ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ

‘‘ကိံ မေ ဧကေန တိဏ္ဏေန, ပုရိသေန ထာမဒဿိနာ၊

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ။

၅၇။ ‘‘ဣမိနာ မေ အဓိကာရေန, ကတေန ပုရိသုတ္တမေ၊

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၅၈။ ‘‘သံသာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ၊

ဓမ္မနာဝံ သမာရုယှ, သန္တာရေဿံ သဒေဝက’’န္တိ။

တတ္ထ ပထဝိယံ နိပန္နဿာတိ ပုထဝိယာ နိပန္နဿ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ စေတသောတိ စေတသော ပရိဝိတက္ကော အဟောသီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဧဝံ မေ အာသိ စေတနာ’’တိပိ ပါဌော။ ဣစ္ဆမာနောတိ အာကင်္ခမာနော။ ကိလေသေတိ ကိလိဿန္တိ ဥပတာပေန္တီတိ ကိလေသာ, ရာဂါဒယော ဒသ။ ဈာပယေတိ ဈာပေယျံ, မမ ကိလေသေ ဈာပယေ အဟန္တိ အတ္ထော။

ကိန္တိ ပဋိက္ခေပဝစနံ။ အညာတဝေသေနာတိ အပါကဋဝေသေန, အဝိညာတေန ပဋိစ္ဆန္နေန။ ဣဓ ပန ဘိက္ခူ ဝိယ အာသဝက္ခယံ ကတွာ ကိံ, ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ ပူရေတွာ ပဋိသန္ဓိဇာတိဗောဓိဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေသု မဟာပထဝိကမ္ပနံ ကတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေတာ, တိဏ္ဏော တာရေတာ, မုတ္တော မောစေတာ ဘဝေယျန္တိ အဓိပ္ပါယော။ သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေ။

ထာမဒဿိနာတိ အတ္တနော ထာမဗလံ ပဿမာနေန။ သန္တာရေဿန္တိ သန္တာရေဿာမိ။ သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ သတ္တနိကာယံ, သဒေဝကံ လောကံ ဝါ။ အဓိကာရေနာတိ အဓိဝိသိဋ္ဌေန ကာရေန, ဗုဒ္ဓဿ မမ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ ကလလပိဋ္ဌေ သယနေနာဓိကာရေနာတိ အတ္ထော။

သံသာရသောတန္တိ ကမ္မကိလေသဝသေန ယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိနဝသတ္တာဝါသေသု ဣတော စိတော စ သံသရဏံ သံသာရော။ ယထာဟ –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာနဉ္စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၂။၆၁၉၊ ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၉၅ အပသာဒနာဝဏ္ဏနာ၊ သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂။၆၀၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄။၁၉၉၊ ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ၊ ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၂၆ သင်္ခါပဒနိဒ္ဒေသ၊ သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၅၂၃၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၃၉၊ ဣတိဝု။ အဋ္ဌ။ ၁၄, ၅၈၊ ထေရဂါ။ အဋ္ဌ။ ၁။၆၇, ၉၉၊ စူဠနိ။ အဋ္ဌ။ ၆၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁။၁၁၇)၊

သံသာရော စ သော သောတံ စေတိ သံသာရသောတံ, တံ သံသာရသောတံ။ အထ ဝါ သံသာရဿ သောတံ သံသာရသောတံ, သံသာရကာရဏံ တဏှာသောတံ ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော။ တယော ဘဝေတိ ကာမရူပါရူပဘဝေ။ တိဘဝနိဗ္ဗတ္တကကမ္မကိလေသာ တယော ဘဝါတိ အဓိပ္ပေတာ။ ဓမ္မနာဝန္တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ။ သော ဟိ စတုရောဃုတ္တရဏဋ္ဌေန ‘‘ဓမ္မနာဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ သမာရုယှာတိ အာရုယှ။ သန္တာရေဿန္တိ သန္တာရေဿာမိ။ ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တဿ –

၅၉။ ‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတိ’’။

တတ္ထ မနုဿတ္တန္တိ မနုဿတ္တဘာဝေယေဝ ဌတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, န နာဂဇာတိအာဒီသု ဌိတာနံ။ ကသ္မာတိ စေ? အဟေတုကဘာဝတော။

လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ မနုဿတ္တဘာဝေ ဝတ္တမာနဿာပိ ပုရိသလိင်္ဂေ ဌိတဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတ္ထိယာ ဝါ ပဏ္ဍကနပုံသကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ဝါ သမိဇ္ဈတိ။ ကသ္မာတိ စေ? လက္ခဏပါရိပူရိယာ အဘာဝတော။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဣတ္ထီ အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၃၀၊ အ။ နိ။ ၁။၂၇၉၊ ဝိဘ။ ၈၀၉) ဝိတ္ထာရော။ တသ္မာ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဌိတဿ မနုဿဇာတိကဿာပိ ပတ္ထနာ န သမိဇ္ဈတိ။

ဟေတူတိ ပုရိသဿာပိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဟေတုသမ္ပန္နဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, နော ဣတရဿ။

သတ္ထာရဒဿနန္တိ သစေ ဇီဝမာနကဗုဒ္ဓဿေဝ သန္တိကေ ပတ္ထေတိ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ။ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ စေတိယဿ သန္တိကေ ဝါ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝါ ပဋိမာယ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သန္တိကေ ပတ္ထနာ န သမိဇ္ဈတိ။ ကသ္မာ? ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗကေ ဉတွာ ကမ္မဝိပါကပရိစ္ဆေဒကဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဗျာကာတုံ အသမတ္ထတ္တာ။ တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေယေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ။

ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပတ္ထေန္တဿာပိ ကမ္မကိရိယဝါဒီသု တာပသေသု ဝါ ဘိက္ခူသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, နော ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတဿ။ ကသ္မာ? ပဗ္ဗဇိတာယေဝ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ သမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တိ, န ဂဟဋ္ဌာ။ တသ္မာ အာဒိမှိ ပဏိဓာနကာလေပိ ပဗ္ဗဇိတေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ။

ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပဉ္စာဘိညဿေဝ သမိဇ္ဈတိ, န ပန ဣမာယ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဝိရဟိတဿ။ ကသ္မာ? နိဂ္ဂုဏဿ တဒဘာဝတော။

အဓိကာရောတိ ဂုဏသမ္ပန္နေနာပိ ယေန အတ္တနော ဇီဝိတံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ, တဿ ဣမိနာ အဓိကာရေန သမ္ပန္နဿေဝ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ။

ဆန္ဒတာတိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နဿာပိ ယဿ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာနံ အတ္ထာယ မဟန္တော ဆန္ဒော ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ပရိယေဋ္ဌိ စ, တဿေဝ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ။ တတြိဒံ ဆန္ဒမဟန္တတာယ ဩပမ္မံ – သစေ ဟိ ဧဝမဿ, ‘‘ယော ပန သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ဧကောဒကီဘူတံ အတ္တနော ဗာဟုဗလေန ဥတ္တရိတွာ ပါရံ ဂန္တုံ သမတ္ထော, သော ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏာတိ။ ယော ပနိမံ အတ္တနော ဒုက္ကရံ န မညတိ ‘အဟံ ဣမံ ဥတ္တရိတွာ ပါရံ ဂမိဿာမီ’’’တိ ဧဝံ မဟတာ ဆန္ဒေန ဥဿာဟေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ (သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ၊ စရိယာ။ အဋ္ဌ။ ပကိဏ္ဏကကထာ)။

သုမေဓပဏ္ဍိတော ပန ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာဝ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပဇ္ဇိ။ ဒီပင်္ကရောပိ ဘဂဝါ အာဂန္တွာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ သီသဘာဂေ ဌတွာ ကလလပိဋ္ဌေ နိပန္နံ သုမေဓတာပသံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ တာပသော ဗုဒ္ဓတ္တာယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပန္နော, ဣဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ ဧတဿ ပတ္ထနာ, ဥဒါဟု နော’’တိ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဌိတကောဝ ပရိသမဇ္ဈေ ဗျာကာသိ – ‘‘ပဿထ နော, တုမှေ ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ဥဂ္ဂတပံ တာပသံ ကလလပိဋ္ဌေ နိပန္န’’န္တိ။ ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ။ အယံ ဗုဒ္ဓတ္တာယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပန္နော, သမိဇ္ဈိဿတိ ဣမဿ တာပသဿ ပတ္ထနာ, အယဉှိ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ။ တသ္မိံ ပနဿ အတ္တဘာဝေ ကပိလဝတ္ထု နာမ နဂရံ နိဝါသော ဘဝိဿတိ, မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ရာဇာ ပိတာ, ဥပတိဿော စ ကောလိတော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အာနန္ဒော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ခေမာ စ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ ဘဝိဿန္တိ။ အယံ ပရိပက္ကဉာဏော ဟုတွာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟိတွာ နိဂြောဓမူလေ သုဇာတာယ နာမ ကုမာရိယာ ဒိန္နံ ပါယာသံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အဿတ္ထရုက္ခမူလေ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿတီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆၀။ ‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဥဿီသကေ မံ ဌတွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

၆၁။ ‘‘ပဿထ ဣမံ တာပသံ, ဇဋိလံ ဥဂ္ဂတာပနံ၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ။

၆၂။ ‘‘အဟူ ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော၊

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ။

၆၃။ ‘‘အဇပါလရုက္ခမူလသ္မိံ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော၊

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ။

၆၄။ ‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ အဒ သော ဇိနော၊

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ။

၆၅။ ‘‘တတော ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော၊

အဿတ္ထရုက္ခမူလမှိ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော။

၆၆။ ‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ၊

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော။

၆၇။ ‘‘အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ၊

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ၊

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ။

၆၈။ ‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ၊

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ။

၆၉။ ‘‘ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ၊

စိတ္တော စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ၊

ဥတ္တရာ နန္ဒမာတာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ’’တိ။

တတ္ထ လောကဝိဒူတိ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ ပန လောကဝိဒူ။ ဘဂဝါ ဟိ သဘာဝတော သမုဒယတော နိရောဓတော နိရောဓူပါယတောတိ သဗ္ဗထာပိ လောကံ အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ။ တသ္မာ လောကဝိဒူတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ –

‘‘တသ္မာ ဟဝေ လောကဝိဒူ သုမေဓော, လောကန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော၊

လောကဿ အန္တံ သမိတာဝိ ဉတွာ, နာသီသတီ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၀၇၊ အ။ နိ။ ၄။၄၆)၊

အပိ စ တယော လောကာ – သင်္ခါရလောကော, သတ္တလောကော, ဩကာသလောကောတိ။ တတ္ထ သင်္ခါရလောကော နာမ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ပထဝိအာဒယော ဓမ္မာ။ သတ္တလောကော နာမ သညိနော အသညိနော နေဝသညိနာသညိနော စ သတ္တာ။ ဩကာသလောကော နာမ သတ္တာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ။ ဣမေ ပန တယောပိ လောကာ ဘဂဝတာ ယထာသဘာဝတော ဝိဒိတာ, တသ္မာ လောကဝိဒူတိ ဝုစ္စတိ။ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟောတိ ဒါနာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အရဟတ္တာ ဒက္ခိဏေယျတ္တာ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော။ ဥဿီသကေ မံ ဌတွာနာတိ မမ သီသသမီပေ ဌတွာ။ ဣဒံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝစနံ အဗြဝီတိ အတ္ထော။ ဇဋိလန္တိ ဇဋာ အဿ သန္တီတိ ဇဋိလော, တံ ဇဋိလံ။ ဥဂ္ဂတာပနန္တိ ဥဂ္ဂတာပသံ။ အဟူတိ အဟနိ, အထာတိ အတ္ထော။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ကပိလဝှယာတိ ကပိလအဝှယာ အဘိဓာနာ။ ရမ္မာတိ ရမဏီယတော။ ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ။ ဧဟိတီတိ ဧဿတိ ဂမိဿတိ။ သေသဂါထာသု ဥတ္တာနမေဝါတိ။

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော – ‘‘မယှံ ကိရ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ သဉ္ဇာတသောမနဿော အဟောသိ။ မဟာဇနော ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ဝစနံ သုတွာ – ‘‘သုမေဓတာပသော ကိရ ဗုဒ္ဓဗီဇင်္ကုရော’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အဟောသိ။ ဧဝဉ္စဿ အဟောသိ – ‘‘ယထာ နာမ ပုရိသော နဒိံ တရန္တော ဥဇုကေန တိတ္ထေန တရိတုံ အသက္ကောန္တော ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေန ဥတ္တရတိ, ဧဝမေဝ မယံ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ သာသနေ မဂ္ဂဖလံ အလဘမာနာ အနာဂတေ ယဒါ တွံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ, တဒါ တဝ သမ္မုခါ မဂ္ဂဖလံ သစ္ဆိကာတုံ သမတ္ထာ ဘဝေယျာမာ’’တိ ပတ္ထနံ အကံသု။ ဒီပင်္ကရဒသဗလော ဗောဓိသတ္တံ မဟာသတ္တံ ပသံသိတွာ အဋ္ဌဟိ ပုပ္ဖမုဋ္ဌီဟိ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ တေပိ စတုသတသဟဿာ ခီဏာသဝါ ဗောဓိသတ္တံ ပုပ္ဖေဟိ စ ဂန္ဓေဟိ စ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု။ ဒေဝမနုဿာ ပန တထေဝ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကမိံသု။

အထ သဗ္ဗလောကမတိဒီပင်္ကရော ဒီပင်္ကရော ဘဂဝါ စတူဟိ ခီဏာသဝသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ရမ္မနဂရဝါသီဟိ ပူဇိယမာနော ဒေဝတာဟိ အဘိဝန္ဒိယမာနော သဉ္ဈာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတဝရကနကဂိရိသိခရော ဝိယ ဇင်္ဂမမာနော အနေကေသု ပါဋိဟာရိယေသု ဝတ္တမာနေသု တေန အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ နာနာသုရဘိကုသုမဂန္ဓဝါသိတံ စုဏ္ဏသမ္မောဒဂန္ဓံ သမုဿိတဓဇပဋာကံ ဂန္ဓာနုဗဒ္ဓဟဒယေဟိ ဘမရဂဏေဟိ ဂုမ္ဗဂုမ္ဗာယမာနံ ဓူပန္ဓကာရံ အမရပုရသဒိသသောဘံ အဘိရမ္မံ ရမ္မနဂရံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ မဟာရဟေ ဗုဒ္ဓါသနေ ယုဂန္ဓရမတ္ထကေ သရဒသမယရုစိရကရရဇနိကရော တိမိရနိကရနိဓနကရော ကမလဝနဝိကသနကရော ဒိဝသကရော ဝိယ ဒသဗလဒိဝသကရော နိသီဒိ။ ဘိက္ခုသံဃောပိ ပဋိပါဋိယာ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိ။ ရမ္မနဂရဝါသိနော ပန ဥပါသကာ သဒ္ဓါဒိဂုဏသမ္ပန္နာ နာနာဝိဓခဇ္ဇာဒီဟိ သမလင်္ကတံ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နံ အသဒိသံ သုခနိဒါနံ ဒါနံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒံသု။

အထ ခေါ ဗောဓိသတ္တော ဒသဗလဿ ဗျာကရဏံ သုတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကရတလဂတမိဝ မညမာနော ပမုဒိတဟဒယော သဗ္ဗေသု ပဋိက္ကန္တေသု သယနာ ဝုဋ္ဌာယ – ‘‘ပါရမိယော ဝိစိနိဿာမီ’’တိ ပုပ္ဖရာသိမတ္ထကေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ။ ဧဝံ နိသိန္နေ မဟာသတ္တေ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သာဓုကာရံ ဒတွာ – ‘‘အယျ သုမေဓတာပသ, ပေါရာဏကဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ – ‘ပါရမိယော ဝိစိနိဿာမီ’တိ နိသိန္နကာလေ ယာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နာမ ပညာယန္တိ, တာနိ သဗ္ဗာနိပိ အဇ္ဇ ပါတုဘူတာနိ နိဿံသယေန တွံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ, မယမေတံ ဇာနာမ – ‘ယဿေတာနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ, သော ဧကန္တေနေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ’ တသ္မာ တွံ အတ္တနော ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ ပဂ္ဂဏှာ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ နာနပ္ပကာရာဟိ ထုတီဟိ အဘိတ္ထဝိံသု။ တေန ဝုတ္တံ –

၇၀။ ‘‘ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အသမဿ မဟေသိနော၊

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ။

၇၁။ ‘‘ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ, အပ္ဖေါဋေန္တိ ဟသန္တိ စ၊

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကာ။

၇၂။ ‘‘ယဒိမဿ လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၇၃။ ‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ၊

ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ။

၇၄။ ‘‘ဧဝမေဝ မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၇၅။ ‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာ, ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရိ။

၇၆။ ‘‘ယေ တတ္ထာသုံ ဇိနပုတ္တာ, ပဒက္ခိဏမကံသု မံ၊

ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမုံ။

၇၇။ ‘‘ဒဿနံ မေ အတိက္ကန္တေ, သသံဃေ လောကနာယကေ၊

သယနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာန, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိံ တဒါ။

၇၈။ ‘‘သုခေန သုခိတော ဟောမိ, ပါမောဇ္ဇေန ပမောဒိတော၊

ပီတိယာ စ အဘိဿန္နော, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိံ တဒါ။

၇၉။ ‘‘ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ၊

ဝသီဘူတော အဟံ ဈာနေ, အဘိညာသု ပါရမိံ ဂတော။

၈၀။ ‘‘သဟဿိယမှိ လောကမှိ, ဣသယော နတ္ထိ မေ သမာ၊

အသမော ဣဒ္ဓိဓမ္မေသု, အလဘိံ ဤဒိသံ သုခံ။

၈၁။ ‘‘ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှံ, ဒသသဟဿာဓိဝါသိနော၊

မဟာနာဒံ ပဝတ္တေသုံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၂။ ‘‘ယာ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ, ပလ္လင်္ကဝရမာဘုဇေ၊

နိမိတ္တာနိ ပဒိဿန္တိ, တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ။

၈၃။ ‘‘သီတံ ဗျပဂတံ ဟောတိ, ဥဏှဉ္စ ဥပသမ္မတိ၊

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၄။ ‘‘ဒသသဟဿီ လောကဓာတု, နိဿဒ္ဒါ ဟောန္တိ နိရာကုလာ၊

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၅။ ‘‘မဟာဝါတာ န ဝါယန္တိ, န သန္ဒန္တိ သဝန္တိယော၊

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၆။ ‘‘ထလဇာ ဒကဇာ ပုပ္ဖါ, သဗ္ဗေ ပုပ္ဖန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၇။ ‘‘လတာ ဝါ ယဒိ ဝါ ရုက္ခာ, ဖလဘာရာ ဟောန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇ ဖလိတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၈။ ‘‘အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ, ရတနာ ဇောတန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇ ရတနာ ဇောတန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၈၉။ ‘‘မာနုဿကာ စ ဒိဗ္ဗာ စ, တုရိယာ ဝဇ္ဇန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇုဘော အဘိရဝန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၀။ ‘‘ဝိစိတ္တပုပ္ဖါ ဂဂနာ, အဘိဝဿန္တိ တာဝဒေ၊

တေပိ အဇ္ဇ ပဝဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၁။ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ အာဘုဇတိ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပတိ၊

တေပဇ္ဇုဘော အဘိရဝန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၂။ ‘‘နိရယေပိ ဒသသဟဿေ, အဂ္ဂီ နိဗ္ဗန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇ နိဗ္ဗုတာ အဂ္ဂီ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၃။ ‘‘ဝိမလော ဟောတိ သူရိယော, သဗ္ဗာ ဒိဿန္တိ တာရကာ၊

တေပိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၄။ ‘‘အနောဝဋ္ဌေန ဥဒကံ, မဟိယာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိ တာဝဒေ၊

တမ္ပဇ္ဇုဗ္ဘိဇ္ဇတေ မဟိယာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၅။ ‘‘တာရာဂဏာ ဝိရောစန္တိ, နက္ခတ္တာ ဂဂနမဏ္ဍလေ၊

ဝိသာခါ စန္ဒိမာယုတ္တာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၆။ ‘‘ဗိလာသယာ ဒရီသယာ, နိက္ခမန္တိ သကာသယာ၊

တေပဇ္ဇ အာသယာ ဆုဒ္ဓါ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၇။ ‘‘န ဟောန္တိ အရတီ သတ္တာနံ, သန္တုဋ္ဌာ ဟောန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ သန္တုဋ္ဌာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၈။ ‘‘ရောဂါ တဒုပသမ္မန္တိ, ဇိဃစ္ဆာ စ ဝိနဿသိ၊

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၉၉။ ‘‘ရောဂါ တဒါ တနု ဟောတိ, ဒေါသော မောဟော ဝိနဿသိ၊

တေပဇ္ဇ ဝိဂတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၀။ ‘‘ဘယံ တဒါ န ဘဝတိ, အဇ္ဇပေတံ ပဒိဿတိ၊

တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၁။ ‘‘ရဇောနုဒ္ဓံသတီ ဥဒ္ဓံ, အဇ္ဇပေတံ ပဒိဿတိ၊

တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၂။ ‘‘အနိဋ္ဌဂန္ဓော ပက္ကမတိ, ဒိဗ္ဗဂန္ဓော ပဝါယတိ၊

သောပဇ္ဇ ဝါယတီ ဂန္ဓော, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၃။ ‘‘သဗ္ဗေ ဒေဝါ ပဒိဿန္တိ, ဌပယိတွာ အရူပိနော၊

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၄။ ‘‘ယာဝတာ နိရယာ နာမ, သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ တာဝဒေ၊

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၅။ ‘‘ကုဋ္ဋာ ကဝါဋာ သေလာ စ, န ဟောန္တာဝရဏာ တဒါ၊

အာကာသဘူတာ တေပဇ္ဇ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၆။ ‘‘စုတီ စ ဥပပတ္တီ စ, ခဏေ တသ္မိံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

တာနိပဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ။

၁၀၇။ ‘‘ဒဠှံ ပဂ္ဂဏှ ဝီရိယံ, မာ နိဝတ္တ အဘိက္ကမ၊

မယမ္ပေတံ ဝိဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ ဣဒံ သုတွာန ဝစနန္တိ ဣဒံ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ဗောဓိသတ္တဿ ဗျာကရဏဝစနံ သုတွာ။ အသမဿာတိ သမဿ သဒိသဿ အဘာဝတော အသမဿ။ ယထာဟ –

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ။ (မ။ နိ။ ၁။၂၈၅၊ ၂။၃၄၁၊ မဟာဝ။ ၁၁၊ ကထာ။ ၄၀၅၊ မိ။ ပ။ ၄။၅။၁၁)၊

မဟေသိနောတိ မဟန္တေ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓေ ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသီ, တဿ မဟေသိနော။ နရမရူတိ နရာ စ အမရာ စ, ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ပနာယံ သဗ္ဗေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ နာဂသုပဏ္ဏယက္ခာဒယောပိ အာမောဒိတာဝ။ ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယန္တိ အယံ ကိရ ဗုဒ္ဓင်္ကုရော ဥပ္ပန္နောတိ အာမောဒိတာတိ အတ္ထော။

ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါတိ ဥန္နာဒသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ။ အပ္ဖေါဋေန္တီတိ ဟတ္ထေဟိ ဗာဟာ အဘိဟနန္တိ။ ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယော။ သဒေဝကာတိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကာ ဒသသဟဿီ နမဿန္တီတိ အတ္ထော။ ယဒိမဿာတိ ယဒိ ဣမဿ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဝိရဇ္ဈိဿာမာတိ ယဒိ န သမ္ပာပုဏိဿာမ။ အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေတိ အနာဂတေ ကာလေ။ ဟေဿာမာတိ ဘဝိဿာမ။ သမ္မုခါတိ သမ္မုခီဘူတာ။ ဣမန္တိ ဣမဿ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။

နဒိံ တရန္တာတိ နဒီတရဏကာ, ‘‘နဒိတရန္တာ’’တိပိ ပါဌော။ ပဋိတိတ္ထန္တိ ပဋိမုခတိတ္ထံ။ ဝိရဇ္ဈိယာတိ ဝိရဇ္ဈိတွာ။ ယဒိ မုဉ္စာမာတိ ယဒိ ဣမံ ဘဂဝန္တံ မုဉ္စိတွာ အကတကိစ္စာ ဂမိဿာမာတိ အတ္ထော။ မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာတိ မမ ဘာဝိတမတ္ထံ ဗျာကရိတွာ။ ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရီတိ ဒက္ခိဏံ ပါဒံ ဥက္ခိပိ, ‘‘ကတပဒက္ခိဏော’’တိပိ ပါဌော။

ဇိနပုတ္တာတိ ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော သာဝကာ။ ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမုန္တိ ဒေဝါဒယော သဗ္ဗေပိ ဣမေ မံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပဉ္စင်္ဂါ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကေတွာ မဓုရတ္ထဗျဉ္ဇနာဟိ နာနပ္ပကာရာဟိ ထုတီဟိ ဝဏ္ဏေန္တာ ပက္ကမိံသု။ ‘‘နရာ နာဂါ စ ဂန္ဓဗ္ဗာ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမု’’န္တိပိ ပါဌော။

ဒဿနံ မေ အတိက္ကန္တေတိ မမ ဒဿနဝိသယံ ဘဂဝတိ အတိက္ကန္တေ။ ‘‘ဇဟိတေ ဒဿနူပစာရေ’’တိပိ ပါဌော။ သသံဃေတိ သဒ္ဓိံ သံဃေန သသံဃော, တသ္မိံ သသံဃေ။ သယနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာနာတိ နိပန္နဋ္ဌာနတော ကလလတော ဥဋ္ဌဟိတွာ။ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိန္တိ ကတပလ္လင်္ကော ဟုတွာ ပုပ္ဖရာသိမှိ နိသီဒိန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေန, အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိံ တဒါ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ။

ပီတိယာ စ အဘိဿန္နောတိ ပီတိပရိပ္ဖုဋော။ ဝသီဘူတောတိ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တော။ ဈာနေတိ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဈာနေသု။ သဟဿိယမှီတိ ဒသသဟဿိယံ။ လောကမှီတိ လောကဓာတုယာ။ မေ သမာတိ မယာ သဒိသာ။ အဝိသေသေန ‘‘မေ သမာ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ နိယမေန္တော ‘‘အသမော ဣဒ္ဓိဓမ္မေသူ’’တိ အာဟ။ တတ္ထ ဣဒ္ဓိဓမ္မေသူတိ ပဉ္စသု ဣဒ္ဓိဓမ္မေသူတိ အတ္ထော။ အလဘိန္တိ ပဋိလဘိံ။ ဤဒိသံ သုခန္တိ ဤဒိသံ သောမနဿံ။

အထ သုမေဓတာပသော ဒသဗလဿ ဗျာကရဏံ သုတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကရတလဂတကာလမိဝ မညမာနော ပမုဒိတဟဒယော ဒသသု လောကဓာတုသဟဿေသု သုဒ္ဓါဝါသမဟာဗြဟ္မာနော အတီတဗုဒ္ဓဒဿာဝိနော နိယတဗောဓိသတ္တာနံ ဗျာကရဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနပါဋိဟာရိယဒဿနေန တထာဂတဝစနဿ အဝိတထတံ ပကာသေန္တော မံ ပရိတောသယန္တာ ဣမာ ဂါထာယော အာဟံသူတိ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှ’’န္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှန္တိ မမ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဒသသဟဿာဓိဝါသိနောတိ ဒသသဟဿိဝါသိနော မဟာဗြဟ္မာနော။ ယာ ပုဗ္ဗေတိ ယာနိ ပုဗ္ဗေ, ဝိဘတ္တိလောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပလ္လင်္ကဝရမာဘုဇေတိ ဝရပလ္လင်္ကာဘုဇနေ။ နိမိတ္တာနိ ပဒိဿန္တီတိ နိမိတ္တာနိ ပဒိဿိံသူတိ အတ္ထော။ အတီတဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝုတ္တံ။ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, အတီတဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေတိ ပုဗ္ဗေပိ နိယတဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ ယာနိ နိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, တာနိ နိမိတ္တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ။ တသ္မာ တွံ ဓုဝမေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော။ န ပန တာနိယေဝ နိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, တံသဒိသတ္တာ ‘‘တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သီတန္တိ သီတတ္တံ။ ဗျပဂတန္တိ ဂတံ ဝိဂတံ။ တာနီတိ သီတဝိဂမနဥဏှုပသမနာနီတိ အတ္ထော။ နိဿဒ္ဒါတိ အသဒ္ဒါ အနိဂ္ဃေါသာ။ နိရာကုလာတိ အနာကုလာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ န သန္ဒန္တီတိ န ဝဟန္တိ နပ္ပဝတ္တန္တိ။ သဝန္တိယောတိ နဒိယော။ တာနီတိ အဝါယနအသန္ဒနာနိ။ ထလဇာတိ ပထဝိတလပဗ္ဗတရုက္ခေသု ဇာတာနိ။ ဒကဇာတိ ဩဒကာနိ ပုပ္ဖါနိ။ ပုပ္ဖန္တီတိ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ ပုပ္ဖိံသု, အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေပဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာနီတိ တာနိ ပုပ္ဖါနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာနီတိ အတ္ထော။

ဖလဘာရာတိ ဖလဓရာ။ တေပဇ္ဇာတိ တေပိ အဇ္ဇ, ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ‘‘တေပီ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘လတာ ဝါ ရုက္ခာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ။ ဖလိတာတိ သဉ္ဇာတဖလာ။ အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ စာတိ အာကာသဂတာ စ ဘူမိဂတာ စ ရတနာနီတိ မုတ္တာဒီနိ ရတနာနိ။ ဇောတန္တီတိ ဩဘာသန္တိ။ မာနုဿကာတိ မနုဿာနံ သန္တကာ မာနုဿကာ။ ဒိဗ္ဗာတိ ဒေဝါနံ သန္တကာ ဒိဗ္ဗာ။ တုရိယာတိ အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ သုသိရံ ဃနန္တိ ပဉ္စ တုရိယာနိ။ တတ္ထ အာတတံ နာမ စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသု ဘေရိအာဒီသု ဧကတလတုရိယံ။ ဝိတတံ နာမ ဥဘယတလံ။ အာတတဝိတတံ နာမ သဗ္ဗတော ပရိယောနဒ္ဓံ မဟတိဝလ္လကိအာဒိကံ။ သုသိရံ နာမ ဝံသာဒိကံ။ ဃနံ နာမ သမ္မတာဠာဒိကံ။ ဝဇ္ဇန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝဇ္ဇိံသု, အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧသ နယော ဥပရိ ဤဒိသေသု ဝစနေသုပိ။ အဘိရဝန္တီတိ တတြ တတြ ကုသလေဟိ သုမုဉ္စိတာ သုပ္ပတာဠိတာ သုဝါဒိတာ ဝိယ အဘိရဝန္တိ, အဘိနဒန္တီတိ အတ္ထော။

ဝိစိတ္တပုပ္ဖါတိ ဝိစိတြာနိ နာနာဂန္ဓဝဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖါနိ။ အဘိဝဿန္တီတိ အဘိဝဿိံသု, နိပတိံသူတိ အတ္ထော။ တေပီတိ တာနိပိ ဝိစိတြပုပ္ဖါနိ အဘိဝဿန္တာနိ ပဒိဿန္တိ, ဒေဝဗြဟ္မဂဏေဟိ ဩကိရိယမာနာနီတိ အဓိပ္ပါယော။ အာဘုဇတီတိ ဩသက္ကတိ။ တေပဇ္ဇုဘောတိ တေပိ အဇ္ဇ ဥဘော မဟာသမုဒ္ဒဒသသဟဿိယော။ အဘိရဝန္တီတိ အဘိနဒန္တိ။ နိရယေတိ နိရယေသု။ ဒသသဟဿာတိ အနေကဒသသဟဿာ။ နိဗ္ဗန္တီတိ သမ္မန္တိ, သန္တိံ ဥပေန္တီတိ အတ္ထော။ တာရကာတိ နက္ခတ္တာနိ။ တေပိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တီတိ တေပိ သူရိယဿ ဝိမလဘာဝါ တာရကာ အဇ္ဇ ဒိဝါ ဒိဿန္တိ။

အနောဝဋ္ဌေနာတိ အနောဝဋ္ဌေ, ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ။ အထ ဝါ အနောဝဋ္ဌေတိ အနဘိဝဋ္ဌေပိ။ နာတိ နိပါတမတ္တံ ‘‘သုတွာ န ဒူတဝစန’’န္တိအာဒီသု ဝိယ။ တမ္ပဇ္ဇုဗ္ဘိဇ္ဇတေတိ တမ္ပိ ဥဒကံ အဇ္ဇ ဥဗ္ဘိဇ္ဇတိ, ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော။ မဟိယာတိ ပထဝိယာ, နိဿက္ကဝစနံ။ တာရာဂဏာတိ ဂဟနက္ခတ္တာဒယော သဗ္ဗေ တာရဂဏာ။ နက္ခတ္တာတိ နက္ခတ္တတာရကာ စ။ ဂဂနမဏ္ဍလေတိ သကလဂဂနမဏ္ဍလံ ဝိရောစန္တီတိ အတ္ထော။ ဗိလာသယာတိ ဗိလာသယာ အဟိနကုလကုမ္ဘီလဂေါဓာဒယော။ ဒရီသယာတိ ဈရာသယာ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ နိက္ခမန္တီတိ နိက္ခမိံသု။ သကာသယာတိ အတ္တနော အတ္တနော အာသယတော။ ‘‘တဒါသယာ’’တိပိ ပါဌော။ တဿ တဒါ တသ္မိံ ကာလေ, အာသယတော, ဗိလတောတိ အတ္ထော။ ဆုဒ္ဓါတိ သုဆုဒ္ဓါ သုဝုဒ္ဓါရိတာ, နိက္ခန္တာတိ အတ္ထော။

အရတီတိ ဥက္ကဏ္ဌာ။ သန္တုဋ္ဌာတိ ပရမေန သန္တုဋ္ဌေန သန္တုဋ္ဌာ။ ဝိနဿတီတိ ဝိဂစ္ဆတိ။ ရာဂေါတိ ကာမရာဂေါ။ တဒါ တနု ဟောတီတိ ဩရမတ္တကော ဟောတိ, ဣမိနာ ပရိယုဋ္ဌာနာဘာဝံ ဒီပေတိ။ ဝိဟတာတိ ဝိနဋ္ဌာ။ တဒါတိ ပုဗ္ဗေ, ဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေတိ အတ္ထော။ န ဘဝတီတိ န ဟောတိ။ အဇ္ဇပေတန္တိ အဇ္ဇ တဝ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေပိ ဧတံ ဘယံ န ဟောတေဝါတိ အတ္ထော။ တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမာတိ တေန ကာရဏေန သဗ္ဗေဝ မယံ ဇာနာမ, ယံ တွံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော။

အနုဒ္ဓံသတီတိ န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ။ အနိဋ္ဌဂန္ဓောတိ ဒုဂ္ဂန္ဓော။ ပက္ကမတီတိ ပက္ကမိ ဝိဂစ္ဆိ။ ပဝါယတီတိ ပဝါယိ။ သောပဇ္ဇာတိ သောပိ ဒိဗ္ဗဂန္ဓော အဇ္ဇ။ ပဒိဿန္တီတိ ပဒိဿိံသု။ တေပဇ္ဇာတိ တေပိ သဗ္ဗေ ဒေဝါ အဇ္ဇ။ ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒနတ္ထေ နိပါတော, ယတ္တကာတိ အတ္ထော။ ကုဋ္ဋာတိ ပါကာရာ။ န ဟောန္တာဝရဏာတိ အာဝရဏကရာ န အဟေသုံ။ တဒါတိ ပုဗ္ဗေ။ အာကာသဘူတာတိ တေ ကုဋ္ဋကဝါဋပဗ္ဗတာ အာဝရဏံ တိရောကရဏံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ, အဇဋာကာသဘူတာတိ အတ္ထော။ စုတီတိ မရဏံ။ ဥပပတ္တီတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ။ ခဏေတိ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနက္ခဏေ။ န ဝိဇ္ဇတီတိ နာဟောသိ။ တာနိပဇ္ဇာတိ တာနိပိ အဇ္ဇ စဝနဘဝနာနီတိ အတ္ထော။ မာ နိဝတ္တီတိ မာ ပဋိက္ကမိ။ အဘိက္ကမာတိ ပရက္ကမ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဒီပင်္ကရဿ ဒသဗလဿ စ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနဉ္စ ဝစနံ သုတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ အမောဃဝစနာ, နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ကထာယ အညထတ္တံ။ ယထာ ဟိ အာကာသေ ခိတ္တဿ လေဍ္ဍုဿ ပတနံ ဓုဝံ, ဇာတဿ မရဏံ, အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ သူရိယဿ အဗ္ဘုဂ္ဂမနံ, အာသယာ နိက္ခန္တဿ သီဟဿ သီဟနာဒနဒနံ, ဂရုဂဗ္ဘာယ ဣတ္ထိယာ ဘာရမောရောပနံ ဓုဝံ အဝဿမ္ဘာဝီ, ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ဝစနံ နာမ ဓုဝံ အမောဃံ, အဒ္ဓါ အဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀၈။ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, ဒသသဟဿီနစူဘယံ၊

တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမုဒိတော, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ။

၁၀၉။ ‘‘အဒွေဇ္ဈဝစနာ ဗုဒ္ဓါ, အမောဃဝစနာ ဇိနာ၊

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ။

၁၁၀။ ‘‘ယထာ ခိတ္တံ နဘေ လေဍ္ဍု, ဓုဝံ ပတတိ ဘူမိယံ၊

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ၊

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ။

၁၁၁။ ‘‘ယထာပိ သဗ္ဗသတ္တာနံ, မရဏံ ဓုဝသဿတံ၊

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ၊

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ။

၁၁၂။ ‘‘ယထာ ရတ္တိက္ခယေ ပတ္တေ, သူရိယုဂ္ဂမနံ ဓုဝံ၊

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ၊

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ။

၁၁၃။ ‘‘ယထာ နိက္ခန္တသယနဿ, သီဟဿ နဒနံ ဓုဝံ၊

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ၊

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ။

၁၁၄။ ‘‘ယထာ အာပန္နသတ္တာနံ, ဘာရမောရောပနံ ဓုဝံ၊

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ၊

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟ’’န္တိ။

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, ဒသသဟဿီ န စူဘယန္တိ ဒီပင်္ကရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ စ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနဉ္စ ဝစနံ သုတွာ။ ဥဘယန္တိ ဥဘယေသံ, သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဥဘယဝစနံ ဝါ။ ဧဝံ စိန္တေသဟန္တိ ဧဝံ စိန္တေသိံ အဟံ။

အဒွေဇ္ဈဝစနာတိ ဒွေဓာ အပ္ပဝတ္တဝစနာ, ဧကံသဝစနာတိ အတ္ထော။ ‘‘အစ္ဆိဒ္ဒဝစနာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ နိဒ္ဒေါသဝစနာတိ အတ္ထော။ အမောဃဝစနာတိ အဝိတထဝစနာ။ ဝိတထန္တိ ဝိတထဝစနံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟန္တိ အဟံ ဧကံသေနေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီတိ နိယတဝသေန အဝဿမ္ဘာဝိဝသေန စ ဝတ္တမာနဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သူရိယုဂ္ဂမနန္တိ သူရိယဿ ဥဒယနံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဓုဝသဿတန္တိ ဧကံသဘာဝီ စေဝ သဿတဉ္စ။ နိက္ခန္တသယနဿာတိ သယနတော နိက္ခန္တဿ။ အာပန္နသတ္တာနန္တိ ဂရုဂဗ္ဘာနံ, ဂဗ္ဘိနီနန္တိ အတ္ထော။ ဘာရမောရောပနန္တိ ဘာရဩရောပနံ, ဂဗ္ဘဿ ဩရောပနန္တိ အတ္ထော။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

‘‘သွာဟံ အဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ကတသန္နိဋ္ဌာနော ဗုဒ္ဓကာရကေ ဓမ္မေ ဥပဓာရေတုံ – ‘‘ကဟံ နု ခေါ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ’’တိ, ဥဒ္ဓံ အဓော ဒိသာသု ဝိဒိသာသူတိ အနုက္ကမေန သကလံ ဓမ္မဓာတုံ ဝိစိနန္တော ပုဗ္ဗေ ပေါရာဏကေဟိ ဗောဓိသတ္တေဟိ အာသေဝိတနိသေဝိတံ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ ဒိသွာ ဧဝံ အတ္တာနံ ဩဝဒိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ ပူရေယျာသိ။ ယထာ ဟိ နိကုဇ္ဇိတော ဥဒကကုမ္ဘော နိဿေသံ ကတွာ ဥဒကံ ဝမတိယေဝ န ပစ္စာဟရတိ, ဧဝမေဝ ဓနံ ဝါ ယသံ ဝါ ပုတ္တဒါရံ ဝါ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ဝါ အနောလောကေတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယာစကာနံ သဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ နိဿေသံ ကတွာ ဒဒမာနော ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁၅။ ‘‘ဟန္ဒ ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ, ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော၊

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ, ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာ။

၁၁၆။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ပဌမံ ဒါနပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အနုစိဏ္ဏံ မဟာပထံ။

၁၁၇။ ‘‘ဣမံ တွံ ပဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

ဒါနပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

၁၁၈။ ‘‘ယထာပိ ကုမ္ဘော သမ္ပုဏ္ဏော, ယဿ ကဿစိ အဓော ကတော၊

ဝမတေဝုဒကံ နိဿေသံ, န တတ္ထ ပရိရက္ခတိ။

၁၁၉။ ‘‘တထေဝ ယာစကေ ဒိသွာ, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ၊

ဒဒါဟိ ဒါနံ နိဿေသံ, ကုမ္ဘော ဝိယ အဓော ကတော’’တိ။

တတ္ထ ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော။ ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေတိ ဗုဒ္ဓတ္တကရေ ဓမ္မေ။ ဗုဒ္ဓတ္တကရာ နာမ ဓမ္မာ ဒါနပါရမိတာဒယော ဒသ ဓမ္မာ။ ဝိစိနာမီတိ ဝိစိနိဿာမိ, ဝီမံသိဿာမိ ဥပပရိက္ခိဿာမီတိ အတ္ထော။ ဣတော စိတောတိ ဣတော ဣတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ တတ္ထ တတ္ထ ဝိစိနာမီတိ အတ္ထော။ ဥဒ္ဓန္တိ ဒေဝလောကေ။ အဓောတိ မနုဿလောကေ။ ဒသ ဒိသာတိ ဒသသု ဒိသာသု၊ ကတ္ထ နု ခေါ တေ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ ဒိသာသု ဝိဒိသာသူတိ အဓိပ္ပါယော။ ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာတိ ဧတ္ထ ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ။ ဓမ္မဓာတုယာတိ သဘာဝဓမ္မဿ, ပဝတ္တနီတိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာဝတိကာ သဘာဝဓမ္မာနံ ကာမရူပါရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိ, တာဝတိကံ ဝိစိနိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

ဝိစိနန္တောတိ ဝီမံသန္တော ဥပပရိက္ခန္တော။ ပုဗ္ဗကေဟီတိ ပေါရာဏေဟိ ဗောဓိသတ္တေဟိ။ အနုစိဏ္ဏန္တိ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ အာသေဝိတံ။ သမာဒိယာတိ သမာဒိယနံ ကရောဟိ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အယံ ပဌမံ ဒါနပါရမီ ပူရေတဗ္ဗာ မယာတိ ဧဝံ သမာဒိယာတိ အတ္ထော။ ဒါနပါရမိတံ ဂစ္ဆာတိ ဒါနပါရမိံ ဂစ္ဆ, ပူရယာတိ အတ္ထော။ ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသီတိ ဗောဓိမူလမုပဂန္တွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တုံ ဣစ္ဆသိ စေ။ ယဿ ကဿစီတိ ဥဒကဿ ဝါ ခီရဿ ဝါ ယဿ ကဿစိ သမ္ပုဏ္ဏော။ သမ္ပုဏ္ဏသဒ္ဒယောဂေ သတိ သာမိဝစနံ ဣစ္ဆန္တိ သဒ္ဒဝိဒူ။ ကရဏတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ, ယေန ကေနစီတိ အတ္ထော။ အဓော ကတောတိ ဟေဋ္ဌာမုခီကတော။ န တတ္ထ ပရိရက္ခတီတိ တသ္မိံ ဝမနေ န ပရိရက္ခတိ, နိဿေသံ ဥဒကံ ဝမတေဝါတိ အတ္ထော။ ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေတိ ဟီနမဇ္ဈိမပဏီတေ။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ ကုမ္ဘော ဝိယ အဓော ကတောတိ ဟေဋ္ဌာမုခီကတော ဝိယ ကုမ္ဘော။ ယာစကေ ဥပဂတေ ဒိသွာ – ‘‘တွံ, သုမေဓ, အတ္တနော အနဝသေသေတွာ သဗ္ဗဓနပရိစ္စာဂေန ဒါနပါရမိံ, အင်္ဂပရိစ္စာဂေန ဥပပါရမိံ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂေန ပရမတ္ထပါရမိဉ္စ ပူရေဟီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဩဝဒိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကေဟိ ဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ဒုတိယံ သီလပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ သီလပါရမိံ ပူရေယျာသိ။ ယထာ စမရီ မိဂေါ နာမ ဇီဝိတမ္ပိ အနောလောကေတွာ အတ္တနော ဝါလမေဝ ရက္ခတိ, ဧဝံ တွမ္ပိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဇီဝိတမ္ပိ အနောလောကေတွာ သီလမေဝ ရက္ခန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဒုတိယံ သီလပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၂၀။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၂၁။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဒုတိယံ သီလပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၂၂။ ‘‘ဣမံ တွံ ဒုတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

သီလပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

၁၂၃။ ‘‘ယထာပိ စမရီ ဝါလံ, ကိသ္မိဉ္စိ ပဋိလဂ္ဂိတံ၊

ဥပေတိ မရဏံ တတ္ထ, န ဝိကောပေတိ ဝါလဓိံ။

၁၂၄။ ‘‘တထေဝ တွံ စတူသု ဘူမီသု, သီလာနိ ပရိပူရယ၊

ပရိရက္ခ သဗ္ဗဒါ သီလံ, စမရီ ဝိယ ဝါလဓိ’’န္တိ။

တတ္ထ န ဟေတေတိ န ဟိ ဧတေယေဝ။ ဗောဓိပါစနာတိ မဂ္ဂပရိပါစနာ သဗ္ဗညုတညာဏပရိပါစနာ ဝါ။ ဒုတိယံ သီလပါရမိန္တိ သီလံ နာမ သဗ္ဗေသံ ကုသလဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာ, သီလေ ပတိဋ္ဌိတော ကုသလဓမ္မေဟိ န ပရိဟာယတိ, သဗ္ဗေပိ လောကိယလောကုတ္တရဂုဏေ ပဋိလဘတိ။ တသ္မာ သီလပါရမီ ပူရေတဗ္ဗာတိ ဒုတိယံ သီလပါရမိံ အဒ္ဒက္ခိန္တိ အတ္ထော။

အာသေဝိတနိသေဝိတန္တိ ဘာဝိတဉ္စေဝ ဗဟုလီကတဉ္စ။ စမရီတိ စမရီ မိဂေါ။ ကိသ္မိဉ္စီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရုက္ခလတာကဏ္ဋကာဒီသု အညတရသ္မိံ။ ပဋိလဂ္ဂိတန္တိ ပဋိဝိလဂ္ဂိတံ။ တတ္ထာတိ ယတ္ထ ဝိလဂ္ဂိတံ, တတ္ထေဝ ဌတွာ မရဏံ ဥပဂစ္ဆတိ။ န ဝိကောပေတီတိ န ဆိန္ဒတိ။ ဝါလဓိန္တိ ဝါလံ ဆိန္ဒိတွာ န ဂစ္ဆတိ, တတ္ထေဝ မရဏံ ဥပေတီတိ အတ္ထော။

စတူသု ဘူမီသု သီလာနီတိ စတူသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တသီလာနိ, ပါတိမောက္ခသံဝရဣန္ဒြိယသံဝရအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပစ္စယသန္နိဿိတဝသေနာတိ အတ္ထော။ ဘူမိဝသေန ပန ဒွီသုယေဝ ဘူမီသု ပရိယာပန္နံ တမ္ပိ စတုသီလမေဝါတိ။ ပရိပူရယာတိ ခဏ္ဍဆိဒ္ဒသဗလာဒိအဘာဝေန ပရိပူရယ။ သဗ္ဗဒါတိ သဗ္ဗကာလံ။ စမရီ ဝိယာတိ စမရီ မိဂေါ ဝိယ။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကေဟိ ဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ နေက္ခမ္မပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ။ ယထာပိ သုစိရံ ဗန္ဓနာဂါရေ ဝသမာနော ပုရိသော န တတ္ထ သိနေဟံ ကရောတိ, အထ ခေါ ဥက္ကဏ္ဌိတော အဝသိတုကာမော ဟောတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗဘဝေ ဗန္ဓနာဂါရသဒိသေ ကတွာ ပဿ, သဗ္ဗဘဝေဟိ ဥက္ကဏ္ဌိတော မုစ္စိတုကာမော ဟုတွာ နေက္ခမ္မာဘိမုခေါဝ ဟောတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၂၅။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၂၆။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၂၇။ ‘‘ဣမံ တွံ တတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

နေက္ခမ္မပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

၁၂၈။ ‘‘ယထာ အန္ဒုဃရေ ပုရိသော, စိရဝုဋ္ဌော ဒုခဋ္ဋိတော၊

န တတ္ထ ရာဂံ ဇနေတိ, မုတ္တိံယေဝ ဂဝေသတိ။

၁၂၉။ ‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဿ အန္ဒုဃရေ ဝိယ၊

နေက္ခမ္မာဘိမုခေါ ဟောတိ, ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာ’’တိ။

တတ္ထ အန္ဒုဃရေတိ ဗန္ဓနာဂါရေ။ စိရဝုဋ္ဌောတိ စိရကာလံ ဝုဋ္ဌော။ ဒုခဋ္ဋိတောတိ ဒုက္ခပီဠိတော။ န တတ္ထ ရာဂံ ဇနေတီတိ တတ္ထ အန္ဒုဃရေ ရာဂံ သိနေဟံ န ဇနေတိ န ဥပ္ပါဒေတိ။ ‘‘ဣမံ အန္ဒုဃရံ မုဉ္စိတွာ နာဟံ အညတ္ထ ဂမိဿာမီ’’တိ ဧဝံ တတ္ထ ရာဂံ န ဇနေတိ, ကိန္တု မုတ္တိံယေဝ မောက္ခမေဝ ဂဝေသတီတိ အဓိပ္ပါယော။ နေက္ခမ္မာဘိမုခေါတိ နိက္ခမနာဘိမုခေါ ဟောတိ။ ဘဝတောတိ သဗ္ဗဘဝေဟိ။ ပရိမုတ္တိယာတိ ပရိမောစနတ္ထာယ။ နေက္ခမ္မာဘိမုခေါ ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိပိ ပါဌော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပညာပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ။ ဟီနမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌေသု ကဉ္စိ အဝဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျာသိ။ ယထာပိ ပိဏ္ဍစာရိကော ဘိက္ခု ဟီနာဒိဘေဒေသု ကုလေသု ကိဉ္စိ ကုလံ အဝိဝဇ္ဇေတွာ ပဋိပါဋိယာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ခိပ္ပံ ယာပနမတ္တံ လဘတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၃၀။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၃၁။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၃၂။ ‘‘ဣမံ တွံ စတုတ္ထံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

ပညာပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

၁၃၃။ ‘‘ယထာ ဟိ ဘိက္ခု ဘိက္ခန္တော, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ၊

ကုလာနိ န ဝိဝဇ္ဇေန္တော, ဧဝံ လဘတိ ယာပနံ။

၁၃၄။ ‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗကာလံ, ပရိပုစ္ဆံ ဗုဓံ ဇနံ၊

ပညာယ ပါရမိံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ ဘိက္ခန္တောတိ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော။ ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေတိ ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာနိ ကုလာနီတိ အတ္ထော။ လိင်္ဂဝိပရိယာသော ကတော။ န ဝိဝဇ္ဇေန္တောတိ န ပရိဟရန္တော, ဃရပဋိပါဋိံ မုဉ္စိတွာ စရန္တော ဝိဝဇ္ဇေတိ နာမ, ဧဝမကတွာတိ အတ္ထော။ ယာပနန္တိ ယာပနမတ္တံ ပါဏဓာရဏံ အာဟာရံ လဘတီတိ အတ္ထော။ ပရိပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလံ၊ ကိံ သာဝဇ္ဇံ, ကိံ အနဝဇ္ဇ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၃။၈၄, ၂၁၆) နယေန တတ္ထ တတ္ထ အဘိညာတေ ပဏ္ဍိတေ ဇနေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော။ ဗုဓံ ဇနန္တိ ပဏ္ဍိတံ ဇနံ။ ‘‘ဗုဓေ ဇနေ’’တိပိ ပါဌော။ ပညာယ ပါရမိန္တိ ပညာယ ပါရံ။ ‘‘ပညာပါရမိတံ ဂန္တွာ’’တိပိ ပါဌော။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝီရိယပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ။ ယထာပိ သီဟော မိဂရာဇာ သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ဒဠှဝီရိယော ဟောတိ, ဧဝံ တွမ္ပိ သဗ္ဗဘဝေသု သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ဒဠှဝီရိယော အနောလီနဝီရိယော သမာနော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၃၅။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၃၆။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၃၇။ ‘‘ဣမံ တွံ ပဉ္စမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

ဝီရိယပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

၁၃၈။ ‘‘ယထာပိ သီဟော မိဂရာဇာ, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ၊

အလီနဝီရိယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟိတမနော သဒါ။

၁၃၉။ ‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဂ္ဂဏှ ဝီရိယံ ဒဠှံ၊

ဝီရိယပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ အလီနဝီရိယောတိ အနောလီနဝီရိယော။ သဗ္ဗဘဝေတိ ဇာတဇာတဘဝေ, သဗ္ဗေသု ဘဝေသူတိ အတ္ထော။ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီတိပိ ပါဌော။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ခန္တိပါရမိံ ပရိပူရေယျာသိ, သမ္မာနနေပိ အဝမာနနေပိ ခမောဝ ဘဝေယျာသိ။ ယထာ ဟိ ပထဝိယံ နာမ သုစိမ္ပိ ပက္ခိပန္တိ အသုစိမ္ပိ, န စ တေန ပထဝီ သိနေဟံ ဝါ ပဋိဃံ ဝါ ကရောတိ, ခမတိ သဟတိ အဓိဝါသေတိယေဝ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေသံ သမ္မာနနာဝမာနနေသု ခမော သမာနော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၄၀။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၄၁။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၄၂။ ‘‘ဣမံ တွံ ဆဋ္ဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

တတ္ထ အဒွေဇ္ဈမာနသော, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ။

၁၄၃။ ‘‘ယထာပိ ပထဝီ နာမ, သုစိမ္ပိ အသုစိမ္ပိ စ၊

သဗ္ဗံ သဟတိ နိက္ခေပံ, န ကရောတိ ပဋိဃံ တယာ။

၁၄၄။ ‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေသံ, သမ္မာနာဝမာနက္ခမော၊

ခန္တိပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ခန္တိပါရမိယံ။ အဒွေဇ္ဈမာနသောတိ ဧကံသမာနသော။ သုစိမ္ပီတိ စန္ဒနကုင်္ကုမဂန္ဓမာလာဒိသုစိမ္ပိ။ အသုစိမ္ပီတိ အဟိကုက္ကုရမနုဿကုဏပဂူထမုတ္တခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒိအသုစိမ္ပိ။ သဟတီတိ ခမတိ, အဓိဝါသေတိ။ နိက္ခေပန္တိ နိက္ခိတ္တံ။ ပဋိဃန္တိ ကောဓံ။ တယာတိ တာယ ဝုတ္တိယာ, တာယ နိက္ခိတ္တတာယ ဝါ။ ‘‘ပဋိဃံ ဒယ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ တေန နိက္ခေပေန ပဋိဃာနုရောဓံ န ကရောတီတိ အတ္ထော။ သမ္မာနာဝမာနက္ခမောတိ သဗ္ဗေသံ သမ္မာနနာဝမာနနသဟော တွမ္ပိ ဘဝါတိ အတ္ထော။ ‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗဘဝေ, သမ္မာနနဝိမာနက္ခမော’’တိပိ ပဌန္တိ။ ‘‘ခန္တိယာ ပါရမိံ ဂန္တွာ’’တိပိ ပါဌော, တဿာ ခန္တိယာ ပါရမိပူရဏဝသေန ဂန္တွာတိ အတ္ထော။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။ ဣတော ပရံ ဧတ္တကမ္ပိ အဝတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဝိသေသော အတ္ထိ, တံ တမေဝ ဝတွာ ပါဌန္တရံ ဒဿေတွာ ဂမိဿာမာတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ သစ္စပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ, အသနိယာ မတ္ထကေ ပတမာနာယပိ ဓနာဒီနံ အတ္ထာယ ဆန္ဒာဒီနံ ဝသေန သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ နာမ မာ ဘာသိ။ ယထာပိ ဩသဓီတာရကာ နာမ သဗ္ဗဥတူသု အတ္တနော ဂမနဝီထိံ ဝိဇဟိတွာ အညာယ ဝီထိယာ န ဂစ္ဆတိ, သကဝီထိယာဝ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သစ္စံ ပဟာယ မုသာဝါဒံ နာမ အဝဒန္တောယေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၄၅။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၄၆။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၄၇။ ‘‘ဣမံ တွံ သတ္တမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

တတ္ထ အဒွေဇ္ဈဝစနော, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ။

၁၄၈။ ‘‘ယထာပိ ဩသဓီ နာမ, တုလာဘူတာ သဒေဝကေ၊

သမယေ ဥတုဝဿေ ဝါ, န ဝေါက္ကမတိ ဝီထိတော။

၁၄၉။ ‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သစ္စေသု, မာ ဝေါက္ကမ ဟိ ဝီထိတော၊

သစ္စပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထာတိ သစ္စပါရမိယံ။ အဒွေဇ္ဈဝစနောတိ အဝိတထဝစနော။ ဩသဓီ နာမာတိ ဩသဓီတာရကာ, ဩသဓဂဟဏေ ဩသဓီတာရကံ ဥဒိတံ ဒိသွာ ဩသဓံ ဂဏှန္တိ။ တသ္မာ ‘‘ဩသဓီတာရကာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တုလာဘူတာတိ ပမာဏဘူတာ။ သဒေဝကေတိ သဒေဝကဿ လောကဿ။ သမယေတိ ဝဿသမယေ။ ဥတုဝဿေတိ ဟေမန္တဂိမှေသု။ ‘‘သမယေ ဥတုဝဋ္ဋေ’’တိပိ ပါဌော။ တဿ သမယေတိ ဂိမှေ။ ဥတုဝဋ္ဋေတိ ဟေမန္တေ စ ဝဿာနေ စာတိ အတ္ထော။ န ဝေါက္ကမတိ ဝီထိတောတိ တံ တံ ဥတုမှိ အတ္တနော ဂမနဝီထိတော န ဝေါက္ကမတိ န ဝိဂစ္ဆတိ, ဆ မာသေ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ, ဆ မာသေ ပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတီတိ။ အထ ဝါ ဩသဓီ နာမာတိ သိင်္ဂိဝေရပိပ္ဖလိမရိစာဒိကံ ဩသဓံ။ န ဝေါက္ကမတီတိ ယံ ယံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဩသဓံ, တံ တံ ဖလဒါနံ ဩက္ကမ္မ အတ္တနော ဖလံ အဒတွာ န နိဝတ္တတိ။ ဝီထိတောတိ ဂမနဝီထိတော, ပိတ္တဟရော ပိတ္တံ ဟရတေဝ, ဝါတဟရော ဝါတံ ဟရတေဝ, သေမှဟရော သေမှံ ဟရတေဝါတိ အတ္ထော။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာနပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ, ယံ အဓိဋ္ဌာသိ, တသ္မိံ အဓိဋ္ဌာနေ နိစ္စလော ဘဝေယျာသိ, ယထာ ပဗ္ဗတော နာမ သဗ္ဗဒိသာသု ဝါတေ ပဟရန္တေပိ န ကမ္ပတိ န စလတိ, အတ္တနော ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ အတ္တနော အဓိဋ္ဌာနေ နိစ္စလော ဟောန္တောဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅၀။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၅၁။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၅၂။ ‘‘ဣမံ တွံ အဋ္ဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

တတ္ထ တွံ အစလော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ။

၁၅၃။ ‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော, အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော၊

န ကမ္ပတိ ဘုသဝါတေဟိ, သကဋ္ဌာနေဝ တိဋ္ဌတိ။

၁၅၄။ ‘‘တတ္ထေဝ တွမ္ပိ အဓိဋ္ဌာနေ, သဗ္ဗဒါ အစလော ဘဝ၊

အဓိဋ္ဌာနပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ သေလောတိ သိလာမယော။ အစလောတိ နိစ္စလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတောတိ အစလတ္တာဝ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတော။ ‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော အစလော, နိခါတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော’’တိပိ ပါဌော။ ဘုသဝါတေဟီတိ ဗလဝဝါတေဟိ။ သကဋ္ဌာနေဝါတိ အတ္တနော ဌာနေယေဝ, ယထာဌိတဋ္ဌာနေယေဝါတိ အတ္ထော။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ မေတ္တာပါရမိံ ပူရေယျာသိ, ဟိတေသုပိ အဟိတေသုပိ ဧကစိတ္တောဝ ဘဝေယျာသိ။ ယထာပိ ဥဒကံ နာမ ပါပဇနဿပိ ကလျာဏဇနဿပိ သီတဘာဝံ ဧကသဒိသံ ကတွာ ဖရတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တစိတ္တေန ဧကစိတ္တောဝ ဟုတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅၅။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၅၆။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၅၇။ ‘‘ဣမံ တွံ နဝမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

မေတ္တာယ အသမော ဟောတိ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ။

၁၅၈။ ‘‘ယထာပိ ဥဒကံ နာမ, ကလျာဏေ ပါပကေ ဇနေ၊

သမံ ဖရတိ သီတေန, ပဝါဟေတိ ရဇောမလံ။

၁၅၉။ ‘‘တထေဝ တွံ ဟိတာဟိတေ, သမံ မေတ္တာယ ဘာဝယ၊

မေတ္တာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ အသမော ဟောဟီတိ မေတ္တာဘာဝနာယ အသဒိသော ဟောဟိ။ တတ္ထ ‘‘တွံ သမသမော ဟောဟီ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ။ သမန္တိ တုလျံ။ ဖရတီတိ ဖုသတိ။ ပဝါဟေတီတိ ဝိသောဓေတိ။ ရဇောတိ အာဂန္တုကရဇံ။ မလန္တိ သရီရေ ဥဋ္ဌိတံ သေဒမလာဒိံ။ ‘‘ရဇမလ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ ဟိတာဟိတေတိ ဟိတေ စ အဟိတေ စ, မိတ္တေ စ အမိတ္တေ စာတိ အတ္ထော။ မေတ္တာယ ဘာဝယာတိ မေတ္တံ ဘာဝယ ဝဍ္ဎေဟိ။ သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဥပေက္ခာပါရမိံ ပရိပူရေယျာသိ, သုခေပိ ဒုက္ခေပိ မဇ္ဈတ္တောဝ ဘဝေယျာသိ။ ယထာပိ ပထဝီ နာမ သုစိမ္ပိ အသုစိမ္ပိ စ ပက္ခိပမာနေ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သုခဒုက္ခေသု မဇ္ဈတ္တောဝ ဟောန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆၀။ ‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ၊

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ။

၁၆၁။ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ၊

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ။

၁၆၂။ ‘‘ဣမံ တွံ ဒသမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ၊

တုလာဘူတော ဒဠှော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ။

၁၆၃။ ‘‘ယထာပိ ပထဝီ နာမ, နိက္ခိတ္တံ အသုစိံ သုစိံ၊

ဥပေက္ခတိ ဥဘောပေတေ, ကောပါနုနယဝဇ္ဇိတာ။

၁၆၄။ ‘‘တထေဝ တွံ သုခဒုက္ခေ, တုလာဘူတော သဒါ ဘဝ၊

ဥပေက္ခာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ တုလာဘူတောတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေ ဌိတော ယထာ တုလာယ ဒဏ္ဍော သမံ တုလိတော သမံ တိဋ္ဌတိ, န နမတိ န ဥန္နမတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သုခဒုက္ခေသု တုလာသဒိသော ဟုတွာ သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ။ ကောပါနုနယဝဇ္ဇိတာတိ ပဋိဃာနုရောဓဝဇ္ဇိတာ။ ‘‘ဒယာကောပဝိဝဇ္ဇိတာ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ သေသံ ခန္တိပါရမိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဣမေ ဒသ ပါရမိဓမ္မေ ဝိစိနိတွာ တတော ပရံ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ဗောဓိသတ္တေဟိ ပရိပူရေတဗ္ဗာ ဗောဓိပါစနာ ဗုဒ္ဓတ္တကရာ ဓမ္မာ ဧတ္တကာယေဝ, န ဣတော ဘိယျော, ဣမာ ပန ပါရမိယော ဥဒ္ဓံ အာကာသေပိ နတ္ထိ, န ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယမ္ပိ, န ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသုပိ အတ္ထိ, မယှံယေဝ ပန ဟဒယမံသန္တရေယေဝ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ။ ဧဝံ တာသံ အတ္တနော ဟဒယေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဒိသွာ သဗ္ဗာပိ တာ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာယ ပုနပ္ပုနံ သမ္မသန္တော အနုလောမပဋိလောမံ သမ္မသိ, ပရိယန္တေ ဂဟေတွာ အာဒိမှိ ပါပေသိ, အာဒိမှိ ဂဟေတွာ ပရိယန္တေ ဌပေသိ, မဇ္ဈေ ဂဟေတွာ ဥဘတော ဩသာပေသိ, ဥဘတော ကောဋီသု ဂဟေတွာ မဇ္ဈေ ဩသာပေသိ။ ဗာဟိရဘဏ္ဍပရိစ္စာဂေါ ပါရမိယော နာမ, အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ ဥပပါရမိယော နာမ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ ပရမတ္ထပါရမိယော နာမာတိ ဒသ ပါရမိယော ဒသ ဥပပါရမိယော ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတ္တိံသ ပါရမိယော ယမကတေလံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တော ဝိယ သမ္မသိ။ တဿ ဒသ ပါရမိယော သမ္မသန္တဿ ဓမ္မတေဇေန စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ ဝိပုလာ အယံ မဟာပထဝီ ဟတ္ထိနာ အက္ကန္တနဠကလာပေါ ဝိယ ဥပ္ပီဠိယမာနံ ဥစ္ဆုယန္တံ ဝိယ စ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝမာနာ သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ။ ကုလာလစက္ကံ ဝိယ တေလယန္တစက္ကံ ဝိယ စ ပရိဗ္ဘမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆၅။ ‘‘ဧတ္တကာယေဝ တေ လောကေ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ၊

တတုဒ္ဓံ နတ္ထိ အညတြ, ဒဠှံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌဟ။

၁၆၆။ ‘‘ဣမေ ဓမ္မေ သမ္မသတော, သဘာဝသရသလက္ခဏေ၊

ဓမ္မတေဇေန ဝသုဓာ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပထ။

၁၆၇။ ‘‘စလတီ ရဝတီ ပထဝီ, ဥစ္ဆုယန္တံဝ ပီဠိတံ၊

တေလယန္တေ ယထာ စက္ကံ, ဧဝံ ကမ္ပတိ မေဒနီ’’တိ။

တတ္ထ ဧတ္တကာယေဝါတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ ပါရမိတာနံ အနူနာဓိကဘာဝဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတုဒ္ဓန္တိ တတော ဒသပါရမီဟိ ဥဒ္ဓံ နတ္ထိ။ အညတြာတိ အညံ, လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ဂဟေတဗ္ဗံ။ တတော ဒသပါရမိတော အညော ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မော နတ္ထီတိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ တာသု ဒသသု ပါရမီသု။ ပတိဋ္ဌဟာတိ ပတိဋ္ဌ, ပရိပူရေန္တော တိဋ္ဌာတိ အတ္ထော။

ဣမေ ဓမ္မေတိ ပါရမိဓမ္မေ။ သမ္မသတောတိ ဥပပရိက္ခန္တဿ, အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သဘာဝသရသလက္ခဏေတိ သဘာဝသင်္ခါတေန သရသလက္ခဏေန သမ္မသန္တဿာတိ အတ္ထော။ ဓမ္မတေဇေနာတိ ပါရမိပဝိစယဉာဏတေဇေန။ ဝသုဓာတိ ဝသူတိ ရတနံ ဝုစ္စတိ, တံ ဓာရေတိ ဓီယတိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဝသုဓာ။ ကာ သာ? မေဒနီ။ ပကမ္ပထာတိ ပကမ္ပိတ္ထ။ သုမေဓပဏ္ဍိတေ ပန ပါရမိယော ဝိစိနန္တေ တဿ ဉာဏတေဇေန ဒသသဟဿီ ပကမ္ပိတ္ထာတိ အတ္ထော။

စလတီတိ ဆပ္ပကာရာ ကမ္ပိ။ ရဝတီတိ နဒတိ ဝိကူဇတိ။ ဥစ္ဆုယန္တံဝ ပီဠိတန္တိ နိပ္ပီဠိတံ ဥစ္ဆုယန္တံ ဝိယ။ ‘‘ဂုဠယန္တံဝ ပီဠိတ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ တေလယန္တေတိ တေလပီဠနယန္တေ။ ယထာ စက္ကန္တိ စက္ကိကာနံ မဟာစက္ကယန္တံ ဝိယ။ ဧဝန္တိ ယထာ တေလပီဠနစက္ကယန္တံ ပရိဗ္ဘမတိ ကမ္ပတိ, ဧဝံ အယံ မေဒနီ ကမ္ပတီတိ အတ္ထော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဧဝံ မဟာပထဝိယာ ကမ္ပမာနာယ ရမ္မနဂရဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝိသယမာနာ သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ ယုဂန္ဓရဝါတဗ္ဘာဟတာ မဟာသာလာ ဝိယ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသု။ ဃဋာဒီနိ ကုလာလဘဏ္ဍာနိ ပဝဋ္ဋေန္တာနိ အညမညံ ပဟရန္တာနိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာနိ အဟေသုံ။ မဟာဇနော ဘီတတသိတော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဂဝါ ‘နာဂါဝဋ္ဋော အယံ, ဘူတယက္ခဒေဝတာသု အညတရာဝဋ္ဋော ဝါ’တိ န ဟိ မယံ ဧတံ ဇာနာမ။ အပိ စ ခေါ သဗ္ဗောပိ အယံ မဟာဇနော ဘယေန ဥပဒ္ဒုတော, ကိံ နု ခေါ ဣမဿ လောကဿ ပါပကံ ဘဝိဿတိ, ဥဒါဟု ကလျာဏံ, ကထေထ နော ဧတံ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု။

အထ သတ္ထာ တေသံ ကထံ သုတွာ – ‘‘တုမှေ မာ ဘာယိတ္ထ, မာ ခေါ စိန္တယိတ္ထ, နတ္ထိ ဝေါ ဣတောနိဒါနံ ဘယံ, ယော သော မယာ အဇ္ဇ သုမေဓပဏ္ဍိတော ‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’တိ ဗျာကတော, သော ဣဒါနိ ပါရမိယော သမ္မသတိ, တဿ သမ္မသန္တဿ ဓမ္မတေဇေန သကလဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကပ္ပဟာရေန ကမ္ပတိ စေဝ ဝိရဝတိ စာ’’တိ အာဟ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆၈။ ‘‘ယာဝတာ ပရိသာ အာသိ, ဗုဒ္ဓဿ ပရိဝေသနေ၊

ပဝေဓမာနာ သာ တတ္ထ, မုစ္ဆိတာ သေတိ ဘူမိယံ။

၁၆၉။ ‘‘ဃဋာနေကသဟဿာနိ, ကုမ္ဘီနဉ္စ သတာ ဗဟူ၊

သဉ္စုဏ္ဏမထိတာ တတ္ထ, အညမညံ ပဃဋ္ဋိတာ။

၁၇၀။ ‘‘ဥဗ္ဗိဂ္ဂါ တသိတာ ဘီတာ, ဘန္တာ ဗျထိတမာနသာ၊

မဟာဇနာ သမာဂမ္မ, ဒီပင်္ကရမုပါဂမုံ။

၁၇၁။ ‘‘ကိံ ဘဝိဿတိ လောကဿ, ကလျာဏမထ ပါပကံ၊

သဗ္ဗော ဥပဒ္ဒုတော လောကော, တံ ဝိနောဒေဟိ စက္ခုမ။

၁၇၂။ ‘‘တေသံ တဒါ သညာပေသိ, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ၊

ဝိဿတ္ထာ ဟောထ မာ ဘာထ, ဣမသ္မိံ ပထဝိကမ္ပနေ။

၁၇၃။ ‘‘ယမဟံ အဇ္ဇ ဗျာကာသိံ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ၊

ဧသော သမ္မသတီ ဓမ္မံ, ပုဗ္ဗကံ ဇိနသေဝိတံ။

၁၇၄။ ‘‘တဿ သမ္မသတော ဓမ္မံ, ဗုဒ္ဓဘူမိံ အသေသတော၊

တေနာယံ ကမ္ပိတာ ပထဝီ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကေ’’တိ။

တတ္ထ ယာဝတာတိ ယာဝတိကာ။ အာသီတိ အဟောသိ။ ‘‘ယာ တဒါ ပရိသာ အာသီ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ယာ တတ္ထ ပရိသာ ဌိတာ အာသီတိ အတ္ထော။ ပဝေဓမာနာတိ ကမ္ပမာနာ။ သာတိ သာ ပရိသာ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ။ သေတီတိ သယိတ္ထ။

ဃဋာတိ ဃဋာနံ, သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဃဋာနံ နေကသဟဿာနီတိ အတ္ထော။ သဉ္စုဏ္ဏမထိတာတိ စုဏ္ဏာ စေဝ မထိတာ စ, မထိတသဉ္စုဏ္ဏာတိ အတ္ထော။ အညမညံ ပဃဋ္ဋိတာတိ အညမညံ ပဟဋာ။ ဥဗ္ဗိဂ္ဂါတိ ဥတြာသဟဒယာ။ တသိတာတိ သဉ္ဇာတတာသာ။ ဘီတာတိ ဘယဘီတာ။ ဘန္တာတိ ဖန္ဒနမာနသာ, ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗာနိ ပနေတာနိ အညမညဝေဝစနာနိ။ သမာဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။

ဥပဒ္ဒုတောတိ ဥပဟတော။ တံ ဝိနောဒေဟီတိ တံ ဥပဒ္ဒုတဘယံ ဝိနောဒေဟိ, ဝိနာသယာတိ အတ္ထော။ စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမ။ တေသံ တဒါတိ တေ ဇနေ တဒါ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။ သညာပေသီတိ ဉာပေသိ ဗောဓေသိ။ ဝိသတ္ထာတိ ဝိဿတ္ထစိတ္တာ။ မာ ဘာထာတိ မာ ဘာယထ။ ယမဟန္တိ ယံ အဟံ သုမေဓပဏ္ဍိတံ။ ဓမ္မန္တိ ပါရမိဓမ္မံ။ ပုဗ္ဗကန္တိ ပေါရာဏံ။ ဇိနသေဝိတန္တိ ဇိနေဟိ ဗောဓိသတ္တကာလေ သေဝိတန္တိ အတ္ထော။ ဗုဒ္ဓဘူမိန္တိ ပါရမိဓမ္မံ။ တေနာတိ တေန သမ္မသနကာရဏေန။ ကမ္ပိတာတိ စလိတာ။ သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေ။

တတော မဟာဇနော တထာဂတဿ ဝစနံ သုတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီနိ အာဒါယ ရမ္မနဂရတော နိက္ခမိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ရမ္မနဂရမေဝ ပါဝိသိ။ အထ ခေါ ဗောဓိသတ္တော ဒသ ပါရမိယော သမ္မသိတွာ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာယ နိသိန္နာသနာ ဝုဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၇၅။ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, မနော နိဗ္ဗာယိ တာဝဒေ၊

သဗ္ဗေ မံ ဥပသင်္ကမ္မ, ပုနာပိ မံ အဘိဝန္ဒိသုံ။

၁၇၆။ ‘‘သမာဒိယိတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏံ, ဒဠှံ ကတွာန မာနသံ၊

ဒီပင်္ကရံ နမဿိတွာ, အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိံ တဒါ’’တိ။

တတ္ထ မနော နိဗ္ဗာယီတိ မဟာဇနဿ ပထဝိကမ္ပနေ ဥဗ္ဗိဂ္ဂဟဒယဿ တတ္ထ ကာရဏံ သုတွာ မနော နိဗ္ဗာယိ, သန္တိံ အဂမာသီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဇနော နိဗ္ဗာယီ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနောယေဝ။ သမာဒိယိတွာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ, သမာဒါယာတိ အတ္ထော။ ဗုဒ္ဓဂုဏန္တိ ပါရမိယော။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ။

အထ ခေါ ဗောဓိသတ္တံ ဒယိတသဗ္ဗသတ္တံ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟန္တံ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိတွာ ဒိဗ္ဗေဟိ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ – ‘‘အယျ သုမေဓတာပသ, တယာ အဇ္ဇ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ပါဒမူလေ မဟတိ ပတ္ထနာ ပတ္ထိတာ, သာ တေ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈတု, မာ တေ တတ္ထ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ အဟောသိ။ သရီရေ တေ အပ္ပမတ္တကောပိ ရောဂေါ မာ ဥပ္ပဇ္ဇတု, ခိပ္ပံ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပဋိဝိဇ္ဈ။ ယထာ ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂါ ရုက္ခာ သမယေ ပုပ္ဖန္တိ စေဝ ဖလန္တိ စ, တထေဝ တွမ္ပိ တံ သမယံ အနတိက္ကမိတွာ ခိပ္ပံ သမ္ဗောဓိံ ဖုသဿူ’’တိအာဒီနိ ထုတိမင်္ဂလာနိ ပယိရုဒါဟံသု, ဧဝံ ပယိရုဒါဟိတွာ ဗောဓိသတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနမေဝ အဂမံသု။ ဗောဓိသတ္တောပိ ဒေဝတာဟိ အဘိတ္ထုတော – ‘‘အဟံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာယ အာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဣသိဂဏဝန္တံ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၇၇။ ‘‘ဒိဗ္ဗံ မာနုသကံ ပုပ္ဖံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော၊

သမောကိရန္တိ ပုပ္ဖေဟိ, ဝုဋ္ဌဟန္တဿ အာသနာ။

၁၇၈။ ‘‘ဝေဒယန္တိ စ တေ သောတ္ထိံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော၊

မဟန္တံ ပတ္ထိတံ တုယှံ, တံ လဘဿု ယထိစ္ဆိတံ။

၁၇၉။ ‘‘သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု, သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု၊

မာ တေ ဘဝန္တွန္တရာယာ, ဖုသ ခိပ္ပံ ဗောဓိမုတ္တမံ။

၁၈၀။ ‘‘ယထာပိ သမယေ ပတ္တေ, ပုပ္ဖန္တိ ပုပ္ဖိနော ဒုမာ၊

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဗုဒ္ဓဉာဏေဟိ ပုပ္ဖသု။

၁၈၁။ ‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ပူရယုံ ဒသပါရမီ၊

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ပူရယ ဒသပါရမီ။

၁၈၂။ ‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဗောဓိမဏ္ဍမှိ ဗုဇ္ဈရေ၊

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဗုဇ္ဈဿု ဇိနဗောဓိယံ။

၁၈၃။ ‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယုံ၊

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယ။

၁၈၄။ ‘‘ပုဏ္ဏမာယေ ယထာ စန္ဒော, ပရိသုဒ္ဓေါ ဝိရောစတိ၊

တထေဝ တွံ ပုဏ္ဏမနော, ဝိရောစ ဒသသဟဿိယံ။

၁၈၅။ ‘‘ရာဟုမုတ္တော ယထာ သူရိယော, တာပေန အတိရောစတိ၊

တထေဝ လောကာ မုစ္စိတွာ, ဝိရောစ သိရိယာ တုဝံ။

၁၈၆။ ‘‘ယထာ ယာ ကာစိ နဒိယော, ဩသရန္တိ မဟောဒဓိံ၊

ဧဝံ သဒေဝကာ လောကာ, ဩသရန္တု တဝန္တိကေ။

၁၈၇။ ‘‘တေဟိ ထုတပ္ပသတ္ထော သော, ဒသ ဓမ္မေ သမာဒိယ၊

တေ ဓမ္မေ ပရိပူရေန္တော, ပဝနံ ပါဝိသီ တဒါ’’တိ။

တတ္ထ ဒိဗ္ဗန္တိ မန္ဒာရဝပါရိစ္ဆတ္တကသန္တာနကုသေသယာဒိကံ ဒိဗ္ဗကုသုမံ ဒေဝါ မာနုသကာ စ မာနုသပုပ္ဖံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော။ သမောကိရန္တီတိ မမောပရိ သမောကိရိံသူတိ အတ္ထော။ ဝုဋ္ဌဟန္တဿာတိ ဝုဋ္ဌဟတော။ ဝေဒယန္တီတိ နိဝေဒယိံသု သညာပေသုံ။ သောတ္ထိန္တိ သောတ္ထိဘာဝံ။ ဣဒါနိ ဝေဒယိတာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘မဟန္တံ ပတ္ထိတံ တုယှ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တယာ ပန, သုမေဓပဏ္ဍိတ, မဟန္တံ ဌာနံ ပတ္ထိတံ, တံ ယထာပတ္ထိတံ လဘဿူတိ အတ္ထော။

သဗ္ဗီတိယောတိ ဧန္တီတိ ဤတိယော, သဗ္ဗာ ဤတိယော သဗ္ဗီတိယော, ဥပဒ္ဒဝါ။ ဝိဝဇ္ဇန္တူတိ မာ ဟောန္တု။ သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတူတိ သောစနသင်္ခါတော သောကော ရုဇနသင်္ခါတော ရောဂေါ စ ဝိနဿတု။ တေတိ တဝ။ မာ ဘဝန္တွန္တရာယာတိ မာ ဘဝန္တု အန္တရာယာ။ ဖုသာတိ အဓိဂစ္ဆ ပါပုဏာဟိ။ ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဥတ္တမန္တိ သေဋ္ဌံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏဒါယကတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ‘‘ဥတ္တမ’’န္တိ ဝုတ္တံ။

သမယေတိ တဿ တဿ ရုက္ခဿ ပုပ္ဖနသမယေ သမ္ပတ္တေတိ အတ္ထော။ ပုပ္ဖိနောတိ ပုပ္ဖနကာ။ ဗုဒ္ဓဉာဏေဟီတိ အဋ္ဌာရသဟိ ဗုဒ္ဓဉာဏေဟိ။ ပုပ္ဖသူတိ ပုပ္ဖဿု။ ပူရယုန္တိ ပူရယိံသု။ ပူရယာတိ ပရိပူရယ။ ဗုဇ္ဈရေတိ ဗုဇ္ဈိံသု။ ဇိနဗောဓိယန္တိ ဇိနာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဗောဓိယာ, သဗ္ဗညုဗောဓိမူလေတိ အတ္ထော။ ပုဏ္ဏမာယေတိ ပုဏ္ဏမာသိယံ။ ပုဏ္ဏမနောတိ ပရိပုဏ္ဏမနောရထော။

ရာဟုမုတ္တောတိ ရာဟုနာ သောဗ္ဘာနုနာ မုတ္တော။ တာပေနာတိ ပတာပေန, အာလောကေန။ လောကာ မုစ္စိတွာတိ လောကဓမ္မေဟိ အလိတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ဝိရောစာတိ ဝိရာဇ။ သိရိယာတိ ဗုဒ္ဓသိရိယာ။ ဩသရန္တီတိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ။ ဩသရန္တူတိ ဥပဂစ္ဆန္တု။ တဝန္တိကေတိ တဝ သန္တိကံ။ တေဟီတိ ဒေဝေဟိ။ ထုတပ္ပသတ္ထောတိ ထုတော စေဝ ပသတ္ထော စ, ထုတေဟိ ဝါ ဒီပင်္ကရာဒီဟိ ပသတ္ထောတိ ထုတပ္ပသတ္ထော။ ဒသ ဓမ္မေတိ ဒသ ပါရမိဓမ္မေ။ ပဝနန္တိ မဟာဝနံ, ဓမ္မိကပဗ္ဗတေ မဟာဝနံ ပါဝိသီတိ အတ္ထော။ သေသဂါထာ သုဥတ္တာနာ ဧဝါတိ။

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

သုမေဓပတ္ထနာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ရမ္မနဂရဝါသိနောပိ တေ ဥပါသကာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပုန ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဒါနာနုမောဒနံ သောတုကာမာ ဥပနိသီဒိံသု။ အထ သတ္ထာ တေသံ ပရမမဓုရံ ဟဒယင်္ဂမံ ဒါနာနုမောဒနမကာသိ –

‘‘ဒါနံ နာမ သုခါဒီနံ, နိဒါနံ ပရမံ မတံ၊

နိဗ္ဗာနံ ပန သောပါနံ, ပတိဋ္ဌာတိ ပဝုစ္စတိ။

‘‘ဒါနံ တာဏံ မနုဿာနံ, ဒါနံ ဗန္ဓု ပရာယနံ၊

ဒါနံ ဒုက္ခာဓိပန္နာနံ, သတ္တာနံ ပရမာ ဂတိ။

‘‘ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန, ဒါနံ နာဝါတိ ဒီပိတံ၊

ဘယရက္ခဏတော ဒါနံ, နဂရန္တိ စ ဝဏ္ဏိတံ။

‘‘ဒါနံ ဒုရာသဒဋ္ဌေန, ဝုတ္တမာသိဝိသောတိ စ၊

ဒါနံ လောဘမလာဒီဟိ, ပဒုမံ အနုပလိတ္တတော။

‘‘နတ္ထိ ဒါနသမော လောကေ, ပုရိသဿ အဝဿယော၊

ပဋိပဇ္ဇထ တသ္မာ တံ, ကိရိယာဇ္ဈာသယေန စ။

‘‘သဂ္ဂလောကနိဒါနာနိ, ဒါနာနိ မတိမာ ဣဓ၊

ကော ဟိ နာမ နရော လောကေ, န ဒဒေယျ ဟိတေ ရတော။

‘‘သုတွာ ဒေဝေသု သမ္ပတ္တိံ, ကော နရော ဒါနသမ္ဘဝံ၊

န ဒဇ္ဇာ သုခပ္ပဒံ ဒါနံ, ဒါနံ စိတ္တပ္ပမောဒနံ။

‘‘ဒါနေန ပဋိပန္နေန, အစ္ဆရာပရိဝါရိတော၊

ရမတေ သုစိရံ ကာလံ, နန္ဒနေ သုရနန္ဒနေ။

‘‘ပီတိမုဠာရံ ဝိန္ဒတိ ဒါတာ, ဂါရဝမသ္မိံ ဂစ္ဆတိ လောကေ၊

ကိတ္တိမနန္တံ ယာတိ စ ဒါတာ, ဝိဿသနီယော ဟောတိ စ ဒါတာ။

‘‘ဒတွာ ဒါနံ ယာတိ နရော သော, ဘောဂသမိဒ္ဓိံ ဒီဃဉ္စာယု၊

သုဿရတမ္ပိ စ ဝိန္ဒတိ ရူပံ, သဂ္ဂေ သဒ္ဓိံ ကီဠတိ ဒေဝေဟိ၊

ဝိမာနေသု ဌတွာ နာနာ, မတ္တမယူရာဘိရုတေသု။

‘‘စောရာရိရာဇောဒကပါဝကာနံ, ဓနံ အသာဓာရဏမေဝ ဒါနံ၊

ဒဒါတိ တံ သာဝကဉာဏဘူမိံ, ပစ္စေကဘူမိံ ပန ဗုဒ္ဓဘူမိ’’န္တိ။ –

ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒါနာနုမောဒနံ ကတွာ ဒါနာနိသံသံ ပကာသေတွာ တဒနန္တရံ သီလကထံ ကထေသိ။ သီလံ နာမေတံ ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တီနံ မူလံ။

‘‘သီလံ သုခါနံ ပရမံ နိဒါနံ, သီလေန သီလီ တိဒိဝံ ပယာတိ၊

သီလဉှိ သံသာရမုပါဂတဿ, တာဏဉ္စ လေဏဉ္စ ပရာယနဉ္စ။

‘‘အဝဿယော သီလသမော ဇနာနံ, ကုတော ပနညော ဣဓ ဝါ ပရတ္ထ၊

သီလံ ဂုဏာနံ ပရမာ ပတိဋ္ဌာ, ယထာ ဓရာ ထာဝရဇင်္ဂမာနံ။

‘‘သီလံ ကိရေဝ ကလျာဏံ, သီလံ လောကေ အနုတ္တရံ၊

အရိယဝုတ္တိသမာစာရော, ယေန ဝုစ္စတိ သီလဝါ’’။ (ဇာ။ ၁။၃။၁၁၈)၊

သီလာလင်္ကာရသမော အလင်္ကာရော နတ္ထိ, သီလဂန္ဓသမော ဂန္ဓော နတ္ထိ, သီလသမံ ကိလေသမလဝိသောဓနံ နတ္ထိ, သီလသမံ ပရိဠာဟူပသမံ နတ္ထိ, သီလသမံ ကိတ္တိဇနနံ နတ္ထိ, သီလသမံ သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ နတ္ထိ, နိဗ္ဗာနနဂရပ္ပဝေသနေ စ သီလသမံ ဒွါရံ နတ္ထိ။ ယထာဟ –

‘‘သောဘန္တေဝံ န ရာဇာနော, မုတ္တာမဏိဝိဘူသိတာ၊

ယထာ သောဘန္တိ ယတိနော, သီလဘူသနဘူသိတာ။

‘‘သီလဂန္ဓသမော ဂန္ဓော, ကုတော နာမ ဘဝိဿတိ၊

ယော သမံ အနုဝါတေ စ, ပဋိဝါတေ စ ဝါယတိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၉)၊

‘‘န ပုပ္ဖဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ, န စန္ဒနံ တဂ္ဂရမလ္လိကာ ဝါ၊

သတဉ္စ ဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ, သဗ္ဗာ ဒိသာ သပ္ပုရိသော ပဝါယတိ။

‘‘စန္ဒနံ တဂရံ ဝါပိ, ဥပ္ပလံ အထ ဝဿိကီ၊

ဧတေသံ ဂန္ဓဇာတာနံ, သီလဂန္ဓော အနုတ္တရော။ (ဓ။ ပ။ ၅၄-၅၅၊ မိ။ ပ။ ၅။၄။၁)၊

‘‘န ဂင်္ဂါ ယမုနာ စာပိ, သရဘူ ဝါ သရသွတီ၊

နိန္နဂါ ဝါစိရဝတီ, မဟီ ဝါပိ မဟာနဒီ။

‘‘သက္ကုဏန္တိ ဝိသောဓေတုံ, တံ မလံ ဣဓ ပါဏိနံ၊

ဝိသောဓယတိ သတ္တာနံ, ယံ ဝေ သီလဇလံ မလံ။

‘‘န တံ သဇလဒါ ဝါတာ, န စာပိ ဟရိစန္ဒနံ၊

နေဝ ဟာရာ န မဏယော, န စန္ဒကိရဏင်္ကုရာ။

‘‘သမယန္တီဓ သတ္တာနံ, ပရိဠာဟံ သုရက္ခိတံ၊

ယံ သမေတိ ဣဒံ အရိယံ, သီလံ အစ္စန္တသီတလံ။

‘‘အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယံ, ဝိဒ္ဓံသယတိ သဗ္ဗဒါ၊

ဇနေတိ ကိတ္တိဟာသဉ္စ, သီလံ သီလဝတော သဒါ။

‘‘သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ, အညံ သီလသမံ ကုတော၊

ဒွါရံ ဝါ ပန နိဗ္ဗာန, နဂရဿ ပဝေသနေ။

‘‘ဂုဏာနံ မူလဘူတဿ, ဒေါသာနံ ဗလဃာတိနော၊

ဣတိ သီလဿ ဇာနာထ, အာနိသံသမနုတ္တရ’’န္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိ။ ၁။၉)၊

ဧဝံ ဘဂဝါ သီလာနိသံသံ ဒဿေတွာ – ‘‘ဣဒံ ပန သီလံ နိဿာယ အယံ သဂ္ဂေါ လဘတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သဂ္ဂကထံ ကထေသိ။ အယံ သဂ္ဂေါ နာမ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဧကန္တသုခေါ နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ နိစ္စံ သမ္ပတ္တိယော လဘန္တိ။ စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘန္တိ။ တာဝတိံသာ တိဿော ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဧဝမာဒိသဂ္ဂဂုဏပဋိသံယုတ္တကထံ ကထေသိ။ ဧဝံ သဂ္ဂကထာယ ပလောဘေတွာ ပုန – ‘‘အယမ္ပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဓုဝေါ န တတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသဉ္စ ပကာသေတွာ အမတပရိယောသာနံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ ဧဝံ တဿ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဧကစ္စေ သရဏေသု စ ဧကစ္စေ ပဉ္စသီလေသု စ ဧကစ္စေ သောတာပတ္တိဖလေ စ ဧကစ္စေ သကဒါဂါမိဖလေ ဧကစ္စေ အနာဂါမိဖလေ ဧကစ္စေ စတူသုပိ ဖလေသု ဧကစ္စေ တီသု ဝိဇ္ဇာသု ဧကစ္စေ ဆသု အဘိညာသု ဧကစ္စေ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ရမ္မနဂရတော နိက္ခမိတွာ သုဒဿနမဟာဝိဟာရမေဝ ပါဝိသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘တဒါ တေ ဘောဇယိတွာန, သသံဃံ လောကနာယကံ၊

ဥပဂစ္ဆုံ သရဏံ တဿ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော။

၂။ ‘‘သရဏာဂမနေ ကဉ္စိ, နိဝေသေတိ တထာဂတော၊

ကဉ္စိ ပဉ္စသု သီလေသု, သီလေ ဒသဝိဓေ ပရံ။

၃။ ‘‘ကဿစိ ဒေတိ သာမညံ, စတုရော ဖလမုတ္တမေ၊

ကဿစိ အသမေ ဓမ္မေ, ဒေတိ သော ပဋိသမ္ဘိဒါ။

၄။ ‘‘ကဿစိ ဝရသမာပတ္တိယော, အဋ္ဌ ဒေတိ နရာသဘော၊

တိဿော ကဿစိ ဝိဇ္ဇာယော, ဆဠဘိညာ ပဝေစ္ဆတိ။

၅။ ‘‘တေန ယောဂေန ဇနကာယံ, ဩဝဒတိ မဟာမုနိ၊

တေန ဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, လောကနာထဿ သာသနံ။

၆။ ‘‘မဟာဟနုသဘက္ခန္ဓော, ဒီပင်္ကရသနာမကော၊

ဗဟူ ဇနေ တာရယတိ, ပရိမောစေတိ ဒုဂ္ဂတိံ။

၇။ ‘‘ဗောဓနေယျံ ဇနံ ဒိသွာ, သတသဟဿေပိ ယောဇနေ၊

ခဏေန ဥပဂန္တွာန, ဗောဓေတိ တံ မဟာမုနီ’’တိ။

တတ္ထ တေတိ ရမ္မနဂရဝါသိနော ဥပါသကာ။ သရဏန္တိ ဧတ္ထ သရဏံ သရဏဂမနံ သရဏဿ ဂန္တာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သရတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ သရဏံ, ကိံ တံ? ရတနတ္တယံ။ တံ ပန သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိက္ကိလေသံ ဟနတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ သရဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂၊ သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

‘‘ယေ ကေစိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂၊ သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

‘‘ယေ ကေစိ သံဃံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၃၂၊ သံ။ နိ။ ၁။၃၇)၊

သရဏဂမနံ နာမ ရတနတ္တယပရာယနာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ။ သရဏဿ ဂန္တာ နာမ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော။ ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ သရဏဿ ဂန္တာ စာတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တဿာတိ တံ ဒီပင်္ကရံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ‘‘ဥပဂစ္ဆုံ သရဏံ တတ္ထာ’’တိပိ ပါဌော။ သတ္ထုနောတိ သတ္ထာရံ။ သရဏာဂမနေ ကဉ္စီတိ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ သရဏဂမနေ နိဝေသေတီတိ အတ္ထော။ ကိဉ္စာပိ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝုတ္တံ, အတီတကာလဝသေန ပန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ ဧသ နယော သေသေသုပိ။ ‘‘ကဿစိ သရဏာဂမနေ’’တိပိ ပါဌော, တဿပိ သောယေဝတ္ထော။ ကဉ္စိ ပဉ္စသု သီလေသူတိ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ ပဉ္စသု ဝိရတိသီလေသု နိဝေသေသီတိ အတ္ထော။ ‘‘ကဿစိ ပဉ္စသု သီလေသူ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ သီလေ ဒသဝိဓေ ပရန္တိ အပရံ ပုဂ္ဂလံ ဒသဝိဓေ သီလေ နိဝေသေသီတိ အတ္ထော။ ‘‘ကဿစိ ကုသလေ ဒသာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ ဒသ ကုသလဓမ္မေ သမာဒပေသီတိ အတ္ထော။ ကဿစိ ဒေတိ သာမညန္တိ ဧတ္ထ ပရမတ္ထတော သာမညန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ။ ယထာဟ –

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သာမညံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သာမည’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၅။၃၆)။

စတုရော ဖလမုတ္တမေတိ စတ္တာရိ ဥတ္တမာနိ ဖလာနီတိ အတ္ထော။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ လိင်္ဂဝိပရိယာသေန ဝုတ္တံ။ ယထောပနိဿယံ စတ္တာရော မဂ္ဂေ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ ကဿစိ အဒါသီတိ အတ္ထော။ ကဿစိ အသမေ ဓမ္မေတိ ကဿစိ အသဒိသေ စတ္တာရော ပဋိသမ္ဘိဒါဓမ္မေ အဒါသိ။

ကဿစိ ဝရသမာပတ္တိယောတိ ကဿစိ ပန နီဝရဏဝိဂမေန ပဓာနဘူတာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အဒါသိ။ တိဿော ကဿစိ ဝိဇ္ဇာယောတိ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ ဥပနိဿယဝသေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏအာသဝက္ခယဉာဏာနံ ဝသေန တိဿော ဝိဇ္ဇာယော။ ဆဠဘိညာ ပဝေစ္ဆတီတိ ဆ အဘိညာယော ကဿစိ အဒါသိ။

တေန ယောဂေနာတိ တေန နယေန တေနာနုက္ကမေန စ။ ဇနကာယန္တိ ဇနသမူဟံ။ ဩဝဒတီတိ ဩဝဒိ။ ကာလဝိပရိယာသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣတော ဥပရိပိ ဤဒိသေသု ဝစနေသု အတီတကာလဝသေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ တေန ဝိတ္ထာရိကံ အာသီတိ တေန ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ဩဝါဒေန အနုသာသနိယာ ဝိတ္ထာရိကံ ဝိတ္ထတံ ဝိသာလီဘူတံ သာသနံ အဟောသိ။

မဟာဟနူတိ မဟာပုရိသာနံ ကိရ ဒွေပိ ဟနူနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယာ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာကာရာနိ ဟောန္တီတိ မဟန္တာနိ ဟနူနိ ယဿ သော မဟာဟနု, သီဟဟနူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဥသဘက္ခန္ဓောတိ ဥသဘဿေဝ ခန္ဓော ယဿ ဘဝတိ, သော ဥသဘက္ခန္ဓော။ သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသရုစိရက္ခန္ဓော သမဝဋ္ဋစာရုက္ခန္ဓောတိ အတ္ထော။ ဒီပင်္ကရသနာမကောတိ ဒီပင်္ကရသနာမော။ ဗဟူ ဇနေ တာရယတီတိ ဗဟူ ဗုဒ္ဓဝေနေယျေ ဇနေ တာရေသိ။ ပရိမောစေတီတိ ပရိမောစေသိ။ ဒုဂ္ဂတိန္တိ ဒုဂ္ဂတိတော။ နိဿက္ကတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။

ဣဒါနိ တာရဏပရိမောစနကရဏာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ဗောဓနေယျံ ဇန’’န္တိ ဂါထာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ဗောဓနေယျံ ဇနန္တိ ဗောဓနေယျံ ပဇံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဒိသွာတိ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝါ သမန္တစက္ခုနာ ဝါ ဒိသွာ။ သတသဟဿေပိ ယောဇနေတိ အနေကသတသဟဿေပိ ယောဇနေ ဌိတံ။ ဣဒံ ပန ဒသသဟဿိယံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဒီပင်္ကရော ကိရ သတ္ထာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ဗောဓိမူလေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဇ္ဈေသနံ ပဋိညာယ သုနန္ဒာရာမေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ကောဋိသတံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ အယံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ။

အထ သတ္ထာ အတ္တနော ပုတ္တဿ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓဿ ဥသဘက္ခန္ဓဿ နာမ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ တံ အတြဇံ ပမုခံ ကတွာ ရာဟုလောဝါဒသဒိသံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒေဝမနုဿာနံ နဝုတိကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။

ပုန ဘဂဝါ အမရဝတီနဂရဒွါရေ မဟာသိရီသရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ မဟာဇနဿ ဗန္ဓနာမောက္ခံ ကတွာ ဒေဝဂဏပရိဝုတော ဒိဝသကရာတိရေကဇုတိဝိသရဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပရမသီတလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတလေ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗဒေဝဂဏပီတိသဉ္ဇနနိံ အတ္တနော ဇနနိံ သုမေဓာဒေဝိံ ပမုခံ ကတွာ သဗ္ဗလောကဝိဒိတဝိသုဒ္ဓိဒေဝေါ ဒေဝဒေဝေါ ဒီပင်္ကရော ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တဟိတကရံ ပရမာတိရေကဂမ္ဘီရသုခုမံ ဗုဒ္ဓိဝိသဒကရံ သတ္တပ္ပကရဏံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေတွာ နဝုတိဒေဝကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘ပဌမာဘိသမယေ ဗုဒ္ဓေါ, ကောဋိသတမဗောဓယိ၊

ဒုတိယာဘိသမယေ နာထော, နဝုတိကောဋိမဗောဓယိ။

၉။ ‘‘ယဒါ စ ဒေဝဘဝနမှိ, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ဒီပင်္ကရဿ ပန ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ။ တတ္ထ သုနန္ဒာရာမေ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

အထာပရေန သမယေန ဒသဗလော စတူဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိယာ မဟာဇနာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော စာရိကံ စရမာနော အနုက္ကမေန ဧကသ္မိံ ပဒေသေ မဟာဇနကတသက္ကာရံ သဗ္ဗလောကဝိဿုတံ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတံ အတိဘယာနကံ ဩလမ္ဗာမ္ဗုဓရပရိစုမ္ဗိတကူဋံ ဝိဝိဓသုရဘိတရုကုသုမဝါသိတကူဋံ နာနာမိဂဂဏဝိစရိတကူဋံ နာရဒကူဋံ နာမ ပရမရမဏီယံ ပဗ္ဗတံ သမ္ပာပုဏိ။ သော ကိရ ပဗ္ဗတော နာရဒေန နာမ ယက္ခေန ပရိဂ္ဂဟိတော အဟောသိ။ တတ္ထ ပန တဿ ယက္ခဿ အနုသံဝစ္ဆရံ မဟာဇနော မနုဿဗလိံ ဥပသံဟရတိ။

အထ ဒီပင်္ကရော ကိရ ဘဂဝါ တဿ မဟာဇနဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တတော ဘိက္ခုသံဃံ စာတုဒ္ဒိသံ ပေသေတွာ အဒုတိယော အသဟာယော မဟာကရုဏာဗလဝသင်္ဂတဟဒယော တဉ္စ ယက္ခံ ဝိနေတုံ တံ နာရဒပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိ။ အထ သော မနုဿဘက္ခော သကဟိတနိရပေက္ခော ပရဝဓဒက္ခော ယက္ခော မက္ခံ အသဟမာနော ကောဓပရေတမာနသော ဒသဗလံ ဘိံသာပေတွာ ပလာပေတုကာမော တံ ပဗ္ဗတံ စာလေသိ။ သော ကိရ ပဗ္ဗတော တေန စာလိယမာနော ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန တဿေဝ မတ္ထကေ ပတမာနော ဝိယ အဟောသိ။

တတော သော ဘီတော – ‘‘ဟန္ဒ နံ အဂ္ဂိနာ ဈာပေဿာမီ’’တိ မဟန္တံ အတိဘီမဒဿနံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။ သော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဋိဝါတေ ခိတ္တော ဝိယ အတ္တနောဝ ဒုက္ခံ ဇနေသိ, န ပန ဘဂဝတော စီဝရေ အံသုမတ္တမ္ပိ ဒဍ္ဎုံ သမတ္ထော အဟောသိ။ ယက္ခော ပန ‘‘သမဏော ဒဍ္ဎော, န ဒဍ္ဎော’’တိ ဩလောကေန္တော ဒသဗလံ သရဒသမယဝိမလကရနိကရံ သဗ္ဗဇနရတိကရံ ရဇနိကရမိဝ သီတလဇလတလဂတကမလကဏ္ဏိကာယ နိသိန္နံ ဝိယ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အယံ သမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယံ ယံ ဣမဿာဟံ အနတ္ထံ ကရောမိ, သော သော မမူပရိယေဝ ပတတိ, ဣမံ ပန သမဏံ မုဉ္စိတွာ အညံ မေ ပဋိသရဏံ ပရာယနံ နတ္ထိ, ပထဝိယံ ဥပက္ခလိတာ ပထဝိံယေဝ နိဿာယ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမံယေဝ သမဏံ သရဏံ ဂမိဿာမီ’’တိ။

အထေဝံ ပန သော စိန္တေတွာ ဘဂဝတော စက္ကာလင်္ကတတလေသု ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ – ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ, အစ္စဂမာ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ သရဏမဂမာသိ။ အထဿ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိကထံ ကထေသိ။ သော ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒသဟိ ယက္ခသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ သကလဇမ္ဗုဒီပတလဝါသိနော မနုဿာ တဿ ဗလိကမ္မတ္ထံ ဧကေကဂါမတော ဧကေကံ ပုရိသံ အာဟရိံသု။ အညဉ္စ ဗဟုတိလတဏ္ဍုလကုလတ္ထမုဂ္ဂမာသာဒိံ သပ္ပိနဝနီတတေလမဓုဖာဏိတာဒိဉ္စ အာဟရိံသု။ အထ သော ယက္ခော တံ ဒိဝသံ အာဘတတဏ္ဍုလာဒိကံ သဗ္ဗံ တေသံယေဝ ဒတွာ တေ ဗလိကမ္မတ္ထာယ အာနီတမနုဿေ ဒသဗလဿ နိယျာတေသိ။

အထ သတ္ထာ တေ မနုဿေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ အန္တောသတ္တာဟေယေဝ သဗ္ဗေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ မာဃပုဏ္ဏမာယ ကောဋိသတဘိက္ခုမဇ္ဈဂတော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခမုဒ္ဒိသိ။ စတုရင်္ဂါနိ နာမ သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခူ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ ဆဠဘိညာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ အနာမန္တိတာဝ အာဂတာ, ပန္နရသူပေါသထဒိဝသော စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ နာမ။ အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁။ ‘‘ပုန နာရဒကူဋမှိ, ပဝိဝေကဂတေ ဇိနေ၊

ခီဏာသဝါ ဝီတမလာ, သမိံသု သတကောဋိယော’’တိ။

တတ္ထ ပဝိဝေကဂတေတိ ဂဏံ ပဟာယ ဂတေ။ သမိံသူတိ သန္နိပတိံသု။

ယဒါ ပန ဒီပင်္ကရော လောကနာယကော သုဒဿနနာမကေ ပဗ္ဗတေ ဝဿာဝါသမုပဂဉ္ဆိ, တဒါ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ ကရောန္တိ။ တသ္မိံ ကိရ သမဇ္ဇေ သန္နိပတိတာ မနုဿာ ဒသဗလံ ဒိသွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ တတြ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိံသု။ မဟာပဝါရဏဒိဝသေ သတ္ထာ တေသံ အဇ္ဈာသယာနုကူလံ ဝိပဿနာကထံ ကထေသိ။ တံ သုတွာ တေ သဗ္ဗေ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဝိပဿနာနုပုဗ္ဗေန မဂ္ဂါနုပုဗ္ဗေန စ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ အထ သတ္ထာ နဝုတိကောဋိသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေသိ။ အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၂။ ‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, သုဒဿနသိလုစ္စယေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿေဟိ, ပဝါရေသိ မဟာမုနိ။

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော၊

အန္တလိက္ခမှိ စရဏော, ပဉ္စာဘိညာသု ပါရဂူ’’တိ။ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ)၊

အယံ ဂါထာ အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယ နိဒါနဝဏ္ဏနာယ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသေ လိခိတာ။ ဣမသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသေ နတ္ထိ။ နတ္ထိဘာဝေါယေဝ ပနဿာ ယုတ္တတရော။ ကသ္မာတိ စေ? ဟေဋ္ဌာ သုမေဓကထာသု ကထိတတ္တာတိ။

ဒီပင်္ကရေ ကိရ ဘဂဝတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဒသသဟဿာနဉ္စ ဝီသတိသဟဿာနဉ္စ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိယေဝ။ ဧကဿ ပန ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ စတုန္နန္တိ စ အာဒိဝသေန အဘိသမယာနံ အန္တော နတ္ထိ။ တသ္မာ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော သာသနံ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၃။ ‘‘ဒသဝီသသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု၊

ဧကဒွိန္နံ အဘိသမယာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ’’တိ။

တတ္ထ ဒသဝီသသဟဿာနန္တိ ဒသသဟဿာနံ ဝီသတိသဟဿာနဉ္စ။ ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မပ္ပဋိဝေဓော။ ဧကဒွိန္နန္တိ ဧကဿ စေဝ ဒွိန္နဉ္စ, တိဏ္ဏံ စတုန္နံ…ပေ… ဒသန္နန္တိအာဒိနာ နယေန အသင်္ချေယျာတိ အတ္ထော။ ဧဝံ အသင်္ချေယျာဘိသမယတ္တာ စ ဝိတ္ထာရိကံ မဟန္တပ္ပတ္တံ ဗဟူဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ နိယျာနိကန္တိ ဇညံ ဇာနိတဗ္ဗံ အဓိသီလသိက္ခာဒီဟိ ဣဒ္ဓဉ္စ သမာဓိအာဒီဟိ ဖီတဉ္စ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၄။ ‘‘ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ, ဣဒ္ဓံ ဖီတံ အဟူ တဒါ၊

ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော, သာသနံ သုဝိသောဓိတ’’န္တိ။

တတ္ထ သုဝိသောဓိတန္တိ သုဋ္ဌု ဘဂဝတာ သောဓိတံ ဝိသုဒ္ဓံ ကတံ။ ဒီပင်္ကရံ ကိရ သတ္ထာရံ သဗ္ဗကာလံ ဆဠဘိညာနံ မဟိဒ္ဓိကာနံ ဘိက္ခူနံ စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ ပရိဝါရေန္တိ။ တေန စ သမယေန ယေ သေက္ခာ ကာလကိရိယံ ကရောန္တိ, တေ ဂရဟိတာ ဘဝန္တိ, သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ ဟုတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ တသ္မာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော သာသနံ သုပုပ္ဖိတံ သုသမိဒ္ဓံ ခီဏာသဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ အတိဝိယ သောဘိတ္ထ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅။ ‘‘စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ၊

ဒီပင်္ကရံ လောကဝိဒုံ, ပရိဝါရေန္တိ သဗ္ဗဒါ။

၁၆။ ‘‘ယေ ကေစိ တေန သမယေန, ဇဟန္တိ မာနုသံ ဘဝံ၊

အပ္ပတ္တမာနသာ သေခါ, ဂရဟိတာ ဘဝန္တိ တေ။

၁၇။ ‘‘သုပုပ္ဖိတံ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ တာဒိဟိ၊

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဥပသောဘတိ သဗ္ဗဒါ’’တိ။

တတ္ထ စတ္တာရိ သတသဟဿာနီတိ ဂဏနာယ ဒဿိတာ ဧဝံ ဒဿိတဂဏနာ ဣမေ ဘိက္ခူတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။ အထ ဝါ ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာတိ ဆဠဘိညာနံ မဟိဒ္ဓိကာနန္တိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပရိဝါရေန္တိ သဗ္ဗဒါတိ နိစ္စကာလံ ဒသဗလံ ပရိဝါရေန္တိ, ဘဂဝန္တံ မုဉ္စိတွာ ကတ္ထစိ န ဂစ္ဆန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။ တေန သမယေနာတိ တသ္မိံ သမယေ။ အယံ ပန သမယ-သဒ္ဒေါ သမဝါယာဒီသု နဝသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ။ ယထာဟ –

‘‘သမဝါယေ ခဏေ ကာလေ, သမူဟေ ဟေတုဒိဋ္ဌိသု၊

ပဋိလာဘေ ပဟာနေ စ, ပဋိဝေဓေ စ ဒိဿတီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၁၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၁၊ ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၁ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယ၊ ခု။ ပါ။ အဋ္ဌ။ မံဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ, ဧဝမိစ္စာဒိပါဌဝဏ္ဏနာ၊ ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁။၁၈၄)၊

ဣဓ သော ကာလေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော။ မာနုသံ ဘဝန္တိ မနုဿဘာဝံ။ အပ္ပတ္တမာနသာတိ အပ္ပတ္တံ အနဓိဂတံ မာနသံ ယေဟိ တေ အပ္ပတ္တမာနသာ။ မာနသန္တိ ရာဂဿ စ စိတ္တဿ စ အရဟတ္တဿ စ အဓိဝစနံ။ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၅၁၊ မဟာဝ။ ၃၃) ဟိ ဧတ္ထ ပန ရာဂေါ ‘‘မာနသော’’တိ ဝုတ္တော။ ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရ’’န္တိ (ဓ။ သ။ ၆၊ ဝိဘ။ ၁၈၄၊ မဟာနိ။ ၁၊ စူဠနိ။ ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၁၄) ဧတ္ထ စိတ္တံ။ ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ, ကာလံ ကယိရာ ဇနေသုတာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ။ ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ ၅ ကာမာဝစရကုသလနိဒ္ဒေသဝါရကထာ၊ မဟာနိ။ အဋ္ဌ။ ၁)။ တသ္မာ အပ္ပတ္တအရဟတ္တဖလာတိ အတ္ထော။ သေခါတိ ကေနဋ္ဌေန သေခါ? သေခဓမ္မပဋိလာဘဋ္ဌေန သေခါ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သေခေါ ဟောတီတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ…ပေ… သေခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သေခေါ ဟောတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၃)။ အပိ စ သိက္ခန္တီတိ သေခါ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သိက္ခတိ, သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတိ။ ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ အဓိစိတ္တမ္ပိ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၈၆)။

သုပုပ္ဖိတန္တိ သုဋ္ဌု ဝိကသိတံ။ ပါဝစနန္တိ ပသတ္ထံ ဝစနံ, ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ ဝါ ဝစနံ ပဝစနံ, ပဝစနမေဝ ပါဝစနံ, သာသနန္တိ အတ္ထော။ ဥပသောဘတီတိ အဘိရာဇတိ အတိဝိရောစတိ။ သဗ္ဗဒါတိ သဗ္ဗကာလံ။ ‘‘ဥပသောဘတိ သဒေဝကေ’’တိပိ ပါဌော။

တဿ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ရမ္မဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော ပိတာ, သုမေဓာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, သုမင်္ဂလော စ တိဿော စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သာဂတော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, နန္ဒာ စ သုနန္ဒာ စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော ပိပ္ဖလိရုက္ခော အဟောသိ, အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော, သတသဟဿဝဿာနိ အာယူတိ။ ကိံ ပနိမေသံ ဇာတနဂရာဒီနံ ဒဿနေ ပယောဇနန္တိ စေ? ဝုစ္စတေ – ယဿ ယဒိ နေဝ ဇာတနဂရံ န ပိတာ န မာတာ ပညာယေယျ, ဣမဿ ပန နေဝ ဇာတနဂရံ န ပိတာ န မာတာ ပညာယတိ, ဒေဝေါ ဝါ သက္ကော ဝါ ယက္ခော ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ဧသ မညေ, ဒေဝါနမ္ပိ ဤဒိသံ ပါဋိဟာရိယံ အနစ္ဆရိယန္တိ မညမာနာ န သောတဗ္ဗံ န သဒ္ဒဟိတဗ္ဗံ မညေယျုံ, တတော အဘိသမယော န ဘဝေယျ, အသတိ အဘိသမယေ နိရတ္ထကော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဘဝေယျ, အနိယျာနိကံ သာသနံ။ တသ္မာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဇာတနဂရာဒိကော ပရိစ္ဆေဒေါ ဒဿေတဗ္ဗော။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၈။ ‘‘နဂရံ ရမ္မဝတီ နာမ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော၊

သုမေဓာ နာမ ဇနိကာ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော။

၂၄။ ‘‘သုမင်္ဂလော စ တိဿော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သာဂတော နာမုပဋ္ဌာကော, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော။

၂၅။ ‘‘နန္ဒာ စေဝ သုနန္ဒာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပိပ္ဖလီတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၇။ ‘‘အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ၊

သောဘတိ ဒီပရုက္ခောဝ, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော။

၂၈။ ‘‘သတသဟဿဝဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၉။ ‘‘ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ, သန္တာရေတွာ မဟာဇနံ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၃၀။ ‘‘သာ စ ဣဒ္ဓိ သော စ ယသော, တာနိ စ ပါဒေသု စက္ကရတနာနိ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယောတိ သုဒေဝေါ နာမဿ ခတ္တိယော ပိတာ အဟောသီတိ အတ္ထော။ ဇနိကာတိ ဇနေတ္တိ။ ပိပ္ဖလီတိ ပိလက္ခကပီတနရုက္ခော ဗောဓိ။ အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓောတိ အသီတိဟတ္ထံ ဥစ္စဂ္ဂတော။ ဒီပရုက္ခော ဝါတိ သမ္ပဇ္ဇလိတဒီပမာလာကုလော ဒီပရုက္ခော ဝိယ အာရောဟပရိဏာဟသဏ္ဌာနပါရိပူရိသမ္ပန္နော ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမလင်္ကတသရီရော ဝိပ္ဖုရိတရံသိဇာလာဝိသရတာရာဂဏသမုဇ္ဇလမိဝ ဂဂနတလံ ဘဂဝါ ဓရမာနကာလေ သောဘတီတိ သောဘိတ္ထ။ သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတောတိ ပုပ္ဖိတော သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော သာလရာဇရုက္ခော ဝိယ စ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော ပါရိစ္ဆတ္တော ဝိယ စ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဘဂဝါ အတိဝိယ သောဘတိ။

သတသဟဿဝဿာနီတိ ဝဿသတသဟဿာနိ တဿ အာယူတိ အတ္ထော။ တာဝတာ တိဋ္ဌမာနောတိ တာဝတကံ ကာလံ တိဋ္ဌမာနော။ ဇနတန္တိ ဇနသမူဟံ။ သန္တာရေတွာ မဟာဇနန္တိ တာရယိတွာ မဟာဇနံ။ ‘‘သန္တာရေတွာ သဒေဝက’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ သဒေဝကံ လောကန္တိ အတ္ထော။ သာ စ ဣဒ္ဓီတိ သာ စ သမ္ပတ္တိ အာနုဘာဝေါ။ သော စ ယသောတိ သော စ ပရိဝါရော။ သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ တံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သမ္ပတ္တိဇာတံ အန္တရဟိတံ အပဂတန္တိ အတ္ထော။ နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ ပန သင်္ခတဓမ္မာ နနု ရိတ္တာ တုစ္ဆာ, နိစ္စသာရာဒိရဟိတာတိ အတ္ထော။

ဧတ္ထ ပန နဂရာဒိပရိစ္ဆေဒေါ ပါဠိယမာဂတောဝ။ သမ္ဗဟုလဝါရော ပန နာဂတော, သော အာနေတွာ ဒီပေတဗ္ဗော။ သေယျထိဒံ – ပုတ္တပရိစ္ဆေဒေါ, ဘရိယာပရိစ္ဆေဒေါ, ပါသာဒပရိစ္ဆေဒေါ, အဂါရဝါသပရိစ္ဆေဒေါ, နာဋကိတ္ထိပရိစ္ဆေဒေါ, အဘိနိက္ခမနပရိစ္ဆေဒေါ, ပဓာနပရိစ္ဆေဒေါ, ဝိဟာရပရိစ္ဆေဒေါ, ဥပဋ္ဌာကပရိစ္ဆေဒေါတိ။ ဧတေသမ္ပိ ဒီပနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ တဿ ပန ဒီပင်္ကရဿ ဘရိယာနံ တိသတသဟဿံ အဟောသိ။ တဿ အဂ္ဂမဟေသီ ပဒုမာ နာမ, တဿ ပန ပုတ္တော ဥသဘက္ခန္ဓော နာမ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ဘရိယာ ပဒုမာ နာမ, ဝိဗုဒ္ဓပဒုမာနနာ၊

အတြဇော ဥသဘက္ခန္ဓော, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော။

‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာချာ, ပါသာဒါပိ တယော မတာ၊

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဝသီ ကိရ။

‘‘ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခန္တော, နန္ဒာရာမေ ဇိနော ဝသီ၊

နန္ဒော နာမဿုပဋ္ဌာကော, လောကာနန္ဒကရော ကိရာ’’တိ။

သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပန ပဉ္စ ဝေမတ္တာနိ ဟောန္တိ အာယုဝေမတ္တံ ပမာဏဝေမတ္တံ ကုလဝေမတ္တံ ပဓာနဝေမတ္တံ ရသ္မိဝေမတ္တန္တိ။ တတ္ထ အာယုဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာယုကာ ဟောန္တိ ကေစိ အပ္ပါယုကာ။ တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရဿ ပန ဘဂဝတော ဝဿသတသဟဿံ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, အမှာကံ ဘဂဝတော ဝဿသတံ။

ပမာဏဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာ ဟောန္တိ ကေစိ ရဿာ။ တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရော အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏော အဟောသိ, အမှာကံ ပန ဘဂဝါ အဋ္ဌာရသဟတ္ထပ္ပမာဏော။

ကုလဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ကေစိ ဗြာဟ္မဏကုလေ။ တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရာဒယော ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု, ကကုသန္ဓကောဏာဂမနာဒယော ဗြာဟ္မဏကုလေ။

ပဓာနဝေမတ္တံ နာမ ကေသဉ္စိ ပဓာနံ ဣတ္တရမေဝ ဟောတိ ယထာ ကဿပဿ ဘဂဝတော, ကေသဉ္စိ အဒ္ဓနိယံ အမှာကံ ဘဂဝတော ဝိယ။

ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ မင်္ဂလဿ ဘဂဝတော သရီရသ္မိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ, အမှာကံ ဘဂဝတော ဗျာမမတ္တံ။ တတြ ရသ္မိဝေမတ္တံ အဇ္ဈာသယပဋိဗဒ္ဓံ ဟောတိ။ ယော ယတ္တကံ ဣစ္ဆသိ, တဿ တတ္တကံ သရီရပ္ပဘာ ဖရတိ။ မင်္ဂလဿ ပန ‘‘ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရတူ’’တိ အဇ္ဈာသယော အဟောသိ။ ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေသု ပန ကဿစိ ဝေမတ္တံ နာမ နတ္ထိ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၁၂ အာဒယော)။

တထာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ စတ္တာရိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာနာနိ နာမ ဟောန္တိ။ ဗောဓိပလ္လင်္ကော အဝိဇဟိတော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဟောတိ။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဋ္ဌာနံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ။ ဒေဝေါရောဟဏကာလေ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ပဌမပါဒက္ကမော အဝိဇဟိတောဝ ဟောတိ။ ဇေတဝနေ ဂန္ဓကုဋိယာ စတ္တာရိ မဉ္စပါဒဋ္ဌာနာနိ အဝိဇဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ ဝိဟာရောပိ အဝိဇဟိတောဝ။ သော ပန ခုဒ္ဒကော ဝါ မဟန္တော ဝါ ဟောတိ။

အပရံ ပန အမှာကံယေဝ ဘဂဝတော သဟဇာတပရိစ္ဆေဒဉ္စ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒဉ္စ ဝိသေသံ။ အမှာကံ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေန ကိရ သဒ္ဓိံ ရာဟုလမာတာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဆန္နော ကဏ္ဍကော အဿရာဇာ နိဓိကုမ္ဘာ မဟာဗောဓိရုက္ခော ကာဠုဒါယီတိ ဣမာနိ သတ သဟဇာတာနိ။ မဟာပုရိသော ကိရ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိ, မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ။ ဝိသာခနက္ခတ္တေန ဇာတော စ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ပရိနိဗ္ဗုတော စ, မာဃနက္ခတ္တေန တဿ သာဝကသန္နိပါတော စေဝ အာယုသင်္ခါရဝေါသဇ္ဇနဉ္စ အဟောသိ, အဿယုဇနက္ခတ္တေန ဒေဝေါရောဟဏန္တိ ဧတ္တကံ အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗံ။ အယံ သမ္ဗဟုလဝါရပရိစ္ဆေဒေါ။ သေသဂါထာ သဥတ္တာနာ ဧဝါတိ။

ဣတိ ဘဂဝါ ဒီပင်္ကရော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓကိစ္စံ ကတွာ အနုက္ကမေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

ယသ္မိံ ကိရ ကပ္ပေ ဒီပင်္ကရဒသဗလော ဥဒပါဒိ, တသ္မိံ အညေပိ တဏှင်္ကရော, မေဓင်္ကရော, သရဏင်္ကရောတိ တယော ဗုဒ္ဓါ အဟေသုံ။ တေသံ သန္တိကေ ဗောဓိသတ္တဿ ဗျာကရဏံ နတ္ထိ။ တသ္မာ တေ ဣဓ န ဒဿိတာ။ အဋ္ဌကထာယံ ပန တမှာ ကပ္ပါ အာဒိတော ပဋ္ဌာယုပ္ပန္နုပ္ပန္နေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တံ –

‘‘တဏှင်္ကရော မေဓင်္ကရော, အထောပိ သရဏင်္ကရော၊

ဒီပင်္ကရော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ကောဏ္ဍညော ဒွိပဒုတ္တမော။

‘‘မင်္ဂလော စ သုမနော စ, ရေဝတော သောဘိတော မုနိ၊

အနောမဒဿီ ပဒုမော, နာရဒေါ ပဒုမုတ္တရော။

‘‘သုမေဓော စ သုဇာတော စ, ပိယဒဿီ မဟာယသော၊

အတ္ထဒဿီ ဓမ္မဒဿီ, သိဒ္ဓတ္ထော လောကနာယကော။

‘‘တိဿော ဖုဿော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝိပဿီ သိခိ ဝေဿဘူ၊

ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော, ကဿပေါ စာပိ နာယကော။

‘‘ဧတေ အဟေသုံ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဝီတရာဂါ သမာဟိတာ၊

သတရံသီဝ ဥပ္ပန္နာ, မဟာတမဝိနောဒနာ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓာဝ, နိဗ္ဗုတာ တေ သသာဝကာ’’တိ။ (အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဒူရေနိဒါနကထာ၊ စရိယာ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဒူရေနိဒါနကထာ)၊

ဧတ္တာဝတာ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ကတာယ

မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ပဌမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၄။ ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဒီပင်္ကရေ ကိရ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနံ ဝဿသတသဟဿံ ပဝတ္တိတ္ထ။ အထ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ အန္တရဓာနေန သာသနမ္ပိဿ အန္တရဓာယိ။ အထဿ အပရဘာဂေ ဧကမသင်္ချေယျမတိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ကောဏ္ဍညော နာမ သတ္ထာ ဥဒပါဒိ။ သော ပန ဘဂဝါ သောဠသအသင်္ချေယျံ ကပ္ပါနဉ္စ သတသဟဿံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိဉာဏံ ပရိပါစေတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝသဒိသေ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ တတော စဝိတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ ဒတွာ တုသိတပုရတော စဝိတွာ ရမ္မဝတီနဂရေ သုနန္ဒဿ နာမ ရညော ကုလေ သုဇာတာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ တဿပိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ဒွတ္တိံသ ပါဋိဟာရိယာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ သော ဒေဝတာဟိ ကတာရက္ခသံဝိဓာနော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗသတ္တုတ္တရော ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂန္တွာ သဗ္ဗာ စ ဒိသာ ဝိလောကေတွာ အာသဘိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ – ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿ, ဇေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ, သေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၁၊ မ။ နိ။ ၃။၂၀၇)။

တတော ကုမာရဿ နာမကရဏဒိဝသေ နာမံ ကရောန္တာ ‘‘ကောဏ္ဍညော’’တိ နာမမကံသု။ သော ဟိ ဘဂဝါ ကောဏ္ဍညဂေါတ္တော အဟောသိ။ တဿ ကိရ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ – ရာမ, သုရာမ, သုဘနာမကာ ပရမရမဏီယာ။ တေသု တီဏိ သတသဟဿာနိ နာဋကိတ္ထီနံ နစ္စဂီတဝါဒိတကုသလာနံ သဗ္ဗကာလံ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။ တဿ ရုစိဒေဝီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ။ ဝိဇိတသေနော နာမဿ ပုတ္တော အဟောသိ။ သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။

သော ပန ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ အာဇညရထေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိ။ ကောဏ္ဍညကုမာရံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ ဒသ ဇနကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု။ သော တေဟိ ပရိဝုတော ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုနန္ဒဂါမေ သမသဟိတဃနပယောဓရာယ ယသောဓရာယ နာမ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ ပရမမဓုရံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဖလပလ္လဝင်္ကုရသမလင်္ကတေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဂဏံ ပဟာယ သုနန္ဒကာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သာလကလျာဏိရုက္ခံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗဒိသာဘာဂံ ဩလောကေတွာ ဗောဓိရုက္ခံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဝိသောဓေတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ စတ္တာရိ မဂ္ဂဉာဏာနိ စတ္တာရိ စ ဖလဉာဏာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ ဗောဓိမူလေ နိသိန္နောဝ –

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ၊

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ။

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ၊

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ၊

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ။ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄)၊

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒသော၊

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ။

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ၊

ပညာပေတုံ ဂတီ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ။ (ဥဒါ။ ၈၀) –

ဧဝံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမူလေယေဝ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗြဟ္မုနော အဇ္ဈေသနံ ပဋိစ္စ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၈၄၊ ၂။၃၄၁၊ မဟာဝ။ ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာ ဒသ ဘိက္ခုကောဋိယော အဒ္ဒသ။ ‘‘ဣမေ ပန ကုလပုတ္တာ သမုပစိတကုသလမူလာ မံ ပဗ္ဗဇန္တံ အနုပဗ္ဗဇိတာ မယာ သဒ္ဓိံ ပဓာနံ စရိတွာ မံ ဥပဋ္ဌဟိံသု, ဟန္ဒာဟံ ဣမေသံ သဗ္ဗပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ ဧဝံ ဥပဓာရေတွာ – ‘‘ဣဒါနိ ပန တေ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော – ‘‘ဣတော

အဋ္ဌာရသယောဇနိကေ အရုန္ဓဝတီနဂရေ ဒေဝဝနေ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဒိသွာ – ‘‘တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ ဗောဓိမူလေ အန္တရဟိတော ဒေဝဝနေ ပါတုရဟောသိ။

တသ္မိဉ္စ သမယေ တာ ဒသ ဘိက္ခုကောဋိယော အရုန္ဓဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဒေဝဝနေ ဝိဟရန္တိ။ တေ ပန ဘိက္ခူ ဒသဗလံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ, ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ, ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ, သတ္ထု ဂါရဝံ ကတွာ, ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ, ပရိဝါရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု။ တတြ ကောဏ္ဍညော ဒသဗလော မုနိဂဏပရိဝုတော ဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တိဒသဂဏပရိဝုတော ဒသသတနယနော ဝိယ ဝိမလဂဂနတလဂတော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ တာရာဂဏပရိဝုတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ။ အထ သတ္ထာ တေသံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓနိသေဝိတံ အနုတ္တရံ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ကထေတွာ ဒသဘိက္ခုကောဋိပ္ပမုခါ သတသဟဿဒေဝမနုဿကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ဒီပင်္ကရဿ အပရေန, ကောဏ္ဍညော နာမ နာယကော၊

အနန္တတေဇော အမိတယသော, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ။

၂။ ‘‘ဓရဏူပမော ခမနေန, သီလေန သာဂရူပမော၊

သမာဓိနာ မေရူပမော, ဉာဏေန ဂဂနူပမော။

၃။ ‘‘ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂ-မဂ္ဂသစ္စပ္ပကာသနံ၊

ပကာသေသိ သဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဟိတာယ သဗ္ဗပါဏိနံ။

၄။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကောဏ္ဍညေ လောကနာယကေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ ဒီပင်္ကရဿ အပရေနာတိ ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော အပရဘာဂေတိ အတ္ထော။ ကောဏ္ဍညော နာမာတိ အတ္တနော ဂေါတ္တဝသေန သမဓိဂတနာမဓေယျော။ နာယကောတိ ဝိနာယကော။ အနန္တတေဇောတိ အတ္တနော သီလဂုဏဉာဏပုညတေဇေန အနန္တတေဇော။ ဟေဋ္ဌတော အဝီစိ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ တိရိယတော အနန္တာ လောကဓာတုယော ဧတ္ထန္တရေ ဧကပုဂ္ဂလောပိ တဿ မုခံ ဩလောကေတွာ ဌာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနန္တတေဇော’’တိ။ အမိတယသောတိ အနန္တပရိဝါရော။ တဿ ဟိ ဘဂဝတော ဝဿသတသဟဿာနိ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနသမယံ ဧတ္ထန္တရေ ဘိက္ခုပရိသာယ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နာဟောသိ။ တသ္မာ ‘‘အမိတယသော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အမိတဂုဏကိတ္တိပိ ‘‘အမိတယသော’’တိ ဝုစ္စတိ။ အပ္ပမေယျောတိ ဂုဏဂဏပရိမာဏဝသေန နပ္ပမေယျောတိ အပ္ပမေယျော။ ယထာဟ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ, ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ, ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၃၀၄၊ ၃။၁၄၁၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄၂၅၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၅၃၊ စရိယာ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ)၊

တသ္မာ အပ္ပမေယျဂုဏဂဏတ္တာ ‘‘အပ္ပမေယျော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဒုရာသဒေါတိ ဒုရုပသင်္ကမနီယော, အာသဇ္ဇ ဃဋ္ဋေတွာ ဥပသင်္ကမိတုမသက္ကုဏေယျဘာဝတော ဒုရာသဒေါ, ဒုရဘိဘဝနီယောတိ အတ္ထော။

ဓရဏူပမောတိ ဓရဏီသမော။ ခမနေနာတိ ခန္တိယာ, စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ မဟာပထဝီ ဝိယ ပကတိဝါတေန လာဘာလာဘဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီဟိ အကမ္ပနဘာဝတော ‘‘ဓရဏူပမော’’တိ ဝုစ္စတိ။ သီလေန သာဂရူပမောတိ သီလသံဝရေန ဝေလာနာတိက္ကမနဘာဝေန သာဂရသမော။ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ, ဘိက္ခဝေ, ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၈။၁၉၊ စူဠဝ။ ၃၈၄၊ မိ။ ပ။ ၆။၂။၁၀) ဟိ ဝုတ္တံ။

သမာဓိနာ မေရူပမောတိ သမာဓိပဋိပက္ခဘူတဓမ္မဇနိတကမ္ပာဘာဝတော မေရုနာ ဂိရိဝရေန သမော, သဒိသောတိ အတ္ထော။ မေရုဂိရိဝရော ဝိယ ထိရတရသရီရောတိ ဝါ။ ဉာဏေန ဂဂနူပမောတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော ဉာဏဿ အနန္တဘာဝေန အနန္တာကာသေန ဥပမာ ကတာ။ စတ္တာရိ အနန္တာနိ ဝုတ္တာနိ ဘဂဝတာ။ ယထာဟ –

‘‘သတ္တကာယော စ အာကာသော, စက္ကဝါဠာ စနန္တကာ၊

ဗုဒ္ဓဉာဏံ အပ္ပမေယျံ, န သက္ကာ ဧတေ ဝိဇာနိတု’’န္တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၁။၆၄)၊

တသ္မာ အနန္တဿ ဉာဏဿ အနန္တေန အာကာသေန ဥပမာ ကတာတိ။

ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂသစ္စပ္ပကာသနန္တိ ဧတေသံ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂသစ္စာနံ ဂဟဏေန သတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနိဒ္ဓိပါဒါပိ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ။ တသ္မာ ဣန္ဒြိယာဒီနံ စတုသင်္ခေပါနံ ဝသေန သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ပကာသနဓမ္မံ ပကာသေသိ, ဒေသေသီတိ အတ္ထော။ ဟိတာယာတိ ဟိတတ္ထံ။ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေတိ ဒေသနာဉာဏေ ပဝတ္တိယမာနေ။

တတော အပရဘာဂေ မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာယော သုခုမေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ ဣမသ္မိညေဝ စက္ကဝါဠေ သန္နိပတိံသု။ တတ္ထ ကိရ အညတရော ဒေဝပုတ္တော ကောဏ္ဍညဒသဗလံ မင်္ဂလပဉှံ ပုစ္ဆိ။ တဿ ဘဂဝါ မင်္ဂလာနိ ကထေသိ။ တတ္ထ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ သောတာပန္နာဒီနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နာဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘တတော ပရမ္ပိ ဒေသေန္တေ, နရမရူနံ သမာဂမေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တတော ပရမ္ပီတိ တတော အပရဘာဂေပိ။ ဒေသေန္တေတိ ဘဂဝတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ။ နရမရူနန္တိ နရာနဉ္စေဝ အမရာနဉ္စ, ယဒါ ပန ဘဂဝါ ဂဂနတလေ တိတ္ထိယမာနမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တီသု ဖလေသု ပတိဋ္ဌိတာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘တိတ္ထိယေ အဘိမဒ္ဒန္တော, ယဒါ ဓမ္မမဒေသယိ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တဒါ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ယဒါ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟူတိ။

ကောဏ္ဍညော ကိရ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဌမဝဿံ စန္ဒဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ စန္ဒာရာမေ ဝိဟာသိ။ တတ္ထ သုစိန္ဓရဿ နာမ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ပုတ္တော ဘဒ္ဒမာဏဝေါ နာမ ယသောဓရဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော သုဘဒ္ဒမာဏဝေါ စ ကောဏ္ဍညဿ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသာ ဒသဟိ မာဏဝကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။

အထ ကောဏ္ဍညော သတ္ထာ ဇေဋ္ဌမာသပုဏ္ဏမာယ သုဘဒ္ဒတ္ထေရပ္ပမုခေန ကောဋိသတသဟဿေန ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခမုဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တတော အပရဘာဂေ ကောဏ္ဍညသတ္ထုနော ပုတ္တေ ဝိဇိတသေနေ နာမ အရဟတ္တံ ပတ္တေ တံပမုခဿ ကောဋိသဟဿဿ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ အထာပရေန သမယေန ဒသဗလော ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ဥဒေနရာဇာနံ နာမ နဝုတိကောဋိဇနပရိဝါရံ ပဗ္ဗာဇေသိ သဒ္ဓိံ တာယ ပရိသာယ။ တသ္မိံ ပန အရဟတ္တံ ပတ္တေ တံပမုခေဟိ နဝုတိယာ အရဟန္တကောဋီဟိ ဘဂဝါ ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၈။ ‘‘ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

ဒုတိယော ကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော နဝုတိကောဋိန’’န္တိ။

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဝိဇိတာဝီ နာမ စက္ကဝတ္တီ ဟုတွာ စန္ဒဝတီနဂရေ ပဋိဝသတိ။ သော ကိရ အနေကနရဝရပရိဝုတော သလိလနိဓိနိဝသနံ သမေရုယုဂန္ဓရံ အပရိမိတဝသုဓရံ ဝသုန္ဓရံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန ပရိပါလေတိ။ အထ ကောဏ္ဍညော ဗုဒ္ဓေါပိ ကောဋိသတသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော ဇနပဒစာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန စန္ဒဝတီနဂရံ သမ္ပာပုဏိ။

သော ဝိဇိတာဝီ ကိရ ရာဇာ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကိရ အမှာကံ နဂရံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝသနဋ္ဌာနံ သံဝိဒဟိတွာ သွာတနာယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဘတ္တဝိဓိံ သုဋ္ဌု ပဋိယာဒေတွာ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခဿ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ ဗောဓိသတ္တော ဘဂဝန္တံ ဘောဇေတွာ အနုမောဒနာဝသာနေ – ‘‘ဘန္တေ, တေမာသံ မဟာဇနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ယာစိတွာ တယော မာသေ နိရန္တရံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အသဒိသမဟာဒါနံ အဒါသိ။

အထ သတ္ထာ ဗောဓိသတ္တံ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ဓမ္မမဿ ဒေသေသိ။ သော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ရဇ္ဇံ နိယျာတေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ စ အဘိညာယော ဥပ္ပါဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော၊

သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေန, ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမဟံ။

၁၀။ ‘‘ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဝိမလာနံ မဟေသိနံ၊

သဟ လောကဂ္ဂနာထေန, ပရမန္နေန တပ္ပယိံ။

၁၁။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကောဏ္ဍညော လောကနာယကော၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ။

၁၂။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ၊

အဿတ္ထမူလေ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော။

၁၃။ ‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ၊

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော။

၁၄။ ‘‘ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ၊

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိ တံ ဇိနံ။

၁၅။ ‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ။

၁၆။ ‘‘စိတ္တော စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ၊

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ၊

အာယု ဝဿသတံ တဿ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော။

၁၇။ ‘‘ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အသမဿ မဟေသိနော၊

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ။

၁၈။ ‘‘ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ, အပ္ဖေါဋေန္တိ ဟသန္တိ စ၊

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿိဒေဝတာ။

၁၉။ ‘‘ယဒိမဿ လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၂၀။ ‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ၊

ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ။

၂၁။ ‘‘ဧဝမေဝ မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၂၂။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

တမေဝ အတ္ထံ သာဓေန္တော, မဟာရဇ္ဇံ ဇိနေ အဒံ၊

မဟာရဇ္ဇံ ဒဒိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ။

၂၃။ ‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယံ စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ၊

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ။

၂၄။ ‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ၊

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ။

တတ္ထ အဟံ တေန သမယေနာတိ အဟံ တသ္မိံ သမယေ။ ဝိဇိတာဝီ နာမာတိ ဧဝံနာမကော စက္ကဝတ္တိရာဇာ အဟောသိံ။ သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေနာတိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ သီမံ မရိယာဒံ ကတွာ ဌိတံ သမုဒ္ဒံ အန္တံ ကတွာ ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမီတိ အတ္ထော။ ဧတ္တာဝတာ န ပါကဋံ ဟောတိ။

ရာဇာ ကိရ စက္ကဝတ္တီ စက္ကရတနာနုဘာဝေန ဝါမပဿေန သိနေရုံ ကတွာ သမုဒ္ဒဿ ဥပရိဘာဂေန အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ ဂစ္ဆတိ။ တတ္ထ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ – ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာ န စရိတဗ္ဗာ, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ယထာဘုတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၄၄၊ ၃။၈၅၊ မ။ နိ။ ၃။၂၅၇) ဩဝါဒံ ဒေတိ။ ဧဝံ ဩဝါဒေ ဒိန္နေ တံ စက္ကရတနံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပုရတ္ထိမံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟတိ။ ယထာ ယထာ စ တံ အဇ္ဈောဂါဟတိ, တထာ တထာ သံခိတ္တဦမိဝိပ္ဖါရံ ဟုတွာ ဩဂစ္ဆမာနံ မဟာသမုဒ္ဒသလိလံ ယောဇနမတ္တံ ဩဂ္ဂန္တွာ အန္တောသမုဒ္ဒံ ဥဘောသု ပဿေသု ဝေဠုရိယမဏိဘိတ္တိ ဝိယ ပရမဒဿနီယံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ပုရတ္ထိမသာဂရပရိယန္တံ ဂန္တွာ တံ စက္ကရတနံ ပဋိနိဝတ္တတိ။ ပဋိနိဝတ္တမာနေ စ တသ္မိံ သာ ပရိသာ အဂ္ဂတော ဟောတိ, မဇ္ဈေ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ အန္တေ စက္ကရတနံ ဟောတိ။ တမ္ပိ ဇလံ ဇလန္တေန ဝိယောဂံ အသဟမာနမိဝ နေမိမဏ္ဍလပရိယန္တံ အဘိဟနန္တမေဝ တီရမုပဂစ္ဆတိ။

ဧဝံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒပရိယန္တံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဝိဇေတုကာမော စက္ကရတနဒေသိတေန မဂ္ဂေန ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒါဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ။ တံ ဒသသဟဿယောဇနပ္ပမာဏံ ဇမ္ဗုဒီပံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒတော ပစ္စုတ္တရိတွာ သတ္တယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ အပရဂေါယာနံ ဝိဇေတုံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ တမ္ပိ သာဂရပရိယန္တံ အဘိဝိဇိနိတွာ ပစ္ဆိမသမုဒ္ဒတောပိ ဥတ္တရိတွာ အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ ဥတ္တရကုရုံ ဝိဇေတုံ တထေဝ ဂန္တွာ တံ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ကတွာ တထေဝ အဘိဝိဇိယ ဥတ္တရသမုဒ္ဒတောပိ ပစ္စုတ္တရတိ။ ဧတ္တာဝတာ ရညာ စက္ကဝတ္တိနာ သာဂရပရိယန္တာယ ပထဝိယာ ဣဿရိယံ အဓိဂတံ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေန, ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမဟ’’န္တိ။

ကောဋိသတသဟဿာနန္တိ ကောဋိသတသဟဿာနိ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဝိမလာနန္တိ ခီဏာသဝါနံ။ သဟ လောကဂ္ဂနာထေနာတိ သဒ္ဓိံ ဒသဗလေန ကောဋိသတသဟဿာနန္တိ အတ္ထော။ ပရမန္နေနာတိ ပဏီတေန အန္နေန။ တပ္ပယိန္တိ တပ္ပေသိံ။ အပရိမေယျိတော ကပ္ပေတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ သတသဟဿကပ္ပါဓိကာနိ တီဏိ အသင်္ချေယျာနိ အတိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံ ဘဒ္ဒကပ္ပေတိ အတ္ထော။

ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ။ တမေဝ အတ္ထံ သာဓေန္တောတိ တမေဝ ဗုဒ္ဓကာရကမတ္ထံ ဒါနပါရမိံ ပူရေန္တော သာဓေန္တော နိပ္ဖါဒေန္တောတိ အတ္ထော။ မဟာရဇ္ဇန္တိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ။ ဇိနေတိ ဘဂဝတိ, သမ္ပဒါနတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ အဒန္တိ အဒါသိံ။ ဧဝမတ္ထံ သာဓေန္တောတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘မဟာရဇ္ဇံ ဇိနေ ဒဒိ’’န္တိ ပဌန္တိ ကေစိ။ ဒဒိတွာနာတိ စဇိတွာ။ သုတ္တန္တန္တိ သုတ္တန္တပိဋကံ။ ဝိနယန္တိ ဝိနယပိဋကံ။ နဝင်္ဂန္တိ သုတ္တဂေယျာဒိနဝင်္ဂံ။ သောဘယိံ ဇိနသာသနန္တိ အာဂမာဓိဂမေဟိ လောကိယေဟိ သမလင်္ကရိံ။ တတ္ထာတိ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ။ အပ္ပမတ္တောတိ သတိသမ္ပန္နော။ ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟန္တိ ဗြဟ္မလောကံ အဂဉ္ဆိံ အဟံ။

ဣမဿ ပန ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဿ ရမ္မဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုနန္ဒော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သုဇာတာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, ဘဒ္ဒေါ စ သုဘဒ္ဒေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အနုရုဒ္ဓေါ နာမုပဋ္ဌာကော, တိဿာ စ ဥပတိဿာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, သာလကလျာဏိရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ, ဝဿသတသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, တဿ ရုစိဒေဝီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ, ဝိဇိတသေနော နာမဿ ပုတ္တော, စန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော ရာဇာ။ စန္ဒာရာမေ ကိရ ဝသီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၅။ ‘‘နဂရံ ရမ္မဝတီ နာမ, သုနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော၊

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော။

၃၀။ ‘‘ဘဒ္ဒေါ စေဝ သုဘဒ္ဒေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

အနုရုဒ္ဓေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော။

၃၁။ ‘‘တိဿာ စ ဥပတိဿာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

သာလကလျာဏိကော ဗောဓိ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော။

၃၃။ ‘‘သော အဋ္ဌာသီတိ ဟတ္ထာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

သောဘတေ ဥဠုရာဇာဝ, သူရိယော မဇ္ဈနှိကေ ယထာ။

၃၄။ ‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၃၅။ ‘‘ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဝိစိတ္တာ အာသိ မေဒနီ၊

ယထာ ဟိ ဂဂနမုဠူဘိ, ဧဝံ သော ဥပသောဘထ။

၃၆။ ‘‘တေပိ နာဂါ အပ္ပမေယျာ, အသင်္ခေါဘာ ဒုရာသဒါ၊

ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ။

၃၇။ ‘‘သာ စ အတုလိယာ ဇိနဿ ဣဒ္ဓိ, ဉာဏပရိဘာဝိတော စ သမာဓိ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ သာလကလျာဏိကောတိ သာလကလျာဏိရုက္ခော, သော ဗုဒ္ဓကာလေ စေဝ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နိဗ္ဗတ္တတိ, နာညဒါ။ သော ဧကာဟေနေဝ ဥဋ္ဌာတိ ကိရ။ ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဝိစိတ္တာ အာသိ မေဒနီတိ အယံ မေဒနီ ခီဏာသဝေဟိ ဧကကာသာဝပဇ္ဇောတာ ဝိစိတ္တာ ပရမဒဿနီယာ အဟောသိ။ ယထာ ဟီတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော။ ဥဠူဘီတိ နက္ခတ္တေဟိ, တာရာဂဏေဟိ ဂဂနတလံ ဝိယ ခီဏာသဝေဟိ ဝိစိတ္တာ အယံ မေဒနီ သောဘိတ္ထာတိ အတ္ထော။

အသင်္ခေါဘာတိ အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ အက္ခောဘာ အဝိကာရာ။ ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာတိ ဝိဇ္ဇုပါတံ ဝိယ ဒဿယိတွာ, ‘‘ဝိဇ္ဇုပ္ပါတံဝါ’’တိပိ ပါဌော။ ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဿ ကိရ ကာလေ ပရိနိဗ္ဗာယမာနာ ဘိက္ခူ သတ္တတာလပ္ပမာဏမာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အသိတဇလဓရဝိဝရဂတာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ သမန္တတော ဝိဇ္ဇောတမာနာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိရုပါဒါနာ ဒဟနာ ဝိယ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာ’’တိ။ အတုလိယာတိ အတုလျာ အသဒိသာ။ ဉာဏပရိဘာဝိတောတိ ဉာဏေန ဝဍ္ဎိတော။ သေသဂါထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနာ ဧဝါတိ။

‘‘ကောဏ္ဍညော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, စန္ဒာရာမေ မနောရမေ၊

နိဗ္ဗာယိ စေတိယော တဿ, သတ္တယောဇနိကော ကတော။

‘‘န ဟေဝ ဓာတုယော တဿ, သတ္ထုနော, ဝိကိရိံသု တာ၊

ဌိတာ ဧကဃနာ ဟုတွာ, သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ’’။

သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ သမာဂန္တွာ သတ္တယောဇနိကံ သတ္တရတနမယံ ဟရိတာလမနောသိလာယ မတ္တိကာကိစ္စံ တေလသပ္ပီဟိ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ နိဋ္ဌာပေသုန္တိ။

ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဒုတိယော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၅။ မင်္ဂလဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ကောဏ္ဍညေ ကိရ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနံ ဝဿသတသဟဿံ ပဝတ္တိတ္ထ။ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ အန္တရဓာနေန သာသနမဿ အန္တရဓာယိ။ ကောဏ္ဍညဿ ပန အပရဘာဂေ ဧကမသင်္ချေယျမတိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု မင်္ဂလော, သုမနော, ရေဝတော, သောဘိတောတိ။ တတ္ထ မင်္ဂလော ပန လောကနာယကော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ သောဠသ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပဉ္စသု ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ ဥဒပါဒိ, တဒါ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝတာယော ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ အာယာစန္တိ –

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ၊

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၁။၆၇)၊

ဧဝံ ဒေဝေဟိ အာယာစိတော ကတပဉ္စဝိလောကနော တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာ သဗ္ဗနဂရုတ္တမေ ဥတ္တရနဂရေ အနုတ္တရဿ ဥတ္တရဿ နာမ ရညော ကုလေ ဥတ္တရာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ တဒါ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပါတုရဟုံ။ တာနိ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ တဿာ ဥတ္တရာယ ကိရ မဟာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ သဗ္ဗလောကမင်္ဂလဿ မင်္ဂလဿ မဟာသတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ သရီရပ္ပဘာ ရတ္တိန္ဒိဝံ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ဖရိတွာ စန္ဒာလောကသူရိယာလောကေဟိ အနဘိဘဝနီယာ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ သာ စ အညေနာလောကေန ဝိနာ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာသမုဒယေနေဝ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အဋ္ဌသဋ္ဌိယာ ဓာတီဟိ ပရိစာရိယမာနာ ဝိစရတိ။

သာ ကိရ ဒေဝတာဟိ ကတာရက္ခာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ပရမသုရဘိကုသုမဖလဓရသာခါဝိဋပေ ကမလကုဝလယသမလင်္ကတေ ရုရု-သီဟ-ဗျဂ္ဃ-ဂဇ-ဂဝယ-မဟိံသပသဒဝိဝိဓမိဂဂဏဝိစရိတေ ပရမရမဏီယေ ဥတ္တရမဓုရုယျာနေ နာမ မင်္ဂလုယျာနေ မင်္ဂလမဟာပုရိသံ ဝိဇာယိ။ သော ဇာတမတ္တောဝ မဟာသတ္တော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိလောကေတွာ ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂန္တွာ အာသဘိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ။ တသ္မိဉ္စ ခဏေ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတူသု ဒေဝတာ ဒိဿမာနသရီရာ ဒိဗ္ဗမာလာဒီဟိ သမလင်္ကတဂတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဌတွာ ဇယမင်္ဂလထုတိဝစနာနိ သမ္ပဝတ္တေသုံ။ ပါဋိဟာရိယာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ။ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ လက္ခဏပါဌကာ သဗ္ဗမင်္ဂလသမ္ပတ္တိယာ ဇာတောတိ ‘‘မင်္ဂလကုမာရော’’ တွေဝ နာမံ ကရိံသု။

တဿ ကိရ ယသဝါ ရုစိမာ သိရိမာတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ယသဝတီဒေဝိပ္ပမုခါနိ တိံသနာဋကိတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ။ တတ္ထ မဟာသတ္တော နဝဝဿသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခသဒိသံ သုခံ အနုဘဝိတွာ ယသဝတိယာ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ သီလဝံ နာမ ပုတ္တံ လဘိတွာ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ အလင်္ကတံ ပဏ္ဍရံ နာမ သုန္ဒရတုရင်္ဂဝရမာရုယှ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ တိဿော မနုဿကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု။ တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယမစရိ။

တတော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥတ္တရဂါမေ ဥတ္တရသေဋ္ဌိနော ဓီတာယ ဥတ္တရာယ နာမ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုရဘိကုသုမာလင်္ကတေ နီလောဘာသေ မနောရမေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ ဥတ္တရေန နာမ အာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အသိတဉ္ဇနဂိရိသင်္ကာသံ အက္ကန္တဝရကနကဇာလကူဋံဝ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိဓမိဂဂဏသမ္ပာတဝိရဟိတံ မန္ဒမာလုတေရိတာယ ဃနသာခါယ သမလင်္ကတံ နစ္စန္တမိဝ ပီတိယာ ဝိရောစမာနံ နာဂဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ မတ္တဝရနာဂဂါမီ နာဂဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗုတ္တရပဿေ ဌတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ သဗလံ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနိ ပဋိလဘိတွာ ပစ္စယာကာရသမ္မသနံ ကတွာ ခန္ဓေသု အနိစ္စာဒိဝသေန အဘိနိဝိသိတွာ အနုက္ကမေန အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ –

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ၊

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ။

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ၊

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ၊

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄) –

ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

မင်္ဂလဿ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အညေဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ အဓိကတရာ သရီရပ္ပဘာ အဟောသိ။ ယထာ ပန အညေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏာ ဝါ ဗျာမပ္ပမာဏာ ဝါ သရီရပ္ပဘာ အဟောသိ, န ဧဝံ တဿ။ တဿ ပန ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာ နိစ္စကာလံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ တရုဂိရိဃရပါကာရဃဋကဝါဋာဒယော သုဝဏ္ဏပဋ္ဋပရိယောနဒ္ဓါ ဝိယ အဟေသုံ။ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ အာယု တဿ အဟောသိ။ ဧတ္တကံ ကာလံ စန္ဒသူရိယတာရကာဒီနံ ပဘာ နတ္ထိ။ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ န ပညာယိတ္ထ။ ဒိဝါ သူရိယာလောကေန ဝိယ သတ္တာ နိစ္စံ ဗုဒ္ဓါလောကေနေဝ သဗ္ဗကမ္မာနိ ကရောန္တာ ဝိစရိံသု။ သာယံ ပုပ္ဖနကကုသုမာနံ ပါတော စ ရဝနကသကုဏာဒီနဉ္စ ဝသေန လောကော ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒံ သလ္လက္ခေသိ။

ကိံ ပန အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အယမာနုဘာဝေါ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ။ တေပိ ဟိ အာကင်္ခမာနာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ တတော ဝါ ဘိယျော အာဘာယ ဖရေယျုံ။ မင်္ဂလဿ ပန ဘဂဝတော ပုဗ္ဗပတ္ထနာဝသေန အညေသံ ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယ သရီရပ္ပဘာ နိစ္စမေဝ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သော ကိရ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝသဒိသေ အတ္တဘာဝေ သပုတ္တဒါရော ဝင်္ကပဗ္ဗတသဒိသေ ပဗ္ဗတေ ဝသိ။ အထေကော သဗ္ဗဇနဝိဟေဌကော ခရဒါဌိကော နာမ မနုဿဘက္ခော မဟေသက္ခော ယက္ခော မဟာပုရိသဿ ဒါနဇ္ဈာသယတံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ မဟာသတ္တံ ဒွေ ဒါရကေ ယာစိ။ မဟာသတ္တော ‘‘ဒဒါမိ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တကေ’’တိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဥဒကပရိယန္တံ ပထဝိံ ကမ္ပေန္တော ဒွေ ဒါရကေ အဒါသိ။ အထ ခေါ ယက္ခော တဿ ပဿန္တဿေဝ မဟာပုရိသဿ တံ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏံ ပဟာယ အနလဇာလပိင်္ဂလဝိရူပနယနော ဝိသမဝိရူပကုဋိလဘီမဒါဌော စိပိဋကဝိရူပနာသော ကပိလဖရုသဒီဃကေသော နဝဒဍ္ဎတာလက္ခန္ဓသဒိသကာယော ဟုတွာ တေ ဒါရကေ မုဠာလကလာပံ ဝိယ ဂဟေတွာ ခါဒိ။ မဟာပုရိသဿ ယက္ခံ ဩလောကေတွာ မုခေ ဝိဝဋမတ္တေ အဂ္ဂိဇာလံ ဝိယ လောဟိတဓာရံ ဥဂ္ဂိရန္တံ တဿ မုခံ ဒိသွာပိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဒေါမနဿံ န ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ‘‘သုဒိန္နံ ဝတ မေ ဒါန’’န္တိ စိန္တယတော ပနဿ သရီရေ မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥဒပါဒိ။ သော ‘‘ဣမဿ မေ နိဿန္ဒေန အနာဂတေ ဣမိနာ နီဟာရေန ရသ္မိယော နိက္ခမန္တူ’’တိ ပတ္ထနမကာသိ။ တဿ တံ ပတ္ထနံ နိဿာယ ဗုဒ္ဓဘူတဿ သရီရတော ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဖရိံသု။

အပရမ္ပိ ပုဗ္ဗစရိယံ တဿ အတ္ထိ။ အယံ ကိရ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ စေတိယံ ဒိသွာ – ‘‘ဣမဿ ဗုဒ္ဓဿ မမ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒဏ္ဍဒီပိကာဝေဌနနိယာမေန သကလသရီရံ ဝေဌာပေတွာ ရတနမတ္တမကုဠံ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ သုဂန္ဓသပ္ပိဿ ပူရာပေတွာ တတ္ထ သဟဿဝဋ္ဋိယော ဇာလေတွာ တံ သီသေနာဒါယ သကလသရီရံ ဇာလာပေတွာ ဇိနစေတိယံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော သကလရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ။ ဧဝံ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝါယမန္တဿ လောမကူပမတ္တမ္ပိ ဥသုမံ န ဂဏှိ။ ပဒုမဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌကာလော ဝိယ အဟောသိ။ ဓမ္မော ဟိ နာမေသ အတ္တာနံ ရက္ခန္တံ ရက္ခတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ၊

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ။ (ထေရဂါ။ ၃၀၃၊ ဇာ။ ၁။၁၀။၁၀၂၊ ၁။၁၅။၃၈၅)၊

ဣမဿာပိ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန တဿ သရီရောဘာသော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ)။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ကောဏ္ဍညဿ အပရေန, မင်္ဂလော နာမ နာယကော၊

တမံ လောကေ နိဟန္တွာန, ဓမ္မောက္ကမဘိဓာရယိ။

၂။ ‘‘အတုလာသိ ပဘာ တဿ, ဇိနေဟညေဟိ ဥတ္တရိံ၊

စန္ဒသူရိယပ္ပဘံ ဟန္တွာ, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီ’’တိ။

တတ္ထ တမန္တိ လောကန္ဓကာရဉ္စ ဟဒယတမဉ္စ။ နိဟန္တွာနာတိ အဘိဘဝိတွာ။ ဓမ္မောက္ကန္တိ ဧတ္ထ အယံ ပန ဥက္ကာ-သဒ္ဒေါ သုဝဏ္ဏကာရမူသာဒီသု အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ။ တထာဟိ ‘‘သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၃၆၀) အာဂတဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏကာရာနံ မူသာ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျ, ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေယျာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ကမ္မာရာနံ အင်္ဂါရကပလ္လံ။ ‘‘ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, အန္တော ဈာယတိ နော ဗဟီ’’တိ (ဇာ။ ၂။၂၂။၆၄၉) အာဂတဋ္ဌာနေ ကမ္မာရုဒ္ဓနံ။ ‘‘ဧဝံဝိပါကော ဥက္ကာပါတော ဘဝိဿတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၄, ၂၀၈) အာဂတဋ္ဌာနေ ဝါယုဝေဂေါ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ‘‘ဥက္ကာသု ဓာရိယမာနာသူ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၅၉) အာဂတဋ္ဌာနေ ဒီပိကာ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣဓာပိ ဒီပိကာ ဥက္ကာတိ အဓိပ္ပေတာ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၇၆ အာဒယော)။ တသ္မာ ဣဓ ဓမ္မမယံ ဥက္ကံ အဘိဓာရယိ, အဝိဇ္ဇန္ဓကာရပဋိစ္ဆန္နဿ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရာဘိဘူတဿ လောကဿ ဓမ္မမယံ ဥက္ကံ ဓာရေသီတိ အတ္ထော။

အတုလာသီတိ အတုလျာ အာသိ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော, အညေဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ အသဒိသာ အဟောသီတိ အတ္ထော။ ဇိနေဟညေဟီတိ ဇိနေဟိ အညေဟိ။ စန္ဒသူရိယပ္ပဘံ ဟန္တွာတိ စန္ဒသူရိယာနံ ပဘံ အဘိဟန္တွာ။ ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ စန္ဒသူရိယာလောကံ ဝိနာ ဗုဒ္ဓါလောကေနေဝ ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ အတ္ထော။

မင်္ဂလသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အဓိဂတဗောဓိဉာဏော ဗောဓိမူလေယေဝ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၈၄၊ ၂။၃၄၁၊ မဟာဝ။ ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ တိဿော ကောဋိယော ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ အဒ္ဒသ။ အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ မံ ပဗ္ဗဇန္တံ အနုပဗ္ဗဇိတာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ စ, တေ မယာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝိဝေကတ္ထိကေန ဝိဿဇ္ဇိတာ သိရိဝဍ္ဎနနဂရံ ဥပနိဿာယ သိရိဝနဂဟနံ ဂန္တွာ ဝိဟရန္တိ, ဟန္ဒာဟံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ တေသံ ဒေသေဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဟံသရာဇာ ဝိယ ဂဂနတလမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ သိရိဝနဂဟနေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ။ တေ စ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အန္တေဝါသိကဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု။ တေသံ ဘဂဝါ သဗ္ဗဗုဒ္ဓနိသေဝိတံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ကထေသိ။ တတော တိဿော ဘိက္ခုကောဋိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ ဒေဝမနုဿာနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၃။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ပကာသေသိ, စတုရော သစ္စဝရုတ္တမေ၊

တေ တေ သစ္စရသံ ပီတွာ, ဝိနောဒေန္တိ မဟာတမံ။

၄။ ‘‘ပတွာန ဗောဓိမတုလံ, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ စတုရောတိ စတ္တာရိ။ သစ္စဝရုတ္တမေတိ သစ္စာနိ စ ဝရာနိ စ သစ္စဝရာနိ, သစ္စာနိ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော။ ‘‘စတ္တာရော သစ္စဝရုတ္တမေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ စတ္တာရိ သစ္စဝရာနိ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော။ တေ တေတိ တေ တေ ဒေဝမနုဿာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဝိနီတာ။ သစ္စရသန္တိ စတုသစ္စပဋိဝေဓာမတရသံ ပိဝိတွာ။ ဝိနောဒေန္တိ မဟာတမန္တိ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗံ မောဟတမံ ဝိနောဒေန္တိ, ဝိဒ္ဓံသေန္တီတိ အတ္ထော။ ပတွာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ ဗောဓိန္တိ ဧတ္ထ ပနာယံ ဗောဓိ-သဒ္ဒေါ –

‘‘မဂ္ဂေ ဖလေ စ နိဗ္ဗာနေ, ရုက္ခေ ပညတ္တိယံ တထာ၊

သဗ္ဗညုတေ စ ဉာဏသ္မိံ, ဗောဓိသဒ္ဒေါ ပနာဂတော’’။

တထာ ဟိ ပနေသ – ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိအာဒီသု (စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၁) မဂ္ဂေ အာဂတော။ ‘‘ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၃၃၊ ၃။၃၂၃၊ မဟာဝ။ ၁၃၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁၊ ပဋိ။ မ။ ၂။၃၀) ဧတ္ထ ဖလေ။ ‘‘ပတွာန ဗောဓိံ အမတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ။ ‘‘အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၈၅၊ ၂။၃၄၁၊ မဟာဝ။ ၁၁) ဧတ္ထ အဿတ္ထရုက္ခေ။ ‘‘ဗောဓိ ခေါ ရာဇကုမာရော ဘောတော ဂေါတမဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’’တိ ဧတ္ထ (မ။ နိ။ ၂။၃၂၄၊ စူဠဝ။ ၂၆၈) ပညတ္တိယံ။ ‘‘ပပ္ပေါတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရိမေဓသော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၁၇) ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏေ။ ဣဓာပိ သဗ္ဗညုတညာဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေပိ ဝဋ္ဋတိ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၃၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၁၊ ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁၁၊ စရိယာ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ)။ အတုလန္တိ တုလရဟိတံ ပမာဏာတီတံ, အပ္ပမာဏန္တိ အတ္ထော။ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ တဿ ဘဂဝတော ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော။

ယဒါ ပန စိတ္တံ နာမ နဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော စမ္ပကရုက္ခမူလေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ အမှာကံ ဘဂဝါ ဝိယ တိတ္ထိယာနံ မာနမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ သုရာသုရယုဝတိရတိသမ္ဘဝနေ ရုစိရနဝကနကရဇတမယဝရဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကရုက္ခမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတလေ နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မံ ကထေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော။ ယဒါ ပန သုနန္ဒော နာမ စက္ကဝတ္တိရာဇာ သုရဘိနဂရေ ပူရိတစက္ကဝတ္တိဝတ္တော ဟုတွာ စက္ကရတနံ ပဋိလဘိ။ တံ ကိရ မင်္ဂလဒသဗလေ လောကေ ဥပ္ပန္နေ စက္ကရတနံ ဌာနာ ဩသက္ကိတံ ဒိသွာ သုနန္ဒော ရာဇာ ဝိဂတာနန္ဒော ဗြာဟ္မဏေ ပရိပုစ္ဆိ – ‘‘ဣမံ စက္ကရတနံ မမ ကုသလေန နိဗ္ဗတ္တံ, ကသ္မာ ဌာနာ ဩသက္ကိတ’’န္တိ? တတော တေ တဿ ရညော ဩသက္ကနကာရဏံ ဗျာကရိံသု။ ‘‘စက္ကဝတ္တိရညော အာယုက္ခယေန ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန ဝါ ဗုဒ္ဓပါတုဘာဝေန ဝါ စက္ကရတနံ ဌာနာ ဩသက္ကတီတိ ဝတွာ တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အာယုက္ခယော နတ္ထိ, အတိဒီဃာယုကော တွံ, မင်္ဂလော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, တေန တေ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတ’’န္တိ။ တံ သုတွာ သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တိရာဇာ သပရိဇနော တံ စက္ကရတနံ သိရသာ ဝန္ဒိတွာ အာယာစိ – ‘‘ယာဝါဟံ တဝါနုဘာဝေန မင်္ဂလဒသဗလံ သက္ကရိဿာမိ, တာဝ တွံ မာ အန္တရဓာယဿူ’’တိ။ အထ နံ စက္ကရတနံ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။

တတော သမုပါဂတာနန္ဒော သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဆတ္တိံသယောဇနပရိမဏ္ဍလာယ ပရိသာယ ပရိဝုတော သဗ္ဗလောကမင်္ဂလံ မင်္ဂလဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ သသာဝကသံဃံ သတ္ထာရံ မဟာဒါနေန သန္တပ္ပေတွာ အရဟန္တာနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ ကာသိကဝတ္ထာနိ ဒတွာ တထာဂတဿ သဗ္ဗပရိက္ခာရေ ဒတွာ သကလလောကဝိမှယကရံ ဘဂဝတော ပူဇံ ကတွာ မင်္ဂလံ သဗ္ဗလောကနာထံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ ဝိမလကမလမကုဠသမမဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ပုတ္တောပိ တဿ အနုရာဇကုမာရော နာမ တထေဝ နိသီဒိ။

တဒါ သုနန္ဒစက္ကဝတ္တိရာဇပ္ပမုခါနံ တေသံ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိကထံ ကထေသိ။ သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အထ သတ္ထာ တေသံ ပုဗ္ဗစရိယံ ဩလောကေန္တော ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ စက္ကဇာလသမလင်္ကတံ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ – ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ အာဟ။ သဗ္ဗေ တင်္ခဏံယေဝ ဒုဝင်္ဂုလကေသာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နာ ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရယိံသု။ အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘သုရိန္ဒဒေဝဘဝနေ, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၆။ ‘‘ယဒါ သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တီ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိ၊

တဒါ အာဟနိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မဘေရိံ ဝရုတ္တမံ။

၇။ ‘‘သုနန္ဒဿာနုစရာ ဇနတာ, တဒါသုံ နဝုတိကောဋိယော၊

သဗ္ဗေပိ တေ နိရဝသေသာ, အဟေသုံ ဧဟိဘိက္ခုကာ’’တိ။

တတ္ထ သုရိန္ဒဒေဝဘဝနေတိ ပုန ဒေဝိန္ဒဘဝနေတိ အတ္ထော။ ဓမ္မန္တိ အဘိဓမ္မံ။ အာဟနီတိ အဘိဟနိ။ ဝရုတ္တမန္တိ ဝရော ဘဂဝါ ဥတ္တမံ ဓမ္မဘေရိန္တိ အတ္ထော။ အနုစရာတိ နိဗဒ္ဓစရာ သေဝကာ။ အာသုန္တိ အဟေသုံ။ ‘‘တဒါသိ နဝုတိကောဋိယော’’တိပိ ပါဌော။ တဿ ဇနတာ အာသိ, သာ ဇနတာ ကိတ္တကာတိ စေ, နဝုတိကောဋိယောတိ အတ္ထော။

အထ မင်္ဂလေ ကိရ လောကနာထေ မေခလေ ပုရေ ဝိဟရန္တေ တသ္မိံယေဝ ပုရေ သုဒေဝေါ စ ဓမ္မသေနော စ မာဏဝကာ မာဏဝကသဟဿပရိဝါရာ တဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိံသု။ မာဃပုဏ္ဏမာယ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု သပရိဝါရေသု အရဟတ္တံ ပတ္တေသု သတ္ထာ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ဥတ္တရာရာမေ နာမ အနုတ္တရေ ဉာတိသမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ သမာဂမေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ သုနန္ဒစက္ကဝတ္တိဘိက္ခုဂဏသမာဂမေ နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော။

၉။ ‘‘ဒုတိယော ကောဋိသတသဟဿာနံ, တတိယော နဝုတိကောဋိနံ၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သုရုစိဗြာဟ္မဏဂါမေ သုရုစိ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနဝယော အဟောသိ။ သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒသဗလဿ မဓုရဓမ္မကထံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသီဒိတွာ သရဏံ ဂန္တွာ – ‘‘သွေ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ သသာဝကသံဃံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေသိ။ သော ဘဂဝတာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ, ကိတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ တေ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တော – ‘‘ကိတ္တကာ ပန ဝေါ, ဘန္တေ, ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ။ တဒါ ပဌမသန္နိပါတောဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကောဋိသတသဟဿ’’န္တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ယဒိ ဧဝံ, ဘန္တေ, သဗ္ဗေဟိပိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေသိ။ သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ။

ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ အတ္တနော ဃရံ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ယာဂုဘတ္တဝတ္ထာဒီနိ ဒါတုံ သက္ကောမိ, နိသီဒနဋ္ဌာနံ ပန ကထံ ဘဝိဿတီ’’တိ။ တဿ ကိရ သာ စိန္တနာ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿပ္ပမာဏေ မေရုမတ္ထကေ ဌိတဿ ဒေဝရာဇဿ ဒသသတနယနဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနဿ ဥဏှာကာရံ ဇနေသိ။ အထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာသနဿ ဥဏှဘာဝံ ဒိသွာ – ‘‘ကော နု ခေါ မံ ဣမမှာ ဌာနာ စာဝေတုကာမော’’တိ သမုပ္ပန္နပရိဝိတက္ကော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ မနုဿလောကံ ဩလောကေန္တော မဟာပုရိသံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ မဟာသတ္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ တဿ နိသီဒနတ္ထာယ စိန္တေသိ, မယာပိ တတ္ထ ဂန္တွာ ပုညကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဍ္ဎကီဝဏ္ဏံ နိမ္မိနိတွာ ဝါသိဖရသုဟတ္ထော မဟာပုရိသဿ ပုရတော ပါတုရဟောသိ။ သော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကဿစိ ဘတိယာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မ’’န္တိ အာဟ။

မဟာသတ္တော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ကမ္မံ ကာတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မမ အဇာနနသိပ္ပံ နာမ နတ္ထိ, ယော ယော ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ မဏ္ဍပံ ဝါ ပါသာဒံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ နိဝေသနာဒိကံ, တဿ တဿ တံ တံ ကာတုံ သမတ္ထောမှီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ မယှံ ကမ္မံ အတ္ထီ’’တိ။ ‘‘ကိံ, အယျာ’’တိ? ‘‘သွာတနာယ မယာ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခူ နိမန္တိတာ, တေသံ နိသီဒနမဏ္ဍပံ ကရိဿသီ’’တိ? ‘‘အဟံ နာမ ကရေယျံ, သစေ မေ ဘတိံ ဒါတုံ သက္ခိဿထာ’’တိ။ ‘‘သက္ခိဿာမိ, တာတာ’’တိ။ ‘‘ယဒိ ဧဝံ, သာဓု, ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဧကံ ပဒေသံ ဩလောကေသိ။ သော ဒွါဒသယောဇနပ္ပမာဏော ပဒေသော ကသိဏမဏ္ဍလံ ဝိယ သမတလော ပရမရမဏီယော အဟောသိ။ ပုန သော ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ သတ္တရတနမယော ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍော မဏ္ဍပေါ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ စိန္တေတွာ ဩလောကေသိ။ တတော တာဝဒေဝ မဏ္ဍပသဒိသော ပထဝိတလံ ဘိန္ဒိတွာ မဏ္ဍပေါ ဥဋ္ဌဟိ။ တဿ သောဝဏ္ဏမယေသု ထမ္ဘေသု ရဇတမယာ ဃဋကာ အဟေသုံ, ရဇတမယေသု ထမ္ဘေသု သောဝဏ္ဏမယာ ဃဋကာ, မဏိတ္ထမ္ဘေသု ပဝါဠမယာ ဃဋကာ, ပဝါဠမယေသု ထမ္ဘေသု မဏိမယာ ဃဋကာ, သတ္တရတနမယေသု ထမ္ဘေသု သတ္တရတနမယာ ဃဋကာ အဟေသုံ။

တတော မဏ္ဍပဿ အန္တရန္တရာပိ ကိင်္ကိဏိကဇာလာ ဩလမ္ဗတူ’’တိ ဩလောကေသိ, သဟ ဩလောကနေန ကိင်္ကိဏိကဇာလာ ဩလမ္ဗိ, ယဿ မန္ဒဝါတေရိတဿ ပဉ္စင်္ဂိကဿေဝ တုရိယဿ ပရမမနောရမော မဓုရော သဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ, ဒိဗ္ဗသင်္ဂီတိဝတ္တနကာလော ဝိယ အဟောသိ။ ‘‘အန္တရန္တရာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမပတ္တဒါမသတ္တရတနဒါမာနိ ဩလမ္ဗန္တူ’’တိ စိန္တေသိ, သဟ စိန္တာယ ဒါမာနိ ဩလမ္ဗိံသု။ ‘‘ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါနံ ဘိက္ခူနံ အာသနာနိ စ ကပ္ပိယမဟဂ္ဃပစ္စတ္ထရဏာနိ အာဓာရကာနိ စ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌဟန္တူ’’တိ စိန္တေသိ, တာဝဒေဝ ဥဋ္ဌဟိံသု။ ‘‘ကောဏေ ကောဏေ ဧကေကာ ဥဒကစာဋိ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ စိန္တေသိ, တင်္ခဏံယေဝ ဥဒကစာဋိယော ပရမသီတလေန မဓုရေန သုဝိသုဒ္ဓသုဂန္ဓကပ္ပိယဝါရိနာ ပုဏ္ဏာ ကဒလိပဏ္ဏပိဟိတမုခါ ဥဋ္ဌဟိံသု။ သော ဒသသတနယနော ဧတ္တကံ မာပေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘ဧဟိ, အယျ, တဝ မဏ္ဍပံ ဒိသွာ မယှံ ဘတိံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ မဟာပုရိသော ဂန္တွာ တံ မဏ္ဍပံ ဩလောကေသိ။ တဿ ဩလောကေန္တဿေဝ သကလသရီရံ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ နိရန္တရံ ဖုဋံ အဟောသိ။

အထဿ မဏ္ဍပံ ဩလောကယတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘နာယံ မဏ္ဍပေါ မနုဿဘူတေန ကတော, မယှံ အဇ္ဈာသယံ မယှံ ဂုဏံ အာဂမ္မ အဒ္ဓါ သက္ကဿ ဒေဝရညော ဘဝနံ ဥဏှံ အဟောသိ, တတော သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အယံ မဏ္ဍပေါ နိမ္မိတော’’တိ။ ‘‘န ခေါ ပန မေ ယုတ္တံ ဧဝရူပေ မဏ္ဍပေ ဧကဒိဝသံယေဝ ဒါနံ ဒါတုံ, သတ္တာဟံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ ဗာဟိရကဒါနံ နာမ တတ္တကမ္ပိ သမာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဟဒယံ တုဋ္ဌိံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, အလင်္ကတသီသံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ အဉ္ဇိတာနိ ဝါ အက္ခီနိ ဥပ္ပါဋေတွာ ဟဒယမံသံ ဝါ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဒိန္နကာလေ ဗောဓိသတ္တာနံ စာဂံ နိဿာယ တုဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ။ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ သိဝိဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁၅။၅၂ အာဒယော) ဒေဝသိကံ ပဉ္စကဟာပဏသတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ စတူသု နဂရဒွါရေသု နဂရမဇ္ဈေတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဒါနံ ဒေန္တဿ တံ ဒါနံ စာဂတုဋ္ဌိံ ဥပ္ပါဒေတုံ နာသက္ခိ။ ယဒါ ပနဿ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန အာဂန္တွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အက္ခီနိ ယာစိ, တဒါ သော တာနိ စက္ခူနိ ဥပ္ပါဋေတွာ အဒါသိ, ဒဒမာနဿေဝ ဟာသော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ နာဟောသိ။ ဧဝံ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ ဗာဟိရဒါနံ နိဿာယ တိတ္တိ နာမ နတ္ထိ။ တသ္မာ သောပိ မဟာပုရိသော – ‘‘မယာ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါနံ ဘိက္ခူနံ ဒါနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ တသ္မိံ မဏ္ဍပေ နိသီဒါပေတွာ သတ္တာဟံ ဂဝပါနံ နာမ ဒါနံ အဒါသိ။

ဧတ္ထ ဂဝပါနန္တိ မဟန္တေ မဟန္တေ ကောလမ္ဗေ ခီရဿ ပူရေတွာ ဥဒ္ဓနေသု အာရောပေတွာ ဃနပါကပက္ကေ ခီရေ ထောကထောကေ တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကမဓုသက္ခရစုဏ္ဏသပ္ပီဟိ အဘိသင်္ခတဘောဇနံ ဝုစ္စတိ။ ဣဒမေဝ စတုမဓုရဘောဇနန္တိပိ ဝုစ္စတိ။ မနုဿာယေဝ ပန ပရိဝိသိတုံ နာသက္ခိံသု။ ဒေဝါပိ ဧကန္တရိကာ ဟုတွာ ပရိဝိသိံသု။ ဒွါဒသယောဇနပ္ပမာဏမ္ပိ တံ ဌာနံ တေ ဘိက္ခူ ဂဏှိတုံ နပ္ပဟောသိယေဝ, တေ ပန ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော အနုဘာဝေန နိသီဒိံသု။ ပရိယောသာနဒိဝသေ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ ပတ္တေ ဓောဝါပေတွာ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သပ္ပိနဝနီတမဓုဖာဏိတာဒီနံ ပူရေတွာ တိစီဝရေဟိ သဒ္ဓိံ အဒါသိ။ တတ္ထ သံဃနဝကဘိက္ခုနာ လဒ္ဓစီဝရသာဋကာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ အဟေသုံ။

အထ သတ္ထာ အနုမောဒနံ ကရောန္တော – ‘‘အယံ မဟာပုရိသော ဧဝရူပံ မဟာဒါနံ အဒါသိ, ကော နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ ဒွိန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိသွာ တတော မဟာသတ္တံ အာမန္တေတွာ – ‘‘တွံ ဧတ္တကံ နာမ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကာသိ။ အထ မဟာပုရိသော ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ သုတွာ ပမုဒိတဟဒယော – ‘‘အဟံ ကိရ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, န မေ ဃရာဝါသေန အတ္ထော, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တထာရူပံ သမ္ပတ္တိံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ ပဟာယ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အဘိညာ စ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုရုစီ နာမ ဗြာဟ္မဏော၊

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ။

၁၁။ ‘‘တမဟံ ဥပသင်္ကမ္မ, သရဏံ ဂန္တွာန သတ္ထုနော၊

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, ဂန္ဓမာလေန ပူဇယိံ၊

ပူဇေတွာ ဂန္ဓမာလေန, ဂဝပါနေန တပ္ပယိံ။

၁၂။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, မင်္ဂလော ဒွိပဒုတ္တမော၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၃။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမ’’န္တိ။ –

အဋ္ဌ ဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ။

၁၄။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ။

၁၅။ ‘‘တဒါ ပီတိမနုဗြူဟန္တော, သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာ၊

ဗုဒ္ဓေ ဒတွာန မံ ဂေဟံ, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ။

၁၆။ ‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယံ စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ၊

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာ, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ။

၁၇။ ‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ၊

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ။

တတ္ထ ဂန္ဓမာလေနာတိ ဂန္ဓေဟိ စေဝ မာလေဟိ စ။ ဂဝပါနေနာတိ ဣဒံ ဝုတ္တမေဝ။ ‘‘ဃတပါနေနာ’’တိပိ ကေစိ ပဌန္တိ။ တပ္ပယိန္တိ တပ္ပေသိံ။ ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိန္တိ ဘိယျောပိ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ။ ဒသပါရမိပူရိယာတိ ဒသန္နံ ပါရမီနံ ပူရဏတ္ထာယ။ ပီတိန္တိ ဟဒယတုဋ္ဌိံ။ အနုဗြူဟန္တောတိ ဝဍ္ဎေန္တော။ သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာတိ ဗုဒ္ဓတ္တပ္ပတ္တိယာ။ ဗုဒ္ဓေ ဒတွာနာတိ ဗုဒ္ဓဿ ပရိစ္စဇိတွာ။ မံ ဂေဟန္တိ မမ ဂေဟံ, သဗ္ဗံ သာပတေယျံ စတုပစ္စယတ္ထာယ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရိစ္စဇိတွာတိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ။ ဗြဟ္မန္တိ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနံ ဘာဝေတွာ။

မင်္ဂလဿ ပန ဘဂဝတော နဂရံ ဥတ္တရံ နာမ အဟောသိ, ပိတာပိဿ ဥတ္တရော နာမ ရာဇာ ခတ္တိယော, မာတာပိ ဥတ္တရာ နာမ, သုဒေဝေါ စ ဓမ္မသေနော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ပါလိတော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, သီဝလာ စ အသောကာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ, နဝုတိဝဿသဟဿံ အာယုပရိမာဏံ, ဘရိယာ ပနဿ ယသဝတီ နာမ, သီဝလော နာမ ပုတ္တော, အဿယာနေန နိက္ခမိ။ ဥတ္တရာရာမေ ဝသိ။ ဥတ္တရော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, တသ္မိံ ပန နဝုတိဝဿသဟဿာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒသစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကန္ဓကာရာနိ အဟေသုံ။ သဗ္ဗစက္ကဝါဠေသု မနုဿာနံ မဟန္တံ အာရောဒနပရိဒေဝနံ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၈။ ‘‘ဥတ္တရံ နာမ နဂရံ, ဥတ္တရော နာမ ခတ္တိယော၊

ဥတ္တရာ နာမ ဇနိကာ, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော။

၂၃။ ‘‘သုဒေဝေါ ဓမ္မသေနော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ပါလိတော နာမုပဋ္ဌာကော, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော။

၂၄။ ‘‘သီဝလာ စ အသောကာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, နာဂရုက္ခောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၆။ ‘‘အဋ္ဌာသီတိ ရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

တတော နိဒ္ဓါဝတီ ရံသီ, အနေကသတသဟဿိယော။

၂၇။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၈။ ‘‘ယထာပိ သာဂရေ ဦမီ, န သက္ကာ တာ ဂဏေတုယေ၊

တထေဝ သာဝကာ တဿ, န သက္ကာ တေ ဂဏေတုယေ။

၂၉။ ‘‘ယာဝ အဋ္ဌာသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, မင်္ဂလော လောကနာယကော၊

န တဿ သာသနေ အတ္ထိ, သကိလေသမရဏံ တဒါ။

၃၀။ ‘‘ဓမ္မောက္ကံ ဓာရယိတွာန, သန္တာရေတွာ မဟာဇနံ၊

ဇလိတွာ ဓုမကေတူဝ, နိဗ္ဗုတော သော မဟာယသော။

၃၁။ ‘‘သင်္ခါရာနံ သဘာဝတ္တံ, ဒဿယိတွာ သဒေဝကေ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော ယထာ’’တိ။

တတ္ထ တတောတိ တဿ မင်္ဂလဿ သရီရတော။ နိဒ္ဓါဝတီတိ နိဒ္ဓါဝန္တိ, ဝစနဝိပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ရံသီတိ ရသ္မိယော။ အနေကသတသဟဿိယောတိ အနေကသတသဟဿာ။ ဦမီတိ ဝီစိယော တရင်္ဂါ။ ဂဏေတုယေတိ ဂဏေတုံ သင်္ခါတုံ။ ဧတ္တကာ သာဂရေ ဦမိယောတိ ယထာ န သက္ကာ ဂဏေတုံ, ဧဝံ တဿ ဘဂဝတော သာဝကာပိ န သက္ကာ ဂဏေတုံ, အထ ခေါ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာတိ အတ္ထော။ ယာဝါတိ ယာဝတကံ ကာလံ။ သကိလေသမရဏံ တဒါတိ သဟ ကိလေသေဟိ သကိလေသော, သကိလေသဿ မရဏံ သကိလေသမရဏံ, တံ နတ္ထိ။ တဒါ ကိရ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ သာဝကာ သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပတွာယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု။ ပုထုဇ္ဇနာ ဝါ သောတာပန္နာဒယော ဝါ ဟုတွာ န ကာလမကံသူတိ အတ္ထော။ ကေစိ ‘‘သမ္မောဟမာရဏံ တဒါ’’တိ ပဌန္တိ။

ဓမ္မောက္ကန္တိ ဓမ္မဒီပကံ။ ဓူမကေတူတိ အဂ္ဂိ ဝုစ္စတိ, ဣဓ ပန ပဒီပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော တသ္မာ ပဒီပေါ ဝိယ ဇလိတွာ နိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော။ မဟာယသောတိ မဟာပရိဝါရော။ ကေစိ ‘‘နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ ပဌန္တိ။ သင်္ခါရာနန္တိ သင်္ခါတဓမ္မာနံ သပ္ပစ္စယဓမ္မာနံ။ သဘာဝတ္တန္တိ အနိစ္စာဒိသာမညလက္ခဏံ။ သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော ယထာတိ ယထာ သဟဿကိရဏော ဒိဝသကရော သဗ္ဗံ တမဂဏံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗဉ္စ လောကံ ဩဘာသေတွာ အတ္ထမုပဂစ္ဆတိ, ဧဝံ မင်္ဂလဒိဝသကရောပိ ဝေနေယျကမလဝနဝိကသနကရော သဗ္ဗံ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရလောကတမံ ဝိဓမိတွာ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာယ ဇလိတွာ အတ္ထင်္ဂတောတိ အတ္ထော။ သေသဂါထာ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနာ ဧဝါတိ။

မင်္ဂလဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော တတိယော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၆။ သုမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဧကန္ဓကာရံ ကတွာ တသ္မိံ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ အပရဘာဂေ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿေသု ဇာတေသု ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အနုက္ကမေန အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပုန ပရိဟာယိတွာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု သုမနော နာမ ဗောဓိသတ္တော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ မေခလနဂရေ သုဒတ္တဿ နာမ ရညော ကုလေ သိရိမာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ ပါဋိဟာရိယာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာနေဝ။

သော အနုက္ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သိရိဝဍ္ဎနသောမဝဍ္ဎနဣဒ္ဓိဝဍ္ဎနနာမဓေယျေသု တီသု ပါသာဒေသု တေသဋ္ဌိယာ နာဋကိတ္ထိသတသဟဿေဟိ ပရိစာရိယမာနော သုရယုဝတီဟိ ပရိစာရိယမာနော ဒေဝကုမာရော ဝိယ နဝဝဿသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခသဒိသံ ဝိသယသုခမနုဘဝမာနော ဝဋံသိကာယ နာမ ဒေဝိယာ အနုပမံ နာမ နိရုပမံ ပုတ္တံ ဇနေတွာ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ တိံသကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု။

သော တေဟိ ပရိဝုတော ဒသမာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အနောမနိဂမေ အနောမသေဋ္ဌိနော ဓီတာယ အနုပမာယ နာမ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ အနုပမာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ နာဂဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌဟိ တိဏမုဋ္ဌီဟိ တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ ကတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ။ တတော မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄) ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘မင်္ဂလဿ အပရေန, သုမနော နာမ နာယကော၊

သဗ္ဗဓမ္မေဟိ အသမော, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမော’’တိ။

တတ္ထ မင်္ဂလဿ အပရေနာတိ မင်္ဂလဿ ဘဂဝတော အပရဘာဂေ။ သဗ္ဗဓမ္မေဟိ အသမောတိ သဗ္ဗေဟိပိ သီလသမာဓိပညာဓမ္မေဟိ အသမော အသဒိသော။

သုမနော ကိရ ဘဂဝါ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၂၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၄၊ ၂။၃၄၁၊ မဟာဝ။ ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ တိံသကောဋိယော စ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ ဝေမာတိကံ သရဏကုမာရဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဘာဝိတတ္တမာဏဝကဉ္စ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ – ‘‘ဧတေသံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဟံသရာဇာ ဝိယ ဂဂနပထေန မေခလုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလံ ပေသေတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ သရဏကုမာရဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဘာဝိတတ္တကုမာရဉ္စ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ပရိဝါရဘူတာ သတ္တတိံသကောဋိယော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာ တိံသကောဋိယော စ အညေ စ ဗဟူ ဒေဝမနုဿကောဋိယော စာတိ ဧဝံ ကောဋိသတသဟဿံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေန ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂။ ‘‘တဒါ အမတဘေရိံ သော, အာဟနီ မေခလေ ပုရေ၊

ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသန’’န္တိ။

တတ္ထ အမတဘေရိန္တိ အမတာဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဘေရိံ။ အာဟနီတိ ဝါဒယိ, ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော။ သာယံ အမတဘေရီ နာမ အမတပရိယောသာနံ နဝင်္ဂံ ဗုဒ္ဓဝစနံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသန’’န္တိ။ တတ္ထ ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တန္တိ စတုသစ္စဓမ္မကထာသင်္ခဝရသမာယုတ္တံ။

သုမနော ပန လောကနာယကော အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ ပဋိညာနုရူပံ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇမာနော မဟာဇနဿ ဘဝဗန္ဓနမောက္ခတ္ထာယ ကုသလရတနဿ ကိလေသစောရေဟိ ဝိလုပ္ပမာနဿ ပရိတ္တာနတ္ထံ သီလဝိပုလပါကာရံ သမာဓိပရိခါပရိဝါရိတံ ဝိပဿနာဉာဏဒွါရံ သတိသမ္ပဇညဒဠှကဝါဋံ သမာပတ္တိမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဗောဓိပက္ခိယဇနသမာကုလံ အမတဝရနဂရံ မာပေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၃။ ‘‘နိဇ္ဇိနိတွာ ကိလေသေ သော, ပတွာ သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ၊

မာပေသိ နဂရံ သတ္ထာ, သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမ’’န္တိ။

တတ္ထ နိဇ္ဇိနိတွာတိ ဝိဇိနိတွာ အဘိဘုယျ, ကိလေသာဘိသင်္ခါရဒေဝပုတ္တမာရေ ဝိဒ္ဓံသေတွာတိ အတ္ထော။ သောတိ သော သုမနော ဘဂဝါ။ ‘‘ဝိဇိနိတွာ ကိလေသေ ဟီ’’တိပိ ပါဌော။ တတ္ထ ဟိ-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော။ ပတွာတိ အဓိဂန္တွာ။ ‘‘ပတ္တော’’တိပိ ပါဌော။ နဂရန္တိ နိဗ္ဗာနနဂရံ။ သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမန္တိ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ပုရဝရေသု ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနဘူတံ။ အထ ဝါ သဒ္ဓမ္မမယေသု ပုရေသု ပဝရေသု ဥတ္တမံ သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမံ။ ပုရိမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘နဂရ’’န္တိ တဿေဝ ဝေဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မသဘာဝါနံ သေက္ခာသေက္ခာနံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ပတိဋ္ဌာနံ ဂေါစရနိဝါသဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနံ ‘‘နဂရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ တသ္မိံ ပန သဒ္ဓမ္မဝရနဂရေ သော သတ္ထာ အဝိစ္ဆိန္နံ အကုဋိလံ ဥဇုံ ပုထုလဉ္စ ဝိတ္ထတဉ္စ သတိပဋ္ဌာနမယံ မဟာဝီထိံ မာပေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘နိရန္တရံ အကုဋိလံ, ဥဇုံ ဝိပုလဝိတ္ထတံ၊

မာပေသိ သော မဟာဝီထိံ, သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမ’’န္တိ။

တတ္ထ နိရန္တရန္တိ ကုသလဇဝနသဉ္စရဏာနန္တရဘာဝတော နိရန္တရံ။ အကုဋိလန္တိ ကုဋိလဘာဝကရဒေါသဝိရဟိတတော အကုဋိလံ။ ဥဇုန္တိ အကုဋိလတ္တာဝ ဥဇုံ။ ပုရိမပဒဿေဝ အတ္ထဒီပကမိဒံ ဝစနံ။ ဝိပုလဝိတ္ထတန္တိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ပုထုလဝိတ္ထတံ, ပုထုလဝိတ္ထတဘာဝေါ လောကိယလောကုတ္တရသတိပဋ္ဌာနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ မဟာဝီထိန္တိ မဟာမဂ္ဂံ။ သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမန္တိ သတိပဋ္ဌာနဉ္စ တံ ဝရေသု ဥတ္တမဉ္စာတိ သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမံ။ အထ ဝါ ဝရံ သတိပဋ္ဌာနမယံ ဥတ္တမဝီထိန္တိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ တဿ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဿ တဿံ သတိပဋ္ဌာနဝီထိယံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ဆ အဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယောတိ ဣမာနိ မဟဂ္ဃရတနာနိ ဥဘောသု ပဿေသု ဓမ္မာပဏေ ပသာရေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ဖလေ စတ္တာရိ သာမညေ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ၊

ဆဠဘိညာဋ္ဌသမာပတ္တီ, ပသာရေသိ တတ္ထ ဝီထိယ’’န္တိ။

ဣဒါနိ ဘဂဝါ ဣမာနိ ရတနဘဏ္ဍာနိ ယေ ပန အပ္ပမတ္တာ သတိမန္တော ပဏ္ဍိတာ ဟိရိဩတ္တပ္ပဝီရိယာဒီဟိ သမန္နာဂတာ, တေ အာဒီယန္တီတိ တေသံ ရတနာနံ ဟရဏူပါယံ ဒဿေန္တော –

၆။ ‘‘ယေ အပ္ပမတ္တာ အခိလာ, ဟိရိဝီရိယေဟုပါဂတာ၊

တေ တေ ဣမေ ဂုဏဝရေ, အာဒိယန္တိ ယထာသုခ’’န္တိ။ – အာဟ၊

တတ္ထ ယေတိ အနိယမုဒ္ဒေသော။ အပ္ပမတ္တာတိ ပမာဒဿ ပဋိပက္ခဘူတေန သတိယာ အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏေန အပ္ပမာဒေန သမန္နာဂတာ။ အခိလာတိ ပဉ္စစေတောခိလရဟိတာ။ ဟိရိဝီရိယေဟုပါဂတာတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဟိရီယတီတိ ဟိရီ, လဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ။ ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယံ, တံ ဥဿာဟလက္ခဏံ။ တေဟိ ဟိရိဝီရိယေဟိ ဥပါဂတာ သမန္နာဂတာ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ။ တေတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ အနိယမုဒ္ဒေသဿ နိယမုဒ္ဒေသော။ ပုန တေတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဂုဏရတနဝိသေသေ တေ ကုလပုတ္တာ အာဒိယန္တိ ပဋိလဘန္တိ အဓိဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗံ ပန သုမနော ဘဂဝါ ကတဝိဒိတမနော ဓမ္မဘေရိံ အာဟနိတွာ ဓမ္မနဂရံ မာပေတွာ ဣမိနာ နယေန ပဌမမေဝ သတသဟဿကောဋိယော ဗောဓေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘ဧဝမေတေန ယောဂေန, ဥဒ္ဓရန္တော မဟာဇနံ၊

ဗောဓေသိ ပဌမံ သတ္ထာ, ကောဋိသတသဟဿိယော’’တိ။

တတ္ထ ဥဒ္ဓရန္တောတိ သံသာရသာဂရတော အရိယမဂ္ဂနာဝါယ သမုဒ္ဓရန္တော။ ကောဋိသတသဟဿိယောတိ သတသဟဿကောဋိယောတိ အတ္ထော။ ဝိပရိယာယေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ။

ယဒါ ပန သုမနော လောကနာယကော သုနန္ဒဝတီနဂရေ အမ္ဗရုက္ခမူလေ တိတ္ထိယမဒမာနမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ သတ္တာနံ ကောဋိသဟဿံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, ဩဝဒီ တိတ္ထိယေ ဂဏေ၊

ကောဋိသဟဿာ ဘိသမိံသု, ဒုတိယေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ။

တတ္ထ တိတ္ထိယေ ဂဏေတိ တိတ္ထိယဘူတေ ဂဏေ, တိတ္ထိယာနံ ဂဏေ ဝါ ‘‘တိတ္ထိယေ အဘိမဒ္ဒန္တော, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယီ’’တိ ပဌန္တိ ကေစိ။

ယဒါ ပန ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ မနုဿာ စ နိရောဓကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘ကထံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကထံ နိရောဓသမာပန္နာ ဟောန္တိ, ကထံ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တီ’’တိ? ဧဝံ သမာပဇ္ဇနအဓိဋ္ဌာနဝုဋ္ဌာနာဒီသု ဝိနိစ္ဆယံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ သဟ မနုဿေဟိ ဆသု ကာမာဝစရဒေဝလောကေသု ဒေဝါ စ နဝသု ဗြဟ္မလောကေသု ဗြဟ္မာနော စ ဒွေဠှကဇာတာ ဒွိဓာ အဟေသုံ။ တတော နရသုန္ဒရေန အရိန္ဒမေန နာမ ရညာ သဒ္ဓိံ သာယနှသမယေ သုမနဒသဗလံ သဗ္ဗလောကနာထံ ဥပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အရိန္ဒမော ရာဇာ ဘဂဝန္တံ နိရောဓပဉှံ ပုစ္ဆိ။ တတော ဘဂဝတာ နိရောဓပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ နဝုတိပါဏကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။