ပဉ္စကနိပါတပါဠိ မူလပါဠိတော်
ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယော
ပဉ္စကနိပါတပါဠိ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
၁။ ပဌမပဏ္ဏာသကံ
၁။ သေခဗလဝဂ္ဂေါ
၁။ သံခိတ္တသုတ္တံ
၁။ ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ။ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သေခဗလာနိ [သေက္ခဗလာနိ (က။)]။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဟိရီဗလံ [ဟိရိဗလံ (သီ။ ပီ။)], ဩတ္တပ္ပဗလံ, ဝီရိယဗလံ [ဝိရိယဗလံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)], ပညာဗလံ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သေခဗလာနိ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘သဒ္ဓါဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေန, ဟိရီဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေန, ဩတ္တပ္ပဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေန, ဝီရိယဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေန, ပညာဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေနာ’တိ။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ။ ပဌမံ။
၁။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည် - အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ ထိုအခါ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို “ရဟန်းတို့”ဟု ခေါ်တော်မူ၏။ ထိုရဟန်းတို့က “အသျှင်ဘုရား”ဟု မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်ကြားလျှောက်ထားကြကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အား။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အား။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အား။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အား။ သိမှု ‘ပညာ’ အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ “ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော ယုံကြည်မှု‘သဒ္ဓါ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်၊ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်၊ ကျင့်ဆဲ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော သိမှု ‘ပညာ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်”ဟု ကျင့်ရမည်၊ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် သင်တို့ ကျင့်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို ဟောကြားတော်မူ၏၊ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူသော တရားကို နှစ်လိုကုန်သည် ဖြစ်၍ ဝမ်းမြောက်စွာ ခံယူကြလေကုန်သတည်း။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.1 1. Powers of a Trainee In Brief So I have heard. At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. There the Buddha addressed the mendicants, “Mendicants!” “Venerable sir,” they replied. The Buddha said this: “Mendicants, there are these five powers of a trainee. What five? The powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom. These are the five powers of a trainee. So you should train like this: ‘We will have the trainee’s powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom.’ That’s how you should train.” That is what the Buddha said. Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said.
၂။ ဝိတ္ထတသုတ္တံ
၂။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သေခဗလာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဟိရီဗလံ, ဩတ္တပ္ပဗလံ, ဝီရိယဗလံ, ပညာဗလံ။ ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဟိရိမာ ဟောတိ, ဟိရီယတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန, ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သေခဗလာနိ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘သဒ္ဓါဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေန, ဟိရီဗလေန… ဩတ္တပ္ပဗလေန … ဝီရိယဗလေန… ပညာဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေနာ’တိ။ ဧဝဉှိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဝိတ္ထတသုတ် ၂။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အား။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အား။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အား။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အား။ သိမှု ‘ပညာ’ အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၏၊ မြတ်စွာဘုရား၏ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်နှင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုယုံကြည်၏။ “ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံ မည်တော်မူ၏၊ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်စွာ သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ အသိဉာဏ် ‘ဝိဇ္ဇာ’ အကျင့် ‘စရဏ’နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မည်တော်မူ၏၊ ကောင်းသော စကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သုဂတ မည်တော်မူ၏၊ လောကကို သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏၊ ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သည့်အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏၊ နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးတရားကို) သိစေတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏”ဟု (ယုံကြည်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် အရှက်ရှိ၏၊ ကာယဒုစရိုက် ဝစီဒုစရိုက် မနောဒုစရိုက် တို့မှ ရှက်၏၊ ယုတ်ညံ့သောအကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ ရှက်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ကြောက်လန့်မှုရှိ၏၊ ကာယဒုစရိုက် ဝစီ ဒုစရိုက်မနောဒုစရိုက်တို့မှ ကြောက်လန့်၏၊ ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ခြင်းမှ ကြောက်လန့်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သော ဝီရိယရှိသည်ဖြစ်၍ နေထိုင်၏၊ အားနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ မြဲမြံသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထားခြင်းမရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ သိမှု ‘ပညာ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို သိတတ်၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ခန်းရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေနိုင်သော မြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို သိမှု ‘ပညာ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ “ငါတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ် သောယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်၊ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အားနှင့်၊ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အားနှင့့်အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အားနှင့်၊ သိမှု ‘ပညာ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်”ဟု ကျင့်ရမည်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် သင်တို့ ကျင့်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.2 1. Powers of a Trainee In Detail “Mendicants, there are these five powers of a trainee. What five? The powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom. And what is the power of faith? It’s when a noble disciple has faith in the Realized One’s awakening: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ This is called the power of faith. And what is the power of conscience? It’s when a noble disciple has a conscience. They’re conscientious about bad conduct by way of body, speech, and mind, and conscientious about having any bad, unskillful qualities. This is called the power of conscience. And what is the power of prudence? It’s when a noble disciple is prudent. They’re prudent when it comes to bad conduct by way of body, speech, and mind, and prudent when it comes to acquiring any bad, unskillful qualities. This is called the power of prudence. And what is the power of energy? It’s when a noble disciple lives with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. This is called the power of energy. And what is the power of wisdom? It’s when a noble disciple is wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. This is called the power of wisdom. These are the five powers of a trainee. So you should train like this: ‘We will have the trainee’s powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom.’ That’s how you should train.”
၃။ ဒုက္ခသုတ္တံ
၃။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ, ကာယဿ စ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဒုက္ခံ ဝိဟရတိ သဝိဃာတံ သဥပါယာသံ သပရိဠာဟံ, ကာယဿ စ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ, ကာယဿ စ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရီမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သုခံ ဝိဟရတိ အဝိဃာတံ အနုပါယာသံ အပရိဠာဟံ, ကာယဿ စ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ဒုက္ခသုတ် ၃။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ငြိုငြင်ခြင်း ပင်ပန်းခြင်း ပူပန်ခြင်းနှင့် တကွ ဆင်းရဲစွာ နေထိုင်ရ၏၊ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ မကောင်းသောလားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘဝ’ကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ မရှိ။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မရှိ။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မရှိ။ ပျင်းရိ၏။ ပညာမဲ့၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ငြိုငြင်ခြင်း ပင်ပန်းခြင်းပူပန်ခြင်းနှင့် တကွ ဆင်းရဲစွာ နေထိုင်ရ၏၊ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ မကောင်းသောလားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘဝ’ကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ယခုဘဝ၌ပင် မငြိုငြင် မပင်ပန်းဘဲ မပူပန် ရမူ၍ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရ၏၊ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ‘သုဂတိဘဝ’ ကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၏။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ရှိ၏။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ရှိ၏။ ထက်သန်သော ‘ဝီရိယ’ ရှိ၏။ သိမှု ‘ပညာ’ ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် မငြိုငြင် မပင်ပန်းဘဲ မပူပန်ရမူ၍ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရ၏၊ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ ‘သုဂတိဘဝ’ ကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.3 1. Powers of a Trainee Suffering “Mendicants, when a mendicant has five qualities they live unhappily in this very life—with distress, anguish, and fever—and when the body breaks up, after death, they can expect a bad rebirth. What five? It’s when a mendicant is faithless, shameless, imprudent, lazy, and witless. When a mendicant possesses these five qualities they live unhappily in this very life—with distress, anguish, and fever—and when the body breaks up, after death, they can expect a bad rebirth. When a mendicant has five qualities they live happily in this very life—without distress, anguish, or fever—and when the body breaks up, after death, they can expect a good rebirth. What five? It’s when a mendicant is faithful, conscientious, prudent, energetic, and wise. When a mendicant possesses these five qualities they live happily in this very life—without distress, anguish, or fever—and when the body breaks up, after death, they can expect a good rebirth.”
၄။ ယထာဘတသုတ္တံ
၄။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရီမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ယထာဘတသုတ် ၄။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ မရှိ။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မရှိ။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မရှိ။ ပျင်းရိ၏။ ပညာမဲ့၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၏။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ရှိ၏။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ရှိ၏။ ထက်သန်သော ဝီရိယရှိ၏။ သိမှု ‘ပညာ’ ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.4 1. Powers of a Trainee Cast Down “Mendicants, a mendicant with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? It’s when a mendicant is faithless, shameless, imprudent, lazy, and witless. A mendicant with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A mendicant with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? It’s when a mendicant is faithful, conscientious, prudent, energetic, and wise. A mendicant with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
၅။ သိက္ခာသုတ္တံ
၅။ ‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေဝ [ဒိဋ္ဌေ စေဝ (သီ။)] ဓမ္မေ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကာ ဝါဒါနုပါတာ [ဝါဒါနုဝါဒါ (အ။ နိ။ ၈။၁၂၊ အ။ နိ။ ၃။၅၈)] ဂါရယှာ ဌာနာ အာဂစ္ဆန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? သဒ္ဓါပိ နာမ တေ နာဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရီပိ နာမ တေ နာဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပမ္ပိ နာမ တေ နာဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယမ္ပိ နာမ တေ နာဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာပိ နာမ တေ နာဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမေ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကာ ဝါဒါနုပါတာ ဂါရယှာ ဌာနာ အာဂစ္ဆန္တိ။
‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေန အဿုမုခေါ [အဿုမုခေါပိ (သျာ။)] ရုဒမာနော ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကာ ပါသံသာ ဌာနာ [ပါသံသံ ဌာနံ (သျာ။)] အာဂစ္ဆန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? သဒ္ဓါပိ နာမ တေ အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရီပိ နာမ တေ အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပမ္ပိ နာမ တေ အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယမ္ပိ နာမ တေ အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာပိ နာမ တေ အဟောသိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေန အဿုမုခေါ ရုဒမာနော ပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမေ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကာ ပါသံသာ ဌာနာ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-သိက္ခာသုတ် ၅။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို သိက္ခာချ၍ လူထွက်၏၊ ယခု ဘဝ၌ပင်ပြောဆို ကဲ့ရဲ့ဖွယ် အကြောင်းငါးမျိုးတို့သည် ထိုသူ့ထံသို့ ရောက်လာကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ မည်သည်လည်း မရှိတော့ပြီ။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မည်သည်လည်း မရှိတော့ပြီ။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မည်သည်လည်း မရှိတော့ပြီ။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ မည်သည်လည်း မရှိတော့ပြီ။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ သိမှု ‘ပညာ’မည်သည်လည်း မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို သိက္ခာချ၍ လူထွက်၏၊ ယခုဘဝ၌ပင်ပြောဆို ကဲ့ရဲ့ဖွယ် အကြောင်းငါးမျိုးတို့သည် ထိုသူ့ထံသို့ ရောက်လာကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို ဆင်းရဲခြင်း နှလုံးမသာခြင်းနှင့် တကွလည်း မျက်ရည်ရွှဲစို ငိုယိုလျက် ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံသော စင်ကြယ်သော မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံး၏၊ ယခုဘဝ၌ပင် ချီးကျူးဖွယ် အကြောင်းငါးမျိုးတို့သည် ထိုသူ့ထံသို့ ရောက်လာကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ မည်သည်လည်း ရှိ၏။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မည်သည်လည်း ရှိ၏။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မည်သည်လည်း ရှိ၏။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ မည်သည်လည်း ရှိ၏။ သင့်အား ကုသိုလ်တရားတို့၌ သိမှု ‘ပညာ’ မည်သည်လည်း ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို ဆင်းရဲခြင်း နှလုံးမသာခြင်းနှင့် တကွလည်း မျက်ရည်ရွှဲစို ငိုယိုလျက် ထက်ဝန်းကျင် ပြည့်စုံသော စင်ကြယ်သော မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံး၏၊ ယခုဘဝ၌ပင် ချီးကျူးဖွယ် အကြောင်းငါးမျိုးတို့သည် ထိုသူ့ထံသို့ ရောက်လာကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.5 1. Powers of a Trainee Disrobing “Mendicants, any monk or nun who resigns the training and returns to a lesser life deserves rebuttal and criticism on five legitimate grounds in this very life. What five? ‘You had no faith, conscience, prudence, energy, or wisdom regarding skillful qualities.’ Any monk or nun who resigns the training and returns to a lesser life deserves rebuttal and criticism on these five legitimate grounds in this very life. Any monk or nun who lives the full and pure spiritual life in pain and sadness, weeping, with tearful face, deserves praise on five legitimate grounds in this very life. What five? ‘You had faith, conscience, prudence, energy, and wisdom regarding skillful qualities.’ Any monk or nun who lives the full and pure spiritual life in pain and sadness, weeping, with tearful face, deserves praise on these five legitimate grounds in this very life.”
၆။ သမာပတ္တိသုတ္တံ
၆။ ‘‘န တာဝ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ ယာဝ သဒ္ဓါ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါ အန္တရဟိတာ ဟောတိ, အသဒ္ဓိယံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌတိ၊ အထ အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ။
‘‘န တာဝ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ ယာဝ ဟိရီ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဟိရီ အန္တရဟိတာ ဟောတိ, အဟိရိကံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌတိ၊ အထ အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ။
‘‘န တာဝ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ ယာဝ ဩတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဩတ္တပ္ပံ အန္တရဟိတံ ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌတိ၊ အထ အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ။
‘‘န တာဝ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ ယာဝ ဝီရိယံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယံ အန္တရဟိတံ ဟောတိ, ကောသဇ္ဇံ ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌတိ၊ အထ အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ။
‘‘န တာဝ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတိ ယာဝ ပညာ ပစ္စုပဋ္ဌိတာ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပညာ အန္တရဟိတာ ဟောတိ, ဒုပ္ပညာ [ဒုပ္ပညံ (က။)] ပရိယုဋ္ဌာယ တိဋ္ဌတိ၊ အထ အကုသလဿ သမာပတ္တိ ဟောတီ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-သမာပတ္တိသုတ် ၆။ ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ သည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ တည်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကုသိုလ်မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ပျောက်ကွယ်၍ မယုံကြည်မှု မြှေးယှက်တည်နေသောအခါ၌ မူကား အကုသိုလ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’သည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ တည်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကုသိုလ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ ရှက်မှု‘ဟိရီ’ပျောက်ကွယ်၍ မရှက်မှု ‘အဟိရီက’ မြှေးယှက်တည်နေသော အခါ၌ မူကားအကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’သည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ တည်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကုသိုလ်မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ပျောက်ကွယ်၍ မကြောက်လန့်မှု‘အနောတ္တပ္ပ’ မြှေးယှက်တည်နေသော အခါ၌ မူကား အကုသိုလ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ သည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ တည်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကုသိုလ်မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ ပျောက်ကွယ်၍ ပျင်းရိမှု မြှေးယှက်တည်နေသော အခါ၌ မူကား အကုသိုလ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ရဟန်းတို့ သိမှု ‘ပညာ’သည် ကုသိုလ်တရားတို့၌ တည်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး အကုသိုလ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ သိမှု ‘ပညာ’ပျောက်ကွယ်၍ မသိမှုမြှေးယှက်တည်နေသော အခါ၌ မူကား အကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.6 1. Powers of a Trainee Becoming “Mendicants, you don’t become unskillful as long as faith is established in skillful qualities. But when faith vanishes and faithlessness takes over, you become unskillful. You don’t become unskillful as long as conscience … prudence … energy … wisdom is established in skillful qualities. But when wisdom vanishes and witlessness takes over, you become unskillful.”
၇။ ကာမသုတ္တံ
၇။ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ကာမေသု လဠိတာ [ပလာဠိတာ (သီ။)]။ အသိတဗျာဘင်္ဂိံ [အသိတဗျာဘင်္ဂိ စေပိ (?)], ဘိက္ခဝေ, ကုလပုတ္တော ဩဟာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော ဟောတိ, ‘သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ကုလပုတ္တော’တိ အလံ ဝစနာယ။ တံ ကိဿ ဟေတု? လဗ္ဘာ [လဗ္ဘာ ဟိ (သျာ။)], ဘိက္ခဝေ, ယောဗ္ဗနေန ကာမာ တေ စ ခေါ ယာဒိသာ ဝါ တာဒိသာ ဝါ။ ယေ စ, ဘိက္ခဝေ, ဟီနာ ကာမာ ယေ စ မဇ္ဈိမာ ကာမာ ယေ စ ပဏီတာ ကာမာ, သဗ္ဗေ ကာမာ ‘ကာမာ’တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒဟရော ကုမာရော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော ဓာတိယာ ပမာဒမနွာယ ကဋ္ဌံ ဝါ ကဌလံ [ကထလံ (က။)] ဝါ မုခေ အာဟရေယျ။ တမေနံ ဓာတိ သီဃံ သီဃံ [သီဃသီဃံ (သီ။)] မနသိ ကရေယျ၊ သီဃံ သီဃံ မနသိ ကရိတွာ သီဃံ သီဃံ အာဟရေယျ။ နော စေ သက္ကုဏေယျ သီဃံ သီဃံ အာဟရိတုံ, ဝါမေန ဟတ္ထေန သီသံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဝင်္ကင်္ဂုလိံ ကရိတွာ သလောဟိတမ္ပိ အာဟရေယျ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ‘အတ္ထေသာ, ဘိက္ခဝေ, ကုမာရဿ ဝိဟေသာ၊ နေသာ နတ္ထီ’တိ ဝဒါမိ။ ကရဏီယဉ္စ ခေါ ဧတံ [ဧဝံ (က။)], ဘိက္ခဝေ, ဓာတိယာ အတ္ထကာမာယ ဟိတေသိနိယာ အနုကမ္ပိကာယ, အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ကုမာရော ဝုဒ္ဓေါ ဟောတိ အလံပညော, အနပေက္ခာ ဒါနိ [အနပေက္ခာ ပန (သီ။ သျာ။ ကံ။)], ဘိက္ခဝေ, ဓာတိ တသ္မိံ ကုမာရေ ဟောတိ – ‘အတ္တဂုတ္တော ဒါနိ ကုမာရော နာလံ ပမာဒါယာ’တိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ယာဝကီဝဉ္စ ဘိက္ခုနော သဒ္ဓါယ အကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရိယာ အကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပေန အကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယေန အကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာယ အကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, အနုရက္ခိတဗ္ဗော တာဝ မေ သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဟောတိ။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သဒ္ဓါယ ကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဟိရိယာ ကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဩတ္တပ္ပေန ကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝီရိယေန ကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ပညာယ ကတံ ဟောတိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, အနပေက္ခော ဒါနာဟံ, ဘိက္ခဝေ [ပနာဟံ (သီ။ သျာ။ ကံ။)], တသ္မိံ ဘိက္ခုသ္မိံ ဟောမိ – ‘အတ္တဂုတ္တော ဒါနိ ဘိက္ခု နာလံ ပမာဒါယာ’’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-ကာမသုတ် ၇။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် များသောအားဖြင့် ကာမဂုဏ်တို့၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်ကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အမျိုးကောင်းသားသည် မြက်ရိတ်တံစဥ်နှင့် မြက်ထမ်းထမ်းပိုးကို စွန့်ပစ်၍ လူ့ဘောင်မှရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ပါမူ “ယုံကြည်မှုဖြင့် ရဟန်းပြုသော ‘သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတ’ အမျိုးကောင်းသား”ဟုဆိုသင့်၏။ ထိုသို့ ဆိုသင့်ခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ရဟန်းတို့ မည်သည့်ကာမဂုဏ်မျိုးမဆို ပျိုမျစ်နုနယ် ငယ်ရွယ်သူသာ ရနိုင်၏၊ ရဟန်းတို့အောက်တန်းစား ကာမဂုဏ်ဖြစ်စေ အလတ်တန်းစား ကာမဂုဏ်ဖြစ်စေ အထက်တန်းစား ကာမဂုဏ်ဖြစ်စေ ကာမဂုဏ်အားလုံးတို့သည် “ကာမဂုဏ်တို့”ဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ပက်လက်အိပ်တတ်ကာမျှဖြစ်၍ နုနယ်ငယ်ရွယ်သော သူငယ်သည် အထိန်း၏ ပေါ့လျော့မှုကြောင့် သစ်သားစကို ဖြစ်စေ အိုးခြမ်းကွဲကို ဖြစ်စေ မျိုရာ၏၊ ထိုအရာကို အထိန်းသည် အလျင်အမြန်နှလုံးသွင်းပြီးလျှင် အလျင်အမြန်ထုတ်ယူရာ၏၊ အကယ်၍ အလျင်အမြန်ထုတ်ယူရန် မတတ်နိုင်ပါမူလက်ဝဲလက်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို ကိုင်ကာ လက်ယာလက်ဖြင့် လက်ညှိုးကို ကွေး၍ သွေးနှင့်တကွသော်လည်း ထုတ်ယူရာ၏။ ထိုသို့ ပြုရခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ရဟန်းတို့ သူငယ်ကို ညှဥ်းပန်းမှုသည်ကား ရှိပေ၏၊ မရှိဟု ငါမဆို၊ ရဟန်းတို့သို့ပင်ရှိလင့်ကစား အကျိုးကို လိုလား၍ အစီးအပွါးကို ရှာမှီးတတ် သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော အထိန်းသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဤအမှုမျိုးကို ပြုလုပ်သင့်သည်သာတည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုသူငယ်ကြီးပြင်းလာ၍ အသိဉာဏ်ရှိလောက်သောအခါ အထိန်းသည် ထိုသူငယ်၌ ကြည့်ရှုဖွယ် မလို၊ ဤအခါ၌ သူငယ်သည် မိမိကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်သူ ဖြစ်၏၊ မေ့လျော့တော့မည်မဟုတ်ချေ။ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင် ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ သိမှု‘ပညာ’ တို့ဖြင့် ကုသိုလ်တရားတို့၌ (ပြုလုပ်သင့်သည်ကို) မပြုလုပ်သေးသမျှကာလပတ်လုံး ငါသည် ထိုရဟန်းကိုစောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းထားရမည်သာတည်း။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ သိမှု‘ပညာ’ တို့ဖြင့် ကုသိုလ်တရားတို့၌ (ပြုလုပ်သင့်သည်ကို) ပြုလုပ်သော ဤအခါ၌ မူကားငါသည် ထိုရဟန်း၌ ကြည့်ရှုဖွယ်မလို၊ ဤအခါ၌ ရဟန်းသည် မိမိကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်သူ ဖြစ်ပေ၏၊ မေ့လျော့တော့မည် မဟုတ်ချေဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.7 1. Powers of a Trainee Sensual Pleasures “Mendicants, sentient beings are mostly charmed by sensual pleasures. When a gentleman has abandoned the scythe and flail and gone forth from the lay life to homelessness, they’re qualified to be called ‘a faithful renunciate from a good family’. Why is that? Because a youth can get sensual pleasures of this kind or that. Now, all sensual pleasures are just reckoned as ‘sensual pleasures’, regardless of whether they’re inferior, average, or superior. Suppose there was a little baby boy who, because of his nursemaid’s negligence, puts a stick or stone in his mouth. The nursemaid would very quickly notice and try to take it out. If that didn’t work, she’d cradle his head with her left hand, and take it out using a hooked finger of her right hand, even if it drew blood. Why is that? I admit she’d know, ‘This will distress the child, there’s no denying.’ Still, it should be done by a nursemaid who wants what’s best for him, out of kindness and sympathy. And when the boy has grown up and has enough sense, his nursemaid would not be concerned about him, thinking: ‘The boy can look after himself. He won’t be negligent.’ In the same way, I still need to look after a mendicant who hasn’t finished developing faith, conscience, prudence, energy, and wisdom regarding skillful qualities. But when a mendicant has finished developing faith, conscience, prudence, energy, and wisdom regarding skillful qualities, I need not be concerned, thinking: ‘They can look after themselves. They won’t be negligent.’”
၈။ စဝနသုတ္တံ
၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အသဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ အဟိရိကော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ အနောတ္တပ္ပီ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ကုသီတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဒုပ္ပညော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဟိရီမာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဩတ္တပ္ပီ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ အာရဒ္ဓဝီရိယော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ပညဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-စဝနသုတ် ၈။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်း တရား (သာသနာတော်)၌ မတည်နိုင်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ မရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိ်ုင်။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိ်ုင်။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိ်ုင်။ ပျင်းရိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိ်ုင်။ သိမှု ‘ပညာ’ မရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိ်ုင်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ မတည်နိုင်။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ တည်နိုင်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိ်ုင်၏။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိ်ုင်၏။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိ်ုင်၏။ ထက်သန်သော ဝီရိယရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိ်ုင်၏။ သိမှု ‘ပညာ’ ရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိ်ုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်) ၌ တည်နိ်ုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.8 1. Powers of a Trainee Failure “Mendicants, a mendicant with five qualities fails, and doesn’t establish themselves in the true teaching. What five? A mendicant who is faithless … shameless … imprudent … lazy … witless fails, and doesn’t establish themselves in the true teaching. A mendicant with these five qualities fails, and doesn’t establish themselves in the true teaching. A mendicant with five qualities doesn’t fail, and establishes themselves in the true teaching. What five? A mendicant who is faithful … conscientious … prudent … energetic … wise doesn’t fail, and establishes themselves in the true teaching. A mendicant with these five qualities doesn’t fail, and establishes themselves in the true teaching.”
၉။ ပဌမအဂါရဝသုတ္တံ
၉။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဿဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ အဟိရိကော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ အနောတ္တပ္ပီ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ကုသီတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဒုပ္ပညော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော စဝတိ, နပ္ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဟိရိမာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဩတ္တပ္ပီ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ အာရဒ္ဓဝီရိယော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ပညဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော န စဝတိ, ပတိဋ္ဌာတိ သဒ္ဓမ္မေ’’တိ။ နဝမံ။
၉-ပဌမ အဂါရဝသုတ် ၉။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံသော ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျော ရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ မတည်နိုင်။ အဘယ်တရားငါမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ မတည်နိုင်။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်း တရား၌ မတည်နိုင်။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိုင်။ ပျင်းရိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိုင်။ သိမှု ‘ပညာ’ မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ မတည်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ရွေ့လျောရ၏၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ မတည်နိုင်။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ တည်နိုင်၏။ အဘယ်တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိုင်၏။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိုင်၏။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိုင်၏။ ထက်သန်သော ဝီရိယရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိုင်၏။ သိမှု ‘ပညာ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်နိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် မရွေ့လျောနိုင်၊ သူတော်ကောင်းတရား (သာသနာတော်)၌ တည်နိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.9 1. Powers of a Trainee Disrespect (1st) “Mendicants, a disrespectful and irreverent mendicant with five qualities fails, and doesn’t establish themselves in the true teaching. What five? A disrespectful and irreverent mendicant who is faithless … shameless … imprudent … lazy … witless fails, and doesn’t establish themselves in the true teaching. A disrespectful and irreverent mendicant with these five qualities fails, and doesn’t establish themselves in the true teaching. A respectful and reverent mendicant with five qualities doesn’t fail, and establishes themselves in the true teaching. What five? A respectful and reverent mendicant who is faithful … conscientious … prudent … energetic … wise doesn’t fail, and establishes themselves in the true teaching. A respectful and reverent mendicant with these five qualities doesn’t fail, and establishes themselves in the true teaching.”
၁၀။ ဒုတိယအဂါရဝသုတ္တံ
၁၀။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဿဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ အဟိရိကော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ အနောတ္တပ္ပီ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ကုသီတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ဒုပ္ပညော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ဟိရီမာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု…ပေ… ဩတ္တပ္ပီ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု…ပေ… အာရဒ္ဓဝီရိယော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု…ပေ… ပညဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတုံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဘဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇိတု’’န္တိ။ ဒသမံ။
သေခဗလဝဂ္ဂေါ ပဌမော။
တဿုဒ္ဒါနံ -
သံခိတ္တံ ဝိတ္ထတံ ဒုက္ခာ, ဘတံ သိက္ခာယ ပဉ္စမံ၊
သမာပတ္တိ စ ကာမေသု, စဝနာ ဒွေ အဂါရဝါတိ။
၁၀-ဒုတိယ အဂါရဝသုတ် ၁၀။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ (သာသနာတော်)၌ ကြီးပွါး စည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် မထိုက်တန်ချေ။ အဘယ်တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုမရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ (သာသနာတော်)၌ ကြီးပွါး စည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် မထိုက်တန်။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု မရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် မထိုက်တန်။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု မရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် မထိုက်တန်။ ပျင်းရိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု မရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ရောက်ရန် မထိုက်တန်။ သိမှု ‘ပညာ’ မရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု မရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် မထိုက်တန်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု မရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ (သာသနာတော်)၌ ကြီးပွါး စည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် မထိုက်တန်ချေ။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ (သာသနာတော်)၌ ကြီးပွါး စည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏။ အဘယ်တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှုရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု ရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု ရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏။ ထက်သန်သော ဝီရိယ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု ရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏။ သိမှု ‘ပညာ’ ရှိ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု ရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ၌ ကြီးပွါး စည်ပင်ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု ရှိသော ရဟန်းသည် ဤဓမ္မဝိနယ (သာသနာတော်)၌ ကြီးပွါး စည်ပင် ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်ရန် ထိုက်တန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ ရှေးဦးစွာသော သေခဗလဝဂ် ပြီး၏။
Numbered Discourses 5.10 1. Powers of a Trainee Disrespect (2nd) “Mendicants, a disrespectful and irreverent mendicant with five qualities can’t achieve growth, improvement, or maturity in this teaching and training. What five? A disrespectful and irreverent mendicant who is faithless … shameless … imprudent … lazy … witless can’t achieve growth, improvement, or maturity in this teaching and training. A disrespectful and irreverent mendicant with these five qualities can’t achieve growth, improvement, or maturity in this teaching and training. A respectful and reverent mendicant with five qualities can achieve growth, improvement, and maturity in this teaching and training. What five? A respectful and reverent mendicant who is faithful … conscientious … prudent … energetic … wise can achieve growth, improvement, and maturity in this teaching and training. A respectful and reverent mendicant with these five qualities can achieve growth, improvement, and maturity in this teaching and training.”
၂။ ဗလဝဂ္ဂေါ
၁။ အနနုဿုတသုတ္တံ
၁၁။ ‘‘ပုဗ္ဗာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု အဘိညာဝေါသာနပါရမိပ္ပတ္တော ပဋိဇာနာမိ။ ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနိ, ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဟိရီဗလံ, ဩတ္တပ္ပဗလံ, ဝီရိယဗလံ, ပညာဗလံ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ တထာဂတဿ တထာဂတဗလာနိ ယေဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အာသဘံ ဌာနံ ပဋိဇာနာတိ, ပရိသာသု သီဟနာဒံ နဒတိ, ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီ’’တိ။ ပဌမံ။
၂-ဗလဝဂ် ၁-အနနုဿုတသုတ် ၁၁။ ရဟန်းတို့ (ဘုရားမဖြစ်မီ) ရှေးက မကြားဘူးသေးသော (သစ္စာလေးပါး) တရားတို့၌ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ အပြီးအဆုံး တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်၏ဟု ငါဝန်ခံ၏။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရား၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ယင်းအားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မြတ်စွာဘုရားသည် မြင့်မြတ်သောအရာ (ဘုရားအဖြစ်) ကို ဝန်ခံ၏၊ ပရိသတ်တို့၌ ရဲရင့်သော အသံကို မြွက်ဆို၏၊ ၊ မြတ်သော တရားစကြာကို လည်စေ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အား။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အား။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အား။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အား။ သိမှု ‘ပညာ’ အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရား၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ယင်းအားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မြတ်စွာဘုရားသည် မြင့်မြတ်သောအရာ (ဘုရားအဖြစ်) ကို ဝန်ခံ၏၊ ပရိသတ်တို့၌ ရဲရင့်သော အသံကို မြွက်ဆို၏၊ ၊ မြတ်သော တရားစကြာကို လည်စေ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.11 2. Powers Not Learned From Anyone Else “I claim to have attained perfection and consummation of insight regarding teachings not learned before from another. The Realized One has five powers of a Realized One. With these he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel. What five? The powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom. These are the five powers of a Realized One. With these he claims the bull’s place, roars his lion’s roar in the assemblies, and turns the divine wheel.”
၂။ ကူဋသုတ္တံ
၁၂။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သေခဗလာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဟိရီဗလံ, ဩတ္တပ္ပဗလံ, ဝီရိယဗလံ, ပညာဗလံ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သေခဗလာနိ။ ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နံ သေခဗလာနံ ဧတံ အဂ္ဂံ ဧတံ သင်္ဂါဟိကံ ဧတံ သံဃာတနိယံ, ယဒိဒံ ပညာဗလံ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကူဋာဂါရဿ ဧတံ အဂ္ဂံ ဧတံ သင်္ဂါဟိကံ ဧတံ သံဃာတနိယံ, ယဒိဒံ ကူဋံ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ သေခဗလာနံ ဧတံ အဂ္ဂံ ဧတံ သင်္ဂါဟိကံ ဧတံ သံဃာတနိယံ, ယဒိဒံ ပညာဗလံ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘သဒ္ဓါဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေန, ဟိရီဗလေန… ဩတ္တပ္ပဗလေန… ဝီရိယဗလေန… ပညာဗလေန သမန္နာဂတာ ဘဝိဿာမ သေခဗလေနာ’တိ။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ကူဋသုတ် ၁၂။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အား။ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အား။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အား။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အား။ သိမှု ‘ပညာ’ အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဤအားငါးမျိုးတို့တွင် ပညာအားသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ (ကျန်သော အားတို့ကို) သိမ်းယူနိုင်၏၊ ပေါင်းစုနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ အထွတ်ရှိသော အိမ်တွင် အထွတ်သည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ (အခြင်ရနယ်တို့ကို) သိမ်းယူနိုင်သကဲ့သို့ ပေါင်းစုနိုင်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဤအားငါးမျိုးတို့တွင် ထိုပညာအားသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ (ကျန်သောအားတို့ကို) သိမ်းယူနိုင်၏၊ ပေါင်းစုနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ထို့ကြောင့် “ငါတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်၊ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ အားနှင့်။ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ အားနှင့်။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’အားနှင့်။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အားဖြစ်သော သိမှု ‘ပညာ’ အားနှင့် ပြည့်စုံစေမည်”ဟု ကျင့်ရမည်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် သင်တို့ ကျင့်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.12 2. Powers Peak “Mendicants, there are these five powers of a trainee. What five? The powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom. These are the five powers of a trainee. Of these five powers of a trainee, the power of wisdom is the chief. It holds and binds everything together. It’s like a bungalow. The roof-peak is the chief point, which holds and binds everything together. In the same way, of these five powers of a trainee, the power of wisdom is the chief. It holds and binds everything together. So you should train like this: ‘We will have the trainee’s powers of faith, conscience, prudence, energy, and wisdom.’ That’s how you should train.”
၃။ သံခိတ္တသုတ္တံ
၁၃။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗလာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဝီရိယဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ။ တတိယံ။
၃-သံခိတ္တသုတ် ၁၃။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အား။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အား။ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ အား။ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ အား။ သိမှု ‘ပညာ’ အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား အားငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.13 2. Powers In Brief “Mendicants, there are these five powers. What five? The powers of faith, energy, mindfulness, immersion, and wisdom. These are the five powers.”
၄။ ဝိတ္ထတသုတ္တံ
၁၄။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗလာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဝီရိယဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သတိဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော, စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သတိဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိဗလံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ဝိတ္ထတသုတ် ၁၄။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အား။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အား။ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ အား။ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ အား။ သိမှု ‘ပညာ’ အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ယုံကြည်မှု‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၏၊ မြတ်စွာဘုရား၏အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်နှင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ယုံကြည်၏။ “ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံ မည်တော်မူ၏၊ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်းသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ အသိဥာဏ် ‘ဝိဇ္ဇာ’ အကျင့် ‘စရဏ’နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မည်တော်မူ၏၊ ကောင်းသော စကားကိုဆိုတော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သုဂတ မည်တော်မူ၏၊ လောကကို သိတော်မူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏၊ ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သည့်အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏၊ နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို) သိစေတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏”ဟု (ယုံကြည်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကိုပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သော ဝီရိယရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အားနှင့်ပြည့်စုံ၏၊ မြဲမြံသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထားခြင်းမရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ အားဟူ၍ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် သတိရှိ၏၊ လွန်ကဲရင့်ကျက်သော သတိနှင့်ပြည့်စုံ၏၊ ကြာမြင့်စွာက ပြုလုပ်ခဲ့သည်ကိုလည်းကောင်း၊ ကြာမြင့်စွာက ပြောဆိုခဲ့သည်ကိုလည်းကောင်းအောက်မေ့နိုင်၏၊ အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့နိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို အောက်မေ့ခြင်း ‘သတိ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်အကုသိုလ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’နှင့် တကွဖြစ်သော၊ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင့်း‘ဝိစာရ’နှင့် တကွဖြစ်သော၊ ‘နီဝရဏ’ ကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ရှိသော ပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ဝိတက် ဝိစာရငြိမ်းခြင်းကြောင့် မိမိသန္တာန်၌ စိတ်ကို ကြည်လင်စေတတ်သော၊ စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော၊ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ မရှိသော၊ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း ‘ဝိစာရ’မရှိသော၊ တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်သော၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ရှိသောဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ကိုလည်း မတပ်မက်ခြင်းကြောင့် သတိ, သမ္ပဇဥ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ လျစ်လျူရှုလျက်နေ၏၊ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ကိုလည်း ကိုယ်ဖြင့် ခံစား၏၊ အကြင် (တတိယဈာန်) ကြောင့်ထိုသူကို “လျစ်လျူရှုသူ သတိရှိသူ ချမ်းသာစွာ နေလေ့ရှိသူ”ဟု အရိယာ (ပုဂ္ဂိုလ်) တို့သည် ပြောကြားကုန်၏၊ ထိုတတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ပယ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရှေးဦးကပင်လျှင် ဝမ်းသာခြင်း နှလုံးမသာခြင်းတို့၏ ချုပ်နှင့််ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဆင်းရဲ ချမ်းသာမရှိသော လျစ်လျူရှုမှု ‘ဥပေက္ခာ’ ကြောင့်ဖြစ်သည့် သတိ၏စင်ကြယ်ခြင်းရှိသော စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကိုတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ သိမှု‘ပညာ’ အားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို သိတတ်၍ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ခန်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေနိုင်သော မြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို သိမှု‘ပညာ’ အားဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.14 2. Powers In Detail “Mendicants, there are these five powers. What five? The powers of faith, energy, mindfulness, immersion, and wisdom. And what is the power of faith? It’s when a noble disciple has faith in the Realized One’s awakening: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ This is called the power of faith. And what is the power of energy? It’s when a noble disciple lives with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. This is called the power of energy. And what is the power of mindfulness? It’s when a noble disciple is mindful. They have utmost mindfulness and alertness, and can remember and recall what was said and done long ago. This is called the power of mindfulness. And what is the power of immersion? It’s when a noble disciple, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected. As the placing of the mind and keeping it connected are stilled, they enter and remain in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind and keeping it connected. And with the fading away of rapture, they enter and remain in the third absorption, where they meditate with equanimity, mindful and aware, experiencing for themselves the bliss of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, one meditates in bliss.’ With the giving up of pleasure and pain and the disappearance of former happiness and sadness, they enter and remain in the fourth absorption, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness. This is called the power of immersion. And what is the power of wisdom? It’s when a noble disciple is wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. This is called the power of wisdom. These are the five powers.”
၅။ ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တံ
၁၅။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗလာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဝီရိယဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ။ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု။ ဧတ္ထ သဒ္ဓါဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, ဝီရိယဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု။ ဧတ္ထ ဝီရိယဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သတိဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု။ ဧတ္ထ သတိဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သမာဓိဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု ဈာနေသု။ ဧတ္ထ သမာဓိဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ? စတူသု အရိယသစ္စေသု။ ဧတ္ထ ပညာဗလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဗလာနီ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ် ၁၅။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’အား၊ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’အား၊ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’အား၊ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’အား၊ သိမှု ‘ပညာ’အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ အဘယ်တို့၌ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ အားကို (အကြီးအမှူးဟူ၍) မှတ်အပ်သနည်း၊ သောတာပန်ဖြစ်ကြောင်း အင်္ဂါလေးမျိုးတို့၌ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’အားကို (အကြီးအမှူးဟူ၍) မှတ်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်တို့၌ အားထုတ်မှု‘ဝီရိယ’အားကို မှတ်အပ်သနည်း၊ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့၌ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’အားကို မှတ်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်တို့၌ အောက်မေ့မှု‘သတိ’အားကို မှတ်အပ်သနည်း၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့၌ အောက်မေ့မှု ‘သတိ’အားကို မှတ်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်တို့၌ တည်ကြည်မှု‘သမာဓိ’အားကို မှတ်အပ်သနည်း၊ ဈာန်လေးပါးတို့၌ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’အားကို မှတ်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်တို့၌ သိမှု‘ပညာ’အားကို မှတ်အပ်သနည်း၊ အရိယသစ္စာလေးပါးတို့၌ သိမှု‘ပညာ’ အားကို မှတ်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.15 2. Powers Should Be Seen “Mendicants, there are these five powers. What five? The powers of faith, energy, mindfulness, immersion, and wisdom. And where should the power of faith be seen? In the four factors of stream-entry. And where should the power of energy be seen? In the four right efforts. And where should the power of mindfulness be seen? In the four kinds of mindfulness meditation. And where should the power of immersion be seen? In the four absorptions. And where should the power of wisdom be seen? In the four noble truths. These are the five powers.”
၆။ ပုနကူဋသုတ္တံ
၁၆။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗလာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဗလံ, ဝီရိယဗလံ, သတိဗလံ, သမာဓိဗလံ, ပညာဗလံ – ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဗလာနိ။ ဣမေသံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ ဧတံ အဂ္ဂံ ဧတံ သင်္ဂါဟိကံ ဧတံ သံဃာတနိယံ, ယဒိဒံ ပညာဗလံ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ကူဋာဂါရဿ ဧတံ အဂ္ဂံ ဧတံ သင်္ဂါဟိကံ ဧတံ သံဃာတနိယံ, ယဒိဒံ ကူဋံ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဗလာနံ ဧတံ အဂ္ဂံ ဧတံ သင်္ဂါဟိကံ ဧတံ သံဃာတနိယံ, ယဒိဒံ ပညာဗလ’’န္တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ပုနကူဋသုတ် ၁၆။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’အား၊ အားထုတ်မှု‘ဝီရိယ’အား၊ အောက်မေ့မှု‘သတိ’အား၊ တည်ကြည်မှု‘သမာဓိ’အား၊ သိမှု‘ပညာ’အား တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ အားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤအားငါးမျိုးတို့တွင် ပညာအားသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ (ကျန်သော အားတို့ကို) သိမ်းယူနိုင်၏၊ ပေါင်းစုနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ အထွတ်ရှိသော အိမ်တွင် အထွတ်သည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့၊ (အခြင်ရနယ်တို့ကို) သိမ်းကျုံးယူနိုင်သကဲ့သို့၊ ပေါင်းစုနိုင်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ဤအားငါးမျိုးတို့တွင် ပညာအားသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ (ကျန်သောအားတို့ကို) သိမ်းယူနိုင်၏၊ ပေါင်းစုနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.16 2. Powers The Peak, Again “Mendicants, there are these five powers. What five? The powers of faith, energy, mindfulness, immersion, and wisdom. These are the five powers. Of these five powers, the power of wisdom is the chief. It holds and binds everything together. It’s like a bungalow. The roof-peak is the chief point, which holds and binds everything together. In the same way, of these five powers, the power of wisdom is the chief. It holds and binds everything together.”
၇။ ပဌမဟိတသုတ္တံ
၁၇။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, နော ပရဟိတာယ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ သီလသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ သမာဓိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, နော ပရဟိတာယာ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-ပဌမ ဟိတသုတ် ၁၇။ ရဟန်းတို့ တရား ငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါသာ ကျင့်၏၊ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါ မကျင့်။ အဘယ်တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မိမိကား သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူ သီလနှင့်ပြည့်စုံစေရန် မဆောက်တည်စေ။ မိမိကား သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိိုမူ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံစေရန်မဆောက်တည်စေ။ မိမိကား ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူ ပညာနှင့် ပြည့်စုံစေရန်မဆောက်တည်စေ။ မိမိကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမုတ္တိ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမုတ္တိ’ နှင့် ပြည့်စုံစေရန် မဆောက်တည်စေ။ မိမိကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုမူ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံစေရန်မဆောက်တည်စေ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါသာ ကျင့်၏၊ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါ မကျင့်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.17 2. Powers One’s Own Welfare “Mendicants, a mendicant with five qualities is practicing for their own welfare, but not that of others. What five? It’s when a mendicant is personally accomplished in ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. But they don’t encourage others in these qualities. A mendicant with these five qualities is practicing for their own welfare, but not that of others.”
၈။ ဒုတိယဟိတသုတ္တံ
၁၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, နော အတ္တဟိတာယ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ န သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရံ သီလသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရံ သမာဓိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရံ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရံ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, နော အတ္တဟိတာယာ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-ဒုတိယ ဟိတသုတ် ၁၈။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါသာကျင့်၏၊ မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါ မကျင့်။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မိမိကား သီလနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူ သီလနှင့့်ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏။ မိမိကား တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိိုမူ သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏။ မိမိကား ပညာနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူ ပညာနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏။ မိမိကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု ‘ဝိမုတ္တိ’နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူ့ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု ‘ဝိမုတ္တိ’ နှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏။ မိမိကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုမူ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံစေရန်ဆောက် တည်စေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါသာ ကျင့်၏၊ မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါ မကျင့်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.18 2. Powers Welfare of Others (2nd) “Mendicants, a mendicant with five qualities is practicing for the welfare of others, but not their own. What five? It’s when a mendicant is not personally accomplished in ethics, immersion, wisdom, freedom, or the knowledge and vision of freedom. But they encourage others in these qualities. A mendicant with these five qualities is practicing for the welfare of others, but not their own.”
၉။ တတိယဟိတသုတ္တံ
၁၉။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နေဝ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, နော ပရဟိတာယ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ န သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ သီလသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ သမာဓိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ န ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နေဝ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ, နော ပရဟိတာယာ’’တိ။ နဝမံ။
၉-တတိယ ဟိတသုတ် ၁၉။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း မကျင့်၊ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း မကျင့်။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မိမိလည်း သီလနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သီလနှင့့်ပြည့်စုံစေရန် မဆောက်တည်စေ။ မိမိလည်း တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိိုလည်းတည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’နှင့် ပြည့်စုံစေရန် မဆောက်တည်စေ။ မိမိလည်း ပညာနှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံစေရန် မဆောက်တည်စေ။ မိမိလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု‘ဝိမုတ္တိ’ နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှု‘ဝိမုတ္တိ’နှင့် ပြည့်စုံစေရန်မဆောက်တည်စေ။ မိမိလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် မပြည့်စုံ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံစေရန် မဆောက်တည်စေ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း မကျင့်၊ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း မကျင့်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.19 2. Powers The Welfare of Neither “Mendicants, a mendicant with five qualities is practicing neither for their own welfare, nor that of others. What five? It’s when a mendicant is not personally accomplished in ethics, immersion, wisdom, freedom, or the knowledge and vision of freedom. Nor do they encourage others in these qualities. A mendicant with these five qualities is practicing neither for their own welfare, nor that of others.”
၁၀။ စတုတ္ထဟိတသုတ္တံ
၂၀။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော ဟောတိ ပရဟိတာယ စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရဉ္စ သီလသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ စ သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရဉ္စ သမာဓိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ, အတ္တနာ စ ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရဉ္စ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရဉ္စ ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပရဉ္စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အတ္တဟိတာယ စ ပဋိပန္နော ဟောတိ ပရဟိတာယ စာ’’တိ။ ဒသမံ။
ဗလဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
အနနုဿုတကူဋဉ္စ, သံခိတ္တံ ဝိတ္ထတေန စ၊
ဒဋ္ဌဗ္ဗဉ္စ ပုန ကူဋံ, စတ္တာရောပိ ဟိတေန စာတိ။
၁၀-စတုတ္ထဟိတသုတ် ၂၀။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း ကျင့်၏၊ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း ကျင့်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မိမိလည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းသီလနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိလည်း တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ နှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု‘ဝိမုတ္တိ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု ‘ဝိမုတ္တိ’ နှင့် ပြည့်စုံစေရန်ဆောက်တည်စေ၏၊ မိမိလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်တတ်သော‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံစေရန် ဆောက်တည်စေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မိမိ၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း ကျင့်၏၊ သူတစ်ပါး၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါလည်း ကျင့်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ နှစ်ခုမြောက် ဗလဝဂ် ပြီး၏။
Numbered Discourses 5.20 2. Powers The Welfare of Both “Mendicants, a mendicant with five qualities is practicing for both their own welfare and that of others. What five? It’s when a mendicant is personally accomplished in ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. And they encourage others in these qualities. A mendicant with these five qualities is practicing both for their own welfare and that of others.”
၃။ ပဉ္စင်္ဂိကဝဂ္ဂေါ
၁။ ပဌမအဂါရဝသုတ္တံ
၂၁။ ‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အသဘာဂဝုတ္တိကော ‘သဗြဟ္မစာရီသု အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ အပရိပူရေတွာ သေခံ [သေက္ခံ (က။)] ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သေခံ ဓမ္မံ အပရိပူရေတွာ သီလာနိ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သီလာနိ အပရိပူရေတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ အပရိပူရေတွာ သမ္မာသမာဓိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။
‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော သဘာဂဝုတ္တိကော ‘သဗြဟ္မစာရီသု အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ သီလာနိ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သီလာနိ ပရိပူရေတွာ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပရိပူရေတွာ သမ္မာသမာဓိံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ ပဌမံ။
၃-ပဉ္စင်္ဂိကဝဂ် ၁-ပဌမ အဂါရဝသုတ် ၂၁။ ရဟန်းတို့ ရိုသေမှု, တုပ်ဝပ်မှု, တူသောအသက်မွေးမှု မရှိသော ထိုရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် စင်စစ်မရှိနိုင်ချေ။ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားကိုဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤ အကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ သီလတို့ကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ သီလတို့ကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ မှန်ကန်သော အယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ မှန်ကန်သော အယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ကိုဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ ရဟန်းတို့ ရိုသေမှု, တုပ်ဝပ်မှု, တူသောအသက်မွေးမှုရှိသော ထိုရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤ အကြောင်းမျိုးသည် စင်စစ် ရှိနိုင်၏။ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သောတရားကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤ အကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် သီလတို့ကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏။ သီလတို့ကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် မှန်ကန်သော အယူ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏။ မှန်ကန်သော အယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ ကိုဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤ အကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.21 3. With Five Factors Disrespect (1st) “Mendicants, it is quite impossible for a disrespectful and irreverent mendicant with incompatible lifestyle to fulfill the practice dealing with supplementary regulations regarding their spiritual companions. Without fulfilling the practice dealing with supplementary regulations, it’s impossible to fulfill the practice of a trainee. Without fulfilling the practice of a trainee, it’s impossible to fulfill ethics. Without fulfilling ethics, it’s impossible to fulfill right view. Without fulfilling right view, it’s impossible to fulfill right immersion. But it is quite possible for a respectful and reverent mendicant with compatible lifestyle to fulfill the practice dealing with supplementary regulations regarding their spiritual companions. Having fulfilled the practice dealing with supplementary regulations, it’s possible to fulfill the practice of a trainee. Having fulfilled the practice of a trainee, it’s possible to fulfill ethics. Having fulfilled ethics, it’s possible to fulfill right view. Having fulfilled right view, it’s possible to fulfill right immersion.”
၂။ ဒုတိယအဂါရဝသုတ္တံ
၂၂။ ‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဂါရဝေါ အပ္ပတိဿော အသဘာဂဝုတ္တိကော ‘သဗြဟ္မစာရီသု အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ အပရိပူရေတွာ သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သေခံ ဓမ္မံ အပရိပူရေတွာ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သီလက္ခန္ဓံ အပရိပူရေတွာ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သမာဓိက္ခန္ဓံ အပရိပူရေတွာ ပညာက္ခန္ဓံ ပရိပူရေဿတီ’တိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။
‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော သဘာဂဝုတ္တိကော ‘သဗြဟ္မစာရီသု အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘အာဘိသမာစာရိကံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ သေခံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတွာ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတွာ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ ‘သမာဓိက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတွာ ပညာက္ခန္ဓံ ပရိပူရေဿတီ’တိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဒုတိယ အဂါရဝသုတ် ၂၂။ ရဟန်းတို့ ရိုသေမှု, တုပ်ဝပ်မှု, တူသောအသက်မွေးမှုမရှိသော ထိုရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်ချေ။ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားကိုဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ သီလအစုကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ သီလအစုကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ သမာဓိအစုကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ သမာဓိအစုကို မဖြည့်ကျင့်မူ၍ ပညာအစုကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိနိုင်။ ရဟန်းတို့ ရိုသေမှု တုပ်ဝပ်မှု တူသော အသက်မွေးမှုရှိသော ထိုရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၌ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤ အကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏။ မြတ်သော ကျင့်ဝတ်တရားကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သောတရားကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤ အကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏။ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော တရားကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် သီလအစုကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် ရှိနိုင်၏။ သီလအစုကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် သမာဓိအစုကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည်ရှိနိုင်၏။ သမာဓိအစုကို ဖြည့်ကျင့်လတ်သော် ပညာအစုကို ဖြည့်ကျင့်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည်ရှိနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.22 3. With Five Factors Disrespect (2nd) “Mendicants, it is quite impossible for a disrespectful and irreverent mendicant with incompatible lifestyle to fulfill the practice dealing with supplementary regulations regarding their spiritual companions. Without fulfilling the practice dealing with supplementary regulations, it’s impossible to fulfill the practice of a trainee. Without fulfilling the practice of a trainee, it’s impossible to fulfill the entire spectrum of ethics. Without fulfilling the entire spectrum of ethics, it’s impossible to fulfill the entire spectrum of immersion. Without fulfilling the entire spectrum of immersion, it’s impossible to fulfill the entire spectrum of wisdom. But it is quite possible for a respectful and reverent mendicant with compatible lifestyle to fulfill the practice dealing with supplementary regulations regarding their spiritual companions. Having fulfilled the practice dealing with supplementary regulations, it’s possible to fulfill the practice of a trainee. Having fulfilled the practice of a trainee, it’s possible to fulfill the entire spectrum of ethics. Having fulfilled the entire spectrum of ethics, it’s possible to fulfill the entire spectrum of immersion. Having fulfilled the entire spectrum of immersion, it’s possible to fulfill the entire spectrum of wisdom.”
၃။ ဥပက္ကိလေသသုတ္တံ
၂၃။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတရူပဿ ဥပက္ကိလေသာ, ယေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ ဇာတရူပံ န စေဝ မုဒု ဟောတိ န စ ကမ္မနိယံ န စ ပဘဿရံ ပဘင်္ဂု စ န စ သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ။ ကတမေ ပဉ္စ? အယော, လောဟံ, တိပု, သီသံ, သဇ္ဈံ [သဇ္ဈု (သီ။)] – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဇာတရူပဿ ဥပက္ကိ- လေသာ, ယေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ ဇာတရူပံ န စေဝ မုဒု ဟောတိ န စ ကမ္မနိယံ န စ ပဘဿရံ ပဘင်္ဂု စ န စ သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဇာတရူပံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ [ဝိပ္ပမုတ္တံ (သီ။)] ဟောတိ, တံ ဟောတိ ဇာတရူပံ မုဒု စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ န စ ပဘင်္ဂု သမ္မာ ဥပေတိ ကမ္မာယ။ ယဿာ ယဿာ စ [ယဿ ကဿစိ (သျာ။ ပီ။)] ပိဠန္ဓနဝိကတိယာ အာကင်္ခတိ – ယဒိ မုဒ္ဒိကာယ ယဒိ ကုဏ္ဍလာယ ယဒိ ဂီဝေယျကာယ [ဂီဝေယျကေန (သျာ။ ကံ။ က။, အ။ နိ။ ၃။၁၀၂)] ယဒိ သုဝဏ္ဏမာလာယ – တဉ္စဿ အတ္ထံ အနုဘောတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စိမေ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ, ယေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ စိတ္တံ န စေဝ မုဒု ဟောတိ န စ ကမ္မနိယံ န စ ပဘဿရံ ပဘင်္ဂု စ န စ သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ။ ကတမေ ပဉ္စ? ကာမစ္ဆန္ဒော, ဗျာပါဒေါ, ထိနမိဒ္ဓံ [ထီနမိဒ္ဓံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)], ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ, ဝိစိကိစ္ဆာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ ယေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌံ စိတ္တံ န စေဝ မုဒု ဟောတိ န စ ကမ္မနိယံ န စ ပဘဿရံ ပဘင်္ဂု စ န စ သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ။ ယတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တံ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ, တံ ဟောတိ စိတ္တံ မုဒု စ ကမ္မနိယဉ္စ ပဘဿရဉ္စ န စ ပဘင်္ဂု သမ္မာ သမာဓိယတိ အာသဝါနံ ခယာယ။ ယဿ ယဿ စ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘဝေယျံ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ အဿံ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော အဿံ၊ အာဝိဘာဝံ, တိရောဘာဝံ၊ တိရောကုဋ္ဋံ တိရောပါကာရံ တိရောပဗ္ဗတံ အသဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆေယျံ, သေယျထာပိ အာကာသေ၊ ပထဝိယာပိ ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇံ ကရေယျံ, သေယျထာပိ ဥဒကေ၊ ဥဒကေပိ အဘိဇ္ဇမာနော ဂစ္ဆေယျံ, သေယျထာပိ ပထဝိယံ၊ အာကာသေပိ ပလ္လင်္ကေန ကမေယျံ, သေယျထာပိ ပက္ခီ သကုဏော၊ ဣမေပိ စန္ဒိမသူရိယေ [စန္ဒိမသုရိယေ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ပါဏိနာ ပရိမသေယျံ [ပရာမသေယျံ (က။)] ပရိမဇ္ဇေယျံ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏေယျံ – ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနေယျံ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ သဒေါသံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတဒေါသံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ သမောဟံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတမောဟံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ သံခိတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ မဟဂ္ဂတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ အမဟဂ္ဂတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ သဥတ္တရံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ အနုတ္တရံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ သမာဟိတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ အသမာဟိတံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရေယျံ, သေယျထိဒံ [သေယျထီဒံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာရီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ – အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ၊ တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော, သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နောတိ, ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿေယျံ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနေယျံ – ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ၊ ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ, တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာတိ, ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿေယျံ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ, သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ဥပက္ကိလေသသုတ် ၂၃။ ရဟန်းတို့ ရွှေ၏ အညစ်အကြေးတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ယင်းအညစ်အကြေးတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းသော ရွှေသည် နူးညံ့လည်း မနူးညံ့၊ (လက်ကောက် နားတောင်းစသည်) ပြုလုပ်၍လည်း မဖြစ်၊ အရောင်လည်း မထွက်၊ ကြွပ်ဆတ်သော သဘောလည်းရှိ၏၊ အလုပ်ခွင်သို့လည်း ကောင်းစွာ မရောက်နိုင်။ ငါးမျိုးတို့ဟူသည် အဘယ်တို့နည်းဟူမူ- သံ၊ ကြေး၊ သလွဲစင် (ခဲမဖြူ)၊ သလွဲမည်း (ခဲပုပ်)၊ ငွေတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ရွှေ၏ အညစ်အကြေးငါးမျိုးတို့တည်း၊ ယင်းအညစ်အကြေးတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းသော ရွှေသည် နူးညံ့လည်း မနူးညံ့၊ (လက်ကောက် နားတောင်းစသည်) ပြုလုပ်၍လည်း မဖြစ်၊ အရောင်လည်း မထွက်၊ ကြွပ်ဆတ်သော သဘောလည်း ရှိ၏၊ အလုပ်ခွင်သို့လည်း ကောင်းစွာမရောက်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤအညစ်အကြေး ငါးမျိုးတို့မှ ကင်းလွတ်သောအခါ၌ မူကား ထိုရွှေသည် နူးညံ့လည်းနူးညံ့၏၊ (လက်ကောက် နားတောင်းစသည်) ပြုလုပ်၍လည်း ဖြစ်၏၊ အရောင်လည်းထွက်၏၊ ကြွပ်ဆတ်သော သဘောလည်း မရှိတော့ချေ၊ အလုပ်ခွင်သို့လည်း ကောင်းစွာ ရောက်နိုင်၏၊ လက်စွပ်ဖြင့်ဖြစ်စေနားတောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ လည်ရွဲတန်ဆာဖြင့်ဖြစ်စေ ရွှေပန်းခိုင်ဖြင့်ဖြစ်စေ မည်သည့်တန်ဆာ အထူးဖြင့် မဆို၊ အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ ထိုရွှေ၏ ထိုအလိုရှိရာအကျိုးကို ပြီးစေနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် စိတ်၏ အညစ်အကြေးတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ယင်းအညစ်အကြေးတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းသောစိတ်သည် နူးညံ့လည်း မနူးညံ့၊ ပြုလုပ်၍လည်း မဖြစ်၊ အရောင်လည်း မထွက်၊ ကြွပ်ဆတ်သော သဘောလည်း ရှိ၏၊ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်းရန်လည်းကောင်းစွာ မတည်ကြည်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ကာမဂုဏ်ကို လိုလားမှု ‘ကာမစ္ဆန္ဒ’၊ ပျက်စီးစေလိုမှု ‘ဗျာပါဒ’၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု ‘ထိနမိဒ္ဓ’၊ ပျံ့လွင့်မှုနောင်တပူပန်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စ’၊ မဝေခွဲနိုင်မှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား စိတ်၏ အညစ်အကြေး ငါးမျိုးတို့တည်း။ ယင်းအညစ်အကြေးတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းသောစိတ်သည် နူးညံ့လည်း မနူးညံ့၊ ပြုလုပ်၍လည်း မဖြစ်၊ အရောင်လည်း မထွက်၊ ကြွပ်ဆတ်သော သဘောလည်း ရှိ၏၊ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်းရန်လည်းကောင်းစွာ မတည်ကြည်။ ရဟန်းတို့ အညစ်အကြေးငါးမျိုးတို့မှ ကင်းလွတ်သော အခါ၌ မူကား ထိုစိတ်သည် နူးညံ့လည်း နူးညံ့၏၊ ပြုလုပ်၍လည်း ဖြစ်၏၊ အရောင်လည်း ထွက်၏၊ ကြွပ်ဆတ်သော သဘောလည်း မရှိ၊ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်းရန်လည်း ကောင်းစွာ တည်ကြည်၏၊ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည့် တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုရန် စိတ်ကို ညွတ်စေ၏၊ (ရှေးဘဝအကြောင်းနှင့် ယခုဘဝ အဘိညာဥ်၏ အခြေခံ ဈာန်စသော) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ် စသည်)သို့လည်း ရောက်၏။ “(ငါသည်) များပြားသော တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို ပြီးစေလို၏၊ တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်လျက်လည်းအများ ဖြစ်လို၏၊ အများဖြစ်လျက်လည်း တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်လို၏၊ ကိုယ်ထင်ရှားဖြစ်စေ လို၏၊ ကိုယ်ပျောက်စေ လို၏၊ နံရံတစ်ဖက် တံတိုင်းတစ်ဖက် တောင်တစ်ဖက်သို့ မထိမငြိဘဲ ကောင်းကင်၌ ကဲ့သို့သွားလို၏၊ မြေ၌လည်း ငုပ်ခြင်း ပေါ်ခြင်းကို ရေ၌ ကဲ့သို့ ပြုလို၏၊ ရေ၌လည်း မကွဲစေဘဲ မြေ၌ ကဲ့သို့သွားလို၏၊ ကောင်းကင်၌လည်း ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေလျက် အတောင်ရှိသော ငှက်ကဲ့သို့ သွားလို၏၊ ဤသို့တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးကုန်သော ဤလနေတို့ကိုလည်း လက်ဖြင့် သုံးသပ်လို၏၊ ဆုပ်ကိုင်လို၏၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင်လည်း မိမိကိုယ်ကို (စိတ်) အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေလို၏”ဟု ထိုသူသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထို အလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ နားအကြားကို လွန်သော နတ်နားနှင့် တူသောနား ‘ဒိဗ္ဗသောတ’ ဖြင့် နတ်၌လည်း ဖြစ်ကုန် လူ၌လည်း ဖြစ်ကုန်သော ဝေးသည်လည်း ဖြစ်ကုန် နီးသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော နှစ်မျိုးသော အသံတို့ကို ကြားလို၏”ဟု ထိုသူသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) တစ်ပါးသော သတ္တဝါ တစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စိတ်ကို (မိမိ) စိတ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍သိလို၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှင့်တကွသော စိတ်ကိုလည်း “စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှင့်တကွသော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ကင်းသော စိတ်ကိုလည်း “စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ကင်းသော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ အမျက် ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’ နှင့် တကွသော စိတ်ကိုလည်း “အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’ နှင့်တကွသောစိတ်”ဟု သိလို ၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’ ကင်းသောစိတ်ကိုလည်း “အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’ ကင်းသော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’နှင့်တကွသော စိတ်ကိုလည်း “တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’ နှင့်တကွသော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’ ကင်းသော စိတ်ကိုလည်း “တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’ ကင်းသော စိတ်”ဟု သိလို ၏၊ ကျုံ့သော စိတ်ကိုလည်း “ကျုံ့သော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ ပျံ့လွင့်သော စိတ်ကိုလည်း “ပျံ့လွင့်သောစိတ်”ဟု သိလို၏၊ မြတ်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်သော ‘မဟဂ္ဂုတ်’ စိတ်ကိုလည်း “မြတ်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်သော ‘မဟဂ္ဂုတ်’ စိတ်”ဟု သိလို၏၊ မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ မရောက်သောစိတ်ကိုလည်း “မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ မရောက်သော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ သာလွန်သော တရားရှိသောစိတ်ကိုလည်း “သာလွန်သော တရားရှိသော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ သာလွန်သော တရားမရှိသောစိတ်ကိုလည်း “သာလွန်သော တရားမရှိသော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ တည်ကြည်သောစိတ်ကိုလည်း “တည်ကြည်သော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ မတည်ကြည်သောစိတ်ကိုလည်း “မတည်ကြည်သော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ လွတ် မြောက်သော စိတ်ကိုလည်း“လွတ်မြောက်သော စိတ်”ဟု သိလို၏၊ မလွတ်မြောက်သော စိတ်ကိုလည်း “မလွတ်မြောက်သောစိတ်”ဟု သိလို၏ဟု ထိုသူသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်း ရှိလတ်သော်ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) များပြားသော ရှေး၌ ဖြစ်ဖူးသည်ကို အောက်မေ့လို၏။ ဤသည်ကား အဘယ်နည်း - တစ်ဘဝကိုလည်းကောင်း၊ နှစ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သုံးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လေးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ငါးဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆယ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝနှစ်ဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝသုံးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝလေးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝငါးဆယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်ထောင်ကိုလည်းကောင်း၊ ဘဝတစ်သိန်းကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ပျက်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသော ဖြစ်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ များပြားသောပျက်ကပ် ဖြစ်ကပ်တို့ကိုလည်းကောင်း ဤမည်သော ဘဝ၌ (ငါသည်) ‘ဤသို့သော အမည် ဤသို့သောအနွယ် ဤသို့သော အဆင်း ဤသို့သော အစာ ဤသို့သော ချမ်းသာ ဆင်းရဲခံစားခြင်း ဤသို့သောအသက်အပိုင်းအခြား ရှိခဲ့၏၊ ထို (ငါ) သည် ထိုဘဝမှ သေခဲ့၍ ဤမည်သော ဘဝ၌ ဖြစ်ပြန်၏၊ ထိုဘဝ၌လည်း ဤသို့သော အမည် ဤသို့သော အနွယ် ဤသို့သော အဆင်း ဤသို့သော အစာ ဤသို့သောချမ်းသာ ဆင်းရဲခံစားခြင်း ဤသို့သော အသက်အပိုင်းအခြား ရှိခဲ့၏၊ ထို (ငါ) သည် ထိုဘဝမှ သေခဲ့၍ဤဘဝ၌ ဖြစ်ပြန်၏”ဟု ဤသို့ အခြင်းအရာ (အဖြစ်သနစ်) နှင့် တကွ ညွှန်ပြဖွယ် (အမည်အနွယ်) နှင့်တကွ များပြားသော ရှေး၌ ဖြစ်ဖူးသည်ကို အောက်မေ့လို၏”ဟု ထိုသူသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ပုဗ္ဗေ နိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏မျက်စိအမြင်ထက် သာလွန်သော နတ်မျက်စိနှင့်တူသော မျက်စိ ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု’ ဖြင့် သေဆဲသတ္တဝါ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါ ယုတ်သော သတ္တဝါ မြတ်သော သတ္တဝါအဆင်းလှသော သတ္တဝါ အဆင်းမလှသော သတ္တဝါ ကောင်းသော လားရာရှိသော သတ္တဝါမကောင်းသော လားရာရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မြင်လို၏၊ ကံအလျောက်ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့ကို သိလို၏၊ ‘အချင်းတို့ ဤ သတ္တဝါတို့သည် ကာယဒုစရိုက် ဝစီဒုစရိုက် မနောဒုစရိုက်တို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ အရိယာတို့ကို စွပ်စွဲကုန်၏၊ မှားသော အယူရှိကုန်၏၊ မှားသော အယူဖြင့် ပြုအပ်သော ကံရှိကုန်၏၊ ထို (သတ္တဝါ) တို့သည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ချမ်းသာ ကင်းသော မကောင်းသောလားရာ ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာ ဖြစ်သော ငရဲသို့ ရောက်ကုန်၏၊ အချင်းတို့ ဤသတ္တဝါတို့သည်ကားကာယသုစရိုက် ဝစီသုစရိုက် မနောသုစရိုက်တို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်၏၊ အရိယာတို့ကို မစွပ်စွဲတတ်ကုန်၊ မှန်သော အယူရှိကုန်၏၊ မှန်သော အယူဖြင့် ပြုအပ်သောကံ ရှိကုန်၏၊ ထို (သတ္တဝါ) တို့သည်ကိုယ်ခန္ဓာပျက်စီး၍ သေပြီး သည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကုန်၏’။ ဤသို့လျှင် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ် သော လူတို့၏ မျက်စိအမြင်ထက် သာလွန်သောနတ်မျက်စိနှင့်တူသော မျက်စိ ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု’ ဖြင့် သေဆဲ သတ္တဝါ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါ ယုတ်သောသတ္တဝါမြတ်သောသတ္တဝါ အဆင်းလှသောသတ္တဝါ အဆင်းမလှသော သတ္တဝါ ကောင်းသော လားရာရှိသောသတ္တဝါ မကောင်းသော လားရာရှိသော သတ္တဝါတို့ကို မြင်လို၏၊ ကံအလျောက်ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့ကိုသိလို၏”ဟု ထိုသူသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်း ရှိလတ်သော် ထိုထို အလိုရှိရာ၌ပင်သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားမရှိသော (ကိလေသာတို့မှ) လွတ်မြောက်သော ‘အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်’နှင့် (ကိလေသာတို့မှ) လွတ်မြောက်သော ‘အရဟတ္တဖိုလ်’ ပညာကိုယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေလို၏”ဟု ထိုသူသည်အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) ကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (အရဟတ္တဖလ သမာပတ်)သို့ ရောက်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.23 3. With Five Factors Corruptions “Mendicants, there are these five corruptions of native gold. When native gold is corrupted by these it’s not pliable, workable, or radiant, but is brittle and not completely ready for working. What five? Iron, copper, tin, lead, and silver. When native gold is corrupted by these five corruptions it’s not pliable, workable, or radiant, but is brittle and not completely ready for working. But when native gold is free of these five corruptions it becomes pliable, workable, and radiant, not brittle, and ready to be worked. Then the goldsmith can successfully create any kind of ornament they want, whether a ring, earrings, a necklace, or a golden garland. In the same way, there are these five corruptions of the mind. When the mind is corrupted by these it’s not pliable, workable, or radiant. It’s brittle, and not rightly immersed in samādhi for the ending of defilements. What five? Sensual desire, ill will, dullness and drowsiness, restlessness and remorse, and doubt. These are the five corruptions of the mind. When the mind is corrupted by these it’s not pliable, workable, or radiant. It’s brittle, and not rightly immersed in samādhi for the ending of defilements. But when the mind is free of these five corruptions it’s pliable, workable, and radiant. It’s not brittle, and is rightly immersed in samādhi for the ending of defilements. You extend your mind to realize by insight each and every thing that can be realized by insight; and you are capable of realizing those things, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I wield the many kinds of psychic power—multiplying myself and becoming one again; materializing and dematerializing; going unobstructed through a wall, a rampart, or a mountain as if through space; diving in and out of the earth as if it were water; walking on water as if it were earth; flying cross-legged through the sky like a bird; touching and stroking with the hand the sun and moon, so mighty and powerful, controlling the body as far as the realm of divinity.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘With clairaudience that is purified and superhuman, may I hear both kinds of sounds, human and heavenly, whether near or far.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I understand the minds of other beings and individuals, having encompassed them with my mind. May I understand mind with greed as “mind with greed”, and mind without greed as “mind without greed”; mind with hate as “mind with hate”, and mind without hate as “mind without hate”; mind with delusion as “mind with delusion”, and mind without delusion as “mind without delusion”; constricted mind as “constricted mind”, and scattered mind as “scattered mind”; expansive mind as “expansive mind”, and unexpansive mind as “unexpansive mind”; mind that is not supreme as “mind that is not supreme”, and mind that is supreme as “mind that is supreme”; mind immersed in samādhi as “mind immersed in samādhi”, and mind not immersed in samādhi as “mind not immersed in samādhi”; freed mind as “freed mind”, and unfreed mind as “unfreed mind”.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I recollect many kinds of past lives. That is: one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand, a hundred thousand rebirths; many eons of the world contracting, many eons of the world expanding, many eons of the world contracting and expanding. May I remember: “There, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn somewhere else. There, too, I was named this, my clan was that, I looked like this, and that was my food. This was how I felt pleasure and pain, and that was how my life ended. When I passed away from that place I was reborn here.” May I recollect my many past lives, with features and details.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘With clairvoyance that is purified and superhuman, may I see sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place—and understand how sentient beings pass on according to their deeds: “These dear beings did bad things by way of body, speech, and mind. They denounced the noble ones; they had wrong view; and they chose to act out of that wrong view. When their body broke up, after death, they were reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell. These dear beings, however, did good things by way of body, speech, and mind. They never denounced the noble ones; they had right view; and they chose to act out of that right view. When their body broke up, after death, they were reborn in a good place, a heavenly realm.” And so, with clairvoyance that is purified and superhuman, may I see sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. And may I understand how sentient beings pass on according to their deeds.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with my own insight in this very life due to the ending of defilements.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range.”
၄။ ဒုဿီလသုတ္တံ
၂၄။ [အ။ နိ။ ၅။၁၆၈၊ ၆။၅၀၊ ၇။၆၅] ‘‘ဒုဿီလဿ, ဘိက္ခဝေ, သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ၊ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခော သာခါပလာသဝိပန္နော။ တဿ ပပဋိကာပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တစောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ဖေဂ္ဂုပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, သာရောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ၊ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ။
‘‘သီလဝတော, ဘိက္ခဝေ, သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ၊ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ သတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခော သာခါပလာသသမ္ပန္နော။ တဿ ပပဋိကာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, တစောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ဖေဂ္ဂုပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, သာရောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေါ၊ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂေ သတိ နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ဒုဿီလသုတ် ၂၄။ ရဟန်းတို့ သီလပျက်စီးသော ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်အား မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် အကြောင်းချို့တဲ့၏။ သမ္မာသမာဓိမရှိလတ်သော် သမ္မာသမာဓိပျက်စီးသူအားဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းချို့တဲ့၏၊ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင် ပျက်စီးလတ်သော်ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်ပျက်စီးသူအား ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှု အကြောင်းချို့တဲ့၏၊ ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှုမရှိလတ်သော် ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှု ပျက်စီးသူအား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုနှင့် လွတ်မြောက်မှုကိုသိသော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းချို့တဲ့၏။ ရဟန်းတို့ သစ်ပင်သည် အခက် အရွက် ပျက်စီးခဲ့မူ ယင်းသစ်ပင်၏ အပွေးသည်လည်း ပြည့်စုံခြင်းသို့မရောက်၊ အခွံ အခေါက်သည်လည်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ မရောက်၊ အကာသည်လည်း ပြည့်စုံခြင်းသို့မရောက်၊ အနှစ်သည်လည်း ပြည့်စုံခြင်းသို့ မရောက်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင် သီလပျက်စီးသောဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်အား မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် အကြောင်းချို့တဲ့၏၊ သမ္မာသမာဓိမရှိလတ်သော် သမ္မာသမာဓိပျက်စီးသူအားဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်သည်အကြောင်းချို့တဲ့၏။ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်မရှိလတ်သော်ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်ပျက်စီးသူအား ငြီးငွေ့မှုစွဲမက်ခြင်းကင်းမှုသည် အကြောင်းချို့တဲ့၏၊ ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှု မရှိလတ်သော် ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှု ချို့တဲ့သူအား (ကိလေသာမှ) လွတ် မြောက်မှုနှင့် လွတ်မြောက်မှုကို သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းချို့တဲ့၏။ ရဟန်းတို့ သီလနှင့်ပြည့်စုံသော ‘သီလဝန္တ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည်အကြောင်းပြည့်စုံ၏၊ သမ္မာသမာဓိရှိလတ်သော် သမ္မာသမာဓိနှင့် ပြည့်စုံသော သူအားဟုတ်တိုင်း မှန်စွာသိသော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းပြည့်စုံ၏၊ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသော ဉာဏ်အမြင်ရှိလတ် သော်ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသော ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသူအား ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှုသည်အကြောင်းပြည့်စုံ၏၊ ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှုရှိလတ်သော် ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှုနှင့် ပြည့်စုံသောသူအား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုနှင့် လွတ်မြောက်မှုကို သိတတ်သော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ သစ်ပင်သည် အခက် အရွက်နှင့် ပြည့်စုံခဲ့မူ ယင်းသစ်ပင်၏ အပွေး အခွံ အကာ အနှစ်တို့သည် ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင် သီလနှင့်ပြည့်စုံသော ‘သီလဝန္တ’ပုဂ္ဂိုလ်အား မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’ သည် အကြောင်းပြည့်စုံ၏၊ သမ္မာသမာဓိရှိလတ်သော် သမ္မာသမာဓိနှင့် ပြည့်စုံသော သူအားဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းပြည့်စုံ၏။ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိလတ်သော်ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသော ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသူအား ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှုသည် အကြောင်းပြည့်စုံ၏၊ ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှု ရှိလတ်သော် ငြီးငွေ့မှု စွဲမက်ခြင်းကင်းမှုနှင့် ပြည့်စုံသော သူအား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုနှင့် လွတ်မြောက်မှုကို သိမြင်တတ်သော ဉာဏ်အမြင်သည် အကြောင်းပြည့်စုံ၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.24 3. With Five Factors Unethical “Mendicants, an unethical person, who lacks ethics, has destroyed a vital condition for right immersion. When there is no right immersion, one who lacks right immersion has destroyed a vital condition for true knowledge and vision. When there is no true knowledge and vision, one who lacks true knowledge and vision has destroyed a vital condition for disillusionment and dispassion. When there is no disillusionment and dispassion, one who lacks disillusionment and dispassion has destroyed a vital condition for knowledge and vision of freedom. Suppose there was a tree that lacked branches and foliage. Its shoots, bark, softwood, and heartwood would not grow to fullness. In the same way, an unethical person, who lacks ethics, has destroyed a vital condition for right immersion. When there is no right immersion, one who lacks right immersion has destroyed a vital condition for true knowledge and vision. When there is no true knowledge and vision, one who lacks true knowledge and vision has destroyed a vital condition for disillusionment and dispassion. When there is no disillusionment and dispassion, one who lacks disillusionment and dispassion has destroyed a vital condition for knowledge and vision of freedom. An ethical person, who has fulfilled ethics, has fulfilled a vital condition for right immersion. When there is right immersion, one who has fulfilled right immersion has fulfilled a vital condition for true knowledge and vision. When there is true knowledge and vision, one who has fulfilled true knowledge and vision has fulfilled a vital condition for disillusionment and dispassion. When there is disillusionment and dispassion, one who has fulfilled disillusionment and dispassion has fulfilled a vital condition for knowledge and vision of freedom. Suppose there was a tree that was complete with branches and foliage. Its shoots, bark, softwood, and heartwood would all grow to fullness. In the same way, an ethical person, who has fulfilled ethics, has fulfilled a vital condition for right immersion. When there is right immersion, one who has fulfilled right immersion has fulfilled a vital condition for true knowledge and vision. When there is true knowledge and vision, one who has fulfilled true knowledge and vision has fulfilled a vital condition for disillusionment and dispassion. When there is disillusionment and dispassion, one who has fulfilled disillusionment and dispassion has fulfilled a vital condition for knowledge and vision of freedom.”
၅။ အနုဂ္ဂဟိတသုတ္တံ
၂၅။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ, ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ သီလာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ, သုတာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ, သာကစ္ဆာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ, သမထာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ, ဝိပဿနာနုဂ္ဂဟိတာ စ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ အနုဂ္ဂဟိတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ, ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စာ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-အနုဂ္ဂဟိတသုတ် ၂၅။ ရဟန်းတို့ အကြောင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် ချီးမြှောက်အပ်သည့် မှန်ကန်သောအယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည်စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (မဂ် ဖိုလ် သမာဓိ) အကျိုးလည်း ရှိ၏၊ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ)လွတ်မြောက်မှု (မဂ် ဖိုလ် သမာဓိ) အကျိုးအာနိသင်လည်း ရှိ၏၊ ပညာ၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုအကျိုးလည်း ရှိ၏။ ပညာ၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု အကျိုးအာနိသင်လည်း ရှိ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ မှန်ကန်သောအယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ကို သီလဖြင့်လည်း ချီးမြှောက်အပ်၏။ အကြားအမြင်ဖြင့်လည်း ချီးမြှောက်အပ်၏။ ဆွေးနွေးမှုဖြင့်လည်း ချီးမြှောက်အပ်၏။ သမထဖြင့်လည်း ချီးမြှောက်အပ်၏။ ဝိပဿနာဖြင့်လည်း ချီးမြှောက်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကြောင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် ချီးမြှောက်အပ်သော မှန်ကန်သောအယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ သည် စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု အကျိုးလည်း ရှိ၏၊ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု အကျိုးအာနိသင်လည်း ရှိ၏၊ ပညာ၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု အကျိုးလည်း ရှိ၏။ ပညာ၏ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု အကျိုးအာနိသင်လည်း ရှိ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.25 3. With Five Factors Supported “Mendicants, when right view is supported by five factors it has freedom of heart and freedom by wisdom as its fruit and benefit. What five? It’s when right view is supported by ethics, learning, discussion, serenity, and discernment. When right view is supported by these five factors it has freedom of heart and freedom by wisdom as its fruit and benefit.”
၆။ ဝိမုတ္တာယတနသုတ္တံ
၂၆။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိမုတ္တာယတနာနိ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အပရိက္ခီဏာ ဝါ အာသဝါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အနနုပ္ပတ္တံ ဝါ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတိ။
‘‘ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ။ ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, တဿ ဘိက္ခုနော သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ။ တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ [ပါမုဇ္ဇံ (သီ။ သျာ။ ကံ။) ဒီ။ နိ။ ၃။၃၂၂] ဇာယတိ။ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ။ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ။ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ [ဝေဒိယတိ (သီ။)]။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ ဝိမုတ္တာယတနံ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အပရိက္ခီဏာ ဝါ အာသဝါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အနနုပ္ပတ္တံ ဝါ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ။ ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ။ တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ။ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ။ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ။ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယံ ဝိမုတ္တာယတနံ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အပရိက္ခီဏာ ဝါ အာသဝါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အနနုပ္ပတ္တံ ဝါ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ။ ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ။ တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ။ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ။ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ။ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယံ ဝိမုတ္တာယတနံ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော…ပေ… ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ၊ အပိ စ ခေါ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ။ ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ။ တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ။ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ။ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ။ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ ဝိမုတ္တာယတနံ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အပရိက္ခီဏာ ဝါ အာသဝါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အနနုပ္ပတ္တံ ဝါ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော န ဟေဝ ခေါ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ, နာပိ ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ၊ အပိ စ ခွဿ အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ။ ယထာ ယထာ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အညတရံ သမာဓိနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပဋိသံဝေဒီ စ။ တဿ အတ္ထပဋိသံဝေဒိနော ဓမ္မပဋိသံဝေဒိနော ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ။ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ။ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ။ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒေတိ။ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမံ ဝိမုတ္တာယတနံ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အပရိက္ခီဏာ ဝါ အာသဝါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အနနုပ္ပတ္တံ ဝါ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတိ။
‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနာနိ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော အပ္ပမတ္တဿ အာတာပိနော ပဟိတတ္တဿ ဝိဟရတော အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အပရိက္ခီဏာ ဝါ အာသဝါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, အနနုပ္ပတ္တံ ဝါ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ အနုပါပုဏာတီ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ဝိမုတ္တာယတနသုတ် ၂၆။ ရဟန်းတို့ လွတ်မြောက်ကြောင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်းငါးမျိုးတို့၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်သို့)စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေးသောစိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်းရောက်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းအား ဆရာကဖြစ်စေ ဆရာ့အရာ၌ တည်သော သီတင်းသုံးဖော်တစ်ဦးဦးကဖြစ်စေ (သစ္စာလေးပါး) တရားကို ဟောကြား၏။ ရဟန်းတို့ ဆရာကဖြစ်စေ ဆရာ့အရာ၌ တည်သော သီတင်းသုံးဖော် တစ်ဦးဦးကဖြစ်စေ ဟောတိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထိုရဟန်းသည် ထိုတရား၌ အနက်သဘောကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ပါဠိကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါဠိကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်း၍ သိသောထိုရဟန်းအား ဝမ်းမြောက်မှု ‘ပါမောဇ္ဇ’ ဖြစ်၏၊ ဝမ်းမြောက်သော ရဟန်းအား နှစ်သိမ့်မှု ‘ပီတိ’ ဖြစ်၏၊ နှစ်သိမ့် သော စိတ်ရှိသော ရဟန်း၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ငြိမ်းအေးသော ကိုယ်ရှိသောရဟန်းသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏၊ ချမ်းသာသော ရဟန်း၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ပဌမလွတ်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်း၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာ အားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်သို့)စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည် ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေးသောစိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်းရောက်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းအား ဆရာကဖြစ်စေ ဆရာ့အရာ၌ တည်သော သီတင့်းသုံးဖော်တစ်ဦးဦးကဖြစ်စေ တရားကို မဟောကြား၊ စင်စစ်သော်ကား ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း သစ္စာလေးပါးတရားကို အကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အား ဟောကြား၏၊ ရဟန်းတို့ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို အကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အား ဟောကြားတိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ရဟန်းသည် ထို (သစ္စာ) တရား၌ အနက်ကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ပါဠိကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါဠိကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်း၍သိသောထိုရဟန်းအား ဝမ်းမြောက်မှု ‘ပါမောဇ္ဇ’ ဖြစ်၏၊ ဝမ်းမြောက်သော ရဟန်းအား နှစ်သိမ့်မှု ‘ပီတိ’ ဖြစ်၏၊ နှစ်သိမ့်သောစိတ်ရှိသော ရဟန်း၏ကိုယ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ငြိမ်းအေးသော ကိုယ်ရှိသော ရဟန်းသည်ချမ်းသာကို ခံစားရ၏၊ ချမ်းသာသော ရဟန်း၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ဒုတိယလွတ်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်း၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်သို့)စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေးသော စိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်းရောက်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းအား ဆရာကဖြစ်စေ ဆရာ့အရာ၌ တည်သော သီတင်း သုံးဖော်တစ်ဦးဦးကဖြစ်စေ တရားကို မဟောကြား၊ ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အားလည်း မဟောကြား၊ စင်စစ်သော်ကား ကြားနာဖူးသည့် အတိုင်းသင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို အကျယ်အားဖြင့် ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြု၏၊ ရဟန်းတို့ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို အကျယ်အားဖြင့် ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြုတိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထိုရဟန်းသည် ထို (သစ္စာ) တရား၌ အနက်ကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ပါဠိကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါဠိကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်း၍သိသောရဟန်း အား ဝမ်းမြောက်မှု ‘ပါမောဇ္ဇ’ ဖြစ်၏၊ ဝမ်းမြောက်သော ရဟန်းအား နှစ်သိမ့်မှု ‘ပီတိ’ ဖြစ်၏၊ နှစ်သိမ့်သော စိတ်ရှိသော ရဟန်း၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ငြိမ်းအေးသော ကိုယ်ရှိသော ရဟန်းသည်ချမ်းသာကို ခံစားရ၏၊ ချမ်းသာသော ရဟန်း၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား တတိယလွတ်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်း၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်သို့)စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေးသော စိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်း ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းအား ဆရာကဖြစ်စေ ဆရာ့အရာ၌ တည်သော သီတင်းသုံးဖော်တစ်ဦးဦးကဖြစ်စေ တရားကို မဟောကြား၊ ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အားလည်း မဟောကြား၊ ကြားနာဖူးသည့် အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို အကျယ်အားဖြင့် ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်ခြင်းကိုလည်း မပြု၊ စင်စစ်သော်ကား ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်စဥ်းစား၏၊ အဖန်ဖန်သုံးသပ်၏၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှုဆင်ခြင်၏။ ရဟန်းတို့ ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို အဖန်ဖန် စဥ်းစားသုံးသပ်ဆင်ခြင်တိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထိုရဟန်းသည် ထို (သစ္စာ) တရား၌ အနက်ကိုလည်း ထိုးထွင်း၍သိ၏၊ ပါဠိကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါဠိကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်း၍သိသော ရဟန်းအား ဝမ်းမြောက်မှု ‘ပါမောဇ္ဇ’ ဖြစ်၏၊ ဝမ်းမြောက်သော ရဟန်းအား နှစ်သိမ့်မှု ‘ပီတိ’ဖြစ်၏၊ နှစ်သိမ့်သော စိတ်ရှိသော ရဟန်း၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ငြိမ်းအေးသော ကိုယ်ရှိသောရဟန်းသည် ချမ်းသာကို ခံစားရ၏၊ ချမ်းသာသော ရဟန်း၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား စတုတ္ထလွတ်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်း၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာ အားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်)သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေးသော စိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်းရောက်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းအား ဆရာကဖြစ်စေ ဆရာ့အရာ၌ တည်သော သီတင်း သုံးဖော်တစ်ဦးဦးကဖြစ်စေ တရားကို မဟောကြား၊ ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အားလည်း မဟောကြား၊ ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်း သင်ယူဖူး သည့်အတိုင်းတရားကို အကျယ်အားဖြင့် ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို မပြု၊ ကြားနာဖူးသည့်အတိုင်းသင်ယူဖူးသည့်အတိုင်း တရားကို စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်လည်း မစဥ်းစား၊ အဖန်ဖန်လည်း မသုံးသပ်၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်လည်း မဆင်ခြင်၊ စင်စစ်သော်ကား ထိုရဟန်းသည် သမာဓိအာရုံ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) တစ်မျိုးမျိုးကို ကောင်းစွာ သင်ယူထား၏၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းထား၏၊ ကောင်းစွာ မှတ်သားထား၏၊ ပညာဖြင့် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိထား၏။ ရဟန်းတို့ သမာဓိအာရုံ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) တစ်မျိုးမျိုးကို ကောင်းစွာ သင်ယူ နှလုံးသွင်း မှတ်သား ပညာဖြင့်ထိုးထွင်း၍သိထားတိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ရဟန်းသည် အနက်ကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ပါဠိကိုလည်း ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပါဠိကိုလည်းကောင်း ထိုးထွင်း၍သိသောရဟန်းအား ဝမ်းမြောက်မှု ‘ပါမောဇ္ဇ’ ဖြစ်၏၊ ဝမ်းမြောက်သော ရဟန်းအား နှစ်သိမ့်မှု ‘ပီတိ’ ဖြစ်၏၊ နှစ်သိမ့်သော စိတ်ရှိသော ရဟန်း၏ ကိုယ်သည် ငြိမ်းအေး၏၊ ငြိမ်းအေးသော ကိုယ်ရှိသော ရဟန်းသည်ချမ်းသာကို ခံစားရ၏၊ ချမ်းသာသော ရဟန်း၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ပဉ္စမလွတ်မြောက်ကြောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်း၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာ အားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်သို့)စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေးသော စိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်းရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား လွတ်မြောက်ကြောင်း ငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ယင်းလွတ်မြောက်ကြောင်း ငါးမျိုးတို့၌ မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာ အားထုတ်လျက် (နိဗ္ဗာန်)သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသော ရဟန်းအား (ကိလေသာတို့မှ) မလွတ်မြောက်သေး သောစိတ်သည်လည်း လွတ်မြောက်၏၊ မကုန်ခန်းသေးသော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်းကုန်ခန်း ခြင်းသို့ရောက်ကုန်၏၊ မရောက်ဖူးသေးသော အတုမရှိသော ယောဂလေးပါးတို့၏ကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့လည်းရောက်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.26 3. With Five Factors Opportunities for Freedom “Mendicants, there are these five opportunities for freedom. If a mendicant stays diligent, keen, and resolute at these times, their mind is freed, their defilements are ended, and they arrive at the supreme sanctuary from the yoke. What five? Firstly, the Teacher or a respected spiritual companion teaches Dhamma to a mendicant. In whatever way the Teacher or a respected spiritual companion teaches Dhamma to that mendicant, they always feel inspired by the meaning and the teaching in that Dhamma. Feeling inspired, joy springs up. Being joyful, rapture springs up. When the mind is full of rapture, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, one feels bliss. And when blissful, the mind becomes immersed in samādhi. This is the first opportunity for freedom. If a mendicant stays diligent, keen, and resolute at this time, their mind is freed, their defilements are ended, and they arrive at the supreme sanctuary from the yoke. Furthermore, it may be that neither the Teacher nor a respected spiritual companion teaches Dhamma to a mendicant. But the mendicant teaches Dhamma in detail to others as they learned and memorized it. In whatever way that mendicant teaches Dhamma in detail to others as they learned and memorized it, they always feel inspired by the meaning and the teaching in that Dhamma. Feeling inspired, joy springs up. Being joyful, rapture springs up. When the mind is full of rapture, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, one feels bliss. And when blissful, the mind becomes immersed in samādhi. This is the second opportunity for freedom. … Furthermore, it may be that neither the Teacher nor … the mendicant teaches Dhamma. But the mendicant rehearses the teaching in detail as they learned and memorized it. In whatever way that mendicant rehearses the teaching in detail as they learned and memorized it, they always feel inspired by the meaning and the teaching in that Dhamma. Feeling inspired, joy springs up. Being joyful, rapture springs up. When the mind is full of rapture, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, one feels bliss. And when blissful, the mind becomes immersed in samādhi. This is the third opportunity for freedom. … Furthermore, it may be that neither the Teacher nor … the mendicant teaches Dhamma … nor does the mendicant rehearse the teaching. But the mendicant thinks about and considers the teaching in their heart, examining it with the mind as they learned and memorized it. In whatever way that mendicant thinks about and considers the teaching in their heart, examining it with the mind as they learned and memorized it, they always feel inspired by the meaning and the teaching in that Dhamma. Feeling inspired, joy springs up. Being joyful, rapture springs up. When the mind is full of rapture, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, one feels bliss. And when blissful, the mind becomes immersed in samādhi. This is the fourth opportunity for freedom. … Furthermore, it may be that neither the Teacher nor … the mendicant teaches Dhamma … nor does the mendicant rehearse the teaching … or think about it. But a meditation subject as a basis of immersion is properly grasped, focused on, borne in mind, and penetrated with wisdom. In whatever way a mendicant’s meditation subject as a basis of immersion is properly grasped, focused on, borne in mind, and penetrated with wisdom, they always feel inspired by the meaning and the teaching in that Dhamma. Feeling inspired, joy springs up. Being joyful, rapture springs up. When the mind is full of rapture, the body becomes tranquil. When the body is tranquil, one feels bliss. And when blissful, the mind becomes immersed in samādhi. This is the fifth opportunity for freedom. … These are the five opportunities for freedom. If a mendicant stays diligent, keen, and resolute at these times, their mind is freed, their defilements are ended, and they arrive at the supreme sanctuary from the yoke.”
၇။ သမာဓိသုတ္တံ
၂၇။ ‘‘သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ အပ္ပမာဏံ နိပကာ ပတိဿတာ။ သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝယတံ အပ္ပမာဏံ နိပကာနံ ပတိဿတာနံ ပဉ္စ ဉာဏာနိ ပစ္စတ္တညေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’တိ ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘အယံ သမာဓိ အရိယော နိရာမိသော’တိ ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘အယံ သမာဓိ အကာပုရိသသေဝိတော’တိ [မဟာပုရိသသေဝိတောတိ (က။)] ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘အယံ သမာဓိ သန္တော ပဏီတော ပဋိပ္ပဿဒ္ဓလဒ္ဓေါ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော, န သင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတော’တိ [န စ သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတပ္ပတိတောတိ (သီ။), န စ သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတပတ္တောတိ (သျာ။), န စ သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိဝါဝဋောတိ (က။), န သသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိယာဓိဂတောတိ (?) ဒီ။ နိ။ ၃။၃၅၅၊ အ။ နိ။ ၃။၁၀၂၊ ၉။၂၇] ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ‘သတော ခေါ ပနာဟံ ဣမံ သမာပဇ္ဇာမိ သတော ဝုဋ္ဌဟာမီ’တိ [သော ခေါ ပနာဟံ ဣမံ သမာဓိံ သတောဝ သမာပဇ္ဇာမိ, သတော ဥဋ္ဌဟာမီတိ (သီ။ သျာ။ ကံ။)] ပစ္စတ္တညေဝ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။
‘‘သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ အပ္ပမာဏံ နိပကာ ပတိဿတာ။ သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝယတံ အပ္ပမာဏံ နိပကာနံ ပတိဿတာနံ ဣမာနိ ပဉ္စ ဉာဏာနိ ပစ္စတ္တညေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-သမာဓိသုတ် ၂၇။ ရဟန်းတို့ ရင့်ကျက်သော ပညာနှင့် သတိရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ နှိုင်းယှဥ်ကြောင်း (ကိလေသာ တို့မှ) ကင်းသော သမာဓိကို ပွါးများကုန်လော့။ ရဟန်းတို့ ရင့်ကျက်သော ပညာနှင့် သတိရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ နှိုင်းယှဥ်ကြောင်း (ကိလေသာတို့မှ) ကင်းသော သမာဓိကို ပွါးများသော သူတို့အား ဉာဏ်ငါးမျိုးတို့သည် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- “ဤသမာဓိသည် ပစ္စုပ္ပန်ချမ်းသာလည်း ရှိ၏၊ နောင်အခါ ချမ်းသာကျိုးလည်း ရှိ၏”ဟု မိမိသန္တာန်၌ပင်လျှင် ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏။ “ဤသမာဓိသည် မြတ်၏၊ (တဏှာဖြင့်) သုံးဆောင်မှုမရှိ”ဟု မိမိသန္တာန်၌ပင်လျှင် ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏။ “ဤသမာဓိကို ယောကျာ်းမြတ်တို့သာ မှီဝဲအပ်၏”ဟု မိမိသန္တာန်၌ပင်လျှင် ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏။ “ဤသမာဓိသည် ငြိမ်သက်၏၊ မွန်မြတ်၏၊ ကိလေသာငြိမ်းချမ်းခြင်းဖြင့် စိတ်၏ တည်ကြည်ခြင်း (သမာဓိ) ပွါးများမှုကို ရ၏၊ ပြုပြင်ခြင်း (ပယောဂ) နှင့် တကွ ကိလေသာတို့ကို ဖိနှိပ် တားမြစ်၍ဖြစ်ပေါ်လာသည်မဟုတ်”ဟု မိမိသန္တာန်၌ပင်လျှင် ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏။ “ငါသည် သတိရှိလျက် ဤသမာပတ်ကို ဝင်စားအံ့၊ သတိရှိလျက် (သမာပတ်မှ) ထအံ့”ဟု မိမိသန္တာန်၌ပင်လျှင် ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏။ ရဟန်းတို့ ရင့်ကျက်သောပညာနှင့် သတိရှိကုန်၍ နှိုင်းယှဥ်ကြောင်း (ကိလေသာတို့မှ) ကင်းသောသမာဓိကို ပွါးများကုန်လော့၊ ရင့်ကျက်သော ပညာနှင့် သတိရှိကုန်လျက် နှိုင်းယှဥ်ကြောင်း (ကိလေသာတို့မှ) ကင်းသော သမာဓိကို ပွါးများသောသူတို့အား ဤ ဉာဏ်ငါးမျိုးတို့သည် မိမိသန္တာန်၌ပင်လျှင် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.27 3. With Five Factors Immersion “Mendicants, develop limitless immersion, alert and mindful. When you develop limitless immersion, alert and mindful, five knowledges arise for you personally. What five? ‘This immersion is blissful now, and results in bliss in the future.’ … ‘This immersion is noble and not of the flesh.’ … ‘This immersion is not cultivated by reprobates.’ … ‘This immersion is peaceful and sublime and tranquil and unified, not held in place by forceful suppression.’ … ‘I mindfully enter into and emerge from this immersion.’ … Develop limitless immersion, alert and mindful. When you develop limitless immersion, alert and mindful, these five knowledges arise for you personally.”
၈။ ပဉ္စင်္ဂိကသုတ္တံ
၂၈။ ‘‘အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ ဘာဝနံ ဒေသေဿာမိ။ တံ သုဏာထ, သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ ဘာဝနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သော ဣမမေဝ ကာယံ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန အဘိသန္ဒေတိ ပရိသန္ဒေတိ ပရိပူရေတိ ပရိပ္ဖရတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒက္ခော နှာပကော [နဟာပကော (သီ။ ပီ။)] ဝါ နှာပကန္တေဝါသီ ဝါ ကံသထာလေ နှာနီယစုဏ္ဏာနိ [နဟာနီယစုဏ္ဏာနိ (သီ။ ပီ။)] အာကိရိတွာ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသကံ ပရိပ္ဖေါသကံ သန္နေယျ။ သာယံ နှာနီယပိဏ္ဍိ [သာဿ နဟာနီယပိဏ္ဍီ (သီ။ သျာ။ ကံ။)] သ္နေဟာနုဂတာ သ္နေဟပရေတာ သန္တရဗာဟိရာ ဖုဋာ သ္နေဟေန, န စ ပဂ္ဃရိနီ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန အဘိသန္ဒေတိ ပရိသန္ဒေတိ ပရိပူရေတိ ပရိပ္ဖရတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ ဝိဝေကဇေန ပီတိသုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ အယံ ပဌမာ ဘာဝနာ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သော ဣမမေဝ ကာယံ သမာဓိဇေန ပီတိသုခေန အဘိသန္ဒေတိ ပရိသန္ဒေတိ ပရိပူရေတိ ပရိပ္ဖရတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ သမာဓိဇေန ပီတိသုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒကရဟဒေါ ဂမ္ဘီရော ဥဗ္ဘိဒေါဒကော [ဥဗ္ဘိတောဒကော (သျာ။ ကံ။ က။)]။ တဿ နေဝဿ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဥဒကဿ အာယမုခံ, န ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ဥဒကဿ အာယမုခံ, န ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥဒကဿ အာယမုခံ, န ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ ဥဒကဿ အာယမုခံ, ဒေဝေါ စ ကာလေန ကာလံ သမ္မာ ဓာရံ နာနုပ္ပဝေစ္ဆေယျ [ဒေဝေါ စ န ကာလေန… အနုပဝေစ္ဆေယျ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၂၇ အာဒယော၊ မ။ နိ။ ၂။၂၅၁ အာဒယော]။ အထ ခေါ တမှာဝ ဥဒကရဟဒါ သီတာ ဝါရိဓာရာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ တမေဝ ဥဒကရဟဒံ သီတေန ဝါရိနာ အဘိသန္ဒေယျ ပရိသန္ဒေယျ ပရိပူရေယျ ပရိပ္ဖရေယျ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ဥဒကရဟဒဿ သီတေန ဝါရိနာ အပ္ဖုဋံ အဿ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ သမာဓိဇေန ပီတိသုခေန အဘိသန္ဒေတိ ပရိသန္ဒေတိ ပရိပူရေတိ ပရိပ္ဖရတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ သမာဓိဇေန ပီတိသုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ အယံ ဒုတိယာ ဘာဝနာ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ…ပေ… တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သော ဣမမေဝ ကာယံ နိပ္ပီတိကေန သုခေန အဘိသန္ဒေတိ ပရိသန္ဒေတိ ပရိပူရေတိ ပရိပ္ဖရတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ နိပ္ပီတိကေန သုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥပ္ပလိနိယံ ဝါ ပဒုမိနိယံ ဝါ ပုဏ္ဍရီကိနိယံ ဝါ အပ္ပေကစ္စာနိ ဥပ္ပလာနိ ဝါ ပဒုမာနိ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနိ ဝါ ဥဒကေ ဇာတာနိ ဥဒကေ သံဝဍ္ဎာနိ ဥဒကာနုဂ္ဂတာနိ အန္တော နိမုဂ္ဂပေါသီနိ။ တာနိ ယာဝ စဂ္ဂါ ယာဝ စ မူလာ သီတေန ဝါရိနာ အဘိသန္နာနိ ပရိသန္နာနိ ပရိပူရာနိ ပရိပ္ဖုဋာနိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတံ ဥပ္ပလာနံ ဝါ ပဒုမာနံ ဝါ ပုဏ္ဍရီကာနံ ဝါ သီတေန ဝါရိနာ အပ္ဖုဋံ အဿ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ နိပ္ပီတိကေန သုခေန အဘိသန္ဒေတိ ပရိသန္ဒေတိ ပရိပူရေတိ ပရိပ္ဖရတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ နိပ္ပီတိကေန သုခေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ အယံ တတိယာ ဘာဝနာ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သုခဿ စ ပဟာနာ …ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သော ဣမမေဝ ကာယံ ပရိသုဒ္ဓေန စေတသာ ပရိယောဒါတေန ဖရိတွာ နိသိန္နော ဟောတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ ပရိသုဒ္ဓေန စေတသာ ပရိယောဒါတေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ဩဒါတေန ဝတ္ထေန သသီသံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နော အဿ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ ဩဒါတေန ဝတ္ထေန အပ္ဖုဋံ အဿ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣမမေဝ ကာယံ ပရိသုဒ္ဓေန စေတသာ ပရိယောဒါတေန ဖရိတွာ နိသိန္နော ဟောတိ၊ နာဿ ကိဉ္စိ သဗ္ဗာဝတော ကာယဿ ပရိသုဒ္ဓေန စေတသာ ပရိယောဒါတေန အပ္ဖုဋံ ဟောတိ။ အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ အယံ စတုတ္ထာ ဘာဝနာ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အညောဝ အညံ [အညော ဝါ အညံ ဝါ (သီ။), အညော ဝါ အညံ (သျာ။ ကံ။), အညော အညံ (?)] ပစ္စဝေက္ခေယျ, ဌိတော ဝါ နိသိန္နံ ပစ္စဝေက္ခေယျ, နိသိန္နော ဝါ နိပန္နံ ပစ္စဝေက္ခေယျ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ ပညာယ။ အရိယဿ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စင်္ဂိကဿ သမ္မာသမာဓိဿ အယံ ပဉ္စမာ [ပဉ္စမီ (သီ။)] ဘာဝနာ။ ဧဝံ ဘာဝိတေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု [ဧဝံ ဘာဝိတေ ခေါ ဘိက္ခဝေ (သီ။)] အရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ သမ္မာသမာဓိမှိ ဧဝံ ဗဟုလီကတေ ယဿ ယဿ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဥဒကမဏိကော အာဓာရေ ဌပိတော ပူရော ဥဒကဿ သမတိတ္တိကော ကာကပေယျော။ တမေနံ ဗလဝါ ပုရိသော ယတော ယတော အာဝဇ္ဇေယျ [အာဝဋ္ဋေယျ (သျာ။ ကံ။)], အာဂစ္ဆေယျ ဥဒက’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’။ ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဘာဝိတေ အရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ သမ္မာသမာဓိမှိ ဧဝံ ဗဟုလီကတေ ယဿ ယဿ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သမေ ဘူမိဘာဂေ ပေါက္ခရဏီ စတုရံသာ အာလိဗဒ္ဓါ ပူရာ ဥဒကဿ သမတိတ္တိကာ ကာကပေယျာ။ တမေနံ ဗလဝါ ပုရိသော ယတော ယတော အာလိံ မုဉ္စေယျ, အာဂစ္ဆေယျ ဥဒက’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’။ ‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဘာဝိတေ အရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ သမ္မာသမာဓိမှိ ဧဝံ ဗဟုလီကတေ ယဿ ယဿ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ…ပေ… သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘူမိယံ စတုမဟာပထေ [စာတုမ္မဟာပထေ (သီ။ ပီ။), စတုမ္မဟာပထေ (သျာ။ ကံ။)] အာဇညရထော ယုတ္တော အဿ ဌိတော ဩဓသ္တပတောဒေါ။ တမေနံ ဒက္ခော ယောဂ္ဂါစရိယော အဿဒမ္မသာရထိ အဘိရုဟိတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ရသ္မိယော ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပတောဒံ ဂဟေတွာ ယေနိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ သာရေယျပိ ပစ္စာသာရေယျပိ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ဘာဝိတေ အရိယေ ပဉ္စင်္ဂိကေ သမ္မာသမာဓိမှိ ဧဝံ ဗဟုလီကတေ ယဿ ယဿ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘဝေယျံ – ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ အဿံ…ပေ… ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဝိသုဒ္ဓါယ အတိက္ကန္တမာနုသိကာယ ဥဘော သဒ္ဒေ သုဏေယျံ – ဒိဗ္ဗေ စ မာနုသေ စ ယေ ဒူရေ သန္တိကေ စာ’တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အကင်္ခတိ – ‘ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ပဇာနေယျံ – သရာဂံ ဝါ စိတ္တံ သရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, ဝီတရာဂံ ဝါ စိတ္တံ ဝီတရာဂံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျံ, သဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ… ဝီတဒေါသံ ဝါ စိတ္တံ… သမောဟံ ဝါ စိတ္တံ… ဝီတမောဟံ ဝါ စိတ္တံ… သံခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… ဝိက္ခိတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… မဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ… အမဟဂ္ဂတံ ဝါ စိတ္တံ… သဥတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ… အနုတ္တရံ ဝါ စိတ္တံ… သမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ… အသမာဟိတံ ဝါ စိတ္တံ… ဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ… အဝိမုတ္တံ ဝါ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ စိတ္တန္တိ ပဇာနေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရေယျံ, သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ, ဒွေပိ ဇာတိယော…ပေ… ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခတိ – ‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏာတိ သတိ သတိ အာယတနေ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-ပဉ္စင်္ဂိကသုတ် ၂၈။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိပွါးများမှုကို ဟောကြားအံ့၊ ထို တရားကိုနာကြကုန်လော့၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းကုန်လော့၊ ဟောကြားပေအံ့ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ “ကောင်းပါပြီ အသျှင်ဘုရား”ဟု ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်ကြားလျှောက်ထားကြကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏ - ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိ ပွါးများမှုဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ ပဌမဈာန်သို့ရောက်၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုပင်လျှင် (နီဝရဏ) ကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် စိုစွတ်စေ၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်စေ၏၊ ပြည့်စေ၏၊ ပျံ့နှံ့စေ၏၊ (နီဝရဏ) ကင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် ထိုရဟန်း၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှမရှိ။ ရဟန်းတို့ ဥပမာသော်ကား ကျွမ်းကျင်သော ရေချိုးပေးသူသည်လည်းကောင်း၊ ရေချိုးပေးသူ၏တပည့်သည်လည်းကောင်း ကြေးခွက်၌ ရေချိုးကသယ်မှုန့်တို့ကို ဖြူးပြီးလျှင် ရေဖြင့် ဖျန်းလျက် ဖျန်းလျက် အခဲပြုရာ၏၊ ထိုရေချိုးကသယ်မှုန့်အခဲသည် အစေးဖြင့် စိမ့်ဝင်လျက် ရှိရာ၏၊ အစေးဖြင့်ဖွဲ့စည်းလျက် ရှိရာ၏၊ အတွင်းအပြင်၌ အစေးဖြင့် ပျံ့နှံ့လျက် ရှိရာ၏၊ ယိုကျခြင်းလည်း မရှိရာ။ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင်လျှင် ရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုပင်လျှင် (နီဝရဏ) ကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သောနှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် စိုစွတ်စေ၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်စေ၏၊ ပြည့်စေ၏၊ ပျံ့နှံ့စေ၏၊ (နီဝရဏ) ကင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် ထိုသူ၏ တစ်ကိုယ့်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား အင်္ဂါ ငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ပဌမ ပွါးများပုံတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ တို့၏ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုပင်လျှင် တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် စိုစွတ်စေ၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်စေ၏၊ ပြည့်စေ၏၊ ပျံ့နှံ့စေ၏၊ တည်ကြည်ခြင်း‘သမာဓိ’ ကြောင့် ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် ထိုသူ၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သောနေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဥပမာသော်ကား နက်စွာသော စိမ့်ရေရှိသည့် ရေအိုင်သည် ရှိရာ၏၊ ထိုရေအိုင်၏အရှေ့အရပ်၌လည်း ရေဝင်ပေါက် မရှိရာ၊ အနောက်အရပ်၌လည်း ရေဝင်ပေါက် မရှိရာ၊ မြောက်အရပ်၌လည်း ရေဝင်ပေါက် မရှိရာ၊ တောင်အရပ်၌လည်း ရေဝင်ပေါက် မရှိရာ၊ မိုးသည်လည်း အချိန်မှန်မှန်သည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း မရှိရာ၊သို့သော်လည်း ထိုရေအိုင်မှ အေးမြသော ရေအလျဥ်သည်စိမ့်ထွက်၍ ထိုရေအိုင်ကိုသာလျှင် အေးမြသော ရေဖြင့် စိုစွတ်စေရာ၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်စေရာ၏၊ ပြည့်စေရာ၏၊ ပျံ့နှံ့စေရာ၏၊ အေးမြသော ရေဖြင့် ထိုရေအိုင်တစ်ခုလုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာအနည်းငယ်မျှ မရှိရာ။ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင်လျှင် ရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုပင်လျှင် တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် စိုစွတ်စေ၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်စေ၏၊ ပြည့်စေ၏၊ ပျံ့နှံ့စေ၏၊ တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကြောင့်ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် ထိုသူ၏တစ်ကိုယ်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား အင်္ဂါ ငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ဒုတိယ ပွါးများပုံတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ကိုလည်း မစွဲမက်ခြင်းကြောင့်။ပ။ တတိယဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုပင်လျှင် နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ မရှိသော ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် စိုစွတ်စေ၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်စေ၏၊ ပြည့်စေ၏၊ ပျံ့နှံ့စေ၏၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ကင်းသော ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့်ထိုသူ၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဥပမာသော်ကား ဥပ္ပလ (ဖြူ နီ ညို) ကြာတော၌လည်းကောင်း၊ ပဒုမ္မာကြာတော၌လည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဍရိက်ကြာတော၌လည်းကောင်း၊ ဥပ္ပလ (ဖြူ နီ ညို) ကြာ အချို့တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပဒုမ္မာကြာ အချို့တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဍရိက်ကြာ အချို့တို့သည်လည်းကောင်း ရေ၌ ပေါက်ကုန်၏၊ ရေ၌ ကြီးပွါးကုန်၏၊ ရေမှ မပေါ်ထွက်သေးကုန်၊ ရေထဲ၌ မြုပ်၍ ဖွံ့ဖြိုးကုန်၏။ ထို (ကြာ) တို့သည် အဖျားမှအရင်းတိုင်အောင် အေးမြသော ရေဖြင့် စိုစွတ်ကုန်၏၊ အလုံးစုံ စိုစွတ်ကုန်၏၊ ပြည့်ကုန်၏၊ ပျံ့နှံ့ကုန်၏၊ ထိုဥပ္ပလ (ဖြူ နီ ညို) ကြာ ပဒုမ္မာကြာ ပုဏ္ဍရိက်ကြာတို့၏ အစိတ်အပိုင်း အလုံးစုံ၌ အေးမြသော ရေဖြင့်မပျံ့နှံ့သောနေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိရာ။ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင်လျှင် ရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုပင်လျှင် နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ကင်းသော ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် စိုစွတ်စေ၏၊ အလုံးစုံစိုစွတ်စေ၏၊ ပြည့်စေ၏၊ ပျံ့နှံ့စေ၏၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း‘ပီတိ’ ကင်းသော ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ ဖြင့် ထိုသူ၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား အင်္ဂါ ငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို တတိယ ပွါးများပုံတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ကိုလည်း ပယ်ခြင်းကြောင့်။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့ရောက်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုသာလျှင် သန့်ရှင်းဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် ပျံ့နှံ့စေ၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်း၏တစ်ကိုယ်လုံး၌ သန့်ရှင်းဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဥပမာသော်ကား ယောကျာ်းသည် ဖြူသောအဝတ်ဖြင့် ဦးခေါင်းနှင့်တကွ (တစ်ကိုယ်လုံး) ခြုံ၍ ထိုင်နေသည်ရှိသော် ထိုယောကျာ်း၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိရာ။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည် ဤကိုယ်ကိုသာလျှင် သန့်ရှင်းဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် ပျံ့နှံ့စေ၍နေ၏၊ ထိုရဟန်း၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ သန့်ရှင်းဖြူစင်သော စိတ်ဖြင့် မပျံ့နှံ့သော နေရာ အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား အင်္ဂါ ငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို စတုတ္ထ ပွါးများပုံတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်ဟူသော အာရုံကိုကောင်းစွာ သင်ယူအပ် ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းအပ် ကောင်းစွာ မှတ်သားအပ် ပညာဖြင့် ကောင်းစွာထိုးထွင်း၍ သိအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဥပမာသော်ကား တစ်ယောက်သော သူသည်မူလည်း တစ်ယောက်သော သူကို ဆင်ခြင်ရာ၏၊ ရပ်သော သူသည်မူလည်း ထိုင်သောသူကို ဆင်ခြင်ရာ၏၊ ထိုင်သော သူသည်မူလည်း အိပ်သောသူကို ဆင်ခြင်ရာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည် ဆင်ခြင်တတ်သော ‘ပစ္စဝေက္ခဏာ’ ဉာဏ်ဟူသော အာရုံကိုကောင်းစွာ သင်ယူအပ် ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းအပ် ကောင်းစွာ မှတ်သားအပ် ပညာဖြင့် ကောင်းစွာထိုးထွင်း၍ သိအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား အင်္ဂါ ငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ပဉ္စမ ပွါးများပုံတည်း။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် အင်္ဂါငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ဤသို့ ပွါးများသော် ဤသို့ကြိမ်ဖန်များစွာပြုလုပ်သော် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည့် တစ်စုံတစ်ခုသောတရားကို ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုရန် စိတ်ကို ညွတ်စေ၏၊ (ရှေးဘဝအကြောင်းနှင့်ယခုဘဝ အဘိညာဥ်၏ အခြေခံ ဈာန်စသော) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ် စသည်)သို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဥပမာသော်ကား ကရွတ်၌ ထားအပ်သော ရေအိုးကြီးသည် ရေပြည့်နေ၏၊ အနားရေးနှင့်အမျှ ရှိ၏၊ ကျီးသောက်နိုင်၏၊ ထိုရေအိုးကြီးကို ခွန်အားရှိသော ယောကျာ်းသည် မည်သည့်ဘက်မှမဆိုစောင်းငဲ့ခဲ့မူ (ယင်းစောင်းငဲ့ရာရာမှ) ရေသည် ထွက်လာနိုင်ရာသလောဟု မေးတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား ထွက်လာနိုင်ရာပါ၏ဟု (လျှောက်ကုန်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည် အင်္ဂါငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ဤသို့ပွါးများသော် ဤသို့ ကြိမ်ဖန်များစွာပြုလုပ်သော် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည့်တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုရန် စိတ်ကို ညွတ်စေ၏။ (ရှေးဘဝအကြောင်းနှင့် ယခုဘဝ အဘိညာဥ်၏ အခြေခံ ဈာန်စသော) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထို အရာ၌ပင်သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဥ်စသည်)သို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဥပမာတစ်မျိုးသော်ကား ညီညွတ်သော မြေအဖို့၌ ကန်ပေါင်ရိုးဖွဲ့ထားသော လေးထောင့်ရေကန်သည် ရေပြည့်နေ၏၊ ကမ်းနှင့်အမျှ ရှိ၏။ ကျီးသောက်နိုင်၏၊ ထိုရေကန်ကို ခွန်အားရှိသောယောကျာ်းသည် မည်သည့်ဘက်မှ မဆို ကန်ပေါင်ရိုးကို ဖွင့်လွှတ်ခဲ့မူ (ယင်းဖွင့်လွှတ်ရာရာမှ) “ရေသည်ထွက်လာနိုင်ရာသလော”ဟု (မေးတော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား ထွက်လာနိုင်ရာပါ၏ဟု (လျှောက်ကုန်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည် အင်္ဂါငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ဤသို့ပွါးများသော် ဤသို့ ကြိမ်ဖန်များစွာပြုလုပ်သော် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည့့်တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုရန် စိတ်ကို ညွတ်စေ၏၊ (ရှေးဘဝအကြောင်းနှင့် ယခုဘဝ အဘိညာဥ်အခြေခံ ဈာန်စသော) အကြောင်းရှိလတ်သော်ထိုထိုအရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ်စသည်)သို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဥပမာတစ်မျိုးသော်ကား ညီညွတ်သော မြေအပြင်ဝယ် လမ်းမလေးခု ဆုံရာအရပ်၌ အာဇာနည်မြင်း ကသော ရထားသည် နှင်တံကို ကန့်လန့်တင်ထားလျက် ရပ်တည်နေရာ၏၊ မြင်းတို့ကိုလိမ္မာအောင် ဆုံးမနိုင်သော ကျွမ်းကျင်သည့် မြင်းဆရာသည် ထိုရထားကို တက်စီး၍ လက်ဝဲလက်ဖြင့်ကြိုးတို့ကို ဆွဲကာ လက်ယာလက်ဖြင့် နှင်တံကို ကိုင်ပြီးလျှင် သွားလိုရာခရီးဖြင့် သွားလိုရာ အရပ်သို့ရှေးရှုလည်း မောင်းနှင်နိုင်ရာ၏၊ ပြန်လှည့်၍လည်း မောင်းနှင်နိုင်ရာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် ရဟန်းသည် အင်္ဂါငါးမျိုးရှိသည့် မြတ်သော သမ္မာသမာဓိကို ဤသို့ပွါးများသော် ဤသို့ ကြိမ်ဖန်များစွာပြုလုပ်သော် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုအပ်သည့်တစ်စုံတစ်ခုသောတရားကို ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုရန် စိတ်ကို ညွတ်စေ၏၊ (ရှေးဘဝအကြောင်းနှင့် ယခုဘဝအဘိညာဥ် အခြေခံ ဈာန်စသော) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအရာ၌ပင်သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) များပြားသော တန်ခိုးဖန်ဆင်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံလို၏၊ တစ်ယောက်တည်းဖြစ်လျက် အများအပြား ဖြစ်လို၏။ပ။ ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင်လည်း ကိုယ်ကို (မိမိ) စိတ်အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေလို၏”ဟုထိုရဟန်းသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏နားအကြားထက် သာလွန်သော နတ်တို့၏ နားနှင့်တူသော နား ‘ဒိဗ္ဗသောတ’ ဖြင့် နတ်၌လည်းဖြစ်ကုန် လူ၌လည်းဖြစ်ကုန်သော ဝေးသည်လည်း ဖြစ်ကုန်နီးသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော နှစ်မျိုးသော အသံတို့ကို ကြားလို၏”ဟု ထိုရဟန်းသည် အကယ်၍အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) တစ်ပါးသော သတ္တဝါ တစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စိတ်ကို (မိမိ) စိတ်ဖြင့် ပိုင်းခြား၍သိလို၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’နှင့်တကွသော စိတ်ကိုလည်း ‘စွဲမက်ခြင်းရာဂနှင့်တကွဟူသော စိတ်’ဟု သိလို၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ကင်းသော စိတ်ကိုလည်း ‘စွဲမက်ခြင်းရာဂကင်းသောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’နှင့်တကွဖြစ်သော စိတ်ကိုလည်း ‘အမျက်ထွက်ခြင်း ဒေါသနှင့်တကွ ဖြစ်သောစိတ်’ဟုသိလို၏၊ အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’ ကင်းသော စိတ်ကိုလည်း ‘အမျက်ထွက်ခြင်း ဒေါသကင်းသောစိတ်’ဟုသိလို၏၊ တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’နှင့်တကွဖြစ်သော စိတ်ကိုလည်း ‘တွေဝေခြင်း မောဟနှင့်တကွဖြစ်သောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’ ကင်းသော စိတ်ကိုလည်း ‘တွေဝေခြင်းမောဟကင်းသောစိတ်”ဟုသိလို၏၊ ကျုံ့သော စိတ်ကိုလည်း ‘ကျုံ့သောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ ပျံ့လွင့်သော စိတ်ကိုလည်း‘ပျံ့လွင့်သောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်သောစိတ်ကိုလည်း ‘မြတ်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်သော စိတ်’ဟု သိလို၏၊ မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ မရောက်သော စိတ်ကိုလည်း‘မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ မရောက်သော စိတ်’ဟု သိလို၏၊ မိမိထက် သာလွန်သော တရားရှိသောစိတ်ကိုလည်း ‘မိမိထက် သာလွန်သော တရားရှိသောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ သာလွန်သော တရားမရှိသောစိတ်ကိုလည်း ‘သာလွန်သောတရားမရှိ သောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ တည်ကြည်သောစိတ်ကိုလည်း ‘တည်ကြည်သောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ မတည်ကြည်သောစိတ်ကိုလည်း ‘မတည်ကြည်သောစိတ်’ဟု သိလို၏၊ (ကိလေသာမှ) လွတ် မြောက်သော စိတ်ကိုလည်း‘(ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်သော စိတ်’ဟု သိလို၏၊ (ကိလေသာမှ) မလွတ် မြောက်သော စိတ်ကိုလည်း ‘(ကိလေသာမှ) မလွတ်မြောက်သောစိတ်’ဟု သိလို၏”ဟူ၍ ထိုရဟန်းသည် အကယ်၍အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ပရစိတ္တဝိဇာနနဉာဏ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) များပြားသော ရှေး၌ ဖြစ်ဖူးသည်ကို အောက်မေ့လို၏။ ဤသည်ကား အဘယ်နည်း- တစ်ဘဝကိုလည်းကောင်း နှစ်ဘဝတို့ကိုလည်းကောင်း။ပ။ ဤသို့ အခြင်းအရာ (အဖြစ်သနစ်) နှင့် တကွညွှန်ပြဖွယ် (အမည်အနွယ်) နှင့်တကွ များပြားသော ရှေး၌ ဖြစ်ဖူးသည်ကို အောက်မေ့လို၏”ဟုထိုရဟန်းသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “(ငါသည်) အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော လူတို့၏ မျက်စိအမြင်ထက် သာလွန်သော နတ်မျက်စိနှင့်တူသော မျက်စိ ‘ဒိဗ္ဗစက္ခု’ ဖြင့်။ပ။ ကံအားလျော်စွာ ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့ကို သိလို၏”ဟု ထိုရဟန်းသည်အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်၏။ “ငါသည် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားမရှိသော (ကိလေသာတို့မှ) လွတ်မြောက်သော ‘အရဟတ္တဖိုလ်’ စိတ်နှင့် (ကိလေသာတို့မှ) လွတ်မြောက်သော ‘အရဟတ္တဖိုလ်ပညာ’ ကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍နေလို၏”ဟု ထိုရဟန်းသည်အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိလတ်သော် ထိုထိုအလိုရှိရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့် အဖြစ် (အရဟတ္တဖလသမာပတ်)သို့ ရောက်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.28 3. With Five Factors With Five Factors “Mendicants, I will teach you how to develop noble right immersion with five factors. Listen and apply your mind well, I will speak.” “Yes, sir,” they replied. The Buddha said this: “And how do you develop noble right immersion with five factors? Firstly, a mendicant, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected. They drench, steep, fill, and spread themselves with rapture and bliss born of seclusion. There’s no part of the body that’s not spread with rapture and bliss born of seclusion. It’s like when a deft bathroom attendant or their apprentice pours bath powder into a bronze dish, sprinkling it little by little with water. They knead it until the ball of bath powder is soaked and saturated with moisture, spread through inside and out; yet no moisture oozes out. In the same way, a mendicant drenches, steeps, fills, and spreads themselves with rapture and bliss born of seclusion. There’s no part of the body that’s not spread with rapture and bliss born of seclusion. This is the first way to develop noble right immersion with five factors. Furthermore, as the placing of the mind and keeping it connected are stilled, a mendicant enters and remains in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind and keeping it connected. They drench, steep, fill, and spread themselves with rapture and bliss born of immersion. There’s no part of the body that’s not spread with rapture and bliss born of immersion. It’s like a deep lake fed by spring water. There’s no inlet to the east, west, north, or south, and the heavens would not properly bestow showers from time to time. But the stream of cool water welling up in the lake drenches, steeps, fills, and spreads throughout the lake. There’s no part of the lake that’s not spread through with cool water. In the same way, a mendicant drenches, steeps, fills, and spreads themselves with rapture and bliss born of immersion. There’s no part of the body that’s not spread with rapture and bliss born of immersion. This is the second way to develop noble right immersion with five factors. Furthermore, with the fading away of rapture, a mendicant enters and remains in the third absorption. They meditate with equanimity, mindful and aware, experiencing for themselves the bliss of which the noble ones declare, ‘Equanimous and mindful, one meditates in bliss.’ They drench, steep, fill, and spread themselves with bliss free of rapture. There’s no part of the body that’s not spread with bliss free of rapture. It’s like a pool with blue water lilies, or pink or white lotuses. Some of them sprout and grow in the water without rising above it, thriving underwater. From the tip to the root they’re drenched, steeped, filled, and soaked with cool water. There’s no part of them that’s not spread through with cool water. In the same way, a mendicant drenches, steeps, fills, and spreads themselves with bliss free of rapture. There’s no part of the body that’s not spread with bliss free of rapture. This is the third way to develop noble right immersion with five factors. Furthermore, with the giving up of pleasure and pain and the disappearance of former happiness and sadness, a mendicant enters and remains in the fourth absorption. It is without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness. They sit spreading their body through with pure bright mind. There’s no part of the body that’s not spread with pure bright mind. It’s like someone sitting wrapped from head to foot with white cloth. There’s no part of the body that’s not spread over with white cloth. In the same way, they sit spreading their body through with pure bright mind. There’s no part of the body that’s not spread with pure bright mind. This is the fourth way to develop noble right immersion with five factors. Furthermore, the meditation that is a basis for reviewing is properly grasped, focused on, borne in mind, and penetrated with wisdom by a mendicant. It’s like when someone views someone else. Someone standing might view someone sitting, or someone sitting might view someone lying down. In the same way, the meditation that is a basis for reviewing is properly grasped, focused on, borne in mind, and penetrated with wisdom by a mendicant. This is the fifth way to develop noble right immersion with five factors. When the noble right immersion with five factors is developed and cultivated in this way, a mendicant extends the mind to realize by insight each and every thing that can be realized by insight; and they are capable of realizing those things, since each and every one is within range. Suppose a water jar was placed on a stand, full to the brim so a crow could drink from it. If a strong man was to tip it any which way, would water pour out?” “Yes, sir.” “In the same way, when noble right immersion with five factors is developed and cultivated in this way, a mendicant extends the mind to realize by insight each and every thing that can be realized by insight; and they are capable of realizing those things, since each and every one is within range. Suppose there was a square, walled lotus pond on level ground, full to the brim so a crow could drink from it. If a strong man was to open the wall on any side, would water pour out?” “Yes, sir.” “In the same way, when noble right immersion with five factors is developed and cultivated in this way, a mendicant extends the mind to realize by insight each and every thing that can be realized by insight; and they are capable of realizing those things, since each and every one is within range. Suppose a chariot stood harnessed to thoroughbreds at a level crossroads, with a goad ready. A deft horse trainer, a master charioteer, might mount the chariot, taking the reins in his right hand and goad in the left. He’d drive out and back wherever he wishes, whenever he wishes. In the same way, when noble right immersion with five factors is developed and cultivated in this way, a mendicant extends the mind to realize by insight each and every thing that can be realized by insight; and they are capable of realizing those things, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I wield the many kinds of psychic power: multiplying myself and becoming one again … controlling the body as far as the realm of divinity.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘With clairaudience that is purified and superhuman, may I hear both kinds of sounds, human and heavenly, whether near or far.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I understand the minds of other beings and individuals, having encompassed them with my mind. May I understand mind with greed as “mind with greed”, and mind without greed as “mind without greed”; mind with hate as “mind with hate”, and mind without hate as “mind without hate”; mind with delusion as “mind with delusion”, and mind without delusion as “mind without delusion”; constricted mind as “constricted mind”, and scattered mind as “scattered mind”; expansive mind as “expansive mind”, and unexpansive mind as “unexpansive mind”; mind that is not supreme as “mind that is not supreme”, and mind that is supreme as “mind that is supreme”; mind immersed in samādhi as “mind immersed in samādhi”, and mind not immersed in samādhi as “mind not immersed in samādhi”; freed mind as “freed mind”, and unfreed mind as “unfreed mind”.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I recollect many kinds of past lives, with features and details.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘With clairvoyance that is purified and superhuman, may I see sentient beings passing away and being reborn according to their deeds.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range. If you wish: ‘May I realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with my own insight in this very life due to the ending of defilements.’ You’re capable of realizing it, since each and every one is within range.”
၉။ စင်္ကမသုတ္တံ
၂၉။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, စင်္ကမေ အာနိသံသာ။ ကတမေ ပဉ္စ? အဒ္ဓါနက္ခမော ဟောတိ, ပဓာနက္ခမော ဟောတိ, အပ္ပါဗာဓော ဟောတိ, အသိတံ ပီတံ ခါယိတံ သာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ, စင်္ကမာဓိဂတော သမာဓိ စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ စင်္ကမေ အာနိသံသာ’’တိ။ နဝမံ။
၉-စင်္ကမသုတ် ၂၉။ ရဟန်းတို့ စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၌ အကျိုးအာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ခရီးရှည် သွားနိုင်၏။ ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်၏။ အနာရောဂါကင်း၏။ စား သောက် ခဲ လျက်အပ်သော အစာအာဟာရသည် ကောင်းစွာ ကြေကျက်နိုင်၏။ စင်္ကြံလျှောက်ခြင်းဖြင့် ရအပ်သော တည်ကြည်မှု (သမာဓိ) သည် ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့နိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၌ အကျိုးအာနိသင် ငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.29 3. With Five Factors Walking Meditation “Mendicants, there are five benefits of walking meditation. What five? You get fit for traveling, fit for striving in meditation, and healthy. What’s eaten, drunk, chewed, and tasted is properly digested. And immersion gained while walking lasts long. These are the five benefits of walking meditation.”
၁၀။ နာဂိတသုတ္တံ
၃၀။ ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ နာမ ကောသလာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ။ တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ။ အဿောသုံ ခေါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလကာ [ဣစ္ဆာနင်္ဂလိကာ (သီ။) အ။ နိ။ ၆။၄၂၊ အ။ နိ။ ၈။၈၆] ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု ဘော ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဣစ္ဆာနင်္ဂလံ အနုပ္ပတ္တော၊ ဣစ္ဆာနင်္ဂလေ ဝိဟရတိ ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍေ။ တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ, သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ။ သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ။ သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ, ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ။ သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ။ အထ ခေါ ဣစ္ဆာနင်္ဂလကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ယေန ဣစ္ဆာနင်္ဂလဝနသဏ္ဍော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ အဋ္ဌံသု ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ။
တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ နာဂိတော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နာဂိတံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကေ ပန ခေါ, နာဂိတ, ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ, ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ? ‘‘ဧတေ, ဘန္တေ, ဣစ္ဆာနင်္ဂလကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ပဟူတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ အာဒါယ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတာ ဘဂဝန္တညေဝ ဥဒ္ဒိဿ ဘိက္ခုသံဃဉ္စာ’’တိ။ ‘‘မာဟံ, နာဂိတ, ယသေန သမာဂမံ, မာ စ မယာ ယသော။ ယော ခေါ, နာဂိတ, နယိမဿ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အဿ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, ယဿာဟံ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ။ သော တံ [သောဟံ (က။), သော (သျာ။ ကံ။)] မီဠှသုခံ မိဒ္ဓသုခံ လာဘသက္ကာရသိလောကသုခံ သာဒိယေယျာ’’တိ။
‘‘အဓိဝါသေတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, အဓိဝါသေတု သုဂတော၊ အဓိဝါသနကာလော ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော။ ယေန ယေနေဝ ဒါနိ ဘဂဝါ ဂမိဿတိ တံနိန္နာဝ ဂမိဿန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ။ သေယျထာပိ, ဘန္တေ, ထုလ္လဖုသိတကေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ယထာနိန္နံ ဥဒကာနိ ပဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘန္တေ, ယေန ယေနေဝ ဒါနိ ဘဂဝါ ဂမိဿတိ, တံနိန္နာဝ ဂမိဿန္တိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ နေဂမာ စေဝ ဇာနပဒါ စ။ တံ ကိဿ ဟေတု? တထာ ဟိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သီလပညာဏ’’န္တိ။
‘‘မာဟံ, နာဂိတ, ယသေန သမာဂမံ, မာ စ မယာ ယသော။ ယော ခေါ, နာဂိတ, နယိမဿ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အဿ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, ယဿာဟံ နေက္ခမ္မသုခဿ ပဝိဝေကသုခဿ ဥပသမသုခဿ သမ္ဗောဓသုခဿ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ။ သော တံ မီဠှသုခံ မိဒ္ဓသုခံ လာဘသက္ကာရသိလောကသုခံ သာဒိယေယျ။ အသိတပီတခါယိတသာယိတဿ ခေါ, နာဂိတ, ဥစ္စာရပဿာဝေါ – ဧသော တဿ နိဿန္ဒော။ ပိယာနံ ခေါ, နာဂိတ, ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ – ဧသော တဿ နိဿန္ဒော။ အသုဘနိမိတ္တာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ ခေါ, နာဂိတ, သုဘနိမိတ္တေ ပါဋိကုလျတာ [ပဋိက္ကူလတာ (သီ။), ပဋိက္ကူလျတာ (သျာ။ ကံ။)] သဏ္ဌာတိ – ဧသော တဿ နိဿန္ဒော။ ဆသု ခေါ, နာဂိတ, ဖဿာယတနေသု အနိစ္စာနုပဿိနော ဝိဟရတော ဖဿေ ပါဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ – ဧသော တဿ နိဿန္ဒော။ ပဉ္စသု ခေါ, နာဂိတ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿိနော ဝိဟရတော ဥပါဒါနေ ပါဋိကုလျတာ သဏ္ဌာတိ – ဧသော တဿ နိဿန္ဒော’’တိ။ ဒသမံ။
ပဉ္စင်္ဂိကဝဂ္ဂေါ တတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ဒွေ အဂါရဝုပက္ကိလေသာ, ဒုဿီလာနုဂ္ဂဟိတေန စ၊
ဝိမုတ္တိသမာဓိပဉ္စင်္ဂိကာ, စင်္ကမံ နာဂိတေန စာတိ။
၁၀-နာဂိတသုတ် ၃၀။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ကြားနာခဲ့ရပါသည် - အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် များစွာသော ရဟန်းသံဃာနှင့်အတူ ကောသလတိုင်းတို့၌ ဒေသစာရီလှည့်လည်တော်မူလတ်သော် ကောသလမင်းသားတို့၏ ဣစ္ဆာနင်္ဂလမည်သော ပုဏ္ဏားရွာသို့ ရောက်တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဣစ္ဆာနင်္ဂလရွာ (အနီး) ဣစ္ဆာနင်္ဂလတောအုပ်၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ဣစ္ဆာနင်္ဂလရွာသားပုဏ္ဏားနှင့် အမျိုးသားတို့သည် သတင်းစကားကြားကြကုန်၏- “အချင်းတို့ သာကီဝင်မင်းမျိုးမှ ရဟန်းပြုသည့် သာကီဝင်မင်းသား ရဟန်းဂေါတမသည် ဣစ္ဆာ့နင်္ဂလရွာသိုု့ ကြွရောက်တော်မူ၍ ဣစ္ဆာနင်္ဂလရွာအနီး ဣစ္ဆာနင်္ဂလတောအုပ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူ၏။ ထိုအသျှင်ဂေါတမ၏ ကောင်းသော ကျော်စောသတင်းသည် ဤသို့ ပျံ့နှံ့၍ ထွက်၏- ‘ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံ မည်တော်မူ၏၊ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ အသိဉာဏ် ‘ဝိဇ္ဇာ’ အကျင့် ‘စရဏ’ နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မည်တော်မူ၏၊ ကောင်းသော စကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သုဂတ မည်တော်မူ၏၊ လောကကို သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏၊ ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သည့် အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်းအနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏၊ နတ် လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို) သိစေတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးတော်မူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏’ဟု (ပျံ့နှံ့၍ ထွက်၏)။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် နတ် မာရ်နတ် ဗြဟ္မာနှင့် တကွသော နတ်လောကနှင့် သမဏဗြာဟ္မဏမင်းများ လူများနှင့် တကွသော လူလောကကို ကိုယ်တိုင်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုလျက်ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အစ၏ကောင်းခြင်း အလယ်၏ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိသောအနက်နှင့် ပြည့်စုံသော သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံသော တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ အလုံးစုံပြည့်စုံသောစင်ကြယ်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ပြတော်မူ၏၊ ထိုသို့သဘောရှိသော ရဟန္တာ (ပုဂ္ဂိုလ်) တို့ကိုဖူးမြှော်ရခြင်းသည် ကောင်းသည်သာတည်း”ဟု (ကြားကြကုန်၏)။ ထိုအခါ၌ ဣစ္ဆာနင်္ဂလရွာသား ပုဏ္ဏားနှင့်အမျိုးသားတို့သည် ထိုညဥ့်လွန်သော အခါ၌ များစွာသောခဲဖွယ် စားဖွယ်ကို ယူကုန်၍ ဣစ္ဆာနင်္ဂလတောအုပ်သို့ ချဥ်းကပ်ကုန်ပြီးလျှင် အပြင်ဘက်တံခါးမုခ်၌ ပြင်းပြ ကျယ်လောင်သော အသံရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ တည်နေကုန်၏၊ ထိုစဥ်အခါ၌ အသျှင်နာဂိတသည်မြတ်စွာဘုရား၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်၏၊ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အသျှင်နာဂိတကို “နာဂိတငါးတို့ကို လုယက်ရာ၌ တံငါသည်တို့ကဲ့သို့ ပြင်းပြကျယ်လောင်သော အသံရှိသူတို့ကားအဘယ်သူတို့နည်း”ဟု မေးတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား ဤသူတို့ကား ဣစ္ဆာနင်္ဂလရွာသား ပုဏ္ဏားနှင့် အမျိုးသားတို့ပါတည်း၊ များစွာသောခဲဖွယ် ဘောဇဥ်ကို ယူ၍ အပြင်ဘက်တံခါးမုခ်၌ မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာကိုလည်းကောင်း ရည်မှန်းပြီးလျှင် တည်နေကြပါသည်ဟု (လျှောက်၏)။ နာဂိတ ငါသည် အခြံအရံ (အကျော်အစော) နှင့် မဆက်ဆံလို၊ အခြံအရံ (အကျော်အစော) သည်လည်းငါနှင့် အတူ မဆက်ဆံစေလင့်။ နာဂိတ ဤ (ကာမဂုဏ်မှ) ထွက်မြောက်မှု ‘နေက္ခမ္မ’ ချမ်းသာ၊ ကင်းဆိတ်မှု ‘ပဝိဝေက’ ချမ်းသာ၊ ငြိမ်းအေးမှု ‘ဥပသမ’ ချမ်းသာ၊ သိမှု ‘သမ္ဗောဓ’ ချမ်းသာကို အလိုရှိတိုင်း မငြိုငြင် မပင်ပန်းဘဲ မရနိုင်သူသည် မစင်ကြယ်မှု ချမ်းသာ၊ ငိုက်မျဥ်းမှုချမ်းသာ၊ လာဘ်ပူဇော်သကာ အကျော်အစောချမ်းသာကိုသာယာ (ခံစား) ရာ၏။ (ကာမဂုဏ်မှ) ထွက်မြောက်မှု ‘နေက္ခမ္မ’ ချမ်းသာ၊ ကင်းဆိတ်မှု ‘ပဝိဝေက’ ချမ်းသာ၊ ငြိမ်းအေးမှု‘ဥပသမ’ ချမ်းသာ၊ သိမှု ‘သမ္ဗောဓ’ ချမ်းသာကို အလိုရှိတိုင်း မငြိုငြင် မပင်ပန်းဘဲ ရသော ငါသည်မစင်ကြယ်မှုချမ်းသာ၊ ငိုက်မျဥ်းမှုချမ်းသာ၊ လာဘ်ပူဇော်သကာ အကျော်အစောချမ်းသာကို အဘယ်မှာသာယာ (ခံစား) ရာအံ့နည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် ယခုအခါ၌ သည်းခံတော်မူပါ၊ ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ယခုအခါ၌ သည်းခံတော်မူပါ။ အသျှင်ဘုရား ယခုအခါ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ သည်းခံတော်မူရန် အချိန်ဖြစ်ပါသည်၊ အသျှင်ဘုရားယခုအခါ၌ နိဂုံးသူနိဂုံးသား ဇနပုဒ်သူဇနပုဒ်သား ပုဏ္ဏားနှင့်အမျိုးသားတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ကြွတော်မူလေရာရာ အရပ်သို့ စိတ်ညွတ်ကြကုန်လျက်သာလျှင် လိုက်ကြပါလိမ့်မည်။ အသျှင်ဘုရား မိုးကြီးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလတ်သော် နိမ့်ရှိုင်းရာအရပ်သို့ ရေတို့သည် စီးဆင်းကြကုန်သကဲ့သို့၊ အသျှင်ဘုရား ဤအတူသာလျှင် နိဂုံးသူနိဂုံးသား ဇနပုဒ်သူဇနပုဒ်သား ပုဏ္ဏားနှင့်အမျိုးသားတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ကြွရောက်တော်မူလေရာရာ အရပ်သို့ စိတ်ညွတ်ကြကုန်လျက်သာလျှင်လိုက်ကြပါလိမ့်မည်။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟူမူ- အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရား၏ သီလတော် ပညာတော်သည် ထိုသို့ ကြီးမားတော်မူခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပါသည်ဟု (လျှောက်၏)။ နာဂိတ ငါသည် အခြံအရံ (အကျော်အစော) နှင့် မဆက်ဆံလို၊ အခြံအရံ (အကျော်အစော) သည်လည်းငါနှင့်မဆက်ဆံစေလင့်၊ နာဂိတ ဤ (ကာမဂုဏ်မှ) ထွက်မြောက်မှု ‘နေက္ခမ္မ’ ချမ်းသာ၊ ကင်းဆိတ်မှု ‘ပဝိဝေက’ ချမ်းသာ၊ ငြိမ်းအေးမှု‘ဥပသမ’ချမ်းသာ၊ သိမှု ‘သမ္ဗောဓ’ ချမ်းသာကို အလိုရှိတိုင်း မငြိုငြင်မပင်ပန်းဘဲ မရနိုင်သူသည် မစင်ကြယ်မှုချမ်းသာ၊ ငိုက်မျဥ်းမှုချမ်းသာ၊ လာဘ်ပူဇော်သကာ အကျော်အစောချမ်းသာကို သာယာ (ခံစား) ရာ၏။ (ကာမဂုဏ်မှ) ထွက်မြောက်မှု ‘နေက္ခမ္မ’ ချမ်းသာ၊ ကင်းဆိတ်မှု ‘ပဝိဝေက’ ချမ်းသာ၊ ငြိမ်းအေးမှု ‘ဥပသမ’ ချမ်းသာ၊ သိမှု ‘သမ္ဗောဓ’ ချမ်းသာကို အလိုရှိတိုင်း မငြိုငြင် မပင်ပန်းဘဲ ရသော ငါသည်မစင်ကြယ်မှု ချမ်းသာ ငိုက်မျဥ်းမှုချမ်းသာ လာဘ်ပူဇော်သကာ အကျော်အစောချမ်းသာကို အဘယ်မှာသာယာ (ခံစား) ရာအံ့နည်း။ နာဂိတ စား သောက် ခဲ လျက်အပ်သော အစာအာဟာရ၏ (အကျိုးဆက်ကား) ကျင်ကြီးကျင်ငယ်ပင်တည်း၊ ဤ (ကျင်ကြီးကျင်ငယ်) သည် ထို (စား သောက်ခဲလျက်အပ်သော အစာအာဟာရ) ၏ အကျိုးဆက်ပေတည်း၊ နာဂိတ ချစ်အပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့၏ (အကျိုးဆက်ကား) ပျက်စီးခြင်း ကွေကွင်းခြင်း ပူဆွေးငိုကြွွေးခြင်း ဆင်းရဲခြင်း နှလုံးမသာခြင်း ပြင်းစွာပင်ပန်းခြင်းတို့ပင်တည်း၊ ဤအဖြစ်သည်ထို (ချစ်ခင်မှု) ၏ အကျိုးဆက်ပေတည်း။ နာဂိတ မတင့်တယ်သော အာရုံနိမိတ်၌ ကြိုးပမ်းမှုကို အဖန်ဖန် အားထုတ်သူအား တင့်တယ်သောအာရုံနိမိတ်၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာခြင်းသည် ကောင်းစွာတည်၏၊ ဤအဖြစ်သည် ထို (ကြိုးပမ်းမှု) ၏ အကျိုးဆက်ပေတည်း။ နာဂိတ တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ‘အာယတန’ ခြောက်ပါးတို့၌ အနိစ္စဟု အဖန်ဖန် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍ နေသောသူအား တွေ့ထိမှု ‘ဖဿ’၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာခြင်းသည် ကောင်းစွာတည်၏၊ ဤအဖြစ်သည် ထို (အဖန်ဖန် ရှုလျက်နေခြင်း) ၏ အကျိုးဆက်ပေတည်း။ နာဂိတ (ပြင်းစွာစွဲလန်းမှု) ဥပါဒါန်တရား၏ အာရုံဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကိုအဖန်ဖန် ရှုလေ့ရှိသည် ဖြစ်၍ နေသောသူအား ပြင်းစွာစွဲလန်းမှု ‘ဥပါဒါန်’၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာခြင်းသည်ကောင်းစွာ တည်၏၊ ဤအဖြစ်သည် ထို (အဖန်ဖန်ရှုလျက်နေခြင်း) ၏ အကျိုးဆက်ပေတည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ သုံးခုမြောက် ပဉ္စင်္ဂိကဝဂ် ပြီး၏။
Numbered Discourses 5.30 3. With Five Factors With Nāgita So I have heard. At one time the Buddha was wandering in the land of the Kosalans together with a large Saṅgha of mendicants when he arrived at a village of the Kosalan brahmins named Icchānaṅgala. He stayed in a forest near Icchānaṅgala. The brahmins and householders of Icchānaṅgala heard: “It seems the ascetic Gotama—a Sakyan, gone forth from a Sakyan family—has arrived at Icchānaṅgala. He is staying in a forest near Icchānaṅgala. He has this good reputation: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others. He teaches Dhamma that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure. It’s good to see such perfected ones.” Then, when the night had passed, they took abundant fresh and cooked foods and went to the forest near Icchānaṅgala, where they stood outside the gates making a colossal racket. Now, at that time Venerable Nāgita was the Buddha’s attendant. Then the Buddha said to Nāgita, “Nāgita, who’s making that colossal racket? You’d think it was fishermen hauling in a catch!” “Sir, it’s these brahmins and householders of Icchānaṅgala. They’ve brought many fresh and cooked foods, and they’re standing outside the gates wanting to offer it specially to the Buddha and the mendicant Saṅgha.” “Nāgita, may I never become famous. May fame not come to me. There are those who can’t get the pleasure of renunciation, the pleasure of seclusion, the pleasure of peace, the pleasure of awakening when they want, without trouble or difficulty like I can. Let them enjoy the filthy, lazy pleasure of possessions, honor, and popularity.” “Sir, may the Blessed One please relent now! May the Holy One relent! Now is the time for the Buddha to relent. Wherever the Buddha now goes, the brahmins and householders, and people of town and country will incline the same way. It’s like when the heavens rain heavily and the water flows downhill. In the same way, wherever the Buddha now goes, the brahmins and householders, and people of town and country will incline the same way. Why is that? Because of the Buddha’s ethics and wisdom.” “Nāgita, may I never become famous. May fame not come to me. There are those who can’t get the pleasure of renunciation, the pleasure of seclusion, the pleasure of peace, the pleasure of awakening when they want, without trouble or difficulty like I can. Let them enjoy the filthy, lazy pleasure of possessions, honor, and popularity. What you eat, drink, chew, and taste ends up as excrement and urine. This is its outcome. When loved ones decay and perish, sorrow, lamentation, pain, sadness, and distress arise. This is its outcome. When you pursue meditation on the feature of ugliness, revulsion at the feature of beauty becomes stabilized. This is its outcome. When you meditate observing impermanence in the six fields of contact, revulsion at contact becomes stabilized. This is its outcome. When you meditate observing rise and fall in the five grasping aggregates, revulsion at grasping becomes stabilized. This is its outcome.”
၄။ သုမနဝဂ္ဂေါ
၁။ သုမနသုတ္တံ
၃၁။ ဧကံ သမယံ…ပေ… အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ အထ ခေါ သုမနာ ရာဇကုမာရီ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ပဉ္စဟိ ရာဇကုမာရိသတေဟိ ပရိဝုတာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ သုမနာ ရာဇကုမာရီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ဣဓဿု, ဘန္တေ, ဘဂဝတော ဒွေ သာဝကာ သမသဒ္ဓါ သမသီလာ သမပညာ – ဧကော ဒါယကော, ဧကော အဒါယကော။ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျုံ။ ဒေဝဘူတာနံ ပန နေသံ [တေသံ (သီ။)], ဘန္တေ, သိယာ ဝိသေသော, သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ?
‘‘သိယာ, သုမနေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ယော သော, သုမနေ, ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ဒေဝဘူတော သမာနော ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ, ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန, ဒိဗ္ဗေန သုခေန, ဒိဗ္ဗေန ယသေန, ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန။ ယော သော, သုမနေ, ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ဒေဝဘူတော သမာနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ’’။
‘‘သစေ ပန တေ, ဘန္တေ, တတော စုတာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ, မနုဿဘူတာနံ ပန နေသံ, ဘန္တေ, သိယာ ဝိသေသော, သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘သိယာ, သုမနေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ယော သော, သုမနေ, ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ မနုဿဘူတော သမာနော ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ – မာနုသကေန အာယုနာ, မာနုသကေန ဝဏ္ဏေန, မာနုသကေန သုခေန, မာနုသကေန ယသေန, မာနုသကေန အာဓိပတေယျေန။ ယော သော, သုမနေ, ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ မနုဿဘူတော သမာနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ’’။
‘‘သစေ ပန တေ, ဘန္တေ, ဥဘော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန နေသံ, ဘန္တေ, သိယာ ဝိသေသော, သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘သိယာ, သုမနေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ယော သော, သုမနေ, ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ – ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော, ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော, ယာစိတောဝ ဗဟုလံ သေနာသနံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော, ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော။ ယေဟိ ခေါ ပန သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ တျဿ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ကာယကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ အပ္ပံ အမနာပေန, မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ဝစီကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ အပ္ပံ အမနာပေန, မနာပေနေဝ ဗဟုလံ မနောကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ အပ္ပံ အမနာပေန, မနာပံယေဝ ဗဟုလံ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ အပ္ပံ အမနာပံ။ ယော သော, သုမနေ, ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတီ’’တိ။
‘‘သစေ ပန တေ, ဘန္တေ, ဥဘော အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တိ, အရဟတ္တပ္ပတ္တာနံ ပန နေသံ, ဘန္တေ, သိယာ ဝိသေသော, သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘ဧတ္ထ ခေါ ပနေသာဟံ, သုမနေ, န ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ ဝဒါမိ, ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိ’’န္တိ [ဝိမုတ္တန္တိ (သျာ။ ကံ။)]။
‘‘အစ္ဆရိယံ, ဘန္တေ, အဗ္ဘုတံ, ဘန္တေ! ယာဝဉ္စိဒံ, ဘန္တေ, အလမေဝ ဒါနာနိ ဒါတုံ အလံ ပုညာနိ ကာတုံ၊ ယတြ ဟိ နာမ ဒေဝဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ, မနုဿဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ, ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနီ’’တိ။ ‘‘ဧဝမေတံ, သုမနေ! အလဉှိ, သုမနေ, ဒါနာနိ ဒါတုံ အလံ ပုညာနိ ကာတုံ! ဒေဝဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ, မနုဿဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ, ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနီ’’တိ။
ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ ဣဒံ ဝတွာန [ဣဒံ ဝတွာ (သီ။ ပီ။) ဧဝမုပရိပိ] သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –
‘‘ယထာပိ စန္ဒော ဝိမလော, ဂစ္ဆံ အာကာသဓာတုယာ၊
သဗ္ဗေ တာရာဂဏေ လောကေ, အာဘာယ အတိရောစတိ။
‘‘တထေဝ သီလသမ္ပန္နော, သဒ္ဓေါ ပုရိသပုဂ္ဂလော၊
သဗ္ဗေ မစ္ဆရိနော လောကေ, စာဂေန အတိရောစတိ။
‘‘ယထာပိ မေဃော ထနယံ, ဝိဇ္ဇုမာလီ သတက္ကကု၊
ထလံ နိန္နဉ္စ ပူရေတိ, အဘိဝဿံ ဝသုန္ဓရံ။
‘‘ဧဝံ ဒဿနသမ္ပန္နော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကော၊
မစ္ဆရိံ အဓိဂဏှာတိ, ပဉ္စဌာနေဟိ ပဏ္ဍိတော။
‘‘အာယုနာ ယသသာ စေဝ [အာယုနာ စ ယသေန စ (က။)], ဝဏ္ဏေန စ သုခေန စ၊
သ ဝေ ဘောဂပရိဗျူဠှော [ဘောဂပရိဗ္ဗူဠှော (သီ။)], ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ။ ပဌမံ၊
၄-သုမနဝဂ် ၁-သုမနသုတ် ၃၁။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုစဥ်အခါ၌ သုမနာမင်းသမီးသည် ရထားငါးရာ မင်းသမီးငါးရာ ခြံရံကာ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေလျက်မြတ်စွာဘုရားအား- “အသျှင်ဘုရား ဤသာသနာတော်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့် ‘သာဝက’ နှစ်ဦးတို့သည် ညီမျှသော သဒ္ဓါ၊ ညီမျှသော သီလ၊ ညီမျှသော ပညာရှိပါကုန်၏။ တစ်ဦးသည် ပေးလှူတတ်၍၊ တစ်ဦးကားမပေးလှူတတ်ပါ။ ထိုနှစ်ဦးတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာနတ်ပြည်လောကသို့ ရောက်ကုန်ရာ၏။ အသျှင်ဘုရား နတ်ဖြစ်သူ ထိုနှစ်ဦးတို့၏ ထူးခြားချက်သည်ဖြစ်ကောင်းပါ၏လော၊ ခြားနားချက်သည် ဖြစ်ကောင်းပါ၏လော”ဟု လျှောက်၏။ “သုမနာ ဖြစ်ကောင်း၏”ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏။ သုမနာ ပေးလှူတတ်သူသည် မပေးလှူတတ်သူကို နတ်ဖြစ်ခြင်းတူသော်လည်း- နတ်၌ ဖြစ်သော အသက်။ နတ်၌ ဖြစ်သော အဆင်း။ နတ်၌ ဖြစ်သော ချမ်းသာ။ နတ်၌ ဖြစ်သော အခြံအရံ (အကျော်အစော)။ နတ်၌ ဖြစ်သော အစိုးရခြင်းဟူသော အကြောင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏။ သုမနာ ပေးလှူတတ်သူသည် မပေးလှူတတ်သူကို နတ်ဖြစ်ခြင်းတူသော်လည်း ဤအကြောင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား အကယ်၍ ထိုသူနှစ်ဦးတို့သည် ထိုနတ်အဖြစ်မှ ရွေ့လျော၍ ဤလူအဖြစ်သို့ ရောက်လာကြပါမူ လူဖြစ်သူ ထိုနှစ်ဦးတို့၏ ထူးခြားချက်သည် ဖြစ်ကောင်းပါ၏လော၊ ခြားနားချက်သည်ဖြစ်ကောင်းပါ၏လောဟု (လျှောက်၏)။ “သုမနာ ဖြစ်ကောင်း၏”ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏၊ သုမနာ ပေးလှူတတ်သူသည်မပေးလှူတတ်သူကို လူဖြစ်ခြင်းတူသော်လည်း- လူ၌ ဖြစ်သော အသက်။ လူ၌ ဖြစ်သော အဆင်း။ လူ၌ ဖြစ်သော ချမ်းသာ။ လူ၌ ဖြစ်သော အခြံအရံ (အကျော်အစော)။ လူ၌ ဖြစ်သော အစိုးရခြင်းဟူသော အကြောင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏။ သုမနာ ပေးလှူတတ်သူသည် မပေးလှူတတ်သူကို လူဖြစ်ခြင်းတူသော်လည်း ဤအကြောင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား အကယ်၍ ထိုသူနှစ်ဦးတို့သည် လူ့ဘောင်မှ (ထွက်၍) ရဟန်းဘောင်၌ ရဟန်းပြုကြပါမူရဟန်းဖြစ်သူ ထိုနှစ်ဦးတို့၏ ထူးခြားချက်သည် ဖြစ်ကောင်းပါ၏လော၊ ခြားနားချက်သည် ဖြစ်ကောင်းပါ၏လောဟု (လျှောက်၏)။ “သုမနာ ဖြစ်ကောင်း၏”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သုမနာ ပေးလှူတတ်သူသည် မပေးလှူတတ်သူကိုရဟန်းဖြစ်ခြင်းတူသော်လည်း ငါးပါးသော အကြောင်းတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏။ (အလှူခံတော်မူပါဟု) တောင်းပန်ခံရသည် ဖြစ်၍သာလျှင် သင်္ကန်းကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ တောင်းပန်မခံရဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း။ တောင်းပန်ခံရသည်ဖြစ်၍သာလျှင် ဆွမ်းကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ တောင်းပန်မခံရမူ၍သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း။ တောင်းပန်ခံရသည် ဖြစ်၍သာလျှင် ကျောင်းကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ တောင်းပန်မခံရမူ၍သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း။ တောင်းပန်ခံရသည်ဖြစ်၍သာလျှင် သူနာ၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော ဆေးအသုံးအဆောင်ကိုသုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ တောင်းပန်မခံရမူ၍ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း။ အတူတကွ နေထိုင်ကြသော သီတင်းသုံးဖော်တို့သည် ထိုပေးလှူတတ်သော ရဟန်းအား နှစ်ခြိုက် ဖွယ်ကိုယ်အမူအရာဖြင့်သာ ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်ခြိုက်ဖွယ် ကိုယ်အမူအရာဖြင့် ပြုမူကြသည် ကားအနည်းငယ်သာတည်း။ နှစ်ခြိုက်ဖွယ် နှုတ်အမူအရာဖြင့်သာ ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်ခြိုက် ဖွယ်နှုတ်အမူအရာဖြင့် ပြုမူကြသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း၊ နှစ်ခြိုက်ဖွယ် စိတ်အမူအရာဖြင့်သာပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်ခြိုက်ဖွယ် စိတ်အမူအရာဖြင့် ပြုမူကြသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း၊ နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ပူဇော်မှုကို ပူဇော်ကြသည်က များ၏၊ မနှစ်ခြိုက်ဖွယ် ပူဇော်မှုကို ပူဇော်ကြသည်ကားအနည်းငယ်သာတည်း။ သုမနာ ပေးလှူတတ်သူသည် မပေးလှူတတ်သူကို ရဟန်းဖြစ်ခြင်းတူကြသော်လည်း ဤအကြောင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား အကယ်၍ ထိုသူနှစ်ဦးတို့သည် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြပါမူ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ရောက်ကုန်သော ထိုသူနှစ်ဦးတို့၏ ထူးခြားချက်သည် ဖြစ်ကောင်းပါသေးသလော၊ ခြားနားချက်သည်ဖြစ်ကောင်းပါသေးသလောဟု (လျှောက်၏)။ သုမနာ ဤအရာ၌ စင်စစ်အားဖြင့် (တစ်ပါး၏) ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှု ‘အရဟတ္တဖိုလ်’ နှင့် (တစ်ပါး၏) ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှု ‘အရဟတ္တဖိုလ်’ကို အနည်းငယ်မျှပင် ခြားနား၏ဟု ငါမဆိုဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား အံ့ဖွယ်ရှိပါပေစွ၊ အသျှင်ဘုရား မဖြစ်ဖူးမြဲ ဖြစ်ပါပေစွ၊ အလွန်လျှင် ဤအလှူဒါန တို့ကိုပေးလှူရန် သင့်လျော်လှသည်သာတည်း၊ ကောင်းမှုတို့ကို ပြုရန် သင့်လျော်လှသည်သာတည်း၊ ကောင်းမှုတို့သည် နတ်ဖြစ်သူအားလည်း ကျေးဇူးပြုတတ် လူဖြစ်သူအားလည်း ကျေးဇူးပြုတတ် ရဟန်းဖြစ်သူအားလည်း ကျေးဇူးပြုတတ်ပါပေကုန်၏ဟု (လျှောက်၏)။ သုမနာ ဤစကားသည် ဤအတိုင်း မှန်ပေ၏။ သုမနာ အလှူဒါနတို့ကို ပေးလှူရန် သင့်လှသည်သာတည်း၊ ကောင်းမှုတို့ကို ပြုရန်သင့်လှသည်သာတည်း၊ ကောင်းမှုတို့သည် နတ်ဖြစ်သူအားလည်း ကျေးဇူးပြုတတ် လူဖြစ်သူအားလည်း ကျေးဇူးပြုတတ် ရဟန်းဖြစ်သူအားလည်း ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရား (စကား) ကို ဟောကြားတော်မူ၏၊ ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရား (စကား) ကို ဟောကြားတော်မူပြီး၍ထိုမှတစ်ပါး (လူနတ် ဗြဟ္မာတို့၏) ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို ဟောတော်မူလေ၏။ “လောက၌ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွားသော၊ အညစ်အကြေးကင်းသော လမင်း သည် အလုံးစုံသောကြယ် (တာရာ) အပေါင်းတို့ကိုု အရောင်အလင်းဖြင့် သာလွန်၍ တင့်တယ်သကဲ့သို့။ ထို့အတူ ပင် လောက၌ သီလနှင့် ပြည့်စုံ၍ သဒ္ဓါတရားရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်နှမြောဝန်တိုခြင်းရှိသူအားလုံးကို စွန့်ကြဲခြင်းဖြင့် သာလွန်တင့်တယ်၏။ လျှပ်စစ်ပန်းနွယ်ရှိသည့် အရာမကသော တိမ်ထွတ် တိမ်တောင်တို့နှင့် ပြည့်စုံ သော မိုးသည်ကြည်းကုန်းမြေကိုလည်းကောင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်းမြေကိုလည်းကောင်း ထစ်ချုန်းရွာသွန်းလျက် ပြည့်စေသကဲ့သို့။ ဤအတူသာလျှင် (သောတာပတ္တိ) ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော၊ မြတ်စွာဘုရား၏တပည့် ‘သာဝက’ ဖြစ်သည့် ပညာရှိသည် နှမြောဝန်တိုသူကို အကြောင်းငါးမျိုး တို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးနိုင်၏။ ထိုသူသည် စင်စစ် (ပေးလှူအပ်သော) စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့က တင်ပို့အပ်သည် ဖြစ်၍အသက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံ (အကျော်အစော) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်အဆင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ချမ်းသာဖြင့်လည်းကောင်း တမလွန် လောကဝယ် နတ်ပြည်၌ ဝမ်းမြောက်ရလေသတည်း”။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.31 4. With Sumanā With Sumanā At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then Princess Sumanā, escorted by five hundred chariots and five hundred royal maidens, went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him: “Sir, suppose there were two disciples equal in faith, ethics, and wisdom. One is a giver, one is not. When their body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm. When they have become gods, would there be any distinction or difference between them?” “There would be, Sumanā,” said the Buddha. “As a god, the one who was a giver surpasses the other in five respects: heavenly lifespan, beauty, happiness, glory, and sovereignty. As a god, the one who was a giver surpasses the other in these five respects.” “But sir, if they pass away from there and come back to this place as human beings, would there still be any distinction or difference between them?” “There would be, Sumanā,” said the Buddha. “As a human being, the one who was a giver surpasses the other in five respects: human lifespan, beauty, happiness, glory, and sovereignty. As a human being, the one who was a giver surpasses the other in these five respects.” “But sir, if they both go forth from the lay life to homelessness, would there still be any distinction or difference between them?” “There would be, Sumanā,” said the Buddha. “As a renunciate, the one who was a giver surpasses the other in five respects. They usually use only what they’ve been invited to accept—robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick—rarely using them without invitation. When living with other spiritual practitioners, they usually find themselves treated agreeably by them by way of body, speech, and mind, and rarely disagreeably. And they are usually presented with agreeable things by them, rarely with disagreeable ones. As a renunciate, the one who was a giver surpasses the other in these five respects.” “But sir, if they both attain perfection, as perfected ones would there still be any distinction or difference between them?” “In that case, I say there is no difference between the freedom of one and the freedom of the other.” “It’s incredible, sir, it’s amazing! This is quite enough to justify giving gifts and making merit. For merit is helpful for those who have become gods, human beings, and renunciates.” “That’s so true, Sumanā. It’s quite enough to justify giving gifts and making merit. For merit is helpful for those who have become gods, human beings, and renunciates.” That is what the Buddha said. Then the Holy One, the Teacher, went on to say: “The moon so immaculate, journeying across the dimension of space; outshines with its radiance all the world’s stars. So too, a faithful individual, perfect in ethics, outshines with their generosity all the world’s stingy people. The thundering rain cloud, its hundred peaks wreathed in lightning, pours down over the rich earth, soaking the uplands and valleys. Even so, an astute person accomplished in vision, a disciple of the fully awakened Buddha, surpasses a stingy person in five respects: long life and fame, beauty and happiness. Lavished with riches, they depart to rejoice in heaven.”
၂။ စုန္ဒီသုတ္တံ
၃၂။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ။ အထ ခေါ စုန္ဒီ ရာဇကုမာရီ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ပဉ္စဟိ စ ကုမာရိသတေဟိ ပရိဝုတာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ စုန္ဒီ ရာဇကုမာရီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဘာတာ စုန္ဒော နာမ ရာဇကုမာရော, သော ဧဝမာဟ – ‘ယဒေဝ သော ဟောတိ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော, ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော, သံဃံ သရဏံ ဂတော, ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော, အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော, မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော, သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော, သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံယေဝ ဥပပဇ္ဇတိ, နော ဒုဂ္ဂတိ’န္တိ။ သာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆာမိ – ‘ကထံရူပေ ခေါ, ဘန္တေ, သတ္ထရိ ပသန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံယေဝ ဥပပဇ္ဇတိ, နော ဒုဂ္ဂတိံ? ကထံရူပေ ဓမ္မေ ပသန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံယေဝ ဥပပဇ္ဇတိ, နော ဒုဂ္ဂတိံ? ကထံရူပေ သံဃေ ပသန္နော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံယေဝ ဥပပဇ္ဇတိ, နော ဒုဂ္ဂတိံ? ကထံရူပေသု သီလေသု ပရိပူရကာရီ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံယေဝ ဥပပဇ္ဇတိ, နော ဒုဂ္ဂတိ’’’န္တိ?
‘‘ယာဝတာ, စုန္ဒိ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ စတုပ္ပဒါ ဝါ ဗဟုပ္ပဒါ ဝါ [အပါဒါ ဝါ ဒွီပါဒါ ဝါစတုပ္ပါဒါ ဝါ ဗဟုပ္ပါဒါ ဝါ (သီ။) အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ဣတိဝု။ ၉၀] ရူပိနော ဝါ အရူပိနော ဝါ သညိနော ဝါ အသညိနော ဝါ နေဝသညိနာသညိနော ဝါ, တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ ယေ ခေါ, စုန္ဒိ, ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာ, အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ။ အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတိ။
‘‘ယာဝတာ, စုန္ဒိ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ။ ယေ, စုန္ဒိ, အရိယေ အဋ္ဌင်္ဂိကေ မဂ္ဂေ ပသန္နာ, အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ, အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတိ။
‘‘ယာဝတာ, စုန္ဒိ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ [တေသံ ဓမ္မာနံ (သီ။ ပီ။ က။)] အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ – မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော အာလယသမုဂ္ဃါတော ဝဋ္ဋုပစ္ဆေဒေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ။ ယေ ခေါ, စုန္ဒိ, ဝိရာဂေ ဓမ္မေ ပသန္နာ, အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ။ အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတိ။
‘‘ယာဝတာ, စုန္ဒိ, သံဃာ ဝါ ဂဏာ ဝါ, တထာဂတသာဝကသံဃော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ – စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ, ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။ ယေ ခေါ, စုန္ဒိ, သံဃေ ပသန္နာ, အဂ္ဂေ တေ ပသန္နာ။ အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပသန္နာနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတိ။
‘‘ယာဝတာ, စုန္ဒိ, သီလာနိ, အရိယကန္တာနိ သီလာနိ တေသံ [အရိယကန္တာနိတေသံ (သီ။ သျာ။ ကံ။)] အဂ္ဂမက္ခာယတိ, ယဒိဒံ – အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ။ ယေ ခေါ, စုန္ဒိ, အရိယကန္တေသု သီလေသု ပရိပူရကာရိနော, အဂ္ဂေ တေ ပရိပူရကာရိနော။ အဂ္ဂေ ခေါ ပန ပရိပူရကာရီနံ အဂ္ဂေါ ဝိပါကော ဟောတီ’’တိ။
‘‘အဂ္ဂတော ဝေ ပသန္နာနံ, အဂ္ဂံ ဓမ္မံ ဝိဇာနတံ၊
အဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓေ ပသန္နာနံ, ဒက္ခိဏေယျေ အနုတ္တရေ။
‘‘အဂ္ဂေ ဓမ္မေ ပသန္နာနံ, ဝိရာဂူပသမေ သုခေ၊
အဂ္ဂေ သံဃေ ပသန္နာနံ, ပုညက္ခေတ္တေ အနုတ္တရေ။
‘‘အဂ္ဂသ္မိံ ဒါနံ ဒဒတံ, အဂ္ဂံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ၊
အဂ္ဂံ အာယု စ ဝဏ္ဏော စ, ယသော ကိတ္တိ သုခံ ဗလံ။
‘‘အဂ္ဂဿ ဒါတာ မေဓာဝီ, အဂ္ဂဓမ္မသမာဟိတော၊
ဒေဝဘူတော မနုဿော ဝါ, အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတီ’’တိ။ ဒုတိယံ၊
၂-စုန္ဒီသုတ် ၃၂။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ရှဥ့်နက်တို့ကို အစာကျွေးရာ ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုစဥ်အခါ စုန္ဒီမင်းသမီးသည် ရထားငါးရာ သတို့သမီးငါးရာခြံရံကာ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေလျက် မြတ်စွာဘုရားအား- အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်တို့၏ မောင်ဖြစ်သော စုန္ဒမည်သော မင်းသားသည် ဤသို့ ဆိုပါ၏- “တစ်စုံတစ်ယောက်သော မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ ဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်၏၊ တရားတော်ကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်၏၊ သံဃာတော်ကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်၏၊ သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မပေးသည်ကို ယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းစွာ ကျင့်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ မေ့လျော့ကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်သောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏၊ ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှနောက်၌ ကောင်းသောလားရာ ‘သုဂတိဘုံ’ သို့သာ ရောက်ရ၏၊ မကောင်းသောလားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘုံ’ သို့မရောက်ရ”ဟု (ဆိုပါ၏)။ အသျှင်ဘုရား ထိုအကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို မေးလျှောက်ပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား အဘယ်သို့သဘောရှှိသည့် ဘုရား၌ ကြည်ညိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ ‘သုဂတိဘုံ’၌ သာ ဖြစ်၍ မကောင်းသောလားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘုံ’၌ မဖြစ်ပါသနည်း၊ အဘယ်သို့သဘောရှိသည့် တရားတော်၌ ကြည်ညိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ ‘သုဂတိဘုံ’၌ သာ ဖြစ်၍ မကောင်းသော လားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘုံ’၌ မဖြစ်ပါသနည်း၊ အဘယ်သို့သဘောရှိသည့် သံဃာတော်၌ ကြည်ညိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ ‘သုဂတိဘုံ’၌ သာဖြစ်၍ မကောင်းသော လားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘုံ’၌ မဖြစ်ပါသနည်း၊ အဘယ်သို့သဘောရှိသည့် သီလတို့၌ ဖြည့်ကျင့် ဆည်းပူးသော သူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှနောက်၌ ကောင်းသောလားရာ ‘သုဂတိဘုံ’၌ သာဖြစ်၍ မကောင်းသော လားရာ ‘ဒုဂ္ဂတိဘုံ’၌ မဖြစ်ပါသနည်း”ဟု လျှောက်၏။ စုန္ဒီ အခြေမရှိသောသတ္တဝါ အခြေနှစ်ချောင်းရှိသောသတ္တဝါ အခြေလေးချောင်းရှိသောသတ္တဝါ များသောအခြေရှိသောသတ္တဝါ ရုပ်ရှိသတ္တဝါ ရုပ်မဲ့သတ္တဝါ သညာရှိသတ္တဝါ သညာမဲ့သတ္တဝါ ရုန့်ရင်းသောသညာကားမရှိ သိမ်မွေ့သောသညာမရှိသည် မဟုတ်သောသတ္တဝါ ရှိသမျှ အားလုံးတို့ထက် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကိုအမြတ်ဆုံးဟု ဆိုအပ်၏။ စုန္ဒီ မြတ်စွာဘုရား၌ ကြည်ညိုသူတို့သည် အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသည် မည်ကုန်၏၊ အမြတ်ဆုံး၌ကြည်ညိုသူတို့အား အမြတ်ဆုံးသော အကျိုးသည် ဖြစ်နိုင်၏။ စုန္ဒီ ပြုပြင်အပ်သော ‘သင်္ခတ’ တရား ရှိသမျှ အားလုံးတို့ထက် အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော မဂ်ကို အမြတ်ဆုံးဟုဆိုအပ်၏၊ စုန္ဒီ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၌ ကြည်ညိုသူတို့သည် အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသည် မည်ကုန်၏၊ အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသူတို့အား အမြတ်ဆုံးသော အကျိုးသည် ဖြစ်နိုင်၏။ စုန္ဒီ ပြုပြင်အပ်သော ‘သင်္ခတ’ တရား မပြုပြင်အပ်သော ‘အသင်္ခတ’ တရား ရှိသမျှအားလုံးတို့ထက်ယစ်ခြင်းကင်းရာ မွတ်သိပ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ရာ တောင့်တခြင်းအာသာကို ပယ်ခွါရာ ဝဋ်မြစ်ပြတ်ရာတဏှာကုန်ရာ မတပ်မက်ရာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ‘ဝိရာဂ’ တရားကို အမြတ်ဆုံးဟုဆိုအပ်၏။ စုန္ဒီ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ‘ဝိရာဂ’ တရား၌ ကြည်ညိုသူတို့သည် အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသည် မည်ကုန်၏၊ အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသူတို့အား အမြတ်ဆုံးသော အကျိုးသည် ဖြစ်နိုင်၏။ စုန္ဒီ သံဃာ ဂိုဏ်း ရှိသမျှတို့ထက် (အရပ်ဝေးမှ) ဆောင်ယူလာသော အလှူကို ခံထိုက်သော၊ ဧည့်သည်အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကို ခံထိုက်သော၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကိုခံထိုက် သော၊ လက်အုပ်ချီခြင်းကို ခံထိုက်သော၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံးလယ်မြေဖြစ် သော အစုံအားဖြင့် လေးစုံ, ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ရှစ်ပါးအရေအတွက်ရှိသော မြတ်စွာဘုရား၏တပည့်သား သံဃာတော်ကို အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုအပ်၏။ စုန္ဒီ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားသံဃာတော်၌ ကြည်ညိုသူတို့သည် အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသည်မည်ကုန်၏၊ အမြတ်ဆုံး၌ ကြည်ညိုသူတို့အား အမြတ်ဆုံးသော အကျိုးသည် ဖြစ်နိုင်၏။ စုန္ဒီ ရှိရှိသမျှ သီလတို့ထက် မကျိုး မပေါက် မပြောက် မကျားကုန်သော၊ တဏှာ့ကျွန်အဖြစ်မှလွတ်မြောက်စေကုန်သော၊ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော၊ မှားသောအားဖြင့် မသုံးသပ်အပ်ကုန်သော၊ သမာဓိကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော၊ အရိယာတို့ နှစ်သက်အပ်ကုန်သော သီလတို့ကို အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုအပ်ကုန်၏။ စုန္ဒီ အရိယာတို့ နှစ်သက်အပ်သည့် သီလတို့ကို ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးတတ်သူတို့သည် အမြတ်ဆုံး၌ ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးသည် မည်ကုန်၏၊ အမြတ်ဆုံး၌ ဖြည့်ဆည်းပူးသူတို့အား အမြတ်ဆုံးသော အကျိုးသည်ဖြစ်နိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ “မြတ်သော (ရတနာသုံးပါး၏) ဂုဏ်ကို သိကုန်သည်ဖြစ်၍ အမြတ်ဆုံး (ရတနာ သုံးပါး)၌ စင်စစ်ကြည်ညိုသူတို့အားလည်းကောင်း၊ အတုမရှိမြတ်သော အလှူကို ခံထိုက်သော မြတ်သော ဘုရားရှင်၌ ကြည်ညိုသူတို့အားလည်းကောင်း။ တပ်မက်မှု ‘ရာဂ’ ကင်းရာ ငြိမ်းအေးရာ ချမ်းသာကြောင်းဖြစ်သော မြတ်သော တရား၌ ကြည်ညိုသူတို့အားလည်းကောင်း၊ အမြတ်ဆုံးကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်သော မြတ်သောသံဃာ၌ ကြည်ညိုသူတို့အားလည်းကောင်း။ အမြတ်ဆုံး (ရတနာသုံးပါး)၌ အလှူပေးသူတို့အားလည်းကောင်း မြတ်သော ကောင်းမှုသည် တိုးပွါး၏။ မြတ်သော အသက်ရှည်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ အဆင်းလှခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ အခြံအရံများခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကျော်စော ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ချမ်းသာခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်အား ဉာဏ်အား သည်လည်းကောင်း တိုးပွါး၏။ မြတ်သော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော အမြတ်ဆုံး (ရတနာသုံးပါး) အား ပေးလှူ တတ်သောပညာနှင့်ပြည့်စုံသော နတ်သည်လည်းကောင်း၊ လူသည်လည်းကောင်း အမြတ်ဆုံးသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍မွေ့လျော်ရလေသတည်း”။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.32 4. With Sumanā With Cundī At one time the Buddha was staying near Rājagaha in the Bamboo Grove, the squirrels’ feeding ground. Then Princess Cundī, escorted by five hundred chariots and five hundred royal maidens, went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him: “Sir, my brother, Prince Cunda, says this: ‘Take a woman or man who goes for refuge to the Buddha, the teaching, and the Saṅgha, and doesn’t kill living creatures, steal, commit sexual misconduct, lie, or consume intoxicants of beer, wine, and liquor. Only then do they get reborn in a good place, not a bad place, when their body breaks up, after death.’ And so I ask the Buddha: Sir, what kind of teacher should you have confidence in so as to be reborn in a good place, not a bad place, when the body breaks up, after death? Sir, what kind of teaching should you have confidence in so as to be reborn in a good place, not a bad place, when the body breaks up, after death? Sir, what kind of Saṅgha should you have confidence in so as to be reborn in a good place, not a bad place, when the body breaks up, after death? Sir, what kind of ethics should you fulfill so as to be reborn in a good place, not a bad place, when the body breaks up, after death?” “Cundī, the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha, is said to be the best of all sentient beings—be they footless, with two feet, four feet, or many feet; with form or formless; with perception or without perception or with neither perception nor non-perception. Those who have confidence in the Buddha have confidence in the best. Having confidence in the best, the result is the best. The noble eightfold path is said to be the best of all conditioned things. Those who have confidence in the noble eightfold path have confidence in the best. Having confidence in the best, the result is the best. Fading away is said to be the best of all things whether conditioned or unconditioned. That is, the quelling of vanity, the removing of thirst, the uprooting of clinging, the breaking of the round, the ending of craving, fading away, cessation, extinguishment. Those who have confidence in the teaching of fading away have confidence in the best. Having confidence in the best, the result is the best. The Saṅgha of the Realized One’s disciples is said to be the best of all communities and groups. It consists of the four pairs, the eight individual persons. This is the Saṅgha of the Buddha’s disciples that is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of greeting with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world. Those who have confidence in the Saṅgha have confidence in the best. Having confidence in the best, the result is the best. The ethical conduct loved by the noble ones is said to be the best of all ethics. It is intact, impeccable, spotless, and unmarred, liberating, praised by sensible people, not mistaken, and leading to immersion. Those who fulfill the ethics loved by the noble ones fulfill the best. Fulfilling the best, the result is the best. For those who, knowing the best teaching, base their confidence on the best— confident in the best Awakened One, supremely worthy of a religious donation; confident in the best teaching, the bliss of fading and stilling; confident in the best Saṅgha, the supreme field of merit— giving gifts to the best, the best of merit grows: the best lifespan, beauty, fame, reputation, happiness, and strength. An intelligent person gives to the best, settled on the best teaching. When they become a god or human, they rejoice at reaching the best.”
၃။ ဥဂ္ဂဟသုတ္တံ
၃၃။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဘဒ္ဒိယေ ဝိဟရတိ ဇာတိယာ ဝနေ။ အထ ခေါ ဥဂ္ဂဟော မေဏ္ဍကနတ္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂဟော မေဏ္ဍကနတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘အဓိဝါသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သွာတနာယ အတ္တစတုတ္ထော ဘတ္တ’’န္တိ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန။ အထ ခေါ ဥဂ္ဂဟော မေဏ္ဍကနတ္တာ ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။
အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဥဂ္ဂဟဿ မေဏ္ဍကနတ္တုနော နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ အထ ခေါ ဥဂ္ဂဟော မေဏ္ဍကနတ္တာ ဘဂဝန္တံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ။ အထ ခေါ ဥဂ္ဂဟော မေဏ္ဍကနတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂဟော မေဏ္ဍကနတ္တာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣမာ မေ, ဘန္တေ, ကုမာရိယော ပတိကုလာနိ ဂမိဿန္တိ။ ဩဝဒတု တာသံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ၊ အနုသာသတု တာသံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ယံ တာသံ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ။
အထ ခေါ ဘဂဝါ တာ ကုမာရိယော ဧတဒဝေါစ – ‘‘တသ္မာတိဟ, ကုမာရိယော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယဿ ဝေါ [ယဿ ခေါ (သီ။ သျာ။ ကံ။)] မာတာပိတရော ဘတ္တုနော ဒဿန္တိ အတ္ထကာမာ ဟိတေသိနော အနုကမ္ပကာ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, တဿ ဘဝိဿာမ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယိနိယော ပစ္ဆာနိပါတိနိယော ကိံကာရပဋိဿာဝိနိယော မနာပစာရိနိယော ပိယဝါဒိနိယော’တိ။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ကုမာရိယော, သိက္ခိတဗ္ဗံ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ကုမာရိယော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယေ တေ ဘတ္တု ဂရုနော [ဂုရုနော (က။)] ဘဝိဿန္တိ မာတာတိ ဝါ ပိတာတိ ဝါ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ဝါ, တေ သက္ကရိဿာမ ဂရုံ ကရိဿာမ [ဂရုကရိဿာမ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] မာနေဿာမ ပူဇေဿာမ အဗ္ဘာဂတေ စ အာသနောဒကေန ပဋိပူဇေဿာမာ’တိ [ပူဇေဿာမာတိ (သီ။)]။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ကုမာရိယော, သိက္ခိတဗ္ဗံ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ကုမာရိယော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယေ တေ ဘတ္တု အဗ္ဘန္တရာ ကမ္မန္တာ ဥဏ္ဏာတိ ဝါ ကပ္ပါသာတိ ဝါ, တတ္ထ ဒက္ခာ ဘဝိဿာမ အနလသာ, တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတာ, အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတု’န္တိ။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ကုမာရိယော, သိက္ခိတဗ္ဗံ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ကုမာရိယော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယော သော ဘတ္တု အဗ္ဘန္တရော [အဗ္ဘန္တရေ (က။)] အန္တောဇနော ဒါသာတိ ဝါ ပေဿာတိ ဝါ ကမ္မကရာတိ ဝါ, တေသံ ကတဉ္စ ကတတော ဇာနိဿာမ အကတဉ္စ အကတတော ဇာနိဿာမ, ဂိလာနကာနဉ္စ ဗလာဗလံ ဇာနိဿာမ, ခါဒနီယံ ဘောဇနီယဉ္စဿ ပစ္စံသေန [ပစ္စယံ တေန (က။ သီ။), ပစ္စယံသေန (သျာ။ ကံ။), ပစ္စယံ သေနာသနံ ပစ္စတ္တံသေန (က။) အ။ နိ။ ၈။၄၆] သံဝိဘဇိဿာမာ’တိ [ဝိဘဇိဿာမာတိ (သီ။ သျာ။ ကံ။)]။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ကုမာရိယော, သိက္ခိတဗ္ဗံ။
‘‘တသ္မာတိဟ, ကုမာရိယော, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ယံ ဘတ္တာ အာဟရိဿတိ ဓနံ ဝါ ဓညံ ဝါ ရဇတံ ဝါ ဇာတရူပံ ဝါ, တံ အာရက္ခေန [တံ အာရက္ခာယ (သီ။)] ဂုတ္တိယာ သမ္ပာဒေဿာမ, တတ္ထ စ ဘဝိဿာမ အဓုတ္တီ အထေနီ အသောဏ္ဍီ အဝိနာသိကာယော’တိ။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ကုမာရိယော, သိက္ခိတဗ္ဗံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ကုမာရိယော, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော မာတုဂါမော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ မနာပကာယိကာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ။
‘‘ယော နံ ဘရတိ သဗ္ဗဒါ, နိစ္စံ အာတာပိ ဥဿုကော၊
သဗ္ဗကာမဟရံ ပေါသံ, ဘတ္တာရံ နာတိမညတိ။
‘‘န စာပိ သောတ္ထိ ဘတ္တာရံ, ဣဿာစာရေန [ဣစ္ဆာစာရေန (သီ။), ဣဿာဝါဒေန (ပီ။)] ရောသယေ၊
ဘတ္တု စ ဂရုနော သဗ္ဗေ, ပဋိပူဇေတိ ပဏ္ဍိတာ။
‘‘ဥဋ္ဌာဟိကာ [ဥဋ္ဌာယိကာ (သျာ။ ကံ။ က။)] အနလသာ, သင်္ဂဟိတပရိဇ္ဇနာ၊
ဘတ္တု မနာပံ [မနာပါ (သီ။)] စရတိ, သမ္ဘတံ အနုရက္ခတိ။
‘‘ယာ ဧဝံ ဝတ္တတီ နာရီ, ဘတ္တုဆန္ဒဝသာနုဂါ၊
မနာပါ နာမ တေ ဒေဝါ, ယတ္ထ သာ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ။ တတိယံ၊
၃-ဥဂ္ဂဟသုတ် ၃၃။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဘဒ္ဒိယမြို့ မုလေး ‘မြတ်လေး’ တော၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုစဥ်အခါ မေဏ္ဍကသူဌေး၏မြေး ဥဂ္ဂဟသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးလျက်တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေပြီးသော် မြတ်စွာဘုရားအား- “အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားသည် နက်ဖြန်အတွက် ကိုယ်တော်မြတ်ပါလေးပါး တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကိုအလှူခံတော်မူပါ”ဟု (လျှောက်၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် လက်ခံတော်မူ၏။ ထို့နောက် မေဏ္ဍကသူဌေး၏မြေး ဥဂ္ဂဟသည် မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ခံတော်မူခြင်းကို သိ၍ နေရာမှထကာ ရှိခိုးလျက် အရိုအသေပြုပြီးလျှင် ဖဲခွါသွားလေ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုညဥ့်လွန်သဖြင့် နံနက်အချိန်၌ (သင်္ကန်း) ကို ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ဆောင်ယူပြီးလျှင် မေဏ္ဍကသူဌေး၏မြေး ဥဂ္ဂဟ၏အိမ်သို့ ချဥ်းကပ်၍ ခင်းထားအပ်သောနေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ မေဏ္ဍကသူဌေး၏မြေး ဥဂ္ဂဟသည် မြတ်စွာဘုရားကို မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဥ်ဖြင့်ရောင့်ရဲသည့်တိုင်အောင် တားမြစ်သည့်တိုင်အောင် ကိုယ်တိုင် လုပ်ကျွေး၏။ ထို့နောက် မေဏ္ဍကသူဌေး၏မြေး ဥဂ္ဂဟသည် မြတ်စွာဘုရား ဆွမ်းစားပြီး၍ သပိတ်မှ လက်ကိုဖယ်ပြီးသောအခါ တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေလျက် မြတ်စွာဘုရားအား- “အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ ဤသမီးပျိုတို့သည် လင်ယောကျာ်းတို့အိမ်သို့ လိုက်ပါသွားကြရပါလိမ့်မည်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသမီးပျိုတို့ကို သွန်သင်တော်မူပါ ဆုံးမတော်မူပါ၊ ယင်းသို့ သွန်သင်ဆုံးမခြင်းသည် ထိုသမီးပျိုတို့အား ကာလရှည်မြင့်စွာ အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်ရာပါ၏”ဟုလျှောက်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသမီးပျိုတို့အား- “သတို့သမီးတို့ ထိုသို့လျှောက်ထားသောကြောင့် ဤအရာ၌ ဤသို့ ကျင့်ကြရမည် ‘သင်တို့အကျိုးစီးပွါးကို လိုလား၍ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော မိဘတို့သည် သနားစောင့်ရှောက်မှုကိုအကြောင်းပြု၍ ထိမ်းမြားမည်ဖြစ်သော လင်ယောကျာ်း၏ ရှေးဦးစွာ (အိပ်ရာမှ) ထလေ့ရှိသူ နောက်မှအိပ်လေ့ရှိသူ အဘယ်ကို ပြုရအံ့နည်းဟု နာခံလေ့ရှိသူ နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ပြုလုပ်လေ့ရှိသူ ချစ်ခင်ဖွယ်စကားကိုဆိုလေ့ရှိသူတို့ ဖြစ်ကုန်အံ့”ဟု ကျင့်ကြရမည်၊ သတို့သမီးတို့ သင်တို့သည် ဤအတိုင်းသာ ကျင့်ကြရမည်။ သတို့သမီးတို့ ထို့ပြင် ဤသို့လည်း ကျင့်ကြရမည် “မိမိခင်ပွန်းသည်က ရိုသေလေးစားအပ်သည့် အမိအဖ သမဏ ဗြာဟ္မဏဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အရိုအသေပြုကုန်အံ့၊ အလေးအမြတ်ပြုကုန်အံ့၊ မြတ်နိုးကုန်အံ့၊ ပူဇော်ကုန်အံ့၊ မိမိထံသို့ လာသူတို့ကိုလည်း နေရာထိုင်ခင်းပေးခြင်း ရေတည်ခြင်းဖြင့်ပူဇော်ကြကုန်အံ့”ဟု ကျင့်ကြရမည်၊ သတို့သမီးတို့ သင်တို့သည် ဤအတိုင်းသာ ကျင့်ကြရမည်။ သတို့သမီးတို့ ထို့ပြင် ဤသို့လည်း ကျင့်ကြရမည် “သိုးမွေးဝါဂွမ်းဟူသော လင်ယောကျာ်း၏အိမ်တွင်းမှုတို့၌ ကျွမ်းကျင်၍ မပျင်းရိဘဲ ထိုအိမ်တွင်းမှု၌ အကြောင်းဥပါယ်ဖြစ်သော စူးစမ်းမှုပညာနှင့်ပြည့်စုံသည့်ပြင် ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်ရန် စီမံရန် စွမ်းနိုင်သူတို့ ဖြစ်ကုန်အံ့”ဟု ကျင့်ကြရမည်၊ သတို့သမီးတို့ဤအတိုင်းသာ သင်တို့ ကျင့်ကြရမည်။ သတို့သမီးတို့ ထို့ပြင် ဤသို့လည်း ကျင့်ကြရမည် “အိမ်တွင်းသားဖြစ်သည့် လင်ယောကျာ်း၏ကျွန်အစေခံ၊ အလုပ်သမားဖြစ်သော အတွင်းလူအပေါင်းတို့၏ ပြုလုပ်ပြီးသည်ကိုလည်း ပြုလုပ်ပြီးဟု့သိကုန်အံ့၊ မပြုလုပ်ရသေးသည်ကိုလည်း မပြုလုပ်ရသေးဟု သိကုန်အံ့၊ မမာမကျန်းသူတို့၏လည်းအားရှှိသည် မရှိသည်ကို သိကုန်အံ့၊ ထိုအတွင်းလူအပေါင်းအား ခဲဖွယ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဘောဇဥ်ကိုလည်းကောင်း အသီးသီး မိမိတို့ရထိုက်သောအဖို့ အစုဖြင့် ဝေဖန်ကုန်အံ့”ဟု ကျင့်ကြရမည်၊ သတို့သမီးတို့ဤအတိုင်းသာ သင်တို့ ကျင့်ကြရမည်။ သတို့သမီးတို့ ထို့ပြင် ဤသို့လည်း ကျင့်ကြရမည် “လင်ယောကျာ်းဆောင်ယူလာမည့် ဥစ္စာ စပါး ငွေရွှေကိုစောင့်ရှောက်လုံခြုံစေသဖြင့် ပြီးစီးပြည့်စုံစေကုန်အံ့၊ ထိုပစ္စည်းအပေါ်၌ အပျော်မကြူး မခိုး မဝှက်အရက်မသောက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ မပျက်မစီးစေကုန်အံ့”ဟု ကျင့်ကြရမည်၊ သတို့သမီးတို့ ဤ အတိုင်းသာသင်တို့ ကျင့်ကြရမည်။ သတို့သမီးတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မာတုဂါမသည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီး သည်မှနောက်၌ နှစ်သက်ဖွယ်ကိုယ်ရှိသော နတ်တို့၏ အသင်းဝင်အဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ “အကြင်ယောကျာ်းသည် အခါခပ်သိမ်း အမြဲမပြတ် ပြင်းစွာ အားထုတ်သည် ဖြစ်၍ ကြောင့်ကြစိုက်လျက်မိမိမယားကို မွေးမြူ၏၊ ကောင်းသော မိန်းမသည် အလုံးစုံ အလိုရှိရာကို ဆောင်ယူမွေးမြူသောမိမိအရှင် ထိုခင်ပွန်းလင်ကို မထီ လေးစား မပြု။ ကောင်းသော မိန်းမသည် ငြူစူသော အကျင့်ဖြင့်လည်း မိမိလင်ကို မခြုတ်ခြယ်၊ ပညာရှိမိန်းမသည်လင်၏ ရိုသေလေးစားအပ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်အားလုံးကိုလည်း မြတ်နိုး ပူဇော်၏။ အကြင်မိန်းမသည် ထကြွလုံ့လရှိ၏၊ ပျင်းရိခြင်း မရှိ၊ ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ ထားသောအခြွေအရံပရိသတ်လည်း ရှိ၏၊ လင်၏ နှစ်လိုဖွယ်ကို ကျင့်၏၊ စုဆောင်း ပေးသော ပစ္စည်းကိုလည်းကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်၏။ လင်၏ အလိုသို့လိုက်လျက် ဤအတိုင်းကျင့်သော ထိုမိန်းမသည် မနာပမည်သော နတ်တို့၏နေရာ (နိမ္မာနရတိ) ဘုံသို့ ရောက်ရလေသတည်း”။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.33 4. With Sumanā With Uggaha At one time the Buddha was staying near Bhaddiya in Jātiyā Wood. Then Uggaha, Meṇḍaka’s grandson, went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him, “Sir, would the Buddha, together with three other monks, please accept tomorrow’s meal from me?” The Buddha consented with silence. Then, knowing that the Buddha had consented, Uggaha rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving. Then when the night had passed, the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to Uggaha’s home, where he sat down on the seat spread out. Then Uggaha served and satisfied the Buddha with his own hands with delicious fresh and cooked foods. When the Buddha had eaten and washed his hand and bowl, Uggaha sat down to one side, and said to him, “Sir, these girls of mine will be going to their husbands’ families. May the Buddha please advise and instruct them. It will be for their lasting welfare and happiness.” Then the Buddha said to those girls: “So, girls, you should train like this: ‘Our parents will give us to a husband wanting what’s best, out of kindness and sympathy. We will get up before him and go to bed after him, and be obliging, behaving nicely and speaking politely.’ That’s how you should train. So, girls, you should train like this: ‘Those our husband respects—mother and father, ascetics and brahmins—we will honor, respect, revere, and venerate, and serve with a seat and a drink when they come as guests.’ That’s how you should train. So, girls, you should train like this: ‘We will be deft and tireless in doing domestic duties for our husband, such as knitting and sewing. We will have an understanding of how to go about things in order to complete and organize the work.’ That’s how you should train. So, girls, you should train like this: ‘We will know what work our husband’s domestic bondservants, servants, and workers have completed, and what they’ve left incomplete. We will know who is sick, and who is fit or unwell. We will distribute to each a fair portion of fresh and cooked foods.’ That’s how you should train. So, girls, you should train like this: ‘We will ensure that any income our husbands earn is guarded and protected, whether money, grain, silver, or gold. We will not overspend, steal, waste, or lose it.’ That’s how you should train. When they possess these five qualities, ladies—when their body breaks up, after death—are reborn in company with the Gods of the Agreeable Host. She’d never look down on her husband, who’s always eager to work hard, always looking after her, and bringing whatever she wants. And a good woman never scolds her husband with jealous words. Being astute, she reveres those respected by her husband. She gets up early, works tirelessly, and manages the domestic help. She’s agreeable to her husband, and preserves his wealth. A lady who fulfills these duties according to her husband’s desire, is reborn among the gods called ‘Agreeable’.”
၄။ သီဟသေနာပတိသုတ္တံ
၃၄။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ။ အထ ခေါ သီဟော သေနာပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သီဟော သေနာပတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သက္ကာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဒါနဖလံ ပညာပေတု’’န္တိ?
‘‘သက္ကာ, သီဟာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ဒါယကော, သီဟ, ဒါနပတိ ဗဟုနော ဇနဿ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ။ ယမ္ပိ, သီဟ, ဒါယကော ဒါနပတိ ဗဟုနော ဇနဿ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ, ဣဒမ္ပိ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဒါနဖလံ။
‘‘ပုန စပရံ, သီဟ, ဒါယကံ ဒါနပတိံ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ။ ယမ္ပိ, သီဟ, ဒါယကံ ဒါနပတိံ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ, ဣဒမ္ပိ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဒါနဖလံ။
‘‘ပုန စပရံ, သီဟ, ဒါယကဿ ဒါနပတိနော ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ။ ယမ္ပိ, သီဟ, ဒါယကဿ ဒါနပတိနော ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ, ဣဒမ္ပိ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဒါနဖလံ။
‘‘ပုန စပရံ, သီဟ, ဒါယကော ဒါနပတိ ယံ ယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ [ဝိသာရဒေါဝ (သီ။) အ။ နိ။ ၇။၅၇ ပဿိတဗ္ဗံ] ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော။ ယမ္ပိ, သီဟ, ဒါယကော ဒါနပတိ ယံ ယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမတိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော, ဣဒမ္ပိ သန္ဒိဋ္ဌိကံ ဒါနဖလံ။
‘‘ပုန စပရံ, သီဟ, ဒါယကော ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ယမ္ပိ, သီဟ, ဒါယကော ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ, ဣဒံ [ဣဒမ္ပိ သီဟ (က။)] သမ္ပရာယိကံ ဒါနဖလ’’န္တိ။
ဧဝံ ဝုတ္တေ သီဟော သေနာပတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယာနိမာနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ စတ္တာရိ သန္ဒိဋ္ဌိကာနိ ဒါနဖလာနိ အက္ခာတာနိ, နာဟံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမိ၊ အဟံ ပေတာနိ ဇာနာမိ။ အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ ဗဟုနော ဇနဿ ပိယော မနာပေါ။ အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ၊ မံ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ။ အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ၊ မယှံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘သီဟော သေနာပတိ ဒါယကော ကာရကော သံဃုပဋ္ဌာကော’တိ။ အဟံ, ဘန္တေ, ဒါယကော ဒါနပတိ ယံ ယဒေဝ ပရိသံ ဥပသင်္ကမာမိ – ယဒိ ခတ္တိယပရိသံ ယဒိ ဗြာဟ္မဏပရိသံ ယဒိ ဂဟပတိပရိသံ ယဒိ သမဏပရိသံ – ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမာမိ အမင်္ကုဘူတော။ ယာနိမာနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတာ စတ္တာရိ သန္ဒိဋ္ဌိကာနိ ဒါနဖလာနိ အက္ခာတာနိ, နာဟံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမိ၊ အဟံ ပေတာနိ ဇာနာမိ။ ယဉ္စ ခေါ မံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဧဝမာဟ – ‘ဒါယကော, သီဟ, ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတီ’တိ, ဧတာဟံ န ဇာနာမိ၊ ဧတ္ထ စ ပနာဟံ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမီ’’တိ။ ‘‘ဧဝမေတံ, သီဟ, ဧဝမေတံ, သီဟ! ဒါယကော ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ။
‘‘ဒဒံ ပိယော ဟောတိ ဘဇန္တိ နံ ဗဟူ,
ကိတ္တိဉ္စ ပပ္ပေါတိ ယသော စ ဝဍ္ဎတိ [ယသဿ ဝဍ္ဎတိ (သျာ။ ကံ။), ယသံ ပဝဍ္ဎတိ (က။)]၊
အမင်္ကုဘူတော ပရိသံ ဝိဂါဟတိ,
ဝိသာရဒေါ ဟောတိ နရော အမစ္ဆရီ။
‘‘တသ္မာ ဟိ ဒါနာနိ ဒဒန္တိ ပဏ္ဍိတာ,
ဝိနေယျ မစ္ဆေရမလံ သုခေသိနော၊
တေ ဒီဃရတ္တံ တိဒိဝေ ပတိဋ္ဌိတာ,
ဒေဝါနံ သဟဗျဂတာ ရမန္တိ တေ [သဟဗျတံ ဂတာ ရမန္တိ (သီ။), သဟဗျတာ ရမန္တိ တေ (က။)]။
‘‘ကတာဝကာသာ ကတကုသလာ ဣတော စုတာ [တတော စုတာ (သီ။)],
သယံပဘာ အနုဝိစရန္တိ နန္ဒနံ [နန္ဒနေ (သျာ။ ကံ။)]၊
တေ တတ္ထ နန္ဒန္တိ ရမန္တိ မောဒရေ,
သမပ္ပိတာ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ၊
‘‘ကတွာန ဝါကျံ အသိတဿ တာဒိနော,
ရမန္တိ သဂ္ဂေ [ရမန္တိ သုမနာ (က။), ကမန္တိ သဗ္ဗေ (သျာ။ ကံ။)] သုဂတဿ သာဝကာ’’တိ။ စတုတ္ထံ၊
၄-သီဟသေနာပတိသုတ် ၃၄။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်တော ပြာသာဒ်ဆောင်ပေါက်သောကျောင်းကြီး၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုစဥ်အခါ သီဟစစ်သူကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား “အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားသည် ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသော အလှူ၏ အကျိုးကို ပညတ်ရန် တတ်နိုင်ပါ၏လော”ဟု လျှောက်၏။ “သီဟ တတ်နိုင်၏”ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏။ သီဟ ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်ကို လူများစွာတို့ ချစ်ခင်မြတ်နိုးကြ၏၊ သီဟ ပေးလှူတတ်သောအလှူရှင်ကို လူများစွာတို့ ချစ်ခင်မြတ်နိုးကြသော ဤအကျိုးသည်လည်း ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသော အလှူ၏အကျိုးပေတည်း။ သီဟ နောက်တစ်မျိုးကား ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်ထံသို့ ငြိမ်သက်သော စိတ်နှလုံးရှိသည့်သူတော်ကောင်းတို့သည် ချဥ်းကပ်ကြကုန်၏၊ သီဟ ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်ထံသို့ ငြိမ်သက်သောစိတ်နှလုံးရှိသည့် သူတော်ကောင်းတို့ ချဥ်းကပ်ခြင်းဟူသော ဤအကျိုးသည်လည်း ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသောအလှူ၏ အကျိုးပေတည်း။ သီဟ နောက်တစ်မျိုးကား ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်၏ ကောင်းသော ကျော်စောသံသည် ပျံ့နှံ့၍တက်၏၊ သီဟ ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်၏ ကောင်းသော ကျော်စောသံ ပျံ့နှံ့၍တက်ခြင်းဟူသောဤအကျိုးသည်လည်း ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသော အလှူ၏ အကျိုးပေတည်း။ သီဟ နောက်တစ်မျိုးကား ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်သည် မင်းပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ပုဏ္ဏားပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ သူကြွယ်ပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ရဟန်းပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ပရိသတ်တစ်မျိုးမျိုးသို့ချဥ်းကပ်ခဲ့မူ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မျက်နှာရွှင်ပျစွာ ချဥ်းကပ်ရ၏၊ သီဟ ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်သည် မင်းပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ပုဏ္ဏားပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ သူကြွယ်ပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ရဟန်းပရိသတ်သို့ဖြစ်စေပရိသတ်တစ်မျိုးမျိုးသို့ ချဥ်းကပ်ခဲ့မူ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မျက်နှာရွှင်ပျစွာ ချဥ်းကပ်ရခြင်းဟူသော ဤအကျိုးသည်လည်း ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသော အလှူဒါန၏ အကျိုးပေတည်း။ သီဟ နောက်တစ်မျိုးကား ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှနောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်လောကသို့ ရောက်ရ၏၊ သီဟ ပေးလှူတတ်သောအလှူရှင်သည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်လောကသို့ရောက်ရခြင်းဟူသော ဤအကျိုးသည်လည်း တမလွန်ဘဝ၌ ရအံ့သော အလှူ၏အကျိုးပေတည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဤသို့ ဟောတော်မူအပ်သည်ရှိသော် သီဟစစ်သူကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားအား “အသျှင်ဘုရားမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည့် ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသော အလှူ၏ အကျိုးလေးမျိုး၌ မြတ်စွာဘုရားအား ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် အကျွန်ုပ်ဆည်းကပ်သည် မဟုတ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်သည်လည်း ထိုအကျိုးတို့ကိုသိပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်သည် ပေးလှူတတ်သည့် အလှူရှင်ပါတည်း၊ များစွာသော လူတို့ကချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သူ ဖြစ်ပါ၏။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်သည် ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်ပါတည်း၊ အကျွန်ုပ်ထံသို့ ငြိမ်သက်သောစိတ်နှလုံးရှိကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့ ချဥ်းကပ်ကြပါကုန်၏။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်သည် ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်ပါတည်း၊ “သီဟစစ်သူကြီးသည်ပေးလှူတတ်၏၊ သံဃာအား ကျေးဇူးပြုတတ်၏၊ သံဃာ၏ အလုပ်အကျွေးတည်း”ဟု အကျွန်ုပ်၏ကောင်းသော ကျော်စောသံသည် ပျံ့နှံ့၍ ထွက်ပါ၏။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်သည် ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်ပါတည်း၊ မင်းပရိသတ်သို့ဖြစ်စေပုဏ္ဏားပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ သူကြွယ်ပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ရဟန်းပရိသတ်သို့ဖြစ်စေ ပရိသတ်တစ်မျိုးမျိုးသို့ချဥ်းကပ်ခဲ့ပါမူ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ မျက်နှာရွှင်ပျစွာ ချဥ်းကပ်ရပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည့် ကိုယ်တိုင်သိမြင်ရသော ဤအလှူ၏ အကျိုးလေးမျိုး တို့၌ ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအား အကျွန်ုပ်ဆည်းကပ်သည် မဟုတ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်သည်လည်း ထိုအကျိုးတို့ကို သိပါ၏။ အသျှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားသည် “သီဟ ပေးလှူတတ်သော အလှူရှင်သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်လောကသို့ ရောက်ရ၏”ဟု အကျွန်ုပ်အားဟောကြားတော်မူသော ယင်း အကျိုးကိုမူကား အကျွန်ုပ် မသိရပါ၊ ဤအကျိုး၌ သာလျှင် မြတ်စွာဘုရားအား ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် တပည့်တော် ဆည်းကပ်ပါ၏”ဟု (လျှောက်၏)။ သီဟ ဤအကျိုးသည် ဤအတိုင်းမှန်၏၊ သီဟ ဤအကျိုးသည် ဤအတိုင်းမှန်၏၊ ပေးလှူတတ် သောအလှူရှင်သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည် လောကသို့ရောက်ရ၏”ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပေးလှူတတ်သူကို (လူအများ) ချစ်ခင်၏၊ လူအပေါင်းတို့ ချဥ်းကပ်ကုန်၏၊ ကျော်စောခြင်းသို့လည်းရောက်၏၊ အခြံအရံလည်း တိုးပွါး၏၊ နှမြောဝန်တိုမှု ကင်းသူသည် မျက်နှာသာယာရွှင်ပျသည်ဖြစ်၍ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပရိသတ်သို့ သက်ဝင်နိုင်၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ချမ်းသာမှုကို ရှာကြံလေ့ရှိသော ပညာရှိတို့သည် နှမြောဝန်တိုမှု အညစ်အကြေးကို့ပယ်ဖျောက်၍ အလှူအတန်းတို့ကို ပေးလှူကြကုန်၏၊ ထို သူတို့သည် ကာလကြာမြင့်စွာတာဝတိံ သာနတ်ပြည်၌ တည်ကြလေကုန်၏၊ ထိုသူ တို့သည် တာဝတိံ သာနတ်တို့၏ အသင်းဝင်အဖြစ်သို့ရောက်၍ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။ အခွင့်အရေးရပြီး ကုသိုလ်ပြုပြီးသူတို့သည် ဤဘဝမှ ရွေ့လျောကုန်သည်ရှိသော် မိမိတို့ကိုုယ်အရောင်အဝါဖြင့် လှည့်လည်သွားကြရကုန်၏၊ ထိုသူတို့သည် ထို နန္ဒဝန်နတ်ဥယျာဥ်၌ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့ဖြင့် ပြည့်စုံကုန်လျက် နှစ်သက်ရကုန်၏၊ မွေ့လျော်ရကုန်၏၊ ဝမ်းမြောက်ရကုန်၏၊ (တဏှာတောင့်တမှုကို) မမှီသော တာဒိ ဂုဏ်ရှိတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်ကိုတပည့်သာဝကတို့သည် လိုက်နာပြုကျင့်၍ နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော်ရလေကုန်သတည်း။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.34 4. With Sumanā With General Sīha At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Then General Sīha went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and asked him, “Sir, can you point out a fruit of giving that’s apparent in the present life?” “I can, Sīha,” said the Buddha. “A giver, a donor is dear and beloved to many people. This is a fruit of giving that’s apparent in the present life. Furthermore, good and true persons associate with a giver. This is another fruit of giving that’s apparent in the present life. Furthermore, a giver gains a good reputation. This is another fruit of giving that’s apparent in the present life. Furthermore, a giver enters any kind of assembly bold and self-assured, whether it’s an assembly of aristocrats, brahmins, householders, or ascetics. This is another fruit of giving that’s apparent in the present life. Furthermore, when a giver’s body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm. This is a fruit of giving to do with lives to come.” When he said this, General Sīha said to the Buddha, “When it comes to those four fruits of giving that are apparent in the present life, I don’t rely on faith in the Buddha, for I know them too. I’m a giver, a donor, and am dear and beloved to many people. I’m a giver, and good and true persons associate with me. I’m a giver, and I have this good reputation: ‘General Sīha gives, serves, and attends on the Saṅgha.’ I’m a giver, and I enter any kind of assembly bold and self-assured, whether it’s an assembly of aristocrats, brahmins, householders, or ascetics. When it comes to these four fruits of giving that are apparent in the present life, I don’t rely on faith in the Buddha, for I know them too. But when the Buddha says: ‘When a giver’s body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm.’ I don’t know this, so I have to rely on faith in the Buddha.” “That’s so true, Sīha! That’s so true! When a giver’s body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm. Giving, you’re loved and befriended by many people. You get a good reputation, and your fame grows. A generous man enters an assembly bold and self-assured. So an astute person, seeking happiness, <j>would give gifts, having driven out the stain of stinginess. They live long in the Third Heaven, enjoying the company of the gods. Having taken the opportunity to do good, <j>when they pass from here they wander self-radiant in the Garden of Delight. There they delight, rejoice, and enjoy themselves, provided with the five kinds of sensual stimulation. Having practiced the word of the unattached, <j>the unaffected, disciples of the Holy One rejoice in heaven.”
၅။ ဒါနာနိသံသသုတ္တံ
၃၅။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဒါနေ အာနိသံသာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဗဟုနော ဇနဿ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ၊ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ၊ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဂိဟိဓမ္မာ အနပဂတော [ဂိဟိဓမ္မာ အနပေတော (သီ။ ပီ။), ဂိဟိဓမ္မမနုပဂတော (က။)] ဟောတိ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဒါနေ အာနိသံသာ’’တိ။
‘‘ဒဒမာနော ပိယော ဟောတိ, သတံ ဓမ္မံ အနုက္ကမံ၊
သန္တော နံ သဒါ ဘဇန္တိ [သန္တော ဘဇန္တိ သပ္ပုရိသာ (သီ။)], သညတာ ဗြဟ္မစာရယော။
‘‘တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ၊
ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ။ ပဉ္စမံ၊
၅-ဒါနာနိသံသသုတ် ၃၅။ ရဟန်းတို့ အလှူပေးခြင်း၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- လူများစွာတို့ ချစ်ခင်မြတ်နိုးကြ၏။ ငြိမ်သက်သော စိတ်နှလုံးရှိသည့် သူတော်ကောင်းတို့ ချဥ်းကပ်ကြကုန်၏။ ကောင်းသော ကျော်စောသံသည် ပျံ့နှံ့၍ ထွက်၏။ လူတို့ အကျင့်တရား (ငါးပါးသီလ) မှ မကင်းကွာနိုင်။ ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးမှ နောက်၌ ကောင်းသော လားရာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရ၏။ ရဟန်းတို့ အလှူပေးခြင်း၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သူတော်ကောင်းတို့၏ တရားသို့ အစဥ်လိုက်၍ အလှူပေးသောသူကို ချစ်ခင် ကြ၏။ ကိုယ်နှုတ်နှလုံးကိုစောင့်သုံးလျက် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးကြကုန် သော သူတော်ကောင်းတို့သည် ထိုသူ့ထံသို့အခါခပ်သိမ်း ချဥ်းကပ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတော်ကောင်းတို့သည် (ပေးလှူတတ်သော) ထိုသူအား ဆင်းရဲဒုက္ခ အလုံးစုံ ကိုဖျက်ဆီးတတ်သော မြတ်သော တရားကို ဟောကြားကုန်၏၊ ထိုသူသည် ဤ လောက၌ ယင်းတရားကိုသိ၍ အာသဝေါကင်းလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရလေသတည်း။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.35 4. With Sumanā The Benefits of Giving “Mendicants, there are five benefits of giving. What five? A giver, a donor is dear and beloved by many people. Good and true persons associate with them. They get a good reputation. They don’t neglect a layperson’s duties. When their body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm. These are the five benefits of giving. Giving, one is loved, and follows the way of the good. The good, disciplined spiritual practitioners always associate with you. They teach you the Dhamma that casts aside all suffering. Having understood this teaching, the undefiled one is fully extinguished.”
၆။ ကာလဒါနသုတ္တံ
၃၆။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကာလဒါနာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? အာဂန္တုကဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဂမိကဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဂိလာနဿ ဒါနံ ဒေတိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခေ ဒါနံ ဒေတိ၊ ယာနိ တာနိ နဝသဿာနိ နဝဖလာနိ တာနိ ပဌမံ သီလဝန္တေသု ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ကာလဒါနာနီ’’တိ။
‘‘ကာလေ ဒဒန္တိ သပ္ပညာ, ဝဒညူ ဝီတမစ္ဆရာ၊
ကာလေန ဒိန္နံ အရိယေသု, ဥဇုဘူတေသု တာဒိသု။
‘‘ဝိပ္ပသန္နမနာ တဿ, ဝိပုလာ ဟောတိ ဒက္ခိဏာ၊
ယေ တတ္ထ အနုမောဒန္တိ, ဝေယျာဝစ္စံ ကရောန္တိ ဝါ၊
န တေန [န တေသံ (ပီ။ က။)] ဒက္ခိဏာ ဦနာ, တေပိ ပုညဿ ဘာဂိနော။
‘‘တသ္မာ ဒဒေ အပ္ပဋိဝါနစိတ္တော, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊
ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ, ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိန’’န္တိ။ ဆဋ္ဌံ၊
၆-ကာလဒါနသုတ် ၃၆။ ရဟန်းတို့ ကာလဒါနတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ဧည့်သည် ‘အာဂန္တုက’ အား အလှူကို ပေးလှူ၏။ ခရီးသည်အား အလှူကို ပေးလှူ၏။ လူနာအား အလှူကို ပေးလှူ၏။ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော အခါ၌ အလှူကို ပေးလှူ၏။ ကောက်ဦး သစ်သီးဦးတို့ကို သီလရှိသူတို့အား ရှေးဦးစွာ ပေးလှူ၏။ ရဟန်းတို့ ကာလဒါနတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အလှူခံ၏ စကားကို သိတတ်ကုန်သော နှမြောဝန်တိုမှုကင်းသော ပညာရှိတို့သည်လျှောက်ပတ်သောအခါ၌ ပေးလှူကြကုန်၏၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်သည့် တာဒိဂုဏ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌အထူးကြည်လင်သော စိတ်ဖြင့် လျောက်ပတ်သော အခါ၌ ပေးလှူ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ အလှူသည်ပြန့်ပြော၏။ အကြင်သူတို့သည် ထိုအလှူ၌ ဝမ်းမြောက်လည်း ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ အမှုကြီးငယ် ‘ဝေယျာဝစ္စ’ ကိုပြုလည်း ပြုလုပ်ကုန်၏၊ ထိုသို့ ဝမ်းမြောက်ခြင်း အမှုကြီးငယ်ကို ပြုခြင်းကြောင့် အလှူသည်မယုတ်မလျော့နိုင်၊ ထိုဝမ်းမြောက်သူ (ဝေယျာဝစ္စ) ပြုသူတို့သည်လည်း ကုသိုလ်၏ အဖို့အစုကိုရကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် တွန့်တိုခြင်းကင်းသော စိတ်ရှိသူသည် အလှူပေးသည်ရှိသော် ကြီးကျယ်သောအကျိုးရှိနိုင်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်၌ ပေးလှူရာ၏၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့သည် တမလွန်ဘဝ၌ သတ္တဝါတို့၏ထောက်တည်ရာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.36 4. With Sumanā Timely Gifts “Mendicants, there are these five timely gifts. What five? A gift to a visitor. A gift to someone setting out on a journey. A gift to someone who is sick. A gift at a time of famine. Presenting the freshly harvested grains and fruits first to those who are ethical. These are the five timely gifts. The wise give at the right time, being bountiful and rid of stinginess. A religious donation at the right time to the noble ones, upright and unaffected, given with a clear and confident mind, is indeed abundant. Those who rejoice at that, or do other services, don’t miss out on the offering; they too have a share in the merit. So you should give without holding back, where a gift is very fruitful. The good deeds of sentient beings support them in the next world.”
၉။ ဘောဇနသုတ္တံ
၃၇။ ‘‘ဘောဇနံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဒမာနော ဒါယကော ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? အာယုံ ဒေတိ, ဝဏ္ဏံ ဒေတိ, သုခံ ဒေတိ, ဗလံ ဒေတိ, ပဋိဘာနံ [ပဋိဘာဏံ (သီ။)] ဒေတိ။ အာယုံ ခေါ ပန ဒတွာ အာယုဿ ဘာဂီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ၊ ဝဏ္ဏံ ဒတွာ ဝဏ္ဏဿ ဘာဂီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ၊ သုခံ ဒတွာ သုခဿ ဘာဂီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ၊ ဗလံ ဒတွာ ဗလဿ ဘာဂီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ၊ ပဋိဘာနံ ဒတွာ ပဋိဘာနဿ ဘာဂီ ဟောတိ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ။ ဘောဇနံ, ဘိက္ခဝေ, ဒဒမာနော ဒါယကော ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဣမာနိ ပဉ္စ ဌာနာနိ ဒေတီ’’တိ။
‘‘အာယုဒေါ ဗလဒေါ ဓီရော, ဝဏ္ဏဒေါ ပဋိဘာနဒေါ၊
သုခဿ ဒါတာ မေဓာဝီ, သုခံ သော အဓိဂစ္ဆတိ။
‘‘အာယုံ ဒတွာ ဗလံ ဝဏ္ဏံ, သုခဉ္စ ပဋိဘာနကံ [ပဋိဘာဏကံ (သီ။), ပဋိဘာနဒေါ (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။)]၊
ဒီဃာယု ယသဝါ ဟောတိ, ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇတီ’’တိ။ သတ္တမံ၊
၇-ဘောဇနသုတ် ၃၇။ ရဟန်းတို့ ဘောဇဥ်ကို ပေးလှူသူသည် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ငါးမျိုးသော အရာဌာနတို့ကိုပေးလှူသည် မည်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အသက်ကို ပေးလှူသည် မည်၏။ အဆင်းကို ပေးလှူသည် မည်၏။ ချမ်းသာကို ပေးလှူသည် မည်၏။ ခွန်အားကို ပေးလှူသည် မည်၏။ ပညာကို ပေးလှူသည် မည်၏။ အသက်ကို ပေးလှူသည်မည်ခြင်းကြောင့် နတ်သက်သော်လည်းကောင်း၊ လူသက်သော်လည်းကောင်းရှည်ရန်ဖြစ်၏၊ အဆင်းကို ပေးလှူသည်မည်ခြင်းကြောင့် နတ်အဆင်းသော်လည်းကောင်း၊ လူအဆင်းသော်လည်းကောင်း လှရန် ဖြစ်၏၊ ချမ်းသာကို ပေးလှူသည်မည်ခြင်းကြောင့် နတ်ချမ်းသာသော်လည်းကောင်း၊ လူချမ်းသာသော်လည်းကောင်း ရရန်ဖြစ်၏၊ ခွန်အားကို ပေးလှူသည်မည်ခြင်းကြောင့် နတ်ခွန်အားသော်လည်းကောင်း၊ လူခွန်အားသော်လည်းကောင်း ကြီးရန်ဖြစ်၏၊ ပညာကို ပေးလှူသည်မည်ခြင်းကြောင့်နတ်ပညာသော်လည်းကောင်း၊ လူပညာသော်လည်းကောင်း ရှိရန်ဖြစ်၏၊ ရဟန်းတို့ ဘောဇဥ်ကို ပေးလှူသူသည် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ဤငါးမျိုးသော အရာဌာနတို့ကိုပေးလှူသည် မည်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်သည် အသက်အလှူကို ပေးလှူ၏၊ ခွန်အားအလှူကို ပေးလှူ၏၊ အဆင်းအလှူကိုပေးလှူ၏၊ ပညာအလှူကို ပေးလှူ၏၊ ထက်မြက်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချမ်းသာကိုပေးလှူ၏၊ ထိုပညာရှိသည် ချမ်းသာကို ရရှိ၏။ အသက်ကိုလည်းကောင်း၊ ခွန်အားကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းကိုလည်းကောင်း၊ ချမ်းသာကိုလည်းကောင်း၊ ပညာကိုလည်းကောင်း ပေးလှူသောကြောင့် ဖြစ်လေ ရာရာ ဘုံဘဝ၌ အသက်ရှည်ခြင်းအခြံအရံပေါများခြင်း ဖြစ်ရာသတည်း။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.37 4. With Sumanā Food “Mendicants, when a giver gives food, they give the recipients five things. What five? Long life, beauty, happiness, strength, and eloquence. Giving long life, they have long life as a god or human. Giving beauty, they have beauty as a god or human. Giving happiness, they have happiness as a god or human. Giving strength, they have strength as a god or human. Giving eloquence, they are eloquent as a god or human. When a giver gives food, they give the recipients five things. Being attentive, one is a giver of life, strength, beauty, and eloquence. An intelligent giver of happiness gains happiness in return. Giving life, strength, beauty, happiness, and eloquence, they’re long-lived and famous wherever they’re reborn.”
၈။ သဒ္ဓသုတ္တံ
၃၈။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓေ ကုလပုတ္တေ အာနိသံသာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ယေ တေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ သန္တော သပ္ပုရိသာ တေ သဒ္ဓညေဝ ပဌမံ အနုကမ္ပန္တာ အနုကမ္ပန္တိ, နော တထာ အဿဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓညေဝ ပဌမံ ဥပသင်္ကမန္တာ ဥပသင်္ကမန္တိ, နော တထာ အဿဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓညေဝ ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ, နော တထာ အဿဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓညေဝ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ ဒေသေန္တိ, နော တထာ အဿဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓေါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သဒ္ဓေ ကုလပုတ္တေ အာနိသံသာ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘူမိယံ စတုမဟာပထေ မဟာနိဂြောဓော သမန္တာ ပက္ခီနံ ပဋိသရဏံ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓေါ ကုလပုတ္တော ဗဟုနော ဇနဿ ပဋိသရဏံ ဟောတိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာန’’န္တိ။
‘‘သာခါပတ္တဖလူပေတော [သာခါပတ္တဗဟုပေတော (ကတ္ထစိ), သာခါပတ္တပလာသူပေတော (?)], ခန္ဓိမာဝ [ခန္ဓိမာ စ (သီ။)] မဟာဒုမော၊
မူလဝါ ဖလသမ္ပန္နော, ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ ပက္ခိနံ။
‘‘မနောရမေ အာယတနေ, သေဝန္တိ နံ ဝိဟင်္ဂမာ၊
ဆာယံ ဆာယတ္ထိကာ [ဆာယတ္ထိနော (သီ။)] ယန္တိ, ဖလတ္ထာ ဖလဘောဇိနော။
‘‘တထေဝ သီလသမ္ပန္နံ, သဒ္ဓံ ပုရိသပုဂ္ဂလံ၊
နိဝါတဝုတ္တိံ အတ္ထဒ္ဓံ, သောရတံ သခိလံ မုဒုံ။
‘‘ဝီတရာဂါ ဝီတဒေါသာ, ဝီတမောဟာ အနာသဝါ၊
ပုညက္ခေတ္တာနိ လောကသ္မိံ, သေဝန္တိ တာဒိသံ နရံ။
‘‘တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ၊
ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ။ အဋ္ဌမံ၊
၈-သဒ္ဓသုတ် ၃၈။ ရဟန်းတို့ သဒ္ဓါတရားရှိသော အမျိုးကောင်းသား၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိသော သူတော်ကောင်းတို့သည် သနားစောင့်ရှောက်ကုန်သည် ရှိသော်သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသောသူကိုသာလျှင် ရှေးဦးစွာ သနားစောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ သဒ္ဓါတရားနှင့်မပြည့်စုံသော သူကို ထိုကဲ့သို့ မစောင့်ရှောက်ကုန်။ ချဥ်းကပ်ကုန်သည်ရှိသော် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသူသို့သာလျှင် ရှေးဦးစွာ ချဥ်းကပ်ကုန်၏၊ သဒ္ဓါတရားနှင့် မပြည့်စုံသူကို ထိုကဲ့သို့ မချဥ်းကပ်ကုန်။ အလှူခံကုန်သည်ရှိသော် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသူ၌ သာလျှင် ရှေးဦးစွာ အလှူခံကုန်၏၊ သဒ္ဓါတရားမရှိသူ၌ ထိုကဲ့သို့ အလှူမခံကုန်။ တရားဟောကုန်သည်ရှိသော် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသူကိုသာလျှင် ရှေးဦးစွာ တရားဟောကြားကုန်၏၊ သဒ္ဓါတရားနှင့် မပြည့်စုံသူကို ထိုကဲ့သို့ မဟောကြားကုန်။ သဒ္ဓါတရားရှိသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှနောက်၌ ကောင်းသောလားရာ နတ်ပြည်လောကသို့ ရောက်ရ၏။ ရဟန်းတို့ သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသော အမျိုးကောင်းသား၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ညီညွတ်သော မြေအပြင်ဝယ် လမ်းလေးခုဆုံရာ၌ ပေါက်ရောက်သော ပညောင်ပင်ကြီး သည်ထက်ဝန်းကျင်မှ ငှက်အပေါင်းတို့၏ မှီခိုရာဖြစ်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ထို့အတူ ပင် သဒ္ဓါတရားရှိသောအမျိုးကောင်းသားသည် ရဟန်း ရဟန်းမိန်းမ ဥပါသကာ ဥပါသိကာမဖြစ်ကုန်သော များစွာသောလူအပေါင်း၏ မှီခိုရာဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အကိုင်း အခက် အရွက် အသီးနှင့် ပြည့်စုံ၍ ပင်စည်လုံးပတ်ကြီးမားပြီးလျှင် အမြစ် အရင်း ခိုင်ခံ့လျက်အသီးနှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကြီးသည် ငှက်အပေါင်းတို့၏ နားနေရာဖြစ်သကဲ့သို့။ ပျော်မွေ့ဖွယ်ကောင်း၍ (ငှက်အပေါင်းတို့) စုဝေးရာအရပ်၌ ထိုသစ်ပင်ကြီးကို ငှက်အပေါင်းတို့မှီဝဲကုန်ဘိသကဲ့သို့၊ အရိပ်အလိုရှိသော ငှက်တို့သည် အရိပ်သို့ ကပ်ရောက်ကုန်ဘိသကဲ့သို့၊ အသီးအလိုရှိသော ငှက်တို့သည် အသီးကို စားလျက် သွားကုန်ဘိသကဲ့သို့။ ထို့အတူ သာလျှင် သီလနှင့်ပြည့်စုံသော နှိမ့်ချသော အကျင့်ရှိ၍ မခက်မထန်သောတင့်တယ်ကောင်းမြတ်သော အမှု၌ မွေ့လျော်သော ပြေပြစ်နူးညံ့သော သဒ္ဓါ တရားနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို။ စွဲမက်မှု‘ရာဂ’ကင်းသော အမျက်ထွက်မှု‘ဒေါသ’ကင်းသော တွေဝေမှု‘မောဟ’ ကင်းသောအာသဝေါကင်းစင်မှုကြောင့် လောက၌ ကုသိုလ်ကောင်းမှုစိုက်ပျိုးရာ လယ်မြေကောင်းသဖွယ်ဖြစ်သောရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ထိုသို့သဘောရှိသူကို မှီဝဲ ချဥ်းကပ်ကြကုန်၏။ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ထိုသူအား ဒုက္ခခပ်သိမ်း ပယ်ဖျောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားကိုဟောကြားတော်မူကုန်၏၊ ထိုသူသည် ဤဘဝ၌ ယင်းတရားကို သိရ၍ အာသဝေါကင်းလျက်ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရလေသတည်း။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.38 4. With Sumanā Faith “Mendicants, a faithful gentleman gets five benefits. What five? The true persons in the world show sympathy first to the faithful, not so much to the unfaithful. They first approach the faithful, not so much the unfaithful. They first receive alms from the faithful, not so much the unfaithful. They first teach Dhamma to the faithful, not so much the unfaithful. When their body breaks up, after death, the faithful are reborn in a good place, a heavenly realm. A faithful gentleman gets these five benefits. Suppose there was a great banyan tree at a level crossroads. It would become a refuge for birds from all around. In the same way, a faithful gentleman becomes a refuge for many people—monks, nuns, laywomen, and laymen. With its branches, leaves, and fruit, a great tree with its strong trunk, firmly-rooted and fruit-bearing, supports many birds. It’s a lovely place, frequented by the sky-soarers. Those that need shade go in the shade, those that need fruit enjoy the fruit. So too, a faithful individual is perfect in ethics, placid in manner and amenable, gentle, courteous, and tender. Those free of greed, freed of hate, free of delusion, undefiled, fields of merit for the world, associate with such a person. They teach them the Dhamma, that casts aside all suffering. Having understood this teaching, the undefiled one is fully extinguished.”
၉။ ပုတ္တသုတ္တံ
၃၉။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဌာနာနိ သမ္ပဿန္တာ မာတာပိတရော ပုတ္တံ ဣစ္ဆန္တိ ကုလေ ဇာယမာနံ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဘတော ဝါ နော ဘရိဿတိ၊ ကိစ္စံ ဝါ နော ကရိဿတိ၊ ကုလဝံသော စိရံ ဌဿတိ၊ ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိဿတိ၊ အထ ဝါ ပန ပေတာနံ ကာလင်္ကတာနံ ဒက္ခိဏံ အနုပ္ပဒဿတီတိ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဌာနာနိ သမ္ပဿန္တာ မာတာပိတရော ပုတ္တံ ဣစ္ဆန္တိ ကုလေ ဇာယမာန’’န္တိ။
[ကထာ။ ၄၉၁] ‘‘ပဉ္စ ဌာနာနိ သမ္ပဿံ, ပုတ္တံ ဣစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ၊
ဘတော ဝါ နော ဘရိဿတိ, ကိစ္စံ ဝါ နော ကရိဿတိ။
‘‘ကုလဝံသော စိရံ တိဋ္ဌေ, ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇတိ၊
အထ ဝါ ပန ပေတာနံ, ဒက္ခိဏံ အနုပ္ပဒဿတိ။
‘‘ဌာနာနေတာနိ သမ္ပဿံ, ပုတ္တံ ဣစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ၊
တသ္မာ သန္တော သပ္ပုရိသာ, ကတညူ ကတဝေဒိနော။
‘‘ဘရန္တိ မာတာပိတရော, ပုဗ္ဗေ ကတမနုဿရံ၊
ကရောန္တိ နေသံ ကိစ္စာနိ, ယထာ တံ ပုဗ္ဗကာရိနံ။
‘‘ဩဝါဒကာရီ ဘတပေါသီ, ကုလဝံသံ အဟာပယံ၊
သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော, ပုတ္တော ဟောတိ ပသံသိယော’’တိ။ နဝမံ၊
၉-ပုတ္တသုတ် ၃၉။ ရဟန်းတို့ ဤအကြောင်းငါးမျိုးတို့ကို ကောင်းစွာ မြင်သော မိဘတို့သည် အမျိုး၌ ဖြစ်သောသားသမီးကို အလိုရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ငါတို့မွေးမြူထားသော သားသမီးသည် ငါတို့အား လုပ်ကျွေးမွေးမြူပေလိမ့်မည်။ ငါတို့၏ အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်ပေလိမ့်မည်။ အမျိုးအဆက်သည် ရှည်မြင့်စွာ တည်ပေလိမ့်မည်။ အမွေခံ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထို့ပြင် ဘဝတစ်ပါးသို့ ပြောင်းသွားသော ငါတို့အား အလှူ၏အဖို့ကို ပေးဝေကြပေလိမ့်မည်ဟု (အလိုရှိကြကုန်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤအကြောင်းကို ကောင်းစွာရှုမြင်သော မိဘတို့သည် အမျိုး၌ ဖြစ်သော သားသမီးတို့ကိုအလိုရှိကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အကြောင်းငါးမျိုးတို့ကို ကောင်းစွာမြင်သည့် ပညာရှိမိဘတို့သည် သားသမီးကို အလိုရှိကြကုန်၏၊ ငါတို့မွေးမြူသော သားသမီးသည် ငါတို့အား ကောင်းစွာ လုပ်ကျွေးမွေးမြူပေလိမ့်မည်၊ ငါတို့၏အမှုကိစ္စကိုလည်း ပြုလုပ်ပေလိမ့်မည်။ အမျိုးအဆက်သည် ကြာမြင့်စွာ တည်ပေလိမ့်မည်။ အမွေခံ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်၊ ထို့ပြင် ကွယ်လွန်သောငါတို့အား အလှူ၏ အဖို့ကို ပေးဝေကြပေလိမ့်မည်။ ဤအကြောင်းတို့ကို ကောင်းစွာရှုမြင်သည့် ပညာရှိမိဘတို့သည် သားသမီးကို လိုချင်တောင့်တကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို သိ၍ သူ့ကျေးဇူး ကို ထင်စွာ ပြုတတ်သော၊ ငြိမ်သက်သော စိတ်ရှိသော သူတော်ကောင်းတို့သည် ရှေးကပြုဖူးသည်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့လျက်မိဘတို့ကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူကြကုန်၏၊ ကျေးဇူးပြုဖူးသူ၏ ကိစ္စကို ပြုလုပ်သကဲ့သို့ ထိုအတူ မိဘတို့၏အမှုကိစ္စ တို့ကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ မိဘတို့ အဆုံးအမကို လိုက်နာလေ့ရှိ၍ မွေးမြူဖူးသော မိဘတို့အား လုပ်ကျွေး မွေးမြူလေ့ရှိသောအမျိုးအနွယ်ကို မယုတ်စေ၍ သဒ္ဓါတရားရှိသည့် သီလနှင့် ပြည့်စုံသော သားသမီးသည် ချီးမွမ်းထိုက်သူဖြစ်ပေသတည်း။ နဝမသုတ်
Numbered Discourses 5.39 4. With Sumanā A Child “Mendicants, parents see five reasons to wish for the birth of a child in the family. What five? Since we looked after them, they’ll look after us. They’ll do their duty for us. The family customs will last. They’ll take care of the inheritance. Or else when we have passed away they’ll give an offering on our behalf. Parents see these five reasons to wish for the birth of a child in the family. Seeing five reasons, astute people wish for a child. Since we looked after them, they’ll look after us. They’ll do their duty for us. The family customs will last. They’ll take care of the inheritance. Or else when we have passed away they’ll give an offering on our behalf. Seeing these five reasons astute people wish for a child. And so true persons, grateful and thankful, look after their parents, remembering past deeds. They do for their parents, as their parents did for them in the past. Following their advice, <j>looking after those who raised them, the family customs are not lost. Faithful, accomplished in ethics, such a child is praiseworthy.”
၁၀။ မဟာသာလပုတ္တသုတ္တံ
၄၀။ ‘‘ဟိမဝန္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတရာဇံ နိဿာယ မဟာသာလာ ပဉ္စဟိ ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎန္တိ။ ကတမာဟိ ပဉ္စဟိ? သာခါပတ္တပလာသေန ဝဍ္ဎန္တိ၊ တစေန ဝဍ္ဎန္တိ၊ ပပဋိကာယ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ဖေဂ္ဂုနာ ဝဍ္ဎန္တိ၊ သာရေန ဝဍ္ဎန္တိ။ ဟိမဝန္တံ, ဘိက္ခဝေ, ပဗ္ဗတရာဇံ နိဿာယ မဟာသာလာ ဣမာဟိ ပဉ္စဟိ ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎန္တိ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓံ ကုလပုတ္တံ နိဿာယ အန္တောဇနော ပဉ္စဟိ ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎတိ။ ကတမာဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ၊ သီလေန ဝဍ္ဎတိ၊ သုတေန ဝဍ္ဎတိ၊ စာဂေန ဝဍ္ဎတိ၊ ပညာယ ဝဍ္ဎတိ။ သဒ္ဓံ, ဘိက္ခဝေ, ကုလပုတ္တံ နိဿာယ အန္တောဇနော ဣမာဟိ ပဉ္စဟိ ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎတီ’’တိ။
‘‘ယထာ ဟိ ပဗ္ဗတော သေလော, အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေ၊
တံ ရုက္ခာ ဥပနိဿာယ, ဝဍ္ဎန္တေ တေ ဝနပ္ပတီ။
‘‘တထေဝ သီလသမ္ပန္နံ, သဒ္ဓံ ကုလပုတ္တံ ဣမံ [ကုလပတိံ ဣဓ (သီ။), ကုလပုတ္တံ ဣဓ (သျာ။)]၊
ဥပနိဿာယ ဝဍ္ဎန္တိ, ပုတ္တဒါရာ စ ဗန္ဓဝါ၊
အမစ္စာ ဉာတိသံဃာ စ, ယေ စဿ အနုဇီဝိနော။
‘‘တျဿ သီလဝတော သီလံ, စာဂံ သုစရိတာနိ စ၊
ပဿမာနာနုကုဗ္ဗန္တိ, ယေ ဘဝန္တိ ဝိစက္ခဏာ။
‘‘ဣမံ ဓမ္မံ စရိတွာန, မဂ္ဂံ [သဂ္ဂံ (သျာ။ က။)] သုဂတိဂါမိနံ၊
နန္ဒိနော ဒေဝလောကသ္မိံ, မောဒန္တိ ကာမကာမိနော’’တိ။ ဒသမံ၊
သုမနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
သုမနာ စုန္ဒီ ဥဂ္ဂဟော, သီဟော ဒါနာနိသံသကော၊
ကာလဘောဇနသဒ္ဓါ စ, ပုတ္တသာလေဟိ တေ ဒသာတိ။
၁၀-မဟာသာလပုတ္တသုတ် ၄၀။ ရဟန်းတို့ ဟိမဝန္တာတောင်မင်းကို မှီ၍ သစ်ပင်ကြီးတို့သည် ကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့်ကြီးပွါးကြကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အကိုင်း အခက် အရွက်တို့ဖြင့် ကြီးပွါးကုန်၏။ အခေါက်ဖြင့် ကြီးပွါးကုန်၏။ အပွေးဖြင့် ကြီးပွါးကုန်၏။ အကာဖြင့် ကြီးပွါးကုန်၏။ အနှစ်ဖြင့် ကြီးပွါးကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဟိမဝန္တာတောင်မင်းကို မှီ၍ သစ်ပင်ကြီးတို့သည် ဤကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါးကုန်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် သဒ္ဓါတရားရှိသော အမျိုးကောင်းသားကို မှီ၍ အိမ်တွင်းနေလူအပေါင်းသည် ကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါး၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- သဒ္ဓါတရားဖြင့် ကြီးပွါး၏။ သီလဖြင့် ကြီးပွါး၏။ အကြားအမြင်ဖြင့် ကြီးပွါး၏။ စွန့်ကြဲခြင်းဖြင့် ကြီးပွါး၏။ ပညာဖြင့် ကြီးပွါး၏။ ရဟန်းတို့ သဒ္ဓါတရားရှိသော အမျိုးကောင်းသားကို မှီ၍ အိမ်တွင်းနေ လူအပေါင်းသည် ဤကြီးပွါးခြင်းငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါး၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တောအုပ်ကြီး၌ ရှိသည့် ကျောက်တောင်ကို အမှီပြု၍ တောစိုးသစ်ပင်ကြီးတို့ သည်ကြီးပွါးစည်ပင်ကြကုန်သကဲ့သို့။ ထို့အတူ သီလနှင့်ပြည့်စုံ၍ သဒ္ဓါတရားရှိသော ဤအမျိုးကောင်းသားကို မှီ၍သားမယားတို့သည်လည်းကောင်း၊ အဆွေအမျိုးတို့သည်လည်းကောင်း၊ မိတ်ဆွေခင်ပွန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဆွေမျိုးအပေါင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ထိုအမျိုး သားကို အမှီပြု၍အသက်မွေးသူတို့သည်လည်းကောင်း သီလစသည်တို့ဖြင့် ကြီးပွါးကြကုန်၏။ ထိုသီလရှိသူ၏ သီလကိုလည်းကောင်း၊ စွန့်ကြဲခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ကောင်းသောအကျင့်စရိုက်တို့ကိုလည်းကောင်း ကောင်းစွာမြင်ကြရကုန်သည်ဖြစ်၍ အတုလိုက်၍ ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ပညာရှိသူတို့သည် ဤသာသနာတော်၌ ကောင်းသောလားရာ (သုဂတိ)သို့ သွား ရောက်သူတို့၏လမ်းခရီးသဖွယ်ဖြစ်သော တရားကို ကျင့်ကြကုန်၍ နတ်လောက၌ ကာမဂုဏ်တို့ကို လိုတိုင်းရကုန်လျက်နှစ်နှစ်သက်သက် ဝမ်းမြောက်ရလေကုန် သတည်း။ ဒသမသုတ်။ လေးခုမြောက် သုမနဝဂ် ပြီး၏။
Numbered Discourses 5.40 4. With Sumanā Great Sal Trees “Mendicants, great sal trees grow in five ways supported by the Himalayas, the king of mountains. What five? The branches, leaves, and foliage; the bark; the shoots; the softwood; and the hardwood. Great sal trees grow in these five ways supported by the Himalayas, the king of mountains. In the same way, a family grows in five ways supported by a family head with faith. What five? Faith, ethics, learning, generosity, and wisdom. A family grows in these five ways supported by a family head with faith. Supported by the rocky mountain in the wilds, the formidable forest, the tree grows to become lord of the forest. So too, when the family head is ethical and faithful, supported by them, they grow: children, partners, and kin, colleagues, relatives, and those dependent for their livelihood. Seeing the ethical conduct of the virtuous, the generosity and good deeds, those who see clearly do likewise. Having practiced the teaching here, the path that goes to a good place, they delight in the heavenly realm, enjoying all the pleasures they desire.”
၅။ မုဏ္ဍရာဇဝဂ္ဂေါ
၁။ အာဒိယသုတ္တံ
၄၁။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတိ, ဘောဂါနံ အာဒိယာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ အတ္တာနံ သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ၊ မာတာပိတရော သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ၊ ပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသေ သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ။ အယံ ပဌမော ဘောဂါနံ အာဒိယော။
‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ မိတ္တာမစ္စေ သုခေတိ ပီဏေတိ သမ္မာ သုခံ ပရိဟရတိ။ အယံ ဒုတိယော ဘောဂါနံ အာဒိယော။
‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ယာ တာ ဟောန္တိ အာပဒါ – အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ အပ္ပိယတော ဝါ ဒါယာဒတော [အပ္ပိယတော ဝါ ဒါယာဒတော ဝါ (ဗဟူသု) အ။ နိ။ ၄။၆၁၊ ၅။၁၄၈] – တထာရူပါသု အာပဒါသု ဘောဂေဟိ ပရိယောဓာယ ဝတ္တတိ, သောတ္ထိံ အတ္တာနံ ကရောတိ။ အယံ တတိယော ဘောဂါနံ အာဒိယော။
‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ပဉ္စဗလိံ ကတ္တာ ဟောတိ။ ဉာတိဗလိံ, အတိထိဗလိံ, ပုဗ္ဗပေတဗလိံ, ရာဇဗလိံ, ဒေဝတာဗလိံ – အယံ စတုတ္ထော ဘောဂါနံ အာဒိယော။
‘‘ပုန စပရံ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ မဒပ္ပမာဒါ ပဋိဝိရတာ ခန္တိသောရစ္စေ နိဝိဋ္ဌာ ဧကမတ္တာနံ ဒမေန္တိ ဧကမတ္တာနံ သမေန္တိ ဧကမတ္တာနံ ပရိနိဗ္ဗာပေန္တိ, တထာရူပေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဥဒ္ဓဂ္ဂိကံ ဒက္ခိဏံ ပတိဋ္ဌာပေတိ သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကံ။ အယံ ပဉ္စမော ဘောဂါနံ အာဒိယော။ ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိ, ပဉ္စ ဘောဂါနံ အာဒိယာ။
‘‘တဿ စေ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကဿ ဣမေ ပဉ္စ ဘောဂါနံ အာဒိယေ အာဒိယတော ဘောဂါ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယေ ဝတ ဘောဂါနံ အာဒိယာ တေ စာဟံ အာဒိယာမိ ဘောဂါ စ မေ ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆန္တီ’တိ။ ဣတိဿ ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော။ တဿ စေ, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကဿ ဣမေ ပဉ္စ ဘောဂါနံ အာဒိယေ အာဒိယတော ဘောဂါ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယေ ဝတ ဘောဂါနံ အာဒိယာ တေ စာဟံ အာဒိယာမိ ဘောဂါ စ မေ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’တိ။ ဣတိဿ ဟောတိ [ဣတိဿ ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော, (သီ။ သျာ။)] ဥဘယေနေဝ အဝိပ္ပဋိသာရော’’တိ။
‘‘ဘုတ္တာ ဘောဂါ ဘတာ ဘစ္စာ [ဂတာ တစ္ဆာ (က။)], ဝိတိဏ္ဏာ အာပဒါသု မေ၊
ဥဒ္ဓဂ္ဂါ ဒက္ခိဏာ ဒိန္နာ, အထော ပဉ္စဗလီကတာ၊
ဥပဋ္ဌိတာ သီလဝန္တော, သညတာ ဗြဟ္မစာရယော။
‘‘ယဒတ္ထံ ဘောဂံ ဣစ္ဆေယျ, ပဏ္ဍိတော ဃရမာဝသံ၊
သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, ကတံ အနနုတာပိယံ။
‘‘ဧတံ [ဧဝံ (က။)] အနုဿရံ မစ္စော, အရိယဓမ္မေ ဌိတော နရော၊
ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ [ပေစ္စ သဂ္ဂေ စ မောဒတီတိ (သီ။ သျာ။)]။ ပဌမံ၊
၅-မုဏ္ဍရာဇဝဂ် ၁-အာဒိယသုတ် ၄၁။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သောဇေတဝန်ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေသောအနာထပိဏ်သူဌေးအား မြတ်စွာဘုရားသည်- ဒါယကာ စည်းစိမ်ရကြောင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ဒါယကာ ဤလောက၌ အရိယာတပည့်သည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သောစည်းစိမ်တို့ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာစေ၏၊ နှစ်သက်စေ၏၊ ချမ်းသာကို ကောင်းစွာ ဆောင်နိုင်၏၊ မိဘတို့ကို ချမ်းသာစေ၏၊ နှှစ်သက်စေ၏၊ ချမ်းသာကို ကောင်းစွာဆောင်နိုင်၏၊ သား မယား ကျွန် အမှုလုပ် ယောကျာ်းတို့ကို ချမ်းသာစေ၏၊ နှစ်သက်စေ၏၊ ချမ်းသာကို ကောင်းစွာ ဆောင်နိုင်၏။ ဤကား ပဌမ စည်းစိမ်ရကြောင်းတည်း။ ဒါယကာ နောက် တစ်မျိုးကား အရိယာတပည့်သည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်တို့ဖြင့် အဆွေ ခင်ပွန်း ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတို့ကို ချမ်းသာစေ၏၊ နှစ်သက်စေ၏၊ ချမ်းသာကိုကောင်းစွာဆောင်နိုင်၏။ ဤကား ဒုတိယ စည်းစိမ်ရကြောင်းတည်း။ ဒါယကာ နောက်တစ်မျိုးကား အရိယာတပည့်သည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ့်ကုန်သော စည်းစိမ်တို့ဖြင့် မီးကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရေကြောင့်လည်းကောင်း၊ မင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ခိုးသူကြောင့်လည်းကောင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်အပ်သူ အမွေခံဆိုးကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာသောထိုသို့သဘောရှိသော ဘေးရန်တို့၌ ထက်ဝန်းကျင်မှ ပိတ်ဆို့၍ မိမိကိုယ်ကို ချမ်းသာအောင် ပြု၏။ ဤကား တတိယ စည်းစိမ်ရကြောင်းတည်း။ ဒါယကာ နောက်တစ်မျိုးကား အရိယာတပည့်သည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်တို့ဖြင့် ဆွေမျိုးတို့အား ပူဇော်ခြင်း၊ ဧည့်သည်တို့အား ပူဇော်ခြင်း၊ ရှေးက သေပြီးသောဆွေမျိုးတို့အား ပူဇော်ခြင်း၊ မင်းအား ပူဇော်ခြင်း၊ နတ်တို့အား ပူဇော်ခြင်းဟူသော ငါးပါးသောပူဇော်ခြင်းကို ပြုလုပ်၏။ ဤကား စတုတ္ထ စည်းစိမ်ရကြောင်းတည်း။ ဒါယကာ နောက်တစ်မျိုးကား အရိယာတပည့်သည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်တို့ဖြင့် မာန်ယစ်ခြင်း မေ့လျော့ခြင်းမှ ကင်းကုန်သော၊ သည်းခံခြင်း ကောင်းသောအမှုဝယ် မွေ့လျော်ခြင်း၌ တည်ကုန်သော၊ တစ်ယောက်တည်းသော မိမိကိုယ်ကို ဆုံးမကုန်သော၊ တစ်ခုတည်းသော မိမိစိတ်ကို (ကိလေသာမှ) ငြိမ်းအေးစေကုန်သော၊ တစ်ခုတည်းသော မိမိ စိတ်ကို (ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်အားဖြင့်) ငြိမ်းအေးစေကုန်သော သဘောရှိသည့် သမဏဗြာဟ္မဏတို့၌ အထက်ဘုံသို့ သွားကြောင်း ဖြစ်သော၊ နတ်ပြည်အစီးအပွါးဖြစ်သော၊ ချမ်းသာကျိုးရှိသော၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံကိုဖြစ်စေတတ်သော မြတ်သော အလှူကို ဖြစ်စေ၏။ ဤကား ပဉ္စမ စည်းစိမ်ရကြောင်းတည်း။ ဒါယကာ စည်းစိမ်ရကြောင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ဒါယကာ စည်းစိမ်ရကြောင်း ငါးမျိုးကို ရသော ထိုအရိယာတပည့်အား အကယ်၍ စည်းစိမ်တို့သည်ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ “ငါသည် စင်စစ် စည်းစိမ်ရကြောင်းတို့ကိုလည်း ရယူ၏၊ ငါ၏ စည်းစိမ်တို့သည်လည်းကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုအရိယာတပည့်အား နှလုံးသာယာခြင်း ဖြစ်၏။ ဒါယကာ စည်းစိမ်ရကြောင်းငါးမျိုးတို့ကို ရယူသော ထိုအရိယာတပည့်အား အကယ်၍ စည်းစိမ်တို့သည် တိုးပွါးခဲ့မူ “ငါသည် စင်စစ် စည်းစိမ်ရကြောင်းတို့ကို ရယူ၏၊ ငါ၏ စည်းစိမ်တို့သည်လည်းတိုးပွါးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏”ဟု စိတ်အကြံဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုအရိယာတပည့်အား နှစ်ပါးသောအခြင်းအရာဖြင့်ပင် နှလုံးသာယာခြင်းဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ငါသည် စည်းစိမ်တို့ကို သုံးဆောင်ခဲ့ပြီ၊ (မိဘတို့ကို) လုပ်ကျွေးခဲ့ပြီ၊ သား မယားတို့ကို မွေးမြူခဲ့ပြီ၊ ဘေးရန်တို့ကို လွန်မြောက်ခဲ့ပြီ၊ အထက်နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်သော အလှူကို ပေးလှူခဲ့ပြီ၊ ထို့ပြင်ငါးမျိုးသော ပူဇော်မှုကိုလည်း ပြုခဲ့ပြီ၊ သီလရှိကုန် (ကိုယ်နှုတ်နှလုံး)စောင့်သုံးကုန်သောမြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးသူတို့အား လုပ်ကျွေးခဲ့ပြီ။ အိမ်၌ နေသော ပညာရှိသည် အကြင်အကျိုးငှါ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို အလို ရှိရာ၏၊ ထိုအကျိုးသည်ငါ့အား အစဥ်ဆိုက်ရောက်လေပြီ၊ နောက်တစ်ဖန် မပူပန် ရသော အမှုကို ငါ ပြုခဲ့ပေပြီ။ ဤသို့ အဖန်ဖန် အောက်မေ့သော လူဖြစ်သူ သတ္တဝါသည် အရိယာတို့၏ တရား၌ တည်၏၊ ထိုသူကိုဤဘဝ၌ပင် ချီးမွမ်းကြကုန်၏၊ တမလွန်ဘ၀၀ယ် နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော်ရလေသတည်း။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.41 5. With King Muṇḍa Getting Rich At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then the householder Anāthapiṇḍika went up to the Buddha, bowed, and sat down to one side. The Buddha said to him: “Householder, there are these five reasons to get rich. What five? Firstly, with his legitimate wealth—earned by his efforts and initiative, built up with his own hands, gathered by the sweat of the brow—a noble disciple makes himself happy and pleased, keeping himself properly happy. He makes his mother and father happy … He makes his children, partners, bondservants, workers, and staff happy … This is the first reason to get rich. Furthermore, with his legitimate wealth he makes his friends and colleagues happy … This is the second reason to get rich. Furthermore, with his legitimate wealth he protects himself against losses from such things as fire, water, kings, bandits, or unloved heirs. He keeps himself safe. This is the third reason to get rich. Furthermore, with his legitimate wealth he makes five spirit-offerings: to relatives, guests, ancestors, king, and deities. This is the fourth reason to get rich. Furthermore, with his legitimate wealth he establishes an uplifting religious donation for ascetics and brahmins—those who refrain from intoxication and negligence, are settled in patience and gentleness, and who tame, calm, and extinguish themselves—that’s conducive to heaven, ripens in happiness, and leads to heaven. This is the fifth reason to get rich. These are the five reasons to get rich. Now if the riches a noble disciple gets for these five reasons run out, he thinks: ‘So, the riches I have obtained for these reasons are running out.’ And so he has no regrets. But if the riches a noble disciple gets for these five reasons increase, he thinks: ‘So, the riches I have obtained for these reasons are increasing.’ And so he has no regrets in both cases. ‘I’ve enjoyed my wealth, <j>supporting those who depend on me; I’ve overcome losses; I’ve given uplifting religious donations; and made the five spirit-offerings. I have looked after the ethical and disciplined spiritual practitioners. I’ve achieved the goal for which an astute layperson wishes to gain wealth. I don’t regret what I’ve done.’ A mortal man who recollects this stands firm in the teaching of the noble ones. They’re praised in this life by the astute, and they depart to rejoice in heaven.”
၂။ သပ္ပုရိသသုတ္တံ
၄၂။ ‘‘သပ္ပုရိသော, ဘိက္ခဝေ, ကုလေ ဇာယမာနော ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ မာတာပိတူနံ [မာတာပိတုန္နံ (သီ။ ပီ။)] အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ ပုတ္တဒါရဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ ဒါသကမ္မကရပေါရိသဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ မိတ္တာမစ္စာနံ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာမေဃော သဗ္ဗသဿာနိ သမ္ပာဒေန္တော ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သပ္ပုရိသော ကုလေ ဇာယမာနော ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ မာတာပိတူနံ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ ပုတ္တဒါရဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ ဒါသကမ္မကရပေါရိသဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ မိတ္တာမစ္စာနံ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ၊ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတီ’’တိ။
‘‘ဟိတော ဗဟုန္နံ ပဋိပဇ္ဇ ဘောဂေ, တံ ဒေဝတာ ရက္ခတိ ဓမ္မဂုတ္တံ၊
ဗဟုဿုတံ သီလဝတူပပန္နံ, ဓမ္မေ ဌိတံ န ဝိဇဟတိ [ဝိဇဟာတိ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ကိတ္တိ။
‘‘ဓမ္မဋ္ဌံ သီလသမ္ပန္နံ, သစ္စဝါဒိံ ဟိရီမနံ၊
နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ၊
ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ, ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော’’တိ။ ဒုတိယံ၊
၂-သပ္ပုရိသသုတ် ၄၂။ ရဟန်းတို့ အမျိုး၌ သူတော်ကောင်းဖြစ်ထွန်းသည်ရှိသော် များစွာသော လူအပေါင်း၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏။ အမိအဖတို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန်ဖြစ်၏၊ သားမယား၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ ကျွန်အမှုလုပ်တို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ အဆွေခင်ပွန်းတို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန်ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ကြီးစွာသော မိုးသည် ခပ်သိမ်းသော ကောက်စပါးတို့ကို ကောင်းစွာ ပြည့်စုံစေသည် ဖြစ်၍လူများစွာ၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင် အမျိုး၌ သူတော်ကောင်းဖြစ်ထွန်းသည်ရှိသော် များစွာသော လူအပေါင်း၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန်ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏။ အမိအဖတို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ သားမယား၏အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ ကျွန်အမှုလုပ်တို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန်ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ အဆွေခင်ပွန်းတို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏ အကျိုးရှိရန် အစီးအပွါးဖြစ်ရန် ချမ်းသာရန် ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အကျိုးစီးပွါးကို ရွက်ဆောင်သူသည် လူများစွာတို့၏ စည်းစိမ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ တရားစောင့်၍အကြားအမြင်များသော အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုသူတော် ကောင်းကို နတ်အပေါင်းသည်စောင့်ရှောက်၏၊ တရား၌ တည်သူကို ကျော်စော ထင်ရှားခြင်းသည် မစွန့်လွှတ်နိုင်။ တရား၌ တည်သော သီလနှင့်ပြည့်စုံသော မှန်သောစကားကို ဆိုလေ့ရှိသော မကောင်းမှုမှ ရှက်သောစိတ်ရှိသော ထိုသူကို တစ်နိက္ခရှိ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်ကဲ့သို့ အဘယ်သူသည် ကဲ့ရဲ့ခြင်းငှါ ထိုက်ပါအံ့နည်း၊ ထိုသူကို နတ်တို့သည်လည်း ချီးမွမ်းကုန်၏၊ ဗြဟ္မာကလည်း ချီးမွမ်း၏။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.42 5. With King Muṇḍa A True Person “Mendicants, a true person is born in a family for the benefit, welfare, and happiness of the people. For the benefit, welfare, and happiness of mother and father; children and partners; bondservants, workers, and staff; friends and colleagues; and ascetics and brahmins. It’s like a great rain cloud, which nourishes all the crops for the benefit, welfare, and happiness of the people. In the same way, a true person is born in a family for the benefit, welfare, and happiness of the people. … The gods protect one who is guarded by principle, who uses their wealth for the welfare of the many. One who is learned, <j>with precepts and observances intact, and steady in principle, doesn’t lose their reputation. Firm in principle, accomplished in ethical conduct, truthful, conscientious; like a pendant of Black Plum River gold, who is worthy to criticize them? Even the gods praise them, and by the Divinity, too, they’re praised.”
၃။ ဣဋ္ဌသုတ္တံ
၄၃။ အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ပဉ္စိမေ, ဂဟပတိ, ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ပဉ္စ? အာယု, ဂဟပတိ, ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ ဝဏ္ဏော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ သုခံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ ဒုလ္လဘံ လောကသ္မိံ၊ ယသော ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ သဂ္ဂါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ။ ဣမေ ခေါ, ဂဟပတိ, ပဉ္စ ဓမ္မာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ။
‘‘ဣမေသံ ခေါ, ဂဟပတိ, ပဉ္စန္နံ ဓမ္မာနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ဒုလ္လဘာနံ လောကသ္မိံ န အာယာစနဟေတု ဝါ ပတ္ထနာဟေတု ဝါ [န ပတ္ထနာဟေတု ဝါ (သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ပဋိလာဘံ ဝဒါမိ။ ဣမေသံ ခေါ, ဂဟပတိ, ပဉ္စန္နံ ဓမ္မာနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ ဒုလ္လဘာနံ လောကသ္မိံ အာယာစနဟေတု ဝါ ပတ္ထနာဟေတု ဝါ ပဋိလာဘော အဘဝိဿ, ကော ဣဓ ကေန ဟာယေထ?
‘‘န ခေါ, ဂဟပတိ, အရဟတိ အရိယသာဝကော အာယုကာမော အာယုံ အာယာစိတုံ ဝါ အဘိနန္ဒိတုံ ဝါ အာယုဿ ဝါပိ ဟေတု။ အာယုကာမေန, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကေန အာယုသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ။ အာယုသံဝတ္တနိကာ ဟိဿ ပဋိပဒါ ပဋိပန္နာ အာယုပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ။ သော လာဘီ ဟောတိ အာယုဿ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ။
‘‘န ခေါ, ဂဟပတိ, အရဟတိ အရိယသာဝကော ဝဏ္ဏကာမော ဝဏ္ဏံ အာယာစိတုံ ဝါ အဘိနန္ဒိတုံ ဝါ ဝဏ္ဏဿ ဝါပိ ဟေတု။ ဝဏ္ဏကာမေန, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကေန ဝဏ္ဏသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ။ ဝဏ္ဏသံဝတ္တနိကာ ဟိဿ ပဋိပဒါ ပဋိပန္နာ ဝဏ္ဏပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ။ သော လာဘီ ဟောတိ ဝဏ္ဏဿ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ။
‘‘န ခေါ, ဂဟပတိ, အရဟတိ အရိယသာဝကော သုခကာမော သုခံ အာယာစိတုံ ဝါ အဘိနန္ဒိတုံ ဝါ သုခဿ ဝါပိ ဟေတု။ သုခကာမေန, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကေန သုခသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ။ သုခသံဝတ္တနိကာ ဟိဿ ပဋိပဒါ ပဋိပန္နာ သုခပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ။ သော လာဘီ ဟောတိ သုခဿ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ။
‘‘န ခေါ, ဂဟပတိ, အရဟတိ အရိယသာဝကော ယသကာမော ယသံ အာယာစိတုံ ဝါ အဘိနန္ဒိတုံ ဝါ ယသဿ ဝါပိ ဟေတု။ ယသကာမေန, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကေန ယသသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ။ ယသသံဝတ္တနိကာ ဟိဿ ပဋိပဒါ ပဋိပန္နာ ယသပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ။ သော လာဘီ ဟောတိ ယသဿ ဒိဗ္ဗဿ ဝါ မာနုသဿ ဝါ။
‘‘န ခေါ, ဂဟပတိ, အရဟတိ အရိယသာဝကော သဂ္ဂကာမော သဂ္ဂံ အာယာစိတုံ ဝါ အဘိနန္ဒိတုံ ဝါ သဂ္ဂါနံ ဝါပိ ဟေတု။ သဂ္ဂကာမေန, ဂဟပတိ, အရိယသာဝကေန သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ ပဋိပဒါ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ။ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ ဟိဿ ပဋိပဒါ ပဋိပန္နာ သဂ္ဂပဋိလာဘာယ သံဝတ္တတိ။ သော လာဘီ ဟောတိ သဂ္ဂါန’’န္တိ။
‘‘အာယုံ ဝဏ္ဏံ ယသံ ကိတ္တိံ, သဂ္ဂံ ဥစ္စာကုလီနတံ၊
ရတိယော ပတ္ထယာနေန [ပတ္ထယမာနေန (က။)], ဥဠာရာ အပရာပရာ။
‘‘အပ္ပမာဒံ ပသံသန္တိ, ပုညကိရိယာသု ပဏ္ဍိတာ၊
‘‘အပ္ပမတ္တော ဥဘော အတ္ထေ, အဓိဂဏှာတိ ပဏ္ဍိတော။
‘‘ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ [ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ (သီ။)] ယော အတ္ထော, ယော စတ္ထော သမ္ပရာယိကော၊
အတ္ထာဘိသမယာ ဓီရော, ပဏ္ဍိတောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ။ တတိယံ၊
၃-ဣဋ္ဌသုတ် ၄၃။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးလျက် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေသောအနာထပိဏ်သူဌေးအား မြတ်စွာဘုရားသည် ဒါယကာ အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်သည်ဖြစ်၍လောက၌ ရခဲသော တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ဒါယကာ အသက်ရှည်ခြင်းသည် အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်၍ လောက၌ ရခဲ၏၊ အဆင်းလှခြင်းသည် အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်၍ လောက၌ ရခဲ၏၊ ချမ်းသာခြင်းသည် အလိုရှိအပ်နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်၍ လောက၌ ရခဲ၏၊ အခြံအရံများခြင်းသည် အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်၍ လောက၌ ရခဲ၏၊ နတ်ပြည်တို့သည် အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်ကုန်၍ လောက၌ ရခဲကုန်၏။ ဒါယကာ အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်ကုန်၍ လောက၌ ရခဲသော တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ဒါယကာ အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်ကုန်၍ လောက၌ ရခဲသော ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းဟူသောအကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း ရ၏ဟု ငါမဆို။ ဒါယကာ အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်ကုန်၍ လောက၌ ရခဲသော ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်)တောင့်တခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ရသည်ဖြစ်ခဲ့မူ ဤလောက၌ အဘယ်သူသည် အဘယ်သို့သော အရာ မှ ယုတ်လျော့နိုင်တော့အံ့နည်း။ ဒါယကာ အရိယာတပည့်သည် အသက်ရှည်ခြင်းကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ အသက်ရှည်ခြင်းကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်) နှစ်သက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း မထိုက်၊ ဒါယကာ အသက်ရှည်ခြင်း၏ အကြောင်းကြောင့်လည်း အသက်ရှည်လိုသော အရိယာတပည့်သည် အသက်ရှည်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်ကို ကျင့်ရမည်။ မှန်၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ကျင့်အပ်သော အသက်ရှည် ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်သည် အသက်ရှည်ရန် ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် နတ်သက်ရှည်ခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ လူသက်ရှည်ခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း ရနိုင်၏။ ဒါယကာ အရိယာတပည့်သည် အဆင်းလှခြင်းကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ အဆင်းလှခြင်းကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်) နှစ်သက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း မထိုက်၊ ဒါယကာအဆင်းလှခြင်း ၏ အကြောင်းကြောင့်လည်း အဆင်းလှလိုသော အရိယာတပည့်သည် အဆင်းလှခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်ကို ကျင့်ရမည်။ မှန်၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ကျင့်အပ်သောအဆင်းလှခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်သည် အဆင်းလှရန် ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည်နတ်အဆင်းလှခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ လူအဆင်း လှခြင်းကိုသော်လည်းကောင်း ရနိုင်၏။ ဒါယကာ အရိယာတပည့်သည် ချမ်းသာကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ချမ်းသာကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်) နှစ်သက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း မထိုက်၊ ဒါယကာ ချမ်းသာခြင်း၏အကြောင်းကြောင့်လည်း ချမ်းသာကိုလိုသော အရိယာတပည့်သည် ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်ကို ကျင့်ရမည်။ မှန်၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ကျင့်အပ်သော ချမ်းသာစေတတ်သော အကျင့်သည်ချမ်းသာကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် နတ်ချမ်းသာကိုသော်လည်းကောင်း၊ လူချမ်းသာကိုသော်လည်းကောင်း ရနိုင်၏။ ဒါယကာ အရိယာတပည့်သည် အခြံအရံကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ အခြံအရံကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်) နှစ်သက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း မထိုက်၊ ဒါယကာ အခြံအရံများခြင်း၏အကြောင်းကြောင့်လည်း အခြံအရံကိုလိုသော အရိယာတပည့်သည် အခြံအရံကို ဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်ကို ကျင့်ရမည်။ မှန်၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ကျင့်အပ်သော အခြံအရံကိုဖြစ်စေတတ်သည့် အကျင့်သည်အခြံအရံကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် နတ်အခြံအရံကိုသော်လည်းကောင်း၊ လူအခြံအရံကိုသော်လည်းကောင်း ရနိုင်၏။ ဒါယကာ အရိယာတပည့်သည် နတ်ပြည်သို့ ရောက်လိုသည်ဖြစ်၍ နတ်ပြည်ကို (နှုတ်ဖြင့်) တောင့်တခြင်းငှါလည်းကောင်း၊ (စိတ်ဖြင့်) နှစ်သက်ခြင်းငှါလည်းကောင်း မထိုက်၊ ဒါယကာ နတ်ပြည်တို့၏အကြောင်းကြောင့်လည်း နတ်ပြည်ကိုလိုသော အရိယာတပည့်သည် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်သည့်အကျင့်ကို ကျင့်ရမည်။ မှန်၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ကျင့်အပ်သော နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်သည့်အကျင့်သည် နတ်ပြည်ကို ရခြင်းငှါ ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် နတ်ပြည်တို့ကို ရနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသက်ရှည်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းလှခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အခြံအရံများခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ကျော်စောခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ နတ်ပြည်သို့ရောက်ခြင်း ကိုလည်းကောင်း၊ မြင့်မြတ်သော အမျိုးရှိသည်၏ အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ အဆင့် ဆင့်မြင့်မြတ်သောမွေ့လျော်ဖွယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တောင့်တသော အမျိုးကောင်း သားသည် (ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့၌ မမေ့မလျော့ရာ)။ ကောင်းမှုတို့၌ မမေ့မလျော့ခြင်းကို ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းကုန်၏၊ မမေ့မလျော့သော ပညာရှိသည်အကျိုးနှစ်ပါးတို့ကို ရနိုင်၏။ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ဖြစ်သော အကျိုးစီပွါး၊ တမလွန်ဘဝ၌ ဖြစ်သော အကျိုးစီးပွါးဟူသော အကျိုးနှစ်ပါးကိုရခြင်းကြောင့် ပညာရှိကို ပဏ္ဍိတဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.43 5. With King Muṇḍa Likable Then the householder Anāthapiṇḍika went up to the Buddha, bowed, and sat down to one side. The Buddha said to him: “Householder, these five things, which are likable, desirable, and agreeable are hard to get in the world. What five? Long life, beauty, happiness, fame, and heaven. These are the five things, which are likable, desirable, and agreeable, but hard to get in the world. And I say that these five things are not got by supplication or wishing for them. If they were, who would lack them? A noble disciple who wants to live long ought not pray for it, or hope for it, or pine for it. Instead, they should practice the way that leads to long life. For by practicing that way they gain long life as a god or a human being. A noble disciple who wants to be beautiful ought not pray for it, or hope for it, or pine for it. Instead, they should practice the way that leads to beauty. For by practicing that way they gain beauty as a god or a human being. A noble disciple who wants to be happy ought not pray for it, or hope for it, or pine for it. Instead, they should practice the way that leads to happiness. For by practicing that way they gain happiness as a god or a human being. A noble disciple who wants to be famous ought not pray for it, or hope for it, or pine for it. Instead, they should practice the way that leads to fame. For by practicing that way they gain fame as a god or a human being. A noble disciple who wants to go to heaven ought not pray for it, or hope for it, or pine for it. Instead, they should practice the way that leads to heaven. For by practicing that way they gain heaven, they are one who gains the heavens. For one who desires lofty delights again and again— long life, beauty, fame and reputation, heaven, and an eminent family— the astute praise diligence in making merit. Being diligent, an astute person secures both benefits: the benefit in this life, and in lives to come. An attentive one, comprehending the meaning, is said to be astute.”
၄။ မနာပဒါယီသုတ္တံ
၄၄။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဥဂ္ဂဿ ဂဟပတိနော ဝေသာလိကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’န္တိ။ မနာပံ မေ, ဘန္တေ, သာလပုပ္ဖကံ [သာလိပုပ္ဖကံ (က။)] ခါဒနီယံ၊ တံ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။
‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’န္တိ။ မနာပံ မေ, ဘန္တေ, သမ္ပန္နကောလကံ သူကရမံသံ [သမ္ပန္နသူကရမံသံ (သီ။), သမ္ပန္နဝရသူကရမံသံ (သျာ။)]၊ တံ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။
‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’န္တိ။ မနာပံ မေ, ဘန္တေ, နိဗ္ဗတ္တတေလကံ [နိဗဒ္ဓတေလကံ (ပီ။ သီ။ အဋ္ဌ။), နိဗ္ဗဋ္ဋတေလကံ (သျာ။ အဋ္ဌ။)] နာလိယသာကံ၊ တံ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။
‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’န္တိ။ မနာပေါ မေ, ဘန္တေ, သာလီနံ ဩဒနော ဝိစိတကာဠကော [ဝိဂတကာလကော (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။)] အနေကသူပေါ အနေကဗျဉ္ဇနော၊ တံ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။
‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’န္တိ။ မနာပါနိ မေ, ဘန္တေ, ကာသိကာနိ ဝတ္ထာနိ၊ တာနိ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။
‘‘သမ္မုခါ မေတံ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’န္တိ။ မနာပေါ မေ, ဘန္တေ, ပလ္လင်္ကော ဂေါနကတ္ထတော ပဋလိကတ္ထတော ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏော [ကာဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏော (သီ။)] သဥတ္တရစ္ဆဒေါ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနော။ အပိ စ, ဘန္တေ, မယမ္ပေတံ ဇာနာမ – ‘နေတံ ဘဂဝတော ကပ္ပတီ’တိ။ ဣဒံ မေ, ဘန္တေ, စန္ဒနဖလကံ အဂ္ဃတိ အဓိကသတသဟဿံ၊ တံ မေ ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥဂ္ဂံ ဂဟပတိံ ဝေသာလိကံ ဣမိနာ အနုမောဒနီယေန အနုမောဒိ –
‘‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပံ,
ယော ဥဇ္ဇုဘူတေသု [ဥဇုဘူတေသု (သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဒဒါတိ ဆန္ဒသာ၊
အစ္ဆာဒနံ သယနမန္နပါနံ [သယနမထန္နပါနံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)],
နာနာပ္ပကာရာနိ စ ပစ္စယာနိ။
‘‘စတ္တဉ္စ မုတ္တဉ္စ အနုဂ္ဂဟီတံ [အနဂ္ဂဟီတံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)],
ခေတ္တူပမေ အရဟန္တေ ဝိဒိတွာ၊
သော ဒုစ္စဇံ သပ္ပုရိသော စဇိတွာ,
မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပ’’န္တိ။
အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥဂ္ဂံ ဂဟပတိံ ဝေသာလိကံ ဣမိနာ အနုမောဒနီယေန အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ။
အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော အပရေန သမယေန ကာလမကာသိ။ ကာလင်္ကတော [ကာလကတော (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] စ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပဇ္ဇိ။ တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဒေဝပုတ္တော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ ဥဂ္ဂံ ဒေဝပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ, ဥဂ္ဂ, ယထာဓိပ္ပါယော’’တိ? ‘‘တဂ္ဃ မေ, ဘဂဝါ, ယထာဓိပ္ပါယော’’တိ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥဂ္ဂံ ဒေဝပုတ္တံ ဂါထာဟိ အဇ္ဈဘာသိ –
‘‘မနာပဒါယီ လဘတေ မနာပံ,
အဂ္ဂဿ ဒါတာ လဘတေ ပုနဂ္ဂံ၊
ဝရဿ ဒါတာ ဝရလာဘိ ဟောတိ,
သေဋ္ဌံ ဒဒေါ သေဋ္ဌမုပေတိ ဌာနံ။
‘‘ယော အဂ္ဂဒါယီ ဝရဒါယီ, သေဋ္ဌဒါယီ စ ယော နရော၊
ဒီဃာယု ယသဝါ ဟောတိ, ယတ္ထ ယတ္ထူပပဇ္ဇတီ’’တိ။ စတုတ္ထံ၊
၄-မနာပဒါယီသုတ် ၄၄။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်တော ပြာသာဒ်ဆောင်ပေါက်သောကျောင်းကြီး၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုစဥ်အခါ မြတ်စွာဘုရားသည် နံနက်အချိန်၌ (သင်္ကန်းကို) ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူဆောင်ပြီးလျှင် ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်အိမ်သို့ ချဥ်းကပ်၍ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား အသျှင်ဘုရား“နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရ၏”ဟူသော ဤစကားကိုအကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရား မျက်မှောက်တော်မှ ကြားနာရဖူးပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်တော်မှ ခံယူရဖူးပါသည်။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ အင်ကြင်းပွင့်အဆင်းရှိသော ခဲဖွယ်သည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ရှိပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အကျွန်ုပ်၏ ထိုခဲဖွယ်ကို ခံယူတော်မူပါဟုလျှောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား “နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရ၏”ဟူသောဤစကားကို အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားမျက်မှောက်တော်မှ ကြားနာရဖူးပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရား၏မျက်မှောက်တော်မှ ခံယူရဖူးပါသည်၊ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ ဆီးသီးဖြင့် စီမံထားသော ဝက်သားဟင်းသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ကောင်းလှပါ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍အကျွန်ုပ်၏ ထိုဟင်းကို ခံယူတော်မူပါဟု (လျှောက်၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား “နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရ၏”ဟူသောဤစကားကို အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားမျက်မှောက်တော်မှ ကြားနာရဖူးပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရား၏မျက်မှောက်တော်မှ ခံယူရဖူးပါသည်၊ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ ကန်စွန်းရွက် ဆီပြန်ကြော်သည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ကောင်းလှပါ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အကျွန်ုပ်၏ထိုကန်စွန်းရွက် ဆီပြန်ကြော်ကို ခံယူတော်မူပါဟု (လျှောက်၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား “နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရ၏”ဟူသောဤစကားကို အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားမျက်မှောက်တော်မှ ကြားနာရဖူးပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရား၏မျက်မှောက်တော်မှ ခံယူရဖူးပါသည်၊ အသျှင်ဘုရား ဆန်မည်းကို ရွေးချယ်ပြီး၍ များစွာသော အရည်သောက်ဟင်းနှင့် စမဲဟင်းလျာရှိသော အကျွန်ုပ်၏ သလေးဆွမ်းသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ကောင်းလှပါ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အကျွန်ုပ်၏ ထိုသလေးဆွမ်းကို ခံယူတော်မူပါဟု (လျှောက်၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား “နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရ၏”ဟူသောဤစကားကို အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရားမျက်မှောက်တော်မှ ကြားနာရဖူးပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရား၏မျက်မှောက်တော်မှ ခံယူရဖူးပါသည်၊ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ ကာသိကတိုင်းဖြစ် အဝတ်တို့သည်နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ရှိပါကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အကျွန်ုပ်၏ထိုအဝတ်တို့ကို ခံယူတော်မူပါဟု (လျှောက်၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား “နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရ၏”ဟူသောဤစကားကို အကျွန်ုပ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်တော်မှ ကြားနာရဖူးပါသည်၊ မြတ်စွာဘုရား၏မျက်မှောက်တော်မှ ခံယူရဖူးပါသည်၊ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ ပလ္လင် မွေးရှည်ကော်ဇောကြီး ပန်းပြောက်ခြယ် သားမွေးအခင်း ဝံပိုင့်ရေအခင်းမြတ် (နီသော) မျက်နှာကြက်နှင့် အုံးနီနှစ်ဖက်ရှိ နေရာသည်နှစ်ခြိုက်ဖွယ် ကောင်းလှပါ၏။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း “ဤအရာဝတ္ထုများသည် စင်စစ်အားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအားမအပ်”ဟု သိပါကုန်၏။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်တို့၏ ဤစန္ဒကူးနှစ် ထိုင်ခုံသည် တစ်သိန်းကျော်တန်ပါ၏၊ အကျွန်ုပ်၏ထိုအသုံးအဆောင်ဝတ္ထုတို့ကို မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူပါဟု (လျှောက်၏)။ မြတ်စွာဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ခံယူတော်မူ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်ကို ဤအနုမောဒနာဂါထာဖြင့်ကောင်းချီးခေါ်တော်မူ၏ -“နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (ဝတ္ထု) ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ် (အကျိုး) ကို ရရှိနိုင်၏၊ အကြင်သူသည်ဖြောင့်မတ်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ လိုလိုချင်ချင်အားဖြင့် အဝတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အိပ်ရာနေရာကိုလည်းကောင်း၊ ဆွမ်းဘောဇဥ် အဖျော်ကိုလည်းကောင်း၊ အထူးထူးသောပစ္စည်းတို့ကိုလည်းကောင်း ပေးလှူ၏။ လယ်ယာမြေကောင်းနှင့်တူကုန်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သိ၍ စွန့်အပ်လွှတ် အပ်, ချီးမြှောက်အပ်၏၊ နှစ်ခြိုက်ဖွယ်ကို ပေးလှူသော ထိုသူတော်ကောင်းသည် စွန့်နိုင်ခဲသည်ကို စွန့်၍ နှစ်ခြိုက်ဖွယ်အကျိုးကိုရ၏”ဟု (ကောင်းချီးခေါ်တော်မူ၏)။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်ကို ဤအနုမောဒနာစကားဖြင့်ကောင်းချီးခေါ်တော်မူပြီးလျှင် နေရာမှ ထကာ ဖဲခွါကြွသွားတော်မူ၏။ ထို့နောက် အခါတစ်ပါး၌ ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် ကွယ်လွန်လေ၏။ ကွယ်လွန်လေပြီးသော ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည်ကား (ဈာန်) စိတ်ဖြင့်ပြီးသော တစ်ခု သော (သုဒ္ဓါဝါသ) ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်လေ၏။ ထိုစဥ်အခါ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန် ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ ညဥ့်ဦးယံလွန်ပြီးသော (သန်းခေါင်ယံ) အခါ၌ အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်သော အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍ ဇေတဝန်ကျောင်းအလုံးကို ထိန်လင်းစေလျက်မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ရပ်တည်နေသော ဥဂ္ဂဗြဟ္မာကိုမြတ်စွာဘုရားသည်- “ဥဂ္ဂ အသို့နည်း သင့်အား အလိုအတိုင်း ပြည့်စုံ၏လော”ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား တပည့်တော်အား အလိုအတိုင်း စင်စစ် ပြည့်စုံပါ၏ဟု (လျှောက်၏)။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥဂ္ဂဗြဟ္မာကို ဂါထာတို့ဖြင့် ဟောကြားတော်မူ၏။ “နှစ်ခြိုက်ဖွယ်ကို ပေးလှူသူသည် နှစ်ခြိုက်ဖွယ်ကို ရ၏၊ မွန်မြတ်သည်ကို ပေးလှူသူသည် တစ်ဖန့်မွန်မြတ်သည်ကို ရ၏၊ တောင့်တအပ်သည်ကို ပေးလှူသူ သည် တောင့်တအပ်သည်ကို ရ၏၊ ချီးမွမ်းအပ်သည်ကို ပေးလှူသူသည် ချီးမွမ်း အပ်သည့် (ဌာန)သို့ ရောက်ရလေ၏၊ အကြင်သူသည် အထွတ်အမြတ် ဝတ္ထုပစ္စည်းကို ပေးလှူလေ့ရှိ၏၊ တောင့်တအပ် သော ဝတ္ထုကိုပေးလှူလေ့ရှိ၏၊ အကြင်သူသည် ချီးမွမ်းအပ်သော ဝတ္ထုကို ပေး လှူလေ့ရှိ၏၊ ထိုသူသည် ဖြစ်လေရာရာဘုံဘဝ၌ အသက်ရှည်ခြင်း အခြံအရံများ ခြင်း ဖြစ်ရ၏”ဟု (ဟောတော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.44 5. With King Muṇḍa Agreeable At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to the home of the householder Ugga of Vesālī, where he sat down on the seat spread out. Then Ugga went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him, “Sir, I have heard and learned this in the presence of the Buddha: ‘The giver of the agreeable gets the agreeable.’ My sal flower porridge is agreeable: may the Buddha please accept it from me out of sympathy.” So the Buddha accepted it out of sympathy. “Sir, I have heard and learned this in the presence of the Buddha: ‘The giver of the agreeable gets the agreeable.’ My pork with jujube is agreeable: may the Buddha please accept it from me out of sympathy.” So the Buddha accepted it out of sympathy. “… My fried vegetable stalks are agreeable: may the Buddha please accept them from me out of sympathy.” So the Buddha accepted them out of sympathy. “… My boiled fine rice with the dark grains picked out, served with many soups and sauces is agreeable: may the Buddha please accept it from me out of sympathy.” So the Buddha accepted it out of sympathy. “… My cloths imported from Kāsi are agreeable: may the Buddha please accept them from me out of sympathy.” So the Buddha accepted them out of sympathy. “… My couch spread with woolen covers—shag-piled or embroidered with flowers—and spread with a fine deer hide, with a canopy above and red pillows at both ends is agreeable. But, sir, I know that this is not proper for the Buddha. However, this plank of sandalwood is worth over a thousand dollars. May the Buddha please accept it from me out of sympathy.” So the Buddha accepted it out of sympathy. And then the Buddha rejoiced with Ugga with these verses of appreciation: “The giver of the agreeable gets the agreeable, enthusiastically giving clothing, bedding, food and drink, and various requisites to those of sincere conduct. Knowing the perfected ones to be like a field for what’s given, offered and not held back, a true person gives what’s hard to give: the giver of the agreeable gets the agreeable.” And then the Buddha, having rejoiced with Ugga with these verses of appreciation, rose from his seat and left. Then after some time Ugga passed away, and was reborn in a host of mind-made gods. At that time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then, late at night, the glorious godling Ugga, lighting up the entire Jeta’s Grove, went up to the Buddha, bowed, and stood to one side. The Buddha said to him, “Ugga, I trust it is all you wished?” “Sir, it is indeed just as I wished.” Then the Buddha addressed Ugga in verse: “The giver of the agreeable gets the agreeable, the giver of the foremost gets the foremost, the giver of the excellent gets the excellent, the giver of the best gets the best. A person who gives the foremost, the excellent, the best: they’re long-lived and famous wherever they’re reborn.”
၅။ ပုညာဘိသန္ဒသုတ္တံ
၄၅။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာ သုခဿာဟာရာ သောဝဂ္ဂိကာ သုခဝိပါကာ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော အပ္ပမာဏံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အပ္ပမာဏော တဿ ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော သောဝဂ္ဂိကော သုခဝိပါကော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကော ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော…ပေ… ယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော…ပေ… ယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု မဉ္စပီဌံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော…ပေ…။
‘‘ယဿ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော အပ္ပမာဏံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ, အပ္ပမာဏော တဿ ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော သောဝဂ္ဂိကော သုခဝိပါကော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကော ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာ သုခဿာဟာရာ သောဝဂ္ဂိကာ သုခဝိပါကာ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ။
‘‘ဣမေဟိ စ ပန, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ပုညာဘိသန္ဒေဟိ ကုသလာဘိသန္ဒေဟိ သမန္နာဂတဿ အရိယသာဝကဿ န သုကရံ ပုညဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ – ‘ဧတ္တကော ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော သောဝဂ္ဂိကော သုခဝိပါကော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကော ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတီ’တိ။ အထ ခေါ အသင်္ခေယျော အပ္ပမေယျော မဟာပုညက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။
‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာသမုဒ္ဒေ န သုကရံ ဥဒကဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ – ‘ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကာနီတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတာနီတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသဟဿာနီတိ ဝါ ဧတ္တကာနိ ဥဒကာဠှကသတသဟဿာနီတိ ဝါ၊ အထ ခေါ အသင်္ခေယျော အပ္ပမေယျော မဟာဥဒကက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ’။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပုညာဘိသန္ဒေဟိ ကုသလာဘိသန္ဒေဟိ သမန္နာဂတဿ အရိယသာဝကဿ န သုကရံ ပုညဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ – ‘ဧတ္တကော ပုညာဘိသန္ဒော ကုသလာဘိသန္ဒော သုခဿာဟာရော သောဝဂ္ဂိကော သုခဝိပါကော သဂ္ဂသံဝတ္တနိကော ဣဋ္ဌာယ ကန္တာယ မနာပါယ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တတီ’တိ။ အထ ခေါ အသင်္ခေယျော အပ္ပမေယျော မဟာပုညက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။
‘‘မဟောဒဓိံ အပရိမိတံ မဟာသရံ,
ဗဟုဘေရဝံ ရတ္နဂဏာနမာလယံ၊
နဇ္ဇော ယထာ နရဂဏသံဃသေဝိတာ [မစ္ဆ ဂဏသံဃသေဝိတာ (သျာ။ ကံ။ က။) သံ။ နိ။ ၅။၁၀၃၇ ပဿိတဗ္ဗံ],
ပုထူ သဝန္တီ ဥပယန္တိ သာဂရံ။
‘‘ဧဝံ နရံ အန္နဒပါနဝတ္ထဒံ,
သေယျာနိသဇ္ဇတ္ထရဏဿ ဒါယကံ၊
ပုညဿ ဓာရာ ဥပယန္တိ ပဏ္ဍိတံ,
နဇ္ဇော ယထာ ဝါရိဝဟာဝ သာဂရ’’န္တိ။ ပဉ္စမံ၊
၅-ပုညာဘိသန္ဒသုတ် ၄၅။ ရဟန်းတို့ ဤငါးမျိုးသော ကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်တို့သည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်ကုန်၏၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံကို ပေးတတ်ကုန်၏၊ ချမ်းသာကျိုးရှိကုန်၏၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏၊ အလိုရှိဖွယ်အလို့ငှါ နှစ်သက်ဖွယ်အလို့ငှါ မြတ်နိုးဖွယ်အလို့ငှါ အစီးအပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာအလို့ငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ အကြင်ဒါယကာ၏ သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံသုံးဆောင်သော ရဟန်းသည် အတိုင်းအရှည် မရှိသော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့်ယှဥ်သော သမာဓိကို ပြည့်စုံစေ၍ နေ၏၊ ထိုသူ၏ အတိုင်းအရှည် မရှိသောကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်သည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ချမ်းသာကျိုးရှိ၏၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်၏၊ အလိုရှိဖွယ်အလို့ငှါ နှစ်သက်ဖွယ်အလို့ငှါမြတ်နိုးဖွယ်အလို့ငှါ အစီးအပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာအလို့ငှါ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အကြင်ဒါယကာ၏ ဆွမ်းကို ဘုဥ်းပေးသုံးဆောင်သော ရဟန်းသည်။ပ။ ရဟန်းတို့ အကြင်ဒါယကာ၏ ကျောင်းကို နေထိုင်သုံးဆောင်သော ရဟန်းသည်။ပ။ ရဟန်းတို့ အကြင်ဒါယကာ၏ ညောင်စောင်း အင်းပျဥ်ကို နေထိုင်သုံးဆောင်သော ရဟန်းသည်။ပ။ ရဟန်းတို့ အကြင်ဒါယကာ၏ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ကို မှီဝဲသုံးဆောင်သောရဟန်းသည် အတိုင်းအရှည်မရှိသော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် ယှဥ်သော သမာဓိကို ပြည့်စုံစေ၍ နေ၏၊ ထိုသူ၏ အတိုင်းအရှည်မရှိသော ကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်သည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ချမ်းသာ ကျိုးရှိ၏၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်၏၊ အလိုရှိဖွယ်အလို့ငှါ နှစ်သက်ဖွယ်အလို့ငှါ မြတ်နိုးဖွယ်အလို့ငှါ အစီးအပွါး အလို့ငှါ ချမ်းသာအလို့ငှါ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤငါးမျိုးသော ကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်တို့သည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်ကုန်၏၊ ကောင်းမြတ်သော အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏၊ ချမ်းသာ ကျိုးရှိကုန်၏၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏၊ အလိုရှိဖွယ်အလို့ငှါ နှစ်သက်ဖွယ်အလို့ငှါ မြတ်နိုးဖွယ်အလို့ငှါ အစီးအပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာအလို့ငှါ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤငါးမျိုးသော ကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာတပည့်၏ကောင်းမှု အတိုင်းအရှည်ပမာဏကို “ဤမျှသော ကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်သည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံကိုဖြစ်စေတတ်၏၊ ချမ်းသာကျိုးရှိ၏၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်၏၊ အလိုရှိဖွယ်အလို့ငှါ နှစ်သက်ဖွယ်အလို့ငှါ မြတ်နိုးဖွယ်အလို့ငှါ အစီးအပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာအလို့ငှါဖြစ်၏”ဟူ၍ ရေတွက်ခြင်းငှါ မလွယ်ကူချေ၊ စင်စစ်သော်ကား မရေတွက်နိုင် မနှိုင်းယှဥ်နိုင်သောကြီးစွာသော ကောင်းမှုကုသိုလ်အစုဟူ၍သာလျှင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ မဟာသမုဒ္ဒရာ၌ “ဤမျှလောက် ကွမ်းစားပမာဏရှိ ရေတို့”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ဤမျှလောက် ကွမ်းစားအရာပမာဏရှိ ရေတို့”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ဤမျှလောက် ကွမ်းစားအထောင် ပမာဏရှိရေတို့”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ဤမျှလောက် ကွမ်းစားအသိန်းပမာဏရှိ ရေတို့”ဟူ၍လည်းကောင်း ရေ၏ပမာဏကို ယူခြင်းငှါ မလွယ်ကူချေ၊ စင်စစ်အားဖြင့် မရေတွက်နိုင် မနှိုင်းယှဥ်နိုင်သော ကြီးစွာသောရေအစုဟူ၍သာလျှင် ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်သကဲ့သို့၊ ရဟန်းတို့ ထို့အတူ သာလျှင် “ဤမျှလောက်သောကောင်းမှုအထု ကုသိုလ်အလျဥ်သည် ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းမြတ်သော အာရုံကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ ချမ်းသာ ကျိုးရှိ၏၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်စေတတ်၏၊ အလိုရှိဖွယ်အလို့ငှါ နှစ်သက်ဖွယ်အလို့ငှါမြတ်နိုးဖွယ်အလို့ငှါ အစီးအပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာအလို့ငှါ ဖြစ်၏”ဟူ၍ ဤငါးမျိုးသော ကောင်းမှုအထုကုသိုလ်အလျဥ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာတပည့်၏ ကောင်းမှုပမာဏကို ရေတွက်ခြင်းငှါ မလွယ်ကူချေ၊ စင်စစ်သော်ကား မရေတွက်နိုင် မနှိုင်းယှဥ်နိုင်သော ကြီးစွာသော ‘ကောင်းမှုကုသိုလ်အစု’ဟူ၍သာလျှင်ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ရေများစွာကို ဆောင်တတ်သော (ကွမ်းစားအစရှိသည်ဖြင့်) မနှိုင်းယှဥ်အပ်သော၊ ပြင်းထန်သောအသံရှိသော၊ များစွာ ကြောက်မက်ဖွယ် အာရုံရှိသော၊ ရတနာ အပေါင်းတို့၏ တည်ရာလည်းဖြစ်သောသမုဒ္ဒရာသို့ လူပေါင်းများစွာတို့ မှီခိုရာ ဖြစ်၍ တသွင်သွင် စီးနေသော မြောက်မြားစွာသော မြစ်တို့သည်စီးဝင် ကပ်ရောက်ကုန်သကဲ့သို့-ဤအတူ ထမင်းအဖျော် အဝတ်ပုဆိုးကို ပေးလှူတတ်သော၊ အိပ်ရာနေရာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အိပ်ရာလွှမ်းကိုလည်းကောင်း ပေးလှူတတ်သော ပညာရှိသို့ ရေကို ဆောင်တတ်ကုန်သော မြစ်တို့သည်သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဝင်ကုန်သကဲ့သို့ ကောင်းမှု အလျဥ်တို့သည် (စီးဝင်) ကပ်ရောက်လေကုန်သတည်း။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.45 5. With King Muṇḍa Overflowing Merit “Mendicants, there are these five kinds of overflowing merit, overflowing goodness. They nurture happiness and are conducive to heaven, ripening in happiness and leading to heaven. They lead to what is likable, desirable, agreeable, to welfare and happiness. What five? When a mendicant enters and remains in a limitless immersion of the heart while using a robe … almsfood … lodging … bed and chair … medicines and supplies for the sick, the overflowing of merit for the donor is limitless … These are the five kinds of overflowing merit, overflowing goodness. They nurture happiness, and are conducive to heaven, ripening in happiness, and leading to heaven. They lead to what is likable, desirable, agreeable, to welfare and happiness. When a noble disciple has these five kinds of overflowing merit and goodness, it’s not easy to grasp how much merit they have by saying that this is the extent of their overflowing merit … that leads to happiness. It’s simply reckoned as an incalculable, immeasurable, great mass of merit. It’s like trying to grasp how much water is in the ocean. It’s not easy to say: ‘This is how many gallons, how many hundreds, thousands, hundreds of thousands of gallons there are.’ It’s simply reckoned as an incalculable, immeasurable, great mass of water. In the same way, when a noble disciple has these five kinds of overflowing merit and goodness, it’s not easy to grasp how much merit they have: ‘This is how much this overflowing merit … leads to happiness.’ It’s simply reckoned as an incalculable, immeasurable, great mass of merit. Hosts of people use the rivers, and though the rivers are many, all reach the great deep, the boundless ocean, the cruel sea that’s home to precious gems. So too, when a person gives food, drink, and clothes; and they’re a giver of beds, seats, and mats— the streams of merit reach that astute person, as the rivers bring their waters to the sea.”
၆။ သမ္ပဒါသုတ္တံ
၄၆။ ‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဒါ။ ကတမာ ပဉ္စ? သဒ္ဓါသမ္ပဒါ, သီလသမ္ပဒါ, သုတသမ္ပဒါ, စာဂသမ္ပဒါ, ပညာသမ္ပဒါ – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမ္ပဒါ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-သမ္ပဒါသုတ် ၄၆။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်း ‘သမ္ပဒါ’ တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- သဒ္ဓါ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ သီလ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ သုတ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ စာဂ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ ပညာ၏ပြည့်စုံခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်း ‘သမ္ပဒါ’ တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.46 5. With King Muṇḍa Success “Mendicants, there are five accomplishments. What five? Accomplishment in faith, ethics, learning, generosity, and wisdom. These are the five accomplishments.”
၇။ ဓနသုတ္တံ
၄၇။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဓနာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ…ပေ… သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓါဓနံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သီလဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ…ပေ… သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သီလဓနံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သုတဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဗဟုဿုတော ဟောတိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သုတဓနံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, စာဂဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, စာဂဓနံ။
‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဓနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ပညာဓနံ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓနာနီ’’တိ။
[အ။ နိ။ ၄။၅၂] ‘‘ယဿ သဒ္ဓါ တထာဂတေ, အစလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊
သီလဉ္စ ယဿ ကလျာဏံ, အရိယကန္တံ ပသံသိတံ။
‘‘သံဃေ ပသာဒေါ ယဿတ္ထိ, ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနံ၊
အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ။
‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊
အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ။ သတ္တမံ၊
၇-ဓနသုတ် ၄၇။ ရဟန်းတို့ ဥစ္စာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- သဒ္ဓါဥစ္စာ၊ သီလဥစ္စာ၊ သုတဥစ္စာ၊ စာဂဥစ္စာ၊ ပညာဥစ္စာတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ သဒ္ဓါဥစ္စာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤ သာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် သဒ္ဓါတရားရှိ၏၊ မြတ်စွာဘုရား၏အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်နှင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ယုံကြည်၏။ “ထို မြတ်စွာဘုရားသည်။ပ။ နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးကို) သိစေတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏”ဟု ယုံကြည်၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို သဒ္ဓါဥစ္စာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ သီလဥစ္စာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတိုု့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏။ပ။ မေ့လျော့ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော သေရည်သေရက်ကို သောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဥ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို သီလဥစ္စာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ သုတဥစ္စာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတိုု့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် အကြားအမြင်များ၏။ပ။ အကြားအမြင် (ပညာ) ဖြင့် ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို သုတဥစ္စာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ စာဂဥစ္စာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတိုု့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ဝန်တိုမှုအညစ်အကြေးကင်းသော စိတ်ဖြင့် အိမ်၌ နေ၏၊ လွတ်လွတ်စွန့်ကြဲ၏၊ ဆေးကြောပြီးသော လက်ရှိ၏၊ စွန့်ကြဲမှု၌ မွေ့လျော်၏၊ အတောင်းခံရန်အသင့်ဖြစ်၏၊ ပေးကမ်းမှု ခွဲဝေမှု၌ မွေ့လျော်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို စာဂဥစ္စာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ပညာဥစ္စာဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတိုု့ ဤသာသနာတော်၌ အရိယာတပည့်သည် ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို သိသော၊ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးနိုင်သော၊ ဆင်းရဲမှုကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေနိုင်သောမြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကို ပညာဥစ္စာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဥစ္စာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အကြင်သူ၏ ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါ) သည် မြတ်စွာဘုရား၌ မတုန်မလှုပ် ကောင်းမွန်စွာ တည်၏၊ အကြင်သူ၏ သီလသည် ကောင်းမြတ်၏၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ နှစ်သက်အပ်၏၊ ချီးမွမ်းအပ်သည်လည်းဖြစ်၏။ အကြင်သူအား သံဃာ၌ ကြည်ညိုခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ဖြောင့်မတ်သည် ဖြစ်၍ ဖြစ်သောဉာဏ်အမြင်သည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ ထိုသူကို မဆင်းရဲသော သူဟူ၍ ဆိုကုန်၏၊ ထိုသူ၏အသက်ရှင်ခြင်းကား အချည်းအနှီး မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသျှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်ကို အောက်မေ့သော ပညာရှိသည် သဒ္ဓါကိုလည်းကောင်း၊ သီလကိုလည်းကောင်း၊ ကြည်ညိုခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ တရားသိမြင်ခြင်းကိုလည်းကောင်းအဖန်ဖန်အားထုတ်ရာသတည်း။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.47 5. With King Muṇḍa Wealth “Mendicants, there are these five kinds of wealth. What five? The wealth of faith, ethics, learning, generosity, and wisdom. And what is the wealth of faith? It’s when a noble disciple has faith in the Realized One’s awakening: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ This is called the wealth of faith. And what is the wealth of ethics? It’s when a noble disciple doesn’t kill living creatures, steal, commit sexual misconduct, lie, or consume intoxicants of beer, wine, and liquor. This is called the wealth of ethics. And what is the wealth of learning? It’s when a noble disciple is very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s totally full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, reciting them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. This is called the wealth of learning. And what is the wealth of generosity? It’s when a noble disciple lives at home with heart rid of the stain of stinginess, freely generous, open-handed, loving to let go, committed to charity, loving to give and to share. This is called the wealth of generosity. And what is the wealth of wisdom? It’s when a noble disciple is wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. This is called the wealth of wisdom. These are the five kinds of wealth. Whoever has faith in the Realized One, unwavering and well grounded; whose ethical conduct is good, praised and loved by the noble ones; who has confidence in the Saṅgha, and correct view: they’re said to be prosperous, their life is not in vain. So let the wise devote themselves to faith, ethical behavior, confidence, and insight into the teaching, remembering the instructions of the Buddhas.”
၈။ အလဗ္ဘနီယဌာနသုတ္တံ
၄၈။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ‘ဇရာဓမ္မံ မာ ဇီရီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။ ‘ဗျာဓိဓမ္မံ မာ ဗျာဓီယီ’တိ [ဗျာဓိဓမ္မံ ‘‘မာ ဗျာဓီယီ’’တိ (သီ။ ပီ။)] …ပေ… ‘မရဏဓမ္မံ မာ မီယီ’တိ… ‘ခယဓမ္မံ မာ ခီယီ’တိ… ‘နဿနဓမ္မံ မာ နဿီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။
‘‘အဿုတဝတော, ဘိက္ခဝေ, ပုထုဇ္ဇနဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ န ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ [မယှမေဝေကဿ (သီ။)] ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ အဟဉ္စေဝ [အဟဉ္စေ (?)] ခေါ ပန ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ [ကမ္မန္တောပိ နပ္ပဝတ္တေယျ (က။)], အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ – ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝိဒ္ဓေါ သဝိသေန သောကသလ္လေန အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ဗျာဓိဓမ္မံ ဗျာဓီယတိ…ပေ… မရဏဓမ္မံ မီယတိ… ခယဓမ္မံ ခီယတိ… နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ န ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ နဿနဓမ္မံ နဿတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ – ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝိဒ္ဓေါ သဝိသေန သောကသလ္လေန အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ’’’။
‘‘သုတဝတော စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ, န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ – ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အဗ္ဗုဟိ [အဗ္ဗဟိ (သီ။)] သဝိသံ သောကသလ္လံ, ယေန ဝိဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ။ အသောကော ဝိသလ္လော အရိယသာဝကော အတ္တာနံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဗျာဓိဓမ္မံ ဗျာဓီယတိ…ပေ… မရဏဓမ္မံ မီယတိ… ခယဓမ္မံ ခီယတိ… နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ နဿနဓမ္မံ နဿတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ, န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ – ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အဗ္ဗုဟိ သဝိသံ သောကသလ္လံ, ယေန ဝိဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ။ အသောကော ဝိသလ္လော အရိယသာဝကော အတ္တာနံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတီ’’’တိ။
‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ။
[ဇာ။ ၁။၅။၉၆ ဇာတကေပိ] ‘‘န သောစနာယ ပရိဒေဝနာယ,
အတ္ထောဓ လဗ္ဘာ [အတ္ထော ဣဓ လဗ္ဘတိ (သျာ။), အတ္ထော ဣဓ လဗ္ဘာ (ပီ။)] အပိ အပ္ပကောပိ၊
သောစန္တမေနံ ဒုခိတံ ဝိဒိတွာ,
ပစ္စတ္ထိကာ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ။
‘‘ယတော စ ခေါ ပဏ္ဍိတော အာပဒါသု,
န ဝေဓတီ အတ္ထဝိနိစ္ဆယညူ၊
ပစ္စတ္ထိကာဿ ဒုခိတာ ဘဝန္တိ,
ဒိသွာ မုခံ အဝိကာရံ ပုရာဏံ။
‘‘ဇပ္ပေန မန္တေန သုဘာသိတေန,
အနုပ္ပဒါနေန ပဝေဏိယာ ဝါ၊
ယထာ ယထာ ယတ္ထ [ယထာ ယထာ ယတ္ထ ယတ္ထ (က။)] လဘေထ အတ္ထံ,
တထာ တထာ တတ္ထ ပရက္ကမေယျ။
‘‘သစေ ပဇာနေယျ အလဗ္ဘနေယျော,
မယာဝ [မယာ ဝါ (သျာ။ ကံ။ ပီ။)] အညေန ဝါ ဧသ အတ္ထော၊
အသောစမာနော အဓိဝါသယေယျ,
ကမ္မံ ဒဠှံ ကိန္တိ ကရောမိ ဒါနီ’’တိ။ အဋ္ဌမံ၊
၈-ဌာနသုတ် ၄၈။ ရဟန်းတို့ သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အိုတတ်သော သဘောတရားသည် “မအိုပါစေလင့်”ဟု သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေမာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာပေတည်း။ နာတတ်သော သဘောတရားသည် “မနာဖျားစေလင့်”ဟူ၍။ပ။ သေတတ်သော သဘောတရားသည် “မသေပါစေလင့်”ဟူ၍။ပ။ ကုန်တတ်သော သဘောတရားသည် “မကုန်ဆုံးပါစေလင့်”ဟူ၍။ပ။ ပျက်စီးတတ်သော သဘောတရားသည် “မပျက်စီးပါစေလင့်”ဟူ၍ သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ့နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာပေတည်း။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုခဲ့၏၊ အိုတတ်သော သဘောတရား အိုသည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ဤသို့ မဆင်ခြင်နိုင် - “အိုတတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ အိုသည် မဟုတ်၊ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသော ဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အို၏၊ အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီးမြည်တမ်းခဲ့မူ တွေဝေမိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်း မလှခြင်းသို့ ရောက်လေရာ၏။ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (မဆင်ခြင်နိုင်)။ အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ပူဆွေး၏၊ ပင်ပန်း၏၊ ငိုကြွေး၏၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်း၏၊ တွေဝေခြင်းသို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်နည်းပါးသော ဤပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့် စူးဝင် သည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ပူပန်စေတတ်သူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အကြားမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်အား နာတတ်သော သဘောတရား သည်နာခဲ့၏။ပ။ သေတတ်သော သဘောတရားသည် သေခဲ့၏။ပ။ကုန်တတ်သော သဘောတရားသည်ကုန်ခဲ့၏။ပ။ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်ခဲ့၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည်ပျက်သည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ဤသို့ မဆင်ခြင်နိုင် - “ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ငါ့တစ်ယောက်တည်းအားသာ ပျက်သည် မဟုတ်၊ စင်စစ် မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်စီးသည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီးမြည်တမ်းခဲ့မူ တွေဝေမိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်းမလှခြင်းသို့ ရောက်လေရာ၏။ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟူ၍ (မဆင်ခြင်နိုင်)။ ပျက်တတ်သော သဘောတရား ပျက်သည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ပူဆွေး၏၊ ပင်ပန်း၏၊ ငိုကြွေး၏၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်း၏၊ တွေဝေခြင်းသို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်နည်းပါးသော ဤပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့် စူးဝင်သည်ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ပူပန်စေတတ်သူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာတပည့်အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုခဲ့မူအိုတတ်သော သဘောတရား အိုသည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏ - “အိုတတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ အိုသည် မဟုတ်၊ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အို၏၊ အိုတတ်သောသဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီးမြည်တမ်းခဲ့မူ တွေဝေ မိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်းမလှခြင်းသို့ ရောက်လေရာ၏။ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ အိုတတ်သော သဘောတရား အိုသည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် မပူဆွေး၊ မပင်ပန်း၊ မငို ကြွေး၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မမြည်တမ်း၊ တွေဝေခြင်းသို့ မရောက်။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်ရှိသော ဤအရိယာတပည့်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့်ကို ထုတ်နုတ်သူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ယင်းငြောင့်စူးဝင်သော အကြားအမြင်နည်းပါးသော ပုထုဇဥ်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ပူလောင်စေ၏၊ သောကငြောင့် မစူးဝင်သော အရိယာတပည့်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင်ငြိမ်းအေးစေ၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာတပည့်အား နာတတ်သော သဘောတရားသည် နာခဲ့၏။ပ။ သေတတ်သော သဘောတရားသည် သေခဲ့၏။ပ။ကုန်တတ်သော သဘောတရားသည်ကုန်ခဲ့၏။ပ။ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်ခဲ့၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည်ပျက်သည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် ဤသို့ဆင်ခြင်နိုင်၏ - “ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ ပျက်သည် မဟုတ်၊ စင်စစ် မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရားပျက်သည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်းခဲ့မူတွေဝေမိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်းမလှခြင်းသို့ ရောက်လေရာ၏။ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ပျက်တတ်သော သဘောတရားပျက်သည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် မပူဆွေး၊ မပင်ပန်း၊ မငိုကြွေး၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မမြည်တမ်း၊ တွေဝေခြင်းသို့ မရောက်။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်ရှိသော ဤအရိယာတပည့်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့်ကို ထုတ်နုတ်သောသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ယင်းသောကငြောင့် စူးဝင်သော အကြားအမြင်နည်းပါးသော ပုထုဇဥ်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင်ပူလောင်စေ၏၊ သောကငြောင့် မစူးဝင်သော အရိယာတပည့်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ငြိမ်းအေးစေ၏။ ရဟန်းတို့ သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဤလောက၌ ပူဆွေးခြင်း ငိုကြွေးခြင်းဖြင့် အကျိုးအနည်းငယ်မျှကိုလည်း စင်စစ် မရနိုင်၊ ပူဆွေးဆင်းရဲသော ထိုသူကို ရန်သူတို့ သိ၍ ဝမ်းမြောက်ကုန်၏။ အကြင်အခါ၌ ကား အကြောင်းကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း၌ သိသော ပညာရှိသည် ဘေးရန် တို့ကြောင့်မတုန်မလှုပ်၊ (ထိုအခါ၌ ) ရန်သူတို့သည် ထိုပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေးမူ အတိုင်း မဖောက်ပြန်သောမျက်နှာကို တွေ့မြင်ရ၍ ဆင်းရဲကုန်၏။ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းသဖြင့်ဖြစ်စေ တန်ခိုးရှိသော မန္တာန်ကို ရွတ်အံ သရဇ္ဈာယ်သဖြင့်ဖြစ်စေကောင်းမွန်သော စကားကို ပြောဆို၍ဖြစ်စေ တံစိုး လက်ဆောင်ပေးသဖြင့် ဖြစ်စေ မျိုးရိုးစဥ်ဆက်ကိုပြသဖြင့်ဖြစ်စေ အကျိုးရနိုင် သမျှအရာ၌ အားထုတ်ရာ၏။ ငါသော်လည်းကောင်း၊ အခြားသူသော်လည်းကောင်း (မအိုခြင်းစသော) ထို အကျိုးကို မရအပ်ဟူ၍အကယ်၍ သိခဲ့မူ ငါသည် ဝဋ်၌ တည်နေစေသော ကံကို မြဲမြံစွာ အားထုတ်အပ်ပြီ၊ ယခုအခါ၌ အဘယ်သို့လျှင် ပြုတော့အံ့နည်းဟု ဆင်ခြင်၍ ပူဆွေးခြင်းမရှိဘဲ သည်းခံရာသတည်း။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.48 5. With King Muṇḍa Things That Cannot Be Had “Mendicants, there are five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. What five? That someone liable to old age should not grow old. That someone liable to sickness should not get sick. … That someone liable to death should not die. … That someone liable to ending should not end. … That someone liable to perishing should not perish. … An unlearned ordinary person has someone liable to old age who grows old. But they don’t reflect on old age: ‘It’s not just me who has someone liable to old age who grows old. For as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn, they all have someone liable to old age who grows old. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to old age grows old, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to old age grows old, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called an unlearned ordinary person struck by sorrow’s poisoned arrow, who only mortifies themselves. Furthermore, an unlearned ordinary person has someone liable to sickness … death … ending … perishing. But they don’t reflect on perishing: ‘It’s not just me who has someone liable to perishing who perishes. For as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn, they all have someone liable to perishing who perishes. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to perishing perishes, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to perishing perishes, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called an unlearned ordinary person struck by sorrow’s poisoned arrow, who only mortifies themselves. A learned noble disciple has someone liable to old age who grows old. So they reflect on old age: ‘It’s not just me who has someone liable to old age who grows old. For as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn, they all have someone liable to old age who grows old. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to old age grows old, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to old age grows old, they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called a learned noble disciple who has drawn out sorrow’s poisoned arrow, struck by which unlearned ordinary people only mortify themselves. Sorrowless, free of thorns, that noble disciple only extinguishes themselves. Furthermore, a learned noble disciple has someone liable to sickness … death … ending … perishing. So they reflect on perishing: ‘It’s not just me who has someone liable to perishing who perishes. For as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn, they all have someone liable to perishing who perishes. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to perishing perishes, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to perishing perishes, they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called a learned noble disciple who has drawn out sorrow’s poisoned arrow, struck by which unlearned ordinary people only mortify themselves. Sorrowless, free of thorns, that noble disciple only extinguishes themselves. These are the five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. Sorrowing and lamenting doesn’t do even a little bit of good. When they know that you’re sad, your enemies are encouraged. When an astute person doesn’t waver <j>in the face of adversity, as they’re able to evaluate what’s beneficial, their enemies suffer, seeing that their normal expression doesn’t change. Prayers, recitations, fine sayings, or charity of woven rugs: if by means of any such things you benefit, then by all means keep doing them. But if you understand that ‘this good thing can’t be had by me or by anyone else’, you should accept it without sorrowing, thinking: ‘The deed is powerful. What can I do now?’”
၉။ ကောသလသုတ္တံ
၄၉။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။
(တေန ခေါ ပန သမယေန မလ္လိကာ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ။) [( ) နတ္ထိ (သီ။)] အထ ခေါ အညတရော ပုရိသော ယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ဥပကဏ္ဏကေ အာရောစေတိ – ‘‘မလ္လိကာ ဒေဝီ, ဒေဝ [ဒေဝ ဒေဝီ (သျာ။ ကံ။ ပီ။)], ကာလင်္ကတာ’’တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိ။
အထ ခေါ ဘဂဝါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဒုက္ခိံ ဒုမ္မနံ ပတ္တက္ခန္ဓံ အဓောမုခံ ပဇ္ဈာယန္တံ အပ္ပဋိဘာနံ ဝိဒိတွာ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပဉ္စိမာနိ, မဟာရာဇ, အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ‘ဇရာဓမ္မံ မာ ဇီရီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ…ပေ… န သောစနာယ ပရိဒေဝနာယ…ပေ… ကမ္မံ ဒဠှံ ကိန္တိ ကရောမိ ဒါနီ’’တိ။ နဝမံ။
၉-ကောသလသုတ် ၄၉။ အခါတစ်ပါး မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ ပသေနဒိကောသလမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေ၏။ (ထိုအခါ မလ္လိကာ မိဖုရားသည် ကွယ်လွန်လေ၏)။ ထိုအခါ မင်းချင်းယောကျာ်းတစ်ယောက်သည် ပသေနဒိကောသလမင်းကြီးထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ပသေနဒိကောသလမင်းကြီး၏ နားရင်းသို့ ကပ်လျက်- “မင်းမြတ် မလ္လိကာ မိဖုရားကြီးသည် နတ်ရွာစံပါပြီ”ဟု သံတော်ဦးတင်၏။ ဤသို့သံတော်ဦးတင်သော် ပသေနဒိကောသလမင်းသည် ဆင်းရဲခြင်းရှိသည် စိတ်မကောင်းသည်ကျသော ပခုံးရှိသည်ဖြစ်၍ မျက်နှာအောက်ချလျက် ကြံမှိုင်ကာ စကားမပြောဘဲ ထိုင်နေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ပသေနဒိကောသလမင်းကို ဆင်းရဲခြင်းရှိသည် စိတ်မကောင်းသည် ကျသောပခုံးရှိသည်ဖြစ်၍ မျက်နှာအောက်ချလျက် ကြံမှိုင်ကာ စကားမပြောဘဲ နေသည်ကိုသိတော်မူ၍ပသေနဒိကောသလမင်းအား- မင်းကြီး သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အိုတတ်သော သဘောတရားသည် “မအိုပါစေလင့်”ဟု တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာပေတည်း။ပ။ ပူဆွေး ငိုကြွေးခြင်းဖြင့် အကျိုးအနည်းငယ်မျှ မရနိုင်။ပ။ ကံကို မြဲမြံစွာ အားထုတ်အပ်ပြီ၊ ယခု အခါ၌ အသို့လျှင် ပြုအံ့နည်းဟု ဆင်ခြင်၍ ပူဆွေးခြင်းမရှိဘဲ သည်းခံရာ၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.49 5. With King Muṇḍa The King of Kosala At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Then King Pasenadi of Kosala went up to the Buddha, bowed, and sat down to one side. Then a man went up to the king and whispered in his ear, “Your Majesty, Queen Mallikā has passed away.” When this was said, King Pasenadi was miserable and sad. He sat with his shoulders drooping, downcast, depressed, with nothing to say. Knowing this, the Buddha said to him, “Great king, there are five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. What five? That someone liable to old age should not grow old. … Sorrowing and lamenting doesn’t do even a little bit of good … ‘The deed is powerful. What can I do now?’”
၁၀။ နာရဒသုတ္တံ
၅၀။ ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ နာရဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရတိ ကုက္ကုဋာရာမေ။ တေန ခေါ ပန သမယေန မုဏ္ဍဿ ရညော ဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ ပိယာ မနာပါ။ သော ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ကာလင်္ကတာယ ပိယာယ မနာပါယ နေဝ နှာယတိ [နဟာယတိ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] န ဝိလိမ္ပတိ န ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတိ – ရတ္တိန္ဒိဝံ [ရတ္တိဒိဝံ (က။)] ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရေ အဇ္ဈောမုစ္ဆိတော။ အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ပိယကံ ကောသာရက္ခံ [သောကာရက္ခံ (သျာ။)] အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ ပိယက, ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ အာယသာယ တေလဒေါဏိယာ ပက္ခိပိတွာ အညိဿာ အာယသာယ ဒေါဏိယာ ပဋိကုဇ္ဇထ, ယထာ မယံ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ စိရတရံ ပဿေယျာမာ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, ဒေဝါ’’တိ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော မုဏ္ဍဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ အာယသာယ တေလဒေါဏိယာ ပက္ခိပိတွာ အညိဿာ အာယသာယ ဒေါဏိယာ ပဋိကုဇ္ဇိ။
အထ ခေါ ပိယကဿ ကောသာရက္ခဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ခေါ မုဏ္ဍဿ ရညော ဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ပိယာ မနာပါ။ သော ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ကာလင်္ကတာယ ပိယာယ မနာပါယ နေဝ နှာယတိ န ဝိလိမ္ပတိ န ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတိ – ရတ္တိန္ဒိဝံ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရေ အဇ္ဈောမုစ္ဆိတော။ ကံ [ကိံ (က။)] နု ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ပယိရုပါသေယျ, ယဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ!
အထ ခေါ ပိယကဿ ကောသာရက္ခဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ နာရဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရတိ ကုက္ကုဋာရာမေ။ တံ ခေါ ပနာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော [ဗျတ္တော (သီ။ ပီ။), ဗျတ္တော (သျာ။ ကံ။, ဒီ။ နိ။ ၂။၄၀၇)] မေဓာဝီ ဗဟုဿုတော စိတ္တကထီ ကလျာဏပဋိဘာနော ဝုဒ္ဓေါ စေဝ [ဗုဒ္ဓေါ စေဝ (က။)] အရဟာ စ’ [အရဟာ စာ’တိ (?)]။ ယံနူန မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ပယိရုပါသေယျ, အပ္ပေဝ နာမ မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မတော နာရဒဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ။
အထ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော ယေန မုဏ္ဍော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ ခေါ, ဒေဝ, အာယသ္မာ နာရဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရတိ ကုက္ကုဋာရာမေ။ တံ ခေါ ပနာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော မေဓာဝီ ဗဟုဿုတော စိတ္တကထီ ကလျာဏပဋိဘာနော ဝုဒ္ဓေါ စေဝ အရဟာ စ’ [အရဟာ စာ’တိ (?)]။ ယဒိ ပန ဒေဝေါ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ပယိရုပါသေယျ, အပ္ပေဝ နာမ ဒေဝေါ အာယသ္မတော နာရဒဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ ပိယက, အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ပဋိဝေဒေဟိ။ ကထဉှိ နာမ မာဒိသော သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဝိဇိတေ ဝသန္တံ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ! ‘‘ဧဝံ, ဒေဝါ’’တိ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော မုဏ္ဍဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ နာရဒေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ဣမဿ, ဘန္တေ, မုဏ္ဍဿ ရညော ဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ပိယာ မနာပါ။ သော ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ကာလင်္ကတာယ ပိယာယ မနာပါယ နေဝ နှာယတိ န ဝိလိမ္ပတိ န ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတိ – ရတ္တိန္ဒိဝံ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရေ အဇ္ဈောမုစ္ဆိတော။ သာဓု, ဘန္တေ, အာယသ္မာ နာရဒေါ မုဏ္ဍဿ ရညော တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု ယထာ မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မတော နာရဒဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ။ ‘‘ယဿဒါနိ, ပိယက, မုဏ္ဍော ရာဇာ ကာလံ မညတီ’’တိ။
အထ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော ဥဋ္ဌာယာသနာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန မုဏ္ဍော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတာဝကာသော ခေါ, ဒေဝ, အာယသ္မတာ နာရဒေန။ ယဿဒါနိ ဒေဝေါ ကာလံ မညတီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ ပိယက, ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ ယောဇာပေဟီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, ဒေဝါ’’တိ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော မုဏ္ဍဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ ယောဇာပေတွာ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယုတ္တာနိ ခေါ တေ, ဒေဝ, ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ။ ယဿဒါနိ ဒေဝေါ ကာလံ မညတီ’’တိ။
အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ဘဒြံ ယာနံ [ဘဒြံ ဘဒြံ ယာနံ (သျာ။ ကံ။ က။), ဘဒ္ဒံ ယာနံ (ပီ။)] အဘိရုဟိတွာ ဘဒြေဟိ ဘဒြေဟိ ယာနေဟိ ယေန ကုက္ကုဋာရာမော တေန ပါယာသိ မဟစ္စာ [မဟစ္စ (ဗဟူသု)] ရာဇာနုဘာဝေန အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဒဿနာယ။ ယာဝတိကာ ယာနဿ ဘူမိ ယာနေန ဂန္တွာ, ယာနာ ပစ္စောရောဟိတွာ ပတ္တိကောဝ အာရာမံ ပါဝိသိ။ အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ယေန အာယသ္မာ နာရဒေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ အာယသ္မာ နာရဒေါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ပဉ္စိမာနိ, မဟာရာဇ, အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ‘ဇရာဓမ္မံ မာ ဇီရီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။ ‘ဗျာဓိဓမ္မံ မာ ဗျာဓီယီ’တိ…ပေ… ‘မရဏဓမ္မံ မာ မီယီ’တိ… ‘ခယဓမ္မံ မာ ခီယီ’တိ… ‘နဿနဓမ္မံ မာ နဿီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။
‘‘အဿုတဝတော, မဟာရာဇ, ပုထုဇ္ဇနဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ န ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာရာဇ – ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝိဒ္ဓေါ သဝိသေန သောကသလ္လေန အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, မဟာရာဇ, အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ဗျာဓိဓမ္မံ ဗျာဓီယတိ…ပေ… မရဏဓမ္မံ မီယတိ… ခယဓမ္မံ ခီယတိ… နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ န ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ နဿနဓမ္မံ နဿတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာရာဇ – ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝိဒ္ဓေါ သဝိသေန သောကသလ္လေန အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ’’’။
‘‘သုတဝတော စ ခေါ, မဟာရာဇ, အရိယသာဝကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ, န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာရာဇ – ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အဗ္ဗုဟိ သဝိသံ သောကသလ္လံ, ယေန ဝိဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ။ အသောကော ဝိသလ္လော အရိယသာဝကော အတ္တာနံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, မဟာရာဇ, သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဗျာဓိဓမ္မံ ဗျာဓီယတိ…ပေ… မရဏဓမ္မံ မီယတိ… ခယဓမ္မံ ခီယတိ… နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ နဿနဓမ္မံ နဿတိ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ နဿနဓမ္မံ နဿတိ။ အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ, ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ, သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ, ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ, ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ, ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ, အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု, မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ။ သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ, န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ, န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, မဟာရာဇ – ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အဗ္ဗုဟိ သဝိသံ သောကသလ္လံ, ယေန ဝိဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ။ အသောကော ဝိသလ္လော အရိယသာဝကော အတ္တာနံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ ’’’။
‘‘ဣမာနိ ခေါ, မဟာရာဇ, ပဉ္စ အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ။
‘‘န သောစနာယ ပရိဒေဝနာယ,
အတ္ထောဓ လဗ္ဘာ အပိ အပ္ပကောပိ၊
သောစန္တမေနံ ဒုခိတံ ဝိဒိတွာ,
ပစ္စတ္ထိကာ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ။
‘‘ယတော စ ခေါ ပဏ္ဍိတော အာပဒါသု,
န ဝေဓတီ အတ္ထဝိနိစ္ဆယညူ၊
ပစ္စတ္ထိကာဿ ဒုခိတာ ဘဝန္တိ,
ဒိသွာ မုခံ အဝိကာရံ ပုရာဏံ။
‘‘ဇပ္ပေန မန္တေန သုဘာသိတေန,
အနုပ္ပဒါနေန ပဝေဏိယာ ဝါ၊
ယထာ ယထာ ယတ္ထ လဘေထ အတ္ထံ,
တထာ တထာ တတ္ထ ပရက္ကမေယျ။
‘‘သစေ ပဇာနေယျ အလဗ္ဘနေယျော,
မယာဝ အညေန ဝါ ဧသ အတ္ထော၊
အသောစမာနော အဓိဝါသယေယျ,
ကမ္မံ ဒဠှံ ကိန္တိ ကရောမိ ဒါနီ’’တိ [ဇာ။ ၁ ဇာတကေပိ]။
ဧဝံ ဝုတ္တေ မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နာမော [ကော နု ခေါ (သီ။ ပီ။)] အယံ, ဘန္တေ, ဓမ္မပရိယာယော’’တိ? ‘‘သောကသလ္လဟရဏော နာမ အယံ, မဟာရာဇ, ဓမ္မပရိယာယော’’တိ။ ‘‘တဂ္ဃ, ဘန္တေ, သောကသလ္လဟရဏော [တဂ္ဃ ဘန္တေ သောကသလ္လဟရဏော, တဂ္ဃ ဘန္တေ သောကသလ္လဟရဏော (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)]! ဣမဉှိ မေ, ဘန္တေ, ဓမ္မပရိယာယံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဟီန’’န္တိ။
အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ပိယကံ ကောသာရက္ခံ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ ပိယက, ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ ဈာပေထ၊ ထူပဉ္စဿာ ကရောထ။ အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနိ မယံ နှာယိဿာမ စေဝ ဝိလိမ္ပိဿာမ ဘတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇိဿာမ ကမ္မန္တေ စ ပယောဇေဿာမာ’’တိ။ ဒသမံ။
မုဏ္ဍရာဇဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
အာဒိယော သပ္ပုရိသော ဣဋ္ဌာ, မနာပဒါယီဘိသန္ဒံ၊
သမ္ပဒါ စ ဓနံ ဌာနံ, ကောသလော နာရဒေန စာတိ။
ပဌမပဏ္ဏာသကံ သမတ္တံ။
၁၀-နာရဒသုတ် ၅၀။ အခါတစ်ပါး၌ အသျှင်နာရဒမထေရ်သည် ပါဋလိပုတ်ပြည် ကုက္ကုဋာရုံကျောင်း၌ နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ မုဏ္ဍမင်း၏ ချစ်အပ်မြတ်နိုးအပ်သော မိဖုရားဘဒ္ဒါသည် သေလေ၏၊ ထိုမုဏ္ဍမင်းသည် ချစ်အပ်မြတ်နိုးအပ်သော မိဖုရားဘဒ္ဒါ သေဆုံးသောကြောင့် ရေလည်း မချိုး၊ နံ့သာလည်း မလိမ်းကျံ၊ ပွဲတော်လည်း မတည်၊ တိုင်းရေးပြည်မှု ကိစ္စကိုလည်း မစီရင် မလုပ်ဆောင်၊ နေ့ရောညဥ့်ပါ မိဖုရားဘဒ္ဒါ၏အလောင်း၌ လွန်စွာ တပ်မက်မောခြင်းဖြင့် မိန်းမောတွေဝေနေ၏။ ထိုအခါ မုဏ္ဍမင်းသည် ရွှေတိုက်စိုး ပိယကကို (ခေါ်၍) အမိန့်ပေး၏။ “အချင်းပိယက ထိုသို့ သေလွန်သောကြောင့် မိဖုရားဘဒ္ဒါ၏ အလောင်းကို သံဖြင့် ပြုလုပ်သောဆီပြည့်သော ခေါင်း၌ ထည့်စိမ်၍ သံခေါင်းတစ်ခုဖြင့် ဖုံးအုပ်လေလော့၊ ယင်းသို့ ထည့်ထားခြင်းဖြင့်မိဖုရားဘဒ္ဒါ၏ အလောင်းကို ငါတို့ကြာမြင့်စွာ ရှုမြင်ရကုန်အံ့”ဟု (အမိန့်ပေး၏)။ ရွှေတိုက်စိုးပိယကသည် “မင်းမြတ် ကောင်းပါပြီ”ဟု မုဏ္ဍမင်း၏ စကားကို ဝန်ခံပြီးလျှင် ဘဒ္ဒါ မိဖုရား၏အလောင်းကို သံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆီပြည့်သော ခေါင်း၌ ထည့်စိမ်၍ သံခေါင်းတစ်ခုဖြင့် ဖုံးထား၏။ ထိုအခါ ရွှေတိုက်စိုးပိယကအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏ - “ဤမုဏ္ဍမင်း၏ ချစ်အပ်မြတ်နိုးအပ်သော ဘဒ္ဒါမိဖုရားသည် သေခဲ့၏၊ ထိုမင်းသည် မိမိချစ်အပ်မြတ်နိုးအပ်သော ဘဒ္ဒါမိဖုရားသေဆုံးသောကြောင့် ရေလည်း မချိုး၊ နံ့သာလည်း မလိမ်းကျံ၊ ပွဲတော်လည်း မတည်၊ တိုင်းရေးပြည်မှုကိုလည်း မစီရင် မလုပ်ဆောင်၊ နေ့ရောညဥ့်ပါ မိဖုရားဘဒ္ဒါ၏ ကိုယ့်ကောင်၌ လွန်စွာ တပ်မက်ခြင်းဖြင့် မိန်းမောတွေဝေနေ၏၊ တရားကို ကြားနာရသော် သောကငြောင့်ကိုနုတ်ပယ်နိုင်စေသည့် အဘယ်သမဏဗြာဟ္မဏသို့ မုဏ္ဍမင်းသည် ချဥ်းကပ်သင့်ပါသနည်း”ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ထို့နောက် ရွှေတိုက်စိုး ပိယကအား ဤသို့ အကြံဖြစ်ပြန်၏ - “ဤအသျှင်နာရဒမထေရ်သည် ပါဋလိပုတ်ပြည် ကုက္ကုဋာရုံကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအသျှင်နာရဒမထေရ်၏ ကောင်းသော ကျော်စောသံသည် ဤသို့ ပျံ့နှံ့၍ ထွက်၏- ‘(အသျှင်နာရဒသည်) ပညာရှိ၏၊ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၏၊ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ရှိ၏၊ အကြားအမြင်များ၏၊ ဆန်းကြယ်စွာ ပြောဆိုတတ်၏၊ ကောင်းသောပဋိဘာန်ရှိ၏၊ အသက်သိက္ခာလည်း ကြီး၏၊ ရဟန္တာလည်း ဖြစ်၏’ဟု (ပျံ့နှံ့၍ ထွက်၏)။ မုဏ္ဍမင်းသည် အကယ်၍ အသျှင်နာရဒမထေရ်ကို ဆည်းကပ်ခဲ့လျှင် အသျှင်နာရဒမထေရ်၏ စကားကိုကြားနာရ၍ သောကငြောင့်ကို နုတ်ပယ်နိုင်ကောင်း နုတ်ပယ်နိုင်ရာ၏”ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ထိုအခါ ရွှေတိုက်စိုးပိယကသည် မုဏ္ဍမင်းစံနေရာသို့ ချဥ်းကပ်၍ မုဏ္ဍမင်းအား ဤသို့ သံတော်ဦးတင်၏- “မင်းမြတ် ဤအသျှင်နာရဒမထေရ်သည် ပါဋလိပုတ်ပြည် ကုက္ကုဋာရုံကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူပါ၏၊ ထိုအသျှင်နာရဒ၏ ကောင်းသော ကျော်စောသံသည်လည်း ဤသို့ ပျံ့နှံ့၍ ထွက်ပါ၏- ‘(အသျှင်နာရဒသည်) ပညာရှိ၏၊ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၏၊ ထက်မြက်သောဉာဏ်ရှိ၏၊ အကြားအမြင် များ၏၊ ဆန်းကြယ်စွာ ပြောဆိုတတ်၏၊ ကောင်းသောပဋိဘာန်ရှိ၏၊ အသက်သိက္ခာလည်း ကြီး၏၊ ရဟန္တာလည်းဖြစ်၏’ဟု (ပျံ့နှံ့၍ထွက်ပါ၏)။ အသျှင်မင်းမြတ်သည် အသျှင်နာရဒမထေရ်ကို ဆည်းကပ်ခဲ့လျှင် အသျှင်နာရဒမထေရ်၏ တရားစကားကို ကြားနာရ၍ သောကငြောင့်ကို နုတ်ပယ်နိုင်ရာပါ၏”ဟု (လျှောက်တင်လေ၏)။ အချင်းပိယကသို့ဖြစ်လျှင် အသျှင်နာရဒမထေရ်ကို ကြိုတင်လျှောက်ကြား သိစေပါလော့။ “ငါကဲ့သို့သော မင်းသည် နိုင်ငံတော်၌ နေထိုင်သော သမဏဗြာဟ္မဏကို ရှေးဦးစွာ ကြိုတင် မသိစေဘဲချဥ်းကပ်သင့်သည်ဟု အသို့လျှင် မှတ်ယူနိုင်အံ့နည်း”ဟု (မိန့်ဆိုလေ၏)။ “မင်းမြတ် ကောင်းပါပြီ”ဟူ၍ ရွှေတိုက်စိုးပိယကသည် မုဏ္ဍမင်း၏ စကားကို ဝန်ခံခဲ့၍ အသျှင်နာရဒမထေရ်ထံသို့ ချဥ်းကပ်ပြီးလျှင် ရှိခိုး၍ တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေလျက် အသျှင်နာရဒမထေရ်အား- “အသျှင်ဘုရား ဤမုဏ္ဍမင်း၏ ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော မိဖုရားဘဒ္ဒါသည် နတ်ရွာစံခဲ့ပါ၏၊ ထိုမင်းသည်ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော မိဖုရား ဘဒ္ဒါ သေဆုံးသောကြောင့် ရေလည်း မချိုး၊ နံ့သာလည်း မလိမ်းကျံ၊ ပွဲတော်ကိုလည်း မတည်၊ တိုင်းရေး ပြည်မှု ကိစ္စတို့ကိုလည်း မစီရင် မလုပ်ဆောင်၊ နေ့ရော ညဥ့်ပါဘဒ္ဒါမိဖုရား၏ အလောင်း၌ လွန်စွာ တပ်မက်မောခြင်းဖြင့် မိန်းမောတွေဝေနေပါ၏။ အသျှင်ဘုရားတောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်နာရဒ၏ တရားတော်ကို ကြားနာရ၍ သောကငြောင့်ကို မုဏ္ဍမင်း ပယ်နုတ်နိုင်လောက်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် တရားဟောတော်မူပါလော့ဟု လျှောက်လေ၏”။ ပိယက ယခုအခါ၌ မုဏ္ဍမင်းသည် တရားနာရန် အချိန်ကို သိ၏ (တရားနာရန်မှာ မုဏ္ဍမင်း၏အလိုအတိုင်းပင် ဖြစ်၏)ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ထိုအခါ ရွှေတိုက်စိုးပိယကသည် နေရာမှထ၍ အသျှင်နာရဒကို ရှိခိုးပြီးလျှင် အရိုအသေပြုလျက်မုဏ္ဍမင်းထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ မုဏ္ဍမင်းအား- “မင်းမြတ် အသျှင်နာရဒမထေရ် အခွင့်ပြုအပ်ပါပြီ၊ ယခုအခါ၌ သွားရန်အချိန်ကို အသျှင်မင်းမြတ်သိပါ၏ (သွားရန်မှာ အသျှင်မင်းမြတ်၏ အလိုအတိုင်းပင်ဖြစ်ပါသည်)”ဟု လျှောက်တင်၏။ အချင်းပိယကသို့ဖြစ်လျှင် ကောင်းကုန် ကောင်းကုန်သော ယာဥ်ရထားတို့ကို ပြင်ဆင်လော့ဟု့ (အမိန့်ပေးလေ၏)။ “မင်းမြတ် ကောင်းပါပြီ”ဟု ရွှေတိုက်စိုး ပိယကသည် မုဏ္ဍမင်း၏ စကားကို ဝန်ခံခဲ့၍ ကောင်းကုန်ကောင်းကုန်သော ယာဥ်ရထားတို့ကို ပြင်ဆင်၍ မုဏ္ဍမင်းအား- “မင်းမြတ် ကောင်းကုန် ကောင်းကုန်သော ယာဥ်ရထားတို့ကို ပြင်ဆင်ပြီးပါပြီ၊ မင်းမြတ်သည် ယခုအခါ၌ သွားရန်အချိန်ကို သိတော်မူပါ၏ (သွားရန်မှာ အသျှင်မင်းမြတ်၏ အလိုအတိုင်းဖြစ်ပါသည်)”ဟုလျှောက်တင်၏။ ထိုအခါ မုဏ္ဍမင်းသည် ကောင်းသောယာဥ်ကို တက်စီး၍ ကောင်းကုန် ကောင်းကုန်သော ယာဥ် တို့ဖြင့်ကုက္ကုဋာရုံကျောင်းတိုက်သို့ အသျှင်နာရဒမထေရ်ကို ဖူးမြော်ရန် ကြီးစွာသော မင်း၏ ကျက်သရေ ဖြင့်ကြွသွားတော်မူ၏။ ယာဥ်ဖြင့် သွားနိုင်သော အရပ်တိုင်အောင် ယာဥ်ဖြင့် သွား၍ ယာဥ်မှ ဆင်းသက်ပြီးသော် ခြေကျင်သာလျှင် ကျောင်းတိုက်သို့ ဝင်လေ၏။ ထို့နောက် အသျှင်နာရဒထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးလျက် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေသော မုဏ္ဍမင်းအား အသျှင်နာရဒမထေရ်သည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏ - မင်းကြီး သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အိုတတ်သော သဘောတရားသည် “မအိုပါစေလင့်”ဟူ၍ သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ် ဖြစ်စေမာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတည်း။ နာတတ်သော သဘောတရားသည် “မနာပါစေလင့်”ဟူ၍။ပ။ သေတတ်သော သဘောတရားသည် “မသေပါစေလင့်”ဟူ၍။ပ။ ကုန်တတ်သော သဘောတရားသည် “မကုန်ဆုံးပါစေလင့်”ဟူ၍။ပ။ ပျက်စီးတတ်သော သဘောတရားသည် “မပျက်စီးပါစေလင့်”ဟူ၍ သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေနတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတည်း။ မင်းကြီး အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုခဲ့၏၊ အိုတတ်သော သဘောတရား အိုသည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ဤသို့ မဆင်ခြင်နိုင် - “အိုတတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ အိုသည် မဟုတ်၊ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့် သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အို၏၊ အိုတတ်သောသဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီးမြည်တမ်းခဲ့မူ တွေဝေ မိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်းမလှခြင်းသို့ ရောက်ရာ၏၊ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (မဆင်ခြင်နိုင်)။ အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ပူဆွေး၏၊ ပင်ပန်း၏၊ ငိုကြွေး၏၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်း၏၊ တွေဝေခြင်းသို့ ရောက်၏။ မင်းကြီး အကြားအမြင် နည်းပါးသောဤပုထုဇဥ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့် စူးဝင်သည် ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ပူပန်စေတတ်သူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ မင်းကြီး နောက်တစ်မျိုးကား အကြားမြင်မရှိသော ပုထုဇဥ်အား နာတတ်သော သဘောတရားသည့်နာခဲ့၏။ပ။ သေတတ်သော သဘောတရားသည် သေခဲ့၏။ပ။ကုန်တတ်သော သဘောတရားသည်ကုန်ခဲ့၏။ပ။ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်ခဲ့၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်သည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ဤသို့မဆင်ခြင်နိုင်။ “ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ ပျက်သည် မဟုတ်၊ စင်စစ် မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်စီးသည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်းခဲ့မူ တွေဝေမိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်းအဆင်းမလှခြင်းသို့ ရောက်လေရာ၏။ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (မဆင်ခြင်နိုင်)။ ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်သည်ရှိသော် ထိုပုထုဇဥ်သည် ပူဆွေး၏၊ ပင်ပန်း၏၊ ငိုကြွေး၏၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်း၏၊ တွေဝေခြင်းသို့ ရောက်၏။ မင်းကြီး အကြားအမြင် နည်းပါးသော ဤပုထုဇဥ်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့် စူးဝင်သည် ဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင်ပူပန်စေတတ်သူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ မင်းကြီး အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာတပည့်အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုခဲ့၏၊ အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် ဤသို့ ဆင်ခြင်နိုင်၏ - “အိုတတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ အိုသည် မဟုတ်၊ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား အိုတတ်သော သဘောတရားသည် အို၏၊ အိုတတ်သောသဘောတရားသည် အိုသည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီးမြည်တမ်းခဲ့မူ တွေဝေ မိန်းမောခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်းမလှခြင်းသို့ ရောက်ရာ၏။ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (ဆင်ခြင်နိုင်၏)။ အိုတတ်သော သဘောတရား အိုသည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် မပူဆွေး၊ မပင်ပန်း၊ မငိုကြွေးရင်ဘတ်စည်တီး မမြည်တမ်း၊ တွေဝေခြင်းသို့ မရောက်။ မင်းကြီး အကြားအမြင်ရှိသော ဤအရိယာတပည့်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့်ကို ထုတ်နုတ်သူဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ယင်းသောကငြောင့်စူးဝင်သော အကြားအမြင် နည်းပါးသော ပုထုဇဥ်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ပူလောင်စေ၏၊ သောကငြောင့် မစူးဝင်သော အရိယာတပည့်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ငြိမ်းအေးစေ၏။ မင်းကြီး နောက်တစ်မျိုးကား အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာတပည့်အား နာတတ်သော သဘောတရားသည် နာခဲ့၏။ပ။ သေတတ်သော သဘောတရားသည် သေခဲ့၏။ပ။ကုန်တတ်သော သဘောတရားသည်ကုန်ခဲ့၏။ပ။ ပျက်စီးတတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်စီးခဲ့၏၊ ပျက်စီးတတ်သော သဘောတရားပျက်သည် ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် ဤသို့ဆင်ခြင်နိုင်၏။ “ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ငါတစ်ယောက်တည်းအားသာ ပျက်သည် မဟုတ်၊ စင်စစ် မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ပါးသောဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့်သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့အား ပျက်တတ်သော သဘောတရားသည် ပျက်၏၊ ပျက်တတ်သော သဘောတရား ပျက်သည်ရှိသော် ငါသည်သာ ပူဆွေးခဲ့မူ ပင်ပန်းခဲ့မူ ငိုကြွေးခဲ့မူ ရင်ဘတ်စည်တီး မြည်တမ်းခဲ့မူတွေဝေခြင်းသို့ ရောက်ခဲ့မူ ငါသည် ထမင်းလည်း မစားလိုရာ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အဆင်းမလှခြင်းသို့ရောက်ရာ၏၊ အလုပ်အကိုင်တို့လည်း မဖြစ်နိုင်ကုန်ရာ၊ ရန်သူတို့လည်း ဝမ်းမြောက်ကုန်ရာ၏၊ မိတ်ဆွေတို့လည်း ဝမ်းနည်းကုန်ရာ၏”ဟု (ဆင်ခြင်နိုင်၏)။ ပျက်တတ်သော သဘောတရားပျက်သည်ရှိသော် ထိုအရိယာတပည့်သည် မပူဆွေး၊ မပင်ပန်း၊ မငိုကြွေး၊ ရင်ဘတ်စည်တီး မငိုညည်း မမြည်တမ်း၊ တွေဝေခြင်းသို့ မရောက်။ မင်းကြီး အကြားအမြင်ရှိသော ဤအရိယာတပည့်ကို အဆိပ်ရှိသော သောကငြောင့်ကို ထုတ်နုတ်သောသူဟူ၍ ဆိုအပ်၏၊ ယင်းသောကငြောင့် စူးဝင်သော အကြားအမြင်နည်းပါးသော ပုထုဇဥ်သည်မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင် ပူလောင်စေ၏၊ သောကငြောင့် မစူးဝင်သော အရိယာတပည့်သည် မိမိကိုယ်ကိုပင်လျှင်ငြိမ်းအေးစေ၏။ မင်းကြီး သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူမဆို တောင့်တ၍ မရကောင်းသော အရာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့ပင်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဤလောက၌ ပူဆွေးခြင်း ငိုကြွေးခြင်းဖြင့် အကျိုးအနည်းငယ်မျှကိုလည်း စင်စစ် မရနိုင်၊ ပူဆွေးဆင်းရဲသော ထိုသူကို ရန်သူတို့ သိ၍ ဝမ်းမြောက်ကုန်၏။ အကြင်အခါ၌ ကား အကြောင်းကို ဆုံးဖြတ်ခြင်း၌ သိသော ပညာရှိသည် ဘေးရန် တို့ကြောင့်မတုန်မလှုပ်၊ (ထိုအခါ၌ ) ရန်သူတို့သည် ထိုပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်၏ ရှေးမူ အတိုင်း မဖောက်ပြန်သောမျက်နှာကို တွေ့မြင်၍ ဆင်းရဲကုန်၏။ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းသဖြင့် ဖြစ်စေ တန်ခိုးရှိသော မန္တာန်ကို ရွတ်အံ သရဇ္ဈာယ်သဖြင့် ဖြစ်စေကောင်းမွန်သော စကားကို ပြောဆို၍ ဖြစ်စေ တံစိုး လက်ဆောင်ပေးသဖြင့် ဖြစ်စေ မျိုးရိုးစဥ်ဆက်ကိုပြသဖြင့် ဖြစ်စေ အကျိုးရနိုင် သမျှ အရာ၌ အားထုတ်ရာ၏။ ငါသော်လည်းကောင်း၊ အခြားသူသော်လည်းကောင်း (မအိုခြင်းစသော) ထို အကျိုးကို မရအပ်ဟူ၍အကယ်၍ သိခဲ့မူ ငါသည် ဝဋ်၌ တည်နေစေသော ကံကို မြဲမြံစွာ အားထုတ် အပ်ပြီးခဲ့ပြီ၊ ယခုအခါ၌ အဘယ်သို့လျှင် ပြုတော့အံ့နည်းဟု ဆင်ခြင်၍ ပူဆွေးခြင်းမရှိဘဲ သည်းခံရာ၏။ ဤသို့ ဟောကြားတော်မူသည်ရှိသော် မုဏ္ဍမင်းသည် အရှင်နာရဒအား “အသျှင်ဘုရား ဤတရားဒေသနာသည် အဘယ်အမည်ရှိပါသနည်း”ဟု လျှောက်၏။ မင်းကြီး ဤတရားဒေသနာသည် သောကငြောင့်ကို ထုတ်နုတ်ကြောင်းဖြစ်၍ ‘သောကသလ္လဟရဏ’မည်၏ဟု (မိန့်ဆို၏)။ အသျှင်ဘုရား သောကငြောင့်ကို ထုတ်ဆောင်တတ်သည် စင်စစ် မှန်ပါပေ၏၊ အသျှင်ဘုရားအကျွန်ုပ်သည် ဤတရားတော်ကို ကြားနာရ၍ သောကငြောင့်ကို နုတ်ပယ်ပြီးပါပြီဟု (လျှောက်၏)။ ထို့နောက် မုဏ္ဍမင်းသည် ရွှေတိုက်စိုးပိယကကို ခေါ်၍ - “အချင်းပိယက ထိုသို့သောကကင်းပြီးဖြစ်သောကြောင့် မိဖုရားဘဒ္ဒါ၏ အလောင်းကို မီးသင်္ဂြိုဟ် လော့၊ ထိုမိဖုရား၏ (အရိုးပြာကို)စေတီ (နတ်ကွန်း) တည်ထားလေလော့၊ ယနေ့မှ စ၍ ငါတို့သည် ရေလည်းချိုးကုန်အံ့၊ နံ့သာလည်း လိမ်းကျံကုန်အံ့၊ ပွဲတော်ကိုလည်း တည်ကုန်အံ့၊ တိုင်းရေးပြည်မှု တို့ကိုလည်းစီရင်လုပ်ဆောင်ကြကုန်အံ့”ဟု (မိန့်ဆိုလေသတည်း)။ ဒသမသုတ်။ ငါးခုမြောက် မုဏ္ဍရာဇဝဂ် ပြီး၏။ ပဌမ သုတ်ငါးဆယ် ပြီး၏။ ၂-ဒုတိယပဏ္ဏာသက ၂-ဒုတိယ သုတ်ငါးဆယ် (၆) ၁-နီဝရဏဝဂ် ၁-အာဝရဏသုတ်
Numbered Discourses 5.50 5. With King Muṇḍa With Nārada At one time Venerable Nārada was staying near Pāṭaliputta, in the Chicken Monastery. Now at that time King Muṇḍa’s dear and beloved Queen Bhaddā had just passed away. And since that time, the king did not bathe, anoint himself, eat his meals, or apply himself to his work. Day and night he brooded over Queen Bhaddā’s corpse. Then King Muṇḍa addressed Piyaka, the keeper of the treasury, “So, my good Piyaka, please place Queen Bhaddā’s corpse in an iron casket filled with oil. Then close it up with another casket, so that we can view Queen Bhaddā’s body even longer.” “Yes, Your Majesty,” replied Piyaka, and he did as the king instructed. Then it occurred to Piyaka, “King Muṇḍa’s dear and beloved Queen Bhaddā has passed away. Since then the king does not bathe, anoint himself, eat his meals, or apply himself to his work. Day and night he broods over Queen Bhaddā’s corpse. Now, what ascetic or brahmin might the king pay homage to, whose teaching could help the king give up sorrow’s arrow?” Then it occurred to Piyaka, “This Venerable Nārada is staying in the Chicken Monastery at Pāṭaliputta. He has this good reputation: ‘He is astute, competent, intelligent, learned, a brilliant speaker, eloquent, mature, a perfected one.’ What if King Muṇḍa was to pay homage to Venerable Nārada? Hopefully when he hears Nārada’s teaching, the king could give up sorrow’s arrow.” Then Piyaka went to the king and said to him, “Your Majesty, this Venerable Nārada is staying in the Chicken Monastery at Pāṭaliputta. He has this good reputation: ‘He is astute, competent, intelligent, learned, a brilliant speaker, eloquent, mature, a perfected one.’ What if Your Majesty was to pay homage to Venerable Nārada? Hopefully when you hear Nārada’s teaching, you could give up sorrow’s arrow.” “Well then, my good Piyaka, let Nārada know. For how on earth could one such as I presume to visit an ascetic or brahmin in my realm without letting them know beforehand?” “Yes, Your Majesty,” replied Piyaka. He went to Nārada, bowed, sat down to one side, and said to him, “Sir, King Muṇḍa’s dear and beloved Queen Bhaddā has passed away. And since she passed away, the king has not bathed, anointed himself, eaten his meals, or got his business done. Day and night he broods over Queen Bhaddā’s corpse. Sir, please teach the king so that, when he hears your teaching, he can give up sorrow’s arrow.” “Please, Piyaka, let the king come at his convenience.” Then Piyaka rose from his seat, bowed, and respectfully circled Venerable Nārada, keeping him on his right, before going to the king and saying, “Your Majesty, the request for an audience with Venerable Nārada has been granted. Please, Your Majesty, go at your convenience.” “Well then, my good Piyaka, harness the finest chariots.” “Yes, Your Majesty,” replied Piyaka. He did so, then told the king: “Your Majesty, the finest chariots are harnessed. Please, Your Majesty, go at your convenience.” Then King Muṇḍa mounted a fine carriage and, along with other fine carriages, set out in full royal pomp to see Venerable Nārada at the Chicken Monastery. He went by carriage as far as the terrain allowed, then descended and entered the monastery on foot. Then the king went up to Nārada, bowed, and sat down to one side. Then Nārada said to him: “Great king, there are five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. What five? That someone liable to old age should not grow old. … That someone liable to sickness should not get sick. … That someone liable to death should not die. … That someone liable to ending should not end. … That someone liable to perishing should not perish. … An unlearned ordinary person has someone liable to old age who grows old. But they don’t reflect on old age: ‘It’s not just me who has someone liable to old age who grows old. For all sentient beings have someone liable to old age who grows old, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to old age grows old, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to old age grows old, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called an unlearned ordinary person struck by sorrow’s poisoned arrow, who only mortifies themselves. Furthermore, an unlearned ordinary person has someone liable to sickness … death … ending … perishing. But they don’t reflect on perishing: ‘It’s not just me who has someone liable to perishing who perishes. For all sentient beings have someone liable to perishing who perishes, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to perishing perishes, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to perishing perishes, they sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called an unlearned ordinary person struck by sorrow’s poisoned arrow, who only mortifies themselves. A learned noble disciple has someone liable to old age who grows old. So they reflect on old age: ‘It’s not just me who has someone liable to old age who grows old. For all sentient beings have someone liable to old age who grows old, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to old age grows old, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to old age grows old, they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called a learned noble disciple who has drawn out sorrow’s poisoned arrow, struck by which unlearned ordinary people only mortify themselves. Sorrowless, free of thorns, that noble disciple only extinguishes themselves. Furthermore, a learned noble disciple has someone liable to sickness … death … ending … perishing. So they reflect on perishing: ‘It’s not just me who has someone liable to perishing who perishes. For all sentient beings have someone liable to perishing who perishes, as long as sentient beings come and go, pass away and are reborn. If I were to sorrow and wail and lament, beating my breast and falling into confusion, just because someone liable to perishing perishes, I’d lose my appetite and my physical appearance would deteriorate. My work wouldn’t get done, my enemies would be encouraged, and my friends would be dispirited.’ And so, when someone liable to perishing perishes, they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is called a learned noble disciple who has drawn out sorrow’s poisoned arrow, struck by which unlearned ordinary people only mortify themselves. Sorrowless, free of thorns, that noble disciple only extinguishes themselves. These are the five things that cannot be had by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. Sorrowing and lamenting doesn’t do even a little bit of good. When they know that you’re sad, your enemies are encouraged. When an astute person doesn’t waver <j>in the face of adversity, as they’re able to evaluate what’s beneficial, their enemies suffer, seeing that their normal expression doesn’t change. Chants, recitations, fine sayings, or charity of woven rugs: if by means of any such things you benefit, then by all means keep doing them. But if you understand that ‘this good thing can’t be had by me or by anyone else’, you should accept it without sorrowing, thinking: ‘The deed is powerful. What can I do now?’” When he said this, King Muṇḍa said to Venerable Nārada, “Sir, what is the name of this exposition of the teaching?” “Great king, this exposition of the teaching is named ‘Pulling Out Sorrow’s Arrow’.” “Indeed, sir, this is the pulling out of sorrow’s arrow! Hearing this exposition of the teaching, I’ve given up sorrow’s arrow.” Then King Muṇḍa addressed Piyaka, the keeper of the treasury, “Well then, my good Piyaka, cremate Queen Bhaddā’s corpse and build a monument. From this day forth, I will bathe, anoint myself, eat my meals, and apply myself to my work.”
၂။ ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ
(၆) ၁။ နီဝရဏဝဂ္ဂေါ
၁။ အာဝရဏသုတ္တံ
၅၁။ ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ။ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏာ နီဝရဏာ စေတသော အဇ္ဈာရုဟာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ကာမစ္ဆန္ဒော, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏော နီဝရဏော စေတသော အဇ္ဈာရုဟော ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏော။ ဗျာပါဒေါ, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏော နီဝရဏော စေတသော အဇ္ဈာရုဟော ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏော။ ထိနမိဒ္ဓံ, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏံ နီဝရဏံ စေတသော အဇ္ဈာရုဟံ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏံ။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏံ နီဝရဏံ စေတသော အဇ္ဈာရုဟံ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏံ။ ဝိစိကိစ္ဆာ, ဘိက္ခဝေ, အာဝရဏာ နီဝရဏာ စေတသော အဇ္ဈာရုဟာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အာဝရဏာ နီဝရဏာ စေတသော အဇ္ဈာရုဟာ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ။
‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣမေ ပဉ္စ အာဝရဏေ နီဝရဏေ စေတသော အဇ္ဈာရုဟေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ အပ္ပဟာယ, အဗလာယ ပညာယ ဒုဗ္ဗလာယ အတ္တတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ပရတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥဘယတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥတ္တရိ [ဥတ္တရိံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဝါ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ ဒူရင်္ဂမာ [ဒူရဂမာ (သီ။)] သီဃသောတာ ဟာရဟာရိနီ။ တဿာ ပုရိသော ဥဘတော နင်္ဂလမုခါနိ ဝိဝရေယျ။ ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဇ္ဈေ နဒိယာ သောတော ဝိက္ခိတ္တော ဝိသဋော ဗျာဒိဏ္ဏော နေဝ [န စေဝ (က။)] ဒူရင်္ဂမော အဿ န [န စ (က။)] သီဃသောတော န [န စ (က။)] ဟာရဟာရီ [ဟာရဟာရိဏီ (သီ။)]။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ဝတ ဘိက္ခု ဣမေ ပဉ္စ အာဝရဏေ နီဝရဏေ စေတသော အဇ္ဈာရုဟေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ အပ္ပဟာယ, အဗလာယ ပညာယ ဒုဗ္ဗလာယ အတ္တတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ပရတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥဘယတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥတ္တရိ ဝါ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။
‘‘သော ဝတ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣမေ ပဉ္စ အာဝရဏေ နီဝရဏေ စေတသော အဇ္ဈာရုဟေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ ပဟာယ, ဗလဝတိယာ ပညာယ အတ္တတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ပရတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥဘယတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥတ္တရိ ဝါ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, နဒီ ပဗ္ဗတေယျာ ဒူရင်္ဂမာ သီဃသောတာ ဟာရဟာရိနီ။ တဿာ ပုရိသော ဥဘတော နင်္ဂလမုခါနိ ပိဒဟေယျ။ ဧဝဉှိ သော, ဘိက္ခဝေ, မဇ္ဈေ နဒိယာ သောတော အဝိက္ခိတ္တော အဝိသဋော အဗျာဒိဏ္ဏော ဒူရင်္ဂမော စေဝ အဿ သီဃသောတော စ ဟာရဟာရီ စ။ ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သော ဝတ ဘိက္ခု ဣမေ ပဉ္စ အာဝရဏေ နီဝရဏေ စေတသော အဇ္ဈာရုဟေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ ပဟာယ, ဗလဝတိယာ ပညာယ အတ္တတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ပရတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥဘယတ္ထံ ဝါ ဉဿတိ ဥတ္တရိ ဝါ မနုဿဓမ္မာ အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ ပဌမံ။
၅၁။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည် - အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သော ဇေတဝန်ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို “ရဟန်းတို့”ဟူ၍ခေါ်တော်မူ၏၊ ထိုရဟန်းတို့သည် “အသျှင်ဘုရား”ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်ကြားလျှောက်ထားကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုစကားတော်ကို မိန့်တော်မူ၏- ရဟန်းတို့ ပိတ်ဆို့တတ် ပိတ်ပင်တတ် စိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ် ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်သော တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ကာမဂုဏ်၌ လိုလားမှု ‘ကာမစ္ဆန္ဒ’ သည် ပိတ်ဆို့တတ်၏၊ ပိတ်ပင်တတ်၏၊ စိတ်ကိုလွှမ်းမိုးတတ်၏၊ ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ပျက်စီးစေလိုမှု ‘ဗျာပါဒ’ သည် ပိတ်ဆို့တတ်၏၊ ပိတ်ပင်တတ်၏၊ စိတ်ကို လွှမ်းမိုး တတ်၏၊ ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု ‘ထိနမိဒ္ဓ’ သည် ပိတ်ဆို့တတ်၏၊ ပိတ်ပင်တတ်၏၊ စိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ်၏၊ ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ပျံ့လွင့်မှု ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ နောင်တပူပန်မှု ‘ကုက္ကုစ္စ’ သည် ပိတ်ဆို့တတ်၏၊ ပိတ်ပင်တတ်၏၊ စိတ် ကိုလွှမ်းမိုးတတ်၏၊ ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ မဝေခွဲနိုင်မှု ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည် ပိတ်ဆို့တတ်၏၊ ပိတ်ပင်တတ်၏၊ စိတ်ကို လွှမ်းမိုး တတ်၏၊ ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ပိတ်ဆို့တတ် ပိတ်ပင်တတ် စိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ် ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်သော တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုရဟန်းသည် စင်စစ် ပိတ်ဆို့တတ် ပိတ်ပင်တတ် စိတ်ကို လွှမ်းမိုးတတ် ပညာ၏အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်သော ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို မပယ်မူ၍ အားမရှိသော အားနည်းသော ပညာဖြင့် မိမိအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ သူတစ်ပါး အကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ အကျိုးနှစ်ပါးစုံကိုလည်းသိလိမ့်မည်၊ လူတို့၏ (ကုသိုလ်ကမ္မပထ) တရားထက် လွန်မြတ်သော (ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော) မြတ်သော ဉာဏ်အမြင်အထူးကိုလည်း မျက်မှောက်ပြုနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိ။ ရဟန်းတို့ အဝေးသို့ စီးဆင်းသွားသော တောင်ကျမြစ်သည် လျင်မြန်သော ရေအလျဥ်ရှိသည်ဖြစ်၍ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်အပ်သည်တို့ကို ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်သွားလေရာ၏၊ ယောကျာ်းသည် ထိုမြစ်၏ ကမ်းပါးနှစ်ဖက်မှ မြောင်းဝတို့ကို တူးဖောက်ဖွင့်လှစ်ရာ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသို့ တူးဖောက်ဖွင့်လှစ်ထားသည်ရှိသော် မြစ်လယ်ရှိ ထိုရေအလျဥ်သည် ဖရိုဖရဲ ကွဲပြားပျံ့နှံ့လျက် အထူးထူးအပြားပြား ယူအပ်သည်ဖြစ်ရကား အဝေးသို့ စီးသွားခြင်းလည်း မဖြစ်ရာ၊ လျင်မြန်သော ရေအလျဥ်လည်း မဖြစ်ရာ၊ ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်အပ်သည်တို့ကို ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်သွားသည်လည်း မဖြစ်ရာ။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် စင်စစ်အားဖြင့် ထိုရဟန်းသည် ပိတ်ဆို့တတ် ပိတ်ပင်တတ် စိတ်ကိုလွှမ်းမိုးတတ် ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်သော ဤ တရားငါးမျိုးတို့ကို မပယ်မူ၍ အားမရှိသောအားနည်းသော ပညာဖြင့် မိမိအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ သူတစ်ပါးအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ အကျိုးနှစ်ပါးစုံကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ လူတို့၏ (ကုသိုလ်ကမ္မပထ) တရားထက် လွန်မြတ်သော (ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှါစွမ်းနိုင်သော) မြတ်သော ဉာဏ်အမြင်အထူးကိုလည်း မျက်မှောက်ပြုနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိ။ ရဟန်းတို့ ထိုရဟန်းသည် စင်စစ် ပိတ်ဆို့တတ် ပိတ်ပင်တတ် စိတ်ကိုလွှမ်းမိုးတတ် ပညာ၏အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်သော ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပယ်၍ အားရှိသော ပညာဖြင့် မိမိအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ သူတစ်ပါးအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ နှစ်ပါးစုံသော အကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ လူတို့၏ (ကုသိုလ်ကမ္မပထ) တရားထက် လွန်မြတ်သော (ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော) မြတ်သော ဉာဏ်အမြင်အထူးကိုလည်း မျက်မှောက်ပြုနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ အဝေးသို့ စီးဆင်းသွားသော တောင်ကျမြစ်သည် လျင်မြန်သော ရေအလျဥ်ရှိသည်ဖြစ်၍ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်အပ်သည်တို့ကို ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်သွားလေရာ၏၊ ယောကျာ်းသည် ထိုမြစ်၏ ကမ်းပါးနှစ်ဖက်မှ မြောင်းဝတို့ကို ပိတ်ရာ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသို့ ပိတ်သည်ရှိသော် မြစ်လယ်ရှိ ထိုရေအလျဥ်သည်ဖရိုဖရဲ မကွဲပြား မပျံ့နှံ့ အထူးထူးအပြားပြား မယူအပ်သည်ဖြစ်ရကား အဝေးသို့ စီးသွားခြင်းလည်းဖြစ်ရာ၏၊ ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်အပ်သည်တို့ကို ဆောင်ယူတိုက်ခိုက်သွားခြင်းလည်း ဖြစ်ရာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် စင်စစ်အားဖြင့် ထိုရဟန်းသည် ပိတ်ဆို့တတ် ပိတ်ပင်တတ် စိတ်ကိုလွှမ်းမိုးတတ် ပညာ၏ အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်သော ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပယ်၍ အားရှိသော ပညာဖြင့် မိမိအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ သူတစ်ပါးအကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ နှစ်ပါးစုံသော အကျိုးကိုလည်း သိလိမ့်မည်၊ လူတို့၏ (ကုသိုလ်ကမ္မပထ) တရားထက် လွန်မြတ်သော (ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော) မြတ်သော ဉာဏ်အမြင်အထူးကိုလည်း မျက်မှောက်ပြုနိုင်လိမ့်မည်ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် ရှိ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.51 6. Hindrances Obstacles So I have heard. At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. There the Buddha addressed the mendicants, “Mendicants!” “Venerable sir,” they replied. The Buddha said this: “Mendicants, there are these five obstacles and hindrances, parasites of the mind that weaken wisdom. What five? Sensual desire … Ill will … Dullness and drowsiness … Restlessness and remorse … Doubt … These are the five obstacles and hindrances, parasites of the mind that weaken wisdom. Take a mendicant who has feeble and weak wisdom, not having given up these five obstacles and hindrances, parasites of the mind that weaken wisdom. It is quite impossible that they would know what’s for their own good, the good of another, or the good of both; or that they would realize any superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones. Suppose there was a mountain river that flowed swiftly, going far, carrying all before it. But then a man would open channels on both sides, so the mid-river current would be dispersed, displaced, and separated. The river would no longer flow swiftly, going far, carrying all before it. In the same way, take a mendicant who has feeble and weak wisdom, not having given up these five obstacles and hindrances, parasites of the mind that weaken wisdom. It is not possible that they would know what’s for their own good, the good of another, or the good of both; or that they would realize any superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones. Take a mendicant who has powerful wisdom, having given up these five obstacles and hindrances, parasites of the mind that weaken wisdom. It’s quite possible that they would know what’s for their own good, the good of another, or the good of both; or that they would realize any superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones. Suppose there was a mountain river that flowed swiftly, going far, carrying all before it. But then a man would close up the channels on both sides, so the mid-river current would not be dispersed, displaced, and separated. The river would keep flowing swiftly for a long way, carrying all before it. In the same way, take a mendicant who has powerful wisdom, having given up these five obstacles and hindrances, parasites of the mind that weaken wisdom. It’s quite possible that they would know what’s for their own good, the good of another, or the good of both; or that they would realize any superhuman distinction in knowledge and vision worthy of the noble ones.”
၂။ အကုသလရာသိသုတ္တံ
၅၂။ ‘‘အကုသလရာသီတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဒမာနော ပဉ္စ နီဝရဏေ [ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ (သီ။)] သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။ ကေဝလော ဟာယံ [ဟယံ (သီ။), စာယံ (သျာ။ ကံ။), သာယံ (က။)], ဘိက္ခဝေ, အကုသလရာသိ ယဒိဒံ ပဉ္စ နီဝရဏာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ, ဗျာပါဒနီဝရဏံ, ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏံ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏံ, ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ။ အကုသလရာသီတိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဒမာနော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ။ ကေဝလော ဟာယံ, ဘိက္ခဝေ, အကုသလရာသိ ယဒိဒံ ပဉ္စ နီဝရဏာ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-အကုသလရာသိသုတ် ၅၂။ ရဟန်းတို့ “အကုသိုလ်အစု”ဟူ၍ ဆိုသော သူသည် ကောင်းစွာ ဆိုလိုမူ နီဝရဏငါးမျိုး တို့ကိုဆိုရာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအလုံးစုံသော အကုသိုလ်အစုဟူသည် ယင်းနီဝရဏ ငါးမျိုးတို့ပင်တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ကာမဂုဏ်ကို လိုလားမှုဟူသော ပိတ်ပင်တတ်သော တရား ‘ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ’။ ပျက်စီးစေလိုမှုဟူသော ပိတ်ပင်တတ်သော တရား ‘ဗျာပါဒနီဝရဏ’။ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှုဟူသော ပိတ်ပင်တတ်သော တရား ‘ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ’။ ပျံ့လွင့်မှု နောင်တပူပန်မှုဟူသော ပိတ်ပင်တတ်သော တရား ‘ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏ’။ မဝေခွဲနိုင်မှုဟူသော ပိတ်ပင်တတ်သော တရား ‘ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ’ တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ “အကုသိုလ်အစု”ဟူ၍ ဆိုသောသူသည် ကောင်းစွာဆိုလိုမူ ဤနီဝရဏတရား ငါးမျိုး တို့ကိုဆိုရာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအလုံးစုံသော အကုသိုလ်အစုဟူသည် ယင်း နီဝရဏ ငါးမျိုးတို့ပင်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.52 6. Hindrances A Heap of the Unskillful “Mendicants, rightly speaking, you’d call the five hindrances a ‘heap of the unskillful’. For these five hindrances are entirely a heap of the unskillful. What five? The hindrances of sensual desire, ill will, dullness and drowsiness, restlessness and remorse, and doubt. Rightly speaking, you’d call these five hindrances a ‘heap of the unskillful’. For these five hindrances are entirely a heap of the unskillful.”
၃။ ပဓာနိယင်္ဂသုတ္တံ
၅၃။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဓာနိယင်္ဂါနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။ အပ္ပါဗာဓော ဟောတိ အပ္ပါတင်္ကော၊ သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ၊ အသဌော ဟောတိ အမာယာဝီ၊ ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကတ္တာ သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ ပညဝါ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ပဓာနိယင်္ဂါနီ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ပဓာနိယင်္ဂသုတ် ၅၃။ ရဟန်းတို့ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ (ပြည့်စုံရမည့်အကြောင်း) အင်္ဂါတို့သည်ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါတရား’ ရှိ၏၊ “ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံ မည်တော်မူ၏၊ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ အသိဉာဏ် ‘ဝိဇ္ဇာ’ အကျင့် ‘စရဏ’ နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မည်တော်မူ၏၊ ကောင်းသော စကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သုဂတ မည်တော်မူ၏၊ လောကကို သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏၊ ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သည့် အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်းအနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏၊ နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ မည် တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးကို) သိစေတော်မူသောအကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်း တန်ခိုးကြီးတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်းဘဂဝါ မည်တော်မူ၏”ဟု မြတ်စွာဘုရား၏ အရဟတ္တ မဂ်ဉာဏ်နှင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ယုံကြည်၏။ (၁) အနာကင်း၏၊ ရောဂါကင်း၏၊ မအေးလွန်း မပူလွန်းသော အလယ်အလတ်ဖြစ်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းငှါခံ့သော အစာကို အညီအမျှကြေကျက်စေတတ်သည့် ဝမ်းမီးနှင့်ပြည့်စုံ၏။ (၂) စဥ်းလဲမှု လှည့်ပတ်မှုမရှိ၊ ဆရာ၌လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသီတင်းသုံးဖော်တို့၌လည်းကောင်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မိမိကိုယ်ကို ထင်စွာ ပြုတတ်၏။ (၃) အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သော ဝီရိယရှိ သည်ဖြစ်၍နေထိုင်၏၊ အားနှင့်ပြည့်စုံ၏၊ မြဲမြံသောလုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထား ခြင်းမရှိ။ (၄) ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို သိ၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ခန်းရာ (နိဗ္ဗာန်)သို့ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော မြတ်သော ပညာနှင့်ပြည့်စုံ၏။ (၅) ရဟန်းတို့ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ (ပြည့်စုံရမည့်အကြောင်း) အင်္ဂါတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.53 6. Hindrances Factors That Support Meditation “Mendicants, there are these five factors that support meditation. What five? It’s when a mendicant has faith in the Realized One’s awakening: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ They are rarely ill or unwell. Their stomach digests well, being neither too hot nor too cold, but just right, and fit for meditation. They’re not devious or deceitful. They reveal themselves honestly to the Teacher or sensible spiritual companions. They live with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. They’re wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. These are the five factors that support meditation.”
၄။ သမယသုတ္တံ
၅၄။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အသမယာ ပဓာနာယ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဇိဏ္ဏော ဟောတိ ဇရာယာဘိဘူတော။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော အသမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဗျာဓိတော ဟောတိ ဗျာဓိနာဘိဘူတော။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော အသမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ ဒုဿဿံ ဒုလ္လဘပိဏ္ဍံ, န သုကရံ ဥဉ္ဆေန ပဂ္ဂဟေန ယာပေတုံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော အသမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘယံ ဟောတိ အဋဝိသင်္ကောပေါ, စက္ကသမာရူဠှာ ဇာနပဒါ ပရိယာယန္တိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော အသမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ။ သံဃေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိန္နေ အညမညံ အက္ကောသာ စ ဟောန္တိ, အညမညံ ပရိဘာသာ စ ဟောန္တိ, အညမညံ ပရိက္ခေပါ စ ဟောန္တိ, အညမညံ ပရိစ္စဇာ စ ဟောန္တိ။ တတ္ထ အပ္ပသန္နာ စေဝ နပ္ပသီဒန္တိ, ပသန္နာနဉ္စ ဧကစ္စာနံ အညထတ္တံ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော အသမယော ပဓာနာယ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အသမယာ ပဓာနာယာတိ။
‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, သမယာ ပဓာနာယ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဒဟရော ဟောတိ ယုဝါ သုသု ကာဠကေသော ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ပဌမေန ဝယသာ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော သမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အပ္ပါဗာဓော ဟောတိ အပ္ပါတင်္ကော, သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော သမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သုဘိက္ခံ ဟောတိ သုသဿံ သုလဘပိဏ္ဍံ, သုကရံ ဥဉ္ဆေန ပဂ္ဂဟေန ယာပေတုံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော သမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, မနုဿာ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ အဝိဝဒမာနာ ခီရောဒကီဘူတာ အညမညံ ပိယစက္ခူဟိ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော သမယော ပဓာနာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သံဃော သမဂ္ဂေါ သမ္မောဒမာနော အဝိဝဒမာနော ဧကုဒ္ဒေသော ဖာသု ဝိဟရတိ။ သံဃေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သမဂ္ဂေ န စေဝ အညမညံ အက္ကောသာ ဟောန္တိ, န စ အညမညံ ပရိဘာသာ ဟောန္တိ, န စ အညမညံ ပရိက္ခေပါ ဟောန္တိ, န စ အညမညံ ပရိစ္စဇာ ဟောန္တိ။ တတ္ထ အပ္ပသန္နာ စေဝ ပသီဒန္တိ, ပသန္နာနဉ္စ ဘိယျောဘာဝေါ [ဘီယျောဘာဝါယ (က။)] ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော သမယော ပဓာနာယ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမယာ ပဓာနာယာ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-သမယသုတ် ၅၄။ ရဟန်းတို့ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အခါမဟုတ်ခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဇရာနှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ အို၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည် ကားပဌမဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အခါမဟုတ်ခြင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ဗျာဓိနှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ နာ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည် ကားဒုတိယဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အခါမဟုတ်ခြင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး၏၊ ကောက်စပါးမကောင်း၊ ဆွမ်းရခဲ၏၊ သပိတ်လက်စွဲ၍ ဆွမ်းခံခြင်းဖြင့် မျှတခြင်းငှါ မလွယ်ကူ၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား တတိယဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အခါမဟုတ်ခြင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား တောပုန်း ဓားပြတို့ ထကြွသောင်းကျန်းသည်ဖြစ်၍ ဇနပုဒ်နေသူတို့သည် လှည်း (ရထားယာဥ်) ကို စီးကုန်လျက် လှည့်လည်ပြေးသွားရသော ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား စတုတ္ထဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အခါမဟုတ်ခြင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား သံဃာကွဲပြား၏၊ ရဟန်းတို့ သံဃာကွဲပြားသည်ရှိသော် အချင်းချင့်းဆဲရေးလည်း ဆဲရေးကုန်၏၊ အချင်းချင်း ခြိမ်းခြောက်လည်း ခြိမ်းခြောက်ကုန်၏၊ အချင်းချင်းပစ်ပယ်လည်း ပစ်ပယ်ကုန်၏၊ အချင်းချင်း စွန့်ပစ်လည်း စွန့်ပစ်ကုန်၏၊ ထိုသံဃာကွဲပြားရာ၌ မကြည်ညိုသော သူတို့သည် မကြည်ညိုကြကုန်၊ ကြည်ညိုပြီး အချို့သူတို့လည်း အကြည်ညိုပျက်ရန်ဖြစ်၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် ပဉ္စမဖြစ်သော အခါမဟုတ်ခြင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အခါမဟုတ်ခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အချိန်အခါတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ပျိုမျစ်နုနယ် ငယ်ရွယ်၍ မည်းနက်သော ဆံရှိသောပဌမအရွယ်ဖြစ်သည့် အရွယ်ကောင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ပဋ္ဌမဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အချိန်အခါတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် အနာကင်း၏၊ ရောဂါကင်း၏၊ မအေးလွန်း မပူလွန်းသော အလယ်အလတ်ဖြစ်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းငှါ ခံ့သော အစာကို အညီအမျှ ကြေကျက်စေတတ်သည့် ဝမ်းမီးနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ဒုတိယဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန်အချိန်အခါတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဝပြော၏၊ ကောက်စပါးကောင်းမွန်၏၊ ဆွမ်းရလွယ်၏၊ သပိတ်လက်စွဲ၍ ဆွမ်းခံခြင်းဖြင့် မျှတခြင်းငှါ လွယ်ကူ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား တတိယဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အချိန်အခါတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား လူတို့သည် ညီညွတ်ကုန်၏၊ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရှိကြကုန်၏၊ ငြင်းခုံခိုက်ရန် မရှိကြကုန်၊ နို့နှင့်ရေ ရောနှောဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အချင်းချင်း ချစ်ခင်သော မျက်လုံးတို့ဖြင့် ကြည့်ရှုကြကုန်လျက် နေထိုင်ကြကုန်၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား စတုတ္ထဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အချိန်အခါတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား သံဃာသည် ညီညွတ်၏၊ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရှိသည်ဖြစ်၍ ငြင်းခုံခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ ပါတိမောက်အတူပြလျက် ချမ်းသာစွာ နေ၏၊ ရဟန်းတို့ သံဃာညီညွတ်သည်ရှိသော် အချင်းချင်းလည်း မဆဲရေးကြကုန်၊ အချင်းချင်းလည်း မခြိမ်းခြောက်ကြကုန်၊ အချင်းချင်းလည်းမပစ်ပယ်ကြကုန်၊ အချင်းချင်းလည်း မစွန့်ပစ်ကြကုန်၊ ထို သံဃာညီညွတ်ရာ၌ မကြည်ညိုသေးသောသူတို့သည်လည်း ကြည်ညိုကြကုန်၏၊ ကြည်ညိုပြီးသူတို့၏လည်း လွန်စွာကြည်ညိုခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား ပဉ္စမဖြစ်သော (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အချိန်အခါတည်း။ ရဟန်းတို့ (ကမ္မဋ္ဌာန်း) အားထုတ်ရန် အချိန်အခါတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.54 6. Hindrances Times Good for Meditation “Mendicants, there are five times that are not good for meditation. What five? Firstly, a mendicant is old, overcome with old age. This is the first time that’s not good for meditation. Furthermore, a mendicant is sick, overcome by sickness. This is the second time that’s not good for meditation. Furthermore, there’s a famine, a bad harvest, so it’s hard to get almsfood, and not easy to keep going by collecting alms. This is the third time that’s not good for meditation. Furthermore, there’s peril due to turmoil in the wilds, so the countryfolk mount their vehicles and flee everywhere. This is the fourth time that’s not good for meditation. Furthermore, there’s a schism in the Saṅgha. When the Saṅgha is split, they abuse, insult, block, and forsake each other. This doesn’t inspire confidence in those without it, and it causes some with confidence to change their minds. This is the fifth time that’s not good for meditation. These are the five times that are not good for meditation. There are five times that are good for meditation. What five? Firstly, a mendicant is a youth, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life. This is the first time that’s good for meditation. Furthermore, they are rarely ill or unwell. Their stomach digests well, being neither too hot nor too cold, but just right, and fit for meditation. This is the second time that’s good for meditation. Furthermore, there’s plenty of food, a good harvest, so it’s easy to get almsfood, and easy to keep going by collecting alms. This is the third time that’s good for meditation. Furthermore, people live in harmony, appreciating each other, without dispute, blending like milk and water, and regarding each other with kindly eyes. This is the fourth time that’s good for meditation. Furthermore, the Saṅgha lives comfortably, in harmony, appreciating each other, without dispute, with one recitation. When the Saṅgha is in harmony, they don’t abuse, insult, block, or forsake each other. This inspires confidence in those without it, and increases confidence in those who have it. This is the fifth time that’s good for meditation. These are the five times that are good for meditation.”
၅။ မာတာပုတ္တသုတ္တံ
၅၅။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ တေန ခေါ ပန သမယေန သာဝတ္ထိယံ ဥဘော မာတာပုတ္တာ ဝဿာဝါသံ ဥပဂမိံသု [ဥပသင်္ကမိံသု (က။)] – ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနီ စ။ တေ အညမညဿ အဘိဏှံ ဒဿနကာမာ အဟေသုံ။ မာတာပိ ပုတ္တဿ အဘိဏှံ ဒဿနကာမာ အဟောသိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ အဘိဏှံ ဒဿနကာမော အဟောသိ။ တေသံ အဘိဏှံ ဒဿနာ သံသဂ္ဂေါ အဟောသိ။ သံသဂ္ဂေ သတိ ဝိဿာသော အဟောသိ။ ဝိဿာသေ သတိ ဩတာရော အဟောသိ။ တေ ဩတိဏ္ဏစိတ္တာ သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသု။
အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, သာဝတ္ထိယံ ဥဘော မာတာပုတ္တာ ဝဿာဝါသံ ဥပဂမိံသု – ဘိက္ခု စ ဘိက္ခုနီ စ, တေ အညမညဿ အဘိဏှံ ဒဿနကာမာ အဟေသုံ, မာတာပိ ပုတ္တဿ အဘိဏှံ ဒဿနကာမာ အဟောသိ, ပုတ္တောပိ မာတရံ အဘိဏှံ ဒဿနကာမော အဟောသိ။ တေသံ အဘိဏှံ ဒဿနာ သံသဂ္ဂေါ အဟောသိ, သံသဂ္ဂေ သတိ ဝိဿာသော အဟောသိ, ဝိဿာသေ သတိ ဩတာရော အဟောသိ, တေ ဩတိဏ္ဏစိတ္တာ သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသူ’’တိ။
‘‘ကိံ နု သော, ဘိက္ခဝေ, မောဃပုရိသော မညတိ – ‘န မာတာ ပုတ္တေ သာရဇ္ဇတိ, ပုတ္တော ဝါ ပန မာတရီ’တိ? နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကရူပမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံ [ယံ ဧဝံ (သီ။)] ရဇနီယံ ဧဝံ ကမနီယံ ဧဝံ မဒနီယံ ဧဝံ ဗန္ဓနီယံ ဧဝံ မုစ္ဆနီယံ ဧဝံ အန္တရာယကရံ အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထိရူပံ။ ဣတ္ထိရူပေ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂထိတာ [ဂဓိတာ (သျာ။ ပီ။ က။)] မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ [အဇ္ဈောပန္နာ (ဗဟူသု)]။ တေ ဒီဃရတ္တံ သောစန္တိ ဣတ္ထိရူပဝသာနုဂါ။
‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကသဒ္ဒမ္ပိ…ပေ… ဧကဂန္ဓမ္ပိ… ဧကရသမ္ပိ… ဧကဖောဋ္ဌဗ္ဗမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံ ရဇနီယံ ဧဝံ ကမနီယံ ဧဝံ မဒနီယံ ဧဝံ ဗန္ဓနီယံ ဧဝံ မုစ္ဆနီယံ ဧဝံ အန္တရာယကရံ အနုတ္တရဿ ယောဂက္ခေမဿ အဓိဂမာယ ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗေ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂထိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောသန္နာ။ တေ ဒီဃရတ္တံ သောစန္တိ ဣတ္ထိဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသာနုဂါ။
‘‘ဣတ္ထီ, ဘိက္ခဝေ, ဂစ္ဆန္တီပိ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ၊ ဌိတာပိ…ပေ… နိသိန္နာပိ… သယာနာပိ… ဟသန္တီပိ… ဘဏန္တီပိ… ဂါယန္တီပိ… ရောဒန္တီပိ… ဥဂ္ဃါတိတာပိ [ဥဂ္ဃါနိတာပိ (သီ။)] … မတာပိ ပုရိသဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ။ ယဉှိ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သမန္တပါသော မာရဿာ’တိ မာတုဂါမံယေဝ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သမန္တပါသော မာရဿာ’’’တိ။
‘‘သလ္လပေ အသိဟတ္ထေန, ပိသာစေနာပိ သလ္လပေ၊
အာသီဝိသမ္ပိ အာသီဒေ [အာသဒ္ဒေ (သျာ။ ကံ။)], ယေန ဒဋ္ဌော န ဇီဝတိ။
‘‘နတွေဝ ဧကော ဧကာယ, မာတုဂါမေန သလ္လပေ၊
မုဋ္ဌဿတိံ တာ ဗန္ဓန္တိ, ပေက္ခိတေန သိတေန စ [မှိတေန စ (သျာ။ ကံ။)]။
‘‘အထောပိ ဒုန္နိဝတ္ထေန, မဉ္ဇုနာ ဘဏိတေန စ၊
နေသော ဇနော သွာသီသဒေါ, အပိ ဥဂ္ဃါတိတော မတော။
‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဧတေ, ဣတ္ထိရူပသ္မိံ ဒိဿရေ၊
ရူပါ သဒ္ဒါ ရသာ ဂန္ဓာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ စ မနောရမာ။
‘‘တေသံ ကာမောဃဝူဠှာနံ, ကာမေ အပရိဇာနတံ၊
ကာလံ ဂတိ [ဂတိံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဘဝါဘဝံ, သံသာရသ္မိံ ပုရက္ခတာ။
‘‘ယေ စ ကာမေ ပရိညာယ, စရန္တိ အကုတောဘယာ၊
တေ ဝေ ပါရင်္ဂတာ လောကေ, ယေ ပတ္တာ အာသဝက္ခယ’’န္တိ။ ပဉ္စမံ၊
၅-မာတာပုတ္တသုတ် ၅၅။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် အနာထပိဏ်သူဌေး၏ အရံဖြစ်သောဇေတဝန်ကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမိန်းမဖြစ်ကြသည့် သားအမိနှစ်ဦးတို့သည် ဝါကပ်နေကုန်၏၊ ထိုသားအမိနှစ်ဦးတို့သည် အချင်းချင်း မပြတ်တွေ့မြင်လိုကုန်၏၊ အမိကလည်း သားကို မပြတ်တွေ့မြင်လို၏၊ သားကလည်း အမိကို မပြတ် တွေ့မြင်လို၏၊ ထိုသားအမိနှစ်ဦးတို့မပြတ်တွေ့မြင်ခြင်းကြောင့် နှီးနှောခြင်း ဖြစ်လေ၏၊ နှီးနှောခြင်းကြောင့် အကျွမ်းဝင်ခြင်း ဖြစ်လေ၏၊ အကျွမ်းဝင်ခြင်းကြောင့် ရာဂစိတ် သက်ဝင်လေ၏၊ ထိုသားအမိနှစ်ဦးတို့သည် ရာဂသက်ဝင်သော စိတ်ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ သိက္ခာမချ အားနည်းမှုကို ထင်စွာ မပြုဘဲ မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲကုန်၏။ ထိုအခါ များစွာသော ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသောနေရာ၌ ထိုင်နေကြကုန်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား “အသျှင်ဘုရား ဤသာဝတ္ထိပြည်၌ ရဟန်းနှင့် ရဟန်းမိန်းမဖြစ်ကြသည့် သားအမိနှစ်ဦးတို့သည် ဝါကပ်နေကြပါကုန်၏၊ ထိုသားအမိနှစ်ဦးတို့သည် အချင်းချင်းမပြတ်တွေ့မြင်လိုကြပါကုန်၏၊ အမိကလည်း သားကို မပြတ်တွေ့မြင်လိုပါ၏၊ သားကလည်း အမိကိုမပြတ်တွေ့မြင်လိုပါ၏၊ ထိုသားအမိနှစ်ဦးတို့ မပြတ်တွေ့မြင်ခြင်းကြောင့် နှီးနှောခြင်း ဖြစ်ပါ၏၊ နှီးနှောခြင်း ကြောင့် အကျွမ်းဝင်ခြင်း ဖြစ်ပါ၏၊ အကျွမ်းဝင်ခြင်းကြောင့် ရာဂစိတ် သက်ဝင်လာပါ၏၊ ထိုသားအမိ နှစ်ဦးတို့သည် ရာဂသက်ဝင်သော စိတ်ရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ သိက္ခာမချ အားနည်းမှုကိုထင်စွာမပြုဘဲ မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲကြပါကုန်၏”ဟု လျှောက်ကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့ (မဂ်ဖိုလ်မှ) အချည်းနှီးဖြစ်သော ထိုယောကျာ်းသည် “အမိသည် သား၌ တပ်နှစ်သက် ခြင်းမဖြစ်နိုင်၊ သားသည်မူလည်း အမိ၌ တပ်နှစ်သက်ခြင်း မဖြစ်နိုင်”ဟု အောက်မေ့မှတ်ထင်လေ သလော။ ရဟန်းတို့ (လောက၌ ) မိန်းမ၏ အဆင်းကဲ့သို့ စွဲမက်စေတတ် နှစ်သက်စေတတ် ယစ်မူးစေတတ်နှောင်ဖွဲ့စေတတ် တွေဝေစေတတ်၍၊ အတုမရှိသော ယောဂကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ခြင်း၏အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်သော အခြားတစ်ခုသော အဆင်းကိုမျှလည်း ငါမမြင်။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် မိန်းမအဆင်း၌ စွဲမက်ကုန်၏၊ မက်မောကုန်၏၊ ရစ်ပတ်ကုန်၏၊ တွေဝေကုန်၏၊ (စိတ်ဖြင့်) လွှမ်းမိုးဝင်ရောက်ကုန်၏၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည် မိန်းမတို့၏ အဆင်းအလိုသို့အစဥ်လိုက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ရှည်စွာသော ကာလပတ်လုံး ပူဆွေးကြရကုန်၏။ ရဟန်းတို့ (လောက၌ ) မိန်းမ၏ အသံကဲ့သို့။ပ။ အခြားတစ်ခုသော အသံကိုမျှလည်း။ပ။ အခြားတစ်ခုသော အနံ့ကိုမျှလည်း။ပ။ အခြားတစ်ခုသော အရသာကိုမျှလည်း။ပ။ ရဟန်းတို့ မိန်းမ၏ အတွေ့အထိကဲ့သို့ စွဲမက်စေတတ် နှစ်သက်စေတတ် ယစ်မူးစေတတ် နှောင်ဖွဲ့စေတတ် တွေဝေစေတတ်၍ အတုမရှိသော ယောဂကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို ပြုတတ်သော အခြားတစ်ခုသောအတွေ့ အထိကိုမျှလည်း ငါ မမြင်။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် မိန်းမ၏ အတွေ့အထိ၌ စွဲမက်ကုန်၏၊ မက်မောကုန်၏၊ ရစ်ပတ်ကုန်၏၊ တွေဝေကုန်၏၊ (စိတ်ဖြင့်) လွှမ်းမိုးဝင်ရောက်ကုန်၏၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည် မိန်းမတို့၏ အတွေ့အထိအလိုသို့ အစဥ်လိုက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ရှည်စွာသော ကာလပတ်လုံး ပူဆွေးကြရကုန်၏။ ရဟန်းတို့ မိန်းမသည် သွားနေသော်လည်း ယောကျာ်း၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်၍ ထားနိုင်၏၊ ရပ်နေသော်လည်း၊ ထိုင်နေသော်လည်း၊ အိပ်နေသော်လည်း၊ ရယ်ရွှင်သော်လည်း၊ စကားပြောဆိုသော်လည်း၊ သီချင်း သီဆိုသော်လည်း၊ ငိုသော်လည်း၊ ဖူးဖူးရောင်သော်လည်း၊ သေသော်လည်း ယောကျာ်း၏ စိတ်ကိုသိမ်းကျုံးယူ၍ တည်၏။ ရဟန်းတို့ “မာရ်မင်း၏ ထက်ဝန်းကျင် ကျော့ကွင်း”ဟု ကောင်းစွာ ပြောဆိုလိုသူသည် မာတုဂါမကိုသာလျှင် “မာရ်မင်း၏ ထက်ဝန်းကျင် ကျော့ကွင်း”ဟု ပြောဆိုရာ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ (သတ်ဖြတ်အံ့ဟု) သန်လျက်စွဲကိုင်သူနှင့် စကားပြောဆိုရာ၏၊ မြေဖုတ်ဘီလူးနှင့် သော်လည်းစကားပြောဆိုရာ၏၊ ကိုက်သည်ရှိသော် အသက်သေစေတတ်သော မြွေကိုသော်လည်း ထိပါးကိုင်တွယ်ရာ၏၊ မာတုဂါမနှင့် တစ်ယောက်ချင်းချင်း စကားမပြောမဆိုရာသည်သာတည်း။ ထိုမိန်းမတို့သည် သတိလွတ်ကင်းသော ယောကျာ်းကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ပြုံးရွှင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ပါး မလုံ့တလုံ ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ သာယာနူးညံ့စွာပြောဆိုခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း နှောင်ဖွဲ့တတ်ကုန်၏၊ ထိုမိန်းမအလောင်းကောင်ကို သေ၍ဖူးဖူးရောင်ထနေသော်လည်း မထိပါး မကိုင် တွယ်အပ်သည်သာတည်း။ စိတ်နှလုံးပျော်မွေ့ဖွယ်ဖြစ်ကုန်သော အဆင်း အသံ အနံ့ အရသာ အတွေ့ဟူသော ဤကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့သည် မိန်းမတို့ ရုပ်၌ ထင်ကုန်၏။ ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့ကို ပိုင်းခြား၍ မသိကြကုန်သဖြင့် ကာမတည်းဟူသော ဩဃ၌ မျောကြရကုန်သော ထိုသူတို့အား သံသရာ၌ ကာလ ဂတိ ဘဝ ကြီးငယ်ဟူသော တရားတို့သည်ခြံရံကုန်၏။ ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်၍ ဘေးရန် တစ်စုံတစ်ရာ မရှိကုန်ဘဲလှည့်လည်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရကုန်သည်ဖြစ်၍ စင်စစ်အားဖြင့် လောက၌ တစ်ဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ ရောက်ကြလေကုန်သတည်း။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.55 6. Hindrances Mother and Son At one time the Buddha was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery. Now, at that time a mother and son had both entered the rainy season residence at Sāvatthī, as a monk and a nun. They wanted to see each other often. The mother wanted to see her son often, and the son his mother. Seeing each other often, they became close. Being so close, they became familiar. And being familiar, lust overcame them. With their minds swamped by lust, without resigning the training and declaring their inability to continue, they had sex. Then several mendicants went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened. “Mendicants, how could that futile man imagine that a mother cannot lust for her son, or that a son cannot lust for his mother? Compared to the sight of a woman, I do not see a single sight that is so arousing, sensuous, intoxicating, captivating, and infatuating, and such an obstacle to reaching the supreme sanctuary from the yoke. Sentient beings are lustful, greedy, tied, infatuated, and attached to the sight of a woman. They sorrow for a long time under the sway of a woman’s sight. Compared to the sound … smell … taste … touch of a woman, I do not see a single touch that is so arousing, sensuous, intoxicating, captivating, and infatuating, and such an obstacle to reaching the supreme sanctuary from the yoke. Sentient beings are lustful, greedy, tied, infatuated, and attached to the touch of a woman. They sorrow for a long time under the sway of a woman’s touch. When a woman walks, she occupies a man’s mind. When a woman stands … sits … lies down … laughs … speaks … sings … cries … is injured, she occupies a man’s mind. Even when a woman is dead, she occupies a man’s mind. For if anyone should be rightly called ‘an all-round snare of Māra’, it’s ladies. You might chat with someone who has knife in hand. You might even chat with a goblin. You might sit close by a viper, whose bite would take your life. But never should you chat one on one with a lady. They captivate the unmindful with a glance and a smile. Or scantily clad, they speak charming words. It’s not good to sit with such a person, even if she’s injured or dead. These five kinds of sensual stimulation are apparent in a woman’s body: sights, sounds, tastes, smells, and touches so delightful. Those swept away by the flood of sensual pleasures, not comprehending them, are governed by transmigration— time and destination, and life after life. But those who fully understand sensual pleasures live fearing nothing from any quarter. They are those in the world who’ve crossed over, having reached the ending of defilements.”
၆။ ဥပဇ္ဈာယသုတ္တံ
၅၆။ အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန သကော ဥပဇ္ဈာယော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ သကံ ဥပဇ္ဈာယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတရဟိ မေ, ဘန္တေ, မဓုရကဇာတော စေဝ ကာယော, ဒိသာ စ မေ န ပက္ခာယန္တိ, ဓမ္မာ စ မံ နပ္ပဋိဘန္တိ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စ မေ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, အနဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, အတ္ထိ စ မေ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ။
အထ ခေါ သော ဘိက္ခု တံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဘိက္ခုံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဧဝမာဟ – ‘ဧတရဟိ မေ, ဘန္တေ, မဓုရကဇာတော စေဝ ကာယော, ဒိသာ စ မံ န ပက္ခာယန္တိ, ဓမ္မာ စ မေ နပ္ပဋိဘန္တိ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စ မေ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, အနဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, အတ္ထိ စ မေ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာ’’’တိ။
‘‘ဧဝဉှေတံ, ဘိက္ခု, ဟောတိ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရဿ, ဘောဇနေ အမတ္တညုနော, ဇာဂရိယံ အနနုယုတ္တဿ, အဝိပဿကဿ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂံ အနနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော, ယံ မဓုရကဇာတော စေဝ ကာယော ဟောတိ, ဒိသာ စဿ န ပက္ခာယန္တိ, ဓမ္မာ စ တံ နပ္ပဋိဘန္တိ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စဿ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, အနဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ဟောတိ စဿ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာ။ တသ္မာတိဟ တေ, ဘိက္ခု, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘဝိဿာမိ, ဘောဇနေ မတ္တညူ, ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော, ဝိပဿကော ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရိဿာမီ’တိ။ ဧဝဉှိ တေ, ဘိက္ခု, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ။
အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတာ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ, တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ။ ‘‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ။ အညတရော ပန သော ဘိက္ခု အရဟတံ အဟောသိ။
အထ ခေါ သော ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပတ္တော ယေန သကော ဥပဇ္ဈာယော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ သကံ ဥပဇ္ဈာယံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧတရဟိ မေ, ဘန္တေ, န စေဝ [န တွေဝ (သီ။)] မဓုရကဇာတော ကာယော, ဒိသာ စ မေ ပက္ခာယန္တိ, ဓမ္မာ စ မံ ပဋိဘန္တိ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စ မေ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, အဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, နတ္ထိ စ မေ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ။ အထ ခေါ သော ဘိက္ခု တံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ ဘိက္ခုံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဧဝမာဟ – ‘ဧတရဟိ မေ, ဘန္တေ, န စေဝ မဓုရကဇာတော ကာယော, ဒိသာ စ မေ ပက္ခာယန္တိ, ဓမ္မာ စ မံ ပဋိဘန္တိ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စ မေ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, အဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမိ, နတ္ထိ စ မေ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာ’’’တိ။
‘‘ဧဝဉှေတံ, ဘိက္ခု, ဟောတိ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရဿ, ဘောဇနေ မတ္တညုနော, ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တဿ, ဝိပဿကဿ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂံ အနုယုတ္တဿ ဝိဟရတော, ယံ န စေဝ မဓုရကဇာတော ကာယော ဟောတိ, ဒိသာ စဿ ပက္ခာယန္တိ, ဓမ္မာ စ တံ ပဋိဘန္တိ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စဿ စိတ္တံ န ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ, အဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, န စဿ ဟောတိ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာ။ တသ္မာတိဟ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ဘဝိဿာမ, ဘောဇနေ မတ္တညုနော, ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တာ, ဝိပဿကာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ, ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရိဿာမာ’တိ။ ဧဝဉှိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ဥပဇ္ဈာယသုတ် ၅၆။ ထိုအခါ ရဟန်းတစ်ပါးသည် မိမိဥပဇ္ဈာယ်ဆရာထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ “အသျှင်ဘုရား ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်သည် လေးလံနေပါ၏၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား မထင်ပါကုန်၊ တရားတို့လည်း အကျွန်ုပ်အား မထင်လာပါကုန်၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ သည်လည်း အကျွန်ုပ်၏စိတ်ကို သိမ်းကျုံးယူ၍ တည်နေပါ၏၊ မမွေ့လျော်ပါဘဲလျက်လည်း မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်၍နေရပါ၏၊ တရားတို့၌ မဝေခွဲနိုင်ခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား ရှိပါ၏”ဟု လျှောက်၏။ ထိုအခါ ထို (ဆရာဥပဇ္ဈာယ်) ရဟန်းသည် ထိုအတူနေ တပည့်ရဟန်းကို ခေါ်ကာ မြတ်စွာဘုရား ထံသို့ချဥ်းကပ်ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေလျက် မြတ်စွာဘုရားအား- “အသျှင်ဘုရား ဤရဟန်းသည် ဤသို့ပြောဆိုပါ၏ ‘အသျှင်ဘုရား ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်၏ ကိုယ် သည်လေးလံနေပါ၏၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား မထင်ပါကုန်၊ တရားတို့သည်လည်းအကျွန်ုပ်အား မထင်လာပါကုန်၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ သည်လည်း အကျွန်ုပ်၏ စိတ်ကိုသိမ်းကျုံး၍ တည်နေပါ၏၊ မမွေ့လျော်ပါဘဲလျက်လည်း မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်၍ နေရပါ၏၊ တရားတို့၌ မဝေခွဲနိုင်ခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား ရှိပါ၏’ဟု ဆိုပါ၏”ဟု (လျှောက်၏)။ ရဟန်း ဤစကားသည် ဤအတိုင်းပင်ဟုတ်၏၊ ဣန္ဒြေတို့၌ မစောင့်ရှောက် မလုံခြုံသော တံခါးရှိသည်ဖြစ်၍ ဘောဇဥ်တို့၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိသော နိုးကြားမှုကို အားမထုတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို မရှုမူ၍ ညဥ့်၏ ရှေ့ပိုင်းနောက်ပိုင်း၌ ဗောဓိပက္ခိယတရား ပွါးများအားထုတ်မှုကို အားမထုတ်မူ၍နေသော ရဟန်းအား ကိုယ်သည် လေးလံနေ၏၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့သည်လည်း ထိုရဟန်းအား မထင်ကုန်၊ တရားတို့သည်လည်း ထိုရဟန်းအား မထင်လာကုန်၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ သည်လည်းထိုရဟန်း၏ စိတ်ကို သိမ်းကျုံး၍ တည်နေ၏၊ မမွေ့လျော်ဘဲလျက်လည်း မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်၍နေရ၏၊ ထိုရဟန်းအား တရားတို့၌လည်း မဝေခွဲနိုင်ခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည် ဖြစ်၏။ ရဟန်း ထိုအကြောင်းကြောင့် သင်သည် ဤသို့ ကျင့်ရမည်။ “(ငါသည်) ဣန္ဒြေတို့၌စောင့်ရှောက်လုံခြုံသော တံခါးရှိသူ ဖြစ်အံ့၊ ဘောဇဥ်တို့၌ အတိုင်းအရှည်ကိုသိသူ နိုးကြားမှု၌ အားထုတ်သူ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ရှုသူ ညဥ့်၏ ရှေ့ပိုင်းနောက်ပိုင်း၌ ဗောဓိပက္ခိယတရားပွါးများ အားထုတ်မှုကို အားထုတ်သူ ဖြစ်၍ နေအံ့”ဟု (ကျင့်ရမည်)။ ရဟန်း ဤသို့လျှင် သင်သည် ကျင့်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရားက ဤအဆုံးအမတော်ဖြင့် ဆုံးမအပ်သည်ဖြစ်၍ နေရာမှထပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးလျက် အရိုအသေပြုကာ ဖဲသွားလေ၏။ ထိုအခါ ထိုရဟန်းသည် တစ်ယောက်တည်း ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်ပြီးလျှင် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်လျက် တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေသည်ရှိသော် ကောင်းစွာသာလျှင် လူ့ဘောင်မှ့ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ကြသော အမျိုးကောင်းသားတို့ လိုလားအပ်သော အတုမရှိသော မြတ်သောအကျင့်၏ အဆုံးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်အကျိုးကို မကြာမီ ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့်မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရ၏၊ “ပဋိသန္ဓေနေမှုကုန်ပြီ၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးပြီးပြီ၊ (မဂ်) ကိစ္စကို ပြုပြီးပြီ၊ ဤ (မဂ်) ကိစ္စ အလို့ငှါ တစ်ပါးသော ပြုဖွယ်မရှိတော့ပြီ”ဟု သိ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ရဟန္တာတို့တွင် တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်လေ၏။ ထို့နောက် ထိုရဟန်းသည် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လတ်သော် မိမိ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာထံသို့ ချဥ်း ကပ်၍- “အသျှင်ဘုရား ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်၏ကိုယ်သည် လေးလံခြင်း မဖြစ်တော့ပါ၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား ထင်ပါကုန်၏၊ တရားတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား ထင်လာပါကုန်၏၊ လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း‘ထိနမိဒ္ဓ’သည်လည်း အကျွန်ုပ်၏ စိတ်ကို သိမ်းကျုံး၍ မတည်တော့ပါ၊ မွေ့လျော်စွာလည်း မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ရပါ၏၊ တရားတို့၌ မဝေခွဲနိုင်ခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည်လည်းအကျွန်ုပ်အား မရှိ တော့ပါ”ဟု လျှောက်၏။ ထိုအခါ ထိုဆရာဥပဇ္ဈာယ်ရဟန်းသည် ထိုအတူနေ တပည့်ရဟန်းကို ခေါ်ကာ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ချဥ်းကပ်ပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုး၍ တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား- “အသျှင်ဘုရား ဤရဟန်းသည် ဤသို့ ပြောဆိုပါ၏။ ‘အသျှင်ဘုရား ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်၏ကိုယ်သည် လေးလံခြင်း မဖြစ်တော့ပါ၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား ထင်ပါကုန်၏၊ တရားတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်အား ထင်လာပါကုန်၏၊ လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’သည်လည်း အကျွန်ုပ်၏စိတ်ကို သိမ်းကျုံး၍ မတည်တော့ပါ၊ မွေ့လျော်စွာလည်း မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ရပါ၏၊ တရားတို့၌ မဝေခွဲနိုင်ခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည်လည်းအကျွန်ုပ်အား မရှိတော့ပါ’ဟူ၍ ပြောဆိုပါ၏”ဟု လျှောက်၏။ ရဟန်း ဤစကားသည် ဤအတိုင်းပင်ဟုတ်၏၊ ဣန္ဒြေတို့၌စောင့်ရှောက်လုံခြုံသော တံခါးရှိသည်ဖြစ်၍ ဘောဇဥ်တို့၌ အတိုင်းအရှည်ကိုသိသော နိုးကြားမှုကို အားထုတ်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကိုရှုသည် ဖြစ်၍ ညဥ့်၏ ရှေ့ပိုင်းနောက်ပိုင်း၌ ဗောဓိပက္ခိယတရား ပွါးများအားထုတ်မှုကို အားထုတ်၍နေသော ရဟန်းအား ကိုယ်သည် လေးလံ မနေတော့ပေ၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့သည်လည်း ထိုရဟန်းအားထင်ကုန်၏၊ တရားတို့သည်လည်း ထိုရဟန်းအား ထင်လာကုန်၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း‘ထိနမိဒ္ဓ’ သည်လည်း ထိုရဟန်း၏ စိတ်ကို သိမ်းကျုံး၍ မတည်၊ မွေ့လျော်စွာလည်း မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ရ၏၊ ထိုရဟန်းအား တရားတို့၌လည်း မဝေခွဲနိုင်ခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ သည် မဖြစ်တော့ပေ။ ရဟန်းတို့ ထိုအကြောင်းကြောင့် သင်တို့သည် ဤသို့ ကျင့်ရမည်- “(ငါတို့သည်) ဣန္ဒြေတို့၌စောင့်ရှောက်လုံခြုံသော တံခါးရှိသူ ဖြစ်ကုန်အံ့၊ ဘောဇဥ်တို့၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိသူ နိုးကြားမှု၌ အားထုတ်သူ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ရှုသူ ညဥ့်၏ ရှေ့ပိုင်းနောက်ပိုင်း၌ ဗောဓိပက္ခိယတရား ပွါးများအားထုတ်မှုကို အားထုတ်သူဖြစ်၍ နေကုန်အံ့”ဟု (ကျင့်ရမည်)။ ရဟန်းတို့ဤသို့လျှင် သင်တို့ ကျင့်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.56 6. Hindrances Mentor Then a mendicant went up to his own mentor, and said, “Now, sir, my body feels like it’s drugged. I’m disorientated, the teachings don’t spring to mind, and dullness and drowsiness fill my mind. I lead the spiritual life dissatisfied, and have doubts about the teachings.” Then that mendicant took his protégé to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him, “Sir, this mendicant says this: ‘Now, sir, my body feels like it’s drugged. I’m disorientated, the teachings don’t spring to mind, and dullness and drowsiness fill my mind. I lead the spiritual life dissatisfied, and have doubts about the teachings.’” “That’s how it is, mendicant, when your sense doors are unguarded, you eat too much, you’re not dedicated to wakefulness, you’re unable to discern skillful qualities, and you don’t pursue the development of the qualities on the side of awakening in the evening and toward dawn. Your body feels like it’s drugged. You’re disorientated, the teachings don’t spring to mind, and dullness and drowsiness fill your mind. You lead the spiritual life dissatisfied, and have doubts about the teachings. So you should train like this: ‘I will guard my sense doors, eat in moderation, be dedicated to wakefulness, discern skillful qualities, and pursue the development of the qualities on the side of awakening in the evening and toward dawn.’ That’s how you should train.” When that mendicant had been given this advice by the Buddha, he rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving. Then that mendicant, living alone, withdrawn, diligent, keen, and resolute, soon realized the supreme culmination of the spiritual path in this very life. He lived having achieved with his own insight the goal for which gentlemen rightly go forth from the lay life to homelessness. He understood: “Rebirth is ended; the spiritual journey has been completed; what had to be done has been done; there is nothing further for this place.” And that mendicant became one of the perfected. When that mendicant had attained perfection, he went up to his own mentor, and said, “Now, sir, my body doesn’t feel like it’s drugged. I’m not disorientated, the teachings spring to mind, and dullness and drowsiness don’t fill my mind. I lead the spiritual life satisfied, and have no doubts about the teachings.” Then that mendicant took his protégé to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him, “Sir, this mendicant says this: ‘Now, sir, my body doesn’t feel like it’s drugged. I’m not disorientated, the teachings spring to mind, and dullness and drowsiness don’t fill my mind. I lead the spiritual life satisfied, and have no doubts about the teachings.’” “That’s how it is, mendicant, when your sense doors are guarded, you’re moderate in eating, you’re dedicated to wakefulness, you’re able to discern skillful qualities, and you pursue the development of the qualities on the side of awakening in the evening and toward dawn. Your body doesn’t feel like it’s drugged. You’re not disorientated, the teachings spring to mind, and dullness and drowsiness don’t fill your mind. You lead the spiritual life satisfied, and have no doubts about the teachings. So you should train like this: ‘We will guard our sense doors, eat in moderation, be dedicated to wakefulness, discern skillful qualities, and pursue the development of the qualities on the side of awakening in the evening and toward dawn.’ That’s how you should train.”
၇။ အဘိဏှပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဌာနသုတ္တံ
၅၇။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဌာနာနိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာနိ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ‘ဇရာဓမ္မောမှိ, ဇရံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။ ‘ဗျာဓိဓမ္မောမှိ, ဗျာဓိံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။ ‘မရဏဓမ္မောမှိ, မရဏံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။ ‘သဗ္ဗေဟိ မေ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။ ‘ကမ္မဿကောမှိ, ကမ္မဒါယာဒေါ ကမ္မယောနိ ကမ္မဗန္ဓု ကမ္မပဋိသရဏော။ ယံ ကမ္မံ ကရိဿာမိ – ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ – တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿာမီ’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘ဇရာဓမ္မောမှိ, ဇရံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ယောဗ္ဗနေ ယောဗ္ဗနမဒေါ, ယေန မဒေန မတ္တာ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော ယော ယောဗ္ဗနေ ယောဗ္ဗနမဒေါ သော သဗ္ဗသော ဝါ ပဟီယတိ တနု ဝါ ပန ဟောတိ။ ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘ဇရာဓမ္မောမှိ, ဇရံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘ဗျာဓိဓမ္မောမှိ, ဗျာဓိံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ အာရောဂျေ အာရောဂျမဒေါ, ယေန မဒေန မတ္တာ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော ယော အာရောဂျေ အာရောဂျမဒေါ သော သဗ္ဗသော ဝါ ပဟီယတိ တနု ဝါ ပန ဟောတိ။ ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘ဗျာဓိဓမ္မောမှိ, ဗျာဓိံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘မရဏဓမ္မောမှိ, မရဏံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ဇီဝိတေ ဇီဝိတမဒေါ, ယေန မဒေန မတ္တာ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော ယော ဇီဝိတေ ဇီဝိတမဒေါ သော သဗ္ဗသော ဝါ ပဟီယတိ တနု ဝါ ပန ဟောတိ။ ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘မရဏဓမ္မောမှိ, မရဏံ အနတီတော’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘သဗ္ဗေဟိ မေ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ပိယေသု မနာပေသု ယော ဆန္ဒရာဂေါ ယေန ရာဂေန ရတ္တာ ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ, မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရန္တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော ယော ပိယေသု မနာပေသု ဆန္ဒရာဂေါ သော သဗ္ဗသော ဝါ ပဟီယတိ တနု ဝါ ပန ဟောတိ။ ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘သဗ္ဗေဟိ မေ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘ကမ္မဿကောမှိ, ကမ္မဒါယာဒေါ ကမ္မယောနိ ကမ္မဗန္ဓု ကမ္မပဋိသရဏော, ယံ ကမ္မံ ကရိဿာမိ – ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ – တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿာမီ’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ? အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာနံ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝစီဒုစ္စရိတံ မနောဒုစ္စရိတံ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော သဗ္ဗသော ဝါ ဒုစ္စရိတံ ပဟီယတိ တနု ဝါ ပန ဟောတိ။ ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ‘ကမ္မဿကောမှိ, ကမ္မဒါယာဒေါ ကမ္မယောနိ ကမ္မဗန္ဓု ကမ္မပဋိသရဏော, ယံ ကမ္မံ ကရိဿာမိ – ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ – တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿာမီ’တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ ဣတ္ထိယာ ဝါ ပုရိသေန ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ။
‘‘သ ခေါ [သစေ (ပီ။ က။)] သော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ အဟညေဝေကော ဇရာဓမ္မော [အဟဉ္စေဝေကော ဇရာဓမ္မောမှိ (က။)] ဇရံ အနတီတော, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေ သတ္တာ ဇရာဓမ္မာ ဇရံ အနတီတာ’တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ။ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ။ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ သဗ္ဗသော ပဟီယန္တိ အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ။
‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ အဟညေဝေကော ဗျာဓိဓမ္မော ဗျာဓိံ အနတီတော, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေ သတ္တာ ဗျာဓိဓမ္မာ ဗျာဓိံ အနတီတာ’တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ။ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ။ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ သဗ္ဗသော ပဟီယန္တိ, အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ။
‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ အဟညေဝေကော မရဏဓမ္မော မရဏံ အနတီတော, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေ သတ္တာ မရဏဓမ္မာ မရဏံ အနတီတာ’တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ။ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ။ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ သဗ္ဗသော ပဟီယန္တိ, အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ။
‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ သဗ္ဗေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ, အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ’တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ။ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ။ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ သဗ္ဗသော ပဟီယန္တိ, အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တိ။
‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ အဟညေဝေကော ကမ္မဿကော ကမ္မဒါယာဒေါ ကမ္မယောနိ ကမ္မဗန္ဓု ကမ္မပ္ပဋိသရဏော, ယံ ကမ္မံ ကရိဿာမိ – ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ – တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿာမိ၊ အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မဿကာ ကမ္မဒါယာဒါ ကမ္မယောနိ ကမ္မဗန္ဓု ကမ္မပ္ပဋိသရဏာ, ယံ ကမ္မံ ကရိဿန္တိ – ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ – တဿ ဒါယာဒါ ဘဝိဿန္တီ’တိ။ တဿ တံ ဌာနံ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂေါ သဉ္ဇာယတိ။ သော တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတိ ဘာဝေတိ ဗဟုလီကရောတိ။ တဿ တံ မဂ္ဂံ အာသေဝတော ဘာဝယတော ဗဟုလီကရောတော သံယောဇနာနိ သဗ္ဗသော ပဟီယန္တိ, အနုသယာ ဗျန္တီဟောန္တီ’’တိ။
‘‘ဗျာဓိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ, အထော မရဏဓမ္မိနော၊
ယထာ ဓမ္မာ တထာ သတ္တာ [သန္တာ (သျာ။ ကံ။)], ဇိဂုစ္ဆန္တိ ပုထုဇ္ဇနာ။
‘‘အဟဉ္စေ တံ ဇိဂုစ္ဆေယျံ, ဧဝံ ဓမ္မေသု ပါဏိသု၊
န မေတံ ပတိရူပဿ, မမ ဧဝံ ဝိဟာရိနော။
‘‘သောဟံ ဧဝံ ဝိဟရန္တော, ဉတွာ ဓမ္မံ နိရူပဓိံ၊
အာရောဂျေ ယောဗ္ဗနသ္မိဉ္စ, ဇီဝိတသ္မိဉ္စ ယေ မဒါ။
‘‘သဗ္ဗေ မဒေ အဘိဘောသ္မိ, နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော [နေက္ခမ္မေ ဒဋ္ဌု ခေမတံ (အ။ နိ။ ၃။၃၉) ဥဘယတ္ထပိ အဋ္ဌကထာယ သမေတိ]၊
တဿ မေ အဟု ဥဿာဟော, နိဗ္ဗာနံ အဘိပဿတော။
‘‘နာဟံ ဘဗ္ဗော ဧတရဟိ, ကာမာနိ ပဋိသေဝိတုံ၊
အနိဝတ္တိ [အနိဝတ္တီ (?)] ဘဝိဿာမိ, ဗြဟ္မစရိယပရာယဏော’’တိ။ သတ္တမံ၊
၇- (အဘိဏှပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗ) ဌာနသုတ် ၅၇။ ရဟန်းတို့ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်သောအကြောင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- “(ငါသည်) အိုခြင်းသဘောရှိ၏၊ အိုခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ့်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ “နာခြင်းသဘောရှိ၏၊ နာခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေလူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ “သေခြင်းသဘောရှိ၏၊ သေခြင်းသဘောတရားကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ်ဆင်ခြင်အပ်၏။ “ငါ၏ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော အရာအားလုံးတို့နှင့် ရှင်ကွဲကွဲရခြင်း သေကွဲကွဲရခြင်းသည် ဖြစ်ချေမည်”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ “(ငါသည်) ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာ ရှိ၏၊ ကံ၏ အမွေခံ ဖြစ်၏၊ ကံသာလျှင် အကြောင်းရှိ၏၊ ကံသာလျှင် အဆွေအမျိုးရှိ၏၊ ကံသာလျှင် ကိုးကွယ်မှီခိုရာရှိ၏၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ မကောင်းသည်ဖြစ်စေငါပြုမိသော ကံ၏ အမွေခံသာ ဖြစ်ရပေမည်”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ်ဆင်ခြင်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ် အကျိုးထူးကို စွဲ၍ “(ငါသည်) အိုခြင်းသဘောရှိ၏၊ အိုခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ်ဆင်ခြင်အပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့အား ပျိုရွယ်ချိန်၌ ပျိုရွယ်မာန်ယစ်ခြင်းရှိ၏၊ ယင်းပျိုရွယ်မာန်ယစ်ခြင်းဖြင့်မေ့လျော့ယစ်မူးကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကာယဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ဝစီဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ မနောဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ထို (အိုခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ် ဆင်ခြင်သော ထိုသူအားပျိုရွယ်ချိန်၌ ပျိုရွယ်မာန်ယစ်ခြင်းသည် အချင်းခပ်သိမ်းမူလည်း ပျောက်ကင်း၏၊ ခေါင်းပါးခြင်းမူလည်းဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် အိုခြင်းသဘောရှိ၏၊ အိုခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန် နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် နာခြင်းသဘောရှိ၏၊ နာခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့အား အနာကင်းချိန်၌ အနာကင်းမှု မာန်ယစ်ခြင်းရှိ၏၊ ယင်းမာန်ယစ်ခြင်းဖြင့်မေ့လျော့ယစ်မူးကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကာယဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ဝစီဒုစရိုက်ကိုပြုကျင့်ကုန်၏၊ မနောဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ထို (နာခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သောထိုသူအား အနာကင်း ချိန်၌ အနာကင်းမှု မာန်ယစ်ခြင်းသည် အချင်းခပ်သိမ်းမူလည်း ပျောက်ကင်း၏၊ ခေါင်းပါးခြင်းမူလည်း ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် နာခြင်းသဘောရှိ၏၊ နာခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန် နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် သေခြင်းသဘောရှိ၏၊ သေခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့အား အသက်ရှင်ချိန်၌ အသက်မာန်ယစ်ခြင်းရှိ၏၊ ယင်းအသက် မာန်ယစ်ခြင်း ဖြင့်မေ့လျော့ယစ်မူးကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကာယဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ဝစီဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ မနောဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ထို (သေခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအားအသက်ရှင်ချိန်၌ ယင်းအသက်မာန်ယစ်ခြင်းသည် အချင်းခပ်သိမ်းမူလည်း ပျောက်ကင်း၏၊ ခေါင်းပါးခြင်းမူလည်း ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် သေခြင်းသဘောရှိ၏၊ သေခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ချေ”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါ၏ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော အရာအားလုံးတို့နှင့် ရှင်ကွဲကွဲရခြင်း သေကွဲကွဲရခြင်းသည် ဖြစ်ချေမည်”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ်ဆင်ခြင်အပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့အား ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော အရာတို့၌ လိုလားစွဲမက်ခြင်း ‘ဆန္ဒရာဂ’ ဖြင့်စွဲမက်သော သတ္တဝါတို့သည် ကာယဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ဝစီဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ မနောဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကုန်၏၊ ထို (ကွဲခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သောသူအား ချစ်အပ်မြတ်နိုးအပ်သော အရာတို့၌ လိုလား စွဲမက်ခြင်းသည် အချင်းခပ်သိမ်းမူလည်း ပျောက်ကင်း၏၊ ခေါင်းပါးခြင်းမူလည်းဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါ၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော အရာအားလုံးတို့နှင့် ရှင်ကွဲကွဲရခြင်းသေကွဲကွဲရခြင်းသည် ဖြစ်ချေမည်”ဟု မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေမပြတ်ဆင်ခြင်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာ ရှိ၏၊ ကံ၏ အမွေခံ ဖြစ်၏၊ ကံသာလျှင် အကြောင်းရှိ၏၊ ကံသာလျှင် အဆွေအမျိုး ရှိ၏၊ ကံသာလျှင် ကိုးကွယ်မှီခိုရာ ရှိ၏၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ မကောင်းသည်ဖြစ်စေ ငါပြုမိသောကံ၏ အမွေခံသာ ဖြစ်ရပေမည်”ဟု မိန်းမဖြစ်စေယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့အား ကာယဒုစရိုက် ဝစီဒုစရိုက် မနောဒုစရိုက်သည် ရှိ၏၊ ထို (ကံ) အကြောင်းကိုမပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအား မကောင်းမှုသည် အချင်းခပ်သိမ်းမူလည်း ပျောက်ကင်း၏၊ ခေါင်းပါးခြင်းမူလည်း ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ “ငါသည် ကံသာလျှင် ဥစ္စာရှိ၏၊ ကံ၏ အမွေခံ ဖြစ်၏၊ ကံသာ လျှင်အကြောင်းရှိ၏၊ ကံသာလျှင် အဆွေအမျိုး ရှိ၏၊ ကံသာလျှင် ကိုးကွယ်မှီခိုရာ ရှိ၏၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ မကောင်းသည်ဖြစ်စေ ငါပြုမိသောကံ၏ အမွေခံသာ ဖြစ်ရပေမည်”ဟူ၍ မိန်းမဖြစ်စေ ယောကျာ်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ် ဆင်ခြင်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ အရိယာတပည့်သည် “ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် အိုခြင်းသဘောရှိသည် ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် အိုခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်သည် မဟုတ်၊ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တခြားဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့် သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့သည် အိုခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ အိုခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ကုန်ချေ”ဟု ဆင်ခြင်၏။ ထို (အိုခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအား မဂ်သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ထိုမဂ်ကို မှီဝဲ၏၊ ပွါးများ၏၊ ကြိမ်ဖန်များစွာပြု၏။ ထိုမဂ်ကို မှီဝဲသော ပွါးများသော ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုသော ထိုသူအား သံယောဇဥ်တို့သည် အချင်းခပ်သိမ်း ပျောက်ကင်းကုန်၏၊ အစဥ်ကိန်းနေသော ‘အနုသယ’ တရားတို့သည် ကင်းပြတ်ကုန်၏။ “ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် နာခြင်းသဘောရှိသည် ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် နာခြင်းသဘော ကိုမလွန်ဆန်နိုင်သည် မဟုတ်။ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ခြားဘုံဘဝသို့) သွားခြင်းစုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့် သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့သည် နာခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ နာခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ကုန်ချေ”ဟု ဆင်ခြင်၏။ ထို (နာခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအား မဂ်သည် ကောင်းစွာဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ထိုမဂ်ကို မှီဝဲ၏၊ ပွါးများ၏၊ ကြိမ်ဖန်များစွာပြု၏၊ ထိုမဂ်ကို မှီဝဲသော ပွါးများသော ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုသော ထိုသူအား သံယောဇဥ်တို့သည် အချင်းခပ်သိမ်း ပျောက်ကင်းကုန်၏၊ အစဥ်ကိန်းနေသော ‘အနုသယ’ တရားတို့သည် ကင်းပြတ်ကုန်၏။ “ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် သေခြင်းသဘောရှိသည် ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် သေခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်သည် မဟုတ်။ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ခြားဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့် သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့သည် သေခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ သေခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်ကုန်ချေ”ဟူ၍ ဆင်ခြင်၏။ ထို (သေခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအား မဂ်သည် ကောင်းစွာဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ထိုမဂ်ကို မှီဝဲ၏၊ ပွါးများ၏၊ ကြိမ်ဖန်များစွာပြု၏၊ ထိုမဂ်ကို မှီဝဲသော ပွါးများသော ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုသော ထိုသူအား သံယောဇဥ်တို့သည် အချင်းခပ်သိမ်း ပျောက်ကင်းကုန်၏၊ အစဥ်ကိန်းနေသော ‘အနုသယ’ တရားတို့သည် ကင်းပြတ်ကုန်၏။ “ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော အရာအားလုံးတို့နှင့် ရှင်ကွဲကွဲရခြင်း သေကွဲကွဲရခြင်းဖြစ်သည် မဟုတ်။ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ခြားဘုံဘဝသို့) သွားခြင်းစုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့် သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့သည် ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော အရာအားလုံးတို့နှင့် ရှင်ကွဲကွဲရခြင်း သေကွဲကွဲရခြင်းသည် ဖြစ်ချေ၏”ဟု ဆင်ခြင်၏။ ထို (ကွဲခြင်း) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအား မဂ်သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ထိုမဂ်ကို မှီဝဲ၏၊ ပွါးများ၏၊ ကြိမ်ဖန်များစွာပြု၏၊ ထိုမဂ်ကို မှီဝဲသော ပွါးများသော ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုသော ထိုသူအား သံယောဇဥ်တို့သည် အချင်းခပ်သိမ်း ပျောက်ကင်းကုန်၏၊ အစဥ်ကိန်းနေသော ‘အနုသယ’ တရားတို့သည် ကင်းပြတ်ကုန်၏။ “ငါတစ်ယောက်တည်းသာလျှင် ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာရှိသည် ကံ၏အမွေခံဖြစ်သည် ကံသာလျှင်အကြောင်းရှိသည် ကံသာလျှင် အဆွေအမျိုးရှိသည် ကံသာလျှင် ကိုးကွယ်မှီခိုရာ ရှိသည် ကောင်းသည်ဖြစ်စေ မကောင်းသည် ဖြစ်စေ ငါပြုမိသော ကံ၏ အမွေခံဖြစ်သည် မဟုတ်၊ စင်စစ်မူကား (ဤဘုံဘဝသို့) လာခြင်း (တစ်ခြားဘုံဘဝသို့) သွားခြင်း စုတေခြင်း ပဋိသန္ဓေနေခြင်းရှိသည့် သတ္တဝါဟူသမျှ အားလုံးတို့သည် ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာရှိကုန်၏၊ ကံ၏ အမွေခံဖြစ်ကုန်၏၊ ကံသာလျှင် အကြောင်းရှိကုန်၏၊ ကံသာလျှင် အဆွေအမျိုးရှိကုန်၏၊ ကံသာလျှင် ကိုးကွယ်မှီခိုရာရှိကုန်၏၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ မကောင်းသည်ဖြစ်စေ ပြုမိသော ကံ၏ အမွေခံတို့သာ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်”ဟု ဆင်ခြင်၏။ ထို (ကံ) အကြောင်းကို မပြတ်ဆင်ခြင်သော ထိုသူအား မဂ်သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုအရိယာတပည့်သည် ထိုမဂ်ကို မှီဝဲ၏၊ ပွါးများ၏၊ ကြိမ်ဖန်များစွာပြု၏၊ ထိုမဂ်ကို မှီဝဲသော ပွါးများသော ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုသော ထိုသူအား သံယောဇဥ်တို့သည် အချင်းခပ်သိမ်း ပျောက်ကင်းကုန်၏၊ အစဥ်ကိန်းနေသော ‘အနုသယ’ တရားတို့သည် ကင်းပြတ်ကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သဘောတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် နာခြင်းသဘောရှိကုန်၏၊ အိုခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ ထိုမှတစ်ပါး သေခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ ပုထုဇဥ်တို့သည် (ထိုသဘောကို) စက်ဆုပ်ရွံရှာကုန်၏။ ငါသည်လည်း ဤသို့ (အိုခြင်းစသော) သဘောရှိသည့် သတ္တဝါတို့၌ ထို (အိုခြင်း စသော) သဘောကိုစက်ဆုပ် ရွံရှာငြားအံ့၊ ဤသို့ စက်ဆုပ်ရွံရှာနေသော ငါ့အား ထိုစက်ဆုပ်ရွံရှာမှုသည် မလျော်ကန်ရာ။ ဤသို့နေသော ထိုငါသည် ဥပဓိကင်းရာ တရား (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို သိ၍ အနာကင်းခြင်း၌လည်းကောင်း၊ ပျိုမျစ်ခြင်း၌လည်းကောင်း၊ အသက်ရှင်ခြင်း၌လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မာန်ယစ်ခြင်း အလုံးစုံတို့ကို နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးနိုင်၏၊ ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်ခြင်းကို ဘေးမရှိသောအားဖြင့် ရှုမြင်၍ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သော ထိုငါ့အား အားထုတ်မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီ။ ငါသည် ယခုအခါ ကာမဂုဏ်တို့ကို မှီဝဲရန် မထိုက်တော့ချေ၊ မြတ်သောအကျင့်သာလျှင် လဲလျောင်းရာ ရှိသည်ဖြစ်၍ (သာသနာတော်မှ) မဆုတ်နစ်တော့အံ့သတည်း။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.57 6. Hindrances Subjects for Regular Reviewing “Mendicants, a woman or a man, a layperson or a renunciate should often review these five subjects. What five? ‘I am liable to grow old, I am not exempt from old age.’ A woman or a man, a layperson or a renunciate should often review this. ‘I am liable to get sick, I am not exempt from sickness.’ … ‘I am liable to die, I am not exempt from death.’ … ‘I must be parted and separated from all I hold dear and beloved.’ … ‘I am the owner of my deeds and heir to my deeds. Deeds are my womb, my relative, and my refuge. I shall be the heir of whatever deeds I do, whether good or bad.’ A woman or a man, a layperson or a renunciate should often review this. What is the advantage for a woman or a man, a layperson or a renunciate of often reviewing this: ‘I am liable to grow old, I am not exempt from old age’? There are sentient beings who, intoxicated with the vanity of youth, do bad things by way of body, speech, and mind. Reviewing this subject often, they entirely give up the vanity of youth, or at least reduce it. This is the advantage for a woman or a man, a layperson or a renunciate of often reviewing this: ‘I am liable to grow old, I am not exempt from old age’. What is the advantage of often reviewing this: ‘I am liable to get sick, I am not exempt from sickness’? There are sentient beings who, drunk on the vanity of health, do bad things by way of body, speech, and mind. Reviewing this subject often, they entirely give up the vanity of health, or at least reduce it. This is the advantage of often reviewing this: ‘I am liable to get sick, I am not exempt from sickness’. What is the advantage of often reviewing this: ‘I am liable to die, I am not exempt from death’? There are sentient beings who, drunk on the vanity of life, do bad things by way of body, speech, and mind. Reviewing this subject often, they entirely give up the vanity of life, or at least reduce it. This is the advantage of often reviewing this: ‘I am liable to die, I am not exempt from death’. What is the advantage of often reviewing this: ‘I must be parted and separated from all I hold dear and beloved’? There are sentient beings who, aroused by desire and lust for their dear and beloved, do bad things by way of body, speech, and mind. Reviewing this subject often, they entirely give up desire and lust for their dear and beloved, or at least reduce it. This is the advantage of often reviewing this: ‘I must be parted and separated from all I hold dear and beloved’. What is the advantage of often reviewing like this: ‘I am the owner of my deeds and heir to my deeds. Deeds are my womb, my relative, and my refuge. I shall be the heir of whatever deeds I do, whether good or bad’? There are sentient beings who do bad things by way of body, speech, and mind. Reviewing this subject often, they entirely give up bad conduct, or at least reduce it. This is the advantage for a woman or a man, a layperson or a renunciate of often reviewing like this: ‘I am the owner of my deeds and heir to my deeds. Deeds are my womb, my relative, and my refuge. I shall be the heir of whatever deeds I do, whether good or bad.’ Then that noble disciple reflects: ‘It’s not just me who is liable to grow old, not being exempt from old age. For all sentient beings grow old according to their nature, as long as they come and go, pass away and are reborn.’ When they review this subject often, the path is born in them. They cultivate, develop, and make much of it. By doing so, they give up the fetters and eliminate the underlying tendencies. ‘It’s not just me who is liable to get sick, not being exempt from sickness. For all sentient beings get sick according to their nature, as long as they come and go, pass away and are reborn.’ When they review this subject often, the path is born in them. They cultivate, develop, and make much of it. By doing so, they give up the fetters and eliminate the underlying tendencies. ‘It’s not just me who is liable to die, not being exempt from death. For all sentient beings die according to their nature, as long as they come and go, pass away and are reborn.’ When they review this subject often, the path is born in them. They cultivate, develop, and make much of it. By doing so, they give up the fetters and eliminate the underlying tendencies. ‘It’s not just me who must be parted and separated from all I hold dear and beloved. For all sentient beings must be parted and separated from all they hold dear and beloved, as long as they come and go, pass away and are reborn.’ When they review this subject often, the path is born in them. They cultivate, develop, and make much of it. By doing so, they give up the fetters and eliminate the underlying tendencies. ‘It’s not just me who shall be the owner of my deeds and heir to my deeds. For all sentient beings shall be the owners of their deeds and heirs to their deeds, as long as they come and go, pass away and are reborn.’ When they review this subject often, the path is born in them. They cultivate, develop, and make much of it. By doing so, they give up the fetters and eliminate the underlying tendencies. For others, sickness is natural, and so are old age and death. Though this is how their nature is, ordinary people feel disgusted. If I were to be disgusted with creatures whose nature is such, it would not be appropriate for me, since my life is just the same. Living in such a way, I understood the truth without attachments. I mastered all vanities— of health, of youth, and even of life— seeing renunciation as sanctuary. Zeal sprang up in me as I looked to extinguishment. Now I’m unable to indulge in sensual pleasures; there’s no turning back, I’m committed to the spiritual life.”
၈။ လိစ္ဆဝိကုမာရကသုတ္တံ
၅၈။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ ဝေသာလိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော မဟာဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ။
တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ လိစ္ဆဝိကုမာရကာ သဇ္ဇာနိ ဓနူနိ အာဒါယ ကုက္ကုရသံဃပရိဝုတာ မဟာဝနေ အနုစင်္ကမမာနာ အနုဝိစရမာနာ အဒ္ဒသု ဘဂဝန္တံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ၊ ဒိသွာန သဇ္ဇာနိ ဓနူနိ နိက္ခိပိတွာ ကုက္ကုရသံဃံ ဧကမန္တံ ဥယျောဇေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ တုဏှီဘူတာ တုဏှီဘူတာ ပဉ္ဇလိကာ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသန္တိ။
တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာနာမော လိစ္ဆဝိ မဟာဝနေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အဒ္ဒသ တေ လိစ္ဆဝိကုမာရကေ တုဏှီဘူတေ တုဏှီဘူတေ ပဉ္ဇလိကေ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသန္တေ၊ ဒိသွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော လိစ္ဆဝိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘ဘဝိဿန္တိ ဝဇ္ဇီ, ဘဝိဿန္တိ ဝဇ္ဇီ’’’တိ!
‘‘ကိံ ပန တွံ, မဟာနာမ, ဧဝံ ဝဒေသိ – ‘ဘဝိဿန္တိ ဝဇ္ဇီ, ဘဝိဿန္တိ ဝဇ္ဇီ’’’တိ? ‘‘ဣမေ, ဘန္တေ, လိစ္ဆဝိကုမာရကာ စဏ္ဍာ ဖရုသာ အပါနုဘာ [အပဇဟာတိ (သီ။), အပါဋုဘာ (သျာ။ ကံ။), အပဇဟာ (ပီ။), အပါနုတာ (ကတ္ထစိ)]။ ယာနိပိ တာနိ ကုလေသု ပဟေဏကာနိ [ပဟီနကာနိ (သီ။), ပဟီဏကာနိ (သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ပဟီယန္တိ, ဥစ္ဆူတိ ဝါ ဗဒရာတိ ဝါ ပူဝါတိ ဝါ မောဒကာတိ ဝါ သံကုလိကာတိ ဝါ [သက္ခလိကာတိ ဝါ (သီ။ ပီ။)], တာနိ ဝိလုမ္ပိတွာ ဝိလုမ္ပိတွာ ခါဒန္တိ၊ ကုလိတ္ထီနမ္ပိ ကုလကုမာရီနမ္ပိ ပစ္ဆာလိယံ ခိပန္တိ။ တေ ဒါနိမေ တုဏှီဘူတာ တုဏှီဘူတာ ပဉ္ဇလိကာ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသန္တီ’’တိ။
‘‘ယဿ ကဿစိ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ပဉ္စ ဓမ္မာ သံဝိဇ္ဇန္တိ – ယဒိ ဝါ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ, ယဒိ ဝါ ရဋ္ဌိကဿ ပေတ္တနိကဿ [မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ (က။) အ။ နိ။ ၅။၁၃၅, ၁၃၆ ပဿိတဗ္ဗံ], ယဒိ ဝါ သေနာယ သေနာပတိကဿ, ယဒိ ဝါ ဂါမဂါမဏိကဿ, ယဒိ ဝါ ပူဂဂါမဏိကဿ, ယေ ဝါ ပန ကုလေသု ပစ္စေကာဓိပစ္စံ ကာရေန္တိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ မာတာပိတရော သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ။ တမေနံ မာတာပိတရော သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ – ‘စိရံ ဇီဝ, ဒီဃမာယုံ ပါလေဟီ’တိ။ မာတာပိတာနုကမ္ပိတဿ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ။
‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသေ [… သာမန္တသံဝေါဟာရေ (သီ။ ပီ။)] သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ။ တမေနံ ပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသာ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ – ‘စိရံ ဇီဝ, ဒီဃမာယုံ ပါလေဟီ’တိ။ ပုတ္တဒါရဒါသကမ္မကရပေါရိသာနုကမ္ပိတဿ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ။
‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ခေတ္တကမ္မန္တသာမန္တသဗျောဟာရေ သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ။ တမေနံ ခေတ္တကမ္မန္တသာမန္တသဗျောဟာရာ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ – ‘စိရံ ဇီဝ, ဒီဃမာယုံ ပါလေဟီ’တိ။ ခေတ္တကမ္မန္တသာမန္တသဗျောဟာရာနုကမ္ပိတဿ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ။
‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ ယာဝတာ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟိကာ ဒေဝတာ သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ။ တမေနံ ဗလိပဋိဂ္ဂါဟိကာ ဒေဝတာ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ – ‘စိရံ ဇီဝ, ဒီဃမာယုံ ပါလေဟီ’တိ။ ဒေဝတာနုကမ္ပိတဿ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ။
‘‘ပုန စပရံ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတေဟိ ဘောဂေဟိ ဗာဟာဗလပရိစိတေဟိ သေဒါဝက္ခိတ္တေဟိ ဓမ္မိကေဟိ ဓမ္မလဒ္ဓေဟိ သမဏဗြာဟ္မဏေ သက္ကရောတိ ဂရုံ ကရောတိ မာနေတိ ပူဇေတိ။ တမေနံ သမဏဗြာဟ္မဏာ သက္ကတာ ဂရုကတာ မာနိတာ ပူဇိတာ ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ – ‘စိရံ ဇီဝ, ဒီဃမာယုံ ပါလေဟီ’တိ။ သမဏဗြာဟ္မဏာနုကမ္ပိတဿ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနိ။
‘‘ယဿ ကဿစိ, မဟာနာမ, ကုလပုတ္တဿ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ သံဝိဇ္ဇန္တိ – ယဒိ ဝါ ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ, ယဒိ ဝါ ရဋ္ဌိကဿ ပေတ္တနိကဿ, ယဒိ ဝါ သေနာယ သေနာပတိကဿ, ယဒိ ဝါ ဂါမဂါမဏိကဿ, ယဒိ ဝါ ပူဂဂါမဏိကဿ, ယေ ဝါ ပန ကုလေသု ပစ္စေကာဓိပစ္စံ ကာရေန္တိ, ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ, နော ပရိဟာနီ’’တိ။
‘‘မာတာပိတုကိစ္စကရော, ပုတ္တဒါရဟိတော သဒါ၊
အန္တောဇနဿ အတ္ထာယ, ယေ စဿ အနုဇီဝိနော။
‘‘ဥဘိန္နဉ္စေဝ အတ္ထာယ, ဝဒညူ ဟောတိ သီလဝါ၊
ဉာတီနံ ပုဗ္ဗပေတာနံ, ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ဇီဝတံ [ဇီဝိနံ (သီ။), ဇီဝိတံ (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။)]။
‘‘သမဏာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ, ဒေဝတာနဉ္စ ပဏ္ဍိတော၊
ဝိတ္တိသဉ္ဇနနော ဟောတိ, ဓမ္မေန ဃရမာဝသံ။
‘‘သော ကရိတွာန ကလျာဏံ, ပုဇ္ဇော ဟောတိ ပသံသိယော၊
ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ။ အဋ္ဌမံ၊
၈-လိစ္ဆဝိကုမာရကသုတ် ၅၈။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်တော ပြာသာဒ်ဆောင်ပေါက်သော ကျောင်းကြီး၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကိုပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ဆောင်ယူတော်မူပြီးလျှင် ဝေသာလီပြည်သို့ ဆွမ်းခံဝင်တော်မူ၏၊ ဝေသာလီပြည်၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်တော်မူ၍ ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဆွမ်းစားဇရပ်မှ ဖဲခွါခဲ့ပြီးလျှင် မဟာဝုန်တောသို့ ကြွဝင်တော်မူလျက် သစ်ပင်ရင်းတစ်ခု၌ နေ့သန့်စင်တော်မူ၏။ ထိုအခါ များစွာသော လိစ္ဆဝီမင်းသားငယ်တို့သည် ပြင်ဆင်ပြီး လေးတို့ကို စွဲကိုင်ကုန်လျက် ခွေးအပေါင်းခြံရံကာ မဟာဝုန်တောကြီးအတွင်း၌ သွားလာလှည့်လည်ကုန်သည်ရှိသော် သစ်ပင်ရင်းတစ်ခု၌ ထိုင်နေတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို မြင်၍ ပြင်ဆင်ပြီး လေးတို့ကို ချထားပြီးလျှင် ခွေးအပေါင်းကိုသင့်တော်ရာသို့ မောင်းနှင်လွှတ်လိုက်ပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်ရှိခိုး၍ ဆိတ်ဆိတ်ငြိမ်ငြိမ်ဖြစ်ကုန်လျက် လက်အုပ်ချီကာ မြတ်စွာဘုရားကို ဆည်းကပ်ခစားကြကုန်၏။ ထိုအခါ မဟာနာမ်လိစ္ဆဝီမင်းသည် မဟာဝုန်တောကြီးအတွင်း၌ အညောင်းပြေ ထိုမှဤမှ သွားလာသည်ရှိသော် ဆိတ်ဆိတ်ငြိမ်ငြိမ် ဖြစ်ကုန်လျက် လက်အုပ်ချီကာ မြတ်စွာဘုရားကို ဆည်းကပ်ခစားကုန်သော ထိုလိစ္ဆဝီမင်းသားငယ်တို့ကို မြင်၍ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်ပြီးလျှင် ရှိခိုးကာ တစ်ခုသောနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ကြီးပွါးကြကုန်လတ္တံ့၊ ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ကြီးပွါးကြကုန် လတ္တံ့”ဟု ဥဒါနကျူးရင့်လေ၏။ မဟာနာမ် “ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ကြီးပွါးကြကုန်လတ္တံ့၊ ဝဇ္ဇီမင်းတို့သည် ကြီးပွါးကြကုန်လတ္တံ့”ဟုသင် အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ဆိုသနည်းဟု မေးတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား ဤလိစ္ဆဝီမင်းသားငယ်တို့သည် ခက်ထန်ကုန်၏၊ ကြမ်းတမ်းကုန်၏၊ မာနထန်ကုန်၏၊ အမျိုးတို့၌ လက်ဆောင်ပေးအပ်သော ကြံတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆီးသီးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ မုန့်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကတွတ်မုန့်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ နှမ်းပျစ်တို့ကိုလည်းကောင်း လုယက် လုယက်၍စားသောက်ကြကုန်၏၊ အမျိုးသမီးကြီးတို့၏လည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးငယ်တို့၏လည်းကောင်း နောက်မှလိုက်၍ (ကျောက်ကုန်းကို ခြေဖြင့်) ကန်ကျောက်ကြကုန်၏၊ ယခုအခါ၌ ထိုမင်းသားငယ်တို့သည် ဆိတ်ဆိတ်ငြိမ်ငြိမ် ဖြစ်ကြကုန်လျက် မြတ်စွာဘုရားကို လက်အုပ်ချီကာ ဆည်းကပ်ခစားကြကုန်၏၊ (ထိုကြောင့်ပါ တည်းဟု လျှောက်၏)။ မဟာနာမ် ရေမြေကို အစိုးရ၍ ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်သော မင်းအားဖြစ်စေ အဖက ပေးသည့်မြို့ကို စားရသော မြို့စားအားဖြစ်စေ စစ်တပ်ဦးစီး စစ်သူကြီးအားဖြစ်စေ ရွာသူကြီးအားဖြစ်စေ (အစည်းအရုံး အသင်းအပင်းတို့က မြှောက်တင်ထားသည့်) အသင်းလူကြီးအားဖြစ်စေ အမျိုးတို့၌ အသီးသီးအစိုးရသူတို့အားဖြစ်စေ တရားငါးမျိုးရှိသည့် မည်သည့်အမျိုးကောင်းသားအားမဆို ကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းကို မမျှော်လင့်အပ်။ အဘယ်တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - မဟာနာမ် ဤလောက၌ အမျိုးကောင်းသားသည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် မိဘတို့ကို အရိုအသေပြု၏၊ အလေးအမြတ်ပြု၏၊ မြတ်နိုး၏၊ ပူဇော်၏၊ အရိုအသေပြုခံရကုန် အလေးအမြတ်ပြုခံရကုန် မြတ်နိုးခံရကုန် ပူဇော်ခံရကုန်သော မိဘတို့သည် ထိုအမျိုးကောင်းသားကို “ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်ပါစေ၊ ရှည်မြင့်စွာ အသက်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်ပါစေ”ဟု့စိတ်နှလုံးကောင်းဖြင့်စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏၊ မဟာနာမ် မိဘတို့စောင့်ရှောက်ခံရသော အမျိုးကောင်းသားအား ကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးခြင်းကို မမျှော်လင့်အပ်။ မဟာနာမ် နောက်တစ်မျိုးကား အမျိုးကောင်းသားသည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျ ဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့်ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် သား မယား ကျေးကျွန် အမှုလုပ်ယောကျာ်းတို့ကို အရိုအသေပြု၏၊ အလေးအမြတ်ပြု၏၊ မြတ်နိုး၏၊ ပူဇော်၏၊ အရိုအသေပြုခံရကုန် အလေးအမြတ်ပြုခံရကုန်မြတ်နိုးခံရကုန် ပူဇော်ခံရကုန်သော သား မယား ကျေး ကျွန် အမှုလုပ်ယောကျာ်းတို့သည်ထိုအမျိုးကောင်းသားကို “ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်ပါစေ၊ ရှည်မြင့်စွာ အသက်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်ပါစေ”ဟု စိတ်နှလုံးကောင်းဖြင့်စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ မဟာနာမ် သား မယားကျေးကျွန် အမှုလုပ်ယောကျာ်းတို့စောင့်ရှောက်ခံရသော အမျိုးကောင်းသားအားကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းကိုမမျှော်လင့်အပ်။ မဟာနာမ် နောက်တစ်မျိုးကား အမျိုးကောင်းသားသည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျ ဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် (မိမိ) လယ်လုပ်ငန်းအနီးရှိ လယ်ရှင်နှင့် မြေတိုင်းစာရေးတို့ကို အရိုအသေပြု၏၊ အလေးအမြတ်ပြု၏၊ မြတ်နိုး၏၊ ပူဇော်၏၊ အရိုအသေပြုခံရကုန် အလေးအမြတ်ပြုခံရကုန် မြတ်နိုးခံရကုန် ပူဇော်ခံရကုန်သော လယ်လုပ်ငန်းအနီးရှိ လယ်ရှင်နှင့် မြေတိုင်းစာရေးတို့သည်ထိုအမျိုး ကောင်းသားကို “ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်ပါစေ၊ ရှည်မြင့်စွာ အသက်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်ပါစေ”ဟု စိတ်နှလုံးကောင်းဖြင့်စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏၊ မဟာနာမ် လယ်လုပ်ငန်းအနီးရှိလယ်ရှင်နှင့် မြေတိုင်း စာရေးတို့စောင့်ရှောက်ခံရသော အမျိုးကောင်းသားအားကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့် မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းကိုမမျှော်လင့်အပ်။ မဟာနာမ် နောက်တစ်မျိုးကား အမျိုးကောင်းသားသည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျ ဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့် ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် (မိရိုးဖလာ) ပူဇော်သက္ကာကို ခံယူကုန်သော နတ်တို့ကို အရိုအသေပြု၏၊ အလေးအမြတ်ပြု၏၊ မြတ်နိုး၏၊ ပူဇော်၏၊ အရိုအသေပြုခံရကုန် အလေးအမြတ်ပြုခံရကုန်မြတ်နိုးခံရကုန် ပူဇော် ခံရကုန်သော (မိရိုးဖလာ) ပူဇော်သက္ကာကို ခံယူကုန်သော နတ်တို့သည်ထိုအမျိုးကောင်းသားကို “ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်ပါစေ၊ ရှည်မြင့်စွာ အသက်ကိုစောင့်ရှောက်နိုင်ပါစေ”ဟု စိတ်နှလုံးကောင်းဖြင့်စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏၊ မဟာနာမ် (မိရိုးဖလာ) ပူဇော်သက္ကာကို ခံယူကုန်သော နတ်တို့စောင့်ရှောက်ခံရ သော အမျိုးကောင်းသားအားကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းကိုမမျှော်လင့်အပ်။ မဟာနာမ် နောက်တစ်မျိုးကား အမျိုးကောင်းသားသည် လက်ရုံးအားကိုး ဆည်းပူး၍ ချွေးဒီးဒီးကျ ဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တရားနှင့်လျော်ကုန်သော တရားသဖြင့်ရအပ်ကုန်သော ထကြွလုံ့လဖြင့် ရအပ်ကုန်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် သမဏဗြာဟ္မဏတို့ကို အရိုအသေပြု၏၊ အလေးအမြတ်ပြု၏၊ မြတ်နိုး၏၊ ပူဇော်၏၊ အရိုအသေပြုခံရကုန် အလေးအမြတ်ပြုခံရကုန် မြတ်နိုးခံရကုန် ပူဇော်ခံရကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ထိုအမျိုးကောင်းသားကို “ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်ပါစေ၊ ရှည်မြင့်စွာ အသက်ကို့စောင့်ရှောက်နိုင်ပါစေ”ဟု စိတ်နှလုံးကောင်းဖြင့်စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏၊ မဟာနာမ် သမဏဗြာဟ္မဏတို့စောင့်ရှောက်ခံရသော အမျိုးကောင်းသားအား ကြီးပွါးတိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းကို မမျှော်လင့်အပ်။ မဟာနာမ် ရေမြေကို အစိုးရ၍ ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်သော မင်းအားဖြစ်စေ အဖကပေး သည့်မြို့ကိုစားရသော မြို့စားအားဖြစ်စေ စစ်တပ်ဦးစီး စစ်သူကြီးအားဖြစ်စေ ရွာသူကြီးအားဖြစ်စေ (အစည်းအရုံး အသင်းအပင်းတို့က မြှောက်တင်ထားသည့်) အသင်းလူကြီးအားဖြစ်စေ အမျိုးတို့၌ အသီးသီးအစိုးရသူတို့အားဖြစ်စေ ဤတရားငါးမျိုးရှိသည့် မည်သည့်အမျိုးကောင်းသားအားမဆို ကြီးပွါး တိုးတက်ခြင်းကိုသာလျှင် (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းကို မမျှော်လင့်အပ်။ သိကြားလိမ္မာ၍ သီလရှိသူသည် မိဘတို့၏ ကိစ္စကို ပြုတတ်၏၊ အခါခပ်သိမ်း သားမယားတို့၏အစီးအပွါးကို ဆောင်ရွက်တတ်၏၊ အိမ်အတွင်းနေ လူအပေါင်း၏ အကျိုးငှါလည်းကောင်း၊ မိမိကိုမှီ၍အသက်မွေးသူတို့၏ အကျိုးငှါလည်းကောင်း (ဤသို့) နှစ်ပါးသောသူတို့ အကျိုးငှာ ကျင့်ဆောင်တတ်၏။ အိမ်၌ နေသော ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်သည် ကွယ်လွန်လေပြီးသော ဆွေမျိုးတို့၏လည်း ကောင်း၊ ယခုမျက်မှောက်၌ အသက်ရှင်လျက်ရှိကြကုန်သော ဆွေမျိုးတို့၏လည်း ကောင်း၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏လည်းကောင်း၊ နတ်တို့၏လည်းကောင်း အကျိုးငှါ တရားသဖြင့် နှစ်သက်ခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်၏။ ထိုသူသည် ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်သောကြောင့် ပူဇော်အပ် ချီးမွမ်းအပ်သူဖြစ်၏၊ ထိုသူကိုဤလောက၌ပင် ချီးမွမ်းကြကုန်၏၊ (ထိုသူသည်) တမလွန်ဘ၀၀ယ် နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော်ရလေသတည်း။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.58 6. Hindrances The Licchavi Youths At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Vesālī for alms. Then after the meal, on his return from almsround, he plunged deep into the Great Wood and sat at the root of a tree for the day’s meditation. Now at that time several Licchavi youths took strung bows and, escorted by a pack of hounds, were going for a walk in the Great Wood when they saw the Buddha seated at the root of a tree. When they saw him, they put down their strung bows, dispatched their hounds to one side, and went up to him. They bowed and silently paid homage to the Buddha with cupped palms. Now at that time Mahānāma the Licchavi was going for a walk in the Great Wood when he saw those Licchavi youths silently paying homage to the Buddha with cupped palms. Seeing this, he went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and expressed this heartfelt sentiment, “They will become Vajjis! They will become Vajjis!” “But Mahānāma, why do you say that they will become Vajjis?” “Sir, these Licchavi youths are violent, harsh, and brash. Whenever sweets are left out for families—sugarcane, jujube fruits, pancakes, pies, or fritters—they filch them and eat them up. And they hit women and girls of good families on their backs. But now they’re silently paying homage to the Buddha with cupped palms.” “Mahānāma, you can expect only growth, not decline, when you find five qualities in any gentleman—whether he’s an anointed aristocratic king, an appointed or hereditary official, an army general, a village chief, a guild chief, or a ruler of his own clan. What five? Firstly, a gentleman uses his legitimate wealth—earned by his efforts and initiative, built up with his own hands, gathered by the sweat of the brow—to honor, respect, esteem, and venerate his mother and father. Honored in this way, his mother and father love him with a good heart, wishing: ‘Live long! Stay alive for a long time!’ When a gentleman is loved by his mother and father, you can expect only growth, not decline. Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate his wives and children, bondservants, workers, and staff. Honored in this way, his wives and children, bondservants, workers, and staff love him with a good heart, wishing: ‘Live long! Stay alive for a long time!’ When a gentleman is loved by his wives and children, bondservants, workers, and staff, you can expect only growth, not decline. Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate those who work the neighboring fields, and those he does business with. Honored in this way, those who work the neighboring fields, and those he does business with love him with a good heart, wishing: ‘Live long! Stay alive for a long time!’ When a gentleman is loved by those who work the neighboring fields, and those he does business with, you can expect only growth, not decline. Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate the deities who receive spirit-offerings. Honored in this way, the deities who receive spirit-offerings love him with a good heart, wishing: ‘Live long! Stay alive for a long time!’ When a gentleman is loved by the deities, you can expect only growth, not decline. Furthermore, a gentleman uses his legitimate wealth to honor, respect, esteem, and venerate ascetics and brahmins. Honored in this way, ascetics and brahmins love him with a good heart, wishing: ‘Live long! Stay alive for a long time!’ When a gentleman is loved by ascetics and brahmins, you can expect only growth, not decline. You can expect only growth, not decline, when you find these five qualities in any gentleman— whether he’s an anointed aristocratic king, an appointed or hereditary official, an army general, a village chief, a guild chief, or a ruler of his own clan. He’s always dutiful to his mother and father, and for the good of his wives and children. He looks after those in his household, and those dependent on him for their livelihood. A bountiful and ethical person looks after the welfare of relatives— both those who have passed away, and those alive at present. While living at home, an astute person uses legitimate means to give rise to joy for ascetics, brahmins, and also the gods. Having done good, he’s venerable and praiseworthy. They praise him in this life, and he departs to rejoice in heaven.”
၉။ ပဌမဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတသုတ္တံ
၅၉။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဒုလ္လဘော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဒုလ္လဘော, ဘိက္ခဝေ, ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော နိပုဏော, ဒုလ္လဘော အာကပ္ပသမ္ပန္နော, ဒုလ္လဘော ဗဟုဿုတော, ဒုလ္လဘော ဓမ္မကထိကော, ဒုလ္လဘော ဝိနယဓရော။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဒုလ္လဘော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော’’တိ။ နဝမံ။
၉ - ပဌမ ဝုဋ္ဌပဗ္ဗဇိတသုတ် ၅၉။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ အဘယ်တရားငါး မျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ သိမ်မွေ့သော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ရဟန်းအသွင်အပြင်နှင့် ပြည့်စုံသော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ အကြားအမြင်ဗဟုသုတနှင့် ပြည့်စုံသော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ တရားဟောတတ်သော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ဝိနည်းဓိုရ် တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.59 6. Hindrances Gone Forth When Old (1st) “Mendicants, it’s hard to find someone gone forth when old who has five qualities. What five? It’s hard to find someone gone forth when old who is sophisticated, well-mannered, and learned, who can teach Dhamma, and has memorized the monastic law. It’s hard to find someone gone forth when old who possesses these five qualities.”
၁၀။ ဒုတိယဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတသုတ္တံ
၆၀။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဒုလ္လဘော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဒုလ္လဘော, ဘိက္ခဝေ, ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော သုဝစော, ဒုလ္လဘော သုဂ္ဂဟိတဂ္ဂါဟီ, ဒုလ္လဘော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ, ဒုလ္လဘော ဓမ္မကထိကော, ဒုလ္လဘော ဝိနယဓရော။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဒုလ္လဘော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော’’တိ။ ဒသမံ။
နီဝရဏဝဂ္ဂေါ ပဌမော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
အာဝရဏံ ရာသိ အင်္ဂါနိ, သမယံ မာတုပုတ္တိကာ၊
ဥပဇ္ဈာ ဌာနာ လိစ္ဆဝိ, ကုမာရာ အပရာ ဒုဝေတိ။
၁၀- ဒုတိယ ဝုဋ္ဌပဗ္ဗဇိတသုတ် ၆၀။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ အဘယ်တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဆိုဆုံးမလွယ်သော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ကောင်းသော အယူကို ယူတတ်သော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ဆုံးမစကားကို အမြတ်တနိုးခံယူတတ်သော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ တရားဟောတတ်သော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ဝိနည်းဓိုရ် တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော တောထွက်ရဟန်းကို ရခဲ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ ရှေးဦးစွာသော နီဝရဏဝဂ် ပြီး၏။ (၇) ၂-သညာဝဂ် ၁-ပဌမ သညာသုတ်
Numbered Discourses 5.60 6. Hindrances Gone Forth When Old (2nd) “Mendicants, it’s hard to find someone gone forth when old who has five qualities. What five? It’s hard to find someone gone forth when old who is easy to admonish, retains what they learn, and learns respectfully, who can teach the Dhamma, and has memorized the monastic law. It’s hard to find someone gone forth when old who possesses these five qualities.”
(၇) ၂။ သညာဝဂ္ဂေါ
၁။ ပဌမသညာသုတ္တံ
၆၁။ ‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ။ ကတမာ ပဉ္စ? အသုဘသညာ, မရဏသညာ, အာဒီနဝသညာ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ [အနဘိရတိသညာ (က။) အ။ နိ။ ၅။၁၂၁-၁၂၂, ၃၀၃-၃၀၄ ပဿိတဗ္ဗံ] – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’’တိ။ ပဌမံ။
၆၁။ ရဟန်းတို့ ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် အကျိုးကြီးကုန် အာနိသင်ကြီးကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ သက်ဝင်ကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်လျှင် အဆုံးရှိကုန်သော သညာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - မတင့်တယ်ဟူသော အမှတ် ‘အသုဘသညာ’၊ သေခြင်း၌ ဖြစ်သော အမှတ် ‘မရဏသညာ’၊ အပြစ်ဟူ၍ဖြစ်သော အမှတ် ‘အာဒီနဝသညာ’၊ မျိုအပ်သော အစာအာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟူသောအမှတ်‘အာဟာရေပဋိကူလသညာ’၊ လောကအားလုံး၌ မွေ့လျော်ဖွယ် မရှိဟူသောအမှတ် ‘သဗ္ဗလောကေအနဘိရတိသညာ’တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော်အကျိုးကြီးကုန် အာနိသင်ကြီးကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ သက်ဝင်ကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်လျှင် အဆုံးရှိကုန်သောသညာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.61 7. Perceptions Perceptions (1st) “Mendicants, these five perceptions, when developed and cultivated, are very fruitful and beneficial. They have freedom from death as their objective and culmination. What five? The perceptions of ugliness, death, drawbacks, repulsiveness of food, and dissatisfaction with the whole world. These five perceptions, when developed and cultivated, are very fruitful and beneficial. They have freedom from death as their objective and culmination.”
၂။ ဒုတိယသညာသုတ္တံ
၆၂။ ‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ။ ကတမာ ပဉ္စ? အနိစ္စသညာ, အနတ္တသညာ, မရဏသညာ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂- ဒုတိယ သညာသုတ် ၆၂။ ရဟန်းတို့ ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် အကျိုးကြီးကုန် အာနိသင်ကြီးကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ သက်ဝင်ကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်လျှင် အဆုံးရှိကုန်သော သညာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အမြဲမရှိဟူသော အမှတ် ‘အနိစ္စသညာ’၊ အစိုးမရ‘အတ္တမဟုတ်’ဟူသော အမှတ် ‘အနတ္တသညာ’၊ သေခြင်း၌ ဖြစ်သော အမှတ် ‘မရဏသညာ’၊ မျိုအပ်သော အစာအာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟူသောအမှတ် ‘အာဟာရေပဋိကူလသညာ’၊ လောကအားလုံး၌ မွေ့လျော်ဖွယ်မရှိဟူသော အမှတ် ‘သဗ္ဗလောကေအနဘိရတိသညာ’တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် အကျိုးကြီးကုန် အာနိသင်ကြီးကုန်အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ သက်ဝင်ကုန် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်လျှင် အဆုံးရှိကုန်သော သညာတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.62 7. Perceptions Perceptions (2nd) “Mendicants, these five perceptions, when developed and cultivated, are very fruitful and beneficial. They have freedom from death as their objective and culmination. What five? The perceptions of impermanence, not-self, death, repulsiveness of food, and dissatisfaction with the whole world. These five perceptions, when developed and cultivated, are very fruitful and beneficial. They have freedom from death as their objective and culmination.”
၃။ ပဌမဝဍ္ဎိသုတ္တံ
၆၃။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎမာနော အရိယသာဝကော အရိယာယ ဝဍ္ဎိယာ ဝဍ္ဎတိ, သာရာဒါယီ စ ဟောတိ ဝရာဒါယီ စ ကာယဿ။ ကတမာဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, သီလေန ဝဍ္ဎတိ, သုတေန ဝဍ္ဎတိ, စာဂေန ဝဍ္ဎတိ, ပညာယ ဝဍ္ဎတိ – ဣမာဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎမာနော အရိယသာဝကော အရိယာယ ဝဍ္ဎိယာ ဝဍ္ဎတိ, သာရာဒါယီ စ ဟောတိ ဝရာဒါယီ စ ကာယဿာ’’တိ။
‘‘သဒ္ဓါယ သီလေန စ ယော ပဝဍ္ဎတိ [ယောဓ ဝဍ္ဎတိ (သီ။)],
ပညာယ စာဂေန သုတေန စူဘယံ၊
သော တာဒိသော သပ္ပုရိသော ဝိစက္ခဏော,
အာဒီယတီ သာရမိဓေဝ အတ္တနော’’တိ။ တတိယံ၊
၃-ပဌမ ဝဋ္ဌိသုတ် ၆၃။ ရဟန်းတို့ ကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါးသော အရိယာတပည့်သည် မြတ်သော ကြီးပွါးခြင်းဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ ကိုယ်၏ အနှစ်ကိုလည်း ယူတတ်၏၊ အမြတ်ကိုလည်း ယူတတ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - သဒ္ဓါဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ သီလဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ သုတဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ စာဂဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ ပညာဖြင့်ကြီးပွါး၏။ ရဟန်းတို့ ဤကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါးသော အရိယာတပည့်သည် မြတ်သော ကြီးပွါးခြင်းဖြင့့်ကြီးပွါး၏၊ ကိုယ်၏ အနှစ်ကိုလည်း ယူတတ်၏၊ အမြတ်ကိုလည်း ယူတတ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သဒ္ဓါဖြင့်လည်းကောင်း၊ သီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့့််လည်းကောင်း၊ စာဂ, သုတနှစ်ပါးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ကြီးပွါးခြင်းသဘောရှိသော အဆင်ခြင် ပညာနှင့် ပြည့်စုံသောထိုသူတော်ကောင်းသည် ဤဘဝ၌ပင် မိမိ၏ (သီလ သမာဓိ စသော) အနှစ်ကို ယူလေသတည်း။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.63 7. Perceptions Growth (1st) “Mendicants, a male noble disciple who grows in five ways grows nobly, taking on what is essential and excellent in this life. What five? He grows in faith, ethics, learning, generosity, and wisdom. A male noble disciple who grows in these five ways grows nobly, taking on what is essential and excellent in this life. He who grows in faith and ethics, wisdom, and both generosity and learning— a good man such as he sees clearly, and takes on what is essential for himself in this life.”
၄။ ဒုတိယဝဍ္ဎိသုတ္တံ
၆၄။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎမာနာ အရိယသာဝိကာ အရိယာယ ဝဍ္ဎိယာ ဝဍ္ဎတိ, သာရာဒါယိနီ စ ဟောတိ ဝရာဒါယိနီ စ ကာယဿ။ ကတမာဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓါယ ဝဍ္ဎတိ, သီလေန ဝဍ္ဎတိ, သုတေန ဝဍ္ဎတိ, စာဂေန ဝဍ္ဎတိ, ပညာယ ဝဍ္ဎတိ – ဣမာဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဝဍ္ဎီဟိ ဝဍ္ဎမာနာ အရိယသာဝိကာ အရိယာယ ဝဍ္ဎိယာ ဝဍ္ဎတိ, သာရာဒါယိနီ စ ဟောတိ ဝရာဒါယိနီ စ ကာယဿာ’’တိ။
‘‘သဒ္ဓါယ သီလေန စ ယာ ပဝဍ္ဎတိ [ယာဓ ဝဍ္ဎတိ (သီ။)],
ပညာယ စာဂေန သုတေန စူဘယံ၊
သာ တာဒိသီ သီလဝတီ ဥပါသိကာ,
အာဒီယတီ သာရမိဓေဝ အတ္တနော’’တိ။ စတုတ္ထံ၊
၄-ဒုတိယ ဝဋ္ဌိသုတ် ၆၄။ ရဟန်းတို့ ကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါးသော အရိယာတပည့်မသည် မြတ်သောကြီးပွါးခြင်းဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ ကိုယ်၏ အနှစ်ကိုလည်း ယူတတ်၏၊ အမြတ်ကိုလည်း ယူတတ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - သဒ္ဓါဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ သီလဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ သုတဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ စာဂဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ ပညာဖြင့်ကြီးပွါး၏။ ရဟန်းတို့ ဤကြီးပွါးခြင်း ငါးမျိုးတို့ဖြင့် ကြီးပွါးသော အရိယာတပည့်မသည် မြတ်သော ကြီးပွါးခြင်းဖြင့် ကြီးပွါး၏၊ ကိုယ်၏ အနှစ်ကိုလည်း ယူတတ်၏၊ အမြတ်ကိုလည်း ယူတတ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သဒ္ဓါဖြင့်လည်းကောင်း၊ သီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပညာဖြင့့််လည်းကောင်း၊ စာဂ, သုတနှစ်ပါးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြီးပွါးခြင်းသဘောရှိသော သီလနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုဥပါသိကာမသည်ဤဘဝ၌ပင် မိမိ၏ (သီလ သမာဓိ စသော) အနှစ်ကို ယူလေ သတည်း။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.64 7. Perceptions Growth (2nd) “Mendicants, a female noble disciple who grows in five ways grows nobly, taking on what is essential and excellent in this life. What five? She grows in faith, ethics, learning, generosity, and wisdom. A female noble disciple who grows in these five ways grows nobly, taking on what is essential and excellent in this life. She who grows in faith and ethics, wisdom, and both generosity and learning— a virtuous laywoman such as she takes on what is essential for herself in this life.”
၅။ သာကစ္ဆသုတ္တံ
၆၅။ [အ။ နိ။ ၅။၁၆၄] ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံသာကစ္ဆော သဗြဟ္မစာရီနံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, သီလသမ္ပဒါယ ကထာယ စ အာဂတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, သမာဓိသမ္ပဒါယ ကထာယ စ အာဂတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပညာသမ္ပဒါယ ကထာယ စ အာဂတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ ကထာယ စ အာဂတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါယ ကထာယ စ အာဂတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံသာကစ္ဆော သဗြဟ္မစာရီန’’န္တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-သာကစ္ဆသုတ် ၆၅။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့ ဆွေးနွေးထိုက်သူဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - မိမိကလည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သီလပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် မေးလာသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သမာဓိပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် မေးလာသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ပညာပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် မေးလာသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမုတ္တိ’နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် မေးလာသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း၌ မြင်စွမ်းနိုင်သော ဉာဏ်အမြင် ‘ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’ နှင့်ပြည့်စုံ၏၊ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း၌ မြင်စွမ်းနိုင်သော ဉာဏ်အမြင်ပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် မေးလာသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့ ဆွေးနွေးထိုက်သူဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.65 7. Perceptions Discussion “Mendicants, a mendicant with five qualities is fit to hold a discussion with their spiritual companions. What five? A mendicant is personally accomplished in ethics, and answers questions that come up when discussing accomplishment in ethics. They’re personally accomplished in immersion, and they answer questions that come up when discussing accomplishment in immersion. They’re personally accomplished in wisdom, and they answer questions that come up when discussing accomplishment in wisdom. They’re personally accomplished in freedom, and they answer questions that come up when discussing accomplishment in freedom. They’re personally accomplished in the knowledge and vision of freedom, and they answer questions that come up when discussing accomplishment in the knowledge and vision of freedom. A mendicant with these five qualities is fit to hold a discussion with their spiritual companions.”
၆။ သာဇီဝသုတ္တံ
၆၆။ [အ။ နိ။ ၅။၁၆၄] ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံသာဇီဝေါ သဗြဟ္မစာရီနံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္တနာ စ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, သီလသမ္ပဒါယ ကထာယ စ ကတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, သမာဓိသမ္ပဒါယ ကထာယ စ ကတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပညာသမ္ပဒါယ ကထာယ စ ကတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါယ ကထာယ စ ကတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ၊ အတ္တနာ စ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါယ ကထာယ စ ကတံ ပဉှံ ဗျာကတ္တာ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံသာဇီဝေါ သဗြဟ္မစာရီန’’န္တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-သာဇီဝသုတ် ၆၆။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့ မေးဖြေခြင်းငှါ ထိုက်သူဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - မိမိကလည်း သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သီလပြည့်စုံမှုနှင့်စပ်သောစကားဖြင့် ပြုစီရင်ထားသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း သမာဓိနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သမာဓိပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် ပြုစီရင်ထားသောပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ပညာပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် ပြုစီရင်ထားသောပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း ‘ဝိမုတ္တိ’နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် စပ်သောစကားဖြင့် ပြုစီရင်ထားသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ မိမိကလည်း (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်ခြင်း၌ မြင်စွမ်းနိုင်သော ဉာဏ်အမြင် ‘ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’ နှင့်ပြည့်စုံ၏၊ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၌ မြင်စွမ်းနိုင်သော ဉာဏ်အမြင်ပြည့်စုံမှုနှင့် စပ်သော စကားဖြင့်ပြုစီရင်ထားသော ပြဿနာကိုလည်း ဖြေဆိုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့ မေးဖြေခြင်းငှါ ထိုက်သူဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.66 7. Perceptions Sharing Life “Mendicants, a mendicant with five qualities is fit to share their life with their spiritual companions. What five? A mendicant is personally accomplished in ethics, and answers questions posed when discussing accomplishment in ethics. They’re personally accomplished in immersion, and they answer questions posed when discussing accomplishment in immersion. They’re personally accomplished in wisdom, and they answer questions posed when discussing accomplishment in wisdom. They’re personally accomplished in freedom, and they answer questions posed when discussing accomplishment in freedom. They’re personally accomplished in the knowledge and vision of freedom, and they answer questions posed when discussing accomplishment in the knowledge and vision of freedom. A mendicant with these five qualities is fit to share their life with their spiritual companions.”
၇။ ပဌမဣဒ္ဓိပါဒသုတ္တံ
၆၇။ ‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ပဉ္စ ဓမ္မေ [ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ (က။)] ဘာဝေတိ, ပဉ္စ ဓမ္မေ [ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ (က။)] ဗဟုလီကရောတိ, တဿ ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ, သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ, ဝီရိယသမာဓိ…ပေ… စိတ္တသမာဓိ… ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတိ, ဥဿောဠှိညေဝ ပဉ္စမိံ [ဥဿောဠှီယေဝ ပဉ္စမီ (သီ။)]။ ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဘာဝေတိ, ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဗဟုလီကရောတိ, တဿ ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ, သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-ပဌမ ဣဒ္ဓိပါဒသုတ် ၆၇။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများ၏၊ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြု၏၊ ထိုသူအား ယခုဘဝ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကိလေသာကြွင်းကျန်သေးလျှင် အနာဂါမ်အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း ဤအကျိုးနှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသောအကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ပြုလိုမှု ‘ဆန္ဒ’ လျှင် အကြီးအမှှူူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’, ပြုပြင်တတ်သော အားထုတ်မှု ‘ပဓာနသင်္ခါရ’ နှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးများ၏။ အားထုတ်မှု ‘ဝီရိယ’ လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’။ပ။ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’။ပ။ ပညာ ‘ဝီမံသ’ လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’, ပြုပြင်တတ်သော အားထုတ်မှု‘ပဓာနသင်္ခါရ’နှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးများ၏။ ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော လွန်ကဲသော လုံ့လကိုသာလျှင် (ပွါးများ၏)။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို ဤ တရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများ၏၊ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြု၏၊ ထိုသူအား ယခုဘဝ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို လည်းကောင်း၊ ကိလေသာ ကြွင်းကျန်သေးလျှင် အနာဂါမ်အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း ဤအကျိုး နှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးသော အကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.67 7. Perceptions Bases of Psychic Power (1st) “Mendicants, any monk or nun who develops and cultivates five qualities can expect one of two results: enlightenment in this very life, or if there’s residue left behind, non-return. What five? A mendicant develops the basis of psychic power that has immersion due to enthusiasm, and active effort … A mendicant develops the basis of psychic power that has immersion due to energy, and active effort … A mendicant develops the basis of psychic power that has immersion due to mental development, and active effort … A mendicant develops the basis of psychic power that has immersion due to inquiry, and active effort. And the fifth is sheer vigor. Any monk or nun who develops and cultivates these five qualities can expect one of two results: enlightenment in this very life, or if there’s residue left behind, non-return.”
၈။ ဒုတိယဣဒ္ဓိပါဒသုတ္တံ
၆၈။ ‘‘ပုဗ္ဗေဝါဟံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓိသတ္တောဝ သမာနော ပဉ္စ ဓမ္မေ ဘာဝေသိံ, ပဉ္စ ဓမ္မေ ဗဟုလီကာသိံ [ဗဟုလိမကာသိံ (က။), ဗဟုလမကာသိံ (က။)]။ ကတမေ ပဉ္စ? ဆန္ဒသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေသိံ, ဝီရိယသမာဓိ… စိတ္တသမာဓိ… ဝီမံသာသမာဓိပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေသိံ, ဥဿောဠှိညေဝ ပဉ္စမိံ။ သော ခေါ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေသံ ဥဿောဠှိပဉ္စမာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ယဿ ယဿ အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဿ ဓမ္မဿ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေသိံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိံ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခိံ – ‘အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘဝေယျံ…ပေ… ယာဝ ဗြဟ္မလောကာပိ ကာယေန ဝသံ ဝတ္တေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိံ သတိ သတိ အာယတနေ။
‘‘သော သစေ အာကင်္ခိံ…ပေ… ‘အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျ’န္တိ, တတြ တတြေဝ သက္ခိဘဗ္ဗတံ ပါပုဏိံ သတိ သတိ အာယတနေ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-ဒုတိယ ဣဒ္ဓိပါဒသုတ် ၆၈။ ရဟန်းတို့ သစ္စာလေးပါးတရားကို မသိသေးမီ ဘုရားအလောင်းသာဖြစ်သော ငါသည် ငါးမျိုးသော တရားတို့ကို ပွါးများခဲ့ပြီ၊ ငါးမျိုးသောတရားတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုခဲ့ပြီ၊ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ဆန္ဒလျှင် အကြီးအမှှူူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’, ပြုပြင်တတ်သော အားထုတ်မှု ‘ပဓာနသင်္ခါရ’နှင့် ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးများခဲ့ပြီ။ ဝီရိယလျှင် အကြီးအမှူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’။ပ။ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’။ပ။ ပညာလျှင် အကြီးအမှူးရှိသော တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’, ပြုပြင်တတ်သော အားထုတ်မှု‘ပဓာနသင်္ခါရ’ နှင့်ပြည့်စုံသော ဣဒ္ဓိပါဒ်ကို ပွါးများခဲ့ပြီ။ ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော လွန်ကဲသော လုံ့လကိုသာလျှင် (ပွါးများခဲ့ပြီ)။ ရဟန်းတို့ လွန်ကဲသော လုံ့လလျှင် ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော ဤတရားတို့ကို ပွါးများခြင်းကြောင့်ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုခြင်းကြောင့် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုအပ်သောတရားကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုရန် စိတ်ကို ညွတ်စေပြီ၊ (ရှေးဘဝအကြောင်းနှင့် ယခုဘဝအဘိညာဥ်၏အခြေခံ ဈာန်စသော) အကြောင်းရှိခဲ့သော် ထိုထိုအရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ်စသည်)သို့ ရောက်၏၊ “များစွာသော တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို ပြီးစေလို၏”။ပ။ “ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင်ကိုယ်ကို စိတ်အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေလို၏”ဟု ထိုငါသည် အကယ်၍ အလိုရှိခဲ့မူ (အခြေခံ) အကြောင်းရှိခဲ့သော် ထိုထိုအရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဥ်)သို့ ရောက်ခဲ့ပြီ၊ “အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားမရှိသော ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော‘အရဟတ္တဖိုလ်’ စိတ်နှင့် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သော ‘အရဟတ္တဖိုလ်’ ပညာကို ယခု ဘဝ၌ပင်ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍ မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေလို၏”ဟု ထိုငါသည် အကယ်၍အလိုရှိခဲ့မူ ထိုထိုအရာ၌ပင် သက်သေထိုက်သည့်အဖြစ် (အာသဝက္ခယဉာဏ်)သို့ ရောက်ခဲ့ပြီဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.68 7. Perceptions Bases of Psychic Power (2nd) “Mendicants, before my awakening—when I was still not awake but intent on awakening—I developed and cultivated five things. What five? The basis of psychic power that has immersion due to enthusiasm, and active effort … the basis of psychic power that has immersion due to energy, and active effort … the basis of psychic power that has immersion due to mental development, and active effort … the basis of psychic power that has immersion due to inquiry, and active effort. And the fifth is sheer vigor. When I had developed and cultivated these five things, with vigor as fifth, I extended the mind to realize by insight each and every thing that can be realized by insight; and I was capable of realizing those things, since each and every one was within range. If I wished: ‘May I multiply myself and become one again … controlling the body as far as the realm of divinity.’ I was capable of realizing it, since each and every one is within range. If I wished: … ‘May I realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with my own insight in this very life due to the ending of defilements.’ I was capable of realizing it, since each and every one is within range.”
၉။ နိဗ္ဗိဒါသုတ္တံ
၆၉။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညီ [အနဘိရတိသညီ (က။) အ။ နိ။ ၅။၁၂၁-၁၂၂, ၃၀၃-၃၀၄ ပဿိတဗ္ဗံ], သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ, မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ နဝမံ။
၉-နိဗ္ဗိဒါသုတ် ၆၉။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် စင်စစ်ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ စွဲမက်မှု ‘ရာဂ’ ကင်းခြင်းငှါ ချုပ်ခြင်းငှါ (ကိလေသာ) ငြိမ်းခြင်းငှါ ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိခြင်းငှါ သစ္စာလေးပါးတရားကို သိခြင်းငှါ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၌ မတင့်တယ်ဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ မျိုအပ်သောအစာ ‘အာဟာရ’၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိ၏။ လောကအားလုံး၌ မွေ့လျော်ဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိ၏။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၌ မမြဲဟု ရှုလေ့ရှိ၏။ သေခြင်း၌ ဖြစ်သော အမှတ် ‘မရဏသညာ’သည် ထိုရဟန်း၏ အတွင်းသန္တာန်၌ ကောင်းစွာ တည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် စင်စစ့်ငြီးငွေ့ခြင်းငှါ စွဲမက်မှု ‘ရာဂ’ ကင်းခြင်းငှါ ချုပ်ခြင်းငှါ (ကိလေသာ) ငြိမ်းခြင်းငှါ ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့်သိခြင်းငှါ သစ္စာ လေးပါးကို သိခြင်းငှါ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှါ ဖြစ်ကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.69 7. Perceptions Disillusionment “Mendicants, these five things, when developed and cultivated, lead solely to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment. What five? A mendicant meditates observing the ugliness of the body, perceives the repulsiveness of food, perceives dissatisfaction with the whole world, observes the impermanence of all conditions, and has well established the perception of their own death. These five things, when developed and cultivated, lead solely to disillusionment, dispassion, cessation, peace, insight, awakening, and extinguishment.”
၁၀။ အာသဝက္ခယသုတ္တံ
၇၀။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညီ, သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ, မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဒသမံ။
သညာဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ဒွေ စ သညာ ဒွေ ဝဍ္ဎီ စ, သာကစ္ဆေန စ သာဇီဝံ၊
ဣဒ္ဓိပါဒါ စ ဒွေ ဝုတ္တာ, နိဗ္ဗိဒါ စာသဝက္ခယာတိ။
၁၀-အာသဝက္ခယသုတ် ၇၀။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော်အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ မတင့်မတယ်ဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ မျိုအပ်သော အစာ ‘အာဟာရ’၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိ၏။ လောကအားလုံး၌ မွေ့လျော်ဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိ၏။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၌ မမြဲဟု ရှုလေ့ရှိ၏။ သေခြင်း၌ ဖြစ်သော အမှတ် ‘မရဏသညာ’သည် ထိုရဟန်း၏ အတွင်းသန္တာန်၌ ကောင်းစွာ တည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းငှါ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ နှစ်ခုမြောက် သညာဝဂ် ပြီး၏။ (ဂ) ၃-ယောဓာဇီ၀၀ဂ် ၁-ပဌမစေတောဝိမုတ္တိဖလသုတ်
Numbered Discourses 5.70 7. Perceptions The Ending of Defilements “Mendicants, these five things, when developed and cultivated, lead to the ending of defilements. What five? A mendicant meditates observing the ugliness of the body, perceives the repulsiveness of food, perceives dissatisfaction with the whole world, observes the impermanence of all conditions, and has well established the perception of their own death. These five things, when developed and cultivated, lead to the ending of defilements.”
(၈) ၃။ ယောဓာဇီဝဝဂ္ဂေါ
၁။ ပဌမစေတောဝိမုတ္တိဖလသုတ္တံ
၇၁။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ, ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ [ပဋိက္ကူလသညီ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)], သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညီ, သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ, မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ, ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ။ ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စေတောဝိမုတ္တော စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တော စ ဟောတိ – အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ‘ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဣတိပိ, သံကိဏ္ဏပရိခေါ [သံကိဏ္ဏပရိက္ခော (သျာ။ ကံ။)] ဣတိပိ, အဗ္ဗူဠှေသိကော ဣတိပိ, နိရဂ္ဂဠော ဣတိပိ, အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဣတိပိ’’’။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သံကိဏ္ဏပရိခေါ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပေါနောဘဝိကော [ပေါနောဗ္ဘဝိကော (သျာ။ က။)] ဇာတိသံသာရော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သံကိဏ္ဏပရိခေါ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဗ္ဗူဠှေသိကော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော တဏှာ ပဟီနာ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဗ္ဗူဠှေသိကော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နိရဂ္ဂဠော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝံကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာနိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နိရဂ္ဂဠော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဟောတီ’’တိ။ ပဌမံ။
၇၁။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော်လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသော အကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသောအာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ မတင့်မတယ်ဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ မျိုအပ်သော အစာ ‘အာဟာရ’၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိ၏။ လောကအားလုံး၌ မွေ့လျော်ဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိ၏။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့၌ မမြဲဟု ရှုလေ့ရှိ၏။ သေခြင်း၌ ဖြစ်သော အမှတ် ‘မရဏသညာ’သည် ထိုရဟန်း၏ အတွင်းသန္တာန်၌ ကောင်းစွာ တည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသော အကျိုးလည်းရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အကြင်အခါ၌ ရဟန်းသည် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်လည်း ရှိ၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာလည်း ရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ (ထိုအခါ၌ ) ဤရဟန်းကို “တံခါးကျည်ကိုပယ်ချပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ကျုံးကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “တံခါးတိုင်ကို နုတ်ပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “တံခါးရွက်ကို ဖွင့်ပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အလံကို ချပြီးသော၊ ဝန်ကို့ချပြီးသော၊ (ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်) မစပ်ယှဥ်သော မြတ်သောသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးကျည်ကို ပယ်ချပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မသိမှု ‘အဝိဇ္ဇာ’ ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကိုဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးကျည်ကို ပယ်ချပြီးသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် ကျုံးကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တစ်ဖန်ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သည့် ဇာတိသံသရာ (ပုညာဘိသင်္ခါရ) ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ် မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် ကျုံးကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးတိုင်ကို နုတ်ပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တပ်မက်ခြင်း ‘တဏှာ’ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးတိုင်ကို နုတ်ပြီးသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးရွက်ကို ဖွင့်ပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် အောက်ပိုင်း သံယောဇဥ်ငါးမျိုးတို့ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးရွက်ကို ဖွင့်ပြီးသူဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အလံကိုချပြီးသော၊ ဝန်ကိုချ ပြီးသော၊ (ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်) မစပ်ယှဥ်သော မြတ်သောသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ငါတကားဟု ထောင်လွှားခြင်း ‘အသ္မိမာန’ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကိုပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အလံကိုချပြီးသော၊ ဝန်ကိုချပြီးသော၊ (ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်) မစပ်ယှဥ်သော မြတ်သောသူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.71 8. Warriors Freedom of Heart is the Fruit (1st) “Mendicants, these five things, when developed and cultivated, have freedom of heart and freedom by wisdom as their fruit and benefit. What five? A mendicant meditates observing the ugliness of the body, perceives the repulsiveness of food, perceives dissatisfaction with the whole world, observes the impermanence of all conditions, and has well established the perception of their own death. These five things, when developed and cultivated, have freedom of heart and freedom by wisdom as their fruit and benefit. When a mendicant has freedom of heart and freedom by wisdom, such a mendicant is one who is called ‘one who has lifted the cross-bar’, ‘one who has filled in the moat’, ‘one who has pulled up the pillar’, ‘one who is unimpeded’, and also ‘a noble one with banner lowered and burden dropped, detached’. And how has a mendicant lifted the cross-bar? It’s when a mendicant has given up ignorance, cut it off at the root, made it like a palm stump, obliterated it, so it’s unable to arise in the future. That’s how a mendicant has lifted the cross-bar. And how has a mendicant filled in the moat? It’s when a mendicant has given up transmigrating through births in future lives, cut it off at the root, made it like a palm stump, obliterated it, so it’s unable to arise in the future. That’s how a mendicant has filled in the moat. And how has a mendicant pulled up the pillar? It’s when a mendicant has given up craving, cut it off at the root, made it like a palm stump, obliterated it, so it’s unable to arise in the future. That’s how a mendicant has pulled up the pillar. And how is a mendicant unimpeded? It’s when a mendicant has given up the five lower fetters, cut them off at the root, made them like a palm stump, obliterated them, so they’re unable to arise in the future. That’s how a mendicant is unimpeded. And how is a mendicant a noble one with with banner lowered and burden dropped, detached? It’s when a mendicant has given up the conceit ‘I am’, cut it off at the root, made it like a palm stump, obliterated it, so it’s unable to arise in the future. That’s how a mendicant is a noble one with banner lowered and burden dropped, detached.”
၂။ ဒုတိယစေတောဝိမုတ္တိဖလသုတ္တံ
၇၂။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ, ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ။ ကတမေ ပဉ္စ? အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ စေတောဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ, ပညာဝိမုတ္တိဖလာ စ ဟောန္တိ ပညာဝိမုတ္တိဖလာနိသံသာ စ။ ယတော ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စေတောဝိမုတ္တော စ ဟောတိ ပညာဝိမုတ္တော စ – အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ‘ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဣတိပိ, သံကိဏ္ဏပရိခေါ ဣတိပိ, အဗ္ဗူဠှေသိကော ဣတိပိ, နိရဂ္ဂဠော ဣတိပိ, အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဣတိပိ’’’။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဝိဇ္ဇာ ပဟီနာ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥက္ခိတ္တပလိဃော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သံကိဏ္ဏပရိခေါ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပေါနောဘဝိကော ဇာတိသံသာရော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သံကိဏ္ဏပရိခေါ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဗ္ဗူဠှေသိကော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော တဏှာ ပဟီနာ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလာ တာလာဝတ္ထုကတာ အနဘာဝံကတာ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အဗ္ဗူဠှေသိကော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နိရဂ္ဂဠော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ပဟီနာနိ ဟောန္တိ ဥစ္ဆိန္နမူလာနိ တာလာဝတ္ထုကတာနိ အနဘာဝံကတာနိ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာနိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု နိရဂ္ဂဠော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အသ္မိမာနော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရိယော ပန္နဒ္ဓဇော ပန္နဘာရော ဝိသံယုတ္တော ဟောတီ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဒုတိယစေတောဝိမုတ္တိဖလသုတ် ၇၂။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော်လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသော အကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏။ အဘယ်တရား ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အမြဲမရှိဟူသော အမှတ် ‘အနိစ္စသညာ’။ အမြဲမရှိခြင်း၌ ဆင်းရဲ၏ဟူသော အမှတ် ‘ဒုက္ခသညာ’။ ဆင်းရဲခြင်း၌ အလိုသို့မလိုက်ဟူသော အမှတ် ‘အနတ္တသညာ’။ ပယ်စွန့်အပ်၏ဟူသော အမှတ် ‘ပဟာနသညာ’။ စွဲမက်ခြင်းကင်း၏ဟူသော အမှတ် ‘ဝိရာဂသညာ’ တို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်ကုန်သည်ရှိသော် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသောအကျိုးလည်း ရှိကုန်၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာဟူသော အာနိသင်လည်း ရှိကုန်၏။ ရဟန်းတို့ အကြင်အခါ၌ ရဟန်းသည် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်လည်း ရှိ၏၊ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာလည်း ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ (ထိုအခါ၌ ) ဤရဟန်းကို “တံခါးကျည်ကို ပယ်ချပြီးသူ”ဟူ၍လည်ကောင်း၊ “ကျုံးကိုဖျက်ဆီးပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “တံခါးတိုင်ကို နုတ်ပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “တံခါးရွက်ကိုဖွင့်ပြီးသူ”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “အလံကို ချပြီးသော၊ ဝန်ကို ချပြီးသော၊ (ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်) မစပ်ယှဥ်သောမြတ်သော သူ”ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးကျည်ကို ပယ်ချပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မသိမှု ‘အဝိဇ္ဇာ’ ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးကျည်ကို ပယ်ချပြီးသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် ကျုံးကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တစ်ဖန်ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သည့် ဇာတိသံသရာ (ပုညာဘိသင်္ခါရ) ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ် မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် ကျုံးကို ဖျက်ဆီးပြီးသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးတိုင်ကို နုတ်ပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တပ်မက်ခြင်း ‘တဏှာ’ ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကိုဖြတ်ပြီး ဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးတိုင်ကို နုတ်ပြီးသူဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးရွက်ကို ဖွင့်ပြီးသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် အောက်ပိုင်း သံယောဇဥ်ငါးမျိုးတို့ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကို ပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တံခါးရွက်ကို ဖွင့်ပြီးသူဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အလံကို ချပြီးသော၊ ဝန်ကိုချပြီးသော၊ (ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်) မစပ်ယှဥ်သော မြတ်သောသူ ဖြစ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ငါတကားဟု ထောင်လွှားခြင်း ‘အသ္မိမာန’ ကို ပယ်ပြီးဖြစ်၏၊ အမြစ်ကို ဖြတ်ပြီးဖြစ်၏၊ နုတ်ပြီးသော ထန်းပင်ရာကဲ့သို့ ပြုပြီးဖြစ်၏၊ အသစ်မဖြစ်ခြင်းကိုပြုပြီးဖြစ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အလံကိုချပြီးသော၊ ဝန်ကိုချပြီးသော၊ (ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်) မစပ်ယှဥ်သော မြတ်သောသူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.72 8. Warriors Freedom of Heart is the Fruit (2nd) “Mendicants, these five things, when developed and cultivated, have freedom of heart and freedom by wisdom as their fruit and benefit. What five? The perception of impermanence, the perception of suffering in impermanence, the perception of not-self in suffering, the perception of giving up, and the perception of fading away. These five things, when developed and cultivated, have freedom of heart and freedom by wisdom as their fruit and benefit. When a mendicant has freedom of heart and freedom by wisdom, such a mendicant is one who is called ‘one who has lifted the cross-bar’, ‘one who has filled in the moat’, ‘one who has pulled up the pillar’, ‘one who is unimpeded’, and also ‘a noble one with banner lowered and burden dropped, detached’. …”
၃။ ပဌမဓမ္မဝိဟာရီသုတ္တံ
၇၃။ အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဓမ္မဝိဟာရီ, ဓမ္မဝိဟာရီ’တိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ။ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဓမ္မဝိဟာရီ ဟောတီ’’တိ?
‘‘ဣဓ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ, ဂေယျံ, ဝေယျာကရဏံ, ဂါထံ, ဥဒါနံ, ဣတိဝုတ္တကံ, ဇာတကံ, အဗ္ဘုတဓမ္မံ, ဝေဒလ္လံ။ သော တာယ ဓမ္မပရိယတ္တိယာ ဒိဝသံ အတိနာမေတိ, ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု ပရိယတ္တိဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ။ သော တာယ ဓမ္မပညတ္တိယာ ဒိဝသံ အတိနာမေတိ, ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု ပညတ္တိဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ။ သော တေန သဇ္ဈာယေန ဒိဝသံ အတိနာမေတိ, ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု သဇ္ဈာယဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ။ သော တေဟိ ဓမ္မဝိတက္ကေဟိ ဒိဝသံ အတိနာမေတိ, ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု ဝိတက္ကဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ဣဓ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ, ဂေယျံ, ဝေယျာကရဏံ, ဂါထံ, ဥဒါနံ, ဣတိဝုတ္တကံ, ဇာတကံ, အဗ္ဘုတဓမ္မံ, ဝေဒလ္လံ။ သော တာယ ဓမ္မပရိယတ္တိယာ န ဒိဝသံ အတိနာမေတိ, နာပိ ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, အနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ဓမ္မဝိဟာရီ ဟောတိ။
‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဒေသိတော မယာ ပရိယတ္တိဗဟုလော, ဒေသိတော ပညတ္တိဗဟုလော, ဒေသိတော သဇ္ဈာယဗဟုလော, ဒေသိတော ဝိတက္ကဗဟုလော, ဒေသိတော ဓမ္မဝိဟာရီ။ ယံ ခေါ, ဘိက္ခု [ယံ ဘိက္ခု (သျာ။ ကံ။ ပီ။)], သတ္ထာရာ ကရဏီယံ သာဝကာနံ ဟိတေသိနာ အနုကမ္ပကေန အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ကတံ ဝေါ တံ မယာ။ ဧတာနိ, ဘိက္ခု, ရုက္ခမူလာနိ, ဧတာနိ သုညာဂါရာနိ။ ဈာယထ, ဘိက္ခု, မာ ပမာဒတ္ထ, မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထ။ အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ပဌမ ဓမ္မဝိဟာရီသုတ် ၇၃။ ထိုအခါ ရဟန်းတစ်ပါးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား - “အသျှင်ဘုရား တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟု ဆိုပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား အဘယ်မျှလောက်ဖြင့် ရဟန်းသည် တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူ ဖြစ်ပါသနည်း”ဟု လျှောက်၏။ ရဟန်း ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် သုတ် ဂေယျ ဝေယျာကရဏ ဂါထာ ဥဒါန ဣတိဝုတ် ဇာတ်အဗ္ဘုတဓမ္မ ဝေဒလ္လဟူသော တရားကို သင်ယူ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုတရားတော်ကို သင်ယူခြင်းဖြင့်နေ့ကိုကုန်လွန်စေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းမှုကို စွန့်လွှတ်၏၊ မိမိ၏ အတွင်းသန္တာန်၌ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) ငြိမ်းမှုကို မကြိုးစား။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို သင်ကြားမှု ‘ပရိယတ္တိ’ များသူဟုသာ ဆိုအပ်၏၊ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ ကားမဆိုအပ်။ ရဟန်း နောက် တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြားနာအပ် သင်ယူအပ်ပြီးတိုင်းသော တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အား ဟော၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုတရားကို သူတစ်ပါးတို့အား သိစေခြင်းဖြင့် နေ့ကိုကုန်လွန်စေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းမှုကို စွန့်လွှတ်၏၊ မိမိ၏ အတွင်းသန္တာန်၌ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) ငြိမ်းမှုကို မကြိုးစား။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို သိစေခြင်း ‘ဝိညတ္တိ’များသူဟုသာ ဆိုအပ်၏။ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ကားမဆိုအပ်။ ရဟန်း နောက် တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြားနာအပ် သင်ယူအပ်ပြီးတိုင်းသော တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် ရွတ်အံ (သရဇ္ဈာယ်) ခြင်းဖြင့် နေ့ကိုကုန်လွန်စေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းမှုကို စွန့်လွှတ်၏၊ မိမိ၏ အတွင်းသန္တာန်၌ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) ငြိမ်းမှုကို မကြိုးစား။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို ရွတ်အံ ‘သရဇ္ဈာယ်’ ခြင်းများသူဟုသာ ဆိုအပ်၏၊ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ကားမဆိုအပ်။ ရဟန်း နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြားနာအပ် သင်ယူအပ်ပြီးတိုင်းသော တရားကို စိတ်ဖြင့်ကြံ၏၊ သုံးသပ်၏၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုတရားကို ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’တို့ဖြင့်နေ့ကိုကုန်လွန်စေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းမှုကို စွန့်လွှတ်၏၊ မိမိ၏ အတွင်းသန္တာန်၌ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) ငြိမ်းမှုကို မကြိုးစား။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’များသူဟုသာ ဆိုအပ်၏။ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ကားမဆိုအပ်။ ရဟန်း ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် သုတ် ဂေယျ ဝေယျာကရဏ ဂါထာ ဥဒါန ဣတိဝုတ် ဇာတ်အဗ္ဘုတဓမ္မ ဝေဒလ္လဟူသော တရားကို သင်ယူ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုတရားကို သင်ယူခြင်းဖြင့် နေ့ကိုမကုန်လွန်စေ၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းမှုကို မစွန့်လွှတ်၊ မိမိအတွင်းသန္တာန်၌ စိတ်၏ (ကိလေသာမှ) ငြိမ်းမှုကို ကြိုးစား၏။ ရဟန်း ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်း ဤသို့လျှင် ငါသည် သင်ကြား ‘ပရိယတ္တိ’ ခြင်းများသူကို ဟောပြီးပြီ၊ သူတစ်ပါးတို့အားသိစေခြင်း များသူကို ဟောပြီးပြီ၊ ရွတ်အံ ‘သရဇ္ဈာယ်’ခြင်းများသူကို ဟောပြီးပြီ၊ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’များသူကို ဟောပြီးပြီ၊ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူကို ဟောပြီးပြီ၊ ရဟန်း အစီးအပွါးကို ရှာလေ့ရှိ၍ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သည့် ဆရာဖြစ်သော ငါသည် တပည့်တို့အား သနားစောင့်ရှောက်မှုကို အကြောင်းပြု၍သင်တို့အတွက် ထိုပြုဖွယ်ကို ငါပြုပြီးပြီ၊ ရဟန်း ဤသည်တို့ကား သစ်ပင်ရင်းတို့တည်း၊ ဤသည်တို့ကား ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်တို့ပင်တည်း၊ ရဟန်း ကပ်၍ ရှုကြည့်ကြကုန်လော့၊ မမေ့မလျော့ကြကုန်လင့်၊နောက်မှ (အားမထုတ်လိုက်ရ)ဟု နောင်တပူပန်ခြင်း မဖြစ်ကြစေကုန်လင့်၊ ဤသည်ကား သင်တို့အားငါတို့၏ အဆုံးအမပင်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.73 8. Warriors One Who Lives by the Teaching (1st) Then a mendicant went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him: “Sir, they speak of ‘one who lives by the teaching’. How is a mendicant who lives by the teaching defined?” “Mendicant, take a mendicant who memorizes the teaching— statements, mixed prose & verse, discussions, verses, inspired exclamations, legends, stories of past lives, amazing stories, and elaborations. They spend too much time studying that teaching. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. That mendicant is called one who studies a lot, not one who lives by the teaching. Furthermore, a mendicant teaches Dhamma in detail to others as they learned and memorized it. They spend too much time advocating that teaching. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. That mendicant is called one who advocates a lot, not one who lives by the teaching. Furthermore, a mendicant rehearses the teaching in detail as they learned and memorized it. They spend too much time reciting that teaching. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. That mendicant is called one who rehearses a lot, not one who lives by the teaching. Furthermore, a mendicant thinks about and considers the teaching in their heart, examining it with the mind as they learned and memorized it. They spend too much time thinking about that teaching. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. That mendicant is called one who thinks a lot, not one who lives by the teaching. Take a mendicant who memorizes the teaching— statements, mixed prose & verse, discussions, verses, inspired exclamations, legends, stories of past lives, amazing stories, and elaborations. They don’t spend too much time studying that teaching. They don’t neglect retreat, and they’re committed to internal serenity of heart. That’s how a mendicant is one who lives by the teaching. So, mendicant, I’ve taught you the one who studies a lot, the one who advocates a lot, the one who rehearses a lot, the one who thinks a lot, and the one who lives by the teaching. Out of sympathy, I’ve done what a teacher should do who wants what’s best for their disciples. Here are these roots of trees, and here are these empty huts. Practice absorption, mendicant! Don’t be negligent! Don’t regret it later! This is my instruction to you.”
၄။ ဒုတိယဓမ္မဝိဟာရီသုတ္တံ
၇၄။ အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဓမ္မဝိဟာရီ ဓမ္မဝိဟာရီ’တိ, ဘန္တေ, ဝုစ္စတိ။ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု ဓမ္မဝိဟာရီ ဟောတီ’’တိ?
‘‘ဣဓ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ, ဂေယျံ, ဝေယျာကရဏံ, ဂါထံ, ဥဒါနံ, ဣတိဝုတ္တကံ, ဇာတကံ, အဗ္ဘုတဓမ္မံ, ဝေဒလ္လံ၊ ဥတ္တရိ [ဥတ္တရိံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] စဿ ပညာယ အတ္ထံ နပ္ပဇာနာတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု ပရိယတ္တိဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန ပရေသံ ဒေသေတိ, ဥတ္တရိ စဿ ပညာယ အတ္ထံ နပ္ပဇာနာတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု ပညတ္တိဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရေန သဇ္ဈာယံ ကရောတိ, ဥတ္တရိ စဿ ပညာယ အတ္ထံ နပ္ပဇာနာတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု သဇ္ဈာယဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ယထာသုတံ ယထာပရိယတ္တံ ဓမ္မံ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ မနသာနုပေက္ခတိ, ဥတ္တရိ စဿ ပညာယ အတ္ထံ နပ္ပဇာနာတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခု – ‘ဘိက္ခု ဝိတက္ကဗဟုလော, နော ဓမ္မဝိဟာရီ’’’။
‘‘ဣဓ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ – သုတ္တံ, ဂေယျံ, ဝေယျာကရဏံ, ဂါထံ, ဥဒါနံ, ဣတိဝုတ္တကံ, ဇာတကံ, အဗ္ဘုတဓမ္မံ, ဝေဒလ္လံ၊ ဥတ္တရိ စဿ ပညာယ အတ္ထံ ပဇာနာတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခု, ဘိက္ခု ဓမ္မဝိဟာရီ ဟောတိ။
‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ဒေသိတော မယာ ပရိယတ္တိဗဟုလော, ဒေသိတော ပညတ္တိဗဟုလော, ဒေသိတော သဇ္ဈာယဗဟုလော, ဒေသိတော ဝိတက္ကဗဟုလော, ဒေသိတော ဓမ္မဝိဟာရီ။ ယံ ခေါ, ဘိက္ခု, သတ္ထာရာ ကရဏီယံ သာဝကာနံ ဟိတေသိနာ အနုကမ္ပကေန အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ, ကတံ ဝေါ တံ မယာ။ ဧတာနိ, ဘိက္ခု, ရုက္ခမူလာနိ, ဧတာနိ သုညာဂါရာနိ။ ဈာယထ ဘိက္ခု, မာ ပမာဒတ္ထ, မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထ။ အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ဒုတိယ ဓမ္မဝိဟာရီသုတ် ၇၄။ ထိုအခါ ရဟန်းတစ်ပါးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေလျက် မြတ်စွာဘုရားအား - “အသျှင်ဘုရား တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟု ဆိုပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား အဘယ်မျှလောက် ဖြင့် ရဟန်းသည် တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူ ဖြစ်ပါသနည်း”ဟု လျှောက်၏။ ရဟန်း ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် သုတ် ဂေယျ ဝေယျာကရဏ ဂါထာ ဥဒါန ဣတိဝုတ် ဇာတ် အဗ္ဘုတဓမ္မ ဝေဒလ္လဟူသော တရားကို သင်ယူ၏၊ ထို့ထက် ပိုလွန်၍ကား ထိုတရား၏ အနက်ကိုပညာဖြင့် မသိ။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို သင်ကြားမှု‘ပရိယတ္တိ’ များသူဟူ၍သာ ဆိုအပ်၏၊ တရားနှင့် နေလေ့ရှိသူဟူ၍ကား မဆိုအပ်။ ရဟန်း နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြားနာအပ် သင်ယူအပ်ပြီးတိုင်းသော တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အား ဟောကြား၏၊ ထို့ထက် ပိုလွန်၍ကား ထိုတရား၏ အနက်ကိုပညာဖြင့် မသိ။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို သိစေခြင်း ‘ဝိညတ္တိ’ များသူဟူ၍သာ ဆိုအပ်၏။ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ ကားမဆိုအပ်။ ရဟန်း နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြားနာအပ် သင်ယူအပ်ပြီးတိုင်းသော တရားကိုအကျယ်အားဖြင့် ရွတ်အံ (သရဇ္ဈာယ်) ခြင်းကို ပြု၏၊ ထို့ထက် ပိုလွန်၍ကား ထိုတရား၏ အနက်ကိုပညာ ဖြင့် မသိ။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို ရွတ်အံ ‘သရဇ္ဈာယ်’ ခြင်းများသူဟူ၍သာ ဆိုအပ်၏။ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ကား မဆိုအပ်။ ရဟန်း နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ကြားနာအပ် သင်ယူအပ်ပြီးတိုင်းသော တရားကို စိတ်ဖြင့်ကြံစည်၏၊ သုံးသပ်၏၊ စိတ်ဖြင့် အဖန်ဖန်ရှု၏၊ ထို့ထက် ပိုလွန်၍ကား ထိုတရား၏ အနက်ကို ပညာဖြင့်မသိ။ ရဟန်း ဤရဟန်းကို ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’များသူဟုသာ ဆိုအပ်၏၊ တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူဟူ၍ကားမဆိုအပ်။ ရဟန်း ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် သုတ် ဂေယျ ဝေယျာကရဏ ဂါထာ ဥဒါန ဣတိဝုတ် ဇာတ်အဗ္ဘုတဓမ္မ ဝေဒလ္လဟူသော တရားကို သင်ယူ၏၊ ထို့ထက် ပိုလွန်၍လည်း ထိုတရား၏ အနက်ကိုပညာဖြင့် သိ၏။ ရဟန်း ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် တရားနှင့်နေလေ့ရှိသူ ဖြစ်၏။ ရဟန်း ဤသို့လျှင် ငါသည် သင်ကြားခြင်းများသူကို ဟောပြီးပြီ၊ သူတစ်ပါးတို့အား သိစေခြင်းများသူကို ဟောပြီးပြီ၊ ရွတ်အံ ‘သရဇ္ဈာယ်’ ခြင်းများသူကို ဟောပြီးပြီ၊ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ များသူကိုဟောပြီးပြီ၊ တရားနှင့် နေလေ့ရှိသူကို ဟောပြီးပြီ။ ရဟန်း အစီးအပွါးကို ရှာလေ့ရှိ၍ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သည့် ဆရာဖြစ်သော ငါသည် တပည့်တို့အား သနားစောင့်ရှောက်မှုကို အကြောင်းပြု၍ သင်တို့အတွက် ထိုပြုဖွယ်ကို ငါပြုပြီးပြီ၊ ရဟန့်းဤသည်တို့ကား သစ်ပင်ရင်းတို့တည်း၊ ဤသည်တို့ကား ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်တို့ပင်တည်း၊ ရဟန်းကပ်၍ ရှုကြကုန်လော့၊ မမေ့မလျော့ကြကုန်လင့်၊ နောက်မှ (အားမထုတ်လိုက်ရ)ဟု နောင်တပူပန်ခြင်းမဖြစ်ကြစေကုန်လင့်၊ ဤသည်ကား သင်တို့အား ငါတို့၏ အဆုံးအမပင်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.74 8. Warriors One Who Lives by the Teaching (2nd) Then a mendicant went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him: “Sir, they speak of ‘one who lives by the teaching’. How is a mendicant who lives by the teaching defined?” “Mendicant, take a mendicant who memorizes the teaching— statements, mixed prose & verse, discussions, verses, inspired exclamations, legends, stories of past lives, amazing stories, and elaborations. But they don’t understand the higher meaning. That mendicant is called one who studies a lot, not one who lives by the teaching. Furthermore, a mendicant teaches Dhamma in detail to others as they learned and memorized it. But they don’t understand the higher meaning. That mendicant is called one who advocates a lot, not one who lives by the teaching. Furthermore, a mendicant rehearses the teaching in detail as they learned and memorized it. But they don’t understand the higher meaning. That mendicant is called one who rehearses a lot, not one who lives by the teaching. Furthermore, a mendicant thinks about and considers the teaching in their heart, examining it with the mind as they learned and memorized it. But they don’t understand the higher meaning. That mendicant is called one who thinks a lot, not one who lives by the teaching. Take a mendicant who memorizes the teaching— statements, mixed prose & verse, discussions, verses, inspired exclamations, legends, stories of past lives, amazing stories, and elaborations. And they do understand the higher meaning. That’s how a mendicant is one who lives by the teaching. So, mendicant, I’ve taught you the one who studies a lot, the one who advocates a lot, the one who rehearses a lot, the one who thinks a lot, and the one who lives by the teaching. Out of sympathy, I’ve done what a teacher should do who wants what’s best for their disciples. Here are these roots of trees, and here are these empty huts. Practice absorption, mendicant! Don’t be negligent! Don’t regret it later! This is my instruction to you.”
၅။ ပဌမယောဓာဇီဝသုတ္တံ
၇၅။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ရဇဂ္ဂညေဝ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ န သန္ထမ္ဘတိ န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝရူပေါပိ [ဧဝရူပေါ (သီ။) ပု။ ပ။ ၁၉၃], ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော [ဧကစ္စော (သီ။)] ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ၊ အပိ စ ခေါ ဓဇဂ္ဂညေဝ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ၊ အပိ စ ခေါ ဥဿာရဏညေဝ [ဥဿာဒနံယေဝ (သီ။ ပီ။)] သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဥဿာရဏံ၊ အပိ စ ခေါ သမ္ပဟာရေ ဟညတိ [အာဟညတိ (သီ။)] ဗျာပဇ္ဇတိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဥဿာရဏံ, သဟတိ သမ္ပဟာရံ။ သော တံ သင်္ဂါမံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဇ္ဈာဝသတိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ယောဓာဇီဝါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စိမေ ယောဓာဇီဝူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ ဘိက္ခူသု။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရဇဂ္ဂညေဝ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ [သန္တာနေတုံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)]။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ကိမဿ ရဇဂ္ဂသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သုဏာတိ – ‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ကုမာရီ ဝါ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ’တိ။ သော တံ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ဣဒမဿ ရဇဂ္ဂသ္မိံ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ ရဇဂ္ဂညေဝ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဟတိ ရဇဂ္ဂံ၊ အပိ စ ခေါ ဓဇဂ္ဂညေဝ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ကိမဿ ဓဇဂ္ဂသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု န ဟေဝ ခေါ သုဏာတိ – ‘အမုကသ္မိံ နာမ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဣတ္ထီ ဝါ ကုမာရီ ဝါ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတာ’တိ၊ အပိ စ ခေါ သာမံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ကုမာရိံ ဝါ အဘိရူပံ ဒဿနီယံ ပါသာဒိကံ ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ။ သော တံ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ဣဒမဿ ဓဇဂ္ဂသ္မိံ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ၊ အပိ စ ခေါ ဓဇဂ္ဂညေဝ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ၊ အပိ စ ခေါ ဥဿာရဏညေဝ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ကိမဿ ဥဿာရဏာယ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုံ အရညဂတံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတံ ဝါ သုညာဂါရဂတံ ဝါ မာတုဂါမော ဥပသင်္ကမိတွာ ဦဟသတိ [ဥဟသတိ (က။), ဩဟသတိ (သျာ။ ကံ။) ပု။ ပ။ ၁၉၆] ဥလ္လပတိ ဥဇ္ဇဂ္ဃတိ ဥပ္ပဏ္ဍေတိ။ သော မာတုဂါမေန ဦဟသိယမာနော ဥလ္လပိယမာနော ဥဇ္ဇဂ္ဃိယမာနော ဥပ္ပဏ္ဍိယမာနော သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။ ဣဒမဿ ဥဿာရဏာယ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ၊ အပိ စ ခေါ ဥဿာရဏညေဝ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ, န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဥဿာရဏံ၊ အပိ စ ခေါ သမ္ပဟာရေ ဟညတိ ဗျာပဇ္ဇတိ။ ကိမဿ သမ္ပဟာရသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုံ အရညဂတံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတံ ဝါ သုညာဂါရဂတံ ဝါ မာတုဂါမော ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိနိသီဒတိ အဘိနိပဇ္ဇတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ။ သော မာတုဂါမေန အဘိနိသီဒိယမာနော အဘိနိပဇ္ဇိယမာနော အဇ္ဈောတ္ထရိယမာနော သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ။ ဣဒမဿ သမ္ပဟာရသ္မိံ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဥဿာရဏံ, အပိ စ ခေါ သမ္ပဟာရေ ဟညတိ ဗျာပဇ္ဇတိ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဥဿာရဏံ, သဟတိ သမ္ပဟာရံ, သော တံ သင်္ဂါမံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဇ္ဈာဝသတိ။ ကိမဿ သင်္ဂါမဝိဇယသ္မိံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အရညဂတံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတံ ဝါ သုညာဂါရဂတံ ဝါ မာတုဂါမော ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိနိသီဒတိ အဘိနိပဇ္ဇတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ။ သော မာတုဂါမေန အဘိနိသီဒိယမာနော အဘိနိပဇ္ဇိယမာနော အဇ္ဈောတ္ထရိယမာနော ဝိနိဝေဌေတွာ ဝိနိမောစေတွာ ယေန ကာမံ ပက္ကမတိ။ သော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ။
‘‘သော အရညဂတော ဝါ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ သုညာဂါရဂတော ဝါ နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ သော အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယ ဝိဂတာဘိဇ္ဈေန စေတသာ ဝိဟရတိ, အဘိဇ္ဈာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ၊ ဗျာပါဒပဒေါသံ ပဟာယ အဗျာပန္နစိတ္တော ဝိဟရတိ, သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဗျာပါဒပဒေါသာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ၊ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟာယ ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ဝိဟရတိ အာလောကသညီ သတော သမ္ပဇာနော, ထိနမိဒ္ဓါ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟာယ အနုဒ္ဓတော ဝိဟရတိ အဇ္ဈတ္တံ ဝူပသန္တစိတ္တော, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စာ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ၊ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဟာယ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဟရတိ အကထံကထီ ကုသလေသု ဓမ္မေသု, ဝိစိကိစ္ဆာယ စိတ္တံ ပရိသောဓေတိ။ သော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော, သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ, ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။
‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ အနင်္ဂဏေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ မုဒုဘူတေ ကမ္မနိယေ ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ အာသဝါနံ ခယဉာဏာယ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ။ သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘ဣမေ အာသဝါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ အာသဝသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ အာသဝနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ အာသဝနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ တဿ ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, ဘဝါသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, အဝိဇ္ဇာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ ဟောတိ။ ‘ခီဏာ ဇာတိ, ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ကတံ ကရဏီယံ, နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာတိ။ ဣဒမဿ သင်္ဂါမဝိဇယသ္မိံ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ သဟတိ ရဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဓဇဂ္ဂံ, သဟတိ ဥဿာရဏံ, သဟတိ သမ္ပဟာရံ, သော တံ သင်္ဂါမံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ယောဓာဇီဝူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ ဘိက္ခူသူ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-ပဌမသုတ် ယောဓာဇီဝသုတ် ၇၅။ ရဟန်းတို့ သူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ် မြင်းတပ် စသည်တို့ကြောင့်တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို မြင်၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့သက်ဆင်းရန် မတတ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ပဌမသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ် မြင်းတပ်စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊သို့သော်လည်း အလံဖျားကို မြင်ရပါမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက် ဆင်းရန် မတတ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သောသူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသောဒုတိယသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ် မြင်းတပ်စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊သို့သော်လည်း (ဆင် မြင်း ရထား ဗိုလ်ခြေတို့၏) ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို ကြားရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းရန် မတတ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သောသူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော တတိယသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ် မြင်းတပ်စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ (ဆင် မြင်း ရထား ဗိုလ်ခြေတို့၏) ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊သို့သော်လည်းထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းကြောင့် ပင်ပန်း၏၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်း သည်လည်း ရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော စတုတ္ထသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် (ဆင်တပ် မြင်းတပ် စသည်တို့ကြောင့် တက်လာသော) မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ ခံနိုင်၏၊ (ဆင် မြင်း ရထား ဗိုလ်ခြေတို့၏) ကျယ်လောင်မြောက်မြားသောအသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းကိုလည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်အရပ်ကို အောင်မြင်လျက် အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိသည်ဖြစ်၍ထိုစစ်မြေဦးကိုပင်လျှင် စိုးအုပ်၍ နေ၏၊ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤသို့သဘောရှိသော အချို့သော သူရဲကောင်းသည်လည်း ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသောပဉ္စမသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူပင် သူရဲကောင်းတို့နှင့် တူကုန်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကိုသာလျှင် မြင်၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကိုထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်၏။ ထိုရဟန်း၏ မြူမှုန့်ထုဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် “ဤမည်သော ရွာ နိဂုံး၌ မိန်းမကြီးသည်လည်းကောင်း၊ မိန်းမပျိုသည်လည်းကောင်း အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ရှုချင်ဖွယ်ရှိ၏၊ စိတ်ကြည်လင်ဖွယ် ရှိ၏၊ လွန်ကဲသောအဆင်း သဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏”ဟူ၍ (သတင်း) ကြား၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုသတင်းကို ကြား၍ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါမတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်လေ၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ မြူမှုန့်ထုပင်တည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို မြင်၍သာလျှင် ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည် ကားရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ပဌမသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင် သေး၏၊ သို့သော်လည်း အလံဖျားကို မြင်ရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်စွမ်းနိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချ ပြီးလျှင်လူထွက်လေ၏။ ထိုရဟန်း၏ အလံဖျားဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် “ဤမည်သောရွာ ဤမည်သောနိဂုံး၌ မိန်းမကြီးသည်လည်းကောင်း၊ မိန်းမပျိုသည်လည်းကောင်း အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ရှုချင်ဖွယ်ရှိ၏၊ စိတ်ကြည်လင်ဖွယ်ရှိ၏၊ လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏”ဟူ၍ (သတင်းမူကား) မကြား၊ စင်စစ်သော်ကား အလွန်အဆင်းလှ၍ ရှုချင်ဖွယ်လည်းရှိ စိတ်ကြည်လင်ဖွယ်လည်းရှိသဖြင့် လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့်ပြည့်စုံသော မိန်းမကြီးကိုလည်းကောင်း၊ မိန်းမပျိုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်တိုင်ပင် တွေ့မြင်၏။ ထိုရဟန်းသည် ထိုမိန်းမကို တွေ့မြင်ရ၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်လေ၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ အလံဖျားပင်တည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်းအလံဖျားကို မြင်ရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့သက်ဆင်းခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည် ကာ့းရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ဒုတိယသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ကျယ်လောင်မြောက်မြားသောအသံကို ကြားရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်လေ၏။ ထိုရဟန်း၏ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ တောသို့ဖြစ်စေ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ဖြစ်စေ ကပ်ရောက်နေသော ရဟန်းသို့ မာတုဂါမသည် ချဥ်းကပ်လာ၍ ပြုံးလည်း ပြုံး၏၊ မြှောက်ပင့်၍လည်း ပြောဆို၏၊ ပြင်းစွာလည်း ရယ်မော၏၊ ပြောင်လှောင်လည်း ပြောင်လှောင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် မာတုဂါမကပြုံး သည်ရှိသော် မြှောက်ပင့်၍ ပြောဆိုသည်ရှိသော် ပြင်းစွာ ရယ်သည်ရှိသော် ပြောင်လှောင်သည်ရှိသော်ဆုတ် နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သိက္ခာ အားနည်းမှုကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချပြီးလျှင် လူထွက်လေ၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ကျယ်လောင် မြောက်မြားသော အသံပင်တည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကိုကြားရမူကား ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါမတတ် နိုင်သကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ အချို့သော ရဟန်းသည် ဤသာသနာတော်၌ ဤသို့ သဘောရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကားရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော တတိယသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်သော်ကား ပင်ပန်း၏၊ ပျက်စီး၏။ ထိုရဟန်း၏ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ တောသို့ဖြစ်စေ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ဖြစ်စေ ကပ်ရောက်နေသော ရဟန်းသို့ မာတုဂါမသည် ချဥ်းကပ်လာပြီးလျှင် အနီး၌ ကပ်၍ ထိုင်၏၊ အနီး၌ ကပ်၍အိပ်၏၊ ဖိစီးလွှမ်းမိုး၏၊ ထိုရဟန်းသည် မာတုဂါမက အနီး၌ ကပ်၍ ထိုင်နေသည်ရှိသော် အနီး၌ ကပ်၍အိပ်နေသည်ရှိသော် ဖိစီးလွှမ်းမိုးသည်ရှိသော် သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာ မပြုမူ၍ သိက္ခာမချဘဲမေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲ၏၊ ဤသည်ကား ထိုရဟန်း၏ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းပင်တည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရ သော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ သို့သော်လည်း ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်သော်ကား ပင်ပန်းပျက်စီးသကဲ့သိုု့ ရဟန်းတို့ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည် ကားရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော စတုတ္ထသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ရဟန်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းကိုလည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်ကို့အောင်မြင်လျက် အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုစစ်မြေပြင်ဦးကိုပင်လျှင် စိုးအုပ်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်း၏ အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ဟူသည် အဘယ်နည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ တောသို့ဖြစ်စေ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ဖြစ်စေ ကပ်ရောက်နေသော ရဟန်းသို့ မာတုဂါမသည် ချဥ်းကပ်လာပြီးလျှင် အနီး၌ ကပ်၍ ထိုင်၏၊ အနီး၌ ကပ်၍အိပ်၏၊ ဖိစီး လွှမ်းမိုး၏၊ ထိုရဟန်းသည် မာတုဂါမက အနီး၌ ကပ်၍ ထိုင်နေသည်ရှိသော် အနီး၌ ကပ်၍ အိပ်နေသည်ရှိသော် ဖိစီးလွှမ်းမိုးသည်ရှိသော် ဖြေ၍ လွှတ်စေလျက် အလိုရှိရာ အရပ်သို့ဖဲသွား၏။ ထိုရဟန်းသည် တော သစ်ပင်ရင်း တောင် ချောက် တောင်ခေါင်း သင်းချိုင်း တောအုပ်လွင်ပြင် ကောက်ရိုးပုံဟူသော ဆိတ်ငြိမ်သော ကျောင်း (အိပ်ရာနေရာ) ကို မှီဝဲ၏၊ ထိုရဟန်းသည်တောသို့ ကပ်၍လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်ရင်းသို့ ကပ်၍လည်းကောင်း၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ကပ်၍လည်းကောင်းထက်ဝယ် ဖွဲ့ခွေပြီးလျှင် ကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာ ထား၍ (ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့) ရှေးရှု သတိကို ဖြစ်စေလျက်ထိုင်၏၊ ထို ရဟန်းသည် ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးဟူသော လောက၌ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ ကို ပယ်၍မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ ကင်းသော စိတ်ဖြင့် နေ၏၊ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ပျက်စီးစေ လိုသော ဒေါသကို ပယ်၍ မပျက်စီးစေလိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၏အစီး အပွါးကို လိုလားလျက် နေ၏၊ ပျက်စီးစေလိုသော ‘ဒေါသ’ မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်း ခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ ကို ပယ်၍ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ မှ ကင်းသည်ဖြစ်၍အောက်မေ့ဆင်ခြင်လျက် အလင်းရောင်ကို မှတ်ခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ‘ထိနမိဒ္ဓ’ မှစိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ နောင်တတစ်ဖန်ပူပန်ခြင်း ‘ကုက္ကုစ္စ’ ကို ပယ်၍ မိမိသန္တာန်၌ ငြိမ်းအေးသော စိတ်ရှိ သည်ဖြစ်၍ မပျံ့လွင့်သည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ‘ဥဒ္ဓစ္စ’ နောင်တတစ်ဖန်ပူပန်ရခြင်း ‘ကုက္ကုစ္စ’မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ကို ပယ်၍ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’ ကို လွန်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သို့လော သို့လော မရှိသည်ဖြစ်၍နေ၏၊ ယုံမှားခြင်း ‘ဝိစိကိစ္ဆာ’မှ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် စိတ်၏ညစ်ညူးကြောင်းဖြစ်ကုန်သော ပညာ၏အားနည်းခြင်းကို ပြုတတ်ကုန်သောဤအပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ တရားငါးပါးတို့ကို ပယ်စွန့်၍ ကာမဂုဏ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍ သာလျှင်။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤသို့တည်ကြည်သော စိတ်သည် စင်ကြယ်လတ်သော် ဖြူစင်လတ်သော် ညစ်ကြေးမရှိလတ်သော် ညစ်ညူးခြင်းကင်းလတ်သော် နူးညံ့လတ်သော် ပြုခြင်းငှါ သင့်လျော်လတ်သော် တည်တံ့လတ်သော် မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် အာသဝေါတရားတို့ကိုကုန်စေတတ်သော‘အာသဝက္ခယ’ ဉာဏ်အလို့ငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထိုရဟန်းသည် “ဤကား ဆင်းရဲ”ဟုဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲဖြစ်ပေါ် ခြင်း၏ အကြောင်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား ဆင်းရဲချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ရောက်ကြောင်းအကျင့်”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤသည်တို့ကား အာသဝေါတရားတို့”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကား အာသဝေါတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်း”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိ၏၊ “ဤကား အာသဝေါတရားတို့ ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ “ဤကားအာသဝေါတရားတို့ ချုပ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်”ဟုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ဤသို့သိသော ဤသို့မြင်သော ထို (ရဟန်း) ၏ စိတ်သည် ကာမာသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ ဘဝါသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ အဝိဇ္ဇာသဝမှလည်း လွတ်မြောက်၏၊ လွတ်မြောက်ပြီးလတ်သော်“လွတ်မြောက်လေပြီ”ဟု အသိဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၏၊ “ပဋိသန္ဓေနေမှုကုန်ပြီ၊ မြတ်သော အကျင့်ကိုကျင့်သုံး ပြီးပြီ၊ (မဂ်) ကိစ္စကို ပြုပြီးပြီ၊ ဤ (မဂ်) ကိစ္စအလို့ငှါ တစ်ပါးသော ပြုဖွယ်မရှိတော့ပြီ”ဟု့သိ၏၊ ဤ သည်ကား ထိုရဟန်း၏ အောင်အပ်ပြီး သော စစ်မြေပြင်ပင်တည်း။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် မြူမှုန့်ထုကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ အလံဖျားကို (မြင်ရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏၊ ကျယ်လောင်မြောက်မြားသော အသံတို့ကို (ကြားရသော်လည်း) ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်၏။ ထိုးပစ်ပုတ်ခတ်ခြင်းကိုလည်း ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သေး၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်အရပ်ကို အောင်မြင်လျက် အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုစစ်မြေဦး၌ပင်လျှင် စိုးအုပ်၍နေ သကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ရဟန်းသည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤသည် ကားရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ပဉ္စမသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ သူရဲကောင်းနှင့်တူကုန်သော ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.75 8. Warriors Warriors (1st) “Mendicants, these five warriors are found in the world. What five? Firstly, one warrior falters and founders at the mere sight of a cloud of dust. He doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. Some warriors are like that. This is the first warrior found in the world. Furthermore, one warrior can prevail over a cloud of dust, but he falters and founders at the mere sight of a banner’s crest. He doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. Some warriors are like that. This is the second warrior found in the world. Furthermore, one warrior can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest, but he falters and founders at the mere sound of turmoil. He doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. Some warriors are like that. This is the third warrior found in the world. Furthermore, one warrior can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest and turmoil, but he’s killed or injured when blows are struck. Some warriors are like that. This is the fourth warrior found in the world. Furthermore, one warrior can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest and turmoil and being struck. He wins victory in battle, establishing himself as foremost in battle. Some warriors are like that. This is the fifth warrior found in the world. These are the five warriors found in the world. In the same way, these five individuals similar to warriors are found among the monks. What five? Firstly, one monk falters and founders at the mere sight of a cloud of dust. He doesn’t stay firm, and fails to keep up the spiritual life. Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. What is his ‘cloud of dust’? It’s when a monk hears: ‘In such-and-such village or town there’s a woman or a girl who is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty.’ Hearing this, he falters and founders. He doesn’t stay firm, and fails to keep up the spiritual life. Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. This is his ‘cloud of dust’. I say that this individual is like the warrior who falters and founders at the mere sight of a cloud of dust. Some individuals are like that. This is the first individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, one monk can prevail over a cloud of dust, but at the mere sight of a banner’s crest he falters and founders. He doesn’t stay firm, and fails to keep up the spiritual life. Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. What is his ‘banner’s crest’? It’s when a monk doesn’t hear: ‘In such-and-such village or town there’s a woman or a girl who is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty.’ But he sees for himself a woman or a girl who is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. Seeing her, he falters and founders. He doesn’t stay firm, and fails to keep up the spiritual life. Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. This is his ‘banner’s crest’. I say that this individual is like the warrior who can prevail over a cloud of dust, but he falters and founders at the mere sight of a banner’s crest. Some individuals are like that. This is the second individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, one monk can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest, but he falters and founders at the mere sound of turmoil. He doesn’t stay firm, and fails to keep up the spiritual life. Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. What is his ‘turmoil’? It’s when a mendicant who has gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut is approached by a lady. She smiles, chats, laughs, and teases him. He falters and founders. He doesn’t stay firm, and fails to keep up the spiritual life. Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. This is his ‘turmoil’. I say that this individual is like the warrior who can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest, but he falters and founders at the mere sound of turmoil. Some individuals are like that. This is the third individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, one monk can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest and turmoil, but he’s killed or injured when blows are struck. What is his ‘blows are struck’? It’s when a mendicant who has gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut is approached by a lady. She sits right by him, lies down, or embraces him. Without resigning the training and declaring his inability to continue, he indulges in sex. This is his ‘blows are struck’. I say that this individual is like the warrior who can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest and turmoil, but is killed or injured when blows are struck. Some individuals are like that. This is the fourth individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, one monk can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest and turmoil, and being struck. He wins victory in battle, establishing himself as foremost in battle. What is his ‘victory in battle’? It’s when a mendicant who has gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut is approached by a lady. She sits right by him, lies down, or embraces him. But he disentangles and frees himself, and goes wherever he wants. He frequents a secluded lodging—a wilderness, the root of a tree, a hill, a ravine, a mountain cave, a charnel ground, a forest, the open air, a heap of straw. Gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut, he sits down cross-legged, sets his body straight, and brings mindfulness to the present. Giving up covetousness for the world, he meditates with a heart rid of covetousness, cleansing the mind of covetousness. Giving up ill will and malevolence, he meditates with a mind rid of ill will, full of sympathy for all living beings, cleansing the mind of ill will. Giving up dullness and drowsiness, he meditates with a mind rid of dullness and drowsiness, perceiving light, mindful and aware, cleansing the mind of dullness and drowsiness. Giving up restlessness and remorse, he meditates without restlessness, his mind settled internally, cleansing the mind of restlessness and remorse. Giving up doubt, he meditates having gone beyond doubt, not undecided about skillful qualities, cleansing the mind of doubt. He gives up these five hindrances, corruptions of the heart that weaken wisdom. Then, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, he enters and remains in the first absorption … second absorption … third absorption … fourth absorption. When his mind has become immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—he extends it toward knowledge of the ending of defilements. He truly understands: ‘This is suffering’ … ‘This is the origin of suffering’ … ‘This is the cessation of suffering’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of suffering’. He truly understands: ‘These are defilements’ … ‘This is the origin of defilements’ … ‘This is the cessation of defilements’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of defilements’. Knowing and seeing like this, his mind is freed from the defilements of sensuality, desire to be reborn, and ignorance. When he’s freed, he knows he’s freed. He understands: ‘Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.’ This is his ‘victory in battle’. I say that this individual is like the warrior who can prevail over a cloud of dust and a banner’s crest and turmoil and being struck. He wins victory in battle, establishing himself as foremost in battle. Some individuals are like that. This is the fifth individual similar to a warrior found among the monks. These five individuals similar to warriors are found among the monks.”
၆။ ဒုတိယယောဓာဇီဝသုတ္တံ
၇၆။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ။ သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ။ တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဟနန္တိ ပရိယာပါဒေန္တိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ။ သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ။ တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဥပလိက္ခန္တိ [ဥပလိခန္တိ (က။)], တမေနံ အပနေန္တိ၊ အပနေတွာ ဉာတကာနံ နေန္တိ။ သော ဉာတကေဟိ နီယမာနော အပ္ပတွာဝ ဉာတကေ အန္တရာမဂ္ဂေ ကာလံ ကရောတိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ။ သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ။ တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဥပလိက္ခန္တိ, တမေနံ အပနေန္တိ၊ အပနေတွာ ဉာတကာနံ နေန္တိ။ တမေနံ ဉာတကာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ပရိစရန္တိ။ သော ဉာတကေဟိ ဥပဋ္ဌဟိယမာနော ပရိစရိယမာနော တေနေဝ အာဗာဓေန ကာလံ ကရောတိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ။ သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ။ တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဥပလိက္ခန္တိ, တမေနံ အပနေန္တိ၊ အပနေတွာ ဉာတကာနံ နေန္တိ။ တမေနံ ဉာတကာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ပရိစရန္တိ။ သော ဉာတကေဟိ ဥပဋ္ဌဟိယမာနော ပရိစရိယမာနော ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ။ သော တံ သင်္ဂါမံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဇ္ဈာဝသတိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ယောဓာဇီဝေါ ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ယောဓာဇီဝေါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော လောကသ္မိံ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ယောဓာဇီဝါ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စိမေ ယောဓာဇီဝူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ ဘိက္ခူသု။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ။ တဿ တံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ။ သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန သိက္ခံ အပစ္စက္ခာယ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝတိ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ, သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ, တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဟနန္တိ ပရိယာပါဒေန္တိ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ။ တဿ တံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ။ သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန ပရိဍယှတေဝ ကာယေန ပရိဍယှတိ စေတသာ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယံနူနာဟံ အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေယျံ – ရာဂပရိယုဋ္ဌိတောမှိ [ရာဂါယိတောမှိ (သီ။ သျာ။ ကံ)], အာဝုသော, ရာဂပရေတော, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ၊ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’တိ။ သော အာရာမံ ဂစ္ဆန္တော အပ္ပတွာဝ အာရာမံ အန္တရာမဂ္ဂေ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ, သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ, တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဥပလိက္ခန္တိ, တမေနံ အပနေန္တိ၊ အပနေတွာ ဉာတကာနံ နေန္တိ။ သော ဉာတကေဟိ နီယမာနော အပ္ပတွာဝ ဉာတကေ အန္တရာမဂ္ဂေ ကာလံ ကရောတိ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ။ တဿ တံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ။ သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန ပရိဍယှတေဝ ကာယေန ပရိဍယှတိ စေတသာ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယံနူနာဟံ အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေယျံ – ရာဂပရိယုဋ္ဌိတောမှိ, အာဝုသော, ရာဂပရေတော, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ၊ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’တိ။ သော အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတိ – ‘ရာဂပရိယုဋ္ဌိတောမှိ, အာဝုသော, ရာဂပရေတော, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ၊ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ။
‘‘တမေနံ သဗြဟ္မစာရီ ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တိ – ‘အပ္ပဿာဒါ, အာဝုသော, ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ [ဗဟူပါယာသာ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။) ပါစိ။ ၄၁၇၊ စူဠဝ။ ၆၅၊ မ။ နိ။ ၁။၂၃၄], အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ မံသပေသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ တိဏုက္ကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ သုပိနကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ ယာစိတကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ အသိသူနူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ အဘိရမတာယသ္မာ ဗြဟ္မစရိယေ၊ မာယသ္မာ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တီ’’’တိ။
‘‘သော သဗြဟ္မစာရီဟိ ဧဝံ ဩဝဒိယမာနော ဧဝံ အနုသာသိယမာနော ဧဝမာဟ – ‘ကိဉ္စာပိ, အာဝုသော, အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော၊ အထ ခေါ နေဝါဟံ သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ။ သော သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ, သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ, တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဥပလိက္ခန္တိ, တမေနံ အပနေန္တိ၊ အပနေတွာ ဉာတကာနံ နေန္တိ, တမေနံ ဉာတကာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ပရိစရန္တိ။ သော ဉာတကေဟိ ဥပဋ္ဌဟိယမာနော ပရိစရိယမာနော တေနေဝ အာဗာဓေန ကာလံ ကရောတိ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ အရက္ခိတေနေဝ ကာယေန အရက္ခိတာယ ဝါစာယ အရက္ခိတေန စိတ္တေန အနုပဋ္ဌိတာယ သတိယာ အသံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော တတ္ထ ပဿတိ မာတုဂါမံ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ။ တဿ တံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ ဒုန္နိဝတ္ထံ ဝါ ဒုပ္ပါရုတံ ဝါ ရာဂေါ စိတ္တံ အနုဒ္ဓံသေတိ။ သော ရာဂါနုဒ္ဓံသိတေန စိတ္တေန ပရိဍယှတေဝ ကာယေန ပရိဍယှတိ စေတသာ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ယံနူနာဟံ အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေယျံ – ရာဂပရိယုဋ္ဌိတောမှိ, အာဝုသော, ရာဂပရေတော, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ၊ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’တိ။ သော အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ အာရောစေတိ – ‘ရာဂပရိယုဋ္ဌိတောမှိ, အာဝုသော, ရာဂပရေတော, န သက္ကောမိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုံ၊ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ။
‘‘တမေနံ သဗြဟ္မစာရီ ဩဝဒန္တိ အနုသာသန္တိ – ‘အပ္ပဿာဒါ, အာဝုသော, ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ မံသပေသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ…ပေ… တိဏုက္ကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… သုပိနကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… ယာစိတကူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… ရုက္ခဖလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… အသိသူနူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… သတ္တိသူလူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ… သပ္ပသိရူပမာ ကာမာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော။ အဘိရမတာယသ္မာ ဗြဟ္မစရိယေ၊ မာယသ္မာ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တီ’’’တိ။
‘‘သော သဗြဟ္မစာရီဟိ ဧဝံ ဩဝဒိယမာနော ဧဝံ အနုသာသိယမာနော ဧဝမာဟ – ‘ဥဿဟိဿာမိ, အာဝုသော, ဝါယမိဿာမိ, အာဝုသော, အဘိရမိဿာမိ, အာဝုသော! န ဒါနာဟံ, အာဝုသော, သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’’တိ။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ, သော တသ္မိံ သင်္ဂါမေ ဥဿဟတိ ဝါယမတိ, တမေနံ ဥဿဟန္တံ ဝါယမန္တံ ပရေ ဥပလိက္ခန္တိ, တမေနံ အပနေန္တိ၊ အပနေတွာ ဉာတကာနံ နေန္တိ, တမေနံ ဉာတကာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ပရိစရန္တိ။ သော ဉာတကေဟိ ဥပဋ္ဌဟိယမာနော ပရိစရိယမာနော ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ။ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ ရက္ခိတေနေဝ ကာယေန ရက္ခိတာယ ဝါစာယ ရက္ခိတေန စိတ္တေန ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာ သံဝုတေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ။ သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ … ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ သော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝိဝိတ္တံ သေနာသနံ ဘဇတိ အရညံ ရုက္ခမူလံ ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇံ။ သော အရညဂတော ဝါ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ သုညာဂါရဂတော ဝါ နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။ သော အဘိဇ္ဈံ လောကေ ပဟာယ…ပေ… သော ဣမေ ပဉ္စ နီဝရဏေ ပဟာယ စေတသော ဥပက္ကိလေသေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။
‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ အနင်္ဂဏေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ မုဒုဘူတေ ကမ္မနိယေ ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ အာသဝါနံ ခယဉာဏာယ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတိ။ သော ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ…ပေ… နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတိ’’။
‘‘သေယျထာပိ သော, ဘိက္ခဝေ, ယောဓာဇီဝေါ အသိစမ္မံ ဂဟေတွာ ဓနုကလာပံ သန္နယှိတွာ ဝိယူဠှံ သင်္ဂါမံ ဩတရတိ, သော တံ သင်္ဂါမံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမော တမေဝ သင်္ဂါမသီသံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ တထူပမာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဒါမိ။ ဧဝရူပေါပိ, ဘိက္ခဝေ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ယောဓာဇီဝူပမော ပုဂ္ဂလော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဘိက္ခူသု။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ယောဓာဇီဝူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ ဘိက္ခူသူ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ဒုတိယယောဓာဇီဝသုတ် ၇၆။ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤသူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့သည် ထင်ရှားရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့်ကာကို စွဲကိုင်လျက် လေးနှင့်မြားကျည်တောက်ကို လွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသောထိုသူရဲကောင်းကို တစ်ဖက်စစ်သည်တို့သည် သတ်ဖြတ်ကုန်၏၊ သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်စေကုန်၏၊ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ပဌမသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့်ကာကိုစွဲကိုင်လျက် လေးနှင့်မြားကျည်တောက်ကို လွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသော ထိုသူရဲကောင်းကို တစ်ဖက်စစ်သည်တို့သည် ထိုးပစ်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို (ကျန်အဖော်စစ်သည်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှ မိမိတို့ စစ်တပ်ရှိရာသို့) ယူဆောင်သွားကုန်၏၊ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် အဆွေအမျိုးတို့ထံ ပို့ဆောင်ကြကုန်၏၊ အဆွေအမျိုးတို့ ယူဆောင်အပ်သည်ရှိသော် ထိုသူရဲကောင်းသည် ဆွေမျိုးတို့အိမ် မရောက်မီပင် လမ်းခရီးအကြား၌ သေဆုံး၏၊ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သောသူရဲကောင်းသည် ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ဒုတိယသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့်ကာကိုစွဲကိုင်လျက် လေးနှင့်မြားကျည်တောက်ကို လွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသော ထိုသူရဲကောင်းကို တစ်ဖက်စစ်သည်တို့သည် ထိုးပစ်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို (ကျန်အဖော်စစ်သည်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှ မိမိတို့ စစ်တပ်ရှိရာသို့) ယူဆောင်သွားကုန်၏၊ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် အဆွေအမျိုးတို့ထံ ပို့ဆောင်ကြကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို အဆွေအမျိုးတို့သည် လုပ်ကျွေးကုန်၏၊စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် အဆွေအမျိုးတို့ လုပ်ကျွေးပြုစုစောင့်ရှောက်စဥ် ထိုဒဏ်ရာ (အနာ) ဖြင့်ပင်လျှင် သေဆုံး၏။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် ဤသို့သဘော့ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော တတိယသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့်ကာကိုစွဲကိုင်လျက် လေးနှင့်မြားကျည်တောက်ကို လွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသော ထိုသူရဲကောင်းကို တစ်ဖက်စစ်သည်တို့သည် ထိုးပစ်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို (ကျန်အဖော်စစ်သည်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှ မိမိတို့ စစ်တပ်ရှိရာသို့) ယူဆောင်သွားကုန်၏၊ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် အဆွေအမျိုးတို့ထံ ပို့ဆောင်ကြကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို အဆွေအမျိုးတို့သည် လုပ်ကျွေးကုန်၏၊စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် အဆွေအမျိုးတို့ လုပ်ကျွေးပြုစုစောင့်ရှောက်အပ်သည်ရှိသော်ထိုဒဏ်ရာ (အနာ) မှ ထမြောက်ကျန်းမာလာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည်ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော စတုတ္ထသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော သူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့်ကာကိုစွဲကိုင်လျက် လေးနှင့်မြားကျည်တောက်ကို လွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်ကို အောင်နိုင်၍ အောင်အပ်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုစစ်မြေဦးကိုပင်လျှင် စိုးအုပ်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ အချို့သောသူရဲကောင်းသည် ဤသို့သဘော ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်ကား လောက၌ ထင်ရှားရှိသော ပဉ္စမသူရဲကောင်းတည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် သူရဲကောင်းတို့နှင့်တူသော ဤ ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နှင့်ဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တစ်ခုခုသော ရွာကိုဖြစ်စေ နိဂုံးကိုဖြစ်စေ အမှီပြု၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကို ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူလျက် ထိုရွာသို့လည်းကောင်း၊ နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ကိုယ်ကို မစောင့်စည်း နှုတ်ကို မစောင့်စည်း စိတ်ကို မစောင့်စည်းမူ၍သာလျှင် သတိမထင်ဘဲ ဣန္ဒြေတို့ကို မပိတ်ဆို့မူ၍ ဆွမ်းခံဝင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုဆွမ်းခံရာ၌ မလုံမခြုံဝတ်ဆင်သော မာတုဂါမကို မြင်၏၊ မလုံမခြုံဝတ်ဆင်သော မာတုဂါမကို မြင်သောကြောင့် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ သည် ထိုရဟန်း၏ စိတ်ကို ဖျက်ဆီး၏၊ ထိုရဟန်းသည် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ဖျက်ဆီးအပ်သောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ သိက္ခာအားနည်းမှုကို ထင်စွာ မပြုမူ၍ သိက္ခာမချဘဲ မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲ၏။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့် ကာကို စွဲကိုင်လျက် လေးနှင့် မြားကျည်တောက်ကိုလွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသော ထိုသူရဲကောင်းကိုတစ်ဖက်စစ်သည်တို့က သတ်ဖြတ်ကုန်သကဲ့သို့ သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်စေကုန်သကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာ၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ပဌမသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် တစ်ခုခုသော ရွာကိုဖြစ်စေ နိဂုံးကိုဖြစ်စေ အမှီပြု၍နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကို ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူလျက် ထိုရွာသို့လည်းကောင်း၊ နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ကိုယ်ကို မစောင့်စည်း နှုတ်ကို မစောင့်စည်း စိတ်ကို မစောင့်စည်းမူ၍သတိမထင်ဘဲ ဣန္ဒြေတို့ကို မပိတ်ဆို့မူ၍ ဆွမ်းခံဝင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုဆွမ်းခံရာ၌ မလုံမခြုံ ဝတ်ဆင့်သော မာတုဂါမကို မြင်၏၊ မလုံမခြုံဝတ်ဆင်သော မာတုဂါမကို မြင်သောကြောင့် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ သည်ထိုရဟန်း၏ စိတ်ကို ဖျက်ဆီး၏၊ ထိုရဟန်းသည် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ဖျက်ဆီးအပ်သော စိတ်ဖြင့် ကိုယ်၌ ပူလောင်၏၊ စိတ်၌ ပူလောင်၏၊ ထိုရဟန်းအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏ - “အကယ်၍ ငါသည် ကျောင်းသို့ ပြန်သွားပြီးလျှင် ရဟန်းတို့အား ‘ငါ့သျှင်တို့ အကျွန်ုပ်သည် စွဲမက်ခြင်း‘ရာဂ’ ထကြွသောင်းကျန်းခံရပါ၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှိပ်စက်ခံရပါ၏၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့် သုံးဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ၊ သိက္ခာအားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချ လျက်လူထွက်ပါအံ့”ဟု လျှောက်ရမူ ကောင်းလေရာ၏ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ထိုရဟန်းသည် ကျောင်းသို့ပြန်သွားသည်ရှိသော် ကျောင်းတွင်းသို့ မရောက်ဘဲ ခရီးအကြား၌ပင် သိက္ခာအားနည်းသည့်အဖြစ်ကိုထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူထွက်၏။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့် ကာကို စွဲကိုင်လျက် လေးနှင့် မြားကျည်တောက်ကိုလွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် စစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသော ထိုစစ်သူရဲကောင်းကိုတစ်ဖက်စစ်သည်တို့သည် ထိုးပစ်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို (ကျန်အဖော်စစ်သည်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှမိမိတို့ စစ်တပ်ရှိရာသို့) ယူဆောင်သွားကုန်၏၊ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် အဆွေအမျိုးတို့ထံ ပို့ဆောင်ကုန်၏၊ အဆွေအမျိုးတို့ ယူဆောင်အပ်သည်ရှိသော် ထိုသူရဲကောင်းသည် ဆွေမျိုးတို့အိမ် မရောက်မီပင် လမ်းခရီးအကြား၌ သေဆုံးလေသကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာ၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ဒုတိယသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် တစ်ခုခုသော ရွာကိုဖြစ်စေ နိဂုံးကိုဖြစ်စေ အမှီပြု၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကို ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူလျက် ထိုရွာသို့လည်းကောင်း၊ နိဂုံးသို့လည်းကောင်း ကိုယ်ကို မစောင့်စည်း နှုတ်ကို မစောင့်စည်း စိတ်ကို မစောင့်စည်းမူ၍သတိမထင်ဘဲ ဣန္ဒြေတို့ကို မပိတ်ဆို့မူ၍ ဆွမ်းခံဝင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုဆွမ်းခံရာ၌ မလုံမခြုံဝတ်ဆင်သော မာတုဂါမကို မြင်၏၊ မလုံမခြုံဝတ်ဆင်သော မာတုဂါမကို မြင်သောကြောင့် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ သည်ထိုရဟန်း၏ စိတ်ကို ဖျက်ဆီး၏၊ ထိုရဟန်းသည် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ဖျက်ဆီးအပ်သော စိတ်ဖြင့် ကိုယ်၌ ပူလောင်၏၊ စိတ်၌ ပူလောင်၏၊ ထိုရဟန်းအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏- “အကယ်၍ ငါသည် ကျောင်းသို့ ပြန်သွားပြီးလျှင် ရဟန်းတို့အား ‘ငါ့သျှင်တို့ အကျွန်ုပ်သည် စွဲမက်ခြင်း‘ရာဂ’ ထကြွသောင်းကျန်းခံရပါ၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှိပ်စက်ခံရပါ၏၊ မြတ်သောအကျင့်ကိုကျင့်သုံးဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ၊ သိက္ခာပုဒ်၌ အားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍သိက္ခာချလျက် လူထွက်ပါအံ့”ဟု လျှောက်ရမူ ကောင်းလေရာ၏ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ထိုုရဟန်းသည်ကျောင်းသို့ ပြန်သွား၍ ရဟန်းတို့အား- “ငါ့သျှင်တို့ အကျွန်ုပ်သည် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ထကြွ သောင်းကျန်းခံရပါ၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှိပ်စက်ခံရပါ၏၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ၊ သိက္ခာအားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူထွက်ပါတော့အံ့”ဟုလျှောက်၏။ ထိုရဟန်းကို သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်းတို့သည် သွန်သင်ကုန်၏၊ ဆုံးမကုန်၏- “ငါ့သျှင် ကာမဂုဏ်တို့သည် သာယာဖွယ်နည်းကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏။ ကာမဂုဏ်တို့သည် အသားမကပ်သော အရိုးနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏။ ကာမဂုဏ်တို့သည် သားတစ်နှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏။ ကာမဂုဏ်တို့သည် မြက်မီးရှူးနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် မီးကျီးတွင်းနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အိပ်မက်နှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အငှါးပစ္စည်းနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အသီးရှိသော အပင်နှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် စဥ်းတီတုံးနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် လှံတံကျင်နှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် မြွေဦးခေါင်းနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူ၏၊ အသျှင်သည် မြတ်သောအကျင့် ‘သာသနာ’၌ မွေ့လျော်ပါလော့၊ အသျှင်သည် သိက္ခာအားနည်း သည်၏အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူမထွက်ပါလင့်”ဟု (သွန်သင်ကုန်၏၊ ဆုံးမကုန်၏)။ ထိုရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့က ဤသို့ သွန်သင်အပ်သည်ရှိသော် ဤသို့ ဆုံးမအပ်သည်ရှိ သော်ဤသို့ ပြန်ပြော၏- “ငါ့သျှင်တို့ ကာမဂုဏ်တို့သည် သာယာဖွယ် နည်းကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောထားပါ၏၊ သို့ပင်ဟောထားသော်လည်းအကျွန်ုပ်သည် မြတ်သောအကျင့်ကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ၊ သိက္ခာအားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူထွက်ပါတော့အံ့”ဟု (ပြန်ပြော၏)။ ထိုရဟန်းသည် သိက္ခာအားနည်းခြင်းကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူထွက်၏။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့် ကာကို စွဲကိုင်လျက် လေးနှင့် မြားကျည်တောက်ကိုလွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်း သည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသောထိုသူရဲကောင်းကို တစ်ဖက် စစ်သည်တို့သည် ထိုးပစ်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို (ကျန်အဖော်စစ်သည်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှ မိမိတို့ စစ်တပ်ရှိရာသို့) ယူဆောင်သွားကုန်၏၊ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် အဆွေအမျိုးတို့ထံ ပို့ဆောင်ကြကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို အဆွေအမျိုးတို့သည်လုပ်ကျွေးကုန်၏၊စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် အဆွေအမျိုးတို့လုပ်ကျွေးပြုစုစောင့်ရှောက်စဥ် ထိုဒဏ်ရာ (အနာ) ဖြင့်ပင်လျှင် သေဆုံး၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကိုထိုသူရဲကောင်းနှင့်တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာ၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော တတိယသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် တစ်ခုခုသော ရွာကိုဖြစ်စေ နိဂုံးကိုဖြစ်စေ အမှီပြု၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကို ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူဆောင်လျက် ထိုရွာသို့ ဖြစ်စေနိဂုံးသို့ဖြစ်စေ ကိုယ်ကို မစောင့်စည်း နှုတ်ကို မစောင့်စည်း စိတ်ကို မစောင့်စည်းမူ၍ သတိ မထင်ဘဲဣန္ဒြေတို့ကို မပိတ်မဆို့မူ၍ ဆွမ်းခံဝင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ထိုဆွမ်းခံရာ၌ မလုံမခြုံဝတ်ဆင်သောမာတုဂါမကို မြင်၏၊ မလုံမခြုံ ဝတ်ဆင်သော မာတုဂါမကို မြင်သောကြောင့် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ သည်ထိုရဟန်း၏ စိတ်ကို ဖျက်ဆီး၏၊ ထိုရဟန်းသည် စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ဖျက်ဆီးအပ်သော စိတ်ဖြင့် ကိုယ်၌ ပူလောင်၏၊ စိတ်၌ ပူလောင်၏၊ ထိုရဟန်းအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏ - “အကယ်၍ ငါသည် ကျောင်းသို့ ပြန်သွားပြီးလျှင် ရဟန်းတို့အား ‘ငါ့သျှင်တို့ အကျွန်ုပ်သည် စွဲမက်ခြင်း‘ရာဂ’ ထကြွသောင်းကျန်းခံရပါ၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှိပ်စက်ခံရပါ၏၊ မြတ်သောအကျင့်ကိုကျင့်သုံးဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ၊ သိက္ခာအားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူထွက်ပါအံ့’ဟု လျှောက်ရမူ ကောင်းလေရာ၏”ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ထိုရဟန်းသည် ကျောင်းသို့ ပြန်သွား၍ ရဟန်းတို့အား- “ငါ့သျှင်တို့ အကျွန်ုပ်သည် စွဲမက်ခြင်း‘ရာဂ’ထကြွသောင်းကျန်းခံရပါ၏၊ စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ နှိပ်စက်ခံရပါ၏၊ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သုံးဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ၊ သိက္ခာအားနည်းသည်၏အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူထွက်ပါတော့အံ့”ဟု လျှောက်၏။ ထိုရဟန်းကို သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်းတို့သည် သွန်သင်ကုန်၏၊ ဆုံးမကုန်၏- “ငါ့သျှင် ကာမဂုဏ်တို့သည် သာယာဖွယ် နည်းကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှု များကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အသားမကပ်သော အရိုးနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် သားတစ်နှင့် တူကုန်၏။ပ။ ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် မြက်မီးရှူးနှင့် တူကုန်၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် မီးကျီးတွင်းနှင့် တူကုန်၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အိပ်မက်နှင့်တူကုန်၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အငှါးပစ္စည်းနှင့် တူကုန်၏ဟူ၍မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် အသီးရှိသော အပင်နှင့် တူကုန်၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် စဥ်းတီတုံးနှင့် တူကုန်၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည် လှံတံကျင်နှင့် တူကုန်၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့သည်မြွေဦးခေါင်းနှင့် တူကုန်၏၊ ဆင်းရဲများကုန်၏၊ ပင်ပန်းမှုများကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်များလှ၏ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ငါ့သျှင်သည် မြတ်သောအကျင့် ‘သာသနာ’၌ မွေ့လျော်ပါလော့၊ ငါ့သျှင်သည် သိက္ခာအားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက်လူမထွက်ပါလင့်”ဟု (သွန်သင်ကုန်၏၊ ဆုံးမကုန်၏)။ ထိုရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်းတို့က ဤသို့ သွန်သင်အပ်သည်ရှိသော် ဤသို့ ဆုံးမအပ် သည်ရှိသော် ဤသို့ ပြန်ပြော၏- “ငါ့သျှင်တို့ အားထုတ်ပါအံ့၊ လုံ့လပြုပါတော့အံ့၊ (မြတ်သောအကျင့်၌ ) မွေ့လျော်ပါတော့အံ့၊ ငါ့သျှင်တို့ ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်သည် သိက္ခာပုဒ်၌ အားနည်းသည်၏ အဖြစ်ကို ထင်စွာပြု၍ သိက္ခာချလျက် လူမထွက်တော့ပါအံ့”ဟု (လျှောက်၏)။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့် ကာကို စွဲကိုင်လျက် လေးနှင့် မြားကျည်တောက်ကိုလွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်၌ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ အားထုတ်လုံ့လပြုသော ထိုစစ်သူရဲကောင်းကို့တစ်ဖက်စစ်သည်တို့သည် ထိုးပစ်ကြကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို (ကျန်အဖော် စစ်သည်တို့သည် စစ်မြေပြင်မှ မိမိတို့ စစ်တပ်ရှိရာသို့) ယူဆောင်သွားကုန်၏၊ ယူဆောင်ခဲ့ကုန်ပြီးလျှင် ဆွေမျိုးတို့ထံ ပို့ဆောင်ကုန်၏၊ ထိုသူရဲကောင်းကို အဆွေအမျိုးတို့သည် လုပ်ကျွေးကုန်၏၊စောင့်ရှောက်ကုန်၏။ ထိုသူရဲကောင်းသည် အဆွေအမျိုးတို့က လုပ်ကျွေးစောင့်ရှောက် အပ်သည်ရှိသော် ထိုဒဏ်ရာ (အနာ) မှ ထမြောက်ကျန်းမာလာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့် တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော စတုတ္ထသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် တစ်ခုခုသော ရွာကိုဖြစ်စေ နိဂုံးကိုဖြစ်စေ အမှီပြု၍ နေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကို ပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူလျက် ထိုရွာသို့ဖြစ်စေနိဂုံးသို့ဖြစ်စေ ကိုယ်ကိုစောင့်စည်း နှုတ်ကိုစောင့်စည်း စိတ်ကိုစောင့်စည်း၍ သတိထင်လျက် ဣန္ဒြေတို့ကို ပိတ်ဆို့၍ ဆွမ်းခံ ဝင်၏၊ ထိုရဟန်းသည် မျက်စိဖြင့် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ ကို မြင်သော် (ယောကျာ်းမိန်းမစသော) သဏ္ဌာန်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော အင်္ဂါ ပြုံးဟန်ရယ်ဟန်စသော အမူအရာ) အမှတ်လက္ခဏာကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ အကယ်၍ စက္ခုန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲနေလျှင် ယင်း (စက္ခုန္ဒြေကိုမစောင့်စည်းခြင်းဟူသော) အကြောင်းကြောင့် မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် ထို (မစောင့်စည်း) သူကို အစဥ်လိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ (ထို့ကြောင့် ရဟန်းသည်) ထိုစက္ခုန္ဒြေကိုစောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ စက္ခုန္ဒြေကိုစောင့်ရှောက်၏၊ စက္ခုန္ဒြေ၌စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ ကို ကြားသော်။ နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ ကို နမ်းသော်။ လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ ကို လျက်သော်။ ကိုယ်ဖြင့် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ ကို ထိသော်။ စိတ်ဖြင့် သဘော ‘ဓမ္မာရုံ’ ကို သိသော် (ယောကျာ်းမိန်းမစသော) သဏ္ဌာန်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော အင်္ဂါ ပြုံးဟန်ရယ်ဟန်စသော အမူအရာ) အမှတ်လက္ခဏာကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ အကယ်၍မနိန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲ နေလျှင် ယင်း (မနိန္ဒြေကို မစောင့်စည်းခြင်းဟူသော) အကြောင်းကြောင့်မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ နှလုံးမသာ ခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည်ထို (မစောင့်စည်း) သူကို အစဥ်လိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် ရဟန်းသည် ထိုမနိန္ဒြေကိုစောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ ထိုမနိန္ဒြေကိုစောင့်ရှောက်၏၊ ထိုမနိန္ဒြေ၌စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဆွမ်းခံရာမှ ပြန်ခဲ့၍ တော သစ်ပင်ရင်း တောင် ချောက်တောင်ခေါင်း သင်းချိုင်း တောအုပ် လွင်ပြင် ကောက်ရိုးပုံဟူသော ဆိတ်ငြိမ်ရာကျောင်း (အိပ်ရာနေရာ) ကိုမှီဝဲ၏၊ ထိုရဟန်းသည် တောသို့ဖြစ်စေ သစ်ပင်ရင်းသို့ဖြစ်စေ ဆိတ်ငြိမ်သော ကျောင်းသို့ဖြစ်စေကပ်ရောက်၍ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေပြီးလျှင် ကိုယ်ကို ဖြောင့်မတ်စွာ ထား၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းသို့ ရှေးရှု သတိကိုဖြစ်စေလျက် ထိုင်၏။ ထိုရဟန်းသည် (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးဟူသော) လောက၌ မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’ကို ပယ်၍။ပ။ ထိုရဟန်းသည် စိတ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းဖြစ်ကုန်သော ပညာကို အားနည်းအောင် ပြုတတ်ကုန်သောအပိတ်အပင် ‘နီဝရဏ’ ငါးပါးတို့ကို ပယ်စွန့် ကာမဂုဏ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဤသို့ တည်ကြည်သော စိတ်သည် စင်ကြယ်လတ်သော် ဖြူစင်လတ်သော်ညစ်ကြေးမရှိလတ်သော် ညစ်ညူးခြင်းကင်းလတ်သော် နူးညံ့လတ်သော် ပြုခြင်းငှါ သင့်လျော်လတ်သော့်တည်တံ့လတ်သော် မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော် အာသဝေါတရားတို့ကိုကုန်စေသော‘အာသဝက္ခယ’ ဉာဏ်အလို့ငှါ စိတ်ကို ရှေးရှုညွတ်စေ၏။ ထိုရဟန်းသည် “ဤကား ဆင်းရဲ”ဟုဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ သိ၏။ပ။ “ဤမဂ်ကိစ္စအလို့ငှါ တစ်ပါးသော ပြုဖွယ်မရှိတော့ပြီဟု သိ၏။ ရဟန်းတို့ ထိုသူရဲကောင်းသည် သန်လျက်နှင့် ကာကို စွဲကိုင်လျက် လေးနှင့်မြားကျည်တောက်ကိုလွယ်ပြီးလျှင် (နှစ်ဖက်စစ်သည်တို့) ယှဥ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်ရာ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလေ၏၊ ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုစစ်မြေပြင်အရပ်ကို အောင်မြင်လျက် အောင်မြင်ပြီးသော စစ်မြေပြင်ရှိသည်ဖြစ်၍ထိုစစ်မြေဦးကိုပင် စိုးအုပ်လျက်နေသကဲ့သို့ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုသူရဲကောင်းနှင့်တူ၏ဟူ၍ ငါဆို၏။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤသို့သဘောရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိသော ပဉ္စမသူရဲကောင်းနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသူရဲကောင်းငါးမျိုးတို့နှင့် တူသော ပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်းတို့၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.76 8. Warriors Warriors (2nd) “Mendicants, these five warriors are found in the world. What five? Firstly, one warrior dons his sword and shield, fastens his bow and arrows, and plunges into the thick of battle. He strives and struggles in the battle, but his foes kill him and finish him off. Some warriors are like that. This is the first warrior found in the world. Furthermore, one warrior dons his sword and shield, fastens his bow and arrows, and plunges into the thick of battle. He strives and struggles in the battle, but his foes wound him. He’s carried off and taken to his relatives, but he dies on the road before he reaches them. Some warriors are like that. This is the second warrior found in the world. Furthermore, one warrior dons his sword and shield, fastens his bow and arrows, and plunges into the thick of battle. He strives and struggles in the battle, but his foes wound him. He’s carried off and taken to his relatives, who nurse him and care for him. But he dies of his injuries while in their care. Some warriors are like that. This is the third warrior found in the world. Furthermore, one warrior dons his sword and shield, fastens his bow and arrows, and plunges into the thick of battle. He strives and struggles in the battle, but his foes wound him. He’s carried off and taken to his relatives, who nurse him and care for him. And while in their care, he recovers from his injuries. Some warriors are like that. This is the fourth warrior found in the world. Furthermore, one warrior dons his sword and shield, fastens his bow and arrows, and plunges into the thick of battle. He wins victory in battle, establishing himself as foremost in battle. Some warriors are like that. This is the fifth warrior found in the world. These are the five warriors found in the world. In the same way, these five individuals similar to warriors are found among the monks. What five? Firstly, a mendicant lives supported by a town or village. He robes up in the morning and, taking his bowl and robe, enters a village or town for alms without guarding body, speech, and mind, without establishing mindfulness, and without restraining the sense faculties. There he sees a lady scantily clad, with revealing clothes. Lust infects his mind, and, without resigning the training and declaring his inability to continue, he indulges in sex. I say that this individual is like the warrior who is killed and finished off by his foes. Some individuals are like that. This is the first individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, a mendicant lives supported by a town or village. He robes up in the morning and, taking his bowl and robe, enters a village or town for alms without guarding body, speech, and mind, without establishing mindfulness, and without restraining the sense faculties. There he sees a lady scantily clad, with revealing clothes. Lust infects his mind, and his body and mind burn with it. He thinks: ‘Why don’t I visit the monastery and tell the monks: “Reverends, I am overcome with lust, mired in lust. I am unable to keep up the spiritual life. I declare my inability to continue training. I resign it and will return to a lesser life.”’ But while traveling on the road, before he reaches the monastery he declares his inability to continue training. He resigns and returns to a lesser life. I say that they are like the warrior who is taken to his relatives for care, but he dies on the road before he reaches them. Some individuals are like that. This is the second individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, a mendicant lives supported by a town or village. He robes up in the morning and, taking his bowl and robe, enters a village or town for alms without guarding body, speech, and mind, without establishing mindfulness, and without restraining the sense faculties. There he sees a lady scantily clad, with revealing clothes. Lust infects his mind, and his body and mind burn with it. He thinks: ‘Why don’t I visit the monastery and tell the monks: “Reverends, I am overcome with lust, mired in lust. I am unable to keep up the spiritual life. I declare my inability to continue training. I resign and will return to a lesser life.”’ He goes to the monastery and tells the monks: ‘Reverends, I am overcome with lust, mired in lust. I am unable to keep up the spiritual life. I declare my inability to continue training. I disavow it and will return to a lesser life.’ His spiritual companions advise and instruct him: ‘Reverend, the Buddha says that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks. With the similes of a skeleton … a scrap of meat … a grass torch … a pit of glowing coals … a dream … borrowed goods … fruit on a tree … a butcher’s knife and chopping board … swords and spears … a cobra’s head, the Buddha says that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks. Be happy with the spiritual life. Venerable, please don’t declare your inability to continue training, resign it and return to a lesser life.’ When thus advised and instructed by his spiritual companions, he says: ‘Reverends, even though the Buddha says that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks, I am unable to keep up the spiritual life. I declare my inability to continue training. I resign it and will return to a lesser life.’ Declaring his inability to continue training, he resigns it and returns to a lesser life. I say that they are like the warrior who dies of his injuries while in the care of his relatives. Some individuals are like that. This is the third individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, a mendicant lives supported by a town or village. He robes up in the morning and, taking his bowl and robe, enters a village or town for alms without guarding body, speech, and mind, without establishing mindfulness, and without restraining the sense faculties. There he sees a lady scantily clad, with revealing clothes. Lust infects his mind, and his body and mind burn with it. He thinks: ‘Why don’t I visit the monastery and tell the monks: “Reverends, I am overcome with lust, mired in lust. I am unable to keep up the spiritual life. I declare my inability to continue training. I resign it and will return to a lesser life.”’ He goes to the monastery and tells the monks: ‘Reverends, I am overcome with lust, mired in lust. I am unable to keep up the spiritual life. I declare my inability to continue training. I resign it and will return to a lesser life.’ His spiritual companions advise and instruct him: ‘Reverend, the Buddha says that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks. With the simile of a skeleton … a scrap of meat … a grass torch … a pit of glowing coals … a dream … borrowed goods … fruit on a tree … a butcher’s knife and chopping board … swords and spears … a cobra’s head, the Buddha says that sensual pleasures give little gratification and much suffering and distress, and they are all the more full of drawbacks. Be happy with the spiritual life. Venerable, please don’t declare your inability to continue training, resign it and return to a lesser life.’ When thus advised and instructed by his spiritual companions, he says: ‘I’ll make an attempt, reverends, I’ll struggle, I’ll be happy. I won’t now declare my inability to continue training, resign it and return to a lesser life.’ I say that this individual is like the warrior who recovers from his injuries while in the care of his relatives. Some individuals are like that. This is the fourth individual similar to a warrior found among the monks. Furthermore, a mendicant lives supported by a town or village. He robes up in the morning and, taking his bowl and robe, enters a village or town, guarding body, speech, and mind, establishing mindfulness, and restraining the sense faculties. Seeing a sight with his eyes, he doesn’t get caught up in the features and details. If the faculty of sight were left unrestrained, bad unskillful qualities of covetousness and displeasure would become overwhelming. For this reason, he practices restraint, protecting the faculty of sight, and achieving its restraint. Hearing a sound with his ears … Smelling an odor with his nose … Tasting a flavor with his tongue … Encountering a touch with his body … Knowing an idea with his mind, he doesn’t get caught up in the features and details. If the faculty of mind were left unrestrained, bad unskillful qualities of covetousness and displeasure would become overwhelming. For this reason, he practices restraint, protecting the faculty of mind, and achieving its restraint. Then after the meal, on his return from almsround, he frequents a secluded lodging—a wilderness, the root of a tree, a hill, a ravine, a mountain cave, a charnel ground, a forest, the open air, a heap of straw. Gone to a wilderness, or to the root of a tree, or to an empty hut, he sits down cross-legged, sets his body straight, and brings mindfulness to the present. He gives up these five hindrances, corruptions of the heart that weaken wisdom. Then, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, he enters and remains in the first absorption … second absorption … third absorption … fourth absorption. When his mind has become immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—he extends it toward knowledge of the ending of defilements. He truly understands: ‘This is suffering’ … ‘This is the origin of suffering’ … ‘This is the cessation of suffering’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of suffering’. He truly understands: ‘These are defilements’ … ‘This is the origin of defilements’ … ‘This is the cessation of defilements’ … ‘This is the practice that leads to the cessation of defilements’. Knowing and seeing like this, his mind is freed from the defilements of sensuality, desire to be reborn, and ignorance. When he’s freed, he knows he’s freed. He understands: ‘Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.’ I say that this individual is like the warrior who dons his sword and shield, fastens his bow and arrows, and plunges into the thick of battle. He wins victory in battle, establishing himself as foremost in battle. Some individuals are like that. This is the fifth individual similar to a warrior found among the monks. These five individuals similar to warriors are found among the monks.”
၇။ ပဌမအနာဂတဘယသုတ္တံ
၇၇။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတဘယာနိ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန [အာရညကေန (သဗ္ဗတ္ထ အ။ နိ။ ၅။၁၈၁၊ ပရိ။ ၄၄၃)] ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, အာရညိကော ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ ဧကကော အရညေ ဝိဟရာမိ။ ဧကကံ ခေါ ပန မံ [ဧကကံ ခေါ ပန (သျာ။ ကံ။)] အရညေ ဝိဟရန္တံ အဟိ ဝါ မံ ဍံသေယျ, ဝိစ္ဆိကော [ဝိစ္ဆိကာ (သျာ။)] ဝါ မံ ဍံသေယျ, သတပဒီ ဝါ မံ ဍံသေယျ, တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ, သော မမဿ အန္တရာယော၊ ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အာရညိကော ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ ဧကကော အရညေ ဝိဟရာမိ။ ဧကကော ခေါ ပနာဟံ အရညေ ဝိဟရန္တော ဥပက္ခလိတွာ ဝါ ပပတေယျံ, ဘတ္တံ ဝါ ဘုတ္တံ မေ ဗျာပဇ္ဇေယျ, ပိတ္တံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ, သေမှံ ဝါ မေ ကုပ္ပေယျ, သတ္ထကာ ဝါ မေ ဝါတာ ကုပ္ပေယျုံ, တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ, သော မမဿ အန္တရာယော၊ ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အာရညိကော ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ ဧကကော အရညေ ဝိဟရာမိ။ ဧကကော ခေါ ပနာဟံ အရညေ ဝိဟရန္တော ဝါဠေဟိ သမာဂစ္ဆေယျံ, သီဟေန ဝါ ဗျဂ္ဃေန ဝါ ဒီပိနာ ဝါ အစ္ဆေန ဝါ တရစ္ဆေန ဝါ, တေ မံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျုံ, တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ, သော မမဿ အန္တရာယော၊ ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အာရညိကော ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ ဧကကော အရညေ ဝိဟရာမိ။ ဧကကော ခေါ ပနာဟံ အရညေ ဝိဟရန္တော မာဏဝေဟိ သမာဂစ္ဆေယျံ ကတကမ္မေဟိ ဝါ အကတကမ္မေဟိ ဝါ, တေ မံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျုံ, တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ, သော မမဿ အန္တရာယော၊ ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, အာရညိကော ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ ဧကကော အရညေ ဝိဟရာမိ။ သန္တိ ခေါ ပနာရညေ ဝါဠာ အမနုဿာ, တေ မံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျုံ, တေန မေ အဿ ကာလင်္ကိရိယာ, သော မမဿ အန္တရာယော၊ ဟန္ဒာဟံ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အနာဂတဘယာနိ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ အာရညိကေန ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-ပဌမ အနာဂတဘယသုတ် ၇၇။ ရဟန်းတို့ ဤအနာဂတ်ဘေးငါးမျိုးတို့ကို ကောင်းစွာမြင်သော တောနေရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ တောနေရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ၌ ငါသည် တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေသော ငါ့ကိုမြွေမူလည်း ကိုက်ရာ၏၊ ကင်းမြီးကောက်မူလည်း ကိုက်ရာ၏၊ ကင်းခြေများမူလည်း ကိုက်ရာ၏။ ထိုမြွေကင်းတို့ ကိုက်ခြင်းကြောင့် ငါ့အား သေခြင်းသည် ဖြစ်ရာ၏၊ ထိုမြွေကင်းတို့၏ ကိုက်ခြင်းသည်ငါ့အား အန္တရာယ်ဖြစ်ရာ၏၊ ယခုအခါ၌ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန်မရသေး သည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန်လုံ့လကို အားထုတ်တော့အံ့”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤပဌမ အနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော တောနေရဟန်းသည် မရောက်သေး သည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက် မပြုရသေး သည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား တောနေရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ ငါသည် တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေသော ငါ သည်ချွတ်ချော်၍မူလည်း ကျရာ၏၊ စားပြီးသော အစားသည်မူလည်း ငါ့အား ဖောက်ပြန်ရာ၏၊ သည်းခြေမူလည်း ငါ့အား ပျက်ရာ၏၊ သလိပ်မူလည်း ငါ့အား ပျက်ရာ၏၊ လေသင်ဓုန်းသည်မူလည်း ငါ့အားဖြတ်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် ငါ့အား သေဆုံးခြင်းသည် ဖြစ်ရာ၏၊ ထို (ချွတ်ချော်၍ ကျခြင်း စသည်) သည်ငါ့အား အန္တရာယ်ဖြစ်ရာ၏၊ ယခုအခါ၌ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန်မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန်လုံ့လကို အားထုတ်တော့အံ့”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤဒုတိယအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော တောနေရဟန်းသည် မရောက်သေး သည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက် မပြုရသေး သည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား တောနေရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ ငါသည် တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေသော ငါသည်သားရဲတို့နှင့် တွေ့ကြုံရာ၏၊ ခြင်္သေ့နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကျားနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ သစ်နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဝံနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ အောင်းနှင့်သော်လည်းကောင်း တွေ့ကြုံရာ၏၊ ထိုသားရဲသတ္တဝါတို့သည် ငါ့အား သတ်ကုန်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် ငါသည် သေဆုံးခြင်းဖြစ်ရာ၏၊ ထိုသားရဲသတ္တဝါဘေးသည် ငါ့အား အန္တရာယ်ဖြစ်ရာ၏၊ ယခုအခါ၌ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကိုမျက်မှောက်ပြုရန် လုံ့လကို အားထုတ်တော့အံ့”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤတတိယအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော တောနေရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက် မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား တောနေရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ ငါသည် တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေသော ငါသည်ပြစ်မှုကို ကျူးလွန်ပြီးသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော မကျူးလွန်ရသေးသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော လူဆိုးတို့နှင့်တွေ့ဆုံမိရာ၏။ ထိုလူဆိုးတို့သည် ငါ့ကို သတ်ကုန်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် ငါအား သေဆုံးခြင်း ဖြစ်ရာ၏၊ ထိုလူဆိုးဘေးသည် ငါ့အား အန္တရာယ်ဖြစ်ရာ၏၊ ယခုအခါ၌ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကိုရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကိုမျက်မှောက်ပြုရန် လုံ့လကိုအား ထုတ်တော့အံ့”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤစတုတ္ထအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော တောနေရဟန်းသည် မရောက်သေး သည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေး သည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား တောနေရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ ငါသည် တစ်ယောက်တည်း တော၌ နေ၏၊ ကြမ်းကြုတ်သော ဘီလူးတို့သည် တောအရပ်၌ ရှိကုန်၏၊ ထိုဘီလူးတို့သည် ငါ့ကို သတ်ကုန်ရာ၏၊ ထိုဘီလူးဘေးကြောင့် ငါ့အား သေဆုံးခြင်းဖြစ်ရာ၏၊ ထိုဘီလူးဘေးသည် ငါ့အား အန္တရာယ် ဖြစ်ရာ၏၊ ယခုအခါ၌ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် လုံ့လကို အားထုတ်တော့အံ့”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤပဉ္စမအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော တောနေရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.77 8. Warriors Future Perils (1st) “Mendicants, seeing these five future perils is quite enough for a wilderness mendicant to meditate diligently, keenly, and resolutely for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. What five? Firstly, a wilderness mendicant reflects: ‘Currently I’m living alone in a wilderness. While living here alone I might get bitten by a snake, a scorpion, or a centipede. And if I died from that it would be an obstacle to my progress. I’d better rouse up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.’ This is the first future peril … Furthermore, a wilderness mendicant reflects: ‘Currently I’m living alone in a wilderness. While living here alone I might stumble off a cliff, or get food poisoning, or suffer a disturbance of bile, phlegm, or piercing winds. And if I died from that it would be an obstacle to my progress. I’d better rouse up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.’ This is the second future peril … Furthermore, a wilderness mendicant reflects: ‘Currently I’m living alone in a wilderness. While living here alone I might encounter wild beasts—a lion, a tiger, a leopard, a bear, or a hyena—which might take my life. And if I died from that it would be an obstacle to my progress. I’d better rouse up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.’ This is the third future peril … Furthermore, a wilderness mendicant reflects: ‘Currently I’m living alone in a wilderness. While living here alone I might encounter youths escaping a crime or on their way to commit one, and they might take my life. And if I died from that it would be an obstacle to my progress. I’d better rouse up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.’ This is the fourth future peril … Furthermore, a wilderness mendicant reflects: ‘Currently I’m living alone in a wilderness. But in a wilderness there are savage monsters who might take my life. And if I died from that it would be an obstacle to my progress. I’d better rouse up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.’ This is the fifth future peril … These are the five future perils, seeing which is quite enough for a wilderness mendicant to meditate diligently, keenly, and resolutely for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.”
၈။ ဒုတိယအနာဂတဘယသုတ္တံ
၇၈။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတဘယာနိ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ ဒဟရော ယုဝါ သုသုကာဠကေသော ဘဒြေန ယောဗ္ဗနေန သမန္နာဂတော ပဌမေန ဝယသာ။ ဟောတိ ခေါ ပန သော သမယော ယံ ဣမံ ကာယံ ဇရာ ဖုသတိ။ ဇိဏ္ဏေန ခေါ ပန ဇရာယ အဘိဘူတေန န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, န သုကရာနိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတုံ။ ပုရာ မံ သော ဓမ္မော အာဂစ္ဆတိ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ၊ ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ [ပဋိဂစ္စေဝ (သီ။)] ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယေနာဟံ ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဇိဏ္ဏကောပိ ဖာသုံ [ဖာသု (ပီ။ က။)] ဝိဟရိဿာမီ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါ ဧတရဟိ အပ္ပါဗာဓော အပ္ပါတင်္ကော သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ။ ဟောတိ ခေါ ပန သော သမယော ယံ ဣမံ ကာယံ ဗျာဓိ ဖုသတိ။ ဗျာဓိတေန ခေါ ပန ဗျာဓိနာ အဘိဘူတေန [ဗျာဓာဘိဘူတေန (သီ။ ပီ။ က။)] န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, န သုကရာနိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတုံ။ ပုရာ မံ သော ဓမ္မော အာဂစ္ဆတိ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ၊ ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယေနာဟံ ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဗျာဓိတောပိ ဖာသုံ ဝိဟရိဿာမီ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ဧတရဟိ ခေါ သုဘိက္ခံ သုသဿံ သုလဘပိဏ္ဍံ, သုကရံ ဥဉ္ဆေန ပဂ္ဂဟေန ယာပေတုံ။ ဟောတိ ခေါ ပန သော သမယော ယံ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ ဒုဿဿံ ဒုလ္လဘပိဏ္ဍံ, န သုကရံ ဥဉ္ဆေန ပဂ္ဂဟေန ယာပေတုံ။ ဒုဗ္ဘိက္ခေ ခေါ ပန မနုဿာ ယေန သုဘိက္ခံ တေန သင်္ကမန္တိ [တေနုပသင်္ကမန္တိ (က။)]။ တတ္ထ သင်္ဂဏိကဝိဟာရော ဟောတိ အာကိဏ္ဏဝိဟာရော။ သင်္ဂဏိကဝိဟာရေ ခေါ ပန သတိ အာကိဏ္ဏဝိဟာရေ န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, န သုကရာနိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတုံ။ ပုရာ မံ သော ဓမ္မော အာဂစ္ဆတိ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ၊ ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယေနာဟံ ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဒုဗ္ဘိက္ခေပိ ဖာသု ဝိဟရိဿာမီ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ဧတရဟိ ခေါ မနုဿာ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ အဝိဝဒမာနာ ခီရောဒကီဘူတာ အညမညံ ပိယစက္ခူဟိ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ။ ဟောတိ ခေါ ပန သော သမယော ယံ ဘယံ ဟောတိ အဋဝိသင်္ကောပေါ, စက္ကသမာရူဠှာ ဇာနပဒါ ပရိယာယန္တိ။ ဘယေ ခေါ ပန သတိ မနုဿာ ယေန ခေမံ တေန သင်္ကမန္တိ။ တတ္ထ သင်္ဂဏိကဝိဟာရော ဟောတိ အာကိဏ္ဏဝိဟာရော။ သင်္ဂဏိကဝိဟာရေ ခေါ ပန သတိ အာကိဏ္ဏဝိဟာရေ န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, န သုကရာနိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတုံ။ ပုရာ မံ သော ဓမ္မော အာဂစ္ဆတိ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ၊ ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယေနာဟံ ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဘယေပိ ဖာသုံ ဝိဟရိဿာမီ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ဧတရဟိ ခေါ သံဃော သမဂ္ဂေါ သမ္မောဒမာနော အဝိဝဒမာနော ဧကုဒ္ဒေသော ဖာသု ဝိဟရတိ။ ဟောတိ ခေါ ပန သော သမယော ယံ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ။ သံဃေ ခေါ ပန ဘိန္နေ န သုကရံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ မနသိ ကာတုံ, န သုကရာနိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတုံ။ ပုရာ မံ သော ဓမ္မော အာဂစ္ဆတိ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ၊ ဟန္ဒာဟံ ပဋိကစ္စေဝ ဝီရိယံ အာရဘာမိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, ယေနာဟံ ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ဘိန္နေပိ သံဃေ ဖာသုံ ဝိဟရိဿာမီ’တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမံ အနာဂတဘယံ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။
‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အနာဂတဘယာနိ သမ္ပဿမာနေန အလမေဝ ဘိက္ခုနာ အပ္ပမတ္တေန အာတာပိနာ ပဟိတတ္တေန ဝိဟရိတုံ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-ဒုတိယ အနာဂတဘယသုတ် ၇၈။ ရဟန်းတို့ အနာဂတ်ဘေးငါးမျိုးတို့ကို ကောင်းစွာ မြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည် ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဤသို့ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ ငါသည်ကား ပျိုမျစ်နုနယ်ငယ်ရွယ်၍ မည်းနက်သော ဆံပင်ရှိသေး၏၊ ပဌမအရွယ်ဖြစ် သောကောင်းသော အရွယ်နှင့် ပြည့်စုံသေး၏၊ ဤကိုယ်သို့ အိုခြင်း ‘ဇရာ’ ထိရောက်သော အခါသည်ဖြစ်လာလိမ့်ဦးမည်၊ အိုခြင်း ‘ဇရာ’ နှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ အိုသူသည် ဘုရားသျှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်ကိုနှလုံးသွင်းရန် မလွယ်ကူ၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲရန် မလွယ်ကူ၊ အလိုမရှိအပ်မနှစ်သက်အပ် မမြတ်နိုးအပ်သော ထိုအိုခြင်းသဘောတရားသည် ငါ့ထံသို့ မရောက်လာမီ ငါသည်မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ယခုစောစောကပင် လုံ့လကို အားထုတ်တော့မည်၊ ငါသည် ယင်း (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) တရားနှင့် ပြည့်စုံပါမူ အိုသော်လည်း ချမ်းသာစွာ နေရပေလိမ့်မည်”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤပဌမအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကိုမျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ် သောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ ငါသည် အနာကင်း၏၊ ရောဂါကင်း၏၊ မအေးလွန်း မပူလွန်း အလယ်အလတ်ဖြစ်၍ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းရန် ခံ့သော၊ အစာကို အညီအမျှကြေကျက်စေတတ်သည့် ဝမ်းမီးနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ဤကိုယ်သို့ နာခြင်း ‘ဗျာဓိ’ ထိရောက်သော အခါသည် ဖြစ်လာလိမ့်ဦးမည်၊ နာခြင်း ‘ဗျာဓိ’ နှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍နာသူသည် ဘုရားသျှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်ကို နှလုံးသွင်းရန် မလွယ်ကူ၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲရန် မလွယ်ကူ၊ အလိုမရှိအပ် မနှစ်သက်အပ် မမြတ်နိုးအပ်သော ထိုနာခြင်းသဘောသည် ငါ့ထံသို့ မရောက်လာမီ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ယခုစောစောကပင်လုံ့လကို အားထုတ်တော့မည်၊ ငါသည် ယင်း (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) တရားနှင့် ပြည့်စုံပါမူ နာသော်လည်းချမ်းသာစွာ နေရပေလိမ့်မည်”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤဒုတိယအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန်မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါသည် ဝပြော၏၊ ကောက်စပါး ကောင်းမွန်၏၊ ဆွမ်းရလွယ်၏၊ သပိတ်လက်စွဲလျက်ဆွမ်းခံခြင်းဖြင့် မျှတရန် လွယ်ကူ၏၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး ကောက်စပါးမကောင်း၍ ဆွမ်းရခဲသော သပိတ့်လက်စွဲလျက် ဆွမ်းခံခြင်းဖြင့် မျှတရန် မလွယ်ကူသည့် အခါမျိုးသည် ဖြစ်လာလိမ့်ဦးမည်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော အခါ၌ ကား လူတို့သည် ဝပြောရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ချဥ်းကပ်ကြကုန်၏၊ ထိုအရပ်၌ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် နေရ၏၊ ရောပြွမ်း၍ နေရ၏၊ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် နေရခြင်း ရောပြွမ်း၍ နေရခြင်းဖြစ်ခဲ့သော် ဘုရားသျှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်ကို နှလုံးသွင်းရန် မလွယ်ကူ၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲရန် မလွယ်ကူ၊ အလိုမရှိအပ် မနှစ်သက်အပ် မမြတ်နိုးအပ်သော ထို (ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း) သဘောသည် ငါ့ထံသို့ မရောက်လာမီ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ယခုစောစောကပင် လုံ့လကို အားထုတ်တော့မည်၊ ငါသည် ယင်း (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) တရားနှင့်ပြည့်စုံပါမူ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော အခါ၌လည်း ချမ်းသာစွာ နေရပေလိမ့်မည်”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤတတိယအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန်မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ၌ လူတို့သည် ညီညွတ်ကုန်၏၊ ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ ခိုက်ရန်ငြင်းခုံခြင်း မရှိကြကုန်ဘဲနို့နှင့် ရေ ရောနှောသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အချင်းချင်း ချစ်ခင်သော မျက်စိတို့ဖြင့် ကြည့်၍ နေထိုင်ကုန်၏၊ တောပုန်းဓားပြတို့ ထကြွသောင်းကျန်းသည်ဖြစ်၍ ဇနပုဒ်နေသူတို့သည် လှည်းရထားယာဥ်တို့ကို တက်စီးကုန်လျက် ပြေးလွှားကြရသည့် ဘေးရန်ဖြစ်သောအခါမျိုးသည် ဖြစ်လာလိမ့်ဦးမည်၊ ဘေးဖြစ်လာသည်ရှိသော် လူတို့သည် အေးချမ်းရာ အရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ချဥ်းကပ်ကြကုန်၏၊ ထိုအရပ်၌ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် နေရ၏၊ ရောပြွမ်း၍ နေရ၏၊ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် နေရခြင်း ရောပြွမ်း၍ နေရခြင်းဖြစ်ခဲ့သော်ဘုရားသျှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်ကို နှလုံးသွင်းရန် မလွယ်ကူ၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကိုမှီဝဲရန် မလွယ်ကူ၊ အလိုမရှိအပ် မနှစ်သက်အပ် မမြတ်နိုးအပ်သော ထို (မြို့ရွာသောင်းကျန်းမှု) သဘောတရားသည် ငါ့ထံသို့ မရောက်လာမီ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ယခုစောစောကပင် လုံ့လကို အားထုတ်တော့မည်၊ ငါသည် ယင်း (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) တရားနှင့် ပြည့်စုံသည်ရှိသော် (သောင်းကျန်းမှု) ဘေးဖြစ်ပေါ်လာသော်လည်း ချမ်းသာစွာ နေရပေလိမ့်မည်”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤစတုတ္ထအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန်မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ရဟန်းသည် ဤသို့ ဆင်ခြင်၏- “ယခုအခါ၌ ကား သံဃာသည် ညီညွတ်၏၊ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာရှိသည်ဖြစ်၍ ခိုက်ရန်ငြင်းခုံခြင်းမရှိဘဲပါတိမောက်အတူပြလျက် ချမ်းသာစွာ နေ၏၊ သံဃာကွဲပြားသောအခါသည် ဖြစ်လာလိမ့်ဦးမည်၊ သံဃာကွဲပြားသည်ရှိသော် ဘုရားသျှင်တို့၏ အဆုံးအမတော်ကို နှလုံးသွင်းရန် မလွယ်ကူ၊ အစွန်အဖျားကျသောတောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲရန် မလွယ်ကူ၊ အလိုမရှိအပ် မနှစ်သက်အပ် မမြတ်နိုးအပ်သော (သံဃာကွဲပြားမှု) သဘောတရားသည် ငါ့ထံသို့ မရောက်လာမီ ငါသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန်မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ယခုစောစောကပင် လုံ့လကို အားထုတ်တော့မည်၊ ငါသည် ယင်း (ဈာန် မဂ်ဖိုလ်) တရားနှင့် ပြည့်စုံသည့်ရှိသော် သံဃာကွဲပြားသော်လည်း ချမ်းသာစွာ နေရပေလိမ့်မည်”ဟု (ဆင်ခြင်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤပဉ္စမအနာဂတ်ဘေးကို ကောင်းစွာ မြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန်မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤအနာဂတ်ဘေးငါးမျိုးတို့ကို ကောင်းစွာမြင်သော ရဟန်းသည် မရောက်သေးသည့် (ဈာန်မဂ် ဖိုလ်) သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ်ဖိုလ်) ကို ရရန် မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် မမေ့မလျော့ ပြင်းစွာအားထုတ်သော လုံ့လဖြင့် (နိဗ္ဗာန်) သို့စေလွှတ်အပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ သင့်လျော်သည်သာလျှင်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.78 8. Warriors Future Perils (2nd) “Mendicants, seeing these five future perils is quite enough for a mendicant to meditate diligently, keenly, and resolutely for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. What five? A mendicant reflects: ‘Currently I’m a youth, young, with pristine black hair, blessed with youth, in the prime of life. But there will come a time when this body is struck with old age. When you’re old, overcome by old age, it’s not easy to focus on the instructions of the Buddhas, and it’s not easy to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest. Before that unlikable, undesirable, and disagreeable thing happens, I’d better preempt it by rousing up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. That way, when it happens, I’ll live comfortably even though I’m old.’ This is the first future peril … Furthermore, a mendicant reflects: ‘Currently, I’m rarely ill or unwell. My stomach digests well, being neither too hot nor too cold, but just right, and fit for meditation. But there will come a time when this body is struck with sickness. When you’re sick, overcome by sickness, it’s not easy to focus on the instructions of the Buddhas, and it’s not easy to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest. Before that unlikable, undesirable, and disagreeable thing happens, I’d better preempt it by rousing up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. That way, when it happens, I’ll live comfortably even though I’m sick.’ This is the second future peril … Furthermore, a mendicant reflects: ‘Currently, there’s plenty of food, a good harvest, so it’s easy to get almsfood, and easy to keep going by collecting alms. But there will come a time of famine, a bad harvest, when it’s hard to get almsfood, and not easy to keep going by collecting alms. In a time of famine, people move to where there’s plenty of food, where they live crowded and cramped together. When you live crowded and cramped together, it’s not easy to focus on the instructions of the Buddhas, and it’s not easy to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest. Before that unlikable, undesirable, and disagreeable thing happens, I’d better preempt it by rousing up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. That way, when it happens, I’ll live comfortably even though there’s a famine.’ This is the third future peril … Furthermore, a mendicant reflects: ‘Currently, people live in harmony, appreciating each other, without dispute, blending like milk and water, and regarding each other with kindly eyes. But there will come a time of peril due to turmoil in the wilds, so the countryfolk mount their vehicles and flee everywhere. In a time of peril, people move to where there’s sanctuary, where they live crowded and cramped together. When you live crowded and cramped together, it’s not easy to focus on the instructions of the Buddhas, and it’s not easy to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest. Before that unlikable, undesirable, and disagreeable thing happens, I’d better preempt it by rousing up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. That way, when it happens, I’ll live comfortably even in a time of peril.’ This is the fourth future peril … Furthermore, a mendicant reflects: ‘Currently, the Saṅgha lives comfortably, in harmony, appreciating each other, without dispute, with one recitation. But there will come a time of schism in the Saṅgha. When there is schism in the Saṅgha, it’s not easy to focus on the instructions of the Buddhas, and it’s not easy to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest. Before that unlikable, undesirable, and disagreeable thing happens, I’d better preempt it by rousing up energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. That way, when it happens, I’ll live comfortably even though there’s schism in the Saṅgha.’ This is the fifth future peril … These are the five future perils, seeing which is quite enough for a mendicant to meditate diligently, keenly, and resolutely for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized.”
၉။ တတိယအနာဂတဘယသုတ္တံ
၇၉။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတဘယာနိ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နာနိ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ။ တာနိ ဝေါ [ခေါ (ကတ္ထစိ)] ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တေသံ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ကတမာနိ ပဉ္စ? ဘဝိဿန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ အညေ ဥပသမ္ပာဒေဿန္တိ။ တေပိ [တေ (သီ။)] န သက္ခိဿန္တိ ဝိနေတုံ အဓိသီလေ အဓိစိတ္တေ အဓိပညာယ။ တေပိ ဘဝိဿန္တိ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ အညေ ဥပသမ္ပာဒေဿန္တိ။ တေပိ [တေ (?)] န သက္ခိဿန္တိ ဝိနေတုံ အဓိသီလေ အဓိစိတ္တေ အဓိပညာယ။ တေပိ ဘဝိဿန္တိ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသန္ဒောသာ ဝိနယသန္ဒောသော၊ ဝိနယသန္ဒောသာ ဓမ္မသန္ဒောသော။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ အညေသံ နိဿယံ ဒဿန္တိ။ တေပိ န သက္ခိဿန္တိ ဝိနေတုံ အဓိသီလေ အဓိစိတ္တေ အဓိပညာယ။ တေပိ ဘဝိဿန္တိ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ အညေသံ နိဿယံ ဒဿန္တိ။ တေပိ န သက္ခိဿန္တိ ဝိနေတုံ အဓိသီလေ အဓိစိတ္တေ အဓိပညာယ။ တေပိ ဘဝိဿန္တိ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသန္ဒောသာ ဝိနယသန္ဒောသော၊ ဝိနယသန္ဒောသာ ဓမ္မသန္ဒောသော။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ အဘိဓမ္မကထံ ဝေဒလ္လကထံ ကထေန္တာ ကဏှဓမ္မံ ဩက္ကမမာနာ န ဗုဇ္ဈိဿန္တိ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသန္ဒောသာ ဝိနယသန္ဒောသော၊ ဝိနယသန္ဒောသာ ဓမ္မသန္ဒောသော။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ ယေ တေ သုတ္တန္တာ တထာဂတဘာသိတာ ဂမ္ဘီရာ ဂမ္ဘီရတ္ထာ လောကုတ္တရာ သုညတာပ္ပဋိသံယုတ္တာ, တေသု ဘညမာနေသု န သုဿူသိဿန္တိ, န သောတံ ဩဒဟိဿန္တိ, န အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေဿန္တိ, န စ တေ ဓမ္မေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ။ ယေ ပန တေ သုတ္တန္တာ ကဝိတာ [ကဝိကတာ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။, သံ။ နိ။ ၂။၂၂၉) ဋီကာ ဩလောကေတဗ္ဗာ] ကာဝေယျာ စိတ္တက္ခရာ စိတ္တဗျဉ္ဇနာ ဗာဟိရကာ သာဝကဘာသိတာ, တေသု ဘညမာနေသု သုဿူသိဿန္တိ, သောတံ ဩဒဟိဿန္တိ, အညာ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေဿန္တိ, တေ စ ဓမ္မေ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသန္ဒောသာ ဝိနယသန္ဒောသော၊ ဝိနယသန္ဒောသာ ဓမ္မသန္ဒောသော။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ။ တေ အဘာဝိတကာယာ သမာနာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ ထေရာ ဘိက္ခူ ဗာဟုလိကာ [ဗာဟုလ္လိကာ (သျာ။ ကံ။) အ။ နိ။ ၂။၄၉၊ ၃။၉၆] ဘဝိဿန္တိ သာထလိကာ ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပဝိဝေကေ နိက္ခိတ္တဓုရာ, န ဝီရိယံ အာရဘိဿန္တိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။ တေသံ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇိဿတိ။ သာပိ ဘဝိဿတိ ဗာဟုလိကာ သာထလိကာ ဩက္ကမနေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပဝိဝေကေ နိက္ခိတ္တဓုရာ, န ဝီရိယံ အာရဘိဿတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ။ ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မသန္ဒောသာ ဝိနယသန္ဒောသော၊ ဝိနယသန္ဒောသာ ဓမ္မသန္ဒောသော။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။ ‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အနာဂတဘယာနိ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နာနိ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ။ တာနိ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တေသံ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗ’’န္တိ။ နဝမံ။
၉-တတိယ အနာဂတဘယသုတ် ၇၉။ ရဟန်းတို့ ဤအနာဂတ်ဘေးငါးမျိုးတို့သည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေးကုန်၊ နောင်အခါတို့၌ ဖြစ်ပေါ်ကုန်လိမ့်ဦးမည်၊ ထိုဘေးတို့ကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးတို့ကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကို မပွါးများသူ၊ စိတ် ‘သမာဓိ’ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူတို့ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများ သီလကို မပွါးများ စိတ် ‘သမာဓိ’ကို မပွါးများပညာကို မပွါးများကြကုန်သည် ဖြစ်ပါလျက် သူတစ်ပါးတို့ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ပဉ္စင်းခံပေးလိမ့်ဦးမည်၊ (ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ပဉ္စင်းခံပေးသော) ထိုဆရာတို့သည်လည်း လွန်မြတ်သောသီလ လွန်မြတ်သောစိတ်လွန်မြတ်သောပညာ၌ ဆုံးမခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်၊ (ဤသို့သော ဆရာတို့ထံ ပဉ္စင်းခံကြကုန်သော) ထိုတပည့် ရဟန်းတို့သည်လည်း ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကို မပွါးများသူ၊ စိတ်ကိုမပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ထိုတပည့်ဖြစ်သူ ရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများ သီလကို မပွါးများ စိတ်ကို မပွါး များပညာကို မပွါးများကြကုန်သည် ဖြစ်ကြပါလျက် အခြားသူတို့ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ပဉ္စင်းခံပေးကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း လွန်မြတ်သောသီလ လွန်မြတ်သောစိတ် လွန်မြတ်သောပညာ၌ ဆုံးမခြင်းငှါစွမ်းနိုင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်။ ထိုတပည့်ရဟန်းတို့သည်လည်း ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကို မပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် တရားပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဝိနည်းပျက်စီး၏၊ ဝိနည်းပျက်စီးခြင်းကြောင့် တရားပျက်စီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤပဌမအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်ဦးမည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကိုမပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူ တို့ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများ သီလကို မပွါးများ စိတ်ကို မပွါးများ ပညာကို့မပွါးများကြကုန်သည်ဖြစ်ပါလျက် အခြားသူတို့အား နိဿရည်း ပေးကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ (နိဿရည်း ဆရာပြုလုပ်သူ) ထိုဆရာတို့သည်လည်း လွန်မြတ်သောသီလ လွန်မြတ်သောစိတ်လွန်မြတ်သော ပညာ၌ ဆုံးမခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်။ (ဤသို့သော ဆရာတို့ထံ နိဿရည်းခံယူကြကုန်သော) ထိုတပည့်တို့သည်လည်း ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကို မပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကို မပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများကြကုန်သည် ဖြစ်ပါလျက် အခြားသူတို့အား နိဿရည်းကို ပေးကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ထိုရဟန်းတို့သည်လည်း လွန်မြတ်သောသီလ လွန်မြတ်သောစိတ် လွန်မြတ်သောပညာ၌ ဆုံးမခြင်းငှါစွမ်းနိုင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်။ ထိုတပည့်ရဟန်းတို့သည်လည်း ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကို မပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူ တို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် တရားပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဝိနည်းပျက်စီး၏၊ ဝိနည်းပျက်စီးခြင်းကြောင့်တရားပျက်စီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤဒုတိယအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်ဦး မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကိုမပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူ တို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများ သီလကို မပွါးများ စိတ်ကို မပွါးများ ပညာကိုမပွါးများကြကုန်သည် ဖြစ်ပါလျက် (မြတ်သောသီလစသော တရားစကား) အဘိဓမ္မကထာနှင့်ဝေဒလ္လကထာကို ပြောဟောကုန်လျက် မည်းညစ်သော အကုသိုလ်တရားသို့ သက်ရောက်ကုန်သည် ဖြစ်၍ သိမြင်နိုင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်၊ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် တရားပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဝိနည်းပျက်စီး၏၊ ဝိနည်းပျက်စီးခြင်းကြောင့် တရားပျက်စီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတတိယအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်ဦး မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကိုမပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူ တို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်မည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများ သီလကို မပွါးများ စိတ်ကို မပွါးများ ပညာကိုမပွါးများကြကုန်သည် ဖြစ်ပါလျက် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော၊ နက်နဲကုန်သော၊ နက်နဲသော အနက်ရှိကုန်သော၊ လောကမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း ဖြစ်ကုန်လျက် (သတ္တမှ) ဆိတ်သုဥ်းခြင်းနှင့်ယှဥ်ကုန်သော သုတ္တန်တရားတို့ကို ဟောအပ်ကုန်သည်ရှိသော် ကောင်းစွာ နာယူကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်၊ နားထောင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်၊ သိရှိနားလည်လိုသော စိတ်ကို ဖြစ်စေကြလိမ့်မည် မဟုတ်ကုန်၊ ထိုသုတ္တန်တရားတို့ကို သင်ယူအပ် အဖန်တလဲလဲ လေ့လာအပ်၏ဟူ၍ မှတ်ထင်ကြလိမ့့်မည် မဟုတ်ကုန်၊ ကဗျာဆရာတို့ ပြုအပ်ကုန်၍ ကဗျာဆရာတို့၏ဥစ္စာဖြစ်ကုန်သော ဆန်းကြယ်သော အက္ခရာ သဒ္ဒါပုဒ်ဗျည်းရှိကုန်လျက် (သာသနာတော်မှ) အပဖြစ်ကုန်၍ (သာသနာပဆရာတို့၏) တပည့်ဟော သုတ္တန်ပါဠိတို့ကို ဟောအပ်ကုန်သည်ရှိသော် ကောင်းစွာ နာယူကြကုန်လိမ့်မည်၊ နားထောင်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ သိရှိနားလည်လိုသော စိတ်ကို ဖြစ်စေကြကုန်လိမ့်မည်၊ ထိုသုတ္တန်တရားတို့ကို သင်ယူအပ် အဖန်တလဲလဲလေ့လာအပ်၏ဟူ၍ မှတ်ထင်ကြကုန်လိမ့့်မည်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် တရားပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဝိနည်းပျက်စီး၏၊ ဝိနည်းပျက်စီးခြင်းကြောင့် တရာ့းပျက်စီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤစတုတ္ထအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်ဦး မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ကိုယ်ကို မပွါးများသူ၊ သီလကိုမပွါးများသူ၊ စိတ်ကို မပွါးများသူ၊ ပညာကို မပွါးများသူ တို့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်ဦးမည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် (မိမိတို့က) ကိုယ်ကို မပွါးများ သီလကို မပွါးများ စိတ်ကို မပွါးများ ပညာကိုမပွါးများကြကုန်သည် ဖြစ်ပါလျက် မထေရ်ကြီးရဟန်းတို့သည် ပစ္စည်းများရန်သာ ကျင့်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ (သိက္ခာကို) လျော့လျော့ ပေါ့ပေါ့သာ ကျင့်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ အောက်သို့ သက်စေတတ်သော တရား၌ ရှေ့သွားဖြစ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ဥပဓိဝိဝေက (နိဗ္ဗာန်)၌ တာဝန်မဲ့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်မည်။ မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်)သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန်မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် လုံ့လဝီရိယကို အားထုတ်ကြကုန်လိမ့်မည်မဟုတ်ကုန်၊ နောင်လာ နောက်သား လူအများတို့သည် မြင်ရသော ဆရာ့အပြုအမူသို့ အစဥ်တစိုက်လိုက်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ထိုနောင်လာ နောက်သား လူအများသည်လည်း ပစ္စည်းပေါများရန်သာ ကျင့်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ (သိက္ခာကို) လျော့လျော့ပေါ့ပေါ့ ကျင့်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ အောက်သို့ သက်စေတတ်သောတရား၌ ရှေ့သွား ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ဥပဓိဝိဝေက (နိဗ္ဗာန်)၌ တာဝန်မဲ့ ဖြစ်ကြကုန်လိမ့်မည်။ မရောက်သေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်)သို့ ရောက်ရန် မရသေးသည့် (ဈာန် မဂ် ဖိုလ်) ကို ရရန်မျက်မှောက်မပြုရသေးသည့် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုရန် လုံ့လဝီရိယကို အားထုတ်ကြကုန်လိမ့်မည်မဟုတ်ကုန်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် တရားပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဝိနည်းပျက်စီး၏၊ ဝိနည်းပျက်စီးခြင်းကြောင့် တရားပျက်စီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤပဉ္စမအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်ဦးမည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ ဤအနာဂတ် ဘေးငါးမျိုးတို့သည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေးကုန်၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်ကုန်လိမ့်ဦးမည်၊ ထိုဘေးတို့ကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးတို့ကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.79 8. Warriors Future Perils (3rd) “Mendicants, these five future perils have not currently arisen, but they will arise in the future. You should look out for them and try to give them up. What five? In a future time there will be mendicants who have not developed their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. They will ordain others, but be unable to guide them in the higher ethics, mind, and wisdom. They too will not develop their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. They too will ordain others, but be unable to guide them in the higher ethics, mind, and wisdom. They too will not develop their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. And that is how corrupt training comes from corrupt teachings, and corrupt teachings come from corrupt training. This is the first future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who have not developed their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. They will give dependence to others, but be unable to guide them in the higher ethics, mind, and wisdom. They too will not develop their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. They too will give dependence to others, but be unable to guide them in the higher ethics, mind, and wisdom. They too will not develop their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. And that is how corrupt training comes from corrupt teachings, and corrupt teachings come from corrupt training. This is the second future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who have not developed their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. In discussion about the teachings and elaborations they’ll fall into dark ideas without realizing it. And that is how corrupt training comes from corrupt teachings, and corrupt teachings come from corrupt training. This is the third future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who have not developed their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. When discourses spoken by the Realized One—deep, profound, transcendent, dealing with emptiness—are being recited they won’t want to listen. They won’t actively listen or try to understand, nor will they think those teachings are worth learning and memorizing. But when discourses composed by poets—poetry, with fancy words and phrases, composed by outsiders or spoken by disciples—are being recited they will want to listen. They’ll actively listen and try to understand, and they’ll think those teachings are worth learning and memorizing. And that is how corrupt training comes from corrupt teachings, and corrupt teachings come from corrupt training. This is the fourth future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who have not developed their physical endurance, ethics, mind, and wisdom. The senior mendicants will be indulgent and slack, leaders in backsliding, neglecting seclusion, not rousing energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. Those who come after them will follow their example. They too will become indulgent and slack, leaders in backsliding, neglecting seclusion, not rousing energy for attaining the unattained, achieving the unachieved, and realizing the unrealized. And that is how corrupt training comes from corrupt teachings, and corrupt teachings come from corrupt training. This is the fifth future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … These are the five future perils that have not currently arisen, but will arise in the future. You should look out for them, and try to give them up.”
၁၀။ စတုတ္ထအနာဂတဘယသုတ္တံ
၈၀။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတဘယာနိ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နာနိ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ။ တာနိ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တေသံ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ကတမာနိ ပဉ္စ? ဘဝိဿန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ စီဝရေ ကလျာဏကာမာ။ တေ စီဝရေ ကလျာဏကာမာ သမာနာ ရိဉ္စိဿန္တိ ပံသုကူလိကတ္တံ, ရိဉ္စိဿန္တိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ၊ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဩသရိတွာ ဝါသံ ကပ္ပေဿန္တိ, စီဝရဟေတု စ အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ပိဏ္ဍပါတေ ကလျာဏကာမာ။ တေ ပိဏ္ဍပါတေ ကလျာဏကာမာ သမာနာ ရိဉ္စိဿန္တိ ပိဏ္ဍပါတိကတ္တံ, ရိဉ္စိဿန္တိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ၊ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဩသရိတွာ ဝါသံ ကပ္ပေဿန္တိ ဇိဝှဂ္ဂေန ရသဂ္ဂါနိ ပရိယေသမာနာ, ပိဏ္ဍပါတဟေတု စ အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သေနာသနေ ကလျာဏကာမာ။ တေ သေနာသနေ ကလျာဏကာမာ သမာနာ ရိဉ္စိဿန္တိ ရုက္ခမူလိကတ္တံ [အာရညကတ္တံ (သျာ။ ကံ။)], ရိဉ္စိဿန္တိ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ၊ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဩသရိတွာ ဝါသံ ကပ္ပေဿန္တိ, သေနာသနဟေတု စ အနေကဝိဟိတံ အနေသနံ အပ္ပတိရူပံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဘိက္ခုနီသိက္ခမာနာသမဏုဒ္ဒေသေဟိ သံသဋ္ဌာ ဝိဟရိဿန္တိ။ ဘိက္ခုနီသိက္ခမာနာသမဏုဒ္ဒေသေဟိ သံသဂ္ဂေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သတိ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ – ‘အနဘိရတာ ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ စရိဿန္တိ, အညတရံ ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ, သိက္ခံ ဝါ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿန္တိ’။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, ဘဝိဿန္တိ ဘိက္ခူ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အာရာမိကသမဏုဒ္ဒေသေဟိ သံသဋ္ဌာ ဝိဟရိဿန္တိ။ အာရာမိကသမဏုဒ္ဒေသေဟိ သံသဂ္ဂေ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, သတိ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ – ‘အနေကဝိဟိတံ သန္နိဓိကာရပရိဘောဂံ အနုယုတ္တာ ဝိဟရိဿန္တိ, ဩဠာရိကမ္ပိ နိမိတ္တံ ကရိဿန္တိ, ပထဝိယာပိ ဟရိတဂ္ဂေပိ’။ ဣဒံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမံ အနာဂတဘယံ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နံ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ တံ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တဿ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗံ။
‘‘ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အနာဂတဘယာနိ ဧတရဟိ အသမုပ္ပန္နာနိ အာယတိံ သမုပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ။ တာနိ ဝေါ ပဋိဗုဇ္ဈိတဗ္ဗာနိ၊ ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ စ တေသံ ပဟာနာယ ဝါယမိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ဒသမံ။
ယောဓာဇီဝဝဂ္ဂေါ တတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ဒွေ စေတောဝိမုတ္တိဖလာ, ဒွေ စ ဓမ္မဝိဟာရိနော၊
ယောဓာဇီဝါ စ ဒွေ ဝုတ္တာ, စတ္တာရော စ အနာဂတာတိ။
၁၀-စတုတ္ထ အနာဂတဘယသုတ် ၈၀။ ရဟန်းတို့ ဤအနာဂတ်ဘေး ငါးမျိုးတို့သည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေးကုန်၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်ကုန်လိမ့်ဦးမည်၊ ထိုဘေးတို့ကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးတို့ကို ပယ်ရန်အားထုတ်ရမည်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် သင်္ကန်း၌ ကောင်းသည်ကို အလိုရှိကြကုန်လိမ့်မည်၊ ထိုရဟန်းတို့သည် သင်္ကန်း၌ ကောင်းသည်ကို အလိုရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ပံ့သကူဓူတင်ဆောင်ခြင်းကိုစွန့်လွှတ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို စွန့်လွှတ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ရွာ နိဂုံးမင်းနေပြည်တို့၌ ဝင်ရောက်၍ နေကြကုန်လိမ့်မည်၊ သင်္ကန်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း မလျောက်ပတ်သော များလှစွာသော မအပ်သောပစ္စည်း ရှာမှီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်လိမ့်မည်။ ရဟန်းတို့ ဤပဌမအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်မည်၊ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ဆွမ်း၌ ကောင်းသည်ကိုအလိုရှိကြကုန်လိမ့်မည်၊ ထိုရဟန်းတို့သည် ဆွမ်း၌ ကောင်းသည်ကို အလိုရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ပိဏ္ဍပါတ်ဓူတင်ဆောင်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို စွန့်လွှတ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ရွာ နိဂုံး မင်းနေပြည်တို့၌ ဝင်ရောက်၍ လျှာဖျားဖြင့် မြတ်သော အရသာတို့ကို ရှာမှီးကုန်လျက် နေကြကုန်လိမ့်မည်၊ ဆွမ်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း မလျောက်ပတ်သော များလှစွာသော မအပ်သောပစ္စည်း ရှာမှီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်လိမ့်မည်။ ရဟန်းတို့ ဤဒုတိယအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ကျောင်း၌ ကောင်းသည်ကိုအလိုရှိကြကုန်လိမ့်မည်၊ ထိုရဟန်းတို့သည် ကျောင်း၌ ကောင်းသည်ကို အလိုရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ (သစ်ပင်ရင်း၌ နေခြင်းဟု ဆိုအပ်သော) ရုက္ခမူဓူတင်ဆောင်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို စွန့်လွှတ်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ရွာ နိဂုံး မင်းနေပြည်တို့၌ ဝင်ရောက်၍နေကြကုန်လိမ့်မည်၊ ကျောင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း မလျောက်ပတ်သော များလှစွာသောမအပ် သောပစ္စည်း ရှာမှီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်လိမ့်မည်။ ရဟန်းတို့ ဤတတိယအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် ဘိက္ခုနီ သိက္ခမာန် သာမဏေတို့နှင့် ရောနှော၍ နေကြကုန်လိမ့်မည်၊ ရဟန်းတို့ ဘိက္ခုနီ သိက္ခမာန် သာမဏေတို့နှင့် ရောနှော၍ နေသည်ရှိသော် “မမွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍လည်း မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ကြကုန်လိမ့်မည်၊ ညစ်နွမ်းသောအာပတ်တစ်ခုခုသို့မူလည်း ရောက်ကြကုန်လိမ့်မည် သိက္ခာချ ၍မူလည်း လူထွက်ကြကုန်လိမ့်မည်”ဟူသော အကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤစတုတ္ထအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား အနာဂတ်ကာလ၌ ရဟန်းတို့သည် အရံစောင့်, သာမဏေတို့နှင့်ရောနှော၍ နေကြကုန်လိမ့်မည်၊ ရဟန်းတို့ အရံစောင့် သာမဏေတို့နှင့် ရောနှော၍ နေသည်ရှိသော်“များစွာသော သိုမှီးသုံးဆောင်ခြင်းကို လုံ့လပြု၍ နေကြကုန်လိမ့်မည်၊ မြေကြီး၌လည်းကောင်း၊ စိမ်းသော သစ်ပင်စု၌လည်းကောင်း ရုန့်ရင်းသိသာသော နိမိတ်အမှတ်ကိုလည်းပြကြကုန်လိမ့်မည်”ဟူသော အကျိုး ကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤပဉ္စမအနာဂတ်ဘေးသည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လိမ့်မည်၊ ထိုဘေးကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်။ ရဟန်းတို့ ဤအနာဂတ် ဘေးငါးမျိုးတို့သည် ယခုအခါ မဖြစ်ပေါ်သေးကုန်၊ နောင်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်ကုန်လိမ့်မည်၊ ထိုဘေးတို့ကို သင်တို့ သိရမည်၊ သိပြီး၍လည်း ထိုဘေးတို့ကို ပယ်ရန် အားထုတ်ရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ သုံးခုမြောက် ယောဓာဇီ၀၀ဂ် ပြီး၏။ (၉) ၄-ထေရဝဂ် ၁-ရဇနီယသုတ်
Numbered Discourses 5.80 8. Warriors Future Perils (4th) “Mendicants, these five future perils have not currently arisen, but they will arise in the future. You should look out for them and try to give them up. What five? In a future time there will be mendicants who like nice robes. They will neglect the practice of wearing rag robes and the practice of frequenting remote lodgings in the wilderness and the forest. They will come down to the villages, towns, and capital cities and make their homes there. And they will employ many kinds of improper solicitation for the sake of a robe. This is the first future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who like nice almsfood. They will neglect the practice of walking for almsfood and the practice of frequenting remote lodgings in the wilderness and the forest. They will come down to the villages, towns, and capital cities and make their home there. And they will employ many kinds of improper solicitation for the sake of almsfood. This is the second future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who like nice lodgings. They will neglect the practice of staying at the root of a tree and the practice of frequenting remote lodgings in the wilderness and the forest. They will come down to the villages, towns, and capital cities and make their home there. And they will employ many kinds of improper solicitation for the sake of lodgings. This is the third future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who mix closely with nuns, trainee nuns, and novice nuns. In such conditions, it can be expected that they will lead the spiritual life dissatisfied, or commit one of the corrupt offenses, or resign the training and return to a lesser life. This is the fourth future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … Furthermore, in a future time there will be mendicants who mix closely with monastery attendants and novices. In such conditions it can be expected that they will engage in storing up goods for their own use, and making obvious hints about digging the earth and cutting plants. This is the fifth future peril that has not currently arisen, but will arise in the future … These are the five future perils that have not currently arisen, but will arise in the future. You should look out for them and try to give them up.”
(၉) ၄။ ထေရဝဂ္ဂေါ
၁။ ရဇနီယသုတ္တံ
၈၁။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ရဇနီယေ ရဇ္ဇတိ, ဒုဿနီယေ [ဒုသနီယေ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဒုဿတိ, မောဟနီယေ မုယှတိ, ကုပ္ပနီယေ [ကုပနီယေ (သီ။ သျာ။ ကံ။), ကောပနီယေ (ပီ။)] ကုပ္ပတိ, မဒနီယေ မဇ္ဇတိ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ရဇနီယေ န ရဇ္ဇတိ, ဒုဿနီယေ န ဒုဿတိ, မောဟနီယေ န မုယှတိ, ကုပ္ပနီယေ န ကုပ္ပတိ, မဒနီယေ န မဇ္ဇတိ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ ပဌမံ။
၈၁။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ်အပ်သူ မမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - စွဲမက်ဖွယ် အာရုံ၌ စွဲမက်၏။ ပြစ်မှားဖွယ် အာရုံ၌ ပြစ်မှား၏။ တွေဝေဖွယ် အာရုံ၌ တွေဝေ၏။ အမျက်ထွက်ဖွယ် အာရုံ၌ အမျက်ထွက်၏။ ယစ်မူးဖွယ် အာရုံ၌ ယစ်မူး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ် အပ်သူမမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - စွဲမက်ဖွယ် အာရုံ၌ မစွဲမက်။ ပြစ်မှားဖွယ် အာရုံ၌ မပြစ်မှား။ တွေဝေဖွယ် အာရုံ၌ မတွေဝေ။ အမျက်ထွက်ဖွယ် အာရုံ၌ အမျက်မထွက်။ ယစ်မူးဖွယ် အာရုံ၌ မယစ်မူး။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.81 9. Senior Mendicants Desirable “Mendicants, a senior mendicant with five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. What five? They desire the desirable, they hate the hateful, they’re deluded by the delusory, they’re annoyed by the annoying, and they’re intoxicated by the intoxicating. A senior mendicant with these five qualities is disliked and disagreeable by their spiritual companions, not respected or admired. A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They don’t desire the desirable, they don’t hate the hateful, they’re not deluded by the delusory, they’re not annoyed by the annoying, and they’re not intoxicated by the intoxicating. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၂။ ဝီတရာဂသုတ္တံ
၈၂။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဝီတရာဂေါ ဟောတိ, အဝီတဒေါသော ဟောတိ, အဝီတမောဟော ဟောတိ, မက္ခီ စ, ပဠာသီ စ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဝီတရာဂေါ ဟောတိ, ဝီတဒေါသော ဟောတိ, ဝီတမောဟော ဟောတိ, အမက္ခီ စ, အပဠာသီ စ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဝီတရာဂသုတ် ၈၂။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏မချစ်အပ်သူ မမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - မကင်းသော စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ ရှိ၏။ မကင်းသော အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’ ရှိ၏။ မကင်းသော တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’ ရှိ၏။ သူတစ်ပါးဂုဏ်ကို ချေဖျက်ခြင်း ရှိ၏။ သူတစ်ပါးကို ဂုဏ်ပြိုင်ခြင်း ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ်အပ်သူမမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - စွဲမက်ခြင်း ‘ရာဂ’ မရှိ။ အမျက်ထွက်ခြင်း ‘ဒေါသ’မရှိ။ တွေဝေခြင်း ‘မောဟ’ မရှိ။ သူတစ်ပါးဂုဏ်ကို ချေဖျက်ခြင်း မရှိ။ သူတစ်ပါးကို ဂုဏ်ပြိုင်ခြင်း မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.82 9. Senior Mendicants Free of Greed “Mendicants, a senior mendicant with five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. What five? They’re not free of greed, hate, and delusion; they are offensive and contemptuous. A senior mendicant with these five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They’re free of greed, hate, and delusion; they’re not offensive and contemptuous. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၃။ ကုဟကသုတ္တံ
၈၃။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ကုဟကော စ ဟောတိ, လပကော စ, နေမိတ္တိကော [နိမိတ္တိကော (သျာ။ ကံ။), နိမိတ္တကော (က။)] စ, နိပ္ပေသိကော စ, လာဘေန စ လာဘံ နိဇိဂီသိတာ [နိဇိဂိံသိတာ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? န စ ကုဟကော ဟောတိ, န စ လပကော, န စ နေမိတ္တိကော, န စ နိပ္ပေသိကော, န စ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသိတာ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ကုဟကသုတ် ၈၃။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ်အပ်သူ မမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အံ့ဩဖွယ်ကိုလည်း ပြုတတ်၏။ (လာဘ်ရရန်)လည်း ဖြားယောင်းတတ်၏။ အရိပ်နိမိတ်ကိုလည်း ပြုတတ်၏။ ဖိနှိပ်၍လည်း ဆိုတတ်၏။ (ရပြီး) လာဘ်ဖြင့် (မရသေးသော) လာဘ်ကိုလည်း ရှာမှီးတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ် အပ်သူမမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အံ့ဩဖွယ်ကိုလည်း မပြုတတ်။ (လာဘ်ရရန်)လည်း မဖြားယောင်းတတ်။ အရိပ်နိမိတ်ကိုလည်း မပြုတတ်။ ဖိနှိပ်၍လည်း မဆိုတတ်။ (ရပြီး) လာဘ်ဖြင့် (မရသေးသော) လာဘ်ကိုလည်း မရှာမှီးတတ်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.83 9. Senior Mendicants Deceiver “Mendicants, a senior mendicant with five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. What five? They use deceit, flattery, hinting, and belittling, and they use material things to chase after other material things. A senior mendicant with these five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They don’t use deceit, flattery, hinting, or belittling, and they don’t use material things to chase after other material things. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၄။ အဿဒ္ဓသုတ္တံ
၈၄။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ, အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အဿဒ္ဓေါ ဟောတိ, အဟိရိကော ဟောတိ, အနောတ္တပ္ပီ ဟောတိ, ကုသီတော ဟောတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဟိရီမာ ဟောတိ, ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-အဿဒ္ဓသုတ် ၈၄။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏မချစ်အပ်သူ မမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ တရား မရှိ။ မကောင်းမှုမှ မရှက်တတ်။ မကောင်းမှုမှ မကြောက်ရွံ့တတ်။ ပျင်းရိ၏။ ပညာမရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ် အပ်သူမမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ တရား ရှိ၏။ မကောင်းမှုမှ ရှက်တတ်၏။ မကောင်းမှုမှ ကြောက်ရွံ့တတ်၏။ အားထုတ်အပ်သော လုံ့လရှိ၏။ ပညာရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.84 9. Senior Mendicants Faithless “Mendicants, a senior mendicant with five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. What five? They’re faithless, shameless, imprudent, lazy, and witless. A senior mendicant with these five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They’re faithful, conscientious, prudent, energetic, and wise. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၅။ အက္ခမသုတ္တံ
၈၅။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, အက္ခမော သဒ္ဒါနံ, အက္ခမော ဂန္ဓာနံ, အက္ခမော ရသာနံ, အက္ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-အက္ခမသုတ် ၈၅။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏မချစ်အပ်သူ မမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မချစ် အပ်သူမမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်မပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.85 9. Senior Mendicants Cannot Endure “Mendicants, a senior mendicant with five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. What five? They can’t endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. A senior mendicant with these five qualities is disliked and disagreeable to their spiritual companions, not respected or admired. A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They can endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၆။ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တသုတ္တံ
၈၆။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတုံ – ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တသုတ် ၈၆။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အနက် (အကျိုး) တို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ် ‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’သို့ ရောက်၏။ ပါဠိ (အကြောင်း) တို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ် ‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’သို့ ရောက်၏။ သဒ္ဒါတို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ် ‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ’သို့ ရောက်၏။ ရှေးဉာဏ်သုံးပါးတို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ် ‘ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ’သို့ ရောက်၏။ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ အဘယ်ကို ပြုရကုန်အံ့နည်းဟု (မေးမြန်း၍) ပြုအပ်သော အမှုကြီးငယ်တို့၌ လိမ္မာ၏၊ မပျင်းရိတတ်၊ ထိုအမှုကြီးငယ်တို့၌ အကြောင်းဖြစ်သော စုံစမ်းခြင်းပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ပြုလုပ်ရန် စွမ်းနိုင်၏၊ စီရင်ရန် စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.86 9. Senior Mendicants Attaining the Methods of Textual Analysis “A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They have attained the textual analysis of meaning, text, definition, and eloquence. And they are deft and tireless in a diverse spectrum of duties for their spiritual companions, understanding how to go about things in order to complete and organize the work. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၇။ သီလဝန္တသုတ္တံ
၈၇။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ။ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ [သာတ္ထာ သဗျဉ္ဇနာ (သီ။)] ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ [ဓတာ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ ကလျာဏဝါစော ဟောတိ ကလျာဏဝါက္ကရဏော ပေါရိယာ ဝါစာယ သမန္နာဂတော ဝိဿဋ္ဌာယ အနေလဂဠာယ အတ္ထဿ ဝိညာပနိယာ၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-သီလဝန္တသုတ် ၈၇။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - သီလရှိ၏၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကိုစောင့်ထိန်းလျက် နေ၏၊ အကျင့် ‘အာစာရ’ ကျက်စားရာ‘ဂေါစရ’နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်တို့၌သော်လည်း ဘေးဟု ရှုလေ့ရှိ၏၊ သိက္ခာပုဒ်တို့ကိုဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ အကြားအမြင် များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏၊ အနက်, သဒ္ဒါနှင့်တကွဖြစ်၍ အလုံးစုံပြည့်စုံစင်ကြယ်သည့် မြတ်သော အကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သော အစ၏ကောင်းခြင်းအလယ်၏ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိသော တရားတို့ကို ထိုသူသည် များစွာ ကြားနာဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်မှတ်သားထား၏၊ ပညာဖြင့် ကောင်းစွာထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ကောင်းသော စကားရှိ၏၊ ကောင်းသော စကားမြွက်ဆိုသံရှိ၏၊ သန့်ရှင်းသော အပြစ်ကင်းသောအဓိပ္ပါယ် သိလွယ်သော ယဥ်ကျေးသော စကားနှင့် ပြည့်စုံ၏။ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေကြောင်းဖြစ်သည့် လွန်မြတ်သော စိတ်၌ ဖြစ်သော (ရူပါဝစရ) ဈာန်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်းရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင် ကိုယ်တိုင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့်မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ ချစ်အပ်သူမြတ်နိုးအပ်သူ အလေးအမြတ်ပြုအပ်သူ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.87 9. Senior Mendicants Ethical “A senior mendicant with five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired. What five? They’re ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, rehearsing them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. They’re a good speaker who enunciates well, with a polished, clear, and articulate voice that expresses the meaning. They get the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty. They realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. A senior mendicant with these five qualities is dear and beloved to their spiritual companions, respected and admired.”
၈။ ထေရသုတ္တံ
၈၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ ဗဟုဇနအသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ထေရော ဟောတိ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော၊ ဉာတော ဟောတိ ယသဿီ သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ [ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ (သီ။)] ဗဟုဇနပရိဝါရော၊ လာဘီ ဟောတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနော, သော ဗဟုဇနံ သဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ထေရော ဘိက္ခု ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဉာတော ထေရော ဘိက္ခု ယသဿီ သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ ဗဟုဇနပရိဝါရော ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ, လာဘီ ထေရော ဘိက္ခု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဗဟုဿုတော ထေရော ဘိက္ခု သုတဓရော သုတသန္နိစယော ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု ဗဟုဇနအဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ ဗဟုဇနအသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဒေဝမနုဿာနံ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ထေရော ဟောတိ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော၊ ဉာတော ဟောတိ ယသဿီ သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ ဗဟုဇနပရိဝါရော၊ လာဘီ ဟောတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အဝိပရီတဒဿနော, သော ဗဟုဇနံ အသဒ္ဓမ္မာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ သဒ္ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ထေရော ဘိက္ခု ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတော ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဉာတော ထေရော ဘိက္ခု ယသဿီ သဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတာနံ ဗဟုဇနပရိဝါရော ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ, လာဘီ ထေရော ဘိက္ခု စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဗဟုဿုတော ထေရော ဘိက္ခု သုတဓရော သုတသန္နိစယော ဣတိပိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ထေရော ဘိက္ခု ဗဟုဇနဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ ဗဟုဇနသုခါယ ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-ထေရသုတ် ၈၈။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် များစွာသောလူတို့၏ အစီးအပွါးမဲ့ရန် များစွာသော လူတို့၏ ချမ်းသာမဲ့ရန် များစွာသော လူတို့၏ အကျိုးမဲ့ရန် နတ်လူတို့၏ အစီးအပွါးမဲ့ရန် ဆင်းရဲရန် ကျင့်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - မထေရ်ကြီးဖြစ်၏၊ ရဟန်းဝါ ရင့်၏၊ ရဟန်းသက် ရှည်၏။ လူနှင့်တကွသော ရဟန်းတို့တွင် ထင်ရှား၏၊ ကျော်စော၏၊ လူအခြံအရံ များစွာ ရှိ၏။ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ကို ရလေ့ ရှိ၏။ အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏၊ အနက်, သဒ္ဒါနှင့်တကွဖြစ်၍ အလုံးစုံပြည့်စုံစင်ကြယ်သည့် မြတ်သော အကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သော အစ၏ကောင်းခြင်းအလယ်၏ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိသော တရားတို့ကို ထိုသူသည် များစွာ ကြားနာဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်မှတ်သားထား၏၊ ပညာဖြင့် ကောင်းစွာထိုးထွင်း၍ကား မသိ။ မှားသော အယူရှိ၏၊ ဖောက်ပြန်သော ဉာဏ်အမြင် ရှိ၏၊ ထိုရဟန်းသည် များစွာသော လူအပေါင်း ကိုသူတော်ကောင်းတရားမှ ထုတ်၍ မသူတော်တို့တရား၌ တည်စေ၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် ရဟန်းဝါ ရင့်၏၊ ရဟန်းသက် ရှည်၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် လူနှင့်တကွသော ရဟန်းတို့တွင် ထင်ရှား၏၊ ကျော်စော၏၊ လူအခြံအရံ များစွာရှိ၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ကို ရလေ့ရှိ၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကိုဆည်းပူး၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် များစွာသော လူတို့၏ အစီးအပွါးမဲ့ရန် များစွာသော လူတို့၏ ချမ်းသာမဲ့ရန် များစွာသော လူတို့၏ အကျိုးမဲ့ရန် နတ်လူတို့၏ အစီးအပွါးမဲ့ရန် ဆင်းရဲရန် ကျင့်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် များစွာသော လူတို့၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါ များစွာသော လူတို့၏ ချမ်းသာခြင်းငှါ များစွာသော လူတို့၏ အကျိုးငှါ နတ်လူတို့၏အစီးအပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာခြင်းငှါ ကျင့်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - မထေရ်ကြီးဖြစ်၏၊ ရဟန်း ဝါရင့်၏၊ ရဟန်းသက် ရှည်၏။ လူနှင့်တကွသော ရဟန်းတို့တွင် ထင်ရှား၏၊ ကျော်စော၏၊ လူအခြံအရံ များစွာ ရှိ၏။ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ကို ရလေ့ရှိ၏။ အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏၊ အနက်, သဒ္ဒါနှင့်တကွ ဖြစ်၍ အလုံးစုံပြည့်စုံစင်ကြယ်သည့် မြတ်သောအကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သော အစ၏ကောင်းခြင်း အလယ်၏ ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ ကောင်းခြင်းရှိသော တရားတို့ကို ထိုသူသည် များစွာကြားနာဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်မှတ်သားထား၏၊ ပညာဖြင့်ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ မှန်ကန်သော အယူရှိ၏၊ မဖောက်ပြန်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိ၏၊ ထိုရဟန်းသည် များစွာသောလူအပေါင်းကို မသူတော်တရားမှ ထုတ်၍ သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်စေ၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် ရဟန်းဝါ ရင့်၏၊ ရဟန်းသက် ရှည်၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် လူနှင့်တကွသော ရဟန်းတို့တွင် ထင်ရှား၏၊ ကျော်စော၏၊ လူ အခြံအရံ များစွာရှိ၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ကို ရလေ့ရှိ၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ “မထေရ်ရဟန်းသည် အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကိုဆည်းပူး၏”ဟူ၍လည်း ထိုရဟန်း၏ အပြုအမူသို့ အတုလိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော မထေရ်ရဟန်းသည် များစွာသောလူတို့၏ အစီးအပွါးအလို့ငှါ များစွာသော လူတို့၏ ချမ်းသာခြင်းငှါ များစွာသော လူတို့၏ အကျိုးငှါ နတ်လူတို့၏အစီး အပွါးအလို့ငှါ ချမ်းသာခြင်းငှါ ကျင့်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.88 9. Senior Mendicants Senior Mendicants “Mendicants, a senior mendicant who has five qualities is acting for the detriment and unhappiness of the people, against the people, for the harm, detriment, and suffering of of gods and humans. What five? They are long standing and have long gone forth. They’re well-known, famous, with a large following that includes both laypeople and renunciates. They receive robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, rehearsing them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. But they have wrong view and distorted perspective. They draw many people away from the true teaching and establish them in false teachings. People follow their example, thinking that the senior mendicant is long standing and has long gone forth. Or that they’re well-known, famous, with a large following that includes both laypeople and renunciates. Or that they receive robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. Or that they’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. A senior mendicant who possesses these five qualities is acting for the detriment and unhappiness of the people, against the people, for the harm, detriment, and suffering of gods and humans. A senior mendicant who has five qualities is acting for the welfare and happiness of the people, for the people, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans. What five? They are long standing and have long gone forth. They’re well-known, famous, with a large following, including both laypeople and renunciates. They receive robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, rehearsing them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. And they have right view and an undistorted perspective. They draw many people away from false teachings and establish them in the true teaching. People follow their example, thinking that the senior mendicant is long standing and has long gone forth. Or that they’re well-known, famous, with a large following that includes both laypeople and renunciates. Or that they receive robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. Or that they’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. A senior mendicant who possesses these five qualities is acting for the welfare and happiness of the people, for the people, for the benefit, welfare, and happiness of gods and humans.”
၉။ ပဌမသေခသုတ္တံ
၈၉။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? ကမ္မာရာမတာ, ဘဿာရာမတာ, နိဒ္ဒါရာမတာ, သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ န ပစ္စဝေက္ခတိ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။
‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? န ကမ္မာရာမတာ, န ဘဿာရာမတာ, န နိဒ္ဒါရာမတာ, န သင်္ဂဏိကာရာမတာ, ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတိ – ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ နဝမံ။
၉-ပဌမသေခသုတ် ၈၉။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်အထက် ဂုဏ်တို့မှ) ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အမှုသစ်၌ မွေ့လျော်ခြင်း။ စကားပြောခြင်း၌ မွေ့လျော်ခြင်း။ အိပ်ခြင်း၌ မွေ့လျော်ခြင်း။ အပေါင်းအဖော်၌ မွေ့လျော်ခြင်း။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်တိုင်းသော စိတ်ကို မဆင်ခြင်ခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်အထက် ဂုဏ်တို့မှ) မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အမှုသစ်၌ မမွေ့လျော်ခြင်း။ စကားပြောခြင်း၌ မမွေ့လျော်ခြင်း။ အိပ်ခြင်း၌ မမွေ့လျော်ခြင်း။ အပေါင်းအဖော်၌ မမွေ့လျော်ခြင်း။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်တိုင်းသော စိတ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်အထက် ဂုဏ်တို့မှ) မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.89 9. Senior Mendicants A Trainee (1st) “These five things lead to the decline of a mendicant trainee. What five? They relish work, talk, sleep, and company. And they don’t review the extent of their mind’s freedom. These five things lead to the decline of a mendicant trainee. These five things don’t lead to the decline of a mendicant trainee. What five? They don’t relish work, talk, sleep, and company. And they review the extent of their mind’s freedom. These five things don’t lead to the decline of a mendicant trainee.”
၁၀။ ဒုတိယသေခသုတ္တံ
၉၀။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု ဗဟုကိစ္စော ဟောတိ ဗဟုကရဏီယော ဝိယတ္တော ကိံကရဏီယေသု၊ ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု အပ္ပမတ္တကေန ကမ္မေန ဒိဝသံ အတိနာမေတိ၊ ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန၊ ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု အကာလေန ဂါမံ ပဝိသတိ, အတိဒိဝါ ပဋိက္ကမတိ၊ ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု ယာယံ ကထာ အာဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ, ဧဝရူပိယာ ကထာယ န နိကာမလာဘီ ဟောတိ န အကိစ္ဆလာဘီ န အကသိရလာဘီ [ကိစ္ဆလာဘီ ကသိရလာဘီ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ)]၊ ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, နာနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။
‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု န ဗဟုကိစ္စော ဟောတိ န ဗဟုကရဏီယော ဝိယတ္တော ကိံကရဏီယေသု၊ န ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, အနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဌမော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု န အပ္ပမတ္တကေန ကမ္မေန ဒိဝသံ အတိနာမေတိ၊ န ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, အနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုတိယော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု အသံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေဟိ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန၊ န ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, အနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, တတိယော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု န အတိကာလေန ဂါမံ ပဝိသတိ, နာတိဒိဝါ ပဋိက္ကမတိ၊ န ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, အနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, စတုတ္ထော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သေခေါ ဘိက္ခု ယာယံ ကထာ အာဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ, ဧဝရူပိယာ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ န ရိဉ္စတိ ပဋိသလ္လာနံ, အနုယုဉ္ဇတိ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထံ။ အယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စမော ဓမ္မော သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ သေခဿ ဘိက္ခုနော အပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ။ ဒသမံ။
ထေရဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ရဇနီယော ဝီတရာဂေါ, ကုဟကာဿဒ္ဓအက္ခမာ၊
ပဋိသမ္ဘိဒါ စ သီလေန, ထေရော သေခါ ပရေ ဒုဝေတိ။
၁၀-ဒုတိယ သေက္ခသုတ် ၉၀။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်အထက် ဂုဏ်တို့မှ) ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် ကိစ္စများ၏၊ ပြုဖွယ်များ၏၊ အဘယ်အမှုကို ပြုရအံ့နည်းဟု မေးမြန်း၍ ပြုအပ်သော အမှုတို့၌ လိမ္မာ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို စွန့်၏၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ ဤပဌမတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား ဆုတ်ယုတ်ရန်ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက် တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် အနည်းငယ်မျှသော အမှုဖြင့် နေ့ကိုကုန်လွန်စေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို စွန့်၏၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ ဤဒုတိယတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား ဆုတ်ယုတ်ရန်ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် (သာသနာတော်အား) မလျောက်ပတ်သော လူတို့၏ ဆက်ဆံခြင်းမျိုးဖြင့် လူရဟန်းတို့နှင့် ဆက်ဆံ၍ နေ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို စွန့်၏၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ ဤတတိယတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် အခါမဟုတ်သည်၌ ရွာသို့ ဝင်၏၊ အလွန်နေမြင့်မှ ပြန်၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို စွန့်၏၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ ဤစတုတ္ထတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် အလိုနည်းမှုနှင့်စပ်သောစကားရောင့်ရဲလွယ်မှုနှင့်စပ်သောစကား ဆိတ်ငြိမ်မှုနှင့်စပ်သောစကား မနှီးနှောမှုနှင့်စပ်သောစကား လုံ့လအားထုတ်မှုနှင့်စပ်သောစကား သီလနှင့်စပ်သောစကား သမာဓိနှင့်စပ်သောစကား ပညာနှင့်စပ်သောစကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုနှင့်စပ်သောစကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်)၌ ဖြစ်သောဉာဏ်အမြင် (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်) နှင့်စပ်သော စကားဟူသော၊ ကိလေသာကို လွန်စွာခေါင်းပါးစေတတ်သော၊ စိတ်၏ပွင့်လင်းကြောင်း (သမထဝိပဿနာ) အား လျောက်ပတ်သော သဘောရှိသည့် စကားမျိုးကိုအလိုရှိတိုင်းရသည် မဟုတ်၊ မငြိုမငြင်ရသည် မဟုတ်၊ မပင်မပန်းရသည် မဟုတ်၊ တစ်ယောက်တည်းကိန်းအောင်းခြင်းကို စွန့်၏၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားမထုတ်။ ရဟန်းတို့ဤပဉ္စမတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်ထက်ဖြစ်သောဂုဏ်တို့မှ) ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်ထက်ဖြစ်သောဂုဏ်တို့မှ) မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် ကိစ္စမများ၊ ပြုဖွယ်မများ၊ အဘယ်အမှုကို ပြုရအံ့နည်းဟု မေးမြန်း၍ ပြုအပ်သော အမှုတို့၌ လိမ္မာ၏၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို မစွန့်၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤပဌမတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် အနည်းငယ်မျှသော အမှုဖြင့် နေ့ကို့မကုန်လွန်စေ၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို မစွန့်၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း‘သမထ’ ကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤဒုတိယတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် (သာသနာတော်အား) မလျောက်ပတ်သော လူတို့၏ ဆက်ဆံခြင်းမျိုးဖြင့် လူ ရဟန်းတို့နှင့် ဆက်ဆံ၍ မနေ၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို မစွန့်၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ဤတတိယတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် အခါမဟုတ်သည်၌ ရွာတွင်းသို့ မဝင်၊ အလွန်နေမြင့်မှ မပြန်၊ တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်းကို မစွန့်၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤစတုတ္ထတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအားမဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ နောက်တစ်မျိုးကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းသည် အလိုနည်းခြင်းနှင့်စပ်သောစကားရောင့်ရဲလွယ်မှုနှင့်စပ်သောစကား ဆိပ်ငြိမ်မှုနှင့်စပ်သောစကား မနှီးနှောမှုနှင့်စပ်သောစကား လုံ့လအားထုတ်မှုနှင့်စပ်သောစကား သီလနှင့်စပ်သောစကား သမာဓိနှင့်စပ်သောစကား ပညာနှင့်စပ်သောစကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှုနှင့်စပ်သောစကား (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်)၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်အမြင် (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်) နှင့် စပ်သော စကားဟူသော၊ ကိလေသာကို လွန်စွာခေါင်းပါးစေ တတ်သော၊ စိတ်၏ ပွင့်လင်းကြောင်း (သမထဝိပဿနာ) အား လျောက်ပတ်သောသဘောရှိသည့် စကား မျိုးကို အလိုရှိတိုင်းရ၏၊ မငြိုမငြင်ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ တစ်ယောက်တည်းကိန်းအောင်းခြင်းကို မစွန့်၊ မိမိသန္တာန်၌ စိတ်၏ငြိမ်းကြောင်း ‘သမထ’ ကို အားထုတ်၏။ ရဟန်းတို့ဤပဉ္စမတရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား မဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့သည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ရဟန်းအား (အထက်ထက်ဖြစ်သော ဂုဏ် တို့မှ) ဆုတ်ယုတ်ရန် ဖြစ်ကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ လေးခုမြောက် ထေရဝဂ် ပြီး၏။ (၁၀) ၅-ကကုဓဝဂ် ၁-ပဌမ သမ္ပဒါသုတ်
Numbered Discourses 5.90 9. Senior Mendicants A Trainee (2nd) “These five things lead to the decline of a mendicant trainee. What five? Firstly, a mendicant trainee has many duties and responsibilities, and is competent in many tasks. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. This is the first thing that leads to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee spends too much time doing trivial work. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. This is the second thing that leads to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee mixes closely with laypeople and renunciates, socializing inappropriately like a layperson. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. This is the third thing that leads to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee enters the town at the wrong time, and returns too late in the day. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. This is the fourth thing that leads to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee doesn’t get to take part in talk about self-effacement that helps open the heart, when they want, without trouble or difficulty. That is, talk about fewness of wishes, contentment, seclusion, aloofness, arousing energy, ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. They neglect retreat, and are not committed to internal serenity of heart. This is the fifth thing that leads to the decline of a mendicant trainee. These five things lead to the decline of a mendicant trainee. These five things don’t lead to the decline of a mendicant trainee. What five? Firstly, a mendicant trainee doesn’t have many duties and responsibilities, even though they are competent in many tasks. They don’t neglect retreat, and are committed to internal serenity of heart. This is the first thing that doesn’t lead to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee doesn’t waste their day doing trivial work. They don’t neglect retreat, and are committed to internal serenity of heart. This is the second thing that doesn’t lead to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee doesn’t mix closely with laypeople and renunciates, socializing inappropriately like a layperson. They don’t neglect retreat, and are committed to internal serenity of heart. This is the third thing that doesn’t lead to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee doesn’t enter the village too early or return too late in the day. They don’t neglect retreat, and are committed to internal serenity of heart. This is the fourth thing that doesn’t lead to the decline of a mendicant trainee. Furthermore, a mendicant trainee gets to take part in talk about self-effacement that helps open the heart, when they want, without trouble or difficulty. That is, talk about fewness of wishes, contentment, seclusion, aloofness, arousing energy, ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. They don’t neglect retreat, and are committed to internal serenity of heart. This is the fifth thing that doesn’t lead to the decline of a mendicant trainee. These five things don’t lead to the decline of a mendicant trainee.”
(၁၀) ၅။ ကကုဓဝဂ္ဂေါ
၁။ ပဌမသမ္ပဒါသုတ္တံ
၉၁။ ‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဒါ။ ကတမာ ပဉ္စ? သဒ္ဓါသမ္ပဒါ, သီလသမ္ပဒါ, သုတသမ္ပဒါ, စာဂသမ္ပဒါ, ပညာသမ္ပဒါ – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမ္ပဒါ’’တိ။ ပဌမံ။
၉၁။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်း ‘သမ္ပဒါ’ တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ အကြားအမြင် ‘သုတ’ နှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ စွန့်ကြဲမှု ‘စာဂ’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သိမှု ‘ပညာ’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.91 10. With Kakudha Accomplishments (1st) “Mendicants, there are five accomplishments. What five? Accomplishment in faith, ethics, learning, generosity, and wisdom. These are the five accomplishments.”
၂။ ဒုတိယသမ္ပဒါသုတ္တံ
၉၂။ ‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဒါ။ ကတမာ ပဉ္စ? သီလသမ္ပဒါ, သမာဓိသမ္ပဒါ, ပညာသမ္ပဒါ, ဝိမုတ္တိသမ္ပဒါ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပဒါ – ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမ္ပဒါ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဒုတိယ သမ္ပဒါသုတ် ၉၂။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်း တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သိမှု ‘ပညာ’ နှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု ‘အရဟတ္တဖိုလ်’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ (ကိလေသာမှ)လွတ်မြောက်မှု ‘အရဟတ္တဖိုလ်’၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်အမြင် ‘ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်’ နှင့် ပြည့်စုံခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.92 10. With Kakudha Accomplishment (2nd) “Mendicants, there are five accomplishments. What five? Accomplishment in ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. These are the five accomplishments.”
၃။ ဗျာကရဏသုတ္တံ
၉၃။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, အညာဗျာကရဏာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ အညံ ဗျာကရောတိ၊ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော အညံ ဗျာကရောတိ၊ ဥမ္မာဒါ စိတ္တက္ခေပါ အညံ ဗျာကရောတိ၊ အဓိမာနေန အညံ ဗျာကရောတိ၊ သမ္မဒေဝ အညံ ဗျာကရောတိ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အညာဗျာကရဏာနီ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ဗျာကရဏသုတ် ၉၃။ ရဟန်းတို့ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - (ပညာ) နုံ့သည်၏အဖြစ် တွေဝေသည်၏အဖြစ်ကြောင့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆို၏၊ ယုတ်ညံ့သော အလိုရှိသည် အလိုဆိုးနှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆို၏၊ ရူးသွပ်ခြင်း စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်းကြောင့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆို၏၊ အထင်ကြီးသဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆို၏၊ အကြောင်းမှန်အားဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆို၏။ ရဟန်းတို့ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ပြောဆိုခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.93 10. With Kakudha Declarations “Mendicants, there are five ways of declaring enlightenment. What five? One declares enlightenment out of stupidity and folly. Or because of corrupt wishes, being of wishful temperament. Or because of madness and mental disorder. Or out of overestimation. Or one declares enlightenment rightly. These are the five ways of declaring enlightenment.”
၄။ ဖာသုဝိဟာရသုတ္တံ
၉၄။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဖာသုဝိဟာရာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ… တတိယံ ဈာနံ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဖာသုဝိဟာရာ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ဖာသုဝိဟာရသုတ် ၉၄။ ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာနေခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကာမဂုဏ်တို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် အကုသိုလ်တရားတို့မှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ နှင့်တကွဖြစ်သော သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ နှင့်တကွ ဖြစ်သော (နီဝရဏ) ကင်းခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်ခြင်း ‘ပီတိ’ ချမ်းသာခြင်း ‘သုခ’ရှိသောပဌမဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏။ ကြံစည်ခြင်း ‘ဝိတက်’ သုံးသပ်ခြင်း ‘ဝိစာရ’ တို့၏ ငြိမ်းခြင်းကြောင့်။ပ။ ဒုတိယဈာန်သို့။ပ။ တတိယဈာန်သို့။ပ။ စတုတ္ထဈာန်သို့ ရောက်၍ နေ၏၊ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခန်းခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုယခု ဘဝ၌ပင်လျှင် ကိုယ်တိုင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာနေခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.94 10. With Kakudha Living Comfortably “Mendicants, there are these five ways of living comfortably. What five? It’s when a mendicant, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected. As the placing of the mind and keeping it connected are stilled, they enter and remain in the second absorption … third absorption … fourth absorption … They realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. These are the five ways of living comfortably.”
၅။ အကုပ္ပသုတ္တံ
၉၅။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော ဟောတိ, ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-အကုပ္ပသုတ် ၉၅။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကိုထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် အနက် (အကျိုး) တို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ’ ဉာဏ်သို့ ရောက်၏၊ ပါဠိ (အကြောင်း) တို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ’ ဉာဏ်သို့ ရောက်၏၊ သဒ္ဒါတို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ‘နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ’ ဉာဏ်သို့ ရောက်၏၊ ရှေးဉာဏ် သုံးပါးတို့၌ ခွဲခြားဝေဖန်တတ်သော ‘ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ’ဉာဏ်သို့ ရောက်၏၊ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်တိုင်းသော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ကို ဆင်ခြင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.95 10. With Kakudha Unshakable “Mendicants, a mendicant who has five things will soon penetrate the unshakable. What five? It’s when a mendicant has attained the textual analysis of meaning, text, definition, and eloquence, and they review the extent of their mind’s freedom. A mendicant who has these five things will soon penetrate the unshakable.”
၆။ သုတဓရသုတ္တံ
၉၆။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ အာသေဝန္တော နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အပ္ပဋ္ဌော ဟောတိ အပ္ပကိစ္စော သုဘရော သုသန္တောသော ဇီဝိတပရိက္ခာရေသု၊ အပ္ပါဟာရော ဟောတိ အနောဒရိကတ္တံ အနုယုတ္တော၊ အပ္ပမိဒ္ဓေါ ဟောတိ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ အာသေဝန္တော နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-သုတဓရသုတ် ၉၆။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာနာပါနဿတိကို မှီဝဲသည် ရှိသော်မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် (အမှုသစ်ကို) အားထုတ်မှု နည်းပါး၏၊ ကိစ္စနည်းပါး၏၊ မွေးမြူလွယ်၏၊ အသက်၏ အဆောက်အဦဖြစ်သော ပစ္စည်း (လေးပါး) တို့၌ ရောင့်ရဲလွယ်၏။ အစားအသောက် နည်းပါး၏၊ ဝမ်းရေးကို အားမထုတ်။ အအိပ်နည်းပါး၏၊ နိုးကြားမှု၌ အားထုတ်၏။ အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏။ အနက်, သဒ္ဒါနှင့်တကွ ဖြစ်၍ အလုံးစုံပြည့်စုံစင်ကြယ်သည့် မြတ်သော အကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သောအစ၏ကောင်းခြင်း အလယ်၏ ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိသော တရားတို့ကို ထိုသူသည်များစွာ ကြားနာဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်ဖြင့် မှတ်သားထား၏၊ ပညာဖြင့်ကောင်းစွာ ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်တိုင်းသော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ကို ဆင်ခြင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာနာပါနဿတိကို မှီဝဲသည်ရှိသော်မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.96 10. With Kakudha Remembering What You’ve Learned “Mendicants, a mendicant cultivating mindfulness of breathing who has five things will soon penetrate the unshakable. What five? It’s when a mendicant has few obligations and duties, and is unburdensome and contented with life’s necessities. They eat little, not devoted to filling their stomach. They are rarely drowsy, and are dedicated to wakefulness. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, rehearsing them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. They review the extent of their mind’s freedom. A mendicant cultivating mindfulness of breathing who has these five things will soon penetrate the unshakable.”
၇။ ကထာသုတ္တံ
၉၇။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ ဘာဝေန္တော နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အပ္ပဋ္ဌော ဟောတိ အပ္ပကိစ္စော သုဘရော သုသန္တောသော ဇီဝိတပရိက္ခာရေသု၊ အပ္ပါဟာရော ဟောတိ အနောဒရိကတ္တံ အနုယုတ္တော၊ အပ္ပမိဒ္ဓေါ ဟောတိ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော၊ ယာယံ ကထာ အာဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ, သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ…ပေ… ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ, ဧဝရူပိယာ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ ဘာဝေန္တော နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-ကထာသုတ် ၉၇။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာနာပါနဿတိကို ပွါးများသည်ရှိသော် မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် (အမှုသစ်ကို) အားထုတ်မှု နည်းပါး၏၊ ကိစ္စနည်း ပါး၏၊ မွေးမြူလွယ်၏၊ အသက်၏ အဆောက်အဦဖြစ်သော ပစ္စည်း (လေးပါး) တို့၌ ရောင့်ရဲလွယ်၏။ အစားအသောက် နည်းပါး၏၊ ဝမ်းရေးကို အားမထုတ်။ အအိပ်နည်းပါး၏၊ နိုးကြားမှု၌ အားထုတ်၏။ အလိုနည်းမှုနှင့်စပ်သောစကား။ပ။ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်)၌ ဖြစ်သော ဉာဏ်အမြင် (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်) နှင့်စပ်သောစကားဟူသော၊ ကိလေသာကို လွန်စွာခေါင်းပါးစေတတ်သော၊ စိတ်၏ ပွင့်လင်းကြောင်း (သမထ ဝိပဿနာ) အား လျောက်ပတ်သော သဘောရှိသည့် စကားမျိုးကိုအလိုရှိ တိုင်း ရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်တိုင်းသော စိတ်ကို ဆင်ခြင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာနာပါနဿတိကို ပွါးများသည် ရှိသော်မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.97 10. With Kakudha Talk “Mendicants, a mendicant developing mindfulness of breathing who has five things will soon penetrate the unshakable. What five? It’s when a mendicant has few concerns and duties, and is unburdensome and contented with life’s necessities. They eat little, not devoted to filling their stomach. They are rarely drowsy, and are dedicated to wakefulness. They get to take part in talk about self-effacement that helps open the heart, when they want, without trouble or difficulty. That is, talk about fewness of wishes, contentment, seclusion, keeping your distance, arousing energy, ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. They review the extent of their mind’s freedom. A mendicant developing mindfulness of breathing who has these five things will soon penetrate the unshakable.”
၈။ အာရညကသုတ္တံ
၉၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ ဗဟုလီကရောန္တော နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အပ္ပဋ္ဌော ဟောတိ အပ္ပကိစ္စော သုဘရော သုသန္တောသော ဇီဝိတပရိက္ခာရေသု၊ အပ္ပါဟာရော ဟောတိ အနောဒရိကတ္တံ အနုယုတ္တော၊ အပ္ပမိဒ္ဓေါ ဟောတိ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော၊ အာရညကော ဟောတိ ပန္တသေနာသနော၊ ယထာဝိမုတ္တံ စိတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာနာပါနဿတိံ ဗဟုလီကရောန္တော နစိရဿေဝ အကုပ္ပံ ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-အာရညကသုတ် ၉၈။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာနာပါနဿတိကို ကြိမ်ဖန်များစွာအလေ့အလာပြုသည်ရှိသော် မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် (အမှုသစ်ကို) အားထုတ်မှု နည်းပါး၏၊ ကိစ္စနည်း ပါး၏၊ မွေးမြူလွယ်၏၊ အသက်၏ အဆောက်အဦဖြစ်သော ပစ္စည်းတို့၌ ရောင့်ရဲလွယ်၏။ အစားအသောက် နည်းပါး၏၊ ဝမ်းရေးကို အားမထုတ်။ အအိပ်နည်းပါး၏၊ နိုးကြားမှု၌ အားထုတ်၏။ တော၌ နေ၏၊ အစွန်အဖျားကျသော ကျောင်းလျှင် နေရာရှိ၏။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်တိုင်းသော စိတ်ကို ဆင်ခြင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာနာပါနဿတိကို ကြိမ်ဖန်များစွာအလေ့အလာပြုသည်ရှိသော် မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.98 10. With Kakudha In the Wilderness “Mendicants, a mendicant practicing mindfulness of breathing who has five things will soon penetrate the unshakable. What five? It’s when a mendicant has few obligations and duties, and is unburdensome and contented with life’s necessities. They eat little, not devoted to filling their stomach. They are rarely drowsy, and are dedicated to wakefulness. They live in the wilderness, in remote lodgings. They review the extent of their mind’s freedom. A mendicant practicing mindfulness of breathing who has these five things will soon penetrate the unshakable.”
၉။ သီဟသုတ္တံ
၉၉။ ‘‘သီဟော, ဘိက္ခဝေ, မိဂရာဇာ သာယနှသမယံ အာသယာ နိက္ခမတိ၊ အာသယာ နိက္ခမိတွာ ဝိဇမ္ဘတိ၊ ဝိဇမ္ဘိတွာ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသံ [စတုဒ္ဒိသာ (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။) အ။ နိ။ ၄။၃၃၊ သံ။ နိ။ ၃။၇၈ ပဿိတဗ္ဗံ] အနုဝိလောကေတိ၊ သမန္တာ စတုဒ္ဒိသံ [စတုဒ္ဒိသာ (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။) အ။ နိ။ ၄။၃၃၊ သံ။ နိ။ ၃။၇၈ ပဿိတဗ္ဗံ] အနုဝိလောကေတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒတိ၊ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ။ သော ဟတ္ထိဿ စေပိ ပဟာရံ ဒေတိ, သက္ကစ္စညေဝ ပဟာရံ ဒေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ မဟိံသဿ [မဟိသဿ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] စေပိ ပဟာရံ ဒေတိ, သက္ကစ္စညေဝ ပဟာရံ ဒေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ဂဝဿ စေပိ ပဟာရံ ဒေတိ, သက္ကစ္စညေဝ ပဟာရံ ဒေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ဒီပိဿ စေပိ ပဟာရံ ဒေတိ, သက္ကစ္စညေဝ ပဟာရံ ဒေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ခုဒ္ဒကာနဉ္စေပိ ပါဏာနံ ပဟာရံ ဒေတိ အန္တမသော သသဗိဠာရာနမ္ပိ [သသဗိဠာရာနံ (က။)], သက္ကစ္စညေဝ ပဟာရံ ဒေတိ, နော အသက္ကစ္စံ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ‘မာ မေ ယောဂ္ဂပထော နဿာ’တိ။
‘‘သီဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ ယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဣဒမဿ ဟောတိ သီဟနာဒသ္မိံ။ ဘိက္ခူနဉ္စေပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သက္ကစ္စညေဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ဘိက္ခုနီနဉ္စေပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သက္ကစ္စညေဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ဥပါသကာနဉ္စေပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သက္ကစ္စညေဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ဥပါသိကာနဉ္စေပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သက္ကစ္စညေဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နော အသက္ကစ္စံ၊ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စေပိ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အန္တမသော အန္နဘာရနေသာဒါနမ္ပိ [အန္နဘာရနေသာဒါနံ (က။)], သက္ကစ္စညေဝ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ, နော အသက္ကစ္စံ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ဓမ္မဂရု, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဓမ္မဂါရဝေါ’’တိ။ နဝမံ။
၉-သီဟသုတ် ၉၉။ ရဟန်းတို့ သားတို့သနင်း ခြင်္သေ့မင်းသည် ညနေချမ်းအခါ နေရာမှ ထွက်၍ ကွန့်မြူးလျက် ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာတို့ကို စောင်းငဲ့ ကြည့်ရှုပြီးနောက် သုံးကြိမ်ဟောက်လျက် ကျက်စားရန် ထွက်သွား၏၊ ထိုခြင်္သေ့မင်းသည် အကယ်၍ ဆင်ကို သတ်ပုတ်မူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင် သတ်ပုတ်၏၊ မလေးမစား မသတ်ပုတ်။ ကျွဲကို သတ်ပုတ်မူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင် သတ်ပုတ်၏၊ မလေးမစား မသတ်ပုတ်။ နွားကို သတ်ပုတ်မူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင် သတ်ပုတ်၏၊ မလေးမစား မသတ်ပုတ်။ သစ်ကို သတ်ပုတ်မူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင် သတ်ပုတ်၏၊ မလေးမစားမသတ်ပုတ်။ အယုတ်သဖြင့် ယုန် ကြောင် စသော ငယ်သော သတ္တဝါတို့ကိုပင် သတ်ပုတ်မူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင် သတ်ပုတ်၏၊ မလေးမစား မသတ်ပုတ်။ ထိုသို့ လေးလေးစားစား သတ်ပုတ်ခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း “ငါ၏ အားထုတ်မှုလမ်းစဥ်သည် မပျက်စီးပါစေလင့်”ဟု နှလုံးသွင်းသောကြောင့်တည်း။ ရဟန်းတို့ “ခြင်္သေ့”ဟူသော အမည်သည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသော တရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ အ မည်တော်ပင် ဖြစ်၏၊ ရဟန်းတို့ ပရိသတ်၌ မြတ်စွာဘုရား တရားဟောခြင်းသည်ပင် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ခြင်္သေ့သံ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို တရားဟောမူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင်ဟောကြား၏၊ မလေးမစား မဟောကြား။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းမိန်းမတို့ကို တရားဟောမူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင်ဟောကြား၏၊ မလေးမစား မဟောကြား။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥပါသကာတို့ကို တရားဟောမူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင်ဟောကြား၏၊ မလေးမစား မဟောကြား။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥပါသိကာမတို့ကို တရားဟောမူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင်ဟောကြား၏၊ မလေးမစား မဟောကြား။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရားသည် အယုတ်သဖြင့် ထမင်းစားကျွန်ခံ မုဆိုးစသော ပုထုဇဥ်တို့ကိုပင့်တရားဟောမူလည်း လေးလေးစားစားသာလျှင် ဟောကြား၏၊ မလေးမစား မဟောကြား။ ထိုသို့ လေးလေးစားစား ဟောကြားတော်မူခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း။ ရဟန်းတို့ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားကို လေးစား တရားကို ရိုသေတော်မူသောကြောင့်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.99 10. With Kakudha The Lion “Mendicants, toward evening the lion, king of beasts, emerges from his den, yawns, surveys the four quarters, and roars his lion’s roar three times. Then he sets out on the hunt. If he strikes an elephant, he does it carefully, not carelessly. If he strikes a buffalo … a cow … a leopard … or any smaller creatures—even a hare or a cat—he does it carefully, not carelessly. Why is that? Thinking: ‘May I not lose my way.’ ‘Lion’ is a term for the Realized One, the perfected one, the fully awakened Buddha. When the Realized One teaches Dhamma to an assembly, this is his lion’s roar. When the Realized One teaches the monks … nuns … laymen … laywomen … or ordinary people—even food-carriers and hunters—he teaches them carefully, not carelessly. Why is that? Because the Realized One has respect and reverence for the teaching.”
၁၀။ ကကုဓထေရသုတ္တံ
၁၀၀။ ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ။ [စူဠဝ။ ၃၃၃, ၃၄၁] တေန ခေါ ပန သမယေန ကကုဓော နာမ ကောလိယပုတ္တော [ကောဠီယပုတ္တော (သီ။ သျာ။ က။)] အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ဥပဋ္ဌာကော အဓုနာကာလင်္ကတော အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပန္နော။ တဿ ဧဝရူပေါ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော ဟောတိ – သေယျထာပိ နာမ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ မာဂဓကာနိ [မာဂဓိကာနိ (သီ။ ပီ။ က။)] ဂါမက္ခေတ္တာနိ။ သော တေန အတ္တဘာဝပဋိလာဘေန နေဝ အတ္တာနံ [နေဝတ္တာနံ ဗျာဗာဓေတိ (သီ။)] နော ပရံ ဗျာဗာဓေတိ။
အထ ခေါ ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ, ဘန္တေ, ဧဝရူပံ ဣစ္ဆာဂတံ ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘အဟံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီ’တိ။ သဟစိတ္တုပ္ပါဒါ စ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော တဿာ ဣဒ္ဓိယာ ပရိဟီနော’’တိ။ ဣဒမဝေါစ ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော။ ဣဒံ ဝတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယိ။
အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ကကုဓော နာမ, ဘန္တေ, ကောလိယပုတ္တော မမံ ဥပဋ္ဌာကော အဓုနာကာလင်္ကတော အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပန္နော ဟောတိ။ တဿ ဧဝရူပေါ အတ္တဘာဝပဋိလာဘော – သေယျထာပိ နာမ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ မာဂဓကာနိ ဂါမက္ခေတ္တာနိ။ သော တေန အတ္တဘာဝပဋိလာဘေန နေဝ အတ္တာနံ နော ပရံ ဗျာဗာဓေတိ။ အထ ခေါ, ဘန္တေ, ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော ယေနာဟံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ, ဘန္တေ, ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဒေဝဒတ္တဿ, ဘန္တေ, ဧဝရူပံ ဣစ္ဆာဂတံ ဥပ္ပဇ္ဇိ – အဟံ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီတိ။ သဟစိတ္တုပ္ပါဒါ စ, ဘန္တေ, ဒေဝဒတ္တော တဿာ ဣဒ္ဓိယာ ပရိဟီနော’တိ။ ဣဒမဝေါစ, ဘန္တေ, ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော။ ဣဒံ ဝတွာ မံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တတ္ထေဝန္တရဓာယီ’’တိ။
‘‘ကိံ ပန တေ, မောဂ္ဂလ္လာန, ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော – ‘ယံ ကိဉ္စိ ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော ဘာသတိ သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတိ, နော အညထာ’’’တိ? ‘‘စေတသာ စေတော ပရိစ္စ ဝိဒိတော မေ, ဘန္တေ, ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော – ‘ယံ ကိဉ္စိ ကကုဓော ဒေဝပုတ္တော ဘာသတိ သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတိ, နော အညထာ’’’တိ။ ‘‘ရက္ခဿေတံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဝါစံ! (ရက္ခဿေတံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဝါစံ) [( ) သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။ ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ စူဠဝ။ ၃၃၃ ပန သဗ္ဗတ္ထပိ ဒိဿတိယေဝ]! ဣဒါနိ သော မောဃပုရိသော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ပါတုကရိဿတိ။
‘‘ပဉ္စိမေ, မောဂ္ဂလ္လာန, သတ္ထာရော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဧကစ္စော သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓသီလော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓသီလောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ သီလံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ တမေနံ သာဝကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ ဘဝံ သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓသီလော သမာနော ပရိသုဒ္ဓသီလောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ သီလံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ မယဉ္စေဝ ခေါ ပန ဂိဟီနံ အာရောစေယျာမ, နာဿဿ မနာပံ။ ယံ ခေါ ပနဿ အမနာပံ, ကထံ နံ [ကထံ နု တံ (သီ။), ကထံ နု (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။), ကထံ တံ (ကတ္ထစိ)] မယံ တေန သမုဒါစရေယျာမ – ‘သမ္မန္နတိ ခေါ ပန စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ ယံ တုမော ကရိဿတိ တုမောဝ တေန ပညာယိဿတီ’တိ။ ဧဝရူပံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, သတ္ထာရံ သာဝကာ သီလတော ရက္ခန္တိ၊ ဧဝရူပေါ စ ပန သတ္ထာ သာဝကေဟိ သီလတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသတိ [ပစ္စာသိံသတိ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)]။
‘‘ပုန စပရံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဓေကစ္စော သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓေါ မေ အာဇီဝေါ ပရိယောဒါတော အသံကိလိဋ္ဌော’တိ။ တမေနံ သာဝကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ ဘဝံ သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ သမာနော ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓေါ မေ အာဇီဝေါ ပရိယောဒါတော အသံကိလိဋ္ဌော’တိ။ မယဉ္စေဝ ခေါ ပန ဂိဟီနံ အာရောစေယျာမ, နာဿဿ မနာပံ။ ယံ ခေါ ပနဿ အမနာပံ, ကထံ နံ မယံ တေန သမုဒါစရေယျာမ – ‘သမ္မန္နတိ ခေါ ပန စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ ယံ တုမော ကရိဿတိ တုမောဝ တေန ပညာယိဿတီ’တိ။ ဧဝရူပံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, သတ္ထာရံ သာဝကာ အာဇီဝတော ရက္ခန္တိ၊ ဧဝရူပေါ စ ပန သတ္ထာ သာဝကေဟိ အာဇီဝတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသတိ။
‘‘ပုန စပရံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဓေကစ္စော သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓဓမ္မဒေသနော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓဓမ္မဒေသနောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓါ မေ ဓမ္မဒေသနာ ပရိယောဒါတာ အသံကိလိဋ္ဌာ’တိ။ တမေနံ သာဝကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ ဘဝံ သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓဓမ္မဒေသနော သမာနော ပရိသုဒ္ဓဓမ္မဒေသနောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓါ မေ ဓမ္မဒေသနာ ပရိယောဒါတာ အသံကိလိဋ္ဌာ’တိ။ မယဉ္စေဝ ခေါ ပန ဂိဟီနံ အာရောစေယျာမ, နာဿဿ မနာပံ။ ယံ ခေါ ပနဿ အမနာပံ, ကထံ နံ မယံ တေန သမုဒါစရေယျာမ – ‘သမ္မန္နတိ ခေါ ပန စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ ယံ တုမော ကရိဿတိ တုမောဝ တေန ပညာယိဿတီ’တိ။ ဧဝရူပံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, သတ္ထာရံ သာဝကာ ဓမ္မဒေသနတော ရက္ခန္တိ၊ ဧဝရူပေါ စ ပန သတ္ထာ သာဝကေဟိ ဓမ္မဒေသနတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသတိ။
‘‘ပုန စပရံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဓေကစ္စော သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓဝေယျာကရဏော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓဝေယျာကရဏောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ ဝေယျာကရဏံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ တမေနံ သာဝကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ ဘဝံ သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓဝေယျာကရဏော သမာနော ပရိသုဒ္ဓဝေယျာကရဏောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ ဝေယျာကရဏံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ မယဉ္စေဝ ခေါ ပန ဂိဟီနံ အာရောစေယျာမ, နာဿဿ မနာပံ။ ယံ ခေါ ပနဿ အမနာပံ, ကထံ နံ မယံ တေန သမုဒါစရေယျာမ – ‘သမ္မန္နတိ ခေါ ပန စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ ယံ တုမော ကရိဿတိ တုမောဝ တေန ပညာယိဿတီ’တိ။ ဧဝရူပံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, သတ္ထာရံ သာဝကာ ဝေယျာကရဏတော ရက္ခန္တိ၊ ဧဝရူပေါ စ ပန သတ္ထာ သာဝကေဟိ ဝေယျာကရဏတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသတိ။
‘‘ပုန စပရံ, မောဂ္ဂလ္လာန, ဣဓေကစ္စော သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓဉာဏဒဿနော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓဉာဏဒဿနောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ ဉာဏဒဿနံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ တမေနံ သာဝကာ ဧဝံ ဇာနန္တိ – ‘အယံ ခေါ ဘဝံ သတ္ထာ အပရိသုဒ္ဓဉာဏဒဿနော သမာနော ပရိသုဒ္ဓဉာဏဒဿနောမှီ’တိ ပဋိဇာနာတိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ ဉာဏဒဿနံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ မယဉ္စေဝ ခေါ ပန ဂိဟီနံ အာရောစေယျာမ, နာဿဿ မနာပံ။ ယံ ခေါ ပနဿ အမနာပံ, ကထံ နံ မယံ တေန သမုဒါစရေယျာမ – ‘သမ္မန္နတိ ခေါ ပန စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ ယံ တုမော ကရိဿတိ တုမောဝ တေန ပညာယိဿတီ’တိ။ ဧဝရူပံ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, သတ္ထာရံ သာဝကာ ဉာဏဒဿနတော ရက္ခန္တိ၊ ဧဝရူပေါ စ ပန သတ္ထာ သာဝကေဟိ ဉာဏဒဿနတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသတိ။ ဣမေ ခေါ, မောဂ္ဂလ္လာန, ပဉ္စ သတ္ထာရော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။
‘‘အဟံ ခေါ ပန, မောဂ္ဂလ္လာန, ပရိသုဒ္ဓသီလော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓသီလောမှီ’တိ ပဋိဇာနာမိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ သီလံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ န စ မံ သာဝကာ သီလတော ရက္ခန္တိ, န စာဟံ သာဝကေဟိ သီလတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသာမိ။ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါမှီ’တိ ပဋိဇာနာမိ ‘ပရိသုဒ္ဓေါ မေ အာဇီဝေါ ပရိယောဒါတော အသံကိလိဋ္ဌော’တိ။ န စ မံ သာဝကာ အာဇီဝတော ရက္ခန္တိ, န စာဟံ သာဝကေဟိ အာဇီဝတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသာမိ။ ပရိသုဒ္ဓဓမ္မဒေသနော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓဓမ္မဒေသနောမှီ’တိ ပဋိဇာနာမိ ‘ပရိသုဒ္ဓါ မေ ဓမ္မဒေသနာ ပရိယောဒါတာ အသံကိလိဋ္ဌာ’တိ။ န စ မံ သာဝကာ ဓမ္မဒေသနတော ရက္ခန္တိ, န စာဟံ သာဝကေဟိ ဓမ္မဒေသနတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသာမိ။ ပရိသုဒ္ဓဝေယျာကရဏော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓဝေယျာကရဏောမှီ’တိ ပဋိဇာနာမိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ ဝေယျာကရဏံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ န စ မံ သာဝကာ ဝေယျာကရဏတော ရက္ခန္တိ, န စာဟံ သာဝကေဟိ ဝေယျာကရဏတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသာမိ။ ပရိသုဒ္ဓဉာဏဒဿနော သမာနော ‘ပရိသုဒ္ဓဉာဏဒဿနောမှီ’တိ ပဋိဇာနာမိ ‘ပရိသုဒ္ဓံ မေ ဉာဏဒဿနံ ပရိယောဒါတံ အသံကိလိဋ္ဌ’န္တိ။ န စ မံ သာဝကာ ဉာဏဒဿနတော ရက္ခန္တိ, န စာဟံ သာဝကေဟိ ဉာဏဒဿနတော ရက္ခံ ပစ္စာသီသာမီ’’တိ။ ဒသမံ။
ကကုဓဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ဒွေ သမ္ပဒါ ဗျာကရဏံ, ဖာသု အကုပ္ပပဉ္စမံ၊
သုတံ ကထာ အာရညကော, သီဟော စ ကကုဓော ဒသာတိ။
ဒုတိယပဏ္ဏာသကံ သမတ္တံ။
၁၀-ကကုဓထေရသုတ် ၁၀၀။ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရပါသည် - အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသမ္ဗီပြည် ဃောသိတာရုံကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ အသျှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်၏ အလုပ်အကျွေး ကကုဓမည်သော ကောလိယ၏ သားသည် ယခုပင်သေလွန်၍ ဈာန်စိတ်ဖြင့်ပြီးသော တစ်ခုသော ဗြဟ္မာဘုံ၌ ဖြစ်၏၊ ထိုကကုဓအား မဂဓတိုင်းရှိ ရွာနယ် နှစ်နယ် သုံးနယ်မျှလောက်သော အတ္တဘော ‘ခန္ဓာကိုယ်’ ကို ရ၏၊ ထိုကကုဓဗြဟ္မာသည် ထိုမျှလောက်သော အတ္တဘောကို ရခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုလည်း မပင်ပန်းစေ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း မပင်ပန်းစေ။ ထိုအခါ ကကုဓဗြဟ္မာသည် အသျှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ရပ်တည်လျက် အသျှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်အား - “အသျှင်ဘုရား ‘ငါသည် ရဟန်းသံဃာကို ဆောင်အံ့’ဟု ဒေဝဒတ်အား ဤသို့သဘောရှိသော အလိုဆိုးဖြစ်ပေါ်ပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား ဒေဝဒတ်သည် စိတ်ဖြစ်ပေါ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ထို (ရပြီးသော) တန်ခိုးမှဆုတ်ယုတ်ပါ၏”ဟု လျှောက်၏။ ဤစကားကို လျှောက်ပြီးလျှင် အသျှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကို ရှိခိုး၍ အရိုအသေပြုကာ ထိုအရပ်၌ပင်ကွယ်ပျောက်လေ၏။ ထိုအခါ အသျှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသောနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် မြတ်စွာဘုရားအား- အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော ကကုဓမည်သော ကောလိယ၏ သားသည် ယခုပင်သေလွန်၍ ဈာန်စိတ်ဖြင့်ပြီးသော တစ်ခုသော ဗြဟ္မာဘုံ၌ ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုကကုဓဗြဟ္မာအား မဂဓ တိုင်းရှိရွာနယ် နှစ်နယ် သုံးနယ်မျှလောက်သော အတ္တဘော ‘ခန္ဓာကိုယ်’ ကို ရပါ၏၊ ထိုကကုဓဗြဟ္မာသည်ထိုမျှလောက်သော အတ္တဘောကို ရခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုလည်း မပင်ပန်းစေပါ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းမပင်ပန်းစေပါ။ အသျှင်ဘုရား ထိုအခါ ကကုဓဗြဟ္မာသည် အကျွန်ုပ်ထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ အကျွန်ုပ်ကို ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ရပ်နေလျက် အကျွန်ုပ်အား - “အသျှင်ဘုရား ‘ငါသည် ရဟန်းသံဃာကို ဆောင်အံ့’ဟု ဒေဝဒတ်အား ဤသို့သဘောရှိသော အလိုဆိုးဖြစ်ပေါ်ပါ၏၊ အသျှင်ဘုရား ဒေဝဒတ်သည် စိတ်ဖြစ်ပေါ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ထို (ရပြီးသော) တန်ခိုးမှဆုတ်ယုတ်ပါ၏”ဟု လျှောက်၏။ အသျှင်ဘုရား ဤစကားကို လျှောက်ပြီးလျှင် အကျွန်ုပ်ကို ရှိခိုး၍ အရိုအသေပြုကာ ထိုအရပ်၌ပင်ကကုဓဗြဟ္မာသည် ကွယ်သွားပါ၏ဟု လျှောက်၏။ မောဂ္ဂလာန် သင်သည် ကကုဓဗြဟ္မာကို (သင်၏) စိတ်ဖြင့် (ကကုဓဗြဟ္မာ၏) စိတ်ကို ပိုင်းခြား၍သိသလော၊ “ကကုဓဗြဟ္မာပြောဆိုသော စကားအလုံးစုံသည် ထိုဆိုသည့် အတိုင်းသာလျှင် မှန်ကန်သလော၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်ဘဲ ရှိသလော”ဟု (မေးတော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား အကျွန်ုပ်သည် ကကုဓဗြဟ္မာကို (အကျွန်ုပ်၏) စိတ်ဖြင့် (ကကုဓဗြဟ္မာ၏) စိတ်ကိုပိုင်းခြား၍ သိပါ၏၊ “ကကုဓဗြဟ္မာပြောဆိုသော စကားအလုံးစုံသည် ထိုဆိုသည့် အတိုင်းသာလျှင့်မှန်ကန် ပါ၏၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်ပါ”ဟု (လျှောက်၏)။ မောဂ္ဂလာန် ဤစကားကိုစောင့်စည်းဦးလော့၊ မောဂ္ဂလာန် ဤစကားကိုစောင့်စည်းဦးလော့၊ ယခုအခါ၌ ထို (မဂ်ဖိုလ်မှ) အချည်းနှီးဖြစ်သော ယောကျာ်းသည် မိမိသည်ပင် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစွာပြုလတ္တံ့။ မောဂ္ဂလာန် လောက၌ ဤဆရာငါးမျိုးတို့သည် ထင်ရှားရှိကြကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- မောဂ္ဂလာန် ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် သီလမစင်ကြယ်သည်ဖြစ်လျက် “ငါသည်စင်ကြယ်သော သီလရှိ၏၊ ငါ၏ သီလသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း”ဟု ဝန်ခံ၏။ ထိုဆရာကို (သူ၏) တပည့်တို့သည် ဤသို့ သိကြကုန်၏၊ “ဤအသျှင်ဆရာသည် သီလမစင်ကြယ်သည် ဖြစ်ပါလျက် ‘ငါသည် စင်ကြယ်သော သီလရှိ၏၊ ငါ၏ သီလသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း’ဟုဝန်ခံ၏၊ ငါတို့သည် ထိုအကြောင်းကို လူတို့အား ပြောကြားကြမူ ထိုဆရာအား မြတ်နိုးမှု မဖြစ်ရာ၊ ထိုဆရာအား ယင်းမမြတ်နိုးဖွယ် စကားဖြင့် ငါတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ပြောကြားကုန်မည်နည်း၊ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်း သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ဖြင့် ငါတို့ကို ကောင်းစွာမြတ်နိုးစေသည်သာလျှင်တည်း၊ ထိုဆရာသည်ပင် ထို (မိမိ) ပြုမည့်အမှုဖြင့် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်”ဟု (သိကြကုန်၏)။ မောဂ္ဂလာန် ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာကို တပည့်ဖြစ်သူတို့သည် သီလမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာသည်လည်း သီလမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကို တပည့်တို့ထံမှလိုလားတောင့်တ၏။ မောဂ္ဂလာန် နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် အသက်မွေးမှု မစင်ကြယ် သည်ဖြစ်လျက် “ငါသည် စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိ၏၊ ငါ၏ အသက်မွေးမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း”ဟု ဝန်ခံ၏။ ထိုဆရာကို (သူ၏) တပည့်တို့သည် ဤသို့ သိကြကုန်၏၊ “ဤအသျှင်ဆရာသည် မစင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိသည်ဖြစ်ပါလျက် ‘ငါသည် စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိ၏၊ ငါ၏အသက်မွေးမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း’ဟု ဝန်ခံ၏။ ငါတို့သည်ထိုအကြောင်းကို လူတို့အား ပြောကြားကြမူ ထိုဆရာအား မြတ်နိုးမှု မဖြစ်ရာ၊ ထိုဆရာအား ယင်းမမြတ်နိုးဖွယ် စကားဖြင့် ငါတို့သည် အဘယ့်ကြောင့် ပြောကြားကုန်မည်နည်း၊ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းသူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ဖြင့် ငါတို့ကို ကောင်းစွာ မြတ်နိုးစေသည်သာလျှင်တည်း၊ ထိုဆရာသည်ပင် ထို (မိမိ) ပြုမည့်အမှုဖြင့် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်”ဟု (သိကြကုန်၏)။ မောဂ္ဂလာန် ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာကို တပည့်ဖြစ်သူတို့သည် အသက်မွေးမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာသည်လည်း အသက်မွေးမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကိုတပည့်တို့ထံမှ လိုလားတောင့်တ၏။ မောဂ္ဂလာန် နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် တရားဟောမှု မစင်ကြယ် သည်ဖြစ်ပါလျက် “ငါသည် စင်ကြယ်သော တရားဟောမှုရှိ၏၊ ငါ၏ တရားဟောမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း”ဟု ဝန်ခံ၏။ ထိုဆရာကို (သူ၏) တပည့်တို့သည် ဤသို့ သိကြကုန်၏၊ “ဤအသျှင်ဆရာသည် တရားဟောမှု မစင်ကြယ်သည်ဖြစ်လျက် ‘ငါသည် စင်ကြယ်သော တရားဟောမှုရှိ၏၊ ငါ၏ တရားဟောမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း’ဟု ဝန်ခံ၏။ ငါတို့သည်ထိုအကြောင်းကို လူတို့အား ပြောကြားကြမူ ထိုဆရာအား မြတ်နိုးမှု မဖြစ်ရာ၊ ထိုဆရာအားယင်းမမြတ်နိုးဖွယ်စကား ဖြင့် ငါတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ပြောကြားကုန်မည်နည်း၊ သင်္ကန်း ဆွမ်းကျောင်း သူနာ၏ အထောက် အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ဖြင့် ငါတို့ကို ကောင်းစွာ့မြတ်နိုးစေသည်သာလျှင်တည်း၊ ထိုဆရာသည်ပင် ထို (မိမိ) ပြုမည့်အမှုဖြင့် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်”ဟု (သိကြကုန်၏)။ မောဂ္ဂလာန် ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာကို တပည့်ဖြစ်သူတို့သည် တရားဟောမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာသည်လည်း တရားဟောမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကိုတပည့်တို့ထံမှ လိုလားတောင့်တ၏။ မောဂ္ဂလာန် နောက်တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် ဖြေဆိုမှု မစင်ကြယ်သည်ဖြစ်ပါလျက် “ငါသည် စင်ကြယ်သော ဖြေဆိုမှုရှိ၏၊ ငါ၏ ဖြေဆိုမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း”ဟု ဝန်ခံ၏။ ထိုဆရာကို (သူ၏) တပည့်တို့သည် ဤသို့ သိကြကုန်၏၊ “ဤအသျှင်ဆရာသည် ဖြေဆိုမှု မစင်ကြယ်သည်ဖြစ်ပါလျက် ‘ငါ၏ ဖြေဆိုမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း’ဟု ဝန်ခံ၏။ ငါတို့သည် ထိုအကြောင်းကို လူတို့အား ပြောကြားကြကုန်မူ ထိုဆရာအားမြတ်နိုးမှု မဖြစ်ရာ၊ ထိုဆရာအား ယင်းမမြတ်နိုးဖွယ် စကားဖြင့် ငါတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ပြောကြားကုန်မည်နည်း၊ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်း သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ဖြင့် ငါတို့ကိုကောင်းစွာ မြတ်နိုးစေသည်သာလျှင်တည်း၊ ထိုဆရာသည်ပင် ထို (မိမိ) ပြုမည့်အမှုဖြင့် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်”ဟု (သိကြကုန်၏)။ မောဂ္ဂလာန် ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာကို တပည့်ဖြစ်သူတို့သည် ဖြေဆိုမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာသည်လည်း ဖြေဆိုမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကိုတပည့်တို့ထံမှ လိုလားတောင့်တ၏။ မောဂ္ဂလာန် နောက် တစ်မျိုးကား ဤလောက၌ အချို့သော ဆရာသည် ဉာဏ်အမြင် မစင်ကြယ် သည်ဖြစ်ပါလျက် “ငါသည် စင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိ၏၊ ငါ၏ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း”ဟု ဝန်ခံ၏။ ထိုဆရာကို (သူ၏) တပည့်ဖြစ်သူတို့သည် ဤသို့ သိကြကုန်၏၊ “ဤအသျှင်ဆရာသည် ဉာဏ်အမြင် မစင်ကြယ်သူဖြစ်ပါလျက် ‘ငါသည် စင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိ၏၊ ငါ၏ ဉာဏ်အမြင်သည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ မညစ်နွမ်း’ဟု ဝန်ခံ၏။ ငါတို့သည် ထိုအကြောင်းကိုလူတို့အား ပြောကြားကြကုန်မူ ထိုဆရာအား မြတ်နိုးမှု မဖြစ်ရာ၊ ထိုဆရာအား ယင်းမမြတ်နိုးဖွယ်စကားဖြင့် ငါတို့သည် အဘယ်ကြောင့် ပြောကြားကုန်မည်နည်း၊ သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်း သူနာ၏အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ဖြင့် ငါတို့ကို ကောင်းစွာ မြတ်နိုးစေသည်သာလျှင်တည်း၊ ထိုဆရာသည်ပင် ထို (မိမိ) ပြုမည့်အမှုဖြင့် ထင်ရှားလာလိမ့်မည်”ဟု (သိကြကုန်၏)။ မောဂ္ဂလာန် ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာကို တပည့်ဖြစ်သူတို့သည် ဉာဏ်အမြင်မှစောင့်ရှောက်ကာကွယ်ကုန်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဆရာသည်လည်း ဉာဏ်အမြင်မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုကိုတပည့်တို့ထံမှ လိုလားတောင့်တ၏။ မောဂ္ဂလာန် လောက၌ ဤဆရာငါးမျိုးတို့သည် ထင်ရှားရှိကုန်၏။ မောဂ္ဂလာန် ငါသည်ကား သီလစင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ “ငါသည် စင်ကြယ်သော သီလရှိ၏၊ ငါ၏သီလသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ ညစ်နွမ်းခြင်း မရှိ”ဟု ဝန်ခံ၏၊ တပည့်တို့သည်လည်း ငါ့ကို သီလမှမကာကွယ် မစောင့်ရှောက်ကြကုန်၊ ငါသည်လည်း သီလမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကို တပည့်တို့ထံမှမလိုလား မတောင့်တ။ အသက်မွေးမှု စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ “ငါသည် စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိ၏၊ ငါ၏ အသက်မွေးမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ ညစ်နွမ်းခြင်း မရှိ”ဟု ဝန်ခံ၏၊ တပည့်တို့သည်လည်း ငါ့ကိုအသက်မွေးမှုမှ မကာကွယ် မစောင့်ရှောက်ကြကုန်၊ ငါသည်လည်း အသက်မွေးမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကို တပည့်တို့ထံမှ မလိုလား မတောင့်တ။ တရားဟောမှု စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ “ငါသည် စင်ကြယ်သော တရားဟောမှုရှိ၏၊ ငါ၏ တရားဟောမှုသည် စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ ညစ်နွမ်းခြင်း မရှိ”ဟု ဝန်ခံ၏၊ တပည့်တို့သည်လည်း ငါ့ကိုတရားဟောမှုမှ မကာကွယ် မစောင့်ရှောက်ကြကုန်၊ ငါသည်လည်း တရားဟောမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကို တပည့်တို့ထံမှ မလိုလား မတောင့်တ။ ဖြေဆိုမှု စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ “ငါသည် စင်ကြယ်သော ဖြေဆိုခြင်းရှိ၏၊ ငါ၏ ဖြေဆိုမှုသည်စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ ညစ်နွမ်းခြင်း မရှိ”ဟု ဝန်ခံ၏၊ တပည့်တို့သည်လည်း ငါ့ကို ဖြေဆိုမှုမှမကာကွယ် မစောင့်ရှောက်ကြကုန်၊ ငါသည်လည်း ဖြေဆိုမှုမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကိုတပည့်တို့ထံမှ မလိုလား မတောင့်တ။ ဉာဏ်အမြင် စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ “ငါသည် စင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ရှိ၏၊ ငါ၏ ဉာဏ်အမြင်သည်စင်ကြယ်၏၊ တောက်ပ၏၊ ညစ်နွမ်းခြင်း မရှိ”ဟု ဝန်ခံ၏၊ တပည့်တို့သည်လည်း ငါ့ကို ဉာဏ်အမြင်မှမကာကွယ် မစောင့်ရှောက်ကြကုန်၊ ငါသည်လည်း ဉာဏ်အမြင်မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကိုတပည့်တို့ ထံမှ မလိုလား မတောင့်တဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ ငါးခုမြောက် ကကုဓဝဂ် ပြီး၏။ ဒုတိယ သုတ်ငါးဆယ် ပြီး၏။ ၃-တတိယပဏ္ဏာသက ၃-တတိယ သုတ်ငါးဆယ် (၁၁) ၁-ဖာသုဝိဟာရဝဂ် ၁-သာရဇ္ဇသုတ်
Numbered Discourses 5.100 10. With Kakudha With Kakudha So I have heard. At one time the Buddha was staying near Kosambī in Ghosita’s monastery. At that time the Koliyan named Kakudha—Venerable Mahāmoggallāna’s supporter—had recently passed away and been reborn in a certain host of mind-made gods. His incarnation was two or three times the size of a Magadhan village with its fields. But with that incarnation he didn’t obstruct himself or others. Then the godling Kakudha went up to Venerable Mahāmoggallāna, bowed, stood to one side, and said to him, “Sir, this fixed desire arose in Devadatta: ‘I shall lead the mendicant Saṅgha.’ And as that thought arose, Devadatta lost that psychic power.” That is what the godling Kakudha said. Then he bowed and respectfully circled Mahāmoggallāna, keeping him on his right, before vanishing right there. Then Mahāmoggallāna went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and told him what had happened. “But Moggallāna, did you encompass the godling Kakudha’s mind, and know that everything he says is correct and not otherwise?” “Indeed I did, sir.” “Mark these words, Moggallāna! Mark these words! Now that futile man Devadatta will expose himself by his own deeds. Moggallāna, there are these five teachers found in the world. What five? Firstly, some teacher with impure conduct claims: ‘I am pure in ethics. My ethical conduct is pure, bright, uncorrupted.’ But their disciples know: ‘This teacher has impure ethical conduct, but claims to be ethically pure. They wouldn’t like it if we were to tell the laypeople. And how could we treat them in a way that they don’t like? But they consent to robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They themselves will be recognized by their own deeds.’ The disciples of such a teacher cover up their teacher’s conduct, and the teacher expects them to do so. Furthermore, some teacher with impure livelihood claims: ‘I am pure in livelihood. My livelihood is pure, bright, uncorrupted.’ But their disciples know: ‘This teacher has impure livelihood, but claims to have pure livelihood. They wouldn’t like it if we were to tell the laypeople. And how could we treat them in a way that they don’t like? But they consent to robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They themselves will be recognized by their own deeds.’ The disciples of such a teacher cover up their teacher’s livelihood, and the teacher expects them to do so. Furthermore, some teacher with impure teaching claims: ‘I am pure in teaching. My teaching is pure, bright, uncorrupted.’ But their disciples know: ‘This teacher has impure teaching, but claims to have pure teaching. They wouldn’t like it if we were to tell the laypeople. And how could we treat them in a way that they don’t like? But they consent to robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They themselves will be recognized by their own deeds.’ The disciples of such a teacher cover up their teacher’s teaching, and the teacher expects them to do so. Furthermore, some teacher with impure answers claims: ‘I am pure in how I answer. My answers are pure, bright, uncorrupted.’ But their disciples know: ‘This teacher has impure answers, but claims to have pure answers. They wouldn’t like it if we were to tell the laypeople. And how could we treat them in a way that they don’t like? But they consent to robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They themselves will be recognized by their own deeds.’ The disciples of such a teacher cover up their teacher’s answers, and the teacher expects them to do so. Furthermore, some teacher with impure knowledge and vision claims: ‘I am pure in knowledge and vision. My knowledge and vision are pure, bright, uncorrupted.’ But their disciples know: ‘This teacher has impure knowledge and vision, but claims to have pure knowledge and vision. They wouldn’t like it if we were to tell the laypeople. And how could we treat them in a way that they don’t like? But they consent to robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They themselves will be recognized by their own deeds.’ The disciples of such a teacher cover up their teacher’s knowledge and vision, and the teacher expects them to do so. These are the five teachers found in the world. But Moggallāna, I have pure ethical conduct, and I claim: ‘I am pure in ethical conduct. My ethical conduct is pure, bright, uncorrupted.’ My disciples don’t cover up my conduct, and I don’t expect them to. I have pure livelihood, and I claim: ‘I am pure in livelihood. My livelihood is pure, bright, uncorrupted.’ My disciples don’t cover up my livelihood, and I don’t expect them to. I have pure teaching, and I claim: ‘I am pure in teaching. My teaching is pure, bright, uncorrupted.’ My disciples don’t cover up my teaching, and I don’t expect them to. I have pure answers, and I claim: ‘I am pure in how I answer. My answers are pure, bright, uncorrupted.’ My disciples don’t cover up my answers, and I don’t expect them to. I have pure knowledge and vision, and I claim: ‘I am pure in knowledge and vision. My knowledge and vision are pure, bright, uncorrupted.’ My disciples don’t cover up my knowledge and vision, and I don’t expect them to.”
၃။ တတိယပဏ္ဏာသကံ
(၁၁) ၁။ ဖာသုဝိဟာရဝဂ္ဂေါ
၁။ သာရဇ္ဇသုတ္တံ
၁၀၁။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏာ ဓမ္မာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သီလဝါ ဟောတိ, ဗဟုဿုတော ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ, ပညဝါ ဟောတိ။
‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, အဿဒ္ဓဿ သာရဇ္ဇံ ဟောတိ, သဒ္ဓဿ တံ သာရဇ္ဇံ န ဟောတိ။ တသ္မာယံ ဓမ္မော သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏော။
‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုဿီလဿ သာရဇ္ဇံ ဟောတိ, သီလဝတော တံ သာရဇ္ဇံ န ဟောတိ။ တသ္မာယံ ဓမ္မော သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏော။
‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပဿုတဿ သာရဇ္ဇံ ဟောတိ, ဗဟုဿုတဿ တံ သာရဇ္ဇံ န ဟောတိ။ တသ္မာယံ ဓမ္မော သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏော။
‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ကုသီတဿ သာရဇ္ဇံ ဟောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယဿ တံ သာရဇ္ဇံ န ဟောတိ။ တသ္မာယံ ဓမ္မော သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏော။
‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုပ္ပညဿ သာရဇ္ဇံ ဟောတိ, ပညဝတော တံ သာရဇ္ဇံ န ဟောတိ။ တသ္မာယံ ဓမ္မော သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏော။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သေခဝေသာရဇ္ဇကရဏာ ဓမ္မာ’’တိ။ ပဌမံ။
၁၀၁။ ရဟန်းတို့ ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရဲရင့်မှုကို ပြုတတ်ကုန်သော တရားတို့သည်ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤ သာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်- ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၏။ စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ ရှိ၏။ အကြားအမြင်များ၏။ ထက်သန်သော လုံ့လရှိ၏။ ပညာရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ မရှိသူအား ဖြစ်တတ်သည့် နှလုံးမသာခြင်းသည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိသူအား မဖြစ်၊ ထိုကြောင့် ဤ (ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါ) တရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရဲရင့်မှုကိုပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ မရှိသူအား ဖြစ်တတ်သည့် နှလုံးမသာခြင်းသည်စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ရှိသူအား မဖြစ်၊ ထိုကြောင့် ဤ (စောင့်ထိန်းမှု သီလ) တရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရဲရင့်မှုကိုပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ အကြားအမြင်နည်းပါးသော သူအား ဖြစ်တတ်သည့် နှလုံးမသာခြင်းသည် အကြားအမြင်များသူအား မဖြစ်၊ ထို့ကြောင့် ဤ (အကြားအမြင်များခြင်း) တရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အားရဲရင့်မှုကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ပျင်းရိသူအား ဖြစ်တတ်သည့် နှလုံးမသာခြင်းသည် ထက်သန်သော လုံ့လရှိသူအား မဖြစ်၊ထို့ကြောင့် ဤ (လုံ့လ) တရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရဲရင့်မှုကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ပညာကင်းမဲ့သူအား ဖြစ်တတ်သည့် နှလုံးမသာခြင်းသည် ပညာရှိသူအား မဖြစ်၊ ထို့ကြောင့်ဤ (ပညာ) တရားသည် ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရဲရင့်မှုကို ပြုတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား ကျင့်ဆဲ ‘သေက္ခ’ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရဲရင့်မှုကို ပြုတတ်သော တရားငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.101 11. Living Comfortably Assurance “Mendicants, these five qualities make a trainee self-assured. What five? It’s when a mendicant is faithful, ethical, learned, energetic, and wise. A person of faith doesn’t have the insecurities of someone who lacks faith. So this quality makes a trainee self-assured. An ethical person doesn’t have the insecurities of someone who is unethical. So this quality makes a trainee self-assured. A learned person doesn’t have the insecurities of a person of little learning. So this quality makes a trainee self-assured. An energetic person doesn’t have the insecurities of a lazy person. So this quality makes a trainee self-assured. A wise person doesn’t have the insecurities of someone who is witless. So this quality makes a trainee self-assured. These are the five qualities that make a trainee self-assured.”
၂။ ဥဿင်္ကိတသုတ္တံ
၁၀၂။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတော ဟောတိ ပါပဘိက္ခူတိ အပိ အကုပ္ပဓမ္မောပိ [အပိ အကုပ္ပဓမ္မော (သီ။ သျာ။ ကံ။)]။
ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝေသိယာဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ဝိဓဝါဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ထုလ္လကုမာရိကာဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ပဏ္ဍကဂေါစရော ဝါ ဟောတိ, ဘိက္ခုနီဂေါစရော ဝါ ဟောတိ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတော ဟောတိ ပါပဘိက္ခူတိ အပိ အကုပ္ပဓမ္မောပီ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဥဿင်္ကိတသုတ် ၁၀၂။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ရဟန္တာပင်ဖြစ်လျှင်မူလည်း“ယုတ်မာသော ရဟန်း”ဟူ၍ ရွံရှာအပ် ယုံမှားအပ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ပြည့်တန်ဆာမ (အိမ်) လျှင် ကျက်စားရာရှိ၏၊ မုဆိုးမ (အိမ်) လျှင် ကျက်စားရာရှိ၏၊ အပျိုကြီး (အိမ်) လျှင် ကျက်စားရာရှိ၏၊ ပဏ္ဍုက် (အိမ်) လျှင် ကျက်စားရာရှိ၏၊ ရဟန်းမိန်းမ (ကျောင်း) လျှင် ကျက်စားရာရှိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ရဟန္တာပင်ဖြစ်လျှင်မူလည်း “ယုတ်မာသော ရဟန်း”ဟူ၍ ရွံရှာအပ် ယုံမှားအပ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.102 11. Living Comfortably Suspected “Mendicants, even if a monk is of impeccable character, he might be suspected and distrusted as a ‘bad monk’ for five reasons. What five? It’s when a monk resorts to prostitutes, widows, voluptuous girls, eunuchs, or nuns for alms. Even if a monk is of impeccable character, he might be suspected and distrusted as a ‘bad monk’ for these five reasons.”
၃။ မဟာစောရသုတ္တံ
၁၀၃။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော မဟာစောရော သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ, နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ, ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ, ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဝိသမနိဿိတော စ ဟောတိ, ဂဟနနိဿိတော စ, ဗလဝနိဿိတော စ, ဘောဂစာဂီ စ, ဧကစာရီ စ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဝိသမနိဿိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော နဒီဝိဒုဂ္ဂံ ဝါ နိဿိတော ဟောတိ ပဗ္ဗတဝိသမံ ဝါ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဝိသမနိဿိတော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဂဟနနိဿိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော တိဏဂဟနံ ဝါ နိဿိတော ဟောတိ ရုက္ခဂဟနံ ဝါ ရောဓံ [ဂေဓံ (သီ။) အ။ နိ။ ၃။၅၁] ဝါ မဟာဝနသဏ္ဍံ ဝါ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဂဟနနိဿိတော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဗလဝနိဿိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ရာဇာနံ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာနံ ဝါ နိဿိတော ဟောတိ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘သစေ မံ ကောစိ ကိဉ္စိ ဝက္ခတိ, ဣမေ မေ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ ပရိယောဓာယ အတ္ထံ ဘဏိဿန္တီ’တိ။ သစေ နံ ကောစိ ကိဉ္စိ အာဟ, တျဿ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ ပရိယောဓာယ အတ္ထံ ဘဏန္တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဗလဝနိဿိတော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဘောဂစာဂီ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘သစေ မံ ကောစိ ကိဉ္စိ ဝက္ခတိ, ဣတော ဘောဂေန ပဋိသန္ထရိဿာမီ’တိ။ သစေ နံ ကောစိ ကိဉ္စိ အာဟ, တတော ဘောဂေန ပဋိသန္ထရတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဘောဂစာဂီ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဧကစာရီ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဧကကောဝ ဂဟဏာနိ [နိဂ္ဂဟဏာနိ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ကတ္တာ ဟောတိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ‘မာ မေ ဂုယှမန္တာ ဗဟိဒ္ဓါ သမ္ဘေဒံ အဂမံသူ’တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မဟာစောရော ဧကစာရီ ဟောတိ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော မဟာစောရော သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပါပဘိက္ခု ခတံ ဥပဟတံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ, သာဝဇ္ဇော စ ဟောတိ သာနုဝဇ္ဇော ဝိညူနံ, ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဝိသမနိဿိတော စ ဟောတိ, ဂဟနနိဿိတော စ, ဗလဝနိဿိတော စ, ဘောဂစာဂီ စ, ဧကစာရီ စ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဝိသမနိဿိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဝိသမေန ကာယကမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဝိသမေန ဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, ဝိသမေန မနောကမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဝိသမနိဿိတော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဂဟနနိဿိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အန္တဂ္ဂါဟိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဂဟနနိဿိတော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဗလဝနိဿိတော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ရာဇာနံ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာနံ ဝါ နိဿိတော ဟောတိ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘သစေ မံ ကောစိ ကိဉ္စိ ဝက္ခတိ, ဣမေ မေ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ ပရိယောဓာယ အတ္ထံ ဘဏိဿန္တီ’တိ။ သစေ နံ ကောစိ ကိဉ္စိ အာဟ, တျဿ ရာဇာနော ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ ပရိယောဓာယ အတ္ထံ ဘဏန္တိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဗလဝနိဿိတော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဘောဂစာဂီ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု လာဘီ ဟောတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာနံ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘သစေ မံ ကောစိ ကိဉ္စိ ဝက္ခတိ, ဣတော လာဘေန ပဋိသန္ထရိဿာမီ’တိ။ သစေ နံ ကောစိ ကိဉ္စိ အာဟ, တတော လာဘေန ပဋိသန္ထရတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဘောဂစာဂီ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဧကစာရီ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဧကကောဝ ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု နိဝါသံ ကပ္ပေတိ။ သော တတ္ထ ကုလာနိ ဥပသင်္ကမန္တော လာဘံ လဘတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဘိက္ခု ဧကစာရီ ဟောတိ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပါပဘိက္ခု ခတံ ဥပဟတံ အတ္တာနံ ပရိဟရတိ, သာဝဇ္ဇော စ ဟောတိ သာနုဝဇ္ဇော ဝိညူနံ, ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝတီ’’တိ။ တတိယံ။
၃-မဟာစောရသုတ် ၁၀၃။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ခိုးသူကြီးသည် အိမ်ကိုသော်လည်း ဖောက်ထွင်း၏၊ ရွာကိုသော်လည်း တိုက်ခိုက် လုယူ၏၊ တစ်အိမ်တည်းကိုသော်လည်း တိုက်ခိုက် လုယူ၏၊ လမ်းခရီး၌စောင့်၍သော်လည်း တိုက်ခိုက် လုယူ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ခိုးသူကြီးသည်- မညီညွတ်သော အရပ်ကိုသော်လည်း အမှီရ၏။ တောအုပ်ကိုသော်လည်း အမှီရ၏။ အားကြီးသူကိုသော်လည်း အမှီရ၏။ ပစ္စည်းဥစ္စာကိုသော်လည်း စွန့်ကြဲလေ့ရှိ၏။ တစ်ယောက်တည်းသော်လည်း သွားလာတတ်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် မညီညွတ်သော အရပ်ကို အမှီရသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ခိုးသူကြီးသည် သွားလာကူးခက်သော မြစ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မညီညွတ်သော တောင်ကိုသော်လည်းကောင်း အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် မညီညွတ်သော အရပ်ကို အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် တောအုပ်ကို အမှီရသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ခိုးသူကြီးသည် မြက်တောကိုသော်လည်းကောင်း၊ သစ်တောကိုသော်လည့်းကောင်း၊ ထူထဲသော တောအုပ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ တောအုပ်ကြီးကိုသော်လည်းကောင်း အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် တောအုပ်ကို အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် အားကြီးသူကို အမှီရသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ခိုးသူကြီးသည် မင်းတို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်တို့ကိုသော်လည်းကောင်း အမှီရ၏၊ ထိုခိုးသူကြီးအား “အကယ်၍ တစ်ယောက်ယောက်က ငါ့ကို တစ်စုံတစ်ရာပြောငြားအံ့၊ ဤမင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီးတို့ကသော်လည်းကောင်း အပြစ်ကိုကာကွယ်၍ ငါ့အကျိုးကို ပြောကြလိမ့်မည်”ဟု အကြံဖြစ်၏။ အကယ်၍ ငါ့ကို တစ်ယောက်ယောက်က တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ထိုမင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း၊ ထိုမင်း၏အမတ်ကြီးတို့ကသော်လည်းကောင်း အပြစ်ကို ကာကွယ်၍ ထိုခိုးသူကြီး၏ အကျိုးကို ပြောကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် အားကြီးသူကို အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စွန့်ကြဲလေ့ရှိသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ခိုးသူကြီးသည် ကြွယ်ဝ၏၊ များသော ဥစ္စာရှိ၏၊ များသော စည်းစိမ်ရှိ၏၊ ထိုခိုးသူကြီးအား “အကယ်၍ တစ်ယောက်ယောက်က ငါ့ကို တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ထို စည်းစိမ်မှပစ္စည်းဥစ္စာဖြင့် အစေ့အစပ်ပြုလုပ်မည်”ဟု အကြံဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုခိုးသူကြီးကို တစ်ယောက်ယောက်က တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ထိုစည်းစိမ်မှပစ္စည်းဥစ္စာဖြင့် အစေ့အစပ်ပြုလုပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် ပစ္စည်းဥစ္စာကို စွန့်ကြဲလေ့ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် တစ်ယောက်တည်း သွားလာသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ခိုးသူကြီးသည် တစ်ယောက်တည်းသာလျှင် လုယူမှုတို့ကို ပြုတတ်၏။ ထိုသို့ ပြုခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း - “ငါ၏ လျှို့ဝှက်တိုင်ပင်မှုတို့သည် အပြင်ပ၌ ပေါက်ကြားခြင်းသို့ မရောက်ပါစေကုန်လင့်”ဟု နှလုံးသွင်းသောကြောင့်တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ခိုးသူကြီးသည် တစ်ယောက်တည်း သွားလာတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ခိုးသူကြီးသည် အိမ်ကိုသော်လည်း ဖောက်ထွင်း၏၊ ရွာကိုသော်လည်း တိုက်ခိုက် လုယူ၏၊ တစ်အိမ်တည်းကိုသော်လည်း တိုက်ခိုက် လုယူ၏၊ လမ်းခရီး၌စောင့်၍သော်လည်း တိုက်ခိုက် လုယူ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းယုတ်သည် တူးဖြိုဖျက်ဆီး အပ်သောမိမိကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်၏၊ အပြစ်လည်း ရှိ၏၊ ပညာရှိတို့လည်း စွပ်စွဲ၏၊ များစွာသောမကောင်းမှုကိုလည်း ဖြစ်ပွါးစေ၏။ အဘယ်အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းယုတ်သည်- မညီညွတ်သော အရပ်ကိုသော်လည်း အမှီရ၏။ တောအုပ်ကိုသော်လည်း အမှီရ၏။ အားကြီးသူကိုသော်လည်း အမှီရ၏။ စည်းစိမ်ဥစ္စာကိုသော်လည်း စွန့်ကြဲလေ့ရှိ၏။ တစ်ယောက်တည်းသော်လည်း သွားလာတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းယုတ်သည် အဘယ်သို့လျှင် မညီညွတ်သော အရပ်ကို အမှီရသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းယုတ်သည် မညီညွတ်သော ကာယကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ မညီ့ညွတ်သော ဝစီကံနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ မညီညွတ်သော မနောကံနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် မညီညွတ်သော အရပ်ကို အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် တောအုပ်ကို အမှီရသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းယုတ်သည် မှားယွင်းသောအယူ ရှိ၏၊ သဿတစသည်ဖြင့်စွဲယူသော အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် တောအုပ်ကို အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် အားကြီးသူကို အမှီရသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းယုတ်သည် မင်းတို့ကိုသော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီးတို့ကိုသော်လည်းကောင်း အမှီရ၏။ ထိုရဟန်းအား- “အကယ်၍ တစ်ယောက်ယောက်က ငါ့ကို တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ဤမင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီးတို့ကသော်လည်းကောင်း အပြစ်ကို ကာကွယ်၍ ငါ့အကျိုးကိုပြောကြလိမ့်မည်”ဟု အကြံဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းကို တစ်ယောက်ယောက်က တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ထိုမင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း၊ မင်း၏အမတ်ကြီးတို့ကသော်လည်းကောင်း အပြစ်ကို ကာကွယ်၍ ထိုရဟန်း၏ အကျိုးကိုပြောကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် အားကြီးသူကို အမှီရ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စွန့်ကြဲလေ့ရှိသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းယုတ်သည် သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ သူနာ၏အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ကို ရ၏။ ထိုရဟန်းအား- “အကယ်၍ ငါ့ကို တစ်ယောက်ယောက်က တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ထိုစည်းစိမ်မှ လာဘ် လာဘဖြင့်အစေ့အစပ်ပြုမည်”ဟု အကြံဖြစ်၏။ အကယ်၍ ထိုရဟန်းယုတ်ကို တစ်ယောက်ယောက်က တစ်စုံတစ်ရာ ပြောငြားအံ့၊ ထိုစည်းစိမ်မှလာဘ် လာဘဖြင့် အစေ့အစပ် ပြုလုပ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စွန့်ကြဲလေ့ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် တစ်ယောက်တည်း သွားလာသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းယုတ်သည် တစ်ယောက်တည်းသာလျှင် အစွန်အဖျားကျသောဇနပုဒ်တို့၌ နေ၏၊ ထိုရဟန်းယုတ်သည် ထိုဇနပုဒ်ရှိ အိမ်တို့သို့ ချဥ်းကပ်သည်ရှိသော် လာဘ်ကို ရ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းယုတ်သည် တစ်ယောက်တည်း သွားလာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းယုတ်သည် တူးဖြိုဖျက်ဆီးအပ်သော မိမိကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်၏၊ အပြစ်လည်းရှိ၏၊ ပညာရှိတို့လည်း စွပ်စွဲ၏၊ များစွာသော မကောင်းမှုကိုလည်းဖြစ်ပွါးစေ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.103 11. Living Comfortably A Master Thief “Mendicants, a master thief with five factors breaks into houses, plunders wealth, steals from isolated buildings, and commits highway robbery. What five? A master thief relies on rough ground, on thick cover, and on the powerful; they pay bribes, and they act alone. And how does a master thief rely on rough ground? It’s when a master thief relies on inaccessible riverlands or rugged mountains. That’s how a master thief relies on rough ground. And how does a master thief rely on thick cover? It’s when a master thief relies on thick grass, thick trees, a blind spot, or a large forest grove. That’s how a master thief relies on thick cover. And how does a master thief rely on the powerful? It’s when a master thief relies on rulers or their chief ministers. They think: ‘If anyone accuses me of anything, these rulers or their chief ministers will speak in my defense in the case.’ And that’s exactly what happens. That’s how a master thief relies on the powerful. And how does a master thief pay bribes? It’s when a master thief is rich, affluent, and wealthy. They think: ‘If anyone accuses me of anything, I’ll settle it with a bribe.’ And that’s exactly what happens. That’s how a master thief pays bribes. And how does a master thief act alone? It’s when a master thief carries out robbery all alone. Why is that? So that their secret plans are not leaked to others. That’s how a master thief acts alone. A master thief with these five factors breaks into houses, plunders wealth, steals from isolated buildings, and commits highway robbery. In the same way, when a bad mendicant has five qualities, they keep themselves broken and damaged. They deserve to be blamed and criticized by sensible people, and they brim with much wickedness. What five? A bad mendicant relies on rough ground, on thick cover, and on the powerful; they pay bribes, and they act alone. And how does a bad mendicant rely on rough ground? It’s when a bad mendicant has unethical conduct by way of body, speech, and mind. That’s how a bad mendicant relies on rough ground. And how does a bad mendicant rely on thick cover? It’s when a bad mendicant has wrong view, he’s attached to an extremist view. That’s how a bad mendicant relies on thick cover. And how does a bad mendicant rely on the powerful? It’s when a bad mendicant relies on rulers or their chief ministers. They think: ‘If anyone accuses me of anything, these rulers or their chief ministers will speak in my defense in the case.’ And that’s exactly what happens. That’s how a bad mendicant relies on the powerful. And how does a bad mendicant pay bribes? It’s when a bad mendicant receives robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They think: ‘If anyone accuses me of anything, I’ll settle it with a bribe.’ And that’s exactly what happens. That’s how a bad mendicant pays bribes. And how does a bad mendicant act alone? It’s when a bad mendicant dwells alone in the borderlands. They visit families there to acquire material things. That’s how a bad mendicant acts alone. When a bad mendicant possesses these five qualities, they keep themselves broken and damaged. They deserve to be blamed and criticized by sensible people, and they brim with much wickedness.”
၄။ သမဏသုခုမာလသုတ္တံ
၁၀၄။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သမဏေသု သမဏသုခုမာလော ဟောတိ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ သေနာသနံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ, အပ္ပံ အယာစိတော။ ယေဟိ ခေါ ပန သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ, တျဿ [တျာဿ (က။) အ။ နိ။ ၄။၈၇] မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ကာယကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ဝစီကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ မနောကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပံယေဝ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပံ။ ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဝေဒယိတာနိ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါ သေမှသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါ ဝါတသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါ သန္နိပါတိကာနိ ဝါ ဥတုပရိဏာမဇာနိ ဝါ ဝိသမပရိဟာရဇာနိ ဝါ ဩပက္ကမိကာနိ ဝါ ကမ္မဝိပါကဇာနိ ဝါ, တာနိဿ န ဗဟုဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ အပ္ပါဗာဓော ဟောတိ, စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သမဏေသု သမဏသုခုမာလော ဟောတိ။
‘‘ယဉှိ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သမဏေသု သမဏသုခုမာလော’တိ, မမေဝ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ [မမေဝ တံ သမ္မာ (?)] ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သမဏေသု သမဏသုခုမာလော’တိ။ အဟဉှိ, ဘိက္ခဝေ, ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇာမိ, အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇာမိ, အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ သေနာသနံ ပရိဘုဉ္ဇာမိ, အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇာမိ, အပ္ပံ အယာစိတော။ ယေဟိ ခေါ ပန ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရာမိ, တေ မံ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ကာယကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ဝစီကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ မနောကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပံယေဝ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ, အပ္ပံ အမနာပံ။ ယာနိ ခေါ ပန တာနိ ဝေဒယိတာနိ – ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါ သေမှသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါ ဝါတသမုဋ္ဌာနာနိ ဝါ သန္နိပါတိကာနိ ဝါ ဥတုပရိဏာမဇာနိ ဝါ ဝိသမပရိဟာရဇာနိ ဝါ ဩပက္ကမိကာနိ ဝါ ကမ္မဝိပါကဇာနိ ဝါ – တာနိ မေ န ဗဟုဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ အပ္ပါဗာဓောဟမသ္မိ, စတုန္နံ ခေါ ပနသ္မိ [စတုန္နံ ခေါ ပန (သီ။), စတုန္နံ (သျာ။ ပီ။)] ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ [နိကာမလာဘီ ဟောမိ (သီ။ က။)] အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ, အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ။
‘‘ယဉှိ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သမဏေသု သမဏသုခုမာလော’တိ, မမေဝ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘သမဏေသု သမဏသုခုမာလော’’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-သမဏ သုခုမာလသုတ် ၁၀၄။ ရဟန်းတို့ တရား ငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ရဟန်းတို့တွင် နူးညံ့သိမ်မွေ့သောရဟန်းဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် (သုံးဆောင်တော်မူပါဟု) တောင်းပန်အပ်သည် ဖြစ်၍သာလျှင် သင်္ကန်းကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း၊ တောင်းပန်အပ်သည် ဖြစ်၍သာလျှင် ဆွမ်းကို သုံးဆောင်ရသည်ကား များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်က အနည်းငယ်သာတည်း။ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း။ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်တို့ကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်သာတည်း။ အတူနေ သီတင်းသုံးဖော်တို့သည် ထိုရဟန်းအား နှစ်မြို့ဖွယ် ကာယကံဖြင့်သာလျှင် ပြုမူကြသည်ကများ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ် ကာယကံဖြင့် ပြုမူကြသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း၊ နှစ်မြို့ဖွယ်ဝစီကံဖြင့်သာလျှင် ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ် ဝစီကံဖြင့် ပြုမူကြသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း၊ နှစ်မြို့ဖွယ် မနောကံဖြင့်သာလျှင် ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ် မနောကံဖြင့် ပြုမူကြသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း၊ နှစ်မြို့ဖွယ် ပူဇော်ခြင်းကိုသာလျှင် ဆောင်ကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ်ပူဇော်ခြင်းကို ဆောင်ကြသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ သည်းခြေကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သလိပ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ လေကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သည်းခြေ သလိပ် လေတို့၏ ပေါင်းဆုံမိခြင်း ‘သန္နိပါတ်’ ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ မညီမညွတ်ဆောင်ရွက်မှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးလုံ့လပယောဂကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကံအကျိုးပေးခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်သောဝေဒနာတို့သည် ထိုရဟန်းအား များစွာမဖြစ်ကုန်၊ အနာကင်း၏၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေကြောင်းဖြစ်သည့် လွန်မြတ်သော စိတ်၌ ဖြစ်သော (ရူပါဝစရ) ဈာန်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်း ရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရ၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ရဟန်းတို့တွင် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ရဟန်းမည်၏။ ရဟန်းတို့ “ရဟန်းတို့တွင် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ရဟန်း”ဟူသော စကားကို ကောင်းစွာ ဆိုလိုသူ သည်ငါ့ကို သာလျှင် ရည်ညွှန်း၍ဆိုသည်ရှိသော် ကောင်းစွာ (အမှန်အကန်) ဆိုရာရောက်၏။ ရဟန်းတို့ မှန်၏၊ ငါသည် တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် သင်္ကန်းကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် ဆွမ်းကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲသုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် ကျောင်း အိပ်ရာနေရာကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင် သူနာ၏ အထောက်အပံ့ဆေး အသုံးအဆောင်ကို သုံးဆောင်ရသည်က များ၏၊ မတောင်းပန်အပ်ဘဲ သုံးဆောင်ရသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ အတူနေ သီတင်းသုံးဖော်တို့သည် ငါ့ကို နှစ်မြို့ဖွယ် ကာယကံဖြင့် ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ် ကာယကံဖြင့် ပြုမူကြသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ နှစ်မြို့ဖွယ် ဝစီကံဖြင့် ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ် ဝစီကံဖြင့် ပြုမူကြသည်ကားအနည်းငယ်မျှသာတည်း။ နှစ်မြို့ဖွယ် မနောကံဖြင့် ပြုမူကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ် မနောကံဖြင့် ပြုမူကြသည်ကားအနည်းငယ်မျှသာတည်း။ နှစ်မြို့ဖွယ် ပူဇော်ခြင်းကိုသာလျှင် ဆောင်ကြသည်က များ၏၊ မနှစ်မြို့ဖွယ်ပူဇော်ခြင်းကို ဆောင်ကြသည်ကား အနည်းငယ်မျှသာတည်း။ သည်းခြေကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သလိပ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ လေကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သည်းခြေ သလိပ် လေတို့၏ ပေါင်းဆုံမိခြင်း ‘သန္နိပါတ်’ ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ မညီမညွတ် ဆောင်ရွက်မှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း သူတစ်ပါးလုံ့လပယောဂကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကံအကျိုးပေးခြင်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်သော ဝေဒနာတို့သည် ငါ့အား များစွာ မဖြစ်ကုန်၊ အနာကင်း၏၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေကြောင်းဖြစ်သည့်လွန်မြတ်သော စိတ်၌ ဖြစ်သော (ရူပါဝစရ) ဈာန်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်း ရ၏၊ မငြိုငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့်။ပ။ မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရ၏။ ရဟန်းတို့ “ရဟန်းတို့တွင် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ရဟန်း”ဟူသော စကားကို ကောင်းစွာ ဆိုလိုသူ သည်ငါ့ကိုသာလျှင် ရည်ညွှန်း၍ဆိုသော် ကောင်းစွာ (အမှန်အကန်) ဆိုရာ ရောက်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.104 11. Living Comfortably A Delicate Ascetic of Ascetics “Mendicants, a mendicant with five qualities is a delicate ascetic of ascetics. What five? It’s when a mendicant usually uses only what they’ve been invited to accept—robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick—rarely using them without invitation. When living with other spiritual practitioners, they usually find themselves treated agreeably by them by way of body, speech, and mind, and rarely disagreeably. And they are usually presented with agreeable things by them, rarely with disagreeable ones. They’re healthy, so the various unpleasant feelings—stemming from disorders of bile, phlegm, wind, or their conjunction; or caused by change in weather, by not taking care of themselves, by exertion, or as the result of past deeds—usually don’t come up. They get the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty. And they realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. A mendicant with these five qualities is a delicate ascetic of ascetics. And if anyone should be rightly called a delicate ascetic of ascetics, it’s me. For I usually use only what I’ve been invited to accept. When living with other mendicants, I am usually treated agreeably by them. And I usually present them with agreeable things. I’m healthy. I get the four absorptions when I want, without trouble or difficulty. And I’ve realized the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom … in this very life … So if anyone should be rightly called a delicate ascetic of ascetics, it’s me.”
၅။ ဖာသုဝိဟာရသုတ္တံ
၁၀၅။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဖာသုဝိဟာရာ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ, မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ…ပေ… မေတ္တံ မနောကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ သဗြဟ္မစာရီသု အာဝိ စေဝ ရဟော စ။ ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ, တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ။ ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ, တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ အာဝိ စေဝ ရဟော စ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဖာသုဝိဟာရာ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-ဖာသုဝိဟာရသုတ် ၁၀၅။ ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း၊ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ - ရဟန်း၏မေတ္တာကာယကံသည် မျက်မှောက်၌သော်လည်းကောင်း၊ မျက်ကွယ်၌သော်လည်းကောင်းသီတင်းသုံးဖော်တို့၌ ရှေးရှုတည်၏။ ရဟန်း၏မေတ္တာဝစီကံသည် မျက်မှောက်၌သော်လည်းကောင်း၊ မျက်ကွယ်၌သော်လည်းကောင်းသီတင်းသုံးဖော်တို့၌ ရှေးရှုတည်၏။ ရဟန်း၏မေတ္တာမနောကံသည် မျက်မှောက်၌သော်လည်းကောင်း၊ မျက်ကွယ်၌သော်လည်းကောင်းသီတင်းသုံးဖော်တို့၌ ရှေးရှုတည်၏။ မကျိုး မပေါက် မပြောက် မကျားကုန်သော၊ တဏှာကျွန်အဖြစ်မှလွတ်မြောက်ကုန်သော၊ ပညာရှိတို့ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော၊ မှားသောအားဖြင့် မသုံးသပ်အပ်ကုန်သော၊ တည်ကြည်ခြင်း ‘သမာဓိ’ ကိုဖြစ်စေတတ်သော သဘောရှိကုန်သော သီလတို့ဖြင့် မျက်မှောက်၌သော်လည်းကောင်း၊ မျက်ကွယ်၌သော်လည်းကောင်း သီတင်းသုံးဖော်တို့နှင့် သီလတူသည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်လျက် နေ၏။ ဖြူစင်သော၊ ဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ကြောင်းဖြစ်သော၊ ထိုအယူကို ပြုကျင့်သူအား ကောင်းစွာဝဋ်ဆင်းရဲကုန်ရန် ထုတ်ဆောင်တတ်သော သဘောရှိသည့် မှန်ကန်သော အယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ဖြင့်မျက်မှောက်၌သော်လည်းကောင်း၊ မျက်ကွယ်၌သော်လည်းကောင်း သီတင်းသုံးဖော်တို့နှင့်အယူ ‘ဒိဋ္ဌိ’ တူမျှသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်လျက် နေ၏။ ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.105 11. Living Comfortably Living Comfortably “Mendicants, there are these five ways of living comfortably. What five? It’s when a mendicant consistently treats their spiritual companions with kindness by way of body, speech, and mind, both in public and in private. They live according to the precepts shared with their spiritual companions, both in public and in private. Those precepts are intact, impeccable, spotless, and unmarred, liberating, praised by sensible people, not mistaken, and leading to immersion. They live according to the view shared with their spiritual companions, both in public and in private. That view is noble and emancipating, and delivers one who applies it to the complete ending of suffering. These are the five ways of living comfortably.”
၆။ အာနန္ဒသုတ္တံ
၁၀၆။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ။ အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဘိက္ခု သံဃေ [ဘိက္ခုံသံဃော (သျာ။ ပီ။)] ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ? ‘‘ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု အတ္တနာ [အတ္တနာ စ (ပီ။ က။)] သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော [နော စ (က။)] ပရံ အဓိသီလေ သမ္ပဝတ္တာ [သမ္ပဝတ္တာ ဟောတိ (က။)]၊ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ။
‘‘သိယာ ပန, ဘန္တေ, အညောပိ ပရိယာယော ယထာ ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ? ‘‘သိယာ, အာနန္ဒ [အာနန္ဒာတိ ဘဂဝါ အာဝေါစ (သျာ။ ပီ။)]! ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု အတ္တနာ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ အဓိသီလေ သမ္ပဝတ္တာ၊ အတ္တာနုပေက္ခီ စ ဟောတိ, နော ပရာနုပေက္ခီ၊ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ။
‘‘သိယာ ပန, ဘန္တေ, အညောပိ ပရိယာယော ယထာ ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ? ‘‘သိယာ, အာနန္ဒ! ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု အတ္တနာ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ အဓိသီလေ သမ္ပဝတ္တာ၊ အတ္တာနုပေက္ခီ စ ဟောတိ, နော ပရာနုပေက္ခီ၊ အပညာတော စ ဟောတိ, တေန စ အပညာတကေန နော ပရိတဿတိ၊ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ။
‘‘သိယာ ပန, ဘန္တေ, အညောပိ ပရိယာယော ယထာ ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ? ‘‘သိယာ, အာနန္ဒ! ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု အတ္တနာ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ အဓိသီလေ သမ္ပဝတ္တာ၊ အတ္တာနုပေက္ခီ စ ဟောတိ, နော ပရာနုပေက္ခီ၊ အပညာတော စ ဟောတိ, တေန စ အပညာတကေန နော ပရိတဿတိ၊ စတုန္နဉ္စ [စတုန္နံ (ပီ။ က။)] ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ။
‘‘သိယာ ပန, ဘန္တေ, အညောပိ ပရိယာယော ယထာ ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျာ’’တိ? ‘‘သိယာ, အာနန္ဒ! ယတော ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု အတ္တနာ သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, နော ပရံ အဓိသီလေ သမ္ပဝတ္တာ၊ အတ္တာနုပေက္ခီ စ ဟောတိ, နော ပရာနုပေက္ခီ၊ အပညာတော စ ဟောတိ, တေန စ အပညာတကေန နော ပရိတဿတိ၊ စတုန္နဉ္စ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အာသဝါနဉ္စ [အာသဝါနံ (သီ။ ပီ။ က။)] ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဧတ္တာဝတာပိ ခေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခု သံဃေ ဝိဟရန္တော ဖာသုံ ဝိဟရေယျ။
‘‘ဣမမှာ စာဟံ, အာနန္ဒ, ဖာသုဝိဟာရာ အညော ဖာသုဝိဟာရော ဥတ္တရိတရော ဝါ ပဏီတတရော ဝါ နတ္ထီတိ ဝဒါမီ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-အာနန္ဒသုတ် ၁၀၆။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသမ္ဗီပြည် ဃောသိတာရုံကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ အရှင်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသောနေရာ၌ ထိုင်နေလျက် မြတ်စွာဘုရားအား- အရှင်ဘုရား အဘယ်မျှသော အကြောင်းဖြင့် ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာနေရပါသနည်းဟု လျှောက်၏။ အာနန္ဒာ ရဟန်းသည် မိမိကစောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ နှင့် ပြည့်စုံ၍ သူတစ်ပါးကိုလည်း လွန်မြတ်သောသီလကြောင့် မကဲ့ရဲ့တတ်။ အာနန္ဒာ ဤမျှသော အကြောင်းဖြင့်လည်း ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရသော အခြားအကြောင်းလည်းရှိပါသေးသလောဟု (လျှောက်ပြန်၏)။ အာနန္ဒာ ရှိသေး၏၊ အာနန္ဒာ ရဟန်းသည် မိမိက သီလနှင့် ပြည့်စုံ၍ သူတစ်ပါးကိုလည်း လွန်မြတ်သော သီလကြောင့် မကဲ့ရဲ့တတ်၊ မိမိကိုယ်ကိုသာ ရှုလေ့ရှိ၍ သူတစ်ပါးကိုမူကား ရှုလေ့မရှိ၊ အာနန္ဒာ ဤမျှသော အကြောင်းဖြင့်လည်း ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရသော အခြားအကြောင်းလည်းရှိပါသေးသလောဟု (လျှောက်ပြန်၏)။ အာနန္ဒာ ရှိသေး၏၊ အာနန္ဒာ ရဟန်းသည် မိမိက သီလနှင့် ပြည့်စုံ၍ သူတစ်ပါးကိုလည်း လွန်မြတ်သော သီလကြောင့် မကဲ့ရဲ့တတ်၊ မိမိကိုယ်ကိုသာ ရှုလေ့ရှိ၍ သူတစ်ပါးကိုမူကား ရှုလေ့မရှိ၊ မထင်ရှားသူဖြစ်၍ ထိုမထင်ရှားခြင်းကြောင့်လည်း မပူပန် မတောင့်တ၊ အာနန္ဒာ ဤမျှသောအကြောင်းဖြင့်လည်း ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရသော အခြားအကြောင်းလည်းရှိပါသေးသလောဟု (လျှောက်ပြန်၏)။ အာနန္ဒာ ရှိသေး၏၊ အာနန္ဒာ ရဟန်းသည် မိမိက သီလနှင့် ပြည့်စုံ၍ သူတစ်ပါးကိုလည်း လွန်မြတ်သော သီလကြောင့် မကဲ့ရဲ့တတ်၊ မိမိကိုယ်ကိုသာ ရှုလေ့ရှိ၍ သူတစ်ပါးကိုမူကား ရှုလေ့မရှိ၊ မထင်ရှားသူဖြစ်၍ ထိုမထင်ရှားခြင်းကြောင့်လည်း မပူပန် မတောင့်တ၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေကြောင်းဖြစ်သည့် လွန်မြတ်သော စိတ်၌ ဖြစ်သော (ရူပါဝစရ) ဈာန်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်း ရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာနန္ဒာ ဤမျှသော အကြောင်းဖြင့်လည်း ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာနေရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အသျှင်ဘုရား ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရသော အခြားအကြောင်းလည်းရှိပါသေးသလောဟု (လျှောက်ပြန်၏)။ အာနန္ဒာ ရှိသေး၏၊ အာနန္ဒာ ရဟန်းသည် မိမိက သီလနှင့် ပြည့်စုံ၍ သူတစ်ပါးကိုလည်း လွန်မြတ်သော သီလကြောင့် မကဲ့ရဲ့တတ်၊ မိမိကိုယ်ကိုသာ ရှုလေ့ရှိ၍ သူတစ်ပါးကိုမူကား ရှုလေ့မရှိ၊ မထင်ရှားသူဖြစ်၍ ထိုမထင်ရှားခြင်းကြောင့်လည်း မပူပန် မတောင့်တ၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေကြောင်းဖြစ်သည့် လွန်မြတ်သော စိတ်၌ ဖြစ်သော (ရူပါဝစရ) ဈာန်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်း ရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင့်ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏။ အာနန္ဒာ ဤမျှသော အကြောင်းဖြင့်လည်း ရဟန်းသည် သံဃာ၌ နေသည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ နေရ၏။ အာနန္ဒာ ဤချမ်းသာစွာနေရခြင်းထက် သာ၍ လွန်ကဲ, သာ၍ ထူးမြတ်သော အခြားသော ချမ်းသာစွာနေရခြင်းမျိုးသည် မရှိတော့ပြီဟူ၍ ငါဆို၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.106 11. Living Comfortably With Ānanda At one time the Buddha was staying near Kosambī in Ghosita’s monastery. Then Venerable Ānanda went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him, “Sir, how could a mendicant live comfortably while staying in a monastic community?” “It’s when a mendicant is accomplished in their own ethical conduct, but they don’t urge others to be ethical. That’s how a mendicant could live comfortably while staying in a monastic community.” “But sir, could there be another way for a mendicant to live comfortably while staying in a monastic community?” “There could, Ānanda. It’s when a mendicant is accomplished in their own ethical conduct, but they don’t urge others to be ethical. And they watch themselves, but don’t watch others. That’s how a mendicant could live comfortably while staying in a monastic community.” “But sir, could there be another way for a mendicant to live comfortably while staying in a monastic community?” “There could, Ānanda. It’s when a mendicant is accomplished in their own ethical conduct, but they don’t urge others to be ethical. And they watch themselves, but don’t watch others. And they’re not well-known, but aren’t bothered by that. That’s how a mendicant could live comfortably while staying in a monastic community.” “But sir, could there be another way for a mendicant to live comfortably while staying in a monastic community?” “There could, Ānanda. It’s when a mendicant is accomplished in their own ethical conduct, but they don’t urge others to be ethical. And they watch themselves, but don’t watch others. And they’re not well-known, but aren’t bothered by that. And they get the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty. That’s how a mendicant could live comfortably while staying in a monastic community.” “But sir, might there be another way for a mendicant to live comfortably while staying in a monastic community?” “There could, Ānanda. It’s when a mendicant is accomplished in their own ethical conduct, but they don’t urge others to be ethical. And they watch themselves, but don’t watch others. And they’re not well-known, but aren’t bothered by that. And they get the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty. And they realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. That’s how a mendicant could live comfortably while staying in a monastic community. And I say that there is no better or finer way of living comfortably than this.”
၇။ သီလသုတ္တံ
၁၀၇။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ, သမာဓိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပညာသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဝိမုတ္တိသမ္ပန္နော ဟောတိ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နော ဟောတိ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-သီလသုတ် ၁၀၇။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် (အရပ်ဝေးမှ) ဆောင်လာ၍သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်အပ်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ ဧည့်သည်တို့အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကိုခံထိုက်၏၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ ခံထိုက်၏၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ တည်ကြည်မှု ‘သမာဓိ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ သိမှု ‘ပညာ’ နှင့် ပြည့်စုံ၏။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်) နှင့် ပြည့်စုံ၏။ (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို သိသော ဉာဏ်အမြင် ‘ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်’ နှင့်ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် (အရပ်ဝေးမှ) ဆောင်လာ၍သော်လည်းပေးလှူ ပူဇော်အပ်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ ဧည့်သည်တို့ အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကို ခံထိုက်၏၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ ခံထိုက်၏၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.107 11. Living Comfortably Ethics “Mendicants, a mendicant with five qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world. What five? It’s when a mendicant is accomplished in ethics, immersion, wisdom, freedom, and the knowledge and vision of freedom. A mendicant with these five qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world.”
၈။ အသေခသုတ္တံ
၁၀၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။
‘‘ကတမေဟိ, ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသေခေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, အသေခေန သမာဓိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, အသေခေန ပညာက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, အသေခေန ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, အသေခေန ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-အသေခသုတ် ၁၀၈။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် (အရပ်ဝေးမှ) ဆောင်လာ၍သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်အပ်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ ဧည့်သည်တို့အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကိုခံထိုက်၏၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ ခံထိုက်၏၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ကျင့်ပြီး ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သီလအစုနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ကျင့်ပြီး ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော သမာဓိအစုနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ကျင့်ပြီး ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော ပညာအစုနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ကျင့်ပြီး ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်) အစုနှင့်ပြည့်စုံ၏။ ကျင့်ပြီး ‘ရဟန္တာ’ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော (ကိလေသာမှ) လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို သိသောဉာဏ်အမြင် ‘ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်’ အစုနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် (အရပ်ဝေးမှ) ဆောင်လာ၍သော်လည်းပေးလှူပူဇော်အပ်သော အလှူကို ခံထိုက်၏။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံးလယ်မြေဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.108 11. Living Comfortably An adept “Mendicants, a mendicant with five qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world. What five? It’s when they have the entire spectrum of the adept’s ethics, immersion, wisdom, freedom, and knowledge and vision of freedom. A mendicant with these five qualities … is the supreme field of merit for the world.”
၉။ စာတုဒ္ဒိသသုတ္တံ
၁၀၉။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စာတုဒ္ဒိသော ဟောတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣမေဟိ, ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စာတုဒ္ဒိသော ဟောတီ’’တိ။ နဝမံ။
၉-စာတုဒ္ဒိသသုတ် ၁၀၉။ ရဟန်းတို့ တရား ငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ အပိတ်အပင်မရှိသည်ဖြစ်၍ လှည့်လည်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - သီလရှိ၏၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကိုစောင့်ထိန်းလျက်နေ၏၊ အကျင့် ‘အာစာရ’ ကျက်စားရာ ‘ဂေါစရ’နှင့် ပြည့်စုံ၏။ အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်တို့၌သော်လည်း ဘေးဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍သိက္ခာပုဒ် တို့၌ ကောင်းစွာ ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏၊ အနက်, သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံ၍ အလုံးစုံ ပြည့်စုံ စင်ကြယ်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သော အစ၏ကောင်းခြင်းအလယ်၏ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိကုန်သော တရားတို့ကို ထိုရဟန်းသည် များစွာ ကြားနာဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ထား၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ရတတ်သမျှသော သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေး အသုံးအဆောင်ဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ မျက်မှောက်၌ ချမ်းသာစွာ နေကြောင်းဖြစ်သည့် လွန်မြတ်သော စိတ်ကို ဖြစ်စေတတ်သောရူပါဝစရ ဈာန်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်းရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ အပိတ်အပင်မရှိသည်ဖြစ်၍ လှည့်လည်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.109 11. Living Comfortably All Four Quarters “Mendicants, a mendicant with five qualities is at ease in any quarter. What five? It’s when mendicant is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, rehearsing them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. They’re content with any kind of robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They get the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty. They realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. A mendicant with these five qualities is at ease in any quarter.”
၁၀။ အရညသုတ္တံ
၁၁၀။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ…ပေ… သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝိတု’’န္တိ။ ဒသမံ။
ဖာသုဝိဟာရဝဂ္ဂေါ ပဌမော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
သာရဇ္ဇံ သင်္ကိတော စောရော, သုခုမာလံ ဖာသု ပဉ္စမံ၊
အာနန္ဒ သီလာသေခါ စ, စာတုဒ္ဒိသော အရညေန စာတိ။
၁၀-အရညသုတ် ၁၁၀။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲခြင်းငှါ သင့်လျော်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - သီလရှိ၏။ပ။ သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ အကြားအမြင်များ၏။ပ။ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ ထက်သန်သော လုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အားအစွမ်းရှိ၏၊ မြဲမြံစွာ အားထုတ်မှုရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထားခြင်း မရှိ။ မျက်မှောက်၌ ချမ်းသာစွာ နေကြောင်းဖြစ်သည့် လွန်မြတ်သော စိတ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော ရူပါဝစရဈာန့်လေးပါးတို့ကို အလိုရှိတိုင်းရ၏၊ မငြိုမငြင် ရ၏၊ မပင်မပန်း ရ၏။ အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသော လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အစွန်အဖျားကျသော တောကျောင်း တို့ကိုမှီဝဲခြင်းငှါ သင့်လျော်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ ရှေးဦးစွာသော ဖာသုဝိဟာရဝဂ် ပြီး၏။ (၁၂) ၂-အန္ဓကဝိန္ဒဝဂ် ၁-ကုလူပကသုတ်
Numbered Discourses 5.110 11. Living Comfortably Wilderness “Mendicants, when a mendicant has five qualities they’re ready to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest. What five? It’s when a mendicant is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s totally full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, reciting them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. They live with energy roused up. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. They get the four absorptions—blissful meditations in this life that belong to the higher mind—when they want, without trouble or difficulty. They realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom. And they live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. When a mendicant possesses these five qualities they’re ready to frequent remote lodgings in the wilderness and the forest.”
(၁၂) ၂။ အန္ဓကဝိန္ဒဝဂ္ဂေါ
၁။ ကုလူပကသုတ္တံ
၁၁၁။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ကုလူပကော ဘိက္ခု ကုလေသု အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အသန္ထဝဝိဿာသီ [အသန္ထုတဝိဿာသီ (သီ။), အသန္ဓဝဝိဿာသီ (က။)] စ ဟောတိ, အနိဿရဝိကပ္ပီ စ, ဝိဿဋ္ဌုပသေဝီ [ဝိယတ္ထုပသေဝီ (သီ။), ဗျတ္ထုပသေဝီ (သျာ။ ကံ။), ဗျတ္တူပသေဝီ (ပီ။)] စ, ဥပကဏ္ဏကဇပ္ပီ စ, အတိယာစနကော စ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ကုလူပကော ဘိက္ခု ကုလေသု အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ကုလူပကော ဘိက္ခု ကုလေသု ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? န အသန္ထဝဝိဿာသီ စ ဟောတိ, န အနိဿရဝိကပ္ပီ စ, န ဝိဿဋ္ဌုပသေဝီ စ, န ဥပကဏ္ဏကဇပ္ပီ စ, န အတိယာစနကော စ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ကုလူပကော ဘိက္ခု ကုလေသု ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ။ ပဌမံ။
၁၁၁။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့် အိမ်သို့ ကပ်သော ရဟန်းသည် အိမ်သူ အိမ်သားတို့၏ မချစ်အပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မမြတ်နိုးအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မလေးစားအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူလည်း ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အဆွေခင်ပွန်း မဟုတ်ပါဘဲလျက် အကျွမ်းတဝင်လည်း ပြုလုပ်တတ်၏၊ မစိုးပိုင်ဘဲလျက်လည်း (စိုးပိုင်သကဲ့သို့) စီရင်တတ်၏၊ စွန့်လွှတ် (ကွဲပြား) ပြီးသူတို့ကိုလည်း (စေ့စပ်ရန်) မှီဝဲလေ့ရှိ၏၊ နားရင်း၌ ကပ်၍လည်း တိုးတိုးပြောလေ့ရှိ၏၊ အလွန်လည်း တောင်းတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့် အိမ်သို့ ကပ်သော ရဟန်းသည် အိမ်သူ အိမ်သားတို့၏ မချစ်အပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မမြတ်နိုးအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မလေးစားအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ (နှလုံးကို) မပွါးစေတတ်သူလည်း ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့် အိမ်သို့ ကပ်သော ရဟန်းသည် အိမ်သူ အိမ်သားတို့၏ချစ်အပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မြတ်နိုးအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ လေးစားအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူလည်း ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - အဆွေခင်ပွန်း မဟုတ်ပါဘဲလျက်လည်း အကျွမ်းတဝင် ပြုလုပ်လေ့ မရှိ၊ မစိုးပိုင်ဘဲလျက်လည်း (စိုးပိုင်သကဲ့သို့) စီရင်လေ့ မရှိ၊ စွန့်လွှတ် (ကွဲပြား) ပြီးသူတို့ကိုလည်း (စေ့စပ်ရန်) မှီဝဲလေ့မရှိ၊ နားရင်း၌ ကပ်၍လည်း တိုးတိုး ပြောလေ့မရှိ၊ အလွန်လည်း မတောင်းတတ်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့် အိမ်သို့ ကပ်သော ရဟန်းသည် အိမ်သူ အိမ်သား တို့၏ချစ်အပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ မြတ်နိုးအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ လေးစားအပ်သူလည်း ဖြစ်၏၊ (နှလုံးကို) ပွါးစေတတ်သူလည်း ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.111 12. At Andhakavinda Visiting Families “Mendicants, a mendicant with five qualities who visits families is disliked and disagreeable, not respected or admired. What five? They act as though they're familiar with people they hardly know. They give away things they don’t own. They over-associate with close friends. They whisper in the ear. And they ask for too much. A mendicant with these five qualities who visits families is disliked and disagreeable, not respected or admired. A mendicant with five qualities who visits families is dear and beloved, respected and admired. What five? They don’t act as though they're familiar with people they hardly know. They don’t give away things they don’t own. They don’t over-associate with close friends. They don’t whisper in the ear. And they don’t ask for too much. A mendicant with these five qualities who visits families is dear and beloved, respected and admired.”
၂။ ပစ္ဆာသမဏသုတ္တံ
၁၁၂။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပစ္ဆာသမဏော န အာဒါတဗ္ဗော။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အတိဒူရေ ဝါ ဂစ္ဆတိ အစ္စာသန္နေ ဝါ, န ပတ္တပရိယာပန္နံ ဂဏှတိ, အာပတ္တိသာမန္တာ ဘဏမာနံ န နိဝါရေတိ, ဘဏမာနဿ အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေတိ, ဒုပ္ပညော ဟောတိ ဇဠော ဧဠမူဂေါ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပစ္ဆာသမဏော န အာဒါတဗ္ဗော။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပစ္ဆာသမဏော အာဒါတဗ္ဗော။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? နာတိဒူရေ ဂစ္ဆတိ န အစ္စာသန္နေ, ပတ္တပရိယာပန္နံ ဂဏှတိ, အာပတ္တိသာမန္တာ ဘဏမာနံ နိဝါရေတိ, ဘဏမာနဿ န အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေတိ, ပညဝါ ဟောတိ အဇဠော အနေဠမူဂေါ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပစ္ဆာသမဏော အာဒါတဗ္ဗော’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ပစ္ဆာသမဏသုတ် ၁၁၂။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော နောက်လိုက်ရဟန်းကို မခေါ်ဆောင်အပ်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အလွန်ဝေးစွာမူလည်း လိုက်တတ်၏ အလွန်နီးစွာမူလည်း လိုက်တတ်၏၊ (ဆရာ၏) ဆွမ်းပြည့် သပိတ်ကိုလဲလှယ်၍လည်း မယူတတ်၊ အာပတ်၏ အနီး၌ ဆရာစကားပြောဆိုသော် မတားမြစ်တတ်၊ ဆရာစကားပြောဆိုသော် ကြားဝင် ပြောတတ်၏၊ ပညာမဲ့၏ မိုက်မဲ၏ ဆွံ့အ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော နောက်လိုက်ရဟန်းကို မခေါ်ဆောင်အပ်။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော နောက်လိုက်ရဟန်းကို ခေါ်ဆောင်အပ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - မဝေးလွန်း မနီးလွန်း လိုက်တတ်၏၊ (ဆရာ၏) ဆွမ်းပြည့်သပိတ်ကို လဲလှယ်၍လည်း ယူတတ်၏၊ အာပတ်၏အနီး၌ ဆရာစကားပြောဆိုသော် တားမြစ်တတ်၏၊ ဆရာစကားပြောဆိုသော် ကြားဝင်၍မပြောတတ်၊ ပညာရှိ၏ မမိုက်မဲ မဆွံ့အ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော နောက်လိုက်ရဟန်းကို ခေါ်ဆောင်အပ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.112 12. At Andhakavinda A Second Monk “Mendicants, you shouldn’t take a second monk with five qualities. What five? They walk too far away or too close behind. They don’t take your bowl when it’s full. They don’t warn you when your speech is bordering on an offense. They keep on interrupting while you’re speaking. And they’re witless, dull, and idiotic. You shouldn’t take a second monk these five qualities. You should take a second monk with five qualities. What five? They don’t walk too far away or too close behind. They take your bowl when it is full. They warn you when your speech is bordering on an offense. They don’t interrupt while you’re speaking. And they’re wise, bright, and clever. You should take a second monk with these five qualities.”
၃။ သမ္မာသမာဓိသုတ္တံ
၁၁၃။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော သမ္မာသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, အက္ခမော သဒ္ဒါနံ, အက္ခမော ဂန္ဓာနံ, အက္ခမော ရသာနံ, အက္ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အဘဗ္ဗော သမ္မာသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော သမ္မာသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘဗ္ဗော သမ္မာသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတု’’န္တိ။ တတိယံ။
၃-သမ္မာသမာဓိသုတ် ၁၁၃။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု‘သမ္မာသမာဓိ’သို့ ရောက်၍ နေခြင်းငှါ မထိုက်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်၊ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်၊ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်၊ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်၊ အတွေ့‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’သို့ ရောက်၍ နေခြင်းငှါ မထိုက်။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု‘သမ္မာသမာဓိ’သို့ရောက်၍ နေခြင်းငှါ ထိုက်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏၊ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏၊ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏၊ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏၊ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု ‘သမ္မာသမာဓိ’သို့ ရောက်၍ နေခြင်းငှါ ထိုက်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.113 12. At Andhakavinda Right Immersion “Mendicants, a mendicant who has five qualities can’t enter and remain in right immersion. What five? It’s when a mendicant can’t endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. A mendicant who possesses these five qualities can’t enter and remain in right immersion. A mendicant who has five qualities can enter and remain in right immersion. What five? It’s when a mendicant can endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. A mendicant who possesses these five qualities can enter and remain in right immersion.”
၄။ အန္ဓကဝိန္ဒသုတ္တံ
၁၁၄။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ မဂဓေသု ဝိဟရတိ အန္ဓကဝိန္ဒေ။ အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ယေ တေ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခူ နဝါ အစိရပဗ္ဗဇိတာ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ, တေ ဝေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခူ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ [သမာဒါပေတဗ္ဗာ (?)] နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။ ကတမေသု ပဉ္စသု? ‘ဧထ တုမှေ, အာဝုသော, သီလဝါ ဟောထ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတာ ဝိဟရထ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နာ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝိနော, သမာဒါယ သိက္ခထ သိက္ခာပဒေသူ’တိ – ဣတိ ပါတိမောက္ခသံဝရေ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။
‘‘‘ဧထ တုမှေ, အာဝုသော, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ ဝိဟရထ အာရက္ခသတိနော နိပက္ကသတိနော [နိပကသတိနော (သီ။ သျာ။), နေပက္ကသတိနော (?)], သာရက္ခိတမာနသာ သတာရက္ခေန စေတသာ သမန္နာဂတာ’တိ – ဣတိ ဣန္ဒြိယသံဝရေ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။
‘‘‘ဧထ တုမှေ, အာဝုသော, အပ္ပဘဿာ ဟောထ, ဘဿေ ပရိယန္တကာရိနော’တိ – ဣတိ ဘဿပရိယန္တေ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။
‘‘‘ဧထ တုမှေ, အာဝုသော, အာရညိကာ ဟောထ, အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ ပဋိသေဝထာ’တိ – ဣတိ ကာယဝူပကာသေ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။
‘‘‘ဧထ တုမှေ, အာဝုသော, သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ ဟောထ သမ္မာဒဿနေန သမန္နာဂတာ’တိ – ဣတိ သမ္မာဒဿနေ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။ ယေ တေ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခူ နဝါ အစိရပဗ္ဗဇိတာ အဓုနာဂတာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ, တေ ဝေါ, အာနန္ဒ, ဘိက္ခူ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-အန္ဓကဝိန္ဒသုတ် ၁၁၄။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် မဂဓတိုင်း အန္ဓကဝိန္ဒအရပ်၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေသော အသျှင်အာနန္ဒာအား မြတ်စွာဘုရားသည် - အာနန္ဒာ ပြုသစ်စဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းပြု၍ မကြာသေးကုန်သော ဤသာသနာတော်သို့ ယခုမှရောက်လာကုန်သော ရဟန်းတို့ကို သင်တို့သည် တရား ငါးမျိုးတို့၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထားအပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ငါ့သျှင်တို့ သင်တို့ လာကြကုန်လော့၊ သီလရှိသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်လော့၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို့ထိန်းသိမ်းကုန်လျက် အကျင့် ‘အာစာရ’ ကျက်စားရာ ‘ဂေါစရ’ နှင့် ပြည့်စုံကုန်သည်ဖြစ်၍နေကြကုန်လော့၊ အနည်းငယ်မျှလောက်သော အပြစ်တို့၌သော်လည်း ဘေးဟုရှုလေ့ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ဆောက်တည်လျက် ကျင့်ကြကုန်လော့ဟု ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထား အပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏။ ငါ့သျှင်တို့ သင်တို့ လာကြကုန်လော့၊ ဣန္ဒြေတို့၌ ပိတ်ထားသောတံခါးရှိကုန်သည်စောင့်ရှောက်အပ်သော သတိရှိကုန်သည် ပညာနှင့် ယှဥ်သော သတိရှိကုန်သည် ကောင်းစွာစောင့်ရှောက်အပ်သောစိတ်ရှိကုန်သည် သတိဖြင့်စောင့်ရှောက်ထားသော စိတ်နှင့် ပြည့်စုံကုန်သည် ဖြစ်၍ နေကုန်လော့ဟုဣန္ဒြိယသံဝရသီလ၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထားအပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏။ ငါ့သျှင်တို့ သင်တို့ လာကြကုန်လော့၊ စကားပြော နည်းပါးကုန်လော့၊ စကားပြောရာ၌ အပိုင်းအခြားကို ပြုကြကုန်လော့ဟု စကားပြောမှု အပိုင်အခြား၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထားအပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏။ ငါ့သျှင်တို့ သင်တို့ လာကြကုန်လော့၊ တော၌ နေသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်လော့၊ အစွန်အဖျားကျသောတောကျောင်းတို့ကို မှီဝဲကုန်လော့ဟု ကိုယ်၏ ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း ‘ကာယဝိဝေက’၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထားအပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏။ ငါ့သျှင်တို့ သင်တို့ လာကြကုန်လော့၊ မှန်ကန်သော အယူ ‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ’ ရှိကုန်လော့၊ ကောင်းသော ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံကြကုန်လော့ဟု မှန်ကန်သော အယူ၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထားအပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏။ အာနန္ဒာ ပြုသစ်စဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းပြု၍ မကြာသေးကုန်သော ဤသာသနာတော်သို့ ယခုမှရောက်လာကုန်သော ရဟန်းတို့ကို သင်တို့သည် ဤတရားငါးမျိုးတို့၌ ဆောက်တည်စေအပ်ကုန်၏၊ သွင်းထားအပ်ကုန်၏၊ တည်စေအပ်ကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.114 12. At Andhakavinda At Andhakavinda At one time the Buddha was staying in the land of the Magadhans at Andhakavinda. Then Venerable Ānanda went up to the Buddha, bowed, and sat down to one side. The Buddha said to him: “Ānanda, those mendicants who are junior, recently gone forth, newly come to this teaching and training should be encouraged, supported, and established in five things. What five? They should be encouraged, supported, and established in restraint in the monastic code: ‘Reverends, please be ethical. Live restrained in the monastic code, conducting yourselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, keep the rules you’ve undertaken.’ They should be encouraged, supported, and established in sense restraint: ‘Reverends, please live with sense doors guarded, mindfully alert and on guard, with protected mind, having a heart protected by mindfulness.’ They should be encouraged, supported, and established in limiting their speech: ‘Reverends, please speak little. Put a limit on your speech.’ They should be encouraged, supported, and established in retreat: ‘Reverends, please live in the wilderness. Frequent remote lodgings in the wilderness and the forest.’ They should be encouraged, supported, and established in right perspective: ‘Reverends, please hold right view and have right perspective.’ Those mendicants who are junior, recently gone forth, newly come to this teaching and training should be encouraged, supported, and established by you in these five things.”
၅။ မစ္ဆရိနီသုတ္တံ
၁၁၅။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အာဝါသမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, ကုလမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, လာဘမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, ဝဏ္ဏမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, ဓမ္မမစ္ဆရိနီ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? န အာဝါသမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, န ကုလမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, န လာဘမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, န ဝဏ္ဏမစ္ဆရိနီ ဟောတိ, န ဓမ္မမစ္ဆရိနီ ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-မစ္ဆရိနီသုတ် ၁၁၅။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ် သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- နေရာကျောင်းကန်၌ ဝန်တိုခြင်းရှိ၏၊ ဒါယကာတို့၌ ဝန်တိုခြင်းရှိ၏၊ လာဘ်သပ်ပကာ၌ ဝန်တိုခြင်း ရှိ၏၊ ကိုယ်ရေအဆင်း ဂုဏ်သတင်းတို့၌ ဝန်တိုခြင်းရှိ၏၊ ပရိယတ်တရား၌ ဝန်တိုခြင်းရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- နေရာကျောင်းကန်၌ ဝန်တိုခြင်း မရှိ၊ ဒါယကာတို့၌ ဝန်တိုခြင်း မရှိ၊ လာဘ်သပ်ပကာ၌ ဝန်တိုခြင်းမရှိ၊ ကိုယ်ရေအဆင်း ဂုဏ်သတင်းတို့၌ ဝန်တိုခြင်း မရှိ၊ ပရိယတ်တရား၌ ဝန်တိုခြင်း မရှိ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.115 12. At Andhakavinda Stingy “Mendicants, a nun with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? She is stingy with dwellings, families, material things, praise, and the teaching. A nun with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A nun with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? She is not stingy with dwellings, families, material things, praise, or the teaching. A nun with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
၆။ ဝဏ္ဏနာသုတ္တံ
၁၁၆။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အပ္ပသာဒနီယေ ဌာနေ ပသာဒံ ဥပဒံသေတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ ပသာဒနီယေ ဌာနေ အပ္ပသာဒံ ဥပဒံသေတိ, သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အပ္ပသာဒနီယေ ဌာနေ အပ္ပသာဒံ ဥပဒံသေတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ ပသာဒနီယေ ဌာနေ ပသာဒံ ဥပဒံသေတိ, သဒ္ဓါဒေယျံ န ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ဝဏ္ဏနာသုတ် ၁၁၆။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ် သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ မကြည်ညိုသင့်သော အရာ၌ ကြည်ညိုခြင်းကို ပြ၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ ကြည်ညိုသင့်သော အရာ၌ မကြည်ညိုခြင်းကို ပြ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူသော ပစ္စည်းကို ဖျက်ဆီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ မကြည်ညိုသင့်သော အရာ၌ မကြည်ညိုခြင်းကို ပြ၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ ကြည်ညိုသင့်သော အရာ၌ ကြည်ညိုခြင်းကို ပြ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို မဖျက်ဆီး။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.116 12. At Andhakavinda Praise “Mendicants, a nun with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? Without examining or scrutinizing, she praises those deserving of criticism, and criticizes those deserving of praise. She arouses faith in things that are dubious, and doesn’t arouse faith in things that are inspiring. And she wastes gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A nun with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? After examining and scrutinizing, she criticizes those deserving of criticism, and praises those deserving of praise. She doesn’t arouse faith in things that are dubious, and does arouse faith in things that are inspiring. And she doesn’t waste gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
၇။ ဣဿုကိနီသုတ္တံ
၁၁၇။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဣဿုကိနီ စ ဟောတိ, မစ္ဆရိနီ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ [သဒ္ဓါဒေယျဉ္စ (သျာ။)] ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနိဿုကိနီ စ ဟောတိ, အမစ္ဆရိနီ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ န ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-ဣဿုကိနီသုတ် ၁၁၇။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ် သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆို၏။ ငြူစူခြင်းလည်း ရှိ၏။ ဝန်တိုခြင်းလည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို ဖျက်ဆီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ ငြူစူခြင်းလည်း မရှိ။ ဝန်တိုခြင်းလည်း မရှိ။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို မဖျက်ဆီး။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.117 12. At Andhakavinda Jealous “Mendicants, a nun with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? Without examining or scrutinizing, she praises those deserving of criticism, and criticizes those deserving of praise. She is jealous, stingy, and wastes gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A nun with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? After examining and scrutinizing, she criticizes those deserving of criticism, and praises those deserving of praise. She is not jealous, or stingy, and doesn’t waste gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
၈။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ္တံ
၁၁၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ စ ဟောတိ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပါ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ စ, ဟောတိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပါ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ န ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ် ၁၁၈။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ် သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ မှားယွင်းသော အယူလည်း ရှိ၏။ မှားယွင်းသော အကြံအစည်လည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို ဖျက်ဆီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်း ပြောဆို၏။ မှန်ကန်သော အယူလည်း ရှိ၏။ မှန်ကန်သော အကြံအစည်လည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းတို့ကို မဖျက်ဆီး။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.118 12. At Andhakavinda Having Wrong View “Mendicants, a nun with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? Without examining or scrutinizing, she praises those deserving of criticism, and criticizes those deserving of praise. She has wrong view and wrong purpose, and wastes gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A nun with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? After examining and scrutinizing, she criticizes those deserving of criticism, and praises those deserving of praise. She has right view and right purpose, and doesn’t waste gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
၉။ မိစ္ဆာဝါစာသုတ္တံ
၁၁၉။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, မိစ္ဆာဝါစာ စ ဟောတိ, မိစ္ဆာကမ္မန္တာ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, သမ္မာဝါစာ စ ဟောတိ, သမ္မာကမ္မန္တာ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ န ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ နဝမံ။
၉-မိစ္ဆာဝါစာသုတ် ၁၁၉။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ် သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ မှားယွင်းသော ပြောဆိုခြင်းလည်း ရှိ၏။ မှားယွင်းသော ပြုခြင်းလည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို ဖျက်ဆီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ မှန်ကန်သော ပြောဆိုခြင်းလည်း ရှိ၏။ မှန်ကန်သော ပြုခြင်းလည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို မဖျက်ဆီး။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.119 12. At Andhakavinda Wrong Speech “Mendicants, a nun with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? Without examining or scrutinizing, she praises those deserving of criticism, and criticizes those deserving of praise. She has wrong speech and wrong action, and wastes gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A nun with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? After examining and scrutinizing, she criticizes those deserving of criticism, and praises those deserving of praise. She has right speech and right action, and doesn’t waste gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
၁၀။ မိစ္ဆာဝါယာမသုတ္တံ
၁၂၀။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, မိစ္ဆာဝါယာမာ စ ဟောတိ, မိစ္ဆာသတိနီ စ [မိစ္ဆာသတိ စ (သျာ။)], သဒ္ဓါဒေယျံ ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ နိရယေ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ အဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, အနုဝိစ္စ ပရိယောဂါဟေတွာ ဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, သမ္မာဝါယာမာ စ ဟောတိ, သမ္မာသတိနီ စ, သဒ္ဓါဒေယျံ န ဝိနိပါတေတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ ဘိက္ခုနီ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တာ ဧဝံ သဂ္ဂေ’’တိ။ ဒသမံ။
အန္ဓကဝိန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ကုလူပကော ပစ္ဆာသမဏော, သမာဓိအန္ဓကဝိန္ဒံ၊
မစ္ဆရီ ဝဏ္ဏနာ ဣဿာ, ဒိဋ္ဌိဝါစာယ ဝါယမာတိ။
၁၀-မိစ္ဆာဝါယာမသုတ် ၁၂၀။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ် သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) မစိစစ် မသက်ဝင်မူ၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ မှားယွင်းသော အားထုတ်မှု ဝီရိယ’လည်း ရှိ၏။ မှားယွင်းသော အောက်မေ့မှု ‘သတိ’လည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို ဖျက်ဆီး၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ ငရဲ၌ ဖြစ်ရ၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ မချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆို၏။ (ဉာဏ်ဖြင့်) စိစစ် သက်ဝင်၍ ချီးမွမ်းထိုက်သူ၏ ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းပြောဆို၏။ မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု ဝီရိယ’လည်း ရှိ၏။ မှန်ကန်သော အောက်မေ့မှု ‘သတိ’လည်း ရှိ၏။ သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူအပ်သော ပစ္စည်းကို မဖျက်ဆီး။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းမိန်းမသည် ဆောင်ယူ၍ ချထားအပ်သကဲ့သို့ထို့အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ နှစ်ခုမြောက် အန္ဓကဝိန္ဒဝဂ် ပြီး၏။ (၁၃) ၃-ဂိလာနဝဂ် ၁-ဂိလာနသုတ်
Numbered Discourses 5.120 12. At Andhakavinda Wrong Effort “Mendicants, a nun with five qualities is placed in hell as if delivered there. What five? Without examining or scrutinizing, she praises those deserving of criticism, and criticizes those deserving of praise. She has wrong effort and wrong mindfulness, and wastes gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in hell as if delivered there. A nun with five qualities is placed in heaven as if delivered there. What five? After examining and scrutinizing, she criticizes those deserving of criticism, and praises those deserving of praise. She has right effort and right mindfulness, and doesn’t waste gifts given in faith. A nun with these five qualities is placed in heaven as if delivered there.”
(၁၃) ၃။ ဂိလာနဝဂ္ဂေါ
၁။ ဂိလာနသုတ္တံ
၁၂၁။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန ဂိလာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ။ အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ ဒုဗ္ဗလံ ဂိလာနကံ၊ ဒိသွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –
‘‘ယံ ကိဉ္စိ [ယံ ကိဉ္စိ (သျာ။ ကံ။)], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုံ ဒုဗ္ဗလံ [ဘိက္ခဝေ ဒုဗ္ဗလံ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဂိလာနကံ ပဉ္စ ဓမ္မာ န ဝိဇဟန္တိ, တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ – ‘နစိရဿေဝ အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’’’တိ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညီ [သဗ္ဗတ္ထပိ ဧဝမေဝ ဒိဿတိ], သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ, မရဏသညာ ခေါ ပနဿ အဇ္ဈတ္တံ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ။ ယံ ကိဉ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုံ ဒုဗ္ဗလံ ဂိလာနကံ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မာ န ဝိဇဟန္တိ, တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ – ‘နစိရဿေဝ အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿတီ’’’တိ။ ပဌမံ။
၁၂၁။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်တော ပြာသာဒ်ဆောင် ပေါက်သောကျောင်းကြီး၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ညနေချမ်းအခါ၌ တစ်ပါးတည်းကိန်းအောင်းတော်မူရာမှ ထတော်မူလျက် သူနာရဟန်းတို့နေရာ ကျောင်းသို့ ချဥ်းကပ် တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် အားနည်းသော သူနာရဟန်းတစ်ပါးကို မြင်တော်မူသောကြောင့် ခင်းထားသောနေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူလျက် ရဟန်းတို့ကို ခေါ်၍ - ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့သည် အားနည်းသော မည်သည့် သူနာရဟန်းကိုမဆို မစွန့်ကြကုန်မူထိုရဟန်းသည် “မကြာမီပင်လျှင် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသောလွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရလိမ့်မည်”ဟူသောဤအကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၌ မတင့်တယ်ဟု အဖန်တလဲလဲ ရှုလျက် နေ၏။ (သုံးဆောင်အပ်သော) အာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိ၍၊ အလုံးစုံသော လောက၌ မမွေ့လျော်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိ၍၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၌ အမြဲမရှိဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ ထိုရဟန်းအား သေခြင်းကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော အမှတ် ‘သညာ’ သည် မိမိသန္တာန်၌ ကောင်းစွာ တည်၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့သည် အားနည်းသော မည်သည့်သူနာ ရဟန်းကိုမဆို မစွန့်ကြကုန်မူထိုရဟန်းသည် “မကြာမီပင်လျှင် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါကင်းသောလွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကို ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုလျက် ရောက်၍ နေရလိမ့်မည်”ဟူသော အကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.121 13. Sick Sick At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Then in the late afternoon, the Buddha came out of retreat and went to the infirmary, where he saw a certain mendicant who was weak and sick. He sat down on the seat spread out, and addressed the mendicants: “Mendicants, if a weak and sick mendicant does not neglect five things, it can be expected that they will soon realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements. What five? It’s when a mendicant meditates observing the ugliness of the body, perceives the repulsiveness of food, perceives dissatisfaction with the whole world, observes the impermanence of all conditions, and has well established the perception of their own death. If a weak and sick mendicant does not neglect these five things, it can be expected that they will soon realize the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom, and live having realized it with their own insight in this very life due to the ending of defilements.”
၂။ သတိသူပဋ္ဌိတသုတ္တံ
၁၂၂။ ‘‘ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဘာဝေတိ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဗဟုလီကရောတိ, တဿ ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ, သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ။
‘‘ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနော အဇ္ဈတ္တညေဝ သတိ သူပဋ္ဌိတာ ဟောတိ ဓမ္မာနံ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ, အသုဘာနုပဿီ ကာယေ ဝိဟရတိ, အာဟာရေ ပဋိကူလသညီ, သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညီ, သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ။ ယော ဟိ ကောစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝါ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဘာဝေတိ ဣမေ ပဉ္စ ဓမ္မေ ဗဟုလီကရောတိ, တဿ ဒွိန္နံ ဖလာနံ အညတရံ ဖလံ ပါဋိကင်္ခံ – ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညာ, သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေ အနာဂါမိတာ’’တိ။ ဒုတိယံ။
၂-သတိသူပဋ္ဌိတသုတ် ၁၂၂။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို တရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများခဲ့မူတရားငါးမျိုးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ လေ့လာခဲ့မူ ထိုသူသည် “မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ကိလေသာကြွင်းကျန်ခဲ့သေးလျှင် အနာဂါမ်အဖြစ်ကိုသော်လည်းကောင်း” အကျိုးနှစ်မျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော အကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းအား မိမိသန္တာန်၌ သာလျှင် အောက်မေ့ခြင်း ‘သတိ’ သည်ကောင်းစွာ တည်၏။ တရားတို့၏ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို သိသော ပညာဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်၌ မတင့်တယ်ဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ (သုံးဆောင်အပ်သော) အာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ အလုံးစုံသော လောက၌ မမွေ့လျော်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၌ အမြဲမရှိဟု ရှုလေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းဖြစ်စေ ရဟန်းမိန်းမဖြစ်စေ မည်သူမဆို ဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ပွါးများခဲ့မူဤတရားငါးမျိုးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ လေ့လာခဲ့မူ ထိုသူသည် “မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ကိလေသာကြွင်းကျန်ခဲ့သေးလျှင် အနာဂါမ်အဖြစ်ကိုသော်လည်းကောင်း”အကျိုးနှစ်မျိုး တို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးသော အကျိုးကို (မချွတ်ရလိမ့်မည်ဟု) မျှော်လင့်အပ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.122 13. Sick Mindfulness Well Established “Mendicants, any monk or nun who develops and cultivates five qualities can expect one of two results: enlightenment in this very life, or if there’s residue left behind, non-return. What five? It’s when a mendicant has well established mindfulness inside themselves in order to understand the arising and passing away of phenomena, meditates observing the ugliness of the body, perceives the repulsiveness of food, perceives dissatisfaction with the whole world, and observes the impermanence of all conditions. Any monk or nun who develops and cultivates these five qualities can expect one of two results: enlightenment in this very life, or if there’s residue left behind, non-return.”
၃။ ပဌမဥပဋ္ဌာကသုတ္တံ
၁၂၃။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနော ဒူပဋ္ဌာကော [ဒုပဋ္ဌာကော (သျာ။ ကံ။ ပီ။ က။) မဟာဝ။ ၃၆၆] ဟောတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? အသပ္ပါယကာရီ ဟောတိ, သပ္ပါယေ မတ္တံ န ဇာနာတိ, ဘေသဇ္ဇံ နပ္ပဋိသေဝိတာ ဟောတိ, အတ္ထကာမဿ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ န ယထာဘူတံ အာဗာဓံ အာဝိကတ္တာ ဟောတိ အဘိက္ကမန္တံ ဝါ အဘိက္ကမတီတိ ပဋိက္ကမန္တံ ဝါ ပဋိက္ကမတီတိ ဌိတံ ဝါ ဌိတောတိ, ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ [တိပ္ပါနံ (သီ။) မဟာဝ။ ၃၆၆] ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အနဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနော ဒူပဋ္ဌာကော ဟောတိ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနော သူပဋ္ဌာကော ဟောတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သပ္ပါယကာရီ ဟောတိ, သပ္ပါယေ မတ္တံ ဇာနာတိ, ဘေသဇ္ဇံ ပဋိသေဝိတာ ဟောတိ, အတ္ထကာမဿ ဂိလာနုပဋ္ဌာကဿ ယထာဘူတံ အာဗာဓံ အာဝိကတ္တာ ဟောတိ အဘိက္ကမန္တံ ဝါ အဘိက္ကမတီတိ ပဋိက္ကမန္တံ ဝါ ပဋိက္ကမတီတိ ဌိတံ ဝါ ဌိတောတိ, ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနော သူပဋ္ဌာကော ဟောတီ’’တိ။ တတိယံ။
၃-ပဌမ ဥပဋ္ဌာကသုတ် ၁၂၃။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာသည် ပြုစုရခက်သူဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (အနာရောဂါအား) မလျောက်ပတ်သည်ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ (အနာရောဂါအား) လျောက်ပတ်သည်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိတတ်။ ဆေးကို မှီဝဲခြင်းမရှိ။ အကျိုးကိုလိုလားသော သူနာပြုအား ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ တိုးသည်ကို “တိုး၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆုတ်သည်ကို “ဆုတ်၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တန့်သည်ကို “တန့်၏”ဟူ၍လည်းကောင်း အနာရောဂါကို ထင်စွာမပြုတတ်။ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြင်းထန် ကြမ်းကြုတ် စပ်ရှား ကျင်နာ မသာယာဖွယ် မနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်၍ အသက်သေလောက်သည့် ကိုယ်၌ ဖြစ်သောဆင်းရဲဝေဒနာတို့ကို သည်းမခံနိုင်သော သဘော ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာသည် ပြုစုရခက်သူ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာသည် ပြုစုရလွယ်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- (အနာရောဂါအား) လျောက်ပတ်သည်ကို ပြုလုပ်တတ်၏။ (အနာရောဂါအား) လျောက်ပတ်သည်၌ အတိုင်း အရှည်ကို သိ၏။ ဆေးကို မှီဝဲခြင်းရှိ၏။ အကျိုးကိုလိုလားသော သူနာပြုအားဟုတ်တိုင်းမှန်စွာတိုးသည်ကို “တိုး၏”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဆုတ်သည်ကို “ဆုတ်၏”ဟူ၍လည်းကောင်း တန့်သည်ကို“တန့်၏”ဟူ၍လည်းကောင်း အနာရောဂါကို ထင်စွာပြုတတ်၏။ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြင်းထန်ကြမ်းကြုတ် စပ်ရှား ကျင်နာ မသာယာဖွယ် မနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်၍ အသက်သေလောက်သည့်ကိုယ်၌ ဖြစ်သော ဆင်းရဲ ဝေဒနာတို့ကို သည်းခံနိုင်သော သဘော ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာသည် ပြုစုရလွယ်သူ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.123 13. Sick A Carer (1st) “Mendicants, a patient with five qualities is hard to care for. What five? They do what is unsuitable. They don’t know moderation in what is suitable. They don’t take their medicine. Though their carer wants what’s best for them, they don’t accurately report their symptoms by saying when they’re getting worse, getting better, or staying the same. And they cannot endure physical pain—sharp, severe, acute, unpleasant, disagreeable, and life-threatening. A patient with these five qualities is hard to care for. A patient with five qualities is easy to care for. What five? They do what is suitable. They know moderation in what is suitable. They take their medicine. Because their carer wants what’s best for them, they accurately report their symptoms by saying when they’re getting worse, getting better, or staying the same. And they can endure physical pain—sharp, severe, acute, unpleasant, disagreeable, and life-threatening. A patient with these five qualities is easy to care for.”
၄။ ဒုတိယဥပဋ္ဌာကသုတ္တံ
၁၂၄။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနုပဋ္ဌာကော နာလံ ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? နပ္ပဋိဗလော ဟောတိ ဘေသဇ္ဇံ သံဝိဓာတုံ၊ သပ္ပါယာသပ္ပါယံ န ဇာနာတိ, အသပ္ပါယံ ဥပနာမေတိ, သပ္ပါယံ အပနာမေတိ၊ အာမိသန္တရော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတိ, နော မေတ္တစိတ္တော၊ ဇေဂုစ္ဆီ ဟောတိ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဝန္တံ ဝါ ခေဠံ ဝါ နီဟရိတုံ၊ နပ္ပဋိဗလော ဟောတိ ဂိလာနံ ကာလေန ကာလံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတုံ သမာဒပေတုံ [သမာဒါပေတုံ (?) မဟာဝ။ ၃၆၆] သမုတ္တေဇေတုံ သမ္ပဟံသေတုံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနုပဋ္ဌာကော နာလံ ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနုပဋ္ဌာကော အလံ ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ပဋိဗလော ဟောတိ ဘေသဇ္ဇံ သံဝိဓာတုံ၊ သပ္ပါယာသပ္ပါယံ ဇာနာတိ, အသပ္ပါယံ အပနာမေတိ, သပ္ပါယံ ဥပနာမေတိ၊ မေတ္တစိတ္တော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတိ, နော အာမိသန္တရော၊ အဇေဂုစ္ဆီ ဟောတိ ဥစ္စာရံ ဝါ ပဿာဝံ ဝါ ဝန္တံ ဝါ ခေဠံ ဝါ နီဟရိတုံ၊ ပဋိဗလော ဟောတိ ဂိလာနံ ကာလေန ကာလံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတုံ သမာဒပေတုံ သမုတ္တေဇေတုံ သမ္ပဟံသေတုံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဂိလာနုပဋ္ဌာကော အလံ ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌာတု’’န္တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ဒုတိယ ဥပဋ္ဌာကသုတ် ၁၂၄။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော သူနာပြုသည် သူနာကို ပြုစုရန် မထိုက်တန်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ဆေးကို စီရင်ရန် မစွမ်းနိုင်။ (အနာရောဂါအား) လျောက်ပတ်သည် မလျောက်ပတ်သည်ကို မသိတတ်၊ မလျောက်ပတ်သည်ကိုဆက်ကပ်၏၊ လျောက်ပတ်သည်ကို ဖယ်ထား၏။ (သင်္ကန်းစသည့်) အာမိသဟူသော အကြောင်းကြောင့် သူနာကို ပြုစု၏၊ မေတ္တာစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မပြုစု။ ကျင်ကြီးကိုလည်းကောင်း၊ ကျင်ငယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အန်ဖတ်ကိုလည်းကောင်း၊ တံထွေးကိုလည်းကောင်း ထုတ်ဆောင်ရန် စက်ဆုပ် ရွံရှာ၏။ အခါကာလအားလျော်စွာ သူနာကို တရားစကားဖြင့် (အကျိုးစီးပွါးကို) သိမြင်စေလျက် (တရားကို)ဆောက်တည်စေကာ (တရားကျင့်သုံးရန်) ထက်သန်ရွှင်လန်းစေခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာပြုသည် သူနာကို ပြုစုရန် မထိုက်တန်။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာပြုသည် သူနာကို ပြုစုရန် ထိုက်တန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ဆေးကို စီရင်ရန် စွမ်းနိုင်၏။ (အနာရောဂါအား) လျောက်ပတ်သည် မလျောက်ပတ်သည်ကို သိတတ်၏၊ မလျောက်ပတ်သည်ကိုဖယ်ထား၏။ လျောက်ပတ်သည်ကို ဆက်ကပ်၏။ (သင်္ကန်းစသည့်) အာမိသဟူသော အကြောင်းကြောင့် သူနာကို ပြုစုသည် မဟုတ်၊ မေတ္တာစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ ပြုစု၏။ ကျင်ကြီးကိုလည်းကောင်း၊ ကျင်ငယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အန်ဖတ်ကိုလည်းကောင်း၊ တံထွေးကိုလည်းကောင်း ထုတ်ဆောင်ရန် စက်ဆုပ်ရွံရှာလေ့ မရှိ။ အခါကာလအားလျော်စွာ သူနာကို တရားစကားဖြင့် (အကျိုးစီးပွါးကို) သိမြင်စေလျက် (တရားကို) ဆောက်တည်စေကာ (တရားကျင့်သုံးရန်) ထက်သန်ရွှင်လန်းစေခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သူနာပြုသည် သူနာကို ပြုစုရန် ထိုက်တန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.124 13. Sick A Carer (2nd) “Mendicants, a carer with five qualities is not competent to care for a patient. What five? They’re unable to prepare medicine. They don’t know what is suitable and unsuitable, so they supply what is unsuitable and remove what is suitable. They care for the sick for the sake of material benefits, not out of love. They’re disgusted to remove feces, urine, vomit, or spit. They’re unable to educate, encourage, fire up, and inspire the patient with a Dhamma talk from time to time. A carer with these five qualities is not competent to care for a patient. A carer with five qualities is competent to care for a patient. What five? They’re able to prepare medicine. They know what is suitable and unsuitable, so they remove what is unsuitable and supply what is suitable. They care for the sick out of love, not for the sake of material benefits. They’re not disgusted to remove feces, urine, vomit, or spit. They’re able to educate, encourage, fire up, and inspire the patient with a Dhamma talk from time to time. A carer with these five qualities is competent to care for a patient.”
၅။ ပဌမအနာယုဿာသုတ္တံ
၁၂၅။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ အနာယုဿာ။ ကတမေ ပဉ္စ? အသပ္ပါယကာရီ ဟောတိ, သပ္ပါယေ မတ္တံ န ဇာနာတိ, အပရိဏတဘောဇီ စ ဟောတိ, အကာလစာရီ စ ဟောတိ, အဗြဟ္မစာရီ စ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ အနာယုဿာ။
‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ အာယုဿာ။ ကတမေ ပဉ္စ? သပ္ပါယကာရီ ဟောတိ, သပ္ပါယေ မတ္တံ ဇာနာတိ, ပရိဏတဘောဇီ စ ဟောတိ, ကာလစာရီ စ ဟောတိ, ဗြဟ္မစာရီ စ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ အာယုဿာ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-ပဌမ အနာယုဿာသုတ် ၁၂၅။ ရဟန်းတို့ အသက်တိုကြောင်း တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- မလျောက်ပတ်သည်ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ လျောက်ပတ်သည်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိတတ်။ မကြေကျက်လွယ်သော အစာကို စားလေ့ရှိ၏။ အချိန်အခါ မဟုတ်သည်၌ သွားလာတတ်၏။ မမြတ်သော (မေထုန်) အကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား အသက်တိုကြောင်း တရားငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ အသက်ရှည်ကြောင်း တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- လျောက်ပတ်သည်ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ လျောက်ပတ်သည်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိတတ်၏။ ကြေကျက်လွယ်သော အစာကို စားလေ့ရှိ၏။ အချိန်အခါ၌ သွားလာတတ်၏။ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား အသက်ရှည်ကြောင်း တရားငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.125 13. Sick Longevity (1st) “Mendicants, these five things impede longevity. What five? Doing what is unsuitable, not knowing moderation in what is suitable, eating food unfit for consumption, activity at unsuitable times, and unchastity. These are the five things that impede longevity. These five things promote longevity. What five? Doing what is suitable, knowing moderation in what is suitable, eating food fit for consumption, activity at suitable times, and chastity. These are the five things that promote longevity.”
၆။ ဒုတိယအနာယုဿာသုတ္တံ
၁၂၆။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ အနာယုဿာ။ ကတမေ ပဉ္စ? အသပ္ပါယကာရီ ဟောတိ, သပ္ပါယေ မတ္တံ န ဇာနာတိ, အပရိဏတဘောဇီ စ ဟောတိ, ဒုဿီလော စ, ပါပမိတ္တော စ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ အနာယုဿာ။
‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ အာယုဿာ။ ကတမေ ပဉ္စ? သပ္ပါယကာရီ ဟောတိ, သပ္ပါယေ မတ္တံ ဇာနာတိ, ပရိဏတဘောဇီ စ ဟောတိ, သီလဝါ စ, ကလျာဏမိတ္တော စ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဓမ္မာ အာယုဿာ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ဒုတိယ အနာယုဿာသုတ် ၁၂၆။ ရဟန်းတို့ အသက်တိုကြောင်း တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- မလျောက်ပတ်သည်ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ လျောက်ပတ်သည်၌ အတိုင်းအရှည်ကို မသိတတ်။ မကြေကျက်လွယ်သော အစာကို စားလေ့ရှိ၏။ သီလမရှိ။ ယုတ်မာသော အဆွေခင်ပွန်း ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား အသက်တိုကြောင်း တရားငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ အသက်ရှည်ကြောင်း တရားတို့သည် ဤ ငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- လျောက်ပတ်သည်ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ လျောက်ပတ်သည်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိတတ်၏။ ကြေကျက်လွယ်သော အစာကို စားလေ့ရှိ၏။ သီလရှိ၏။ အဆွေခင်ပွန်းကောင်း ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသည်တို့ကား အသက်ရှည်ကြောင်း တရားငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.126 13. Sick Longevity (2nd) “Mendicants, these five things impede longevity. What five? Doing what is unsuitable, not knowing moderation in what is suitable, eating food unfit for consumption, unethical behavior, and bad friends. These are the five things that impede longevity. These five things promote longevity. What five? Doing what is suitable, knowing moderation in what is suitable, eating food fit for consumption, ethical conduct, and good friends. These are the five things that promote longevity.”
၇။ ဝပကာသသုတ္တံ
၁၂၇။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နာလံ သံဃမှာ ဝပကာသိတုံ [ဝိ + အပ + ကာသိတုံ = ဝပကာသိတုံ]။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန, အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန သေနာသနေန, အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, ကာမသင်္ကပ္ပဗဟုလော စ ဝိဟရတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု နာလံ သံဃမှာ ဝပကာသိတုံ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံ သံဃမှာ ဝပကာသိတုံ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန သေနာသနေန, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ဂိလာနပ္ပစ္စယ- ဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဗဟုလော [န ကာမသင်္ကပ္ပဗဟုလော (က။)] စ ဝိဟရတိ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အလံ သံဃမှာ ဝပကာသိတု’’န္တိ။ သတ္တမံ။
၇-ဝပကာသသုတ် ၁၂၇။ ရဟန်းတို့ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သံဃာမှ ထွက်ခွါ၍ တစ်ယောက်တည်း နေရန် မထိုက်တန်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ရတတ်သမျှသော သင်္ကန်းဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ရတတ်သမျှသော ဆွမ်းဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ရတတ်သမျှသော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ရတတ်သမျှသော သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ကာမဂုဏ်တို့၌ အကြံအစည်များလျက် နေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤ တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သံဃာမှ ထွက်ခွါ၍ တစ်ယောက်တည်းနေရန် မထိုက်တန်။ ရဟန်းတို့ တရား ငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သံဃာမှ ထွက်ခွါ၍ တစ်ယောက်တည်းနေရန် ထိုက်တန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ရတတ်သမျှသော သင်္ကန်းဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ရတတ်သမျှသော ဆွမ်းဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ရတတ်သမျှသော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ရတတ်သမျှသော သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ကာမဂုဏ်တို့၌ အကြံအစည်များလျက် မနေ။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် သံဃာမှ ထွက်ခွါ၍ တစ်ယောက်တည်းနေရန် ထိုက်တန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.127 13. Sick Living Apart “Mendicants, a mendicant with five qualities is not fit to live apart from a Saṅgha community. What five? It’s when a mendicant is not content with any kind of robe, almsfood, lodging, and medicines and supplies for the sick. And they have a lot of sensual thoughts. A mendicant with these five qualities is not fit to live apart from a Saṅgha community. A mendicant with five qualities is fit to live apart from a Saṅgha community. What five? It’s when a mendicant is content with any kind of robe, almsfood, lodging, and medicines and supplies for the sick. And they think a lot about renunciation. A mendicant with these five qualities is fit to live apart from a Saṅgha community.”
၈။ သမဏသုခသုတ္တံ
၁၂၈။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏဒုက္ခာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန, အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန သေနာသနေန, အသန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, အနဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမဏဒုက္ခာနိ။
‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏသုခါနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန စီဝရေန, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ပိဏ္ဍပါတေန, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန သေနာသနေန, သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ ဣတရီတရေန ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေန, အဘိရတော စ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမဏသုခါနီ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-သမဏသုခသုတ် ၁၂၈။ ရဟန်းတို့ ရဟန်း၏ ဆင်းရဲခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ရတတ်သမျှသော သင်္ကန်းဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ရတတ်သမျှသော ဆွမ်းဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ရတတ်သမျှသော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ ရတတ်သမျှသော သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်။ မမွေ့လျော်ဘဲလျက် မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်၏။ ရဟန်းတို့ ဤငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်း၏ ဆင်းရဲခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ရဟန်း၏ ချမ်းသာခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - ရတတ်သမျှသော သင်္ကန်းဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ရတတ်သမျှသော ဆွမ်းဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ရတတ်သမျှသော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ ရတတ်သမျှသော သူနာ၏ အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ဖြင့် ရောင့်ရဲ၏။ မွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်၏။ ရဟန်းတို့ ဤငါးမျိုးတို့သည် ရဟန်း၏ ချမ်းသာခြင်းတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.128 13. Sick An Ascetic’s Happiness “Mendicants, there are these five kinds of suffering for an ascetic. What five? It’s when a mendicant is not content with any kind of robe, almsfood, lodging, and medicines and supplies for the sick. And they lead the spiritual life dissatisfied. These are five kinds of suffering for an ascetic. There are these five kinds of happiness for an ascetic. What five? It’s when a mendicant is content with any kind of robe, almsfood, lodging, and medicines and supplies for the sick. And they lead the spiritual life satisfied. These are five kinds of happiness for an ascetic.”
၉။ ပရိကုပ္ပသုတ္တံ
၁၂၉။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အာပါယိကာ နေရယိကာ ပရိကုပ္ပါ အတေကိစ္ဆာ။ ကတမေ ပဉ္စ? မာတာ [မာတရံ (က။)] ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတာ ဟောတိ, ပိတာ [ပိတရံ (က။)] ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော [ဝေါရောပိတာ (က။)] ဟောတိ, အရဟံ [အရဟန္တံ (က။), အရဟာ (သျာ။)] ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတော ဟောတိ, တထာဂတဿ ဒုဋ္ဌေန စိတ္တေန လောဟိတံ ဥပ္ပါဒိတံ ဟောတိ, သံဃော ဘိန္နော ဟောတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အာပါယိကာ နေရယိကာ ပရိကုပ္ပါ အတေကိစ္ဆာ’’တိ။ နဝမံ။
၉-ပရိကုပ္ပသုတ် ၁၂၉။ ရဟန်းတို့ အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်စေတတ်ကုန်သော၊ ငရဲသို့ ရောက်စေတတ်ကုန်သော၊ ပျက်စီးခြင်း သဘောရှိကုန်သော၊ ကုစားခြင်းငှါ မတတ်ကောင်းကုန်သော တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အမိကို သတ်၏။ အဖကို သတ်၏။ ရဟန္တာကို သတ်၏။ မြတ်စွာဘုရားအား ပြစ်မှားသော စိတ်ဖြင့် သွေးကို ဖြစ်စေ၏။ သံဃာကို သင်းခွဲ၏။ ရဟန်းတို့ အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်စေတတ်ကုန်သော၊ ငရဲသို့ ရောက်စေတတ်ကုန်သော၊ ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိကုန်သော၊ ကုစားခြင်းငှါ မတတ်ကောင်းကုန်သော တရားတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.129 13. Sick Fatal Wounds “Mendicants, these five fatal wounds lead to a place of loss, to hell. What five? Murdering your mother or father or a perfected one; maliciously shedding the blood of a Realized One; and causing a schism in the Saṅgha. These five fatal wounds lead to a place of loss, to hell.”
၁၀။ ဗျသနသုတ္တံ
၁၃၀။ ‘‘ပဉ္စိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဗျသနာနိ။ ကတမာနိ ပဉ္စ? ဉာတိဗျသနံ, ဘောဂဗျသနံ, ရောဂဗျသနံ, သီလဗျသနံ, ဒိဋ္ဌိဗျသနံ။ န, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဉာတိဗျသနဟေတု ဝါ ဘောဂဗျသနဟေတု ဝါ ရောဂဗျသနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ။ သီလဗျသနဟေတု ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဒိဋ္ဌိဗျသနဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ။ ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ဗျသနာနိ။
‘‘ပဉ္စိမာ, ဘိက္ခဝေ, သမ္ပဒါ။ ကတမာ ပဉ္စ? ဉာတိသမ္ပဒါ, ဘောဂသမ္ပဒါ, အာရောဂျသမ္ပဒါ, သီလသမ္ပဒါ, ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ။ န, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဉာတိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ဘောဂသမ္ပဒါဟေတု ဝါ အာရောဂျသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ။ သီလသမ္ပဒါဟေတု ဝါ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ။ ဣမာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ သမ္ပဒါ’’တိ။ ဒသမံ။
ဂိလာနဝဂ္ဂေါ တတိယော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
ဂိလာနော သတိသူပဋ္ဌိ, ဒွေ ဥပဋ္ဌာကာ ဒုဝါယုသာ၊
ဝပကာသသမဏသုခါ, ပရိကုပ္ပံ ဗျသနေန စာတိ။
၁၀-ဗျသနသုတ် ၁၃၀။ ရဟန်းတို့ ပျက်စီးခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အဆွေအမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်း။ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ ပျက်စီးခြင်း။ အနာရောဂါနှိပ်စက်မှုဟူသော ပျက်စီးခြင်း။ အကျင့်သီလ၏ ပျက်စီးခြင်း။ အယူ၏ ပျက်စီးခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် အဆွေအမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ပျက်စီးခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ အနာရောဂါနှိပ်စက်မှုဟူသော ပျက်စီးခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍သေပြီးသည်မှနောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသောလားရာ ပျက်စီး၍ ကျရာဖြစ်သော ငရဲ၌ မဖြစ်ရကုန်။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် အကျင့်သီလ၏ ပျက်စီးခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ အယူ၏ ပျက်စီးခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသောလားရာ ပျက်စီး၍ကျရာဖြစ်သော ငရဲ၌ ဖြစ်ရကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ပျက်စီးခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- အဆွေအမျိုးတို့၏ ပြည့်စုံခြင်း။ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ ပြည့်စုံခြင်း။ အနာကင်းမှု၏ ပြည့်စုံခြင်း။ အကျင့်သီလ၏ ပြည့်စုံခြင်း။ အယူ၏ ပြည့်စုံခြင်းတို့တည်း။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် ဆွေမျိုးတို့၏ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၏ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ အနာကင်းမှု၏ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသော လားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်၌ မဖြစ်ကုန်။ ရဟန်းတို့ သတ္တဝါတို့သည် အကျင့်သီလ၏ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ အယူ၏ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရကုန်၏။ ရဟန်းတို့ ပြည့်စုံခြင်းတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ သုံးခုမြောက် ဂိလာနဝဂ် ပြီး၏။ (၁၄) ၄-ရာဇဝဂ် ၁-ပဌမ စက္ကာနုဝတ္တနသုတ်
Numbered Discourses 5.130 13. Sick Loss “Mendicants, there are these five losses. What five? Loss of relatives, wealth, health, ethics, and view. It is not because of loss of relatives, wealth, or health that sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell. It is because of loss of ethics or view that sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a place of loss, a bad place, the underworld, hell. These are the five losses. There are these five endowments. What five? Endowment with relatives, wealth, health, ethics, and view. It is not because of endowment with relatives, wealth, or health that sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a good place, a heavenly realm. It is because of endowment with ethics or view that sentient beings, when their body breaks up, after death, are reborn in a good place, a heavenly realm. These are the five endowments.”
(၁၄) ၄။ ရာဇဝဂ္ဂေါ
၁။ ပဌမစက္ကာနုဝတ္တနသုတ္တံ
၁၃၁။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ဝတ္တေတိ [ပဝတ္တေတိ (သျာ။ ပီ။ က။)]၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ [အပ္ပတိဝတ္တိယံ (သီ။)] ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပါဏိနာ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ အတ္ထညူ စ ဟောတိ, ဓမ္မညူ စ, မတ္တညူ စ, ကာလညူ စ, ပရိသညူ စ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပါဏိနာ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မေနေဝ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထညူ, ဓမ္မညူ, မတ္တညူ, ကာလညူ, ပရိသညူ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မေနေဝ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ ဓမ္မစက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ။ ပဌမံ။
၁၃၁။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော စကြဝတေးမင်းသည် တရားဖြင့်သာလျှင် စကြာရတနာကို လည်စေ၏၊ ထိုစကြာရတနာကို ရန်သူဖြစ်သော လူသတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီ့းမတားမြစ်နိုင်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ စကြဝတေးမင်းသည်- အကျိုးကိုလည်း သိ၏။ (ရှေးအစဥ်အလာ) တရားကိုလည်း သိ၏။ အတိုင်းအရှည်ကိုလည်း သိ၏။ အခါကာလကိုလည်း သိ၏။ ပရိသတ်ကိုလည်း သိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော စကြဝတေးမင်းသည် တရားဖြင့်သာလျှင် စကြာ ရတနာကိုလည်စေ၏၊ ထိုစကြာရတနာကို ရန်သူဖြစ်သော လူသတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီးမတားမြစ်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံ၍ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဖြင့်သာလျှင်အတုမရှိသော ဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူ၏၊ ထိုဓမ္မစက်ကို သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေမာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာ ဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်- အကျိုးကိုလည်း သိတော်မူ၏။ တရားကိုလည်း သိတော်မူ၏။ အတိုင်းအရှည်ကိုလည်း သိတော်မူ၏။ ကာလကိုလည်း သိတော်မူ၏။ ပရိသတ်ကိုလည်း သိတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဖြင့်သာလျှင် အတုမရှိသောဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူ၏၊ ထိုဓမ္မစက်ကို သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.131 14. Kings Wielding Power (1st) “Mendicants, possessing five factors a wheel-turning monarch wields power only in a principled manner. And this power cannot be undermined by any human enemy. What five? A wheel-turning monarch knows what is right, knows principle, knows moderation, knows the right time, and knows the assembly. A wheel-turning monarch who possesses these five factors wields power only in a principled manner. And this power cannot be undermined by any human enemy. In the same way, possessing five qualities a Realized One, a perfected one, a fully awakened Buddha rolls forth the supreme Wheel of Dhamma only in a principled manner. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. What five? A Realized One knows what is right, knows principle, knows moderation, knows the right time, and knows the assembly. Possessing these five qualities a Realized One, a perfected one, a fully awakened Buddha rolls forth the supreme Wheel of Dhamma only in a principled manner. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.”
၂။ ဒုတိယစက္ကာနုဝတ္တနသုတ္တံ
၁၃၂။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ပိတရာ ပဝတ္တိတံ စက္ကံ ဓမ္မေနေဝ အနုပ္ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပါဏိနာ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော အတ္ထညူ စ ဟောတိ, ဓမ္မညူ စ, မတ္တညူ စ, ကာလညူ စ, ပရိသညူ စ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ပိတရာ ပဝတ္တိတံ စက္ကံ ဓမ္မေနေဝ အနုပ္ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပါဏိနာ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရိပုတ္တော တထာဂတေန အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ သမ္မဒေဝ အနုပ္ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော အတ္ထညူ, ဓမ္မညူ, မတ္တညူ, ကာလညူ, ပရိသညူ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သာရိပုတ္တော တထာဂတေန အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ သမ္မဒေဝ အနုပ္ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ။ ဒုတိယံ။
၂-ဒုတိယ စက္ကာနုဝတ္တနသုတ် ၁၃၂။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော စကြဝတေးမင်း၏ သားကြီးသည် ခမည်းတော်လည်စေအပ်သော စကြာရတနာကို တရားဖြင့်သာလျှင် အတုလိုက်၍ လည်စေ၏၊ ထိုစကြာရတနာကိုရန်သူဖြစ်သော လူသတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ စကြဝတေးမင်း၏ သားကြီးသည်- အကျိုးကိုလည်း သိ၏။ (အစဥ်အလာ) တရားကိုလည်း သိ၏။ အတိုင်းအရှည်ကိုလည်း သိ၏။ အခါကာလကိုလည်း သိ၏။ ပရိသတ်ကိုလည်း သိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော စကြဝတေးမင်း၏ သားကြီးသည် ခမည်းတော်လည်စေအပ်သော စကြာရတနာကို တရားဖြင့်သာလျှင် အတုလိုက်၍ လည်စေ၏၊ ထိုစကြာရတနာကိုရန်သူဖြစ်သော လူသတ္တဝါတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရား ငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သာရိပုတြာသည် ငါဘုရားလည်စေအပ်သော အတုမရှိသော ဓမ္မစက်ကို ကောင်းစွာ အတုလိုက်၍ လည်စေ၏၊ ထိုဓမ္မစက်ကိုသမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီးမတားမြစ်နိုင်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ သာရိပုတြာသည်- အကျိုးကိုလည်း သိ၏။ တရားကိုလည်း သိ၏။ အတိုင်းအရှည်ကိုလည်း သိ၏။ အခါကာလကိုလည်း သိ၏။ ပရိသတ်ကိုလည်း သိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော သာရိပုတြာသည် ငါဘုရားလည်စေအပ်သောအတုမရှိသော ဓမ္မစက်ကို ကောင်းစွာ အတုလိုက်၍ လည်စေ၏၊ ထိုဓမ္မစက်ကို သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေ ဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီးမတားမြစ်နိုင်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.132 14. Kings Wielding Power (2nd) “Mendicants, possessing five factors a wheel-turning monarch’s eldest son continues to wield the power set in motion by his father only in a principled manner. And this power cannot be undermined by any human enemy. What five? A wheel-turning monarch’s oldest son knows what is right, knows principle, knows moderation, knows the right time, and knows the assembly. A wheel-turning monarch’s oldest son who possesses these five factors continues to wield the power set in motion by his father only in a principled manner. And this power cannot be undermined by any human enemy. In the same way, possessing five qualities Sāriputta rightly keeps rolling the supreme Wheel of Dhamma that was rolled forth by the Realized One. And that wheel cannot be turned back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world. What five? Sāriputta knows what is right, knows principle, knows moderation, knows the right time, and knows the assembly. Possessing these five qualities Sāriputta rightly keeps rolling the supreme Wheel of Dhamma that was rolled forth by the Realized One. And that wheel cannot be turned back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.”
၃။ ဓမ္မရာဇာသုတ္တံ
၁၃၃။ ‘‘ယောပိ သော [ယောပိ ခေါ (သီ။ သျာ။ ပီ။)], ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ, သောပိ န အရာဇကံ စက္ကံ ဝတ္တေတီ’’တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော ပန, ဘန္တေ, ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဓမ္မိကဿ ဓမ္မရညော ရာဇာ’’တိ? ‘‘ဓမ္မော, ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ။
‘‘ဣဓ, ဘိက္ခု, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မညေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတိ အန္တောဇနသ္မိံ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မညေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတိ ခတ္တိယေသု အနုယန္တေသု [အနုယုတ္တေသု (သီ။) အ။ နိ။ ၃။၁၄] …ပေ… ဗလကာယသ္မိံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမဇာနပဒေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု မိဂပက္ခီသု။ သ ခေါ သော, ဘိက္ခု, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မညေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိတွာ အန္တောဇနသ္မိံ ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိတွာ ခတ္တိယေသု အနုယန္တေသု ဗလကာယသ္မိံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေသု နေဂမဇာနပဒေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု မိဂပက္ခီသု ဓမ္မေနေဝ စက္ကံ ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ကေနစိ မနုဿဘူတေန ပစ္စတ္ထိကေန ပါဏိနာ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခု, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မညေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတိ ဘိက္ခူသု – ‘ဧဝရူပံ ကာယကမ္မံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပံ ကာယကမ္မံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝရူပံ ဝစီကမ္မံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပံ ဝစီကမ္မံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝရူပံ မနောကမ္မံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပံ မနောကမ္မံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝရူပေါ အာဇီဝေါ သေဝိတဗ္ဗော, ဧဝရူပေါ အာဇီဝေါ န သေဝိတဗ္ဗော၊ ဧဝရူပေါ ဂါမနိဂမော သေဝိတဗ္ဗော, ဧဝရူပေါ ဂါမနိဂမော န သေဝိတဗ္ဗော’တိ။
‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခု, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မညေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟတိ ဘိက္ခုနီသု [ဘိက္ခူသု ဘိက္ခုနီသု (သီ။ ပီ။)] …ပေ… ဥပါသကေသု…ပေ… ဥပါသိကာသု – ‘ဧဝရူပံ ကာယကမ္မံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပံ ကာယကမ္မံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝရူပံ ဝစီကမ္မံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပံ ဝစီကမ္မံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝရူပံ မနောကမ္မံ သေဝိတဗ္ဗံ, ဧဝရူပံ မနောကမ္မံ န သေဝိတဗ္ဗံ၊ ဧဝရူပေါ အာဇီဝေါ သေဝိတဗ္ဗော, ဧဝရူပေါ အာဇီဝေါ န သေဝိတဗ္ဗော၊ ဧဝရူပေါ ဂါမနိဂမော သေဝိတဗ္ဗော, ဧဝရူပေါ ဂါမနိဂမော န သေဝိတဗ္ဗော’’’တိ။
‘‘သ ခေါ သော, ဘိက္ခု, တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မိကော ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မညေဝ နိဿာယ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုံ ကရောန္တော ဓမ္မံ အပစာယမာနော ဓမ္မဒ္ဓဇော ဓမ္မကေတု ဓမ္မာဓိပတေယျော ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိတွာ ဘိက္ခူသု, ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိတွာ ဘိက္ခုနီသု, ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိတွာ ဥပါသကေသု, ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟိတွာ ဥပါသိကာသု ဓမ္မေနေဝ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတိ၊ တံ ဟောတိ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ။ တတိယံ။
၃-ဓမ္မရာဇာသုတ် ၁၃၃။ ရဟန်းတို့ တရားရှိ၍ တရားမင်းဖြစ်သော စကြဝတေးမင်းသော်မှလည်း (အမှီ) မင်းကို မရခဲ့လျှင်စကြာရတနာကို မလည်စေနိုင်။ ဤသို့ မိန့်တော်မူသော် ရဟန်းတစ်ပါးသည် မြတ်စွာဘုရားအား- “အသျှင်ဘုရား တရားရှိ၍ တရားမင်းဖြစ်သော စကြဝတေးမင်း၏ အမှီမင်းဟူသည် အဘယ်ပါနည်း”ဟု လျှောက်၏။ “ရဟန်း (ကုသိုလ်ကမ္မပထ) တရားတည်း”ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူ၏။ ရဟန်း ဤလောက၌ တရားရှိ၍ တရားမင်းဖြစ်သော စကြဝတေးမင်းသည် တရားကိုသာလျှင် မှီ၍တရားကို အရိုအသေပြုလျက် တရားကို လေးစားလျက် တရားကို တုပ်ဝပ်လျက် တရားကို အောင်လံသဖွယ် ရှေ့ဆောင်ပြုလျက် တရားကို တံခွန်သဖွယ် မြှောက်ချီလျက် တရားကို အကြီးအမှူးပြုလျက်နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသား (မိဖုရား သားတော် သမီးတော်) အပေါင်း၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်၏။ ရဟန်း နောက်တစ်မျိုးကား တရားရှိ၍ တရားမင်းဖြစ်သော စကြဝတေးမင်းသည် တရားကိုသာလျှင်မှီ၍ တရားကို အရိုအသေပြုလျက် တရားကို လေးစားလျက် တရားကို တုပ်ဝပ်လျက် တရားကိုအောင်လံသဖွယ် ရှေ့ဆောင်ပြုလျက် တရားကို တံခွန်သဖွယ် မြှောက်ချီလျက် တရားကို အကြီးအမှူးပြုလျက် (အဘိသိက်သွန်းပြီးသော) မင်း (အဘိသိက်မသွန်းရသေးသော) အရံမင်းတို့၌။ပ။ စစ်သည်ဗိုလ်ပါ့အပေါင်း၌။ ပုဏ္ဏားနှင့်အမျိုးသားတို့၌။ နိဂုံးဇနပုဒ်သားတို့၌။ သမဏဗြာဟ္မဏတို့၌။ သားငှက်တို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်၏။ ရဟန်း တရားရှိ၍ တရားမင်းဖြစ်သော ထိုစကြဝတေးမင်းသည် တရားကိုသာလျှင် မှီ၍ တရားကိုအရိုအသေပြုလျက် တရားကို လေးစားလျက် တရားကို တုပ်ဝပ်လျက် တရားကို အောင်လံသဖွယ်ရှေ့ဆောင်ပြုလျက် တရားကို တံခွန်သဖွယ် မြှောက်ချီလျက် တရားကို အကြီးအမှူးပြုလျက် နန်းတွင်းသူနန်းတွင်းသား (မိဖုရား သားတော် သမီးတော်) အပေါင်း၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှုကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်၏။ (အဘိသိက်သွန်းပြီးသော) မင်း (အဘိသိက်မသွန်းရသေးသော) အရံမင်းစစ်သည်ဗိုလ်ပါအပေါင်း ပုဏ္ဏားနှင့် အမျိုးသား နိဂုံးဇနပုဒ်သား သမဏဗြာဟ္မဏ သားငှက်တို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်၍ တရားဖြင့်သာလျှင် စကြာရတနာကိုလည်စေ၏၊ ထိုစကြာရတနာကို ရန်သူဖြစ်သည့် လူသတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်။ ရဟန်း ဤအတူသာလျှင် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော တရားစောင့်သည့် တရားမင်းဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် တရားကိုသာလျှင် မှီ၍ တရားကို အရိုအသေပြုလျက် တရားကို လေးစားလျက် တရားကို တုပ်ဝပ်လျက်တရားကို အောင်လံသဖွယ် ရှေ့ဆောင်ပြုလျက် တရားကို တံခွန်သဖွယ် မြှောက်ချီလျက် တရားကိုအကြီးအမှူး ပြုလျက်- “ဤသို့သဘောရှိသော ကာယကံကို မှီဝဲအပ်၏။ ဤသို့သဘောရှိသော ကာယကံကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့သဘောရှိသော ဝစီကံကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဝစီကံကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့ သဘောရှိသောမနော ကံကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော မနောကံကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့ သဘောရှိသောအသက်မွေးမှုကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အသက်မွေးမှုကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့ သဘောရှိသောရွာနိဂုံးကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ရွာနိဂုံးကို မမှီဝဲအပ်”ဟူ၍ ရဟန်းတို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်၏။ ရဟန်း နောက်တစ်မျိုးကား ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော တရားစောင့်သည့် တရားမင်းဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်တရားကိုသာလျှင် မှီ၍ တရားကို အရိုအသေပြုလျက် တရားကို လေးစားလျက် တရားကို တုပ်ဝပ်လျက်တရားကို အောင်လံသဖွယ် ရှေ့ဆောင်ပြုလျက် တရားကို တံခွန်သဖွယ် မြှောက်ချီလျက် တရားကိုအကြီးအမှူးပြုလျက်- “ဤသို့သဘောရှိသော ကာယကံကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ကာယကံကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့သဘောရှိသော ဝစီကံကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ဝစီကံကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့သဘောရှိသော မနောကံကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော မနောကံကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့သဘောရှိသောအသက်မွေးမှုကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော အသက်မွေးမှုကို မမှီဝဲအပ်။ ဤသို့သဘောရှိသောရွာနိဂုံးကို မှီဝဲအပ်၏၊ ဤသို့သဘောရှိသော ရွာနိဂုံးကို မမှီဝဲအပ်”ဟူ၍ ရဟန်းမိန်းမ။ပ။ ဥပါသကာ။ပ။ ဥပါသိကာမတို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်၏။ ရဟန်း ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော တရားစောင့်သည့် တရားမင်းဖြစ်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် တရားကိုသာလျှင် မှီ၍တရားကို အရိုအသေပြုလျက် တရားကို လေးစားလျက် တရားကို တုပ်ဝပ်လျက် တရားကို အောင်လံသဖွယ် ရှေ့ဆောင်ပြုလျက် တရားကို တံခွန်သဖွယ် မြှောက်ချီလျက် တရားကို အကြီးအမှူးပြုလျက်ရဟန်းတို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်ပြီးလျှင်၊ ရဟန်းမိန်းမ့တို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်ပြီးလျှင်၊ ဥပါသကာတို့၌ တရား အားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်ပြီးလျှင်၊ ဥပါသိကာမတို့၌ တရားအားလျော်သောစောင့်ရှောက်မှု ကာကွယ်မှု လုံခြုံမှုကို စီရင်ပြီးလျှင် တရားဖြင့်သာ အတုမရှိသောဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူ၏၊ ထိုဓမ္မစက်ကို သမဏဖြစ်စေ ဗြာဟ္မဏဖြစ်စေ နတ်ဖြစ်စေ မာရ်နတ်ဖြစ်စေဗြဟ္မာဖြစ်စေ လောက၌ မည်သူတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.133 14. Kings A Principled King “Mendicants, even a wheel-turning monarch, a just and principled king, does not wield power without having their own king.” When he said this, one of the mendicants said to the Buddha, “But who is the king of the wheel-turning monarch, the just and principled king?” “It is principle, monk,” said the Buddha. “Monk, a wheel-turning monarch provides just protection and security for his court, relying only on principle—honoring, respecting, and venerating principle, having principle as his flag, banner, and authority. He provides just protection and security for his aristocrats, vassals, troops, brahmins and householders, people of town and country, ascetics and brahmins, beasts and birds. When he has done this, he wields power only in a principled manner. And this power cannot be undermined by any human enemy. In the same way, monk, a Realized One, a perfected one, a fully awakened Buddha, a just and principled king, provides just protection and security for the monks, relying only on principle—honoring, respecting, and venerating principle, having principle as his flag, banner, and authority. ‘This kind of bodily action should be cultivated. This kind of bodily action should not be cultivated. This kind of verbal action should be cultivated. This kind of verbal action should not be cultivated. This kind of mental action should be cultivated. This kind of mental action should not be cultivated. This kind of livelihood should be cultivated. This kind of livelihood should not be cultivated. This kind of village or town should be cultivated. This kind of village or town should not be cultivated.’ In the same way, monk, a Realized One, a perfected one, a fully awakened Buddha, a just and principled king, provides just protection and security for the nuns … laymen … laywomen, relying only on principle—honoring, respecting, and venerating principle, having principle as his flag, banner, and authority. ‘This kind of bodily action should be cultivated. This kind of bodily action should not be cultivated. This kind of verbal action should be cultivated. This kind of verbal action should not be cultivated. This kind of mental action should be cultivated. This kind of mental action should not be cultivated. This kind of livelihood should be cultivated. This kind of livelihood should not be cultivated. This kind of village or town should be cultivated. This kind of village or town should not be cultivated.’ When a Realized One, a perfected one, a fully awakened Buddha has provided just protection and security for the monks, nuns, laymen, and laywomen, he rolls forth the supreme Wheel of Dhamma only in a principled manner. And that wheel cannot be rolled back by any ascetic or brahmin or god or Māra or divinity or by anyone in the world.”
၄။ ယဿံဒိသံသုတ္တံ
၁၃၄။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဝသိတ္တော ယဿံ ယဿံ ဒိသာယံ ဝိဟရတိ, သကသ္မိံယေဝ ဝိဇိတေ ဝိဟရတိ။
‘‘ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဝသိတ္တော ဥဘတော သုဇာတော ဟောတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော, ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန၊ အဍ္ဎော ဟောတိ မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ပရိပုဏ္ဏကောသကောဋ္ဌာဂါရော၊ ဗလဝါ ခေါ ပန ဟောတိ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သမန္နာဂတော အဿဝါယ ဩဝါဒပဋိကရာယ၊ ပရိဏာယကော ခေါ ပနဿ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော မေဓာဝီ ပဋိဗလော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္ထေ စိန္တေတုံ၊ တဿိမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ယသံ ပရိပါစေန္တိ။ သော ဣမိနာ ယသပဉ္စမေန [ယသေန ပဉ္စမေန (က။), ပဉ္စမေန (သီ။)] ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ယဿံ ယဿံ ဒိသာယံ ဝိဟရတိ, သကသ္မိံယေဝ ဝိဇိတေ ဝိဟရတိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဝိဇိတာဝီနံ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ယဿံ ယဿံ ဒိသာယံ ဝိဟရတိ, ဝိမုတ္တစိတ္တောဝ [ဝိမုတ္တစိတ္တော (သီ။ ပီ။), ဝိမုတ္တစိတ္တော စ (က။)] ဝိဟရတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု – ရာဇာဝ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဝသိတ္တော ဇာတိသမ္ပန္နော၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ – ရာဇာဝ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဝသိတ္တော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ပရိပုဏ္ဏကောသကောဋ္ဌာဂါရော၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု – ရာဇာဝ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဝသိတ္တော ဗလသမ္ပန္နော၊ ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ – ရာဇာဝ ခတ္တိယော မုဒ္ဓါဝသိတ္တော ပရိဏာယကသမ္ပန္နော၊ တဿိမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝိမုတ္တိံ ပရိပါစေန္တိ။ သော ဣမိနာ ဝိမုတ္တိပဉ္စမေန ဓမ္မေန သမန္နာဂတော ယဿံ ယဿံ ဒိသာယံ ဝိဟရတိ ဝိမုတ္တစိတ္တောဝ ဝိဟရတိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? ဧဝဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဟောတိ ဝိမုတ္တစိတ္တာန’’န္တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-ယဿံဒိသံသုတ် ၁၃၄။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသော မင်းသည် မည်သည့် အရပ်မျက်နှာ၌ပင် နေစေကာမူ မိမိနိုင်ငံ (အတွင်း)၌ သာလျှင်နေရ၏။ အဘယ်အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသော မင်းသည် အမိဘက် အဖဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတို့မှ ကောင်းသော ဇာတ်ရှိ၏၊ ဘိုးဘေးခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် မျိုးရိုး သန့်သောအမိဝမ်း ရှိ၏၊ ဇာတ်နှင့်စပ်သော စကားဖြင့် အပယ်မခံရ၊ အကဲ့ရဲ့မခံရ။ ကြွယ်ဝ၏၊ များသော ပစ္စည်းဥစ္စာ ရှိ၏၊ များသော အသုံးအဆောင်ရှိ၏၊ ပြည့်သော ဘဏ္ဍာတိုက်ကျီကြရှိကြ၏။ မိမိစကားကို နားထောင်၍ အမိန့်အတိုင်း လိုက်နာသော အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်သည်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ အင်အားကြီးမား၏။ ထိုမင်း၏ သားကြီးသည်ကား ပညာရှိ၏၊ ရဲရင့်၏၊ ဆင်ခြင်တိုင်းထွာတတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အတိတ်အနာဂတ်ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော အကျိုးစီးပွါးတို့ကို ကြံစည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ဤတရားလေးမျိုးတို့သည် ထိုမင်း၏ ဘုန်းတန်ခိုး အကျော်အစောကို ရင့်ကျက် (ကြီးပွါး)စေကုန်၏။ ဘုန်းတန်ခိုး အကျော်အစောလျှင် ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော ဤတရားနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုမင်းသည်မည်သည့် အရပ်မျက်နှာ၌ပင် နေစေကာမူ မိမိနိုင်ငံ (အတွင်း)၌ သာလျှင် နေရ၏။ ထိုသို့ နေရခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း- ရဟန်းတို့ အောင်ပွဲရမင်းတို့အား ဤ (မိမိနိုင်ငံအတွင်း၌ ) နေရခြင်းသဘောသည် ဤသို့သာဖြစ်သင့်သောကြောင့်တည်း။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် မည်သည့်အရပ် မျက်နှာ၌ပင်နေစေကာမူ လွတ်မြောက်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍သာလျှင် နေရ၏။ အဘယ် တရားငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်- သီလရှိ၏၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကိုစောင့်ထိန်းလျက် အကျင့် ‘အာစာရ’ ကျက်စားရာ ‘ဂေါစရ’ နှင့်ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်တို့၌သော်လည်း ဘေးဟု ရှုလေ့ရှှိသည်ဖြစ်၍သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ဆောက်တည်လျက် ကျင့်၏၊ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသောမင်းသည် အမျိုးဇာတ်နှင့် ပြည့်စုံသကဲ့သို့တည်း။ အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏၊ အနက်, သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံ၍ အလုံးစုံပြည့်စုံစင်ကြယ်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သော အစ၏ကောင်းခြင်းအလယ်၏ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်းရှိကုန်သော တရားတို့ကို ထိုရဟန်းသည် များစွာ ကြားနာ့ဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ထား၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍သိ၏၊ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသော မင်းသည် ကြွယ်ဝ၍ များသောပစ္စည်းဥစ္စာ များသော အသုံးအဆောင် ပြည့်သော ဘဏ္ဍာတိုက် ကျီကြရှိသကဲ့သို့တည်း။ အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သော လုံ့လရှိလျက်နေ၏၊ အားအစွမ်း ရှိ၏၊ ခိုင်မြဲသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထားခြင်း မရှိ၊ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသော မင်းသည် အင်အားကြီးမားသကဲ့သို့တည်း။ ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို သိတတ်၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော မြတ်သော ပညာနှင့်ပြည့်စုံ၏၊ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသော မင်းသည် သားကြီးရတနာနှင့် ပြည့်စုံသကဲ့သို့တည်း။ ထိိုရဟန်းအား ဤတရားလေးပါးတို့သည် လွတ်မြောက်မှု (အရဟတ္တဖိုလ်) ကို ရင့်စေကုန်၏၊ ထိုရဟန်းသည် ဤ (အရဟတ္တဖိုလ်) ဝိမုတ္တိလျှင် ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော တရားနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာ၌ပင် နေစေကာမူ လွတ်မြောက်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍သာလျှင် နေရ၏။ ထိုသို့နေရခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့်နည်း- ရဟန်းတို့ လွတ်မြောက်သော စိတ်ရှိသော ရဟန္တာတို့အား ဤ (နေရခြင်း) သဘောသည် ဤသိုု့သာဖြစ်သင့်သောကြောင့်တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.134 14. Kings In Whatever Region “Mendicants, with five factors an anointed aristocratic king lives in his own realm, no matter what region he lives in. What five? An anointed aristocratic king is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation. He is rich, affluent, and wealthy, with a full treasury and storehouses. He is powerful, having an army of four divisions that is obedient and carries out instructions. He has a commander who is astute, competent, and intelligent, able to think issues through as they bear upon the past, future, and present. These four things bring his glory to fruition. With these five qualities, including glory, an anointed aristocratic king lives in his own realm, no matter what direction he lives in. Why is that? Because that is how it is for victors. In the same way, a mendicant with five qualities lives with mind freed, no matter what region they live in. What five? It’s when mendicant is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. This is like the anointed aristocratic king’s impeccable birth. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s entirely full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, rehearsing them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. This is like the anointed aristocratic king being rich, affluent, and wealthy, with full treasury and storehouses. They live with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. This is like the anointed aristocratic king having power. They’re wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. This is like the anointed aristocratic king having a commander. These four qualities bring their freedom to fruition. With these five qualities, including freedom, they live in their own realm, no matter what region they live in. Why is that? Because that is how it is for those whose mind is free.”
၅။ ပဌမပတ္ထနာသုတ္တံ
၁၃၅။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ရဇ္ဇံ ပတ္ထေတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ဥဘတော သုဇာတော ဟောတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော, ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန၊ အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော၊ မာတာပိတူနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ၊ နေဂမဇာနပဒဿ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ၊ ယာနိ တာနိ ရညံ ခတ္တိယာနံ မုဒ္ဓါဝသိတ္တာနံ သိပ္ပဋ္ဌာနာနိ ဟတ္ထိသ္မိံ ဝါ အဿသ္မိံ ဝါ ရထသ္မိံ ဝါ ဓနုသ္မိံ ဝါ ထရုသ္မိံ ဝါ တတ္ထ သိက္ခိတော ဟောတိ အနဝယော။
‘‘တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါမှိ ဥဘတော သုဇာတော မာတိတော စ ပိတိတော စ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော, ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန။ ကသ္မာဟံ ရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော။ ကသ္မာဟံ ရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ မာတာပိတူနံ ပိယော မနာပေါ။ ကသ္မာဟံ ရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ နေဂမဇာနပဒဿ ပိယော မနာပေါ။ ကသ္မာဟံ ရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ ယာနိ တာနိ ရညံ ခတ္တိယာနံ မုဒ္ဓါဝသိတ္တာနံ သိပ္ပဋ္ဌာနာနိ ဟတ္ထိသ္မိံ ဝါ အဿသ္မိံ ဝါ ရထသ္မိံ ဝါ ဓနုသ္မိံ ဝါ ထရုသ္မိံ ဝါ, တတ္ထ [တတ္ထမှိ (သီ။), တတ္ထပိ (က။)] သိက္ခိတော အနဝယော။ ကသ္မာဟံ ရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျ’န္တိ! ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ရဇ္ဇံ ပတ္ထေတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယံ ပတ္ထေတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ ဟောတိ, သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။ အပ္ပါဗာဓော ဟောတိ အပ္ပါတင်္ကော, သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ၊ အသဌော ဟောတိ အမာယာဝီ, ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကတ္တာ သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။
‘‘တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါမှိ သဒ္ဓေါ, သဒ္ဒဟာမိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ…ပေ… သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ။ ‘ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ အပ္ပါဗာဓော အပ္ပါတင်္ကော သမဝေပါကိနိယာ ဂဟဏိယာ သမန္နာဂတော နာတိသီတာယ နာစ္စုဏှာယ မဇ္ဈိမာယ ပဓာနက္ခမာယ။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ အသဌော အမာယာဝီ ယထာဘူတံ အတ္တာနံ အာဝိကတ္တာ သတ္ထရိ ဝါ ဝိညူသု ဝါ သဗြဟ္မစာရီသု။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရာမိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ ပညဝါ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျ’န္တိ! ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယံ ပတ္ထေတီ’’တိ။ ပဉ္စမံ။
၅-ပဌမ ပတ္ထနာသုတ် ၁၃၅။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်းမျိုး ဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးသော မင်း၏ သားကြီးသည် မင်းအဖြစ်ကို တောင့်တ၏။ အဘယ်အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးသော မင်း၏သားကြီးသည်- အမိဘက် အဖဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတို့မှ ကောင်းသော ဇာတ်ရှိ၏၊ ဘိုး ဘေး ခုနစ်ဆက်တိုင်အောင်မျိုးရိုးသန့်သော အမိဝမ်းရှိ၏၊ ဇာတ်နှင့်စပ်သော စကားဖြင့် အပယ်မခံရ၊ အကဲ့ရဲ့မခံရ။ အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ကြည့်ရှုဖွယ်ကောင်း၏၊ စိတ်ကို ကြည်လင်စေနိုင်၏၊ လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏။ မိဘတို့ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်၏။ နိဂုံး ဇနပုဒ်နေသူတို့ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်၏။ မင်းမျိုးဖြစ်ကုန်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးကုန်သော မင်းတို့အား တတ်သင့်တတ်ထိုက်ကုန်သော ဆင်စီးအတတ် မြင်းစီးအတတ် ရထားစီးအတတ် လေးအတတ် ဓားခုတ် လှံထိုးအတတ်မျိုးတို့၌ အပြည့်အစုံသင်ယူပြီး ဖြစ်၏။ ထိုမင်းသားအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏- “ငါသည် အမိဘက် အဖဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတို့မှ ကောင်းသော ဇာတ်ရှိ၏၊ ဘိုး ဘေး ခုနစ်ဆက်တိုင်အောင် မျိုးရိုးသန့်သော အမိဝမ်းရှိ၏။ ဇာတ်နှင့်စပ်သော စကားဖြင့် အပယ်မခံရ၊ အကဲ့ရဲ့မခံရ၊ အဘယ့်ကြောင့် မင်းအဖြစ်ကို ငါမတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ကြည့်ရှုဖွယ် ကောင်း၏၊ စိတ်ကို ကြည်လင်စေနိုင်၏၊ လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အဘယ့်ကြောင့် မင်းအဖြစ်ကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် မိဘတို့ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သူ ဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် မင်းအဖြစ်ကို ငါ မတောင့်တဘဲနေရအံ့နည်း။ ငါသည် နိဂုံး ဇနပုဒ်နေသူတို့ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သူ ဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် မင်းအဖြစ်ကို ငါမတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် မင်းမျိုးဖြစ်ကုန်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးကုန်သော မင်းတို့အား တတ်သင့်တတ်ထိုက်ကုန်သော ဆင်စီးအတတ် မြင်းစီးအတတ် ရထားစီးအတတ် လေးအတတ် ဓားခုတ်လှံထိုးအတတ်မျိုးတို့၌ အပြည့်အစုံ သင်ယူပြီးသူ ဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် မင်းအဖြစ်ကို ငါမတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း”ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးသော မင်း၏ သားကြီးသည် မင်းအဖြစ်ကို တောင့်တ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို တောင့်တ၏။ အဘယ်ငါးငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်- ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ရှိ၏။ “ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံ မည်တော်မူ၏၊ (အလုံးစုံသောတရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်းသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ အသိဉာဏ် ‘ဝိဇ္ဇာ’ အကျင့် ‘စရဏ’ နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မည်တော်မူ၏၊ ကောင်းသော စကားကို ဆိုတော်မူတတ်သောအကြောင်းကြောင့်လည်း သုဂတ မည်တော်မူ၏၊ လောကကို သိတော်မူတတ်သောအကြောင်းကြောင့်လည်း လောကဝိဒူ မည်တော်မူ၏၊ ဆုံးမထိုက်သူကို ဆုံးမတတ်သည့်အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ မည်တော်မူ၏၊ နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးတရားကို) သိစေတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏”ဟု မြတ်စွာဘုရား၏အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ယုံကြည်၏။ အနာကင်း၏၊ ရောဂါကင်း၏၊ မအေးလွန်း မပူလွန်းသော အလယ်အလတ်ဖြစ်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းငှါ ခံ့သော အစာကို အညီအမျှ ကြေကျက်စေတတ်သည့် ဝမ်းမီးနှင့် ပြည့်စုံ၏။ စဥ်းလဲမှု မရှိ၊ လှည့်ပတ်မှု မရှိ၊ ဆရာ၌လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသီတင်းသုံးဖော်တို့၌လည်းကောင်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မိမိကိုယ်ကို ထင်စွာပြုတတ်၏။ အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သော လုံ့လရှိသည် ဖြစ်၍နေ၏၊ အားအစွမ်း ရှိ၏၊ ခိုင်မြဲသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထားခြင်း မရှိ။ ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှု ပျက်မှုကို သိတတ်၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ခန်းရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော မြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုရဟန်းအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏- “ငါသည် ယုံကြည်ခြင်း ‘သဒ္ဓါ’ တရားရှိ၏။ ‘ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော အကြောင်းကြောင့်လည်း အရဟံ မည့်တော်မူ၏။ပ။ နတ်လူတို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ မည်တော်မူ၏၊ (သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို) သိစေတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဗုဒ္ဓ မည်တော်မူ၏၊ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးတော်မူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဘဂဝါ မည်တော်မူ၏’ဟု မြတ်စွာဘုရား၏အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ယုံကြည်၏။ အဘယ့်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခန်းခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် အနာကင်း၏၊ ရောဂါကင်း၏၊ မအေးလွန်း မပူလွန်း အလယ်အလတ်ဖြစ်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းငှါ ခံ့သော အစာကို အညီအမျှ ကြေကျက်စေတတ်သည့် ဝမ်းမီးနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အဘယ့်ကြောင့်အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် စဥ်းလဲမှု မရှိ၊ လှည့်ပတ်မှု မရှိ၊ ဆရာ၌လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသီတင်းသုံးဖော်တို့၌လည်းကောင်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မိမိကိုယ်ကို ထင်စွာပြုတတ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သောလုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အားအစွမ်း ရှိ၏၊ ခိုင်မြဲသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကိုပစ်ချထားခြင်း မရှိ၊ အဘယ့်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှုပျက်မှုကို သိတတ်၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ခန်းရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော မြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အဘယ့်ကြောင့်အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း”ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကိုတောင့်တ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဉ္စမသုတ်။
Numbered Discourses 5.135 14. Kings Aspiration (1st) “Mendicants, an anointed aristocratic king’s eldest son with five factors aspires to kingship. What five? It’s when an anointed aristocratic king’s eldest son is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation. He is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He is dear and beloved to his parents. He is dear and beloved to the people of town and country. He is trained and skilled in the arts of anointed aristocratic kings, such as elephant riding, horse riding, driving a chariot, archery, and swordsmanship. He thinks: ‘I’m well born on both my mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation. Why shouldn’t I aspire to kingship? I’m attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. Why shouldn’t I aspire to kingship? I’m dear and beloved to my parents. Why shouldn’t I aspire to kingship? I’m dear and beloved to the people of town and country. Why shouldn’t I aspire to kingship? I’m trained and skilled in the arts of anointed aristocratic kings, such as elephant riding, horse riding, driving a chariot, archery, and swordsmanship. Why shouldn’t I aspire to kingship?’ An anointed aristocratic king’s eldest son with these five factors aspires to kingship. In the same way, a mendicant with five qualities aspires to end the defilements. What five? It’s when a mendicant has faith in the Realized One’s awakening: ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ They are rarely ill or unwell. Their stomach digests well, being neither too hot nor too cold, but just right, and fit for meditation. They’re not devious or deceitful. They reveal themselves honestly to the Teacher or sensible spiritual companions. They live with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. They’re wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. They think: ‘I am a person of faith; I have faith in the Realized One’s awakening … Why shouldn’t I aspire to end the defilements? I’m rarely ill or unwell. My stomach digests well, being neither too hot nor too cold, but just right, and fit for meditation. Why shouldn’t I aspire to end the defilements? I’m not devious or deceitful. I reveal myself honestly to the Teacher or sensible spiritual companions. Why shouldn’t I aspire to end the defilements? I live with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. I’m strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. Why shouldn’t I aspire to end the defilements? I’m wise. I have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. Why shouldn’t I aspire to end the defilements?’ A mendicant with these five qualities aspires to end the defilements.”
၆။ ဒုတိယပတ္ထနာသုတ္တံ
၁၃၆။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ဩပရဇ္ဇံ [ဥပရဇ္ဇံ (သျာ။ ပီ။ က။)] ပတ္ထေတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ဥဘတော သုဇာတော ဟောတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော, ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန၊ အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော၊ မာတာပိတူနံ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ, ဗလကာယဿ ပိယော ဟောတိ မနာပေါ၊ ပဏ္ဍိတော ဟောတိ ဝိယတ္တော မေဓာဝီ ပဋိဗလော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္ထေ စိန္တေတုံ။
‘‘တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါမှိ ဥဘတော သုဇာတော မာတိတော စ ပိတိတော စ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော, ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန။ ကသ္မာဟံ ဩပရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော။ ကသ္မာဟံ ဩပရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ မာတာပိတူနံ ပိယော မနာပေါ။ ကသ္မာဟံ ဩပရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ ဗလကာယဿ ပိယော မနာပေါ။ ကသ္မာဟံ ဩပရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော မေဓာဝီ ပဋိဗလော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ အတ္ထေ စိန္တေတုံ။ ကသ္မာဟံ ဩပရဇ္ဇံ န ပတ္ထေယျ’န္တိ! ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ ဇေဋ္ဌော ပုတ္တော ဩပရဇ္ဇံ ပတ္ထေတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယံ ပတ္ထေတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ…ပေ… သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု၊ ဗဟုဿုတော ဟောတိ…ပေ… ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော [သုပဋ္ဌိတစိတ္တော (သီ။ သျာ။), သူပဋ္ဌိတစိတ္တော (က။)] ဟောတိ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ ပညဝါ ဟောတိ, ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။
‘‘တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ခေါမှိ သီလဝါ, ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရာမိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ, သမာဒါယ သိက္ခာမိ သိက္ခာပဒေသု။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ ဗဟုဿုတော သုတဓရော သုတသန္နိစယော, ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ [သတ္ထာ ဗျဉ္ဇနာ (သီ။)] ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ, တထာရူပါ မေ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရာမိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ, ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ, ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျံ! အဟံ ခေါမှိ ပညဝါ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ။ ကသ္မာဟံ အာသဝါနံ ခယံ န ပတ္ထေယျ’န္တိ! ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယံ ပတ္ထေတီ’’တိ။ ဆဋ္ဌံ။
၆-ဒုတိယ ပတ္ထနာသုတ် ၁၃၆။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးသော မင်း၏ သားကြီးသည် အိမ်ရှှေ့မင်းအဖြစ်ကို တောင့်တ၏။ အဘယ်ငါးငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးသော မင်း၏သားကြီးသည်- အမိဘက် အဖဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတို့မှ ကောင်းသော ဇာတ်ရှိ၏၊ ဘိုး ဘေး ခုနစ်ဆက်တိုင်အောင်မျိုးရိုးသန့်သော အမိဝမ်းရှိ၏၊ ဇာတ်နှင့်စပ်သော စကားဖြင့် အပယ်မခံရ၊ အကဲ့ရဲ့မခံရ။ အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ကြည့်ရှုဖွယ် ကောင်း၏၊ စိတ်ကို ကြည်လင်စေနိုင်၏၊ လွန်ကဲသော အဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏။ မိဘတို့သည် ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်၏။ ဗိုလ်ပါအပေါင်းသည် ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်၏။ ပညာရှိ၏၊ ရဲရင့်လိမ္မာ၏၊ ဆင်ခြင် တိုင်းထွာတတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အတိတ်အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော အကျိုးတို့ကို ကြံစည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ထိုမင်းသားအား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏- “ငါသည် အမိဘက် အဖဘက် နှစ်ဖက်စလုံးတို့မှ ကောင်းသော ဇာတ်ရှိ၏၊ ဘိုး ဘေး ခုနစ်ဆက့်တိုင်အောင် မျိုးရိုးသန့်သော အမိဝမ်းရှိ၏၊ ဇာတ်နှင့်စပ်သော စကားဖြင့် အပယ်မခံရ၊ အကဲ့ရဲ့မခံရ၊ အဘယ်ကြောင်းကြောင့် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် အလွန်အဆင်းလှ၏၊ ကြည့်ရှုဖွယ် ကောင်း၏၊ စိတ်ကို ကြည်လင်စေနိုင်၏၊ လွန်ကဲသောအဆင်းသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည့်စုံ၏။ အဘယ့်ကြောင့် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် မိဘတို့ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သူ ဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ကို ငါမတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် ဗိုလ်ပါအပေါင်း၏ ချစ်အပ် မြတ်နိုးအပ်သူ ဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ကိုငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် ပညာရှိ၏၊ ရဲရင့်လိမ္မာ၏၊ ဆင်ခြင် တိုင်းထွာတတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အတိတ်အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော အကျိုးတို့ကို ကြံစည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်ကိုငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း”ဟု (အကြံဖြစ်၏)။ ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်းမျိုးဖြစ်သော ဦးထိပ်၌ အဘိသိက်သွန်းလောင်းအပ်ပြီးသော မင်း၏ သားကြီးသည် အိမ်ရှှေ့မင်း၏ အဖြစ်ကို တောင့်တ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို တောင့်တ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်- သီလရှိ၏။ပ။ သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏။ အကြားအမြင်များ၏။ပ။ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိ၏။ သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးတို့၌ ကောင်းစွာ တည်သော စိတ်ရှိ၏။ အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သော လုံ့လရှိသည် ဖြစ်၍နေ၏၊ အားအစွမ်း ရှိ၏၊ ခိုင်မြဲသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို ပစ်ချထားခြင်း မရှိ။ ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှုပျက်မှုကို သိတတ်၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန်ခန်းရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော မြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏။ ထိုရဟန်အား ဤသို့ အကြံဖြစ်၏- “ငါသည် သီလရှိ၏၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကိုစောင့်ရှောက်လျက် အကျင့် ‘အာစာရ’ ကျက်စားရာ‘ဂေါစရ’နှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အနည်းငယ်မျှလောက်သော အပြစ်တို့၌သော်လည်း ဘေးဟု ရှုလေ့ရှှိသည် ဖြစ်၍ သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ဆောက်တည်လျက် ကျင့်၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် အကြားအမြင်များ၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်၏၊ အကြားအမြင်ကို ဆည်းပူး၏၊ အနက်,သဒ္ဒါနှင့် ပြည့်စုံ၍ အလုံးစုံ ပြည့်စုံ စင်ကြယ်သော မြတ်သော အကျင့်ကို ဖော်ပြတတ်ကုန်သော အစ၏ကောင်းခြင်း အလယ်၏ကောင်းခြင်း အဆုံး၏ကောင်းခြင်း ရှိကုန်သော တရားတို့ကို များစွာ ကြားနာဖူး၏၊ ဆောင်ထား၏၊ နှုတ်ဖြင့် လေ့ကျက်ထား၏၊ စိတ်နှလုံးဖြင့် ဆင်ခြင်ထား၏၊ ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍သိ၏၊ အဘယ့်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးတို့၌ ကောင်းစွာ တည်သော စိတ်ရှိ၏၊ အဘယ့်ကြောင့်အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ရန် ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပြည့်စုံစေရန် ထက်သန်သောလုံ့လရှိသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ အားအစွမ်း ရှိ၏၊ ခိုင်မြဲသော လုံ့လရှိ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ တာဝန်ကို့ပစ်ချထားခြင်း မရှိ၊ အဘယ့်ကြောင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါမတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း။ ငါသည် ပညာရှိ၏၊ ဖြစ်မှုပျက်မှုကို သိတတ်၍ ကိလေသာတို့ကို ဖောက်ခွဲနိုင်သည့် ဆင်းရဲကုန် ခန်းရာ (နိဗ္ဗာန်) သို့ ကောင်းစွာ ရောက်စေတတ်သော မြတ်သော ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ အဘယ့်ကြောင့်အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကို ငါ မတောင့်တဘဲ နေရအံ့နည်း”ဟု အကြံဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခြင်းကိုတောင့်တ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဆဋ္ဌသုတ်။
Numbered Discourses 5.136 14. Kings Aspiration (2nd) “Mendicants, an anointed aristocratic king’s eldest son with five factors aspires to become a viceroy. What five? It’s when an anointed aristocratic king’s eldest son is well born on both his mother’s and father’s side, stemming from a clean vessel, with irrefutable and impeccable genealogy back to the seventh paternal generation. He is attractive, good-looking, lovely, of surpassing beauty. He is dear and beloved to his parents. He is dear and beloved to the armed forces. He is astute, competent, and intelligent, able to think issues through as they bear upon the past, future, and present. He thinks: ‘I’m well born … attractive … dear and beloved to my parents … dear and beloved to the armed forces … I’m astute, competent, and intelligent, able to think issues through as they bear upon the past, future, and present. Why shouldn’t I aspire to become a viceroy?’ An anointed aristocratic king’s eldest son with these five factors aspires to become a viceroy. In the same way, a mendicant with five qualities aspires to end the defilements. What five? It’s when a mendicant is ethical, restrained in the monastic code, conducting themselves well and resorting for alms in suitable places. Seeing danger in the slightest fault, they keep the rules they’ve undertaken. They’re very learned, remembering and keeping what they’ve learned. These teachings are good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased, describing a spiritual practice that’s totally full and pure. They are very learned in such teachings, remembering them, reciting them, mentally scrutinizing them, and penetrating them theoretically. Their mind is firmly established in the four kinds of mindfulness meditation. They live with energy roused up for giving up unskillful qualities and embracing skillful qualities. They’re strong, staunchly vigorous, not slacking off when it comes to developing skillful qualities. They’re wise. They have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. They think: ‘I’m ethical … learned … mindful … energetic … wise. I have the wisdom of arising and passing away which is noble, penetrative, and leads to the complete ending of suffering. Why shouldn’t I aspire to end the defilements?’ A mendicant with these five qualities aspires to end the defilements.”
၇။ အပ္ပံသုပတိသုတ္တံ
၁၃၇။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပန္တိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂန္တိ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣတ္ထီ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသာဓိပ္ပါယာ အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပတိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂတိ။ ပုရိသော, ဘိက္ခဝေ, ဣတ္ထာဓိပ္ပါယော အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပတိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂတိ။ စောရော, ဘိက္ခဝေ, အာဒါနာဓိပ္ပါယော အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပတိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂတိ။ ရာဇာ [ရာဇယုတ္တော (ပီ။ က။)], ဘိက္ခဝေ, ရာဇကရဏီယေသု ယုတ္တော အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပတိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂတိ။ ဘိက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ဝိသံယောဂါဓိပ္ပါယော အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပတိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ အပ္ပံ ရတ္တိယာ သုပန္တိ, ဗဟုံ ဇဂ္ဂန္တီ’’တိ။ သတ္တမံ။
၇-အပ္ပံသုပတိသုတ် ၁၃၇။ ရဟန်းတို့ ဤ သူငါးမျိုးတို့သည် ညဥ့်၌ အနည်းငယ်အိပ်ကုန်၏၊ များစွာ နိုးကြားကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ မိန်းမသည် ယောကျာ်း၌ အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ညဥ့်၌ အနည်းငယ်သာ အိပ်၏၊ များစွာနိုးကြား၏။ ရဟန်းတို့ ယောကျာ်းသည် မိန်းမ၌ အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ညဥ့်၌ အနည်းငယ်သာ အိပ်၏၊ များစွာနိုးကြား၏။ ရဟန်းတို့ ခိုးသူသည် ခိုးယူခြင်း၌ အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ညဥ့်၌ အနည်းငယ်သာ အိပ်၏၊ များစွာနိုးကြား၏။ ရဟန်းတို့ မင်းသည် မင်းရေးကိစ္စတို့၌ အားထုတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ညဥ့်၌ အနည်းငယ်သာ အိပ်၏၊ များစွာနိုးကြား၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် (ကိလေသာတို့နှင့်) မစပ်ယှဥ်ရာ (နိဗ္ဗာန်)၌ အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ညဥ့်၌ အနည်းငယ်သာ အိပ်၏၊ များစွာ နိုးကြား၏။ ရဟန်းတို့ ဤ သူငါးမျိုးတို့သည် ညဥ့်၌ အနည်းငယ်သာ အိပ်ကုန်၏၊ များစွာ နိုးကြားကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ သတ္တမသုတ်။
Numbered Discourses 5.137 14. Kings Little Sleep “Mendicants, these five sleep little at night, staying mostly awake. What five? A woman longing for a man. A man longing for a woman. A thief longing for their loot. A king busy with his duties. A mendicant longing for freedom from the yoke. These five sleep little at night, staying mostly awake.”
၈။ ဘတ္တာဒကသုတ္တံ
၁၃၈။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ဘတ္တာဒကော စ ဟောတိ ဩကာသဖရဏော စ လဏ္ဍသာရဏော စ သလာကဂ္ဂါဟီ စ ရညော နာဂေါတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, အက္ခမော သဒ္ဒါနံ, အက္ခမော ဂန္ဓာနံ, အက္ခမော ရသာနံ, အက္ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ဘတ္တာဒကော စ ဩကာသဖရဏော စ လဏ္ဍသာရဏော စ သလာကဂ္ဂါဟီ စ, ရညော နာဂေါတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘတ္တာဒကော စ ဟောတိ, ဩကာသဖရဏော စ မဉ္စပီဌမဒ္ဒနော [ပီဌမဒ္ဒနော (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] စ သလာကဂ္ဂါဟီ စ, ဘိက္ခုတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, အက္ခမော သဒ္ဒါနံ, အက္ခမော ဂန္ဓာနံ, အက္ခမော ရသာနံ, အက္ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။ ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဘတ္တာဒကော စ ဟောတိ ဩကာသဖရဏော စ မဉ္စပီဌမဒ္ဒနော စ သလာကဂ္ဂါဟီ စ, ဘိက္ခုတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ အဋ္ဌမံ။
၈-ဘတ္တာဒကသုတ် ၁၃၈။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် အစာစားတတ်ရုံမျှ နေရာဖြုန်းတီးရုံမျှ ကျင်ကြီးကျင်ငယ်ကျစေရုံမျှ စာရင်းဝင်ရုံမျှ မင်း၏ ဆင်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ရရုံမျှ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည်- အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် အစာစားတတ်ရုံမျှ နေရာ ဖြုန်းတီးရုံမျှကျင်ကြီးကျင်ငယ်ကျစေရုံမျှ စာရင်းဝင်ရုံမျှ မင်း၏ ဆင်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ရရုံမျှ ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆွမ်းစားတတ်ရုံမျှ့နေရာဖြုန်းတီးရုံမျှ ညောင်စောင်းအင်းပျဥ်ကို ဖျက်ဆီးရုံမျှ စာရင်းဝင်ရုံမျှ ရဟန်းဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ရရုံမျှ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်- အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆွမ်းစားတတ်ရုံမျှ နေရာဖြုန်းတီးရုံမျှညောင်စောင်းအင်းပျဥ်ကို ဖျက်ဆီးရုံမျှ စာရင်းဝင်ရုံမျှ ရဟန်းဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ရရုံမျှ ဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ အဋ္ဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.138 14. Kings Eating Food “Mendicants, a royal bull elephant with five factors eats food, takes up space, drops dung, and takes a ticket, yet is still reckoned a royal bull elephant. What five? It’s when a royal bull elephant can’t endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. A royal bull elephant with these five factors eats food, takes up space, drops dung, and takes a ticket, yet is still reckoned a royal bull elephant. In the same way, a mendicant with five qualities eats food, takes up space, tramples beds and chairs, and takes a ticket, yet is still reckoned a mendicant. What five? It’s when a mendicant can’t endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. A mendicant with these five qualities eats food, takes up space, tramples beds and chairs, and takes a ticket, yet is still reckoned a mendicant.”
၉။ အက္ခမသုတ္တံ
၁၃၉။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ န ရာဇာရဟော ဟောတိ န ရာဇဘောဂ္ဂေါ, န ရညော အင်္ဂံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, အက္ခမော သဒ္ဒါနံ, အက္ခမော ဂန္ဓာနံ, အက္ခမော ရသာနံ, အက္ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဟတ္ထိကာယံ ဝါ ဒိသွာ အဿကာယံ ဝါ ဒိသွာ ရထကာယံ ဝါ ဒိသွာ ပတ္တိကာယံ ဝါ ဒိသွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဟတ္ထိသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ အဿသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ရထသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ပတ္တိသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ဘေရိပဏဝသင်္ခတိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ယေ တေ ရညော နာဂါ အဘိဇာတာ သင်္ဂါမာဝစရာ တေသံ မုတ္တကရီသဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ရသာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဧကိဿာ ဝါ တိဏောဒကဒတ္တိယာ ဝိမာနိတော [ဝိဟနီတော (သျာ။), ဝိဟာနိတော (ကတ္ထစိ)] ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ တိဏောဒကဒတ္တီဟိ ဝိမာနိတော သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ရသာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဧကေန ဝါ သရဝေဂေန ဝိဒ္ဓေါ, ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ သရဝေဂေဟိ ဝိဒ္ဓေါ သံသီဒတိ ဝိသီဒတိ, န သန္ထမ္ဘတိ န သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ အက္ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ န ရာဇာရဟော ဟောတိ န ရာဇဘောဂ္ဂေါ န ရညော အင်္ဂံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု န အာဟုနေယျော ဟောတိ န ပါဟုနေယျော န ဒက္ခိဏေယျော န အဉ္ဇလိကရဏီယော န အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, အက္ခမော သဒ္ဒါနံ, အက္ခမော ဂန္ဓာနံ, အက္ခမော ရသာနံ, အက္ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ရဇနီယေ ရူပေ သာရဇ္ဇတိ, န သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရူပါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ ရဇနီယေ သဒ္ဒေ သာရဇ္ဇတိ, န သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ရဇနီယေ ဂန္ဓေ သာရဇ္ဇတိ, န သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရသာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ ရဇနီယေ ရသေ သာရဇ္ဇတိ, န သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ရသာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ ရဇနီယေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ သာရဇ္ဇတိ, န သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အက္ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု န အာဟုနေယျော ဟောတိ န ပါဟုနေယျော န ဒက္ခိဏေယျော န အဉ္ဇလိကရဏီယော န အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။
‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ရူပါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဟတ္ထိကာယံ ဝါ ဒိသွာ အဿကာယံ ဝါ ဒိသွာ ရထကာယံ ဝါ ဒိသွာ ပတ္တိကာယံ ဝါ ဒိသွာ န သံသီဒတိ န ဝိသီဒတိ, သန္ထမ္ဘတိ သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ရူပါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဟတ္ထိသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ အဿသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ရထသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ပတ္တိသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ ဘေရိပဏဝသင်္ခတိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒံ ဝါ သုတွာ န သံသီဒတိ န ဝိသီဒတိ, သန္ထမ္ဘတိ သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ယေ တေ ရညော နာဂါ အဘိဇာတာ သင်္ဂါမာဝစရာ တေသံ မုတ္တကရီသဿ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ န သံသီဒတိ န ဝိသီဒတိ, သန္ထမ္ဘတိ သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ရသာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဧကိဿာ ဝါ တိဏောဒကဒတ္တိယာ ဝိမာနိတော ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ တိဏောဒကဒတ္တီဟိ ဝိမာနိတော န သံသီဒတိ န ဝိသီဒတိ, သန္ထမ္ဘတိ သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ရသာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဧကေန ဝါ သရဝေဂေန ဝိဒ္ဓေါ, ဒွီဟိ ဝါ တီဟိ ဝါ စတူဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ ဝါ သရဝေဂေဟိ ဝိဒ္ဓေါ န သံသီဒတိ န ဝိသီဒတိ, သန္ထမ္ဘတိ သက္ကောတိ သင်္ဂါမံ ဩတရိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ, ခမော သဒ္ဒါနံ, ခမော ဂန္ဓာနံ, ခမော ရသာနံ, ခမော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ရဇနီယေ ရူပေ န သာရဇ္ဇတိ, သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရူပါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ ရဇနီယေ သဒ္ဒေ န သာရဇ္ဇတိ, သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ သဒ္ဒါနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ။ ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ ရဇနီယေ ဂန္ဓေ န သာရဇ္ဇတိ, သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ဂန္ဓာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရသာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ ရဇနီယေ ရသေ န သာရဇ္ဇတိ, သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ရသာနံ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ ရဇနီယေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ န သာရဇ္ဇတိ, သက္ကောတိ စိတ္တံ သမာဒဟိတုံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာနံ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ။ နဝမံ။
၉-အက္ခမသုတ် ၁၃၉။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် မင်းအား မထိိုက်၊ မင်း မသုံးဆောင်အပ်၊ မင်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဟူ၍ ရေတွက်ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ မရောက်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည်- အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (ဤငါးမျိုးတို့တည်း)။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် ဆင်အပေါင်းကို မြင်၍ဖြစ်စေ မြင်းအပေါင်းကို မြင်၍ဖြစ်စေ ရထားအပေါင်းကို မြင်၍ဖြစ်စေ ခြေလျင်သူရဲအပေါင်းကိုမြင်၍ဖြစ်စေ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်ရန် မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၁) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် ဆင်သံကို ကြား၍ ဖြစ်စေမြင်းသံကို ကြား၍ဖြစ်စေ ရထားသံကို ကြား၍ဖြစ်စေ ခြေလျင်သူရဲသံကို ကြား၍ဖြစ်စေ စည်ကြီး သံထက်စည်သံ ခရုသင်းသံ စည်ပုတ်သံ ပဲ့တင်သံကို ကြား၍ဖြစ်စေ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်ရန် မတတ်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၂) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် အမျိုးကောင်းကုန်သောစစ်မြေပြင်၌ ကျက်စားဖူးကုန်သော မင်းစီးဆင်တော်တို့၏ ကျင်ကြီးကျင်ငယ်နံ့ကို နမ်းရှူမိ၍ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်ရန် မတတ်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၃) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အရသာ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် တစ်ရက်မျှ အစာ ရေစာမရသော်လည်းကောင်း နှစ်ရက် သုံးရက် လေးရက် ငါးရက်မျှ အစာရေစာ မရသော်လည်းကောင်းဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှ ဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်ရန် မတတ်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အရသာ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၄) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် တစ်ချောင်းသောမြားအဟုန် စူးဝင်အပ်သည်ဖြစ်စေ နှစ်ချောင်း သုံးချောင်း လေးချောင်း ငါးချောင်းသော မြားအဟုန်တို့စူးဝင်အပ်သည်ဖြစ်စေ ဆုတ်နစ်၏၊ ထိုမှဤမှ ဆုတ်နစ်၏၊ မရပ်တည်နိုင်၊ စစ်မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်ရန်မတတ်နိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၅) ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် မင်းအား မထိိုက်၊ မင်း မသုံးဆောင်အပ်၊ မင်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဟူ၍ ရေတွက်ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ မရောက်။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်ဝေးမှ ဆောင်လာ၍သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်သော အလှူကို မခံထိုက်၊ ဧည့်သည်တို့အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကိုမခံထိုက်၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို မခံထိုက်၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ မထိုက်၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံးလယ်မြေ မဖြစ်။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည်- အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မျက်စိဖြင့် ရူပါရုံကို မြင်၍ တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော ရူပါရုံ၌ အလွန်တပ်မက်၏၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၁) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို ကြား၍ တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော သဒ္ဒါရုံ၌ အလွန်တပ်မက်၏၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၂) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို နမ်းရှူ၍ တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော ဂန္ဓာရုံ၌ အလွန်တပ်မက်၏၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၃) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို လျက်၍ တပ်မက့်ဖွယ်ဖြစ်သော ရသာရုံ၌ အလွန်တပ်မက်၏၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၄) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကိုယ်ဖြင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို တွေ့ထိ၍ တပ်မက်ဖွယ် ဖြစ်သောဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌ အလွန်တပ်မက်၏၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းမခံနိုင်။ (၅) ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်ဝေးမှ ဆောင်လာ၍သော်လည်းပေးလှူပူဇော်သော အလှူကို မခံထိုက်၊ ဧည့်သည်တို့ အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကို မခံထိုက်၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို မခံထိုက်၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ မထိုက်၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေ မဖြစ်။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် မင်းအား ထိုက်၏၊ မင်း သုံးဆောင်အပ်၏၊ မင်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဟူ၍ ရေတွက် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် - အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် ဆင်အပေါင်းကို မြင်၍ဖြစ်စေ မြင်းအပေါင်းကို မြင်၍ဖြစ်စေ ရထားအပေါင်းကို မြင်၍ဖြစ်စေ ခြေလျင်သူရဲအပေါင်းကိုမြင်၍ဖြစ်စေ မဆုတ်နစ်၊ ထိုမှဤမှ မဆုတ်နစ်၊ ရပ်တည်နိုင်၏၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါစွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၁) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် ဆင်သံကို ကြား၍ ဖြစ်စေမြင်းသံကို ကြား၍ဖြစ်စေ ရထားသံကို ကြား၍ဖြစ်စေ ခြေလျင်သူရဲသံကို ကြား၍ဖြစ်စေ စည်ကြီးသံထက်စည်သံ ခရုသင်းသံ စည်ပုတ်သံ ပဲ့တင်သံကို ကြား၍ဖြစ်စေ မဆုတ်နစ်၊ ထိုမှဤမှ မဆုတ်နစ်၊ ရပ်တည်နိုင်၏၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၂) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် အမျိုးကောင်းကုန် သောစစ်မြေပြင်၌ ကျက်စားဖူးကုန်သော မင်းစီးဆင်တို့၏ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်နံ့ကို နမ်းရှူမိ၍ မဆုတ် နစ်၊ ထိုမှဤမှ မဆုတ်နစ်၊ ရပ်တည်နိုင်၏၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၃) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အရသာ ‘ရသာရုံ’တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် တစ်ရက်မျှ အစာ ရေစာ့မရသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်ရက် သုံးရက် လေးရက် ငါးရက်မျှ အစာရေစာ မရသော်လည်းကောင်းမဆုတ်နစ်၊ ထိုမှဤမှ မဆုတ်နစ်၊ ရပ်တည်နိုင်၏၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၄) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ သွားသည်ရှိသော် တစ်ချောင်းသော မြားအဟုန် စူးဝင်အပ်သည်ဖြစ်စေ နှစ်ချောင်း သုံးချောင်း လေးချောင်း ငါးချောင်းသော မြားအဟုန်တို့စူးဝင်အပ်သည်ဖြစ်စေ မဆုတ်နစ်၊ ထိုမှဤမှ မဆုတ်နစ်၊ ရပ်တည်နိုင်၏၊ စစ်မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းခြင်းငှါစွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၅) ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် မင်းအားထိုက်၏၊ မင်း သုံးဆောင်အပ်၏၊ မင်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဟူ၍ ရေတွက် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရား ငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်ဝေးမှ ဆောင်လာ၍သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ ဧည့်သည်တို့ အလို့ငှါ စီမံထားသောဝတ္ထုကို ခံထိုက်၏၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ ထိုက်၏၊ သတ္တဝါ အပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေ ဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မျက်စိဖြင့် အဆင်း‘ရူပါရုံ’ကို မြင်၍ တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော ရူပါရုံ၌ မတပ်မက်၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၁) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ကို ကြား၍ တပ်မက်ဖွယ် ဖြစ်သောသဒ္ဒါရုံ၌ မတပ်မက်၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ တို့ကို ကြား၍ သည်းခံနိုင်၏။ (၂) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ကို နမ်းရှူ၍ တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော ဂန္ဓာရုံ၌ မတပ်မက်၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၃) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အရသာ ‘ရသာရုံ’တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ကို လျက်၍ တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော ရသာရုံ၌ မတပ်မက်၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အရသာ ‘ရသာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၄) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ကိုယ်ဖြင့် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ကို တွေ့ထိ၍တပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၌ မတပ်မက်၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် အတွေ့ အထိ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ (၅) ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်ဝေးမှ ဆောင်လာ၍သော်လည်းပေးလှူပူဇော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ ဧည့်သည်တို့ အလို့ငှါ စီမံထားသော ဝတ္ထုကို ခံထိုက်၏၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ ထိုက်၏၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်၏ဟု (မိန့်တောာ်မူ၏)။ နဝမသုတ်။
Numbered Discourses 5.139 14. Kings Cannot Endure “Mendicants, a royal bull elephant with five factors is not worthy of a king, not fit to serve a king, and is not reckoned a factor of kingship. What five? It’s when a royal bull elephant can’t endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. And how is it that a royal bull elephant can’t endure sights? It’s when a royal bull elephant gone to battle falters and founders at the sight of a division of elephants, of cavalry, of chariots, or of infantry. It doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. That’s how a royal bull elephant can’t endure sights. And how is it that a royal bull elephant can’t endure sounds? It’s when a royal bull elephant gone to battle falters and founders at the sound of a division of elephants, of cavalry, of chariots, or of infantry, or the thunder of the drums, kettledrums, horns, and cymbals. It doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. That’s how a royal bull elephant can’t endure sounds. And how is it that a royal bull elephant can’t endure smells? It’s when a royal bull elephant gone to battle falters and founders when it smells the odor of the feces and urine of battle-hardened, pedigree royal bull elephants. It doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. That’s how a royal bull elephant can’t endure smells. And how is it that a royal bull elephant can’t endure tastes? It’s when a royal bull elephant gone to battle falters and founders when it misses a meal of grass and water, or it misses two, three, four, or five meals. It doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. That’s how a royal bull elephant can’t endure tastes. And how is it that a royal bull elephant can’t endure touches? It’s when a royal bull elephant gone to battle falters and founders when struck by a swift arrow, or by two, three, four, or five swift arrows. It doesn’t stay firm, and fails to plunge into battle. That’s how a royal bull elephant can’t endure touches. A royal bull elephant with these five factors is not worthy of a king, not fit to serve a king, and is not reckoned a factor of kingship. In the same way, a mendicant with five qualities is not worthy of offerings dedicated to the gods, not worthy of hospitality, not worthy of a religious donation, not worthy of veneration with cupped palms, and is not the supreme field of merit for the world. What five? It’s when a mendicant can’t endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. And how is it that a mendicant can’t endure sights? It’s when a mendicant, seeing a sight with their eyes, is aroused by a desirable sight, so is not able to still the mind. That’s how a mendicant can’t endure sights. And how is it that a mendicant can’t endure sounds? It’s when a mendicant, hearing a sound with their ears, is aroused by a desirable sound, so is not able to still the mind. That’s how a mendicant can’t endure sounds. And how is it that a mendicant can’t endure smells? It’s when a mendicant, smelling an odor with their nose, is aroused by a desirable smell, so is not able to still the mind. That’s how a mendicant can’t endure smells. And how is it that a mendicant can’t endure tastes? It’s when a mendicant, tasting a flavor with their tongue, is aroused by desirable tastes, so is not able to still the mind. That’s how a mendicant can’t endure tastes. And how is it that a mendicant can’t endure touches? It’s when a mendicant, encountering a touch with their body, is aroused by a desirable touch, so is not able to still the mind. That’s how a mendicant can’t endure touches. A mendicant with these five qualities is not worthy of offerings dedicated to the gods, not worthy of hospitality, not worthy of a religious donation, not worthy of veneration with cupped palms, and is not the supreme field of merit for the world. A royal bull elephant with five factors is worthy of a king, fit to serve a king, and is reckoned a factor of kingship. What five? It’s when a royal bull elephant can endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. And how is it that a royal bull elephant can endure sights? It’s when a royal bull elephant gone to battle does not falter or founder at the sight of a division of elephants, of cavalry, of chariots, or of infantry. It stays firm, and plunges into battle. That’s how a royal bull elephant can endure sights. And how is it that a royal bull elephant can endure sounds? It’s when a royal bull elephant does not falter or founder at the sound of a division of elephants, of cavalry, of chariots, or of infantry, or the thunder of the drums, kettledrums, horns, and cymbals. It stays firm, and plunges into battle. That’s how a royal bull elephant can endure sounds. And how is it that a royal bull elephant can endure smells? It’s when a royal bull elephant gone to battle does not falter or founder when it smells the odor of the feces and urine of battle-hardened, pedigree royal bull elephants. It stays firm, and plunges into battle. That’s how a royal bull elephant can endure smells. And how is it that a royal bull elephant can endure tastes? It’s when a royal bull elephant gone to battle does not falter or founder when it misses a meal of grass and water, or it misses two, three, four, or five meals. It stays firm, and plunges into battle. That’s how a royal bull elephant can endure tastes. And how is it that a royal bull elephant can endure touches? It’s when a royal bull elephant gone to battle does not falter or founder when struck by a swift arrow, or by two, three, four, or five swift arrows. It stays firm, and plunges into battle. That’s how a royal bull elephant can endure touches. A royal bull elephant with these five factors is worthy of a king, fit to serve a king, and is reckoned a factor of kingship. In the same way, a mendicant with five qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world. What five? It’s when a mendicant can endure sights, sounds, smells, tastes, and touches. And how is it that a mendicant can endure sights? It’s when a mendicant, seeing a sight with their eyes, is not aroused by a desirable sight, so is able to still the mind. That’s how a mendicant can endure sights. And how is it that a mendicant can endure sounds? It’s when a mendicant, hearing a sound with their ears, is not aroused by desirable sounds, so is able to still the mind. That’s how a mendicant can endure sounds. And how is it that a mendicant can endure smells? It’s when a mendicant, smelling an odor with their nose, is not aroused by a desirable smell, so is able to still the mind. That’s how a mendicant can endure smells. And how is it that a mendicant can endure tastes? It’s when a mendicant, tasting a flavor with their tongue, is not aroused by desirable tastes, so is able to still the mind. That’s how a mendicant can endure tastes. And how is it that a mendicant can endure touches? It’s when a mendicant, encountering a touch with their body, is not aroused by a desirable touch, so is able to still the mind. That’s how a mendicant can endure touches. A mendicant with these five qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world.”
၁၀။ သောတသုတ္တံ
၁၄၀။ ‘‘ပဉ္စဟိ, ဘိက္ခဝေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သောတာ စ ဟောတိ, ဟန္တာ စ, ရက္ခိတာ စ, ခန္တာ စ, ဂန္တာ စ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သောတာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ယမေနံ ဟတ္ထိဒမ္မသာရထိ [ဟတ္ထိဒမ္မသာရထီ (သီ။)] ကာရဏံ ကာရေတိ – ယဒိ ဝါ ကတပုဗ္ဗံ ယဒိ ဝါ အကတပုဗ္ဗံ – တံ အဋ္ဌိံ ကတွာ [အဋ္ဌိကတွာ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။) အ။ နိ။ ၄။၁၁၄] မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသာ [သဗ္ဗစေတသာ (?)] သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော သုဏာတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သောတာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ဟန္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ဟတ္ထိမ္ပိ ဟနတိ [ဟန္တိ (သီ။ ပီ။)], ဟတ္ထာရုဟမ္ပိ ဟနတိ, အဿမ္ပိ ဟနတိ, အဿာရုဟမ္ပိ ဟနတိ, ရထမ္ပိ ဟနတိ, ရထိကမ္ပိ [ရထာရုဟမ္ပိ (ပီ။)] ဟနတိ, ပတ္တိကမ္ပိ ဟနတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ဟန္တာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ရက္ခိတာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ရက္ခတိ ပုရိမံ ကာယံ, ရက္ခတိ ပစ္ဆိမံ ကာယံ, ရက္ခတိ ပုရိမေ ပါဒေ, ရက္ခတိ ပစ္ဆိမေ ပါဒေ, ရက္ခတိ သီသံ, ရက္ခတိ ကဏ္ဏေ, ရက္ခတိ ဒန္တေ, ရက္ခတိ သောဏ္ဍံ, ရက္ခတိ ဝါလဓိံ, ရက္ခတိ ဟတ္ထာရုဟံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ရက္ခိတာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခန္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ သင်္ဂါမဂတော ခမော ဟောတိ သတ္တိပ္ပဟာရာနံ အသိပ္ပဟာရာနံ ဥသုပ္ပဟာရာနံ ဖရသုပ္ပဟာရာနံ ဘေရိပဏဝသင်္ခတိဏဝနိန္နာဒသဒ္ဒါနံ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ခန္တာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ဂန္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ယမေနံ ဟတ္ထိဒမ္မသာရထိ ဒိသံ ပေသေတိ – ယဒိ ဝါ ဂတပုဗ္ဗံ ယဒိ ဝါ အဂတပုဗ္ဗံ – တံ ခိပ္ပမေဝ ဂန္တာ ဟောတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရညော နာဂေါ ဂန္တာ ဟောတိ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ရညော နာဂေါ ရာဇာရဟော ဟောတိ ရာဇဘောဂ္ဂေါ, ရညော အင်္ဂံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ။
‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ။ ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတာ စ ဟောတိ, ဟန္တာ စ, ရက္ခိတာ စ, ခန္တာ စ, ဂန္တာ စ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု တထာဂတပ္ပဝေဒိတေ ဓမ္မဝိနယေ ဒေသိယမာနေ အဋ္ဌိံကတွာ မနသိ ကတွာ သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ ဩဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သောတာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဟန္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ, ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ (ဟနတိ) [( ) နတ္ထိ သီ။ ပီ။ ပေါတ္ထကေသု အ။ နိ။ ၄။၁၁၄] ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ…ပေ… ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ…ပေ… ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ, ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ (ဟနတိ) [( ) နတ္ထိ သီ။ ပီ။ ပေါတ္ထကေသု အ။ နိ။ ၄။၁၁၄] ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဟန္တာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရက္ခိတာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ… ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ… ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ… ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ… မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ။ ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ သံဝရာယ ပဋိပဇ္ဇတိ၊ ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ရက္ခိတာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခန္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿ ဇိဃစ္ဆာယ ပိပါသာယ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသ [… သိရိံသပ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ပသမ္ဖဿာနံ၊ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ ဥပ္ပန္နာနံ သာရီရိကာနံ ဝေဒနာနံ ဒုက္ခာနံ တိဗ္ဗာနံ ခရာနံ ကဋုကာနံ အသာတာနံ အမနာပါနံ ပါဏဟရာနံ အဓိဝါသကဇာတိကော ဟောတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ခန္တာ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂန္တာ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယာ သာ ဒိသာ အဂတပုဗ္ဗာ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ, ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, တံ ခိပ္ပညေဝ ဂန္တာ ဟောတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂန္တာ ဟောတိ။
‘‘ဣမေဟိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဟုနေယျော ဟောတိ…ပေ… အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ။ ဒသမံ။
ရာဇဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။
တဿုဒ္ဒါနံ –
စက္ကာနုဝတ္တနာ ရာဇာ, ယဿံဒိသံ ဒွေ စေဝ ပတ္ထနာ၊
အပ္ပံသုပတိ ဘတ္တာဒေါ, အက္ခမော စ သောတေန စာတိ။
၁၀-သောတသုတ် ၁၄၀။ ရဟန်းတို့ အင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် မင်းအား ထိုက်၏၊ မင်းသုံးဆောင် အပ်၏၊ မင်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဟူ၍ ရေတွက် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် - နာယူတတ်၏။ သတ်ဖြတ်တတ်၏။ စောင့်ရှောက်တတ်၏။သည်းခံတတ်၏။ သွားတတ်၏ (ဤငါးမျိုးတို့တည်း)။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် နာယူတတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် ပြုလုပ်ဖူးသည်ဖြစ်စေ မပြုလုပ်ဖူးသည်ဖြစ်စေ ဆင်ထိန်းစေခိုင်းသော အမှုကိစ္စကို ရိုသေလေးစား နှလုံးထား၍ စိတ်အားထက်သန်စွာ နားစိုက်လျက် နာယူ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် နာယူတတ်၏။ (၁) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် သတ်ဖြတ်တတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် ဆင်ကိုလည်း သတ်တတ်၏၊ ဆင်စီးသူရဲကိုလည်း သတ်တတ်၏၊ မြင်းကိုလည်း သတ်တတ်၏၊ မြင်းစီးသူရဲကိုလည်း သတ်တတ်၏၊ ရထားကိုလည်း ဖျက်ဆီးတတ်၏၊ ရထားစီးသူရဲကိုလည်း သတ်တတ်၏၊ ခြေလျင်သူရဲကိုလည်းသတ်တတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် သတ်ဖြတ်တတ်၏။ (၂) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည်စောင့်ရှောက်တတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် ရှေ့ပိုင်းကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ နောက်ပိုင်းကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ရှေ့ခြေတို့ကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ နောက်ခြေတို့ကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ဦးခေါင်းကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ နားတို့ကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ အစွယ်တို့ကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ နှာမောင်းကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ အမြီးကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ဆင်စီးသူရဲကိုစောင့်ရှောက်တတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည်စောင့်ရှောက်တတ်၏။ (၃) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် သည်းခံတတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် လှံဖြင့် ထိုးခြင့်းသန်လျက်ဖြင့် ခုတ်ခြင်း မြားဖြင့် ပစ်ခြင်း ပုဆိန်ဖြင့် ပေါက်ခြင်းတို့ကို သည်းခံနိုင်၏၊ စည်ကြီးသံထက်စည်သံ ခရုသင်းသံ စည်ပုတ်သံ ပဲ့တင်သံတို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် သည်းခံတတ်၏။ (၄) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် သွားတတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ မင်း၏ ဆင်သည် သွားရောက်ဖူးသည်ဖြစ်စေ မသွားရောက်ဖူးသည်ဖြစ်စေဆင်ထိန်းစေလွှတ်ရာအရပ်သို့ လျင်မြန်စွာ သွားတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် မင်း၏ ဆင်သည် သွားတတ်၏။ (၅) ရဟန်းတို့ ဤအင်္ဂါငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် မင်းအား ထိုက်၏၊ မင်း သုံးဆောင်အပ်၏၊ မင်း၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဟူ၍ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်ဝေးမှ ဆောင်လာ၍သော်လည်း ပေးလှူပူဇော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ ဧည့်သည်တို့ အလို့ငှါ စီမံထားသောဝတ္ထုကို ခံထိုက်၏၊ တမလွန်အတွက် ရည်မျှော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏၊ လက်အုပ်ချီခြင်းငှါ ထိုက်၏၊ သတ္တဝါ အပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် - နာယူတတ်၏။ သတ်ဖြတ်တတ်၏။ စောင့်ရှောက်တတ်၏။သည်းခံတတ်၏။ သွားတတ်၏ (ဤငါးမျိုးတို့တည်း)။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် နာယူတတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရား သိတော်မူပြီးသော ဓမ္မဝိနယကိုဟောကြားသည်ရှိသော် ရိုသေလေးစား နှလုံးထား၍ စိတ်အားထက်သန်စွာ နားစိုက်လျက် နာယူတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် နာယူတတ်၏။ (၁) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် သတ်ဖြတ်တတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကာမဝိတက်ကို သည်းမခံ၊ ပယ်စွန့်၏၊ ပယ်ဖျောက်၏၊ ဖျက်ဆီး၏၊ ကင်းအောင်ပြု၏၊ တဖန် မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ရောက်စေ၏။ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဗျာပါဒဝိတက်ကို။ပ။ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိဟိံသာဝိတက်ကို။ပ။ ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်လတ္တံ့သော အကုသိုလ်တရားယုတ်တို့ကို သည်းမခံ၊ ပယ်စွန့်၏၊ ပယ်ဖျောက်၏၊ ဖျက်ဆီး၏၊ ကင်းအောင် ပြု၏၊ တဖန် မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသို့ ရောက်စေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် သတ်ဖြတ်တတ်၏။ (၂) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည်စောင့်ရှောက်တတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် မျက်စိဖြင့် အဆင်း ‘ရူပါရုံ’ ကို မြင်သော် (မိန်းမယောကျာ်း စသော) သဏ္ဌာန်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော အင်္ဂါ ပြုံးဟန် ရယ်ဟန် စသောအမူအရာ) အမှတ် လက္ခဏာကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (အကယ်၍) စက္ခုန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲနေလျှင်ယင်း (စက္ခုန္ဒြေကို မစောင်စည်းခြင်းဟူသော) အကြောင်းကြောင့် မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် ထိုမစောင့်စည်းသူကိုလိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန် ရာ၏၊ (ထို့ကြောင့် ရဟန်းသည်) ထိုစက္ခုန္ဒြေကိုစောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ စက္ခုန္ဒြေကိုစောင့်စည်း၏၊ စက္ခုန္ဒြေ၌စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ နားဖြင့် အသံ ‘သဒ္ဒါရုံ’ကို ကြားသော်။ နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့ ‘ဂန္ဓာရုံ’ ကို နံသော်။ လျှာဖြင့် အရသာ ‘ရသာရုံ’ ကို လျက်သော်။ ကိုယ်ဖြင့် အတွေ့ ‘ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ’ ကို တွေ့ထိသော်။ စိတ်ဖြင့် သဘောတရား ‘ဓမ္မာရုံ’ ကို သိသော် (မိန်းမ ယောကျာ်း စသော) သဏ္ဌာန်နိမိတ်ကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (လက်ခြေစသော အင်္ဂါပြုံးဟန် ရယ်ဟန် စသော အမူအရာ) အမှတ်လက္ခဏာကို စွဲယူလေ့မရှိ၊ (အကယ်၍) မနိန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲ နေလျှင် ယင်း (မနိန္ဒြေကို မစောင့်စည်းခြင်းဟူသော) အကြောင်းကြောင့် မက်မောခြင်း ‘အဘိဇ္ဈာ’နှလုံးမသာခြင်း ‘ဒေါမနဿ’ဟူသော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် ထိုမစောင့်စည်းသူကိုလိုက်၍ နှိပ်စက်ကုန်ရာ၏၊ (ထို့ကြောင့် ရဟန်းသည်) ထိုမနိန္ဒြေကိုစောင့်စည်းခြင်းငှါ ကျင့်၏၊ မနိန္ဒြေကိုစောင့်စည်း၏၊ မနိန္ဒြေ၌စောင့်စည်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည်စောင့်ရှောက်တတ်၏။ (၃) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် သည်းခံတတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤလောက၌ ရဟန်းသည် အချမ်း အပူ ဆာလောင်ခြင်း မွတ်သိပ်ခြင်း မှက် ခြင် လေ နေပူမြွေ ကင်းသန်း တို့၏ အတွေ့တို့ကိုလည်းကောင်း၊ မကောင်းသဖြင့် ဆိုအပ်ကုန် မကောင်းသဖြင့်ရောက်လာကုန်သော စကားတို့ကိုလည်းကောင်း သည်းခံနိုင်၏၊ ကိုယ်၌ ဖြစ်သော ပြင်းထန် ကြမ်းကြုတ်စပ်ရှား ကျင်နာ မသာယာဖွယ် မနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သော သေလောက်သော ဆင်းရဲဝေဒနာတို့ကိုသည်းခံခြင်း သဘောရှိ၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် သည်းခံတတ်၏။ (၄) ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ရဟန်းသည် သွားတတ်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဤရှည်စွာသော သံသရာခရီးဖြင့် မရောက်ဖူးသေးသောအရပ်ဖြစ်သည့် အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အလုံးစုံသော ဥပဓိတို့ကို စွန့်ရာ တဏှာ၏ကုန်ရာ တပ်ခြင်းကင်းရာ ချုပ်ရာ ငြိမ်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ လျင်မြန်စွာသာလျှင် သွားတတ်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ရဟန်းသည် သွားတတ်၏။ (၅) ရဟန်းတို့ ဤတရားငါးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အရပ်ဝေးမှ ဆောင်လာ၍သော်လည်းပေးလှူပူဇော်သော အလှူကို ခံထိုက်၏။ပ။ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ကောင်းမှုပြုရန် အမြတ်ဆုံး လယ်မြေဖြစ်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒသမသုတ်။ လေးခုမြောက် ရာဇဝဂ် ပြီး၏။ (၁၅) ၅-တိကဏ္ဍကီဝဂ် ၁-အဝဇာနာတိသုတ်
Numbered Discourses 5.140 14. Kings A Listener “Mendicants, a royal bull elephant with five factors is worthy of a king, fit to serve a king, and is reckoned a factor of kingship. What five? A royal bull elephant listens, destroys, protects, endures, and goes fast. And how does a royal bull elephant listen? It’s when a royal bull elephant pays attention, applies the mind, concentrates wholeheartedly, and actively listens to whatever task the elephant trainer has it do, whether or not it has done it before. That’s how a royal bull elephant listens. And how does a royal bull elephant destroy? It’s when a royal bull elephant in battle destroys elephants with their riders, horses with their riders, chariots and charioteers, and foot soldiers. That’s how a royal bull elephant destroys. And how does a royal bull elephant protect? It’s when a royal bull elephant in battle protects its fore-quarters and hind-quarters, its fore-feet and hind-feet, and its head, ears, tusks, trunk, tail, and rider. That’s how a royal bull elephant protects. And how does a royal bull elephant endure? It’s when a royal bull elephant in battle endures being struck by spears, swords, arrows, and axes; it endures the thunder of the drums, kettledrums, horns, and cymbals. That’s how a royal bull elephant endures. And how does a royal bull elephant go fast? It’s when a royal bull elephant swiftly goes in whatever direction the elephant trainer sends it, whether or not it has been there before. That’s how a royal bull elephant goes fast. A royal bull elephant with these five factors is worthy of a king, fit to serve a king, and is reckoned a factor of kingship. In the same way, a mendicant with five qualities is worthy of offerings dedicated to the gods, worthy of hospitality, worthy of a religious donation, worthy of veneration with cupped palms, and is the supreme field of merit for the world. What five? A mendicant listens, destroys, protects, endures, and goes fast. And how does a mendicant listen? It’s when a mendicant pays attention, applies the mind, concentrates wholeheartedly, and actively listens when the teaching and training proclaimed by a Realized One is being taught. That’s how a mendicant listens. And how does a mendicant destroy? It’s when a mendicant doesn’t tolerate a sensual, malicious, or cruel thought. They don’t tolerate any bad, unskillful qualities that have arisen, but give them up, dispel them, calm them, eliminate them, and obliterate them. That’s how a mendicant destroys. And how does a mendicant protect? When a mendicant sees a sight with the eyes, they don’t get caught up in the features and details. If the faculty of sight were left unrestrained, bad unskillful qualities of covetousness and displeasure would become overwhelming. For this reason, they practice restraint, protecting the faculty of sight, and achieving its restraint. Hearing a sound with their ears … Smelling an odor with their nose … Tasting a flavor with their tongue … Encountering a touch with their body … Knowing an idea with their mind, they don’t get caught up in the features and details. If the faculty of mind were left unrestrained, bad unskillful qualities of covetousness and displeasure would become overwhelming. For this reason, they practice restraint, protecting the faculty of mind, and achieving its restraint. That’s how a mendicant protects. And how does a mendicant endure? It’s when a mendicant endures cold, heat, hunger, and thirst; the touch of flies, mosquitoes, wind, sun, and reptiles; rude and unwelcome criticism; and puts up with physical pain—sharp, severe, acute, unpleasant, disagreeable, and life-threatening. That’s how a mendicant endures. And how does a mendicant go fast? It’s when a mendicant swiftly goes in the direction they’ve never gone before in all this long time; that is, the stilling of all activities, the letting go of all attachments, the ending of craving, fading away, cessation, extinguishment. That’s how a mendicant goes fast. A mendicant with these five qualities … is the supreme field of merit for the world.”
(၁၅) ၅။ တိကဏ္ဍကီဝဂ္ဂေါ
၁။ အဝဇာနာတိသုတ္တံ
၁၄၁။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဒတွာ အဝဇာနာတိ, သံဝါသေန အဝဇာနာတိ, အာဓေယျမုခေါ [အာဒိယျမုခေါ (သီ။), အာဒေယျမုခေါ (သျာ။ ကံ။), အာဒိယမုခေါ (ပီ။) အဋ္ဌကထာယ ပဌမသံဝဏ္ဏနာနုရူပံ။ ပု။ ပ။ ၁၉၃ ပဿိတဗ္ဗံ] ဟောတိ, လောလော ဟောတိ, မန္ဒော မောမူဟော ဟောတိ [မန္ဒော ဟောတိ မောမူဟော (သီ။)]။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဒတွာ အဝဇာနာတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ပုဂ္ဂလဿ ဒေတိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ။ တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ဒေမိ၊ အယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’တိ။ တမေနံ ဒတွာ အဝဇာနာတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ဒတွာ အဝဇာနာတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော သံဝါသေန အဝဇာနာတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော ပုဂ္ဂလေန သဒ္ဓိံ သံဝသတိ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ဝဿာနိ။ တမေနံ သံဝါသေန အဝဇာနာတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော သံဝါသေန အဝဇာနာတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော အာဓေယျမုခေါ ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ပရဿ ဝဏ္ဏေ ဝါ အဝဏ္ဏေ ဝါ ဘာသိယမာနေ တံ ခိပ္ပညေဝ အဓိမုစ္စိတာ [အဓိမုစ္စိတော (သျာ။)] ဟောတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော အာဓေယျမုခေါ ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော လောလော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဣတ္တရသဒ္ဓေါ ဟောတိ ဣတ္တရဘတ္တီ ဣတ္တရပေမော ဣတ္တရပ္ပသာဒေါ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော လောလော ဟောတိ။
‘‘ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော မန္ဒော မောမူဟော ဟောတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ကုသလာကုသလေ ဓမ္မေ န ဇာနာတိ, သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေ ဓမ္မေ န ဇာနာတိ, ဟီနပ္ပဏီတေ ဓမ္မေ န ဇာနာတိ, ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေ ဓမ္မေ န ဇာနာတိ။ ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလော မန္ဒော မောမူဟော ဟောတိ။ ဣမေ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ။ ပဌမံ။
၁၄၁။ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ထင်ရှားရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ပေးပြီး၍ မထီမဲ့မြင် ပြု၏။ အတူပေါင်းသင်းခြင်းဖြင့် မထီမဲ့မြင် ပြု၏။ (ပြောလာသမျှ စကားကို ယုံကြည်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်) ခံယူရန် ထားအပ်သော နှုတ်ရှိ၏။ လျှပ်ပေါ်လော်လည်၏။ နုန့်နှေး တွေဝေ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေးပြီး၍ မထီမဲ့မြင် ပြုသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအား သင်္ကန်း ဆွမ်း ကျောင်း သူနာ၏အထောက်အပံ့ ဆေးအသုံးအဆောင်ကို ပေး၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား- “ငါသည် ပေးရ၏၊ ဤသူသည်ကား ခံယူ၏”ဟု သဘောပိုက်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ပေးပြီး၍ မထီမဲ့မြင်ပြု၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပေးပြီး၍ မထီမဲ့မြင် ပြု၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတူပေါင်းသင်းခြင်းဖြင့် မထီမဲ့မြင် ပြုသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးနှင့် နှစ်နှစ်ဖြစ်စေ သုံးနှစ်ဖြစ်စေ အတူပေါင်းသင်းနေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အတူပေါင်းသင်းခြင်းဖြင့် မထီမဲ့မြင် ပြု၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အတူပေါင်းသင်းခြင်းဖြင့် မထီမဲ့မြင်ပြု၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် (ပြောလာသမျှ စကားကို ယုံကြည်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်) ခံယူရန်ထားအပ်သော နှုတ်ရှိသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် သူတစ်ပါးက ချီးမွမ်းမှု ကဲ့ရဲ့မှုကိုပြောဆိုလာသည်ရှိသော် ထိုပြောလာသမျှ စကားကို လျင်မြန်စွာသာလျှင် ယုံကြည်သက်ဝင်၏။ ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် (ပြောလာသမျှ စကားကို ယုံကြည်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်) ခံယူရန်ထားအပ်သော နှုတ်ရှိ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျှပ်ပေါ်လော်လည်သနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ နည်းပါး၏၊ ဆည်းကပ်မှုနည်းပါး၏၊ ချစ်ခင်မှု နည်းပါး၏၊ ကြည်ညိုမှု နည်းပါး၏။ ရဟန်းတို့ ဤ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် လျှပ်ပေါ်လော်လည်၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်သို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် နုန့်နှေး တွေဝေသနည်း။ ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရားတို့ကို မသိ၊ အပြစ်ရှိသော တရား အပြစ်မရှိသော တရားတို့ကို မသိ၊ ယုတ်သောတရား မြတ်သောတရားတို့ကိုမသိ၊ မည်းညစ်သော အဖို့ရှိသောတရား ဖြူစင်သော အဖို့ရှိသောတရားတို့ကို မသိ၊ ရဟန်းတို့ဤသို့လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် နုံ့နှေး တွေဝေ၏။ ရဟန်းတို့ ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ပဌမသုတ်။
Numbered Discourses 5.141 15. At Tikaṇḍakī Scorn “Mendicants, these five individuals are found in the world. What five? One gives then scorns, one lives together then scorns, one is gullible for gossip, one is impulsive, and one is dull and stupid. And how does an individual give then scorn? It’s when an individual gives an individual robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick. They think: ‘I give; this one receives.’ They give to them, then they scorn them. That’s how an individual gives then scorns. And how does an individual live together then scorn? It’s when an individual lives with someone else for two or three years. They live together with them, then they scorn them. That’s how an individual lives together then scorns. And how is an individual gullible for gossip? It’s when they’re very quick to believe what a certain individual says in praise or criticism of another. That’s how an individual is gullible for gossip. And how is an individual impulsive? It’s when a certain individual is fickle in faith, devotion, fondness, and confidence. That’s how an individual is impulsive. And how is an individual dull and stupid? It’s when they don’t know the difference between qualities that are skillful and unskillful, blameworthy and blameless, inferior and superior, and those with a portion of dark or bright. That’s how an individual is dull and stupid. These are the five individuals found in the world.”
၂။ အာရဘတိသုတ္တံ
၁၄၂။ ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အာရဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတိ၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။
[ပု။ ပ။ ၁၉၁] ‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အာရဘတိ, န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။
‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န အာရဘတိ, ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။
‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န အာရဘတိ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။
‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န အာရဘတိ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ၊ တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။
‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အာရဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတိ, တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ, သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အာယသ္မတော ခေါ အာရမ္ဘဇာ [အာရဗ္ဘဇာ (ပီ။ က။), အာရဘဇာ (သျာ။ ကံ။)] အာသဝါ သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဝိပ္ပဋိသာရဇာ အာသဝါ ပဝဍ္ဎန္တိ [သံဝဍ္ဎန္တိ (က။)], သာဓု ဝတာယသ္မာ အာရမ္ဘဇေ အာသဝေ ပဟာယ ဝိပ္ပဋိသာရဇေ အာသဝေ ပဋိဝိနောဒေတွာ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝေတု [ဘာဝေတုံ (သီ။ ပီ။)]၊ ဧဝမာယသ္မာ အမုနာ ပဉ္စမေန ပုဂ္ဂလေန သမသမော ဘဝိဿတီ’’’တိ။
‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော အာရဘတိ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ, တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ, သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အာယသ္မတော ခေါ အာရမ္ဘဇာ အာသဝါ သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဝိပ္ပဋိသာရဇာ အာသဝါ န ပဝဍ္ဎန္တိ, သာဓု ဝတာယသ္မာ အာရမ္ဘဇေ အာသဝေ ပဟာယ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝေတု၊ ဧဝမာယသ္မာ အမုနာ ပဉ္စမေန ပုဂ္ဂလေန သမသမော ဘဝိဿတီ’’’တိ။
‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော န အာရဘတိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ, တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ, သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အာယသ္မတော ခေါ အာရမ္ဘဇာ အာသဝါ န သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဝိပ္ပဋိသာရဇာ အာသဝါ ပဝဍ္ဎန္တိ, သာဓု ဝတာယသ္မာ ဝိပ္ပဋိသာရဇေ အာသဝေ ပဋိဝိနောဒေတွာ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝေတု၊ ဧဝမာယသ္မာ အမုနာ ပဉ္စမေန ပုဂ္ဂလေန သမသမော ဘဝိဿတီ’’’ တိ။
‘‘တတြ, ဘိက္ခဝေ, ယွာယံ ပုဂ္ဂလော န အာရဘတိ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ, တဉ္စ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ ယတ္ထဿ တေ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တိ, သော ဧဝမဿ ဝစနီယော – ‘အာယသ္မတော ခေါ အာရမ္ဘဇာ အာသဝါ န သံဝိဇ္ဇန္တိ, ဝိပ္ပဋိသာရဇာ အာသဝါ န ပဝဍ္ဎန္တိ, သာဓု ဝတာယသ္မာ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝေတု၊ ဧဝမာယသ္မာ အမုနာ ပဉ္စမေန ပုဂ္ဂလေန သမသမော ဘဝိဿတီ’’’တိ။
‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဣမေ စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ အမုနာ ပဉ္စမေန ပုဂ္ဂလေန ဧဝံ ဩဝဒိယမာနာ ဧဝံ အနုသာသိယမာနာ အနုပုဗ္ဗေန အာသဝါနံ ခယံ ပါပုဏန္တီ’’တိ [ပု။ ပ။ ၁၉၁]။ ဒုတိယံ။
၂-အာရဘတိသုတ် ၁၄၂။ ရဟန်းတို့ လောက၌ ဤပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့သည် ထင်ရှားရှိကုန်၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်ကိုလည်း လွန်ကျူး၏၊ နှလုံးမသာခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာလွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ (၁) ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်ကို လွန်ကျူး၏၊ နှလုံးမသာခြင်းကား မဖြစ်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ (၂) ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်ကို မလွန်ကျူး၊ နှလုံးမသာခြင်း ကားဖြစ်၏၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ (၃) ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်ကိုလည်း မလွန်ကျူး၊ နှလုံးမသာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ။ (၄) ရဟန်းတို့ ဤသာသနာတော်၌ အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာပတ်ကိုလည်း မလွန်ကျူး၊ နှလုံးမသာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ (၅) ရဟန်းတို့ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် အာပတ်ကိုလည်း လွန်ကျူး၍ နှလုံးမသာခြင်းလည်း ဖြစ်သည့် ပြင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤသို့ ပြောဆိုရာ၏ - “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ ရှိကုန်၏၊ နှလုံးမသာမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ တိုးပွါးကုန်၏၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် အာပတ်ကို လွန်ကျူးမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်၍ နှလုံးမသာမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သောအာသဝေါတရားတို့ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီးလျှင် (ဝိပဿနာ) စိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ (ဝိပဿနာ) ပညာကိုလည်းကောင်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ဤမည်သော ငါးယောက်မြောက် (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ဂုဏ်ကျေးဇူးအားဖြင့်) ထပ်တူထပ်မျှ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်”ဟူ၍ (ပြောဆိုရာ၏)။ (၁) ရဟန်းတို့ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် အာပတ်ကို လွန်ကျူး၍ နှလုံးမသာမှု မဖြစ်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့်လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤသို့ ပြောဆိုရာ၏ - “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ ရှိကုန်၏၊ နှလုံးမသာမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ မတိုးပွါးကုန်၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် အာပတ်ကို လွန်ကျူးမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ကို ပယ်၍ (ဝိပဿနာ) စိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ (ဝိပဿနာ) ပညာကိုလည်းကောင်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ဤမည်သော ငါးယောက်မြောက် (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ဂုဏ်ကျေးဇူးအားဖြင့်) ထပ်တူထပ်မျှဖြစ်ပါလိမ့်မည်”ဟူ၍ (ပြောဆိုရာ၏)။ (၂) ရဟန်းတို့ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် အာပတ်ကို မလွန်ကျူးဘဲ နှလုံးမသာမှုသာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာ သည့်ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့်လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဤသို့ပြောဆိုရာ၏ - “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ မရှိကုန်၊ နှလုံးမသာမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ တိုးပွါးကုန်၏၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် နှလုံးမသာမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ကို ဖျောက်ဖျက်၍ (ဝိပဿနာ) စိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ (ဝိပဿနာ) ပညာကိုလည်းကောင်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ဤမည်သော ငါးယောက်မြောက် (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ဂုဏ်ကျေးဇူးအားဖြင့်) ထပ်တူထပ်မျှ့ဖြစ်ပါလိမ့်မည်”ဟူ၍ (ပြောဆိုရာ၏)။ (၃) ရဟန်းတို့ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ငါးမျိုးတို့တွင် အာပတ်ကိုလည်း မလွန်ကျူး၊ နှလုံးမသာခြင်းလည်း မဖြစ်၊ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ရာ လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်နှင့် လွတ်မြောက်သော (အရဟတ္တဖိုလ်) ပညာကိုလည်းဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤသို့ ပြောဆိုရာ၏ - “အသျှင်အား အာပတ်ကို လွန်ကျူးမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ မရှိကုန်၊ နှလုံးမသာမှုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့သည်လည်း မတိုးပွါးကုန်၊ တောင်းပန်ပါ၏၊ အသျှင်သည် (ဝိပဿနာ) စိတ်ကိုလည်းကောင်း၊ (ဝိပဿနာ) ပညာကိုလည်းကောင်း ပွါးများပါလော့၊ ဤသို့ ပွါးများသည်ရှိသော် အသျှင်သည် ဤမည်သော ငါးယောက်မြောက် (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် (ဂုဏ်အားဖြင့်) ထပ်တူထပ်မျှ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်”ဟူ၍ (ပြောဆိုရာ၏)။ (၄) ရဟန်းတို့ ဤသို့လျှင် ဤပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့သည် ဤမည်သော ငါးယောက်မြောက် (ရဟန္တာ) ပုဂ္ဂိုလ်ဖြင့် ဤသို့ ဆုံးမအပ်သည်ရှိသော် ဤသို့ ကံမြစ်အပ်သည်ရှိသော် အစဥ်အားဖြင့် အာသဝေါတရားတို့၏ကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်ကြလေကုန်၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ ဒုတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.142 15. At Tikaṇḍakī Transgression “Mendicants, these five individuals are found in the world. What five? One individual transgresses and regrets it. And they don’t truly understand the freedom of heart and freedom by wisdom where those arisen bad, unskillful qualities cease without remainder. One individual transgresses and doesn’t regret it. And they don’t understand … One individual doesn’t transgress yet still feels regret. And they don’t understand … One individual neither transgresses nor regrets. But they don’t understand … One individual neither transgresses nor regrets. And they do understand where those arisen bad, unskillful qualities cease without remainder. Take the case of the individual who transgresses and regrets it. And they don’t truly understand the freedom of heart and freedom by wisdom where those arisen bad, unskillful qualities cease without remainder. They should be told: ‘Venerable, the defilements born of transgression are found in you, and the defilements born of regret grow. You would do well to give up the defilements born of transgression and dispel the defilements born of regret, and then develop the mind and wisdom. In this way you’ll become just like the fifth individual.’ Take the case of the individual who transgresses and doesn’t regret it. And they don’t understand … They should be told: ‘Venerable, the defilements born of transgression are found in you, but the defilements born of regret don’t grow. You would do well to give up the defilements born of transgression, and then develop the mind and wisdom. In this way you’ll become just like the fifth individual.’ Take the case of the individual who doesn’t transgress yet feels regret. And they don’t understand … They should be told: ‘Venerable, the defilements born of transgression are not found in you, yet the defilements born of regret grow. You would do well to dispel the defilements born of regret, and then develop the mind and wisdom. In this way you’ll become just like the fifth individual.’ Take the case of the individual who neither transgresses nor regrets. But they don’t understand … They should be told: ‘Venerable, the defilements born of transgression are not found in you, and the defilements born of regret don’t grow. You would do well to develop the mind and wisdom. In this way you’ll become just like the fifth individual.’ And so, mendicants, when these four individuals are advised and instructed by comparison with the fifth individual, they gradually attain the ending of defilements.”
၃။ သာရန္ဒဒသုတ္တံ
၁၄၃။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေသာလိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ တေန ခေါ ပန သမယေန ပဉ္စမတ္တာနံ လိစ္ဆဝိသတာနံ သာရန္ဒဒေ စေတိယေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ပဉ္စန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ။ ကတမေသံ ပဉ္စန္နံ? ဟတ္ထိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, အဿရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, မဏိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ဣတ္ထိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ဂဟပတိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ။ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိ’’န္တိ။
အထ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုံ [ပေသေသုံ (သျာ။ က။)] – ‘‘ယဒါ တွံ [ယထာ တွံ (သီ။ ပီ။)], အမ္ဘော ပုရိသ, ပဿေယျာသိ ဘဂဝန္တံ, အထ အမှာကံ အာရောစေယျာသီ’’တိ။ အဒ္ဒသာ ခေါ သော ပုရိသော ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ၊ ဒိသွာန ယေန တေ လိစ္ဆဝီ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ လိစ္ဆဝီ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ သော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဂစ္ဆတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ယဿဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ။
အထ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု။ ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –
‘‘သာဓု, ဘန္တေ, ယေန သာရန္ဒဒံ စေတိယံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန။ အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန သာရန္ဒဒံ စေတိယံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ တေ လိစ္ဆဝီ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ, လိစ္ဆဝီ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ, ကာ စ ပန ဝေါ အန္တရာကထာ ဝိပ္ပကတာ’’တိ? ‘‘ဣဓ, ဘန္တေ, အမှာကံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ပဉ္စန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ။ ကတမေသံ ပဉ္စန္နံ? ဟတ္ထိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, အဿရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, မဏိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ဣတ္ထိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ဂဟပတိရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ။ ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိ’’’န္တိ။
‘‘ကာမာဓိမုတ္တာနံ ဝတ, ဘော, လိစ္ဆဝီနံ [ကာမာဓိမုတ္တာနံ ဝတ ဝေါ လိစ္ဆဝီနံ (သီ။), ကာမာဓိမုတ္တာနံ ဝတ ဝေါ လိစ္ဆဝီ (သျာ။), ကာမာဓိမုတ္တာနံဝ ဝေါ လိစ္ဆဝီ (?)] ကာမံယေဝ အာရဗ္ဘ အန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ။ ပဉ္စန္နံ, လိစ္ဆဝီ, ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ။ ကတမေသံ ပဉ္စန္နံ? တထာဂတဿ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒေသေတာ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒေသိတဿ ဝိညာတာ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒေသိတဿ ဝိညာတာ [ဝိညာတဿ (သီ။ ပီ။) အ။ နိ။ ၅။၁၉၅] ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ, ကတညူ ကတဝေဒီ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ။ ဣမေသံ ခေါ, လိစ္ဆဝီ, ပဉ္စန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိ’’န္တိ။ တတိယံ။
၃-သာရန္ဒဒသုတ် ၁၄၃။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် မဟာဝုန်တော ပြာသာဒ်ဆောင်ပေါက်သောကျောင်းကြီး၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် နံနက်အချိန်၌ သင်္ကန်းကိုပြင်ဝတ်၍ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူတော်မူပြီးလျှင် ဝေသာလီပြည်သို့ ဆွမ်းခံဝင်တော်မူ၏။ ထိုအခါ သာရန္ဒဒစေတီ၌ စုဝေးနေထိုင်ကုန်သော ငါးရာမျှသော လိစ္ဆဝီမင်းတို့အား ဤအကြားစကားသည် ဖြစ်ပေါ်၏။ လောက၌ ရတနာငါးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- လောက၌ ဆင်ရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ မြင်းရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ ပတ္တမြား (ကျောက်မျက်) ရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ မိန်းမရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ သူဌေးရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ ဤရတနာငါးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏ဟု (ဤအကြားစကားသည် ဖြစ်ပေါ်၏)။ ထိုအခါ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် “အချင်းယောကျာ်း သင်သည် မြတ်စွာဘုရားကို တွေ့မြင်သောအခါငါတို့အား ပြောကြားလှည့်လော့”ဟု (ဆို၍) လမ်းခရီး၌ မင်းချင်းယောကျာ်းကို ထားကြကုန်၏။ ထိုမင်းချင်းယောကျာ်းသည် မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူသည်ကို အဝေးမှပင် မြင်၍ လိစ္ဆဝီမင်းတို့ထံသို့ ချဥ်းကပ်ပြီးလျှင် - “အရှင်တို့ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသော တရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်စွာသိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ကြွလာတော်မူပါ၏၊ ယခုအခါ (ဖူးမြော်ရမည့်) အချိန်အခါကိုအရှင်တို့ သိပါ၏ (ဖူးမြော်ရန်မှာ အရှင်တို့ အလိုအတိုင်းပင် ဖြစ်ပါ၏)”ဟု လျှောက်တင်၏။ ထို့နောက် ထိုလိစ္ဆဝီမင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဥ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ရပ်နေကြကုန်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား ဤစကားကို လျှောက်ကုန်၏ - “အသျှင်ဘုရား တောင်းပန်ပါ၏၊ သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ သာရန္ဒဒစေတီသို့ချဥ်းကပ်တော်မူပါ”ဟု လျှောက်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်နေတော်မူခြင်းဖြင့် လက်ခံတော်မူ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် သာရန္ဒဒစေတီသို့ ချဥ်းကပ်၍ ခင်းထားသော နေရာ၌ ထိုင်တော်မူပြီးလျှင် ထိုလိစ္ဆဝီမင်းတို့အား- “လိစ္ဆဝီမင်းတို့ ယခုအခါ၌ အဘယ်စကားဖြင့် စုဝေးထိုင်နေကုန်ဘိသနည်း၊ သင်တို့အား မပြီးပြတ်သေးသော အကြားစကားသည် အဘယ်နည်း”ဟု မေးတော်မူ၏။ အသျှင်ဘုရား ဤအရပ်၌ စုဝေးထိုင်နေကုန်သော အကျွန်ုပ်တို့အား ဤမပြီးပြတ်သေးသောအကြားစကားသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်ပါ၏။ လောက၌ ရတနာငါးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- လောက၌ ဆင်ရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ မြင်းရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ ပတ္တမြား (ကျောက်မျက်) ရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ မိန်းမရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ သူဌေးရတနာ၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ ဤရတနာငါးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏ဟု (ဤမပြီးပြတ်သေးသော အကြားစကားသည် ဖြစ်ပေါ်ပါ၏ဟူ၍ လျှောက်ကြကုန်၏)။ အချင်းတို့ ကာမဂုဏ်၌ နှလုံးသွင်းရှိကုန်သော လိစ္ဆဝီမင်းတို့အား ကာမဂုဏ်ကိုသာလျှင် အကြောင်းပြု၍ မပြီးပြတ်သေးသော အကြားစကားသည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်၏တကား။ လိစ္ဆဝီမင်းတို့ လောက၌ ရတနာငါးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ- လောက၌ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော (အလုံးစုံသော တရားတို့ကို) ကိုယ်တိုင် မှန်စွာသိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို ရခဲ၏။ လောက၌ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသော ဓမ္မဝိနယကို ဟောပြောတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရခဲ၏။ လောက၌ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသော ဓမ္မဝိနယကို ဟောကြားအပ်သည်ရှိသော် သိတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရခဲ၏။ လောက၌ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူသော ဓမ္မဝိနယကို ဟောကြားအပ်သည်ရှိသော် သိသည့်အတိုင်း တရားနှင့်အညီ ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရခဲ၏။ လောက၌ သူပြုဖူးသောကျေးဇူးကို သိ၍ သူပြုဖူးသောကျေးဇူးကို ထင်ရှားအောင် ပြုလေ့ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ရခဲ၏။ လိစ္ဆဝီမင်းတို့ ဤရတနာငါးမျိုးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကို လောက၌ ရခဲ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ တတိယသုတ်။
Numbered Discourses 5.143 15. At Tikaṇḍakī At Sārandada At one time the Buddha was staying near Vesālī, at the Great Wood, in the hall with the peaked roof. Then the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, entered Vesālī for alms. Now at that time around five hundred Licchavis were sitting together at the Sārandada Shrine, and this discussion came up among them, “The appearance of five treasures is rare in the world. What five? The elephant-treasure, the horse-treasure, the jewel-treasure, the woman-treasure, and the householder-treasure. The appearance of these five treasures is rare in the world.” Then those Licchavis sent a man out on to the road, saying, “My man, please tell us when you see the Buddha.” That man saw the Buddha coming off in the distance. He went to the Licchavis and said, “Sirs, the Blessed One, the perfected one, the fully awakened Buddha is coming. Please go at your convenience.” Then those Licchavis went up to the Buddha, bowed, stood to one side, and said to him, “Please go to the Sārandada Shrine, out of sympathy.” The Buddha consented with silence. Then the Buddha went up to the Sārandada Shrine. He sat down on the seat spread out and said to the Licchavis, “Licchavis, what were you sitting talking about just now? What conversation was left unfinished?” “Well, sir, this discussion came up among us while we were sitting together: ‘The appearance of five treasures is rare in the world. …’” “You Licchavis are so fixated on sensual pleasures, that’s the only discussion that came up! Licchavis, the appearance of five treasures is rare in the world. What five? The appearance of a Realized One, a perfected one, a fully awakened Buddha. A teacher of the teaching and training proclaimed by a Realized One. An individual who understands the teaching and training proclaimed by a Realized One. An individual who practices in line with the teaching. An individual who is grateful and thankful. The appearance of these five treasures is rare in the world.”
၄။ တိကဏ္ဍကီသုတ္တံ
၁၄၄။ ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာကေတေ ဝိဟရတိ တိကဏ္ဍကီဝနေ [ကဏ္ဍကီဝနေ (သံ။ နိ။ ၅။၉၀၂)]။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ။ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ။ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘သာဓု, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ [အပ္ပဋိက္ကူလေ ပဋိက္ကူလသညီ (သီ။ သျာ။ ကံ။ ပီ။)] ဝိဟရေယျ။ သာဓု, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။ သာဓု, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။ သာဓု, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။ သာဓု, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကာလေန ကာလံ ပဋိကူလဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရေယျ သတော သမ္ပဇာနော။
‘‘ကိဉ္စ [ကထဉ္စ (သီ။ ပီ။ က။)], ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ? ‘မာ မေ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု ရာဂေါ ဥဒပါဒီ’တိ – ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ? ‘မာ မေ ဒေါသနီယေသု ဓမ္မေသု ဒေါသော ဥဒပါဒီ’တိ – ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ? ‘မာ မေ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု ရာဂေါ ဥဒပါဒိ, မာ မေ ဒေါသနီယေသု ဓမ္မေသု ဒေါသော ဥဒပါဒီ’တိ – ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ? ‘မာ မေ ဒေါသနီယေသု ဓမ္မေသု ဒေါသော ဥဒပါဒိ, မာ မေ ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု ရာဂေါ ဥဒပါဒီ’တိ – ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလေ စ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ။
‘‘ကိဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ပဋိကူလဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရေယျ? ‘သတော သမ္ပဇာနော မာ မေ ကွစနိ [ကွစိနိ (သီ။ သျာ။ ပီ။)] ကတ္ထစိ ကိဉ္စနံ [ကိဉ္စန (သီ။ ပီ။)] ရဇနီယေသု ဓမ္မေသု ရာဂေါ ဥဒပါဒိ, မာ မေ ကွစနိ ကတ္ထစိ ကိဉ္စနံ ဒေါသနီယေသု ဓမ္မေသု ဒေါသော ဥဒပါဒိ, မာ မေ ကွစနိ ကတ္ထစိ ကိဉ္စနံ မောဟနီယေသု ဓမ္မေသု မောဟော ဥဒပါဒီ’တိ – ဣဒံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု အတ္ထဝသံ ပဋိစ္စ ပဋိကူလဉ္စ အပ္ပဋိကူလဉ္စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော ဝိဟရေယျ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ။ စတုတ္ထံ။
၄-တိကဏ္ဍကီသုတ် ၁၄၄။ အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သာကေတမြို့ ဆူးလေတော၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏၊ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့ကို “ရဟန်းတို့”ဟူ၍ ခေါ်တော်မူ၏၊ “အသျှင်ဘုရား”ဟူ၍ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်ကြားလျှောက်ထားကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို့မိန့်တော်မူ၏ ရဟန်းတို့ ငါတိုက်တွန်း၏၊ ရဟန်းသည် ရံဖန်ရံခါ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ငါတိုက်တွန်း၏၊ ရဟန်းသည် ရံဖန်ရံခါ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ငါတိုက်တွန်း၏၊ ရဟန်းသည် ရံဖန်ရံခါ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ငါတိုက်တွန်း၏၊ ရဟန်းသည် ရံဖန်ရံခါ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ငါတိုက်တွန်း၏၊ ရဟန်းသည် ရံဖန်ရံခါ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း ထို (အမှတ်သညာ) နှစ်ပါးစုံကို ကြဥ်၍ လျစ်လျူရှုလျက်အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ဆင်ခြင်ဉာဏ် ‘သမ္ပဇဥ်’ ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ ရဟန်းသည် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာသနည်း။ ငါ့အား တပ်မက်ဖွယ် သဘောတို့၌ တပ်မက်မှု ‘ရာဂ’ မဖြစ်စေလင့်ဟု နှလုံးသွင်း၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်ဟုအမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ ရဟန်းသည် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာသနည်း။ ငါ့အား ပြစ်မှားဖွယ် သဘောတို့၌ ပြစ်မှားမှု ‘ဒေါသ’ မဖြစ်စေလင့်ဟု နှလုံးသွင်း၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ ရဟန်းသည် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာသနည်း။ ငါ့အား တပ်မက်ဖွယ် သဘောတို့၌ တပ်မက်မှု ‘ရာဂ’ မဖြစ်စေလင့်၊ ငါ့အား ပြစ်မှားဖွယ် သဘောတို့၌ ပြစ်မှားမှု ‘ဒေါသ’ မဖြစ်စေလင့်ဟု နှလုံးသွင်း၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ ရဟန်းသည် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာသနည်း။ ငါ့အား ပြစ်မှားဖွယ် သဘောတို့၌ ပြစ်မှားမှု ‘ဒေါသ’ မဖြစ်စေလင့်၊ တပ်မက်ဖွယ် သဘောတို့၌ တပ်မက်မှု ‘ရာဂ’မဖြစ်စေလင့်ဟု နှလုံးသွင်း၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ရဟန်းသည် ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်််း စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် မရှိဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ အဘယ်အကျိုးထူးကို စွဲ၍ ရဟန်းသည် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း ထို (အမှတ်သညာ) နှစ်ပါးစုံကို ကြဥ်၍ လျစ်လျူရှုလျက်အောက်မေ့မှု ‘သတိ’ ဆင်ခြင်ဉာဏ် ‘သမ္ပဇဥ်’ ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာသနည်း။ ငါ့အား မည်သည့်အာရုံ မည်သည့်အရပ်၌ မဆို တပ်မက်ဖွယ်တရားတို့၌ အနည်းငယ်မျှပင် တပ်မက်မှု‘ရာဂ’ မဖြစ်ပါစေလင့်။ ငါ့အား မည်သည့်အာရုံ မည်သည့်အရပ်၌ မဆို ပြစ်မှားဖွယ်သဘောတရားတို့၌ အနည်းငယ်မျှပင်ပြစ်မှားမှု ‘ဒေါသ’ မဖြစ်ပါစေလင့်၊ ငါ့အား မည်သည့်အာရုံ မည်သည့်အရပ်၌ မဆို အနည်းငယ်မျှပင်တွေဝေမှု ‘မောဟ’ မဖြစ်ပါစေလင့်ဟု နှလုံးသွင်း၍ နေရာ၏။ ရဟန်းတို့ ဤအကျိုးထူးကို စွဲ၍ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်မရှိသော အာရုံ၌လည်းကောင်း ထို (အမှတ်သညာ) နှစ်ပါးစုံကို ကြဥ်၍ လျစ်လျူရှုလျက်အောက်မေ့မှု‘သတိ’ ဆင်ခြင်ဉာဏ် ‘သမ္ပဇဥ်’ ရှိသည်ဖြစ်၍ နေရာ၏ဟု (မိန့်တော်မူ၏)။ စတုတ္ထသုတ်။
Numbered Discourses 5.144 15. At Tikaṇḍakī At Tikaṇḍakī At one time the Buddha was staying near Sāketa in Tikaṇḍakī Wood. There the Buddha addressed the mendicants, “Mendicants!” “Venerable sir,” they replied. The Buddha said this: “Mendicants, a mendicant would do well to meditate from time to time perceiving the following: the repulsive in the unrepulsive, the unrepulsive in the repulsive, the repulsive in both the unrepulsive and the repulsive, and the unrepulsive in both the repulsive and the unrepulsive. A mendicant would do well to meditate from time to time staying equanimous, mindful and aware, shunning both the repulsive and the unrepulsive. For what reason should a mendicant meditate perceiving the repulsive in the unrepulsive? ‘May greed not arise in me for things that arouse greed.’ A mendicant should meditate perceiving the repulsive in the unrepulsive for this reason. For what reason should a mendicant meditate perceiving the unrepulsive in the repulsive? ‘May hate not arise in me for things that provoke hate.’ … For what reason should a mendicant meditate perceiving the repulsive in both the unrepulsive and the repulsive? ‘May greed not arise in me for things that arouse greed. May hate not arise in me for things that provoke hate.’ … For what reason should a mendicant meditate perceiving the unrepulsive in both the repulsive and the unrepulsive? ‘May hate not arise in me for things that provoke hate. May greed not arise in me for things that arouse greed.’ … For what reason should a mendicant meditate staying equanimous, mindful and aware, shunning both the repulsive and the unrepulsive? ‘May no greed for things that arouse greed, hate for things that provoke hate, or delusion for things that promote delusion arise in me in any way at all.’ For this reason a mendicant should meditate staying equanimous, mindful and aware, shunning both the repulsive and the unrepulsive.”
အရင်းအမြစ်များ
ကျမ်းကိုးကား
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 1. Sekhabalavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#275
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 2. Balavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#276
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 3. Pañcaṅgikavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#277
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 4. Sumanavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#278
- Vipassana Research Institute. (n.d.). 5. Muṇḍarājavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#279
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (6) 1. Nīvaraṇavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#280
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (7) 2. Saññāvaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#281
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (8) 3. Yodhājīvavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#282
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (9) 4. Theravaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#283
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (10) 5. Kakudhavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#284
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (11) 1. Phāsuvihāravaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#285
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (12) 2. Andhakavindavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#286
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (13) 3. Gilānavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#287
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (14) 4. Rājavaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#288
- Vipassana Research Institute. (n.d.). (15) 5. Tikaṇḍakīvaggo (Suttapiṭaka, Aṅguttaranikāya, Pañcakanipātapāḷi). In Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka. Retrieved October 27, 2026, from https://tipitaka.org/romn/#289