ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ၊

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄) –

ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

သန္တိကေနိဒါနကထာ

ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဣမဿ ပလ္လင်္ကဿ ကာရဏာ သန္ဓာဝိံ, အယံ မေ ပလ္လင်္ကော ဝိဇယပလ္လင်္ကော မင်္ဂလပလ္လင်္ကော, ဧတ္ထ မေ နိသိန္နဿ ယာဝ သင်္ကပ္ပေါ န ပရိပုဏ္ဏော, န တာဝ ဣတော ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အနေကကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တော သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ နိသီဒိ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁)။

အထေကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ – ‘‘အဇ္ဇာပိ တာဝ နူန သိဒ္ဓတ္ထဿ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ အတ္ထိ။ ပလ္လင်္ကသ္မိဉှိ အာလယံ န ဝိဇဟတီ’’တိ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ။ အထ သတ္ထာ ဒေဝတာနံ ဝိတက္ကံ ဉတွာ တာသံ ဝိတက္ကူပသမနတ္ထံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ။ ဧဝံ ဣမိနာ ပါဋိဟာရိယေန ဒေဝတာနံ ဝိတက္ကံ ဝူပသမေတွာ ပလ္လင်္ကတော ဤသကံ ပါစီနနိဿိတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌတွာ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဝတ မေ ပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓ’’န္တိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလာဓိဂမနဋ္ဌာနံ ပလ္လင်္ကဉ္စ ဗောဓိရုက္ခဉ္စ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကယမာနော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ အနိမိသစေတိယံ နာမ ဇာတံ။

အထ ပလ္လင်္ကဿ စ ဌိတဋ္ဌာနဿ စ အန္တရာ စင်္ကမံ မာပေတွာ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမတော အာယတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနစင်္ကမစေတိယံ နာမ ဇာတံ။

စတုတ္ထေ ပန သတ္တာဟေ ဗောဓိတော ပစ္ဆိမုတ္တရဒိသာဘာဂေ ဒေဝတာ ရတနဃရံ မာပယိံသု။ တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိစိနန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ပန ဌာနံ ရတနဃရစေတိယံ နာမ ဇာတံ။

ဧဝံ ဘဂဝါ ဗောဓိသမီပေယေဝ စတ္တာရိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ။ တတြာပိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တော ဝိမုတ္တိသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ။

သတ္ထာ တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ မုစလိန္ဒမူလံ အဂမာသိ။ တတ္ထ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာယ ဥပ္ပန္နာယ သီတာဒိပဋိဗာဟနတ္ထံ မုစလိန္ဒေန နာဂရာဇေန သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိတ္တော အသမ္ဗာဓာယ ဂန္ဓကုဋိယာ ဝိဟရန္တော ဝိယ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒိယမာနော တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ရာဇာယတနမူလံ ဥပသင်္ကမိ။ တတ္ထပိ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒိယမာနောဝ သတ္တာဟံ နိသီဒိ။ ဧတ္တာဝတာ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ။ ဧတ္ထန္တရေ ဘဂဝတော နေဝ မုခဓောဝနံ န သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ နာဟာရကိစ္စံ အဟောသိ, ဖလသုခေနေဝ ဝီတိဝတ္တေသိ။ အထ သတ္တသတ္တာဟမတ္ထကေ ဧကူနပညာသတိမေ ဒိဝသေ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဥပနီတေန နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌေန စ အနောတတ္တဒဟောဒကေန စ မုခံ ဓောဝိတွာ တတ္ထေဝ ရာဇာယတနမူလေ နိသီဒိ။

တသ္မိံ သမယေ တပုဿဘလ္လိကာ နာမ ဒွေ ဝါဏိဇာ ဉာတိသာလောဟိတာယ ဒေဝတာယ သတ္ထု အာဟာရဒါနေ ဥဿာဟိတာ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ အာဒါယ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု ဘဂဝါ ဣမံ အာဟာရံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌံသု။ ဘဂဝါ ပါယာသပဋိဂ္ဂဟဏဒိဝသေယေဝ ဒေဝဒတ္တိယဿ ပတ္တဿ အန္တရဟိတတ္တာ – ‘‘န ခေါ တထာဂတာ ဟတ္ထေသု အာဟာရံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ, ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ဣမံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ။ အထဿ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ စတူဟိ ဒိသာဟိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဣန္ဒနီလမဏိမယေ စတ္တာရော ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ။ ဘဂဝါ တေ ပဋိက္ခိပိ။ ပုန မုဂ္ဂဝဏ္ဏေ သိလာမယေ စတ္တာရော ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ။ ဘဂဝါ တေသံ စတုန္နမ္ပိ ဒေဝပုတ္တာနံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကီဘာဝံ ဥပနေတွာ တသ္မိံ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယေ ပတ္တေ အာဟာရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနမကာသိ။ တေ ဒွေ ဘာတရော ဝါဏိဇာ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ သရဏံ ဂန္တွာ ဒွေဝါစိကာ ဥပါသကာ အဟေသုံ။

အထ သတ္ထာ ပုန အဇပါလနိဂြောဓမေဝ ဂန္တွာ နိဂြောဓမူလေ နိသီဒိ။ အထဿ တတ္ထ နိသိန္နမတ္တဿေဝ အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏော – ‘‘အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၄၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၁၊ ၂။၃၃၇၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂၊ မဟာဝ။ ၇) ပရေသံ ဓမ္မံ အဒေသေတုကာမတာကာရပ္ပတ္တော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ။ အထ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ‘‘နဿတိ ဝတ ဘော လောကော, ဝိနဿတိ ဝတ ဘော လောကော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၆၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၂၊ ၂။၃၃၈၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂၊ မဟာဝ။ ၈) ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု သက္ကသုယာမသန္တုသိတနိမ္မာနရတိပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိမဟာဗြဟ္မာနော စ ဂဟေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ – ‘‘ဒေသေတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၂။၆၆၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၂၊ ၂။၃၃၈၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၇၂၊ မဟာဝ။ ၈) နယေန ဓမ္မဒေသနံ အာယာစိ။

အထ သတ္ထာ တဿ ပဋိညံ ဒတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ စိန္တေန္တော အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘ဗဟူပကာရာ ခေါ မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ’’တိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ အာရဗ္ဘ မနသိကာရံ ကတွာ – ‘‘ကဟံ နု ခေါ တေ ဧတရဟိ ဝိဟရန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော – ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ’’တိ ဉတွာ – ‘‘တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿာမီ’’တိ ကတိပါဟံ ဗောဓိမဏ္ဍသာမန္တေယေဝ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဝိဟရိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ ဗာရာဏသိံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ အန္တရာမဂ္ဂေ ဟဋ္ဌတုပဂံ ဥပကံ နာမ အာဇီဝကံ ဒိသွာ တဿ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ အာစိက္ခိတွာ တံဒိဝသံယေဝ သာယနှသမယေ ဣသိပတနံ အဂမာသိ။

ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ပန တထာဂတံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ, အာဝုသော, သမဏော ဂေါတမော ပစ္စယဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော ပရိပုဏ္ဏကာယော ပီဏိန္ဒြိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟုတွာ အာဂစ္ဆတိ, ဣမဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ န ကရိဿာမ, အာသနမတ္တံ ပန ပညာပေယျာမာ’’တိ ကတိကံ အကံသု။ ဘဂဝါ တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ သဗ္ဗသတ္တေသု အနောဓိဿကဝသေန ဖရဏသမတ္ထံ မေတ္တစိတ္တံ သံခိပိတွာ ဩဓိဿကဝသေန မေတ္တစိတ္တေန ဖရိ။ တေ ဘဂဝတော မေတ္တစိတ္တေန ဖုဋ္ဌာ တထာဂတေ ဥပသင်္ကမန္တေ သကာယ ကတိကာယ သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ အဘိဝါဒနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ အကံသု။ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိနယမဟာဝဂ္ဂါဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အထ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ တေ ဉာပေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂေ ဝတ္တမာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ ပရိဝုတော ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ထေရေ အာမန္တေတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ဒေသေသိ။ တေသု အညာသိကောဏ္ဍညော ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေန္တော သုတ္တပရိယောသာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘အဟမေတရဟိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဂေါတမော သကျဝဍ္ဎနော၊

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၂။ ‘‘ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိံ၊

အဋ္ဌာရသန္နံ ကောဋီနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ။ ဧတရဟီတိ အသ္မိံ ကာလေ။ သကျဝဍ္ဎနောတိ သာကိယကုလဝဍ္ဎနော။ ‘‘သကျပုင်္ဂဝေါ’’တိပိ ပါဌော။ ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ ဝုစ္စတိ။ ပဒဟိတွာနာတိ ဃဋေတွာ ဝါယမိတွာ, ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာတိ အတ္ထော။ အဋ္ဌာရသန္နံ ကောဋီနန္တိ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တကထာယ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရပ္ပမုခါနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဗြဟ္မကောဋီနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ဘဂဝါ အတီတံ ကထေတွာ အနာဂတံ အဘိသမယံ ကထေန္တော –

၃။ ‘‘တတော ပရဉ္စ ဒေသေန္တေ, နရဒေဝသမာဂမေ၊

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။ – အာဒိမာဟ၊

တတ္ထ နရဒေဝသမာဂမေတိ တတော အပရေန သမယေန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝမနုဿာနံ မဇ္ဈေ မင်္ဂလသုတ္တပရိယောသာနေ (ခု။ ပါ။ ၅။၁ အာဒယော၊ သု။ နိ။ ၂၆၁ အာဒယော) ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာနံ နရဒေဝါနံ။ ဒုတိယာဘိသမယော အဟူတိ ဟေဿတီတိ အတ္ထော။ အနာဂတဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ သောတပတိတတ္တာ ‘‘အဟူ’’တိ အတီတဝစနံ ဝုတ္တံ, ကာလဝိပရိယာယဝသေန ဝါ။ ဧသ နယော ဣတော ပရေသု ဤဒိသေသု ဝစနေသု စ။ ပုန ရာဟုလောဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (မ။ နိ။ ၃။၄၁၆ အာဒယော) ဂဏနပထဝီတိဝတ္တေ သတ္တေ အဘိသမယာမတပါနံ ပါယေသိ။ အယံ တတိယာဘိသမယော။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘ဣဓေဝါဟံ ဧတရဟိ, ဩဝဒိံ မမ အတြဇံ၊

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ဘဂဝတော ကိရ ဧကောဝ သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ။ ဥရုဝေလကဿပါဒီနံ ဇဋိလာနံ သဟဿံ, ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ အဍ္ဎတ္တိယသတာနီတိ ဣမေသံ အဍ္ဎတေဠသသတာနံ သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ဧကောသိ သန္နိပါတော မေ, သာဝကာနံ မဟေသိနံ၊

အဍ္ဎတေဠသသတာနံ, ဘိက္ခူနာသိ သမာဂမော’’တိ။

တတ္ထ ဧကောသီတိ ဧကောဝ အာသိ။ အဍ္ဎတေဠသသတာနန္တိ မမ သာဝကာနံ ပညာသာဓိကာနံ ဒွါဒသသတာနံ။ ဘိက္ခူနာသီတိ ဘိက္ခူနံ အာသိ။ တေသံ ပန မဇ္ဈဂတော ဘဂဝါ စတုရင်္ဂသန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။

အထ ဘဂဝါ အတ္တနော ပဝတ္တိံ ဒဿေန္တော –

၆။ ‘‘ဝိရောစမာနော ဝိမလော, ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈဂေါ၊

ဒဒါမိ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, မဏီဝ သဗ္ဗကာမဒေါ’’တိ။ – အာဒိမာဟ၊

တတ္ထ ဝိရောစမာနောတိ အနန္တဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနော။ ဝိမလောတိ ဝိဂတရာဂါဒိကိလေသမလော။ မဏီဝ သဗ္ဗကာမဒေါတိ စိန္တာမဏိ ဝိယ သဗ္ဗကာမဒဒေါ အဟမ္ပိ ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ လောကိယလောကုတ္တရသုခဝိသေသံ ဒေမီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ပတ္ထိတပတ္ထနံ ဒဿေန္တော –

၇။ ‘‘ဖလမာကင်္ခမာနာနံ, ဘဝစ္ဆန္ဒဇဟေသိနံ၊

စတုသစ္စံ ပကာသေမိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိန’’န္တိ။ – အာဒိမာဟ၊

တတ္ထ ဖလန္တိ သောတာပတ္တိဖလာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓံ ဖလံ။ ဘဝစ္ဆန္ဒဇဟေသိနန္တိ ဘဝတဏှာပဟာယိနံ, ဘဝတဏှံ ပဇဟိတုကာမာနံ။ အနုကမ္ပာယာတိ အနုဒ္ဒယာယ။

၈။ ဣဒါနိ စတုသစ္စပ္ပကာသနေ, အဘိသမယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒသဝီသသဟဿာန’’န္တိ အာဒိမာဟ။

တတ္ထ ဒသဝီသသဟဿာနန္တိ ဒသသဟဿာနဉ္စ ဝီသတိသဟဿာနဉ္စ။ ဧကဒွိန္နန္တိအာဒိနာ နယေနာတိ အတ္ထော။ နဝမဒသမဂါထာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ။

၁၁-၁၂။ ဧကာဒသမဒွါဒသမဂါထာသု ဣဒါနေတရဟီတိ ဥဘောပိ ဧကတ္ထာ, ဝေနေယျဝသေန ပုရိသပုဂ္ဂလာ ဝိယ ဝုတ္တာ။ အထ ဝါ ဣဒါနီတိ မယိ ဥပ္ပန္နေ။ ဧတရဟီတိ မယိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ။ အပတ္တမာနသာတိ အပ္ပတ္တအရဟတ္တဖလာ။ အရိယဉ္ဇသန္တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ။ ထောမယန္တာတိ ပသံသန္တာ။ ဗုဇ္ဈိဿန္တီတိ အနာဂတေ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီတိ အတ္ထော။ သံသာရသရိတန္တိ သံသာရသာဂရံ။

ဣဒါနိ အတ္တနော ဇာတနဂရာဒိံ ဒဿေန္တော –

၁၃။ ‘‘နဂရံ ကပိလဝတ္ထု မေ, ရာဇာ သုဒ္ဓေါဒနော ပိတာ၊

မယှံ ဇနေတ္တိကာ မာတာ, မာယာဒေဝီတိ ဝုစ္စတိ။

၁၄။ ‘‘ဧကူနတိံသဝဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈဟံ ဝသိံ၊

ရမ္မော သုရမ္မော သုဘကော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ။

၁၅။ ‘‘စတ္တာလီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ၊

ဘဒ္ဒကဉ္စနာ နာမ နာရီ, ရာဟုလော နာမ အတြဇော။

၁၆။ ‘‘နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိံ၊

ဆဗ္ဗဿံ ပဓာနစာရံ, အစရိံ ဒုက္ကရံ အဟံ။

၁၇။ ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ, စက္ကံ ပဝတ္တိတံ မယာ၊

အဟံ ဂေါတမသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သရဏံ သဗ္ဗပါဏိနံ။

၁၈။ ‘‘ကောလိတော ဥပတိဿော စ, ဒွေ ဘိက္ခူ အဂ္ဂသာဝကာ၊

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, သန္တိကာဝစရော မမ၊

ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ဘိက္ခုနီ အဂ္ဂသာဝိကာ။

၁၉။ ‘‘စိတ္တော ဟတ္ထာဠဝကော စ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကုပါသကာ၊

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကုပါသိကာ။

၂၀။ ‘‘အဟံ အဿတ္ထမူလမှိ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ဗျာမပ္ပဘာ သဒါ မယှံ, သောဠသဟတ္ထမုဂ္ဂတာ။

၂၁။ ‘‘အပ္ပံ ဝဿသတံ အာယု, ဣဒါနေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနောဟံ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၂။ ‘‘ဌပယိတွာန ဓမ္မုက္ကံ, ပစ္ဆိမံ ဇနဗောဓနံ၊

အဟမ္ပိ န စိရဿေဝ, သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃတော၊

ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗိဿံ, အဂ္ဂီဝါဟာရသင်္ခယာ’’တိ။ – အာဒိမာဟ၊

မမ ပန ရမ္မသုရမ္မသုဘနာမကာ တယော ပါသာဒါ နဝဘူမိကသတ္တဘူမိကပဉ္စဘူမိကာ, စတ္တာလီသသဟဿာ နာဋကိတ္ထိယော, ယသောဓရာ နာမ မမ အဂ္ဂမဟေသီ, သောဟံ စတ္တာရော နိမိတ္တေ ဒိသွာ အဿယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိံ။ တတော ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ပဒဟိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနာကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတာယ သမ္ပသာဒဇာတာယ သုဇာတာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သောတ္ထိယေန နာမ တိဏဟာရကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အဿတ္ထဗောဓိရုက္ခမူလံ ဥပဂန္တွာ တတ္ထ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တောသ္မီတိ သဗ္ဗံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃတောတိ သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃေန။ ပရိနိဗ္ဗိဿန္တိ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ။ အဂ္ဂီဝါဟာရသင်္ခယာတိ အဂ္ဂိ ဝိယ ဣန္ဓနက္ခယေန ယထာ အဂ္ဂိ နိရုပါဒါနော နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝံ အဟမ္ပိ နိရုပါဒါနော ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီတိ အတ္ထော။

၂၃-၄။ တာနိ စ အတုလတေဇာနီတိ အဂ္ဂသာဝကယုဂါဒီနိ တာနိ အသဒိသတေဇာနိ။ ဣမာနိ စ ဒသဗလာနီတိ ဧတာနိ စ သာရီရဒသဗလာနိ ဂုဏဓာရဏော ဒေဟောတိ ဆအသာဓာရဏဉာဏာဒိဂုဏဓရော အယံ ဒေဟော စ။ တမန္တရဟိဿန္တီတိ သဗ္ဗာနိ ဧတာနိ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ အန္တရဓာယိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ။ နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာတိ ဧတ္ထ နနူတိ အယံ အနုမတိအတ္ထေ နိပါတော။ ရိတ္တာတိ နိစ္စသာရဓုဝသာရရဟိတတ္တာ တုစ္ဆာ, သဗ္ဗမေဝ ပန သင်္ခတံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ ဟုတွာ အဘာဝတော အနိစ္စံ, ဥပ္ပါဒါဒိပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခံ, အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ။ တသ္မာ သင်္ခါရေသု လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အမတမသင်္ခတံ အစ္စုတံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆထ။ အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ ဣဒံ အမှာကံ သာသနံ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထာတိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ ကိရ ဒေဝတာနံ ကောဋိသတသဟဿဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသု။ သေသမဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌိတာ ပန ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ အဟေသုံ။

ဧဝံ ဘဂဝါ ကပ္ပနာမဇာတိအာဒိဝဝတ္ထိတံ သကလမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝံသံ အာကာသေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တောဝ ကထေတွာ ဉာတိဇနံ ဝန္ဒာပေတွာ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ။ ဧဝံ နိသိန္နေ ပန ဘဂဝတိ လောကနာထေ သိခါပ္ပတ္တော ဉာတိသမာဂမော အဟောသိ။ သဗ္ဗေ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ နိသီဒိံသု။ တတော မဟာမေဃော ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ။ တင်္ခဏေ ဥဒကံ ဟေဋ္ဌာ ဝိရဝန္တံ ဂစ္ဆတိ။ တေမေတုကာမောဝ တေမေတိ, အတေမိတုကာမဿ သရီရေ ဧကဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ န ပတတိ။ တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဟုတွာ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ, အဟော အဗ္ဘုတ’’န္တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ။ တံ သုတွာ သတ္ထာ – ‘‘န ဣဒါနေဝ မယှံ ဉာတိသမာဂမေ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ, အတီတေပိ ဝဿီ’’တိ ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဝေဿန္တရဇာတကံ (ဇာ။ ၂။၂၂။၁၆၅၅ အာဒယော) ကထေသိ။ သာ ဓမ္မဒေသနာ သာတ္ထိကာ ဇာတာ။ တတော ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ။

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသဋ္ဌကထာယ

ဂေါတမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ပဉ္စဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၈။ ဗုဒ္ဓပကိဏ္ဏကကထာ

၁-၁၈။ ‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, စတုရော အာသုံ ဝိနာယကာ’’တိအာဒိကာ အဋ္ဌာရသဂါထာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဌပိတာ နိဂမနဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

ဝေမတ္တကထာ

ဣမသ္မိံ ပန သကလေပိ ဗုဒ္ဓဝံသေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌ ဝေမတ္တာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ကတမာနိ အဋ္ဌ? အာယုဝေမတ္တံ, ပမာဏဝေမတ္တံ, ကုလဝေမတ္တံ, ပဓာနဝေမတ္တံ, ရသ္မိဝေမတ္တံ, ယာနဝေမတ္တံ, ဗောဓိဝေမတ္တံ, ပလ္လင်္ကဝေမတ္တန္တိ။

တတ္ထ အာယုဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာယုကာ ဟောန္တိ ကေစိ အပ္ပါယုကာ။ တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရော ကောဏ္ဍညော အနောမဒဿီ ပဒုမော ပဒုမုတ္တရော အတ္ထဒဿီ ဓမ္မဒဿီ သိဒ္ဓတ္ထော တိဿောတိ ဣမေ နဝ ဗုဒ္ဓါ ဝဿသတသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ မင်္ဂလော သုမနော သောဘိတော နာရဒေါ သုမေဓော သုဇာတော ပိယဒဿီ ဖုဿောတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဗုဒ္ဓါ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ ရေဝတော ဝေဿဘူ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ ဝိပဿီ ဘဂဝါ အသီတိဝဿသဟဿာယုကာ အဟောသိ။ သိခီ ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါတိ ဣမေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ယထာက္ကမေန သတ္တတိစတ္တာလီသတိံသဝီသဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ အမှာကံ ပန ဘဂဝတော ဝဿသတံ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ။ ဥပစိတပုညသမ္ဘာရာနံ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိယကမ္မသမုပေတာနမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ယုဂဝသေန အာယုပ္ပမာဏံ အပ္ပမာဏံ အဟောသိ။ အယံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ အာယုဝေမတ္တံ နာမ။

ပမာဏဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာ ဟောန္တိ ကေစိ ရဿာ။ တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရ-ရေဝတ-ပိယဒဿီ-အတ္ထဒဿီ-ဓမ္မဒဿီ-ဝိပဿီဗုဒ္ဓါနံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရပ္ပမာဏံ အဟောသိ။ ကောဏ္ဍည-မင်္ဂလ-နာရဒ-သုမေဓာနံ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ကာယော အဟောသိ။ သုမနဿ နဝုတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ။ သောဘိတ-အနောမဒဿီ-ပဒုမ-ပဒုမုတ္တရ-ဖုဿဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ။ သုဇာတော ပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓသရီရော အဟောသိ။ သိဒ္ဓတ္ထ-တိဿ-ဝေဿဘုနော သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓာ အဟေသုံ။ သိခီ သတ္တတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အဟောသိ။ ကကုသန္ဓ-ကောဏာဂမန-ကဿပါ ယထာက္ကမေန စတ္တာလီသတိံသဝီသတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓာ အဟေသုံ။ အမှာကံ ဘဂဝါ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အဟောသိ။ အယံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ပမာဏဝေမတ္တံ နာမ။

ကုလဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု ကေစိ ဗြာဟ္မဏကုလေ။ တထာ ဟိ ကကုသန္ဓကောဏာဂမနကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ ဒီပင်္ကရာဒိဂေါတမဗုဒ္ဓပရိယန္တာ ဒွါဝီသတိ ဗုဒ္ဓါ ခတ္တိယကုလေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ အယံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ကုလဝေမတ္တံ နာမ။

ပဓာနဝေမတ္တံ နာမ ဒီပင်္ကရ-ကောဏ္ဍည-သုမန-အနောမဒဿီ-သုဇာတသိဒ္ဓတ္ထ-ကကုသန္ဓာနံ ဒသမာသိကာ ပဓာနစရိယာ။ မင်္ဂလ-သုမေဓတိဿ သိခီနံ အဋ္ဌမာသိကာ။ ရေဝတဿ သတ္တမာသိကာ။ သောဘိတဿ စတ္တာရော မာသာ။ ပဒုမအတ္ထဒဿီ ဝိပဿီနံ အဍ္ဎမာသိကာ။ နာရဒ-ပဒုမုတ္တရ-ဓမ္မဒဿီ-ကဿပါနံ သတ္တာဟာနိ။ ပိယဒဿီ-ဖုဿ-ဝေဿဘူ ကောဏာဂမနာနံ ဆမာသိကာ။ အမှာကံ ဗုဒ္ဓဿ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနစရိယာ အဟောသိ။ အယံ ပဓာနဝေမတ္တံ နာမ။

ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ မင်္ဂလဿ ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သရီရသ္မိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ ဒွါဒသယောဇနိကာ အဟောသိ။ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သတ္တယောဇနိကာ အဟောသိ။ သိခိဿ တိယောဇနပ္ပမာဏာ။ ကကုသန္ဓဿ ဒသယောဇနိကာ။ အမှာကံ ဘဂဝတော သမန္တတော ဗျာမပ္ပမာဏာ။ သေသာနံ အနိယတာ အဟောသိ။ အယံ ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ အဇ္ဈာသယပဋိဗဒ္ဓံ, ယော ယတ္တကံ ဣစ္ဆတိ, တဿ သရီရပ္ပဘာ တတ္တကံ ဖရတိ, ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေ ပန ကဿစိ ဝေမတ္တံ နာမ နတ္ထိ။ အယံ ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ။

ယာနဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဟတ္ထိယာနေန ကေစိ အဿယာနေန ကေစိ ရထပဒ-ပါသာဒ-သိဝိကာဒီသု အညတရေန နိက္ခမန္တိ။ တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရ-သုမန-သုမေဓ-ဖုဿ-သိခီ-ကောဏာဂမနာ ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိံသု။ ကောဏ္ဍည-ရေဝတ-ပဒုမ-ပိယဒဿီ-ဝိပဿီ-ကကုသန္ဓာ ရထယာနေန။ မင်္ဂလ-သုဇာတ-အတ္ထဒဿီ-တိဿ-ဂေါတမာ အဿယာနေန။ အနောမဒဿီသိဒ္ဓတ္ထဝေဿဘုနော သိဝိကာယာနေန။ နာရဒေါ ပဒသာ နိက္ခမိ။ သောဘိတ-ပဒုမုတ္တရ-ဓမ္မဒဿီ-ကဿပါ ပါသာဒေန နိက္ခမိံသု။ အယံ ယာနဝေမတ္တံ နာမ။

ဗောဓိဝေမတ္တံ နာမ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ကပီတနရုက္ခော ဗောဓိ၊ ကောဏ္ဍညဿ ဘဂဝတော သာလကလျာဏိရုက္ခော, မင်္ဂလ-သုမန-ရေဝတ-သောဘိတာနံ နာဂရုက္ခော, အနောမဒဿိဿ အဇ္ဇုနရုက္ခော, ပဒုမနာရဒါနံ မဟာသောဏရုက္ခော, ပဒုမုတ္တရဿ သလလရုက္ခော, သုမေဓဿ နီပေါ, သုဇာတဿ ဝေဠု, ပိယဒဿိနော ကကုဓော, အတ္ထဒဿိဿ စမ္ပကရုက္ခော, ဓမ္မဒဿိဿ ရတ္တကုရဝကရုက္ခော, သိဒ္ဓတ္ထဿ ကဏိကာရရုက္ခော, တိဿဿ အသနရုက္ခော, ဖုဿဿ အာမလကရုက္ခော, ဝိပဿိဿ ပါဋလိရုက္ခော, သိခိဿ ပုဏ္ဍရီကရုက္ခော, ဝေဿဘုဿ သာလရုက္ခော, ကကုသန္ဓဿ သိရီသရုက္ခော, ကောဏာဂမနဿ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခော, ကဿပဿ နိဂြောဓော, ဂေါတမဿ အဿတ္ထောတိ အယံ ဗောဓိဝေမတ္တံ နာမ။

ပလ္လင်္ကဝေမတ္တံ နာမ ဒီပင်္ကရ-ရေဝတ-ပိယဒဿီ-အတ္ထဒဿီ-ဓမ္မဒဿီ-ဝိပဿီနံ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထပလ္လင်္ကာ အဟေသုံ၊ ကောဏ္ဍည-မင်္ဂလ-နာရဒ-သုမေဓာနံ သတ္တပဏ္ဏာသဟတ္ထာ၊ သုမနဿ သဋ္ဌိဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ၊ သောဘိတ-အနောမဒဿီ-ပဒုမ-ပဒုမုတ္တရ-ဖုဿာနံ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထာ, သုဇာတဿ ဒွတ္တိံသဟတ္ထော, သိဒ္ဓတ္ထ-တိဿ-ဝေဿဘူနံ စတ္တာလီသဟတ္ထာ, သိခိဿ ဒွတ္တိံသဟတ္ထော, ကကုသန္ဓဿ ဆဗ္ဗီသတိဟတ္ထော, ကောဏာဂမနဿ ဝီသတိဟတ္ထော, ကဿပဿ ပန္နရသဟတ္ထော, ဂေါတမဿ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ။ အယံ ပလ္လင်္ကဝေမတ္တံ နာမ။ ဣမာနိ အဋ္ဌ ဝေမတ္တာနိ နာမ။

အဝိဇဟိတဋ္ဌာနကထာ

သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပန စတ္တာရိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာနာနိ နာမ ဟောန္တိ။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနဉှိ ဗောဓိပလ္လင်္ကော အဝိဇဟိတော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဟောတိ။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ။ ဒေဝေါရောဟဏကာလေ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ပဌမက္ကပါဒဋ္ဌာနံ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ။ ဇေတဝနေ ဂန္ဓကုဋိယာ စတ္တာရိ မဉ္စပါဒဋ္ဌာနာနိ အဝိဇဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ ဝိဟာရော ပန ခုဒ္ဒကောပိ မဟန္တောပိ ဟောတိ။ ဝိဟာရော န ဝိဇဟတိယေဝ, နဂရံ ပန ဝိဇဟတိ။

သဟဇာတပရိစ္ဆေဒ-နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒကထာ

အပရံ ပန အမှာကံယေဝ ဘဂဝတော သဟဇာတပရိစ္ဆေဒဉ္စ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒဉ္စ ဒီပေသုံ။ အမှာကံ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေန ကိရ သဒ္ဓိံ ရာဟုလမာတာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဆန္နော ကဏ္ဍကော အဿရာဇာ နိဓိကုမ္ဘော မဟာဗောဓိ ကာဠုဒါယီတိ ဣမာနိ သတ္တ သဟဇာတာနိ။ အယံ သဟဇာတပရိစ္ဆေဒေါ။ မဟာပုရိသော ပန ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိ, မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ။ ဝိသာခနက္ခတ္တေန ဇာတော စ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ပရိနိဗ္ဗုတော စ။ မာဃနက္ခတ္တေန တဿ သာဝကသန္နိပါတော စ အာယုသင်္ခါရဝေါသဇ္ဇနဉ္စ အဟောသိ။ အဿယုဇနက္ခတ္တေန ဒေဝေါရောဟဏံ။ အယံ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒေါတိ။

သဓမ္မတာကထာ

ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓါနံ သာဓာရဏဓမ္မတံ ပကာသယိဿာမ။ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သမတ္တိံသဝိဓာ ဓမ္မတာ။ သေယျထိဒံ – ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တဿ သမ္ပဇာနဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနံ, မာတုကုစ္ဆိယံ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ဗဟိမုခေါလောကနံ, ဌိတာယ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ ဝိဇာယနံ, အရညေယေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနံ, ကဉ္စနပဋ္ဋေသု ပတိဋ္ဌိတပါဒါနံ ဥတ္တရာဘိမုခါနံ သတ္တပဒဝီတိဟာရာနံ ဂန္တွာ စတုဒ္ဒိသံ ဩလောကေတွာ သီဟနာဒနဒနံ, စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဇာတမတ္တပုတ္တာနံ မဟာသတ္တာနံ မဟာဘိနိက္ခမနံ, အရဟဒ္ဓဇမာဒါယ ပဗ္ဗဇိတွာ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမေန ပရိစ္ဆေဒေန သတ္တာဟံ ပဓာနစရိယာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏနဒိဝသေ ပါယာသဘောဇနံ, တိဏသန္ထရေ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမော, အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနပရိကမ္မံ, မာရဗလဝိဒ္ဓံသနံ, ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အာဒိံ ကတွာ အသာဓာရဏဉာဏာဒိဂုဏပဋိလာဘော, သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမနံ, မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ အာယာစနံ, ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ, မာဃပုဏ္ဏမာယ စတုရင်္ဂိကသန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော, ဇေတဝနဋ္ဌာနေ နိဗဒ္ဓဝါသော, သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေ ယမကပါဋိဟာရိယကရဏံ, တာဝတိံသဘဝနေ အဘိဓမ္မဒေသနာ, သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ဒေဝလောကတော ဩတရဏံ သတတံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, ဒွီသု ဝါရေသု ဝေနေယျဇနာဝလောကနံ, ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုမှိ သိက္ခာပဒပညာပနံ ဥပ္ပန္နာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဇာတကကထနံ, ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသကထနံ, အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိသန္ထာရကရဏံ, နိမန္တိတာနံ ဝုဋ္ဌဝဿာနံ အနာပုစ္ဆာ အဂမနံ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမယာမကိစ္စကရဏံ, ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ မံသရသဘောဇနံ, စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဣမာ သမတ္တိံသ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မတာတိ။

အနန္တရာယိကဓမ္မကထာ

သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ စတ္တာရော အနန္တရာယိကာ ဓမ္မာ။ ကတမေ စတ္တာရော? ဗုဒ္ဓါနံ ဥဒ္ဒိဿ အဘိဟဋာနံ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။ ဗုဒ္ဓါနံ အာယုနော န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ပရူပက္ကမေန တထာဂတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာ’’တိ (စူဠဝ။ ၃၄၂)။ ဗုဒ္ဓါနံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနံ အသီတိယာ အနုဗျဉ္ဇနာနဉ္စ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ။ ဗုဒ္ဓရံသီနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုန္တိ။ ဣမေ စတ္တာရော အနန္တရာယိကာ ဓမ္မာ နာမာတိ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ ဂတာ သိဒ္ဓိံ, ဗုဒ္ဓဝံသဿ ဝဏ္ဏနာ၊

သုဝဏ္ဏပဒဝိညာတဝိစိတ္တနယသောဘိတာ။

ပေါရာဏဋ္ဌကထာမဂ္ဂံ, ပါဠိအတ္ထပ္ပကာသကံ၊

အာဒါယေဝ ကတာ ဗုဒ္ဓ-ဝံသဿဋ္ဌကထာ မယာ။

ပပဉ္စတ္ထံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ, မဓုရတ္ထဿ သဗ္ဗသော၊

သမ္ပကာသနတော တသ္မာ, မဓုရတ္ထပ္ပကာသိနီ။

ကာဝီရဇလသမ္ပာတ-ပရိပူတမဟီတလေ၊

ကာဝီရပဋ္ဋနေ ရမ္မေ, နာနာနာရိနရာကုလေ။

ကာရိတေ ကဏှဒါသေန, သဏှဝါစေန သာဓုနာ၊

ဝိဟာရေ ဝိဝိဓာကာရ-စာရုပါကာရဂေါပုရေ။

ဆာယာသလိလသမ္ပန္နေ, ဒဿနီယေ မနောရမေ၊

ဟတဒုဇ္ဇနသမ္ဗာဓေ, ပဝိဝေကသုခေ သိဝေ။

တတ္ထ ပါစီနပါသာဒ-တလေ ပရမသီတလေ၊

ဝသတာ ဗုဒ္ဓဝံသဿ, မယာ သံဝဏ္ဏနာ ကတာ။

ယထာ ဗုဒ္ဓဝံသဿ သံဝဏ္ဏနာယံ, ဂတာ သာဓု သိဒ္ဓိံ ဝိနာ အန္တရာယံ၊

တထာ ဓမ္မယုတ္တာ ဇနာနံ ဝိတက္ကာ, ဝိနာဝန္တရာယေန သိဒ္ဓိံ ဝဇန္တု။

ဣမံ ဗုဒ္ဓဝံသဿ သံဝဏ္ဏနံ မေ, ကရောန္တေန ယံ ပတ္ထိတံ ပုညဇာတံ၊

သဒါ တဿ ဒေဝါနုဘာဝေန လောကော, ဓုဝံ သန္တမစ္စန္တမတ္ထံ ပယာတံ။

ဝိနဿန္တု ရောဂါ မနုဿေသု သဗ္ဗေ, ပဝဿန္တု ဒေဝါပိ ဝဿန္တကာလေ၊

သုခံ ဟောတု နိစ္စံ ဝရံ နာရကာပိ, ပိသာစာပယာတာ ပိပါသာ ဘဝန္တု။

သုရာ အစ္ဆရာနံ ဂဏာဒီဟိ သဒ္ဓိံ, စိရံ ဒေဝလောကေ သုခံ စာနုဘောန္တု၊

စိရံ ဌာတု ဓမ္မော မုနိန္ဒဿ လောကေ, သုခံ လောကပါလာ မဟိံ ပါလယန္တု။

ဂရူဟိ ဂီတနာမေန, ဗုဒ္ဓဒတ္တောတိ ဝိဿုတော၊

ထေရော ကတွာ အဋ္ဌကထံ, မဓုရတ္ထဝိလာသိနိံ။

ပေါတ္ထကံ ဌပယိတွေမံ, ပရမ္ပရေ ဟိတာဝဟံ၊

အစိရဋ္ဌိတဘာဝေန, အဟော မစ္စုဝသံ ဂတော။

ဣတိ ဘာဏဝါရဝသေန ဆဗ္ဗီသတိဘာဏဝါရာ, ဂန္ထဝသေန ပဉ္စသတာဓိကဆသဟဿဂန္ထာ, အက္ခရဝသေန တိသဟဿာဓိကာနိ ဒွေသတသဟဿက္ခရာနိ။

အန္တရာယံ ဝိနာ ဧသာ, ယထာ နိဋ္ဌံ ဥပါဂတာ၊

တထာ သိဇ္ဈန္တု သင်္ကပ္ပါ, သတ္တာနံ ဓမ္မနိဿိတာတိ။

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနီ နာမ

ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။