ဘုရားလောင်း ဖွားမြင်တော်မူခြင်း

အခဏ်း-၁

(က) အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားအကြောင်း

ဤသို့လျှင် အကျွန်ုပ်တို့၏ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ကာလအတွင်း၌ ပွင့်တော်မူကြသော မြတ်စွာဘုရားပေါင်း နှစ်ကျိပ်ခုနစ်ဆူတို့တွင် ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားအစ ကဿပမြတ်စွာဘုရားတိုင်အောင် နှစ်ကျိပ်လေးဆူကုန်သော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အထံတော်တို့၌ “ဤသူကား လူသုံးပါးတွင် ဘုရားစင်စစ် ဧကန်ဖြစ်လိမ့်မည်”ဟု ထိုမြတ်စွာဘုရားတို့ ဟောကြားကျူးညိတ် နိယတဗျာဒိတ်ပန်းကို ဆင်မြန်းပန်ယူတော်မူခဲ့၍ ပါရမီ, စာဂ, စရိယ ကျင့်ဝတ်တို့ကို လေးအသင်္ချေ ကမ္ဘာတသိန်းကြာအောင် ရှေးဆိုအပ်ပြီးသည့်

ဘာဝနာလေးပါးတို့ဖြင့် ပွားများ အားထုတ်တော်မူကာ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း တရားကောင်းအလုံးစုံတို့ ကုံလုံပြည့်ဝခြင်း အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူသဖြင့် ပါရမီဖြည့်ရာကာလ ဘဝအားလုံးတို့၏ အဆုံးသတ်ဖြစ်သော ဝေဿန္တရာမင်းမြတ်ဘဝ၌ အသက်မရှိသော မဟာပထဝီမြေကြီးကိုစင်လျက် ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ယိမ်းယိုင်ငြိမ့်ငြိမ့် တသိမ့်သိမ့် တုန်လှုပ်ချောက်ချားအောင် ထူးခြားလွန်ကဲ အံ့အဲမဆုံး တုနှုန်းမထင် အထွတ်တင်သကဲ့သို့ ကျင့်စဉ်တော်မြတ် အရပ်ရပ်တို့ကို ကမ္ပတ်ပိတ်ဖုံး နိဂုံးချုပ် ဖြည့်ကျင့်တော်မူလျက် အသက်တမ်းအတိုင်း တည်နေပြီးလျှင် စုတေသောအခါ တုသိတာနတ်ပြည်၌ အလောင်းတော်တို့၏ ဓမ္မတာအတိုင်း နတ်တကာတို့ထက် နှစ်သက်ဖွယ်ရာ လွန်သာထူးကဲသော (၁) အသက်ရှည်ခြင်း၊ (၂) အဆင်း လှခြင်း၊ (၃) ချမ်းသာကြီးခြင်း၊ (၄) စည်းစိမ်အခြံအရံ များမြတ်ပေါများခြင်း၊ (၅) အစိုးရခြင်း၊ (၆) သုံးဆောင်ခံစားအပ်သော ရူပါရုံတို့ သာလွန်ခြင်း၊ (၇) သဒ္ဒါရုံတို့ သာလွန်ခြင်း၊ (ဂ) ဂန္ဓာရုံတို့ သာလွန်ခြင်း၊ (၉) ရသာရုံတို့ သာလွန်ခြင်း၊ (၁ဝ) ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့ သာလွန်ခြင်း တည်းဟူသော ဂုဏ်ကျေးဇူး ဆယ်ပါးတို့ဖြင့် အခြားသောနတ်တို့ကို လွှမ်းမိုးသာလွန်သည့် သေတကေတု အမည်တော်ရှိသော နတ်သားဖြစ်တော်မူလေ၏။

(ဤအရာ၌ “မဟာသမုဒြာရေအစုသည် စကြဝဠာတောင်မှစ၍ အစဉ်သဖြင့် နက်ဝှမ်း၍သွားရာ မြင်းမိုရ်တောင်ခြေသို့ ရောက်သောအခါ ထိုရေအထုကား ယူဇနာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင် အနက်ရှိသည်”ဟူ၍ ပြောလိုက်လျှင် လေးလေးနက်နက် စဉ်းစားဆင်ခြင်သည်ရှိသော် ထိုမဟာသမုဒြာအတွင်းရှိ ရေပေါက်တို့မှာ ဤရွေ့ဤမျှဟု ဂဏန်းမချနိုင်အောင် မြားမြောက်လှ၏ဟု သိရသကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် “မြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည် လေးအသင်္ချေ ကမ္ဘာတသိန်းကြာအောင် ပါရမီ, စာဂ, စရိယတရားတို့ကို ဘာဝနာလေးပါးဖြင့် မနားမနေ ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့သည်”ဟူ၍ အချုပ်စကားအကျဉ်းမျှ ပြောကြားရေးသားသည်ကို ဖတ်ရှုနာကြားရသော သူတော်စင်တို့သည် ထိုလေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတသိန်း ကာလအတွင်း မဟာသမုဒြာရေပေါက်တို့ထက် မရေမတွက်နိုင်အောင်ပင် များလှစွာသော

ဘဝအဖြစ်တော်တို့၌ အလောင်းတော်သည် ပါရမီတရားတို့ကို ဘဝမခြား ပွါးများတော်မူခဲ့ရသည်ဟု လေးနက်စွာ ဆင်ခြင်၍ အလောင်းတော်၏ စရိယဂုဏ်တို့ကို ကြည်ညိုကုန်ရာ၏။)

ဗုဒ္ဓကောလာဟလ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း

အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် တုသိတာနတ်ပြည်၌ တုသိတာနတ်တို့၏ အရေအတွက်အားဖြင့် နှစ်ပေါင်း လေးထောင် (၄ဝဝဝ)၊ လူတို့၏ အရေအတွက်အားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ငါးဆယ့်ခုနစ်ကုဋေ ခြောက်သန်း (၅၇၆ဝဝဝဝဝဝ) ကာလကြာအောင် ထိုတုသိတာနတ်တို့၏ အသက်တမ်းပြည့် ကြီးစွာသော နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာကို စံတော်မူလျက် နတ်သက်တမ်းစေ့ ကုန်လုခါနီး၍ လူတို့အရေအတွက်အားဖြင့် နှစ်ပေါင်း တထောင်မျှသာ လိုသောအခါ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာကြီးတို့သည်..

“အိုအချင်းတို့.. ယနေ့မှနောက် နှစ်ပေါင်းတထောင် စေ့ရောက်သောအခါ ဤလူ့ပြည်လောက၌ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရား ထင်ရှားပွင့်တော်မူလိမ့်မည်”..

ဤသို့ ကောင်းကင်မှ ဟစ်အော် ကြွေးကြော်ကြသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်လောက၌ “ဘုရားပွင့်တော်မူတော့မည်တဲ့.. ဘုရားပွင့်တော်မူတော့မည်တဲ့”ဟူ၍ လူအများ အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဂယက်ပြေးပြောဆိုခြင်း တည်းဟူသော ဗုဒ္ဓကောလာဟလသည်^* နှစ်ပေါင်းတထောင်ကပင် ကြိုတင်၍ ဖြစ်နှင့်လေသည်။

(အလောင်းတော်နတ်သား၏ အမည်နှင့်စပ်၍ ဗုဒ္ဓဝင်ပါဠိတော် ရတနစင်္ကမခန်း၌။ ။ယဒါဟံ တုသိတေ ကာယေ၊ သန္တုသိတော နာမဟံ တဒါ။ ။ဟူ၍ ဟောတော်မူသောကြောင့် သန္တုသိတအမည်တော်ရှိကြောင်း သိရ၏၊ ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာ ဇိနာလင်္ကာရ ဋီကာတို့၌လည်း ဤပါဠိတော်အတိုင်းပင် သန္တုသိတနတ်သားဟူ၍ပင် ဖွင့်ဆိုတော်မူကြ၏။ ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍ ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာအဖွင့်,

* ကောလာဟလငါးပါးအကြောင်းကို အနုဒီပနီ၌ အကျယ်ပြဆိုထားသည်။

မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ ဘယဘေရဝသုတ်အဖွင့်တို့၌ကား အလောင်းတော်နတ်သား၏ အမည်ကို သေတကေတုဟူ၍ ဖွင့်ဆိုတော်မူကြ၏။ ။တထာဂတဥဒါနဒီပနီ မာလာလင်္ကာရဝတ္ထု ဇိနတ္ထပကာသနီ စသော ရှေးမြန်မာဗုဒ္ဓဝင် ကျမ်းပြုဆရာစဉ်ဆက်တို့လည်း အလောင်းတော်နတ်သား၏အမည်ကို သေတကေတုဟူ၍ပင် ရေးသား မိန့်ဆိုတော်မူကြ၏။ သို့ဖြစ်၍ “သန္တုသိတ”ဟူသော အမည်မှာ တုသိတာနတ်ဘုံ ဌာနနှင့်စပ်၍ ရအပ်သော သာမညအမည်ဖြစ်သည်။ “သေတကေတု”ဟူသော အမည်မှာ အလောင်းတော်နတ်သား၏ ဝိသေသအမည် ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်ဟူ၍ ဆရာတို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြ၏။)

ဘုရားအလောင်းနတ်သားထံ တောင်းပန်ကြခြင်း

ဗုဒ္ဓကောလာဟလ = ဘုရားပွင့်တော်မူတော့မည်တဲ့-ဟူသော အုတ်အုတ် ကျက်ကျက် ပြောဆိုစကား ကြားသိကြရကုန်သဖြင့် စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တသောင်းတို့၌ အသီးအသီး နေကြကုန်သော စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီး သိကြားနတ်မင်း သုယာမနတ်မင်း သန္တုသိတနတ်မင်း သုနိမ္မိတနတ်မင်း ဝသဝတ္တီနတ်မင်း အသီးသီးတို့သည်၎င်း မဟာဗြဟ္မာကြီး အသီးသီးတို့သည်၎င်း တခုတည်းသော ဤစကြဝဠာတိုက်၌ တပေါင်းတည်း အတူတကွ စည်းဝေးတိုင်ပင်ကြပြီးသော် နတ်သက်တမ်း စေ့ကုန်ခါနီး၍ လူတို့၏ အရေအတွက်အားဖြင့် ခုနစ်ရက်မျှသာ လိုတော့သဖြင့် နတ်သက်ကြွေရန် ပုဗ္ဗနိမိတ်ငါးပါး^* ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်နေသော အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သား၏အထံသို့ အညီအညွတ် လာရောက်ကြပြီး လက်အုပ်ချီမိုးကြလျက် ဤသို့ တောင်းပန်စကား လျှောက်ထားကြကုန်၏-

အို အလောင်းတော် အရှင်နတ်သား.. အရှင်သည် ပါရမီဆယ်ပါးတို့ကို အပြည့်အစုံ ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ပါပြီ..။ ထိုပါရမီတို့ကို အရှင်နတ်သားသည် သိကြားမင်းစည်းစိမ် မာရ်နတ်မင်းစည်းစိမ် ဗြဟ္မာမင်းစည်းစိမ် စကြာမင်းစည်းစိမ်တို့ကို တောင့်တ၍ ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သည် မဟုတ်ပါ။

* ပုဗ္ဗနိမိတ်ငါးပါးအကြောင်းကို အနုဒီပနီ၌ အကျယ်ဖော်ပြထားသည်။

အရှင်နတ်သားသည် လောကသုံးပါးမှ ကိုယ်တော်တိုင် လွတ်မြောက်ကာ များစွာသော လူနတ်ဗြဟ္မာတို့ကိုလည်း လွတ်မြောက်စေရန်အကျိုးငှါ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုသာ ပန်ထွာတောင့်တ၍ ထိုပါရမီတော်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်တော်မူခဲ့ပါသည်၊ အို အလောင်းတော် အရှင်နတ်သား.. ဘုရားဖြစ်ဖို့ရန် အချိန်တန်ပါပြီ။ ယခုအခါကား အရှင်နတ်သား ဘုရားဖြစ်ဖို့ရာ အချိန်အခါ မှန်လှပါသည်။ အရှင်နတ်သားသည် လူ့ပြည်လောက မယ်တော်ဝမ်း၌ ဖြစ်တော်မူပြီးလျှင် လူသုံးပါး၌ ဘုရားစင်စစ် ဖြစ်တော်မူကာ နတ်နှင့်တကွသော လူအပေါင်းကို သံသရာမှကယ်တင်၍ သေခြင်းကင်းရာ နိဗ္ဗာန်တရားကို ဟောကြားသိစေတော်မူပါလော့-

ဟူ၍ တောင်းပန်စကား လျှောက်ထားကြကုန်၏။

ကြည့်ခြင်းကြီးငါးပါးကို ကြည့်တော်မူခြင်း

ဤသို့ စကြဝဠာပေါင်း တိုက်တသောင်းမှ အညီအညွတ် လာရောက်စည်းဝေး တောင်းပန်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် အဆောတလျင် ပဋိညာဉ်ဝန်ခံချက်ကို မပေးသေးပဲ ရှေးရှေးသော ဘုရားအလောင်းတော်တကာတို့ ကြည့်ရှုမြဲ ဓမ္မတာဖြစ်သည့်-

(၁) ဘုရားဖြစ်ရာ ခေတ်အခါကာလကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ခြင်း၊

(၂) ဘုရားဖြစ်ပွင့်ရာကျွန်းကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ခြင်း၊

(၃) ဘုရားဖြစ်ပွင့်ရာ အရပ်ဒေသကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ခြင်း၊

(၄) (ပစ္ဆိမဘ၀သား) ဘုရားအလောင်းတော်တို့ ဖြစ်တော်မူရာ အမျိုးကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ခြင်း၊

(၅) ဘုရားအလောင်းမယ်တော်၏ အရွယ်တော်အပိုင်းအခြားကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ခြင်း-

ဤကြည့်ခြင်းငါးပါးတို့ကို ကြည့်တော်မူ၏။

(၁) ဤကြည့်ခြင်းကြီး ငါးပါးတို့တွင် “လူ့ပြည်လောက၌ ဘုရားဖြစ်ပွင့်ရန် အချိန်အခါ တန်ပြီလော၊ မတန်သေးလော”ဟု ရှေးဦးစွာ အခါကာလကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်တော်မူ၏။ ထိုသို့ ကြည်ရှုဆင်ခြင်တော်မူရာ၌ လူတို့၏အသက်တမ်း အနှစ်တသိန်းအထက် ပွါးတက်ရှည်လျားသော ကာလသည် မြတ်စွာဘုရားများ ဖြစ်ပွင့်တော်မူကြရာ အခါကာလမဟုတ်၊ အကြောင်းသော်ကား.. ထိုအသက်တမ်း အနှစ်တသိန်းမှ အထက်ကာလ၌ အသက်တမ်း အလွန်ရှည်လွန်းလှသဖြင့် သတ္တဝါတို့အား ပဋိသန္ဓေ တည်နေရခြင်းဆင်းရဲ, အိုရခြင်းဆင်းရဲ, နာရခြင်းဆင်းရဲ, သေရခြင်းဆင်းရဲတို့သည် မထင်ရှားကုန်ချေ။ ထိုရှည်လျားလှသော အသက်တမ်းကာလ၏ ဖုံးလွှမ်းကာကွယ်မှုကြောင့် ထိုဆင်းရဲအစုကို လူတို့ မေ့လျော့၍ နေကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့ ဟောကြားရမည့် တရားဒေသနာတော်မှာလည်း မမြဲခြင်း အနိစ္စလက္ခဏာ, ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခလက္ခဏာ, အစိုးမပိုင်ခြင်း အနတ္တလက္ခဏာတို့မှ လွတ်ကင်းသည်ဟူ၍ မရှိ၊ အကယ်၍ အသက်တသိန်းတမ်း၏ အထက်၌ မြတ်စွာဘုရားတို့ ပွင့်တော်မူကြကာ အနိစ္စသဘောတရား, ဒုက္ခသဘောတရား, အနတ္တသဘောတရားကို ဟောကြားတော်မူကြလျှင်လည်း ကြားနာကြသူ ထိုခေတ်လူတို့သည် “ဘာတွေကိုများ ဟောကြားနေကြပါလိမ့်”ဟူ၍ မဝေနိုင် မခွဲနိုင်ဖြစ်ကာ နာကြားကြမည် သက်ဝင်ယုံကြည်ကြမည် မဟုတ်ချေ။ ထိုသို့ မနာကြ မယုံကြည်ကြလျှင်လည်း သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ကြမည်မဟုတ်ချေ။ သံသရာဝဋ်မှ လွတ်မြောက်စေနိုင်သော လက္ခဏာရေးသုံးပါး တရားဒေသနာကို မသက်ဝင် မယုံကြည်သူတို့အား ဟောကြား၍လည်း သံသရာမှ လွတ်မြောက်ခြင်း အကျိုးမပြီး အချည်းနှီးသာ ဖြစ်လေရာ၏၊ ထို့ကြောင့် အနှစ်တသိန်းအထက် အသက်တမ်းရှည်လျားသော

ကာလသည် မြတ်စွာဘုရားများ ဖြစ်ပွင့်တော်မူကြရာ အခါကာလမဟုတ်။

လူတို့၏အသက်တမ်း အနှစ်တရာအောက် ဆုတ်ယုတ်တိုတောင်းသော ကာလသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားများ ဖြစ်ပွင့်တော်မူကြရာ အခါကာလမဟုတ်၊ အကြောင်းသော်ကား.. ထိုအနှစ်တရာတမ်း၏ အောက်ဖြစ်သောကာလ၌ ဖြစ်ပွါးကြသော သတ္တဝါတို့သည် ကိလေသာတရား များပြားထူပြောကြကုန်၏။ ကိလေသာတရား များပြားထူပြောကြသော သူတို့အား ဟောကြားပြသ ပေးဝေငှအပ်သော ဘုရားအဆုံးအမတော်သည် ရေအပြင်၌ ထုတ်ချောင်းဖြင့် ရေးခြစ်အပ်သော အရေးအသားပမာ ရှည်လျားကြာမြင့်စွာ မတည်တံ့ပဲ လျင်မြန်စွာ ပျောက်ပြယ် ကင်းကွယ်လေရာ၏၊ ထို့ကြောင့် လူတို့၏အသက်တမ်း အနှစ်တရာအောက် ဆုတ်ယုတ်တိုတောင်းသော ကာလသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားများ ဖြစ်ပွင့်တော်မူကြရာ အခါကာလမဟုတ်။

လူတို့၏အသက်တမ်း အနှစ်တသိန်းတမ်းနှင့် အနှစ်တရာတမ်း ဤနှစ်တမ်းတို့ပါ အပါအဝင် အကြားဖြစ်သော အခါကာလသည်သာလျှင် ဇာတိ ဇရာ မရဏတရားတို့လည်း ထင်လွယ်, လက္ခဏာရေးသုံးပါး သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းတရားကို ဟောကြား၍လည်း သိလွယ်, သတ္တဝါတို့သန္တာန်၌ ကိလေသာလည်း မထူပြောလွန်းသဖြင့် ဖော်ပြရာပါ အနှစ်တသိန်းတမ်းမှစ၍ အောက်, အနှစ်တရာတမ်းမှစ၍ အထက်ဖြစ်သော အသက်တမ်းကာလသည်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရားတို့ ဖြစ်ပွင့်တော်မူကြရာ ကာလမည်ပေ၏။ (အလောင်းတော်နတ်သားကို နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ တောင်းပန်သောအခါ၌လည်း လူတို့၏အသက်တမ်း အနှစ်တရာကာလ ဖြစ်လေသည်။) ထိုအခါ အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် “ဤအခါကား ဘုရားဖြစ်ရန် လျော်ကန်လျောက်ပတ်လှသော အခါကာလပေတည်း”ဟု ပိုင်းခြားထင်ထင် ဘုရားဖြစ်ရန်ကာလကို ထင်ရှား သိမြင်တော်မူလေ၏။

(၂) ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားတို့ ဖြစ်ပွင့်တော်မူရာကျွန်းကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်တော်မူပြန်သော် ကျွန်းငယ်ငါးရာစီ အခြံအရံရှိသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတို့အနက် ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ပေါက်ရောက်ရာဖြစ်၍ ထိုဇမ္ဗူ့သပြေပင်ဖြင့် မှတ်သားခေါ်ဆိုအပ်သော ဤဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းကြီး၌သာလျှင် ရှေးဘုရားရှင်တို့ ပွင့်တော်မူကြမြဲ ဖြစ်သည်ဟု ပိုင်းခြားထင်ထင် ဘုရားဖြစ်ပွင့်ရာ ကျွန်းကိုလည်း ထင်ရှား သိမြင်တော်မူလေ၏။

(၃) ထို့နောက် “ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းမည်သည် ကျယ်ဝန်းကြီးမားလှ၏၊ အတိုင်းအရှည် ပမာဏအားဖြင့် ယူဇနာပေါင်း တသောင်းကျယ်ဝန်း၏၊ ဤမျှ ကျယ်ဝန်းလှသော ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းတွင် ရှေးဘုရားရှင်တို့သည် အဘယ်အရပ်ဒေသ၌ ပွင့်တော်မူကြသနည်း”ဟု ဘုရားဖြစ်ပွင့်ရာ အရပ်ဒေသကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်တော်မူပြန်သော် ဤဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း၏ အလယ်အရပ်ဖြစ်သော မဇ္ဈိမဒေသကို “ရှေးဘုရားတို့ ပွင့်တော်မူရာ အရပ်ဒေသဖြစ်သည်”ဟူ၍ ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူ၏။

(မဇ္ဈိမဒေသဟူသည်မှာ- အရှေ့အလား ဂဇင်္ဂလမည်သော နိဂုံး၏ အရှေ့ဘက် အင်ကြင်းပင်ကြီး၊ အရှေ့တောင်အလား သလ္လဝတီမြစ်^၁၊ တောင်အလား သေတကဏ္ဏိကမည်သော နိဂုံး၊ အနောက်အလား ထူဏမည်သော ပုဏ္ဏားရွာ၊ မြောက်အလား ဥသိရဒ္ဓဇတောင်၊ ဤနယ်နိမိတ်ငါးရပ်တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ပိုင်းခြား အပ်သော အလျားယူဇနာ သုံးရာ၊ အနံယူဇနာ နှစ်ရာ့ငါးဆယ်၊ အဝန်းယူဇနာ ကိုးရာ အပိုင်းအခြားရှိသော အရပ်ဒေသကို ခေါ်၏။ ဤမဇ္ဈိမဒေသမှ အပြင်အပဖြစ်သော အရပ်ဒေသများသည် ပစ္စန္တရစ်အရပ် မည်၏။ မဇ္ဈိမဒေသ အရပ်အတွင်း၌သာလျှင် သဗ္ဗညူမြတ်စွာဘုရားတို့သည်၎င်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည်၎င်း အဂ္ဂသာဝက အသီတိမဟာသာဝက အရှင်မြတ်တို့သည်၎င်း စကြာမင်းတို့သည်၎င်း ထိုမှတပါး ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမား စည်းစိမ်ဥစ္စာများကြသည့် ခတ္တိယမဟာသာလ ဗြဟ္မဏမဟာသာလ ဂဟပတိမဟာသာလတို့သည်၎င်း ဖြစ်ထွန်းကြစမြဲ ဖြစ်ကုန်၏။)

၁- သလလဝတီမြစ် (သီဟိုဠ်မူ)

ထိုမဇ္ဈိမဒေသအလယ်ပိုင်း အရပ်ဌာနအတွင်း သက္ကတိုင်းအဝင်အပါ ကပိလဝတ်မင်းနေပြည်သည် ရှိ၏၊ ထိုကပိလဝတ် မင်းနေပြည်၌ ဖြစ်သင့်၏ဟူ၍လည်း အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် ဆုံးဖြတ်ချက် ချမှတ်တော်မူလေ၏။

(၄) ထို့နောက် ဘုရားအလောင်း ပစ္ဆိမဘဝသားတို့ ပဋိသန္ဓေ တည်နေဖြစ်ပွားရာ အမျိုးကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်တော်မူပြန်သော်- “ရှေးရှေး ဘုရားရှင်တို့သည် ဘုရားဖြစ်မည့် ပစ္ဆိမဘဝ၌ ကုန်သည်မျိုး သူဆင်းရဲမျိုးတို့၌ ဖြစ်တော်မမူကြကုန်၊ လူအပေါင်းတို့က အဦးအမြတ်ဟူ၍ သမုတ်အပ်သော မင်းမျိုး ပုဏ္ဏားမျိုးတို့၌သာလျှင် ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ မင်းမျိုးကို လူအပေါင်းတို့က အဦးအမြတ်ဟူ၍ သမုတ်ကြသော ခေတ်အခါ၌ ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတို့သည် ထိုအဦးအမြတ် သမုတ်အပ်သော မင်းမျိုး၌ ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏၊ ပုဏ္ဏားမျိုးကို လူအပေါင်းတို့က အဦးအမြတ်ဟူ၍ သမုတ်ကြသော ခေတ်အခါ၌ ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတို့သည် ထိုအဦးအမြတ် သမုတ်အပ်သော ပုဏ္ဏားမျိုး၌ ဖြစ်တော်မူကြကုန်၏။ ယခုအခါ၌ကား မင်းမျိုးကို လူအပေါင်းတို့က အဦးအမြတ်ဟူ၍ သမုတ်အပ်၏၊ ထိုမင်းမျိုး၌ ငါဖြစ်ပေအံ့။ ထိုမင်းမျိုးတွင်လည်း ကပိလဝတ်နေပြည်တော်၏ အရှင်ဖြစ်သော သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် ကမ္ဘာဦးအစ မဟာသမ္မတမင်းမြတ်မှ နွယ်ဇာတ်မပျက် ဆင်းသက်လာခဲ့သော အသမ္ဘိန္န ခတ္တိယရာဇ သကျသာကီဝင် မျိုးသန့်စင်သော ဘုရင်အထွတ်အမြတ် ဖြစ်ပေသည်။ ဤသို့ မျိုးရိုးဆက်နွယ် စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် ငါ၏ခမည်းတော် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်”ဟူ၍ ဘုရားဖြစ်ရာသော အမျိုးကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူလေ၏။

(၅) ထို့နောက် ဘုရားမယ်တော်ကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ပြန်သော်- “ဘုရား၏ မယ်တော်မည်သည်ကား လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်း အလျှင်းမရှိ၊ သေရည်အရက် သောက်စားခြင်း အလျှင်းမရှိ၊ ဘုရား၏ မယ်တော်ဖြစ်ကြောင်း ကောင်းမှုပါရမီတို့ကို ကမ္ဘာတသိန်း ကာလပတ်လုံး ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ပြီးသူ ဖြစ်ရ၏၊

ဘုရားမယ်တော်ဖြစ်ရမည့်ဘဝကို ရရှိဖွားမြင်ခဲ့သည်မှ အစပြု၍ ငါးပါးသီလကို တရံတခါမျှ မကျိုးမပေါက်စေပဲ အမြဲလုံခြုံစွာ စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းခဲ့သူသာ ဖြစ်ရ၏၊ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီးဖြစ်သော သီရိမဟာမာယာဒေဝီသည် ဤဆိုအပ်ပြီးသော ကျေးဇူးဂုဏ် အင်္ဂါအပေါင်းတို့နှင့် ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံပေ၏။ ဤသီရိမဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ငါ၏မယ်တော် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ (ထိုမယ်တော်ဖြစ်ထိုက်သည့် သီရိမဟာမာယာဒေဝီ၏ အသက်ကြွင်းကား မည်မျှရှိသနည်းဟု ဆက်၍ ဆင်ခြင် ကြည့်ရှုတော်မူလတ်သည်တွင်) ဆယ်လနှင့် ခုနစ်ရက်သာလျှင် မယ်တော်၏ အသက်ကြွင်းရှိတော့ကြောင်း ကောင်းစွာ ထင်ထင် သိမြင်တော်မူလေ၏။

နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား ဝန်ခံတော်မူခြင်း

ဤသို့အားဖြင့် ကြည့်ခြင်းကြီးငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားစေ့ငု ကြည့်ရှုဆင်ခြင် သိမြင်တော်မူပြီးလတ်သော် အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် “ငါကား လူ့ပြည်လောက လူ့ဘဝသို့ သက်ဆင်း၍ ဘုရားဖြစ်တော့အံ့”ဟု ကြံစည်ရည်မှတ် ဆုံးဖြတ် ပြဋ္ဌာန်းတော်မူပြီးလျှင် တသောင်းသော စကြဝဠာတိုက်မှ လာရောက်တောင်းပန်ကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့အား-

“အို အချင်း နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့.. ယခုအခါကား သင်တို့ တောင်းပန်ကြသည့်အတိုင်း အကျွန်ုပ် ဘုရားဖြစ်ဖို့ရန် အခါတန်ပေပြီ၊ သင်တို့သည် အလိုရှိရာသို့ သွားကြလေကုန်၊ အကျွန်ုပ်သည် လူ့ပြည်သို့ သက်ဆင်း၍ ဘုရားဖြစ်တော့အံ့”-

ဟု ပဋိညာဉ် ဝန်ခံချက် ပေးတော်မူ၍ ထိုနတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ကို ပြန်လည်ဖဲခွါခွင့်ပြုပြီးလျှင် တုသိတာနတ်အပေါင်းတို့ ခြံရံလျက် ထိုတုသိတာနတ်ပြည်၌ရှိသော နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်သို့ ဝင်တော်မူလေ၏။

(ခ) နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်အကြောင်း

သဂါထာဝဂ္ဂ သံယုတ်အဋ္ဌကထာ နန္ဒနဝဂ် အစရှိသည်တို့၌ ဖွင့်ပြသည့်အတိုင်း နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်အကြောင်းကို ရေးသား ဖော်ပြပေအံ့- ဤနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော် မည်သည်ကား ဝင်ရောက်လာတိုင်းကုန်သော နတ်တို့အား ပျော်ပါး နှစ်သက်စေတတ်သောကြောင့် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သမုတ်အပ်သည်။

ဤ နန္ဒဝန် ဥယျာဉ်တော်သည် နတ်ပြည် ခြောက်ထပ်လုံးမှာပင် အသီးသီးရှိပေ၏၊ အောက်အောက်နတ်ပြည်တို့၌ ရှိကြသော နန္ဒဝန် ဥယျာဉ်တော်များနှင့် အထက်အထက် နတ်ပြည်တို့၌ရှိကြသော နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်များသည် နှစ်သက်စေတတ်ပုံ အကြောင်းအခြင်းအရာအားဖြင့် အလားတူချည်းပင် ဖြစ်ကြ၍ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ရှိသော နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်၏ အကြောင်းအရာကိုသာ ကျမ်းဂန်တို့၌ အကျယ်ဖွင့်ပြ လေသည်။

ဤနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ကား.. ပုထုဇန်တို့ဓလေ့ မြင်တွေ့ခံစား၍မပြီး ရင်တီးလက်ခတ် စုတ်သပ်အံ့ဩ ပြောပ၍ မကုန်နိုင်လောက်အောင်ပင် ရတနာနတ်ဖြစ် သစ်ပင်, ပန်းပင်, ဘုံ, ယာဉ်, ပဒေသာ သုံးဆောင်ဖွယ် အဖြာဖြာတို့ဖြင့် သာယာဆန်းပြား ခမ်းနားတင့်တယ်သော ဌာနဖြစ်လေသည်။ အရွယ်အမျိုးမျိုး အဆင်းအမျိုးမျိုး အသံအမျိုးမျိုး သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး အလျှံအရောင်အဝါ အမျိုးမျိုး နတ်ကခြေသည် နတ်သဘင်သည် နတ်ပွဲအမျိုးမျိုး တီးမျိုး မှုတ်မျိုး က-ခုန်-သီ-ဆို ဖျော်ဖြေမှု အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် မရိုးနိုင်လောက်အောင်ပင် အပြိုင်အဆိုင် သူ့ထက်ငါတုပလျက် သမုဒယအာရုံ ကာမဂုဏ်ဝတ္ထု အစုစုတို့ဖြင့် စတုဒိသာ ခင်းကျင်းသည့်ပမာ နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာ အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် မြူးထူးပျော်ပါးကြရာ ဌာနထူးတရပ် ဥယျာဉ်ကလာပ်ကြီးသဖွယ် ဖြစ်လေသည်။

မိမိတို့နတ်ပြည်၏ ကျက်သရေမင်္ဂလာ အဆင်တန်းဆာကြီး တခုအဖြစ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဖွယ် နားထောင်ဖွယ် နမ်းရှူဖွယ်

စားသောက်ဖွယ် တွေ့ထိဖွယ် ဤခံစားမွေ့လျော်ဖွယ်အာရုံ ကာမဂုဏ်ငါးချက်တို့ဖြင့် သက်ဝင်ရောက်ဆိုက်လာကြသော နတ်အပေါင်းတို့အား ရွှင်လန်းခုံမက် နှစ်သက်စေနိုင်သော ဥယျာဉ်တော်မြတ် ဖြစ်ပေသည်။

ထိုနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်သည် နတ်သား နတ်သမီးတို့ နတ်ဘဝမှ လျှောကျစုတေ သေလွန်ရခါနီး၍ စုတိနိမိတ်ကြီးငါးပါးတို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် မိမိတို့၏ နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ပယ်ခွါစွန့်ပစ်ကာ သွားရတော့မည့်အရေးကို တွေးတောဆင်ခြင်ကာ ပြင်းပြသည်းထန်စွာ ပူပန်ငိုကြွေးလျက် ရှိကြစေကာမူ ထိုနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်လာမိသောအခါ ယခင်က ပင်ပန်းငိုကြွေး ပူဆွေးတောက်လောင်ခဲ့သမျှသော သောကပရိဒေဝမီးတို့သည် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်၏ ဖျော်ဖြေမှုကို ခံစံရသဖြင့် တခဏမျှနှင့်ပင် ကင်းပကွယ်ပျောက် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ချမ်းသာကြည်လင် သက်သာစိတ်ဝင်ပြီးလျှင် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်ရာဌာနကြီး ဖြစ်လေသည်။

မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်မဆို ပင်ပန်းငိုကြွေး ပူဆွေးတောက်လောင်လျက် လာရစေကာမူ ထိုနန္ဒဝန် ဥယျာဉ်တော်အတွင်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်မိသောအခါ သာယာနှစ်သက်ဖွယ်သော အာရုံတို့၌ ခုံမင်ဝင်စားပျော်ပါးရင်းအချိန်မှာပင် နေအရှိန်အငွေ့ကျောက်၍ သွေ့ခြောက်ပျက်ကြေ ကွယ်ပျောက်လေရသော ဆီးနှင်းစု ဆီးနှင်းခဲကဲ့သို့၎င်း၊ လေအဟုန် တိုက်ခတ်ဆော်သွေး၍ ငြိမ်းအေးသော ဆီမီးတောက်ကဲ့သို့၎င်း ပူပန်သောက ကြောင့်ကြခပ်သိမ်းတို့သည် ခဏနှင့်ပင် ကွယ်ပ ငြိမ်းအေးရလေတော့သည်။ “လောက၌ ကောင်း၏ဟု သမုတ်အပ်သော ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာ အမျိုးမျိုးတို့၏ စုဝေးတည်နေရာဖြစ်သော နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်သို့ မရောက်ဘူးသောသူသည် လောက၌ ချမ်းသာသည်ဆိုသော သဘောကို နားမလည်နိုင်”ဟူ၍ ပြောဆိုရလောက်အောင်ပင် ကာမဘုံသား ပုထုဇန်များအတွက် နှစ်သက်ဖွယ်ရာအာရုံတို့ စုပုံတည်နေရာ လွန်စွာ တင့်တယ်လှပေသည်။

ဝိနည်း သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၊ပ၊ မျက်နှာ (၂၆၈) ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍအဖွင့်၌ “တာဝတိံသာနတ်ပြည်ရှိ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်သည် ယူဇနာခြောက်ဆယ်မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ (ဆရာတို့အလိုအားဖြင့် ယူဇနာငါးရာ ကျယ်ဝန်းသည်။) နတ်သစ်ပင်အမျိုးပေါင်း တထောင်တို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ တန်းဆာဆင်အပ်သည်”ဟူ၍ ဖွင့်ပြထားသည်။

ဇိနာလင်္ကာရဋီကာ တိဝိဓဗုဒ္ဓခေတ္တအဖွင့် စာမျက်နှာ (၉၀)၌ “ထိုနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည် သုဒဿနနန်းမြို့တော်၏ အရှေ့ဘက်မျက်နှာ၌ ရတနာအတိပြီးသော တံတိုင်း မီးတား တံခါးတုရိုဏ်တိုင်တို့ဖြင့် ခြံရံအပ်၏၊ အဝန်းယူဇနာ တထောင်ရှိ၏၊ နတ်တို့ နှစ်သက်မွေ့လျော် ပျော်ဖွယ်ရာဖြစ်၏၊ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်နှင့် သုဒဿနမြို့တော်၏ အကြား၌ မဟာနန္ဒာကန်တော် စူဠနန္ဒာကန်တော် တည်းဟူသော ဤရေကန်တော်နှစ်ခုတို့လည်း ရှိကုန်၏၊ ထိုရေကန်တော်တို့ကား အရပ်ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၍ ရေမျက်နှာအနေအားဖြင့် စိမ်းလဲ့ညိုမှောင်သော အဆင်းအရောင်ကို ဆောင်ကုန်လျက် မြူတိမ် ကင်းစင်သော ကောင်းကင်ပြင်နှင့် တူကုန်၏” ဤသို့စသည်ဖြင့် ဖွင့်ပြထားသည်။

အလောင်းတော် နတ်သက်ကြွေရန် အခါရောက်ခြင်း

အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သားသည် ထိုနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်သို့ ဝင်လာရောက်ရှိတော်မူလတ်သော် အတူတကွ ခြံရံလိုက်ပါလာကြသော တုသိတာဘုံသား နတ်သားနတ်သမီးတို့က အလောင်းတော်နတ်သားကို-

“အရှင်နတ်သားသည် ဤနတ်ပြည်မှ စုတေသော် ကောင်းမှုကုသိုလ်ရှင်တို့၏ လားရောက်ရာ သုဂတိဘုံ ဘဝသို့သာ သွားရောက်တော်မူပါလော့”—

ဟု ပြောဆိုကြကုန်၍ ရှေးကပြုဘူးသော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံတို့ကို အဖန်ဖန် ကြံတွေး အောက်မေ့စေကြကုန်လျက်

အလောင်းတော်နတ်သားကို ဝန်းရံကြကာ ထိုနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်အတွင်း၌ လှည့်လည်ကြကုန်၏။ ဤသို့ ရှေးကောင်းမှု ကုသိုလ်ကံတို့ကို အဖန်ဖန် ကြံတွေးအောက်မေ့ရန် ဆော်ဖန်တိုက်တွန်းကြသော နတ်အပေါင်းတို့ ခြံရံလျက် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်အတွင်း၌ လှည့်လည်တော်မူစဉ်ပင်လျှင် အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သား၏ စုတေရန် (နတ်သက်ကြွေရန်) အချိန်ကာလ စေ့ရောက်ခဲ့လေသည်။

(ဂ) ပဋိသန္ဓေ တည်နေကြောင်း

ထိုသို့ အလောင်းတော် သေတကေတုနတ်သား၏ စုတေရန်အချိန် စေ့ရောက်သောကာလ၌ သီရိမဟာမာယာ ဒေဝီသည်လည်း ကပိလဝတ်ပြည် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ အဂ္ဂမဟေသီ မိဖုရားခေါင်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် အလွန်ကြီးကျယ်သော ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို ခံစားစံနေတော်မူရာ အရွယ်တော်အားဖြင့် မဇ္ဈိမဝယ-ဟုခေါ်သော ဒုတိယအရွယ်တော်၏ တတိယကောဋ္ဌာသ= သုံးခုမြောက် အသက်ပိုင်းသို့^* ရောက်ဆဲဖြစ်လေသည်။ ။(ထိုအခါကား လူတို့၏အသက်တမ်းမှာ တရာတမ်းကာလဖြစ်၍ သီရိမဟာမာယာဒေဝီ၏ အသက်တော်သည် ငါးဆယ့်ငါးနှစ် လေးလခန့် ရှိသောအခါ ဖြစ်၏။ သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်း၌ ထိုအကြောင်း အကျယ်တဝင့် ရှင်းပြထားလေသည်။)

နက္ခတ်ပွဲသဘင် ခံစံခြင်း

သီရိမဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီး၏အသက် ငါးဆယ့်ငါးနှစ် လေးလခန့်ရှိသော ထိုနှစ် မဟာသက္ကရာဇ် ၆၇-ခု ဝါဆိုလဆန်း ၉-ရက်နေ့ဝယ် ကပိလဝတ်နေပြည်တော်၌ အစဉ်အလာအားဖြင့် ဆင်ယင်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ဥတ္တရာသဠ်နက္ခတ်ပွဲသဘင် ကြုံကြိုက်၍ ပြည်သူပြည်သား လူများအပေါင်းတို့သည် ပွဲကောင်းတခု အထိမ်းအမှတ်ပြု၍ သူ့ထက်ငါ ကြွေးကြော်ကြကုန်လျက် ထိုနက္ခတ်ပွဲသဘင်ကို ပျော်ရွှင်စွာ ကစား ကြကုန်၏။

* ဒုတိယအရွယ်၏ တတိယအသက်အပိုင်း၌ သန္ဓေယူခြင်း၏ အကြောင်းကို အနုဒီပနီ၌ ဖော်ပြထားသည်။

မဟာမာယာဒေဝီသည်လည်း ထို ဝါဆိုလဆန်း ၉-ရက်နေ့မှ စ၍ ၁၄-ရက်နေ့အထိ (၆)ရက်တိုင်တိုင် သေရည်အရက် သောက်စားခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော ပန်းနံ့သာ အခိုးအထုံ ပန်ဆင်လိမ်းကျံ မွမ်းမံတန်းဆာဆင်ခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ထိုနက္ခတ်ပွဲသဘင်ကို ပျော်ရွှင်ခံစားတော်မူ၏။ ထိုဝါဆိုလဆန်း ၉-ရက်မှ ၇-ရက်မြောက်ဖြစ်သော ဝါဆိုလပြည့်နေ့သို့ ရောက်သောအခါ မဟာမာယာဒေဝီသည် နံနက်စောစောကပင် နံ့သာရေမိုး ချိုးပြီးလတ်သော် လေးသိန်းကုန်သော အသပြာဥစ္စာတို့ကိုစွန့်၍ ကြီးမြတ်သော အလှူတော်ကို ပေးလှူတော်မူပြီးလျှင် အလုံးစုံသော အဆင်တန်းဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်လျက် မြိန်မြတ်ကောင်းမွန်သော နံနက်ပွဲတော်စာကို တည်ခင်းသုံးဆောင်ပြီးနောက် အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော ဥပုသ်သီလကို (ဆရာဒေဝိလရသေ့ထံ) ခံယူဆောက်တည်၍ လှပစွာ တန်ဆာဆင်အပ်သော ကျက်သရေတိုက်ခန်းသို့ ကွန့်မြန်းကြွချီကာ ကျက်သရေရှိသော နေရာထက်၌ အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော ဥပုသ်နှလုံး ကျင့်သုံး စံနေတော်မူလေသည်။

အိပ်မက်တော် မြင်မက်ခြင်း

ယင်းသို့ ဥပုသ်နှလုံး ကျင့်သုံးစံနေလျက် ထိုလပြည့်နေ့ညဉ့်၏ နောက်ပိုင်း= ပစ္ဆိမယာမ်ဝယ် ကျက်သရေရှိသော နေရာထက်၌ လျောင်းစက်တော်မူ၍ မျောက်မျဉ်းအိပ်ပျော်ခြင်းသို့ ရောက်သောအခါ သီရိမဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ တည်နေလာမည့်အကြောင်း ရှေ့ပြေး ပုဗ္ဗနိမိတ်ဖြစ်သည့် ဤဆိုလတ္တံ့သော အိပ်မက်ကို မြင်မက်တော်မူလေသည်။

မြင်မက်တော်မူပုံကား.. စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီး လေးပါးတို့သည် အိပ်စက်ရာ နေရာတော်နှင့်တကွ သီရိမဟာမာယာဒေဝီကို ပင့်ချီထမ်းမ-ကြကုန်၍ ဟိမဝန္တာ အနဝတတ်အိုင်သို့ ဆောင်ကြဉ်းခဲ့ကြကုန်၏၊ ယူဇနာခြောက်ဆယ်ရှိသော ဆေးဒန်းမြင်းသီလာ

ကျောက်ဖျာအပြင်ဝယ် ခုနစ်ယူဇနာရှိသော အင်ကြင်းပင်ကြီး၏ အောက်၌ ထားကြကုန်၏။

ထို့နောက် ထိုစတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးတို့၏ နတ်မိဖုရားများဖြစ်ကြသော နတ်သမီးတို့သည် လာရောက်ကြကုန်၍ သီရိမဟာမာယာဒေဝီအား အန၀တတ်အိုင်သို့ ဆောင်ယူကြပြန်၍ အညစ်အကြေးတို့ကို ဖျောက်ပယ်ရန်အကျိုးငှာ ရေချိုး၍ ပေးကြကုန်၏။ နတ်ဝတ်အထည်တို့ကို ဝတ်ဆင်၍ ပေးကြကုန်၏၊ နတ်နံသာတို့ကို လိမ်းကျံ၍ ပေးကြကုန်၏၊ နတ်ပန်းတို့ကို ဆင်မြန်းပန်ဆင်၍ ပေးကြကုန်၏။ ထို့နောက်တဖန် ထိုအနဝတတ်အိုင်မှ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ တည်ရှိသည့် ငွေတောင်ကြီး၏အတွင်း ရွှေဗိမာန်တိုက်ခန်းဝယ် အရှေ့အရပ်သို့ ဦးခေါင်းပြု၍ သီရိမဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးကို အိပ်စက်စေကြကုန်၏။

အိပ်စက်တော်မူ၍ မယ်တော်မာယာဒေဝီမိဖုရား မျောက်မျဉ်းပျော်သောခဏ၌ မြတ်သော ဆင်ဖြူတော်သည် မယ်တော်မာယာအိပ်စက်ရာ ရွှေဗိမာန်ရှိသည့်ငွေတောင်မှ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ တည်ရှိသော ရွှေတောင်ဝယ် လှည့်လည်ကျက်စားခဲ့ပြီးလျှင် ထိုရွှေတောင်မှ ဆင်းသက်ခဲ့၍ ရွှေဗိမာန်ရှိရာ ငွေတောင်သို့ တက်လာပြီးသော် ရွှေဗိမာန်အတွင်းဝင်ရောက်ကာ မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးကို လက်ျာရစ်လှည့်လည်ပြီးမှ မိဖုရားကြီး၏ လက်ျာနံပါးကို ခွဲဖောက်ဖွင့်လှပ်လျက် ဝမ်းတိုက်အတွင်းသို့ ဝင်လာလေသည်-ဟု မြင်မက်တော်မူ၏။

ဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေတည်နေခြင်း

ယင်းသို့ အိပ်မက်မြင်မက်သော အခိုက်ကာလ ထိုခဏ၌ ဘုရားအလောင်းတော် သေတကေတု နတ်သားသည်

တုသိတာနတ်ပြည် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်ဝယ် အသွယ်သွယ်သော ကြည့်ရှု နာကြား ခံစားဖွယ်ရာတို့ကို လှည့်လည်ကြည့်ရှု နာကြားခံစား သုံးဆောင်တော်မူရင်းမှ ဆင်ခြင်အောက်မေ့ခြင်း သတိသမ္ပဇဉ်တရား လက်မလွတ်ပဲ နတ်သက်ကြွေ စုတေတော်မူခဲ့၍ ဘိုးတော်အဉ္ဇနမင်း ဖြိုကြွင်းထိုနှစ် မဟာသက္ကရာဇ် (၆၇) ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့် ကြာသပတေးနေ့ မိုးသောက်ကာလ ပစ္ဆိမယာမ်၌ ဥတ္တရာသဠ်နက္ခတ်နှင့် စန်းယှဉ်လျက် ပဋိသန္ဓေစိတ် ၁၉-ပါးတို့တွင် ရှေးဘဝများက မေတ္တာဈာန်၏ရှေ့သွား ပရိကမ္မဘာဝနာအဖြစ်ဖြင့် ပွါးခဲ့သော သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက ပဌမမဟာကုသိုလ်စိတ်၏ အကျိုးဝိပါက်ဖြစ်သော ပဌမမဟာဝိပါက်စိတ်ဖြင့် မယ်တော်ဝမ်းကြာတိုက်၌ ပဋိသန္ဓေ စွဲတည်နေတော်မူ၏။

(ဘုရားအလောင်းတော်မြတ် ပဋိသန္ဓေ တည်နေတော်မူခြင်း, ဖွားမြင်တော်မူခြင်း စသည်တို့အတွက် သက္ကရာဇ်အမည် တနင်္ဂနွေစသော နေ့အမည်တပ်လျက် ပြဆိုရခြင်းကား လောကီဗေဒင် ရာဇဝင်တို့၏ မှတ်သားချက် အလိုအတိုင်းသာလျှင် ပြဆိုရခြင်းဖြစ်၏၊ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာကျမ်းတို့၌ ပြဆိုချက်မရှိချေ။ ။ဂေါတမပူရာဏ်ကျမ်း၌ “ကလိယုဂ်သက် ၂၅၇၀-ပြည့်နှစ် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ဖြစ်ကြောင်း” ဆိုလေသည်။)

မြေငလျင် ပြင်းစွာတုန်လှုပ်ခြင်း

ယင်းသို့ ဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ စွဲယူတည်နေသည်နှင့် တပြိုင်နက် စကြဝဠာ ကမ္ဘာလောကဓာတ် တသောင်းလုံးသည် ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် ပြင်းစွာ တုန်လှုပ်လေ၏၊ ဇာတိခေတ်ဖြစ်သည့် စကြဝဠာပေါင်း တသောင်းသော လောကဓာတ်မြေအပြင်သည်-

(၁) အရှေ့ပိုင်းအရပ်မှ မြင့်မောက် တက်ကြွလာပြီးလျှင် အနောက်ပိုင်းအရပ်မှ ညွတ်ရှိုင်းနိမ့်ကျလျက် သွား၏။

(၂) တဖန် အနောက်ပိုင်းအရပ်မှ မြင့်မောက် တက်ကြွလာပြီးလျှင် အရှေ့ပိုင်းအရပ်မှ ညွတ်ရှိုင်းနိမ့်ကျလျက် သွား၏။

(၃) ဤနည်းအတူ မြောက်မှ တောင်။

(၄) တောင်မှ မြောက်။

(၅) အလယ်မှ အနားဝန်းကျင်။

(၆) အနားဝန်းကျင်မှ မြင့်မောက် တက်ကြွလာပြီးလျှင် အလယ်မှ ညွတ်ရှိုင်းနိမ့်ကျလျက် သွား၏။

ပုဗ္ဗနိမိတ်ကြီး (၃၂)ပါး

ထိုမှတပါး ဘုရားအလောင်းတော်တို့ နောက်ဆုံးဘဝ ပဋိသန္ဓေ တည်နေတော်မူသော အခါတို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာမြဲ ဓမ္မနိယာမ= ဓမ္မတာဖြစ်ကုန်သော အလွန်ထူးခြား ကြီးမားဆန်းကြယ် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှသည့် ပညာရှိတို့အဖို့ “ဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ တည်နေပြီ”ဟု ကြိုတင်၍သိနိုင်ကြောင်း ပုဗ္ဗနိမိတ်ကြီး (၃၂)မျိုးတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုပုဗ္ဗနိမိတ်ကြီး (၃၂)ပါးတို့ကို ဇာတ်အဋ္ဌကထာနိဒါန်း၌ လာရှိသောအတိုင်း ဖော်ပြပေအံ့..၊ ဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ တည်နေသောအခါ-

(၁) တသောင်းသော စကြဝဠာတိုက်တို့၌ မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အလင်းရောင်ကြီး ပျံ့နှံ့၏။

(၂) ဘုရားအလောင်းတော်၏ ဘုန်းအသရေတော်ကို ရှုမျှော်ဖူးမြင်လိုကြသည့်ပမာ မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းမရ နေကြရသောသူတို့သည် ထိုခဏ၌ မြင်ကြကုန်၏။

(၃) နားပင်းကုန်သော သူတို့သည်လည်း နားအပင်းပျောက်ကာ အသံကို ကြားကြကုန်၏။

(၄) အ-သဖြင့် စကားမပြောနိုင်သော သူတို့သည်လည်း ထိုခဏ၌ အအ-ပျောက်ကာ စကားပြောလာကြကုန်၏။

(၅) ကုန်း-ကွ-ကောက်-ခွင်သော ကိုယ်ရှိသော သူတို့လည်း ထိုခဏ၌ ဖြောင့်မတ်သောကိုယ် ရှိကြကုန်၏။

(၆) ခြေဆွံ့သောသူ (မသွားနိုင်သူ)တို့လည်း ထိုခဏ၌ အဆွံ့ပျောက်ကာ ခြေဖြင့် ကောင်းစွာ သွားလာနိုင်ကြကုန်၏။

(၇) နှောင်အိမ် အနှောင်အဖွဲ့ (ထူး- ထိတ်- သံခြေကျဉ်း စသည်)၌ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ခံလျက်နေကြရသော သူတို့သည်လည်း ထိုခဏ၌ ထိုနှောင်အိမ် အနှောင်အဖွဲ့ အမျိုးမျိုးတို့မှ ကျွတ်လွတ်ကြကုန်၏။

(၈) အလုံးစုံသော ငရဲဘုံတို့၌ ငရဲမီးငြိမ်းအေး၏။

(၉) ပြိတ္တာဘုံ (ပြိတ္တာလောက)၌ ဆာလောင်ခြင်း ရေသိမ် (ရေငတ်)ခြင်း ကင်းစဲ ငြိမ်းအေး၏။

(၁၀) တိရစ္ဆာန်တို့အား ဘေးရန် တစုံတရာမျှမရှိ။ (ဘေးခပ်သိမ်းမှ လွတ်ငြိမ်းကြရကုန်၏။)

(၁၁) ရောဂါရှိသော သတ္တဝါခပ်သိမ်းတို့ ထိုရောဂါဟူသမျှတို့မှ လွတ်ငြိမ်း ပျောက်ကင်းကြကုန်၏။

(၁၂) သတ္တဝါခပ်သိမ်းတို့သည် တဦးကိုတဦး ကြည်နူးချစ်ခင်ဖွယ်ရာ စကားကိုသာ ပြောဆိုကြကုန်၏၊

(၁၃) မြင်းတို့သည် ချိုမြိန်သာယာစွာသော အခြင်းအရာဖြင့် ရွှင်လန်းမြူးထူးစွာ ဟီကြကုန်၏။

(၁၄) ဆင်တို့သည် ချိုမြိန်သာယာစွာသော အခြင်းအရာဖြင့် မြည်ကြကုန်၏။

(၁၅) စည်း စောင်းညှင်း-စသော တူရိယာခပ်သိမ်းတို့သည် မတီးမမှုတ်အပ်ပါပဲလျက် မိမိတို့အလိုလို မိမိတို့မြည်မြဲသော အသံကို ရင့်သီကျူးမြည်ကြကုန်၏။

(၁၆) လူတို့၏ လက်ကောက်, ခြေကျဉ်း- အစရှိသော အဆင်တန်ဆာတို့သည် တခုနှင့်တခု မထိမခိုက်မိကြပဲလျက် အလိုအလျောက် အသံမြည်ကုန်၏။

(၁၇) အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာ လဟာခပင်း ရှုမြင်ကွင်းတို့သည် သန့်ရှင်းကြည်လင်ကြကုန်၏။

(၁၈) သတ္တဝါတို့အား အေးမြချမ်းသာခြင်းကို ဖြစ်စေလျက် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လေပြေလေညှင်းတို့သည် ဖြည်းညှင်းသာယာ တိုက်ခတ်လာကုန်၏။

(၁၉) အခါမဲ့မိုးကြီး ရွာသွန်းလာ၏။ (မိုးရွာချိန်မဟုတ်ပဲ အုတ်အုတ်သဲသဲ လွန်ကဲသည်းထန်စွာ မိုးကြီးရွာသွန်းလာ၏။)

(၂၀) မဟာပထဝီ ဤမြေကြီးမှလည်း ရေသည် အလိုလိုစိမ့်ထွက်ကာ ထိုထိုဤဤ စီးသွားလေ၏။

(၂၁) ငှက်အများ ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းခြင်းကို မပြုကြ။ (ထိုခဏ၌ ငှက်များ ကောင်းကင်၌ ပျံသွားခြင်း မရှိ။)

(၂၂) တသုန်သုန် တသွင်သွင် အစဉ်မပြတ် စီးသွား စုန်ဆင်းမြဲဖြစ်သော မြစ်ရေအယဉ်တို့သည် “အရှင်ကငေါက်၍ ကြောက်ရွံ့ရပ်နားသည့် ကျွန်အလား” စီးသွားစုန်ဆင်းခြင်းမရှိပဲ ပကတိရပ်တန့် ငြိမ်သက်၍ နေကုန်၏။

(၂၃) မဟာသမုဒြာ၌ ပကတိက ငန်သည့်အရသာရှိသော ရေသည် ထိုခဏ၌ ချိုမြိန်၍ လာပေ၏။

(၂၄) အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့၌ အဆင်းသုံးဖြာ ကြာမျိုးငါးပါးတို့ ဖြန့်လွှား ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိကုန်၏။ (ရေကန် ရေအိုင်တိုင်း ကြာမျိုးငါးပါးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ရေမျက်နှာပြင်ရှိ၏။)

(၂၅) အလုံးစုံသော ကြည်းပန်း (ကုန်းပန်း) ရေပန်းတို့သည် ထိုခဏ၌ တပြိုင်နက် ပွင့်ကြကုန်၏။

(၂၆) သစ်ပင်တို့၏ ပင်လုံး ပင်စည်တို့၌ ခန္ဓပဒုမခေါ် ပင်စည်ပန်းတို့ အဆန်းတကြယ် ပွင့်ကြကုန်၏။

(၂၇) သစ်ပင်တို့၏ အခက်တို့၌ သာခါပဒုမ-မည်သော အခက်ပန်းတို့ အဆန်းကြယ် ပွင့်ကြကုန်၏။

(၂၈) သစ်ပင်တို့၏ အနွယ်တို့၌ လတာပဒုမ-မည်သော အနွယ်ပန်းတို့ အဆန်းတကြယ် ပွင့်ကြကုန်၏။

(၂၉) ဒဏ္ဍပဒုမ-မည်သော အရိုးတံပန်းတို့သည်လည်း ကုန်းမြေတခွင် ကျောက်ဖျာအပြင်တို့ကို ဖောက်ထွင်းကာ ခုနစ်ဆင့် ခုနစ်ဆင့်ဖြစ်၍ ပွင့်ထွန်း ပေါ်ထွက်လာကုန်၏။

(၃၀) ကောင်းကင်၌ ပဒုမာကြာပန်းတို့သည် အောက်သို့တူရူ မျက်နှာမူလျက် တွဲရရွဲ ဆွဲကြကုန်၏။

(၃၁) အရပ်ထက်ဝန်းကျင်မှ ပန်းမိုးတို့ တဖြိုးဖြိုး ရွာသွန်းကုန်၏။

(၃၂) ကောင်းကင်၌ နတ်ဖြစ်တူရိယာတို့လည်း မတီးမမှုတ်ရပဲ အလိုအလျောက် အသံမြည်ကုန်၏။

ဤ (၃၂)ပါးသော ပုဗ္ဗနိမိတ်ကြီးတို့ကို အံ့ဖွယ်ကြီး (၃၂)ပါးဟူ၍လည်း ခေါ်၏။ အောက်ဖြစ်သည့် စတုဝီသတိဗုဒ္ဓဝင်ခန်း အလောင်းတော်တို့ ဖွားမြင်ခန်း၌ “အထက် ဂေါတမဗုဒ္ဓဝင်ခန်း၌ ပြဆိုမည်”ဟု ဝန်ခံခဲ့သည့် အံ့ဖွယ် (၃၂)ပါးတို့ဟူသည် ဤယခု ပြဆိုအပ်သော ပုဗ္ဗနိမိတ်ကြီး (၃၂)ပါးတို့ပင်တည်း။

ဇာတိခေတ် စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း လောကဓာတ်တသောင်းသည် ဤဆိုအပ်ပြီးသည့် ပုဗ္ဗနိမိတ်ကြီး အံ့ဖွယ်ကြီး (၃၂)ပါးတို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်အပ်ရကား အလုံးပြု၍ ပစ်လွင့်အပ်သော ပန်းလုံးကြီးကဲ့သို့၎င်း, အပြည့်အကြပ် ကြားမလပ်အောင် ဖွဲ့အပ်သော

ပန်းစည်းကြီးကဲ့သို၎င်း, တန်းဆာပြင်ဆင် ခင်းကျင်းအပ်သော ပန်းနေရာကြီးကဲ့သို့၎င်း ပန်းနှင့်ပန်းချင်း ထပ်မျှရှိလျက် သားမြီးယပ်ဖြင့် တလွှဲလွှဲ ခတ်အပ်သည့်ပမာ ပန်းအထုံအခိုး နံ့သာတို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ကြိုင်လှိုင်လျက် လွန်မြတ်သော ကျက်သရေအစုသို့ ရောက်လေတော့သည်။

(ဤပုဗ္ဗနိမိတ် အံ့ဖွယ်ကြီး (၃၂)ပါးနှင့်စပ်၍ မှတ်ဖွယ်တို့ကို အနုဒီပနီ၌ ဖော်ပြထားသည်။)

သီရိမဟာမာယာဒေဝီ၏ အိပ်မက်ကို ပုဏ္ဏားတို့ နိမိတ်ဖတ် လျှောက်ကြကြောင်း

မဟာမာယာဒေဝီသည် အိပ်မက်ကို မြင်မက်ပြီး၍ စက်ရာမှ နိုးတော်မူလျှင် မိမိ၏အိပ်မက်ကို သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးအား ကြားလျှောက်ပေ၏။

သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည်လည်း နံနက်မိုးသောက် ရောက်သောအခါ (၆၄) ခြောက်ကျိပ် လေးယောက်ကုန်သော ရှေ့ဆောင်အကြီးအမှူး ဗြာဟ္မဏပါမောက္ခ ဆရာကြီးတို့ကို ဆင့်ခေါ်စေတော်မူပြီးသော် နွားချေးစိုဖြင့် အပြေအပြစ် မွမ်းမံလိမ်းကျံအပ်သည်ဖြစ်၍ မင်္ဂလာပူဇော်သကာအလို့ငှါ ပန်းပေါက်ပေါက် စသည်တို့ဖြင့် ဖြန့်ကြဲစီရင် ပြင်ဆင်အပ်သောမြေ၌ သူမြတ်တို့အား ထိုက်တန်ကုန်သော နေရာတို့ကို ခင်းကျင်းစေပြီးလျှင် ထိုနေရာတို့၌ ပုဏ္ဏားတို့ကို ထိုင်နေကြစေကုန်လျက် ထောပတ်, ပျား, သကာတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ စီရင်အပ်သောကြောင့် မြိန်မြတ်လှစွာသော နို့ဃနာတို့ကို အသီးသီး ရွှေခွက်တို့၌ အပြည့်ထည့်ပြီးနောက် ရွှေအဖုံး ငွေအဖုံးတို့ဖြင့် အုပ်ဖုံးလျက် ပုဏ္ဏားတို့အား သုံးဆောင်ရန် ပေးတော်မူ၏။ ထိုမှတပါးလည်း အစာမချေအပ်သော အဝတ် (အသစ်စက်စက်အဝတ်)တို့ကို ပေးခြင်း, နို့စားနွားမတို့ကို ပေးခြင်း စသည်ဖြင့်လည်း ရောင့်ရဲ နှစ်သက်စေတော်မူ၏။

ယင်းသို့ ရောင့်ရဲ နှစ်သက်စေတော်မူပြီးမှ မိဖုရားကြီး မဟာမာယာဒေဝီ၏ အိပ်မက်ကို ပြန်ကြားစေ၍ “ထိုအိပ်မက်ကား မည်သို့ အကျိုးအပြစ်ရှိသနည်း၊ ထိုအိပ်မက်နိမိတ်ကို ဖတ်ကြား လျှောက်ထားကြကုန်လော့”ဟု မေးမြန်း မိန့်ကြားတော်မူလေ၏။

ပုဏ္ဏားတို့သည်လည်း “အရှင်မင်းကြီး.. တွေးကြံ စိုးရိမ်တော်မမူပါလင့်၊ မိဖုရား၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေလေပြီ၊ ထိုပဋိသန္ဓေ တည်နေလာသူကား မိန်းမမဟုတ်၊ ယောက်ျားစင်စစ်တည်း၊ အရှင်မင်းကြီးအား သားတော်ဖြစ်ထွန်းလတံ့၊ ထိုသားတော်သည် အကယ်၍ အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်၌ နေငြားအံ့၊ လေးကျွန်းသနင်း စကြာမင်းဖြစ်လတံ့။ အကယ်၍ အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်မှ တောထွက်၍ ရဟန်းပြုငြားအံ့၊ လောကသုံးပါး၌ ကိလေသာအမိုးကို ပယ်ချိုးဖွင့်လှစ်သော သဗ္ဗညုဘုရားစင်စစ် ဖြစ်လတံ့”ဟူ၍ နိမိတ်ဖတ်ကြား လျှောက်ထားကြကုန်၏။

နတ်မင်းကြီးတို့ စောင့်ရှောက်ကြခြင်း

ဤသို့ မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေနေတော်မူသော အချိန်မှစ၍ အလောင်းတော်နှင့် မယ်တော်တို့ မြင်ကြားတွေ့ကြုံလောက်ဖွယ်ရာ အရပ်ဌာနတို့၌ မြေဘုတ်ဘီလူးများ ဖောက်ပြန်သော ရုပ်ပုံအသွင် ရှုမြင်မကောင်းသည့် အဆင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော သားမျိုး ငှက်မျိုးတို့ကို ဟန့်တားပယ်ဖျောက်ရန် အကျိုးငှါ ဤစကြဝဠာတိုက်၌ နေကုန်သော ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း အစရှိကုန်သော စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီး လေးယောက်တို့သည် သန်လျက်ကိုယ်စီ စွဲကိုင်ကြကုန်လျက် မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီ၏ ကျက်သရေတိုက်ခန်းသို့ ဝင်ကြကုန်၍ နေ့ညဉ့်မပြတ် ကြပ်မ စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏။ ဤဇာတိခေတ်ပေါင်း စကြဝဠာ တိုက်တသောင်း၌ နေကြကုန်သော (တတိုက်တတိုက်လျှင် လေးယောက်ကျစီအားဖြင့်) လေးသောင်းကုန်သော စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးတို့သည် မြေဘုတ်ဘီလူး စသည်တို့ကို အရပ်တပါးသို့ ဖယ်ရှားစေကြ၍ မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီ၏

ကျက်သရေတိုက်ခန်း တံခါးမှသည် စကြဝဠာအနားသို့ တိုင်ရောက်အောင် စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏။

ထိုသို့ စောင့်ရှောက်ကြခြင်းမှာ အလောင်းတော်နှင့် မယ်တော်တို့၏ အသက်အန္တရာယ်ကို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ တစုံတယောက်က ပြုလုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု စိုးရိမ်ကြောင့်ကြရှိ၍ စောင့်ရှောက်ကြခြင်း မဟုတ်၊ မှန်၏.. ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတော်နှင့် မယ်တော်တို့ကို ထိုဘဝ၌ အကယ်၍ ကုဋေတသိန်းသော မာရ်နတ်တို့က ကုဋေတသိန်းသော မြင်းမိုရ်တောင်လုံးကြီးတို့ကို ချီယူကိုင်ဆောင်၍ အသက်အန္တရာယ်ကို ပြုလုပ်ရန် လာကြစေကာမူ ထိုမာရ်နတ်များ ထိုမြင်းမိုရ်တောင်များသာ ပျောက်ကွယ်ပျက်စီး၍ သွားကုန်ရာ၏၊ အလောင်းတော်နှင့် မယ်တော်တို့၏ အသက်အန္တရာယ်ကိုကား မပြုနိုင်သည်သာဖြစ်၏။

ထိုသို့ မပြုနိုင်သော်လည်း ဘုရားအလောင်းတော်နဲ့ မယ်တော်အား မြင်ကြား၍ မကောင်းနိုင်သော ဆိုးဝါးဖောက်ပြန်လှသည့် ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန် အသံတို့ကို မြင်ရ ကြားရလျှင် ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ခြင်းမူကား ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာရှိသောကြောင့် ထိုအဆင်းဆိုး အသံဆိုး စသည်တို့ကို တားမြစ်ပယ်ပျောက်ခြင်း အကျိုးငှါသာ စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးတို့ သန်လျက်ကိုယ်စီ စွဲကိုင်လျက် စောင့်ရှောက်ကြခြင်းဖြစ်၏။ (တနည်းအားဖြင့်) အလောင်းတော်၏ ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်ကြောင့် ထိုနတ်မင်းကြီးတို့သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်သော ရိုသေလေးမြတ်သည့် ဂရုဂါရဝစိတ်ဓာတ်တို့က နှိုးဆော်တိုက်တွန်းကြသဖြင့် ထိုသို့ စောင့်ရှောက်ကြခြင်းဖြစ်၏။

မေးမြန်းဖွယ် ရှိပြန်သည်မှာ.. မယ်တော်၏ ကျက်သရေတိုက်ခန်းအတွင်း လာရောက်စောင့်ရှောက် တည်နေကြသော ထိုစတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးတို့သည် ဘုရားလောင်း၏ မယ်တော်အား မိမိတို့ကိုယ်ကို မြင်စေကြ (ပြုကြ)သလော၊ မမြင်စေကြ (မပြကြ)သလောဟု မေးဖွယ်ရှိ၏။ အဖြေကား.. ထိုနတ်မင်းကြီးတို့သည် မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီ ရေချိုးခိုက် တန်းဆာဆင်ယင်ခိုက်

ပွဲတော်စာတည်ခိုက် ကိုယ်လက်သုဓ်သင် စင်စေခိုက် အခါကာလတို့၌ မိမိတို့၏ကိုယ်ကို မမြင်စေကြ (မပြုကြ)ကုန်။ မြတ်သော ကျက်သရေတိုက်ခန်းသို့ဝင်၍ မြတ်သောနေရာ၌ စက်လျောင်းသောအခါ၌ကား မိမိတို့၏ကိုယ်ကို မြင်စေကြ (ပြကြ)ကုန်၏။

နတ်တို့ကို မြင်ကြရသူ ပကတိလူတို့မှာ ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့တတ်ကြသော်လည်း မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီမှာကား ထိုနတ်မင်းကြီးတို့ကို မြင်ရသောအခါ အလောင်းတော်၏ ဘုန်းအာနုဘော်, မိမိ၏ ဘုန်းအာနုဘော်ကြောင့် ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ခြင်း အလျှင်းမရှိ၊ ပကတိအားဖြင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား အစောင့်အရှောက်များကို မြင်ရသောအခါ၌ကဲ့သို့ ဖြစ်လေ၏။

ပကတိသီလမြဲခြင်း

ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတော်တို့၏ မယ်တော်တို့မည်သည် ထိုဘဝ၌ ပကတိအားဖြင့် သီလမြဲကုန်၏။ ဘုရားမပွင့်သေးမီအချိန်၌ လူများသည် ရသေ့ပရိဗိုဇ်တို့ထံ၌ ရှိခိုး၍ ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ကာ သီလကို ခံယူကြမြဲဖြစ်သည်။ ဘုရားအလောင်း၏မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီသည်လည်း အလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ မတည်မီအချိန်က ကာဠဒေဝိလရသေ့၏ အထံ၌ သီလခံယူခဲ့လေသည်။ ဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ တည်နေသောအခါ၌ကား တပါးသူ၏ မြေရင်း၌ ဝပ်စင်းရိုး ဓမ္မတာမဟုတ်၊ နေရာတန်းတူထား၍ ခံယူအပ်သော သီလကိုလည်း (တပည့်ခံသည့်အနေမဟုတ်ပဲ) ဆင်ခြင်ရုံမျှသာ ဆင်ခြင်ရတော့သည်။ ထို့ကြောင့် မဟာမာယာဒေဝီသည် အလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေ တည်နေသောအခါမှစ၍ မိမိကိုယ်တိုင်သာလျှင် သီလကို ဆောက်တည် ဆင်ခြင်တော်မူသည်။ ကာဠဒေဝိလရသေ့ထံ တပည့်ခံ၍ ဆောက်တည်နေခြင်း အလျှင်းမရှိဟု သိမှတ်အပ်၏။

လောဘရမ္မက်စိတ် မဖောက်ပြား

ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတော်တို့၏ မယ်တော်တို့မည်သည် အလောင်းတော်တို့ ပဋိသန္ဓေ တည်နေသည်မှစ၍

ဘုရားလောင်း၏ ဖခင်ကို အစပြုကာ အခြားယောက်ျား တစုံတယောက်အပေါ်မှာမှ ရာဂရမ္မက် တပ်မက်ငြိစွန်းခြင်း အလျှင်းပင် မရှိကြကုန်၊ ရာဂရမ္မက် တပ်မက်ငြိစွန်းသော အလိုများ ကင်းစင်သန့်ရှင်းမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်ချေသည်။ ဘုရားအလောင်းတော်၏ မယ်တော်ကို ရှုမြင်ကြရသူ ပုထုဇန်တို့ကမူ အလောင်းတော်၏ မယ်တော်ကို တပ်မက်ငြိစွန်းသော စိတ်အလိုရမ္မက် မဖြစ်မပေါ်လာဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ။ အကြောင်းသော်ကား.. ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်း မယ်တော်တို့၏ ရုပ်ဆင်းပြင်လျာမည်သည် ရှည်မြင့်စွာသော ဘဝကာလတို့က ပြုကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီကောင်းမှု ကုသိုလ်အစုတို့ကြောင့် ပန်းပုပညာ ပန်းချီပညာ ကမ်းဆုံးရောက် တတ်မြောက်သူ ဆရာကြီးတို့ပင်သော်လည်း ထပ်မျှတူအောင် ပုံတူထုလုပ် ရေးသားခြင်းငှါ မတတ်နိုင်အောင်ပင် လှပတင့်တယ် ဆန်းကြယ်ကောင်းမြတ်သော အသရေတို့ကို ဆောင်လျက်ရှိသောကြောင့်တည်း။

ထိုမျှလောက် လှပတင့်တယ်၍ ဆန်းကြယ်ကောင်းမြတ်သော အသရေတော်နှင့် ပြည့်စုံသည့် ဘုရားလောင်းမယ်တော်ကို ရှုမြင်ကြရသူတို့သည် ရှုမြင်ရရုံမျှဖြင့် အားရရောင့်ရံမှုမရှိပဲ တပ်ငြိသော ရာဂစိတ်ဖြင့် ဘုရားလောင်းမယ်တော်တို့ အနီးအပါးသို့ သွားရောက်ချဉ်းကပ်မည်ဟု ကြံစည်အားထုတ်ခဲ့ပါမူ ထိုသူတို့၏ ခြေတို့သည် ထိုကြံစည်အားထုတ်မှု ပြုသောနေရာမှ မထမကြွနိုင်တော့ကုန်၊ ခြေနှစ်ဖက်လုံးကို နတ် ထိတ်တုံး ခြေကျဉ်းဖြင့် တင်းကြပ်စွာ ခတ်ဖွဲ့ထားသကဲ့သို့သာ ဖြစ်ကြရလေကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပစ္ဆိမဘဝ ဘုရားအလောင်းမယ်တော်တို့ မည်သည်ကား မည်သည့်နတ်လူ တစုံယောက်မျှ မပြစ်မှား မကျူးလွန်နိုင်ကောင်းသော မိန်းမမြတ်အထူးတို့ ဖြစ်ကြောင်းကို ကောင်းစွာ သိမှတ်အပ်၏။

မယ်တော့်ဝမ်းသိုက် စေတီတိုက်ကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း

ဘုရားအလောင်းတော်မြတ် သန္ဓေဓာတ်၏ ကိန်းဝပ်စွဲတည်ရာ မင်္ဂလာဝမ်းတိုက်တော်သည် အပူဇော်ခံရာ စေတီအိမ်ပမာကဲ့သို့

မွန်မြတ်လှသည်ဖြစ်၍ စင်စစ်အားဖြင့် အခြားသူတစုံတယောက်မျှ ဝင်ရောက် ကိန်းအောင်းခြင်းငှါ၎င်း, သုံးဆောင်ခြင်း (အသုံးပြုခြင်း)ငှါ၎င်း မထိုက်ချေ၊ အလောင်းတော်၏မယ်တော် အသက်ထင်ရှားရှိနေစဉ် ကာလအတွင်း မယ်တော်မှတပါး အခြားသောမိန်းမကို အထွတ်အမြတ်ဆုံး (အဂ္ဂမဟေသီမိဖုရားကြီး)အဖြစ် တင်ထားခြင်းငှါလည်း မတတ်နိုင်ကောင်းချေ။ ထို့ကြောင့်ပင် ဘုရားအလောင်းတော်ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် ခုနစ်ရက်မြောက်၌ ဘုရားအလောင်းမယ်တော်သည် တုသိတာနတ်ပြည်သို့ စံလွန်တော်မူကြရမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်လေသည်။ ဘုရားအလောင်း ကိန်းအောင်းစံတည်ရာ မဟာမာယာဒေဝီ၏ ရတနာရွှေသိုက် ဝမ်းကြာတိုက်ကား ဝရဇိန်ရွဲ စိန်ခဲအတိ ပြည့်သကဲ့သို့ ရှိပေသည်။

လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ရောက်ခြင်း

ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီး မဟာမာယာဒေဝီအား ဤသို့ ဘုန်းအသရေရှိသော သားတော်ရတနာ သန္ဓေတည်လာသတဲ့-ဟု သတင်းကောင်းစကား ကြားသိကြကုန်သော အရပ် ထက်ဝန်းကျင်တို့မှ မင်းများစွာတို့သည်လည်း အဖိုးများစွာ ထိုက်တန်ကောင်းမွန်ကုန်သော အဝတ်အထည်တန်းဆာ တူရိယာ အစရှိသည့် အလောင်းတော်မြတ် နှစ်သက်အပ်လောက်သော လက်ဆောင် ပဏ္ဏာတို့ကို သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးထံ ဆက်ကြကုန်၏။ အလောင်းတော်နှင့် မယ်တော်တို့၏ ရှေးကောင်းမှု ကုသိုလ်တို့ကြောင့် ထိုထိုအရပ်တို့မှ ဆက်သပူဇော်လာကြကုန်သော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ လပ်သပ်ပကာတို့ကား အရေအတွက်အားဖြင့် မပိုင်းခြား မမှတ်သားနိုင်လောက်အောင်ပင် များပြားလှစွာကုန်၏။

၀မ်းတွင်းကသားတော်ကို မယ်တော်မြင်ရခြင်း

မဟာမာယာဒေဝီသည် ဘုရားအလောင်းတော်ကို ပဋိသန္ဓေယူလျက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရငြားသော်လည်း အခြားသော ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိန်းမတို့ကဲ့သို့ လက်ခြေဖောယောင်ခြင်း အစရှိသော

ရောဂါ, ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း တစုံတရာ နာကျင်ခြင်း လေးလံခြင်းစသည့် ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုမျိုး မရှိပေ။ ယင်းသို့ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းမှ ကင်းရှင်းသော မဟာမာယာသည် ကလလရေကြည် တည်ကာစကာလ အစရှိကုန်သော ကိုယ်ဝန်၏ နုသောအချိန်ကာလတို့ကို လွယ်ကူချမ်းသာစွာ လွန်မြောက်၍ ခက်မငါးဖြာ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ ကောင်းစွာဖြစ်ပွါး ထင်ရှားပြည့်စုံလျက် အလောင်းတော်သန္ဓေဓာတ် ရင့်ကျက်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သောအခါ မိမိ၏ ၀မ်းကြာတိုက်အတွင်း၌ တည်နေသော သားတော်ကို အနေအထား ကောင်းသည် မကောင်းသည်၊ ချမ်းသာစွာ နေရသည် မနေရသည်တို့ကို မိခင်တို့၏ ဓလေ့အားလျော်စွာ ပြင်ဆင်ဖွယ်ရှိက ပြင်ဆင်ရန်အကျိုးငှါ ရံဖန်ရံခါ ကြည့်ရှုတော်မူ၏၊ ထိုသို့ ကြည့်ရှုတော်မူသော အခါတို့၌ ကောင်းစွာပြုပြင် စီရင်အပ်သောကြောင့် အမြှောင့်ရှစ်သွယ်ဖြင့် တင့်တယ်သန့်ရှင်း ကြည်လင်ခြင်းရှိသော ကျောက်မျိုးဇာတိ ဝေဠုရိယ မြမျက်ရွဲ၌ ဖောက်ဆွဲကုံးသီအပ်သည့် အရောင်တလက်လက်ထွက်သော ပိုးကြိုးချည်မျှင်ကိုကဲ့သို့၎င်း, တရားဟောရာ ဓမ္မာသနပလ္လင်ပေါ်၌ နောက်မှီတံကဲကိုမှီလျက် စမ္ပယ်တင့်တယ်စွာ ထိုင်နေသော ဓမ္မကထိက တရားဟောပုဂ္ဂိုလ် အရှင်မြတ်တို့ကဲ့သို့၎င်း မိခင်ဖြစ်သောမိမိ၏ ကျောက်ဆူးရိုး (ကျောရိုး)ကို နောက်မှီပြု၍ ထက်ဝယ် (တင်ပလ္လင်)ဖွဲ့ခွေလျက် မိခင်ဖြစ်သော မိမိ၏ဝမ်းရေကို မျက်နှာမူ၍ ချမ်းသာစွာ စံနေတော်မူသော အလောင်းတော်ကို ကောင်းစွာ မြင်ရလေသည်။

(လူ့လောကဝယ် အမိဝမ်းခေါင်း ကိန်းအောင်းရသူ အခြား သာမန်လူတို့မှာ အမိ၏ ရွံဖွယ်ပုပ်လှောင်း ရနံ့ မကောင်းသည့် အစာဟောင်းအိမ်ပေါ်၌ထိုင်ကာ အစာသစ်အိမ်ကို ဦးခေါင်းဖြင့်ရွက်၍ အမိ၏ ရှေ့ဝမ်းရေကို နောက်မှီပြုသဖြင့် ထူး(ဒူး)ချင်းခေါက်ပြိုင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်လျက် လက်အုပ်နှစ်ခု၏အပေါ်၌ မေးကိုတင်ထားကာ မိုးစွေခိုက်အခါတွင် သစ်ပင်အခေါင်း၌

အောင်းလျက်နေရသော မျောက်အိုကဲ့သို့ ငြိုငြင်ဆင်းရဲစွာ အမိဝမ်း၌ ကိန်းအောင်းနေကြရလေသည်။)

ဝမ်းတွင်းက သားတော်ကို မြင်ရခြင်းအကြာင်း

“မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီသည် မိမိ၏ ဝမ်းကြာတိုက်အတွင်း၌ တည်နေသော သားတော်ကို အပြင်မှ မြင်နိုင်ရခြင်း အကြောင်းကား.. မိမိ၏ ရှေးရှေးဘဝတို့က ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူး အားထုတ်ခဲ့သော ကောင်းမှု ကုသိုလ်ထူးတို့ကြောင့် မဟာမာယာ၏ ကိုယ်ထည်ဒြဗ်၌ ထူထပ်ကြီးကျယ် ပိတ်ကွယ်မှေးကာမည့် ကြေးလွှာညစ်ကျု ကြမ်းတမ်းသော ရုပ်ဝတ္ထုအစုတို့သည် မရှိခဲ့ကုန်၊ ထိုသို့မရှိခြင်းကြောင့် မဟာမာယာ၏ ကိုယ်ထည်ဒြဗ်သည် အလွန်စင်ကြယ်သန့်ရှင်း နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်း ထူးကဲလှစွာ၏၊ ထိုသို့ အလွန်ထူးကဲစွာ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်းရှိသော ကိုယ်ထည်ဒြဗ်၌ဖြစ်လာသော မင်္ဂလာကြာသိုက် ဝမ်းတိုက်အရေတော်သည်လည်း ဖလ်မှန်လွှာအလား ပတ္တမြားချပ်ပမာ လွန်စွာပင် ကြည်လင်လှပေ၏။ ယင်းသို့ လွန်စွာကြည်လင်သန့်ရှင်း သိမ်မွေ့ခြင်းရှိလှသော ဝမ်းရေတော်သည် အတွင်း၌တည်နေသော သားတော်ကို အပြင်မှ မမြင်ရအောင် မကာကွယ် မဖုံးလွှမ်းတော့ချေ။ ထို့ကြောင့်ပင် မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီသည် မိမိ၏ဝမ်းတွင်း၌ ကိန်းတည်နေသော အလောင်းတော်သားကို အပြင်မှပင် ပကတိမျက်စိဖြင့် ဝမ်းရေပြင်ကို ဖောက်ထွင်း၍ (မှန်သေတ္တာအတွင်း ထည့်သွင်းထားသည့် ဝတ္ထုကိုကဲ့သို့) ထင်လင်းစွာ မြင်နိုင်လေသည်။

အထူးမှတ်ရန်မှာ- မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီက ဝမ်းတိုက်တွင်းရှိ သားတော်ကို လင်းလင်းထင်ထင် မြင်ရသော်လည်း “အမိဝမ်းတွင်း၌ စက္ခုဝိညာဏ်= အမြင်စိတ်ဖြစ်ပေါ်ရိုး မရှိသောကြောင့်” မယ်တော်ဝမ်းတိုက်၌ ကိန်းစံနေသော အလောင်းတော်သည်ကား မယ်တော်ကို မမြင်ရချေ။

(ဃ) ဘုရားအလောင်းတော် ဖွားမြင်ခန်း

ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတော်တို့၏ မယ်တော်တို့မှတပါး အခြားမိန်းမတို့မှာ မိမိတို့၏ကိုယ်ဝန်ကို ဆယ်လထက် အလွန်သော်၎င်း, ဆယ်လအောက် အယုတ်သော်၎င်း ဆောင်ကုန်လျက် ရက်-လ-မမြဲမူ၍ ဖွားမြင်တတ်ကြကုန်၏၊ လျောင်း-ထိုင်ရပ်-သွား- လေးပါးသော ဣရိယာပုထ်တို့တွင် အမှတ်မထင် တပါးပါးသော ဣရိယာပုထ်တို့ဖြင့် ဖွားမြင်တတ်ကြကုန်၏၊ တချို့ လျောင်း၍ ဖွားမြင်တတ်ကြကုန်၏။ တချို့ ထိုင်၍, တချို့ ရပ်၍, တချို့ သွား၍ ဖွားမြင်တတ်ကြကုန်၏။

ပစ္ဆိမဘဝသား ဘုရားအလောင်းတော်တို့၏ မယ်တော်တို့သည်မူကား- ထိုသို့ မဟုတ်ကုန်မူ၍ ပဋိသန္ဓေယူသော နေ့ရက်အချိန်ကာလမှ စတင်လျက် လအားဖြင့် ဆယ်လ၊ ရက်အားဖြင့် (၂၉၅) နှစ်ရာ့ကိုးဆယ်ငါးရက် အတိုင်းအရှည် ပြည့်စုံစေ့ရောက်သော အချိန်ကာလ၌သာ ထိုကိုယ်ဝန်ပဋိသန္ဓေကို ဆောင်ကြပြီးလျှင် ရပ်သော ဣရိယာပုထ်ဖြင့်သာ ဖွားမြင်ကြမြဲဓမ္မတာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဖွားမြင်ရာ၌လည်း တစုံတရာ စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာ အညစ်အကြေးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံပေရေခြင်း မရှိပဲ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ ကာသိတိုင်းဖြစ် အထည်သစ်အပေါ်၌ တင်ထားအပ်သော ပတ္တမြားရတနာကဲ့သို့ တင့်တယ်ထွန်းပစွာ ဖွားမြင်တော်မူကြမြဲ ဖြစ်ကုန်၏။

ဘုရားအလောင်းတော်တို့မှတပါး အခြားသူတို့သည် မိခင်၏ ကမ္မဇလေ လှုပ်ရှားသောအခါ၌ ထိုလေ၏ အဟုန်အားဖြင့် (ခြေကား အထက် ဦးခေါင်းကား အောက်) ဦးစောက်ပြောင်းပြန် လန်၍ကျပြီးလျှင် မိခင်၏ ယောနိဒွါရ ပဿာ၀ဝယ် မာလှသော အသားစိုင်အတွင်းရပ်မှ တင်းကြပ်စွာ ဖိညှပ်ဖျစ်ညှစ်ဘိသကဲ့သို့ ပွန်းရိကြေမွလုမျှ အလွန်ထိခိုက် နာကျင်လှသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရကုန်လျက် အသူတရာနက်သော ချောက်အတွင်းသို့ ကျရောက် သက်ဆင်းရဘိသကဲ့သို့၎င်း, ကျဉ်းမြောင်းလှစွာသော သံကောက်ပေါက် (သော့ပေါက်)မှ ဆင်ပြောင်ကြီးကို

ဆွဲငင် ထုတ်ဆောင်ဘိသကဲ့သို့၎င်း မချိဆင်းရဲ ပင်ပန်းငြိုငြင်စွာ ထွက်မြောက် ဖွားမြင်လာကြရကုန်၏။

ဘုရားအလောင်းတော်တို့မူကား ထိုသို့ မဟုတ်ကုန်ပဲ ဓမကရိုဏ် ရေစစ်၏အတွင်းမှ ရေဆင်းသည့်အလား လွယ်ကူသက်သာစွာ ထွက်မြောက် ဖွားမြင်ကြရကုန်မြဲ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာအားဖြင့်) တရားဟောပြီး၍ ဓမ္မာသနပလ္လင်မှ ဖြည်းညှင်းသာယာစွာ ကြွဆင်းလာသော ဓမ္မကထိက အရှင်မြတ်ကဲ့သို့၎င်း, စောင်းတန်းလှေကားမှ ချမ်းသာငြိမ်သက်စွာ သက်ဆင်းလာသော ယောက်ျားကဲ့သို့၎င်း, ရောင်ခြည်တထောင်ဆောင်သော နေမင်းသည် ရွှေတောင်ကို ဖောက်ထွင်း၍ ထွန်းလင်း ထွက်ပြူလာသကဲ့သို၎င်း ကြောက်လန့်ရွံ့ရှားခြင်း အလျှင်းမရှိ၊ သတိသမ္ပဇဉ်နှင့် ပြည့်စုံစွာ မျက်လုံးတော်တို့ကိုဖွင့်၍ ခြေတော်တို့ကိုဆန့်လျက် လက်ဝါးတော်တို့ကို ဖြန့်လျက် ငြိမ်သက်ချမ်းသာစွာ ထွက်ကြွသန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူကြရကုန်၏။

မဟာမာယာဒေဝီ ဒေ၀ဒဟပြည်သို့ ကြွချီကြောင်း

မယ်တော် မဟာမာယာဒေဝီသည် ဆီကို သပိတ်ဖြင့် ဆောင်သကဲ့သို့ ဘုရားအလောင်းကို ဆယ်လပတ်လုံး ဝမ်းကြာတိုက်ဖြင့် လွယ်ပိုက် ထိန်းဆောင်လျက် ရင့်မာခြင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ မိမိ၏ ဇာတိရပ်မြေ ဆွေမျိုးတို့နေရာ ဒေဝဒဟပြည်သို့ သွားရောက်လိုသောဆန္ဒ လှုံ့ဆော်လတ်ရကား သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးအား “အရှင်မင်းကြီး.. အကျွန်ုပ်သည် ဆွေမျိုးတို့၏စံရာ ဒေဝဒဟပြည်သို့ သွားလိုပါသည်”ဟု လျှောက်ထား ပန်ကြားလေ၏။

သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည်လည်း “ကောင်းပြီ”ဟု ၀န်ခံခွင့်ပြုတော်မူ၍ ကပိလဝတ် နေပြည်တော်မှသည် ဒေဝဒဟပြည်သို့တိုင်အောင် ခရီးလမ်းကို ညီညွတ်ပြေပြစ်စွာ ပြင်ဆင်စေပြီးသော် ထိုခရီးလမ်း၏ နံပါးနှစ်ဖက်တို့၌ ငှက်ပျောပင်စိုက်ခြင်း ရေပြည့်အိုး (ရေအိုးစင်များ တည်ထားခြင်း, ကွမ်းသီးပင် စိုက်ခြင်း, တံခွန်အောင်လံတို့ကို စိုက်ထောင်လွှင့်ထူခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ခရီးလမ်းအစဉ်ကို

နတ်လမ်းမအသွင် တင့်တယ်စွာ ဆင်ယင်စေပြီးလျှင် မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးကို အသစ်ဖြစ်သော ရွှေထမ်းစင်ပေါ်၌ ထိုင်နေစမ္ပယ်စေလျက် ထိုရွှေထမ်းစင်ကို အမတ် (မင်းချင်းယောက်ျား)ပေါင်း တထောင်တို့အား ပင့်ချီဆောင်ကြဉ်းစေ၍ အရာအခွင့်အားလျော်စွာ အမှုတော်ကို ထမ်းဆောင်ကြရန် ခြွေရွေသင်းပင်း ဝင်းကိုယ်ရံတော် အဆောင်အယောင် အခမ်းအနား များစွာတို့ဖြင့် ဒေဝဒဟပြည်သို့ ပို့စေတော်မူ၏။

(ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေ၀ဒဟပြည်သို့ မယ်တော်မာယာ ကြွချီခန်း၌ ကျမ်းဆရာတို့ အဆိုအမိန့် မတူကြပုံကို အနုဒီပနီ၌ ဖော်ပြထားသည်။)

လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းဥယျာဉ်တော်

ကပိလ၀တ်နေပြည်တော်နှင့် ဒေဝဒဟပြည် နှစ်ပြည်ထောင်တို့၏ အကြား၌ ထိုနှစ်ပြည်ထောင်သား လူအများတို့ အသုံးပြုခြင်းငှါထိုက်သော လုမ္ဗိနီမည်သော အင်ကြင်းတောသည် ရှိ၏။ ထိုအင်ကြင်းတောသည် မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီး ကြွသွား ဆိုက်ရောက်တော်မူသောအခါ၌ ပင်ရင်းပင်ခြေမှ အခက်အဖျားတိုင်အောင် ပင်လုံးကျွတ် အပင်တိုင်း ပွင့်လျက်ချည်းရှိ၏။

ထို အင်ကြင်းတော အင်ကြင်းပင်တို့ဝယ် အပွင့် အကြား အခက်အလက် အကြားမှ အဆင်းငါးထွေ အရေအရောင်ရှိသော ပိတုန်းအုပ်စုတို့သည်၎င်း, အမျိုးမျိုးသော ငှက်အပေါင်းတို့သည်၎င်း ချိုမြိန်သာယာ နာပျော်ဖွယ်အသံတို့ဖြင့် ဝဲပျံကွန့်မြူး တွန်ကျူးရင့်ရူလျက် ရှိကြကုန်၏။ ထိုအင်ကြင်းတော တခုလုံးသည် သိကြားနတ်မင်း၏ စိတ္တလတာမည်သော ဥယျာဉ်တော်နှင့်မခြား ပျော်ပါးမွေ့လျော်ဖွယ်ရာ ဆန်းကြယ်စွာသော ဂုဏ်ကျေးဇူးအထူးနှင့် ပြည့်စုံလျက်ရှိ၏။ ဘုန်းတန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမြတ်သော မင်းသည် ကောင်းစွာပြုပြင် စီရင်ထားအပ်သည့် ပျော်ပွဲစား ရိပ်ဝန်းပမာ လွန်စွာပျော်ရွှင်ကြသော အသံတို့ဖြင့် တရံမစဲ ခြိမ့်ခြိမ့်သဲ ဆူညံနေဘိသကဲ့သို့ ရှိချေ၏။ (ဤကား ဇာတ်အဋ္ဌကထာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်တည်း။)

လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော၌ ရှိကုန်သော အင်ကြင်းပင်တို့၏ အခက်အလက် အပွင့်အဖူးတို့၏ အကြားအကြားတို့မှ အလွန်အကြူး အထူးမွေ့လျော်ခြင်းကို ပြုတတ်သည့် နားဝင်ချိုသာ စိတ်မှာရွှင်မြူးဖွယ် အထူးမြည်တွန်တတ်ကုန်သော, အင်ကြင်းပန်း ရနံ့ဝတ်ရည်တို့ဖြင့် ယစ်ကာ ဝမ်းသာဝမ်းမြောက်ကြကုန်သော, (ထိုပန်းနံ့ဝတ်ရည်တို့ကို ခံစားသွားလာ ပျံဝဲလျက်ရှိကြကုန်သော, သူတပါးအဖို့ကိုပါ ဆောင်ယူတတ်သော) ပျားပိတုန်းမတို့သည် သာယာရင့်ကျူးအပ်သည်ဖြစ်၍ ထိုလုမ္ဗိနီ အင်ကြင်းတောသည် နတ်တို့နှစ်သက်အပ်သည့် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်နှင့် တူလှပေ၏။

[ ( )ကွင်းအတွင်း စကားရပ်၏ အမှာကို အနုဒီပနီ၌ ကြည့်။ ]

ဝိဘူသိတာ ဗာလဇနာတိစာလိနီ၊

ဝိဘူသိတင်္ဂီ ဝနိတေ၀ မာလိနီ၊

သဒါ ဇနာနံ နယနာလိမာလိနီ၊

ဝိလုမ္ဗိနီဝါတိဝိရောစိ လုမ္ဗိနီ။

ဗာလဇနာတိစာလိနီ = အရွယ်နုပျို လူထိုထို၏ စိတ်ကိုဖောက်ပြား ချောက်ချား တုန်လှုပ်စေနိုင်သော။ ဝိဘူသိတင်္ဂီ = ပုတီးနားဍောင်း သွယ်ပျောင်းစုံလင် တန်းဆာဆင်အပ်သည့် ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း ရှိပေသော။ မာလိနီ = ပန်းမျိုးစုံလင် ပန်ဆင်လျက်ရှိသော။ ဝနိတာ = မိန်းမပျိုသည်။ အတိဝိရောစိ ဣ၀ = အလွန် တင့်တယ်သကဲ့သို့။ ဝိဘူသိတာ = ဆန်းပြားစုံလင် တန်းဆာဆင်အပ်ပြီးဖြစ်၍။ သဒါ = အခါခပ်သိမ်း။ ဇနာနံ = လူအပေါင်းတို့၏။ နယနာလိမာလိနီ = မမှိတ်မသုန်ရှုကြည့်သည့် မျက်စိတည်းဟူသော ပိတုန်းတို့ စုရုံးခိုနားရာ မာလာဖူးငုံ ပန်းမျိုးစုံပေထသော။ လုမ္ဗိနီ = လုမ္ဗိနီခေါ် ဥယျာဉ်တော်သည်။ ဝိလုမ္ဗိနီဝ = ပျိုနုသော ထိုမိန်းမနှင့် အလှဂုဏ်ဆိုင် သူနိုင် ငါနိုင် အပြိုင်လုယက်သကဲ့သို့။ အတိဝိရောစိ = အလွန်အကြူး အထူးဆန်းကြယ် တင့်တယ်လေပြီ..။ (ဤကား ဗုဒ္ဓဝင်အဋ္ဌကထာဆရာတော် အရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တမထေရ်၏ လုမ္ဗိနီဥယျာဉ်တော်ဖွဲ့ စကားရပ်ပေတည်း။)

ထိုသို့ လွန်ကဲစွာ တင့်တယ်ခြင်းရှိသော လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတောကို မြင်တော်မူလတ်၍ မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးအား ထိုအင်ကြင်းတောသို့ သက်ဝင်ပျော်ပါးကာ ရွှင်ပြုံးလိုသော ဆန္ဒသည် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပေ၏။

အမတ်တို့သည်လည်း သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးအား ပန်ကြား လျှောက်ထားပြီးလျှင် မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးကို ရွှေထမ်းစင်ဖြင့် ဆောင်ယူကာ မင်္ဂလာအင်ကြင်းတောသို့ ဝင်ကြကုန်၏။

နတ်ဗြဟ္မာတို့ စုဝေးကြခြင်း

မဟာမာယာဒေဝီမိဖုရားကြီး လုမ္ဗနီအင်ကြင်းတောအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တော်မူသော ခဏ၌ပင် နတ်အပေါင်းတို့သည်.. “ယနေ့ အလောင်းတော်သူမြတ်သည် မယ်တော့်ဝမ်းကြာတိုက်မှ ထွက်မြောက်သန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူလိမ့်မည်”ဟူ၍ အုတ်အုတ်ကျက်ကျက်ဖြစ်လျက် လောကဓာတ် စကြဝဠာတိုက်ပေါင်း တသောင်းလုံး အုန်းအုန်းကြွက်ကြွက် တခဲနက် ပဲ့တင်ထပ်သောအသံကို ဖြစ်စေကာ ဟစ်အော် ကြွေးကြော်ကြလေကုန်သည်။ စကြဝဠာ တိုက်တသောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် အလောင်းတော်၏ ဖွားမြင်ခြင်း ဝိဇာတမင်္ဂလာကို ပူဇော်သကာ ပြုကုန်အံ့ဟူ၍ အထူးထူးသော မင်္ဂလာဘဏ္ဍာ ပဏ္ဏာလက်ဆောင်တို့ကို ယူဆောင် ကိုင်စွဲကြကုန်လျက် ဤစကြဝဠာတိုက်အလုံး အပြည့်ဖုံးအောင် ပေါင်းဆုံစုဝေး လာရောက်ကြပြီးသော် ကောင်းကင်တပြင်လုံး နတ်ထီးဖြူတို့ဖြင့် လွှမ်းဖုံးမိုးကာ၍ မင်္ဂလာသီချင်းတို့ကို သီဆိုရင့်ကျူးကြကုန်လျက် နတ်၌ဖြစ်သော တူရိယာသံတို့ဖြင့်၎င်း, ခရုသင်းသံတို့ဖြင့်၎င်း တပြိုင်နက် ပဲ့တင်ထပ်စေ၍ ရပ်တည်လာကြလေကုန်၏။

မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် မင်္ဂလာအင်ကြင်းတောအတွင်းသို့ ရောက်တော်မူလျှင်ပင် ဖြောင့်မတ်လုံးဝန်းသော ပင်စည်ရှိ၍ ပန်းအတိ တန်းဆာဆင်အပ်သော အင်ကြင်းပင်၏အခက်ကို လက်ဖြင့် လှမ်းယူလိုလာတော့လေသည်။ မင်္ဂလာရှိသော

ထိုအင်ကြင်းခက်သည်လည်း အသက်ရှိသူအလား လူအများ၏ စိတနှလုံးကို ချောက်ချားနှောက်မွှေ အံ့ဩစေလျက် ရေနွေးဝယ် ပြုတ်ဖျောအပ်သော ကြိမ်ညွန့်ကဲ့သို့ အလိုအလျောက် အောက်သို့ တွဲလျားညွတ်ကိုင်းကာ မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီး၏ လက်ဝါးအပြင်သို့ အဆင်သင့် ကပ်ရောက်လာလေသည်။

မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် လက်ဝါးအပြင်သို့ အဆင်သင့် ကပ်ရောက်လာသော ထိုအင်ကြင်းခက်ကို ကျေးငှက်၏နှုတ်သီးပမာ တျာတျာနီမြန်းသော လက်သည်းအရောင်တို့ဖြင့် တောက်ပ၍ ကြာရိုးတံတနှုန်း လုံးဝန်းပြေညီသည့် လက်ချောင်းရှိသော အသစ်စက်စက် ဆင်မြန်းအပ်သည့် ရွှေလက်ကောက်တို့ဖြင့် တင့်တယ်လျက် နှစ်သက်ဖွယ်ရာရှိသော လက်ျာလက်ဖြင့် ဆွဲကိုင်ဆန့်တန်း၍ ရပ်တည်တော်မူလေ၏။ အင်ကြင်းခက်ကို လက်ျာလက်ဖြင့် ဆွဲကိုင် ရပ်တည်နေသော မဟာမာယာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် မည်းနက်ညိုမှောင် ရွာမည်ယောင်ဖန်ဆင်းသည့် တိမ်ခွင်မိုးရပ်အကြားမှ ထင်ရှားထွက်ပြုစ လစန်း၏ အရေးကဲ့သို့၎င်း, တခဏချင်း ဝင်းဝင်းပြိုးပြက် တောက်ပလက်သော လျှပ်စစ်အရောင်ကဲ့သို၎င်း, နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်၌ ဖြစ်ပေါ်သော နတ်သမီးကဲ့သို့၎င်း အလွန်အကြူး အထူး တင့်တယ်တော်မူပေ၏။

The Story of Setaketu, the Bodhisatta

In this way, our future Gotama had adorned himself with the flower of prophecy: “This man will certainly become a Buddha amongst the three kinds of beings, humans, Devas and Brahmas,” uttered by the 24 Buddhas, from Dīpaṅkara to Kassapa, out of the 27 Buddhas who appeared in the period of time lasting four immeasurable periods and 100,000 aeons. Throughout that period of four immeasurable periods and 100,000 aeons, the Bodhisatta had endeavoured to fulfil the perfections (pāramī), charity (cāga) and good conduct (cariyā) by the aforesaid four means of development (bhāvanā) and reached the pinnacle of the fulfilment of all these requisites, which were conducive to his becoming a Buddha. This being so, in the last existence as a Bodhisatta when he was reborn as Prince Vessantara, he brought to termination the entire period of the accumulation of the perfections by performing all the final deeds of merit which surpassed everything, which was beyond comparison and which was to be crowned with the success of Awakening. This commanded the awe and veneration even of the inanimate great earth (mahā-paṭhavi) that quaked and trembled seven times. And, having ended his lifespan in the human abode, the Bodhisatta was reborn as a Deva by the name of Setaketu in the abode of Tusita. He was endowed with the ten attributes, in which he was superior to other Devas:

1. Long life.

2. Physical beauty.

3. Great happiness.

4. Immense wealth and retinue.

5. Authority and power.

6. Sense of sight.

7. Sense of hearing.

8. Sense of smell.

9. Sense of taste.

10. Sense of touch.

With reference to the name of the Bodhisatta, it is mentioned in the chapter on Jewelled Walkway (Ratana-caṅkama), in the Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa, 1.66), as follows: Yadāhaṁ Tusite kāye, Santusito nāmahaṁ tadā. This shows that the Deva had the name of Santusita. Also, in the Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa) commentary and the sub-commentary on the Ornaments of the Victor (Jinālaṅkāra), the same name is mentioned.

But in the exposition of the Discussion of Previous Lives (Pubbe-nivāsa-kathā) of the Expulsion (Pārājika) commentary, and in the commentary of the Discourse about Fear and Terror (Bhaya-bherava-sutta, MN 4), [213] the Deva’s name is given as Setaketu. Moreover, successive authors of Myanmar Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa), such as the Light on the Realised One’s Exalted Utterances (Tathāgata-udāna-dīpanī), the Garland of Decorative Stories (Mālālaṅkāra-vatthu), the Illustration of the Meaning of the Victor (Jinattha-pakāsanī), etc., give Setaketu as the name of the Deva. Therefore, it has been explained by various teachers that Santusita was a common name derived from Tusita, the name of the celestial abode, whereas Setaketu was the proper name that specifically refers to the Deva who would become Buddha Gotama.

Also when it is said that: “The great ocean, starting from the Cakkavāḷa range of mountains, gets deeper and deeper till it reaches the foot of Mount Meru, and its depth becomes 84,000 leagues,” it goes without saying that counting all droplets of water in the ocean is impossible.

In the same way, when virtuous people learned briefly from hearing or from reading that the Bodhisatta, in four immeasurable periods and 100,000 aeons, untiringly and continuously fulfilled the perfections, charity and good conduct by the four means of development, one can reflect profoundly with devotional faith on how the Bodhisatta had developed the perfections, etc., in the course of existences that were more numerous than the countless droplets of water in the great ocean.

The Buddha Uproar

Setaketu, the Bodhisatta, enjoyed supreme divine bliss in the abode of Tusita for 4,000 years, according to Deva reckoning, which is equivalent to 576 million years in the human world. Then 1,000 years before the end of his lifespan by human calculations in Tusita, the Suddhāvāsa Brahmas proclaimed: “Friends, 1,000 years from today, there will appear in the human abode an omniscient Buddha!”

Because of this proclamation from the vault of heaven, the uproar announced the appearance of a Buddha (Buddha-kolāhala): “An omniscient Buddha will appear! An omniscient Buddha will appear!” and it reverberated across the entire human world, 1,000 years ahead of the event. ¹

¹ [For more on the different types of uproar, see the Further Explanations.]

The Request to the Bodhisatta

On hearing the uproar announcing the advent of a Buddha, all the Deva kings belonging to the 10,000 world-element, such as Catumaharājā, Sakka, Suyāma, Santusita, Sunimmita, Vasavattī, and all Mahā Brahmas congregated at a certain universe to hold a discussion about the Bodhisatta whose divine lifespan would last for only seven days by human reckoning, and whose approaching end of life had become manifest through the five signs (pubba-nimitta). ²

² Pubba-nimitta: see the Further Explanations for details.

Then they all approached Setaketu with their hands joined in adoration and requested him as follows: “Bodhisatta, you have completely fulfilled the ten perfections, not with the desire to gain the bliss of Sakka, Māra, Brahma or of a Universal Monarch. You fulfilled these perfections aspiring only after omniscient Buddhahood, in order to acquire for yourself freedom from the three worlds, as well as to liberate the multitudes of humans, Devas and Brahmas. Bodhisatta, this is the most propitious time for you to become an omniscient Buddha! This is truly the right moment to become an omniscient Buddha! Therefore, may you take conception in the womb of your mother in the human realm. After attaining Supreme Awakening, may you liberate humans, Devas and Brahmas from Saṁsāra by teaching the Dhamma leading to the deathless Nibbāna.”

The Five Great Investigations

The Bodhisatta Setaketu did not hastily give his consent to the request of the Devas and Brahmas who had come together from the 10,000 world-element. In consonance with the tradition of previous Bodhisattas, he made the five great investigations as follows:

1. The appropriate time for the appearance of a Buddha.

2. The appropriate island-continent for the appearance of a Buddha.

3. The appropriate country for the appearance of a Buddha.

4. The family into which the Bodhisatta is reborn.

5. The lifespan of the Bodhisatta’s mother-to-be.

1. Of these five great investigations, the Bodhisatta considered first: “Is the time right or not for the appearance of a Buddha in the human world?”

The time is not proper for the advent of a Buddha when the lifespan of human beings is on the increase from 100,000 years. Owing to such longevity, suffering caused by birth, suffering caused by disease, suffering caused by old age and suffering caused by death are not manifest. Veiled by their lengthy lifespan, human beings tend to be oblivious of all suffering.

The Dhamma sermons to be delivered by Buddhas invariably centre around the characteristics of impermanence (anicca), suffering (dukkha) and non-self (anatta). If Buddhas appear when the lifespan is more than 100,000 years give sermons on the nature of impermanence, suffering and non-self, the people of that period will be perplexed, wondering what the Buddhas are teaching about. They will neither listen to nor believe the sermons. Without listening or believing, human beings will surely wonder what the Buddha’s teaching is about. They will never realize the four noble truths and never achieve Nibbāna. It would be fruitless to teach the non-believers the discourse on the three characteristics which would liberate them from Saṁsāra. Therefore, the period when the lifespan extends more than 100,000 years is not the proper time for the Buddhas [214] to appear.

The period when the lifespan of human beings falls below 100 years is also not proper for a Buddha to appear, because beings belonging to such a period abound in the defilements of sensual pleasures. The Dhamma sermons given to such people will not endure. In fact, they will fade away instantly just as the scribbling with a stick on the surface of the water will disappear, leaving no mark whatsoever. Therefore, the short period of the declining lifespan below 100 years is also not the proper time for the Buddhas to appear.

Only the periods when lifespans range from 100,000 years down to 100 years are right for the appearance of a Buddha. These are the periods in which birth, old age and death manifest themselves clearly, in which the teaching on the three characteristics and the teaching as to how beings can be liberated from Saṁsāra is understood easily and in which beings are not so overwhelmed by the defilements of sensual pleasures, hence, it is the appropriate period for the most opportune arrival of a Buddha. Therefore, only the periods when lifespans range from 100,000 years down to 100 years, by human reckoning, is the most propitious time for a Bodhisatta to attain Buddhahood. ³ Thus, Bodhisatta Setaketu came to see the right time clearly, and decided: “This is the most propitious time for me to become a Buddha.”

³ When the Devas and Brahmas made their entreaties to Setaketu, the lifespan of human beings was in the 100 year range.

2. Then he investigated the island-continent which serves as the place for the appearance of Buddhas. There are four large island-continents, each surrounded by 500 smaller islands. Of these, one is called Jambudīpa, as it is distinguished by a rose-apple (jambu) tree growing in it, and was clearly discerned by the Bodhisatta as the only island-continent on which previous Buddhas had appeared.

3. Then he went on investigating thus: “This Jambudīpa is extremely vast measuring 10,000 leagues. Where did former Buddhas appear in this vast expanse of land?” Then he saw it was the Middle Country (Majjhima-desa) in Jambudīpa that was the place of the appearance of the ancient Buddhas.

The Middle Country (Majjhima-desa) is demarcated on the east by the great Sāla tree east of the market-town of Gajaṅgala; on the south-east, by the river Salalavati; on the south, by the market town of Satakaṇṇika; on the west, by the Brahmin village of Thūna; on the north, by Mount Usīradhaja. The Middle Country, having the said five demarcations, is 300 leagues in length and 250 leagues in breath with a circumference of 900 leagues. Regions outside this boundary are called border areas (paccanta). Only in the Middle Country do omniscient Buddhas, Paccekabuddhas, chief disciples, great disciples, Universal Monarchs and powerful, wealthy noble, Brahmin and householder clans live and prosper.

In the Middle Country was situated Kapilavatthu, the royal city of the kingdom of the Sakyas. Bodhisatta Setaketu decided that he should be reborn in that royal city.

4. Investigating the family in which the Bodhisatta, in his last existence, should be reborn, he clearly perceived: “The former Bodhisattas in their respective last existences belonged neither to the merchant class nor to the poor class. They were born only in a noble or a Brahmin family, whichever is considered superior by the people of the period. At the time when people show the highest honour to the ruling families, the Bodhisatta is born in their class. At the time when people do so to the Brahmins, he is born in one of their families. The present time witnesses the nobles being honoured by the people, I should be reborn in one of their families. Among them, King Suddhodana of Kapilavatthu is a direct descendent of Mahā Sammata, the first elected primeval king, through an uninterrupted noble lineage of the pure Sakya clan. This King Suddhodana of pure noble birth shall be my father.”

5. Finally, he investigated as to who should be his mother in his last human existence. He clearly perceived: “The royal mother of a Buddha is a paragon of modesty and chastity; [215] she never indulges in liquor or intoxicants; she has accumulated merit and fulfilled the perfections throughout 100,000 aeons to become the mother of a Buddha. From the moment she is born as the future mother of a Buddha, she continuously observes and upholds the five precepts without any breach. Siri Mahā Māyā Devī, the chief consort of King Suddhodana, is fully endowed with all these qualities. Thus, this Chief Queen, Siri Mahā Māyā Devī, shall be my mother.” Then investigating further the remaining lifespan of the queen, he perceived clearly that she had only ten months and seven days more to live.

The Consent

In this way, after making the five great investigations, the Bodhisatta Setaketu resolved: “I will descend to the human abode and become a Buddha.” Having so resolved, the Bodhisatta gave his consent to the Devas and Brahmas from the 10,000 world-element who had assembled to request him: “Devas and Brahmas, now is the time for me to become a Buddha as you have requested. You may now take leave as you please, I will go down to the human abode to attain Buddhahood.”

After delivering his pledge and bidding farewell to all the Devas and Brahmas, Bodhisatta Setaketu, entered Nandanavana, the celestial garden, accompanied by the Devas from the Tusita realm.

Nandana Grove

An account of the Nandana ⁴ grove will be given here as described in the commentary to the Chapter about Nandaka (Nandana-vagga, SN 1.1). The Nandana Grove is so named because it gives delight (nandana) to all the Devas who visit it.

⁴ [Throughout, the text gave the name as Nandavana, but this is a mistake, the proper name is Nandanavana, so I have changed it accordingly.]

Each of the six planes of the heavenly realm has its own Nandana Grove. All these gardens give the same delight, whether they belong to the lower or upper celestial planes. Therefore, only the Nandana Grove of Tāvatiṁsa abode is described in detail in the texts as an example.

This Nandana Grove is a pleasant, splendid place with all kinds of precious celestial trees, flowers, pavilions, vehicles and a variety of enjoyable things which are enchanting, marvellous and awe inspiring to the worldling. It is a true garden resort where Devas can amuse themselves with singing, dancing and other entertainments presented by dancers and artists of various ages, various beauties, various voices, various forms and various colours. Each troupe of performers tries to rival and outplay the other in providing freely all kinds of sensual pleasures to those who come from the four quarters.

This Nandana Grove, which is considered by the Devas to be a great adornment of their abode with all its splendour and auspiciousness, stands as the most charming resort, and those entering it seeking the five pleasures of senses: enjoyable sights, sounds, scents, tastes and touches, are all delighted and satisfied.

This Nandana Grove is also a place of solace to those Devas who are nearing the end of their lifespan, and experiencing the five portents of impending demise, which warn them of the coming fate and which inevitably appear. Many Devas break down, sobbing and grieving at the imminent predicament of losing their blissful life; but once they enter this enchanting garden, they feel transformed back into persons of serenity, peace and happiness in an instant.

On whatever account they are afflicted with despair and lamentation, once these Devas step inside the Nandana Grove, they are absorbed in pleasures. As the morning dew and mist evaporate at the touch of the radiance of the rising sun, as the flame of the oil lamp flickers and dies out through a strong gust of wind, so the worries of the dying Devas are laid to rest. A saying has come into existence thus: “He who has not been to Nandana Grove, where all the best sensual pleasures of the world converge, cannot understand worldly happiness.” Such is the attraction of the Nandana Grove to all worldlings.

In the commentary to the the Section about Verañjā (Verañjā-kaṇḍa) in the Vinaya, the following description is given: “The Nandana Grove of the Tāvatiṁsa Devas covers an area of 60 leagues in extent. ⁵ It is [216] splendidly decorated with celestial trees of 1,000 different species.”

⁵ According to some teachers, its extent is 500 leagues.

The sub-commentary on the Ornaments of the Victor (Jinālaṅkāra) in its comment on the Threefold Buddha-field (Tividha-buddha-khetta) also says: “Nandana Grove lies to the east of Sudassana city of Tāvatiṁsa and is surrounded by walls, fire screens and arched gateways made of jewels. The area measures 1,000 leagues. It is a recreational resort for all Devas. Two beautiful lakes, Mahānanda and Cūḷananda, are located between Nandana Grove and Sudassana city. The environment of the lakes is clean. The surface water of the lakes is dark blue green, matching the sky free of mist and clouds.”

The Time for the Bodhisatta Demise

When Bodhisatta Setaketu entered Nandana Grove, the accompanying retinue of male and female deities addressed him: “On your demise from this abode of Devas, may you procede to a good abode, the destination of beings accomplished in meritorious deeds!”

The Devas who were accompanying Bodhisatta Setaketu also urged him to recollect again and again his deeds of merit done in the past and moved around in Nandana Grove, surrounding the Bodhisatta. While the Bodhisatta was roaming about in Nandana Grove in the company of the Devas, who were urging him to reflect upon his previous meritorious life, the time of his demise arrived.

The Conception of the Bodhisatta

At the precise moment of the demise of Bodhisatta Setaketu, Siri Mahā Māyā, the Chief Queen of King Suddhodana of the kingdom of Kapilavatthu, was enjoying magnificent regal pleasures. She had now reached the third portion of the second stage of life ⁶ called middle age (majjhima-vaya).

⁶ See the Further Explanations on this chapter.

The human lifespan then was 100 years. Thus the age of Sirī Mahā Māyā Devī was around 55 years and four months. This is elaborated on in the sub-commentary called the Light on the All-Seeing one (Samanta-cakkhu-dīpanī).

The Festival of the Constellation Uttarāsāḷha

It was the ninth waxing day of July (Āsāḷha) in the year 564 BCE, when the Chief Queen Siri Mahā Māyā was 55 years and four months old. The people of the kingdom were joyously celebrating the festival of the constellation Uttarāsāḷha, a traditional annual event. Everyone participated in the festivity, outdoing one another in merry-making.

Siri Mahā Māyā Devī also took part in the festival which was celebrated from the ninth to the fourteenth day of the waxing moon. The festival was distinguished by total abstinence from liquor and by beautification with flowers, perfumes and ornaments. On the full-moon day of the month, the Chief Queen woke up early, took a perfumed bath and gave a most generous donation of money and materials worth 400,000 pieces of money. She then dressed herself and had a breakfast of the choicest food, after which she took the eight precepts from her teacher Devila, and proceeded to the exquisitely decorated royal chamber and spent the entire day on a couch of splendour, observing the eight precepts.

Mahā Māyā’s Dream

Observing the eight precepts and lying on the couch of splendour in the last watch of the full-moon night, Siri Mahā Māyā Devī fell into a short slumber and had a dream, which foretold the conception of a Bodhisatta, as follows: The four Four Great Kings lifted and carried her in her bed to Lake Anotatta in the Himālayas. Then she was placed on the flat surface of the orpiment slab measuring 60 leagues under the shade of a Sāla tree which was seven leagues high. [217]

Thereafter, consorts of the four Four Great Kings came to the scene. They took the queen to Lake Anotatta and bathed her and helped her clean herself. Then they dressed her in celestial costumes and applied celestial cosmetics to her. They also adorned her with celestial flowers. Then she was put to bed with her head towards the east, in the inner chamber of a golden mansion inside a silver mountain, which was not far away from the lake.

At that moment in her dream she saw a pure white elephant grazing around the golden mountain, which was not far from the silver mountain where there was the golden mansion, inside which she slept. Then the white elephant descended from the golden mountain, ascended the silver mountain and entered the golden mansion. The white elephant then walked around the queen clockwise, and entered into her womb from the right side.

The Conception of the Bodhisatta

At the time when the queen was thus dreaming, Bodhisatta Setaketu, was going round Nandana Grove in Tusita enjoying delightful sights and sounds; while doing so he passed away from the abode of Devas with full comprehension and awareness. At that very instant the Bodhisatta was conceived in the lotus-like womb of his mother with the first great resultant consciousness (mahā-vipāka-citta), one of the nineteen initial thought moments (paṭisandhi-citta), a resultant of the first great wholesome consciousness (mahā-kusala-citta) accompanied by joy (somanassa-sahāgatā), combined with knowledge (ñāṇa-sampayutta), unprompted (asaṅkhārika) and caused by preparatory development (parikamma-bhāvanā) prior to the attainment of the absorption of loving-kindness (mettā-jhāna). This event took place on the morning of Thursday, the full moon of July (Āsāḷha), in the year 624 BCE. The precise moment of his conception was marked by the conjunction of the moon with the constellation Uttarāsāḷha.

The name of the year and the days of the Bodhisatta’s conception and birth are mentioned here in accordance with the calculations given in secular works of astrology and the chronicles of the kings. The Pāḷi texts, commentaries and sub-commentaries are silent about them. The The Ancient History of Gotama (Gotama-purāṇa) gives the 2570th year of the Kāliyuga as the date of birth of Buddha Gotama.

Simultaneous with the Bodhisatta’s conception, there occurred a violent earthquake. The 10,000 world-element trembled and shook in the following six modes: The earth surface rose up in the east and sank in the west; it rose up in the west and sank in the east; it rose up in the north and sank in the south; it rose up in the south and sank in the north; it rose up in the centre and sank along the circumference; it rose up along the circumference and sank in the centre.

The Thirty-Two Great Prophetic Phenomena

Moreover, there appeared the 32 great prophetic phenomena that usually accompany the conception of a Bodhisatta in his last existence. From these wonderful events the wise could learn that the Bodhisatta had been conceived. The 32 prophetic phenomena, as enumerated in the Introduction to the Birth Stories (Jātaka-nidāna) commentary, are as follows:

At that moment:

1. A great light of unsurpassed brilliance spread throughout the entire 10,000 world-element.

2. The blind gained eyesight, as if they were desirous of seeing the glory of the [218] Bodhisatta.

3. The deaf gained hearing.

4. The dumb gained the ability to speak.

5. The deformed became normal.

6. The lame gained the ability to walk.

7. The imprisoned and those fettered with handcuffs, chains, etc., for confinement became free of all bondage.

8. Fires in every hell were extinguished.

9. Those suffering in the state of Petas were relieved of thirst and hunger.

10. Animals became free from danger.

11. All beings afflicted with diseases were cured.

12. All beings spoke endearingly to one another.

13. Horses neighed gleefully, in a sweet and pleasant manner.

14. Elephants trumpeted in a sweet and pleasant manner.

15. All musical instruments, such as cymbals, harps, trumpets, etc., produced their sounds without being played.

16. Ornaments, such as bracelets, anklets, etc., worn by human beings tinkled without striking one another.

17. Open spaces and sceneries in all directions became distinct and clear.

18. A soft breeze blew gently, bringing peace and comfort to all living beings.

19. Unseasonal rain fell heavily, although it was not the rainy season.

20. Subterranean waters oozed out of the earth and flowed away in various directions.

21. No birds flew in the sky.

22. River waters that normally flowed continuously ceased to flow like a frightened servant who stops moving at the shout of his master.

23. Salty water in the ocean became sweet.

24. All lakes and ponds had their water surface covered with the five kinds of lotus.

25. All aquatic and terrestrial flowers blossomed simultaneously.

26. Flowers on tree trunks (khandha-paduma) bloomed exquisitely.

27. Flowers on branches (sākhā-paduma) bloomed exquisitely.

28. Flowers on creepers (latā-paduma) bloomed exquisitely.

29. Inflorescent flowers (daṇḍa-paduma) sprouting all over the land appeared in seven tiers after breaking through stone slabs.

30. Celestial lotus flowers dangled earthwards.

31. Flowers rained down continuously in the environment.

32. Celestial musical instruments made the sound of music automatically.

These 32 great prophetic phenomena can also be called the 32 great wonders. The 32 wonders, which were mentioned in chapter IX on the Chronicle of the Twenty-Four Buddhas, were these 32 great prophetic phenomena.

The entire 10,000 world-element, being adorned with such great prophetic phenomena, appeared resplendent like a huge garland of flowers, or like a large bouquet massively made or a vast bed of flowers spread layer upon layer. The air around was laden with fragrance as though this were caused by the gentle movement of a yak-tail fly-flap. ⁷ [219]

⁷ More information about the 32 wonders can be found in the Further Explanations on this chapter.

The Interpretation of Mahā Māyā’s Dream

When Queen Siri Mahā Māyā woke up, she reported her dream to King Suddhodana. On the following morning, King Suddhodana summoned 64 leading Brahmin teachers and offered them prepared seats which were fit for the noble ones and the ground was besmeared evenly with fresh cowdung and strewn all over with rice flakes and the like, as an act of honour. The king also offered the Brahmins delicious milk rice cooked with ghee, honey and molasses, filled to the brim of the gold cups which were covered with gold and silver lids. And to please and satisfy them, the king presented them with new clothes, milch cows, and did other forms of honour.

After serving them with food, drinks, etc., and honouring them thus to their pleasure and satisfaction, King Suddhodana had the queen’s dream related to the Brahmins and asked them: “What does the dream mean, is it fortune or misfortune? Read it and give me your interpretations.”

The Brahmins replied to the king, giving their interpretations: “Great King, lay all your anxieties to rest. The queen has now conceived. The baby in the womb is a boy, not a girl – a son will be born to you. If he chooses to lead a princely life, he will surely become a Universal Monarch reigning over the four continents. If he renounces the household life as a recluse, he will surely become an omniscient Buddha who destroys and removes the roots of the defilements in the three worlds.”

The Protection by Deva Kings

From the moment the Bodhisatta was conceived, the Four Great Kings, namely, Vessavaṇa and others who lived in this universe, entered the splendid chamber of Queen Siri Mahā Māyā and gave protection continuously, day and night, each holding a sword to ward off Petas and Yakkhas, and unsightly beasts and birds which could be seen or heard by the Bodhisatta and his mother. In this way, 40,000 Great Kings residing in the 10,000 world-element – each system having four such deities – guarded the entire space from the doors of the queen’s splendid chamber up to the edges of the world-element, driving away the Petas, Yakkhas, etc.

Such protection was afforded not because of the fear that someone would harm the lives of the Bodhisatta and his mother. Even if 1,000 billion Māras were to bring 1,000 billion gigantic Mount Merus to threaten the lives of the Bodhisatta in his last existence and his mother, all the Māras as well as the mountains would surely be destroyed and the Bodhisatta and his mother would remain unharmed. The protection was just to ward off evil sights and sounds which could possibly cause anxiety and fear to the queen. Another reason might be that the Great Kings protected the Bodhisatta through sheer veneration and devotion inspired by the Bodhisatta’s glorious power.

The question may then arise, i.e., whether the Great Kings who came and kept guard inside the royal chamber of the Bodhisatta’s mother made themselves visible or not to her. The answer is: They did not make themselves visible when she was bathing, dressing, eating and cleaning her body. They made themselves apparent when she entered her chamber of splendour and lay down on her excellent couch.

The sight of Devas might tend to frighten ordinary people, but it did not scare the Chief Queen at all by virtue of the Bodhisatta’s and her own radiance. Seeing them was just like seeing familiar female and male palace guards.

Mahā Māyā’s Observance of Moral Precepts

The mother of a Bodhisatta in his last existence is usually steadfast in observing moral precepts. Before the appearance of a Buddha, people usually took precepts from wandering ascetics by bowing and sitting respectfully before them, and Queen Siri Mahā Māyā, prior to the conception of the Bodhisatta, also used to receive the precepts from the recluse Kāḷadevila. It should be noted that the precepts were kept but not at all by submitting herself as a disciple of the recluse Kāḷadevila. But once the Bodhisatta was conceived in her womb, it was no longer proper for her to sit at the feet of any other person. Only the precepts received from somebody as an equal and not as a subordinate were observed. From the time of her conception of the Bodhisatta she kept [220] the precepts by herself.

The mother of a Bodhisatta in his last existence, from the time of pregnancy, becomes totally free of all sensuous desire for any man, even for the father of the Bodhisatta. It is her nature to remain chaste and pure. On the contrary, it cannot be said that sensuous thoughts would not arise in worldlings at the sight of her person. By virtue of her long fulfilment of the perfections and performance of deeds of merit, the mother of a Bodhisatta in his last existence is endowed with splendour or superb beauty, and elegance, which could not be faithfully represented in any painting or sculpture of her by the most accomplished master artists and sculptors.

On seeing such a mother of the Bodhisatta, if onlookers are not satisfied with the mere sight of her, and if they would attempt to approach her with passionate thoughts, their feet would become transfixed on the spot as if they were fettered with iron chains. Therefore, it should be well borne in mind that the mother of a Bodhisatta in his last existence is a noble, unique woman inviolable by any man or Deva.

The auspicious womb in which a Bodhisatta is conceived is so sacred, it is like a temple that no one else is worthy of occupying or making use of. Besides, while the mother of a Bodhisatta is living, no woman other than herself can be raised to the highest position as Chief Queen. Therefore, seven days after giving birth to the Bodhisatta, it is a natural phenomenon that she should pass away to the Tusita abode of the Devas. The lotus-like womb of Mahā Māyā Devī in which the Bodhisatta remained was as if filled with brilliant diamonds.

On hearing the good tidings that Mahā Māyā Devī, Chief Queen of King Suddhodana, ruler of the kingdom of Kapilavatthu, had conceived a precious son of power and glory, kings from far and near sent most valuable gifts, such as clothing, ornaments, musical instruments, etc., which might delight the Bodhisatta. The gifts which arrived in tribute from various quarters, owing to the deeds of merit performed in previous existences by the Bodhisatta and his mother, were too numerous to be measured or counted.

The Visibility of the Bodhisatta

Although Mahā Māyā Devī had conceived the Bodhisatta, she had no suffering at all, such as swelling, pain, heaviness, etc., in the limbs, unlike other pregnant women. Being thus free of these discomforts, she easily passed through the first stage of her pregnancy. When she reached the advanced stage and the embryo took concrete shape with the development of the five main branches of the body, she often had a look at her child to find out whether the child was in a proper, comfortable position and, if not, to do the needful as in the way of all mothers. Whenever she took a look, she saw the Bodhisatta clearly like iridescent silk thread passing through the pure, clean, beautiful lapis lazuli gem of eight facets; or, she saw him seated cross-legged reposefully leaning on the backbone of the mother like a speaker of Dhamma, seated on the Dhamma throne, leaning on its back-support.

The reason why Mahā Māyā Devī was able to see her son in the lotus-like chamber of her womb was by virtue of the deeds of merit performed by her in previous existences which resulted in her skin texture and colour becoming extraordinarily clean and smooth, free from all impurities. The skin around the stomach was also smooth, clean and translucent like a sheet of glass or that of a priceless ruby. Thus the embryo was plainly visible to the mother who could see the Bodhisatta with naked eyes through the skin of her stomach, like an object encased in a crystal clear glass box.

Though Mahā Māyā Devī could clearly see the son inside her womb but he, from inside her womb, could not see her because his eye consciousness (cakkhu-viññāṇa) had not [221] yet developed.

The Birth of the Bodhisatta

Women other than the mother of a Bodhisatta in his last existence are apt to give birth either after or before the ten-month period of pregnancy. They know no definite time when their babies will be born. Their childbirth takes place unexpectedly while they are in one of the four postures. Some deliver their babies while lying, others while sitting, still others while standing or walking.

As for the mother of a Bodhisatta in his last existence, it is quite to the contrary. Her pregnancy lasts precisely ten full months or 295 days from the date of conception. Furthermore, a Bodhisatta is born only while the mother is assuming the standing posture. When he is born, he is immaculately clean, without even a speck of impurity, like a ruby placed on a freshly woven cloth of Kāsi origin.

An ordinary baby has to go through a very miserable ordeal at the time of birth. When the first spasms of the mother signalling the impending delivery begins, they set in motion a sequence of events, turning the baby into a head-down position; he also has to force his way out through the tight grip of the hard muscles in the region of the birth-canal thus suffering excruciating pains in the process, which could be compared to a man falling into a fathomless pit, or to an elephant being pulled through a narrow keyhole.

But unlike such childbirths, Bodhisattas always come out at birth as easily as water filtered through a water strainer. Like a preacher of Dhamma slowly and calmly descending from the Dhamma throne after having delivered a discourse; or like a man slowly coming down to the covered stairways of a relic shrine (stūpa); or like the sun with its 1,000 brilliant shafts of light breaking through the golden mountain and peering out, the Bodhisatta emerges in ease and comfort with stretched legs, open hands, wide-opened eyes, with mindfulness and comprehension, totally without fear.

Mahā Māyā’s Journey to Devadaha

When Queen Mahā Māyā reached the final stage of her pregnancy, carrying the Bodhisatta for ten full months in the lotus-like chamber of her womb, as though she were carrying oil in a bowl, she felt the urge to visit her royal relatives’ city Devadaha. She requested permission from King Suddhodana, saying: “Great King, I would like to pay a visit to my relatives in Devadaha.”

King Suddhodana gave his assent and had adequate preparations made for the queen’s journey. The entire stretch of road from Kapilavatthu to Devadaha was repaired and smoothed evenly; banana plants, betel palms, and water pots filled to the brim were placed on stands lining both sides of the roadway; flags and banners were also hoisted on poles along the road. Having prepared and decorated the highway which was comparable to a divine highway, the king had Mahā Māyā Devī seated in state on a newly made golden palanquin which was carried by 1,000 royal servants, accompanied by guards and attendants to perform sundry duties on the way. With such pomp and grandeur, the queen was sent off to Devadaha city. ⁸

⁸ Different versions regarding the journey of Mahāmāyā Devī from Kapilavatthu to Devadaha are given in the Further Explanations.

The Lumbinī Garden of Sāla Trees

Between Kapilavatthu and Devadaha cities, there was a grove of Sāla trees by the name of Lumbinī Garden, which was frequented by people from both kingdoms for recreation. When Mahā Māyā Devī reached it, every Sāla tree in the grove was in full bloom, from the bottom of the tree to the topmost branches.

Amidst the flowers and twigs of Sāla trees, swarms of bumblebees in five colours hummed, and flocks of birds of many species chirped, producing sweet melodious sounds. The whole Sāla grove was so delightful and enjoyable, with special features that it might be likened to the [222] Cittalatā Garden of Sakka, the Lord of the Devas. It was also like a place constantly filled with the sounds of mirth and merriment at a feast well organized by a powerful king. ⁹

⁹ This is the description of the garden given in the Birth Stories (Jātaka) commentary.

On account of the melodious sounds emanating from the female bees – which were buzzing delightfully among the buds and flowers, the twigs and branches and which were excited with the intoxicating nectar produced by fragrant Sāla flowers, and which were hovering around and enjoying the nectar themselves and carrying it for others as well ¹⁰ – Lumbinī was very much like Nandana Grove, the delight of the Devas.

¹⁰ For the note on the words in this phrase, read the Further Explanations.

Vibhūsitā bāla-janāti-cālinī, vibhūsitaṅgī vaniteva mālinī, sadā janānaṁ naya-nāli-mālinī, vilumpinīvātiviroci Lumbinī. ¹¹

¹¹ These are the words in praise of Lumbinī Garden by the Venerable Buddhadatta, the author of the commentary on the Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa) [PTS 274].

Just as a youthful maiden who can infatuate all men, who is possessed of limbs adorned with strings of beads and ear-ornaments, who is wearing flowers and is exceedingly fair, even so the Lumbinī Garden with all its ornamental features, the ever delightful resort which human beings feast their bee-like eyes on, was exceedingly beautiful as though it could even vie in splendour with that fair damsel.

On seeing Lumbinī Garden of such immense splendour, Mahā Māyā Devī felt a desire to amuse herself in it. The ministers sought permission from King Suddhodana and with the royal consent they entered the garden carrying the Chief Queen on the golden palanquin.

The moment Mahā Māyā Devī entered Lumbinī Garden, all Devas proclaimed with an uproar which reverberated throughout the 10,000 world-element: “Today, the Bodhisatta will be born from the lotus-like chamber of his mother’s womb.” The Devas and Brahmas from the 10,000 world-element congregated, crowding the whole of this universe, bringing with them a large variety of auspicious treasures as gifts to pay homage and to celebrate the birth of the Bodhisatta. The vault of heaven was covered all over with their celestial white umbrellas and the entire universe resounded with their auspicious songs, celestial music and the sounds of conch shells blown by them.

As soon as Mahā Māyā Devī went into Lumbinī Garden, she felt a sudden urge to grasp with her hand a branch of the fully blooming Sāla tree, the trunk of which was straight and round. As if it were animate, the branch bent itself down like a cane stalk, made pliant by boiling, until it reached the palm of the queen. This is a marvellous event that stirred the minds of many.

Queen Mahā Māyā stood holding the Sāla branch that came down in the palm of her lovely outstretched right hand, which was adorned with newly made gold bracelets, her fingers were shapely like a lotus stem, her finger-nails were bright red, like the colour of a parrot’s beak. The great beauty of Queen Mahā Māyā at that instant resembled the moon that newly emerges from the dark, sombre clouds showing signs of impending rain or the lightning that dazzles in a momentary flash, or a celestial nymph who makes her appearance in the Nandana Grove.

The Birth of the Bodhisatta

Holding the Sāla branch, Queen Mahā Māyā stood majestically in a dress of gold-threaded brocade and draped down to the tip of her feet in a full-length white embroidered shawl with exquisite patterns resembling the eyes of a carp. At that very moment, she felt the unmistakable signs of the impending birth. Her retinue hastily cordoned off the area with curtains and withdrew. [223]

Instantaneously, the 10,000 world-element together with the great ocean roared, quaked, and trembled like the potter’s wheel. The Devas and Brahmas acclaimed in joy and showered flowers from the sky; all musical instruments produced mellifluous melodies automatically. The entire universe became unveiled with unobstructed visibility in all directions. These and other strange marvellous phenomena, 32 in all, occurred simultaneously to herald the birth of the Bodhisatta. As the flying precious jewel emerging from the top of Mount Vepulla hovers and then descends slowly on a readily placed receptacle, so the Bodhisatta magnificently adorned with major and minor physical marks, was delivered clean and pure from the shrine-like lotus-womb of Mahā Māyā Devī on Friday, the full moon of May (Vesākha), a summer month in the year 563 BCE, when the moon was in conjunction with the constellation Visākhā.

The moment the Bodhisatta was born, two fountains of pure spring water, warm and cold, flowed down from the sky and fell on the already pure and clean bodies of the Bodhisatta and his mother as a token of homage, thereby enabling them to adjust the heat and cold in their bodies. ¹²

¹² A note on this is given in the Further Explanations.

Reception by Brahmas, Devas and Humans

The four Great Brahmas, who were free from all sensual defilements, first received the Bodhisatta with a golden net the moment he was born. Then they placed him before the mother and said: “Great Queen, rejoice, a son of great power has been born to you!”

Next, the Four Great Kings received the Bodhisatta from the hands of the four Brahmas with an antelope skin, which was regarded as an auspicious object. Again, from the hands of the Four Great Kings, human beings received the Bodhisatta with a piece of white cloth.

Then, after leaving the hands of the people, the Bodhisatta stood firmly on his feet with soles like those of golden footwear, and touching the ground fully and squarely, he looked towards the eastern direction. As he did so, thousands of world-elements in the east became one continuous stretch of open space without any barrier or boundary between them. The Devas and human beings in the eastern quarter most respectfully paid homage to the Bodhisatta with perfumes, flowers, etc. and said: “Noble Man, there is no one in this eastern direction who is your equal. How can there be anyone who is superior to you?”

Similarly, the Bodhisatta looked into the rest of the ten directions – the four cardinal directions, the four intermediate directions, the downward and the upward directions – one after another. He saw no one equal to him in all these quarters. Thereupon, he faced northward from where he stood and took seven steps forward.

The Bodhisatta was followed by Mahā Brahma, King of Brahmas who gave shelter over him with a white umbrella and by Deva Suyāma who held a fly-flap made of a yak tail. Other Devas, with the remaining emblems of royalty, such as the footwear, the sword and the crown, also followed him from behind. The celestial beings in this procession were not visible to the people, who could see only the regalia.

When the Bodhisatta walked, he walked on the natural ground, but to human beings, he appeared to be walking in the air. The Bodhisatta walked without any clothes on, but to the human beings, he appeared to be walking fully clad. As a new born child the Bodhisatta walked, but to the human beings, he appeared to be sixteen years old.

What has been narrated heretofore in connection with the Bodhisatta’s taking the seven steps in the northern direction is in accordance with the commentaries on the Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa), the Collection of the Long Discourses (Dīgha-nikāya) and the Birth Stories (Jātaka). In the chapter on the Auspicious Birth (Vijāta-maṅgala) of the Ornaments of the Victor (Jinālaṅkāra), however, the birth of the Bodhisatta is somewhat more elaborately related [224] as follows.

While the Bodhisatta took his steps, the Great Brahmas followed and shaded him with the royal white umbrella measuring three leagues. So did the Great Brahmas from the remaining worlds with their white umbrellas of the same size. Thus, the whole universe was fully covered by white umbrellas resembling the garlands of white blooms.

The 10,000 Suyāma Devas from the 10,000 world-element held individually their yak-tail fly-flaps; the 10,000 Santusita Devas of the same world-elements, stood, holding their ruby-studded round fans, all swinging their fly-flaps and round fans right up to the mountain sides on the edge of the universe. In the same way, the 10,000 Sakkas residing in the 10,000 world-element stood blowing 10,000 conches.

All other Devas stood in like manner, some carrying flowers of gold while others carried natural flowers or glittering glass flowers; some carrying flaps and banners, while others carried gem-studded objects for offerings. Female deities with various gifts in their hands also stood there crowding the entire universe.

While the phenomenal display of homage, a gratifying sight for the eye, was in progress, while thousands of conches were being blown melodiously by Devas and humans, and celestial and terrestrial musical instruments were being played and female deities were joyfully dancing, the Bodhisatta halted after taking seven steps in the northward direction.

At that moment, all the humans, Devas and Brahmas maintained complete silence, waiting expectantly with the thought: “What is the Bodhisatta going to say?”

When he halted after taking the seven steps in the northerly direction the Bodhisatta made a fearless roar to be heard simultaneously by all throughout the entire 10,000 world-element as follows:

Aggohaṁ asmi lokassa! Jeṭṭhohaṁ asmi lokassa! Seṭṭhohaṁ asmi lokassa! Ayaṁ antimā jāti! Natthi dāni punabbhavo!

I am superior among the living beings of the three worlds! I am the greatest among the living beings of the three worlds! I am the most exalted among the living beings of the three worlds! This is my last birth! There is no more rebirth for me!

When the Bodhisatta made this bold speech, there was no one capable of challenging or rebutting him; the whole multitude of humans, Devas and Brahmas had to tender their felicitations.

The Bodhisatta’s Extraordinary Acts

Out of the extraordinary acts at the time of the Bodhisatta’s birth, the following were omens, each with its own significance.

1. The Bodhisatta’s firm standing, with both feet evenly on the earth’s surface, was the omen signifying his future attainment of the four bases of psychic power (iddhi-pāda).

2. The Bodhisatta’s facing northwards was the omen signifying his future supremacy over all living beings.

3. The Bodhisatta’s taking seven steps was the omen signifying his future attainment of the seven factors of Awakening (Bodhyaṅga), the jewel of the Dhamma.

4. The Bodhisatta’s having the cool shade of the celestial white umbrella was the omen signifying his future attainment of the Arahat fruition. [225]

5. The Bodhisatta’s acquisition of the five emblems of royalty was the omen signifying his future attainment of five kinds of emancipation (vimutti): 1) Emancipation through suppression (vikkhambhana-vimutti); 2) emancipation through the opposite (tad-aṅga-vimutti); 3) emancipation through cutting off (samuccheda-vimutti); 4) emancipation through tranquillity (paṭippassaddhi-vimutti); 5) emancipation through escape (nissaraṇa-vimutti).

6. The Bodhisatta’s seeing in the ten directions without any obstruction was the omen signifying his future attainment of unobstructed knowledge (anāvaraṇa-ñāṇa).

7. The Bodhisatta’s fearless roar: “I am the most superior, the greatest and the most exalted!” was the omen signifying his future turning of the Dhamma Wheel (Dhamma-cakka) which no humans Devas, or Brahmas are capable of halting or reversing.

8. The Bodhisatta’s fearless roar: “This is my last birth! There is no more rebirth for me!” was the omen signifying his future attainment of Nibbāna with no remaining physical and mental aggregates (anupādisesa-nibbāna).

The Three Existences in which the Bodhisatta spoke at Birth

The Bodhisatta spoke immediately after his birth, not only in this last existence as Prince Siddhattha, but also when he was born to become the wise Mahosadha, and when he was born to become King Vessantara. Hence there were three existences in which he spoke at birth. Here is a brief explanation:

1. In his existence as the wise Mahosadha, the Bodhisatta came out of the mother’s womb, holding a piece of sandalwood which had been placed in his hand by Sakka, the Lord of the Devas. His mother on seeing the object in the hand of her newly born baby, asked: “My dear son, what have you brought with you in your hand?” – “Mother, it is medicine,” answered the Bodhisatta. He was thus initially named Osadha Kumāra meaning: “Medicine Boy.” The medicine was carefully stored in a jar. All patients who came with all kinds of ailment, such as blindness, deafness, etc., were cured with that medicine, beginning with the Bodhisatta’s wealthy father, Sirivaḍḍhana, who was cured of his headache. Thus, because of the great efficacy of his medicine, the youthful Bodhisatta later came to be popularly known as Mahosadha, “Great Medicine,” the possessor of the most efficacious medicine.

2. In the existence of the Bodhisatta as King Vessantara also, the moment he was born, he extended his right hand with open palm and said: “Mother, what do you have in your golden palace that I can give in generosity.” The mother answered: “My dear son, you are born to wealth in this golden palace.” Then the mother took the child’s open hand, placed it on her palm and put a bag of 1,000 silver pieces. Thus, the Bodhisatta also spoke at birth in the existence of King Vessantara.

3. As has been narrated above, in his last existence as Prince Siddhattha, the Bodhisatta made the fearless roar the moment he was born.

The Phenomenal Events at the Bodhisatta’s Birth

Also at the moment of the birth of the Bodhisatta certain events manifested clearly. These events and what they presaged will be explained below in accordance with the Long Discourse on the Traditions (Mahāpadāna-sutta, DN 14) and the Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa) commentaries.

1. At the time of the birth of the Bodhisatta, the 10,000 world-element quaked. This was the omen presaging his attainment of omniscience.

2. The Devas and Brahmas living in the 10,000 world-element congregated in this [226] universe. This was the omen presaging the assembly of Devas and Brahmas listening to the Dhamma Wheel (Dhamma-cakka) discourse when delivered.

3. The Devas and Brahmas were the first to receive the Bodhisatta at the time of his birth. This was the omen presaging his attainment of the four absorptions of the form worlds (rūpāvacara-jhāna).

4. The human beings received the new born Bodhisatta after the Devas and Brahmas. This was the omen presaging his attainment of the four absorptions of the formless worlds (arūpāvacara-jhāna).

5. Stringed instruments such as harps made music without being played. This was the omen presaging his attainment of the nine successive attainments (anupubba-vihāra-samāpatti) consisting of the attainment of the four absorptions of the form worlds, the four absorptions of the formless worlds and the cessation attainment (nirodha-samāpatti).

6. Leather instruments, such as big and small drums, made music without being played. This was the omen presaging his beating the most sacred drum of Dhamma to be heard by Devas and humans alike.

7. Prisons and fetters, which kept men in bondage, broke into pieces. This was the omen presaging his complete elimination of the conceited notion of “I am.”

8. All kinds of diseases afflicting the sick disappeared, like the dirt on copper when washed away by acid. This was the omen presaging the attainment by human beings of the four noble truths, the eradication of the suffering of Saṁsāra.

9. The blind since birth could see all forms and colours just like normal people do. This was the omen presaging the acquisition by human beings of the divine eye (dibba-cakkhu).

10. The deaf since birth could hear all sounds just like normal people do. This was the omen presaging the acquisition by human beings of the divine ear (dibba-sota).

11. The crippled gained healthy legs and could walk about. This was the omen presaging the acquisition of the four bases of psychic power (iddhi-pāda).

12. The dumb since birth gained mindfulness and could speak. This was the omen presaging the acquisition of the four methods of steadfast mindfulness (satipaṭṭhāna).

13. Ships on perilous voyages abroad reached their respective havens. This was the omen presaging the acquisition of the fourfold analytical knowledges (paṭisambhidā-ñāṇa).

14. All kinds of precious gems, both celestial and terrestrial, glittered most brilliantly. This was the omen presaging the acquisition of the light of Dhamma. It was also the omen presaging the brilliant glory of the Buddha who disseminated the light of Dhamma to those who were bent on receiving it.

15. Loving-kindness pervaded among all beings who were at enmity with one another. This was the omen presaging the attainment of the four sublime states (Brahma-vihāra).

16. The fires of hell were extinguished. This was the omen presaging the cessation of the eleven kinds of fires, such as greed, anger, etc.

17. There appeared light in the Lokantarika hells which normally are in total darkness. This was the omen presaging the ability to dispel the darkness of ignorance and to [227] shed the light of wisdom.

18. The river water, which had been perennially flowing, ceased to flow. This was the omen presaging the acquisition of the fourfold confidence (catu-vesārajja-ñāṇa).

19. All the waters in the great ocean turned sweet in taste. This was the omen presaging the acquisition of the uniquely sweet taste of peace resulting from the cessation of defilements.

20. Instead of stormy winds, light winds blew, cool and pleasant. This was the omen presaging the disappearance of the 62 kinds of wrong beliefs.

21. All kinds of birds in the sky or on top of the trees or mountains alighted to the ground. This was the omen presaging the lifelong taking of refuge in the Three Treasures by human beings after listening to the teaching of the Buddha.

22. The moon shone forth, far brighter than ever before. This was the omen presaging the delighted mood of human beings.

23. The sun, being of moderate heat and clear radiance, brought clement weather. This was the omen presaging the physical and mental happiness of human beings.

24. The Devas, standing at the doorways of their mansions, slapped their arms with their hands, whistled and flung their clothes in merriment. This was the omen presaging his attainment of omniscient Buddhahood and making the Exalted Utterance.

25. Torrential rain fell all over the four continents. This was the omen presaging the heavy Dhamma rain of deathlessness which fell with the great force of wisdom.

26. All human beings felt no hunger. This was the omen presaging their attainment of the deathless Dhamma of the mindfulness related to the body (kāyagatasati), or freedom from hunger for defilements after enjoying the deathless food of mindfulness related to the body.

27. All human beings felt no thirst. This was the omen presaging their attainment of the bliss of the fruition of Arahantship.

28. Closed doors burst open by themselves. This was the omen presaging the opening up of the gates of Nibbāna which is the eightfold noble path.

29. Flower trees and fruit trees bore flowers and fruits respectively. This was the omen presaging the people’s bearing the flowers of emancipation (vimutti) and the fruits of the four noble ones (ariya-phala).

30. All the 10,000 world-element were covered with the one and only flower-banner. The 10,000 world-element were covered with the banner of victory. This was the omen presaging the spreading of the flower-banner, i.e., the noble path.

Moreover, the showering of exquisite flowers and exceedingly fragrant flowers; the brightness of stars and constellations even in sunlight; the appearance of springs of pure, clean water; the emergence of burrowing animals from their habitats; the absence of greed, hate and delusion; the absence of clouds of dust from the ground; the absence of obnoxious smells; the pervasion of celestial perfumes; the clear visibility of the Brahmas of the form worlds to human beings; the absence of birth and death amongst human beings, and other phenomena occurred distinctly. The occurrence of these phenomena constituted omens presaging the [228] Buddha’s attainment of attributes other than those mentioned above.

The Seven Connatals of the Bodhisatta

At that precise moment of the birth of the Bodhisatta, the following seven were born simultaneously:

1. Princess Yasodharā, also named Bhaddakaccānā, and mother of Prince Rāhula.

2. Prince Ānanda.

3. The charioteer Channa.

4. Minister Kāḷudāyī.

5. The royal stallion Kanthaka.

6. The Mahā Bodhi tree.

7. The four jars of gold appeared.

Since they were born or came into being at the same time as the Bodhisatta, they were known as the seven coeval s of the Bodhisatta. Of these seven:

1. Princess Yasodharā Bhaddakaccānā was born of Suppabuddha, King of Devadaha city, and Queen Amittā.

2. Prince Ānanda was the son of the Sakyan Amittodana, younger brother of King Suddhodana.

3. The Mahā Bodhi tree grew at the centre of the victory site where the Buddha attained Awakening in the Uruvelā forest in the Middle Country.

4. The four large jars of gold appeared within the precincts of the palace of Kapilavatthu.

Of these four jars:

1. One was named Saṅkha, the diameter of its brim was one mile.

2. Another was named Ela, the diameter of its brim was two miles.

3. The third was named Uppala, the diameter of its brim was three miles.

4. The last one named Puṇḍarīka, the diameter of its brim was four miles, equivalent to one league.

When some gold was taken out of these four jars, they became replenished; there was no trace of depletion.

The account of these four jars of gold is given in the commentary on the Discourse concerning Caṅkī (Caṅkī-sutta, MN 95), and also in the commentary on the commentary on the Discourse concerning Soṇadaṇḍa (Soṇadaṇḍa-sutta, DN 4). The order of the names of the seven birth-mates of the Bodhisatta given above is that contained in the commentaries on the Birth Stories (Jātaka) and the Chronicles of the Buddhas (Buddha-vaṁsa )and also in the commentary on the Long Discourse on the Traditions (Mahāpadāna-sutta, DN 14).

In the exposition of the story of Kāḷudāyī in the Collection of the Numerical Discourses (Aṅguttara-nikāya) commentary and also in the exposition of the story of Rāhula in the Sārattha-dīpanī-ṭīkā, Ānanda’s name has been left out from the list.

There the list states:

1. The Bodhi tree.

2. Yasodharā.

3. The four jars of gold.

4. The royal elephant named Ārohanīya.

5. Kanthaka the steed.

6. The charioteer Channa.

7. Minister Kāludāyī.

The order of the items is given according to their respective [229] reciters (bhāṇakas).

After the birth the citizens from the two cities of Kapilavatthu and Devadaha conveyed Queen Mahā Māyā and her noble Bodhisatta son back to the city of Kapilavatthu.