ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
ပါဠိ စကားလုံးကို နှိပ်၍ အဘိဓာန် အဓိပ္ပာယ် ကြည့်နိုင်သည်။
ပါဠိ မူရင်းသာ — မြန်မာပြန်နှင့် English ဘာသာပြန် မတင်ရသေးပါ။
၇။ ယျောဒေါ ဝါ+တိပတ္တိယံ ဿာ ဿံသု ဿေ ဿထ ဿံ ဿမှာ ဿထ ဿိံသုဿသေဿဝှေဿိံ ဿာမှသေ။
ဧယျာဒေါ ဝိသယေ ကြိယာတိပတ္တိယံ ဿာဒယော ဟောန္တိ။ ဝိဓုရပစ္စယောပနိပါတတော ကာရဏဝေကလ္လတော ဝါ ကြိယာတိပတန+မနိပ္ဖတ္တိ ကြိယာတိပတ္တိ။ ဧတေ စ ဿာဒယော သာမတ္ထိယာ အတီတာနာဂတေသွေဝ ဟောန္တိ, န ဝတ္တမာနေ, တတြ ကြိယာတိပတျသမ္ဘဝါ။ ဣဉာဂမေ ဿာဿ ဝါ ရဿေ စ သစေ သော ပဌမဝယေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘိဿ, အရဟာ အဘဝိဿ ဘဝိဿ အဘဝိဿာ ဘဝိဿာ ဝါ, တေ စ တံ အလဘိဿံသု, အရဟန္တော အဘဝိဿံသု ဘဝိဿံသု။ “ဧယျာထာ”ဒိနာ ဿေဿ ဝါ အကာရေ တွံ အဘဝိဿ ဘဝိဿေ။ တုမှေ အဘဝိဿထ။ အဟံ အဘဝိဿံ။ ရဿေ မယံ အဘဝိဿမှ ဘဝိဿမှ အဘဝိဿမှာ ဘဝိဿမှာ။ ပရစ္ဆက္ကေ-သော အဘဝိဿထ, အဘဝိဿိံသု။ အဘဝိဿသေ, အဘဝိဿဝှေ။ အဘဝိဿိံ, အဘဝိဿာမှသေ။
ကမ္မေ-တေန သုခံ အနွဘဝိဿ, အနွဘဝိဿံသု ကျလောပေါ။ အနွဘူယိဿ အနွဘူယိဿာ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-တေန အဘူယိဿ ဘူယိဿ အဘူယိဿာ ဘူယိဿာ။ အဘူယိဿထ ဘူယိဿထ။
ဧဝံ တဏ္ဍုလာဒိသာဓနံ အလဘိဿ, ဩဒနံ အပစိဿ ပစိဿ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-တေန ဩဒနော အပစိဿ ပစိဿ အပစိဿာ ပစိဿာ အပစီယိဿ ပစီယိဿ အပစီယိဿာ ပစီယိဿာ အပစ္စိဿ ပစ္စိဿ အပစ္စိဿာ ပစ္စိဿာ ဣစ္စာဒိ။
သော အဂစ္ဆိဿ ဂစ္ဆိဿ အဂစ္ဆိဿာ ဂစ္ဆိဿာ ဣစ္စာဒိ။ စ္ဆာဒေသာ+ဘာဝေ အဂမိဿ ဂမိဿ အဂမိဿာ ဂမိဿာ ဣစ္စာဒိ။
ကမ္မေ- အဂစ္ဆိဿ ဂစ္ဆိဿ အဂစ္ဆီယိဿ ဣစ္စာဒိ။ အဂမိဿ ဂမိဿ အဂမီယိဿ ဣစ္စာဒိ။ တထာ အဃမ္မိဿ ဣစ္စာဒိ။ (ကြိယာတိပတ္တိပစ္စယနယော)။
၈။ ဟေတုဖလေသွေ+ယျ ဧယျုံ ဧယျာသိ ဧယျာထ ဧယျာမိ ဧယျာမ ဧထ ဧရံ ဧထော ဧယျာဝှော ဧယျံ ဧယျာမှေ။
ဟေတုဘူတာယံ ဖလဘူတာယဉ္စ ကြိယာယံ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ ဧယျာဒယော ဟောန္တိ ဝါ။ လဝိကရဏဝုဒ္ဓိအာဒိ ပုဗ္ဗသမံ။ ပရိကပ္ပေ -
၇၅။ ဧယျေ+ယျာသေ+ယျန္နံ ဋေ
ဧယျ+ဧယျာသိ+ဧယျ+မိစ္စေသ+မေ ဝါ ဟောတိ။ သော ဒါနိ ကိန္နု ခေါ ဘဝေ, ယဒိ သော ပဌမဝယေ ပဗ္ဗဇေယျ, အရဟာ ဘဝေယျ။
၄၇။ ဧယျုံဿုံ
ဧယျု+မိစ္စဿ ဉုံ ဝါ ဟောတိ။ သစေ သံခါရာ နိစ္စာ ဘဝုံ ဘဝေယျုံ, န နိရုဇ္ဈေယျုံ။ ယဒိ တွံ ဘဝေ ဘဝေယျာသိ။ “ဧယျာထာ” ဒိနာ အဿ ဩကာရေ တုမှေ ဘဝေယျာထော ဘဝေယျာထ ကထ+မဟံ ဒေဝေါ ဘဝေယျာမိ။
၇၈။ ဧယျာမဿေ+မု စ
ဧယျာမဿ ဧမု ဝါ ဟောတိ ဥ စ။ ကိန္နု ခေါ မယံ ဘဝေမု ဘဝေယျာမု ဘဝေယျာမ။ ပရစ္ဆက္ကေ-ဘဝေထ, ဘဝေရံ။ ဘဝေထော, ဘဝေယျာဝှော။ ဘဝေ ဘဝေယျံ, ဘဝေယျာမှေ။
ကမ္မေ- သုခံ တယာ အနုဘုယျေ အနုဘုယျေယျ, အနုဘုယျုံ အနုဘူယေယျုံ။ တေန တွံ အနုဘူယေ အနုဘူယေယျာသိ, တုမှေ အနုဘူယေယျာထော အနုဘူယေယျာထ။ တေနာ+ဟံ အနုဘူယေယျာမိ, မယံ အနုဘူယေမု အနုဘူယေယျာမု အနုဘူယေယျာမ။ ပရစ္ဆက္ကေ-အနုဘူယေထ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-ဘူယေ ဘူယေယျ ဘူယေထ။
ဝိဓိမှိ-သော ဩဒနံ ပစေ ပစေယျ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ပစီယေ ပစီယေယျ ပစ္စေ ပစ္စေယျ ဣစ္စာဒိ။
အနုမတိယံ-သော ဂါမံ ဂစ္ဆေ ဂစ္ဆေယျ ဣစ္စာဒိ။ အညတြ ဂမေ ဂမေယျ ဣစ္စာဒိ။ တထာ ဃမ္မေ ဃမ္မေယျ ဣစ္စာဒိ။
ပါတော ပစေယျ စေ ဘုဉ္ဇေ၊ ဣစ္စေ+တ္ထ ပစနကြိယာ။
ဟေတုဘူတာတိ ဝိညေယျာ၊ ဖလံ တွ+နုဘဝကြိယာ။
၁၁။ သတ္တျ+ရဟေသွေ+ယျာဒီ
သတ္တိယံ အရဟတေ စ ကြိယတ္ထာ ဧယျာဒယော ဟောန္တိ။ ဘဝံ ခလု ပတ္တံ ပစေယျ, ဘဝံ သတ္တော, ဘဝံ အရဟော။
၁၂။ သမ္ဘာဝနေ ဝါ
သမ္ဘာဝနေ ဂမျမာနေ ဓာတုနာ ဝုစ္စမာနေ စ ဧယျာဒယော ဟောန္တိ ဝိဘာသာ။ အပိ ဘဝံ ဂိလိတံ ပါသာဏံ ပစေယျ ဥဒရဂ္ဂိနာ, သမ္ဘာဝေမိ သဒ္ဒဟာမိ ဘဝံ ပစေယျ, ဘဝံ ပစိဿတိ, ဘဝံ အပစိ။
၉။ ပဉှ+ပတ္ထနာ+ဝိဓီသု
ပဉှာဒီသု ကြိယတ္ထတော ဧယျာဒယော ဟောန္တိ။
ပဉှာ သံပုစ္ဆနံ၊ ဣဋ္ဌာ-သိံသနံ ယာစနံ ဒုဝေ။
ပတ္ထနာ၊ ဘတ္တိယာ ဝါ+ထ၊ န ဝါ ဗျာပါရဏာ ဝိဓိ။
ပဉှေ-ကိံ သော ဘတ္တံ ပစေယျ, ဥဒါဟု ဗျဉ္ဇနံ။ ပတ္ထနာယံ-အဟော ဝတ သော ပစေယျ စေ။ ဝိဓိမှိ-ဘဝံ ပတ္တံ ပစေယျ။ (ဧယျာဒိပစ္စယနယော)။
၁၀။ တု အန္တု ဟိ ထ မိ မ တံ အန္တံ ဿု ဝှော ဧ အာမသေ
ပဉှပတ္ထနာဝိဓိသွေ+တေ ဟောန္တိ ကြိယတ္ထတော။ အာသိံသနတ္ထေ-သော သုခီ ဘဝတု, တေ သုခိတာ ဘဝန္တု။
၄၈။ ဟိဿ+တော လောပေါ
အတော ပရဿ ဟိဿ ဝါ လောပေါ ဟောတိ။ တွံ သုခီ ဘဝ ဘဝါဟိ, ဟိမှိ ဒီဃော။ “ဧယျာထာ”ဒိနာ ဝှောက, တုမှေ သုခိတာ ဘဝထဝှော ဘဝထ။ အဟံ သုခီ ဘဝါမိ, မယံ သုခိနော ဘဝါမ။ ပရစ္ဆက္ကေ-တထာ ဘဝတံ, ဘဝန္တံ။ ဘဝဿု, ဘဝဝှော။ ဘဝေ ဘဝါမသေ။ ကမ္မေ-တယာ အနုဘူယတု, အနုဘူယန္တု ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-ဘူယတု, ဘူယတံ။
အာဏတ္တိယံ-ဒေဝဒတ္တော ဒါနိ ဩဒနံ ပစတု, ပစန္တု ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-တေန ဩဒနော ပစ္စတု ဣစ္စာဒိ။ တထာ သော ဂါမံ ဂစ္ဆတု ဣစ္စာဒိ။ “ဦ လဿေ”တိ လဿေ+ကာရေ ဂမေတု, ဂမေန္တု ဣစ္စာဒိ။ ဃမ္မာဒေသေ ဃမ္မတု, ဃမ္မန္တု ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဂစ္ဆီယတု ဣစ္စာဒိ။ တထာ ဂမီယတု ဣစ္စာဒိ။
ဝိဓိမှိ-လဿ လောပေ လုတ္တေ ဝုဒ္ဓိ, ဣဓ ပဗ္ဗတော ဟောတု။
နိမန္တနေ- အဓိဝါသေထ တုမှေ ဘန္တေ ဘဂဝါ ဘောဇနံ, ဝသတိဿ “စုရာဒိတော ဏီ”တိ ဏိမှိ “အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ”တိ အာ, “ယုဝဏ္ဏာန+မေဩ ပစ္စယေ”တိ ဧ စ ဟောတိ။ ဣဓ နိဿီဒတု ဘဝံ, သဒဿ “ဇရ+သဒါန+မီမ ဝါ”တိ ဤမ, မနုဗန္ဓတ္တာ အန္တသရတော ဤမ။
အဇ္ဈေသနေ-ဒေသေတု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ဧတ္ထ စုရာဒိတ္တာ ပုရိမသမံ။
အနုမတိယံ-ပုစ္ဆ ဝါသဝ မံ ပဉှံ, ပဝိသတု ဘဝံ။ ဧတ္ထ ပုစ္ဆတော ဟိဿ လောပေါ။ ဧဝံ နိသီဒ။
ပတ္ထနာ=ယာစနာ, တတြ-ဒဒ=ဒါနေ, ဒဒါဟိ မေ ဂါမဝရာနိ ပဉ္စ, ဒါတော လဿ ဧကာရေ စ ဧကံ မေ နယနံ ဒေဟိ။
ပတ္တကာလေ-သမ္ပတ္တော တေ ကာလော ကဋကရဏေ, ကဋံ ကရောတု ဘဝံ။ ဧတ္ထ “တနာဒိတွော”တိ ဩ။
တွာဒီ ဧယျာဒယော ဝတ္တ-မာနာ သမ္ပတိ၊+နာဂတေ။
ဘဝိဿတိ၊ ပရောက္ခာဒိ-စတ္တာရော+တီတကာလိကာ။
၅၊ ၁၇၃။ ဂမ ယမိ+သာ+သ ဒိသာနံ ဝါ စ္ဆင
ဧတေသံ ဝါ စ္ဆင ဟောတိန္တ+မာန+တျာဒီသု။ သော သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ ဂမေတိ, ဂစ္ဆန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဂစ္ဆီယတိ ဂမီယတိ ဣစ္စာဒိ။ ယမ=ဥပရမေ, ပရောက္ခာအနဇ္ဇတနရူပါနိ သဗ္ဗတ္ထ ပယောဂ+မနုဂမ္မ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။ နိပုဗ္ဗော, နိယစ္ဆတိ နိယမတိ, နိယစ္ဆန္တိ နိယမန္တိ။ သံပုဗ္ဗော, “ယေ သံဿာ”တိ ညတ္တံ, သညမတိ, သညမန္တိ။ ကမ္မေ-နိယစ္ဆီယတိ နိယမီယတိ နိယမ္မတိ, သညမီယတိ ဝါ။
တထာ နိယစ္ဆိဿတိ, သညမိဿတိ။ နိယစ္ဆိ, သံယမိ။ နိယစ္ဆိဿ, သံယမိဿ။ နိယစ္ဆေယျ, သံယမေယျ။ နိယစ္ဆတု, သညမတု။ ဣသ+သိံသ=ဣစ္ဆာယံ, သော သဂ္ဂံ ဣစ္ဆတိ, ဣစ္ဆန္တိ ဣစ္စာဒိ။ “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ ဝုဒ္ဓိမှိ ဧသတိ, ဧသန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဣစ္ဆီယတိ, “ဝါ ကွစီ”တိ ဝုဒ္ဓိမှိ ဧသီယတိ။ ပုဗ္ဗရူပေ ဣဿတိ ဣဿတေ ဣစ္စာဒိ။ ဣစ္ဆိဿတိ ဧသိဿတိ ဣစ္စာဒိ။ ဣစ္ဆိ ဧသိ။ ဣစ္ဆိဿ ဧသိဿ။ ဣစ္ဆေယျ ဧသေယျ။ ဣစ္ဆတု ဧသတု ဣစ္စာဒိ။ အာသ=ဥပဝေသနေ, သော အာသနေ အစ္ဆတိ ဣစ္စာဒိ။ “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ ရဿော, ဥပပုဗ္ဗော, တထာ ဥပါသတိ။ အစ္ဆိဿတိ ဥပါသိဿတိ။ အစ္ဆိ ဥပါသိ။ အစ္ဆိဿ ဥပါသိဿ။ အစ္ဆေယျ ဥပါသေယျ။ အစ္ဆတု ဥပါသတု ဣစ္စာဒိ။ ဒိသ=ပေက္ခနေ, ဒိစ္ဆတိ ဒိစ္ဆန္တိ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗံ ပုရိမသမံ။ လဘ=လာဘေ, ဣတော ပရံ ဝိသေသဋ္ဌာနမေဝဝက္ခာမ, သဗ္ဗဝါရော ဝုတ္တာနုသာရေန ဂဟေတဗ္ဗော။ လဘတိ, လဘန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ကျဿ ပုဗ္ဗရူပါဒိမှိ ကတေ လဗ္ဘတိ ဣစ္စာဒိ။
၇၃။ လဘာ ဣံ+ဤနံ ထံ ထာ ဝါ
လဘသ္မာ ဣံ ဤနံ ထံ+ထာ ဝါ ဟောန္တိ။ သော အလဘိတ္ထ လဘိတ္ထ အလဘိ လဘိ ဣံ ပစ္စယေ အလတ္ထံ အလဘိံ ဣစ္စာဒိ။
၂၆။ လဘ ဝသ+စ္ဆိဒ ဘိဒ ရုဒါနံ စ္ဆင
လဘာဒီနံ စ္ဆင ဟောတိ ဿေန သဟ။ လစ္ဆတိ လဘိဿတိ, လစ္ဆန္တိ လဘိဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကြိယာတိပတ္တိယံ ဿာဘာဂဿ စ္ဆငါဒေသေ အလစ္ဆာ အလဘိဿ ဣစ္စာဒိ။ ဝသ=နိဝါသေ, ဝစ္ဆတိ ဝသိဿတိ။ ကမ္မေ-ဗဟုလာဓိကာရာ “အဿူ”တိ
ဥကာရော, ပုဗ္ဗရူပေ ဝုဿတိ ဝုဿိဿတိ ဣစ္စာဒိ။ တထာ အဝစ္ဆာ အဝသိဿာ။ ဆိဒ=ဒွေဓာကရဏေ, ဆေစ္ဆတိ ဆိန္ဒိဿတိ, “မဉ္စ ရုဓာဒီနံ”တိ မံ လော စ။ လဿ လောပေါ စ။ ဘိဒ=ဝိဒါရဏေ, ဘေစ္ဆတိ ဘိန္ဒိဿတိ။ အဘေစ္ဆာ အဘိန္ဒိဿာ။ ရုဒ=ရောဒနေ, ရုစ္ဆတိ ရောဒိဿတိ။ အရုစ္ဆာ အရောဒိဿာ ဣစ္စာဒိ။
အညပစ္စယေပိ ဆိဒဿ “စ္ဆင” ဣတိ ယောဂဝိဘာဂါ စ္ဆင, ဘူတေ ဦံ ပစ္စယေ အစ္ဆေစ္ဆုံ အစ္ဆိန္ဒိံသု။ ဝုတ္တတော အညဓာတူနဉ္စ, ဂမ=ဂမနေ, ဂစ္ဆံ ဂစ္ဆိဿံ။ အညပစ္စယေပိ ဝစ=ဗျတ္တဝစနေ ဣစ္စာဒိ, ကမ္မေ-ဗဟုလာဓိကာရာ တျာဒီသု ပရဘူတေသုပိ ယထာဂမံ ဝစာဒီနဉ္စဿ “ဝစာဒီနံ ဝဿုဋ ဝါ”တိ ကမ္မေ ဥဋ စ “အဿူ”တိ အဿ ဥ စ, တေန ဓမ္မော ဥစ္စတိ ဝုစ္စတိ, ဝုစ္စန္တိ ဣစ္စာဒိ, ယဿ စ ပုဗ္ဗရူပံ။
၂၇။ ဘုဇ မုစ ဝစ ဝိသာနံ က္ခင
ဘုဇာဒီနံ က္ခင ဟောတိ ဿေန သဟ။ ဝက္ခတိ ဝစိဿတိ, ဝက္ခန္တိ ဝစိဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။
၂၁။ ဤအာဒေါ ဝစဿောမ
ဤအာဒီသု ဝစဿ ဩမ ဟောတိ။ မကာရာနုဗန္ဓတ္တာ “မာနုဗန္ဓော သရာန+မန္တာ ပရော”တိ ပရိဘာသတော သရာ ပရော။ အဝေါစိ, အဝေါစုံ, အဝေါစော ဣစ္စာဒိ။ အနဇ္ဇတနေ-အဝစ အဝစာ ဝစာ ဣစ္စာဒိ။ ကြိယာတိပတ္တိယံ-အဝက္ခာ အဝစိဿာ, အဝက္ခိံသု အဝစိဿိံသု ဣစ္စာဒိ။ ဝစေယျ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဝုစ္စေယျ ဣစ္စာဒိ။ တထာ ဝစတု, ဝုစ္စတု ဣစ္စာဒိ။
ဘုဇ=ပါလနဇ္ဈောဟာရေသု, “ဘုဇာ” ဒိနာ က္ခဝါဒေသေ ဘောက္ခတိ ဘုဉ္ဇိဿတိ။
ကုသ=အက္ကောသေ, အာပုဗ္ဗော, တဿ ရဿော စ, အက္ကောသတိ ဣစ္စာဒိ ဉေယျံ, လဝိကရဏလောပဝုဒ္ဓိယော။
၃၄။ ကုသ+ရုဟေဟီ+ဿ ဆိ
ကုသာ ရုဟာ စ ပရဿ ဤဿ ဆိ ဝါ ဟောတိ။ ပရရူပပဌမက္ခရာနိ, အက္ကောစ္ဆိ အက္ကောသိ ဣစ္စာဒိ။ အဘိပုဗ္ဗော ရုဟ=ရောဟနေ, အဘိရုစ္ဆိ အဘိရုဟိ ဣစ္စာဒိ။
ဝဟ=ပါပုဏနေ, ဝဟတိ, ဝဟန္တိ။ ကမ္မေ-ကျေ “ဟဿ ဝိပလ္လာသော”တိ ဝိပရိယာသော, တေန သော ဝုယှတိ, “အဿူ”တိ ဥတ္တံ။ ဝဟိဿတိ, ဝုယှိဿတိ။ အဝဟိ, အဝုယှိတ္ထ, အဝုဟိ။ အဝဟိဿာ, ဝုယှီဿာ ဣစ္စာဒိ။ ဝဟေယျ, ဝုယှေယျ။ ဝဟတု, ဝုယှတု ဣစ္စာဒိ။
ဇရ=ဇီရဏေ,
၅၊ ၁၇၄။ ဇရ မရာန+မီယင
ဇရ မရာနံ ဤယင ဝါ ဟောတိ မာန+န္တ+တျာဒီသု။ ဇီယတိ။ “ဇရ သဒါန+မီမ”တိ ဤမအာဂမော လော စ, ဇီရတိ။ ကမ္မေ-ဇီရီယတိ ဇီယီယတိ။ ဧဝံ ဇီယိဿတိ ဇီရိဿတိ, ဇီယီယိဿတိ ဇီရီယိဿတိ။ အဇီယိ အဇီရိ, အဇီယီယိ အဇီရီယိ။ အဇီယိဿာ အဇီရိဿာ, အဇီယီယိဿာ အဇီရီယိဿာ အဇီယိဿာ အဇီရီယိဿာ ဣစ္စာဒိ။ မရ=ပါဏစာဂေ, ဤယင, မီယတိ မရတိ, မီယန္တိ မရန္တိ ဣစ္စာဒိ။
ဒိသ=ပေက္ခနေ,
၅၊ ၁၂၄။ ဒိသဿ ပဿ ဒဿ ဒသ ဒ ဒက္ခာတိ
ဧတေ အာဒေသာ ဒိသဿ ဝါ ဟောန္တိ။ အနေကဝဏ္ဏတ္တာ သဗ္ဗာဒေသော။ ပဿတိ ပဿန္တိ, ဒက္ခတိ ဒက္ခန္တိ။ ကမ္မေ-ကျေ ပုဗ္ဗရူပေါ, ဒိဿတိ ဒိဿန္တိ, ဝိပဿီယတိ ဒက္ခီယတိ ဣစ္စာဒိ။
၆၊ ၆၉။ ဒက္ခ+ခ+ဟေတိ+ဟောဟီတိ လောပေါ
ဒက္ခာဒီဟိ အာဒေသေဟိ ပရဿ ဿဿ လောပေါ ဝါ ဟောတိ။ ဒက္ခတိ ဒက္ခိဿတိ။ အပဿိ ပဿိ, အပဿိံသု ပဿိံသု အပဿော ပဿော, အပဿိတ္ထ ပဿိတ္ထ။ အပဿိံ ပဿိံ, အပဿိမှ ပဿိမှ။ တထာ အဒဿီ ဒဿီ, အဒဿိံသု ဒဿိံသု ဣစ္စာဒိ။ အနဇ္ဇတနေ ဒသာဒေသော, အဒ္ဒသာ အဒ္ဒသ။ အဒ္ဒါ အဒ္ဒ ဣစ္စာဒိ။ အပဿိဿ ဒက္ခိဿ ဣစ္စာဒိ။ ပဿေယျ ဒက္ခေယျ, ပဿတု ဒက္ခတု ဣစ္စာဒိ။
သဒ=ဝိသရဏဂတျာဝသာဒနာဒါနေသု, နိပုဗ္ဗော, “ဇရသဒါန+မီမ ဝါ”တိ ဤမအာဂမော။ နိသီဒတိ, နိသီဒန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-နိသဇ္ဇတိ, နိသဇ္ဇတေ။
ယဇ=ဒေဝပူဇာသံဂတိကရဏဒါနေသု, ယဇတိ, ယဇန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ -
၅၊ ၁၁၃။ ယဇဿ ယဿ ဋိ+ယီတိ
ယဇဿ ယဿ ဋိ+ယီ ဟောန္တိ ကာနုဗန္ဓေတိ ဗဟုလာဓိကာရာ တျာဒိဝိသယေပိ ကျေ ပုဗ္ဗရူပေ စ ဣဇ္ဇတိ ယိဇ္ဇတိ မယာ ဗုဒ္ဓါ။ သော ယဇိဿတိ, တေန ဣဇ္ဇိဿတေ ယိဇ္ဇိဿတေ။ သော
ယဇီ, တေန ဣဇ္ဇိ ယိဇ္ဇိ။ သော ယဇိဿာ, တေန ဣဇ္ဇိဿာ ယိဇ္ဇိဿာ။ သော ယဇေယျ, တေန ဣဇ္ဇေယျ ယိဇ္ဇေယျ။ သော ယဇတု, တေန ဣဇ္ဇတု ယိဇ္ဇတု ဣစ္စာဒိ။
ဝဒ=ဝစနေ, “ဂမဝဒါ” ဒိနာ ဝဒဿ ဝဇ္ဇာဒေသော ဝါ, လဿ “ဦလဿေ”တိ ကွစိ ဧ စ, ဝဇ္ဇတိ ဝဒေတိ ဝဒတိ, ဝဇ္ဇေန္တိ ဝဒေန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ - “ကျဿာ”တိ ဤဉ, ဝဇ္ဇီယတိ ဝဇ္ဇတိ ဝဒီယတိ, ဝဇ္ဇီယန္တိ ဝဇ္ဇန္တိ ဝဒီယန္တိ။ ဝဒိဿတိ, ဝဒိဿန္တိ။ အဝဒီ ဝဒီ, အဝဒိံသု ဝဒိံသု။ အဝဒိဿ ဝဒိဿ။ ဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇေယျ ဝဒေ ဝဒေယျ, ဝဇ္ဇေယျုံ ဝဒေယျုံ။ ဝဇ္ဇေတု ဝဒေတု ဝဒတု ဣစ္စာဒိ ယထာဂမံ ဉေယျံ။
ကမု=ပဒဝိက္ခေပေ, “ပရောက္ခာယဉ္စာ”တိ စဂ္ဂဟဏေန ကမ ကမ ဣတိ ဒွိတ္တေ အနာဒိဗျဉ္ဇနလောပေ လဝိကရဏေ “ကဝဂ္ဂဟာ” ဒိနာ ကဿ စေ နိဂ္ဂဟီတာဂမေ စ ကတေ စံကမတိ ကမတိ ဣစ္စာဒိ။ စလ=ကမ္ပနေ, စံစလတိ။ ဇလ+ဒလ=ဒိတ္တိယံ, ဒွိတ္တေ ဒဒ္ဒလ္လတိ ဣစ္စာဒိ။ (သဝုဒ္ဓိကဘူဝါဒိနယော)။
ဟူ+ဘူ=သတ္တာယံ, တျာဒီသု “ကတ္တရိ လော”တိ လော, တဿ လောပေ “ယုဝဏ္ဏာန+မေဩ ပစ္စယေ”တိ ဩကာရော။ သော ဟောတိ, တေ ဟောန္တိ။ ဟောသိ, ဟောထ။ ဟောမိ, ဟောမ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-တေန ဟူယတိ ဟူယတေ။
၃၁။ ဟူဿ ဟေ+ဟေဟိ+ဟောဟိ ဿတျာဒေါ
ဟူဿ ဟေအာဒယော ဟောန္တိ ဿစ္စာဒေါ။ ဟေဿတိ ဟေဟိ ဿတိ ဟောဟိဿတိ။
၆၉။ ဒက္ခ+ခ+ဟေဟိ+ဟောဟီဟိ လောပေါတိ
ဒက္ခာဒီဟိ အာဒေသေဟိ ပရဿ ဿဿ ဝါ လောပေါ ဟောတိ။ ဟေဟိတိ ဟေဟိဿတိ, ဟောဟိတိ ဟောဟိဿတိ။ ဟေဟိန္တိ ဟေဟိဿန္တိ, ဟောဟိန္တိ ဟောဟိဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။ အနဇ္ဇတနေ ဤမှိ အဉာဂမော, “ပရော ကွစီ”တိ ဤဿ လောပေါ, သော အဟု။ ဝုဒ္ဓိမှိ “ဒီဃာ ဤဿ” ဣတိ ဤဿ သိအာဒေသော, သုဝေါ အဟောသိ အာနန္ဒော။
၄၁။ ဟူတော ရေသုံ
ဟူတော ပရဿ ဥ+မိစ္စဿ ရေသုံ ဝါ ဟောတိ။ ရကာရာနုဗန္ဓော “ရာနုဗန္ဓေန္တသရာဒိဿာ”တိ အန္တသရာဒိဿ လောပေါ။ အဟေသုံ။ ဩကာရဝုဒ္ဓိ အဝါဒေသေ အဟဝုံ။ ဩဿ သိအာဒေသေ အဟောသိ။
၄၆။ ဣံဿ စ သိဉ
ဣမိစ္စဿ သိဉ ဟောတိ မှာတ္ထာနဉ္စ ဗဟုလံ။ ဉာကာရော အာချာဝယဝတ္ထော (ဥကာရော) ဣကာရော ဥစ္စာရဏတ္ထော။ “အဤဿာ” ဒိနာ ဣဉာဂမေ တုမှေ အဟောသိတ္ထ, အဟောသိ။ ပရဿရလောပေ ရဿေ စ အဟုံ, အဟောသိမှ, အဟုမှ, ရဿော။ ဘာဝေ-အဘဝိ, အာဿတ္ထာဒေသော, အဘဝိတ္ထ။ အနဇ္ဇတနေ အာဦအာဒိပစ္စယေ ကတေ “ယုဝဏ္ဏာန+မိယ ငုဝင သရေ”တိ ဥဝငါဒေသေ အဟုဝါ, အဟုဝု, အဟုဝေါ, အဟုဝတ္ထ။ အဿ အမာဒေသေ အဟုံ အဟုဝံ, အဟုမှ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-တေန အဟုယိ အဟုယိတ္ထ။ အဟဝိဿာ, အဟဝိဿံသု ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-အဟုယိဿ, အဟုယိဿထ။ ပုဗ္ဗဿရလောပေါ,
ဟေယျ, ဟေယျုံ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-ဟူယေယျ, ဟူယေထ။ ဟောတု, ဟောန္တု ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-ဟူယတု, ဟူယတံ။ အနုပုဗ္ဗေ အနုဘောတိ ဣစ္စာဒိ သဗ္ဗဝါရေသု ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဘာဝေ ရူပါဘာဝါ။ ကမ္မေ-အနုဘူယတိ ဣစ္စာဒိ ဝိသေသော။
သိ=သယေ, လဿ လောပေါ ဝုဒ္ဓိ, သေတိ။ အယာဒေသေ သယတိ, သေန္တိ သယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-အတိပုဗ္ဗော, ကျေ “ဒီဃော သရဿာ”တိ ဣဿ ဒီဃေ စ ကတေ တေန အတိသီယတိ, အတိသီယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-တေန သီယတိ, သီယတေ။ တထာ ဘဝိဿတိအာဒီသု။
နီ=ပါပနေ, ဒွိကမ္မကော+ယံ, အဇံ ဂါမံ နေတိ နယတိ, နေန္တိ နယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-နီယတေ ဂါမံ အဇော ဒေဝဒတ္တေန ဣစ္စာဒိ။ တထာ သေသေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။
ဌာ=ဂတိနိဝတ္တိယံ -
၅၊ ၁၇၅။ ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါ
ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါဟောန္တိ ဝါ န္တ+မာန+တျာဒီသု။ လဿ လောပေ တိဋ္ဌတိ, တိဋ္ဌန္တိ, ဌာတိ, ဌာန္တိ။
၅၊ ၁၃၁။ ပါဒိတော ဌာဿ ဝါ ဌဟော ကွစိတိ
ပါဒိတော ပရဿ ဌာဿ ကွစိ ဌဟော ဟောတိ ဝါ။ သဏ္ဌဟတိ, သဏ္ဌဟန္တိ။ လဿေ, အဓိဋ္ဌေတိ, အဓိဋ္ဌေန္တိ။ ကမ္မေ -
၅၊ ၁၃၇။ အညာဒိဿာ+ဿီ ကျေ
ဉာဒိတော+ညဿ အာကာရန္တဿ ကြိယတ္ထဿ ဤ ဟောတိ ကျေ။ ဥပဌီယတိ, ဥပဌီယန္တိ။ ဌဟာဒေသေ “ကျဿာ”တိ
ဤဉ်, တေန ပတိဋ္ဌဟီယတိ, ပတိဋ္ဌဟီယန္တိ။ ဘာဝေ-ဤမှိ ဌီယတိ, ဌီယတေ။ တထာ ပပုဗ္ဗေ ပတိဋ္ဌိဿတိ ပတိဋ္ဌဟိဿတိ။ ဤဿ သိမှိ အဋ္ဌာသိ, အဋ္ဌံသု, သဏ္ဌဟိ, သဏ္ဌဟိံသု။ ပတိဋ္ဌိဿ ပတိဋ္ဌဟိဿ။ တိဋ္ဌေ တိဋ္ဌေယျ, သဏ္ဌေ သဏ္ဌေယျ, သဏ္ဌေယျုံ, သဏ္ဌဟေ သဏ္ဌဟေယျ။ တိဋ္ဌတု ဌာတု, သဏ္ဌဟတု ဣစ္စာဒိ။
ပါ=ပါနေ, ပိဝါဒေသေ ပိဝတိ။ “တဝဂ္ဂဝရဏာ” ဒေါ “ဗယဉာ”တိ ယောဂဝိဘာဂေန ဝဿ ဗကာရော, ပိဗတိ။ ကမ္မေပီယတိ, ပီယန္တိ ဣစ္စာဒိ။
အသ=ဘုဝိ,
၅၂။ တဿ ထောတိ
အတ္ထိတော ပရဿ တဿ ထော ဟောတိ။ ပရရူပေ ပဌမက္ခရတကာရေ စ အတ္ထိ။ “န္တ+မာန+န္တိ+ယိ+ယုံသွာ+ဒိလောပေါ”တိ အဿ လောပေါ, သန္တိ။
၅၃။ သိဟိသွ+ဋ်
အတ္ထိဿ အဋ် ဟောတိ သိဟိသု။ ဋော သဗ္ဗာဒေသတ္ထော။ တွံ အသိ။ ပရရူပါဒိမှိ ကတေ ဣဒါနိ တုမှေ အတ္ထ။
၅၄။ မိမာနံ ဝါ မှိမှာ စ
အသသ္မာ ပရေသံ မိမာနံ မှိမှာ ဝါ ဟောန္တိ တံသန္နိယောဂေန အသဿ အဋ် စ။ အမှိ။
၅၅။ ဧသု သ်
ဧသု မိမေသု အသဿ သော ဟောတိ, ပရရူပဗာဓနတ္ထံ။ အသ္မိ, အမှ အသ္မ။ ဘဝိဿတိပစ္စယေ -
၅၊ ၁၂၉။ အ+အာ+ဿအာဒီသု
ပရောက္ခာ အ-အာဒေါ အနဇ္ဇတန အာ-အာဒေါ ကြိယာတိပတ္တိဿာ-အာဒေါ ဘဝိဿတိဿတျာဒေါ စ အတ္ထိဿ ဘု ဟောတိ။ အာဒေသဝိဓာနံ အသဿာပယောဂတ္ထံ, ကိသ္မိဉ္စိ ပစ္စယဝိသေသေ, တသ္မာ အသိတဗ္ဗန္တိအာဒိ န ဘဝတိ။ ဘဝိဿတိ, ဘဝိဿန္တိ။ အဘဝါ, အဘဝု။ ကြိယာတိပတ္တိယံ ဘုအာဒေသေ အဘဝိဿ, အဘဝိဿံသု ဣစ္စာဒိ။ ဧယျာဒိမှိ -
၅၀။ အတ္ထိတေ+ယျာဒိစ္ဆန္နံ သ+သု+သ+သထ+သံ+သာမ
အသ=ဘုဝိ+စ္စသ္မာ ပရေသံ ဧယျာဒိစ္ဆန္နံ သာဒယော ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ။ ပရရူပေ သော အဿ, တေ အဿု။ တွံ အဿ, တုမှေ အဿထ။ အဟံ အဿံ, မယံ အဿာမ။ တွာဒိမှိ သော အတု, အဿ လောပေ သန္ထု, အယာဒေသေ တွံ အဟိ, တုမှေ အတ္ထ။ အမှိ, အမှ, သာဒေသေ အသ္မိ အသ္မ။ ဗဟုလာဓိကာရာ အဇ္ဇတနေ အာသိ, အာသိံသု, အာသုံ ဣစ္စာဒီပိ ဟောန္တိ။
ဗြူ=ဝစနေ,
၃၆။ ဗြူတော တိဿီဉ်
ဗြူတော ပရဿ တိဿ ဤဉ် ဝါ ဟောတိ။ ဝုဒ္ဓိအဝါဒေသေ လဿ လောပေ ဗြဝီတိ။
၅၊ ၉၇။ န ဗြူဿော
ဗြူဿ ဩ န ဟောတိ ဗျဉ္ဇနေ။ ဗြူတိ။ ဥဝငါဒေသေ ဗြူဝန္တိ။
၂၀။ တျ+န္တီနံ ဋ+ဋူ
အာဟာ ပရေသံ တိ+အန္တီနံ ဋ+ဋူ ဟောန္တိ။ ဋကာရာ သဗ္ဗာဒေသတ္ထာ။ အတောယေဝ အာဟာ ပရေသံ တိအန္တီနံ ဋဋူဝိဓာနဉာပကာ တိအန္တီသု ဗြူဿ အာဟော။ အာဟ, အာဟု။ ဗြူသိ, ဗြူထ။ ဗြူမိ, ဗြူမ ဣစ္စာဒိ။ ဗြဝိဿတိ။ အဗြဝိ အဗြဝီ, အဗြဝုံ။ အနဇ္ဇတနေ အဗြဝါ, အဗြဝု။ ပရောက္ခာယံ -
၁၆။ အအာဒီသွာ+ဟော ဗြူဿ
ဗြူဿ အာဟော ဟောတိ ပရောက္ခာအအာဒီသု။ သုပိနေ ကိရ သော အာဟ, တေ အာဟု ဣစ္စာဒိ။ အဗြဝိဿ။ ဗြဝေ ဗြဝေယျ။ ဝုဒ္ဓိပ္ပဋိသေဓေ ဗြူတု, ဗြဝန္တု ဣစ္စာဒိ။
ဟန=ဟိံသာယံ, တိမှိ ဝိကရဏလောပေ သော ဟနတိ ဟန္တိ။ တေ ဟနန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ယေ နဿ ညေ ပုဗ္ဗရူပံ, တေန ဟညတိ, ဟညန္တိ ဟညရေ။ တထာ ဟနိဿတိ ဣစ္စာဒိ။
၆၇။ ဟနာ ဆ+ခါ
ဟနာ ဿာဿ ဆ+ခါ ဝါ ဟောန္တိ။ ပဋိဟံခါမိ ပဋိဟနိဿာမိ။ ဟံဆေမ ဟနိဿာမ။ အဟနိ, အဟနိံသူတိအာဒိ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဟုဝါဒယော
ဟုဝါဒယော
ဟု=ဟဝနေ။ တျာဒီသု လော။ “ပရောက္ခာယဉ္စာ”တိ စဂ္ဂဟဏေန ဟု ဟုတိ ဒွိတ္တံ, “ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ”တိ ဟဿ ဇော, လလောပေါ ဝုဒ္ဓိ စ, ဇုဟောတိ အဂ္ဂိံ, အညတြ “ယဝါ သရေ”တိ ဝကာရော, ဇုဟွတိ။ ဇုဟောန္တိ။ ဇုဟွန္တိ။ ဇုဟောသိ ဇုဟွသိ, ဇုဟောထ ဇုဟွထ။ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ - “ဒီဃော သရဿာ”တိ ဒီဃေ ဟူယတိ တေန အဂ္ဂိ ဣစ္စာဒိ။ ဇုဟိဿတိ, ဇုဟိဿန္တိ။ အဇုဟဝိ အဇုဟောသိ, အဇုဟဝုံ အဇုဟဝိံသု အဇုဟဝံသု အဇုဟောသုံ။ အဇုဟိဿ, အဇုဟိဿံဿု။ ဇုဟေ ဇုဟေယျ။ ဇုဟောတု, ဇုဟောန္တု ဣစ္စာဒိ။
ဟာ=စာဂေ, ပုရေ ဝိယ ဒွေဘာဝဆာဒေသလောပေ “ရဿော ပုဗ္ဗဿာ”တိ ပုဗ္ဗဿ အာဿ ရဿော။ ဇဟာတိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ - “အညာဒိဿာ+ဿီ ကျေ”တိ ကျေ အာဿ ဤ, ဟီယတိ ဣစ္စာဒိ။ ဇဟိဿတိ။ အဇဟာသိ, “ဒီဃာ ဤဿ” ဣတိ သိ, ပဇဟိ, အဇဟိံသု အဇဟံသု, ပဇဟိံသု ပဇဟုံ။ ကမ္မေ-ပဟီယိ ပဟီယိတ္ထ။ ဿာဒိ+ဧယျာဒိ+တွာဒီသုပိ ဉေယျာ။
ဒါ=ဒါနေ, ဒွိဘာဝရဿတ္တာနိ, လလောပေါ, ဒဒါတိ, ဒဒန္တိ ဣစ္စာဒိ။ “ဂမဝဒါ” ဒိနာ ဒဇ္ဇာဒေသေ ဒဇ္ဇတိ, ဒဇ္ဇန္တိ ဣစ္စာဒိ။ လဿေ+ကာရေ ဒါနံ ဒေတိ ဣစ္စာဒိ။
၂၂။ ဒါဿ ဒံ ဝါ မိမေသွ+ဒွိတ္တေ
အဒွိတ္တေ ဝတ္တမာနဿ ဒါဿ ဒံ ဟောတိ ဝါ မိမေသု။ ဝဂ္ဂန္တံ, ဒမ္မိ ဒေမိ, ဒမ္မ ဒေမ။ ဤကာရေ ဒီယတိ ဣစ္စာဒိ။ အနာဂတတ္ထေ ဣဉာဂမေ သရဏောပါဒိ, ဒဒိဿတိ, ဒဒိဿန္တိ။ ဒဇ္ဇိဿတိ, ဒဇ္ဇိဿန္တိ။
လဝိကရဏေ ဒဿတိ, ဒဿန္တိ။ အဇ္ဇတနေ-အဒဒိ, အဒဒိံသု, အဒဇ္ဇိ, အဒဇ္ဇိံသု, အဒါသိ, အဒံသု။ အနဇ္ဇတနေ-အဒဒါ, အဒဒု။ ကာလာတိပတ္တိယံ-အဒဒိဿ အဒဇ္ဇိဿ, လေ အဒဿ, ဒဿံသု။ ဧယျာဒိမှိ-ဒဒေ ဒဒေယျ ဒဇ္ဇေ ဒဇ္ဇေယျ။ “ဋာ”တိ ဗဟုလာဓိကာရာ ဒဇ္ဇာဒေသာ ပရဿ ဧယျဿ ဋာ, ဒဇ္ဇာ, ဒဇ္ဇုံ ဒဇ္ဇေယျံ ဒဒေယျုံ။ တွာဒီသု-ဒဒါတု, ဒဒန္တု, ဒဇ္ဇတု, ဒဇ္ဇန္တု, လဿေ+ကာရေ ဒေတု, ဒေန္တု ဣစ္စာဒိ။ သဗ္ဗတ္ထ ကမ္မေပိ ယောဇနီယံ။
ဓာ=ဓာရဏေ, တျာဒိမှိ စဂ္ဂဟဏေန ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗာကာရဿ ရဿတ္တေ လလောပေ “စတုတ္ထဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ”တိ ပုဗ္ဗဓကာရဿ ဒကာရေ စ ကတေ ဒဓာတိ, ဒဓန္တိ။ ပိပုဗ္ဗော, “တဒမိနာ” ဒိနာ အာဿ လောပေါ, “ဓာဿ ဟော”တိ ဒွိတ္တေ ပရဿ ဓာဿ ဟကာရော, ဒွါရံ ပိဒဟတိ, ပိဒဟန္တိ။ လဿေ+ကာရေ နိဓေတိ, နိဓေန္တိ။ ကမ္မေ-ဝိဓီယတိ, ဝိဓီယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဓဿတိ, ပိဒဟိဿတိ, ပရိဒဟေဿတိ။ အဓာသိ, ပိဒဟိ။ အဓဿ, ပိဒဟိဿ။ ဒဓေ ဒဓေယျ, ပိဒဟေ ပိဒဟေယျ။ ဒဒါတု, ပိဒဟတု, နိဓေတု, နိဓေန္တု ဣစ္စာဒိ။ (ဇုဟောတျာဒယော)။
ဘူဝါဒိ စ ဇုဟာဒိ စ၊ ဟုဝါဒိဓာတဝေါ စိ+မေ။
သဝုဒ္ဓိကဘူဝါဒီဟိ၊ တိဓာ ဘေဒံ ဥပေန္တိ တေ။
(ဘူဝါဒိနယော။)
အဓုနာ ဝိကရဏပဘေဒပကာသနတ္ထံ ရုဓာဒီနံ အဋ္ဌဂဏာနံ ကာနိစိ ရူပါနိ ဥဒါဟရိယန္တေ -
ရုဓ=အာဝရဏေ, တျာဒယော ဟောန္တိ။ ဧဝ+မုပရိပိ သဗ္ဗဂဏေသု။
၅၊ ၁၉။ မဉ္စ ရုဓာဒီနံ
ရုဓာဒိကော အပရောက္ခေသု ကတ္တုဝိဟိတမာန+န္တ+တျာဒီသု လော ဟောတိ မဉ္စ+န္တသရာ ပရော။ နိဂ္ဂဟီတဿ ဝဂ္ဂန္တံ, “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ သံယောဂတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ။ သော မဂ္ဂံ ရုန္ဓတိ, ရုန္ဓန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-နိပုဗ္ဗော ကျော ဓဿ စဝဂ္ဂ+ပုဗ္ဗရူပ+တတိယက္ခရဇကာရာ, တေန မဂ္ဂေါ နိရုဇ္ဈတိ ဣစ္စာဒိ။ ဣဉာဂမေ ရုန္ဓိဿတိ, နိရုဇ္ဈိဿတိ။ အရုန္ဓိ, အရုန္ဓိံသု။ နိရုဇ္ဈိတ္ထော, နိရုဇ္ဈိ, နိရုဇ္ဈိံသု။ အရုန္ဓိဿ, အရုန္ဓိဿံသု, နိရုဇ္ဈိဿ, နိရုဇ္ဈိဿံသု။ ရုန္ဓေ ရုန္ဓေယျ, နိရုဇ္ဈေ နိရုဇ္ဈေယျ။ ရုန္ဓတု, ရုန္ဓန္တု။ တွံ ရုန္ဓ ရုန္ဓာဟိ။ နိရုဇ္ဈတု, နိရုဇ္ဈန္တု ဣစ္စာဒိ။
ဆိဒ=ဒွေဓာကရဏေ, ဆိန္ဒတိ, ဆိန္ဒန္တိ။ ကမ္မေ-ဆိဇ္ဇတိ, ဆိဇ္ဇန္တိ။ ဘဝိဿတိပစ္စယေ - “လဘ ဝသစ္ဆိဒါ” ဒိနာ စ္ဆငါဒေသေ ဆေစ္ဆတိ ဆိန္ဒိဿတိ။ ကမ္မေ-ပုဗ္ဗရူပံ, ဆိဇ္ဇိဿတိ, ဆိဇ္ဇိဿန္တိ။ အဆိန္ဒိ ဆိန္ဒိ, အစ္ဆေဇ္ဇိ, အစ္ဆေဇ္ဇိံသု။ အစ္ဆိန္ဒိဿာ အဆိဇ္ဇိဿာ။ ဆိန္ဒေ ဆိန္ဒေယျ, ဆိဇ္ဇေ ဆိဇ္ဇေယျ, ဆိန္ဒတု, ဆိန္ဒန္တု, ဆိဇ္ဇတု, ဆိဇ္ဇန္တု ဣစ္စာဒိ။
ဘုဇ=ပါလနဇ္ဈောဟာရေသု, ဘုဉ္ဇတိ, ဘုဉ္ဇန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဘဝိဿတိမှိ “ဘုဇ+မုစ+ဝစ+ဝိသာနံ က္ခင”တိ ဓာတွန္တေန သဟ
ဿဿ က္ခငါဒေသေ ဝုဒ္ဓိ, ဘောက္ခတိ, ဘုဉ္ဇိဿတိ, ဘောက္ခန္တိ, ဘုဉ္ဇိဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။
မုစ=မောစနေ, မုစ္စတိ, မုစ္စန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-မုစ္စတိ, မုစ္စန္တိ ဣစ္စာဒိ။ (ရုဓာဒိနယော)။
ဒိဝ=ကီဠာ ဝိဇိဂိံသာ ဝေါဟာရ ဇုတိ ထုတိ ဂတီသု,
၅၊ ၂၁။ ဒိဝါဒီဟိ ယက
ဒိဝါဒီဟိ ကတ္တရိ လဝိသယေ ယက ဟောတိ။ ကကာရော ကာနုဗန္ဓကာရိယတ္ထော, ဧဝ+မုပရိ စ။ ဝဿ ဗကာရေ ပုဗ္ဗရူပံ, သော ဇုတံ ဒိဗ္ဗတိ, ဒိဗ္ဗန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ကျေ တေန ဒိဗ္ဗတိ, ဒိဗ္ဗန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဒိဗ္ဗိဿတိ, တေန ဒိဗ္ဗိဿတိ။ အဒိဗ္ဗိ ဒိဗ္ဗိ။ တေန အဒိဗ္ဗိ ဒိဗ္ဗိ။ အဒိဗ္ဗိဿ။ တေန အဒိဗ္ဗိဿ။ ဒိဗ္ဗေ ဒိဗ္ဗေယျ။ တေန ဒိဗ္ဗေ ဒိဗ္ဗေယျ။ ဒိဗ္ဗတု။ တေန ဒိဗ္ဗတု ဣစ္စာဒိ။
သိဝ=တန္တုသန္တာနေ, သိဗ္ဗတိ, သိဗ္ဗန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ပဒ=ဂမနေ, ဥပုဗ္ဗော, စဝဂ္ဂပုဗ္ဗရူပါနိ, ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဥပ္ပဇ္ဇရေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေကျေ တေန ပဋိပဇ္ဇတေ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ-ဥပ္ပဇ္ဇတေ တယာ။ ဗုဓ=အဝဂမနေ, ဈကာရပုဗ္ဗရူပါနိ ယက္ခရေသု။ ဓမ္မံ ဗုဇ္ဈတိ, ဗုဇ္ဈရေ ဗုဇ္ဈန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-မယာ ဓမ္မော ဗုဇ္ဈတေ ဣစ္စာဒိ။ ယုဓ=သမ္ပဟာရေ, ယုဇ္ဈတိ+စ္စာဒိ။ နဟ=ဗန္ဓနေ, “ဟဿ ဝိပလ္လာသော”တိ ယေ ဝိပလ္လာသော, သန္နယှတိ+စ္စာဒိ။ မန=ဉာဏေ, ညကာရ+ပုဗ္ဗရူပါနိ, မညတိ+စ္စာဒိ။ တုသ=တုဋ္ဌိမှိ, ပုဗ္ဗရူပေ တုဿတိ+စ္စာဒိ။ သမ=ဥပသမေ, သမ္မတိ+စ္စာဒိ။
ဇန=ဇနနေ, “ဇနိဿာ”တိ အာ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ ဗဟုလာဓိကာရာ, သော ဇာယတိ, ဇာယန္တိ+စ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဇနိတုံ ပယောဇေတီတိ “ပယောဇကဗျာပါရေ ဏာပိ စေ”တိ ဏိမှိ “အညတြာပီ”တိ ဝုဒ္ဓိပဋိသေဓေ ကျမှိ “ဒီဃော သရဿာ”တိ ဒီဃေ စ ကတေ တေန ဇနီယတိ, ဇနီယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ သော ဇာယိဿတိ။ တေန ဇနိဿတိ။ သော အဇာယိ, တေန အဇနီယိ။ သော အဇာယိဿ, တေန အဇနီယိဿ။ သော ဇာယေ ဇာယေယျ, တေန ဇနီယေယျ။ သော ဇာယတု, တေန ဇနီယတု ဣစ္စာဒိ။ (ဒိဝါဒိနယော)။
တုဒ=ဗျထနေ,
၅၊ ၂၂။ တုဒါဒီဟိ ကော
တုဒါဒီဟိ ကတ္တရိ လဝိသယေ ကော ဟောတိ။ တုဒတိ, တုဒန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-တုဒျတိ တုဇ္ဇတိ, တုဒျရေ တုဒျန္တိ, တုဇ္ဇရေ တုဇ္ဇန္တိ+စ္စာဒိ။ တထာ တုဒိဿတိ တုဇ္ဇိဿတိ။ အတုဒိ, အတုဒိံသု, အတုဇ္ဇိ။ အတုဒိဿ အတုဇ္ဇိဿ, တုဒေယျ တုဇ္ဇေယျ။ တုဒတု, တုဒန္တု, တုဇ္ဇတု ဣစ္စာဒိ။
ဝိသ=ပဝေသနေ, ပပုဗ္ဗော။ သော ဂါမံ ပဝိသတိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ပဝိသီယတိ ဣစ္စာဒိ။ ပဝိသိဿတိ။ ပဝိသီယိဿတိ။ ပါဝိသိ, ဤမှိ “ဘုဇမုစာ” ဒိနာ ယောဂဝိဘာဂါ က္ခင။ ပါဝိသိ, ပဝိသိ ပါဝေက္ခိ, ပထဝိံ ပါဝိသိံသု ပဝိသိံသု။ ပါဝိသီယိ။ ပါဝိသိဿ ပဝိသိဿ။ ပါဝိသီယိဿ။ ပဝိသေ ပဝိသေယျ,
ဝိကရဏလောပေါ ပဝိသီယေယျ။ ပဝိသတု, ပဝိသီယတု ဣစ္စာဒိ။ နုဒတိ။ ဒိသ=ဥစ္စာရဏေ, ဥဒ္ဒိဿတိ, လိခတိ, တုသတိ ဣစ္စာဒိ။ (တုဒါဒိနယော)။
ဇိ=ဇယေ,
၅၊ ၂၃။ ဇျာဒီဟိ က္နာ
ဇျာဒီဟိ ကတ္တရိ လဝိသယေ က္နာ ဟောတိ။ န ဝုဒ္ဓိ။ ကိလေသေ ဇိနာတိ, ဇိနန္တိ။ တေန ကိလေသော ဇီယတိ, ဇီယန္တိ, ကျေ ဒီဃော။ ဇိနိဿတိ, ဇိနိဿန္တိ။ အဇိနိ ဇိနိ။ အဇီယိ, အဇီယိတ္ထ။ အဇိနိဿ။ အဇီယိဿ။ ဇိနေယျ။ ဇိနာတု ဣစ္စာဒိ။ စိ=စယေ, တထာ စိနာတိ, စိနန္တိ ဣစ္စာဒိ။
ဉာ=အဝဗောဓနေ,
၅၊ ၁၂၀။ ဉာဿ နေ ဇာ
ဉာဓာတုဿ ဇာ ဟောတိ နကာရေ။ ဝိဇာနာတိ။
၆၁။ ဉာဿ သနာဿ နာယော တိမှိ
သနာဿ ဉာဿ နာယော ဝါ ဟောတိ တိမှိ။ နာယတိ, ဝိဇာနာတိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဝိညာယတိ ဣစ္စာဒိ။ ကျေ “အာဿေ စာ”တိ ဧတ္ထ “အာဿေ”တိ ယောဂဝိဘာဂါ အာဿ ဧ ဟောတိ, ယဿ ဒွိတ္တေ ဉေယျတိ, ဉေယျန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဝိဇာနိဿတိ, ဝိဇာနိဿန္တိ။ ကမ္မေ - “ကျဿ ဿေ”တိ ကျလောပေ ရဿေ စ ကတေ ဉာဿတိ, ဉာဿန္တိ, ဝိညာယိဿတိ, ပညာယိဿတိ။
၆၅။ ဿဿ ဟိ ကမ္မေ
ဉာတော ပရဿ ဿဿ ဟိ ဝါ ဟောတိ ကမ္မေ, ပညာယိဟိတိ, ပညာယိဟိန္တိ။ အဉာဂမေ သမဇာနိ, သံဇာနိ, သံဇာနိံသု။
သမဇာနိံသု။ ကမ္မေ-ပညာယိ, ပညာယိံသု။ အဇာနိဿ။ ကမ္မေ-အညာယိဿ။
၆၃။ ဧယျဿိ+ယာဉာ ဝါ
ဉာတော ပရဿ ဧယျဿ ဣယာ+ဉာ ဟောန္တိ ဝါ။ ဇာနိယာ။
၆၂။ ဉာမှိ ဇံ
ဉာဒေသေ သနာဿ ဉာဿ ဇံ ဝါ ဟောတိ။ ဇညာ, ဇာနေယျ, ဇာနေယျုံ။ ကမ္မေ-ပညာယေယျ, ပညာယေယျုံ။ ဝိဇာနာတု, ဝိဇာနန္ထု။ ကမ္မေ-ဝိညာယတု ဣစ္စာဒိ။
မာ=မာနေ, “အာ ဤ ဿာဒီနံ ဗျဉ္ဇနဿိဉ” ဣတိ ဣဉဣတိ ယောဂဝိဘာဂါ ဣဉာဂမေ ပုဗ္ဗသရလောပေါ, မိနာတိ, မိနန္တိ။ ကမ္မေ-မီယတိ ဣစ္စာဒိ။ လူ=ဆေဒနေ, “က္ဏာက္နာသု ရဿော”တိ ဓာတုဿ ရဿော, လုနာတိ, လုနန္တိ။ ကမ္မေ-လူယတိ ဣစ္စာဒိ။ ဓု=ကမ္ပနေ, ဓုနာတိ ဣစ္စာဒိ။ (ဇျာဒိနယော)။
ကီ=ဒဗ္ဗဝိနီမယေ,
၂၄။ ကျာဒီဟိ က္ဏာ
ကျာဒီဟိ လဝိသယေ က္ဏာ ဟောတိ။ “က္ဏာက္နာသု ရဿော”တိ ရဿေ ကိဏာတိ, ကိဏန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဝိက္ကီယတိ, ဝိက္ကီယန္တိ။ ဝိက္ကိဏိဿတိ, ဝိက္ကိဏိဿန္တိ။ ဝိက္ကီယိဿတိ, ဝိက္ကီယိဿန္တိ။ အကိဏိ, ဝိက္ကိဏိ, ဝိက္ကီယိ။ အကိဏိဿ, ဝိက္ကိဏိဿ။ ဝိက္ကိဏေ ဝိက္ကိဏေယျ။
ဝိက္ကီယေ။ ဝိက္ကီယေယျ။ ဝိက္ကိဏာတု, ဝိက္ကိဏန္တု, ဝိက္ကီယတု, ဝိက္ကီယန္တု ဣစ္စာဒိ။ သု=သဝနေ, သုဏာတိ, သုဏန္တိ ဣစ္စာဒိ။
သက=သတ္တိယံ,
၅၊ ၁၂၁။ သကာ+ပါနံ ကုက+ကု ဏေ
သက+အာပါနံ ကုက+ကုဣစ္စေတေ အာဂမာ ဟောန္တိ ဏေ။ သက္ကုဏာတိ, သက္ကုဏန္တိ။ သက္ကုနာတိ, သက္ကုနန္တိ။
၅၃။ ဿေ ဝါ
သကသ္မာ က္ဏာဿ က္ခော ဝါ ဟောတိ ဿေ။ သက္ခိဿတိ, သက္ခိဿန္တိ။
၅၈။ သကာ က္ဏာဿ ခ ဤအာဒေါ
သကသ္မာ က္ဏာဿ ခေါ ဝါ ဟောတိ ဤအာဒီသု။ အသက္ခိ သက္ခိ, သက္ခိံသု။ အသက္ခိဿ, အသက္ခိဿံသု။ သက္ကုဏေ သက္ကုဏေယျ။ သက္ကုဏာတု, သက္ကုဏန္တု။
အပ=ပါပုဏနေ, ပပုဗ္ဗော, “သကာ+ပါနံ ကုက+ကု ဏေ”တိ ကုကတေ သမ္ပတ္တိ ပါပုဏာတိ, ပါပုဏန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေပါပီယတိ, ပါပီယန္တိ။ ပါပုဏိဿတိ, ပါပုဏိဿန္တိ။ ကမ္မေ-ပါပီယိဿတိ, ပါပီယိဿန္တိ။ ပါပုဏိ, ပါပုဏိံသု။ ကမ္မေ-ပါပီယိ, ပါပီယိတ္ထ။ အပါပုဏိဿ။ ကမ္မေ-အပါပီယိဿ။ ပါပုဏေ, ပါပုဏေယျ။ ကမ္မေ-ပါပီယေယျ။ ပါပုဏာတု, ပါပုဏန္တု။ ကမ္မေ-ပါပီယတု ဣစ္စာဒိ။ (ကျာဒိနယော)။
သု=သဝနေ,
၂၅။ သွာဒီဟိ က္ဏော
သုအာဒီဟိ လဝိသယေ က္ဏော ဟောတိ။ ကာနုဗန္ဓတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ။ ဓမ္မံ သုဏောတိ။ ပရဿရလောပေ သုဏောန္တိ။ ကမ္မေ-ကျေ ဒီဃေ သူယတိ, သူယန္တိ။ ဒွိတ္တေ သုယျတိ သုယျန္တိ+စ္စာဒိ။ ဣဉာဂမေ သုဏိဿတိ, သုဏိဿန္တိ။ ကမ္မေ-ကျလောပေ ဝုဒ္ဓိ။ သောဿတိ, သောဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။ အသုဏိ သုဏိ, အသုဏိံသု သုဏိံသု။
၆၀။ တေသု သုတော က္ဏော+က္ဏာနံ ရောဋ
တေသု ဤအာဒီသု သုတော ပရေသံ က္ဏော+က္ဏာနံ ရောဋ ဝါ ဟောတိ။ ရကာရော အနုဗန္ဓော။ ဋော သဗ္ဗာဒေသတ္ထော။ ဥဿ လောပေ ဒွိတ္တံ ဤဿ သိ စ။ အဿောသိ, အဿောသိံသု။ “ဣံဿ စ သိဉ”တိ ယောဂဝိဘာဂါ သိဉ, အဿောသိံသု, ပစ္စဿောသုံ။ အသုယိ, အသုယိတ္ထ။ အသုဏိဿ, တေန အသုယိဿ။ သုဏေ သုဏေယျ, သုဏေယျံ။ တေန သူယေ သူယေယျ။ သုဏာတု, သုဏန္တု။ သူယတု, သူယန္တု ဣစ္စာဒိ။
ဂိ=သဒ္ဒေ, ဂိဏောတိ။ ဂိဏန္တိ။ တွံ ဂိဏောသိ။ ဂိဏိဿတိ, ဂိဏိဿန္တိ။ အဂိဏိဿ။ ဂိဏေယျ။ ဂိဏောတု ဣစ္စာဒိ။ ဝု=သံဝရဏေ, အာဝုဏောတိ, အာဝုဏန္တိ။ အာဝုဏောသိ ဣစ္စာဒိ။ သေသေသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ (သွာဒိနယော)။
တန=ဝိတ္ထာရေ,
၂၆။ တနာဒိတွော
တနာဒိတော ကတ္တရိ လဝိသယေ ဩ ဟောတိ။ ကိတ္တိံ တနောတိ, တနောန္တိ ဣစ္စာဒိ။
၇၆။ ဩဝိကရဏဿု ပရစ္ဆက္ကေ
ဩဝိကရဏဿ ဥ ဟောတိ ပရစ္ဆက္ကဝိသယေ။ တနုတေ, တနွန္တေ။ တနုသေ, တနုဝှေ။ တနွေ, တနွမှေ။ ကမ္မေ -
၅၊ ၁၃၈။ တနဿာ ဝါ
တနဿ ဝါ အာ ဟောတိ ကျေ။ ပပုဗ္ဗော, ပတာယတိ။ ပတညတိ, ပတာယရေ ပတာယန္တိ ပတညရေ ပတညန္တိ+စ္စာဒိ။ တထာ ဝိကရဏလောပေ ဣဉာဂမေ စ တနိဿတိ, တနိဿန္တိ။ ပတာယိဿတိ။ အတနိ, အတနိံသု။ အတနိဿ။ ပတာယိဿ။ တနေယျ, တနေယျုံ။ တနောတု, တနောန္တု ဣစ္စာဒိ။
ကရ=ကရဏေ,
၅၊ ၁၇၇။ ကရဿ သောဿ ကုဗ္ဗ+ကုရု+ကယိရာ
ကရဿ သ ဩကာရဿ ကုဗ္ဗာဒယော ဝါ ဟောန္တိ န္တ+မာန+တျာဒီသု။ ကုဗ္ဗတိ, ကုဗ္ဗန္တိ။ ကရောတိ, ကရောန္တိ။ ကရောသိ, ကရောထ။
၂၃။ ကရဿ သောဿ ကုံ
ကရဿ သ ဩကာရဿ ကုံ ဝါ ဟောတိ မိမေသု။ ကုမ္မိ ကရောမိ။ ကုမ္မ ကရောမ။ ပရစ္ဆက္ကေ ကုရုတေ ကုဗ္ဗတေ, ကုဗ္ဗန္တေ ဣစ္စာဒိ။ ကယိရတိ, ကယိရန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ကျဿ ဒွိတ္တေ ဤဿ ရဿော, ကရိယျတိ, ကရီယတိ ဝါ ဣစ္စာဒိ။ “တဝဂ္ဂဝရဏာ”
ဒိနာ ယေ ရဿ ယကာရေ ကယျတိ, ကယျန္တိ။ ဗဟုလာဓကာရာ ကမ္မေ ကွစိ ဣမိနာ ကယိရာဒေသေ တေန ကယိရတိ, ကယိရန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဘဝိဿတိမှိ -
၂၅။ ဟာဿ စာ+ဟင ဿေန
ကရဿ သောဿ ဟာဿ စ အာဟင ဝါ ဟောတိ ဿေန သဟ။ ကာဟတိ, ကာဟန္တိ ဣစ္စာဒိ။ ဣဉာဂမေ ကာဟိတိ, ကာဟိန္တိ ဣစ္စာဒိ။ အာဟငါဒေသာဘာဝပက္ခေ ကရိဿတိ, ကရိဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။ အဇ္ဇတနေ -
၂၄။ ကာ ဤအာဒီသု
ကရဿ သ ဩကာရဿ ကာ ဟောတိ ဝါ ဤအာဒီသု။
၄၄။ ဒီဃာ ဤဿ
ဒီဃတော ပရဿ ဤဿ သိ ဝါ ဟောတိ။ အကာသိ။ ဤလောပေ အကာ, အကံသု။ ဩဿ သိအာဒေသေ အကာသိ။ သိဉာဂမေ အကာသိတ္ထ။ အကာသိ, အကာသိံ, အကာသိမှ။ အညတြ အကရိကရိ, အကရိံသု ကရိံသု အကံသု ဣစ္စာဒိ။ တေန အကရီယိ ဣစ္စာဒိ။ အကရိဿ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-အကရီယိဿ ဣစ္စာဒိ။ ဧယျာဒိမှိ “ကွစိ ဝိကရဏာနံ”တိ ဩဝိကရဏလောပေ ကရေကရေယျ, ကရေယျုံ ဣစ္စာဒိ။ ကုဗ္ဗေ ကုဗ္ဗေယျ ဣစ္စာဒိ။
၇၁။ ဋာ
ကယိရာ ပရဿ ဧယျဿ ဋာ ဟောတိ။ သော ကယိရာ။
၇၀။ ကယိရေ+ယျဿေ+ယျုမာဒီနံ
ကယိရာ ပရဿ ဧယျုမာဒီနံ ဧယျဿ လောပေါ ဟောတိ။ ကယိရုံ။ တွံ ကယိရာသိ, ကယိရာထ။ ကယိရာမိ, ကယိရာမ။
၇၂။ ဧထဿာ
ကယိရာ ပရဿေ+ထဿ အာ ဟောတီတိအာဒိဿ ဧဿ အာ ဟောတိ။ ကယိရာထ ဓီရော။ ကမ္မေ-ကရိယေယျ, ကရိယေယျု+မိစ္စာဒိ။ ကရောတု ကုရုတု ဝါ, ကုဗ္ဗန္တု ကရောန္တု ဣစ္စာဒိ။ ပရစ္ဆက္ကေ-ကုရုတံ, ကုဗ္ဗန္တံ။ ကုရုဿု ကရဿု ဣစ္စာဒိ။ “ဧဩန+မ ဝဏ္ဏေ”တိ အကာရော။ ကုရုဝှော, ကုဗ္ဗေ, ကုဗ္ဗာမသေ။ ကမ္မေ-ကရီယတု ဣစ္စာဒိ။
၅၊ ၁၃၃။ ကရောတိဿ ခေါ
ပါဒိတော ပရဿ ကရဿ ကွစိ ခ ဟောတိ။ အဘိသင်္ခရောတိ ဣစ္စာဒိ။ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ။ “တဒမိနာ”ဒိနာ ခါဒေသေ အဘိသံခါသီတိ ဝိသေသော။ သက=သတ္တိယံ, သက္ကောတိ ဣစ္စာဒိ။ အပ=ပါပုဏနေ, ပပုဗ္ဗော, ပပ္ပောတိ ဣစ္စာဒိ။ (တနာဒိနယော)။
စုရ=ထေယျေ,
၁၊ ၁၅။ စုရာဒိတော ဏိ
စုရာဒီဟိ ကြိယတ္ထေဟိ သကတ္ထေ ဏိ ပရော ဟောတိ။ “ဏိဏာပျာပီဟိ ဝါ”တိ ဝိကပ္ပေန လော။ ဓနံ စောရယတိ စောရေတိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-စောရီယတိ ဣစ္စာဒိ။ စောရယိဿတိ
စောရေဿတိ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-စောရီယိဿတိ ဣစ္စာဒိ။ အစောရယိ စောရယိ အစောရေသိ စောရေသိ ဣစ္စာဒိ။ အစောရယိဿ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-အစောရီယိဿ ဣစ္စာဒိ။ စောရယေ စောရယေယျ ဣစ္စာဒိ။ စောရေတု စောရေန္တု ဣစ္စာဒိ။
စိန္တ=စိန္တာယံ, သံယောဂတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ, စိန္တေတိ စိန္တယတိ, စိန္တေန္တိ။ ကမ္မေ-စိန္တီယတိ, စိန္တီယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ မန္တ=ဂုတ္တဘာသနေ, မန္တေတိ မန္တယတိ ဣစ္စာဒိ။ ပါလ=ရက္ခဏေ, သော ဓမ္မံ ပါလေတိ ပါလယတိ။ တေန ပါလီယတိ+စ္စာဒိ။ (စုရာဒိနယော)။
ဘူဝါဒိ စ ရုဓာဒိ စ၊ ဒိဝါဒိ စ တုဒါဒယော။
ဇျာဒီ ကိယာဒီ သွာဒီ စ၊ တနာဒီ စ စုရာဒယော။
(ဝိကရဏဝိဓာနံ)။
၅၊ ၁။ တိဇ+မာနေဟိ ခ+သာ ခမာ+ဝီမံသာသု
ခန္တိယံ တိဇာ, ဝီမံသာယံ မာနာ စ ခ+သပစ္စယာ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ။ တိဇ=နိသာနေ, အကာရဿာ+ပယောဂေါ။ ခေ “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ ပတ္တေ+ကာရဿ “အညတြာပီ”တိ ပဋိသေဓော။ ယကာရဝဇ္ဇိတဗျဉ္ဇနဿ “ပရရူပ+မယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ”တိ ပရရူပဉ္စ။ “စတုတ္ထဒုတိယာ” ဒိနာ ပဌမက္ခရကကာရေ စ “ခဆသာန+မေကဿရော+ဒိ ဒွေ”တိ တိက္ခ တိက္ခ ဣတိ ဒွိဘာဝေ “လောပေါ+နာဒိဗျဉ္ဇနဿာ”တိအာဒိတော+ညဿ ဗျဉ္ဇနဿ လောပေ စ ကတေ တိတိက္ခာဓာတုတော တျာဒိပစ္စယ+လဝိကရဏာနိ။ တိတိက္ခတိ ဣစ္စာဒိ
ပုရိမသမံ။ ကမ္မေ-တိတိက္ခီယတိ ဣစ္စာဒိ။ ဣတော ပရံ ကမ္မောဒါဟရဏံ န ကရိဿာမ။
မာန=ပူဇာယံ+တိမသ္မာ သပစ္စယ, ဒွိတ္တာဒိမှိ ကတေ “မာနဿ ဝီ ပရဿ စ မံ”တိ ပုဗ္ဗမာနဿ ဝီ စ ပရမာနဿ မဉ္စ ဟောတိ။ ဝီမံသဓာတုတော တိပစ္စယာဒိမှိ ကတေ ဝီမံသတိ ဣစ္စာဒိ။ တိတိက္ခိဿတိ, ဝီမံသိဿတိ ဣစ္စာဒိ။ ဧဝ+မုပရိပိ အဇ္ဇတနာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ပယောဇကတ္တာ ဏိ, “ဏိဏာပျာပီဟိ ဝါ”တိ လဝိကရဏံ, တေဇယတိ တေဇေတိ။ တထာ စုရာဒိတ္တာ န လဝိကရဏံ, မာနယတိ မာနေတိ။
၅၊ ၂။ ကိတာ တိကိစ္ဆာ+သံသယေသု ဆော
တိကိစ္ဆာယံ သံသယေ စ ဝတ္တမာနာ ကိတာ ဆော ဟောတိ။ ကိတ=နိဝါသေ, ဆပစ္စယေ ပုဗ္ဗေဝ ပရရူပါဒိမှိ စ ကတေ “ကိတဿာ+သံသယေ ဝါ”တိ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ တိအာဒေသေ တိကိစ္ဆဓာတုတော တျာဒယော။ တိကိစ္ဆတိ, တိကိစ္ဆန္တိ+စ္စာဒိ။ ဝိပုဗ္ဗတော ကိတာ ဆပ္ပစ္စယာဒိမှိ ကတေ “ကဝဂ္ဂဟာနံ စဝဂ္ဂဇာ”တိ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ကဿ စော။ ဝိစိကိစ္ဆတိ, ဝိစိကိစ္ဆန္တိ+စ္စာဒိ။ ပယောဇကတ္တာ ကေတယတိ+စ္စာဒိ ပုရိမသမံ။
၅၊ ၃။ နိန္ဒာယံ ဂုပ+ဗဓာ ဗဿ ဘော စ
နိန္ဒာယံ ဂုပ+ဗဓေဟိ ဆော ဟောတိ ဗဿ ဘော စ။ ဂုပ=ရက္ခနေ+တီမသ္မာ ဆပ္ပစ္စယေ “အညတြာပီ”တိ ဩတ္တာဘာဝေ စ ပရရူပါဒိမှိ “ကဝဂ္ဂဟာ” ဒိနာ ဂဿ ဇေ စ ကတေ “ဂုပိဿုဿာ”တိ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ဥဿ ဣ ဟောတိ။
တျာဒိ+လဝိကရဏာဒိမှိ ဇိဂုစ္ဆတိ ဣစ္စာဒိ။ နိန္ဒာယံ-ဗဓ=ဗန္ဓနေ+တီမသ္မာ ဆပ္ပစ္စယေ စ ဣမိနာဝ ဗဿ ဘကာရေ စ ပရရူပေ ပဌမက္ခရေ ဘစ္ဆဘစ္ဆဣတိ ဒွိတ္တေ အနာဒိဗျဉ္ဇနဿ လောပေ “စတုတ္ထဒုတိယာနံ တတိယပဌမာ”တိ ဒွိတ္တေ ပုဗ္ဗဿ ဘဿ ဗကာရေ “ခဆသေသွဿီ”တိ ဣကာရေ ဒီဃေ စ ကတေ ဗီဘစ္ဆဓာတုတော တျာဒယော ဟောန္တိ။ ဗီဘစ္ဆတိ, ဗီဘစ္ဆန္တိ ဣစ္စာဒိ။ အညတြ ဂေါပေတိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၄။ တုံသ္မာ လောပေါ စိ+စ္ဆာယံ တေ
တုမန္တတော ဣစ္ဆာယ+မတ္ထေ တေ ခ+သ+ဆာ ဟောန္တိ ဗဟုလံ, တုံပစ္စယဿ လောပေါ စ ဟောတိ, သုတတ္တာ။ ဘုဇ=ပါလန+ဇ္ဈောဟာရေသု။ ဘောဇနာယာတိ ဝိဂ္ဂယှ “တုံ+တာယေ”စ္စာဒိနာ တုံပစ္စယေ “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ ဩကာရေ ပရရူပေ စ ကတေ ဘောတ္တု+မိစ္ဆတီတိ ဝိဂ္ဂယှ ဣမိနာ ခပစ္စယေ တုံပစ္စယဿ ဣမိနာ စ လောပေ “နိမိတ္တာဘာဝေ နေမိတ္တိကဿာပိ စ အဘာဝေါ”တိ ဉာယာ ပရရူပဩကာရာနံ အဘာဝေ ခဿ ပရရူပ+ခကာရာဒိမှိ စ ကတေ ဘုက္ခ ဘုက္ခ ဣတိ ဒွိတ္တေ တတိယဗကာရော ဟောတိ, ဗုဘုက္ခဓာတုတော တျာဒယော ဟောန္တိ, ဗုဘုက္ခတိ, ဗုဘုက္ခန္တိ ဣစ္စာဒိ။
ဇိ=ဇယေ, ဇယနာယ ဣတိ ဝိဂ္ဂယှ ပုရေ ဝိယ တုမာဒိမှိ ကတေ ဇေတု+မိစ္ဆတီတိ ဝိဂ္ဂယှ သပ္ပစ္စယေ ဇိသ ဇိသ ဣတိ ဒွိတ္တေ အနာဒိဗျဉ္ဇနလောပေ ဒွိတ္တေ ပရဿ ဇိဿ “ဇိဟရာနံ ဂိံ”တိ ဂိံ။ ဇိဂိံသဓာတုတော တျာဒီသု ဇိဂိံသတိ, ဇိဂိံသန္တိ ဣစ္စာဒိ။
ဃသ=အဒနေ, ဃသိတု+မိစ္ဆတိ ဆပ္ပစ္စယာဒိမှိ ပုရေ ဝိယ ကတေ ဃဿ “ကဝဂ္ဂဟာ”ဒိနာ ဈေ ဈဿ “စတုတ္ထဒုတိယာ” ဒိနာ ဇကာရေ “ခဆသေသွဿီ”တိ ဣကာရေ စ ကတေ ဇိဃစ္ဆဓာတုတော တျာဒယော ဟောန္တိ။ ဇိဃစ္ဆတိ, ဇိဃစ္ဆန္တိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၅။ ဤယော ကမ္မာ
ဣစ္ဆာကမ္မတော ဣစ္ဆာယ+မတ္ထေ ဤယပစ္စယော ဟောတိ။ ပုတ္တ+မိစ္ဆတီတိ ဤယပစ္စယေ ဤယာဒိဝုတ္တိတ္တာ “ဧကတ္ထတာယံ”တိ ဝိဘတ္တိလောပေါ။ ပုတ္တီယတိ, ပုတ္တီယန္တိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၆။ ဥပမာနာ+စာရေ
ကမ္မတော ဥပမာနာ အာစာရတ္ထေ ဤယော ဟောတိ။ ပုတ္တ+မိဝါ+စရတိ ပုတ္တီယတိ သိဿံ, ပုတ္တီယန္တိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၇။ အာဓာရာတိ
ဤယော ဟောတိ။ ကုဋိယ+မိဝါ+စရတိ ကုဋီယတိ ပါသာဒေ။ ပါသာဒေဝါ+စရတိ ပါသာဒီယတိ ကုဋိယံ, ပါသာဒီယန္တိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၈။ ကတ္တုတာ+ယော
ကတ္တုတော+ပမာနာ အာစာရတ္ထေ အာယော ဟောတိ။ ပဗ္ဗတော ဣဝါ+စရတိ သီလာဒိဂုဏယောဂတောတိ ပဗ္ဗတာယတိ ယောဂီ, ပဗ္ဗတာယဓာတုတော တျာဒယော။
၅၊ ၉။ စျတ္ထေ
ကတ္တုတော အဘူတတဗ္ဘာဝေ အာယော ဟောတိ ဗဟုလံ။ ဘုသောတိ ပဌမန္တတော အဘုသော ဘုသော ဘဝတီတိ ဘုသာယတိ, ဘုသာယန္တိ ဣစ္စာဒိ။ “ဝိစ္ဆာဘိက္ခညေသု ဒွေ”တိ အာဘိက္ခညတ္ထေ ဒွိတ္တေ အပဋပဋာ ပဋပဋာ ဘဝတီတိ အာယေ ပဋပဋာယတိ, ပဋပဋာယန္တိ+စ္စာဒိ။ အလောဟိတော လောဟိတော ဘဝတိ လောဟိတာယတိ။
၅၊ ၁၀။ သဒ္ဒါဒီနိ ကရောတိ
သဒ္ဒါဒီဟိ ဒုတိယန္တေဟိ ကရောတီတိ အသ္မိံ အတ္ထေ အာယော ဟောတိ။ သဒ္ဒံ ကရောတိ သဒ္ဒါယတိ။ ဧဝံ ဝေရာယတိ, ကလဟာယတိ, ဓူပါယတိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၁၁။ နမောတွ+ဿော
နမောဣစ္စသ္မာ ကရောတီတိ အသ္မိံ အတ္ထေ အဿော ဟောတိ။ နမော ကရောတီတိ အသ္မိံ အတ္ထေ အဿပစ္စယေ တျာဒယော ဟောန္တိ, တထာဂတံ နမဿတိ, နမဿန္တိ ဣစ္စာဒိ။
၅၊ ၁၂။ ဓာတွတ္ထေ နာမသ္မိ
နာမသ္မာ ဓာတွတ္ထေ ဗဟုလ+မိ ဟောတိ။ ဟတ္ထိနာ အတိက္ကမတီတိ ဣပစ္စယေ လဝိကရဏ+ဧကာရ+အယာဒေသေသု ကတေသု အတိဟတ္ထယတိ။ ဧဝံ ဝီဏာယ ဥပဂါယတိ ဥပဝီဏာယတိ, ဝိနယံ ဒဠှံ ကရောတိ ဒဠှယတိ, ဝိသုဒ္ဓါ ဟောတိ ရတ္တိ ဝိသုဒ္ဓါယတိ, ကုသလံ ပုစ္ဆတိ ကုသလာယတိ+စ္စာဒိ။
၅၊ ၁၃။ သစ္စာဒီဟာ+ပိ
သစ္စာဒီဟိ ဓာတွတ္ထေ အာပိ ဟောတိ။ သစ္စ+မာစိက္ခတီတိ အာပိမှိ တျာဒိပစ္စယေ “ဏိ+ဏာပျာ+ဒီဟိ ဝါ”တိ လဝိကရဏ+ဧ+အယာဒေသာ။ သစ္စာပယတိ, သစ္စာပေတိ ဣစ္စာဒိ။ အတ္ထ+မာစိက္ခတိ အတ္ထာပယတိ။ ဧဝံ ဝေဒါပယတိ။ သုက္ခံ ကရောတီတိ သုက္ခာပယတိ သုက္ခာပေတိ ဣစ္စာဒိ။
၅၊ ၁၆။ ပယောဇကဗျာပါရေ ဏာပိ စ
ကတ္တာရံ ယော ပယောဇေတိ, တဿ ဗျာပါရေ ကြိယတ္ထာ ဏိ+ဏာပီ ဟောန္တိ ဗဟုလံ။
ဏိပစ္စယော ဥဝဏ္ဏန္တာ၊ အာတော ဏာပေဝ ဟောတိ+ဟ။
ဒွေ ဒွေ+ကော ဟောတိ ဝါ သေသေ၊ ဗဟုလံတျနုဝုတ္တိယာ။
အကမ္မကာပိ ဟောန္တေဝ၊ ဏိ+ဏာပျန္တာ သကမ္မကာ။
သကမ္မကာ ဒွိကမ္မာ+ဿု၊ ဒွိကမ္မာ စ တိကမ္မကာ။
တသ္မာ ကတ္တရိ ကမ္မေ စ၊ ဏိ+ဏာပီနံ တု သမ္ဘဝေါ။
န ဘာဝေ သုဒ္ဓကတ္တာ တု၊ ကမ္မံ ဟောတိ ပယောဇကေ။
နယာဒီနံ ပဓာနဉ္စ၊ အပဓာနံ ဒုဟာဒိနံ။
သုဒ္ဓကတ္တာ ဏိ+ဏာပီသု၊ ကမ္မ+မက္ချာတ ဂေါစရံ။
ဘဝိတုံ ပယောဇယတီတိ အတ္ထေ ဣမိနာ ဏိပ္ပစ္စယော။ ဏကာရော ဏာနုဗန္ဓကာရိယတ္ထော။ “ယုဝဏ္ဏာန+မေ+ဩ ပစ္စယေ”တိ ဩကာရေ “အာယာ+ဝါ ဏာနုဗန္ဓေ”တိ ဏာနုဗန္ဓေ အာဝါဒေသော။ တျာဒိမှိ “ဏိ+ဏာပျာ+ပီဟိ ဝါ”တိ လဝိကရဏေ ဧကာရေ “ဧဩန+မယဝါ သရေ”တိ အယာဒေသော။ သော သမာဓိံ ဘာဝယတိ
ဘာဝေတိ, ဘာဝယန္တိ ဘာဝေန္တိ+စ္စာဒိ။ ကမ္မေ-တေန သမာဓိ ဘာဝီယတိ+စ္စာဒိ။ ဧတ္ထ “ဒီဃော သရဿာ”တိ ကျေ ဣကာရဿ ဒီဃော။ ဘာဝယိဿတိ ဘာဝေဿတိ, ဘာဝယိဿန္တိ ဘာဝေဿန္တိ+စ္စာဒိ။ အဇ္ဇတနေ ဤဿ သိမှိ အဘာဝေသိ ဘာဝေသိ, အဘာဝယိ ဘာဝယိ, အဘာဝယိံသု ဘာဝယိံသု။ ပရဿရလောပေ အဘာဝေသုံ ဘာဝေသုံ, အဘာဝယံသု ဘာဝယံသု, အဘာဝယုံ ဘာဝယုံ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-အဘာဝီယိ ဘာဝီယိ ဣစ္စာဒိ။ အဘာဝိဿ အဘာဝယိဿ, အဘာဝိဿံသု အဘာဝယိဿံသု။ ကမ္မေ-အဘာဝယိဿံ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝေ ဘာဝေယျ ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဘာဝီယေယျ ဣစ္စာဒိ။ ဘာဝယတု ဘာဝေတု ဣစ္စာဒိ။ ကမ္မေ-ဘာဝီယတု ဣစ္စာဒိ။
ပစိတုံ ပယောဇေတီတိ အတ္ထေ ဏိ+ဏာပီ ဟောန္တိ။ သော ဒေဝဒတ္တေန ဩဒနံ ပါစယတိ ပါစေတိ ဣစ္စာဒိ, တထာ ပါစာပယတိ ပါစာပေတိ+စ္စာဒိ။ ကမ္မေ-သော တေန ဒေဝဒတ္တေန ဩဒနော ပါစီယတိ ပါစာပီယတိ+စ္စာဒိ, ဘဝိဿတျာဒီသုပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။
ဂန္တုံ ပယောဇေတီတိ အတ္ထေ သော တံ ပုရိသံ ဂါမံ ဂမယတိ ဂမေတိ ဂစ္ဆာပယတိ ဂစ္ဆာပေတိ+စ္စာဒိ။ ကမ္မေ-တေန သော ဂါမံ ဂမီယတိ ဂစ္ဆာပီယတိ+စ္စာဒိ။
ဂုဟ=သံဝရဏေ, ဂုဟိတုံ ပယောဇေတီတိ ဏိမှိ “ဂုဟိဿ သရေ”တိ ဒီဃော။ ဂူဟယတိ, ဂူဟယန္တိ ဣစ္စာဒိ။
ဒိသ+ဒုသ=အပ္ပီတိယံ, ဒုသိတုံ ပယောဇေတီတိ ဏိမှိ “ဏိမှိ ဒီဃော ဒုသဿာ”တိ ဒီဃေ ဒူသယတိ+စ္စာဒိ။
တထာ ဣစ္ဆန္တံ ပယောဇယတိ ဣစ္ဆာပယတိ ဣစ္ဆာပေတိ, ဧသယတိ ဧသေတိ။ နိယစ္ဆန္တံ ပယောဇယတိ နိယမယတိ နိယမေတိ။ တထာ
အာသယတိ အာသေတိ, အစ္ဆာပယတိ အစ္ဆာပေတိ။ လာဘယတိ လာဘေတိ, ဧဝံ ဝါသယတိ ဝါသေတိ, ဝါသာပယတိ ဝါသာပေတိ။ ဝါဟယတိ ဝါဟေတိ, ဝါဟာပယတိ ဝါဟာပေတိ+စ္စာဒိ။ ဧဝံ ဇီရယတိ, မာရယတိ, ဒဿယတိ ဣစ္စာဒိ။ ဟူ=သတ္တာယံ, ပဟောန္တံ ပယောဇယတိ ပဟာဝယတိ ပဟာဝေတိ ဣစ္စာဒိ။ သာယယတိ သာယာပယတိ သာယာပေတိ။ နာယာပယတိ နာယာပေတိ။ ပတိဋ္ဌာပယတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ။ ရဿေ ပတိဋ္ဌပေတိ။ ဟန္တုံ ပယောဇယတီတိ ဏိ+ဏာပီ, “ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ”တိ ဃာတာဒေသေ ဃာတယတိ ဃာတေတိ။ တထာ ဇုဟာဝယတိ ဇုဟာဝေတိ, ဇဟာပယတိ ဇဟာပေတိ။ ဟာပယတိ ဟာပေတိ။ ဒါပယတိ ဒါပေတိ။ ဝိဓာပယတိ ဝိဓာပေတိ, ပိဒဟာပယတိ ပိဒဟာပေတိ။ (ဘူဝါဒိနယော)။
ဣဒါနိ ရုဓာဒိအဋ္ဌဂဏာ ဒဿီယန္တေ-ရောဓယတိ ရောဓေတိ။ ဒေဝယတိ ဒေဝေတိ။ တောဒယတိ တောဒေတိ။ ဇယာပယတိ ဇယာပေတိ။ ဝိက္ကယတိ ဝိက္ကယာပေတိ။ သာဝယတိ သာဝေတိ။ ဝိတာနယတိ ဝိတာနေတိ။ စောရာပယတိ စောရာပေတိ ဣစ္စာဒိ။
ခါဒီဟိ ပစ္စယန္တေဟိ၊ အပိ ဟောန္တိ ဏိ+ဏာပယော။
ဏိ+ဏာပိနာ+နကာနာနံ၊ ဒဿနဉ္စေတ္ထ သာဓနံ။
တိတိက္ခန္တံ ပယောဇယတိ တိတိက္ခေတိ တိတိက္ခာပေတိ, တိကိစ္ဆယတိ တိကိစ္ဆေတိ တိကိစ္ဆာပယတိ တိကိစ္ဆာပေတိ။ ဧဝံ ဗုဘုက္ခေတိ ဗုဘုက္ခာပေတိ။ ပဗ္ဗတာယယတိ။ ပုတ္တီယယတိ ဣစ္စာဒိ။ (ခါဒိပစ္စယနယော)။
ဣတိ ပယောဂသိဒ္ဓိယံ တျာဒိကဏ္ဍော ဆဋ္ဌော။
၇. ခါဒိကဏ္ဍ
အထ ဓာတူဟိယေဝ ဘာဝ+ကမ္မ+ကတ္တု+ကရဏာဒိသာဓနသဟိတံ ခါဒိဝိဓာနံ အာရဘီယတေ -
“တိဇမာနေဟိ ခသာ ခမာဝီမံသာသု” ဣစ္စာဒီဟိ ပစ္စယဝိဓာနဉ္စ ပရရူပဒွိတ္တာဒိကာရိယဉ္စ တျာဒိကဏ္ဍေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဉာတဗ္ဗံ။ တိတိက္ခနံ တိတိက္ခာ, “ဣတ္ထိယ+မဏက္တိကယကယာ စ” ဣတိ သုတ္တေန အပစ္စယော စ “ဣတ္ထိယ+မတွာ”တိ အာပစ္စယော စ ဟောတိ။ တထာ ဝီမံသနံ ဝီမံသာ။ “ကိတာ တိကိစ္ဆာသံသယေသု ဆော”တိ ဆပ္ပစ္စယာဒိမှိ ကတေ တိကိစ္ဆနံ တိကိစ္ဆာ, ဝိစိကိစ္ဆနံ ဝိစိကိစ္ဆာ။ ဂုပ=ဂေါပနေ, ဗဓ=ဗန္ဓနေတိ ဣမေဟိ ဓာတူဟိ “နိန္ဒာယံ ဂုပ+ဗဓာ ဗဿ ဘော စ” ဣတိ ဆပစ္စယာဒိမှိ စ ဒွိတ္တေ ပရဗကာရဿ ဣမိနာ ဘကာရေ စ ကတေ အပစ္စယာဒိ ဟောတိ။ ဇိဂုစ္ဆနံ ဇိဂုစ္ဆာ, ဗီဘစ္ဆနံ ဗီဘစ္ဆာ။ “တုံသ္မာ လောပေါ စိ+စ္ဆာယံ တေ” ဣတိ ဣစ္ဆာယ+မတ္ထေ ခ+သ+ဆပ္ပစ္စယာ ဟောန္တိ။ ဘုဇ=ပါလနဇ္ဈောဟာရေသု, ဗုဘုက္ခနံ ဗုဘုက္ခာ။ ဇိ=ဇယေ, ဇိဂိံသနံ, ဇိဂိံသာ။ ဃသ=အဒနေ, ဇိဃစ္ဆနံ ဇိဃစ္ဆာ။
၂၇။ ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာနီယာ
တဗ္ဗအနီယာ ကြိယတ္ထာ ပရေ ဘာဝကမ္မေသု ဘဝန္တိ, ဗဟုလံဝိဓာနာ ကတ္တုကရဏာဒီသုပိ။ ဘူ=သတ္တာယံ, “ယုဝဏ္ဏာန+မေ ဩပစ္စယေ”တိ ဩကာရေ “ဦဗျဉ္ဇနဿာ”တိ ဦအာဂမော, ညကာရော အာဒျာဝယဝတ္ထော။ ဩဿ “ဧဩန+
မယဝါ သရေ”တိ အဝါဒေသော, ဘူယတေတိ ဘဝိတဗ္ဗံ ဘဝတာ ဘဝနီယံ။ ဘာဝဿေ+ကတ္တာ ဧကဝစနမေဝ, တဉ္စ နပုံသကလိင်္ဂံ။
တဗ္ဗာဒျဘိဟိတော ဘာဝေါ၊
ဒဗ္ဗမိဝ ပကာသတီတိ-ဗဟုဝစနဉ္စ ဟောတိ။
ကမ္မေ-အဘိပုဗ္ဗော, အဘိဘူယတေ အဘိဘူယိတ္ထ အဘိဘူယိဿတေတိ အဘိဘဝိတဗ္ဗော ကောဓော ပဏ္ဍိတေန, အဘိဘဝိတဗ္ဗာ တဏှာ, အဘိဘဝိတဗ္ဗံ ဒုက္ခံ။ ဧဝံ အဘိဘဝနီယော အဘိဘဝနီယာ အဘိဘဝနီယံ, ကမ္မေ အဘိဓေယျဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ။
ဝိသေဿလိင်္ဂါတဗ္ဗာဒီ၊ တတ္ထာ+ဒေါ ပဉ္စ ဘာဝဇာ။
နပုံသကေ သိယုံ ဘာဝေ၊ က္တော စာ+နော အကတ္တရိ။
ဘာဝသ္မိံ ဃဏ ပုမေ ဧဝံ၊ ဣယုဝဏ္ဏာ ဂဟာဒိဇော။
အပစ္စယောပိ ဝါ+သံချာ၊ တု+မာဒိတွန္တကာ သိယုံ။
ဣတော ပရံ ဥပသဂ္ဂပုဗ္ဗတာ စ ကာလတ္တယဿ ဝါကျဂဟဏဉ္စ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ, တသ္မာ အနုရူပဝါကျမေဝ ဒဿယိဿာမ -
အာသ=ဥပဝေသနေ, အာသနေ အာသိတဗ္ဗံ တယာ အာသနီယံ။ ကမ္မေ-ဥပါသီယတီတိ ဥပါသိတဗ္ဗော ဂုရု ဥပါသနီယော။ သီ=သယေ, ဧ+အယာဒေသာ, သယနံ သယိတဗ္ဗံ သယနီယံ တယာ။ အတိသီယတီတိ အတိသယိတဗ္ဗော ကဋော တေ အတိသယနီယော။ ပဒ=ဂမနေ, “ပဒါဒီနံ ကွစီ”တိ ယုက, ကကာရော ကာနုဗန္ဓကာရိယတ္ထော, ဥကာရော ဥစ္စာရဏတ္ထော, ဒဿဇော ပုဗ္ဗရူပဉ္စ, ဥပ္ပဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဥပ္ပဇ္ဇနီယံ။ ပဋိပဇ္ဇီယတီတိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗော မဂ္ဂေါ ပဋိပဇ္ဇနီယော။ ဗုဓ=ဉာဏေ, ဗုဇ္ဈတေတိ
ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော ဓမ္မော ဗုဇ္ဈနီယော။ သု=သဝနေ, သူယတေတိ သောတဗ္ဗော ဓမ္မော, ညိမှိ နာဂမေ “တထနရာနံ ဋဌဏလာ”တိ ဏေ စ ကတေ “န တေ ကာနုဗန္ဓ+နာဂမေသူ”တိ ဩကာရာဘာဝေါ။ သုဏိတဗ္ဗော, သဝနီယော။ ကရ=ကရဏေ -
၉၅။ ပရရူပ+မယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ
ကြိယတ္ထာန+မန္တဗျဉ္ဇနဿ ပရရူပံ ဟောတိ ယကာရတော အညသ္မိံ ဗျဉ္ဇနေ။ ကရီယတီတိ ကတ္တဗ္ဗော ဓမ္မော, ကတ္တဗ္ဗာ ပူဇာ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ။
၁၁၉။ တုံ+တုန+တဗ္ဗေသု ဝါ
တုမာဒီသု ကရဿာ ဟောတိ ဝါ။ ကာတဗ္ဗံ ဟိတံ။
၁၇၁။ ရာ နဿ ဏော
ရန္တတော ကြိယတ္ထာ ပစ္စယနကာရဿ ဏ ဟောတိ။ ကရဏီယော။
ဘရ=ဘရဏေ, ဘရီယတီတိ ဘရိတဗ္ဗော ဘရဏီယော။ ဂဟ=ဥပါဒါနေ “မံ ဝါ ရုဓာဒီနံ”တိ အန္တသရာ ပရောမံ ဝါ ဟောတိ။ မကာရော+နုဗန္ဓော။ “ဏော နိဂ္ဂဟီတဿာ”တိ နိဂ္ဂဟီတဿ ဏော, သံဂယှတီတိ သံဂဏှိတဗ္ဗော သံဂဏှနီယော, “တထနရာ”ဒိနာ ဏကာရေ ဂဟဏီယော။ ရမ=ကီဠာယံ, ရမီယတီတိ ရမဏီယော ဝိဟာရော။ အာပ=ပါပုဏနေ, “သကာပါနံ ကုကကူ ဏေ”တိ ဧတ္ထ ‘သကာပါနံ ကုက+ကူ’တိ ယောဂဝိဘာဂါ ကု, ဦအာဂမေ နာဂမဿ ဏေ စ ကတေ ပါပီယတီတိ ပါပုဏိတဗ္ဗော။ ပရရူပေ ပတ္တဗ္ဗော, ပါပုဏနီယော, ပါပနီယော။
၉၆။ မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ
မကာရ+နကာရန္တာနံ ကြိယတ္ထာနံ နိဂ္ဂဟီတံ ဟောတျ+ယကာရေ ဗျဉ္ဇနေ။ ဝဂ္ဂန္တံ, ဂမိယတီတိ ဂန္တဗ္ဗော။ ဂမိတဗ္ဗံ ဂမနီယံ။ ခန=ခဏ=အဝဒါရဏေ, နိဂ္ဂဟီတံ ဝဂ္ဂန္တတ္တဉ္စ, ခညတေတိ ခန္တဗ္ဗံ အာဝါဋံ ခနိတဗ္ဗံ ခနနီယံ။ ဟန=ဟိံသာယံ, ဟညတေတိ ဟန္တဗ္ဗံ ဟနိတဗ္ဗံ ဟနနီယံ။ မန=ဉာဏေ, မညတေတိ မန္တဗ္ဗော မနိတဗ္ဗော။ “ပဒါဒီနံ ကွစီ”တိ ယုက, စဝဂ္ဂါဒိမှိ ကတေ မညိတဗ္ဗံ မညနီယံ။
ပူဇ=ပူဇာယံ, “စုရာဒိတော ဏီ”တိ ဏိမှိ ဉုကာရဿ ဂုရုတ္တာ ဩကာရာဝုတ္တိ “ယုဝဏ္ဏာန+မေဩ ပစ္စယေ”တိ ဧကာရေ ပူဇေတဗ္ဗော ဦမှိ အယာဒေသေ ပူဇယိတဗ္ဗော ပူဇနီယော ဘဂဝါ။
ကတ္တရိ-ယာ=ပါပုဏနေ, နီယတီတိ နိယျာနိယော မဂ္ဂေါ, ဂစ္ဆန္တီတိ ဂမနီယာ ဘောဂါ။ ကရဏေ-နဟ=သောစေယျေ, နဟာယန္တျ+နေနာတိ နဟာနီယံ စုဏ္ဏံ။ သမ္ပဒါနေ-ဒါ=ဒါနေ, သံ+ပပုဗ္ဗော, သမ္မာ ပဒီယတေ အဿာတိ သမ္ပဒါနိယော ဗြာဟ္မဏော။
၂၈။ ဃျဏ
ဘာဝကမ္မေသု ကြိယတ္ထာ ပရော ဃျဏ ဟောတိ ဗဟုလံ။ ဦမှိ ကတ္တဗ္ဗံ ကာရိယံ။ ဟရ=ဟရဏေ, ဟရီယတီတိ ဟာရိယံ။ ဘရ=ဘရဏေ, ဘရိတဗ္ဗံ ဘာရိယံ။ လဘ=လာဘေ, “ဝဂ္ဂလသေဟိ တေ”တိ ပုဗ္ဗရူပဘကာရေ “စတုတ္ထဒုတိယာ” ဒိနာ တတိယက္ခရေ စ ကတေ လဘိတဗ္ဗံ လဗ္ဘံ။
ဝစ=ဗျတ္တဝစနေ,
၉၈။ ကဂါ စဇာနံ ဃာနုဗန္ဓေ
ဃာနုဗန္ဓေ စကာရ+ဇကာရန္တာနံ ကြိယတ္ထာနံ က+ဂါ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ။
၈၄။ အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ
ဏကာရာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ ဥပန္တဿ အကာရဿ အာ ဟောတိ။ ဝစနံ ဝုစ္စတေတိ ဝါကျံ။ ဘဇ=သေဝါယံ, ဘဇနီယံ ဘာဂျံ, ဇဿ ဂကာရော။ စိ=စယေ, စယနံ စီယတီတိ ဝါ စေယျံ။ ယဿ ဒွိတ္တံ။
၅၊ ၁၂၂။ နိတော စိဿ ဆော
နိတော ပရဿ စိဿ ဆော ဟောတီတိအာဒိစကာရဿ ဆော။ ဝိနိစ္ဆယတီတိ ဝိနိစ္ဆေယျံ, နာဂမေ ဝိနိစ္ဆိနိတဗ္ဗံ။ ဧ+အယာဒေသေသု ဝိနိစ္ဆေတဗ္ဗံ ဝိနိစ္ဆနီယံ။ နီ=ပါပနေ, နီယတီတိ နေယျော နေယျာ နေယျံ, နေတဗ္ဗံ။
၂၉။ အာဿေ+စ
အာကာရန္တတော ကြိယတ္ထာ ဃျဏ ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု အာဿ ဧ စ။ ဒါ=ဒါနေ, ဒါတဗ္ဗံ ဒေယျံ။ ပါ=ပါနေ, ပီယတီတိ ပေယျံ။ မာ=မာနေ, မီယတီတိ မေယျံ။ ဉာ=အဝဗောဓနေ, ဉာယတီတိ ဉေယျံ ဉာတဗ္ဗံ, ဦမှိ နာဂမော “ဉာဿ နေ+ဇာ”တိ ဉာဿ ဇာဒေသေ ဇာနိတဗ္ဗံ, ဝိဇာနိယံ။ ခါ=ပကထနေ, သံခါတဗ္ဗံ သံခေယျံ။
၃၀။ ဝဒါဒီဟိ ယော
ဝဒါဒီဟိ ကြိယတ္ထေဟိ ယော ဟောတိ ဗဟုလံ ဘာဝကမ္မေသု။ ဝဒ=ဝစနေ, ဝဒနံ ဝဇ္ဇတီတိ ဝါ ဝဇ္ဇံ။ မဒ=ဥမ္မာဒေ, မဒနံ မဇ္ဇတေ အနေနာတိ ဝါ မဇ္ဇံ။ ဂမနံ ဂမ္မတေတိ ဝါ ဂမ္မံ။ ဂဒ=ဝစနေ, ဂဇ္ဇတေ ဂဒနီယံ ဝါတိ ဂဇ္ဇံ။ ပဒ=ဂမနေ, ပဇ္ဇနီယံ ပဇ္ဇံ ဂါထာ။ အဒ+ခါဒ=ဘက္ခနေ, ခဇ္ဇတီတိ ခဇ္ဇံ ခါဒနီယံ။ ဒမ=ဒမနေ, ဒမ္မတေတိ ဒမ္မော ဒမနီယော။
ဘုဇာ+န္နေတိ ဂဏသုတ္တေန အန္နေ ဝတ္တဗ္ဗေ ယပစ္စယော။
၈၃။ လဟုဿုပန္တဿတိ
လဟုဘူတဿ ဥပန္တဿ ဣယုဝဏ္ဏဿ ဧဩ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ။ ယဿ ပုဗ္ဗရူပေ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗောတိ ဘောဇ္ဇော ဩဒနော, ဘောဇ္ဇာ ယာဂု။
၃၁။ ကိစ္စ ဃစ္စ ဘစ္စ ဘဗ္ဗ လေယျာ
ဧတေ သဒ္ဒါ ယပစ္စယန္တာ နိပစ္စန္တေ။ ကရ=ကရဏေ, ဣမိနာ နိပါတနာ ယေ ကိစာဒေသေ စ ကတေ ပုဗ္ဗရူပံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ။ ဟန=ဟိံသာယံ, ဃစ္စာဒေသာဒိမှိ ကတေ ဟနနံ ဟညတေတိ ဝါ ဃစ္စံ။ ဘရ=ဘရဏေ, ဘစ္စာဒေသာဒိမှိ ကတေ ဘရဏီယော ဘစ္စော။ ဘူ=သတ္တာယံ, ယမှိ ဩကာရေ ဣမိနာ အဝါဒေသေ ဘဝတီတိ ဘဗ္ဗော။ လိဟ=အဿာဒနေ, ယမှိ ဣမိနာ ဟဿ ယကာရေ လေဟိတဗ္ဗံ လေယျံ, ဧကာရဝုဒ္ဓိ။
၃၂။ ဂုဟာဒီဟိ ယက်
ဂုဟာဒီဟိ ကြိယတ္ထေဟိ ဘာဝကမ္မေသု ယက ဟောတိ။ ဂုဟ=သံဝရဏေ, “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ သမ္ပတ္တဿ ဩကာရဿ “န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသူ”တိ ပဋိသေဓော။ “ဟဿ ဝိပလ္လာသော”တိ ဝိပလ္လာသေ ဂုဟနံ ဂုဟိတဗ္ဗံ ဂုယှံ။ ဒုဟ=ပပူရဏေ, ဒေါဟနံ ဒုယှတီတိ ဝါ ဒုယှံ။ သာသ=အနုသိဋ္ဌိယံ -
၁၁၇။ သာသဿ သိသ် ဝါ
သာသဿ သိသ ဝါ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ။ ပုဗ္ဗရူပံ, သာသီယတီတိ သိဿော။
သိဒ္ဓါ ဧဝေ+တေ တဗ္ဗာဒယော ပေသာ+တိသဂ္ဂ+ပ္ပတ္တကာလေသု ဂမျမာနေသုပိ, သာမညေန ဝိဓာနတော။ ပေသနံ - “ကတ္တဗ္ဗ+မိဒံ ဘဝတာ”တိ အာဏာပနံ အဇ္ဈေသနဉ္စ။ အတိသဂ္ဂေါ နာမ “ကိ+မိဒံ မယာ ကတ္တဗ္ဗံ”တိ ပုဋ္ဌဿ “ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော”တိအာဒိနာ ပဋိပတ္တိဒဿနမုခေန ကတ္တဗ္ဗဿ အနုညာ။ ပတ္တကာလော နာမ သမ္ပတ္တသမယော။ ယော ကိစ္စကရဏသမယံ ဥပပရိက္ခိတွာ ကရောတိ, တဿ သမယာရောစနံ, န တတ္ထ အဇ္ဈေသန+မတ္ထိ။ ဘောတာ ခလု ကဋော ကတ္တဗ္ဗော ကရဏီယော ကာရိယော ကိစ္စော” ဧဝံ တွယာ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော, ဘောတော ဟိ ပတ္တော ကာလော ကဋကရဏေ။
ဧဝံ ဥဒ္ဓမုဟုတ္တေပိ ဝတ္တမာနတော ပေသာဒီသု သိဒ္ဓါ ဧဝ။ တထာ အရဟေ ကတ္တရိ သတ္တိဝိသိဋ္ဌေ စ ပတီယမာနေ, အာဝဿကာ+ဓမီဏတာဝိသိဋ္ဌေ စ ဘာဝါဒေါ သိဒ္ဓါ။ ဥဒ္ဓံ မုဟုတ္တတော-ဘောတာ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော။ ဘောတာ ရဇ္ဇံ ကာတဗ္ဗံ, ဘဝံ အရဟော။
ဘောတာ ဘာရော ဝဟိတဗ္ဗော, ဘဝံ သက္ကော။ ဘောတာ အဝဿံ ကဋော ကတ္တဗ္ဗော။ ဘောတာ နိက္ခော ဒါတဗ္ဗော။
၃၃။ ကတ္တရိ လ္တု+ဏ္ကာ
ကတ္တရိ ကာရကေ ကြိယတ္ထာ လ္တု+ဏ္ကာ ဟောန္တိ။ ကရ=ကရဏေ, ပရရူပေ “လ္တု+ပိတာဒီန+မာ သိမှီ”တိ အာ သိလောပေါ စ။ ကရောတီတိ ကတ္တာ။ ဧဝံ ဘရတီတိ ဘတ္တာ။ ဟရတီတိ ဟတ္တာ။ ဘိဒတီတိ ဘေတ္တာ, ဧကာရော, ဦမှိ ဘေဒိတာ။ ဆိန္ဒတီတိ ဆေတ္တာ။ ဘောဇနဿ ဒါတာ ဘောဇနဒါတာ။ သန္ဓာတီတိ သန္ဓာတာ။ ဝစတီတိ ဝတ္တာ။ ဩကာရပရရူပေသု ဘုဉ္ဇတီတိ ဘောတ္တာ။ “ပဒါဒီနံ ကွစီ”တိ ယုကာဂမော, ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဇ္ဈိတာ။ ဇာနာတီတိ ဉာတာ။ ဆိန္ဒတီတိ ဆေတာ။ သုဏာတီတိ သောတာ။ “ဦ+လဿေ”တိ ဦဿ ဧကာရေ ဂဏှာတီတိ ဂဟေတာ။ ဘဝတီတိ ဘဝိတာ။ သရတီတိ သရိတာ။ “မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ”တိ မဿ နိဂ္ဂဟီတေ ဝဂ္ဂန္တေ စ ဂစ္ဆတီတိ ဂန္တာ။ နကာရန္တာနမ္ပိ နိဂ္ဂဟီတံ, ခနတီတိ ခန္တာ။ သနတီတိ သန္တာ။ မညတီတိ မန္တာ။ ပါလေတီတိ ပါလယိတာ ပါလေတာ, ဧတ္ထ စုရာဒိတ္တာ ဏိ။
ဏိဏာပီသု-ဘာဝယတီတိ ဘာဝယိတာ ဘာဝေတာ။ ဧဝံ သာရယိတာ သာရေတာ, ဒါပယိတာ ဒါပေတာ, ဟာပယိတာ ဟာပေတာ, နိရောဓယိတာ နိရောဓေတာ, ဗောဓယိတာ ဗောဓေတာ, ဉာပယိတာ ဉာပေတာ, သာဝယိတာ သာဝေတာ, ဂါဟယိတာ ဂါဟေတာ, ကာရယိတာ ကာရေတာ, ကာရာပယိတာ ကာရာပေတာ ဣစ္စာဒိ။
ဏ္ကပစ္စယေ-ဏကာရော ဝုဒ္ဓျတ္ထော။ ရထံ ကရောတီတိ ရထကာရကော, “အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ”တိ အာ အမာဒိသမာသော စ။ အန္နံ ဒဒါတီတိ အန္နဒါယကော။ “အဓာတုဿ ကာ+သျာဒိတော ဃေ+ဿီ”တိ ဃေ ပရေ အဿ ဣအာဒေသော, အန္နဒါယိကာ, အန္နဒါယကံ ကုလံ။ “အာဿာ+ဏာပိမှိ ယုက” ဣတိဏာပိတော+ညတြ ယုက။ လောကံ နေတီတိ လောကနာယကော, ဧကာရေ “အာယာ+ဝါ ဏာနုဗန္ဓေ”တိ အာယာဒေသော။ ဧဝံ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော။
အကမ္မုပပဒေ-ကရောတီတိ ကာရကော, ဧဝံ ဒါယကော နာယကော, ဩကာရေ အာဝါဒေသေ သုဏာတီတိ သာဝကော။ ပုရေ ဝိယ ဣကာရေ သာဝိကာ။ လုနာတီတိ လာဝကော။ ပု=ပဝနေ, ပုနာတီတိ ပါဝကော။ ဘဝတီတိ ဘာဝကော, ဥပါသတီတိ ဥပါသကော။ ဂဏှာတီတိ ဂါဟကော ပါဝကော, ယာဇကော။ ဝဓ=ဟိံသာယံ, ဝဓေတီတိ ဝဓကော, “အညတြာပီ”တိ ဝုဒ္ဓိပဋိသေဓော။ “ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ”တိ ဃာတာဒေသော, ဟနတီတိ ဃာတကော။ “မံ ဝါ ရုဓာဒီနံ”တိ မံ, ရုန္ဓကော, ဂုရုတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ။ တထာ ဘုဉ္ဇတီတိ ဘုဉ္ဇကော။ အာယဿ ရဿေ ကိဏာတီတိ ကယကော။ ပါလေတီတိ ပါလကော။ ပူဇေတီတိ ပူဇကော။
ခါဒီသု-တိတိက္ခတီတိ တိတိက္ခကော။ ဝီမံသတီတိ ဝီမံသကော ဣစ္စာဒိ။ ပနုဒတီတိ ပနူဒကော, “ဗျဉ္ဇနေ”စ္စာဒိနာ ဒီဃော။ “ဘီတွာ+နကော”တိ ဧတ္ထ ‘အာနကော’တိ ယောဂဝိဘာဂါ အာနကော, အာဿ ရဿေ နကာရာဂမေ စ “ဉာဿ နေ ဇာ”တိ ဇာဒေသော, ဇာနနကော။ ဏာပိမှိ -
အဏ-ဣတိ ဒဏ္ဍကဓာတု, အာဏာပေတီတိ အာဏာပကော။ တထာ သညာပကော, ပတိဋ္ဌာပကော။ သံ+ပ ပုဗ္ဗော အာပ=ပါပုဏနေ, နိဗ္ဗာနံ သမ္ပာပေတီတိ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကော။ ကာရာပကော, ကာရာပိကာ ဣစ္စာဒိ။
ဗဟုလံဝိဓာနာ ကမ္မေပိ-ပါဒေဟိ ဟရီယတီတိ ပါဒဟာရကော။ စုပ=မန္ဒဂမနေ, ဂလေ စုပ္ပတီတိ ဂလစောပကော။
သိဒ္ဓါဝ လ္တု အရဟာဒီသု “ဘဝံ ခလု ကညာယ ပရိဂ္ဂဟာရဟော”တိ (ပရိဂ္ဂဟိတာ)။ သီလတ္ထေ-ဥပါဒါနသီလောတိ ဥပါဒါတာ။ သာဓု ဂစ္ဆတီတိ ဂန္တာ။ မုဏ္ဍနဓမ္မာ မုဏ္ဍနာစာရာတိ မုဏ္ဍယိတာရော, ဧတ္ထ “ဓာတွတ္ထေ နာမသ္မီ”တိ ဣမှိ ဦအာဂမေ ဧ+အယာဒေသေ မုဏ္ဍယိတုသဒ္ဒမှိ အာရငါဒေသေ စ ကတေ ယောဿ ဋော။
၃၄။ အာဝီ
ကြိယတ္ထာ အာဝီ ဟောတိ ဗဟုလံ ကတ္တရိ။ “ဒိသဿ ပဿ+ဒဿ=ဒသ+ဒ+ဒက္ခာ”တိ ဒဿာဒေသော, ဘယံ ပဿတီတိ ဘယဒဿာဝီ။ နီမှိ ဘယဒဿာဝိနီ။ ဘယဒဿာဝိ စိတ္တံ။ အပ္ပဝိသယတာဉာပနတ္ထံ ဘိန္နယောဂကရဏံ။ သာမညဝိဟိတတ္တာ သီလာဒီသု စ ဟောတေဝ။
၃၅။ အာသိံသာယ+မကော
အာသိံသာယံ ဂမ္မမာနာယံ ကြိယတ္ထာ အကော ဟောတိ ကတ္တရိ။ ဇီဝ=ပါဏဓာရဏေ, ဇီဝတူတိ ဇီဝကော။ နန္ဒ=သမိဒ္ဓိယံ, နန္ဒတူတိ နန္ဒကော။ ဘဝတူတိ ဘဝကော။
၃၆။ ကရာ ဏနော
ကရတော ကတ္တရိ ဏ နော ဟောတိ။ ကရောတီတိ ကာရဏံ။ ကတ္တရီတိ ကိံ, ကရောတိ အနေနာတိ ကရဏံ။
၃၇။ ဟာတော ဝီဟိ+ကာလေသု
ဟာတော ဝီဟိသ္မိံ ကာလေ စ ဏနော ဟောတိ။ “အာဿာ”တျာဒိနာ ယုက, ဇဟန္တိ ဥဒကံတိ ဟာယနာ ဝီဟယော။ ဇဟာတိ ဘာဝေ ပဒတ္ထေတိ ဟာယနော သံဝစ္ဆရော။ ဝီဟိကာလေသူတိ ကိံ, ဇဟာတီတိ ဟာတာ။
၃၈။ ဝိဒါ ကူ
ဝိဒသ္မာ ကူ ဟောတိ ကတ္တရိ။ ကကာရော “ကူတော”တိ ဝိသေသနတ္ထော။ ဝိဒတီတိ ဝိဒူ, လောကဝိဒူ။
၃၉။ ဝိတော ဉာတော
ဝိပုဗ္ဗာ ဉာဣစ္စ+သ္မာ ကူ ဟောတိ ကတ္တရိ။ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညူ။
၄၀။ ကမ္မာ
ကမ္မတော ပရာ ဉာဣစ္စ+သ္မာ ကူ ဟောတိ ကတ္တရိ။ သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗညူ။ ဧဝံ မတ္တညူ, ဓမ္မညူ, အတ္ထညူ ကာလညူ, ကတညူ ဣစ္စာဒိ။ (ဘိက္ခူတိ ပန “ဘရာဒိ” ဏွာဒိသုတ္တေန သိဒ္ဓံ)။
၄၁။ ကွစဏ်
ကမ္မတော ပရာ ကြိယတ္ထာ ကွစိ အဏ် ဟောတိ ကတ္တရိ။ ကုမ္ဘံ ကရောတီတိ ကုမ္ဘကာရော, အမာဒိသမာသော။ ဣတ္ထိယံ ကုမ္ဘကာရီ။ ဧဝံ ကမ္မကာရော, မာသာကာရော, ကဋ္ဌကာရော, ရထကာရော
သုဝဏ္ဏကာရော, သုတ္တကာရော, ဝုတ္တိကာရော, ဋီကာကာရော။ သရံ လုနာတီတိ သရလာဝေါတိ ဩ+အဝါဒေသာ။ မန္တေ အဇ္ဈာယတီတိ မန္ထဇ္ဈာယော, ဣ=အဇ္ဈေနဂတီသု, အဓိပုဗ္ဗော, ဧ+အယာဒေသာ, အဓိနော ဣဿ ယကာရ+စဝဂ္ဂါဒယော စ။
ဗဟုလာဓိကာရာ ဣဟ န ဟောတိ “အာဒိစ္စံ ပဿတိ, ဟိမဝန္တံ သုဏောတိ, ဂါမံ ဂစ္ဆတိ”။ ကွစီတိ ကိံ, ကမ္မကရော, ဧတ္ထ အပစ္စယော။
၄၂။ ဂမာ ရူ
ကမ္မတော ပရာ ဂမာ ရူ ဟောတိ ကတ္တရိ။ ရာနုဗန္ဓတ္တာ အမဘာဂလောပေါ။ ဝေဒံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒဂူ, ဧဝံ ပါရဂူ။
သာမညဝိဓာနတော သီလာဒီသုပိ ဟောတိ။ ဘဝပါရံ ဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ ဘဝပါရဂူ။ အန္တဂမနသီလော အန္တဂူ, ဧဝံ အဒ္ဓဂူ။
၄၃။ သမာန+ည+ဘဝန္တ+ယာဒိတူ+ပမာနာ ဒိသာ ကမ္မေ ရီ+ရိက္ခ+ကာ
သမာနာဒီဟိ ယာဒီဟိ စော+ပမာနေဟိ ပရာ ဒိသာ ကမ္မကာရကေ ရီ+ရိက္ခ+ကာ ဟောန္တိ။ “သျာဒိ သျာဒိနေ+ကတ္ထံ”တိ သမာသေ “ရာနုဗန္ဓေ+န္တသရာဒိဿာ”တိ ဒိသဿ ဣသဘာဂလောပေ “ရီရိက္ခကေသူ”တိ သမာနဿ သာဒေသေ စ သမာနော ဝိယ ဒိဿတီတိ သဒီ, သဒိက္ခော။ ကေ - “န တေ ကာနုဗန္ဓနာဂမေသူ”တိ ဧတ္တာဘာဝေါ, သဒိသော။
၁၂၅။ သမာနာ ရော ရီ+ရိက္ခ+ကေသု
သမာနသဒ္ဒတော ပရဿ ဒိသဿ ရ ဟောတိ ဝါ ရီ+ရိက္ခ+ကေသူတိ ပက္ခေ ဒဿ ရာဒေသေ သရီ, သရိက္ခော, သရိသော။
၃၊ ၈၆။ သဗ္ဗာဒီန+မာ
ရီ+ရိက္ခ+ကေသု သဗ္ဗာဒီန+မာ ဟောတိ။ အညော ဝိယ ဒိဿတီတိ အညာဒီ, အညာဒိက္ခော, အညာဒိသော။
၃၊ ၈၇။ န္တ+ကိ+မိ+မာနံ ဋာ+ကီ+ဋီ
ရီ+ရိက္ခ+ကေသု န္တ+ကိံ+ဣမသဒ္ဒါနံ ဋာ+ကီ+ဋီ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ။ ဋကာရာ သဗ္ဗာဒေသတ္ထာ။ ဘဝါဒီ ဘဝါဒိက္ခော ဘဝါဒိသော, ကီဒီ ကီဒိက္ခော ကီဒိသော, အယမိဝ ဒိဿတီတိ ဤဒီ ဤဒိက္ခော ဤဒိသော။ အာကာရေ ယာဒီ ယာဒိက္ခော ယာဒိသော, တျာဒီ တျာဒိက္ခော တျာဒိသော ဣစ္စာဒိ။
၃၊ ၈၈။ တုမှာမှာနံ တာမေ+ကသ္မိံ
ရီ+ရိက္ခ+ကေသု တုမှာမှာနံ တာမာ ဟောန္တေ+ကသ္မိံ ယထာက္ကမံ။ တွံ ဝိယ ဒိဿတိ, အယံ ဝိယ ဒိဿတီတိ တာဒီ မာဒီ ဣစ္စာဒိ။ ဧကသ္မိန္တိ ကိံ, တုမှာဒိသော အမှာဒိသော။
၃၊ ၈၉။ တံ+မ+မညတြ
ရီရိက္ခကန္တတော+ညသ္မိံ ဥတ္တရပဒေ တုမှာမှာန+မေကသ္မိံ တံ+မံ ဟောန္တိ ယထာက္ကမံ။ တွံ ဒီပေါ ဧသံ, အဟံ ဒီပေါ ဧသံတိ အညပဒတ္ထေ တံဒီပါ မံဒီပါ။ တွံ သရဏ+မေသံ, အဟံ သရဏ+
မေသန္တိ တံသရဏာ မံသရဏာ။ တယာ ယောဂေါ တယျောဂေါ, မယာ ယောဂေါ မယျောဂေါတိ အမာဒိသမာသေ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ။
၃၊ ၉၀။ ဝေ+တဿေ+ဋ
ရီ+ရိက္ခ+ကေသု ဧတဿ ဧဋ ဝါ ဟောတိ။ ဧဒီ ဧတာဒီ, ဧဒိက္ခော ဧတာဒိက္ခော, ဧဒိသော ဧတာဒိသော။
၄၄။ ဘာဝကာရကေ သွ+ဃဏ ဃ ကာ
ဘာဝေ ကာရကေ စ ကြိယတ္ထာ အ ဃဏ ဃ ကာ ဟောန္တိ ဗဟုလံ။
အပစ္စယော-ပဂ္ဂဏှနံ ပဂ္ဂဟော, ဧဝံ နိဂ္ဂဟော, ဓမ္မံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မဓရော, ဧဝံ ဝိနယဓရော။ တထာ တံ ကရောတီတိ တက္ကရော, ဒွိတ္တံ။ ဧဝံ ဟိတကရော, ဒိဝသကရော, ဒိနကရော, ဒိဝါကရော, နိသာကရော, ဓနုံ ဂဏှီတိ ဓနုဂ္ဂဟော။ ဧဝံ ကဝစဂ္ဂဟော။ ဒဒ=ဒါနေ, သဗ္ဗကာမံ ဒဒါတီတိ သဗ္ဗကာမဒဒေါ, သဗ္ဗဒဒေါ။ အာတော “ပရောက္ခာယဉ္စာ”တိ စဂ္ဂဟဏေန ဒွိတ္တေ “ရဿော ပုဗ္ဗဿာ”တိ ရဿေ စ အန္နံ ဒဒါတီတိ အန္နဒဒေါ, ဧဝံ ဓနဒေါ။ သံပုဗ္ဗော ဓာ=ဓာရဏေ, သဗ္ဗံ သန္ဓဟတီတိ သဗ္ဗသန္ဓော။ နီ=ပါပနေ, ဝိပုဗ္ဗော, ဝိနေသိ ဝိနေတိ ဝိနေဿတိ ဧတေန ဧတ္ထာတိ ဝါ ဝိနယော, ဧ+အယာဒေသာ။ နယနံ နယော။ သိ=သေဝါယံ, နိပုဗ္ဗော, နိဿီယတီတိ နိဿယော။ သိ=သယေ, အနုသယိ အနုသေတိ အနုသေဿတီတိ အနုသယော။ ဣ=ဂတိမှိ, ပတိပုဗ္ဗော, ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဖလ+မေတီတိ ပစ္စယော။ သံ+ဥပုဗ္ဗော, ဒါဂမေ
သမုဒယော။ စိ=စယေ, ဝိနိစ္ဆယတေ+နေန ဝိနိစ္ဆယနံ ဝါ ဝိနိစ္ဆယော, “နိတော စိဿ ဆော”တိ စိဿ ဆော။ ဥစ္စယနံ ဥစ္စယော, သံစယော။ ခိ=ခယေ, ခယနံ ခယော။ ဇိ=ဇယေ, ဝိဇယနံ ဝိဇယော, ဇယော။ ကီ=ဒဗ္ဗဝိနီမယေ, ဝိက္ကယနံ ဝိက္ကယော, ကယော။ လီ=သိလေသနေ, အလ္လီယန္တိ ဧတ္ထာတိ အာလယော, လယော။ (ဣဝဏ္ဏန္တာ)။
အာသုဏန္တီတိ အဿဝါ, အာဿ ရဿော။ ပဋိဿဝနံ ပဋိဿဝေါ။ သု=ပဿဝနေ, အာဘဝဂ္ဂါ သဝန္တီတိ အာသဝါ။ ရု=သဒ္ဒေါ ရဝတီတိ ရဝေါ။ ဘဝတီတိ ဘဝေါ။ ပဘဝတိ ဧတသ္မာတိ ပဘဝေါ။ လူ=ဆေဒနေ, လဝနံ လဝေါ။ (ဥဝဏ္ဏန္တာ)။
စရ=စရဏေ, သံစရဏံ သံစရော။ ဒရ=ဝိဒါရဏေ, အာဒရနံ အာဒရော။ အာဂစ္ဆတိ အာဂမနံတိ ဝါ အာဂမော။ သပ္ပ=ဂမနေ, သပ္ပတီတိ သပ္ပော။ ဒိဗ္ဗတီတိ ဒေဝေါ။ ပက္ကမနံ ပက္ကမတီတိ ဝါ ပက္ကမော, ဧဝံ ဝိက္ကမော။ စရ=စရဏေ, ဝနံ စရတီတိ ဝနစရော။ ကာမော အဝစရတိ ဧတ္ထာတိ ကာမာဝစရော လောကော, ကာမာဝစရာ ပညာ, ကာမာဝစရံ စိတ္တံ။ ဂါဝေါ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဂေါစရော။ ပါဒေန ပိဝတီတိ ပါဒပေါ။ ဧဝံ ကစ္ဆပေါ။ သိရသ္မိံ ရုဟတီတိ သိရောရုဟော, မနာဒိတ္တာ ဩ။ ဂုဟာယံ သယတီတိ ဂုဟာသယံ စိတ္တံ, ဧဝံ ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာ။ ပဗ္ဗတေ တိဋ္ဌတီတိ ပဗ္ဗတဋ္ဌော ပုရိသော, ပဗ္ဗတဋ္ဌာ နဒီ, ပဗ္ဗတဋ္ဌံ ဘသ္မံ။ ဧဝံ ထလဋ္ဌံ ဇလဋ္ဌံ။
ကိစ္ဆတ္ထေ ဒုမှိ အကိစ္ဆတ္ထေ သု+ဤသံ+သုခ ဥပပဒေသု-ဒုက္ခေန ကရီယတိ ကရဏံ ဝါ ဒုက္ကရံ။ ဧဝံ ဒုဿယော, ဒုက္ခေန ဘရီယတီတိ ဒုဗ္ဘရော မဟိစ္ဆော။ ဧဝံ ဒုရက္ခံ စိတ္တံ, ဒုဒ္ဒသော ဓမ္မော, ဒုရနုဗောဓော ဓမ္မော။ ဤသံ သယတီတိ ဤသံသယော,
ဧဝံ သုခသယော။ ဤသံ ကရီယတီတိ ဤသက္ကရံ ကမ္မံ။ သုခေန ကရီယတီတိ သုကရံ ပါပံ ဗာလေန။ ဧဝံ သုဘရော အပ္ပိစ္ဆော, သုဒဿံ ပရဝဇ္ဇံ, သုဗောဓ+မိစ္စာဒိ။ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒိအမာဒိသမာသာ။
ဃဏ-ဘဝတီတိ ဘာဝေါ, ဩ+အာဝါဒေသာ။ အယ=ဣတိ ဒဏ္ဍကဓာတု, အယတိ ဣတောတိ အာယော, အာဟရတီတိ အာဟာရော။ ဥပဟနတီတိ ဥပဃာတော, “ဟနဿ ဃာတော ဏာနုဗန္ဓေ”တိ ဃာတာဒေသော။ ရဉ္ဇတီတိ ရာဂေါ, “ကဂါ စဇာနံ ဃာနုဗန္ဓေ”တိ ဇဿ ဂေါ။ ရဉ္ဇန္တိ အနေနာတိ ရာဂေါ။ “အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ”တိ အာ, ပဇ္ဇတေ+နေနာတိ ပါဒေါ။ တုဒ=ဗျထနေ, ပတုဇ္ဇတေ+နေနာတိ ပတောဒေါ။ ဇရီယတိ အနေနာတိ ဇာရော, ဧဝံ ဒါရော။ ဘဇီယတီတိ ဘာဂေါ။ ဧဝံ ဘာရော။ လဗ္ဘတီတိ လာဘော။ ဝိ+ဩပုဗ္ဗော, ဝေါဟရီယတီတိ ဝေါဟာရော။ ဒိယျတီတိ ဒါယော, ယုက။ ဝိဟညတိ ဧတသ္မာတိ ဝိဃာတော။ ဝိဟရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝိဟာရော။ အာရမန္တိ ဧတသ္မိန္တိ အာရာမော။ ပစနံ ဝါ ပါကော, စဿ ကော။ စဇနံ စာဂေါ။ ယဇနံ ယာဂေါ။ ရဇနံ ရာဂေါ။
၁၂၇။ အန+ဃဏသွာ+ပရီဟိ ဠော
အာ+ပရီဟိ ပရဿ ဒဟဿ ဠော ဟောတ+န+ဃဏသု။ ပရိဒဟနံ ပရိဠာဟော။ ဧဝံ ဒါဟော။ ဘဉ္ဇနံ သင်္ဂေါ။ ဧဝံ သင်္ဂေါ။ သံခရနံ သံခါရော, “ကရောတိဿ ခေါ”တိ ကဿ ခေါ။ ဧဝံ ပရိက္ခာရော။ “ပုရသ္မာ”တိ ကရဿ ခေါ, ပုရေက္ခာရော, ဧတ္တံ တဒမိနာဒိပါဌာ။ ဧဝံ ဥပကာရော, ဂါဟော။
ဃ-ဝစတီတိ ဝကော။ သိစ=ပဂ္ဃရဏေ, သေစနံ သေကော။ ဧဝံ သောကော, ဧဩဝုဒ္ဓိယော။ ယုဉ္ဇနံ ယောဂေါ။
က-ပီ=တပ္ပနေ, ပီနေတီတိ ပီယော, ကာနုဗန္ဓတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ, “ယုဝဏ္ဏာန+မိယငုဝင သရေ”တိ ဣယင။ ခိပ=ပေရဏေ, ခိပတီတိ ခိပေါ။ ဘုဉ္ဇန္တျ+နေနာတိ ဘုဇော။ ယုဓ=သမ္ပဟာရေ အာယုဇ္ဈန္တိ အနေနာတိ အာယုဓံ။
၄၅။ ဒါဓာတွိ
ဒါဓာတော ဗဟုလ+မိ ဟောတိ ဘာဝကာရကေသု။ ဒါ=ဒါနေ, အာဒိယတီတိအာဒိ။ ဧဝံ ဥပါဒိ။ ဓာ=ဓာရဏေ, ဥဒကံ ဒဓာတီတိ ဥဒဓိ, “သညာယ+မုဒေါ+ဒကဿာ”တိ ဥဒကဿ ဥဒါဒေသော။ ဇလံ ဓိယတေ အသ္မိန္တိ ဇလဓိ။ ဝါလာနိ ဓီယန္တိ အသ္မိန္တိ ဝါလဓိ။ သန္ဓီယတိ သန္ဓာတီတိ ဝါ သန္ဓိ။ ဓီယတီတိ ဓိ။ ဝိဓီယတိ ဝိဓာတိ ဝိဓာနံ ဝါ ဝိဓိ။ သမ္မာ သမံ ဝါ စိတ္တံ အာဒဓာတီတိ သမာဓိ။
၄၆။ ဝမာဒီဟျ+ထု
ဝမာဒီဟိ ဘာဝကာရကေသွ+ထု ဟောတိ။ ဝမ=ဥဂ္ဂိရဏေ, ဝမနံ ဝမီယတီတိ ဝါ ဝမထု။ ဝေပ+ကမ္ပ=စလနေ, ဝေပနံ ဝေပထု။
၄၇။ ကွိ
ကြိယတ္ထာ ကွိ ဟောတိ ဗဟုလံ ဘာဝကာရကေသု။ ကကာရော ကာနုဗန္ဓကာရိယတ္ထော။
၁၅၉။ ကွိဿ
ကြိယတ္ထာ ပရဿ ကွိဿ လောပေါ ဟောတိ။ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘူ။ ဧဝံ ဝိဘဝတီတိ ဝိဘူ, အဘိဘူ, သယမ္ဘူ။ တထာ ဓု=ကမ္ပနေ, သန္ဓုနာတီတိ သန္ဓု။ ဝိဘာတီတိ ဝိဘာ။ ပဘာတီတိ ပဘာ။ သံဂမ္မ ဘာသန္တိ ဧတ္ထာတိ သဘာ, “ကွိမှိ လောပေါ+န္တဗျဉ္ဇနဿာ”တိ အန္တဗျဉ္ဇနဿ လောပေါ။ ဘုဇေန ဂစ္ဆတီတိ ဘုဇဂေါ။ ဧဝံ ဥရဂေါ။ တုရံ=သီဃံ ဂစ္ဆတီတိ တုရင်္ဂေါ။ ခေန ဂစ္ဆတီတိ ခဂေါ။ ဝိဟာယသေ ဂစ္ဆတီတိ ဝိဟဂေါ, တဒမိနာဒိပါဌာ ဝိဟာဒေသော။ န ဂစ္ဆတီတိ နဂေါ။ ဧဝံ အဂေါ, “နဂေါ ဝါ+ပ္ပာဏိနီ”တိ ဝိကပ္ပေန နဉသမာသေ ဋာဒေသနိသေဓော။ ဇန=ဇနနေ, ကမ္မတော ဇာတောတိ ကမ္မဇော, အမာဒိသမာသော, ကမ္မဇော ဝိပါကော, ကမ္မဇာ ပဋိသန္ဓိ, ကမ္မဇံ ရူပံ။ ဧဝံ စိတ္တဇံ, ဥတုဇံ, အာဟာရဇံ။ အတ္တဇော ပုတ္တော, ဝါရိမှိ ဇာတော ဝါရိဇော။ ဧဝံ ထလဇော။ ပင်္ကဇံ။ ဇလဇံ။ အဏ္ဍဇံ။ သရသိဇံ, ဥပပဒသမာသေ ဗဟုလံဝိဓာနာ ဝိဘတျလောပေ “မနာဒီဟီ”တိအာဒိနာ သိအာဒေသော။ ဒွိက္ခတ္တုံ ဇာတော ဒွိဇော, “တဒမိနာ” ဒိနာ က္ခတ္တုံလောပေါ။ ပစ္ဆာ ဇာတော အနုဇော။ သဉ္ဇာနာတီတိ သညာ။ ပဇာနာတီတိ ပညာ။ ဧဝံ ပတိဋ္ဌာတီတိ ပတိဋ္ဌာ။ ဈာ=စိန္တာယံ, ပရသမ္ပတ္တိံ အဘိဇ္ဈာယတီတိ အဘိဇ္ဈာ။ ဟိတေသိတံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဈာယတီတိ ဥပဇ္ဈာ။ သော ဧဝ ဥပဇ္ဈာယော, “သကတ္ထေ”တိ ယော။ သမ္မာ ဈာယန္တိ ဧတ္ထာတိ သံဈာ။ ကွိဒန္တာ ဓာတွတ္ထံ န ဇဟန္တိ, လိင်္ဂတ္ထံ ပဋိပါဒယန္တိ။
၄၈။ အနော
ကြိယတ္ထာ ဘာဝကာရကေသု အနော ဟောတိ။ နန္ဒ=သမိဒ္ဓိယံ, ဘာဝေ-နန္ဒိယတေ နန္ဒနံ။ ကမ္မေ-အနန္ဒီယိတ္ထ နန္ဒီယတိ နန္ဒီယိဿတိ နန္ဒိတဗ္ဗန္တိ ဝါ နန္ဒနံ ဝနံ။ ဂဟနံ ဂဟနီယံ ဝါ ဂဟဏံ, “တထနရာ” ဒိနာ နဿ ဏော။ ဂဏှနံ, နိဂ္ဂဟီတဿ နော။ စရိတဗ္ဗံ စရဏံ။ ဘုယတေ ဘဝနံ။ ဟုယတေ ဟဝနံ။ ရုန္ဓိတဗ္ဗံ ရုန္ဓနံ ရောဓနံ ဝါ။ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဘုဉ္ဇနံ ဘောဇနံ ဝါ။ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဗုဇ္ဈနံ, “ပဒါဒီနံ ကွစီ”တိ ယုက။ ဗောဓနံ ဝါ။ သုတိ သုယျတိ ဝါ သဝနံ။ ပါပီယတီတိ ပါပုဏနံ, “သကာပါနံ ကုက+ကူ”တိ ယောဂဝိဘာဂါ ကုအာဂမေ နာဂမေ စ တဿ ဏော စ။ ပါလီယတီတိ ပါလနံ ဣစ္စာဒိ။
ကတ္တရိ-ရဇံ ဟရတီတိ ရဇောဟရဏံ တောယံ။ ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏံ။ ဃာ=ဂန္ဓောပါဒါနေ, ဃာယတီတိ ဃာနံ။ ဈာ=စိန္တာယံ, ဈာယတီတိ ဈာနံ။ ကရောတိ အနေနာတိ ကာရဏံ, ဒီဃော။ ဝိအာကရီယန္တိ ဧတေနာတိ ဗျာကရဏံ။ ပူရတိ+နေနာတိ ပူရဏံ။ ဒီယတေ+နေနာတိ ဒါနံ။ ပမီယတေ+နေနာတိ ပမာဏံ။ ဝုစ္စတေ+နေနာတိ ဝစနံ။ ပနုဒတိ ပနုဇ္ဇတေ+နေနာတိ ဝါ ပနုဒနံ။ သူဒ=ပဂရဏေ, သူဒတိ သုဇ္ဇတေ+နေနာတိ ဝါ သူဒနော။ သုဏာတိ သုယတေ+နေနေတိ ဝါ သဝနံ။ လုယတိ လုယတေ+နေနေတိ ဝါ လဝနံ။ ဧဝံ နယနံ။ ပုနာတိ ပုယတေ+နေနေတိ ဝါ ပဝနော။ သမေတီတိ သမဏော သမနံ ဝါ။ တထာ ဘာဝေတိ ဘာဝီယတိ ဧတာယာတိ ဝါ ဘာဝနံ။ ဧဝံ ပါစနံ ပါစာပနံ ဣစ္စာဒိ။ “အန+သဏသွာ ပရီဟိ ဠော”တိ ဠော, အာဠာဟနံ။
အဓိကရဏေ-တိဋ္ဌတိ အသိန္တိ ဌာနံ။ ဧဝံ သယနံ, သေနံ ဝါ အာသနံ။ အဓိကရီယတိ ဧတ္ထာတိ အဓိကရဏံ။
သမ္ပဒါနာပါဒါနေသု-သမ္မာ ပဒီယတေ ယဿ တံ သမ္ပဒါနံ။ အပေစ္စ ဧတသ္မာ အာဒဒါတီတိ အပါဒါနံ။ ဗဟုလာဓိကာရာ စလနာဒီဟိပိ သီလသာဓုဓမ္မေသုပိ အနော, စလတိ သီလေနာတိ စလနော ဧဝံ ဇလနော, ကောဓနော, ကောပနော။ မဏ္ဍ=ဘုသနေ, မဏ္ဍေတိ သီလေနာတိ မဏ္ဍနော။ ဧဝံ ဘူသနော။ “အညာတြပီ”တိ ဩကာရနိသေဓော။
၄၉။ ဣတ္ထိယ+မ+ဏ+က္တိ+က+ယက+ယာ စ
ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဘာဝေ ကာရကေ စ ကြိယတ္ထာ အအာဒယော ဟောန္တိ အနော စ ဗဟုလံ။
အ-ဇရ=ဝယောဟာနိယံ, ဇိရတိ ဇိရဏံ ဝါ ဇရာ။ “ဣတ္ထိယ+မ+တွာ”တိ အာပစ္စယော။ ပဋိသမ္ဘိဇ္ဇတီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါ။ ပဋိပဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ပဋိပဒါ။ ဧဝံ သမ္ပဒါ, အာပဒါ။ ဥပါဒီယတီတိ ဥပါဒါ။ ဣက္ခ+စက္ခ=ဒဿနေ, ဥပဣက္ခတီတိ ဥပေက္ခာ။ “ယုဝဏ္ဏာန+မေဩ လုတ္တာ”တိ ဧကာရော။ စိန္တနံ စိန္တာ။ သိက္ခ=ဝိဇ္ဇောပါဒါနေ, သိက္ခနံ သိက္ခီယန္တီတိ ဝါ သိက္ခာ။ ဧဝံ ဘိက္ခာ။ ဣစ္ဆနံ ဣစ္ဆာ။ “ဂမယမိ”စ္စာဒိနာ စ္ဆငါဒေသော။ ပုစ္ဆ=ပုစ္ဆနေ, ပုစ္ဆနံ ပုစ္ဆာ။ မိဓ+မေဓ=သင်္ဂမေ, အပဌိတဓာတု, မေဓနံ မေဓာ။ ဧဝံ ဂုဓ=ပရိဝေဌနေ, ဂေါဓနံ ဂေါဓာ။ တိတိက္ခနံ တိတိက္ခာ။ ဧဝံ ဝီမံသာ, ဇိဂုစ္ဆာ, ပိပါသာ, ပုတ္တိယာ။ ဤဟနံ ဤဟာ။
ဏ-ကရဏံ ကာရာ, “အဿာ ဏာနုဗန္ဓေ”တိ အာ ဟောတိ, ဧဝ+မုပရိပိ။ ဟရဏံ ဟာရာ မုတ္တာဝလိ။ တရဏံ တာရာ, ဓရဏံ ဓာရာ။ အရဏံ အာရာ။
ယထာကထဉ္စိ သဒ္ဒမှိ, ရုဠှိယာ အတ္ထနိစ္ဆယော။
က္တိ-သမ္ဘုဝနံ သမ္ဘုတိ။ “န တေ”စ္စာဒိနာ န ဝုဒ္ဓိ။ သဝနံ သုတိ။ နယနံ နယတိ ဧတာယာတိ ဝါ နီတိ။ မညတီတိ မတိ, “ဂမာဒိရာနံ လောပေါန္တဗျဉ္ဇနဿာ”တိ ဂမာဒိတ္တာ နလောပေါ။ ဂမနံ ဂန္တဗ္ဗာတိ ဝါ ဂတိ။ ဥပဟနနံ ဥပဟတိ။ ရမန္တိ ဧတာယ ရမနံ ဝါ ရတိ။ တနနံ တတိ။ နိယမနံ နိယတိ။ ဘုဉ္ဇနံ ဘုတ္တိ။ ယုဉ္ဇနံ ယုတ္တိ, ပရရူပံ။ ဧဝံ သမာပဇ္ဇနံ သမာပဇ္ဇတေတိ သမာပတ္တိ။ သမ္ပတ္တိ။ ယဇ=ဒေဝပူဇာသင်္ဂတိကရဏဒါနေသု, ယဇနံ ဣဋ္ဌိ, “ယဇဿ ယဿ ဋိယီ”တိ ဋိအာဒေသော, “ပုစ္ဆာဒိတော”တိ တဿ ဌော, ပရရူပပဌမက္ခရာ စ။ သာသနံ သိဋ္ဌိ, “သာသဿ သိသ ဝါ”တိ သိသ, သာနန္တရဿ တဿ ဌော”တိ ဌာဒေသော။ ဘေဒနံ ဘိဇ္ဇတေတိ ဝါ ဘိတ္တိ။ ဘဇ=သေဝါယံ, ဘဇနံ ဘတ္တိ။ တန=ဝိတ္ထာရေ, တနောတီတိ တန္တိ, နဿ နိဂ္ဂဟီတာဒိ။
က-ဂုဟန္တီ ဧတ္ထာတိ ဂုဟာ, ဩကာရနိဝုတ္တိ။ ရုဇတီတိ ရုဇာ။ မောဒန္တိ ဧတာယာတိ မုဒါ နာမ မုဒိတာ။
ယက-ဝိဒ=ဉာဏေ, ဝိဒနံ ဝိဒန္တိ ဧတာယာတိ ဝါ ဝိဇ္ဇာ, ဒဿ ဇေ ပုဗ္ဗရူပံ။ ယဇနံ ဣဇ္ဇာ, ဋိအာဒေသော။
ယ-သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ, ဒွိတ္တံ။ အဇ=ဝဇ=ဂမနေ, သမဇနံ သမဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝါ သမဇ္ဇာ။ ပပုဗ္ဗော, ပဗ္ဗဇနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။ တဝဂ္ဂဝရဏာ”ဒိမှိ “စဝဂ္ဂဗယဉာ”တိ ယောဂဝိဘာဂေန ဝဿ ဗေ ဒွိတ္တံ။ ဦမှိ ပရိစရဏံ ပရိစရိယာ။ ဇာဂရဏံ ဇာဂရိယာ။
အန-ပယောဇကေ ကာရိယဓာတုတော ကတ္တုံ ပယောဇနံ ကာရဏံ, ဧကာရနိသေဓော နဿ ဏော စ။ ဧဝံ ဟရိတုံ ပယောဇနံ ဟာရဏံ။ ဝိဒ=အနုဘဝေ, ဝိတ္တိ ဝေဒယတီတိ ဝါ ဝေဒနာ။ ဝန္ဒ=အဘိဝါဒနထုတီသု, ဝန္ဒနံ ဝန္ဒနာ။ ဥပါသနံ ဥပါသနာ။ စိတ=သံစေတနာယံ, စေတယတီတိ စေတနာ။ ဒေသိယတီတိ ဒေသနာ။ ဘာဝိယတီတိ ဘာဝနာ။
၅၀။ ဇာဟာဟိ နိ
ဇာ=ဝယောဟာနိမှိ, ဟာ=စာဂေ, ဣမေဟိ ဣတ္ထိယံ နိ ဟောတိ။ ဇာနံ=ဝယပရိပါကော ဇာနိ။ ဟာနံ ဟာနိ။
၅၁။ ကရာ ရိရိယော
ကရတော ရိရိယော ဟောတိ+တ္ထိယံ။ ရာနုဗန္ဓတ္တာ အရလောပေ ကရဏံ ကိရိယာ။ “ကြိယာ”တိ “တုံတာယေ”စ္စာဒိမှိ “ကြိယာယံ”တိ ယောဂဝိဘာဂါ ရိယရမှိ အရလောပေါ, ရိကာရော ကကာရေ+နုဗန္ဓော ဟောတိ။
၅၂။ ဣ+ကိ+တီ သရူပေ
ဓာတုဿ သရူပေ+ဘိဓေယျေ ဧတေ ဟောန္တိ။ ဝစဣစ္စ+ယံ ဓာတု ဧဝ ဝစိ။ ဧဝံ ယုဓိ။ “ကရောတိဿ ခေါ”တိ ဝိကရဏဿ ဉာပိတတ္တာ “ကတ္တရိ လော”တိ လော, ပစတိ။ အကာရော ကကာရောတိ ဃဏန္တေန ကာရသဒ္ဒေန ဆဋ္ဌီသမာသော။
၅၃။ သီလာ+ဘိက္ခညာ+ဝဿကေသု ဏီ
ကြိယတ္ထာ ဏီ ဟောတိ သီလာဒီသု။ သံသ=ပသံသနေ, ပိယပုဗ္ဗော, ပိယံ ပသံသတိ သီလေနာတိ ပိယပသံသီ ရာဇာ။ အထ ဝါ ပိယံ ပသံသတိ သီလေန ဝါ ဓမ္မေန ဝါ တသ္မိံ သာဓု ဝါတိ ပိယပသံသီ, ပိယပသံသနီ, ပိယပသံသိ ကုလံ, အာဝုဒ္ဓိမှိ တထာ သစ္စဝါဒီ, ဓမ္မဝါဒီ။ သီဃယာယီတိ “အဿာ+ဏာပိမှီ ယုက” ဣတိ ယုက။ ပါပကာရီ, မာလကာရီ ဣစ္စာဒိ။ ဥဏှံ ဘုဉ္ဇတိ သီလေနာတိ ဥဏှဘောဇီ, “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ ဩကာရော။
အာဘိက္ခညေ-ပုနပ္ပုန ခီရံ ပိဝတီတိ ခီရပါယီ, ယုက။ အဝဿံ ကရောတီတိ အဝဿကာရီ။ “သျာဒိ သျာဒိနေ+ကတ္ထံ”တိ သမာသေ ဝိဘတ္တိလောပေ စ ကတေ “လောပေါ”တိ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ။ သတန္ဒာယီတိ ဧတ္ထ ဗဟုလံဝိဓာနာ ဝိဘတ္တိအလောပေ အမာဒိသမာသပဋိသေဓေ စ ကတေ ဝဂ္ဂန္တံ။
အညသ္မိံ အတ္ထေပိ “ဏီ”တိ ယောဂဝိဘာဂေန သိဒ္ဓံ။ သာဓုကာရီ, ဗြဟ္မစာရီ, အဿဒ္ဓဘောဇီ။ ပဏ္ဍိတံ အတ္တာနံ မညတီတိ ပဏ္ဍိတမာနီ, ဗဟုဿုတဓာရီ ဣစ္စာဒိ။
သာဓုကရဏံ သာဓုကာရော, သော အဿ အတ္ထီတိ သာဓုကာရီတိ ဃဏန္တာ ဤ။
၅၄။ ထာဝရိ+တ္တရ ဘင်္ဂုရ ဘိဒုရ ဘာသုရ ဘဿရာ
ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ သီလေ ဂမျမာနေ။ ဣမိနာ နိပါတနာ ဝရပစ္စယော စ ထာဿ ထော စ, တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ ထာဝရော။
ဣ=အဇ္ဈေနဂတီသု, တ္တရပစ္စယော, ဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ ဣတ္တရော။ ဘဉ္ဇ=ဩမဒ္ဒနေ, ဘဇ္ဇတေ သယမေဝ ဘဇ္ဇတိ ဝါ အတ္တနာ အတ္တာနန္တိ ဘင်္ဂုရော, ကမ္မေ ကတ္တရိ ဝါ ဂုရပစ္စယော။ ဘိဇ္ဇတေ သယမေဝ ဘိန္ဒတိ ဝါ အတ္တာနန္တိ ဘိဒူရော, ဧတ္ထ ကူရပစ္စယော, ကကာရော+နုဗန္ဓော။ ပရဘဉ္ဇနဝိသယေသုပိ ဥဒါဟရဏေသု န ဟောတိ။ တတ္ထာပိ ကေစိ “ဒေါသန္ဓကာရဘိဒူရော”တိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဣစ္ဆန္တိ။ ဘာသတိ ဒိပ္ပတီတိ ဘာသုရော, ဥရပစ္စယော။ သရပစ္စယေ ဘဿရော, “ဗျဉ္ဇနေ ဒီဃရဿာ”တိ ရဿော။ (တေကာလိကပ္ပစ္စယာ)။
၅၅။ ကတ္တရိ ဘူတေ က္တဝန္တု+က္တာဝီ
ဘူတေ အတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ က္တဝန္တု+က္တာဝီ ဟောန္တိ ကတ္တရိ။ ဝိဇိနီတိ ဝိဇိတဝါ ဝိဇိတာဝီ, ကာနုဗန္ဓတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ။ ဂုဏဝန္တု ဒဏ္ဍိသမံ။ ဟု=ဟဝနေ, အဂ္ဂိံ အဟဝီတိ ဟုတဝါ ဟုတာဝီ, ဟုတာဝိနီ ဟုတဝါနီ။ “ဘူတေ”တိ ယာဝ “အာဟာရတ္ထာ”တိ အဓိကာရော။
၅၆။ က္တော ဘာဝကမ္မေသုတိ
ဘာဝေ ကမ္မေ စ ဘူတေ က္တော ဟောတိ။ အသနံ အာသိတံ ဘဝတာ, ဉိ။ ကရီယိတ္ထာတိ ကတော ကဋော ဘဝတာ, “ဂမာဒိရာနံ” တျာဒိနာ ရလောပေါ။ ဧဝ+မုပရိပိ။
၅၇။ ကတ္တရိ စာ+ရမ္ဘေ
ကြိယာရမ္ဘေ ကတ္တရိက္တော ဟောတိ ယထာပတ္တဉ္စ, ပကရီတိ ပကတော ဘဝံ ကဋံ။ ပကရီယိတ္ထာတိ ပကတော ကဋော ဘဝတာ။
ပသုပီတိ ပသုတ္တော ဘဝံ။ ပသုပီယိတ္ထာတိ ပသုတ္တံ ဘဝတာ, ပရရူပံ။
၅၈။ ဌာ+သ ဝသ သိလိသ သီ ရုဟ ဇရ ဇနီဟိ
ဌာဒီဟိ ကတ္တရိ က္တော ဟောတိ ယထာပတ္တဉ္စ။ ဥပဋ္ဌာသီတိ ဥပဋ္ဌီတော ဘဝံ ဂုရုံ။ ဥပဋ္ဌီယိတ္ထာတိ ဥပဋ္ဌိတော ဂုရု ဘောတာ, “ဌာဿီ”တိ ဌာဿ ဣ။ ဧဝံ ဥပါသီတိ ဥပါသိတော။ ဥပါသီယိတ္ထာတိ ဥပါသိတော။ “ဉိ ဗျဉ္ဇနဿာ”တိ ဉိ။ အနုဝုသိ အနုဝုသီယိတ္ထာတိ ဝါ အနုဝုသီတော။ “အဿူ”တိ အဿ ဥကာရော။ အာပုဗ္ဗော သိလိသ=အာလိင်္ဂနေ, အာသိလေသိ အာသိလေသီယိတ္ထာတိ ဝါ အာသိလိဋ္ဌော။ “သာနန္တရဿ တဿ ဌော”တိ ဌေ ပရရူပံ ပဌမက္ခရဉ္စ။ အဓိသယိ အဓိသီယိတ္ထာတိ ဝါ အဓိသယိတော ခဋောပိကံ ဘဝံ, အဓိသယိတာ ခဋောပိကာ ဘောတာ။ ဧဝံ အာရုဟိ အာရုဟီယိတ္ထာတိ ဝါ အာရုဠှော ရုက္ခံ ဘဝံ, အာရုဠှော ရုက္ခော ဘောတာ, “ရုဟာဒီဟိ ဟော ဠ စာ”တိ တဿ ဟကာရော ပုဗ္ဗဟကာရဿ စ ဠော။ အနုဇီရိ အနုဇီရီယိတ္ထာတိ ဝါ အနုဇိဏ္ဏော ဝသလိံ ဘဝံ, အနုဇိဏ္ဏာ ဝသလီ ဘောတာ, “တရာဒီဟိ ရိဏ္ဏော”တိ က္တဿ ရိဏ္ဏာဒေသော “ရာနုဗန္ဓေ”တျာဒိနာ အရဘာဂဿ လောပေါ စ။ အနွဇာယိ အနွဇာယိတ္ထာတိ ဝါ အနုဇာတော မာဏဝကော မာဏဝိကံ, အနုဇာတာ မာဏဝိကာ မာဏဝကေန, “ဇနိဿာ”တိ နဿ အာ။
၅၉။ ဂမနတ္ထာ+ကမ္မကာ+ဓာရေ စ
ဂမနတ္ထတော အကမ္မကတော စ ကြိယတ္ထာ အာဓာရေ က္တော ဟောတိ ကတ္တရိ စ ယထာပတ္တဉ္စ။ ယာ=ပါပုဏနေ, ယာတဝန္တော အသ္မိန္တိ ယာတံ ဌာနံ။ ယာတဝန္တော ယာတာ, ယာနံ ယာတံ။ ဧတ္ထ သန္တမ္ပိ ကမ္မံ အနိစ္ဆိတံ။ ယာယိတာတိ ယာတော ပထော။ “ယေ ဂတျတ္ထာ, တေ ဗုဒ္ဓျတ္ထာ။ ယေ ဗုဒ္ဓျတ္ထာ, တေ ဂတျတ္ထာ”တိ ဝုတ္တတ္တာ တထလက္ခဏံ ယာထာဝတော အာဂတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ တထာဂတော ဣတိပိ ဟောတိ။ အာသိတဝန္တော အသ္မိန္တိ အာသိတံ။ အာသိတဝန္တော အာသိတာ။ အာသန+မာသိတံ။
၆၀။ အာဟာရတ္ထာ
အဇ္ဈောဟာရတ္ထာ အာဓာရေ က္တော ဟောတိ ယထာပတ္တဉ္စ။ ဘုတ္တဝန္တော+သ္မိန္တိ ဘုတ္တံ။ ဧဝံ ပီတံ, “ဂါပါန+မီ”တိ ဤ။ ဘုဉ္ဇနံ ဘုတ္တံ ပါနံ ပီတံ။ ဘုဉ္ဇီယိတ္ထာတိ ဘုတ္တော ဩဒနော။ ဧဝံ ပီတံ ဥဒကံ။ အကတ္တတ္ထံ ဘိန္နယောဂကရဏံ။ ဗဟုလာဓိကာရာ ကတ္တရိပိ “အပိဝိံသူတိ ပီတာ ဂါဝေါ”တိ ဟောတေဝ။ သိဒ=ပါကေ, ပဿိဇ္ဇီတိ ပဿန္နော, “ဂမနတ္ထ” ဒိနာ က္တော, “ဘိဒါ” ဒိနာ တဿ နော ပရရူပဉ္စ။ အမညိတ္ထာတိ မတော။ ဣစ္ဆီယိတ္ထာတိ ဣဋ္ဌော။ အဗုဇ္ဈိတာတိ ဗုဒ္ဓါ, “ဓော ဓဟဘေဟီ”တိ တဿ ဓော။ ပူဇီယိတ္ထာတိ ပူဇိတော, စုရာဒိတ္တာ ဏိ။ ဧဝံ သီလီယိတ္ထာတိ သီလိတော။ ရက္ခီယိတ္ထာတိ ရက္ခိတော။ ခမီယိတ္ထာတိ ခန္တော, မဿ နိဂ္ဂဟီတံ။ အက္ကောစ္ဆီယိတ္ထာတိ အက္ကုဋ္ဌော, အာဿ ရဿော။ ရုသ=ရောသေ, အရောသီတိ ရုဋ္ဌော, “ဂမနတ္ထာ” ဒိနာ ကတ္တရိ က္တော။ ဉိမှိ ရုသိတော။ ဟရ=ဟရဏေ, အဘိ+
ဝိ+အာပုဗ္ဗော, အဘိဗျာဟရီယိတ္ထာတိ အဘိဗျာဟဋော။ ဒယ=ဒါနဂတိဟိံသာဒါနေသု, အဒယီယိတ္ထာတိ ဒယိတော။ ဟသ=အာလိကျေ, အဟသီတိ ဟဋ္ဌော။ ကာမီယိတ္ထာတိ ကန္တော, “ဏိဏာပီနံ တေသူ”တိ ဧတ္ထ “ဏိဏာပီနံ”တိ ယောဂဝိဘာဂါ စုရာဒိဏိလောပေါ။ သံယမီတိ သံယတော။ နဉပုဗ္ဗော, န မရီတိ အမတော, နဉသမာသေ နဿ ဋော။
ကဋ္ဌံ ဒုက္ခံ အာပန္နောတိ ဖလဘူတေ ဒုက္ခေ ကဋ္ဌသဒ္ဒဿ ဝတ္တနတော ဖလဿ ဘာဝိတ္တာ ဘူတေယေဝ က္တော။ ကသ=ဂတိဟိံသာဝိလေခနေသု, အကသိ=ဟိံသီတိ ကဋ္ဌံ။
၁၅၀။ ဘိဒါဒိတော နော က္တ+က္တဝန္တူနံ
ဘိဒါဒီဟိ ပရေသံ က္တ+က္တဝန္တူနံ တဿ နော ဟောတိ။ အာကတိဂဏော+ယံ။ “က္တော ဘာဝကမ္မေသူ”တိ ကမ္မေ ဥပရိ သဗ္ဗတ္ထ က္တော။ ဘိဇ္ဇိတ္ထောတိ ဘိန္နော, တဿ နေ ပရရူပံ။ အဘိန္ဒီတိ ဘိန္နဝါ, “ကတ္တရိ ဘူတေ” စ္စာဒိနာ က္တဝန္တု။ ဧဝ+မုပရိပိ။ ဆိဇ္ဇိတ္ထာတိ ဆိန္နော။ အဆိန္ဒီတိ ဆိန္နဝါ။ ဆဒ=အပဝါရဏေ, ဆာဒီယိတ္ထာတိ ဆန္နော။ အဆာဒယီတိ ဆန္နဝါ, စုရာဒိတ္တာ ဏိ, တဿ “ဏိဏာပီနံ တေသူ”တိ ဧတ္ထ “ဏိ” ဣတိ ယောဂဝိဘာဂါ လောပေါ။ ခိဒ=အသဟနေ, ခိဇ္ဇီတိ ခိန္နော ခိန္နဝါ, ကတ္တရိ။ ဧဝ+မုပရိပိ။ ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ဥပ္ပန္နော ဥပ္ပန္နဝါ။ သိဒ=ပါကေ, အသိဇ္ဇီတိ သိန္နော သိန္နဝါ။ သဒ=ဝိသရဏဂတျ ဝသာဒနာဒါနေသု, သိဒီတိ သန္နော သန္နဝါ။ ပီနီတိ ပီနော ပီနဝါ။ သူ=ပသဝေ, သူနီတိ သူနော။ ပသဝီတိ သူနဝါ။ ဒီ=ခယေ, ဒီယီတိ ဒီနော ဒီနဝါ။ ဍီ+လီ=အာကာသဂမနေ, ဍီယီတိ ဍီနော ဍီနဝါ။
လီယိ လေယိ အလီယီတိ လီနော လီနဝါ။ အလုယီတိ လူနော လူနဝါ။
၁၅၁။ ဒါတွိ+န္နော
ဒါတော က္တ+က္တဝန္တူနံ တဿ ဣန္နော ဟောတိ။ အဒါယိတ္ထာတိ ဒိန္နော။ အဒ္ဒီတိ ဒိန္နဝါ။
၁၅၂။ ကိရာဒီဟိ ဏောတိ
ဏော။ ဥပရိ သဗ္ဗတ္ထ က္တ+က္တဝန္တူနံတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ကိရ=ဝိကိရဏေ, အကိရီယိတ္ထာတိ ကိဏ္ဏော။ အကိရီတိ ကိဏ္ဏဝါ။ အပုရီတိ ပုဏ္ဏော ပုဏ္ဏဝါ။ အခီယိတ္ထာတိ ခီဏော။ အခီယီတိ ခီဏဝါ။
၁၅၃။ တရာဒီဟိ ရိဏ္ဏောတိ
တဿ ရိဏ္ဏော။ ရကာရော အန္တသရာဒိလောပတ္ထော။ အတရီတိ တိဏ္ဏော တိဏ္ဏဝါ။ အဇီရီတိ ဇိဏ္ဏော ဇိဏ္ဏဝါ။ ပရိစီယိတ္ထာတိ စိဏ္ဏော။ ပရိစီယီတိ စိဏ္ဏဝါ။ ဧတ္ထ စိဿ ဝိကပ္ပဝိဓာနတ္တာ ပန ပရိစိတ+ဥပစိတာဒယောပိ သိဒ္ဓါ ဧဝ။
၁၅၄။ ဂေါ ဘဉ္ဇာဒီဟိတိ
ဘဉ္ဇာဒိတော တဿ ဂ ဟောတိ။ အဘဉ္ဇီတိ ဘဂ္ဂေါ ဘဂ္ဂဝါ။ “ဂမနတ္ထာ” ဒိနာ ကတ္တရိ က္တပစ္စယေ တဿ ဣမိနာ ဂကာရေ ပရရူပံ နိဂ္ဂဟီတလောပေါ စ။ လဂ=သင်္ဂေ, အလဂီတိ လဂ္ဂေါ လဂ္ဂဝါ။ မုဇ္ဇ=မုဇ္ဇနေ, နိမုဇ္ဇီတိ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂဝါ, ဧတ္ထ သံယောဂါဒိလောပေါ။ ဝီဇ+ဘယစလနေသု, သံပုဗ္ဗော, သံဝိဇ္ဇီတိ သံဝိဂ္ဂေါ သံဝိဂ္ဂဝါ။
၁၅၅။ သုသာ ခေါတိ
သုသတော ပရေသံ က္တ+က္တဝန္တူနံ တဿ ခေါ ဟောတိ။ သုသ=သောသေ။ သုဿီတိ သုက္ခော သုက္ခဝါ။
၁၅၆။ ပစာ ကော
ပစာ ပရေသံ က္တ+က္တဝန္တူနံ တဿ ကော ဟောတိ။ ပစ္စီတိ ပက္ကော။ ပစီတိ ပက္ကဝါ။
၁၅၇။ မုစာ ဝါတိ
မုစာ ပရေသံ က္တ+က္တဝန္တူနံ တဿ ကော ဝါ ဟောတိ။ မုစ=မောစနေ, မုစ္စီတိ မုက္ကော မုတ္တော။ အမုစီတိ မုက္ကဝါ မုတ္တဝါ။ သက္ကော-တိဏွာဒီသု “ဣ ဘီ ကာ” ဒိနာ သိဒ္ဓံ။ အသက္ခီတိ သက္ကော။ က္တ+က္တဝန္တူသု သတ္တော သတ္တဝါတွေဝ ဟောတိ။
၁၀၆။ မုဟ+ဗဟာနဉ္စ တေ ကာနုဗန္ဓေ+တွေ
မုဟ+ဗဟာနံ ဒုဟိဿ စ ဒီဃော ဟောတိ တကာရာဒေါ ကာနုဗန္ဓေ တွာန+တွာဝဇ္ဇိတေ။ မုဟ=ဝေစိတ္တေ, ဗဟ+ဗြဟ+ဗြူဟ ဝုဒ္ဓိယံ။ မုယှိတ္တ ဗယှိတ္ထာတိ မူဠှော ဗာဠှော, “ဂမနတ္ထာ” ဒိနာ အကမ္မကတ္တာ ကတ္တရိ က္တေ ဒီဃော “ရုဟာဒီဟိ ဟော ဠ စာ”တိ တဿ ဟော စ ဟဿ ဠော စ ဟောတိ။ ဧဝံ ဂူဠှော။ “ကာနုဗန္ဓေ+တွေ”တိ ယာဝ “သာသဿ သိသ ဝါ” တျ+ဓိကာရော။
၁၀၇။ ဝဟဿု+ဿ
ဝဟဿ ဥဿ ဒီဃော ဟောတိ တေ။ ဝုယှိတ္ထာတိ ဝူဠှော, “အဿူ”တိ ဥကာရေ ဣမိနာ ဒီဃော။
၁၀၈။ ဓာဿ ဟိ
ဓာ=ဓာရဏေ+တိမဿ ဟိ ဟောတိ ဝါ တေ။ နိဓီယိတ္ထာတိ နိဟိတော။ နိဒဟီတိ နိဟိတဝါ နိဟိတာဝီ။
၁၀၉။ ဂမာဒိရာနံ လောပေါ+န္တဿ
ဂမာဒီနံ ရကာရန္တာနဉ္စ အန္တဿ လောပေါ ဟောတိ တေ။ အဂမီတိ ဂတော။ ခညိတ္ထာတိ ခတော, ကမ္မေ။ ဧဝံ ဟညိတ္ထာတိ ဟတော။ တန=ဝိတ္ထာရေ, တညိတ္ထာတိ တတော။ ယမ=ဥပရမေ, သံယမီတိ သညတော, “ဂမနတ္ထာ” ဒိနာ ကတ္တရိ က္တော, “ယေ သံဿာ”တိ နိဂ္ဂဟီတဿ ဉော ပုဗ္ဗရူပဉ္စ။ ဧဝံ အရမီတိ ရတော။ ကရီယိတ္ထာတိ ကတော။
၁၁၀။ ဝစာဒီနံ ဝဿု+ဋ ဝါ
ဝစာဒီနံ ဝဿ ဥဋ ဝါ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ ဝုစ္စိတ္ထာတိ ဥတ္တံ။ အဿ ဥ ဝုတ္တံ, ဥဘယတ္ထ ပရရူပံ။ ဝသ=နိဝါသေ, ဝသနံ အဝသိ ဝသိံသု ဧတ္ထာတိ ဝါ ဥတ္ထံ ဝုတ္ထံ, “ဂမနတ္ထာ” ဒိနာ က္တော, “သာသ ဝသ သံသ သံသာ ထော”တိ တဿ ထော။
၁၁၂။ ဝဒ္ဓဿ ဝါ
ဝဒ္ဓဿ အဿ ဝါ ဥ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ အဝဒ္ဓီတိ ဝုဒ္ဓါ ဝဒ္ဓါ, ကတ္တရိ က္တေ “ဓော ဓ+ဟဘေဟီ”တိ တဿ ဓော, တတိယက္ခရဒေါ စ သံယောဂါဒိလောပေါ စ။ ဝုတ္တီတိ “သဗ္ဗာဒယော ဝုတ္တိမတ္တေ”တိ ယောဂဝိဘာဂါ အဿ ဥ။ ဝတ္တီတိပိ ယထာလက္ခဏံ။
၁၁၃။ ယဇဿ ယဿ ဋိ+ယီ
ယဇဿ ယဿ ဋိ+ယီ ဟောန္တိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ ယဇနံတိ က္တော, “ပုစ္ဆာဒိတော”တိ တဿ ဌေ ပရရူပါဒိမှိ ကတေ ဣဋ္ဌံ ယိဋ္ဌံ။
၁၁၄။ ဌာဿိ
ဌာဿ ဣ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ အဋ္ဌာသီတိ ဌိတော။
၁၁၅။ ဂါ+ပါန+မီ
ဂါ+ပါန+မီ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ ဂါနံ ဂီတံ။ ပါနံ ပီတံ။ ဗဟုလာဓိကာရာ ပိတွာ။
၁၁၆။ ဇနိဿာ
ဇနိဿ အာ ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ အဇနီတိ ဇာတော, “ဆဋ္ဌိယန္တဿာ”တိ အန္တဿ အာ ဟောတိ။
၁၁၇။ သာသဿ သိသ် ဝါ
သာသဿ သိသ် ဟောတိ ကာနုဗန္ဓေ အတွေ။ သာသနံတိ က္တော, တဿ “သာသ ဝသ သံသ သသာ ထော”တိ ထေ ပရရူပံ ပဌမက္ခရော စ, “တ+ထ+န+ရာ” ဒိနာ တဿ ဋော။ ထဿ ဌော, သိဋ္ဌံ။ အညတြ သတ္ထံ။ “ဂုဟာဒီဟိ ယက” ဣတိ ယကပစ္စယေ သာသီယတီတိ သိဿော။ ဥမှိ သာသိယော။
၁၄၀။ သာနန္တရဿ တဿ ဌော
သကာရန္တာ ကြိယတ္ထာ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ဌ ဟောတိ။ တုဿီတိ တုဋ္ဌော, “ဂမနတ္ထာ” ဒိနာ က္တေ ဣမိနာ တဿ
ဌေ ပရရူပါဒိ။ ဧဝံ တုဋ္ဌဝါ။ တဗ္ဗ+က္တီသု တောသနံ တုဋ္ဌဗ္ဗံ, “အညတြာပီ”တိ ဩကာရာဘာဝေါ။ ဧဝံ တုဋ္ဌိ, ကာနုဗန္ဓတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ။
၁၄၁။ ကသဿိ+မ စ ဝါ
ကသသ္မာ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ဌ ဟောတိ ကသဿ ဝါ ဣမ စ။ ကသီယိတ္ထာတိ ကိဋ္ဌံ။ ကိဋ္ဌာဒိံ ဝိယ ဒုပ္ပသုံ, ကမ္မေ က္တော။ ဣမာဘာဝေ ကဋ္ဌံ, အကဋ္ဌပါကိမံ သာလိံ။
၁၄၂။ ဓသ္တော+တြသ္တာ
ဧတေ သဒ္ဒါ နိပစ္စန္တေ။ ဓံသ+ဓံသနေ, ဓံသီယိတ္ထာတိ ဓသ္တော, ဗိန္ဒုလောပေါ။ ဥတြသီတိ ဩတြသ္တော။
၁၄၃။ ပုစ္ဆာဒိတော
ပုစ္ဆာဒီဟိ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ဌ ဟောတိ။ ပုစ္ဆီယိတ္ထာတိ ပုဋ္ဌော။ ဘဇ္ဇ=ပါကေ, ဘဇီယိတ္ထာတိ ဘဋ္ဌော, သံယောဂါဒိလောပေါ။ ယဇိတ္ထာတိ ယိဋ္ဌော, “ယဇဿ ယဿ ဋိ+ယီ”တိ ယိ။
၁၄၄။ သာသ ဝသ သံသ သသာ ထော
ဧတေဟိ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ထ ဟောတိ။ သာသနံ သာသီယိတ္ထာတိ ဝါ သတ္ထံ။ ဝသနံ ဝုတ္ထံ, “အဿူ”တိ ဥ။ ပသံသနံ ပသံသီယိတ္ထာတိ ဝါ ပသတ္ထံ။ သသ=ဂတိ+ဟိံသာ+ပါဏနေသု, သသနံ ဂမနံ ဟိံသနံ ဇီဝနဉ္စ သတ္ထံ။ အနုသာသီယိတ္ထာတိ အနုသိဋ္ဌော, တ္ထဿ ဋ္ဌော။
၁၄၅။ ဓော ဓ+ဟ+တေဟိ
ဓကာရ ဟကာရ ဘကာရန္တေဟိ ပရဿ တဿ ဓ ဟောတိ။ ဝဒ္ဓိတ္ထာတိ ကမ္မေ က္တေ တဿ ဓကာရာဒိမှိ စ “ဝဒ္ဓဿ ဝါ”တိ ဥကာရေ ကတေ သံယောဂါဒိလောပေါ, ဝုဒ္ဓါ။ ဒုယှိတ္ထာတိ ဒုဒ္ဓံ။ လဘီယိတ္ထာတိ လဒ္ဓံ။
၁၄၆။ ဒဟာ ဎော
ဒဟာ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ဎ ဟောတိ။ ဒယှိတ္ထာတိ ဒဍ္ဎော, ပရရူပါဒိမှိ ကတေ “စတုတ္ထဒုတိယေ” စ္စာဒိနာ ဍကာရော။
၁၄၇။ ဗဟဿု+မ် စ
ဗဟာ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ဎ ဟောတိ ဗဟဿု+မ် စ ဎသန္နိယောဂေန။ ဗဟ+ဗြဟ+ဗြူဟ=ဝုဒ္ဓိယံ။ အဗဟီတိ ဗုဍ္ဎော။
၁၄၈။ ရုဟာဒီဟိ ဟော ဠ စ
ရုဟာဒီဟိ ပရဿာ+နန္တရဿ တဿ ဟ ဟောတိ ဠော စ+န္တဿ။ အာရုဟီတိ အာရုဠှော။ ဂုယှိတ္ထာတိ ဂုဠှော။ အဗဟီတိ ဗာဠှော။ ဒွီသု “မုဟဗဟာ” ဒိနာ ဒီဃော။
၁၄၉။ မုဟာ ဝါတိ
က္တတဿ ဟကာရော အန္တဿ ဝါ ဠော စ။ အမောဟီတိ မုဠှော, မုဒ္ဓါ, တဿ ဓော။ (အတီတကာလိကပစ္စယဝိဓာနံ)။
၆၄။ န္တော ကတ္တရိ ဝတ္တမာနေ
ဝတ္တမာနတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ န္တော ဟောတိ ကတ္တရိ။ တိဋ္ဌတီတိ တိဋ္ဌန္တော, “ကတ္တရိ လော”တိ လော, “ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါ”တိ တိဌာဒေသော။ ကတ္တရိ မာန+န္တ+တျာဒိသု ဣမိနာဝ လော။
၆၅။ မာနောတိ
ကတ္တရိ မာနော။ တိဋ္ဌမာနော။
၆၆။ ဘာဝကမ္မေသုတိ
ဘာဝကမ္မေသု မာနော။ ဌာနံ ဌီယမာနံ။ “ကျော ဘာဝကမ္မေသွ+ပရောက္ခေသု မာန+န္တ+တျာဒီသူ”တိ ဘာဝေ ကမ္မေ စ ကျော။ “ကျဿာ”တိ ဤမ။ ပစီယတီတိ ပစ္စမာ နော။ ကျေ ပုဗ္ဗရူပံ။
၆၇။ တေ ဿပုဗ္ဗာ+နာဂတေ
အနာဂတေ အတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ တေန္တမာနာ ဿပုဗ္ဗာ ဟောန္တိ, လေ အာဿ လောပေါ, ဌဿတီတိ ဌဿန္တော ဌဿမာနော။ ဌီယိဿတီတိ ဌီယိဿမာနံ, ကျေ ဤ, “ဉိဗျဉ္ဇနဿာ”တိ ဉိ။ အဿ တျာဒိဝိသယတ္တာ “အာဤဿာ” ဒိနာ ဣဉ န ဟောတိ, အဤဟိ သဟစရိတတ္တာ ဿာဿ။ ပစ္စိဿတီတိ ပစ္စိဿမာနော ဩဒနော။ “ရာ နဿ ဏော”တိ ဏေ ပတ္တေ -
၅၊ ၁၇၂။ န န္တ+မာန+တျာဒီနံ
ရန္တတော ပရေသံ န္တ+မာန+တျာဒီနံ နဿ ဏော န ဟောတိ။ ကရောတီတိ ကရောန္တော ကုရုမာနော, “တနာဒိတွော”တိ ဩ။
၅၊ ၁၇၃။ ဂမ ယမိ+သာသ ဒိသာနံ ဝါ စ္ဆင်
ဧတေသံ ဝါ စ္ဆင် ဟောတိ န္တ+မာန+တျာဒီသု။ င-နုဗန္ဓတ္တာ အန္တဿ ဟောတိ, ဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆမာနော။ ယမ=ဥပရမေ, ယစ္ဆန္တော ယစ္ဆမာနော။ ဣစ္ဆန္တော ဣစ္ဆမာနော။ အာသ=ဥပဝေသနေ, အစ္ဆန္တော အစ္ဆမာနော, “ဗျဉ္ဇနေ”စ္စာဒိနာ ရဿော။ ဒိသ=အတိသဇ္ဇနေ, ဒိစ္ဆန္တော ဒိစ္ဆမာနော။ ဝဝတ္ထိတဝိဘာသတ္တာ ဝါသဒ္ဒဿ အညပစ္စယေသု စ ကွစိ, ဣစ္ဆီယတီတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဣစ္ဆနံ ဣစ္ဆာ, “ဣတ္ထိယ+မဏာ” ဒိနာ အပ္ပစ္စယော။ ဣစ္ဆိတံ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဣစ္ဆိတုံ။ အညေသဉ္စ ယောဂဝိဘာဂါ, ပဝေစ္ဆန္တော။
၁၇၄။ ဇရ+မရာန+မီယင်
ဧတေသ+မီယင် ဝါ ဟောတိ န္တ+မာန+တျာဒီသု။ ဇီယန္တော။ “ဇရသဒါ” ဒိစ္စာဒိနာ ဤမ။ ဇီရန္တော။ ဇီယမာနော ဇီရမာနော။ မီယန္တော မရန္တော, မီယမာနော မရမာနော။
၁၇၅။ ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါ
ဌာပါနံ တိဋ္ဌပိဝါ ဟောန္တိ ဝါ န္တာဒီသု။ တိဋ္ဌန္တော, တိဋ္ဌမာနော။ ပိဝန္တော ပိဝမာနော။
၁၇၆။ ဂမ+ဝဒ+ဒါနံ ဃမ္မ+ဝဇ္ဇ+ဒဇ္ဇာ
ဂမာဒီနံ ဃမ္မာဒယော ဝါ ဟောန္တိ န္တာဒီသု။ ဃမ္မန္တော ဂစ္ဆန္တော, ဝဇ္ဇန္တော ဝဒန္တော, ဒဇ္ဇန္တော ဒဒန္တော။
၁၇၇။ ကရဿ သောဿ ကုဗ္ဗ ကုရု ကယိရာ
ကရဿ သဩကာရဿ ကုဗ္ဗာဒယော ဝါ ဟောန္တိ န္တာဒီသု။ ကုဗ္ဗန္တော ကယိရန္တော ကရောန္တော, ဧဝံ ကုဗ္ဗမာနော ဣစ္စာဒိ။ အညတြ “မာနဿ မဿာ”တိ မာနဿ မဿ လောပေ ကရာဏော။ “သောဿာ”တိ ဝုတ္တတ္တာ ကတ္တရိယေဝ။
၁၇၈။ ဂဟဿ ဃေပ္ပော
ဂဟဿ ဝါ ဃေပ္ပော ဟောတိ န္တာဒီသု။ ဃေပ္ပန္တော ဃေပ္ပမာနော။
၁၇၉။ ဏော နိဂ္ဂဟီတဿ
ဂဟဿ နိဂ္ဂဟီတဿ ဏော ဟောတိ, “မံ ဝါ ရုဓာဒီနံ”တိ မံ, ဂဏှိတဗ္ဗံ, ဂဏှိတုံ, ဂဏှန္တော။
၁၃၀။ န္တ+မာန+န္တိ+ယိ+ယုံသွာ+ဒိလောပေါတိ
အာဒိလောပေါ။ အသ=ဘုဝိ, ဘဝတီတိ သန္တော သမာနော။
၁၃၁။ ပါဒိတော ဌာဿ ဝါ ဌဟော ကွစိတိ
ဌာဿ ပါဒီသု ဌဟော။ သဏ္ဌဟန္တော။ သန္တိဋ္ဌန္တော။
(ဝတ္တမာနပစ္စယန္တနယော)။
၆၁။ တုံ တာယေ တဝေ ဘာဝေ ဘဝိဿတိ ကြိယာယံ တဒတ္ထာယံ
ဘဝိဿတိအတ္ထေ ဝတ္တမာနတော ကြိယတ္ထာ ဘာဝေ တုမာဒယော ဟောန္တိ ကြိယာယံ တဒတ္ထာယံ ပတီယမာနာယံ။ ကရဏာယ ဂစ္ဆတိ ကာတုံ ဂစ္ဆတိ။ “တုံတုနတဗ္ဗေသု ဝါ”တိ ကရဿ ဝါ အာ ဟောတိ, ပုဗ္ဗရူပေ ကတ္တာယေ။ “ကရဿာ တဝေ”တိ နိစ္စံ အာ, ကာတဝေ။ နိပါတတ္တာ “အသင်္ချေဟိ သဗ္ဗာသံ”တိ စတုတ္ထီသဿ လောပေါ။ ဧဝ+မုပရိ တုနာဒီသု။ ကတ္တုံ ကာမေတီတိ ကတ္တုကာမော, အဘိသင်္ခရိတု+မာကင်္ခတိ။ သဒ္ဓမ္မံ သုဏိတုံ, ဉိမှိ နာဂမေ တဿ ဏော, နာဂမတ္တာ န ဝုဒ္ဓိ။ သောတဝေ သောတုံ သုဏိတုံ ဝါ ပတ္ထေဟိ။ ဧဝံ အနုဘဝိတုံ, ပစိတုံ။ ဂန္တုံ, “မနာနံ နိဂ္ဂဟီတံ”တိ နိဂ္ဂဟီတံ။ ဂမိတုံ, ခန္တုံ, ခနိတုံ, ဟန္တုံ, ဟနိတုံ, မန္တုံ, မနိတုံ, ဟရိတုံ, အနုဿရိတုံ ဣစ္ဆတိ။ တထာ တုဒိတုံ, ပဝိသိတုံ, ဥဒ္ဒိသိတုံ, ဘောတ္တုံ, သယိတုံ, နေတုံ, ဇုဟောတုံ, ပဇဟိတုံ, ပဟာတုံ, ဒါတုံ, ရောဒ္ဓုံ, ရုန္ဓိတုံ, ဘောတ္တုံ, ဘုဉ္ဇီတုံ, ဆေတ္တုံ, ဆိန္ဒိတုံ, သိဗ္ဗိတုံ, ဦမှိ ဝဿ ဗော, ဒွိတ္တံ, ဗုဒ္ဓုံ, တဿ ဓော။ ဗုဇ္ဈိတုံ, ယုက။ ဇာနိတုံ ဉာ=အဝဗောဓနေ။ ဇနိတုံ။ ဇေတုံ ဇိနိတုံ။ ပတ္တုံ ပါပုဏိတုံ။ ကေတုံ ကိဏိတုံ။ ဝိနိစ္ဆေတုံ, ဣဿ ဧ, ဝိနိစ္ဆိနိတုံ။ ဂဟေတုံ ဂဏှိတုံ။ စောရိတုံ စောရေတုံ စောရယိတုံ, ပါလေတုံ ပါလယိတုံ။ ပယောဇကေ-ဘာဝေတုံ ဘာဝယိတုံ, ကာရေတုံ ကာရယိတုံ ကာရာပေတုံ ကာရာပယိတုံ ဣစ္ဆတိ+စ္စာဒိ။
ဧဝံ ကြိယတ္ထကြိယာယံ ဂမျမာနာယံ, ယထာ သုဗောဒ္ဓုံ ဝက္ခာမိ, ဧဝံ ဒဋ္ဌုံ ဂစ္ဆတိ, ဂန္တု+မာရဘတိ, ဂန္တုံ ပယောဇေတိ, ဒဿေတု+မာဟ ဣစ္စာဒိ။
အရဟသက္ကာဒီသုပိ သိဒ္ဓံ, တထာ ကာလ သမယဝေလာသု။ ကော တံ နိန္ဒိတု+မရဟတိ, ရာဇာ ဘဝိတု+မရဟတိ, အရဟော ဘဝံ ဝတ္တုံ, သက္ကာ ဇေတုံ ဓနေန ဝါ, သက္ကာ လဒ္ဓုံ, ဘဿ ဓော။ ကတ္တုံ သက္ခိဿတိ။ ဘဗ္ဗော နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ, အဘဗ္ဗော ကာတုံ။ အနုစ္ဆဝိကော ဘဝံ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ, ဣဒံ ကာတုံ အနုရူပံ, ဒါနံ ဒါတုံ ယုတ္တံ, ဒါတုံ ဝတ္တုဉ္စ လဘတိ။ ဧဝံ ဝဋ္ဋတိ ဘာသိတုံ, ဆိန္ဒိတုံ န စ ကပ္ပတိ ဣစ္စာဒိ။ တထာကာလော ဘုဉ္ဇိတုံ, သမယော ဘုဉ္ဇိတုံ, ဝေလာ ဘုဉ္ဇိတုံ။
အလမတ္ထေပိ သိဒ္ဓံ, အလမေဝ ဒါနာနိ ဒါတုံ, အလမေဝ ပုညာနိ ကာတုံ။
၆၂။ ပဋိသေဓေ+လံခလူနံ က္တုန က္တွာန က္တွာ ဝါ
အလံ+ခလုသဒ္ဒါနံ ပဋိသေဓနတ္ထာနံ ပယောဂေ က္တုနာဒယော ဝါ ဟောန္တိ ဘာဝေ။ အလံပုဗ္ဗော, သု=သဝနေ, အလံ သဝနံ ကတွာ ခလု သဝနံ ကတွာတိ အလံ သောတုန ခလု သောတုန အလံ သုတွာန ခလု သုတွာန အလံ သုတွာ ခလု သုတွာ။ နိပါတတ္တာ သိလောပေါ။
၆၃။ ပုဗ္ဗေ+ကကတ္တုကာနံ
ဧကော ကတ္တာ ယေသံ ဗျာပါရာနံ, တေသု ယော ပုဗ္ဗော, တဒတ္ထတော ကြိယတ္ထာ တုနာဒယော ဟောန္တိ ဘာဝေ။ “တုံတုနာ” ဒိနာ ကရဿ အာ, သော ကာတုန ကမ္မံ ဂစ္ဆတိ, အကာတုန ပုညံ ကိလိဿန္တိ။ ရလောပေ ကမ္မံ ကတွာန ဘဒြကံ, ပုညာနိ ကတွာ သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ။ အဘိသင်္ခရဏံ ကတွာ အဘိသင်္ခရိတွာ ကရိတွာ
ဝါ။ တထာ သိဗ္ဗိတွာ ဆာဒယိတွာ ဇာနိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ သုတွာန ဓမ္မံ မောဒတိ, သုဏိတွာ, ပတွာ ပါပုဏိတွာ, ကိနိတွာ, ဇေတွာ ဇိနိတွာ ဇိတွာ, စောရေတွာ စောရယိတွာ, ပူဇေတွာ ပူဇယိတွာ, တထာ မေတ္တံ ဘာဝေတွာ ဘာဝယိတွာ, ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ကာရယိတွာ ကာရာပေတွာ ကာရာပယိတွာ သဂ္ဂံ ဂမိဿန္တိ+စ္စာဒိ။ ပုဗ္ဗေတိ ကိံ, ဘုဉ္ဇတိ စ ပစတိ စ။ “အပတွာ နဒိံ ပဗ္ဗတော, အတိက္ကမ္မ ပဗ္ဗတံ နဒီ”တိအာဒီသု ဘူဓာတုဿ သမ္ဘဝါ ဧကကတ္တုကတာ ပုဗ္ဗကာလတာ စ ဂမျတေ။ “ဘုတွာ ဘုတွာ ဂစ္ဆတီ”တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓံ, အာဘိက္ခညန္တု ဒွိဗ္ဗစနာဝ ဂမျတေ။ ကထံ “ဇီဝဂ္ဂါဟံ အဂါဟယိ, ကာယပ္ပစာလကံ ဂစ္ဆတီ”တိ, ဃဏန္တေန ကြိယာဝိသေသနေန သိဒ္ဓံ, ယထာ ဩဒနပါကံ သယတီတိ။
၁၆၄။ ပျော ဝါ တွာဿ သမာသေ
တွာဿ ဝါ ပျော ဟောတိ သမာသေ။ ပကာရော “ပျေ သိဿာ”တိ ဝိသေသနတ္ထော။ အဘိပုဗ္ဗော ပါဒိသမာသော, အဘိဝဒနံ ကတွာ အဘိဝါဒိယ ဘာသိဿံ။ တထာ အဘိဘုယျ, ဒွိတ္တရဿာနိ။ သိ=သယေ -
၈၈။ ပျေ သိဿာ
သိဿ အာ ဟောတိ ပျာဒေသေ။ နိဿယနံ ကတွာ နိဿာယ။ ပုဗ္ဗရူပေ ဝိဘဇ္ဇ ဝိဘဇိယ။ ဒိသ=အတိသဇ္ဇနေ, ဥဒ္ဒိဿ။ ပဝိဿ ပဝိသိယ ပဝိသိတွာ, ဥပနယ, အတိသေယျ အတိသယိတွာ, ဩဟာယ ဩဟိတွာ။ အာဒါယ, ဒါဿိ+ယင, အာဒိယ။ ပဋ္ဌာယ, ဝိစေယျ, ဝိညာယ ဝိဇာနိတွာ, သမာသေတိ ကိံ, ပတွာ။ ကွစာ+
သမာသေပိ ဗဟုလာဓိကာရာ, လတံ ဒန္တေဟိ ဆိန္ဒိယ။ တထာ ဘုဉ္ဇိတွာ။
၁၆၅။ တုံ+ယာနာ
တွာဿ ဝါ တုံ+ယာနာ ဟောန္တိ သမာသေ ကွစိ။ အဘိဟရဏံ ကတွာ အဘိဟဋ္ဌုံ, အဘိဟရိတွာ, ပါဒိသမာသော, “ပုစ္ဆာဒိတော”တိ တဿ ဌော ပရရူပါဒိ စ။ အနုမောဒနံ ကတွာ အနုမောဒိယာန အနုမောဒိတွာ ဝါ, ကာနုဗန္ဓေပိ “ဝါ ကွစီ”တိ ဝိကပ္ပတ္တာ “လဟုဿုပန္တဿာ”တိ ဩကာရော။ ကွစာ+သမာသေပိ ဗဟုလာဓိကာရာ, ဒဋ္ဌုံ, ဒိသတော တွာဿ တုမာဒေသေ ဒိသဿ ဒသ။ အညတြ “ဒိသာ ဝါန+ဝါ သ စာ”တိ တွာဿ ဝါန+ဝါ သ ဟောန္တိ, ဒိသွာ။ ဧဝံ လဘနံ ကတွာ လဒ္ဓါ ဓနံတိအာဒီသု တဿ ဓော ဘဝတိ။
ဣတိ ပယောဂသိဒ္ဓိယံ ခါဒိကဏ္ဍော သတ္တမော။
ပယောဂသိဒ္ဓိ နိဂမနံ
၁။ ယေ နန္တတန္တရတနာကရမန္ထနေန၊
မန္ထာစလောလ္လသိတဉာဏဝရေန လဒ္ဓါ။
သာရာမတာ+တိသုခိတာ သုခယန္တိ စ+ညေ၊
တေ မေ ဇယန္တိ ဂုရဝေါ ဂုရဝေါ ဂုဏေဟိ။
၂။ ယဿ သာဓုဂုဏုဗ္ဘူတ-ကိတ္တိ သဗ္ဗတ္တ ပတ္ထဋာ။
မောဂ္ဂလ္လာနော မဟာပညော၊ ဇယတီ သော ဟ သဗ္ဗဒါ။
၃။ ပရမပ္ပိစ္ဆတာ+နေက-သန္တောသူပသမေသိနံ။
သုစိသလေခဝုတ္တီနံ၊ သဒါ+ရညနိဝါသိနံ။
၄။ သာသနုဇောတကာရီန+မာစေရတ္တ+မုပါဂတံ။
ဥဒုမ္ဗရဂိရီချာတာ+ယတနံ ယတိပုင်္ဂဝံ။
၅။ မေဓင်္ကရောတိ အာချာတ-နာမဓေယျံ တပေါဓနံ။
ထေရံ ထိရဒယာ မေဓာ-နိဓာနံ သာဓု ပူဇိတံ။
၆။ သိဿံ သဟာယ+မာဂမ္မ၊ ကလျာဏမိတ္တ+မတ္တနော။
သောဓေတုံ သာသနံ သတ္ထု၊ ပရက္ကမ+မကာသိ ယော။
၇။ သံဃရက္ခိတနာမေန၊ မဟာထေရေန ဓီမတာ။
နိဝါသဘူတေနာ+နေက-ဂုဏာန+ပ္ပိစ္ဆတာဒိနံ။
၈။ မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏ-ပယောဂက္ကမသာဓကာ။
ဧတ္တာဝတာ ကတာ ဧသာ၊ ပယောဂသိဒ္ဓိ နိဋ္ဌိတာ။
၉။ တေနေဝ ရစိတာ သာဓု၊ သာသနောဒယကာရိနာ။
ခုဒ္ဒသိက္ခာယ ဋီကာ စ၊ တထာ သမ္ဗန္ဓစိန္တနာ။
၁၀။ သုသဒ္ဒသိဒ္ဓိံ ယော ယောဂ-နိစ္ဆယံ သဗ္ဘိ ဝဏ္ဏိတံ။
အကာ သုဗောဓာလင်္ကာရံ၊ တထာ သမ္ဗန္ဓစိန္တနံ။
၁၁။ သတ္ထသဉ္စိတပုညေန၊ နိဗ္ဗာနသာဓကံ ဟိတံ။
သာဓေန္တော လောကနာထဿ၊ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌတံ စိရန္တိ။
ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိထေရပါဒဝိရစိတာ
ပယောဂသိဒ္ဓိ နိဋ္ဌိတာ။
(ဝိသေသလက္ခဏံ)။ ယထာဝုတ္တာနံ ပန ပယောဂသိဒ္ဓိနိဂမန ဂါထာနံ ဧကာဒသန္နံ ပုဗ္ဗေယေဝ ဝက္ခမာနာ ဣမာ ဂါထာယော ဒိဿန္တိ ပေါရာဏေ သီဟဠမူလပယောဂသိဒ္ဓိပါဌေ။ တာ စ ဂါထာယော ပစ္ဆာ သီဟဠမူလပယောဂသိဒ္ဓိသံသောဓကေန မေဓင်္ကရောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန ပက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တသ္မာ မယံ တာ ဂါထာယော သဗ္ဗပစ္ဆာယေဝ ဣမသ္မိံ-ဌာနေ ဌပေမ။ တာ ပန ဂါထာယော ကတမာတိ စေ -
၁။ စာဂဝိက္ကမသဒ္ဓါနု-သမ္ပန္နဂုဏသာမိနော။
ပရက္ကမနရိန္ဒဿ၊ သီဟဠိန္ဒဿ ဓီမတော။
၂။ အတြဇေနာ+နုဇာတေန၊ ဘူပါလကုလကေတုနာ။
ဒိသန္တပတ္ထဋောဒါရ-ဝိက္ကမေန ယသဿိနာ။
၃။ ဘုဝနေကဘုဇဝှေန၊ မဟာရာဇေန ဓီမတာ။
စတုပစ္စယဒါနေန၊ သတတံ သမုပဋ္ဌိတော။
၄။ “ဇမ္ဗုဒေါဏီ”တိ ဝိချာတာ -
ဝါသေ နိဝသတော သတော။
သုမင်္ဂလမဟတ္ထေရ -
သာမိနော သုစိဝုတ္တိနော။
၅။ ဝံသေ ဝိသုဒ္ဓေ သံဇာတော၊
ပန္ထသေနာသနေ ရတော။
ပရိယတ္တိမဟာသိန္ဓု -
နိယျာမကဓုရန္ဓရော။
၅။ အပ္ပိစ္ဆာဒိဂုဏူပေတော၊ ဇိနသာသနမာမကော။
ဝနေရတမဟတ္ထေရော၊ မေဓင်္ကရသမဝှယော။
၆။ ပါဋဝတ္ထာယ ဘိက္ခူနံ၊ ဝိနယေ သုဝိသာရဒေါ။
ပယောဂသိဒ္ဓိံ သောဓယိ၊ သဒါ သပ္ပညဂေါစရံ။
၇။ ဣမံ လိခိတပုညေန၊ မေတ္တေကျံ ဥပသံကမိ။
ပတိဋ္ဌဟိတွာ သရဏေ၊ သုပ္ပတိဋ္ဌာမိ သာသနေတိ။
ပယောဂသိဒ္ဓိသိဒ္ဓံ။