သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-ဋီကာ

သေဋ္ဌမန္တေ ဝေဒမန္တေတိ အဓိပ္ပါယော။ မန္တာနုဘာဝေန ရညော ဗာဟုက္ခမ္ဘမတ္တံ ဇာတံ တေန ပနဿ ဗာဟုက္ခမ္ဘေန ရာဇာ, ‘‘ကော ဇာနာတိ, ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဘီတော ဥဿင်္ကီ ဥတြာသော အဟောသိ, တေနာဟ ‘‘ဘယေန ဝေဓမာနော အဋ္ဌာသီ’’တိ။ သောတ္ထိ ဘဒ္ဒန္တေတိ အာဒိဝစနံ အဝေါစုံ။ ‘‘အယံ မဟာနုဘာဝေါ ဣသီ’’တိ မညမာနာ။

ဥန္ဒြိယိဿတီတိ ဝိပ္ပကိရိယိဿတိ, တေနာဟ ‘‘ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ။ မန္တေ ပရိဝတ္တိတေတိ ဗာဟုက္ခမ္ဘကမန္တဿ ပဋိပ္ပဿမ္ဘကဝိဇ္ဇာသင်္ခါတေ မန္တေ ‘‘သရော ဩတရတူ’’တိ ပရိဝတ္တိတေ။ ဧဝရူပါနဉှိ မန္တာနံ ဧကံသေနေဝ ပဋိပ္ပဿမ္ဘကဝိဇ္ဇာ ဟောန္တိယေဝ ယထာ တံ ကုသုမာရကဝိဇ္ဇာနံ။ အတ္တနော ဓီတု အပဝါဒမောစနတ္ထံ တဿ ဘုဇိဿကရဏံ။ တဿာနုရူပေ ဣဿရိယေ ဌပနတ္ထံ ဥဠာရေ စ နံ ဌာနေ ဌပေသိ။

ခတ္တိယသေဋ္ဌဘာဝဝဏ္ဏနာ

၂၇၅။ သမဿာသနတ္ထမာဟ ကရုဏာယန္တော, န ကုလီနဘာဝဒဿနတ္ထံ, တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ။ ဗြာဟ္မဏေသူတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သမီပေ, တတော ဗြာဟ္မဏေဟိ လဒ္ဓဗ္ဗံ အာသနာဒိံ သန္ဓာယ ‘‘ဗြာဟ္မဏာနံ အန္တရေ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကေဝလံ သဒ္ဓါယ ကာတဗ္ဗံ သဒ္ဓံ, ပရလောကဂတေ သန္ဓာယ န တတော ကိဉ္စိ အပတ္ထေန္တေန ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘မတကေ ဥဒ္ဒိဿ ကတဘတ္တေ’’တိ။ မင်္ဂလာဒိဘတ္တေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဥဿဝဒေဝတာရာဓနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ယညဘတ္တေတိ ပါပသညမာဒိဝသေန ကတဘတ္တေ။ ပါဟုနကာနန္တိ အတိထီနံ။ ခတ္တိယဘာဝံ အပ္ပတ္တော ဥဘတော သုဇာတတာဘာဝတော, တေနာဟ ‘‘အပရိသုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော’’တိ။

၂၇၆။ ဣတ္ထိံ ကရိတွာတိ ဧတ္ထ ကရဏံ ကိရိယာသာမညဝိသယန္တိ အာဟ ‘‘ဣတ္ထိံ ပရိယေသိတွာ’’တိ။ ဗြာဟ္မဏကညံ ဣတ္ထိံ ခတ္တိယကုမာရဿ ဘရိယာဘူတံ ဂဟေတွာပိ ခတ္တိယာဝ သေဋ္ဌာ, ဟီနာ ဗြာဟ္မဏာတိ ယောဇနာ။ ပုရိသေန ဝါ ပုရိသံ ကရိတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ပကရဏေတိ ရာဂါဒိဝသေန ပဒုဋ္ဌေ ပက္ခလိတေ ကာရဏေ, တေနာဟ ‘‘ဒေါသေ’’တိ။ ဘဿတိ နိရတ္ထကဘာဝေန ခိပီယတီတိ ဘဿံ, ဆာရိကာ။

၂၇၇။ ဇနိတသ္မိန္တိ ကမ္မကိလေသေဟိ နိဗ္ဗတ္တေ။ ဇနေ ဧတသ္မိန္တိ ဝါ ဇနေတသ္မိံ, မနုဿေသူတိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘ဂေါတ္တပဋိသာရိနော’’တိ။ သံသန္ဒိတွာတိ ဃဋေတွာ, အဝိရုဒ္ဓံ ကတွာတိ အတ္ထော။

ပဌမဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဝိဇ္ဇာစရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၈။ ဣဒံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ အဇ္ဈေနာဒိ ကတ္တုံ လဗ္ဘတိ။ ဇာတိဝါဒဝိနိဗဒ္ဓါတိ ဇာတိသန္နိဿိတဝါဒေ ဝိနိဗဒ္ဓါ။ ဗြာဟ္မဏဿေဝ အဇ္ဈေနဇ္ဈာပနယဇနယာဇနာဒယောတိ ဧဝံ ယေ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနဝသေန ပဝတ္တာ, တတော ဧဝ တေ မာနဝါဒပဋိဗဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ။ ယေ ပန အာဝါဟဝိဝါဟဝိနိဗဒ္ဓါ, တေ ဧဝ သမ္ဗန္ဓတ္တယဝသေန ‘‘အရဟသိ ဝါ မံ တွံ, န ဝါ မံ တွံ အရဟသီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တနကာ။

ယတ္ထာတိ ယဿံ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပတ္တိယံ။ လဂ္ဂိဿာမာတိ ဩလဂ္ဂါ အန္တောဂဓာ ဘဝိဿာမာတိ စိန္တယိမှ။ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇာစရဏာနိယေဝ ‘‘ဝိဇ္ဇာစရဏာနီ’’တိ ဂဟေတွာ ဌိတော ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇာစရဏေသု ဝိဘဇိယမာနေသု သော တတော ဒူရတော အပနီတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒူရမေဝ အဝက္ခိပီ’’တိ။ သမုဒါဂမတော ပဘုတီတိအာဒိသမုဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ။

၂၇၉။ တိဝိဓံ သီလန္တိ ခုဒ္ဒကာဒိဘေဒံ တိဝိဓံ သီလံ။ သီလဝသေနေဝါတိ သီလပရိယာယေနေဝ။ ကိဉ္စိ ကိဉ္စီတိ အဟိံသနာဒိယမနိယမလက္ခဏံ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ သီလံ အတ္ထိ။ တတ္ထ တတ္ထေဝ လဂ္ဂေယျာတိ တသ္မိံ တသ္မိံယေဝ ဗြာဟ္မဏသမယသိဒ္ဓေ သီလမတ္တေ ‘‘စရဏ’’န္တိ လဂ္ဂေယျ။ အဋ္ဌပိ သမာပတ္တိယော စရဏန္တိ နိယျာတိတာ ဟောန္တိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနနိဒ္ဒေသေနေဝ အရူပဇ္ဈာနာနမ္ပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌဘာဝါပတ္တိတော နိယျာတိတာ နိဒဿိတာ။

စတုအပါယမုခကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၀။ အသမ္ပာပုဏန္တောတိ အာရဘိတွာ သမ္ပတ္တုံ အသက္ကောန္တော။ အဝိသဟမာနောတိ အာရဘိတုမေဝ အသက္ကောန္တော။ ခါရိန္တိ ပရိက္ခာရံ။ တံ ပန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အရဏီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အရဏီတိ အဂ္ဂိဓမနကံ အရဏီဒွယံ။ သုဇာတိ ဒဗ္ဗိ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန တိဒဏ္ဍတိဃဋိကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ ခါရိဘရိတန္တိ ခါရီဟိ ပုဏ္ဏံ။ နနု ဥပသမ္ပန္နဿ ဘိက္ခုနော သာသနိကောပိ ယော ကောစိ အနုပသမ္ပန္နော အတ္ထတော ပရိစာရကောဝ, ကိံ အင်္ဂံ ပန ဗာဟိရကပဗ္ဗဇိတေတိ တတ္ထ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာမဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘ကပ္ပိယကရဏ…ပေ… ဝတ္တကရဏဝသေနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေန နယေန။ ပရိစာရကော ဟောတိ ဥပသမ္ပန္နဘာဝဿ ဝိသိဋ္ဌဘာဝတော။ ‘‘နဝကောဋိသဟဿာနီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၀၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၃၇) ဝုတ္တပ္ပဘေဒါနံ အနေကသဟဿာနံ သံဝရဝိနယာနံ သမာဒိယိတွာ ဝတ္တနေန ဥပရိဘူတာ အဂ္ဂဘူတာ သမ္ပဒါတိ ဟိ ‘‘ဥပသမ္ပဒါ’’တိ ဝုစ္စတီတိ။ ဂုဏာဓိကောပီတိ ဂုဏေဟိ ဥက္ကဋ္ဌောပိ။ အယံ ပနာတိ ဝုတ္တလက္ခဏော တာပသော။

တာပသာ နာမ ကမ္မဝါဒိကိရိယာဝါဒိနော, န သာသနဿ ပဋာဏီဘူတာ, ယတော နေသံ ပဗ္ဗဇိတုံ အာဂတာနံ တိတ္ထိယပရိဝါသေန ဝိနာဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုညာတာတိ ကတွာ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိ စောဒနံ သမုဋ္ဌပေတိ စောဒကော။ အာစရိယော ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိနာ စောဒနံ ပရိဟရတိ။ ‘‘ဩသက္ကိဿတီ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဣမသ္မိဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ခုရဓာရူပမန္တိ ခုရဓာရာနံ မတ္ထကေနေဝ အက္ကမိတွာ ဂမနူပမံ။ အညေတိ အညေ ဘိက္ခူ။ အဂ္ဂိသာလန္တိ အဂ္ဂိဟုတ္တသာလံ။ နာနာဒါရူဟီတိ ပလာသဒဏ္ဍာဒိနာနာဝိဓသမိဓာဒါရူဟိ။

ဣဒန္တိ ‘‘စတုဒွါရံ အာဂါရံ ကတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ။ အဿာတိ အဿ စတုတ္ထဿ ပုဂ္ဂလဿ။ ပဋိပတ္တိမုခန္တိ ကောဟညပဋိပတ္တိယာ မုခမတ္တံ။ သော ဟိ နာနာဝိဓေန ကောဟညေန လောကံ ဝိမှာပေန္တော တတ္ထ အစ္ဆတိ, တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ဟိ မုခေန သော ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇတီ’’တိ။

ခလာဒီသု မနုဿာနံ သန္တိကေ ဥပတိဋ္ဌိတွာ ဝီဟိမုဂ္ဂတိလမာသာဒီနိ ဘိက္ခာစရိယာနိယာမေန သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဥဉ္ဆနံ ဥဉ္ဆာ, သာ ဧဝ စရိယာ ဝုတ္တိ ဧတေသန္တိ ဥဉ္ဆာစရိယာ။ အဂ္ဂိပက္ကေန ဇီဝန္တီတိ အဂ္ဂိပက္ကိကာ, န အဂ္ဂိပက္ကိကာ အနဂ္ဂိပက္ကိကာ။ ဥဉ္ဆာစရိယာ ဟိ ခလေသု ဂန္တွာ ခလဂ္ဂံ နာမ မနုဿေဟိ ဒိယျမာနံ ဓညံ ဂဏှန္တိ, တံ ဣမေ န ဂဏှန္တီတိ အနဂ္ဂိပက္ကိကာ နာမ ဇာတာ။ အသာမပါကာတိ အသယံပါစကာ။ အသ္မမုဋ္ဌိနာ မုဋ္ဌိပါသာဏေန ဝတ္တန္တီတိ အသ္မမုဋ္ဌိကာ။ ဒန္တေန ဥပ္ပါဋိတံ ဝက္ကလံ ရုက္ခတ္တစော ဒန္တဝက္ကလံ, တေန ဝတ္တန္တီတိ ဒန္တဝက္ကလိကာ။ ပဝတ္တံ ရုက္ခာဒိတော ပါတိတံ ဖလံ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ပဝတ္တဖလဘောဇိနော။ ဇိဏ္ဏပက္ကတာယ ပဏ္ဍုဘူတံ ပလာသံ, တံသဒိသဉ္စ ပဏ္ဍုပလာသံ, တေန ဝတ္တန္တီတိ ပဏ္ဍုပလာသိကာ, သယံပတိတပုပ္ဖဖလပတ္တဘောဇိနော။

ဣဒါနိ တေ အဋ္ဌဝိဓေပိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သင်္ကဍ္ဎိတွာတိ ဘိက္ခာစရိယာဝသေန လဒ္ဓဓညံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ။

ပရိယေဋ္ဌိ နာမ ဒုက္ခာတိ ပရေသံ ဂေဟတော ဂေဟံ ဂန္တွာ ပရိယေဋ္ဌိ နာမ ဒီနဝုတ္တိဘာဝေန ဒုက္ခာ။ ပါသာဏဿ ပရိဂ္ဂဟော ဒုက္ခော ပဗ္ဗဇိတဿာတိ ဝါ ဒန္တေဟေဝ ဥပ္ပါဋေတွာ ခါဒန္တိ။

ဣမာဟိ စတူဟိယေဝါတိ ‘‘ခါရိဝိဓံ အာဒါယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာဟိ စတူဟိ ဧဝ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာဟီတိ။

၂၈၂။ အပါယေ ဝိနာသေ နိယုတ္တော အာပါယိကော။ တဗ္ဘာဝံ ပရိပူရေတုံ အသက္ကောန္တော တေန အပရိပုဏ္ဏော အပရိပူရမာနော, ကရဏေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနံ, တေနာဟ ‘‘အာပါယိကေနာပိ အပရိပူရမာနေနာ’’တိ။

ပုဗ္ဗကဣသိဘာဝါနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၂၈၃။ ဒီယတီတိ ဒတ္တိ, ဒတ္တိယေဝ ဒတ္တိကန္တိ အာဟ ‘‘ဒိန္နက’’န္တိ။ ယဒိ ဗြာဟ္မဏဿ သမ္မုခီဘာဝေါ ရညော န ဒါတဗ္ဗော, ကသ္မာဿ ဥပသင်္ကမနံ န ပဋိက္ခိတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ခေတ္တဝိဇ္ဇာယာတိ နီတိသတ္ထေ။ ပယာတန္တိ သဒ္ဓံ, သဿတိကံ ဝါ, တေနာဟ ‘‘အဘိဟရိတွာ ဒိန္န’’န္တိ။ ကသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ဒတ္တိကံ ဘုဉ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ဗြာဟ္မဏဿ မမ္မဝစနံ အဝေါစာတိ တတ္ထ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒံ ပန ကာရဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၂၈၄။ ရထူပတ္ထရေတိ ရထဿ ဥပရိ အတ္ထရိတပဒေသေ။ ပါကဋမန္တနန္တိ ပကာသဘူတံ မန္တနံ။ တဉှိ သုဒ္ဒါဒီဟိ ဉာယတီတိ န ရဟဿမန္တနံ။ ဘဏတီတိ အပိ နု ဘဏတိ။

၂၈၅။ ပဝတ္တာရောတိ ပါဝစနဘာဝေန ဝတ္တာရော, ယသ္မာ တေ တေသံ မန္တာနံ ပဝတ္တကာ, တသ္မာ အာဟ ‘‘ပဝတ္တယိတာရော’’တိ။ သုဒ္ဒေ ဗဟိ ကတွာ ရဟော ဘာသိတဗ္ဗဋ္ဌေန မန္တာ ဧဝ, တံတံအတ္ထပဋိပတ္တိဟေတုတာယ ပဒန္တိ မန္တပဒံ, အနုပနီတာသာဓာရဏတာယ ဝါ ရဟဿဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗံ ဟိတကိရိယာယ အဓိဂမုပါယံ။ သဇ္ဈာယိတန္တိ ဂါယနဝသေန သဇ္ဈာယိတံ, တံ ပန ဥဒတ္တာနုဒတ္တာဒီနံ သရာနံ သမ္ပာဒနဝသေနေဝ ဣစ္ဆိတန္တိ အာဟ ‘‘သရသမ္ပတ္တိဝသေနာ’’တိ။ အညေသံ ဝုတ္တန္တိ ပါဝစနဘာဝေန အညေသံ ဝုတ္တံ။ သမုပဗျူဠှန္တိ သင်္ဂဟေတွာ ဥပရူပရိ သညူဠှံ။ ရာသိကတန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါဒိဝသေန, တတ္ထာပိ ပစ္စေကံ မန္တဗြဟ္မာဒိဝသေန, အဇ္ဈာယာနုဝါကာဒိဝသေန စ ရာသိကတံ။

တေသန္တိ မန္တာနံ ကတ္တူနံ။ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေတွာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပရိဘဏ္ဍေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏေန သတ္တာနံ ကမ္မဿကတာဒိံ ပစ္စက္ခတော ဒဿနဋ္ဌေန ဒိဗ္ဗစက္ခုသဒိသေန ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတကပ္ပေ ဗြာဟ္မဏာနံ မန္တဇ္ဈေနဝိဓိဉ္စ ဩလောကေတွာ။ ပါဝစနေန သဟ သံသန္ဒိတွာတိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ယံ ဝစနံ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတံ, တေန သဟ အဝိရုဒ္ဓံ ကတွာ။ န ဟိ တေသံ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတော အတ္ထော ပစ္စက္ခော ဟောတိ။ အပရာပရေ ပနာတိ အဋ္ဌကာဒီဟိ အပရာ ပရေ ပစ္ဆိမာ ဩက္ကာကရာဇကာလာဒီသု ဥပ္ပန္နာ။ ပက္ခိပိတွာတိ အဋ္ဌကာဒီဟိ ဂန္ထိတမန္တပဒေသု ကိလေသသန္နိဿိတပဒါနံ တတ္ထ တတ္ထ ပဒေ ပက္ခိပနံ ကတွာ။ ဝိရုဒ္ဓေ အကံသူတိ ဗြာဟ္မဏဓမ္မိကသုတ္တာဒီသု အာဂတနယေန သံကိလေသိကတ္ထဒီပနတော ပစ္စနီကဘူတေ အကံသု။ ဣဓာတိ ‘‘တျာဟံ မန္တေ အဓီယာမီ’’တိ ဧတသ္မိံ ဌာနေ။ ပဋိညံ အဂ္ဂဟေတွာတိ ‘‘တံ ကိံ မညသီ’’တိ ဧဝံ ပဋိညံ အဂ္ဂဟေတွာဝ။

၂၈၆။ နိရာမဂန္ဓာတိ ကိလေသာသုစိဝသေန ဝိဿဂန္ဓရဟိတာ။ အနိတ္ထိဂန္ဓာတိ ဣတ္ထီနံ ဂန္ဓမတ္တဿပိ အဝိသဟနေန ဣတ္ထိဂန္ဓရဟိတာ။ ဧတ္ထ စ ‘‘နိရာမဂန္ဓာ’’တိ ဧတေန တေသံ ပေါရာဏာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသတံ ဒဿေတိ, ‘‘အနိတ္ထိဂန္ဓာ ဗြဟ္မစာရိနော’’တိ ဧတေန ဧကဝိဟာရိတံ, ‘‘ရဇောဇလ္လဓရာ’’တိ ဧတေန မဏ္ဍနဝိဘူသနာနုယောဂါဘာဝံ, ‘‘အရညာယတနေ ပဗ္ဗတပါဒေသု ဝသိံသူ’’တိ ဧတေန မနုဿူပစာရံ ပဟာယ ဝိဝိတ္တဝါသံ, ‘‘ဝနမူလဖလာဟာရာ ဝသိံသူ’’တိ ဧတေန သာလိမံသောဒနာဒိပဏီတာဟာရပဋိက္ခေပံ, ‘‘ယဒါ’’တိအာဒိနာ ယာနဝါဟနပဋိက္ခေပံ, ‘‘သဗ္ဗဒိသာသူ’’တိအာဒိနာ ရက္ခာဝရဏပဋိက္ခေပံ, ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော မိစ္ဆာပဋိပဒါပက္ခိကံ သာစရိယဿ အမ္ဗဋ္ဌဿ ဝုတ္တိံ ဥပါဒါယ သမ္မာပဋိပဒါပက္ခိကာပိ တေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝုတ္တိ အရိယဝိနယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဥပါဒါယ မိစ္ဆာပဋိပဒါယေဝ။ ကုတဿ သလ္လေခပဋိပတ္တိယုတ္တတာတိ။ ‘‘ဧဝံ သုတေ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝါ အမ္ဗဋ္ဌံ သန္တဇ္ဇေန္တော နိဂ္ဂဏှာတီတိ ဒဿေတိ။

ဝေဌကေဟီတိ ဝေဌကပဋ္ဋကာဟိ။ သမန္တာနဂရန္တိ နဂရဿ သမန္တတော။ ကတသုဓာကမ္မံ ပါကာရဿ အဓောဘာဂေ ဌာနံ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဒွေလက္ခဏဒဿနဝဏ္ဏနာ

၂၈၇။ န သက္ကောတိသင်္ကုစိတေ ဣရိယာပထေ အနဝသေသတော တေသံ ဒုဗ္ဗိဘာဝနတော။ ဂဝေသီတိ ဉာဏေန ပရိယေသနမကာသိ။ သမာနယီတိ ဉာဏေန သင်္ကလေန္တော သမ္မာ အာနယိ သမာဟရိ။ ‘‘ကင်္ခတီ’’တိ ပဒဿ အာကင်္ခတီတိ အယမတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျန္တိ ပတ္ထနံ ဥပ္ပါဒေတီ’’တိ။ ကိစ္ဆတီတိ ကိလမတိ။ ‘‘ကင်္ခတီ’’တိ ပဒဿ ပုဗ္ဗေ အာသိသနတ္ထတံ ဝတွာ ဣဒါနိဿ သံသယတ္ထတမေဝ ဝိကပ္ပန္တရဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ကင်္ခါယ ဝါ ဒုဗ္ဗလာ ဝိမတိ ဝုတ္တာ’’တိ အာဟ။ တီဟိ ဓမ္မေဟီတိ တိပ္ပကာရေဟိ သံသယဓမ္မေဟိ။ ကာလုသိယဘာဝေါတိ အပ္ပသန္နတာယ ဟေတုဘူတော အာဝိလဘာဝေါ။

ယသ္မာ ဘဂဝတော ကောသောဟိတံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာဝေဏိကံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ ဝတ္ထဂုယှံ သုဝိသုဒ္ဓကဉ္စနမဏ္ဍလသန္နိကာသံ, အတ္တနော သဏ္ဌာနသန္နိဝေသသုန္ဒရတာယ အာဇာနေယျဂန္ဓဟတ္ထိနော ဝရင်္ဂပရမစာရုဘာဝံ, ဝိကသမာနတပနိယာရဝိန္ဒသမုဇ္ဇလကေသရာဝတ္တဝိလာသံ, သဉ္ဈာပဘာနုရဉ္ဇိတဇလဝနန္တရာဘိလက္ခိတသမ္ပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလသောဘဉ္စ အတ္တနော သိရိယာ အဘိဘုယျ ဝိရာဇတိ, ယံ ဗာဟိရဗ္ဘန္တရမလေဟိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ, စိရကာလံ သုပရိစိတဗြဟ္မစရိယာဓိကာရတာယ, သုသဏ္ဌိတသဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ, ကောပီနမ္ပိ သန္တံ အကောပီနမေဝ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ။ ပဟူတဘာဝန္တိ ပုထုလဘာဝံ။ ဧတ္ထေဝ ဟိ တဿ သံသယော, တနုမုဒုသုကုမာရတာဒီသု ပနဿ ဂုဏေသု ဝိစာရဏာ ဧဝ နာဟောသိ။

၂၈၈။ ဟိရိကရဏောကာသန္တိ ဟိရိယိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ။ ဆာယန္တိ ပဋိဗိမ္ဗံ။ ကထံ ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒ္ဓိယာ’’တိအာဒိ။ ဆာယာရူပကမတ္တန္တိ ဘဂဝတော ပဋိဗိမ္ဗရူပံ။ တဉ္စ ခေါ ဗုဒ္ဓသန္တာနတော ဝိနိမုတ္တတ္တာ ရူပကမတ္တံ ဘဂဝတော သရီရဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဝယဝံ ဣဒ္ဓိမယံ ဗိမ္ဗကမတ္တံ။ တံ ပန ရူပကမတ္တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ယထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓရူပံ န ဒိဿတိ, တထာ ကတွာ ဒဿေတိ။ နိန္နေတွာတိ နီဟရိတွာ။ ကလ္လောသီတိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနေ ကုသလော ဆေကော အသိ။ တထာကရဏေနာတိ ကထိနသူစိံ ဝိယ ကရဏေန။ ဧတ္ထာတိ ပဟူတဇိဝှါယ။ မုဒုဘာဝေါ ပကာသိတော အမုဒုနော ဃနသုခုမဘာဝါပါဒနတ္ထံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဒီဃဘာဝေါ, တနုဘာဝေါ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၂၉၁။ ‘‘အတ္ထစရကေနာ’’တိ ဣမိနာ ဗျတိရေကမုခေန အနတ္ထစရကတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ။ န အညတြာတိ န အညသ္မိံ သုဂတိယန္တိ အတ္ထော။ ဥပနေတွာ ဥပနေတွာတိ တံ တံ ဒေါသံ ဥပနေတွာ ဥပနေတွာ, တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌုဒါသာဒိဘာဝံ အာရောပေတွာ’’တိ။ ပါတေသီတိ ပဝဋ္ဋနဝသေန ပါတေသိ။

ပေါက္ခရသာတိဗုဒ္ဓူပသင်္ကမနဝဏ္ဏနာ

၂၉၃-၆။ အာဂမာ နူတိ အာဂတော နု။ ခေါတိ နိပါတမတ္တံ။ ဣဓာတိ ဧတ္ထ, တုမှာကံ သန္တိကန္တိ အတ္ထော။ အဓိဝါသေတူတိ သာဒိယတု, တံ ပန သာဒိယနံ မနသာ သမ္ပဋိဂ္ဂဟော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆတူ’’တိ။

၂၉၇။ ယာဝဒတ္ထန္တိ ယာဝ အတ္ထော, တာဝ ဘောဇနေန တဒါ ကတန္တိ အတ္ထော။ ဩဏိတ္တန္တိ အာမိသာပနယနေန သုစိကတံ, တေနာဟ ‘‘ဟတ္ထေ စ ပတ္တဉ္စ ဓောဝိတွာ’’တိ။

၂၉၈။ အနုပုဗ္ဗိံ ကထန္တိ အနုပုဗ္ဗံ ကထေတဗ္ဗကထံ, တေနာဟ ‘‘အနုပဋိပါဋိကထ’’န္တိ။ ကာ ပန သာ? ဒါနာဒိကထာတိ အာဟ ‘‘ဒါနာနန္တရံ သီလ’’န္တိအာဒိ။ တေန ဒါနကထာ တာဝ ပစုရဇနေသုပိ ပဝတ္တိယာ သဗ္ဗသာဓာရဏတ္တာ, သုကရတ္တာ, သီလေ ပတိဋ္ဌာနဿ ဥပါယဘာဝတော စ အာဒိတော ကထေတဗ္ဗာ။ ပရိစ္စာဂသီလော ဟိ ပုဂ္ဂလော ပရိဂ္ဂဟိတဝတ္ထူသု နိဿင်္ဂဘာဝတော သုခေနေဝ သီလာနိ သမာဒိယတိ, တတ္ထ စ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ဟောတိ။ သီလေန ဒါယကပဋိဂ္ဂါဟကသုဒ္ဓိတော ပရာနုဂ္ဂဟံ ဝတွာ ပရပီဠာနိဝတ္တိဝစနတော, ကိရိယဓမ္မံ ဝတွာ အကိရိယဓမ္မဝစနတော, ဘောဂသမ္ပတ္တိဟေတုံ ဝတွာ ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတုဝစနတော စ ဒါနကထာနန္တရံ သီလကထာ ကထေတဗ္ဗာ, တဉ္စေ ဒါနသီလံ ဝဋ္ဋနိဿိတံ, အယံ ဘဝသမ္ပတ္တိ တဿ ဖလန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဣမေဟိ စ ဒါနသီလမယေဟိ ပဏီတပဏီတတရာဒိဘေဒဘိန္နေဟိ ပုညကိရိယဝတ္ထူဟိ ဧတာ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ပဏီတပဏီတတရာဒိဘေဒဘိန္နာ အပရိမေယျာ ဒိဗ္ဗဘောဂသမ္ပတ္တိယော လဒ္ဓဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သဂ္ဂကထာ။ သွာယံ သဂ္ဂေါ ရာဂါဒီဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌော, သဗ္ဗထာနုပက္ကိလိဋ္ဌော အရိယမဂ္ဂေါတိ ဒဿနတ္ထံ သဂ္ဂါနန္တရံ မဂ္ဂေါ ကထေတဗ္ဗော။ မဂ္ဂဉ္စ ကထေန္တေန တဒဓိဂမုပါယသန္ဒဿနတ္ထံ သဂ္ဂပရိယာပန္နာပိ, ပဂေဝ ဣတရေ သဗ္ဗေပိ ကာမာ နာမ ဗဟွာဒီနဝါ အနိစ္စာ အဒ္ဓုဝါ ဝိပရိဏာမဓမ္မာတိ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ, ဟီနာ ဂမ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ အနရိယာ အနတ္ထသဉှိတာတိ တေသံ ဩကာရော လာမကဘာဝေါ, သဗ္ဗေပိ ဘဝါ ကိလေသာနံ ဝတ္ထုဘူတာတိ တတ္ထ သံကိလေသော, သဗ္ဗသံကိလေသဝိပ္ပမုတ္တံ နိဗ္ဗာနန္တိ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသော စ ကထေတဗ္ဗောတိ အယမတ္ထော ဗောဓိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ မဂ္ဂေါတိ စေတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေန အာဒိအတ္ထဒီပနတော ‘‘ကာမာနံ အာဒီနဝေါ’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟောတိ ဧဝမယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘တဿ ဥပ္ပတ္တိအာကာရဒဿနတ္ထ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု မဂ္ဂဉာဏံ အသင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏံ, န သင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ပဋိဝိဇ္ဈန္တန္တိ အသမ္မောဟပဋိဝေဓဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တံ, တေနာဟ ‘‘ကိစ္စဝသေနာ’’တိ။

ပေါက္ခရသာတိဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၉။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိအာဒိ ပါဠိယံ ဒဿနံ နာမ ဉာဏဒဿနတော အညမ္ပိ အတ္ထိ, တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ပတ္တဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ။ ပတ္တိ စ ဉာဏသမ္ပတ္တိတော အညမ္ပိ ဝိဇ္ဇတီတိ တတော ဝိသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝိဒိတဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ။ သာ ပနေသာ ဝိဒိတဓမ္မတာ ဧကဒေသတောပိ ဟောတီတိ နိပ္ပဒေသတော ဝိဒိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိယောဂါဠှဓမ္မော’’တိ ဝုတ္တံ။ တေနဿ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓံယေဝ ဒီပေတိ။ မဂ္ဂဉာဏဉှိ ဧကာဘိသမယဝသေန ပရိညာဒိကိစ္စံ သာဓေန္တံ နိပ္ပဒေသေန စတုသစ္စဓမ္မံ သမန္တတော ဩဂါဠှံ နာမ ဟောတိ, တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌော အရိယသစ္စဓမ္မော ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိ။ တိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာတိ သပ္ပဋိဘယကန္တာရသဒိသာ သောဠသဝတ္ထုကာ, အဋ္ဌဝတ္ထုကာ စ တိဏ္ဏာ ဝိတိဏ္ဏာ ဝိစိကိစ္ဆာ။ ဝိဂတာ ကထင်္ကထာတိ ပဝတ္တိအာဒီသု။ ‘‘ဧဝံ နု ခေါ, န နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တိကာ ဝိဂတာ သမုစ္ဆိန္နာ ကထင်္ကထာ။ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တောတိ သာရဇ္ဇကရာနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟီနတ္တာ, တပ္ပဋိပက္ခေသု စ သီလာဒိဂုဏေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဝေသာရဇ္ဇံ ဝိသာရဒဘာဝံ ဝေယျတ္တိယံ ပတ္တော အဓိဂတော။ သာယံ ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝေါတိ ကတွာ အာဟ ‘‘သတ္ထုသာသနေ’’တိ။ အတ္တနာ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌတ္တာ အဓိဂတတ္တာ န ပရံ ပစ္စေတိ, န တဿ ပရော ပစ္စေတဗ္ဗော အတ္ထီတိ အပရပ္ပစ္စယော။ ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ အဝုတ္တံ, တံ ပရတော အာဂမိဿတိ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၄။ သောဏဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၀၀။ သုန္ဒရဘာဝေန သာတိသယာနိ အင်္ဂါနိ ဧတေသံ အတ္ထီတိ အင်္ဂါ, ရာဇကုမာရာတိ အာဟ ‘‘အင်္ဂါ နာမ အင်္ဂပါသာဒိကတာယာ’’တိအာဒိ။ ဣဓာပိ အဓိပ္ပေတာ, န အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ ဧဝ။ အာဂန္တုံ န ဒဿန္တီတိ အာဂမနေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ခိပနဝသေန အာဂန္တုံ န ဒဿန္တိ, နာနုဇာနိဿန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ နီလာသောကကဏိကာရကောဝိဠာရကုန္ဒရာဇရုက္ခေဟိ သမ္မိဿတာယ တံ စမ္ပကဝနံ ‘‘နီလာဒိပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမပဋိမဏ္ဍိတ’’န္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ န စမ္ပကရုက္ခာနံယေဝ နီလာဒိပဉ္စကုသုမတာယာတိ ဝဒန္တိ။ ‘‘ဘဂဝါ ကုသုမဂန္ဓသုဂန္ဓေ စမ္ပကဝနေ ဝိဟရတီ’’တိ ဣမိနာ န မာပနကာလေ ဧဝ တသ္မိံ နဂရေ စမ္ပကရုက္ခာ ဥဿန္နာ, အထ ခေါ အပရဘာဂေ ပီတိ ဒဿေတိ။ မာပနကာလေ ဟိ စမ္ပကာနံ ဥဿန္နတာယ သာ နဂရီ ‘‘စမ္ပာ’’တိ နာမံ လဘိ။ ဣဿရတ္တာတိ အဓိပတိဘာဝတော။ သေနာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သေနိကော, သေနိကော ဧဝ သေနိယော, အတ္ထိတာ စေတ္ထ ဗဟုဘာဝဝိသိဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဟတိယာ သေနာယ သမန္နာဂတတ္တာ’’တိ။

၃၀၁-၂။ သံဟတာတိ သန္နိပတိတာ, ‘‘သံဃိနော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘သံဃီ’’တိ ပုထုတ္ထေ ဧကဝစနံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ အဓိပ္ပေတတ္တာ, တေနာဟ ‘‘ဧတေသ’’န္တိ။ ရာဇရာဇညာဒီနံ ဘဏ္ဍဓရာ ပုရိသာ ခတာ, နေသံ တာယနတော ခတ္တာ။ သော ဟိ ယေဟိ ယတ္ထ ပေသိတော, တတ္ထ တေသံ ဒေါသံ ပရိဟရန္တော ယုတ္တပတ္တဝသေန ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ကထေတိ, တေနာဟ ‘‘ပုစ္ဆိတပဉှေ ဗျာကရဏသမတ္ထော’’တိ။ ကုလာပဒေသာဒိနာ မဟတီ မတ္တာ ဧတဿာတိ မဟာမတ္တော။

သောဏဒဏ္ဍဂုဏကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၃။ ဝိသိဋ္ဌံ ရဇ္ဇံ ဝိရဇ္ဇံ, ဝိရဇ္ဇမေဝ ဝေရဇ္ဇံ ယထာ ‘‘ဝေကတံ ဝေသယ’’န္တိ, နာနာဝိဓံ ဝေရဇ္ဇံ နာနာဝေရဇ္ဇံ, တတ္ထ ဇာတာတိအာဒိနာ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဥတ္တမဗြာဟ္မဏောတိ အဘိဇနသမ္ပတ္တိယာ ဝိတ္တသမ္ပတ္တိယာ ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိယာ ဥဂ္ဂတတရော, ဥဠာရော ဝါ ဗြာဟ္မဏော။ အသန္နိပါတောတိ လာဘမစ္ဆရေန နိပ္ပီဠိတတာယ အသန္နိပါတော ဝိယ ဘဝိဿတိ။

‘‘အင်္ဂေတိ ဂမေတိ ဉာပေတီတိ အင်္ဂံ, ဟေတူတိ အာဟ ‘‘ဣမိနာပိ ကာရဏေနာ’’တိ။ ‘‘ဥဘတော သုဇာတော’’တိ ဧတ္တကေ ဝုတ္တေ ယေဟိ ကေဟိစိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ သုဇာတတာ ဝိညာယေယျ။ သုဇာတ-သဒ္ဒေါ စ ‘‘သုဇာတော စာရုဒဿနော’’တိအာဒီသု (ထေရဂါ။ ၈၁၈) အာရောဟသမ္ပတ္တိပရိယာယောတိ ဇာတိဝသေနေဝ သုဇာတတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘မာတိတော စ ပိတိတော စာ’’တိ ဝုတ္တံ။ အနောရသပုတ္တဝသေနာပိ လောကေ မာတုပိတုသမညာ ဒိဿတိ, ဣဓ ပနဿ ဩရသပုတ္တဝသေနေဝ ဣစ္ဆိတာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာတိ ဓာရေတီတိ ဂဟဏီ, ဂဗ္ဘာသယသညိတော မာတုကုစ္ဆိပ္ပဒေသော။ ယထာဘုတ္တဿ အာဟာရဿ ဝိပါစနဝသေန ဂဏှနတော အဆဍ္ဍနတော ဂဟဏီ, ကမ္မဇတေဇောဓာတု။

ပိတာ စ မာတာ စ ပိတရော, ပိတူနံ ပိတရော ပိတာမဟာ, တေသံ ယုဂေါ ဒွန္ဒော ပိတာမဟယုဂေါ, တသ္မာ, ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ ပိတာမဟဒွန္ဒာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝဉှိ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ မာတာမဟောပိ ဂဟိတောတိ။ သော အဋ္ဌကထာယံ ဝိသုံ န ဥဒ္ဓဋော။ ယုဂ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဧကသေသနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ယုဂေါ စ ယုဂေါ စ ယုဂါ’’တိ။ ဧဝဉှိ တတ္ထ တတ္ထ ဒွန္ဒံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ, တေနာဟ ‘‘တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗေပိ ပုဗ္ဗပုရိသာ ပိတာမဟဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ’’တိ။ ပုရိသဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဧဝဉှိ ‘‘မာတိတော’’တိ ပါဠိဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ အက္ခိတ္တောတိ အပ္ပတ္တခေပေါ။ အနဝက္ခိတ္တောတိ သဒ္ဓထာလိပါကာဒီသု န အဝက္ခိတ္တော န ဆဍ္ဍိတော။ ဇာတိဝါဒေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဥဘတော…ပေ… ပိတာမဟယုဂါ’’တိ ဧတေန ဗြာဟ္မဏဿ ယောနိဒေါသာဘာဝေါ ဒဿိတော သံသုဒ္ဓဂဟဏိကဘာဝကိတ္တနတော, ‘‘အက္ခိတ္တော’’တိ ဣမိနာ ကိရိယာပရာဓာဘာဝေါ။ ကိရိယာပရာဓေန ဟိ သတ္တာ ခေပံ ပါပုဏန္တိ။ ‘‘အနုပက္ကုဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ အယုတ္တသံသဂ္ဂါဘာဝေါ။ အယုတ္တသံသဂ္ဂမ္ပိ ဟိ ပဋိစ္စ သတ္တာ အက္ကောသံ လဘန္တိ။

ဣဿရောတိ အာဓိပတေယျသံဝတ္တနိယကမ္မဗလေန ဤသနသီလော, သာ ပနဿ ဣဿရတာ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိပစ္စယာ ပါကဋာ ဇာတာတိ အဍ္ဎတာပရိယာယဘာဝေနေဝ ဝဒန္တော ‘‘အဍ္ဎောတိ ဣဿရော’’တိ အာဟ။ မဟန္တံ ဓနံ အဿ ဘူမိဂတဉ္စေဝ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စာတိ မဟဒ္ဓနော။ တဿာတိ တဿ တဿ။ ဝဒန္တိ ‘‘အနွယတော, ဗျတိရေကတော စ အနုပသင်္ကမနကာရဏံ ကိတ္တေမာ’’တိ။

အဓိကရူပေါတိ ဝိသိဋ္ဌရူပေါ ဥတ္တမသရီရော။ ဒဿနံ အရဟတီတိ ဒဿနီယော, တေနာဟ ‘‘ဒဿနယောဂ္ဂေါ’’တိ။ ပသာဒံ အာဝဟတီတိ ပါသာဒိကော, တေနာဟ ‘‘စိတ္တပ္ပသာဒဇနနတော’’တိ။ ဝဏ္ဏဿာတိ ဝဏ္ဏဓာတုယာ။ သရီရန္တိ သန္နိဝေသဝိသိဋ္ဌံ ကရစရဏဂီဝါသီသာဒိအဝယဝသမုဒါယံ, သော စ သဏ္ဌာနမုခေန ဂယှတီတိ ‘‘ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ…ပေ… သမ္ပတ္တိယာ စာ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗဝဏ္ဏေသု သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ ဥတ္တမောတိ ဝုတ္တံ ‘‘သေဋ္ဌေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေန သမန္နာဂတော’’တိ။ တထာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ, စက္ကဝတ္တိနော စ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာဝ ဟောန္တိ။ ဗြဟ္မဝစ္ဆသီတိ ဥတ္တမသရီရာဘော, သုဝဏ္ဏာဘော ဣစ္စေဝ အတ္ထော။ ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘မဟာဗြဟ္မုနော သရီရသဒိသေနေဝ သရီရေန သမန္နာဂတော’’တိ ဝုတ္တံ, န ဗြဟ္မုဇုဂတ္တတံ။ အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယာတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ, အဝယဝပါရိပူရိယာ စ ဒဿနာယ ဩကာသော န ခုဒ္ဒကော, တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗာနေဝါ’’တိအာဒိ။

ယမနိယမလက္ခဏံ သီလမဿ အတ္ထီတိ သီလဝါ။ တံ ပနဿ ရတ္တညုတာယ ဝုဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတံ အတ္ထီတိ ဝုဒ္ဓသီလီ။ တေန စ သဗ္ဗဒါ သမ္မာယောဂတော ဝုဒ္ဓသီလေန သမန္နာဂတော။ သဗ္ဗမေတံ ပဉ္စသီလမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ တတော ပရံ သီလဿ တတ္ထ အဘာဝတော, တေသဉ္စ အဇာနနတော။

ဌာနကရဏသမ္ပတ္တိယာ, သိက္ခာသမ္ပတ္တိယာ စ ကတ္ထစိပိ အနူနတာယ ပရိမဏ္ဍလပဒါနိ ဗျဉ္ဇနာနိ အက္ခရာနိ ဧတိဿာတိ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ။ အထ ဝါ ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဧတေနာတိ ပဒံ, နာမာဒိ။ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ ဗျဉ္ဇေတီတိ ဗျဉ္ဇနံ, ဝါကျံ။ တေသံ ပရိပုဏ္ဏတာယ ပရိမဏ္ဍလပဒဗျဉ္ဇနာ။ အတ္ထဉာပနေ သာဓနတာယ ဝါစာဝ ကရဏန္တိ ဝါက္ကရဏံ, ဥဒါဟာရဃောသော။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏဘာဝေန တဿ ဗြာဟ္မဏဿ, တေန ဝါ ဘာသိတဗ္ဗအတ္ထဿ။ ပူရေ ပုဏ္ဏဘာဝေ။ ပူရေတိ စ ပုရိမသ္မိံ အတ္ထေ အာဓာရေ ဘုမ္မံ, ဒုတိယသ္မိံ ဝိသယေ။ ‘‘သုခုမာလတ္တနေနာ’’တိ ဣမိနာ တဿာ ဝါစာယ မုဒုသဏှဘာဝမာဟ။ အပလိဗုဒ္ဓါယ ပိတ္တသေမှာဒီဟိ။ သန္ဒိဋ္ဌံ သဗ္ဗံ ဒဿေတွာ ဝိယ ဧကဒေသံ ကထနံ။ ဝိလမ္ဗိတံ သဏိကံ စိရာယိတွာ ကထနံ။ ‘‘သန္ဒိဒ္ဓဝိလမ္ဗိတာဒီ’’တိ ဝါ ပါဌော။ တတ္ထ သန္ဒိဒ္ဓံ သန္ဒေဟဇနကံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒုက္ခလိတာနုကဍ္ဎိတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ပါကဋံ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ တဿာ ဝါစာယ အတ္ထပါရိပူရိံ ဝဒန္တိ။

‘‘ဇိဏ္ဏော’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ သုဝိညေယျာနိ, ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနိ စ။ ဒုတိယနယေ ပန ဇိဏ္ဏောတိ နာယံ ဇိဏ္ဏတာ ဝယောမတ္တေန, အထ ခေါ ကုလပရိဝဋ္ဋေန ပုရာဏတာတိ အာဟ ‘‘ဇိဏ္ဏောတိ ပေါရာဏော’’တိအာဒိ, တေန တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ကုလဝသေန ဥဒိတောဒိတဘာဝမာဟ။ ဇာတိဝုဒ္ဓိယာ ‘‘ဝယောအနုပ္ပတ္တော’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ, ဂုဏဝုဒ္ဓိယာ တတော သာတိသယတ္တာ စ ‘‘ဝုဒ္ဓေါတိ သီလာစာရာဒိဂုဏဝုဒ္ဓိယာ ယုတ္တော’’တိ အာဟ။ တထာ ဇာတိမဟလ္လကတာယ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘မဟလ္လကော’’တိ ပဒေန ဝိဘဝမဟတ္တတာ ယောဇိတာ။ မဂ္ဂပဋိပန္နောတိ ဗြာဟ္မဏာနံ ပဋိပတ္တိဝီထိံ ဥပဂတော တံ အဝေါက္ကမ္မ စရဏတော။ အန္တိမဝယန္တိ ပစ္ဆိမဝယံ။

ဗုဒ္ဓဂုဏကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၄။ တာဒိသေဟိ မဟာနုဘာဝေဟိ သဒ္ဓိံ ယုဂဂ္ဂါဟဝသေနပိ ဒဟနံ န မာဒိသာနံ အနုစ္ဆဝိကံ, ကုတော ပန ဥက္ကံသနန္တိ ဣဒံ ဗြာဟ္မဏဿ န ယုတ္တရူပန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န ခေါ ပန မေတံ ယုတ္တ’’န္တိအာဒိ။ သဒိသာတိ ဧကဒေသေန သဒိသာ။ န ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗထာ သဒိသာ ကေစိပိ ဂုဏာ အညေသု လဗ္ဘန္တိ။ ဣတရေတိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ အသဒိသဂုဏေ။ ဣဒန္တိ ဣဒံ အတ္ထဇာတံ။ ဂေါပဒကန္တိ ဂါဝိယာ ပဒေ ဌိတဥဒကံ။

သဋ္ဌိကုလသတသဟဿန္တိ သဋ္ဌိသဟဿာဓိကံ ကုလသတသဟဿံ ကုလပရိယာယေနာတိ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ကုလာနုက္ကမေန အာဂတံ။ တေသုပီတိ တေသုပိ စတူသု နိဓီသု။ ဂဟိတဂဟိတန္တိ ဂဟိတံ ဂဟိတံ ဌာနံ ပူရတိယေဝ ဓနေန ပဋိပါကတိကမေဝ ဟောတိ။ အပရိမာဏောယေဝါတိ ‘‘ဧတ္တကော ဧသော’’တိ ကေနစိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အပရိစ္ဆိန္နော ဧဝ။

တတ္ထာတိ မဉ္စကေ။ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသီတိ ယထာ ရာဟု အသုရိန္ဒော အာယာမတော, ဝိတ္ထာရတော ဥဗ္ဗေဓတော စ ဘဂဝတော ရူပကာယဿ ပရိစ္ဆေဒံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ, တထာ ရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရောန္တော သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ။

ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန အရိယန္တိ အာဟ ‘‘အရိယံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ။ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ, န သုခဝိပါကဋ္ဌေန။ ကတ္ထစိ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ, ကတ္ထစိ အပရိမာဏာပိ ဒေဝမနုဿာ ယသ္မာ စတုဝီသတိယာ ဌာနေသု အသင်္ချေယျာ အပရိမေယျာ ဒေဝမနုဿာ မဂ္ဂဖလာမတံ ပိဝိံသု, ကောဋိသတသဟဿာဒိပရိမာဏေနပိ ဗဟူ ဧဝ, တသ္မာ အနုတ္တရာစာရသိက္ခာပနဝသေန ဘဂဝါ ဗဟူနံ အာစရိယော။ တေတိ ကာမရာဂတော အညေ ဘဂဝတော ပဟီနကိလေသေ။ ကေဠနာတိ ကေဠာယနာ ဓနာယနာ။

အပါပပုရေက္ခာရောတိ အပါပေ ပုရေ ကရောတိ, န ဝါ ပါပံ ပုရတော ကရောတီတိပိ အပါပပုရေက္ခာရောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပါပေ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အပါပေတိ ပါပပဋိပက္ခေ, ပါပရဟိတေ စ။ ဗြဟ္မနိ သေဋ္ဌေ ဗုဒ္ဓေ ဘဂဝတိ ဘဝါ တဿ ဓမ္မဒေသနာဝသေန အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတတ္တာ, ဗြဟ္မုနော ဝါ ဘဂဝတော ဟိတာ ဂရုကရဏာဒိနာ, ယထာနုသိဋ္ဌပဋိပတ္တိယာ စ, ဗြဟ္မံ ဝါ သေဋ္ဌံ အရိယမဂ္ဂံ ဇာနာတီတိ ဗြဟ္မညာ, အရိယသာဝကသင်္ခါတာ ပဇာ, တေနာဟ ‘‘သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒိ။ ပကတိဗြာဟ္မဏဇာတိဝသေနာပိ ‘‘ဗြဟ္မညာယ ပဇာယာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တိရောရဋ္ဌာ တိရောဇနပဒါတိ ဧတ္ထ ရဇ္ဇံ ရဋ္ဌံ, ရာဇန္တိ ရာဇာနော ဧတေနာတိ, တဒေကဒေသဘူတာ ပဒေသာ ပန ဇနပဒေါ,ဇနာ ပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ သုခဇီဝိကံ ပါပုဏန္တီတိ။ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဒေါသံ သလ္လက္ခေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော။ အသမတ္ထတန္တိ အတ္တနော အသမတ္ထတံ။ ဘဂဝါ ဝိဿဇ္ဇေတိ တေသံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ, ဉာဏပရိပါကံ, စိတ္တာစာရဉ္စ ဉတွာတိ အဓိပ္ပါယော။

‘‘ဧဟိ သွာဂတဝါဒီ’’တိ ဣမိနာ သုခသမ္ဘာသပုဗ္ဗကံ ပိယဝါဒိတံ ဒဿေတိ, ‘‘သခိလော’’တိ ဣမိနာ သဏှဝါစတံ, ‘‘သမ္မောဒကော’’တိ ဣမိနာ ပဋိသန္ဓာရကုသလတံ, ‘‘အဘာကုဋိကော’’တိ ဣမိနာ သဗ္ဗတ္ထေဝ ဝိပ္ပသန္နမုခတံ, ‘‘ဥတ္တာနမုခေါ’’တိ ဣမိနာ သုခါလာပတံ, ‘‘ပုဗ္ဗဘာသီ’’တိ ဣမိနာ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟဿ ဩကာသကရဏတော ဟိတဇ္ဈာသယတံ ဘဂဝတော ဝိဘာဝေတိ။

ယတ္ထ ကိရာတိ ကိရ-သဒ္ဒေါ အရုစိသူစနတ္ထော, တေန ဘဂဝတာ အဓိဝုတ္ထပဒေသေ န ဒေဝတာနုဘာဝေန မနုဿာနံ အနုပဒ္ဒဝတာ, အထ ခေါ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ။

အနုသာသိတဗ္ဗောတိ ဝိနေယျဇနသမူဟော ဂယှတီတိ နိဗ္ဗတ္တိတံ အရိယသံဃမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘သယံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, အနန္တရဿ ဝိဓိ ပဋိသေဓော ဝါတိ ကတွာ။ ‘‘တာဒိသောဝါ’’တိ ဣမိနာ ‘‘သယံ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဝိကပ္ပေါ ဧဝ ပစ္စာမဋ္ဌောတိ။ ‘‘ပုရိမပဒဿေဝ ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပန္တရဂ္ဂဟဏံ။ ဗဟူနံ တိတ္ထကရာနန္တိ ပူရဏာဒီနံ အနေကေသံ တိတ္ထကရာနံ, နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ သာမိဝစနံ။ ကာရဏေနာတိ အပ္ပိစ္ဆသန္တုဋ္ဌတာဒိသမာရောပနလက္ခဏေန ကာရဏေန။ အာဂန္တုကာ နဝကာတိ အဘိနဝါ အာဂန္တုကာ အဗ္ဘာဂတာ။ ပရိယာပုဏာမီတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ ဇာနာမိ သက္ကောမိ, တေနာဟ ‘‘ဇာနာမီ’’တိ။ ‘‘ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော’’တိ အဘူတပရိကပ္ပနဝစနမေတံ တထာ ဘာသမာနဿ အဘာဝတော။

၃၀၅။ အလံ-သဒ္ဒေါ အရဟတ္တောပိ ဟောတိ ‘‘အလမေဝ နိဗ္ဗိန္ဒိတု’’န္တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၁၂၄) ဝိယာတိ အာဟ ‘‘အလမေဝါတိ ယုတ္တမေဝါ’’တိ။ ပုဋေန နေတွာ အသိတဗ္ဗတော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ပုဋောသံ ဝုစ္စတိ ပါထေယျံ။ ပုဋံသေန ပုရိသေန။

သောဏဒဏ္ဍပရိဝိတက္ကဝဏ္ဏနာ

၃၀၇။ ဥဘတောပက္ခိကာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္မာဒိဋ္ဌီနံ ဝသေန ဥဘယပက္ခိကာ။ ကေရာဋိကာတိ သဌာ။

ဗြာဟ္မဏပညတ္တိဝဏ္ဏနာ

၃၀၉။ ဝိဃာတန္တိ စိတ္တဒုက္ခံ။

၃၁၁-၃။ သုဇန္တိ ဟောမဒဗ္ဗိံ ပဂ္ဂဏှန္တေသူတိ ဇုဟနတ္ထံ ဂဏှနကေသု, ဣရုဗ္ဗိဇ္ဇေသူတိ အတ္ထော။ ပဌမော ဝါတိ တတ္ထ သန္နိပတိတေသု ယဇနကိရိယာယံ သဗ္ဗပဓာနော ဝါ။ ဒုတိယော ဝါတိ တဒနန္တရော ဝါ။ ‘‘သုဇ’’န္တိ ကရဏေ ဧတံ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သုဇာယာ’’တိ။ အဂ္ဂိဟုတ္တပမုခတာယ ယညဿ ယညေ ဒိယျမာနံ သုဇာမုခေန ဒီယတီတိ အာဟ ‘‘သုဇာယ ဒိယျမာန’’န္တိ။ ပေါရာဏာတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ။ ဝိသေသတောတိ ဝိဇ္ဇာစရဏဝိသေသတော, န ဗြာဟ္မဏေဟိ ဣစ္ဆိတဝိဇ္ဇာစရဏမတ္တတော။ ဥတ္တမဗြာဟ္မဏဿာတိ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျတာယ ဥက္ကဋ္ဌဗြာဟ္မဏဿ။ ဗြာဟ္မဏသမယန္တိ ဗြာဟ္မဏသိဒ္ဓန္တံ။ မာ ဘိန္ဒိ မာ ဝိနာသေသိ။

၃၁၆။ သမသမောတိ သမောယေဝ ဟုတွာ သမော။ ဟီနောပမဝသေနပိ သမတာ ဝုစ္စတီတိ တံ နိဝတ္တေန္တော ‘‘ဌပေတွာ ဧကဒေသသမတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ကုလကောဋိပရိဒီပနန္တိ ကုလအာဒိပရိဒီပနံ အထာပိ သိယာတိ အထာပိ တုမှာကံ ဧဝံ ပရိဝိတက္ကော သိယာ။ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ သာဓေတိ ဝဏ္ဏော။ မန္တဇာတီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သီလမေဝ သာဓေဿတိ ဗြာဟ္မဏဘာဝံ။ ကသ္မာတိ စေ? အာဟ ‘‘တသ္မိဉှိဿာ’’တိအာဒိ။ သမ္မောဟမတ္တံ ဝဏ္ဏာဒယောတိ ဝဏ္ဏမန္တဇာတိယော ဟိ ဗြာဟ္မဏဘာဝဿ အင်္ဂန္တိ သမ္မောဟမတ္တမေတံ အသမဝေက္ခိတာဘိမာနဘာဝတော။

သီလပညာကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၇။ ကထိတော ဗြာဟ္မဏေန ပဉှောတိ ‘‘သီလဝါ စ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဒွိန္နမေဝ အင်္ဂါနံ ဝသေန ယထာပုစ္ဆိတော ပဉှော ယာထာဝတော ဝိဿဇ္ဇိတော ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ယထာဝိဿဇ္ဇိတေ အတ္ထေ။ တဿာတိ သောဏဒဏ္ဍဿ။ သီလပရိသုဒ္ဓါတိ သီလသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗသော သုဒ္ဓါ အနုပက္ကိလိဋ္ဌာ။ ကုတော ဒုဿီလေ ပညာ အသမာဟိတတ္တာ တဿ။ ဇဠေ ဧဠမူဂေ ကုတော သီလန္တိ ဇဠေ ဧဠမူဂေ ဒုပ္ပညေ ကုတော သီလံ သီလဝိဘာဂဿ, သီလပရိသောဓနူပါယဿ စ အဇာနနတော။ ပကဋ္ဌံ ဥက္ကဋ္ဌံ ဉာဏံ ပညာဏန္တိ, ပါကတိကံ ဉာဏံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ပညာဏ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ တယိဒံ ပကာရေဟိ ဇာနနတော ပညာဝါတိ အာဟ ‘‘ပညာဏန္တိ ပညာ ယေဝါ’’တိ။

သီလေနဓောတာတိ သမာဓိပဒဋ္ဌာနေန သီလေန သကလသံကိလေသမလဝိသုဒ္ဓိယာ ဓောတာ ဝိသုဒ္ဓါ, တေနာဟ ‘‘ကထံ ပနာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဓောဝတီတိ သုဇ္ဈတိ။ မဟာသဋ္ဌိဝဿတ္ထေရော ဝိယာတိ သဋ္ဌိဝဿမဟာထေရော ဝိယ။ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟမတ္တမ္ပီတိ ဧတ္ထ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟော နာမ ယထာဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ သဘာဝရသတော ဥပဓာရေတွာ ‘‘အယံ ဝေဒနာ ဖဿံ ပဋိစ္စ, သော ဖဿော အနိစ္စော ဒုက္ခော ဝိပရိဏာမဓမ္မော’’တိ လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ ပဝတ္တိတဝိပဿနာ။ ဧဝံ ဝိပဿန္တေန ‘‘သုခေန သက္ကာ သာ ဝေဒနာ အဓိဝါသေတုံ ‘‘ဝေဒနာ ဧဝ ဝေဒိယတီ’’တိ။ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာတိ ယထာဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ ဝေဒနံ အနနုဝတ္တိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဝီထိံ ပဋိပန္နာယ ဝိပဿနာယ တံ ဝိနောဒေတွာ။ သံသုမာရပတိတေနာတိ ကုမ္ဘီလေန ဝိယ ဘူမိယံ ဥရေန နိပဇ္ဇနေန။ ပညာယ သီလံ ဓောဝိတွာတိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝါပါဒနေန သီလံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု ပညာယ သုဝိသောဓိတံ ကတွာ။

၃၁၈။ ‘‘ကသ္မာ အာဟာ’’တိ ဥပရိဒေသနာယ ကာရဏံ ပုစ္ဆတိ။ လဇ္ဇာ နာမ ‘‘သီလဿ ဇာတိယာ စ ဂုဏဒေါသပကာသနေန သမဏေန ဂေါတမေန ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ ပရိသာယ ပညာတတာ။ ဧတ္တကပရမာတိ ဧတ္တကဥက္ကံသကောဋိကာ ပဉ္စ သီလာနိ, ဝေဒတ္တယဝိဘာဝနံ ပညဉ္စ လက္ခဏာဒိတော နိဒ္ဓါရေတွာ ဇာနနံ နတ္ထိ, ကေဝလံ တတ္ထ ဝစီပရမာ မယန္တိ ဒဿေတီတိ အာဟ ‘‘သီလပညာဏန္တိ ဝစနမေဝ ပရမံ အမှာက’’န္တိ။ ‘‘အယံ ပန ဝိသေသော’’တိ ဣဒံ နိယျာတနာပေက္ခံ သီလနိဒ္ဒေသေ, တေနာဟ ‘‘သီလမိစ္စေဝ နိယျာတိတ’’န္တိ။ သာမညဖလေ ပန ‘‘သာမညဖလ’’ မိစ္စေဝ နိယျာတိတံ, ပညာနိဒ္ဒေသေ ပန ဈာနပညံ အဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနာပညာဝသေနေဝ ပညာနိယျာတနံ ကတံ, တေနာဟ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနာဒီနီ’’တိ။

သောဏဒဏ္ဍဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၁-၂။ နတ္တာတိ ပုတ္တပုတ္တော။ အဂါရဝံ နာမ နတ္ထိ, န စာယံ ဘဂဝတိ အဂါရဝေန ‘‘အဟဉ္စေဝ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ, အထ ခေါ အတ္တလာဘပရိဟာနိဘယေန။ အယဉှိ ယထာ တထာ အတ္တနော မဟာဇနဿ သမ္ဘာဝနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ကောဟညေန ပရေ ဝိမှာပေတွာ လာဘုပ္ပါဒံ နိဇိဂိသန္တော ဝိစရတိ, တသ္မာ တထာ အဝေါစ, တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ ကိရာ’’တိအာဒိ။

တင်္ခဏာနုရူပါယာတိ ယာဒိသီ တဒါ တဿ အဇ္ဈာသယပ္ပဝတ္တိ, တဒနုရူပါယာတိ အတ္ထော။ တဿ တဒါ တာဒိသဿ ဝိဝဋ္ဋသန္နိဿိတဿ ဉာဏဿ ပရိပါကဿ အဘာဝတော ကေဝလံ အဗ္ဘုဒယနိဿိတော ဧဝ အတ္ထော ဒဿိတောတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကမတ္ထံ သန္ဒဿေတွာ’’တိ, ပစ္စက္ခတော ဝိဘာဝေတွာတိ အတ္ထော။ ကုသလေ ဓမ္မေတိ တေဘူမကေ ကုသလေ ဓမ္မေ, ‘‘စတုဘူမကေ’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ, တေနေဝါဟ ‘‘အာယတိံ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ဝါသနာဘာဂိယာ ဝါ’’တိ။ တတ္ထာတိ ကုသလဓမ္မေ ယထာ သမာဒပိတေ။ နန္တိ ဗြာဟ္မဏံ သမုတ္တေဇေတွာတိ သမ္မဒေဝ ဥပရူပရိ နိသာနေတွာ ပုညကိရိယာယ တိက္ခဝိသဒဘာဝံ အာပါဒေတွာ။ တံ ပန အတ္ထတော တတ္ထ ဥဿာဟဇနနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဥဿာဟံ ကတွာ’’တိ။ ဧဝံ ပုညကိရိယာယ သဥဿာဟတာ, ဧဝရူပံ ဂုဏသမင်္ဂိတာ စ နိယမတော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ အတ္ထသမ္ပာဒနီတိ ဧဝံ သဥဿာဟတာယ, အညေဟိ စ တသ္မိံ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေဟိ သမ္ပဟံသေတွာ သမ္မဒေဝ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌဘာဝံ အာပါဒေတွာ။

ယဒိ ဘဂဝါ ဓမ္မရတနဝဿံ ဝဿိ, အထ ကသ္မာ သော ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ပနာ’’တိအာဒိ။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဘဂဝါ တဿ တထာ ဓမ္မရတနဝဿံ ဝဿီတိ အာဟ ‘‘ကေဝလမဿာ’’တိအာဒိ။ န ဟိ ဘဂဝတော နိရတ္ထကာ ဒေသနာ ဟောတီတိ။

သောဏဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၅။ ကူဋဒန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂၃။ ပုရိမသုတ္တဒွယေတိ အမ္ဗဋ္ဌသောဏဒဏ္ဍသုတ္တဒွယေ။ ဝုတ္တနယမေဝါတိ ယံ တတ္ထ အာဂတသဒိသံ ဣဓာဂတံ တံ အတ္ထဝဏ္ဏနတော ဝုတ္တနယမေဝ, တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။ ‘‘တရုဏော အမ္ဗရုက္ခော အမ္ဗလဋ္ဌိကာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂) ဗြဟ္မဇာလသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အမ္ဗလဋ္ဌိကာ ဗြဟ္မဇာလေ ဝုတ္တသဒိသာဝါ’’တိ။

ယညာဝါဋံ သမ္ပာဒေတွာ မဟာယညံ ဥဒ္ဒိဿ သဝိညာဏကာနိ, အဝိညာဏကာနိ စ ယညူပကရဏာနိ ဥပဋ္ဌပိတာနီတိ ဝုတ္တံ ပါဠိယံ ‘‘မဟာယညော ဥပက္ခဋော’’တိ, တံ ဥပက္ခရဏံ တေသံ တထာသဇ္ဇနန္တိ အာဟ ‘‘ဥပက္ခဋောတိ သဇ္ဇိတော’’တိ။ ဝစ္ဆတရသတာနီတိ ယုဝဘာဝပ္ပတ္တာနိ ဗလဝဝစ္ဆသတာနိ, တေ ပန ဝစ္ဆာ ဧဝ ဟောန္တိ, န ဒမ္မာ ဗလိဗဒ္ဒါ စာတိ အာဟ ‘‘ဝစ္ဆသတာနီ’’တိ။ ဧတေတိ ဥသဘာဒယော ဥရဗ္ဘပရိယောသာနာ။ အနေကေသန္တိ အနေကဇာတိကာနံ။ သင်္ချာဝသေန အနေကတာ သတ္တသတဂ္ဂဟဏေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နာ။ မိဂပက္ခီနန္တိ မဟိံသရုရုပသဒကုရုင်္ဂဂေါကဏ္ဏမိဂါနဉ္စေဝ မောရကပိဉ္ဇရတိတ္တိရကပေါတာဒိပက္ခီနဉ္စ။

၃၂၈။ ယညသင်္ခါတဿ ပုညဿ ယော သံကိလေသော, တဿ နိဝါရဏတော နိသေဓနတော ဝိဓာ ဝုစ္စန္တိ ဝိပ္ပဋိသာရဝိနောဒနာ။ တတော ဧဝ တာ တံ ပုညာဘိသန္ဒံ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌပေန္တီတိ ‘‘ဌပနာ’’တိ ဝုတ္တာ။ တာသံ ပန ယညဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဝသေန တီသု ကာလေသု ပဝတ္တိယာ ယညော တိဋ္ဌပနောတိ အာဟ ‘‘တိဋ္ဌပနန္တိ အတ္ထော’’တိ။ ပရိက္ခရောန္တိ အဘိသင်္ခရောန္တီတိ ပရိက္ခာရာ, ပရိဝါရာတိ ဝုတ္တံ။ ‘‘သောဠသပရိက္ခာရန္တိ သောဠသပရိဝါရ’’န္တိ။

မဟာဝိဇိတရာဇယညကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၆။ ပုဗ္ဗစရိတန္တိ အတ္တနော ပုရိမဇာတိသမ္ဘူတံ ဗောဓိသမ္ဘာရဘူတံ ပုညစရိယံ။ တထာ ဟိဿ အနုဂါမိနောဝ နိဓိဿ ထာဝရော နိဓိ နိဒဿိတော။ အဍ္ဎတာ နာမ ဝိဘဝသမ္ပန္နတာ, သာ တံ တံ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ယော ကောစိ အတ္တနော သန္တကေန ဝိဘဝေန အဍ္ဎော ဟောတီ’’တိ။ တထာ မဟဒ္ဓနတာပီတိ တံ ဥက္ကံသဂတံ ဒဿေတုံ ‘‘မဟတာ အပရိမာဏသင်္ချေန ဓနေန သမန္နာဂတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ဝိသေသတော ကာမာ ဘောဂေါ နာမာတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏဝသေနာ’’တိ။ ပိဏ္ဍပိဏ္ဍဝသေနာတိ ဘာဇနာလင်္ကာရာဒိဝိဘာဂံ အဟုတွာ ကေဝလံ ခဏ္ဍခဏ္ဍဝသေန။

မာသကာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ထာလကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဘာဇနာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝတ္ထသေယျာဝသထာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဝေဠုရိယဝဇိရပဝါဠာနိ ‘‘သတ္တရတနာနီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သာလိဝီဟိအာဒိ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ပုရက္ခတံသဿဖလန္တိ ကတွာ။ တဗ္ဗိပရိယာယတော မုဂ္ဂမာသာဒိ အပရဏ္ဏံ။ ဒေဝသိကံ…ပေ… ဝသေနာတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗဒါတဗ္ဗဝဍ္ဎေတဗ္ဗာဒိဝိဓိနာ ပရိဝတ္တနကဓနဓညဝသေန။

ကောဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ ဓညဿ အာဌပနဋ္ဌာနံ, ကောဋ္ဌဘူတံ အဂါရံ ကောဋ္ဌာဂါရံ တေနာဟ ‘‘ဓညေန…ပေ… ဂါရော စာ’’တိ။ ဧဝံ သာရဂဗ္ဘံ ‘‘ကောသော’’တိ, ဓညဿ အာဌပနဋ္ဌာနဉ္စ ‘‘ကောဋ္ဌာဂါရ’’န္တိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတော အညထာ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယထာ အသိနော တိက္ခဘာဝပရိဟာရတော ပရိစ္ဆဒေါ ‘‘ကောသော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ရညော တိက္ခဘာဝပရိဟရဏတ္တာ စတုရင်္ဂိနီ သေနာ ‘‘ကောသော’’တိ အာဟ ‘‘စတုဗ္ဗိဓော ကောသော ဟတ္ထီ အဿာ ရထာ ပတ္တီ’’တိ။ ‘‘ဝတ္ထကောဋ္ဌာဂါရဂ္ဂဟဏေနေဝ သဗ္ဗဿာပိ ဘဏ္ဍဋ္ဌပနဋ္ဌာနဿ ဂဟိတတ္တာ တိဝိဓံ ကောဋ္ဌာဂါရန္တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣဒံ ဧဝံ ဗဟု’’န္တိအာဒိ ရာဇာ တမတ္ထံ ဇာနန္တောဝ ဘဏ္ဍာဂါရိကေန ကထာပေတွာ ပရိသာယ နိဿဒ္ဒဘာဝါပါဒနတ္ထဉ္စ အာဟ ဧဝံ မေ ပကတိက္ခောဘော န ဘဝိဿတီတိ။

၃၃၇-၈။ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ ဇနပဒဿ အနုပဒ္ဒဝတ္ထဉ္စေဝ ယညဿ စ စိရာနုပဝတ္တနတ္ထဉ္စ, တေနာဟ ‘‘အယံ ရာဇာ’’တိအာဒိ။

သတ္တာနံ ဟိတဿ သုခဿ စ ဝိဒူသနတော အဟိတဿ ဒုက္ခဿ စ အာဝဟနတော စောရာ ဧဝ ကဏ္ဋကာ, တေဟိ စောရကဏ္ဋကေဟိ။ ယထာ ဂါမဝါသီနံ ဃာတာ ဂါမဃာတာ, ဧဝံ ပန္ထိကာနံ ဒုဟနာ ဝိဗာဓနာ ပန္ထဒုဟနာ။ အဓမ္မကာရီတိ ဓမ္မတော အပေတဿ အယုတ္တဿ ကရဏသီလော, အတ္တနော ဝိဇိတေ ဇနပဒါဒီနံ တတော အနတ္ထတော တာယနေန ခတ္တိယော ယော ခတ္တဓမ္မော, တဿ ဝါ အကရဏသီလောတိ အတ္ထော။ ဒဿဝေါ ဧဝ ခီလသဒိသတ္တာ ဒဿုခီလံ။ ယထာ ဟိ ခေတ္တေ ခီလံ ကသနာဒီနံ သုခပ္ပဝတ္တိံ, မူလသန္တာနေန သဿဿ ဗုဒ္ဓိဉ္စ ဝိဗန္ဓတိ, ဧဝံ ဒဿဝေါ ရဇ္ဇေ ရာဇာဏာယ သုခပ္ပဝတ္တိံ, မူလဝိရုဠှိယာ ဇနပဒါနံ ပရိဗုဒ္ဓိဉ္စ ဝိဗန္ဓန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒဿဝေါ ဧဝ ခီလသဒိသတ္တာ ဒဿုခီလ’’န္တိ။ ဝဓ-သဒ္ဒေါ ဟိံသနတ္ထောပိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘မာရဏေန ဝါ ကောဋ္ဋနေန ဝါ’’တိ။ အဒ္ဒုဗန္ဓနာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ရဇ္ဇုဗန္ဓနသင်္ခလိကဗန္ဓနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဇာနိယာတိ ဓနဇာနိယာ, တေနာဟ ‘‘သတံ ဂဏှထာ’’တိအာဒိ။ ပဉ္စသိခမုဏ္ဍကရဏန္တိ ကာကပက္ခကရဏံ။ ဂေါမယသိဉ္စနန္တိ သီသေ ဆကဏောဒကာဝသေစနံ။ ကုဒဏ္ဍကဗန္ဓနန္တိ ဂဒ္ဒုလဗန္ဓနံ။ ဧဝမာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ခုရမုဏ္ဍံ ကရိတွာ ဘသ္မပုဋပေါထနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဦဟနိဿာမီတိ ဥဒ္ဓရိဿာမိ, အပနေဿာမီတိ အတ္ထော။ ဥဿဟန္တီတိ ပုဗ္ဗေ တတ္ထ ကတပရိစယတာယ ဥဿာဟံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ။ အနုပ္ပဒေတူတိ အနု အနု ပဒေတု, တေနာဟ ‘‘ဒိန္နေ အပ္ပဟောန္တေ’’တိအာဒိ။ သက္ခိကရဏပဏ္ဏာရောပနာနိ ဝဍ္ဎိယာ သဟ ဝါ ဝိနာ ဝါ ပုန ဂဟေတုကာမဿ, ဣဓ ပန တံ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သက္ခိံ အကတွာ’’တိအာဒိ, တေနာဟ ‘‘မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေနာ’’တိ။ ပကာရတော ဘဏ္ဍာနိ အာဘရတိ သမ္ဘရတိ ပရိစယတိ ဧတေနာတိ ပါဘတံ, ဘဏ္ဍမူလံ။

ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဒါတဗ္ဗဘတ္တံ ဒေဝသိကဘတ္တံ။ ‘‘အနုမာသံ, အနုပေါသထ’’န္တိအာဒိနာ ဒါတဗ္ဗံ ဝေတနံ မာသိကာဒိပရိဗ္ဗယံ။ တဿ တဿ ကုလာနုရူပေန ကမ္မာနုရူပေန သူရဘာဝါနုရူပေနာတိ ပစ္စေကံ အနုရူပ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော။ သေနာပစ္စာဒိ ဌာနန္တရံ။ သကကမ္မပသုတတ္တာ, အနုပဒ္ဒဝတ္တာ စ ဓနဓညာနံ ရာသိကော ရာသိကာရဘူတော။ ခေမေန ဌိတာတိ အနုပဒ္ဒဝေန ပဝတ္တာ, တေနာဟ ‘‘အဘယာ’’တိ, ကုတောစိပိ ဘယရဟိတာတိ အတ္ထော။

စတုပရိက္ခာရဝဏ္ဏနာ

၃၃၉။ တသ္မိံ တသ္မိံ ကိစ္စေ အနုယန္တိ အနုဝတ္တန္တီတိ အနုယန္တာ, အနုယန္တာ ဧဝ အာနုယန္တာ ယထာ ‘‘အနုဘာဝေါ ဧဝ အာနုဘာဝေါ’’တိ။ အဿာတိ ရညော။ တေတိ အာနုယန္တခတ္တိယာဒယော။ အတ္တမနာ န ဘဝိဿန္တိ ‘‘အမှေ ဧတ္ထ ဗဟိ ကရောတီ’’တိ။ နိဗန္ဓဝိပုလာဂမော ဂါမော နိဂမော, ဝိဝဍ္ဎိတမဟာအာယော မဟာဂါမောတိ အတ္ထော။ ဇနပဒ-သဒ္ဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထော ဧဝ။ ဆန္နံ ပကတီနံ ဝသေန ရညော ဟိတသုခါဘိဗုဒ္ဓိ, တဒေကဒေသာ စ အာနုယန္တာဒယောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ တုမှာကံ အနုဇာနနံ မမ ဘဝေယျ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ။

အမာ သဟ ဘဝန္တိ ကိစ္စေသူတိ အမစ္စာ, ရဇ္ဇကိစ္စဝေါသာသနကာ။ တေ ပန ရညော ပိယာ, သဟပဝတ္တနကာ စ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ပိယသဟာယကာ’’တိ။ ရညော ပရိသတိ ဘဝါတိ ပါရိသဇ္ဇာ, တေ ပန ကေတိ အာဟ ‘‘သေသာ အာဏတ္တိကရာ’’တိ, ယထာဝုတ္တအာနုယန္တခတ္တိယာဒီ ဟိ အဝသေသာ ရညော အာဏာကရာတိ အတ္ထော။ သတိပိ ဒေယျဓမ္မေ အာနုဘာဝသမ္ပတ္တိယာ, ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ စ အဘာဝေ တာဒိသံ ဒါတုံ န သက္ကာ, ဝုဍ္ဎကာလေ စ တာဒိသာနမ္ပိ ရာဇူနံ တဒုဘယံ ဟာယတေဝါတိ အာဟ ‘‘မဟလ္လကကာလေ…ပေ… န သက္ကာ’’တိ။ အနုမတိယာတိ အနုဇာနနေန, ပက္ခာတိ သပက္ခာ ယညဿ အင်္ဂဘူတာ။ ပရိက္ခရောန္တီတိ ပရိက္ခာရာ, သမ္ဘာရာ။ ဣမေ တဿ ယညဿ အင်္ဂဘူတာ ပရိဝါရာ ဝိယ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ပရိဝါရာ ဘဝန္တီ’’တိ။

အဋ္ဌပရိက္ခာရဝဏ္ဏနာ

၃၄၀။ ယသသာတိ အာနုဘာဝေန, တေနာဟ ‘‘အာဏာဌပနသမတ္ထတာယာ’’တိ။ သဒ္ဒဟတီတိ ‘‘ဒါတာ ဒါနဿ ဖလံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ ပတ္တိယာယတိ။ ဒါနေ သူရောတိ ဒါနသူရော ဒေယျဓမ္မေ ဤသကမ္ပိ သင်္ဂံ အကတွာ မုတ္တစာဂေါ။ သွာယမတ္ထော ကမ္မဿကတညာဏဿ တိက္ခဝိသဒဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗော, တေနာဟ ‘‘န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝါ’’တိအာဒိ။ ယဿ ဟိ ကမ္မဿကတာ ပစ္စက္ခတော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ, သော ဧဝံ ဝုတ္တော။ ယံ ဒါနံ ဒေတီတိ ယံ ဒေယျဓမ္မံ ပရဿ ဒေတိ။ တဿ ပတိ ဟုတွာတိ တဗ္ဗိသယံ လောဘံ သုဋ္ဌု အဘိဘဝန္တော တဿ အဓိပတိ ဟုတွာ ဒေတိ အနဓိဘဝနီယတ္တာ။ ‘‘န ဒါသော, န သဟာယော’’တိ ဝတွာ တဒုဘယံ အနွယတော, ဗျတိရေကတော စ ဒဿေတုံ ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဒါသော ဟုတွာ ဒေတိ တဏှာယ ဒါနဿ ဒါသဗျတံ ဥပဂတတ္တာ။ သဟာယော ဟုတွာ ဒေတိ တဿ ပိယဘာဝါနိဿဇ္ဇနတော။ သာမီ ဟုတွာ ဒေတိ တတ္ထ တဏှာဒါသဗျတော အတ္တာနံ မောစေတွာ အဘိဘုယျ ပဝတ္တနတော။ သာမိပရိဘောဂသဒိသာ ဟေတဿာယံ ပဝတ္တတီတိ။

သမိတပါပါ သမဏာ, ဗာဟိတပါပါ ဗြာဟ္မဏာ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသေန, ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တသမဏာ ဇာတိမတ္တဗြာဟ္မဏာ ပန ကပဏာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝေတ္ထ ဂဟိတာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဒုဂ္ဂတာတိ ဒုက္ကရဇီဝိကံ ဥပဂတာ ကသိရဝုတ္တိကာ, တေနာဟ ‘‘ဒလိဒ္ဒမနုဿာ’’တိ။ အဒ္ဓိကာတိ အဒ္ဓါနမဂ္ဂဂါမိနော။ ဝဏိဗ္ဗကာတိ ဒါယကာနံ ဂုဏကိတ္တနဝသေန, ကမ္မဖလကိတ္တနမုခေန စ ယာစနကာ သေယျထာပိ နဂ္ဂစရိယာဒယော, တေနာဟ ‘‘ဣဋ္ဌံ ဒိန္န’’န္တိအာဒိ။ ‘‘ပသတမတ္တ’’န္တိ ဝီဟိတဏ္ဍုလာဒိဝသေန ဝုတ္တံ, ‘‘သရာဝမတ္တ’’န္တိ ယာဂုဘတ္တာဒိဝသေန။ ဩပါနံ ဝုစ္စတိ ဩဂါဟေတွာ ပါတဗ္ဗတော နဒိတဠာကာဒီနံ သဗ္ဗသာဓာရဏတိတ္ထံ ဩပါနံ ဝိယ ဘူတောတိ ဩပါနဘူတော, တေနာဟ ‘‘ဥဒပါနဘူတော’’တိအာဒိ။ သုတမေဝ သုတဇာတန္တိ ဇာတ-သဒ္ဒဿ အနတ္ထန္တရဝါစကတမာဟ ယထာ ‘‘ကောသဇာတ’’န္တိ။

အတီတာဒိအတ္ထစိန္တနသမတ္ထတာ နာမဿ ရညော အနုမာနဝသေန, ဣတိကတ္တဗ္ဗတာဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ, န ဗုဒ္ဓါနံ ဝိယ တတ္ထ ပစ္စက္ခဒဿိတာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အတီတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဍ္ဎတာဒယော တာဝ ယညဿ ပရိက္ခာရာ ဟောန္တု တေဟိ ဝိနာ တဿ အသိဇ္ဈနတော, သုဇာတတာ သုရူပတာ ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေဟိ ကိရာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္ထ စ ကေစိ ‘‘ယထာ အဍ္ဎတာဒယော ယညဿ ဧကံသတော အင်္ဂါနိ, န ဧဝမဘိဇာတတာ, အဘိရူပတာ စာတိ ဒဿေတုံ ကိရသဒ္ဒဂ္ဂဟဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ ‘‘အယံ ဒုဇ္ဇာတော’’တိအာဒိ ဝစနဿ အနေကန္တိကတံ မညမာနာ, တယိဒံ အသာရံ, သဗ္ဗသာဓာရဏဝသေန ဟေသ ယညာရမ္ဘော တတ္ထ သိယာ ကေသဉ္စိ တထာပရိဝိတက္ကောတိ တဿာပိ အဝကာသာဘာဝါဒဿနတ္ထံ တထာ ဝုတ္တတ္တာ။ ကိရ-သဒ္ဒေါ ပန တဒါ ဗြာဟ္မဏေန စိန္တိတာကာရသူစနတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဧဝမာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အယံ ဝိရူပေါ ဒလိဒ္ဒေါ အပ္ပေသက္ခော အဿဒ္ဓေါ အပ္ပဿုတော အနတ္ထညူ န မေဓာဝီ’’တိ ဧတေသံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

စတုပရိက္ခာရာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၄၁။ ‘‘သုဇံ ပဂ္ဂဏှန္တာန’’န္တိ ပုရောဟိတဿ သယမေဝ ကဋစ္ဆုဂ္ဂဟဏဇောတနေန ဧဝံ သဟတ္ထာ, သက္ကစ္စဉ္စ ဒါနေ ယုတ္တတာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ။ ဧဝံ ဒုဇ္ဇာတဿာတိ ဧတ္ထာပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၄၂။ တိဏ္ဏံ ဌာနာနန္တိ ဒါနဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဘူတာသု တီသု ဘူမီသု, အဝတ္ထာသူတိ အတ္ထော။ စလန္တီတိ ကမ္ပန္တိ ပုရိမာကာရေန န တိဋ္ဌန္တိ။ ကရဏတ္ထေတိ တတိယာဝိဘတ္တိအတ္ထေ။ ကတ္တရိ ဟေတံ သာမိဝစနံ ကရဏီယသဒ္ဒါပေက္ခာယ။ ‘‘ပစ္စာနုတာပေါ န ကတ္တဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ တဿ အကရဏူပါယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗစေတနာ ပန အစလာ ပတိဋ္ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အစလာတိ ဒဠှာ ကေနစိ အသံဟီရာ။ ပတိဋ္ဌပေတဗ္ဗာတိ သုပတိဋ္ဌိတာ ကာတဗ္ဗာ။ ဧဝံ ကရဏေန ဟိ ယထာ တံ ဒါနံ သမ္ပတိ ယထာဓိပ္ပါယံ နိပ္ပဇ္ဇတိ, ဧဝံ အာယတိမ္ပိ ဝိပုလဖလတာယာတိ အာဟ ‘‘ဧဝဉှိ ဒါနံ မဟပ္ဖလံ ဟောတီတိ ဒဿေတီ’’တိ, ဝိပ္ပဋိသာရေန အနုပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝတော။ မုဉ္စစေတနာတိ ပရိစ္စာဂစေတနာ။ တဿာ နိစ္စလဘာဝေါ နာမ မုတ္တစာဂတာ ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ဥဠာရဘာဝေါ, သမနုဿရဏစေတနာယ ပန နိစ္စလဘာဝေါ ‘‘အဟော မယာ ဒါနံ ဒိန္နံ သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ တဿ သက္ကစ္စံ ပစ္စဝေက္ခဏာဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ တထာ အကရောန္တဿာတိ မုဉ္စစေတနံ, တတ္ထ ပစ္စာသမနုဿရဏစေတနဉ္စ ဝုတ္တနယေန နိစ္စလံ အကရောန္တဿ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဥပ္ပါဒေန္တဿ။ ခေတ္တဝိသေသေ ပရိစ္စာဂဿ ကတတ္တာ လဒ္ဓေသုပိ ဥဠာရေသု ဘောဂေသု စိတ္တံ နာပိ နမတိ။ ယထာ ကထန္တိ အာဟ ‘‘မဟာရောရုဝံ ဥပပန္နဿ သေဋ္ဌိဂဟပတိနော ဝိယာ’’တိ။

သော ကိရ တဂရသိခိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ အတ္တနော ဂေဟဒွါရေ ပိဏ္ဍာယ ဌိတံ ဒိသွာ ‘‘ဣမဿ သမဏဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေဟီ’’တိ ဘရိယံ အာဏာပေတွာ ရာဇုပဋ္ဌာနတ္ထံ ပက္ကာမိ။ သေဋ္ဌိဘရိယာ သပ္ပညဇာတိကာ, သာ စိန္တေသိ ‘‘မယာ ဧတ္တကေန ကာလေန ‘ဣမဿ ဒေထာ’တိ ဝစနမတ္တံ ပိဿ န သုတပုဗ္ဗံ, အယဉ္စ မညေ အဟောသိ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ယထာ တထာ အဒတွာ ပဏီတံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒဿာမီ’’တိ ဥပဂန္တွာ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ အာဒါယ အန္တောနိဝေသနေ ပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ပရိသုဒ္ဓေဟိ သာလိတဏ္ဍုလေဟိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ တဒနုရူပံ ခါဒနီယံ, ဗျဉ္ဇနံ, သူပေယျဉ္စ အဘိသင်္ခရိတွာ ဗဟိ ဂန္ဓေဟိ အလင်္ကရိတွာ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေသု ပတိဋ္ဌပေတွာ ဝန္ဒိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ‘‘အညေသမ္ပိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သင်္ဂဟံ ကရိဿာမီ’’တိ အပရိဘုဉ္ဇိတွာဝ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သောပိ ခေါ သေဋ္ဌိ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ အဟံ ‘‘တုမှာကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကန္တော, အပိ ဝေါ လဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍပါတောတိ။ အာမ သေဋ္ဌိ လဒ္ဓေါတိ။ ‘‘ပဿာမာ’’တိ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ဩလောကေသိ။ အထဿ ပိဏ္ဍပါတဂန္ဓော ဥဋ္ဌဟိတွာ နာသပုဋံ ပူရေသိ။ သော ‘‘မဟာ ဝတ မေ ဓနဗျယော ဇာတော’’တိ စိတ္တံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသိ။ ဝိပ္ပဋိသာရဿ ပန ဥပ္ပန္နာကာရော ‘‘ဝရမေတ’’န္တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၁။၁၃၁) ပါဠိယံ အာဂတောယေဝ။ ဘာတု ပနာယံ ဧကံ ပုတ္တကံ သာပတေယျကာရဏာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသိ, တေန မဟာရောရုဝံ ဥပပန္နော။ ပိဏ္ဍပါတဒါနေန ပနေသ သတ္တက္ခတ္တုံ သုဂ္ဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နော, သတ္တက္ခတ္တုမေဝ စ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, န စာဿ ဥဠာရေသု ဘောဂေသု စိတ္တံ နမိ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘နာပိ ဥဠာရေသု ဘောဂေသု စိတ္တံ နမတီ’’တိ။

၃၄၃။ အာကရောတိ အတ္တနော အနုရူပတာယ သမရိယာဒံ သပရိစ္ဆေဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ အာကာရော, ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘ဒသဟိ အာကာရေဟီတိ ဒသဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဝါတိ ဗလဝတရော ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ပဋိဂ္ဂါဟကတောဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတရော ပန ဒေယျဓမ္မတော, ပရိဝါရဇနတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျေဝ။ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ယုတ္တန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ။ တေသံယေဝ ပါဏာတိပါတီနံ။ ယဇနံ နာမေတ္ထ ဒါနံ အဓိပ္ပေတံ, န အဂ္ဂိဇုဟနန္တိ အာဟ ‘‘ယဇတံ ဘဝန္တိ ဒေတု ဘဝ’’န္တိ။ ဝိဿဇ္ဇတူတိ မုတ္တစာဂဝသေန ဝိဿဇ္ဇတု။ အဗ္ဘန္တရန္တိ အဇ္ဈတ္တံ, သကသန္တာနေတိ အတ္ထော။

၃၄၄။ ဟေဋ္ဌာ သောဠသ ပရိက္ခာရာ ဝုတ္တာ ယညဿ တေ ဝတ္ထုံ ကတွာ, ဣဓ ပန သန္ဒဿနာဒိဝသေန အနုမောဒနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သောဠသဟိ အာကာရေဟီ’’တိ။ ဒဿေတွာ အတ္တနော ဒေသနာနုဘာဝေန ပစ္စက္ခတော ဝိယ ဖလံ ဒဿေတွာ, အနေကဝါရံ ပန ကထနတော စ အာမေဍိတဝစနံ။ တမတ္ထန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဒါနဖလဝသေန ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓံ။ သမာဒပေတွာတိ သုတမတ္တမေဝ အကတွာ ယထာ ရာဇာ တမတ္ထံ သမ္မဒေဝ အာဒိယတိ စိတ္တေ ကရောန္တော သုဂ္ဂဟိတံ ကတွာ ဂဏှာတိ, တထာ သက္ကစ္စံ အာဒါပေတွာ။ အာမေဍိတကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။

‘‘ဝိပ္ပဋိသာရဝိနောဒနေနာ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တံ လောဘဒေါသမောဟဣဿာမစ္ဆရိယမာနာဒယောပိ ဟိ ဒါနစိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ, တေသံ ဝိနောဒနေနပိ တံ သမုတ္တေဇိတံ နာမ ဟောတိ တိက္ခဝိသဒဘာဝပ္ပတ္တိတော။ အာသန္နတရဘာဝတော ဝါ ဝိပ္ပဋိသာရဿ တဗ္ဗိနောဒနမေဝ ဂဟိတံ, ပဝတ္တိတေပိ ဟိ ဒါနေ တဿ သမ္ဘဝတော။ ယာထာဝတော ဝိဇ္ဇမာနေဟိ ဂုဏေဟိ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌဘာဝါပါဒနံ သမ္ပဟံသနန္တိ အာဟ ‘‘သုန္ဒရံ တေ…ပေ… ထုတိံ ကတွာ ကထေသီ’’တိ။ ဓမ္မတောတိ သစ္စတော။ သစ္စဉှိ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ, ဥပသမစရိယာဘာဝတော သမံ, ယုတ္တဘာဝေန ကာရဏန္တိ စ ဝုစ္စတီတိ။

၃၄၅။ တသ္မိံ ယညေ ရုက္ခတိဏစ္ဆေဒေါပိ နာမ နာဟောသိ, ကုတော ပါဏဝဓောတိ ပါဏဝဓာဘာဝဿေဝ ဒဠှီကရဏတ္ထံ သဗ္ဗသော ဝိပရီတဂါဟာဝိဒူသိတဉ္စဿ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘နေဝ ဂါဝေါ ဟညိံသူ’’တိ အာဒိံ ဝတွာပိ ‘‘န ရုက္ခာ ဆိဇ္ဇိံသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တေနာဟ ‘‘ကိံ ပန ဂါဝေါ’’တိအာဒိ။ ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိစ္ဆေဒနတ္ထာယ။ ဝနမာလာသင်္ခေပေနာတိ ဝနပုပ္ဖေဟိ ဂန္ထိတမာလာနိယာမေန။ ဘူမိယံ ဝါ ပတ္ထရန္တီတိ ဝေဒိဘူမိံ ပရိက္ခိပန္တာ တတ္ထ ပန္ထရန္တိ။ အန္တောဂေဟဒါသာဒယောတိ အန္တောဇာတဓနက္ကီတကရမရာနီတသယံဒါသာ။ ပုဗ္ဗမေဝါတိ ဘတိကရဏတော ပဂေဝ။ ဂဟေတွာ ကရောန္တီတိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဂဟေတွာ ကရောန္တိ။ တဇ္ဇိတာတိ ဂဇ္ဇိတာ။ ပိယသမုဒါစာရေနေဝါတိ ဣဋ္ဌဝစနေနေဝ။ ဖာဏိတေန စေဝါတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော, တေန ပဏီတပဏီတာနံ နာနပ္ပကာရာနံ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနဉ္စေဝ ဝတ္ထမာလာဂန္ဓဝိလေပနယာနသေယျာဒီနဉ္စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တေနာဟ ‘‘ပဏီတေဟိ သပ္ပိတေလာဒိသမ္မိဿေဟေဝါ’’တိအာဒိ။

၃၄၆။ သံ နာမ ဓနံ, တဿ ပတီတိ သပတိ, ဓနဝါ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဟိတာဝဟတ္တာ တဿ ဟိတန္တိ သာပတေယျံ, တဒေဝ ဓနံ။ တေနာဟ ‘‘ပဟူတံ သာပတေယျံ အာဒါယာတိ ဗဟုံ ဓနံ ဂဟေတွာ’’တိ။ ဂါမဘာဂေနာတိ သင်္ကိတ္တနဝသေန ဂါမေ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗဘာဂေန။

၃၄၇။ ‘‘ယာဂုံ ပိဝိတွာ’’တိ ယာဂုသီသေန ပါတရာသဘောဇနမာဟ။ ပုရတ္ထိမေန ယညဝါဋဿာတိ ရညော ဒါနသာလာယ နာတိဒူရေ ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂေတိ အတ္ထော, ယတော တတ္ထ ပါတရာသံ ဘုဉ္ဇိတွာ အကိလန္တရူပါယေဝ သာယနှေ သာလံ ပါပုဏန္တိ ‘‘ဒက္ခိဏေန ယညဝါဋဿာ’’တိ အာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၃၄၈။ ပရိဟာရေနာတိ ဘဂဝန္တံ ဂရုံ ကတွာ အဂါရဝပရိဟာရေန။

နိစ္စဒါနအနုကုလယညဝဏ္ဏနာ

၃၄၉။ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယာတိ ဒါနေ ဥဋ္ဌာနဝီရိယံ သက္ကစ္စံ ကတွာ။ အပ္ပသမ္ဘာရတရောတိ အတိဝိယ ပရိတ္တသမ္ဘာရော။ သမာရဘီယတိ ယညော ဧတေဟီတိ သမာရမ္ဘာ, သမ္ဘာရသမ္ဘရဏဝသေန ပဝတ္တသတ္တပီဠာ။ အပ္ပဋ္ဌတရောတိ ပန အတိဝိယ အပ္ပကိစ္စောတိ အတ္ထော။ ဝိပါကသညိတံ အတိသယေန မဟန္တံ သဒိသဖလံ ဧတဿာတိ မဟပ္ဖလတရော။ ဥဒယသညိတံ အတိသယေန မဟန္တံ နိဿန္ဒာဒိဖလံ ဧတဿာတိ မဟာနိသံသတရော။ ဓုဝဒါနာနီတိ ဓုဝါနိ ထိရာနိ အစ္ဆိန္နာနိ ကတွာ ဒါတဗ္ဗဒါနာနိ။ အနုကုလယညာနီတိ အနုကုလံ ကုလာနုက္ကမံ ဥပါဒါယ ဒါတဗ္ဗဒါနာနိ, တေနာဟ ‘‘အမှာက’’န္တိအာဒိ။ နိဗဒ္ဓဒါနာနီတိ နိဗန္ဓေတွာ နိယမေတွာ ပဝေဏီဝသေန ပဝတ္တိတဒါနာနိ။

ဟတ္ထိဒန္တေန ပဝတ္တိတာ ဒန္တမယသလာကာ, ယတ္ထ ဒါယကာနံ နာမံ အင်္ကန္တိ။ ရညောတိ သေတဝါဟနရညော။

အာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘သေနော ဝိယ မံသပေသိံ ကသ္မာ ဩက္ခန္ဒိတွာ ဂဏှာသီ’’တိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ပုဗ္ဗစေတနာမုဉ္စစေတနာအပရစေတနာသမ္ပတ္တိယာ ဒါယကဿ ဝသေန တီဏိ အင်္ဂါနိ, ဝီတရာဂတာဝီတဒေါသတာဝီတမောဟတာပဋိပတ္တိယာ ဒက္ခိဏေယျဿ ဝသေန တီဏီတိ ဧဝံ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတာယ ဒက္ခိဏာယ။ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနကစေတနာဝသေန မဟာနဒီ ဝိယ, မဟောဃော ဝိယ စ ဣတော စိတော စ အဘိသန္ဒိတွာ ဩက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တိယာ ပုညမေဝ ပုညာဘိသန္ဒော။

၃၅၀။ ကိစ္စပရိယောသာနံ နတ္ထိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဒါယကဿ ဗျာပါရာပဇ္ဇနတော, တေနာဟ ‘‘ဧကေနာ’’တိအာဒိ။ ကိစ္စပရိယောသာနံ အတ္ထိ ယထာရဒ္ဓဿ အာဝါသဿ ကတိပယေနာပိ ကာလေန ပရိသမာပေတဗ္ဗတော, တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဏသာလ’’န္တိအာဒိ။ သုတ္တန္တပရိယာယေနာတိ သုတ္တန္တပါဠိနယေန။ (မ။ နိ။ ၁။၁၂, ၁၃၊ အ။ နိ။ ၂။၅၈) နဝ အာနိသံသာတိ သီတပဋိဃာတာဒယော ပဋိသလ္လာနာရာမပရိယောသာနာ နဝ ဥဒယာ။ အပ္ပမတ္တတာယ စေတေ ဝုတ္တာ။

ယသ္မာ အာဝါသံ ဒေန္တေန နာမ သဗ္ဗမ္ပိ ပစ္စယဇာတံ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ။ ဒွေ တယော ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓါ အာဂတဿပိ ဆာယူဒကသမ္ပန္နံ အာရာမံ ပဝိသိတွာ နှာယိတွာ ပတိဿယေ မုဟုတ္တံ နိပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ နိသိန္နဿ ကာယေ ဗလံ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ။ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ ဝဏ္ဏဓာတု ဝါတာတပေဟိ ကိလမတိ, ပတိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ မုဟုတ္တံ နိပန္နဿ ဝိသဘာဂသန္တတိ ဝူပသမ္မတိ, သဘာဂသန္တတိ ပတိဋ္ဌာတိ, ဝဏ္ဏဓာတု အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တာ ဝိယ ဟောတိ။ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ပါဒေ ကဏ္ဋကော ဝိဇ္ဈတိ, ခါဏု ပဟရတိ, သရီသပါဒိပရိဿယာ စေဝ စောရဘယဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ပတိဿယံ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိပန္နဿ သဗ္ဗေ တေ ပရိဿယာ န ဟောန္တိ, သဇ္ဈာယန္တဿ ဓမ္မပီတိသုခံ, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တဿ ဥပသမသုခဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပါဘာဝတော။ ဗဟိ ဝိစရန္တဿ စ ကာယေ သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဖန္ဒန္တိ, သေနာသနံ ပဝိသနက္ခဏေ မဉ္စပီဌာဒီနိ န ပညာယန္တိ, မုဟုတ္တံ နိသိန္နဿ ပန အက္ခီနံ ပသာဒေါ အာဟရိတွာ ပက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဒွါရဝါတပါနမဉ္စပီဌာဒီနိ ပညာယန္တိ။ ဧတသ္မိဉ္စ အာဝါသေ ဝသန္တံ ဒိသွာ မနုဿာ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာဝါသံ ဒေန္တေန နာမ သဗ္ဗမ္ပိ ပစ္စယဇာတံ ဒိန္နမေဝ ဟောတီ’’တိ, တသ္မာ ဧတေ ယထာဝုတ္တာ သဗ္ဗေပိ အာနိသံသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အပ္ပမတ္တတာယ စေတေ ဝုတ္တာ’’တိ။

သီတန္တိ အဇ္ဈတ္တံ ဓာတုက္ခောဘဝသေန ဝါ ဗဟိဒ္ဓါ ဥတုဝိပရိဏာမဝသေန ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇနကသီတံ။ ဥဏှန္တိ အဂ္ဂိသန္တာပံ, တဿ ဝနဍာဟာဒီသု (ဝနဒါဟာဒီသု ဝါ သာရတ္ထ။ ဋီ။ စူဠဝဂ္ဂ ၃။၂၉၅) သမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဋိဟန္တီတိ ပဋိဗာဟတိ, ယထာ တဒုဘယဝသေန ကာယစိတ္တာနံ ဗာဓနံ န ဟောတိ, ဧဝံ ကရောတိ။ သီတုဏှဗ္ဘာဟတေ ဟိ သရီရေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဘိက္ခု ယောနိသော ပဒဟိတုံ န သက္ကောတိ။ ဝါဠမိဂါနီတိ သီဟဗျဂ္ဃါဒိစဏ္ဍမိဂေ။ ဂုတ္တသေနာသနဉှိ အာရညကမ္ပိ ပဝိသိတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ နိသိန္နဿ တေ ပရိဿယာ န ဟောန္တီတိ။ သရီသပေတိ ယေ ကေစိ သရန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ဒီဃဇာတိကေ သပ္ပါဒိကေ။ မကသေတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ, ဍံသာဒီနမ္ပိ ဧတေသွေဝ (ဧတနေဝ သာရတ္ထ။ ဋီ။ စူဠဝဂ္ဂ ၃။၂၉၅) သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သိသိရေတိ သိသိရကာလဝသေန, သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒိဝသေန စ ဥပ္ပန္နေ သိသိရသမ္ဖဿေ။ ဝုဋ္ဌိယောတိ ယဒါ တဒါ ဥပ္ပန္နာ ဝဿဝုဋ္ဌိယော ပဋိဟနတီတိ ယောဇနာ။

ဝါတာတပေါ ဃောရောတိ ရုက္ခဂစ္ဆာဒီနံ ဥမ္မူလဘဉ္ဇနာဒိဝသေန ပဝတ္တိယာ ဃောရော သရဇအရဇာဒိဘေဒေါ ဝါတော စေဝ ဂိမှပရိဠာဟသမယေသု ဥပ္ပတ္တိယာ ဃောရော သူရိယာတပေါ စ။ ပဋိဟညတီတိ ပဋိဗာဟီယတိ။ လေဏတ္ထန္တိ နာနာရမ္မဏတော စိတ္တံ နိဝတ္တေတွာ ပဋိသလ္လာနာရာမတ္ထံ။ သုခတ္ထန္တိ ဝုတ္တပရိဿယာဘာဝေန ဖာသုဝိဟာရတ္ထံ။ ဈာယိတုန္တိ အဋ္ဌတိံသာယ အာရမ္မဏေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ စိတ္တံ ဥပနိဗန္ဓိတွာ ဥပနိဇ္ဈာယိတုံ။ ဝိပဿိတုန္တိ အနိစ္စာဒိတော သင်္ခါရေ သမ္မသိတုံ။

ဝိဟာရေတိ ပတိဿယေ။ ကာရယေတိ ကာရာပေယျ။ ရမ္မေတိ မနောရမေ နိဝါသသုခေ။ ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေတိ ကာရေတွာ ပန ဧတ္ထ ဝိဟာရေသု ဗဟုဿုတေ သီလဝန္တေ ကလျာဏဓမ္မေ နိဝါသေယျ, တေ နိဝါသေန္တော ပန တေသံ ဗဟုဿုတာနံ ယထာ ပစ္စယေဟိ ကိလမထော န ဟောတိ, ဧဝံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ ဒဒေယျ ဥဇုဘူတေသု အဇ္ဈာသယသမ္ပန္နေသု ကမ္မကမ္မဖလာနံ, ရတနတ္တယဂုဏာနဉ္စ သဒ္ဒဟနေန ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

ဣဒါနိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ အညမညူပကာရိတံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ တဿာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ တေတိ ဗဟုဿုတာ။ တဿာတိ ဥပါသကဿ။ ဓမ္မံ ဒေသေန္တီတိ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခပနူဒနံ သဒ္ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ။ ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယာတိ သော ဥပါသကော ယံ သဒ္ဓမ္မံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သမ္မာပဋိပဇ္ဇနေန ဇာနိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အနာသဝေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာတိ ဧကာဒသဂ္ဂိဝူပသမေန သီတိ ဘဝတိ။

သီတပဋိဃာတာဒယော ဝိပဿနာဝသာနာ တေရသ, အန္နာဒိလာဘော, ဓမ္မဿဝနံ, ဓမ္မာဝဗောဓော, ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဧဝံ သတ္တရသ။

၃၅၁။ အတ္တနော သန္တကာတိ အတ္တနိယာ။ ဒုပ္ပရိစ္စဇနံ လောဘံ နိဂ္ဂဏှိတုံ အသက္ကောန္တဿ။ သံဃဿ ဝါ ဂဏဿ ဝါ သန္တိကေတိ ယောဇနာ။ တတ္ထာတိ ယထာဂဟိတေ သရဏေ။ နတ္ထိ ပုနပ္ပုနံ ကတ္တဗ္ဗတာ ဝိညူဇာတိကဿာတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဇီဝိတပရိစ္စာဂမယံ ပုည’’န္တိ ‘‘သစေ တွံ န ယထာဂဟိတံ သရဏံ ဘိန္ဒိဿတိ, ဧဝါဟံ တံ မာရေမီ’’တိ ယဒိပိ ကောစိ တိဏှေန သတ္ထေန ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ, တထာပိ ‘‘နေဝါဟံ ဗုဒ္ဓံ န ဗုဒ္ဓေါတိ, ဓမ္မံ န ဓမ္မောတိ, သံဃံ န သံဃောတိ ဝဒါမီ’’တိ ဒဠှတရံ ကတွာ ဂဟိတသရဏဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။

၃၅၂။ သရဏံ ဥပဂတေန ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သက္ကစ္စံ ဝတ္ထုတ္တယပူဇာ ကာတဗ္ဗာ, တတ္ထ စ သံကိလေသော ပရိဟနိတဗ္ဗော, သိက္ခာပဒါနိ ပန သမာဒါနမတ္တံ, သမ္ပတ္တဝတ္ထုတော ဝိရမဏမတ္တဉ္စာတိ သရဏဂမနတော သီလဿ အပ္ပဋ္ဌတရတာ, အပ္ပသမာရမ္ဘတရတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇီဝိတဒါနာဒိနာ ဒဏ္ဍနိဓာနတော, သကလလောကိယလောကုတ္တရဂုဏာဓိဋ္ဌာနတော စဿ မဟပ္ဖလမဟာနိသံသတရတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ဝက္ခမာနနယေန စ ဝေရဟေတုတာယ ဝေရံ ဝုစ္စတိ ပါဏာတိပါတာဒိပါပဓမ္မော, တံ မဏတိ ‘‘မယိ ဣဓ ဌိတာယ ကထံ အာဂစ္ဆသီ’’တိ တဇ္ဇေန္တီ ဝိယ နီဟရတီတိ ဝေရမဏီ, တတော ဝါ ပါပဓမ္မတော ဝိရမတိ ဧတာယာတိ ‘‘ဝိရမဏီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန ဣကာရဿ ဧကာရံ ကတွာ ‘‘ဝေရမဏီ’’တိ ဝုတ္တာ။ အသမာဒိန္နသီလဿ သမ္ပတ္တတော ယထာဥပဋ္ဌိတဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုတော ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ။ သမာဒါနဝသေန ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတိ။ သေတု ဝုစ္စတိ အရိယမဂ္ဂေါ, တပ္ပရိယာပန္နာ ဟုတွာ ပါပဓမ္မာနံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဃာတနဝိရတိ သေတုဃာတဝိရတိ။ ဣဒါနိ တိဿော ဝိရတိယော သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပရိဟရတီတိ အဝီတိက္ကမဝသေန ပရိဝဇ္ဇေတိ။ န ဟနာမီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, တေန ‘‘အဒိန္နံ နာဒိယာမီ’’တိ ဧဝံ အာဒီနံ သင်္ဂဟော, ဝါ-သဒ္ဒေန ဝါ, တေနာဟ ‘‘သိက္ခာပဒါနိ ဂဏှန္တဿာ’’တိ။

မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာဒိမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ။ ဣဒါနိ တာသံ ဝိရတီနံ အာရမ္မဏတော ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ပုရိမာ ဒွေတိ သမ္ပတ္တသမာဒါနဝိရတိယော။ ပစ္ဆိမာတိ သေတုဃာတဝိရတိ။ သဗ္ဗာနိပိ ဘိန္နာနိ ဟောန္တိ ဧကဇ္ဈံ သမာဒိန္နတ္တာ။ တဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ ဝိသုံ ဝိသုံ သမာဒိန္နတ္တာ။ ဂဟဋ္ဌဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ။ ဘေဒေါ နာမ နတ္ထိ ပဋိပက္ခသမုစ္ဆိန္ဒနေန အကုပ္ပသဘာဝတ္တာ, တေနာဟ ‘‘ဘဝန္တရေပီ’’တိ။ ယောနိသိဒ္ဓန္တိ မနုဿတိရစ္ဆာနာနံ ဥဒ္ဓံ တိရိယမေဝ ဒီဃတာ ဝိယ ဇာတိသိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော။ ဗောဓိသတ္တေ ကုစ္ဆိဂတေ ဗောဓိသတ္တမာတုသီလံ ဝိယ ဓမ္မတာယ သဘာဝေနေဝ သိဒ္ဓံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓံ, မဂ္ဂဓမ္မတာယ ဝါ အရိယမဂ္ဂါနုဘာဝေန သိဒ္ဓံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓံ။ ဒိဋ္ဌိဥဇုကရဏံ နာမ ဘာရိယံ ဒုက္ခံ, တသ္မာ သရဏဂမနံ သိက္ခာပဒသမာဒါနတော မဟဋ္ဌတရမေဝ, န အပ္ပဋ္ဌတရန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ယထာ တထာ ဝါ ဂဏှန္တဿာပီတိ အာဒရဂါရဝံ အကတွာ သမာဒိယန္တဿာပိ။ သာဓုကံ ဂဏှန္တဿာပီတိ သက္ကစ္စံ သီလာနိ သမာဒိယန္တဿာပိ, န ဒိဂုဏံ, တိဂုဏံ ဝါ ဥဿာဟော ကရဏီယော။

အဘယဒါနတာယ သီလဿ ဒါနဘာဝေါ, အနဝသေသံ ဝါ သတ္တနိကာယံ ဒယတိ တေန ရက္ခတီတိ ဒါနံ, သီလံ။ ‘‘အဂ္ဂါနီ’’တိ ဉာတတ္တာ အဂ္ဂညာနိ။ စိရရတ္တတာယ ဉာတတ္တာ ရတ္တညာနိ။ ‘‘အရိယာနံ သာဓူနံ ဝံသာနီ’’တိ ဉာတတ္တာ ဝံသညာနိ။ ‘‘ပေါရာဏာနီ’’တိအာဒီသု ပုရိမာနံ ဧတာနိ ပေါရာဏာနိ။ သဗ္ဗသော ကေနစိပိ ပကာရေန သာဓူဟိ န ကိဏ္ဏာနိ န ခိတ္တာနိ န ဆဍ္ဍိတာနီတိ အသင်္ကိဏ္ဏာနိ။ အယဉ္စ နယော နေသံ ယထာ အတီတေ, ဧဝံ ဧတရဟိ, အနာဂတေ စာတိ အာဟ ‘‘အသင်္ကိဏ္ဏပုဗ္ဗာနိ န သင်္ကိယန္တိ န သင်္ကိယိဿန္တီ’’တိ။ တတော ဧဝ အပ္ပပိကုဋ္ဌာနိ န ပဋိက္ခိတ္တာနိ။ န ဟိ ကဒါစိပိ ဝိညူ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဟိံသာဒိပါပဓမ္မံ အနုဇာနန္တိ။ အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ အဘယံ ဒေတီတိ သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဟိတဒဏ္ဍတ္တာ သကလဿပိ သတ္တနိကာယဿ ဘယာဘာဝံ ဒေတိ။ န ဟိ အရိယသာဝကတော ကဿစိ ဘယံ ဟောတိ။ အဝေရန္တိ ဝေရာဘာဝံ။ အဗျာပဇ္ဈန္တိ နိဒ္ဒုက္ခတံ။

နနု စ ပဉ္စသီလံ သဗ္ဗကာလိကံ, န စ ဧကန္တတော ဝိမုတ္တာယတနံ, သရဏဂမနံ ပန ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒဟေတုကံ, ဧကန္တဝိမုတ္တာယတနဉ္စ, တတ္ထ ကထံ သရဏာဂမနတော ပဉ္စသီလဿ မဟပ္ဖလတာတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ။ ဇေဋ္ဌကန္တိ ဥတ္တမံ။ ‘‘သရဏဂမနေယေဝ ပတိဋ္ဌာယာ’’တိ ဣမိနာ တဿ သီလဿ သရဏဂမနေန အဘိသင်္ခတတမာဟ။

၃၅၃။ ဤဒိသမေဝါတိ ဧဝံ သံကိလေသံ ပဋိပက္ခမေဝ ဟုတွာ။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ ဂုဏေဟီတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဂုဏာ နာမ သရဏဂမနံ, သီလသမ္ပဒါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာတိ ဧဝံ အာဒယော။ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေန္တော န ကိလမတီတိ ယောဇနာ။ တာနီတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနိ။ ‘‘ပဌမဇ္ဈာန’’န္တိ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော အယန္တိ အာဟ ‘‘ဧကံ ကပ္ပ’’န္တိ, ဧကံ မဟာကပ္ပန္တိ အတ္ထော။ ဟီနံ ပန ပဌမဇ္ဈာနံ, မဇ္ဈိမဉ္စ အသင်္ချေယျကပ္ပဿ တတိယံ ဘာဂံ, ဥပဍ္ဎကပ္ပဉ္စ အာယုံ ဒေတိ။ ‘‘ဒုတိယံ အဋ္ဌကပ္ပေ’’တိ အာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, မဟာကပ္ပဝသေနေဝ စ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ဝါ ပဏီတာနိယေဝေတ္ထ ဈာနာနိ အဓိပ္ပေတာနိ မဟပ္ဖလတရဘာဝဒဿနပရတ္တာ ဒေသနာယ, တသ္မာ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ ဧကံ ကပ္ပ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဒေဝါတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနမေဝ။ ယဒိ ဧဝံ ကထံ အာရုပ္ပတာတိ အာဟ ‘‘အာကာသာနဉ္စာယတနာဒီ’’တိအာဒိ။

သမ္မဒေဝ နိစ္စသညာဒိပဋိပက္ခဝိဓမနဝသေန ပဝတ္တမာနာ ပုဗ္ဗဘာဂိယေ ဧဝ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ သမ္မာနေန္တီ ဝိပဿနာ ဝိပဿကဿ အနပ္ပကံ ပီတိသောမနဿံ သမာဝဟတီတိ အာဟ ‘‘ဝိပဿနာ…ပေ… အဘာဝါ’’တိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄)၊

ယသ္မာ အယံ ဒေသနာ ဣမိနာ အနုက္ကမေန ဣမာနိ ဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တဿ ဝသေန ပဝတ္တိတာ, တသ္မာ ‘‘ဝိပဿနာဉာဏေ ပတိဋ္ဌာယ နိဗ္ဗတ္တေန္တော’’တိ ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပတိဋ္ဌာဘူတံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ သမာနရူပနိမ္မာနံ နာမ မနောမယိဒ္ဓိယာ အညေဟိ အသာဓာရဏကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘အတ္တနော…ပေ… မဟပ္ဖလာ’’တိ။ ဝိကုဗ္ဗနဒဿနသမတ္ထတာယာတိ ဟတ္ထိအဿာဒိဝိဝိဓရူပကရဏံ ဝိကုဗ္ဗနံ, တဿ ဒဿနသမတ္ထဘာဝေန။ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ နာမ ပုရိမဇာတီသု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတော ခန္ဓပ္ပဒေသော။ သမာပေန္တောတိ ပရိယောသာပေန္တော။

ကူဋဒန္တဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၄-၈။ သဗ္ဗေ တေ ပါဏယောတိ ‘‘သတ္တ စ ဥသဘသတာနီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ ပါဏိနော။ အာကုလဘာဝေါတိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မဿ သုတတ္တာ ပါဏီသု အနုဒ္ဒယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ ဌိတဿ ‘‘ကထဉှိ နာမ မယာ တာဝ ဗဟူ ပါဏိနော မာရဏတ္ထာယ ဗန္ဓာပိတာ’’တိ စိတ္တေ ပရိဗျာကုလဘာဝေါ ဥဒပါဒိ။ သုတွာတိ ‘‘ဗန္ဓနတော မောစိတာ’’တိ သုတွာ။ ကာမစ္ဆန္ဒဝိဂမေန ကလ္လစိတ္တတာ အရောဂစိတ္တတာ, ဗျာပါဒဝိဂမေန မေတ္တာဝသေန မုဒုစိတ္တတာ အကထိနစိတ္တတာ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပ္ပဟာနေန ဝိက္ခေပဝိဂမနတော ဝိနီဝရဏစိတ္တတာ တေဟိ န ပိဟိတစိတ္တတာ, ထိနမိဒ္ဓဝိဂမေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တတာ သံပဂ္ဂဏှနဝသေန အလီနစိတ္တတာ, ဝိစိကိစ္ဆာဝိဂမေန သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အဓိမုတ္တတာယ ပသန္နစိတ္တတာ စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကလ္လစိတ္တန္တိအာဒိ အနုပုဗ္ဗိကထာနုဘာဝေန ဝိက္ခမ္ဘိတနီဝရဏတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

ကူဋဒန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၆။ မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဗြာဟ္မဏဒူတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၅၉။ ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလီဘာဝူပဂမနတောတိ ပုဗ္ဗေ ကိရ ပုတ္တဓီတုဝသေန ဒွေ ဒွေ ဟုတွာ သောဠသက္ခတ္တုံ ဇာတာနံ လိစ္ဆဝီရာဇကုမာရာနံ သပရိဝါရာနံ အနုက္ကမေနေဝ ဝဍ္ဎန္တာနံ နိဝါသနဋ္ဌာနာရာမုယျာနပေါက္ခရဏီအာဒီနံ ပတိဋ္ဌာနဿ အပ္ပဟောနကတာယ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ဂါဝုတန္တရေန ဂါဝုတန္တရေန ပရိက္ခိပိံသု, တေနဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလီဘာဝံ ဂတတ္တာ ‘‘ဝေသာလီ’’ တွေဝ နာမံ ဇာတံ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဝိသာလီဘာဝူပဂမနတော ဝေသာလီတိ လဒ္ဓနာမကေ နဂရေ’’တိ။ သယံဇာတန္တိ သယမေဝ ဇာတံ အရောပိမံ။ မဟန္တဘာဝေနေဝါတိ ရုက္ခဂစ္ဆာနံ, ဌိတောကာသဿ စ မဟန္တဘာဝေန, တေနာဟ ‘‘ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ’’တိ။ ကူဋာဂါရသာလာသင်္ခေပေနာတိ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကူဋာဂါရသာလာနိယာမေန။ ကောသလေသု ဇာတာ, ဘဝါ ဝါ, တံ ဝါ ရဋ္ဌံ နိဝါသော ဧတေသန္တိ ကောသလကာ။ ဧဝံ မာဂဓကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယဿ အကရဏေ ပုဂ္ဂလော မဟာဇာနိယော ဟောတိ, တံ ကရဏံ အရဟတီတိ ကရဏီယံ တေန ကရဏီယေန, တေနာဟ ‘‘အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗကမ္မေနာ’’တိ။ တံ ကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ သတိ သမဝါယေ ကာတဗ္ဗတော။

၃၆၀။ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာ နာနတ္တသညာ, တာသံ ဝသေန နာနာရမ္မဏာစာရတော။ သမ္ဘဝန္တဿေဝ ပဋိသေဓော။ ပဋိက္ကမ္မာတိ နိဝတ္တိတွာ တထာ စိတ္တံ အနုပ္ပါဒေတွာ။ သလ္လီနောတိ ဈာနသမာပတ္တိယာ ဧကတ္တာရမ္မဏံ အလ္လီနော။

ဩဋ္ဌဒ္ဓလိစ္ဆဝီဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၆၁။ အဒ္ဓေါဋ္ဌတာယာတိ တဿ ကိရ ဥတ္တရောဋ္ဌံ အပ္ပကတာယ တိရိယံ ဖာလေတွာ အပနီတဒ္ဓံ ဝိယ ခါယတိ စတ္တာရော ဒန္တေ, ဒွေ စ ဒါဌာ န ဆာဒေတိ, တေန နံ ‘‘ဩဋ္ဌဒ္ဓေါ’’တိ ဝေါဟရန္တိ။ အယံ ကိရ ဥပါသကော သဒ္ဓေါ ပသန္နော ဒါယကော ဒါနပတိ ဗုဒ္ဓမာမကော ဓမ္မမာမကော သံဃမာမကော, တေနာဟ ပုရေဘတ္တန္တိအာဒိ။

၃၆၂။ သာသနေ ယုတ္တပယုတ္တောတိ ဘာဝနံ အနုယုတ္တော။ သဗ္ဗတ္ထ သီဟသမာနဝုတ္တိနောပိ ဘဂဝတော ပရိသာယ မဟန္တေ သတိ တဒဇ္ဈာသယာနုရူပံ ပဝတ္တိယမာနာယ ဓမ္မဒေသနာယ ဝိသေသော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘မဟန္တေန ဥဿာဟေန ဓမ္မံ ဒေသေဿတီ’’တိ။

‘‘ဝိဿာသိကော’’တိ ဝတွာ တမဿ ဝိဿာသိကဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ထေရဿ ခီဏာ သဝဿသတော အာလသိယဘာဝေါ ‘‘အပ္ပဟီနော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော, ဝါသနာလေသံ ပန ဥပါဒါယာဟ ‘‘ဤသကံ အပ္ပဟီနော ဝိယ ဟောတီ’’တိ။ န ဟိ သာဝကာနံ သဝါသနာ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ။

၃၆၃။ ဝိနေယျဇနာနုရောဓေန ဗုဒ္ဓါနံ ပါဋိဟာရိယဝိဇမ္ဘနံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ, တေနေဝါဟ ‘‘သံသူစိတနိက္ခမနော’’တိ။ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမနဝေလာယဉှိ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော အာဝေဠာဝေဠာယမလာယမလာ ဟုတွာ သဝိသေသာ ပဘဿရာ ဝိနိစ္ဆရိံသု။

၃၆၄။ တတော ပရန္တိ ‘‘ဟိယျော’’တိ ဝုတ္တဒိဝသတော အနန္တရံ ပရံ ပုရိမတရံ အတိသယေန ပုရိမတ္တာ။ ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု ဝဝတ္ထိတော ယထာက္ကမံ ပုရိမပုရိမတရဘာဝေါ။ ဧဝံ သန္တေပိ ယဒေတ္ထ ‘‘ပုရိမတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တတော ပဘုတိ ယံ ယံ ဩရံ, တံ တံ ပုရိမံ, ယံ ယံ ပရံ, တံ တံ ပုရိမတရံ, ဩရပါရဘာဝဿ ဝိယ ပုရိမပုရိမတရဘာဝဿ စ အပေက္ခာသိဒ္ဓိတော, တေနာဟ ‘‘တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ။ မူလဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိအာဒိဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ။ အဂ္ဂန္တိ ပဌမံ။ တံ ပနေတ္ထ ပရာ အတီတာ ကောဋိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပရကောဋိံ ကတွာ’’တိ။ ယံ-သဒ္ဒယောဂေန စာယံ ‘‘ဝိဟရာမီ’’တိ ဝတ္တမာနပ္ပယောဂေါ, အတ္ထော ပန အတီတကာလဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော, တေနာဟ ‘‘ဝိဟာသိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ။ ပဌမဝိကပ္ပေ ‘‘ဝိဟရာမီ’’တိ ပဒဿ ‘‘ယဒဂ္ဂေ’’တိ ဣမိနာ ဥဇုကံ သမ္ဗန္ဓော ဒဿိတော, ဒုတိယဝိကပ္ပေ ပန ‘‘တီဏိ ဝဿာနီ’’တိ ဣမိနာပိ။

ပိယဇာတိကာနီတိ ဣဋ္ဌသဘာဝါနိ။ သာတဇာတိကာနီတိ မဓုရသဘာဝါနိ။ မဓုရံ ဝိယာတိ ဟိ ‘‘မဓုရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ မနောရမံ ယံ ကိဉ္စိ။ ကာမူပသဉှိတာနီတိ အာရမ္မဏံ ကရောန္တေန ကာမေန ဥပသံဟိတာနိ, ကာမနီယာနီတိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘ကာမဿာဒယုတ္တာနီ’’တိ, ကာမဿာဒဿ ယုတ္တာနိ ယောဂျာနီတိ အတ္ထော။ သရီရသဏ္ဌာနေတိ သရီရဗိမ္ဗေ, အာဓာရေ စေတံ ဘုမ္မံ။ တသ္မာ သဒ္ဒေနာတိ တံ နိဿာယ တတော ဥပ္ပန္နေန သဒ္ဒေနာတိ အတ္ထော။ မဓုရေနာတိ ဣဋ္ဌေန။ ဧတ္တာဝတာတိ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏဿ ပရိကမ္မာကထနမတ္တေန။ ‘‘အတ္တနာ ဉာတမ္ပိ န ကထေတိ, ကိမဿ သာသနေ အဓိဋ္ဌာနေနာ’’တိ ကုဇ္ဈန္တော အာဃာတံ ဗန္ဓိတွာ သဟ ကုဇ္ဈနေနေဝ ဈာနာဘိညာဟိ ပရိဟာယိ။ စိန္တေသီတိ ‘‘ကသ္မာ နု ခေါ မယှံ တံ ပရိကမ္မံ န ကထေသီ’’တိ ပရိဝိတက္ကေန္တော အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇနဝသေန စိန္တေသိ။ အနုက္ကမေနာတိ ပါထိကသုတ္တေ အာဂတနယေန တံ တံ အယုတ္တမေဝ စိန္တေန္တော, ဘာသန္တော, ကရောန္တော စ အနုက္ကမေန။ ဘဂဝတိ ဗဒ္ဓါဃာတတာယ သာသနေ ပတိဋ္ဌံ အလဘန္တော ဂိဟိဘာဝံ ပတွာ။

ဧကံသဘာဝိတသမာဓိဝဏ္ဏနာ

၃၆၆-၃၇၁။ ဧကံသာယာတိ တဒတ္ထေယေဝ စတုတ္ထီ, တသ္မာ ဧကံသတ္ထန္တိ အတ္ထော။ အံသ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ကောဋ္ဌာသပရိယာယော, သော စ အဓိကာရတော ဒိဗ္ဗရူပဒဿနဒိဗ္ဗသဒ္ဒဿဝနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဧကကောဋ္ဌာသာယာ’’တိအာဒိ။ အနုဒိသာယာတိ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာဒိဘေဒါယ စတုဗ္ဗိဓာယ အနုဒိသာယ။ ဥဘယကောဋ္ဌာသာယာတိ ဒိဗ္ဗရူပဒဿနတ္ထာယ, ဒိဗ္ဗသဒ္ဒဿဝနတ္ထာယ စ။ ဘာဝိတောတိ ယထာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ, ဒိဗ္ဗသောတဉာဏဉ္စ သမဓိဂတံ ဟောတိ, ဧဝံ ဘာဝိတော။ တယိဒံ ဝိသုံ ဝိသုံ ပရိကမ္မကရဏေန ဣဇ္ဈန္တီသု ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧကဇ္ဈံ ဣဇ္ဈန္တီသုပိ ကမေနေဝ ကိစ္စသိဒ္ဓိ ဧကဇ္ဈံ ကိစ္စသိဒ္ဓိယာ အသမ္ဘဝတော။ ပါဠိယမ္ပိ ဧကဿ ဥဘယသမတ္ထတာသန္ဒဿနတ္ထမေဝ ‘‘ဒိဗ္ဗာနဉ္စ ရူပါနံ ဒဿနာယ, ဒိဗ္ဗာနဉ္စ သဒ္ဒါနံ သဝနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ဧကဇ္ဈံ ကိစ္စသိဒ္ဓိသမ္ဘဝတော။ ‘‘ဧကံသဘာဝိတော သမာဓိဟေတူ’’တိ ဣမိနာ သုနက္ခတ္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာယ ဧဝ ပရိကမ္မဿ ကတတ္တာ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ဒိဗ္ဗသဒ္ဒံ နာဿောဿီတိ ဒဿေတိ။ အပဏ္ဏကန္တိ အဝိရဇ္ဈနကံ, အနဝဇ္ဇန္တိ ဝါ အတ္ထော။

၃၇၂။ ‘‘သမာဓိ ဧဝ’’ ဘာဝေတဗ္ဗဋ္ဌေန သမာဓိဘာဝနာ။ ‘‘ဒိဗ္ဗသောတဉာဏံ သေဋ္ဌ’’န္တိ မညမာနေနာပိ မဟာလိနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏမ္ပိ တေန သဟ ဂဟေတွာ ‘‘ဧတာသံ နူန ဘန္တေ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆိတန္တိ ‘‘ဥဘယံသဘာဝိတာနံ သမာဓီနန္တိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ။ ဗာဟိရာ ဧတာ သမာဓိဘာဝနာ အနိယျာနိကတ္တာ။ တာ ဟိ ဣတော ဗာဟိရကာနမ္ပိ ဣဇ္ဈန္တိ။ န အဇ္ဈတ္တိကာ ဘဂဝတော သာမုက္ကံသိကဘာဝေန အပ္ပဝေဒိတတ္တာ။ ယဒတ္ထန္တိ ယေသံ အတ္ထာယ။ တေတိ တေ အရိယဖလဓမ္မေ။ တေ ဟိ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာတိ။

စတုအရိယဖလဝဏ္ဏနာ

၃၇၃။ တသ္မာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ သံယောဇနတော။ ‘‘မဂ္ဂသောတံ အာပန္နော’’တိ ဖလဋ္ဌဿ ဝသေန ဝုတ္တံ။ မဂ္ဂဋ္ဌော ဟိ မဂ္ဂသောတံ အာပဇ္ဇတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘သောတာပန္နေ’’တိ, ‘‘သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နေ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၇၉) စ။ အပတနဓမ္မောတိ အနုပ္ပဇ္ဇန- (မ။ နိ။ ၃။၃၇၉) သဘာဝေါ။ ဓမ္မနိယာမေနာတိ မဂ္ဂဓမ္မနိယာမေန။ ဟေဋ္ဌိမန္တတော သတ္တမဘဝတော ဥပရိ အနုပ္ပဇ္ဇနဓမ္မတာယ ဝါ နိယတော။ ပရံ အယနံ ပရာဂတိ။

တနုတ္တံ နာမ ပဝတ္တိယာ မန္ဒတာ, ဝိရဠတာ စာတိ အာဟ ‘‘တနုတ္တာ’’တိအာဒိ။ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂဿ ကာမဘဝဿပစ္စယဘာဝေန ဟိတာနံ။ ဩပပါတိကောတိ ဥပပါတိကော ဥပပတနေ သာဓုကာရီတိ ကတွာ။ ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ, စိတ္တမေဝ ဝိမုတ္တိ စေတောဝိမုတ္တီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗကိလေသ…ပေ… အဓိဝစန’’န္တိ။ စိတ္တသီသေန စေတ္ထ သမာဓိ ဂဟိတော ‘‘စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ။ အာဒီသု (သံ။ နိ။ ၁။၂၃၊ ပေဋကော။ ၂၂၊ မိ။ ပ။ ၂။၉) ဝိယ။ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော, တေနာဟ ‘‘ပညာဝ ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ။ သာမန္တိ အတ္တနာဝ, အပရပ္ပစ္စယေနာတိ အတ္ထော။ အဘိညာတိ ယ-ကာရလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အဘိဇာနိတွာ’’တိ။

အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၇၄-၅။ အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနံ, အရိယဖလဉ္စ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ပဋိပဒါ, သာ စ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ဧဝါတိ ဣဓ ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယာ’’တိ အရိယမဂ္ဂမာဟ။ ‘‘အဋ္ဌ အင်္ဂါနိ အဿာ’’တိ အညပဒတ္ထသမာသံ အကတွာ အဋ္ဌင်္ဂါနိ အဿ သန္တီတိ အဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ပဒသိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

သမ္မာ အဝိပရီတံ ယာထာဝတော စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပစ္စက္ခတော ဒဿနသဘာဝါ သမ္မာ ဒဿနလက္ခဏာ။ သမ္မဒေဝ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေ စိတ္တဿ အဘိနိရောပနသဘာဝေါ သမ္မာ အဘိနိရောပနလက္ခဏော။ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာ ဝါစာ ဇနံ သင်္ဂဏှာတီတိ တဗ္ဗိပက္ခဝိရတိသဘာဝါ သမ္မာဝါစာ ဘေဒကရမိစ္ဆာ- ဝါစာပဟာနေန ဇနေ သမ္ပယုတ္တေ စ ပရိဂ္ဂဏှနကိစ္စဝတီ ဟောတီတိ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ။ ယထာ စီဝရကမ္မာဒိကော ကမ္မန္တော ဧကံ ကာတဗ္ဗံ သမုဋ္ဌာပေတိ, တံ တံ ကိရိယာနိပ္ဖါဒကော ဝါ စေတနာသင်္ခါတော ကမ္မန္တော ဟတ္ထပါဒစလနာဒိကံ ကိရိယံ သမုဋ္ဌာပေတိ, ဧဝံ သာဝဇ္ဇကတ္တဗ္ဗကိရိယာသမုဋ္ဌာပကမိစ္ဆာကမ္မန္တပ္ပဟာနေန သမ္မာကမ္မန္တော နိရဝဇ္ဇသမုဋ္ဌာပနကိစ္စဝါ ဟောတိ, သမ္ပယုတ္တေ စ သမုဋ္ဌာပေန္တော ဧဝ ပဝတ္တတီတိ သမ္မာ သမုဋ္ဌာပနလက္ခဏော သမ္မာကမ္မန္တော။ ကာယဝါစာနံ, ခန္ဓသန္တာနဿ စ သံကိလေသဘူတမိစ္ဆာဇီဝပ္ပဟာနေန သမ္မာ ဝေါဒါပနလက္ခဏော သမ္မာအာဇီဝေါ။ ကောသဇ္ဇပက္ခတော ပတိတုံ အဒတွာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပဂ္ဂဏှနသဘာဝေါတိ သမ္မာ ပဂ္ဂါဟလက္ခဏော သမ္မာဝါယာမော။ သမ္မဒေဝ ဥပဋ္ဌာနသဘာဝါတိ သမ္မာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏာ သမ္မာသတိ။ ဝိက္ခေပဝိဒ္ဓံသနေန သမ္မဒေဝ စိတ္တဿ သမာဒဟနသဘာဝေါတိ သမ္မာ သမာဓာနလက္ခဏော သမ္မာသမာဓိ။

အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသာ ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာ အဝိဇ္ဇာဒယော။ ပဿတီတိ ပကာသေတိ ကိစ္စပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တေနာဟ ‘‘တပ္ပဋိစ္ဆာဒက…ပေ… အသမ္မောဟတော’’တိ။ တေနေဝ ဟိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတေန အင်္ဂေန တတ္ထ ပစ္စဝေက္ခဏာ ပဝတ္တတီတိ တထေဝါတိ အတ္တနော ပစ္စနီကကိလေသေဟိ သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော။

ကိစ္စတောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေဟိ ဒုက္ခာဒိဉာဏေဟိ ကာတဗ္ဗဿ ကိစ္စဿ ဣဓ သာတိသယံ နိပ္ဖတ္တိတော ဣမဿေဝ ဝါ ဉာဏဿ ဒုက္ခာဒိပ္ပကာသနကိစ္စတော။ စတ္တာရိ နာမာနိ လဘတိ စတူသု သစ္စေသု ကာတဗ္ဗကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော။ တီဏိ နာမာနိ လဘတိ ကာမသင်္ကပ္ပါဒိပ္ပဟာနကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော။ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ။ ၇၀၃) ‘‘ဝိရတိစေတနာ, သဗ္ဗေ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ သိက္ခာပဒါနီ’’တိ ဝုစ္စန္တီတိ တတ္ထ ပဓာနာနံ ဝိရတိစေတနာနံ ဝသေန ‘‘ဝိရတိယောပိ ဟောန္တိ စေတနာယောပီ’’တိ အာဟ။ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏကာလေ ဝါ ဝိရတိယော, သုဘာသိတာဒိဝါစာဘာသနာဒိကာလေ စ စေတနာယော ယောဇေတဗ္ဗာ။ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရတိယောဝ စေတနာနံ အမဂ္ဂင်္ဂတ္တာ ဧကဿ ဉာဏဿ ဒုက္ခာဒိဉာဏတာ ဝိယ, ဧကာယ ဝိရတိယာ မုသာဝါဒါဒိဝိရတိဘာဝေါ ဝိယ စ ဧကာယ စေတနာယ သမ္မာဝါစာဒိကိစ္စတ္တယသာဓနသဘာဝါဘာဝါ သမ္မာဝါစာဒိဘာဝါသိဒ္ဓိတော, တံသိဒ္ဓိယဉ္စ အင်္ဂတ္တယတ္တာသိဒ္ဓိတော စ။ သမ္မပ္ပဓာနသတိပဋ္ဌာနဝသေနာတိ စတုသမ္မပ္ပဓာနစတုသတိပဋ္ဌာနဘာဝဝသေန။

ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သမ္မာသမာဓိယေဝါတိ။ ယဒိပိ သမာဓိဥပကာရကာနံ အဘိနိရောပနာနုမဇ္ဇနသမ္ပိယာယနဗြူဟနသန္တသုခါနံ ဝိတက္ကာဒီနံ ဝသေန စတူဟိ ဈာနေဟိ သမ္မာသမာဓိ ဝိဘတ္တော, တထာပိ ဝါယာမော ဝိယ အနုပ္ပန္နာကုသလာနုပ္ပါဒနာဒိစတုဝါယာမကိစ္စံ, သတိ ဝိယ စ အသုဘာသုခါနိစ္စာနတ္တေသု ကာယာဒီသု သုဘာဒိသညာပဟာနစတုသတိကိစ္စံ ဧကော သမာဓိ စတုက္ကဇ္ဈာနသမာဓိကိစ္စံ န သာဓေတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ ဧဝ မဂ္ဂက္ခဏေပိ, တထာ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ ဧဝ မဂ္ဂက္ခဏေပီတိ အတ္ထော။

တသ္မာတိ ပညာပဇ္ဇောတတ္တာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ပညာသတ္ထတ္တာ ကိလေသစောရေ ဃာတေန္တော။ ဗဟုကာရတ္တာတိ ယွာယံ အနာဒိမတိ သံသာရေ ဣမိနာ ကဒါစိပိ အသမုဂ္ဃါဋိတပုဗ္ဗော ကိလေသဂဏော တဿ သမုဂ္ဃါဋကော အရိယမဂ္ဂေါ။ တတ္ထ စာယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တိယာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟောတီတိ ဗဟုကာရာ, တသ္မာ ဗဟုကာရတ္တာ။

တဿာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ။ ‘‘ဗဟုကာရော’’တိ ဝတွာ တံ ဗဟုကာရတံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ‘‘အယံ’’ တမ္ဗကံသာဒိမယတ္တာ ကူဋော။ အယံ သမသာရတာယ မဟာသာရတာယ ဆေကော။ ဧဝန္တိ ယထာ ဟေရညိကဿ စက္ခုနာ ဒိသွာ ကဟာပဏဝိဘာဂဇာနနေ ကရဏန္တရံ ဗဟုကာရံ ယဒိဒံ ဟတ္ထော, ဧဝံ ယောဂါဝစရဿ ပညာယ ဩလောကေတွာ ဓမ္မဝိဘာဂဇာနနေ ဓမ္မန္တရံ ဗဟုကာရံ ယဒိဒံ ဝိတက္ကော ဝိတက္ကေတွာ တဒဝဗောဓတော, တသ္မာ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဗဟုကာရောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဒုတိယဥပမာယံ ဧဝန္တိ ယထာ တစ္ဆကော ပရေန ပရိဝတ္တေတွာ ပရိဝတ္တေတွာ ဒိန္နံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရံ ဝါသိယာ တစ္ဆေတွာ ဂေဟကရဏကမ္မေ ဥပနေတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဝိတက္ကေန လက္ခဏာဒိတော ဝိတက္ကေတွာ ဒိန္နဓမ္မေ ယာထာဝတော ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပရိညာဘိသမယာဒိကမ္မေ ဥပနေတီတိ ယောဇနာ။ ဝစီဘေဒဿ ဥပကာရကော ဝိတက္ကော သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဝစီဘေဒနိဝတ္တနပဝတ္တနကရာယ သမ္မာဝါစာယပိ ဥပကာရကော ဧဝါတိ ‘‘သွာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဝစီဘေဒဿ နိယာမိကာ ဝါစာ ကာယိကကိရိယာနိယာမကဿ ကမ္မန္တဿ ဥပကာရိကာ။ တဒုဘယာနန္တရန္တိ ဒုစ္စရိတဒွယပဟာယကဿ သုစရိတဒွယပါရိပူရိဟေတုဘူတဿ သမ္မာဝါစာသမ္မာကမ္မန္တဒွယဿ အနန္တရံ။ ဣဒံ ဝီရိယန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယံ။ ဣန္ဒြိယသမတာဒယော သမာဓိဿ ဥပကာရဓမ္မာ။ တဗ္ဗိပရိယာယတော အပကာရဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဂတိယောတိ နိပ္ဖတ္တိယော, ကိစ္စာဒိသဘာဝေ ဝါ။ သမန္နေသိတွာတိ ဥပဓာရေတွာ။

ဒွေပဗ္ဗဇိတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၇၆-၇။ ‘‘ကသ္မာ အာရဒ္ဓ’’န္တိ အနုသန္ဓိကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အယံ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တေန အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိဝသေန ဥပရိ ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ ဒဿေတိ။ တေနာတိ တထာလဒ္ဓိကတ္တာ။ အဿာတိ လိစ္ဆဝီရညော။ ဒေသနာယာတိ သဏှသုခုမာယံ သုညတပဋိသံယုတ္တာယံ ယထာဒေသိတဒေသနာယံ။ နာဓိမုစ္စတီတိ န သဒ္ဒဟတိ န ပသီဒတိ။ တန္တိဓမ္မံ နာမ ကထေန္တောတိ ယေသံ အတ္ထာယ ဓမ္မော ကထီယတိ, တသ္မိံ တေသံ အသတိပိ မဂ္ဂပဋိဝေဓေ ကေဝလံ သာသနေ တန္တိဓမ္မံ ကတွာ ကထေန္တော။ ဧဝရူပဿာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတာယ ဧဝံပါကဋဓမ္မကာယဿ သတ္ထု။ ယုတ္တံ နု ခေါ ဧတံ အဿာတိ အဿ ပဌမဇ္ဈာနာဒိသမဓိဂမေန သမာဟိတစိတ္တဿ ကုလပုတ္တဿ ဧတံ ‘‘တံ ဇီဝ’’န္တိအာဒိနာ ဥစ္ဆေဒါဒိဂါဟဂဟဏံ အပိ နု ယုတ္တန္တိ ပုစ္ဆတိ။ လဒ္ဓိယာ ပန ဈာနာဓိဂမမတ္တေန န တာဝ ဝိဝေစိတတ္တာ ‘‘တေဟိ ယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ တံ ဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာတိ ဈာနလာဘိနောပိ တံ ဂဟဏံ ‘‘အယုတ္တမေဝါ’’တိ တံ ဥစ္ဆေဒဝါဒံ သဿတဝါဒံ ဝါ ပဋိက္ခိပိတွာ။ အတ္တမနာ အဟေသုန္တိ ယသ္မာ ခီဏာသဝေါ ဝိဂတသမ္မောဟော တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော, ‘‘တသ္မာ တဿ တထာ ဝတ္တုံ န ယုတ္တ’’န္တိ ဥပ္ပန္နနိစ္ဆယတာယ တံ မမ ဝစနံ သုတွာ အတ္တမနာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော။ သောပိ လိစ္ဆဝီ ရာဇာ တေ ဝိယ သဉ္ဇာတနိစ္ဆယတ္တာ အတ္တမနော အဟောသိ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၇။ ဇာလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဒွေပဗ္ဗဇိတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၇၈။ ‘‘ဃောသိတေန သေဋ္ဌိနာ ကတေ အာရာမေ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကောယံ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ, ကထဉ္စာနေန အာရာမော ကာရိတော, ကထံ ဝါ တတ္ထ ဘဂဝါ ဝိဟာသီတိ တံ သဗ္ဗံ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပတောဝ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေ ကိရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတောတိ အလ္လကပ္ပရဋ္ဌတော။ တဒါတိ တေသံ တံ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌဒိဝသေ။ ဗလဝပါယာသန္တိ ဂရုတရံ ဗဟုပါယာသံ။ အသန္နိဟိတေတိ ဂေဟတော ဗဟိ ဂတေ။ ဘုဿတီတိ ရဝတိ။ ဃောသကဒေဝပုတ္တောတွေဝ နာမံ အဟောသိ သရဃောသသမ္ပတ္တိယာ။ ဝေယျတ္တိယေနာတိ ပညာဝေယျတ္တိယေန။ ဃောသိတသေဋ္ဌိ နာမ ဇာတော တာယ ဧဝ စဿ သရသမ္ပတ္တိယာ ဃောသိတနာမတာ။

သရီရသန္တပ္ပနတ္ထန္တိ ဟိမဝန္တေ ဖလမူလာဟာရတာယ ကိလန္တသရီရာ လောဏမ္ဗိလသေဝနေန တဿ သန္တပ္ပနတ္ထံ ပီနနတ္ထံ။ တသိတာတိ ပိပါသိတာ။ ကိလန္တာတိ ပရိဿန္တကာယာ။ တေ ကိရ တံ ဝဋရုက္ခံ ပတွာ တဿ သောဘာသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ မဟာနုဘာဝါ မညေ ဧတ္ထ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ, ‘‘သာဓု ဝတာယံ ဒေဝတာ အမှာကံ အဒ္ဓါနပရိဿမံ ဝိနောဒေယျာ’’တိ စိန္တေသုံ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ အဓိဝတ္ထာ…ပေ… နိသီဒိံသူ’’တိ။ သောတိ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ။ ဘတကာနန္တိ ဘတိယာ ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တာနံ ဒါသပေသကမ္မကရာနံ။ ပကတိဘတ္တဝေတနန္တိ ပကတိယာ ဒါတဗ္ဗဘတ္တဝေတနံ, တဒါ ဥပေါသထိကတ္တာ ကမ္မံ အကရောန္တာနမ္ပိ ကမ္မကရဏဒိဝသေန ဒါတဗ္ဗဘတ္တဝေတနမေဝါတိ အတ္ထော။ ကဉ္စီတိ ကဉ္စိပိ ဘတကံ။

ဥပေစ္စ ပရဿ ဝါစာယ အာရမ္ဘနံ ဗာဓနံ ဥပါရမ္ဘော, ဒေါသဒဿနဝသေန ဃဋ္ဋနန္တိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘ဥပါရမ္ဘာဓိပ္ပါယေန ဝါဒံ အာရောပေတုကာမာ ဟုတွာ’’တိ။ ဝဒန္တိ နိန္ဒနဝသေန ကထေန္တိ ဧတေနာတိ ဟိ ဝါဒေါ, ဒေါသော။ တံ အာရောပေတုကာမာ, ပတိဋ္ဌာပေတုကာမာ ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ, ဣဓ ယံ ဝတ္ထုံ ဇီဝသညိတံ, တဒေဝ သရီရသညိတန္တိ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဝါဒံ ဂဟေတွာ ဝဒန္တိ။ ရူပဉ္စ အတ္တာနဉ္စ အဒွယံ ကတွာ သမနုပဿနဝသေန ‘‘သတ္တော’’တိ ဝါ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတံ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ။ ဘိဇ္ဇတီတိ နိရုဒယဝိနာသဝသေန ဝိနဿတိ။ တေန ဇီဝသရီရာနံ အနညတ္တာနုဇာနနတော, သရီရဿ စ ဘေဒဒဿနတော။ န ဟေတ္ထ ယထာ ဘေဒဝတာ သရီရတော အနညတ္တာ အဒိဋ္ဌောပိ ဇီဝဿ ဘေဒေါ ဝုတ္တော, ဧဝံ အဒိဋ္ဌဘေဒတော အနညတ္တာ သရီရဿာပိ အဘေဒေါတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ တဿ ဘေဒဿ ပစ္စက္ခသိဒ္ဓတ္တာ, ဘူတုပါဒါယရူပဝိနိမုတ္တဿ စ သရီရဿ အဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ ဟောတီ’’တိ။

‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’’န္တိ အညဒေဝ ဝတ္ထုံ ဇီဝသညိတံ, အညံ ဝတ္ထုံ သရီရသညိတန္တိ ‘‘ရူပဝန္တံ အတ္တာနံ သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ဝါဒံ ဂဟေတွာ ဝဒန္တိ။ ရူပေ ဘေဒဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ, အတ္တနိ စ တဒဘာဝတော အတ္တာ နိစ္စောတိ အာပန္နမေဝါတိ အာဟ ‘‘တုမှာကံ…ပေ… အာပဇ္ဇတီ’’တိ။

၃၇၉-၃၈၀။ တယိဒံ နေသံ ဝဉ္ဈာသုတဿ ဒီဃရဿတာပရိကပ္ပနသဒိသန္တိ ကတွာ ဌပနီယောယံ ပဉှောတိ တတ္ထ ရာဇနိမီလနံ ကတွာ သတ္ထာ ဥပရိ နေသံ ‘‘တေန ဟာဝုသော သုဏာထာ’’တိအာဒိနာ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘီတိ အာဟ ‘‘အထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ။ တဿာ ယေဝါတိ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ။

သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿာတိ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတဿ ‘‘ဧဝမဟံ ဣတော ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဿရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတဿ တဒနုရူပဉ္စ သီလံ ပူရေတွာ ပဌမဇ္ဈာနေန သမာဟိတစိတ္တဿ။ ဧတံ ဝတ္တုန္တိ ဧတံ ကိလေသဝဋ္ဋပရိဗုဒ္ဓိဒီပနံ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိအာဒိကံ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသနိဿိတံ ဝစနံ ဝတ္တုန္တိ အတ္ထော။ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆော န ဟောတီတိ ဓမ္မေသု တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော န ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ အာသပ္ပနပရိသပ္ပနဝသေန ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော။

ဧတမေဝံ ဇာနာမီတိ ယေန သော ဘိက္ခု ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, ဧတံ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မံ စိတ္တန္တိ ဧဝံ ဇာနာမိ။ နော စ ဧဝံ ဝဒါမီတိ ယထာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ တံ ဓမ္မဇာတံ သနိဿယံ အဘေဒတော ဂဏှန္တာ ‘‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’’န္တိ ဝါ တဒုဘယံ ဘေဒတော ဂဏှန္တာ ‘‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’’န္တိ ဝါ အတ္တနော မိစ္ဆာဂါဟံ ပဝေဒေန္တိ, အဟံ ပန န ဧဝံ ဝဒါမိ တဿ ဓမ္မဿ သုပရိညာတတ္တာ, တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ’’တိအာဒိ။ ဗာဟိရကာ ယေဘုယျေန ကသိဏဇ္ဈာနာနိ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ အာဟ ‘‘ကသိဏပရိကမ္မံ ဘာဝန္တေဿာ’’တိ။ ယသ္မာ ဘာဝနာနုဘာဝေန ဈာနာဓိဂမော, ဘာဝနာ စ ပထဝီကသိဏာဒိသဉ္ဇာနနမုခေန ဟောတီတိ သညာသီသေန နိဒ္ဒိသီယတိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘သညာဗလေန ဥပ္ပန္န’’န္တိ။ တေနာဟ – ‘‘ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတီ’’တိအာဒိ။ ‘‘န ကလ္လံ တဿေတ’’န္တိ ဣဒံ ယသ္မာ ဘဂဝတာ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘အထ စ ပနာဟံ န ဝဒါမီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ န ဝတ္တဗ္ဗံ ကိရေတံ ကေဝလိနာ ဥတ္တမပုရိသေနာတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ, တေန ဝုတ္တံ ‘‘မညမာနာ ဝဒန္တီ’’တိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ သုဝိညေယျမေဝ။

ဇာလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၈။ မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

အစေလကဿပဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၈၁။ ယသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ နဂရံ, တဿ ရဋ္ဌဿပိ ယသ္မိံ နဂရေ တဒါ ဘဂဝါ ဝိဟာသိ, တဿ နဂရဿပိ ဧတဒေဝ နာမံ, တသ္မာ ဥရုညာယန္တိ ဥရုညာဇနပဒေ ဥရုညာသင်္ခါတေ နဂရေတိ အတ္ထော။ ရမဏီယောတိ မနောဟရဘူမိဘာဂတာယ ဆာယူဒကသမ္ပတ္တိယာ, ဇနဝိဝိတ္တတာယ စ မနောရမော။ နာမန္တိ ဂေါတ္တနာမံ။ တပနံ သန္တပနံ ကာယဿ ခေဒနံ တပေါ, သော ဧတဿ အတ္ထီတိ တပဿီ, တံ တပဿိံ။ ယသ္မာ တထာဘူတော တပံ နိဿိတော, တပေါ ဝါ တံ နိဿိတော, တသ္မာ အာဟ ‘‘တပနိဿိတက’’န္တိ။ လူခံ ဝါ ဖရုသံ သာဓုသမ္မတာစာရဝိရဟတော နပသာဒနီယံ အာဇီဝတိ ဝတ္တတီတိ လူခါဇီဝီ, တံ လူခါဇီဝိံ။ မုတ္တာစာရာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရတော ပါဠိယံ (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၉၇) အာဂတာ ဟတ္ထာပလေခနာဒယော သင်္ဂဟိတာ။ ဥပ္ပဏ္ဍေတီတိ ဥဟသနဝသေန ပရိဘာသတိ။ ဥပဝဒတီတိ အဝညာပုဗ္ဗကံ အပဝဒတိ, တေနာဟ ‘‘ဟီဠေတိ ဝမ္ဘေတီ’’တိ။ ဓမ္မဿ စ အနုဓမ္မံတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ ဟေတု ‘‘ဟေတုမှိ ဉာဏံ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ။ ၇၂၀) ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ကာရဏဿ အနုကာရဏ’’န္တိ။ ကာရဏန္တိ စေတ္ထ တထာပဝတ္တဿ သဒ္ဒဿ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော တဿ ပဝတ္တိဟေတုဘာဝတော။ အတ္ထပ္ပယုတ္တော ဟိ သဒ္ဒပ္ပယောဂေါ။ အနုကာရဏန္တိ စ သော ဧဝ ပရေဟိ တထာ ဝုစ္စမာနော။ ပရေဟီတိ ‘‘ယေ တေ’’တိ ဝုတ္တသတ္တေဟိ ပရေဟိ။ ဝုတ္တကာရဏေနာတိ ယထာ တေဟိ ဝုတ္တံ, တထာ စေ တုမှေဟိ န ဝုတ္တံ, ဧဝံ သတိ တေဟိ ဝုတ္တကာရဏေန သကာရဏော ဟုတွာ တုမှာကံ ဝါဒေါ ဝါ တတော ပရံ တဿ အနုဝါဒေါ ကောစိ အပ္ပမတ္တကောပိ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗံ ဌာနံ ကာရဏံ နာဂစ္ဆေယျ, ကိမေဝံ နာဂစ္ဆတီတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သင်္ခေပတော ဒဿေတိ။

၃၈၂။ ဣဒါနိ ယံ ဝိဘဇ္ဇဝါဒံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ‘‘န မေ တေ ဝုတ္တဝါဒိနော’’တိ သင်္ခေပတော ဝတွာ တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဓာဟံ ကဿပါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော ‘‘ဣဓေကစ္စော’’တိအာဒိမာဟ။ ဘဂဝါ ဟိ နိရတ္ထကံ အနုပသမသံဝတ္တနိကံ ကာယကိလမထံ ‘‘အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ဒုက္ခော အနရိယော အနတ္ထသံဟိတော’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၃။၁၀၈၁၊ မဟာဝ။ ၁၃၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၃၀) ဂရဟတိ။ သာတ္ထကံ ပန ဥပသမသံဝတ္တနိကံ ‘‘အာရညိကော ဟောတိ, ပံသုကူလိကော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ ဝဏ္ဏေတိ။ အပ္ပပုညတာယာတိ အပုညတာယ။ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘာဝတော ကမ္မဖလံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၇၁၊ မ။ နိ။ ၁။၄၄၅၊ ၂။၉၄, ၉၅, ၂၂၅၊ ၃။၉၁, ၁၁၅၊ သံ။ နိ။ ၃။၂၁၀၊ ဓ။ သ။ ၁၂၂၁၊ ဝိဘ။ ၉၃၈) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပုရက္ခတွာ တထာ တထာ တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ။ အနေသနဝသေနာတိ ကောဟညေ ဌတွာ အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ မိစ္ဆာဇီဝဝသေန။ ဣမေ ဒွေတိ ‘‘အပ္ပပုညော ပုညဝါ’’တိ စ ဝုတ္တေ ဒုစ္စရိတကာရိနော ဒွေ ပုဂ္ဂလေ သန္ဓာယ။

‘‘ဣမေ ဒွေ သန္ဓာယာ’’တိ ဧတ္ထ ပန ဒုတိယနယေ ‘‘အပ္ပပုညော, ပုညဝါ’’တိ စ ဝုတ္တေ သုစရိတကာရိနောတိ အာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ကမ္မကိရိယဝါဒိနော ဟိ ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ။ ဣတိ ပဌမဒုတိယနယေသု ဝုတ္တနယေနေဝ တတိယစတုတ္ထနယေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဗာဟိရကာစာရယုတ္တော တိတ္ထိယာစာရယုတ္တော, န ဝိမုတ္တာစာရော။ အတ္တာနံ သုခေတွာတိ အဓမ္မိကေန သုခေန အတ္တာနံ သုခေတွာ, တေနာဟ ‘‘ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေတွာ’’တိ။ ‘‘န ဒါနိ မယာ သဒိသော အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ တိဿန္နံ မညနာနံ ဝသေန ဒုစ္စရိတပူရဏမာဟ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေနာတိ ‘‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝသေန။ ပရိဗ္ဗာဇိကာယာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာယ တာပသဒါရိကာယ။ ဒဟရာယာတိ တရုဏာယ။ မုဒုကာယာတိ သုခုမာလာယ။ လောမသာယာတိ တနုတမ္ဗလောမတာယ အပ္ပလောမာယ။ ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု။ ပါတဗျတန္တိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ, ပါတဗျတန္တိ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇနကတံ။ အာပဇ္ဇန္တောတိ ဥပဂစ္ဆန္တော။ ပရိဘောဂတ္ထော ဟိ အယံ ပါ-သဒ္ဒေါ, ကတ္တုသာဓနော စ တဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ, ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇန္တောတိ အတ္ထော။ ကိလေသကာမောပိ ဟိ အဿာဒိယမာနော ဝတ္ထုကာမန္တောဂဓောယေဝ။

ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တံ အတ္ထပ္ပဘေဒံ ဝိဘဇ္ဇနံ။ တိတ္ထိယဝသေန အာဂတံ အဋ္ဌကထာယံ တထာ ဝိဘတ္တတ္တာ။ သာသနေပီတိ ဣမသ္မိံ သာသနေပိ။

အရဟတ္တံ ဝါ အတ္တနိ အသန္တံ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဝိပ္ပဋိဇာနိတွာ။ သာမန္တဇပ္ပနံ, ပစ္စယပဋိသေဝနံ, ဣရိယာပထနိဿိတန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ဝါ ကုဟနဝတ္ထူနိ။ တာဒိသော ဝါတိ ဓုတင်္ဂ- (မိ။ ပ။ ၄။၂၊ ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၂၂) သမာဒါနဝသေန လူခါဇီဝီ ဧဝ။ ဒုလ္လဘသုခေါ ဘဝိဿာမိ ဒုဂ္ဂတီသု ဥပပတ္တိယာတိ အဓိပ္ပါယော။

၃၈၃။ အသုကဋ္ဌာနတောတိ အသုကဘဝတော။ အာဂတာတိ နိဗ္ဗတ္တနဝသေန ဣဓာဂတာ။ ဣဒါနိ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနန္တိ အာယတိံ နိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌာနံ။ ပုန ဥပပတ္တိန္တိ အာယတိံ အနန္တရဘဝတော တတိယံ ဥပပတ္တိံ, ပုန ဥပပတ္တီတိ ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တိ။ ကေန ကာရဏေနာတိ ယထာဘူတံ အဇာနန္တော ဟိ ဣစ္ဆာဒေါသဝသေန ယံ ကိဉ္စိ ဂရဟေယျ, အဟံ ပန ယထာဘူတံ ဇာနန္တော သဗ္ဗံ တံ ကေန ကာရဏေန ဂရဟိဿာမိ, တံ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော, တေနာဟ ‘‘ဂရဟိတဗ္ဗမေဝါ’’တိအာဒိ။ တမတ္ထန္တိ ဂရဟိတဗ္ဗဿေဝ ဂရဟဏံ, ပသံသိတဗ္ဗဿ စ ပသံသနံ။

န ကောစိ ‘‘န သာဓူ’’တိ ဝဒတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ, သမ္ပရာယိကဿ စ အတ္ထဿ သာဓနဝသေနေဝ ပဝတ္တိယာ ဘဒ္ဒကတ္တာ။ ပဉ္စဝိဓံ ဝေရန္တိ ပါဏာတိပါတာဒိပဉ္စဝိဓံ ဝေရံ။ တဉှိ ပဉ္စဝိဓဿ သီလဿ ပဋိသတ္တုဘာဝတော, သတ္တာနံ ဝေရဟေတုတာယ စ ‘‘ဝေရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တတော ဧဝ တံ န ကောစိ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝဒတိ, တထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထာနံ အသာဓနတော, သတ္တာနံ သာဓုဘာဝဿ စ ဒူသနတော။ န နိရုန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ရူပဂ္ဂဟဏေ န နိဝါရေတဗ္ဗံ။ ဒဿနီယဒဿနတ္ထော ဟိ စက္ခုပဋိလာဘောတိ တေသံ အဓိပ္ပါယော။ ယဒဂ္ဂေန တေသံ ပဉ္စဒွါရေ အသံဝရော သာဓု, တဒဂ္ဂေန တတ္ထ သံဝရော န သာဓူတိ အာဟ ‘‘ပုန ယံ တေ ဧကစ္စန္တိ ပဉ္စဒွါရေ သံဝရ’’န္တိ။

အထ ဝါ ယံ တေ ဧကစ္စံ ဝဒန္တိ ‘‘သာဓူ’’တိ တေ ‘‘ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဝုတ္တာ တိတ္ထိယာ ယံ အတ္တကိလမထာနုယောဂါဒိံ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝဒန္တိ, မယံ တံ န ‘‘သာဓူ’’တိ ဝဒါမ။ ယံ တေ ဧကစ္စံ ဝဒန္တိ ‘‘န သာဓူ’’တိ ယံ ပန တေ အနဝဇ္ဇပစ္စယပရိဘောဂံ, သုနိဝတ္ထသုပါရုပနာဒိသမ္မာပဋိပတ္တိဉ္စ ‘‘န သာဓူ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ မယံ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝဒါမာတိ ဧဝံ ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧဝံ ယံ ပရဝါဒမူလကံ စတုက္ကံ ဒဿိတံ, တဒေဝ ပုန သကဝါဒမူလကံ ကတွာ ဒဿိတန္တိ ပကာသေန္တော ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိမာဟ။ ယဉှိ ကိဉ္စိ ကေနစိ သမာနံ, တေနပိ တံ သမာနမေဝ, တထာ အသမာနံ ပီတိ။ သမာနာသမာနတန္တိ သမာနာသမာနတာမတ္တံ။ အနဝသေသတော ဟိ ပဟာတဗ္ဗာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနံ သကဝါဒေ ဒိဿတိ, န ပရဝါဒေ။ တထာ ပရိပုဏ္ဏမေဝ စ ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပာဒနံ သကဝါဒေ, န ပရဝါဒေ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တျာဟ’’န္တိအာဒိ။

သမနုယုဉ္ဇာပနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၅။ လဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တောတိ ‘‘ကိံ သမဏော ဂေါတမော သံကိလေသဓမ္မေ အနဝသေသံ ပဟာယ ဝတ္တတိ, ဥဒါဟု ပရေ ဂဏာစရိယာ။ ဧတ္ထ တာဝ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဝဒါ’’တိ လဒ္ဓိံ ပုစ္ဆန္တော။ ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တောတိ ‘‘သမဏော ဂေါတမော သံကိလေသဓမ္မေ အနဝသေသံ ပဟာယ ဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကေန ကာရဏေန ဧဝမတ္ထံ ဂါဟယာ’’တိ ကာရဏံ ပုစ္ဆန္တော။ ဥဘယံ ပုစ္ဆန္တောတိ ‘‘ဣဒံ နာမေတ္ထ ကာရဏ’’န္တိ ကာရဏံ ဝတွာ ပဋိညာတေ အတ္ထေ သာဓိယမာနေ အနွယတော, ဗျတိရေကတော စ ကာရဏံ သမတ္ထေတုံ သဒိသာသဒိသဘေဒံ ဥပမောဒါဟရဏဒွယံ ပုစ္ဆန္တော, ဥဘယံ ပုစ္ဆန္တော ကာရဏဿ စ တိလက္ခဏသမ္ပတ္တိယာ ယထာပဋိညာတေ အတ္ထေ သာဓိတေ သမ္မဒေဝ အနုပစ္ဆာ ဘာသန္တော နိဂမေန္တော သမနုဘာသတိ နာမ။ ဥပသံဟရိတွာတိ ဥပနေတွာ။ ‘‘ကိံ တေ’’တိအာဒိ ဥပသံဟရဏာကာရဒဿနံ။ ဒုတိယပဒေတိ ‘‘သံဃေန ဝါ သံဃ’’န္တိ ဣမသ္မိံ ပဒေ။

တမတ္ထန္တိ တံ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မာနံ အနဝသေသံ ပဟာယ ဝတ္တနသင်္ခါတဉ္စ သမာဒါတဗ္ဗဓမ္မာနံ အနဝသေသံ သမာဒါယ ဝတ္တနသင်္ခါတဉ္စ အတ္ထံ။ ယောဇေတွာတိ အကုသလာဒိပဒေဟိ ယောဇေတွာ။ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလာ စေဝ တတောယေဝ အကုသလာတိ စ သင်္ခံ ဂတာတိ သင်္ခါတာ တတ္ထ ပုရိမပဒေန ဧကန္တာကုသလေ ဝဒတိ, ဒုတိယပဒေန တံသဟဂတေ, တံပက္ခိယေ စ, တေနာဟ ‘‘ကောဋ္ဌာသံ ဝါ ကတွာ ဌပိတာ’’တိ, အကုသလပက္ခိယဘာဝေန ဝဝတ္ထာပိတာတိ အတ္ထော။ အဝဇ္ဇဋ္ဌော ဒေါသဋ္ဌော ဂါရယှပရိယာယတ္တာတိ အာဟ ‘‘သာဝဇ္ဇာတိ သဒေါသာ’’တိ။ အရိယာ နာမ နိဒ္ဒေါသာ, ဣမေ ပန ကတ္ထစိပိ နိဒ္ဒေါသာ န ဟောန္တီတိ နိဒ္ဒေါသဋ္ဌေန အရိယာ ဘဝိတုံ နာလံ အသမတ္ထာ။

၃၈၆-၃၉၂။ ယန္တိ ကာရဏေ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယေန ဝိညူ’’တိ။ ယံ ဝါ ပနာတိ ‘‘ယံ ပန ကိဉ္စီ’’တိ အသမ္ဘာဝနဝစနမေတန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တက’’န္တိ။ ဂဏာစရိယာ ပူရဏာဒယော။ သတ္ထုပ္ပဘဝတ္တာ သံဃဿ သံဃသမ္ပတ္တိယာပိ သတ္ထုသမ္ပတ္တိ ဝိဘာဝီယတီတိ အာဟ ‘‘သံဃပသံသာယပိ သတ္ထုယေဝ ပသံသာသိဒ္ဓိတော’’တိ။ သာ ပန ပသံသာ ပသာဒဟေတုကာတိ ပသာဒမုခေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပသီဒမာနာပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ယထာ အနွယတော ပသံသာ သမုစ္စီယတိ, ဧဝံ သတ္ထုဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ သာဝကေသု, သာဝကဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ စ သတ္ထရိ အပ္ပသာဒေါ သမုစ္စီယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သရီရသမ္ပတ္တိန္တိ ရူပသမ္ပတ္တိံ, ရူပကာယပါရိပူရိန္တိ အတ္ထော။ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော ရူပပ္ပမာဏာ, ဃောသဓမ္မပ္ပမာဏာ စ။ ပုန ဘဝန္တိ ဝတ္တာရောတိ ဓမ္မပ္ပမာဏဝသေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ယာ သံဃဿ ပသံသာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။

တတ္ထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ, ဗုဒ္ဓသာဝကာနံယေဝ စ ပါသံသတာ, အညေသဉ္စ တဒဘာဝေါ ဇောတိတော, တံ ဝိရတိပ္ပဟာနသံဝရုဒ္ဒေသဝသေန နီဟရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အယမဓိပ္ပါယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သေတုဃာတဝိရတိ နာမ အရိယမဂ္ဂဝိရတိ။ ဝိပဿနာမတ္တဝသေနာတိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ဝါ ဝိဝိဓံ ဒဿနမတ္တဝသေန, န ပန နာမရူပဝဝတ္ထာနပစ္စယပရိဂ္ဂဏှနပုဗ္ဗကံ လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ သင်္ခါရာနံ သမ္မသနဝသေန။ ဣတရာနီတိ သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏပ္ပဟာနာနိ။ ‘‘သေသ’’န္တိ ပဉ္စသီလတော အညော သဗ္ဗော သီလသံဝရော, ‘‘ခမော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၂၄၊ ၃။၁၅၉၊ အ။ နိ။ ၄။၁၁၄) ဝုတ္တော သုပရိသုဒ္ဓေါ ခန္တိသံဝရော, ‘‘ပညာယေတေ ပိဓိယျရေ’’တိ (သု။ နိ။ ၁၀၄၁၊ စူဠနိ။ ၆၀) ဧဝံ ဝုတ္တော ကိလေသာနံ သမုစ္ဆေဒကော မဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတော ဉာဏသံဝရော, မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပိဒဟနဝသေန ပဝတ္တော ပရိသုဒ္ဓေါ ဣန္ဒြိယသံဝရော, ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယာ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၂။၄၀၂၊ မ။ နိ။ ၁။၁၃၅၊ သံ။ နိ။ ၅။၈၊ ဝိဘ။ ၂၀၅) ဝုတ္တော သမ္မပ္ပဓာနသင်္ခါတော ဝီရိယသံဝရောတိ ဣမံ သံဝရပဉ္စကံ သန္ဓာယာဟ။ ပဉ္စ ခေါ ပနိမေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာတိအာဒိ သာသနေ သီလဿ ဗဟုဘာဝံ ဒဿေတွာ တဒေကဒေသေ ဧဝ ပရေသံ အဝဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ယထာဝုတ္တသီလသံဝရဿေဝ ပုန ဂဟဏံ။

အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၉၃။ သီဟနာဒန္တိ သေဋ္ဌနာဒံ, အဘီတနာဒံ ကေနစိ အပ္ပဋိဝတ္တိယနာဒန္တိ အတ္ထော။ ‘‘အယံ ယထာဝုတ္တော မမ ဝါဒေါ အဝိပရီတော, တဿ အဝိပရီတဘာဝေါ ဣမံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အပရပ္ပစ္စယတော ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ ဧဝံ အဝိပရီတဘာဝါဝဗောဓနတ္ထံ။ ‘‘အတ္ထိ ကဿပါ’’တိအာဒီသု ယံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော သမဏော ဂေါတမော ဝဒန္တော ယုတ္တပတ္တကာလေ, တထဘာဝတော ဘူတံ, ဧကံသတော ဟိတာဝိဟဘာဝေန အတ္ထံ, ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ, ဝိနယယောဂတော ပရေသံ ဝိနယနတော စ ဝိနယံ ဝဒတီတိ သာမံယေဝ အတ္တပစ္စက္ခတောဝ ဇာနိဿတိ, သော မယာ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒိတော သကလဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏဘူတော အတ္ထိ ကဿပ မဂ္ဂေါ, တဿ စ အဓိဂမူပါယဘူတာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါတိ အယမေတ္ထ ယောဇနာ။ တေန ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဣမေ ဓမ္မေ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တော ဝါဒေါ ကေနစိ အသံကမ္ပိယော ယထာဘူတသီဟနာဒေါတိ ဒဿေတိ။

‘‘ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၁၃၄) ဝိယ မဂ္ဂဉ္စ ပဋိပဒဉ္စ ဧကတော ကတွာ ဒဿေန္တော။ ‘‘အယမေဝါ’’တိ ဝစနံ မဂ္ဂဿ ပုထုဘာဝပဋိက္ခေပနတ္ထံ, သဗ္ဗအရိယသာဓာရဏဘာဝဒဿနတ္ထံ, သာသနေ ပါကဋဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ။ တေနာဟ ‘‘ဧကာယနော အယံ ဘိက္ခဝေ မဂ္ဂေါ’’တိ, (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၃၊ မ။ နိ။ ၁။၁၀၆၊ သံ။ နိ။ ၅။၃၆၇, ၃၈၄, ၄၀၉)‘‘ဧသေဝ မဂ္ဂေါ နတ္ထညော ဒဿနဿ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၇၄),

‘‘ဧကာယနံ ဇာတိခယန္တဒဿီ,

မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ၊

ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ,

တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ။ (သံ။ နိ။ ၅။၃၈၄, ၄၀၉၊ မဟာနိ။ ၁၉၁၊ စူဠနိ။ ၁၀၇, ၁၂၁၊ နေတ္တိ။ ၁၇၀)၊

သဗ္ဗေသု သုတ္တပဒေသေသု အဘိဓမ္မပဒေသေသု စ ဧကောဝါယံ မဂ္ဂေါ ပါကဋော ပညာတော အာဂတော စာတိ။

တပေါပက္ကမကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၄။ တပေါယေဝ ဥပက္ကမိတဗ္ဗတော အာရဘိတဗ္ဗတော တပေါပက္ကမောတိ အာဟ ‘‘တပါရမ္ဘာ’’တိ။ အာရမ္ဘနဉ္စေတ္ထ ကရဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘တပေါကမ္မာနီတိ အတ္ထော’’တိ။ သမဏကမ္မသင်္ခါတာတိ သမဏေဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မသညိတာ။ နိစ္စောလောတိ နိဿဋ္ဌစေလော သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိတ္တစေလော။ နဂ္ဂိယဝတသမာဒါနေန နဂ္ဂေါ။ ‘‘ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောတီ’’တိအာဒိ နိဒဿနမတ္တံ, ဝမိတွာ မုခဝိက္ခာလနာဒိအာစာရဿပိ တေန ဝိဿဋ္ဌတ္တာ။ ဇိဝှါယ ဟတ္ထံ အပလိခတိ အပလိဟတိ ဥဒကေန အဓောဝနတော။ ဒုတိယဝိကပ္ပေပိ ဧသေဝ နယော။ ‘‘ဧဟိ ဘဒ္ဒန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ဥပဂမနသင်္ခါတော ဝိဓိ ဧဟိဘဒ္ဒန္တော, တံ စရတီတိ ဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော, တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော။ န ကရောတိ သမဏေန နာမ ပရဿ ဝစနကရေန န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေန။ ပုရေတရန္တိ တံ ဌာနံ အတ္တနော ဥပဂမနတော ပုရေတရံ။ တံ ကိရ သော ‘‘ဘိက္ခုနာ နာမ ယာဒိစ္ဆကီ ဧဝ ဘိက္ခာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ အဓိပ္ပါယေန န ဂဏှာတိ။ ဥဒ္ဒိဿကတံ ‘‘မမ နိမိတ္တဘာဝေန ဗဟူ ခုဒ္ဒကာ ပါဏာ သံဃာတံ အာပါဒိတာ’’တိ န ဂဏှာတိ။ နိမန္တနံ န သာဒိယတိ ‘‘ဧဝံ တေသံ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ကုမ္ဘီအာဒီသုပိ သော သတ္တသညီတိ အာဟ ‘‘ကုမ္ဘီကဠောပိယော’’တိအာဒိ။

ကဗဠန္တရာယောတိ ကဗဠဿ အန္တရာယော ဟောတီတိ။ ဂါမသဘာဂါဒိဝသေန သင်္ဂမ္မ ကိတ္တေန္တိ ဧတိဿာတိ သင်္ကိတ္တိ, တထာ သံဟဋတဏ္ဍုလာဒိသဉ္စယော။ မနုဿာတိ ဝေယျာဝစ္စကရမနုဿာ။

သုရာပါနမေဝါတိ မဇ္ဇလက္ခဏပ္ပတ္တာယ သုရာယ ပါနမေဝ သုရာဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ မေရယမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ။ ဧကာဂါရမေဝ ဥဉ္ဆတီတိ ဧကာဂါရိကော။ ဧကာလောပေနေဝ ဝတ္တတီတိ ဧကာလောပိကော။ ဒီယတိ ဧတာယာတိ ဒတ္တိ, ဒွတ္တိအာလောပမတ္တဂါဟိ ခုဒ္ဒကံ ဘိက္ခာဒါနဘာဇနံ, တေနာဟ ‘‘ခုဒ္ဒကပါတီ’’တိ။ အဘုဉ္ဇနဝသေန ဧကော အဟော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဧကာဟိကော, အာဟာရော။ တံ ဧကာဟိကံ, သော ပန အတ္ထတော ဧကဒိဝသလင်္ဃကောတိ အာဟ ‘‘ဧကဒိဝသန္တရိက’’န္တိ။ ‘‘ဒွီဟိက’’န္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧကာဟံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဧကာဟံ ဘုဉ္ဇနံ ဧကာဟဝါရော, တံ ဧကာဟိကမေဝ အတ္ထတော။ ဒွီဟံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဒွီဟံ ဘုဉ္ဇနံ ဒွီဟဝါရော။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ ဥက္ကဋ္ဌော ပန ပရိယာယဘတ္တဘောဇနိကော ဒွီဟံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဧကာဟမေဝ ဘုဉ္ဇတိ။ သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။

၃၉၅။ ကုဏ္ဍကန္တိ တနုတရံ တဏ္ဍုလသကလံ။

၃၉၆။ သဏေဟိ သဏဝါကေဟိ နိဗ္ဗတ္တဝတ္ထာနိ သာဏာနိ။ မိဿသာဏာနိ မသာဏာနိ, န ဘင်္ဂါနိ။ ဧရကတိဏာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အက္ကမကစိကဒလီဝါကာဒီနံ သင်္ဂဟော။ ဧရကာဒီဟိ ကတာနိ ဟိ ဆဝါနိ လာမကာနိ ဒုဿာနီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘန္တိ။

မိစ္ဆာဝါယာမဝသေနေဝ ဥက္ကုဋိကဝတာနုယောဂေါတိ အာဟ ‘‘ဥက္ကုဋိကဝီရိယံ အနုယုတ္တော’’တိ။ ထဏ္ဍိလန္တိ ဝါ သမာ ပကတိဘူမိ ဝုစ္စတိ ‘‘ပတ္ထဏ္ဍိလေ ပါတုရဟောသီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၄။၁၀) ဝိယ, တသ္မာ ထဏ္ဍိလသေယျန္တိ အနန္တရဟိတာယ ပကတိဘူမိယံ သေယျန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ လဒ္ဓံ အာသနန္တိ နိသီဒိတုံ ယထာလဒ္ဓံ အာသနံ။ အကောပေတွာတိ အညတ္ထ အနုပဂန္တွာ, တေနာဟ ‘‘တတ္ထေဝ နိသီဒနသီလော’’တိ။ သော ဟိ တံ အဆဍ္ဍေန္တော အပရိစ္စဇန္တော အကောပေန္တော နာမ ဟောတိ။ ဝိကဋန္တိ ဂူထံ ဝုစ္စတိ အာသယဝသေန ဝိရူပံ ဇာတန္တိ ကတွာ။

ဧတ္ထ စ ‘‘အစေလကော ဟောတီ’’တိအာဒီနိ ဝတပဒါနိ ယာဝ ‘‘န ထုသောဒကံ ပိဝတီ’’တိ ဧတာနိ ဧကဝါရာနိ။ ‘‘ဧကာဂါရိကော ဝါ’’တိအာဒီနိ နာနာဝါရာနိ, နာနာကာလိကာနိ ဝါ။ တထာ ‘‘သာကဘက္ခော ဝါ’’တိအာဒီနိ, ‘‘သာဏာနိပိ ဓာရေတီ’’တိအာဒီနိ စ။ တထာ ဟေတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ, ပိ-သဒ္ဒဂ္ဂဟဏဉ္စ ကတံ။ ပိ-သဒ္ဒေါပိ ဝိကပ္ပတ္ထော ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပုရိမေသု ပန န ကတံ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘အစေလကော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘သာဏာနိပိ ဓာရေတီ’’တိအာဒိ ဝစနဿ, ‘‘ရဇောဇလ္လဓရော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော’’တိ ဝစနဿ စ အဝိရောဓော သိဒ္ဓေါ ဟောတိ။ အထ ဝါ ကိမေတ္ထ အဝိရောဓစိန္တာယ။ ဥမ္မတ္တကပစ္ဆိသဒိသော ဟိ တိတ္ထိယဝါဒေါ။ အထ ဝါ ‘‘အစေလကော ဟောတီ’’တိ အာရဘိတွာ တပ္ပသင်္ဂေန သဗ္ဗမ္ပိ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ ဒဿေန္တေန ‘‘သာဏာနိပိ ဓာရေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

တပေါပက္ကမနိရတ္ထကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၇။ သီလသမ္ပဒါဒီဟိ ဝိနာတိ သီလသမ္ပဒါ, သမာဓိသမ္ပဒါ, ပညာသမ္ပဒါတိ ဣမာဟိ လောကုတ္တရာဟိ သမ္ပဒါဟိ ဝိနာ န ကဒါစိ သာမညံ ဝါ ဗြဟ္မညံ ဝါ သမ္ဘဝတိ, ယသ္မာ စ တဒေဝံ, တသ္မာ တေသံ တပေါပက္ကမာနံ နိရတ္ထကတံ ဒဿေန္တောတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဒေါသဝေရဝိရဟိတ’’န္တိ ဣဒံ ဒေါသဿ မေတ္တာယ ဥဇုပဋိပက္ခတာယ ဝုတ္တံ။ ဒေါသ-ဂ္ဂဟဏေန ဝါ သဗ္ဗေပိ ဈာနပဋိပက္ခာ သံကိလေသဓမ္မာ ဂဟိတာ, ဝေရ-ဂ္ဂဟဏေန ပစ္စတ္ထိကဘူတာ သတ္တာ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဒေါသရဟိတံ, တဒဂ္ဂေန ဝေရရဟိတန္တိ။

၃၉၈။ ပါကဋဘာဝေန ကာယတိ ဂမေတီတိ ပကတိ, လောကသိဒ္ဓဝါဒေါ, တေနာဟ ‘‘ပကတိ ခေါ ဧသာတိ ပကတိကထာ ဧသာ’’တိ။ မတ္တာယာတိ မတ္တာ-သဒ္ဒေါ ‘‘မတ္တာ သုခပရိစ္စာဂါ’’တိအာဒီသု (ဓ။ ပ။ ၂၉၀) ဝိယ အပ္ပတ္ထံ အန္တောနီတံ ကတွာ ပမာဏဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ ပမာဏေန ဧဝံ ပရိတ္တကေနာ’’တိ။ တေန ပန ပမာဏေန ပဟာတဗ္ဗော ပကရဏပ္ပတ္တော ပဋိပတ္တိက္ကမောတိ အာဟ ‘‘ပဋိပတ္တိက္ကမေနာ’’တိ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗဝါရေသု။

၃၉၉။ အညထာ ဝဒထာတိ ယဒိ အစေလကဘာဝါဒိနာ သာမညံ ဝါ ဗြဟ္မညံ ဝါ အဘဝိဿ, သုဝိဇာနောဝ သမဏော သုဝိဇာနော ဗြာဟ္မဏော။ ယသ္မာ ပန တုမှေ ဣတော အညထာဝ သာမညံ ဗြဟ္မညဉ္စ ဝဒထ, တသ္မာ ဒုဇ္ဇာနောဝ သမဏော ဒုဇ္ဇာနော ဗြာဟ္မဏော, တေနာဟ ‘‘ဣဒံ သန္ဓာယာဟာ’’တိ။ တံ ပကတိဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာတိ ပုဗ္ဗေ ယံ ပါကတိကံ သာမညံ ဗြဟ္မညဉ္စ ဟဒယေ ဌပေတွာ တေန ‘‘ဒုက္ကရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တမေဝ သန္ဓာယ ဘဂဝတာပိ ‘‘ပကတိ ခေါ ဧသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣဓ ပန တံ ပကတိဝါဒံ ပါကတိကသမဏဗြာဟ္မဏဝိသယံ ကထံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပဋိသံဟရိတွာ သဘာဝတောဝ ပရမတ္ထတောဝ သမဏဿ ဗြာဟ္မဏဿ စ ဒုဇ္ဇာနဘာဝံ အာဝိကရောန္တော ပကာသေန္တော။ တတြာပီတိ သမဏဗြာဟ္မဏဝါဒေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ။

သီလသမာဓိပညာသမ္ပဒါဝဏ္ဏနာ

၄၀၀-၁။ ပဏ္ဍိတောတိ ဟေတုသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော, ကထံ ဥဂ္ဂဟေသိ ပရိပက္ကဉာဏတ္တာ ဃဋေ ပဒီပေန ဝိယ အဗ္ဘန္တရေ သမုဇ္ဇလန္တေန ပညာဝေယျတ္တိယေန တတ္ထ တတ္ထ ဘဂဝတာ ဒေသိတမတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော တမ္ပိ ဒေသနံ ဥပဓာရေသိ။ တဿ စာတိ ယော အစေလကော ဟောတိ ယာဝ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ, တဿ စ။ တာ သမ္ပတ္တိယော ပုစ္ဆာမိ, ယာဟိ သမဏော စ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ သီလသမ္ပဒါယာတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, တေန ‘‘စိတ္တသမ္ပဒါယ ပညာသမ္ပဒါယာ’’တိ ပဒဒွယံ သင်္ဂဏှာတိ အသေက္ခသီလာဒိခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟိတဉှိ အရဟတ္တံ, တေနာဟ ‘‘အရဟတ္တဖလမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ ဣဒန္တိ ဣဒံ ဝစနံ။

သီဟနာဒကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၂။ အနညသာဓာရဏတာယ, အနညသာဓာရဏတ္ထဝိသယတာယ စ အနုတ္တရံ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ နဒန္တော။ အတိဝိယ အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓတာယ ပရမဝိသုဒ္ဓံ။ ပရမန္တိ ဥက္ကဋ္ဌံ, တေနာဟ ‘‘ဥတ္တမ’’န္တိ။ သီလမေဝ လောကိယသီလတ္တာ။ ယထာ အနညသာဓာရဏံ ဘဂဝတော လောကုတ္တရသီလံ သဝါသနံ ပဋိပက္ခဝိဒ္ဓံသနတော, ဧဝံ လောကိယသီလမ္ပိ တဿ အနုစ္ဆဝိကဘာဝေန သမ္ဘူတတ္တာ, သမေန သမန္တိ သမသမန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘မမ သီလသမေန သီလေန မယာ သမ’’န္တိ။ ‘‘ယဒိဒံ အဓိသီလ’’န္တိ လောကိယံ, လောကုတ္တရဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ဗုဒ္ဓသီလံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ တေနာဟ ‘‘သီလေပီ’’တိ။ ဣတိ ဣမန္တိ ဧဝံ ဣမံ သီလဝိသယံ။ ပဌမံ ပဝတ္တတ္တာ ပဌမံ။

တပတီတိ သန္တပ္ပတိ, ဝိဓမတီတိ အတ္ထော။ ဇိဂုစ္ဆတီတိ ဟီဠေတိ လာမကတော ဌပေတိ။ နိဒ္ဒေါသတ္တာ အရိယာ အာရကာ ကိလေသေဟီတိ။ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တာ ဝီရိယသင်္ခါတာ တပေါဇိဂုစ္ဆာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။ ပရမာ နာမ သဗ္ဗုက္ကဋ္ဌဘာဝတော။ ယထာ ယုဝိနော ဘာဝေါ ယောဗ္ဗနံ, ဧဝံ ဇိဂုစ္ဆိနော ဘာဝေါ ဇေဂုစ္ဆံ။ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္ဒနပဋိပ္ပဿမ္ဘနာနိ သမုစ္ဆေဒပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိယော။ နိဿရဏဝိမုတ္တိ နိဗ္ဗာနံ။ အထ ဝါ သမ္မာဝါစာဒီနံ အဓိသီလဂ္ဂဟဏေန, သမ္မာဝါယာမဿ အဓိဇေဂုစ္ဆဂ္ဂဟဏေန, သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အဓိပညာဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတတ္တာ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန သမ္မာသင်္ကပ္ပသတိသမာဓယော မဂ္ဂဖလပရိယာပန္နာ သမုစ္ဆေဒပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိယော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ နိဿရဏဝိမုတ္တိ ပန နိဗ္ဗာနမေဝ။

၄၀၃။ ယံ ကိဉ္စိ ဇနဝိဝိတ္တံ ဌာနံ ဣဓ ‘‘သုညာဂါရ’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တတ္ထ နဒန္တေန ဝိနာ နာဒေါ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဧကတောဝ နိသီဒိတွာ’’တိ။ အဋ္ဌသု ပရိသာသူတိ ခတ္တိယပရိသာ, ဗြာဟ္မဏပရိသာ, ဂဟပတိပရိသာ, သမဏပရိသာ, စာတုမဟာရာဇိကပရိသာ, တာဝတိံသပရိသာ, မာရပရိသာ, ဗြဟ္မပရိသာတိ ဣမာသု အဋ္ဌသု ပရိသာသု။

ဝေသာရဇ္ဇာနီတိ ဝိသာရဒဘာဝါ ဉာဏပ္ပဟာနသမ္ပဒါနိမိတ္တံ ကုတောစိ အသန္တဿနဘာဝါ နိဗ္ဘယဘာဝါတိ အတ္ထော။ အာသဘံ ဌာနန္တိ သေဋ္ဌံ ဌာနံ, ဥတ္တမံ ဌာနန္တိ အတ္ထော။ အာသဘာ ဝါ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ, တေသံ ဌာနန္တိ အတ္ထော။

အပိစ ဥသဘဿ ဣဒန္တိ အာသဘံ, အာသဘံ ဝိယာတိ အာသဘံ။ ယထာ ဟိ နိသဘသင်္ခါတော ဥသဘော အတ္တနော ဥသဘဗလေန စတူဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ အစလဋ္ဌာနေန တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ တထာဂတောပိ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော စတူဟိ ဝေသာရဇ္ဇပါဒေဟိ အဋ္ဌပရိသာပထဝိံ ဥပ္ပီဠေတွာ သဒေဝကေ လောကေ ကေနစိ ပစ္စတ္ထိကေန အကမ္ပိယော အစလေန ဌာနေန တိဋ္ဌတိ။ ဧဝံ တိဋ္ဌမာနောဝ တံ အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ ဥပဂစ္ဆတိ န ပစ္စက္ခာတိ အတ္တနိ အာရောပေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတီ’’တိ။

သီဟနာဒံ နဒတီတိ ယထာ မိဂရာဇာ ပရိဿယာနံ သဟနတော, ဝနမဟိံသမတ္တဝါရဏာဒီနံ ဟနနတော စ ‘‘သီဟော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ တထာဂတော လောကဓမ္မာနံ သဟနတော, ပရပ္ပဝါဒါနံ ဟနနတော စ ‘‘သီဟော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဧဝံ ဝုတ္တဿ သီဟဿ နာဒံ သီဟနာဒံ။ တတ္ထ ယထာ သီဟော သီဟဗလေန သမန္နာဂတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော သီဟနာဒံ နဒတိ, ဧဝံ တထာဂတသီဟောပိ ဒသဟိ တထာဂတဗလေဟိ သမန္နာဂတော အဋ္ဌသု ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ ဝိဂတလောမဟံသော ‘‘ဣတိ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၃။၇၈၊ အ။ နိ။ ၈။၂) နယေန နာနာဝိလာသသမ္ပန္နံ သီဟနာဒံ နဒတိ။

ပဉှံ အဘိသင်္ခရိတွာတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတမတ္ထံ အတ္တနော ဉာဏဗလာနုရူပံ အဘိရစိတွာ တင်္ခဏံယေဝါတိ ပုစ္ဆိတက္ခဏေယေဝ ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနေန ဝိဿဇ္ဇေတိ။ စိတ္တံ ပရိတောသေတိယေဝ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဝိဿဇ္ဇနတော။ သောတဗ္ဗဉ္စဿ မညန္တိ အဋ္ဌက္ခဏဝဇ္ဇိတေန နဝမေန ခဏေန လဗ္ဘမာနတ္တာ။ ‘‘ယံ နော သတ္ထာ ဘာသတိ, တံ နော သောဿာမာ’’တိ အာဒရဂါရဝဇာတာ မဟန္တေန ဥဿာဟေန သောတဗ္ဗံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗံ မညန္တိ။ သုပ္ပသန္နာ ပသာဒါဘိဗုဒ္ဓိယာ ဝိဂတုပက္ကိလေသတာယ ကလ္လစိတ္တာ မုဒုစိတ္တာ ဟောန္တိ။ ပသန္နကာရန္တိ ပသန္နေဟိ ကာတဗ္ဗသက္ကာရံ, ဓမ္မာမိသပူဇန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထ အာမိသပူဇံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဏီတာနီ’’တိအာဒိမာဟ။ ဓမ္မပူဇာ ပန ‘‘တထတ္တာယာ’’တိ ဣမိနာ ဒဿိတာ။ တထာဘာဝါယာတိ ယထတ္တာယ ယဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခနိဿရဏတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော, တထာဘာဝါယ, တေနာဟ ‘‘ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိပူရဏတ္ထာယာ’’တိ။ သာ စ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ ယာယ အနုပုဗ္ဗိယာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ, ပဋိပဇ္ဇန္တာနဉ္စ သတိ အဇ္ဈတ္တိကင်္ဂသမဝါယေ ဧကံသိကာ တဿာ ပါရိပူရီတိ တံ အနုပုဗ္ဗိံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေစိ သရဏေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

ဣမသ္မိံ ပနောကာသေ ဌတွာတိ ‘‘ပဋိပန္နာ စ အာရာဓေန္တီ’’တိ ဧတသ္မိံ သီဟနာဒကိစ္စပါရိပူရိဒီပနေ ပါဠိပဒေသေ ဌတွာ။ သမောဓာနေတဗ္ဗာတိ သင်္ကလိတဗ္ဗာ။ ဧကော သီဟနာဒေါ အသာဓာရဏော အညေဟိ အပ္ပဋိဝတ္တိယော သေဋ္ဌနာဒေါ အဘီတနာဒေါတိ ကတွာ။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ပုရိမာနံ ဒသန္နန္တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ‘‘ဝိမုတ္တိယာ မယှံ သဒိသော နတ္ထီ’’တိ ဧတေသံ ပုရိမာနံ ဒသန္နံ သီဟနာဒါနံ, နိဒ္ဓါရဏေ စေတ္ထ သာမိဝစနံ, တေနာဟ ‘‘ဧကေကဿာ’’တိ။ ‘‘ပရိသာသု စ နဒတီ’’တိ အာဒယော ပရိဝါရာ ‘‘ဧကစ္စံ တပဿိံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တံ ပဿာမီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒန္တော ဘဂဝါ ပရိသာယံ နဒတိ ဝိသာရဒေါ နဒတိ ယာဝ ‘‘ပဋိပန္နာ အာရာဓေန္တီ’’တိ အတ္ထယောဇနာယ သမ္ဘဝတော။ တထာ သေသေသုပိ နဝသု။

‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ယထာဝုတ္တာနံ တေသံ သင်္ကလေတွာ ဒဿနံ။ တေ ဒသာတိ တေ ‘‘ပရိသာသု စ နဒတီ’’တိ အာဒယော သီဟနာဒါ။ ပုရိမာနံ ဒသန္နန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ ပုရိမာနံ ဒသန္နံ။ ပရိဝါရဝသေနာတိ ပစ္စေကံ ပရိဝါရဝသေန ယောဇိယမာနာ သတံ သီဟနာဒါ။ ပုရိမာ စ ဒသာတိ တထာ အယောဇိယမာနာ ပုရိမာ စ ဒသာတိ ဧဝံ ဒသာဓိကံ သီဟနာဒသတံ ဟောတိ။ ဧဝံ ဝါဒီနံ ဝါဒန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တဝါဒါနံ တိတ္ထိယာနံ ဝါဒံ။ ပဋိသေဓေတွာတိ တထာဘာဝါဘာဝဒဿနေန ပဋိက္ခိပိတွာ။ ယံ ဘဂဝါ ဥဒုမ္ဗရိကသုတ္တေ ‘‘ဣဓ နိဂြောဓ တပဿီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၃။၃၃) ဥပက္ကိလေသဝိဘာဂံ, ပါရိသုဒ္ဓိဝိဘာဂဉ္စ ဒဿေန္တော သပရိသဿ နိဂြောဓဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ပုရတော သီဟနာဒံ နဒိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒါနိ ပရိသတိ နဒိတပုဗ္ဗံ သီဟနာဒံ ဒဿေန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တိတ္ထိယပရိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၄။ ဣဒန္တိ ‘‘ရာဇဂဟေ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တံ မံ…ပေ… ပဉှံ ပုစ္ဆီ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ။ ကာမံ ယဒါ နိဂြောဓော ပဉှံ ပုစ္ဆိ, ဘဂဝါ စဿ ဝိဿဇ္ဇေသိ, န တဒါ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ, ရာဇဂဟသမီပေ ပန ဝိဟရတီတိ ကတွာ ‘‘ရာဇဂဟေ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တံ မ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဂိဇ္ဈကူဋေ ဝိဟရဏဉ္စဿ တဒါ အဝိစ္ဆိန္နန္တိ, တေနာဟ ‘‘ယံ တံ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ။ ယောဂေတိ နယေ, ဒုက္ခနိဿရဏူပါယေတိ အတ္ထော။

၄၀၅။ ယံ ပရိဝါသံ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော ပရိဝသတီတိ ယောဇနာ။ ယသ္မာ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတေန ပရိဝသိတဗ္ဗံ, န ဂိဟိဘူတေန, တသ္မာ အပရိဝသိတွာယေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ။ အာကင်္ခတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ, အာကင်္ခတိ ဥပသမ္ပဒန္တိ ဧတ္ထ ပန ပဗ္ဗဇ္ဇာ-ဂ္ဂဟဏံ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေနေဝ ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တံ သဟသေယျ’’န္တိ (ပါစိ။ ၅၀) ဧတ္ထ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏံ ဝိယ။ ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေသိယာဝိဓဝါထုလ္လကုမာရိပဏ္ဍကဘိက္ခုနိဂေါစရတာ, သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစေသု ကိံကရဏီယေသု ဒက္ခာနလသာဒိတာ, ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီသု တိဗ္ဗဆန္ဒတာ, ယဿ တိတ္ထာယတနတော ဣဓာဂတော, တဿ အဝဏ္ဏေ, ရတနတ္တယဿ စ ဝဏ္ဏေ အနတ္တမနတာ, တဒုဘယံ ယထာက္ကမံ ဝဏ္ဏေ စ အဝဏ္ဏေ စ အတ္တမနတာတိ ဣမေသံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော, တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌ ဝတ္တာနိ ပူရေန္တေနာ’’တိ။ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာတိ အဇ္ဈာသယဿ ဝီမံသနဝသေန သုဝဏ္ဏံ ဝိယ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ။

ဂဏမဇ္ဈေ နိသီဒိတွာတိ ဥပသမ္ပဒါကမ္မဿ ဂဏပ္ပဟောနကာနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ သံဃတ္ထေရော ဝိယ တဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ နိသီဒိတွာ။ ဝူပကဋ္ဌောတိ ဝိဝိတ္တော။ တာဒိသဿ သီလဝိသောဓနေ အပ္ပမာဒေါ အဝုတ္တသိဒ္ဓေါတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနေ သတိံ အဝိဇဟန္တော’’တိ။ ပေသိတစိတ္တောတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိ ပေသိတစိတ္တော တံနိန္နော တပ္ပေါဏော တပ္ပဗ္ဘာရော။ ဇာတိကုလပုတ္တာပိ အာစာရသမ္ပန္နာ ဧဝ အရဟတ္တာဓိဂမာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခာ ဟောန္တီတိ တေပိ တေဟိ ဧကသင်္ဂဟေ ကရောန္တော အာဟ ‘‘ကုလပုတ္တာတိ အာစာရကုလပုတ္တာ’’တိ, တေနာဟ ‘‘သမ္မဒေဝါတိ ဟေတုနာဝ ကာရဏေနေဝါ’’တိ။ ‘‘ဩတိဏ္ဏောမှိ ဇာတိယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟိ သံဝေဂပုဗ္ဗိကံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သန္ဓာယ ဣဓ ‘‘သမ္မဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဟေတုနာတိ ဉာယေန။ ပါပုဏိတွာတိ ပတွာ အဓိဂန္တွာ။ သမ္ပာဒေတွာတိ အသေက္ခာ သီလသမာဓိပညာ နိပ္ဖါဒေတွာ, ပရိပူရေတွာ ဝါတိ အတ္ထော။

နိဋ္ဌာပေတုန္တိ နိဂမနဝသေန ပရိယောသာပေတုံ။ ‘‘ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ…ပေ… ဝိဟာသီ’’တိ ဣမိနာ ဧဝ ဟိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနာ ပရိယောသာပိတာ။ တံ ပန နိဂမေန္တော ‘‘အညတရော ခေါ ပနာ…ပေ… အဟောသီ’’တိ ဝုတ္တံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

မဟာသီဟနာဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၉။ ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ပေါဋ္ဌပါဒပရိဗ္ဗာဇကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၀၆။ သာဝတ္ထိယန္တိ သမီပတ္ထေ ဘုမ္မန္တိ အာဟ ‘‘သာဝတ္ထိံ ဥပနိဿာယာ’’တိ။ ဇေတဿ ကုမာရဿ ဝနေတိ ဇေတေန နာမ ရာဇကုမာရေန ရောပိတေ ဥပဝနေ။ နိဝါသဖာသုတာဒိနာ ပဗ္ဗဇိတာ အာရမန္တိ ဧတ္ထာတိ အာရာမော, ဝိဟာရော။ ဖောဋော ပါဒေသု ဇာတောတိ ပေါဋ္ဌပါဒေါ။ ဝတ္ထစ္ဆာယာဆာဒနပဗ္ဗဇူပဂတတ္တာ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော။ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလောတိ မဟာဝိဘဝတာယ မဟာသာရတာပတ္တော ဗြာဟ္မဏော။ သမယန္တိ သာမညနိဒ္ဒေသော, တံ တံ သမယန္တိ အတ္ထော။ ပဝဒန္တီတိ ပကာရတော ဝဒန္တိ, အတ္တနာ အတ္တနာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေန ယထာ တထာ သမယံ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော။ ‘‘ပဘုတယော’’တိ ဣမိနာ တောဒေယျဇာဏုသောဏီသောဏဒဏ္ဍာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ, ပရိဗ္ဗာဇကာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကာဒိကေ။ တိန္ဒုကာစီရမေတ္ထ အတ္ထီတိ တိန္ဒုကာစီရော, အာရာမော။ တထာ ဧကာ သာလာ ဧတ္ထာတိ ဧကသာလကော, တသ္မိံ တိန္ဒုကာစီရေ ဧကသာလကေ။

အနေကာကာရာနဝသေသဉေယျတ္ထဝိဘာဝနတော, အပရာပရုပ္ပတ္တိတော စ ဘဂဝတော ဉာဏံ တတ္ထ ပတ္ထဋံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတ္ထရိတွာ’’တိ, ယတော တဿ ဉာဏဇာလတာ ဝုစ္စတိ, ဝေနေယျာနံ တဒန္တောဂဓတာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာယေဝ။ ဝေနေယျသတ္တပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ သမန္နာဟာရေ ကတေ ပဌမံ နေသံ ဝေနေယျဘာဝေနေဝ ဥပဋ္ဌာနံ ဟောတိ, အထ သရဏဂမနာဒိဝသေန ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိ ဝီမံသီယတီတိ အာဟ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီတိ ဥပပရိက္ခန္တော’’တိ။ နိရောဓန္တိ သညာနိရောဓံ။ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာနန္တိ တတော နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနံ သညုပ္ပတ္တိံ။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဉာဏေန သံသန္ဒိတွာတိ ယထာ တေ နိရောဓံ, နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဗျာကရိံသု, ဗျာကရိဿန္တိ စ, တထာ ဗျာကရဏဝသေန သံသန္ဒိတွာ။ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တောတိ ဟတ္ထိသာရိနော ပုတ္တော။ ‘‘ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတံ ပရိက္ခိပိတွာ’’တိ ဣဒံ ပရိကပ္ပဝစနံ ‘‘တာဒိသံ အတ္ထိ စေ, တံ ဝိယာ’’တိ။ မေဃဝဏ္ဏန္တိ ရတ္တမေဃဝဏ္ဏံ, သဉ္ဈာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတမေဃသင်္ကာသန္တိ အတ္ထော။ ပစ္စဂ္ဃန္တိ အဘိနဝံ အာဒိတော တထာလဒ္ဓဝေါဟာရေန, အနညပရိဘောဂတာယ, တထာ ဝါ သတ္ထု အဓိဋ္ဌာနေန သော ပတ္တော သဗ္ဗကာလံ ‘‘ပစ္စဂ္ဃံ’’ တွေဝ ဝုစ္စတိ, သိလာဒိဝုတ္တရတနလက္ခဏူပပတ္တိယာ ဝါ သော ပတ္တော ‘‘ပစ္စဂ္ဃ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။

၄၀၇။ အတ္တနော ရုစိဝသေန သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိဇ္ဈာသယဝသေန, န ပရေန ဥဿာဟိတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘အတိပ္ပဂဘာဝမေဝ ဒိသွာ’’တိ ဣဒံ ဘူတကထနံ န တာဝ ဘိက္ခာစာရဝေလာ သမ္ပတ္တာတိ ဒဿနတ္ထံ။ ဘဂဝါ ဟိ တဒါ ကာလဿေဝ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တော ‘‘ဝါသနာဘာဂိယာယ ဓမ္မဒေသနာယ ပေါဋ္ဌပါဒံ အနုဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ။ ယန္နူနာဟန္တိ အညတ္ထ သံသယပရိဒီပနော, ဣဓ ပန သံသယပရိဒီပနော ဝိယ။ ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိ။ သံသယော နာမ နတ္ထိ ဗောဓိမူလေ ဧဝ သမုဂ္ဃါဋိတတ္တာ။ ပရိဝိတက္ကပုဗ္ဗဘာဂေါတိ အဓိပ္ပေတကိစ္စဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရိဝိတက္ကော ဧဝ။ ဗုဒ္ဓါနံ လဗ္ဘတီတိ ‘‘ကရိဿာမ, န ကရိဿာမာ’’တိအာဒိကော ဧသ စိတ္တစာရော ဗုဒ္ဓါနံ လဗ္ဘတိ သမ္ဘဝတိ ဝိစာရဏဝသေန ပဝတ္တနတော, န ပန သံသယဝသေန။ တေနာဟာတိ ယေန ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ လဗ္ဘတိ, တေနေဝါဟ ဘဂဝါ ‘‘ယန္နူနာဟ’’န္တိ။ ပရိကပ္ပနေ ဝါယံ နိပါတော။ ‘‘ဥပသင်္ကမေယျ’’န္တိ ကိရိယာပဒေန ဝုစ္စမာနော ဧဝ ဟိ အတ္ထော ‘‘ယန္နူနာ’’တိ နိပါတပဒေန ဇောတီယတိ။ အဟံ ယန္နူန ဥပသင်္ကမေယျန္တိ ယောဇနာ။ ယဒိ ပနာတိ ဣဒမ္ပိ တေန သမာနတ္ထန္တိ အာဟ ‘‘ယဒိ ပနာဟန္တိ အတ္ထော’’တိ။

၄၀၈။ ယထာ ဥန္နတပ္ပါယော သဒ္ဒေါ ဥန္နာဒေါ, ဧဝံ ဝိပုလဘာဝေန ဥပရူပရိ ပဝတ္တောပိ ဥန္နာဒေါတိ တဒုဘယံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ပါဠိယံ ‘‘ဥန္နာဒိနိယာ’’တိ ဝတွာ ပုန ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဥစ္စံ နဒမာနာယာ’’တိအာဒိမာဟ။ အဿာတိ ပရိသာယ။ ဥဒ္ဓံဂမနဝသေနာတိ ဥန္နတဗဟုလတာယ ဥဂ္ဂန္တွာ ဥဂ္ဂန္တွာ ပဝတ္တနဝသေန။ ဒိသာသု ပတ္ထဋဝသေနာတိ ဝိပုလဘာဝေန ဘူတပရမ္ပရာယ သဗ္ဗဒိသာသု ပတ္ထရဏဝသေန။ ဣဒါနိ ပရိဗ္ဗာဇကပရိသာယ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒတာယ ကာရဏံ, တဿ စ ပဝတ္တိအာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘တေသဉှီ’’တိအာဒိမာဟ။ ကာမဿာဒေါ နာမ ကာမဂုဏဿာဒေါ။ ကာမဘဝါဒိဂတော အဿာဒေါ ဘဝဿာဒေါ။

၄၀၉။ သဏ္ဌပေသီတိ သံယမနဝသေန သမ္မဒေဝ ဌပေသိ, သဏ္ဌပနဉ္စေတ္ထ တိရစ္ဆာနကထာယ အညမညသ္မိံ အဂါရဝဿ ဇဟာပနဝသေန အာစာရဿ သိက္ခာပနံ, ယထာဝုတ္တဒေါသဿ နိဂူဟနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သိက္ခာပေသီ’’တိအာဒိ။ အပ္ပသဒ္ဒန္တိ နိဿဒ္ဒံ, ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါဘာဝန္တိ အဓိပ္ပါယော။ နပ္ပမဇ္ဇန္တီတိ န အဂါရဝံ ကရောန္တိ။

၄၁၀။ နော အာဂတေ အာနန္ဒောတိ ဘဂဝတိ အာဂတေ နော အမှာကံ အာနန္ဒော ပီတိ ဟောတိ။ ပိယသမုဒါစာရာတိ ပိယာလာပါ။ ‘‘ပစ္စုဂ္ဂမနံ အကာသီ’’တိ ဝတွာ န ကေဝလမယမေဝ, အထ ခေါ အညေပိ ပဗ္ဗဇိတာ ယေဘုယျေန ဘဂဝတော အပစိတိံ ကရောန္တေဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝန္တဉှီ’’တိအာဒိံ ဝတွာ, တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဥစ္စာကုလီနတာယာ’’တိ, တေန သာသနေ အပ္ပသန္နာပိ ကုလဂါရဝေန ဘဂဝတိ အပစိတိံ ကရောန္တေ ဝါတိ ဒဿေတိ။ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ကာ နာမ ကထာတိ ဧတသ္မိံ ယထာဝုတ္တပရိစ္ဆေဒဗ္ဘန္တရေ ကထာ ကာ နာမ။ ဝိပ္ပကတာ အာရဒ္ဓါ ဟုတွာ အပရိယောသိတာ။ ‘‘ကာ ကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ ဝဒန္တော အတ္ထတော တဿာ ပရိယောသာပနံ ပဋိဇာနာတိ နာမ။ ‘‘ကာ ကထာ’’တိ စ အဝိသေသစောဒနာတိ ယဿာ တဿာ သဗ္ဗဿာပိ ကထာယ ပရိယောသာပနံ ပဋိညာတဉ္စ ဟောတိ, တဉ္စ ပရေသံ အသဗ္ဗညူနံ အဝိသယန္တိ အာဟ ‘‘ပရိယန္တံ နေတွာ ဒေမီတိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသီ’’တိ။

အဘိသညာနိရောဓကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၁။ သုကာရဏန္တိ သုန္ဒရံ အတ္ထာဝဟံ ဟိတာဝဟံ ကာရဏံ။ နာနာတိတ္ထေသု နာနာလဒ္ဓီသု နိယုတ္တာတိ နာနာတိတ္ထိကာ, တေ ဧဝ နာနာတိတ္ထိယာ က-ကာရဿ ယ-ကာရံ ကတွာ။ ကုတူဟလမေတ္ထ အတ္ထီတိ ကောတူဟလာ, သာ ဧဝ သာလာတိ ကောတူဟလသာလာ, တေနာဟ ‘‘ကောတူဟလုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတော’’တိ။ သညာနိရောဓေတိ သညာသီသေနာယံ ဒေသနာ, တသ္မာ သညာသဟဂတာ သဗ္ဗေပိ ဓမ္မာ သင်္ဂယှန္တိ, တတ္ထ ပန စိတ္တံ ပဓာနန္တိ အာဟ ‘‘စိတ္တနိရောဓေ’’တိ။ အစ္စန္တနိရောဓဿ ပန တေဟိ အနဓိပ္ပေတတ္တာ, အဝိသယတ္တာ စ ‘‘ခဏိကနိရောဓေ’’တိ အာဟ။ ကာမံ သောပိ တေသံ အဝိသယောဝ, အတ္ထတော ပန နိရောဓကထာ ဝုစ္စမာနာ တတ္ထေဝ တိဋ္ဌတီတိ တထာ ဝုတ္တံ။ ကိတ္တိဃောသောတိ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါ ဘဝန္တရပဋိစ္ဆန္နံ ကာရဏံ ဧဝံ ဟတ္ထာမလကံ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဒဿေတိ, သာဝကေ စ ဧဒိသေ သံဝရသမာဒါနေ ပတိဋ္ဌာပေတီ’’တိ ထုတိဃောသော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပတ္ထရတိ။ ပဋိဘာဂကိရိယန္တိ ပဠာသဝသေန ပဋိဘာဂဘူတံ ပယောဂံ ကရောန္တော။ ဘဝန္တရသမယန္တိ တတြ တတြ ဝုဋ္ဌနသမယံ အဘူတပရိကပ္ပိတံ ကိဉ္စိ ဥပ္ပါဒိယံ ဝတ္ထုံ အတ္တနော သမယံ ကတွာ။ ကိဉ္စိဒေဝ သိက္ခာပဒန္တိ ‘‘ဧလမူဂေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧတ္တကံ, ဝေလံ ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ နိသီဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ သိက္ခာကောဋ္ဌာသံ ကတွာ ပညပေန္တိ။ နိရောဓကထန္တိ နိရောဓသမာပတ္တိကထံ။

တေသူတိ ကောတူဟလသာလာယံ သန္နိပတိတေသု တိတ္ထိယသမဏဗြာဟ္မဏေသု။ ဧကစ္စေတိ ဧကေ။ ပုရိမောတိ ‘‘အဟေတူ အပ္ပစ္စယာ’’တိ ဧဝံဝါဒီ။ ယွာယံ ဣဓ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ သမာပတ္တိန္တိ အသညဘာဝါဝဟံ သမာပတ္တိံ။ နိရောဓေတိ သညာနိရောဓေ။ ဟေတုံ အပဿန္တောတိ ယေန ဟေတုနာ အသညဘဝေ သညာယ နိရောဓော သဗ္ဗသော အနုပ္ပါဒေါ, ယေန စ တတော စုတဿ ဣဓ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ တဿာ ဥပ္ပါဒေါ, တံ အဝိသယတာယ အပဿန္တော။

နန္တိ ပဌမဝါဒိံ။ နိသေဓေတွာတိ ‘‘န ခေါ နာမေတံ ဘော ဧဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဋိက္ခိပိတွာ။ အသညိကဘာဝန္တိ မုဉ္ဆာပတ္တိယာ ကိရိယမယသညာဝသေန ဝိဂတသညိဘာဝံ။ ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဝိသညီ ဟုတွာ’’တိ။ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ကိလေသာနံ သန္တာပနေန အတ္တန္တပေါ။ ဃောရတပေါတိ ဒုက္ကရတာယ ဘီမတပေါ။ ပရိမာရိတိန္ဒြိယောတိ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝါပါဒနေန သဗ္ဗသော မိလာပိတစက္ခာဒိန္ဒြိယော။ ဘဂ္ဂေါတိ ဘဉ္ဇိတကုသလဇ္ဈာသယော။ ဧဝမာဟာတိ ‘‘ဧဝံ သညာ ဟိ ဘော ပုရိသဿ အတ္တာ’’တိအာဒိအာကာရေန သညာနိရောဓမာဟ။ ဣမိနာ နယေန ဣတော ပရေသု ဒွီသု ဌာနေသု ယထာရဟံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အာထဗ္ဗဏပယောဂန္တိ အာထဗ္ဗဏဝေဒဝိဟိတံ အာထဗ္ဗဏိကာနံ ဝိသညိဘာဝါပါဒနပယောဂံ။ အာထဗ္ဗဏံ ပယောဇေတွာတိ အာထဗ္ဗဏဝေဒေ အာဂတအဂ္ဂိဇုဟနပုဗ္ဗကံ မန္တဇပ္ပနံ ပယောဇေတွာ သီသစ္ဆိန္နတာဒိဒဿနေန သညာနိရောဓမာဟ။ တဿာတိ ယဿ သီသစ္ဆိန္နတာဒိ ဒဿိတံ, တဿ။

ယက္ခဒါသီနန္တိ ဒေဝဒါသီနံ, ယာ ‘‘ဒေဝတာဘတိယောတိပိ’’ ဝုစ္စန္တိ။ မဒနိဒ္ဒန္တိ သုရာမဒနိမိတ္တကံ သုပနံ ဒေဝတူပဟာရန္တိ နစ္စနဂါယနာဒိနာ ဒေဝတာနံ ပူဇံ။ သုရာပါတိန္တိ ပါတိပုဏ္ဏံ သုရံ။ ဒိဝါတိ အတိဒိဝါ ဥဿူရေ။

ဧလမူဂကထာ ဝိယာတိ ဣမေသံ ပဏ္ဍိတမာနီနံ ကထာ အန္ဓဗာလကထာသဒိသီ။ စတ္တာရော နိရောဓေတိ အညမညဝိဓုရေ စတ္တာရော နိရောဓေ ဧတေ ပညပေန္တိ။ န စ အညမညဝိရုဒ္ဓနာနာသဘာဝေန တေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အထ ခေါ ဧကသဘာဝေန, တေနာဟ ‘‘ဣမိနာ စာ’’တိအာဒိ။ အညေနေဝါတိ ဣမေဟိ ဝုတ္တာကာရတော အညာကာရေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။ ‘‘အယံ နိရောဓော, အယံ နိရောဓော’’တိ အာမေဍိတဝစနံ သတ္ထာ အတ္တနော ဒေသနာဝိလာသေန အနေကာကာရဝေါကာရံ နိရောဓံ ဝိဘာဝေဿတီတိ ဒဿနတ္ထံ ကတံ အဟော နူနာတိ ဧတ္ထ အဟောတိ အစ္ဆရိယေ, နူနာတိ အနုဿရဏေ နိပါတော။ တသ္မာ အဟော နူန ဘဂဝါ အနညသာဓာရဏဒေသနတ္တာ နိရောဓမ္ပိ အဟော အစ္ဆရိယံ ကတွာ ကထေယျ မညေတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘အဟော နူန သုဂတော’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ အစ္ဆရိယဝိဘာဝနတော ဧဝ စေတ္ထ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝစနံ, အစ္ဆရိယတ္ထောပိ စေတ္ထ အဟော-သဒ္ဒေါ။ သော ယသ္မာ အနုဿရဏမုခေနေဝ တေန ဂဟိတော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဟော နူနာတိ အနုဿရဏတ္ထေ’’တိ။ ကာလပုဂ္ဂလာဒိဝိဘာဂေန ဗဟုဘေဒတ္တာ ဣမေသံ နိရောဓဓမ္မာနန္တိ ဗဟုဝစနံ, ကုသလ-သဒ္ဒယောဂေန သာမိဝစနံ ဘုမ္မတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ စိဏ္ဏဝသိတာယာတိ နိရောဓသမာပတ္တိယံ ဝသီဘာဝဿ စိဏ္ဏတ္တာ။ သဘာဝံ ဇာနာတီတိ နိရောဓဿ သဘာဝံ ယာထာဝတော ဇာနာတိ။

အဟေတုကသညုပ္ပါဒနိရောဓကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၂။ ဃရမဇ္ဈေယေဝ ပက္ခလိတာတိ ဃရတော ဗဟိ ဂန္တုကာမာ ပုရိသာ မဂ္ဂံ အနောတရိတွာ ဃရာဇိရေန သမတလေ ဝိဝဋင်္ဂဏေ ဧဝ ပက္ခလနံ ပတ္တာ, ဧဝံ သမ္ပဒမိဒန္တိ အတ္ထော။ အသာဓာရဏော ဟေတု, သာဓာရဏော ပစ္စယောတိ ဧဝမာဒိ ဝိဘာဂေန ဣဓ ပယောဇနံ နတ္ထိ သညာယ အကာရဏဘာဝပဋိက္ခေပတ္တာ စောဒနာယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာရဏဿေဝ နာမ’’န္တိ။

ပါဠိယံ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တိပိ နိရုဇ္ဈန္တိပီ’’တိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ ‘‘သဟေတူ သပ္ပစ္စယာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဥပ္ပန္နာ ပန နိရုဇ္ဈန္တိယေဝ, န တိဋ္ဌန္တီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဝစနံ, န နိရောဓဿ သဟေတုသပ္ပစ္စယဘာဝဒဿနတ္ထံ။ ဥပ္ပါဒေါ ဟိ သဟေတုကော, န နိရောဓော။ ယဒိ ဟိ နိရောဓောပိ သဟေတုကော သိယာ, တဿ နိရောဓေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ အင်္ကုရာဒီနံ ဝိယ, န စ တဿ နိရောဓော အတ္ထိ။ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပါဠိယာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယဉ္စ နယော ခဏနိရောဓဝသေန ဝုတ္တော။ ယော ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန သဗ္ဗသောဝ အနုပ္ပါဒနိရောဓော, သော ‘‘သဟေတုကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော တထာရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ ဝိနာ အဘာဝတော။ တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘သိက္ခာ ဧကာ သညာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၁။၄၁၂) တတော ဧဝ စ ဣဓာပိ ဝုတ္တံ ‘‘သညာယ သဟေတုကံ ဥပ္ပါဒနိရောဓံ ဒီပေတု’’န္တိ။

သိက္ခာ ဧကာတိ ဧတ္ထ သိက္ခာတိ ကရဏေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဧက-သဒ္ဒေါ အညပရိယာယော ‘‘ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တိ သတော ဝါ ပန သတ္တဿာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၈၅ အာဒယော၊ မ။ နိ။ ၃။၂၁) ဝိယ, န သင်္ချာဝါစီတိ အာဟ ‘‘သိက္ခာ ဧကာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သိက္ခာယ ဧကစ္စာ သညာ ဇာယန္တီ’’တိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၄၁၃။ တတ္ထာတိ တဿံ ဥပရိဒေသနာယံ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပဝသေန ပရိယာပန္နတ္တာ အာဂတာတိ သဘာဝတော ဥပကာရတော စ ပညာက္ခန္ဓေ ပရိယာပန္နတ္တာ သင်္ဂဟိတတ္တာ တတိယာ အဓိပညာသိက္ခာ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပဝသေန အာဂတာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာ စာဝုသော ဝိသာခ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ယော စ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ, ဣမေ ဓမ္မာ ပညာက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၂) ကာမဉ္စေတ္ထ ဝုတ္တနယေန တိဿောပိ သိက္ခာ အာဂတာ ဧဝ, တထာပိ အဓိစိတ္တသိက္ခာယ ဧဝ အဘိသညာနိရောဓော ဒဿိတော, ဣတရာ တဿ သမ္ဘာရဘာဝေန အာနီတာ။

ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါတိ ပဉ္စကာမကောဋ္ဌာသေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနကရာဂေါ။ အသမုပ္ပန္နကာမစာရောတိ ဝတ္တမာနုပ္ပန္နတာဝသေန အသမုပ္ပန္နော ယော ကောစိ ကာမစာရော ယာ ကာစိ လောဘုပ္ပတ္တိ။ ပုရိမော ဝိသယဝသေန နိယမိတတ္တာ ကာမဂုဏာရမ္မဏောဝ လောဘော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဣတရော ပန ဈာနနိကန္တိဘဝရာဂါဒိပ္ပဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ လောဘစာရော ကာမနဋ္ဌေန ကာမေသု ပဝတ္တနတော။ သဗ္ဗေပိ ဟိ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ကာမနီယဋ္ဌေန ကာမာတိ။ ဥဘယေသမ္ပိ ကာမသညာတိနာမတာ သဟစရဏဉာယေနာတိ ‘‘ကာမသညာ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရံ ကတွာ တဒုဘယံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။

‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ အသမုပ္ပန္နကာမစာရတော ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿ ဝိသေသဒဿနံ။ ကာမံ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါပိ အသမုပ္ပန္နော ဧဝ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋီယတိ, တသ္မိံ ပန သမုဂ္ဃါဋိတေပိ န သဗ္ဗော ရာဂေါ သမုဂ္ဃါဋံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဂ္ဂဟဏေန န ဣတရဿ သဗ္ဗဿ ရာဂဿ ဂဟဏံ ဟောတီတိ ဥဘယသာဓာရဏေန ပရိယာယေန ဥဘယံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ကာမသညာဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ တဒုဘယံ သရူပတော ဝိသေသတော စ ဒဿေတွာ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဘာဝတော ‘‘အသမုပ္ပန္နကာမစာရော ပန ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ။

သဒိသတ္တာတိ ကာမသညာဒိဘာဝေန သမာနတ္တာ, ဧတေန ပါဠိယံ ‘‘ပုရိမာ’’တိ သဒိသကပ္ပနာဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ။ အနာဂတာ ဟိ ဣဓ ‘‘နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝုတ္တာ အနုပ္ပါဒဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ, တေနာဟ ‘‘အနုပ္ပန္နာဝ နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ။

နီဝရဏဝိဝေကတော ဇာတတ္တာ ဝိဝေကဇေဟိ ပဌမဇ္ဈာနပီတိသုခေဟိ သဟ အက္ခာတဗ္ဗာ, တံကောဋ္ဌာသိကာ ဝါတိ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခသင်္ခါတာ။ နာနတ္တသညာပဋိဃသညာဟိ နိပုဏတာယ သုခုမဘူတတာယ သုခုမသညာ ဘူတာ သုခုမဘာဝေန, ပရမတ္ထဘာဝေန အဝိပရီတသဘာဝါ။ ဈာနံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဘာဝနာသိဒ္ဓါ သဏှသုခုမတာ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒာဒိဩဠာရိကင်္ဂပ္ပဟာနဝသေန သုခုမာ’’တိ။ ဘူတတာယာတိ ဝိဇ္ဇမာနတာယ။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗဝါရေသု။

သမာပဇ္ဇနာဓိဋ္ဌာနာနိ ဝိယ ဝုဋ္ဌာနံ ဈာနေ ပရိယာပန္နမ္ပိ ဟောတိ ယထာ တံ ဓမ္မာနံ ဘင်္ဂက္ခဏော ဓမ္မေသု, န အာဝဇ္ဇနပစ္စဝေက္ခဏာနီတိ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တော အဓိဋ္ဌဟန္တော ဝုဋ္ဌဟန္တော စ သိက္ခတီ’’တိ ဝုတ္တံ, န ‘‘အာဝဇ္ဇန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော’’တိ။ တန္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ။ တေနာတိ ဟေတုမှိ ကရဏဝစနံ, တသ္မာ ပဌမဇ္ဈာနေန ဟေတုဘူတေနာတိ အတ္ထော။ ဟေတုဘာဝေါ စေတ္ထ ဈာနဿ ယထာဝုတ္တသညာယ ဥပ္ပတ္တိယာ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝေါ ကာမသညာယ နိရောဓဿ ဥပနိဿယတာဝ, တဉ္စ ခေါ သုတ္တန္တပရိယာယေန။ တထာ စေဝ သံဝဏ္ဏိတံ ‘‘တထာရူပါယ ပဋိပတ္တိယာ ဝိနာ အဘာဝတော’’တိ။ ဧတေနုပါယေနာတိ ယွာယံ ပဌမဇ္ဈာနတပ္ပဋိပက္ခသညာဝသေန ‘‘သိက္ခာ ဧကာ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သိက္ခာ ဧကာ သညာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝုတ္တော, ဧတေန နယေန။ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗဝါရေသု။

၄၁၄။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ သမာပတ္တိဝသေန တံတံသညာနံ ဥပ္ပါဒနိရောဓေ ဝုစ္စမာနေ အင်္ဂဝသေန သော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ‘‘အင်္ဂတော သမ္မသန’’န္တိ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယ လက္ခဏဝစနံ။ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနဉှိ ကရောန္တော သမာပတ္တိံ ပတွာ အင်္ဂတော သမ္မသနံ ကရောတိ, န စ သညာ သမာပတ္တိယာ ကိဉ္စိ အင်္ဂံ ဟောတိ။ ဝုတ္တဉ္စ ‘‘ဣဒဉ္စ သညာ သညာတိ ဧဝံ အင်္ဂတော သမ္မသနံ ဥဒ္ဓဋ’’န္တိ။ အင်္ဂတောတိ ဝါ အဝယဝတောတိ အတ္ထော, အနုပဒဓမ္မတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဒေဝါတိ အာကိဉ္စညာယတနမေဝ။

ယတော ခေါတိ ပစ္စတ္တေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယော နာမာ’’တိ ယထာ ‘‘အာဒိမှီ’’တိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘အာဒိတော’’တိ ဝုစ္စတိ ဣတရဝိဘတ္တိတောပိ တော-သဒ္ဒဿ လဗ္ဘနတော။ သကသ္မိံ အတ္တနာ အဓိဂတေ သညာ သကသညာ, သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ သကသညီ, တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ပဌမဇ္ဈာနသညာယ သညဝါ’’တိ။ သကသညီတိ စေတ္ထ ဥပရိ ဝုစ္စမာနနိရောဓပါဒကတာယ သာတိသယာယ ဈာနသညာယ အတ္ထိဘာဝဇောတကော ဤ-ကာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, တေနေဝါဟ ‘‘အနုပုဗ္ဗေန သညဂ္ဂံ ဖုသတီ’’တိအာဒိ။ တသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ သကသညိတာဂ္ဂဟဏေန တသ္မိံ တသ္မိံ ဈာနေ သဗ္ဗသော သုစိဏ္ဏဝသီဘာဝေါ ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

လောကိယာနန္တိ နိဒ္ဓါရဏေ သာမိဝစနံ, သာမိအတ္ထေ ဧဝ ဝါ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ တံ တေသု သေဋ္ဌံ, တဒဂ္ဂေန တေသမ္ပိ သေဋ္ဌန္တိ။ ‘‘လောကိယာန’’န္တိ ဝိသေသနံ လောကုတ္တရသမာပတ္တီဟိ တဿ အသေဋ္ဌဘာဝတော။ ‘‘ကိစ္စကာရကသမာပတ္တီန’’န္တိ ဝိသေသနံ အကိစ္စကာရကသမာပတ္တိတော တဿ အသေဋ္ဌဘာဝတော။ အကိစ္စကာရကတာ စဿာ ပဋုသညာကိစ္စာဘာဝဝစနတော ဝိညာယတိ။ ယထေဝ ဟိ တတ္ထ သညာ, ဧဝံ ဖဿာဒယော ပီတိ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ တတ္ထ သင်္ခါရာဝသေသသုခုမဘာဝပ္ပတ္တိယာ ပကတိဝိပဿကာနံ သမ္မသိတုံ အသက္ကုဏေယျရူပေန ဌိတာ, တဒဂ္ဂေန ဟေဋ္ဌိမသမာပတ္တိဓမ္မာ ဝိယ ပဋုကိစ္စကရဏသမတ္ထာပိ န ဟောန္တီတိ။ သွာယမတ္ထော ပရမတ္ထမဉ္ဇုသာယံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယံ အာရုပ္ပကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ဋီ။ ၁။၂၈၆) သဝိသေသံ ဝုတ္တော, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေစိ ပန ‘‘ယထာ ဟေဋ္ဌိမာ ဟေဋ္ဌိမာ သမာပတ္တိယော ဥပရိမာနံ ဥပရိမာနံ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ သာဓေန္တိ, န ဧဝံ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိ ကဿစိပိ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ သာဓေတိ, တသ္မာ သာ အကိစ္စကာရိကာ, ဣတရာ ကိစ္စကာရိကာ ဝုတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ, တဒယုတ္တံ တဿာပိ ဝိပဿနာစိတ္တပရိဒမနာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနကိစ္စသာဓနတော။ တသ္မာ ပုရိမောယေဝ အတ္ထော ယုတ္တော။

ပကပ္ပေတီတိ သံဝိဒဟတိ။ ဈာနံ သမာပဇ္ဇန္တော ဟိ ဈာနသုခံ အတ္တနိ သံဝိဒဟတိ နာမ။ အဘိသင်္ခရောတီတိ အာယူဟတိ, သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ အတ္ထော။ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ဟိ သမုဒယဋ္ဌော။ ယသ္မာ နိကန္တိဝသေန စေတနာကိစ္စဿ မတ္ထကပ္ပတ္တိ, တသ္မာ ဖလူပစာရေန ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘နိကန္တိံ ကုရုမာနော အဘိသင်္ခရောတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဣမာ ဣဒါနိ မေ လဗ္ဘမာနာ အာကိဉ္စညာယတနသညာ နိရုဇ္ဈေယျုံ တံသမတိက္ကမေနေဝ ဥပရိဈာနတ္ထာယ စေတနာဘိသင်္ခရဏသမ္ဘဝတော။ အညာတိ အာကိဉ္စညာယတနသညာဟိ အညာ။ တတော ထူလတရဘာဝတော ဩဠာရိကာ။ ကာ ပန တာတိ အာဟ ‘‘ဘဝင်္ဂသညာ’’တိ။ အာကိဉ္စညာယတနတော ဝုဋ္ဌာယ ဧဝ ဟိ ဥပရိဈာနတ္ထာယ စေတနာဘိသင်္ခရဏာနိ ဘဝေယျုံ, ဝုဋ္ဌာနဉ္စ ဘဝင်္ဂဝသေန ဟောတိ။ ယာဝ စ ဥပရိ ဈာနသမာပဇ္ဇနံ, တာဝ အန္တရန္တရာ ဘဝင်္ဂပ္ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘ဘဝင်္ဂသညာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ။

စေတေန္တောဝါတိ နေဝသညာနာသညာယတနဇ္ဈာနံ ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ သမာပဇ္ဇန္တော ဧဝ။ န စေတေတိ တထာ ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဝါ ပုဗ္ဗာဘောဂါဘာဝတော ပုဗ္ဗာဘောဂဝသေန ဟိ ဈာနံ ပကပ္ပေန္တော ဣဓ ‘‘စေတေတီ’’တိ ဝုတ္တော။ ယသ္မာ ‘‘အဟမေတံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေမိ ဥပသမ္ပာဒေမိ သမာပဇ္ဇာမီ’’တိ ဧဝံ အဘိသင်္ခရဏံ တတ္ထ သာလယဿေဝ ဟောတိ, န အနာလယဿ, တသ္မာ ဧကံ စိတ္တက္ခဏိကမ္ပိ ဈာနံ ပဝတ္တေန္တော တတ္ထ အပ္ပဟီနနိကန္တိကတာယ အဘိသင်္ခရောန္တော ဧဝါတိ အတ္ထော။ ယသ္မာ ပနဿ တထာ ဟေဋ္ဌိမဇ္ဈာနေသု ဝိယ ဝါ တတ္ထ ပုဗ္ဗာဘောဂေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘န အဘိသင်္ခရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣမဿ ဘိက္ခုနော’’တိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ဝိဝရဏံ။ ‘‘သွာယမတ္ထော’’တိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ပဋိပါဒေတိ။

ပစ္ဆာဘာဂေတိ ပိတုဃရဿ ပစ္ဆာဘာဂေ။ တတော ပုတ္တဃရတော။ လဒ္ဓဃရမေဝါတိ ယတော အနေန ဘိက္ခာ လဒ္ဓါ, တမေဝ ဃရံ ပုတ္တဂေဟမေဝ။ အာသနသာလာ ဝိယ အာကိဉ္စညာယတနသမာပတ္တိ တတော ပိတုဃရပုတ္တဃရဋ္ဌာနိယာနံ နေဝသညာနာသညာယတနနိရောဓသမာပတ္တီနံ ဥပဂန္တဗ္ဗတော။ ပိတုဃရံ အမနသိကရိတွာတိ ပဝိသိတွာ သမတိက္ကန္တမ္ပိ ပိတုဃရံ န မနသိ ကတွာ။ ပုတ္တဃရဿေဝ အာစိက္ခနံ ဝိယ ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗမ္ပိ နေဝသညာနာသညာယတနံ န မနသိ ကတွာ ပရတော နိရောဓသမာပတ္တိအတ္ထာယ ဧဝ မနသိကာရော။ ဧဝံ အမနသိကာရသာမညေန, မနသိကာရသာမညေန စ ဥပမုပမေယျတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အာစိက္ခနေနပိ မနသိကာရဿေဝ ဇောတိတတ္တာ။ န ဟိ မနသိကာရေန ဝိနာ အာစိက္ခနံ သမ္ဘဝတိ။

တာ ဈာနသညာတိ တာ ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ ပဝတ္တာ နေဝသညာနာသညာယတနသညာ။ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ပဒေသေနေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ, ပုဗ္ဗာဘိသင်္ခါရဝသေန ပန ဥပရိ အနုပ္ပါဒေါ။ ယထာ စ ဈာနသညာနံ, ဧဝံ ဣတရသညာနံ ပီတိ အာဟ ‘‘အညာ စ ဩဠာရိကာ ဘဝင်္ဂသညာ နုပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ, ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလန္တိ အဓိပ္ပါယော။ သော ဧဝံ ပဋိပန္နော ဘိက္ခူတိ သော ဧဝံ ယထာဝုတ္တေ သညာဂ္ဂေ ဌိတော အရဟတ္တေ, အနာဂါမိဖလေ ဝါ ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခု ဒွီဟိ ဖလေဟိ သမန္နာဂမော, တိဏ္ဏံ သင်္ခါရာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ, သောဠသဝိဓာ ဉာဏစရိယာ, နဝဝိဓာ သမာဓိစရိယာတိ ဣမေသံ ဝသေန နိရောဓပဋိပါဒနပဋိပတ္တိံ ပဋိပန္နော။ ဖုသတီတိ ဧတ္ထ ဖုသနံ နာမ ဝိန္ဒနံ ပဋိလဒ္ဓီတိ အာဟ ‘‘ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတီ’’တိ။ အတ္ထတော ပန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ စိတ္တစေတသိကာနံ သဗ္ဗသော အပ္ပဝတ္တိ ဧဝ။

အဘီတိ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ နိရတ္ထကံ, တသ္မာ ‘‘သညာ’’ ဣစ္စေဝ အတ္ထော။ နိရောဓပဒေန အနန္တရိကံ ကတွာ သမာပတ္တိပဒေ ဝတ္တဗ္ဗေ တေသံ ဒွိန္နံ အန္တရေ သမ္ပဇာနပဒံ ဌပိတန္တိ အာဟ ‘‘နိရောဓပဒေန အနန္တရိကံ ကတွာ ဝုတ္တ’’န္တိ, တေနာဟ ‘‘အနုပဋိ…ပေ… အတ္ထော’’တိ။ တတြာပီတိ တသ္မိမ္ပိ တထာ ပဒါနုပုဗ္ဗိဌပနေပိ အယံ ဝိသေသတ္ထောတိ ယောဇနာ။ သမ္ပဇာနန္တဿာတိ တံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ သမ္မသနဝသေန ပဇာနန္တဿ။ အန္တေတိ ယထာဝုတ္တာယ နိရောဓပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနေ။ ဒုတိယဝိကပ္ပေ သမ္ပဇာနန္တဿာတိ သမ္ပဇာနကာရိနောတိ အတ္ထော, တေန နိရောဓသမာပဇ္ဇနကဿ ဘိက္ခုနော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗပါဋိဟာရိကပညာယ သဒ္ဓိံ အတ္ထသာဓိကာ ပညာ ကိစ္စတော ဒဿိတာ ဟောတိ, တေနာဟ ‘‘ပဏ္ဍိတဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။

သဗ္ဗာကာရေနာတိ ‘‘သမာပတ္တိယာ သရူပဝိသေသော, သမာပဇ္ဇနကော, သမာပဇ္ဇနဿ ဌာနံ, ကာရဏံ, သမာပဇ္ဇနာကာရော’’တိ ဧဝမာဒိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန။ တတ္ထာတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ။ (ဝိသုဒ္ဓီ။ ၂။၈၆၇) ကထိတတောဝါတိ ကထိတဋ္ဌာနတော ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗာ, န ဣဓ တံ ဝဒါမ ပုနရုတ္တိဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ ခေါ အဟန္တိ ဧတ္ထ အာကာရတ္ထော ဧဝံ-သဒ္ဒေါ ဥဂ္ဂဟိတာကာရဒဿနန္တိ ကတွာ။ ဧဝံ ပေါဋ္ဌပါဒါတိ ဧတ္ထ ပန သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော, တေနာဟ ‘‘သုဥဂ္ဂဟိတံ တယာတိ အနုဇာနန္တော’’တိ။

၄၁၅။ သညာ အဂ္ဂါ ဧတ္ထာတိ သညာဂ္ဂံ, အာကိဉ္စညာယတနံ။ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသုပိ သညာဂ္ဂံ အတ္ထိ ဥပလဗ္ဘတီတိ စိန္တေတွာ။ ‘‘ပုထူ’’တိ ပါဠိယံ လိင်္ဂဝိပလ္လာသံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဗဟူနိပီ’’တိ။ ‘‘ယထာ’’တိ ဣမိနာ ပကာရဝိသေသော ကရဏပ္ပကာရော ဂဟိတော, န ပကာရသာမညန္တိ အာဟ ‘‘ယေန ယေန ကသိဏေနာ’’တိ, ပထဝီကသိဏေန ကရဏဘူတေနာ’’တိ စ။ ဈာနံ တာဝ ယုတ္တော ကရဏဘာဝေါ သညာနိရောဓဖုသနဿ သာဓကတမဘာဝတော, ကထံ ကသိဏာနန္တိ? တေသမ္ပိ သော ယုတ္တော ဧဝ။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဈာနာနံ နိရောဓဖုသနဿ သာဓကတံ အဘာဝေါ, တဒဂ္ဂေန ကသိဏာနမ္ပိ တဒဝိနာဘာဝတော။ အနေကကရဏာပိ ကိရိယာ ဟောတိယေဝ ယထာ ‘‘အဿေန ယာနေန ဒီပိကာယ ဂစ္ဆတီ’’တိ။

ဧကဝါရန္တိ သကိံ။ ပုရိမသညာနိရောဓန္တိ ကာမသညာဒိပုရိမသညာယ နိရောဓံ, န နိရောဓသမာပတ္တိသညိတံ သညာနိရောဓံ။ ဧကံ သညာဂ္ဂန္တိ ဧကံ သညာဘူတံ အဂ္ဂံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော ဟေဋ္ဌိမသညာယ ဥက္ကဋ္ဌဘာဝတော။ သညာ စ သာ အဂ္ဂဉ္စာတိ သညာဂ္ဂံ, န သညာသု အဂ္ဂန္တိ။ ဒွေ ဝါရေတိ ဒွိက္ခတ္တုံ။ သေသကသိဏေသူတိ ကသိဏာနံယေဝ ဂဟဏံ နိရောဓကထာယ အဓိကတတ္တာ။ တတော ဧဝ စေတ္ထ ဈာနဂ္ဂဟဏေန ကသိဏဇ္ဈာနာနိ ဧဝ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနေန ကရဏဘူတေနာ’’တိ အာရမ္မဏံ အနာမသိတွာ ဝဒတိ ယထာ ‘‘ယေန ယေန ကသိဏေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဈာနံ အနာမသိတွာ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဣတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ နိဂမနဝသေန ဝဒတိ။ သဗ္ဗမ္ပီတိ သဗ္ဗံ ဧကဝါရံ သမာပန္နဈာနံ။ သင်္ဂဟေတွာတိ သဉ္ဇာနနလက္ခဏေန တံသဘာဝါဝိသေသတော ဧကဇ္ဈံ သင်္ဂဟေတွာ။ အပရာပရန္တိ ပုနပ္ပုနံ။

၄၁၆။ ဈာနပဒဋ္ဌာနံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန သညာဉာဏာနိ ဒဿိတာနိ ပဌမနယေ။ ဒုတိယနယေ ပန ယသ္မာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂေန ဃဋေန္တဿ မဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဝိပဿနာမဂ္ဂဝသေန သညာဉာဏာနိ ဒဿိတာနိ။ ယသ္မာ ပန ပဌမနယော လောကိယတ္တာ ဩဠာရိကော, ဒုတိယနယော မိဿကော တသ္မာ တဒုဘယံ အသမ္ဘာဝေတွာ အစ္စန္တသုခုမံ သုဘံ ထိရံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ ဒဿေတုံ မဂ္ဂဖလဝသေန သညာဉာဏာနိ ဒဿိတာနိ တတိယနယေ။ တယောပေတေ နယာ မဂ္ဂသောဓနဝသေန ဒဿိတာ။

‘‘အယံ ပနေတ္ထ သာရော’’တိ ဝိဘာဝေတုံ တိပိဋကမဟာသိဝတ္ထေရဝါဒေါ အာဘတော။ နိရောဓံ ပုစ္ဆိတွာ တသ္မိံ ကထိတေ တဒနန္တရံ သညာဉာဏုပ္ပတ္တိံ ပုစ္ဆန္တော အတ္ထတော နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ နာမ, နိရောဓတော စ ဝုဋ္ဌာနံ အရဟတ္တဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ သိယာ အနာဂါမိဖလုပ္ပတ္တိယာ ဝါ, တတ္ထ သညာ ပဓာနာ, တဒနန္တရဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏန္တိ တဒုဘယံ နိဒ္ဓါရေန္တော ထေရော ‘‘ကိံ ဣမေ ဘိက္ခူ ဘဏန္တီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ‘‘ကိံ ဣမေ ဘိက္ခူ ဘဏန္တီ’’တိ တဒါ ဒီဃနိကာယတန္တိံ ပရိဝတ္တန္တေ ဣမံ ဌာနံ ပတွာ ယထာဝုတ္တေန ပဋိပါဋိယာ တယော နယေ ကထေန္တေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဝဒတိ။

ယဿ ယထာ မဂ္ဂဝီထိယံ မဂ္ဂဖလဉာဏေသု ဥပ္ပန္နေသု နိယမတော မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိယံ ဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏန္တိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ’’န္တိ။ ‘‘ဣဒံ အရဟတ္တဖလ’’န္တိ ဣဒံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနံ။ ဖလသမာဓိသညာပစ္စယာတိ ဖလသမာဓိသဟဂတသညာပစ္စယာ။ ကိရ-သဒ္ဒေါ အနုဿရဏတ္ထော။ ယထာဓိဂတဓမ္မာနုဿရဏပက္ခိယာ ဟိ ပစ္စဝေက္ခဏာ။ သမာဓိသီသေန စေတ္ထ သဗ္ဗံ အရဟတ္တဖလံ ဂဟိတံ သဟစရဏဉာယေန, တသ္မိံ အသတိ ပစ္စဝေက္ခဏာယ အသမ္ဘဝေါ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဣဒပ္ပစ္စယာ’’တိ။

သညာအတ္တကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၇။ ဒေသနာယ သဏှဘာဝေန သာရမ္ဘမက္ခိဿာဒိမလဝိသောဓနတော သုတမယဉာဏံ နှာပိတံ ဝိယ, သုခုမဘာဝေန တနုလေပနဝိလိတ္တံ ဝိယ, တိလက္ခဏဗ္ဘာဟတတာယ ကုဏ္ဍလာဒိအလင်္ကာရဝိဘူသိတံ ဝိယ စ ဟောတိ, တဒနုပသေဝတော ဉာဏဿ စ တထာဘာဝေါ တံသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလဿ တထာဘာဝါပတ္တိ, နိရောဓကထာယ နိဝေသနဉ္စဿ သိရိသယနပ္ပဝေသနသဒိသန္တိ အာဟ ‘‘သဏှသုခုမ…ပေ… အာရောပိတောပီ’’တိ။ တတ္ထာတိ တဿံ နိရောဓကထာယံ။ သုခံ အဝိန္ဒန္တော မန္ဒဗုဒ္ဓိတာယ အလဘန္တော။ မလဝိဒူသိတတာယ ဂူထဋ္ဌာနသဒိသံ။ အတ္တနော လဒ္ဓိံ အတ္တဒိဋ္ဌိံ။ အနုမတိံ ဂဟေတွာတိ အနုညံ ဂဟေတွာ ‘‘ဧဒိသော မေ အတ္တာ’’တိ အနုဇာနာပေတွာ, အတ္တနော လဒ္ဓိယံ ပတိဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ ကံ ပနာတိ ဩဠာရိကော, မနောမယော, အရူပီတိ တိဏ္ဏံ အတ္တဝါဒါနံ ဝသေန တိဝိဓေသု ကတမန္တိ အတ္ထော။ ပရိဟရန္တောတိ ဝိဒ္ဓံသနတော ပရိဟရန္တော, နိဂူဟန္တောတိ အဓိပ္ပါယော။ ယသ္မာ စတုသန္တတိရူပပ္ပဗန္ဓံ ဧကတ္တဝသေန ဂဟေတွာ ရူပီဘာဝတော ‘‘ဩဠာရိကော အတ္တာ’’တိ ပစ္စေတိ အတ္တဝါဒီ, အန္နပါနောပဓာနတဉ္စဿ ပရိကပ္ပေတွာ ‘‘သဿတော’’တိ မညတိ, ရူပီဘာဝတော ဧဝ စ သညာယ အညတ္တံ ဉာယာဂတမေဝ, ယံ ဝေဒဝါဒိနော ‘‘အန္နမယော, ပါနမယော’’တိ စ ဒွိဓာ ဝေါဟရန္တိ, တသ္မာ ပရိဗ္ဗာဇကော တံ သန္ဓာယာ ‘‘ဩဠာရိကံ ခေါ’’တိ အာဟ။

တတ္ထ ယဒိ အတ္တာ ရူပီ, န သညီ, သညာယ အရူပဘာဝတ္တာ, ရူပဓမ္မာနဉ္စ အသဉ္ဇာနနသဘာဝတ္တာ, ရူပီ စ သမာနော ယဒိ တဝ မတေန နိစ္စော, သညာ အပရာပရံ ပဝတ္တနတော တတ္ထ တတ္ထ ဘိဇ္ဇတီတိ ဘေဒသဗ္ဘာဝတော အနိစ္စာ, ဧဝမ္ပိ ‘‘အညာ သညာ, အညော အတ္တာ’’တိ သညာယ အဘာဝတော အစေတနောတိ န ကမ္မဿ ကာရကော, ဖလဿ စ န ဥပဘုဉ္ဇကောတိ အာပန္နမေဝ, တေနာဟ ‘‘ဩဠာရိကော စ ဟိ တေ’’တိအာဒိ။ ပစ္စာဂစ္ဆတောတိ ပစ္စာဂစ္ဆန္တဿ, ဇာနတောတိ အတ္ထော။ ‘‘အညာ စ သညာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အညာ စ သညာ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ဥပ္ပါဒပုဗ္ဗကော နိရောဓော, န စ ဥပ္ပန္နံ အနိရုဇ္ဈကံ နာမ အတ္ထီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘စတုန္နဉ္စ ခန္ဓာန’’န္တိအာဒိ။

၄၁၈-၄၂၀။ မနောမယန္တိ ဈာနမနသော ဝသေန မနောမယံ။ ယော ဟိ ဗာဟိရပစ္စယနိရပေက္ခော, သော မနသာဝ နိဗ္ဗတ္တောတိ မနောမယော။ ရူပလောကေ နိဗ္ဗတ္တသရီရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ, ယံ ဝေဒဝါဒိနော အာနန္ဒမယော, ဝိညာဏမယောတိ စ ဒွိဓာ ဝေါဟရန္တိ။ တတြာပီတိ ‘‘မနောမယော အတ္တာ’’တိ ဣမသ္မိမ္ပိ ပက္ခေ။ ဒေါသေ ဒိန္နေတိ ‘‘အညာဝ သညာ ဘဝိဿတီ’’တိအာဒိနာ ဒေါသေ ဒိန္နေ။ ဣဓာပိ ပုရိမဝါဒေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဒေါသဒဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယံ ပန ဝိသေသော – ယဒိ အတ္တာ မနောမယော, သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂီ, အဟီနိန္ဒြိယော စ ဘဝေယျ, ဧဝံ သတိ ‘‘ရူပံ အတ္တာ သိယာ, န စ သညီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တေနာဟ – ‘‘မနောမယော စ ဟိ တေ’’တိအာဒိ။ ကသ္မာ ပနာယံ ပရိဗ္ဗာဇကော ပဌမံ ဩဠာရိကံ အတ္တာနံ ပဋိဇာနိတွာ တံ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန မနောမယံ အတ္တာနံ ပဋိဇာနာတိ, တဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အရူပိံ အတ္တာနံ ပဋိဇာနာတီတိ? ကာမဉ္စေတ္ထ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ, တထာပိ ဣမေ တိတ္ထိယာ နာမ အနဝဋ္ဌိတစိတ္တာ ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏုကော ဝိယ စဉ္စလာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ နာမ ဥမ္မတ္တကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သညာယာတိ ပကတိသညာယ။ ဥပ္ပါဒနိရောဓံ ဣစ္ဆတိ အပရာပရံ ပဝတ္တာယ သညာယ ဥဒယဝယဒဿနတော။ တထာပိ ‘‘သညာ သညာ’’တိ ပဝတ္တသမညံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တဿ စ အဝိစ္ဆေဒံ ပရိကပ္ပေန္တော သဿတံ မညတိ, တေနာဟ ‘‘အတ္တာနံ ပန သဿတံ မညတီ’’တိ။

တထေဝါတိ ယထာ ‘‘ရူပီ အတ္တာ’’တိ, ‘‘မနောမယော အတ္တာ’’တိ စ ဝါဒဒွယေ သညာယ အတ္တတော အညတာ, တထာ စဿ အစေတနတာဒိဒေါသပ္ပသင်္ဂေါ ဒုန္နိဝါရော, တထေဝ ဣမသ္မိံ ဝါဒေ ဒေါသော။ တေနာဟ ‘‘တထေဝဿ ဒေါသံ ဒဿေန္တော’’တိ။ မိစ္ဆာဒဿနေနာတိ အတ္တဒိဋ္ဌိသင်္ခါတေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန။ အဘိဘူတတ္တာတိ အနာဒိကာလဘာဝိတဘာဝေန အဇ္ဈောတ္ထဋတ္တာ နိဝါရိတဉာဏစာရတ္တာ။ တံ နာနတ္တံ အဇာနန္တောတိ ယေန သန္တတိဃနေန, သမူဟဃနေန စ ဝဉ္စိတော ဗာလော ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဓမ္မသမူဟံ မိစ္ဆာဂါဟဝသေန ‘‘အတ္တာ’’တိ, ‘‘နိစ္စော’’တိ စ အဘိနိဝိဿ ဝေါဟရတိ, တံ ဧကတ္တသညိတံ ဃနဂ္ဂဟဏံ ဝိနိဘုဇ္ဇ ယာထာဝတော ဇာနနံ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ, သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ တိတ္ထိယာနံ သော နတ္ထီတိ အယမ္ပိ ပရိဗ္ဗာဇကော တာဒိသဿ ဉာဏဿ ပရိပါကဿ အဘာဝတော ဝုစ္စမာနမ္ပိ နာညာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဘဂဝတာ ဝုစ္စမာနမ္ပိ တံ နာနတ္တံ အဇာနန္တော’’တိ။ သညာ နာမာယံ နာနာရမ္မဏာ နာနာက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝေတိ စာတိ သညာယ ဥပ္ပါဒနိရောဓံ ပဿန္တောပိ သညာမယံ သညာဘူတံ အတ္တာနံ ပရိကပ္ပေတွာ ယထာဝုတ္တဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဘာဝတော နိစ္စမေဝ ကတွာ မညတိ ဒိဋ္ဌိမညနာယ။ တထာဘူတဿ စ တဿ သဏှသုခုမပရမဂမ္ဘီရဓမ္မတာ န ဉာယတေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ’’တိအာဒိ။

ဒိဋ္ဌိအာဒီသု ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ ဒဿနံ အဘိနိဝိသနံ ဒိဋ္ဌိ။ တဿာ ဧဝ ပုဗ္ဗဘာဂဘူတံ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ နိဇ္ဈာနဝသေန ခမနံ ခန္တိ။ တထာ ရောစနံ ရုစိ။ ‘‘အညထာ’’တိအာဒိ တေသံ ဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿနံ။ တတ္ထ အညထာတိ ယထာ အရိယဝိနယေ အန္တဒွယံ အနုပဂ္ဂမ္မ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါဝသေန ဒဿနံ ဟောတိ, တတော အညထာယေဝ။ အညဒေဝါတိ ယံ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇတိ ခန္ဓာယတနာဒိ, တဿ စ အနိစ္စတာဒိ, တတော အညဒေဝ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနံ အတ္တာနံ သဿတာဒိ တေ ခမတိ စေဝ ရုစ္စတိ စ။ အာယုဉ္ဇနံ အနုယုဉ္ဇနံ အာယောဂေါ, တေနာဟ ‘‘ယုတ္တပယုတ္တတာ’’တိ။ ပဋိပတ္တိယာတိ ပရမတ္တစိန္တနာဒိပရိဗ္ဗာဇကပဋိပတ္တိယာ။ ဒုဇ္ဇာနမေတံ ဓမ္မတံ တွံ ‘‘အယံ ပရမတ္ထော, အယံ သမ္မုတီ’’တိ ဣမဿ ဝိဘာဂဿ ဒုဗ္ဗိဘာဂတ္တာ။ ‘‘ယဒိ ဧတံ ဒုဇ္ဇာနံ, တံ တာဝ တိဋ္ဌတု, ဣမံ ပနတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ယထာ ပဋိပဇ္ဇိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ပရိဗ္ဗာဇကော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အညော ဝါ သညတောတိ သညာသဘာဝတော အညော သဘာဝေါ ဝါ အတ္တာ ဟောတူတိ အတ္ထော။ အဿာတိ အတ္တနော။

လောကီယတိ ဒိဿတိ ဧတ္ထ ပုညပါပံ, တဗ္ဗိပါကော စာတိ လောကော, အတ္တာ။ သော ဟိဿ ကာရကော, ဝေဒကော စာတိ ဣစ္ဆိတော။ ဒိဋ္ဌိဂတန္တိ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိအာဒိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၃၁၊ ဥဒါ။ ၅၅) နယပ္ပဝတ္တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ န ဟေသ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထနိဿိတော တဒသံဝတ္တနတော။ ယော ဟိ တဒါဝဟော, သော တံနိဿိတောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘေယျ ယထာ တံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရော။ ဧတေနေဝ တဿ န ဓမ္မနိဿိတတာပိ သံဝဏ္ဏိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ အာဒိဗြဟ္မစရိယဿာတိ အာဒိဗြဟ္မစရိယံ, တဒေဝ အာဒိဗြဟ္မစရိယကံ ယထာ ‘‘ဝိနယော ဧဝ ဝေနယိကော’’တိ, (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂၁) တေနာဟ ‘‘သိက္ခတ္တယသင်္ခါတဿာ’’တိအာဒိ။ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဿ သံသာရဝဋ္ဋေ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂနိရောဓုပသမာသံဝတ္တနံ ဝဋ္ဋန္တောဂဓတ္တာ, တဿ ဝဋ္ဋသမ္ဗန္ဓနတော စ။ တထာ အဘိညာသမ္ဗောဓနိဗ္ဗာနာသံဝတ္တနဉ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဘိဇာနနာယာတိ ဉာတပရိညာဝသေန အဘိဇာနနတ္ထာယ။ သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာတိ တီရဏပဟာနပရိညာဝသေန သမ္ဗောဓနတ္ထာယာတိ ဝဒန္တိ။ အဘိဇာနနာယာတိ အဘိညာပညာဝသေန ဇာနနာယ, တံ ပန ဝဋ္ဋဿ ပစ္စက္ခကရဏမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ပစ္စက္ခကိရိယာယာ’’တိ။ သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယာတိ ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဋိဝေဓာယ။

ကာမံ တဏှာပိ ဒုက္ခသဘာဝါ, တဿာ ပန သမုဒယဘာဝေန ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ‘‘တဏှံ ဌပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပဘာဝနတော ဥပ္ပါဒနတော။ ဒုက္ခံ ပဘာဝေန္တီပိ တဏှာ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယန္တရသဟိတာ ဧဝ ပဘာဝေတိ, န ကေဝလာတိ အာဟ ‘‘သပ္ပစ္စယာ’’တိ။ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တီတိ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ, နပ္ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ခသမုဒယာ ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေတိ အပ္ပဝတ္တိ။ ဒုက္ခနိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ အဓိဂစ္ဆတိ, တဒတ္ထံ ပဋိပဒါ စာတိ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ။ မဂ္ဂပါတုဘာဝေါတိ အဂ္ဂမဂ္ဂသမုပ္ပါဒေါ။ ဖလသစ္ဆိကိရိယာတိ အသေက္ခဖလာဓိဂမော။ အာကာရန္တိ တံ ဂမနလိင်္ဂံ။

၄၂၁။ သမန္တတော နိဂ္ဂဏှနဝသေန တောဒနံ ဝိဇ္ဈနံ သန္နိတောဒကံ, ဝါစာယာတိ စ ပစ္စတ္တေ ကရဏဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဝစနပတောဒေနာ’’တိ။ သဇ္ဈဗ္ဘရိတန္တိ သမန္တတော ဘုသံ အရိတံ အကံသူတိ သတမတ္တေဟိ တုတ္တကေဟိ ဝိယ တိံသသတမတ္တာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဝါစာပတောဒနေဟိ တုဒိံသု သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနန္တိ ပရမတ္ထသဘာဝတော ဥပလဗ္ဘမာနံ, နပကတိအာဒိ ဝိယ အနုပလဗ္ဘမာနံ။ တစ္ဆန္တိ သစ္စံ။ တထန္တိ အဝိပရီတံ လောကုတ္တရဓမ္မေသူတိ ဝိသယေ ဘုမ္မံ တေ ဓမ္မေ ဝိသယံ ကတွာ။ ဌိတသဘာဝန္တိ အဝဋ္ဌိတသဘာဝံ, တဒုပ္ပါဒကန္တိ အတ္ထော။ လောကုတ္တရဓမ္မနိယာမတန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မသမ္ပာပနနိယာမေန နိယတံ, တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနဉှီ’’တိအာဒိ။ ဧဒိသာတိ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ။

စိတ္တဟတ္ထိသာရိပုတ္တပေါဋ္ဌပါဒဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၂၂။ သုခုမေသု အတ္ထန္တရေသူတိ ခန္ဓာယတနာဒီသု သုခုမဉာဏဂေါစရေသု ဓမ္မေသု။ ကုသလောတိ ပုဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ကတပရိစယတာယ ဆေကော အဟောသိ။ ဂိဟိဘာဝေ အာနိသံသကထာယ ကထိတတ္တာ သီလဝန္တဿ ဘိက္ခုနော တထာ ကထနေန ဝိဗ္ဘမနေ နိယောဇိတတ္တာ ဣဒါနိ သယမ္ပိ သီလဝါ ဧဝ ဟုတွာ ဆ ဝါရေ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၃၇၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၆၉) ဝိဗ္ဘမိ။ ကမ္မသရိက္ခကေန ဟိ ဖလေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ မဟာသာဝကဿ ကထိတေတိ မဟာသာဝကဿ မဟာကောဋ္ဌိကတ္ထေရဿ အပသာဒနကထိတနိမိတ္တံ။ ပတိဋ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တောတိ သာသနေ ပတိဋ္ဌံ လဒ္ဓုံ အသက္ကောန္တော။

၄၂၃။ ပညာစက္ခုနော နတ္ထိတာယာတိ သုဝုတ္တဒုရုတ္တသမဝိသမဒဿနသမတ္ထပညာစက္ခုနော အဘာဝေန။ စက္ခုမာတိ ဧတ္ထ ယာဒိသေန စက္ခုနာ ပုရိသော ‘‘စက္ခုမာ’’တိ ဝုတ္တော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သုဘာသိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဧကကောဋ္ဌာသာတိ ဧကန္တိကာ, နိဗ္ဗာနာဝဟဘာဝေန နိစ္ဆိတာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဌပိတာတိ ဝဝတ္ထာပိတာ။ န ဧကကောဋ္ဌာသာ န ဧကန္တိကာ, န နိဗ္ဗာနာဝဟဘာဝေန နိစ္ဆိတာ ဝဋ္ဋန္တောဂဓဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧကံသိကဓမ္မဝဏ္ဏနာ

၄၂၅။ ‘‘ကသ္မာ အာရဘီ’’တိ ကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အနိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထ’’န္တိ ပယောဇနံ ဝိဿဇ္ဇိတံ။ သတိ ဟိ ဖလသိဒ္ဓိယံ ဟေတုသိဒ္ဓေါယေဝ ဟောတီတိ။ ပညာပိတနိဋ္ဌာယာတိ ပဝေဒိတဝိမုတ္တိမဂ္ဂဿ, ဝဋ္ဋဒုက္ခပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ ဧတာယာတိ ‘‘နိဋ္ဌာ’’တိ ဝိမုတ္တိ ဝုတ္တာ။ နိဋ္ဌာမဂ္ဂေါ ဟိ ဣဓ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘နိဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တော။ တဿ ဟိ အနိယျာနိကတာ, နိယျာနိကတာ စ ဝုစ္စတိ, န နိဋ္ဌာယ။ နိယျာနံ ဝါ နိဂ္ဂမနံ နိဿရဏံ, ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ဝုပသမောတိ အတ္ထော။ နိယျာနမေဝ နိယျာနိကံ, န နိယျာနိကံ အနိယျာနိကံ, သော ဧဝ ဘာဝေါ အနိယျာနိကဘာဝေါ, တဿ ဒဿနတ္ထန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ‘‘နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဝစနမတ္တသာမညံ ဂဟေတွာ ဝဒတိ, န ပန ပရမတ္ထတော တေသံ သမယေ နိဗ္ဗာနပညာပနဿ လဗ္ဘနတော, တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာ စ န နိယျာနိကာ’’တိအာဒိ။ လောကထူပိကာဒိဝသေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အညော ပုရိသော, အညာ ပကတီ’’တိ ပကတိပုရိသန္တရာဝဗောဓော မောက္ခော, ဗုဒ္ဓိအာဒိဂုဏဝိနိမုတ္တဿ အတ္တနော သကတ္တနိ အဝဋ္ဌာနံ မောက္ခော, ကာယပဝတ္တိဂတိဇာတိဗန္ဓာနံ အပ္ပမဇ္ဇနဝသေန အပ္ပဝတ္တော မောက္ခော, ယညေဟိ ဇုတေန ပရေန ပုရိသေန သလောကတာ မောက္ခော, သမီပတာ မောက္ခော, သဟယောဂေါ မောက္ခောတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယထာပညတ္တာတိ ပညတ္တပ္ပကာရာ ဟုတွာ န နိယျာတိ, ယေနာကာရေန ‘‘နိဋ္ဌာ ပါပုဏီယတီ’’တိ တေဟိ ပဝေဒိတာ, တေနာကာရေန တဿာ အပ္ပတ္တဗ္ဗတော န နိယျာတိ။ ပဏ္ဍိတေဟိ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ‘‘နာယံ နိဋ္ဌာ ပဋိပဒါ ဝဋ္ဋဿ အနတိက္ကမနတော’’တိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ပဋိက္ခိတ္တာ။ နိဝတ္တတီတိ ပဋိက္ခေပဿ ကာရဏဝစနံ, တသ္မာ တေဟိ ပညတ္တာ နိဋ္ဌာ ပဋိပဒါ န နိယျာတိ, အညဒတ္ထု တံသမင်္ဂိနံ ပုဂ္ဂလံ သံသာရေ ဧဝ ပရိဗ္ဘမာပေန္တီ နိဝတ္တတိ။

ပဓာနံ ဇာနနံ နာမ ပစ္စက္ခတော ဇာနနံ တဿ ပမာဏဇေဋ္ဌဘာဝတော, ဣတရဿ သံသယာနုဗဒ္ဓတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇာနံ ပဿ’’န္တိ။ တေနေတ္ထ ဒဿနေန ဇာနနံ ဝိသေသေတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တုမှာကံ ဧကန္တသုခေ လောကေ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဒဿနံ အတ္ထီတိ။ ဇာနန္တိ ဝါ တဿ လောကဿ အနုမာနဝိသယတံ ပုစ္ဆတိ, ပဿန္တိ ပစ္စက္ခတော ဂေါစရတံ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အပိ တုမှာကံ လောကော ပစ္စက္ခတော ဉာတော, ဥဒါဟု အနုမာနတောတိ။

ယသ္မာ လောကေ ပစ္စက္ခဘူတော အတ္ထော ဣန္ဒြိယဂေါစရဘာဝေန ပါကဋော, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနီ’’တိအာဒိ။ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာနီတိ ဒိဋ္ဌဝါ, ဒဿနဘူတေန, တဒနုဂတေန စ ဉာဏေန ဂဟိတပုဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘သရီရသဏ္ဌာနာဒီနီ’’တိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ ‘‘အပ္ပါဋိဟီရက တ’’န္တိ အနုနာသိကလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အပ္ပါဋိဟီရကံ တ’’န္တိ ‘‘အပ္ပါဋိဟီရံ ကတ’’န္တိ ဧဝမေတ္ထ ဝဏ္ဏေန္တိ။ ပဋိပက္ခဟရဏတော ပဋိဟာရိယံ, တဒေဝ ပါဋိဟာရိယံ, ဥတ္တရဝိရဟိတံ ဝစနံ။ ပါဋိဟာရိယမေဝေတ္ထ ‘‘ပါဋိဟီရက’’န္တိ ဝါ ဝုတ္တံ။ န ပါဋိဟီရကံ အပ္ပါဋိဟီရကံ ပရေဟိ ဝုစ္စမာနဥတ္တရေဟိ သဥတ္တရတ္တာ, တေနာဟ ‘‘ပဋိဟရဏဝိရဟိတ’’န္တိ။ သဥတ္တရဉှိ ဝစနံ တေန ဥတ္တရေန ပဋိဟာရီယတိ အတိဝိပရိဝတ္တီယတိ။ တတော ဧဝ နိယျာနဿ ပဋိဟရဏမဂ္ဂဿ အဘာဝတော ‘‘အနိယျာနိက’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ။

၄၂၆။ ဝိလာသော လီဠာ။ အာကပ္ပေါ ကေသဗန္ဓဝတ္ထဂ္ဂဟဏံ အာဒိအာကာရဝိသေသော, ဝေသသံဝိဓာနံ ဝါ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဘာဝါဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘ဘာဝေါ’’တိ စ စာတုရိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တယောအတ္တပဋိလာဘဝဏ္ဏနာ

၄၂၈။ အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, အတ္တဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘အတ္တပဋိလာဘောတိ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော’’တိ။ ကာမဘဝံ ဒဿေတိ တဿ ဣတရဒွယတ္တဘာဝတော ဩဠာရိကတ္တာ။ ရူပဘဝံ ဒဿေတိ ဈာနမနေန နိဗ္ဗတ္တံ ဟုတွာ ရူပီဘာဝေန ဥပလဗ္ဘနတော။ သံကိလေသိကာ ဓမ္မာ နာမ ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒါ တဒဘာဝေ ကဿစိ သံကိလေသဿာပိ အသမ္ဘဝတော။ ဝေါဒါနိယာ ဓမ္မာ နာမ သမထဝိပဿနာ တာသံ ဝသေန သဗ္ဗသော စိတ္တဝေါဒါနဿ သိဇ္ဈနတော။

၄၂၉။ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ အသမုစ္ဆေဒေ ပန န ကဒါစိပိ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ ပါရိပူရီ, ဝေပုလ္လံ ဝါ သမ္ဘဝတိ, သမုစ္ဆေဒေ ပန သတိ ဧဝ သမ္ဘဝတီတိ မဂ္ဂပညာဖလပညာ-ဂ္ဂဟဏံ။ တာ ဟိ သကိံ ပရိပုဏ္ဏာ ပရိပုဏ္ဏာ ဧဝ အပရိဟာနဓမ္မတ္တာ။ တရုဏပီတီတိ ဥပ္ပန္နမတ္တာ အလဒ္ဓါသေဝနာ ဒုဗ္ဗလာ ပီတိ။ ဗလဝတုဋ္ဌီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိယာ လဒ္ဓါသေဝနာ ဥပရိဝိသေသာဓိဂမဿ ပစ္စယဘူတာ ထိရတရာ ပီတိ။ ‘‘ယံ အဝေါစုမှာ’’တိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယံ ဝေါဟာရံ ‘‘သံကိလေသိကဝေါဒါနိယဓမ္မာနံ ပဟာနာဘိဝုဒ္ဓိနိဋ္ဌံ ပညာယ ပါရိပူရိဝေပုလ္လဘူတံ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အပရပ္ပစ္စယေန ဉာဏေန ပစ္စက္ခတော သမ္ပာဒေတွာ ဝိဟရိဿတီ’’တိ ကထယိမှ။ တတ္ထ တသ္မိံ ဝိဟာရေ တဿ မမ ဩဝါဒကရဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဝိဟရဏနိမိတ္တံ ပမောဒပ္ပဘာဝိတာ ပီတိ စ ဘဝိဿတိ, တဿာ စ ပစ္စယဘူတံ ပဿဒ္ဓိဒွယံ သမ္မဒေဝ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ စ ဥက္ကံသဂတံ ဉာဏဉ္စ တထာဘူတော စ သော ဝိဟာရော။ သန္တပဏီတတာယ အတပ္ပကော အနညသာဓာရဏော သုခဝိဟာရောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ။

ပဌမဇ္ဈာနေ ပဋိလဒ္ဓမတ္တေ ဟီနဘာဝတော ပီတိ ဒုဗ္ဗလာ ပါမောဇ္ဇပက္ခိကာ, သုဝိဘာဝိတေ ပန တသ္မိံ ပဂုဏေ သာ ပဏီတာ ဗလဝဘာဝတော ပရိပုဏ္ဏကိစ္စာ ပီတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနေ ပါမောဇ္ဇာဒယော ဆပိ ဓမ္မာ လဗ္ဘန္တီ’’တိ။ ‘‘သုခေါ ဝိဟာရော’’တိ ဣမိနာ သမာဓိ ဂဟိတော။ သုခံ ဂဟိတန္တိ အပရေ, တေသံ မတေန သန္တသုခတာယ ဥပေက္ခာ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ ‘‘သုခ’’န္တိ ဣစ္ဆိတာ, တေနာဟ ‘‘တထာ စတုတ္ထေ’’တိအာဒိ။ ပါမောဇ္ဇံ နိဝတ္တတီတိ ဒုဗ္ဗလပီတိသင်္ခါတံ ပါမောဇ္ဇံ ဆသု ဓမ္မေသု နိဝတ္တတိ ဟာယတိ။ ဝိတက္ကဝိစာရက္ခောဘဝိရဟေန ဒုတိယဇ္ဈာနေ သဗ္ဗဒါ ပီတိ ဗလဝတီ ဧဝ ဟောတိ, န ပဌမဇ္ဈာနေ ဝိယ ကဒါစိ ဒုဗ္ဗလာ။ သုဒ္ဓဝိပဿနာ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝါတိ ဥပရိ မဂ္ဂံ အကထေတွာ ကေဝလံ ဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနံ ကထိတံ။ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိပဿနာ ကထိတာတိ ဝိပဿနာယ ပါဒကဘာဝေန ဈာနာနိ ကထေတွာ တတော ပရံ ဝိပဿနာပုဗ္ဗကာ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ကထိတာတိ အတ္ထော။ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိ ကထိတာတိ ပဌမဇ္ဈာနိကာဒိကာ ဖလသမာပတ္တိယော အကထေတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဧဝ ဖလသမာပတ္တိ ကထိတာ။ ပီတိဝေဝစနမေဝ ကတွာတိ ဒွိန္နံ ပီတီနံ ဧကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ အနုပ္ပဇ္ဇနတော ပါမောဇ္ဇံ ပီတိဝေဝစနမေဝ ကတွာ။ ပီတိသုခါနံ အပရိစ္စတ္တတ္တာ, ‘‘သုခေါ စ ဝိဟာရော’’တိ သာတိသယဿ သုခဝိဟာရဿ ဂဟိတတ္တာ စ ဒုတိယဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိ နာမ ကထိတာ။ ကာမံ ပဌမဇ္ဈာနေပိ ပီတိသုခါနိ လဗ္ဘန္တိ, တာနိ ပန ဝိတက္ကဝိစာရက္ခောဘေန န သန္တပဏီတာနိ, သန္တပဏီတာနိ စ ဣဓာဓိပ္ပေတာနိ။

၄၃၂-၄၃၇။ ဝိဘာဝနတ္ထောတိ ပကာသနတ္ထော သရူပတော နိရူပနတ္ထော, တေနာဟ ‘‘အယံ သော’’တိအာဒိ။ နန္တိ ဩဠာရိကံ အတ္တပဋိလာဘံ။ သပ္ပဋိဟရဏန္တိ ပရေန စောဒိတဝစနေန သပရိဟာရံ သဥတ္တရံ။ တုစ္ဆောတိ မုသာ အဘူတော။ သွေဝါတိ သော ဧဝ အတ္တပဋိလာဘော။ တသ္မိံ သမယေ ဟောတီတိ တသ္မိံ ပစ္စုပ္ပန္နသမယေ ဝိဇ္ဇမာနော ဟောတိ။ အတ္တပဋိလာဘောတွေဝ နိယျာတေသိ, န နံ သရူပတော နီဟရိတွာ ဒဿေသိ။ ရူပါဒယော စေတ္ထ ဓမ္မာတိ ရူပဝေဒနာဒယော ဧဝ ဧတ္ထ လောကေ သဘာဝဓမ္မာ။ အတ္တပဋိလာဘောတိ ပန တေ ရူပါဒိကေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပညတ္တိ, တေနာဟ ‘‘နာမမတ္တမေတ’’န္တိ။ နာမပဏ္ဏတ္တိဝသေနာတိ နာမဘူတပညတ္တိမတ္တတာဝသေန။

၄၃၈။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာတိ ‘‘အတ္တပဋိလာဘောတိ ရူပါဒိကေ ဥပါဒါယ ပညတ္တိမတ္တ’’န္တိ ဣမမတ္ထံ ‘‘ယသ္မိံ စိတ္တ သမယေ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ။ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဝိနယနတ္ထန္တိ ယထာ ပရေ ပုစ္ဆေယျုံ, တေနာကာရေန ကာလဝိဘာဂတော ပဋိပဒါနိ ပုစ္ဆိတွာ တဿ အတ္ထဿ ဉာပနဝသေန ဝိနယနတ္ထံ။ တသ္မိံ သမယေ သစ္စော အဟောသီတိ တသ္မိံ အတီတသမယေ ဥပါဒါနဿ ဝိဇ္ဇမာနတာယ သစ္စဘူတော ဝိဇ္ဇမာနော ဝိယ ဝတ္တဗ္ဗော အဟောသိ, န ပန အနာဂတော ဣဒါနိ ပစ္စုပ္ပန္နော ဝါ အတ္တပဋိလာဘော တဒုပါဒါနဿ တဒါ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ။ ယေ တေ အတီတာ ဓမ္မာ အတီတသမယေ အတီတတ္တပဋိလာဘဿ ဥပါဒါနဘူတာ ရူပါဒယော။ တေ ဧတရဟိ နတ္ထိ နိရုဒ္ဓတ္တာ။ တတော ဧဝ အဟေသုန္တိ သင်္ချံ ဂတာ။ တသ္မာတိ တသ္မိံယေဝ သမယေ လဗ္ဘနတော။ သောပိ တဒုပါဒါနော မေ အတ္တပဋိလာဘော တသ္မိံယေဝ အတီတသမယေ သစ္စော ဘူတော ဝိဇ္ဇမာနော ဝိယ အဟောသိ။ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနန္တိ အနာဂတာနဉ္စေဝ ပစ္စုပ္ပန္နာနဉ္စ ရူပဓမ္မာနံ ဥပါဒါနဘူတာနံ တဒါ တသ္မိံ အတီတသမယေ အဘာဝါ တဒုပါဒါနော အနာဂတော ပစ္စုပ္ပန္နော စ အတ္တပဋိလာဘော တသ္မိံ အတီတသမယေ မောဃော တုစ္ဆော မုသာ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ နာမမတ္တမေဝါတိ သမညာမတ္တမေဝ။ အတ္တပဋိလာဘံ ပဋိဇာနာတိ ပရမတ္ထတော အနုပလဗ္ဘမာနတ္တာ။

‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ ဣမိနာ ယေ တေ အနာဂတာ ဓမ္မာ, တေ ဧတရဟိ နတ္ထိ, ‘‘ဘဝိဿန္တီ’’တိ ပန သင်္ချံ ဂမိဿန္တိ, တသ္မာ သောပိ မေ အတ္တပဋိလာဘော တသ္မိံယေဝ သမယေ သစ္စော ဘဝိဿတိ။ အတီတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပန ဓမ္မာနံ တဒါ အဘာဝါ တသ္မိံ သမယေ မောဃော အတီတော မောဃော ပစ္စုပ္ပန္နော။ ယေ ဣမေ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ, တေ ဧတရဟိ အတ္ထိ, တသ္မာ ယောယံ မေ အတ္တပဋိလာဘော, သော ဣဒါနိ သစ္စော။ အတီတာနာဂတာနံ ပန ဓမ္မာနံ ဣဒါနိ အဘာဝါ တသ္မိံ သမယေ မောဃော အတီတော မောဃော အနာဂတောတိ ဧဝံ အတ္ထတော နာမမတ္တမေဝ အတ္တပဋိလာဘံ ပဋိဇာနာတီတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ။

၄၃၉-၄၄၃။ သံသန္ဒိတုန္တိ သမာနေတုံ။ ယသ္မိံ သမယေ ခီရံ ဟောတီတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဘူတုပါဒါယသညိတံ ဥပါဒါနဝိသေသံ ဥပါဒါယ ခီရပညတ္တိ ဟောတိ။ န တသ္မိံ…ပေ… ဂစ္ဆတိ ခီရပညတ္တိဥပါဒါနဿ ဒဓိအာဒိပညတ္တိယာ အနုပါဒါနတော။ ပဋိနိယတဝတ္ထုကာ ဟိ ဧကာ လောကသမညာ, တေနာဟ ‘‘ယေ ဓမ္မေ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ သင်္ခါယတိ ဧတာယာတိ သင်္ခါ, ပညတ္တိ။ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝစန္တိ ဝဒန္တိ ဧတာယာတိ နိရုတ္တိ။ နမန္တိ ဧတေနာတိ နာမံ။ ဝေါဟရန္တိ ဧတေနာတိ ဝေါဟာရော, ပညတ္တိယေဝ။ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိအာဒိနာ ခီရေ ဝုတ္တနယံ ဒဓိအာဒီသု အတိဒိသတိ။

သမနုဇာနနမတ္တကာနီတိ ‘‘ဣဒံ ခီရံ, ဣဒံ ဒဓီ’’တိအာဒိနာ တာဒိသေ ဘူတုပါဒါယရူပဝိသေသေ လောကေ ပရမ္ပရာဘတံ ပညတ္တိံ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ သမနုဇာနနံ ဝိယ ပစ္စယဝိသေသဝိသိဋ္ဌံ ရူပါဒိခန္ဓသမူဟံ ဥပါဒါယ ‘‘ဩဠာရိကော အတ္တပဋိလာဘော’’တိ စ ‘‘မနောမယော အတ္တပဋိလာဘော’’တိ စ ‘‘အရူပေါ အတ္တပဋိလာဘော’’တိ စ တထာ တထာ သမနုဇာနနမတ္တကာနိ, န စ တဗ္ဗိနိမုတ္တော ဥပါဒါနတော အညော ကောစိ အတ္ထော အတ္ထီတိ အတ္ထော။ နိရုတ္တိမတ္တကာနီတိ သဒ္ဒနိရုတ္တိယာ ဂဟဏူပါယမတ္တကာနိ။ ‘‘သတ္တော ဖဿောတိ ဟိ သဒ္ဒဂ္ဂဟဏုတ္တရကာလံ တဒနုဝိဒ္ဓပဏ္ဏတ္တိဂ္ဂဟဏမုခေနေဝ တဒတ္ထာဝဗောဓော။ ဝစနပထမတ္တကာနီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ဝေါဟာရမတ္တကာနီတိ တထာ တထာ ဝေါဟာရမတ္တကာနိ။ နာမပဏ္ဏတ္တိမတ္တကာနီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, တံတံနာမပညာပနမတ္တကာနိ။ သဗ္ဗမေတန္တိ ‘‘အတ္တပဋိလာဘော’’တိ ဝါ ‘‘သတ္တော’’တိ ဝါ ‘‘ပေါသော’’တိ ဝါ သဗ္ဗမေတံ ဝေါဟာရမတ္တကံ ပရမတ္ထတော အနုပလဗ္ဘနတော, တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ ပရမတ္ထတော သတ္တော နာမ နတ္ထီ’’တိအာဒိ။

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ တံ ဗုဒ္ဓေဟိပိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဒွေ ကထာ’’တိအာဒိ။ သမ္မုတိယာ ဝေါဟာရဿ ကထနံ သမ္မုတိကထာ။ ပရမတ္ထဿ သဘာဝဓမ္မဿ ကထနံ ပရမတ္ထကထာ။ အနိစ္စာဒိကထာပိ ပရမတ္ထသန္နိဿိတကထာ ပရမတ္ထကထာတိ ကတွာ ပရမတ္ထကထာ။ ပရမတ္ထဓမ္မော ဟိ ‘‘အနိစ္စော, ဒုက္ခော, အနတ္တာ’’တိ စ ဝုစ္စတိ, န သမ္မုတိဓမ္မော။ ကသ္မာ ပနေဝံ ဒုဝိဓာ ဗုဒ္ဓါနံ ကထာပဝတ္တီတိ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘တတ္ထ ယော’’တိအာဒိနာ။ ယသ္မာ ပရမတ္ထကထာယ သစ္စသမ္ပဋိဝေဓော, အရိယသစ္စကထာ စ သိခါပ္ပတ္တာ ဒေသနာ, တသ္မာ ဝိနေယျပုဂ္ဂလဝသေန သမ္မုတိကထံ ကထေန္တောပိ ဘဂဝါ ပရမတ္ထကထံယေဝ ကထေတီတိ အာဟ ‘‘တဿ ဘဂဝါ အာဒိတောဝ…ပေ… ကထေတီ’’တိ, တေနာဟ ‘‘တထာ’’တိအာဒိ, တေနဿ ကတ္ထစိ သမ္မုတိကထာပုဗ္ဗိကာ ပရမတ္ထကထာ ဟောတိ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန, ကတ္ထစိ ပရမတ္ထကထာပုဗ္ဗိကာ သမ္မုတိကထာ။ ဣတိ ဝိနေယျဒမနကုသလဿ သတ္ထု ဝိနေယျဇ္ဈာသယဝသေန တထာ တထာ ဒေသနာပဝတ္တီတိ ဒဿေတိ။ သဗ္ဗတ္ထ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မတံ အဝိဇဟန္တော ဧဝ သမ္မုတိံ အနုဝတ္တတိ, သမ္မုတိံ အပရိစ္စဇန္တောယေဝ ဓမ္မတံ ဝိဘာဝေတိ, န တတ္ထ အဘိနိဝေသာတိဓာဝနာနိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝိသေယျ, သမညံ နာတိဓာဝေယျာ’’တိ။

ပဌမံ သမ္မုတိံ ကတွာ ကထနံ ပန ဝေနေယျဝသေန ယေဘုယျေန ဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏန္တိ တံ ကာရဏေန သဒ္ဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ပကတိယာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ နနု စ သမ္မုတိ နာမ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဘူတာ, တံ ကထံ ဗုဒ္ဓါ ကထေန္တီတိ အာဟ ‘‘သမ္မုတိကထံ ကထေန္တာပီ’’တိအာဒိ။ သစ္စမေဝါတိ တထမေဝ။ သဘာဝမေဝါတိ သမ္မုတိဘာဝေန တံသဘာဝမေဝ, တေနာဟ ‘‘အမုသာဝါ’’တိ။ ပရမတ္ထဿ ပန သစ္စာဒိဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။

ဣမေသံ ပန သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ ကော ဝိသေသော? ယသ္မိံ ဘိန္နေ, ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ အဝယဝဝိနိဗ္ဘောဂေ ကတေ န တံသညာ, သော ဃဋပဋာဒိပ္ပဘေဒေါ သမ္မုတိ, တဗ္ဗိပရိယာယတော ပရမတ္ထော။ န ဟိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝေ အယံ နယော လဗ္ဘတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ဝုတ္တနယေန သမ္မုတိပိ သစ္စသဘာဝါ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဒုဝေ သစ္စာနိ အက္ခာသီ’’တိအာဒိ။

ဣဒါနိ နေသံ သစ္စသဘာဝံ ကာရဏေန ဒဿေန္တော ‘‘သင်္ကေတဝစနံ သစ္စန္တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ ဝိသံဝါဒနာဘာဝတော။ တတ္ထ ဟေတုမာဟ ‘‘လောကသမ္မုတိကာရဏ’’န္တိ။ လောကသိဒ္ဓါ ဟိ သမ္မုတိ သင်္ကေတဝစနဿ အဝိသံဝါဒနတာယ ကာရဏံ။ ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထော ပရမတ္ထော, ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝေါ။ တဿ ဝစနံ သစ္စံ ယာထာဝတော အဝိသံဝါဒနဝသေန စ ပဝတ္တနတော။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဓမ္မာနံ ဘူတလက္ခဏ’’န္တိ, သဘာဝဓမ္မာနံ ယော ဘူတော အဝိပရီတော သဘာဝေါ, တဿ လက္ခဏံ အင်္ဂနံ ဉာပနန္တိ ကတွာ။

ယဒိ တထာဂတော ပရမတ္ထသစ္စံ သမ္မဒေဝ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ ဌိတောပိ လောကသမညံ ဂဟေတွာဝ ဝဒတိ, ကော ဧတ္ထ လောကိယမဟာဇနေဟိ ဝိသေသောတိ အာဟ။ ‘‘ယာဟိ တထာဂတော ဝေါဟရတိ အပရာမာသ’’န္တိအာဒိ။ လောကိယမဟာဇနော အပ္ပဟီနပရာမာသတ္တာ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ ပရာမသန္တော ဝေါဟရတိ, တထာဂတော ပန သဗ္ဗသော ပဟီနပရာမာသတ္တာ အပရာမသန္တော ယသ္မာ လောကသမညာဟိ ဝိနာ လောကိယော အတ္ထော လောကေ ကေနစိ ဒုဝိညေယျော, တသ္မာ တာဟိ တံ ဝေါဟရတိ။ တထာ ဝေါဟရန္တော ဧဝ စ အတ္တနော ဒေသနာဝိလာသေန ဝေနေယျသတ္တေ ပရမတ္ထသစ္စေ ပတိဋ္ဌပေတိ။ ဒေသနံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာတိ ဟေဋ္ဌာ ပဝတ္တိတကထာယ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ဝိဝေစေတွာ ဒေသနံ ‘‘အပရာမာသ’’န္တိ တဏှာမာနပရာမာသပ္ပဟာနကိတ္တနေန အရဟတ္တနိကူဋေန နိဋ္ဌာပေသိ။ ယံ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

ပေါဋ္ဌပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၁၀။ သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

သုဘမာဏဝကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၄၄။ ‘‘အစိရပရိနိဗ္ဗုတေ’’တိ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝဿ စိရကာလတာပဋိက္ခေပေန အာသန္နတာ ဒဿိတာ, ကာလပရိစ္ဆေဒေါ န ဒဿိတောတိ တံ ပရိစ္ဆေဒတော ဒဿေတုံ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာနတော ဥဒ္ဓံ မာသမတ္တေ ကာလေ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ မတ္တ-ဂ္ဂဟဏေန ကာလဿ အသမ္ပုဏ္ဏတံ ဇောတေတိ။ တုဒိသညိတော ဂါမော နိဝါသော ဧတဿာတိ တောဒေယျော။ တံ ပနေသ ယသ္မာ သောဏဒဏ္ဍော ဝိယ စမ္ပံ, ကူဋဒန္တော ဝိယ စ ခါဏုမတံ အဇ္ဈာဝသတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တဿ အဓိပတိတ္တာ’’တိ ဣဿရဘာဝတောတိ အတ္ထော။ သမာဟာရန္တိ သန္နိစယံ။ ပဏ္ဍိတော ဃရမာဝသေတိ ယသ္မာ အပ္ပတရပ္ပတရေပိ ဝယမာနေ ဘောဂါ ခိယန္တိ, အပ္ပတရပ္ပတရေပိ သဉ္စိယမာနေ ဝဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဝိညုဇာတိကော ကိဉ္စိ ဝယံ အကတွာ အာယမေဝ ဥပ္ပါဒေန္တော ဃရာဝါသံ အနုတိဋ္ဌေယျာတိ လောဘာဒေသိတံ ပဋိပတ္တိံ ဥပဒိသတိ။

အဒါနမေဝ သိက္ခာပေတွာ လောဘာဘိဘူတတာယ တသ္မိံယေဝ ဃရေ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ လောဘဝသိကဿ ဟိ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ။ အတိဝိယ ပိယာယတိ ပုဗ္ဗပရိစယေန။ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ သုဘံ မာဏဝံ အနုဂ္ဂဏှိတုကာမော။ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿသိ ကတောကာသဿ ကမ္မဿ ပဋိဗာဟိတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝတော။

ဗြာဟ္မဏစာရိတ္တဿ ဘာဝိတတံ သန္ဓာယ, တထာ ပိတရံ ဥက္ကံသေန္တော စ ‘‘ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အာဟ။ တံ ပဝတ္တိံ ပုစ္ဆီတိ သုတမေတံ မယာ ‘‘မယှံ ပိတာ သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ တုမှေဟိ ဝုတ္တံ, ကိမိဒံ သစ္စန္တိ ပုစ္ဆိ။ တထေဝ ဝတွာတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ သုနခဿ ဝုတ္တံ, တထေဝ ဝတွာ။ အဝိသံဝါဒနတ္ထန္တိ သစ္စာပနတ္ထံ ‘‘တောဒေယျဗြာဟ္မဏော သုနခေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ အတ္တနော ဝစနဿ အဝိသံဝါဒနတ္ထံ အဝိသံဝါဒဘာဝဿ ဒဿနတ္ထန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗံ ဒဿေသီတိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သော သုနခေါ တံ သဗ္ဗံ နေတွာ ဒဿေသိ, န ဇာတိဿရတာယ။ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဘုက္ကရဏံ ပန ပုရိမဇာတိသိဒ္ဓဝါသနာဝသေန။ စုဒ္ဒသ ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာတိ ‘‘ဒိဿန္တိ ဟိ ဘော ဂေါတမ မနုဿာ အပ္ပါယုကာ, ဒိဿန္တိ ဒီဃာယုကာ။ ဒိဿန္တိ ဗဝှါဗာဓာ, ဒိဿန္တိ အပ္ပါဗာဓာ။ ဒိဿန္တိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ, ဒိဿန္တိ ဝဏ္ဏဝန္တော။ ဒိဿန္တိ အပ္ပေသက္ခာ, ဒိဿန္တိ မဟေသက္ခာ။ ဒိဿန္တိ အပ္ပဘောဂါ, ဒိဿန္တိ မဟာဘောဂါ။ ဒိဿန္တိ နီစကုလီနာ, ဒိဿန္တိ ဥစ္စာကုလီနာ။ ဒိဿန္တိ ဒုပ္ပညာ, ဒိဿန္တိ ပညာဝန္တော’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၂၈၉)။ ဣမေ စုဒ္ဒသ ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ, အင်္ဂသုဘတာယ ကိရေသ ‘‘သုဘော’’တိ နာမံ လဘိ။

၄၄၅။ ‘‘ဧကာ စ မေ ကင်္ခါ အတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ ဥပရိ ပုစ္ဆိယမာနဿ ပဉှဿ ပဂေဝ တေန အဘိသင်္ခတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဝိသဘာဂဝေဒနာတိ ဒုက္ခဝေဒနာ။ သာ ဟိ ကုသလကမ္မနိဗ္ဗတ္တေ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဝေဒနာပဋိပက္ခဘာဝတော ‘‘ဝိသဘာဂဝေဒနာ’’တိ။ ကာယံ ဂါဠှာ ဟုတွာ ဗာဓတိ ပီဠေတီတိ ‘‘အာဗာဓော’’တိ စ ဝုစ္စတိ။ ဧကဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာတိ သရီရဿ ဧကဒေသေ ဥဋ္ဌိတာပိ အယပဋ္ဋေန အာဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဂဏှာတိ အပရိဝတ္တဘာဝကရဏတော, ဧတေန ဗလဝရောဂေါ အာဗာဓော နာမာတိ ဒဿေတိ။ ကိစ္ဆဇီဝိတကရောတိ အသုခဇီဝိတာဝဟော, ဧတေန ဒုဗ္ဗလော အပ္ပမတ္တကော ရောဂေါ အာတင်္ကောတိ ဒဿေတိ။ ဥဋ္ဌာနန္တိ သယနနိသဇ္ဇာဒိတော ဥဋ္ဌဟနံ, တေန ယထာ တထာ အပရာပရံ သရီရဿ ပရိဝတ္တနံ ဝဒတိ။ ဂရုကန္တိ ဘာရိယံ ကိစ္ဆသိဒ္ဓိကံ။ ကာယေ ဗလံ န ဟောတီတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဂိလာနဿေဝါ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဟေဋ္ဌာ စတူဟိ ပဒေဟိ အဖာသုဝိဟာရာဘာဝံ ပုစ္ဆိတွာ ဣဒါနိ ဖာသုဝိဟာရသဗ္ဘာဝံ ပုစ္ဆတိ, တေန သဝိသေသော ဖာသုဝိဟာရော ပုစ္ဆိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အသတိပိ အတိသယတ္ထဇောတနေ သဒ္ဒေ အတိသယတ္ထဿ လဗ္ဘနတော ယထာ ‘‘အဘိရူပါယ ဒေယျံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ။

၄၄၇။ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ဥပါဒါယာတိ။ ဧတ္ထ ကာလော နာမ ဥပသင်္ကမနဿ ယုတ္တပတ္တကာလော။ သမယော နာမ တဿေဝ ပစ္စယသာမဂ္ဂီ, အတ္ထတော တဇ္ဇံ သရီရဗလဉ္စေဝ တပ္ပစ္စယပရိဿယာဘာဝေါ စ။ ဥပါဒါနံ နာမ ဉာဏေန တေသံ ဂဟဏံ သလ္လက္ခဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကာလဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဖရိဿတီတိ ဝဍ္ဎိဿတိ။

၄၄၈။ စေတိယရဋ္ဌေတိ စေတိရဋ္ဌေ။ ယ-ကာရေန ဟိ ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တံ။ စေတိရဋ္ဌတော အညံ ဝိသုံယေဝေကံ ရဋ္ဌန္တိ စ ဝဒန္တိ။ မရဏပဋိသံယုတ္တန္တိ မရဏံ နာမ တာဒိသာနံ ရောဂ ဝသေနေဝ ဟောတီတိ ယေန ရောဂေန တံ ဇာတံ, တဿ သရူပပုစ္ဆာ, ကာရဏပုစ္ဆာ, မရဏဟေတုကစိတ္တသန္တာပပုစ္ဆာ, တဿ စ သန္တာပဿ သဗ္ဗလောကသာဓာရဏတာ, တထာ မရဏဿ စ အပ္ပတိကာရတာတိ ဧဝံ အာဒိနာ မရဏပဋိသံယုတ္တံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကထေသီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘော အာနန္ဒာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ န ရန္ဓဂဝေသီ မာရော ဝိယ, န ဝီမံသနာဓိပ္ပါယော ဥတ္တရမာဏဝေါ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော။ ယေသု ဓမ္မေသူတိ ဝိမောက္ခုပါယေသု နိယျာနဓမ္မေသု။ ဓရန္တီတိ တိဋ္ဌန္တိ, ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော။

၄၄၉။ အတ္ထပ္ပယုတ္တတာယ သဒ္ဒပယောဂဿ သဒ္ဒပ္ပဗန္ဓလက္ခဏာနိ တီဏိ ပိဋကာနိ တဒတ္ထဘူတေဟိ သီလာဒီဟိ ဓမ္မက္ခန္ဓေဟိ သင်္ဂယှန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟေတွာ’’တိ။ သင်္ခိတ္တေန ကထိတန္တိ ‘‘တိဏ္ဏံ ခန္ဓာန’’န္တိ ဧဝံ ဂဟဏတော သာမညတော စာတိ သင်္ခေပေနေဝ ကထိတံ။ ‘‘ကတမေသံ တိဏ္ဏ’’န္တိ အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ, န ကထေတုကမျတာ ပုစ္ဆာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိတ္ထာရတော ပုစ္ဆိဿာမီ ‘တိ စိန္တေတွာ ‘ကတမေသံ တိဏ္ဏ’န္တိ အာဟာ’’တိ။ ကထေတုကမျတာဘာဝေ ပနဿ ထေရဿ ဝစနတာ သိယာ။

သီလက္ခန္ဓဝဏ္ဏနာ

၄၅၀-၄၅၃။ သီလက္ခန္ဓဿာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော, ပကာရတ္ထော ဝါ, တေန ‘‘အရိယဿ သမာဓိက္ခန္ဓဿ…ပေ… ပတိဋ္ဌာပေသီ’’တိ အယံ ဧတ္တကော ပါဌော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တေနာဟ ‘‘တေသု ဒဿိတေသူ’’တိ, ဥဒ္ဒေသဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဘဂဝတာ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ သာမညဖလဒေသနာဒီသု ဘဂဝတာ ဒေသိတနယေနေဝ, တေနဿ သုတ္တဿ သတ္ထုဘာသိတဘာဝံ ဇိနဝစနဘာဝံ ဒဿေတိ။ သာသနေ န သီလမေဝ သာရောတိ အရိယမဂ္ဂသာရေ ဘဂဝတော သာသနေ ယထာ ဒဿိတံ သီလံ သာရော ဧဝ န ဟောတိ သာရဝတော မဟတော ရုက္ခဿ ပပဋိကဋ္ဌာနိယတ္တာ။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဣဓ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ကေဝလဉှေတံ ပတိဋ္ဌာမတ္တကမေဝါ’’တိ။ ဈာနာဒိဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ အဓိဂန္တုကာမဿ အဓိဋ္ဌာနမတ္တံ တတ္ထ အပ္ပတိဋ္ဌိတဿ တေသံ အသမ္ဘဝတော။ အထ ဝါ န သီလမေဝ သာရောတိ ကာမဉ္စေတ္ထ သာသနေ ‘‘မဂ္ဂသီလံ, ဖလသီလ’’န္တိ ဣဒံ လောကုတ္တရသီလမ္ပိ သာရမေဝ, တထာပိ န သီလက္ခန္ဓော ဧဝ သာရော အထ ခေါ သမာဓိက္ခန္ဓောပိ ပညာက္ခန္ဓောပိ သာရော ဧဝါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ပုရိမော ဧဝ သာရော, တေနာဟ ‘‘ဣတော ဥတ္တရီ’’တိအာဒိ။

သမာဓိက္ခန္ဓဝဏ္ဏနာ

၄၅၄။ ကသ္မာ ပနေတ္ထ ထေရော သမာဓိက္ခန္ဓံ ပုဋ္ဌော ဣန္ဒြိယသံဝရာဒိကေ ဝိဿဇ္ဇေသိ, နနု ဧဝံ သန္တေ အညံ ပုဋ္ဌော အညံ ဗျာကရောန္တော အမ္ဗံ ပုဋ္ဌော လဗုဇံ ဗျာကရောန္တော ဝိယ ဟောတီတိ ဤဒိသီ စောဒနာ ဣဓ အနောကာသာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကထဉ္စ မာဏဝ ဘိက္ခု…ပေ… သမာဓိက္ခန္ဓံ ဒဿေတုကာမော အာရဘီ’’တိ အာဟ, တေနေတ္ထ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒယောပိ သမာဓိဥပကာရတံ ဥပါဒါယ သမာဓိက္ခန္ဓပက္ခိကာနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနီတိ ဒဿေတိ ရူပဇ္ဈာနာနေဝ အာဂတာနိ, န အရူပဇ္ဈာနာနိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနဒေသနာနန္တရံ အဘိညာဒေသနာယ အဝသရောတိ ကတွာ။ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒိကာ ဟိ သပရိဘဏ္ဍာ ဆပိ အဘိညာယော။ လောကိယာ အဘိညာ ပန သိဇ္ဈမာနာ ယသ္မာ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စုဒ္ဒသဝိဓေန စိတ္တပရိဒမနေန ဝိနာ န ဣဇ္ဈန္တိ, တသ္မာ အဘိညာသု ဒေသိယမာနာသု အရူပဇ္ဈာနာနိပိ ဒေသိတာနေဝ ဟောန္တိ နာနန္တရိယဘာဝတော, တေနာဟ ‘‘အာနေတွာ ပန ဒီပေတဗ္ဗာနီ’’တိ။ ဝုတ္တနယေန ဒေသိတာနေဝ ကတွာ သံဝဏ္ဏကေဟိ ပကာသေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ ဣမိနာဝ အရူပဇ္ဈာနမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘စတုတ္ထဇ္ဈာနေန ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ စတုတ္ထဇ္ဈာနဉှိ ရူပဝိရာဂဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တံ ‘‘အရူပဇ္ဈာန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ။

၄၇၁-၄၈၀။ န စိတ္တေကဂ္ဂတာမတ္တကေနေဝါတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ လောကိယဿ သမာဓိက္ခန္ဓဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘န စိတ္တေ…ပေ… အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အရိယ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သုဒ္ဓပရိယာယော, န လောကုတ္တရပရိယာယော။ တထာ ဟေဋ္ဌာပိ လောကိယာဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဟိ ဝိနာဝ အရဟတ္တေ အဓိဂတေ နတ္ထေဝ ဥတ္တရိံကရဏီယန္တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ယဒတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ, တဿ သိဒ္ဓတ္တာ။ ဣဓ ပန လောကိယာဘိညာပိ အာဂတာ ဧဝ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

သုဘသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၁၁။ ကေဝဋ္ဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ကေဝဋ္ဋဂဟပတိပုတ္တဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၈၁။ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဗဟုလေ ဥပဝနေ။ တံ ကိရ သော သေဋ္ဌီ ဘဂဝတော အနုစ္ဆဝိကံ ဂန္ဓကုဋိံ, ဘိက္ခုသံဃဿ စ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနကုဋိမဏ္ဍပါဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ ပါကာရပရိက္ခိတ္တံ ဒွါရကောဋ္ဌကသမ္ပန္နံ ကတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ နိယျာတေသိ, ပုရိမဝေါဟာရေန ပန ‘‘ပါဝါရိကမ္ဗဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ။ ကေဝဋ္ဋောတိ ဣဒံ တဿ နာမံ ကေဝဋ္ဋေဟိ သံရက္ခိတတ္တာ, တေသံ ဝါ သန္တိကေ သံဝဍ္ဎိတတ္တာတိ ကေစိ။ ‘‘ဂဟပတိပုတ္တဿာ’’တိ ဧတ္ထ ကာမံ တဒါ သော ဂဟပတိဋ္ဌာနေ ဌိတော, ပိတု ပနဿ အစိရကာလံကတတာယ ပုရိမသမညာယ ‘‘ဂဟပတိပုတ္တော’’ တွေဝ ဝေါဟရီယတိ, တေနာဟ ‘‘ဂဟပတိ မဟာသာလော’’တိ။ မဟာဝိဘဝတာယ မဟာသာရော, ဂဟပတီတိ အတ္ထော ရ-ကာရဿ လ-ကာရံ ကတွာ ‘‘မဟာသာလော သုခုမာလော အဟ’’န္တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၃၉) ဝိယ။ သဒ္ဓါသမ္ပန္နောတိ ပေါထုဇ္ဇနိကာယ သဒ္ဓါယ ဝသေန သဒ္ဓါ သမန္နာဂတော။

သမိဒ္ဓါတိ သမ္မဒေဝ ဣဒ္ဓါ, ဣဒ္ဓိယာ ဝိဘဝသမ္ပတ္တိယာ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဧဟိ တွံ ဘိက္ခု အနွဒ္ဓမာသံ, အနုမာသံ, အနုသံဝစ္ဆရံ ဝါ မနုဿာနံ ပသာဒါယ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ကရောဟီ’’တိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော အာဏာပနံ တသ္မိံ ဌာနေ တဿ ဌပနံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဌာနန္တရေ ဌပေတူ’’တိ။ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဓမ္မတောတိ ဥတ္တရိမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အဓိဂမဓမ္မတော။ နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ နိဿက္ကံ။ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဉှိ တတော နိဒ္ဓါရေတိ။ မနုဿဓမ္မတော ဥတ္တရီတိ ပကတိမနုဿဓမ္မတော ဥပရိ။ ပဇ္ဇလိတပဒီပေါတိ ပဇ္ဇလန္တော ပဒီပေါ။

၄၈၂။ န ဓံသေမီတိ ဂုဏသမ္ပတ္တိတော န စာဝေမိ, တေနာဟ ‘‘သီလဘေဒ’’န္တိအာဒိ။ ဝိဿာသံ ဝဍ္ဎေတွာ ဘဂဝတိ အတ္တနော ဝိဿတ္ထဘာဝံ ဗြူဟေတွာ ဝိဘူတံ ပါကဋံ ကတွာ။

ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဝဏ္ဏနာ

၄၈၃-၄။ အာဒီနဝန္တိ ဒေါသံ။ ဂန္ဓာရီတိ စူဠဂန္ဓာရီ, မဟာဂန္ဓာရီတိ ဒွေ ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ။ တတ္ထ စူဠဂန္ဓာရီ နာမ တိဝဿတော ဩရံ မတာနံ သတ္တာနံ ဥပပန္နဋ္ဌာနဇာနနဝိဇ္ဇာ။ မဟာဂန္ဓာရီ တမ္ပိ ဇာနာတိ တတော ဥတ္တရိပိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏကပ္ပံ ယေဘုယျေန ဣဒ္ဓိဝိဓကိစ္စံ သာဓေတိ။ တဿာ ကိရ ဝိဇ္ဇာယ သာဓကော ပုဂ္ဂလော တာဒိသေ ဒေသကာလေ မန္တံ ပရိဇပ္ပိတွာ ဗဟုဓာပိ အတ္တာနံ ဒဿေတိ, ဟတ္ထိအာဒီနိပိ ဒဿေတိ, ဒဿနီယောပိ ဟောတိ, အဂ္ဂိထမ္ဘမ္ပိ ကရောတိ, ဇလထမ္ဘမ္ပိ ကရောတိ, အာကာသေပိ အတ္တာနံ ဒဿေတိ။ သဗ္ဗံ ဣန္ဒဇာလသဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဋ္ဋောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဓိတော, တေနာဟ ‘‘ပီဠိတော’’တိ။

အာဒေသနာပါဋိဟာရိယဝဏ္ဏနာ

၄၈၅။ ကာမံ ‘‘စေတသိက’’န္တိ ပဒံ ယေ စေတသိ နိယုတ္တာ စိတ္တေန သမ္ပယုတ္တာ, တေသံ သာဓာရဏဝစနံ, သာဓာရဏေ ပန ဂဟိတေ စိတ္တဝိသေသော ဂဟိတောဝ ဟောတိ, သာမညဇောတနာ စ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ စေတသိကဂ္ဂဟဏဿ အဓိပ္ပါယံ ဝိဝရန္တော ‘‘သောမနဿဒေါမနဿံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ အာဟ။ သောမနဿဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဒေကဋ္ဌာ ရာဂါဒယော, သဒ္ဓါဒယော စ ဒဿိတာ ဟောန္တိ, ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏေန ဒေါသာဒယော။ ဝိတက္ကဝိစာရာ ပန သရူပေနေဝ ဒဿိတာ။ ဧဝံ တဝ မနောတိ ဣမိနာ အာကာရေန တဝ မနော ပဝတ္တောတိ အတ္ထော။ ကေန ပကာရေန ပဝတ္တောတိ အာဟ ‘‘သောမနဿိတော ဝါ’’တိအာဒိ။ ‘‘ဧဝံ တဝ မနော’’တိ ဣဒံ ပန သောမနဿိတတာဒိမတ္တဒဿနံ, န ပန ယေန ယေန သောမနဿိတော ဝါ ဒေါမနဿိတော ဝါ, တံ တံ ဒဿနံ။ ဒုတိယန္တိ ‘‘ဣတ္ထမ္ပိ တေ မနော’’တိ ဣဒံ။ ဣတိပီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနတ္ထော ‘‘အတ္ထီတိ ခေါ, ကစ္စာန, အယမေကော အန္တော’’တိအာဒီသု (သံ။ နိ။ ၂။၁၅၊ ၃။၉၀) ဝိယ, တေနာဟ ‘‘ဣမဉ္စ ဣမဉ္စ အတ္ထံ စိန္တယမာန’’န္တိ ပိ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော။ ပရဿ စိန္တံ မနတိ ဇာနာတိ ဧတေနာတိ စိန္တာမဏိ။ တဿာ ကိရ ဝိဇ္ဇာယ သာဓကော ပုဂ္ဂလော တာဒိသေ ဒေသကာလေ မန္တံ ပရိဇပ္ပိတွာ ယဿ စိတ္တံ ဇာနိတုကာမော, တဿ ဒိဋ္ဌသုတာဒိဝိသေသသဉ္ဇာနနမုခေန စိတ္တာစာရံ အနုမိနန္တော ကထေတီတိ ကေစိ။ အပရေ ‘‘ဝါစံ နိစ္ဆရာပေတွာ တတ္ထ အက္ခရသလ္လက္ခဏဝသေနာ’’တိ ဝဒန္တိ။

အနုသာသနီပါဋိဟာရိယဝဏ္ဏနာ

၄၈၆။ ပဝတ္တေန္တာတိ ပဝတ္တနကာ ဟုတွာ, ပဝတ္တနဝသေနာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဟိ ပဒံ ယထာနုသိဋ္ဌာယ အနုသာသနိယာ ဝိဓိဝသေန, ပဋိသေဓဝသေန စ ပဝတ္တိအာကာရပရာမသနံ, သာ စ သမ္မာဝိတက္ကာနံ မိစ္ဆာဝိတက္ကာနဉ္စ ပဝတ္တိအာကာရဒဿနဝသေန ပဝတ္တတိ တတ္ထ အာနိသံသဿ အာဒီနဝဿ စ ဝိဘာဝနတ္ထံ။ အနိစ္စသညမေဝ န နိစ္စသညန္တိ အတ္ထော။ ပဋိယောဂီနိဝတ္တနတ္ထဉှိ ဧဝ-ကာရဂ္ဂဟဏံ။ ဣဓာပိ ဧဝံ သဒ္ဒဂ္ဂဟဏဿ အတ္ထော, ပယောဇနဉ္စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဒံဂဟဏေပိ ဧသေဝ နယော။ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂန္တိ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, တဒညရာဂဿ, ဒေါသာဒီနဉ္စ ပဟာနဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ, တပ္ပဟာနဿ စ တဒညရာဂါဒိခေပနဿ ဥပါယဘာဝတော တထာ ဝုတ္တံ ဒုဋ္ဌလောဟိတဝိမောစနဿ ပုဗ္ဗဒုဋ္ဌမံသခေပနူပါယတာ ဝိယ။ လောကုတ္တရဓမ္မမေဝါတိ အဝဓာရဏံ ပဋိပက္ခဘာဝတော သာဝဇ္ဇဓမ္မနိဝတ္တနပရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ တဿာဓိဂမူပါယာနိသံသဘူတာနံ တဒညေသံ အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ နာနန္တရိယဘာဝတော။ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယန္တိ ဒဿေတိ ဣဒ္ဓိဒဿနေန ပရသန္တာနေ ပသာဒါဒီနံ ပဋိပက္ခဿ ဟရဏတော။ ဣမိနာ နယေန သေသပဒဒွယေပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သတတံ ဓမ္မဒေသနာတိ သဗ္ဗကာလံ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဒေသနာ။

ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေနာတိ သဟယောဂေ ကရဏဝစနံ, ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန သဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော။ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဓမ္မသေနာပတိဿ အာစိဏ္ဏန္တိ ယောဇနာ။ ‘‘စိတ္တာစာရံ ဉတွာ’’တိ ဣမိနာ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတိ။ ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိ ဣမိနာ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ သတတံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယဿ တတ္ထ သာတိသယတာယ ဝုတ္တံ။ သဥပါရမ္ဘာနိ ပတိရူပေန ဥပါရမ္ဘိတဗ္ဗတော။ သဒေါသာနိ ဒေါသသမုစ္ဆိန္ဒနဿ အနုပါယဘာဝတော။ သဒေါသတ္တာ ဧဝ အဒ္ဓါနံ န တိဋ္ဌန္တိ စိရကာလဋ္ဌာယီနိ န ဟောန္တိ။ အဒ္ဓါနံ အတိဋ္ဌနတော န နိယျန္တီတိ ဖလေန ဟေတုနော အနုမာနံ။ အနိယျာနိကတာယ ဟိ တာနိ အနဒ္ဓနိယာနိ။ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယံ အနုပါရမ္ဘံ ဝိသုဒ္ဓိပ္ပဘဝတော, ဝိသုဒ္ဓိနိဿယတော စ။ တတော ဧဝ နိဒ္ဒေါသံ။ န ဟိ တတ္ထ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓာဒိဒေါသသမ္ဘဝေါ။ နိဒ္ဒေါသတ္တာ ဧဝ အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌတိ ပရဝါဒဝါတေဟိ, ကိလေသဝါတေဟိ စ အနုပဟန္တဗ္ဗတော။ တသ္မာတိ ယထာဝုတ္တကာရဏတော, တေန သဥပါရမ္ဘာဒိံ, အနုပါရမ္ဘာဒိံ စာတိ ဥဘယံ ဥဘယတ္ထ ယထာက္ကမံ ဂါရယှပါသံသဘာဝါနံ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စာမသတိ။

ဘူတနိရောဓေသကဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၄၈၇။ အနိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ ယသ္မာ မဟာဘူတပရိယေသကော ဘိက္ခု ပုရိမေသု ဒွီသု ပါဋိဟာရိယေသု ဝသိပ္ပတ္တော ကုသလောပိ သမာနော မဟာဘူတာနံ အပရိသေသနိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ နာဝဗုဇ္ဈိ, တသ္မာ တာနိ နိယျာနာဝဟတာဘာဝတော အနိယျာနိကာနီတိ တေသံ အနိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထံ။ တတိယံ ပန တက္ကရဿ ဧကန္တတော နိယျာနာဝဟန္တိ တဿေဝ နိယျာနိကဘာဝဒဿနတ္ထံ။

ဧဝမေတိဿာ ဒေသနာယ မုချပယောဇနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနုသင်္ဂိကမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ မဟာဘူတေ ပရိယေသန္တောတိ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈနဝသေန မဟာဘူတေ ဂဝေသန္တော, တေသံ အနဝသေသနိရောဓံ ဝီမံသန္တောတိ အတ္ထော။ ဝိစရိတွာတိ ဓမ္မတာယ စောဒိယမာနော ဝိစရိတွာ။ ဓမ္မတာသိဒ္ဓံ ကိရေတံ, ယဒိဒံ တဿ ဘိက္ခုနော တထာ ဝိစရဏံ, ယထာ အဘိဇာတိယံ မဟာပထဝိကမ္ပာဒိ။ မဟန္တဘာဝပ္ပကာသနတ္ထန္တိ သဒေဝကေ လောကေ အနညသာဓာရဏဿ ဗုဒ္ဓါနံ မဟန္တဘာဝဿ မဟာနုဘာဝတာယ ဒီပနတ္ထံ။ ဣဒဉ္စ ကာရဏန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ဤဒိသော ဧကော ဘိက္ခု တဒါနုဘာဝပ္ပကာသနော ဟောတီတိ ဣဒမ္ပိ ကာရဏံ ဒဿေန္တော။

ကတ္ထာတိ နိမိတ္တေ ဘုမ္မံ, တသ္မာ ကတ္ထာတိ ကိသ္မိံ ဌာနေ ကာရဏဘူတေ။ ကိံ အာဂမ္မာတိ ကိံ အာရမ္မဏံ ပစ္စယဘူတံ အဓိဂန္တွာ, တေနာဟ ‘‘ကိံ ပတ္တဿာ’’တိ။ တေတိ မဟာဘူတာ။ အပ္ပဝတ္တိဝသေနာတိ အနုပ္ပဇ္ဇနဝသေန။ သဗ္ဗာကာရေနာတိ ဝစနတ္ထလက္ခဏာဒိသမုဋ္ဌာနကလာပစုဏ္ဏနာနတ္တေကတ္တဝိနိဗ္ဘောဂါဝိနိဗ္ဘောဂ- သဘာဂဝိသဘာဂအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရသင်္ဂဟပစ္စယသမန္နာဟာရပစ္စယဝိဘာဂါကာရတော, သသမ္ဘာရသင်္ခေပသသမ္ဘာရဝိဘတ္တိသလက္ခဏသင်္ခေပသလက္ခဏဝိဘတ္တိအာကာရတော စာတိ သဗ္ဗေန အာကာရေန။

၄၈၈။ ဒိဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမင်္ဂီဘူတာ ဟုတွာ ဝိစရန္တိ, ကီဠန္တိ, ဇောတန္တိ စာတိ ဒေဝေါ, ဒေဝလောကော။ တံ ယန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ ဒေဝယာနိယော။ ဝသံ ဝတ္တေန္တောတိ ဧတ္ထ ဝသဝတ္တနံ နာမ ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနဂမနံ။ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဧတေသံ ဣဿရာတိ စာတုမဟာရာဇိကာ ယာ ဒေဝတာ မဂ္ဂဖလလာဘိနော တာ တမတ္ထံ ဧကဒေသေန ဇာနေယျုံ ဗုဒ္ဓဝိသယော ပနာယံ ပဉှောတိ စိန္တေတွာ ‘‘န ဇာနာမာ’’တိ အာဟံသု, တေနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယေ’’တိအာဒိ။ အဇ္ဈောတ္ထရဏံ နာမေတ္ထ နိပ္ပီဠနန္တိ အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ပုစ္ဆတီ’’တိ။ အဘိက္ကန္တတရာတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ပညာပဋိဘာနာဒိဂုဏေဟိ စ အမှေ အဘိဘုယျ ပရေသံ ကာမနီယတရာ။ ပဏီတတရာတိ ဥဠာရတရာ, တေနာဟ ‘‘ဥတ္တမတရာ’’တိ။

၄၉၁-၃။ ဒေဝယာနိယသဒိသော ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿေဝ အဓိပ္ပေတတ္တာ။ ‘‘ဒေဝယာနိယမဂ္ဂေါတိ ဝါ …ပေ… သဗ္ဗမေတံ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿေဝ နာမ’’န္တိ ဣဒံ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာသု စ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတရုဠှိဝသေန ဝုတ္တံ။

၄၉၄။ အာဂမနပုဗ္ဗဘာဂေ နိမိတ္တန္တိ ဗြဟ္မုနော အာဂမနဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဥပ္ပဇ္ဇနနိမိတ္တံ။ ပါတုရဟောသီတိ အာဝိ ဘဝိ။ ပါကဋော အဟောသီတိ ပကာသော အဟောသိ။

၄၉၇။ ပဒေသေနာတိ ဧကဒေသေန, ဥပါဒိန္နကဝသေန, သတ္တသန္တာနပရိယာပန္နေနာတိ အတ္ထော။ အနုပါဒိန္နကေပီတိ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေပိ။ နိပ္ပဒေသတော အနဝသေသတော။ ပုစ္ဆာမူဠှဿာတိ ပုစ္ဆိတုံ အဇာနန္တဿ။ ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ ဒဿေတွာတိ တေန ကတပုစ္ဆာယ ပုစ္ဆိတာကာရေ ဒေါသံ ဝိဘာဝေတွာ။ ယသ္မာ ဝိဿဇ္ဇနံ နာမ ပုစ္ဆာနုရူပံ ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတော, န စ တထာဂတာ ဝိရဇ္ဈိတွာ ကတပုစ္ဆာနုရူပံ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, အတ္ထသဘာဂတာယ စ ဝိဿဇ္ဇနဿ ပုစ္ဆကာ တဒတ္ထံ အနဝဗုဇ္ဈန္တာ သမ္မုယှန္တိ, တသ္မာ ပုစ္ဆာယ သိက္ခာပနံ ဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ, တေနာဟ ‘‘ပုစ္ဆံ သိက္ခာပေတွာ’’တိအာဒိ။

၄၉၈။ အပ္ပတိဋ္ဌာတိ အပ္ပစ္စယာ, သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နကာရဏာတိ အတ္ထော။ ဥပါဒိန္နံ ယေဝါတိ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓမေဝ။ ယသ္မာ ဧကဒိသာဘိမုခံ သန္တာနဝသေန သဏ္ဌိတေ ရူပပ္ပဗန္ဓေ ဒီဃသမညာ တံ ဥပါဒါယ တတော အပ္ပကေ ရဿသမညာ တဒုဘယဉ္စ ဝိသေသတော ရူပဂ္ဂဟဏမုခေန ဂယှတိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘ဒီဃဉ္စ ရဿဉ္စာတိ သဏ္ဌာနဝသေန ဥပါဒါရူပံ ဝုတ္တ’’န္တိ။ အပ္ပပရိမာဏေ ရူပသံဃာတေ အဏုသမညာ, တံ ဥပါဒါယ တတော မဟတိ ထူလသမညာ။ ဣဒမ္ပိ ဒွယံ ဝိသေသတော ရူပဂ္ဂဟဏမုခေန ဂယှတိ, တေနာဟ ‘‘ဣမိနာပီ’’တိအာဒိ။ ပိ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ ‘‘သဏ္ဌာနဝသေန ဥပါဒါရူပံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ဝဏ္ဏမတ္တမေဝ ကထိတန္တိ ဣမမတ္ထံ သမုစ္စိနတီတိ ဝဒန္တိ။ သုဘန္တိ သုန္ဒရံ, ဣဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ အသုဘန္တိ အသုန္ဒရံ, အနိဋ္ဌန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေနေဝါဟ ‘‘ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ ပနေဝံ ကထိတ’’န္တိ။ ဒီဃံ ရဿံ, အဏုံ ထူလံ, သုဘာသုဘန္တိ တီသု ဌာနေသု ဥပါဒါရူပဿေဝ ဂဟဏံ, ဘူတရူပါနံ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ။ နာမန္တိ ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓစတုက္ကံ တဉှိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမနတော, နာမကရဏတော စ ‘‘နာမ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဒီဃံ ရဿ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝ ဣဓ ရုပ္ပနဋ္ဌေန ‘‘ရူပ’’န္တိ ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ဒီဃာဒိဘေဒံ ရူပဉ္စာ’’တိ။ ဒီဃာဒီတိ စ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာပါဒီနဉ္စ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယသ္မာ ဝါ ဒီဃာဒိသမညာ န ရူပါယတနဝတ္ထုကာဝ, အထ ခေါ ဘူတရူပဝတ္ထုကာပိ။ တထာ ဟိ သဏ္ဌာနံ ဖုသနမုခေနပိ ဂယှတိ, တသ္မာ ဒီဃရဿာဒိဂ္ဂဟဏေန ဘူတရူပမ္ပိ ဂယှတေဝါတိ ‘‘ဒီဃာဒိဘေဒံ ရူပ’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ။ ကိံ အာဂမ္မာတိ ကိံ အဓိဂန္တွာ ကိဿ အဓိဂမဟေတု။ ‘‘ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ ဣဒံ အနုပ္ပါဒနိရောဓံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, န ခဏနိရောဓန္တိ အာဟ ‘‘အသေသမေတံ နပ္ပဝတ္တတီ’’တိ။

၄၉၉။ ဝိညာတဗ္ဗန္တိ ဝိသိဋ္ဌေန ဉာတဗ္ဗံ, ဉာဏုတ္တမေန အရိယမဂ္ဂဉာဏေန ပစ္စက္ခတော ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနဿေတံ နာမ’’န္တိ။ နိဒိဿတီတိ နိဒဿနံ, စက္ခုဝိညေယျံ။ န နိဒဿနံ အနိဒဿနံ, အစက္ခုဝိညေယျန္တိ ဧတမတ္ထံ ဝဒန္တိ။ နိဒဿနံ ဝါ ဥပမာ, တံ ဧတဿ နတ္ထီတိ အနိဒဿနံ။ န ဟိ နိဗ္ဗာနဿ နိစ္စဿ ဧကဿ အစ္စန္တသန္တပဏီတသဘာဝဿ သဒိသံ နိဒဿနံ ကုတောစိ လဗ္ဘတီတိ။ ယံ အဟုတွာ သမ္ဘောတိ, ဟုတွာ ပဋိဝေတိ တံ သင်္ခတံ ဥဒယဝယန္တေဟိ သအန္တံ, အသင်္ခတဿ ပန နိဗ္ဗာနဿ နိစ္စဿ တေ ဥဘောပိ အန္တာ န သန္တိ, တတော ဧဝ နဝဘာဝါပဂမသင်္ခါတော ဇရန္တောပိ တဿ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပါဒန္တော…ပေ… အနန္တ’’န္တိ။ ‘‘တိတ္ထဿ နာမ’’န္တိ ဝတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတုံ ‘‘ပပန္တိ ဧတ္ထာတိ ပပ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ဟိ ပပန္တိ ပါနတိတ္ထံ။ ဘ-ကာရော ကတော နိရုတ္တိနယေန။ ဝိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ဝါ သဗ္ဗတောပဘံ, ကေနစိ အနုပက္ကိလိဋ္ဌတာယ သမန္တတော ပဘဿရန္တိ အတ္ထော။ ယေန နိဗ္ဗာနံ အဓိဂတံ, တံ သန္တတိပရိယာပန္နာနံယေဝ ဣဓ အနုပ္ပါဒနိရောဓော အဓိပ္ပေတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါဒိန္နကဓမ္မဇာတံ နိရုဇ္ဈတိ အပ္ပဝတ္တံ ဟောတီ’’တိ။

တတ္ထာတိ ‘‘ဝိညာဏဿ နိရောဓေနာ’’တိ ယံ ပဒံ ဝုတ္တံ, တသ္မိံ။ ‘‘ဝိညာဏ’’န္တိ ဝိညာဏံ ဥဒ္ဓရတိ ဝိဘတ္တဗ္ဗတ္တာ ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီတိ ဧတသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ ဧတံ နာမရူပံ စရိမကဝိညာဏနိရောဓေန အနုပ္ပါဒဝသေန နိရုဇ္ဈတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ, တေနာဟ ‘‘ဝိဇ္ဈာတဒီပသိခါ ဝိယ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ယာတီ’’တိ။ ‘‘စရိမကဝိညာဏ’’န္တိ ဟိ အရဟတော စုတိစိတ္တံ အဓိပ္ပေတံ။ ‘‘အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿာပီ’’တိအာဒိနာပိ သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနမုခေန အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနမေဝ ဝဒတိ နာမရူပဿ အနဝသေသတော ဥပရုဇ္ဈနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ, တေနာဟ ‘‘အနုပ္ပါဒဝသေန ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေနာတိ ကတ္တရိ, ကရဏေ ဝါ ကရဏဝစနံ။ နိရောဓေနာတိ ပန ဟေတုမှိ။ ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ။ သေသမေတ္ထ ယံ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

ကေဝဋ္ဋသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၁၂။ လောဟိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

လောဟိစ္စဗြာဟ္မဏဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၅၀၁။ သာလဝတိကာတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန တဿ ဂါမဿ နာမံ။ ဂါမဏိကာဘာဝေနာတိ ကေစိ။ လောဟိတော နာမ တဿ ကုလေ ပုဗ္ဗပုရိသော, တဿ ဝသေန လောဟိစ္စောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေါတ္တတော အာဂတံ နာမံ။

၅၀၂။ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတ’’န္တိ လဒ္ဓိမတ္တံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘န ပန ဥစ္ဆေဒသဿတာနံ အညတရ’’န္တိ။ န ဟိ ဥစ္ဆေဒသဿတဂါဟဝိနိမုတ္တော ကောစိ ဒိဋ္ဌိဂါဟော အတ္ထိ။ ‘‘ဘာသတိ ယေဝါ’’တိ တဿာ လဒ္ဓိယာ လောကေ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေတိ။ အတ္တတော အညော ပရောတိ ယထာ အနုသာသကတော အနုသာသိတဗ္ဗော ပရော, ဧဝံ အနုသာသိတဗ္ဗတောပိ အနုသာသကော ပရောတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပရော ပရဿာတိ ပရော ယော’’တိအာဒိ။ ကိံ-သဒ္ဒါပေက္ခာယ စေတ္ထ ‘‘ကရိဿတီ’’တိ အနာဂတကာလဝစနံ, အနာဂတေပိ ဝါ တေန တဿ ကာတဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ။ ကုသလံ ဓမ္မန္တိ အနဝဇ္ဇဓမ္မံ နိက္ကိလေသဓမ္မံ ဝိမောက္ခဓမ္မန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ပရေသံ ဓမ္မံ ကထေဿာမီ’’တိ တေဟိ အတ္တာနံ ပရိဝါရာပေတွာ ဝိစရဏံ ကိံ အတ္ထိယံ အာသယဗုဒ္ဓဿာပိ အနုရောဓေန ဝိနာ တံ န ဟောတီတိ တသ္မာ အတ္တနာ ပဋိလဒ္ဓံ…ပေ… ဝိဟာတဗ္ဗန္တိ ဝဒတိ။ တေနာဟ ‘‘ဧဝံ သမ္ပဒမိဒံ ပါပကံ လောဘဓမ္မံ ဝဒါမီ’’တိ။

၅၀၄။ သောတိ လောဟိစ္စော ဗြာဟ္မဏော။

၅၀၈။ ကထာဖာသုကတ္ထန္တိ ကထာသုခတ္ထံ, သုခေန ကထံ ကထေတုဉ္စေဝ သောတုဉ္စာတိ အတ္ထော။ အပ္ပေဝ နာမ သိယာတိ ဧတ္ထ ပီတိဝသေန အာမေဍိတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တထာ ဟိ တံ ‘‘ဗုဒ္ဓဂဇ္ဇိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဘဂဝါ ဟိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ဝိသေသတော ပီတိသောမနဿဇာတော ဟောတိ။ တေနာဟ ‘‘အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယော’’တိအာဒိ။

လောဟိစ္စဗြာဟ္မဏာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၅၀၉။ သမုဒယသဉ္ဇာတီတိ အာယုပ္ပါဒေါ။ အနုပုဗ္ဗော ကမ္ပီ-သဒ္ဒေါ အာကင်္ခနတ္ထော ဟောတီတိ ‘‘ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ။ သာတိသယေန ဝါ ဟိတေန အနုကမ္ပကော အနုဂ္ဂဏှနကော ဟိတာနုကမ္ပီ။ သမ္ပဇ္ဇတီတိ အာသေဝနလာဘေန နိပ္ပဇ္ဇတိ ဗလဝတီ ဟောတိ, အဝဂ္ဂဟာတိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘နိယတာ ဟောတီ’’တိ။ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော။

၅၁၀-၁၁။ ဒုတိယံ ဥပပတ္တိန္တိ ‘‘နနု ရာဇာ ပသေနဒီ ကောသလော’’တိအာဒိနာ ဒုတိယံ ဥပပတ္တိံ သာဓနယုတ္တိံ။ ကာရဏဉှိ ဘဂဝါ ဥပမာမုခေန ဒဿေတိ။ ယေ စိမေတိ ယေ စ ဣမေ ကုလပုတ္တာ ဒိဗ္ဗာ ဂဗ္ဘာ ပရိပါစေန္တီတိ ယောဇနာ။ အသက္ကုဏန္တာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ, ဉာဏပရိပါကဿ ဝါ အဘာဝေန။ ယေ ပန ‘‘ပရိပစ္စန္တီ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ ‘‘ဒိဗ္ဗေ ဂဗ္ဘေ’’တိ ဝစနဝိပလ္လာသေန ပယောဇနံ နတ္ထိ။ အတ္ထော စ ဒုတိယဝိကပ္ပေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဟိတာနုကမ္ပိတာ စ တံသမင်္ဂိသတ္တဝသေန။ ဒိဝိ ဘဝါတိ ဒိဗ္ဗာ။ ဂဗ္ဘေန္တိ ပရိပစ္စနဝသေန သန္တာနံ ပဗန္ဓေန္တီတိ ဂဗ္ဘာ။ ‘‘ဆန္နံ ဒေဝလောကာန’’န္တိ နိဒဿနဝစနမေတံ။ ဗြဟ္မလောကဿာပိ ဟိ ဒိဗ္ဗဂဗ္ဘဘာဝေါ လဗ္ဘတေဝ ဒိဗ္ဗဝိဟာရဟေတုကတ္တာ။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ဘာဝနံ ဘာဝယမာနာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ။ ဘဝန္တိ ဧတ္ထ ယထာရုစိ သုခသမပ္ပိတာတိ ဘဝါ, ဝိမာနာနိ။ ဒေဝဘာဝါဝဟတ္တာ ဒိဗ္ဗာ။ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဗ္ဘာ။ ဒါနာဒယော ဒေဝလောကသံဝတ္တနိယပုညဝိသေသာ။ ဒိဗ္ဗာ ဘဝါတိ ဒေဝလောကပရိယာပန္နာ ဥပပတ္တိဘဝါ။ တဒါဝဟော ဟိ ကမ္မဘဝေါ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတော။

တယောစောဒနာရဟဝဏ္ဏနာ

၅၁၃။ အနိယမိတေနေဝါတိ အနိယမေနေဝ ‘‘တွံ ဧဝံဒိဋ္ဌိကော ဧဝံ သတ္တာနံ အနတ္ထဿ ကာရကော’’တိ ဧဝံ အနုဒ္ဒေသိကေနေဝ။ မာနန္တိ ‘‘အဟမေတံ ဇာနာမိ, အဟမေတံ ပဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပဏ္ဍိတမာနံ။ ဘိန္ဒိတွာတိ ဝိဓမေတွာ, ဇဟာပေတွာတိ အတ္ထော။ တယော သတ္ထာရေတိ အသမ္ပာဒိတအတ္တဟိတော အနောဝါဒကရသာဝကော, အသမ္ပာဒိတအတ္တဟိတော ဩဝါဒကရသာဝကော, သမ္ပာဒိတအတ္တဟိတော အနောဝါဒကရသာဝကောတိ ဣမေ တယော သတ္ထာရေ။ စတုတ္ထော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ န စောဒနာရဟော ဟောတီတိ ‘‘တေန ပုစ္ဆိတေ ဧဝ ကထေဿာမီ’’တိ စောဒနာရဟေ တယော သတ္ထာရေ ပဌမံ ဒဿေသိ, ပစ္ဆာ စတုတ္ထံသတ္ထာရံ။ ကာမဉ္စေတ္ထ စတုတ္ထော သတ္ထာ ဧကော အဒုတိယော အနညသာဓာရဏော, တထာပိ သော ယေသံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မာနံ ဝသေန ‘‘ဓမ္မမယော ကာယော’’တိ ဝုစ္စတိ, တေသံ သမုဒါယဘူတောပိ တေ ဂုဏာဝယဝေ သတ္ထုဋ္ဌာနိယေ ကတွာ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အယမ္ပိ ခေါ, လောဟိစ္စ, သတ္ထာ’’တိ အဘာသိ။

အညာတိ ယ-ကာရလောပေန နိဒ္ဒေသော ‘‘သယံ အဘိညာ’’တိ အာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၈, ၃၇, ၅၂၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၄၊ ၂။၃၄၁၊ အ။ နိ။ ၂။၅၊ ၁၀။၁၁၊ မဟာဝ။ ၁၁၊ ဓ။ ပ။ ၃၅၃၊ ကထာ။ ၄၀၅) ဝိယ။ အညာယာတိ စ တဒတ္ထိယေ သမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အာဇာနနတ္ထာယာ’’တိ။ သာဝကတ္တံ ပဋိဇာနိတွာ ဌိတတ္တာ ဧကဒေသေနဿ သာသနံ ကရောန္တီတိ အာဟ ‘‘နိရန္တရံ တဿ သာသနံ အကတွာ’’တိ။ ဥက္ကမိတွာ ဝတ္တန္တီတိ ယထိစ္ဆိတံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ ပဋိက္ကမန္တိယာတိ အနဘိရတိယာ အဂါရဝေန အပဂစ္ဆန္တိယာ, တေနာဟ ‘‘အနိစ္ဆန္တိယာ’’တိအာဒိ။ ဧကာယာတိ ဧကာယ ဣတ္ထိယာ။ ဧကော ဣစ္ဆေယျာတိ ဧကော ပုရိသော တာယ အနိစ္ဆန္တိယာ သမ္ပယောဂံ ကာမေယျ။ ဩသက္ကနာဒိမုခေန ဣတ္ထိပုရိသသမ္ဗန္ဓနိဒဿနံ ဂေဟသိတအပေက္ခာဝသေန တဿ သတ္ထုနော သာဝကေသု ပဋိပတ္တီတိ ဒဿေတိ။ အတိဝိယ ဝိရတ္တဘာဝတော ဒဋ္ဌုမ္ပိ အနိစ္ဆမာနံ။ လောဘေနာတိ ပရိဝါရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကလာဘသက္ကာရလောဘေန။ တတ္ထ သမ္ပာဒေဟီတိ တသ္မိံ ပဋိပတ္တိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတံ ကတွာ သမ္ပာဒေဟိ။ ဥဇုံ ကရောဟိ ကာယဝင်္ကာဒိဝိဂမေန။

၅၁၅။ ဧဝံ စောဒနံ အရဟတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တနယေန သာဝကေသု အပ္ပေါဿုက္ကဘာဝါပါဒနေ နိယောဇနဝသေန စောဒနံ အရဟတိ, န ပဌမော ဝိယ ‘‘ဧဝရူပေါ တဝ လောဘဓမ္မော’’တိအာဒိနာ, န စ ဒုတိယော ဝိယ ‘‘အတ္တာနမေဝ တာဝ တတ္ထ သမ္ပာဒေဟီ’’တိအာဒိနာ။ ကသ္မာ? သမ္ပာဒိတအတ္တဟိတတာယ တတိယဿ။

နစောဒနာရဟသတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၅၁၆။ ‘‘န စောဒနာရဟော’’တိ ဧတ္ထ ယသ္မာ စောဒနာရဟတာ နာမ သတ္ထုဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝါ သာဝကဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝါ ဥဘယဝိပ္ပဋိပတ္တိယာ ဝါ, တယိဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဣမသ္မိံ သတ္ထရိ နတ္ထိ, တသ္မာ န စောဒနာရဟောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။

၅၁၇။ မယာ ဂဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာတိ သဗ္ဗသော အနဝဇ္ဇေ သမ္မာပဋိပန္နေ ပရေသံ သမ္မဒေဝ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒေဿေန္တေ သတ္ထရိ အဘူတဒေါသာရောပနဝသေန မိစ္ဆာဂဟိတာယ နိရယဂါမိနိယာ ပါပဒိဋ္ဌိယာ။ နရကပပါတန္တိ နရကသင်္ခါတံ မဟာပပါတံ။ ပပတန္တိ တတ္ထာတိ ဟိ ပပါတော။ သဂ္ဂမဂ္ဂထလေတိ သဂ္ဂဂါမိမဂ္ဂဘူတေ ပုညဓမ္မထလေ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

လောဟိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

၁၃။ တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၁၈။ ဥတ္တရေနာတိ ဧတ္ထ ဧန-သဒ္ဒေါ ဒိသာဝါစီသဒ္ဒတော ပဉ္စမီအန္တတော အဒူရတ္ထော ဣစ္ဆိတော, တသ္မာ ဥတ္တရေန-သဒ္ဒေန အဒူရတ္ထဇောတနံ ဒဿေန္တော ‘‘အဒူရေ ဥတ္တရပဿေ’’တိ အာဟ။ အက္ခရစိန္တကာ ပန ဧန-သဒ္ဒယောဂေ အဝဓိဝါစိနိ ပဒေ ဥပယောဂဝစနံ ဣစ္ဆန္တိ။ အတ္ထော ပန သာမိဝသေနေဝ ဣစ္ဆိတောတိ ဣဓ သာမိဝစနဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။

၅၁၉။ ကုလစာရိတ္တာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန မန္တဇ္ဈေနာဘိရူပတာဒိသမ္ပတ္တိံ သင်္ဂဏှာတိ။ မန္တသဇ္ဈာယကရဏတ္ထန္တိ အာထဗ္ဗဏမန္တာနံ သဇ္ဈာယကရဏတ္ထံ, တေနာဟ ‘‘အညေသံ ဗဟူနံ ပဝေသနံ နိဝါရေတွာ’’တိ။

မဂ္ဂါမဂ္ဂကထာဝဏ္ဏနာ

၅၂၀။ ‘‘ဇင်္ဃစာရ’’န္တိ စင်္ကမတော ဣတော စိတော စ စရဏမာဟ။ သော ဟိ ဇင်္ဃာသု ကိလမထဝိနောဒနတ္ထော စာရောတိ တထာ ဝုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘အနုစင်္ကမန္တာနံ အနုဝိစရန္တာန’’န္တိ။ တေနာတိ ဥဘောသုပိ အနုစင်္ကမနာနုဝိစာရဏာနံ လဗ္ဘနတော။ သဟာယာ ဟိ တေ အညမည သဘာဂဝုတ္တိကာ။ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဥဇုကံ မဂ္ဂတိ ဥပဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ မဂ္ဂေါ, ဥဇုမဂ္ဂေါ။ တဒညော အမဂ္ဂေါ, တသ္မိံ မဂ္ဂေ စ အမဂ္ဂေ စ။ ပဋိပဒန္တိ ဗြဟ္မလောကဂါမိမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ။

နိယျာတီတိ နိယျာနီယော, သော ဧဝ ‘‘နိယျာနိကော’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘နိယျာယန္တော’’တိ။ ယသ္မာ နိယျာတပုဂ္ဂလဝသေနဿ နိယျာနိကဘာဝေါ, တသ္မာ ‘‘နိယျာယန္တော’’တိ ပုဂ္ဂလဿ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇနဝသေန နိယျာယန္တော မဂ္ဂေါ ‘‘နိယျာတီ’’တိ ဝုတ္တော။ ကရောတီတိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒေတိ။ ဥပ္ပါဒေန္တောယေဝ ဟိ တတ္ထ ပဋိပဇ္ဇတိ နာမ။ သဟ ဗျေတိ ဝတ္တတီတိ သဟဗျော, သဟဝတ္တနကော။ တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာတိ အာဟ ‘‘သဟဘာဝါယာ’’တိအာဒိ။ သဟဘာဝေါတိ စ သလောကတာ, သမီပတာ ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တေနာဟ ‘‘ဧကဋ္ဌာနေ ပါတုဘာဝါယာ’’တိ။ သကမေဝ အာစရိယဝါဒန္တိ အတ္တနော အာစရိယေန ပေါက္ခရသာတိနာ ကထိတမေဝ အာစရိယဝါဒံ။ ထောမေတွာ ပဂ္ဂဏှိတွာ ‘‘အယမေဝ ဥဇုမဂ္ဂေါ အယမဉ္ဇသာယနော’’တိ ပသံသိတွာ ဥက္ကံသိတွာ။ ဘာရဒွါဇောပိ သကမေဝါတိ ဘာရဒွါဇောပိ မာဏဝေါ အတ္တနော အာစရိယေန တာရုက္ခေန ကထိတမေဝ အာစရိယဝါဒံ ထောမေတွာ ပဂ္ဂဏှိတွာ ဝိစရတီတိ ယောဇနာ။ တေန ဝုတ္တန္တိ တေန ယထာ တထာ ဝါ အဘိနိဝိဋ္ဌဘာဝေန ဝုတ္တံ ပါဠိယံ။

၅၂၁-၂။ အနိယျာနိကာ ဝါတိ အပ္ပါဋိဟာရိယာဝ အညမညဿ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿေတွာ အဝိပရီတတ္ထဒဿနတ္ထံ ဥတ္တရရဟိတာ ဧဝ။ အညမညဿ ဝါဒဿ အာဒိတော ဝိရုဒ္ဓဂ္ဂဟဏံ ဝိဂ္ဂဟော, သွေဝ ဝိဝဒနဝသေန အပရာပရံ ဥပ္ပန္နော ဝိဝါဒေါတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဝိဂ္ဂဟော အပရဘာဂေ ဝိဝါဒေါ’’တိ။ ဒုဝိဓောပိ ဧသော ဝိဂ္ဂဟော, ဝိဝါဒေါတိ ဒွိဓာ ဝုတ္တောပိ ဝိရောဓော။ နာနာအာစရိယာနံ ဝါဒတောတိ နာနာရုစိကာနံ အာစရိယာနံ ဝါဒဘာဝတော။ နာနာဝါဒေါ နာနာဝိဓော ဝါဒေါတိ ကတွာ။

၅၂၃။ ဧကဿာပီတိ တုမှေသု ဒွီသု ဧကဿာပိ။ ဧကသ္မိန္တိ သကဝါဒပရဝါဒေသု ဧကသ္မိမ္ပိ။ သံသယော နတ္ထီတိ ‘‘မဂ္ဂေါ နု ခေါ, န မဂ္ဂေါ နု ခေါ’’တိ သံသယော ဝိစိကိစ္ဆာ နတ္ထိ။ အဉ္ဇသာယနဘာဝေ ပန သံသယော။ တေနာဟ ‘‘ဧသ ကိရာ’’တိအာဒိ။ ဘဂဝါ ပန ယဒိ သဗ္ဗတ္ထ မဂ္ဂသညိနော, ဧဝံ သတိ ‘‘ကိသ္မိံ ဝေါ ဝိဂ္ဂဟော’’တိ ပုစ္ဆတိ။

၅၂၄။ ‘‘ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဥဇုကံ မဂ္ဂတိ ဥပဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ မဂ္ဂေါ, ဥဇုမဂ္ဂေါ။ တဒညော အမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော ဝါယမတ္ထော။ သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေပိ တေ နာနာအာစရိယေဟိ ဝုတ္တမဂ္ဂါ။

ယေ ပါဠိယံ ‘‘အဒ္ဓရိယာ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ။ အဒ္ဓရော နာမ ယညဝိသေသော, တဒုပယောဂိဘာဝတော ‘‘အဒ္ဓရိယာ’’ တွေဝ ဝုစ္စန္တိ ယဇူနိ, တာနိ သဇ္ဈာယန္တီတိ အဒ္ဓရိယာ, ယဇုဗ္ဗေဒိနော။ ယေ စ တိတ္တိရိဣသိနာ ကတေ မန္တေ သဇ္ဈာယန္တိ, တေ တိတ္တိရိယာ, ယဇုဗ္ဗေဒိနော ဧဝ။ ယဇုဗ္ဗေဒသာခါ ဟေသာ, ယဒိဒံ တိတ္တိရံ။ ဆန္ဒော ဝုစ္စတိ ဝိသေသတော သာမဝေဒေါ, တံ သရေန ကာယန္တီတိ ဆန္ဒောကာ, သာမဝေဒိနော။ ‘‘ဆန္ဒောဂါ’’တိပိ ပဌန္တိ, သော ဧဝတ္ထော။ ဗဟဝေါ ဣရယော ဧတ္ထာတိ ဗဝှါရိ, ဣရုဗ္ဗေဒေါ။ တံ အဓီယန္တီတိ ဗဝှါရိဇ္ဈာ။

‘‘ဗဟူနီ’’တိ ဧတ္ထာယံ ဥပမာသံသန္ဒနာ – ယထာ တေ နာနာမဂ္ဂါ ဧကံသတော တဿ ဂါမဿ ဝါ နိဂမဿ ဝါ ပဝေသာယ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေဟိ ပညာပိယမာနာပိ နာနာမဂ္ဂါ ဗြဟ္မလောကူပဂမနာယ ဗြဟ္မုနာ သဟဗျတာယ ဧကံသေနေဝ ဟောန္တီတိ။

၅၂၇-၅၂၉။ ဝ-ကာရော အာဂမသန္ဓိမတ္တန္တိ အနတ္ထကော ဝ-ကာရော, တေန ဝဏ္ဏာဂမေန ပဒန္တရသန္ဓိမတ္တံ ကတန္တိ အတ္ထော။ အန္ဓပဝေဏီတိ အန္ဓပန္တိ။ ‘‘ပညာသသဋ္ဌိ အန္ဓာ’’တိ ဣဒံ တဿာ အန္ဓပဝေဏိယာ မဟတော ဂစ္ဆဂုမ္ဗဿ အနုပရိဂမနယောဂျတာဒဿနံ။ ဧဝဉှိ တေ ‘‘သုစိရံ ဝေလံ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဧဝံ သညိနော ဟောန္တိ။ နာမကံယေဝါတိ အတ္ထာဘာဝတော နာမမတ္တံယေဝ, တံ ပန ဘာသိတံ တေဟိ သာရသညိတမ္ပိ နာမမတ္တတာယ အသာရဘာဝတော နိဟီနမေဝါတိ အာဟ ‘‘လာမကံယေဝါ’’တိ။

၅၃၀။ ယတောတိ ဘုမ္မတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ, သာမညဇောတနာ စ ဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ ကာလေ’’တိ။ အာယာစန္တီတိ ပတ္ထေန္တိ။ ဥဂ္ဂမနံ လောကဿ ဗဟုကာရဘာဝတော တထာ ထောမနာတိ။ အယံ ကိရ ဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိ ‘‘ဗြာဟ္မဏာနံ အာယာစနာယ စန္ဒိမသူရိယာ ဂန္တွာ လောကေ ဩဘာသံ ကရောန္တီ’’တိ။

၅၃၂။ ဣဓ ပန ကိံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဣမသ္မိံ ပန အပ္ပစ္စက္ခဘူတဿ ဗြဟ္မုနော သဟဗျတာယ မဂ္ဂဒေသနေ တေဝိဇ္ဇာနံ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ အတ္ထိ, ယေ ပစ္စက္ခဘူတာနမ္ပိ စန္ဒိမသူရိယာနံ သဟဗျတာယ မဂ္ဂံ ဒေသေတုံ န သက္ကောန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ‘‘ဣဓ ပနာ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပစ္စာမသတိ။

အစိရဝတီနဒီဥပမာကထာဝဏ္ဏနာ

၅၄၂။ သမဘရိတာတိ သမ္ပုဏ္ဏာ။ တတော ဧဝ ကာကပေယျာ။ ပါရာတိ ပရတီရံ။ အပါရန္တိ ဩရိမတီရံ။ ဧဟီတိ အာဂစ္ဆ။

၅၄၄။ ပဉ္စသီလ…ပေ… ဝေဒိတဗ္ဗာ ယမနိယမာဒိဗြာဟ္မဏဓမ္မာနံ တဒန္တောဂဓဘာဝတော။ တဗ္ဗိပရီတာတိ ပဉ္စသီလာဒိဝိပရီတာ ပဉ္စ ဝေရာဒယော။ ‘‘ပုနပီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အပရမ္ပီ’’တိ ဝစနံ ဣတရာယပိ နဒိ ဥပမာယ သင်္ဂဏှနတ္ထံ။

၅၄၆။ ကာမယိတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ ကာမနီယဘာဝေန။ ဗန္ဓနဋ္ဌေနာတိ တေနေဝ ကာမေတဗ္ဗဘာဝေန သတ္တာနံ စိတ္တဿ အာဗန္ဓနဘာဝေန။ ကာမဉ္စာယံ ဂုဏ-သဒ္ဒေါ အတ္ထန္တရေသုပိ ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ, တေသံ ပနေတ္ထ အသမ္ဘဝတော ပါရိသေသဉာယေန ဗန္ဓနဋ္ဌေယေဝ ယုတ္တောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဇာနာမီ’’တိအာဒိနာ အတ္ထုဒ္ဓါရော အာရဒ္ဓေါ, ဧသေဝါတိ ဗန္ဓနဋ္ဌော ဧဝ။ န ဟိ ရူပါဒီနံ ကာမေတဗ္ဗဘာဝေ ဝုစ္စမာနေ ပဋလဋ္ဌော ယုဇ္ဇတိ တထာ ကာမေတဗ္ဗတာယ အနဓိပ္ပေတတ္တာ။ ရာသဋ္ဌအာနိသံသဋ္ဌေသုပိ ဧသေဝ နယော တထာပိ ကာမေတဗ္ဗတာယ အနဓိပ္ပေတတ္တာ။ ပါရိသေသတော ပန ဗန္ဓနဋ္ဌော ဂဟိတော။ ယဒဂ္ဂေန ဟိ နေသံ ကာမေတဗ္ဗတာ, တဒဂ္ဂေန ဗန္ဓနဘာဝေါ စာတိ။

ကောဋ္ဌာသဋ္ဌောပိ တေသု ယုဇ္ဇတေဝ စက္ခုဝိညေယျာဒိကောဋ္ဌာသဘာဝေန နေသံ ကာမေတဗ္ဗတော။ ကောဋ္ဌာသေ စ ဂုဏ-သဒ္ဒေါ ဒိဿတိ ‘‘ဒိဂုဏံ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု, သမ္ပဒါဋ္ဌောပိ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမသဟဿတော’’တိ။ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၁၃၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၅၃၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၇၆)၊

အာဒီသု သောပိ ဣဓ န ယုဇ္ဇတီတိ အနုဒ္ဓဋော။

စက္ခုဝိညေယျာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ဝိဇာနိတဗ္ဗာ, တေန ပန ဝိဇာနနံ ဒဿနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဿိတဗ္ဗာ’’တိ။ ‘‘သောတဝိညာဏေန သောတဗ္ဗာ’’တိ ဧဝမာဒိ ဧတေနုပါယေနာတိ အတိဒိသတိ။ ဂဝေသိတမ္ပိ ‘‘ဣဋ္ဌ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တံ ဣဓ နာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ပရိယိဋ္ဌာ ဝါ ဟောန္တု မာ ဝါ’’တိ။ ဣဋ္ဌာရမ္မဏဘူတာတိ သုခါရမ္မဏဘူတာ။ ကာမနီယာတိ ကာမေတဗ္ဗာ။ ဣဋ္ဌဘာဝေန မနံ အပ္ပါယန္တီတိ မနာပါ။ ပိယဇာတိကာတိ ပိယသဘာဝါ။

ဂေဓေနာတိ လောဘေန အဘိဘူတာ ဟုတွာ ပဉ္စကာမဂုဏေ ပရိဘုဉ္ဇန္တီတိ ယောဇနာ။ မုစ္ဆာကာရန္တိ မောဟနာကာရံ။ အဓိဩသန္နာတိ အဓိဂ္ဂယှ အဇ္ဈောသာယ အဝသန္နာ, တေနာဟ ‘‘ဩဂါဠှာ’’တိ။ ပရိနိဋ္ဌာနပ္ပတ္တာတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌာပနဝသေန ပရိနိဋ္ဌာနံ ဥပဂတာ။ အာဒီနဝန္တိ ကာမပရိဘောဂေ သမ္ပတိ, အာယတိဉ္စ ဒေါသံ အပဿန္တာ။ ဃာသစ္ဆာဒနာဒိသမ္ဘောဂနိမိတ္တသံကိလေသတော နိဿရန္တိ အပဂစ္ဆန္တိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ, ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခိတွာ တေသံ ပရိဘောဂပညာ။ တဒဘာဝတော အနိဿရဏပညာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒမေတ္ထာ’’တိအာဒိမာဟ။

၅၄၈-၉။ အာဝရန္တီတိ ကုသလပ္ပဝတ္တိံ အာဒိတောဝ နိဝါရေန္တိ။ နိဝါရေန္တီတိ နိရဝသေသတော ဝါရယန္တိ။ ဩနန္ဓန္တီတိ ဩဂါဟန္တာ ဝိယ ဆာဒေန္တိ။ ပရိယောနန္ဓန္တီတိ သဗ္ဗသော ဆာဒေန္တိ။ အာဝရဏာဒီနံ ဝသေနာတိ အာဝရဏာဒိအတ္ထာနံ ဝသေန။ တေ ဟိ အာသေဝနဗလဝတာယ ပုရိမပုရိမေဟိ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမာ ဒဠှတရတမာဒိဘာဝပ္ပတ္တာ ဝုတ္တာ။

သံသန္ဒနကထာဝဏ္ဏနာ

၅၅၀။ ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟေ သတိ ပုရိသဿ ပဉ္စကာမဂုဏပရိဂ္ဂဟော ပရိပုဏ္ဏော ဧဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘သပရိဂ္ဂဟောတိ ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟေန သပရိဂ္ဂဟော’’တိ။ ‘‘ဣတ္ထိပရိဂ္ဂဟေန အပရိဂ္ဂဟော’’တိ စ ဣဒံ တေဝိဇ္ဇဗြာဟ္မဏေသု ဒိဿမာနပရိဂ္ဂဟာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လတမပရိဂ္ဂဟာဘာဝဒဿနံ။ ဧဝံဘူတာနံ တေဝိဇ္ဇာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ကာ ဗြဟ္မုနာ သံသန္ဒနာ, ဗြဟ္မာ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အပရိဂ္ဂဟောတိ။ ဝေရစိတ္တေန အဝေရော, ကုတော ဧတဿ ဝေရပ္ပယောဂေါတိ အဓိပ္ပါယော။ စိတ္တဂေလညသင်္ခါတေနာတိ စိတ္တုပ္ပါဒဂေလညသညိတေန, တေနဿ သဗ္ဗရူပကာယဂေလညဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ။ ဗျာပဇ္ဈေနာတိ ဒုက္ခေန။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန တဒေကဋ္ဌာ သံကိလေသဓမ္မာ သင်္ဂယှန္တိ။ အပ္ပဋိပတ္တိဟေတုဘူတာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သတိ န ကဒါစိ စိတ္တံ ပုရိသဿ ဝသေ ဝတ္တတိ, ပဟီနာယ ပန သိယာ ဝသဝတ္တနန္တိ အာဟ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာယ အဘာဝတော စိတ္တံ ဝသေ ဝတ္တေတီ’’တိ။ စိတ္တဂတိကာတိ စိတ္တဝသိကာ, တေနာဟ စိတ္တဿ ဝသေ ဝတ္တန္တီ’’တိ။ န တာဒိသောတိ ဗြာဟ္မဏာ ဝိယ စိတ္တဝသိကော န ဟောတိ, အထ ခေါ ဝသီဘူတဇ္ဈာနာဘိညတာယ စိတ္တံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတီတိ ဝသဝတ္တီ။

၅၅၂။ ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂေတိ ဗြဟ္မလောကဂါမိမဂ္ဂေ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗေ, ပညပေတဗ္ဗေ ဝါ, တံ ပညပေန္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပဂန္တွာတိ အမဂ္ဂမေဝ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇနေန ဥပဂန္တွာ, ပဋိဇာနိတွာ ဝါ။ ပင်္ကံ ဩတိဏ္ဏာ ဝိယာတိ မတ္ထကေ ဧကင်္ဂုလံ ဝါ ဥပဍ္ဎင်္ဂုလံ ဝါ သုက္ခတာယ ‘‘သမတလ’’န္တိ သညာယ အနေကပေါရိသံ မဟာပင်္ကံ ဩတိဏ္ဏာ ဝိယ။ အနုပ္ပဝိသန္တီတိ အပါယမဂ္ဂံ ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂသညာယ ဩဂါဟယန္တိ။ တတော ဧဝ သံသီဒိတွာ ဝိသာဒံ ပါပုဏန္တိ။ ဧဝန္တိ ‘‘သမတလ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန။ သံသီဒိတွာတိ နိမ္မုဇ္ဇိတွာ။ သုက္ခတရဏံ မညေ တရန္တီတိ သုက္ခနဒိတရဏံ တရန္တိ မညေ။ တသ္မာတိ ယသ္မာ တေဝိဇ္ဇာ အမဂ္ဂမေဝ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဥပဂန္တွာ သံသီဒန္တိ, တသ္မာ။ ယထာ တေတိ ယထာ တေ ‘‘သမတလ’’န္တိ သညာယ ပင်္ကံ ဩတိဏ္ဏာ။ ဣဓေဝ စာတိ ဣမသ္မိဉ္စ အတ္တဘာဝေ။ သုခံ ဝါ သာတံ ဝါ န လဘန္တီတိ ဈာနသုခံ ဝါ ဝိပဿနာသာတံ ဝါ န လဘန္တိ, ကုတော မဂ္ဂသုခံ ဝါ နိဗ္ဗာနသာတံ ဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ မဂ္ဂဒီပကန္တိ မဂ္ဂဒီပကာဘိမတံ။ ‘‘ဣရိဏ’’န္တိ အရညာနိယာ ဣဒံ အဓိဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အဂါမကံ မဟာရည’’န္တိ။ မိဂရုရုအာဒီနမ္ပိ အနုပဘောဂရုက္ခေဟိ။ ပရိဝတ္တိတုမ္ပိ န သက္ကာ ဟောန္တိ မဟာကဏ္ဋကတာယ။ ဉာတီနံ ဗျသနံ ဝိနာသော ဉာတိဗျသနံ။ ဧဝံ ဘောဂသီလဗျသနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ရောဂေါ ဧဝ ဗျသတိ ဝိဗာဓတီတိ ရောဂဗျသနံ။ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိဗျသနမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၅၅၄။ ဇာတသံဝဍ္ဎောတိ ဇာတော ဟုတွာ သံဝဍ္ဎိတော။ န သဗ္ဗသော ပစ္စက္ခာ ဟောန္တိ ပရိစယာဘာဝတော။ စိရနိက္ခန္တောတိ နိက္ခန္တော ဟုတွာ စိရကာလော။ ဒန္ဓာယိတတ္တန္တိ ဝိဿဇ္ဇနေ မန္ဒတ္တံ သဏိကဝုတ္တိ, တံ ပန သံသယဝသေန စိရာယနံ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကင်္ခါဝသေန စိရာယိတတ္တ’’န္တိ။ ဝိတ္ထာယိတတ္တန္တိ သာရဇ္ဇိတတ္တံ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန ဝိတ္ထာယိတတ္တံ နာမ ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ထဒ္ဓဘာဝဂ္ဂဟဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

၅၅၅။ ဥ-ဣတိ ဥပသဂ္ဂယောဂေ လုမ္ပ-သဒ္ဒေါ ဥဒ္ဓရဏတ္ထော ဟောတီတိ ‘‘ဥလ္လုမ္ပတူ’’တိ ပဒဿ ဥဒ္ဓရတူတိ အတ္ထမာဟ။ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဟိ ဓာတု-သဒ္ဒါ အတ္ထဝိသေသဝုတ္တိနော ဟောန္တိ ယထာ ‘‘ဥဒ္ဓရတူ’’တိ။

ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂဒေသနာဝဏ္ဏနာ

၅၅၆။ ယဿ အတိသယေန ဗလံ အတ္ထိ, သော ‘‘ဗလဝါ’’တိ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဗလသမ္ပန္နော’’တိ။ သင်္ခံ ဓမယတီတိ သင်္ခဓမကော, တံ ဓမယိတွာ တတော သဒ္ဒပဝတ္တကော။ အပ္ပနာဝ ဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခတော သမ္မဒေဝ စေတသော ဝိမုတ္တိဘာဝတော။

ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ကာမာဝစရံ ပမာဏကရာနံ သံကိလေသဓမ္မာနံ အဝိက္ခမ္ဘနတော။ တထာ ဟိ တံ ဗြဟ္မဝိဟာရပုဗ္ဗဘာဂဘူတံ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏဝသေန ဝဍ္ဎေတုံ န သက္ကာ။ ဝုတ္တဝိပရိယာယတော ပန အပ္ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ရူပါရူပါဝစရံ, တေနာဟ ‘‘တဉှီ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ အရူပါဝစရေ ဩဒိဿကာနောဒိဿကဝသေန ဖရဏံ န လဗ္ဘတိ, တထာ ဒိသာဖရဏံ။

ကေစိ ပန တံ အာဂမနဝသေန လဗ္ဘတီတိ ဝဒန္တိ, တဒယုတ္တံ။ န ဟိ ဗြဟ္မဝိဟာရနိဿန္ဒော အာရုပ္ပံ, အထ ခေါ ကသိဏနိဿန္ဒော, တသ္မာ ယံ သုဝိဘာဝိတံ ဝသီဘာဝံ ပါပိတံ အာရုပ္ပံ, တံ ‘‘အပ္ပမာဏကတ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ယံ ဝါ သာတိသယံ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာယ အဘိသင်္ခတေန သန္တာနေန နိဗ္ဗတ္တိတံ, ယဉ္စ ဗြဟ္မဝိဟာရသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ သမာပန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနံ, တံ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဖရဏပ္ပမာဏဝသေန အပ္ပမာဏကတန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အပရေ။ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ရူပါဝစရာရူပါဝစရကမ္မေတိ ရူပါဝစရကမ္မေ, အရူပါဝစရကမ္မေ စ သတိ။ န ဩဟီယတိ န တိဋ္ဌတီတိ ကတူပစိတမ္ပိ ကာမာဝစရကမ္မံ ယထာဓိဂတေ မဟဂ္ဂတဇ္ဈာနေ အပရိဟီနေ တံ အဘိဘဝိတွာ ပဋိဗာဟိတွာ သယံ ဩဟီယကံ ဟုတွာ ပဋိသန္ဓိံ ဒါတုံ သမတ္ထဘာဝေ န တိဋ္ဌတိ။ လဂ္ဂိတုန္တိ အာဝရိတုံ နိသေဓေတုံ။ ဌာတုန္တိ ပဋိဗလော ဟုတွာ ဌာတုံ။ ဖရိတွာတိ ပဋိပ္ဖရိတွာ။ ပရိယာဒိယိတွာတိ တဿ သာမတ္ထိယံ ခေပေတွာ။ ကမ္မဿ ပရိယာဒိယနံ နာမ တဿ ဝိပါကုပ္ပါဒနံ နိသေဓေတွာ အတ္တနော ဝိပါကုပ္ပါဒနန္တိ အာဟ ‘‘တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ မေတ္တာဒိဝိဟာရီတိ ဧဝံ ဝုတ္တာနံ မေတ္တာဒီနံ ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ ဝသေန မေတ္တာဒိဝိဟာရီ။

၅၅၉။ အဂ္ဂညသုတ္တေ…ပေ… အလတ္ထုန္တိ အဂ္ဂညသုတ္တေ အာဂတနယေန ဥပသမ္ပဒဉ္စေဝ အရဟတ္တဉ္စ အလတ္ထုံ ပဋိလဘိံသု။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

တေဝိဇ္ဇသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ။

နိဋ္ဌိတာ စ တေရသသုတ္တပဋိမဏ္ဍိတဿ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ

လီနတ္ထပ္ပကာသနာတိ။

သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာ နိဋ္ဌိတာ။