ဧဝံစိတ္တော ဧဝံကိရိယော’’တိ ဒုဝိညေယျတ္တာ ကုစ္ဆိံ ဝါ ပိဋ္ဌိံ ဝါ ဇာနိတုံ န သက္ကာ။ ယတော သော –

‘‘ဝါမေန သူကရော ဟောတိ, ဒက္ခိဏေန အဇာမိဂေါ၊

သရေန နေလကော ဟောတိ, ဝိသာဏေန ဇရဂ္ဂဝေါ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၉၆၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၈၉၄၊ မဟာနိ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၆) –

ဧဝံ ဝုတ္တယက္ခသူကရသဒိသော ဟောတိ။ ကတပါပပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ မာယာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ မာယာဝီ။

ထမ္ဘသမင်္ဂိတာယ ထဒ္ဓေါ။ ဝါတဘရိတဘသ္တာသဒိသထဒ္ဓဘာဝပဂ္ဂဟိတသိရအနိဝါတဝုတ္တိကာရကရောတိ ထမ္ဘော။ ယေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဂိလိတနင်္ဂလသဒိသော ဝိယ အဇဂရော, ဝါတဘရိတဘသ္တာ ဝိယ စ ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဂရုဋ္ဌာနိယေ ဒိသွာ ဩနမိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတိ, ပရိယန္တေနေဝ စရတိ။ အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏော အတိမာနော, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ အတိမာနီ။

သံ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ပရာမသတိ သဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော အာမသတီတိ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ။ အာဓာနံ ဂဏှာတီတိ အာဓာနဂ္ဂါဟီ။ ‘‘အာဓာန’’န္တိ ဒဠှံ ဝုစ္စတိ, ဒဠှဂ္ဂါဟီတိ အတ္ထော။ ယုတ္တံ ကာရဏံ ဒိသွာဝ လဒ္ဓိံ ပဋိနိဿဇ္ဇတီတိ ပဋိနိဿဂ္ဂီ, ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဗဟုမ္ပိ ကာရဏံ ဒဿေတွာ န သက္ကာ ပဋိနိဿဂ္ဂိံ ကာတုန္တိ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂီ, ယော အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဒဠှံ ဂဏှိတွာ အပိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ဝုစ္စမာနော န ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, တဿေတံ အဓိဝစနံ။ တာဒိသော ဟိ ပုဂ္ဂလော ယံ ယဒေဝ ဓမ္မံ ဝါ အဓမ္မံ ဝါ သုဏာတိ, တံ သဗ္ဗံ ‘‘ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယေဟိ ကထိတံ, ဧဝံ အမှေဟိ သုတ’’န္တိ ကုမ္မောဝ အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ အန္တောယေဝ သမောဒဟတိ။ ယထာ ဟိ ကစ္ဆပေါ အတ္တနော ပါဒါဒိကေ အင်္ဂေ ကေနစိ ဃဋ္ဋိတေ သဗ္ဗာနိ အင်္ဂါနိ အတ္တနော ကပါလေယေဝ သမောဒဟတိ, န ဗဟိ နီဟရတိ, ဧဝမယမ္ပိ ‘‘န သုန္ဒရော တဝ ဂါဟော, ဆဍ္ဍေဟိ န’’န္တိ ဝုတ္တော တံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ, အန္တောယေဝ အတ္တနော ဟဒယေ ဧဝ ဌပေတွာ ဝိစရတိ။ ယထာ ကုမ္ဘီလာ ဂဟိတံ န ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ကုမ္ဘီလဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ, န ဝိဿဇ္ဇေတိ။ မက္ခိပဠာသိတာဒိယုဂဠတ္တယေန ဒဿိတေ မက္ခပဠာသာဒယော ဆ ဓမ္မေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧကူနဝီသတိ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနုမာနသုတ္တဋ္ဌကထာယံ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၈၁) ပန မက္ခပဠာသာဒယောပိ ယုဂဠဝသေန ဧကံ ကတွာ ‘‘သောဠသ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ။

ပကာရေဟိ အာဝဟနံ ပဒက္ခိဏံ, တတော ပဒက္ခိဏတော ဂဟဏသီလော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ, န ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ။ ယော ဝုစ္စမာနော ‘‘တုမှေ မံ ကသ္မာ ဝဒထ, အဟံ အတ္တနော ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ အတ္ထာနတ္ထံ ဇာနာမီ’’တိ ဝဒတိ, အယံ အနုသာသနိံ ပဒက္ခိဏတော န ဂဏှာတိ, ဝါမတောဝ ဂဏှာတိ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တေနာဟ ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိ။

ဥဒ္ဒေသေတိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ။ အထ သဗ္ဗာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ကထံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပရိယာပန္နာနီတိ အာဟ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တိ, သော အာဝိကရေယျာတိ ဧဝံ သင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိ။ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိ ဟိ ဣမိနာ သဗ္ဗာပိ အာပတ္တိယော နိဒါနုဒ္ဒေသေ သင်္ဂဟိတာယေဝ ဟောန္တိ။ ပဉ္စဟိ သဟဓမ္မိကေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗတ္တာတိ လဗ္ဘမာနဝသေန ဝုတ္တံ။ သဟဓမ္မိကေန သဟကာရဏေနာတိပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ဝစနာယာ’’တိ နိဿက္ကေ သမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တတော မမ ဝစနတော’’တိ။ အင်္ဂါနိ စေတ္ထ ပဌမသံဃဘေဒသဒိသာနိ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ တတ္ထ ဘေဒါယ ပရက္ကမနံ, ဧဝံ ဣဓ အဝစနီယကရဏတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၃၁။ တေရသမေ ကီဋာဂိရီတိ တဿ နိဂမဿ နာမံ။ တဉှိ သန္ဓာယ ပရတော ‘‘န အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ကီဋာဂိရိသ္မိံ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တေန ပန ယောဂတော သော ဇနပဒေါပိ ‘‘ကီဋာဂိရိ’’ဣစ္စေဝ သင်္ချံ ဂတောတိ အာဟ ‘‘ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ’’တိ။ အာဝါသေ နိယုတ္တာ အာဝါသိကာ, နိဗဒ္ဓဝါသိနော။ တေ အကတံ သေနာသနံ ကရောန္တိ, ဇိဏ္ဏံ ပဋိသင်္ခရောန္တိ, ကတေ ဣဿရာ ဟောန္တိ။ တေနာဟ ‘‘သော ယေသံ အာယတ္တော…ပေ… တေ အာဝါသိကာ’’တိ။ နိဝါသော နိဝါသမတ္တံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ နေဝါသိကာတိ အာဟ ‘‘ယေ ပန ကေဝလ’’န္တိအာဒိ။ တေတိ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာ။ ဆ ဇနာတိ ပဏ္ဍုကော လောဟိတကော မေတ္တိယော ဘူမဇကော အဿဇိ ပုနဗ္ဗသုကောတိ ဣမေ ဆ ဇနာ။ သမ္မာတိ အာလပနဝစနမေတံ။ အာယမုခဘူတာတိ အာယဿ မုခဘူတာ။ ဓုရဋ္ဌာနေတိ သာဝတ္ထိယာ အဝိဒူရေ ဌာနေ။ ဝဿာနေ ဟေမန္တေ စာတိ ဒွီသု ဥတူသု ဝဿနတော ‘‘ဒွီဟိ မေဃေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒိယဍ္ဎဘိက္ခုသဟဿတော ဂဏာစရိယာနံ ဆန္နံ ဇနာနံ အဓိကတ္တာ ‘‘သမဓိက’’န္တိ ဝုတ္တံ, သာဓိကန္တိ အတ္ထော။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန အာဂတော။ အကတဝတ္ထုန္တိ အကတပုဗ္ဗံ အဘိနဝဝတ္ထုံ။

ကဏိကာရာဒယော ပုပ္ဖရုက္ခာ, ဇာတိသုမနာဒယော ပုပ္ဖဂစ္ဆာ။ ကောဋ္ဋနန္တိ သယံ ဆိန္ဒနံ။ ကောဋ္ဋာပနန္တိ ‘‘ဣမံ ဆိန္ဒ ဘိန္ဒာ’’တိ အညေဟိ ဆေဒါပနံ။ အာဠိယာ ဗန္ဓနန္တိ ယထာ ဂစ္ဆမူလေ ဥဒကံ သန္တိဋ္ဌတိ, တထာ သမန္တတော ဗန္ဓနံ။ ဥဒကဿာတိ အကပ္ပိယဥဒကဿ။ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနန္တိ ဣမိနာဝ သိဉ္စာပနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ နနု ‘‘ဥဒကဿ သေစနံ သေစာပန’’န္တိ ဣမိနာဝ သာမညတော ကပ္ပိယာကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနာဒိံ သက္ကာ သင်္ဂဟေတုံ, တသ္မာ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနာဒိ ကသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘အာရာမာဒိအတ္ထံ ရောပိတေ အကပ္ပိယဝေါဟာရေသုပိ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနာဒိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ဣဓာပိ ဝိဘာဂံ ကတွာ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနာဒိ ဝိသုံ ဒဿိတံ။ ဟတ္ထမုခပါဒဓောဝနနှာနောဒကသိဉ္စနန္တိ ဣမိနာပိ ပကာရန္တရေန ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနမေဝ ဒဿေတိ။ ‘‘အကပ္ပိယဝေါဟာရော’’တိ ကောဋ္ဋနခဏနာဒိဝသေန သယံ ကရဏဿပိ ကထံ သင်္ဂဟောတိ? အကပ္ပိယန္တိ ဝေါဟရီယတီတိ အကပ္ပိယဝေါဟာရောတိ အကပ္ပိယဘူတံ ကရဏကာရာပနာဒိ သဗ္ဗမေဝ သင်္ဂဟိတံ, န ပန အကပ္ပိယဝစနမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကပ္ပိယဝေါဟာရေပိ ဧသေဝ နယော။ သုက္ခမာတိကာယ ဥဇုကရဏန္တိ ဣမိနာ ပုရာဏပဏ္ဏာဒိဟရဏမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကုဒါလာဒီနိ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဌာနတော ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဌာနမေဝ ပါကဋတရန္တိ ‘‘ဩဘာသော’’တိ ဝုတ္တံ။

မဟာပစ္စရိဝါဒမှိ ပတိဋ္ဌပေတုကာမော ပစ္ဆာ ဝဒတိ။ ဝနတ္ထာယာတိ ဣဒံ ကေစိ ‘‘ဝတတ္ထာယာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ဝတိအတ္ထာယာတိ အတ္ထော။ အကပ္ပိယဝေါဟာရေပိ ဧကစ္စံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ကေဝလဉ္စ သေသ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ယံ ကိဉ္စိ မာတိကန္တိ သုက္ခမာတိကံ ဝါ အသုက္ခမာတိကံ ဝါ။ ‘‘ကပ္ပိယဥဒကံ သိဉ္စိတု’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ကပ္ပိယဥဒကံ သိဉ္စထာတိ ဝတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒဿေတိ။ သယံ ရောပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ ‘‘ရောပေဟီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိပိ သိဒ္ဓံ။ အညတ္ထာယ ဝါ ကရောန္တဿာတိ ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထံ ကရောန္တဿ။ ကသ္မာ န အနာပတ္တီတိ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယ ဂန္ထနာဒီသု ကသ္မာ န အနာပတ္တိ။ အနာပတ္တိယေဝါတိ ပဋိဝစနံ ဒတွာ ဣဒါနိ တမေဝ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထာတိ အာရာမာဒိအတ္ထာယ ရုက္ခရောပနေ။ တထာ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယပိ အနာပတ္တိယေဝါတိ ရတနတ္တယပူဇနတ္ထာယပိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ပရိယာယာဒီဟိ စ ဂန္ထာပနေ အနာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော။

‘‘တထာ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယာ’’တိ ဟိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ ‘‘ယထာ ဟိ တတ္ထ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ပရိယာယာဒီဟိ စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကပ္ပိယဝေါဟာရာဒီဟိ ဂန္ထာပနေ ဧဝ အနာပတ္တိ ဝိညာယတိ, န သယံ ဂန္ထနေ, တေနေဝ ပရော သယံ ဂန္ထနမ္ပိ ကသ္မာ န ဝဋ္ဋတီတိ စောဒေန္တော ‘‘နနု စာ’’တိအာဒိမာဟ။ ယထာ အာရာမာဒိအတ္ထံ ကပ္ပိယပထဝိယံ သယံ ရောပေတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယ သယံ ဂန္ထနေပိ ကသ္မာ န ဝဋ္ဋတီတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပါယော။ ဝုတ္တန္တိအာဒိ အာစရိယဿ ပရိဟာရော။ အထ ‘‘န ပန မဟာအဋ္ဌကထာယ’’န္တိ ကသ္မာ ဝဒတိ။ မဟာပစ္စရိအာဒီသု ဝုတ္တမ္ပိ ဟိ ပမာဏမေဝါတိ နာယံ ဝိရောဓော, မဟာအဋ္ဌကထာယံ အဝုတ္တမ္ပိ တတ္ထေဝ ဝုတ္တေန သံသန္ဒိတွာ ပမာဏမေဝါတိ ပတိဋ္ဌာပေတုံ ဝုတ္တတ္တာ။ တံ ကထန္တိ မညေယျာသီတိ သမ္ဗန္ဓော။ မဟာအဋ္ဌကထာယဉ္စ ကပ္ပိယဥဒကသေစနံ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော။ ကိဉ္စာပိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အာရာမာဒိအတ္ထာယ ကပ္ပိယပထဝိယံ သယံ ရောပနံ န ဝုတ္တံ, ကပ္ပိယဥဒကဿ ပန သယံ သိဉ္စနံ ဝုတ္တမေဝ, တသ္မာ ယထာ အာရာမာဒိအတ္ထာယ ကပ္ပိယဥဒကံ သယံ သိဉ္စိတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယ သယံ ဂန္ထနမ္ပိ ကသ္မာ န ဝဋ္ဋတီတိ။ တမ္ပိ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ ယဒေတံ အာရာမာဒိအတ္ထာယ သယံ ရောပနံ ကပ္ပိယဥဒကသိဉ္စနဉ္စ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ န ဝိရုဇ္ဈတိ။ ကထံ တံ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘တတြဟီ’’တိအာဒိ။ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ မာလာဝစ္ဆံ ရောပေန္တိပိ ရောပါပေန္တိပိ သိဉ္စန္တိပိ သိဉ္စာပေန္တိပီတိ ဧတံ ဝုတ္တံ။ အညတြ ပန ပရိယာယော အတ္ထီတိ ‘‘မာလာဝစ္ဆံ ရောပေန္တိပိ ရောပါပေန္တိပိ သိဉ္စန္တိပိ သိဉ္စာပေန္တိပီ’’တိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ရောပနသိဉ္စနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ တတော အညတြ အာရာမာဒိအတ္ထာယ မာလာဝစ္ဆရောပနေ ပရိယာယော အတ္ထိ။ တတ္ထ ပရိယာယံ ဣဓ စ ပရိယာယာဘာဝံ ဉတွာတိ တတ္ထ ‘‘မာလာဝစ္ဆံ ရောပေန္တီ’’တိအာဒီသု ‘‘မာလာဝစ္ဆ’’န္တိ ဝိသေသဝစနသဗ္ဘာဝတော ပရိယာယံ, ဣဓ ‘‘ဂန္ထေန္တီ’’တိအာဒီသု တထာဝိဓဝိသေသဝစနာဘာဝတော ပရိယာယာဘာဝဉ္စ ဉတွာ။

နနု စ ယထာ ‘‘ဂန္ထေန္တီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ပရိယာယော န လဗ္ဘတီတိ ယဿ ကဿစိ အတ္ထာယ သယံ ဂန္ထနံ န ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ‘‘ဂန္ထာပေန္တီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ပရိယာယေန ဂန္ထာပနမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝဉ္စ သတိ ပရတော ‘‘ဧဝံ ဇာန, ဧဝံ ကတေ သောဘေယျ, ယထာ ဧတာနိ ပုပ္ဖါနိ န ဝိကိရိယန္တိ, တထာ ကရောဟီတိအာဒိနာ ကပ္ပိယဝစနေန ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ? န ဝိရုဇ္ဈတိ, ပရိယာယေန ဟိ ကာရာပနံ ဂန္ထာပနမေဝ န ဟောတိ, တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေန ပရိယာယတော ကာရာပနံ ဝဋ္ဋတိ။ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ဝိနိစ္ဆယမေဝ သင်္ခေပတော နိဂမေတိ။ ဟရဏာဒီသု ကသ္မာ အနာပတ္တီတိ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယ ဟရဏာဒီသု ကသ္မာ အနာပတ္တိ။ ကုလိတ္ထိအာဒီနံ အတ္ထာယ ဟရဏတောတိ ကုလိတ္ထိအာဒီနံ ဟရဏဿ တတ္ထ ဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနေဝါဟ ‘‘ဟရဏာဓိကာရေ ဟီ’’တိအာဒိ။ မာလန္တိ ပုပ္ဖဒါမံ။ မဉ္ဇရီ ဝိယာတိ ကုသုမမဉ္ဇရီ ဝိယ။ ဟာရသဒိသန္တိ မုတ္တာဟာရသဒိသံ။

ပါစိတ္တိယဉ္စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စာတိ ပထဝီခဏနပစ္စယာ ပါစိတ္တိယံ, ကုလသင်္ဂဟပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ။ အကပ္ပိယဝေါဟာရေနာတိ ‘‘ဣဒံ ခဏ, ဣဒံ ရောပေဟီ’’တိအာဒိအကပ္ပိယဝေါဟာရေန။ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ကုလသင်္ဂဟပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ။ ဥဘယတ္ထာတိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယပထဝိယံ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ ကုလသင်္ဂဟပရိဘောဂအာရာမာဒိအတ္ထာယ ရောပိတေ။ ဒုက္ကဋမ္ပီတိ န ကေဝလံ ပါစိတ္တိယမေဝ။ ကပ္ပိယေနာတိ ကပ္ပိယေန ဥဒကေန။ တေသံယေဝ ဒွိန္နန္တိ ကုလဒူသနပရိဘောဂါနံ။ ဒုက္ကဋန္တိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ သယံ သိဉ္စနေ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန အကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝါ သိဉ္စာပနေ စ ဒုက္ကဋံ, ပရိဘောဂတ္ထာယ ပန သယံ သိဉ္စနေ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန သိဉ္စာပနေ စ ဒုက္ကဋံ။ အာပတ္တိဗဟုလတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ သယံ သိဉ္စနေ ဓာရာပစ္ဆေဒဂဏနာယ အာပတ္တိဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သိဉ္စာပနေ ပန ပုနပ္ပုနံ အာဏာပေန္တဿ ဝါစာယ ဝါစာယ အာပတ္တိ, သကိံ အာဏတ္တဿ ဗဟူနံ သိဉ္စနေပိ ဧကာဝ။

ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယာနီတိ ကုလသင်္ဂဟပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ, ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ။ အညတ္ထာတိ ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ ဩစိနနေ။ သကိံ အာဏတ္တောတိ အကပ္ပိယဝေါဟာရေန အာဏတ္တော။ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ အကပ္ပိယဝစနေန အာဏတ္တတ္တာ ပါစိတ္တိယံ။ ကပ္ပိယဝစနေန ပန ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ ဩစိနာပေန္တဿ အနာပတ္တိယေဝ။

ဂန္ထနေန နိဗ္ဗတ္တံ ဂန္တိမံ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ န ဝဋ္ဋတီတိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ဝတ္ထုပူဇာဒိအတ္ထာယ ဝါ ဝုတ္တနယေန ကရောန္တဿ စ ကာရာပေန္တဿ စ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော။ ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘ဘိက္ခုဿ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန။ ဓမ္မာသနဝိတာနေ ဗဒ္ဓကဏ္ဋကေသု ပုပ္ဖါနိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဌပေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥပရူပရိ ဝိဇ္ဈိတွာ ဆတ္တသဒိသံ ကတွာ အာဝုဏနတော ‘‘ဆတ္တာတိဆတ္တံ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကဒလိက္ခန္ဓမှီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ သဗ္ဗမေဝ သန္ဓာယ ‘‘တံ အတိဩဠာရိကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ, သယံ ကရောန္တဿ အကပ္ပိယဝစနေနေဝ ကာရာပေန္တဿ စ ဒုက္ကဋမေဝါတိ အတ္ထော။ ပုပ္ဖဝိဇ္ဈနတ္ထန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုပ္ဖါနိ ဝိဇ္ဈိတုံယေဝ ကဏ္ဋကံ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပုပ္ဖဒါမာဒိဗန္ဓနတ္ထံ ပန ဝဋ္ဋတိ။ ကဏ္ဋကမ္ပိ ဗန္ဓိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ စ ဣဒံ အဋ္ဌကထာစရိယပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပဝေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ပုပ္ဖစ္ဆိဒ္ဒေ အပဝေသေတွာ ဥပရူပရိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဇာလမယံ ဝိတာနံ ဇာလဝိတာနံ။ နာဂဒန္တကမ္ပိ သစ္ဆိဒ္ဒကံယေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပုပ္ဖပဋိစ္ဆကံ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ကတပုပ္ဖါဓာရဏံ, တမ္ပိ သစ္ဆိဒ္ဒမေဝ ဣဓ ဝုတ္တံ။ အသောကပိဏ္ဍိယာတိ အသောကပုပ္ဖမဉ္ဇရိကာယ။ ‘‘ဓမ္မရဇ္ဇု နာမ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ပုပ္ဖပဝေသနတ္ထံ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဗဒ္ဓရဇ္ဇူ’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တထာဗဒ္ဓါယ ရဇ္ဇုယာ စေတိယဿ စ အန္တရေ ပုပ္ဖါနိ ပဝေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိညာယတိ။ ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဓမ္မရဇ္ဇုန္တိ သိထိလံ ဝဋ္ဋိကံ ရဇ္ဇုံ ကတွာ ဗောဓိံ ဝါ စေတိယံ ဝါ ပရိက္ခိပိတွာ ဓမ္မာသနေ ဝါ လမ္ဗိတွာ တတ္ထ ပုပ္ဖါနိ ပဝေသေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ သိထိလဝဋ္ဋိကာယ ရဇ္ဇုယာ အန္တရေပိ ပုပ္ဖါနိ ပဝေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိညာယတိ, ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဥဘယတ္ထာပိ ပနေတ္ထ နေဝတ္ထိ ဝိရောဓောတိ အမှာကံ ခန္တိ။

မတ္ထကဒါမန္တိ ဓမ္မာသနာဒိမတ္ထကေ လမ္ဗကဒါမံ။ ပုပ္ဖေဟိ ဝေဌေန္တီတိ ပုပ္ဖဒါမေန ဝေဌေန္တိ။ တေသံယေဝါတိ ဥပ္ပလာဒီနံယေဝ။ ဝါကေန ဝါ ဒဏ္ဍကေန ဝါတိ ဝိသုံ အစ္ဆိန္နေန ပုပ္ဖသဟိတေနေဝ ဝါကေန ဝါ ဒဏ္ဍကေန ဝါ။ ခန္ဓေ ဌပိတကာသာဝဿာတိ ခန္ဓေ ဌပိတသံဃာဋိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဉှိ တထာ ဗန္ဓိတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ။ ဣမိနာဝ အညမ္ပိ တာဒိသံ ကာသာဝံ ဝါ ဝတ္ထံ ဝါ ဝုတ္တနယေန ဗန္ဓိတွာ တတ္ထ ပုပ္ဖါနိ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ အံသဘဏ္ဍိကံ ပသိဗ္ဗကေ ပက္ခိတ္တသဒိသတ္တာ ဝေဌိမံ နာမ န ဇာတံ, တသ္မာ သိထိလဗန္ဓဿ အန္တရန္တရာ ပက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။

ပုပ္ဖပဋေ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ပုပ္ဖပဋံ ကရောန္တဿ ဒီဃတော ပုပ္ဖဒါမဿ ဟရဏပစ္စာဟရဏဝသေန ပူရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တိရိယတော ဟရဏံ ပန ဝါယိမံ နာမ ဟောတိ, န ပူရိမံ။ ပုရိမဋ္ဌာနံ အတိက္ကာမေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဖုသာပေတွာပိ အတိက္ကာမေန္တဿ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ‘‘ပုရိမဋ္ဌာနံ အတိက္ကာမေတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ တံ ယုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘အညမညံ အဖုသာပေတွာ အနေကက္ခတ္တုံ ပရိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တီတိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ကာရဏံ န ဒိဿတိ။ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပုပ္ဖရဟိတာယ သုတ္တကောဋိယာ ဝါကကောဋိယာ ဝါ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကဝါရံ ဟရိတွာ ဝါ ပရိက္ခိပိတွာ ဝါတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစေတိယာဒိပရိက္ခေပံ ပုပ္ဖပဋကရဏဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တသ္မာ စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ပရိက္ခိပန္တေန ဧကဝါရံ ပရိက္ခိပိတွာ ပုရိမဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တေ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ, တေနပိ ဧကဝါရံ ပရိက္ခိပိတွာ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ။ ပုပ္ဖပဋံ ကရောန္တေန စ ဧကဝါရံ ဟရိတွာ အညဿ ဒါတဗ္ဗံ, တေနပိ တထေဝ ကာတဗ္ဗံ။ သစေပိ ဒွေယေဝ ဘိက္ခူ ဥဘောသု ပဿေသု ဌတွာ ပရိယာယေန ဟရန္တိ, ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ။

ပူရိတန္တိ ဒီဃတော ပသာရဏဝသေန ပူရိတံ။ ဝါယိတုံ န လဘတီတိ ဒီဃတော ပသာရိတေ တိရိယတော ဟရဏံ ဝါယနံ နာမ ဟောတီတိ ဧကဝါရမ္ပိ ပုပ္ဖဂုဏံ တိရိယတော ဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပုပ္ဖါနိ ဌပေန္တေနာတိ အဂန္ထိတာနိ ပါကတိကပုပ္ဖါနိ ဌပေန္တေန။ ပုပ္ဖဒါမံ ပန ပူဇနတ္ထာယ ဘူမိယံ ဌပေန္တေန ဖုသာပေတွာ ဝါ အဖုသာပေတွာ ဝါ ဒိဂုဏံ ကတွာ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ဃဋိကဒါမဩလမ္ဗကောတိ အန္တေ ဃဋိကာကာရယုတ္တော ယမကဒါမဩလမ္ဗကော။ ဧကေကံ ပန ဒါမံ နိက္ခန္တသုတ္တကောဋိယာဝ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ပုပ္ဖဒါမဒွယံ သံဃဋိတုကာမေနပိ နိက္ခန္တသုတ္တကောဋိယာဝ သုတ္တကောဋိံ သံဃဋိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဍ္ဎစန္ဒာကာရေန မာလာဂုဏပရိက္ခေပေါတိ အဍ္ဎစန္ဒာကာရေန မာလာဂုဏဿ ပုနပ္ပုနံ ဟရဏပစ္စာဟရဏဝသေန ပူရေတွာ ပရိက္ခိပနံ။ တေနေဝ တံ ပူရိမေ ပဝိဋ္ဌံ, တသ္မာ ဧတမ္ပိ အဍ္ဎစန္ဒာကာရံ ပုနပ္ပုနံ ဟရဏပစ္စာဟရဏဝသေန ပူရိတံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧကဝါရံ ပန အဍ္ဎစန္ဒာကာရေန မာလာဂုဏံ ဟရိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ပုပ္ဖဒါမကရဏန္တိ ဧတ္ထ သုတ္တကောဋိယံ ဂဟေတွာပိ ဧကတော ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ ဂေဏ္ဍုကခရပတ္တဒါမာနံ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ စေလာဒီဟိ ကတဒါမမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ အကပ္ပိယာနုလောမတ္တာတိ ဝဒန္တိ။

‘‘လာသိယနာဋကံ နာဋေန္တီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ပရိယာယန္တရေန ဒဿေတုံ ‘‘ရေစကံ ဒေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, အဘိနယံ ဒဿေန္တီတိ အတ္ထော, အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပကာသေတွာ ‘‘ဧဝံ နစ္စိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဌမံ ဥဋ္ဌဟိတွာ နစ္စနာကာရံ ဒဿေန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကေစိ ပန ‘‘မုခေ အင်္ဂုလိယော ပက္ခိပိတွာ သဒ္ဒံ ကရောန္တာ စက္ကမိဝ အတ္တာနံ ဘမယမာနာ ရေစကံ ဒေန္တိ နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧကေကာယ ပန္တိယာ အဋ္ဌ အဋ္ဌ ပဒါနိ အဿာတိ အဋ္ဌပဒံ။ ‘‘အဋ္ဌာပဒ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။ ဒသပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ ပဒါနီတိ စ သာရိအာဒီနံ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌာနာနိ။ ဒသပဒံ နာမ ဒွီဟိ ပန္တီဟိ ဝီသတိယာ ပဒေဟိ ကီဠနဇူတံ။ အာကာသေယေဝ ကီဠန္တီတိ ‘‘အယံ သာရီ အသုကပဒံ မယာ နီတာ, အယံ အသုကပဒ’’န္တိ ကေဝလံ မုခေနေဝ ဝဒန္တာ အာကာသေယေဝ ဇူတံ ကီဠန္တိ။ ဇူတဖလကေတိ ဇူတမဏ္ဍလေ။ ပါသကကီဠာယ ကီဠန္တီတိ ပါသကံ ဝုစ္စတိ ဆသု ပဿေသု ဧကေကံ ယာဝ ဆက္ကံ ဒဿေတွာ ကတကီဠနံ, တံ ဝဍ္ဎေတွာ ယထာလဒ္ဓဧကကာဒိဝသေန သာရိယော အပနေန္တာ ဥပနေန္တာ စ ကီဠန္တိ။ ဃဋေန ကီဠာ ဃဋိကာတိ ဧကေ။

မဉ္ဇဋ္ဌိယာ ဝါတိ မဉ္ဇဋ္ဌိရုက္ခသာရံ ဂဟေတွာ ပက္ကကသာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ သလာကဟတ္ထန္တိ တာလဟီရာဒီနံ ကလာပဿေတံ အဓိဝစနံ။ ဗဟူသု သလာကာသု ဝိသေသရဟိတံ ဧကံ သလာကံ ဂဟေတွာ တာသု ပက္ခိပိတွာ ပုန တံယေဝ ဥဒ္ဓရန္တာ သလာကဟတ္ထေန ကီဠန္တီတိ ကေစိ။ ပဏ္ဏေန ဝံသာကာရေန ကတာ နာဠိကာ ပဏ္ဏနာဠိကာ။ တေနေဝါဟ ‘‘တံ ဓမန္တာ’’တိ။ ပုစ္ဆန္တဿ မုခါဂတံ အက္ခရံ ဂဟေတွာ နဋ္ဌမုဋ္ဌိလာဘာလာဘာဒိဇာနနကီဠာ အက္ခရိကာတိပိ ဝဒန္တိ။ ဟတ္ထိသ္မိန္တိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, ဟတ္ထိနိမိတ္တသိပ္ပေတိ အတ္ထော။ အဿသ္မိန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ‘‘ဥဿေဠေန္တိ အပ္ဖေါဋေန္တီ’’တိ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အတ္ထော ပါကဋောယေဝါတိ န ဝုတ္တော။ တတ္ထ ဥဿေဠေန္တီတိ မုခေန ဥဿေဠနသဒ္ဒံ ပမုဉ္စန္တိ, မဟန္တံ ကတွာ အဗျတ္တသဒ္ဒံ ပဝတ္တေန္တီတိ အတ္ထော။ ‘‘အဇာနံ သညံ ဒေန္တာ အဇပါလကာ ဝိယ မုခေန ဝါတံ နိစ္ဆာရေန္တာ သုခုမံ အဗျတ္တနာဒံ ပဝတ္တေန္တီ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ အပ္ဖေါဋေန္တီတိ ဘုဇဟတ္ထသံဃဋ္ဋနသဒ္ဒံ ပဝတ္တေန္တိ, ဝါမဟတ္ထံ ဥရေ ဌပေတွာ ဒက္ခိဏေန ပါဏိနာ တတ္ထ တာဠနေန သဒ္ဒံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ မုခဍိဏ္ဍိမန္တိ မုခဘေရိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ။

၄၃၂။ ပသာဒါဝဟေနာတိ ပသာဒဇနနကေန။ အဘိက္ကမနံ အဘိက္ကန္တန္တိ အာဟ ‘‘ဂမနေနာ’’တိ။ ပဋိက္ကမနံ ပဋိက္ကန္တံ။ နိဝတ္တနေနာတိ နိဝတ္တိမတ္တံ ဒဿေတိ။ နိဝတ္တေတွာ ပန ဂမနံ ဂမနမေဝ။ အဘိမုခံ လောကိတံ အာလောကိတန္တိ အာဟ ‘‘ပုရတော ဒဿနေနာ’’တိ။ ဣတော စိတော စ ဒဿနေနာတိ အနုဒိသာပေက္ခနံ ဒဿေတိ။ ယံဒိသာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ တိဋ္ဌတိ နိသီဒတိ, တဒဘိမုခံ ပေက္ခနံ အာလောကိတံ, တဒနုဂတဒိသာလောကနံ ‘‘ဝိလောကိတ’’န္တိ ဟိ ဝုစ္စတိ။ အညာနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပစ္ဆတော ပေက္ခနဝသေန ဩလောကိတဥလ္လောကိတာပလောကိတာနိ နာမ ဟောန္တိ။ တာနိ ပန န သမဏသာရုပ္ပါနိ အပ္ပသာဒါဝဟာနိ, တေနေဝေတ္ထ အာလောကိတဝိလောကိတာနေဝ ဂဟိတာနိ။ တေသန္တိ သမာသေ ဂုဏီဘူတာနိပိ ပဗ္ဗာနိ ပရာမသတိ။ ‘‘ပဗ္ဗသင်္ကောစနေနာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ ပဗ္ဗာနိ တတ္ထ ဂုဏီဘူတာနိ သင်္ကောစနဿ ပဓာနတ္တာ။ သတိသမ္ပဇညေဟီတိ သာတ္ထကတာဒိပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ တထာပဝတ္တသမ္ပဇညေန စ သမန္တတော ပကာရေဟိ, ပကဋ္ဌံ ဝါ သဝိသေသံ ဇာနာတီတိ သမ္ပဇာနော, တဿ ဘာဝေါ သမ္ပဇညံ။ တထာပဝတ္တဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ။ အဘိသင်္ခတတ္တာတိ သမ္မာ ပဝတ္တိတတ္တာ။ ဟေဋ္ဌာခိတ္တစက္ခူတိ ခန္ဓံ အနာမေတွာဝ အဓောခိတ္တစက္ခု။ ခန္ဓံ နာမေတွာ ဟိ ဟေဋ္ဌာဝလောကနံ န သမဏသာရုပ္ပံ။ ‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခူ’’တိ စ ဣမိနာ ယုဂမတ္တဒဿိတာ ဝုတ္တာ။

ဗောန္ဒောတိ လောလော မန္ဒဓာတုကောတိ အတ္ထော။ ဘကုဋိံ ကတွာတိ ဘမုကဘေဒံ ကတွာ။ သာခလျေန ယုတ္တာတိ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သာခလျံ? ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၃၅၀) နယေန ဝုတ္တသာခလျေန သမန္နာဂတာ, မုဒုဝစနာတိ အတ္ထော။ နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော, နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ, နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော။ ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ, သူစိနာ ဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ။ ဒါနနိဗဒ္ဓါနီတိ နိဗဒ္ဓဒါနာနိ။

‘‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ အာမန္တေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝစနတော ‘‘သာရိပုတ္တာ’’တိ ဣဒံ ဧကသေသနယေန ဝုတ္တန္တိ အယမတ္ထော ပါကဋောယေဝါတိ န ဝုတ္တော။ ‘‘သာရိပုတ္တာ’’တိ ဟိ ဣဒံ ဧကသေသနယေန ဝုတ္တံ ဝိရူပေကသေသဿပိ ဣစ္ဆိတတ္တာ, တေနေဝေတ္ထ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ။ သဒ္ဓဿ ပသန္နဿာတိ ရတနတ္တယဿ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတဿ တတောယေဝ စ ပသန္နဿ, ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ဝါ သမန္နာဂတတ္တာ သဒ္ဓဿ ရတနတ္တယပ္ပသာဒဗဟုလတာယ ပသန္နဿ။

၄၃၃။ အာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗာတိ ကုလဒူသကကမ္မေန အာပန္နာပတ္တိံ ရောပေတဗ္ဗာ။ တသ္မိံ ဝိဟာရေတိ ဗဟိဂါမေ ဝိဟာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အန္တောဂါမေ ဝိဟာရော ပန ‘‘တသ္မိံ ဂါမေ န ဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတော ဂါမဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ။ ‘‘တသ္မိံ ဝိဟာရေ’’တိ ဝစနတော တဿ ဂါမဿ သာမန္တာ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သာမန္တဂါမေ ပိဏ္ဍာယ န စရိတဗ္ဗန္တိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝါသဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ယဒိ တတ္ထ ဝသတိ, တေန သာမန္တဂါမေပိ ပိဏ္ဍာယ န စရိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တသ္မိံ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ န စရိတဗ္ဗန္တိ ယသ္မိံ ဂါမေ ကုလဒူသကကမ္မံ ကတံ, တသ္မိံ ဂါမေ န စရိတဗ္ဗံ။ ယသ္မိဉှိ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ကုလဒူသကကမ္မံ ကတံ, ယသ္မိဉ္စ ဝိဟာရေ ဝသတိ, နေဝ တသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ စရိတုံ လဗ္ဘတိ, န ဝိဟာရေ ဝသိတုံ။ သာမန္တဝိဟာရေ ဝသန္တေန ပန သာမန္တဂါမေ စရိတုံ ဝဋ္ဋတိ တတ္ထ ဝါသဿ အပ္ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ။

၄၃၅။ အဋ္ဌာရသ ဝတ္တာနီတိ ‘‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ, န နိဿယော ဒါတဗ္ဗော, န သာမဏေရော ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခုနောဝါဒကသမ္မုတိ သာဒိတဗ္ဗာ, သမ္မတေန ဘိက္ခုနိယော န ဩဝဒိတဗ္ဗာ, ယာယ အာပတ္တိယာ သံဃေန ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ ကတံ ဟောတိ, န သာ အာပတ္တိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ အညာ ဝါ တာဒိသိကာ တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရာ, ကမ္မံ န ဂရဟိတဗ္ဗံ, ကမ္မိကာ န ဂရဟိတဗ္ဗာ, န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဥပေါသထော ဌပေတဗ္ဗော, န ပဝါရဏာ ဌပေတဗ္ဗာ, န သဝစနီယံ ကာတဗ္ဗံ, န အနုဝါဒေါ ဌပေတဗ္ဗော, န ဩကာသော ကာရေတဗ္ဗော, န စောဒေတဗ္ဗော, န သာရေတဗ္ဗော, န ဘိက္ခူဟိ သမ္ပယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝမာဂတာနိ အဋ္ဌာရသ ဝတ္တာနိ။

အဿဇိပုနဗ္ဗသုကပ္ပဓာနာ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာတိ ဝုတ္တာ သဟစရဏဉာယေန။ အနုလောမပဋိပဒံ အပ္ပဋိပဇ္ဇနတာယာတိ ယထာပညတ္တသမ္မာဝတ္တသင်္ခါတံ အနုလောမပဋိပဒံ အပ္ပဋိပဇ္ဇနတာယ, ယေန ဝတ္တေန စိဏ္ဏေန သံဃော အနုလောမိကော ဟောတိ, တသ္မိံ အဝတ္တနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ န ပန္နလောမာ ဟောန္တီတိ ပတိတလောမာ န ဟောန္တိ, အနုကူလဝုတ္တိနော န ဟောန္တီတိအတ္ထော။ နိတ္ထရဏမဂ္ဂံ န ပဋိပဇ္ဇန္တီတိ အနုလောမဝတ္တသင်္ခါတံ နိတ္ထ ရဏူပါယံ န ပဋိပဇ္ဇန္တိ, ယေန ဝတ္တေန စိဏ္ဏေန သာပတ္တိကဘာဝတော နိတ္တိဏ္ဏာ ဟောန္တိ, တသ္မိံ နိတ္ထရဏကဝတ္တသ္မိံ န ဝတ္တန္တိ, အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနတ္ထံ တုရိတတုရိတာ ဆန္ဒဇာတာ န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟီတိ ဇာတိနာမဂေါတ္တကမ္မသိပ္ပအာဗာဓလိင်္ဂကိလေသအာပတ္တိဟီနသင်္ခါတေဟိဒသဟိ အက္ကောသကာရဏေဟိ။ ဆန္ဒဂါမိတာ ပါပေန္တီတိအာဒီသု ယ-ကာရော ‘‘သယံ အဘိညာ’’တိအာဒီသု ဝိယ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘ဆန္ဒဂါမိတာယပိ ပါပေန္တီ’’တိအာဒိ။ တေသန္တိ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာနံ ဂဏပါမောက္ခာနံ။

၄၃၆-၄၃၇။ နိဂမဿ အပါကဋတ္တာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။ ပရသန္တကံ ဒေတိ, ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝိဿာသဂ္ဂါဟေန ပရသန္တကံ ဂဟေတွာ ဒေန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဉ္စ ခေါ ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယာတိ မာတာပိတူနမ္ပိ ဒေန္တေန ဝတ္ထုပူဇနတ္ထာယ ဧဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ ‘‘မဏ္ဍနတ္ထာယ ပန သိဝလိင်္ဂါဒိပူဇနတ္ထာယာတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဣမံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝိကမ္ပိ ကပ္ပေဿန္တီတိ မာတုအာဒီနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကဿစိပီတိ ဉာတကဿ အညာတကဿ ဝါ ကဿစိပိ။ ဉာတိသာမဏေရေဟေဝါတိ အနုစ္ဆဝိကတ္တာ ဝုတ္တံ။ သမ္ပတ္တာနံ သာမဏေရာနံ ဥပဍ္ဎဘာဂံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သံဃိကဿ လာဘဿ ဥပစာရသီမဂတာနံ သာမဏေရာနမ္ပိ သန္တကတ္တာ တေသမ္ပိ ဥပဍ္ဎဘာဂေါ လဗ္ဘတေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ စူဠကန္တိ ဥပဍ္ဎဘာဂတောပိ ဥပဍ္ဎံ။ စတုတ္ထဘာဂဿေတံ အဓိဝစနံ။

‘‘သာမဏေရာ…ပေ… ဌပေန္တီ’’တိ ဣဒံ ဝဿဂ္ဂေန အဘာဇိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တတ္ထာတိ မဂ္ဂေ ဝါ စေတိယင်္ဂဏေ ဝါ။ ဒါပေတုံ န လဘန္တီတိ သာမဏေရေဟိ ဒါပေတုံ အနနုစ္ဆဝိကတ္တာ ဝုတ္တံ။ န ဟိ တံ ပုပ္ဖဒါနံ နာမ သိယာ။ ယဒိ ဟိ တထာ အာဂတာနံ တေသံ ဒါနံ ပုပ္ဖဒါနံ ဘဝေယျ, သာမဏေရေဟိပိ ဒါတုံ န လဗ္ဘေယျ။ သယမေဝါတိ သာမဏေရာ သယမေဝ။ ယာဂုဘတ္တာဒီနိ အာဒါယာတိ ဣဒံ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ယာဂုဘတ္တာဒိသမ္ပာဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ။

ဝုတ္တနယေနေဝါတိ မာတာပိတူနံ တာဝ ဟရိတွာပိ ဟရာပေတွာပိ ပက္ကောသိတွာပိ ပက္ကောသာပေတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, သေသဉာတကာနံ ပက္ကောသာပေတွာဝ။ မာတာပိတူနဉ္စ ဟရာပေန္တေန ဉာတိသာမဏေရေဟေဝ ဟရာပေတဗ္ဗံ, ဣတရေ ပန ယဒိ သယမေဝ ဣစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဣမံ ပုပ္ဖေ ဝုတ္တနယံ ဖလေပိ အတိဒိသတိ, တသ္မာ ဖလမ္ပိ မာတာပိတူနံ ဟရဏဟရာပနာဒိနာ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, သေသဉာတီနံ ပက္ကောသာပေတွာဝ။ ဣဒါနိ ‘‘ယော ဟရိတွာ ဝါ ဟရာပေတွာ ဝါ…ပေ… ဣဿရဝတာယ ဒဒတော ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဣမံ ပုပ္ဖေ ဝုတ္တနယံ ဖလေပိ သင်္ခိပိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ ခီဏပရိဗ္ဗယာနန္တိ အာဂန္တုကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဖလပရိစ္ဆေဒေန ဝါတိ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဖလာနိ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧဝံ ဖလပရိစ္ဆေဒေန ဝါ။ ရုက္ခပရိစ္ဆေဒေန ဝါတိ ‘‘ဣမေဟိ ရုက္ခေဟိ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧဝံ ရုက္ခပရိစ္ဆေဒေန ဝါ။ ပရိစ္ဆိန္နေသုပိ ရုက္ခေသု ‘‘ဣဓ ဖလာနိ သုန္ဒရာနိ, ဣတော ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တေန ကုလသင်္ဂဟော ကတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပန န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ။

ရုက္ခစ္ဆလ္လီတိ ရုက္ခတ္တစော။ တေသံ တေသံ ဂိဟီနံ ဂါမန္တရဒေသန္တရာဒီသု သာသနပဋိသာသနဟရဏံ ဇင်္ဃပေသနိကံ။ တေနာဟ ‘‘ဂိဟီနံ ဒူတေယျံ သာသနဟရဏကမ္မ’’န္တိ။ ဒူတဿ ကမ္မံ ဒူတေယျံ။ ပဌမံ သာသနံ အဂ္ဂဟေတွာပိ…ပေ… ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ တဿ သာသနံ အာရောစေဿာမီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တဿ ပန သာသနံ ပဋိက္ခိပိတွာ သယမေဝ ကာရုညေ ဌိတော ဂန္တွာ အတ္တနော ပတိရူပံ သာသနံ အာရောစေတိ, အနာပတ္တိ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရန္တိ ‘‘မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ ဝန္ဒထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သိက္ခာပဒေ ပဌမံ ဝုတ္တံ။ ပက္ကမတာယသ္မာတိ ဣဒံ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မဝသေန ဝုတ္တံ။ ပုန ပက္ကမတာယသ္မာတိ ဣဒံ ပန ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မကတဿ ဝတ္တဝသေန ဝုတ္တံ။ ပဌမသံဃဘေဒသဒိသာနေဝါတိ ဧတ္ထ အင်္ဂေသုပိ ယထာ တတ္ထ ပရက္ကမနံ, ဧဝံ ဣဓ ဆန္ဒာဒီဟိ ပါပနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနဝဏ္ဏနာ

၄၄၂။ ပဌမံ အာပတ္တိ အာပဇ္ဇနံ ဧတေသန္တိ ပဌမာပတ္တိကာ။ တတ္တကာနိ အဟာနီတိ ပဋိစ္ဆာဒိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အာရောစိတဒိဝသော, တာဝ ဒိဝသပက္ခမာသသံဝစ္ဆရဝသေန ယတ္တကော ကာလော အတိက္ကန္တော, တတ္တကံ ကာလန္တိ အတ္ထော။ အကာမေန အဝသေနာတိ ဧတ္ထ အပ္ပဋိကမ္မကတာယ အာပတ္တိယာ သဂ္ဂမောက္ခာဝရဏဘာဝတော အနိစ္ဆန္တေနပိ ပရိဝသိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အဝှါတဗ္ဗောတိ အဗ္ဘာနကမ္မဝသေန ပက္ကောသိတဗ္ဗော။ တေ စ ဘိက္ခူ ဂါရယှာတိ ဧတ္ထ ယေ ဦနဘာဝံ ဉတွာ အဗ္ဘေန္တိ, တေ ဘိက္ခူ စ ဂရဟိတဗ္ဗာ သာတိသာရာ သဒေါသာ, ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇန္တီတိ အယမတ္ထော ပါကဋောယေဝါတိ န ဝုတ္တော။ သာမီစီတိ ဝတ္တံ။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

တေရသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အနိယတကဏ္ဍံ

၁။ ပဌမအနိယတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၄၃။ ပုတ္တသဒ္ဒေန သာမညနိဒ္ဒေသတော ဧကသေသနယေန ဝါ ပုတ္တီပိ ဂဟိတာတိ အာဟ ‘‘ဗဟူ ဓီတရော စာ’’တိ။ ဒါနပ္ပဒါနေသူတိ ခုဒ္ဒကေသု စေဝ မဟန္တေသု စ ဒါနေသု။ ဆဏံ နာမ အတ္တနော ဂေဟေ ကတ္တဗ္ဗမင်္ဂလန္တိ အာဟ ‘‘အာဝါဟဝိဝါဟမင်္ဂလာဒီသူ’’တိ။ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဖဂ္ဂုဏမာသာဒီသု ဥတ္တရဖဂ္ဂုဏာဒိအဘိလက္ခိတဒိဝသေသု သပရိဇနာနံ မနုဿာနံ မင်္ဂလကရဏမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ။ အန္တရုဿဝေသူတိ မဟုဿဝဿ အန္တရန္တရာ ပဝတ္တိတဥဿဝေသု။ အာသာဠှီပဝါရဏနက္ခတ္တာဒီသူတိ ဧတ္ထ နက္ခတ္တသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော။ တတ္ထ အာသာဠှီနက္ခတ္တန္တိ ဝဿူပဂမနပူဇာဒိဝသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ပဝါရဏနက္ခတ္တန္တိ ပဝါရဏပူဇာဒိဝသံ သန္ဓာယ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ယသ္မိံ နက္ခတ္တေ ဂါမနိဂမဝါသိနော တယော သတ္တ ဝါ ဒိဝသေ နက္ခတ္တဃောသနံ ကတွာ ယထာဝိဘဝံ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ဘောဂေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ နက္ခတ္တကီဠံ ကီဠန္တိ, တမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ။ ဣမေပိ ဒါရကာတိ အတ္တနော ဒါရကေ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ။ တဒနန္တရန္တိ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနာနန္တရံ။

၄၄၄-၄၄၅။ တံ ကမ္မန္တိ တံ အဇ္ဈာစာရကမ္မံ။ ဘိက္ခု နိသိန္နေတိ ဧတ္ထ ဘိက္ခူတိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဘုမ္မဝစနဿ ဝါ လောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဘိက္ခုမှိ နိသိန္နေ’’တိ။ ပါဠိယံ ‘‘သောတဿ ရဟော’’တိ ဣဒံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ, ‘‘ပဋိစ္ဆန္နေ အာသနေ’’တိ ပန ဝစနတော ‘‘သက္ကာ ဟောတိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတု’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ စက္ခုဿ ရဟော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ရဟော နိသဇ္ဇာပတ္တိယာ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒါနိ စက္ခုဿ ရဟေနေဝ အာပတ္တိံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သစေပိ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ။ ပိဟိတကဝါဋဿာတိ ဣမိနာ ပဋိစ္ဆန္နဘာဝတော စက္ခုဿ ရဟောသဗ္ဘာဝံ ဒဿေတိ။ အပိဟိတကဝါဋဿာတိ ဣမိနာ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဘာဝံ ဒဿေတိ။ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ စ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ အာဂတနယေန သောတဿ ရဟဝသေနပိ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေပိ ဩကာသေ’’တိ။ ‘‘အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ’’တိ ဟိ ဣဒံ သောတဿ ရဟာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဟိ စက္ခုဿေဝ ရဟာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒေယျ, ‘‘အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ’’တိ န ဝဒေယျ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ တတော ဒူရတရေ နိသိန္နေပိ စက္ခုဿ ရဟာသမ္ဘဝတော။ ယသ္မာ နိသီဒိတွာ နိဒ္ဒါယန္တော ကပိမိဒ္ဓပရေတော ကဉ္စိ ကာလံ စက္ခူနိ ဥမ္မီလေတိ, ကဉ္စိ ကာလံ နိမီလေတိ, န စ မဟာနိဒ္ဒံ ဩက္ကမတိ, တသ္မာ ‘‘နိဒ္ဒါယန္တောပိ အနာပတ္တိံ ကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တော ပန တာဒိသော န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တော န ကရောတီ’’တိ, အနာပတ္တိံ န ကရောတီတိ အတ္ထော။

ပဋိလဒ္ဓသောတာပတ္တိဖလာတိ အန္တိမပရိစ္ဆေဒတော အရိယသာဝိကံ ဒဿေတိ။ ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စာတိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စာ။ တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အညတရေန ကာရေတဗ္ဗောတိ နိသဇ္ဇံ ပဋိဇာနမာနဿ တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အညတရသမာယောဂေါ ဟောတိယေဝါတိ ဝုတ္တံ။ ပါရာဇိကေန ပန သံဃာဒိသေသေန စ ပါစိတ္တိယေန စ တေနာကာရေန နိသဇ္ဇံ ပဋိဇာနမာနောဝ ကာရေတဗ္ဗော။ န အပ္ပဋိဇာနမာနောတိ အလဇ္ဇီပိ အပ္ပဋိဇာနမာနော အာပတ္တိယာ န ကာရေတဗ္ဗောတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ။ သော ဟိ ယာဝ န ပဋိဇာနာတိ, တာဝ နေဝ သုဒ္ဓေါ, န အသုဒ္ဓေါတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗော, ဝတ္တာနုသန္ဓိနာ ပန ကာရေတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ပဋိညာ လဇ္ဇီသု ကတာ, အလဇ္ဇီသု ဧဝံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ဗဟုမ္ပိ အလဇ္ဇီ ဘာသေယျ, ဝတ္တာနုသန္ဓိတေန ကာရယေ’’တိ။ (ပရိ။ ၃၅၉)၊

ယေန ဝါ သာ သဒ္ဓေယျဝစသာ ဥပါသိကာ ဝဒေယျ, တေန သော ဘိက္ခု ကာရေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိဇာနမာနော’’တိ အဝုတ္တေပိ အဓိကာရတ္တာ ‘‘ပဋိဇာနမာနောဝ တေန သော ဘိက္ခု ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ တထာရူပါယ ဥပါသိကာယ ဝစနေန အညထတ္တာဘာဝတော ဒိဋ္ဌံ နာမ တထာပိ ဟောတိ, အညထာပိ ဟောတီတိ ဒဿနေန အညထတ္တသမ္ဘဝံ ဒဿေတိ။ ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကာ နာမ…ပေ… ဝဒါပေထာတိ ဣဒံ ‘‘ဧဝံ မဟိဒ္ဓိကာပိ တုမှေ ဧဝရူပေ အာသင်္ကနီယေ ဌာနေ ကသ္မာ အနုပပရိက္ခိတွာ နိသိန္နတ္ထ, တုမှာဒိသေဟိ နာမ အန္တရဃရေ နိသီဒန္တေဟိ ဥပပရိက္ခိတွာ ပတိရူပေ ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ထေရံ ဩဝဒန္တော အာဟ, န ပန အသဒ္ဒဟန္တော။ ထေရော အတ္တနော အနုပပရိက္ခိတွာ အနိသိန္နဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘အန္တရဃရဿေဝေသော အာဝုသော ဒေါသော’’တိ အာဟ။ ဧဝမကာသိန္တိ အတ္တနော နိဂူဟိတဗ္ဗမ္ပိ ဂုဏံ ပကာသေန္တော ဧဝံ ဝိယ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ အကာသိံ။ ရက္ခေယျာသိ မန္တိ ‘‘မာ မံ အညေပိ ဧဝံ ဇာနန္တူ’’တိ အတ္တနော ဂုဏံ အဇာနာပေတုကာမော ဝဒတိ။

၄၄၆-၄၅၁။ မာတုဂါမဿ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝန္တောတိ ဧတ္ထ ‘‘မဂ္ဂေ’’တိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘မာတုဂါမဿ မဂ္ဂေ’’တိ။ ရဟော နိသဇ္ဇဿာဒဿ အသတိပိ မေထုနရာဂဘာဝေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓကိလေသတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘မေထုနဓမ္မသန္နိဿိတကိလေသော ဝုစ္စတီ’’တိ, တေနေဝ သန္နိဿိတဂ္ဂဟဏံ ကတံ။ တံ သန္ဓာယ အဂတေပိ အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဂတတ္တာ ‘‘အဿာဒေ ဥပ္ပန္နေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ရဟဿာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အနာပတ္တီတိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂန္တွာ နိသိန္နတ္တာ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေတ္ထ အာပတ္တိ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ။ အယံ ဓမ္မော အနိယတောတိ ဧတ္ထ တိဏ္ဏံ အာပတ္တီနံ ယံ အာပတ္တိံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ ပဋိဇာနာတိ, တဿ ဝသေန ကာရေတဗ္ဗတာယ အနိယတောတိ အယမတ္ထော ပါကဋောယေဝါတိ န ဝုတ္တော။ ယံ အာပတ္တိံ ပဋိဇာနာတိ, တဿာ ဝသေနေတ္ထ အင်္ဂဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပဌမအနိယတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဒုတိယအနိယတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၂။ ‘‘ဧကော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေတုံ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော န ဃဋတီတိ အာဟ ‘‘ယံ ဧကော…ပေ… သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ။ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ ‘‘ဧကော’’တိ ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ။

၄၅၃။ ဗဟိ ပရိက္ခိတ္တန္တိ ဗဟိ ပါကာရာဒိနာ ပရိက္ခိတ္တံ။ ပရိဝေဏင်္ဂဏန္တိ ပရိဝေဏမာဠကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဣတ္ထီပိ ပုရိသောပီတိ ဧတ္ထ ပဌမေ ကသ္မာ ဣတ္ထိသတမ္ပိ အနာပတ္တိံ န ကရောတိ, ဣဓ ဧကာပိ ကသ္မာ အနာပတ္တိံ ကရောတီတိ? ဝုစ္စတေ – ပဌမသိက္ခာပဒံ ‘‘သက္ကာ ဟောတိ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတု’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ မေထုနဓမ္မဝသေန အာဂတံ, န စ မေထုနဿ မာတုဂါမော ဒုတိယော ဟောတိ။ ဣတ္ထိယော ဟိ အညမညိဿာ ဝဇ္ဇံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ, တေနေဝ ဝေသာလိယံ မဟာဝနေ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိပန္နေ ဘိက္ခုမှိ သမ္ဗဟုလာ ဣတ္ထိယော ယာဝဒတ္ထံ ကတွာ ပက္ကမိံသု, တသ္မာ တတ္ထ ‘‘ဣတ္ထိသတမ္ပိ အနာပတ္တိံ န ကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒံ ပန သိက္ခာပဒံ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာဝသေန အာဂတံ ‘‘အလဉ္စ ခေါ ဟောတိ မာတုဂါမံ ဒုဋ္ဌုလ္လာဟိ ဝါစာဟိ ဩဘာသိတု’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစဉ္စ သုတွာ မာတုဂါမောပိ န ပဋိစ္ဆာဒေတိ။ တေနေဝ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒေ ယာ တာ ဣတ္ထိယော ဟိရိမနာ, တာ နိက္ခမိတွာ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေသုံ, တသ္မာ ဣဓ ‘‘ဣတ္ထီပိ အနာပတ္တိံ ကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဓ အပ္ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဣတ္ထီပိ အနာပတ္တိံ ကရောတိ, တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဣတ္ထိသတမ္ပိ အနာပတ္တိံ န ကရောတီတိ စ ဝဒန္တိ။

ကာယသံသဂ္ဂဝသေန အနန္ဓော ဝုတ္တော, ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာဝသေန အဗဓိရော။ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ ဩကာသေတိ သောတဿ ရဟာဘာဝေါ ဝုတ္တော, ဧတေန ‘‘သောတဿ ရဟော ဒွါဒသဟတ္ထေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော’’တိ ဒဿေတိ။ တသ္မာ ဒွါဒသဟတ္ထတော ဗဟိ နိသိန္နော အနာပတ္တိံ န ကရောတိ သတိပိ စက္ခုဿ ရဟာဘာဝေ သောတဿ ရဟသဗ္ဘာဝတော။ ဣမသ္မိဉှိ သိက္ခာပဒေ အပ္ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ သောတဿ ရဟောယေဝ အဓိပ္ပေတော။ ပါဠိယံ ပန ‘‘စက္ခုဿ ရဟော’’တိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ။ ကေနစိ ပန ‘‘ဒွေပိ ရဟာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ န ဟိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နေ ဩကာသေ စက္ခုဿ ရဟော သမ္ဘဝတိ ဒွါဒသဟတ္ထတော ဗဟိ ဒဿနဝိသယေ ဒူရတရေ နိသိန္နဿပိ ဒဋ္ဌုံ သက္ကုဏေယျဘာဝတော။ နိဒ္ဒါယန္တောပီတိ ဣမိနာ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တောပိ ဂဟိတောယေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တေပိ သတိပိ စက္ခုဿ ရဟေ အဗဓိရတ္တာ သောတဿ ရဟော နတ္ထီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒကာရာနံ အဓိပ္ပါယော။ ယထာ ပန နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တော အန္ဓော ဝိယ ကိဉ္စိ န ပဿတီတိ စက္ခုဿ ရဟော သမ္ဘဝတိ, တထာ ဗဓိရော ဝိယ ကိဉ္စိ သဒ္ဒံ န သုဏာတီတိ သောတဿ ရဟောပိ သမ္ဘဝတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဌိတော ဝါ နိသိန္နော ဝါတိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ, ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝိယ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တောပိ အနာပတ္တိံ န ကရောတီ’’တိ ဣဒံ ပန န ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝီမံသိတွာ ယထာ န ဝိရုဇ္ဈတိ, တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

သောတဿ ရဟဿေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ဗဓိရော ပန စက္ခုမာပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အန္ဓဿ အပ္ပဋိစ္ဆန္နမ္ပိ ပဋိစ္ဆန္နပက္ခံ ဘဇတီတိ ပဌမသိက္ခာပဒဿ ဝိသယတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အန္ဓော ဝါ အဗဓိရောပိ န ကရောတီ’’တိ။ ယထေဝ ဟိ တတ္ထ အပိဟိတကဝါဋဿ ဂဗ္ဘဿ အန္တော သမီပေပိ ဌိတော အန္ဓော အနာပတ္တိံ န ကရောတိ, ဧဝမယမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဥဘယတ္ထာပီတိ ဒွီသုပိ အနိယတေသု။ ယသ္မာ ဒွီဟိ သိက္ခာပဒေဟိ ဥဒါယိတ္ထေရံ အာရဗ္ဘ ဝိသုံ ပညတ္တာ ကာစိ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ တဿ တဿ သိက္ခာပဒဿ အာဒိကမ္မိကေ သန္ဓာယ အာဒိကမ္မိကာနံ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ ဥပနန္ဒတ္ထေရာဒယော ဟိ ရဟော နိသဇ္ဇာဒီနံ အာဒိကမ္မိကာ။ ဘဂဝတာ ပန ပဌမံ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနိယေဝ ဂဟေတွာ ဥပနန္ဒဝတ္ထုသ္မိံ အနိယတက္ကမော ဒဿိတော။ ယဒိ ဣမေဟိ သိက္ခာပဒေဟိ ဝိသုံ ပညတ္တာ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ, အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ အနိယတဒွယံ ပညတ္တန္တိ? ဧဝရူပါယပိ ဥပါသိကာယ ဝုစ္စမာနော ပဋိဇာနမာနောယေဝ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော, န အပ္ပဋိဇာနမာနောတိ ဒဿေန္တေန ဘဂဝတာ ယာယ ကာယစိ အာပတ္တိယာ ယေန ကေနစိ စောဒိတေ ပဋိညာတကရဏံယေဝ ဒဠှံ ကတွာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယလက္ခဏံ ဌပိတံ။ အထ ဘိက္ခုနီနံ အနိယတံ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? ဣဒမေဝ လက္ခဏံ သဗ္ဗတ္ထ အနုဂတန္တိ န ဝုတ္တံ။

ဒုတိယအနိယတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

အနိယတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍံ

၁။ စီဝရဝဂ္ဂေါ

၁။ ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၉။ သမိတာဝိနာတိ သမိတပါပေန။ ဂေါတမကေ စေတိယေတိ ဂေါတမယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရော ဝုစ္စတိ။ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတံ ဟောတီတိ ဘဂဝတာ ဂဟပတိစီဝရေ အနုညာတေ ဗဟူနိ စီဝရာနိ လဘိတွာ ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ သီသေပိ ခန္ဓေပိ ကဋိယာပိ ဌပေတွာ အာဂစ္ဆန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ စီဝရေ သီမံ ဗန္ဓန္တေန တိစီဝရံ ပရိဘောဂတ္ထာယ အနုညာတံ, န ပန အဓိဋ္ဌာနဝသေန။ နဟာယန္တိ ဧတ္ထာတိ နဟာနံ, နဟာနတိတ္ထံ။

၄၆၀။ ဧကော ကိရ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ‘‘ဗုဒ္ဓရတနဿ စ သံဃရတနဿ စ ပူဇာ ပညာယတိ, ကထံ နု ခေါ ဓမ္မရတနံ ပူဇိတံ နာမ ဟောတီ’’တိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိ။ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘သစေပိ ဗြာဟ္မဏ ဓမ္မရတနံ ပူဇေတုကာမော, ဧကံ ဗဟုဿုတံ ပူဇေဟီ’’တိ။ ဗဟုဿုတံ ဘန္တေ အာစိက္ခထာတိ။ ဘိက္ခုသံဃံ ပုစ္ဆာတိ။ သော ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဗဟုဿုတံ ဘန္တေ အာစိက္ခထာ’’တိ အာဟ။ အာနန္ဒတ္ထေရော ဗြာဟ္မဏာတိ။ ဗြာဟ္မဏော ထေရံ သဟဿဂ္ဃနကေန စီဝရေန ပူဇေသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိလာဘဝသေန ဥပ္ပန္န’’န္တိ။ ဥပ္ပန္န-သဒ္ဒေါ နိပ္ဖန္နပရိယာယောပိ ဟောတီတိ တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘နော နိပ္ဖတ္တိဝသေနာ’’တိ။ ပဌမမေဝ ဟိ တံ တန္တဝါယကမ္မေန နိပ္ဖန္နံ။

ထေရဿ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတွာ သယံ အနုဿာဝနကမ္မံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ သာရိပုတ္တတ္ထေရောပိ တထေဝ ကရောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဧကမေကေန အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာပိတာနိ ပဉ္စ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ အဟေသုံ။ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အတိဝိယ မမာယတီတိ အာနန္ဒတ္ထေရော တာဝ မမာယတု အခီဏာသဝဘာဝတော, သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကထန္တိ? န ဣဒံ မမာယနံ ဂေဟဿိတပေမဝသေန, အထ ခေါ ဂုဏသမ္ဘာဝနာဝသေနာတိ နာယံ ဒေါသော။ နဝမံ ဝါ ဒိဝသံ ဒသမံ ဝါတိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ, နဝမေ ဝါ ဒသမေ ဝါ ဒိဝသေတိ အတ္ထော။ သစေ ဘဝေယျာတိ သစေ ကဿစိ ဧဝံ သိယာ။ ဝုတ္တသဒိသမေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝုတ္တဒိဝသမေဝါ’’တိပိ ပဌန္တိ။ ဓာရေတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အာဟာ’’တိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၄၆၂-၄၆၃။ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိ ဘုမ္မဝစနဿ လောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘နိဋ္ဌိတေ စီဝရသ္မိ’’န္တိ, စီဝရဿ ကရဏပလိဗောဓေ ဥပစ္ဆိန္နေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပါသပဋ္ဋဂဏ္ဌိကပဋ္ဋပရိယောသာနံ ယံ ကိဉ္စိ ကာတဗ္ဗံ, တံ ကတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သူစိယာ ပဋိသာမနန္တိ ဣဒံ သူစိကမ္မဿ သမ္မာ ပရိနိဋ္ဌိတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, သူစိကမ္မနိဋ္ဌာနမေဝေတ္ထ ပမာဏံ။ ဧတေသမ္ပီတိ ဝိနဋ္ဌာဒိံ ပရာမသတိ။

ကထိနေ စ ဥဗ္ဘတသ္မိန္တိ ယံ သံဃဿ ကထိနံ အတ္ထတံ, တသ္မိံ ကထိနေ စ ဥဗ္ဘတေတိ အတ္ထော။ ဒုတိယဿ ပလိဗောဓဿ အဘာဝံ ဒဿေတီတိ အာဝါသပလိဗောဓဿ အဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဒွိန္နံ ပလိဗောဓာနံ အဘာဝဒဿနေန အတ္ထတကထိနဿ ပဉ္စမာသဗ္ဘန္တရေ ယာဝ စီဝရပလိဗောဓော အာဝါသပလိဗောဓော စ န ဥပစ္ဆိဇ္ဇတိ, တာဝ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ အတိရေကစီဝရံ ဒသာဟတော ပရမ္ပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ အတ္ထတကထိနဿ ဟိ ယာဝ ကထိနဿ ဥဗ္ဘာရာ အနာမန္တစာရော အသမာဒါနစာရော ယာဝဒတ္ထစီဝရံ ဂဏဘောဇနံ ယော စ တတ္ထ စီဝရုပ္ပါဒေါတိ ဣမေ ပဉ္စာနိသံသာ လဗ္ဘန္တိ။ ပက္ကမနံ အန္တော အဿာတိ ပက္ကမနန္တိကာ။ ဧဝံ သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝိတ္ထာရော ပနေတ္ထ အာဂတဋ္ဌာနေယေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ။

ခေါမန္တိ ခေါမသုတ္တေဟိ ဝါယိတံ ခေါမပဋစီဝရံ, တထာ သေသာနိ။ သာဏန္တိ သာဏဝါကသုတ္တေဟိ ကတစီဝရံ။ ဘင်္ဂန္တိ ခေါမသုတ္တာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ဧကစ္စာနိ ဝါ မိဿေတွာ ကတစီဝရံ။ ဘင်္ဂမ္ပိ ဝါကမယမေဝါတိ ကေစိ။ ဒုကူလံ ပဋ္ဋုဏ္ဏံ သောမာရပဋံ စီနပဋံ ဣဒ္ဓိဇံ ဒေဝဒိန္နန္တိ ဣမာနိ ပန ဆ စီဝရာနိ ဧတေသံယေဝ အနုလောမာနီတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာနိ။ ဒုကူလဉှိ သာဏဿ အနုလောမံ ဝါကမယတ္တာ။ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒေသေ သဉ္ဇာတဝတ္ထံ ပဋ္ဋုဏ္ဏံ။ ‘‘ပဋ္ဋုဏ္ဏကောသေယျဝိသေသော’’တိ ဟိ အဘိဓာနကောသေ ဝုတ္တံ။ သောမာရဒေသေ စီနဒေသေ စ ဇာတဝတ္ထာနိ သောမာရစီနပဋာနိ။ ပဋ္ဋုဏ္ဏာဒီနိ တီဏိ ကောသေယျဿ အနုလောမာနိ ပါဏကေဟိ ကတသုတ္တမယတ္တာ။ ဣဒ္ဓိဇံ ဧဟိဘိက္ခူနံ ပုညိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တစီဝရံ, တံ ခေါမာဒီနံ အညတရံ ဟောတီတိ တေသံ ဧဝ အနုလောမံ။ ဒေဝတာဟိ ဒိန္နံ စီဝရံ ဒေဝဒိန္နံ, တံ ကပ္ပရုက္ခေ နိဗ္ဗတ္တံ ဇာလိနိယာ ဒေဝကညာယ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဒိန္နဝတ္ထသဒိသံ, တမ္ပိ ခေါမာဒီနံယေဝ အနုလောမံ ဟောတိ တေသု အညတရဘာဝတော။

မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ ဝိဒတ္ထိံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ ဒီဃတော ဝဍ္ဎကီဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဝိတ္ထာရတော တတော ဥပဍ္ဎပ္ပမာဏံ ဝိကပ္ပနုပဂန္တိ ဒဿေတိ။ တထာ ဟိ ‘‘သုဂတဝိဒတ္ထိ နာမ ဣဒါနိ မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ တိဿော ဝိဒတ္ထိယော, ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထော ဟောတီ’’တိ ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၄၈-၃၄၉) ဝုတ္တံ, တသ္မာ သုဂတင်္ဂုလေန ဒွါဒသင်္ဂုလံ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထောတိ သိဒ္ဓံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ သုဂတင်္ဂုလေန အဋ္ဌင်္ဂုလံ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထပ္ပမာဏန္တိ ဣဒံ အာဂတမေဝါတိ။

တံ အတိက္ကာမယတောတိ ဧတ္ထ တန္တိ စီဝရံ ကာလံ ဝါ ပရာမသတိ။ တဿ ယော အရုဏောတိ တဿ စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသဿ ယော အတိက္ကန္တော အရုဏော။ စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသေန သဒ္ဓိန္တိ စီဝရုပ္ပါဒဒိဝသဿ အတိက္ကန္တအရုဏေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော။ ဒိဝသသဒ္ဒေန ဟိ တံဒိဝသနိဿိတော အရုဏော ဝုတ္တော။ ဗန္ဓိတွာတိ ရဇ္ဇုအာဒီဟိ ဗန္ဓိတွာ။ ဝေဌေတွာတိ ဝတ္ထာဒီတိ ဝေဌေတွာ။

ဝစနီယောတိ သံဃံ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တံ။ အညထာပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ပဒပဋိပါဋိယာ အဝတွာပိ အတ္ထမတ္တေ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တေနာတိ အာပတ္တိံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တေန။ ပဋိဂ္ဂါဟကေန ‘‘ပဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ ဒဿေတိ ‘‘အာမ ပဿာမီ’’တိ။ ပုန ပဋိဂ္ဂါဟကေန ဝတ္တဗ္ဗဝစနမာဟ ‘‘အာယတိံ သံဝရေယျာသီ’’တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပုန ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗဝစနံ ‘‘သာဓု သုဋ္ဌု သံဝရိဿာမီ’’တိ။ ဣမိနာ အတ္တနော အာယတိံ သံဝရေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဒွီသု ပန သမ္ဗဟုလာသု ဝါတိ ဒွီသု သမ္ဗဟုလာသု ဝါ အာပတ္တီသု ပုရိမနယေနေဝ ဝစနဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဉတ္တိယံ အာပတ္တိံ သရတိ ဝိဝရတီတိ ဧတ္ထ ဒွေ အာပတ္တိယောတိ ဝါ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယောတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ စီဝရဒါနေပီတိ နိဿဋ္ဌစီဝရဿ ဒါနေပိ။ ဝတ္ထုဝသေနာတိ စီဝရဂဏနာယ။ ဂဏဿ ဝုတ္တာ ပါဠိယေဝေတ္ထ ပါဠီတိ ဒွီသု ဣမာဟံ အာယသ္မန္တာနံ နိဿဇ္ဇာမီတိ ဝစနေ ဝိသေသာဘာဝတော ဝုတ္တံ။ ဧဝံ…ပေ… ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဣတော ဂရုကတရာနီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဣတောတိ ဣတော နိဿဋ္ဌစီဝရဒါနတော။ ဉတ္တိကမ္မတော ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ဂရုကတရန္တိ အာဟ ‘‘ဣတော ဂရုကတရာနီ’’တိ။ ဣမာဟံ စီဝရန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ စီဝရ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။

၄၆၈။ န ဣဓ သညာ ရက္ခတီတိ ဣဒံ ဝေမတိကံ အနတိက္ကန္တသညဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယောပိ ဧဝံသညီ, တဿပီတိ န ကေဝလံ အတိက္ကန္တေ အတိက္ကန္တသညိဿ, အထ ခေါ ဝေမတိကဿ အနတိက္ကန္တသညိဿပီတိ အတ္ထော။ ‘‘န ဣဓ သညာ ရက္ခတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမတ္ထံ သေသတ္တိကေပိ အတိဒိသတိ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ ဧသ နယော အဝိနဋ္ဌာဒီသုပီတိ အညေသံ စီဝရေသု ဥပစိကာဒီဟိ ခါယိတေသု ‘‘မယှမ္ပိ စီဝရံ ခါယိတ’’န္တိ ဧဝံသညီ ဟောတီတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ အနဋ္ဌတော အဝိလုတ္တဿ ဝိသေသမာဟ ‘‘ပသယှာဝဟာရဝသေနာ’’တိ။ ထေယျာဝဟာရဝသေန ဂဟိတဉှိ နဋ္ဌန္တိ အဓိပ္ပေတံ, ပသယှာဝဟာရဝသေန ဂဟိတံ ဝိလုတ္တန္တိ။ အနာပတ္တိ အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ဣဒံ နိသီဒနသန္ထတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယံ ယေန ဟိ ပုရာဏသန္ထတဿ သာမန္တာ သုဂတဝိဒတ္ထိံ အနာဒိယိတွာ အညံ နဝံ နိသီဒနသန္ထတံ ကတံ, တဿ တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ။ တသ္မာ ‘‘အနာပတ္တိ အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဣဒံ ပရဿ နိဿဂ္ဂိယံ အပရဿ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣမမတ္ထံ သာဓေတိ။ ပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အနတိက္ကန္တေ အတိက္ကန္တသညိဿ ဝေမတိကဿ စ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿေဝ ဒုက္ကဋံ, န ပန အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဌပေန္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၆၉။ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ နာမံ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ။ န ဝိကပ္ပေတုန္တိ နာမံ ဝတွာ န ဝိကပ္ပေတုံ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ တသ္မာ တိစီဝရာဒီနိ အဓိဋ္ဌဟန္တေန ‘‘ဣမံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိအာဒိနာ နာမံ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ‘‘ဣမံ သံဃာဋိ’’န္တိအာဒိနာ တဿ တဿ စီဝရဿ နာမံ အဂ္ဂဟေတွာဝ ‘‘ဣမံ စီဝရံ တုယှံ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ။ တိစီဝရံ ဝါ ဟောတု အညံ ဝါ, ယဒိ တံ တံ နာမံ ဂဟေတွာ ဝိကပ္ပေတိ, အဝိကပ္ပိတံ ဟောတိ, အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ။ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုန္တိ ‘‘စတုမာသတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အနုညာတ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ယာဝ အာဂါမိသံဝစ္ဆရေ ဝဿာနံ စာတုမာသံ, တာဝ ဌပေတုံ အနုညာတ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ ဧတ္တာဝတာ ဝဿိကသာဋိကံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိဉ္စ တံ တံ နာမံ ဂဟေတွာ ဝိကပ္ပေတုံ အနုညာတန္တိ ဧဝမတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော တတော ပရံ ဝဿိကသာဋိကာဒိနာမဿေဝ အဘာဝတော။ တသ္မာ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေန္တေနပိ နာမံ ဂဟေတွာ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ။ ဥဘိန္နမ္ပိ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတွာ ပရိဘောဂဿ အနုညာတတ္တာ တထာ ဝိကပ္ပိတံ အညနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

ပစ္စုဒ္ဓရာမီတိ ဌပေမိ, ပရိစ္စဇာမီတိ ဝါ အတ္ထော။ ဣမံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမံ စီဝရံ သံဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီတိ ဧဝမ္ပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ, တမ္ပိ ‘‘ဣမံ စီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ ဣမိနာ သမေတိ။ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တေနာတိ ဟတ္ထေန စီဝရံ ပရာမသန္တေန ဝါ စာလေန္တေန ဝါ။ ဒုဝိဓန္တိ သမ္မုခပရမ္မုခဘေဒေသု ဒုဝိဓံ။ ဟတ္ထပါသေတိ ဣဒံ ဒွါဒသဟတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတံ ‘‘ဣမ’’န္တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ တတော ပရံ ‘‘ဧတ’’န္တိ ဝတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ ဂဏ္ဌိပဒေသု ပနေတ္ထ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ။ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ဟတ္ထပါသော’’တိ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဣဓ ဝိသေသဝိကပ္ပနာယ ကာရဏံ ဂဝေသိတဗ္ဗံ။ သာမန္တဝိဟာရော နာမ ယတ္ထ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတုံ သက္ကာ။ ‘‘သာမန္တဝိဟာရေ’’တိ ဣဒံ ဒေသနာသီသမတ္တံ, တသ္မာ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ။ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာတိ စ ဣဒံ ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏံ အနုစ္ဆဝိကန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ, စီဝရသလ္လက္ခဏမေဝေတ္ထ ပမာဏံ။

အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟီတိ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတဝတ္ထေဟိ။ အဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ သံဃာဋိအာဒိဝေါဟာရဿ အဘာဝတော ‘‘ဣမံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ပရိက္ခာရစောဠဿ ဝိသုံ ပစ္စုဒ္ဓါရဝိဓိံ ဒဿေတိ။ ပရိက္ခာရစောဠနာမေန ပန အဓိဋ္ဌိတတ္တာ ‘‘ဣမံ ပရိက္ခာရစောဠံ ပစ္စုဒ္ဓရာမီ’’တိ ဝုတ္တေပိ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ ဝိညာယတိ။ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီတိ ဣဒဉ္စ သံဃာဋိအာဒိစီဝရနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပရိက္ခာရစောဠနာမေနေဝ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပန ပုဗ္ဗေကတအဓိဋ္ဌာနမေဝ အဓိဋ္ဌာနံ။ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ကပ္ပဗိန္ဒုဒါနကိစ္စမ္ပိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ။ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိတိစီဝရပ္ပမာဏယုတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘တိစီဝရံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ပရိက္ခာရစောဠံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ။ ဗဒ္ဓသီမာယံ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိသဗ္ဘာဝတော စီဝရဝိပ္ပဝါသေပိ နေဝတ္ထိ ဒေါသောတိ န တတ္ထ ဒုပ္ပရိဟာရတာတိ အာဟ ‘‘အဗဒ္ဓသီမာယံ ဒုပ္ပရိဟာရ’’န္တိ။

အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာတိ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဒီဃသော ဆ ဝိဒတ္ထိယော တိရိယံ အဍ္ဎတေယျဝိဒတ္ထိဉ္စ အနတိက္ကန္တပ္ပမာဏာတိ အတ္ထော။ နနု စ ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနာတိက္ကမေန, ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနပိ, ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ‘‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ။ သတိ ဟိ အဓိဋ္ဌာနေ ပစ္စုဒ္ဓါရော ယုတ္တောတိ? ဧတ္ထ တာဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ဣဒံ ပစ္စုဒ္ဓရဏံ သန္ဓာယ န ဝုတ္တံ, ပစ္စုဒ္ဓရိတွာတိ ပန ဝဿိကသာဋိကဘာဝတော အပနေတွာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ တသ္မာ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဒသာဟေ ဝဿိကသာဋိကဘာဝတော အပနေတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ။

ကေစိ ပန ‘‘ယထာ ကထိနမာသဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ကထိနမာသာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, ဧဝမယံ ဝဿိကသာဋိကာပိ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယာ ဟောတိ, တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ တတော ပရံ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ စ ဝဒန္တိ, တံ န ယုတ္တံ။ ကထိနမာသေ ဥပ္ပန္နဉှိ စီဝရံ အတိရေကစီဝရဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ အဝသာနဒိဝသေ အနဓိဋ္ဌိတံ ကထိနမာသာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ။ အယံ ပန ဝဿိကသာဋိကာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတတ္တာ န တေန သဒိသာတိ ဝဿာနာတိက္ကမေ ကထံ နိဿဂ္ဂိယာ ဟောတိ။ အနဓိဋ္ဌိတအဝိကပ္ပိတမေဝ ဟိ တံတံကာလာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, တသ္မာ ဟေမန္တေပိ ဝဿိကသာဋိကာ ဒသာဟံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝ။ ဧဝံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိပိ အာဗာဓဝူပသမေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ, တသ္မာ တတော ပရံ ဒသာဟံ ပရိဟာရံ လဘတိ, ဒသာဟံ ပန အနတိက္ကမိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ။

ကေစိ ပန ‘‘အဓိဋ္ဌာနဘေဒလက္ခဏေ အဝုတ္တတ္တာ ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေပိ, ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓေ ဝူပသန္တေပိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ, တသ္မာ ‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’တိ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယ န သမေတိ, သမန္တပါသာဒိကာယ ပန သမေတိ။ တထာ ဟိ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနပိ, ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီ’’တိ ဣဒံ သမန္တပါသာဒိကာယံ နတ္ထိ, ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ, နော ဂိမှေ’’တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေန္တော ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ။ ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ သုဝုတ္တံ။ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ, တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုန္တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပရိ။ အဋ္ဌ။ ၃၂၃)။

တတ္ထ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နိဝါသနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ကုရုန္ဒဋ္ဌကထာယံ ပန အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ။ တသ္မာ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေပိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ ပညာယတိ။ ကုရုန္ဒိယဉှိ ‘‘ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ, တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝစနတော ယဒိ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ န ပစ္စုဒ္ဓရေယျ, အဝိဇဟိတာဓိဋ္ဌာနာ ဝဿိကသာဋိကာ ဟေမန္တံ သမ္ပတ္တာ ဝိကပ္ပနက္ခေတ္တေ အဓိဋ္ဌာနသဗ္ဘာဝတော ဒုက္ကဋံ ဇနေတိ, တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

နဟာနတ္ထာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝဏ္ဏဘေဒမတ္တရတ္တာပိ စေသာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒွေ ပန န ဝဋ္ဋန္တီတိ ဒွိန္နံ အဓိဋ္ဌာနာဘာဝတော ဝုတ္တံ။ ‘‘သစေ ဝဿာနေ အပရာ ဝဿိကသာဋိကာ ဥပ္ပန္နာ ဟောတိ, ပုရိမဝဿိကသာဋိကံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတွာ စ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပမာဏယုတ္တန္တိ ဒီဃသော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယော, ဝိတ္ထာရတော ဒိယဍ္ဎာ, ဒသာ ဝိဒတ္ထီတိ ဣမိနာ ပမာဏေန ယုတ္တံ။ ပမာဏိကာတိ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဒီဃသော စတဿော ဝိဒတ္ထိယော, တိရိယံ ဒွေ ဝိဒတ္ထိယောတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပမာဏယုတ္တာ။ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ ‘‘သကိံ အဓိဋ္ဌိတံ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ, ပုန န ပစ္စုဒ္ဓရီယတိ ကာလပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော’’တိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန ‘‘ဧကဝစနေနပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘သကိံ အဓိဋ္ဌိတံ အဓိဋ္ဌိတမေဝါ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဥဘယတ္ထာပိ အဿ ဝစနဿ ဣဓ ဝစနေ အပုဗ္ဗံ ပယောဇနံ န ဒိဿတိ, တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ‘‘သကိံ အဓိဋ္ဌိတံ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ပဒံ န ဝုတ္တံ။

‘‘အတ္တနော သန္တကဘာဝတော မောစေတွာ ဌပိတံ သန္ဓာယ မဟာပစ္စရိယံ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣမိနာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေဿာမိ, ဣဒံ မာတုယာ ဒဿာမီတိ ဌပေန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ, ဣဒံ ဘေသဇ္ဇဿ, ဣဒံ မာတုယာတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သကသန္တကဘာဝတော မောစိတေ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ သေနာသနပရိက္ခာရတ္ထာယ ဒိန္နပစ္စတ္ထရဏေတိ ဧတ္ထ ‘‘အနိဝါသေတွာ အပါရုပိတွာ စ ကေဝလံ မဉ္စပီဌေသုယေဝ အတ္ထရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ ပစ္စတ္ထရဏံ အတ္တနော သန္တကမ္ပိ အနဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဟေဋ္ဌာ ပန ‘‘ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနော သန္တကံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ အမှာကံ ခန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေနာ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ, တံ ယုတ္တံ အညဿ ဒါနေ ဝိယ စီဝရေ နိရာလယဘာဝေနေဝ ပရိစ္စတ္တတ္တာ။ ကေစိ ပန ‘‘ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ ဘိက္ခုနိယာ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေနာ’’တိ ဧဝမတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘ဘိက္ခု ပန ဝိဗ္ဘမန္တောပိ ယာဝ သိက္ခံ န ပစ္စက္ခာတိ, တာဝ ဘိက္ခုယေဝါတိ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ဟီနာယာဝတ္တနေနာ’’တိ ဝိသေသေတွာ အဝုတ္တတ္တာ။ ဘိက္ခုနိယာ ဟိ ဂိဟိဘာဝူပဂမနေ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝိသုံ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ တဿာ ဝိဗ္ဘမနေနေဝ အဿမဏီဘာဝတော။ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေနာတိ ပန ဣဒံ သစေ ဘိက္ခုလိင်္ဂေ ဌိတောဝ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ, တဿ ကာယလဂ္ဂမ္ပိ စီဝရံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိနခဝသေနာတိ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ။ ပမာဏစီဝရဿာတိ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒွေ စီဝရာနိ ပါရုပန္တဿာတိ အန္တရဃရပ္ပဝေသနတ္ထာယ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန သံဃာဋိံ ဥတ္တရာသင်္ဂဉ္စ ဧကတော ကတွာ ပါရုပန္တဿ။ သံဃရိတဋ္ဌာနေတိ ဒွီသုပိ အန္တေသု သံဃရိတဋ္ဌာနေ။ ဧသ နယောတိ ဣမိနာ ပမာဏယုတ္တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ, မဟန္တေသု ပန တတော ပရေန ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော။ သဗ္ဗေသူတိ တိစီဝရာဒိဘေဒေသု သဗ္ဗစီဝရေသု။

အညံ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ နာမ နတ္ထီတိ သုတ္တေ အာဂတံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဣဒါနိ တမေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘တံ အတိက္ကမယတော ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘တတော ဥတ္တရိ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ’’တိ။ တံ န သမေတီတိ ပရိက္ခာရစောဠဿ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏန္တိ ဂဟေတွာ ဣတရေသံ တိစီဝရာဒီနံ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိဘေဒံ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ သန္ဓာယ ‘‘ဧသ နယော’’တိအာဒိဝစနံ န သမေတိ တာဒိသဿ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏဿ သုတ္တေ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော။ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနံ န သမေတီတိ ဣမိနာဝ ပဋိက္ခေပေန ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမဿ အန္တော ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ အယမ္ပိ နယော ပဋိက္ခိတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တိစီဝရဉှိ ဌပေတွာ သေသစီဝရေသု ဆိဒ္ဒေန အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတေသု သေသစီဝရေသု ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမံ အပ္ပဟောန္တံ ကတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဆိန္နေသုပိ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ နတ္ထိ။ သစေ ပန အဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေယေဝ တာဒိသံ ဟောတိ, အစီဝရတ္တာ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ။ ခုဒ္ဒကံ စီဝရန္တိ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိဘေဒပ္ပမာဏတော အနူနမေဝ ခုဒ္ဒကစီဝရံ။ မဟန္တံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ ကရောတီတိ ဧတ္ထ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ စတူသု ပဿေသု ယသ္မိံ ပဒေသေ ဆိဒ္ဒံ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ, တသ္မိံ ပဒေသေ သမန္တတော ဆိန္ဒိတွာ ခုဒ္ဒကံ ကရောန္တဿ အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ အဓိပ္ပါယော။

သမ္မုခါဝိကပ္ပနာ ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာတိ ဧတ္ထ သမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာ ပရမ္မုခေန ဝိကပ္ပနာတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ သန္နိဟိတာသန္နိဟိတဘာဝန္တိ အာသန္နဒူရဘာဝံ။ အာသန္နဒူရဘာဝေါ စ အဓိဋ္ဌာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပရိဘောဂါဒယောပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌာနဿပိ အန္တောဂဓတ္တာ သစေ သံဃာဋိအာဒိနာမေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော ဟောတိ, အဓိဋ္ဌာနံ ကာတဗ္ဗံ။ နော စေ, န ကာတဗ္ဗံ, ဝိကပ္ပနမေဝ ပမာဏံ, တသ္မာ အတိရေကစီဝရံ နာမ န ဟောတိ။ မိတ္တောတိ ဒဠှမိတ္တော။ သန္ဒိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌမိတ္တော နာတိဒဠှမိတ္တော။ ဝိကပ္ပိတဝိကပ္ပနာ နာမေသာ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိဋ္ဌိတအဓိဋ္ဌာနံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော အဝိသေသေန ဝုတ္တဝစနန္တိ တိစီဝရာဒိံ အဓိဋ္ဌေတိ, ဝဿိကသာဋိကံ ကဏ္ဍုပ္ပဋိစ္ဆာဒိဉ္စ ဝိကပ္ပေတီတိ အဝတွာ သဗ္ဗစီဝရာနံ အဝိသေသေန ဝိကပ္ပေတီတိ ဝုတ္တဝစနံ။ တိစီဝရသင်္ခေပေနာတိ တိစီဝရနီဟာရေန, သံဃာဋိအာဒိအဓိဋ္ဌာနဝသေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

တုယှံ ဒေမီတိအာဒီသု ‘‘တသ္မိံ ကာလေ န ဂဏှိတုကာမောပိ သစေ န ပဋိက္ခိပတိ, ပုန ဂဏှိတုကာမတာယ သတိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣတ္ထန္နာမဿာတိ ပရမ္မုခေ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ‘‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝဒတိ, သုဒိန္နံ သုဂ္ဂဟိတဉ္စာတိ ဧတ္ထ ‘‘ယထာ ပရတော ‘တဝ သန္တကံ ကရောဟီ’တိ ဝုတ္တေ ဒုဒ္ဒိန္နမ္ပိ ‘သာဓု, ဘန္တေ, မယှံ ဂဏှာမီ’တိ ဝစနေန ‘သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တံ, ဧဝမိဓာပိ ‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’တိ ဝုတ္တေ သုဒိန္နတ္တာ ‘မယှံ ဂဏှာမီ’တိ အဝုတ္တေပိ ‘သုဒိန္နမေဝါ’’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဂဏှာဟီတိ စ အာဏတ္တိယာ ဂဟဏဿ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတာကရဏဝသေန ပဝတ္တတ္တာ တဒါ ဂဏှာမီတိ စိတ္တေ အနုပ္ပါဒိတေ ပစ္ဆာ ဂဟေတုံ န လဘတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

တံ န ယုဇ္ဇတီတိ ဝိနယကမ္မဿ ကရဏဝသေန ဂဟေတွာ ဒိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ။ သစေ ပန ပရော သစ္စတောယေဝ ဝိဿာသံ ဂဏှာတိ, ပုန ကေနစိ ကာရဏေန တေန ဒိန္နံ တဿ န ဝဋ္ဋတီတိ နတ္ထိ။ နိဿဂ္ဂိယံ ပန စီဝရံ ဇာနိတွာ ဝါ အဇာနိတွာ ဝါ ဂဏှန္တံ ‘‘မာ ဂဏှာဟီ’’တိ နိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ကာယဝါစာဟိ ကတ္တဗ္ဗအဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနာနံ အကတတ္တာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကာယဝါစာတော သမုဋ္ဌာတီ’’တိ။ စီဝရဿ အတ္တနော သန္တကတာ, ဇာတိပ္ပမာဏယုတ္တတာ, ဆိန္နပလိဗောဓဘာဝေါ, အတိရေကစီဝရတာ, ဒသာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၇၁-၄၇၃။ ဒုတိယေ အထာနန္ဒတ္ထေရော ကထံ ဩကာသံ ပဋိလဘတိ, ကိံ ကရောန္တော စ အာဟိဏ္ဍတီတိ အာဟ ‘‘ထေရော ကိရာ’’တိအာဒိ။ အဝိပ္ပဝါသေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ, အဝိပ္ပဝါသတ္ထန္တိ အတ္ထော, ဝိပ္ပဝါသပစ္စယာ ယာ အာပတ္တိ, တဒဘာဝတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၄၇၅-၄၇၆။ ဧဝံ ဆိန္နပလိဗောဓောတိ ဧဝံ ဣမေဟိ စီဝရနိဋ္ဌာနကထိနုဗ္ဘာရေဟိ ဆိန္နပလိဗောဓော။ အဓိဋ္ဌိတေသူတိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနနယေန အဓိဋ္ဌိတေသု။ တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝုတ္ထော ဟောတီတိ ‘‘ရုက္ခော ဆိန္နော, ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဝယဝေပိ သမုဒါယဝေါဟာရော လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ။

၄၇၇-၄၇၈။ ပရိခါယ ဝါ ပရိက္ခိတ္တောတိ ဣမိနာ စ သမန္တာ နဒီတဠာကာဒိဥဒကေန ပရိက္ခိတ္တောပိ ပရိက္ခိတ္တောယေဝါတိ ဒဿေတိ။ ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ပရိက္ခိတ္တော’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန။ အာကာသေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတီတိ ဃရဿ ဥပရိ အာကာသေ အဍ္ဎတေယျရတနပ္ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတိ။ ဃရံ နိဝေသနုဒေါသိတာဒိလက္ခဏမေဝ, န ပန ပါဋိယေက္ကံ ဃရံ နာမ အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ။

၄၇၉။ ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေန ‘‘သဘာယေ’’တိ အဝတွာ ‘‘သဘာယ’’န္တိ ပစ္စတ္တဝစနံ သဘာယ-သဒ္ဒဿ နပုံသကလိင်္ဂတာဝိဘာဝနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ သဘာ-သဒ္ဒပရိယာယောပိ ဟိ သဘာယ-သဒ္ဒေါ နပုံသကလိင်္ဂယုတ္တော ဣဓ ဝုတ္တောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘လိင်္ဂဗျတ္တယေန သဘာ ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ။ စီဝရဟတ္ထပါသေ ဝသိတဗ္ဗံ နတ္ထီတိ စီဝရဟတ္ထပါသေယေဝ ဝသိတဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ။ ယံ တဿာ…ပေ… န ဝိဇဟိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ တဿာ ဝီထိယာ သမ္မုခဋ္ဌာနေ သဘာယဒွါရာနံ ဂဟဏေနေဝ တတ္ထ သဗ္ဗာနိပိ ဂေဟာနိ သာ စ အန္တရဝီထိ ဂဟိတာယေဝ ဟောတိ။ အတိဟရိတွာ ဃရေ နိက္ခိပတီတိ တံ ဝီထိံ မုဉ္စိတွာ ဌိတေ အညသ္မိံ ဃရေ နိက္ခိပတိ။ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဟတ္ထပါသေတိ ဃရဿ ဟတ္ထပါသံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

နိဝေသနာဒီသု ပရိက္ခိတ္တတာယ ဧကူပစာရတာ, အပရိက္ခိတ္တတာယ နာနူပစာရတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတေနေဝုပါယေနာ’’တိအာဒိမာဟ။ နိဝေသနာဒီနိ ဂါမတော ဗဟိ သန္နိဝိဋ္ဌာနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အန္တောဂါမေ ဌိတာနဉှိ ဂါမဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ ဂါမပရိဟာရောယေဝါတိ။ သဗ္ဗတ္ထာပီတိ ဂါမာဒီသု အဇ္ဈောကာသပရိယန္တေသု ပန္နရသသု။ ပရိက္ခေပါဒိဝသေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန အပရိက္ခေပဿေဝ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, န ဧကကုလာဒီနမ္ပိ။

၄၈၀-၄၈၇။ ဩဝရကော နာမ ဂဗ္ဘဿ အဗ္ဘန္တရေ အညော ဂဗ္ဘောတိပိ ဝဒန္တိ။ မုဏ္ဍစ္ဆဒနပါသာဒေါတိ စန္ဒိကင်္ဂဏယုတ္တော ပါသာဒေါ။

၄၈၉။ သတ္ထောတိ ဇင်္ဃသတ္ထော သကဋသတ္ထော ဝါ။ ပရိယာဒိယိတွာတိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ။ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘အန္တောပဝိဋ္ဌေန…ပေ… ဌိတော ဟောတီ’’တိ။ တတ္ထ အန္တောပဝိဋ္ဌေနာတိ ဂါမဿ နဒိယာ ဝါ အန္တောပဝိဋ္ဌေန။ နဒီပရိဟာရော စ လဗ္ဘတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိသုံ နဒီပရိဟာရဿ အဝုတ္တတ္တာ ဂါမာဒီဟိ အညတ္ထ ဝိယ စီဝရဟတ္ထပါသောယေဝ နဒီပရိဟာရော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ဝိဟာရသီမန္တိ အဝိပ္ပဝါသသီမံ သန္ဓာယာဟ။ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဝသိတဗ္ဗန္တိ အန္တောသီမာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသိတဗ္ဗံ။ သတ္ထသမီပေယေဝါတိ ဣဒံ ယထာဝုတ္တအဗ္ဘန္တရပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တံ။ ပါဠိယံ နာနာကုလဿ သတ္ထော ဟောတိ, သတ္ထေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ဟတ္ထပါသာ န ဝိဇဟိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဟတ္ထပါသော နာမ သတ္ထဿ ဟတ္ထပါသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၄၉၀။ ဧကကုလဿ ခေတ္တေတိ အပရိက္ခိတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ယသ္မာ ‘‘နာနာကုလဿ ပရိက္ခိတ္တေ ခေတ္တေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ခေတ္တဒွါရမူလေ ဝါ တဿ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဒွါရမူလတော အညတ္ထ အန္တောခေတ္တေပိ ဝသန္တေန စီဝရံ ဟတ္ထပါသေ ကတွာယေဝ ဝသိတဗ္ဗံ။

၄၉၁-၄၉၄။ ‘‘ဝိဟာရော နာမ သပရိက္ခိတ္တော ဝါ အပရိက္ခိတ္တော ဝါ သကလော အာဝါသော’’တိ ဝဒန္တိ။ ယသ္မိံ ဝိဟာရေတိ ဧတ္ထ ပန ဧကံ ဂေဟမေဝ ဝုတ္တံ။ ဧကကုလနာနာကုလသန္တကတာ စေတ္ထ ကာရာပကာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဆာယာယ ဖုဋ္ဌောကာသဿ အန္တော ဧဝါတိ ယဒါ မဟာဝီထိယံ ဥဇုကမေဝ ဂစ္ဆန္တံ သူရိယမဏ္ဍလံ မဇ္ဈနှိကံ ပါပုဏာတိ, တဒါ ယံ ဩကာသံ ဆာယာ ဖရတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အဂမနပထေတိ ယံ တဒဟေဝ ဂန္တွာ ပုန အာဂန္တုံ သက္ကာ န ဟောတိ, တာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၄၉၅။ နဒိံ ဩတရတီတိ ဟတ္ထပါသံ မုဉ္စိတွာ ဩတရတိ။ န အာပဇ္ဇတီတိ ပရိဘောဂပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ နာပဇ္ဇတိ။ တေနာဟ ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိ။ အပရိဘောဂါရဟတ္တာတိ ဣမိနာဝ နိဿဂ္ဂိယစီဝရံ အနိဿဇ္ဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒုက္ကဋံ အစိတ္တကန္တိ သိဒ္ဓံ။ ဧကံ ပါရုပိတွာ ဧကံ အံသကူဋေ ဌပေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ဗဟူနံ သဉ္စာရဋ္ဌာနေ ဧဝံ အကတွာ ဂမနံ န သာရုပ္ပန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ဗဟိဂါမေ ဌပေတွာ…ပေ… ဝိနယကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဓိဋ္ဌာနေ ဝိယ ပရမ္မုခါ ဌိတမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယံ စီဝရံ နိဿဇ္ဇိတုံ နိဿဋ္ဌစီဝရဉ္စ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဂမနေ သဥဿာဟတ္တာ ‘‘နိဿယော ပန န ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ မုဟုတ္တံ သယိတွာ…ပေ… နိဿယော စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဿာဟေ အပရိစ္စတ္တေပိ ဂမနဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ပုန ဥဋ္ဌာယ သဥဿာဟံ ဂစ္ဆန္တာနမ္ပိ အန္တရာ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပရတော မုဟုတ္တံ ဌတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ အညမညဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ဂတာတိ ဧတ္ထ သစေ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာ ‘‘ပုရာရုဏာ အညမညံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဥဿာဟံ ဝိနာဝ ဂတာ ဟောန္တိ, အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ န ဝတ္တဗ္ဗာ ပဌမတရံယေဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘနတော။ အထ ‘‘ပုရာရုဏာ ပဿိဿာမာ’’တိ သဥဿာဟာဝ ဂစ္ဆန္တိ, နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယေဝ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘သဟ အရုဏုဂ္ဂမနာ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? ဝုစ္စတေ – သဥဿဟတ္တာ ပဌမတရံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ န ဝုတ္တာ။ သတိပိ စ ဥဿာဟဘာဝေ ဧကတော ဂမနဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ‘‘မုဟုတ္တံ ဌတွာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ သဟ အရုဏုဂ္ဂမနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယေဝ ဝုတ္တာ။

အန္တောသီမာယံ ဂါမန္တိ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိယာ ပစ္ဆာ ပတိဋ္ဌာပိတဂါမံ သန္ဓာယ ဝဒတိ ဂါမံ အန္တော ကတွာ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မုတိယာ အဘာဝတော။ နေဝ စီဝရာနိ နိဿဂ္ဂိယာနိ ဟောန္တီတိ အဝိပ္ပဝါသသီမာဘာဝတော ဝုတ္တံ, န နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ သဥဿာဟဘာဝတော။ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ စ နေသံ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတီတိ ဓမ္မံ သုတွာ အာဂစ္ဆန္တာနံ အရုဏံ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ။ အဿတိယာ ဂစ္ဆတီတိ အဿတိယာ အတ္တနော စီဝရံ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ထေရဿ စီဝရံ အပစ္စုဒ္ဓရာပေတွာ ဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ ဂတေ တသ္မိံ ပစ္ဆာ ထေရေန သရိတွာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတိ ‘‘အတ္တနော စီဝရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဒဟရဿ စီဝရံ ဝိဿာသေန ဂဟေတွာ ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဂန္တွာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အာဂတကိစ္စံ နိဋ္ဌပေတွာ ဝိဟာရံ ဂတေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတိ။ အနဓိဋ္ဌိတစီဝရတာ, အနတ္ထတကထိနတာ, အလဒ္ဓသမ္မုတိတာ, ရတ္တိဝိပ္ပဝါသောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ တတိယကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၉၇-၄၉၉။ တတိယေ ပါဠိယံ စီဝရပစ္စာသာ နိက္ခိပိတုန္တိ ဧတ္ထ စီဝရပစ္စာသာယ သတိယာ နိက္ခိပိတုန္တိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ဘဏ္ဍိကာဗဒ္ဓါနိ ဘဏ္ဍိကဗဒ္ဓါနီတိပိ ပဌန္တိ, ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ ဗဒ္ဓါနီတိ အတ္ထော။ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာတိ ဧတ္ထ ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝိယ သာမိဝသေနေဝ ကရဏဝစနဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၅၀၀။ အနတ္ထတေ ကထိနေ စီဝရမာသေ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နစီဝရံ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ တသ္မိံ မာသေ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဧကံ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသံ ဌပေတွာ’’တိ။ ကေစိ ပန ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ, ဧတံ အကာလစီဝရန္တိ ဝစနတော အနတ္ထတေ ကထိနေ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသသင်္ခါတေ စီဝရမာသေ ဥပ္ပန္နစီဝရဿပိ ပစ္စာသာစီဝရေ အသတိ ဒသာဟပရိဟာရောယေဝ, တတော ပရံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယ န သမေတိ။ တထာ ဟိ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၄၆-၆၄၉ အာဒယော) ‘‘ပဝါရဏမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိယံ ဥပ္ပန္နဿ အစ္စေကစီဝရဿ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာ ပရိဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ။ တမေဝ စ ပရိဟာရံ သန္ဓာယ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဌပိတစီဝရမ္ပိ ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝါ’’တိ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၆၄၆-၆၄၉) ဝုတ္တံ။ တသ္မာ စီဝရမာသေ ဒသာဟတော ပရမ္ပိ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတမ္ပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ယဒိ ဧဝံ ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ, ဧတံ အကာလစီဝရ’’န္တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? အကာလစီဝရသာမညတော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ ပဌမာနိယတေ သောတဿ ရဟော ဝိယ။ ဧကာဒသမာသေ သတ္တမာသေ စ ဥပ္ပန္နဉှိ စီဝရံ ဝုတ္ထဝဿေဟိ သေသေဟိ စ သမ္မုခီဘူတေဟိ ဘာဇေတုံ လဗ္ဘတီတိ အကာလစီဝရံ နာမ ဇာတံ။ ကာလေ ပန ‘‘သံဃဿ ဣဒံ အကာလစီဝရံ ဒမ္မီ’’တိ အနုဒ္ဒိသိတွာ ‘‘သံဃဿ ဒမ္မီ’’တိ ဒိန္နံ ဝုတ္ထဝဿေဟိယေဝ ဘာဇေတဗ္ဗံ, န အညေဟီတိ ကာလစီဝရန္တိ ဝုစ္စတိ။ အာဒိဿ ဒိန္နံ ပန သမ္မုခီဘူတေဟိ သဗ္ဗေဟိယေဝ ဘာဇေတဗ္ဗန္တိ အကာလစီဝရံ, တသ္မာ ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နဿ ဝုတ္ထဝဿေဟိ သေသေဟိ စ သမ္ပတ္တေဟိ ဘာဇနီယတ္တာ အကာလစီဝရသာမညတော ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ, ဧတံ အကာလစီဝရ’’န္တိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဣဒံ တုယှံ ဒမ္မီတိ ဒိန္န’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ။ န ဟိ ပုဂ္ဂလဿ အာဒိဿ ဒိန္နံ ကေနစိ ဘာဇနီယံ ဟောတီတိ? နာယံ ဝိရောဓော အာဒိဿ ဝစနသာမညတော လဗ္ဘမာနမတ္ထံ ဒဿေတုံ တထာ ဝုတ္တတ္တာ။

ဧဝံ ပန အဝတွာတိ ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ’’န္တိ ဣမဿ ‘‘မာသပရမတော ဥတ္တရိ’’န္တိ ပဒဘာဇနံ အဝတွာ။ တာဝ ဥပ္ပန္နံ ပစ္စာသာစီဝရန္တိ ပစ္စတ္တဝစနံ ‘‘အတ္တနော ဂတိကံ ကရောတီ’’တိ ကရဏကိရိယာယ ကတ္တုဘာဝတော။ အန္တရာ ဥပ္ပန္နဉှိ ပစ္စာသာစီဝရံ မာသပရမံ မူလစီဝရံ ဌပေတုံ အဒတွာ အတ္တနော ဒသာဟပရမတာယ ဧဝ ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ အတ္တနော ဂတိကံ ကရောတိ။ တတော ဥဒ္ဓံ မူလစီဝရန္တိ ဧတ္ထ ပန မူလစီဝရန္တိ ပစ္စတ္တဝစနံ။ ဝီသတိမဒိဝသတော ဥဒ္ဓဉှိ ဥပ္ပန္နံ ပစ္စာသာစီဝရံ ဒသာဟပရမံ ဂန္တုံ အဒတွာ မူလစီဝရံ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ကရဏသမ္ဗန္ဓတာမတ္တေန သကကာလဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ အတ္တနော ဂတိကံ ကရောတိ။ ပစ္စာသာစီဝရေ ပန လဘိတွာ ဝိသုံ ဌပေန္တဿ ဒသာဟံ အနတိက္ကန္တေ နတ္ထိ တပ္ပစ္စယာ အာပတ္တိ။ ပါဠိယံ ဒသာဟာ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဒသာဟာတိ ကရဏတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ, ဒသာဟေနာတိ အတ္ထော။ ပဉ္စာဟုပ္ပန္နေတိအာဒိံ ရဿံ ကတွာပိ ပဌန္တိ။ ဧကဝီသေ ဥပ္ပန္နေ…ပေ… နဝါဟာ ကာရေတဗ္ဗန္တိအာဒိ ပစ္စာသာစီဝရဿ ဥပ္ပန္နဒိဝသံ ဌပေတွာ ဝုတ္တံ။

အညံ ပစ္စာသာစီဝရံ…ပေ… ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ သတိယာ ဧဝ ပစ္စာသာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သစေ ပန ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ စီဝရံ န လဘိဿာမီ’’တိ ပစ္စာသာ ဥပစ္ဆိန္နာ, မူလစီဝရမ္ပိ ဒသာဟံ စေ သမ္ပတ္တံ, တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ။ ပစ္စာသာစီဝရမ္ပိ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ပဌမတရံ ဥပ္ပန္နံ ဝိသဘာဂပစ္စာသာစီဝရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ အညမညန္တိ အညံ အညံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ အင်္ဂံ ပနေတ္ထ ပဌမကထိနေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။ ကေဝလဉှိ တတ္ထ ဒသာဟာတိက္ကမော, ဣဓ မာသာတိက္ကမောတိ အယံ ဝိသေသော။

တတိယကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀၃။ စတုတ္ထေ ဘတ္တဝိဿဂ္ဂန္တိ ပါဠိပဒဿ ဘတ္တကိစ္စန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, ‘‘ဘတ္တသံဝိဓာန’’န္တိပိ ကေစိ။ တတ္ထ နာမ တွန္တိ ဣမဿပိ သော နာမ တွန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, ‘‘တာယ နာမ တွ’’န္တိ ကေစိ။

၅၀၅။ ပိတာ စ မာတာ စ ပိတရော, ပိတူနံ ပိတရော ပိတာမဟာ, တေသံယေဝ ယုဂေါ ပိတာမဟယုဂေါ, တသ္မာ ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ ပိတာမဟဒွန္ဒာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝဉှိ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ မာတာမဟောပိ ဂဟိတောတိ။ ‘‘ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ’’တိ ဝစနတော ဟေဋ္ဌာ စ ဥဒ္ဓဉ္စ အဋ္ဌမယုဂေါ ဉာတိ နာမ န ဟောတိ။ ဒေသနာမုခမေဝ စေတန္တိ ပိတာမဟယုဂါတိ ပိတာမဟ-ဂ္ဂဟဏံ ဒေသနာမုခံ ပိတာမဟီမာတာမဟီအာဒီနမ္ပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ပိတု မာတာ ပိတာမဟီ။ မာတု ပိတာ မာတာမဟော။ မာတု မာတာ မာတာမဟီ။ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ပဉ္စသတသာကိယာနီနံ ဝသေန ဘိက္ခုဘာဝေ ဌတွာ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါယ ဘိက္ခုနိယာ စ ဝသေန ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ ဘိက္ခုနီ လဗ္ဘတိ, တထာပိ ပကတိနိယာမေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဘိက္ခုနီ နာမ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ကပ္ပံ ကတွာတိ ဝစနတော ဒိန္နကပ္ပမေဝ ပါစိတ္တိယံ ဇနေတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ပုရာဏစီဝရံ နာမ သကိံ နိဝတ္ထမ္ပိ သကိံ ပါရုတမ္ပီ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အန္တမသော ပရိဘောဂသီသေနာ’’တိအာဒိ။ ‘‘ကာယေန ဖုသိတွာ ပရိဘောဂေါယေဝ ပရိဘောဂေါ နာမာ’’တိ ကုရုန္ဒိယံ အဓိပ္ပါယော။

၅၀၆။ ကာယဝိကာရံ ကတွာတိ ဣဒံ ယာဝ ‘‘ဩရတော ဌပေတီ’’တိ ပဒံ, တာဝ သဗ္ဗပဒေသု သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ယထာ သာ ‘‘ဓောဝါပေတုကာမော အယ’’န္တိ ဇာနာတိ, ဧဝံ ကာယဝိကာရံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘ကာယဝိကာရံ ကတွာ’’တိ ဝစနတော ကာယဝါစာဟိ ကဉ္စိ ဝိကာရံ အကတွာ ဟတ္ထေန ဟတ္ထေ ဒေန္တဿပိ အနာပတ္တိ။ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ ဩကာသေတိ ဣဒံ ဝိသေသနံ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ ဟတ္ထေန ဟတ္ထေ ဒေန္တဿ ပါဒမူလေ စ ဌပေတွာ ဒေန္တဿ ‘‘အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ ဩကာသေ’’တိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ နတ္ထိ အညထာ အသမ္ဘဝတော။ သတိ ဟိ သမ္ဘဝေ ဗျဘိစာရေ စ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ ဟောတိ။ ဥပရိ ‘‘ခိပတီ’’တိအာဒီနိ ပန သန္ဓာယ ဣဒံ ဝိသေသနံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ ဩကာသေ ဌတွာ ဥပရိ ခိပန္တဿ အညဿ ဟတ္ထေ ပေသေန္တဿ စ အာပတ္တိ။ ဥပစာရံ ပန မုဉ္စိတွာ ကာယဝါစာဟိ ဝိကာရံ ကတွာ အာဏာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ။ ဥပစာရေတိ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထမေဝ ဩကာသံ ဝဒတိ။ ဥပစာရံ မုဉ္စိတွာတိ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရံ မုဉ္စိတွာ။

ဧကေန ဝတ္ထုနာတိ ပဌမံ ကတွာ နိဋ္ဌာပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ရဇနေ အနာပတ္တီတိ ရဇနံ ပစ္စာသီသန္တဿပိ ‘‘ဓောဝိတွာ အာနေဟီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနာပတ္တိ အနာဏတ္တိယာ ကတတ္တာ။ ‘‘အဝုတ္တာ ဓောဝတီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘အဝုတ္တာ ရဇတိ, အဝုတ္တာ အာကောဋေတီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အဝုတ္တာ ဓောဝတီတိ ဣမိနာ လက္ခဏေန အနာပတ္တီ’’တိ။ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတီတိ ပါစိတ္တိယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ ဒုက္ကဋာနိ အာပဇ္ဇတိ။ ယထာဝတ္ထုကမေဝါတိ နိဿဂ္ဂိယမေဝါတိ အတ္ထော။ ပဉ္စ သတာနိ ပရိမာဏမေတာသန္တိ ပဉ္စသတာ။

၅၀၇။ စီဝရံ ဓောဝါတိ…ပေ… အာဏာပေန္တဿာတိ ဧတ္ထ တာယ ဓောဝနံ ပစ္စာသီသန္တဿပိ အနာပတ္တိ။ ပုရာဏစီဝရတာ, ဥပစာရေ ဌတွာ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ အာဏာပနံ, တဿာ ဓောဝနာဒီနိ စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀၈။ ပဉ္စမေ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ ဂဏမှာ ဩဟီယနသိက္ခာပဒေ အပညတ္တေ။ ဝိဟာရဝါရန္တိ ဝိဟာရပဋိဇဂ္ဂနဝါရံ။ ကောဋ္ဌာသသမ္ပတ္တီတိ သကလာ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပတ္တိ။ သဗ္ဗပရိယန္တန္တိ ဆဋ္ဌဿ အညစီဝရဿ အဘာဝါ ပဉ္စန္နံ စီဝရာနံ ဧကမေကံ သဗ္ဗေသံ ပရိယန္တန္တိ သဗ္ဗပရိယန္တံ။ အန္တရဝါသကာဒီသု ဟိ ပဉ္စသု ဧကမေကံ အညဿ ဆဋ္ဌဿ အဘာဝါ ပဉ္စန္နံ အန္တမေဝ ဟောတိ။ အထဝါ ပဉ္စသု စီဝရေသု ဧကမေကံ အတ္တနော အညဿ ဒုတိယဿ အဘာဝါ အန္တမေဝ ဟောတီတိ သဗ္ဗမေဝ ပရိယန္တန္တိ သဗ္ဗပရိယန္တံ, သဗ္ဗသော ဝါ ပရိယန္တန္တိ သဗ္ဗပရိယန္တံ။ တေနာဟ – ‘‘အညံ…ပေ… နတ္ထီ’’တိ။ ယထာ တဿ မနောရထော န ပူရတီတိ ‘‘သရီရပါရိပူရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ တဿ ဥပ္ပန္နော မနောရထော ယထာ န ပူရတိ။ ဧဝံ ဟတ္ထတလေယေဝ ဒဿေတွာတိ သရီရံ အဒဿေတွာဝ ဒါတဗ္ဗစီဝရံ ဟတ္ထတလေ ‘‘ဟန္ဒာ’’တိ ဒဿေတွာ။

၅၁၀။ ဝိဟတ္ထတာယာတိ ဝိဟတဟတ္ထတာယ, အဂဏတာယ အပ္ပစ္စယတာယ အပ္ပဋိသရဏတာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမဘိတုန္နတ္တာတိ ပီဠိတတ္တာ။ ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ ပရိဝတ္တံ, ပရိဝတ္တမေဝ ပါရိဝတ္တကံ, ပရိဝတ္တေတွာ ဒီယမာနန္တိ အတ္ထော။

၅၁၂။ ဥပစာရေတိ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဥပစာရံ ဝါ မုဉ္စိတွာ ခိပန္တီတိ ဒွါဒသဟတ္ထံ မုဉ္စိတွာ ဩရတော ဌပေန္တိ, န ပုရိမသိက္ခာပဒေ ဝိယ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အညတြ ပါရိဝတ္တကာတိ ယံ အန္တမသော ဟရီတကခဏ္ဍမ္ပိ ဒတွာ ဝါ ဒဿာမီတိ အာဘောဂံ ကတွာ ဝါ ပါရိဝတ္တကံ ဂဏှာတိ, တံ ဌပေတွာ။ အစိတ္တကဘာဝေန န သမေတီတိ ယထာ အညာတိကာယ ဉာတိကသညိဿ ဝေမတိကဿ စ ဂဏှတော အစိတ္တကတ္တာ အာပတ္တိ, ဧဝမိဓာပိ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ သန္တကံ ဣဒ’’န္တိ အဇာနိတွာ ဂဏှတောပိ အာပတ္တိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝဿာဝါသိကံ ဒေတီတိ ပုဂ္ဂလိကံ ကတွာ ဒေတိ။ ပံသုကူလံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဌပိတဘာဝံ ဇာနိတွာ ဂဏှန္တေနပိ အညဿ သန္တကံ ဂဟိတံ နာမ န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘သစေ ပန သင်္ကာရကူဋာဒီသူ’’တိအာဒိ။ အသာမိကဉှိ ပံသုကူလန္တိ ဝုစ္စတိ။ ပံသုကူလံ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘အသာမိကံ ဣဒ’’န္တိ သညံ ဥပ္ပါဒေတွာ။ ဧဝံ ပန ပံသုကူလသညံ အနုပ္ပါဒေတွာ ဂဏှိတုံ န ဝဋ္ဋတိ။

၅၁၃။ အညာတိကာယ အညာတိကသညီတိ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော။ တီဏိ ပရိမာဏမဿာတိ တိကံ, တိကဉ္စ တံ ပါစိတ္တိယဉ္စာတိ တိကပါစိတ္တိယံ, တီဏိ ပါစိတ္တိယာနီတိ အတ္ထော။

၅၁၄။ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ ယံကိဉ္စီတိ အနဓိဋ္ဌာနုပဂံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တတ္တာ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ယံကိဉ္စိ န ဝဋ္ဋတိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရပ္ပမာဏ’’န္တိအာဒိ။ ယသ္မာ ဘိသိစ္ဆဝိ မဟန္တာပိ သေနာသနသင်္ဂဟိတတ္တာ စီဝရသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ နေဝ အဓိဋ္ဌာနုပဂါ န ဝိကပ္ပနုပဂါ စ, တသ္မာ အနဓိဋ္ဌာနုပဂသာမညတော ဝုတ္တံ။ သစေပိ မဉ္စပ္ပမာဏာ ဘိသိစ္ဆဝိ ဟောတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ။ ကော ပန ဝါဒေါ ပတ္တတ္ထဝိကာဒီသူတိ မဟတိယာပိ တာဝ ဘိသိစ္ဆဝိယာ အနဓိဋ္ဌာနုပဂတ္တာ အနာပတ္တိ, တတော ခုဒ္ဒကတရေသု အနဓိဋ္ဌာနုပဂေသု ပတ္တတ္ထဝိကာဒီသု ကိမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ကိရိယာ, အပရိဝတ္တနံ အကိရိယာ။ ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ, ပါရိဝတ္တကာဘာဝေါ, အညာတိကာယ ဟတ္ထတော ဂဟဏန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၁၅။ ဆဋ္ဌေ ပတိကိဋ္ဌောတိ နိဟီနော, လာမကောတိ အတ္ထော။ လောလဇာတိကောတိ လောလသဘာဝေါ။ ပဋုယေဝ ပဋ္ဋော။ တေနာဟ ‘‘ဆေကော’’တိအာဒိ။ ကိသ္မိံ ဝိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကိသ္မိံ ဝိယာ’’တိ နိပါတဝသေန သမာနတ္ထံ ‘‘ကိံသု ဝိယာ’’တိ နိပါတပဒန္တိ အာဟ ‘‘ကိံသု ဝိယာ’’တိ, ကိံ ဝိယာတိ အတ္ထော, ဒုက္ခံ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘ကိလေသော ဝိယာ’’တိအာဒိ။ ဓမ္မဝသေန ဥပစာရဝသေန နိမန္တနာ ဓမ္မနိမန္တနာတိ ပါဠိပဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သစေ ပန ‘‘ဝဒေယျာထ, ဘန္တေ, ယေနတ္ထော’’တိ ဣဒံ သစ္စမေဝ ဝုတ္တံ သိယာ, ပဝါရိတောယေဝ ဟောတိ။ ယသ္မာ ပန ပဝါရေတွာပိ အဒါတုကာမော အပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ဘဂဝါ ပဝါရိတာပဝါရိတဘာဝံ အဝိစာရေတွာ ‘‘ဉာတကော တေ, ဥပနန္ဒ, အညာတကော’’တိ ဉာတကအညာတကဘာဝံယေဝ ဝိစာရေသိ။ မုသိံသူတိ ဝိလုမ္ပိံသု။

၅၁၇။ အနုပုဗ္ဗကထာတိ အနုပုဗ္ဗေန ဝိနိစ္ဆယကထာ။ သေသပရိက္ခာရာနံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေဟိ ဂဟိတတ္တာ နိဝါသနပါရုပနမတ္တမေဝ အဝသိဋ္ဌန္တိ အာဟ ‘‘နိဝါသနပါရုပနမတ္တံယေဝ ဟရိတွာ’’တိ။ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ တာဝ အာဂမနဿ ဝါ အနာဂမနဿ ဝါ အဇာနနတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ထေရေဟိ နေဝ တာဝ…ပေ… ဘဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ပရေသမ္ပိ အတ္ထာယ လဘန္တီတိ အတ္တနော စီဝရံ ဒဒမာနာ သယံ သာခါဘင်္ဂေန ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ တေသံ အတ္ထာယပိ ဘဉ္ဇိတုံ လဘန္တိ။ ‘‘တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ဤဒိသေသု ဘူတဂါမပါတဗျတာပိ အနုညာတာယေဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နေဝ ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီ’’တိ။ န တေသံ ဓာရဏေ ဒုက္ကဋန္တိ တေသံ တိတ္ထိယဒ္ဓဇာနံ ဓာရဏေပိ ဒုက္ကဋံ နတ္ထိ။

ယာနိ စ နေသံ ဝတ္ထာနိ ဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ထေရာနံ သယမေဝ ဒိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ’’တိ။ ယဒိ လဒ္ဓိံ ဂဏှာတိ, တိတ္ထိယပက္ကန္တကော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘လဒ္ဓိံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ။ ‘‘နော စေ ဟောတိ သံဃဿ ဝိဟာရစီဝရံ ဝါ…ပေ… အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣမိနာ အန္တရာမဂ္ဂေ ပဝိဋ္ဌဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ အညတ္ထ အတ္တနော အဘိရုစိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ စ ‘‘ယံ အာဝါသံ ပဌမံ ဥပဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဌိတဝိဟာရမ္ပိ သစေ နဂ္ဂေါ ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယဒိ ဧဝံ တတ္ထ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? အနောကာသတ္တာ။ တတ္ထ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အစ္ဆိန္နစီဝရဿ ဝါ…ပေ… စီဝရံ ဝိညာပေတု’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓေန သံဃိကမ္ပိ စီဝရံ နိဝါသေတုံ ပါရုပိတုဉ္စ အနုဇာနန္တော ‘‘ယံ အာဝါသံ ပဌမံ…ပေ… ဂဟေတွာ ပါရုပိတု’’န္တိ အာဟ, တသ္မာ တတ္ထ အနောကာသတ္တာ ဒုက္ကဋံ န ဝုတ္တံ။

ဝိဟာရစီဝရန္တိ သေနာသနစီဝရံ။ စိမိလိကာဟီတိ ပဋပိလောတိကာဟိ။ တဿ ဥပရီတိ ဘူမတ္ထရဏဿ ဥပရိ။ ဝိဒေသဂတေနာတိ အညံ စီဝရံ အလဘိတွာ ဝိဒေသဂတေန။ ဧကသ္မိံ…ပေ… ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘လေသေန ဂဟေတွာ အဂတတ္တာ ဌပေန္တေန စ သံဃိကပရိဘောဂေနေဝ ဌပိတတ္တာ အညသ္မိံ သေနာသနေ နိယမိတမ္ပိ အညတ္ထ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ပရိဘောဂေနေဝါတိ အညံ စီဝရံ အလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနေန။

၅၁၉-၅၂၁။ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏန္တိ ယထာ တေန စီဝရေန သရီရံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ န သက္ကာ, ဧဝံ ဇိဏ္ဏံ။ ကပ္ပိယဝေါဟာရေနာတိ ကယဝိက္ကယာပတ္တိတော မောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ဣမဿေဝ အတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘စေတာပေန္တဿ ပရိဝတ္တာပေန္တဿာ’’တိ။ အတ္တနော ဓနေန ဟိ ဝိညာပနံ နာမ ပရိဝတ္တနမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ သံဃဝသေန ပဝါရိတာနံ ဝိညာပနေ ဝတ္တံ ဒဿေတိ ‘‘ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သံဃဝသေန ဟိ ပဝါရိတေ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏတ္တာ အဓိကံ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ယံ ယံ ပဝါရေတီတိ ယံ ယံ စီဝရာဒိံ ဒဿာမီတိ ပဝါရေတိ။ ဝိညာပနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ ဒီယမာနတ္တာ ဝိညာပေတွာ ကိံ ကရိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အညဿတ္ထာယာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဣဒံ အနုဝတ္တတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတေ’’တိအာဒိ။ ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ, သမယာဘာဝေါ, အညာတကဝိညတ္တိ, တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၂၂။ သတ္တမေ ပါဠိယံ ပဂ္ဂါဟိကသာလန္တိ ဒုဿဝါဏိဇကာနံ အာပဏံ။ ‘‘ပဂ္ဂါဟိတသာလ’’န္တိပိ ပဌန္တိ။

၅၂၃-၅၂၄။ အဘီတိ ဥပသဂ္ဂေါတိ တဿ ဝိသေသတ္ထာဘာဝံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘ဟရိတုန္တိ အတ္ထော’’တိ။ ဝရ-သဒ္ဒဿ ဣစ္ဆာယံ ဝတ္တမာနတ္တာ အာဟ ‘‘ဣစ္ဆာပေယျာ’’တိ။ ဒဋ္ဌု ခေမတောတိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန အနုနာသိကလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သအန္တရန္တိ အန္တရဝါသကသဟိတံ။ ဥတ္တရန္တိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ။ အဿ စီဝရဿာတိ သာဒိတဗ္ဗစီဝရဿ။ အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေနာတိ အစ္ဆိန္နာနိ သဗ္ဗာနိ တီဏိ စီဝရာနိ အဿာတိ အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရော, တေနာတိ အတ္ထော။ ယဿ ဟိ အစ္ဆိန္ဒနသမယေ တီဏိ စီဝရာနိ သန္နိဟိတာနိ ဟောန္တိ, တာနိ သဗ္ဗာနိ အစ္ဆိန္နာနီတိ သော ‘‘အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေနေဝ ‘‘အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေန တိစီဝရကေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တိစီဝရကေနာတိ ဟိ အစ္ဆိန္ဒနသမယေ တိစီဝရဿ သန္နိဟိတဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန ဝိနယတေစီဝရိကဘာဝံ ဓုတင်္ဂတေစီဝရိကဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယ။ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ‘‘သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တဝိဓိနာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အညေနာတိ အစ္ဆိန္နအသဗ္ဗစီဝရေန။ ယဿ တီသု စီဝရေသု ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ စီဝရာနိ အစ္ဆိန္နာနိ ဟောန္တိ, တေနာတိ အတ္ထော။ အညထာပီတိ ‘‘သန္တရုတ္တရပရမ’’န္တိ ဝုတ္တဝိဓာနတော အညထာပိ။ ယဿ ဟိ တီသု ဒွေ စီဝရာနိ အစ္ဆိန္နာနိ ဟောန္တိ, ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ။ ဧကသ္မိံ အစ္ဆိန္နေ န သာဒိတဗ္ဗန္တိ န တဿ သန္တရုတ္တရပရမသာဒိယနံ သမ္ဘဝတိ, အယမေဝ စ အတ္ထော ပဒဘာဇနေန ဝိဘာဝိတော။ တေနာဟ ‘‘တံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတု’’န္တိ။

ကေစိ ပန ‘‘တိစီဝရကေနာတိ ဝုတ္တတ္တာ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတော တသ္မိံ နဋ္ဌေ ဗဟူနိပိ ဂဟေတုံ လဘတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပဒဘာဇနဿ ဟိ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တေန ယသ္မာ ပန ‘‘အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေန…ပေ… တံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ, ပဒဘာဇနေ စ န တာဒိသော အတ္ထော ဥပလဗ္ဘတိ, တသ္မာ တံ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ။ ယမ္ပိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ယဿ အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ တီဏိ နဋ္ဌာနီ’’တိ, တတ္ထာပိ အဓိဋ္ဌိတဂ္ဂဟဏံ သရူပကထနမတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ, န ပန တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿေဝါတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ တထာ အတ္ထဿ အသမ္ဘဝတော။ န ဟိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿေဝ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ သက္ကာ ဝိညာတုံ။ ပုရိမသိက္ခာပဒေန ဟိ အစ္ဆိန္နစီဝရဿ အညာတကဝိညတ္တိယာ အနုညာတတ္တာ ပမာဏံ အဇာနိတွာ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပမာဏတော သာဒိယနံ အနုဇာနန္တေန ဘဂဝတာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တသ္မာ ‘‘ပရိက္ခာရစောဠိကဿ ဗဟုမ္ပိ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အယမတ္ထော နေဝ ပါဠိယာ သမေတိ, န စ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ အနုလောမေတိ။

ယဿ တီဏိ နဋ္ဌာနိ, တေန ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနီတိ ဧတ္ထ ယဿ တိစီဝရတော အဓိကမ္ပိ စီဝရံ အညတ္ထ ဌိတံ အတ္ထိ, တဒါတဿ စီဝရဿ အလဗ္ဘနီယဘာဝတော တေနပိ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပကတိယာဝ သန္တရုတ္တရေန စရတီတိ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝသေန ဝါ အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိဝသေန ဝါ တတိယဿ အလာဘေန ဝါ စရတိ။ ‘‘ဒွေ နဋ္ဌာနီ’’တိ အဓိကာရတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ။ ဧကံ သာဒိယန္တေနေဝ သမော ဘဝိဿတီတိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ ဒွီသု နဋ္ဌေသု ဧကံ သာဒိယန္တေန သမော ဘဝိဿတိ ဥဘိန္နမ္ပိ သန္တရုတ္တရပရမတာယ အဝဋ္ဌာနတော။ ယဿ ဧကံယေဝ ဟောတီတိ အညေန ကေနစိ ကာရဏေန ဝိနဋ္ဌသေသစီဝရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၅၂၆။ ‘‘သေသကံ တုယှေဝ ဟောတူတိ ဒေန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပမာဏယုတ္တံ ဂဏှိဿာမ, သေသကံ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ဂဟေတွာ ဂမနသမယေပိ ‘‘သေသကမ္ပိ တုမှာကညေဝ ဟောတူ’’တိ ဝဒန္တိ, လဒ္ဓကပ္ပိယမေဝ။ ပဝါရိတာနန္တိ အစ္ဆိန္နကာလတော ပုဗ္ဗေယေဝ ပဝါရိတာနံ။ ပါဠိယာ န သမေတီတိ သန္တရုတ္တရပရမတော ဥတ္တရိ သာဒိယနေ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ န သမေတိ။ သန္တရုတ္တရပရမံ သာဒိယန္တဿ ဟိ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါယေဝ နတ္ထိ, သတိ စ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေ အနာပတ္တိ ယုတ္တာ ဒဿေတုန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ကေစိ ပန ‘‘ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ သလ္လေခဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။

ယသ္မာ ပနိဒံ…ပေ… န ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ ဝုစ္စမာနေ အညေသံ အတ္ထာယ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာပိ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာပဇ္ဇတိ, တဉ္စ အညဿတ္ထာယ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တတ္တာ ဝတ္ထုနာ သံသန္ဒိယမာနံ န သမေတိ။ န ဟိ ယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တသ္မိံယေဝ အနာပတ္တိဝစနံ ယုတ္တန္တိ။ ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ‘‘ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အတ္တနော သာဒိယနပဋိဗဒ္ဓတာဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ‘အညဿတ္ထာယာ’တိ ဝတ္တုံ ဩကာသောယေဝ နတ္ထိ, တသ္မာ န ဝုတ္တ’’န္တိ ကထိတံ။ ဣဓ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ အညေသံ အတ္ထာယ ဉာတကပဝါရိတေသု အဓိကံ ဝိညာပေန္တဿ အာပတ္တီတိ စေ? န, တတ္ထ ပုရိမသိက္ခာပဒေနေဝ အနာပတ္တိသိဒ္ဓိတော။ တတုတ္တရိတာ, အစ္ဆိန္နာဒိကာရဏတာ, အညာတကဝိညတ္တိ, တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ပဌမဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၂၇။ အဋ္ဌမေ အပိ မယျာတိ ပါဌေပိ သောယေဝတ္ထော။ အယျာတိ ပန ဗဟုဝစနေန အာမန္တနံ ကတံ။

၅၂၈-၅၂၉။ အပဒိဿာတိ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ အပဒိသိတွာ။ ပစ္စယံ ကတွာတိ ကာရဏံ ကတွာ။ ဥဒ္ဒိဿာတိ ဧတ္ထ ယော ကတ္တာတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဿာ’’တိ ဣမိနာ ဝုတ္တဥဒ္ဒိသနကိရိယာယ ယော ကတ္တာ။ စီဝရံ စေတာပေန္တိ ပရိဝတ္တေန္တိ ဧတေနာတိ စီဝရစေတာပန္နံ။ န-ကာရာဂမံ ကတွာ စီဝရစေတာပန္နန္တိ ဝုတ္တံ, ‘‘စီဝရစေတာပန’’န္တိပိ ပဌန္တိ။ ပစုရဝေါဟာရဝသေနာတိ ယေဘုယျဝေါဟာရဝသေန။ ယေဘုယျဝသေန ဟိ ဃရသာမိကံ ဒဋ္ဌုကာမာ တဿ ဃရံ ဂစ္ဆန္တီတိ တထေဝ ဗဟုလံ ဝေါဟာရော။ ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော နေတဗ္ဗော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။

၅၃၁။ သမကေပိ ပန အနာပတ္တီတိ ယဒဂ္ဃနကံ သော ဒါတုကာမော ဟောတိ, တဒဂ္ဃနကေ အနာပတ္တိ မူလံ ဝဍ္ဎေတွာ အဓိကဝိဓာနံ အနာပန္နတ္တာ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဒါတုကာမောမှီ’’တိ အတ္တနော သန္တိကေ အဝုတ္တေပိ ဒါတုကာမတံ သုတွာ ယဒဂ္ဃနကံ သော ဒါတုကာမော ဟောတိ, တဒဂ္ဃနကံ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အဂ္ဃဝဍ္ဎနကဉှိ ဣဒံ သိက္ခာပဒန္တိ ဧတ္ထ အဂ္ဃဝဍ္ဎနံ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဂ္ဃဝဍ္ဎနကံ, အဂ္ဃဝဍ္ဎနံ သန္ဓာယ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။ စီဝရံ ဒေဟီတိ သံဃာဋိအာဒီသု ယံကိဉ္စိ စီဝရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ စီဝရေ ဘိယျောကမျတာ, အညာတကဝိညတ္တိ, တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ပဌမဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၃၂။ ဒုတိယဥပက္ခဋေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ။

၁၀။ ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၃၇-၅၃၉။ ရာဇသိက္ခာပဒေ ပန ‘‘အဇ္ဇဏှော’’တိ ပါဌေ ‘‘အဇ္ဇုဏှော’’တိပိ ပဌန္တိ။ ဘောဂေါတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော။ ယံ ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဣမိနာ စီဝရစေတာပန္နေန စီဝရံ စေတာပေတွာ ဣတ္ထန္နာမံ ဘိက္ခုံ စီဝရေန အစ္ဆာဒေဟီတိ ဣဒံ အာဂမနသုဒ္ဓိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ သစေ ဟိ ‘ဣဒံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘိက္ခုနော ဒေဟီ’တိ ပေသေယျ, အာဂမနဿ အသုဒ္ဓတ္တာ အကပ္ပိယဝတ္ထုံ အာရဗ္ဘ ဘိက္ခုနာ ကပ္ပိယကာရကောပိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျာ’’တိ, တတ္ထ အာဂမနဿ သုဒ္ဓိယာ ဝါ အသုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိသေသပ္ပယောဇနံ န ဒိဿတိ။ သတိပိ ဟိ အာဂမနဿ အသုဒ္ဓဘာဝေ ဒူတော အတ္တနော ကုသလတာယ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝဒတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကော န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ နတ္ထိ, န စ ဒူတေန ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ဝုတ္တေ ဒါယကေန ဣဒံ ကထံ ပေသိတန္တိ ဤဒိသီ ဝိစာရဏာ ဥပလဗ္ဘတိ, အဝိစာရေတွာ စ တံ န သက္ကာ ဇာနိတုံ, ယဒိ ပန အာဂမနဿ အသုဒ္ဓတ္တာ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော န ဘဝေယျ, စီဝရာနံ အတ္ထာယ ဒူတဿ ဟတ္ထေ အကပ္ပိယဝတ္ထုသ္မိံ ပေသိတေ သဗ္ဗတ္ထ ဒါယကေန ကထံ ပေသိတန္တိ ပုစ္ဆိတွာဝ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဘဝေယျ။ တသ္မာ အသတိပိ အာဂမနသုဒ္ဓိယံ သစေ သော ဒူတော အတ္တနော ကုသလတာယ ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ဝဒတိ, ဒူတဿေဝ ဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယဒိ ဟိ အာဂမနသုဒ္ဓိယေဝေတ္ထ ပမာဏံ, မူလသာမိကေန ကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ပေသိတဿ ဒူတဿ အကပ္ပိယဝေါဟာရဝသေန ဝဒတောပိ ကပ္ပိယကာရကော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော ဘဝေယျ, တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ ဒူတဝစနမေဝ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ဣမိနာ စီဝရစေတာပန္နေနာတိအာဒိနာ ပန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ – ကပ္ပိယ ဝသေန အာဂတမ္ပိ စီဝရမူလံ ဤဒိသေန ဒူတဝစနေန အကပ္ပိယံ ဟောတိ, တသ္မာ တံ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘တေန ဘိက္ခုနာ သော ဒူတော ဧဝမဿ ဝစနီယော’’တိအာဒိ။ သုဝဏ္ဏံ, ရဇတံ, ကဟာပဏော, မာသကောတိ ဣမာနိ ဟိ စတ္တာရိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူနိ, မုတ္တာ, မဏိ, ဝေဠုရိယော, သင်္ခေါ, သိလာ, ပဝါဠံ, လောဟိတင်္ကော, မသာရဂလ္လံ, သတ္တ ဓညာနိ, ဒါသိဒါသံ, ခေတ္တံ, ဝတ္ထု, ပုပ္ဖါရာမဖလာရာမာဒယောတိ ဣမာနိ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနိ စ အတ္တနော ဝါ စေတိယသံဃဂဏပုဂ္ဂလာနံ ဝါ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ, တသ္မာ တံ သာဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘န ခေါ မယံ, အာဝုသော, စီဝရစေတာပန္နံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘စီဝရဉ္စ ခေါ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမာ’’တိ ဣဒံ ပန အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ အာဘတတ္တာ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝေယျာဝစ္စကရော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ‘‘အတ္ထိ ပနာယသ္မတော ကောစိ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ ကပ္ပိယဝစနေန ဝုတ္တတ္တာ အနုညာတံ။ သစေ ပန ဒူတော ‘‘ကော ဣမံ ဂဏှာတီ’’တိ ဝါ ‘‘ကဿ ဒေမီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, န နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော။ ‘‘အာရာမိကော ဝါ ဥပါသကော ဝါ’’တိ ဣဒံ သာရုပ္ပတာယ ဝုတ္တံ, ဌပေတွာ ပန ပဉ္စ သဟဓမ္မိကေ ယော ကောစိ ကပ္ပိယကာရကော ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ဧသော ခေါ, အာဝုသော, ဘိက္ခူနံ ဝေယျာဝစ္စကရော’’တိ ဣဒံ ဘိက္ခုဿ ကပ္ပိယဝစနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဧဝမေဝ ဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ဧတဿ ဒေဟီ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ သော ဝါ စေတာပေဿတိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဧကော ဝါ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏော, ‘‘သညတ္တော သော မယာ’’တိအာဒိ ပန ဒူတေန ဧဝံ အာရောစိတေယေဝ တံ စောဒေတုံ ဝဋ္ဋတိ, နေဝါဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ဂတမတ္တကာရဏေနာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

ဧတာနိ ဟိ ဝစနာနိ…ပေ… န ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော ပဋိက္ခိတ္တဿ ကတတ္တာ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, စောဒနာ ပန ဟောတိယေဝါ’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌစောဒနာပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာတိ ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ ဒဿေတွာ။ ပုစ္ဆိယမာနောတိ ဧတ္ထ ပုစ္ဆိယမာနေနာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစန’’န္တိ။ အာဂတကာရဏံ ဘဉ္ဇတီတိ အာဂတကာရဏံ ဝိနာသေတိ။

ဧတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘အာဂတကာရဏံ နာမ စီဝရဂ္ဂဟဏံ, တံ ဘဉ္ဇတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ပုန တံ စီဝရံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ကေစိ ပန ‘‘အာဂတကာရဏံ နာမ ကာယဝါစာဟိ စောဒနာ, တံ ဘဉ္ဇတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ပုန တံ ယေန ကေနစိ အာကာရေန စောဒေတုံ န လဘတိ။ သစေ သယမေဝ ဒေတိ, မူလသာမိကော ဝါ ဒါပေတိ, ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အပရေ ပန ‘‘အာဂတကာရဏံ နာမ ဌာနံ, တံ ဘဉ္ဇတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာ ‘အတ္ထော မေ, အာဝုသော, စီဝရေနာ’တိ ဧကာယ စောဒနာယ ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတိ, ဧဝမိဓာပိ သစေ အာသနေ နိသီဒတိ, ဧကာယ နိသဇ္ဇာယ ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတိ။ အာမိသံ စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟဏေန ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတိ။ ဓမ္မံ စေ ဘာသတိ, ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒါယ ဧကာယ ဝါစာယ ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဣမေသံ ပန သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါဒံ ‘‘အယုတ္တ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘အာဂတကာရဏံ နာမ ဌာနမေဝ, တသ္မာ ‘န ကတ္တဗ္ဗ’န္တိ ဝါရိတဿ ကတတ္တာ နိသဇ္ဇာဒီသု ကတေသု ဆသု ဌာနေသု ဧကံ ဌာနံ ဘဉ္ဇတီ’’တိ။

တတြ တတြ ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဣဒံ စောဒကဿ ဌိတဋ္ဌာနတော အပက္ကမ္မ တတြ တတြ ဥဒ္ဒိဿ ဌာနံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ‘‘သာမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ, ဒူတော ဝါ ပါဟေတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ သဘာဝတော စောဒေတုံ အနိစ္ဆန္တေနပိ ကာတဗ္ဗမေဝါတိ ဝဒန္တိ။ မုခံ ဝိဝရိတွာ သယမေဝ ကပ္ပိယကာရကတ္တံ ဥပဂတောတိ မုခဝေဝဋိကကပ္ပိယကာရကော။ အဝိစာရေတုကာမတာယာတိ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘နတ္ထမှာကံ ကပ္ပိယကာရကော’’တိ ဣဒံ ‘‘တာဒိသံ ကရောန္တော ကပ္ပိယကာရကော နတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ။

‘‘မေဏ္ဍကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဣဒါနိ တံ မေဏ္ဍကသိက္ခာပဒံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ဣဒမေဝ ဟိ ‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိအာဒိဝစနံ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ မေဏ္ဍကဝတ္ထုသ္မိံ (မဟာဝ။ ၂၉၉) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မေဏ္ဍကသိက္ခာပဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဟိ မေဏ္ဍကေန နာမ သေဋ္ဌိနာ –

‘‘သန္တိ, ဘန္တေ, မဂ္ဂါ ကန္တာရာ အပ္ပေါဒကာ အပ္ပဘက္ခာ, န သုကရာ အပါထေယျေန ဂန္တုံ, သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါထေယျံ အနုဇာနာတူ’’တိ –

ယာစိတေန ဘဂဝတာ –

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပါထေယျံ ပရိယေသိတုံ။ တဏ္ဍုလော တဏ္ဍုလတ္ထိကေန, မုဂ္ဂေါ မုဂ္ဂတ္ထိကေန, မာသော မာသတ္ထိကေန, လောဏံ လောဏတ္ထိကေန, ဂုဠော ဂုဠတ္ထိကေန, တေလံ တေလတ္ထိကေန, သပ္ပိ သပ္ပိတ္ထိကေနာ’’တိ –

ဝတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ –

‘‘သန္တိ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ သဒ္ဓါ ပသန္နာ, တေ ကပ္ပိယကာရကာနံ ဟတ္ထေ ဟိရညံ ဥပနိက္ခိပန္တိ ‘ဣမိနာ အယျဿ ယံ ကပ္ပိယံ, တံ ဒေထာ’တိ။ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ယံ တတော ကပ္ပိယံ, တံ သာဒိတုံ, န တွေဝါဟံ ဘိက္ခဝေ ကေနစိ ပရိယာယေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိတဗ္ဗံ ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီ’’တိ။

ဟိရညံ ဥပနိက္ခိပန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဘိက္ခုဿ အာရောစနံ အတ္ထိယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အညထာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကပ္ပိယကာရကတ္တံ ဘဇတီတိ န စောဒေတဗ္ဗော သိယာ။ ယဒိ မူလံ သန္ဓာယ စောဒေတိ, တံ သာဒိတမေဝ သိယာတိ အာဟ ‘‘မူလံ အသာဒိယန္တေနာ’’တိ။

‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု ဝိယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အတ္တနာ စောဒနာဌာနဉ္စ န ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ အညံ ပန ကပ္ပိယကာရကံ ပေသေတွာ လောကစာရိတ္တဝသေန အနုယုဉ္ဇိတွာပိ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ နိက္ခိတ္တဿ အတ္တနော သန္တကတ္တာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု ဝိယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ သစေ သယမေဝ စီဝရံ အာနေတွာ ဒေန္တိ, ဂဟေတဗ္ဗံ။ နော စေ, ကိဉ္စိ န ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အမှာကံ ခန္တိ။ န ဟိ အညာတကအပ္ပဝါရိတံ သယံ အဝိညာပေတွာ အညေန ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, န စ ယတ္ထ အညံ ပေသေတွာ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တတ္ထ သယံ ဂန္တွာ န အာဟရာပေတဗ္ဗန္တိ သက္ကာ ဝတ္ထုံ။ ယဒိ စေတ္ထ အညေန အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု ဝိယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနမေဝ နိရတ္ထကံ သိယာ။ ‘‘ဒူတေနာ’’တိ ဣမဿ ဗျဘိစာရံ ဒဿေတိ ‘‘သယံ အာဟရိတွာပီ’’တိ။ ဒဒန္တေသူတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော။ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ပန ‘‘စီဝရစေတာပန္န’’န္တိ ဣမဿ ဗျဘိစာရံ ဒဿေတိ။ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ အတ္ထာယ ဒိန္နေပိ ဌာနစောဒနာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာတဗ္ဗံ။

ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ အာပတ္တီတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပါစိတ္တိယံ, ပရိဘောဂေ ဒုက္ကဋံ။ သွေဝ သာပတ္တိကောတိ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဣဒဉ္စ အဋ္ဌကထာပမာဏေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘ပရဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝဒဿနတ္ထံ သွေဝ သာပတ္တိကော သဒေါသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ‘‘စောဒေတီတိ ဝုတ္တတ္တာ ပန အာပတ္တိယာ စောဒေတီတိ ကတွာ သွေဝ သာပတ္တိကောတိ ဣဒံ ဒုက္ကဋံယေဝ သန္ဓာယ ဝတ္တုံ ယုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ပရိဘောဂေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒုက္ကဋမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဠာကဿပိ ခေတ္တသင်္ဂဟိတတ္တာ တဿ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ စတ္တာရော ပစ္စယေ သံဃော ပရိဘုဉ္ဇတူတိ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော စတ္တာရော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္စတု, တဠာကံ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ‘‘စတုပစ္စယပရိဘောဂတ္ထံ တဠာကံ ဒမ္မီ’’တိ ဝါ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ‘‘ဣတော တဠာကတော ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။

အမှာကံ ဧကံ ကပ္ပိယကာရကံ ဌပေထာတိ ဝုတ္တေတိ ဣဒံ ဤဒိသံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ကပ္ပိယက္ကမေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေသု ခေတ္တတဠာကာဒီသု ပန အဝုတ္တေပိ ကပ္ပိယကာရကံ ဌပေတုံ လဗ္ဘတိယေဝ။ ယသ္မာ ပရသန္တကံ နာသေတုံ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘‘န သဿကာလေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဇနပဒဿ သာမိကောတိ ဣမိနာဝ ယော တံ ဇနပဒံ ဝိစာရေတိ, တေနပိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒိန္နံ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဥဒကဝါဟကန္တိ ဥဒကမာတိကံ။ ကပ္ပိယဝေါဟာရေပီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိဓာနံ ဝက္ခာမာ’’တိ ပါဌသေသော။ ဥဒကဝသေနာတိ ဥဒကပရိဘောဂတ္ထံ။ သုဒ္ဓစိတ္တာနန္တိ ကေဝလံ ဥဒကပရိဘောဂတ္ထမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အလဇ္ဇိနာ ကာရာပိတေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘လဇ္ဇီဘိက္ခုနာ’’တိ။ ပကတိဘာဂေါ နာမ ဣမသ္မိံ ရဋ္ဌေ စတုအမ္ဗဏမတ္တံ။ အကဋ္ဌပုဗ္ဗံ နဝသဿံ နာမ။ အပရိစ္ဆိန္နဘာဂေတိ ‘‘ဧတ္တကေ ဘူမိဘာဂေ ဧတ္တကော ဘာဂေါ ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ အပရိစ္ဆိန္နဘာဂေ။

ရဇ္ဇုယာ ဝါ ဒဏ္ဍေန ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ပါဒေဟိပိ မိနိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ခလေ ဝါ ဌတွာ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ပန ထေနေတွာ ဂဏှန္တေ ဒိသွာ ‘‘မာ ဂဏှထာ’’တိ နိဝါရေန္တော ရက္ခတိ နာမ။ သစေ ပန အဝိစာရေတွာ ကေဝလံ တုဏှီဘူတောဝ ရက္ခဏတ္ထာယ ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတိ, ဝဋ္ဋတိ။ သစေပိ တသ္မိံ တုဏှီဘူတေ စောရိကာယ ဟရန္တိ, ‘‘မယံ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရောစေဿာမာ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ။ နီဟရာပေတိ ပဋိသာမေတီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘သစေ ပရိယာယေန ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ အပုဗ္ဗဿ အနုပ္ပါဒိတတ္တာ အညေသံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘တဿေဝ တံ အကပ္ပိယ’’န္တိ။

နနု စ ဒုဗ္ဗိစာရိတမတ္တေန တဿေဝ တံ အကပ္ပိယံ, န သဗ္ဗေသံ ရူပိယသံဝေါဟာရေ စတုတ္ထပတ္တော ဝိယ။ ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၈၉) ‘‘ယော ပန ရူပိယံ အသမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ‘ထေရဿ ပတ္တံ ကိဏိတွာ ဒေဟီ’တိ ပဟိတကပ္ပိယကာရကေန သဒ္ဓိံ ကမ္မာရကုလံ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဒိသွာ ‘ဣမေ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ဣမံ ဒေဟီ’တိ ကဟာပဏေ ဒါပေတွာ ဂဟိတော, အယံ ပတ္တော ဧတဿေဝ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတိ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ, အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတိ မူလဿ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ’’တိ။ တသ္မာ ယံ တေ အာဟရန္တိ, သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယံ။ ကသ္မာ? ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာတိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ? ဧတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ကဟာပဏေ သာဒိယိတွာ ဝိစာရိတံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ။ သံဃိကတ္တာ စ နိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတီတိ တေသံ အဓိပ္ပါယော။ ကေစိ ပန ‘‘အသာဒိယိတွာပိ ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ ရူပိယသံဝေါဟာရော ကတော ဟောတိ, သံဃိကတ္တာ စ နိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ, တသ္မာ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထပတ္တော ဂိဟိသန္တကာနံယေဝ ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ အညေသံ ကပ္ပတိ, ဣဓ ပန သံဃိကာနံ ဝိစာရိတတ္တာ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတီ’’တိ။ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝါဒေါ တေန တေန ပရိယာယေန ယုဇ္ဇတိယေဝ။

စတုသာလဒွါရေတိ ဘောဇနသာလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ပရိယာယေန ကထိတတ္တာတိ ‘‘ဂဏှာ’’တိ အဝတွာ ‘‘သီမာ ဂတာ’’တိ ပရိယာယေန ကထိတတ္တာ။ ပကတိဘူမိကရဏတ္ထံ ‘‘ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတံ ပံသု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒါသံ ဒမ္မီတိ ဧတ္ထ ‘‘မနုဿံ ဒမ္မီတိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကုက္ကုဋသူကရာ…ပေ… ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ကုက္ကုဋသူကရေသု ဒီယမာနေသု ‘‘ဣမေဟိ အမှာကံ အတ္ထော နတ္ထိ, သုခံ ဇီဝန္တု, အရညေ ဝိဿဇ္ဇေထာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ခေတ္တဝတ္ထုပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၀, ၁၉၄) ခေတ္တာဒီနံ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အယံ သဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော ဝုတ္တော။ ကပ္ပိယကာရကဿ ဘိက္ခုနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌဘာဝေါ, ဒူတေန အပ္ပိတတာ, တတုတ္တရိ ဝါယာမော, တေန ဝါယာမေန ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော စီဝရဝဂ္ဂေါ ပဌမော။

၂။ ကောသိယဝဂ္ဂေါ

၁။ ကောသိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၄၂။ ပါဠိယံ ‘‘ကောသိယကာရကေ’’တိ ဧတ္ထ ကောသံ ကရောန္တီတိ ကောသကာရကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရာနံ ပါဏကာနံ ကောသတော နိဗ္ဗတ္တံ ကောသိယံ, တံ ကရောန္တီတိ ကောသိယကာရကာ, တန္တဝါယာ။ သံဟနနံ သံဃာတော, ဝိနာသောတိ အတ္ထော။ ကောသိယမိဿကန္တိ ကောသိယတန္တုနာ မိဿံ။ ‘‘အဝါယိမ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝါယိတွာ စေ ကရောန္တိ, အနာပတ္တိ။ အနာပတ္တိ ဝိတာနံ ဝါတိအာဒိနာ ဝိတာနာဒီနံ အတ္ထာယ ကရဏေပိ တေနာကာရေန ပရိဘောဂေပိ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ။

ဧဝမ္ပိ မိဿေတွာ ကတမေဝ ဟောတီတိ ဣမိနာ ဝါတေန အာဟရိတွာ ပါတိတေပိ အစိတ္တကတ္တာ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဿေတိ။ ကောသိယမိဿကတာ, အတ္တနော အတ္ထာယ သန္ထတဿ ကရဏံ ကာရာပနံ, ပဋိလာဘော စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ကောသိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၄၇။ သုဒ္ဓကာဠကသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၃။ ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၂။ ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒေ ပန ဒွေ ဘာဂါတိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ကာဠကာနံ အဓိကဂ္ဂဟဏဿ ပဋိက္ခေပဝသေန သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ။ တတိယံ ဩဒါတာနံ စတုတ္ထံ ဂေါစရိယာနန္တိ အယံ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေါ တေသံ အဓိကဂ္ဂဟဏေ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော, တသ္မာ ကာဠကာနံ ဘာဂဒွယတော အဓိကံ န ဝဋ္ဋတိ, သေသာနံ ပန ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အဓိကမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ကာဠကာနံယေဝ စ အဓိကဂ္ဂဟဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ကာဠကာနံ ဥပဍ္ဎံ ဩဒါတာနံ ဝါ ဂေါစရိယာနံ ဝါ ဥပဍ္ဎံ ဂဟေတွာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘အနာပတ္တိ ဗဟုတရံ ဩဒါတာနံ ဗဟုတရံ ဂေါစရိယာနံ အာဒိယိတွာ ကရောတိ, သုဒ္ဓံ ဩဒါတာနံ သုဒ္ဓံ ဂေါစရိယာနံ အာဒိယိတွာ ကရောတီ’’တိ ဣမိနာ တံ သမေတိ။ ‘‘ကာဠကေ ဩဒါတေ စ ဌပေတွာ သေသာ ဂေါစရိယေသုယေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ကာဠကာနန္တိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ဧကဿပိ ကာဠကလောမဿ အတိရေကဘာဝေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) တ္တံ, တံ ‘‘ဓာရယိတွာ ဒွေ တုလာ အာဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော တုလာဓာရဏာယ န သမေတိ။ န ဟိ လောမေ ဂဏေတွာ တုလာဓာရဏာ ကရီယတိ, အထ ဂဏေတွာဝ ဓာရယိတဗ္ဗံ သိယာ, ကိံ တုလာဓာရဏာယ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော သိယာ – အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ ပုဗ္ဗေ တုလာယ ဓာရယိတွာ ဌပိတေသု ဧကမ္ပိ လောမံ တတ္ထ ပတေယျ, နိဿဂ္ဂိယန္တိ။ အညထာ ဒုဗ္ဗိညေယျဘာဝတော ဒွေ တုလာ နာဒါတဗ္ဗာ, ဦနကတရာဝ အာဒါတဗ္ဗာ သိယုံ။

ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၇။ ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒေ ပန ‘‘ယေသံ နော သန္ထတေ ဒါရကာ ဥဟဒန္တိပိ ဥမ္မိဟန္တိပိ, ယေသံ နော သန္ထတာ ဥန္ဒူရေဟိပိ ခဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧဝံ ပါဠိပဒါနံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဟဒ ကရီသောဿဂ္ဂေ, မိဟ သေစနေတိ ပနိမဿတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝစ္စမ္ပိ ပဿာဝမ္ပိ ကရောန္တီ’’တိ။ ပဝါရဏာဥပေါသထပါဋိပဒဒိဝသေသု သန္ထတံ ကရိတွာ ပုန ဆဋ္ဌေ ဝဿေ ပရိပုဏ္ဏေ ပဝါရဏာဥပေါသထပါဋိပဒဒိဝသေသု ကရောန္တော ‘‘ဆဗ္ဗဿာနိ ကရောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ကရောန္တော ပန အတိရေကဆဗ္ဗဿာနိ ကရောတိ နာမ။

ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၆၅-၆။ နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒေ ပန ပညာယိဿတီတိ သစေ သာ ကတိကာ မနာပါ ဘဝိဿတိ, မနာပတာယ ဘိက္ခုသံဃော သန္ဒိဿိဿတိ။ သစေ အမနာပါ, အမနာပတာယ သန္ဒိဿိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော, အာရညကင်္ဂါဒီနိ တီဏိ ပါဠိယံ ပဓာနင်္ဂဝသေန ဝုတ္တာနိ, သေသာနိပိ တေ သမာဒိယိံသုယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘သန္ထတေ စတုတ္ထစီဝရသညိတာယာ’’တိ။ ဥဇ္ဈိတွာတိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ။

၅၆၇။ နိသီဒနသန္ထတတ္တာ နိဝါသနပါရုပနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သကိံ နိသိန္နဉ္စေဝ နိပန္နဉ္စာ’’တိ။ ဝိဒတ္ထိမတ္တန္တိ သုဂတဝိဒတ္ထိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဣဒဉ္စ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဝိတာနာဒီနံယေဝ အတ္ထာယ ကရဏေ အနာပတ္တိဝစနတော သစေ နိပဇ္ဇနတ္ထာယ ကရောန္တိ, အာပတ္တိယေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ အကပ္ပိယတ္တာ ပန ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒဉ္စ နိသီဒနသန္ထတံ နာမ နိသီဒနစီဝရမေဝ, နာညန္တိ ဝဒန္တိ။ နိသီဒနသိက္ခာပဒေပိ နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီတိ စ အဋ္ဌကထာယဉ္စဿ ‘‘သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဝိဒတ္ထိမတ္တေ ပဒေသေ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကရီယန္တိ, တာဟိ ဒသာဟိ သဒသံ နာမ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၅၃၁) ဝစနတော ဣဓာပိ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ စ ‘‘သန္ထတေ စတုတ္ထစီဝရသညိတာယာ’’တိ စ ဝစနတော တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ။ ကေစိ ပန ‘‘နိသီဒနသန္ထတံ ဧဠကလောမာနိ သန္ထရိတွာ သန္ထတံ ဝိယ ကရောန္တိ, တံ အဝါယိမံ အနဓိဋ္ဌာနုပဂံ, နိသီဒနစီဝရံ ပန ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရေန ကရောတိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ, တံ ကရောန္တာ စ နန္တကာနိ သန္ထရိတွာ သန္ထတသဒိသံ ကရောန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။

နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၇၁။ ဧဠလောမသိက္ခာပဒေ ပန အာသုမ္ဘီတိ ဧတ္ထ ‘‘အသုမ္ဘီ’’တိ ပဌန္တိ။ ကိလန္တာတိ ဣမိနာ ကိလန္တတာယ တေ ဩနမိတွာ ပါတေတုံ န သက္ကောန္တီတိ ဒဿေတိ။ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿာတိ ဣဒံ ဝတ္ထုမတ္တဒီပနဝသေန ပါဠိယံ ဝုတ္တံ။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ပန ဓမ္မေန လဘိတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ တိယောဇနပရမန္တိ စ ဂဟိတဋ္ဌာနတော တိယောဇနပ္ပမာဏံ ဒေသန္တိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။

၅၇၂။ သဟတ္ထာတိ ကရဏတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဟတ္ထေနာ’’တိ။ အသန္တေ ဟာရကေတိ ပါဠိယံ ဘိက္ခုနော အနုရူပတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ဟာရကေ ဝိဇ္ဇမာနေ တိယောဇနဗ္ဘန္တရေ သဟတ္ထာ ဟရန္တဿ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ။ တိယောဇနတော ဗဟိ ဗဟိတိယောဇနန္တိ အာဟ ‘‘တိယောဇနတော ဗဟိ ပါတေတီ’’တိ။ တေန ဟရိတေပိ အာပတ္တိယေဝါတိ သဥဿာဟတ္တာ အနာဏတ္တိယာ ဟဋတ္တာ စ။ သတိပိ ဟိ သဥဿာဟဘာဝေ အာဏတ္တိယာ စေ ဟရတိ, အနာပတ္တိ ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ဝစနတော။ အညော ဟရိဿတီတိ အဓိပ္ပါယာဘာဝတော ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သဥဿာဟတ္တာတိ တိယောဇနာတိက္ကမနေ သဥဿာဟတ္တာ။ ဣဒဉ္စ ‘‘အညော ဟရိဿတီ’’တိ အသုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, အစိတ္တကတ္တာတိ ဣဒံ ပန သုဒ္ဓစိတ္တေန ဌပိတံ သန္ဓာယ။ အနာပတ္တိ ပါဠိယာ န သမေတီတိ ‘‘တိယောဇနံ ဟရတီ’’တိအာဒိပါဠိယာ, ဝိသေသတော ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ပါဠိယာ စ န သမေတိ။

သစေ သာမိကံ ဇာနာပေတွာ ဌပေတိ, အာဏတ္တိယာ ဟရာပေတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘သာမိကဿ အဇာနန္တဿေဝါ’’တိ။ အဂစ္ဆန္တေပီတိ ဂမနံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌိတယာနေပိ။ ဟေဋ္ဌာ ဝါ ဂစ္ဆန္တောတိ ဘူမိယံ ဂစ္ဆန္တော။ အညံ ဟရာပေတီတိ ဧတ္ထ အည-ဂ္ဂဟဏေန သာမညတော တိရစ္ဆာနဂတာပိ သင်္ဂဟိတာတိ အာဟ – ‘‘အညံ ဟရာပေတီတိ ဝစနတော အနာပတ္တီ’’တိ။ သုင်္ကဃာတေ အာပတ္တိ ဟောတီတိ အညံ ဟရာပေန္တဿ အာပတ္တိ။ တတ္ထ အနာပတ္တီတိ အညဝိဟိတဿ ထေယျစိတ္တာဘာဝတော အနာပတ္တိ။

၅၇၅။ ‘‘တံ ဟရန္တဿာတိ ပုန တိယောဇနံ ဟရန္တဿာ’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ။ တံ ပန မာတိကာဋ္ဌကထာယံ အင်္ဂေသု ‘‘ပဌမပ္ပဋိလာဘော သတိ ဣမိနာ ဝစနေန န သမေတိ။ ‘‘ပဌမပ္ပဋိလာဘော’’တိ ဟိ ဣဒံ ဒုတိယပ္ပဋိလာဘော အာပတ္တိယာ အင်္ဂံ န ဟောတီတိ ဒီပေတိ, တသ္မာ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝိသေသာဘာဝတော အစ္ဆိန္နံ ပဋိလဘိတွာ ဟရန္တဿ ပုန တိယောဇနာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ အမှာကံ ခန္တိ။ အညထာ အစ္ဆိန္နံ ပဋိလဘိတွာ ပုန တိယောဇနံ ဟရတီတိ ဝဒေယျ။ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အနာပတ္တိ ကတဘဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကမ္ဗလကောဇဝါဒိကတဘဏ္ဍမ္ပိ။ ပကတိစီဝရေ လဂ္ဂလောမာနိ အာပတ္တိံ ဇနေန္တိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ တနုကပတ္တတ္ထဝိကန္တရေ အဃဋ္ဋနတ္ထံ ပက္ခိပန္တိ။ ပက္ခိတ္တန္တိ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေ ပက္ခိတ္တံ။ နိဓာနမုခံ နာမာတိ ဣမိနာ ကတဘဏ္ဍသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ။ ဧဠကလောမာနံ အကတဘဏ္ဍတာ, ပဌမပ္ပဋိလာဘော, အတ္တနာ အာဒါယ ဝါ အညဿ အဇာနန္တဿ ယာနေ ပက္ခိပိတွာ ဝါ တိယောဇနာတိက္ကမနံ, အာဟရဏပစ္စာဟရဏံ, အဝါသာဓိပ္ပါယတာတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅၇၆။ ဧဠကလောမဓောဝါပနသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၈။ ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၃-၅၈၄။ ရူပိယသိက္ခာပဒေ ပန သတ္ထုဝဏ္ဏောတိ သတ္ထုနာ သမာနဝဏ္ဏော။ သတ္ထုနော ဝဏ္ဏော သတ္ထုဝဏ္ဏော, သတ္ထုဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော အဿာတိ သတ္ထုဝဏ္ဏောတိ မဇ္ဈပဒလောပီသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပါကတိကော နာမ ဧတရဟိ ပကတိကဟာပဏော။ ရုက္ခဖလဗီဇမယောတိ တိန္တိဏိကာဒိရုက္ခာနံ ဖလဗီဇေန ကတော။ ဣစ္စေတံ သဗ္ဗမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ စတုဗ္ဗိဓံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဇာတရူပမာသကောတိ သုဝဏ္ဏကဟာပဏော။

ဂဏှေယျာတိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဒီယမာနံ ဝါ ကတ္ထစိ ဌိတံ ဝါ နိပ္ပရိဂ္ဂဟံ ဒိသွာ သယံ ဂဏှေယျ။ ‘‘ဣဒံ အယျဿ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမ ဌာနေ မမ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ အတ္ထိ, တံ တုယှံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဌိတံ ဝါ ကေဝလံ ဝါစာယ ဝါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဝါ ‘‘တုယှ’’န္တိ ဝတွာ ပရိစ္စတ္တဿ ကာယဝါစာဟိ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ စိတ္တေန သာဒိယနံ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနံ နာမ။ ‘‘သာဒိယတီ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဂဏှိတုကာမော ဟောတီ’’တိ။ ‘‘ဣဒံ ဂုတ္တဋ္ဌာန’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ပစ္စယပရိဘောဂံယေဝ သန္ဓာယ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီတိ န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ။ ပရတော ‘‘ဣမံ ဂဏှာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ နိဿာယ ဌိတမေဝ ဟောတီတိ ယသ္မာ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါ ကပ္ပတိ, တသ္မာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ။ ယသ္မာ ပန ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ တတော ဥပ္ပန္နပစ္စယပရိဘောဂေါပိ န ကပ္ပတိ, တသ္မာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

န တေန ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတန္တိ ဧတ္ထ စေတာပိတံ စေ, နတ္ထိ ပရိဘောဂုပါယော, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ အကပ္ပိယဉှိ နိဿဂ္ဂိယံ ဝတ္ထုံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တံ အနိဿဇ္ဇိတွာဝ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌမ္ပိ သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ။ ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ နိဿဂ္ဂိယံ ဝတ္ထုံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃဿ နိဿဇ္ဇာမီတိ နိဿဋ္ဌံ ဝိနာဝ ဥပါယံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ ‘န တေန ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတ’န္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အာရာမိကာနံ ဝါ ပတ္တဘာဂန္တိ ဣဒံ ဂိဟီနံ ဟတ္ထဂတောပိ သောယေဝ ဘာဂေါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ။ သစေ ပန တေန အညံ ပရိဝတ္တေတွာ အာရာမိကာ ဒေန္တိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဇ္ဈိမဂဏ္ဌိပဒေ စူဠဂဏ္ဌိပဒေ စ ဝုတ္တံ။ တတော ဟရိတွာတိ အညေသံ ပတ္တဘာဂတော ဟရိတွာ။ ကသိဏပရိကမ္မန္တိ အာလောကကသိဏပရိကမ္မံ။ မဉ္စပီဌာဒီနိ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘တတော ဂဟိတမဉ္စပီဌာဒီနိ ပရိဝတ္တေတွာ အညံ စေ ဂဟိတံ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဆာယာပီတိ ဘောဇနသာလာဒီနံ ဆာယာပိ။ ပရိစ္ဆေဒါတိက္ကန္တာတိ ဂေဟပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကန္တာ, ဆာယာယ ဂတဂတဋ္ဌာနံ ဂေဟံ နာမ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ မဂ္ဂေနပီတိ ဧတ္ထ ‘‘သစေ အညော မဂ္ဂေါ နတ္ထိ, မဂ္ဂံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကီတာယာတိ တေန ဝတ္ထုနာ ကီတာယ။ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ သစေ ဥပါသကော ‘‘အတိဗဟု ဧတံ ဟိရညံ, ဣဒံ, ဘန္တေ, အဇ္ဇေဝ န ဝိနာသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ သယံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတိ, အညေန ဝါ ဌပါပေတိ, ဧတံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ တတော ဥဒယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ, တေန ဝတ္ထုနာ ဂဟိတတ္တာ ‘‘အကပ္ပိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၅၈၅။ ပတိတောကာသံ အသမန္နာဟရန္တေန ပါတေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ နိရပေက္ခဘာဝဒဿနပရန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တသ္မာ ပတိတဋ္ဌာနေ ဉာတေပိဿ ဂူထံ ဆဍ္ဍေန္တဿ ဝိယ နိရပေက္ခဘာဝေါယေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အသန္တသမ္ဘာဝနာယာတိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာရောစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ထေယျပရိဘောဂေါ နာမ အနရဟဿ ပရိဘောဂေါ။ ဘဂဝတာ ဟိ အတ္တနော သာသနေ သီလဝတော ပစ္စယာ အနုညာတာ, န ဒုဿီလဿ။ ဒါယကာနမ္ပိ သီလဝတော ဧဝ ပရိစ္စာဂေါ, န ဒုဿီလဿ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလဘာဝဿ ပစ္စာသီသနတော။ ဣတိ သတ္ထာရာ အနနုညာတတ္တာ ဒါယကေဟိ စ အပရိစ္စတ္တတ္တာ ဒုဿီလဿ ပရိဘောဂေါ ထေယျပရိဘောဂေါ။ ဣဏဝသေန ပရိဘောဂေါ ဣဏပရိဘောဂေါ, ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိယာ အဘာဝတော ဣဏံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ ဝိယာတိ အတ္ထော။ တသ္မာတိ ‘‘သီလဝတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ။ စီဝရံ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ကာယတော မောစေတွာ မောစေတွာ ပရိဘောဂေ။ ပုရေဘတ္တ…ပေ… ပစ္ဆိမယာမေသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တထာ အသက္ကောန္တေန ယထာဝုတ္တကာလဝိသေသဝသေန ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ စတုက္ခတ္တုံ တိက္ခတ္တုံ ဒွိက္ခတ္တုံ သကိံယေဝ ဝါ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ။

သစဿ အပစ္စဝေက္ခတောဝ အရုဏော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟိယျော ယံ မယာ စီဝရံ ပရိဘုတ္တံ, တံ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ…ပေ… ဟိရိကောပီနပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ, ဟိယျော ယော မယာ ပိဏ္ဍပါတော ပရိဘုတ္တော, သော နေဝ ဒဝါယာတိအာဒိနာ သစေ အတီတပရိဘောဂပစ္စဝေက္ခဏံ န ကရေယျ, ဣဏပရိဘောဂဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတဗ္ဗံ။ သေနာသနမ္ပိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ပဝေသေ ပဝေသေ။ ဧဝံ ပန အသက္ကောန္တေန ပုရေဘတ္တာဒီသု ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ။ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ။ သတိပစ္စယတာတိ သတိယာ ပစ္စယဘာဝေါ, ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ပရိဘောဂဿ စ ပစ္စဝေက္ခဏသတိယာ ပစ္စယဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ, ပစ္စဝေက္ခိတွာဝ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဉ္စာတိ အတ္ထော။ တေနေဝါဟ ‘‘သတိံ ကတွာ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ သန္တေပီတိ ယဒိပိ ဒွီသုပိ ဌာနေသု ပစ္စဝေက္ခဏာ ယုတ္တာ, ဧဝံ သန္တေပိ။ အပရေ ပနာဟု ‘‘သတိပစ္စယတာတိ သတိဘေသဇ္ဇပရိဘောဂဿ ပစ္စယဘာဝေ ပစ္စယေတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သန္တေပီတိ ပစ္စယေ သတိပီ’’တိ, တံ တေသံ မတိမတ္တံ။ တထာ ဟိ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ဝိသုဇ္ဈတိ, န ပစ္စယသဗ္ဘာဝမတ္တေန။

နနု စ ‘‘ပရိဘောဂေ ကရောန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလဿ စ ကော ဝိသေသောတိ? ဝုစ္စတေ – ပုရိမေသု တာဝ တီသု ပစ္စယေသု ဝိသေသော ပါကဋောယေဝ, ဂိလာနပစ္စယေ ပန ယထာ ဝတိံ ကတွာ ရုက္ခမူလေ ဂေါပိတေ တဿ ဖလာနိပိ ရက္ခိတာနိယေဝ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလေ ရက္ခိတေ တပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမ္ပိ နိပ္ဖန္နံ နာမ ဟောတိ။ ဂိလာနပစ္စယံ အပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ သီလံ ဘိဇ္ဇမာနံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ဘိဇ္ဇတိ, ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပန ပစ္ဆာဘတ္တပုရိမယာမာဒီသု ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ အပစ္စဝေက္ခန္တဿေဝ ဘိဇ္ဇတိ။ ပုရေဘတ္တဉှိ အပစ္စဝေက္ခိတွာပိ ဂိလာနပစ္စယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တိ, ဣဒမေတေသံ နာနာကရဏံ။

ဧဝံ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဿ ဝိသုဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ တေနေဝ ပသင်္ဂေန သဗ္ဗာပိ သုဒ္ဓိယော ဒဿေတုံ ‘‘စတုဗ္ဗိဓာ ဟိ သုဒ္ဓီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ သုဒ္ဓိ, ယထာဓမ္မံ ဒေသနာဝ သုဒ္ဓိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ။ ဝုဋ္ဌာနဿပိ စေတ္ထ ဒေသနာယ ဧဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဆိန္နမူလာပတ္တီနံ ပန အဘိက္ခုတာပဋိညာဝ ဒေသနာ။ အဓိဋ္ဌာနဝိသိဋ္ဌော သံဝရောဝ သုဒ္ဓိ သံဝရသုဒ္ဓိ။ ဓမ္မေန သမေန ပစ္စယာနံ ပရိယေဋ္ဌိ ဧဝ သုဒ္ဓိ ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိ။ စတူသု ပစ္စယေသု ဝုတ္တဝိဓိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာဝ သုဒ္ဓိ ပစ္စဝေက္ခဏသုဒ္ဓိ။ ဧသ တာဝ သုဒ္ဓီသု သမာသနယော။ သုဒ္ဓိမန္တေသု သီလေသု ဒေသနာ သုဒ္ဓိ ဧတဿာတိ ဒေသနာသုဒ္ဓိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ န ပုန ဧဝံ ကရိဿာမီတိ ဧတ္ထ ဧဝန္တိ သံဝရဘေဒံ သန္ဓာယာဟ။ ပဟာယာတိ ဝဇ္ဇေတွာ, အကတွာတိ အတ္ထော။ ဒါတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒါယံ, တံ အာဒိယန္တီတိ ဒါယာဒါ, အနနုညာတေသု သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပရိဘောဂါဘာဝတော အနုညာတေသုယေဝ စ ပရိဘောဂသဗ္ဘာဝဘာဝတော ဘိက္ခူဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗပစ္စယာ ဘဂဝတော သန္တကာ။ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ သာဓကန္တိ –

‘‘ဓမ္မဒါယာဒါ မေ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝထ, မာ အာမိသဒါယာဒါ။ အတ္ထိ မေ တုမှေသု အနုကမ္ပာ, ‘ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ, နော အာမိသဒါယာဒါ’’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၉) –

ဧဝံ ပဝတ္တံ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တဉ္စ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ သာဓကံ။

အဝီတရာဂါနံ တဏှာပရဝသတာယ ပစ္စယပရိဘောဂေ သာမိဘာဝေါ နတ္ထိ, တဒဘာဝေန ဝီတရာဂါနံ တတ္ထ သာမိဘာဝေါ ယထာရုစိ ပရိဘောဂသဗ္ဘာဝတော။ တထာ ဟိ တေ ပဋိကူလမ္ပိ အပ္ပဋိကူလာကာရေန အပ္ပဋိကူလမ္ပိ ပဋိကူလာကာရေန တဒုဘယမ္ပိ ဝဇ္ဇေတွာ အဇ္ဈုပေက္ခနာကာရေန ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, ဒါယကာနဉ္စ မနောရထံ ပရိပူရေန္တိ။ တေနာဟ – ‘‘တေ ဟိ တဏှာယ ဒါသဗျံ အတီတတ္တာ သာမိနော ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ။ ယော ပနာယံ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ, သော ဣဏပရိဘောဂဿ ပစ္စနီကတ္တာ အာဏဏျပရိဘောဂေါ နာမ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ ဣဏာယိကော အတ္တနော ရုစိယာ ဣစ္ဆိတဒေသံ ဂန္တုံ န လဘတိ, ဧဝံ ဣဏပရိဘောဂယုတ္တော လောကတော နိဿရိတုံ န လဘတီတိ တပ္ပဋိပက္ခတ္တာ သီလဝတော ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ အာဏဏျပရိဘောဂေါတိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ နိပ္ပရိယာယတော စတုပရိဘောဂဝိနိမုတ္တော ဝိသုံယေဝါယံ ပရိဘောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော ဣဓ ဝိသုံ န ဝုတ္တော, ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ။ သီလဝါပိ ဟိ ဣမာယ သိက္ခာယ သမန္နာဂတတ္တာ သေက္ခောတွေဝ ဝုစ္စတိ။ သဗ္ဗေသန္တိ အရိယာနံ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ။

ကထံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဣမေ ပရိဘောဂါ သမ္ဘဝန္တီတိ? ဥပစာရဝသေန။ ယော ဟိ ပုထုဇ္ဇနဿပိ သလ္လေခပ္ပဋိပတ္တိယံ ဌိတဿ ပစ္စယဂေဓံ ပဟာယ တတ္ထ အနုပလိတ္တေန စိတ္တေန ပရိဘောဂေါ, သော သာမိပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ။ သီလဝတော ပန ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂေါ ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေါ ဝိယ ဟောတိ ဒါယကာနံ မနောရထဿ အဝိရာဓနတော။ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဒါယဇ္ဇပရိဘောဂေယေဝ ဝါ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿ ပရိဘောဂေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ တဿ သေက္ခသင်္ဂဟတော။ သေက္ခသုတ္တဉှေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ။

လဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ နာမ လဇ္ဇိဿ သန္တကံ ဂဟေတွာ ပရိဘောဂေါ။ အလဇ္ဇိနာ သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌေသုယေဝ အာသင်္ကာ န ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ။ အတ္တနော ဘာရဘူတာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော။ သောပိ နိဝါရေတဗ္ဗောတိ ယော ပဿတိ, တေန နိဝါရေတဗ္ဗော။ ယသ္မာ အလဇ္ဇီပရိဘောဂေါ နာမ လဇ္ဇိနော ဝုစ္စတိ, တသ္မာ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ ဥဘိန္နမ္ပိ အလဇ္ဇီဘာဝတော, ‘‘အလဇ္ဇီပရိဘောဂေါ’’တိ ဣဒံ နာမမတ္တမေဝ န လဗ္ဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အာပတ္တိ ပန အတ္ထိယေဝါတိ ဝဒန္တီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

အဓမ္မိယောတိ အနေသနာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော။ ဓမ္မိယောတိ ဘိက္ခာစရိယာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော။ သံဃဿေဝ ဒေတီတိ ဘတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓသလာကံယေဝ ဒေတိ။ သစေ ပန လဇ္ဇီ အလဇ္ဇိံ ပဂ္ဂဏှာတိ…ပေ… အန္တရဓာပေတီတိ ဧတ္ထ ကေဝလံ ပဂ္ဂဏှိတုကာမတာယ ဧဝံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဓမ္မဿ ပန သာသနဿ သောတူနဉ္စ အနုဂ္ဂဟတ္ထာယ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပုရိမနယေန ‘‘သော အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣမဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဝဒန္တိ။ ဥဒ္ဒေသဂ္ဂဟဏာဒိနာ ဓမ္မဿ ပရိဘောဂေါ ဓမ္မပရိဘောဂေါ။ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိယာ အဘာဝေပိ ထေရော တဿ အလဇ္ဇိဘာဝံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ပါပေါ ကိရာယ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တဿ ပန သန္တိကေတိ မဟာရက္ခိတတ္ထေရဿ သန္တိကေ။

၅၈၆။ ရာဇောရောဓာဒယောတိအာဒိ ‘‘ဣဒံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ စေတနာမတ္တသမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ။ အဿတိယာ ဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ အဿတိယာ ဒိန္နံ နာမ အပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ, တသ္မာ ဒသန္တေ ဗဒ္ဓကဟာပဏာဒိ အဿတိယာ ဒိန္နံ ဘိက္ခုနာ ဝတ္ထသညာယ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ, တတော နေဝ ရူပိယံ ဒိန္နံ, နာပိ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နတ္ထိ, တံ ပန ဒါယကာနမေဝ ပဋိဒါတဗ္ဗံ။ တေန အကပ္ပိယဝတ္ထုနာ တေ စေ ဒါယကာ သပ္ပိအာဒီနိ ကိဏိတွာန သံဃဿ တဿ စ ဘိက္ခုနော ဒေန္တိ, သဗ္ဗေသံ ကပ္ပတိ ဒါယကာနံယေဝ သန္တကတ္တာ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ပုညကာမေဟိ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ပုညကာမာ…ပေ… ရူပိယေ အရူပိယသညီ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နံ ဝတ္ထသညာယ ဂဏှတောပိ နိဿဂ္ဂိယမေဝ။ တေန ယဒိ တေ ဒါယကာ နော အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိ, ဒါယကေ ပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ စေ ပရိစ္စတ္တံ, သံဃေ နိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ။ တဝ စောဠကံ ပဿာဟီဟိ ဣမိနာ ဂိဟိသန္တကေပိ ‘‘ဣဒံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိအကပ္ပိယဝေါဟာရေန ဝိဓာနံ ဘိက္ခုနော န ကပ္ပတီတိ ဒီပေတိ။ ဧကပရိစ္ဆေဒါနီတိ ကိရိယာကိရိယဘာဝတော ဧကပရိစ္ဆေဒါနိ။ ဇာတရူပရဇတဘာဝေါ, အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ, ကဟာပဏာဒီသု အညတရဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၇။ ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒေ ဇာတရူပါဒိစတုဗ္ဗိဓမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ဣဓ ရူပိယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ဇာတရူပရဇတပရိဝတ္တန’’န္တိ။ ပဋိဂ္ဂဟိတပရိဝတ္တနေတိ သာဒိတရူပိယဿ ပရိဝတ္တနေ, အသာဒိယိတွာ ဝါ ကပ္ပိယေန ဂါဟေန ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယပရိဝတ္တနေ။

၅၈၉။ ဂ-ကာရဿ က-ကာရံ ကတွာ ‘‘သီသူပက’’န္တိ လိခိတံ, ပဒဘာဇနေ ဃနကတန္တိ ပိဏ္ဍံ ကတံ။ သတ္ထုဝဏ္ဏောတိအာဒီသု ‘‘သတ္ထုဝဏ္ဏော စ ကဟာပဏော စ…ပေ… ယေ စ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သမုစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ရူပိယေ ရူပိယသညီတိ သကသန္တကံ ဝဒတိ။ ရူပိယံ စေတာပေတီတိ ပရသန္တကံ ဝဒတိ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ ဝါ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ ဝါ စေတာပေန္တဿပိ ဧသေဝ နယော’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ။ န ဟိ ‘‘ရူပိယေ ရူပိယသညီ အရူပိယံ စေတာပေတိ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိတ္တိကော ပါဠိယံ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ။ တဿာနုလောမတ္တာတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ရူပိယသံဝေါဟာရော နာမ န ကေဝလံ ရူပိယေန ရူပိယပရိဝတ္တနမေဝ, အထ ခေါ ‘‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ ရူပိယံ စေတာပေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အရူပိယေန ရူပိယစေတာပနမ္ပိ ရူပိယသံဝေါဟာရော နာမ ဟောတီတိ ဧတသ္မိံ ပက္ခေပိ ရူပိယေ သတိ ရူပိယသံဝေါဟာရောယေဝ ဟောတီတိ အယမတ္ထော အဝုတ္တောပိ ဝိညာယတီတိ။ အရူပိယံ နာမ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကပ္ပိယဝတ္ထူနိ။ ဧကန္တေန ရူပိယပက္ခေတိ ဧကေန အန္တေန ရူပိယပက္ခေတိ အယံ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ‘‘ဧကတော ရူပိယပက္ခေ’’တိ ဝါ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘ဧကရူပိယပက္ခေ’’တိပိ ပဌန္တိ, တတ္ထာပိ ဧကတော ရူပိယပက္ခေတိ အယမေဝတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။

ကပ္ပိယဝတ္ထုနာ ကပ္ပိယဝတ္ထုနော ကယဝိက္ကယေပိ တာဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ, ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော ကယဝိက္ကယေ ကသ္မာ န ဟောတီတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယ အဓိပ္ပါယော။ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ…ပေ… အရူပိယေန စ ရူပိယစေတာပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒေ။ တတ္ထာတိ ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒေ။ တေနေဝါတိ ကပ္ပိယဝတ္ထုနာယေဝ။

ပုန ကပ္ပိယဘာဝံ နေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ‘‘မဟာအကပ္ပိယော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတုန္တိ ဣဒံ ပဉ္စန္နံယေဝ သဟဓမ္မိကာနံ အန္တရေ ပရိဝတ္တနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဂိဟီဟိ ပန ဂဟေတွာ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဒိန္နံ သဗ္ဗေသံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’’န္တိ ပန ဣမိနာဝ ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာဝ တေန စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။

ယေ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာပိ တေန ပရိဝတ္တိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ ‘‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’’န္တိ ဣဒံ န ယုဇ္ဇတိ။ တေ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ယသ္မာ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုံ အနိဿဇ္ဇိတွာဝ ဥပရူပရိ အညံ အညံယေဝ ကတံ, တသ္မာ ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော ဣဓ နိဿဇ္ဇိတုံ အဝတွာ ‘န သက္ကာ ကေနစိ ဥပါယေန ကပ္ပိယော ကာတု’န္တိ ဝုတ္တံ, ပရိစ္ဆေဒါဘာဝတောယေဝ ‘မူလေ မူလသာမိကာနံ, ပတ္တေ စ ပတ္တသာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတီ’တိ စ န ဝုတ္တ’’န္တိ။ ယဒိ ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ သန္တေ ဣဓာပိ အဝသာနဝတ္ထုံ ဂဟေတွာ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ကသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ယော ပန ရူပိယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ…ပေ… ပတ္တေ စ ပတ္တသာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာပိ ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယံ အနိဿဇ္ဇိတွာ စေတာပိတံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ။ ယဒိ တံ နိဿဋ္ဌံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋေယျ, ‘‘မူလေ မူလသာမိကာနံ, ပတ္တေ စ ပတ္တသာမိကာနံ ဒိန္နေ ကပ္ပိယော ဟောတီ’’တိ န ဝဒေယျ။ အပရေ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ယဒိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌံ ဟောတိ, ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တဿပိ ယထာ ဝဋ္ဋတိ, တထာ ဒဿနတ္ထံ ‘မူလေ မူလသာမိကာန’န္တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ။

ဒုတိယပတ္တသဒိသောယေဝါတိ ဣမိနာ ပဉ္စန္နမ္ပိ သဟဓမ္မိကာနံ န ကပ္ပတီတိ ဒဿေတိ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘မူလဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ’’တိ။ အထ မူလဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကဿ တာဝ အကပ္ပိယော ဟောတု, သေသာနံ ပန ကသ္မာ န ကပ္ပတီတိ မညမာနော ပုစ္ဆတိ ‘‘ကသ္မာ သေသာနံ န ကပ္ပတီ’’တိ။ ကာရဏမာဟ ‘‘မူလဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ။ ပတ္တဿ ကပ္ပိယဘာဝေပိ သမ္ပဋိစ္ဆိတမူလဿ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ တေန ဂဟိတပတ္တော သေသာနမ္ပိ န ကပ္ပတိ။ ယဒိ ဟိ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတမူလံ သံဃမဇ္ဈေ နိဿဋ္ဌံ သိယာ, တေန ကပ္ပိယေန ကမ္မေန အာရာမိကာဒီဟိ ဂဟေတွာ ဒိန္နပတ္တော ရူပိယပဋိဂ္ဂါဟကံ ဌပေတွာ သေသာနံ ဝဋ္ဋတိ။ အပရေ ပန ‘‘မူလံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဂဟိတပတ္တောပိ ယဒိ သံဃဿ နိဿဋ္ဌော, သေသာနံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဧဝံ သန္တေ ‘‘မူလဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘သံဃဿ အနိဿဋ္ဌတ္တာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။

ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာတိ ဣမိနာ ရူပိယသံဝေါဟာရော အနေန ကတောတိ ဒဿေတိ။ အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ယသ္မာနေန ရူပိယသံဝေါဟာရမတ္တမေဝ ကတံ, န မူလံ သမ္ပဋိစ္ဆိတံ, တသ္မာ ဝိနယကမ္မဝသေန သံဃဿ နိဿဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အညေသံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣမသ္မိံယေဝ စ အတ္ထေ ပမာဏံ ဒဿေန္တော ‘‘မဟာသုမတ္ထေရဿ ကိရာ’’တိအာဒိမာဟ။ အပရေ ပန ‘‘ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာတိ ဣမိနာ ကေဝလံ ဂိဟိသန္တကဘာဝေန ဌိတေ ဒုဗ္ဗိစာရိတမတ္တံ ဝုတ္တံ, န ရူပိယသံဝေါဟာရာပဇ္ဇနံ, တသ္မာ ရူပိယသံဝေါဟာရာဘာဝတော သော ပတ္တော နိဿဇ္ဇိတုံ န သက္ကာတိ တဿ န ကပ္ပတိ, အနိဿဋ္ဌောပိ အညေသံ ကပ္ပတိ။ အနိဿဋ္ဌဿေဝ စ အညေသံ ကပ္ပိယဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘မဟာသုမတ္ထေရဿ ကိရာ’တိအာဒိဝတ္ထူနိ ဥဒါဟဋာနိ။ သံဃဿ နိဿဇ္ဇီတိ ဣဒဉ္စ အညေသံ ကပ္ပိယတ္တာ ကေဝလံ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ပန ဝိနယကမ္မဝသေန သံဃဿ နိဿဋ္ဌဘာဝံ။ ဣမဿ စ အတ္ထဿ သပ္ပိဿ ပူရေတွာတိ ဣဒံ ဝစနံ သာဓက’’န္တိ ဝဒန္တိ။

၅၉၁။ ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏရူပိယသံဝေါဟာရေသု ယေန ဧကေကမေဝ ကတံ, တေန တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ယေန ပန ပဋိဂ္ဂဟိတရူပိယေနေဝ သံဝေါဟာရော ကတော, တေန ကထံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ? နယိဒံ ဒုက္ကရံ, ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, နာနပ္ပကာရကံ ရူပိယသံဝေါဟာရံ သမာပဇ္ဇိ’’န္တိ ဧဝမေဝ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေပိ ‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိအာဒိတ္တိကဿ အဝသာနပဒေ အနာပတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ ကပ္ပိယဝတ္ထုဝသေနေဝ ဣဒံ တိကံ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘အရူပိယဂ္ဂဟဏေန ကပ္ပိယဝတ္ထုဒုက္ကဋဝတ္ထူနံ သင်္ဂဟောတိ ပုရိမပဒဒွယံ ကပ္ပိယဝတ္ထုဒုက္ကဋဝတ္ထူနံ ဝသေန ဝုတ္တံ, အဝသာနပဒမေဝ ကပ္ပိယဝတ္ထုဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ယုဇ္ဇတိ အနာပတ္တိမိဿိတေ အဝသာနတ္တိကေ သညာနာနတ္တံ ဌပေတွာ ဝတ္ထုနာနတ္တဿ အဘာဝတော။ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ပန ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော စေတာပနံ နေဝ ဣဓ, န တတ္ထ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ ဝစနမေတ္ထ သာဓကံ။ ယံ အတ္တနော ဓနေန ပရိဝတ္တတိ, တဿ ဝါ ဓနဿ ဝါ ရူပိယဘာဝေါ စေဝ, ပရိဝတ္တနဉ္စာတိ ဣမာနေတ္ထ ဒွေ အင်္ဂါနိ။

ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၉၃။ ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒေ ပါဠိယံ ဇာနာဟီတိ ဧတ္ထ ဥပဓာရေဟီတိ အတ္ထော, သုဋ္ဌု ဥပဓာရေတွာ ဂဏှ, ဣဒံ န မနာပန္တိ ပုန ဒါတုံ န သက္ခိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော။

၅၉၄-၅၉၅။ ကယန္တိ ပရဘဏ္ဍဿ ဂဟဏံ။ ဝိက္ကယန္တိ အတ္တနော ဘဏ္ဍဿ ဒါနံ။ တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ဣမံ ဒေဟီ’’တိအာဒိ။ ယသ္မာ ကယိတံ နာမ ပရဿ ဟတ္ထတော ဂဟိတံ ဝုစ္စတိ, ဝိက္ကီတဉ္စ ပရဿ ဟတ္ထေ ဒိန္နံ, တသ္မာ ‘‘ကယိတဉ္စ ဟောတိ ပရဘဏ္ဍံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကရောန္တေန, ဝိက္ကီတဉ္စ အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ပရဟတ္ထဂတံ ကရောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ ပါဠိယံ ပရတော ‘‘ကယိတဉ္စ ဟောတိ ဝိက္ကယိတဉ္စာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ပရဟတ္ထဂတံ ပရဘဏ္ဍံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ဣမန္တိအာဒိဝစနာနုရူပတော ပနာ’’တိအာဒိ။ ဣမိနာတိ ဟိ သကသန္တကံ ဝုတ္တံ။ တဒနုရူပတော ပါဠိယံ ပဌမံ အတ္တနော ဘဏ္ဍံ ဒဿိတံ, န ကယဝိက္ကယပဒါနုရူပတော။ တဉှိ ဝိပရီတတော ပရသန္တကဂ္ဂဟဏံ ပုရက္ခတွာ ဌိတံ။

ကာမံ သေသဉာတကေပိ ‘‘ဣမံ ဒေဟီ’’တိ ဝဒတော ဝိညတ္တိ န ဟောတိ, သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနဿပိ ပန အဘာဝံ ဒဿေတုကာမော ‘‘မာတရံ ပန ပိတရံ ဝါ’’တိ အာဟ။ ဝိညတ္တိ န ဟောတီတိ ဣဒံ ဝိသုံ ဝိညာပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အညံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ဧဝံ ဝဒန္တော အညာတကံ ဝိညာပေတိ နာမာတိ အာဟ – ‘‘အညာတကံ ‘ဣမံ ဒေဟီ’တိ ဝဒတော ဝိညတ္တီ’’တိ။ အညံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ‘‘ဣမံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဒိန္နံ အညာတကဿ ဒိန္နံ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတန’’န္တိ။ တိဿော အာပတ္တိယောတိ အညာတကဝိညတ္တိသဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနကယဝိက္ကယာပတ္တိသင်္ခါတာ တိဿော အာပတ္တိယော။

ဣမံ နာမ ကရောဟီတိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဘုတ္တောသိ, ဣဒါနိ ကသ္မာ န ကရောသီတိ ဝတ္ထုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ သတိယေဝ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုမှိ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ, အသတိပိ ပန တသ္မိံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရိဘုတ္တေတိ သပ္ပိအာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ယံ အတ္တနော ဓနေန ပရိဝတ္တေတိ, ယေန စ ပရိဝတ္တေတိ, တေသံ ကပ္ပိယဝတ္ထုတာ, အသဟဓမ္မိကတာ, ကယဝိက္ကယာပဇ္ဇနဉ္စာတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ကောသိယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။

၃။ ပတ္တဝဂ္ဂေါ

၁။ ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၉၈-၆၀၂။ ပတ္တဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဘဏ္ဍန္တိ ဝိက္ကေတဗ္ဗဘဏ္ဍံ။ ယသ္မာ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ သဏ္ဌာနဇာတိရူပါယတနကာရဏပမာဏဂုဏပသံသာဒီသု ဒိဿတိ။ ‘‘မဟန္တံ သပ္ပရာဇဝဏ္ဏံ အဘိနိမ္မိနိတွာ’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၄၂) ဟိ သဏ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော, ဟီနော အညော ဝဏ္ဏော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၄၀၂) ဇာတိ။ ‘‘ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၀၃) ရူပါယတနံ။

‘‘န ဟရာမိ န ဘဉ္ဇာမိ, အာရာ သိင်္ဃာမိ ဝါရိဇံ၊

အထ ကေန နု ဝဏ္ဏေန, ဂန္ဓတ္ထေနောတိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၃၄၊ ဇာ။ ၁။၆။၁၁၆) –

အာဒီသု ကာရဏံ။ ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ။ ၆၀၂) ပမာဏံ။ ‘‘ကဒါ သညုဠှာ ပန တေ ဂဟပတိ ဣမေ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏာ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၇၇) ဂုဏော။ ‘‘ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၄။၃) ပသံသာ။ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တယော ပတ္တဿ ဝဏ္ဏာတိ တီဏိ ပတ္တဿ ပမာဏာနီ’’တိ။

အဍ္ဎတေရသပလာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ‘‘မာသာနံ အဍ္ဎတေရသပလာနိ ဂဏှာတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ ဆပသတာ နာဠီ’’တိ ကေစိ။ ‘‘အဋ္ဌပသတာ’’တိ အပရေ။ တတ္ထ ပုရိမာနံ မတေန တိပသတာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော ဧကာ မဂဓနာဠိ ဟောတိ, ပစ္ဆိမာနံ စတုပသတာယ နာဠိယာ ဒွေ နာဠိယော ဧကာ မဂဓနာဠိ။ အာစရိယဓမ္မပါလတ္ထေရေန ပန ‘‘ပကတိယာ စတုမုဋ္ဌိကံ ကုဍုဝံ, စတုကုဍုဝံ နာဠိကံ, တာယ နာဠိယာ သောဠသ နာဠိယော ဒေါဏံ, တံ ပန မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသ နာဠိယော ဟောန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တေန နယေန ‘‘မဂဓနာဠိ နာမ ပဉ္စ ကုဍုဝါနိ ဧကဉ္စ မုဋ္ဌိံ ဧကာယ မုဋ္ဌိယာ တတိယဉ္စ ဘာဂံ ဂဏှာတီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သဗ္ဗသမ္ဘာရသင်္ခတောတိ ဇီရကာဒိသဗ္ဗသမ္ဘာရေဟိ သင်္ခတော။ အာလောပဿ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနစတုတ္ထော ဘာဂေါ’’တိ ဗြဟ္မာယုသုတ္တဿ အဋ္ဌကထာယံ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၈၇) ဝုတ္တတ္တာ အာလောပဿ စတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏံ ဗျဉ္ဇနံ အာလောပဿ အနုရူပန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန သူပဿေဝ ဩဒနစတုတ္ထဘာဂပ္ပမာဏတံ ဒဿေတွာ ဧတဿ လက္ခဏေ ဒဿိတေ ဣတရဿပိ ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ဗျဉ္ဇနဿ တထာ ဝိသေသေတွာ ပမာဏံ န ဒဿိတံ။

မဂဓနာဠိယာ ဥပဍ္ဎပ္ပမာဏော ဣဓ ပတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပတ္ထောဒနန္တိ မဂဓနာဠိယာ ဥပဍ္ဎနာဠိကောဒန’’န္တိ။ ဣမိနာ စ ‘‘ပတ္ထဒွယံ မဂဓနာဠီ’’တိ ဒဿိတံ ဟောတိ။ ပတ္ထော စ ‘‘စတုပလော ကုဍုဝေါ, စတုကုဍုဝေါ ပတ္ထော’’တိ ဣမိနာ လောကိယဝေါဟာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဘာဇနပရိဘောဂေနာတိ ဥဒကာဟရဏာဒိနာ ဘာဇနပရိဘောဂေန။

၆၀၇။ ဓောတေတိ ပရိဘောဂါဝသာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ဓောတေယေဝ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ တတော ပုရေတရံ ပရိဘောဂကာလေယေဝ အာပဇ္ဇနတော။

၆၀၈။ ပဉ္စဟိ ဒွီဟီတိ ဣဒံ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ကာဠဝဏ္ဏတာ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ‘‘ယဒိ ပန ဧကေနပိ ပါကေန ကာဠဝဏ္ဏော ဟောတိ, အဓိဋ္ဌာနုပဂေါယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဟတ္ထာနာဂတဿပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ယဒိဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ စ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝိကပ္ပေတုဉ္စ လဘတိ, ဌပိတဋ္ဌာနသလ္လက္ခဏဉ္စ န ပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သုတွာ ဝါတိ ပတ္တကာရကေန ပေသိတဘိက္ခုနာ အနာဏတ္တော ကေဝလံ တဿ ကထေန္တဿ ဝစနမတ္တံ သုတွာ။ န ပမာဏန္တိ တေန အပေသိတတ္တာ။ သာမန္တဝိဟာရေတိ ဣဒံ ဥပစာရမတ္တံ, တတော ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဣဒမ္ပိ ဥပစာရမတ္တံ, ပတ္တသလ္လက္ခဏမေဝေတ္ထ ပမာဏံ။ ပတ္တေ ဝါ ဆိဒ္ဒံ ဟောတီတိ မုခဝဋ္ဋိတော ဟေဋ္ဌာ ဒွင်္ဂုလမတ္တောကာသတော ပဋ္ဌာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ။ သေသမေတ္ထ ပဌမကထိနေ ဝုတ္တနယမေဝ။

ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၁၀။ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရတီတိ ပါဠိပဒဿ ဟတ္ထေသု လဘိတဗ္ဗပိဏ္ဍတ္ထာယ စရတီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၆၁၂-၆၁၃။ ‘‘တဿ သော အပတ္တောတိ ဝစနတော သော ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ ဝိဇဟတိ အပတ္တတ္တာ။ အပတ္တဘာဝတောယေဝ ဟိ ‘ပဉ္စဗန္ဓနံ ပတ္တံ စေတာပေတီ’တိ ပါဠိယံ န ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘အပတ္တောတိ ဣဒံ ‘အညံ ပတ္တံ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, သော ပန ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ ‘‘ယဿ ပဉ္စ ဧကာယေဝ ဝါ ဒသင်္ဂုလာ, သော ဗဒ္ဓေါပိ အဗဒ္ဓေါပိ အပတ္တောယေဝါ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ။ န ဟိ မုခဝဋ္ဋိယာ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဒွင်္ဂုလမတ္တာဟိ ရာဇီဟိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဧကာယ ပန ရာဇိယာ ဒသင်္ဂုလာယ သစေ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပမာဏော ဆိဒ္ဒေါ ပညာယတိ, ဆိဒ္ဒေနေဝ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ သိယာတိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ။ ဗန္ဓနောကာသေ သတိ အသတိ ဝါ ဗန္ဓနဝိရဟိတော ပတ္တော အဗန္ဓနောတိ ဝုတ္တော, ဗန္ဓနောကာသဝိရဟိတောယေဝ ပန အဗန္ဓနောကာသောတိ ဝုတ္တော။

တိပုသုတ္တကေန ဝါ ဗန္ဓိတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဗန္ဓိတဗ္ဗော’’တိ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော။ ပုရာဏပေါတ္ထကေပိ ဟိ အယမေဝ ပါဌော ဒိဿတိ။ သုဒ္ဓေဟိ…ပေ… န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ဥဏှဘောဇနေ ပက္ခိတ္တေ ဝိလီယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ။ ဖာဏိတံ ဈာပေတွာ ပါသာဏစုဏ္ဏေန ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ပါသာဏစုဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ဖာဏိတံ ပစိတွာ တထာပက္ကေန ပါသာဏစုဏ္ဏေန ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၆၁၅။ အနုကမ္ပာယ န ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ယဿ သော ပတ္တော န ရုစ္စတိ, တဿပိ အဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဦနပဉ္စဗန္ဓနသီက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘သစေ ထေရဿ ပတ္တော န ရုစ္စတိ, အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝါ န ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ပတ္တပရိယန္တောတိ ပရိယန္တပတ္တော, အဝသာနပတ္တောတိ အတ္ထော။ ‘‘သံဃမဇ္ဈေ ပတ္တံ ဂါဟာပေန္တေန အလဇ္ဇိံ အဂါဟာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ အာဓာရကန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ပီဌာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ အာဓာရံ ဌပေတွာ တတ္ထ ပတ္တံ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတိ အာဓာရဌပနောကာသဿ အနိယမိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။ အပရိဘောဂေနာတိ အယုတ္တပရိဘောဂေန။

၆၁၆။ ပါဠိယံ ‘‘အဗန္ဓနေန ပတ္တေန အဗန္ဓနံ ပတ္တံ။ ဧကဗန္ဓနံ ပတ္တံ… ဒွိဗန္ဓနံ ပတ္တံ… တိဗန္ဓနံ… စတုဗန္ဓနံ… အဗန္ဓနောကာသံ… ဧက… ဒွိ… တိ… စတုဗန္ဓနောကာသံ ပတ္တံ စေတာပေတီ’’တိ ဧဝံ ဧကေကေန ပတ္တေန ဒသဓာ ဒသဝိဓံ ပတ္တံ စေတာပနဝသေန ဧကနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယသတံ ဝုတ္တံ။ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပမာဏယုတ္တံ အဂ္ဂဟိတကာဠဝဏ္ဏမ္ပိ ပတ္တံ ဝိညာပေန္တဿ အာပတ္တိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဓိဋ္ဌာနုပဂပတ္တဿ ဦနပဉ္စဗန္ဓနတာ, အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ, အကတဝိညတ္တိ, တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၂။ တတိယသိက္ခာပဒေ ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီတိ ဣဒံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ယေသံ မံသံ န ကပ္ပတိ, တေသံ သပ္ပိအာဒီနိ န ကပ္ပန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ။ မနုဿခီရာဒီနိပိ ဟိ နော န ကပ္ပန္တိ, ကုတော သသဿ သပ္ပီတိ အာဟ ‘‘ယေသဉှိ ခီရံ အတ္ထိ, သပ္ပိပိ တေသံ အတ္ထိယေဝါ’’တိ။ ‘‘ဣဒဉ္စ ယေဘုယျေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဥဂ္ဂဟိတကံ ကတွာ နိက္ခိတ္တန္တိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ သယမေဝ ဂဟေတွာ နိက္ခိတ္တံ။ သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ တဒဟုပုရေဘတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အထ သယံကတံ နိရာမိသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ကသ္မာ သာမံပါကော န ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နဝနီတံ တာပေန္တဿ ဟိ သာမံပါကော န ဟောတီ’’တိ။ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတဿ ဝတ္ထုဂတိကတ္တာ အာဟ – ‘‘သဝတ္ထုကဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ။ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေဟီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ။ ပုရေဘတ္တမ္ပိ စ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ ကတံ အဗ္ဘဉ္ဇနာဒီသု ဥပနေတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဥဘယေသမ္ပီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတခီရဒဓီဟိ စ ပုရေဘတ္တံ ဥဂ္ဂဟိတကေဟိ စ ကတာနံ။ ဧသေဝ နယောတိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အကပ္ပိယမံသသပ္ပိမှီတိ အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ သပ္ပိမှိ။ ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာတိ သဇာတိယာနံ သပ္ပိဘာဝတောတိ ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာ။

သပ္ပိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ နိရာမိသမေဝ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထာတိ နဝနီတေ။ ဓောတံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓောတံ စေ, သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ, တသ္မာ ဓောတံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ထေရာနံ အဓိပ္ပါယော။ တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တမေဝ ခါဒိံသူတိ ဧတ္ထ တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တံ အဓောတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ ဓောဝိတွာ ပစိတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိံသူတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ထေရဿ ဟိ ဒဓိဂုဠိကာဒိသဟိတမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပစ္ဆာ ဓောဝိတွာ ပစိတွာ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒေါသော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော, တေနေဝ ထေရဿ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တေန ‘‘တသ္မာ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန…ပေ… အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တမေဝ ခါဒိံသူ’’တိ ဝစနဿ အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တာ ‘‘တက္ကတော ဥဒ္ဓဋမတ္တံ အဓောတမ္ပိ ဒဓိဂုဠိကာဒိသဟိတံ ဝိကာလေပိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ န ဟိ ဒဓိဂုဠိကာဒိအာမိသေန သံသဋ္ဌရသံ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ နဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေနာတိ အဓောဝိတွာ ပဋိဂ္ဂဟိတနဝနီတံ ပရိဘုဉ္ဇန္တေန။ ဒဓိ ဧဝ ဒဓိဂတံ ယထာ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၂။၁၁၉)။ ခယံ ဂမိဿတီတိ ဝစနတော ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကသပ္ပိအာဒိပိ ဝိကာလေ ကပ္ပတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကုက္ကုစ္စာယန္တိ ကုက္ကုစ္စကာတိ ဣမိနာ အတ္တနာပိ တတ္ထ ကုက္ကုစ္စသဗ္ဘာဝံ ဒီပေတိ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘နိဗ္ဗဋ္ဋိတသပ္ပိ ဝါ နဝနီတံ ဝါ ပစိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာတိ တာနိ ခီရဒဓီနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ။

ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတဘေသဇ္ဇေဟီတိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတယာဝဇီဝိကဘေသဇ္ဇေဟိ။ ဝုတ္တနယေန ယထာ တဏ္ဍုလာဒီနိ န ပစ္စန္တိ, တထာ လဇ္ဇီယေဝ သမ္ပာဒေတွာ ဒေတီတိ လဇ္ဇီသာမဏေရဂ္ဂဟဏံ, အပိစ အလဇ္ဇိနာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗံ ယံ ကိဉ္စိ အဘိသင်္ခရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာပိ ဧဝမာဟ။ တိလေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ကတတေလန္တိ အတ္တနာ ဘဇ္ဇနာဒီနိ အကတွာ ဂဟိတတေလံ။ တေနေဝ ‘‘သာမိသမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ နိဗ္ဗဋ္ဋိတတ္တာတိ ယာဝကာလိကဝတ္ထုတော ဝိဝေစိတတ္တာ။ ဥဘယမ္ပီတိ အတ္တနာ စ ပရေန စ ကတံ။ ယာဝ အရုဏဿ ဥဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတိ, နိဿဂ္ဂိယန္တိ သတ္တမဒိဝသေ ကတတေလံ သစေ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ တိဋ္ဌတိ, နိဿဂ္ဂိယံ။

၆၂၃။ အစ္ဆဝသန္တိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုနော ဝသာယ အနုညာတတ္တာ တံသဒိသာနံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနံယေဝ အကပ္ပိယမံသသတ္တာနံ ဝသာ အနုညာတာ, န ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူနံ မနုဿာနံ ဝသာတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ မနုဿဝသ’’န္တိ။ သံသဋ္ဌန္တိ ပရိဿာဝိတံ။ ‘‘ကာလေ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဝိကာလေ အနုပသမ္ပန္နေနပိ နိပ္ပက္ကံ သံသဋ္ဌဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ဒွေပိ ဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ။ ယသ္မာ ခီရဒဓိအာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ တေလံ ပစန္တိ, တသ္မာ ကသဋံ န ဝဋ္ဋတိ, တေလမေဝ ဝဋ္ဋတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပက္ကတေလကသဋေ ဝိယ ကုက္ကုစ္စာယတီ’’တိ။ ‘‘သစေ ဝသာယ သဒ္ဓိံ ပက္ကတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ‘‘ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟံသု။ ဧတံ ဝဋ္ဋတီတိ နနု ဧတံ ဒဓိဂုဠိကာဒီဟိ ပက္ကံ နဝနီတံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။

‘‘မဓုကရီဟိ နာမ မဓုမက္ခိကာဟီတိ အယံ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာနံ ဘမရမက္ခိကာနဉ္စ သာမညနိဒ္ဒေသော’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ကေစိ ပန ‘‘ဒဏ္ဍကေသု မဓုကရာ မဓုကရီ မက္ခိကာ နာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တာဟိ မဓုကရီအာဒီဟိ တီဟိ မက္ခိကာဟိ ကတံ မဓု နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဘမရမက္ခိကာဟီတိ မဟာဘမရမက္ခိကာဟိ။ သိလေသသဒိသန္တိ ဃနပက္ကံ ဝုတ္တံ။ ဣတရန္တိ တနုကမဓု။ မဓုပဋလန္တိ မဓုရဟိတံ ကေဝလံ မဓုပဋလံ။ ‘‘သစေ မဓုသဟိတံ ပဋလံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပန္တိ, ပဋလဿ ဘာဇနဋ္ဌာနိယတ္တာ မဓုနော ဝသေန သတ္တာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ‘‘မဓုမက္ခိတံ ပန မဓုဂတိကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ တံ န သမေတိ။

‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ ပါဠိယံ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ…ပေ… အဝတ္ထုကာ ဥစ္ဆုဝိကတိ ‘ဖာဏိတ’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော ဥစ္ဆုရသောပိ နိက္ကသဋော သတ္တာဟကာလိကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေနစိ ပန ‘‘မဓုမှိ စတ္တာရော ကာလိကာ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗာ, ဥစ္ဆုမှိ စာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သမက္ခိကဏ္ဍသေဠကံ ယာဝကာလိကံ, အနေဠကံ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ယာမကာလိကံ, အသမ္ဘိန္နံ သတ္တာဟကာလိကံ, မဓုသိတ္ထံ ပရိသုဒ္ဓံ ယာဝဇီဝိကံ, တထာ ဥစ္ဆု ဝါ ရသော ဝါ သကသဋော ယာဝကာလိကော, နိက္ကသဋော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော, အသမ္ဘိန္နော သတ္တာဟကာလိကော, သုဒ္ဓကသဋံ ယာဝဇီဝိက’’န္တိ စ ဝတွာ ဥတ္တရိပိ ဗဟုဓာ ပပဉ္စိတံ။ တတ္ထ ‘‘ဥဒကသမ္ဘိန္နံ မဓု ဝါ ဥစ္ဆုရသော ဝါ ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော’’တိ ဣဒံ နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ။ ‘‘ယာဝကာလိကံ သမာနံ ဂရုတရမ္ပိ မုဒ္ဒိကာဇာတိရသံ အတ္တနာ သံသဋ္ဌံ လဟုကံ ယာမကာလိကဘာဝံ ဥပနေန္တံ ဥဒကံ လဟုတရံ သတ္တာဟကာလိကံ အတ္တနာ သံသဋ္ဌံ ဂရုတရံ ယာမကာလိကဘာဝံ ဥပနေတီ’’တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ သောယေဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော, သဗ္ဗတ္ထ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဥဒကသမ္ဘေဒေန ဂရုတရဿပိ လဟုဘာဝေါပဂမနံယေဝ ဒဿိတံ။ ပါဠိယမ္ပိ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဂိလာနဿ ဂုဠံ, အဂိလာနဿ ဂုဠောဒက’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၈၄) ဝဒန္တေန အဂိလာနေန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အယုတ္တောပိ ဂုဠော ဥဒကသမ္ဘိန္နော အဂိလာနဿပိ ဝဋ္ဋတီတိ အနုညာတော။

ယမ္ပိ စ ‘‘ဥစ္ဆု စေ ယာဝကာလိကော, ဥစ္ဆုရသော စေ ယာမကာလိကော, ဖာဏိတံ စေ သတ္တာဟကာလိကံ, တစော စေ ယာဝဇီဝိကော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿေတွာ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော’’တိ အညေန ကေနစိ ဝုတ္တံ, တမ္ပိ တထာဝိဓဿ အဋ္ဌကထာဝစနဿ ဣမိဿာ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ အဘာဝတော န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ။ တတောယေဝ စ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ဥဒကေန သမ္ဘိန္နောပိ အသမ္ဘိန္နောပိ သတ္တာဟကာလိကောယေဝါ’’တိ ကေစိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ။ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ စ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဥစ္ဆုရသ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၃၀၀) ဧတ္ထ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဝိသေသေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကော’’တိ။

သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ အပရိဿာဝိတံ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ကရဏသမယေ ပရိဿာဝေတွာ ကသဋံ အပနေတွာဝ အတ္တနာ ကတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဈာမဥစ္ဆုဖာဏိတန္တိ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎေ ဥစ္ဆုခေတ္တေ ဈာမဥစ္ဆုနာ ကတဖာဏိတံ။ ကောဋ္ဋိတဥစ္ဆုဖာဏိတန္တိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ ဆိန္ဒိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ နိပ္ပီဠေတွာ ပက္ကံ ယေဘုယျေန စ သကသဋံ ဖာဏိတံ။ တာဒိသဿ စ ကသဋဿ အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ ‘‘တံ ယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သီတုဒကေန ကတန္တိ မဓုကပုပ္ဖါနိ သီတောဒကေ ပက္ခိပိတွာ မဒ္ဒိတွာ ပုပ္ဖရသေ ဥဒကဂတေ သတိ တံ ဥဒကံ ဂဟေတွာ ပစိတွာ ကတဖာဏိတံ။ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ မဓုကဖာဏိတံ ယာဝကာလိကန္တိ ဧတ္ထ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကတေလံ ကသ္မာ ဝိကာလေ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? တေလေ ပက္ခိတ္တခီရံ တေလမေဝ ဟောတိ, အညံ ပန ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကတံ ခီရဘာဝံ ဂဏှာတီတိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏံ။ ယဒိ ဧဝံ ခဏ္ဍသက္ခရမ္ပိ ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ကရောန္တိ, တံ ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ခဏ္ဍသက္ခရံ ပနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ခီရဇလ္လိကန္တိ ခီရဖေဏံ။

ဘေသဇ္ဇောဒိဿံ ဒဿေန္တေန ‘‘သတ္တဝိဓဉှိ ဩဒိဿံ နာမာ’’တိအာဒိနာ ဣတရာနိပိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာနိ။ ဝိကဋာနီတိ အပကတိဘေသဇ္ဇတ္တာ ဝိကဋာနိ, ဝိရူပါနီတိ အတ္ထော။ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနမ္ပိ အကပ္ပိယမံသာနံ ဝသာယ အနုညာတတ္တာ ‘‘ဝသောဒိဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဩဠာရိကာနမ္ပိ အာဟာရတ္ထံ ဖရိတုံ သမတ္ထာနံ သပ္ပိအာဒီနံ ဘေသဇ္ဇနာမေန အနုညာတတ္တာ ‘‘ဘေသဇ္ဇောဒိဿ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တတော ပဋ္ဌာယ သတိ ပစ္စယေတိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟိတဘေသဇ္ဇာနိ ဒုတိယဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပုရေဘတ္တမ္ပိ သတိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနိ, န အာဟာရတ္ထံ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ။

၆၂၄။ ဒွါရဝါတပါနကဝါဋေသူတိ မဟာဒွါရဿ ဝါတပါနာနဉ္စ ကဝါဋဖလကေသု။ ကသာဝေ ပက္ခိတ္တာနိ တာနိ အတ္တနော သဘာဝံ ပရိစ္စဇန္တိ, တသ္မာ ‘‘မက္ခေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, ဃုဏပါဏကာဒိပရိဟာရတ္ထံ မက္ခေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော။ အဓိဋ္ဌေတီတိ ‘‘ဣဒါနိ မယှံ အဇ္ဈောဟရဏီယံ န ဘဝိဿတိ, ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထာယ ဂမိဿတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော။ တေနေဝါဟ – ‘‘သပ္ပိဉ္စ တေလဉ္စ ဝသဉ္စ မုဒ္ဓနိ တေလံ ဝါ အဗ္ဘဉ္ဇနံ ဝါ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဧဝံ အဓိဋ္ဌိတဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတီ’’တိ ဝဒန္တိ။

၆၂၅။ သစေ ဒွိန္နံ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဝိဘတ္တံ ဟောတိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ မဇ္ဈေ ပါဌော ပရိဟီနော, ဧဝံ ပနေတ္ထ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘သစေ ဒွိန္နံ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ အဝိဘတ္တံ ဟောတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ, ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ အညထာ ပန သဒ္ဒပ္ပယောဂေါပိ န သင်္ဂစ္ဆတိ။ ဂဏ္ဌိပဒေပိ စ အယမေဝ ပါဌော ဒဿိတော။ တတ္ထ ဒွိန္နမ္ပိ အနာပတ္တီတိ ယထာ အညဿ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟာတိက္ကမေန နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတိ ပရသန္တကဘာဝတော, ဧဝမိဒမ္ပိ အဝိဘတ္တတ္တာ ဥဘယသာဓာရဏမ္ပိ အဝိနိဗ္ဘောဂဘာဝတော နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ယဿ ကဿစိ ဘိက္ခုနော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ပဋိဂ္ဂဟိတသပ္ပိအာဒီနံ ပရိဘောဂဿ သတ္တာဟေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ။ ‘‘တာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟပရမံ သန္နိဓိကာရကံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ဣဓ ပါဌဿ ပရိဟီနဘာဝံ အသလ္လက္ခေတွာ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ အန္တောသတ္တာဟေ ပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သညာယ ဝိဿာသဂ္ဂါဟာဘာဝတော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧဝမတ္ထော ဝုတ္တော, သော န ဂဟေတဗ္ဗော။

အာဝုသော, ဣမံ တေလံ သတ္တာဟမတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇ တွန္တိ ဣမိနာ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ပရဿ ဝိဿဇ္ဇိတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ကဿ အာပတ္တီတိ ပဌမံ တာဝ ဥဘိန္နံ သာဓာရဏတ္တာ အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ ဣဒါနိ ပန ဧကေန ဣတရဿ ဝိဿဋ္ဌဘာဝတော ဥဘယသာဓာရဏတာ နတ္ထီတိ ဝိဘတ္တသဒိသံ ဟုတွာ ဌိတံ, တသ္မာ ဧတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟိတဿ သတ္တာဟာတိက္ကမေ ဧကဿ အာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ မညမာနော ‘‘ကိံ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ အာပတ္တိ, ဥဒါဟု ယဿ သန္တကံ ဇာတံ, တဿာ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ နိဿဋ္ဌဘာဝတောယေဝ စ ဣဓ ‘‘အဝိဘတ္တဘာဝတော’’တိ ကာရဏံ အဝတွာ ‘‘ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣဒဉ္စ ဝိဿဋ္ဌဘာဝတော ဥဘယသာဓာရဏတံ ပဟာယ ဧကဿ သန္တကံ ဟောန္တမ္ပိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တတော အညဿ သန္တကံ ဇာတံ, တသ္မာ ပရသန္တကပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝိယ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ နတ္ထိ အာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ, န ပန ‘‘ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တေန ဝိဿဇ္ဇိတတ္တာ’’တိ ဝစနတော အဝိဿဇ္ဇိတေ သတိ အဝိဘတ္တေပိ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တီတိ ဒဿနတ္ထံ အဝိဿဇ္ဇိတေ အဝိဘတ္တဘာဝတောယေဝ အနာပတ္တိယာ သိဒ္ဓတ္တာ။ သစေ ပန ဣတရော ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တဿေဝ အန္တောသတ္တာဟေ အတ္တနော ဘာဂမ္ပိ ဝိဿဇ္ဇေတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေ သိယာ အာပတ္တိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ, တဿေဝ သန္တကဘာဝမာပန္နတ္တာ ဣတရဿ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ။ ဣမိနာ တဿ သန္တကဘာဝေပိ အညေန ပဋိဂ္ဂဟိတသကသန္တကေ ဝိယ တေန အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝတော အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ။ ဣဒံ ပန အဓိပ္ပါယံ အဇာနိတွာ ဣတော အညထာ ဂဏ္ဌိပဒကာရာဒီဟိ ပပဉ္စိတံ, န တံ သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ။

အပရိဘောဂံ ဟောတီတိ ကဿစိ အမနုညဿ ပတိတတ္တာ ပရိဘောဂါရဟံ န ဟောတိ။ ယေန စိတ္တေနာတိ ယေန ပရိစ္စဇိတုကာမတာစိတ္တေန။ ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ’’တိ အဓိကာရတ္တာ ‘‘အန္တောသတ္တာဟေ အနပေက္ခော ဒတွာ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဣမံ သမ္ဗန္ဓံ သန္ဓာယ မဟာသုမတ္ထေရေန ‘‘ဧဝံ အန္တောသတ္တာဟေ ဒတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ မဟာပဒုမတ္ထေရော ပန ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိ ဣမိနာဝ တံ သိဒ္ဓံ, သတ္တာဟာတိက္ကန္တံ ပန နိဿဋ္ဌံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ တဿ ပရိဘောဂမုခဒဿနမိဒန္တိ အာဟ – ‘‘နယိဒံ ယာစိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ။ အညေန ဘိက္ခုနာတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဒိန္နတ္တာ သယမ္ပိ အာဟရာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ သပ္ပိအာဒီနံ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝေါ, အတ္တနော သန္တကတာ, သတ္တာဟာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၇။ စတုတ္ထေ သိဗ္ဗနရဇနကပ္ပပရိယောသာနေန နိဋ္ဌာပေတွာတိ သူစိကမ္မနိဋ္ဌာနေန သကိမ္ပိ ဝဏ္ဏဘေဒမတ္တရဇနေန ကပ္ပဗိန္ဒုကရဏေန စ နိဋ္ဌာပေတွာ။ သမယေတိ ဝဿာနသမယေ။

၆၂၈။ ကုစ္ဆိသမယောတိ အန္တောသမယော။ ‘‘အယမေကော အဍ္ဎမာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တဉ္စေဝ ကရဏက္ခေတ္တဉ္စ။ ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ လဒ္ဓံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ, နိဝါသေတုံ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပေါတ္ထကေသု ပါဌော ဒိဿတိ, သော အပါဌော။ ဧဝံ ပနေတ္ထ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘အယမေကော အဍ္ဎမာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တံ။ ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, လဒ္ဓံ ကာတုံ နိဝါသေတုံ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ န ဟိ ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသဿ ပဌမော အဍ္ဎမာသော ကရဏက္ခေတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘အဍ္ဎမာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ပန ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမမာသဿ ပစ္ဆိမော အဍ္ဎမာသော ကရဏက္ခေတ္တဉ္စေဝ နိဝါသနက္ခေတ္တဉ္စ ဟောတိ။ တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဝဟိသကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမော မာသော ပရိယေသနက္ခေတ္တံ, ပစ္ဆိမော အဍ္ဎမာသော ကရဏနိဝါသနက္ခေတ္တမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မာ ပါဠိယာ မာတိကာဋ္ဌကထာယ စ အဝိရောဓံ ဣစ္ဆန္တေန ဝုတ္တနယေနေဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော။

‘‘ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တေန ‘‘ပိဋ္ဌိသမယတ္တာ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တီ’’တိ ဒီပိတာ ဟောတိ။ န ဟိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပိဋ္ဌိသမယေ သတုပ္ပါဒကရဏမတ္တေနပိ သမ္ဘဝန္တီ အာပတ္တိ တတော ဂရုကတရာယ ဝိညတ္တိယာ န ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ တေနေဝ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန ဝုတ္တံ –

‘‘ကတွာ ပန သတုပ္ပါဒံ, ဝဿိကသာဋိစီဝရံ၊

နိပ္ဖါဒေန္တဿ ဘိက္ခုဿ, သမယေ ပိဋ္ဌိသမ္မတေ။

‘‘ဟောတိ နိဿဂ္ဂိယာပတ္တိ, ဉာတကာဉာတကာဒိနော၊

တေသုယေဝ စ ဝိညတ္တိံ, ကတွာ နိပ္ဖါဒနေ တထာ’’တိ။

ကေနဿ ဟောတိ အာပတ္တီတိ အဿ မာတရံ စီဝရံ ယာစန္တဿ ကေန သိက္ခာပဒေန အာပတ္တီတိ ပုစ္ဆတိ။ ‘‘ပရိဏတံ ဝိညာပေန္တဿ ပရိဏာမနသိက္ခာပဒေန အာပတ္တီ’’တိ စောဒနာဘာဝံ ဒဿေတိ နော စ သံဃေ ပရိဏတန္တိ။ အထ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေနာတိ စေ, ဧတမ္ပိ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘အနာပတ္တိ စ ဉာတကေ’’တိ။ ‘‘ဉာတကေ ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ပါဌသေသော။ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာတိ ပိဋ္ဌိသမယေ ဝဿိကသာဋိကတ္ထံ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ သတုပ္ပါဒကရဏေန အာပတ္တိံ, အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိဉ္စ သန္ဓာယ။

အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော…ပေ… ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ ဝဿိကသာဋိကံ အဒိန္နပုဗ္ဗေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေနေဝေတ္ထ ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ, ဒိန္နပုဗ္ဗေသု ပန ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ယေ မနုဿာ…ပေ… ဝတ္တဘေဒေါ နတ္ထီ’’တိ။ ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တနိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယံ။ ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿာတိ အညာတကအပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝိညတ္တိံ ကတွာ နိပ္ဖါဒေန္တဿ။ ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကာ နာမ သံဃဝသေန ဝါ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝါ အပဝါရေတွာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဝဿိကသာဋိကာနံ ဒါယကာ။ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ဣမိနာပိ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကုစ္ဆိသမယေ ဟိ အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ‘‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိက’’န္တိအာဒိနာ ဝိညာပေန္တဿပိ အနာပတ္တိ။ တေနေဝါဟ – ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗာ ဒေထ မေတိ ဣဒဉှိ ပရိယေသနကာလေ အညာတကအပ္ပဝါရိတေ ဧဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ။ မာတိကာဋ္ဌကထာယဉှိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ပန ‘ဒေထ မေ ဝဿိကသာဋိကစီဝရ’န္တိအာဒိကာယ ဝိညတ္တိယာပိ ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ။

၆၂၉။ ‘‘အာကာသတော ပတိတဥဒကေနေဝါတိ ဝစနတော ဆဒနကောဋိယာ ပတိတဥဒကေန နဟာယန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

၆၃၀။ ဆ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဧတေန အန္တောဝဿေပိ ယာဝ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမဒိဝသာ အကတာ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။ ယသ္မာ မူလစီဝရံ ကရောန္တေန ဟေမန္တဿ ပစ္ဆိမုပေါသထဒိဝသေယေဝ ကာတဗ္ဗံ, တသ္မာ ဂိမှာနတော ဧကူနတိံသဒိဝသေ ပရိဟာရံ လဘတိ, ဧဝံ သန္တေပိ အပ္ပကံ ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနူပဂံ န ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘တတော ပရမ္ပိ…ပေ… ဧကမာသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန…ပေ… လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာတိ ဣမိနာ ဧကာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ, ဒွီဟာနာဂတာယ…ပေ… ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ, အန္တောဝဿေ ဝါ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော။ တတ္ထ အာသာဠှိမာသဿ ဇုဏှပက္ခပုဏ္ဏမိယံ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ဝဿိကသာဋိကာ ‘‘ဧကာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧတေနေဝ နယေန ဇုဏှပက္ခဿ ဆဋ္ဌိယံ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ‘‘ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယာဝ ပဌမကတ္တိကတေမာသပုဏ္ဏမီ, တာဝ အန္တောတေမာသေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ‘‘အန္တောဝဿေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ပဌမကတ္တိကတေမာသပုဏ္ဏမိတော ပရဉှိ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ယာဝ စီဝရကာလော နာတိက္ကမတိ, တာဝ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ န တတြာယံ ဝိစာရဏာ သမ္ဘဝတိ။

တသ္မိံယေဝ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ အဝိသေသေန ဝုတ္တေပိ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေ ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန အနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ လဒ္ဓါ တေဟိ ဒိဝသေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသာဟံ အနတိက္ကမန္တေန ဝဿူပနာယိကဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တံ သမ္ပတ္တာယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ, န တတော ပုဗ္ဗေ အဓိဋ္ဌာနဿ အခေတ္တတ္တာ။ အန္တောဝဿေ ပန လဒ္ဓါ တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟံ အနတိက္ကာမေတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ။

နနု စ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ, တသ္မာ အဓိဋ္ဌာနဿ အခေတ္တဘူတေပိ ဒိဝသေ ဂဟေတွာ ‘‘အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? ယထာ ‘‘အန္တောဝဿေ လဒ္ဓါပိ ယာဝ န နိဋ္ဌာတိ, တာဝ အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အကတာယ အနဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တသဒိသာပိ အတိက္ကန္တဒိဝသာ ဒသာဟံ အတိက္ကာမေတွာ နိဋ္ဌိတာယ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တီတိ နိဋ္ဌိတဒိဝသေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ, ဧဝမိဓာပိ ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေ အနဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တဘူတာပိ ဒိဝသာ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂဏနူပဂါ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ ‘‘တသ္မိံယေဝ အန္တောဒသာဟေ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဆဋ္ဌိယံ လဒ္ဓါ ပုဏ္ဏမိယံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ ဝစနေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ။ ဧဝံ သန္တေ ‘‘ဒသာဟာနာဂတာယာ’’တိ ဣမိနာ ကိံ ပယောဇနန္တိ စေ? ဝဿာနတော ပုဗ္ဗေယေဝ ဒသာဟေ အတိက္ကန္တေ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ နိဋ္ဌိတာ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဣဒမေတ္ထ ပယောဇနံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဋ္ဌိတာ တဒဟေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ။

ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗာတိ တေမာသဗ္ဘန္တရေ ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ စီဝရကာလံ နာတိက္ကမေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ပဌမကတ္တိကတေမာသပုဏ္ဏမိတော ပုဗ္ဗေ သတ္တမိတော ပဋ္ဌာယ လဒ္ဓါ စေဝ နိဋ္ဌိတာ စ ဝဿိကသာဋိကာ ဒသာဟေ အနတိက္ကန္တေယေဝ စီဝရကာလံ ဩတိဏ္ဏတ္တာ တတ္ထ အနဓိဋ္ဌဟိတွာပိ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ဣမိနာ စ ဣမံ ဒီပေတိ – အကတာ စေ ဝဿိကသာဋိကာ, ဝဿာနံ စာတုမာသံ အကတတ္တာယေဝ ပရိဟာရံ လဘတိ, ကတာယ ပန ဒသာဟပရမသိက္ခာပဒံ အဝိကောပေတွာ ပရိဟာရော ဝတ္တဗ္ဗောတိ။

ယဒါ ဝါ တဒါ ဝါ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ စာတုမာသဗ္ဘန္တရေ ဒသာဟေ အတိက္ကန္တေပိ နတ္ထိ ဒေါသောတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ကဒါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ…ပေ… ယဒိ နပ္ပဟောတိ, ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ ဣမိနာပိ ကုရုန္ဒိဝစနေန အကတာယ ဝဿိကသာဋိကာယ စာတုမာသံ ပရိဟာရော, ကတာယ ဒသာဟမေဝ ပရိဟာရောတိ အယမတ္ထော ဒီပိတောယေဝါတိ အာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ။

ပါဠိယံ အစ္ဆိန္နစီဝရဿ နဋ္ဌစီဝရဿာတိအာဒိနာ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ, ဥဒါဟု နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တိ ဝုတ္တာတိ? ကိမေတ္ထ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဟိ ယတ္ထ ယတ္ထ မူလသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါ, တတ္ထ တတ္ထ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ အနာပတ္တိဝါရော အာရဘီယတီတိ ဣဓာပိ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ။ န ဟိ မူလာပတ္တိယာ အနာပတ္တိံ အဒဿေတွာ အန္တရာ ဝုတ္တာယ ဧဝ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ အနာပတ္တိဝါရော အာရဘီယတီတိ။ တေနေဝ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿ နဋ္ဌစီဝရဿ စာတိ ဧတ္ထ အစ္ဆိန္နသေသစီဝရဿ နဋ္ဌသေသစီဝရဿ စ အသမယေ နိဝါသေန္တဿ ပရိယေသန္တဿ စ အနာပတ္တိ။ အာပဒါသူတိ ဧတ္ထ အနိဝတ္ထံ စောရာ ဟရန္တီတိ အသမယေ နိဝါသေန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ။ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿ ဝါ နဋ္ဌစီဝရဿ ဝါ အနိဝတ္ထံ စောရာ ဟရန္တီတိ ဧဝံ အာပဒါသု ဝါ နိဝါသယတော ဥမ္မတ္တကာဒီနဉ္စ အနာပတ္တီ’’တိ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေနေဝ အနာပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေသဉှိ နဂ္ဂါနံ ကာယောဝဿာပနေ အနာပတ္တိ။ ဧတ္ထ စ မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နဟာယန္တဿ စောရုပဒ္ဒဝေါ အာပဒါ နာမာ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ။

အထ ဥဘယေနပိ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓန္တိ ဧဝမဓိပ္ပါယော သိယာ, ဧဝမ္ပိ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဿာတိ ဧတံ ဝဿိကသာဋိကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသေတွာ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ‘‘အစ္ဆိန္နသေသစီဝရဿ နဋ္ဌသေသစီဝရဿ ဝါ အသမယေ နိဝါသေန္တဿ ပရိယေသန္တဿ စ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ, အစ္ဆိန္နဝဿိကသာဋိကဿ နဋ္ဌဝဿိကသာဋိကဿ ဝါ နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တိ, အာပဒါသု အနိဝတ္ထံ စောရာ ဟရန္တီတိ အသမယေ နိဝါသယတော နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ, မဟဂ္ဃဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေတွာ နဟာယန္တဿ စောရာ ဟရန္တိ, နဂ္ဂဿ နဟာယတော ဒုက္ကဋေန အနာပတ္တီ’’တိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

အင်္ဂေသု ပန ဝဿိကသာဋိကာယ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ, အသမယေ ပရိယေသနတာ, တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနိ တာဝ ပရိယေသနာပတ္တိယာ တီဏိ အင်္ဂါနိ။ သစီဝရတာ, အာပဒါဘာဝေါ, ဝဿိကသာဋိကာယ သကဘာဝေါ, အသမယေ နိဝါသနန္တိ ဣမာနိ နိဝါသနာပတ္တိယာ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၃၁။ ပဉ္စမေ ယမ္ပိ တျာဟန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကာရဏဝစနံ, တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော – မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ယံ ကာရဏံ နိဿာယ အဟံ တေ, အာဝုသော, စီဝရံ အဒါသိံ, တံ န ကရောသီတိ ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒီတိ။ ယန္တိ ဝါ စီဝရံ ပရာမသတိ, တတ္ထ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ယမ္ပိ တေ အဟံ စီဝရံ အဒါသိံ, တံ စီဝရံ ဂဏှိဿာမီတိ ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒီ’’တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

၆၃၃။ အာဏတ္တော ဗဟူနိ ဂဏှာတိ, ဧကံ ပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘စီဝရံ ဂဏှာ’’တိ အာဏတ္တိယာ ဧကစီဝရဝိသယတ္တာ ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ။ ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ။ ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယောတိ ဣဒံ အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အာဏတ္တိယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပန ဒုက္ကဋံ ဧကမေဝ။

၆၃၄။ ဧဝန္တိ ဣမိနာ ‘‘ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဣဒံ ပရာမသတိ။ ဧသေဝ နယောတိ သိထိလံ ဂါဠှဉ္စ ပက္ခိတ္တာသု အာပတ္တိယာ ဗဟုတ္တံ ဧကတ္တဉ္စ အတိဒိဿတိ။

၆၃၅။ အာဝုသော, မယန္တိအာဒီသု ဂဏှိတုကာမတာယ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ တေနေဝ ဒိန္နတ္တာ အနာပတ္တိ။ အမှာကံ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတီတိ ဣဒံ သာမဏေရဿပိ ဒါနံ ဒီပေတိ။ တသ္မာ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘ဘိက္ခုဿ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, တထာပိ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ဒတွာပိ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အစ္ဆိန္ဒနသမယေ ဥပသမ္ပန္နဘာဝေါယေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏံ။ ဒေတီတိ တုဋ္ဌော ဝါ ကုပိတော ဝါ ဒေတိ။ ရုန္ဓထာတိ နိဝါရေထ။ ဧဝံ ပန ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဒိန္နံ န တာဝ တဿ သန္တကန္တိ အနဓိဋ္ဌဟိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာဟရာပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံ ဒိန္နံ ဘတိသဒိသတ္တာ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ စဇိတွာ ဒိန္နန္တိ ဝုတ္တနယေန အဒတွာ အနပေက္ခေန ဟုတွာ တဿေဝ ဒိန္နံ။ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗောတိ သကသညာယ ဝိနာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော။ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရတာ, သာမံ ဒိန္နတာ, သကသညိတာ, ဥပသမ္ပန္နတာ, ကောဓဝသေန အစ္ဆိန္ဒနံ အစ္ဆိန္ဒာပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ။

စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၃၆။ ဆဋ္ဌေ ပါဠိယံ စီဝရကာရသမယေတိ ဣမိနာ ဝဿံဝုတ္ထဘိက္ခူနံ စီဝရကမ္မသမယတ္တာ စီဝရမာသော ဝုတ္တော, အထညောပိ ပန စီဝရကမ္မကာလော စီဝရကာရသမယောတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

၆၃၈။ ပဉ္စဟိပိ မိဿေတွာတိ ခေါမာဒီဟိ ပဉ္စဟိ မိဿေတွာ။ ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ယတ္ထ သံဟရိတွာ ဌပေန္တိ, တဿ တုရီတိ အဓိဝစနံ။ သုတ္တံ ပဝေသေတွာ ယေန အာကောဋေန္တာ ဃနဘာဝံ သမ္ပာဒေန္တိ, တံ ဝေမန္တိ ဝုစ္စတိ။ ယံ ယန္တိ ယံ ယံ ပယောဂံ။ တန္တူနံ အတ္တနော သန္တကတ္တာ ဝီတဝီတဋ္ဌာနံ ပဋိလဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒီဃတော…ပေ… ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ။ ပါဠိယမ္ပိ ဟိ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ယာဝ စီဝရံ ဝဍ္ဎတိ, တာဝ ဣမိနာ ပမာဏေန အာပတ္တိယော ဝဍ္ဎန္တိ။

သေသော ကပ္ပိယောတိ ဧတ္ထ ဟတ္ထကမ္မယာစနဝသေန။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဒီဃသော ဝိဒတ္ထိမတ္တေ တိရိယံ ဟတ္ထမတ္တေ စ ဝီတေ နိဿဂ္ဂိယံ။ တေနေဝါတိ အကပ္ပိယတန္တဝါယေန။ တထေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ပရိစ္ဆေဒေ ပရိစ္ဆေဒေ ဒုက္ကဋံ။ ကေဒါရဗဒ္ဓါဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အစ္ဆိမဏ္ဍလဗဒ္ဓါဒိ ဂဟိတံ။ တန္တေ ဌိတံယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပစ္ဆာ ဝီတဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌိတဂတိကမေဝ ဟောတိ, ပုန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ။ သစေ ပန ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ အန္တရန္တရာ အဝီတံ ဟောတိ, ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဧသေဝ နယောတိ ဝိကပ္ပနုပဂပ္ပမာဏမတ္တေ ဝီတေ တန္တေ ဌိတံယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တံ, အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ, အကပ္ပိယတန္တဝါယေန ဝါယာပနန္တိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ပန ဝါယာပေယျာတိ ဧတ္ထ ‘‘စီဝရံ မေ, အာဝုသော, ဝါယထာတိ အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ ဝါယာပေယျာ’’တိ အတ္ထံ ဝတွာ အင်္ဂေသုပိ ‘‘အကပ္ပိယတန္တဝါယေန အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ ဝါယာပန’’န္တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ, တထာဝိဓံ ပန ဝိသေသဝစနံ နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ ဥပလဗ္ဘတိ။ ပါဠိယမ္ပိ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ အနာပတ္တိဝါရေ ဝုတ္တံ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ သုတ္တတန္တဝါယာနမေဝ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဘာဝေန ဗဟုဓာ နယော ဒဿိတော, န ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝိညတ္တိဝသေနာတိ။ ‘‘အကပ္ပိယဝိညတ္တိယာ ဝါယာပေယျာ’’တိ စ ဝိသေသေတွာ ဝဒန္တေန အယံ နာမ ကပ္ပိယဝိညတ္တီတိ ဝိသုံ န ဒဿိတံ, တသ္မာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၄၂။ သတ္တမေ ကိဉ္စိမတ္တံ အနုပဒဇ္ဇေယျာတိ ဣဒံ တဿ ကတ္တဗ္ဗာကာရမတ္တဒဿနံ, ဒါနံ ပနေတ္ထ အင်္ဂံ န ဟောတိ သုတ္တဝဍ္ဎနဝသေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ။ တေနေဝ ပဒဘာဇနေပိ ‘‘တဿ ဝစနေန အာယတံ ဝါ ဝိတ္ထတံ ဝါ အပ္ပိတံ ဝါ ကရောတိ, ပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ သုတ္တဝဍ္ဎနာကာရမေဝ ဒဿေတွာ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ။ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘န ဘိက္ခုနော ပိဏ္ဍပါတဒါနမတ္တေန တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ။ သစေ ပန တေ တဿ ဝစနေန စီဝရသာမိကာနံ ဟတ္ထတော သုတ္တံ ဂဟေတွာ ဤသကမ္ပိ အာယတံ ဝါ ဝိတ္ထတံ ဝါ အပ္ပိတံ ဝါ ကရောန္တိ, အထ တေသံ ပယောဂေ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋံ, ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီ’’တိ။ အာယတာဒီသု သတ္တသု အာကာရေသု အာဒိမှိ တယော အာကာရေ သုတ္တဝဍ္ဎနေန ဝိနာ န သက္ကာ ကာတုန္တိ အာဟ ‘‘သုတ္တဝဍ္ဎနအာကာရမေဝ ဒဿေတီ’’တိ။ သုဝီတာဒယော ဟိ အာကာရေ ဝိနာပိ သုတ္တဝဍ္ဎနေန သက္ကာ ကာတုံ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။ အညာတကအပ္ပဝါရိတာနံ တန္တဝါယေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝိကပ္ပမာပဇ္ဇနတာ, စီဝရဿ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ, တဿ ဝစနေန သုတ္တဝဍ္ဎနံ, စီဝရဿ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၄၆။ အဋ္ဌမေ အသမ္မောဟတ္ထန္တိ ဒသာဟာနာဂတပဒေ အသမ္မောဟတ္ထံ။ ပဌမပဒဿာတိ ဒသာဟာနာဂတပဒဿ။ တာနိ ဒိဝသာနီတိ တေသု ဒိဝသေသု။ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ သံဃတော ဝါ ဂဏတော ဝါ ဥဇုကံ အတ္တနောယေဝ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ။ ပဉ္စမိတောတိ ဧတ္ထ ဝဿံ ဝသန္တဿ သံဃဿ ပဉ္စမိတော ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နံ အစ္စေကစီဝရံ ပဉ္စမိယံ ဝိဘဇိတွာ ဂဟိတံ အစ္စေကစီဝရပရိဟာရမေဝ လဘတိ။ ဥဇုကံ အတ္တနောယေဝ ဥပ္ပန္နံ စေ, ပဉ္စမိယံ ဥပ္ပန္နမေဝ အစ္စေကစီဝရပရိဟာရံ လဘတိ, န တတော ပုဗ္ဗေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သဒ္ဓါမတ္တကန္တိ ဓမ္မဿဝနာဒီဟိ တင်္ခဏုပ္ပန္နံ သဒ္ဓါမတ္တကံ။ အာရောစိတံ စီဝရန္တိ အာရောစေတွာ ဒိန္နစီဝရံ။ ဆဋ္ဌိယံ ဥပ္ပန္နစီဝရဿ ဧကာဒသမော အရုဏော စီဝရကာလေ ဥဋ္ဌာတီတိ အာဟ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ။ ဌပိတစီဝရမ္ပီတိ ပဓာနစီဝရဒဿနမုခေန သဗ္ဗမ္ပိ အတိရေကစီဝရံ ဝုတ္တံ။ အထ ‘‘စီဝရမာသေပိ အတိရေကစီဝရံ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣဒံ ကုတော လဒ္ဓန္တိ စေ? ‘‘ဝိသုံ အနနုညာတေပိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ‘စီဝရကာလသမယော နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ပဉ္စ မာသာ’တိ ဝဒန္တေန တတိယကထိနသိက္ခာပဒေ ‘အကာလစီဝရံ နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္နံ, အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ ဥပ္ပန္န’န္တိ ဝဒန္တေန စ အနုညာတမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘အဋ္ဌကထာဝစနပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ စ ကေစိ။

၆၅၀။ ဣဒါနိ ပဌမကထိနာဒိသိက္ခာပဒေဟိ တဿ တဿ စီဝရဿ လဗ္ဘမာနံ ပရိဟာရံ ဣဓေဝ ဥပသံဟရိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတိ အတိရေကစီဝရဿ ဒသာဟံ ပရိဟာရော’’တိအာဒိမာဟ။ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော, အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာ’’တိ အယမေဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော။ ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘ကာမဉ္စေသ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတ’’န္တိ ပါဌံ ဝတွာ ‘‘ဒသဒိဝသာဓိကော မာသော, ဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာတိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ တဿ ပမာဒပါဌတ္တာ။ န ဟိ ဒသာဟေန အသမ္ပတ္တာယ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမာယ စီဝရကာလတော ပုဗ္ဗေ ဒသ ဒိဝသာ အဓိကာ ဟောန္တိ။ ဧဝဉှိ သတိ ‘‘နဝါဟာနာဂတံ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။

မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပဝါရဏမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နဿ စီဝရဿ နိဓာနကာလော ဒဿိတော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကာမဉ္စေသ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ, အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတ’’န္တိ ပါဌော ဒဿိတော, သောပိ ပမာဒပါဌောယေဝ။ ‘‘ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ တတ္ထေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓောပိ သိယာ, ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ သတိ ‘‘ဒသာဟပရမသိက္ခာပဒေနေဝ သိဒ္ဓ’’န္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ ဣမမေဝ စ ပမာဒပါဌံ ဂဟေတွာ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန စ –

‘‘တဿာစ္စာယိကဝတ္ထဿ, ကထိနေ တု အနတ္ထတေ၊

ပရိဟာရေကမာသောဝ, ဒသာဟပရမော မတော။

‘‘အတ္ထတေ ကထိနေ တဿ, ပဉ္စ မာသာ ပကာသိတာ၊

ပရိဟာရော မုနိန္ဒေန, ဒသာဟပရမာ ပနာ’’တိ။ –

ဝုတ္တံ။

အစ္စေကစီဝရကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ‘‘အစ္စေကစီဝရသဒိသေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ပဉ္စမိယံ ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရံ ဒသာဟံ အတိက္ကာမယတော စီဝရကာလတော ပုဗ္ဗေယေဝ အာပတ္တိ ဟောတိ, န စီဝရကာလာတိက္ကမေ, တသ္မာ စီဝရကာလာတိက္ကမေ ပုန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာယ အာပတ္တိယာ အဘာဝံ သန္ဓာယ ‘အနစ္စေကစီဝရေ အနစ္စေကစီဝရသညီ အနာပတ္တီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏဿ အစ္စေကစီဝရဿ အတ္တနော သန္တကတာ, ဒသာဟာနာဂတာယ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမာယ ဥပ္ပန္နဘာဝေါ, အနဓိဋ္ဌိတအဝိကပ္ပိတတာ, စီဝရကာလာတိက္ကမောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ။

အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၂။ နဝမေ အန္တရဃရေတိ အန္တရေ ဃရာနိ ဧတ္ထ, ဧတဿာတိ ဝါ အန္တရဃရန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ဂေါစရဂါမေ။ တေနာဟ ‘‘အန္တောဂါမေ’’တိ။ ပါဠိယံ ဝိပ္ပဝသန္တီတိ ဣဒံ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တာ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပိံသု, တတော အညတ္ထ ဝသန္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တသ္မိဉှိ ဝိဟာရေ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ ဝသိတုံ အနုညာတတ္တာ တတ္ထ ဝါသော ဝိပ္ပဝါသော နာမ န ဟောတိ။ ဒုဗ္ဗလစောဠာ ဒုစ္စောဠာ ဝိရူပစောဠာ ဝါ, ဒုစ္စောဠတ္တာ ဧဝ လူခစီဝရာ။

၆၅၃။ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ ဣမဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇ’’န္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ယော ပဌမဿ ဈာနဿ လာဘော ပဋိလာဘော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇန္တိအာဒီသု ဝိယာ’’တိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ ပက္ကမေယျာ’’တိအာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥပဂန္တွာတိ ဥပ-သဒ္ဒဿ အတ္ထမာဟ။ ဝသိတွာတိ အခဏ္ဍံ ဝသိတွာ။ ‘‘ယေန ယဿ ဟိ သမ္ဗန္ဓော, ဒူရဋ္ဌမ္ပိ စ တဿ တ’’န္တိ ဝစနတော ‘‘ဣမဿ…ပေ… ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဣမဿာတိ ‘‘ဥပဝဿ’’န္တိ ပဒဿ။ နိက္ခိပေယျာတိ ဌပေယျ။

ဧတ္တာဝတာ စ ပုရိမိကာယ ဥပဂန္တွာ အခဏ္ဍံ ကတွာ ဝုတ္ထဝဿေန အာရညကေသု သေနာသနေသု ဝိဟရန္တေန သကလံ ကတ္တိကမာသံ တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတုံ အနုညာတံ ဟောတိ။ အနတ္ထတကထိနဿ ဟိ စီဝရမာသေ ဝိပ္ပဝါသော န ဝဋ္ဋတိ အတ္ထတကထိနာနံယေဝ အသမာဒါနစာရဿ အနုညာတတ္တာ။ ကေစိ ပန ‘‘အနတ္ထတကထိနာနံ စီဝရမာသေပိ အသမာဒါနစာရော လဗ္ဘတီ’’တိ ဝတွာ ဗဟုဓာ ပပဉ္စေန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဗျဉ္ဇနဝိစာရဏန္တိ ‘‘ဥပဝဿ ဥပဝဿိတွာ’’တိအာဒိဝိစာရဏံ။ တဿပီတိ ‘‘ဝုတ္ထဝဿာန’’န္တိ ဝိဘင်္ဂပဒဿ။ ဝုတ္ထဝဿာနန္တိ စ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ။ တေနာဟ – ‘‘ဧဝရူပါနံ ဘိက္ခူနံ အဗ္ဘန္တရေ’’တိ။ သေနာသနေသူတိ ဧတ္ထ တထာရူပေသူတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။

ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ နာမ ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ အပရိက္ခိတ္တဿ ပန ဂါမဿ ပရိယန္တေ ဌိတဃရူပစာရတော ပဋ္ဌာယ ဧကော လေဍ္ဍုပါတော ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနန္တိ ဣဒမေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ။ တေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေပိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၁) ဝုတ္တံ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ပဌမလေဍ္ဍုပါတတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ။ သဗ္ဗပဌမန္တိ ဂါမာဘိမုခဒိသာဘာဂတော သဗ္ဗပဌမံ။ တံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာတိ တံ ပဌမသေနာသနာဒိံ ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ။ ဣဒဉ္စ ဝိနယဓရာနံ မတေန ဝုတ္တံ, မဇ္ဈိမဘာဏကာနံ မတေန ပန ‘‘သေနာသနာဒီနံ ဥပစာရေ ဌိတဿ ဧကလေဍ္ဍုပါတံ မုဉ္စိတွာ မိနိတဗ္ဗ’’န္တိ မဇ္ဈိမဘာဏကာ ဝဒန္တိ။ တေနေဝ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိဟာရဿပိ ဂါမဿေဝ ဥပစာရံ နီဟရိတွာ ဥဘိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ အန္တရာ မိနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပဉ္စဓနုသတိကန္တိ အာရောပိတေန အာစရိယဓနုနာ ပဉ္စဓနုသတပ္ပမာဏံ။ တတော တတော မဂ္ဂံ ပိဒဟတီတိ တတ္ထ တတ္ထ ခုဒ္ဒကမဂ္ဂံ ပိဒဟတိ။ ဓုတင်္ဂစောရောတိ ဣမိနာ ဣမဿပိ သိက္ခာပဒဿ အင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ အဘာဝံ ဒီပေတိ။

‘‘သာသင်္ကာနီ’’တိ သမ္မတာနီတိ စောရာနံ နိဝိဋ္ဌောကာသာဒိဒဿနေန ‘‘သာသင်္ကာနီ’’တိ သမ္မတာနိ။ သန္နိဟိတဗလဝဘယာနီတိ စောရေဟိ မနုဿာနံ ဟတဝိလုတ္တာကောဋိတဘာဝဒဿနတော သန္နိဟိတဗလဝဘယာနီတိ အတ္ထော။ သစေ ပစ္ဆိမိကာယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဗျတိရေကမုခေန ဝိဘာဝေတိ။ ယတြ ဟိ ပိဏ္ဍာယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပမာဏမေဝ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ။ သာသင်္ကသပ္ပဋိဘယမေဝါတိ ဧတ္ထ သာသင်္ကံ ဝါ သပ္ပဋိဘယံ ဝါ ဟောတု, ဝဋ္ဋတိယေဝ။

ပါဠိယံ ‘‘သိယာ စ တဿ ဘိက္ခုနော ကောစိဒေဝ ပစ္စယော တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသာယ, ဆာရတ္တပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ အန္တရဃရေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တဿ အညတ္ထ ဂမနကိစ္စေ သတိ ဝိဟာရတော ဗဟိ ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝါသော အနုညာတော။ ဝသနဋ္ဌာနတော ဟိ အညတ္ထ ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝါသော ဝုတ္တော, န တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တဿ။ တေန စ ‘‘ပုန ဂါမသီမံ ဩက္ကမိတွာတိ ဧတ္ထ သစေ ဂေါစရဂါမတော ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ သေနာသနံ, အယဉ္စ ပစ္ဆိမဒိသံ ဂတော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတောယေဝ စ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တတော စေ ဥတ္တရိ ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဆာရတ္တတော ဥတ္တရိ တသ္မိံ သေနာသနေ သတ္တမံ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေယျာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော။ ဘဒန္တဗုဒ္ဓဒတ္တာစရိယေန ပန ပါကဋတရံ ကတွာ အယမေဝတ္ထော ဝုတ္တော။ ဝုတ္တဉှိ တေန –

‘‘ယံ ဂါမံ ဂေါစရံ ကတွာ, ဘိက္ခု အာရညကေ ဝသေ၊

တသ္မိံ ဂါမေ ဌပေတုံ တံ, မာသမေကန္တု ဝဋ္ဋတိ။

‘‘အညတ္ထေဝ ဝသန္တဿ, ဆာရတ္တပရမံ မတံ၊

အယမဿ အဓိပ္ပါယော, ပဋိစ္ဆန္နော ပကာသိတော’’တိ။

‘‘ကောသမ္ဗိယံ အညတရော ဘိက္ခု ဂိလာနော ဟောတီ’’တိ အာဂတတ္တာ ‘‘ကောသမ္ဗကသမ္မုတိ အနုညာတာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကောသမ္ဗကဿ ဘိက္ခုနော သမ္မုတိ ကောသမ္ဗကသမ္မုတိ။ သေနာသနံ အာဂန္တွာတိ ဝုသိတဝိဟာရဿေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ တသ္မိံ ဂါမူပစာရေပိ အညသ္မိံ ဝိဟာရေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဝသိတွာတိ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ။ ဂတဋ္ဌာနဿ အတိဒူရတ္တာ ‘‘ဧဝံ အသက္ကောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိံယေဝ ဂတဋ္ဌာနေ။

သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၇-၆၅၉။ ဒသမေ ဥဒ္ဒိဿ ဌပိတဘာဂေတိ အတ္တနော ဃရေပိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဝိသုံ ဌပိတကောဋ္ဌာသေ။ ‘‘ဧကံ မယှံ, ဧကံ ဣမဿ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဧကဝါစာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ ‘‘အာပဇ္ဇေယျ ဧကတော’’တိ ဝုတ္တံ။ တုမှာကံ သပ္ပိအာဒီနိ အာဘတာနီတိ တုမှာကံ အတ္ထာယ အာဘတာနိ သပ္ပိအာဒီနိ။ ပရိဏတဘာဝံ ဇာနိတွာပိ ဝုတ္တဝိဓိနာ ဝိညာပေန္တေန တေသံ သန္တကမေဝ ဝိညာပိတံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘မယှမ္ပိ ဒေထာတိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

၆၆၀။ ပုပ္ဖမ္ပိ အာရောပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ပရိဏတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သစေ ပန ဧကသ္မိံ စေတိယေ ပူဇိတံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ အညသ္မိံ စေတိယေ ပူဇေတိ, ဝဋ္ဋတိ။ ဌိတံ ဒိသွာတိ သေသကံ ဂဟေတွာ ဌိတံ ဒိသွာ။ ဣမဿ သုနခဿ မာ ဒေဟိ, ဧတဿ ဒေဟီတိ ဣဒံ ပရိဏတေယေဝ။ တိရစ္ဆာနဂတဿ ပရိစ္စဇိတွာ ဒိန္နေ ပန တံ ပလာပေတွာ အညံ ဘုဉ္ဇာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ‘‘ကတ္ထ ဒေမာတိအာဒိနာ ဧကေနာကာရေန ပါဠိယံ အနာပတ္တိ ဒဿိတာ, ဧဝံ ပန အပုစ္ဆိတေပိ အပရိဏတံ ဣဒန္တိ ဇာနန္တေန အတ္တနော ရုစိယာ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ ဒါပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ယတ္ထ ဣစ္ဆထ, တတ္ထ ဒေထာတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘တုမှာကံ ရုစိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယတ္ထ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ ဒါပေတုံ လဘတိ။ ပါဠိယံ အာဂတနယေနေဝါတိ ‘‘ယတ္ထ တုမှာကံ ဒေယျဓမ္မော’’တိအာဒိနာ နယေန။ သံဃပရိဏတဘာဝေါ, တံ ဉတွာ အတ္တနော ပရိဏာမနံ, ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ။

ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ပတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

နိဿဂ္ဂိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုတိယော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။