ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ

‘‘ယဒါ ဒေဝါ မနုဿာ စ, သမဂ္ဂါ ဧကမာနသာ၊

နိရောဓပဉှံ ပုစ္ဆိံသု, သံသယံ စာပိ မာနသံ။

၁၀။ ‘‘တဒါပိ ဓမ္မဒေသနေ, နိရောဓပရိဒီပနေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တဿ ပန သုမနဿ ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ။ တတ္ထ ပဌမသန္နိပါတေ မေခလနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝဿံ ဝသိတွာ ပဌမပဝါရဏာယ အရဟန္တာနံ ကောဋိသဟဿေန ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ ပဝါရေသိ, အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ အထာပရေန သမယေန သင်္ကဿနဂရဿာဝိဒူရေ အရိန္ဒမရာဇကုသလဗလနိဗ္ဗတ္တေ ယောဇနပ္ပမာဏေ ကနကပဗ္ဗတေ နိသိန္နော သရဒသမယရုစိရကရနိကရော ဒိဝသကရော ဝိယ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေ မုနိဝရဒိဝသကရော အရိန္ဒမရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာ အာဂတာနံ ပုရိသာနံ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ ဒမေတွာ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ယဒါ ပန သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဂတဒဿနတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိ, တဒါ သုမနော ဘဂဝါ အသီတိယာ အရဟန္တကောဋိသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုမနဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၁၂။ ‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌဿ ဘဂဝတော, အဘိဃုဋ္ဌေ ပဝါရဏေ၊

ကောဋိသတသဟဿေဟိ, ပဝါရေသိ တထာဂတော။

၁၃။ ‘‘တတော ပရံ သန္နိပါတေ, ဝိမလေ ကဉ္စနပဗ္ဗတေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၁၄။ ‘‘ယဒါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗုဒ္ဓဒဿနုပါဂမိ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တတ္ထ အဘိဃုဋ္ဌေ ပဝါရဏေတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အဘိဃုဋ္ဌာယ ပဝါရဏာယာတိ အတ္ထော။ တတောပရန္တိ တတော အပရဘာဂေ။ ကဉ္စနပဗ္ဗတေတိ ကနကမယေ ပဗ္ဗတေ။ ဗုဒ္ဓဒဿနုပါဂမီတိ ဗုဒ္ဓဒဿနတ္ထမုပါဂမိ။ တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အတုလော နာမ နာဂရာဇာ အဟောသိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ။ သော ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ဉာတိဂဏပရိဝုတော သကဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရဿ သုမနဿ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗေဟိ တုရိယေဟိ ဥပဟာရံ ကာရေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ပစ္စေကဒုဿယုဂါနိ ဒတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာသိ။ သောပိ နံ သတ္ထာ ‘‘အနာဂတေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, နာဂရာဇာ မဟိဒ္ဓိကော၊

အတုလော နာမ နာမေန, ဥဿန္နကုသလသဉ္စယော။

၁၆။ ‘‘တဒါဟံ နာဂဘဝနာ, နိက္ခမိတွာ သဉာတိဘိ၊

နာဂါနံ ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ, သသံဃံ ဇိနမုပဋ္ဌဟိံ။

၁၇။ ‘‘ကောဋိသတသဟဿာနံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ၊

ပစ္စေကဒုဿယုဂံ ဒတွာ, သရဏံ တမုပါဂမိံ။

၁၈။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သုမနော လောကနာယကော၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၉။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’။

ယထာ ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသေ, ဧဝံ အဋ္ဌ ဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာတိ။

၂၀။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တဿ ပန သုမနဿ ဘဂဝတော မေခလံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒတ္တော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သိရိမာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, သရဏော စ ဘာဝိတတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဥဒေနော နာမုပဋ္ဌာကော, သောဏာ စ ဥပသောဏာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, နဝုတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ, နဝုတိယေဝ ဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, ဝဋံသိကာ နာမဿ မဟေသီ ဒေဝီ, အနူပမော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ။ ဥပဋ္ဌာကော အင်္ဂရာဇာ။ အင်္ဂါရာမေ ဝသီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၁။ ‘‘နဂရံ မေခလံ နာမ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော၊

သိရိမာ နာမ ဇနိကာ, သုမနဿ မဟေသိနော။

၂၂။ ‘‘နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ၊

စန္ဒော သုစန္ဒော ဝဋံသော စ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ။

၂၃။ ‘‘တေသဋ္ဌိသတသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ၊

ဝဋံသိကာ နာမ နာရီ, အနူပမော နာမ အတြဇော။

၂၄။ ‘‘နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ၊

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော။

၂၅။ ‘‘ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သုမနော လောကနာယကော၊

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မေခလေ ပုရမုတ္တမေ။

၂၆။ ‘‘သရဏော ဘာဝိတတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ဥဒေနော နာမုပဋ္ဌာကော, သုမနဿ မဟေသိနော။

၂၇။ ‘‘သောဏာ စ ဥပသောဏာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ။

၂၈။ ‘‘ဝရုဏော စေဝ သရဏော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ၊

စာလာ စ ဥပစာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ။

၂၉။ ‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, နဝုတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ။

၃၀။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၃၁။ ‘‘တာရဏီယေ တာရယိတွာ, ဗောဓနီယေ စ ဗောဓယိ၊

ပရိနိဗ္ဗာယိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဥဠုရာဇာဝ အတ္ထမိ။

၃၂။ ‘‘တေ စ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ, သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသာဒိသော၊

အတုလပ္ပဘံ ဒဿယိတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ။

၃၃။ ‘‘တဉ္စ ဉာဏံ အတုလိယံ, တာနိ စ အတုလာနိ ရတနာနိ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ။

၃၄။ ‘‘သုမနော ယသဓရော ဗုဒ္ဓေါ, အင်္ဂါရာမမှိ နိဗ္ဗုတော၊

တတ္ထေဝ တဿ ဇိနထူပေါ, စတုယောဇနမုဂ္ဂတော’’တိ။

တတ္ထ ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသောတိ ဝိဝိဓရတနဝိစိတ္တကဉ္စနမယဂ္ဃိကသဒိသရူပသောဘော။ ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ တဿ ပဘာယ ဒသသဟဿီပိ လောကဓာတု ဝိရောစတီတိ အတ္ထော။ တာရဏီယေတိ တာရယိတဗ္ဗေ, တာရယိတုံ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဝေနေယျေတိ အတ္ထော။ ဥဠုရာဇာဝါတိ စန္ဒော ဝိယ။ အတ္ထမီတိ အတ္ထင်္ဂတော။ ကေစိ ‘‘အတ္ထံ ဂတော’’တိ ပဌန္တိ။ အသာဒိသောတိ အသဒိသော။ မဟာယသာတိ မဟာကိတ္တိသဒ္ဒါ မဟာပရိဝါရာ စ။ တဉ္စ ဉာဏန္တိ တံ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ။ အတုလိယန္တိ အတုလျံ အသဒိသံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

သုမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော စတုတ္ထော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၇။ ရေဝတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

သုမနဿ ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ သာသနေ စဿ အန္တရဟိတေ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ ဟုတွာ ပုန အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပုန ပရိဟာယမာနာ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ တဒါ ရေဝတော နာမ သတ္ထာ ဥဒပါဒိ။ သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ အနေကရတနသမုဇ္ဇလိတဘဝနေ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သဗ္ဗဓနဓညဝတိသုဓညဝတီနဂရေ သဗ္ဗာလင်္ကာရသမလင်္ကတအမိတရုစိရပရိဝါရပရိဝုတဿ သိရိဝိဘဝသမုဒယေနာကုလဿ သဗ္ဗသမိဒ္ဓိဝိပုလဿ ဝိပုလဿ နာမ ရညော ကုလေ သဗ္ဗဇနနယနာလိပါလိသမာကုလာယ သမ္ဖုလ္လနယနကုဝလယသဿိရိကသိနိဒ္ဓဝဒနကမလာကရသောဘာသမုဇ္ဇလာယ သုရုစိရမနောဟရဂုဏဂဏဝိပုလာယ ဝိပုလာယ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန စိတ္တကူဋပဗ္ဗတတော သုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။

တဿ ပဋိသန္ဓိယံ ဇာတိယဉ္စ ပါဋိဟာရိယာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာနေဝ အဟေသုံ။ သုဒဿနရတနဂ္ဃိအာဝေဠနာမကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သုဒဿနာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။ တာဟိ ပရိဝုတော သော သုရယုဝတီဟိ ပရိဝုတော ဒေဝကုမာရော ဝိယ ဆဗ္ဗဿသဟဿာနိ ဝိသယသုခမနုဘဝမာနော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ သော သုဒဿနာယ နာမ ဒေဝိယာ ဝရုဏေ နာမ တနယေ ဇာတေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ နာနာဝိရာဂတနုဝရဝသနနိဝသနော အာမုက္ကမုတ္တာဟာရမဏိကုဏ္ဍလော ဝရကေယူရမကုဋကဋကဓရော ပရမသုရဘိဂန္ဓကုသုမသမလင်္ကတော ပရမရုစိရကရနိကရော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ တာရာဂဏပရိဝုတော ဝိယ စန္ဒော တိဒသဂဏပရိဝုတော ဝိယ ဒသသတနယနော ဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော ဝိယ စ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ စတုရင်္ဂိနိယာ မဟတိယာ သေနာယ ပရိဝုတော အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ဇလဇာမလာဝိကလနီလကုဝလယဒလသဒိသေနာတိနိသိတေနာတိတိခိဏေနာသိနာ သကေသမကုဋံ ဆိန္ဒိတွာ အာကာသေ ခိပိ။ တံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာဝတိံသဘဝနံ နေတွာ သိနေရုမုဒ္ဓနိ သတ္တရတနမယံ စေတိယံ အကာသိ။

မဟာပုရိသော ပန ဒေဝဒတ္တာနိ ကာသာယာနိ ပရိဒဟိတွာ ပဗ္ဗဇိ, ဧကာ စ နံ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော သတ္တမာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အညတရာယ သာဓုဒေဝိယာ နာမ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ အညတရေနာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ မတ္တဝရနာဂဂါမီ နာဂဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသီဒိတွာ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄) ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘သုမနဿ အပရေန, ရေဝတော နာမ နာယကော၊

အနုပမော အသဒိသော, အတုလော ဥတ္တမော ဇိနော’’တိ။

ရေဝတော ကိရ သတ္ထာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၇၂၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၄၊ ၂။၃၄၁၊ မဟာဝ။ ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတဘိက္ခုကောဋိယော အညေ စ ဗဟူ ဒေဝမနုဿေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ဝရုဏာရာမေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ တိပရိဝဋ္ဋံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ အညေန အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ဘိက္ခူနံ ကောဋိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ တီသု မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂။ ‘‘သောပိ ဓမ္မံ ပကာသေသိ, ဗြဟ္မုနာ အဘိယာစိတော၊

ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ, အပ္ပဝတ္တံ ဘဝါဘဝေ’’တိ။

တတ္ထ ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနန္တိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ နာမရူပဝဝတ္ထာနာဒိဝသေန ဝိဘာဂကရဏံ။ သဘာဝလက္ခဏသာမညလက္ခဏာဒိဝသေန ရူပါရူပဓမ္မပရိဂ္ဂဟော ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ နာမ။ အထ ဝါ ဖေဏပိဏ္ဍူပမံ ရူပံ ပရိမဒ္ဒနာသဟနတော ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒါဒိဘာဝတော စ ဥဒကပုဗ္ဗုဠကံ ဝိယ ဝေဒနာ မုဟုတ္တရမဏီယဘာဝတော, မရီစိကာ ဝိယ သညာ ဝိပ္ပလမ္ဘနတော, ကဒလိက္ခန္ဓော ဝိယ သင်္ခါရာ အသာရကတော, မာယာ ဝိယ ဝိညာဏံ ဝဉ္စနကတော’’တိ ဧဝမာဒိနာပိ နယေန အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေနပိ ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ (ဝိဘ။ အဋ္ဌ။ ၂၆ ကမာဒိဝိနိစ္ဆယကထာ)။ အပ္ပဝတ္တံ ဘဝါဘဝေတိ ဧတ္ထ ဘဝေါတိ ဝဍ္ဎိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ။ ဘဝေါတိ သဿတဒိဋ္ဌိ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ။ ဘဝေါတိ ခုဒ္ဒကဘဝေါ, အဘဝေါတိ မဟာဘဝေါ။ ဘဝေါတိ ကာမဘဝေါ, အဘဝေါတိ ရူပါရူပဘဝေါတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဘဝါဘဝါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂၂၃၊ သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၃။၅။၁၀၈၀၊ ဥဒါ။ အဋ္ဌ။ ၂၀)။ တေသံ ဘဝါဘဝါနံ အပ္ပဝတ္တိဟေတုဘူတံ ဓမ္မံ ပကာသေသီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ ဘဝတိ အနေနာတိ ဘဝေါ, တီသု ဘဝေသု ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ကမ္မာဒိကံ။ ဥပပတ္တိဘဝေါ အဘဝေါ နာမ။ ဥဘယတ္ထ နိကန္တိယာ ပဟာနကရံ အပ္ပဝတ္တံ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော။ တဿ ပန ရေဝတဗုဒ္ဓဿ တယောဝ အဘိသမယာ အဟေသုံ။ ပဌမော ပနဿ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တော။ တေန ဝုတ္တံ –

၃။ ‘‘တဿာဘိသမယာ တီဏိ, အဟေသုံ ဓမ္မဒေသနေ၊

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တီဏီတိ တယော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော, အယံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ။

အထာပရေန သမယေန နဂရုတ္တရေ ဥတ္တရေ နဂရေ သဗ္ဗာရိန္ဒမော အရိန္ဒမော နာမ ရာဇာ အဟောသိ။ သော ကိရ ဘဂဝန္တံ အတ္တနော နဂရမနုပ္ပတ္တံ သုတွာ တီဟိ ဇနကောဋီဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ တိဂါဝုတဝိတ္ထတံ ဒီပပူဇံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ နိသီဒိ။ အထ ဘဂဝါ တဿ မနောနုကူလံ ဝိစိတ္တနယံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တတ္ထ ဒေဝမနုဿာနံ ကောဋိသဟဿဿ ဒုတိယာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘ယဒါ အရိန္ဒမံ ရာဇံ, ဝိနေသိ ရေဝတော မုနိ၊

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော။

အထာပရေန သမယေန ရေဝတော သတ္ထာ ဥတ္တရနိဂမံ နာမ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ။ တဒါ ကိရ ဥတ္တရနိဂမဝါသိနော မနုဿာ ယာဂုဘတ္တခဇ္ဇကဘေသဇ္ဇပါနကာဒီနိ အာဟရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဘိက္ခူ ပရိပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ? တတော တေသံ ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘ဘဂဝါ, အာဝုသော, နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နော’’တိ။ အထာတီတေ တသ္မိံ သတ္တာဟေ ဘဂဝန္တံ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတံ သရဒသမယေ သူရိယော ဝိယ အတ္တနော အနူပမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနံ ဒိသွာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဂုဏာနိသံသံ ပုစ္ဆိံသု။ ဘဂဝါ စ တေသံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဂုဏာနိသံသံ ကထေသိ။ တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ ကောဋိသတံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ။ အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘သတ္တာဟံ ပဋိသလ္လာနာ, ဝုဋ္ဌဟိတွာ နရာသဘော၊

ကောဋိသတံ နရမရူနံ, ဝိနေသိ ဥတ္တမေ ဖလေ’’တိ။

သုဓညဝတီနဂရေ ပဌမမဟာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာနံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ မေခလနဂရေ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါတာနံ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ရေဝတဿ ပန ဘဂဝတော ဓမ္မစက္ကာနုဝတ္တကော ဝရုဏော နာမ အဂ္ဂသာဝကော ပညဝန္တာနံ အဂ္ဂေါ အာဗာဓိကော အဟောသိ။ တတ္ထ ဂိလာနပုစ္ဆနတ္ထာယ သမ္ပတ္တမဟာဇနဿ လက္ခဏတ္တယပရိဒီပကံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ကောဋိသတသဟဿံ ပုရိသာနံ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ စတုရင်္ဂိနိကေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ရေဝတဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သုဝိမုတ္တာန တာဒိနံ။

၇။ ‘‘အတိက္ကန္တာ ဂဏနပထံ, ပဌမံ ယေ သမာဂတာ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၈။ ‘‘ယောပိ ပညာယ အသမော, တဿ စက္ကာနုဝတ္တကော၊

သော တဒါ ဗျာဓိတော အာသိ, ပတ္တော ဇီဝိတသံသယံ။

၉။ ‘‘တဿ ဂိလာနပုစ္ဆာယ, ယေ တဒါ ဥပဂတာ မုနီ၊

ကောဋိသတသဟဿာ အရဟန္တော, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တတ္ထ စက္ကာနုဝတ္တကောတိ ဓမ္မစက္ကာနုဝတ္တကော။ ပတ္တော ဇီဝိတသံသယန္တိ ဧတ္ထ ဇီဝိတေ သံသယံ ဇီဝိတသံသယံ, ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏာတိ ဝါ, န ဝါ ပါပုဏာတီတိ ဧဝံ ဇီဝိတသံသယံ ပတ္တော, ဗျာဓိတဿ ဗလဝဘာဝေန မရတိ, န မရတီတိ ဇီဝိတေ သံသယံ ပတ္တောတိ အတ္ထော။ ယေ တဒါ ဥပဂတာ မုနီတိ ဣတိ ဒီဃဘာဝေ သတိ ဘိက္ခူနံ ဥပရိ ဟောတိ, ရဿေ အနုဿရေန သဒ္ဓိံ ဝရုဏဿ ဥပရိ ဟောတိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ရမ္မဝတီနဂရေ အတိဒေဝေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ ပါရံ ဂတော ရေဝတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ သိလောကသဟဿေန ဒသဗလံ ကိတ္တေတွာ သဟဿဂ္ဃနိကေန ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ သောပိ နံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ – ‘‘ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ ဒွိန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, အတိဒေဝေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော၊

ဥပဂန္တွာ ရေဝတံ ဗုဒ္ဓံ, သရဏံ တဿ ဂဉ္ဆဟံ။

၁၁။ ‘‘တဿ သီလံ သမာဓိဉ္စ, ပညာဂုဏမနုတ္တမံ၊

ထောမယိတွာ ယထာထာမံ, ဥတ္တရီယမဒါသဟံ။

၁၂။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ရေဝတော လောကနာယကော၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၃။ ‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမ’’’န္တိ။ –

အဋ္ဌ ဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ။

၁၄။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ။

၁၅။ ‘‘တဒါပိ တံ ဗုဒ္ဓဓမ္မံ, သရိတွာ အနုဗြူဟယိံ၊

အာဟရိဿာမိ တံ ဓမ္မံ, ယံ မယှံ အဘိပတ္ထိတ’’န္တိ။

တတ္ထ သရဏံ တဿ ဂဉ္ဆဟန္တိ တံ သရဏံ အဂဉ္ဆိံ အဟံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။ ပညာဂုဏန္တိ ပညာသမ္ပတ္တိံ။ အနုတ္တမန္တိ သေဋ္ဌံ။ ‘‘ပညာဝိမုတ္တိဂုဏမုတ္တမ’’န္တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနောဝ။ ထောမယိတွာတိ ထောမေတွာ ဝဏ္ဏယိတွာ။ ယထာထာမန္တိ ယထာဗလံ။ ဥတ္တရီယန္တိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ။ အဒါသဟန္တိ အဒါသိံ အဟံ။ ဗုဒ္ဓဓမ္မန္တိ ဗုဒ္ဓဘာဝကရံ ဓမ္မံ, ပါရမီဓမ္မန္တိ အတ္ထော။ သရိတွာတိ အနုဿရိတွာ။ အနုဗြူဟယိန္တိ အဘိဝဍ္ဎေသိံ။ အာဟရိဿာမီတိ အာနယိဿာမိ။ တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဗုဒ္ဓတ္တံ။ ယံ မယှံ အဘိပတ္ထိတန္တိ ယံ မယာ အဘိပတ္ထိတံ ဗုဒ္ဓတ္တံ, တံ အာဟရိဿာမီတိ အတ္ထော။

တဿ ပန ရေဝတဿ ဘဂဝတော နဂရံ သုဓညဝတီ နာမ အဟောသိ, ပိတာ ဝိပုလော နာမ ခတ္တိယော, မာတာ ဝိပုလာ နာမ, ဝရုဏော စ ဗြဟ္မဒေဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သမ္ဘဝေါ နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ဘဒ္ဒါ စ သုဘဒ္ဒါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, သုဒဿနာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, ဝရုဏော နာမ ပုတ္တော, အာဇညရထေန နိက္ခမိ။

‘‘တဿ ဒေဟာဘိနိက္ခန္တံ, ပဘာဇာလမနုတ္တရံ၊

ဒိဝါ စေဝ တဒါ ရတ္တိံ, နိစ္စံ ဖရတိ ယောဇနံ။

‘‘ဓာတုယော မမ သဗ္ဗာပိ, ဝိကိရန္တူတိ သော ဇိနော၊

အဓိဋ္ဌာသိ မဟာဝီရော, သဗ္ဗသတ္တာနုကမ္ပကော။

‘‘မဟာနာဂဝနုယျာနေ, မဟတော နဂရဿ သော၊

ပူဇိတော နရမရူဟိ, ပရိနိဗ္ဗာယိ ရေဝတော’’တိ။

တေန ဝုတ္တံ –

၁၆။ ‘‘နဂရံ သုဓညဝတီ နာမ, ဝိပုလော နာမ ခတ္တိယော၊

ဝိပုလာ နာမ ဇနိကာ, ရေဝတဿ မဟေသိနော။

၂၁။ ‘‘ဝရုဏော ဗြဟ္မဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သမ္ဘဝေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ရေဝတဿ မဟေသိနော။

၂၂။ ‘‘ဘဒ္ဒါ စေဝ သုဘဒ္ဒါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ။

၂၃။ ‘‘ပဒုမော ကုဉ္ဇရော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ၊

သိရိမာ စေဝ ယသဝတီ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ။

၂၄။ ‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော၊

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဣန္ဒကေတုဝ ဥဂ္ဂတော။

၂၅။ ‘‘တဿ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တာ, ပဘာမာလာ အနုတ္တရာ၊

ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ, သမန္တာ ဖရတိ ယောဇနံ။

၂၆။ ‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ ဒိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၇။ ‘‘ဒဿယိတွာ ဗုဒ္ဓဗလံ အမတံ လောကေ ပကာသယံ၊

နိဗ္ဗာယိ အနုပါဒါနော, ယထဂ္ဂုပါဒါနသင်္ခယာ။

၂၈။ ‘‘သော စ ကာယော ရတနနိဘော, သော စ ဓမ္မော အသာဒိသော၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ဩဘာသေတီတိ ပကာသယတိ။ ဥဂ္ဂတောတိ ဥဿိတော။ ပဘာမာလာတိ ပဘာဝေလာ။ ယထဂ္ဂီတိ အဂ္ဂိ ဝိယ။ ဥပါဒါနသင်္ခယာတိ ဣန္ဓနက္ခယာ။ သော စ ကာယော ရတနနိဘောတိ သော စ တဿ ဘဂဝတော ကာယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော။ ‘‘တဉ္စ ကာယံ ရတနနိဘ’’န္တိပိ ပါဌော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ သောယေဝ ပနဿတ္ထော။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ရေဝတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ပဉ္စမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၈။ သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

တဿ ပန အပရဘာဂေ တဿ သာသနေပိ အန္တရဟိတေ သောဘိတော နာမ ဗောဓိသတ္တော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝေဟိ အာယာစိတော တုသိတပုရတော စဝိတွာ သုဓမ္မနဂရေ သုဓမ္မရာဇဿ ကုလေ သုဓမ္မာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သုဓမ္မုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော ပရိသုဒ္ဓဝိရာဇိတဃနမေဃပဋလတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ နိက္ခမိ။ တဿ ပဋိသန္ဓိယံ ဇာတိယဉ္စ ပါဋိဟာရိယာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ။

သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိတွာ သတ္တတ္တိံသနာဋကိတ္ထိသဟဿာနံ အဂ္ဂါယ အဂ္ဂမဟေသိယာ မခိလဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ သီဟကုမာရေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ပါသာဒေယေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထေဝ အာနာပါနဿတိသမာဓိံ ဘာဝေတွာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ပဋိလဘိတွာ သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ပဓာနစရိယမစရိ။ တတော မခိလမဟာဒေဝိယာ ဒိန္နံ ပရမမဓုရံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အဘိနိက္ခမနတ္ထာယ စိတ္တမုပ္ပါဒေသိ – ‘‘အယံ ပါသာဒေါ အလင်္ကတပဋိယတ္တော မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသေန ဂန္တွာ ဗောဓိရုက္ခံ မဇ္ဈေကတွာ ပထဝိယံ ဩတရတု, ဣမာ စ ဣတ္ထိယော မယိ ဗောဓိမူလေ နိသိန္နေ အဝုတ္တာ သယမေဝ ပါသာဒတော နိက္ခမန္တူ’’တိ။ သဟစိတ္တုပ္ပါဒါ ပါသာဒေါ စ သုဓမ္မရာဇဘဝနတော ဥပ္ပတိတွာ အသိတဉ္ဇနသင်္ကာသမာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂဉ္ဆိ။ သော သမောသရိတသုရဘိကုသုမဒါမသမလင်္ကတပါသာဒတလော သကလမ္ပိ ဂဂနတလံ သမလင်္ကုရုမာနော ဝိယ ကနကရသဓာရာသဒိသရုစိရကရနိကရော ဒိဝသကရော ဝိယ စ သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ စ ဝိရောစမာနော ဝိလမ္ဗမာနဝိဝိဓဝိစိတ္တကိင်္ကိဏိကဇာလော ယဿ ကိရ ဝါတေရိတဿ သုကုသလဇနဝါဒိတဿ ပဉ္စင်္ဂိကဿ တုရိယဿ ဝိယ သဒ္ဒေါ ဝဂ္ဂု စ ရဇနီယော စ ကမနီယော စ အဟောသိ။

ဒူရတော ပဋ္ဌာယ သုယျမာနေန မဓုရေန သရေန သတ္တာနံ သောတာနိ ဩဒဟမာနော ဃရစစ္စရစတုက္ကဝီထိအာဒီသု ဌတွာ ပဝတ္တိတကထာသလ္လာပေသု မနုဿေသု နာတိနီစေန နာတိဥစ္စေန တရုဝရဝနမတ္ထကာဝိဒူရေနာကာသေန ပလောဘယမာနော ဝိယ တရုဝရသာခါနာနာရတနဇုတိဝိသရသမုဇ္ဇလေန ဝဏ္ဏေန ဇနနယနာနိ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ စ ပုညာနုဘာဝံ သမုဂ္ဃေါသယန္တော ဝိယ စ ဂဂနတလံ ပဋိပဇ္ဇိ။ တတ္ထ နာဋကိတ္ထိယောပိ ပဉ္စင်္ဂိကဿ ဝရတုရိယဿ မဓုရေန သရေန ဥပဂါယိံသု စေဝ ဝိလပိံသု စ။ စတုရင်္ဂိနီ ကိရဿ သေနာပိ အလင်္ကာရ-ကာယာဘရဏ-ဇုတိ-သမုဒယ-သမုဇ္ဇောတနာနာဝိရာဂ-သုရဘိကုသုမဝသနာဘရဏသောဘိတာ အမရဝရသေနာ ဝိယ ပရမရုစိရဒဿနာ ဓရဏီ ဝိယ ဂဂနတလေန ပါသာဒံ ပရိဝါရေတွာ အဂမာသိ။

တတော ပါသာဒေါ ဂန္တွာ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ ဥဇုဝိပုလဝဋ္ဋက္ခန္ဓံ ကုသုမပလ္လဝမကုလသမလင်္ကတံ နာဂရုက္ခံ မဇ္ဈေကတွာ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိ။ နာဋကိတ္ထိယော စ ကေနစိ အဝုတ္တာဝ တတော ပါသာဒတော ဩတရိတွာ ပက္ကမိံသု။ အနေကဂုဏသောဘိတော ကိရ သောဘိတောပိ မဟာပုရိသော မဟာဇနကတပရိဝါရောယေဝ ရတ္တိယာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာယော ဥပ္ပါဒေသိ။ မာရဗလံ ပနဿ ဓမ္မတာဗလေနေဝ ယထာဂတမဂမာသိ။ ပါသာဒေါ ပန တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ။ သောဘိတော ပန ဘဂဝတာ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဇ္ဈေသနံ ပဋိဇာနိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော အတ္တနော ဝေမာတိကေ ကနိဋ္ဌဘာတိကေ အသမကုမာရဉ္စ သုနေတ္တကုမာရဉ္စ ဒိသွာ – ‘‘ဣမေ ဒွေ ကုမာရာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ, ဟန္ဒာဟံ ဣမေသံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာကာသေနာဂန္တွာ သုဓမ္မုယျာနေ ဩတရိတွာ ဒွေပိ ကုမာရေ ဥယျာနပါလေန ပက္ကောသာပေတွာ တေဟိ သပရိဝါရေဟိ ပရိဝုတော မဟာဇနမဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ရေဝတဿ အပရေန, သောဘိတော နာမ နာယကော၊

သမာဟိတော သန္တစိတ္တော, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။

၂။ ‘‘သော ဇိနော သကဂေဟမှိ, မာနသံ ဝိနိဝတ္တယိ၊

ပတွာန ကေဝလံ ဗောဓိံ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ။

၃။ ‘‘ယာဝ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိတော, ဘဝဂ္ဂါ စာပိ ဥဒ္ဓတော၊

ဧတ္ထန္တရေ ဧကပရိသာ, အဟောသိ ဓမ္မဒေသနေ။

၄။ ‘‘တာယ ပရိသာယ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ၊

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ သကဂေဟမှီတိ အတ္တနော ဘဝနေယေဝ, အန္တောပါသာဒတလေယေဝါတိ အတ္ထော။ မာနသံ ဝိနိဝတ္တယီတိ စိတ္တံ ပရိဝတ္တေသိ, သကဂေဟေ ဌတွာ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေယေဝ ပုထုဇ္ဇနဘာဝတော စိတ္တံ ဝိနိဝတ္တေတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏီတိ အတ္ထော။ ဟေဋ္ဌာတိ ဟေဋ္ဌတော။ ဘဝဂ္ဂါတိ အကနိဋ္ဌဘဝနတော။ တာယ ပရိသာယာတိ တဿာ ပရိသာယ မဇ္ဈေ။ ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဂဏနပထမတီတာတိ အတ္ထော။ ပဌမာဘိသမယောတိ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော။ အဟူတိ ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာ ပရိသာ အဟောသီတိ အတ္ထော။ ‘‘ပဌမေ အဘိသမိံသုယေဝါ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ပဌမဓမ္မဒေသနေ အဘိသမိံသု ယေ ဇနာ, တေ ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော။

အထာပရေန သမယေန သုဒဿနနဂရဒွါရေ စိတ္တပါဋလိယာ မူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ နဝကနကမဏိမယဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတလေ နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘တတော ပရမ္ပိ ဒေသေန္တေ, မရူနဉ္စ သမာဂမေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

အထာပရေန သမယေန သုဒဿနနဂရေ ဇယသေနော နာမ ရာဇကုမာရော ယောဇနပ္ပမာဏံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အသောကဿကဏ္ဏစမ္ပကနာဂပုန္နာဂဝကုလသုရဘိစူတပနသာသနသာလကုန္ဒ- သဟကာရကရဝီရာဒိတရုဝရနိရန္တရံ အာရာမံ ရောပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာတေသိ။ ဒါနာနုမောဒနံ ကတွာ ယာဂံ ဝဏ္ဏေတွာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿသတ္တနိကာယဿ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ တတိယာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘ပုနာပရံ ရာဇပုတ္တော, ဇယသေနော နာမ ခတ္တိယော၊

အာရာမံ ရောပယိတွာန, ဗုဒ္ဓေ နိယျာတယီ တဒါ။

၇။ ‘‘တဿ ယာဂံ ပကိတ္တေန္တော, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ၊

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ပုန ဥဂ္ဂတော နာမ ရာဇာ သုနန္ဒနဂရေ သုနန္ဒံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ။ တသ္မိံ ဒါနေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ ကောဋိသတံ အရဟန္တာနံ သန္နိပါတော, တေသံ မဇ္ဈေ သောဘိတော ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန မေခလာနဂရေ ဓမ္မဂဏော ဓမ္မဂဏာရာမံ နာမ ပဝရာရာမံ မဟာဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒတွာ သဟ သဗ္ဗပရိက္ခာရေဟိ ဒါနံ အဒါသိ။ တသ္မိံ သမာဂမေ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗဇိတာနံ နဝုတိယာ အရဟန္တကောဋီနံ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ယဒါ ပန ဘဂဝါ ဒသသတနယနပုရေ ဝဿံ ဝသိတွာ ပဝါရဏာယ သုရဝရပရိဝုတော ဩတရိ, တဒါ အသီတိယာ အရဟန္တကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိကေ သန္နိပါတေ ပဝါရေသိ။ အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သောဘိတဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၉။ ‘‘ဥဂ္ဂတော နာမ သော ရာဇာ, ဒါနံ ဒေတိ နရုတ္တမေ၊

တမှိ ဒါနေ သမာဂဉ္ဆုံ, အရဟန္တာ သတကောဋိယော။

၁၀။ ‘‘ပုနာပရံ ပုရဂဏော, ဒေတိ ဒါနံ နရုတ္တမေ၊

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၁၁။ ‘‘ဒေဝလောကေ ဝသိတွာန, ယဒါ ဩရောဟတီ ဇိနော၊

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ရမ္မဝတီနဂရေ ဥဘတော သုဇာတော ‘သုဇာတော’ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ သောဘိတဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ တေမာသံ မဟာဒါနမဒါသိ။ သောပိ နံ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၂။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုဇာတော နာမ ဗြာဟ္မဏော၊

တဒါ သသာဝကံ ဗုဒ္ဓံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ။

၁၃။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သောဘိတော လောကနာယကော၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၄။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၅။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော၊

တမေဝတ္ထမနုပ္ပတ္တိယာ, ဥဂ္ဂံ ဓိတိမကာသဟ’’န္တိ။

တတ္ထ တမေဝတ္ထမနုပ္ပတ္တိယာတိ တဿ ဗုဒ္ဓတ္တဿ အနုပ္ပတ္တိအတ္ထံ, တဿ ပန သောဘိတဗုဒ္ဓဿ – ‘‘အနာဂတေ အယံ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အဝိတထဝစနာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဗုဒ္ဓတ္တပ္ပတ္တိအတ္ထန္တိ အတ္ထော။ ဥဂ္ဂန္တိ တိဗ္ဗံ ဃောရံ။ ဓိတိန္တိ ဝီရိယံ။ အကာသဟန္တိ အကာသိံ အဟံ။

တဿ ပန သောဘိတဿ ဘဂဝတော သုဓမ္မံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ပိတာ သုဓမ္မော နာမ ရာဇာ, မာတာ သုဓမ္မာ နာမ ဒေဝီ, အသမော စ သုနေတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အနောမော နာမုပဋ္ဌာကော, နကုလာ စ သုဇာတာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ, နဝုတိဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ, မခိလာ နာမဿ မဟာဒေဝီ, သီဟကုမာရော နာမ အတြဇော, နာဋကိတ္ထီနံ သတ္တတ္တိံသသဟဿာနိ နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ ပါသာဒေန အဘိနိက္ခမိ။ ဇယသေနော နာမ ရာဇာ ဥပဋ္ဌာကော။ သေတာရာမေ ကိရ ဝသီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆။ ‘‘သုဓမ္မံ နာမ နဂရံ, သုဓမ္မော နာမ ခတ္တိယော၊

သုဓမ္မာ နာမ ဇနိကာ, သောဘိတဿ မဟေသိနော။

၂၁။ ‘‘အသမော စ သုနေတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

အနောမော နာမုပဋ္ဌာကော, သောဘိတဿ မဟေသိနော။

၂၂။ ‘‘နကုလာ စ သုဇာတာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗုဇ္ဈမာနော စ သော ဗုဒ္ဓေါ, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ။

၂၄။ ‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော။

၂၅။ ‘‘တထာ သုဖုလ္လံ ပဝနံ, နာနာဂန္ဓေဟိ ဓူပိတံ၊

တထေဝ တဿ ပါဝစနံ, သီလဂန္ဓေဟိ ဓူပိတံ။

၂၆။ ‘‘ယထာပိ သာဂရော နာမ, ဒဿနေန အတပ္ပိယော၊

တထေဝ တဿ ပါဝစနံ, သဝနေန အတပ္ပိယံ။

၂၇။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၈။ ‘‘ဩဝါဒံ အနုသိဋ္ဌိဉ္စ, ဒတွာန သေသကေ ဇနေ၊

ဟုတာသနောဝ တာပေတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၉။ ‘‘သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, တေပိ သာဝကာ ဗလပ္ပတ္တာ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ သတရံသီဝါတိအာဒိစ္စော ဝိယ, သဗ္ဗာ ဒိသာ ဩဘာသေတီတိ အတ္ထော။ ပဝနန္တိ မဟာဝနံ။ ဓူပိတန္တိ ဝါသိတံ ဂန္ဓိတံ။ အတပ္ပိယောတိ အတိတ္တိကရော, အတိတ္တိဇနနော ဝါ။ တာဝဒေတိ တသ္မိံ ကာလေ, တာဝတကံ ကာလန္တိ အတ္ထော။ တာရေသီတိ တာရယီ။ ဩဝါဒန္တိ သကိံ ဝါဒေါ ဩဝါဒေါ နာမ။ အနုသိဋ္ဌိန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဝစနံ အနုသိဋ္ဌိ နာမ။ သေသကေ ဇနေတိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ အပ္ပတ္တဿ သေသဇနဿ, သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ။ ဟုတာသနောဝ တာပေတွာတိ အဂ္ဂိ ဝိယ တပ္ပေတွာ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော, ဥပါဒါနက္ခယာ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဆဋ္ဌော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၉။ အနောမဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

သောဘိတဗုဒ္ဓေ ပန ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ အပရဘာဂေ ဧကမသင်္ချေယျံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒရဟိတံ အဟောသိ။ အတီတေ ပန တသ္မိံ အသင်္ချေယျေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု အနောမဒဿီ, ပဒုမော, နာရဒေါတိ။ တတ္ထ အနောမဒဿီ ဘဂဝါ သောဠသ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒေဝေဟိ အဘိယာစိတော တတော စဝိတွာ စန္ဒဝတိယံ နာမ ရာဇဓာနိယံ ယသဝါ နာမဿ ရညော ကုလေ သမုဿိတစာရုပယောဓရာယ ယသောဓရာယ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ အနောမဒဿိကုမာရေ ကိရ ယသောဓရာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိဂတေ တဿ ပုညပ္ပဘာဝေန ပဘာ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဌာနံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ စန္ဒသူရိယပ္ပဘာဟိ အနဘိဘဝနီယာဝ အဟောသိ။ သာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဗောဓိသတ္တံ သုစန္ဒနုယျာနေ ဝိဇာယိ။ ပါဋိဟာရိယာနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနေဝ။

နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ နာမံ ဂဏှန္တာ, ယသ္မာ ဇာတိယံ အာကာသတော သတ္တ ရတနာနိ ပတိံသု, တသ္မာ အနောမာနံ ရတနာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘူတတ္တာ ‘‘အနောမဒဿီ’’တိ နာမမကံသု။ သော အနုက္ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမဂုဏေဟိ ပရိစာရိယမာနော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ကိရ သိရိ ဥပသိရိ သိရိဝဍ္ဎောတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သိရိမာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။ သော သိရိမာယ ဒေဝိယာ ဥပဝါဏေ နာမ ပုတ္တေ ဇာတေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သိဝိကာယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ တိဿော ဇနကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု။

တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိ။ တတော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အနုပမဗြာဟ္မဏဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အနုပမသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ အနောမနာမာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အဇ္ဇုနရုက္ခဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပါဒေတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘သောဘိတဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

အနောမဒဿီ အမိတယသော, တေဇဿီ ဒုရတိက္ကမော။

၂။ ‘‘သော ဆေတွာ ဗန္ဓနံ သဗ္ဗံ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ၊

အနိဝတ္တိဂမနံ မဂ္ဂံ, ဒေသေသိ ဒေဝမာနုသေ။

၃။ ‘‘သာဂရောဝ အသင်္ခေါဘော, ပဗ္ဗတောဝ ဒုရာသဒေါ၊

အာကာသောဝ အနန္တော သော, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော။

၄။ ‘‘ဒဿနေနပိ တံ ဗုဒ္ဓံ, တောသိတာ ဟောန္တိ ပါဏိနော၊

ဗျာဟရန္တံ ဂိရံ သုတွာ, အမတံ ပါပုဏန္တိ တေ’’တိ။

တတ္ထ အနောမဒဿီတိ အနုပမဒဿနော, အမိတဒဿနော ဝါ။ အမိတယသောတိ အမိတပရိဝါရော, အမိတကိတ္တိ ဝါ။ တေဇဿီတိ သီလသမာဓိပညာတေဇေန သမန္နာဂတော။ ဒုရတိက္ကမောတိ ဒုပ္ပဓံသိယော, အညေန ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ကေနစိ ဝါ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အတ္ထော။ သော ဆေတွာ ဗန္ဓနံ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ဒသဝိဓံ သံယောဇနံ ဆိန္ဒိတွာ။ ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေတိ တိဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန ဝိဒ္ဓံသေတွာ, အဘာဝံ ကတွာတိ အတ္ထော။ အနိဝတ္တိဂမနံ မဂ္ဂန္တိ နိဝတ္တိယာ ပဝတ္တိယာ ပဋိပက္ခဘူတံ နိဗ္ဗာနံ အနိဝတ္တီတိ ဝုစ္စတိ, တံ အနိဝတ္တိံ ဂစ္ဆတိ အနေနာတိ အနိဝတ္တိဂမနော။ တံ အနိဝတ္တိဂမနံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဒဿေတီ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ ဒေဝမာနုသေတိ ဒေဝမနုဿာနံ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

အသင်္ခေါဘောတိ ခေါဘေတုံ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အက္ခောဘိယော။ ယထာ ဟိ သမုဒ္ဒေါ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရော အနေကယောဇနသဟဿဘူတာဝါသော အက္ခောဘိယော, ဧဝံ အက္ခောဘိယောတိ အတ္ထော။ အာကာသောဝ အနန္တောတိ ယထာ ပန အာကာသဿ အန္တော နတ္ထိ, အထ ခေါ အနန္တော အပ္ပမေယျော အပါရော, ဧဝံ ဘဂဝါပိ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ အနန္တော အပ္ပမေယျော အပါရော။ သောတိ သော ဘဂဝါ။ သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတောတိ သဗ္ဗလက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမလင်္ကတသရီရတ္တာ သုဖုလ္လိတသာလရာဇာ ဝိယ သောဘတီတိ အတ္ထော။ ဒဿနေနပိ တံ ဗုဒ္ဓန္တိ တဿ ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနေနာပီတိ အတ္ထော။ ဤဒိသေသုပိ သာမိဝစနံ ပယုဇ္ဇန္တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ။ တောသိတာတိ ပရိတောသိတာ ပီဏိတာ။ ဗျာဟရန္တန္တိ ဗျာဟရန္တဿ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။ အမတန္တိ နိဗ္ဗာနံ။ ပါပုဏန္တီတိ အဓိဂစ္ဆန္တိ။ တေတိ ယေ တဿ ဂိရံ ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တိ, တေ အမတံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော။

ဘဂဝါ ပန ဗောဓိမူလေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ဓမ္မဒေသနာယ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဩလောကေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေ တိကောဋိသင်္ခေ ဇနေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ – ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ တေ ဧတရဟိ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော သုဘဝတီနဂရေ သုဒဿနုယျာနေ ဝိဟရန္တေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သုဒဿနုယျာနေ ဩတရိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော သဒေဝမနုဿာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တတ္ထ ကောဋိသတာနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ဓမ္မာဘိသမယော တဿ, ဣဒ္ဓေါ ဖီတော တဒါ အဟု၊

ကောဋိသတာနိ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ။

တတ္ထ ဖီတောတိ ဖာတိပ္ပတ္တော ဗာဟုဇညဝသေန။ ကောဋိသတာနီတိ ကောဋီနံ သတာနိ ကောဋိသတာနိ။ ‘‘ကောဋိသတယော’’တိပိ ပါဌော, တဿ သတကောဋိယောတိ အတ္ထော။

အထာပရေန သမယေန ဩသဓီနဂရဒွါရေ အသနရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ အသုရေဟိ ဒုရဘိဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နော တေမာသံ အဘိဓမ္မဝဿံ ဝဿာပယိ။ တဒါ အသီတိဒေဝတာကောဋိယော အဘိသမိံသု။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘တတော ပရံ အဘိသမယေ, ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယော၊

အသီတိကောဋိယောဘိသမိံသု, ဒုတိယေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ။

တတ္ထ ဝဿန္တေတိ ဗုဒ္ဓမဟာမေဃေ ဝဿန္တေ။ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယောတိ ဓမ္မကထာဝဿဝုဋ္ဌိယော။

တတော အပရေန သမယေန မင်္ဂလပဉှာနိဒ္ဒေသေ အဋ္ဌသတ္တတိ ကောဋိယော အဘိသမိံသု။ သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘တတော ပရမ္ပိ ဝဿန္တေ, တပ္ပယန္တေ စ ပါဏိနံ၊

အဋ္ဌသတ္တတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ ဝဿန္တေတိ ဓမ္မကထာသလိလဓာရံ ဝဿန္တေ။ တပ္ပယန္တေတိ ဓမ္မာမတဝဿေန တပ္ပယန္တေ, တပ္ပနံ ကရောန္တေ ဘဂဝတီတိ အတ္ထော။

အနောမဒဿိဿပိ ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ။ တတ္ထ သောရေယျနဂရေ ဣသိဒတ္တဿ ရညော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ပသီဒိတွာ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အဋ္ဌန္နံ အရဟန္တသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ရာဓဝတီနဂရေ သုန္ဒရိန္ဓရဿ နာမ ရညော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ သတ္တန္နံ အရဟန္တသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန သောရေယျနဂရေယေဝ သောရေယျရညာ သဟ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဆန္နံ အရဟန္တသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ စ မဟေသိနော၊

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, ပုပ္ဖိတာနံ ဝိမုတ္တိယာ။

၉။ ‘‘အဋ္ဌသတသဟဿာနံ, သန္နိပါတော တဒါ အဟု၊

ပဟီနမဒမောဟာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၁၀။ ‘‘သတ္တသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော၊

အနင်္ဂဏာနံ ဝိရဇာနံ, ဥပသန္တာန တာဒိနံ။

၁၁။ ‘‘ဆန္နံ သတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, နိဗ္ဗုတာနံ တပဿိန’’န္တိ။

တတ္ထ တဿာပိ စ မဟေသိနောတိ တဿ မဟေသိနော အနောမဒဿိဿာပိ။ ‘‘တဿာပိ ဒွိပဒုတ္တမော’’တိပိ ပါဌော, တဿပိ ဒွိပဒုတ္တမဿာတိ အတ္ထော။ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ဂဟေတဗ္ဗံ။ အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနန္တိ အဘိညာနံ ဗလပ္ပတ္တာနံ, စိဏ္ဏဝသိတာယ ခိပ္ပနိသန္တိဘာဝေန အဘိညာသု ထိရဘာဝပ္ပတ္တာနန္တိ အတ္ထော။ ပုပ္ဖိတာနန္တိ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လဘာဝေန အတိဝိယ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာနံ။ ဝိမုတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ။

အနင်္ဂဏာနန္တိ ဧတ္ထ အယံ အင်္ဂဏ-သဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ကိလေသေသု ဒိဿတိ။ ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမာနိ တီဏိ အင်္ဂဏာနိ? ရာဂေါ အင်္ဂဏံ ဒေါသော အင်္ဂဏံ မောဟော အင်္ဂဏ’’န္တိ (ဝိဘ။ ၉၂၄)။ ‘‘ပါပကာနံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော, အကုသလာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ အဓိဝစနံ ယဒိဒံ အင်္ဂဏ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၁။၆၀)။ ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ မလေ? ယထာဟ – ‘‘တဿေဝ ရဇဿ ဝါ အင်္ဂဏဿ ဝါ ပဟာနာယ ဝါယမတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၈၄)။ ကတ္ထစိ တထာရူပေ ဘူမိဘာဂေ ‘‘စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ ရာဇင်္ဂဏ’’န္တိ။ ဣဓ ပန ကိလေသေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တသ္မာ နိက္ကိလေသာနန္တိ အတ္ထော (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၅၇)။ ဝိရဇာနန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ တပဿိနန္တိ ကိလေသက္ခယကရော အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတော တပေါ ယေသံ အတ္ထိ တေ တပဿိနော, တေသံ တပဿီနံ, ခီဏာသဝါနန္တိ အတ္ထော။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဧကော မဟေသက္ခော ယက္ခသေနာပတိ အဟောသိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အနေကကောဋိသတသဟဿာနံ ယက္ခာနံ အဓိပတိ။ သော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ အာဂန္တွာ ပရမရုစိရဒဿနံ သတ္တရတနမယံ အဘိရုစိရရဇနိကရမဏ္ဍလသဒိသံ မဏ္ဍပံ နိမ္မိနိတွာ တတ္ထ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ အဒါသိ။ အထ နံ ဘဂဝါ ဘတ္တာနုမောဒနသမယေ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကေ ဧကသ္မိံ အသင်္ချေယျေ အတိက္ကန္တေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၂။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ယက္ခော အာသိံ မဟိဒ္ဓိကော၊

နေကာနံ ယက္ခကောဋီနံ, ဝသဝတ္တိမှိ ဣဿရော။

၁၃။ ‘‘တဒါပိ တံ ဗုဒ္ဓဝရံ, ဥပဂန္တွာ မဟေသိနံ၊

အန္နပါနေန တပ္ပေသိံ, သသံဃံ လောကနာယကံ။

၁၄။ ‘‘သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, ဝိသုဒ္ဓနယနော မုနိ၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၅။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၆။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိန္တိ ပါရမိပူရဏတ္ထာယ ဘိယျောပိ ဒဠှတရံ ပရက္ကမမကာသီတိ အတ္ထော။

တဿ ပန အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော စန္ဒဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ယသဝါ နာမ ရာဇာ ပိတာ, ယသောဓရာ နာမ မာတာ, နိသဘော စ အနောမော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, သုန္ဒရီ စ သုမနာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, အဇ္ဇုနရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, ဝဿသတသဟဿံ အာယု, သိရိမာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, ဥပဝါဏော နာမဿ ပုတ္တော, ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ သော သိဝိကာယာနေန နိက္ခမိ။ သိဝိကာယာနေန ဂမနံ ပန သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယ ပါသာဒဂမနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဓမ္မကော နာမ ရာဇာ ဥပဋ္ဌာကော။ ဓမ္မာရာမေ ကိရ ဘဂဝါ ဝိဟာသီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၇။ ‘‘နဂရံ စန္ဒဝတီ နာမ, ယသဝါ နာမ ခတ္တိယော၊

မာတာ ယသောဓရာ နာမ, အနောမဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၂၂။ ‘‘နိသဘော စ အနောမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, အနောမဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၂၃။ ‘‘သုန္ဒရီ စ သုမနာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဇ္ဇုနောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၅။ ‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော။

၂၆။ ‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၇။ ‘‘သုပုပ္ဖိတံ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ တာဒိဟိ၊

ဝီတရာဂေဟိ ဝိမလေဟိ, သောဘိတ္ထ ဇိနသာသနံ။

၂၈။ ‘‘သော စ သတ္ထာ အမိတယသော, ယုဂါနိ တာနိ အတုလိယာနိ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီတိ တဿ သရီရတော ပဘာ နိက္ခမတိ။ သရီရပ္ပဘာ ပနဿ နိစ္စကာလံ ဒွါဒသယောဇနပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ။ ယုဂါနိ တာနီတိ အဂ္ဂသာဝကယုဂါဒီနိ ယုဂဠာနိ။ သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သဗ္ဗမ္ပိ အနိစ္စမုခံ ပဝိဋ္ဌံ ဝိနဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ ‘‘နနု ရိတ္တကမေဝ သင်္ခါရာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ နနု ရိတ္တကာ တုစ္ဆကာယေဝ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ အတ္ထော။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဣမဿ ပန အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ သာရိပုတ္တော စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော စာတိ ဣမေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ အဂ္ဂသာဝကဘာဝတ္ထာယ ပဏိဓာနမကံသု။ ဣမေသံ ပန ထေရာနံ ဝတ္ထု စေတ္ထ ကထေတဗ္ဗံ။ မယာ ဂန္ထဝိတ္ထာရဘယေန န ဥဒ္ဓဋန္တိ။

အနောမဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော သတ္တမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၀။ ပဒုမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

အနောမဒဿိဿ ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဝဿသတသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ ဟုတွာ ပုန အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပုန ပရိဟာယမာနာ ဝဿသတသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ တထာ ပဒုမော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ စမ္ပကနဂရေ အသမဿ နာမ ရညော ကုလေ ရူပါဒီဟိ အသမာယ အသမာယ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန စမ္ပကုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ ဇာတေ ပန ကုမာရေ အာကာသတော သကလဇမ္ဗုဒီပေ သမုဒ္ဒပရိယန္တေ ပဒုမဝဿံ နိပတိ။ တေနဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ နာမံ ဂဏှန္တာ နေမိတ္တကာ စ ဉာတကာ စ ‘‘မဟာပဒုမကုမာရော’’တွေဝ နာမမကံသု။ သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ နန္ဒုတ္တရ-ဝသုတ္တရ-ယသုတ္တရာနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ဥတ္တရာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

အထ မဟာသတ္တော ဥတ္တရာယ နာမ မဟာဒေဝိယာ ရမ္မကုမာရေ နာမ ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ။ တံ ပဗ္ဗဇန္တံ ဧကာ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဓညဝတီနဂရေ သုဓညသေဋ္ဌိဿ ဓီတာယ ဓညဝတိယာ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ မဟာသာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ တိတ္ထကာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ မဟာသောဏဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရကံ ပညပေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄) ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော အာယာစနံ အဓိဝါသေတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနဘူတေ ပုဂ္ဂလေ ဥပပရိက္ခန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေ ကောဋိသင်္ခေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တင်္ခဏေယေဝ အနိလပထေန ဂန္တွာ ဓညဝတီနဂရသမီပေ ဓနဉ္ဇယုယျာနေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတာနံ အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘အနောမဒဿိဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

ပဒုမော နာမ နာမေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။

၂။ ‘‘တဿာပိ အသမံ သီလံ, သမာဓိပိ အနန္တကော၊

အသင်္ချေယျံ ဉာဏဝရံ, ဝိမုတ္တိပိ အနူပမာ။

၃။ ‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ၊

အဘိသမယာ တယော အာသုံ, မဟာတမပဝါဟနာ’’တိ။

တတ္ထ အသမံ သီလန္တိ အညေသံ သီလေန အသဒိသံ, ဥတ္တမံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ သမာဓိပိ အနန္တကောတိ သမာဓိပိ အပ္ပမေယျော, တဿ အနန္တဘာဝေါ လောကဝိဝရဏယမကပါဋိဟာရိယာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဉာဏဝရန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏံ, အသာဓာရဏဉာဏာနိ ဝါ။ ဝိမုတ္တိပီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိပိ ဘဂဝတော။ အနူပမာတိ ဥပမာဝိရဟိတာ။ အတုလတေဇဿာတိ အတုလဉာဏတေဇဿ။ ‘‘အတုလဉာဏတေဇာ’’တိပိ ပါဌော။ တဿ ‘‘တယော အဘိသမယာ’’တိ ဣမိနာ ဥတ္တရပဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ မဟာတမပဝါဟနာတိ မဟာမောဟဝိနာသကာ, မောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကာတိ အတ္ထော။

အထာပရေန သမယေန ပဒုမော ဘဂဝါ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတရံ သာလကုမာရဉ္စ ဥပသာလကုမာရဉ္စ ဉာတိသမာဂမေ သပရိဝါရေ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နဝုတိ ကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ ယဒါ ပန ရမ္မတ္ထေရဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိကောဋီနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘ပဌမာဘိသမယေ ဗုဒ္ဓေါ, ကောဋိသတမဗောဓယိ၊

ဒုတိယာဘိသမယေ ဓီရော, နဝုတိကောဋိမဗောဓယိ။

၅။ ‘‘ယဒါ စ ပဒုမော ဗုဒ္ဓေါ, ဩဝဒီ သကမတြဇံ၊

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန သုဘာဝိတတ္တော နာမ ရာဇာ ပဒုမဿ ဗုဒ္ဓဿ ဗုဒ္ဓပဒုမဝဒနဿ သန္တိကေ ကောဋိသတသဟဿပရိဝါရော ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတော, တသ္မိံ သန္နိပါတေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပန ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။

အထာပရေန သမယေန မဟာပဒုမော မုနိဝသဘော ဥသဘသမဂတီ ဥသဘဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝဿံ ဥပဂဉ္ဆိ။ နဂရဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒဿနကာမာ ဥပသင်္ကမိံသု။ တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တတ္ထ စ ဗဟဝေါ မနုဿာ ပသန္နစိတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု။ တတော ဒသဗလော တေဟိ စ အညေဟိ စ တီဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသိ။ သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ယေ ပန တတ္ထ န ပဗ္ဗဇိံသု, တေ ကထိနာနိသံသံ သုတွာ ပါဋိပဒေ ပဉ္စသု မာသေသု ပဉ္စာနိသံသဒါယကံ ကထိနစီဝရမဒံသု။ တတော တံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသေနာပတိံ အဂ္ဂသာဝကံ ဝိသာလမတိံ သာလတ္ထေရံ ကထိနတ္ထာရတ္ထံ ယာစိတွာ ကထိနစီဝရံ တဿာဒံသု။ ထေရဿ ကထိနစီဝရေ ကယိရမာနေ ဘိက္ခူ သိဗ္ဗနေ သဟာယကာ အဟေသုံ။ ပဒုမော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သူစိစ္ဆိဒ္ဒေ သုတ္တာနိ အာဝုနိတွာ အဒါသိ။ နိဋ္ဌိတေ ပန စီဝရေ ဘဂဝါ တီဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ စာရိကံ ပက္ကာမိ။

အထာပရေန သမယေန သီဟဝိက္ကန္တဂါမီ ပုရိသသီဟော ဝိယ ဗုဒ္ဓသီဟော ဂေါသိင်္ဂသာလဝနသဒိသေ ပရမသုရဘိကုသုမဖလဘာရဝိနမိတသာခါဝိဋပေ ဝိမလကမလကုဝလယသမလင်္ကတေ သိသိရမဓုရဝါရိဝါဟေန ပရိပူရိတေ ရုရု-စမရ-သီဟ-ဗျဂ္ဃ-အဇ-ဟယ-ဂဝယ-မဟိံသာဒိ ဝိဝိဓမိဂဂဏဝိစရိတေ သုရဘိကုသုမဂန္ဓာဝဗဒ္ဓဟဒယာဟိ ဘမရမဓုကရယုဝတီဟိ အနုဘူတပ္ပစာရာဟိ သမန္တတော ဂုမ္ဗဂုမ္ဗာယမာနေ ဖလရသပမုဒိတဟဒယာဟိ ကာကလိသဒိသမဓုရဝိရုတာဟိ ကောကိလဝဓူဟိ ဥပဂီယမာနေ ပရမရမဏီယေ ဝိဝိတ္တေ ဝိဇနေ ယောဂါနုကူလေ ပဝနေ ဝဿာဝါသမုပဂဉ္ဆိ။ တသ္မိံ ဝိဟရန္တံ သပရိဝါရကံ ဒသဗလံ တထာဂတံ ဓမ္မရာဇံ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနံ ဒိသွာ မနုဿာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသီဒိတွာ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိံသု။ တဒါ ဒွီဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပဝါရေသိ။ သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ပဒုမဿ မဟေသိနော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော။

၇။ ‘‘ကထိနတ္ထာရသမယေ, ဥပ္ပန္နေ ကထိနစီဝရေ၊

ဓမ္မသေနာပတိတ္ထာယ, ဘိက္ခူ သိဗ္ဗိံသု စီဝရံ။

၈။ ‘‘တဒါ တေ ဝိမလာ ဘိက္ခူ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ၊

တီဏိ သတသဟဿာနိ, သမိံသု အပရာဇိတာ။

၉။ ‘‘ပုနာပရံ သော နရာသဘော, ပဝနေ ဝါသံ ဥပါဂမိ၊

တဒါ သမာဂမော အာသိ, ဒွိန္နံ သတသဟဿိန’’န္တိ။

တတ္ထ ကထိနတ္ထာရသမယေတိ ကထိနစီဝရတ္ထရဏသမယေ။ ဓမ္မသေနာပတိတ္ထာယာတိ ဓမ္မသေနာပတိသာလတ္ထေရတ္ထံ။ အပရာဇိတာတိ န ပရာဇိတာ, ဝိဘတ္တိလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သောတိ သော မဟာပဒုမော။ ပဝနေတိ မဟာဝနေ။ ဝါသန္တိ ဝဿာဝါသံ။ ဥပါဂမီတိ ဥပါဂတော။ ဒွိန္နံ သတသဟဿိနန္တိ ဒွိန္နံ သတသဟဿာနံ။ ‘‘တဒါ အာသိ သမာဂမော’’တိပိ ပါဌော ယဒိ အတ္ထိ သုန္ဒရော ဘဝေယျ။

တဒါ တထာဂတေ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝသန္တေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သီဟော ဟုတွာ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ဟုတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿော တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ အဝိဇဟိတွာ ပီတိသုခေနေဝ ဂေါစရာယ အပက္ကမိတွာ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပယိရုပါသမာနော အဋ္ဌာသိ။ အထ သတ္ထာ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ နရသီဟော သီဟံ ဩလောကေတွာ – ‘‘ဘိက္ခုသံဃေပိဿ စိတ္တပ္ပသာဒေါ ဟောတူတိ သံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ။ အနေကကောဋိဘိက္ခူ တာဝဒေဝ အာဂဉ္ဆိံသု။ သီဟော သံဃေပိ စိတ္တံ ပသာဒေသိ။ အထ သတ္ထာ တဿ စိတ္တံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, သီဟော အာသိံ မိဂါဓိဘူ၊

ပဝိဝေကမနုဗြူဟန္တံ, ပဝနေ အဒ္ဒသံ ဇိနံ။

၁၁။ ‘‘ဝန္ဒိတွာ သိရသာ ပါဒေ, ကတွာန တံ ပဒက္ခိဏံ၊

တိက္ခတ္တုံ အဘိနာဒိတွာ, သတ္တာဟံ ဇိနမုပဋ္ဌဟံ။

၁၂။ ‘‘သတ္တာဟံ ဝရသမာပတ္တိယာ, ဝုဋ္ဌဟိတွာ တထာဂတော၊

မနသာ စိန္တယိတွာန, ကောဋိဘိက္ခူ သမာနယိ။

၁၃။ ‘‘တဒါပိ သော မဟာဝီရော, တေသံ မဇ္ဈေ ဝိယာကရိ၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၄။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၅။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ ပဝိဝေကမနုဗြူဟန္တန္တိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နန္တိ အတ္ထော။ ပဒက္ခိဏန္တိ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ။ အဘိနာဒိတွာတိ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ။ ဥပဋ္ဌဟန္တိ ဥပဋ္ဌဟိံ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ဝရသမာပတ္တိယာတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ။ မနသာ စိန္တယိတွာနာတိ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ဣဓ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ မနသာဝ စိန္တေတွာ။ သမာနယီတိ သမာဟရိ။

တဿ ပန ပဒုမဿ ဘဂဝတော စမ္ပကံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ အသမော နာမ ရာဇာ ပိတာ အဟောသိ, မာတာပိ တဿ အသမာ နာမ, သာလော စ ဥပသာလော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, ရာဓာ စ သုရာဓာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသောဏရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ, အာယု ဝဿသတသဟဿံ အဟောသိ, ရူပါဒီဟိ ဂုဏေဟိ အနုတ္တရာ ဥတ္တရာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ရမ္မကုမာရော နာမဿ အတိရမ္မော တနယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆။ ‘‘စမ္ပကံ နာမ နဂရံ, အသမော နာမ ခတ္တိယော၊

အသမာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမဿ မဟေသိနော။

၂၁။ ‘‘သာလော စ ဥပသာလော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, ပဒုမဿ မဟေသိနော။

၂၂။ ‘‘ရာဓာ စေဝ သုရာဓာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသောဏောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၄။ ‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, အသမာ သဗ္ဗတော ဒိသာ။

၂၅။ ‘‘စန္ဒပ္ပဘာ သူရိယပ္ပဘာ, ရတနဂ္ဂိမဏိပ္ပဘာ၊

သဗ္ဗာပိ တာ ဟတာ ဟောန္တိ, ပတွာ ဇိနပဘုတ္တမံ။

၂၆။ ‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၇။ ‘‘ပရိပက္ကမာနသေ သတ္တေ, ဗောဓယိတွာ အသေသတော၊

သေသကေ အနုသာသိတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၈။ ‘‘ဥရဂေါဝ တစံ ဇိဏ္ဏံ, ဝဒ္ဓပတ္တံဝ ပါဒပေါ၊

ဇဟိတွာ သဗ္ဗသင်္ခါရေ, နိဗ္ဗုတော သော ယထာ သိခီ’’တိ။

တတ္ထ ရတနဂ္ဂိမဏိပ္ပဘာတိ ရတနပ္ပဘာ စ အဂ္ဂိပ္ပဘာ စ မဏိပ္ပဘာ စ။ ဟတာတိ အဘိဘူတာ။ ဇိနပဘုတ္တမန္တိ ဇိနဿ သရီရပ္ပဘံ ဥတ္တမံ ပတွာ ဟတာတိ အတ္ထော။ ပရိပက္ကမာနသေတိ ပရိပက္ကိန္ဒြိယေ ဝေနေယျသတ္တေ။ ဝဒ္ဓပတ္တန္တိ ပုရာဏပတ္တံ။ ပါဒပေါ ဝါတိ ပါဒပေါ ဝိယ။ သဗ္ဗသင်္ခါရေတိ သဗ္ဗေပိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ သင်္ခါရေ။ ‘‘ဟိတွာ သဗ္ဗသင်္ခါရ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ ယထာ သိခီတိ အဂ္ဂိ ဝိယ နိရုပါဒါနော နိဗ္ဗုတိံ သုဂတော ဂတောတိ။ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ပဒုမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော အဋ္ဌမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၁။ နာရဒဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ပဒုမဗုဒ္ဓေ ပန ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ ဝဿသတသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယမာနာ ဒသဝဿာယုကာ အဟေသုံ။ ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပရိဟာယမာနာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ တဒါ ဒသဗလဓရော တေဝိဇ္ဇော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒေါ ဝိမုတ္တိသာရဒေါ နာရဒေါ နာမ နရသတ္တုတ္တမော သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ။ သော စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဓညဝတီ နာမ နဂရေ သကဝီရိယဝိဇိတဝါသုဒေဝဿ သုဒေဝဿ နာမ ရညော ကုလေ အဂ္ဂမဟေသိယာ နိရူပမာယ အနောမာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဓနဉ္ဇယုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပန နာမကရဏေ ကယိရမာနေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ မနုဿာနံ ဥပဘောဂက္ခမာနိ အနုရူပါနိ အာဘရဏာနိ အာကာသတော ကပ္ပရုက္ခာဒီဟိ ပတိံသု။ တေနဿ နရာနံ အရဟာနိ အာဘရဏာနိ အဒါသီတိ ‘‘နာရဒေါ’’တိ နာမံ အကံသု။

သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိ။ ဝိဇိတော ဝိဇိတာဝီ ဝိဇိတာဘိရာမောတိ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ တဿ နာရဒကုမာရဿ ကုလသီလာစာရရူပသမ္ပန္နံ မနောနုကူလံ ဝိဇိတသေနံ နာမ အတိဝိယ ဓညံ ခတ္တိယကညံ အဂ္ဂမဟေသိံ အကံသု။ တံ အာဒိံ ကတွာ ဝီသတိသဟဿာဓိကံ ဣတ္ထီနံ သတသဟဿံ အဟောသိ။ တဿာ ဝိဇိတသေနာယ ဒေဝိယာ သဗ္ဗလောကာနန္ဒကရေ နန္ဒုတ္တရကုမာရေ နာမ ဇာတေ သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ စတုရင်္ဂိနိယာ မဟတိယာ သေနာယ ပရိဝုတော နာနာဝိရာဂတနုဝရဝသနနိဝသနော အာမုက္ကမုတ္တာဟာရမဏိကုဏ္ဍလော ဝရကေယူရမကုဋကဋကဓရော ပရမသုရဘိဂန္ဓကုသုမသမလင်္ကတော ပဒသာဝ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သဗ္ဗာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ သယမေဝ ဝိမလနီလကုဝလယဒလသဒိသေနာတိနိသိတေနာသိနာ ပရမရုစိရရတနဝိစိတ္တံ သကေသမကုဋံ ဆိန္ဒိတွာ ဂဂနတလေ ခိပိ။ တံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာဝတိံသဘဝနံ နေတွာ တိယောဇနုဗ္ဗေဓံ သိနေရုမုဒ္ဓနိ သတ္တရတနမယံ စေတိယံ အကာသိ။

မဟာပုရိသော ပန ဒေဝဒတ္တာနိ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ ပရိဒဟိတွာ တတ္ထေဝ ဥယျာနေ ပဗ္ဗဇိ။ ပုရိသသတသဟဿာ စ တံ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ သော သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝိဇိတသေနာယ အဂ္ဂမဟေသိယာ ဒိန္နံ ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ ဥယျာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သုဒဿနုယျာနပါလေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ မဟာသောဏဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ နိသီဒိတွာ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပါဒေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ယာစိတော ပဋိညံ ဒတွာ ဓနဉ္ဇယုယျာနေ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေဟိ သတသဟဿဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ပဒုမဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

နာရဒေါ နာမ နာမေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။

၂။ ‘‘သော ဗုဒ္ဓေါ စက္ကဝတ္တိဿ, ဇေဋ္ဌော ဒယိတဩရသော၊

အာမုက္ကမာလာဘရဏော, ဥယျာနံ ဥပသင်္ကမိ။

၃။ ‘‘တတ္ထာသိ ရုက္ခော ယသဝိပုလော, အဘိရူပေါ ဗြဟ္မာ သုစိ၊

တမဇ္ဈပ္ပတွာ ဥပနိသီဒိ, မဟာသောဏဿ ဟေဋ္ဌတော။

၄။ ‘‘တတ္ထ ဉာဏဝရုပ္ပဇ္ဇိ, အနန္တံ ဝဇိရူပမံ၊

တေန ဝိစိနိ သင်္ခါရေ, ဥက္ကုဇ္ဇမဝကုဇ္ဇကံ။

၅။ ‘‘တတ္ထ သဗ္ဗကိလေသာနိ, အသေသမဘိဝါဟယိ၊

ပါပုဏီ ကေဝလံ ဗောဓိံ, ဗုဒ္ဓဉာဏေ စ စုဒ္ဒသ။

၆။ ‘‘ပါပုဏိတွာန သမ္ဗောဓိံ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ စက္ကဝတ္တိဿာတိ စက္ကဝတ္တိရညော။ ဇေဋ္ဌောတိ ပုဗ္ဗဇော။ ဒယိတဩရသောတိ ဒယိတော ပိယော ဩရသော ပုတ္တော, ဒယိတော ဩရသိ ဂဟေတွာ လာလိတော ပုတ္တော ဒယိတဩရသော နာမ။ အာမုက္ကမာလာဘရဏောတိ အာမုက္ကမုတ္တာဟာရကေယူရကဋကမကုဋကုဏ္ဍလမာလော။ ဥယျာနန္တိ ဗဟိနဂရေ ဓနဉ္ဇယုယျာနံ နာမာရာမံ အဂမာသိ။

တတ္ထာသိ ရုက္ခောတိ တသ္မိံ ဥယျာနေ ဧကော ကိရ ရုက္ခော ရတ္တသောဏော နာမ အဟောသိ။ သော ကိရ နဝုတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော သမ္ပန္နဝိဝိဓဝိဋပသာခေါ နီလဗဟလဝိပုလပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော ဒေဝတာဓိဝုဋ္ဌတ္တာ ဝိဂတဝိဝိဓဝိဟဂဂဏသဉ္စာရော ဓရဏီတလတိလကဘူတော တရုရဇ္ဇံ ဝိယ ကုရုမာနော ပရမရမဏီယဒဿနော ရတ္တကုသုမသမလင်္ကတသဗ္ဗသာခေါ ဒေဝမနုဿနယနရသာယနဘူတော အဟောသိ။ ယသဝိပုလောတိ ဝိပုလယသော, သဗ္ဗလောကဝိချာတော အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော ဝိဿုတောတိ အတ္ထော။ ကေစိ ‘‘တတ္ထာသိ ရုက္ခော ဝိပုလော’’တိ ပဌန္တိ။ ဗြဟာတိ မဟန္တော, ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တကသဒိသောတိ အတ္ထော။ တမဇ္ဈပ္ပတွာတိ တံ သောဏရုက္ခံ ပတွာ အဓိပတွာ ဥပဂမ္မာတိ အတ္ထော။ ဟေဋ္ဌတောတိ တဿ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ။

ဉာဏဝရုပ္ပဇ္ဇီတိ ဉာဏဝရံ ဥဒပါဒိ။ အနန္တန္တိ အပ္ပမေယျံ အပ္ပမာဏံ။ ဝဇိရူပမန္တိ ဝဇိရသဒိသံ တိခိဏံ, အနိစ္စာနုပဿနာဒိကဿ ဝိပဿနာဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ။ တေန ဝိစိနိ သင်္ခါရေတိ တေန ဝိပဿနာဉာဏေန ရူပါဒိကေ သင်္ခါရေ ဝိစိနိ။ ဥက္ကုဇ္ဇမဝကုဇ္ဇကန္တိ သင်္ခါရာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ဝိစိနီတိ အတ္ထော။ တသ္မာ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂါနုက္ကမေန သကလေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိလဘီတိ အတ္ထော။

တတ္ထာတိ သောဏရုက္ခေ။ သဗ္ဗကိလေသာနီတိ သဗ္ဗေပိ ကိလေသေ, လိင်္ဂဝိပရိယာသံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ ကေစိ ‘‘တတ္ထ သဗ္ဗကိလေသေဟီ’’တိ ပဌန္တိ။ အသေသန္တိ နိရဝသေသံ။ အဘိဝါဟယီတိ မဂ္ဂေါဓိနာ စ ကိလေသောဓိနာ စ သဗ္ဗေ ကိလေသေ အဘိဝါဟယိ, ဝိနာသမုပနေသီတိ အတ္ထော။ ဗောဓီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ။ ဗုဒ္ဓဉာဏေ စ စုဒ္ဒသာတိ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ စုဒ္ဒသ။ တာနိ ကတမာနီတိ? မဂ္ဂဖလဉာဏာနိ အဋ္ဌ, ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနီတိ ဧဝမိမာနိ စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ နာမ, စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန အပရာနိပိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနိ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏာနိ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏာနိ ဒသဗလဉာဏာနိ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပါပုဏီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ဗြဟ္မာယာစနံ အဓိဝါသေတွာ ဓနဉ္ဇယုယျာနေ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေ သတသဟဿဘိက္ခူ သမ္မုခေ ကတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿဿ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ။ တဒါ ကိရ မဟာဒေါဏနဂရေ ဒေါဏော နာမ နာဂရာဇာ ဂင်္ဂါတီရေ ပဋိဝသတိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ မဟာဇနေန သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော။ သော ယသ္မိံ ဝိသယေ ဇနပဒဝါသိနော မနုဿာ တဿ ဗလိကမ္မံ န ကရောန္တိ, တေသံ ဝိသယံ အဝဿေန ဝါ အတိဝဿေန ဝါ သက္ခရဝဿေန ဝါ ဝိနာသေတိ။

အထ တီရဒဿနော နာရဒေါ သတ္ထာ ဒေါဏဿ နာဂရာဇဿ ဝိနယနေ ဗဟူနံ ပါဏီနံ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝါရိတော တဿ နာဂရာဇဿ နိဝါသဋ္ဌာနမဂမာသိ။ တတော တံ မနုဿာ ဒိသွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဘဂဝါ, ဧတ္ထ ဃောရဝိသော ဥဂ္ဂတေဇော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ပဋိဝသတိ, သော တံ မာ ဝိဟေဌေဿတိ န ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ။ ဘဂဝါ ပန တေသံ ဝစနံ အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ။ ဂန္တွာ စ တတ္ထဿ နာဂရာဇဿ သက္ကာရတ္ထာယ ကတေ ပရမသုရဘိဂန္ဓေ ပုပ္ဖသန္ထရေ နိသီဒိ။ မဟာဇနော ကိရ ‘‘နာရဒဿ စ မုနိရာဇဿ ဒေါဏဿ စ နာဂရာဇဿ ဒွိန္နမ္ပိ ယုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ သန္နိပတိ။

အထ အဟိနာဂေါ မုနိနာဂံ တထာ နိသိန္နံ ဒိသွာ မက္ခံ အသဟမာနော သန္ဒိဿမာနကာယော ဟုတွာ ပဓူပါယိ။ ဒသဗလောပိ ပဓူပါယိ။ ပုန နာဂရာဇာ ပဇ္ဇလိ။ မုနိရာဇာပိ ပဇ္ဇလိ။ အထ သော နာဂရာဇာ ဒသဗလဿ သရီရတော နိက္ခန္တာဟိ ဓူမဇာလာဟိ အတိဝိယ ကိလန္တသရီရော ဒုက္ခံ အသဟမာနော ‘‘ဝိသဝေဂေန နံ မာရေဿာမီ’’တိ ဝိသံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ဝိသဿ ဝေဂေန သကလောပိ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဝိနဿေယျ။ တံ ပန ဝိသံ ဒသဗလဿ သရီရေ ဧကလောမမ္ပိ ကမ္ပေတုံ နာသက္ခိ။ အထ သော နာဂရာဇာ – ‘‘ကာ နု ခေါ သမဏဿ ပဝတ္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော သရဒသမယေ သူရိယံ ဝိယ စန္ဒံ ဝိယ စ ပရိပုဏ္ဏံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ ဝိရောစမာနံ ဝိပ္ပသန္နဝဒနသောဘံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အဟော! မဟိဒ္ဓိကော ဝတာယံ သမဏော, မယာ ပန အတ္တနော ဗလံ အဇာနန္တေန အပရဒ္ဓ’’န္တိ စိန္တေတွာ တာဏံ ဂဝေသီ ဘဂဝန္တံယေဝ သရဏမုပဂဉ္ဆိ။ အထ နာရဒေါ မုနိရာဇာ တံ နာဂရာဇံ ဝိနေတွာ တတ္ထ သန္နိပတိတဿ မဟာဇနဿ စိတ္တပ္ပသာဒနတ္ထံ ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ။ တဒါ ပါဏီနံ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု။ သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘မဟာဒေါဏံ နာဂရာဇံ, ဝိနယန္တော မဟာမုနိ၊

ပါဋိဟေရံ တဒါကာသိ, ဒဿယန္တော သဒေဝကေ။

၈။ ‘‘တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ, တမှိ ဓမ္မပ္ပကာသနေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ, တရိံသု သဗ္ဗသံသယ’’န္တိ။

တတ္ထ ပါဋိဟေရံ တဒါကာသီတိ အကာသိ ယမကပါဋိဟာရိယန္တိ အတ္ထော။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ‘‘တဒါ ဒေဝမနုဿာ ဝါ’’တိပိ ပါဌော။ တတ္ထ ဒေဝမနုဿာနန္တိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တံ။ တသ္မာ ဒေဝါနံ မနုဿာနဉ္စ နဝုတိကောဋိသဟဿာနီတိ အတ္ထော။ တရိံသူတိ အတိက္ကမိံသု။

ယဒါ ပန အတ္တနော ပုတ္တံ နန္ဒုတ္တရကုမာရံ ဩဝဒိ, တဒါ အသီတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ တတိယာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, ဩဝဒီ သကမတြဇံ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန ထုလ္လကောဋ္ဌိတနဂရေ ဘဒ္ဒသာလော စ ဝိဇိတမိတ္တော စ ဒွေ ဗြာဟ္မဏသဟာယကာ အမတရဟဒံ ဂဝေသမာနာ ပရိသတိ နိသိန္နံ အတိဝိသာရဒံ နာရဒသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသံသု။ တေ ဘဂဝတော ကာယေ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ဒိသွာ – ‘‘အယံ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဘဂဝတိ သဉ္ဇာတသဒ္ဓါ သပရိဝါရာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု။ တေသု ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တေသု ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, နာရဒဿ မဟေသိနော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

ယသ္မိံ သမယေ နာရဒေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဉာတိသမာဂမေ အတ္တနော ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဝံသံ ကထေသိ, တဒါ နဝုတိကောဋိဘိက္ခုသဟဿာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓဂုဏံ, သနိဒါနံ ပကာသယိ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ, သမိံသု ဝိမလာ တဒါ’’တိ။

တတ္ထ ဝိမလာတိ ဝိဂတမလာ, ခီဏာသဝါတိ အတ္ထော။

ယဒါ ပန မဟာဒေါဏနာဂရာဇဿ ဝိနယနေ ပသန္နော ဝေရောစနော နာမ နာဂရာဇာ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တိဂါဝုတပ္ပမာဏံ သတ္တရတနမယံ မဏ္ဍပံ နိမ္မိနိတွာ သပရိဝါရံ ဘဂဝန္တံ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ သပရိဝါရော သဇနပဒေ အတ္တနော ဒါနဂ္ဂဒဿနတ္ထာယ နိမန္တေတွာ နာဂနာဋကာနိ စ တာဠာဝစရေ ဝိဝိဓဝေသာလင်္ကာရဓရေ သန္နိပါတေတွာ မဟာသက္ကာရေန ဘဂဝတော သပရိဝါရဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ ဘောဇနာဝသာနေ ဘဂဝါ မဟာဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ အနုမောဒနမကာသိ။ တဒါ ဘတ္တာနုမောဒနေ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နာနံ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသီတိဘိက္ခုသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၂။ ‘‘ယဒါ ဝေရောစနော နာဂေါ, ဒါနံ ဒဒါတိ သတ္ထုနော၊

တဒါ သမိံသု ဇိနပုတ္တာ, အသီတိသတသဟဿိယော’’တိ။

တတ္ထ အသီတိသတသဟဿိယောတိ သတသဟဿာနံ အသီတိယော။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဿေ အဿမံ မာပေတွာ ပဉ္စသု အဘိညာသု အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စ စိဏ္ဏဝသီ ဟုတွာ ပဋိဝသတိ။ အထ တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ နာရဒေါ ဘဂဝါ အသီတိယာ အရဟန္တကောဋီဟိ ဒသဟိ စ အနာဂါမိဖလဋ္ဌေဟိ ဥပါသကသဟဿေဟိ ပရိဝုတော တံ အဿမပဒံ အဂမာသိ။ တာပသော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ ပမုဒိတဟဒယော သပရိဝါရဿ ဘဂဝတော နိဝါသတ္ထာယ အဿမံ မာပေတွာ သကလရတ္တိံ သတ္ထုဂုဏံ ကိတ္တေတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မကထံ သုတွာ ပုနဒိဝသေ ဥတ္တရကုရုံ ဂန္တွာ တတော အာဟာရံ အာဟရိတွာ သပရိဝါရဿ ဗုဒ္ဓဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ။ ဧဝံ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဟိမဝန္တတော အနဂ္ဃံ လောဟိတစန္ဒနံ အာဟရိတွာ တေန လောဟိတစန္ဒနေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ တဒါ နံ ဒသဗလော အမရနရပရိဝုတော ဓမ္မကထံ ကထေတွာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၃။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော၊

အန္တလိက္ခစရော အာသိံ, ပဉ္စာဘိညာသု ပါရဂူ။

၁၄။ ‘‘တဒါပါဟံ အသမသမံ, သသံဃံ သပရိဇ္ဇနံ၊

အန္နပါနေန တပ္ပေတွာ, စန္ဒနေနာဘိပူဇယိံ။

၁၅။ ‘‘သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, နာရဒေါ လောကနာယကော၊

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ။

၁၆။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၇။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော ဟာသေတွ မာနသံ၊

အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ တဒါပါဟန္တိ တဒါပိ အဟံ။ အသမသမန္တိ အသမာ နာမ အတီတာ ဗုဒ္ဓါ, တေဟိ အသမေဟိ သမံ တုလျံ အသမသမံ။ အထ ဝါ အသမာ ဝိသမာ, သမာ အဝိသမာ သာဓဝေါ, တေသု အသမသမေသု သမော ‘‘အသမသမသမော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဿ သမသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အသမာဝိသမသမန္တိ အတ္ထော။ သပရိဇ္ဇနန္တိ သဥပါသကဇနံ။ ‘‘သောပိ မံ တဒါ နရမရူနံ, မဇ္ဈေ ဗျာကာသိ စက္ခုမာ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ။ ဘိယျော ဟာသေတွ မာနသန္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ဟဒယံ။ အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂန္တိ ဥဂ္ဂံ ဝတံ အဓိဋ္ဌာသိံ။ ‘‘ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိပိ ပါဌော။

တဿ ပန ဘဂဝတော နာရဒဿ ဓညဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော ပိတာ, အနောမာ နာမ မာတာ, ဘဒ္ဒသာလော စ ဇိတမိတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဝါသေဋ္ဌော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ဥတ္တရာ စ ဖဂ္ဂုနီ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသောဏရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ။ တဿ သရီရပ္ပဘာ နိစ္စံ ယောဇနံ ဖရတိ, နဝုတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, တဿ ပန ဝိဇိတသေနာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, နန္ဒုတ္တရကုမာရော နာမဿ ပုတ္တော အဟောသိ, ဝိဇိတော ဝိဇိတာဝီ ဝိဇိတာဘိရာမောတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ သော ပဒသာဝ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၈။ ‘‘နဂရံ ဓညဝတီ နာမ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော၊

အနောမာ နာမ ဇနိကာ, နာရဒဿ မဟေသိနော။

၂၃။ ‘‘ဘဒ္ဒသာလော ဇိတမိတ္တော, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ဝါသေဋ္ဌော နာမုပဋ္ဌာကော, နာရဒဿ မဟေသိနော။

၂၄။ ‘‘ဥတ္တရာ ဖဂ္ဂုနီ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသောဏောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၆။ ‘‘အဋ္ဌာသီတိရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ။

၂၇။ ‘‘တဿ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, နိဒ္ဓါဝတိ ဒိသောဒိသံ၊

နိရန္တရံ ဒိဝါရတ္တိံ, ယောဇနံ ဖရတေ သဒါ။

၂၈။ ‘‘န ကေစိ တေန သမယေန, သမန္တာ ယောဇနေ ဇနာ၊

ဥက္ကာပဒီပေ ဥဇ္ဇာလေန္တိ, ဗုဒ္ဓရံသီဟိ ဩတ္ထဋာ။

၂၉။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၃၀။ ‘‘ယထာ ဥဠူဟိ ဂဂနံ, ဝိစိတ္တံ ဥပသောဘတိ၊

တထေဝ သာသနံ တဿ, အရဟန္တေဟိ သောဘတိ။

၃၁။ ‘‘သံသာရသောတံ တရဏာယ, သေသကေ ပဋိပန္နကေ၊

ဓမ္မသေတုံ ဒဠှံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော နရာသဘော။

၃၂။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, တေပိ ခီဏာသဝါ အတုလတေဇာ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသောတိ ဝိဝိဓရတနဝိစိတ္တကဉ္စနမယဂ္ဃိကသဒိသရူပသောဘော။ ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ တဿ ပဘာယ ဒသသဟဿီပိ လောကဓာတု ဝိရောစတိ, ဝိရာဇတီတိ အတ္ထော။ တမေဝတ္ထံ ပကာသေန္တော ဘဂဝါ ‘‘တဿ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, နိဒ္ဓါဝတိ ဒိသောဒိသ’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာတိ ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယာတိ ဗျာမပ္ပဘာ, အမှာကံ ဘဂဝတော ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယာတိ အတ္ထော။

န ကေစီတိ ဧတ္ထ န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော, တဿ ဥဇ္ဇာလေန္တိ-သဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥက္ကာတိ ဒဏ္ဍဒီပိကာ။ ဥက္ကာ ဝါ ပဒီပေ ဝါ ကေစိပိ ဇနာ န ဥဇ္ဇာလေန္တိ န ပဇ္ဇာလေန္တိ။ ကသ္မာတိ စေ? ဗုဒ္ဓသရီရပ္ပဘာယ ဩဘာသိတတ္တာ။ ဗုဒ္ဓရံသီဟီတိ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ။ ဩတ္ထဋာတိ အဓိဂတာ။

ဥဠူဟီတိ တာရာဟိ, ယထာ တာရာဟိ ဂဂနတလံ ဝိစိတ္တံ သောဘတိ, တထေဝ တဿ သာသနံ အရဟန္တေဟိ ဝိစိတ္တံ ဥပသောဘတီတိ အတ္ထော။ သံသာရသောတံ တရဏာယာတိ သံသာရသာဂရဿ တရဏတ္ထံ။ သေသကေ ပဋိပန္နကေတိ အရဟန္တေ ဌပေတွာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သေသေ သေက္ခပုဂ္ဂလေတိ အတ္ထော။ ဓမ္မသေတုန္တိ မဂ္ဂသေတုံ, သေသပုဂ္ဂလေ သံသာရတော တာရေတုံ ဓမ္မသေတုံ ဌပေတွာ ကတသဗ္ဗကိစ္စော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အတ္ထော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

နာရဒဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော နဝမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၂။ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

နာရဒဗုဒ္ဓဿ သာသနံ နဝုတိဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိတွာ အန္တရဓာယိ။ သော စ ကပ္ပေါ ဝိနဿိတ္ထ။ တတော ပရံ ကပ္ပါနံ အသင်္ချေယျံ ဗုဒ္ဓါ လောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇိံသု။ ဗုဒ္ဓသုညော ဝိဂတဗုဒ္ဓါလောကော အဟောသိ။ တတော ကပ္ပေသု စ အသင်္ချေယျေသု ဝီတိဝတ္တေသု ဣတော ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဧကော ဝိဇိတမာရော ဩဟိတဘာရော မေရုသာရော အသံသာရော သတ္တသာရော သဗ္ဗလောကုတ္တရော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥဒပါဒိ။ သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဟံသဝတီနဂရေ သဗ္ဗဇနာနန္ဒကရဿာနန္ဒဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ဥဒိတောဒိတကုလေ ဇာတာယ သုဇာတာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သာ ဒေဝတာဟိ ကတာရက္ခာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဟံသဝတုယျာနေ ပဒုမုတ္တရကုမာရံ ဝိဇာယိ။ ပဋိသန္ဓိယဉ္စဿ ဇာတိယဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ အဟေသုံ။

တဿ ကိရ ဇာတိယံ ပဒုမဝဿံ ဝဿိ။ တေနဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဉာတကာ ‘‘ပဒုမုတ္တရကုမာရော’’တွေဝ နာမံ အကံသု။ သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ နရဝါဟန-ယသဝါဟန-ဝသဝတ္တိနာမကာ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ဝသုဒတ္တာဒေဝိပ္ပမုခါနံ ဣတ္ထီနံ သတသဟဿာနိ ဝီသတိသဟဿာနိ စ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။ သော ဝသုဒတ္တာယ ဒေဝိယာ ပုတ္တေ သဗ္ဗဂုဏာနုတ္တရေ ဥတ္တရကုမာရေ နာမ ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ – ‘‘မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ တဿ စိန္တိတမတ္တေဝ ဝသဝတ္တိနာမကော ပါသာဒေါ ကုမ္ဘကာရစက္ကံ ဝိယ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဒေဝဝိမာနမိဝ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ စ ဂဂနတလေန ဂန္တွာ ဗောဓိရုက္ခံ မဇ္ဈေကရောန္တော သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယ အာဂတပါသာဒေါ ဝိယ ဘူမိယံ ဩတရိ။

မဟာပုရိသော ကိရ တတော ပါသာဒတော ဩတရိတွာ အရဟတ္တဒ္ဓဇဘူတာနိ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ ဒေဝဒတ္တိယာနိ ပါရုပိတွာ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇိ။ ပါသာဒေါ ပနာဂန္တွာ သကဋ္ဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ။ မဟာသတ္တေန သဟဂတာယ ပရိသာယ ဌပေတွာ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိံသု။ မဟာပုရိသော တေဟိ သဟ သတ္တာဟံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥဇ္ဇေနိနိဂမေ ရုစာနန္ဒသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သုမိတ္တာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သလလဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမေ ယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ ဒုတိယေ ယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ တတိယေ ယာမေ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂေန သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။ တဒါ ကိရ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဗ္ဘန္တရံ သကလမ္ပိ အလင်္ကရောန္တံ ဝိယ ပဒုမဝဿံ ဝဿိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘နာရဒဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, အက္ခောဘော သာဂရူပမော။

၂။ ‘‘မဏ္ဍကပ္ပေါ ဝါ သော အာသိ, ယမှိ ဗုဒ္ဓေါ အဇာယထ၊

ဥဿန္နကုသလာ ဇနတာ, တမှိ ကပ္ပေ အဇာယထာ’’တိ။

တတ္ထ သာဂရူပမောတိ သာဂရသဒိသဂမ္ဘီရဘာဝေါ။ မဏ္ဍကပ္ပေါ ဝါ သော အာသီတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ မဏ္ဍကပ္ပေါ နာမ။ ဒုဝိဓော ဟိ ကပ္ပေါ သုညကပ္ပေါ အသုညကပ္ပေါ စာတိ။ တတ္ထ သုညကပ္ပေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓစက္ကဝတ္တိနော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တသ္မာ ဂုဏဝန္တပုဂ္ဂလသုညတ္တာ ‘‘သုညကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။

အသုညကပ္ပေါ ပဉ္စဝိဓော – သာရကပ္ပေါ မဏ္ဍကပ္ပေါ ဝရကပ္ပေါ သာရမဏ္ဍကပ္ပေါ ဘဒ္ဒကပ္ပေါတိ။ တတ္ထ ဂုဏသာရရဟိတေ ကပ္ပေ ဂုဏသာရုပ္ပါဒကဿ ဂုဏသာရဇနနဿ ဧကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝေန ‘‘သာရကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယသ္မိံ ပန ကပ္ပေ ဒွေ လောကနာယကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ‘‘မဏ္ဍကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယသ္မိံ ကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တေသု ပဌမော ဒုတိယံ ဗျာကရောတိ, ဒုတိယော တတိယန္တိ, တတ္ထ မနုဿာ ပမုဒိတဟဒယာ အတ္တနာ ပတ္ထိတပဏိဓာနဝသေန ဝရယန္တိ။ တသ္မာ ‘‘ဝရကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယတ္ထ ပန ကပ္ပေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ပုရိမကပ္ပတော ဝိသိဋ္ဌတရတ္တာ သာရတရတ္တာ ‘‘သာရမဏ္ဍကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ ယသ္မိံ ကပ္ပေ ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ‘‘ဘဒ္ဒကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ သော ပန အတိဒုလ္လဘော။ တသ္မိံ ပန ကပ္ပေ ယေဘုယျေန သတ္တာ ကလျာဏသုခဗဟုလာ ဟောန္တိ။ ယေဘုယျေန တိဟေတုကာ ကိလေသက္ခယံ ကရောန္တိ, ဒုဟေတုကာ သုဂတိဂါမိနော ဟောန္တိ, အဟေတုကာ ဟေတုံ ပဋိလဘန္တိ။ တသ္မာ သော ကပ္ပေါ ‘‘ဘဒ္ဒကပ္ပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အသုညကပ္ပေါ ပဉ္စဝိဓော’’တိအာဒိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

‘‘ဧကော ဗုဒ္ဓေါ သာရကပ္ပေ, မဏ္ဍကပ္ပေ ဇိနာ ဒုဝေ၊

ဝရကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ, သာရမဏ္ဍေ စတုရော ဗုဒ္ဓါ၊

ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဘဒ္ဒကပ္ပေ, တတော နတ္ထာဓိကာ ဇိနာ’’တိ။

ယသ္မိံ ပန ကပ္ပေ ပဒုမုတ္တရဒသဗလော ဥပ္ပဇ္ဇိ, သော သာရကပ္ပေါပိ သမာနော ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ မဏ္ဍကပ္ပသဒိသတ္တာ ‘‘မဏ္ဍကပ္ပေါ’’တိ ဝုတ္တော။ ဩပမ္မတ္ထေ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥဿန္နကုသလာတိ ဥပစိတပုညာ။ ဇနတာတိ ဇနသမူဟော။

ပဒုမုတ္တရော ပန ပရိသုတ္တရော ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ဝီတိနာမေတွာ – ‘‘ပထဝိယံ ပါဒံ နိက္ခိပိဿာမီ’’တိ ဒက္ခိဏံ ပါဒံ အဘိနီဟရိ။ အထ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိမလကောမလကေသရကဏ္ဏိကာနိ ဇလဇာမလာဝိကလဝိပုလပလာသာနိ ထလဇာနိ ဇလဇာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု။ တေသံ ကိရ ဓုရပတ္တာနိ နဝုတိဟတ္ထာနိ ကေသရာနိ တိံသဟတ္ထာနိ ကဏ္ဏိကာ ဒွါဒသဟတ္ထာ ဧကေကဿ နဝဃဋပ္ပမာဏာ ရေဏဝေါ အဟေသုံ။ သတ္ထာ ပန ဥဗ္ဗေဓတော အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထော အဟောသိ။ တဿ ဥဘိန္နံ ဗာဟာနမန္တရံ အဋ္ဌာရသဟတ္ထံ နလာဋံ ပဉ္စဟတ္ထံ ဟတ္ထပါဒါ ဧကာဒသဟတ္ထာ အဟေသုံ။ တဿ ဧကာဒသဟတ္ထေန ပါဒေန ဒွါဒသဟတ္ထာယ ကဏ္ဏိကာယ အက္ကန္တမတ္တာယ နဝဃဋပ္ပမာဏာ ရေဏဝေါ ဥဋ္ဌဟိတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထံ သရီရပ္ပဒေသံ ဥဂ္ဂန္တွာ မနောသိလာစုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏိတံ ဝိယ ကတွာ ပစ္စောတ္ထရန္တိ။ တဒုပါဒါယ သတ္ထာ ပဒုမုတ္တရောတွေဝ လောကေ ပညာယိတ္ထာတိ သံယုတ္တဘာဏကာ ဝဒန္တိ။

အထ သဗ္ဗလောကုတ္တရော ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနဘူတေ သတ္တေ ဩလောကေန္တော မိထိလနဂရေ ဒေဝလံ သုဇာတဉ္စာတိ ဒွေ ရာဇပုတ္တေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ တင်္ခဏညေဝ အနိလပထေန ဂန္တွာ မိထိလုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန ဒွေပိ ရာဇကုမာရေ ပက္ကောသာပေသိ။ တေပိ စ ‘‘အမှာကံ ပိတုစ္ဆာပုတ္တော ပဒုမုတ္တရကုမာရော ပဗ္ဗဇိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ အမှာကံ နဂရံ သမ္ပတ္တော, ဟန္ဒ နံ မယံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု။ တဒါ ဒသဗလော တေဟိ ပရိဝုတော တာရာဂဏပရိဝုတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဝိရောစမာနော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၃။ ‘‘ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

အထာပရေန သမယေန သရဒတာပသသမာဂမေ မဟာဇနံ နိရယသန္တာပေန သန္တာပေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သတ္တတိံသသတသဟဿသင်္ခေ သတ္တကာယေ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ, သော ဒုတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘တတော ပရမ္ပိ ဝဿန္တေ, တပ္ပယန္တေ စ ပါဏိနော၊

သတ္တတ္တိံသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန အာနန္ဒမဟာရာဇာ ဝီသတိယာ ပုရိသသဟဿေဟိ ဝီသတိယာ အမစ္စေဟိ စ သဒ္ဓိံ ပဒုမုတ္တရဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ မိထိလနဂရေ ပါတုရဟောသိ။ ပဒုမုတ္တရော စ ဘဂဝါ တေ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ဂန္တွာ ပိတုသင်္ဂဟံ ကုရုမာနော ဟံသဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ ဝသတိ။ တတ္ထ သော အမှာကံ ဘဂဝါ ဝိယ ကပိလပုရေ ဂဂနတလေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော ဗုဒ္ဓဝံသံ ကထေသိ, တဒါ ပညာသသတသဟဿာနံ တတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမိ၊

ပိတုသန္တိကံ ဥပဂန္တွာ, အာဟနီ အမတဒုန္ဒုဘိံ။

၆။ ‘‘အာဟတေ အမတဘေရိမှိ, ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယာ၊

ပညာသသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမီတိ ပိတရံ အာနန္ဒရာဇာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အာဟနီတိ အဘိဟနိ။ အာဟတေတိ အာဟတာယ။ အမတဘေရိမှီတိ အမတဘေရိယာ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ‘‘အာသေဝိတေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ အာသေဝိတာယာတိ အတ္ထော။ ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယာတိ ဓမ္မဝဿံ ဝဿန္တေတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ အဘိသမယကရဏူပါယံ ဒဿေန္တော –

၇။ ‘‘ဩဝါဒကော ဝိညာပကော, တာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ၊

ဒေသနာကုသလော ဗုဒ္ဓေါ, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟု’’န္တိ။ – အာဟ၊

တတ္ထ ဩဝါဒကောတိ သရဏသီလဓုတင်္ဂသမာဒါနဂုဏာနိသံသဝဏ္ဏနာယ ဩဝဒတီတိ ဩဝါဒကော။ ဝိညာပကောတိ စတုသစ္စံ ဝိညာပေတီတိ ဝိညာပကော, ဗောဓကော။ တာရကောတိ စတုရောဃတာရကော။

ယဒါ ပန သတ္ထာ မိထိလနဂရေ မိထိလုယျာနေ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ မာဃပုဏ္ဏမာယ ပုဏ္ဏစန္ဒသဒိသဝဒနော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

ယဒါ ပန ဘဂဝါ ဝေဘာရပဗ္ဗတကူဋေ ဝဿာဝါသံ ဝသိတွာ ပဗ္ဗတသန္ဒဿနတ္ထံ အာဂတဿ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ဝသိ ဝေဘာရပဗ္ဗတေ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

ပုန ဘဂဝတိ ဂုဏဝတိ တိလောကနာထေ မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခံ ကုရုမာနေ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနေ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘ပုန စာရိကံ ပက္ကန္တေ, ဂါမနိဂမရဋ္ဌတော၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တတ္ထ ဂါမနိဂမရဋ္ဌတောတိ ဂါမနိဂမရဋ္ဌေဟိ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော, တဿ ဂါမနိဂမရဋ္ဌေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ အတ္ထော။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အနေကဓနကောဋိကော ဇဋိလော နာမ မဟာရဋ္ဌိကော ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ သစီဝရံ ဝရဒါနမဒါသိ။ သောပိ တံ ဘတ္တာနုမောဒနာဝသာနေ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော နာမ ရဋ္ဌိကော၊

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, သဘတ္တံ ဒုဿမဒါသဟံ။

၁၂။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ၊

သတသဟဿေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၃။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၄။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌဟိံ၊

အကာသိံ ဥဂ္ဂဒဠှံ ဓိတိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃန္တိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။ သဘတ္တံ ဒုဿမဒါသဟန္တိ သစီဝရံ ဘတ္တံ အဒါသိံ အဟန္တိ အတ္ထော။ ဥဂ္ဂဒဠဟန္တိ အတိဒဠှံ။ ဓိတိန္တိ ဝီရိယံ အကာသိန္တိ အတ္ထော။

ပဒုမုတ္တရဿ ပန ဘဂဝတော ကာလေ တိတ္ထိယာ နာမ နာဟေသုံ။ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ဗုဒ္ဓမေဝ သရဏမဂမံသု။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅။ ‘‘ဗျာဟတာ တိတ္ထိယာ သဗ္ဗေ, ဝိမနာ ဒုမ္မနာ တဒါ၊

န တေသံ ကေစိ ပရိစရန္တိ, ရဋ္ဌတော နိစ္ဆုဘန္တိ တေ။

၁၆။ ‘‘သဗ္ဗေ တတ္ထ သမာဂန္တွာ, ဥပဂဉ္ဆုံ ဗုဒ္ဓသန္တိကေ၊

တုဝံ နာထော မဟာဝီရ, သရဏံ ဟောဟိ စက္ခုမ။

၁၇။ ‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ဟိတေသီ သဗ္ဗပါဏိနံ၊

သမ္ပတ္တေ တိတ္ထိယေ သဗ္ဗေ, ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

၁၈။ ‘‘ဧဝံ နိရာကုလံ အာသိ, သုညကံ တိတ္ထိယေဟိ တံ၊

ဝိစိတ္တံ အရဟန္တေဟိ, ဝသီဘူတေဟိ တာဒိဟီ’’တိ။

တတ္ထ ဗျာဟတာတိ ဝိဟတမာနဒပ္ပါ။ တိတ္ထိယာတိ ဧတ္ထ တိတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တိတ္ထကရော ဝေဒိတဗ္ဗော, တိတ္ထိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ သဿတာဒိဒိဋ္ဌိဝသေန တရန္တိ ဧတ္ထာတိ တိတ္ထံ, လဒ္ဓိ။ တဿာ လဒ္ဓိယာ ဥပ္ပါဒကော တိတ္ထကရော, တိတ္ထေ ဘဝါ တိတ္ထိယာတိ။ ပဒုမုတ္တရဿ ကိရ ဘဂဝတော ကာလေ တိတ္ထိယာ နာဟေသုံ။ ယေ ပန သန္တိ, တေပိ ဤဒိသာ အဟေသုန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဗျာဟတာ တိတ္ထိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝိမနာတိ ဝိရူပမာနသာ။ ဒုမ္မနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ န တေသံ ကေစိ ပရိစရန္တီတိ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ကေစိပိ ပုရိသာ ပရိကမ္မံ န ကရောန္တိ, န ဘိက္ခံ ဒေန္တိ, န သက္ကရောန္တိ, န ဂရုံ ကရောန္တိ, န မာနေန္တိ, န ပူဇေန္တိ, န အာသနာ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, န အဉ္ဇလိကမ္မံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ ရဋ္ဌတောတိ သကလရဋ္ဌတောပိ။ နိစ္ဆုဘန္တီတိ နီဟရန္တိ, ဥဿာဒေန္တိ တေသံ နိဝါသံ န ဒေန္တီတိ အတ္ထော။ တေတိ တိတ္ထိယာ။

ဥပဂဉ္ဆုံ ဗုဒ္ဓသန္တိကေတိ ဧဝံ တေဟိ ရဋ္ဌဝါသီဟိ မနုဿေဟိ ဥဿာဒိယမာနာ သဗ္ဗေပိ အညတိတ္ထိယာ သမာဂန္တွာ ပဒုမုတ္တရဒသဗလမေဝ သရဏမဂမံသု။ ‘‘တွံ အမှာကံ သတ္ထာ နာထော ဂတိ ပရာယနံ သရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝတွာ သရဏမဂမံသူတိ အတ္ထော။ အနုကမ္ပတီတိ အနုကမ္ပကော။ ကရုဏာယ စရတီတိ ကာရုဏိကော။ သမ္ပတ္တေတိ သမာဂတေ သရဏမုပဂတေ တိတ္ထိယေ။ ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌဟီတိ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသီတိ အတ္ထော။ နိရာကုလန္တိ အနာကုလံ, အညေဟိ လဒ္ဓိကေဟိ အသမ္မိဿန္တိ အတ္ထော။ သုညကန္တိ သုညံ ရိတ္တံ တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ။ တန္တိ တံ ဘဂဝတော သာသနန္တိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဝိစိတ္တန္တိ ဝိစိတ္တဝိစိတ္တံ။ ဝသီဘူတေဟီတိ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တေဟိ။

တဿ ပန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဟံသဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ ပိတာ ပနဿ အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော, မာတာ သုဇာတာ နာမ ဒေဝီ, ဒေဝလော စ သုဇာတော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သုမနော နာမုပဋ္ဌာကော, အမိတာ စ အသမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, သလလရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, သရီရပ္ပဘာ စဿ သမန္တာ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ ဂဏှိ, ဝဿသတသဟဿံ အာယု အဟောသိ, ဝသုဒတ္တာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, ဥတ္တရော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ။ ပဒုမုတ္တရော ပန ဘဂဝါ ပရမာဘိရာမေ နန္ဒာရာမေ ကိရ ပရိနိဗ္ဗုတော။ ဓာတုယော ပနဿ န ဝိကိရိံသု။ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ သမာဂမ္မ ဒွါဒသယောဇနုဗ္ဗေဓံ သတ္တရတနမယံ စေတိယမကံသု။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၉။ ‘‘နဂရံ ဟံသဝတီ နာမ, အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော၊

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော။

၂၄။ ‘‘ဒေဝလော စ သုဇာတော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သုမနော နာမုပဋ္ဌာကော, ပဒုမုတ္တရဿ မဟေသိနော။

၂၅။ ‘‘အမိတာ စ အသမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, သလလောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၇။ ‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော။

၂၈။ ‘‘ကုဋ္ဋာ ကဝါဋာ ဘိတ္တီ စ, ရုက္ခာ နဂသိလုစ္စယာ၊

န တဿာဝရဏံ အတ္ထိ, သမန္တာ ဒွါဒသယောဇနေ။

၂၉။ ‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၃၀။ ‘‘သန္တာရေတွာ ဗဟုဇနံ, ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗသံသယံ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ။

တတ္ထ နဂသိလုစ္စယာတိ နဂသင်္ခါတာ သိလုစ္စယာ။ အာဝရဏန္တိ ပဋိစ္ဆာဒနံ တိရောကရဏံ။ ဒွါဒသယောဇနေတိ သမန္တတော ဒွါဒသယောဇနေ ဌာနေ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာ ဖရိတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

ဣတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိပူရဏာဒိပုနပ္ပုနာဂတမတ္ထံ သင်္ခိပိတွာ ဝိသေသတ္ထမေဝ ဝတွာ ဂမိဿာမ။ ယဒိ ပန ဝုတ္တမေဝ ပုနပ္ပုနံ ဝက္ခာမ, ကဒါ အန္တံ ဂမိဿတိ အယံ သံဝဏ္ဏနာတိ။

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၃။ သုမေဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ပဒုမုတ္တရေ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သာသနေပိဿ အန္တရဟိတေ သတ္တတိကပ္ပသဟဿာနိ ဗုဒ္ဓါ နုပ္ပဇ္ဇိံသု, ဗုဒ္ဓသုညာနိ အဟေသုံ။ ဣတော ပဋ္ဌာယ တိံသကပ္ပသဟဿာနံ မတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ သုမေဓော သုဇာတော စာတိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တတ္ထ အဓိဂတမေဓော သုမေဓော နာမ ဗောဓိသတ္တော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သုဒဿနနဂရေ သုဒတ္တဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုဒတ္တာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သုဒဿနုယျာနေ တရုဏဒိဝသကရော ဝိယ သလိလဓရဝိဝရဂတော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ကိရ သုစန္ဒန-ကဉ္စန-သိရိဝဍ္ဎနနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သုမနမဟာဒေဝိပ္ပမုခါနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုမနဒေဝိယာ ပုနဗ္ဗသုမိတ္တေ နာမ ပုတ္တေ ဇာတေ ဟတ္ထိယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ မနုဿာနဉ္စ ကောဋိသတမနုပဗ္ဗဇိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော အဍ္ဎမာသံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ နကုလနိဂမေ နကုလသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သိရိဝဍ္ဎာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ နီပဗောဓိမူလေ ဝီသတိဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဩလောကေန္တော အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ သရဏကုမာရဉ္စ သဗ္ဗကာမိကုမာရဉ္စ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနဉ္စ ကောဋိသတံ စတုသစ္စဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သုဒဿနနဂရသမီပေ သုဒဿနုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန အတ္တနော ဘာတိကေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, အယံ ပဌမော အဘိသမယော။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ပဒုမုတ္တရဿ အပရေန, သုမေဓော နာမ နာယကော၊

ဒုရာသဒေါ ဥဂ္ဂတေဇော, သဗ္ဗလောကုတ္တမော မုနိ။

၂။ ‘‘ပသန္နနေတ္တော သုမုခေါ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ၊

ဟိတေသီ သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဗဟူ မောစေသိ ဗန္ဓနာ။

၃။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ပါပုဏိတွာ, ကေဝလံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

သုဒဿနမှိ နဂရေ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ။

၄။ ‘‘တဿာဘိသမယာ တီဏိ, အဟေသုံ ဓမ္မဒေသနေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ ဥဂ္ဂတေဇောတိ ဥဂ္ဂတတေဇော။ ပသန္နနေတ္တောတိ သုဋ္ဌု ပသန္နနယနော, ဓောဝိတွာ မဇ္ဇိတွာ ဌပိတမဏိဂုဠိကာ ဝိယ ပသန္နာနိ နေတ္တာနိ ဟောန္တိ။ တသ္မာ သော ‘‘ပသန္နနေတ္တော’’တိ ဝုတ္တော။ မုဒုသိနိဒ္ဓနီလဝိမလသုခုမပခုမာစိတသုပ္ပသန္နနယနောတိ အတ္ထော။ ‘‘သုပ္ပသန္နပဉ္စနယနော’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ သုမုခေါတိ ပရိပုဏ္ဏသရဒသမယစန္ဒသဒိသဝဒနော။ ဗြဟာတိ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏသရီရတ္တာ ဗြဟာ မဟန္တော, အညေဟိ အသာဓာရဏသရီရပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော။ ဥဇူတိ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတသရီရော ဒေဝနဂရေ သမုဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏသဒိသဝရသရီရောတိ အတ္ထော။ ပတာပဝါတိ ဝိဇ္ဇောတမာနသရီရော။ ဟိတေသီတိ ဟိတဂဝေသီ။ အဘိသမယာ တီဏီတိ အဘိသမယာ တယော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတောတိ။

ယဒါ ပန ဘဂဝါ ကုမ္ဘကဏ္ဏသဒိသာနုဘာဝံ ကုမ္ဘကဏ္ဏံ နာမ မနုဿဘက္ခံ ယက္ခံ မဟာအဋဝိမုခေ သန္ဒိဿမာနဃောရသရီရံ ဝတ္တနိအဋဝိသဉ္စာရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တမာနံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ ဧကကောဝ အသဟာယော တဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ ဂန္တွာ အန္တော ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ သိရိသယနေ နိသီဒိ။ အထ ခေါ သော ယက္ခော မက္ခံ အသဟမာနော ဒဏ္ဍာဟတော ဃောရဝိသော အာသိဝိသော ဝိယ သံကုဒ္ဓေါ ဒသဗလံ ဘိံသာပေတုကာမော အတ္တနော အတ္တဘာဝံ ဃောရတရံ ကတွာ ပဗ္ဗတသဒိသံ သီသံ ကတွာ သူရိယမဏ္ဍလသဒိသာနိ အက္ခီနိ နိမ္မိနိတွာ နင်္ဂလသီသသဒိသာတိဒီဃဝိပုလတိခိဏဒါဌာယော ကတွာ ဩလမ္ဗနီလဝိပုလဝိသမောဒရော တာလက္ခန္ဓသဒိသဗာဟုစိပိဋကဝိရူပဝင်္ကနာသော ပဗ္ဗတဗိလသဒိသဝိပုလရတ္တမုခေါ ထူလပိင်္ဂလခရဖရုသကေသော အတိဘယာနကဒဿနော ဟုတွာ အာဂန္တွာ သုမေဓဿ ဘဂဝတော ပုရတော ဌတွာ ပဓူပါယန္တော ပဇ္ဇလန္တော ပါသာဏပဗ္ဗတဂ္ဂိဇာလ-သလိလ-ကဒ္ဒမ-ဆာရိကာယုဓင်္ဂါရ-ဝါလုကပ္ပကာရာ နဝဝိဓာ ဝဿဝုဋ္ဌိယော ဝဿေတွာပိ ဘဂဝတော လောမဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ မာရေဿာမီ’’တိ အာဠဝကော ဝိယ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ အယံ ဘဂဝါ ပဉှာဗျာကရဏေန တံ ယက္ခံ ဝိနယမုပနေသိ။ တတော ဒုတိယဒိဝသေ ကိရဿ ရဋ္ဌဝါသိနော မနုဿာ သကဋဘရိတေန ဘတ္တေန သဟ ရာဇကုမာရံ အာဟရိတွာ ယက္ခဿ အဒံသု။ အထ ယက္ခော ရာဇကုမာရံ ဗုဒ္ဓဿ အဒါသိ။ အဋဝိဒွါရေ ဌိတမနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု။ တဒါ တသ္မိံ သမာဂမေ ဒသဗလော ယက္ခဿ မနောနုကူလံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော။ နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ ပါဏီနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေသိ, သော ဒုတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ပုနာပရံ ကုမ္ဘကဏ္ဏံ, ယက္ခံ သော ဒမယီ ဇိနော၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန ဥပကာရိနဂရေ သိရိနန္ဒနုယျာနေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသယိ, တဒါ အသီတိကောဋိသတသဟဿာနံ တတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘ပုနာပရံ အမိတယသော, စတုသစ္စံ ပကာသယိ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

သုမေဓဿာပိ ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ။ ပဌမသန္နိပါတေ သုဒဿနနဂရေ ကောဋိသတခီဏာသဝါ အဟေသုံ။ ပုန ဒေဝကူဋေ ပဗ္ဗတေ ကထိနတ္ထတေ ဒုတိယေ နဝုတိကောဋိယော။ ပုန တတိယေ ဘဂဝတိ စာရိကံ စရမာနေ အသီတိကောဋိယော အဟေသုံ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုမေဓဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၈။ ‘‘သုဒဿနံ နာမ နဂရံ, ဥပဂဉ္ဆိ ဇိနော ယဒါ၊

တဒါ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ, သမိံသု သတကောဋိယော။

၉။ ‘‘ပုနာပရံ ဒေဝကူဋေ, ဘိက္ခူနံ ကထိနတ္ထတေ၊

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၁၀။ ‘‘ပုနာပရံ ဒသဗလော, ယဒါ စရတိ စာရိကံ၊

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဥတ္တရော နာမ သဗ္ဗဇနုတ္တရော မာဏဝေါ ဟုတွာ နိဒဟိတွာ ဌပိတံယေဝ အသီတိကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တဒါ ဒသဗလဿ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ သောပိ နံ သတ္ထာ ဘောဇနာနုမောဒနံ ကရောန္တော – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဥတ္တရော နာမ မာဏဝေါ၊

အသီတိကောဋိယော မယှံ, ဃရေ သန္နိစိတံ ဓနံ။

၁၂။ ‘‘ကေဝလံ သဗ္ဗံ ဒတွာန, သသံဃေ လောကနာယကေ၊

သရဏံ တဿူပဂဉ္ဆိံ, ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စာဘိရောစယိံ။

၁၃။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကရောန္တော အနုမောဒနံ၊

တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၄။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’။

ဗျာကရဏဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ။

၁၅။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ။

၁၆။ ‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယံ စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ၊

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ။

၁၇။ ‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ၊

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ။

တတ္ထ သန္နိစိတန္တိ နိဒဟိတံ နိဓာနဝသေန။ ကေဝလန္တိ သကလန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗန္တိ အသေသတော ဒတွာ။ သသံဃေတိ သသံဃဿ။ တဿူပဂဉ္ဆိန္တိ တံ ဥပဂဉ္ဆိံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ။ အဘိရောစယိန္တိ ပဗ္ဗဇိံ။ တိံသကပ္ပသဟဿမှီတိ တိံသကပ္ပသဟဿေသု အတိက္ကန္တေသူတိ အတ္ထော။

တဿ ပန သုမေဓဿ ဘဂဝတော သုဒဿနံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒတ္တော နာမ ရာဇာ ပိတာ, မာတာ သုဒတ္တာ နာမ, သရဏော စ သဗ္ဗကာမော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သာဂရော နာမုပဋ္ဌာကော, ရာမာ စ သုရာမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာနီပရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ, သုမနာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ပုနဗ္ဗသုမိတ္တော နာမ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ။ သေသံ ဂါထာသု ဒိဿတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၈။ ‘‘သုဒဿနံ နာမ နဂရံ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော၊

သုဒတ္တာ နာမ ဇနိကာ, သုမေဓဿ မဟေသိနော။

၂၃။ ‘‘သရဏော သဗ္ဗကာမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သာဂရော နာမုပဋ္ဌာကော, သုမေဓဿ မဟေသိနော။

၂၄။ ‘‘ရာမာ စေဝ သုရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာနီပေါတိ ဝုစ္စတိ။

၂၆။ ‘‘အဋ္ဌာသီတိရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာ။

၂၇။ ‘‘စက္ကဝတ္တိမဏီ နာမ, ယထာ တပတိ ယောဇနံ၊

တထေဝ တဿ ရတနံ, သမန္တာ ဖရတိ ယောဇနံ။

၂၈။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၉။ ‘‘တေဝိဇ္ဇဆဠဘိညေဟိ, ဗလပ္ပတ္တေဟိ တာဒိဟိ၊

သမာကုလမိဒံ အာသိ, အရဟန္တေဟိ သာဓုဟိ။

၃၀။ ‘‘တေပိ သဗ္ဗေ အမိတယသာ, ဝိပ္ပမုတ္တာ နိရူပဓီ၊

ဉာဏာလောကံ ဒဿယိတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ’’တိ။

တတ္ထ စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာတိ ယထာ နာမ ဂဂနေ ပရိပုဏ္ဏစန္ဒော တာရာဂဏေ ဩဘာသေတိ ပကာသေတိ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ ဩဘာသေတီတိ အတ္ထော။ ကေစိ ‘‘စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ’’တိ ပဌန္တိ, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ။

စက္ကဝတ္တိမဏီ နာမာတိ ယထာ နာမ စက္ကဝတ္တိရညော မဏိရတနံ စတုဟတ္ထာယာမံ သကဋနာဘိသမပရိဏာဟံ စတုရာသီတိမဏိသဟဿပရိဝါရံ တာရာဂဏပရိဝုတဿ သရဒသမယပရိပုဏ္ဏရဇနိကရဿ သိရိသမုဒယသောဘံ အဝှယန္တမိဝ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတတော ပရမရမဏီယဒဿနံ မဏိရတနမာဂစ္ဆတိ, တဿေဝံ အာဂစ္ဆန္တဿ သမန္တတော ယောဇနပ္ပမာဏံ ဩကာသံ အာဘာ ဖရတိ, ဧဝမေဝ တဿ သုမေဓဿာပိ ဘဂဝတော သရီရတော အာဘာရတနံ သမန္တတော ယောဇနံ ဖရတီတိ အတ္ထော။

တေဝိဇ္ဇဆဠဘိညေဟီတိ တေဝိဇ္ဇေဟိ ဆဠဘိညေဟိ စာတိ အတ္ထော။ ဗလပ္ပတ္တေဟီတိ ဣဒ္ဓိဗလပ္ပတ္တေဟိ။ တာဒိဟီတိ တာဒိဘာဝပ္ပတ္တေဟိ။ သမာကုလန္တိ သင်္ကိဏ္ဏံ ဧကကာသာဝပဇ္ဇောတံ။ ဣဒန္တိ သာသနံ သန္ဓာယာဟ, မဟီတလံ ဝါ။ အမိတယသာတိ အမိတပရိဝါရာ, အတုလကိတ္တိဃောသော ဝါ။ နိရူပဓီတိ စတုရူပဓိဝိရဟိတာ။ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

သုမေဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဧကာဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၄။ သုဇာတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

တတော တဿာပရဘာဂေ တသ္မိံယေဝ မဏ္ဍကပ္ပေ အနုပုဗ္ဗေန အပရိမိတာယုကေသု သတ္တေသု အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု သုဇာတရူပကာယော ပရိသုဒ္ဓဇာတော သုဇာတော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ။ သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သုမင်္ဂလနဂရေ ဥဂ္ဂတဿ နာမ ရညော ကုလေ ပဘာဝတိယာ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ နာမံ ကရောန္တော သကလဇမ္ဗုဒီပေ သဗ္ဗသတ္တာနံ သုခံ ဇနယန္တော ဇာတောတိ ‘‘သုဇာတော’’ တွေဝဿ နာမမကံသု။ သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ သိရီ ဥပသိရီ သိရိနန္ဒော စာတိ တဿ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သိရီနန္ဒာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သိရီနန္ဒာဒေဝိယာ ဥပသေနေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဟံသဝဟံ နာမ ဝရတုရင်္ဂမာရုယှ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ မနုဿာနံ ကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ။ အထ သော တေဟိ ပရိဝုတော နဝ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သိရီနန္ဒနနဂရေ သိရီနန္ဒနသေဋ္ဌိဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ ပရမမဓုရံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ သုနန္ဒာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဝေဠုဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုစိဏ္ဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ သုဒဿနကုမာရံ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဒေဝကုမာရဉ္စ စတုသစ္စဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သုမင်္ဂလနဂရသမီပေ သုမင်္ဂလုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန အတ္တနော ဘာတိကံ သုဒဿနကုမာရံ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဒေဝကုမာရဉ္စ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တတ္ထ အသီတိယာ ကောဋီနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ။

ယဒါ ပန ဘဂဝါ သုဒဿနုယျာနဒွါရေ မဟာသာလမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ဝဿာဝါသံ ဥပါဂမိ, တဒါ သတ္တတ္တိံသသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ ယဒါ ပန သုဇာတော ဒသဗလော ပိတုသန္တိကံ အဂမာသိ, တဒါ သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, သုဇာတော နာမ နာယကော၊

သီဟဟနုသဘက္ခန္ဓော, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ။

၂။ ‘‘စန္ဒောဝ ဝိမလော ဗုဒ္ဓေါ, သတရံသီဝ ပတာပဝါ၊

ဧဝံ သောဘတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဇလန္တော သိရိယာ သဒါ။

၃။ ‘‘ပါပုဏိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ကေဝလံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

သုမင်္ဂလမှိ နဂရေ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ။

၄။ ‘‘ဒေသေန္တေ ပဝရံ ဓမ္မံ, သုဇာတေ လောကနာယကေ၊

အသီတိကောဋီ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ။

၅။ ‘‘ယဒါ သုဇာတော အမိတယသော, ဒေဝေ ဝဿံ ဥပါဂမိ၊

သတ္တတ္တိံသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၆။ ‘‘ယဒါ သုဇာတော အသမသမော, ဥပဂစ္ဆိ ပိတုသန္တိကံ၊

သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှီတိ ယသ္မိံ မဏ္ဍကပ္ပေ သုမေဓော ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နော, တတ္ထေဝ ကပ္ပေ သုဇာတောပိ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နောတိ အတ္ထော။ သီဟဟနူတိ သီဟဿ ဝိယ ဟနု အဿာတိ သီဟဟနု။ သီဟဿ ပန ဟေဋ္ဌိမဟနုမေဝ ပုဏ္ဏံ ဟောတိ, န ဥပရိမံ။ အဿ ပန မဟာပုရိသဿ သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမဟနု ဝိယ ဒွေပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ ဟောန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သီဟဟနူ’’တိ။ ဥသဘက္ခန္ဓောတိ ဥသဘဿေဝ သမပ္ပဝဋ္ဋက္ခန္ဓော, သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသက္ခန္ဓောတိ အတ္ထော။ သတရံသီဝါတိ ဒိဝသကရော ဝိယ။ သိရိယာတိ ဗုဒ္ဓသိရိယာ။ ဗောဓိမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ။

သုဓမ္မဝတီနဂရေ သုဓမ္မုယျာနေ အာဂတာနံ မနုဿာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဋ္ဌိသတသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ တေသံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တတော ပရံ တိဒိဝေါရောဟဏေ ဘဂဝတော ပညာသသတသဟဿာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ‘‘သုဒဿနကုမာရော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ သုတွာ ‘‘မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ အာဂတာနိ စတ္တာရိ ပုရိသသတသဟဿာနိ ဂဟေတွာ သုဒဿနတ္ထေရော သုဇာတံ နရာသဘံ ဥပသင်္ကမိ။ တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုဇာတဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၈။ ‘‘အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, အပ္ပတ္တာနံ ဘဝါဘဝေ၊

သဋ္ဌိသတသဟဿာနိ, ပဌမံ သန္နိပတိံသု တေ။

၉။ ‘‘ပုနာပရံ သန္နိပါတေ, တိဒိဝေါရောဟဏေ ဇိနေ၊

ပညာသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၁၀။ ‘‘ဥပသင်္ကမန္တော နရာသဘံ, သုဒဿနော အဂ္ဂသာဝကော၊

စတူဟိ သတသဟဿေဟိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမီ’’တိ။

တတ္ထ အပ္ပတ္တာနန္တိ ဘဝါဘဝေ အသမ္ပတ္တာနန္တိ အတ္ထော။ ‘‘အပ္ပဝတ္တာ ဘဝါဘဝေ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ တိဒိဝေါရောဟဏေတိ သဂ္ဂလောကတော ဩတရန္တေ ကတ္တုကာရကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကာရကဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ အထ ဝါ တိဒိဝေါရောဟဏေတိ တိဒိဝတော ဩတရဏေ။ ဇိနေတိ ဇိနဿ, သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တဟိ ရတနေဟိ သဒ္ဓိံ စတုမဟာဒီပရဇ္ဇံ ဒတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ သကလဒီပဝါသိနော ဇနာ ရဋ္ဌုပ္ပါဒံ ဂဟေတွာ အာရာမိကကိစ္စံ သာဓေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ နိစ္စံ မဟာဒါနမဒံသု။ သောပိ နံ သတ္ထာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၁။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, စတုဒီပမှိ ဣဿရော၊

အန္တလိက္ခစရော အာသိံ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

၁၃။ ‘‘စတုဒီပေ မဟာရဇ္ဇံ ရတနေ သတ္တ ဥတ္တမေ၊

ဗုဒ္ဓေ နိယျာတယိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ။

၁၄။ ‘‘အာရာမိကာ ဇနပဒေ, ဥဋ္ဌာနံ ပဋိပိဏ္ဍိယ၊

ဥပနေန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ, ပစ္စယံ သယနာသနံ။

၁၅။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဒသသဟဿိမှိ ဣဿရော၊

တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၆။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၇။ ‘‘တဿာပိ စဝနံ သုတွာ, ဘိယျော ဟာသံ ဇနေသဟံ၊

အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂံ, ဒသပါရမိပူရိယာ။

၁၈။ ‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ၊

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ။

၁၉။ ‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ၊

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ။

တတ္ထ စတုဒီပမှီတိ သပရိဝါရဒီပါနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနန္တိ အတ္ထော။ အန္တလိက္ခစရောတိ စက္ကရတနံ ပုရက္ခတွာ အာကာသစရော။ ရတနေ သတ္တာတိ ဟတ္ထိရတနာဒီနိ သတ္တ ရတနာနိ။ ဥတ္တမေတိ ဥတ္တမာနိ။ အထ ဝါ ဥတ္တမေ ဗုဒ္ဓေတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နိယျာတယိတွာနာတိ ဒတွာန။ ဥဋ္ဌာနန္တိ ရဋ္ဌုပ္ပါဒံ, အာယန္တိ အတ္ထော။ ပဋိပိဏ္ဍိယာတိ ရာသိံ ကတွာ သံကဍ္ဎိတွာ။ ပစ္စယန္တိ စီဝရာဒိဝိဝိဓံ ပစ္စယံ။ ဒသသဟဿိမှိ ဣဿရောတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယံ ဣဿရော, တဒေတံ ဇာတိက္ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အနန္တာနံ လောကဓာတူနံ ဣဿရော ဘဂဝါ။ တိံသကပ္ပသဟဿမှီတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ တိံသကပ္ပသဟဿာနံ မတ္ထကေတိ အတ္ထော။

တဿ ပန သုဇာတဿ ဘဂဝတော သုမင်္ဂလံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ဥဂ္ဂတော နာမ ရာဇာ ပိတာ, ပဘာဝတီ နာမ မာတာ, သုဒဿနော စ သုဒေဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, နာရဒေါ နာမုပဋ္ဌာကော, နာဂါ စ နာဂသမာလာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာဝေဠုရုက္ခော ဗောဓိ, သော ကိရ မန္ဒစ္ဆိဒ္ဒေါ ဃနက္ခန္ဓော ပရမရမဏီယော ဝေဠုရိယမဏိဝဏ္ဏေဟိ ဝိမလေဟိ ပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နဝိပုလသာခေါ မယူရပိဉ္ဆကလာပေါ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ။ တဿ ပန ဘဂဝတော သရီရံ ပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, သိရီနန္ဒာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ဥပသေနော နာမ ပုတ္တော။ တုရင်္ဂဝရယာနေန နိက္ခမိ။ သော ပန စန္ဒဝတီနဂရေ သိလာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၀။ ‘‘သုမင်္ဂလံ နာမ နဂရံ, ဥဂ္ဂတော နာမ ခတ္တိယော၊

မာတာ ပဘာဝတီ နာမ, သုဇာတဿ မဟေသိနော။

၂၅။ ‘‘သုဒဿနော သုဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

နာရဒေါ နာမုပဋ္ဌာကော, သုဇာတဿ မဟေသိနော။

၂၆။ ‘‘နာဂေါ စ နာဂသမာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာဝေဠူတိ ဝုစ္စတိ။

၂၇။ ‘‘သော စ ရုက္ခော ဃနက္ခန္ဓော, အစ္ဆိဒ္ဒေါ ဟောတိ ပတ္တိကော၊

ဥဇု ဝံသော ဗြဟာ ဟောတိ, ဒဿနီယော မနောရမော။

၂၈။ ‘‘ဧကက္ခန္ဓော ပဝဍ္ဎိတွာ, တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇတိ၊

ယထာ သုဗဒ္ဓေါ မောရဟတ္ထော, ဧဝံ သောဘတိ သော ဒုမော။

၂၉။ ‘‘န တဿ ကဏ္ဋကာ ဟောန္တိ, နာပိ ဆိဒ္ဒံ မဟာ အဟု၊

ဝိတ္ထိဏ္ဏသာခေါ အဝိရလော, သန္ဒစ္ဆာယော မနောရမော။

၃၁။ ‘‘ပညာသရတနော အာသိ, ဥစ္စတ္တနေန သော ဇိနော၊

သဗ္ဗာကာရဝရူပေတော, သဗ္ဗဂုဏမုပါဂတော။

၃၂။ ‘‘တဿ ပဘာ အသမသမာ, နိဒ္ဓါဝတိ သမန္တတော၊

အပ္ပမာဏော အတုလိယော, ဩပမ္မေဟိ အနူပမော။

၃၃။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၃၄။ ‘‘ယထာပိ သာဂရေ ဦမီ, ဂဂနေ တာရကာ ယထာ၊

ဧဝံ တဒါ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ စိတ္တိတံ။

၃၅။ ‘‘သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ဂုဏာနိ စ တာနိ အတုလိယာနိ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ အစ္ဆိဒ္ဒေါတိ အပ္ပစ္ဆိဒ္ဒေါ။ ‘‘အနုဒရာ ကညာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ကေစိ ‘‘ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ ပရိတ္တက’’န္တိ ပဌန္တိ။ ပတ္တိကောတိ ဗဟုပတ္တော, ကာစမဏိဝဏ္ဏေဟိ ပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နောတိ အတ္ထော။ ဥဇူတိ အဝင်္ကော အကုဋိလော။ ဝံသောတိ ဝေဠု။ ဗြဟာတိ သမန္တတော မဟာ။ ဧကက္ခန္ဓောတိ အဝနိရုဟော ဧကော အဒုတိယော စာတိ အတ္ထော။ ပဝဍ္ဎိတွာတိ ဝဍ္ဎိတွာ။ တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇတီတိ တတော ဝံသဂ္ဂတော ပဉ္စဝိဓာ သာခါ နိက္ခမိတွာ ပဘိဇ္ဇိတ္ထ။ ‘‘တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇထာ’’တိပိ ပါဌော။ သုဗဒ္ဓေါတိ သုဋ္ဌု ပဉ္စဗန္ဓနာကာရေန ဗဒ္ဓေါ။ မောရဟတ္ထောတိ အာတပသန္နိဝါရဏတ္ထံ ကတော ဗဒ္ဓေါ မောရပိဉ္ဆကလာပေါ ဝုစ္စတိ။

န တဿ ကဏ္ဋကာ ဟောန္တီတိ တဿ ဝံသဿ ကဏ္ဋကိနောပိ ရုက္ခဿ ကဏ္ဋကာ နာဟေသုံ။ အဝိရလောတိ အဝိရလသာခါသဉ္ဆန္နော။ သန္ဒစ္ဆာယောတိ ဃနစ္ဆာယော, အဝိရလတ္တာဝ သန္ဒစ္ဆာယောတိ ဝုတ္တော။ ပညာသရတနော အာသီတိ ပညာသဟတ္ထော အဟောသိ။ သဗ္ဗာကာရဝရူပေတောတိ သဗ္ဗေန အာကာရေန ဝရေဟိယေဝ ဥပေတော သဗ္ဗာကာရဝရူပေတော နာမ။ သဗ္ဗဂုဏမုပါဂတောတိ အနန္တရပဒဿေဝ ဝေဝစနမတ္တံ။

အပ္ပမာဏောတိ ပမာဏရဟိတော, ပမာဏံ ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဝါ အပ္ပမာဏော။ အတုလိယောတိ အတုလော, ကေနစိ အသဒိသောတိ အတ္ထော။ ဩပမ္မေဟီတိ ဥပမိတဗ္ဗေဟိ။ အနူပမောတိ ဥပမာရဟိတော, ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ သဒိသော’’တိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝတော အနူပမောတိ အတ္ထော။ ဂုဏာနိ စ တာနီတိ ဂုဏာ စ တေ, သဗ္ဗညုတညာဏာဒယော ဂုဏာတိ အတ္ထော။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

သုဇာတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဒွါဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၅။ ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

သုဇာတဿ ပန အပရဘာဂေ ဣတော အဋ္ဌကပ္ပသတာဓိကသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ပိယဒဿီ, အတ္ထဒဿီ, ဓမ္မဒဿီတိ တယော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တတ္ထ ပိယဒဿီ နာမ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သုဓညဝတီနဂရေ သုဒတ္တဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ စန္ဒသဒိသဝဒနာယ စန္ဒာဒေဝိယာ နာမ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဝရုဏုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ တဿ ပန နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ လောကဿ ပိယာနံ ပါဋိဟာရိယဝိသေသာနံ ဒဿိတတ္တာ ‘‘ပိယဒဿီ’’တွေဝ နာမမကံသု။ သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ကိရ သုနိမ္မလဝိမလဂိရိဗြဟာနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ဝိမလာမဟာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဝိမလာဒေဝိယာ ကဉ္စနဝေဠေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ ဧကာ စ နံ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝရုဏဗြာဟ္မဏဂါမေ ဝသဘဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သုဇာတာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ကကုဓဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေပညာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ တတ္ထေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရိယဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဉတွာ အာကာသေန တတ္ထ ဂန္တွာ ဥသဘဝတီနဂရသမီပေ ဥသဘဝတုယျာနေ ဩတရိတွာ ဘိက္ခုကောဋိပရိဝုတော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ ပဌမော အဘိသမယော။

ပုန ဥသဘဝတိယာ နာမ နဂရဿ အဝိဒူရေ သုဒဿနပဗ္ဗတေ သုဒဿနော နာမ ဒေဝရာဇာ ပဋိဝသတိ။ သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော အဟောသိ။ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပန မနုဿာ တဿ အနုသံဝစ္ဆရံ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ ဗလိံ ဥပသံဟရန္တိ။ သော သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ နရရာဇေန သဒ္ဓိံ ဧကာသနေ နိသီဒိတွာ ဗလိံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ။ အထ ပိယဒဿီ ဘဂဝါ ‘‘တဿ သုဒဿနဿ ဒေဝရာဇဿ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝိနောဒေဿာမီ’’တိ တသ္မိံ ဒေဝရာဇေ ယက္ခသမာဂမံ ဂတေ တဿ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ သိရိသယနံ အာရုဟိတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော မုဉ္စန္တော ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေ သရဒသမယေ သူရိယော ဝိယ နိသီဒိ။ တဿ ပရိဝါရပရိစာရိကာ ဒေဝတာယော မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ ဒသဗလံ ပူဇေတွာ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု။

သုဒဿနောပိ ဒေဝရာဇာ ယက္ခသမာဂမတော အာဂစ္ဆန္တော အတ္တနော ဘဝနတော ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော နိစ္ဆရန္တေ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အညေသု ပန ဒိဝသေသု မမ ဘဝနဿ ဧဒိသီ အနေကရံသိဇာလသမုဇ္ဇလဝိဘူတိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ။ ကော နု ခေါ ဣဓ ပဝိဋ္ဌော ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ’’တိ ဩလောကေန္တော ဥဒယဂိရိသိခရမတ္ထကေ သရဒသမယဒိဝသကရမိဝ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိဇာလေန အဘိဇ္ဇလန္တံ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မုဏ္ဍကသမဏော မမ ပရိဝါရေန ပရိဇနေန ပရိဝုတော ဝရသယနေ နိသိန္နော’’တိ ကောဓာဘိဘူတမာနသော – ‘‘ဟန္ဒာဟံ ဣမဿ အတ္တနော ဗလံ ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သကလံ တံ ပဗ္ဗတံ ဧကဇာလမကာသိ။ ‘‘ဣမိနာ အဂ္ဂိဇာလေန ဆာရိကာဘူတော မုဏ္ဍကသမဏော’’တိ ဩလောကေန္တော အနေကရံသိဇာလဝိသရဝိပ္ဖုရိတဝရသရီရံ ပသန္နဝဒနဝဏ္ဏသောဘံ ဝိပ္ပသန္နစ္ဆဝိရာဂံ ဒသဗလမဘိဇ္ဇလန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သမဏော အဂ္ဂိဒါဟံ သဟတိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမံ သမဏံ ဥဒကောဃေန ဩသာဒေတွာ မာရေဿာမီ’’တိ အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကောဃံ ဝိမာနာဘိမုခံ ပဝတ္တေသိ။

တတော ဥဒကောဃေန ပုဏ္ဏေ တသ္မိံ ဝိမာနေ နိသိန္နဿ တဿ ဘဂဝတော စီဝရေ အံသုမတ္တံ ဝါ သရီရေ လောမမတ္တံ ဝါ န တေမိတ္ထ။ တတော သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ – ‘‘ဣမိနာ သမဏော နိရဿာသော မတော ဘဝိဿတီ’’တိ မန္တွာ ဥဒကံ သင်္ခိပိတွာ ဩလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ အသိတဇလဓရဝိဝရဂတံ သရဒသမယရဇနိကရမိဝ ဝိဝိဓရံသိဇာလဝိသရေန ဝိရောစမာနံ သကပရိသပရိဝုတံ နိသိန္နံ ဒိသွာ အတ္တနော မက္ခံ အသဟမာနော – ‘‘ဟန္ဒ မာရေဿာမိ န’’န္တိ ကောဓေန နဝဝိဓအာဝုဓဝဿံ ဝဿေသိ။ အထဿ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန သဗ္ဗာဝုဓာနိ နာနာဝိဓပရမရုစိရဒဿနာ သုရဘိကုသုမမာလာ ဟုတွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ နိပတိံသု။

တတော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ ပရမကုပိတမာနသော ဘဂဝန္တံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေသု ဂဟေတွာ အတ္တနော ဘဝနတော နီဟရိတုကာမော ဥက္ခိပိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အတိက္ကမိတွာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ သမဏော ဇီဝတိ ဝါ မတော ဝါ’’တိ ဩလောကေန္တော တသ္မိံယေဝ အာသနေ နိသိန္နံ ဒိသွာ – ‘‘အဟော မဟာနုဘာဝေါ အယံ သမဏော, နာဟံ ဣမံ သမဏံ ဣတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ သက္ကောမိ။ ယဒိ ဟိ မံ ကောစိ ဇာနိဿတိ, အနပ္ပကော မေ အယသော ဘဝိဿတိ။ ယာဝိမံ ကောစိ န ပဿတိ, တာဝ နံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။

အထ ဒသဗလော တဿ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ တထာ အဓိဋ္ဌာသိ, ယထာ နံ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ပဿန္တိ။ တသ္မိဉ္စ ဒိဝသေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဧကသတရာဇာနော တဿေဝ ဥပဟာရဒါနတ္ထာယ သန္နိပတိံသု။ တေ ဘဂဝတော ပါဒေ ဂဟေတွာ နိသိန္နံ သုဒဿနံ ဒေဝရာဇာနံ နရရာဇာနော ဒိသွာ – ‘‘အမှာကံ ဒေဝရာဇာ မုနိရာဇဿ ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော ပါဒပရိစရိယံ ကရောတိ, အဟော ဗုဒ္ဓါ နာမ အစ္ဆရိယာ, အဟော ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဝိသိဋ္ဌာ’’တိ ဘဂဝတိ, ပသန္နစိတ္တာ သဗ္ဗေ ဘဂဝန္တံ နမဿမာနာ သိရသ္မိံ အဉ္ဇလိံ ကတွာ အဋ္ဌံသု။ တတ္ထ ပိယဒဿီ ဘဂဝါ တံ သုဒဿနံ ဒေဝရာဇာနံ ပမုခံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။

ယဒါ ပန နဝယောဇနပ္ပမာဏေ ကုမုဒနဂရေ ဗုဒ္ဓပစ္စတ္ထိကော ဒေဝဒတ္တော ဝိယ သောဏတ္ထေရော နာမ မဟာပဒုမကုမာရေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ တဿ ပိတရံ ဃာတေတွာ ပုန ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဿ ဝဓာယ နာနပ္ပကာရံ ပယောဂံ ကတွာပိ ဃာတေတုံ အသက္ကောန္တော သော ဒေါဏမုခနာဂရာဇာရောဟံ ပက္ကောသာပေတွာ တံ ပလောဘေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ – ‘‘ယဒါ ပနာယံ သမဏော ပိယဒဿီ ဣမံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, တဒါ ဒေါဏမုခံ နာမ ဂဇဝရံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပိယဒဿီသမဏံ မာရေဟီ’’တိ။

အထ သော အာရောဟော ဟိတာဟိတဝိစာရဏရဟိတော ရာဇဝလ္လဘော – ‘‘အယံ သမဏော ဌာနန္တရာပိ မံ စာဝေယျာ’’တိ မန္တွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ဒသဗလဿ နဂရပ္ပဝေသနသမယံ သလ္လက္ခေတွာ သုဇာတမတ္ထကပိဏ္ဍကုမ္ဘနလာဋံ ဓနုသဒိသဒီဃသုဏ္ဍတဋံ သုဝိပုလမုဒုကဏ္ဏံ မဓုပိင်္ဂလနယနံ သုန္ဒရက္ခန္ဓာသနံ အနုဝဋ္ဋဃနဇဃနံ နိစိတဂူဠှဇာဏုအန္တရံ ဤသာသဒိသရုစိရဒန္တံ သုဝါလဓိံ အပစိတမေစကံ သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နံ အသိတဇလဓရသဒိသစာရုဒဿနံ သီဟဝိက္ကန္တလလိတဂါမိနံ ဇင်္ဂမမိဝ ဓရာဓရံ သတ္တပ္ပတိဋ္ဌံ သတ္တဓာ ပဘိန္နံ သဗ္ဗသော ဝိဿဝန္တံ ဝိဂ္ဂဟဝန္တမိဝ အန္တကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဏ္ဍကဗဠဉ္ဇနဓူပလေပါဒိဝိသေသေဟိ ဘိယျောပိ မတ္တပ္ပမတ္တံ ကတွာ အရိဝါရဏဝါရဏံ ဧရာဝဏဝါရဏမိဝ အရိဇနဝါရဏံ မုနိဝါရဏံ မာရဏတ္ထာယ ပေသေသိ။ အထ သော ဒွိရဒဝရော မုတ္တမတ္တောဝ ဂဇမဟိံသတုရင်္ဂနရနာရိယော ဟန္တွာ ဟတရုဓိရပရိရဉ္ဇိတသဒန္တကရသရီရော အန္တဇာလပရိယောနဒ္ဓနယနော သကဋကဝါဋကူဋာဂါရဒွါရတောရဏာဒီနိ ဘဉ္ဇိတွာ ကာက-ကုလလ-ဂိဇ္ဈာဒီဟိ အနုပရိယာယမာနော ဟတမဟိံသနရတုရင်္ဂဒိရဒါဒီနံ အင်္ဂါနိ အာလုမ္ပိတွာ မနုဿဘက္ခော ယက္ခော ဝိယ ဘက္ခယန္တော ဒူရတောဝ ဒသဗလံ သိဿဂဏပရိဝုတံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အနိလဂရုဠသဒိသဝေဂေါ ဝေဂေန ဘဂဝန္တမဘိဂဉ္ဆိ။

အထ ပုရဝါသိနော ပန ဇနာ ဘယသန္တာပပရိပူရိတမာနသာ ပါသာဒပါကာရစယတရူပဂတာ တထာဂတာဘိမုခမဘိဓာဝန္တံ ဒိသွာ ဟာဟာကာရသဒ္ဒမကံသု။ ကေစိ ပန ဥပါသကာ တံ နာနပ္ပကာရေဟိ နယေဟိ နိဝါရယိတုမာရဘိံသု။ အထ သော ဗုဒ္ဓနာဂေါ ဟတ္ထိနာဂမာယန္တမောလောကေတွာ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသီတလဟဒယော မေတ္တာယ တံ ဖရိ။ တတော သော ဟတ္ထိနာဂေါ မေတ္တာဖရဏေန မုဒုကတဟဒယသန္တာနော အတ္တနော ဒေါသာပရာဓံ ဉတွာ လဇ္ဇာယ ဘဂဝတော ပုရတော ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ပထဝိယံ ပဝိသန္တော ဝိယ သိရသာ ဘဂဝတော ပါဒေသု နိပတိ။ ဧဝံ နိပန္နော ပန သော တိမိရနိကရသဒိသသရီရော သဉ္ဆာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတဝရကနကဂိရိသိခရသမီပမုပဂတော အသိတသလိလဓရနိကရော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ။

အထေဝံ မုနိရာဇပါဒမူလေ ကရိရာဇာနံ သိရသာ နိပတန္တံ ဒိသွာ နာဂရဇနာ ပရမပီတိပူရိတဟဒယာ သာဓုကာရသီဟနာဒံ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒံ ပဝတ္တယိံသု။ သုရဘိကုသုမမာလာစန္ဒနဂန္ဓစုဏ္ဏာလင်္ကာရာဒီဟိ တံ အနေကပ္ပကာရံ ပူဇေသုံ။ သမန္တတော စေလုက္ခေပါ ပဝတ္တိံသု။ ဂဂနတလေ သုရဒုန္ဒုဘိယော အဘိနဒိံသု။ အထ ဘဂဝါ တမသိတဂိရိသိခရမိဝ ပါဒမူလေ နိပန္နံ ဒိရဒဝရံ ဩလောကေတွာ အင်္ကုသဓဇဇာလသင်္ခစက္ကာလင်္ကတေန ကရတလေန ဂဇဝရမတ္ထကံ ပရာမသိတွာ တဿ စိတ္တာစာရာနုကူလာယ ဓမ္မဒေသနာယ တံ အနုသာသိ –

‘‘ဂဇဝရ ဝဒတော သုဏောဟိ ဝါစံ, မမ ဟိတမတ္ထယုတဉ္စ တံ ဘဇာဟိ၊

တဝ ဝဓနိရတံ ပဒုဋ္ဌဘာဝံ, အပနယ သန္တမုပေဟိ စာရုဒန္တိ။

‘‘လောဘေန ဒေါသေန စ မောဟတော ဝါ, ယော ပါဏိနော ဟိံသတိ ဝါရဏိန္ဒ၊

သော ပါဏဃာတီ သုစိရမ္ပိ ကာလံ, ဒုက္ခံ သုဃောရံ နရကေနုဘောတိ။

‘‘မာကာသိ မာတင်္ဂ ပုနေဝရူပံ, ကမ္မံ ပမာဒေန မဒေန ဝါပိ၊

အဝီစိယံ ဒုက္ခမသယှ ကပ္ပံ, ပပ္ပေါတိ ပါဏံ အတိပါတယန္တော။

‘‘ဒုက္ခံ သုဃောရံ နရကေနုဘောတွာ, မနုဿလောကံ ယဒိ ယာတိ ဘိယျော၊

အပ္ပါယုကော ဟောတိ ဝိရူပရူပေါ, ဝိဟိံသကော ဒုက္ခဝိသေသဘာဂီ။

‘‘ယထာ စ ပါဏာ ပရမံ ပိယာ တေ, မဟာဇနေ ကုဉ္ဇရ မန္ဒနာဂ၊

တထာ ပရဿာပိ ပိယာတိ ဉတွာ, ပါဏာတိပါတော ပရိဝဇ္ဇနီယော။

‘‘ဒေါသေ စ ဟိံသာနိရတေ ဝိဒိတွာ, ပါဏာတိပါတာ ဝိရတေ ဂုဏေ စ၊

ပါဏာတိပါတံ ပရိဝဇ္ဇယ တွံ, သဂ္ဂေ သုခံ ဣစ္ဆသိ စေ ပရတ္ထ။

‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတော သုဒန္တော, ပိယော မနာပေါ ဘဝတီဓ လောကေ၊

ကာယဿ ဘေဒါ စ ပရံ ပနဿ, သဂ္ဂါဓိဝါသံ ကထယန္တိ ဗုဒ္ဓါ။

‘‘ဒုက္ခာဂမံ နိစ္ဆတိ ကောစိ လောကေ, သဗ္ဗောပိ ဇာတော သုခမေသတေဝ၊

တသ္မာ မဟာနာဂ ဝိဟာယ ဟိံသံ, ဘာဝေဟိ မေတ္တံ ကရုဏဉ္စ ကာလေ’’တိ။

အထေဝံ ဒသဗလေနာနုသာသိယမာနော ဒန္တိဝရော သညံ ပဋိလဘိတွာ ပရမဝိနီတော ဝိနယာစာရသမ္ပန္နော သိဿော ဝိယ အဟောသိ။ ဧဝံ သော ပိယဒဿီ ဘဂဝါ အမှာကံ သတ္ထာ ဝိယ ဓနပါလံ ဒေါဏမုခံ ကရိဝရံ ဒမိတွာ တတ္ထ မဟာဇနသမာဂမေ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘သုဇာတဿ အပရေန, သယမ္ဘူ လောကနာယကော၊

ဒုရာသဒေါ အသမသမော, ပိယဒဿီ မဟာယသော။

၂။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတိ၊

သဗ္ဗံ တမံ နိဟန္တွာန, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ။

၃။ ‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု။

၄။ ‘‘သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမရောစယိ၊

တဿ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေန္တော, သတ္ထာ ဓမ္မမဒေသယိ။

၅။ ‘‘ဇနသန္နိပါတော အတုလော, မဟာသန္နိပတီ တဒါ၊

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၆။ ‘‘ယဒါ ဒေါဏမုခံ ဟတ္ထိံ, ဝိနေသိ နရသာရထိ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

သုမင်္ဂလနဂရေ ပါလိတော နာမ ရာဇပုတ္တော စ ပုရောဟိတပုတ္တော သဗ္ဗဒဿိကုမာရော စာတိ ဒွေ သဟာယကာ အဟေသုံ။ တေ ပိယဒဿိမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ စာရိကံ စရန္တေ ‘‘အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တော’’တိ သုတွာ ကောဋိသတသဟဿပရိဝါရာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဘဂဝတော ဘတ္တာနုမောဒနာဝသာနေ ကောဋိသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ ပန မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ အထာပရေန သမယေန သုဒဿနဒေဝရာဇဿ သမာဂမေ နဝုတိကောဋိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေဟိ ပရိဝုတော သတ္ထာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ဒေါဏမုခဝိနယနေ အသီတိကောဋိယော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ ပိယဒဿိနော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော။

၈။ ‘‘တတော ပရံ နဝုတိကောဋီ, သမိံသု ဧကတော မုနီ၊

တတိယေ သန္နိပါတမှိ, အသီတိကောဋိယော အဟူ’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကဿပေါ နာမ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဟုတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ကောဋိသတသဟဿပရိစ္စာဂေန ပရမာရာမံ သံဃာရာမံ ကာရေတွာ သရဏေသု စ ပဉ္စသီလေသု စ ပတိဋ္ဌာသိ။ အထ နံ သတ္ထာ – ‘‘ဣတော အဋ္ဌာရသကပ္ပသတစ္စယေန ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ကဿပေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော၊

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ။

၁၀။ ‘‘တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပသာဒံ ဇနယိံ အဟံ၊

ကောဋိသတသဟဿေဟိ, သံဃာရာမံ အမာပယိံ။

၁၁။ ‘‘တဿ ဒတွာန အာရာမံ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော၊

သရဏေ ပဉ္စသီလေ စ, ဒဠဟံ ကတွာ သမာဒိယိံ။

၁၂။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ၊

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၃။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၄။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ သရဏေ ပဉ္စသီလေ စာတိ တီဏိ သရဏာနိ ပဉ္စ သီလာနိ စာတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေတိ ဣတော အဋ္ဌသတာဓိကဿ ကပ္ပသဟဿဿ အစ္စယေနာတိ အတ္ထော။

တဿ ပန ဘဂဝတော သုဓညံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ ပိတာ သုဒတ္တော နာမ ရာဇာ, မာတာ သုစန္ဒာ နာမ ဒေဝီ, ပါလိတော စ သဗ္ဗဒဿီ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သောဘိတော နာမုပဋ္ဌာကော, သုဇာတာ စ ဓမ္မဒိန္နာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ကကုဓရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, နဝုတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, ဝိမလာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ, ကဉ္စနာဝေဠော နာမ ပုတ္တော, သော အာဇညရထေန နိက္ခမီတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅။ ‘‘သုဓညံ နာမ နဂရံ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော၊

စန္ဒာ နာမာသိ ဇနိကာ, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၂၀။ ‘‘ပါလိတော သဗ္ဗဒဿီ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သောဘိတော နာမုပဋ္ဌာကော, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၂၁။ ‘‘သုဇာတာ ဓမ္မဒိန္နာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ကကုဓောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၃။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော၊

အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, သာလရာဇာဝ ဒိဿတိ။

၂၄။ ‘‘အဂ္ဂိစန္ဒသူရိယာနံ, နတ္ထိ တာဒိသိကာ ပဘာ၊

ယထာ အဟု ပဘာ တဿ, အသမဿ မဟေသိနော။

၂၅။ ‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, အာယု တာဝတကံ အဟု၊

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ။

၂၆။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ယုဂါနိပိ တာနိ အတုလိယာနိ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ သာလရာဇာ ဝါတိ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ပရမရမဏီယဒဿနော သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော သာလရာဇာ ဝိယ ဒိဿတိ။ ယုဂါနိပိ တာနီတိ အဂ္ဂသာဝကယုဂါဒီနိ ယုဂဠာနိ။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော တေရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၆။ အတ္ထဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ပိယဒဿိမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ ပရိဟာယိတွာ ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကေသု မနုဿေသု အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဝဿသတသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု ပရမတ္ထဒဿီ အတ္ထဒဿီ နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ပရမသောဘနေ သောဘနေ နာမ နဂရေ သာဂရဿ နာမ ရညော ကုလေ အဂ္ဂမဟေသိယာ သုဒဿနဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသ မာသေ ဂဗ္ဘေ ဝသိတွာ သုစိန္ဓနုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ မာတုကုစ္ဆိတော မဟာပုရိသေ နိက္ခန္တမတ္တေ သုစိရကာလနိဟိတာနိ ကုလပရမ္ပရာဂတာနိ မဟာနိဓာနာနိ ဓနသာမိကာ ပဋိလဘိံသူတိ တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘အတ္ထဒဿီ’’တိ နာမမကံသု။ သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ အမရဂိရိ-သုရဂိရိ-ဂိရိဝါဟနနာမကာ ပရမသုရဘိဇနကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ဝိသာခါဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဝိသာခါဒေဝိယာ သေလကုမာရေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သုဒဿနံ နာမ အဿရာဇံ အဘိရုဟိတွာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ နဝ မနုဿကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု။ တေဟိ ပရိဝုတော သော မဟာပုရိသော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုစိန္ဓရနာဂိယာ ဥပဟာရတ္ထာယ အာနီတံ မဓုပါယာသံ မဟာဇနေန သန္ဒိဿမာနသဗ္ဗသရီရာယ နာဂိယာ သဟ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တရုဏတရုသတသမလင်္ကတေ တရုဏသာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဓမ္မရုစိနာ မဟာရုစိနာ နာမ နာဂရာဇေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ ကုသတိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ စမ္ပကဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေပညာသဟတ္ထာယာမဝိတ္ထတံ ကုသတိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတနဝဘိက္ခုကောဋိယော အရိယဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ အနောမနဂရသမီပေ အနောမုယျာနေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။

ပုန ဘဂဝတိ လောကနာယကေ ဒေဝလောကစာရိကံ စရိတွာ တတ္ထ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ ယဒါ ပန ဘဂဝါ အတ္ထဒဿီ အမှာကံ ဘဂဝါ ဝိယ ကပိလဝတ္ထုပုရံ သောဘနပုရံ ပဝိသိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ တတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အတ္ထဒဿီ မဟာယသော၊

မဟာတမံ နိဟန္တွာန, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၂။ ‘‘ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ၊

အမတေန တပ္ပယီ လောကံ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကံ။

၃။ ‘‘တဿာပိ လောကနာထဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု။

၄။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထဒဿီ, စရတိ ဒေဝစာရိကံ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၅။ ‘‘ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဒေသေသိ ပိတုသန္တိကေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိညေဝ ကပ္ပေတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ ပန ဝရကပ္ပေါ ‘‘မဏ္ဍကပ္ပေါ’’တိ အဓိပ္ပေတော။ ‘‘ယသ္မိံ ကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, သော ကပ္ပေါ ဝရကပ္ပေါ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော။ တသ္မာ ဝရကပ္ပေါ ဣဓ ‘‘မဏ္ဍကပ္ပေါ’’တိ ဝုတ္တော။ နိဟန္တွာနာတိ နိဟနိတွာ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ သန္တောတိ သမာနော။ အမတေနာတိ မဂ္ဂဖလာဓိဂမာမတပါနေန။ တပ္ပယီတိ အတပ္ပယိ, ပီဏေသီတိ အတ္ထော။ ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ။ ဒေဝစာရိကန္တိ ဒေဝါနံ ဝိနယနတ္ထံ ဒေဝလောကစာရိကန္တိ အတ္ထော။

သုစန္ဒကနဂရေ ကိရ သန္တော စ ရာဇပုတ္တော ဥပသန္တော စ ပုရောဟိတပုတ္တော တီသု ဝေဒေသု သဗ္ဗသမယန္တရေသု စ သာရမဒိသွာ နဂရဿ စတူသု ဒွါရေသု စတ္တာရော ပဏ္ဍိတေ ဝိသာရဒေ စ မနုဿေ ဌပေသုံ – ‘‘ယံ ပန တုမှေ ပဏ္ဍိတံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ပဿထ သုဏာထ ဝါ, တံ အမှာကံ အာဂန္တွာ အာရောစေထာ’’တိ။ တေန စ သမယေန အတ္ထဒဿီ လောကနာထော သုစန္ဒကနဂရံ သမ္ပာပုဏိ။ အထ တေဟိ နိဝေဒိတာ ပုရိသာ ဂန္တွာ တေသံ ဒသဗလဿ တတ္ထာဂမနံ ပဋိဝေဒေသုံ။ တတော တေ သန္တောပသန္တာ တထာဂတာဂမနံ သုတွာ ပဟဋ္ဌမာနသာ သဟဿပရိဝါရာ ဒသဗလံ အသမံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ အသဒိသံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သကလနဂရဝါသီဟိ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဓမ္မကထံ သုဏိံသု။ တသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ အဋ္ဌနဝုတိသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။

ယဒါ ပန ဘဂဝါ အတ္တနော ပုတ္တဿ သေလတ္ထေရဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အဋ္ဌာသီတိသဟဿာနိ ပသာဒေတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ မာဃပုဏ္ဏမာယံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အဋ္ဌသတ္တတိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ စ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၇။ ‘‘အဋ္ဌနဝုတိသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

အဋ္ဌာသီတိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၈။ ‘‘အဋ္ဌသတ္တတိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

အနုပါဒါ ဝိမုတ္တာနံ, ဝိမလာနံ မဟေသိန’’န္တိ။

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော စမ္ပကနဂရေ သုသီမော နာမ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော လောကသမ္မတော အဟောသိ။ သော သဗ္ဗဝိဘဝဇာတံ ဒီနာနာထကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဟိမဝန္တသမီပံ ဂန္တွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ ဟုတွာ မဟာဇနဿ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနဝဇ္ဇသာဝဇ္ဇဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ အာဂမယမာနော အဋ္ဌာသိ။

အထာပရေန သမယေန အတ္ထဒဿိမှိ လောကနာယကေ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သုဒဿနမဟာနဂရေ အဋ္ဌန္နံ ပရိသာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မာမတဝဿံ ဝဿေန္တေ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ သဂ္ဂလောကံ ဂန္တွာ ဒိဗ္ဗာနိ မန္ဒာရဝပဒုမပါရိစ္ဆတ္တကာဒီနိ ပုပ္ဖါနိ ဒေဝလောကတော အာဟရိတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော ဒိဿမာနသရီရော စတူသု ဒိသာသု စတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃော ဝိယ ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿေတွာ သမန္တတော ပုပ္ဖမဏ္ဍပံ ပုပ္ဖမယဂ္ဃိတောရဏဟေမဇာလာဒီနိ ပုပ္ဖမယာနိ ကတွာ မန္ဒာရဝပုပ္ဖစ္ဆတ္တေန ဒသဗလံ ပူဇေသိ။ သောပိ နံ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော၊

သုသီမော နာမ နာမေန, မဟိယာ သေဋ္ဌသမ္မတော။

၁၀။ ‘‘ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ၊

ဒေဝလောကာ ဟရိတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ။

၁၁။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, အတ္ထဒဿီ မဟာမုနိ၊

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၂။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၃။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ ဇဋိလောတိ ဇဋာ အဿ အတ္ထီတိ ဇဋိလော။ မဟိယာ သေဋ္ဌသမ္မတောတိ သကလေနပိ လောကေန သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရောတိ ဧဝံ သမ္မတော သမ္ဘာဝိတောတိ အတ္ထော။

တဿ ပန ဘဂဝတော သောဘနံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ သာဂရော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သုဒဿနာ နာမ မာတာ, သန္တော ဥပသန္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အဘယော နာမုပဋ္ဌာကော, ဓမ္မာ စ သုဓမ္မာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, စမ္ပကရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ။ သရီရပ္ပဘာ သမန္တတော သဗ္ဗကာလံ ယောဇနမတ္တံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ, အာယု ဝဿသတသဟဿံ, ဝိသာခါ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, သေလော နာမ ပုတ္တော, အဿယာနေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၄။ ‘‘သောဘနံ နာမ နဂရံ, သာဂရော နာမ ခတ္တိယော၊

သုဒဿနာ နာမ ဇနိကာ, အတ္ထဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၁၉။ ‘‘သန္တော စ ဥပသန္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

အဘယော နာမုပဋ္ဌာကော, အတ္ထဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၂၀။ ‘‘ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, စမ္ပကောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၂။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော၊

သောဘတေ သာလရာဇာဝ, ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတော။

၂၃။