သာရတ္ထဒီပနီ-ဋီကာ (တ)

‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ, ဇလိတာ တေဇသာ ယုတာ၊

သမန္တာ ယောဇနသတံ, ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗဒါ’’တိ။ (မ။ နိ။ ၃။၂၅၀, ၂၆၇၊ အ။ နိ။ ၃။၃၆)၊

အဒုဋ္ဌဿာတိ အဒုဋ္ဌစိတ္တဿ။ ဒုဗ္ဘေတိ ဒုဿေယျ။ တမေဝ ပါပံ ဖုသတီတိ တမေဝ အဒုဋ္ဌဒုဗ္ဘိံ ပါပပုဂ္ဂလံ ပါပံ နိဟီနံ ပါပဖလံ ဖုသတိ ပါပုဏာတိ အဘိဘဝတိ။ ဘေသ္မာတိ ဝိပုလဘာဝေန ဂမ္ဘီရဘာဝေန စ ဘိံသာပနော, ဘိံသာပေန္တော ဝိယ ဝိပုလဂမ္ဘီရောတိ အတ္ထော။ ဝါဒေနာတိ ဒေါသေန။ ဥပဟိံသတီတိ ဗာဓတိ အာသာဒေတိ။ ဝါဒေါ တမှိ န ရူဟတီတိ တသ္မိံ တထာဂတေ ပရေန အာရောပိယမာနော ဒေါသော န ရုဟတိ န တိဋ္ဌတိ, ဝိသကုမ္ဘော ဝိယ သမုဒ္ဒဿ န တဿ ဝိကာရံ ဇနေတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဆဟိ ဂါထာဟိ ပါပိစ္ဆတာဒိသမန္နာဂတဿ နိရယူပဂဘာဝဒဿနေန ဒုက္ခတော အပရိမုတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တပ္ပဋိပက္ခဓမ္မသမန္နာဂတဿ ဒုက္ခက္ခယံ ဒဿေန္တော ‘‘တာဒိသံ မိတ္တ’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယဿ သမ္မာ ပဋိပန္နဿ မဂ္ဂါနုဂေါ ပဋိပတ္တိမဂ္ဂံ အနုဂတော သမ္မာ ပဋိပန္နော အပ္ပိစ္ဆတာဒိဂုဏသမန္နာဂမေန သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခယံ ပရိယောသာနံ ပါပုဏေယျ, တာဒိသံ ဗုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓသာဝကံ ဝါ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညော အတ္တနော မိတ္တံ ကုဗ္ဗေထ တေန မေတ္တိံ ကရေယျ, တဉ္စ သေဝေထ တမေဝ ပယိရုပါသေယျာတိ။

ကိံ ပနေတံ သုတ္တံ ဒေဝဒတ္တဿ နိရယူပပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဘာသိတံ, ဥဒါဟု ပစ္ဆာတိ? ဣတိဝုတ္တကဋ္ဌကထာယံ (ဣတိဝု။ အဋ္ဌ။ ၈၉) တာဝ –

‘‘ဒေဝဒတ္တေ ဟိ အဝီစိမဟာနိရယံ ပဝိဋ္ဌေ ဒေဝဒတ္တပက္ခိကာ အညတိတ္ထိယာ ‘သမဏေန ဂေါတမေန အဘိသပိတော ဒေဝဒတ္တော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော’တိ အဗ္ဘာစိက္ခိံသု။ တံ သုတွာ သာသနေ အနဘိပ္ပသန္နာ မနုဿာ ‘သိယာ နု ခေါ ဧတဒေဝံ, ယထာ ဣမေ ဘဏန္တီ’တိ အာသင်္ကံ ဥပ္ပါဒေသုံ။ တံ ပဝတ္တိံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ‘န, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတာ ကဿစိ အဘိသပံ ဒေန္တိ, တသ္မာ န ဒေဝဒတ္တော မယာ အဘိသပိတော, အတ္တနော ကမ္မေနေဝ နိရယံ ပဝိဋ္ဌော’တိ ဝတွာ တေသံ မိစ္ဆာဂါဟံ ပဋိသေဓေန္တော ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ အဘာသီ’’တိ –

ဝုတ္တံ, တသ္မာ တေသံ မတေန တဿ နိရယူပပတ္တိတော ပစ္ဆာပိ ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တမဘာသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန တဿ နိရယူပပတ္တိတော ပဌမမေဝ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုမှိ ဘာသိတံ ပါဠိအာရုဠှန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေနေဝ ‘‘အဝီစိနိရယံ ပတ္တော’’တိ ဣဒံ ပန အာသံသာယံ အတီတဝစနန္တိ ဝုတ္တံ, အာသံသာတိ စေတ္ထ အဝဿမ္ဘာဝိနီ အတ္ထသိဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာ။ အဝဿမ္ဘာဝိနိဉှိ အတ္ထသိဒ္ဓိမပေက္ခိတွာ အနာဂတမ္ပိ ဘူတံ ဝိယ ဝေါဟရန္တိ, တဉ္စ သဒ္ဒလက္ခဏာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သံဃဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပါလိပဉှကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၁။ ဥပါလိပဉှေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတမေဝ။ တတ္ထ အနုနယန္တောတိ အနုဇာနာပေန္တော, ဘေဒဿ အနုရူပံ ဝါ ဗောဓေန္တော, ယထာ ဘေဒေါ ဟောတိ, ဧဝံ ဘိန္ဒိတဗ္ဗေ ဘိက္ခူ ဝိညာပေန္တောတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘န တုမှာက’’န္တိအာဒိ။

၃၅၂။ အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထုမှိ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ သံကိလိဋ္ဌဓမ္မတာယ ဝေါဒါနဓမ္မပအပက္ခတ္တာ ‘‘အဓမ္မော’’တိ ဒဿိတာ, တထာ ဥပါဒါနာဒယော, ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဧကန္တာနဝဇ္ဇဘာဝတော နတ္ထိ အဓမ္မဘာဝေါ, ဘဂဝတာ ပန ဒေသိတာကာရေန ဟာပေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဝါ ကထနံ ယထာဓမ္မံ အကထနန္တိ ကတွာ အဓမ္မဘာဝေါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ။ နိယျာနိကန္တိ သပါဋိဟီရံ အပ္ပဋိဟတံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ တထေဝါတိ ဣမိနာ ‘‘ဧဝံ အမှာက’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တမတ္ထံ အာကဍ္ဎတိ။ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဓမ္မော နာမာတိ ယထာဓမ္မံ ကရဏတော ဓမ္မော နာမ, ဣတရံ ဝုတ္တဝိပရိယာယတော အဓမ္မော နာမ။

ရာဂဝိနယော…ပေ… အယံ ဝိနယော နာမာတိ ရာဂါဒီနံ ဝိနယနတော သံဝရဏတော ပဇဟနတော ပဋိသင်္ခါနတော စ ဝိနယော နာမ, ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဣတရော အဝိနယော။ ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိအာဒိဝသေန သဗ္ဗေသံ ဝိနယကမ္မာနံ အကုပ္ပတာတိ အာဟ ‘‘ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ…ပေ… အယံ ဝိနယော နာမာ’’တိ။ တပ္ပဋိပက္ခတော အဝိနယော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေနာဟ ‘‘ဝတ္ထုဝိပတ္တီ’’တိအာဒိ။ ယာသံ အာပန္နဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သာဝသေသာ, တာ အာပတ္တိယော သာဝသေသာ။

၃၅၄။ အာပါယိကောတိအာဒိဂါထာသု (ဣတိဝု။ အဋ္ဌ။ ၁၈) သံဃဿ ဘေဒသင်္ခါတေ ဝဂ္ဂေ ရတောတိ ဝဂ္ဂရတော။ အဓမ္မိကတာယ အဓမ္မေ ဘေဒကရဝတ္ထုမှိ သံဃဘေဒသင်္ခါတေ ဧဝ စ အဓမ္မေ ဌိတောတိ အဓမ္မဋ္ဌော။ ယောဂက္ခေမာ ပဓံသတီတိ ဟိတတော ပရိဟာယတိ, စတူဟိပိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ယောဂက္ခေမံ နာမ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနဉ္စ, တတော ပနဿ ဓံသနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညတော သံဃတဋ္ဌေန သံဃံ, တတော ဧဝ ဧကကမ္မာဒိဝိဓာနယောဂေန သမဂ္ဂံ သဟိတံ ဘိန္ဒိတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏေန သံဃဘေဒေန ဘိန္ဒိတွာ။ ကပ္ပန္တိ အန္တရကပ္ပသင်္ခါတံ အာယုကပ္ပံ။ နိရယမှီတိ အဝီစိမဟာနိရယမှိ။

သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီတိ (ဣတိဝု။ အဋ္ဋ။ ၁၉) သုခဿ ပစ္စယဘာဝတော သာမဂ္ဂီ ‘‘သုခါ’’တိ ဝုတ္တာ ယထာ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနမုပ္ပါဒေါ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁၉၄)။ သမဂ္ဂါနဉ္စနုဂ္ဂဟောတိ သမဂ္ဂါနံ သာမဂ္ဂိအနုမောဒနေန အနုဂ္ဂဏှနံ သာမဂ္ဂိအနုရူပံ ဝါ, ယထာ တေ သာမဂ္ဂိံ န ဝိဇဟန္တိ, တထာ ဂဟဏံ ဌပနံ အနုဗလပ္ပဒါနန္တိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂံ ကတွာနာတိ ဘိန္နံ သံဃံ သံဃရာဇိပ္ပတ္တံ ဝါ သမဂ္ဂံ သဟိတံ ကတွာ။ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပမေဝ။ သဂ္ဂမှိ မောဒတီတိ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဘိဘဝိတွာ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တော ဣစ္ဆိတနိဗ္ဗတ္တိယာ စ မောဒတိ ပမောဒတိ လဠတိ ကီဠတိ။

၃၅၅။ သိယာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သံဃဘေဒကောတိအာဒိ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဥပါလိ, အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ ဧဝံ ပရိဝါရေ (ပရိ။ ၄၅၈) အာဂတမ္ပိ သံဃဘေဒလက္ခဏံ ဣဓ ဝုတ္တေန ကိံ နာနာကရဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိဝါရေ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ စ သီမဋ္ဌကသံဃေ အသန္နိပတိတေ ဝိသုံ ပရိသံ ဂဟေတွာ ကတဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟဿ ကမ္မံ ဝါ ကရောန္တဿ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ဥဒ္ဒိသန္တဿ ဘေဒေါ စ ဟောတိ အာနန္တရိယကမ္မဉ္စ။ သမဂ္ဂသညာယ ပန ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ သညာယ ဝါ ကရောန္တဿ ဘေဒေါဝ ဟောတိ, န အာနန္တရိယကမ္မံ။ တတော ဦနပရိသာယ ကရောန္တဿ နေဝ သံဃဘေဒေါ န အာနန္တရိယံ။ သဗ္ဗန္တိမေန ဟိ ပရိစ္ဆေဒေန နဝန္နံ ဇနာနံ ယော သံဃံ ဘိန္ဒတိ, တဿ အာနန္တရိယကမ္မံ ဟောတိ, အနုဝတ္တကာနံ အဓမ္မဝါဒီနံ မဟာသာဝဇ္ဇံ ကမ္မံ, ဓမ္မဝါဒိနော အနဝဇ္ဇာ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဥပါလိပဉှကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝတ္တက္ခန္ဓကံ

အာဂန္တုကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၆-၃၅၇။ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ ဥပရိပိဋ္ဌိတောတိ ပိဋ္ဌိသံဃာဋဿ ဥပရိဘာဂတော, ဒွါရဗာဟဿ ဥပရိပဒေသတောတိ အတ္ထော။ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ သုက္ခာပနတ္ထံ အာတပေ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ။ အဘိဝါဒါပေတဗ္ဗောတိ တဿ ဝဿေ ပုစ္ဆိတေ ယဒိ ဒဟရော ဟောတိ, သယမေဝ ဝန္ဒိဿတိ, တဒါ ဣမိနာဝ ဝန္ဒာပိတော နာမ ဟောတိ။ နိလ္လောကေတဗ္ဗောတိ ဩလောကေတဗ္ဗော။ ယထာဘာဂန္တိ ပုဗ္ဗေ ပညတ္တံ ပဒေသဘာဂံ အနတိက္ကမိတွာ။ သန္တာနကန္တိ ဥဏ္ဏနာဘိသုတ္တံ။ ဥလ္လောကာတိ ဂေဟဿ ဥပရိဘာဂတော ပဋ္ဌာယ, ပဌမံ ဥပရိဘာဂေါ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အာဝါသိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၉။ မဟာအာဝါသေတိ မဟာဝိဟာရသဒိသေ မဟာအာဝါသေ။

အနုမောဒနဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၂။ ပဉ္စမေ နိသိန္နေတိ အနုမောဒနတ္ထာယ နိသိန္နေ။ ဥပနိသိန္နကထာ နာမ ဗဟူသု သန္နိပတိတေသု ပရိကထာကထနံ။

ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၄။ မနုဿာနံ ပရိဝိသနဋ္ဌာနန္တိ ယတ္ထ မနုဿာ သပုတ္တဒါရာ အာဝသိတွာ ဒေန္တိ။ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယာတိ ဘုတ္တာဝိဿ ဘောဇနာဝသာနေ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ။ တေနေဝါဟ ‘‘အန္တရာ ပိပါသိတေန ပန…ပေ… ဟတ္ထာ န ဓောဝိတဗ္ဗာ’’တိ။ ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဟတ္ထာ န ဓောဝိတဗ္ဗာ’’တိ လိခန္တိ, ‘‘ဟတ္ထာ ဓောဝိတဗ္ဗာ’’တိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အမှာကံ ခန္တိ။ အညထာ ‘‘န တာဝ ဥဒကန္တိ ဣဒံ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘အန္တရာ ပိပါသိတေန ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝိသေသော န ဥပလဗ္ဘတိ။ အထ မတံ ‘‘န တာဝ ထေရေန ဥဒကံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ကိံ ပါနီယပဋိဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဥဒါဟု ဟတ္ထဓောဝနဥဒကဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယာတိ အာသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ ‘ဣဒံ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’န္တိအာဒိ ကထိတ’’န္တိ, တဉ္စ န, တတ္ထ အာသင်္ကာယ ဧဝ အသမ္ဘဝတော။ န ဟိ ဘဂဝါ ‘‘ယာဝ အညေ န ဘုတ္တာဝိနော ဟောန္တိ, တာဝ ပါနီယံ န ပါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝက္ခတီတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ။ ယဒိ စေတံ ပါနီယပဋိဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ‘‘န တာဝ ထေရေန ဥဒကံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဥဒကသဒ္ဒပ္ပယောဂေါ စ န ကတ္တဗ္ဗော သိယာ, အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဣဒံ ဟတ္ထဓောဝနဥဒကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ တေန နိဝတ္တိတဗ္ဗမတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘အန္တရာ ပိပါသိတေန ပန ဂလေ ဝိလဂ္ဂါမိသေန ဝါ ပါနီယံ ပိဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ, ‘‘ပါနီယံ ပိဝိတွာ ဟတ္ထာ န ဓောဝိတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝံ ပန န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ။ ဓုရေ နိသိန္နာ ဟောန္တီတိ ဒွါရသမီပေ နိသိန္နာ ဟောန္တိ။

ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၆။ ပရာမသတီတိ ဂဏှာတိ။ ဌပေတိ ဝါတိ ‘‘တိဋ္ဌထ, ဘန္တေ’’တိ ဝဒန္တီ ဌပေတိ နာမ။

အာရညိကဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၇။ ကေနဇ္ဇ, ဘန္တေ, ယုတ္တန္တိ ကေန နက္ခတ္တေန အဇ္ဇ စန္ဒော ယုတ္တောတိ ဧဝံ ဝဒန္တေန နက္ခတ္တံ ပုစ္ဆိတံ ဟောတိ။

သေနာသနဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၉-၃၇၀။ အင်္ဂဏေတိ အဗ္ဘောကာသေ။ န ဝုဍ္ဎံ အနာပုစ္ဆာတိ ဧတ္ထ တဿ ဩဝရကေ တဒုပစာရေ စ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဝဒန္တိ။ ဘောဇနသာလာဒီသုပိ ဧဝမေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဘောဇနသာလာဒီသုပိ ဥဒ္ဒေသဒါနာဒိ အာပုစ္ဆိတွာဝ ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဝစ္စကုဋိဝတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၃-၃၇၄။ ဣဒံ အတိဝိဝဋန္တိ ဣဒံ ဌာနံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ အတိဝိယ ပကာသနံ။ နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယာတိ အတ္တနော နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယ။ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနံ ဝါတိ အတ္တနော ဝိဟာရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ။

ဣမသ္မိံ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ အာဂတာနိ အာဂန္တုကာဝါသိကဂမိယာနုမောဒနဘတ္တဂ္ဂပိဏ္ဍစာရိကာရညိက သေနာသန ဇန္တာဃရ ဝစ္စကုဋိ ဥပဇ္ဈာစရိယ သဒ္ဓိဝိဟာရိက အန္တေဝါသိကဝတ္တာနိ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ နာမ, ဣတော အညာနိ ပန ကဒါစိ တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိကာလေယေဝ စရိတဗ္ဗာနိ အသီတိ ခန္ဓကဝတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ဣမာနိယေဝ စုဒ္ဒသ မဟာဝတ္တာနိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဂဟိယမာနာနိ အသီတိ ခန္ဓကဝတ္တာအာနီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။

ဝတ္တက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကံ

ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၃။ ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကေ တဒဟူတိ (ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၄၅) တသ္မိံ အဟနိ တသ္မိံ ဒိဝသေ။ ဥပေါသထေတိ ဧတ္ထ ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော, ဥပဝသန္တီတိ သီလေန ဝါ အနသနေန ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော။ အယဉှိ ဥပေါသထ-သဒ္ဒေါ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထံ ဥပဝသာမီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၇၁၊ ၁၀။၄၆) သီလေ အာဂတော။ ‘‘ဥပေါသထော ဝါ ပဝါရဏာ ဝါ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၁၅၅) ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာဒိဝိနယကမ္မေ။ ‘‘ဂေါပါလကူပေါသထော နိဂဏ္ဌူပေါသထော’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၇၁) ဥပဝါသေ။ ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၄၆၊ မ။ နိ။ ၃။၂၅၈) ပညတ္တိယံ။ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော ပန္နရသော’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၁၆၈) ဒိဝသေ။ ဣဓာပိ ဒိဝသေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ တဒဟုပေါသထေတိ တသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသဘူတေ အဟနီတိ အတ္ထော။ နိသိန္နော ဟောတီတိ မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ ဥပါသိကာယ ရတနပါသာဒေ နိသိန္နော ဟောတိ။ နိသဇ္ဇ ပန ဘိက္ခူနံ စိတ္တာနိ ဩလောကေန္တော ဧကံ ဒုဿီလပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ ‘‘သစာဟံ ဣမသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဣဓ နိသိန္နေယေဝ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမိ, သတ္တဓာဝဿ မုဒ္ဓါ ဖလိဿတီ’’တိ တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ တုဏှီယေဝ အဟောသိ။

အဘိက္ကန္တာတိ အတိက္ကန္တာ ပရိက္ခီဏာ။ ဥဒ္ဓသ္တေ အရုဏေတိ ဥဂ္ဂတေ အရုဏသီသေ။ နန္ဒိမုခိယာတိ တုဋ္ဌိမုခိယာ။ ဥဒ္ဓသ္တံ အရုဏန္တိ အရုဏုဂ္ဂမနံ ပတွာပိ ‘‘ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ထေရော ဘဂဝန္တံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ယာစိ တသ္မိံ ကာလေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၃) သိက္ခာပဒဿ အပညတ္တတ္တာ။ အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာတိ တိက္ခတ္တုံ ထေရေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဿ ယာစိတတ္တာ အနုဒ္ဒေသဿ ကာရဏံ ကထေန္တော ‘‘အသုကပုဂ္ဂလော အပရိသုဒ္ဓေါ’’တိ အဝတွာ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ အာဟ။ ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တိယာမရတ္တိံ တထာ ဝီတိနာမေသိ? တတော ပဋ္ဌာယ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ အနုဒ္ဒိသိတုကာမော တဿ ဝတ္ထုံ ပါကဋံ ကာတုံ။

အဒ္ဒသာတိ ကထံ အဒ္ဒသ။ အတ္တနော စေတောပရိယဉာဏေန တဿံ ပရိသတိ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာနိ ပရိဇာနန္တော တဿ ပုရိသဿ ဒုဿီလျစိတ္တံ ပဿိ။ ယသ္မာ ပန စိတ္တေ ဒိဋ္ဌေ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုဿီလ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ယထေဝ ဟိ အနာဂတေ သတ္တသု ဒိဝသေသု ပဝတ္တံ ပရေသံ စိတ္တံ စေတောပရိယဉာဏလာဘီ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အတီတေပီတိ။ ဒုဿီလန္တိ နိဿီလံ, သီလဝိရဟိတန္တိ အတ္ထော။ ပါပဓမ္မန္တိ ဒုဿီလတ္တာ ဧဝ ဟီနဇ္ဈာသယတာယ လာမကသဘာဝံ။ အသုစိန္တိ အပရိသုဒ္ဓေဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတတ္တာ န သုစိံ။ သင်္ကဿရသမာစာရန္တိ ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဣမိနာ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပရေသံ အာသင်္ကနီယတာယ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရံ။ အထ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘‘ကစ္စိ နု ခေါ ဣမေ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’’တိ အတ္တနောယေဝ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရံ။ လဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗဿ ကရဏတော ပဋိစ္ဆန္နံ ကမ္မန္တံ ဧတဿာတိ ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တံ။ ကုစ္ဆိတသမဏဝေသဓာရိတာယ န သမဏန္တိ အဿမဏံ။ သလာကဂ္ဂဟဏာဒီသု ‘‘ကိတ္တကာ သမဏာ’’တိ ဂဏနာယ ‘‘အဟမ္ပိ သမဏောမှီ’’တိ မိစ္ဆာပဋိညာယ သမဏပဋိညံ။ အသေဋ္ဌစာရိတာယ အဗြဟ္မစာရိံ။ အညေ ဗြဟ္မစာရိနော သုနိဝတ္ထေ သုပါရုတေ ကုသုမ္ဘကပဋဓရေ ဂါမနိဂမာဒီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေ ဒိသွာ အဗြဟ္မစာရီ သမာနော သယမ္ပိ တာဒိသေန အာကာရေန ပဋိပဇ္ဇန္တော ဥပေါသထာဒီသု စ သန္ဒိဿန္တော ‘‘အဟမ္ပိ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ပဋိညံ ဒေန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဗြဟ္မစာရိပဋိညံ။ ပူတိနာ ကမ္မေန သီလဝိပတ္တိယာ အန္တော အနုပဝိဋ္ဌတ္တာ အန္တောပူတိံ။ ဆဟိ ဒွါရေဟိ ရာဂါဒိကိလေသာဝဿဝေန တိန္တတ္တာ အဝဿုတံ။ သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရတ္တာ သီလဝန္တေဟိ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗတ္တာ စ ကသမ္ဗုဇာတံ။ မဇ္ဈေ ဘိက္ခုသံဃဿ နိသိန္နန္တိ သံဃပရိယာပန္နော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃဿ အန္တော နိသိန္နံ။

ဒိဋ္ဌောသီတိ ‘‘အယံ န ပကတတ္တော’’တိ ဘဂဝတာ ဒိဋ္ဌော အသိ။ ယသ္မာ စ ဧဝံ ဒိဋ္ဌော, တသ္မာ နတ္ထိ တေ တဝ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသော။ ယသ္မာ ပန သော သံဝါသော တဝ နတ္ထိ, တသ္မာ ဥဋ္ဌေဟိ အာဝုသောတိ ဧဝမေတ္ထ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတိယမ္ပိ ခေါ သော ပုဂ္ဂလော တုဏှီ အဟောသီတိ အနေကဝါရံ ဝတွာပိ ‘‘ထေရော သယမေဝ နိဗ္ဗိန္နော ဩရမိဿတိ, ဣဒါနိ ဣမေသံ ပဋိပတ္တိံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝါ အဓိပ္ပါယေန တုဏှီ အဟောသိ။ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာတိ ‘‘ဘဂဝတာ မယာ စ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌော, ယာဝတတိယံ ‘ဥဋ္ဌေဟီ’တိ စ ဝုတ္တော န ဥဋ္ဌာတိ, ဣဒါနိဿ နိက္ကဍ္ဎနကာလော, မာ သံဃဿ ဥပေါသထန္တရာယော အဟောသီ’’တိ ဗာဟာယံ အဂ္ဂဟေသိ။ ဗဟိ ဒွါရကောဋ္ဌကာ နိက္ခာမေတွာတိ ဒွါရကောဋ္ဌကာ ဒွါရသာလတော နိက္ခာမေတွာ, ဗဟီတိ ပန နိက္ခာမိတဋ္ဌာနဒဿနံ။ အထ ဝါ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကာတိ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကတောပိ နိက္ခာမေတွာ, န အန္တောဒွါရကောဋ္ဌကတော ဧဝ။ ဥဘယထာပိ ဝိဟာရတော ဗဟိကတွာတိ အတ္ထော။ သူစိဃဋိကံ ဒတွာတိ အဂ္ဂဠသူစိဉ္စ ဥပရိဃဋိကဉ္စ အာဒဟိတွာ, သုဋ္ဌု ကဝါဋံ ထကေတွာတိ အတ္ထော။ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမာတိ ‘‘အပရိသုဒ္ဓါ, အာနန္ဒ, ပရိသာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ဧဝ ဟိ တေန ပက္ကမိတဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ အပက္ကမိတွာ ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမ သော မောဃပုရိသော အာဂမိဿတိ, အစ္ဆရိယမိဒန္တိ ဒဿေတိ။ ဣဒဉ္စ ဂရဟဏစ္ဆရိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

မဟာသမုဒ္ဒေ အဋ္ဌစ္ဆရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၄။ အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေတိ (ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၄၅) ကော အနုသန္ဓိ? ယွာယံ အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခဿ အနုဒ္ဒေသော, သော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မောတိ တံ အပရေဟိ သတ္တဟိ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုကာမော ပဌမံ တာဝ တေသံ ဥပမာဘာဝေန မဟာသမုဒ္ဒေ အစ္ဆရိယအဗ္ဘုတဓမ္မေ ဒဿေန္တော သတ္ထာ ‘‘အဋ္ဌိမေ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ’’တိအာဒိမာဟ။ အသုရာတိ ဒေဝါ ဝိယ န သုရန္တိ န ဤသန္တိ န ဝိရောစန္တီတိ အသုရာ။ သုရာ နာမ ဒေဝါ, တေသံ ပဋိပက္ခာတိ ဝါ အသုရာ, ဝေပစိတ္တိပဟာရာဒါဒယော။ တေသံ ဘဝနံ သိနေရုဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂေ, တေ တတ္ထ ပဝိသန္တာ နိက္ခမန္တာ သိနေရုပါဒေ မဏ္ဍပါဒီနိ နိမ္မိနိတွာ ကီဠန္တာဝ အဘိရမန္တိ။ သာ တတ္ထ တေသံ အဘိရတိ ဣမေ ဂုဏေ ဒိသွာတိ အာဟ ‘‘ယေ ဒိသွာ ဒိသွာ အသုရာ မဟာသမုဒ္ဒေ အဘိရမန္တီ’’တိ။ တတ္ထ အဘိရမန္တီတိ ရတိံ ဝိန္ဒန္တိ, အနုက္ကဏ္ဌမာနာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော။

အနုပုဗ္ဗနိန္နောတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အနုပဋိပါဋိယာ နိန္နဘာဝဿေဝ ဝေဝစနာနိ။ န အာယတကေနေဝ ပပါတောတိ နစ္ဆိန္နတဋမဟာသောဗ္ဘော ဝိယ အာဒိတော ဧဝ ပပါတော။ သော ဟိ တီရဒေသတော ပဋ္ဌာယ ဧကင်္ဂုလဒွင်္ဂုလဝိဒတ္ထိရတနယဋ္ဌိဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတအဍ္ဎယောဇနယောဇနာဒိဝသေန ဂမ္ဘီရော ဟုတွာ ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တော သိနေရုပါဒမူလေ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဒဿေတိ။

ဌိတဓမ္မောတိ ဌိတသဘာဝေါ အဝဋ္ဌိတသဘာဝေါ။ ကုဏပေနာတိ ယေန ကေနစိ ဟတ္ထိအဿာဒိကဠေဝရေန။ ဝါဟေတီတိ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝိယ ဝီစိပ္ပဟာရေနေဝ ထလေ ခိပတိ။ ဂင်္ဂါ ယမုနာတိ အနောတတ္တဒဟဿ ဒက္ခိဏမုခတော နိက္ခန္တနဒီ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တဋ္ဌာနေ ဂင်္ဂါတိအာဒိနာ ပဉ္စဓာ သင်္ခံ ဂတာ။ တတ္ထ နဒီ နိန္နဂါတိအာဒိကံ ဂေါတ္တံ, ဂင်္ဂါ ယမုနာတိအာဒိကံ နာမံ။ သဝန္တိယောတိ ယာ ကာစိ သဝမာနာ သန္ဒမာနာ ဂစ္ဆန္တိယော မဟာနဒိယော ဝါ ကုန္နဒိယော ဝါ။ အပ္ပေန္တီတိ အလ္လီယန္တိ ဩသရန္တိ။ ဓာရာတိ ဝုဋ္ဌိဓာရာ။ ပူရတ္တန္တိ ပုဏ္ဏဘာဝေါ။ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဟိ အယံ ဓမ္မတာ – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဒေဝေါ မန္ဒော ဇာတော, ဇာလက္ခိပါဒီနိ အာဒါယ မစ္ဆကစ္ဆပေ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ အတိမဟန္တာ ဝုဋ္ဌိ, လဘိဿာမ နု ခေါ ပိဋ္ဌိပသာရဏဋ္ဌာန’’န္တိ ဝါ န သက္ကာ ဝတ္တုံ။ ပဌမကပ္ပိကကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တီရံ ဘဿိတွာ သိနေရုမေခလံ အာဟစ္စ ဥဒကံ ဌိတံ, တတော ဧကင်္ဂုလမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ နေဝ ဟေဋ္ဌာ ဩတရတိ, န ဥဒ္ဓံ ဥတ္တရတိ။ ဧကရသောတိ အသမ္ဘိန္နရသော။

မုတ္တာတိ ခုဒ္ဒကမဟန္တဝဋ္ဋဒီဃာဒိဘေဒါ အနေကဝိဓမုတ္တာ။ မဏီတိ ရတ္တနီလာဒိဘေဒေါ အနေကဝိဓော မဏိ။ ဝေဠုရိယောတိ ဝံသဝဏ္ဏသိရီသပုပ္ဖဝဏ္ဏာဒိသဏ္ဌာနတော အနေကဝိဓော။ သင်္ခေါတိ ဒက္ခိဏာဝဋ္ဋကတုမ္ဗကုစ္ဆိဓမနသင်္ခါဒိဘေဒေါ အနေကဝိဓော။ သိလာတိ သေတကာဠမုဂ္ဂဝဏ္ဏာဒိဘေဒါ အနေကဝိဓာ။ ပဝါဠမ္ပိ ခုဒ္ဒကမဟန္တရတ္တဃနရတ္တာဒိဘေဒံ အနေကဝိဓံ။ လောဟိတကော ပဒုမရာဂါဒိဘေဒေါ အနေကဝိဓော။ မသာရဂလ္လံ ကဗရမဏိ။ စိတ္တဖလိကန္တိပိ ဝဒန္တိ။ မဟတံ ဘူတာနန္တိ မဟန္တာနံ သတ္တာနံ။ တိမိ တိမိင်္ဂလော တိမိတိမိင်္ဂလောတိ တိဿော မစ္ဆဇာတိယော။ တိမိံ ဂိလနသမတ္ထော တိမိင်္ဂလော, တိမိဉ္စ တိမိင်္ဂလဉ္စ ဂိလနသမတ္ထော တိမိတိမိင်္ဂလောတိ ဝဒန္တိ။ နာဂါတိ ဦမိပိဋ္ဌိဝါသိနောပိ ဝိမာနဋ္ဌကနာဂါပိ။

ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌစ္ဆရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၅။ ဧဝမေဝ ခေါတိ ကိဉ္စာပိ သတ္ထာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ သောဠသပိ ဗာတ္တိံသပိ တတော ဘိယျောပိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ သက္ကောတိ, ဥပမာဘာဝေန ပန ဂဟိတာနံ အဋ္ဌန္နံ အနုရူပဝသေန အဋ္ဌေဝ တေ ဥပမေတဗ္ဗဓမ္မေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿန္တော ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာယ တိဿော သိက္ခာ ဂဟိတာ, အနုပုဗ္ဗကိရိယာယ တေရသ ဓုတဓမ္မာ, အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါယ သတ္တ အနုပဿနာ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိပဿနာ အဋ္ဌတိံသ အာရမ္မဏဝိဘတ္တိယော သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ စ ဂဟိတာ။ န အာယတကေနေဝ အညာပဋိဝေဓောတိ မဏ္ဍူကဿ ဥပ္ပတိတွာ ဂမနံ ဝိယ အာဒိတောဝ သီလပူရဏာဒီနိ အကတွာ အရဟတ္တပဋိဝေဓော နာမ နတ္ထိ, ပဋိပါဋိယာ ပန သီလသမာဓိပညာယော ပူရေတွာဝ အရဟတ္တပ္ပတ္တီတိ အတ္ထော။

မမ သာဝကာတိ သောတာပန္နာဒိကေ အရိယပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ န သံဝသတီတိ ဥပေါသထကမ္မာဒိဝသေန သံဝါသံ န ကရောတိ။ ဥက္ခိပတီတိ အပနေတိ။ အာရကာဝါတိ ဒူရေ ဧဝ။ တထာဂတပ္ပဝေဒိတေတိ တထာဂတေန ဘဂဝတာ သာဝကေသု ဒေသိတေ အက္ခာတေ ပကာသိတေ။ န တေန နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဦနတ္တံ ဝါ ပူရတ္တံ ဝါတိ အသင်္ချေယျေပိ မဟာကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေသု အနုပ္ပဇ္ဇန္တေသု ဧကသတ္တောပိ ပရိနိဗ္ဗာတုံ န သက္ကောတိ, တဒါပိ ‘‘တုစ္ဆာ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, ဗုဒ္ဓကာလေ ပန ဧကေကသ္မိံ သမာဂမေ အသင်္ချေယျာပိ သတ္တာ အမတံ အာရာဓေန္တိ, တဒါပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ပူရာ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ။ ဝိမုတ္တိရသောတိ ကိလေသေဟိ ဝိမုစ္စနရသော။ သဗ္ဗာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ ယာဝဒေဝ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တဿ ဝိမုတ္တီတိ အတ္ထော။

ရတနာနီတိ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနာနိ။ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဟိ ဘာဝိယမာနာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ အနေကဝိဓံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ပဂေဝ အပရဘာဂေ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄)၊

လောကိယရတနနိမိတ္တံ ပန ပီတိပါမောဇ္ဇံ န တဿ ကလဘာဂမ္ပိ အဂ္ဃတိ။ အပိစ –

စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ၊

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနန္တိ ပဝုစ္စတိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၃)၊

ယဒိ စ စိတ္တီကတာဒိဘာဝေန ရတနံ နာမ ဟောတိ, သတိပဋ္ဌာနာဒီနညေဝ ဘူတော ရတနဘာဝေါ။ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနဉှိ သော အာနုဘာဝေါ, ယံ သာဝကာ သာဝကပါရမီဉာဏံ, ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တိ အာသန္နကာရဏတ္တာ။ ပရမ္ပရကာရဏဉှိ ဒါနာဒိဥပနိဿယောတိ ဧဝံ ရတိဇနနဋ္ဌေန စိတ္တီကတာဒိအတ္ထေန စ ရတနဘာဝေါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ သာတိသယော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတြိမာနိ ရတနာနိ, သေယျထိဒံ – စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိ။

အာရမ္မဏေ ဩက္ကန္ဒိတွာ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ, သတိယေဝ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ။ အာရမ္မဏဿ ပန ကာယာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ။ တထာ ဟိ ကာယဝေဒနာစိတ္တဓမ္မေသု သုဘသုခနိစ္စအတ္တသညာနံ ပဟာနတော အသုဘဒုက္ခာနိစ္စာနတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏတော စ နေသံ ကာယာနုပဿနာဒိဘာဝေါ ဝိဘတ္တော။

သမ္မာ ပဒဟန္တိ ဧတေန, သယံ ဝါ သမ္မာ ပဒဟတိ, ပသတ္ထံ သုန္ဒရံ ဝါ ပဒဟနန္တိ သမ္မပ္ပဓာနံ, ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သမ္မဒေဝ ပဓာနဘာဝကရဏတော သမ္မပ္ပဓာနံ, ဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ။ တမ္ပိ အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပါဒနပဟာနဝသေန အနုပ္ပန္နုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပါဒနဌာပနဝသေန စ စတုကိစ္စသာဓကတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ။

ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဣဇ္ဈန္တိ တာယ ဝါ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ။ ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော။ ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ ပတိဋ္ဌာ အဓိဂမုပါယောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ။ တေန ဟိ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ။ သွာယံ ဣဒ္ဓိပါဒေါ ယသ္မာ ဆန္ဒာဒိကေ စတ္တာရော အဓိပတိဓမ္မေ ဓုရေ ဇေဋ္ဌကေ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တီယတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ။

ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ။ တတ္ထ အဿဒ္ဓိယံ အဘိဘဝိတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ သဒ္ဓါ ဣန္ဒြိယံ။ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝိတွာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏေ, ပမာဒံ အဘိဘဝိတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏေ, ဝိက္ခေပံ အဘိဘဝိတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏေ, အညာဏံ အဘိဘဝိတွာ ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ပညာ ဣန္ဒြိယံ။

တာနိယေဝ အဿဒ္ဓိယာဒီဟိ အနဘိဘဝနီယတော အကမ္ပိယဋ္ဌေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ထိရဘာဝေန စ ဗလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ။ ယာ ဟိ ဧသာ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ, ယာယ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတိ ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ။ ယောပေသ ဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ‘‘ဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ (သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၅။၁၈၂၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၄၆၆၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၂၅), ‘‘ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ။ မ။ ၂။၁၇) နယေနပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယဘာဝကရတ္တာ အရိယဖလပဋိလာဘကရတ္တာ စ အရိယော။ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ အဿ အတ္ထိ, အဋ္ဌင်္ဂါနိယေဝ ဝါ အဋ္ဌင်္ဂိကော။ မာရေန္တော ကိလေသေ ဂစ္ဆတိ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ ဝါ မဂ္ဂီယတိ, သယံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂတီတိ မဂ္ဂေါတိ ဧဝမေတေသံ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အတ္ထဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သောတာပန္နောတိ မဂ္ဂသင်္ခါတံ သောတံ အာပဇ္ဇိတွာ ပါပုဏိတွာ ဌိတော, သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နောတိ သောတာပတ္တိဖလဿ အတ္တပစ္စက္ခကရဏတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌော, ယော အဋ္ဌမကောတိပိ ဝုစ္စတိ။ သကဒါဂါမီတိ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အာဂမနသီလော ဒုတိယဖလဋ္ဌော။ အနာဂါမီတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ကာမလောကံ အနာဂမနသီလော တတိယဖလဋ္ဌော။ ယော ပန သဒ္ဓါနုသာရီ ဓမ္မာနုသာရီ ဧကဗီဇီတိ ဧဝမာဒိကော အရိယပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါ, သော တေသံယေဝ ဘေဒေါတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတံ အတ္တနော ဓမ္မဝိနယေ မတကုဏပသဒိသေန ဒုဿီလပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ သံဝါသာဘာဝသင်္ခါတံ အတ္ထံ ဝိဒိတွာ။ ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဣမံ အသံဝါသာရဟသံဝါသာရဟဘာဝါနံ ကာရဏပရိဒီပနံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

တတ္ထ ဆန္နမတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ

အာပဇ္ဇတိ, တတော အပရန္တိ ဧဝံ အာပတ္တိဝဿံ ကိလေသဝဿံ အတိဝိယ ဝဿတိ။ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီတိ အာပတ္တိံ အာပန္နော တံ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိဝရန္တော သဗြဟ္မစာရီနံ ပကာသေန္တော ယထာဓမ္မံ ယထာဝိနယံ ပဋိကရောန္တော ဒေသေန္တော ဝုဋ္ဌဟန္တော အညံ နဝံ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ, တေနဿ တံ ဝိဝဋံ ပုန အာပတ္တိဝဿံ ကိလေသဝဿံ န ဝဿတိ။ ယသ္မာ စ ဧတဒေဝ, တသ္မာ ဆန္နံ ဆာဒိတံ အာပတ္တိံ ဝိဝရေထ။ ဧဝံ တံ နာတိဝဿတီတိ ဧဝံ သန္တေ တံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇနပုဂ္ဂလာနံ အတ္တဘာဝံ အတိဝိဇ္ဈိတွာ ကိလေသဝဿနေန န ဝဿတိ န တေမေတိ, ဧဝံ သော ကိလေသေဟိ အနဝဿုတော ပရိသုဒ္ဓသီလော သမာဟိတော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ သမ္မသန္တော အနုက္ကမေန နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏာတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အဋ္ဌစ္ဆရိယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပါတိမောက္ခသဝနာရဟကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၆။ အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ ‘‘ဣဒါနိ ဘိက္ခုသံဃေ အဗ္ဗုဒေါ ဇာတော, အပရိသုဒ္ဓါ ပုဂ္ဂလာ ဥပေါသထံ အာဂစ္ဆန္တိ, န စ တထာဂတော အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ဥဒ္ဒိသတိ, အနုဒ္ဒိသန္တေ စ ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထော ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ယန္နူနာဟံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနညေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ, ဧဝံ ပန စိန္တေတွာ ဘိက္ခူနညေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ…ပေ… ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ။ တတ္ထ နဒါနာဟန္တိ န ဣဒါနိ အဟံ။ ဥပေါသထံ န ကရိဿာမိ, ပါတိမောက္ခံ န ဥဒ္ဒိသိဿာမီတိ ပစ္စေကံ န-ကာရေန သမ္ဗန္ဓော။ ဒုဝိဓံ ပါတိမောက္ခံ အာဏာပါတိမောက္ခံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခန္တိ။ တေသု ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ’’တိအာဒိကံ အာဏာပါတိမောက္ခံ, တံ သာဝကာဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ, ယံ အနွဒ္ဓမာသံ ဥဒ္ဒိသီယတိ။ ‘‘ခန္တီ ပရမံ…ပေ… သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ…ပေ… အနုပဝါဒေါ အနုပဃာတော…ပေ… ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၀၊ ဓ။ ပ။ ၁၈၃-၁၈၅) ဣမာ ပန တိဿော ဂါထာ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ နာမ, တံ ဗုဒ္ဓါဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န သာဝကာ။ ဆန္နမ္ပိ ဝဿာနံ အစ္စယေန ဥဒ္ဒိသန္တိ။ ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉှိ ဓရမာနကာလေ အယမေဝ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော, အပ္ပါယုကဗုဒ္ဓါနံ ပန ပဌမဗောဓိယံယေဝ, တတော ပရံ ဣတရော, တဉ္စ ခေါ ဘိက္ခူ ဧဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ။ တသ္မာ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ ဝီသတိဝဿမတ္တံ ဣမံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣမံ အန္တရာယံ ဒိသွာ တတော ပရံ န ဥဒ္ဒိသိ။

အဋ္ဌာနန္တိ အကာရဏံ။ အနဝကာသောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ကာရဏဉှိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ‘‘အဝကာသော’’တိပိ ဝုစ္စတိ။ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ။ န စ, ဘိက္ခဝေ, သာပတ္တိကေန ပါတိမောက္ခံ သောတဗ္ဗန္တိအာဒိ ပဒတ္ထတော သုဝိညေယျံ။ ဝိနိစ္ဆယတော ပနေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တမေဝ။ တတ္ထ ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါတိ ဉတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ။

ဓမ္မိကာဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၇။ ကတဉ္စ အကတဉ္စ ဥဘယံ ဂဟေတွာတိ ယဿ ဧကန္တေန ကတာပိ အတ္ထိ, အကတာပိ အတ္ထိ, တဿ တဒုဘယံ ဂဟေတွာ။

ဓမ္မိကပါတိမောက္ခဋ္ဌပနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၉။ ပရိသာ ဝုဋ္ဌာတီတိ ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပါတိမောက္ခံ ဌပိတံ, တံ ဝတ္ထုံ အဝိနိစ္ဆိနိတွာ ကေနစိ အန္တရာယေန ဝုဋ္ဌာတိ။

၃၉၃။ ပစ္စာဒိယတီတိ ပတိ အာဒိယတိ, ‘‘အကတံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိနာ ပုန အာရဘတီတိ အတ္ထော။

အတ္တာဒါနအင်္ဂကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၈။ ပရံ စောဒေတုံ အတ္တနာ အာဒါတဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ အဓိကရဏံ အတ္တာဒါနံ။ တေနာဟ ‘‘သာသနံ သောဓေတုကာမော’’တိအာဒိ။ ဝဿာရတ္တောတိ ဝဿကာလော။

စောဒကေန ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဓမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၉။ ပဋိမာသိတုန္တိ ပရာမသိတုံ။ ပလိဗောဓေ ဆိန္ဒိတွာ…ပေ… အဓိဂတံ မေတ္တစိတ္တန္တိ ဣမိနာ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ မေတ္တာဘာဝနံ ဒဿေတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝိဟတာဃာတ’’န္တိ။

စောဒကေန ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗဓမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၀။ နော ဒေါသန္တရောတိ ဧတ္ထ စိတ္တပရိယာယော အန္တရ-သဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘န ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ’’တိ။

စောဒကစုဒိတကပဋိသံယုတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၁။ ကရုဏန္တိ အပ္ပနာပ္ပတ္တံ ကရုဏဇ္ဈာနံ။ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂန္တိ ပရိကမ္မုပစာရဝသပ္ပဝတ္တံ ကရုဏံ။ မေတ္တဉ္စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဉ္စာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝါတိ။

ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကံ

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၂။ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကေ သက္ကေသု ဝိဟရတီတိ ပဌမဂမနေန ဂန္တွာ ဝိဟရတိ။ မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီတိ ဧတ္ထ ဂေါတမီတိ ဂေါတ္တံ။ နာမကရဏဒိဝသေ ပနဿာ လဒ္ဓသက္ကာရာ ဗြာဟ္မဏာ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘သစေ အယံ ဓီတရံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရညော မဟေသီ ဘဝိဿတိ။ သစေ ပုတ္တံ လဘိဿတိ, စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဘဝိဿတီတိ ဥဘယထာပိ မဟတီယေဝဿာ ပဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု, တသ္မာ ပုတ္တပဇာယ စေဝ ဓီတုပဇာယ စ မဟန္တတာယ ‘‘မဟာပဇာပတီ’’တိ နာမံ အကံသု, ဣဓ ပန ဂေါတ္တေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ‘‘မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ဘဂဝါ ကပိလပုရံ ဂန္တွာ ပဌမမေဝ နန္ဒံ ပဗ္ဗာဇေသိ, သတ္တမေ ဒိဝသေ ရာဟုလကုမာရံ။ စုမ္ဗဋကကလဟေ ပန ဥဘယနဂရဝါသိကေသု ယုဒ္ဓတ္ထာယ နိက္ခန္တေသု သတ္ထာ ဂန္တွာ တေ ရာဇာနော သညာပေတွာ အတ္တဒဏ္ဍသုတ္တံ (သု။ နိ။ ၉၄၁ အာဒယော) ကထေသိ။ ရာဇာနော ပသီဒိတွာ အဍ္ဎတေယျသတေ အဍ္ဎတေယျသတေ ဒါရကေ အဒံသု။ တာနိ ပဉ္စ ကုမာရသတာနိ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု။ အထ နေသံ ပဇာပတိယော သာသနံ ပေသေတွာ အနဘိရတိံ ဥပ္ပါဒယိံသု။ သတ္ထာ တေသံ အနဘိရတိယာ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဉတွာ တေ ပဉ္စသတေ ဒဟရဘိက္ခူ ကုဏာလဒဟံ နေတွာ အတ္တနော ကုဏာလကာလေ နိသိန္နပုဗ္ဗေ ပါသာဏတလေ နိသီဒိတွာ ကုဏာလဇာတကကထာယ (ဇာ။ ၂။၂၁။ကုဏာလဇာတက) တေသံ အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတွာ သဗ္ဗေပိ တေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ, ပုန မဟာဝနံ အာနေတွာ အရဟတ္တဖလေ။ တေသံ စိတ္တဇာနနတ္ထံ ပုနပိ ပဇာပတိယော သာသနံ ပဟိဏိံသု။ တေ ‘‘အဘဗ္ဗာ မယံ ဃရာဝါသဿာ’’တိ ပဋိသာသနံ ပဟိဏိံသု။ တာ ‘‘န ဒါနိ အမှာကံ ပရဃရံ ဂန္တုံ ယုတ္တံ, မဟာပဇာပတိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ ပဉ္စသတာပိ မဟာပဇာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အယျေ, အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေထာ’’တိ အာဟံသု။ မဟာပဇာပတိ စ တာ ဣတ္ထိယော ဂဟေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ, သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ ရညော ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ဥပသင်္ကမီတိပိ ဝဒန္တိယေဝ။ ပက္ကာမီတိ ပုန ကပိလပုရမေဝ ပါဝိသိ။

ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာတိ ဗောဓနေယျသတ္တာနံ ဥပနိဿယံ ဩလောကေန္တော ယထာဇ္ဈာသယေန ဝိဟရိတွာ။ စာရိကံ ပက္ကာမီတိ မဟာဇနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ဥတ္တမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ အနောပမေန ဗုဒ္ဓဝိလာသေန အတုရိတစာရိကံ ပက္ကာမိ။ သမ္ဗဟုလာဟိ သာကိယာနီဟိ သဒ္ဓိန္တိ အန္တောနိဝေသနသ္မိံယေဝ ဒသဗလံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံ ဂဟေတွာ တာပိ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံယေဝ ဂါဟာပေတွာ သဗ္ဗာဟိပိ တာဟိ သမ္ဗဟုလာဟိ သာကိယာနီဟိ သဒ္ဓိံ။ ပက္ကာမီတိ ဂမနံ အဘိနီဟရိ။ ဂမနာဘိနီဟရဏကာလေ ပနဿာ ‘‘သုကုမာရာ ရာဇိတ္ထိယော ပဒသာ ဂန္တုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ သာကိယကောလိယရာဇာနော သုဝဏ္ဏသိဝိကာယော ဥပဋ္ဌာပယိံသု, တာ ပန ‘‘ယာနေ အာရုယှ ဂစ္ဆန္တီဟိ သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ကတော ဟောတီ’’တိ ဧကပဏ္ဏာသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ပဒသာဝ ပဋိပဇ္ဇိံသု။ ရာဇာနောပိ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ အာရက္ခံ သံဝိဒဟာပေတွာ တဏ္ဍုလသပ္ပိတေလာဒီနံ သကဋာနိ ပူရေတွာ ‘‘ဂတဂတဋ္ဌာနေ အာဟာရံ ပဋိယာဒေထာ’’တိ ပုရိသေ ပေသယိံသု။ သူနေဟိ ပါဒေဟီတိ တာသဉှိ သုခုမာလတ္တာ ပါဒေသု ဧကော ဖောဋော ဥဋ္ဌေတိ, ဧကော ဘိဇ္ဇတိ, ဥဘော ပါဒါ ကဋကဋ္ဌိသမ္ပရိကိဏ္ဏာ ဝိယ ဟုတွာ ဥဒ္ဓုမာတာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သူနေဟိ ပါဒေဟီ’’တိ။ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေတိ ဒွါရကောဋ္ဌကဿ ဗဟိ။ ကသ္မာ ပနေဝံ ဌိတာတိ? ဧဝံ ကိရဿာ အဟောသိ ‘‘အဟံ တထာဂတေန အနုညာတာ သယမေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံ အဂ္ဂဟေသိံ, ဧဝံ ဂဟိတဘာဝေါ စ ပန မေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော ဇာတော, သစေ သတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနိဿတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ သစေ နာနုဇာနိဿတိ, မဟတီ ဂရဟာ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝိဟာရံ ပဝိသိတုံ အသက္ကောန္တီ ရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ကိံ နု တွံ ဂေါတမီတိ ကိံ နု ရာဇကုလာနံ ဝိပတ္တိ ဥပ္ပန္နာ, ကေန နု တွံ ကာရဏေန ဧဝံ ဝိဝဏ္ဏဘာဝံ ပတ္တာ သူနေဟိ ပါဒေဟိ…ပေ… ဌိတာတိ။

အညေနပိ ပရိယာယေနာတိ အညေနပိ ကာရဏေန။ အာပါဒိကာတိ သံဝဍ္ဎိကာ, တုမှာကံ ဟတ္ထပါဒေသု ဟတ္ထပါဒကိစ္စံ အသာဓေန္တေသု ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ ဝဍ္ဎေတွာ ပဋိဇဂ္ဂိကာတိ အတ္ထော။ ပေါသိကာတိ ဒိဝသဿ ဒွေ တယော ဝါရေ နဟာပေတွာ ဘောဇေတွာ ပါယေတွာ တုမှေ ပေါသေသိ။ ထညံ ပါယေသီတိ နန္ဒကုမာရော ကိရ ဗောဓိသတ္တတော ကတိပါဟေနေဝ ဒဟရတရော။ တသ္မိံ ဇာတေ မဟာပဇာပတိ အတ္တနော ပုတ္တံ ဓာတီနံ ဒတွာ သယံ ဗောဓိသတ္တဿ ဓာတိကိစ္စံ သာဓယမာနာ အတ္တနော ထညံ ပါယေသိ။ တံ သန္ဓာယ ထေရော ဧဝမာဟ။ သာဓု ဘန္တေတိ ‘‘ဗဟုကာရာ’’တိအာဒီဟိ တဿာ ဂုဏံ ကထေတွာ ပုန ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစန္တော ဧဝမာဟ။

မဟာပဇာပတိဂေါတမီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဋ္ဌဂရုဓမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၃။ သတ္ထာပိ ‘‘ဣတ္ထိယော နာမ ပရိတ္တသဒ္ဓါ, ဧကာယာစိတမတ္တေယေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနုညာတာယ န မမ သာသနံ ဂရုံ ကတွာ ဂဏှိဿန္တီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ဂရုံ ကတွာ ဂါဟာပေတုကာမတာယ ‘‘သစေ, အာနန္ဒ, မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ, သာဝဿာ ဟောတု ဥပသမ္ပဒါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သာဝဿာတိ သာ ဧဝ အဿာ ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ ဥပသမ္ပဒါပိ ဟောတု။

တဒဟုပသမ္ပန္နဿာတိ တံ ဒိဝသမ္ပိ ဥပသမ္ပန္နဿ။ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမီစိကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ မာနာတိမာနံ အကတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန အဘိဝါဒနံ, အာသနာ ဥဋ္ဌာယ ပစ္စုဂ္ဂမနဝသေန ပစ္စုဋ္ဌာနံ, ဒသနခေ သမောဓာနေတွာ အဉ္ဇလိကမ္မံ, အာသနပညာပနဗီဇနာဒိကံ အနုစ္ဆဝိကကမ္မသင်္ခါတံ သာမီစိကမ္မဉ္စ ကတ္တဗ္ဗံ။ အဘိက္ခုကေ အာဝါသေတိ ယတ္ထ ဝသန္တိယာ အနန္တရာယေန ဩဝါဒတ္ထာယ ဥပသင်္ကမနာရဟေ ဌာနေ ဩဝါဒဒါယကော အာစရိယော နတ္ထိ, အယံ အဘိက္ခုကော အာဝါသော နာမ, ဧဝရူပေ အာဝါသေ ဝဿံ န ဥပဂန္တဗ္ဗံ။ အနွဒ္ဓမာသန္တိ အနုပေါသထိကံ။ ဩဝါဒူပသင်္ကမနန္တိ ဩဝါဒတ္ထာယ ဥပသင်္ကမနံ။ ဒိဋ္ဌေနာတိ စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌေန။ သုတေနာတိ သောတေန သုတေန။ ပရိသင်္ကာယာတိ ဒိဋ္ဌသုတဝသေန ပရိသင်္ကိတေန။ ဂရုဓမ္မန္တိ ဂရုကံ သံဃာဒိသေသာပတ္တိံ။ ပက္ခမာနတ္တန္တိ အနူနာနိ ပန္နရသ ဒိဝသာနိ မာနတ္တံ။ ဆသု ဓမ္မေသူတိ ဝိကာလဘောဇနစ္ဆဋ္ဌေသု သိက္ခာပဒေသု။ သိက္ခိတသိက္ခာယာတိ ဧကသိက္ခမ္ပိ အခဏ္ဍံ ကတွာ ပူရိတသိက္ခာယ။

န အက္ကောသိတဗ္ဗော န ပရိဘာသိတဗ္ဗောတိ ဒသန္နံ အက္ကောသဝတ္ထူနံ အညတရေန အက္ကောသဝတ္ထုနာ န အက္ကောသိတဗ္ဗော, ဘယုပဒံသနာယ ကာယစိ ပရိဘာသာယ န ပရိဘာသိတဗ္ဗော။ ဩဝဋော ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူသု ဝစနပထောတိ ဩဝါဒါနုသာသနိဓမ္မကထာသင်္ခါတော ဝစနပထော ဘိက္ခုနီနံ ဘိက္ခူသု ဩဝဋော ပိဟိတော, န ဘိက္ခုနိယာ ကောစိ ဘိက္ခု ဩဝဒိတဗ္ဗော ဝါ အနုသာသိတဗ္ဗော ဝါ, ‘‘ဘန္တေ ပေါရာဏကတ္ထေရာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝတ္တံ ပူရယိံသူ’’တိ ဧဝံ ပန ပဝေဏိဝသေန ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ အနောဝဋော ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီသူတိ ဘိက္ခူနံ ပန ဘိက္ခုနီသု ဝစနပထော အနိဝါရိတော, ယထာရုစိယာ ဩဝဒန္တု အနုသာသန္တု ဓမ္မကထံ ကထေန္တူတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရတော ပနေသာ ဂရုဓမ္မကထာ မဟာဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဣမေ ပန အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ သတ္ထု သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟေတွာ ထေရေန အတ္တနော အာရောစိယမာနေ သုတွာ မဟာပဇာပတိယာ တာဝမဟန္တံ ဒေါမနဿံ ခဏေန ပဋိပ္ပဿမ္ဘိ။ အနောတတ္တဒဟတော အာဟဋေန သီတုဒကဿ ဃဋသတေန မတ္ထကေ ပရိသိတ္တာ ဝိယ ဝိဂတပရိဠာဟာ အတ္တမနာ ဟုတွာ ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏေန ဥပ္ပန္နပီတိပါမောဇ္ဇံ အာဝိ ကရောန္တီ ‘‘သေယျထာပိ, ဘန္တေ’’တိအာဒိကံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တတ္ထ ဒဟရောတိ တရုဏော။ ယုဝါတိ ယောဗ္ဗညဘာဝေ ဌိတော။ မဏ္ဍနကဇာတိကောတိ အလင်္ကာရသဘာဝေါ။ တတ္ထ ကောစိ တရုဏောပိ ယုဝါ န ဟောတိ ယထာ အတိတရုဏော။ ကောစိ ယုဝါပိ မဏ္ဍနကဇာတိကော န ဟောတိ ယထာ ဥပသန္တသဘာဝေါ အာလသိယဗျသနာဒီဟိ ဝါ အဘိဘူတော, ဣဓ ပန ဒဟရော စေဝ ယုဝါ စ မဏ္ဍနကဇာတိကော စ အဓိပ္ပေတော, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ ဥပ္ပလာဒီနိ လောကသမ္မတတ္တာ ဝုတ္တာနိ။ ဣတော ပရံ ယံ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ တံ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတမေဝ။

တတ္ထ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာတိ ဣဒံ ပဉ္စဝဿသတတော ဥဒ္ဓံ အဋ္ဌတွာ ပဉ္စသုယေဝ ဝဿသတေသု သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ ကာရဏနိဒဿနံ။ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒပ္ပတ္တခီဏာသဝဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တခီဏာသဝဂ္ဂဟဏေန ဈာနာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ န ဟိ နိဇ္ဈာနကာနံ သဗ္ဗပ္ပကာရသမ္ပတ္တိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန ဝဿသဟဿန္တိအာဒိနာ စ ယံ ဝုတ္တံ။ တံ ခန္ဓကဘာဏကာနံ မတေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၁၆၁) ပန ဧဝံ ဝုတ္တံ –

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ အဋ္ဌာသိ, ဆဠဘိညေဟိ ဝဿသဟဿံ, တေဝိဇ္ဇေဟိ ဝဿသဟဿံ, သုက္ခဝိပဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ, ပါတိမောက္ခေန ဝဿသဟဿံ အဋ္ဌာသီ’’တိ။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယဋ္ဌကထာယမ္ပိ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၁၃၀) –

‘‘ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ, တတော ပရံ ဆ အဘိညာ, တတော တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ သုက္ခဝိပဿကာ ဟောန္တိ။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန အနာဂါမိနော သကဒါဂါမိနော သောတာပန္နာ’’တိ –

ဝုတ္တံ။

သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာယံ ပန (သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃။၁၅၆) –

‘‘ပဌမဗောဓိယဉှိ ဘိက္ခူ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာ အဟေသုံ။ အထ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ပဋိသမ္ဘိဒါ ပါပုဏိတုံ န သက္ခိံသု, ဆဠဘိညာ အဟေသုံ, တတော ဆ အဘိညာ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပါပုဏိံသု။ ဣဒါနိ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တာ အာသဝက္ခယမတ္တံ ပါပုဏိဿန္တိ, တမ္ပိ အသက္ကောန္တာ အနာဂါမိဖလံ, တမ္ပိ အသက္ကောန္တာ သကဒါဂါမိဖလံ, တမ္ပိ အသက္ကောန္တာ သောတာပတ္တိဖလံ, ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ သောတာပတ္တိဖလမ္ပိ ပတ္တုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ –

ဝုတ္တံ။

ယသ္မာ စေတံ သဗ္ဗံ အညမညပဋိဝိရုဒ္ဓံ, တသ္မာ တေသံ တေသံ ဘာဏကာနံ မတမေဝ အာစရိယေန တတ္ထ တတ္ထ ဒဿိတန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ အညထာ ဟိ အာစရိယဿေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ။

တာနိယေဝါတိ တာနိယေဝ ပဉ္စ ဝဿသဟဿာနိ။ ပရိယတ္တိမူလကံ သာသနန္တိ အာဟ ‘‘န ဟိ ပရိယတ္တိယာ အသတိ ပဋိဝေဓော အတ္ထီ’’တိအာဒိ။ ပရိယတ္တိယာ ဟိ အန္တရဟိတာယ ပဋိပတ္တိ အန္တရဓာယတိ, ပဋိပတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ အဓိဂမော အန္တရဓာယတိ။ ကိံကာရဏာ? အယဉှိ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ, ပဋိပတ္တိ အဓိဂမဿ, ဣတိ ပဋိပတ္တိတောပိ ပရိယတ္တိယေဝ ပမာဏံ။ တတ္ထ ပဋိဝေဓော စ ပဋိပတ္တိ စ ဟောတိပိ န ဟောတိပိ။ ဧကသ္မိဉှိ ကာလေ ပဋိဝေဓကရာ ဘိက္ခူ ဗဟူ ဟောန္တိ, ‘‘ဧသ ဘိက္ခု ပုထုဇ္ဇနော’’တိ အင်္ဂုလိံ ပသာရေတွာ ဒဿေတဗ္ဗော ဟောတိ, ဣမသ္မိံယေဝ ဒီပေ ဧကဝါရံ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခု နာမ နာဟောသိ။ ပဋိပတ္တိပူရကာပိ ကဒါစိ ဗဟူ ဟောန္တိ, ကဒါစိ အပ္ပါ, ဣတိ ပဋိဝေဓော စ ပဋိပတ္တိ စ ဟောတိပိ န ဟောတိပိ။ သာသနဋ္ဌိတိယာ ပန ပရိယတ္တိယေဝ ပမာဏံ။ ပဏ္ဍိတော ဟိ တေပိဋကံ သုတွာ ဒွေပိ ပူရေတိ။ ယထာ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အာဠာရဿ သန္တိကေ ပဉ္စာဘိညာ သတ္တ စ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ ပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ, သော ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ အာဟ, တတော ဥဒကဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဓိဂတဝိသေသံ သံသန္ဒိတွာ နေဝသညာနာသညာယတနဿ ပရိကမ္မံ ပုစ္ဆိ, သော အာစိက္ခိ, တဿ ဝစနသမနန္တရမေဝ မဟာသတ္တော တံ သမ္ပာဒေသိ, ဧဝမေဝ ပညဝါ ဘိက္ခု ပရိယတ္တိံ သုတွာ ဒွေပိ ပူရေတိ, တသ္မာ ပရိယတ္တိယာ ဌိတာယ သာသနံ ဌိတံ ဟောတိ။ ယထာပိ မဟတော တဠာကဿ ပါဠိယာ ထိရာယ ဥဒကံ န ဌဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဥဒကေ သတိ ပဒုမာဒီနိ ပုပ္ဖါနိ န ပုပ္ဖိဿန္တီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, ဧဝမေဝ မဟာတဠာကဿ ထိရပါဠိသဒိသေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ သတိ မဟာတဠာကေ ဥဒကသဒိသာ ပဋိပတ္တိပူရကာ ကုလပုတ္တာ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တေသု သတိ မဟာတဠာကေ ပဒုမာဒီနိ ပုပ္ဖါနိ ဝိယ သောတာပန္နာဒယော အရိယပုဂ္ဂလာ နတ္ထီတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဧကန္တတော ပရိယတ္တိယေဝ ပမာဏံ။

ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယာတိ ဧတ္ထ ပရိယတ္တီတိ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၁၃၀) တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သာဋ္ဌကထာ ပါဠိ။ ယာဝ သာ တိဋ္ဌတိ, တာဝ ပရိယတ္တိ ပရိပုဏ္ဏာ နာမ ဟောတိ။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ကလိယုဂရာဇာနော အဓမ္မိကာ ဟောန္တိ, တေသု အဓမ္မိကေသု တေသမ္ပိ အမစ္စာဒယော အဓမ္မိကာ ဟောန္တိ, တတော ရဋ္ဌဇနပဒဝါသိနောတိ တေသံ အဓမ္မိကတာယ န ဒေဝေါ သမ္မာ ဝဿတိ, တတော သဿာနိ န သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တေသု အသမ္ပဇ္ဇန္တေသု ပစ္စယဒါယကာ ဘိက္ခုသံဃဿ ပစ္စယေ ဒါတုံ န သက္ကောန္တိ, ဘိက္ခူ ပစ္စယေဟိ ကိလမန္တာ အန္တေဝါသိကေ သင်္ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ပရိယတ္တိ ပရိဟာယတိ, အတ္ထဝသေန ဓာရေတုံ န သက္ကောန္တိ, ပါဠိဝသေနေဝ ဓာရေန္တိ။ တတော ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ပါဠိမ္ပိ သကလံ ဓာရေတုံ န သက္ကောန္တိ, ပဌမံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ပရိဟာယတိ, ပရိဟာယမာနံ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယတိ။ ပဌမမေဝ ဟိ မဟာပကရဏံ ပရိဟာယတိ, တသ္မိံ ပရိဟီနေ ယမကံ, ကထာဝတ္ထု, ပုဂ္ဂလပညတ္တိ, ဓာတုကထာ, ဝိဘင်္ဂေါ, ဓမ္မသင်္ဂဟောတိ။

ဧဝံ အဘိဓမ္မပိဋကေ ပရိဟီနေ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ သုတ္တန္တပိဋကံ ပရိဟာယတိ။ ပဌမဉှိ အင်္ဂုတ္တရနိကာယော ပရိဟာယတိ, တသ္မိမ္ပိ ပဌမံ ဧကာဒသကနိပါတော…ပေ… တတော ဧကကနိပါတောတိ။ ဧဝံ အင်္ဂုတ္တရနိကာယေ ပရိဟီနေ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ သံယုတ္တနိကာယော ပရိဟာယတိ။ ပဌမဉှိ မဟာဝဂ္ဂေါ ပရိဟာယတိ, တတော သဠာယတနဝဂ္ဂေါ, ခန္ဓကဝဂ္ဂေါ, နိဒါနဝဂ္ဂေါ, သဂါထာဝဂ္ဂေါတိ။ ဧဝံ သံယုတ္တနိကာယေ ပရိဟီနေ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဈိမနိကာယော ပရိဟာယတိ။ ပဌမဉှိ ဥပရိပဏ္ဏာသကော ပရိဟာယတိ, တတော မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကော, တတော မူလပဏ္ဏာသကောတိ။ ဧဝံ မဇ္ဈိမနိကာယေ ပရိဟီနေ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ ဒီဃနိကာယော ပရိဟာယတိ။ ပဌမဉှိ ပါထိကဝဂ္ဂေါ ပရိဟာယတိ, တတော မဟာဝဂ္ဂေါ, တတော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂေါတိ။ ဧဝံ ဒီဃနိကာယေ ပရိဟီနေ သုတ္တန္တပိဋကံ ပရိဟီနံ နာမ ဟောတိ။ ဝိနယပိဋကေန သဒ္ဓိံ ဇာတကမေဝ ဓာရေန္တိ။ ဝိနယပိဋကဉှိ လဇ္ဇိနော ဓာရေန္တိ, လာဘကာမာ ပန ‘‘သုတ္တန္တေ ကထိတေပိ သလ္လက္ခေန္တာ နတ္ထီ’’တိ ဇာတကမေဝ ဓာရေန္တိ။ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဇာတကမ္ပိ ဓာရေတုံ န သက္ကောန္တိ။ အထ နေသံ ပဌမံ ဝေဿန္တရဇာတကံ ပရိဟာယတိ, တတော ပဋိလောမက္ကမေန ပုဏ္ဏကဇာတကံ, မဟာနာရဒဇာတကန္တိ ပရိယောသာနေ အပဏ္ဏကဇာတကံ ပရိဟာယတိ, ဝိနယပိဋကမေဝ ဓာရေန္တိ။

ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တမ္ပိ မတ္ထကတော ပဋ္ဌာယ ပရိဟာယတိ။ ပဌမဉှိ ပရိဝါရော ပရိဟာယတိ, တတော ခန္ဓကော, ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေါ, မဟာဝိဘင်္ဂေါတိ အနုက္ကမေန ဥပေါသထက္ခန္ဓကမတ္တမေဝ ဓာရေန္တိ။ တဒါပိ ပရိယတ္တိ အနန္တရဟိတာဝ ဟောတိ။ ယာဝ ပန မနုဿေသု စတုပ္ပဒိကဂါထာပိ ပဝတ္တတိ, တာဝ ပရိယတ္တိ အနန္တရဟိတာဝ ဟောတိ။ ယဒါ သဒ္ဓေါ ပသန္နော ရာဇာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကမှိ သဟဿတ္ထဝိကံ ဌပါပေတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေဟိ ကထိတံ စတုပ္ပဒိကံ ဂါထံ ဇာနန္တော ဣမံ သဟဿံ ဂဏှတူ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ ဂဏှနကံ အလဘိတွာ ‘‘ဧကဝါရံ စရာပိတေ နာမံ သုဏန္တာပိ ဟောန္တိ အသုဏန္တာပီ’’တိ ယာဝတတိယံ စရာပေတွာ ဂဏှနကံ အလဘိတွာ ရာဇပုရိသာ သဟဿတ္ထဝိကံ ပုန ရာဇကုလံ ပဝေသေန္တိ, တဒါ ပရိယတ္တိ အန္တရဟိတာ နာမ ဟောတိ။

စိရံ ပဝတ္တိဿတီတိ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယပိ လိင်္ဂမတ္တံ အဒ္ဓါနံ ပဝတ္တိဿတိ။ ကထံ? ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ဟိ ကာလေ စီဝရဂ္ဂဟဏံ ပတ္တဂ္ဂဟဏံ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ အာလောကိတဝိလောကိတံ န ပါသာဒိကံ ဟောတိ, နိဂဏ္ဌသမဏာ ဝိယ အလာဗုပတ္တံ ဘိက္ခူ ပတ္တံ အဂ္ဂဗာဟာယ ပရိက္ခိပိတွာ အာဒါယ ဝိစရန္တိ, ဧတ္တာဝတာပိ လိင်္ဂံ အနန္တရဟိတမေဝ ဟောတိ။ ဂစ္ဆန္တေ ပန ကာလေ အဂ္ဂဗာဟတော ဩတာရေတွာ ဟတ္ထေန ဝါ သိက္ကာယ ဝါ ဩလမ္ဗေတွာ ဝိစရန္တိ, စီဝရမ္ပိ ရဇနသာရုပ္ပံ အကတွာ ဩဋ္ဌဋ္ဌိဝဏ္ဏံ ကတွာ ရဇန္တိ။ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ရဇနမ္ပိ န ဟောတိ, ဒသစ္ဆိန္ဒနံ ဩဝဋ္ဋိကာဝိဇ္ဈနံ ကပ္ပမတ္တဉ္စ ကတွာ ဝဠဉ္ဇန္တိ, ပုန ဩဝဋ္ဋိကံ ဝိဇ္ဈိတွာ ကပ္ပံ န ကရောန္တိ။ တတော ဥဘယမ္ပိ အကတွာ ဒသာ ဆေတွာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဝိယ စရန္တိ။ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ‘‘ကော ဣမိနာ အမှာကံ အတ္ထော’’တိ ခုဒ္ဒကံ ကာသာဝခဏ္ဍံ ဟတ္ထေ ဝါ ဂီဝါယံ ဝါ ဗန္ဓန္တိ, ကေသေသု ဝါ အလ္လီယာပေန္တိ, ဒါရဘရဏံ ကရောန္တာ ကသိတွာ ဝပိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ ဝိစရန္တိ, တဒါ ဒက္ခိဏံ ဒေန္တော ဇနော သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဧတေသမ္ပိ ဒေတိ။ ဣဒံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဝိဿန္တိ ခေါ ပနာနန္ဒ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဂေါတြဘုနော ကာသာဝကဏ္ဌာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ, တေသု ဒုဿီလေသု သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒဿန္တိ, တဒါပါဟံ, အာနန္ဒ, သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျံ ဝဒါမီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၈၀)။ တတော ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ နာနာဝိဓာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တာ ‘‘ပပဉ္စော ဧသ, ကိံ ဣမိနာ အမှာက’’န္တိ ကာသာဝခဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတွာ အရညေ ခိပန္တိ, တသ္မိံ ကာလေ လိင်္ဂံ အန္တရဟိတံ နာမ ဟောတိ။ ကဿပဒသဗလဿ ကိရ ကာလတော ပဋ္ဌာယ ယောနကာနံ သေတဝတ္ထာနိ ပါရုပိတွာ စရဏစာရိတ္တံ ဇာတံ။ ဧဝံ ပရိယတ္တိယာ အန္တရဟိတာယပိ လိင်္ဂမတ္တံ စိရံ ပဝတ္တိဿတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

အဋ္ဌဂရုဓမ္မကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပန္နာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၄-၄၀၅။ ယဒဂ္ဂေနာတိ ယံ ဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာ။ တဒေဝါတိ တသ္မိညေဝ ဒိဝသေ။ အနုညတ္တိယာတိ အနုညာယ။ ဧကာဟံ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ဘဂဝန္တံ ဝရံ ယာစာမီတိ ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ အဟံ, ဘန္တေ အာနန္ဒ, ဣမေ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မေ ပဋိဂ္ဂဏှာမိ ယာဝဇီဝံ အနတိက္ကမနီယေ’’တိ ပဋိဇာနိတွာ ဣဒါနိ ကသ္မာ ဝရံ ယာစတီတိ စေ? ပရူပဝါဒဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ။ ဧဝဉှိ ကေစိ ဝဒေယျုံ ‘‘မဟာပဇာပတိယာ ပဌမံ သမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ယထာဝုဍ္ဎံ အဘိဝါဒနံ နာဟောသိ, သာ စေ ဝရံ ယာစေယျ, ဘဂဝါ အနုဇာနေယျာ’’တိ။

၄၀၆။ သရာဂါယာတိ သရာဂဘာဝါယ ကာမရာဂဘဝရာဂပရိဗြူဟနာယ။ သညောဂါယာတိ ဝဋ္ဋေ သံယောဇနတ္ထာယ။ အာစယာယာတိ ဝဋ္ဋဿ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ။ မဟိစ္ဆတာယာတိ မဟိစ္ဆဘာဝါယ။ အသန္တုဋ္ဌိယာတိ အသန္တုဋ္ဌိဘာဝါယ။ သင်္ဂဏိကာယာတိ ကိလေသသင်္ဂဏဂဏသင်္ဂဏဝိဟာရာယ။ ကောသဇ္ဇာယာတိ ကုသီတဘာဝါယ။ ဒုဗ္ဘရတာယာတိ ဒုပ္ပေါသတာယ။ ဝိရာဂါယာတိ သကလဝဋ္ဋတော ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ။ ဝိသညောဂါယာတိ ကာမရာဂါဒီဟိ ဝိသံယုဇ္ဇနတ္ထာယ။ အပစယာယာတိ သဗ္ဗဿပိ ဝဋ္ဋဿ အပစယတ္ထာယ, နိဗ္ဗာနာယာတိ အတ္ထော။ အပ္ပိစ္ဆတာယာတိ ပစ္စယပ္ပိစ္ဆတာဒိဝသေန သဗ္ဗသော ဣစ္ဆာပဂမာယ။ သန္တုဋ္ဌိယာတိ ဒွါဒသဝိဓသန္တုဋ္ဌိဘာဝါယ။ ပဝိဝေကာယာတိ ပဝိဝိတ္တဘာဝါယ ကာယဝိဝေကာဒိတဒင်္ဂဝိဝေကာဒိဝိဝေကသိဒ္ဓိယာ။ ဝီရိယာရမ္ဘာယာတိ ကာယိကဿ စေဝ စေတသိကဿ စ ဝီရိယဿ ပဂ္ဂဏှနတ္ထာယ။ သုဘရတာယာတိ သုခပေါသနတ္ထာယ။ ဧဝံ ယော ပရိယတ္တိဓမ္မော ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏပရိပုစ္ဆာမနသိကာရဝသေန ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇန္တဿ သရာဂါဒိဘာဝပရိဝဇ္ဇနဿ ကာရဏံ ဟုတွာ ဝိရာဂါဒိဘာဝါယ သံဝတ္တတိ, ဧကံသတော ဧသော ဓမ္မော, ဧသော ဝိနယော သမ္မဒေဝ အပါယာဒီသု အပတနဝသေန ဓာရဏတော ကိလေသာနံ ဝိနယနတော, သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩဝါဒါနုသိဋ္ဌိဘာဝတော ဧတံ သတ္ထုသာသနန္တိ ဓာရေယျာသိ ဇာနေယျာသိ, အဝဗုဇ္ဈေယျာသီတိ အတ္ထော။ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပဌမဝါရေန ဝဋ္ဋံ, ဒုတိယဝါရေန ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ။

၄၀၉-၄၁၀။ ဝိမာနေတွာတိ အပရဇ္ဈိတွာ။ ကမ္မပ္ပတ္တာယောပီတိ ကမ္မာရဟာပိ။ အာပတ္တိဂါမိနိယောပီတိ အာပတ္တိအာပန္နာယောပိ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ကာရေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တီတိ တထာကရဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋေန ကာရေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ။

၄၁၃-၅။ ဒွေ တိဿော ဘိက္ခုနိယောတိ ဒွီဟိ တီဟိ ဘိက္ခုနီဟိ။ န အာရောစေန္တီတိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿ န အာရောစေန္တိ။ န ပစ္စာဟရန္တီတိ ဘိက္ခုနီနံ န ပစ္စာဟရန္တိ။ ဝိသေသကန္တိ ဝတ္တဘင်္ဂံ။

၄၂၀။ တေန စ ဘိက္ခု နိမန္တေတဗ္ဗောတိ သာမီစိဒဿနမေတံ, န ပန အနိမန္တိယာ အာပတ္တိ။

၄၂၅။ တယော နိဿယေတိ သေနာသနနိဿယံ အပနေတွာ အပရေ တယော နိဿယေ။ ရုက္ခမူလသေနာသနဉှိ သာ န လဘတိ။

၄၂၈။ အနုဝါဒံ ပဋ္ဌပေန္တီတိ ဣဿရိယံ ပဝတ္တေန္တိ။

၄၃၀။ ဘိက္ခုဒူတေန ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ ဘိက္ခုယေဝ ဒူတော ဘိက္ခုဒူတော, တေန ဘိက္ခုဒူတေန, ဘိက္ခုဒူတံ ကတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တီတိ အတ္ထော။

၄၃၁။ န သမ္မတီတိ နပ္ပဟောတိ။ နဝကမ္မန္တိ နဝကမ္မံ ကတွာ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿာနိ ဝသတူ’’တိ အပလောကေတွာ သံဃိကဘူမိဒါနံ။

၄၃၂။ သန္နိသိန္နဂဗ္ဘာတိ ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘာ။

၄၃၄။ ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတီတိ တိတ္ထာယတနသင်္ကန္တာယ အဘဗ္ဗဘာဝူပဂမနတော န လဘတိ။ ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကတော ဝါ ဥဘတော ဝါ အဝဿဝေ သတိပိ ဩဒိဿ အနုညာတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ။ သေသမေတ္ထ ပါဠိတော အဋ္ဌကထာတော စ သုဝိညေယျမေဝါတိ။

ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပန္နာနုဇာနနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကံ

၄၃၇။ ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကေ ပါဝါယ ကုသိနာရန္တိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၃၁) ပါဝါနဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကုသိနာရံ ဂမိဿာမီတိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော။ မန္ဒာရဝပုပ္ဖံ ဂဟေတွာတိ မဟာစာဋိပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖံ အာဂန္တုကဒဏ္ဍကေ ဌပေတွာ ဆတ္တံ ဝိယ ဂဟေတွာ။ အဒ္ဒသံ ခေါတိ အာဂစ္ဆန္တံ ဒူရတောဝ အဒ္ဒသံ။ ဒိသွာ စ ပန ‘‘ပုစ္ဆိဿာမိ နံ ဘဂဝတော ပဝတ္တိ’’န္တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘သစေ ခေါ ပန နိသိန္နကောဝ ပုစ္ဆိဿာမိ, သတ္ထရိ အဂါရဝေါ ကတော ဘဝိဿတီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဌိတဋ္ဌာနတော အပက္ကမ္မ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ မဏိစမ္မံ ဝိယ ဒသဗလဒတ္တိယံ မေဃဝဏ္ဏပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသ္မိံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သတ္ထရိ ကတေန ဂါရဝေန အာဇီဝကဿ အဘိမုခေါ ဟုတွာ ‘‘အပါဝုသော အမှာကံ သတ္ထာရံ ဇာနာသီ’’တိ အာဟ။ ကိံ ပန သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနံ ဇာနန္တော ပုစ္ဆိ အဇာနန္တောတိ? အာဝဇ္ဇနပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ခီဏာသဝါနံ ဇာနနံ။ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ ပနေသ အဇာနန္တော ပုစ္ဆီတိ ဧကေ။ ထေရော သမာပတ္တိဗဟုလော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနလေဏမဏ္ဍပါဒီသု နိစ္စံ သမာပတ္တိဖလေနေဝ ယာပေတိ။ ကုလသန္တကမ္ပိ ဂါမံ ပဝိသိတွာ ဒွါရေ သမာပဇ္ဇိတွာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတောဝ ဘိက္ခံ ဂဏှာတိ။ ထေရော ကိရ ‘‘ဣမိနာ မေ ပစ္ဆိမေန အတ္တဘာဝေန မဟာဇနာနုဂ္ဂဟံ ကရိဿာမိ, ယေ မယှံ ဘိက္ခံ ဝါ ဒေန္တိ, ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ဝါ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, တေသံ တံ မဟပ္ဖလံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ကရောတိ။ တသ္မာ သမာပတ္တိဗဟုလတာယ န ဇာနိ။ ဣတိ အဇာနန္တောဝ ပုစ္ဆီတိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ န ဟေတ္ထ အဇာနနကာရဏံ အတ္ထိ။ အဘိလက္ခိတံ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနံ အဟောသိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနာဒီဟိ နိမိတ္တေဟိ။ ထေရဿ ပန ပရိသာယ ကေဟိစိ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ကေဟိစိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော။ တတ္ထ ယေဟိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, တေပိ ပဿိတုကာမာဝ။ ယေဟိပိ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, တေပိ ပဿိတုကာမာဝ။ တတ္ထ ယေဟိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, တေ အဘိဒဿနကာမတာယ ဂန္တွာ ‘‘ကုဟိံ ဘဂဝါ’’တိ ပုစ္ဆန္တာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ သုတွာ သန္ဓာရေတုံ န သက္ခိဿန္တိ။ စီဝရံ ဆဍ္ဍေတွာ ဧကဝတ္ထာ ဝါ ဒုန္နိဝတ္ထာ ဝါ ဥရာနိ ပဋိပိသန္တာ ပရောဒိဿန္တိ။ တတ္ထ မနုဿာ ‘‘မဟာကဿပေန သဒ္ဓိံ အာဂတပံသုကူလိကာ သယမ္ပိ ဣတ္ထိယော ဝိယ ပရောဒန္တိ, တေ ကိံ အမှေ သမဿာသေန္တီ’’တိ မယှံ ဒေါသံ ဒဿန္တိ။ ဣဒံ ပန သုညံ မဟာရညံ, ဣဓ ယထာ တထာ ရောဒန္တေသု ဒေါသော နတ္ထိ။ ပုရိမတရံ သုတွာ နာမ သောကောပိ တနုကော ဟောတီတိ ဘိက္ခူနံ သတုပ္ပါဒလာဘတ္ထံ ဇာနန္တောဝ ပုစ္ဆိ။

အဇ္ဇ သတ္တာဟပရိနိဗ္ဗုတောတိ အဇ္ဇ ဒိဝသတော ပဋိလောမတော သတ္တမေ အဟနိ ပရိနိဗ္ဗုတော။ တတော မေ ဣဒန္တိ တတော သမဏဿ ဂေါတမဿ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနတော။ အဝီတရာဂါတိ ပုထုဇ္ဇနာ စေဝ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော စ။ တေသဉှိ ဒေါမနဿံ အပ္ပဟီနံ, တသ္မာ တေပိ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တိ, ဥဘော ဟတ္ထေ သီသေ ဌပေတွာ ရောဒန္တိ။ ဆိန္နပါတံ ပပတန္တီတိ ဆိန္နာနံ ပါတော ဝိယ ဆိန္နပါတော, တံ ဆိန္နပါတံ, ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသောယံ, မဇ္ဈေ ဆိန္နာ ဝိယ ဟုတွာ ယတော ဝါ တတော ဝါ ပတန္တီတိ အတ္ထော။ အာဝဋ္ဋန္တီတိ အဘိမုခဘာဝေန ဝဋ္ဋန္တိ။ ယတ္ထ ပတိတာ, တတော ကတိပယရတနဋ္ဌာနံ ဝဋ္ဋနဝသေနေဝ ဂန္တွာ ပုန ယထာပတိတမေဝ ဌာနံ ဝဋ္ဋနဝသေန အာဂစ္ဆန္တိ။ ဝိဝဋ္ဋန္တီတိ ယတ္ထ ပတိတာ, တတော နိဝဋ္ဋန္တိ, ပတိတဋ္ဌာနတော ပရဘာဂံ ဝဋ္ဋမာနာ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ အပိစ ပုရတော ဝဋ္ဋနံ အာဝဋ္ဋနံ, ပဿတော ပစ္ဆတော စ ဝဋ္ဋနံ ဝိဝဋ္ဋနံ။ တသ္မာ ဒွေ ပါဒေ ပသာရေတွာ သကိံ ပုရတော သကိံ ပစ္ဆတော သကိံ ဝါမတော သကိံ ဒက္ခိဏတော သမ္ပရိဝဋ္ဋမာနာပိ အာဝဋ္ဋန္တိ ဝိဝဋ္ဋန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဝီတရာဂါတိ ပဟီနဒေါမနဿာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု နိဗ္ဗိကာရတာယ သိလာထမ္ဘသဒိသာ အနာဂါမိခီဏာသဝါ။ ကာမဉှိ ဒေါမနဿေ အသတိပိ ဧကစ္စော ရာဂေါ ဟောတိယေဝ, ရာဂေ ပန အသတိ ဒေါမနဿဿ အသမ္ဘဝေါယေဝ။ တဒေကဋ္ဌဘာဝတော ဟိ ရာဂပ္ပဟာနေန ပဟီနဒေါမနဿာ ဝုတ္တာ, န ခီဏာသဝါ ဧဝ။

သဗ္ဗေဟေဝ ပိယေဟီတိအာဒီသု ပိယာယိတဗ္ဗတော ပိယေဟိ မနဝဍ္ဎနတော မနာပေဟိ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနီအာဒိကေဟိ။ နာနာဘာဝေါတိ ဇာတိယာ နာနာဘာဝေါ, ဇာတိအနုရူပဂမနေန ဝိသုံ ဘာဝေါ, အသမ္ဗဒ္ဓဘာဝေါတိ အတ္ထော။ ဝိနာဘာဝေါတိ မရဏေန ဝိနာဘာဝေါ, စုတိယာ တေနတ္တဘာဝေန အပုနပဝတ္တနတော ဝိပ္ပယောဂေါတိ အတ္ထော။ အညထာဘာဝေါတိ ဘဝေန အညထာဘာဝေါ, ဘဝန္တရဂ္ဂဟဏေန ‘‘ကာမာဝစရသတ္တော ရူပါဝစရော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ တတ္ထာပိ ‘‘မနုဿော ဒေဝေါ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ စ ပုရိမာကာရတော အညာကာရတာတိ အတ္ထော။ တန္တိ တသ္မာ။ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ ကုတော ကုဟိံ ကသ္မိံ နာမ ဌာနေ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ခန္ဓပ္ပဝတ္တေ ယံ တံ ဇာတံ…ပေ… မာ ပလုဇ္ဇီတိ လဒ္ဓုံ သက္ကာ, န သက္ကာ ဧဝ တာဒိသဿ ကာရဏဿ အဘာဝတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ သဗ္ဗေဟေဝ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ, တသ္မာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ သမ္ဗောဓိံ ပတွာပိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာပိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာပိ ဒေဝေါရောဟဏံ ကတွာပိ ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တဉ္စ တထာဂတဿပိ သရီရံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ရောဒန္တေနပိ ကန္ဒန္တေနပိ န သက္ကာ တံ ကာရဏံ လဒ္ဓုန္တိ။

တေန ခေါ ပနာဝုသော, သမယေန သုဘဒ္ဒေါ နာမ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတောတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ နိဒါနဝဏ္ဏနာယံ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ၁။ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ) ဝုတ္တနယမေဝ။

သင်္ဂီတိနိဒါနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပဒကထာဝဏ္ဏနာ

၄၄၁။ သမူဟနေယျာတိ အာကင်္ခမာနော သမူဟနတု, ယဒိ ဣစ္ဆတိ, သမူဟနေယျာတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ ပန ‘‘သမူဟနထာ’’တိ ဧကံသေနေဝ အဝတွာ ‘‘အာကင်္ခမာနော သမူဟနေယျာ’’တိ ဝိကပ္ပဝစနေနေဝ ဘဂဝါ ဌပေသီတိ? မဟာကဿပဿ ဉာဏဗလဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ။ ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘သမူဟနထာတိ ဝုတ္တေပိ သင်္ဂီတိကာလေ ကဿပေါ န သမူဟနိဿတီ’’တိ, တသ္မာ ဝိကပ္ပေနေဝ ဌပေသိ။ ယဒိ အသမူဟနနံ ဒိဋ္ဌံ, တဒေဝ စ ဣစ္ဆိတံ, အထ ကသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘အာကင်္ခမာနော သမူဟနတူ’’တိ အဝေါစာတိ? တထာရူပပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန။ သန္တိ ဟိ ကေစိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒါယ ဝတ္တိတုံ အနိစ္ဆန္တာ, တေသံ တထာ အဝုစ္စမာနေ ဘဂဝတိ ဝိဃာတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ တေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ။ တထာ ပန ဝုတ္တေ တေသံ ဝိဃာတော န ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, အမှာကမေဝါယံ ဒေါသော, ယတော အမှေသုယေဝ ကေစိ သမူဟနနံ န ဣစ္ဆန္တီတိ။ ကေစိ ‘‘သကလဿ ပန သာသနဿ သံဃာယတ္တဘာဝကရဏတ္ထံ တထာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ယံ ကိဉ္စိ သတ္ထာရာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တံ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဇီဝိတံ ဝိယ ရက္ခန္တိ။ တထာ ဟိ တေ ‘‘ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ အာကင်္ခမာနော သံဃော သမူဟနတူ’’တိ ဝုတ္တေပိ န သမူဟနိံသု။ အညဒတ္ထု ပုရတော ဝိယ တဿ အစ္စယေပိ ရက္ခိံသုယေဝါတိ သတ္ထု သာသနဿ သံဃဿ စ မဟန္တဘာဝဒဿနတ္ထမ္ပိ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အညေပိ ဝါ ဘိက္ခူ ‘‘ကတမံ ပန, ဘန္တေ, ခုဒ္ဒကံ, ကတမံ အနုခုဒ္ဒက’’န္တိ န ပုစ္ဆိံသု သမူဟနဇ္ဈာသယဿေဝ အဘာဝတော, တေနေဝ ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ အပရိစ္စဇိတွာ သဗ္ဗေသံ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ ဌပေတွာ အဝသေသာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနီ’’တိအာဒိမာဟံသု။ ဧဝဉှိ ဝဒန္တေဟိ ‘‘ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာ ဣမေ နာမာ’’တိ အဝိနိစ္ဆိတတ္တာ သဗ္ဗေသံ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ။

၄၄၂။ အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ သံဃံ ဉာပေသီတိ ဧတ္ထ ပန ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန, ကတမံ ခုဒ္ဒကံ, ကတမံ အနုခုဒ္ဒကန္တိ မိလိန္ဒရညာ ပုစ္ဆိတေ ‘ဒုက္ကဋံ မဟာရာဇ, ခုဒ္ဒကံ, ဒုဗ္ဘာသိတံ အနုခုဒ္ဒက’န္တိ (မိ။ ပ။ ၄။၂။၁) ဝုတ္တတ္တာ နာဂသေနတ္ထေရော ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ ဇာနိ, မဟာကဿပတ္ထေရော ပန တံ အဇာနန္တော ‘သုဏာတု မေ အာဝုသော’တိအာဒိနာ ကမ္မဝါစံ သာဝေသီ’’တိ, န တံ ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ နာဂသေနတ္ထေရော ဟိ ပရေသံ ဝါဒပထောပစ္ဆေဒနတ္ထံ သင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကမဟာထေရေဟိ ဂဟိတကောဋ္ဌာသေသု အန္တိမကောဋ္ဌာသမေဝ ဂဟေတွာ မိလိန္ဒရာဇာနံ သညာပေသိ, မဟာကဿပတ္ထေရော ပန ဧကသိက္ခာပဒမ္ပိ အသမူဟနိတုကာမတာယ တထာ ကမ္မဝါစံ သာဝေသိ။

တတ္ထ ဂိဟိဂတာနီတိ ဂိဟိပဋိသံယုတ္တာနီတိ ဝဒန္တိ။ ဂိဟီသု ဂတာနိ, တေဟိ ဉာတာနိ ဂိဟိဂတာနီတိ ဧဝံ ပနေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဓူမကာလော ဧတဿာတိ ဓူမကာလိကံ စိတကဓူမဝူပသမတော ပရံ အပ္ပဝတ္တနတော။ အပ္ပညတ္တန္တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၃၆၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၇။၂၃) နဝံ အဓမ္မိကံ ကတိကဝတ္တံ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဝါ ဗန္ဓန္တာ အပ္ပညတ္တံ ပညပေန္တိ နာမ ပုရာဏသန္ထတဝတ္ထုသ္မိံ သာဝတ္ထိယံ ဘိက္ခူ ဝိယ။ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သာသနံ ဒီပေန္တာ ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ နာမ ဝဿသတပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဝေသာလိကာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဝိယ။ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာ ပန အာပတ္တိယော သဉ္စိစ္စ ဝီတိက္ကမန္တာ ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ န ဝတ္တန္တိ နာမ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာ ဝိယ။ နဝံ ပန ကတိကဝတ္တံ ဝါ သိက္ခာပဒံ ဝါ အဗန္ဓန္တာ, ဓမ္မတော ဝိနယတော သာသနံ ဒီပေန္တာ, ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကမ္ပိ စ သိက္ခာပဒံ အသမူဟနန္တာ အပ္ပညတ္တံ န ပညပေန္တိ, ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ, ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ ဝတ္တန္တိ နာမ အာယသ္မာ ဥပသေနော ဝိယ အာယသ္မာ ယသော ကာကဏ္ဍကပုတ္တော ဝိယ စ။

၄၄၃။ ဘဂဝတာ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေတိ ဝေသာလိံ နိဿာယ စာပါလေ စေတိယေ ဝိဟရန္တေန ဘဂဝတာ –

‘‘ရမဏီယာ, အာနန္ဒ, ဝေသာလီ, ရမဏီယံ ဥဒေနစေတိယံ, ရမဏီယံ ဂေါတမကစေတိယံ, ရမဏီယံ သတ္တမ္ဗစေတိယံ, ရမဏီယံ ဗဟုပုတ္တစေတိယံ, ရမဏီယံ သာရန္ဒဒစေတိယံ, ရမဏီယံ စာပါလစေတိယံ။ ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ။ တထာဂတဿ ခေါ ပန, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော, အာနန္ဒ, တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၁၆၆) –

ဧဝံ ဩဠာရိကေ နိမိတ္တေ ကယိရမာနေ။

မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ မာရေန အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော။ မာရော ဟိ ယဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ။ ထေရဿ စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တေနဿ မာရော စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာသိ။ သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ, သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ, တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ, တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ, တတော ဝိသညာဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ။ ထေရဿ ပနေသ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ, ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေသိ, တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ။

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကသိက္ခာပဒကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဗြဟ္မဒဏ္ဍကထာဝဏ္ဏနာ

၄၄၅။ ဥဇ္ဇဝနိကာယာတိ ပဋိသောတဂါမိနိယာ။ ရဇောဟရဏန္တိ ရဇောပုဉ္ဆနီ။ န ကုလဝံ ဂမေန္တီတိ နိရတ္ထကဝိနာသနံ န ဂမေန္တိ။ ကုစ္ဆိတော လဝေါ ကုလဝေါ, အနယဝိနာသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဓမ္မဝိနယသင်္ဂီတိယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သင်္ဂီတိယာ ဝိနယပ္ပဓာနတ္တာ ‘‘ဝိနယသင်္ဂီတိယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဝိနယပ္ပဓာနာ သင်္ဂီတိ ဝိနယသင်္ဂီတိ။ သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝါတိ။

ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ သတ္တသတိကက္ခန္ဓကံ

ဒသဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၄၆။ သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ နိက္ခိတ္တမဏိသုဝဏ္ဏာတိ ရူပိယသိက္ခာပဒေနေဝ ပဋိက္ခိတ္တမဏိသုဝဏ္ဏာ။ တတ္ထ မဏိဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗံ ဒုက္ကဋဝတ္ထု, သုဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗံ ပါစိတ္တိယဝတ္ထု ဂဟိတံ ဟောတိ။ ဘိက္ခဂ္ဂေနာတိ ဘိက္ခုဂဏနာယ။

၄၄၇။ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝိရောစိတုံ အဒတွာ ဥပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝကရဏေန ဥပက္ကိလေသာ။ မဟိကာတိ ဟိမံ။ ဓူမော စ ရဇော စ ဓူမရဇော။ ဧတ္ထ ပုရိမာ တယော အသမ္ပတ္တဥပက္ကိလေသာ, ရာဟု ပန သမ္ပတ္တဥပက္ကိလေသဝသေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သမဏဗြာဟ္မဏာ န တပန္တိ န ဘာသန္တိ န ဝိရောစန္တီတိ ဂုဏပတာပေန န တပန္တိ ဂုဏောဘာသေန န ဘာသန္တိ ဂုဏဝိရောစနေန န ဝိရောစန္တိ။ သုရာမေရယပါနာ အပ္ပဋိဝိရတာတိ ပဉ္စဝိဓာယ သုရာယ စတုဗ္ဗိဓဿ စ မေရယဿ ပါနတော အဝိရတာ။

အဝိဇ္ဇာနိဝုဋာတိ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတာ ပိဟိတာ။ ပိယရူပါဘိနန္ဒိနောတိ ပိယရူပံ သာတရူပံ အဘိနန္ဒမာနာ တုဿမာနာ။ သာဒိယန္တီတိ ဂဏှန္တိ။ အဝိဒ္ဒသူတိ အန္ဓဗာလာ။ သရဇာတိ သကိလေသရဇာ။ မဂါတိ မိဂသဒိသာ။ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝိသယေ ဘဝေ ဝါ နေတီတိ နေတ္တိ, တဏှာယေတံ အဓိဝစနံ။ တာယ သဟ ဝတ္တန္တီတိ သနေတ္တိကာ။

၄၄၈။ တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစာတိ (သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၄။၃၆၂) တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ ‘‘ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တာ ပုတ္တဒါရဉ္စေဝ ဇာတရူပရဇတဉ္စ ပဟာယေဝ ပဗ္ဗဇန္တိ, န စ သက္ကာ ယံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ တံ ဧတေဟိ ဂါဟေတု’’န္တိ နယဂ္ဂါဟေ ဌတွာ ဧတံ ‘‘မာ အယျာ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ။ ဧကံသေနေတန္တိ ဧတံ ပဉ္စကာမဂုဏကပ္ပနံ ‘‘အဿမဏဓမ္မော အသကျပုတ္တိယဓမ္မော’’တိ ဧကံသေန ဓာရေယျာသိ။

တိဏန္တိ သေနာသနစ္ဆဒနတိဏံ။ ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ တိဏစ္ဆဒနေ ဝါ ဣဋ္ဌကစ္ဆဒနေ ဝါ ဂေဟေ ပလုဇ္ဇန္တေ ယေဟိ တံ ကာရိတံ, တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘တုမှေဟိ ကာရိတံ သေနာသနံ ဩဝဿတိ, န သက္ကာ တတ္ထ ဝသိတု’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ။ မနုဿာ သက္ကောန္တာ ကရိဿန္တိ, အသက္ကောန္တာ ‘‘တုမှေ ဝဍ္ဎကီ ဂဟေတွာ ကာရာပေထ, မယံ တေ သညာပေဿာမာ’’တိ ဝက္ခန္တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကာရေတွာ တေသံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ, မနုဿာ ဝဍ္ဎကီနံ ဒါတဗ္ဗံ ဒဿန္တိ။ သစေ အာဝါသသာမိကာ နတ္ထိ, အညေသမ္ပိ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန အာရောစေတွာ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဣမံ သန္ဓာယ ‘‘ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

ဒါရူတိ သေနာသနေ ဂေါပါနသိအာဒီသု ပလုဇ္ဇမာနေသု တဒတ္ထာယ ဒါရု ပရိယေသိတဗ္ဗံ။ သကဋန္တိ ဂိဟိဝိကဋံ ဝါ တာဝကာလိကံ ဝါ ကတွာ သကဋံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ။ န ကေဝလဉ္စ သကဋမေဝ, အညမ္ပိ ဝါသိဖရသုကုဒါလာဒိဥပကရဏံ ဧဝံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပုရိသောတိ ဟတ္ထကမ္မဝသေန ပုရိသော ပရိယေသိတဗ္ဗော။ ယံ ကဉ္စိ ဟိ ပုရိသံ ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ အာဝုသော ဒဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဒဿာမိ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣမသ္မိံ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောဟီ’’တိ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ န တွေဝါဟံ ဂါမဏိ ကေနစိ ပရိယာယေနာတိ ဇာတရူပရဇတံ ပနာဟံ ကေနစိပိ ကာရဏေန ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ န ဝဒါမိ။

၄၄၉။ ပါပကံ ကတန္တိ အသုန္ဒရံ ကတံ။

၄၅၀။ အဟောဂင်္ဂေါတိ တဿ ပဗ္ဗတဿ နာမံ။

၄၅၁။ ပဋိကစ္စေဝ ဂစ္ဆေယျန္တိ ယတ္ထ တံ အဓိကရဏံ ဝူပသမေတုံ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ, တတ္ထ ပဌမမေဝ ဂစ္ဆေယျံ။ သမ္ဘာဝေသုန္တိ ပါပုဏိံသု။

၄၅၂။ အလောဏကံ ဘဝိဿတီတိ အလောဏကံ ဘတ္တံ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဘဝိဿတိ။ အာသုတာတိ သဗ္ဗသမ္ဘာရသဇ္ဇိတာ။ ‘‘အသုတ္တာ’’တိ ဝါ ပါဌော။

၄၅၃။ ဥဇ္ဇဝိံသူတိ နာဝံ အာရုယှ ပဋိသောတေန ဂစ္ဆိံသု။ ပါစီနကာတိ ပါစီနဒေသဝါသိနော။

၄၅၄။ နနု တွံ အာဝုသော ဝုဍ္ဎော ဝီသတိဝဿောသီတိ နနု တွံ အာဝုသော ဝီသတိဝဿော, န နိဿယပဋိဗဒ္ဓေါ, ကသ္မာ တံ ထေရော ပဏာမေတီတိ ဒီပေန္တိ။ ဂရုနိဿယံ ဂဏှာမာတိ ကိဉ္စာပိ မယံ မဟလ္လကာ, ဧတံ ပန ထေရံ ဂရုံ ကတွာ ဝသိဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၅၅။ မေတ္တာယ ရူပါဝစရသမာဓိမတ္တဘာဝတော ‘‘ကုလ္လကဝိဟာရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, ခုဒ္ဒကေန ဝိဟာရေနာတိ အတ္ထော, ခုဒ္ဒကတာ စဿ အဂမ္ဘီရဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တာနဝိဟာရေနာ’’တိ။ သုညတာဝိဟာရေနာတိ သုညတာမုခေန အဓိဂတဖလသမာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

၄၅၇။ သုတ္တဝိဘင်္ဂေတိ ပဒဘာဇနီယေ။ တေန သဒ္ဓိန္တိ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတလောဏေန သဒ္ဓိံ။ န ဟိ ဧတ္ထ ယာဝဇီဝိကံ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ ‘‘ကပ္ပတိ သိင်္ဂိလောဏကပ္ပေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တသိင်္ဂိလောဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တဉှိ ပုရေ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သိင်္ဂေန ပရိဟဋံ န တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ။ ယာဝကာလိကမေဝ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ သိင်္ဂိလောဏေန မိဿေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ အလောဏာမိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဥပေါသထသံယုတ္တေတိ ဥပေါသထပဋိသံယုတ္တေ, ဥပေါသထက္ခန္ဓကေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အတိသရဏံ အတိသာရော, အတိက္ကမော။ ဝိနယဿ အတိသာရော ဝိနယာတိသာရော။ တံ ပမာဏံ ကရောန္တဿာတိ ဒသာယ သဒ္ဓိံ နိသီဒနေ ယံ ပမာဏံ ဝုတ္တံ, ဒသာယ ဝိနာ တံ ပမာဏံ ကရောန္တဿ။ သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ။

သတ္တသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒွိဝဂ္ဂသင်္ဂဟာတိ စူဠဝဂ္ဂမဟာဝဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ဒွီဟိ ဝဂ္ဂေဟိ သင်္ဂဟိတာ။ ဒွါဝီသတိပဘေဒနာတိ မဟာဝဂ္ဂေ ဒသ, စူဠဝဂ္ဂေ ဒွါဒသာတိ ဧဝံ ဒွါဝီသတိပ္ပဘေဒါ။ သာသနေတိ သတ္ထုသာသနေ။ ယေ ခန္ဓကာ ဝုတ္တာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

စူဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပရိဝါရ-ဋီကာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

သောဠသမဟာဝါရော

ပညတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

ဝိသုဒ္ဓပရိဝါရဿာတိ သဗ္ဗသော ပရိသုဒ္ဓခီဏာသဝပရိဝါရဿ။ ဓမ္မက္ခန္ဓသရီရဿာတိ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသင်္ခါတဓမ္မက္ခန္ဓသရီရဿ သာသနေတိ သမ္ဗန္ဓော။ တဿာတိ ‘‘ပရိဝါရော’’တိ ယော သင်္ဂဟံ အာရုဠှော, တဿ။ ပုဗ္ဗာဂတံ နယန္တိ ပုဗ္ဗေ အာဂတံ ဝိနိစ္ဆယံ။

၁။ ပကတတ္ထပဋိနိဒ္ဒေသော တ-သဒ္ဒေါတိ တဿ ‘‘ဘဂဝတာ’’တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ သမာနာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တတ္ထဿ ယာယ ဝိနယပညတ္တိယာ ဘဂဝါ ပကတော အဓိကတော သုပါကဋော စ, တံ ဝိနယပညတ္တိံ သဒ္ဓိံ ယာစနာယ အတ္ထဘာဝေန ဒဿေန္တော ‘‘ယော သော…ပေ… ဝိနယပညတ္တိံ ပညပေသီ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ဝိနယပညတ္တိန္တိ ဝိနယဘူတံ ပညတ္တိံ။

‘‘ဇာနတာ ပဿတာ’’တိ ဣမေသံ ပဒါနံ ဝိနယဿ အဓိကတတ္တာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန တာဝ အတ္ထံ ယောဇေတွာ ဣဒါနိ သုတ္တန္တနယေန ဒဿေန္တော သတိပိ ဉာဏဒဿန-သဒ္ဒါနံ ပညာဝေဝစနဘာဝေ တေန တေန ဝိသေသေန တေသံ ဝိသယဝိသေသပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝိဇ္ဇတ္တယဝသေန အဘိညာနာဝရဏဉာဏဝသေန သဗ္ဗညုတညာဏမံသစက္ခုဝသေန ပဋိဝေဓဒေသနာဉာဏဝသေန စ အတ္ထံ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒီဟီတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာသဝက္ခယဉာဏေဟိ။ ပဋိဝေဓပညာယာတိ အရိယမဂ္ဂပညာယ။ ဒေသနာပညာယ ပဿတာတိ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မာနံ ဒေသေတဗ္ဗပ္ပကာရံ ဗောဓနေယျပုဂ္ဂလာနဉ္စ အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ဒေသနာပညာယ ယာထာဝတော ပဿတာ။ အရဟတာတိ အရီနံ, အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒီနဉ္စ အရဟတ္တာ အရဟတာ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ သမ္မာ သာမဉ္စ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။ အထ ဝါ အန္တရာယိကဓမ္မေ ဇာနတာ, နိယျာနိကဓမ္မေ ပဿတာ, ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ အရဟတာ, သမ္မာ သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ စတုဝေသာရဇ္ဇဝသေနပေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အပိစ ဌာနာဋ္ဌာနာဒိဝိဘာဂံ ဇာနတာ, ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဿတာ, သဝါသနအာသဝါနံ ဆိန္နတ္တာ အရဟတာ, အဘိညေယျာဒိဘေဒေ ဓမ္မေ အဘိညေယျာဒိတော အဝိပရီတာဝဗောဓတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန။ အထ ဝါ တီသု ကာလေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏတာယ ဇာနတာ, ကာယကမ္မာဒိဝသေန တိဏ္ဏမ္ပိ ကမ္မာနံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိတော သမ္မာ ကာရိတာယ ပဿတာ, ဒဝါဒီနံ အဘာဝသာဓိကာယ ပဟာနသမ္ပဒါယ အရဟတာ, ဆန္ဒာဒီနံ အဟာနိဟေတုဘူတာယ အက္ခယပဋိဘာနသာဓိကာယ သဗ္ဗညုတာယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာတိ ဧဝံ ဒသဗလအဋ္ဌာရသာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မဝသေနပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

၂။ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေတိ ပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနေ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ။ မဇ္ဈိမဒေသေယေဝ ပညတ္တီတိ တသ္မိံယေဝ ဒေသေ ယထာဝုတ္တဝတ္ထုဝီတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော။ ဝိနီတကထာတိ ဝိနီတဝတ္ထုကထာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။

ကာယေန ပန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ သေဝနစိတ္တံ အင်္ဂံ ကတွာ ကာယဒွါရသင်္ခါတဝိညတ္တိံ ဇနယိတွာ ပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒသင်္ခါတံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ ကိဉ္စာပိ ဟိ စိတ္တေန သမုဋ္ဌာပိတာ ဝိညတ္တိ, တထာပိ စိတ္တေန အဓိပ္ပေတဿ အတ္ထဿ ကာယဝိညတ္တိယာ သာဓိတတ္တာ ‘‘ကာယဒွါရေန အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာတိ အာပန္နာယ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဘာဝါပါဒနဿ အသက္ကုဏေယျတာသင်္ခါတမတ္ထံ သန္ဓာယ, န ဘဏ္ဍနာဒိဝူပသမံ။

၃။ ပေါရာဏကေဟိ မဟာထေရေဟီတိ သီဟဠဒီပဝါသီဟိ မဟာထေရေဟိ။ ဌပိတာတိ ပေါတ္ထကသင်္ဂဟာရောဟနကာလေ ဌပိတာ။ စတုတ္ထသင်္ဂီတိသဒိသာ ဟိ ပေါတ္ထကာရောဟသင်္ဂီတိ။ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဒွတ္တိံသ ဝါရာ သုဝိညေယျာဝ။

သမုဋ္ဌာနသီသဝဏ္ဏနာ

၂၅၇။ သမုဋ္ဌာနကထာယ ပန ကရုဏာသီတလဘာဝေန စန္ဒသဒိသတ္တာ ‘‘ဗုဒ္ဓစန္ဒေ’’တိ ဝုတ္တံ, ကိလေသတိမိရပဟာနတော ‘‘ဗုဒ္ဓါဒိစ္စေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပိဋကေ တီဏိ ဒေသယီတိ ယသ္မာ တေ ဒေသယန္တိ, တသ္မာ အင်္ဂိရသောပိ ပိဋကာနိ တီဏိ ဒေသယိ။ တာနိ ကတမာနီတိ အာဟ ‘‘သုတ္တန္တ’’န္တိအာဒိ။ မဟာဂုဏန္တိ မဟာနိသံသံ။ ဧဝံ နီယတိ သဒ္ဓမ္မော, ဝိနယော ယဒိ တိဋ္ဌတီတိ ယဒိ ဝိနယပရိယတ္တိ အနန္တရဟိတာ တိဋ္ဌတိ ပဝတ္တတိ, ဧဝံ သတိ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော နီယတိ ပဝတ္တတိ။ ဝိနယပရိယတ္တိ ပန ကထံ တိဋ္ဌတီတိ အာဟ ‘‘ဥဘတောစာ’’တိအာဒိ။ ပရိဝါရေန ဂန္ထိတာ တိဋ္ဌန္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဿေဝ ပရိဝါရဿာတိ တသ္မိံယေဝ ပရိဝါရေ။

နိယတကတန္တိ ကတနိယတံ, နိယမိတန္တိ အတ္ထော။ အညေဟိ သဒ္ဓိန္တိ သေသသိက္ခာပဒေဟိ သဒ္ဓိံ။ အသမ္ဘိန္နသမုဋ္ဌာနာနီတိ အသင်္ကရသမုဋ္ဌာနာနိ။

တသ္မာ သိက္ခေတိ ယသ္မာ ဝိနယေ သတိ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌတိ, ဝိနယော စ ပရိဝါရေန ဂန္ထိတော တိဋ္ဌတိ, ပရိဝါရေ စ သမုဋ္ဌာနာဒီနိ ဒိဿန္တိ, တသ္မာ သိက္ခေယျ ပရိဝါရံ, ဥဂ္ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော။

အာဒိမှိ တာဝ ပုရိမနယေတိ ‘‘ဆန္နံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနံ ကတိဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတီတိ ဧကေန သမုဋ္ဌာနေန သမုဋ္ဌာတိ, ကာယတော စ စိတ္တတော စ သမုဋ္ဌာတီ’’တိအာဒိနာ (ပရိ။ ၁၈၇) ပညတ္တိဝါရေ သကိံ အာဂတနယံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

၂၅၈။ နာနုဗန္ဓေ ပဝတ္တိနိန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဝုဋ္ဌာပိတံ ပဝတ္တိနိံ ဒွေ ဝဿာနိ နာနုဗန္ဓေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၁၁၁) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။

၂၇၀။ အကတန္တိ အညေဟိ အမိဿီကတံ, နိယတသမုဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အန္တရပေယျာလံ

ကတိပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၇၁။ ဝေရံ မဏတီတိ ရာဂါဒိဝေရံ မဏတိ ဝိနာသေတိ။ ဧတာယာတိ ဝိရတိယာ။ နိယျာနန္တိ မဂ္ဂံ။ ကာယပါဂဗ္ဗိယန္တိ ကာယပါဂဗ္ဗိယဝသေန ပဝတ္တံ ကာယဒုစ္စရိတံ။

၂၇၄။ သာရဏီယာတိ သရိတဗ္ဗယုတ္တာ အနုဿရဏာရဟာ အဒ္ဓါနေ အတိက္ကန္တေပိ န သမ္မုဿိတဗ္ဗာ။ မိဇ္ဇတိ သိနိယှတိ ဧတာယာတိ မေတ္တာ, မိတ္တဘာဝေါ။ မေတ္တာ ဧတဿ အတ္ထီတိ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ, တံ ပန ယသ္မာ မေတ္တာသဟဂတစိတ္တသမုဋ္ဌာနံ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တစိတ္တေန ကတံ ကာယကမ္မ’’န္တိ။ အာဝီတိ ပကာသံ။ ပကာသဘာဝေါ စေတ္ထ ယံ ဥဒ္ဒိဿ တံ ကာယကမ္မံ ကရီယတိ, တဿ သမ္မုခဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘သမ္မုခါ’’တိ။ ရဟောတိ အပကာသံ။ အပကာသတာ စ ယံ ဥဒ္ဒိဿ တံ ကမ္မံ ကရီယတိ, တဿ အပစ္စက္ခဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ပရမ္မုခါ’’တိ။ ဥဘယေဟီတိ နဝကေဟိ ထေရေဟိ စ။ ပိယံ ပိယာယိတဗ္ဗံ ကရောတီတိ ပိယကရဏော။ ဂရုံ ဂရုဋ္ဌာနိယံ ကရောတီတိ ဂရုကရဏော။ သင်္ဂဟာယာတိ သင်္ဂဟဝတ္ထုဝိသေသဘာဝတော သဗြဟ္မစာရီနံ သင်္ဂဟဏတ္ထာယ။ အဝိဝါဒါယာတိ သင်္ဂဟဝတ္ထုဘာဝတော ဧဝ န ဝိဝါဒါယ။ သတိ စ အဝိဝါဒဟေတုဘူတသင်္ဂဟကတ္တေ တေသံ ဝသေန သဗြဟ္မစာရီနံ သမဂ္ဂဘာဝေါ ဘေဒါဘာဝေါ သိဒ္ဓေါယေဝါတိ အာဟ ‘‘သမဂ္ဂဘာဝါယာ’’တိအာဒိ။

ပဂ္ဂယှ ဝစနန္တိ ကေဝလံ ‘‘ဒေဝေါ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဒေဝတ္ထေရော’’တိ ဂုဏေဟိ ထိရဘာဝဇောတနံ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဥစ္စံ ကတွာ ဝစနံ။ မမတ္တဗောဓနဝစနံ မမာယနဝစနံ။ ဧကန္တတိရောက္ခဿ မနောကမ္မဿ သမ္မုခတာ နာမ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပနဝသေနေဝ ဟောတိ, တဉ္စ ခေါ လောကေ ကာယကမ္မန္တိ ပါကဋံ ပညာတံ ဟတ္ထဝိကာရာဒိံ အနာမသိတွာယေဝ ဒဿေန္တော ‘‘နယနာနိ ဥမ္မီလေတွာ’’တိအာဒိမာဟ။ ကာမဉ္စေတ္ထ မေတ္တာသိနေဟသိနိဒ္ဓါနံ နယနာနံ ဥမ္မီလနာ ပသန္နေန မုခေန ဩလောကနဉ္စ မေတ္တံ ကာယကမ္မမေဝ, ယဿ ပန စိတ္တဿ ဝသေန နယနာနံ မေတ္တာသိနေဟသိနိဒ္ဓတာ မုခဿ စ ပသန္နတာ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမာ’’တိ။

ဣမာနိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၄၁၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၄၉၂၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၆။၁၁) စ မေတ္တကာယကမ္မာဒီနိ ပါဠိယံ ဘိက္ခူနံ ဝသေန အာဂတာနိ ဂိဟီသုပိ လဗ္ဘန္တိယေဝ။ ဘိက္ခူနဉှိ မေတ္တစိတ္တေန အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တာဒိအာဘိသမာစာရိကဓမ္မပူရဏံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ။ သဗ္ဗဉ္စ အနဝဇ္ဇကာယကမ္မံ အာဘိသမာစာရိကကမ္မန္တောဂဓမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဂိဟီနံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ သံဃနိမန္တနတ္ထာယ ဂမနံ, ဂါမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ, ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ, အာသနပညာပနံ, အနုဂမနန္တိ ဧဝမာဒိကံ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ နာမ။ ဘိက္ခူနံ မေတ္တစိတ္တေန အာစာရပညတ္တိသိက္ခာပန ကမ္မဋ္ဌာနကထန ဓမ္မဒေသနာ ပရိပုစ္ဆန အဋ္ဌကထာကထနဝသေန ပဝတ္တိယမာနံ တေပိဋကမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ။ ဂိဟီနံ ‘‘စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ဗောဓိဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ဓမ္မဿဝနံ ကရိဿာမ, ဒီပမာလာပုပ္ဖပူဇံ ကရိဿာမ, တီဏိ သုစရိတာနိ သမာဒါယ ဝတ္တိဿာမ, သလာကဘတ္တာဒီနိ ဒဿာမ, ဝဿာဝါသိကံ ဒဿာမ, အဇ္ဇ သံဃဿ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဒဿာမ, သံဃံ နိမန္တေတွာ ခါဒနီယာဒီနိ သံဝိဒဟထ, အာသနာနိ ပညပေထ, ပါနီယံ ဥပဋ္ဌာပေထ, သံဃံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အာနေထ, ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေထ, ဆန္ဒဇာတာ ဥဿာဟဇာတာ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောထာ’’တိအာဒိကထနကာလေ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ နာမ။ ဘိက္ခူနံ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ စ ကတွာ ဝိဝိတ္တာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူ သုခီ ဟောန္တု အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ’’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ။ ဂိဟီနံ ‘‘အယျာ သုခီ ဟောန္တု အဝေရာ အဗျာပဇ္ဇာ’’တိ စိန္တနံ မေတ္တံ မနောကမ္မံ နာမ။

လာဘာတိ စီဝရာဒယော လဒ္ဓပစ္စယာ။ ဓမ္မိကာတိ ကုဟနာဒိဘေဒံ မိစ္ဆာဇီဝံ ဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မေန သမေန ဘိက္ခာစရိယဝတ္တေန ဥပ္ပန္နာ။ အန္တမသော ပတ္တပရိယာပန္နမတ္တမ္ပီတိ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ပတ္တေ ပရိယာပန္နံ ပတ္တဿ အန္တောဂတံ ဒွတ္တိကဋစ္ဆုဘိက္ခာမတ္တမ္ပိ။ ဒေယျံ ဒက္ခိဏေယျဉ္စ အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ ကတွာ ဘုဉ္ဇတီတိ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ။ ဧတ္ထ ဟိ ဒွေ ပဋိဝိဘတ္တာနိ နာမ အာမိသပဋိဝိဘတ္တံ ပုဂ္ဂလပဋိဝိဘတ္တဉ္စ။ တတ္ထ ‘‘ဧတ္တကံ ဒဿာမိ, ဧတ္တကံ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ အာမိသပဋိဝိဘတ္တံ နာမ။ ‘‘အသုကဿ ဒဿာမိ, အသုကဿ န ဒဿာမီ’’တိ ဧဝံ စိတ္တေန ဝိဘဇနံ ပန ပုဂ္ဂလပဋိဝိဘတ္တံ နာမ။ တဒုဘယမ္ပိ အကတွာ ယော အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ, အယံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ နာမ။ တေနာဟ ‘‘နေဝ အာမိသံ ပဋိဝိဘဇိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒိ။ အဒါတုမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ။ ဒါနဉှိ နာမ န ကဿစိ နိဝါရိတံ, တေန ဒုဿီလဿပိ အတ္ထိကဿ သတိ သမ္ဘဝေ ဒါတဗ္ဗံ, တဉ္စ ခေါ ကရုဏာယနဝသေန, န ဝတ္တပူရဏဝသေန။ သာရဏီယဓမ္မပူရကဿ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂိတာယ ‘‘သဗ္ဗေသံ ဒါတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂိလာနာဒီနံ ပန ဩဒိဿကံ ကတွာ ဒါနံ အပ္ပဋိဝိဘာဂပက္ခိကံ ‘‘အသုကဿ န ဒဿာမီ’’တိ ပဋိက္ခေပဿ အဘာဝတော။ ဗျတိရေကပ္ပဓာနော ဟိ ပဋိဝိဘာဂေါ။ တေနာဟ ‘‘ဂိလာနဂိလာနုပဋ္ဌာက…ပေ… ဝိစေယျ ဒါတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။

သာဓာရဏဘောဂီတိ ဧတ္ထ သာဓာရဏဘောဂိနော ဣဒံ လက္ခဏံ – ယံ ယံ ပဏီတံ လဘတိ, တံ တံ နေဝ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနမုခေန ဂိဟီနံ ဒေတိ အတ္တနော အာဇီဝသုဒ္ဓိံ ရက္ခမာနော, န အတ္တနာဝ ပရိဘုဉ္ဇတိ ‘‘မယှံ အသာဓာရဏဘောဂိတာ မာ ဟောတူ’’တိ။ တံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော စ ‘‘သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူ’’တိ ဂဟေတွာ ဃဏ္ဋိံ ပဟရိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ သံဃသန္တကံ ဝိယ ပဿတိ။ ဣမိနာ စ တဿ လာဘဿ တီသုပိ ကာလေသု သာဓာရဏတော ဌပနံ ဒဿိတံ။ ‘‘တံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တော စ သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူ’’တိ ဣမိနာ ပဋိဂ္ဂဟဏကာလော ဒဿိတော, ‘‘ဂဟေတွာ…ပေ… ပဿတီ’’တိ ဣမိနာ ပဋိဂ္ဂဟိတကာလော။ တဒုဘယံ ပန တာဒိသေန ပုဗ္ဗဘာဂေန ဝိနာ န ဟောတီတိ အတ္ထသိဒ္ဓေါ ပုရိမကာလော။ တယိဒမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟဏတော ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘‘သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူတိ ပဋိဂ္ဂဟေဿာမီ’’တိ, ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဟောတိ ‘‘သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူတိ ပဋိဂ္ဂဏှာမီ’’တိ, ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဟောတိ ‘‘သံဃေန သာဓာရဏံ ဟောတူတိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ မယာ’’တိ ဧဝံ တိလက္ခဏသမ္ပန္နံ ကတွာ လဒ္ဓလာဘံ ဩသာနလက္ခဏံ အဝိကောပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သာဓာရဏဘောဂီ အပ္ပဋိဝိဘတ္တဘောဂီ စ ဟောတိ။

ဣမံ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၄၁၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၄၉၂၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၆။၁၁) ပန သာရဏီယဓမ္မံ ကော ပူရေတိ, ကော န ပူရေတိ? ဒုဿီလော တာဝ န ပူရေတိ။ န ဟိ တဿ သန္တကံ သီလဝန္တော ဂဏှန္တိ။ ပရိသုဒ္ဓသီလော ပန ဝတ္တံ အခဏ္ဍေန္တော ပူရေတိ။ တတြိဒံ ဝတ္တံ – ယော ဩဒိဿကံ ကတွာ မာတု ဝါ ပိတု ဝါ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီနံ ဝါ ဒေတိ, သော ဒါတဗ္ဗံ ဒေတု, သာရဏီယဓမ္မော ပနဿ န ဟောတိ, ပလိဗောဓဇဂ္ဂနံ နာမ ဟောတိ။ သာရဏီယဓမ္မော ဟိ မုတ္တပလိဗောဓဿေဝ ဝဋ္ဋတိ။ တေန ပန ဩဒိဿကံ ဒေန္တေန ဂိလာနဂိလာနုပဋ္ဌာကအာဂန္တုကဂမိကာနဉ္စေဝ နဝပဗ္ဗဇိတဿ စ သံဃာဋိပတ္တဂ္ဂဟဏံ အဇာနန္တဿ ဒါတဗ္ဗံ။ ဧတေသံ ဒတွာ အဝသေသံ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ထောကံ ထောကံ အဒတွာ ယော ယတ္တကံ ဂဏှာတိ, တဿ တတ္တကံ ဒါတဗ္ဗံ။ အဝသိဋ္ဌေ အသတိ ပုန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရာသနတော ပဋ္ဌာယ ယံ ယံ ပဏီတံ, တံ တံ ဒတွာ သေသံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။

အယံ ပန သာရဏီယဓမ္မော သာရဏီယဓမ္မပူရဏဝိဓိမှိ သုသိက္ခိတာယ ပရိသာယ သုပူရော ဟောတိ။ သုသိက္ခိတာယ ဟိ ပရိသာယ ယော အညတော လဘတိ, သော န ဂဏှာတိ။ အညတော အလဘန္တောပိ ပမာဏယုတ္တမေဝ ဂဏှာတိ, န အတိရေကံ။ အယဉ္စ ပန သာရဏီယဓမ္မော ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဒေန္တဿပိ ဒွါဒသဟိ ဝဿေဟိ ပူရတိ, န တတော ဩရံ။ သစေ ဟိ ဒွါဒသမေပိ ဝဿေ သာရဏီယဓမ္မပူရကော ပိဏ္ဍပါတပူရံ ပတ္တံ အာသနသာလာယံ ဌပေတွာ နဟာယိတုံ ဂစ္ဆတိ, သံဃတ္ထေရော စ ‘‘ကဿေသော ပတ္တော’’တိ ဝတွာ ‘‘သာရဏီယဓမ္မပူရကဿာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အာဟရထ န’’န္တိ သဗ္ဗံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝိစာရေတွာ ဘုဉ္ဇိတွာဝ ရိတ္တပတ္တံ ဌပေတိ။ အထ သော ဘိက္ခု ရိတ္တပတ္တံ ဒိသွာ ‘‘မယှံ အနဝသေသေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိံသူ’’တိ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပါဒေတိ, သာရဏီယဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ, ပုန ဒွါဒသ ဝဿာနိ ပူရေတဗ္ဗော ဟောတိ။ တိတ္ထိယပရိဝါသသဒိသော ဟေသ, သကိံ ခဏ္ဍေ ဇာတေ ပုန ပူရေတဗ္ဗောဝ။ ယော ပန ‘‘လာဘာ ဝတ မေ, သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ, ယဿ မေ ပတ္တဂတံ အနာပုစ္ဆာဝ သဗြဟ္မစာရိနော ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ သောမနဿံ ဇနေတိ, တဿ ပုဏ္ဏော နာမ ဟောတိ။

ဧဝံ ပူရိတသာရဏီယဓမ္မဿ ပန နေဝ ဣဿာ, န မစ္ဆရိယံ ဟောတိ, မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ သုလဘပစ္စယော, ပတ္တဂတမဿ ဒိယျမာနမ္ပိ န ခီယတိ, ဘာဇနီယဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ လဘတိ, ဘယေ ဝါ ဆာတကေ ဝါ သမ္ပတ္တေ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တိ။

တတြိမာနိ ဝတ္ထူနိ – လေဏဂိရိဝါသီ တိဿတ္ထေရော ကိရ မဟာခီရဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝသတိ။ ပညာသမတ္တာ ထေရာ နာဂဒီပံ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တာ ခီရဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ နိက္ခမိံသု။ ထေရော ပဝိသန္တော တေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ ‘‘လဒ္ဓံ, ဘန္တေ’’တိ။ ဝိစရိမှ, အာဝုသောတိ။ သော အလဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ, ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆာမိ, တာဝ ဣဓေဝ ဟောထာ’’တိ။ မယံ, အာဝုသော, ပညာသ ဇနာ ပတ္တတေမနမတ္တမ္ပိ န လဘိမှာတိ။ ဘန္တေ, နေဝါသိကာ နာမ ပဋိဗလာ ဟောန္တိ, အလဘန္တာပိ ဘိက္ခာစာရမဂ္ဂသဘာဂံ ဇာနန္တီတိ။ ထေရာ အာဂမိံသု။ ထေရော ဂါမံ ပါဝိသိ။ ဓုရဂေဟေယေဝ မဟာဥပါသိကာ ခီရဘတ္တံ သဇ္ဇေတွာ ထေရံ ဩလောကယမာနာ ဌိတာ ထေရဿ ဒွါရံ သမ္ပတ္တဿေဝ ပတ္တံ ပူရေတွာ အဒါသိ။ သော တံ အာဒါယ ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ သံဃတ္ထေရံ အာဟ။ ထေရော ‘‘အမှေဟိ ဧတ္တကေဟိ ကိဉ္စိ န လဒ္ဓံ, အယံ သီဃမေဝ ဂဟေတွာ အာဂတော, ကိံ နု ခေါ’’တိ သေသာနံ မုခံ ဩလောကေသိ။ ထေရော ဩလောကနာကာရေနေဝ ဉတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဓမ္မေန သမေန လဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍပါတော, နိက္ကုက္ကုစ္စာ ဂဏှထာ’’တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗေသံ ယာဝဒတ္ထံ ဒတွာ အတ္တနာပိ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇိ။ အထ နံ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ထေရာ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ကဒါ, အာဝုသော, လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ? နတ္ထိ မေ, ဘန္တေ, လောကုတ္တရဓမ္မောတိ။ ဈာနလာဘီသိ အာဝုသောတိ? ဧတမ္ပိ မေ, ဘန္တေ, နတ္ထီတိ။ နနု, အာဝုသော, ပါဋိဟာရိယန္တိ? သာရဏီယဓမ္မော မေ, ဘန္တေ, ပူရိတော, တဿ မေ ပူရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သစေပိ ဘိက္ခုသတသဟဿံ ဟောတိ, ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ။ သာဓု သာဓု သပ္ပုရိသ အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုယှန္တိ။ ဣဒံ တာဝ ပတ္တဂတံ န ခီယတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု။

အယမေဝ ပန ထေရော စေတိယပဗ္ဗတေ ဂိရိဘဏ္ဍမဟာပူဇာယ ဒါနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဒါနေ ကိံ ဝရဘဏ္ဍ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ဒွေ သာဋကာ, ဘန္တေတိ။ ဧတေ မယှံ ပါပုဏိဿန္တီတိ။ တံ သုတွာ အမစ္စော ရညော အာရောစေသိ ‘‘ဧကော ဒဟရော ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ။ ‘‘ဒဟရဿ ဧဝံ စိတ္တံ, မဟာထေရာနံ ပန သုခုမာ သာဋကာ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝတွာ ‘‘မဟာထေရာနံ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေသိ။ တဿ ဘိက္ခုသံဃေ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ ဒေန္တဿ မတ္ထကေ ဌပိတာပိ တေ သာဋကာ ဟတ္ထံ နာရောဟန္တိ, အညေဝ အာရောဟန္တိ။ ဒဟရဿ ဒါနကာလေ ပန ဟတ္ထံ အာရုဠှာ။ သော တဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ အမစ္စဿ မုခံ ဩလောကေတွာ ဒဟရံ နိသီဒါပေတွာ ဒါနံ ဒတွာ သံဃံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဒဟရဿ သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ, ဣမံ ဓမ္မံ ကဒါ ပဋိဝိဇ္ဈိတ္ထာ’’တိ အာဟ။ သော ပရိယာယေနပိ အသန္တံ အဝဒန္တော ‘‘နတ္ထိ မယှံ, မဟာရာဇ, လောကုတ္တရဓမ္မော’’တိ အာဟ။ နနု, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗေဝ အဝစုတ္ထာတိ။ အာမ မဟာရာဇ, သာရဏီယဓမ္မပူရကော အဟံ, တဿ မေ ဓမ္မဿ ပူရိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇနီယဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ။ ‘‘သာဓု သာဓု ဘန္တေ, အနုစ္ဆဝိကမိဒံ တုမှာက’’န္တိ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ။ ဣဒံ ဘာဇနီယဋ္ဌာနေ အဂ္ဂဘဏ္ဍံ ပါပုဏာတီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု။

စဏ္ဍာလတိဿဘယေန ပန ဘာတရဂါမဝါသိနော နာဂတ္ထေရိယာ အနာရောစေတွာဝ ပလာယိံသု။ ထေရီ ပစ္စူသသမယေ ‘‘အတိ ဝိယ အပ္ပနိဂ္ဃေါသော ဂါမော, ဥပဓာရေထ တာဝါ’’တိ ဒဟရဘိက္ခုနိယော အာဟ။ တာ ဂန္တွာ သဗ္ဗေသံ ဂတဘာဝံ ဉတွာ အာဂမ္မ ထေရိယာ အာရောစေသုံ။ သာ သုတွာ ‘‘မာ တုမှေ တေသံ ဂတဘာဝံ စိန္တယိတ္ထ, အတ္တနော ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယောနိသောမနသိကာရေသုယေဝ ယောဂံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ပါရုပိတွာ အတ္တဒွါဒသမာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓမူလေ အဋ္ဌာသိ။ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဒွါဒသန္နမ္ပိ ဘိက္ခုနီနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ‘‘အယျေ အညတ္ထ မာ ဂစ္ဆထ, နိစ္စံ ဣဓေဝ ဧထာ’’တိ အာဟ။ ထေရိယာ ပန ကနိဋ္ဌဘာတာ နာဂတ္ထေရော နာမ အတ္ထိ, သော ‘‘မဟန္တံ ဘယံ, န သက္ကာ ယာပေတုံ, ပရတီရံ ဂမိဿာမီ’’တိ အတ္တဒွါဒသမော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနာ နိက္ခန္တော ‘‘ထေရိံ ဒိသွာ ဂမိဿာမီ’’တိ ဘာတရဂါမံ အာဂတော။ ထေရီ ‘‘ထေရာ အာဂတာ’’တိ သုတွာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ အယျာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိ။ သာ ‘‘အဇ္ဇ ဧကဒိဝသံ ဝိဟာရေ ဝသိတွာ သွေဝ ဂမိဿထာ’’တိ အာဟ။ ထေရာ ဝိဟာရံ အာဂမံသု။

ထေရီ ပုနဒိဝသေ ရုက္ခမူလေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ အာဟ။ ထေရော ‘‘ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီ’’တိ ဝတွာ တုဏှီ အဋ္ဌာသိ။ ဓမ္မိကော တာတ ပိဏ္ဍပါတော, ကုက္ကုစ္စံ အကတွာ ပရိဘုဉ္ဇထာတိ။ ဝဋ္ဋိဿတိ ထေရီတိ။ သာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာကာသေ ခိပိ။ ပတ္တော အာကာသေ အဋ္ဌာသိ။ ထေရော ‘‘သတ္တတာလမတ္တေ ဌိတမ္ပိ ဘိက္ခုနီဘတ္တမေဝ ထေရီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဘယံ နာမ သဗ္ဗကာလံ န ဟောတိ, ဘယေ ဝူပသန္တေ အရိယဝံသံ ကထယမာနော ‘ဘော ပိဏ္ဍပါတိက ဘိက္ခုနီဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝီတိနာမယိတ္ထာ’တိ စိတ္တေန အနုဝဒိယမာနော သန္ထမ္ဘိတုံ န သက္ခိဿာမိ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထ ထေရိယော’’တိ မဂ္ဂံ အာရုဟိ။ ရုက္ခဒေဝတာပိ ‘‘သစေ ထေရော ထေရိယာ ဟတ္ထတော ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ, န နံ နိဝတ္တေဿာမိ, သစေ န ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ, နိဝတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တယမာနာ ဌတွာ ထေရဿ ဂမနံ ဒိသွာ ရုက္ခာ ဩရုယှ ‘‘ပတ္တံ, ဘန္တေ, ဒေထာ’’တိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ထေရံ ရုက္ခမူလံယေဝ အာနေတွာ အာသနံ ပညပေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဒွါဒသ ဘိက္ခုနိယော ဒွါဒသ စ ဘိက္ခူ သတ္တ ဝဿာနိ ဥပဋ္ဌဟိ။ ဣဒံ ဒေဝတာ ဥဿုက္ကံ အာပဇ္ဇန္တီတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထု။ တတြ ဟိ ထေရီ သာရဏီယဓမ္မပူရိကာ အဟောသိ။

နတ္ထိ ဧတေသံ ခဏ္ဍန္တိ အခဏ္ဍာနိ, တံ ပန နေသံ ခဏ္ဍံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဥပသမ္ပန္နသီလာနံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန အာဒိအန္တာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေနာဟ ‘‘သတ္တသူ’’တိအာဒိ။ အနုပသမ္ပန္နသီလာနံ ပန သမာဒါနက္ကမေနပိ အာဒိအန္တာ လဗ္ဘန္တိ။ ပရိယန္တေ ဆိန္နသာဋကော ဝိယာတိ ဝတ္ထန္တေ ဒသန္တေ ဝါ ဆိန္နဝတ္ထံ ဝိယ။ ဝိသဒိသုဒါဟရဏဉ္စေတံ ‘‘အခဏ္ဍာနီ’’တိ ဣမဿ အဓိကတတ္တာ။ ဧဝံ သေသာနိပိ ဥဒါဟရဏာနိ။ ခဏ္ဍန္တိ ခဏ္ဍဝန္တံ, ခဏ္ဍိတံ ဝါ။ ဆိဒ္ဒန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ဂါဝီ ဝိယာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေန ဥပဍ္ဎံ တတိယဘာဂံ ဝါ သမ္ဘိန္နဝဏ္ဏံ သဗလံ, ဝိသဘာဂဝဏ္ဏေဟေဝ ပန ဗိန္ဒူဟိ အန္တရန္တရာ ဝိမိဿံ ကမ္မာသံ။ အယံ ဣမေသံ ဝိသေသော။

ဘုဇိဿဘာဝကရဏတောတိ တဏှာဒါသဗျတော မောစေတွာ ဘုဇိဿဘာဝကရဏတော။ သီလဿ စ တဏှာဒါသဗျတော မောစနံ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဘာဝါပါဒနံ, တေနဿ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယတာ ဒဿိတာ။ ‘‘ဘုဇိဿဘာဝကရဏတော’’တိ စ ဣမိနာ ဘုဇိဿကရာနိ ဘုဇိဿာနီတိ ဥတ္တရပဒလောပေနာယံ နိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတိ။ ယသ္မာ စ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော သေရီ သယံဝသီ ဘုဇိဿော နာမ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဘုဇိဿာနိ။ သုပရိသုဒ္ဓဘာဝေန ပါသံသတ္တာ ဝိညုပသတ္ထာနိ။ အဝိညူနံ ပသံသာယ အပ္ပမာဏဘာဝတော ဝိညူဂဟဏံ ကတံ။ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ အပရာမဋ္ဌတ္တာတိ ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဒေဝေါ ဝါ ဘဝိဿာမိ ဒေဝညတရော ဝါ’’တိ တဏှာပရာမာသေန ‘‘ဣမိနာဟံ သီလေန ဒေဝေါ ဟုတွာ တတ္ထ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဒိဋ္ဌိပရာမာသေန စ အပရာမဋ္ဌတ္တာ။ အထ ဝါ ‘‘အယံ တေ သီလေသု ဒါသော’’တိ စတူသု ဝိပတ္တီသု ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣမံ နာမ တွံ အာပန္နပုဗ္ဗော’’တိ ကေနစိ ပရာမဋ္ဌုံ အနုဒ္ဓံသေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အပရာမဋ္ဌာနီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သီလံ နာမ အဝိပ္ပဋိသာရာဒိပါရမ္ပရိယေန ယာဝဒေဝ သမာဓိသမ္ပာဒနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘သမာဓိသံဝတ္တနိကာနီ’’တိ။ သမာဓိသံဝတ္တနပ္ပယောဇနာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ။

သမာနဘာဝေါ သာမညံ, ပရိပုဏ္ဏစတုပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဘေဒါဘာဝတော သီလေန သာမညံ သီလသာမညံ, တံ ဂတော ဥပဂတောတိ သီလသာမညဂတော။ တေနာဟ ‘‘သမာနဘာဝူပဂတသီလော’’တိ, သီလသမ္ပတ္တိယာ သမာနဘာဝံ ဥပဂတသီလော သဘာဂဝုတ္တိကောတိ အတ္ထော။ သောတာပန္နာဒီနဉှိ သီလံ သမုဒ္ဒန္တရေပိ ဒေဝလောကေပိ ဝသန္တာနံ အညေသံ သောတာပန္နာဒီနံ သီလေန သမာနမေဝ ဟောတိ, နတ္ထိ မဂ္ဂသီလေ နာနတ္တံ။ ကာမဉှိ ပုထုဇ္ဇနာနမ္ပိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ နာနတ္တံ န သိယာ, တံ ပန န ဧကန္တိကန္တိ ဣဓ နာဓိပ္ပေတံ, မဂ္ဂသီလံ ပန ဧကန္တိကံ နိယတဘာဝတောတိ တမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ယာနိ တာနိ သီလာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ယာယန္တိ ယာ အယံ မယှဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ ပစ္စက္ခဘူတာ။ ဒိဋ္ဌီတိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ။ နိဒ္ဒေါသာတိ နိဒ္ဓုတဒေါသာ, သမုစ္ဆိန္နရာဂါဒိပါပဓမ္မာတိ အတ္ထော။ နိယျာတီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရတိ နိဂစ္ဆတိ။ သယံ နိယန္တီယေဝ ဟိ တံမဂ္ဂသမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယျာပေတီတိ ဝုစ္စတိ။ ယာ သတ္ထု အနုသိဋ္ဌိ, တံ ကရောတီတိ တက္ကရော, တဿ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇနကဿာတိ အတ္ထော။ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတောတိ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓေန သမာနဒိဋ္ဌိဘာဝံ ဥပဂတော။

ကတိပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆအာပတ္တိသမုဋ္ဌာနဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၆။ ပဌမေန အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနေနာတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသာဒိဝသေန ပဝတ္တပါဠိံ အနုသာရေနေဝ သက္ကာ ဝိညာတုံ။

သမထဘေဒံ

အဓိကရဏပရိယာယဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၃။ လောဘော ပုဗ္ဗင်္ဂမောတိအာဒီသု ပန လောဘဟေတု ဝိဝဒနတော ‘‘လောဘော ပုဗ္ဗင်္ဂမော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ ဌာနာနီတိ ကာရဏာနိ။ တိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာတိ ဌာနံ။ ကေ တိဋ္ဌန္တိ? ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒယော။ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု။ ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘူမိ။ ကုသလာကုသလာဗျာကတစိတ္တသမင်္ဂိနော ဝိဝဒနတော ‘‘နဝ ဟေတူ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒွါဒသ မူလာနီတိ ‘‘ကောဓနော ဟောတိ ဥပနာဟီ’’တိအာဒီနိ ဒွါဒသ မူလာနိ။

၂၉၄-၂၉၅။ ဣမာနေဝ ဒွါဒသ ကာယဝါစာဟိ သဒ္ဓိံ ‘‘စုဒ္ဒသ မူလာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ။ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ဌာနာနီတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ ယာ အာပတ္တိ, တဿာ ပုဗ္ဗေ အာပန္နာ အာပတ္တိယော ဌာနာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝစနတော အာပတ္တာဓိကရဏေ အကုသလာဗျာကတဝသေန ဆ ဟေတူ ဝုတ္တာ။ ကုသလစိတ္တံ ပန အင်္ဂံ ဟောတိ, န ဟေတု။

၂၉၆။ စတ္တာရိ ကမ္မာနိ ဌာနာနီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာဒဿနဝသေန ပဝတ္တပါဠိ ကမ္မံ နာမ, ယထာဌိတပါဠိဝသေန ကရောန္တာနံ ကိရိယာ ကိစ္စာဓိကရဏံ နာမ။ ဉတ္တိဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မာနိ ဉတ္တိတော ဇာယန္တိ, အပလောကနကမ္မံ အပလောကနတောဝါတိ အာဟ ‘‘ဉတ္တိတော ဝါ အပလောကနတော ဝါ’’တိ။ ကိစ္စာဓိကရဏံ ဧကေန သမထေန သမ္မတိ, သမ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ တေဟိ သမေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ သာဓာရဏာ’’တိ ဝုတ္တံ။

တဗ္ဘာဂိယဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၈။ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ တဗ္ဘာဂိယာတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏဿ ဝူပသမတော တပ္ပက္ခိကာ။

သမထာ သမထဿ သာဓာရဏဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၉။ ဧကံ အဓိကရဏံ သဗ္ဗေ သမထာ ဧကတော ဟုတွာ သမေတုံ သက္ကောန္တိ န သက္ကောန္တီတိ ပုစ္ဆန္တော ‘‘သမထာ သမထဿ သာဓာရဏာ, သမထာ သမထဿ အသာဓာရဏာ’’တိ အာဟ။ ယေဘုယျသိကာယ သမနံ သမ္မုခါဝိနယံ ဝိနာ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယေဘုယျသိကာ သမ္မုခါဝိနယဿ သာဓာရဏာ’’တိ။ သတိဝိနယာဒီဟိ သမနဿ ယေဘုယျသိကာယ ကိစ္စံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သတိဝိနယဿ…ပေ… အသာဓာရဏာ’’တိ။ ဧဝံ သေသေသုပိ။ တဗ္ဘာဂိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော။

ဝိနယဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၂။ သဗ္ဗေသမ္ပိ သမထာနံ ဝိနယပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ ‘‘ဝိနယော သမ္မုခါဝိနယော’’တိအာဒိနာ ဝိနယဝါရော ဥဒ္ဓဋော။ သိယာ န သမ္မုခါဝိနယောတိ ဧတ္ထ သမ္မုခါဝိနယံ ဌပေတွာ သတိဝိနယာဒယော သေသသမထာ အဓိပ္ပေတာ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။

ကုသလဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၃။ သံဃဿ သမ္မုခါ ပဋိညာတေ တံ ပဋိဇာနနံ သံဃသမ္မုခတာ နာမ။ တဿ ပဋိဇာနနစိတ္တံ သန္ဓာယ ‘‘သမ္မုခါဝိနယော ကုသလော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ။ နတ္ထိ သမ္မုခါဝိနယော အကုသလောတိ ဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခတာဟိ တိဝင်္ဂိကော သမ္မုခါဝိနယော ဧတေဟိ ဝိနာ နတ္ထိ။ တတ္ထ ကုသလစိတ္တေဟိ ကရဏကာလေ ကုသလော, အရဟန္တေဟိ ကရဏကာလေ အဗျာကတော။ ဧတေသံ သံဃသမ္မုခတာဒီနံ အကုသလပဋိပက္ခတ္တာ အကုသလဿ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘နတ္ထိ သမ္မုခါဝိနယော အကုသလော’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ယေဘုယျသိကာ အဓမ္မဝါဒီဟိ ဝူပသမနကာလေ, ဓမ္မဝါဒီနမ္ပိ အဓမ္မဝါဒိမှိ သလာကဂ္ဂါဟာပကေ ဇာတေ အကုသလာ။ သတိဝိနယော အနရဟတော သဉ္စိစ္စ သတိဝိနယဒါနေ အကုသလော။ အမူဠှဝိနယော အနုမ္မတ္တကဿ ဒါနေ, ပဋိညာတကရဏံ မူဠှဿ အဇာနတော ပဋိညာယ ကရဏေ, တဿပါပိယသိကာ သုဒ္ဓဿ ကရဏေ, တိဏဝတ္ထာရကံ မဟာကလဟေ သဉ္စိစ္စ ကရဏေ စ အကုသလံ။ သဗ္ဗတ္ထ အရဟတော ဝသေနေဝ အဗျာကတ’’န္တိ သဗ္ဗမေတံ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

သမထဝါရဝိဿဇ္ဇနာဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၄-၃၀၅။ ယတ္ထ ယေဘုယျသိကာ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော လဗ္ဘတီတိအာဒိ ပုစ္ဆာ။ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မုခါဝိနယေန စာတိအာဒိ တဿာ ဝိဿဇ္ဇနံ, ယသ္မိံ သမယေ သမ္မုခါဝိနယေန စ ယေဘုယျသိကာယ စ အဓိကရဏံ ဝူပသမ္မတိ, တသ္မိံ သမယေ ယတ္ထ ယေဘုယျသိကာ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော လဗ္ဘတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓော။ ယတ္ထ ပဋိညာတကရဏံ လဗ္ဘတိ, တတ္ထ သမ္မုခါဝိနယော လဗ္ဘတီတိ ဧတ္ထ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ ဘိက္ခူ ‘‘ဣမံ နာမ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ သတိ ‘‘အာမာ’’တိ ပဋိဇာနနေ ဒွေပိ ပဋိညာတကရဏသမ္မုခါဝိနယာ လဗ္ဘန္တိ။ တတ္ထ ‘‘သံဃသမ္မုခတာ ဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသမ္မုခါဝိနယေ သံဃဿ ပုရတော ပဋိညာတံ စေ, သံဃသမ္မုခတာ။ တတ္ထေဝ ဒေသိတံ စေ, ဓမ္မဝိနယသမ္မုခတာယောပိ လဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ အထ ဝိဝဒန္တာ အညမညံ ပဋိဇာနန္တိ စေ, ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ။ တဿေဝ သန္တိကေ ဒေသိတံ စေ, ဓမ္မဝိနယသမ္မုခတာယောပိ လဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ ဧကဿေဝ ဝါ ဧကဿ သန္တိကေ အာပတ္တိဒေသနကာလေ ‘‘ပဿသိ, ပဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ တတ္ထ ဓမ္မဝိနယပုဂ္ဂလသမ္မုခတာသညိတော သမ္မုခါဝိနယော စ ပဋိညာတကရဏဉ္စ လဒ္ဓံ ဟောတိ။

သံသဋ္ဌဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ အဓိကရဏာနံ ဝူပသမောဝ သမထော နာမ, တသ္မာ အဓိကရဏေန ဝိနာ သမထာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘မာ ဟေဝန္တိဿ ဝစနီယော…ပေ… ဝိနိဗ္ဘုဇိတွာ နာနာကရဏံ ပညာပေတု’’န္တိ။

သမထာဓိကရဏဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၉-၃၁၀။ သမထာ သမထေဟိ သမ္မန္တီတိအာဒိ ပုစ္ဆာ။ သိယာ သမထာ သမထေဟိ သမ္မန္တီတိအာဒိ ဝိဿဇ္ဇနံ။ တတ္ထ သမထာ သမထေဟိ သမ္မန္တီတိ ဧတ္ထ သမ္မန္တီတိ သမ္ပဇ္ဇန္တိ, အဓိကရဏာ ဝါ ပန သမ္မန္တိ ဝူပသမံ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ယေဘုယျသိကာ သမ္မုခါဝိနယေန သမ္မတီတိ ဧတ္ထ သမ္မုခါဝိနယေန သဒ္ဓိံ ယေဘုယျသိကာ သမ္ပဇ္ဇတိ, န သတိဝိနယာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ တဿာ အနုပကာရတ္တာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

၃၁၁။ ‘‘သမ္မုခါဝိနယော ဝိဝါဒါဓိကရဏေန သမ္မတီ’’တိ ပါဌော။ ‘‘သမ္မုခါဝိနယော န ကေနစိ သမ္မတီ’’တိ ဟိ အဝသာနေ ဝုတ္တတ္တာ သမ္မုခါဝိနယော သယံ သမထေန ဝါ အဓိကရဏေန ဝါ သမေတဗ္ဗော န ဟောတိ။

၃၁၃။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ…ပေ… ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မတီတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ …ပေ… ပဌမံ သလာကံ နိက္ခိပါမီ’’တိ ဧဝံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ကိစ္စာဓိကရဏေန သမ္မတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သမုဋ္ဌာပနဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၄။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ န ကတမံ အဓိကရဏံ သမုဋ္ဌာပေတီတိ ‘‘နာယံ ဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တမတ္တေနေဝ ကိဉ္စိ အဓိကရဏံ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော။

ဘဇတိဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၈-၉။ ကတမံ အဓိကရဏံ ပရိယာပန္နန္တိ ကတမာဓိကရဏပရိယာပန္နံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဘဇတီတိ ပဌမုပ္ပန္နဝိဝါဒံ ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နော ဘဇတိ။ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဒွေ သမထေ ဘဇတီတိ ‘‘မံ ဝူပသမေတုံ သမတ္ထာ တုမှေ’’တိ ဝဒန္တံ ဝိယ ဘဇတိ။ ဒွီဟိ သမထေဟိ သင်္ဂဟိတန္တိ ‘‘မယံ တံ ဝူပသမေဿာမာ’’တိ ဝဒန္တေဟိ ဝိယ ဒွီဟိ သမထေဟိ သင်္ဂဟိတံ။

ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

ခန္ဓကပုစ္ဆာဝါရော

၃၂၀။ နိဒါနေန စ နိဒ္ဒေသေန စ သဒ္ဓိန္တိ ဧတ္ထ နိဒါနေနာတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိဒေသသင်္ခါတေန နိဒါနေန။ နိဒ္ဒေသေနာတိ ပုဂ္ဂလာဒိနိဒ္ဒေသေန။ ဥဘယေနပိ တဿ တဿ သိက္ခာပဒဿ ဝတ္ထု ဒဿိတံ, တသ္မာ ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ ခန္ဓကံ ပုစ္ဆိဿာမီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥပသမ္ပဒက္ခန္ဓကေ။ ဥတ္တမာနိ ပဒါနိ ဝုတ္တာနီတိ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဦနဝီသတိဝဿော ပုဂ္ဂလော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၉၉, ၁၂၄) နယေန ဥတ္တမပဒါနိ ဝုတ္တာနိ။ စမ္မသံယုတ္တေတိ စမ္မက္ခန္ဓကေ။

ဧကုတ္တရိကနယော

ဧကကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၁။ မူလဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တီတိ အန္တရာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ မူလာယပဋိကဿနံ ကတွာ ဌိတေန အာပန္နာ။ ‘‘အဂ္ဃဝိသုဒ္ဓိယာ အန္တရာပတ္တီတိ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇိတွာ တာသု သဗ္ဗစိရပဋိစ္ဆန္နဝသေန အဂ္ဃသမောဓာနံ ဂဟေတွာ ဝသန္တေန အာပန္နာပတ္တီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ သဥဿာဟေနေဝ စိတ္တေနာတိ ‘‘ပုနပိ အာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ သဥဿာဟေနေဝ စိတ္တေန။ ဘိက္ခုနီနံ အဋ္ဌဝတ္ထုကာယ ဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ။ တေနေဝါဟ ‘‘အဋ္ဌမေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကမေဝ ဟောတီ’’တိ။ ‘‘ဓမ္မိကဿ ပဋိဿဝဿ အသစ္စာပနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အဓမ္မိကပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒေ ဒုက္ကဋံ န ဟောတိ။ ‘‘တုမှေ ဝိဗ္ဘမထာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ သုဒ္ဓစိတ္တော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ သစေ န ဝိဗ္ဘမတိ, အနာပတ္တိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ။ ပဉ္စဒသသု ဓမ္မေသူတိ ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမိ, နော အကာလေနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပဉ္စဒသဓမ္မေသု။ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗတာယ ဘဗ္ဗာပတ္တိကာ။

ဧကကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒုကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၂။ ဒုကေသု နိဒဟနေတိ အာတပေ အတိစိရံ ဌပေတွာ နိဒဟနေ။ ဝတ္ထုသဘာဂံ ဒေသေန္တော ဒေသေန္တော အာပဇ္ဇတိ, အာပန္နံ အာပတ္တိံ န ဒေသေဿာမီတိ ဓုရံ နိက္ခိပန္တော န ဒေသေန္တော အာပဇ္ဇတိ။ ရောမဇနပဒေ ဇာတံ ရောမကံ။ ပက္ကာလကန္တိ ယဝက္ခာရံ။ အနုညာတလောဏတ္တာ လောဏာနိပိ ဒုကေသု ဝုတ္တာနိ။

ဒုကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တိကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၃။ တိကေသု ဝစီသမ္ပယုတ္တံ ကာယကိရိယံ ကတွာတိ ကာယေန နိပစ္စကာရံ ကတွာ။ မုခါလမ္ဗရကရဏာဒိဘေဒေါတိ မုခဘေရိဝါဒနာဒိပ္ပဘေဒေါ။ ယဿ သိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမေ ကာယသမုဋ္ဌာနာ အာပတ္တိယော, တံ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒံ။ ဥပဃာတေတီတိ ဝိနာသေတိ။ န အာဒါတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဣမသ္မာ ဝိဟာရာ ပရမ္ပိ မာ နိက္ခမ, ဝိနယဓရာနံ ဝါ သန္တိကံ အာဂစ္ဆ ဝိနိစ္ဆယံ ဒါတု’’န္တိ ဝုတ္တေ တဿ ဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

အကုသလာနိ စေဝ မူလာနိ စာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန ဧကန္တာကုသလဘာဝတော အကုသလာနိ, အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနတော မူလာနိ, န အကုသလဘာဝသာဓနတော။ န ဟိ မူလတော အကုသလာနံ အကုသလဘာဝေါ, ကုသလာဒီနံ ဝါ ကုသလာဒိဘာဝေါ။ တထာ စ သတိ မောမူဟစိတ္တဒွယမောဟဿ အကုသလဘာဝေါ န သိယာ။

ဒုဋ္ဌု စရိတာနီတိ ပစ္စယတော သမ္ပယုတ္တဓမ္မတော ပဝတ္တိအာကာရတော စ န သုဋ္ဌု အသမ္မာပဝတ္တိတာနိ။ ဝိရူပါနီတိ ဗီဘစ္ဆာနိ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ အနိဋ္ဌရူပတ္တာ။ သုဋ္ဌု စရိတာနီတိအာဒီသု ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဒွေပိ စေတေ တိကာ ပဏ္ဏတ္တိယာ ဝါ ကမ္မပထေဟိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ။ ပဏ္ဏတ္တိယာ တာဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ, အဝီတိက္ကမော ကာယသုစရိတံ။ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ, အဝီတိက္ကမော ဝစီသုစရိတံ။ ဥဘယတ္ထ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ ဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတံ မနောဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဿ အဘာဝတော။ တယိဒံ ဒွါရဒွယေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာယ အာပတ္တိယာ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာဝုတ္တာယ အာပတ္တိယာ အဝီတိက္ကမောဝ မနောသုစရိတံ။ အယံ ပဏ္ဏတ္တိကထာ။

ပါဏာတိပါတာဒယော ပန တိဿော စေတနာ ကာယဒွါရေ ဝစီဒွါရေပိ ဥပ္ပန္နာ ကာယဒုစ္စရိတံ ဒွါရန္တရေ ဥပ္ပန္နဿပိ ကမ္မဿ သနာမာပရိစ္စာဂတော ယေဘုယျဝုတ္တိယာ တဗ္ဗဟုလဝုတ္တိယာ စ။ တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ –

‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနိ, န ဒွါရာ ဒွါရစာရိနော၊

တသ္မာ ဒွါရေဟိ ကမ္မာနိ, အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ’’တိ။ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ကာမာဝစရကုသလ ဒွါရကထာ, ကာယကမ္မဒွါရ)၊ တထာ စတဿော မုသာဝါဒါဒိစေတနာ ကာယဒွါရေပိ ဝစီဒွါရေပိ ဥပ္ပန္နာ ဝစီဒုစ္စရိတံ, အဘိဇ္ဈာ ဗျာပါဒေါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ တယော မနောကမ္မဘူတာယ စေတနာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောဒုစ္စရိတံ, ကာယဝစီကမ္မဘူတာယ ပန စေတနာယ သမ္ပယုတ္တာ အဘိဇ္ဈာဒယော တံတံပက္ခိကာ ဝါ ဟောန္တိ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါ။ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမန္တဿ ဥပ္ပန္နာ တိဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ကာယသုစရိတံ ကာယိကဿ ဝီတိက္ကမဿ အကရဏဝသေန ပဝတ္တနတော။ ကာယေန ပန သိက္ခာပဒါနံ သမာဒိယမာနေ သီလဿ ကာယသုစရိတဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမန္တဿ စတဿော စေတနာပိ ဝိရတိယောပိ ဝစီသုစရိတံ ဝါစသိကဿ ဝီတိက္ကမဿ အကရဏဝသေန ပဝတ္တနတော။ အနဘိဇ္ဈာ အဗျာပါဒေါ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ တယော စေတနာသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ မနောသုစရိတန္တိ အယံ ကမ္မပထကထာ။

တိကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၄။ စတုက္ကေသု အနရိယဝေါဟာရာတိ အနရိယာနံ လာမကာနံ ဝေါဟာရာ သံဝေါဟာရာ အဘိလာပဝါစာ။ အရိယဝေါဟာရာတိ အရိယာနံ သပ္ပုရိသာနံ ဝေါဟာရာ။ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာတိ ‘‘ဒိဋ္ဌံ မယာ’’တိ ဧဝံဝါဒိတာ။ ဧတ္ထ စ တံတံသမုဋ္ဌာပကစေတနာဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပဌမကပ္ပိကေသု ပဌမံ ပုရိသလိင်္ဂမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ ဥပ္ပန္နဝသေနာ’’တိ။ ပုရိမံ ပုရိသလိင်္ဂံ ပဇဟတီတိ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝတော ပုရိမသင်္ခါတံ ပုရိသလိင်္ဂံ ဇဟတိ။ သတံ တိံသဉ္စ သိက္ခာပဒါနီတိ တိံသာဓိကာနိ သတံ သိက္ခာပဒါနိ။

ဘိက္ခုဿ စ ဘိက္ခုနိယာ စ စတူသု ပါရာဇိကေသူတိ သာဓာရဏေသုယေဝ စတူသု ပါရာဇိကေသု။ ပဌမော ပဉှောတိ ‘‘အတ္ထိ ဝတ္ထုနာနတ္တတာ, နော အာပတ္တိနာနတ္တတာ’’တိ အယံ ပဉှော။ ‘‘အတ္ထိ အာပတ္တိသဘာဂတာ, နော ဝတ္ထုသဘာဂတာ’’တိ အယံ ဣဓ ဒုတိယော နာမ။

အနာပတ္တိဝဿစ္ဆေဒဿာတိ နတ္ထိ ဧတသ္မိံ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တီတိ အနာပတ္တိဝဿစ္ဆေဒေါ, တဿ, အနာပတ္တိကဿ ဝဿစ္ဆေဒဿာတိ အတ္ထော။ မန္တာဘာသာတိ မတိယာ ဥပပရိက္ခိတွာ ဘာသနတော အသမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ ဣဓ ‘‘မန္တာဘာသာ’’တိ ဝုတ္တာ။

နဝမဘိက္ခုနိတော ပဋ္ဌာယ ဥပဇ္ဈာယာပိ အဘိဝါဒနာရဟာ နော ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟာတိ ယသ္မာ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဘတ္တဂ္ဂေ အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခုနီနံ ယထာဝုဍ္ဎံ အဝသေသာနံ ယထာဂတိက’’န္တိ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ဘတ္တဂ္ဂေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အဋ္ဌန္နံယေဝ ဘိက္ခုနီနံ ယထာဝုဍ္ဎံ အနုညာတံ, အဝသေသာနံ အာဂတပဋိပါဋိယာ, တသ္မာ နဝမဘိက္ခုနိတော ပဋ္ဌာယ သစေ ဥပဇ္ဈာယာပိ ဘိက္ခုနီ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆတိ, န ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟာ, ယထာနိသိန္နာဟိယေဝ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ အဘိဝါဒေတဗ္ဗတ္တာ အဘိဝါဒနာရဟာ။ အာဒိတော နိသိန္နာသု ပန အဋ္ဌသု ယာ အဗ္ဘန္တရိမာ အညာ ဝုဍ္ဎတရာ အာဂစ္ဆတိ, သာ အတ္တနော နဝကတရံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ နိသီဒိတုံ လဘတိ။ တသ္မာ သာ တာဟိ အဋ္ဌဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ပစ္စုဋ္ဌာနာရဟာ။ ယာ ပန အဋ္ဌဟိပိ နဝကတရာ, သာ သစေပိ သဋ္ဌိဝဿာ ဟောတိ, အာဂတပဋိပါဋိယာဝ နိသီဒိတုံ လဘတိ။

ဣဓ န ကပ္ပန္တီတိ ဝဒန္တောတိ ပစ္စန္တိမဇနပဒေသု ဌတွာ ‘‘ဣဓ န ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝဒန္တော ဝိနယာတိသာရဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ။ ကပ္ပိယဉှိ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တော ပညတ္တံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ နာမ။ ဣဓ ကပ္ပန္တီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

စတုက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၅။ ပဉ္စကေသု ‘‘နိမန္တိတော သဘတ္တော သမာနော သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ’’တိ (ပါစိ။ ၂၉၄-၂၉၇) ဝစနတော အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယန္တဿေဝ အနာမန္တစာရော န ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကဿ ကပ္ပန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂဏဘောဇနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘောဇနန္တိ ‘‘ဂိလာနသမယော’’တိအာဒိနာ အာဘောဂံ ကတွာ ဘောဇနံ။ အဝိကပ္ပနာတိ ‘‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ အဝိကပ္ပနာ။

အယသတော ဝါ ဂရဟတော ဝါတိ ဧတ္ထ ပရမ္မုခါ အဂုဏဝစနံ အယသော။ သမ္မုခါ ဂရဟာ။ ဝိယသတီတိ ဗျသနံ, ဟိတသုခံ ခိပတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော။ ဉာတီနံ ဗျသနံ ဉာတိဗျသနံ, စောရရောဂဘယာဒီဟိ ဉာတိဝိနာသောတိ အတ္ထော။ ဘောဂါနံ ဗျသနံ ဘောဂဗျသနံ, ရာဇစောရာဒိဝသေန ဘောဂဝိနာသောတိ အတ္ထော။ ရောဂေါ ဧဝ ဗျသနံ ရောဂဗျသနံ။ ရောဂေါ ဟိ အာရောဂျံ ဗျသတိ ဝိနာသေတီတိ ဗျသနံ။ သီလဿ ဗျသနံ သီလဗျသနံ, ဒုဿီလျဿေတံ နာမံ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဝိနာသယမာနာ ဥပ္ပန္နာ ဒိဋ္ဌိယေဝ ဗျသနံ ဒိဋ္ဌိဗျသနံ။ ဉာတိသမ္ပဒါတိ ဉာတီနံ သမ္ပဒါ ပါရိပူရိ ဗဟုဘာဝေါ။ ဘောဂသမ္ပဒါယပိ ဧသေဝ နယော။ အာရောဂျဿ သမ္ပဒါ အာရောဂျသမ္ပဒါ။ ပါရိပူရိ ဒီဃရတ္တံ အရောဂတာ။ သီလဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဝတ္တံ ပရိစ္ဆိန္ဒီတိ တသ္မိံ ဒိဝသေ ကာတဗ္ဗဝတ္တံ နိဋ္ဌာပေသိ။ အဋ္ဌ ကပ္ပေ အနုဿရီတိအာဒိနာ တသ္မိံ ခဏေ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏံ နိဗ္ဗတ္တေသီတိ ဒီပေတိ။ ဉတ္တိယာ ကမ္မပ္ပတ္တော ဟုတွာတိ ဉတ္တိယာ ဌပိတာယ အနုဿာဝနကမ္မပ္ပတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော။

မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာတိ နေဝ သမာဒါနံ ဇာနာတိ, န အာနိသံသံ, အတ္တနော ပန မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ အညာဏေနေဝ အာရညိကော ဟောတိ။ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတောတိ ‘‘အရညေ မေ ဝိဟရန္တဿ ‘အယံ အာရညိကော’တိ စတုပ္ပစ္စယသက္ကာရံ ကရိဿန္တိ, ‘အယံ ဘိက္ခု လဇ္ဇီ ပဝိဝိတ္တော’တိအာဒီဟိ စ ဂုဏေဟိ သမ္ဘာဝေဿန္တီ’’တိ ဧဝံ ပါပိကာယ ဣစ္ဆာယ ဌတွာ တာယ ဧဝ ဣစ္ဆာယ အဘိဘူတော ဟုတွာ အာရညိကော ဟောတီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘အရညဝါသေန ပစ္စယလာဘံ ပတ္ထယမာနော’’တိ။ ဥမ္မာဒဝသေန အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိဟရန္တော ဥမ္မာဒါ စိတ္တက္ခေပါ အာရညိကော နာမ ဟောတိ။ ဝဏ္ဏိတန္တိ ဣဒံ အာရညိကင်္ဂံ နာမ ဗုဒ္ဓေဟိ ဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ စ ဝဏ္ဏိတံ ပသတ္ထန္တိ အာရညိကော ဟောတိ။

ပဉ္စကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၆။ ဆက္ကေသု ဆဗ္ဗဿပရမတာ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ပဒဘာဇနံ ဒဿိတံ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ။

ဆက္ကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သတ္တကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၇။ သတ္တကေသု ဆက္ကေ ဝုတ္တာနိယေဝ သတ္တကဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနီတိ ဆက္ကေ ဝုတ္တစုဒ္ဒသပရမာနိ ဒွိဓာ ကတွာ ဒွိန္နံ သတ္တကာနံ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ။

အာပတ္တိံ ဇာနာတီတိ အာပတ္တိံယေဝ ‘‘အာပတ္တီ’’တိ ဇာနာတိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အာဘိစေတသိကာနန္တိ ဧတ္ထ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၆၆) အဘိစေတောတိ ပါကတိကကာမာဝစရစိတ္တေဟိ သုန္ဒရတာယ ပဋိပက္ခတော ဝိသုဒ္ဓတ္တာ စ အဘိက္ကန္တံ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တံ ဝုစ္စတိ, ဥပစာရဇ္ဈာနစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ။ အဘိစေတသိ ဇာတာနိ အာဘိစေတသိကာနိ, အဘိစေတောသန္နိဿိတာနီတိ ဝါ အာဘိစေတသိကာနိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ သုခဝိဟာရာနံ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မောတိ ပစ္စက္ခော အတ္တဘာဝေါ ဝုစ္စတိ, တတ္ထ သုခဝိဟာရဘူတာနန္တိ အတ္ထော။ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနမေတံ အဓိဝစနံ။ တာနိ ဟိ အပ္ပေတွာ နိသိန္နာ ဈာယိနော ဣမသ္မိညေဝ အတ္တဘာဝေ အသံကိလိဋ္ဌံ နေက္ခမ္မသုခံ ဝိန္ဒန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ နိကာမလာဘီတိ နိကာမေန လာဘီ, အတ္တနော ဣစ္ဆာဝသေန လာဘီ, ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အကိစ္ဆလာဘီတိ သုခေနေဝ ပစ္စနီကဓမ္မေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အကသိရလာဘီတိ အကသိရာနံ လာဘီ ဝိပုလာနံ, ယထာပရိစ္ဆေဒေနေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧကစ္စော ဟိ လာဘီယေဝ ဟောတိ, န ပန သက္ကောတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ သမာပဇ္ဇိတုံ။ ဧကစ္စော သက္ကောတိ တထာ သမာပဇ္ဇိတုံ, ပါရိပန္ထိကေ ပန ကိစ္ဆေန ဝိက္ခမ္ဘေတိ။ ဧကစ္စော တထာ စ သမာပဇ္ဇတိ, ပါရိပန္ထိကေ စ အကိစ္ဆေနေဝ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, န သက္ကောတိ ကာလမာနနာဠိကယန္တံ ဝိယ ယထာပရိစ္ဆေဒေယေဝ ဝုဋ္ဌာတုံ။

အာသဝါနံ ခယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသာနံ ခယာ။ အနာသဝန္တိ အာသဝဝိရဟိတံ။ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဧတ္ထ စေတော-ဝစနေန အရဟတ္တဖလသမ္ပယုတ္တော သမာဓိ, ပညာ-ဝစနေန တံသမ္ပယုတ္တာ စ ပညာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ စ သမာဓိ ရာဂတော ဝိမုတ္တတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိ, ပညာ အဝိဇ္ဇာယ ဝိမုတ္တတ္တာ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘ယော ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိ, တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ (သံ။ နိ။ ၅။၅၂၀)။ ယာ ဟိဿ, ဘိက္ခဝေ, ပညာ, တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ (သံ။ နိ။ ၅။၅၁၆)။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၂။၃၂)။ အပိစေတ္ထ သမထဖလံ စေတောဝိမုတ္တိ, ဝိပဿနာဖလံ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာတိ အတ္တနာယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, အပရပ္ပစ္စယေန ဉတွာတိ အတ္ထော။ သုတမယဉာဏာဒိနာ ဝိယ ပရပ္ပစ္စယတံ နယဂ္ဂါဟဉ္စ မုဉ္စိတွာ ပရတောဃောသာနုဂတဘာဝနာဓိဂမဘူတာယ အတ္တနောယေဝ ပညာယ ပစ္စက္ခံ ကတွာ, န သယမ္ဘူဉာဏဘူတာယာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီတိ ပါပုဏိတွာ သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရတိ။

သတ္တကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဋ္ဌကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၈။ အဋ္ဌကေသု အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေနာတိ –

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ, သော တဿာ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, အညေ ဘိက္ခူ တဿာ အာပတ္တိယာ အာပတ္တိဒိဋ္ဌိနော ဟောန္တိ, တေ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ တံ ဘိက္ခုံ ဧဝံ ဇာနန္တိ ‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ ဗဟုဿုတော အာဂတာဂမော ဓမ္မဓရော ဝိနယဓရော မာတိကာဓရော ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော မေဓာဝီ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကော သိက္ခာကာမော, သစေ မယံ ဣမံ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခိပိဿာမ, န မယံ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမ, ဝိနာ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထံ ကရိဿာမ, ဘဝိဿတိ သံဃဿ တတောနိဒါနံ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ သံဃဘေဒေါ သံဃရာဇိ သံဃဝဝတ္ထာနံ သံဃနာနာကရဏ’န္တိ, ဘေဒဂရုကေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ န သော ဘိက္ခု အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခိပိတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၄၅၃) –

အာဒိနာ ဝုတ္တအဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန။ တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိအကရဏံ အာဒီနဝေါ ဘေဒါယ သံဝတ္တနတော, ကရဏံ

အာနိသံသော သာမဂ္ဂိယာ သံဝတ္တနတော။ တသ္မာ ဧတေ အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေန န သော ဘိက္ခု ဥက္ခိပိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

ဒုတိယအဋ္ဌကေပိ အဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေနာတိ –

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အာပတ္တိံ အာပန္နော ဟောတိ, သော တဿာ အာပတ္တိယာ အနာပတ္တိဒိဋ္ဌိ ဟောတိ, အညေ ဘိက္ခူ တဿာ အာပတ္တိယာ အာပတ္တိဒိဋ္ဌိနော ဟောန္တိ, သော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တေ ဘိက္ခူ ဧဝံ ဇာနာတိ ‘ဣမေ ခေါ အာယသ္မန္တော ဗဟုဿုတာ အာဂတာဂမာ ဓမ္မဓရာ ဝိနယဓရာ မာတိကာဓရာ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ မေဓာဝိနော လဇ္ဇိနော ကုက္ကုစ္စကာ သိက္ခာကာမာ, နာလံ မမံ ဝါ ကာရဏာ အညေသံ ဝါ ကာရဏာ ဆန္ဒာ ဒေါသာ မောဟာ ဘယာ အဂတိံ ဂန္တုံ, သစေ မံ ဣမေ ဘိက္ခူ အာပတ္တိယာ အဒဿနေ ဥက္ခိပိဿန္တိ, န မယာ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿန္တိ, ဝိနာ မယာ ဥပေါသထံ ကရိဿန္တိ, ဘဝိဿတိ သံဃဿ တတောနိဒါနံ ဘဏ္ဍနံ ကလဟော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ သံဃဘေဒေါ သံဃရာဇိ သံဃဝဝတ္ထာနံ သံဃနာနာကရဏ’န္တိ, ဘေဒဂရုကေန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ပရေသမ္ပိ သဒ္ဓါယ သာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ’’တိ (မဟာဝ။ ၄၅၃) –

အာဒိနာ ဝုတ္တအဋ္ဌာနိသံသေ သမ္ပဿမာနေနာတိ အတ္ထော။

ပါဠိယံ အာဂတေဟိ သတ္တဟီတိ ‘‘ပုဗ္ဗေဝဿ ဟောတိ ‘မုသာ ဘဏိဿ’န္တိ, ဘဏန္တဿ ဟောတိ ‘မုသာ ဘဏာမီ’တိ, ဘဏိတဿ ဟောတိ ‘မုသာ မယာ ဘဏိတ’န္တိ ဝိနိဓာယ ဒိဋ္ဌိံ, ဝိနိဓာယ ခန္တိံ, ဝိနိဓာယ ရုစိံ, ဝိနိဓာယ ဘာဝ’’န္တိ (ပါရာ။ ၂၂၀) ဧဝမာဂတေဟိ သတ္တဟိ။

အဗြဟ္မစရိယာတိ အသေဋ္ဌစရိယတော။ ရတ္တိံ န ဘုဉ္ဇေယျ ဝိကာလဘောဇနန္တိ ဥပေါသထံ ဥပဝုတ္ထော ရတ္တိဘောဇနဉ္စ ဒိဝါဝိကာလဘောဇနဉ္စ န ဘုဉ္ဇေယျ။ မဉ္စေ ဆမာယံဝ သယေထ သန္ထတေတိ ကပ္ပိယမဉ္စေ ဝါ သုဓာဒိပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယံ ဝါ တိဏပဏ္ဏပလာလာဒီနိ သန္ထရိတွာ ကတေ သန္ထတေ ဝါ သယေထာတိ အတ္ထော။ ဧတဉှိ အဋ္ဌင်္ဂီကမာဟုပေါသထန္တိ ဧတံ ပါဏာတိပါတာဒီနိ အသမာစရန္တေန ဥပဝုတ္ထဥပေါသထံ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂိက’’န္တိ ဝဒန္တိ။

‘‘အကပ္ပိယကတံ ဟောတိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတက’’န္တိအာဒယော အဋ္ဌ အနတိရိတ္တာ နာမ။ သပ္ပိအာဒိ အဋ္ဌမေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ။ အဋ္ဌကဝသေန ယောဇေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ပုရိမာနိ အဋ္ဌ ဧကံ အဋ္ဌကံ, တတော ဧကံ အပနေတွာ သေသေသုပိ ဧကေကံ ပက္ခိပိတွာတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန အညာနိပိ အဋ္ဌကာနိ ကာတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော။

အဋ္ဌကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နဝကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၉။ နဝကေသု အာဃာတဝတ္ထူနီတိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၃၄၀၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၉။၂၉) အာဃာတကာရဏာနိ။ အာဃာတပဋိဝိနယာနီတိ အာဃာတဿ ပဋိဝိနယကာရဏာနိ။ တံ ကုတေတ္ထ လဗ္ဘာတိ ‘‘တံ အနတ္ထစရဏံ မာ အဟောသီ’’တိ ဧတသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ကုတော လဗ္ဘာ ကေန ကာရဏေန သက္ကာ လဒ္ဓုံ။ ‘‘ပရော နာမ ပရဿ အတ္တနော စိတ္တရုစိယာ အနတ္ထံ ကရောတီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ အာဃာတံ ပဋိဝိနောဒေတိ။ အထ ဝါ သစာဟံ ပဋိက္ကောပံ ကရေယျံ, တံ ကောပကရဏံ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလေ ကုတော လဗ္ဘာ, ကေန ကာရဏေန လဒ္ဓဗ္ဗံ နိရတ္ထကဘာဝတောတိ အတ္ထော။ ကမ္မဿကာ ဟိ သတ္တာ, တေ ကဿ ရုစိယာ ဒုက္ခိတာ သုခိတာ ဝါ ဘဝန္တိ, တသ္မာ ကေဝလံ တသ္မိံ မယှံ ကုဇ္ဈနမတ္တမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အထ ဝါ တံ ကောပကရဏံ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလေ ကုတော လဗ္ဘာ ပရမတ္ထတော ကုဇ္ဈိတဗ္ဗဿ ကုဇ္ဈနကဿ စ အဘာဝတော။ သင်္ခါရမတ္တဉှေတံ ယဒိဒံ ခန္ဓပဉ္စကံ ယံ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝုစ္စတိ, တေ စ သင်္ခါရာ ဣတ္တရကာလာ ခဏိကာ, ကဿ ကော ကုဇ္ဈတီတိ အတ္ထော။ ‘‘ကုတော လာဘာ’’တိပိ ပါဌော, သစာဟံ ဧတ္ထ ကောပံ ကရေယျံ, တသ္မိံ မေ ကောပကရဏေ ကုတော လာဘာ, လာဘာ နာမ ကေ သိယုံ အညတြ အနတ္ထုပ္ပတ္တိတောတိ အတ္ထော။ ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ တန္တိ နိပါတမတ္တမေဝ ဟောတိ။

တဏှံ ပဋိစ္စာတိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၀၃၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၉။၂၃) ဒွေ တဏှာ ဧသနတဏှာ ဧသိတတဏှာ စ။ ယာယ တဏှာယ အဇပထသင်္ကုပထာဒီနိ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဘောဂေ ဧသတိ ဂဝေသတိ, အယံ ဧသနတဏှာ နာမ။ ယာ တေသု ဧသိတေသု ဂဝေသိတေသု ပဋိလဒ္ဓေသု တဏှာ, အယံ ဧသိတတဏှာ နာမ။ ဣဓ ဧသိတတဏှာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ပရိယေသနာတိ ရူပါဒိအာရမ္မဏပရိယေသနာ။ သာ ဟိ ဧသနတဏှာယ သတိ ဟောတိ။ လာဘောတိ ရူပါဒိအာရမ္မဏပ္ပဋိလာဘော။ သော ဟိ ပရိယေသနာယ သတိ ဟောတိ။ ဝိနိစ္ဆယော ပန ဉာဏတဏှာဒိဋ္ဌိဝိတက္ကဝသေန စတုဗ္ဗိဓော။ တတ္ထ ‘‘သုခဝိနိစ္ဆယံ ဇညာ, သုခဝိနိစ္ဆယံ ဉတွာ အဇ္ဈတ္တံ သုခမနုယုဉ္ဇေယျာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၂၃) အယံ ဉာဏဝိနိစ္ဆယော။ ‘‘ဝိနိစ္ဆယောတိ ဒွေ ဝိနိစ္ဆယာ တဏှာဝိနိစ္ဆယော စ ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယော စာ’’တိ (မဟာနိ။ ၁၀၂) ဧဝံ အာဂတာနိ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာနိ တဏှာဝိနိစ္ဆယော။ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဒိဋ္ဌိဝိနိစ္ဆယော။ ‘‘ဆန္ဒော ခေါ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဝိတက္ကနိဒါနော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၅၈) ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဣဓ ဝိနိစ္ဆယောတိ ဝုတ္တော ဝိတက္ကောယေဝ အာဂတော။ လာဘံ လဘိတွာ ဟိ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ သုန္ဒရာသုန္ဒရဉ္စ ဝိတက္ကေန ဝိနိစ္ဆိနာတိ ‘‘ဧတ္တကံ မေ ရူပါရမ္မဏတ္ထာယ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ သဒ္ဒါရမ္မဏတ္ထာယ, ဧတ္တကံ မယှံ ဘဝိဿတိ, ဧတ္တကံ ပရဿ, ဧတ္တကံ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမိ, ဧတ္တကံ နိဒဟိဿာမီ’’တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘လာဘံ ပဋိစ္စ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ။

ဆန္ဒရာဂေါတိ ဧဝံ အကုသလဝိတက္ကေန ဝိတက္ကိတေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဒုဗ္ဗလရာဂေါ စ ဗလဝရာဂေါ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အဇ္ဈောသာနန္တိ ‘‘အဟံ, မမ’’န္တိ ဗလဝသန္နိဋ္ဌာနံ။ ပရိဂ္ဂဟောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ပရိဂ္ဂဟကရဏံ။ မစ္ဆရိယန္တိ ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝဿ အသဟနတာ။ တေနေဝဿ ပေါရာဏာ ဧဝံ ဝစနတ္ထံ ဝဒန္တိ ‘‘ဣဒံ အစ္ဆရိယံ မယှေဝ ဟောတု, မာ အညဿ အစ္ဆရိယံ ဟောတူတိ ပဝတ္တတ္တာ မစ္ဆရိယန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ အာရက္ခောတိ ဒွါရပိဒဟနမဉ္ဇူသာဂေါပနာဒိဝသေန သုဋ္ဌု ရက္ခဏံ။ အဓိ ကရောတီတိ အဓိကရဏံ, ကာရဏဿေတံ နာမံ။ အာရက္ခာဓိကရဏန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, အာရက္ခဟေတူတိ အတ္ထော။ ဒဏ္ဍာဒါနာဒီသု ပရနိသေဓနတ္ထံ ဒဏ္ဍဿ အာဒါနံ ဒဏ္ဍာဒါနံ။ ဧကတောဓာရာဒိနော သတ္ထဿ အာဒါနံ သတ္ထာဒါနံ။ ကလဟောတိ ကာယကလဟောပိ ဝါစာကလဟောပိ။ ပုရိမော ပုရိမော ဝိရောဓော ဝိဂ္ဂဟော, ပစ္ဆိမော ပစ္ဆိမော ဝိဝါဒေါ။ တုဝံ တုဝန္တိ အဂါရဝဝသေန ‘‘တုဝံ တုဝ’’န္တိ ဝစနံ။

အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ ဝိကပ္ပေန္တေန အဓိဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ, ဝိဇဟိတာဓိဋ္ဌာနံ ဝါ ပစ္ဆာဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ။ အဝိဇဟိတာဓိဋ္ဌာနံ ပန န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဒုက္ကဋဝသေန ဝုတ္တာနီတိ ‘‘ဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုနိသံဃံ ဝဂ္ဂသညီ ဩဝဒတီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၁၅၀) နယေန အဓမ္မကမ္မေ ဒွေ နဝကာနိ ဒုက္ကဋဝသေန ဝုတ္တာနိ။

နဝကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၀။ ဒသကေသု နတ္ထိ ဒိန္နန္တိအာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နံ, နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ, နတ္ထိ ဟုတံ, နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော, နတ္ထိ အယံ လောကော, နတ္ထိ ပရော လောကော, နတ္ထိ မာတာ, နတ္ထိ ပိတာ, နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ, နတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ, ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၉၄, ၂၂၅၊ ၃။၉၁, ၁၁၆၊ သံ။ နိ။ ၃။၂၁၀) ဧဝမာဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သဿတော လောကောတိအာဒိဝသေနာတိ ‘‘သဿတော လောကောတိ ဝါ, အသဿတော လောကောတိ ဝါ, အန္တဝါ လောကောတိ ဝါ, အနန္တဝါ လောကောတိ ဝါ, တံ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ဝါ, အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဝါ, ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ, နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဝါ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၆၉) ဧဝမာဂတံ သင်္ဂဏှာတိ။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော မိစ္ဆာဝိမုတ္တိပရိယောသာနာတိ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ မိစ္ဆာဝါစာ မိစ္ဆာကမ္မန္တော မိစ္ဆာအာဇီဝေါ မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ မိစ္ဆာဉာဏံ မိစ္ဆာဝိမုတ္တီ’’တိ (ဝိဘ။ ၉၇၀) ဧဝမာဂတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ တတ္ထ မိစ္ဆာဉာဏန္တိ ပါပကိရိယာသု ဥပါယစိန္တာဝသေန ပါပကံ ကတွာ ‘‘သုကတံ မယာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခဏာကာရေန စ ဥပ္ပန္နော မောဟော။ မိစ္ဆာဝိမုတ္တီတိ အဝိမုတ္တဿေဝ သတော ဝိမုတ္တိသညိတာ။ သမထက္ခန္ဓကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ‘‘ဩရမတ္တကံ အဓိကရဏံ ဟောတိ, န စ ဂတိဂတံ, န စ သရိတသာရိတ’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ။ ၂၀၄) နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။ သမထက္ခန္ဓကေ ဝုတ္တေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ ဣတ္ထိယော။ ဓနက္ကီတာဒယော ဒသ ဘရိယာယော။

ဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧကာဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၁။ ဧကာဒသကေသု န ဝေါဒါယန္တီတိ န ပကာသန္တိ။ သုယုတ္တယာနသဒိသာယ ကတာယာတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတကာလေ သုခေန ပဝတ္တေတဗ္ဗတ္တာ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာယ။ ယထာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတီတိ သမ္ပတ္တီနံ ယထာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ။ အနု အနု ပဝတ္တိတာယာတိ ဘာဝနာဗဟုလီကာရေဟိ အနု အနု ပဝတ္တိတာယ။

သုခံ သုပတီတိအာဒီသု (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၁၁။၁၅၊ ဝိသုဒ္ဓိ ၁။၂၅၈) ယထာ သေသဇနာ သမ္ပရိဝတ္တမာနာ ကာကစ္ဆမာနာ ဒုက္ခံ သုပန္တိ, ဧဝံ အသုပိတွာ သုခံ သုပတိ, နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တောပိ သမာပတ္တိံ သမာပန္နော ဝိယ ဟောတိ။ သုခံ ပဋိဗုဇ္ဈတီတိ ယထာ အညေ နိတ္ထုနန္တာ ဝိဇမ္ဘန္တာ သမ္ပရိဝတ္တန္တာ ဒုက္ခံ ပဋိဗုဇ္ဈန္တိ, ဧဝံ အပ္ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ သုခံ နိဗ္ဗိကာရံ ပဋိဗုဇ္ဈတိ။ အနုဘူတပုဗ္ဗဝသေန ဒေဝတူပသံဟာရဝသေန စဿ ဘဒ္ဒကမေဝ သုပိနံ ဟောတိ, န ပါပကန္တိ အာဟ ‘‘ပါပကမေဝ န ပဿတီ’’တိအာဒိ။ ဓာတုက္ခောဘဟေတုကမ္ပိ စဿ ဗဟုလံ ဘဒ္ဒကမေဝ သိယာ ယေဘုယျေန စိတ္တဇရူပါနုဂုဏတာယ ဥတုအာဟာရဇရူပါနံ။ တတ္ထ ပါပကမေဝ န ပဿတီတိ ယထာ အညေ အတ္တာနံ စောရေဟိ သမ္ပရိဝါရိတံ ဝိယ, ဝါဠေဟိ ဥပဒ္ဒုတံ ဝိယ, ပပါတေ ပတန္တံ ဝိယ စ ပဿန္တိ, ဧဝံ ပါပကမေဝ သုပိနံ န ပဿတိ။ ဘဒြကံ ပန ဝုဍ္ဎိကာရဏဘူတံ ပဿတီတိ စေတိယံ ဝန္ဒန္တော ဝိယ, ပူဇံ ကရောန္တော ဝိယ, ဓမ္မံ သုဏန္တော ဝိယ စ ဟောတိ။

မနုဿာနံ ပိယော ဟောတီတိ ဥရေ အာမုက္ကမုတ္တာဟာရော ဝိယ, သီသေ ပိဠန္ဓမာလာ ဝိယ စ မနုဿာနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ။ အမနုဿာနံ ပိယော ဟောတီတိ ယထေဝ စ မနုဿာနံ ပိယော, ဧဝံ အမနုဿာနမ္ပိ ပိယော ဟောတိ ဝိသာခတ္ထေရော ဝိယ။ နာဿ အဂ္ဂိ ဝါ ဝိသံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ ကမတီတိ မေတ္တာဝိဟာရိဿ ကာယေ ဥတ္တရာယ ဥပါသိကာယ ဝိယ အဂ္ဂိ ဝါ, သံယုတ္တဘာဏကစူဠသီဝတ္ထေရဿေဝ ဝိသံ ဝါ, သံကိစ္စသာမဏေရဿေဝ သတ္ထံ ဝါ န ကမတိ န ပဝိသတိ, နာဿ ကာယံ ဝိကောပေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဓေနုဝတ္ထုမ္ပိ စေတ္ထ ကထယန္တိ, ဧကာ ကိရ ဓေနု ဝစ္ဆကဿ ခီရဓာရံ မုဉ္စမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ဧကော လုဒ္ဒကော ‘‘တံ ဝိဇ္ဈိဿာမီ’’တိ ဟတ္ထေန သမ္ပရိဝတ္တေတွာ ဒီဃဒဏ္ဍကံ သတ္တိံ မုဉ္စိ။ သာ တဿာ သရီရံ အာဟစ္စ တာလပဏ္ဏံ ဝိယ ဝိဝဋ္ဋမာနာ ဂတာ, နေဝ ဥပစာရဗလေန န အပ္ပနာဗလေန, ကေဝလံ ပန ဝစ္ဆကေ ဗလဝဟိတစိတ္တတာယ။ ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ မေတ္တာ။ ခိပ္ပံ သမာဓိယတီတိ ကေနစိ ပရိပန္ထေန ပရိဟီနဇ္ဈာနဿ ဗျာပါဒဿ ဒူရသမနုဿရိတဘာဝတော ခိပ္ပမေဝ သမာဓိယတိ။ မုခဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသီဒတီတိ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ စဿ ဝိပ္ပသန္နဝဏ္ဏံ မုခံ ဟောတိ။ အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတီတိ မေတ္တာဝိဟာရိနော သမ္မောဟမရဏံ နာမ နတ္ထိ, အသမ္မူဠှောဝ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမန္တော ဝိယ ကာလံ ကရောတိ။

ဧကာဒသကဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧကုတ္တရိကနယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဥပေါသထာဒိပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာဝဏ္ဏနာ

၃၃၂။ ‘‘သံဃံ, ဘန္တေ, ပဝါရေမီတိအာဒိ ပဝါရဏာကထာ နာမာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။

အတ္ထဝသပကရဏဝဏ္ဏနာ

၃၃၄။ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယမေဝ ဝုတ္တန္တိ ‘‘သံဃသုဋ္ဌုတာယာ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဝဏ္ဏနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒသက္ခတ္တုံ ယောဇနာယ ပဒသတံ ဝုတ္တန္တိ ဧကမူလကနယေ ဒသက္ခတ္တုံ ယောဇနာယ ကတာယ သင်္ခလိကနယေ ဝုတ္တပဒေဟိ သဒ္ဓိံ ပဒသတံ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ အညထာ ဧကမူလကေ ဧဝ နယေ န သက္ကာ ပဒသတံ လဒ္ဓုံ။ ဧကမူလကနယေဟိ ပုရိမပစ္ဆိမပဒါနိ ဧကတော ကတွာ ဧကေကသ္မိံ ဝါရေ နဝ နဝ ပဒါနိ ဝုတ္တာနီတိ ဒသက္ခတ္တုံ ယောဇနာယ နဝုတိ ပဒါနိယေဝ လဗ္ဘန္တိ။ တသ္မာ တာနိ နဝုတိ ပဒါနိ သင်္ခလိကနယေ ဗဒ္ဓစက္ကဝသေန ယောဇိတေ ဒသ ပဒါနိ လဗ္ဘန္တီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပဒသတန္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ။ ဣတော အညထာ ပန ဥဘောသုပိ နယေသု ဝိသုံ ဝိသုံ အတ္ထသတံ ဓမ္မသတဉ္စ ယထာ လဗ္ဘတိ, တထာ ပဌမပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာယမေဝ အမှေဟိ ဒဿိတံ, တံ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ပုရိမပစ္ဆိမပဒါနိ ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ‘‘ပဒသတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘တတ္ထ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ပဒဿ ဝသေန အတ္ထသတံ, ပုရိမဿ ပုရိမဿ ဝသေန ဓမ္မသတ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တသ္မိံ ပဒသတေ ‘‘သံဃသုဋ္ဌူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပုရိမပဒါနံ ဝသေန ဓမ္မသတံ, ‘‘သံဃဖာသူ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပစ္ဆိမပဒါနံ ဝသေန အတ္ထသတန္တိ အဓိပ္ပါယော။

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဌမဂါထာသင်္ဂဏိကံ

သတ္တနဂရေသု ပညတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၃၅။ အဍ္ဎုဍ္ဎသတာနီတိ တီဏိ သတာနိ ပညာသဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ။ ဝိဂ္ဂဟန္တိ မနုဿဝိဂ္ဂဟံ။ အတိရေကန္တိ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ။ ကာဠကန္တိ ‘‘သုဒ္ဓကာဠကာန’’န္တိ ဝုတ္တကာဠကံ။ ဘူတန္တိ ဘူတာရောစနံ။ ပရမ္ပရဘတ္တန္တိ ပရမ္ပရဘောဇနံ။ ဘိက္ခုနီသု စ အက္ကောသောတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုံ အက္ကောသေယျ ဝါ ပရိဘာသေယျ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၂၉) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။ အန္တရဝါသကန္တိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရပဋိဂ္ဂဏှနံ။ ရူပိယန္တိ ရူပိယသံဝေါဟာရံ။ သုတ္တန္တိ ‘‘သာမံ သုတ္တံ ဝိညာပေတွာ တန္တဝါယေဟီ’’တိ (ပါရာ။ ၆၃၇) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။ ဥဇ္ဈာပနကေတိ ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယံ။ ပါစိတပိဏ္ဍန္တိ ဘိက္ခုနီပရိပါစိတံ။ စီဝရံ ဒတွာတိ ‘‘သမဂ္ဂေန သံဃေန စီဝရံ ဒတွာ’’တိ (ပါစိ။ ၄၈၅) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။ ဝေါသာသန္တီတိ ‘‘ဘိက္ခူ ပနေဝ ကုလေသု နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တိ, တတြ စေသာ ဘိက္ခုနီ’’တိ (ပါစိ။ ၅၅၈) ဝုတ္တပါဋိဒေသနီယံ။ ဂိရဂ္ဂန္တိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စံ ဝါ ဂီတံ ဝါ’’တိ (ပါစိ။ ၈၃၄) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။ စရိယာတိ ‘‘အန္တောဝဿံ စာရိကံ စရေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၇၀) စ, ‘‘ဝဿံဝုတ္ထာ စာရိကံ န ပက္ကမေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၉၇၄) စ ဝုတ္တသိက္ခာပဒဒွယံ။ ဆန္ဒဒါနေနာတိ ပါရိဝါသိကေန ဆန္ဒဒါနေန။

ပါရာဇိကာနိ စတ္တာရီတိ ဘိက္ခုနီနံ စတ္တာရိ ပါရာဇိကာနိ။ ကုဋီတိ ကုဋိကာရသိက္ခာပဒံ။ ကောသိယန္တိ ကောသိယမိဿကသိက္ခာပဒံ။ သေယျာတိ အနုပသမ္ပန္နေန သဟသေယျသိက္ခာပဒံ။ ခဏနေတိ ပထဝီခဏနံ။ ဂစ္ဆ ဒေဝတေတိ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒံ။ သိဉ္စန္တိ သပ္ပါဏကဥဒကသိဉ္စနံ။ မဟာဝိဟာရောတိ မဟလ္လကဝိဟာရော။ အညန္တိ အညဝါဒကံ။ ဒွါရန္တိ ယာဝ ဒွါရကောသာ။ သဟဓမ္မောတိ သဟဓမ္မိကံ ဝုစ္စမာနော။ ပယောပါနန္တိ သုရုသုရုကာရကံ။ ဧဠကလောမာနီတိ ဧဠကလောမဓောဝါပနံ။ ပတ္တောတိ ဦနပဉ္စဗန္ဓနပတ္တော။ ဩဝါဒေါတိ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဩဝါဒေါ။ ဘေသဇ္ဇန္တိ တဒုတ္တရိဘေသဇ္ဇဝိညာပနံ။ သူစီတိ အဋ္ဌိမယာဒိသူစိဃရံ။ အာရညိကောတိ ‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ အာရညကာနိ သေနာသနာနီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၅၇၀) ဝုတ္တပါဋိဒေသနီယံ။ ဩဝါဒေါတိ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဩဝါဒါယ ဝါ သံဝါသာယ ဝါ န ဂစ္ဆေယျာ’’တိ (ပါစိ။ ၁၀၅၅) ဝုတ္တသိက္ခာပဒံ။

ပါရာဇိကာနိ စတ္တာရီတိအာဒိနာ ဆသု နဂရေသု ပညတ္တံ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍိတွာ သာဝတ္ထိယာ ပညတ္တံ ဝိသုံ ဂဏေတွာ သဗ္ဗာနေဝ သိက္ခာပဒါနိ ဒွီဟိ ရာသီဟိ သင်္ဂဏှာတိ။

သတ္တနဂရေသု ပညတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုဝိပတ္တိဝဏ္ဏနာ

၃၃၆။ ဧကတိံသ ဂရုကာ နာမ ဥဘတော အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ, ဘိက္ခူနံ တေရသ, ဘိက္ခုနီနံ ဒသ သံဃာဒိသေသာ။ အဋ္ဌေတ္ထ အနဝသေသာတိ ဧတေသု ယထာဝုတ္တဂရုကေသု သာဓာရဏာသာဓာရဏဝသေန အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ အနဝသေသာ နာမ။

အသာဓာရဏာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၃၈။ ‘‘ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟော’’တိ ဂါထာ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ။ တတ္ထ ဓောဝနဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟောတိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရဓောဝါပနံ စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စ။ ကောသေယျ…ပေ… ဒွေ လောမာတိ ဧဠကလောမဝဂ္ဂေ အာဒိတော သတ္တ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တာနိ။ ဝဿိကာတိ ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒံ။ အာရညကေန စာတိ သာသင်္ကသိက္ခာပဒံ ဝုတ္တံ။ ပဏီတန္တိ ပဏီတဘောဇနဝိညတ္တိ။ ဦနန္တိ ဦနဝီသတိဝဿသိက္ခာပဒံ။ နိသီဒနေ စ ယာ သိက္ခာ, ဝဿိကာ ယာ စ သာဋိကာတိ နိသီဒနဝဿိကသာဋိကာနံ ပမာဏာတိက္ကမော။

အာပတ္တိက္ခန္ဓာ စေဝ ဥပေါသထာဒီနိ စ ‘‘ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသာ’’တိအာဒိနာ ဝိဘတ္တတ္တာ ‘‘ဝိဘတ္တိယော’’တိ ဝုတ္တာနိ။ တေဝီသတိ သံဃာဒိသေသာတိ ဘိက္ခုနီနံ အာဂတာနိ ဒသ, ဘိက္ခူနံ တေရသာတိ တေဝီသတိ။ ဒွေစတ္တာလီသ နိဿဂ္ဂိယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဒွီဟိ…ပေ… ကိစ္စံ ဧကေန သမ္မတီတိ ဒွီဟိ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ, စတူဟိ အနုဝါဒါဓိကရဏံ, တီဟိ အာပတ္တာဓိကရဏံ, ဧကေန ကိစ္စာဓိကရဏံ သမ္မတီတိ အတ္ထော။

၃၃၉။ နိရင်္ကတောတိ သံဃမှာ အပသာရိတော။

အဓိကရဏဘေဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၀။ ယသ္မာ အဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော သမထပ္ပတ္တမေဝ ဥက္ကောဋေတိ, တသ္မာ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဥက္ကောဋေန္တော ကတိ သမထေ ဥက္ကောဋေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၃၄၁။ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယေနေဝါတိ ဝိနယလက္ခဏံ ဝိနာ ကေဝလံ ဓမ္မဒေသနာမတ္တဝသေနေဝါတိ အတ္ထော။ ယေနာပိ ဝိနိစ္ဆယေနာတိ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ခန္ဓကတော စ ပရိဝါရတော စ သုတ္တေနာတိ ခန္ဓကပရိဝါရတော အာနီတသုတ္တေန။ နိဇ္ဈာပေန္တီတိ ပညာပေန္တိ။

၃၄၂။ ကိစ္စံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကကိစ္စာနန္တိ ပုဗ္ဗေ ကတဥက္ခေပနီယာဒိကိစ္စံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကကိစ္စာနံ။ ကီဒိသာနံ? ယာဝတတိယသမနုဘာသနာဒီနံ။

၃၄၃။ တံ ဟီတိ တံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ။

၃၄၄။ အဓိကရဏေသု ယေန အဓိကရဏေန သမ္မန္တိ, တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တန္တိ ယဒါ အဓိကရဏေဟိ သမ္မန္တိ, တဒါ ကိစ္စာဓိကရဏေနေဝ သမ္မန္တိ, န အညေဟိ အဓိကရဏေဟီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော။

၃၅၃။ ‘‘သတ္တန္နံ သမထာနံ ကတမေ ဆတ္တိံသ သမုဋ္ဌာနာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာပိ ‘‘ကမ္မဿ ကိရိယာ ကရဏ’’န္တိအာဒိနာ သမ္မုခါဝိနယဿ သမုဋ္ဌာနာနိ အဝိဘဇိတွာဝ သတိဝိနယာဒီနံ ဆန္နညေဝ ဆ သမုဋ္ဌာနာနိ ဝိဘတ္တာနိ, တံ ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပိ သတ္တန္နံ သမထာန’’န္တိအာဒိ။ သတိဝိနယာဒီနံ ဝိယ သံဃသမ္မုခတာဒီနံ ကိစ္စယတာ နာမ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ကမ္မသင်္ဂဟာဘာဝေနာ’’တိ။

ဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကဝဏ္ဏနာ

၃၅၉။ မန္တဂ္ဂဟဏန္တိ အညမညံ သံသန္ဒနံ။ အနု အနု သန္ဓာနံ အနုသန္ဓိတန္တိ ဘာဝသာဓနော အနုသန္ဓိတသဒ္ဒေါတိ အာဟ ‘‘အနုသန္ဓိတန္တိ ကထာနုသန္ဓီ’’တိ။

သင်္ဂါမဒွယဝဏ္ဏနာ

၃၆၅။ ဌာနနိသဇ္ဇဝတ္တာဒိနိဿိတာတိ ‘‘ဧဝံ ဌာတဗ္ဗံ, ဧဝံ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝမာဒိကာ။ သညာဇနနတ္ထန္တိ စုဒိတကစောဒကာနံ သညုပ္ပါဒနတ္ထံ။ အနုယောဂဝတ္တံ ကထာပေတွာတိ ‘‘ကိံ အနုယောဂဝတ္တံ ဇာနာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေနေဝ ကထာပေတွာ။

၃၇၅။ နီလာဒိဝဏ္ဏာဝဏ္ဏဝသေနာတိ နီလာဒိဝဏ္ဏဝသေန အာရောဂျတ္ထာဒိအဝဏ္ဏဝသေန စ။

ကထိနဘေဒဝဏ္ဏနာ

၄၀၄။ ပုရေဇာတပစ္စယေ ပနေသ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မေသု ဧကဓမ္မမ္ပိ န လဘတီတိ ဧသ ဥဒကာဟရဏာဒိပယောဂေါ အတ္တနော ပုရေဇာတပစ္စယဘာဝေ ပုဗ္ဗကရဏဝသေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဓောဝနာဒိဓမ္မေသု ဧကဓမ္မမ္ပိ န လဘတိ အတ္တနော ပုရေဇာတဿ ပုဗ္ဗကရဏသင်္ဂဟိတဿ ဓမ္မဿ နတ္ထိတာယ။

၄၁၂။ ရူပါဒီသု ဓမ္မေသူတိ ဝဏ္ဏဂန္ဓာဒီသု သုဒ္ဓဋ္ဌကဓမ္မေသု။

၄၁၆။ ပုရိမာ ဒွေတိ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ ပဌမံ ဝုတ္တာ အန္တရုဗ္ဘာရသဟုဗ္ဘာရာ, န ပက္ကမနန္တိကာဒယော ဒွေ ဥဒ္ဓါရာ။

ဥပါလိပဉ္စကဝဏ္ဏနာ

၄၂၀-၄၂၁။ ဩမဒ္ဒကာရကောတိ ဩမဒ္ဒိတွာ အဘိဘဝိတွာ ကာရကော။ ဥပတ္ထမ္ဘော န ဒါတဗ္ဗောတိ သာမဂ္ဂိဝိနာသာယ အနုဗလံ န ဒါတဗ္ဗံ။ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မမ္ပိ ကတွာတိ ‘‘န မေတံ ခမတီ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ အာဝိ ကတွာပိ။

ဝေါဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၄။ ကာယပ္ပယောဂေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ကာယပ္ပယောဂါ။ ဝစီပယောဂေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာ ဝစီပယောဂါ။ နဝသု ဌာနေသူတိ ဩသာရဏာဒီသု နဝသု ဌာနေသု။ ဒွီသု ဌာနေသူတိ ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေသု။ တသ္မာတိ ယသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန ဥဘတောဝိဘင်္ဂါ အသင်္ဂဟိတာ, တသ္မာ။ ယံ ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တံ, တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော။

ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၅။ ‘‘စတူဟိ ပဉ္စဟီ’’တိ ဝစနတော ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ ဧကတော ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တတော ပရံ န ဝဋ္ဋတိ။ မာဠကသီမာယာတိ ခဏ္ဍသီမာယ။ အဝိပ္ပဝါသသီမာယာတိ မဟာသီမာယ။

မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၄၄။ ပရိယာယေန ဇာနန္တဿ ဝုတ္တမုသာဝါဒေါတိ ယဿ ကဿစိ ဇာနန္တဿ ပရိယာယေန ဝုတ္တမုသာဝါဒေါတိ အတ္ထော။

၄၄၆။ အနုယောဂေါ န ဒါတဗ္ဗောတိ တေန ဝုတ္တံ အနာဒိယိတွာ တုဏှီ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၄။ ဧကူနဝီသတိဘေဒါယာတိ မဂ္ဂပစ္စဝေက္ခဏာဒိဝသေန ဧကူနဝီသတိဘေဒါယ။

အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၈။ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟီတိ ဣဒံ အတ္ထနိပ္ဖါဒနကာနိ တေသံ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ စ ကာရဏဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗေသံ ပဉ္စန္နံ သမာနယောဂက္ခေမတ္တာ။ အနုဿာဝနေနာတိ ဘေဒဿ အနုရူပသာဝနေန။ ယထာ ဘေဒေါ ဟောတိ, ဧဝံ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာနံ ဘိက္ခူနံ အတ္တနော ဝစနဿ သာဝနေန ဝိညာပနေနာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘နနု တုမှေ’’တိအာဒိ။ ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာတိ ဧတေန ပါကဋံ ကတွာ ဘေဒကရဝတ္ထုဒီပနံ ဝေါဟရဏံ။ တတ္ထ အတ္တနာ ဝိနိစ္ဆိတမတ္တံ ရဟဿဝသေန ဝိညာပနံ အနုဿာဝနန္တိ ဒဿေတိ။ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏန္တိ တေဟိ သံဃဘေဒသိဒ္ဓိတော ပမာဏံ, ဣတရေ ပန တေသံ သမ္ဘာရဘူတာ။ တေနာဟ ‘‘ဝေါဟာရာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထာတိ ဝေါဟရဏေ။

ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၆၇။ အန္တရာ ဝုတ္တကာရဏေနာတိ ‘‘တဉှိ ဝန္ဒန္တဿ မဉ္စပါဒါဒီသုပိ နလာဋံ ပဋိဟညေယျာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တကာရဏေန။

သမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

၄၇၀။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝါတိ သဟသေယျာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ ဣတရန္တိ သစိတ္တကံ။ ဘိံသာပနာဒီနိ ကတွာတိ ဘိံသာပနာဒိနာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာတိ အဓိပ္ပါယော။

အပရဒုတိယဂါထာသင်္ဂဏိကံ

ကာယိကာဒိအာပတ္တိဝဏ္ဏနာ

၄၇၄။ ဝိနယေ ဂရုကာ ဝိနယဂရုကာ။ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ ဒွီသု ဂါထာသု အာဂတံ, အညေဟိ ပန မိဿေတွာ ဝုတ္တဘာဝတော နာနာကရဏံ ပစ္စေတဗ္ဗံ။

ဒေသနာဂါမိနိယာဒိဝဏ္ဏနာ

၄၇၅။ ဒွေ သံဝါသကဘူမိယောတိ ဧတ္ထ ဘူမီတိ အဝတ္ထာ။ အင်္ဂဟီနတာ ကာရဏဝေကလ္လဝသေနပိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိ။ ဧသ နယောတိ ‘‘အပိစေတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယော။ ဝနပ္ပတိံ ဆိန္ဒန္တဿ ပါရာဇိကန္တိ အဒိန္နာဒါနေ ဝနပ္ပတိကထာယ အာဂတံ ပရသန္တကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဝိဿဋ္ဌိဆဍ္ဍနေတိ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ မောစနေ။ ဒုက္ကဋာ ကတာတိ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ။ ပဌမသိက္ခာပဒမှိယေဝါတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကဝဂ္ဂဿ ပဌမသိက္ခာပဒေယေဝ။ အာမကဓညံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တိယာ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋံ, အဇ္ဈောဟာရေ ပါစိတ္တိယံ။

ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ

၄၇၆။ အဗ္ဘုဏှသီလောတိ အဘိနဝသီလော။

၄၇၈။ အသုတ္တကန္တိ သုတ္တဝိရဟိတံ, သုတ္တတော အပနီတံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

သေဒမောစနဂါထာ

အဝိပ္ပဝါသာဒိပဉှဝဏ္ဏနာ

၄၇၉။ သေဒမောစနဂါထာသု တဟိန္တိ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ။ ‘‘အကပ္ပိယသမ္ဘောဂေါ နာမ မေထုနဓမ္မာဒီ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ။ ဧသာ ပဉှာ ကုသလေဟိ စိန္တိတာတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေနေတံ ဝုတ္တံ, ဧသော ပဉှော ကုသလေဟိ စိန္တိတောတိ အတ္ထော။

ဒသာတိ အဝန္ဒိယေ ဒသ။ ဧကာဒသာတိ ပဏ္ဍကာဒယော ဧကာဒသ။ ဥဗ္ဘက္ခကေ န ဝဒါမီတိ ဣမိနာ မုခေ မေထုနဓမ္မာဘာဝံ ဒီပေတိ။ အဓောနာဘိံ ဝိဝဇ္ဇိယာတိ ဣမိနာ ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂေသု။

ဂါမန္တရပရိယာပန္နံ နဒီပါရံ ဩက္ကန္တဘိက္ခုနိံ သန္ဓာယာတိ ဧတ္ထ နဒီ ဘိက္ခုနိယာ ဂါမပရိယာပန္နာ, ပရတီရံ ဂါမန္တရပရိယာပန္နံ။ တတ္ထ ပရတီရေ ပဌမလေဍ္ဍုပါတပ္ပမာဏော ဂါမူပစာရော နဒီပရိယန္တေန ပရိစ္ဆိန္နော, တသ္မာ ပရတီရေ ရတနမတ္တမ္ပိ အရညံ နတ္ထိ, ပရတီရဉ္စ တိဏာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ဒဿနူပစာရဝိရဟိတံ ကရောတိ။ တတ္ထ အတ္တနော ဂါမေ အာပတ္တိ နတ္ထိ, ပရတီရေ ပန ပဌမလေဍ္ဍုပါတသင်္ခါတေ ဂါမူပစာရေယေဝ ပါဒံ ဌပေတိ။ အန္တရေ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တနယေန အရညဘူတံ သကဂါမံ အတိက္ကမတိ နာမ, တသ္မာ ဂဏမှာ ဩဟီယနာ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာ နာမ မဟာပဇာပတိပမုခါ ပဉ္စသတသာကိနိယော ဘိက္ခုနိယော။ မဟာပဇာပတိပိ ဟိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ဒိန္နဩဝါဒဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ။

ပါရာဇိကာဒိပဉှဝဏ္ဏနာ

၄၈၀။ သဟ ဒုဿေန မေထုနဝီတိက္ကမဿ သက္ကုဏေယျတာယ ‘‘ဒုဿကုဋိအာဒီနိ သန္ဓာယာ’’တိ ဝုတ္တံ။ လိင်္ဂပရိဝတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာတိ ‘‘လိင်္ဂပရိဝတ္တေ သတိ ပဋိဂ္ဂဟဏဿ ဝိဇဟနတော သာမံ ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ။

၄၈၁။ သုပ္ပတိဋ္ဌိတနိဂြောဓသဒိသန္တိ ယောဇနဒွိယောဇနာဒိပရမံ မဟာနိဂြောဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

သေဒမောစနဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စဝဂ္ဂေါ

ကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၈၃။ ကမ္မဝဂ္ဂေ ဥမ္မတ္တကဿ ဘိက္ခုနော ဥမ္မတ္တကသမ္မုတိ ဥမ္မတ္တကေ ယာစိတွာ ဂတေ အသမ္မုခါပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ, တတ္ထ နိသိန္နေပိ န ကုပ္ပတိ နိယမာဘာဝတော။ အသမ္မုခါ ကတေ ပန ဒေါသာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အသမ္မုခါကတံ သုကတံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဒူတေန ဥပသမ္ပဒါ ပန သမ္မုခါ ကာတုံ န သက္ကာ ကမ္မဝါစာနာနတ္တသမ္ဘဝတော။ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနာဒယော ဟတ္ထပါသတော အပနီတမတ္တေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋန္တိ။ သံဃသမ္မုခတာတိအာဒီသု ယာဝတိကာ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ, တေ အာဂတာ ဟောန္တိ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟဋော ဟောတိ, သမ္မုခီဘူတာ န ပဋိက္ကောသန္တိ, အယံ သံဃသမ္မုခတာ။ ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ယေန သတ္ထုသာသနေန သံဃော ကမ္မံ ကရောတိ, အယံ ဓမ္မသမ္မုခတာ။ တတ္ထ ဓမ္မောတိ ဘူတံ ဝတ္ထု။ ဝိနယောတိ စောဒနာ စေဝ သာရဏာ စ။ သတ္ထုသာသနံ နာမ ဉတ္တိသမ္ပဒါ စေဝ အနုဿာဝနသမ္ပဒါ စ။ ယဿ သံဃော ကမ္မံ ကရောတိ, တဿ သမ္မုခဘာဝေါ ပုဂ္ဂလသမ္မုခတာ။ ကတ္တိကမာသဿ ပဝါရဏမာသတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ ကတ္တိကမာသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ပစ္စုက္ကဍ္ဎိတွာ ဌပိတဒိဝသော စာတိ ကာဠပက္ခေ စာတုဒ္ဒသိံ ဝါ ပန္နရသိံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒွေ စ ပုဏ္ဏမာသိယောတိ ပဌမပစ္ဆိမဝဿူပဂတာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ။

၄၈၅။ ဌာနကရဏာနိ သိထိလာနိ ကတွာ ဥစ္စာရေတဗ္ဗံ အက္ခရံ သိထိလံ, တာနိယေဝ ဓနိတာနိ အသိထိလာနိ ကတွာ ဥစ္စာရေတဗ္ဗံ အက္ခရံ ဓနိတံ။ ဒွိမတ္တကာလံ ဒီဃံ, ဧကမတ္တကာလံ ရဿံ။ ဒသဓာ ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ ပဘေဒေါတိ ဧဝံ သိထိလာဒိဝသေန ဗျဉ္ဇနဗုဒ္ဓိယာ အက္ခရုပ္ပါဒကစိတ္တဿ ဒသပ္ပကာရေန ပဘေဒေါ။ သဗ္ဗာနိ ဟိ အက္ခရာနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထဗျဉ္ဇနတော ဗျဉ္ဇနာနိ စ။ သံယောဂေါ ပရော ဧတသ္မာတိ သံယောဂပရော, န သံယောဂပရော အသံယောဂပရော။ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရဿ ယဿ န ခမတီတိ ဧတ္ထ တ-ကာရ န-ကာရသဟိတာကာရော အသံယောဂပရော။ ကရဏာနီတိ ကဏ္ဌာဒီနိ။

၄၈၈။ အနုက္ခိတ္တာ ပါရာဇိကံ အနာပန္နာ စ ပကတတ္တာတိ အာဟ ‘‘ပကတတ္တာ အနုက္ခိတ္တာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ အနိဿာရိတာတိ ပုရိမပဒဿေဝ ဝေဝစနံ။ ပရိသုဒ္ဓသီလာတိ ပါရာဇိကံ အနာပန္နာ။ န တေသံ ဆန္ဒော ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိ ဝါ ဧတီတိ တီသု ဒွီသု ဝါ နိသိန္နေသု ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အာဟဋာပိ အနာဟဋာဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။

အပလောကနကမ္မကထာဝဏ္ဏနာ

၄၉၅-၄၉၆။ ကာယသမ္ဘောဂသာမဂ္ဂီတိ သဟသေယျပဋိဂ္ဂဟဏာဒိ။ သော ရတောတိ သုဘေ ရတော။ သုဋ္ဌု ဩရတောတိ ဝါ သောရတော။ နိဝါတဝုတ္တီတိ နီစဝုတ္တိ။ ပဋိသင်္ခါတိ ပဋိသင်္ခါယ ဉာဏေန ဥပပရိက္ခိတွာ။ ယံ တံ အဝန္ဒိယကမ္မံ အနုညာတန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ ဣမဿ အပလောကနကမ္မဿ ဌာနံ ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ အပလောကနကမ္မံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။ ကမ္မမေဝ လက္ခဏန္တိ ကမ္မလက္ခဏံ။ ဩသာရဏနိဿာရဏဘဏ္ဍုကမ္မာဒယော ဝိယ ကမ္မဉ္စ ဟုတွာ အညဉ္စ နာမံ န လဘတိ, ကမ္မမေဝ ဟုတွာ ဥပလက္ခီယတီတိ ‘‘ကမ္မလက္ခဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဧတမ္ပိ ကမ္မလက္ခဏမေဝါတိ ဝုတ္တကမ္မလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဇိဏ္ဏစီဝရနဋ္ဌစီဝရာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဏပလိဗောဓမ္ပီတိ ဣဏမေဝ ပလိဗောဓော ဣဏပလိဗောဓော, တမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ တာဒိသံ ဘိက္ခုံ ဣဏာယိကာ ပလိဗုန္ဓန္တိ, တတြုပ္ပါဒတောပိ တဿ ဣဏံ သောဓေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဆတ္တံ ဝါ ဝေဒိကံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဝေဒိကာတိ စေတိယဿ ဥပရိ စတုရဿစယော ဝုစ္စတိ။ ဆတ္တန္တိ တတော ဥဒ္ဓံ ဝလယာနိ ဒဿေတွာ ကတော အဂ္ဂစယော ဝုစ္စတိ။ စေတိယဿ ဥပနိက္ခေပတောတိ စေတိယေ နဝကမ္မတ္တာယ ဥပနိက္ခိတ္တတော, စေတိယသန္တကတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ အညာ ကတိကာ ကာတဗ္ဗာတိ ပုရိမကတိကာယ အသင်္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ တေဟီတိ ယေသံ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိ, တေဟိ။ ဒသဘာဂန္တိ ဒသမဘာဂံ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ။ မူလေတိ ပုဗ္ဗေ။ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဘာဇေတွာ ခါဒန္တူ’’တိ ဝစနေနေဝ ယထာသုခံ ပရိဘောဂေါ ပဋိက္ခိတ္တော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပုရိမကတိကာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီ’’တိ။

အနုဝိစရိတွာတိ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဂန္တွာ။ အပစ္စာသီသန္တေနာတိ တေသံ သန္တိကာ

ပစ္စယံ အပစ္စာသီသန္တေန။ မူလဘာဂန္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဒသဘာဂမတ္တ’’န္တိ။ အကတာဝါသံ ဝါ ကတွာတိ တတော ဥပ္ပန္နအာယေန ကတွာ။ ဇဂ္ဂိတကာလေ စ န ဝါရေတဗ္ဗာတိ ဇဂ္ဂိတာနံ ပုပ္ဖဖလဘရိတကာလေ န ဝါရေတဗ္ဗာ။ ဇဂ္ဂနကာလေတိ ဇဂ္ဂိတုံ အာရဒ္ဓကာလေ။ ဉတ္တိကမ္မဋ္ဌာနဘေဒေတိ ဉတ္တိကမ္မဿ ဌာနဘေဒေ။

ကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အပညတ္တေ ပညတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၅၀၀။ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ ပညတ္တံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကကုသန္ဓကောဏာဂမနကဿပါ ဧဝ သတ္တ အာပတ္တိက္ခန္ဓေ ပညပေသုံ, ဝိပဿီအာဒယော ပန ဩဝါဒပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိံသု, န သိက္ခာပဒံ ပညပေသုန္တိ အာဟ ‘‘ကကုသန္ဓဉ္စ…ပေ… အန္တရာ ကေနစိ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ’’တိ။ သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ။

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာရတ္ထဒီပနိယံ

ပရိဝါရဋ္ဌကထာဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ။

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

အဝသာနဂါထာသု ပန အယမတ္ထော။ ဝိဘတ္တဒေသနန္တိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂခန္ဓကပရိဝါရေဟိ ဝိဘတ္တဒေသနံ ဝိနယပိဋကန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ တဿာတိ တဿ ဝိနယဿ။

တတြိဒန္တိအာဒိ ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သတ္ထုမဟာဗောဓိဝိဘူသိတောတိ သတ္ထုနာ ပရိဘုတ္တမဟာဗောဓိဝိဘူသိတော မဏ္ဍိတော, တဿ မဟာဝိဟာရဿ ဒက္ခိဏဘာဂေ ဥတ္တမံ ယံ ပဓာနဃရန္တိ သမ္ဗန္ဓော။ တတ္ထ ပဓာနဃရန္တိ တံနာမကံ ပရိဝေဏံ။ သုစိစာရိတ္တသီလေန, ဘိက္ခုသံဃေန သေဝိတန္တိ ဣဒမ္ပိ ပဓာနဃရဝိသေသနံ။

တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပဓာနဃရေ။ စာရုပါကာရသဉ္စိတန္တိ မနာပေန ပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တံ။ သီတစ္ဆာယတရူပေတန္တိ ဃနနိစိတပတ္တသဉ္ဆန္နသာခါပသာခတာယ သီတစ္ဆာယေဟိ ရုက္ခေဟိ ဥပေတံ။ ဝိကသိတကမလကုဝလယပုဏ္ဍရီကသောဂန္ဓိကာဒိပုပ္ဖသဉ္ဆန္နမဓုရသီတလုဒကပုဏ္ဏတာယ သမ္ပန္နာ သလိလာသယာ အဿာတိ သမ္ပန္နသလိလာသယော။ ဥဒ္ဒိသိတွာတိ ဗုဒ္ဓသိရိံ နာမ ထေရံ နိဿာယ, တဿ အဇ္ဈေသနံ နိဿာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဣဒ္ဓါတိ အတ္ထဝိနိစ္ဆယာဒီဟိ ဣဒ္ဓါ ဖီတာ ပရိပုဏ္ဏာ။

သိရိနိဝါသဿာတိ သိရိယာ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတဿ။ ဇယသံဝစ္ဆရေတိ ဇယပ္ပတ္တသံဝစ္ဆရေ။ အယန္တိ ထေရံ ဗုဒ္ဓသိရိံ ဥဒ္ဒိဿ ယာ ဝိနယဝဏ္ဏနာ အာရဒ္ဓါ, အယံ။ ဓမ္မူပသံဟိတာတိ ကုသလသန္နိဿိတာ။ ဣဒါနိ သဒေဝကဿ လောကဿ အစ္စန္တသုခါဓိဂမာယ အတ္တနော ပုညံ ပရိဏာမေန္တော ‘‘စိရဋ္ဌိတတ္ထ ဓမ္မဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သမာစိတန္တိ ဥပစိတံ။ သဗ္ဗဿ အာနုဘာဝေနာတိ သဗ္ဗဿ တဿ ပုညဿ တေဇေန။ သဗ္ဗေပိ ပါဏိနောတိ ကာမာဝစရာဒိဘေဒါ သဗ္ဗေ သတ္တာ။ သဒ္ဓမ္မရသသေဝိနောတိ ယထာရဟံ ဗောဓိတ္တယာဓိဂမဝသေန သဒ္ဓမ္မရသသေဝိနော ဘဝန္တု။ သေသမေတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ။

နိဂမနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ –

ဝိနယေ ပါဋဝတ္ထာယ, သာသနဿ စ ဝုဍ္ဎိယာ၊

ဝဏ္ဏနာ ယာ သမာရဒ္ဓါ, ဝိနယဋ္ဌကထာယ သာ။

သာရတ္ထဒီပနီ နာမ, သဗ္ဗသော ပရိနိဋ္ဌိတာ၊

တိံသသဟဿမတ္တေဟိ, ဂန္ထေဟိ ပရိမာဏတော။

အဇ္ဈေသိတော နရိန္ဒေန, သောဟံ ပရက္ကမဗာဟုနာ၊

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန, သာသနုဇ္ဇောတကာရိနာ။

တေနေဝ ကာရိတေ ရမ္မေ, ပါသာဒသတမဏ္ဍိတေ၊

နာနာဒုမဂဏာကိဏ္ဏေ, ဘာဝနာဘိရတာလယေ။

သီတလူဒကသမ္ပန္နေ, ဝသံ ဇေတဝနေ ဣမံ၊

အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ, အကာသိံ သုဝိနိစ္ဆယံ။

ယံ သိဒ္ဓံ ဣမိနာ ပုညံ, ယံ စညံ ပသုတံ မယာ၊

ဧတေန ပုညကမ္မေန, ဒုတိယေ အတ္တသမ္ဘဝေ။

တာဝတိံသေ ပမောဒေန္တော, သီလာစာရဂုဏေ ရတော၊

အလဂ္ဂေါ ပဉ္စကာမေသု, ပတွာန ပဌမံ ဖလံ။

အန္တိမေ အတ္တဘာဝမှိ, မေတ္တေယျံ မုနိပုင်္ဂဝံ၊

လောကဂ္ဂပုဂ္ဂလံ နာထံ, သဗ္ဗသတ္တဟိတေ ရတံ။

ဒိသွာန တဿ ဓီရဿ, သုတွာ သဒ္ဓမ္မဒေသနံ၊

အဓိဂန္တွာ ဖလံ အဂ္ဂံ, သောဘေယျံ ဇိနသာသနံ။

သဒါ ရက္ခန္တု ရာဇာနော, ဓမ္မေနေဝ ဣမံ ပဇံ၊

နိရတာ ပုညကမ္မေသု, ဇောတေန္တု ဇိနသာသနံ။

ဣမေ စ ပါဏိနော သဗ္ဗေ, သဗ္ဗဒါ နိရုပဒ္ဒဝါ၊

နိစ္စံ ကလျာဏသင်္ကပ္ပါ, ပပ္ပေါန္တု အမတံ ပဒန္တိ။

သာရတ္ထဒီပနီ နာမ ဝိနယဋီကာ နိဋ္ဌိတာ။