ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိ

၁။ ကုသလတိက် (၁) (အပြစ်မရှိခြင်း ကောင်းသောအကျိုးကို ပေးခြင်းလက္ခဏာရှိသော) ကုသိုလ်တရားများ။ (၁-၃၆၄၊ ၉၈၅၊ ၁၃၈၄)။ (၂) (အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်ခြင်း မကောင်းသောအကျိုးကို ပေးခြင်းလက္ခဏာရှိသော) အကုသိုလ် တရားများ။ (၃၆၅-၄၃၀၊ ၉၈၆၊ ၁၃၈၅)။ (၃) ကုသိုလ် အကုသိုလ်အဖြစ်ဖြင့် မဟောအပ်သော (ဝိပါက် ကြိယာ ရုပ် နိဗ္ဗာန်ဟူသော) အဗျာကတ တရားများ။ (၄၃၁-၉၈၄၊ ၉၈၇၊ ၁၃၈၆)။

၂။ ဝေဒနာတိက် (၁) ချမ်းသာခံစားမှု ‘သုခဝေဒနာ’နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၉၈၈၊ ၁၃၈၇)။ (၂) ဆင်းရဲခံစားမှု ‘ဒုက္ခဝေဒနာ’ နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၉၈၉၊ ၁၃၈၈)။ (၃) ဆင်းရဲချမ်းသာ မဟုတ်၊ အလယ်အလတ် ခံစားမှု ‘အဒုက္ခမသုခဝေဒနာ’ နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၉၉၀၊ ၁၃၈၉)။

၃။ ဝိပါကတိက် (၁) အကျိုး ‘ဝိပါက်’ တရားများ။ (၉၉၁၊ ၁၃၉၀)။ (၂) အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ကို ဖြစ်စေခြင်းသဘောရှိသော တရားများ။ (၉၉၂၊ ၁၃၉၁)။ (၃) အကျိုး ‘ဝိပါက်’ လည်း မဟုတ်၊ အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ကို ဖြစ်စေခြင်း သဘောရှိသည်လည်း မဟုတ်သောတရားများ။ (၉၉၃၊ ၁၃၉၂)။

၄။ ဥပါဒိဏ္ဏတိက် (၁) (အာရုံပြုသောအားဖြင့်) တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ ကပ်အပ်သော ကံသည် (အကျိုး ‘ဝိပါက်’၏ အဖြစ် ဖြင့်) စွဲယူလည်း စွဲယူအပ်ကုန်သည် ဖြစ်၍ လွန်စွာ စွဲလမ်းတတ်သော ဥပါဒါန်တရားတို့၏ အာရုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော တရားများ။ (တဏှာ ဒိဋ္ဌိဟူသော ဥပါဒါန်ဦးစီးသည့် ကံ၏ အကျိုးလည်း ဖြစ်၍ ဥပါဒါန်တို့၏ အစီးအပွါးလည်းဖြစ်သော လောကီဝိပါက်နှင့် ကမ္မဇ ရုပ်တရားများ)။ (၉၉၄၊ ၁၃၉၃)။ (၂) (အာရုံပြုသောအားဖြင့်) တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ ကပ်အပ်သော ကံသည် (အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ၏ အဖြစ်ဖြင့်) မစွဲယူအပ်ကုန်မူ၍ လွန်စွာ စွဲလမ်းတတ်သော ဥပါဒါန်တရားတို့၏ အာရုံသာ ဖြစ် ကုန်သော တရားများ။ (တဏှာ ဒိဋ္ဌိဟူသော ဥပါဒါန်ဦးစီးသည့် ကံ၏ အကျိုးကား မဟုတ်၊ ဥပါဒါန်တို့၏ အစီးအပွါးသာဖြစ်သော လောကီကုသိုလ်, အကုသိုလ်, ကြိယာနှင့် စိတ်, ဥတု, အာဟာရဟူသောအကြောင်းသုံးပါးကြောင့် ဖြစ်သော တိဇရုပ်တရားများ)။ (၉၉၅၊ ၁၃၉၄)။ (၃) (အာရုံပြုသောအားဖြင့်) တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ ကပ်အပ်သော ကံသည် (အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ၏ အဖြစ်ဖြင့်) မစွဲယူလည်း မစွဲယူအပ်ကုန်၊ လွန်စွာ စွဲလမ်းတတ်သော ‘ဥပါဒါန်’ တရားတို့၏ အာရုံလည်းမဟုတ်ကုန်သော တရားများ။ (တဏှာ ဒိဋ္ဌိဟူသော ဥပါဒါန်ဦးစီးသည့် ကံ၏ အကျိုးလည်း မဟုတ်၊ ဥပါဒါန်တို့၏ အစီးအပွါးလည်း မဟုတ်သော လောကုတ္တရာတရားများ)။ (၉၉၆၊ ၁၃၉၅)။

၅။ သံကိလိဋ္ဌတိက် (၁) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော (ကိလေသာ) တရားတို့သည် ပူပန်စေအပ်, နှိပ်စက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော (ကိလေသာ) တရားတို့ကို (ရခြင်းငှါ) ထိုက်သောတရားများ (ကိလေသာတရားတို့၏ လွှမ်းမိုးဖိစီးမှုကိုလည်း ခံရ၍ ကိလေသာတို့၏ အာရုံလည်းဖြစ်သော အကုသိုလ်တရားများ)။ (၉၉၇၊ ၁၃၉၆)။ (၂) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော (ကိလေသာ) တရားတို့သည် မပူပန်စေအပ် မနှိပ်စက် အပ်ကုန်မူ၍ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော (ကိလေသာ) တရားတို့ကို (ရခြင်းငှါသာ) ထိုက်သော တရားများ (ကိလေသာတရားတို့၏ လွှမ်းမိုးဖိစီးမှုကိုကား မခံရ ကိလေသာတို့၏ အာရုံသာဖြစ်သော လောကီကုသိုလ်, လောကီဝိပါက်, ကြိယာနှင့် ရုပ်တရားများ။ (၉၉၈၊ ၁၃၉၇)။ (၃) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော (ကိလေသာ) တရားတို့သည် ပူပန်လည်း မပူပန်စေအပ် နှိပ်စက်လည်း မနှိပ်စက်အပ်ကုန်မူ၍ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော (ကိလေသာ) တရားတို့ကို (ရခြင်းငှှါ) ထိုက်လည်း မထိုက်သော တရားများ။ (ကိလေသာတရားတို့၏ လွှမ်းမိုးဖိစီးမှုကိုလည်း မခံရ၊ ကိလေသာတို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော လောကုတ္တရာတရားများ)။ (၉၉၉၊ ၁၃၉၈)။

၆။ ဝိတက္ကတိက် (၁) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ နှင့်လည်း တကွ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ နှင့်လည်း တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၀၀၊ ၁၃၉၉)။ (၂) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ကား မရှိ၊ သုံးသပ်မှု ဝိစာရ’ မျှသာရှိသော တရားများ။ (၁၀၀၁၊ ၁၄၀၀)။ (၃) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ လည်း မရှိ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ လည်း မရှိသော တရားများ။ (၁၀၀၂၊ ၁၄၀၁)။

၇။ ပီတိတိက် (၁) နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၀၃၊ ၁၄၀၂)။ (၂) ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၀၄၊ ၁၄၀၃)။ (၃) လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၀၅၊ ၁၄၀၄)။

၈။ ဒဿနတိက် (၁) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော တရားများ။ (၁၀၀၆၊ ၁၄၀၅)။ (၂) အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သော တရားများ။ (၁၀၁၁၊ ၁၄၀၆)။ (၃) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သည်လည်း မဟုတ်၊ အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သည်လည်းမဟုတ်သော တရားများ။ (၁၀၁၂၊ ၁၄၀၇)။

၉။ ဒဿနဟေတုတိက် (၁) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ ရှိသော တရားများ။ (၁၀၁၃၊ ၁၄၀၈)။ (၂) အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ ရှိသော တရားများ။ (၁၀၁၈၊ ၁၄၀၉)။ (၃) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ ရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ ရှိသည်လည်း မဟုတ်သော တရားများ။ (၁၀၁၉၊ ၁၄၁၀)။

၁၀။ အာစယဂါမိတိက် (၁) ပဋိသန္ဓေ စုတိသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၂၀၊ ၁၄၁၁)။ (၂) နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၂၁၊ ၁၄၁၂)။ (၃) ပဋိသန္ဓေ စုတိသို့ ရောက်ကြောင်းလည်း မဟုတ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းလည်း မဟုတ်သောတရားများ။ (၁၀၂၂၊ ၁၄၁၃)။

၁၁။ သေက္ခတိက် (၁) သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ခုနစ်ယောက်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၂၃၊ ၁၄၁၄)။ (၂) အသေက္ခ ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၂၄၊ ၁၄၁၅)။ (၃) သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ခုနစ်ယောက်တို့၏ ဥစ္စာလည်း မဟုတ်၊ အသေက္ခ ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဥစ္စာလည်းမဟုတ်သော တရားများ။ (၁၀၂၅၊ ၁၄၁၆)။

၁၂။ ပရိတ္တတိက် (၁) နည်းပါးသော အာနုဘော်ရှိသော ‘ပရိတ္တ’ တရားများ (ကာမတရားများ)။ (၁၀၂၆၊ ၁၄၁၇)။ (၂) ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သော ‘မဟဂ္ဂတ’ တရားများ။ (၁၀၂၇၊ ၁၄၁၈)။ (၃) နှိုင်းယှဥ်မှုကို ပြုတတ်သော ရာဂစသည်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ‘အပ္ပမာဏ’ တရားများ။ (၁၀၂၈၊ ၁၄၁၉)။

၁၃။ ပရိတ္တာရမ္မဏတိက် (၁) နည်းပါးသော၊ အာနုဘော်ရှိသာ တရားလျှင် အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၀၂၉၊ ၁၄၂၀)။ (၂) ကြီးကျယ် မြင့်မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သောတရားလျှင် အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၀၃၀၊ ၁၄၂၁)။ (၃) နှိုင်းယှဥ်မှုကို ပြုတတ်သော ရာဂစသည်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားလျှင် အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၀၃၁၊ ၁၄၂၂)။

၁၄။ ဟီနတိက် (၁) ယုတ်ညံ့သော ‘ဟီန’ တရားများ။ (၁၀၃၂၊ ၁၄၂၃)။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော ‘မဇ္ဈိမ’ တရားများ။ (၁၀၃၃၊ ၁၄၂၄)။ (၃) မွန်မြတ်သော ‘ပဏီတ’ တရားများ။ (၁၀၃၄၊ ၁၄၂၅)။

၁၅။ မိစ္ဆတ္တတိက် (၁) ဖောက်ပြန်သော သဘောရှိကုန်၍ စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသောတရားများ။ (၁၀၃၅၊ ၁၄၂၆)။ (၂) မဖောက်ပြန်သော သဘောရှိကုန်၍ မိမိ၏ အခြားမဲ့၌ အကျိုးပေးသည်၏ အစွမ်းဖြင့် မြဲသောတရားများ။ (၁၀၃၆၊ ၁၄၂၇)။ (၃) (နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာဖြင့်) အကျိုးပေး မမြဲသော တရားများ။ (၁၀၃၇၊ ၁၄၂၈)။

၁၆။ မဂ္ဂါရမ္မဏတိက် (၁) ‘မဂ်’ တည်းဟူသော အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၀၃၈၊ ၁၄၂၉)။ (၂) ‘မဂ်’ တည်းဟူသော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ ရှိသော တရားများ။ (၁၀၃၉၊ ၁၄၂၉)။ (၃) ‘မဂ်’ တည်းဟူသော အကြီးအမှူး ‘အဓိပတိ’ ရှိသော တရားများ။ (၁၀၄၀၊ ၁၄၂၉)။

၁၇။ ဥပ္ပန္နတိက် (၁) ဥပါဒ် ဌီ ဘင်ဟု ဆိုအပ်သော ခဏသုံးပါးသို့ ရောက်ဆဲဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၄၁၊ ၁၄၃၀)။ (၂) ဥပါဒ် ဌီ ဘင်ဟု ဆိုအပ်သော ခဏသုံးပါးသို့ ရောက်ပြီးလည်း မဟုတ်၊ ရောက်ဆဲလည်းမဟုတ်သော တရားများ။ (၁၀၄၂၊ ၁၄၃၀)။ (၃) မချွတ်ဧကန် ဖြစ်လတ္တံ့သော (ဝိပါက်ကမ္မဇရုပ်) တရားများ။ (၁၀၄၃၊ ၁၄၃၀)။

၁၈။ အတီတတိက် (၁) ဥပါဒ်စသော ခဏသုံးပါးသို့ ရောက်၍ လွန်သွားသော ‘အတိတ်’ တရားများ။ (၁၀၄၄၊ ၁၄၃၁)။ (၂) ဥပါဒ်စသော ခဏသုံးပါးသို့ မရောက်သေးသော ‘အနာဂတ်’ တရားများ။ (၁၀၄၅၊ ၁၄၃၁)။ (၃) ထိုထိုအကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်နေသော ‘ပစ္စုပ္ပန်’ တရားများ။ (၁၀၄၆၊ ၁၄၃၁)။

၁၉။ အတီတာရမ္မဏတိက် (၁) အတိတ်တရားလျှင် အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၁၄၇၊ ၁၄၃၂)။ (၂) အနာဂတ်တရားလျှင် အာရုံရှိကုန်သော တရားများ။ (၁၀၄၈၊ ၁၄၃၃)။ (၃) ပစ္စုပ္ပန်တရားလျှင် အာရုံရှိကုန်သော တရားများ။ (၁၀၄၉၊ ၁၄၃၄)။

၂၀။ အဇ္ဈတ္တတိက် (၁) အတွင်း ‘အဇ္ဈတ္တ’ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၅၀၊ ၁၄၃၅)။ (၂) အပ ‘ဗဟိဒ္ဓ’ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၅၁၊ ၁၄၃၅)။ (၃) အတွင်း အပ ‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ’ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၅၂၊ ၁၄၃၅)။

၂၁။ အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏတိက် (၁) အတွင်း ‘အဇ္ဈတ္တ’ တရားလျှင် အာရုံရှိကုန်သော တရားများ။ (၁၀၅၃၊ ၁၄၃၆)။ (၂) အပ ‘ဗဟိဒ္ဓ’ တရားလျှင် အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၀၅၄၊ ၁၄၃၇)။ (၃) အတွင်း အပ ‘အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ’ တရားလျှင် အာရုံရှိသော တရားများ။ (၁၀၅၅၊ ၁၄၃၇)။

၂၂။ သနိဒဿနတိက် (၁) မြင်ခြင်းနှင့်လည်း တကွ ထိပါးခြင်းနှင့်လည်း တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၅၆၊ ၁၄၃၈)။ (၂) မြင်ခြင်းကား မရှိ၊ ထိပါးခြင်းနှင့်သာ တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၅၇၊ ၁၄၃၉)။ (၃) မြင်ခြင်းလည်း မရှိ၊ ထိပါးခြင်းလည်း မရှိသော တရားများ။ (၁၀၅၈၊ ၁၄၄၀)။ တိကမာတိကာ ပြီးပြီ။ (ခ) ဒုကမာတိကာ ၁-ဟေတုဂေါစ္ဆက ၁ (၁)။ ဟေတုဒုက် (၁) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မည်သော တရားများ။ (၁၀၅၉၊ ၁၀၇၇၊ ၁၄၄၁)။ (၂) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မမည်သော တရားများ။ (၁၀၇၈၊ ၁၄၄၂)။ ၂ (၂)။ သဟေတုကဒုက် (၁) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ရှိသော တရားများ။ (၁၀၇၉၊ ၁၄၄၃)။ (၂) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မရှိသော တရားများ။ (၁၀၈၀၊ ၁၄၄၄)။ ၃ (၃)။ ဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၀၈၁၊ ၁၄၄၅)။ (၂) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ နှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၀၈၂၊ ၁၄၄၆)။ ၄ (၄)။ ဟေတု သဟေတုကဒုက် (၁) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’လည်းမည် အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’လည်းရှိသော တရားများ။ (၁၀၈၃၊ ၁၄၄၇)။ (၂) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ သာ ရှိ၍ အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မမည်သော တရားများ။ (၁၀၈၄၊ ၁၄၄၈)။ ၅ (၅)။ ဟေတု ဟေတုသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’လည်းမည် အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ နှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၀၈၅၊ ၁၄၄၉)။ (၂) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ နှင့်သာ ယှဥ်၍ အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မမည်သော တရားများ။ (၁၀၈၆၊ ၁၄၅၀)။ ၆ (၆)။ န ဟေတု သဟေတုကဒုက် (၁) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’မမည်သော်လည်း အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ရှိသော တရားများ။ (၁၀၈၇၊ ၁၄၅၁)။ (၂) အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ လည်း မမည် အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ လည်း မရှိသော တရားများ။ (၁၀၈၈၊ ၁၄၅၂)။ ဟေတုဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၂-စူဠန္တရဒုက် ၇ (၁)။ သပ္ပစ္စယဒုက် (၁) (ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရတည်းဟူသော) အကြောင်းတရား လေးပါးတို့နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၈၉၊ ၁၄၅၃)။ (၂) (ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရတည်းဟူသော) အကြောင်းတရား လေးပါးတို့နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၉၀၊ ၁၄၅၄)။ ၈ (၂)။ သင်္ခတဒုက် (၁) (ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရတည်းဟူသော) အကြောင်းတရား လေးပါးတို့သည် ပြု ပြင်စီမံ အပ်သောတရားများ။ (၁၀၉၁၊ ၁၄၅၅)။ (၂) (ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရတည်းဟူသော) အကြောင်းတရား လေးပါးတို့သည် မပြုပြင် မစီမံအပ်သော တရားများ။ (၁၀၉၂၊ ၁၄၅၆)။ ၉ (၃)။ သနိဒဿနဒုက် (၁) မြင်ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၉၃၊ ၁၄၅၇)။ (၂) မြင်ခြင်းနှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၉၄၊ ၁၄၅၈)။ ၁၀ (၄)။ သပ္ပဋိဃဒုက် (၁) ထိပါးခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၉၅၊ ၁၄၅၉)။ (၂) ထိပါးခြင်းနှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၀၉၆၊ ၁၄၆၀)။ ၁၁ (၅)။ ရူပီဒုက် (၁) ဖောက်ပြန်ခြင်း သဘောရှိသော ‘ရုပ်’ တရားများ။ (၁၀၉၇၊ ၁၄၆၁)။ (၂) ဖောက်ပြန်ခြင်း သဘောမရှိသော ‘နာမ်’ တရားများ။ (၁၀၉၈၊ ၁၄၆၂)။ ၁၂ (၆)။ လောကိယဒုက် (၁) လောက၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော တရားများ။ (၁၀၉၉၊ ၁၄၆၃)။ (၂) လောကမှ လွန်မြောက်သော တရားများ။ (၁၁၀၀၊ ၁၄၆၄)။ ၁၃ (၇)။ ကေနစိဝိညေယျဒုက် (၁) တစ်စုံတစ်ခုသော စိတ်သည် သိအပ် သိထိုက်သော တရားများ။ (၁၁၀၁၊ ၁၄၆၄)။ (၂) တစ်စုံတစ်ခုသော စိတ်သည် မသိအပ် မသိထိုက်သော တရားများ။ (၁၁၀၁၊ ၁၄၆၄)။ စူဠန္တရဒုက် ပြီးပြီ။ ၃-အာသဝဂေါစ္ဆက ၁၄ (၁)။ အာသဝဒုက် (၁) အာသဝမည်သော တရားများ။ (ရှည်စွာသော သံသရာဆင်းရဲကို ယိုစီးစေတတ် ဖြစ်စေ တတ်သောတရားများ)။ (၁၁၀၂၊ ၁၄၆၅)။ (၂) အာသဝမမည်သော တရားများ။ (၁၁၀၇၊ ၁၄၆၆)။ ၁၅ (၂)။ သာသဝဒုက် (၁) အာသဝတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၀၈၊ ၁၄၆၇)။ (၂) အာသဝတို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၀၉၊ ၁၄၆၈)။ ၁၆ (၃)။ အာသဝသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) အာသဝနှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၁၀၊ ၁၄၆၉)။ (၂) အာသဝနှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၁၁၊ ၁၄၇၀)။ ၁၇ (၄)။ အာသဝ သာသဝဒုက် (၁) အာသဝလည်းမည် အာသဝတို့၏ အာရုံလည်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၁၂၊ ၁၄၇၁)။ (၂) အာသဝတို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ အာသဝမမည်သော တရားများ။ (၁၁၁၃၊ ၁၄၇၂)။ ၁၈ (၅)။ အာသဝ အာသဝသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) အာသဝလည်းမည် အာသဝနှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၁၄၊ ၁၄၇၃)။ (၂) အာသဝနှင့်သာ ယှဥ်၍ အာသဝမမည်သော တရားများ။ (၁၁၁၅၊ ၁၄၇၄)။ ၁၉ (၆)။ အာသ၀၀ပ္ပယုတ္တသာသဝဒုက် (၁) အာသဝနှင့် မယှဥ်သော်လည်း အာသဝတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၁၆၊ ၁၄၇၅)။ (၂) အာသဝနှင့်လည်း မယှဥ်၊ အာသဝတို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၁၇၊ ၁၄၇၆)။ အာသဝဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၄-သညောဇနဂေါစ္ဆက ၂၀ (၁)။ သညောဇနဒုက် (၁) သံယောဇဥ်မည်သော တရားများ။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ယှဥ်စပ်နှောင်ဖွဲ့တတ်သော တရားများ)။ (၁၁၁၈၊ ၁၄၇၇)။ (၂) သံယောဇဥ် မမည်သော တရားများ။ (၁၁၂၉၊ ၁၄၇၈)။ ၂၁ (၂)။ သညောဇနိယဒုက် (၁) သံယောဇဥ်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၃၀၊ ၁၄၇၉)။ (၂) သံယောဇဥ်တို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၃၁၊ ၁၄၈၀)။ ၂၂ (၃)။ သညောဇန သမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) သံယောဇဥ်နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၃၂၊ ၁၄၈၁)။ (၂) သံယောဇဥ်နှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၃၃၊ ၁၄၈၂)။ ၂၃ (၄)။ သညောဇန သညောဇနိယဒုက် (၁) သံယောဇဥ်လည်းမည် သံယောဇဥ်တို့၏ အာရုံလည်း ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၃၄၊ ၁၄၈၃)။ (၂) သံယောဇဥ်တို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ သံယောဇဥ်မမည်သော တရားများ။ (၁၁၃၅၊ ၁၄၈၄)။ ၂၄ (၅)။ သညောဇန သညောဇနသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) သံယောဇဥ်လည်း မည်၍ သံယောဇဥ်နှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၃၆၊ ၁၄၈၅)။ (၂) သံယောဇဥ်နှင့်သာ ယှဥ်၍ သံယောဇဥ် မမည်သော တရားများ။ (၁၁၃၇၊ ၁၄၈၆)။ ၂၅ (၆)။ သညောဇနဝိပ္ပယုတ္တသညောဇနိယဒုက် (၁) သံယောဇဥ်နှင့် မယှဥ်သော်လည်း သံယောဇဥ်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၃၈၊ ၁၄၈၇)။ (၂) သံယောဇဥ်နှင့်လည်း မယှဥ်၊ သံယောဇဥ်တို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၃၉၊ ၁၄၈၈)။ သညောဇနဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၅-ဂန္ထဂေါစ္ဆက ၂၆ (၁)။ ဂန္ထဒုက် (၁) ဂန္ထမည်သော တရားများ။ (ပဋိသန္ဓေနေခြင်း သေခြင်းဖြင့် ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ဆက်စပ်ထုံးဖွဲ့ တတ်သောတရားများ)။ (၁၁၄၀၊ ၁၄၈၉)။ (၂) ဂန္ထမမည်သော တရားများ။ (၁၁၄၅၊ ၁၄၉၀)။ ၂၇ (၂)။ ဂန္ထနိယဒုက် (၁) ဂန္ထတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၄၆၊ ၁၄၉၁)။ (၂) ဂန္ထတရားတို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၄၇၊ ၁၄၉၂)။ ၂၈ (၃)။ ဂန္ထသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ဂန္ထနှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၄၈၊ ၁၄၉၃)။ (၂) ဂန္ထနှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၄၉၊ ၁၄၉၄)။ ၂၉ (၄)။ ဂန္ထ ဂန္ထနိယဒုက် (၁) ဂန္ထလည်းမည် ဂန္ထတရားတို့၏ အာရုံလည်း ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၅၀၊ ၁၄၉၅)။ (၂) ဂန္ထတရားတို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ ဂန္ထမမည်သော တရားများ။ (၁၁၅၁၊ ၁၄၉၆)။ ၃၀ (၅)။ ဂန္ထ ဂန္ထသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ဂန္ထလည်း မည်၍ ဂန္ထနှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၅၂၊ ၁၄၉၇)။ (၂) ဂန္ထနှင့်သာ ယှဥ်၍ ဂန္ထမမည်သော တရားများ။ (၁၁၅၃၊ ၁၄၉၈)။ ၃၁ (၆)။ ဂန္ထဝိပ္ပယုတ္တဂန္ထနိယဒုက် (၁) ဂန္ထနှင့် မယှဥ်သော်လည်း ဂန္ထတရားတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၅၄၊ ၁၄၉၉)။ (၂) ဂန္ထနှင့်လည်း မယှဥ်၊ ဂန္ထတရားတို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၅၅၊ ၁၅၀၀)။ ဂန္ထဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၆-ဩဃဂေါစ္ဆက ၃၂ (၁)။ ဩဃဒုက် (၁) ဩဃမည်သော တရားများ။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ နစ်မြုပ်စေတတ်သော တရားများ)။ (၁၁၅၆၊ ၁၅၀၁)။ (၂) ဩဃမမည်သော တရားများ။ ၃၃ (၂)။ ဩဃနိယဒုက် (၁) ဩဃတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၂) ဩဃတို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ ၃၄ (၃)။ ဩဃသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ဩဃနှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၂) ဩဃနှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ ၃၅ (၄)။ ဩဃ ဩဃနိယဒုက် (၁) ဩဃလည်းမည် ဩဃတို့၏ အာရုံလည်းဖြစ်သော တရားများ။ (၂) ဩဃတို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ ဩဃမမည်သော တရားများ။ ၃၆ (၅)။ ဩဃ ဩဃသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ဩဃလည်းမည် ဩဃနှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၂) ဩဃနှင့်သာ ယှဥ်၍ ဩဃမမည်သော တရားများ။ ၃၇ (၆)။ ဩဃဝိပ္ပယုတ္တဩဃနိယဒုက် (၁) ဩဃနှင့် မယှဥ်သော်လည်း ဩဃတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၂) ဩဃနှင့်လည်း မယှဥ်၊ ဩဃတို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ ဩဃဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၇-ယောကဂေါစ္ဆက ၃၈ (၁)။ ယောဂဒုက် (၁) ယောဂမည်သော တရားများ။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ယှဥ်စေတတ်သော တရားများ)။ (၁၁၅၇၊ ၁၅၀၂)။ (၂) ယောဂမမည်သော တရားများ။ ၃၉ (၂)။ ယောဂနိယဒုက် (၁) ယောဂတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၂) ယောဂတို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ ၄၀ (၃)။ ယောဂသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ယောဂနှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၂) ယောဂနှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ ၄၁ (၄)။ ယောဂ ယောဂနိယဒုက် (၁) ယောဂလည်းမည် ယောဂတို့၏ အာရုံလည်းဖြစ်သော တရားများ။ (၂) ယောဂတို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ ယောဂမမည်သော တရားများ။ ၄၂ (၅)။ ယောဂ ယောဂသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ယောဂလည်းမည် ယောဂနှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၂) ယောဂနှင့်သာ ယှဥ်၍ ယောဂမမည်သော တရားများ။ ၄၃ (၆)။ ယောဂဝိပ္ပယုတ္တယောဂနိယဒုက် (၁) ယောဂနှင့် မယှဥ်သော်လည်း ယောဂတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၂) ယောဂနှင့်လည်း မယှဥ်၊ ယောဂတို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ ယောဂဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၈-နီဝရဏဂေါစ္ဆက ၄၄ (၁)။ နီဝရဏဒုက် (၁) နီဝရဏမည်သော တရားများ။ (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်တို့ကို ပိတ်ပင်တတ်သော တရားများ)။ (၁၁၅၈၊ ၁၅၀၃)။ (၂) နီဝရဏမမည်သော တရားများ။ (၁၁၆၉၊ ၁၅၀၄)။ ၄၅ (၂)။ နီဝရဏနိယဒုက် (၁) နီဝရဏတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၇၀၊ ၁၅၀၅)။ (၂) နီဝရဏတို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၇၁၊ ၁၅၀၆)။ ၄၆ (၃)။ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) နီဝရဏနှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၇၂၊ ၁၅၀၇)။ (၂) နီဝရဏနှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၇၃၊ ၁၅၀၈)။ ၄၇ (၄)။ နီဝရဏ နီဝရဏိနိယဒုက် (၁) နီဝရဏလည်းမည် နီဝရဏတို့၏ အာရုံလည်း ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၇၄၊ ၁၅၀၉)။ (၂) နီဝရဏတို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ နီဝရဏမမည်သော တရားများ။ (၁၁၇၅၊ ၁၅၁၀)။ ၄၈ (၅)။ နီဝရဏ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) နီဝရဏလည်းမည် နီဝရဏနှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၇၆၊ ၁၅၁၁)။ (၂) နီဝရဏနှင့်သာ ယှဥ်၍ နီဝရဏမမည်သော တရားများ။ (၁၁၇၇၊ ၁၅၁၂)။ ၄၉ (၆)။ နီဝရဏဝိပ္ပယုတ္တနီဝရဏိယဒုက် (၁) နီဝရဏနှင့် မယှဥ်သော်လည်း နီဝရဏတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၇၈၊ ၁၅၁၃)။ (၂) နီဝရဏနှင့်လည်း မယှဥ်၊ နီဝရဏတို့၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၇၉၊ ၁၅၁၄)။ နီဝရဏဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၉-ပရာမာသဂေါစ္ဆက ၅၀ (၁)။ ပရာမာသဒုက် (၁) ပရာမာသမည်သော တရားများ။ (မမြဲသည်ကို မြဲ၏ဟု မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ်တတ် သောတရားများ)။ (၁၁၈၀၊ ၁၅၁၅)။ (၂) ပရာမာသ မမည်သော တရားများ။ (၁၁၈၂၊ ၁၅၁၆)။ ၅၁ (၂)။ ပရာမဋ္ဌဒုက် (၁) ပရာမာသ၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၈၃၊ ၁၅၁၇)။ (၂) ပရာမာသ၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၈၄၊ ၁၅၁၈)။ ၅၂ (၃)။ ပရာမာသသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ပရာမာသနှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၈၅၊ ၁၅၁၉)။ (၂) ပရာမာသနှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၈၆၊ ၁၅၂၀)။ ၅၃ (၄)။ ပရာမာသ ပရာမဋ္ဌဒုက် (၁) ပရာမာသလည်းမည် ပရာမာသ၏ အာရုံလည်း ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၈၇၊ ၁၅၂၁)။ (၂) ပရာမာသ၏ အာရုံဖြစ်သော်လည်း ပရာမာသမမည်သော တရားများ။ (၁၁၈၈၊ ၁၅၂၂)။ ၅၄ (၅)။ ပရာမာသဝိပ္ပယုတ္တပရာမဋ္ဌဒုက် (၁) ပရာမာသနှင့် မယှဥ်သော်လည်း ပရာမာသ၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၈၉၊ ၁၅၂၃)။ (၂) ပရာမာသနှင့်လည်း မယှဥ်၊ ပရာမာသ၏ အာရုံလည်း မဖြစ်သော တရားများ။ (၁၁၉၀၊ ၁၅၂၄)။ ပရာမာသဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၁၀-မဟန္တရဒုက် ၅၅ (၁)။ သာရမ္မဏဒုက် (၁) အာရုံပြုခြင်းရှိသော တရားများ။ (၁၁၉၁၊ ၁၅၂၅)။ (၂) အာရုံပြုခြင်းမရှိသော တရားများ။ (၁၁၉၂၊ ၁၅၂၆)။ ၅၆ (၂)။ စိတ္တဒုက် (၁) စိတ်မည်သော တရားများ။ (အာရုံကို ယူသောအားဖြင့် သိတတ်သော တရားများ)။ (၁၁၉၃၊ ၁၅၂၇)။ (၂) စိတ်မမည်သော တရားများ။ (၁၁၉၄၊ ၁၅၂၈)။ ၅၇ (၃)။ စေတသိကဒုက် (၁) စေတသိက်မည်သော တရားများ။ (၁၁၉၅၊ ၁၅၂၉)။ (၂) စေတသိက်မမည်သော တရားများ။ (၁၁၉၆၊ ၁၅၃၀)။ ၅၈ (၄)။ စိတ္တသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) စိတ်နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၉၇၊ ၁၅၃၁)။ (၂) စိတ်နှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၁၉၈၊ ၁၅၃၂)။ ၅၉ (၅)။ စိတ္တသံသဋ္ဌဒုက် (၁) စိတ်နှင့် ရောနှောသော တရားများ။ (၁၁၉၉၊ ၁၅၃၃)။ (၂) စိတ်နှင့် မရောနှောသော တရားများ။ (၁၂၀၀၊ ၁၅၃၄)။ ၆၀ (၆)။ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဒုက် (၁) စိတ်လျှင်ဖြစ်ကြောင်းရှိသောတရားများ။ (စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော တရားများ)။ (၁၂၀၁၊ ၁၅၃၅)။ (၂) စိတ်လျှင်ဖြစ်ကြောင်း မရှိသော တရားများ။ (၁၂၀၂၊ ၁၅၃၆)။ ၆၁ (၇)။ စိတ္တသဟဘုဒုက် (၁) စိတ်နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၀၃၊ ၁၅၃၇)။ (၂) စိတ်နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၀၄၊ ၁၅၃၈)။ ၆၂ (၈)။ စိတ္တာနုပရိဝတ္တိဒုက် (၁) စိတ်သို့ အစဥ်လိုက်သော တရားများ။ (စေတသိက်နှင့် ဝိညတ်များ)။ (၁၂၀၅၊ ၁၅၃၉)။ (၂) စိတ်သို့ အစဥ်မလိုက်သော တရားများ။ (၁၂၀၆၊ ၁၅၄၀)။ ၆၃ (၉)။ စိတ္တသံသဋ္ဌ သမုဋ္ဌာနဒုက် (၁) စိတ်နှင့်လည်း ရောနှော၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းလည်းရှိသော တရားများ။ (စေတသိက်တရားများ)။ (၁၂၀၇၊ ၁၅၄၁)။ (၂) စိတ်နှင့်လည်း မရောနှော၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းလည်း မရှိသော တရားများ။ (၁၂၀၈၊ ၁၅၄၂)။ ၆၄ (၁၀)။ စိတ္တသံသဋ္ဌ သမုဋ္ဌာန သဟဘုဒုက် (၁) စိတ်နှင့်လည်း ရောနှော၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းလည်းရှိ၊ စိတ်နှင့်လည်း တကွ ဖြစ်သော တရားများ။ (စေတသိက်တရားများ)။ (၁၂၀၉၊ ၁၅၄၃)။ (၂) စိတ်နှင့်လည်း မရောနှော၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းလည်း မရှိ၊ စိတ်နှင့်လည်း တကွ မဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၁၀၊ ၁၅၄၄)။ ၆၅ (၁၁)။ စိတ္တသံသဋ္ဌ သမုဋ္ဌာနာနုပရိဝတ္တိဒုက် (၁) စိတ်နှင့်လည်း ရောနှော၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းလည်းရှိ၊ စိတ်သို့လည်း အစဥ်လိုက်သောတရားများ။ (စေတသိက်တရားများ)။ (၁၂၁၁၊ ၁၅၄၅)။ (၂) စိတ်နှင့်လည်း မရောနှော၊ စိတ်လျှင် ဖြစ်ကြောင်းလည်း မရှိ၊ စိတ်သို့လည်း အစဥ်မလိုက် သောတရားများ။ (၁၂၁၂၊ ၁၅၄၆)။ ၆၆ (၁၂)။ အဇ္ဈတ္တိကဒုက် (၁) အတွင်း ‘အဇ္ဈတ္တ’သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၁၃၊ ၁၅၄၇)။ (၂) အပ ‘ဗဟိဒ္ဓ’ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၁၄၊ ၁၅၄၈)။ ၆၇ (၁၃)။ ဥပါဒါဒုက် (၁) မှီ၍ ဖြစ်တတ်သော တရားများ။ (၁၂၁၅၊ ၁၅၄၉)။ (၂) မမှီမူ၍ ဖြစ်တတ်သော တရားများ။ (၁၂၁၆၊ ၁၅၅၀)။ ၆၈ (၁၄)။ ဥပါဒိဏ္ဏဒုက် (၁) (အာရုံပြုသောအားဖြင့်) တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ ကပ်အပ်သော ကံသည် (အကျိုး ‘ဝိပါက်’၏ အဖြစ် ဖြင့်) စွဲယူအပ်သော တရားများ။ (တဏှာ ဒိဋ္ဌိဟူသော ‘ဥပါဒါန်’ဦးစီးသည့် ကံ၏ အကျိုး ဖြစ်သော လောကီဝိပါက်စိတ်, စေတသိက်နှင့် ကမ္မဇရုပ်တရားများ)။ (၁၂၁၇၊ ၁၅၅၁)။ (၂) (အာရုံပြုသောအားဖြင့်) တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ ကပ်အပ်သော ကံသည် (အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ၏ အဖြစ်ဖြင့်) မစွဲယူအပ်သော တရားများ။ (တဏှာ ဒိဋ္ဌိဟူသော ‘ဥပါဒါန်’ ဦးစီးသည့် ကံ၏ အကျိုး မဟုတ်သောကုသိုလ်, အကုသိုလ်, ဖိုလ်, ကြိယာတို့နှင့် တိဇရုပ်, နိဗ္ဗာန်တရားများ)။ (၁၂၁၈၊ ၁၅၅၂)။ မဟန္တရဒုက် ပြီးပြီ။ ၁၁-ဥပါဒါနဂေါစ္ဆက ၆၉ (၁)။ ဥပါဒါနဒုက် (၁) ဥပါဒါန်မည်သော တရားများ။ (ပြင်းစွာ စွဲလမ်းတတ်သော တရားများ)။ (၁၂၁၉၊ ၁၅၅၃)။ (၂) ဥပါဒါန်မမည်သော တရားများ။ (ပြင်းစွာ မစွဲလမ်းတတ်သော တရားများ)။ (၁၂၂၄၊ ၁၅၅၄)။ ၇၀ (၂)။ ဥပါဒါနိယဒုက် (၁) ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (ဥပါဒါန်တို့၏ အစီးအပွါးဖြစ်သော လောကီ တရားများ)။ (၁၂၂၅၊ ၁၅၅၅)။ (၂) ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံမဖြစ်သော တရားများ။ (ဥပါဒါန်တို့၏ အစီးအပွါးမဖြစ်သော လောကုတ္တရာတရားများ)။ (၁၂၂၆၊ ၁၅၅၆)။ ၇၁ (၃)။ ဥပါဒါနသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ဥပါဒါနတို့နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၂၂၇၊ ၁၅၅၇)။ (၂) ဥပါဒါနတို့နှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၂၂၈၊ ၁၅၅၈)။ ၇၂ (၄)။ ဥပါဒါန ဥပါဒါနိယဒုက် (၁) ဥပါဒါန်လည်းမည် ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံလည်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၂၉၊ ၁၅၅၉)။ (၂) ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံသာ ဖြစ်၍ ဥပါဒါန်မမည်သော တရားများ။ (၁၂၃၀၊ ၁၅၆၀)။ ၇၃ (၅)။ ဥပါဒါန ဥပါဒါနသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ဥပါဒါန်လည်းမည် ဥပါဒါန်နှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၂၃၁၊ ၁၅၆၁)။ (၂) ဥပါဒါန်နှင့်သာ ယှဥ်၍ ဥပါဒါန်မမည်သော တရားများ။ (၁၂၃၂၊ ၁၅၆၂)။ ၇၄ (၆)။ ဥပါဒါနဝိပ္ပယုတ္တဥပါဒါနိယဒုက် (၁) ဥပါဒါန်နှင့် မယှဥ်သော်လည်း ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၃၃၊ ၁၅၆၃)။ (၂) ဥပါဒါန်နှင့်လည်းမယှဥ်၊ ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံလည်းမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၃၄၊ ၁၅၆၄)။ ဥပါဒါနဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၁၂-ကိလေသဂေါစ္ဆက ၇၅ (၁)။ ကိလေသဒုက် (၁) ကိလေသမည်သော တရားများ။ (ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော တရားများ)။ (၁၂၃၅၊ ၁၅၆၅)။ (၂) ကိလေသ မမည်သော တရားများ။ (၁၂၄၆၊ ၁၅၆၆)။ ၇၆ (၂)။ သံကိလေသိကဒုက် (၁) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသတို့ကို ရခြင်းငှါ ထိုက်တန်သော တရားများ။ (ကိလေသတို့၏ အာရုံဖြစ်သော တရားများ)။ (၁၂၄၇၊ ၁၅၆၇)။ (၂) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသတို့ကို ရခြင်းငှါ မထိုက်သော တရားများ။ (၁၂၄၈၊ ၁၅၆၈)။ ၇၇ (၃)။ သံကိလိဋ္ဌဒုက် (၁) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသတို့သည် ပူပန်စေအပ် နှိပ်စက်အပ်သော တရားများ။ (ကိလေသတရားတို့၏ လွှမ်းမိုးဖိစီး ပူးဝင်နှိပ်စက်မှုကို ခံရသော အကုသိုလ်တရားများ)။ (၁၂၄၉၊ ၁၅၆၉)။ (၂) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသတို့သည် မပူပန်စေအပ် မနှိပ်စက်အပ်သော တ ရားများ။ (ကိလေသတရားတို့၏ လွှမ်းမိုးဖိစီး ပူးဝင်နှိပ်စက်မှုကို မခံရသော တရားများ)။ (၁၂၅၀၊ ၁၅၇၀)။ ၇၈ (၄)။ ကိလေသသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ကိလေသတို့နှင့် ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၂၅၁၊ ၁၅၇၁)။ (၂) ကိလေသတို့နှင့် မယှဥ်သော တရားများ။ (၁၂၅၂၊ ၁၅၇၂)။ ၇၉ (၅)။ ကိလေသ သံကိလေသိကဒုက် (၁) ကိလေသလည်းမည် ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသကို (ရခြင်းငှါ) လည်း ထိုက် သောတရားများ။ (ကိလေသလည်းမည်၍ ကိလေသ၏ အာရုံလည်းဖြစ်သော တရားများ)။ (၁၂၅၃၊ ၁၅၇၃)။ (၂) ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသကို (ရခြင်းငှါ) သာ ထိုက်၍ ကိလေသမမည်သောတရားများ။ (၁၂၅၄၊ ၁၅၇၄)။ ၈၀ (၆)။ ကိလေသ သံကိလိဋ္ဌဒုက် (၁) ကိလေသလည်းမည်၍ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသတို့သည် ပူပန်စေအပ်နှိပ်စက်အပ်သည်လည်း ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၅၅၊ ၁၅၇၅)။ (၂) ပူပန်စေတတ်, နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသတို့သည် ပူပန်စေအပ် နှိပ်စက်အပ်သည်သာ ဖြစ်၍ကိလေသမမည်သော တရားများ။ (၁၂၅၆၊ ၁၅၇၆)။ ၈၁ (၇)။ ကိလေသ ကိလေသသမ္ပယုတ္တဒုက် (၁) ကိလေသလည်းမည်၍ ကိလေသနှင့်လည်း ယှဥ်သော တရားများ။ (၁၂၅၇၊ ၁၅၇၇)။ (၂) ကိလေသနှင့်သာ ယှဥ်၍ ကိလေသမမည်သော တရားများ။ (၁၂၅၈၊ ၁၅၇၈)။ ၈၂ (၈)။ ကိလေသဝိပ္ပယုတ္တသံကိလေသိကဒုက် (၁) ကိလေသတရားတို့နှင့် မယှဥ်သော်လည်း ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသကို (ရခြင်းငှါ) ထိုက်သော တရားများ။ (၁၂၅၉၊ ၁၅၇၉)။ (၂) ကိလေသတရားတို့နှင့်လည်း မယှဥ်၊ ပူပန်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်သော ကိလေသကို (ရခြင်းငှါ) လည်း မထိုက်သော တရားများ။ (၁၂၆၀၊ ၁၅၈၀)။ ကိလေသဂေါစ္ဆက ပြီးပြီ။ ၁၃-ပိဋ္ဌိဒုက် ၈၃ (၁)။ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဒုက် (၁) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော တရားများ။ (၁၂၆၁၊ ၁၅၈၁)။ (၂) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် မပယ်အပ်သော တရားများ။ (၁၂၆၅၊ ၁၅၈၂)။ ၈၄ (၂)။ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဒုက် (၁) အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သော တရားများ။ (၁၂၆၆၊ ၁၅၈၃)။ (၂) အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် မပယ်အပ်သော တရားများ။ (၁၂၆၇၊ ၁၅၈၄)။ ၈၅ (၃)။ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗဟေတုကဒုက် (၁) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ရှိသော တရားများ။ (၁၂၆၈၊ ၁၅၈၅)။ (၂) သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မရှိသော တရားများ။ (၁၂၇၂၊ ၁၅၈၆)။ ၈၆ (၄)။ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဟေတုကဒုက် (၁) အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ရှိသော တရားများ။ (၁၂၇၃၊ ၁၅၈၇)။ (၂) အထက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် ပယ်အပ်သော အကြောင်းရင်း ‘ဟိတ်’ မရှိသော တရားများ။ (၁၂၇၄၊ ၁၅၈၈)။ ၈၇ (၅)။ သဝိတက္ကဒုက် (၁) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၇၅၊ ၁၅၈၉)။ (၂) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၇၆၊ ၁၅၉၀)။ ၈၈ (၆)။ သဝိစာရဒုက် (၁) သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၇၇၊ ၁၅၉၁)။ (၂) သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၇၈၊ ၁၅၉၂)။ ၈၉ (၇)။ သပ္ပီတိကဒုက် (၁) နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ရှိသော တရားများ)။ (၁၂၇၉၊ ၁၅၉၃)။ (၂) နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ မရှိသော တရားများ)။ (၁၂၈၀၊ ၁၅၉၄)။ ၉၀ (၈)။ ပီတိသဟဂတဒုက် (၁) နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၈၁၊ ၁၅၉၅)။ (၂) နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၈၂၊ ၁၅၉၆)။ ၉၁ (၉)။ သုခသဟဂတဒုက် (၁) ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၈၃၊ ၁၅၉၇)။ (၂) ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၈၄၊ ၁၅၉၈)။ ၉၂ (၁၀)။ ဥပေက္ခာသဟဂတဒုက် (၁) အသင့်အားဖြင့် ရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၈၅၊ ၁၅၉၉)။ (၂) အသင့်အားဖြင့် ရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွမဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၈၆၊ ၁၆၀၀)။ ၉၃ (၁၁)။ ကာမာဝစရဒုက် (၁) ကာမဘုံ၌ သက်ဝင်၍ ဖြစ်သော ‘ကာမာဝစရ’ တရားများ။ (၁၂၈၇၊ ၁၆၀၁)။ (၂) ကာမဘုံ၌ သက်ဝင်၍ မဖြစ်သော ‘န ကာမာဝစရ’ တရားများ။ (၁၂၈၈၊ ၁၆၀၂)။ ၉၄ (၁၂)။ ရူပါဝစရဒုက် (၁) ရူပဘုံ၌ သက်ဝင်၍ ဖြစ်သော ‘ရူပါဝစရ’ တရားများ။ (၁၂၈၉၊ ၁၆၀၃)။ (၂) ရူပဘုံ၌ သက်ဝင်၍ မဖြစ်သော ‘န ရူပါဝစရ’ တရားများ။ (၁၂၉၀၊ ၁၆၀၄)။ ၉၅ (၁၃)။ အရူပါဝစရဒုက် (၁) အရူပဘုံ၌ သက်ဝင်၍ ဖြစ်သော ‘အရူပါဝစရ’ တရားများ။ (၁၂၉၁၊ ၁၆၀၅)။ (၂) အရူပဘုံ၌ သက်ဝင်၍ မဖြစ်သော ‘န အရူပါဝစရ’ တရားများ။ (၁၂၉၂၊ ၁၆၀၆)။ ၉၆ (၁၄)။ ပရိယာပန္နဒုက် (၁) ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ အကျုံးဝင်သော တရားများ။ (၁၂၉၃၊ ၁၆၀၇)။ (၂) ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ အကျုံးမဝင်သော တရားများ။ (၁၂၉၄၊ ၁၆၀၈)။ ၉၇ (၁၅)။ နိယျာနိကဒုက် (၁) ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၂၉၅၊ ၁၆၀၉)။ (၂) ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းမဟုတ်သော တရားများ။ (၁၂၉၆၊ ၁၆၁၀)။ ၉၈ (၁၆)။ နိယတဒုက် (၁) စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ လည်းကောင်း၊ မိမိဖြစ်ခြင်း၏ အခြားမဲ့၌ လည်းကောင်း အကျိုးပေးမြဲသောတရားများ။ (၁၂၉၇၊ ၁၆၁၁)။ (၂) စုတိ၏ အခြားမဲ့၌ လည်းကောင်း၊ မိမိဖြစ်ခြင်း၏ အခြားမဲ့၌ လည်းကောင်း အကျိုးပေး မမြဲ သောတရားများ။ (၁၂၉၈၊ ၁၆၁၂)။ ၉၉ (၁၇)။ သဥတ္တရဒုက် (၁) မိမိထက် သာလွန်မြင့်မြတ်သော တရားရှိသော ‘လောကီ’ တရားများ။ (၁၂၉၉၊ ၁၆၁၃)။ (၂) မိမိထက် သာလွန်မြင့်မြတ်သော တရားမရှိသော ‘လောကုတ္တရာ’ တရားများ။ (၁၃၀၀၊ ၁၆၁၄)။ ၁၀၀ (၁၈)။ သရဏဒုက် (၁) ငိုကြွေးကြောင်း ‘ရာဂ’စသည်ရှိသော တရားများ။ (၁၃၀၁၊ ၁၆၁၅)။ (၂) ငိုကြွေးကြောင်း ‘ရာဂ’ စသည်မရှိသော တရားများ။ (၁၃၀၂၊ ၁၆၁၆)။ ပိဋ္ဌိဒုက် ပြီးပြီ။ ဒုကမာတိကာ ပြီးပြီ။ အဘိဓမ္မမာတိကာ ပြီးပြီ။ သုတ္တန္တိက ဒုကမာတိကာ ၁၀၁ (၁)။ ဝိဇ္ဇာဘာဂီဒုက် (၁) ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးသို့ ဆည်းကပ်တတ်သော တရားများ၊ တစ်နည်း - ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးအဖို့ အစု၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၃၀၃)။ (၂) အဝိဇ္ဇာသို့ ဆည်းကပ်တတ်သော တရားများ၊ တစ်နည်း - အဝိဇ္ဇာအဖို့အစု၌ ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၃၀၄)။ ၁၀၂ (၂)။ ဝိဇ္ဇူပမဒုက် (၁) လျှပ်စစ်နှင့် တူသော တရားများ။ (၁၃၀၅)။ (၂) မိုးကြိုးစက်နှင့် တူသော တရားများ။ (၁၃၀၆)။ ၁၀၃ (၃)။ ဗာလဒုက် (၁) လူမိုက်ဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရားများ။ (၁၃၀၇)။ (၂) လူလိမ္မာဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရားများ။ (၁၃၀၈)။ ၁၀၄ (၄)။ ကဏှဒုက် (၁) မည်းညစ်သော တရားများ။ (လူဆင်းရဲဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရားများ)။ (၁၃၀၉)။ (၂) ဖြူစင်သော တရားများ။ (လူချမ်းသာ၊ လူဘုန်းကြီးဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရားများ)။ (၁၃၁၀)။ ၁၀၅ (၅)။ တပနီယဒုက် (၁) ပူလောင်စေတတ်သော တရားများ။ (၁၃၁၁)။ (၂) မပူလောင်စေတတ်သော တရားများ။ (၁၃၁၂)။ ၁၀၆ (၆)။ အဓိဝစနဒုက် (၁) အမည်ပညတ်ဖြစ်သော တရားများ။ (၁၃၁၃)။ (၂) အမည်ပညတ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၃၁၃)။ ၁၀၇ (၇)။ နိရုတ္တိဒုက် (၁) ထုတ်ဆိုအပ်သော (သဒ္ဒပညတ်) တရားများ။ (၁၃၁၄)။ (၂) ထုတ်၍ ဆိုခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၃၁၄)။ ၁၀၈ (၈)။ ပညတ္တိဒုက် (၁) အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်သော တရားများ။ (၁၃၁၅)။ (၂) အပြားအားဖြင့် သိစေတတ်သော တရားတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော တရားများ။ (၁၃၁၅)။ ၁၀၉ (၉)။ နာမရူပဒုက် (၁) နာမ်တရား။ (အာရုံသို့ ညွတ်တတ်, ညွတ်စေတတ်သော တရား)။ (၁၃၁၆)။ (၂) ရုပ်တရား။ (ဖောက်ပြန်တတ်သော တရား)။ (၁၃၁၇)။ ၁၁၀ (၁၀)။ အဝိဇ္ဇာဒုက် (၁) မသိမှု ‘အဝိဇ္ဇာ’ တရား။ (အမှန်ကို ဖုံးလွှမ်းသော သိသင့်သည်ကို မသိ, မသိသင့်သည်ကို သိမှု ‘အဝိဇ္ဇာ’ တရား)။ (၁၃၁၈)။ (၂) ဘဝကို တပ်မက်တောင့်တမှု ‘ဘဝတဏှာ’ တရား။ (၁၃၁၉)။ ၁၁၁ (၁၁)။ ဘဝဒိဋ္ဌိဒုက် (၁) ဘဝမြဲခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော အယူ။ (၁၃၂၀)။ (၂) ဘဝပြတ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော အယူ။ (၁၃၂၁)။ ၁၁၂ (၁၂)။ သဿတဒိဋ္ဌိဒုက် (၁) (အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း) မြဲ၏ဟု ဖြစ်သော အယူ။ (၁၃၂၂)။ (၂) (အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း) ပြတ်စဲလတ္တံ့ဟု ဖြစ်သော အယူ။ (၁၃၂၃)။ ၁၁၃ (၁၃)။ အန္တဝါဒိဋ္ဌိဒုက် (၁) (အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း) အဆုံးအပိုင်းအခြားရှိ၏ဟု ဖြစ်သော အယူ။ (၁၃၂၄)။ (၂) (အတ္တသည်လည်းကောင်း၊ လောကသည်လည်းကောင်း) အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိဟု ဖြစ်သော အယူ။ (၁၃၂၅)။ ၁၁၄ (၁၄)။ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိဒုက် (၁) ရှေ့အဖို့သို့ အစဥ်လိုက်သော မှားသောအယူ။ (၁၃၂၆)။ (၂) နောက်အဖို့သို့ အစဥ်လိုက်သော မှားသောအယူ။ (၁၃၂၇)။ ၁၁၅ (၁၅)။ အဟိရီကဒုက် (၁) မကောင်းမှုမှ မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ တရား။ (၁၃၂၈)။ (၂) မကောင်းမှုမှ မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ တရား။ (၁၃၂၉)။ ၁၁၆ (၁၆)။ ဟိရီဒုက် (၁) မကောင်းမှုမှ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ တရား။ (၁၃၃၀)။ (၂) မကောင်းမှုမှ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ တရား။ (၁၃၃၁)။ ၁၁၇ (၁၇)။ ဒေါဝစဿတာဒုက် (၁) ဆိုဆုံးမခက်သောသူ၏ အဖြစ်။ (ဆိုဆုံးမခက်သောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၂)။ (၂) မကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသောသူ၏ အဖြစ်။ (မိတ်ဆွေဆိုး, မိတ်ဆွေယုတ်ရှိသောသူဖြစ် အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၃)။ ၁၁၈ (၁၈)။ သောဝစဿတာဒုက် (၁) ဆိုဆုံးမလွယ်သောသူ၏ အဖြစ်။ (ဆိုဆုံးလွယ်သောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၄)။ (၂) ကောင်းသော မိတ်ဆွေရှိသော သူ၏အဖြစ်။ (အဆွေခင်ပွန်းကောင်းရှိသော သူဖြစ်အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၅)။ ၁၁၉ (၁၉)။ အာပတ္ထိကုသလတာဒုက် (၁) အာပတ်တို့၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (အာပတ်တို့၌ လိမ္မာသောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ် သောတရား)။ (၁၃၃၆)။ (၂) အာပတ်မှ ထခြင်း၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (အာပတ်မှ လွတ်ခြင်း၌ လိမ္မာသောသူဖြစ် အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၇)။ ၁၂၀ (၂၀)။ သမာပတ္တိကုသလတာဒုက် (၁) သမာပတ် (ဝင်စားမှု) ၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (သမာပတ်ဝင်စားမှုကို ခွဲခြမ်း၍ သိနိုင် သောဉာဏ်ရှိသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၈)။ (၂) သမာပတ်မှ ထမှု၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ် (သမာပတ်မှ ထမှုကို ခွဲခြား၍ သိနိုင်သောဉာဏ်ရှိသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၃၉)။ ၁၂၁ (၂၁)။ ဓာတုကုသလတာဒုက် (၁) သဘာဝဓာတ်၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (ဓာတ်-ပါး၌ တတ်သိလိမ္မာသောသူ ဖြစ် အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၀)။ (၂) ထိုသဘာဝ (ဓာတ်) တို့ကို နှလုံးသွင်းမှု၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (ဓာတ်-ပါးတို့ကိုနှလုံးသွင်းမှု၌ လိမ္မသောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၁)။ ၁၂၂ (၂၂)။ အာယတနကုသလတာဒုက် (၁) အာယတန၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (အာယတန-ပါး၌ တတ်သိလိမ္မာသောသူဖြစ် အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၂)။ (၂) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ တတ်သိလိမ္မာသောသူဖြစ်အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၃)။ ၁၂၃ (၂၃)။ ဌာနကုသလတာဒုက် (၁) အကြောင်းဟုတ်သည်၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (အကြောင်းဟုတ်သည်၌ တတ်သိလိမ္မာသောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၄)။ (၂) အကြောင်းမဟုတ်သည်၌ လိမ္မာသောသူ၏အဖြစ်။ (အကြောင်းမဟုတ်သည်၌ တတ်သိလိမ္မာသောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၅)။ ၁၂၄ (၂၄)။ အဇ္ဇဝဒုက် (၁) ဖြောင့်မတ်သောသူ၏အဖြစ် ‘အဇ္ဇဝ’။ (ဖြောင့်မတ်သောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၆)။ (၂) နူးညံ့ပြေပြစ်သောသူ၏အဖြစ် ‘မဒ္ဒဝ’။ (နူးညံ့ပြေပြစ်သောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၄၇)။ ၁၂၅ (၂၅)။ ခန္တိဒုက် (၁) သည်းခံခြင်းတရား ‘ခန္တိ’။ (၁၃၄၈)။ (၂) ကောင်းသော အမှု၌ မွေ့လျော်သူ၏အဖြစ် ‘သောရစ္စ’။ (ကောင်းသော အမှု၌ မွေ့လျော်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သောတရား)။ (၁၃၄၉)။ ၁၂၆ (၂၆)။ သာခလျဒုက် (၁) နူးညံ့ပြေပြစ်သော စကားရှိသူ၏အဖြစ် ‘သာခလျ’။ (နူးညံ့ပြေပြစ် ချစ်ဖွယ်စကားကို ဆိုတတ်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၀)။ (၂) လောကဝတ် အစေ့အစပ်ပြု ခြင်း ‘ပဋိသန္ထာရ’။ (လောကဝတ် ဖော်ရွေကျေပွန်ခြင်း)။ (၁၃၅၁)။ ၁၂၇ (၂၇)။ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာဒုက် (၁) ဣန္ဒြေတို့၌ မစောင့်ရှောက်သော တံခါးပေါက်ရှိသူ၏အဖြစ်။ (မျက်စိစသော ဣန္ဒြေကိုမစောင့်ထိန်းတတ်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၂)။ (၂) ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိတတ်သောသူ၏အဖြစ်။ (စားဖွယ်ဘောဇဥ်၌ အတိုင်း အရှည်ကိုမသိတတ်သောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၃)။ ၁၂၈ (၂၈)။ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာဒုက် (၁) ဣန္ဒြေတို့၌ စောင့်ရှောက်သော တံခါးပေါက်ရှိသောသူ၏အဖြစ်။ (မျက်စိစသော ဣန္ဒြေကိုစောင့်ထိန်းတတ်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၄)။ (၂) ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိတတ်သောသူ၏အဖြစ်။ (စားဖွယ်ဘောဇဥ်၌ အတိုင်းအရှည် ကိုသိတတ်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၅)။ ၁၂၉ (၂၉)။ မုဋ္ဌသစ္စဒုက် (၁) မေ့လျော့သော သတိရှိသောသူ၏အဖြစ် ‘မုဋ္ဌသစ္စ’။ (သတိမေ့သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၆)။ (၂) ဆင်ခြင်စဥ်းစားဉာဏ် မရှိသောသူ၏အဖြစ် ‘အသမ္ပဇည’ (ဆင်ခြင်စဥ်းစားဉာဏ် မရှိသူ ဖြစ်အောင်ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၅၇)။ ၁၃၀ (၃၀)။ သတိဒုက် (၁) အောက်မေ့တတ်သော ‘သတိ’ တရား။ (၁၃၅၈)။ (၂) ဆင်ခြင်စဥ်းစားတတ်သော ‘သမ္ပဇည’ တရား။ (၁၃၅၉)။ ၁၃၁ (၃၁)။ ပဋိသင်္ခါနဗလဒုက် (၁) မတုန်မလှုပ်သော ဆင်ခြင်ခြင်း ‘ပဋိသင်္ခါနဗလ’။ (၁၃၆၀)။ (၂) မတုန်မလှုပ်သော ပွါးများခြင်း ဘာဝနာဗလ’။ (၁၃၆၁)။ ၁၃၂ (၃၂)။ သမထဒုက် (၁) (ဆန့်ကျင်ဘက် အကုသိုလ်တရားတို့ကို) ငြိမ်သက်စေတတ်သော ‘သမထ’ တရား။ (၁၃၆၂)။ (၂) အနိစ္စအစရှိသော အထူးထူးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ရှုမြင်တတ်သော ‘ဝိပဿနာ’ တရား။ (၁၃၆၃)။ ၁၃၃ (၃၃)။ သမထနိမိတ္တဒုက် (၁) ငြိမ်သက်စေမှု ‘သမထ’၏ အကြောင်းတရား။ (၁၃၆၄)။ (၂) သမ္ပယုတ္တတရားတို့ကို ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၏ အကြောင်းတရား။ (၁၃၆၅)။ ၁၃၄ (၃၄)။ ပဂ္ဂါဟဒုက် (၁) သမ္ပယုတ္တတရားတို့ကို ချီးမြှောက်မှု ‘ဝီရိယ’။ (၁၃၆၆)။ (၂) မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’။ (၁၃၆၇)။ ၁၃၅ (၃၅)။ သီလဝိပတ္တိဒုက် (၁) အကျင့်သီလ ပျက်စီးခြင်း ‘သီလဝိပတ္တိ’။ (၁၃၆၈)။ (၂) အယူပျက်စီးခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ’။ (၁၃၆၉)။ ၁၃၆ (၃၆)။ သီလသမ္ပဒါဒုက် (၁) အကျင့်သီလပြည့်စုံခြင်း ‘သီလသမ္ပဒါ’။ (၁၃၇၀)။ (၂) အယူပြည့်စုံခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ’။ (၁၃၇၁)။ ၁၃၇ (၃၇)။ သီလဝိသုဒ္ဓိဒုက် (၁) အကျင့်သီလ၏ အထူးစင်ကြယ်ခြင်း ‘သီလဝိသုဒ္ဓိ’။ (၁၃၇၂)။ (၂) အယူ၏ စင်ကြယ်ခြင်း ‘ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ’။ (၁၃၇၃)။ ၁၃၈ (၃၈)။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိခေါပနဒုက် (၁) အယူ၏ အထူးစင်ကြယ်ခြင်း။ (၁၃၇၄)။ (၂) အထူးစင်ကြယ်သော အယူအားလျော်သော လုံ့လ။ (၁၃၇၅)။ ၁၃၉ (၃၉)။ သံဝေဂဒုက် (၁) ထိတ်လန့်ဖွယ်အကြောင်းတို့၌ ထိတ်လန့်ခြင်း။ (၁၃၇၆)။ (၂) ထိတ်လန့်သူ၏ သင့်လျော်သောအားဖြင့် လုံ့လပြု ခြင်း။ (၁၃၇၇)။ ၁၄၀ (၄၀)။ အသန္တုဋ္ဌိတာဒုက် (၁) ကုသိုလ်တရားတို့၌ မရောင့်ရဲ (မတင်းတိမ်) နိုင်သူ၏အဖြစ်။ (ကုသိုလ်တရားတို့၌ မရောင့်ရဲနိုင်သူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သောတရား)။ (၁၃၇၈)။ (၂) လုံ့လပြုခြင်း ‘ဝီရိယ’ ၌ မဆုတ်မနစ်သူ၏အဖြစ်။ (ကုသိုလ်တရားပွါးများ အားထုတ်ခြင်း၌ မဆုတ်နစ်သောသူဖြစ်အောင် ပြုတတ်သော တရား)။ (၁၃၇၉)။ ၁၄၁ (၄၁)။ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဒုက် (၁) ဖောက်ထွင်းသိမှု ‘ဝိဇ္ဇာ’။ (၁၃၈၀)။ (၂) လွတ်မြောက်မှု ‘ဝိမုတ္တိ’။ (၁၃၈၁)။ ၁၄၂ (၄၂)။ ခယေဉာဏဒုက် (၁) ကိလေသာကုန်ခန်းခြင်းကို ပြုတတ်သော (မဂ်) ဉာဏ်။ (၁၃၈၂)။ (၂) ကိလေသာ တစ်ဖန် မဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော (ဖိုလ်) ဉာဏ်။ (ကိလေသာကို တစ်ဖန် မဖြစ်ပေါ်စေသော မဂ်၏ အဆုံး၌ ဖြစ်သည့် ဖိုလ်ဉာဏ်)။ (၁၃၈၃)။ သုတ္တန္တိက ဒုကမာတိကာ ပြီးပြီ။ မာတိကာ ပြီးပြီ။ ၁-စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ စိတ်, စေတသိက်ပိုင်း (က) ကုသလပဒဘာဇနီ (ကုသိုလ်တရားစုကို ဝေဖန်ခြင်း) (ခ) ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ (တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း) ဥဒ္ဒေသဝါရ (အကျဥ်းအားဖြင့် ဟောကြားခြင်း) ကာမဝစရကုသိုလ် ပဌမစိတ်

၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ (အကြောင်းညီညွတ်သော) အကြင်အခါ၌ သောမနဿဝေဒနာနှင့် တကွ ဖြစ်သော ဉာဏ်နှင့်ယှဥ်သောကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ် စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို ဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင်တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု ၍ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်း (အကြောင်းညီညွတ်သော) ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာအောက်မေ့ မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ် ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏၊ မတုန် မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် မကောင်းမှုမှ ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် မကောင်းမှုမှ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မလိုချင်မတပ်မက်မှု ‘အလောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ မဖျက်ဆီးမှု မပျက်စီးစေလိုမှု ‘အဒေါသ’ သည် ဖြစ်၏၊ အမှန်တရား၌ မတွေ ဝေမှု ‘အမောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ သူတစ်ပါးဥစ္စာ၌ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ သည်ဖြစ်၏၊ မပျက်စီး စေလိုမှု ‘အဗျာပါဒ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မကောင်းမှုမှ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ သည် ဖြစ်၏၊ မကောင်းမှုမှ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကိုယ် (စေတသိက်ခန္ဓာ သုံးပါး အပေါင်း) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကိုယ် (စေတသိက်ခန္ဓာ သုံးပါးအပေါင်း) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကိုယ် (စေတသိက်ခန္ဓာသုံးပါးအပေါင်း) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယ မုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကိုယ် (စေတသိက်ခန္ဓာ သုံးပါးအပေါင်း) ၏ ခံ့ကျန်းမှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ခံ့ကျန်းမှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကိုယ် (စေတသိက်ခန္ဓာ သုံးပါးအပေါင်း) ၏ လေ့ကျင့်မှု ‘ကာယပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ လေ့ကျင့်မှု ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကိုယ် (စေတသိက်ခန္ဓာ သုံးပါးအပေါင်း) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာအပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ သည် ဖြစ်၏၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့ကို ငြိမ်းစေမှု ‘သမထ’ သည်ဖြစ်၏၊ အထူးထူးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ သည် ဖြစ်၏။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ,ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏၊ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ ပြီးပြီ။ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီ (ကာမာဝစရကုသိုလ်တရားစုကို ဝေဖန်ခြင်း) ဖဿ၏ သဘော

၂။ (အကြောင်းညီညွတ်သော) ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (အကြောင်းညီညွတ်သော) ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိခြင်းသဘော ‘ဖဿ’၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ ‘ဖုသနာ’၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ ‘သမ္ဖုသနာ’၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏အဖြစ် ‘သမ္ဖုသိတတ္တ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏သဘော

၃။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုသာယာဖွယ် ချမ်းသာအား လျောက်ပတ်သော ‘တဇ္ဇာ’ ၊ အထူးသိမှုသဘော ‘မနော ဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု ‘စေတသိကံ သာတံ’ ၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု ‘စေတသိကံ သုခံ’ ၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကိုခံစားမှု ချမ်းသာကို ခံစားမှု ‘စေတောသမ္ဖဿဇံ သာတံ သုခံ ဝေဒယိတံ’ ၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ရှိ၏။ ထို အခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သညာ၏ သဘော

၄။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော ‘တဇ္ဇာ’ ၊ အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ၊ မှတ်သား ပုံအခြင်းအရာ ‘သဉ္ဇာနနာ’ ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏အဖြစ် ‘သဉ္ဇာနိတတ္တ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စေတနာ၏ သဘော

၅။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ အားလျောက် ပတ်သော ‘တဇ္ဇာ’ ၊ အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံ (နှိုးဆော်ပုံ) အခြင်းအရာ ‘သဉ္စေတနာ’ ၊ စေ့ဆော် (နှိုးဆော်) တတ်သည်၏အဖြစ် ‘စေတယိတတ္တ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ်၏ သဘော

၆။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်ဆန်းကြယ်သော သဘော ‘စိတ္တ’။ (အာရုံသို့ ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော ‘မန’ ၊ သိခြင်းသဘော ‘မာနသ’ ၊ စိတ်နှလုံး ‘ဟဒယ’ ၊ ဖြူစင်သော သဘော ‘ပဏ္ဍရ’ ၊ သိမူသဘော ‘မန’ ၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိတတ်သော စိတ်အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော ‘တဇ္ဇာ’ ၊ အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ဤကား ဖဿပဉ္စမက ရာသီဖြစ်သော ဖဿ, ဝေဒနာ, သညာ, စေတနာ, စိတ် ပေါင်း ၅-ပါး)။ ဝိတက်၏သဘော

၇။ (အကြောင်းညီညွတ်သော) ထိုအခါ၌ အကြင်ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း၊ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော ‘တက္က’၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော ‘ဝိတက္က’၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်ခြင်းသဘော ‘သင်္ကပ္ပ’၊ တည်ကြည်သော စိတ်ကိုအာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော ‘အပ္ပနာ’၊ အထူးရောက်စေခြင်းသဘော ‘ဗျပ္ပနာ’၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း သဘော ‘စေတသော အဘိနိရောပနာ’၊ ကုသိုလ်အဖြစ်သို့ ရောက်သော ချီးကျူးအပ်သော အကြံကို ကြံစည်ခြင်းသဘော ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည်ဤ သဘောဖြစ်၏။ ဝိစာရ၏ သဘော

၈။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ (အာရုံကို ကောင်းစွာ သိကျွမ်းအောင်) အကြင် သုံးသပ်မှု ‘စာရ’ ၊ အထူးသုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ အဖန်ဖန်သုံးသပ်မှု ‘အနုဝိစာရ’ ၊ ကပ်၍ သုံးသပ်မှု ‘ဥပဝိစာရ’ ၊ စိတ်ကို (အာရုံနှင့်) အစဥ် မပြတ် ဆက်စပ်၍ထားမှု ‘စိတ္တဿ အနုသန္ဓနတာ’။ (စိတ်၏ အာရုံကို) အစဥ်မပြတ် ကြည့်ရှုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သော သဘော ‘အနုပေက္ခနတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပီတိ၏ သဘော

၉။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း၊ ထိုအခါ၌ အကြင်နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’၊ ဝမ်းမြောက်မှု ‘ပါမောဇ္ဇ’၊ လွန်စွာ ဝမ်းသာမှု ‘အာမောဒနာ’၊ များစွာဝမ်းသာမှု ‘ပမောဒနာ’၊ ရွှင်လန်းမှု ‘ဟာသ’၊ များစွာ ရွှင်လန်းမှု ‘ပဟာသ’၊ နှစ်သိမ့်မှု ‘ဝိတ္တိ’၊ တက်ကြွမှု ‘ဩဒဂျ’၊ စိတ်၏ နှစ်လိုမှု ‘အတ္တမနတာ စိတ္တဿ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ သုခ၏ သဘော

၁၀။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း၊ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု ‘စေတသိကံ သာတံ’၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု ‘စေတသိကံ သုခံ’၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု (နှင့်) ချမ်းသာ ကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု (နှင့်) ချမ်းသာ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏ သဘော

၁၁။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်၏ တည်မှု ‘စိတ္တဿဌိတိ’ ၊ ကောင်းစွာ တည်မှု ‘သဏ္ဌိတိ’ ၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု ‘အဝဋ္ဌိတိ’ ၊ မရွေ့ရှားမှု ‘အဝိသာဟာရ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ၊ မရွေ့ရှားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့ရှားမှု) ‘အဝိသာဟဋ မာနသတာ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ဤကား ဈာနင်္ဂရာသီ၊ ဈာန်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း အစုံအလင် ဟောတော်မူပုံ)။ သဒ္ဓိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၂။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ၊ ယုံကြည်ပုံ အခြင်းအရာ ‘သဒ္ဒဟနာ’ ၊ သက်ဝင်ပုံအခြင်းအရာ ‘ဩကပ္ပနာ’ ၊ အလွန် ကြည်လင်မှု ‘အဘိပ္ပသာဒ’ ၊ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝီရိယိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၃။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း၊ ထိုအခါ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု ‘ဝီရိယာရမ္ဘ’၊ ပျင်းရိခြင်းမှထွက်မြောက်မှု ‘နိက္ကမ’၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု ‘ပရက္ကမ’၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (မြင့်သည်ထက် မြင့်အောင် အထက်ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု) ‘ဥယျာမ’၊ လုံ့လစိုက်မှု ‘ဝါယာမ’၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု ‘ဥဿာဟ’၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု ‘ဥဿောဠှီ’၊ ခိုင်မြဲမှု ‘ထာမ’၊ ဆောင်ထားမှု ‘ဓိတိ’၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ် ‘အသိထိလ ပရက္ကမတာ’၊ မချအပ်သောအလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ် ‘အနိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ’၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ် ‘အနိက္ခိတ္တဓုရတာ’၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု ‘ဓုရသမ္ပဂ္ဂါဟ’၊ ရဲဝံ့သူူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ ‘အလုပ်’ ဟူသော ရဲရင့်မှု ‘ဝီရိယ’၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ ’၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ သတိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၄။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့့မှု ‘သတိ’ ၊ အစဥ် အောက်မေ့မှု ‘အနုဿတိ’ ၊ တစ်ဖန်အောက်မေ့မှု ‘ပဋိဿတိ’ ၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ ‘သရဏတာ’ ၊ ဆောင်ပုံ အခြင်းအရာ ‘ဓာရဏတာ’ ၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု) ‘အပိလာပနတာ’ ၊ မမေ့ လျော့မှု ‘အသမ္မုဿနတာ’ ၊ ‘သတိ’ ဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ သမာဓိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၅။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက် ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့ရှားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့ရှားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့ရှားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-စိတ္တဿေကဂ္ဂတာကြည့်) ပညိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၆။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ အကြင် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာ’ ၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော ‘ပဇာနနာ’။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဝိစယ’ ၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်း သဘော ‘ပဝိစယ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာမှတ်ခြင်းသဘော ‘သလ္လက္ခဏာ’ ၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော ‘ဥပလက္ခဏာ’ ၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော ‘ပစ္စုပလက္ခဏာ’ ၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ် ‘ပဏ္ဍိစ္စ’ ၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ် ‘ကောသလ္လ’ ၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ် ‘နေပုည’။ (အနိစ္စစသည်ကို) ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏ အဖြစ် ‘ဝေဘဗျာ’။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော ‘စိန္တာ’ ၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော ‘ဥပပရိက္ခာ’ ၊ မြေကြီးနှင့်တူသောသဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သဘော ‘ဘူရီ’ ၊ ကိလေ သာတို့ကိုညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော ‘မေဓာ’ ၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော ‘ပရိဏာယိကာ’ ၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော ‘ဝိပဿနာ’ ၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော ‘သမ္ပဇည’ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသောသဘော ‘ပတောဒ’ ၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက် ‘ပညာသတ္ထ’။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ် ‘ပညာပါသာဒ’ ၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း ‘ပညာအာလောက’ ၊ အပြားအားဖြင့်သိမှု အရောင် ‘ပညာဩဘာသ’ ၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုတန်ဆောင် ‘ပညာပဇ္ဇောတ’။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍နှစ်သက် ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုရတနာ ‘ပညာရတနာ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာ လေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို အခါ၌ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မနိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၊ အာရုံသို့ ညွတ်၍ သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်း သဘော၊ စိတ်နှလုံးဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ်’ ၊ အထူးသိတတ်သော စိတ်အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓ’ ၊ ထိုစိတ်အားလျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒအမှတ် ၆- စိတ္တကြည့်) သောမနဿိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၈။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ အကြင်စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု, ချမ်းသာ ခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ် ၃-ဝေဒနာကြည့်) ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ သဘော

၁၉။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင် အသက် ‘တေသံ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ အာယု’ ၊ တည်ကြောင်း သဘော ‘ဌိတိ’ ၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော ‘ယပနာ’ ၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော ‘ယာပနာ’ ၊ ဖြစ်မှုသဘော ‘ဣရိယနာ’ ၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော ‘ဝတ္တနာ’ ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်းသဘော ‘ပါလနာ’ ၊ အသက်ရှည်ကြောင်းသဘော ‘ဇီဝိတ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ဤကား ဣန္ဒြိယရာသီ၊ ဇီဝိတ, စိတ်, ဝေဒနာ, သဒ္ဓါ, ဝီရိယ, သတိ, ဧကဂ္ဂတာ, ပညာ)။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ သဘော

၂၀။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှု ကပ်၍မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်း သဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့်တူသောသဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’၊ မတုန်မလှုပ် အပြား အားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက် ‘ပညာ သတ္ထ’။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ် ‘ပညာပါသာဒ’၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း ‘ပညာအာလောက’၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင် ‘ပညာဩဘာသ’၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုတန်ဆောင် ‘ပညာပဇ္ဇောတ’။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာရတနာ’၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်း သဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) သမ္မာသင်္ကပ္ပ၏ သဘော

၂၁။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံ စည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာကြံစည်ခြင်း သဘော၊ တည်ကြည်သောစိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်း သဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်းသဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ် ၇- ဝိတက္ကကြည့်) သမ္မာဝါယာမ၏ သဘော

၂၂။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင်ကြိုးပမ်းမှု) လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု၊ ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလို ဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သောတာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ဝီရိယိန္ဒြေကြည့်) သမ္မာသတိ၏ သဘော

၂၃။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ် အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့လျော့မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-သတိန္ဒြေကြည့်) သမ္မာသမာဓိ၏ သဘော

၂၄။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်- စိတ္တဿေကဂ္ဂတာကြည့်) သဒ္ဓါဗိုလ်၏ သဘော

၂၅။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ယုံကြည်မှု၊ ယုံကြည်ပုံ အခြင်းအရာ၊ သက်ဝင်ပုံ အခြင်းအရာ၊ အလွန် ကြည်လင်မှု၊ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒအမှတ်-သဒ္ဓိန္ဒြေကြည့်) ဝီရိယဗိုလ်၏ သဘော

၂၆။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင်ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု၊ ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိ သူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ဝီရိယန္ဒြေကြည့်) သတိဗိုလ်၏ သဘော

၂၇။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ် အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့လျော့မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒအမှတ်-သတိန္ဒြေကြည့်) သမာဓိဗိုလ်၏ သဘော

၂၈။ ဆိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၏ တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ်။ (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-သမာဓိန္ဒြေကြည့်) ပညာဗိုလ်၏ သဘော

၂၉။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြား အားဖြင့် သိခြင်းသဘော၊ စိစစ်ခြင်းသဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်း သဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန် တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်၊ စဥ်းစားခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘောတစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူးရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော (လမ်းမှားသို့ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသောသဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာ တို့ကို ဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက် ‘ပညာသတ္ထ’။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေ တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ် ‘ပညာပါသာဒ’ ၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း ‘ပညာ အာလော က’ ၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင် ‘ပညာဩဘာသ’ ၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုတန်ဆောင် ‘ပညာပဇ္ဇောတ’။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောအပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာရတနာ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကိုစိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု (အမြင်မှန်) ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) ဟိရီဗိုလ်၏ သဘော

၃၀။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရားသည် ရှက်ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်ကို ရှက်တတ်၏၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းကို ရှက်တတ်၏၊ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဩတ္တပ္ပဗိုလ်၏ သဘော

၃၁။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရားသည် ကြောက် လန့်ထိုက်သောကာယဒုစရိုက်စသည်မှ ကြောက်လန့်တတ်၏၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ် တရားများသို့ ရောက်ခြင်းမှကြောက်လန့်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ (ဤကား ဗလရာသီ) အလောဘ၏ သဘော

၃၂။ ထိုအခါ၌ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်မလိုချင်ခြင်းသဘော ‘အလောဘ’ ၊ မလိုချင်ပုံအခြင်းအရာ ‘အလုဗ္ဘနာ’ ၊ မလိုချင်တတ်သူ၏အဖြစ် ‘အလုဗ္ဘိတတ္တ’ ၊ မစွဲလမ်းခြင်း ‘အသာရာဂ’ ၊ မစွဲလမ်းပုံအခြင်းအရာ ‘အသာရဇ္ဇနာ’ ၊ မစွဲလမ်းတတ်သူ၏အဖြစ် ‘အသာရဇ္ဇိတတ္တ’ ၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ၊ ကုသိုလ်တို့၏အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မလိုချင်မှု ‘အလောဘကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ အဒေါသ၏ သဘော

၃၃။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မဖျက်ဆီးခြင်းသဘော ‘အဒေါသ’ ၊ မဖျက်ဆီးပုံအခြင်းအရာ ‘အဒုဿနာ’ ၊ မဖျက်ဆီးတတ်သူ၏အဖြစ် ‘အဒုဿိတတ္တ’ ၊ စိတ်မပျက်ဆီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ၊ စိတ်မပျက်စီးစေ လိုမှု ‘အဗျာပဇ္ဇ’ ၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ အမောဟ၏ သဘော

၃၄။ ထိုအခါ၌ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်း သဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘော တစ်နည်း -ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သောသဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သောသဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့်သိမှုလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ်၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာရတနာ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်း သဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု (အမြင်မှန်) ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မတွေဝေမှု ‘အမောဟကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) (ဤကား မူလရာသီ) အနဘိဇ္ဈာ၏သဘော

၃၅။ ထိုအခါ၌ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မလိုချင်ခြင်းသဘော ‘အလောဘ’ ၊ မလိုချင်ပုံအခြင်းအရာ ‘အလုဗ္ဘနာ’ ၊ မလိုချင်တတ်သူ၏အဖြစ် ‘အလုဗ္ဘိတတ္တ’ ၊ မစွဲလမ်းခြင်းသဘော၊ မစွဲလမ်းပုံအခြင်းအရာ၊ မစွဲလမ်းတတ်သူ၏ အဖြစ်၊ မမက်မောမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ် ၃၂-အလောဘကြည့်) အဗျာပါဒ၏သဘော

၃၆။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မဖျက်ဆီးခြင်းသဘော၊ မဖျက်ဆီးပုံ အခြင်းအရာ၊ မဖျက်ဆီး တတ်သူ၏အဖြစ်၊ စိတ်မပျက်ဆီးမှု၊ စိတ်မပျက်စီးစေလိုမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒအမှတ် ၃၃-အဒေါသကြည့်) သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ သဘော

၃၇။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာသိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြားအားဖြင့် သိပုံအခြင်းအရာ။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကိုစိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့ သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသောသဘော တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းပမ်းနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင် တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့်သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေ သော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန်ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာ ဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့်သိမှုပြာသာဒ်၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်၊ အပြားအားဖြင့်သိမှုတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာရတနာ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ၊ သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်း သဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု (အမြင်မှန်) ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) ဟိရီ၏ သဘော

၃၈။ ထိုအခါ၌ ‘ဟိရီ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရားသည် ရှက်ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်ကို ရှက်တတ်၏၊ ယုတ်မာသောအကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းကို ရှက်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ ဩတ္တပ္ပ၏ သဘော

၃၉။ ထိုအခါ၌ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သဘောတရားသည် ကြောက်လန့်ထိုက်သော ကာယ ဒုစရိုက် စသည်မှကြောက်လန့်တတ်၏၊ ယုတ်မာကုန်သော အကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းမှ ကြောက်လန့်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ဤကား လောကပါလ ဒုကတည်း)။ ကာယပဿဒ္ဓိ၏ သဘော

၄၀။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု့‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ဟူ သည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်း ကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ပဿဒ္ဓိ’ ၊ ငြိမ်း အေးမှု ‘ပဋိပဿဒ္ဓိ’ ၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း ‘ပဿမ္ဘနာ’ ၊ ငြိမ်းအေးခြင်း ‘ပဋိပဿမ္ဘနာ’ ၊ ငြိမ်းအေးသော (ခန္ဓာ-ပါး၏) အဖြစ် ‘ပဋိပဿမ္ဘိတတ္တ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၏ သဘော

၄၁။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ပဿဒ္ဓိ’၊ ငြိမ်းအေးမှု ‘ပဋိပဿဒ္ဓိ’၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း ‘ပဿမ္ဘနာ’၊ ငြိမ်းအေးခြင်း ‘ပဋိပဿမ္ဘနာ’၊ ငြိမ်းအေးသော ‘ဝိညာ ဏက္ခန္ဓာ’ ၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ကာယလဟုတာ၏ သဘော

၄၂။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘လဟုတာ’ ၊ ပေါ့ပါးသော အပြန်ရှိသည်၏ (လျင်မြန်သည်၏) အဖြစ် ‘လဟုပရိဏာမတာ’ ၊ မနုန့်နှေးသည်၏ အဖြစ် ‘အဒန္ဓနတာ’ ၊ မတင်းမာသည်၏အဖြစ် ‘အဝိတ္ထနတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တလဟုတာ၏ သဘော

၄၃။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘လဟုတာ’ ၊ ပေါ့ပါးသောအပြန်ရှိသည်၏ (လျင်မြန်သည်၏) အဖြစ် ‘လဟုပရိဏာမတာ’ ၊ မနုန့် နှေးသည်၏အဖြစ် ‘အဒန္ဓနတာ’ ၊ မတင်းမာသည်၏အဖြစ် ‘အဝိတ္ထနတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယမုဒုတာ၏ သဘော

၄၄။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် နူးညံ့သည်၏အဖြစ် ‘မုဒုတာ’ ၊ ပြေပြစ်သည်၏အဖြစ် ‘မဒ္ဒဝတာ’ ၊ မခက်ထန်သည်၏အဖြစ် ‘အကက္ခဠတာ’ ၊ မကြမ်းတမ်း သည်၏အဖြစ် ‘အကထိနတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယ မုဒုတာ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တမုဒုတာ၏သဘော

၄၅။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် နူးညံ့သည်၏ အဖြစ် ‘မုဒုတာ’ ၊ ပြေပြစ်သည်၏အဖြစ် ‘မဒ္ဒဝတာ’ ၊ မခက်ထန်သည်၏အဖြစ် ‘အကက္ခဠတာ’ ၊ မကြမ်းတမ်း သည်၏အဖြစ် ‘အကထိနတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏နူးညံ့မှု ‘စိတ္ထမုဒုတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ကာယကမ္မညတာ၏ သဘော

၄၆။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု (ကောင်းသောအလုပ်၌ ပြီးမြောက်သည်အထိ ပါဝင်ဆောင်စွမ်းနိုင်သော သဘော) ‘ကာယကမ္မညတာ’ ဟူသည်အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် ကောင်းသောအလုပ်၌ ခံ့မှု ‘ကမ္မညတာ’ ၊ ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့ကြောင်းသဘော ‘ကမ္မညတ္တ’ ၊ ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့သည်၏အဖြစ် ‘ကမ္မညဘာဝ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ စိတ္တကမ္မညတာ၏ သဘော

၄၇။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ခံ့မှု (ကောင်းသော အလုပ်၌ ပြီးမြောက်သည်အထိပါဝင်ဆောင် စွမ်းနိုင်သောသဘော) ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့မှု ‘ကမ္မညတာ’ ၊ ကောင်းသောအလုပ်၌ ခံ့ကြောင်းသဘော ‘ကမ္မညတ္တ’ ၊ ကောင်းသောအလုပ်၌ ခံ့သည်၏အဖြစ် ‘ကမ္မညဘာဝ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အလုပ်၌ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယပါဂုညတာ၏ သဘော

၄၈။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏ လည်းကောင်းအကြင်အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ပဂုဏတာ’ ၊ လေ့ကျင့်ကြောင်း (ကျင့်သားရကြောင်း) သဘော ‘ပဂုဏတ္တ’ ၊ လေ့ကျင့်သည် (ကျင့်သားရသည်) ၏အဖြစ် ‘ပဂုဏဘာဝ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တပါဂုညတာ၏ သဘော

၄၉။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် လေ့ကျင့်မှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ပဂုဏတာ’ ၊ လေ့ကျင့်ကြောင်း (ကျင့်သားရကြောင်း) သဘော ‘ပဂုဏတ္တ’ ၊ လေ့ကျင့်သည် (ကျင့်သားရသည်) ၏အဖြစ် ‘ပဂုဏဘာဝ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ကာယုဇုကတာ၏ သဘော

၅၀။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် ဖြောင့်မတ်မှု ‘ဥဇုတာ’ ၊ ဖြောင့်မတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သည်၏အဖြစ် ‘ဥဇုကတာ’ ၊ မကောက်သည်၏အဖြစ် ‘အဇိမှတာ’ ၊ မကွေးသည်၏အဖြစ် ‘အဝင်္ကတာ’ ၊ မကိုင်းသည်၏အဖြစ် ‘အကုဋိလ တာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တုဇုကတာ၏ သဘော

၅၁။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင်ဖြောင့်မတ်မှု ‘ဥဇုတာ’ ၊ ဖြောင့်မတ်သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သည်၏အဖြစ် ‘ဥဇုကတာ’ ၊ မကောက်သည်၏အဖြစ် ‘အဇိမှ တာ’ ၊ မကွေးသည်၏အဖြစ် ‘အဝင်္ကတာ’ ၊ မကိုင်းသည်၏အဖြစ် ‘အကုဋိလတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ဤကား ပဿဒ္ဓါဒိယုဂလ)။ သတိ၏ သဘော

၅၂။ ထိုအခါ၌ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသောအောက်မေ့ပုံအခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒအမှတ်-သတိန္ဒြေကြည့်) သမ္ပဇည၏ သဘော

၅၃။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြားအားဖြင့်သိခြင်းသဘော၊ စိစစ်ခြင်းသဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကိုစိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏ အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူးရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့်တူသောသဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက် စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပြာသာဒ်၊ အပြားအားဖြင့်သိမှုအလင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်၊ အပြားအားဖြင့် သိမှု တန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ဤကား ဥပကာရဒုက)။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) သမထ၏ သဘော

၅၄။ ထိုအခါ၌ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်၏တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ စိတ်မရွေ့လျားမှု၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်- စိတ္တဿေကဂ္ဂတာကြည့်) ဝိပဿနာ၏ သဘော

၅၅။ ထိုအခါ၌ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန် တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သောသဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရအပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကိုဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ်၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်၊ အပြားအားဖြင့်သိမှုတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ, ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာသိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ (ဤကား ယုဂနန္ဓဒုက)။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) ပဂ္ဂါဟ၏ သဘော

၅၆။ ထိုအခါ၌ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု၊ ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သောအားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ် သော တာဝန်ရှိသူ၏ အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ဝီရိယိန္ဒြေကြည့်) အဝိက္ခေပ၏သဘော

၅၇။ ထိုအခါ၌ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ စိတ်မရွေ့လျားမှု၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ,ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ဤကား ပိဋ္ဌိဒုကတည်း)။ တရားအစုကို ဝေဖန်ခြင်း ‘ပဒဘာဇနီ’ ပြီးပြီ။ ပဌမဘာဏဝါရ ပြီးပြီ။ ကောဋ္ဌာသဝါရ (စုပေါင်းဟောကြားခြင်း) (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ (အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း) ကာမာဝစရကုသိုလ် ပဌမစိတ်

၅၈။ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတန နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရ သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော (ကိလေသာကို လောင် ကျွမ်းစေတတ်သော ကပ်၍ရှုတတ်သော) ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော မဂ်သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာ တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ သညာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ စေတနာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ စိတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ သညာက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ မနာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ မနိန္ဒြေတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ မနောဝိညာဏဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ,သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏၊ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဥဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ (ခ) နိဒ္ဒေသ (အကျယ်ပြခြင်း) နှင့် ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ (ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) ခန္ဓနိဒ္ဒေသ (ခန္ဓာကိုအကျယ်ပြခြင်း)

၅၉။ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာလည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာလည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာလည်းကောင်း၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာလည်းကောင်း ဤသည်တို့တည်း။ ခန္ဓပဋိနိဒ္ဒေသ (ခန္ဓာကို ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) ဝေဒနာက္ခန္ဓာ

၆၀။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင်သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှု ကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာ ခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒ အမှတ် ၃-ဝေဒနာကြည့်) သညာက္ခန္ဓာ

၆၁။ ထိုအခါ၌ သညာက္ခန္ဓာဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏ အဖြစ် သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သညာက္ခန္ဓာဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒ အမှတ် ၄-သညာကြည့်) သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၆၂။ ထိုအခါ၌ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့် ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာ သမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားတုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ကာယဒုစရိုက်စသည်တို့မှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့မှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ၊ မတွေဝေ မှု ‘အမောဟ’ ၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသည်တို့မှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသည်တို့မှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ၊ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ ၊ စိတ်၏ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ၊ ကိုယ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ကို ချန်ထား၍ သညာက္ခန္ဓာကို ချန်ထား၍ ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်တို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ,အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ,သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင် နာမ် တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ ၌ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ

၆၃။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၊ သိခြင်းသဘော၊ သိမှုသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သောသဘော၊ သိတတ်သော သဘော၊ သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှုအစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)၊ ထိုအခါ၌ ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ ဤခန္ဓာ လေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အာယတနနိဒ္ဒေသ (အာယတနကို အကျယ်ပြခြင်း)

၆၄။ ထိုအခါ၌ ဖြစ်ရာဌာန ‘အာယတန’ နှစ်ပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ မနောယတန, ဓမ္မာယတန ဤသည်တို့တည်း။ အာယတနပဋိနိဒ္ဒေသ (အာယတနကို ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) မနာယတန

၆၅။ ထိုအခါ၌ မနာယတနဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ အကြင်စိတ်၊ သိခြင်းသဘော၊ သိမှုသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိတတ်သော သဘော၊ သိမှုဟူသောဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူး သိမှုအစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏ ဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မနာယတနဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဓမ္မာယတန

၆၆။ ထိုအခါ၌ ဓမ္မာယတနဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာ, သင်္ခါရက္ခန္ဓာသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဓမ္မာယတနဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ထိုအခါ၌ ဤအာယတန နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဓာတုနိဒ္ဒေသ (ဓာတ်ကို အကျယ်ပြခြင်း)

၆၇။ ထိုအခါ၌ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ မနောဝိညာဏဓာတ်, ဓမ္မဓာတ်တို့တည်း။ ဓာတုပဋိနိဒ္ဒေသ (ဓာတ်ကို ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) မနောဝိညာဏဓာတ်

၆၈။ ထိုအခါ၌ မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၊ သိခြင်းသဘော၊ သိမှုသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိတတ်သောသဘော၊ ‘သိမှု’ ဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှုအစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အားလျောက်ပတ်သော အထူးသိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ‘မနောဝိညာဏ ဓာတ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဓမ္မဓာတ်

၆၉။ ထိုအခါ၌ ဓမ္မဓာတ်ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သညာက္ခန္ဓာသင်္ခါရက္ခန္ဓာသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဓမ္မဓာတ်ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ ဤဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အာဟာရနိဒ္ဒေသ (အာဟာရကို အကျယ်ပြခြင်း)

၇၀။ ထိုအခါ၌ အာဟာရသုံးပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ ဖဿာဟာရ, မနောသဉ္စေတနာ ဟာရ, ဝိညာဏာဟာရ ဤသည်တို့တည်း။ အာဟာရပဋိနိဒ္ဒေသ (အာဟာရကို ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) ဖဿာဟာရ

၇၁။ ထိုအခါ၌ ဖဿာဟာရဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိခြင်းသဘော၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံ အခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ‘ဖဿာဟာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မနောသဉ္စေတနာဟာရ

၇၂။ ထိုအခါ၌ မနောသဉ္စေတနာဟာရဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စေ့ဆော်ခြင်းသဘော ‘စေတနာ’ ၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော် ခြင်းသဘော ‘သဉ္စေတနာ’ ၊ စေ့ဆော်တတ်သည်၏အဖြစ် ‘စေတယိတတ္တ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ‘မနော သဉ္စေတနာဟာရ’ ဟူသည့်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဝိညာဏာဟာရ

၇၃။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏာဟာရဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၊ သိခြင်းသဘော၊ သိမှုသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိတတ်သော သဘော၊ သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှုအစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ‘ဝိညာဏာဟာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ ဤအာဟာရ သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဣန္ဒြိယနိဒ္ဒေသ (ဣန္ဒြေကို အကျယ်ပြခြင်း)

၇၄။ ထိုအခါ၌ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ, သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ, မနိန္ဒြေ, သောမနဿိန္ဒြေ, ဇီဝိတိန္ဒြေ ဤရှစ်ပါးတို့တည်း။ ဣန္ဒြိယပဋိနိဒ္ဒေသ (ဣန္ဒြေကို ထပ်၍အကျယ်ပြခြင်း) သဒ္ဓိန္ဒြေ

၇၅။ ထိုအခါ၌ သဒ္ဓိန္ဒြေဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ယုံကြည်မှု၊ ယုံကြည်ပုံအခြင်းအရာ၊ သက်ဝင်ပုံ အခြင်းအရာ၊ အလွန် ကြည်လင်ခြင်းသဘော၊ သဒ္ဓါဟူသောအစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ်-သဒ္ဓိန္ဒြေကြည့်) ဝီရိယန္ဒြေ

၇၆။ ထိုအခါ၌ ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသောအကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အား ထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲ ကိုသည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု၊ ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏ အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရအားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒ အမှတ်-ဝီရိယိန္ဒြေကြည့်) သတိန္ဒြေ

၇၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန်အောက်မေ့မှု၊ ‘သတိ’ ဟူသောအောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ်-သတိန္ဒြေ ကြည့်) သမာဓိန္ဒြေ

၇၈။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၏ တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့ လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ စိတ်မရွေ့လျားမှု၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒ အမှတ်-စိတ္တဿေကဂ္ဂတာကြည့်) ပညိန္ဒြေ

၇၉။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အပြားအားဖြင့် သိမှု၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော၊ စိစစ်ခြင်း သဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာမှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်၊ စဥ်းစားခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသော သဘော၊ တစ်နည်း -ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးတွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့်သိတတ် သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ရောက်ရန်ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှု လက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့်သိမှုပြာသာဒ်၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း၊ အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်၊ အပြားအားဖြင့်သိမှုတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ,ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ်-ပညိန္ဒြေ ကြည့်) မနိန္ဒြေ

၈၀။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၊ သိခြင်းသဘော၊ သိမှုသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိတတ်သောသဘော၊ သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှုအစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သောမနဿိန္ဒြေ

၈၁။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေ

၈၂။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင် အသက်၊ တည်ကြောင်း သဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော၊ ဖြစ်မှုသဘော၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော၊ စောင့်ရှောက် ခြင်းသဘော၊ အသက် ရှည်ကြောင်း သဘော၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ ဤဣန္ဒြေ ရှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ပဒ အမှတ်-ဇီဝိတိန္ဒြေ ကြည့်) (ဇီဝိတ, စိတ်, ဝေဒနာ, သဒ္ဓါ, ဝီရိယ, သတိ, ဧကဂ္ဂတာ, ပညာ ဣန္ဒြေတရားကိုယ် ရှစ်ပါး)။ ဈာနနိဒ္ဒေသ (ဈာန်ကို အကျယ်ပြခြင်း)

၈၃။ ထိုအခါ၌ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော ဈာန်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ၊ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ ဤသည်တို့တည်း။ ဈာနပဋိနိဒ္ဒေသ (ဈာန်ကို ထပ်၍အကျယ်ပြခြင်း) ဝိတက်

၈၄။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်ခြင်း သဘော၊ တည်ကြည်သော စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်းသဘော၊ စိတ်ကိုအာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်ခြင်း ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ် ၇-ဝိတက်ကြည့်) ဝိစာရ

၈၅။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သုံးသပ်မှု၊ အထူးသုံးသပ်မှု၊ ကပ်၍သုံးသပ်မှု၊ စိတ်ကို (အာရုံနှင့်) အစဥ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ ထားမှု၊ စိတ်၏ (အာရုံကို) အစဥ်မပြတ် ကြည့်ရှုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သော သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒ အမှတ် ၈-ဝိစာရကြည့်) ပီတိ

၈၆။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်နှစ်သက်မှု၊ ဝမ်းမြောက်မှု၊ လွန်စွာ ဝမ်းသာမှု၊ များစွာ ဝမ်းသာမှု၊ ရွှင်လန်းမှု၊ များစွာ ရွှင်လန်းမှု၊ နှစ်သက်မှု၊ တက်ကြွမှု၊ စိတ်၏ နှစ်လိုမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ် ၉-ပီတိကြည့်) သုခ

၈၇။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ်-သုခကြည့်) စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ

၈၈။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်၏ တည်မှု၊ ကောင်းစွာတည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ စိတ်မရွေ့လျားမှု၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ ဤအင်္ဂါငါးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ်-စိတ္တဿေကဂ္ဂတာကြည့်) (ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, ဝေဒနာ, ဧကဂ္ဂတာ ဈာနင်ငါးပါး)။ မဂ္ဂနိဒ္ဒေသ (မဂ်ကို အကျယ်ပြခြင်း)

၈၉။ ထိုအခါ၌ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော မဂ်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ ဤသည်တို့တည်း။ မဂ္ဂပဋိနိဒ္ဒေသ (မဂ်ကို ထပ်၍အကျယ်ပြခြင်း) သမ္မာဒိဋ္ဌိ

၉၀။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အပြားအားဖြင့်သိမှု၊ အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော၊ စိစစ်ခြင်း သဘော၊ အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာမှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏ အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏ အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏ အဖြစ်၊ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသောသဘော တစ်နည်း -ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သောသဘော၊ ထိုးထွင်း ၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သောသဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကိုလမ်းမှန်သို့ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသောသဘော၊ ပညာဟူသောအစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှုအလင်း။ (ကြည်လင် တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်း ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာ ဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) သမ္မာသင်္ကပ္ပ

၉၁။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်း သဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ရှေးရှုတင်ပေးမှုသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ (ပဒ အမှတ် ၇-ဝိတက်ကြည့်) သမ္မာဝါယာမ

၉၂။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယမ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်း ရောက်အောင်ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု၊ ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သောတာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရအားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ဝီရိယိန္ဒြေကြည့်) သမ္မာသတိ

၉၃။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မပေါ်သောအခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒ အမှတ်-သတိန္ဒြေကြည့်) သမ္မာသမာဓိ

၉၄။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၏တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ,ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ထိုအခါ၌ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော ဤမဂ်သည် ဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-သမာဓိန္ဒြေကြည့်) (ပညာ, ဝိတက်, ဝီရိယ, သတိ, ဧကဂ္ဂတာ မဂ္ဂင်တရားကိုယ်ငါးပါး။) ဗလနိဒ္ဒေသ (ဗိုလ်ကို အကျယ်ပြခြင်း)

၉၅။ ထိုအခါ၌ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ သဒ္ဓါဗိုလ်, ဝီရိယဗိုလ်, သတိဗိုလ်, သမာဓိဗိုလ်, ပညာဗိုလ်, ဟိရီဗိုလ်, ဩတ္တပ္ပဗိုလ် ဤသည်တို့တည်း။ ဗလပဋိနိဒ္ဒေသ (ဗိုလ်ကို ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) သဒ္ဓါဗိုလ်

၉၆။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်ယုံကြည်မှု၊ ယုံကြည်ပုံအခြင်းအရာ၊ သက်ဝင်ပုံအခြင်းအရာ၊ အလွန် ကြည်လင်မှု၊ ‘သဒ္ဓါ’ ဟူသော အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-သဒ္ဓိန္ဒြေကြည့်) ဝီရိယဗိုလ်

၉၇။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ်ရဲဝံ့မှု (ရဲရင့်မှု) ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု၊ ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သောအားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိ သူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ဝီရိယိန္ဒြေကြည့်) သတိဗိုလ်

၉၈။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံအခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာအောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-သတိန္ဒြေကြည့်) သမာဓိဗိုလ်

၉၉။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၏ တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာ သမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-စိတ္တဿေကဂ္ဂတာကြည့်) ပညာဗိုလ်

၁၀၀။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲ ခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့်စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်း စွာမှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏ အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ် (အနိစ္စစသည်ကို) ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသောသဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွှတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့်တူသောသဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာ အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုအလင်း။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုအရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) ဟိရီဗိုလ်

၁၀၁။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ ဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရားသည် ရှက်ထိုက်သောကာယဒုစရိုက်စသည်ကို ရှက်တတ်၏၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများသို့ရောက်ခြင်း (ကျူးလွန်ခြင်း) ကို ရှက်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောပင်ဖြစ်၏။ ဩတ္တပ္ပဗိုလ်

၁၀၂။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရား သည်ကြောက်လန့်ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်မှ ကြောက်လန့်တတ်၏။ ယုတ်မာသော အကုသိုလ် တရားများသို့ ရောက်ခြင်း (ကျူးလွန်ခြင်း) မှ ကြောက်လန့်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ထိုအခါ၌ ဤဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (သဒ္ဓါ, ဝီရိယ, သတိ, သမာဓိ, ပညာ, ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပ ဗိုလ် ၇-ပါးသရုပ်။) ဟေတုနိဒ္ဒေသ (ဟိတ်ကို အကျယ်ပြခြင်း)

၁၀၃။ ထိုအခါ၌ ဟိတ်သုံးပါးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်း။ အလောဘ, အဒေါသ, အမောဟ ဤသုံးပါတို့တည်း။ ဟေတုပဋိနိဒ္ဒေသ (ဟိတ်ကို ထပ်၍ အကျယ်ပြခြင်း) အလောဘ

၁၀၄။ ထိုအခါ၌ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်မလိုချင်ခြင်းသဘော၊ မလိုချင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မလိုချင်တတ်သူ၏ အဖြစ်၊ မစွဲလမ်းခြင်း၊ မစွဲလမ်းပုံ အခြင်းအရာ၊ မစွဲလမ်းတတ်သူ၏အဖြစ်၊ မမက်မောမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မလိုချင်မှု ‘အလောဘကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ် ၃၂-အလောဘကြည့်) အဒေါသ

၁၀၅။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မဖျက်ဆီးခြင်းသဘော၊ မဖျက်ဆီးပုံ အခြင်းအရာ၊ မဖျက်ဆီးတတ်သူ၏အဖြစ်၊ စိတ်မပျက်ဆီးမှု၊ စိတ်မပျက်စီးစေလိုမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ (ပဒအမှတ် ၃၃-အဒေါသကြည့်) အမောဟ

၁၀၆။ ထိုအခါ၌ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ပ။ မတွေဝေမှု။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ ဤဟိတ်သုံးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏။ (ပဒအမှတ်-ပညိန္ဒြေကြည့်) ဖဿတစ်ပါး

၁၀၇။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်တွေ့ထိခြင်း သဘော၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်း အရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာတစ်ပါး

၁၀၈။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သညာတစ်ပါး

၁၀၉။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏ အဖြစ် သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စေတနာတစ်ပါး

၁၁၀။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စေ့ဆော်မှု၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံ အခြင်းအရာ၊ စိတ်၏စေ့ဆော် တတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ်တစ်ပါး

၁၁၁။ ထိုအခါ၌ စိတ်တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်။ (အာရုံသို့ ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး ဖြူစင် သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူး သိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာတစ်ပါး

၁၁၂။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သညာက္ခန္ဓာတစ်ပါး

၁၁၃။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံ အခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ တစ်ပါးဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတစ်ပါး

၁၁၄။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ၊ စေတသိက် အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ၊ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ၊ စေတသိက် အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ ၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့ အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ၊ စိတ်၏အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူး သိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကိုစွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ,သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန် ၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတစ်ပါး

၁၁၅။ ထိုအခါ၌ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်။ (အာရုံသို့ညွှတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာ ဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထို အခါ၌ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မနောယတနတစ်ပါး

၁၁၆။ ထိုအခါ၌ သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်။ (အာရုံသို့ ညွှတ်၍) သိတတ် သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာ ဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထို အခါ၌ သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မနိန္ဒြေတစ်ပါး

၁၁၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်။ (အာရုံသို့ညွှတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်း သဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အား လျောက်ပတ်သောအထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မနောဝိညာဏဓာတ်တစ်ပါး

၁၁၈။ ထိုအခါ၌ အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’တစ်ပါးဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်စိတ် (အာရုံသို့ ညွှတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုစိတ်အားလျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အထူးသိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါး

၁၁၉။ ထိုအခါ၌ ‘ဓမ္မာယတန’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ၊ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ‘ဓမ္မာယတန’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါး

၁၂၀။ ထိုအခါ၌ ‘ဓမ္မဓာတ်’တစ်ပါးဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ၊ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ‘ဓမ္မဓာတ်’ တစ်ပါးဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ,မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ နိဒ္ဒေသ နှင့် ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ ကောဋ္ဌာသဝါရ ပြီးပြီ။ သုညတဝါရ (ဓမ္မတို့၏ အတ္တမှ ဆိတ်သုဥ်းသည်ကို ပြရန် ဟောကြားခြင်း) (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ (အကျဥ်းချုပ် ဟောကြားခြင်း) ကာမာဝစရကုသိုလ် ပဌမစိတ်

၁၂၁။ ဆက်ဦးအံ့၊ ထိုအခါ၌ ဓမ္မတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ခန္ဓာတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဈာန်သည်ဖြစ်၏၊ မဂ်သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿသည် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာသည် ဖြစ်၏၊ သညာသည် ဖြစ်၏၊ စေတနာသည် ဖြစ်၏၊ စိတ်သည် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာသည် ဖြစ်၏၊ သညာက္ခန္ဓာသည် ဖြစ်၏၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာသည် ဖြစ်၏၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ဖြစ်၏၊ မနာယတနသည် ဖြစ်၏၊ မနိန္ဒြေသည် ဖြစ်၏၊ မနောဝိညာဏဓာတ်သည့်ဖြစ်၏၊ ဓမ္မာယတနသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်သည် ဖြစ်၏၊ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ဥဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ (ခ) နိဒ္ဒေသဝါရ (အကျယ်ဟောကြားခြင်း) ဓမ္မများ

၁၂၂။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ဓမ္မတို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ၊ မှတ်သားမှု အစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ၊ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤဓမ္မတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ခန္ဓာများ

၁၂၃။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ခန္ဓာတို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ၊ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤခန္ဓာတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အာယတနများ

၁၂၄။ ထိုအခါ၌ အဘယ်အာယတနတို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယနတန’ ၊ သဘာဝတရားဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘ဓမ္မာယတန’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤအာယတနတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဓာတ်များ

၁၂၅။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ဓာတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ အထူးသိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၊ တရား သဘာဝ ‘ဓမ္မဓာတ်’ (စေတသိက်များ) သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤ ဓာတ်တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏။ အာဟာရများ

၁၂၆။ ထိုအခါ၌ အဘယ်အထောက်အပံ့ ‘အာဟာရ’ တို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ တွေ့ထိမှုဟူသော အထောက်အပံ့ ‘ဖဿာဟာရ’ ၊ စိတ်ကို ကောင်းစွာ စေ့ဆော်မှုဟူသော အထောက်အပံ့ ‘မနောသဉ္စေတနာဟာရ’ ၊ အထူးသိမှုဟူသော အထောက်အပံ့ ‘ဝိညာဏာဟာရ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤအထောက်အပံ့ ‘အာဟာရ’ တို့ သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဣန္ဒြေများ

၁၂၇။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ဣန္ဒြေတို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤဣန္ဒြေတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဈာန်

၁၂၈။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ဈာန်သည် ဖြစ်သနည်း။ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤဈာန်သည် ဖြစ်၏။ မဂ်

၁၂၉။ ထိုအခါ၌ အဘယ်မဂ်သည် ဖြစ်သနည်း။ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာကြံစည်မှု သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာ သတိ’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤမဂ်သည် ဖြစ်၏။ ဗိုလ်များ

၁၃၀။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ဗိုလ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမ့မှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤဗိုလ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဟိတ်များ

၁၃၁။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ဟိတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်သနည်း။ မလိုချင်မူ ‘အလောဘ’ ၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤဟိတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဖဿ

၁၃၂။ ထိုအခါ၌ အဘယ်တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤတွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ ဝေဒနာ

၁၃၃။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏။ သညာ

၁၃၄။ ထိုအခါ၌ အဘယ်မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤမှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏။ စေတနာ

၁၃၅။ ထိုအခါ၌ အဘယ်စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤစေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏။ စိတ်

၁၃၆။ ထိုအခါ၌ အဘယ်သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤသိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ

၁၃၇။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်၏။ သညာက္ခန္ဓာ

၁၃၈။ ထိုအခါ၌ အဘယ်မှတ်သားမှု အစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤမှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်၏။ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၁၃၉။ ထိုအခါ၌ အဘယ်ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်၏။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ

၁၄၀။ ထိုအခါ၌ အဘယ်အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤအထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ သည် ဖြစ်၏။ မနာယတန

၁၄၁။ ထိုအခါ၌ အဘယ်သိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤသိမှုဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ သည် ဖြစ်၏။ မနိန္ဒြေ

၁၄၂။ ထိုအခါ၌ အဘယ်အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤအစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ မနောဝိညာဏဓာတ်

[1] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen, which is accompanied by happiness and associated with knowledge/ and has as its object a sigtt,' a 'btirid, a smell, a taste, a touch,- a [mental] state, or what not, then there is (i) contact (§ 2), (ii) feeling (§ 3), (iii) perception (§4), (iv) thinking (§ 5), (V) thought (§ 6), (vi) conception (§ 7), (vii) discursive thought (§8), (viii) joy (§ 9), (ix) ease (§ 10), (x) self-collectedness (§11), (xi) the faculty of faith (§ 12), (xii) the faculty of energy (§ 13), (xiii) the faculty of mindfulness (§ 14), (xiv) the faculty of concentration (§ 15), (xv) the faculty of wisdom ( 16), (xvi) the faculty of ideation (§ 17), (xvii) the faculty of happiness (§ 18), (xviii) the faculty of vitality (§ 19) ; (xix) right views (§ 20), (xx) right intention (§21), (xxi) right endeavour (§ 22), (xxii) right mindfulness (§ 23), (xxiii) right concentration (§ 24) ; (xxiv) the power of faith (§ 25), (xxv) the power of energy (§ 26), (xxvi) the power of mindfulness (§ 27), (xxvii) the power of concentration (§ 28), (xxviii) the power of wisdom (§ 29), (xxix) the power of conscientiousness (§ 30), (xxx) the power of the fear of blame (§ 31) ; (xxxi) absence of lust (§ 32), (xxxii) absence of hate (§ 33), (xxxiii) absence of dulness (§ 34) ; (xxxiv) absence of covetousness (§ 35), (xxxv) absence of malice (§ 36), (xxxvi) right views (§ 37) ; (xxxvii) conscientiousness (§ 38), (xxxviii) fear of blame (§ 39) ; (xxxix, xl) serenity in sense and thought (§§ 40, 41), (xli, xlii) lightness in sense and thought (§§ 42, 43), (xliii, xliv) plasticity in sense and thought (§§ 44, 45), (xlv, xlvi) facility in sense and thought (§§ 46, 47), (xlvii, xlviii) fitness in sense and thought (§§ 48, 49), (xlix, 1) directness in sense and thought (§§ 50, 51) ; (li) mindfulness (§ 52), (Hi) intelligence (§53) (liii) quiet (§ 54) (liv) insight (§ 55), (Iv) grasp (§ 56), (Ivi) balance (§ 57). Now these — or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good.

[2] What on that occasion is contact (p h a s s o) ? The contact which on that occasion is touching, the being brought into contact, the state of having been brought into touch with — this is the contact that there then is.

[3] What on that occasion is feeling (v e d a n a) ? The mental pleasure, the mental ease, which, on that occasion, is born of contact with the appropriate element of representative intellection f the pleasurable, easeful sensation which is born of contact with thought ; the pleasurable, easeful feeling which is born of contact with thought — this is the feeling that there then is.

[4] What on that occasion is perception (s a ii n a) ? The perception, the perceiving, the state of having perceived which on that occasion is born of contact with the appropriate element of representative intellection — this is the perception that there then is.

[5] What on that occasion is thinking (c e t a n a) ? The thinking, the cogitating, the reflection, which is born of contact with the appropriate element of representative intellection — this is the thinking that there then is.

[6] What on that occasion is thought (cittam) ? The thought which on that occasion is ideation, mind, heart, that which is clear, ideation as the sphere of mind, the faculty of mind, intellection, the skandha of intellection, the appropriate element of representative intellection — this is the thought that there then is.

[7] What on that occasion is conception (vitakko)? The ratiocination, the conception, which on that occasion is the disposition, the fixation, the focussing, the application of the mind, right intention — this is the conception that there then is.

[8] What on that occasion is discursive thought (vicaro) ? The process, the sustained procedure (vicaro), the progress and access [of the mind] which on that occasion is the [continuous] adjusting and focussing of thought — this is the discursive thought that there then is.

[9] What on that occasion is joy (pit i) ? The joy which on that occasion is gladness, rejoicing at, rejoicing over, mirth and merriment, feHcity, exultation, transport of mind — this is the joy that there then is.

[10] What on that occasion is ease (s u k h a m) ? The mental pleasure, the mental ease which on that occasion is the pleasant, easeful experience born of contact with thought, the pleasant, easeful feeling born of contact with thought — this is the ease that there then is.

[11] What on that occasion is self-collectedness (cittass' ekaggata)?! The stability, solidity, absorbed steadfastness of thought which on that occasion is the absence of distraction, balance, imperturbed mental procedure, quiet, the faculty and the power of concentration, right concentration — this is the self-collectedness that there then is.

[12] What on that occasion is the faculty of faith (saddhindriyam)? The faith which on that occasion is a trusting in, the professing confidence in, the sense of assurance, faith, faith as a faculty and as a power — this is the faith that there then is.

[13] What on that occasion is the faculty of energy (v i r i y i n d r i y a m) ? The mental inception of energy which there is on that occasion, the striving and the onward effort, the exertion IG and endeavour, the zeal and ardour, the vigour and fortitude, the state of unfaltering effort, the state of sustained desire, the state of unflinching endurance, the solid grip of the burden, energy, energy as faculty and as power, right endeavour — this is the energy that there then is.

[14] What on that occasion is the faculty of mindfulness (satindriyam) ?i The mindfulness which on that occasion is recollecting, calling back to mind ; the mindfulness which is remembering, bearing in mind, the opposite of superficiality and of obliviousness ; mindfulness as faculty, mindfulness as power, right mindfulness — this is the faculty of mindfulness that there then is.

[15] What on that occasion is the faculty of concentration (s a m a d h i n d r i y a m) ? Ansiver as for ' self-collectedness,' § 11.

[16] What on that occasion is the faculty of wisdom (p a n n i n d r i y a m) ? 2 The wisdom which there is on that occasion is understanding, search, research, searching the Truth, discernment, discrimination, differentiation, erudition, proficiency, subtlety, criticism, reflection, analysis, breadth, sagacity, leading, insight, intelligence, incitement f wisdom as faculty, wisdom as power, wisdom as a sword/ wisdom as a height, wisdom as light, wisdom as glory, wisdom as splendour, wisdom as a precious stone ; the absence of dulness, searching the Truth, right views — this is the wisdom that there then is.

[17] What on that occasion is the faculty of ideation (representative imagination, manindriyam)? Answer as for 'thought ' (c i 1 1 a m), § 6.

[18] What on that occasion is the faculty of pleasure (somanassindriyam)? Answer as for 'ease ' (s u k h a m), § 10.

[19] What on that occasion is the faculty of vitality (jTvitindriyam)? The persistence of these incorporeal states, their subsistence, going on, their being kept going on, their progress, continuance, preservation, life, life as faculty — this is the faculty of vitality that there then is.

[20] What on that occasion are right views (sammadiUhi)? Answer as for the ' faculty of wisdom,' § 16.

[21] What on that occasion is right intention (s a m m asankappo) ? Answer as for ' conception,' § 7.

[22] What on that occasion is right endeavour (s a m m av a y a m o) ? Ansiver as for the 'faculty of energy,' § 13.

[23] What on that occasion is right - mindfulness (sammasati)? Answer as for the ' faculty of mindfulness,' § 14.

[24] What on that occasion is right concentration (sammasamadhi) ? A7isiver as for ' self-collectedness,' § 11.

[25] What on that occasion is the power of faith <saddhabalam)? Ansicer as for the * faculty of faith/ § 12.

[26] What on that occasion is the power of energy (v i r i y a b a 1 a m) ? Answer as for the ' faculty of energy,' § 13.

[27] What on that occasion is the power of mindfulness (s a t i b a 1 a m) ? Ansicer as for the * faculty of mindfulness,' § 14.

[28] What on that occasion is the power of concentration (samadhibalam)? Ansicer as for * self-collectedness,' § 11.

[29] What on that occasion is the power of wisdom (p a ii n a b a 1 a m) ? Answer as for the * faculty of wisdom,' § 16.

[30] What on that occasion is the power of conscientiousness (h i r i b a 1 a m) ? The feeling of conscientious scruple which there is on that occasion when scruples ought to be felt, conscientious scruple at attaining to bad and evil states — this is the power of conscientiousness that there then is.

[31] What on that occasion is the power of the fear of blame (ottappabalam)? The sense of guilt, which there is on that occasion, where a sense of guilt ought to be felt, a sense of guilt at attaining to bad and evil states — this is the fear of blame that there then is.

[32] What on that occasion is the absence of lust (a 1 0 b h o) ? The absence of lust, of lusting, of lustfulness, which there is on that occasion, the absence of infatuation, the feeling and being infatuated, the absence of covetousness, that absence of lust which is the root of good' — -this is the absence of lust that there then is.

[33] What on that occasion is the absence of hate (a d 0 s o) ? The absence of hate, of hating, of hatred, which there is on that occasion, the absence of malice, of spleen, the absence of hate which is the root of good — this is the absence of hate that there then is.

[34] What on that occasion is the absence of dulness (a m o h o) ? Answer as for the * faculty of wisdom,' § 16.

[35] What on that occasion is the absence of covetousness (a n a b h i j j h a) ? Answer as for the ' absence of lust,' § 32.

[36] What on that occasion is the absence of malice (avyapado)? Answer as for the * absence of hate,' § 33.

[37] What on that occasion are right views (sammaditthi)? Answer as for the * faculty of wisdom,' § 16.

[38] What on that occasion is conscientiousness (h i r i) ? Answer as for the * power of conscientiousness,' § 30.

[39] What on that occasion is the fear of blame (ottappam)? Answer as for the * power of the fear of blame,' § 31.

[40] What on that occasion is repose of sense (k a y a passaddhi)? The serenity, the composure which there is on that occasion, the calming, the tranquillizing, the tranquillity of the skandhas of feeling, perception and syntheses — this is the serenity of sense that there then is.

[41] What on that occasion is serenity of thought (cittapassaddhi)? The serenity, the composure which there is on that occasion, the calming, the tranquillizing, the tranquillity of the skandha of intellect — this is the serenity of thought that there then is.

[42] What on that occasion is buoyancy of sense (kayalahuta)? The buoyancy which there is on that occasion, the alertness in varying," the absence of sluggishness and inertia, in the skandhas of feeling, perception and syntheses — this is the buoyancy of sense that there then is.

[43] What on that occasion is buoyancy of thought (cittalahuta)? The buoyancy, etc. {as in § 42), in the skandha of intellect— this is the buoyancy of thought that there then is.

[44] What on that occasion is plasticity of sense (k a y a mudut a) ?i The plasticity which there is on that occasion, the suavity, smoothness, absence of rigidity, in the skandhas of feeling, perception and syntheses — this is the plasticity of sense that there then is.

[45] What on that occasion is plasticity of thought (cittamuduta)? The plasticity which, etc. {as in § 44), in the skandha of intellect — this is the plasticity of thought that there then is.

[46] What on that occasion is wieldiness of sense (k a y a k a m m a il n a t a) ? The wieldiness which there is on that occasion, the tractableness, the pliancy, of the skandhas of feeling, perception and syntheses — this is the wieldiness of sense that then is.

[47] What on that occasion is wieldiness of though (c i 1 1 a k a m m a fi fi a t a) ? The wieldiness, etc. (as in § 46), of the skandha of intellect — this is the wieldiness of thought that there then is.

[48] What on that occasion is fitness of sense (k fi y a p a g u n fi a t a) ? The fitness which there is on that occasion, the competence, the efiicient state of the skandhas of feeling, perception and syntheses — this is the fitness of sense that there then is.

[49] What on that occasion is fitness of thought (cittapagunnata)? The fitness, etc. (as in § 48), of the skandha of intellect— this is the fitness of thought that there then is.

[50] What on that occasion is rectitude of sense (k a y u j j u k a t a) ? The straightness which there is on that occasion, the rectitude, without deflection, twist or crookedness, of the skandhas of feeling, perception and syntheses — this is the directness of sense that there then is.

[51] What on that occasion is rectitude of thought (cittu j jukata) ? The straightness, etc. (as in § 50), of the skandha of intellect — this is the rectitude of thought that there then is.

[52] What on that occasion is mindfulness (s a t i) ? Ansiver as for the ' faculty of mindfulness,' § 14.

[53] What on that occasion is intelligence (s a m pa j anna m)? Answer as for ' wisdom,' § 16.

[54] What on that occasion is quiet (s a m a t h o) ? Answer as for ' self-collectedness,' § 11.

[55] What on that occasion is insight (v i p a s s a n a) ? Ansiver as for ' wisdom,' § 16.

[56] What on that occasion is grasp (p a g g a h o) ? Ansiver as for the 'faculty of energy,' § 13.

[57] What on that occasion is balance (avikkhepo)? Answer as for * self-coUectedness,' § 11. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. Here ends the delimitation of terms (Pada-bhajaniyam). End of the First Portion for Eecitation. [Summary of the constituents of the First Type of Thought (sangahavaram or kotthasa var am).]

[58] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres (a y a t a n a n i) are two, the elements ( d h a t u y o) are two, the nutriments (a h a r a) are three, the faculties (indriyani) are eight, the Jhana is fivefold, the Path is fivefold, the powers (b a 1 a n i) are seven, the causes (h e t u) are three ; are each single [factors] ; - are each single [factors] ; contact, feeling, perception, thinking, thought, the skandhas of feeling, perception, syntheses, intellect, the sphere of ideation (man a-' yatanam), the faculty of ideation, the element of representative intellection (manovinnanadhatu), the sphere of a (representative) state, the element of a (representative) state, These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. are each single [factors].

[59] What on that occasion are the four skandhas ? The skandhas of feeling, perception, syntheses and intellection.

[60] (i.) What on that occasion is the skandha of feeling? The mental pleasure, the mental ease, which there is on that occasion, the pleasurable, easeful sensation which is born of contact with thought, the pleasant, easeful feeling born of contact with thought — this is the skandha of feeling that there then is (§§ 3, 10, 18).

[61] (ii.) What on that occasion is the skandha of perception ? The perception, the perceiving, the state of having perceived, which there is on that occasion — this is the skandha of perception that there then is (§ 4).

[62] (iii.) What on that occasion is the skandha of syntheses? (i) Contact, (ii) thinking, (iii) conception, (iv) discursive thought, (v) joy, (vi) self-collectedness, (vii) the faculty of faith, (viii) the faculty of energy, (ix) the faculty of mindfulness, (x) the faculty of concentration, (xi) the faculty of wisdom, (xii) the faculty of vitality, (xiii) right views, (xiv) right intention, (xv) right endeavour, (xvi) right mindfulness, (xvii) right concentration, (xviii) the power of faith, (xix) the power of energy, (xx) the power of mindfulness, (xxi) the power of concentration, (xxii) the power of wisdom, (xxiii) the power of conscientiousness, (xxiv) the power of the fear of blame, (xxv) absence of lust, (xxvi) absence of hate, (xxvii) absence of dulness. (xxviii) absence of covetousness, (xxix) absence of malice, (xxx) right views, (xxxi) conscientiousness, (xxxii) the fear of blame, (xxxiii) serenity of sense, (xxxiv) serenity of thought, (xxxv) buoyancy of sense, (xxxvi) buoyancy of thought, (xxxvii) plasticity of sense, (xxxviii) plasticity of thought, (xxxix) wieldiness of sense, (xl) wieldiness of thought, (xli) fitness of sense, (xlii) fitness of thought, (xliii) rectitude of sense, . (xliv) rectitude of thought, (xlv) mindfulness, (xlvi) intelligence, (xlvii) quiet, (xlviii) insight, (xlix) grasp, (1) balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion, exclusive of the skandhas of feeling, perception and intellection — these are the skandha of syntheses.

[63] (iv.) What on that occasion is the skandha of intellect ? The thought which on that occasion is ideation, mind, the heart, that which is clear, ideation as the sphere of mind, as the faculty of mind, the skandha of intellect, the appropriate element of representative intellection — this is the skandha of intellect that there then is (§ 6). These on that occasion are the four skandhas.

[64] What on that occasion are the two spheres ? The sphere of ideation, the sphere of (mental) states.

[65] What on that occasion is the »sphere of ideation (manayatanam)? Answer as for ' thought,' § 6, and for the ' skandha of intellection,' § 63.

[66] What on that occasion is the sphere of (mental) states (dhammayatanam)? The skandhas of feeling, perception, syntheses — this i& on that occasion the sphere of (mental) states. These are on that occasion the two spheres.

[67] What on that occasion are the two elements ? The element of representative intellection, the element of (mental) states.

[68] What on that occasion is the element of representative intellection (manoviniianadhatu)? Answer as for * thought,' § 6 ; c/. §§ 63, d.

[69] What on that occasion is the element of (mental) states (dhammadhatu)? The skandhas of feeling, of perception, of syntheses — these are on that occasion the element of (mental) states. These are on that occasion the two elements.

[70] What on that occasion are the three nutriments? The nutriment of contact, the nutriment of representative cogitation, the nutriment of intellection.

[71] What on that occasion is the nutriment of contact (p h a s s a h a r o) ? Answer as for ' contact,' 2.

[72] What on that occasion is the nutriment of representative cogitation (manosancetanaharo)? The thinking, the cogitating, the reflection which there is on that occasionthis is the representative cogitation that there then is.

[73] What on that occasion is the nutriment of intellection (vifiiianaharo)? Anstver as for the ' skandha of intellection,' § 63. These on that occasion are the three nutriments.

[74] What on that occasion are the eight faculties ? The faculties of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, ideation, happiness, vitality.

[75-82] What on that occasion is the faculty of faith . . . vitality ? Ansivers as in 12-19 respectively. ' • These on that occasion are the eight faculties.

[83] What on that occasion is the fivefold Jhana (p a n c a n g i k a m j h a n a m) ? Conception, discursive thought, joy, ease, self-collectedness.

[84-88] What on that occasion is conception . . . selfcollectedness ? Ansivers as in §§ 7-11 respectively. This on that occasion is the fivefold Jhana.

[89] What on that occasion is the fivefold Path (p a n cangiko maggo)? Eight views, right intention, right endeavour, right mindfulness, right concentration.

[90-94] What on that occasion are right views ... is . . . right concentration ? Ansivers as in §§ 20-24 respectively. This on that occasion is the fivefold Path.

[95] What on that occasion are the seven powers ? The power of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, conscientiousness, the fear of blame.

[96-102] What on that occasion is the power of faith . . . the fear of blame ? Answers as in §§ 25-31 respectively. These on that occasion are the seven powers.

[103] What on that occasion are the three causes (t a y o hetu)? The absence of lust, of hate, and of dulness.

[104-106] What on that occasion is the absence of lust . . . dulness ? Answers as in §§ 32-34 respectively. These are on that occasion the three causes.

[107] What on that occasion is contact . . .

[108] feeling . . .

[109] perception . . .

[110] thinking . . . [Ill] thought . . .

[112] the skandha of feeling . . .

[113] the skandha of perception . . .

[114] the skandha of syntheses . . .

[115] the skandha of intellection ...

[116] the sphere of ideation . . .

[117] the faculty of ideation . . .

[118] the element of ideational intellection . . .

[119] the sphere of (mental) states . . .

[120] the element of (mental) states, regarded as a single factor ? Answers as in si< 2-6, 60-63, 65, 65, (S6, Q, 66, respectively. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. [Here ends] the Summary [of the constituents of the First Main Type of Good Thoughts]. [The ' Emptiness ' Section (s u n n a t a v a r o)] .

[121] Now, at that time there are states (distinguishable constituents of the the skandha of feeling, the skandha of perception, the skandha of syntheses, the skandha of intellect, the sphere of ideation, the faculty of ideation, the element of representative intellection, the sphere of [mental] states, the element of [mental] states. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good.

[122] What on that occasion are states ? The skandhas of feeling, of perception, of syntheses, of intellection.

[123] What on that occasion are skandhas ? Ansiver as in § 59.

[124-145] Similar questions are then put respecting * spheres,' * elements,' and so on through the list of constituent species. The ansivers are identical with those given to similar questions in the previous ' Summary,' viz., in §§ 64, 67, 70, 74, 83, 89, 95, 103, and 107-120. [Here ends] the * Emptiness ' Section. [Here ends] the First Main Type of Good Thoughts.

၁၄၃။ ထိုအခါ၌ အဘယ်အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ဤအထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် ဖြစ်၏။ ဓမ္မာယတန

၁၄၄။ ထိုအခါ၌ အဘယ်သဘောတရားဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘ဓမ္မာယတန’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ၊ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤသဘောတရားဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘ဓမ္မာယတန’ သည် ဖြစ်၏။ ဓမ္မဓာတ်

၁၄၅။ ထိုအခါ၌ အဘယ်တရားသဘာဝ ‘ဓမ္မဓာတ်’ သည် ဖြစ်သနည်း။ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ၊ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဤ တရားသဘာဝ ‘ဓမ္မဓာတ်’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ,ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ နိဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ သုညတဝါရ ပြီးပြီ။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) ပဌမစိတ် ပြီးပြီ။ ကာမာဝစရကုသိုလ်ဒုတိယစိတ်

၁၄၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ သောမနဿဝေဒနာနှင့် တကွဖြစ်သော ဉာဏ်နှင့်ယှဥ်သော သင်္ခါရနှင့် တကွဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ် စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင် အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) ဒုတိယစိတ် ပြီးပြီ။ ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ (တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း) (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ (အကျဥ်းချုပ် ဟောကြားခြင်း) ကာမာဝစရကုသိုလ်တတိယစိတ်

[146] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen by the prompting of a conscious motive, a thought which is accompanied by pleasure, associated with knowledge, and having, as its object, a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, feeling, etc. [here follows the list of ' states ' dealt ivith in §§ 1-145 and constituting the First Thought] — these, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. . . . [Here ends] the Second Thought. III.

၁၄၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ သောမနဿနှင့် တကွဖြစ်သော ဉာဏ်နှင့် မယှဥ်သော ကာမာ ဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ ကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်း ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည်ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာတည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ သည် ဖြစ်၏၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ သည်ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏။ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏။ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက် အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု့‘ကာယုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ,ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ ကောဋ္ဌာသဝါရ (စုပေါင်းဟောကြားခြင်း) (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ (အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း) ကာမာဝစရကုသိုလ်တတိယစိတ် ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အာဟာရသုံးပါးတို့ သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဣန္ဒြေခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ငါးပါးသောအင်္ဂါရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏။ လေးပါးသော အင်္ဂါရှိသောမဂ်သည် ဖြစ်၏။ ဗိုလ်ခြောက်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ,မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာသမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဥဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ (ခ) နိဒ္ဒေသဝါရ (အကျယ်ဟောကြားခြင်း) သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[147] Which are the states that are good ? "When a good thought concerning the sensuous universe has arisen accompanied by pleasure, disconnected with knowledge, and having as its object, a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, conception, feeling, discursive thought, perception, joy, thinking, ease, thought, self-collectedness ; the faculty of ... faith, concentration, energy, ideation, mindfulness, happiness, vitality ; right intention, right mindfulness, right endeavour, right concentration ; the power of faith, concentration, energy, conscientiousness, mindfulness, the fear of blame ; absence of lust, absence of hate, absence of covetousness, absence of malice ; conscientiousness, fear of blame ; serenity, wieldiness, buoyancy, fitness, plasticity, rectitude, both of sense and thought ; mindfulness, grasp, quiet, balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — tlaese are states that are good. [Summary, cf. § 58 et seq.'\ [147a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are seven, the Jhana is fivefold, the Path is fourfold, the powers are six, the causes are two, . contact, etc. [Continue as in § 58.] ■ -x- -x- * * -x-

၁၄၈။ ။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ကောင်းစွာတည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ၊ စိတ် ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ၊ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ ၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ၊ စေတသိက့်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုက တာ’ ၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော (ဆိုင်ရာ) အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ် ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) တတိယစိတ် ပြီးပြီ။ ကာမာဝစရကုသိုလ်စတုတ္ထစိတ်

[148] What on that occasion is the skandha of syntheses ? The content of the sanskdr a- skandha is the same as in the First Type of Thought, § 62, with the following omissions : ' The faculty of wisdom,' * right views,' ' the power of wisdom,' ' the absence of dulness,' ' intelligence,' ' insight.' These are omitted as incompatible with the quality * disconnected with knowledge.' [Here ends] the Third Type of Thought. lY.

၁၄၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ သောမနဿနှင့် တကွဖြစ်သော ဉာဏ်နှင့် မယှဥ်သော သင်္ခါရနှင့် တကွဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါး ပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) စတုတ္ထစိတ် ပြီးပြီ။ ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ (တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း) (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ (အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း) ကာမာဝစရကုသိုလ်ပဉ္စမစိတ်

[149] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen by the prompting of a conscious motive, a thought which is accompanied by happiness, disconnected with knowledge, and having as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, etc. [continue as in § 147] — these, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. . . . [Here ends] the Fourth Thought.

၁၅၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော ဉာဏ်နှင့်ယှဥ်သော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုဖြစ် စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင်တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်း ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်သော အခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည်ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် ရဲရင့်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ သည်ဖြစ်၏၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာသိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မည တာ’ သည်ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သား ရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအား ဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ,မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဖဿ၏ သဘော

[150] Which are the states that are good? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen, accompanied by disinterestedness, associated with knowledge, and having as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, etc. [continue as in § 1, but for * joy ' and * happiness ' substitute * equanimity ' (upekkha), and for * the faculty of happiness ' substitute ' the faculty of disinterestedness '].

၁၅၁။ ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်သော အခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံ အခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိသည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဥပေက္ခာဝေဒနာ၏သဘော

[151] What on that occasion is contact? Answer as m § 2.

၁၅၂။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်းမဟုတ်သော အကြင်သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားခြင်းသဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှု ကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားမှုသဘော သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဥပေက္ခာ၏ သဘော

[152] What on that occasion is feeling? The mental [condition] neither pleasant nor unpleasant, which, on that occasion, is born of contact with the appropriate element of representative intellection ; the sensation, born of contact with thought, which is neither easeful nor painful ; the feeling, born of contact with thought, which is neither easeful nor painful — this is the feeling that there then is. [Continue as in §§ 4-8.]

၁၅၃။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်, မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သော အကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော , ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သောအကြင်ခံစားခြင်းသဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်းမဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင်ခံစားမှု သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၏ သဘော

[153] What on that occasion is disinterestedness ? Answer as in preceding reply, omitting the phrase ' born of contact with the appropriate element of representative intellection.' [Continue as in §§ 11-17.]

၁၅၄။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်, မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သောအကြင်သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်းမဟုတ်သော အကြင်ခံစားခြင်း သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်းမဟုတ်, ချမ်းသာလည်းမဟုတ်သော အကြင်ခံစားမှုသဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်သော အခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ နိဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ ဓမ္မ၀၀တ္တာနဝါရ ပြီးပြီ။ ကောဋ္ဌာသဝါရ (စုပေါင်းဟောကြားခြင်း) ကောဋ္ဌာသဝါရ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်သော အခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန် ၏။ အာဟာရသုံးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏။ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန် သည်ဖြစ်၏။ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော မဂ်သည် ဖြစ်၏။ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဟိတ်သုံးပါးတို့ သည်ဖြစ်ကုန်၏။ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါး သည်ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ,မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ် တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ နိဒ္ဒေသဝါရ (အကျယ်ဟောကြားခြင်း) သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[154] What on that occasion is the faculty of disinterestedness ? Answer as in preceding reply. Continue as in §§ 19-57. [Summary.] [154a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are eight, the Jhana is fourfold, the Path is fivefold, the powers are seven, the causes are three, contact, etc., etc. [c/. § 58], the sphere of mental states is a single factor, the element of mental states is a single factor. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. . . . [Continue as in §§ 59-61.]

၁၅၅။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိ သည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရအားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကာယ ဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ၊ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ၊ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟု တာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ၊ စိတ်၏နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ၊ စေတသိက် အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ ၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ၊ စိတ်၏ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခြားခြင်း) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ရှိ၏။ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍။ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) ပဉ္စမစိတ် ပြီးပြီ။ ကာမာဝစရကုသိုလ် ဆဋ္ဌမစိတ်

[155] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Answer as in § 62, omitting * joy.' [Here ends] the Fifth Type of Thought.] VI.

၁၅၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော ဉာဏ်နှင့် ယှဥ်သော သင်္ခါရနှင့် တကွဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ် ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်သော အခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) ဆဋ္ဌမစိတ် ပြီးပြီ။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ ကာမာဝစရကုသိုလ်သတ္တမစိတ်

[156] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen, accompanied by disinterestedness, associated with knowledge, prompted by a conscious motive, and having, as its object, a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, etc. >;; jI' :Ij ;|; i|c i[< [Continue as in the Fifth Type of Thought. [Here ends] the Sixth Type of Thought. vn.

၁၅၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း၊ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , ဉာဏ်နှင့် မယှဥ် သော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေအကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ် ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်သော အခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုး တရ့စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာအားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ သည် ဖြစ်၏၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျက်စီးစေလိုမှု ‘အဗျာပါဒ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်သော အခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာ အာဇီဝဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေခုနစ်ပါးတို့ သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော သုဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည်ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခြောက်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿ တစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်သော အခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[157] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen, accompanied by disinterestedness, disconnected with knowledge, and having, as its object, a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, etc. . . . [Summary.] [157a] Now, on that occasion the skandhas are four, etc., etc. [Continue as in the Third Type of Thought substituting ' fourfold '/o' * fivefold Jhana.']

၁၅၈။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း၊ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု့‘သမ္မာဝါယာမ’၊ ကောင်းစွာ အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’၊ ကောင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’၊ မပျက်စီးစေလိုမှု ‘အဗျာပါဒ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’၊ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’၊ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညာတာ’၊ စိတ်၏ အလေ့ အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညာတာ’၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ကို ချန်ထား၍၊ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍။ (ဆို အပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) သတ္တမစိတ် ပြီးပြီ။ ကာမာဝစရကုသိုလ်အဋ္ဌမစိတ်

[158] What on that occasion is the skandha of syntheses ? The content of this skandha is the same as in the Third Type of Thought {see § 148), with the further omission of 'joy.' [Continue as in the First Type of Thought.] t'fi i\i .;: j;c ii : [Here ends] the Seventh Type of Thought. VIII.

၁၅၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , ဉာဏ်နှင့် မယှဥ် သော, သင်္ခါရနှင့် တကွဖြစ်သော ကာမာဝစရကုသိုလ် စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု ၍ ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ (ကာမာဝစရကုသိုလ်) အဋ္ဌမစိတ် ပြီးပြီ။ မဟာကုသိုလ်စိတ်ရှစ်ပါး ပြီးပြီ။ ဒုတိယဘာဏဝါရ ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ်တရားစုကို ဝေဖန်ခြင်း ‘ရူပါဝစရကုသလပဒဘာဇနီ’ (၁) ဈာန်လေးပါးဖြစ်ပုံကို ပြသော စတုက္ကနည်း ရူပါဝစရကုသိုလ်ပဌမဈာန်စိတ်

[159] Which are the states that are good? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen, accompanied by disinterestedness, disconnected with knowledge, prompted by a conscious motive, and having, as its object, a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, etc. [Continue as in the Seventh Type of Thought.'] [Here ends] the Eighth Type of Thought. [End of Chapter I. on] the Eight Main Types of Thought concerning the Sensuous Universe. (Here ends the Second Portion for Kecitation.) Chaptee IL [Good in relation to the Universe of Form (rupavacara-kusalam). Methods for inducing Jhana, The Eight Artifices (a 1 1 h a k a s i n a m). 1. The Earth Artifice (pathavlkasina m). (a) The Fourfold System of Jhdna (catukkanayo).]

၁၆၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏။ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်, အကုသိုလ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , နီဝရဏကင်းဆိတ်မှု ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော, နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ်ပဌမဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ် ဒုတိယဈာန်စိတ်

[160] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, and so, by earth-gazing, enters into and abides in the First Jhana (the first rapt meditation), wherein conception works and thought discursive, which is born of solitude, and full of joy and ease — then the contact, the feeling . . . the grasp, the balance, which arise in him, or whatever other incorporeal, causally induced states that there are on that occasion — these are states that are good. Continue as in the First Type of Thought relating to the sensuous univei'se, including the Summary and ' Emptiness ' divisions.

၁၆၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏။ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်သော , စိတ်ကို လွန်စွာ ကြည်လင်စေတတ် သော, မြတ်သည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ ကို တိုးပွါးစေတတ်သော, ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ မရှိသော, သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ မရှိသော, တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ ကြောင့် ဖြစ်သော , နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (ဒုတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည်ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုး တရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါး တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက် ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတန တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[161] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, suppressing the working of conception and of thought discursive, and so, by earthgazing, enters into and abides in the Second Jhana (the second rapt meditation), which is self-evolved, born of concentration, full of joy and ease, in that, set free from the working of conception and of thought discursive, the mind grows calm and sure/ dwelling on high" — then the contact, the feeling, the perception, the thinking, the thought, the joy, the ease, the self-collectedness, the faculties of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, ideation, happiness, and vitality, the right views, right endeavour, . . . the grasp, the balance that arises — these, or whatever other incorporeal, causally induced states that there are on that occasion — these are states that are good. [Summary.] [161a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are eight, the Jhana is threefold, the Path is fourfold, the powers are seven, the causes are three, contact counts as a single factor, etc., etc. [Continue as in § 58 et seq. •X- ■»«• -x- -x- -x- *

၁၆၂။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏တစ်ခု တည်းသောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲ့ခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာသိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် ဒုတိယဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ အကျဥ်းချုပ် ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ ရူပါဝစရကုသိုလ် တတိယဈာန်စိတ်

[162] What on that occasion is the skandha of syntheses? Contact, joy, thinking, self-collectedness ; the faculties of faith, concentration, energy, wisdom, mindfulness, vitality ; right views, right endeavour, etc., etc.

၁၆၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကိုပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ကို စက်ဆုပ်ခြင်း ကြောင့် လည်းကောင်း၊ လျစ်လျူရှုသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘သမ္ပဇည’ နှင့် ပြည့်စုံသည် ဖြစ်၍ လည်းကောင်း နေ၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ကိုယ်ဖြင့်ခံစား၏၊ အကြင် တတိယဈာန်ကြောင့် ထိုတတိယဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘုရားအစ ရှိသော အရိယာတို့သည် “လျစ်လျူရှုနိုင်ပါပေစွ၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ရှိပါပေစွ၊ ချမ်းသာစွာ နေလေ့ရှိပါပေစွ” ဟုချီးကျူးတော်မူကြကုန်၏။ ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ထိုတတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (တတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ တရားအကျဥ်း ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာ ဝါယာမ’ သည်ဖြစ်၏။ (သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု,‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည့်ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[163] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and further, through the waning of all passion for joy, holds himself unbiassed, the while, mindful and self-possessed, he experiences in his sense-consciousness that ease whereof the Noble Ones declare : ' He that is unbiassed and watchful dwelleth at ease ' — and so, by earth-gazing, enters into and abides in the Third Jhana — then the contact, the feeling, the perception, the thinking, the thought, the ease, the self-collectedness, the faculties of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, ideation, happiness and vitality, the right views, right endeavour, etc. . . . the grasp, the balance that arises — these, or whatever other incorporeal, causally induced states that there are on that occasion — these are states that are good. [Summary.] [1636i] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are eight, the Jhana is twofold, the Path is fourfold,the powers are seven, the causes are three, contact counts as a single factor, etc., etc. [Continue as in § 58.]

၁၆၄။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏ အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာအားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် တတိယဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်စိတ်

[164] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, self-collectedness ; the faculties of faith, concentration, energy, wisdom, mindfulness, vitality ; right views, right endeavour, etc., etc. [Continue as in § 62.]

၁၆၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့် ကိုယ်ဆင်းရဲမှု ‘ဒုက္ခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်ရှေးဦးကပင်လျှင် စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ စိတ် ဆင်းရဲမှု ‘ဒေါမနဿ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်ဆင်းရဲမှု ‘ဒုက္ခ’ လည်း မရှိ၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ လည်း မရှိသော, လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည်ဖြစ်စေအပ်သော အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ၏ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ် ခြင်းရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ် ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည် ၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက် ကြောင်း ‘မဂ်’ သည်ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿ တစ်ပါး သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[165] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, by the putting away of ease and by the putting away of ill, by the passing away of the happiness and of the misery he was wont to feel, he thus, by earth-gazing, enters into and abides in the Fourth Jhana (the fourth rapt meditation) of that utter purity of mindfulness which comes of disinterestedness, where no ease is felt nor any ill — then the contact, the feeling, the perception, the thinking, the thought, the disinterestedness, the self-collectedness, the faculties of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, ideation, disinterestedness and vitality, the right views, the right endeavour, etc. . . . [Contmue as in § 163.] * * * * ♦ ♦ [Summary.] [165a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are eight, the Jhana is twofold, the Path is fourfold, the powers are seven, the causes are three, contact counts as a single factor, etc., etc. [Continue as in § 58, etc.]

၁၆၆။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည် ၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာအားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ဈာန်လေးပါးဖြစ်ပုံကို ပြသော စတုက္ကနည်း ပြီးပြီ။ (၂) ဈာန်ငါးပါးဖြစ်ပုံကို ပြသော ပဉ္စကနည်း ရူပါဝစရကုသိုလ်ပဌမဈာန်စိတ်

[166] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Answer as in § 164.' (b) The Fivefold System of Jhana (p a ii c a k a n a y o) .]

၁၆၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင် အခါ၌ ရူပဘုံဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပထဝီကသိုဏ်း လျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် ပဌမဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ်ဒုတိယဈာန်စိတ်

[167] The First Jhana. Question and answer as in the fourfold course, § 160.

၁၆၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ကား မရှိ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ မျှသာရှိသော, တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော, နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ , ချမ်းသာမ ‘သုခ’ ရှိသော, ပထဝီ ကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (ဒုတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည်ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[168] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and so, by earth-gazing, enters into and abides in the Second Jhana (the second rapt meditation) wherein is no working of conception, but only of thought discursive — which is born of concentration, and is full of joy and ease — then the contact, the feeling, the perception, the thinking, the thought, the discursive inquiry, the joy, the ease, the self-collectedness, etc. . . . [Continue as for the Second Jhana in § 161.] [Summary.] [168a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are eight, the Jhana is fourfold, the Path is fourfold, etc., etc. [Continue as in § 58.]

၁၆၉။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရအားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော,အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် ဒုတိယဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ် တတိယဈာန်စိတ်

[169] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, discursive thought, joy, etc. . . . [Contimie as in § 162.]

၁၇၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန် မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော တတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (တတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည်ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတန တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[170-175] The Third, Fourth and Fifth Jhanas. [These are identical in formulation with the Second, Third and Fourth Jhanas of the Fourfold System, Questions and answers as in §§ 161-166.] [Here ends] the Fivefold System of Jhana. [(c) The Four Modes of Progress (catasso patipada).]

၁၇၁။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြား ခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာသိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား ၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် တတိယဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်စိတ်

၁၇၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ကို စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း။ပ။ ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသောစတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ် ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင်းမှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားမျာ။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ် နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါး တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက် ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၁၇၃။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း၊ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’၊ ကောင်းစွာအားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)၊ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ,မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ်ပဉ္စမဈာန်စိတ်

၁၇၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏။ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ပထဝီ ကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသောပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ တရားအကျဥ်း ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည်ဖြစ်၏။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ပ။ စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေရှစ်ပါး တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ကာမမှ ထွက်မြောက် ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်ခုနစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၁၇၅။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာအား ထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’။ (သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ)။ပ။ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)၊ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ် မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဈာန်ငါးပါးဖြစ်ပုံကို ပြသော ပဉ္စကနည်း ပြီးပြီ။ အကျင့်လေးပါး ‘စတဿော ပဋိပဒါ’ ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

၁၇၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

[176] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, and so, by earth-gazing, enters into and abides in the First Jhana . . . progress being painful and intuition sluggish — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good. [177P . . . [or] when ... he ... so enters into and abides in the First Jhana . . . progress being painful, but intuition quick . . .

၁၇၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

၁၇၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

[178] . . . [or] when ... he ... so enters into and abides in the First Jhana . . . progress being easy, but intuition sluggish . . .

၁၇၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

[179] . . . [or] when ... he ... so enters into and abides in the First Jhana . . . progress being easy and intuition quick — then the contact, etc. . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၁၈၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သောအသိဉာဏ်ရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ ချမ်းသာသောအကျင့်, နုန့်နှေးသောအသိဉာဏ်ရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သောအသိဉာဏ်ရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အကျင့်လေးပါး ‘စတဿောပဋိပဒါ’ ပြီးပြီ။ အာရုံလေးပါး ‘စတ္ထာရိ အာရမ္မဏာနိ’ ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[180] These four combinations are repeated in the case of the ''Itul to the 4th Jhanas on the Fourfold System, and of the 2nd to the 5th on the Fivefold System. [Here end] the Four Modes of Progress. [{d) The Four Objects of Thought (cattari aramman ani).]

၁၈၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[181] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, by earth-gazing, enters into and abides in the First Jhana (the first rapt meditation), wherein conception works and thought discursive, which is born of solitude, and is full of joy and ease, but which is limited, and has a limited object of thought — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၁၈၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသောပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[182] . . . [or] when . . . the First Jhana ... is limited, but has an object of thought capable of infinite extension . . .

၁၈၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍ အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော)။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော၊ ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[183] . . . [o?] when . . . the First Jhana ... is capable of infinite extension, but has a limited object of thought . . .

၁၈၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိ ကြီးမားသော) , မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

[184] . . . [or] when . . . the First Jhana ... is capable of infinite extension, and has an object of thought capable of infinite extension — then the contact, etc. . . . the balance that arises, these . . . are states that are good.

၁၈၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော, အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော။ပ။ (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိ နည်းပါးသော,မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော) , (စကော,ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်း သတ္တိကြီးမားသော) , မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အာရုံလေးပါး ‘စတ္တာရိ အာရမ္မဏာနိ’ ပြီးပြီ။ အာရုံအကျင့် ရောနှောမြှောက်ပွါး၍ ဈာန်တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါး ဖြစ်ပုံကို ပြသော ‘အာရမ္မဏပဋိပဒါမိဿကသောဠသက္ခတ္တုက’နည်း (ပဌမဈာန်) (၁) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[185] These four combinations are repeated in the case of the 2nd to the 4:th Jhdnas on the Fourfold System, and of the 1st to the 5th Jhanas on the Fivefold System. [Here end] the Four Objects of Thought. [(e) ( = c and d) The Sixteenf old Combination (s o 1 a s a kkhattukam).]

၁၈၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင် အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီ ကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၂) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[186] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, and so, by earth-gazing, enters into and abides in the first Jhana . . . where progress is painful and intuition sluggish,

၁၈၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏။ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၃) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၁၈၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်အစွမ်းသတ္တိ ကြီးမားသော) , (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၄) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၁၈၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်အစွမ်းသတ္တိ ကြီးမားသော) , မနှိုင်းယှဥ် အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၅) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၁၉၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသော အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီ ကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၆) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[190] . . . [or] where progress is painful, but intuition is quick. which is limited, and has a limited object of thought . . . [187] . . . [or] which is limited, but has an object of thought capable of infinite extension . . . [188] . . . [or] which is capable of infinite extension, but has a limited object of thought ... [189] . . . [or] which is capable of infinite extension, and has an object of thought capable of infinite extension which is limited, and has a limited object of thought . . .

၁၉၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာ ရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤ တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၇) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[191] . . . [or] . . . etc. [Continue for §§ 191-193 as in §§ 187-189.]

၁၉၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိ ကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤ တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၈) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏရမ္မဏဈာန်

၁၉၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကိုပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ် ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၉) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၁၉၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၀) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[194] . . . [o7'] where progress is easy, but intuition sluggish,

၁၉၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၁) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏာပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၁၉၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ် ၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၂) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၁၉၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်း ယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၃) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တပရိတ္တရမ္မဏဈာန်

၁၉၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်း သော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၄) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[198] . . . [or] where progress is easy and intuition quick, which is limited, and has a limited object of thought [195] . . . [or] . . . etc. [Continue for §§ 195-197 as above.] which is limited, and has a limited object of thought . . .

၁၉၉။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်း မသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမ ဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၅) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[199] [Continue for 199- \ 201 as above,]

၂၀၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၁၆) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၀၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ် အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်စသည်များ

၂၀၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသောအထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောအာရုံရှိသော, ပထဝီ ကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသောအထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၃) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော) (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၄) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော)၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၅) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော။ပ။ (၆) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (အတိုင်းမသိ ကျယ် သော) အာရုံရှိသောပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၇) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော) (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၈) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော)၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်း မသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၉) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန် ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၀) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန် ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၁) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော) (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၂) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော)၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (အတိုင်းမသိ ကျယ် သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၃) ချမ်းသာသော အကျင့် လျင်မြန်သော, အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန် ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိ သော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၄) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန် ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၅) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော,) (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော,ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ (၁၆) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန် အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော,) မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (အတိုင်း မသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဉ္စမ ဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤ့တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သောဠသက္ခတ္တုကနည်း ပြီးပြီ။ ကသိုဏ်းရှစ်ပါးလျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးဖြစ်ပုံ ပြသော ‘အဋ္ဌကသိဏ သောဠသက္ခတ္တုက’နည်း ရေကသိုဏ်ဝန်းစသည်လျှင် အာရုံရှိသောဈာန်များ

[202] [These sixteen combinations are repeated in the case of the 2nd to the 4:th Jhanas on the Fourfold System , and of the 1st to the 5th Jhanas on the Fivefold System,] [Here ends] the Sixteenfold Combination. [2. The Kemaining Seven Artifices luhich may also be developed in sixteenfold combination (atthakasinam solasakkhattukam).]

၂၀၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ရေ ‘အာပေါ’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ မီး ‘တေဇော’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ လေ ‘ဝါယော’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ ညိုသော ‘နီလ’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ ဝါသော ‘ပီတ’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ နီသော ‘လောဟိတ’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော။ပ။ ဖြူသော ‘ဩဒါတ’ ကသိုဏ်းဝန်းလျှင် အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမ ဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ကသိုဏ်း ရှစ်ပါးလျှင် အာရုံရှိသော ဈာန်တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးဖြစ်ပုံပြသော ‘အဋ္ဌကသိဏ သောဠသက္ခတ္တုက’ နည်း ပြီးပြီ။ အာရုံကို လွှမ်းမိုးနိုင်နင်းစွာ ရှုမှတ်၍ ရသော ‘အဘိဘာယတန’ ဈာန်များ သုဒ္ဓိကနည်း ပဌမဈာန်

[203] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, and so, by the artifice of water . . . fire . . . air . . . blue-black . . . yellow ... red ... white . . . enters into and abides in the First Jhana . . . then the contact, etc., that arises — these . . . are states that are good. [Here ends] the Sixteenfold Combination in the case of the seven remaining artifices for induction. The Stations of Mastery (abhibhayatanani). 1. * Forms as Limited '(rupani parittani). {a and h) Fourfold and Fivefold Jhana.]

၂၀၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင် အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

[204] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, unconscious of any part of his corporeal self, but seeing external objects to be limited, gets the mastery over them with the thought 'I know, I see !' and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana, etc. . . . then the contact, etc., that arises — these . . . are states that are good.

၂၀၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်း ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ပဉ္စမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုဒ္ဓိကနည်း ပြီးပြီ။ အကျင့်လေးမျိုး‘စတဿော ပဋိပဒါ’ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

[205] [Repeat in the case of the 2nd to the 4ih Jhana on the Fourfold System and of the 2nd to the 5th Jhana on the Fivefold System, [(c) The Four Modes of Progress.]

၂၀၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

[206-210] Repeat the four combinations of progress as painful or easy, and of intuition as sluggish or quick set out in §§ 176-180, substituting for ' earth - gazing ' the Mastery formula just stated. [(d) The Two Objects of Thought.]

၂၀၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင် အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

၂၀၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့, မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

၂၀၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

၂၁၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက် ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယ့ဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသောအသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ ချမ်းသာသောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိ သောပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အကျင့်လေးမျိုး‘စတဿော ပဋိပဒါ’ ပြီးပြီ။ အာရုံနှစ်ပါး ‘ဒွေ အာရမ္မဏာနိ’ ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၁၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (မလေ့လာရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[211-213] Repeat, substituting for ' earth - gazing ' the Mastery -formula f § 181, where the Jhana * is limited, and has a Hmited object of thought,' and § 183, where the Jhana * is capable of infinite extension, but has a limited object of thought.'! [(e = c and d) The Eightfold Combination (atthakkhattuka m.]'

၂၁၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့, မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော,ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

၂၁၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့, မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယ ဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (မလေ့လာရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော,ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသောအာရုံရှိသော, ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အာရုံနှစ်ပါး ‘ဒွေ အာရမ္မဏာနိ’ ပြီးပြီ။ အာရုံအကျင့်ရောနှောမြှောက်ပွါး၍ ဈာန်ရှစ်ပါးဖြစ်ပုံကို ပြသော ‘အာရမ္မဏပဋိပဒါမိဿကအဋ္ဌက္ခတ္တုက’ နည်း ပဌမဈာန် (၁) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၁၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၂) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

[214-221] Repeat, with the same substitution, §§ 186, 188, 190, 192, 194, 196, 198, and 200 of the Sixteenfold Combination.

၂၁၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော,ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၃) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၁၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေးသော အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၄) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၁၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင် ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၅) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၁၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသောအသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိ နည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၆) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၁၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော,ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသောအသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၇) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၂၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သောအသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာ ရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိ နည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၈) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏပရိတ္တာရမ္မဏဈာန်

၂၂၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင် နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သောအသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

၂၂၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန် သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိ သော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော။ပ။ (၃) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော။ပ။ (၄) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သောအသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော။ပ။ (၅) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော။ပ။ (၆) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, (စကော,ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံ ရှိသော။ပ။ (၇) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန် ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသော။ပ။ (၈) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာပြီး ၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော,) (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော အာရုံရှိသောပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့် မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဈာန်ရှစ်ပါးဖြစ်ပုံပြ ‘အဋ္ဌက္ခတ္တုက’နည်း ပြီးပြီ။ ဈာန်ရှစ်ပါးဖြစ်ပုံပြ ‘အဋ္ဌက္ခတ္တုက’နည်း တစ်နည်း ပဌမဈာန်

[222] Repeat these eight combinations in the case of each of the remaining Jhclnas. [2. * Forms as limited and as beautiful or ugly' (rupani parittani suvann a-d ubbannani). (a) and (h)]

၂၂၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညို စသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏။ (စကော, ခွက်ငယ်မျှ) ကျဥ်းသော, ကောင်းသော အဆင်း,မကောင်းသော အဆင်းရှိကုန်သော (စင်ကြယ်သောအဆင်း၊ မစင်ကြယ်သောအဆင်းရှိကုန်သော) ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်

[223] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, unconscious of any part of his corporeal self, but seeing external objects to be limited, and to be beautiful or ugly, gets the mastery over them with the thought, *I know, I see!' and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana, etc. . . . then the contact, etc., that arises — these . . . are states that are good.

၂၂၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ ကောင်းသော အဆင်း၊ မကောင်းသော အဆင်းရှိကုန်သောထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဤသည်လည်း ဈာန်ရှစ်ပါးဖြစ်ပုံပြ ‘အဋ္ဌက္ခတ္တုက’နည်း ပြီးပြီ။ အာရုံကို လွှမ်းမိုးနိုင်နင်းစွာ ရှုမှတ်၍ ရသော ‘အဘိဘာယတန’ ဈာန်များ ၂-သုဒ္ဓိကနည်း တစ်နည်း ပဌမဈာန်

[224] Repeat in the case of each of the remaining Jhanas, Develop in eightfold combination. [3. ' Forms as infinite '( r u p a n i appaman ani). {a) and (/>)]

၂၂၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညို စသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

[225] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, unconscious of any part of his corporeal self, but seeing external objects to be infinite, gets the mastery over them with the thoughts *I know, I see!' and so, aloof from sensuous appetites, etc. [Continue as in § 204.]

၂၂၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဈာန်နှင့် အကျင့်လေးပါး (ပဌမဈာန်) (၁) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

[226] Repeat in the case of each of the remaining Jhanas. [(c) The Four Modes of Progress.]

၂၂၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိ ဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၂) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

[227-231] Repeat §§ 206-210, substituting * infinite '/or ' limited.' [(d) The Two Objects of Thought.]

၂၂၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၃) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

၂၂၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကိုရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ် ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၄) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

၂၃၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်း ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

၂၃၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ် သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ (၃) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ (၄) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အကျင့်လေးပါး ‘စတဿော ပဋိပဒါ’ ပြီးပြီ။ အာရုံနှစ်ပါး ‘ဒွေ အာရမ္မဏာနိ’ (ပဌမဈာန်) ပရိတ္တာအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၃၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော,မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[232-234] Repeat, with the same substitution as in (c), §§ 211-213. [(e = ca.ndd) The Eightfold Combination.]

၂၃၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (လေ့လာပြီး၍ အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော, (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိ သော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန် စသည်များ ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်စသည်

၂၃၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကိုပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင် အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထ ဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ် သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၂) မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော,မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမ ဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အာရုံနှစ်ပါး ‘ဒွေ အာရမ္မဏာနိ’ ပြီးပြီ။ ဈာန်ရှစ်ပါးဖြစ်ပုံပြ ‘အဋ္ဌက္ခတ္တုက’နည်း တစ်နည်း ပဌမဈာန် (၁) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၃၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍, (ပဌမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၂) ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညအပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

[235-242] Develop, icith the same substitution as in (c) and (d), after the manner o/ §§ 187, 189, and so on to § 201.

၂၃၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်ဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ် အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော) , မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၃) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏာဈာန်

၂၃၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ် အပ်သော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ် အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော, ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၄) ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၃၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင် အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်း ဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော မနှိုင်းယှဥ် အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဌမ ဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၅) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၃၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၆) သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၄၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိ သန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တ္တိိကြီးမားသော၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိ သော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၇) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည ပရိတ္တအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၄၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာ သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (၈) သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပမာဏအပ္ပမာဏာရမ္မဏဈာန်

၂၄၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင် အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍ အထက် ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

၂၄၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၃) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၄) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာ ပြီး၍အထက်ဈာန်ကို ရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်း မသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၅) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၆) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၇) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (မလေ့လာရသေး၍ အထက်ဈာန် ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိနည်းပါးသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော။ပ။ (၈) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (လေ့လာပြီး၍အထက် ဈာန်ကိုရနိုင်ရန်) အစွမ်းသတ္တိကြီးမားသော, မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) အာရုံရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အဋ္ဌက္ခတ္တုကနည်း တစ်မျိုးလည်း ပြီးပြီ။ ဤသည်လည်း ဈာန်ရှစ်ပါးဖြစ်ပုံပြ ‘အဋ္ဌက္ခတ္တုကနည်း’ တစ်နည်း ပဌမဈာန်

[243] Repeat these eight combinations in the case of each of the remaining Jhdnas. [4. ' Forms as infinite and as beautiful or ugly ' (r ii p a n i appamanani suvann a-d u b b a n n a n i). (a) and (b)]

၂၄၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညို စသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိ ကျယ်သော) ကောင်းသော အဆင်း၊ မကောင်းသော အဆင်းရှိကုန်သော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမ ဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ

[244] Repeat § 223, substituting * infinite ' /o' * limited.'

၂၄၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း တို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော (အတိုင်းမသိကျယ်သော) ကောင်းသောအဆင်း၊ မကောင်းသော အဆင်းရှိကုန်သော ထိုအဆင်း ကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့၊ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက် ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍, (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဤသည်လည်း အဋ္ဌက္ခတ္တုကနည်းပင်တည်း။ အဘိဘာယတန သောဠသက္ခတ္တုကနည်း ပဌမဈာန်

[245] Repeat in the case of each of the remaining Jhanas. Develop in eightfold combination.

၂၄၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညို စသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ ညိုကုန်သော၊ ညိုသောအဆင်းရှိကုန်သော တစ်ခဲနက် ညိုသည်ဖြစ်၍ထင်ကုန်သော, ညိုသောအရောင်နှင့် ယှဥ်ကုန်သော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး ၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ပဌမဈာန်

[246] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, unconscious of any part of his corporeal self, but seeing external objects which are blue-black, blue-black in colour, blue-black in visible expanse, blue-black in luminousness, gets the mastery over them with the thought, *I know, I see !' and so, aloof from sensuous appetites, etc. [Continue as in § 204.] ♦ * - -x- * -K- [6-8. 'Forms as yellow,' etc. (rupani pitani).

၂၄၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညို စသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ ရွှေကုန်သော ရွှေသောအဆင်းရှိကုန်သော တစ်ခဲနက်ရွှေသည် ဖြစ်၍ထင်ကုန်သော ရွှေသော အရောင်နှင့် ယှဥ်ကုန်သော။ပ။ နီကုန်သော, နီသောအဆင်းရှိကုန်သော တစ်ခဲနက် နီသည်ဖြစ်၍ ထင်ကုန်သော နီသောအရောင်နှင့် ယှဥ်ကုန်သော။ပ။ ဖြူကုန်သော ဖြူသောအဆင်းရှိကုန်သော တစ်ခဲနက်ဖြူသည် ဖြစ်၍ ထင်ကုန်သော ဖြူသောအရောင်နှင့် ယှဥ်ကုန်သော ထိုအဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို လွှမ်းမိုး၍ (ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်) သိအံ့ မြင်အံ့ဟု (နှလုံးသွင်းကာ) ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန် ၏။ ဤသည်တို့သည်လည်း သောဠသက္ခတ္တုက (၁၆-ကြိမ်ရှိသော) အဘိဘာယတနဈာန်တို့တည်း။ အဘိဘာယတနဈာန်များ ပြီးပြီ။ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့မှ လွတ်မြောက်သော ‘ဝိမောက္ခ’ ဈာန်များ ပဌမဈာန်

[247] Repeat § 246, substituting for * blue-black, blue-black in colour,' etc., * yellow,' ' red,' and ' white ' successively. Develop these Stations of Mastery in the Sixteenfold Combination. [TIL The Three First Deliverances (tini vimokkhan i.]

၂၄၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ရူပဈာန်ရှိသူသည် (အပ၌ နီလကသိုဏ်းစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို (ဈာန်တည်းဟူသော မျက်စိဖြင့်) ရှု၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။

[248] When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, conscious of his bodily form, sees bodily forms, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana, etc. . . . then the contact, etc., which arises, these . . . are states that are good.

၂၄၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ မိမိသန္တာန်၌ (ဆံပင်အစရှိသည်တို့၏) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို မရှုမှတ်မူ၍ အပသန္တာန်၌ (အညိုစသော) အဆင်းကသိုဏ်းဝန်းတို့ကို ရှု၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။

[249] When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, unconscious of his corporeal self, sees external bodily forms, and so, aloof from sensuous appetites, etc. [Continue as in preceding section.]

၂၅၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါအကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ တင့်တယ်သောကသိုဏ်းအာရုံ ‘သုဘ’ ဟု အာရုံပြု ၍ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမ ဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဤသုံးပါးသော ဝိမောက္ခဈာန်တို့သည်လည်း သောဠသက္ခတ္တုက (၁၆-ကြိမ်) တို့တည်း။ ဝိမောက္ခဈာန်များ ပြီးပြီ။ မြတ်သောနေခြင်းဖြင့်ရသော ‘ဗြဟ္မဝိဟာရ’ ဈာန်များ မေတ္တာပဌမဈာန်

[250] When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, with the thought, * How fair it is !' aloof from sensuous appetites, etc. [Contmue as in the first Deliverance.] ' These three Deliverances may also be developed in Sixteenfold Combination. [IV. The Four Jhanas of the Sublime Abodes (cattari brahmaviharajhanan i). 1. Love (mett a). (a) Fourfold Jhana.]

၂၅၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့် ပြည့်စုံ သော) ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်) ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မေတ္တာဒုတိယဈာန်

[251] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana (the first rapt meditation), wherein conception works and thought discursive, which is born of solitude, is full of joy and ease, and is accompanied by Love — then the contact, etc. . . . [? continue as m § 1] . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၂၅၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့့်တကွ ဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့်ပြည့်စုံသော) ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (ဒုတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မေတ္တာတတိယဈာန်

[252] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, suppressing the working of conception and of thought discursive, and so, by earthgazing, enters into and abides in the Second Jhana (the second rapt meditation), which is self -evolved, born of concentration, is full of joy and ease, in that, set free . . . the mind grows calm and sure, dwelling on high — and which is accompanied by Love — then the contact, etc. [Continue as in the foregoing,]

၂၅၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ကို စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း။ပ။ ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့် ပြည့်စုံသော) တတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (တတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မေတ္တာပဌမဈာန်

[253] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and further, through the waning of all passion for joy, holds himself unbiassed, the while, mindful and self-possessed, he experiences in his sense-consciousness that ease whereof the Noble Ones declare : * He that is unbiassed and watchful dwelleth at ease ' — and so, by earth-gazing, enters into and abides in the Third Jhana, which is accompanied by Love — then, etc, [Continue as in the foregoing] (h) Fivefold Jhana.

၂၅၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့် ပြည့်စုံ သော) ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မေတ္တာဒုတိယဈာန်

[254-257] Repeat question and answers in §§ 167, 168, 170, 172, adding in each answer, as in the foregoing section, ' and which is accompanied by Love.' 2. Pity (k a r u n a).

၂၅၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ကား မရှိ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ မျှသာရှိသော စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်သော နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ရှိသော ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့်ပြည့်စုံသော) ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (ဒုတိယဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤ တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ မေတ္တာတတိယဈာန်

၂၅၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့်တကွဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့် ပြည့်စုံသော) တတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ (တတိယ ဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မေတ္တာစတုတ္ထဈာန်

၂၅၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ကို စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း။ပ။ ချစ်ခင်မှု ‘မေတ္တာ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော (မေတ္တာနှင့် ပြည့်စုံသော) စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ကရုဏာပဌမဈာန်

၂၅၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ကြင်နာသနားမှု ‘ကရုဏာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (ကရုဏာနှင့်ပြည့်စုံသော) ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ကရုဏာဒုတိယဈာန်စသည်

[258, 259] Repeat question and answers in the preceding sections (a) and (h), hut substituting in each case * and which is accompanied by Pity ' for the clause on Love. 3. Sympathy (mudita).

၂၅၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပ ဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ကြင်နာ သနားမှု ‘ကရုဏာ’ နှင့်တကွဖြစ်သော (ကရုဏာနှင့် ပြည့်စုံသော) စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန် ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မုဒိတာပဌမဈာန်

၂၆၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဝမ်းမြောက်မှု ‘မုဒိတာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (မုဒိတာနှင့်ပြည့်စုံသော) ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ မုဒိတာဒုတိယဈာန်စသည်

[260, 261] Repeat question and anstvers in the preceding two sections, hut substituting in each case ' and which is accompanied by Sympathy ' for the clause on Pity. 4. Disinterestedness (upekkha).

၂၆၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ဝမ်းမြောက်မှု ‘မုဒိတာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (မုဒိတာနှင့် ပြည့်စုံသော) စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤ တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဥပေက္ခာစတုတ္ထဈာန်

၂၆၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု အသင့်အားဖြင့် ရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (ဥပေက္ခာနှင့် ပြည့်စုံသော) စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လေးပါးသော ဗြဟ္မဝိဟာရဈာန်တို့သည် သောဠသက္ခတ္တုက (၁၆-ကြိမ်) တို့တည်း။ ဗြဟ္မဝိဟာရဈာန်များပြီးပြီ။ အသုဘနိမိတ်လျှင် အာရုံရှိသော (အသုဘ) ဈာန်များ (၁) ဥဒ္ဓုမာတကသညာ ပဌမဈာန်

[262] When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, by the putting away of ease and by the putting away of ill, by the passing away of the happiness and of the misery he was wont to feel, he thus, by earth -gazing, enters into and abides in the Fourth Jhana (the fourth rapt meditation) of that utter purity of mindfulness which comes of disinterestedness, where no ease is felt nor any ill, and which is accompanied by Disinterestedness— then the contact, etc. [Continue as in § 165.] The Four Jhanas of the Sublime Abodes may be developed in Sixteen Combinations. '' The Jhana of Foul Things (a s u b h a-j h a n a m.)]

၂၆၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဖူးဖူးရောင် သော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဥဒ္ဓုမာတကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဝိနီလကသညာစသော အခြားဈာန်များ

[263] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana, wherein, etc. . . . and which is accompanied by the idea of a bloated corpse . . . \or] [264] of a discoloured corpse ... [or] of a festering corpse ... [or] of a corpse with cracked skin ... \or\ of a corpse gnawn and mangled ... [or] of a corpse cut to pieces ... [or] of a corpse mutilated and cut in pieces . . . [or] of a bloody corpse ... [or] of a corpse infested with worms ... [or] of a skeleton ... then the contact . . . the balance which arises — these . . . are states that are good. The Jhana of Foul Things may be developed in Sixteen Combinations. [Here ends the Chapter on] Good in relation to the Universe of Form. [Chapter III. Good in relation to the Universe of the Formless (ariipavacara-kusala m). The Four Jhanas connected with Formless Existence (c a 1 1 a r i a r u p a j j h a n a n i). 1. The Sphere of Unbounded Space (akasanancay at an am).] When, that he may attain to the Formless heavens, he cultivates the way thereto, and so, by passing wholly beyond all consciousness of form, by the dying out of the consciousness of sensory reaction, by turning the attention from any consciousness of the manifold, he enters into and abides in that rapt meditation which is accompanied by the consciousness of a sphere of unbounded space — even the Fourth Jhana, to gain which all sense of ease must have been put away, and all sense of ill must have been put away, and there must have been a dying out of the happiness and misery he was wont to feel — (the rapt meditation) which is imbued with disinterestedness, and where no ease is felt nor any ill, but only the perfect purity that comes of mindfulness and disinterestedness — then the contact, etc. . . . [c/. § 165] the balance that arises, these . . . are states that are good. [2. The Sphere of Inlinite Intellection (vinnanaiicay a t a n a m).]

၂၆၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (၂) ညိုမဲသော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဝိနီလကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၃) ယိုစီးသော ပြည်ရှိသော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဝိပုဗ္ဗကသညာ’ နှင့်တကွဖြစ်သော။ပ။ (၄) အလယ်၌ နှစ်ပိုင်းပြတ်သော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဝိစ္ဆိဒ္ဒကသညာ’ နှင့်တကွဖြစ်သော။ပ။ (၅) အထူးထူးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အိမ်ခွေး တောခွေးစသည်တို့သည် ကိုက်ခဲထားသောအလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဝိက္ခာယိတကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၆) အထူးထူး အပြားပြား လက်တစ်ခြား ခြေတစ်ခြား ပစ်လွှင့်ထားသော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဝိက္ခိတ္တကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၇) ဓားဖြင့် လှီး၍ အထူးထူးအပြားပြား လက်တစ်ခြား ခြေတစ်ခြား ပစ်လွှင့်ထားသောအလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဟတဝိက္ခိတ္တကသညာ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော။ပ။ (၈) သွေးများထွက်ယို လိမ်းကျံနေသော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘လောဟိတကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၉) ပိုးလောက်တို့ တဖွားဖွား ထွက်နေသော အလောင်းကောင်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ပုဠုဝကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) အရိုးစုဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘အဋ္ဌိကသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အသုဘ (မတင့်မတယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်)ဟူသော ဘာဝနာ (ပွါးစေမှု) ဖြင့် ရအပ်သော ဈာန်သည်သောဠသက္ခတ္တုကတည်း။ ရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ် ပြီးပြီ။ အရူပါဝစရကုသိုလ် သောဠသက္ခတ္တုက (၁၆-ကြိမ်ရှိသော) အရူပဈာန်လေးပါး ပဌမာရုပ္ပဈာန်

၂၆၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အဆင်းကသိုဏ်းဝန်း၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ (ရူပဈာန်,ရူပဈာန်၏အာရုံ) တို့ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့် (ဝတ္ထုအာရုံနှစ်ပါးစုံတို့၏) ထိခိုက် မှုကြောင့်ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ပဋိဃသညာ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အမျိုးမျိုးသော (အာရုံ၌ ဖြစ်သော) အမှတ်သညာ ‘နာနတ္တသညာ’ တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့်, အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ဟူသော (ပဌမာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘အာကာသာနဉ္စာယတနသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်

၂၆၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်၍အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ် (စိတ်)ဟူသော, (ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော , အမှတ်သညာ ‘ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင်း။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏၊ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ့်မည်ကုန်၏။ တတိယာရုပ္ပဈာန်

[266] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the Formless heavens, he cultivates the way thereto, and, having passed wholly beyond the sphere of boundless space, enters into and abides in that rapt meditation which is accompanied by the consciousness of a sphere of infinite intellection — even the Fourth Jhana, to gain which all sense of ease must have been put away, etc. [Continue as in previous section. [3. The Sphere of Nothingness (ak in c a fin ay a tana m).]

၂၆၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်၍စိုးစဥ်းအနည်းငယ်မျှ အကြွင်းမရှိခြင်းဟူသော (တတိယာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘အာကိဉ္စညာယတနသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်းပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏၊ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်

[267] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the Formless heavens, he cultivates the way thereto, and, having passed wholly beyond the sphere of infinite intellection, enters into and abides in that rapt meditation which is accompanied by the consciousness of a sphere of nothingness — even the Fourth Jhana, to gain which all sense of ease must have been put away, etc. [Continue as in § 265.] [4. The Sphere where there is neither Perception nor Non-perception (neva-sanna-nasaniiayatanam).]

၂၆၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်၍ ရုန့်ရင်းသောအမှတ် ‘သညာ’ ကား မရှိ၊ သိမ်မွေ့သော အမှတ် ‘သညာ’ မရှိသည် မဟုတ်သော (စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘နေဝသညာနာသညာယတနသညာ’ နှင့်တကွဖြစ်သော ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့်တကွ ဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏၊ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လေးပါးသော အရူပဈာန်တို့သည် သောဠသက္ခတ္တုကတို့တည်း။ အရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ် ပြီးပြီ။ ဘုံသုံးပါး၌ ဖြစ်သော ‘တေဘူမက’ကုသိုလ် ကာမာဝစရကုသိုလ် ကာမာဝစရကုသိုလ်ပဌမစိတ်

[268] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the Formless heavens, he cultivates the way thereto, and, having passed wholly beyond the sphere of nothingness, enters into and abides in that rapt meditation which is accompanied by the consciousness of a sphere where there is neither perception nor non-perception 2 — even the Fourth Jhana, to gain which all sense of ease must have been put away, etc. [Contifiue as in § 265.] The Four Jhanas connected with Formless Existence may be developed in sixteen combinations. [Chaptek IV. Degrees of Efficacy in Good relating to the Three Kealms. 1. Good in relation to the Universe of Sense (kama- V a c a r a k u s a 1 a m).]

၂၆၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ (၁) စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု (ဉာဏ်) နှင့်ယှဥ်သော- (၁) ယုတ်ညံ့သော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည် ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ပ။ (၂) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၃) မြတ်သော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော, လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၉) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၀) မြတ်သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၃) မြတ်သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၆) မြတ်သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည်။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ်သည် (ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ကာမာဝစရကုသိုလ် ဒုတိယစိတ်စသည်

[269] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen, which is (I.) accompanied by happiness and associated with knowledge — a thought which is of inferior, or of medium, or of superlative efficacy, or the dominant influence in which is desire, or energy, or [another] thought, or investigation ; or the dominant influence in which is desire of inferior, of medium, or of superlative efficacy ; or the dominant influence in which is energy of inferior, of medium, or of superlative efficacy ; or the dominant influence in which is [another] thought of inferior, of medium, or of superlative efficacy ; or the dominant influence in which is investigation of inferior, of medium, or of superlative efficacy, then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၂၇၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ - (၂) စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့်တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့်ယှဥ်သော တိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၃) စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့်မယှဥ်သော။ပ။ (၄) စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့်မယှဥ်သော တိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော။ပ။ (၅) လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့် ယှဥ်သော။ပ။ (၆) လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့် ယှဥ်သောတိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော။ပ။ (၇) လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့်မယှဥ်သော။ပ။ (၈) လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာနှင့် တကွဖြစ်သော (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ဉာဏ်’ နှင့်မယှဥ်သော တိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ယုတ်ညံ့သော။ပ။ အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ မြတ်သော။ပ။ လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှုအကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော။ပ။ မြတ်သော။ပ။ ယုတ်ညံ့သောသိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ အလယ် အလတ်ဖြစ်သော။ပ။ မြတ်သော။ပ။ သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်သည် ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ကာမဘုံ၌ ဖြစ်သော (ကာမာဝစရ) ကုသိုလ်စိတ် ပြီးပြီ။ ရူပါဝစရကုသိုလ် ရူပါဝစရကုသိုလ်ပဌမဈာန်

[270] Which are the states that are good ? When a good thought concerning the sensuous universe has arisen which is (II.) accompanied by happiness, associated with knowledge, and prompted by a conscious motive . . . or (III.) accompanied by happiness, and disconnected with knowledge . . . or (IV.) accompanied by happiness, disconnected with knowledge, and prompted by a conscious motive . . . or (V.) accompanied by disinterestedness, and associated with knowledge . . . or (VI.) accompanied by disinterestedness, associated with knowledge, and prompted by a conscious motive . . . or (VII.) accompanied by disinterestedness, and disconnected with knowledge ... or (VIII.) accompanied by disinterestedness, disconnected with knowledge, and prompted by a conscious motive— a thought which is of inferior . . . or of medium ... or of superlative efficacy ... or the dominant influence in which is desire, or energy, or another thought ; or the dominant influence in which is desire of inferior, of medium, or of superlative efficacy ; or the dominant influence in which is energy of inferior, of medium, or of superlative efficacy ; or the dominant influence in which is [another] thought of inferior, of medium, or of superlative efficacy ; then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good. 2. Good in relation to the Universe of Form.

၂၇၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပထဝီကသိုဏ်းလျှင် - (၁) ယုတ်ညံ့သော။ပ။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၃) မြတ်သော။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၉) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) မြတ်သော။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၃) မြတ်သော။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၆) မြတ်သော။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ်ဒုတိယဈာန်စသည်

[271] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the heavens of Form, he cultivates the way thereto, and, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, by earth-gazing enters into and abides in the First Jhana (the first rapt meditation) . . . which is of inferior, or of medium, or of superlative efficacy ; or the dominant influence in which is desire, or energy, or a thought, or investigation ; or the dominant influence in which is desire . . . energy ... a thought . . . investigation of inferior, of medium, or of superlative efficacy — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၂၇၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (ရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန် မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန် သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ ပထဝီကသိုဏ်းလျှင်အာရုံရှိသော - (၁) ယုတ်ညံ့သော။ပ။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၃) မြတ်သော။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၉) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) မြတ်သော။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၃) မြတ်သော။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ်ဖြစ်သော။ပ။ (၁၆) မြတ်သော။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ် ပြီးပြီ။ အရူပါဝစရကုသိုလ် ပဌမာရုပ္ပဈာန်

[272] Repeat in the case of the other Jhanas, both of (a) and (b).

၂၇၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကိုပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ကသိုဏ်းရုပ်၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ (ရူပဈာန်, ရူပဈာန်၏အာရုံ) တို့ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့် (ဝတ္ထုအာရုံနှစ်ပါးစုံတို့၏) ထိခိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ပဋိဃသညာ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် အမျိုးမျိုးသော (အာရုံ၌ ဖြစ်သော) အမှတ်သညာ ‘နာနတ္တသညာ’ တို့ကို နှလုံးမသွင်းခြင်းကြောင့် အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ဟူသော (ပဌမာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘အာကာသာနဉ္စာယတနသညာ’ နှင့်တကွဖြစ်သော ကိုယ် ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ (၁) ယုတ်ညံ့သော။ပ။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၃) မြတ်သော။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၉) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) မြတ်သော။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၃) မြတ်သော။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၆) မြတ်သော။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယာရူပ္ပဈာန်

[273] Which are the states that are good ? When, that he may attain to the Formless heavens, he cultivates the way thereto, and so, by passing wholly beyond all consciousness of form, by the dying out of the consciousness of sensory reaction, by turning the attention from any consciousness of the manifold, he enters into and abides in that rapt meditation which is accompanied by the consciousness of a sphere of unbounded space — even into the Fourth Jhana, to gain which all sense of ease must have been put away, etc. — (the rapt meditation) where there is neither ill nor ease, but only the perfect purity that comes of mindfulness and disinterestedness, and which is of inferior . . . medium . . . or superlative efficacy . . . or the dominant influence in which is desire ... or energy ... or a thought . . . or investigation . . . or the dominant influence in which is desire . . . energy ... a thought . . . investigation of inferior . . . medium ... superlative efficacy — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၂၇၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ‘အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ကောင်းစွာ လွန် မြောက်၍အဆုံးမရှိသော ဝိညာဏ် (စိတ်)ဟူသော (ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှား ခြင်းကြောင်း။ပ။ (၁) ယုတ်ညံ့သော။ပ။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၃) မြတ်သော။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၉) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) မြတ်သော။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၃) မြတ်သော။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၆) မြတ်သော။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍, (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ တတိယာရုပ္ပဈာန်

[274-276] Here folloiv the three remaining * Jhanas connected with Formless Existence,' each modified hy the characteristics enumerated in the foregoing ansiver. Cf. §§ 266-268. [Chapter Y. Thought engaged upon the Higher Ideal (lokuttaram c i 1 1 a m). I. The First Path (pathamo magg o.) The Twenty Great Methods (visati mahanaya). 1. Rapt Meditation (j h a n a m). (i.) The Four Modes of Progress in Purification (sudd h i k a-p a t i p a d a).]

၂၇၅။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်၍စိုးစဥ်းအနည်းငယ်မျှ အကြွင်းမရှိခြင်းဟူသော (တတိယာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘အာကိဉ္စညာယတနသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ (၁) ယုတ်ညံ့သော။ပ။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၃) မြတ်သော။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၉) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) မြတ်သော။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၃) မြတ်သော။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၆) မြတ်သော။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့ လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်

၂၇၆။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ခြင်းငှါ အကြောင်း (ဈာန်) ကို ပွါး၏ (အရူပဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဈာန်ကို ပွါး၏)၊ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ကောင်းစွာ လွန်မြောက်၍ ရုန့်ရင်းသောအမှတ် ‘သညာ’ ကား မရှိ၊ သိမ်မွေ့သော, အမှတ် ‘သညာ’ မရှိသည် မဟုတ်သော, (စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်၏) တည်ရာ (အာရုံ) ၌ ဖြစ်သော အမှတ်သညာ ‘နေဝသညာ နာသညာယတနသညာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ကိုလည်း ပယ်ရှားခြင်းကြောင့်။ပ။ (၁) ယုတ်ညံ့သော။ပ။ (၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၃) မြတ်သော။ပ။ (၄) လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၅) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၆) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၇) စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၈) ယုတ်ညံ့သော လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၉) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၀) မြတ်သော။ပ။ (၁၁) ယုတ်ညံ့သော အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၂) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၃) မြတ်သော။ပ။ (၁၄) ယုတ်ညံ့သော သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၅) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၆) မြတ်သော။ပ။ (၁၇) ယုတ်ညံ့သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၁၈) အလယ်အလတ် ဖြစ်သော။ပ။ (၁၉) မြတ်သော စိစစ်စုံစမ်းမှု ဉာဏ်ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ (စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့ လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အရူပါဝစရကုသိုလ်စိတ် ပြီးပြီ။ တေဘူမက (ဘုံသုံးပါး၌ ဖြစ်သော) ကုသိုလ်စိတ်များ ပြီးပြီ။ လောကုတ္တရာကုသိုလ် အကျင့်သက်သက်ဟောခြင်း ‘သုဒ္ဓိကပဋိပဒါ’ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ ပဌမမဂ်

၂၇၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော ဝိစိကိစ္ဆာစသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်ကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်သို့) ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော သေခြင်း, ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသောအသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ မသိအပ်ဖူးသေးသော နိဗ္ဗာန်ကို သိရတော့မည်ဟု နှလုံးသွင်းသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အစိုးတရ (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘အနညာတညဿာမိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်စွာ (အမှန်) ပြောဆိုမှု ‘သမ္မာဝါစာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြုလုပ်မှု ‘သမ္မာကမ္မန္တ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အသက်မွေးမှု ‘သမ္မာအာဇီဝ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ့ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်လှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျက်စီးစေလိုမှု ‘အဗျာပါဒ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟီရိ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယ ဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ သည်ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက် အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ သည်ဖြစ် ၏၊ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု (ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက် ပြုလုပ်နိုင်မှု) ‘ကာယကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ခံ့မှု (ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက်ပြုလုပ်နိုင်မှု) ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ သည်ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဥဒ္ဒေသဝါရ ပြီးပြီ။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[277] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal (the rapt meditation), whereby there is a going forth and onward, making for the undoing of rebirth — and when, that he may attain to the First Stage, he has put away views and opinions/ and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana, wherein conception works and thought discursive, which is born of solitude, is full of joy and ease, progress thereto being difficult and intuition sluggish — then there is contact, feeling, perception, thinking, thought, conception, discursive thought, joy, ease, self-collectedness, the faculties of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, ideation, happiness, vitality, and the faculty of believing * I shall come to know the unhiowUy' right views, right intention, right speech, right action , right livelihood, right endeavour, right mindfulness, right concentration; the powers of faith, energy, mindfulness, concentration, wisdom, conscientiousness, the fear of blame ; the absence of lust, hate, dulness, covetousness and malice, right views, conscientiousness, the fear of blame, serenity, lightness, plasticity, facility, fitness and directness in both sense and thought, mindfulness, intelligence, quiet, insight, grasp and balance. Now these — or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good.

၂၇၈။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်တွေ့ထိခြင်းသဘော၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံ အခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[278-282] * Contact,' 'feeling,' 'perception,' 'thinking,' and * thought ' are described as in §§ 2-6.

၂၇၉။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုသာယာဖွယ် ချမ်းသာအား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏ ဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော , အကြင် စိတ်၌ မှီသော သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာ ခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သညာ၏ သဘော

၂၈၀။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်း အရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စေတနာ၏ သဘော

၂၈၁။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုစေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ အား လျောက်ပတ်သော အထူး သိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် စေ့ဆော်မှု၊ ကောင်း စွာစေ့ဆော်ပုံ အခြင်းအရာ၊ စေ့ဆော်တတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ်၏ သဘော

၂၈၂။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သောသဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သောအထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိတက်၏ သဘော

၂၈၃။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည် ခြင်းသဘော၊ တည်ကြည်သော စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေ ခြင်းသဘော၊ စိတ်ကိုအာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သောသဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိစာရ၏ သဘော

[283] What on that occasion is conception ? The ratiocination, the conception, which on that occasion is the disposition, the fixation, the focussing, the application of the mind, right intention, ' Path-component,' ' contained in the Path ' —this is the conception that there then is.

၂၈၄။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သုံးသပ်မှု၊ အထူးသုံးသပ်မှု၊ အဖန်ဖန် သုံးသပ်မှု၊ ကပ်၍ သုံးသပ် မှု၊ စိတ်ကို (အာရုံနှင့်) အစဥ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ ထားမှု၊ စိတ်၏ (အာရုံကို) အစဥ်မပြတ် ကြည့်ရှုနေ သကဲ့သို့ ဖြစ်သော သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပီတိ၏ သဘော

[284] ' Discursive thought ' is described as in § 8.

၂၈၅။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်နှစ်သက်မှု၊ ဝမ်းမြောက်မှု၊ လွန်စွာ ဝမ်းသာမှု၊ များစွာ ဝမ်းသာမှု၊ ရွှင်လန်းမှု၊ များစွာရွှင်လန်းမှု၊ နှစ်သိမ့်မှု၊ တက်ကြွမှု၊ စိတ်၏ နှစ်လိုမှု၊ ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါဖြစ်သော နှစ်သက်မှု ‘ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ သုခ၏ သဘော

[285] What on that occasion is joy? The joy which on that occasion is gladness, rejoicing at, rejoicing over, mirth, merriment, felicity, exultation, transport of heart, the joy which is a factor in the Great Awakening 2 — this is the joy that there then is.

၂၈၆။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏သဘော

[286] ' Ease ' is described as in § 10.

၂၈၇။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာတည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိ သူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ့သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သဒ္ဓိန္ဒြေ၏ သဘော

[287] What on that occasion is self-collectedness ? The stability, solidity, absorbed steadfastness of thought which on that occasion is the absence of distraction, balance, imperturbed mental procedure, quiet, the faculty and the power of concentration, right concentration, the concentration which is a factor in the Great Awakening, a * Path-component,' 'contained in the Path' — this is the conception that there then is.

၂၈၈။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ယုံကြည်မှု၊ ယုံကြည်ပုံ အခြင်းအရာ၊ သက်ဝင်ပုံ အခြင်းအရာ၊ အလွန်ကြည်လင်မှု၊ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ၊ အစိုးတရ ယုံံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ်ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဝီရိယိန္ဒြေ၏ သဘော

[288] ' Faith ' is described as in § 12.

၂၈၉။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့်တိုးတက် အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန်ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (ကုသိုလ်စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏ အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏ အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ ဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာ ဝါယာမ’ ၊ ထွက် မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သတိန္ဒြေ၏ သဘော

[289] What on that occasion is the faculty of energy ? The mental inception of energy which there is on that occasion, the striving and the onward effort, the exertion and endeavour, the zeal and ardour, the vigour and fortitude, the state of unfaltering effort, the state of sustained desire, the state of unflinching endurance, the solid grip of the burden, energy, energy as faculty and as power, right energy, the energy which is a factor in the Great Awakening, a Path-component, contained in the Path — this is the energy that there then is.

၂၉၀။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသောအောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံ အခြင်းအရာ (ကြားနာပြီး သင်ကြားပြီး တို့ကို ဆောင်ထားမှု)၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက် မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ (မဂ္ဂင်) ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အောက်မေ့မှု ‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမာဓိန္ဒြေ၏သဘော

[290] What on that occasion is the faculty of mindfulness ? The mindfulness which on that occasion is recollecting, calling back to mind the mindfulness which is remembering, bearing in mind, the opposite of superficiality and of obliviousness ; mindfulness, mindfulness as faculty and as power, right mindfulness, the mindfulness which is a factor in the Great Awakening, a Path-component, contained in the Path — this is the mindfulness that there then is.

၂၉၁။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင်တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရှေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပညိန္ဒြေ၏ သဘော

[291] * Concentration ' is described in the same terms as 'self-collectedness,' § 287.

၂၉၂။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စ စသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသောသဘော၊ တစ်နည်း -ဟုတ်မှန်သောအနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူးရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးလွှား နေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ‘ပညာ’ ဟူသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကိုဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကိုမြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကိုပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှု ပညာအလင်း။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာ အရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက် ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါ ဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မနိန္ဒြေ၏ သဘော

[292] What on that occasion is the faculty of wisdom ? The wisdom which there is on that occasion is understanding, search, research, searching the Truth, discernment, discrimination, differentiation, erudition, proficiency, subtlety, criticism, reflection, analysis, breadth, sagacity, leading, insight, intelligence, incitement, wisdom as faculty and as power, wisdom as a sword, as a height, as light, as glory, as splendour, as a precious stone; the absence of dulness, searching the Truth, right views, that searching the Truth which is a factor in the Great Awakening, a Path- component, contained in the Path — this is the wisdom that there then is.

၂၉၃။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်။ (အာရုံသို့ ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်း သဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အားလျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သောမနဿိန္ဒြေ၏သဘော

[293-295] The faculties of * ideation,' * happiness,' and * vitality ' are described as in §§ 17-19.

၂၉၄။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏သဘော

၂၉၅။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင် အသက်၊ တည်ကြောင်း သဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော၊ ဖြစ်မှုသဘော၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း သဘော၊ အသက်ရှည်ကြောင်း သဘော၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၏သဘော

၂၉၆။ ထိုအခါ၌ မသိအပ်သေးသော နိဗ္ဗာန်ကို သိရတော့မည်ဟုနှလုံးသွင်းသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲ ခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု့‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထို အခါ၌ မသိအပ်ကုန်၊ မမြင်အပ်ကုန်၊ မရောက်အပ် (မရအပ်) ကုန်၊ မထင်ရှားကုန်၊ မျက်မှောက် မပြုအပ် ကုန်သေးသောထိုတရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြု ခြင်းငှါ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲ ခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့်စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာမှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသော သဘော၊ တစ်နည်း -ဟုတ် မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲ နှိပ်စက်တတ်သောသဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၍ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲ ခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသောစိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာ ဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ပညာလက်နက်။ (မိမိဖြစ် ရာ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ပညာပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာ အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာ အလင်း။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာအရောင်။ (ထွန်းပြတတ် သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာ လေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မသိအပ်သေးသော နိဗ္ဗာန်ကိုသိရတော့မည်ဟု နှလုံးသွင်းသည့် အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ၏ သဘော

[296] What on that occasion is the faculty of believing, *I shall come to know the unknown' (anannataniiassamitindriyam)? The wisdom that makes for the realization of those Truths that are unrealized, uncomprehended, unattained to, undiscerned, unknown — the wisdom that is understanding, search, research, searching the Truth, etc. [Continue as in § 292.]

၂၉၇။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲ ခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိခြင်း သဘော၊ စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်း သဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်း သဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်း သဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏ အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော၊ တစ်နည်း -ဟုတ်မှန်သောအနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန်ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာ့ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအလင်း။ (ကြည်လင်တေောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၏ သဘော

[297] What on that occasion are right views ? Anstver as for * wisdom,' § 292.

၂၉၈။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ တည်ကြည်သော စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက် စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်းသဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်းသဘော၊ ထွက် မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင် သော ကောင်းစွာ (အမှန်) ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ သမ္မာဝါစာ၏သဘော

[298] * Eight intention ' is described in the same terms as ' conception,' § 283.

၂၉၉။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြောဆိုမှု ‘သမ္မာဝါစာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ မကောင်းသော နှုတ်အကျင့် (ဝစီဒုစရိုက်) လေးပါး တို့မှ အကြင် ဝေးစွာရှောင်ခြင်းသဘော ‘အာရတိ’ ၊ အထူးရှောင်ခြင်းသဘော ‘ဝိရတိ’ ၊ ဆုတ်နစ်၍ ရှောင် ခြင်းသဘော ‘ပဋိဝိရတိ’ ၊ ရန်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော သဘော (ရှောင်ကြဥ်တတ်သော သဘော) ‘ဝေရမဏိ’ ၊ မပြု ခြင်းသဘော ‘အကိရိယ’ ၊ မလုပ်ခြင်းသဘော ‘အကရဏ’ ၊ လွန်၍ မရောက်ခြင်း (ဝစီဒုစရိုက်ကိုမကျူးလွန်ခြင်း) သဘော ‘အနဇ္ဈာပတ္တိ’ ၊ ဝစီဒုစရိုက်ဟူသော ကမ်းအပိုင်း အခြားကို မလွန်ခြင်း သဘော ‘ဝေလာအနတိက္ကမ’ ၊ ဝစီဒုစရိုက်၏ အကြောင်းကို သတ်ဖြတ်တတ်သော သဘော ‘သေတုဃာတ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြောဆိုမှု ‘သမ္မာဝါစာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြောဆိုမှု ‘သမ္မာဝါစာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမ္မာကမ္မန္တ၏သဘော

[299] What on that occasion is right speech (s a m m a- V a c a) ? To renounce on that occasion, abstain and refrain from, and feel averse to, the four errors of speech, to leave them uncommitted and undone, to incur no guilt, nor to trespass nor transgress with respect to them, to destroy the causewayleading to them — right speech, a Path-component, contained in the Path — this is the right speech that there then is.

၃၀၀။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြုလုပ်မှု ‘သမ္မာကမ္မန္တ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ မကောင်းသော ကိုယ်အကျင့် (ကာယ ဒုစရိုက်) သုံးပါးတို့မှ အကြင်ဝေးစွာ ရှောင်ခြင်းသဘော ‘အာရတိ’ ၊ အထူးရှောင်ခြင်းသဘော ‘ဝိရတိ’ ၊ ဆုတ်နစ်၍ ရှောင်ခြင်း သဘော ‘ပဋိဝိရတိ’ ၊ ရန်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော သဘော (ရှောင်ကြဥ်တတ်သော သဘော) ‘ဝေရမဏိ’ ၊ မပြု ခြင်းသဘော ‘အကိရိယ’ ၊ မလုပ်ခြင်းသဘော ‘အကရဏ’ ၊ လွန်၍ မရောက်ခြင်း (ကာယဒုစရိုက်ကိုမကျူးလွန်ခြင်း) သဘော ‘အနဇ္ဈာပတ္တိ’ ၊ ကာယဒုစရိုက်ဟူသော ကမ်းအပိုင်းအခြားကိုမလွန်ခြင်းသဘော ‘ဝေလာအနတိက္ကမ’ ၊ ကာယဒုစရိုက်၏ အကြောင်းကို သတ်ဖြတ်တတ်သော သဘော ‘သေတုဃာတ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြုလုပ်မှု ‘သမ္မာကမ္မန္တ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြုလုပ်မှု ‘သမ္မာကမ္မန္တ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သမ္မာအာဇီဝ၏သဘော

[300] What on that occasion is right action (sammakammanto)? To renounce on that occasion, abstain and refrain from, and feel averse to, the three errors of conduct, to leave them uncommitted and undone, to incur no guilt, nor to trespass nor transgress with respect to them, to destroy the causeway leading to them — right conduct, a Path-component, contained in the Path — this is the right conduct that there then is.

၃၀၁။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) အသက်မွေးမှု ‘သမ္မာအာဇီဝ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းသော အသက်မွေးမှု ‘မိစ္ဆာ အာဇီဝ’ မှ အကြင် ဝေးစွာ့ရှောင်ခြင်းသဘော ‘အာရတိ’ ၊ အထူးရှောင်ခြင်းသဘော ‘ဝိရတိ’ ၊ ဆုတ်နစ်၍ ရှောင်ခြင်းသဘော ‘ပဋိဝိရတိ’ ၊ ရန်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော သဘော (ရှောင်ကြဥ်တတ်သော သဘော) ‘ဝေရမဏိ’ ၊ မပြု ခြင်းသဘော ‘အကိရိယ’ ၊ မလုပ်ခြင်းသဘော ‘အကရဏ’ ၊ လွန်၍ မရောက်ခြင်း (မကျူး လွန်ခြင်း) သဘော ‘အနဇ္ဈာပတ္တိ’ ၊ မှားယွင်းသော အသက်မွေးမှုတည်းဟူသော ကမ်းအပိုင်းအခြားကိုမလွန်ခြင်းသဘော ‘ဝေလာအနတိက္ကမ’ ၊ မကောင်းသော အသက်မွေးမှု၏ အကြောင်းကို သတ်ဖြတ်တတ်သော သဘော ‘သေတုဃာတ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ (အမှန်) အသက်မွေးမှု ‘သမ္မာအာဇီဝ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) အသက်မွေးမှု ‘သမ္မာအာဇီဝ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမ္မာဝါယာမ၏သဘော

[301] What on that occasion is right livelihood (s a m m aa j i V o) ? To renounce on that occasion, abstain and refrain from, and feel averse to, wrong modes of livelihood, to leave them unpractised and undone, to incur no guilt, nor to trespass nor transgress with respect to them, to destroy the causeway leading to them — right livelihood, a Path-component, contained in the Path — this is the right livelihood that there then is.

၃၀၂။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအား ထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန်ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (ကုသိုလ်စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ သမ္မာသတိ၏ သဘော

[302-304] ' Eight endeavour,' ' right mindfulness,' 'right concentration,' are described as in §§ 289-291.

၃၀၃။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့ မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ (ကြားနာပြီး သင်ကြားပြီးတို့ကိုဆောင်ထားမှု)၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အောက်မေ့မှု ‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမ္မာသမာဓိ၏သဘော

၃၀၄။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏ အဖြစ် (စိတ်မရွေ့ လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ် အပိုင်းအင်္ဂါဖြစ်သော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သဒ္ဓါဗိုလ်၏ သဘော

၃၀၅။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ယုံကြည်မှု၊ ယုံကြည်ပုံအခြင်းအရာ၊ သက်ဝင်ပုံ အခြင်းအရာ၊ အလွန့်ကြည်လင်မှု၊ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ၊ အစိုးတရ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဝီရိယဗိုလ်၏ သဘော

[305-311] The 'powers' of 'faith,' 'energy,' 'mindfulness,' ' concentration ' and ' wisdom ' are described as in §§ 288-292; those of 'conscientiousness' and 'the fear of blame' as in §§ 30, 31.

၃၀၆။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင်ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (ကုသိုလ်စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သောအလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန် မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သတိဗိုလ်၏ သဘော

၃၀၇။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန် အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသော အောက်မေ့ပုံ အခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ။ (ကြားနာပြီး သင်ကြားပြီးတို့ကိုဆောင်ထားမှု)၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရအောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင် သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အောက်မေ့မှု ‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမာဓိဗိုလ်၏ သဘော

၃၀၈။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့ လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ် အပိုင်းအင်္ဂါဖြစ်သော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည် မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပညာဗိုလ်၏ သဘော

၃၀၉။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသောသဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲ့နှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူးရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွား နေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကိုဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကိုမြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာ ပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှေောင်ကိုပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအလင်း။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက် ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကိုစိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက် မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဟိရီဗိုလ်၏ သဘော

၃၁၀။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘော တရားသည် ရှက်ထိုက်သောကာယဒုစရိုက်စသည်ကို ရှက်တတ်၏၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများ သို့ ရောက်ခြင်းကိုရှက်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီ ဗိုလ်’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဩတ္တပ္ပဗိုလ်၏ သဘော

၃၁၁။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သဘော တရားတို့သည်ကြောက်လန့် ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်မှ ကြောက်လန့်တတ်၏၊ ယုတ် မာသောအကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းမှ ကြောက်လန့်တတ်၏၊ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ ဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ အလောဘ၏ သဘော

၃၁၂။ ထိုအခါ၌ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မလိုချင်ခြင်းသဘော၊ မလိုချင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မလိုချင်တတ် သူ၏အဖြစ်၊ မစွဲလမ်းခြင်း၊ မစွဲလမ်းပုံအခြင်းအရာ၊ မစွဲလမ်းတတ်သူ၏အဖြစ်၊ မမက်မောမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေ အမြစ်ရှိသောမလိုချင်မှု ‘အလောဘကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ အဒေါသ၏ သဘော

[312-319] 'The absence of lust' and 'the absence of ,hate ' are described as in §§ 32, 33 ; * the absence of dulness ' as in § 309 (' wisdom ') ; ' the absence of covetousness ' and 'the absence of malice' are described as in §§ 35, 36; 'conscientiousness' and 'the fear of blame 'as in §§ 38, 39 ; * right views ' as in § 292 or 309 (' wisdom ').

၃၁၃။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မဖျက်ဆီးခြင်းသဘော၊ မဖျက်ဆီးပုံ အခြင်းအရာ၊ မဖျက် ဆီးတတ်သူ၏အဖြစ်၊ စိတ်မပျက်စီးမှု၊ စိတ်မပျက်စီးစေလိုမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မဖျက် ဆီးမှု ‘အဒေါသကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ အမောဟ၏ သဘော

၃၁၄။ ထိုအခါ၌ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်း သဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်း သဘော၊ ကပ်၍မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်း သဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏ အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်း သဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့် တူသော သဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သောအနက်၌ မွေ့လျော့တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသော သဘော၊ ‘ပညာ’ ဟူသောအစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာလက်နက်’။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာပြာသာဒ်’။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအလင်း။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှေောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာအရောင်’။ (ထွန်းပြ တတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာတန်ဆောင်’။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာရတနာ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရား တို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ အနဘိဇ္ဈာ၏ သဘော

၃၁၅။ ထိုအခါ၌ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မလိုချင်ခြင်းသဘော၊ မလိုချင်ပုံအခြင်းအရာ၊ မလိုချင် တတ်သူ၏အဖြစ်၊ မစွဲလမ်းခြင်း၊ မစွဲလမ်းပုံ အခြင်းအရာ၊ မစွဲလမ်းတတ်သူ၏အဖြစ်၊ မမက်မောမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မလိုချင်မှု ‘အလောဘကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မမက် မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ အဗျာပါဒ၏ သဘော

၃၁၆။ ထိုအခါ၌ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မဖျက်ဆီးခြင်းသဘော၊ မဖျက်ဆီးပုံ အခြင်းအရာ၊ မဖျက်ဆီးတတ်သူ၏အဖြစ်၊ စိတ်မပျက်စီးမှု၊ စိတ်မပျက်စီးစေလိုမှု၊ ကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ၏ သဘော

၃၁၇။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိ သူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏ အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သောအနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ် သောသဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသောစိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့်တူသော သဘော၊ ပညာဟူသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာလက်နက်’။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှု ‘ပညာပြာသာဒ်’။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက် မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှု ‘ပညာအလင်း’။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာ အရောင်’။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာတန်ဆောင်’။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာရတနာ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော ‘ဓမ္မဝိစယ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက် မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဟိရီ၏ သဘော

၃၁၈။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရားသည် ရှက်ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်ကိုရှက်တတ်၏၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းကို (လွန်ကျူး ခြင်းကို) ရှက်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဩတ္တပ္ပ၏ သဘော

၃၁၉။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရားသည် ကြောက်လန့်ထိုက်သောကာယဒုစရိုက်စသည်မှ ကြောက်လန့်တတ်၏၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းမှကြောက်လန့်တတ်၏။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ကြောက် လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယပဿဒ္ဓိ၏ သဘော

၃၂၀။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ငြိမ်း အေးမှု၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ငြိမ်းအေးခြင်း။ (ခန္ဓာသုံးပါး၏) ငြိမ်းအေးသည်၏အဖြစ်၊ ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည်ရှိ၏၊ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၏ သဘော

[320] What on that occasion is serenity of sense ? The serenity, the composure which there is on that occasion, the calming, the tranquillizing, the tranquillity of the skandhas of feeling, perception and syntheses, the serenity which is a factor in the Great Awakening — this is the serenity of sense that there then is.

၃၂၁။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ငြိမ်းအေးမှု၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ငြိမ်းအေးခြင်း။ (ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏) ငြိမ်းအေးသည်၏အဖြစ်၊ ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါဖြစ်သော ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ငြိမ်း ချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယလဟုတာ၏သဘော

[321] What on that occasion is serenity of thought ? The serenity, the composure which there is on that occasion, the calming, the tranquillizing, the tranquillity of the skandha of intellect, the serenity which is a factor in the Great Awakening — this is the serenity of thought that there then is.

၃၂၂။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုုယ်) ၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု။ (အာရုံသို့) ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ (အပြန်ပြန် အလှန်လှန်) ညွတ်စေနိုင်သည်၏အဖြစ်၊ မနုန့်နှေးသည်၏ အဖြစ်၊ မတင်းမာသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါး မှု ‘ကာယလဟုတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တလဟုတာ၏ သဘော

[322-331] The remaining five attributes characterizing both sense and thought ' on that occasion ' : — ' buoyancy,' 'plasticity,' etc. — are described as in §§ 42-51.

၃၂၃။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ လျင်မြန်ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု။ (အာရုံသို့) ပေါ့ပါးလျင်မြန်စွာ (အပြန်ပြန် အလှန်လှန်) ညွတ်စေနိုင်သည်၏အဖြစ်၊ မနုန့်နှေး သည်၏အဖြစ်၊ မတင်းမာသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ကာယမုဒုတာ၏သဘော

၃၂၄။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင်နူးညံ့သည်၏ အဖြစ်၊ ပြေပြစ်သည်၏ အဖြစ်၊ မခက်ထန်သည်၏အဖြစ်၊ မကြမ်းတမ်းသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တမုဒုတာ၏သဘော

၃၂၅။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ နူးညံ့သည်၏ အဖြစ်၊ ပြေပြစ်သည်၏ အဖြစ်၊ မခက်ထန်သည်၏အဖြစ်၊ မကြမ်းတမ်းသည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယကမ္မညတာ၏ သဘော

၃၂၆။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု (ကောင်းသော အလုပ်၌ ပြီးမြောက်သည်အထိ ပါဝင်ဆောင်စွမ်းနိုင်သော သဘော) ‘ကာယကမ္မညတာ’ ဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင်ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့မှု (ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက်ပြုလုပ်နိုင်မှု)၊ ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့ကြောင်း သဘော၊ ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ခံ့မှု ‘ကာယကမ္မညတာ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ စိတ္တကမ္မညတာ၏သဘော

၃၂၇။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ခံ့မှု (ကောင်းသော အလုပ်၌ ပြီးမြောက်သည် အထိပါဝင်ဆောင်စွမ်းနိုင်သော သဘော) ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ဟူသည် အဘယ် သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့မှု၊ ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့ကြောင်းသဘော၊ ကောင်းသော အလုပ်၌ ခံ့သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ခံ့မှု ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယပါဂုညတာ၏ သဘော

၃၂၈။ ထိုအခါ၌ စေတသိတ်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင်အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု)၊ အလေ့အကျင့်ရှိကြောင်း (ကျင့်သားရကြောင်း) သဘော၊ အလေ့အကျင့်ရှိသည် (ကျင့်သားရသည်) ၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တပါဂုညတာ၏ သဘော

၃၂၉။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု)၊ အလေ့အကျင့်ရှိကြောင်း (ကျင့်သားရကြောင်း) သဘော၊ အလေ့ အကျင့်ရှိသည် (ကျင့်သားရသည်) ၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သား ရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ကာယုဇုကတာ၏ သဘော

၃၃၀။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၏ လည်းကောင်း၊ သညာက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၏လည်းကောင်း အကြင် ဖြောင့်မတ်မှု၊ ဖြောင့် မတ်သောအခြင်းအရာဖြင့် ဖြစ်သည်၏အဖြစ် (ဖြောင့်မတ်ခြင်း)၊ မကောက်သည်၏အဖြစ်၊ မကွေးသည်၏ အဖြစ်၊ မကိုင်းသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တုဇုကတာ၏ သဘော

၃၃၁။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၏ အကြင် ဖြောင့်မတ်မှု၊ ဖြောင့်မတ်သောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သည်၏အဖြစ် (ဖြောင့်မတ်ခြင်း)၊ မကောက်သည်၏အဖြစ်၊ မကွေးသည်၏အဖြစ်၊ မကိုင်းသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ သတိ၏ သဘော

၃၃၂။ ထိုအခါ၌ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အောက်မေ့မှု၊ အစဥ်အောက်မေ့မှု၊ တစ်ဖန်အောက်မေ့မှု၊ သတိဟူသောအောက်မေ့ပုံအခြင်းအရာ၊ ဆောင်ပုံအခြင်းအရာ (ကြားနာပြီး သင်ကြားပြီးတို့ကို ဆောင်ထားမှု)၊ မပေါ်သော အခြင်းအရာ (အာရုံ၌ စူးစိုက်မှု)၊ မမေ့ပျောက်မှု၊ သတိဟူသော အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါ ဖြစ်သော အောက်မေ့မှု ‘သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သမ္ပဇည၏ သဘော

[332-337] 'Mindfulness,' 'intelligence," quiet,' 'insight,' ' grasp ' and ' balance ' are described as in § § 290, 292 (' wisdom '), 291, 292, 289 (' energy ') and 291 respectively. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. [Summary.] [SSla] Now at that time the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are nine, the Jhana is fivefold, the Path is eightfold, the powers are seven, the causes are three, contact, \ feeling, perception, thinking, thought, the skandhas of feeling, perception, syntheses, intellect, the sphere of ideation, the faculty of ideation, the element of representative intellection, the sphere of a [representative] state, the element of a [representative] state. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are good. are each single [factors] ' are each single [factors] ; are each single [factors]. [Here the questions and answers concerning the first two, of the four skandhas enumc'ated are to he understood to follow as in §§ 59-61.]

၃၃၃။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှု၊ ခွဲခွဲခြားခြား အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲ ခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စ စသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်၊ ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သောသဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်း စွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသောစိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့် တူသောသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) သိမှု ‘ပညာလက်နက်’။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာပြာသာဒ်’။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှု ‘ပညာအလင်း’။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာ အရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲ ရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံး ဝင်သော, ကောင်းစွာသိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမထ၏ သဘော

၃၃၄။ ထိုအခါ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင်တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့ လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ဟူ သည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိပဿနာ၏ သဘော

၃၃၅။ ထိုအခါ၌ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု။ (ခွဲခွဲခြား ခြား) အပြားအားဖြင့်သိခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာမှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်း (ပိုင်းခြားခြင်း) သဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်၊ ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်းသဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘော၊ တစ်နည်း-ဟုတ်မှန်သော အနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သောသဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသောစိတ်ကို လမ်းမှန်သို့ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့်တူသော သဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) သိမှု ပညာလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ပညာပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်းစေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအလင်း။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာအရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ်နိုင်ခဲရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာသိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ပဂ္ဂါဟ၏သဘော

၃၃၆။ ထိုအခါ၌ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (ကုသိုလ်စိတ့်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သောတာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာဝါယာမ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော ,ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ အဝိက္ခေပ၏သဘော

၃၃၇။ ထိုအခါ၌ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော တည် ကြည်မှု ‘သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် (ရှိကုန်၏)။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) နိဒ္ဒေသ ပြီးပြီ။ ၁-ဓမ္မ၀၀တ္တာနဝါရ ပြီးပြီ။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေကိုးပါး တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ် ခုနစ်ပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာ တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ သညာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ စေတနာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ စိတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ သညာက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ မနာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ မနိန္ဒြေတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ မနောဝိညာဏဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကိုစွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် (ရှိကုန်၏)။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၃၃၈။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ အောက်မေ့မှု ‘သတိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ့တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ မသိအပ်ဖူးသေးသော နိဗ္ဗာန်ကို သိရတော့မည်ဟု နှလုံးသွင်းသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော အစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) ကြံစည်မှု ‘သမ္မာသင်္ကပ္ပ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြောဆိုမှု ‘သမ္မာဝါစာ’ ကောင်းစွာ (အမှန်) ပြုလုပ်မှု ‘သမ္မာကမ္မန္တ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အသက်မွေးမှု ‘သမ္မာအာဇီဝ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အားထုတ်မှု ‘သမ္မာ ဝါယာမ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) အောက်မေ့မှု ‘သမ္မာသတိ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် အောက်မေ့မှု ‘သတိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ရှက်မှု ‘ဟိရီဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ မလိုချင်မှု ‘အလောဘ’ ၊ မဖျက်ဆီးမှု ‘အဒေါသ’ ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’ ၊ မမက်မောမှု ‘အနဘိဇ္ဈာ’ ၊ စိတ်မပျက်စီးမှု ‘အဗျာပါဒ’ ၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) ရှက်မှု ‘ဟိရီ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) ကြောက်လန့် မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘ကာယပဿဒ္ဓိ’ ၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု ‘စိတ္တပဿဒ္ဓိ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘ကာယလဟုတာ’ ၊ စိတ်၏ လျင်မြန် ပေါ့ပါးမှု ‘စိတ္တလဟုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ နူးညံ့မှု ‘ကာယမုဒုတာ’ ၊ စိတ်၏ နူးညံ့မှု ‘စိတ္တမုဒုတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုုယ်) ၏ ခံ့မှု (အမှုကိစ္စ၌ ကောင်းစွာပြီးမြောက်အောင် လိုက်လျောဆောင်ရွက်နိုင်မှု) ‘ကာယကမ္မညတာ’ ၊ စိတ်၏ ခံ့မှု (အမှုကိစ္စ၌ ကောင်းစွာပြီးမြောက်အောင် လိုက်လျောဆောင်ရွက်နိုင်မှု) ‘စိတ္တကမ္မညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘ကာယပါဂုညတာ’ ၊ စိတ်၏ အလေ့အကျင့်ရှိမှု (ကျင့်သားရမှု) ‘စိတ္တပါဂုညတာ’ ၊ စေတသိက်အပေါင်း (ကိုယ်) ၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘ကာယုဇုကတာ’ ၊ စိတ်၏ ဖြောင့်မတ်မှု ‘စိတ္တုဇုကတာ’ ၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘သမ္ပဇည’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ အထူးထူး ရှုမြင်မှု ‘ဝိပဿနာ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် (ရှိကုန်၏)။ ထိုအခါ၌ ပြု ပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ပဌမမဂ် ပဌမဈာန် [ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန် အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက်သွား တတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ] ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

[338] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, conception, discursive thought, joy, self-collectedness, the faculties of faith, concentration, energy, wisdom, mindfulness, vitality, believing * I shall come to know the unknown ;' right views, right livelihood, right intention, right endeavour, right speech, right mindfulness, right action, right concentration ; the seven powers f the absence of lust, hate and dulness ; the absence of covetousness and malice, right views ; conscientiousness, the fear of blame ; serenity, wieldiness, buoyancy, fitness, plasticity, directness of sense and thought ; mindfulness and intelligence ; quiet and insight ; grasp and balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion, exclusive of the skandhas of feeling, perception and intellect — these are the skandha of syntheses. [Questions on the remaining items in the * Summary ' ar understood to follow,]

၃၃၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော ဝိစိကိစ္ဆာ စသော အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက် ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သောလောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်

၃၄၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော ဝိစိကိစ္ဆာ စသော အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက် ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သောလောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသောအသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညဈာန်

[340] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal (the rapt meditation), whereby there is a going forth and onward, making for the undoing of rebirth — and when, that he may attain to the First Stage, he has put away views and opinions, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana . . . progress thereto being difficult, but intuition quick . . . [or] [341] . . . progress thereto being easy, but intuition sluggish . . . [or] [342] . . . progress thereto being easy and intuition quick — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၃၄၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသော အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက် ဆီးလျက် သွားတတ်သောလောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်း သာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ပဌမမဂ် ဒုတိယဈာန်စသည်များ ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်စသည်

၃၄၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန် သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်း တို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန် မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ (၃) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော။ပ။ (၄) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုဒ္ဓိကပဋိပဒါ ပြီးပြီ။ ရာဂစသည်တို့မှ ကင်းဆိတ်သော ‘သုညတ’မဂ် သုညတပဌမဈာန်

၃၄၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသော အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါ လည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွား တတ်သောလောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (ရာဂစသည်မှ ကင်း ဆိတ်သဖြင့်) သုညတမည်သော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိ မှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့ လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ သုညတဒုတိယဈာန်စသည်

[343] Repeat the Four Modes in the case of the 2nd to the 4th Jhana on the Fourfold System, and of the \st to the 5th Jhana on the Fivefold System, [Here end] the Modes of Progress in Purification. [(ii.) The Section on Emptiness (s u n ii a t a m).] (a and h,)

၃၄၄။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ , သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ချုပ်ငြိမ်း လွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုညတပြီးပြီ။ ------ရာဂစသည်တို့မှ ကင်းဆိတ်ခြင်း ‘သုညတ’လျှင် အရင်း ‘မူလ’ရှိသော အကျင့်လေးပါးဖြင့် ရသောဈာန် ‘သုညတမူလကပဋိပဒါ’ ပဌမဈာန် ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည သုညတဈာန်

[344] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal (the rapt meditation), whereby there is a going forth and onward, making for the undoing of rebirth — and when, that he may attain to the First Stage, he has put away views and opinions, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana, wherein conception works and thought discursive, which is born of solitude, is full of joy and ease, and which is Empty — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၃၄၅။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်း ရှိကုန်သော ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေ ခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ် သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည သုညတဈာန်

[345] liepeat the 2nd to the 4th Jhanas on the Fourfold System, and the 1st to the 5th on the Fivefold System, ivith the addition in each case of the phrase * and which is Empty.' [Here ends] the * Emptiness ' Section. [(c) The Modes of Progress, with * Emptiness ' as the Basis (s u n ii a t a-m u 1 a k a-p a t i p a d a).]

၃၄၆။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန် သော ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်း တို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သဖြင့်) သုညတ့အမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိည သုညတဈာန်

[346] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal . . . and when, that he may attain to the First Stage, he . . . enters into and abides in the First Jhana . . . progress thereto being difficult and intuition sluggish, the method being the concept of Emptiness — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၃၄၇။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်း ရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာ ပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေ ခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည သုညတဈာန်

[347-349] Repeat the same formula substituting in succession the three remaining Modes of Progress (§§ 176-179), with the addition in each case of the plirase * the method being the concept of Emptiness.'

၃၄၈။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော၊ ဖြစ်ခြင်းရှိ ကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်း တို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန် စသည်များ ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်စသည်

၃၄၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန် သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်း တို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ချုပ်ငြိမ်းလွန် မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထ ဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သ ဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ် သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော။ပ။ (၃) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော။ပ။ (၄) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂစသည်မှ ကင်းဆိတ်သဖြင့်) သုညတအမည်ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုညတမူလကပဋိပဒါ ပြီးပြီ။ ရာဂစသော တောင့်တခြင်းကင်းသော ‘အပ္ပဏိဟိတ’မဂ်အပ္ပဏိဟိတပဌမဈာန်

၃၅၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာ စသော အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက် ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သောလောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (ရာဂဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပဏိဟိတဒုတိယဈာန်စသည်များ

[350] Repeat the same formula, substituting in succession the remaining Jhdnas on the Fourfold System and those on the Fivefold System, and applying in each case the Four Modes of Progress, ivith the additional phrase on * Emptiness.' [(ii.) The Aimless (appanihitam). (a and b)].

၃၅၁။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိ ကုန်သော ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန် သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (‘ရာဂ’ ဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတ အမည်ရှိသောပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပဏိဟိတမဂ် ပြီးပြီ။ ------ရာဂစသော တောင့်တမှုကင်းခြင်း ‘အပ္ပဏိဟိတ’လျှင် အရင်း ‘မူလ’ရှိသောအကျင့်လေးပါးဖြင့် ရသောဈာန် ‘အပ္ပဏိဟိတမူလကပဋိပဒါ’ ပဌမဈာန် ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညအပ္ပဏိဟိတဈာန်

[351] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal . . . and when, that he may attain to the First Stage, he . . . enters into and abides in the First Jhana . . . which is born of solitude, is full of joy and ease, and which is Aimless — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၃၅၂။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်း ဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသောတောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) ‘အပ္ပဏိဟိတ’ အမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုက္ခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိည အပ္ပဏိဟိတဈာန်

[352] Repeat the same formida, substituting the remaining three, and the five Jhdnas in succession, with the addition in each case of the phrase ' and which is Aimless.' [(c) The Modes of Progress, with Aimlessness as the Basis (appanihita-mulaka-patipada).]

၃၅၃။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်း ဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (‘ရာဂ’ ဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) ‘အပ္ပဏိဟိတ’ အမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညအပ္ပဏိဟိတဈာန်

[353] When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal . . . and when, that he may attain to the First Stage of it, he . . . enters into and abides in the First Jhana . . . progress whereto is difficult and intuition sluggish, the method being the concept of Aimlessness — then the contact . . . the balance that arises — these . . . are states that are good.

၃၅၄။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်း ဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသော တောင့်တ ခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညအပ္ပဏိဟိတဈာန်

[354-356] Repeat the same formula, substituting in succession the three remaining Modes of Progress, with the addition in each case of the phrase * the method being the concept of Aimlessness.'

၃၅၅။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သောဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်း ဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်များ ဒုက္ခပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညဈာန်စသည်

၃၅၆။ အဘယ်တရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန် သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန် အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းတို့ကိုဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ချုပ်ငြိမ်းလွန် မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထ ဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော။ပ။ (၂) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော။ပ။ (၃) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော။ပ။ (၄) ချမ်းသာသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်ရှိသော, (ရာဂဟူသော တောင့်တခြင်းစသည်မရှိသဖြင့်) အပ္ပဏိဟိတအမည်ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရား တို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အပ္ပဏိဟိတ မူလကပဋိပဒါ ပြီးပြီ။ နှစ်ဆယ်သောနည်းများ ‘ဝီသတိမဟာနယ’

၃၅၇။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ - (၁) [လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ- ကို စာပိုဒ် ၂၇၇-၃၅၆ တို့၌ ဟောပြီး။] (၂) လောကုတ္တရာမဂ်ကို ပွါး၏။ပ။ (၃) လောကုတ္တရာသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွါး၏။ပ။ (၄) လောကုတ္တရာသမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွါး၏။ပ။ (၅) လောကုတ္တရာဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါး၏။ပ။ (၆) လောကုတ္တရာဣန္ဒြေကို ပွါး၏။ပ။ (၇) လောကုတ္တရာဗိုလ်ကို ပွါး၏။ပ။ (၈) လောကုတ္တရာဗောဇ္ဈင်ကို ပွါး၏။ပ။ (၉) လောကုတ္တရာသစ္စာကို ပွါး၏။ပ။ (၁၀) လောကုတ္တရာသမထကို ပွါး၏။ပ။ (၁၁) လောကုတ္တရာဓမ္မကို ပွါး၏။ပ။ (၁၂) လောကုတ္တရာခန္ဓာ (လေးပါး) ကို ပွါး၏။ပ။ (၁၃) လောကုတ္တရာအာယတန (နှစ်ပါး) ကို ပွါး၏။ပ။ (၁၄) လောကုတ္တရာဓာတ် (နှစ်ပါး) ကို ပွါး၏။ပ။ (၁၅) လောကုတ္တရာအာဟာရကို ပွါး၏။ပ။ (၁၆) လောကုတ္တရာဖဿကို ပွါး၏။ပ။ (၁၇) လောကုတ္တရာဝေဒနာကို ပွါး၏။ပ။ (၁၈) လောကုတ္တရာသညာကို ပွါး၏။ပ။ (၁၉) လောကုတ္တရာစေတနာကို ပွါး၏။ (၂၀) အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော, ဝိစိကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက်သွားတတ်သော လောကုတ္တရာစိတ်ကို ပွါး၏။ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ နှစ်ဆယ်သောနည်းများ ပြီးပြီ။ အဓိပတိလေးပါးနှင့် ဈာန်များ ပဌမဈာန်

[357] Repeat the same formula, substituting in succession the remaining three, and the five Jhanas, and applying in each case the Four Modes of Progress, ivith the additional phrase on * Aimlessness.' [2-20. The Eemaining Nineteen Great Methods.]

၃၅၈။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော ဝိစိကိစ္ဆာစသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, လိုလားမှု အကြီးအမှူး‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ရှိသော။ပ။ (၂) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၃) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၄) စိစစ်စုံစမ်းမှု ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယဈာန်စသည်

[358] Which are the states that are good ? Here folloiv nineteen concepts, each of which can be substituted for * the Jhana of the Higher Ideal ' in the precedhig 81 answers [§§ 277-357], as a vehicle in training the mind for Arahatship. They are as follows : 2. The Path of the Higher Ideal. 3. The Advance in Mindfulness toward the Higher Ideal. 4. The System of Eight Efforts toward the Higher Ideal. 5. The Series of Mystic Potencies applied to the Higher Ideal. 6. The Faculty relating to the Higher Ideal. 7. The Power relating to the Higher Ideal. 8. The Great Awakening to the Higher Ideal. 9. The Truth of the Higher Ideal. 10. The Peace! f the Higher Ideal. 11. The Doctrine of the Higher Ideal. 12. The Skandha related to the Higher Ideal. 13. The Sphere of the Higher Ideal. 14. The Element of the Higher Ideal. 15. The Nutriment of the Higher Ideal. 16. Contact with the Higher Ideal. 17. Feeling relating to the Higher Ideal. 18. Perception relating to the Higher Ideal. 19. Thinking relating to the Higher Ideal. 20. Thought relating to the Higher Ideal. [The Dominant Influences in the Modes of Progress (adhipati).]

၃၅၉။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိကိစ္ဆာစသော အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါ လည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သောလောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းလွန်မြောက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့။ပ။ ပဌမဈာန်သို့။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ရှိသော။ပ။ (၂) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၃) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၄) စိစစ်စုံစမ်းမှု ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော ပဉ္စမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဉ္စမဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လောကုတ္တရာမဂ်စသည်

[359] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal . . . and when, that he may attain to the First Stage, he . . . enters into and abides in the First Jhana . . . progress whereto is painful and intuition sluggish, and the dominant influence in which is desire, energy, a thought, or investigation, then the contact . . . the balance that arises — these are states that are good.

၃၆၀။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်သော၊ ဝိစိ ကိစ္ဆာစသောအကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ပဌမဘုံ (သောတာပန်အဆင့်) သို့ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာမဂ်ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာသတိပဋ္ဌာန်ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာသမ္မပ္ပဓာန်ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာဣန္ဒြေကိုပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာဗိုလ်ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာ ဗောဇ္ဈင်ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာသစ္စာကိုပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာသမထကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာဓမ္မကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာ ခန္ဓာ (လေးပါး) ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာအာယတန (နှစ်ပါး) ကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာဓာတ် (နှစ်ပါး) ကိုပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာအာဟာရကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာဖဿကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာ ဝေဒနာကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာသညာကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာစေတနာကို ပွါး၏။ပ။ လောကုတ္တရာစိတ်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ (၁) ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော, လိုလားမှု အကြီးအမှူး ‘ဆန္ဒာဓိပတိ’ရှိသော။ပ။ (၂) အားထုတ်မှု အကြီးအမှူး ‘ဝီရိယာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၃) သိမှု ‘စိတ်’ အကြီးအမှူး ‘စိတ္တာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ (၄) စိစစ်စုံစမ်းမှု ပညာ အကြီးအမှူး ‘ဝီမံသာဓိပတိ’ ရှိသော။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ (ပဌမ ဈာန်ကိုရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အကြီးအမှူး ‘အဓိပတိ’ဈာန် ပြီးပြီ။ ပဌမမဂ် ပြီးပြီ။ ဒုတိယမဂ်

[360] Repeat this formula in the case of the remaining three and five Jhanas.

၃၆၁။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ကာမဘုံ၌ တပ်မက်မှု ‘ကာမရာဂ’ ဖျက်ဆီးမှု ‘ဗျာပါဒ’တို့၏ ပါးလှပ်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဒုတိယဘုံ (သကဒါဂါမ်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော, သေခြင်းပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ပဌမမဂ်ဖြင့်သိအပ်ပြီး သောတရားကိုပင် အစိုးတရ သိမှု ‘အညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒုတိယမဂ် ပြီးပြီ။ တတိယမဂ်

[361] Repeat the foregoing [§§ 359, 360] in the case of each of the nineteen remaining * Great Methods.' [Here ends] the First Path. II. The Second Path.

၃၆၂။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ကာမဘုံ၌ တပ်မက်မှု ‘ကာမရာဂ’ ဖျက်ဆီးမှု ‘ဗျာပါဒ’ တို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ တတိယဘုံ (အနာဂါမ်အဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်တတ်သော,သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ အောက်မဂ်နှစ်ပါးဖြင့် သိအပ်ပြီးသော တရားကိုပင် အစိုးတရ သိမှု ‘အညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ တတိယမဂ် ပြီးပြီ။ စတုတ္ထမဂ်

[362] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal (the rapt meditation), whereby there is a going forth and onward, making for the undoing of rebirth — and when, that he may ! Samatho. See above, § 54. attain to the Second Stage, he has diminished the strength of sensual passions and of maKce, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana . . . progress whereto is difficult and intuition sluggish — then the contact . . . the faculty of knowledge made perfect . . . the balance that arises — these . . . are states that are good. m. The Third Path.

၃၆၃။ အဘယ်တရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ ရူပဘုံ၌ တပ်မက်မှု ‘ရူပရာဂ’ , အရူပဘုံ၌ တပ်မက်မှု ‘အရူပရာဂ’ , ထောင်လွှားမှု ‘မာန’ , ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ , သိအပ်မှုကိုမသိမှု (သစ္စာလေးပါးကို မသိမှု) ‘အဝိဇ္ဇာ’ တို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ရှားခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ စတုတ္ထဘုံ (အရဟတ္တအဆင့် ရဟန္တာအဆင့်) သို့ ရောက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက် တတ်သော,သေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို ဖျက်ဆီးလျက် သွားတတ်သော လောကုတ္တရာဈာန်ကို ပွါး၏၊ ကာမတို့မှကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ဆင်းရဲငြိုငြင်သော အကျင့်၊ နုန့်နှေးသော အသိဉာဏ်ရှိသော ပဌမ ဈာန်သို့ရောက်၍ (ပဌမဈာန်ကို ရရှိ၍) နေ၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ အောက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် သိအပ်ပြီးသော တရားကိုပင် အစိုးတရ သိမှု ‘အညိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ အညိန္ဒြေ

[363] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal (the rapt meditation), whereby there is a going forth and onward, making for the undoing of rebirth — and when, that he may attain to the Third Stage, he has put away the entire residuum of sensual passions and of malice, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana . . . progress whereto is difficult and intuition sluggish — then the contact . . . the faculty of knowledge made perfect . . . the balance that arises — these . . . states that are good. [Here ends] the Third Path. IV. The Fourth Path.

၃၆၄။ ထိုအခါ၌ အောက်မဂ်သုံးပါးဖြင့် သိအပ်ပြီးသော တရားကိုပင် အစိုးတရ သိမှု ‘အညိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ သိအပ်ကုန်သော ‘ဉာတ’ , မြင်အပ် ကုန်သော ‘ဒိဋ္ဌ’ , ရောက်အပ်ကုန်သော (ရအပ်ကုန်သော) ‘ပတ္တ’ , ထင်ရှားကုန်သော ‘ဝိဒိတ’ , မျက်မှောက်ပြုအပ်ကုန်သော ‘သစ္ဆိကတ’ ထိုတရားတို့ကို မျက်မှောက်ပြု ခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ အကြင် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိပုံအခြင်းအရာ။ (အနိစ္စစသည်ကို) စိစစ်ခြင်းသဘော။ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် စိစစ်ခြင်းသဘော။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကိုစိစစ်ခြင်းသဘော။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကောင်းစွာ မှတ်ခြင်းသဘော၊ ကပ်၍မှတ်ခြင်းသဘော၊ ရှေးရှုကပ်၍ မှတ်ခြင်းသဘော၊ အသိဉာဏ်ရှိသူ၏ အဖြစ်၊ ကျွမ်းကျင် (လိမ္မာ) သူ၏အဖြစ်၊ သိမ်မွေ့သူ၏ အဖြစ်၊ ဝေဖန်တတ်သူ (ထင်ရှားပြတတ်သူ) ၏အဖြစ်။ (အနိစ္စစသည်ကို) ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ နှိုင်းချိန်ခြင်း သဘော၊ မြေကြီးနှင့်တူသော သဘော၊ တစ်နည်း -ဟုတ်မှန်သောအနက်၌ မွေ့လျော်တတ်သော သဘော၊ ကိလေသာတို့ကို ညှဥ်းဆဲနှိပ်စက်စေတတ်သော သဘော၊ ထိုးထွင်း၍ သိမှု၌ ညွတ်စေတတ်သော သဘော၊ အထူးထူး ရှုမြင်တတ်သော သဘော၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိတတ်သော သဘော။ (လမ်းမှားသို့ ပြေးသွားနေသော စိတ်ကိုလမ်းမှန်သို့ရောက်ရန် ထိုးနှင်တတ်သဖြင့်) နှင်တံ (တုတ်တပြာ) နှင့်တူသော သဘော၊ ပညာဟူသောအစိုးတရ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ‘ပညိန္ဒြေ’ ၊ မတုန် မလှုပ် (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့်သိမှု ‘ပညာဗိုလ်’။ (ကိလေသာတို့ကို ဖြတ်တတ် သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာလက်နက်။ (မိမိဖြစ်ရာပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင့်တက်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြား အားဖြင့် သိမှုပညာပြာသာဒ်။ (အဝိဇ္ဇာအမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ ထွန်းလင်း စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြား ခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာအလင်း။ (ကြည်လင်တောက်ပသော) (ခွဲဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှုပညာအရောင်။ (ထွန်းပြတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာတန်ဆောင်။ (ဖြစ် နိုင်ခဲရနိုင်ခဲ၍ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော) (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် သိမှု ပညာရတနာ၊ မတွေဝေမှု ‘အမောဟ’။ (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ (အမှန်) သိမြင်မှု ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါ ‘မဂ္ဂင်’ ဖြစ်သော , ထွက်မြောက်ကြောင်း (မဂ်) ၌ အကျုံးဝင်သော, ကောင်းစွာ သိမှု (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါဖြစ်သော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့ကို စိစစ်မှု ‘ဓမ္မဝိစယ သမ္ဗောဇ္ဈင်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အောက်မဂ် သုံးပါးဖြင့် သိအပ်ပြီးသော တရားကိုပင် အစိုးတရ သိမှု ‘အညိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော, (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,တတြမဇ္ဈတ္တတာဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် ကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ စတုတ္ထမဂ် ပြီးပြီ။ လောကုတ္တရာစိတ် ပြီးပြီ။ ကုသိုလ်အစုကို ဝေဖန်ခြင်း ‘ကုသလပဒဘာဇနီ’ ပြီးပြီ။ (ခ) အကုသိုလ် အစုကို ဝေဖန်ခြင်း “အကုသလ ပဒဘာဇနီ” ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြာခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ လောဘမူ ပဌမစိတ်

[364] Which are the states that are good ? When he cultivates the Jhana of the Higher Ideal (the rapt meditation), whereby there is a going forth and onward, making for the undoing of rebirth, and when, that he may attain the Fourth Stage, he has put away absolutely and entirely all passion for Form, all passion for the Formless, all conceit, excitement and ignorance, and so, aloof from sensuous appetites, aloof from evil ideas, enters into and abides in the First Jhana . . . progress whereto is difficult and intuition sluggish — then the contact . . . the faculty of knowledge made perfect . . . the balance that arises — these . . . are states that are good. [364a] What on that occasion is the faculty of knowledge made perfect (a ii n i n d r i y a m) ? The wisdom that makes for the realization of those truths that have been realized, comprehended, attained to, discerned and known — the wisdom that is understanding, search, research, searching the Truth, etc. [Continue as in § 292.] [Here ends] the Fourth Path. [Here ends] Thought engaged upon the Higher Ideal. [PART II.—BAD STATES OF CONSCIOUSNESS, Chapter VI. The Twelve Bad Thoughts (dvadasa akusalacittani).]

၃၆၅။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’ နှင့် ယှဥ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည်ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗရုံ ကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေအကြင်တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု ၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာ မှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယ ဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်မရှက်မှု ‘အဟိရိကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု (မသိမှု) ‘မောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[365] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen, which is accompanied by happiness, and associated with views and opinions, and has as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, feeling, perception, thinking, thought, conception, discursive thought, joy ease, self-collectedness ; the faculties of energy, concentration, ideation, happiness, vitality ; wrong views, wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; lust, covetousness, dulness, wrong views, unconscientiousness, disregard of blame, quiet, grasp,! balance. Now, these — or whatever other incorporeal, causally induced states that there are on that occasion — these are states that are bad.

၃၆၆။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိခြင်းသဘော၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံ အခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[366-370] What on that occasion is contact . . . feeling . . . perception . . . thinking . . . thought? Answers as in §§ 2-6 respectively,

၃၆၇။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုသာယာဖွယ်ချမ်းသာအား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော , စိတ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကိုခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သညာ၏ သဘော

၃၆၈။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနော ဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စေတနာ၏ သဘော

၃၆၉။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုစေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ အား လျောက်ပတ်သော အထူး သိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်မှု၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံအခြင်းအရာ၊ စေ့ဆော်တတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ်၏ သဘော

၃၇၀။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သိမှု ‘စိတ်’ ၊ သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိတက်၏ သဘော

၃၇၁။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံ စည်ခြင်းသဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်းသဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ရှေးရှုတင်ပေးခြင်းသဘော၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကြံ စည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိစာရ၏ သဘော

[371] What on that occasion is conception ? Answer as in § 7, substituting ' wrong intention ' (m i cchasankappo) for right intention.'

၃၇၂။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သုံးသပ်မှု၊ အထူးသုံးသပ်မှု၊ အဖန်ဖန် သုံးသပ်မှု၊ ကပ်၍ သုံးသပ်မှု၊ စိတ်ကို (အာရုံနှင့်) အစဥ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ ထားမှု၊ စိတ်၏ (အာရုံကို) အစဥ်မပြတ် ကြည့်ရှုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သော သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပီတိ၏ သဘော

[372-374] What on that occasion is discursive thought . . . joy . . . ease? Answers as m §§ 8-10 respectively.

၃၇၃။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် နှစ်သက်မှု၊ ဝမ်းမြောက်မှု၊ လွန်စွာ ဝမ်းသာမှု၊ များစွာ ဝမ်းသာမှု၊ ရွှင်လန်းမှု၊ များစွာရွှင်လန်းမှု၊ နှစ်သိမ့်မှု၊ တက်ကြွမှု၊ စိတ်၏ နှစ်လိုမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သုခ၏ သဘော

၃၇၄။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ် ၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာတွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏ သဘော

၃၇၅။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာတည်မှု၊ သက်ဝင်၍ (စွဲယူ၍) တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝီရိယိန္ဒြေ၏ သဘော

[375] What on that occasion is self-coUectedness ? Answer as in § 11, substituting ' wrong concentration ' Jor ' right concentration.'

၃၇၆။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက် မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက် အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင်ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (အကုသိုလ်စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမာဓိန္ဒြေ၏သဘော

[376] What on that occasion is the faculty of energy ? Ansiver as in § 13, substituting ' wrong endeavour ' for * right endeavour.'

၃၇၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ (စွဲယူ၍) တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မနိန္ဒြေ၏သဘော

[377] What on that occasion is the faculty of concentration? Answer as in § 375.

၃၇၈။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သိမှု ‘စိတ်’ ၊ သိတတ်သောသဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ် နှလုံး၊ ဖြူစင်သောသဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသောဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော အထူး သိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သောမနဿိန္ဒြေ၏ သဘော

[378-380] What on that occasion is the faculty of ideation . . . happiness . . . vitality? Answers as in §§ 17-19 respectively.

၃၇၉။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည်အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသောချမ်းသာမှု၊ စိတ်ကို ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု ချမ်းသာခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ သဘော

၃၈၀။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင် အသက်၊ တည် ကြောင်းသဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော၊ ဖြစ်မှုသဘော၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော၊ စောင့် ရှောက်ခြင်းသဘော၊ အသက်ရှည်ကြောင်း သဘော၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၏ သဘော

၃၈၁။ ထိုအခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိ’။ (ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော) အမြင်မှားမှု တို့၌ ပါဝင်ခြင်းသဘော ‘ဒိဋ္ဌိဂတ’။ (အမြင်မှန်ကို ပိတ်ဆီးတတ်သော) အမြင်မှားမှုတောအုပ် ‘ဒိဋ္ဌိဂဟန’။ (အမြင်မှန်သို့မရောက်အောင် ခက်ခဲစေသော) အမြင်မှားမှုခရီးခဲ ‘ဒိဋ္ဌိကန္တာရ’ ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ထွင်းဖောက်ဖျက်ဆီးခြင်းသဘော ‘ဒိဋ္ဌိဝိသုကာယိက’ ၊ အမြင်မှားမှုတည်းဟူသော ဖောက်ပြန်တုန်လှုပ်ခြင်းသဘော ‘ဒိဋ္ဌိဝိပ္ဖန္ဒိတ’။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌) တုပ်နှောင်ကြောင်းဖြစ်သော အမြင်မှားမှု ‘ဒိဋ္ဌိသံယောဇန’။ (အာရုံကို မှားသောအားဖြင့်) မြဲစွာ ယူတတ်သော သဘော (အယူသည်းသော သဘော) ‘ဂါဟ’။ (အမြင်မှားမှု၏) တည်ရာဖြစ်သော သဘော ‘ပတိဋ္ဌာဟ’ ၊ မှားသောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းတတ်သော သဘော ‘အဘိနိဝေသ’ ၊ မှားသော အားဖြင့် သုံးသပ်တတ်သော သဘော ‘ပရာမာသ’ ၊ စက်ဆုပ်အပ်သော လမ်းစဥ် ‘ကုမ္မဂ္ဂ’ ၊ မှားသော ခရီးလမ်းကြောင်း ‘မိစ္ဆာပထ’ ၊ မှားယွင်းသော သဘော ‘မိစ္ဆတ္တ’ ၊ မှားသော အယူတည်းဟူသောအကျိုးမဲ့တို့၏ဖြစ်ရာ ‘တိတ္ထာယတန’ ၊ ဖောက်ပြန် မှားယွင်းသောအားဖြင့် စွဲယူခြင်းသဘော ‘ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၏ သဘော

[381] What on that occasion are wrong views (m i c c h aditthi)?! The views which on that occasion are a walking in opinion, the jungle of opinion, the wilderness of opinion, the puppet-show of opinion, the scuffling of opinion, the Fetter of opinion, the grip and tenacity of it, the inclination totvards it, the being infected by it, a by-path, a wrong road, wrongness, the * fording place,' shiftiness of grasp — these are the wrong views that there then are.

၃၈၂။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်း သဘော၊ ပြင်းစွာကြံစည်ခြင်းသဘော၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်း သဘော၊ စိတ်ကိုအာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း သဘော၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မိစ္ဆာဝါယာမ၏ သဘော

[382-384] What on that occasion is wrong intention . . wrong endeavour . . . wrong concentration ? Answers as m §§ 371, 376, 375 respectively. [885, 386] What on that occasion is the power of energy . . . the power of concentration ? Ansicers as in §§ 383, 384 respectively.

၃၈၃။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့ တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု့ (အထက်တန်းသို့ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (အကုသိုလ်စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာ ဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းစွာအားထုတ် မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မိစ္ဆာသမာဓိ၏ သဘော

၃၈၄။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ (စွဲယူ၍) တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာတည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဝီရိယဗိုလ်၏ သဘော

၃၈၅။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင်လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိ ခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက် တန်းသို့ ရောက်အောင်ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (အကုသိုလ်စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သောအလိုဆန္ဒရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏ အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့်သူ)တို့၏ အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သမာဓိဗိုလ်၏ သဘော

၃၈၆။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာတည်မှု၊ သက်ဝင်၍ (စွဲယူ၍) တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့ လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ အဟိရီကဗိုလ်၏ သဘော

၃၈၇။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သဘောတရားသည်ရှက်ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်ကို မရှက်တတ်၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများသို့ရောက်ခြင်းကို (လွန်ကျူးခြင်းကို) မရှက်တတ်။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ အနောတ္တပ္ပဗိုလ်၏ သဘော

[387] What on that occasion is the power of unconscientiousness (ahirikabalam)? The absence which there is on that occasion of anyfeeling of conscientious scruple when scruples ought to be felt, the absence of conscientious scruple at attaining to bad and evil states — this is the power of unconscientiousness that there then is.

၃၈၈။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သဘောတရားသည်ကြောက်လန့်ထိုက်သော ကာယဒုစရိုက်စသည်မှ မကြောက်လန့် တတ်၊ ယုတ်မာသောအကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းမှ မကြောက်လန့်တတ်။ ထိုအခါ၌ (ကာယ ဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ လောဘ၏ သဘော

[388] What on that occasion is the power of disregard of blame (anottappabalam)? The absence which there is on that occasion of any sense of guilt where a sense of guilt ought to be felt, the absence of a sense of guilt at attaining to bad and evil states — this is the power of disregard of blame that there then is.

၃၈၉။ ထိုအခါ၌ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် လိုချင်ခြင်းသဘော ‘လောဘ’ ၊ လိုချင်ပုံအခြင်းအရာ ‘လုဗ္ဘနာ’ ၊ လိုချင် တတ်သူ၏အဖြစ် ‘လုဗ္ဘိတတ္တ’ ၊ စွဲလမ်းခြင်း ‘သာရာဂ’ ၊ စွဲလမ်းပုံ အခြင်းအရာ ‘သာရဇ္ဇနာ’ ၊ စွဲလမ်းတတ် သူ၏အဖြစ် ‘သာရဇ္ဇိတတ္တ’ ၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ ၊ အကုသိုလ်တရားတို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော လိုချင်မှု ‘လောဘအကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မောဟ၏ သဘော

[389] What on that occasion is lust ? The lust, lusting, lustfulness which there is on that occasion, the infatuation, the feeling and being infatuated, the covetousness, the lust that is the root of badness — this is the lust that there then is.

၃၉၀။ ထိုအခါ၌ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် မသိခြင်းသဘော ‘အညာဏ’။ (အမှန်တရားကို) မမြင်ခြင်းသဘော ‘အဒဿန’ ၊ ထိုးထွင်း၍မသိတတ်သော သဘော ‘အနဘိသမယ’။ (အမှန်တရားအား) လျော်စွာ မသိတတ် သော သဘော ‘အနနုဗောဓေ’။ (အနိစ္စစသည်တို့နှင့် ယှဥ်၍) မသိတတ်သော သဘော (မှားယွင်းစွာ သိတတ်သောသဘော) ‘အသမ္ဗောဓ’ ၊ ထိုးထွင်း၍ မသိခြင်းသဘော ‘အပ္ပဋိဝေဓ’။ (အနိစ္စစသည်ဖြင့်) မယူတတ်သောသဘော ‘အသံဂါဟန’။ (အမှန်တရားကို) သက်ဝင်၍ မယူတတ်သော သဘော ‘အပရိယောဂါဟန’ ၊ ညီညီညွတ်ညွတ် မရှုတတ်သော (အနိစ္စစသည်ကို နိစ္စစသည်ဟု မညီမညွတ် ရှုတတ်သော) သဘော ‘အသမပေက္ခန’ ၊ မဆင်ခြင်တတ်သော သဘော ‘အပစ္စဝေက္ခန’ ၊ မျက်မှောက် မရှုတတ်သော သဘော (အကောင်းအဆိုးကို မဝေခွဲတတ်သော သဘော) ‘အပစ္စက္ခကမ္မ’။ (စိတ်) ဖြူစင် သန့်ရှင်းမှုကိုဖျက်ဆီးကြောင်း သဘော ‘ဒုမ္မေဇ္ဈ’ ၊ လူမိုက်ဖြစ်ကြောင်း သဘော ‘ဗာလျ’ ၊ ကောင်းစွာ (ခွဲခွဲခြားခြား) အပြားအားဖြင့် မသိတတ်သော သဘော ‘အသမ္ပဇည’ ၊ တွေဝေခြင်း သဘော ‘မောဟ’ ၊ ပြင်းစွာတွေဝေခြင်းသဘော ‘ပမောဟ’။ (တရားအားလုံး၌) ထက်ဝန်းကျင် တွေဝေခြင်း သဘော ‘သမ္မောဟ’ ၊ သိအပ်သည်ကို မသိခြင်း (သစ္စာလေးပါးကို မသိခြင်း) သဘော ‘အဝိဇ္ဇာ’။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌) နစ်မြုပ်စေတတ်သော မသိမှုသဘော ‘အဝိဇ္ဇောဃ’။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌) ယှဥ်စေတတ်သော မသိမှုသဘော ‘အဝိဇ္ဇာယောဂ’ ၊ အစဥ်ကိန်းဝပ်တတ်သော မသိမှုသဘော ‘အဝိဇ္ဇာနုသယ’။ (ကိလေသာတို့၏) ထကြွသောင်းကျန်းခြင်း မသိမှုသဘော ‘အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာန’။ (စီးပွားချမ်းသာသို့ မရောက်နိုင်အောင် ပိတ်ပင်တတ်သဖြင့်) တံခါးကျည် (မင်းတုတ်) နှင့် တူသော မသိမှုသဘော ‘အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ’ ၊ အကုသိုလ်တို့၏ အခြေအမြစ်ဖြစ်သော တွေဝေမှု ‘မောဟအကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ အဘိဇ္ဈာ၏ သဘော

[390] What on that occasion is dulness ? The lack of knowledge, of vision, which there is on that occasion ; the lack of co-ordination, of judgment, of wakefulness, of penetration ; the inability to comprehend, to grasp thoroughly; the inability to compare, to consider, to demonstrate; the folly, the childishness, the lack of intelligence; the dulness that is vagueness, obfuscation, ignorance, the Flood of ignorance, the Bond of ignorance, the bias of ignorance, the obsession of ignorance, the barrier of ignorance ; the dulness that is the root of badness— this the dulness that there then is.

၃၉၁။ ထိုအခါ၌ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် လိုချင်ခြင်းသဘော၊ လိုချင်ပုံအခြင်းအရာ၊ လိုချင်တတ်သူ၏ အဖြစ်၊ စွဲလမ်းခြင်းသဘော၊ စွဲလမ်းပုံ အခြင်းအရာ၊ စွဲလမ်းတတ်သူ၏အဖြစ်၊ မက်မောမှု၊ အကုသိုလ်တို့၏အခြေအမြစ်ဖြစ်သော လိုချင်မှု ‘လောဘအကုသလမူလ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၏ သဘော

[391-397] What on that occasion is covetousness . . . are wrong views ... is unconscientiousness . . . disregard of blame . . . quiet . . . grasp . . . balance ? Answers as in 389, 381, 387, 388, 375, 376, and, again, 375 respectively. Or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are bad. [Summary.] [397a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are five, the Jhana is fivefold, the Path is fourfold, the powers are four, the causes are two, contact, I are each single [factors] ; etc. J etc. [Continue as in § 58.]

၃၉၂။ ထိုအခါ၌ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် အမြင်မှားမှု။ (ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော) အမြင်မှားမှုတို့၌ ပါဝင်ခြင်း သဘော။ (အမြင်မှန်ကို ပိတ်ဆီးတတ်သော) အမြင်မှားမှု တောအုပ်။ (အမြင်မှန်သို့ မရောက် နိုင်အောင်ခက်ခဲစေသော) အမြင်မှားမှု ခရီးခဲ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ထွင်းဖောက်ဖျက်ဆီးခြင်းသဘော၊ အမြင်မှားမှုတည်းဟူသော ဖောက်ပြန်တုန်လှုပ်ခြင်း သဘော။ (ဝဋ်ဆင်းရဲ၌) တုပ်နှောင်ကြောင်းဖြစ်သော အမြင်မှားမှု။ (အာရုံကိုမှားသောအားဖြင့်) မြဲစွာယူတတ်သော သဘော (အယူသည်းသော သဘော)။ (အမြင်မှားမှု၏) တည်ရာဖြစ်သော သဘော၊ မှားသောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းတတ်သော သဘော၊ မှားသောအားဖြင့် သုံးသပ် တတ်သော သဘော၊ စက်ဆုပ်အပ်သော လမ်းစဥ်၊ မှားသောခရီးလမ်းကြောင်း၊ မှားယွင်းသော သဘော၊ မှားသောအယူတည်းဟူသော အကျိုးမဲ့တို့၏ဖြစ်ရာ၊ ဖောက်ပြန်မှားယွင်းသောအားဖြင့် စွဲယူခြင်း သဘော သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အမြင်မှားမှု့ ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ အဟိရီက၏ သဘော

၃၉၃။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘော တရားသည် ရှက်ထိုက်သောကာယဒုစရိုက်စသည်ကို မရှက်တတ်၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားများသို့ ရောက်ခြင်းကို (လွန်ကျူးခြင်းကို) မရှက်တတ်။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ အနောတ္တပ္ပ၏ သဘော

၃၉၄။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သဘောတရား သည် ကြောက်လန့်ထိုက်သောကာယဒုစရိုက်စသည်မှ မကြောက်လန့်တတ်၊ ယုတ်မာသော အကုသိုလ် တရားများသို့ ရောက်ခြင်းမှမကြောက်လန့်တတ်။ ထိုအခါ၌ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သမထ၏ သဘော

၃၉၅။ ထိုအခါ၌ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍တည်မှု၊ မရွေ့ လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပဂ္ဂါဟ၏ သဘော

၃၉၆။ ထိုအခါ၌ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် လုံ့လအားထုတ်မှု၊ ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်မြောက်မှု၊ အဆင့်ဆင့်တိုးတက်အားထုတ်မှု၊ အထက်သို့တက်၍ ကြိုးပမ်းမှု (အထက်တန်းသို့ ရောက်အောင် ကြိုးပမ်းမှု)၊ လုံ့လစိုက်မှု၊ ဆင်းရဲကို သည်းခံမှု၊ အပြင်းအထန် ကြိုးစားမှု၊ ခိုင်မြဲမှု။ (အကုသိုလ် စိတ်အစဥ်ကို) ဆောင်ထားမှု၊ မလျော့သော အားထုတ်မှုရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော အလိုဆန္ဒ ရှိသူ၏အဖြစ်၊ မချအပ်သော တာဝန်ရှိသူ၏အဖြစ်၊ တာဝန်ကို ကောင်းစွာ ထမ်းဆောင်မှု၊ ရဲဝံ့သူ (ရဲရင့် သူ)တို့၏အမှုအလုပ်၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာအားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ အဝိက္ခေပ၏ သဘော

၃၉၇။ ထိုအခါ၌ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှု၊ ကောင်းစွာ တည်မှု၊ သက်ဝင်၍ တည်မှု၊ မရွေ့လျားမှု၊ မပျံ့လွင့်မှု၊ မရွေ့လျားသော စိတ်ရှိသူ၏အဖြစ် (စိတ်မရွေ့လျားမှု)၊ ငြိမ်သက်မှု၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည် မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်လေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၃၉၈။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ ၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာအားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စွဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤ တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လောဘမူ ဒုတိယစိတ်

[398] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, conception, discursive thought, joy, self'CoUectedness ; the faculties of energy, concentration, vitality ; wrong views, wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; lust, covetousness, dulness ; wrong views ; unconscientiousness, disregard of blame ; quiet, grasp, balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion, exclusive of the skandhas of feeling, perception and intellect — these are the skandha of syntheses. [Continue as in § 58.] sH 5i: i 'Ai i.': ;;; II.

၃၉၉။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် ယှဥ်သော ပြုပြင်မှုတိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေအကြင် အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏၊ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ လောဘမူ တတိယစိတ်

[399] Which are the states fchat are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by pleasure, associated with views and opinions, and prompted by a conscious motive, and which has as its object a sight ... or what not, then there is contact . . . balance . . . [Continue as in the First 'Thought, § 365.] III.

၄၀၀။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် မယှဥ်သောအကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင်တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည် ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည့်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည်ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်မှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ပ။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသောဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်လေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏၊ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[400] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by happiness and disconnected with views and opinions, and which has as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, or what not, then there is contact, etc. [Continue as in the first Bad Thought, but omitting the single, twice enumerated item 'wrong views. '] [Summary.] [400a] Now, at that time the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are five, the Jhana is fivefold, the Path is threefold, etc., etc. [Continue as in § 58.]

၄၀၁။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရအားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မှားယွင်းစွာတည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သောအကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, မာနဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လောဘမူ စတုတ္ထစိတ်

[401] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Answei' as in § 398, omitting * wrong views.' ly.

၄၀၂။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် မယှဥ်သော ပြုပြင်မှုတိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေထိမှု ‘ဖဿ’ သည်ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ လောဘမူ ပဉ္စမစိတ်

[402] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by pleasure, disconnected with views and opinions, and prompted by a conscious motive, and which has as its object a sight ... or what not, then there is contact . . . balance . . . {Continue as in the Third Thought, § 400.]

၄၀၃။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် ယှဥ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည်ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေအကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည်ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည် မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ်တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှု မှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[403] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by disinterestedness, and associated with views and opinions, and has as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a [mental] state, or what not, then there is contact, thought, feeling, conception, perception, discursive thought, thinking, disinterestedness, self-coUectedness ; the faculties of energy, concentration, ideation ; disinterestedness, vitality ; wrong views, wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; lust, covetousness, dulness ; wrong views ; unconscientiousness, disregard of blame, composure, • grasp, balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are bad.

၄၀၄။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိခြင်းသဘော၊ တွေ့ထိပုံ အခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံ အခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[404-407] Questions and answers on * contact,' 'feeling,' 'disinterestedness,' and *the faculty of disinterestedness' identical with those in 151-154. [Summary.] [407a] Now, at that time the skandhas are four, etc., the faculties are five, the Jhana is fourfold, the Path is fourfold, etc. [Continue as in § 58.]

၄၀၅။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သော၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ အားလျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော၊ ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှု ကြောင့်ဖြစ်သော ၊ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သော အကြင်သဘော၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားမှုသဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားမှုသဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဥပေက္ခာ၏ သဘော

၄၀၆။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သော အကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်, ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သောအကြင် ခံစားမှုသဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်,ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားမှုသဘော သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၏သဘော

၄၀၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာ ယာဖွယ်လည်းမဟုတ်သော အကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားမှု သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော အကြင် ခံစားမှုသဘော သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေငါးပါး တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည်ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်လေးပါတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၄၀၈။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ ၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည် မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယ ဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လောဘမူ ဆဋ္ဌစိတ်

[408] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, conception, discursive thought, self-collectedness, etc. [Continue as in § 398, *joy' having been omitted as incompatible with disinterestedness.'] VI.

၄၀၉။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် ယှဥ်သော၊ ပြုပြင်မှု တိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကို ဖြစ်စေ အကြင်အကြင်တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ လောဘမူ သတ္တမစိတ်

[409] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by disinterestedness, associated with views and opinions, and prompted by a conscious motive, and which has as its object a sight ... or what not, then there is contact, etc. [Continue as in Thought V.] VII.

၄၁၀။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် မယှဥ် သော အကုသိုလ်စိတ်သည်ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည်ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, မာနဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည် (ရှိကုန်၏)။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ပ။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေငါးပါး တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည်ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်လေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, မာနဟူသော) အကြင်နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[410] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by disinterestedness, and disconnected with views and opinions, and which has as its object a sight ... or what not, then there is contact, etc. [Continue as in Thought F., omitting * wrong views.'] [Summary.] [410a] Now at that time the skandhas are four, etc., the faculties are five, the Jhana is fourfold, the Path is threefold, etc. [Continue as in § 397a.] ■X- -X- -X- -X- -x-

၄၁၁။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ မှားယွင်းစွာကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယ ဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှု မှ) မတုန်မလှုပ်မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ လိုချင်မှု ‘လောဘ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ၊ မက်မောမှု ‘အဘိဇ္ဈာ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှု မှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ,ဥဒ္ဓစ္စ, မာနဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ လောဘမူ အဋ္ဌမစိတ်

[411] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Ansiver as in § 398, omitting both ' joy ' and ' wrong views.' :!« H< c ;- * >:c VIII.

၄၁၂။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော ၊ အမြင်မှားမှု ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ’ နှင့် မယှဥ်သော၊ ပြုပြင်မှု တိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွ ဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကို ဖြစ်စေ အကြင်အကြင်တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည် ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ ဒေါသမူ ပဌမစိတ်

[412] Which are the states that are bad ? Ansiver as in Thought VII., with the additional Jactor, inserted as in Thoughts II,, IV., VI., of ' prompted by a conscious motive.' IX.

၄၁၃။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ စိတ်မချမ်းသာမှု ‘ဒေါမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ၊ အာရုံ၌ ထိပါးမှု ‘ပဋိဃ’ (ဒေါသ) နှင့် ယှဥ်သောအကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံကို ဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ ဆင်းရဲမှု ‘ဒုက္ခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်မချမ်းသာမှု ‘ဒေါမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာအားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည်ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဖျက်ဆီးမှု ‘ဒေါသ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်ပျက်စီးမှု ‘ဗျာပါဒ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှု မှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, ဣဿာ,မစ္ဆရိယ, ကုက္ကုစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[413] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by melancholy and associated with repugnance," and which has as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a mental state, or what not, then there is contact, feeling, perception, thinking, thought, conception, discursive thought, distress, self-collectedness ; the faculties of energy, concentration, ideation, melancholy, vitality ; wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; hate, dulness ; malice ; unconscientiousness, disregard of blame, quiet, grasp, balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are bad.

၄၁၄။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိခြင်း၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်း အရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[414] The question arid answer on ' contact,' § 2.

၄၁၅။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမသာယာဖွယ်အား လျောက်ပတ်သော အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏ ဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော စိတ်၌ မှီသော အကြင် မသာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ဆင်းရဲမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော မသာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ဆင်းရဲကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော မသာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ဆင်းရဲခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဒုက္ခ၏ သဘော

[415] What on that occasion is feeling ? The mental pain, the mental distress (dukkham), which, on that occasion, is born of contact with the appropriate element of representative intellection ; the painful, distressful sensation which is born of contact with thought ; the painful, distressful feeling which is born of contact with thought — this is the distress that there then is.

၄၁၆။ ထိုအခါ၌ ဆင်းရဲမှု ‘ဒုက္ခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင် မသာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ဆင်းရဲမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော မသာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ဆင်းရဲကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော မသာယာ ဖွယ်ခံစားမှု၊ ဆင်းရဲခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဆင်းရဲမှု ‘ဒုက္ခ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဒေါမနဿိန္ဒြေ၏ သဘော

[416, 417] What on that occasion is distress (d u k k h a m) . . . the faculty of melancholy (domanassindriyam)? Ansivers as for * feeling ' in § 415, omitting * with the appropriate element of representative intellection.'

၄၁၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်မချမ်းသာမှု ‘ဒေါမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင်မသာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ဆင်းရဲမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော မသာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ဆင်းရဲ ကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော မသာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ဆင်းရဲခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်မချမ်းသာမှု ‘ဒေါမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဒေါသ၏ သဘော

၄၁၈။ ထိုအခါ၌ ဖျက်ဆီးမှု ‘ဒေါသ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ဖျက်ဆီးမှု ‘ဒေါသ’ ၊ ဖျက်ဆီးပုံ အခြင်းအရာ ‘ဒုဿနာ’ ၊ ဖျက်ဆီး တတ်သူ၏အဖြစ် ‘ဒုဿိတတ္တ’ ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း ‘ဗျာပတ္တိ’ ၊ ဖောက်ပြန်ပုံ အခြင်းအရာ ‘ဗျာပဇ္ဇနာ’ ၊ ဖောက်ပြန်တတ်သူ၏အဖြစ် ‘ဗျာပဇ္ဇိတတ္တ’ ၊ ဆန့်ကျင်မှု ‘ဝိရောဓ’ ၊ အဖန်ဖန် ဆန့်ကျင်မှု ‘ပဋိဝိရောဓ’ ၊ ကြမ်းတမ်းသူ၏အဖြစ် ‘စဏ္ဍိက္က’ ၊ ကောင်းမွန် ပြည့်စုံစွာ မပြောဆိုနိုင်ခြင်း (မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုခြင်း) ‘အသုရောပ’ ၊ စိတ်၏ မနှစ်လိုမှု ‘အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ဖျက်ဆီးမှု ‘ဒေါသ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဗျာပါဒ၏ သဘော

[418] What on that occasion is hate ? The hate, hating, hatred which on that occasion is a disordered temper, the getting upset, opposition, hostility, churlishness, abruptness, disgust of heart — this is the hate that there then is.

၄၁၉။ ထိုအခါ၌ စိတ်ပျက်စီးမှု ‘ဗျာပါဒ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ဖျက်ဆီးမှု၊ ဖျက်ဆီးပုံ အခြင်းအရာ၊ ဖျက်ဆီးတတ်သူ၏ အဖြစ်၊ ဖောက် ပြန်ခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ပုံအခြင်းအရာ၊ ဖောက်ပြန်တတ်သူ၏အဖြစ်၊ ဆန့်ကျင်မှု၊ အဖန်ဖန် ဆန့်ကျင်မှု၊ ကြမ်းတမ်းသူ၏အဖြစ် (ကြမ်းတမ်းမှု)၊ ကောင်းမွန် ပြည့်စုံစွာ မပြောဆိုနိုင်ခြင်း (မကောင်းသဖြင့်ပြောဆိုခြင်း)၊ စိတ်၏ မနှစ်လိုမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်ပျက်စီးမှု ‘ဗျာပါဒ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ,ကုက္ကုစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ရောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်လေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ,ကုက္ကုစ္စဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[419] What on that occasion is malice ? Answer as for * hate.' Or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are bad. [Summary.] [419a] Now, on that occasion the skandhas are four, etc., the faculties are five, the Jhana is fourfold, the Path is threefold, the powers are four, the causes are two, etc. [Continue as in §§ 58-61.]

၄၂၀။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ် သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ မှားယွင်းစွာကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည် မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ ဖျက်ဆီးမှု ‘ဒေါသ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ ၊ စိတ်ပျက်စီးမှု ‘ဗျာပါဒ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက် စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (ဆန္ဒ, အဓိမောက္ခ, မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ,ကုက္ကုစ္စဟူသော) အကြင် နာမ်တရား တို့သည်ရှိကုန်၏၊ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ဒေါသမူ ဒုတိယစိတ်

[420] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, , thinking, conception, discursive thought, self-coUectedness ; the faculties of energy, concentration, vitality ; wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; hate, dulness ; malice ; unconscientiousness, disregard of blame, quiet, grasp, balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion, exclusive of the skandhas of feeling, perception and intellect — these are the skandha of syntheses.

၄၂၁။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ စိတ်မချမ်းသာမှု ‘ဒေါမနဿ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , အာရုံ၌ ထိပါးမှု ‘ပဋိဃ’ (ဒေါသ) နှင့် ယှဥ်သော,ပြုပြင်မှု တိုက်တွန်းမှု ‘သင်္ခါရ’ နှင့် တကွဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည် ရူပါရုံ ကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္တာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ မောဟမူ ပဌမစိတ်

[421] Which are the states that are bad? When a bad thought has arisen which is accompanied by melancholy, associated with repugnance, and prompted by a conscious motive, and which has as its object a sight ... or what not, then there is contact, etc. [Continue as in Thought IX.] XI.

၄၂၂။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , ယုံမှားမှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ နှင့် ယှဥ်သော အကုသိုလ်စိတ်သည်ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ၊ သဒ္ဒါရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဂန္ဓာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ရသာရုံကိုဖြစ်စေ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ ကိုဖြစ်စေ၊ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေးတောယုံမှားမှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ သည်ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သောအကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[422] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by disinterestedness and associated with perplexity, and which has as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a mental state, or what not, then there is contact, feeling, perception, thinking, thought, conception, discursive thought, disinterestedness, self-collectedness ; the faculties of energy, disinterestedness, ideation, vitality ; wrong intention, wrong endeavour ; the powers of energy, unconscientiousness, disregard of blame ; perplexity ; dulness ; unconscientiousness, disregard of blame, grasp. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are bad.

၄၂၃။ ထိုအခါ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏သဘော

[423] What on that occasion is contact ? The usual formula.

၄၂၄။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှုသည်ရှိ၏။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ဝိစိကိစ္ဆာ၏ သဘော

[424] What on that occasion is self-collectedness ? The sustaining of thought which there is on that occasion— this is the self-collectedness that there then is.

၄၂၅။ ထိုအခါ၌ ယုံမှားမှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ယုံမှားမှု ‘ကင်္ခါ’ ၊ ယုံမှားပုံအခြင်းအရာ ‘ကင်္ခါယနာ’ ၊ ယုံမှားတတ် သည်၏အဖြစ့် ‘ကင်္ခါယိတတ္တ’ ၊ မသိခြင်း ‘ဝိမတိ’ ၊ သဘာဝကို စဥ်းစားလျှင် (မဆုံးဖြတ်နိုင်၍) ပင်ပန်း ကြောင်းသဘော ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ၊ မှန် မမှန်နှစ်မျိုးအားဖြင့် (မဝေခွဲနိုင်၍) တုန်လှုပ်တတ်သော သဘော ‘ဒွေဠှက’ ၊ လမ်းနှစ်ခွနှင့် တူသော သဘော ‘ဒွေဓာပထ’ ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ဖြစ်တတ် (ယုံမှားတတ်) သော သဘော ‘သံသယ’ ၊ ဧကန္တအားဖြင့် ယူခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ခြင်းသဘော ‘အနေကံသဂ္ဂါဟ’။ (ဆုံးဖြတ်ခြင်းငှါမစွမ်းနိုင်၍) အာရုံမှ ဆုတ်နစ်တတ်သော သဘော ‘အာသပ္ပနာ’။ (ဆုံးဖြတ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်၍) ထက်ဝန်း ကျင် (အာရုံမှ) ရွေ့လျားတတ်သော သဘော ‘ပရိသပ္ပနာ’။ (ဆုံးဖြတ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်၍အာရုံ၌ ဉာဏ်ဖြင့်) မသက်ဝင်နိုင်ခြင်းသဘော ‘အပရိယောဂါဟနာ’။ (ဆုံးဖြတ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်၍) စိတ်၏ခက်တရော်သည်၏အဖြစ် ‘ထမ္ဘိတတ္တံ စိတ္တဿ’ ၊ စိတ်ကို ရေးခြစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်သော သဘော ‘မနောဝိလေခ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ယုံမှားမှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့အပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေလေးပါး တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်သုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[425] What on that occasion is perplexity (vicikiccha)?! The doubt, the hesitating, the dubiety, which on that occasion is puzzlement/ perplexity ; distraction, standing at cross-roads f collapse, uncertainty of grasp ; evasion, hesitation f incapacity of grasping thoroughly, stiffness of mind, mental scarifying — this is the perplexity that there then is. [Summary.] [425a] Now, at that time the skandhas are four, etc., the faculties are four, the Jhana is fourfold, the Path is twofold, the powers are three, the cause is one, etc. [Continue as in § 58.]

၄၂၆။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာအားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ ယုံမှားမှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကိုချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရ, ဥဒ္ဓစ္စဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပ၊ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ မောဟမူ ဒုတိယစိတ်

[426] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, conception, discursive thought, self-collectedness ; the faculties of energy, vitality ; wrong intention, wrong endeavour ; the powers of energy, unconscientiousness, disregard of blame ; perplexity, dulness ; unconscientiousness, disregard of blame, grasp. Or whatever other, etc. [Continue as in § 420.] XII.

၄၂၇။ အဘယ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ နှင့်ယှဥ်သော အကုသိုလ် စိတ်သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောက်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ သည် ဖြစ်၏၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ သည် ဖြစ်၏။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ သည် ဖြစ်၏၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ သည် ဖြစ်၏၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[427] Which are the states that are bad ? When a bad thought has arisen which is accompanied by disinterestedness and associated with excitement, and which has as its object a sight, a sound, a smell, a taste, a touch, a mental state, or what not, then there is contact, feeling, perception, thinking, thought, conception, discursive thought, disinterestedness, self-collectedness, the faculties of energy, concentration, ideation, On the omission of ' balance,' c/. below, § 429, n. disinterestedness, vitality ; wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; excitement ; dulness ; unconscientiousness, disregard of blame, quiet, grasp, balance. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are bad.

၄၂၈။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ဥဒ္ဓစ္စ၏ သဘော

[428] Usual question and answer on ' contact.' ■X- -5 -X- if -X- -X-

၄၂၉။ ထိုအခါ၌ ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တုန်လှုပ်သည်၏အဖြစ် (ပျံ့လွင့်ခြင်း) ‘စိတ္တဿဥဒ္ဓစ္စ’ ၊ မငြိမ်သက်ခြင်း (မငြိမ်းအေးခြင်း) ‘အဝူပသမ’ ၊ စိတ်ကို ပစ်လွှင့်တတ်သော သဘော (စိတ်၏ ဖရိုဖရဲ ပျံ့လွင့်ခြင်း) ‘စေတသော ဝိက္ခေပ’ ၊ စိတ်၏ တုန်လှုပ်တတ်သည်၏အဖြစ် ‘ဘန္တတ္တံ စိတ္တဿ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ပ။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ် မည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယာတန နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော ဈာန်သည် ဖြစ်၏၊ အင်္ဂါ သုံးပါးရှိသောဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ကြောင်း ‘မဂ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ဗိုလ်လေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိတ်တစ်ပါးသည်ဖြစ်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ် တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည် ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[429] What on that occasion is excitement (uddhaccam)? The excitement of mind which on that occasion is disquietude, agitation of heart, turmoil of mind — this is the excitement that there then is. [429a] Now, at that time the skandhas are four, etc., the faculties are five, the Jhana is fourfold, the Path is threefold, the powers are four, the cause is one, etc. [Continue as in § 58.]

၄၃၀။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှု အစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှှုု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယိန္ဒြေ’ ၊ အစိုးတရ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိန္ဒြေ’ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ၊ မှားယွင်းစွာ ကြံစည်မှု ‘မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ’ ၊ မှားယွင်းစွာ အားထုတ်မှု ‘မိစ္ဆာဝါယာမ’ ၊ မှားယွင်းစွာ တည်ကြည်မှု ‘မိစ္ဆာသမာဓိ’ ၊ မတုန်မလှုပ် အားထုတ်မှု ‘ဝိရိယဗိုလ်’ ၊ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ် မရှက်မှု ‘အဟိရီကဗိုလ်’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မတုန်မလှုပ်မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပဗိုလ်’ ၊ ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ ၊ တွေဝေမှု ‘မောဟ’။ (ကာယဒုစရိုက်စသောမကောင်းမှုမှ) မရှက်မှု ‘အဟိရီက’။ (ကာယဒုစရိုက်စသော မကောင်းမှုမှ) မကြောက်လန့်မှု ‘အနောတ္တပ္ပ’ ၊ ငြိမ်သက်မှု ‘သမထ’ ၊ ချီးမြှောက်မှု ‘ပဂ္ဂါဟ’ ၊ မပျံ့လွင့်မှု ‘အဝိက္ခေပ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှု အစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပ၊ ဤတရားတို့သည် အကုသိုလ်မည်ကုန်၏။ အကုသိုလ်စိတ် တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး ပြီးပြီ။ အကုသလပဒဘာဇနီ ပြီးပြီ။ ၃-ကုသိုလ် အကုသိုလ်အဖြစ်ဖြင့် မဟောကြားမူ၍ တမျိုးတခြားအားဖြင့် ဟောကြားသော တရားစုကို ဝေဖန်ခြင်း “အဗျာကတပဒဘာဇနီ” ဟိတ်မရှိသောကုသိုလ်၏အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ဝိညာဏ်ငါးပါး ‘အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ပဉ္ဇဝိညာဏ်’ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ စက္ခုဝိညာဏ်

[430] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, conception, discursive thought, self-collectedness ; the faculties of energy, , concentration, vitaUty; wrong intention, wrong endeavour, wrong concentration ; the powers of energy, concentration, unconscientiousness, disregard of blame ; excitement ; dulness ; unconscientiousness, disregard of blame, quiet, grasp, balance. Or whatever other, etc. [Continue as in § 62.] [Here end] the Twelve Bad Thoughts. [PABT III— INDETERMINATE STATES OF CONSCIOUS- NESS. Chapter I. On Effect, or Kesult (vipako). A. Good Karma. 1. In the sensuous universe. (a) The Five Modes of Cognition considered as effects of good (kusalavipakani pane a-v innanani).] (i.) [431] Which are the states that are indeterminate ? When, as the result of good karma having been wrought, having been stored up in connexion with the sensuous universe, visual cognition has arisen, accompanied by disinterestedness, and having as its object something seen, then there is contact, thinking, feeling, thought, perception, disinterestedness, self-collectedness ; the faculties of ideation, disinterestedness, vitality. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are indeterminate.

၄၃၁။ အဘယ်တရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ (လွန်ခဲ့ပြီးသောအခါက) ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံကို ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ် ‘ကတတ္တ’ ၊ ဆည်းပူးအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ် (အဖန်ဖန် ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်) ‘ဥပစိတတ္တ’ ကြောင့် လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ဖြစ်သော , အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ လျှင် အာရုံရှိသော, (ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍) မြင်သိစိတ် ‘စက္ခုဝိညာဏ်’ သည် ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှှုု‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိ န္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ် တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

၄၃၂။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[432] Question and answer on * contact ' as above, passim.

၄၃၃။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) မြင်သိမှုသဘော ‘စက္ခုဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော , စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်းမဟုတ်သော အကြင်သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော ခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှု ကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်းမဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ် (မဆင်းရဲ မချမ်းသာ) သော ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သညာ၏ သဘော

[433] What on that occasion is feeling ? The mental [condition], neither pleasant nor unpleasant, which on that occasion is born of contact with the appropriate element of visual cognition ; the sensation, born of contact with thought, which is neither easeful nor painful ; the feeling, born of contact with thought, which is neither easeful nor painful — this is the feeling that there then is.

၄၃၄။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) မြင်သိမှုသဘော ‘စက္ခုဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံ အခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ စေတနာ၏ သဘော

[434] What on that occasion is perception ? The perception, the perceiving, the state of having perceived, which on that occasion is born of contact with the appropriate element of visual cognition — this is the perception that there then is.

၄၃၅။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု ‘စေတနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) မြင်သိမှုသဘော ‘စက္ခုဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် စေ့ဆော်ခြင်း သဘော၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံအခြင်းအရာ။ (စိတ်၏) စေ့ဆော်တတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထို အခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ်၏ သဘော

[435] What on that occasion is thinking ? The thinking, the cogitating, the reflection which on that occasion is born of contact with the appropriate element of visual cognition — this is the thinking that there then is.

၄၃၆။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သောသဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) မြင်သိမှုသဘော ‘စက္ခုဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဥပေက္ခာ၏ သဘော

[436] What on that occasion is thought ? The thought which on that occasion is ideation, mind, heart, that which is clear, ideation as the sphere of mind, the faculty of ideation, intellect, the skandha of intellect, the appropriate element of visual cognition — this is the thought that there then is.

၄၃၇။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သောအကြင်သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်းမဟုတ်သော ခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်ချမ်းသာလည်း မဟုတ် (မဆင်းရဲ မချမ်းသာ) သော ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏ သဘော

[437] What on that occasion is disinterestedness ? Answer as for ' feeling,' § 436, omitting the phrase ' which is born of contact with the appropriate element of visual cognition.'

၄၃၈။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင်တည်မှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မနိန္ဒြေ၏သဘော

[438] What on that occasion is self-collectedness ? The persistence of thought which there is on that occasion — this is the self-collectedness that there then is.

၄၃၉။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ညွတ်၍) သိတတ်သောသဘော၊ သိခြင်း သဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) မြင်သိမှုသဘော ‘စက္ခုဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၏ သဘော

[439] What on that occasion is the faculty of ideation ? Answer as for * thought,' § 436.

၄၄၀။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သောအကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်းမဟုတ်သော ခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော ၊ ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော (မဆင်းရဲ မချမ်းသာ) သော ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ သဘော

[440] What on that occasion is the faculty of disinterestedness ? Answer as in § 437.

၄၄၁။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင် အသက်၊ တည်ကြောင်း သဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော၊ ဖြစ်မှုသဘော၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း သဘော၊ အသက်ရှည်ကြောင်း သဘော၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့အပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော, အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေ သုံးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ စက္ခုဝိညာဏဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည်ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရနှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

[441] What on that occasion is the faculty of vitality ? Answer as in § 19. Or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are the states that are indeterminate. [Summary.] [441a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are three, contact counts as a single factor, etc. {Continue as in § 58], the faculty of ideation counts as a single factor, the element of visual cognition counts as a single factor, the sphere of [mental] states counts as a single factor, etc. [Continue as in § 58.] ! [442] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, thinking, self-coUectedness, the faculty of vitality, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion, exclusive of the skandhas of feeling, perception and intellect — these are the skandha of syntheses. (ii.-v.) [443] Which are the states that are indeterminate ? When, as the result of good karma having been wrought, having been stored up in connexion with the sensuous universe, auditory cognition, olfactory cognition, or gustatory cognition has arisen, accompanied by disinterestedness, and having as its object a sound, a smell, or a taste respectively ... or cognition of body has arisen, accompanied by ease, and having as its object something tangible, then there is contact, thinking, feeling, thought, perception, ease, self-collectedness ; the faculties of ideation, ease, vitality. Now, these, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are indeterminate.

၄၄၂။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခု တည်းသောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်အဗျာကတမည်ကုန်၏။ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ သောတဝိညာဏ်စသည်

၄၄၃။ အဘယ်တရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ (လွန်ခဲ့ပြီးသော အခါက) ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံကို ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ် ‘ကတတ္တ’ ,ဆည်းပူးအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ် (အဖန်ဖန် ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်) ‘ဥပစိတတ္တ’ ကြောင့် လျစ် လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , အကျိုးဝိပါက်ဖြစ်သော , အသံသဒ္ဒါရုံလျှင် အာရုံရှိသော (သဒ္ဒါရုံကိုအာရုံပြု၍) ကြားသိစိတ် ‘သောတဝိညာဏ်’ သည် ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော , အနံ့ဂန္ဓာရုံလျှင် အာရုံရှိသော (ဂန္ဓာရုံကို အာရုံပြု၍) နံသိစိတ် ‘ဃာနဝိညာဏ်’ သည် ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ပ။ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ရသာရုံလျှင် အာရုံရှိသော (ရသာရုံကို အာရုံပြု၍) လျက်သိစိတ် ‘ဇိဝှါဝိညာဏ်’ သည် ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်၏။ပ။ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ,အတွေ့ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံလျှင် အာရုံရှိသော (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို အာရုံပြု၍) ထိသိစိတ် ‘ကာယဝိညာဏ်’ သည်ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ ချမ်းသာမှု ‘သုခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဓြေ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

၄၄၄။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[444] Question and answer on * contact ' as above, passim,

၄၄၅။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) ထိသိမှုသဘော, ‘ကာယ ဝိညာဏဓာတ်’ ၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော , ကိုယ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ ကိုယ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ ထိသိစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော , သာယာ ဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ထိသိစိတ်နှင့်ယှဥ်သော ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော , သာယာဖွယ် ချမ်းသာ ကို ခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သညာ၏ သဘော

[445] What on that occasion is feeling ? The bodily pleasure, the bodily ease, which on that occasion is born of the appropriate element of the cognition of body; the pleasurable, easeful sensation which is born of contact with the body ; the pleasurable, easeful feeling which is born of contact with the body — this is the feeling that there then is.

၄၄၆။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) ထိသိမှုသဘော ‘ကာယဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်းအရာ၊ မှတ်သား တတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စေတနာ၏ သဘော

[446] What on that occasion is perception ? The perception, the perceiving, the state of having perceived, which on that occasion is born of contact with appropriate element of the cognition of body — this is the perception that there then is.

၄၄၇။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုစေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ အား လျောက် ပတ်သော (အာရုံကို) ထိသိမှုသဘော ‘ကာယဝိညာဏဓာတ်’ ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံ အခြင်းအရာ။ (စိတ်၏) စေ့ဆော်တတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ်၏ သဘော

[447] What on that occasion is thinking ? The thinking, the cogitating, the reflection, which on that occasion is born of contact with the appropriate element of the cognition of body — this is the thinking that there then is.

၄၄၈။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သောသဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) ထိသိမှုသဘော ‘ကာယဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သုခ၏ သဘော

[448] What on that occasion is thought ? The thought which on that occasion is ideation, mind, heart, that which is clear ; ideation as the sphere of mind, the faculty of ideation, intellect, the skandha of intellect, the appropriate element of the cognition of body — this is the thought that there then is.

၄၄၉။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ကိုယ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ ကိုယ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ ထိသိစိတ်နှင့် ယှဥ်သောကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ ထိသိစိတ် နှင့်ယှဥ်သော ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏ သဘော

[449] What on that occasion is ease ? The bodily pleasure, the bodily ease which on that occasion is the pleasant, easeful sensation born of contact with the body ; the pleasant, easeful feeling born of contact with the body — this is the ease that there then is.

၄၅၀။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ မနိန္ဒြေ၏ သဘော

[450-453] What on that occasion is self-collectedness . . . the faculty of ideation 2 . . . of ease . . . of vitality? Answers as in §§ 438, 448, 449 and 441 respectively. Or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are indeterminate. [Summary.] [453a] Now, on that occasion the skandhas are four, etc. [Continue as in § 441a, substituting ' the element of the cognition of body' Jm- * the element of visual cognition.']

၄၅၁။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရသိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) ထိသိမှု သဘော ‘ကာယဝိညာဏဓာတ်’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သုခိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၅၂။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ချမ်းသာမှု ‘သုခိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ကိုယ်၌ မှီသော အကြင် သာယာမှု၊ ကိုယ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ ထိသိစိတ်နှင့်ယှဥ်သော ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကိုခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ ထိသိစိတ်နှင့် ယှဥ်သော ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ချမ်းသာမှု ‘သုခိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၅၃။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင်အသက်၊ တည် ကြောင်းသဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော၊ ဖြစ်မှုသဘော၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော၊ စောင့် ရှောက်ခြင်းသဘော၊ အသက်ရှည်ကြောင်း သဘော၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယာတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေသုံးပါး တို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ပ။ (အာရုံကို) ထိသိမှုသဘော ‘ကာယဝိညာဏဓာတ်’တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၄၅၄။ပ။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ စိတ်၏တစ်ခုတည်း သောအာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင်ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ်သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော တရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်းဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (မနသိကာရဟူသော) အကြင် နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည်အဗျာကတမည်ကုန်၏။ ကုသိုလ်၏ အကျိုးဖြစ်သော အထူးသိမှုစိတ် ‘ဝိညာဏ်’ငါးပါး ပြီးပြီ။ ကုသိုလ်၏အကျိုး (အာရုံကို) သိကာမျှသဘော (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) ‘ကုသလဝိပါကမနောဓာတု’ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ မနောဓာတ်

[454] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Answer as in § 442.

၄၅၅။ အဘယ်တရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ (ရှေးရှေးအတိတ်ကာလ၌) ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံကို ပြုအပ်ပြီးသည်၏ အဖြစ်, ဆည်းပူးအပ်ပြီးသည် ၏အဖြစ် (အဖန်ဖန် ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်) ကြောင့် လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ နှင့် တကွဖြစ်သော ,အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ဖြစ်သော (အာရုံကို) သိကာမျှသဘော ‘မနောဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏။ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[455] Which are the states that are indeterminate ? When, as the result of good karma having been wrought, having been stored up in connexion with the sensuous universe, an element of ideation has arisen, accompanied by disinterestedness, and having as its object a sight, a sound, a smell, a taste, something tangible, or what not, then there is contact, thought, feeling, conception, perception, discursive thought, thinking, disinterestedness, self-collectedness ; the faculties of ideation, disinterestedness, vitality. These, or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion — these are states that are indeterminate.

၄၅၆။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤ သဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[456] Question and ansiver on * contact ' as above, passim,

၄၅၇။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) သိကာမျှသော ‘မနော ဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သော အကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သော ခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှှှုုုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ် (မဆင်းရဲ မချမ်းသာ) သော ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ သညာ၏ သဘော

[457] What on that occasion is feeling ? The mental [condition], neither pleasant nor unpleasant, which on that occasion is born of contact with the appropriate element of ideation ; the sensation, born of contact with thought, which is neither easeful nor painful ; the feeling, born of contact with thought, which is neither easeful nor painful — this is the feeling that there then is.

၄၅၈။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) သိကာမျှ သော ‘မနောဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင်မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စေတနာ၏ သဘော

[458-460] What on that occasion is perception . . . thinking . . . thought? Answers as in §§ 446-448, suhstituting 'element of ideation '/or ' element of the cognition of body.'

၄၅၉။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) သိကာမျှသဘော ‘မနောဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်း သဘော၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံအခြင်းအရာ။ (စိတ်၏) စေ့ဆော်တတ်သည်၏ အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ်၏ သဘော

၄၆၀။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် စိတ်။ (အာရုံသို့ ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) သိကာမျှ သဘော ‘မနောဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိတက်၏ သဘော

၄၆၁။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံစည်ခြင်း သဘော၊ တည်ကြည်သော စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်း သဘော၊ စိတ်ကိုအာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်းသဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိစာရ၏ သဘော

[461] What on that occasion is conception ? The ratiocination, the conceiving which on that occasion is the disposition, the fixation, the focussing, the application of the mind — this is the conception that there then is.

၄၆၂။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သုံးသပ်မှု၊ အထူးသုံးသပ်မှု၊ အဖန်ဖန် သုံးသပ်မှု၊ ကပ်၍ သုံးသပ်မှု၊ စိတ်ကို (အာရုံနှင့်) အစဥ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ ထားမူ၊ စိတ်၏ (အာရုံကို) အစဥ်မပြတ် ကြည့်ရှုနေသကဲ့သို့ဖြစ်သော သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဥပေက္ခာ၏ သဘော

[462] What on that occasion is discursive thought ? The process, the sustained procedure, the progress and access [of the mind] which on that occasion is the continuous adjusting and directing of thought — this is the discursive thought that there then is.

၄၆၃။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သော အကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ်သောခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ် (မဆင်းရဲ မချမ်းသာ) သော ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည်ရှိ၏။ ထိုအခါ၌ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ဟူသည်ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏ သဘော

[463-467] What on that occasion is disinterestedness . . . self-collectedness . . . the faculty of ideation . . . of disinterestedness ... of vitality? Answers as m §§ 437, 438, 460, 440, 441 respectively. [Summary.] \ [467a] Now, on that occasion the skandhas are four, the spheres are two, the elements are two, the nutriments are three, the faculties are three, contact counts as a single factor, etc. [Continue as in § 58.] the faculty of ideation counts as a single factor, the element of ideation counts as a single factor, etc. * * * * * *

၄၆၄။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင် တည်မှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေ ကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။ မနိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၆၅။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု ‘စိတ်’ အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစ သည်အားလျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) သိကာမျှ သဘော ‘မနောဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) သည် ရှိ၏။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဥပေက္ခိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၆၆။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော သာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်၊ မသာယာဖွယ်လည်း မဟုတ်သောအကြင် သဘော၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်းမဟုတ်သော ခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲလည်း မဟုတ်၊ ချမ်းသာလည်း မဟုတ် (မဆင်းရဲ မချမ်းသာ) သော ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရလျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၆၇။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) ထိုနာမ်တရားတို့၏ အကြင် အသက်၊ တည်ကြောင်း သဘော၊ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်စေခြင်းသဘော၊ ဖြစ်မှုသဘော၊ ဖြစ်ကြောင်းသဘော၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း သဘော၊ အသက်ရှည်ကြောင်း သဘော၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ ၂-စုပေါင်းဟောကြားခြင်း ‘ကောဋ္ဌာသဝါရ’ (က) ဥဒ္ဒေသဝါရ ထိုအခါ၌ ခန္ဓာလေးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာယတနနှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဓာတ်နှစ်ပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဣန္ဒြေ သုံးပါးတို့သည်ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖဿတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ပ။ (အာရုံကို) သိကာမျှ သဘော ‘မနောဓာတ်’ (သမ္ပဋိ စ္ဆနစိတ်) တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မာယတနတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏၊ ဓမ္မဓာတ်တစ်ပါးသည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည် (ရှိကုန်၏)။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ နှင့် (ဂ) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ

၄၆၈။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ (ထိုအခါ၌) တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် (ရှိ၏)။ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ ခံစားမှုအစု ‘ဝေဒနက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ မှတ် သားမှုအစု ‘သညာက္ခန္ဓာကို ချန်ထား၍ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ကို ချန်ထား၍ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီး သောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ,မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပြုပြင်မှုအစု ‘သင်္ခါရက္ခန္ဓာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ပ။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတ မည်ကုန်၏။ ကုသလဝိပါက် မနောဓာတ် ပြီးပြီ။ ကုသိုလ်၏အကျိုး, ဝမ်းမြောက်ခြင်း စိတ်ချမ်းသာမှုနှင့်တကွဖြစ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှုသဘော (သန္တီရဏစိတ်) ‘ကုသလဝိပါက မနောဝိညာဏဓာတု သောမနဿသဟဂတ’ ၁-တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားခြင်း ‘ဓမ္မ၀၀တ္ထာနဝါရ’ (က) အကျဥ်းချုပ်ဟောကြားခြင်း ‘ဥဒ္ဒေသဝါရ’ မနောဝိညာဏဓာတ်

[468] What on that occasion is the skandha of syntheses ? Contact, discursive thought, thinking, self-collectedness, conception, the faculty of vitality. Or whatever other incorporeal, causally induced states there are on that occasion, exclusive of the skandhas of feeling, perception and intellect — these are the skandha of syntheses. ; (c) Good (karma) taking effect in representative intellection (kusala-vipakamanoyiniianadhatu). (i.) When accompanied by happiness,

၄၆၉။ အဘယ်တရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်သနည်း။ အကြင်အခါ၌ (ရှေးရှေးအတိတ်အခါ၌ ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံကို ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်, ဆည်းပူး အပ်ပြီးသည်၏အဖြစ် (အဖန်ဖန် ပြုအပ်ပြီးသည်၏အဖြစ်) ကြောင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်း စိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿ’ နှင့်တကွဖြစ်သော အကျိုး ‘ဝိပါက်’ ဖြစ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏ ဓာတ်’ (သန္တီရဏစိတ်) သည် ရူပါရုံကိုဖြစ်စေ။ပ။ ဓမ္မာရုံကိုဖြစ်စေ အကြင်အကြင် တစ်ပါးပါးကို (အာရုံတစ်မျိုးမျိုးကို) အာရုံပြု၍ ဖြစ်ဆဲဖြစ်၏။ တရားအကျဥ်းသရုပ် ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ သည် ဖြစ်၏၊ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ သည် ဖြစ်၏၊ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ သည် ဖြစ်၏၊ သိမှု ‘စိတ်’ သည် ဖြစ်၏၊ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ သည် ဖြစ်၏၊ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ သည် ဖြစ်၏၊ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ သည် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ သည် ဖြစ်၏၊ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ သည်ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏၊ အစိုးတရ စောင့်ရှောက်မှု ‘ဇီဝိတိန္ဒြေ’ သည် ဖြစ်၏။ ယေဝါပနကတရားများ ထို့ပြင် ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောတရားတို့မှ) တစ်မျိုးတခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဖြစ်ကုန်သော (အဓိမောက္ခ, မနသိကာရဟူသော) အကြင်နာမ်တရားတို့သည်ရှိကုန်၏။ ဤတရားတို့သည် အဗျာကတမည်ကုန်၏။ (ခ) အကျယ်ဟောကြားခြင်း ‘နိဒ္ဒေသဝါရ’ ဖဿ၏ သဘော

[469] Which are the states that are indeterminate ? When, as the result of good karma having been wrought, having been stored up in connexion with the sensuous universe, an element of representative cognition has arisen, accompanied by happiness and having as its object a sight, a sound, a smell, a taste, something tangible, the idea [of any of these], or what not, then there is contact, conception, feeling, discursive thought, perception, joy, thinking, ease, thought, self-collectedness ; the faculties of ideation, happiness, vitality. These, or whatever other, etc. [Continue as in § 455.]

၄၇၀။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် တွေ့ထိမှု၊ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာ တွေ့ထိပုံအခြင်းအရာ၊ ကောင်းစွာတွေ့ထိသည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝေဒနာ၏ သဘော

[470-482] These thirteen constituent states are described as in §§ 2-11 and 17-19, with the exception of * conception' (v i t a k k o) and * self-collectedness ' (c i 1 1 a s s' e k a ggata), which are described with the restricted connotation used m §§ 461, 464. [Summary.] [482a] Identical tvith § 467a, but * the element of representative cognition ' (manoviniianadhatu) mist be substituted for * the element of ideation.' ■X- ¥r * * *

၄၇၁။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ (သန္တီရဏစိတ်) ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော စိတ်၌ မှီသော အကြင် သာယာခြင်း၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားခြင်း၊ ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ခံစားမှုချမ်းသာခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သညာ၏ သဘော

၄၇၂။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုမှတ်သားမှု ‘သညာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှု သဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ (သန္တီရဏစိတ်) ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင် မှတ်သားမှု၊ မှတ်သားပုံအခြင်းအရာ၊ မှတ်သားတတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ မှတ်သားမှု ‘သညာ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ စေတနာ၏ သဘော

၄၇၃။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ ထိုစေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ (သန္တီရဏစိတ်) ၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော အကြင်စေ့ဆော်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ စေ့ဆော်ပုံအခြင်းအရာ။ (စိတ်၏) စေ့ဆော်တတ်သည်၏အဖြစ်သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စေ့ဆော်မှု (နှိုးဆော်မှု) ‘စေတနာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ်၏ သဘော

၄၇၄။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင်သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ညွတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ် နှလုံး၊ ဖြူစင်သောသဘော၊ သိမှု သဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ၊ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ (သန္တီရဏစိတ်) သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမှု ‘စိတ်’ ဟူသည်ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိတက်၏ သဘော

၄၇၅။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် ကြံစည်ခြင်းသဘော၊ အထူးကြံစည်ခြင်းသဘော၊ ကောင်းစွာ ကြံ စည်ခြင်းသဘော၊ တည်ကြည်သော စိတ်ကို အာရုံသို့ ရောက်စေခြင်းသဘော၊ အထူးရောက်စေခြင်း သဘော၊ စိတ်ကိုအာရုံသို့ ရှေးရှုတင်ပေးခြင်း သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ကြံစည်မှု ‘ဝိတက်’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ဝိစာရ၏ သဘော

၄၇၆။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သုံးသပ်မှု အထူးသုံးသပ်မှု၊ အဖန်ဖန် သုံးသပ်မှု၊ ကပ်၍သုံးသပ်မှု၊ စိတ်ကို (အာရုံနှင့်) အစဥ်မပြတ် ဆက်စပ်၍ ထားမှု၊ စိတ်၏ (အာရုံကို) အစဥ်မပြတ် ကြည့်ရှုနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သော သဘောသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ်မှု ‘ဝိစာရ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ ပီတိ၏ သဘော

၄၇၇။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် နှစ်သက်မှု၊ ဝမ်းမြောက်မှု၊ လွန်စွာ ဝမ်းသာမှု၊ များစွာ ဝမ်းသာမှု၊ ရွှင်လန်းမှု၊ များစွာရွှင်လန်းမှု၊ နှစ်သက်မှု၊ တက်ကြွမှု၊ စိတ်၏ နှစ်လိုမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ နှစ်သက်မှု ‘ပီတိ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သုခ၏သဘော

၄၇၈။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင်သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာ ခံစားမှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ ချမ်းသာမှု ‘သုခ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ၏ သဘော

၄၇၉။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် အဘယ်သဘောဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ အကြင်တည်မှုသည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ်၏ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသည်၏အဖြစ် ‘စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဤသဘောဖြစ်၏။ မနိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၈၀။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ အကြင် သိမှု ‘စိတ်’။ (အာရုံသို့ညွှတ်၍) သိတတ်သော သဘော၊ သိခြင်းသဘော၊ စိတ်နှလုံး၊ ဖြူစင်သော သဘော၊ သိမှုသဘော၊ သိခြင်းဟူသော ဖြစ်ရာဌာန ‘မနာယတန’ ၊ အစိုးတရ သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ၊ အထူးသိမှု ‘ဝိညာဏ’ ၊ အထူးသိမှု (စိတ်) အစု ‘ဝိညာဏက္ခန္ဓာ’ ထိုဖဿစသည်အား လျောက်ပတ်သော (အာရုံကို) အထူးသိမှုသဘော ‘မနောဝိညာဏဓာတ်’ (သန္တီရဏ စိတ်) သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ့သိမှု ‘မနိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ သောမနဿိန္ဒြေ၏ သဘော

၄၈၁။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် အဘယ်သဘော ဖြစ်သနည်း။ ထိုအခါ၌ စိတ်၌ မှီသော အကြင်သာယာမှု၊ စိတ်၌ မှီသော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၏ ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့်ဖြစ်သော သာယာဖွယ်ကို ခံစားမှု၊ ချမ်းသာကို ခံစားမှု၊ စိတ်၏ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှုကြောင့် ဖြစ်သော သာယာဖွယ် ခံစားမှု၊ ချမ်းသာ ခံစားမှု ‘ဝေဒနာ’ သည် (ရှိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ်ချမ်းသာမှု ‘သောမနဿိန္ဒြေ’ ဟူသည် ဤသဘော ဖြစ်၏။။ ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ သဘော