ဝိနယာလင်္ကာရ-ဋီကာ (ပ)

ယဒိ ပန မဟာသီမံ ဗန္ဓိတုကာမော ဟောတိ, တဒါ ဥသဘမတ္တံ ဝါ ဒွိဥသဘမတ္တံ ဝါ တဒုတ္တရိ ဝါ ပဒေသံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကရိဿာမာ’’တိ ပရိက္ခေပံ ကာရာပေတွာ တဿ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ သဗ္ဗတ္ထ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတဋ္ဌာနေ မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဩကာသေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ပန္တိကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ကမ္မပ္ပတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ နိရန္တရံ ဌတွာ ပဌမံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ တတော သမာနသံဝါသကသီမာ စ သမူဟနိတဗ္ဗာ။ ဧဝံ သီမာယ သမုဂ္ဃါတေ ကတေ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ခဏ္ဍသီမာယ မဟာသီမာယ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိ အဝဿံ ဧကသ္မိံ မဉ္စဋ္ဌာနေ တာသံ မဇ္ဈဂတာ တေ ဘိက္ခူ တာ သမူဟနေယျုံ, တတော ဂါမသီမာ ဧဝ အဝသိဿေယျ, တဿံ ဂါမသီမာယံ ခဏ္ဍသီမာမဟာသီမာဝသေန ဒုဝိဓာ သီမာ ယထာရုစိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ ဗန္ဓနာကာရံ ပန ဥပရိ ဝက္ခာမ။

ကသ္မာ ပန နိမိတ္တာနံ ဗဟိပိ သီမာသမူဟနနံ ကတံ, နနု နိမိတ္တာနံ အန္တောယေဝ အဘိနဝသီမာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ တတ္ထေဝ သမ္ဘေဒဇ္ဈောတ္ထရဏဝိမောစနတ္ထံ ပေါရာဏကသီမာယ သမူဟနနံ ကာတဗ္ဗန္တိ? သစ္စံ, ဒုဝိညေယျတ္တာ ပန ဧဝံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဒုဝိညေယျော ဟိ ပေါရာဏကသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနဘာဝေါ, တသ္မာ ယဒိ နိမိတ္တာနံ အန္တောယေဝ သီမာသမူဟနနံ ကရေယျ, တတော ဗဟိ ပေါရာဏကသီမာ တိဋ္ဌေယျ, တတော အပ္ပမတ္တကံ ဌာနံ အန္တော ပဝိသေယျ, တံ ဌာနံ ကမ္မဝါစာပါဌကေန သဟ သီမာသမူဟနနကာရကသံဃဿ ပတိဋ္ဌဟနပ္ပဟောနကံ န ဘဝေယျ, ဧဝံ သန္တေ သာ ပေါရာဏကသီမာ အသမူဟတာဝ ဘဝေယျ။ တံ သမူဟတသညာယ သီမာသမ္မန္နနကာလေ အန္တောနိမိတ္တဋ္ဌာနံ သမ္မန္နေယျုံ, တံ အသမူဟတပေါရာဏသီမာကောဋိပဝိဋ္ဌတ္တာ သီမာယ သီမံ သမ္ဘေဒဒေါသော, ယဒိ ပန တံ ဌာနံ စတုန္နံ နိသိန္နပ္ပဟောနကံ ဘဝေယျ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရဏဒေါသော, ယဒိပိ အန္တော န ပဝိသတိ, နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌမတ္တံ ဟောတိ, ဧဝမ္ပိ သီမာသင်္ကရဒေါသောတိ ဣမသ္မာ ဒေါသတ္တယာ ဝိမောစနတ္ထံ နိမိတ္တာနံ ဗဟိပိ သီမာသမူဟနနံ ကတံ။ တေနေဝ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၄၄) ‘‘ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ကေစိ ပန အာစရိယာ သမန္တာ နိမိတ္တာနံ အန္တော ရဇ္ဇုပသာရဏံ ကတွာ အန္တော ဌတွာ ရဇ္ဇုယာ ဟေဋ္ဌာ ပါဒေ ပဝေသေတွာ ရဇ္ဇုတော ဗဟိ ကိဉ္စိမတ္တံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ သီမာသမူဟနနံ ကရောန္တိ, တဒေတံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ။ ပါဒဂ္ဂဋ္ဌပနမတ္တေန ပေါရာဏသီမာသမုဂ္ဃါတော န ဟောတိ, အထ ခေါ ကမ္မဝါစာပါဌကေန သဟ ကမ္မပတ္တသံဃဿ ပတိဋ္ဌာနေန ကမ္မဝါစာယ ပါဌနေန စ သမုဂ္ဃါတော ဟောတိ။ ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိပ္ပကရဏေ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၄၄) ‘‘သီမာယ ပန အန္တောဌာနံ, ‘သမူဟနိဿာမာ’တိ ကမ္မဝါစာယ ကရဏဉ္စေတ္ထ အင်္ဂ’’န္တိ, တသ္မာ ဧကဒေသေန အန္တောပဝိဋ္ဌာယ စ ဧကသမ္ဗန္ဓေန ဌိတာယ ပေါရာဏကဗဒ္ဓသီမာယ သမုဂ္ဃါတေ အကတေ ဝုတ္တနယေန ဒေါသတ္တယတော န မုစ္စေယျ, တသ္မာ နိမိတ္တတော ဗဟိပိ ဌတွာ သမူဟနနကရဏဘာဝေါဝ ပါသံသတရော ဟောတိ။ အညေ ပန အာစရိယာ ကမ္မကာရကဘိက္ခူနံ ပဒဝလဉ္ဇသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သမူဟနန္တိ, တံ ဂရုကရဏဝသေန ကတန္တိ ဂယှမာနေ ဒေါသော နတ္ထိ။ ဧကစ္စေ ပန ထေရာ ‘‘ကာရကသံဃဿ အက္ကန္တဋ္ဌာနေယေဝ သီမာ သမူဟတာ, န အနက္ကန္တဋ္ဌာနေတိ သညာယ ပဌမတရံ သာလံ ကရိတွာ ပစ္ဆာ သီမာယ သမူဟတာယ ထမ္ဘဋ္ဌာနေ အက္ကမိတုံ န လဘတိ, တသ္မာ အသမူဟတာ သီမာ’’တိ ဝဒန္တိ။

ပုဗ္ဗေပိ သိရီခေတ္တနဂရေ မဟာသတ္တဓမ္မရာဇဿ ကာလေ တေန ရညာ ကတဿ နန္ဒနဝိဟာရဿ ပုရတော တဿ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သီမာယ ပတိဋ္ဌာပိတာယ ပဌမံ ဇေတဝနသာလံ ကတွာ ပစ္ဆာ သီမံ သမူဟနိံသု, တဒါ တသ္မိံ နဂရေ မဟာရုက္ခမူလိကော နာမ ဧကော ဂဏပါမောက္ခတ္ထေရော ‘‘သစေ ထမ္ဘံ ဝိဇ္ဈိတွာ ပါဒေ ဌပေတုံ သက္ခိဿာမိ, ဧဝံ သန္တေ အဟံ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဝတွာ နာဂစ္ဆတိ။ သဗ္ဗေ ထေရာ ‘‘န ထမ္ဘမတ္တေန ပေါရာဏသီမာ တိဋ္ဌတိ, ထမ္ဘဿ သမန္တတော ဌတွာ ကမ္မဝါစာယ ကတာယ သီမာ သမူဟတာ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ သမူဟနိံသု စေဝ ဗန္ဓိံသု စ။ ဟံသာဝတီနဂရေ ဓမ္မစေတိယရညော ကလျာဏိယသီမာဗန္ဓနကာလေပိ ပဌမံ သာလံ ကရိတွာဝ ပစ္ဆာ သမူဟနိံသု, န စ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာဒီသု ‘‘ပဒဝလဉ္ဇသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သီမာ သမူဟနိတဗ္ဗာ’’တိ ပါဌော အတ္ထိ, ‘‘မဉ္စပ္ပမာဏေ မဉ္စပ္ပမာဏေ ဌာနေ’’တိ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၄၄) ပန အတ္ထိ။ ပေါရာဏသီမာယ အန္တော ဌတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစာယ ကတာယ သကလာပိ သီမာ သမူဟတာဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ပဒဝလဉ္ဇသမ္ဗန္ဓံ ကတွာ သမူဟနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနံ ပဏ္ဍိတာ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ။ ဤဒိသံ ပန ဝစနံ ဂရုကရဏဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဂယှမာနေ ကိဉ္စာပိ ဒေါသော နတ္ထိ, တထာပိ သိဿာနုသိဿာနံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနကာရဏံ ဟောတိ။ တေ ဟိ ‘‘အမှာကံ အာစရိယာ ဧဝံ ကထေန္တိ, ဧဝံ ကရောန္တီ’’တိ ဒဠှီကမ္မဝသေန ဂဟေတွာ တထာ အကတေ သီမာ သမူဟတာ န ဟောတီတိ မညန္တိ, တသ္မာ ပကရဏာဂတနယဝသေနေဝ ကရဏံ ဝရံ ပသတ္ထံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

အပရမ္ပိ ဣမသ္မိံ သီမာသမူဟနနာဓိကာရေ ဓမ္မဂါရဝေဟိ ဝိနယဓရေဟိ စိန္တေတဗ္ဗံ ဂမ္ဘီရံ ဒုဒ္ဒသံ ဌာနံ အတ္ထိ, တံ ကတမန္တိ စေ? ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တိယောဇနပရမံ သီမံ သမ္မန္နိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၄၀) ဝစနတော နာနာဂါမက္ခေတ္တာနိ အဝတ္ထရိတွာ သမ္မတာ တိယောဇနိကာဒိကာယော မဟာသီမာယော ဘဂဝတာ အနုညာတာ အတ္ထိ, အထ ဧကံ ဂါမက္ခေတ္တံ သောဓေတွာ အာရက္ခံ ဒတွာ သီမာယ သမူဟတာယ ယဒိ တတော အညေသု ဂါမက္ခေတ္တေသု ဘိက္ခူ သန္တိ, န ဂါမသီမာ ဗဒ္ဓသီမံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ တသ္မိံ ကမ္မေ ဝဂ္ဂံ ကရေယျုံ, ဧဝံ သတိ သီမာ သမူဟတာ န ဘဝေယျ, တာယ အသမူဟတာယ သတိ အဘိနဝသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ န ဘဝေယျ, ဣတိ ဣဒံ ဌာနံ ဒုဇ္ဇာနံ ဒုဒ္ဒသံ, တသ္မာ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဘဂဝတော အာဏံ ဂရုံ ကရောန္တေဟိ လဇ္ဇိပေသလဗဟုဿုတသိက္ခာကာမဘူတေဟိ ဝိနယဝိဒူဟိ သုဋ္ဌု စိန္တေတဗ္ဗန္တိ။

ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ စိန္တေန္တော ဂဝေသန္တော ဝိစိနန္တော ဣဒံ ကာရဏံ ဒိဿတိ – တိယောဇနိကာဒိမဟာသီမာယော ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ဓရမာနကာလေ သန္နိပတိတုံ ဝါ ဝိသောဓေတုံ ဝါ သက္ကုဏေယျဘာဝတော တမာရဗ္ဘ ဘဂဝတာ အနုဇာနိတာ ဘဝေယျုံ။ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗသ္မိံ ပဒေသေ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ တာဒိသံ မဟာသီမံ သောဓေတုံ ဝါ သန္နိပတိတုံ ဝါ န သက္ကာ, န စ ဘဂဝါ အသက္ကုဏေယျံ အလဗ္ဘနေယျံ ကာရဏံ ဝဒေယျ။ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ ရာဇဂဟနဂရေ အဋ္ဌာရသ မဟာဝိဟာရာ ဧကသီမာဝ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရေန သမ္မတာတိ။ သီဟဠဒီပေ မဟာဝိဟာရသီမာ အနုရာဓပုရံ အန္တောကတွာ ပဝတ္တာ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရေန သမ္မတာတိ စ ပကရဏေသု ဒိဿတိ, န တထာ ဣမသ္မိံ နာမ ဒေသေ ဒွိယောဇနိကာ ဝါ တိယောဇနိကာ ဝါ သီမာ အသုကေန ဘိက္ခုနာ သမ္မတာတိ ဒိဿတိ။ ဣမသ္မိဉ္စ မရမ္မဒေသေ တာဒိသာနံ သီမာနံ နတ္ထိဘာဝေါ ဥပပရိက္ခိတွာ ဇာနိတဗ္ဗော။ တထာ ဟိ အနေကသတအနေကသဟဿဝဿကာလတော ဥပ္ပန္နာ ဗဒ္ဓသီမာ ပါသာဏထမ္ဘနိမိတ္တေန သဟ တသ္မိံ တသ္မိံ ပဒေသေ ဒိဿန္တိ။ အရိမဒ္ဒနပုရေ စ အနုရုဒ္ဓမဟာရာဇေန သမ္မန္နာပိတာ ဒွါသဋ္ဌယာဓိကသတဟတ္ထာယာမာ သတ္တစတ္တာလီသာဓိကသတဟတ္ထဝိတ္ထာရာ မဟာသီမာ နိမိတ္တေန သဟ ဒိဿတိ။ ရတနပူရနဂရေ စ နရပတိဇေယျသူရမဟာရာဇကာလေ အဋ္ဌသတ္တတာဓိကစတုသတကလိယုဂေ သမ္မန္နိတာ သီမာ ပါသာဏလေခါယ သဒ္ဓိံ ဒိဿတိ။ ယဒိ တိယောဇနပရမာဒိမဟာသီမာယော အတ္ထိ, ပေါရာဏာစရိယာ နဝံ နဝံ ဗဒ္ဓသီမံ န ဗန္ဓေယျုံ, အထ စ ပန ဗန္ဓန္တိ, တာသု စ နဝသီမာသု ဥပသမ္ပဒါဒိသံဃကမ္မံ ကရောန္တိ, တတော ဧဝ စ ဂဏနပထမတိက္ကန္တာ ဘိက္ခူ ပရမ္ပရတော ဝဍ္ဎေန္တာ ယာဝဇ္ဇတနာ သာသနံ ပတိဋ္ဌပေန္တိ။ ဣမိနာ စ ကာရဏေန ဣမသ္မိံ ပဒေသေ တိယောဇနာ သီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ။

အထ ဝါ ‘‘ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဗဟိ စ သမန္တာ လေဍ္ဍုပါတေ’’တိ ဝိဟာရပရိက္ခေပဿ အန္တော စ ဝိဟာရူပစာရဘူတေ ဗဟိ လေဍ္ဍုပါတေ စ ဌာနေယေဝ သီမာသမူဟနနဿ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၄၄) ဝုတ္တတ္တာပိ တာဒိသာ မဟာသီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ။ ယဒိ အတ္ထိ, သီမာသမူဟနနံ ပကရဏာစရိယာ န ကထေယျုံ။ ကထေန္တာပိ သမန္တာ တိယောဇနံ ဌာနံ သောဓေတွာ သီမာသမူဟနနံ ကရေယျုံ, တထာ ပန အကထေတွာ ဝိဟာရဝိဟာရူပစာရေသုယေဝ သီမာသမူဟနနဿ ကထိတတ္တာ တိယောဇနိကာဒယော မဟာသီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ။

အထ ဝါ ‘‘ခဏ္ဍသီမံ ပန ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သမူဟနိတုဉ္စေဝ ဗန္ဓိတုဉ္စ သက္ခိဿန္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၄၄) ဝစနတောပိ တေသု တေသု ဇနပဒေသု တိယောဇနိကာဒိကာယော မဟာသီမာယော နတ္ထီတိ ဝိညာယတိ။ ကထံ? ယဒိ တာဒိသာ သီမာယော အတ္ထိ, သကလမ္ပိ တံ သီမံ အသောဓေတွာ သီမာသမူဟနနံ အဋ္ဌကထာစရိယာ န ကထေယျုံ, အထ စ ပန ခဏ္ဍသီမံ ဇာနန္တာ အဝိပ္ပဝါသံ အဇာနန္တာပိ သီမံ သမူဟနိတုံ ဗန္ဓိတုဉ္စ သမတ္ထဘာဝံ ကထေန္တိ, သာ ကထာ ခန္ဓသီမာယ သီမန္တရိကန္တရိတမတ္တာ ဟုတွာ တသ္မိံ ဂါမက္ခေတ္တေ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ဘဝေယျ, တသ္မာ တသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ သမူဟနိတုံ သမတ္ထဘာဝေန အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ကထီယတိ, န နာနာဂါမက္ခေတ္တာနိ အဝတ္ထရိတွာ သမ္မတာယ တိယောဇနိကာဒိဘေဒါယ သီမာယ အညေသု ဂါမက္ခေတ္တေသု အညေသု ဘိက္ခူသု သန္တေသုပိ သမူဟနိတုံ သမတ္ထဘာဝေန, တေန ဉာယတိ ‘‘န သဗ္ဗေသု ဌာနေသု တိယောဇနိကာဒိဘေဒါယော မဟာသီမာယော န သန္တီ’’တိ။ ဤဒိသာနိ ကာရဏာနိ ဘဂဝတော အာဏံ ဂရုံ ကရောန္တေဟိ ဝိနယတ္ထဝိဒူဟိ ဝိနယဓရေဟိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေတဗ္ဗာနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာနိ, ဣတော အညာနိပိ ကာရဏာနိ ဂဝေသိတဗ္ဗာနီတိ။

ဣတော ပရမ္ပိ ‘‘သစေ အညာနိပိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကာတုကာမာ, တေသု ဂါမေသု ယေ ဘိက္ခူ ဝသန္တိ, တေဟိပိ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တေ သီမံ န ဗန္ဓန္တိ, အထ ခေါ အညာနိပိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကရိတွာပိ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မာ ဣဒါနိ သမ္မန္နိတဗ္ဗာယ သီမာယ နိဿယဘူတံ ပကတိဂါမက္ခေတ္တံ ဝါ ဝိသုံဂါမက္ခေတ္တံ ဝါ သောဓိတန္တိ မနသိ န ကာတဗ္ဗံ။ ကင်္ခစ္ဆေဒနတ္ထံ သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစာဘဏနသမယေ တေန ဂါမက္ခေတ္တေန သမ္ဗန္ဓေသု အညေသု ဂါမက္ခေတ္တေသု ဝသန္တေ ဘိက္ခူပိ ယာစိတွာ တတော ဂါမက္ခေတ္တတော ဗဟိ ဒူရေ ဝါသာပေတဗ္ဗာ။ ဧဝဉှိ ကရောန္တေ အညာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ အန္တောကရိတွာ ပေါရာဏသီမာယ ဝိဇ္ဇမာနာယပိ တေ ဝဂ္ဂံ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ။ တတော သီမာသမူဟနနကမ္မဝါစာ သမ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧဝရူပေါ သုခုမော နိပုဏော အတ္ထော ဝိနယဓရေဟိ စိန္တေတဗ္ဗော။ ဧဝံ သီမာသမူဟနနဝိဓာနေန သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာတိ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ မုတ္တာ ဟောတိ။

တတော ‘‘အတိခုဒ္ဒိကာ အတိမဟန္တီ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ ဝိမုစ္စနတ္ထံ သီမာယ ပမာဏံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ ကထံ? သီမာ နာမ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ နိသီဒိတုံ အပ္ပဟောန္တေ သတိ အတိခုဒ္ဒိကာ နာမ ဟောတိ, သမ္မတာပိ သီမာ န ဟောတိ။ တိယောဇနတော ပရံ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဌာနံ အန္တော ကရောန္တေ သတိ အတိမဟတီ နာမ ဟောတိ, သမ္မတာပိ သီမာ န ဟောတိ, တသ္မာ ဧကဝီသတိယာ ဘိက္ခူနံ နိသီဒနပ္ပဟောနကတော ပဋ္ဌာယ တိယောဇနံ အနတိက္ကမိတွာ ယတ္ထ ယံ ပမာဏံ သံဃော ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တံ ပမာဏံ ကတွာ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ။ ကထံ ဝိညာယတီတိ စေ? ‘‘တတ္ထ အတိခုဒ္ဒိကာ နာမ ယတ္ထ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ နိသီဒိတုံ န သက္ကောန္တိ။ အတိမဟန္တီ နာမ အန္တမသော ကေသဂ္ဂမတ္တေနပိ တိယောဇနံ အတိက္ကမိတွာ သမ္မတာ’’တိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝစနတော ဝိညာယတိ။ ဧဝံ သီမာယ ပမာဏဂ္ဂဟဏေန ‘‘အတိခုဒ္ဒိကာ အတိမဟန္တီ’’တိ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ ဒေါသေဟိ မုတ္တာ ဟောတိ။

တတော ‘‘ခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဆာယာနိမိတ္တာ အနိမိတ္တာ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ ဝိမုစ္စနတ္ထံ နိမိတ္တကိတ္တနံ ကာတဗ္ဗံ, တတ္ထ အသမ္ဗန္ဓကိတ္တနေန နိမိတ္တာ သီမာ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ။ ကထံ? သီမာယ စတူသု ဒိသာသု ဌပိတနိမိတ္တေသု ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဥတ္တရဒိသာသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ပုန ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ကတေ အခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ။ ယဒိ ပန ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ကိတ္တေတွာ အနုက္ကမေန ဒက္ခိဏပစ္ဆိမဥတ္တရဒိသာသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဌပေတိ, ပုန ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ န ကိတ္တေတိ, ဧဝံ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ။ အပရာပိ ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ ယာ အနိမိတ္တုပဂပါသာဏံ ဝါ ဗဟိသာရရုက္ခံ ဝါ ခါဏုကံ ဝါ ပံသုပုဉ္ဇံ ဝါ အန္တရာ ဧကံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ။ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာဒီသု ယံ ကိဉ္စိ ဆာယံ နိမိတ္တံ ကတွာ သမ္မတာ ဆာယာနိမိတ္တာ နာမ။ သဗ္ဗသော နိမိတ္တံ အကိတ္တေတွာ သမ္မတာ အနိမိတ္တာ နာမ။ ဣမေဟိ တီဟိ ဒေါသေဟိ ဝိမုစ္စနတ္ထာယ နိမိတ္တကိတ္တနံ ကာတဗ္ဗံ။

ကထံ? ကမ္မဝါစာယ ပေါရာဏသီမာသမူဟနနံ ကတွာ ပရိသုဒ္ဓါယ ကေဝလာယ ဂါမသီမာယ သံဃေန ယထာဇ္ဈာသယံ ဂဟိတပ္ပမာဏဿ သီမမဏ္ဍလဿ စတူသု ဝါ ဒိသာသု အဋ္ဌသု ဝါ ဒိသာသု နိမိတ္တုပဂေ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ဒွတ္တိံသပလဂုဠပိဏ္ဍပ္ပမာဏေ, ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဟတ္ထိပ္ပမာဏတော ဦနပ္ပမာဏေ ပါသာဏေ ဌပေတွာ နိမိတ္တာနံ အန္တော ဌိတေန ကမ္မဝါစာပါဌကေန ဝိနယဓရေန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ။ အညေန ‘‘ပါသာဏော, ဘန္တေ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ပုန ဝိနယဓရေန ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ဝတွာ ကိတ္တေတဗ္ဗံ။ ဣမိနာ နယေန သီမမဏ္ဍလံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တေန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ, ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ, ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ, ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ, ဥတ္တရာယ ဒိသာယ, ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ? ပါသာဏော, ဘန္တေ။ ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ကိတ္တေတွာ ပုန ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တံ? ပါသာဏော, ဘန္တေ။ ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ကိတ္တေတွာ နိဋ္ဌပေတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ခဏ္ဍနိမိတ္တာ နာမ အဃဋိတနိမိတ္တာ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ နိမိတ္တကိတ္တနေန ‘‘ခဏ္ဍနိမိတ္တာ ဆာယာနိမိတ္တာ အနိမိတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ ဝိမုတ္တာ ဟောတိ။

တတော ပရံ ‘‘ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝုတ္တဝိပတ္တိဒေါသတော ဝိမုစ္စနတ္ထံ သီမာသမ္မုတိကမ္မဝါစာပါဌကာလေ သံဃဿ ဌိတဋ္ဌာနံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ ကထံ? ယဒိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သံဃော နိမိတ္တာနံ ဗဟိ ဌတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမံ သမ္မန္နတိ, ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ နာမ ဟောတိ, သီမာ န ဟောတိ, တသ္မာ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သံဃေန နိမိတ္တာနံ အန္တော ဌတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ‘‘ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ နာမ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ နိမိတ္တာနံ ဗဟိ ဌိတေန သမ္မတာ’’တိ။ ဧဝံ သီမာသမ္မန္နနဋ္ဌာနနိယမေန ‘‘ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝုတ္တဝိပတ္တိဒေါသတော မုတ္တာ ဟောတိ။

တတော ပရံ ‘‘နဒိယံ သမ္မတာ, သမုဒ္ဒေ သမ္မတာ, ဇာတဿရေ သမ္မတာ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိပတ္တိဒေါသေဟိ စ ဝိမုစ္စနတ္ထံ ဧဝံ မနသိ ကာတဗ္ဗံ – ‘‘သဗ္ဗာ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ အသီမာ, သဗ္ဗော သမုဒ္ဒေါ အသီမော, သဗ္ဗော ဇာတဿရော အသီမော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၇) ဘဂဝတာ ဝစနတော နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေသု သမ္မတာ သီမာ န ဟောတိ, ပေါရာဏသီမဝိဂတာယ သုဒ္ဓါယ ဂါမသီမာယ သမ္မတာ ဧဝ သီမာ ဟောတိ, တသ္မာ ဂါမသီမာယမေဝ ဗဒ္ဓသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, န နဒီအာဒီသူတိ။ ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘နဒိယာ သမုဒ္ဒေ ဇာတဿရေ သမ္မတာ နာမ ဧတေသု နဒီအာဒီသု သမ္မတာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္တာဝတာ ‘‘အယံ သီမာ အတိခုဒ္ဒိကာ, အတိမဟန္တီ, ခဏ္ဍနိမိတ္တာ, ဆာယာနိမိတ္တာ, အနိမိတ္တာ, ဗဟိသီမေ ဌိတသမ္မတာ, နဒိယံ သမ္မတာ, သမုဒ္ဒေ သမ္မတာ, ဇာတဿရေ သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ သမ္ဘိန္ဒန္တေန သမ္မတာ, သီမာယ သီမံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တေန သမ္မတာ’’တိ (ပရိ။ ၄၈၆) ဝုတ္တေဟိ ဧကာဒသဟိ ဒေါသေဟိ ဝိမုတ္တာ ဟုတွာ ‘‘အဗ္ဘာ မဟိကာ ဓူမော ရဇော ရာဟူ’’တိ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ မုတ္တံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ, သူရိယမဏ္ဍလံ ဝိယ စ သုပရိသုဒ္ဓါ ဟောတိ။

တိဝိဓသမ္ပတ္တိ နာမ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိပရိသသမ္ပတ္တိကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိယော။ တာသု ‘‘ပဗ္ဗတနိမိတ္တံ ပါသာဏနိမိတ္တံ ဝနနိမိတ္တံ ရုက္ခနိမိတ္တံ မဂ္ဂနိမိတ္တံ ဝမ္မိကနိမိတ္တံ နဒီနိမိတ္တံ ဥဒကနိမိတ္တ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၃၈) ဝုတ္တေသု အဋ္ဌသု နိမိတ္တေသု တဿံ တဿံ ဒိသာယံ ယထာလဒ္ဓါနိ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံနိမိတ္တံ? ပါသာဏော, ဘန္တေ။ ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တန္တိအာဒိနာ နယေန ကိတ္တေတွာ သမ္မတာ’’တိ။ တေသု စ အဋ္ဌသု နိမိတ္တေသု ရုက္ခနိမိတ္တာဒီနံ ယထာဇ္ဈာသယဋ္ဌာနေသု ဒုလ္လဘဘာဝတော ဝဍ္ဎိတွာ ဒွိန္နံ ဗဒ္ဓသီမာနံ သင်္ကရကရဏတော စ ပါသာဏနိမိတ္တဿ ပန တထာ သင်္ကရကရဏာဘာဝတော ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ အာဟရိတွာ ဌပေတုံ သုကရဘာဝတော စ သီမံ ဗန္ဓန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သီမမဏ္ဍလဿ သမန္တာ နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ။ တေန ဝုတ္တံ မဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘တံ ဗန္ဓန္တေဟိ သမန္တာ နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ။ ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၃၈) ‘‘နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ယထာရုစိတဋ္ဌာနေ ရုက္ခနိမိတ္တာဒီနံ ဒုလ္လဘတာယာ’’တိအာဒိ။ ဧတ္တာဝတာ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ပဌမင်္ဂံ သူပပန္နံ ဟောတိ။

တတော သီမာသမ္မုတိကရဏတ္ထံ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတ္တာရော ဘိက္ခူ သန္နိပတိတွာ ယာဝတာ တသ္မိံ ဂါမေ ဗဒ္ဓသီမံ ဝါ နဒီသမုဒ္ဒဇာတဿရေ ဝါ အနောက္ကမိတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ သန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဟတ္ထပါသေ ဝါ ကတွာ ဆန္ဒံ ဝါ အာဟရိတွာ ယာ သီမာ သမ္မတာ, သာ ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပရိသသမ္ပတ္တိယုတ္တာ နာမ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန စတူဟိ ဘိက္ခူဟိ သန္နိပတိတွာ’’တိအာဒိ။ အထ တံ သီမံ ဗန္ဓန္တာ ဘိက္ခူ သာမန္တဝိဟာရေသု ဝသန္တေ ဘိက္ခူ တဿ တဿ ဝိဟာရဿ သီမာပရိစ္ဆေဒံ ပုစ္ဆိတွာ ယေ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသံ သီမာယ သီမန္တရိကံ ဌပေတွာ, ယေ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသံ သီမာယ ဥပစာရံ ဌပေတွာ ဒိသာစာရိကဘိက္ခူနံ နိဿဉ္စာရသမယေ ယဒိ ဧကသ္မိံယေဝ ဂါမက္ခေတ္တေ သီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, တသ္မိံ ယေ ဘိက္ခူ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေသံ ပေသေတဗ္ဗံ ‘‘အဇ္ဇ မယံ သီမံ ဗန္ဓိဿာမ, တုမှေ သကသကသီမာပရိစ္ဆေဒတော မာ နိက္ခမထာ’’တိ။ ယေ အဗဒ္ဓသီမဝိဟာရာ, တေ သဗ္ဗေ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပါတာပေတဗ္ဗာ, ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗော။

ယဒိ အညံ ဂါမက္ခေတ္တမ္ပိ အန္တောကတ္တုကာမာ, တတ္ထ နိဝါသိနော ဘိက္ခူ သမာနသံဝါသကသီမာသမ္မန္နနကာလေ အာဂန္တုမ္ပိ အနာဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋန္တိ။ အဝိပ္ပဝါသသီမာသမ္မန္နနကာလေ ပန အန္တောနိမိတ္တဂတေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာဂန္တဗ္ဗံ, အနာဂစ္ဆန္တာနံ ဆန္ဒော အာဟရိတဗ္ဗော။ ဝုတ္တဉှေတံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘တံ ဗန္ဓိတုကာမေဟိ သာမန္တဝိဟာရေသု ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ ဘိက္ခူသု သန္နိပတိတေသု ဆန္ဒာရဟာနံ ဆန္ဒေ အာဟဋေ တေသု တေသု မဂ္ဂေသု နဒီတိတ္ထဂါမဒွါရာဒီသု စ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ သီဃံ သီဃံ ဟတ္ထပါသာနယနတ္ထဉ္စ ဗဟိသီမကရဏတ္ထဉ္စ အာရာမိကသာမဏေရေ ဌပေတွာ ဘေရိသညံ ဝါ သင်္ခသညံ ဝါ ကာရာပေတွာ နိမိတ္တကိတ္တနာနန္တရံ ဝုတ္တာယ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော’’တိအာဒိကာယ (မဟာဝ။ ၁၃၉) ကမ္မဝါစာယ သီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘ဧဝံ သန္နိပတိတေသု ပန ဘိက္ခူသူ’’တိအာဒိ။ ဧတ္တာဝတာ ပရိသသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ ဒုတိယင်္ဂံ သူပပန္နံ ဟောတိ။

တတော ပရံ ကမ္မဝါစာပါဌသမယေ ‘‘သီမံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မန္နန္တေန ပဌမံ သမာနသံဝါသကသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆာ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသော သမ္မန္နိတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၄) ဝစနတော ပဌမံ သမာနသံဝါသကသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, ပစ္ဆာ အဝိပ္ပဝါသသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, သမာနသံဝါသကကမ္မဝါစာပရိယောသာနေယေဝ နိမိတ္တာနိ ဗဟိ ကတွာ နိမိတ္တာနံ အန္တောပမာဏေနေဝ သမာနသံဝါသကသီမာ စတုနဟုတာဓိကဒွိလက္ခယောဇနပုထုလံ မဟာပထဝိံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပထဝီသန္ဓာရကဥဒကံ ပရိယန္တံ ကတွာ ဂတာ။ တေန ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘ကမ္မဝါစာပရိယောသာနေယေဝ…ပေ… ဂတာ ဟောတီ’’တိ။ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာပရိယောသာနေ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ယဒိ အန္တောသီမာယ ဂါမော အတ္ထိ, ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ မုဉ္စိတွာ သမာနသံဝါသကသီမာယ ဂတပရိစ္ဆေဒေနေဝ ဂတာ။ ဣတိ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသီမာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ န အဝတ္ထရတိ, သမာနသံဝါသကသီမာဝ အဝတ္ထရတိ, သမာနသံဝါသကသီမာ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဂစ္ဆတိ။ အဝိပ္ပဝါသသီမာ ပန ယတ္ထ သမာနသံဝါသကသီမာ, တတ္ထေဝ ဂစ္ဆတိ။ တေန ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ ‘‘ဣတိ ဘိက္ခူနံ အဝိပ္ပဝါသသီမာ…ပေ… ဂစ္ဆတီ’’တိ။ တသ္မာ –

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာဝတာ သမန္တာ နိမိတ္တာ ကိတ္တိတာ။ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သီမံ သမ္မန္နေယျ သမာနသံဝါသံ ဧကူပေါသထံ, ဧသာ ဉတ္တိ။

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာဝတာ သမန္တာ နိမိတ္တာ ကိတ္တိတာ, သံဃော ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သီမံ သမ္မန္နတိ သမာနသံဝါသံ ဧကူပေါသထံ။ ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သီမာယ သမ္မုတိ သမာနသံဝါသာယ ဧကူပေါသထာယ, သော တုဏှဿ။ ယဿ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယျ။ သမ္မတာ သာ သီမာ သံဃေန ဧတေဟိ နိမိတ္တေဟိ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ။ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၃၉)။

ဧသာ သမာနသံဝါသကကမ္မဝါစာ,

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာ သာ သံဃေန သီမာ သမ္မတာ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ။ ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ, သံဃော တံ သီမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နေယျ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, ဧသာ ဉတ္တိ။

‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော, ယာ သာ သံဃေန သီမာ သမ္မတာ သမာနသံဝါသာ ဧကူပေါသထာ။ သံဃော တံ သီမံ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသံ သမ္မန္နတိ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ။ ယဿာယသ္မတော ခမတိ ဧတိဿာ သီမာယ တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ

ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, သော တုဏှဿ။ ယဿ နက္ခမတိ, သော ဘာသေယျ။ သမ္မတာ သာ သီမာ သံဃေန တိစီဝရေန အဝိပ္ပဝါသာ ဌပေတွာ ဂါမဉ္စ ဂါမူပစာရဉ္စ, ခမတိ သံဃဿ, တသ္မာ တုဏှီ။ ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၄၄)။

ဧသာ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာ ဉတ္တိဒေါသအနုဿာဝနာဒေါသေ အနုဋ္ဌပေတွာ သုဋ္ဌု ဘဏိတဗ္ဗာ။ ဧတ္တာဝတာ ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိသင်္ခါတံ တတိယင်္ဂံ သူပပန္နံ ဟောတိ။

ဧဝမယံ သီမာ အန္တော မဏိဝိမာနံ ဗဟိ ရဇတပရိက္ခိတ္တံ ဝိမာနသာမိကဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေဟိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ, အန္တော ကနကဝိမာနံ ဗဟိ ဖလိကပရိက္ခိတ္တံ ဝိမာနသာမိကဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေဟိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နံ သူရိယမဏ္ဍလံ ဝိယ စ နိမိတ္တသမ္ပတ္တိပရိသသမ္ပတ္တိကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိသင်္ခါတေဟိ တီဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္ပန္နာ ဟုတွာ အတိဝိယ သောဘတိ ဝိရောစတိ, ဇိနသာသနဿ စိရဋ္ဌိတိကာရဏဘူတာ ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကပါဠိယံ ‘‘သီမံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မန္နန္တေန ပဌမံ သမာနသံဝါသကသီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ။

‘‘နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ သမ္ဗန္ဓိတွာ’’တိ ဧတ္ထ ပန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုရတ္ထိမဒိသတော ပဋ္ဌာယ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဥတ္တရာနုဒိသံ ပတွာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌပေတွာ ပုဗ္ဗေ ကိတ္တိတံ ပုရတ္ထိမဒိသာယ နိမိတ္တံ ပုန ကိတ္တေတွာ သမ္မတာတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သမ္မတာ အယံ သီမာ ဧကာဒသဟိ ဝိပတ္တီဟိ မုတ္တာ, တီဟိ သမ္ပတ္တီဟိ သမန္နာဂတာ ဟုတွာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏကာလံ အပရိမာဏံ ဘိက္ခူနံ အပလောကနာဒိစတုဗ္ဗိဓကမ္မကရဏဋ္ဌာနဘူတာ ဗဒ္ဓသီမာ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။

ယဒိ ပန သခဏ္ဍသီမံ မဟာသီမံ ဗန္ဓိတုကာမာ, ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေန သုဋ္ဌု သောဓေတွာ သမူဟနိတပေါရာဏသီမာယ ကေဝလာယ ပကတိဂါမသီမာယ ဝါ ဝိသုံဂါမသီမာယ ဝါ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, တာသု စ ဒွီသု သီမာသုပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒါဒီနံ သံဃကမ္မာနံ သုခကရဏတ္ထံ သီမာ ပဌမံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, တံ ပန ဗန္ဓန္တေဟိ ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗံ။ သစေ ဟိ ဗောဓိစေတိယဘတ္တသာလာဒီနိ သဗ္ဗဝတ္ထူနိ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ကတဝိဟာရေ ဗန္ဓန္တိ, ဝိဟာရမဇ္ဈေ ဗဟူနံ သမောသရဏဋ္ဌာနေ အဗန္ဓိတွာ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝိဝိတ္တောကာသေ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ အကတဝိဟာရေ ဗန္ဓန္တေဟိ ဗောဓိစေတိယာဒီနံ သဗ္ဗဝတ္ထူနံ ပတိဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ယထာ ပတိဋ္ဌိတေသု ဝတ္ထူသု ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဝိဝိတ္တောကာသေ ဟောတိ, ဧဝံ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘ဣမံ ပန သမာနသံဝါသကသီမံ သမ္မန္နန္တေဟီ’’တိအာဒိ။

ကိတ္တကပ္ပမာဏာ ပန ခဏ္ဍသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာတိ? ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန သစေ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ ဂဏှာတိ, ဝဋ္ဋတိ, တတော ဩရံ န ဝဋ္ဋတိ။ ပရံ ဘိက္ခုသဟဿံ ဂဏှန္တီပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ ၁၃၈) ‘‘သာ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေနာ’’တိအာဒိ။ ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူတိ စ နိသိန္နေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဣဒဉ္စ အဗ္ဘာနကရဏကာလေ ကမ္မာရဟဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဝီသတိဂဏဿ သံဃဿ နိသီဒနပ္ပဟောနကတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၃၈) ‘‘ဧကဝီသတိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ။ တံ ခဏ္ဍသီမံ ဗန္ဓန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သီမမာဠကဿ သမန္တာ နိမိတ္တူပဂါ ပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ။ အန္တောခဏ္ဍသီမာယမေဝ ဌတွာ ခဏ္ဍသီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ ‘‘ဧသော ပါသာဏော နိမိတ္တ’’န္တိ ဧဝံ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ကမ္မဝါစာယ သီမာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, တဿာယေဝ သီမာယ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာ ကာတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘တံ ဗန္ဓန္တေဟီ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ ဗဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ဌပေတဗ္ဗာ။ သီမန္တရိကာ ပစ္ဆိမကောဋိယာ ဧကရတနပ္ပမာဏာ ဝဋ္ဋတိ, ဝိဒတ္ထိပ္ပမာဏာပိ စတုရင်္ဂုလပ္ပမာဏာပိ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ ပန ဝိဟာရော မဟာ ဟောတိ, ဒွေပိ တိဿောပိ တတုတ္တရိပိ ခဏ္ဍသီမာယော ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သီမံ သမ္မန္နိတွာ’’တိအာဒိ။

ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ မဟာသီမာသမ္မုတိကာလေ ခဏ္ဍသီမတော နိက္ခမိတွာ မဟာသီမာယ ဌတွာ သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ, တတော အဝသေသနိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟန္တေဟိ ကမ္မဝါစာယ သမာနသံဝါသကသီမံ သမ္မန္နိတွာ တဿ ဒဠှီကမ္မတ္ထံ အဝိပ္ပဝါသကမ္မဝါစာပိ ကာတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘ဧဝံ ခဏ္ဍသီမံ သမ္မန္နိတွာ’’တိအာဒိ။

‘‘သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေဟိ သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကထံ ကိတ္တေတဗ္ဗာတိ? ဒက္ခိဏတော အနုပရိယာယန္တေနေဝ ကိတ္တေတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ ခဏ္ဍသီမတော ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ နိမိတ္တာနိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ တထာ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဒက္ခိဏာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ တထာ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ပစ္ဆိမာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ တထာ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ဥတ္တရာဘိမုခေန ဌတွာ ‘‘ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ကိံ နိမိတ္တ’’န္တိ တတ္ထ သဗ္ဗာနိ နိမိတ္တာနိ အနုက္ကမေန ကိတ္တေတွာ ပုန ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေန ဌတွာ ပုရိမံ ကိတ္တိတံ ဝုတ္တနယေနေဝ ပုန ကိတ္တေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ ဗဟူနမ္ပိ ခဏ္ဍသီမာနံ သီမန္တရိကပါသာဏာ ပစ္စေကံ ကိတ္တေတဗ္ဗာ, တတော ပစ္ဆာ အဝသေသနိမိတ္တာနီတိ မဟာသီမာယ ဗာဟိရဗန္ဓနေသု နိမိတ္တာနိ။ ဧဝံ သီမန္တရိကပါသာဏာ မဟာသီမာယ အန္တော နိမိတ္တာနိ ဟောန္တိ ဒွိန္နံ သီမာနံ သင်္ကရဒေါသာပဂမနတ္ထံ သီမန္တရိကပါသာဏာနံ ဌပေတဗ္ဗတ္တာ။ ဧဝံ သမန္တာ အနုပရိယာယန္တေန သီမန္တရိကပါသာဏာ ကိတ္တေတဗ္ဗာ။ တထာဟိ ဝုတ္တံ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၃၈) ‘‘သီမန္တရိကပါသာဏာတိ သီမန္တရိကာယ ဌပိတနိမိတ္တပါသာဏာ, တေ ပန ကိတ္တေန္တေန ပဒက္ခိဏတော အနုပရိယာယန္တေနေဝ ကိတ္တေတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ။

ကိံ ဣမိနာ အနုက္ကမေနေဝ သီမာ သမ္မန္နိတဗ္ဗာ, ဥဒါဟု အညေနပိ အနုက္ကမေန သမ္မန္နိတဗ္ဗာတိ? သစေ ပန ခဏ္ဍသီမာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ တတော သီမန္တရိကာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ မဟာသီမာယ နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေန္တိ, ဧဝံ တီသု ဌာနေသု နိမိတ္တာနိ ကိတ္တေတွာ ယံ သီမံ ဣစ္ဆန္တိ, တံ ပဌမံ ဗန္ဓိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ယထာဝုတ္တနယေန ခဏ္ဍသီမတောဝ ပဋ္ဌာယ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၃၈) ‘‘သစေ ပန ခဏ္ဍသီမာယ နိမိတ္တာနီ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ ခဏ္ဍသီမမဟာသီမဗန္ဓနေန ဘိက္ခူနံ ကော ဂုဏောတိ စေ? ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန သီမာသု ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတာ ဘိက္ခူ မဟာသီမာယံ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ကမ္မံ န ကောပေန္တိ, မဟာသီမာယ ဝါ ဌိတာ ခဏ္ဍသီမာယ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ, သီမန္တရိကာယ ပန ဌိတာ ဥဘိန္နမ္ပိ န ကောပေန္တိ။ ဂါမက္ခေတ္တေ ဌတွာ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ ပန သီမန္တရိကာယ ဌိတာ ကောပေန္တိ။ သီမန္တရိကာ ဟိ ဂါမက္ခေတ္တံ ဘဇတိ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧဝံ ဗဒ္ဓါသု ပန သီမာသူ’’တိအာဒိ, ဧဝံ ဗဒ္ဓသီမဝိဟာရေသု ဝသန္တာ ဘိက္ခူ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတေဟိ တိစီဝရေဟိ ဝိနာ ယထာရုစိ ဝသိတုံ လဘန္တိ။ သစေ ပန ဂါမော အတ္ထိ, ဂါမဂါမူပစာရေသု န လဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

သီမာဗန္ဓနဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော။

၂၅။ ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယကထာ

၁၆၈။ ဧဝံ သီမာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဥပေါသထပဝါရဏာတိ ဧတ္ထ’’တျာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပေါသထသဒ္ဒေါ တာဝ –

‘‘ဥဒ္ဒေသေ ပါတိမောက္ခဿ, ပဏ္ဏတ္တိယမုပေါသထော၊

ဥပဝါသေ စ အဋ္ဌင်္ဂေ, ဥပေါသထဒိနေ သိယာ’’တိ။ –

ဝစနတော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ပဏ္ဏတ္တိယံ ဥပဝါသေ အဋ္ဌင်္ဂသီလေ ဥပေါသထဒိနေ စ ဝတ္တတိ။ တထာ ဟေသ ‘‘အာယာမာဝုသော ကပ္ပိန ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၅၀၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၈၅) ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ အာဂတော, ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၄၆) ပဏ္ဏတ္တိယံ, ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖေဂ္ဂု, သုဒ္ဓဿ ဥပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၇၉) ဥပဝါသေ, ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ, ဝိသာခေ, ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၈။၄၃) အဋ္ဌင်္ဂသီလေ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဥပေါသထေ သဘိက္ခုကာအာဝါသာ အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိအာဒီသု (ပါစိ။ ၁၀၄၈) ဥပေါသထဒိနေ ဝတ္တတိ။ ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော အဓိဋ္ဌာနုပေါသထော’’တိအာဒီသု ပါရိသုဒ္ဓိအဓိဋ္ဌာနေသုပိ ဝတ္တတိ။ တေ ပန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ အန္တောဂဓာတိ ကတွာ ဝိသုံ န ဝုတ္တာ။ ဣဓ ပန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဥပေါသထဒိနေ စ ဝတ္တတိ။ တတ္ထ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဥပဝသနံ ဥပေါသထော, သီလေန ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသနန္တျတ္ထော။ ဥပေါသထဒိနေ ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော, ဧတသ္မိံ ဒိဝသေ သီလေန ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတျတ္ထော။

ပဝါရဏာ-သဒ္ဒေါ ပန ‘‘ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပေ, ကထိတာဇ္ဈေသနာယ စာ’’တိ အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ဝစနတော ပဋိက္ခေပေ အဇ္ဈေသနေ စ ဝတ္တတိ။ တတ္ထ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ဘုတ္တာဝီ ပဝါရိတော အနတိရိတ္တံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ခါဒေယျ ဝါ ဘုဉ္ဇေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒီသု (ပါစိ။ ၂၃၈) ပဋိက္ခေပေ, ‘‘သံဃော ပဝါရေယျာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ ၂၁၀) အဇ္ဈေသနေ, ‘‘အဇ္ဇပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၁၂) ပဝါရဏာဒိဝသေ။ သော ပန အဇ္ဈေသနဒိဝသောယေဝါတိ ဝိသုံ န ဝုတ္တော။ ဣဓ ပန အဇ္ဈေသနေ ဝတ္တတိ, တသ္မာ ပဝါရီယတေ ပဝါရဏာ, ပကာရေန ဣစ္ဆီယတေတျတ္ထော။ ပ-ပုဗ္ဗ ဝရဓာတု စုရာဒိဂဏိကာယံ။

ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ဥပေါသထက္ခန္ဓကာနန္တရံ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကော, တဒနန္တရံ ပဝါရဏက္ခန္ဓကော သင်္ဂီတော, တထာပိ ဥပေါသထပဝါရဏကမ္မာနံ ယေဘုယျေန သမာနတ္တာ ယမကမိဝ ဘူတတ္တာ မိဿေတွာ ကထေန္တော သုဝိညေယျော ဟောတိ သလ္လဟုကဂန္ထော စာတိ မန္တွာ ခန္ဓကဒွယသင်္ဂဟိတံ အတ္ထံ ဧကေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေန ဒဿေတိ အာစရိယော။ တတ္ထ စာတုဒ္ဒသိကော ပန္နရသိကော သာမဂ္ဂီဥပေါသထောတိ ဒိဝသဝသေန တယော ဥပေါသထာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော။ စတုဒ္ဒသိယံ နိယုတ္တော စာတုဒ္ဒသိကော, ဧဝံ ပန္နရသိကော။ သာမဂ္ဂီဥပေါသထော နာမ သံဃသာမဂ္ဂိကဒိဝသေ ကာတဗ္ဗဥပေါသထော။ ဟေမန္တဂိမှဝဿာနံ တိဏ္ဏံ ဥတူနန္တိ ဧတ္ထ ဟေမန္တဥတု နာမ အပရကတ္တိကကာဠပက္ခဿ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဖဂ္ဂုနပုဏ္ဏမပရိယောသာနာ စတ္တာရော မာသာ။ ဂိမှဥတု နာမ ဖဂ္ဂုနဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ အာသာဠှိပုဏ္ဏမပရိယောသာနာ စတ္တာရော မာသာ။ ဝဿာနဥတု နာမ အာသာဠှဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမပရိယောသာနာ စတ္တာရော မာသာ။ တတိယသတ္တမပက္ခေသု ဒွေ ဒွေ ကတွာ ဆ စာတုဒ္ဒသိကာတိ ဟေမန္တဿ ဥတုနော တတိယေ စ သတ္တမေ စ ပက္ခေ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ, မိဂသိရမာသဿ ကာဠပက္ခေ, မာဃမာသဿ ကာဠပက္ခေ စာတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ဂိမှဿ ဥတုနော တတိယေ စိတ္တမာသဿ ကာဠပက္ခေ သတ္တမေ ဇေဋ္ဌမာသဿ ကာဠပက္ခေ စ, ဝဿာနဿ ဥတုနော တတိယေ သာဝဏဿ ကာဠပက္ခေ စ သတ္တမေ အဿယုဇမာသဿ ကာဠပက္ခေ စာတိ အတ္ထော။ သေသာ ပန္နရသိကာတိ သေသာ အဋ္ဌာရသ ပန္နရသိကာ။

ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ကတ္တိကဿ စ ကာဠမှာ၊

ယာဝ ဖဂ္ဂုနပုဏ္ဏမာ၊

ဟေမန္တကာလောတိ ဝိညေယျော၊

အဋ္ဌ ဟောန္တိ ဥပေါသထာ။

‘‘ဖဂ္ဂုနဿ စ ကာဠမှာ၊

ယာဝ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာ၊

ဂိမှကာလောတိ ဝိညေယျော၊

အဋ္ဌ ဟောန္တိ ဥပေါသထာ။

‘‘အာသာဠှဿ စ ကာဠမှာ၊

ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ၊

ဝဿကာလောတိ ဝိညေယျော၊

အဋ္ဌ ဟောန္တိ ဥပေါသထာ။

‘‘ဥတူနံ ပန တိဏ္ဏန္နံ, ပက္ခေ တတိယသတ္တမေ၊

စတုဒ္ဒသောတိ ပါတိမောက္ခံ, ဥဒ္ဒိသန္တိ နယညုနော’’တိ။ (ကင်္ခါ။ အဘိ။ ဋီ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ)၊

ဧဝံ ဧကသံဝစ္ဆရေ စတုဝီသတိ ဥပေါသထာတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန ဟေမန္တာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ ဧကေကသ္မိံ ဥတုမှိ ပစ္စေကံ အဋ္ဌအဋ္ဌဥပေါသထတ္တာ ဥတုတ္တယသမောဓာနဘူတေ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ စတုဝီသတိ ဥပေါသထာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ တာဝ ပကတိစာရိတ္တန္တိ ဣဒံ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ ဆစာတုဒ္ဒသိကအဋ္ဌာရသပန္နရသိကဥပေါသထကရဏံ တာဝ ပဌမံ ပကတိယာ သဘာဝေန စာရိတ္တံ ကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ ဟောတိ, န ဗဟုတရာဝါသိကာဒိနာ ကာရဏေန ကာတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော။

တထာရူပပစ္စယေ သတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၃၆) ဝစနတော ‘‘ယော ပန အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ။ ၁၇၈) စ တထာရူပပစ္စယေ သတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ သကိန္တိ ဧကဝါရံ။ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဝါသိကေဟိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကရိယမာနေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ။ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနံ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုံ, ကထံ မယံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဌမတရံ ပဝါရေယျာမာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၄၀) ဝစနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ။ ဧတ္ထ စ ပဌမသုတ္တဿ ဧကေကဿ ဥတုနော တတိယသတ္တမပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ အဝသေသဿ ပန္နရသေ ဝါ သကိံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ။ ပကတိစာရိတ္တဝသေနပိ အတ္ထသမ္ဘဝတော ‘‘အာဂန္တုကေဟီ’’တိအာဒီနိ သုတ္တာနိ ဒဿိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တထာရူပပစ္စယေ သတီတိ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေ ဥပေါသထံ ကာတုံ အနုရူပေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တီတိ ဧဝမာဒိကေ ပစ္စယေ သတိ။ အညသ္မိမ္ပိ စာတုဒ္ဒသေတိ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ တတိယသတ္တမပက္ခစာတုဒ္ဒသတော အညသ္မိံ စာတုဒ္ဒသေ။

တတြာယံ ပါဠိ (မဟာဝ။ ၁၇၈) –

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော။ သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ သစေ

အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ပန္နရသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ စာတုဒ္ဒသော။ သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ သစေ အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဋိပဒေါ ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသော။ သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာ သာမဂ္ဂီ, အာဂန္တုကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာ သာမဂ္ဂီ, အာဂန္တုကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ သစေ အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဝါသိကေဟိ အာဂန္တုကာနံ သာမဂ္ဂီ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ, နိဿီမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ပန္နရသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပါဋိပဒေါ။ သစေ အာဝါသိကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ သာမဂ္ဂီ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ, နိဿီမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ။ သစေ သမသမာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ သာမဂ္ဂီ ဝါ ဒါတဗ္ဗာ, နိဿီမံ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ။ သစေ အာဂန္တုကာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ, အာဂန္တုကေဟိ အာဝါသိကာနံ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာ သာမဂ္ဂီ, အာဝါသိကေဟိ နိဿီမံ ဂန္တွာ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ။

တတြာယံ အဋ္ဌကထာ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၇၈) –

အာဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသော ဟောတိ, အာဂန္တုကာနံ ပန္နရသောတိ ဧတ္ထ ယေသံ ပန္နရသော, တေ တိရောရဋ္ဌတော ဝါ အာဂတာ, အတီတံ ဝါ ဥပေါသထံ စာတုဒ္ဒသိကံ အကံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အာဝါသိကာနံ အနုဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဝါသိကေဟိ ‘‘အဇ္ဇုပေါသထော စာတုဒ္ဒသော’’တိ ပုဗ္ဗကိစ္စေ ကရိယမာနေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပဋိက္ကောသိတဗ္ဗံ။ နာကာမာ ဒါတဗ္ဗာတိ န အနိစ္ဆာယ ဒါတဗ္ဗာတိ။

‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမှိ အယံ ပဝါရဏက္ခန္ဓကာဂတာ ပါဠိ (မဟာဝ။ ၂၄၀) – ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗဟုလာ သန္ဒိဋ္ဌာ သမ္ဘတ္တာ ဘိက္ခူ အညတရသ္မိံ အာဝါသေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တိ, တေသံ သာမန္တာ အညေ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနကာရကာ ကလဟကာရကာ ဝိဝါဒကာရကာ ဘဿကာရကာ သံဃေ အဓိကရဏကာရကာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တိ ‘‘မယံ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဝဿံဝုတ္ထာနံ ပဝါရဏာယ ပဝါရဏံ ဌပေဿာမာ’’တိ။ အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုံ, ကထံ မယံ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဌမတရံ ပဝါရေယျာမာတိ။

တတြာယံ အဋ္ဌကထာ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၄၀) – ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတုန္တိ ဧတ္ထ စတုတ္ထပဉ္စမာ ဒွေ, တတိယော ပန ပကတိယာပိ စာတုဒ္ဒသိကောယေဝါတိ, တသ္မာ တတိယစတုတ္ထာ ဝါ တတိယစတုတ္ထပဉ္စမာ ဝါ ဒွေ တယော စာတုဒ္ဒသိကာ ကာတဗ္ဗာ။ အထ စတုတ္ထေ ကတေ သုဏန္တိ, ပဉ္စမော စာတုဒ္ဒသိကော ကာတဗ္ဗော, ဧဝမ္ပိ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တိ။ ဧဝံ ကရောန္တာ ဘဏ္ဍနကာရကာနံ တေရသေ ဝါ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ဣမေ ပန္နရသီပဝါရဏံ ပဝါရေဿန္တီတိ။

တတ္ထ အယံ သာရတ္ထဒီပနီပါဌော (သာရတ္ထ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၃။၂၄၀) – စတုတ္ထေ ကတေ သုဏန္တီတိ စတုတ္ထေ ပန္နရသိကုပေါသထေ ကတေ အမှာကံ ပဝါရဏံ ဌပေဿန္တီတိ သုဏန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တီတိ တတိယေန သဒ္ဓိံ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တီတိ။

တတြာယံ ဝိမတိဝိနောဒနီပါဌော (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၂၄၀) – ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တီတိ တတိယပက္ခေ စာတုဒ္ဒသိယာ သဒ္ဓိံ ဒွေ စာတုဒ္ဒသိကာ ဟောန္တိ။ ဘဏ္ဍနကာရကာနံ တေရသေ ဝါ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ဣမေ ပန္နရသီပဝါရဏံ ပဝါရေဿန္တီတိ ဣမိနာ ယထာသကံ ဥပေါသထကရဏဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူနံ စာတုဒ္ဒသီပန္နရသီဝေါဟာရော, န စန္ဒဂတိသိဒ္ဓိယာ တိထိယာ ဝသေနာတိ ဒဿေတိ။ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၈၆) ဝစနတော ပနေတ္ထ လောကိယာနံ တိထိံ အနုဝတ္တန္တေဟိပိ အတ္တနော ဥပေါသထက္ကမေန စာတုဒ္ဒသိံ ပန္နရသိံ ဝါ ပန္နရသိံ စာတုဒ္ဒသိံ ဝါ ကရောန္တေဟေဝ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပန သောဠသမဒိဝသံ ဝါ တေရသမဒိဝသံ ဝါ ဥပေါသထဒိဝသံ ကရောန္တေဟိ။ တေနေဝ ပါဠိယမ္ပိ (မဟာဝ။ ၂၄၀) ‘‘ဒွေ တယော ဥပေါသထေ စာတုဒ္ဒသိကေ ကာတု’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အညထာ ‘‘ဒွါဒသိယံ, တေရသိယံ ဝါ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတော။ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိအာဒိဝစနမ္ပိ (မဟာဝ။ ၁၃၆) ဥပဝုတ္တက္ကမေနေဝ ဝုတ္တံ, န တိထိက္ကမေနာတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ။

န ကေဝလံ ဥပေါသထဒိဝသာယေဝ တယော ဟောန္တိ, အထ ခေါ ပဝါရဏာဒိဝသာပီတိ အာဟ ‘‘ပုရိမဝဿံဝုတ္ထာနံ ပနာ’’တိအာဒိ။ မာဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ တဿ ဂတိယာ ဒိဝသဿ မိနိတဗ္ဗတော, သော ဧတ္ထ သဗ္ဗကလာပပါရိပူရိယာ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ။ ပုဗ္ဗကတ္တိကာယ ပုဏ္ဏမာ ပုဗ္ဗကတ္တိကပုဏ္ဏမာ, အဿယုဇပုဏ္ဏမာ။ သာ ဟိ ပစ္ဆိမကတ္တိကံ နိဝတ္တေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တာ။ တေသံယေဝါတိ ပုရိမဝဿံဝုတ္ထာနံယေဝ။ ဘဏ္ဍနကာရကေဟီတိ ကလဟကာရကေဟိ။ ပစ္စုက္ကဍ္ဎန္တီတိ ဥက္ကဍ္ဎန္တိ, ဘဏ္ဍနကာရကေ အနုဝါဒဝသေန အဿယုဇပုဏ္ဏမာဒိံ ပရိစ္စဇန္တာ ပဝါရဏံ ကာဠပက္ခံ ဇုဏှပက္ခန္တိ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော, ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တော အာဝါသိကာ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ကာဠေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ, ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တော အာဝါသိကာ, ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္တကလ္လံ, ဣဒါနိ ဥပေါသထံ ကရေယျာမ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာမ, အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၄၀) စ ဧဝံ ဉတ္တိယာ ပဝါရဏံ ဥဒ္ဓံ ကဍ္ဎန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အထာတိ အနန္တရတ္ထေ နိပါတော။ စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏော စာတုဒ္ဒသော, ဒိဝသော။ ယံ သန္ဓာယ ‘‘အာဂမေ ကာဠေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ ဉတ္တိံ ဌပယိံသု။ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဝါတိ ကောမုဒိစာတုမာသိနိပုဏ္ဏမဒိဝသော ဝါ။ ယံ သန္ဓာယ ‘‘အာဂမေ ဇုဏှေ ပဝါရေယျာမာ’’တိ ဉတ္တိံ ဌပယိံသု။ တသ္မိံ ပန အာဂမေ ဇုဏှေ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာ အဝဿံ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ န ဟိ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဝါရေတုံ လဗ္ဘတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘တေ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနကာရကာ ကလဟကာရကာ ဝိဝါဒကာရကာ ဘဿကာရကာ သံဃေ အဓိကရဏကာရကာ တမ္ပိ ဇုဏှံ အနုဝသေယျုံ။ တေဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူဟိ သဗ္ဗေဟေဝ အာဂမေ ဇုဏှေ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာ အကာမာ ပဝါရေတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၄၀)။ တေနေဝါဟ ‘‘ပစ္ဆိမဝဿံဝုတ္ထာနဉ္စ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ဧဝ ဝါ’’တိ။ ယဒိ ဟိ တံ အတိက္ကမိတွာ ပဝါရေယျ, ဒုက္ကဋာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျုံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န စ, ဘိက္ခဝေ, အပဝါရဏာယ ပဝါရေတဗ္ဗံ အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၃၃)။ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏာယောဂတော ပဝါရဏာဒိဝသာ။ ပိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ ပဝါရဏာဒိဝသာဝ, အထ ခေါ တဒညေ ဥပေါသထဒိဝသာပိ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ။ ဣဒမ္ပီတိ ပဝါရဏတ္တယမ္ပိ။ တထာရူပပစ္စယေတိ ဗဟုတရာဝါသိကာဒိပစ္စယေ။ ဒွိန္နံ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာနန္တိ ပုဗ္ဗကတ္တိကပစ္ဆိမကတ္တိကသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ အဿယုဇကောမုဒိပုဏ္ဏမာနံ။

ဣဒါနိ ယော သော သာမဂ္ဂိဥပေါသထဒိဝသော ဝုတ္တော, တဉ္စ တပ္ပသင်္ဂေန သာမဂ္ဂိပဝါရဏာဒိဝသဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘ယဒါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဩသာရိတေ တသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိန္တိ ဥက္ခိတ္တကေ ဘိက္ခုသ္မိံ ဩသာရိတေ, တံ ဂဟေတွာ သီမံ ဂန္တွာ အာပတ္တိံ ဒေသာပေတွာ ကမ္မဝါစာယ ကမ္မပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ပဝေသိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တဿ ဝတ္ထုဿာတိ တဿ အဓိကရဏဿ။ တဒါ ဌပေတွာ စုဒ္ဒသပန္နရသေ အညော ယော ကောစိ ဒိဝသော ဥပေါသထဒိဝသော နာမ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘တာဝဒေဝ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ ‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’န္တိ ဝစနတော’’တိ။ တတ္ထ တာဝဒေဝါတိ တံ ဒိဝသမေဝ။ ဝစနတောတိ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၄၇၅) ဝုတ္တတ္တာ။ ယတြ ပန ပတ္တစီဝရာဒီနံ အတ္ထာယ အပ္ပမတ္တကေန ကာရဏေန ဝိဝဒန္တာ ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ ဌပေန္တိ, တတ္ထ တသ္မိံ အဓိကရဏေ ဝိနိစ္ဆိတေ ‘‘သမဂ္ဂါ ဇာတမှာ’’တိ အန္တရာ သာမဂ္ဂိဥပေါသထံ ကာတုံ န လဘန္တိ, ကရောန္တေဟိ အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကတော နာမ ဟောတိ။

ကတ္တိကမာသဗ္ဘန္တရေတိ ဧတ္ထ ကတ္တိကမာသော နာမ ပုဗ္ဗကတ္တိကမာသဿ ကာဠပက္ခပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမာ, တာဝ ဧကူနတိံသရတ္တိဒိဝါ, တဿ အဗ္ဘန္တရေ။ တတော ပုရေ ဝါ ပန ပစ္ဆာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ။ အယမေဝါတိ ယော ကောစိ ဒိဝသောယေဝ။ ဣဓာပိ ကောသမ္ဗကက္ခန္ဓကေ သာမဂ္ဂိယာ သဒိသာဝ သာမဂ္ဂီ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယေ ပန ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ အပ္ပမတ္တကေ ပဝါရဏံ ဌပေတွာ သမဂ္ဂါ ဟောန္တိ, တေဟိ ပဝါရဏာယမေဝ ပဝါရဏာ ကာတဗ္ဗာ, တာဝဒေဝ န ကာတဗ္ဗာ, ကရောန္တေဟိ အပဝါရဏာယ ပဝါရဏာ ကတာ နာမ ဟောတိ, ‘‘န ကာတဗ္ဗာယေဝါ’’တိ နိယမေန ယဒိ ကရောတိ, ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿေတိ။ တတ္ထ ဟိ ဥပေါသထကရဏေ ဒုက္ကဋံ။ ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော အညတြ သံဃသာမဂ္ဂိယာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၃)။

၁၆၉။ သံဃေ ဥပေါသထော နာမ ဧကသီမာယံ သန္နိပတိတေန စတုဝဂ္ဂါဒိသံဃေန ကတ္တဗ္ဗော ဥပေါသထော, သော စ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောယေဝ။ ဂဏေ ဥပေါသထော နာမ ဧကသီမာယံ သန္နိပတိတေဟိ ဒွီဟိ, တီဟိ ဝါ ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗော ဥပေါသထော, သော စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထောယေဝ။ ပုဂ္ဂလေ ဥပေါသထော နာမ ဧကသီမာယံ နိသိန္နေန ဧကေန ဘိက္ခုနာ ကတ္တဗ္ဗော ဥပေါသထော, သော စ အဓိဋ္ဌာနုပေါသထောယေဝ။ တေနာဟ ‘‘ကာရကဝသေန အပရေပိ တယော ဥပေါသထာ’’တိ။ ကတ္တဗ္ဗာကာရဝသေန ဝုတ္တေသု တီသု ဥပေါသထေသု သုတ္တုဒ္ဒေသော နာမ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော။ သော ဒုဝိဓော ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော စ အာဏာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော စ။ တတြ ဩဝါဒေါဝ ပါတိမောက္ခံ, တဿ ဥဒ္ဒေသော သရူပေန ကထနံ ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော။ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝီတိက္ကမေ အယံ နာမ အာပတ္တီ’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိဝသေန အာဏာပနံ ပညာပနံ အာဏာ။ သေသံ အနန္တရသဒိသမေဝ။

တတ္ထ ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော နာမ –

‘‘ခန္တိ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ၊

နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ၊

န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီ၊

န သမဏော ဟောတိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော။

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ၊

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ။

‘‘အနုပဝါဒေါ အနုပဃာတော, ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော၊

မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ၊

အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၀၊ ဓ။ ပ။ ၁၈၃-၁၈၅) –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ။

တတ္ထ ခန္တိ ပရမံ တပေါတိ အဓိဝါသနခန္တိ နာမ ပရမံ တပေါ။ တိတိက္ခာတိ ခန္တိယာ ဧဝ ဝေဝစနံ, တိတိက္ခာသင်္ခါတာ အဓိဝါသနခန္တိ ဥတ္တမံ တပေါတိ အတ္ထော။ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တီတိ သဗ္ဗာကာရေန ပန နိဗ္ဗာနံ ပရမန္တိ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ။ န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီတိ ယော အဓိဝါသနခန္တိဝိရဟိတတ္တာ ပရံ ဥပဃာတေတိ ဗာဓတိ ဝိဟိံသတိ, သော ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဟောတိ။ စတုတ္ထပါဒေါ ပန တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ‘‘န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဧတဿ ဟိ န သမဏော ဟောတီတိ ဝေဝစနံ။ ‘‘ပရူပဃာတီ’’တိ ဧတဿ ပရံ ဝိဟေဌယန္တောတိ ဝေဝစနံ။ အထ ဝါ ပရူပဃာတီတိ သီလူပဃာတီ။ သီလဉှိ ဥတ္တမဋ္ဌေန ပရန္တိ ဝုစ္စတိ။ ယော စ သမဏော ပရံ ယံ ကဉ္စိ သတ္တံ ဝိဟေဌယန္တော ပရူပဃာတီ ဟောတိ အတ္တနော သီလဝိနာသကော, သော ပဗ္ဗဇိတော နာမ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ယော အဓိဝါသနခန္တိယာ အဘာဝါ ပရူပဃာတီ ဟောတိ, ပရံ အန္တမသော ဍံသမကသမ္ပိ သဉ္စိစ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတိ, သော န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော။ ကိံ ကာရဏာ? မလဿ အပဗ္ဗဇိတတ္တာ။ ‘‘ပဗ္ဗာဇယမတ္တနော မလံ, တသ္မာ ‘ပဗ္ဗဇိတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၃၈၈) ဣဒဉှိ ပဗ္ဗဇိတလက္ခဏံ။ ယောပိ န ဟေဝ ခေါ ဥပဃာတေတိ န မာရေတိ, အပိစ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ဝိဟေဌေတိ, သောပိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော န သမဏော ဟောတိ။ ကိံကာရဏာ? ဝိဟေသာယ အသမိတတ္တာ။ ‘‘သမိတတ္တာ ဟိ ပါပါနံ, သမဏောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၆၅) ဣဒဉှိ သမဏလက္ခဏံ။

ဒုတိယဂါထာယ သဗ္ဗပါပဿာတိ သဗ္ဗာကုသလဿ။ အကရဏန္တိ အနုပ္ပါဒနံ။ ကုသလဿာတိ စတုဘူမကကုသလဿ။ ဥပသမ္ပဒါတိ ဥပသမ္ပာဒနံ ပဋိလာဘော။ သစိတ္တပရိယောဒပနန္တိ အတ္တနော စိတ္တဿ ဝေါဒါပနံ ပဘဿရဘာဝကရဏံ သဗ္ဗသော ပရိသောဓနံ, တံ ပန အရဟတ္တေန ဟောတိ, ဣတိ သီလသံဝရေန သဗ္ဗပါပံ ပဟာယ လောကိယလောကုတ္တရာဟိ သမထဝိပဿနာဟိ ကုသလံ သမ္ပာဒေတွာ အရဟတ္တဖလေန စိတ္တံ ပရိယောဒပေတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌိ။

တတိယဂါထာယ အနုပဝါဒေါတိ ဝါစာယ ကဿစိ အနုပဝဒနံ။ အနုပဃာတောတိ ကာယေန ကဿစိ ဥပဃာတာကရဏံ။ ပါတိမောက္ခေတိ ယံ တံ ပါတိမောက္ခံ ပအတိမောက္ခံ အတိပမောက္ခံ ဥတ္တမသီလံ။ ပါတိ ဝါ အဂတိဝိသေသေဟိ မောက္ခေတိ ဒုဂ္ဂတိဘယေဟိ, ယော ဝါ နံ ပါတိ, တံ မောက္ခေတီတိ ပါတိမောက္ခန္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မိံ ပါတိမောက္ခေ စ။ သံဝရောတိ သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမလက္ခဏော သံဝရော။ မတ္တညုတာတိ ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂဝသေန ပမာဏညုတာ။ ပန္တဉ္စ သယနာသနန္တိ ဇနသံဃဋ္ဋနဝိရဟိတံ နိဇ္ဇနသမ္ဗာဓံ ဝိဝိတ္တံ သေနာသနဉ္စ။ ဧတ္ထ စ ဒွီဟိယေဝ ပစ္စယေဟိ စတုပစ္စယသန္တောသော ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော ပစ္စယသန္တောသသာမညေန ဣတရဒွယဿပိ လက္ခဏဟာရနယေန ဇောတိတတ္တာ။ အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါတိ ဝိပဿနာပါဒကံ အဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တံ အဓိစိတ္တံ, တတောပိ မဂ္ဂဖလစိတ္တမေဝ အဓိစိတ္တံ, တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ အဓိစိတ္တေ အာယောဂေါ စ အနုယောဂေါ စာတိ အတ္ထော။ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနန္တိ ဧတံ ပရဿ အနုပဝဒနံ, အနုပဃာတနံ, ပါတိမောက္ခသံဝရော, ပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂေသု မတ္တညုတာ, အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသိဘာဝါယ ဝိဝိတ္တသေနာသနသေဝနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌီတိ။ ဣမာ ပန တိဿော ဂါထာယော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဂါထာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တံ ဗုဒ္ဓါ ဧဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န သာဝကာ။ ‘‘သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၃၄) နယေန ဝုတ္တံ အာဏာပါတိမောက္ခံ နာမ, တံ သာဝကာ ဧဝ ဥဒ္ဒိသန္တိ, န ဗုဒ္ဓါ။ ဣဒမေဝ စ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ပါတိမောက္ခန္တိ အဓိပ္ပေတံ။

အနုပဂတော နာမ တတ္ထေဝ ဥပသမ္ပန္နော, အသတိယာ ပုရိမိကာယ အနုပဂတော ဝါ။ စာတုမာသိနိယန္တိ စတုမာသိယံ။ သာ ဟိ စတုန္နံ မာသာနံ ပါရိပူရိဘူတာတိ စာတုမာသီ, သာ ဧဝ ‘‘စာတုမာသိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဿံ စာတုမာသိနိယံ, ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယန္တိ အတ္ထော။ ကာယသာမဂ္ဂိန္တိ ကာယေန သမဂ္ဂဘာဝံ, ဟတ္ထပါသူပဂမနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အယံ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယော – သစေ ပုရိမိကာယ ပဉ္စ ဘိက္ခူ ဝဿံ ဥပဂတာ ပစ္ဆိမိကာယပိ ပဉ္စ, ပုရိမေဟိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရိတေ ပစ္ဆိမေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, န ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဒွေ ဉတ္တိယော ဌပေတဗ္ဗာ။ သစေ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ စတ္တာရော တယော ဒွေ ဧကော ဝါ ဟောတိ, ဧသေဝ နယော။ အထ ပုရိမိကာယ စတ္တာရော, ပစ္ဆိမိကာယပိ စတ္တာရော တယော ဒွေ ဧကော ဝါ, ဧသေဝ နယော။ အထ ပုရိမိကာယ တယော, ပစ္ဆိမိကာယ တယော ဒွေ ဧကော ဝါ, ဧသေဝ နယော။ ဣဒဉှေတ္ထ လက္ခဏံ – သစေ ပုရိမိကာယ ဥပဂတေဟိ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတာ ထောကတရာ စေဝ ဟောန္တိ သမသမာ စ, သံဃပဝါရဏာယ စ ဂဏံ ပူရေန္တိ, သံဃပဝါရဏာဝသေန ဉတ္တိ ဌပေတဗ္ဗာ။ သစေ ပန ပစ္ဆိမိကာယ ဧကော ဟောတိ, တေန သဒ္ဓိံ တေ စတ္တာရော ဟောန္တိ, စတုန္နံ သံဃဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဂဏဉတ္တိယာ ပန သော ဂဏပူရကော ဟောတိ, တသ္မာ ဂဏဝသေန ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပုရိမေဟိ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ ဣတရေန တေသံ သန္တိကေ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ သစေ ပုရိမိကာယ ဒွေ, ပစ္ဆိမိကာယ ဒွေ ဝါ ဧကော ဝါ, ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပုရိမိကာယပိ ဧကော, ပစ္ဆိမိကာယပိ ဧကော, ဧကေန ဧကဿ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ, ဧကေန ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ သစေ ပုရိမေဟိ ဝဿူပဂတေဟိ ပစ္ဆာ ဝဿူပဂတာ ဧကေနပိ အဓိကတရာ ဟောန္တိ, ပဌမံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ပစ္ဆာ ထောကတရေဟိ တေသံ သန္တိကေ ပဝါရေတဗ္ဗံ။ ကတ္တိကစာတုမာသိနိပဝါရဏာယ ပန သစေ ပဌမဝဿူပဂတေဟိ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတေဟိ ပစ္ဆာ ဥပဂတာ အဓိကတရာ ဝါ သမသမာ ဝါ ဟောန္တိ, ပဝါရဏာဉတ္တိံ ဌပေတွာ ပဝါရေတဗ္ဗံ, တေဟိ ပဝါရိတေ ပစ္ဆာ ဣတရေဟိ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ အထ မဟာပဝါရဏာယ ပဝါရိတာ ဗဟူ ဟောန္တိ, ပစ္ဆာ ဝဿူပဂတာ ထောကာ ဝါ ဧကော ဝါ, ပါတိမောက္ခေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ပစ္ဆာ တေသံ သန္တိကေ တေန ပဝါရေတဗ္ဗန္တိ။

ဌပေတွာ ပန ပဝါရဏာဒိဝသံ အညသ္မိံ ကာလေတိ အညသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ။ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေ ပါတိမောက္ခေတိ ‘‘ပရိယောသိတမတ္တေ ဥဒ္ဒိဿမာနေ’’တိ အပရိယောသိတေ အာဂတေ သတိ အဝသေသဿ ပါတိမောက္ခဿ သောတဗ္ဗတ္တာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ။ အဝုဋ္ဌိတာယာတိအာဒီနိပိ ပါတိမောက္ခဿ နိဋ္ဌိတကာလမေဝ ပရိသာယ ဝိသေသေတွာ ဝဒတိ။ သမသမာ ဝါတိ ပုရိမေဟိ သမပရိမာဏာ။ ထောကတရာ ဝါတိ ပုရိမေဟိ ထောကတရပရိမာဏာ။ ဧတေန ဗဟုတရေသု အာဂတေသု ပုန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, န ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ။

ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာတိ ဧကသ္မိံ အံသေ သာဓုကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာတိ အတ္ထော။ သုတ္တနိပါတဋ္ဌကထာယံ (သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၄၅) ပန ‘‘ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာတိ ဧတ္ထ ပန ပုန သဏ္ဌာပနေန ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ဧကံသန္တိ စ ဝါမံသံ ပါရုပိတွာ ဌိတဿေတံ အဓိဝစနံ။ ယတော ယထာ ဝါမံသံ ပါရုပိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, တထာ စီဝရံ ကတွာတိ ဧဝမဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ဥက္ခိပိတွာ။ သစေ ပန တတ္ထ ပါရိဝါသိကောပိ အတ္ထိ, သံဃနဝကဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တတ္ထေဝ နိသိန္နေန အတ္တနော ပါဠိယာ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ ပါတိမောက္ခေ ပန ဥဒ္ဒိသိယမာနေ ပါဠိယာ အနိသီဒိတွာ ပါဠိံ ဝိဟာယ ဟတ္ထပါသံ အမုဉ္စန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ။ ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော။

သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကရဏီယန္တိ သမ္မဇ္ဇနာဒိနဝဝိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ။ ဣမိနာ ဗဟူနံ ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ ဥပေါသထဒိဝသေ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ န ဟောတိ, အထ ခေါ ဧကဿ ဝသနဋ္ဌာနေပိ ကာတဗ္ဗံယေဝါတိ ဒဿေတိ။ ယထာ စ သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂါပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ သံဃော…ပေ… ပဋိကရိဿတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၇၁) ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘတိ, ဧဝမေတ္ထာပိ တီဟိ ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ, ဣမေ ဘိက္ခူ သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပန္နာ, ယဒါ အညံ ဘိက္ခုံ သုဒ္ဓံ အနာပတ္တိကံ ပဿိဿန္တိ, တဒါ တဿ သန္တိကေ တံ အာပတ္တိံ ပဋိကရိဿန္တီ’’တိ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ, ဒွီဟိပိ ‘‘အညံ သုဒ္ဓံ ပဿိတွာ ပဋိကရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကေနပိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓံ လဘိတွာ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။

တဒဟူတိ တသ္မိံ အဟု, တသ္မိံ ဒိဝသေတိ အတ္ထော။ နာနာသံဝါသကေဟီတိ လဒ္ဓိနာနာသံဝါသကေဟိ။ အနာဝါသော နာမ နဝကမ္မသာလာဒိကော ယော ကောစိ ပဒေသော။ အညတြ သံဃေနာတိ သံဃပ္ပဟောနကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝိနာ။ အညတြ အန္တရာယာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ ဒသဝိဓမန္တရာယံ ဝိနာ။ သဗ္ဗန္တိမေန ပန ပရိစ္ဆေဒေန အတ္တစတုတ္ထေ ဝါ အန္တရာယေ ဝါ သတိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယထာ စ အာဝါသာဒယော န ဂန္တဗ္ဗာ, ဧဝံ သစေ ဝိဟာရေ ဥပေါသထံ ကရောန္တိ, ဥပေါသထာဓိဋ္ဌာနတ္ထံ သီမာပိ နဒီပိ န ဂန္တဗ္ဗာ။ သစေ ပနေတ္ထ ကောစိ ဘိက္ခု ဟောတိ, တဿ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ဝိဿဋ္ဌဥပေါသထာပိ အာဝါသာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ဂတော အဓိဋ္ဌာတုမ္ပိ လဘတိ။ အာရညကေနပိ ဘိက္ခုနာ ဥပေါသထဒိဝသေ ဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အတ္တနော ဝိဟာရမေဝ အာဂန္တဗ္ဗံ။ သစေ အညံ ဝိဟာရံ ဩက္ကမတိ, တတ္ထ ဥပေါသထံ ကတွာဝ အာဂန္တဗ္ဗံ, အကတွာ အာဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ယံ ဇညာ ‘‘အဇ္ဇေဝ တတ္ထ ဂန္တုံ သက္ကောမီ’’တိ ဧဝရူပေါ ပန အာဝါသော ဂန္တဗ္ဗော။ တတ္ထ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရောန္တေနပိ ဟိ ဣမိနာ နေဝ ဥပေါသထန္တရာယော ကတော ဘဝိဿတီတိ။

၁၇၀။ ဗဟိ ဥပေါသထံ ကတွာ အာဂတေနာတိ နဒိယာ ဝါ သီမာယ ဝါ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပေါသထံ ကတွာ အာဂတေန ဆန္ဒော ဒါတဗ္ဗော, ‘‘ကတော မယာ ဥပေါသထော’’တိ အစ္ဆိတုံ န လဘတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကိစ္စပသုတော ဝါတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာနာဒိကိစ္စပသုတော ဝါ။ သံဃော နပ္ပဟောတီတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ အန္တရာ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌာတုံ နပ္ပဟောတိ။

‘‘အဓမ္မေန ဝဂ္ဂ’’န္တိ ဧတ္ထ ဧကသီမာယ စတူသု ဘိက္ခူသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသောဝ အနုညာတော, တီသု ဒွီသု စ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထောဝ, ဣဓ ပန တထာ အကတတ္တာ ‘‘အဓမ္မေနာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ပန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ သံဃေ ဧဝ အာဂစ္ဆတိ, န ဂဏေ န ပုဂ္ဂလေ, တသ္မာ ‘‘ဝဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ သစေ ပန ဒွေ သံဃာ ဧကသီမာယံ အညမညံ ဆန္ဒံ အာဟရိတွာ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဝိသုံ သံဃကမ္မံ ကရောန္တိ, ဧတ္ထ ကထန္တိ? ကေစိ ပန ‘‘တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ဝဂ္ဂကမ္မတ္တာ။ ဝဂ္ဂကမ္မံ ကရောန္တာနဉှိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အညတ္ထ န ဂစ္ဆတိ တထာ ဝစနာဘာဝါ, ဝိသုံ ဝိသုံ ကမ္မကရဏတ္ထမေဝ သီမာယ အနုညာတတ္တာ စာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဝိဟာရသီမာယ ပန သံဃေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ ကေနစိ ပစ္စယေန ခဏ္ဍသီမာယ တီသု, ဒွီသု ဝါ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထံ ကရောန္တေသု ကမ္မံ ဓမ္မေန သမဂ္ဂမေဝ ဘိန္နသီမဋ္ဌတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, တဒဟုပေါသထေ ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေန္တေန ဆန္ဒမ္ပိ ဒါတုံ, သန္တိ သံဃဿ ကရဏီယ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၆၅) ဝုတ္တတ္တာ ဘဂဝတော အာဏံ ကရောန္တေန ‘‘ဆန္ဒံ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဆန္ဒဟာရကော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဒိန္နေ ဆန္ဒေ တတ္ထေဝ ပက္ကမတိ, အညဿ ဒါတဗ္ဗော ဆန္ဒော’’တိအာဒိဝစနတော (မဟာဝ။ ၁၆၅) ပုန အတ္တနော ဆန္ဒဒါနပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘ဆန္ဒံ မေ ဟရာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ‘‘ဆန္ဒဟာရကော စေ, ဘိက္ခဝေ, ဒိန္နေ ဆန္ဒေ သံဃပ္ပတ္တော သဉ္စိစ္စ နာရောစေတိ, အာဟဋော ဟောတိ ဆန္ဒော, ဆန္ဒဟာရကဿ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋတော တံ မောစေတုံ ‘‘ဆန္ဒံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ဥဘယေန ဝါ ဝိညာပေတဗ္ဗောတိ မနသာဝ အစိန္တေတွာ ကာယပ္ပယောဂံ ကရောန္တေန ယေန ကေနစိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂေန ဝါ, ဝါစံ ပန နိစ္ဆာရေတုံ သက္ကောန္တေန တထေဝ ဝါစာယ ဝါ, ဥဘယထာပိ သက္ကောန္တေန ကာယဝါစာဟိ ဝါ ဝိညာပေတဗ္ဗော, ဇာနာပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ‘‘အယမတ္ထော’’တိဝစနတော ပန ယာယ ကာယစိပိ ဘာသာယ ဝိညာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။

ပါရိသုဒ္ဓိဒါနေပိ ဆန္ဒဒါနေ ဝုတ္တသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော, တံ ပန ဒေန္တေန ပဌမံ သန္တီ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ။ န ဟိ သာပတ္တိကော သမာနော ‘‘ပါရိသုဒ္ဓိံ ဒမ္မိ, ပါရိသုဒ္ဓိံ မေ ဟရ, ပါရိသုဒ္ဓိံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ ဝတ္တုမရဟတိ။ ‘‘သန္တိ သံဃဿ ကရဏီယာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝစနဝိပလ္လာသေန ‘‘သန္တိ သံဃဿ ကရဏီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တေသဉ္စ အတ္တနော စ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိံ ဒေတီတိ ဧတ္ထ ဆန္ဒော စ ပါရိသုဒ္ဓိ စ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ စ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ, တံ ဒေတီတိ သရူပေကသေသေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဣတရာတိ အညေသံ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ။ ဗိဠာလသင်္ခလိကာ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓီတိ ဧတ္ထ ဗိဠာလသင်္ခလိကာ နာမ ဗိဠာလဗန္ဓနံ။ တတ္ထ ဟိ သင်္ခလိကာယ ပဌမဝလယံ ဒုတိယဝလယံယေဝ ပါပုဏာတိ, န တတိယံ, ဧဝမယမ္ပိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ ဒါယကေန ယဿ ဒိန္နာ, တတော အညတ္ထ န ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သာ ဗိဠာလသင်္ခလိကသဒိသတ္တာ ‘‘ဗိဠာလသင်္ခလိကာ’’တိ ဝုတ္တာ။ ဗိဠာလသင်္ခလိကာဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ယာသံ ကာသဉ္စိ သင်္ခလိကာနံ ဥပလက္ခဏမတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၁၇၃။ ပဝါရဏာဒါနေပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ ‘‘ဆန္ဒံ မေ အာရောစေဟီ’’တိ, ဣဓ ပန ‘‘မမတ္ထာယ ပဝါရေဟီ’’တိ။ တတ္ထ ဆန္ဒဟာရကေ သံဃဿ ဟတ္ထံ ဥပဂတမတ္တေယေဝ အာဂတာ ဟောတိ။ ဣဓ ပန ဧဝံ ဒိန္နာယ ပဝါရဏာယ ပဝါရဏာဟာရကေန သံဃံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ပဝါရေတဗ္ဗံ ‘‘တိဿော, ဘန္တေ, ဘိက္ခု…ပေ… ပဋိကရိဿာမီ’’တိ။ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ ‘‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမိ, သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟီတိ ဧတ္ထ ‘ဧဝမေတံ ဓာရယာမီ’တိ ဝတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ခေါ အာယသ္မန္တော နိဒါနံ, သုတာ ခေါ ပနာယသ္မန္တေဟိ စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ မာတိကာဋ္ဌကထာယဉှိ ဧဝမေဝ ဝုတ္တံ။ သုတေနာတိ သုတပဒေန။

၁၇၄။ နိဒါနုဒ္ဒေသေ အနိဋ္ဌိတေ ပါတိမောက္ခံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နာမ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒုတိယာဒီသု ဥဒ္ဒေသေသူ’’တိအာဒိ။

၁၇၅။ တီဟိပိ ဝိဓီဟီတိ ဩသာရဏကထနသရဘညေဟိ။ ဧတ္ထ စ အတ္ထံ ဘဏိတုကာမတာယ ဝါ ဘဏာပေတုကာမတာယ ဝါ သုတ္တဿ ဩတာရဏံ ဩသာရဏံ နာမ။ တဿေဝ အတ္ထပ္ပကာသနာ ကထနံ နာမ။ ကေဝလံ ပါဌဿေဝ သရေန ဘဏနံ သရဘညံ နာမ။ သဇ္ဈာယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘သဇ္ဈာယံ ကရောမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ။ ဩသာရေတွာ ပန ကထေန္တေနာတိ သယမေဝ ပါဌံ ဝတွာ ပစ္ဆာ အတ္ထံ ကထေန္တေန။ နဝဝိဓန္တိ သံဃဂဏပုဂ္ဂလေသု တယော, သုတ္တုဒ္ဒေသပါရိသုဒ္ဓိအဓိဋ္ဌာနဝသေန တယော, စာတုဒ္ဒသီပန္နရသီသာမဂ္ဂိဝသေန တယောတိ နဝဝိဓံ။ စတုဗ္ဗိဓန္တိ အဓမ္မေနဝဂ္ဂါဒိ စတုဗ္ဗိဓံ။ ဒုဝိဓန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ ပါတိမောက္ခဝသေန ဒုဝိဓံ ပါတိမောက္ခံ။ နဝဝိဓန္တိ ဘိက္ခူနံ ပဉ္စ, ဘိက္ခုနီနံ စတ္တာရောတိ နဝဝိဓံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ။ ကတိမီတိ ကတိသဒ္ဒါပေက္ခံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဥတုဝဿေယေဝါတိ ဟေမန္တဂိမှေသုယေဝ။ ဝိညာပေတီတိ ဧတ္ထ မနသာ စိန္တေတွာ ကာယဝိကာရကရဏမေဝ ဝိညာပနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပါဠိယံ အညဿ ဒါတဗ္ဗာ ပါရိသုဒ္ဓီတိ ပါရိသုဒ္ဓိဒါယကေန ပုန အညဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ဒါတဗ္ဗာ။ ‘‘ဘူတံ ဧဝ သာမဏေရဘာဝံ အာရောစေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဦနဝီသတိဝဿကာလေ ဥပသမ္ပန္နဿ, အန္တိမဝတ္ထုအဇ္ဈာပန္နသိက္ခာပစ္စက္ခာတကာဒီနံ ဝါ ယာဝ ဘိက္ခုပဋိညာ ဝဋ္ဋတိ, တာဝ တေဟိ အာဟဋာပိ ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ အာဂစ္ဆတိ။ ယဒါ ပန တေ အတ္တနော သာမဏေရာဒိဘာဝံ ပဋိဇာနန္တိ, တတော ပဋ္ဌာယ နာဂစ္ဆတီတိ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပါဠိယမ္ပိ (မဟာဝ။ ၁၆၄) ဟိ ‘‘ဒိန္နာယ ပါရိသုဒ္ဓိယာ သံဃပ္ပတ္တော ဝိဗ္ဘမတိ…ပေ… ပဏ္ဍကော ပဋိဇာနာတိ, တိရစ္ဆာနဂတော ပဋိဇာနာတိ, ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ပဋိဇာနာတိ, အာဟဋာ ဟောတိ ပါရိသုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဏ္ဍကာဒီနံ ဘိက္ခုပဋိညာယ ဝတ္တမာနကာလေသု ပန ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိယာဝ အာဂမနံ သိဒ္ဓမေဝ။ တေနာဟ ‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ။ ဥမ္မတ္တကခိတ္တစိတ္တဝေဒနာဋ္ဋာနံ ပန ပကတတ္တာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဥမ္မတ္တကာဒိဘာဝေ ပဋိညာတေပိ တေသံ သံဃပ္ပတ္တမတ္တေနေဝ ဆန္ဒာဒိ အာဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ။

ဘိက္ခူနံ ဟတ္ထပါသန္တိ ဣမိနာ ဂဏပုဂ္ဂလေသု ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိယာ အနာဂမနံ ဒဿေတိ။ ‘‘သံဃပ္ပတ္တော’’တိ ဟိ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၁၆၅) ဝုတ္တံ။ သံဃသန္နိပါတတော ပဌမံ ကာတဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကရဏံ သံဃသန္နိပါတေ ကာတဗ္ဗံ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပါဠိယံ ‘‘နော စေ အဓိဋ္ဌဟေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတ္ထ အသဉ္စိစ္စ အဿတိယာ အနာပတ္တိ။ ယထာ စေတ္ထ, ဧဝံ ဥပရိပိ, ယတ္ထ ပန အစိတ္တကာပတ္တိ အတ္ထိ, တတ္ထ ဝက္ခာမ။ ပညတ္တံ ဟောတီတိ ဣမိနာ န သာပတ္တိကေန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ ဝိသုံ ပဋိက္ခေပါဘာဝေပိ ယထာဝုတ္တသုတ္တသာမတ္ထိယတော ပညတ္တမေဝါတိ ဒဿေတိ။ ဣမိနာ ဧဝ နယေန ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ တထာဂတော အပရိသုဒ္ဓါယ ပရိသာယ ဥပေါသထံ ကရေယျ, ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာ’’တိအာဒိသုတ္တနယတောဝ (အ။ နိ။ ၈။၂၀၊ ဥဒါ။ ၄၅၊ စူဠဝ။ ၃၈၆) အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထကရဏမ္ပိ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ အလဇ္ဇီနိဂ္ဂဟတ္ထတ္တာ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပါရိသုဒ္ဓိဒါနပညာပနေနာတိ ဣမိနာ သာပတ္တိကေန ပါရိသုဒ္ဓိပိ န ဒါတဗ္ဗာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ။

၁၇၆။ ဥဘောပိ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ သဘာဂါပတ္တိဘာဝံ အဇာနိတွာ ကေဝလံ အာပတ္တိနာမေနေဝ ဒေသေန္တဿ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ စ အစိတ္တကမေဝ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ။ ယထာ သံဃော သဘာဂါပတ္တိံ အာပန္နောတိ ဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ လဘတိ, ဧဝံ တယောပိ ‘‘သုဏန္တု မေ, အာယသ္မန္တာ, ဣမေ ဘိက္ခူ သဘာဂံ အာပတ္တိံ အာပန္နာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဂဏဉတ္တိံ ဌပေတွာ ဒွီဟိ အညမညံ အာရောစေတွာ ဥပေါသထံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဧကေန ပန သာပတ္တိကေန ဒူရံ ဂန္တွာပိ ပဋိကာတုမေဝ ဝဋ္ဋတိ, အသမ္ပာပုဏန္တေန ‘‘ဘိက္ခူ လဘိတွာ ပဋိကရိဿာမီ’’တိ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ပဋိကရိတွာ စ ပုန ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော။ ကေနစိ ကရဏီယေန ဂန္တွာတိ သီမာပရိစ္ဆေဒတော ဗဟိဘူတံ ဂါမံ ဝါ အရညံ ဝါ ဂန္တွာတိ အတ္ထော။ ဧတေနေဝ ဥပေါသထဉတ္တိယာ ဌပနကာလေ သမဂ္ဂါ ဧဝ တေ ဉတ္တိံ ဌပေသုန္တိ သိဒ္ဓံ။ တေနေဝ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၁၇၂) ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ သုဥဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ သဗ္ဗပန္နရသကေသုပိ ဝုတ္တံ။

သစေ ပန ဝုဍ္ဎတရော ဟောတီတိ ပဝါရဏဒါယကော ဘိက္ခု ဝုဍ္ဎတရော ဟောတိ။ ဧဝဉှိ တေန တဿတ္ထာယ ပဝါရိတံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ တေန အပ္ပဝါရိတေပိ တဿ သံဃပ္ပတ္တမတ္တေန သံဃဿ ပဝါရဏာကမ္မံ သမဂ္ဂကမ္မမေဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တေန စ ဘိက္ခုနာတိ ပဝါရဏဒါယကေန ဘိက္ခုနာ။ ဗဟူပိ သမာနဝဿိကာ ဧကတော ပဝါရေတုံ လဘန္တီတိ ဧကသ္မိံ သံဝစ္ဆရေ လဒ္ဓုပသမ္ပဒတာယ သမာနုပသမ္ပဒဝဿာ သဗ္ဗေ ဧကတော ပဝါရေတုံ လဘန္တီတိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ ပန ပဏ္ဍိတေဟိ စိန္တေတဗ္ဗံ ဝိစာရေတဗ္ဗံ ကာရဏံ အတ္ထိ, ကိံ ပန တန္တိ? ဣဒါနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကာလေ –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတိ။

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတိ။

‘‘ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ၊

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ၊

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ။ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၈) –

ဣမာ ဂါထာယော ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ပါဌံယေဝ ဘဏာပေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော အတ္ထံ ကထေတိ။ တတော ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဒေသိတာပတ္တိကဿ

သမဂ္ဂဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာရာဓနံ ကရောမာ’’တိ ဣမံ ဝါကျံ ပါဌမေဝ အဇ္ဈေသကေန ဘဏာပေတွာ အတ္ထံ အဝတွာဝ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ။ ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော။ ‘‘ပဝါရဏာယ ဧတာနီ’’တိ စ ‘‘ပဝါရဏံ ကာတု’’န္တိ စ ဣမာနိ ပဒါနိယေဝ ဝိသိဋ္ဌာနိ။

ကိံ ဣမာနိ ဓမ္မဇ္ဈေသကဿ ဝစနာနိ, ဥဒါဟု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿာတိ? ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ ဓမ္မဇ္ဈေသကဿ ဝစနာနိ, ဧဝံ သတိ ဂါထာတ္တယံ ဝတွာ တာသံ အတ္ထမ္ပိ သော ဧဝ ကထေတွာ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကရဏာနိ စ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ စ သံဃေန ကတာနိ, ဣဒဉ္စ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ သမာနီတံ, တသ္မာ ‘‘ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ပါတိမောက္ခ’’န္တိ တေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ။ အထ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿ ဝစနာနိ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘သံဃော, ဘန္တေ, ထေရံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ထေရော ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ယာဝတတိယံ အဇ္ဈောသာပေတွာ ‘‘သမ္မဇ္ဇနီ…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ ဣတိ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကရဏာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိ …ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ ဣတိ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဥပေါသထော…ပေ… ဝုစ္စတီ’’တိ ဂါထံ ဝတွာ ဣတိ ‘‘အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တံ ဣဒံ ပတ္တကလ္လံ သမာနီတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ပတ္တကလ္လေ သမာနီတေ သမဂ္ဂဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာရာဓနံ မယံ ကရောမာ’’တိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, ဧဝံ သတိ အဇ္ဈေသကအဇ္ဈေသိတဗ္ဗာနံ ဝစနံ အသင်္ကရတော ဇာနိတဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ။

ဧတ္ထ စ ဂါထာတ္တယဿ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တဘာဝေါ အဋ္ဌကထာယမေဝ အာဂတော။ ပစ္ဆိမဝါကျံ ပန နေဝ ပါဠိယံ, န အဋ္ဌကထာယံ, န ဋီကာဒီသု ဒိဿတိ။ ခုဒ္ဒသိက္ခာပကရဏေပိ –

‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စေ စ ကရဏေ၊

ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေ၊

သုတ္တံ ဥဒ္ဒိသတိ သံဃော၊

ပဉ္စဓာ သော ဝိဘာဝိတော’’တိ စ။

‘‘ပုဗ္ဗကိစ္စေ စ ကရဏေ၊

ပတ္တကလ္လေ သမာနိတေ၊

ဉတ္တိံ ဝတွာန သံဃေန၊

ကတ္တဗ္ဗေဝံ ပဝါရဏာ’’တိ စ။ –

ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ တထာ။ မူလသိက္ခာပကရဏေယေဝ တထာ ဝုတ္တံ, တသ္မာ အာစရိယာနံ အတ္တနောမတိ ဘဝေယျ။

တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဣမိနာ ပုရိမဂါထာဒွယဿ အတ္ထမေဝ ကထေတွာ တတိယဂါထာယ အတ္ထော န ကထိတော။ ‘‘ဒေသိတာပတ္တိကဿာ’’တိ ဣမိနာ စ အာပတ္တိယာ ဒေသိတဘာဝေါယေဝ ကထိတော, န သဗ္ဗံ ပတ္တကလ္လံ။ အာပတ္တိယာ ဒေသိတဘာဝေ စ သဘာဂါပတ္တိယာ ဒေသိတဘာဝေါယေဝ ပတ္တကလ္လသ္မိံ အန္တောဂဓော, န ဣတရော။ ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဧတာသု ဟိ သဘာဂါပတ္တီသု အဝိဇ္ဇမာနာသု, ဝိသဘာဂါပတ္တီသု ဝိဇ္ဇမာနာသုပိ ပတ္တကလ္လံ ဟောတိယေဝါ’’တိ။ ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ဒေသိတာပတ္တိကဿ သမဂ္ဂဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာရာဓနံ ကရောမာ’’တိ ဧတ္တကေယေဝ ဝုတ္တေ အဝသေသာနိ တီဏိ ပတ္တကလ္လင်္ဂါနိ။ သေယျထိဒံ – ဥပေါသထော, ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ, ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တီတိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၈)။ တေသု အသန္တေသုပိ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗောတိ အာပဇ္ဇတိ, န ပန ကာတဗ္ဗော။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ယော ကရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၃) စ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, စတုန္နံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၆၈) စ, ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သဂဟဋ္ဌာယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ (မဟာဝ။ ၁၅၄) စ, တသ္မာ ဥပေါသထဒိဝသေသု သံဃေ သန္နိပတိတေ သစေ ပုဗ္ဗေဝ သမ္မတော ဓမ္မဇ္ဈေသကော အတ္ထိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ, ဧကံ ဗျတ္တံ ပဋိဗလံ ဘိက္ခုံ သံဃေန သမ္မန္နာပေတွာ တေန ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမဿ ဝစနီယော – သံဃော, ဘန္တေ, ထေရံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု ထေရော ပါတိမောက္ခံ။ ဒုတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃော…ပေ… တတိယမ္ပိ, ဘန္တေ, သံဃော…ပေ… ဥဒ္ဒိသတု ထေရော ပါတိမောက္ခန္တိ တိက္ခတ္တုံ ယာစာပေတွာ တတော ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန –

‘‘သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ, ဥဒကံ အာသနေန စ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကရဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ။ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၈၊ ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) –

အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ပုဗ္ဗကရဏာနိ, ကိံ တာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန –

‘‘ဆန္ဒပါရိသုဒ္ဓိဥတုက္ခာနံ, ဘိက္ခုဂဏနာ စ ဩဝါဒေါ၊

ဥပေါသထဿ ဧတာနိ, ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ ဝုစ္စတီတိ။ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၈၊ ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) –

အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ ပဉ္စ ပုဗ္ဗကိစ္စာနိ, ကိံ တာနိ ကတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန –

‘‘ဥပေါသထော ယာဝတိကာ စ ဘိက္ခူ ကမ္မပ္ပတ္တာ၊

သဘာဂါပတ္တိယော စ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊

ဝဇ္ဇနီယာ စ ပုဂ္ဂလာ တသ္မိံ န ဟောန္တိ၊

ပတ္တကလ္လန္တိ ဝုစ္စတီတိ။ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၆၈၊ ကင်္ခါ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) –

အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ ပတ္တကလ္လင်္ဂါနိ, ကိံ တာနိ သမာနီတာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ ပုန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ‘‘ပုဗ္ဗကရဏပုဗ္ဗကိစ္စာနိ သမ္မာ နိဋ္ဌာပေတွာ ပတ္တကလ္လင်္ဂေ သမာနီတေ သံဃဿ အနုမတိယာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဘိက္ခုသံဃေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ‘‘သုဏာတု မေ, ဘန္တေ, သံဃော’’တိအာဒိနာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတီတိ အယမမှာကံ ခန္တိ။

ဧတ္ထ စ ‘‘ဓမ္မဇ္ဈေသကေန…ပေ… ဧဝမဿ ဝစနီယော’’တိ ဝုတ္တံ, သော ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ဝစနီယဘာဝေါ ကထံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ? ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, သံဃမဇ္ဈေ အနဇ္ဈိဋ္ဌေန ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, ယော ဥဒ္ဒိသေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၅၄) ဝစနတောတိ။ ‘‘သံဃေန သမ္မန္နာပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ? ‘‘အဇ္ဈေသနာ စေတ္ထ သံဃေန သမ္မတဓမ္မဇ္ဈေသကာယတ္တာ ဝါ သံဃတ္ထေရာယတ္တာ ဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ။ ‘‘သံဃော, ဘန္တေ, ထေရံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ထေရော ပါတိမောက္ခ’’န္တိ အယံ အဇ္ဈေသနာကာရော ကုတော လဗ္ဘတီတိ? ပါဠိတော။ ပါဠိယဉှိ (မဟာဝ။ ၁၅၅) ‘‘တေ ထေရံ အဇ္ဈေသန္တိ, ဥဒ္ဒိသတု, ဘန္တေ, ထေရော ပါတိမောက္ခ’’န္တိ အာဂတော။

သစေ ပန ဓမ္မဇ္ဈေသကော ဝုဍ္ဎတရော, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော နဝကော, ‘‘သံဃော, အာဝုသော, အာယသ္မန္တံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အဇ္ဈေသတိ, ဥဒ္ဒိသတု အာယသ္မာ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ။ တံ ကုတော လဗ္ဘတိ? ပါဠိတောယေဝ။ ပါဠိယဉှိ (မဟာဝ။ ၁၅၅) ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေန ယာဝ သံဃနဝကံ အဇ္ဈေသန္တိ ဥဒ္ဒိသတု အာယသ္မာ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ အာဂတော။ တတော ‘‘ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန သမ္မဇ္ဇနီ…ပေ… ပုစ္ဆိတေ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန ‘အာမ, ဘန္တေ’တိ ဝုတ္တေ’’တိ ဣဒံ ကုတော လဗ္ဘတီတိ? ပါဠိတော အဋ္ဌကထာတော စ။ နိဒါနပါဠိယမ္ပိ ဟိ ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ အာဂတံ, အဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စန္တိ သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျာတိ…ပေ… ဧဝံ ဒွီဟိ နာမေဟိ နဝဝိဓံ ပုဗ္ဗကိစ္စံ ဒဿိတံ, ကိံ တံ ကတန္တိ ပုစ္ဆတီ’’တိ အာဂတန္တိ။

နနု စေတံ အန္တောနိဒါနေယေဝ အာဂတံ, အထ ကသ္မာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? သစ္စံ, တထာပိ တဒနုလောမတော ဇာနိတဗ္ဗတော ဝတ္တဗ္ဗံ။ အဋ္ဌကထာယဉှိ ဣမာ ဂါထာယော သမ္မဇ္ဇနာဒီနံ ပုဗ္ဗကရဏာဒိဘာဝဉာပကဘာဝေနေဝ ဝုတ္တာ, န ပါတိမောက္ခာရမ္ဘကာလေ ဘဏိတဗ္ဗဘာဝေန။ အထ စ ပန ဣဒါနိ ဘဏန္တိ, ဧဝံ သန္တေ ကိမတ္ထံ ဘဏန္တီတိ စိန္တာယံ အန္တောနိဒါနေ ‘‘ကိံ သံဃဿ ပုဗ္ဗကိစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တပုစ္ဆာနုလောမေန ပုဗ္ဗကရဏာဒီနံ နိဋ္ဌဘာဝပုစ္ဆနတ္ထံ ဘဏန္တီတိ ဇာနိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ ပုဗ္ဗကရဏံ ကတွာဝ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော’’တိ (ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၁၇၇), တသ္မာ ပါဠိအဋ္ဌကထာနုလောမတော ဣမိနာ အနုက္ကမေန ကတေ သတိ ဓမ္မဇ္ဈေသကော ပညာယတိ, တဿ အဇ္ဈေသနာကာရော ပညာယတိ, ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ပညာယတိ, တဿ ပုဗ္ဗကရဏာဒီနံ နိဋ္ဌဘာဝပုစ္ဆနံ ပညာယတိ, ဓမ္မဇ္ဈေသကဿ ဝိဿဇ္ဇနံ ပညာယတိ, တာနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကဿ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ ပဋိညာ ပညာယတိ, ဧဝံ ဣမေသံ ဂါထာဝါကျာနံ ဝစနေ ပယောဇနံ ပညာယတီတိ ကတွာ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝိနယညူဟိ စိရပဋိစ္ဆန္နော အယံ ကထာမဂ္ဂေါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗောတိ။ ပဝါရဏာယပိ ဧသေဝ နယော။

ပါဠိယဋ္ဌကထာဒီနဉှိ, အနုရူပံ ဣမံ နယံ၊

ပုနပ္ပုနံ စိန္တယန္တု, ပဏ္ဍိတာ ဝိနယညုနော။

ပုနပ္ပုနံ စိန္တယိတွာ, ယုတ္တံ စေ ဓာရယန္တု တံ၊

နော စေ ယုတ္တံ ဆဍ္ဍယန္တု, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကာတိ။

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ပဉ္စဝီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ။

၂၆။ ဝဿူပနာယိကဝိနိစ္ဆယကထာ

၁၇၉။ ဧဝံ ဥပေါသထပဝါရဏာဝိနိစ္ဆယံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ဝဿူပနာယိကဝိနိစ္ဆယံ ကထေတုံ ‘‘ဝဿူပနာယိကာတိ ဧတ္ထ’’တျာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝသနံ ဝဿံ။ ကိံ တံ? ဝသနကိရိယာ ဘာဝတ္ထေ ဏျ-ပစ္စယဝသေန။ ဥပနယနံ ဥပနယော။ ကော သော? ဥပဂမနကိရိယာ, ဝဿဿ ဥပနယော ဝဿူပနယော, သော ဧတိဿာ ပညတ္တိယာ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝဿူပနာယိကာ။ ကာ သာ? ဝဿူပနာယိကပညတ္တိ။ အထ ဝါ ဥပနယတိ ဧတာယာတိ ဥပနာယိကာ မဇ္ဈေ ဒီဃဝသေန။ ဝဿဿ ဥပနာယိကာ ဝဿူပနာယိကာ, သာ ဧဝ ပုရေ ဘဝါ ပုရိမာ ဘဝတ္ထေ ဣမ-ပစ္စယဝသေန, သာ ဧဝ ပုရိမိကာ သကတ္ထေ က-ပစ္စယဝသေန, တသ္မိံ ပရေ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ အ-ကာရဿ ဣ-ကာရာဒေသော။ ပစ္ဆာ ဘဝါ ပစ္ဆိမာ, သာဝ ပစ္ဆိမိကာ။

အဿတိယာ ပန ဝဿံ န ဥပေတီတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ န ဥပေတိ။ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, ယော ဥပဂစ္ဆေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၄) ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝဿူပဂမနံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ, န အာလယကရဏဝသေန ဥပဂမနံ သန္ဓာယာတိ ဝဒန္တိ။ ပါဠိယံ ပန အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဒုတိယပါရာဇိကသံဝဏ္ဏနာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၈၄) ‘‘ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တေန ဟိ နာလကပဋိပဒံ ပဋိပန္နေနပိ ပဉ္စန္နံ ဆဒနာနံ အညတရေန ဆန္နေယေဝ သဒွါရဗန္ဓေ သေနာသနေ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, တသ္မာ ဝဿကာလေ သစေ သေနာသနံ လဘတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ။ နော စေ လဘတိ, ဟတ္ထကမ္မံ ပရိယေသိတွာပိ ကာတဗ္ဗံ။ ဟတ္ထကမ္မံ အလဘန္တေန သာမမ္ပိ ကာတဗ္ဗံ, န တွေဝ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၀၄) ဒဠှံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ အသေနာသနိကဿ နာဝါဒိံ ဝိနာ အညတ္ထ အာလယမတ္တေန ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အမှာကံ ခန္တိ။ နာဝါသတ္ထဝဇေသုယေဝ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, နာဝါယ ဝဿံ ဥပဂန္တု’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၂၀၃) သတိ, အသတိ ဝါ သေနာသနေ ဝဿူပဂမနဿ ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၂၀၄) အယံ ပဋိက္ခေပေါ။ တတ္ထ န လဘတီတိ အသတိ သေနာသနေ အာလယဝသေနပိ နာဝါဒီသု ဥပဂမနံ ဝုတ္တံ။ စတူသု ဟိ သေနာသနေသု ဝိဟာရသေနာသနံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ, န ဣတရတ္တယံ။

ဋင်္ကိတမဉ္စာဒိဘေဒါ ကုဋီတိ ဧတ္ထ ဋင်္ကိတမဉ္စော နာမ ဒီဃေ မဉ္စပါဒေ မဇ္ဈေ ဝိဇ္ဈိတွာ အဋနိယော ပဝေသေတွာ ကတော မဉ္စော, တဿ ဣဒံ ဥပရိ, ဣဒံ ဟေဋ္ဌာတိ နတ္ထိ။ ပရိဝတ္တေတွာ အတ္ထတောပိ တာဒိသောဝ ဟောတိ, တံ သုသာနေ ဒေဝဋ္ဌာနေ စ ဌပေန္တိ, စတုန္နံ ပါသာဏာနံ ဥပရိ ပါသာဏံ အတ္ထရိတွာ ကတံ ဂေဟမ္ပိ ‘‘ဋင်္ကိတမဉ္စော’’တိ ဝုစ္စတိ။

‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ သတ္ထဿ အဝိဟာရတ္တာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ။ သတ္ထေ ပန ဝဿံ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ကုဋိကာဒီနံ အဘာဝေန ‘‘ဣဓ ဝဿံ ဥပေမီ’’တိ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဥပဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, အာလယကရဏမတ္တေနေဝ ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝိပ္ပကိရတီတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂစ္ဆတိ။ တီသု ဌာနေသု နတ္ထိ ဝဿစ္ဆေဒေ အာပတ္တီတိ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿေဝ နတ္ထိ အာပတ္တိ, တေဟိ ဝိယုဇ္ဇိတွာ ဂမနေ ပန အာပတ္တိယေဝ, ပဝါရေတုဉ္စ န လဘတိ။

ပဝိသနဒွါရံ ယောဇေတွာတိ သကဝါဋဗဒ္ဓမေဝ ယောဇေတွာ။ ပုရိမိကာယ…ပေ… န ပက္ကမိတဗ္ဗာတိ ဣမိနာ အာသာဠှီပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပုရိမဝဿံ ဥပဂန္တွာ ဝဿာနဥတုနော စတူသု မာသေသု သဗ္ဗပစ္ဆိမမာသံ ဌပေတွာ ပုရိမံ တေမာသံ ဝသိတဗ္ဗံ။ သာဝဏပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပစ္ဆိမဝဿံ ဥပဂန္တွာ သဗ္ဗပဌမမာသံ ဌပေတွာ ပစ္ဆိမံ တေမာသံ ဝသိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ အဝသိတွာ ပုရိမိကာယ ဝဿံ ဥပဂတေန ဘိက္ခုနာ မဟာပဝါရဏာယ အန္တော အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ပစ္ဆိမိကာယ ဥပဂတေန စာတုမာသိနိပဝါရဏာယ အန္တော အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ အန္တရာ စာရိကံ ပက္ကမေယျ, ဥပစာရသီမာတိက္ကမေယေဝ တဿ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ဣမမတ္ထံ ပါဠိယာ သမတ္ထေတုံ ‘‘န ဘိက္ခဝေ…ပေ… ဝစနတော’’တိ ဝုတ္တံ။ ယဒိ ဧဝံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ သတိ ကရဏီယေ ပက္ကမန္တဿ သဗ္ဗထာပိ အာပတ္တိယေဝ သိယာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပနာ’’တိအာဒိ။ ဧဝံ သန္တေ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ပက္ကမန္တဿေဝ အနာပတ္တိ သိယာ, န ဒွီဟတီဟံ ဝသိတွာ ပက္ကမန္တဿာတိ အာဟ ‘‘ကော ပန ဝါဒေါ’’တိအာဒိ။

၁၈၀။ ဣဒါနိ သတ္တာဟကရဏီယလက္ခဏံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ သတ္တာဟကရဏီယေန ပဟိတေ ဂန္တုံ, န တွေဝ အပ္ပဟိတေ, ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခမာနာယ သာမဏေရဿ သာမဏေရိယာ ဥပါသကဿ ဥပါသိကာယာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၇) ဧကံ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တန္နံ သတ္တာဟကရဏီယေန အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တုံ, ပဂေဝ ပဟိတေ, ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ သိက္ခမာနာယ သာမဏေရဿ သာမဏေရိယာ မာတုယာ စ ပိတုဿ စာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၉၈) ဧကံ, ‘‘သစေ ပန ဘိက္ခုနော ဘာတာ ဝါ အညော ဝါ ဉာတကော ဂိလာနော ဟောတီ’’တိ ဧကံ, ‘‘ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသန္တော ဘိက္ခုဘတ္တိကော’’တိ ဧကံ, ‘‘သစေ ဘိက္ခုဿ…ပေ… အနဘိရတိ ဝါ ကုက္ကုစ္စံ ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝါ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ ဧကံ, ‘‘ကောစိ ဘိက္ခု ဂရုဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော ဟောတိ ပရိဝါသာရဟော’’တိ ဧကံ, ‘‘ဘိက္ခုနိယာပိ မာနတ္တာရဟာယာ’’တိ ဧကံ, ‘‘သာမဏေရော ဥပသမ္ပဇ္ဇိတုကာမော…ပေ… သိက္ခမာနာ ဝါ…ပေ… သာမဏေရီ ဝါ’’တိ ဧကံ, ‘‘ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ ဝါ သံဃော ကမ္မံ ကတ္တုကာမော တဇ္ဇနီယံ ဝါ’’တိ ဧကံ, ‘‘သစေပိ ကတံယေဝ ဟောတိ ကမ္မ’’န္တိ ဧကံ, ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, သံဃကရဏီယေန ဂန္တု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၉၉) ဧကန္တိ ဧကာဒသ ဌာနာနိ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ပဌမတတိယစတုတ္ထဝသေန တီသု ဌာနေသု ပဟိတေ ဧဝ ဂန္တဗ္ဗံ, နော အပ္ပဟိတေ။ သေသေသု အဋ္ဌသု အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တဗ္ဗံ, ပဂေဝ ပဟိတေ။ ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၉၉) ‘‘ဂန္တဗ္ဗန္တိ သံဃကရဏီယေန အပ္ပဟိတေပိ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ အနုပါသကေဟိပိ သာသနဘာဝံ ဉာတုကာမေဟိ ပဟိတေ တေသံ ပသာဒဝဍ္ဎိသမ္ပတ္တေဟိပိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုဘတ္တိကောတိ ဘိက္ခုနိဿိတကော။ သော ပန ယသ္မာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝသန္တော’’တိ။

၁၈၁။ အပိစေတ္ထာတိ အပိစ ဧတ္ထာတိ ဆေဒေါ, ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ သတ္တာဟကရဏီယဝိနိစ္ဆယေ အပိစ အပရော အယံ ဤဒိသော ပါဠိမုတ္တကနယော ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကပါဠိတော မုတ္တော နယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ။ သမန္တပါသာဒိကာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၉၉) ပန ‘‘ပါဠိမုတ္တကရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယော’’တိ ဒိဿတိ။ တထာ ဟိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၉၉) ‘‘ရတ္တိစ္ဆေဒဝိနိစ္ဆယောတိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ ဗဟိဒ္ဓါ အရုဏုဋ္ဌာပနသင်္ခါတဿ ရတ္တိစ္ဆေဒဿ ဝိနိစ္ဆယော’’တိ။ သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၃။၁၉၉) ‘‘သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ ဗဟိဒ္ဓါ အရုဏုဋ္ဌာပနံ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ’’တိ။ အနိမန္တိတေန ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ အနိမန္တိတတ္တာ သတ္တာဟကိစ္စံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂစ္ဆန္တဿပိ ဝဿစ္ဆေဒေါ စေဝ ဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယထာဝုတ္တဉှိ ရတ္တိစ္ဆေဒကာရဏံ ဝိနာ တိရောဝိဟာရေ ဝသိတွာ အာဂမိဿာမီတိ ဂစ္ဆတော ဝဿစ္ဆေဒံ ဝဒန္တိ။ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အန္တောဥပစာရသီမာယံ ဌိတေနေဝ သတ္တာဟကရဏီယနိမိတ္တံ သလ္လက္ခေတွာ ဣမိနာ နိမိတ္တေန ဂန္တွာ ‘‘သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပုရိမက္ခဏေ အာဘောဂံ ကတွာ ဂမနက္ခဏေ ဝိသရိတွာ ဂတေပိ ဒေါသော နတ္ထိ, ‘‘သကရဏီယော ပက္ကမတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗထာ အာဘောဂံ အကတွာ ဂတဿ ဝဿစ္ဆေဒေါတိ ဝဒန္တိ။ ယော ပန သတ္တာဟကရဏီယနိမိတ္တာဘာဝေပိ ‘‘သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂမိဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ ကတွာ ဂန္တွာ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂစ္ဆတိ, တဿ အာပတ္တိယေဝ, ဝဿစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ သတ္တာဟဿ သန္နိဝတ္တတ္တာတိ ဝဒန္တိ, ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ။

ဘဏ္ဍကန္တိ စီဝရဘဏ္ဍံ။ ပဟိဏန္တီတိ စီဝရဓောဝနာဒိကမ္မေန ပဟိဏန္တိ။ သမ္ပာပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဇ္ဇေဝ အာဂမိဿာမီ’’တိ သာမန္တဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပုန အာဂစ္ဆန္တဿ အန္တရာမဂ္ဂေ သစေ အရုဏုဂ္ဂမနံ ဟောတိ, ဝဿစ္ဆေဒေါပိ န ဟောတိ, ရတ္တိစ္ဆေဒဒုက္ကဋဉ္စ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ, တဒဟေဝ အာဂမနေ သဥဿာဟတ္တာ ဝဿစ္ဆေဒေါ ဝါ အာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ အာစရိယံ ပဿိဿာမီတိ ပန ဂန္တုံ လဘတီတိ ‘‘အဂိလာနမ္ပိ အာစရိယံ, ဥပဇ္ဈာယံ ဝါ ပဿိဿာမီ’’တိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုံ လဘတိ, နိဿယာစရိယံ ဓမ္မာစရိယဉ္စ, ပဂေဝ ဥပသမ္ပဒါစရိယဥပဇ္ဈာယေ။ သစေ နံ အာစရိယော ‘‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံ သတ္တာဟကရဏီယေန အာဂတာနံ အန္တောသတ္တာဟေယေဝ ပုန အာဂစ္ဆန္တံ သစေ အာစရိယော, ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ‘‘အဇ္ဇ မာ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒတိ, ဝဋ္ဋတိ, သတ္တာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဝဿစ္ဆေဒေါ ပန ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သတ္တာဟဿ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမိတတ္တာ။

သစေ ဒူရံ ဂတော သတ္တာဟဝါရေန အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗောတိ ဣမိနာ ဝဿစ္ဆေဒကာရဏေ သတိ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ။ ဧတ္ထ ဆ ဒိဝသာနိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝီတိနာမေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ပုရာရုဏာ ဧဝ အန္တောဥပစာရသီမာယံ ပဝိသိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ပုနဒိဝသေ သတ္တာဟံ အဓိဋ္ဌာယ ဂန္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ကေစိ ပန ‘‘သတ္တမေ ဒိဝသေ အာဂန္တွာ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝ ဒိဝသဘာဂေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ‘‘အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ သတ္တမေ ဒိဝသေ တတ္ထ အရုဏုဋ္ဌာပနမေဝ ဟိ သန္ဓာယ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၁၉၉) ‘‘သတ္တာဟံ သန္နိဝတ္တော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ။ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂစ္ဆန္တော စ အန္တော အပ္ပဝိသိတွာ ဗဟိဒ္ဓါဝ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေန္တော စ သမုစ္ဆိန္နဝဿော ဧဝ ဘဝိဿတိ အရုဏဿ ဗဟိ ဧဝ ဥဋ္ဌာပိတတ္တာ။ ဣတရထာ ‘‘အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာ။ ‘‘သတ္တာဟဝါရေန အန္တောဝိဟာရေ ပဝိသိတွာ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော အညေသု စ ဌာနေသု အရုဏုဋ္ဌာပနမေဝ ဝုစ္စတိ။ ဝက္ခတိ ဟိ စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၆၄) ‘‘ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တော ဣတရသ္မိံ သတ္တာဟဝါရေန အရုဏမေဝ ဥဋ္ဌာပေတီ’’တိ။

အထာပိ ယံ တေ ဝဒေယျုံ ‘‘သတ္တမေ ဒိဝသေ ယဒါ ကဒါစိ ပဝိဋ္ဌေန တံဒိဝသနိဿိတော အတီတာရုဏော ဥဋ္ဌာပိတော နာမ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ, တံ သဒ္ဒဂတိယာပိ န သမေတိ။ န ဟိ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ ပစ္ဆာ ပဝိဋ္ဌော တဿ ပယောဇကော ဥဋ္ဌာပကော ဘဝိတုမရဟတိ။ ယဒိ ဘဝေယျ, ‘‘ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပန အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝ သတ္တာဟကရဏီယေန ပက္ကမန္တဿာ’’ပီတိ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၇) ဧတ္ထ ‘‘အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျ။ တေနပိ တံဒိဝသနိဿိတဿ အရုဏဿ ဥဋ္ဌာပိတတ္တာ အာရညကဿပိ ဘိက္ခုနော သာယနှသမယေ အင်္ဂယုတ္တံ အရညံ ဂန္တွာ တဒါ ဧဝ နိဝတ္တန္တဿ အရုဏော ဥဋ္ဌာပိတော ဓုတင်္ဂဉ္စ ဝိသောဓိတံ သိယာ, န စေတံ ယုတ္တံ အရုဏုဂ္ဂမနကာလေ ဧဝ အရုဏုဋ္ဌာပနဿ ဝုတ္တတ္တာ။ ဝုတ္တဉှိ ‘‘ကာလဿေဝ ပန နိက္ခမိတွာ အင်္ဂယုတ္တေ ဌာနေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ။ သစေ အရုဏုဋ္ဌာနဝေလာယံ တေသံ အာဗာဓော ဝဍ္ဎတိ, တေသံ ဧဝ ကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ, န ဓုတင်္ဂဝိသုဒ္ဓိကေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၃၁)။ တထာ ပါရိဝါသိကာဒီနမ္ပိ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဝတ္တံ နိက္ခိပန္တာနံ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော။ ‘‘ဥဂ္ဂတေ အရုဏေ နိက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၉၇) ဟိ ဝုတ္တံ။ သဟသေယျသိက္ခာပဒေပိ အနုပသမ္ပန္နေဟိ သဟ နိဝုတ္ထဘာဝပရိမောစနတ္ထံ ‘‘ပုရာရုဏာ နိက္ခမိတွာ’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၅၄) ဝုတ္တံ။ ဧဝံ စီဝရဝိပ္ပဝါသာဒီသု စ သဗ္ဗတ္ထ ရတ္တိပရိယောသာနေ အာဂါမိအရုဏဝသေနေဝ အရုဏုဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ, န အတီတာရုဏဝသေန, တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အရုဏုဋ္ဌာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ အညထာ ဝဿစ္ဆေဒတ္တာ။

ယံ ပန ဝဿံ ဥပဂတဿ တဒဟေဝ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ သကရဏီယဿ ပက္ကမနဝစနံ, တံ ဝဿံ ဥပဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ယဒါ ကဒါစိ နိမိတ္တေ သတိ ဂမနဿ အနုညာတတ္တာ ယုတ္တံ, န ပန သတ္တာဟဝါရေန ဂတဿ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ တဒဟေဝဂမနံ ‘‘အရုဏော ဥဋ္ဌာပေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ယထာ ဝါ ‘‘သတ္တာဟာနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတိ, အာဂစ္ဆေယျ ဝါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တံ အာဝါသံ န ဝါ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ပစ္ဆိမသတ္တာဟေ အနာဂမနေ အနုညာတေပိ အညသတ္တာဟေသု တံ န ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ ပဌမသတ္တာဟေ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂမနေ အနုညာတေပိ တတော ပရေသု သတ္တာဟေသု အာဂတဿ အရုဏံ အနုဋ္ဌာပေတွာ ဂမနံ န ဝဋ္ဋတိ ဧဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ။

သစေ ပဝါရိတကာလေ ဝဿာဝါသိကံ ဒေန္တီတိအာဒိနာ ဝဿာဝါသိကစီဝရမ္ပိ ကထိနစီဝရံ ဝိယ ဝဿံဝုတ္ထဝိဟာရပဋိဗဒ္ဓန္တိ ဝိညာယတိ။ ‘‘ယဒိ သတ္တာဟဝါရေန အရုဏံ ဥဋ္ဌာပယိံသု, ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ အာဂတာ လဘန္တိ။ ကထိနာနိသံသစီဝရံ ပန သံဃံ အနာပုစ္ဆာ တေ န လဘန္တိ။ ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သတ္တာဟကရဏီယေန ဂတာပိ ဘာဇနီယဘဏ္ဍံ လဘန္တူတိ ဝါ ဧဝရူပံ အဓမ္မိကဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ဝိ။ သင်္ဂ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၂)။ ဣဓ အာဟဋန္တိ ဝိဟာရတော ဗဟိ အာဂတဋ္ဌာနေ အာနီတံ။

ဝါဠေဟိ ဥဗ္ဗာဠှာ ဟောန္တိ, ဂဏှန္တိပိ ပရိပါတေန္တိပီတိ ဧတ္ထ ဂဏှန္တီတိ ဂဟေတွာ ခါဒန္တိ။ ပရိပါတေန္တီတိ ပလာပေန္တိ, အနုဗန္ဓန္တီတိ အတ္ထော။ ဣမေသု ‘‘ဂါဠေဟိ ဥဗ္ဗာဠှာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု သံဃဘေဒပရိယန္တေသု ဝတ္ထူသု ကေဝလံ အနာပတ္တိ ဟောတိ, ပဝါရေတုံ ပန န လဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သစေ ပနာတိအာဒီသု ယသ္မာ နာနာသီမာယံ ဒွီသု အာဝါသေသု ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တဿ ‘‘ဒုတိယေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဥပစာရတော နိက္ခန္တမတ္တေ ပဌမော သေနာသနဂ္ဂါဟော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတိ, တသ္မာ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ‘‘တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ န ပညာယတီ’’တိ ပဌမံ သေနာသနဂ္ဂါဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဒုတိယသေနာသနဂ္ဂါဟေ ပန ပုရိမိကာ ပညာယတေဝ, တတ္ထေဝ တေမာသံ ဝသန္တော ပုရိမဝဿံဝုတ္ထော ဧဝ ဟောတိ။ တတော ဝါ ပန ဒုတိယဒိဝသာဒီသု ‘‘ပဌမသေနာသနေ ဝသိဿာမီ’’တိ ဥပစာရာတိက္ကမေ ပုရိမိကာပိ န ပညာယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ ဟောန္တမ္ပိ ဒုက္ကဋံ သတိယေဝ ပဋိဿဝေ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တဿ တဿ ပဋိဿဝဿ ဝိသံဝါဒေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ။ တေနေဝါဟ ‘‘တဉ္စ ခေါ…ပေ… ဝိသံဝါဒနပစ္စယာ’’တိ။ ပါဠိယံ (မဟာဝ။ ၂၀၇) ‘‘သော သတ္တာဟာနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဝါရဏာဒိဝသေပိ သတ္တာဟကရဏီယံ ဝိနာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ‘‘နဝမိတော ပဋ္ဌာယ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ကစ္စိ ဥပေါသထဒိဝသတော ဥပနိဓာယ နဝမီ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, ဥဒါဟု လောကိယတိထိဝသေနာတိ အာသင်္ကန္တိ။ တတြေဝံ ဝိနိစ္ဆိတဗ္ဗံ – ပုရိမဘဒ္ဒပဒမာသကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသံ ဥပနိဓာယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, န လောကိယတိထိဝသေန။ ဘဒ္ဒပဒမာသဿ ဟိ ကာဠပက္ခဥပေါသထဒိဝသံ မရိယာဒံ ကတွာ တဒနန္တရပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂဏိယမာနေ သတိ ယော ဒိဝသော နဝမော ဟောတိ, တတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တိထိပေက္ခာယ ပန ဣတ္ထိလိင်္ဂဝေါဟာရော, တတော နဝမိတော ပဋ္ဌာယ အနာဂတသတ္တာဟေ ပဝါရဏာ ဟောတိ။

သတ္တာဟံ အနာဂတာယ အဿာတိ သတ္တာဟာနာဂတာ။ ကာ သာ? ပဝါရဏာ။ အဿယုဇမာသဿ သုက္ကပက္ခနဝမိယံ သတ္တာဟကရဏီယံ အဓိဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော ဘိက္ခု အန္တောဝဿဿ သတ္တာဟမတ္တာဝသိဋ္ဌတ္တာ သတ္တမအရုဏေ ဥဂ္ဂတမတ္တေ ဝုတ္ထဝဿော ဟောတိ, ဒသမိယံ ဆာဟမတ္တံ, ဧကာဒသမိယံ ပဉ္စာဟမတ္တံ, ဒွါဒသိယံ စတုရာဟမတ္တံ, တေရသိယံ တီဟမတ္တံ, စုဒ္ဒသိယံ ဒွီဟမတ္တံ, ပန္နရသိယံ ဧကာဟမတ္တံ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ, တသ္မာ ပဝါရဏာဒိဝသဿ ပရိယောသာနဘူတအရုဏသ္မိံ ဥဂ္ဂတေ ဝုတ္ထဝဿော ဟောတိ, တသ္မာ တေသံ ဘိက္ခူနံ ကုက္ကုစ္စဝိနောဒနတ္ထံ ဘဂဝါ ဓမ္မဿာမီ ‘‘သော သတ္တာဟာနာဂတာယ ပဝါရဏာယ သကရဏီယော ပက္ကမတိ, အာဂစ္ဆေယျ ဝါ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တံ အာဝါသံ န ဝါ အာဂစ္ဆေယျ, တဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပုရိမိကာ စ ပညာယတိ, ပဋိဿဝေ စ အနာပတ္တီ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၀၇) အာဟ။ သတ္တာဟာနာဂတာယ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ကောမုဒိယာ စာတုမာသိနိယာတိ ပစ္ဆိမကတ္တိကပုဏ္ဏမာယံ။ သာ ဟိ ကုမုဒါနံ အတ္ထိတာယ ကောမုဒီ, စတုန္နံ ဝဿိကမာသာနံ ပရိယောသာနတ္တာ စာတုမာသိနီတိ ဝုစ္စတိ။ တဒါ ဟိ ကုမုဒါနိ သုပုပ္ဖိတာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ကုမုဒါ ဧတ္ထ ပုပ္ဖန္တီတိ ကောမုဒီတိ ဝုစ္စတိ, ကုမုဒဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၈၂။ အန္တောဝဿဝတ္တကထာယံ နိဗဒ္ဓဝတ္တံ ဌပေတွာတိ သဇ္ဈာယမနသိကာရာဒီသု နိရန္တရကရဏီယေသု ကတ္တဗ္ဗံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ။ ကသာဝပရိဘဏ္ဍန္တိ ကသာဝေဟိ ဘူမိပရိကမ္မံ။ ဝတ္တန္တိ ကတိကဝတ္တံ။

ဧဝရူပံ အဓမ္မိကဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗန္တိ နာနာဝေရဇ္ဇကာ ဟိ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ, တတ္ထ ကေစိ ဒုဗ္ဗလာ အပ္ပထာမာ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ အနုပါလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဣဓ အာဂတဉ္စ စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယံ (ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၂၇) အာဂတံ အာဝါသံ ဝါ မဏ္ဍပံ ဝါ သီမံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ယော ဣမမှာ အာဝါသာ ပဌမံ ပက္ကမိဿတိ, တံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမာ’’တိ ကတာယ ကတိကာယ ယော ‘‘မံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနန္တူ’’တိ တမှာ ဌာနာ ပဌမံ ပက္ကမတိ, ပါရာဇိကော ဟောတိ။ ယော ပန အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝါ ကိစ္စေန မာတာပိတူနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ဝါ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ အတ္ထာယ အညေန ဝါ တာဒိသေန ကရဏီယေန တံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဂစ္ဆတိ, အနာပတ္တိ။ သစေပိဿ ဧဝံ ဂတဿ ပစ္ဆာ ဣစ္ဆာစာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘န ဒါနာဟံ တတ္ထ ဂမိဿာမိ, ဧဝံ မံ အရဟာတိ သမ္ဘာဝေဿန္တီ’’တိ, အနာပတ္တိယေဝ။

ယောပိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန တံ ဌာနံ ပတွာ သဇ္ဈာယမနသိကာရာဒိဝသေန အညဝိဟိတော ဝါ ဟုတွာ စောရာဒီဟိ ဝါ အနုဗဒ္ဓေါ မေဃံ ဝါ ဥဋ္ဌိတံ ဒိသွာ အနောဝဿကံ ပဝိသိတုကာမော တံ ဌာနံ အတိက္ကမတိ, အနာပတ္တိ, ယာနေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဂစ္ဆန္တောပိ ပါရာဇိကံ နာပဇ္ဇတိ, ပဒဂမနေနေဝ အာပဇ္ဇတိ။ တမ္ပိ ယေဟိ သဟ ကတိကာ ကတာ, တေဟိ သဒ္ဓိံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဂစ္ဆန္တော နာပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ဂစ္ဆန္တာ ဟိ သဗ္ဗေပိ အညမညံ ရက္ခန္တိ။ သစေပိ မဏ္ဍပရုက္ခမူလာဒီသု ကိဉ္စိ ဌာနံ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တိ ‘‘ယော ဧတ္ထ နိသီဒတိ ဝါ စင်္ကမတိ ဝါ, တံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမ’’, ပုပ္ဖါနိ ဝါ ဌပေတွာ, ‘‘ယော ဣမာနိ ဂဟေတွာ ပူဇံ ကရိဿတိ, တံ ‘အရဟာ’တိ ဇာနိဿာမာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကတိကာ ကတာ ဟောတိ, တတြာပိ ဣစ္ဆာစာရဝသေန တထာ ကရောန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ။ သစေပိ ဥပါသကေန အန္တရာမဂ္ဂေ ဝိဟာရော ဝါ ကတော ဟောတိ, စီဝရာဒီနိ ဝါ ဌပိတာနိ ဟောန္တိ ‘‘ယေ အရဟန္တော, တေ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တု, စီဝရာဒီနိ ဝါ ဂဏှန္တူ’’တိ, တတြာပိ ဣစ္ဆာစာရဝသေန ဝသန္တဿ ဝါ တာနိ ဝါ ဂဏှန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ, ဧတံ ပန အဓမ္မိကကတိကဝတ္တံ, တသ္မာ န ကာတဗ္ဗံ, အညံ ဝါ ဧဝရူပံ ‘‘ဣမသ္မိံ တေမာသဗ္ဘန္တရေ သဗ္ဗေဝ အာရညကာ ဟောန္တု ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂါဒိအဝသေသဓုတင်္ဂဓရာ ဝါ, အထ ဝါ သဗ္ဗေဝ ခီဏာသဝါ ဟောန္တူ’’တိ ဧဝမာဒိ။ နာနာဝေရဇ္ဇကာ ဟိ ဘိက္ခူ သန္နိပတန္တိ။ တတ္ထ ကေစိ ဒုဗ္ဗလာ အပ္ပထာမာ ဧဝရူပံ ဝတ္တံ အနုပါလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဧဝရူပမ္ပိ ဝတ္တံ န ကာတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣမံ တေမာသံ သဗ္ဗေဟေဝ န ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ, န ပရိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗံ, မူဂဗ္ဗတံ ဂဏှိတဗ္ဗံ, ဗဟိသီမဋ္ဌဿပိ သံဃလာဘော ဒါတဗ္ဗော’’တိ ဧဝမာဒိကမ္ပိ န ကတ္တဗ္ဗမေဝ။

တိဝိဓမ္ပီတိ ပရိယတ္တိပဋိပတ္တိပဋိဝေဓဝသေန တိဝိဓမ္ပိ။ သောဓေတွာ ပဗ္ဗာဇေထာတိ ဘဗ္ဗေ အာစာရကုလပုတ္တေ ဥပပရိက္ခိတွာ ပဗ္ဗာဇေထ။ ဘဿေ မတ္တံ ဇာနိတွာတိ ဝစနေ ပမာဏံ ဉတွာ။ ဒသကထာဝတ္ထု နာမ အပ္ပိစ္ဆာကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာတိ။

ဝိဂ္ဂဟသံဝတ္တနိကံ ဝစနံ ဝိဂ္ဂါဟိကံ။ စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာတိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ မေတ္တာ အသုဘံ မရဏာနုဿတီတိ ဣမံ စတုရာရက္ခံ အဟာပေန္တာ။ ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဝတ္တံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဒန္တကဋ္ဌခါဒနဝတ္တံ – ယော ဒေဝသိကံ သံဃမဇ္ဈေ ဩသရတိ, တေန သာမဏေရာဒီဟိ အာဟရိတွာ ဘိက္ခူနံ ယထာသုခံ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကေ နိက္ခိတ္တေသု ဒန္တကဋ္ဌေသု ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကမေဝ ဒန္တကဋ္ဌံ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ယော ပန ဒေဝသိကံ န ဩသရတိ, ပဓာနဃရေ ဝသိတွာ ဓမ္မဿဝနေ ဝါ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဝါ ဒိဿတိ, တေန ပမာဏံ သလ္လက္ခေတွာ စတ္တာရိ ပဉ္စ ဒန္တကဋ္ဌာနိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနိ။ တေသု ခီဏေသု သစေ ပုနပိ ဒန္တကဋ္ဌမာဠကေ ဗဟူနိ ဟောန္တိယေဝ, ပုနပိ အာဟရိတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနိ။ ယဒိ ပန ပမာဏံ အသလ္လက္ခေတွာ အာဟရတိ, တေသု အခီဏေသုယေဝ မာဠကေ ခီယတိ, တတော ကေစိ ထေရာ ‘‘ယေဟိ ဂဟိတာနိ, တေ ပဋိဟရန္တူ’’တိ ဝဒေယျုံ, ကေစိ ‘‘ခါဒန္တု, ပုန သာမဏေရာ အာဟရိဿန္တီ’’တိ, တသ္မာ ဝိဝါဒပရိဟာရတ္ထံ ပမာဏံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ, ဂဟဏေ ပန ဒေါသော နတ္ထိ။ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေနပိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ။ ဘိက္ခာစာရဝတ္တံ ပိဏ္ဍပါတိကဝတ္တေ အာဝိဘဝိဿတိ။

အန္တောဂါမေ…ပေ… န ကထေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ စတူသု ပစ္စယေသု စီဝရေ စ ပိဏ္ဍပါတေ စ ဝိညတ္တိပိ န ဝဋ္ဋတိ နိမိတ္တောဘာသပရိကထာပိ။ သေနာသနေ ဝိညတ္တိမေဝ န ဝဋ္ဋတိ, သေသာနိ တီဏိ ဝဋ္ဋန္တိ။ ဂိလာနပစ္စယေ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ အာဇီဝံ သောဓေန္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သုဋ္ဌု ရက္ခိတဗ္ဗာတိ။ ဣမိနာ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဒဿိတံ။ ရက္ခိတိန္ဒြိယေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ။ ခန္ဓကဝတ္တဉ္စ သေခိယဝတ္တဉ္စ ပူရေတဗ္ဗန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ။ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလံ ပန တီဟိပိ သာမတ္ထိယတော ဒဿိတံ။ ဣတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလပဋိသံယုတ္တာ ဧဝရူပါ နိယျာနိကကထာ ဗဟုကာပိ ဝတ္တဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣမသ္မိံ ဝဿူပနာယိကဝိသယေ တေသု တေသု နဂရေသု တသ္မိံ တသ္မိံ ရာဇကာလေ အပရိယန္တာ ဝိဝါဒကထာ ဟောတိ။ ကထံ? ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၁၈၆) ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ မာဂဓော သေနိယော ဗိမ္ဗိသာရော ဝဿံ ဥက္ကဍ္ဎိတုကာမော ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဒူတံ ပါဟေသိ ‘ယဒိ ပနာယျာ အာဂမေ ဇုဏှေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆေယျု’န္တိ။ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ, ‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတု’’’န္တိ ဝစနံ နိဿာယ ဘဂဝတာ အဓိမာသံ ပညတ္တန္တိ မညမာနာ ဝေဒသမယေန သံသန္ဒိတွာ ဂယှမာနာ အနေကဝိဟိတံ ဝိဝါဒံ ကရောန္တိ။ ဝေဒသမယေ ကိရ ဒွေ အဓိမာသာနိ ယာစာဓိမာသဉ္စ ပတ္တာဓိမာသဉ္စ။ တတ္ထ ကလိယုဂဂဏနေ ဧကူနဝီသတိဂဏနေန ဘာဇိတေ ဒွေပဉ္စဋ္ဌဒသတေရသသောဠသဋ္ဌာရသဝသေန သတ္တဓာ သေသော ဟောတိ, တေသံ ဝသေန စမ္မာဓိမာသ ပဉ္စာဓိမာသ ပသွာဓိမာသ ဒသာဓိမာသ တေရသာဓိမာသ သောဠသာဓိမာသ အဋ္ဌာရသာဓိမာသာတိ ဝေါဟရန္တိ။ အဋ္ဌာရသာဓိမာသံ ပန အဝသာနာဓိမာသန္တိပိ ဝေါဟရန္တိ။ တေသု ပသုသောဠသာနိ အပတ္တေယေဝ အဓိမာသပတနကလိယုဂေ သံဝစ္ဆရမာသာဒိဝိသမဘယေန ယာစိတွာ မာသဿ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗတော ယာစာဓိမာသန္တိ ဝေါဟရန္တိ, သေသာနိ ပန ပဉ္စမတ္တေယေဝ အဓိမာသပတနကလိယုဂေ မာသဿ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗတော ပတ္တာဓိမာသန္တိ။ တတြေတံ ယာစာဓိမာသလက္ခဏံ – တထတော အဇာနန္တာ ပါဠိယာ သံသန္ဒိတွာ ဗိမ္ဗိသာရရညာ ဘဂဝတော ယာစိတာဓိမာသတ္တာ ယာစာဓိမာသံ နာမ ဘဝတိ, တသ္မာ ဒွီသု ဧဝ ယာစာဓိမာသေသု ဒိဝသေန သဟ မာသော အာကဍ္ဎိတဗ္ဗော, န ဣတရေသူတိ ဝဒန္တိ, အညေ ပန ပဉ္စသု ပတ္တာဓိမာသေသု ဧဝ သဟ ဒိဝသေန မာသော အာကဍ္ဎိတဗ္ဗော, န ယာစာဓိမာသေသူတိ။

အပရေ ပန – ‘‘ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿူပနာယိကာ ပုရိမိကာ ပစ္ဆိမိကာတိ, အပရဇ္ဇုဂတာယ အာသာဠှိယာ ပုရိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ, မာသဂတာယ အာသာဠှိယာ ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ’’တိ တသ္မိံယေဝ ဝဿူပနာယိကက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၁၈၄) အာဂတာယ ပါဠိယာ အတ္ထံ အယောနိသော ဂဟေတွာ တိထိနက္ခတ္တယောဂေ ဧဝ ဝဿူပဂမနံ ဘဂဝတာ အနုညာတံ, တသ္မာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ အနန္တရဘူတော ပါဋိပဒဒိဝသော ပုဏ္ဏာတိထိယာ စ ယုတ္တော ဟောတု, ပုဗ္ဗာသာဠှဥတ္တရာသာဠှသင်္ခါတေသု ဒွီသု နက္ခတ္တေသု ဧကေကေန ယုတ္တော စ, ဧဝံဘူတော ကာလော ယဒိ ဝိနာ ဒိဝသေန မာသကဍ္ဎနေ သမ္ပဇ္ဇတိ, တထာ စ သတိ မာသမတ္တာကဍ္ဎနမေဝ ကာတဗ္ဗံ, ယဒိ န သမ္ပဇ္ဇတိ, သဟ ဒိဝသေန မာသာကဍ္ဎနံ, အယံ ပိဋကေန စ ဝေဒေန စ အနုလောမော ဝိနိစ္ဆယောတိ ဝဒန္တိ။

တတြာပျေကေ ဝဒန္တိ – ‘‘မာ ဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ တဿ ဂတိယာ ဒိဝသဿ မိနိတဗ္ဗတော, သော ဧတ္ထ သဗ္ဗကလာပါရိပူရိယာ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ’’တိအာဒိနာ ဝိနယတ္ထမဉ္ဇူသာဒီသု (ကင်္ခါ။ အဘိ။ ဋီ။ နိဒါနဝဏ္ဏနာ) အာဂမနတော ပုဏ္ဏာတိထိယောဂေါပိ ပုဏ္ဏမိယာ ဧဝ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော, န ပါဋိပဒေ, တထာ နက္ခတ္တယောဂေါပိ အာသာဠှိသုက္ကပက္ခဿ ပန္နရသေ ဥပေါသထေ ‘‘ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေ, ဧဝံ ဓာတု ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ မဟာဝံသေ ဝစနတောတိ။ တတ္ထ ပုရိမာ ဝဒန္တိ – ဧဝံ သန္တေ ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ စန္ဒဂ္ဂါဟော စ သူရိယဂ္ဂါဟော စ ဘဝေယျ, ဣဒါနိ ပန ကာဠပက္ခပါဋိပဒါဒီသုယေဝ စန္ဒဂ္ဂါဟော, သုက္ကပက္ခပါဋိပဒါဒီသုယေဝ သူရိယဂ္ဂါဟော ပညာယတိ, တသ္မာ ပါဋိပဒေယေဝ တိထိနက္ခတ္တယောဂေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ။ ပစ္ဆိမာပိ ဝဒန္တိ – တုမှာဒိသာနံ ဝါဒီနံ ဝစနေန ပုဗ္ဗေ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗဒိဝသာနံ အနာကဍ္ဎိတတ္တာ ဒိဝသပုဉ္ဇဘာဝေန ဧဝံ ဟောတိ, သစ္စတော ပန ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ စန္ဒဂ္ဂါဟော သူရိယဂ္ဂါဟော စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ။ ဟောတု, ယထာ ဣစ္ဆထ, တထာ ဝဒထ, ဧဝံ ဘူတပုဗ္ဗော သာဋ္ဌကထေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ။ ဂန္ဓာရဇာတကေ (ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၃။၇။၇၅ ဂန္ဓာရဇာတကဝဏ္ဏနာ) ဟိ ဥပေါသထဒိဝသေ စန္ဒဂ္ဂါဟော ဒွိက္ခတ္တုံ အာဂတော။ တဉှိ ဇာတကံ တီသု ပိဋကေသု သုတ္တပရိယာပန္နံ, ပဉ္စသု နိကာယေသု ခုဒ္ဒကနိကာယပရိယာပန္နံ, နဝသု သာသနင်္ဂေသု ဇာတကပရိယာပန္နန္တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပုရိမကာ ပဋိဝစနံ ဒါတုံ န သက္ကုဏေယျုန္တိ။

အထေကစ္စေ ‘‘ပိဋကတ္တယေ အဓိကမာသာယေဝ သန္တိ, န အဓိကဒိဝသာ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၀၄) ‘ယံ ပန ဝုတ္တံ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဋ္ဌာရသန္နံယေဝ ဝဿာနံ အဓိကမာသေ ဂဟေတွာ ဂဏိတတ္တာ သေသဝဿဒွယဿပိ အဓိကာနိ ဒိဝသာနိ ဟောန္တေဝ, တာနိ အဓိကဒိဝသာနိ သန္ဓာယ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာတိ ဝုတ္တန္တိ, တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ။ န ဟိ ဒွီသု ဝဿေသု အဓိကဒိဝသာ နာမ ဝိသုံ ဥပလဗ္ဘန္တိ တတိယေ ဝဿေ ဝဿုက္ကဍ္ဎနဝသေန အဓိကမာသေ ပရိစ္စတ္တေယေဝ အဓိကမာသသမ္ဘဝတော, တသ္မာ ဒွီသု ဝဿေသု အတိရေကဒိဝသာ နာမ ဝိသုံ န သမ္ဘဝန္တီ’တိ ဝစနတော’’တိ ဝဒန္တိ။ အထညေ ဝဒန္တိ – ပိဋကတ္တယေ အဓိကဒိဝသာတိ အာဂတာ အတ္ထိ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၄၀၄) ‘‘အဝသေသာနံ ဒွိန္နံ ဝဿာနံ အဓိကဒိဝသာနိ ဟောန္တေဝ, တသ္မာ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ ဝစနတောတိ။ ဣတော ပရမ္ပိ ဝိဝိဓေန အာကာရေန ကထေန္တိ။ သုဒ္ဓဝေဒိကာပိ ဧဝံ ဝဒန္တိ, ဝိနယဓရာ ဘိက္ခူ ဝိနယသမယဝသေန ဝဒန္တိ။ အမှာကံ ပန ဝေဒသမယေ ဟတ္ထဂတဂဏနဝသေနေဝ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အလမတိပပဉ္စေန။ အတ္ထိကေဟိ တိဝဿာဓိကသဟဿကလိယုဂေ ဓမ္မရာဇေန ပုစ္ဆိတတ္တာ ကတံ အဓိမာသပကရဏံ ဩလောကေတွာ ဇာနိတဗ္ဗံ။

ဣဓ ပန အဓိပ္ပေတဝိနိစ္ဆယမေဝ ကထယာမ။ ပဌမဒုတိယဝါဒေသု န ဗိမ္ဗိသာရရာဇာ ဘဂဝန္တံ အဓိမာသပညာပနံ ယာစတိ, န စ ဘဂဝါ ပညပေတိ, န ‘‘တသ္မိံ ဝဿေ ဣဒံ နာမ အဓိမာသံ ဟောတီ’’တိ ဝါ ‘‘မာသမတ္တံ ဝါ သဟဒိဝသံ ဝါ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝါ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာဋီကာသု စ အတ္ထိ, ရာဇာ ပန ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဝေဒသမယေ ဝဿုက္ကဍ္ဎနသမ္ဘဝတော ဘိက္ခူနံ ပဌမအာသာဠှမာသေ ဝဿံ အနုပဂန္တွာ ဒုတိယအာသာဠှမာသေ ဥပဂမနတ္ထံ ‘‘ယဒိ ပနာယျာ အာဂမေ ဇုဏှေ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆေယျု’’န္တိ ဒူတံ ပါဟေသိ။ ယဒိ ပန ဥပဂစ္ဆေယျုံ, သာဓု ဝတာတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခူ ပန ရညော ပဟိတသာသနံ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ ဘဂဝါ ပန ဝဿုက္ကဍ္ဎနေ ဘိက္ခူနံ ဂုဏပရိဟာနိယာ အဘာဝတော ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတု’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၈၆) အဝေါစ။ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၅) ‘‘အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုန္တိ ဧတ္ထ ဝဿုက္ကဍ္ဎနဘိက္ခူနံ ကာစိ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထီတိအနုဝတ္တိတုံ အနုညာတ’’န္တိ။ ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၈၅) ဝုတ္တံ ‘‘ပရိဟာနီတိ ဂုဏပရိဟာနီ’’တိ, တသ္မာ ယာစာဓိမာသော ဝါ ဟောတု ပတ္တာဓိမာသော ဝါ, ယသ္မိံ ယသ္မိံ ကာလေ အနုဝတ္တနေန ဘိက္ခူနံ သီလာဒိဂုဏမ္ပိ ပရိဟာနိ နတ္ထိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။

ကထံ ပန အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, ကထံ န အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ? ယဒိ အနုဝတ္တန္တေ ပုဗ္ဗေ ဥပဝုတ္ထဒိဝသတော ဣဒါနိ ဥပဝသိတဗ္ဗဥပေါသထဒိဝသော စာတုဒ္ဒသော ဝါ ပန္နရသော ဝါ ဟောတိ, တထာ သတိ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ ယဒိ ပန တေရသမော ဝါ သောဠသမော ဝါ ဟောတိ, န အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ အနုဝတ္တန္တော ဟိ အနုပေါသထေ ဥပေါသထကတော ဟောတိ, တတော ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အနုပေါသထေ ဥပေါသထော ကာတဗ္ဗော, ယော ကရေယျ, အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၃) ဝုတ္တဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ, တသ္မာ သီလဂုဏပရိဟာနိသမ္ဘဝတော န အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တဉှိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၂၄၀) ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုန္တိ ဝစနတော ပနေတ္ထ လောကိယာနံ တိထိံ အနုဝတ္တန္တေဟိပိ အတ္တနော ဥပေါသထက္ကမေန စာတုဒ္ဒသိံ ပန္နရသိံ ဝါ, ပန္နရသိံ စာတုဒ္ဒသိံ ဝါ ကရောန္တေဟေဝ အနုဝတ္တိတဗ္ဗံ, န ပန သောဠသမဒိဝသံ ဝါ တေရသမဒိဝသံ ဝါ ဥပေါသထဒိဝသံ ကရောန္တေဟီ’’တိ။

တတိယစတုတ္ထဝါဒေပိ ‘‘ကတိ ဝဿူပနာယိကာ’’တိ သံသယန္တာနံ သံသယဝိနောဒနတ္ထံ ‘‘ဒွေမာ, ဘိက္ခဝေ, ဝဿူပနာယိကာ ပုရိမိကာ ပစ္ဆိမိကာ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၈၄) ဘဂဝါ အဝေါစ။ တတော တာသံ ဒွိန္နံ ဝဿူပနာယိကာနံ ဥပဂမနကာလံ ဒဿေတုံ ‘‘အပရဇ္ဇုဂတာယ အာသာဠှိယာ ပုရိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ, မာသဂတာယ အာသာဠှိယာ ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ။ တတြာယံ ပိဏ္ဍတ္ထော – အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပုရိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာ, သာဝဏပုဏ္ဏမိယာ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပစ္ဆိမိကာ ဥပဂန္တဗ္ဗာတိ။ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ (မဟာဝ။ အဋ္ဌ။ ၁၈၄) ‘‘တသ္မာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေ, အာသာဠှိပုဏ္ဏမိတော ဝါ အပရာယ ပုဏ္ဏမာယ အနန္တရေ ပါဋိပဒဒိဝသေယေဝ ဝိဟာရံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ သဗ္ဗံ စေတိယဝန္ဒနာဒိသာမီစိကမ္မံ နိဋ္ဌာပေတွာ ‘ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဣမံ တေမာသံ ဝဿံ ဥပေမီ’တိ သကိံ ဝါ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဝါ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ, သာရတ္ထဒီပနိယမ္ပိ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၃။၁၈၄) ‘‘အပရဇ္ဇူတိ အာသာဠှိတော အပရံ ဒိနံ, ပါဋိပဒန္တိ အတ္ထော’’တိ, ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ။ ဝိ။ ဋီ။ မဟာဝဂ္ဂ ၂။၁၈၄) ‘‘အပရသ္မိံ ဒိဝသေတိ ဒုတိယေ ပါဋိပဒဒိဝသေ’’တိ ဧဝံ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာသု ပါဋိပဒဒိဝသေယေဝ ဝဿူပဂမနံ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တံ ‘‘အမုကတိထိယောဂေ’’တိ ဝါ ‘‘အမုကနက္ခတ္တယောဂေ’’တိ ဝါ, တသ္မာ ပါဋိပဒဒိဝသေ ပါတော အရုဏုဂ္ဂမနတော ပဋ္ဌာယ သကလဒိဝသံ သကလရတ္တိ ယာဝ ဒုတိယအရုဏုဂ္ဂမနာ ယထာရုစိတေ ကာလေ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တတော ဧဝ ဝဿူပနာယိကကာလေ ပုဏ္ဏာတိထိယာ ယောဂေါ, ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ယောဂေါ ဟောတူတိ ဝဒန္တာနံ ဝစနံ ဝိနယဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, တံ ဝစနံ ဂဟေတွာ ပုဏ္ဏာတိထိယောဂံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂဉ္စ အာဂမေတွာ ဝဿံ ဥပဂန္တွာပိ တထာဂတေန အပညတ္တံ ပညပေတိ နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဧဝံ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာသု စ ပုဏ္ဏာတိထိယောဂေ ဧဝ ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗံ, န ဧကာယ တိထိယာ ယုတ္တေတိ ဝါ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂေယေဝ, န သာဝဏနက္ခတ္တယောဂေတိ ဝါ အနာဂတမေဝ ဆာယံ ဂဟေတွာ တထာဂတေန ပညတ္တံ ဝိယ ပေါတ္ထကေသု လိခိတွာ ကေဟိစိ ဌပိတတ္တာ သကလံ ဝိနယပိဋကံ အပဿန္တာ ဝေဒသာမယိကာ တံ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ဝဿူပဂမနကာလေ ပုဏ္ဏာတိထိဥတ္တရာသာဠှယောဂမေဝ ဂဝေသန္တာ မာသဒိဝသေန သဟ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗကာလေပိ မာသမတ္တမေဝ အာကဍ္ဎန္တိ, မာသမတ္တမေဝ အာကဍ္ဎိတဗ္ဗကာလေပိ သဟ ဒိဝသေန အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ ဧဝံဝါဒိနော ဘိက္ခူ ‘‘အပညတ္တံ တထာဂတေန ပညတ္တံ တထာဂတေနာတိ ဒီပေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဘဂဝတိ ဂါရဝသဟိတာ လဇ္ဇိနော ပဏ္ဍိတာ ဧဝံ န ဂဏှန္တီတိ။ တိထိနက္ခတ္တယောဂေါ ပန ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ ဗဟုဓာ ပိဋကတ္တယေ အာဂတော, ပေါရာဏဝေဒဂန္ထေသု စ ပသံသိတော, ကဒါစိ ပန ဝေါဟာရကာလော တိထိယာ နက္ခတ္တေန စ ဝိသမော ဟောတိ, တသ္မာ တံ သမေတုံ အဓိမာသပတနကာလေ မာသမ္ပိ ဒိဝသမ္ပိ အာကဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ အညသ္မိံ ကာလေ ဝိသမေပိ အာကဍ္ဎနကာလေ သမာပေတဗ္ဗံ။ ဧဝံ သတိ မာသဥတုသံဝစ္ဆရာနံ သမဘာဝေါ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ပဉ္စမဆဋ္ဌဝါဒေသု အဓိမာသောတိ အဋ္ဌာရသဝဿတော အဓိကမာသံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘အဓိကော မာသော အဓိမာသော’’တိ ကမ္မဓာရယသမာသတ္တာ ပုလ္လိင်္ဂံ ကတွာ ဝုတ္တော။ ပုဗ္ဗေ ပန မာသပုဉ္ဇတော အဓိကဃဋိယော ဂဟေတွာ ဝုတ္တော, တသ္မာ ‘‘မာသတော အဓိကံ အဓိမာသ’’န္တိ အဗျယီဘာဝသမာသတ္တာ နပုံသကလိင်္ဂံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ဣဓ ပန ‘‘ပေါရာဏကတ္ထေရာ ဧကူနဝီသတိဝဿံ သာမဏေရံ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ, တံ ကသ္မာတိ? ဝုစ္စတေ – ဧကသ္မိံ ဝဿေ ဆ စာတုဒ္ဒသိကဥပေါသထဒိဝသာ ဟောန္တိ, ဣတိ ဝီသတိယာ ဝဿေသု စတ္တာရော မာသာ ပရိဟာယန္တိ, ရာဇာနော တတိယေ တတိယေ ဝဿေ ဝဿံ ဥပကဍ္ဎန္တိ, ဣတိ အဋ္ဌာရသသု ဝဿေသု ဆ မာသာ ဝဍ္ဎန္တိ, တတော ဥပေါသထဝသေန ပရိဟီနေ စတ္တာရော မာသေ အပနေတွာ ဒွေ မာသာ အဝသေသာ ဟောန္တိ, တေ ဒွေ မာသေ ဂဟေတွာ ဝီသတိ ဝဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တီတိ နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာ နိက္ခမနီယပုဏ္ဏမာသိံ အတိက္ကမ္မ ပါဋိပဒေ ဥပသမ္ပာဒေန္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနေ (ပါစိ။ အဋ္ဌ။ ၄၀၄) ‘‘နိက္ကင်္ခါ ဟုတွာတိ အဓိကမာသေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿတ္တာ နိဗ္ဗေမတိကာ ဟုတွာ’’တိ အတ္ထော သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ။ ဋီ။ ပါစိတ္တိယ ၃။၄၀၄) ဝုတ္တော။

တတြ နနု စ ‘‘တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု အဋ္ဌာရသန္နံ…ပေ… ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ ကထန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယ ‘‘ယံ ပန ဝုတ္တံ…ပေ… တံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, တထာပိ တံ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော, ကသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ။ ဟိ ယသ္မာ န ဥပလဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ။ ကထံ ဝိညာယတီတိ အာဟ ‘‘တတိယေ’’တိအာဒိ။ ပရိစ္စတ္တေယေဝ သမ္ဘဝတော, အပရိစ္စတ္တေ အသမ္ဘဝတော န ဥပလဗ္ဘန္တီတိ ဗျတိရေကဝသေန ဟေတုဖလယောဇနာ။ တသ္မာတိအာဒိ လဒ္ဓဂုဏံ။

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တမေဝ ဂဟေတွာ ဝဒတိ။ ဧတာနိ ဝစနာနိ သာမဏေရာနံ ဝီသတိဝဿပရိပုဏ္ဏဘာဝသာဓကာနိယေဝ ဟောန္တိ, န အဓိမာသပတနဝါရေသု သဒိဝသမာသာကဍ္ဎနဘာဝသာဓကာနိ, တသ္မာ ဣမာနိ အာဟရိတွာ တံ အဓိကရဏံ ဝိနိစ္ဆိတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဘိက္ခူ ပန ဗဟူနံ သန္နိပါတေ ကိဉ္စိ ပါဌံ အာဟရိတွာ ကထေတုံ သမတ္ထော သောဘတီတိ ကတွာ ဤဒိသံ ပါဌံ အာဟရန္တိ။ သုတသန္နိစယပဏ္ဍိတာ ပန ဣစ္ဆိတတ္ထဿ အသာဓကတ္တာ ဧဝရူပံ န အာဟရန္တိ။ သုဒ္ဓဝေဒိကာနမ္ပိ ဝစနေ ဝိနယဓရာ ဝိနယမေဝ ဇာနန္တိ, န ဗာဟိရသမယံ။ အယံ ပန ကထာ ဗာဟိရသမယေ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ဝိနယဓရာနံ အဝိသယောတိ မညန္တာ ဝဒန္တိ။

ဝိနယဓရာ ပန ဧကစ္စေ ဝိနယမေဝ ဇာနန္တိ, ဧကစ္စေ သကလံ ပိဋကတ္တယံ ဇာနန္တိ, ဧကစ္စေ သဗာဟိရသမယံ ပိဋကတ္တယံ ဇာနန္တိ, တသ္မာ ကထေတုံ သမတ္ထဘာဝေါယေဝ ပမာဏံ။ ဝေဒိကာနမ္ပိ ဝစနံ ဝေဒပ္ပကရဏာဂတမေဝ ပမာဏံ။ န ယံ ကိဉ္စိ ဟတ္ထဂတဂဏနမတ္တံ, တသ္မာ ယဒါ ပထဝိဿရော ရာဇာ သဒိဝသံ မာသံ အာကဍ္ဎိတုကာမော ‘‘ဇေဋ္ဌမာသကာဠပက္ခဥပေါသထံ ပန္နရသိယံ ကရောန္တူ’’တိ ယာစိဿတိ, တဒါ ‘‘သကိံ ပက္ခဿ စာတုဒ္ဒသေ ဝါ ပန္နရသေ ဝါ’’တိ ဝစနတော ပန္နရသိယံ ဥပေါသထကရဏေ ဒေါသော နတ္ထိ, ယဒါ သုဒ္ဓမာသမေဝ အာကဍ္ဎိတုကာမော ‘‘စာတုဒ္ဒသိယံ ကရောန္တူ’’တိ ယာစိဿတိ, ဧဝံ သတိ ပကတိယာပိ ဇေဋ္ဌမာသကာဠပက္ခုပေါသထော စာတုဒ္ဒသောယေဝါတိ ကတွာ ဒေါသော နတ္ထိ, ဥဘယထာပိ ဥပေါသထော သုကတောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ အနုဝတ္တိတဗ္ဗော။ တတော ပရံ ပဌမာသာဠှမာသဿ ဇုဏှပက္ခေပိ ကာဠပက္ခေပိ ဒုတိယာသာဠှမာသဿ ဇုဏှပက္ခေပိ ပန္နရသီဥပေါသထံ ကတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ တိထိယောဂံ ဝါ နက္ခတ္တယောဂံ ဝါ အနောလောကေတွာ ပါတော အရုဏုဂ္ဂမနာနန္တရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပုန အရုဏုဂ္ဂမနာ သကလဒိဝသရတ္တိယံ ယထာဇ္ဈာသယံ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တော သူပဂတောဝ ဟောတိ, နတ္ထိ ကောစိ ဒေါသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဘဝတွေဝံ, ပါတောဝ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆန္တော အတ္ထီတိ? အတ္ထိ။ ဝုတ္တဉှေတံ သေနာသနက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (စူဠဝ။ အဋ္ဌ။ ၃၁၈) ‘‘သစေ ပါတောဝ ဂါဟိတေ သေနာသနေ အညော ဝိတက္ကစာရိကော ဘိက္ခု အာဂန္တွာ သေနာသနံ ယာစတိ, ‘ဂဟိတံ, ဘန္တေ, သေနာသနံ, ဝဿူပဂတော သံဃော, ရမဏီယော ဝိဟာရော, ရုက္ခမူလာဒီသု ယတ္ထ ဣစ္ဆထ, တတ္ထ ဝသထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ။

ဣတိ ဝိနယသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာဘူတေ ဝိနယာလင်္ကာရေ

ဝဿူပနာယိကဝိနိစ္ဆယကထာလင်္ကာရော နာမ

ဆဗ္ဗီသတိမော ပရိစ္ဆေဒေါ။

ပဌမော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။