ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ

‘‘တဿ ပါကတိကာ ရံသီ, အနေကသတကောဋိယော၊

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ, ဖရန္တိ ယောဇနံ သဒါ။

၂၄။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ နရာသဘော, သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော မုနိ၊

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ။

၂၅။ ‘‘အတုလံ ဒဿေတွာ ဩဘာသံ, ဝိရောစေတွာ သဒေဝကေ၊

သောပိ အနိစ္စတံ ပတ္တော, ယထဂ္ဂုပါဒါနသင်္ခယာ’’တိ။

တတ္ထ ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတောတိ သရဒသမယပရိပုဏ္ဏဝိမလသကလမဏ္ဍလော တာရကရာဇာ ဝိယာတိ အတ္ထော။ ပါကတိကာတိ ပကတိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ, န အဓိဋ္ဌာနဝသေန။ ယဒါ ဣစ္ဆတိ ဘဂဝါ, တဒါ အနေကကောဋိသတသဟဿေပိ စက္ကဝါဠေ အာဘာယ ဖရေယျ။ ရံသီတိ ရသ္မိယော။ ဥပါဒါနသင်္ခယာတိ ဥပါဒါနက္ခယာ ဣန္ဓနက္ခယာ အဂ္ဂိ ဝိယ။ သောပိ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ ခယေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ အနုပမနဂရေ အနောမာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ဓာတုယော ပနဿ အဓိဋ္ဌာနေန ဝိကိရိံသု။ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ဥတ္တာနမေဝါတိ။

အတ္ထဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော စုဒ္ဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၇။ ဓမ္မဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

အတ္ထဒဿိမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ အန္တရကပ္ပေ စ ဝီတိဝတ္တေ အပရိမိတာယုကေသု သတ္တေသု အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယိတွာ ဝဿသတသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု ဓမ္မဒဿီ နာမ သတ္ထာ လောကာလောကကရော လောဘာဒိလောကမလဝိနယကရော လောကေကနာယကော လောကေ ဥဒပါဒိ။ သောပိ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သရဏနဂရေ သဗ္ဗလောကသရဏဿ သရဏဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုနန္ဒာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သရဏုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော ပါဝုဿကာလေ သလိလဓရဝိဝရဂတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ နိက္ခမိ။ မဟာပုရိသေ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တေယေဝ အဓိကရဏဝေါဟာရသတ္ထပေါတ္ထကေသု အဓမ္မိယာ ဝေါဟာရာ သယမေဝ အန္တရဓာယိံသု။ ဓမ္မိကဝေါဟာရာယေဝ အဋ္ဌံသု။ တေနဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဓမ္မဒဿီ’’တိ နာမမကံသု။ သော အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ကိရ အရဇ-ဝိရဇ-သုဒဿနနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ဝိစိကောဠိဒေဝိပ္ပမုခါနံ ဣတ္ထီနံ ဝီသတိသဟဿာဓိကံ သတသဟဿံ အဟောသိ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဝိစိကောဠိဒေဝိယာ ပုညဝဍ္ဎနေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒေဝကုမာရော ဝိယ အတိဝိယ သုခုမာလော ဒေဝသမ္ပတ္တိမိဝ သမ္ပတ္တိမနုဘဝမာနော မဇ္ဈိမယာမေ ဝုဋ္ဌာယ သိရိသယနေ နိသိန္နော နိဒ္ဒေါပဂတာနံ ဣတ္ထီနံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ မဟာဘိနိက္ခမနာယ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ စိတ္တုပ္ပါဒသမနန္တရမေဝဿ သုဒဿနပါသာဒေါ ဂဂနတလမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝုတော ဒုတိယော ဒိဝသကရော ဝိယ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ဝိယ စ ဂန္တွာ ရတ္တကုရဝကတရုဗောဓိသမီပေယေဝ ဩတရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ မဟာပုရိသော ကိရ ဗြဟ္မုနာ ဥပနီတာနိ ကာသာယာနိ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါသာဒတော ဩတရိတွာ အဝိဒူရေ အဋ္ဌာသိ။ ပါသာဒေါ ပုန အာကာသေန ဂန္တွာ ဗောဓိရုက္ခံ အန္တောကတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ။ ဣတ္ထိယောပိ သပရိဝါရာ ပါသာဒတော ဩတရိတွာ အဍ္ဎဂါဝုတမတ္တံ ဂန္တွာ အဋ္ဌံသု။ တတ္ထ ဣတ္ထိယော စ တာသံ ပရိစာရိကာ စေဋိကာယော စ ဌပေတွာ သဗ္ဗေ မနုဿာ တံ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿံ အဟောသိ။

အထ ဓမ္မဒဿီ ဗောဓိသတ္တော သတ္တာဟံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိစိကောဠိဒေဝိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဗဒရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သိရိဝဍ္ဎနေန နာမ ယဝပါလကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဗိမ္ဗိဇာလဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာဝ ဗောဓိသမီပေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ကတဗြဟ္မယာစနော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿဿ သဒ္ဓမ္မပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဉတွာ အဋ္ဌာရသယောဇနိကမဂ္ဂံ ဧကာဟေနေဝ ဣသိပတနံ ဂန္တွာ တေဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, ဓမ္မဒဿီ မဟာယသော၊

တမန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ, အတိရောစတိ သဒေဝကေ။

၂။ ‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တမန္ဓကာရန္တိ တမသင်္ခါတံ မောဟန္ဓကာရန္တိ အတ္ထော။

ယဒါ ပန တဂရနာမကေ နဂရေ သဉ္ဇယော နာမ ရာဇာ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မံ ခေမတော စ ဒိသွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ။ တံ နဝုတိကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု။ တေ သဗ္ဗေယေဝ ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အဟေသုံ။ အထ သတ္ထာ ဓမ္မဒဿီ တေသံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သဉ္ဇယဿ တာပသဿ အဿမပဒံ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ တေသံ တာပသာနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၃။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မဒဿီ, ဝိနေသိ သဉ္ဇယံ ဣသိံ၊

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒသဗလဿ ဓမ္မံ သောတုကာမော တံ ဥပသင်္ကမိ, တဒါ အသီတိယာ ကောဋီနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘ယဒါ သက္ကော ဥပဂဉ္ဆိ, သပရိသော ဝိနာယကံ၊

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန သရဏနဂရေ ဝေမာတိကဘာတိကံ ပဒုမကုမာရံ ဖုဿဒေဝကုမာရဉ္စ သပရိဝါရေ ပဗ္ဗာဇေသိ, တသ္မိံ အန္တောဝဿေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ဘဂဝတော ဒေဝလောကတော ဩရောဟဏေ သတကောဋီနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ယဒါ ပန သုဒဿနာရာမေ တေရသန္နံ ဓုတဂုဏာနံ ဂုဏေ အာနိသံသေ ပကာသေတွာ ဟာရိတံ နာမ မဟာသာဝကံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ, တဒါ အသီတိယာ ကောဋီနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, သန္နိပါတာ တယော အဟုံ၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၆။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မဒဿီ, သရဏေ ဝဿံ ဥပါဂမိ၊

တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော။

၇။ ‘‘ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဒေဝတော ဧတိ မာနုသံ၊

တဒါပိ သတကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၈။ ‘‘ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ပကာသေသိ ဓုတေ ဂုဏေ၊

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝေဟိ ပရိဝုတော အာဂန္တွာ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ စ တထာဂတံ ပူဇေသိ။ သောပိ နံ သတ္ထာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, သက္ကော အာသိံ ပုရိန္ဒဒေါ၊

ဒိဗ္ဗေန ဂန္ဓမာလေန, တုရိယေနာဘိပူဇယိံ။

၁၀။ ‘‘သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, ဒေဝမဇ္ဈေ နိသီဒိယ၊

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၁။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၂။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တဿ ပန ဘဂဝတော သရဏံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ သရဏော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သုနန္ဒာ နာမ မာတာ, ပဒုမော စ ဖုဿဒေဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သုနေတ္တော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ခေမာ စ သဗ္ဗနာမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ဗိမ္ဗိဇာလရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ ပနဿ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု ဝဿသတသဟဿံ, ဝိစိကောဠိဒေဝီ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ပုညဝဍ္ဎနော နာမဿ ပုတ္တော, ပါသာဒေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၃။ ‘‘သရဏံ နာမ နဂရံ, သရဏော နာမ ခတ္တိယော၊

သုနန္ဒာ နာမ ဇနိကာ, ဓမ္မဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၁၈။ ‘‘ပဒုမော ဖုဿဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သုနေတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ဓမ္မဒဿိဿ သတ္ထုနော။

၁၉။ ‘‘ခေမာ စ သဗ္ဗနာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ဗိမ္ဗိဇာလောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၁။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော၊

အတိရောစတိ တေဇေန, ဒသသဟဿိမှိ ဓာတုယာ။

၂၂။ ‘‘သုဖုလ္လော သာလရာဇာဝ, ဝိဇ္ဇူဝ ဂဂနေ ယထာ၊

မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယော, ဧဝံ သော ဥပသောဘထ။

၂၃။ ‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, သမကံ အာသိ ဇီဝိကံ၊

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ။

၂၄။ ‘‘ဩဘာသံ ဒဿယိတွာန, ဝိမလံ ကတွာန သာသနံ၊

စဝိ စန္ဒောဝ ဂဂနေ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ။

တတ္ထ ဗိမ္ဗိဇာလောတိ ရတ္တကုရဝကရုက္ခော။ ဒသသဟဿိမှိ ဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိယာ လောကဓာတုယာ။ ဝိဇ္ဇူဝါတိ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ။ ဥပသောဘထာတိ ယထာ ဂဂနေ ဝိဇ္ဇု စ မဇ္ဇနှိကေ သူရိယော စ ဥပသောဘတိ, ဧဝံ သော ဘဂဝါ ဥပသောဘိတ္ထာတိ အတ္ထော။ သမကန္တိ သဗ္ဗေဟိ နရသတ္တေဟိ သမမေဝ တဿ အာယု အဟောသီတိ အတ္ထော။ စဝီတိ စုတော။ စန္ဒောဝါတိ ဂဂနတော စန္ဒိမာ ဝိယ စဝီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မဒဿီ ကိရ ဘဂဝါ သာလဝတီနဂရေ ကေသာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ။

ဓမ္မဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ပန္နရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၈။ သိဒ္ဓတ္ထဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဓမ္မဒဿိမှိ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အန္တရဟိတေ စဿ သာသနေ တသ္မိံ ကပ္ပေ အတီတေ ကပ္ပသဟဿေ စ သတ္တသု ကပ္ပသတေသု စ ဆသု ကပ္ပေသု စ အတိက္ကန္တေသု ဣတော စတုနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဧကောဝ လောကတ္ထစရော အဓိဂတပရမတ္ထော သိဒ္ဓတ္ထော နာမ သတ္ထာ လောကေ ပါတုရဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ဓမ္မဒဿိဿ အပရေန, သိဒ္ဓတ္ထော လောကနာယကော၊

နိဟနိတွာ တမံ သဗ္ဗံ, သူရိယော အဗ္ဘုဂ္ဂတော ယထာ’’တိ။

သိဒ္ဓတ္ထော ဗောဓိသတ္တောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဝေဘာရနဂရေ ဥဒေနဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုဖဿာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဝီရိယုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ ဇာတေ ပန မဟာပုရိသေ သဗ္ဗေသံ အာရဒ္ဓကမ္မန္တာ စ ဣစ္ဆိတာ စ အတ္ထာ သိဒ္ဓိမဂမံသု။ တသ္မာ ပနဿ ဉာတကာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထော’’တိ နာမမကံသု။ သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိ။ တဿ ကောကာ-သုပ္ပလ-ပဒုမနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သောမနဿာဒေဝိပ္ပမုခါနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သောမနဿာဒေဝိယာ ပုတ္တေ အနုပမကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိက္ခမိတွာ ဝီရိယုယျာနံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ ကောဋိသတသဟဿမနုဿာ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ မဟာပုရိသော ကိရ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ အသဒိသဗြာဟ္မဏဂါမေ သုနေတ္တာယ နာမ ဗြာဟ္မဏကညာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဗဒရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဝရုဏေန နာမ ယဝပါလေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ကဏိကာရဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ စတုသစ္စပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဒိသွာ အနိလပထေန ဂန္တွာ ဂယာမိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေသံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂။ ‘‘သောပိ ပတွာန သမ္ဗောဓိံ, သန္တာရေန္တော သဒေဝကံ၊

အဘိဝဿိ ဓမ္မမေဃေန, နိဗ္ဗာပေန္တော သဒေဝကံ။

၃။ ‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ လောကံ။ ဓမ္မမေဃေနာတိ ဓမ္မကထာမေဃဝဿေန။ ပုန ဘီမရထနဂရေ ဘီမရထေန နာမ ရညာ နိမန္တိတော နဂရမဇ္ဈေ ကတေ သန္ထာဂါရေ နိသိန္နော ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ သဝနသုခေန ပရမမဓုရေန ပဏ္ဍိတဇနဟဒယင်္ဂမေန အမတာဘိသေကသဒိသေန ဗြဟ္မဿရေန ဒသ ဒိသာ ပရိပူရေန္တော ဓမ္မာမတဒုန္ဒုဘိမာဟနိ, တဒါ နဝုတိကောဋီနံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘ပုနာပရံ ဘီမရထေ, ယဒါ အာဟနိ ဒုန္ဒုဘိံ၊

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန ဝေဘာရနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသံ ဒေသေန္တော နဝုတိကောဋီနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေသိ, သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဝေဘာရေ သော ပုရုတ္တမေ၊

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

အမရရုစိရဒဿနေ အမရနဂရေ နာမ သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ ဒွေ ဘာတရော ရဇ္ဇံ ကာရေသုံ။ အထ သိဒ္ဓတ္ထော သတ္ထာ တေသံ ရာဇူနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂဂနတလေန ဂန္တွာ အမရနဂရမဇ္ဈေ ဩတရိတွာ စက္ကာလင်္ကတတလေဟိ စရဏေဟိ ပထဝိတလံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ ပဒစေတိယာနိ ဒဿေတွာ အမရုယျာနံ ဂန္တွာ ပရမရမဏီယေ အတ္တနော ကရုဏာသီတလေ သိလာတလေ နိသီဒိ။ တတော ဒွေပိ ဘာတိကရာဇာနော ဒသဗလဿ ပဒစေတိယာနိ ဒိသွာ ပဒါနိ အနုဂန္တွာ သိဒ္ဓတ္ထံ အဓိဂတပရမတ္ထံ သတ္ထာရံ သဗ္ဗလောကနေတာရံ သပရိဝါရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု။ တေသံ ဘဂဝါ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တဿ တေ ဓမ္မကထံ သုတွာ သဉ္ဇာတသဒ္ဓါ ဟုတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ ကောဋိသတာနံ ခီဏာသဝါနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ဝေဘာရနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ နဝုတိကောဋီနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ သုဒဿနဝိဟာရေ သန္နိပတိတာနံ အသီတိကောဋီနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တသ္မိမ္ပိ ဒွိပဒုတ္တမေ၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၇။ ‘‘ကောဋိသတာနံ နဝုတီနံ, အသီတိယာပိ စ ကောဋိနံ၊

ဧတေ အာသုံ တယော ဌာနာ, ဝိမလာနံ သမာဂမေ’’တိ။

တတ္ထ နဝုတီနံ, အသီတိယာပိ စ ကောဋိနန္တိ နဝုတီနံ ကောဋီနံ အသီတိယာပိ စ ကောဋီနံ သန္နိပါတာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော။ ဧတေ အာသုံ တယော ဌာနာတိ ဧတာနိ တီဏိ သန္နိပါတဋ္ဌာနာနိ အဟေသုန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ဌာနာနေ တာနိ တီဏိ အဟေသု’’န္တိပိ ပါဌော။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သုရသေနနဂရေ မင်္ဂလော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ဝေဒဝေဒင်္ဂါနံ ပါရံ ဂန္တွာ အနေကကောဋိသင်္ခံ ဓနသန္နိစယံ ဒီနာနာထာဒီနံ ပရိစ္စဇိတွာ ဝိဝေကာရာမော ဟုတွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနာဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိဟရန္တော – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ယာယ ဇမ္ဗုယာ အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပညာယတိ, ဣဒ္ဓိယာ တံ ဇမ္ဗုံ ဥပသင်္ကမိတွာ တတော ဖလံ အာဟရိတွာ နဝုတိကောဋိဘိက္ခုပရိဝါရံ သိဒ္ဓတ္ထံ သတ္ထာရံ သုရသေနဝိဟာရေ နိသီဒါပေတွာ ဇမ္ဗုဖလေဟိ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ။ အထ သတ္ထာ တံ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ – ‘‘ဣတော စတုနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, မင်္ဂလော နာမ တာပသော၊

ဥဂ္ဂတေဇော ဒုပ္ပသဟော, အဘိညာဗလသမာဟိတော။

၉။ ‘‘ဇမ္ဗုတော ဖလမာနေတွာ, သိဒ္ဓတ္ထဿ အဒါသဟံ၊

ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

၁၀။ ‘‘ပဿထ ဣမံ တာပသံ, ဇဋိလံ ဥဂ္ဂတာပနံ၊

စတုနဝုတိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၁။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၂။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ ဒုပ္ပသဟောတိ ဒုရာသဒေါ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ တဿ ပန ဘဂဝတော နဂရံ ဝေဘာရံ နာမ အဟောသိ။ ဥဒေနော နာမ ရာဇာ ပိတာ, ဇယသေနောတိပိ တဿေဝ နာမံ, သုဖဿာ နာမ မာတာ, သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ရေဝတော နာမုပဋ္ဌာကော, သီဝလာ စ သုရာမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ကဏိကာရရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ။ ဝဿသတသဟဿံ အာယု, သောမနဿာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ, အနုပမော နာမ ပုတ္တော, သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၃။ ‘‘ဝေဘာရံ နာမ နဂရံ, ဥဒေနော နာမ ခတ္တိယော၊

သုဖဿာ နာမ ဇနိကာ, သိဒ္ဓိတ္ထဿ မဟေသိနော။

၁၈။ ‘‘သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ရေဝတော နာမုပဋ္ဌာကော, သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိနော။

၁၉။ ‘‘သီဝလာ စ သုရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ကဏိကာရောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၁။ ‘‘သော ဗုဒ္ဓေါ သဋ္ဌိရတနံ, အဟောသိ နဘမုဂ္ဂတော၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ။

၂၂။ ‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အတုလော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ။

၂၃။ ‘‘ဝိပုလံ ပဘံ ဒဿယိတွာ, ပုပ္ဖါပေတွာန သာဝကေ၊

ဝိလာသေတွာ သမာပတျာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ။

တတ္ထ သဋ္ဌိရတနန္တိ သဋ္ဌိရတနပ္ပမာဏံ နဘံ ဥဂ္ဂတောတိ အတ္ထော။ ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသောတိ နာနာရတနဝိစိတ္တကနကမယအဂ္ဃိယသဒိသဒဿနောတိ အတ္ထော။ ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ ဒသသဟဿိယံ ဝိရောစတိ။ ဝိပုလန္တိ ဥဠာရံ ဩဘာသံ။ ပုပ္ဖါပေတွာနာတိ ဈာနာဘိညာမဂ္ဂဖလသမာပတ္တိပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖိတေ ပရမသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တေ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဝိလာသေတွာတိ ဝိလာသယိတွာ ကီဠိတွာ။ သမာပတျာတိ လောကိယလောကုတ္တရာဟိ သမာပတ္တီဟိ အဘိညာဟိ စ။ နိဗ္ဗုတောတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော။

သိဒ္ဓတ္ထော ကိရ သတ္ထာ ကဉ္စနဝေဠုနဂရေ အနောမုယျာနေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ တတ္ထေဝဿ ရတနမယံ စတုယောဇနုဗ္ဗေဓံ စေတိယမကံသူတိ။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

သိဒ္ဓတ္ထဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော သောဠသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၁၉။ တိဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

တဿ ပန သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဧကော ကပ္ပေါ ဗုဒ္ဓသုညော အဟောသိ။ ဣတော ဒွါနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ တိဿော, ဖုဿောတိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တတ္ထ တိဿော နာမ မဟာပုရိသော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ခေမကနဂရေ ဇနသန္ဓဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ပဒုမဒလသဒိသနယနာယ ပဒုမာနာမာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန အနောမုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ သတ္တဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ဂုဟာသေလ-နာရိသယ-နိသဘနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သုဘဒ္ဒါဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုဘဒ္ဒါဒေဝိယာ ပုတ္တေ အာနန္ဒကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ သောနုတ္တရံ နာမ အနုတ္တရံ တုရင်္ဂဝရမာရုယှ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ မနုဿာနံ ကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝီရနိဂမေ ဝီရသေဋ္ဌိဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သလလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဝိဇိတသင်္ဂါမကေန နာမ ယဝပါလေန ဥပနီတာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အသနဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ အဓိဂတသဗ္ဗညုတညာဏော – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ယသဝတီ နဂရေ ဗြဟ္မဒေဝံ ဥဒယဉ္စ ဒွေ ရာဇပုတ္တေ သပရိဝါရေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ အာကာသေန ဂန္တွာ ယသဝတီမိဂဒါယေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန ရာဇပုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သပရိဝါရာနံ အဝိသာရိနာ ဗျာပိနာ မဓုရေန ဗြဟ္မဿရေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဝိညာပေန္တောဝ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ အပရေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊

အနန္တတေဇော အမိတယသော, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော။

၂။ ‘‘တမန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ, ဩဘာသေတွာ သဒေဝကံ၊

အနုကမ္ပကော မဟာဝီရော, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ။

၃။ ‘‘တဿာပိ အတုလာ ဣဒ္ဓိ, အတုလံ သီလံ သမာဓိ စ၊

သဗ္ဗတ္ထ ပါရမိံ ဂန္တွာ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ။

၄။ ‘‘သော ဗုဒ္ဓေါ ဒသသဟဿိမှိ, ဝိညာပေသိ ဂိရံ သုစိံ၊

ကောဋိသတာနိ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ။

တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု ပါရံ ဂန္တွာ။ ဒသသဟဿိမှီတိ ဒသသဟဿိယံ အထာပရေန သမယေန တိဿေန သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိ မဟာပုရိသဿ ဂဏဝါသံ ပဟာယ ဗောဓိမူလမုပဂမနသမယေ အညတြ ဂတာ။ သာ တိဿေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတ’’န္တိ သုတွာ ယသဝတီမိဂဒါယံ အာဂန္တွာ ဒသဗလမဘိဝါဒေတွာ တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိ။ တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ နဝုတိယာ ကောဋီနံ ဒုတိယာဘိသမယော အဟောသိ။ ပုန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ မင်္ဂလပရိယောသာနေ သဋ္ဌိယာ ကောဋီနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ဒုတိယော နဝုတိကောဋီနံ, တတိယော သဋ္ဌိကောဋိယော၊

ဗန္ဓနာတော ပမောစေသိ, သတ္တေ နရမရူ တဒါ’’တိ။

တတ္ထ ဒုတိယော နဝုတိကောဋီနန္တိ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ နဝုတိကောဋိပါဏီနန္တိ အတ္ထော။ ဗန္ဓနာတောတိ ဗန္ဓနတော, ဒသဟိ သံယောဇနေဟိ ပရိမောစေသီတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ ပရိမောစိတေ သတ္တေ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘နရမရူ’’တိ အာဟ။ နရမရူတိ နရာမရေ။

ယသဝတီနဂရေ ကိရ အန္တောဝဿံ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ သတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပဝါရေသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ဥဘတော သုဇာတဿ သုဇာတဿ နာမ ရညော နာရိဝါဟနကုမာရော နာရိဝါဟနနဂရံ အနုပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ လောကနာထေ သပရိဝါရော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဒသဗလံ သဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ အသဒိသဒါနံ ဒတွာ အတ္တနော ရဇ္ဇံ ပုတ္တဿ နိယျာတေတွာ သပရိဝါရော သဗ္ဗလောကာဓိပတိဿ တိဿသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိ။ တဿ ကိရ သာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဗ္ဗဒိသာသု ပါကဋာ အဟောသိ။ တသ္မာ တတော တတော အာဂန္တွာ နာရိဝါဟနကုမာရံ မဟာဇနော အနုပဗ္ဗဇိ။ တဒါ တထာဂတော နဝုတိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿဿ မဇ္ဈဂတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ခေမဝတီနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသဓမ္မကထံ သုတွာ အသီတိသတသဟဿာနိ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တေဟိ ပရိဝုတော သုဂတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တိဿေ လောကဂ္ဂနာယကေ၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၇။ ‘‘ခီဏာသဝသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

နဝုတိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၈။ ‘‘အသီတိသတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, ပုပ္ဖိတာနံ ဝိမုတ္တိယာ’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ယသဝတီနဂရေ သုဇာတော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဣဒ္ဓံ ဖီတံ ဇနပဒံ အနေကကောဋိဓနသန္နိစယံ အနုရာဂမုပဂတဟဒယဉ္စ ပရိဇနံ တိဏနဠမိဝ ပရိစ္စဇိတွာ ဇာတိအာဒီသု သံဝိဂ္ဂဟဒယော နိက္ခမိတွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ ဟုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ ဖုဋသရီရော ဟုတွာ သပတိဿော တိဿံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဟန္ဒာဟံ မန္ဒာရဝပါရိစ္ဆတ္တကာဒီဟိ ဒိဗ္ဗကုသုမေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေဿာမီ’’တိ။ အထ သော ဧဝံ စိန္တေတွာ ဣဒ္ဓိယာ သဂ္ဂလောကံ ဂန္တွာ စိတ္တလတာဝနံ ပဝိသိတွာ ပဒုမပါရိစ္ဆတ္တကမန္ဒာရဝါဒီဟိ ဒိဗ္ဗကုသုမေဟိ ရတနမယံ စင်္ကောဋကံ ဂါဝုတပ္ပမာဏံ ပူရေတွာ ဂဟေတွာ ဂဂနတလေန အာဂန္တွာ ဒိဗ္ဗေဟိ သုရဘိကုသုမေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ ဧကဉ္စ မဏိဒဏ္ဍကံ သုဝဏ္ဏမယကဏ္ဏိကံ ပဒုမရာဂမဏိမယပဏ္ဏံ သုဂန္ဓကေသရစ္ဆတ္တံ ဝိယ ပဒုမစ္ဆတ္တံ ဘဂဝတော သိရသိ ဓာရယန္တော စတုပရိသမဇ္ဈေ အဋ္ဌာသိ။ အထ ဘဂဝါ နံ – ‘‘ဣတော ဒွေနဝုတေ ကပ္ပေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုဇာတော နာမ ခတ္တိယော၊

မဟာဘောဂံ ဆဍ္ဍယိတွာ, ပဗ္ဗဇိံ ဣသိပဗ္ဗဇံ။

၁၀။ ‘‘မယိ ပဗ္ဗဇိတေ သန္တေ, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော၊

ဗုဒ္ဓေါတိ သဒ္ဒံ သုတွာန, ပီတိ မေ ဥပပဇ္ဇထ။

၁၁။ ‘‘ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ၊

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, ဓုနမာနော ဥပါဂမိံ။

၁၂။ ‘‘စာတုဝဏ္ဏပရိဝုတံ, တိဿံ လောကဂ္ဂနာယကံ၊

တမဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ, မတ္ထကေ ဓာရယိံ ဇိနံ။

၁၃။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဇနမဇ္ဈေ နိသီဒိယ၊

ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၄။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၅။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ မယိ ပဗ္ဗဇိတေတိ မယိ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဥပဂတေ။ ‘‘မမ ပဗ္ဗဇိတံ သန္တ’’န္တိ ပေါတ္ထကေသု လိခန္တိ, သော ပမာဒလေခေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဥပပဇ္ဇထာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ။ ဥဘော ဟတ္ထေဟီတိ ဥဘေဟိ ဟတ္ထေဟိ။ ပဂ္ဂယှာတိ ဂဟေတွာန။ ဓုနမာနောတိ ဝါကစီရာနိ ဝိဓုနမာနောဝ။ စာတုဝဏ္ဏပရိဝုတန္တိ စတုပရိသပရိဝုတံ, ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိသမဏပရိဝုတန္တိ အတ္ထော။ ‘‘စတုဝဏ္ဏေဟိ ပရိဝုတ’’န္တိ ပဌန္တိ ကေစိ။

တဿ ပန ဘဂဝတော ခေမံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ ဇနသန္ဓော နာမ ခတ္တိယော ပိတာ, ပဒုမာ နာမ ဇနိကာ, ဗြဟ္မဒေဝေါ စ ဥဒယော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သမင်္ဂေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ဖုဿာ စ သုဒတ္တာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, အသနရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, ဝဿသတသဟဿံ အာယု, သုဘဒ္ဒါ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, အာနန္ဒော နာမ ပုတ္တော, တုရင်္ဂယာနေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆။ ‘‘ခေမကံ နာမ နဂရံ, ဇနသန္ဓော နာမ ခတ္တိယော၊

ပဒုမာ နာမ ဇနိကာ, တိဿဿ စ မဟေသိနော။

၂၁။ ‘‘ဗြဟ္မဒေဝေါ စ ဥဒယော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သမင်္ဂေါ နာမုပဋ္ဌာကော, တိဿဿ စ မဟေသိနော။

၂၂။ ‘‘ဖုဿာ စေဝ သုဒတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အသနောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၄။ ‘‘သော ဗုဒ္ဓေါ သဋ္ဌိရတနော, အဟု ဥစ္စတ္တနေ ဇိနော၊

အနူပမော အသဒိသော, ဟိမဝါ ဝိယ ဒိဿတိ။

၂၅။ ‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အာယု အာသိ အနုတ္တရော၊

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ။

၂၆။ ‘‘ဥတ္တမံ ပဝရံ သေဋ္ဌံ, အနုဘောတွာ မဟာယသံ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၇။ ‘‘ဝလာဟကောဝ အနိလေန, သူရိယေန ဝိယ ဥဿဝေါ၊

အန္ဓကာရောဝ ပဒီပေန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ။

တတ္ထ ဥစ္စတ္တနေတိ ဥစ္စဘာဝေန။ ဟိမဝါ ဝိယ ဒိဿတီတိ ဟိမဝါဝ ပဒိဿတိ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ယထာ ယောဇနာနံ သတာနုစ္စော ဟိမဝါ ပဉ္စပဗ္ဗတော သုဒူရေ ဌိတာနမ္ပိ ဥစ္စဘာဝေန စ သောမ္မဘာဝေန စ အတိရမဏီယော ဟုတွာ ဒိဿတိ, ဧဝံ ဘဂဝါပိ ဒိဿတီတိ အတ္ထော။ အနုတ္တရောတိ နာတိဒီဃော နာတိရဿော။ အာယု ဝဿသတသဟဿန္တိ အတ္ထော။ ဥတ္တမံ ပဝရံ သေဋ္ဌန္တိ အညမညဝေဝစနာနိ။ ဥဿဝေါတိ ဟိမဗိန္ဒု ဝလာဟကဥဿဝအန္ဓကာရာ ဝိယ အနိလသူရိယဒီပေဟိ အနိစ္စတာနိလသူရိယဒီပေဟိ ဥပဒ္ဒုတော ပရိနိဗ္ဗုတော သသာဝကော ဘဂဝါတိ အတ္ထော။

တိဿော ကိရ ဘဂဝါ သုနန္ဒဝတီနဂရေ သုနန္ဒာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ။

တိဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော သတ္တရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၀။ ဖုဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

တဿ တိဿဿ ဘဂဝတော အပရဘာဂေ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကာ ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဟာယိတွာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု တသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ဖုဿော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သောပိ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ကာသိကနဂရေ ဇယသေနရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သိရိမာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သိရိမုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ကိရ ဂရုဠပက္ခ-ဟံသ-သုဝဏ္ဏဘာရာတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ကိသာဂေါတမိပ္ပမုခါနိ တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ကိသာဂေါတမိယာ အနုပမေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ အလင်္ကတဂဇဝရက္ခန္ဓဂတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ ပဗ္ဗဇိတံ ဇနကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ။ သော တေဟိ ပရိဝုတော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ တတော ဂဏံ ပဟာယ သတ္တာဟံ ဧကစရိယံ အနုဗြူဟယမာနော ဝသိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အညတရေ နဂရေ အညတရဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာယ သိရိဝဍ္ဎာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သိံသပါဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ သိရိဝဍ္ဎေန နာမ ဥပါသကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အာမလကဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋီနံ ဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သင်္ကဿနဂရေ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အဟု သတ္ထာ အနုတ္တရော၊

အနူပမော အသမသမော, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော။

၂။ ‘‘သောပိ သဗ္ဗံ တမံ ဟန္တွာ, ဝိဇဋေတွာ မဟာဇဋံ၊

သဒေဝကံ တပ္ပယန္တော, အဘိဝဿိ အမတမ္ဗုနာ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ဖုဿေ နက္ခတ္တမင်္ဂလေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှီတိ ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ‘‘မဏ္ဍကပ္ပေါ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော။ ဝိဇဋေတွာတိ ပဋိဝိဿဇ္ဇေတွာ။ မဟာဇဋန္တိ ဧတ္ထ ဇဋာတိ တဏှာယေတံ အဓိဝစနံ။ သာ ဟိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သံသိဗ္ဗနတော သုတ္တဂုမ္ဗဇာလပူဝသင်္ခါတာ ဇဋာ ဝိယာတိ ဇဋာတိ ဝုတ္တံ, တံ မဟာဇဋံ။ သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ လောကံ။ အဘိဝဿီတိ ပါဝဿိ။ အမတမ္ဗုနာတိ အမတသင်္ခါတေန ဓမ္မကထာသလိလေန တပ္ပယန္တော ပါဝဿီတိ အတ္ထော။

ယဒါ ပန ဗာရာဏသီနဂရေ သိရိဝဍ္ဎော နာမ ရာဇာ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ။ တေန သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ တာပသာနံ နဝုတိသတသဟဿာနိ အဟေသုံ။ တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တဒါ နဝုတိယာ သတသဟဿာနံ ဒုတိယာဘိသမယော အဟောသိ။ ယဒါ ပန အတ္တနော ပုတ္တဿ အနုပမကုမာရဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိယာ သတသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘နဝုတိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု၊

အသီတိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတော အပရေန သမယေန ကဏ္ဏကုဇ္ဇနဂရေ သုရက္ခိတော ရာဇပုတ္တော စ ပုရောဟိတပုတ္တော ဓမ္မသေနကုမာရော စ ဖုဿေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တေ သဋ္ဌိယာ ပုရိသသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသီဒိတွာ တေ သပရိဝါရာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ သဋ္ဌိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ကာသိနဂရေ ဇယသေနရညော သဋ္ဌိမတ္တာနံ ဉာတီနံ သမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသံ ဒေသေသိ, တံ သုတွာ ပညာသသတသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ မဇ္ဈဂတော ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ မင်္ဂလကထံ သုတွာ စတ္တာလီသပုရိသသတသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ တေသံ မဇ္ဈဂတော သုဂတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဖုဿဿပိ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၆။ ‘‘သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

ပညာသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၇။ ‘‘စတ္တာလီသသတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

အနုပါဒါ ဝိမုတ္တာနံ, ဝေါစ္ဆိန္နပဋိသန္ဓိန’’န္တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အရိန္ဒမနဂရေ ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော ဟုတွာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသီဒိတွာ တဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ တေပိဋကဓရော မဟာဇနဿ ဓမ္မကထံ ကထေသိ, သီလပါရမိဉ္စ ပူရေသိ။ သောပိ နံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော၊

ဆဍ္ဍယိတွာ မဟာရဇ္ဇံ, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ။

၉။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော၊

ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၀။ ‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဒသပါရမိပူရိယာ။

၁၂။ ‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ၊

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာ, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ။

၁၃။ ‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ၊

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ။

တဿ ပန ဘဂဝတော ကာသိကံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ ဇယသေနော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သိရိမာ နာမ မာတာ, သုရက္ခိတော စ ဓမ္မသေနော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သဘိယော နာမုပဋ္ဌာကော, စာလာ စ ဥပစာလာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, အာမလကရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, ကိသာဂေါတမီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, အနုပမော နာမဿ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၄။ ‘‘ကာသိကံ နာမ နဂရံ, ဇယသေနော နာမ ခတ္တိယော၊

သိရိမာ နာမ ဇနိကာ, ဖုဿဿာပိ မဟေသိနော…ပေ။ …၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အာမဏ္ဍောတိ ပဝုစ္စတိ…ပေ…။

၂၂။ ‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, သောပိ အစ္စုဂ္ဂတော မုနိ၊

သောဘတေ သတရံသီဝ, ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတော။

၂၃။ ‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၄။ ‘‘ဩဝဒိတွာ ဗဟူ သတ္တေ, သန္တာရေတွာ ဗဟူ ဇနေ၊

သောပိ သတ္ထာ အတုလယသော, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ။

တတ္ထ အာမဏ္ဍောတိ အာမလကရုက္ခော။ ဩဝဒိတွာတိ ဩဝါဒံ ဒတွာ, အနုသာသိတွာတိ အတ္ထော။ သောပိ သတ္ထာ အတုလယသောတိ သောပိ သတ္ထာ အမိတယသောတိ အတ္ထော။ ‘‘သော ဇဟိတွာ အမိတယသော’’တိပိ ပါဌော, တဿ သော သဗ္ဗမေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိသေသံ ဟိတွာတိ အတ္ထော။

ဖုဿော ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကုသိနာရာယံ သေနာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ဓာတုယော ကိရဿ ဝိတ္ထာရိကာ အဟေသုံ။ သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

ဖုဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော အဋ္ဌာရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၁။ ဝိပဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဖုဿဿ ဗုဒ္ဓဿ အပရဘာဂေ သာန္တရကပ္ပေ တသ္မိဉ္စ ကပ္ပေ ဝီတိဝတ္တေ ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိဇိတသဗ္ဗကပ္ပေါ ပရဟိတနိရတသင်္ကပ္ပေါ သဗ္ဗတ္ထ ဝိပဿီ ဝိပဿီ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ။ သော ပါရမိယော ပူရေတွာ အနေကရတနမဏိဝိသရသမုဇ္ဇောတိတဘဝနေ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဗန္ဓုမတီနဂရေ အနေကဗန္ဓုမတော ဗန္ဓုမတော ရညော ဗန္ဓုမတိယာ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ခေမေ မိဂဒါယေ မာတုဒရတော အသိတနီရဒရာဇိတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ နိက္ခမိ။ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ လက္ခဏပါဌကာ ဉာတကာ စ ဒိဝါ စ ရတ္တိဉ္စ အန္တရန္တရာ နိမ္မိသသဉ္ဇနိတန္ဓကာရဝိရဟေန ဝိသုဒ္ဓံ ပဿန္တိ, ဝိဝဋေဟိ ဝါ အက္ခီဟိ ပဿတီတိ ‘‘ဝိပဿီ’’တိ နာမမကံသု။ ‘‘ဝိစေယျ ဝိစေယျ ပဿတီတိ ဝိပဿီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သော အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ နန္ဒ-သုနန္ဒ-သိရိမာနာမကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ။

သုဒဿနာဒေဝိပ္ပမုခါနံ ဣတ္ထီနံ သတသဟဿံ ဝီသတိ စ သဟဿာနိ အဟေသုံ။ ‘‘သုတနူ’’တိပိ သုဒဿနာ ဝုစ္စတိ။ သော အဋ္ဌဝဿသဟဿာနံ အစ္စယေန စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုတနုဒေဝိယာ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓေ နာမ တနယေ ဇာတေ အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ ပုရိသာနံ စတုရာသီတိသတသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ သော တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော အဋ္ဌမာသံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုဒဿနသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကုသုမသမလင်္ကတေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သုဇာတေန နာမ ယဝပါလကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ပါဋလိဗောဓိံ သမလင်္ကတံ ဒိသွာ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေန တံ ဥပါဂမိ။

တဿာ ပန ပါဋလိယာ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော တံ ဒိဝသံ ပဏ္ဏာသရတနော ဟုတွာ အဗ္ဘုဂ္ဂတော သာခါ ပဏ္ဏာသရတနာ ဥဗ္ဗေဓေန ရတနသတံ အဟောသိ။ တံဒိဝသမေဝ သာ ပါဋလီ ကဏ္ဏိကာဗဒ္ဓေဟိ ဝိယ ပုပ္ဖေဟိ ပရမသုရဘိဂန္ဓေဟိ မူလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗသဉ္ဆန္နာ အဟောသိ။ ဒိဗ္ဗဂန္ဓော ဝါယတိ, န ကေဝလံ တဒါ အယမေဝ ပုပ္ဖိတော, ဒသသဟဿိ စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ ပါဋလိယော ပုပ္ဖိတာဝ။ န ကေဝလံ ပါဋလိယောဝ, ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗရုက္ခဂုမ္ဗလတာယောပိ ပုပ္ဖိံသု။ မဟာသမုဒ္ဒေါပိ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပဒုမေဟိ ကုဝလယုပ္ပလကုမုဒေဟိ သဉ္ဆန္နော သီတလမဓုရသလိလော အဟောသိ။ သဗ္ဗမ္ပိ စ ဒသသဟဿိ စက္ကဝါဠဗ္ဘန္တရံ ဓဇမာလာကုလံ အဟောသိ။ တတ္ထ တတ္ထ ပဋိမာလာဂုလဝိပ္ပကိဏ္ဏံ နာနာသုရဘိကုသုမသဇ္ဇိတဓရဏီတလံ ဓူပစုဏ္ဏန္ဓကာရံ အဟောသိ။ တံ ဥပဂန္တွာ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ – ‘‘ယာဝ ဗုဒ္ဓေါ န ဟောမိ, တာဝ ဣတော န ဥဋ္ဌဟာမီ’’တိ ပဋိညံ ကတွာ နိသီဒိ။ ဧဝံ နိသီဒိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ မဂ္ဂါနုက္ကမေန စတ္တာရိ မဂ္ဂဉာဏာနိ မဂ္ဂါနန္တရံ စတ္တာရိ ဖလဉာဏာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ စ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဟတ္ထဂတေ ကတွာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နောဝ –

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ။ (ဓ။ ပ။ ၁၅၃-၁၅၄)၊

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒသော၊

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ။

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ၊

ပညာပေတုံ ဂတီ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ။ (ဥဒါ။ ၈၀) –

ဧဝံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနော ဝေမာတိကဿ ဘာတိကဿ ခဏ္ဍကုမာရဿ စ ပုရောဟိတပုတ္တဿ တိဿကုမာရဿ စ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ခေမေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ ဥဘောပိ တေ ဥယျာနပါလေန ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ အပရိမိတာနံ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ဖုဿဿ စ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

ဝိပဿီ နာမ နာမေန, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ။

၂။ ‘‘အဝိဇ္ဇံ သဗ္ဗံ ပဒါလေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ, ပက္ကာမိ ဗန္ဓုမတီပုရံ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ, ဥဘော ဗောဓေသိ နာယကော၊

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ ပဒါလေတွာတိ ဘိန္ဒိတွာ, အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဘိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဝတ္တေတွာ စက္ကမာရာမေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ အာရာမေတိ ခေမေ မိဂဒါယေတိ အတ္ထော။ ဥဘော ဗောဓေသီတိ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ ခဏ္ဍံ ရာဇပုတ္တံ တိဿဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တန္တိ ဥဘော ဗောဓေသိ။ ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒေဝတာနံ အဘိသမယဝသေန ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

အထာပရေန သမယေန ခဏ္ဍံ ရာဇပုတ္တံ တိဿဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ အနုပဗ္ဗဇိတာနိ စတုရာသီတိဘိက္ခုသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘ပုနာပရံ အမိတယသော, တတ္ထ သစ္စံ ပကာသယိ၊

စတုရာသီတိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ တတ္ထာတိ ခေမေ မိဂဒါယေတိ အတ္ထော။ ‘‘စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓမနုပဗ္ဗဇု’’န္တိ ဧတ္ထ ဧတေ ပန စတုရာသီတိသဟဿသင်္ခါတာ ပုရိသာ ဝိပဿိဿ ကုမာရဿ ဥပဋ္ဌာကပုရိသာယေဝ။ တေ ပါတောဝ ဝိပဿိကုမာရဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ကုမာရမဒိသွာ ပါတရာသတ္ထာယ ဂန္တွာ ဘုတ္တပါတရာသာ ‘‘ကုဟိံ ကုမာရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တတော ‘‘ဥယျာနဘူမိံ ဂတော’’တိ သုတွာ ‘‘တတ္ထေဝ နံ ဒက္ခိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တာ နိဝတ္တမာနံ တဿ သာရထိံ ဒိသွာ ‘‘ကုမာရော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ သုတဋ္ဌာနေယေဝ သဗ္ဗာဘရဏာနိ မုဉ္စိတွာ အန္တရာပဏတော ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အာဟရာပေတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇိံသု။ ပဗ္ဗဇိတွာ စ တေ ဂန္တွာ မဟာပုရိသံ ပရိဝါရယိံသု။

တတော ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပဓာနစရိယံ စရန္တော အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ, န ခေါ ပနမေတံ ပါတိရူပံ ယထေဝ မံ ဣမေ ဂိဟိဘူတာ ပုဗ္ဗေ ပရိဝါရေတွာ စရန္တိ, ဣဒါနိပိ တထေဝ ကိံ ဣမိနာ ဂဏေနာ’’တိ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန – ‘‘အဇ္ဇ အဝေလာ, သစေ ပနာဟံ အဇ္ဇ ဂမိဿာမိ, သဗ္ဗေပိမေ ဇာနိဿန္တိ, သွေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ တံဒိဝသဉ္စ ဥရုဝေလဂါမသဒိသေ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဂါမဝါသိနော မနုဿာ သွာတနာယ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ မဟာပုရိသံ နိမန္တယိံသု။ တေ တေသံ စတုရာသီတိသဟဿာနံ မဟာပုရိသဿ စ ပါယာသမေဝ ပဋိယာဒယိံသု။ အထ ဝိပဿီ မဟာပုရိသော ပုနဒိဝသေ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ တသ္မိံ ဂါမေ တေဟိ ပဗ္ဗဇိတဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ။ တတြ တေ ပဗ္ဗဇိတာ မဟာပုရိသဿ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ ပဝိသိံသု။

ဗောဓိသတ္တောပိ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ကာလော နိက္ခမိတု’’န္တိ နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍာဘိမုခေါ ပါယာသိ။ တေ ကိရ ပဗ္ဗဇိတာ သာယံ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ – ‘‘အတိဝိကာလော ဇာတော ဥပဓာရေထာ’’တိ ဝတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တံ အပဿန္တာပိ ‘‘ကုဟိံ နု ဂတော မဟာပုရိသော’’တိ နာနုဗန္ဓိံသု။ ‘‘ဂဏဝါသေ နိဗ္ဗိန္နော ဧကော ဝိဟရိတုကာမော မညေ မဟာပုရိသော ဗုဒ္ဓဘူတံယေဝ တံ ပဿိဿာမာ’’တိ အန္တောဇမ္ဗုဒီပါဘိမုခါ စာရိကံ ပက္ကမိံသု။ အထ တေ – ‘‘ဝိပဿိနာ ကိရ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတ’’န္တိ သုတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗေ တေ ပဗ္ဗဇိတာ ဗန္ဓုမတိယာ ရာဇဓာနိယာ ခေမေ မိဂဒါယေ သန္နိပတိံသု။ တတော တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ စတုရာသီတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ အနုပဗ္ဗဇုံ၊

တေသမာရာမပတ္တာနံ, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ။

၆။ ‘‘သဗ္ဗာကာရေန ဘာသတော, သုတွာ ဥပနိသာဒိနော၊

တေပိ ဓမ္မဝရံ ဂန္တွာ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ အနုပဗ္ဗဇုန္တိ ဧတ္ထ အနုနာ ယောဂတော သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဥပယောဂဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိံသူတိ အတ္ထော။ လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ဂဟေတဗ္ဗံ။ ‘‘တတ္ထ အာရာမပတ္တာန’’န္တိပိ ပါဌော။ ဘာသတောတိ ဝဒတော။ ဥပနိသာဒိနောတိ ဂန္တွာ ဥပနိဿာယ ဓမ္မဒါနံ ဒဒတောတိ အတ္ထော။ တေပီတိ တေ စတုရာသီတိသဟဿသင်္ခါတာ ပဗ္ဗဇိတာ ဝိပဿိဿ ဥပဋ္ဌာကဘူတာ။ ဂန္တွာတိ တဿ ဓမ္မံ ဉတွာ။ ဧဝံ တေသံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိပဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွေ စ အဂ္ဂသာဝကေ အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဝိပဿီ ဘဂဝါ –

‘‘ခန္တီပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ, နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ၊

န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီ, န သမဏော ဟောတိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော။

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ၊

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ။

‘‘အနူပဝါဒေါ အနူပဃာတော, ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော၊

မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ၊

အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၂။၉၀၊ ဓ။ ပ။ ၁၈၃, ၁၈၄, ၁၈၅) –

ဣမံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ ဣမာ ပန သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဂါထာယော ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ပုန ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ သတသဟဿာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ယဒါ ပန ဝိပဿိဿ ဝေမာတိကာ တယော ဘာတရော ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနကိရိယာယ လဒ္ဓဝရာ ဟုတွာ အတ္တနော နဂရံ နေတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိံသု။ တေသံ အသီတိသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဘဂဝါ ခေမေ မိဂဒါယေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၈။ ‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၉။ ‘‘အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

တတ္ထ ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ အတိရောစတီ’’တိ။

တတ္ထ အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနန္တိ အဋ္ဌသဋ္ဌိသဟဿာဓိကာနံ သတသဟဿဘိက္ခူနန္တိ အတ္ထော။ တတ္ထာတိ တတ္ထ ခေမေ မိဂဒါယေ။ ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေတိ ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ။ ‘‘တဿ ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေတိ အတ္ထော။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အတုလော နာမ နာဂရာဇာ ဟုတွာ အနေကနာဂကောဋိသတသဟဿပရိဝါရော ဟုတွာ သပရိဝါရဿ ဒသဗလဿ အသမဗလသီလဿ ကရုဏာသီတလဟဒယဿ သက္ကာရကရဏတ္ထံ သတ္တရတနမယံ စန္ဒမဏ္ဍလသင်္ကာသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍံ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ သတ္တာဟံ ဒိဗ္ဗဝိဘဝါနုရူပံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တရတနခစိတံ မဟာရဟံ သုဝဏ္ဏမယံ နာနာမဏိဇုတိဝိသရသမုဇ္ဇလံ ပီဌံ ဘဂဝတော အဒါသိ။ တဒါ နံ ပီဌာနုမောဒနာဝသာနေ ‘‘ဣတော အယံ ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, နာဂရာဇာ မဟိဒ္ဓိကော၊

အတုလော နာမ နာမေန, ပုညဝန္တော ဇုတိန္ဓရော။

၁၁။ ‘‘နေကာနံ နာဂကောဋီနံ, ပရိဝါရေတွာနဟံ တဒါ၊

ဝဇ္ဇန္တော ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ, လောကဇေဋ္ဌံ ဥပါဂမိံ။

၁၂။ ‘‘ဥပသင်္ကမိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝိပဿိံ လောကနာယကံ၊

မဏိမုတ္တရတနခစိတံ, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတံ၊

နိမန္တေတွာ ဓမ္မရာဇဿ, သုဝဏ္ဏပီဌမဒါသဟံ။

၁၃။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ၊

ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၄။ ‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော၊

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ။

၁၅။ ‘‘အဇပါလရုက္ခမူလသ္မိံ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော၊

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ။

၁၆။ ‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ အဒ သော ဇိနော၊

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ။

၁၇။ ‘‘တတော ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော၊

အဿတ္ထမူလေ သမ္ဗောဓိံ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော။

၁၈။ ‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ၊

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော။

၁၉။ ‘‘အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ၊

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ၊

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ။

၂၀။ ‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ၊

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ…ပေ…။

၂၃။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ ပုညဝန္တောတိ ပုညဝါ, သမုပစိတပုညသဉ္စယောတိ အတ္ထော။ ဇုတိန္ဓရောတိ ပဘာယုတ္တော။ နေကာနံ နာဂကောဋီနန္တိ အနေကာဟိ နာဂကောဋီဟိ, ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပရိဝါရေတွာနာတိ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ။ အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ။ ဝဇ္ဇန္တောတိ ဝါဒေန္တော တာဠေန္တော။ မဏိမုတ္တရတနခစိတန္တိ မဏိမုတ္တာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ ရတနေဟိ ခစိတန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတန္တိ သဗ္ဗာဘရဏေဟိ ဝါဠရူပါဒီဟိ ရတနမယေဟိ မဏ္ဍိတန္တိ အတ္ထော။ သုဝဏ္ဏပီဌန္တိ သုဝဏ္ဏမယံ ပီဌံ။ အဒါသဟန္တိ အဒါသိံ အဟံ။

တဿ ပန ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဗန္ဓုမတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ ဗန္ဓုမာ နာမ ရာဇာ ပိတာ, ဗန္ဓုမတီ နာမ မာတာ, ခဏ္ဍော စ တိဿော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အသောကော နာမုပဋ္ဌာကော, စန္ဒာ စ စန္ဒမိတ္တာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ပါဋလိရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, သရီရပ္ပဘာ သဗ္ဗကာလံ သတ္တ ယောဇနာနိ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ အသီတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သုတနု နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော နာမဿ ပုတ္တော, အာဇညရထေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၂၄။ ‘‘နဂရံ ဗန္ဓုမတီ နာမ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော၊

မာတာ ဗန္ဓုမတီ နာမ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော။

၂၉။ ‘‘ခဏ္ဍော စ တိဿနာမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

အသောကော နာမုပဋ္ဌာကော, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော။

၃၀။ ‘‘စန္ဒာ စ စန္ဒမိတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပါဋလီတိ ပဝုစ္စတိ။

၃၂။ ‘‘အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, ဝိပဿီ လောကနာယကော၊

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, သမန္တာ သတ္တယောဇနေ။

၃၃။ ‘‘အသီတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဗုဒ္ဓဿ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၃၄။ ‘‘ဗဟုဒေဝမနုဿာနံ, ဗန္ဓနာ ပရိမောစယိ၊

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉ္စ အာစိက္ခိ, အဝသေသပုထုဇ္ဇနေ။

၃၅။ ‘‘အာလောကံ ဒဿယိတွာန, ဒေသေတွာ အမတံ ပဒံ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၃၆။ ‘‘ဣဒ္ဓိဝရံ ပုညဝရံ, လက္ခဏဉ္စ ကုသုမိတံ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ဗန္ဓနာတိ ဒေဝမနုဿေ ကာမရာဂသံယောဇနာဒိဗန္ဓနာ မောစေသိ, ဝိကာသေသီတိ အတ္ထော။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉ္စ အာစိက္ခီတိ ‘‘အမတာဓိဂမာယ အယံ မဂ္ဂေါ ဥစ္ဆေဒသဿတဒိဋ္ဌိဝိရဟိတာ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂေါ ကာယကိလမထာဒိကော နာယံ မဂ္ဂေါ’’တိ သေသပုထုဇ္ဇနေ အာစိက္ခီတိ အတ္ထော။ အာလောကံ ဒဿယိတွာနာတိ မဂ္ဂဉာဏာလောကံ ဝိပဿနာဉာဏာလောကဉ္စ ဒဿယိတွာ။ လက္ခဏဉ္စ ကုသုမိတန္တိ စိတ္တလက္ခဏာဒီဟိ ဖုလ္လိတံ မဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော သရီရန္တိ အတ္ထော။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဂါထာသု ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ဝိပဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဧကူနဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၂။ သိခီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဝိပဿိဿ အပရဘာဂေ အန္တရဟိတေ စ တသ္မိံ ကပ္ပေ တတော ပရံ ဧကူနသဋ္ဌိယာ ကပ္ပေသု ဗုဒ္ဓါ လောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇိံသု။ အပဂတဗုဒ္ဓါလောကော အဟောသိ။ ကိလေသဒေဝပုတ္တမာရာနံ ဧကရဇ္ဇံ အပဂတကဏ္ဋကံ အဟောသိ။ ဣတော ပန ဧကတ္တိံသကပ္ပေ သိနိဒ္ဓသုက္ခသာရဒါရုပစိတော ပဟူတသပ္ပိသိတ္တော နိဓူမော သိခီ ဝိယ သိခီ စ ဝေဿဘူ စာတိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု။ တတ္ထ သိခီ ပန ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ကုသလကရဏဝတီ အရုဏဝတီနဂရေ ပရမဂုဏဝတော အရုဏဝတော နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ရတ္တကနကပဋိဗိမ္ဗရုစိရပ္ပဘာယ ပဘာဝတိယာ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသ မာသေ ဝီတိနာမေတွာ နိသဘုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ နေမိတ္တိကာ ပနဿ နာမံ ကရောန္တာ ဥဏှီသဿ သိခါ ဝိယ ဥဂ္ဂတတ္တာ ‘‘သိခီ’’တိ နာမမကံသု။ သော သတ္တဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ သုစန္ဒကသိရီဂိရိယသနာရိဝသဘ နာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သဗ္ဗကာမာဒေဝိပ္ပမုခါနိ စတုဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သဗ္ဗကာမာဒေဝိယာ ဂုဏဂဏာတုလေ အတုလေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဟတ္ထိယာနေန ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ သတ္တတိပုရိသသတသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌမာသံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ သုဒဿနနိဂမေ ပိယဒဿီသေဋ္ဌိနော ဓီတုယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တရုဏခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ အနောမဒဿိနာ နာမ တာပသေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ ကုသတိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ပုဏ္ဍရီကဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိ။ တဿာ ကိရ ပုဏ္ဍရီကဗောဓိယာပိ ပါဋလိယာ ပမာဏမေဝ ပမာဏံ အဟောသိ။ တံဒိဝသမေဝ သော ပဏ္ဏာသရတနက္ခန္ဓော ဟုတွာ အဗ္ဘုဂ္ဂတော, သာခါပိဿ ပဏ္ဏာသရတနမတ္တာဝ။ သော ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နော အဟောသိ။ န ကေဝလံ ပုပ္ဖေဟေဝ, ဖလေဟိပိ သဉ္ဆန္နော အဟောသိ။ တဿ ဧကပဿတော တရုဏာနိ ဖလာနိ ဧကတော မဇ္ဈိမာနိ ဧကတော နာတိပက္ကာနိ ဧကတော ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇာနိ ဝိယ သုရသာနိ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နာနိ တတော တတော ဩလမ္ဗန္တိ။ ယထာ စ သော, ဧဝံ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေသု ပုပ္ဖူပဂါ ရုက္ခာ ပုပ္ဖေဟိ ဖလူပဂါ ရုက္ခာ ဖလေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတာ အဟေသုံ။

သော တတ္ထ စတုဝီသတိဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသီဒိ။ ဧဝံ နိသီဒိတွာ ဆတ္တိံသ ယောဇနဝိတ္ထတံ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ သတ္တတိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ သုရပထေန ဂန္တွာ ဝိဝိဓာဝရဏဝတိယာ အရုဏဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ သမီပေ မိဂါဇိနုယျာနေ ဩတရိတွာ တေဟိ မုနိဂဏေဟိ ပရိဝုတော တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ဝိပဿိဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

သိခိဝှယော အာသိ ဇိနော, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။

၂။ ‘‘မာရသေနံ ပမဒ္ဒိတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိနံ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, သိခိမှိ ဇိနပုင်္ဂဝေ၊

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ပုနပိ အရုဏဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ သမီပေယေဝ အဘိဘူရာဇပုတ္တဿ စ သမ္ဘဝရာဇပုတ္တဿ စာတိ ဒွိန္နံ သပရိဝါရာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘အပရမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ, ဂဏသေဋ္ဌေ နရုတ္တမေ၊

နဝုတ္တိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

ယဒါ ပန သူရိယဝတီနဂရဒွါရေ စမ္ပကရုက္ခမူလေ တိတ္ထိယမဒမာနဘဉ္ဇနတ္ထံ သဗ္ဗဇနဗန္ဓနမောက္ခတ္ထဉ္စ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅။ ‘‘ယမကပါဋိဟာရိယဉ္စ, ဒဿယန္တေ သဒေဝကေ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

အဘိဘုနာ စ သမ္ဘဝေန စ ရာဇပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ သတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ, အရုဏဝတီနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသီတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ဓနဉ္ဇယနဂရေ ဓနပါလကနာဂဝိနယနသမယေ ပဗ္ဗဇိတာနံ သတ္တတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သိခိဿာပိ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၇။ ‘‘ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၈။ ‘‘သတ္တတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

အနုပလိတ္တော ပဒုမံဝ, တောယမှိ သမ္ပဝဍ္ဎိတ’’န္တိ။

တတ္ထ အနုပလိတ္တော ပဒုမံဝါတိ တောယေ ဇာတံ တောယေဝ ဝဍ္ဎိတံ ပဒုမံ ဝိယ တောယေန အနုပလိတ္တံ, သောပိ ဘိက္ခုသန္နိပါတော လောကေ ဇာတောပိ လောကဓမ္မေဟိ အနုပလိတ္တော အဟောသီတိ အတ္ထော။

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကတ္ထစိ အသံသဋ္ဌော ပရိဘုတ္တနဂရေ အရိန္ဒမော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ သိခိမှိ သတ္ထရိ ပရိဘုတ္တနဂရမနုပ္ပတ္တေ သပရိဝါရော ရာဇာ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပသာဒဝဍ္ဎိတဟဒယနယနသောတော ဒသဗလဿ အမလစရဏကမလယုဂဠေသု သပရိဝါရော သိရသာ အဘိဝန္ဒိတွာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ ဣဿရိယကုလဝိဘဝသဒ္ဓါနုရူပံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဒုဿဘဏ္ဍာဂါရဒွါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟဂ္ဃါနိ ဝတ္ထာနိ အဒါသိ။ အတ္တနော စ ဗလရူပလက္ခဏဇဝသမ္ပန္နဟေမဇာလမာလာသမလင်္ကတံ နဝကနကရုစိရဒဏ္ဍကောသစာမရယုဂဝိရာဇိတံ ဝိပုလမုဒုကဏ္ဏံ စန္ဒရာဇိဝိရာဇိတဝဒနသောဘံ ဧရာဝဏဝါရဏမိဝ အရိဝါရဏံ ဝရဝါရဏံ ဒတွာ ဝါရဏပ္ပမာဏမေဝ ကတွာ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဉ္စ အဒါသိ။ သောပိ နံ သတ္ထာ – ‘‘ဣတော ဧကတ္တိံသကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, အရိန္ဒမော နာမ ခတ္တိယော၊

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ။

၁၀။ ‘‘ဗဟုံ ဒုဿဝရံ ဒတွာ, ဒုဿကောဋိံ အနပ္ပကံ၊

အလင်္ကတံ ဟတ္ထိယာနံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ အဒါသဟံ။

၁၁။ ‘‘ဟတ္ထိယာနံ နိမ္မိနိတွာ, ကပ္ပိယံ ဥပနာမယိံ၊

ပူရယိံ မာနသံ မယှံ, နိစ္စံ ဒဠှမုပဋ္ဌိတံ။

၁၂။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သိခီ လောကဂ္ဂနာယကော၊

ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၃။ ‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၄။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ နိမ္မိနိတွာတိ တဿ ဟတ္ထိနော ပမာဏေန တုလယိတွာ။ ကပ္ပိယန္တိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ, ဘိက္ခူနံ ယံ ဘဏ္ဍံ ကပ္ပတိ ဂဟေတုံ, တံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ နာမ။ ပူရယိံ မာနသံ မယှန္တိ မမ စိတ္တံ ဒါနပီတိယာ ပူရယိံ, မယှံ ဟာသုပ္ပါဒနသမတ္ထံ အကာသိန္တိ အတ္ထော။ နိစ္စံ ဒဠှမုပဋ္ဌိတန္တိ နိစ္စကာလံ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဒါနဝသေန ဒဠှံ ဥပဋ္ဌိတံ စိတ္တန္တိ အတ္ထော။

တဿ ပန ဘဂဝတော နဂရံ အရုဏဝတီ နာမ အဟောသိ။ အရုဏဝါ နာမ ရာဇာ ပိတာ, ပဘာဝတီ နာမ မာတာ, အဘိဘူ စ သမ္ဘဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ခေမင်္ကရော နာမုပဋ္ဌာကော, သခိလာ စ မဒုမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ပုဏ္ဍရီကရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရဉ္စဿ သတ္တတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ။ သရီရပ္ပဘာ နိစ္စကာလံ ယောဇနတ္တယံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သတ္တတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သဗ္ဗကာမာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, အတုလော နာမဿ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၅။ ‘‘နဂရံ အရုဏဝတီ နာမ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော၊

ပဘာဝတီ နာမ ဇနိကာ, သိခိဿာပိ မဟေသိနော။

၂၀။ ‘‘အဘိဘူ သမ္ဘဝေါ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ခေမင်္ကရော နာမုပဋ္ဌာကော, သိခိဿာပိ မဟေသိနော။

၂၁။ ‘‘သခိလာ စ ပဒုမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပုဏ္ဍရီကောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၂။ ‘‘သိရိဝဍ္ဎော စ နန္ဒော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ၊

စိတ္တာ စေဝ သုဂုတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ။

၂၃။ ‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, သတ္တတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော။

၂၄။ ‘‘တဿာပိ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, ဒိဝါရတ္တိံ နိရန္တရံ၊

ဒိသောဒိသံ နိစ္ဆရန္တိ, တီဏိ ယောဇနသော ပဘာ။

၂၅။ ‘‘သတ္တတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၆။ ‘‘ဓမ္မမေဃံ ပဝဿေတွာ, တေမယိတွာ သဒေဝကေ၊

ခေမန္တံ ပါပယိတွာန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၇။ ‘‘အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏံ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ပုဏ္ဍရီကောတိ သေတမ္ဗရုက္ခော။ တီဏိ ယောဇနသော ပဘာတိ တီဏိ ယောဇနာနိ ပဘာ နိစ္ဆရန္တီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မမေဃန္တိ ဓမ္မဝဿံ, ဓမ္မဝဿနကော ဗုဒ္ဓမေဃော။ တေမယိတွာတိ ဓမ္မကထာသလိလေန တေမေတွာ, သိဉ္စိတွာတိ အတ္ထော။ သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ သတ္တေ။ ခေမန္တန္တိ ခေမန္တံ နိဗ္ဗာနံ။ အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နန္တိ တမ္ဗနခတုင်္ဂနာသဝဋ္ဋင်္ဂုလိတာဒီဟိ အသီတိယာ အနုဗျဉ္ဇနေဟိ သမ္ပန္နံ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော သရီရန္တိ အတ္ထော။ သိခီ ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သီလဝတီနဂရေ အဿာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

‘‘သိခီဝ လောကေ တပသာ ဇလိတွာ, သိခီဝ မေဃာဂမနေ နဒိတွာ၊

သိခီ မဟေသိန္ဓနဝိပ္ပဟီနော, သိခီဝ သန္တိံ သုဂတော ဂတော သော’’။

သိခိဿ ကိရ ဘဂဝတော ဓာတုယော ဧကဂ္ဃနာဝ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု န ဝိပ္ပကိရိံသု။ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ပန မနုဿာ တိယောဇနုဗ္ဗေဓံ သတ္တရတနမယံ ဟိမဂိရိသဒိသသောဘံ ထူပမကံသု။ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ။

သိခီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၃။ ဝေဿဘူဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

သိခိဿ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အပရဘာဂေ အန္တရဟိတေ တဿ သာသနေ သတ္တတိဝဿသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ အဟေသုံ။ ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကာ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ။ တဒါ ဝိဇိတမနောဘူ သဗ္ဗလောကာဘိဘူ သယမ္ဘူ ဝေဿဘူ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ။ သော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ အနောမနဂရေ သုပ္ပတီတဿ သုပ္ပတီတဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သီလဝတိယာ ယသဝတိယာ နာမ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန အနုပမုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ ဇာယမာနောဝ ဇနံ တောသေန္တော ဝသဘနာဒံ နဒိ။ တသ္မာ ဝသဘနာဒဟေတုတ္တာ တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဝေဿဘူ’’တိ နာမမကံသု။ သော ဆဗ္ဗဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ ရုစိ-သုရုစိ-ရတိဝဍ္ဎနနာမကာ တယော ပါသာဒါ တဿ အဟေသုံ။ သုစိတ္တာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုစိတ္တာယ နာမ ဒေဝိယာ သုပ္ပဗုဒ္ဓေ နာမ ကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဥယျာနဒဿနတ္ထာယ ဂန္တွာ ဒေဝဒတ္တာနိ ကာသာယာနိ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ သတ္တတ္တိံသသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ အထ သော တေဟိ ပရိဝုတော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုစိတ္တနိဂမေ သန္ဒိဿမာနသရီရာယ သိရိဝဍ္ဎနာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ နရိန္ဒနာဂရာဇေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သာလဗောဓိံ ပဒက္ခိဏတော ဥပါဂမိ။ တဿာပိ သာလဿ တဒေဝ ပါဋလိယာ ပမာဏမေဝ ပမာဏံ အဟောသိ။ တထေဝ ပုပ္ဖဖလသိရိဝိဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သော သာလမူလမုပဂန္တွာ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဝိဂတနီဝရဏံ သဗ္ဗကာမမဒါဝရဏံ အနာဝရဏဉာဏံ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ သောဏကုမာရဿ ဥတ္တရကုမာရဿ စ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဒေဝပထေန ဂန္တွာ အနောမနဂရသမီပေ အရုဏုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန ကုမာရေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ အသီတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ။

ပုန ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ဘဂဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သတ္တတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ အနောမနဂရေယေဝ ဒိဋ္ဌိဇာလံ ဘိန္ဒန္တော တိတ္ထိယမာနဒ္ဓဇံ ပါတေန္တော မာနမဒံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော ဓမ္မဒ္ဓဇံ သမုဿယန္တော နဝုတိယောဇနဝိတ္ထတာယ မနုဿပရိသာယ ပရိမာဏရဟိတာယ ဒေဝပရိသာယ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေ ပသာဒေတွာ သဋ္ဌိကောဋိယော ဓမ္မာမတေန တပ္ပေသိ, သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊

ဝေဿဘူ နာမ နာမေန, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

၂။ ‘‘အာဒိတ္တံ ဝတ ရာဂဂ္ဂိ, တဏှာနံ ဝိဇိတံ တဒါ၊

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ဝေဿဘူလောကနာယကေ၊

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု။

၄။ ‘‘ပက္ကန္တေ စာရိကံ ရဋ္ဌေ, လောကဇေဋ္ဌေ နရာသဘေ၊

သတ္တတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၅။ ‘‘မဟာဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေန္တော, ပါဋိဟေရံ ကရောတိ သော၊

သမာဂတာ နရမရူ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကေ။

၆။ ‘‘မဟာအစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ၊

ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ, ဗုဇ္ဈရေ သဋ္ဌိကောဋိယော’’တိ။

တတ္ထ အာဒိတ္တန္တိ သကလမိဒံ လောကတ္တယံ သမ္ပဒိတ္တံ။ ရာဂဂ္ဂီတိ ရာဂေန။ တဏှာနံ ဝိဇိတန္တိ တဏှာနံ ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ ဝသဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ဧဝံ ဉတွာတိ အတ္ထော။ နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာတိ ဟတ္ထီ ဝိယ ပူတိလတာဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော အဓိဂတော။ ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿိယံ။ သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေ။ ဗုဇ္ဈရေတိ ဗုဇ္ဈိံသု။

သောဏုတ္တရာနံ ပန ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ သမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသီတိယာ အရဟန္တသဟဿာနံ မဇ္ဈေ မာဃပုဏ္ဏမာယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ။ ယဒါ ပန ဝေဿဘုနာ သဗ္ဗလောကာဘိဘုနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာ သတ္တတ္တိံသသဟဿသင်္ခါ ဘိက္ခူ ဂဏတော ဩဟီနသမယေ ပက္ကန္တာ, တေ ဝေဿဘုဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တိံ သုတွာ သောရေယျံ နာမ နဂရံ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသံသု။ တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗေဝ တေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။

ယဒါ ပန နာရိဝါဟနနဂရေ ဥပသန္တော နာမ ရာဇပုတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, တဿာနုကမ္ပာယ ဘဂဝါ တတ္ထ အဂမာသိ, သောပိ ဘဂဝတော အာဂမနံ သုတွာ သပရိဝါရော ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ နိမန္တေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နဟဒယော ပဗ္ဗဇိ။ တံ သဋ္ဌိသဟဿသင်္ခါ ပုရိသာ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ တေ တေန သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ သော တေဟိ ပရိဝုတော ဝေဿဘူ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၈။ ‘‘အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော၊

သတ္တတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော။

၉။ ‘‘သဋ္ဌိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော၊

ဇရာဒိဘယတီတာနံ, ဩရသာနံ မဟေသိနော’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သရဘဝတီနဂရေ ပရမပိယဒဿနော သုဒဿနော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဝေဿဘုမှိ လောကနာယကေ သရဘနဂရမုပဂတေ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နဟဒယော ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ ဇလဇာမလာဝိကလကမလမကုလသဒိသမဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ သစီဝရံ မဟာဒါနံ ဒတွာ တတ္ထေဝ ဘဂဝတော နိဝါသတ္ထာယ ဂန္ဓကုဋိံ ကတွာ တံ ပရိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရသဟဿံ ကာရေတွာ သဗ္ဗဉ္စ ဝိဘဝဇာတံ ဘဂဝတော သာသနေ ပရိစ္စဇိတွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အာစာရဂုဏသမ္ပန္နော တေရသဓုတဂုဏေသု နိရတော ဗောဓိသမ္ဘာရပရိယေသနာယ ရတော ဗုဒ္ဓသာသနာဘိရတော ဝိဟာသိ။ သောပိ တံ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ – ‘‘အနာဂတေ ဣတော ဧကတ္တိံသကပ္ပေ အယံ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုဒဿနော နာမ ခတ္တိယော၊

နိမန္တေတွာ မဟာဝီရံ, ဒါနံ ဒတွာ မဟာရဟံ၊

အန္နပါနေန ဝတ္ထေန, သသံဃံ ဇိနပူဇယိံ။

၁၁။ ‘‘တဿ ဗုဒ္ဓဿ အသမဿ, စက္ကံ ဝတ္တိတမုတ္တမံ၊

သုတွာန ပဏိတံ ဓမ္မံ, ပဗ္ဗဇ္ဇမဘိရောစယိံ။

၁၂။ ‘‘မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော၊

ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဂုဏသမ္ပန္နံ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသန္တိကေ။

၁၃။ ‘‘အာစာရဂုဏသမ္ပန္နော, ဝတ္တသီလသမာဟိတော၊

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ရမာမိ ဇိနသာသနေ။

၁၄။ ‘‘သဒ္ဓါပီတိံ ဥပဂန္တွာ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမိ သတ္ထရံ၊

ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မယှံ, ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ။

၁၅။ ‘‘အနိဝတ္တမာနသံ ဉတွာ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧတဒဗြဝိ၊

ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၆။ ‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခံ ဣမံ။

၁၇။ ‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ။

တတ္ထ စက္ကံ ဝတ္တိတန္တိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ။ ပဏီတံ ဓမ္မန္တိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ။ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဂုဏသမ္ပန္နန္တိ ဉတွာ ပဗ္ဗဇိန္တိ အတ္ထော။ ဝတ္တသီလသမာဟိတောတိ ဝတ္တေသု စ သီလေသု စ သမာဟိတော။ တေသံ တေသံ ပူရဏေ သမာဟိတောတိ အတ္ထော။ ရမာမီတိ အဘိရမိံ။ သဒ္ဓါပီတိန္တိ သဒ္ဓဉ္စ ပီတိဉ္စ ဥပဂန္တွာ။ ဝန္ဒာမီတိ အဘိဝန္ဒိံ, အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သတ္ထရန္တိ သတ္ထာရံ။ အနိဝတ္တမာနသန္တိ အနောသက္ကိယမာနမာနသံ။

တဿ ပန ဘဂဝတော အနောမံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ သုပ္ပတီတော နာမဿ ပိတာ ခတ္တိယော, ယသဝတီ နာမ မာတာ, သောဏော စ ဥတ္တရော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဥပသန္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ရာမာ စ သမာလာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, သာလရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ။ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သုစိတ္တာ နာမဿ ဘရိယာ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမဿ ပုတ္တော, သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၈။ ‘‘အနောမံ နာမ နဂရံ, သုပ္ပတီတော နာမ ခတ္တိယော၊

မာတာ ယသဝတီ နာမ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော။

၂၃။ ‘‘သောဏော စ ဥတ္တရော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ဥပသန္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော။

၂၄။ ‘‘ရာမာ စေဝ သမာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသာလောတိ ဝုစ္စတိ။

၂၅။ ‘‘သောတ္ထိကော စေဝ ရမ္မော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ၊

ဂေါတမီ သိရိမာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ။

၂၆။ ‘‘သဋ္ဌိရတနမုဗ္ဗေဓော, ဟေမယူပသမူပမော၊

ကာယာ နိစ္ဆရတီ ရသ္မိ, ရတ္တိံဝ ပဗ္ဗတေ သိခီ။

၂၇။ ‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ, ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၈။ ‘‘ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရိကံ ကတွာ, ဝိဘဇိတွာ မဟာဇနံ၊

ဓမ္မနာဝံ ဌပေတွာန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၉။ ‘‘ဒဿနေယျံ သဗ္ဗဇနံ, ဝိဟာရံ ဣရိယာပထံ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ဟေမယူပသမူပမောတိ သုဝဏ္ဏတ္ထမ္ဘသဒိသောတိ အတ္ထော။ နိစ္ဆရတီတိ ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝတိ။ ရသ္မီတိ ပဘာရသ္မိ။ ရတ္တိံဝ ပဗ္ဗတေ သိခီတိ ရတ္တိယံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ အဂ္ဂိ ဝိယ။ ရံသိဝိဇ္ဇောတာ တဿ ကာယေတိ အတ္ထော။ ဝိဘဇိတွာတိ ဝိဘာဂံ ကတွာ, ဥဂ္ဃဋိတာဒိဝသေန သောတာပန္နာဒိဝသေန စာတိ အတ္ထော။ ဓမ္မနာဝန္တိ အဋ္ဌင်္ဂမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဓမ္မနာဝံ, စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ ဒဿနေယျန္တိ ဒဿနီယော။ သဗ္ဗဇနန္တိ သဗ္ဗော ဇနော, သသာဝကသံဃော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော။ ဝိဟာရန္တိ ဝိဟာရော, သဗ္ဗတ္ထ ပစ္စတ္တေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဝေဿဘူ ကိရ ဘဂဝါ ဥသဘဝတီနဂရေ ခေမေ မိဂဒါယေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ဓာတုယော ပနဿ ဝိပ္ပကိရိံသု။

‘‘ဥသဘဝတိပုရေ ပုရုတ္တမေ, ဇိနဝသဘော ဘဂဝါ ဟိ ဝေဿဘူ၊

ဥပဝနဝိဟရေ မနောရမေ, နိရုပဓိသေသမုပါဂတော ကိရာ’’တိ။

သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ။

ဝေဿဘူဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဧကဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၄။ ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဝေဿဘုမှိ သယမ္ဘုမှိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တသ္မိံ ပန ကပ္ပေ အတိက္ကန္တေ ဧကူနတ္တိံသကပ္ပေသု ဇိနဒိဝသကရာ နုပ္ပဇ္ဇိံသု။ ဣမသ္မိံ ပန ဘဒ္ဒကပ္ပေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ ကတမေ စတ္တာရော? ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါ အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါတိ။ မေတ္တေယျော ပန ဘဂဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ။ ဧဝမယံ ကပ္ပေါ ပဉ္စဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ ဘဒ္ဒကပ္ပေါတိ ဘဂဝတာ ဝဏ္ဏိတော။ တတ္ထ ကကုသန္ဓော နာမ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ခေမဝတီနဂရေ ခေမင်္ကရဿ နာမ ရညော အတ္ထဓမ္မာနုသာသကဿ အဂ္ဂိဒတ္တဿ နာမ ပုရောဟိတဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ဝိသာခါယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ ယဒါ ပန ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏေ သက္ကရောန္တိ ဂရုကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တဒါ ဗောဓိသတ္တာ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။

ယဒါ ပန ဗြာဟ္မဏာ ခတ္တိယေ သက္ကရောန္တိ ဂရုကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တဒါ ခတ္တိယကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ တဒါ ကိရ ဗြာဟ္မဏာ ခတ္တိယေဟိ သက္ကရီယန္တိ ဂရုကရီယန္တိ, တသ္မာ သစ္စသန္ဓော ကကုသန္ဓော ဗောဓိသတ္တော ဝိဘဝသိရိသမုဒယေနာကုလေ အနာကုလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော ကမ္ပယန္တော ဥဒပါဒိ။ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တတော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ခေမဝတုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော သုဝဏ္ဏလတာတော အဂ္ဂိဇာလော ဝိယ နိက္ခမိ။ သော စတ္တာရိ ဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တဿ ကိရ ကာမကာမဝဏ္ဏကာမသုဒ္ဓိနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ရောစိနီဗြာဟ္မဏီပမုခါနိ တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ရောစိနိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ အနုတ္တရေ ဥတ္တရေ နာမ ကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ ပယုတ္တေန အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ စတ္တာလီသသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုစိရိန္ဓနိဂမေ ဝဇိရိန္ဓဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သုဘဒ္ဒေန နာမ ယဝပါလကေန ဥပနီတာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သိရီသဗောဓိံ ပါဋလိယာ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဥပဝါယမာနံ ဥပဂန္တွာ စတုတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ စတ္တာလီသာယ ဘိက္ခုသဟဿာနံ သစ္စပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဒိသွာ ဧကာဟေနေဝ မကိလနဂရသမီပေ သမ္ဘူတံ ဣသိပတနံ နာမ မိဂဒါယံ ပဝိသိတွာ တေသံ မဇ္ဈဂတော ဘဂဝါ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ စတ္တာလီသာယ ကောဋိသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။

ပုန ကဏ္ဏကုဇ္ဇနဂရဒွါရေ မဟာသာလရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ တိံသကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပါဒေသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ ယဒါ ပန ခေမဝတီနဂရဿာဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဒေဝါယတနေ အဘိမတနရဒေဝေါ နရဒေဝေါ နာမ ယက္ခော ဒိဿမာနမနုဿသရီရော ဟုတွာ ကန္တာရမဇ္ဈေ ဧကဿ ကမလကုဝလယုပ္ပလသမလင်္ကတသလိလသီတလဿ ပရမမဓုရသိသိရဝါရိနော သဗ္ဗဇနသုရဘိရမဿ သရဿ သမီပေ ဌတွာ ကမလကုဝလယကလ္လဟာရာဒီဟိ သတ္တေ ဥပလာပေတွာ မနုဿေ ခါဒတိ။ တသ္မိံ မဂ္ဂေ ပစ္ဆိန္နေ ဇနသမ္ပာတရဟိတေ မဟာအဋဝိံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ သမ္ပတ္တေ သတ္တေ ခါဒတိ။ သော လောကဝိဿုတော မဟာကန္တာရမဂ္ဂေါ အဟောသိ။ ဥဘတောကန္တာရဒွါရေ ကိရ မဟာဇနကာယော သန္နိပတိတွာ ကန္တာရနိတ္ထရဏတ္ထာယ အဋ္ဌာသိ။ အထ ဝိဂတဘဝဗန္ဓော ကကုသန္ဓော သတ္ထာ ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဉာဏဇာလဿ အန္တောဂတံ တံ မဟေသက္ခံ နရဒေဝယက္ခံ တဉ္စ ဇနသမူဟမဒ္ဒသ။ ဒိသွာ စ ပန ဂဂနတလေန ဂန္တွာ တဿ ဇနကာယဿ ပဿန္တဿေဝ ဘဂဝါ အနေကဝိဟိတံ ပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော တဿ နရဒေဝယက္ခဿ ဘဝနေ ဩတရိတွာ တဿ မင်္ဂလပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ။

အထ ခေါ သော မနုဿဘက္ခော ယက္ခော ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တံ ဣန္ဒဓနုပရိဝုတမိဝ ဒိဝသကရံ မုနိဒိဝသကရံ ပဝနပထေနာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘ဒသဗလော မမာနုကမ္ပာယ ဣဓာဂစ္ဆတီ’’တိ ပသန္နဟဒယော အတ္တနော ပရိဝါရယက္ခေဟိ သဒ္ဓိံ အနေကမိဂဂဏဝန္တံ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ နာနာဝဏ္ဏဂန္ဓာနိ ဇလဇထလဇာနိ ကုသုမာနိ ပရမမနောရမာနိ သုဂန္ဓဂန္ဓေ သမာဟရိတွာ အတ္တနော ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နံ ဝိဂတရန္ဓံ ကကုသန္ဓံ လောကနာယကံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ ပူဇယိတွာ ထုတိသင်္ဂီတာနိ ပဝတ္တေန္တော သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ။ တတော မနုဿာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသန္နဟဒယာ သမာဂမ္မ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု။ အထ အပ္ပဋိသန္ဓော ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ အဘိပူဇိတနရဒေဝယက္ခံ နရဒေဝယက္ခံ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓဒဿနေန သမုတ္တေဇေတွာ နိရယကထာယ သန္တာသေတွာ စတုသစ္စကထံ ကထေသိ, တဒါ အပရိမိတာနံ သတ္တာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ဝေဿဘုဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

ကကုသန္ဓော နာမ နာမေန, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ။

၂။ ‘‘ဥဂ္ဃါဋေတွာ သဗ္ဗဘဝံ, စရိယာယ ပါရမိံ ဂတော၊

သီဟောဝ ပဉ္ဇရံ ဘေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကကုသန္ဓေ လောကနာယကေ၊

စတ္တာလီသကောဋိသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု။

၄။ ‘‘အန္တလိက္ခမှိ အာကာသေ, ယမကံ ကတွာ ဝိကုဗ္ဗနံ၊

တိံသကောဋိသဟဿာနံ, ဗောဓေသိ ဒေဝမာနုသေ။

၅။ ‘‘နရဒေဝဿ ယက္ခဿ, စတုသစ္စပ္ပကာသနေ၊

ဓမ္မာဘိသမယော တဿ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယော’’တိ။

တတ္ထ ဥဂ္ဃါဋေတွာတိ သမူဟနိတွာ။ သဗ္ဗဘဝန္တိ သဗ္ဗံ နဝဝိဓံ ဘဝံ, ဘဝုပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ကမ္မန္တိ အတ္ထော။ စရိယာယ ပါရမိံ ဂတောတိ သဗ္ဗပါရမီနံ ပူရဏဝသေန ပါရံ ဂတော။ သီဟောဝ ပဉ္ဇရံ ဘေတွာတိ သီဟော ဝိယ ပဉ္ဇရံ မုနိကုဉ္ဇရော ဘဝပဉ္ဇရံ ဝိနာသေတွာတိ အတ္ထော။ ကကုသန္ဓဿ ဝိဒ္ဓသ္တဘဝဗန္ဓနဿ ဧကောဝ သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ။ ကဏ္ဏကုဇ္ဇနဂရေ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေဟိ စတ္တာလီသာယ အရဟန္တသဟဿေဟိ ပရိဝုတော မာဃပုဏ္ဏမာယံ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၆။ ‘‘ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော, ဧကော အာသိ သမာဂမော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၇။ ‘‘စတ္တာလီသသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော၊

ဒန္တဘူမိမနုပ္ပတ္တာနံ, အာသဝါရိဂဏက္ခယာ’’တိ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ခေမော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ပတ္တစီဝရံ မဟာဒါနံ ဒတွာ အဉ္ဇနာဒီနိ သဗ္ဗဘေသဇ္ဇာနိ စ အဒါသိ။ အညဉ္စ သမဏပရိက္ခာရံ ဒတွာ တဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နဟဒယော ဟုတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ သော ပန သတ္ထာ – ‘‘အနာဂတေ ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ခေမော နာမာသိ ခတ္တိယော၊

တထာဂတေ ဇိနပုတ္တေ, ဒါနံ ဒတွာ အနပ္ပကံ။

၉။ ‘‘ပတ္တဉ္စ စီဝရံ ဒတွာ, အဉ္ဇနံ မဓုလဋ္ဌိကံ၊

ဣမေတံ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, ပဋိယာဒေမိ ဝရံ ဝရံ။

၁၀။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကကုသန္ဓော ဝိနာယကော၊

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၁။ ‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၃။ ‘‘နဂရံ ခေမဝတီ နာမ, ခေမော နာမာသဟံ တဒါ၊

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ’’တိ။

တတ္ထ အဉ္ဇနံ ပါကဋမေဝ။ မဓုလဋ္ဌိကန္တိ ယဋ္ဌိမဓုကံ။ ဣမေတန္တိ ဣမံ ဧတံ။ ပတ္ထိတန္တိ ဣစ္ဆိတံ။ ပဋိယာဒေမီတိ ဒဇ္ဇာမိ, အဒါသိန္တိ အတ္ထော။ ဝရံ ဝရန္တိ သေဋ္ဌံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ ‘‘ယဒေတံ ပတ္ထိတ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ ယံ ဣစ္ဆတိ, ဧတံ သဗ္ဗံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော။ အယံ သုန္ဒရတရော။

တဿ ပန အဒန္ဓဿ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ခေမံ နာမ နဂရံ အဟောသိ။ အဂ္ဂိဒတ္တော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပိတာ, ဝိသာခါ နာမ ဗြာဟ္မဏီ မာတာ, ဝိဓုရော စ သဉ္ဇီဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဗုဒ္ဓိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, သာမာ စ စမ္ပာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသိရီသရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ စတ္တာလီသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, သမန္တာ ဒသယောဇနာနိ သရီရပ္ပဘာ နိစ္ဆရတိ, စတ္တာလီသဝဿသဟဿာနိ အာယု, ဘရိယာ ပနဿ ရောစိနီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ, ဥတ္တရော နာမ ပုတ္တော, အာဇညရထေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၄။ ‘‘ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိဒတ္တော စ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ၊

ဝိသာခါ နာမ ဇနိကာ, ကကုသန္ဓဿ သတ္ထုနော။

၁၅။ ‘‘ဝသတေ တတ္ထ ခေမေ ပုရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ၊

နရာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌံ, ဇာတိမန္တံ မဟာယသံ။

၂၀။ ‘‘ဝိဓုရော စ သဉ္ဇီဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

ဗုဒ္ဓိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, ကကုသန္ဓဿ သတ္ထုနော။

၂၁။ ‘‘သာမာ စ စမ္ပာနာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, သိရီသောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၃။ ‘‘စတ္တာလီသရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ၊

ကနကပ္ပဘာ နိစ္ဆရတိ, သမန္တာ ဒသယောဇနံ။

၂၄။ ‘‘စတ္တာလီသဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၅။ ‘‘ဓမ္မာပဏံ ပသာရေတွာ, နရနာရီနံ သဒေဝကေ၊

နဒိတွာ သီဟနာဒံဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၆။ ‘‘အဋ္ဌင်္ဂဝစနသမ္ပန္နော, အစ္ဆိဒ္ဒါနိ နိရန္တရံ၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ဝသတေ တတ္ထ ခေမေ ပုရေတိ အယံ ဂါထာ ကကုသန္ဓဿ ဇာတနဂရသန္ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မဟာကုလန္တိ ဥဒိတောဒိတံ ဘဂဝတော ပိတုကုလံ။ နရာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌန္တိ ဇာတိဝသေန သဗ္ဗမနုဿာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော။ ဇာတိမန္တန္တိ အဘိဇာတိဝန္တံ, ဥတ္တမာဘိဇာတံ။ မဟာယသန္တိ မဟာပရိဝါရံ, ကိံ တံ ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ? တတ္ထ မဟာကုလံ ခေမေ ပုရေ ဝသတေတိပဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

သမန္တာ ဒသယောဇနန္တိ သမန္တတော ဒသ ယောဇနာနိ ဖရိတွာ နိစ္စကာလံ သရီရတော နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ပဘာ နိစ္ဆရတီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မာပဏန္တိ ဓမ္မသင်္ခါတံ အာပဏံ။ ပသာရေတွာတိ ဘဏ္ဍဝိက္ကိဏနတ္ထံ နာနာဘဏ္ဍသမိဒ္ဓမာပဏံ ဝိယ ဓမ္မာပဏံ ပသာရေတွာတိ အတ္ထော။ နရနာရီနန္တိ ဝေနေယျနရနာရီနံ ဈာနသမာပတ္တိမဂ္ဂဖလရတနဝိသေသာဓိဂမတ္ထာယ။ သီဟနာဒံ ဝါတိ သီဟနာဒံ ဝိယ, အဘယနာဒံ နဒိတွာ။ အဋ္ဌင်္ဂဝစနသမ္ပန္နောတိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတသရော သတ္ထာ။ အစ္ဆိဒ္ဒါနီတိ ဆိဒ္ဒါဒိဘာဝရဟိတာနိ သီလာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ။ အထ ဝါ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အဝိဝရာနိ သာဝကယုဂဠာဒီနိ။ နိရန္တရန္တိ သတတံ သဗ္ဗကာလံ။ သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ သတ္ထာ စ သာဝကယုဂဠာဒီနိ စ တံ သဗ္ဗံ မုနိဘာဝမုပဂန္တွာ အဒဿနဘာဝမုပဂတန္တိ အတ္ထော။

‘‘အပေတဗန္ဓော ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓေါ, အဒန္ဓပညော ဂတသဗ္ဗရန္ဓော၊

တိလောကသန္ဓော ကိရ သစ္စသန္ဓော, ခေမေ ပနေ ဝါသမကပ္ပယိတ္ထ’’။

သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော ဗာဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၅။ ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ကကုသန္ဓဿ ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ သတ္တေသု တိံသဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု ပရဟိတကောဏာဂမနော ကောဏာဂမနော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ။ အထ ဝါ ကနကာဂမနတော ကောဏာဂမနော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ။ တတ္ထ က-ကာရဿ ကောအာဒေသံ ကတွာ န-ကာရဿ ဏာဒေသံ ကတွာ ဧကဿ က-ကာရဿ လောပံ ကတွာ နိရုတ္တိနယေန ကနကဿ ကနကာဒိအာဘရဏဿ အာဂမနံ ပဝဿနံ ယဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နကာလေ သော ကောဏာဂမနော နာမ။ ဧတ္ထ ပန အာယု အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟီနသဒိသံ ကတံ, န ဧဝံ ပရိဟီနံ, ပုန ဝဍ္ဎိတွာ ပရိဟီနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ကထံ? ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ စတ္တာလီသဝဿသဟဿာယုကကာလေ နိဗ္ဗတ္တော, တံ ပန အာယု ပရိဟာယမာနံ ဒသဝဿကာလံ ပတွာ ပုန အသင်္ချေယျံ ပတွာ တတော ပရိဟာယမာနံ တိံသဝဿသဟဿာယုကကာလေ ဌိတံ, တဒါ ကောဏာဂမနော ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သောဘဝတီနဂရေ ယညဒတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဘရိယာယ ရူပါဒီဟိ ဂုဏေဟိ အနုတ္တရာယ ဥတ္တရာယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သုဘဝတီဥယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ ဇာယမာနေ ပန တသ္မိံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဒေဝေါ ကနကဝဿံ ဝဿိ။ တေနဿ ကနကာဂမနကာရဏတ္တာ ‘‘ကနကာဂမနော’’တိ နာမမကံသု။ တံ ပနဿ နာမံ အနုက္ကမေန ပရိဏမမာနံ ကောဏာဂမနော’’တိ ဇာတံ။ သော ပန တီဏိ ဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ တုသိတ-သန္တုသိတ-သန္တုဋ္ဌနာမကာ ပနဿ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ ရုစိဂတ္တာဗြာဟ္မဏီပမုခါနိ သောဠသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ရုစိဂတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ သတ္ထဝါဟေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော ဟတ္ထိယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တံ တိံသပုရိသသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု။ သော တေဟိ ပရိဝုတော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ အဂ္ဂိသောနဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာယ အဂ္ဂိသောနဗြာဟ္မဏကုမာရိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ ဇဋာတိန္ဒုကေန နာမ ယဝပါလေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဥဒုမ္ဗရဗောဓိံ ပုဏ္ဍရီကေ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဖလဝိဘူတိသမ္ပန္နံ ဒက္ခိဏတော ဥပဂန္တွာ ဝီသတိဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ဒသဗလဉာဏာနိ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ တိံသဘိက္ခုသဟဿာနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂဂနပထေန ဂန္တွာ သုဒဿနနဂရသမီပေ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေသံ မဇ္ဈဂတော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ တိံသကောဋိသဟဿာနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ။

ပုန သုန္ဒရနဂရဒွါရေ မဟာသာလရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဝီသတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ အတ္တနော မာတရံ ဥတ္တရံ ပမုခံ ကတွာ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာနံ သမာဂတာနံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဒသန္နံ ကောဋိသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ကကုသန္ဓဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

ကောဏာဂမနော နာမ ဇိနော, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော။

၂။ ‘‘ဒသ ဓမ္မေ ပူရယိတွာန, ကန္တာရံ သမတိက္ကမိ၊

ပဝါဟိယ မလံ သဗ္ဗံ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကောဏာဂမနနာယကေ၊

တိံသကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု။

၄။ ‘‘ပါဋိဟီရံ ကရောန္တေ စ, ပရဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေ၊

ဝီသတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၅။ ‘‘တတော ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ, ဇိနော ဒေဝပုရံ ဂတော၊

ဝသတေ တတ္ထ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သိလာယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ။

၆။ ‘‘ပကရဏေ သတ္တ ဒေသေန္တော, ဝဿံ ဝသတိ သော မုနိ၊

ဒသကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ ဒသ ဓမ္မေ ပူရယိတွာနာတိ ဒသ ပါရမိဓမ္မေ ပူရယိတွာ။ ကန္တာရံ သမတိက္ကမီတိ ဇာတိကန္တာရံ သမတိက္ကမိ။ ပဝါဟိယာတိ ပဝါဟေတွာ။ မလံ သဗ္ဗန္တိ ရာဂါဒိမလတ္တယံ။ ပါဋိဟီရံ ကရောန္တေ စ, ပရဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေတိ ပရဝါဒိဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေ, ဘဂဝတိ ပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တေတိ အတ္ထော။ ဝိကုဗ္ဗနန္တိ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိံ, သုန္ဒရနဂရဒွါရေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဒေဝပုရံ ဂတော တတ္ထ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝသိ။ ကထံ ဝသီတိ? ပကရဏေ သတ္တ ဒေသေန္တောတိ တတ္ထ ဒေဝါနံ သတ္တပ္ပကရဏသင်္ခါတံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တော ဝသိ။ ဧဝံ တတ္ထ အဘိဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဒသကောဋိသဟဿာနံ ဒေဝါနံ အဘိသမယော အဟောသီတိ အတ္ထော။

ပရိသုဒ္ဓပါရမိပူရဏာဂမနဿ ကောဏာဂမနဿပိ ဧကော သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ။ သုရိန္ဒဝတီနဂရေ သုရိန္ဒဝတုယျာနေ ဝိဟရန္တော ဘိယျသဿ ရာဇပုတ္တဿ စ ဥတ္တရဿ စ ရာဇပုတ္တဿ ဒွိန္နမ္ပိ တိံသသဟဿပရိဝါရာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗေဝ တေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေသံ မဇ္ဈဂတော မာဃပုဏ္ဏမာယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၇။ ‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, ဧကော အာသိ သမာဂမော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၈။ ‘‘တိံသဘိက္ခုသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော၊

ဩဃာနမတိက္ကန္တာနံ, ဘိဇ္ဇိတာနဉ္စ မစ္စုယာ’’တိ။

တတ္ထ ဩဃာနန္တိ ကာမောဃာဒီနံ, စတုန္နမောဃာနမေတံ အဓိဝစနံ။ ယဿ ပန တေ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တံ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဩဟနန္တိ ဩသီဒါပေန္တီတိ ဩဃာ, တေသံ ဩဃာနံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ စတုဗ္ဗိဓေ ဩဃေ အတိက္ကန္တာနန္တိ အတ္ထော။ ဘိဇ္ဇိတာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ မစ္စုယာတိ မစ္စုနော။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မိထိလနဂရေ ပဗ္ဗတော နာမ ရာဇာ အဟောသိ, တဒါ ‘‘သရဏဂတသဗ္ဗပါဏာဂမနံ ကောဏာဂမနံ မိထိလနဂရမနုပ္ပတ္တ’’န္တိ သုတွာ သပရိဝါရော ရာဇာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ တတ္ထ ဘဂဝန္တံ ဝဿာဝါသတ္ထာယ ယာစိတွာ တေမာသံ သသာဝကသံဃံ သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပတ္တုဏ္ဏစီနပဋ္ဋကမ္ဗလကောသေယျဒုကူလကပ္ပါသိကာဒီနိ မဟဂ္ဃါနိ စေဝ သုခုမဝတ္ထာနိ စ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ စေဝ အညဉ္စ ဗဟုပရိက္ခာရမဒါသိ။ သောပိ နံ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ – ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ဘဒ္ဒကပ္ပေ အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ။ အထ သော မဟာပုရိသော တဿ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ သုတွာ မဟာရဇ္ဇံ ပရိစ္စဇိတွာ တဿေဝ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၉။ ‘‘အဟံ တေန သမယေန, ပဗ္ဗတော နာမ ခတ္တိယော၊

မိတ္တာမစ္စေဟိ သမ္ပန္နော, အနန္တဗလဝါဟနော။

၁၀။ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနံ ဂန္တွာ, သုတွာ ဓမ္မမနုတ္တရံ၊

နိမန္တေတွာ သဇိနသံဃံ, ဒါနံ ဒတွာ ယဒိစ္ဆကံ။

၁၁။ ‘‘ပတ္တုဏ္ဏံ စီနပဋ္ဋဉ္စ, ကောသေယျံ ကမ္ဗလမ္ပိ စ၊

သုဝဏ္ဏပါဒုကဉ္စေဝ, အဒါသိံ သတ္ထုသာဝကေ။

၁၂။ ‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ၊

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၃။ ‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၁၄။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ ဒသပါရမိပူရိယာ။

၁၅။ ‘‘သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ဒါနံ ဒတွာ နရုတ္တမေ၊

ဩဟာယာဟံ မဟာရဇ္ဇံ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသန္တိကေ’’တိ။

တတ္ထ အနန္တဗလဝါဟနောတိ ဗဟုကံ အနန္တံ မယှံ ဗလံ အဿဟတ္ထိအာဒိကံ ဝါဟနဉ္စာတိ အတ္ထော။ သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနန္တိ သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနတ္ထာယ။ ယဒိစ္ဆကန္တိ ယာဝဒိစ္ဆကံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ စတုဗ္ဗိဓေန အာဟာရေန ‘‘အလမလ’’န္တိ ပဝါရာပေတွာ, ဟတ္ထေန ပိဒဟာပေတွာတိ အတ္ထော။ သတ္ထုသာဝကေတိ သတ္ထုနော စေဝ သာဝကာနဉ္စ အဒါသိံ။ နရုတ္တမေတိ နရုတ္တမဿ။ ဩဟာယာတိ ပဟာယ ပရိစ္စဇိတွာ။

တဿ ပန ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော သောဘဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ယညဒတ္တော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပိတာ, ဥတ္တရာ နာမ ဗြာဟ္မဏီ မာတာ, ဘိယျသော စ ဥတ္တရော စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သောတ္ထိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, သမုဒ္ဒါ စ ဥတ္တရာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ဥဒုမ္ဗရရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ တိံသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, တိံသဝဿသဟဿာနိ အာယု, ဘရိယာ ပနဿ ရုစိဂတ္တာ နာမ ဗြာဟ္မဏီ, သတ္ထဝါဟော နာမ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၆။ ‘‘နဂရံ သောဘဝတီ နာမ, သောဘော နာမာသိ ခတ္တိယော၊

ဝသတေ တတ္ထ နဂရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ။

၁၇။ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ယညဒတ္တော စ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ၊

ဥတ္တရာ နာမ ဇနိကာ, ကောဏာဂမနဿ သတ္ထုနော၊

၂၂။ ‘‘ဘိယျသော ဥတ္တရော နာမ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သောတ္ထိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, ကောဏာဂမနဿ သတ္ထုနော။

၂၃။ ‘‘သမုဒ္ဒါ ဥတ္တရာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ဥဒုမ္ဗရောတိ ပဝုစ္စတိ။

၂၅။ ‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, တိံသဟတ္ထသမုဂ္ဂတော၊

ဥက္ကာမုခေ ယထာ ကမ္ဗု, ဧဝံ ရံသီဟိ မဏ္ဍိတော။

၂၆။ ‘‘တိံသဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဗုဒ္ဓဿ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၂၇။ ‘‘ဓမ္မစေတိံ သမုဿေတွာ, ဓမ္မဒုဿဝိဘူသိတံ၊

ဓမ္မပုပ္ဖဂုဠံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၂၈။ ‘‘မဟာဝိလာသော တဿ ဇနော, သိရိဓမ္မပ္ပကာသနော၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ဥက္ကာမုခေတိ ကမ္မာရုဒ္ဓနေ။ ယထာ ကမ္ဗူတိ သုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဝိယ။ ဧဝံ ရံသီဟိ မဏ္ဍိတောတိ ဧဝံ ရသ္မီဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော သမလင်္ကတော။ ဓမ္မစေတိံ သမုဿေတွာတိ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မမယံ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ။ ဓမ္မဒုဿဝိဘူသိတန္တိ စတုသစ္စဓမ္မပဋာကဝိဘူသိတံ။ ဓမ္မပုပ္ဖဂုဠံ ကတွာတိ ဓမ္မမယပုပ္ဖမာလာဂုဠံ ကတွာ။ မဟာဇနဿ ဝိပဿနာစေတိယင်္ဂဏေ ဌိတဿ နမဿနတ္ထာယ ဓမ္မစေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သသာဝကသံဃော သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အတ္ထော။ မဟာဝိလာသောတိ မဟာဣဒ္ဓိဝိလာသပ္ပတ္တော။ တဿာတိ တဿ ဘဂဝတော။ ဇနောတိ သာဝကဇနော။ သိရိဓမ္မပ္ပကာသနောတိ လောကုတ္တရဓမ္မပ္ပကာသနော သော ဘဂဝါ စ သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ အတ္ထော။

‘‘သုခေန ကောဏာဂမနော ဂတာသဝေါ, ဝိကာမပါဏာဂမနော မဟေသီ၊

ဝနေ ဝိဝေကေ သိရိနာမဓေယျေ, ဝိသုဒ္ဓဝံသာဂမနော ဝသိတ္ထ’’။

သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတော တေဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော။

၂၆။ ကဿပဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ကောဏာဂမနဿ ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ တိံသဝဿသဟဿာယုကာ သတ္တာ အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ ဟုတွာ ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကာ ဟုတွာ ပုန အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယိတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု သတ္တေသု ဇာတေသု အနေကမနုဿပေါ ကဿပေါ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ (သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ အာမကဂန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ)။ သော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသီနဂရေ ဗြဟ္မဒတ္တဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ဝိပုလဂုဏဝတိယာ ဓနဝတိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ ဂေါတ္တဝသေန ပနဿ ‘‘ကဿပကုမာရော’’တိ နာမမကံသု။ သော ဒွေ ဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ။ ဟံသဝါ ယသဝါ သိရိနန္ဒောတိ တဿ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ။ သုနန္ဒာ နာမ ဗြာဟ္မဏိပ္ပမုခါနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ။

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုနန္ဒာယ ဗြာဟ္မဏိယာ ဝိဇိတသေနေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ‘‘မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ အထဿ ပရိဝိတက္ကသမနန္တရမေဝ ပါသာဒေါ ကုလာလစက္ကမိဝ ဘမိတွာ ဂဂနတလမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပရမရုစိရကရနိကရော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ တာရာဂဏပရိဝုတော အနေကနရသတပရိဝုတော ဂဂနတလမလင်္ကရောန္တော ဝိယ ပုညာနုဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝိယ ဇနနယနဟဒယာနိ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ရုက္ခဂ္ဂါနိ ပရံ သောဘယမာနော ဝိယ စ ဂန္တွာ နိဂြောဓဗောဓိံ မဇ္ဈေကတွာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိ။ အထ ဗောဓိသတ္တော မဟာသတ္တော ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဒေဝဒတ္တံ အရဟတ္တဒ္ဓဇမာဒါယ ပဗ္ဗဇိ။ တဿ နာဋကိတ္ထိယော ပါသာဒါ ဩတရိတွာ အဍ္ဎဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ သပရိဝါရာ သေနာသန္နိဝေသံ ကတွာ နိသီဒိံသု။ တတော ဣတ္ထိပရိစာရိကေ ဌပေတွာ သဟာဂတာ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိံသု။

မဟာပုရိသော ကိရ သတ္တာဟံ တေဟိ ပရိဝုတော ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုနန္ဒာယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သောမေန နာမ ယဝပါလကေန ဥပနီတာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ နိဂြောဓဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ ပဉ္စဒသဟတ္ထာယာမဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိယာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂဂနတလေန ဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ။ တဒါ ဝီသတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁။ ‘‘ကောဏာဂမနဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဓမ္မရာဇာ ပဘင်္ကရော။

၂။ ‘‘သဉ္ဆဍ္ဍိတံ ကုလမူလံ, ဗဟွန္နပါနဘောဇနံ၊

ဒတွာန ယာစကေ ဒါနံ, ပူရယိတွာန မာနသံ၊

ဥသဘောဝ အာဠကံ ဘေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၃။ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကဿပေ လောကနာယကေ၊

ဝီသကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ။

တတ္ထ သဉ္ဆဍ္ဍိတန္တိ ဆဍ္ဍိတံ ဥဇ္ဈိတံ ပရိစ္စတ္တံ။ ကုလမူလန္တိ ကုလဃရံ, အပရိမိတဘောဂက္ခန္ဓံ အနေကကောဋိသဟဿဓနသဉ္စယံ ဒသသတနယနဘဝနသဒိသဘောဂံ အတိဒုစ္စဇံ တိဏမိဝ ဆဍ္ဍိတန္တိ အတ္ထော။ ယာစကေတိ ယာစကာနံ ဒတွာ။ အာဠကန္တိ ဂေါဋ္ဌံ, ယထာ ဥသဘော ဂေါဋ္ဌံ ဘိန္ဒိတွာ ယထာသုခံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ပါပုဏာတိ, ဧဝံ မဟာပုရိသောပိ ဂေဟဗန္ဓနံ ဘိန္ဒိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏီတိ အတ္ထော။

ပုန စတုမာသံ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနေ သတ္ထရိ ဒသကောဋိသဟဿာနံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ ယဒါ ပန သုန္ဒရနဂရဒွါရေ အသနရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ ပဉ္စန္နံ ကောဋိသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ။ ပုန ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ သုရရိပုဒုရဘိဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ သုဓမ္မာ နာမ ဒေဝသဘာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိသီဒိတွာ အတ္တနော မာတရံ ဓနဝတီဒေဝိံ ပမုခံ ကတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ဒေဝတာနံ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ သတ္တပ္ပကရဏံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တော တီဏိ ဒေဝတာကောဋိသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၄။ ‘‘စတုမာသံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, လောကေ စရတိ စာရိကံ၊

ဒသကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု။

၅။ ‘‘ယမကံ ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ, ဉာဏဓာတုံ ပကိတ္တယိ၊

ပဉ္စကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု။

၆။ ‘‘သုဓမ္မာ ဒေဝပုရေ ရမ္မေ, တတ္ထ ဓမ္မံ ပကိတ္တယိ၊

တီဏိကောဋိသဟဿာနံ, ဒေဝါနံ ဗောဓယီ ဇိနော။

၇။ ‘‘နရဒေဝဿ ယက္ခဿ, အပရေ ဓမ္မဒေသနေ၊

ဧတေသာနံ အဘိသမယာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ’’တိ။

တတ္ထ စတုမာသန္တိ စာတုမာသေ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ စရတီတိ အစရိ။ ယမကံ ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာတိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ။ ဉာဏဓာတုန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏသဘာဝံ။ ‘‘သဗ္ဗဉာဏဓာတု’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ ပကိတ္တယီတိ မဟာဇနဿ ပကာသေသိ။ သုဓမ္မာတိ တာဝတိံသဘဝနေ သုဓမ္မာ နာမ သဘာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိသီဒိတွာတိ အတ္ထော။ ဓမ္မန္တိ အဘိဓမ္မံ။

တဒါ ကိရ အာနုဘာဝဝိဇိတနရဒေဝေါ နရဒေဝေါ နာမ မဟေသက္ခော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနရဒေဝယက္ခော ဝိယ မဟိဒ္ဓိကော ယက္ခော အဟောသိ။ သော ဇမ္ဗုဒီပေ ဧကသ္မိံ နဂရေ ရညော ယာဒိသံ ရူပံ, တာဒိသံ ရူပသဏ္ဌာနံ သရကုတ္တိံ နိမ္မိနိတွာ တံ ရာဇာနံ မာရေတွာ ခါဒိတွာ သဟအန္တေပုရံ ရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အပရိမိတမံသဘောဇနော အဟောသိ။ သော ကိရ ဣတ္ထိဓုတ္တော စ အဟောသိ။ ယဒါ ပန တံ ကုသလာ ဆေကာ ဣတ္ထိယော – ‘‘နာယံ အမှာကံ ရာဇာ, အမနုဿော ဧသော’’တိ ဇာနန္တိ, တဒါ သော လဇ္ဇိတော ဟုတွာ တာ သဗ္ဗာ ခါဒိတွာ အညံ နဂရံ ပဋိပဇ္ဇတိ။ ဧဝမေဝ သော နရဒေဝယက္ခော မနုဿေ ဘက္ခယန္တော ယဒါ သုန္ဒရနဂရာဘိမုခေါ အဂမာသိ, တဒါ တံ ဒိသွာ နဂရဝါသိနော မနုဿာ မရဏဘယတဇ္ဇိတသန္တာသာ သကနဂရတော နိက္ခမိတွာ တတော တတော ပလာယိံသု။ အထ တေ မနုဿေ ပလာယမာနေ ဒိသွာ ကဿပဒသဗလော တဿ နရဒေဝဿ ယက္ခဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ။ နရဒေဝေါ ဧဝံ ဒေဝဒေဝံ ဌိတံ ဒိသွာ ဝိဿရံ ဃောရံ နာဒံ နဒိတွာ ဘဂဝတော ဘယံ ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကောန္တော တံ သရဏံ ဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တံ ဒမေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ သမ္ပတ္တာနံ နရမရာနံ ဂဏနပထာတီတာနံ အဘိသမယော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘နရဒေဝဿ ယက္ခဿာ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ အပရေ ဓမ္မဒေသနေတိ အပရသ္မိံ ဓမ္မဒေသနေ။ ဧတေသာနန္တိ ဧတေသံ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။

တဿ ပန ကဿပဘဂဝတော ဧကောဝ သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ။ ဗာရာဏသီနဂရေ ပုရောဟိတပုတ္တော တိဿော နာမ အဟောသိ။ သော ကဿပဿ ဗောဓိသတ္တဿ သရီရေ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပိတုနော ဘာသတော သုတွာ – ‘‘နိဿံသယံ ဧသော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ဧတဿာဟံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သံသာရဒုက္ခတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သုဒ္ဓမုနိဂဏဝန္တံ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ။ တဿ ပရိဝါရဘူတာနိ ဝီသတိတာပသသဟဿာနိ အဟေသုံ။ သော အပရဘာဂေ ‘‘ကဿပကုမာရော နိက္ခမိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ သုတွာ သပရိဝါရော အာဂန္တွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ သပရိဝါရော ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တသ္မိံ သမာဂမေ ကဿပေါ ဘဂဝါ မာဃပုဏ္ဏမာယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၈။ ‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, ဧကော အာသိ သမာဂမော၊

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ။

၉။ ‘‘ဝီသဘိက္ခုသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော၊

အတိက္ကန္တဘဝန္တာနံ, ဟိရိသီလေန တာဒိန’’န္တိ။

တတ္ထ အတိက္ကန္တဘဝန္တာနန္တိ အတိက္ကန္တပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နာဒီနံ, သဗ္ဗေသံ ခီဏာသဝါနမေဝါတိ အတ္ထော။ ဟိရိသီလေန တာဒိနန္တိ ဟိရိယာ စ သီလေန စ သဒိသာနံ။

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဇောတိပါလော နာမ မာဏဝေါ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဘူမိယဉ္စေဝ အန္တလိက္ခေ စ ပါကဋော ဃဋိကာရဿ ကုမ္ဘကာရဿ သဟာယော အဟောသိ။ သော တေန သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ သော အာရဒ္ဓဝီရိယော တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ ဗုဒ္ဓသာသနံ သောဘေသိ။ သောပိ တံ သတ္ထာ ဗျာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၁၀။ ‘‘အဟံ တဒါ မာဏဝကော, ဇောတိပါလောတိ ဝိဿုတော၊

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ။

၁၁။ ‘‘လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ, သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော၊

ဘူမန္တလိက္ခကုသလော, ကတဝိဇ္ဇော အနဝယော။

၁၂။ ‘‘ကဿပဿ ဘဂဝတော, ဃဋိကာရော နာမုပဋ္ဌကော၊

သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော, နိဗ္ဗုတော တတိယေ ဖလေ။

၁၃။ ‘‘အာဒါယ မံ ဃဋီကာရော, ဥပဂဉ္ဆိ ကဿပံ ဇိနံ၊

တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ။

၁၄။ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ, ဝတ္တာဝတ္တေသု ကောဝိဒေါ၊

န ကွစိ ပရိဟာယာမိ, ပူရေသိံ ဇိနသာသနံ။

၁၅။ ‘‘ယာဝတာ ဗုဒ္ဓဘဏိတံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသနံ၊

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ။

၁၆။ ‘‘မမ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကရိ၊

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ။

၁၇။ ‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ။

၃၀။ ‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ။

၃၁။ ‘‘ဧဝမဟံ သံသရိတွာ, ပရိဝဇ္ဇေန္တော အနာစရံ၊

ဒုက္ကရဉ္စ ကတံ မယှံ, ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ’’တိ။

တတ္ထ ဘူမန္တလိက္ခကုသလောတိ ဘူမိသိက္ခာသု စ အန္တလိက္ခေသု စ ဇောတိစက္ကာစာရေ ဇောတိဝိဇ္ဇာယ စ ကုသလောတိ အတ္ထော။ ဥပဋ္ဌကောတိ ဥပဋ္ဌာယကော။ သပ္ပတိဿောတိ သပ္ပတိဿယော။ နိဗ္ဗုတောတိ ဝိနီတော, ဝိဿုတော ဝါ။ တတိယေ ဖလေတိ နိမိတ္တသတ္တမီ, တတိယဖလာဓိဂမဟေတု နိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော။ အာဒါယာတိ မံ ဂဟေတွာ။ ဝတ္တာဝတ္တေသူတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တမဟာဝတ္တေသု။ ကောဝိဒေါတိ တေသံ ပူရဏေ ကုသလော။ န ကွစိ ပရိဟာယာမီတိ ကွစိပိ သီလေသု ဝါ သမာဓိသမာပတ္တိအာဒီသု ဝါ ကတ္ထစိ ကုတောပိ န ပရိဟာယာမိ, သဗ္ဗတ္ထ မေ ပရိဟာနိ နာမ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဒီပေတိ။ ‘‘န ကောစိ ပရိဟာယာမီ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။

ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနမေတံ, ယာဝတကန္တိ အတ္ထော။ ဗုဒ္ဓဘဏိတန္တိ ဗုဒ္ဓဝစနံ။ သောဘယိန္တိ သောဘေသိံ ပကာသေသိံ။ မမ အစ္ဆရိယန္တိ မမ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတံ ကဿပေါ ဘဂဝါ ဒိသွာတိ အတ္ထော။ သံသရိတွာတိ သံသာရေ သံသရိတွာ။ အနာစရန္တိ အနာစာရံ အကတ္တဗ္ဗံ, အကရဏီယန္တိ အတ္ထော။

တဿ ပန ကဿပဿ ဘဂဝတော ဇာတနဂရံ ဗာရာဏသီ နာမ အဟောသိ, ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပိတာ, ပရမဂုဏဝတီ ဓနဝတီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ မာတာ, တိဿော စ ဘာရဒွါဇော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သဗ္ဗမိတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, အနုဠာ စ ဥရုဝေဠာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နိဂြောဓရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ ဝီသတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သုနန္ဒာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ဝိဇိတသေနော နာမ ပုတ္တော, ပါသာဒယာနေန နိက္ခမိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၃၂။ ‘‘နဂရံ ဗာရာဏသီ နာမ, ကိကီ နာမာသိ ခတ္တိယော၊

ဝသတေ တတ္ထ နဂရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ။

၃၃။ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ဗြဟ္မဒတ္တောဝ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ၊

ဓနဝတီ နာမ ဇနိကာ, ကဿပဿ မဟေသိနော။

၃၈။ ‘‘တိဿော စ ဘာရဒွါဇော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ၊

သဗ္ဗမိတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ကဿပဿ မဟေသိနော။

၃၉။ ‘‘အနုဠာ ဥရုဝေဠာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ၊

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, နိဂြောဓောတိ ပဝုစ္စတိ။

၄၁။ ‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, ဝီသတိရတနုဂ္ဂတော၊

ဝိဇ္ဇုလဋ္ဌီဝ အာကာသေ, စန္ဒောဝ ဂဟပူရိတော။

၄၂။ ‘‘ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

၄၃။ ‘‘ဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာ, သီလံ ဒတွာ ဝိလေပနံ၊

ဓမ္မဒုဿံ နိဝါသေတွာ, ဓမ္မမာလံ ဝိဘဇ္ဇိယ။

၄၄။ ‘‘ဓမ္မဝိမလမာဒါသံ, ဌပယိတွာ မဟာဇနေ၊

ကေစိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာ, ပဿန္တု မေ အလင်္ကရံ။

၄၅။ ‘‘သီလကဉ္စုကံ ဒတွာန, ဈာနကဝစဝမ္မိတံ၊

ဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာ, ဒတွာ သန္နာဟမုတ္တမံ။

၄၆။ ‘‘သတိဖလကံ ဒတွာန, တိခိဏံ ဉာဏကုန္တိမံ၊

ဓမ္မခဂ္ဂဝရံ ဒတွာ, သီလသံသဂ္ဂမဒ္ဒနံ။

၄၇။ ‘‘တေဝိဇ္ဇာဘူသနံ ဒတွာန, အာဝေဠံ စတုရော ဖလေ၊

ဆဠဘိညာဘရဏံ ဒတွာ, ဓမ္မပုပ္ဖပိဠန္ဓနံ။

၄၈။ ‘‘သဒ္ဓမ္မပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ, ဒတွာ ပါပနိဝါရဏံ၊

မာပယိတွာဘယံ ပုပ္ဖံ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

၄၉။ ‘‘ဧသော ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ၊

ဧသော ဟိ ဓမ္မရတနော, သွာက္ခာတော ဧဟိပဿိကော။

၅၀။ ‘‘ဧသော ဟိ သံဃရတနော, သုပ္ပဋိပန္နော အနုတ္တရော၊

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ။

တတ္ထ ဝိဇ္ဇုလဋ္ဌီဝါတိ ဃနဘာဝေန သဏ္ဌိတာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ။ စန္ဒောဝ ဂဟပူရိတောတိ ပရိဝေသဂဟပရိက္ခိတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ။ ဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာ။ သီလံ ဒတွာ ဝိလေပနန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလသင်္ခါတံ စိတ္တသန္တတိဝိဘူသနတ္ထံ ဝိလေပနံ ဒတွာ။ ဓမ္မဒုဿံ နိဝါသေတွာတိ ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မသင်္ခါတံ သာဋကယုဂံ နိဝါသေတွာ။ ဓမ္မမာလံ ဝိဘဇ္ဇိယာတိ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မကုသုမမာလံ ဝိဘဇိတွာ။ ဝိဒဟိတွာတိ အတ္ထော။

ဓမ္မဝိမလမာဒါသန္တိ ဝိမလံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတံ အာဒါသံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇကုသလာကုသလဓမ္မသလ္လက္ခဏတ္ထံ မဟာဇနဿ ဓမ္မတဠာကတီရေ ဓမ္မာဒါသံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ မဟာဇနေတိ မဟာဇနဿ။ ကေစီတိ ယေ ကေစိ။ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာတိ သဗ္ဗာကုသလမလဝိလယကရံ အမတမသင်္ခတမနီတိကံ ပရမသန္တံ အစ္စုတိရသံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာ ဝိစရန္တိ။ တေ ဣမံ အလင်္ကာရံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ မယာ ဒဿိတံ ပဿန္တူတိ အတ္ထော။ ‘‘နိဗ္ဗာနမဘိပတ္ထေန္တာ, ပဿန္တု မံ အလင်္ကရ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော။ အလင်္ကရန္တိ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တံ။

သီလကဉ္စုကံ ဒတွာနာတိ ပဉ္စသီလဒသသီလစတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမယံ ကဉ္စုကံ ဒတွာ။ ဈာနကဝစဝမ္မိတန္တိ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနကဝစဗန္ဓံ ဗန္ဓိတွာ။ ဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာတိ သတိသမ္ပဇညသင်္ခါတဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာ။ ဒတွာ သန္နာဟမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယသန္နာဟံ ဒတွာတိ အတ္ထော။ သတိဖလကံ ဒတွာနာတိ ရာဂါဒိဒေါသာရိပါပနိဝါရဏတ္ထံ စတုသတိပဋ္ဌာနဖလကနိဝါရဏံ ဒတွာ။ တိခိဏံ ဉာဏကုန္တိမန္တိ ပဋိဝေဓသမတ္ထံ တိခိဏဝိပဿနာဉာဏကုန္တဝန္တံ, ဝိပဿနာဉာဏနိသိတကုန္တဝရန္တိ အတ္ထော, ကိလေသဗလနိဓနကရသမတ္ထံ ဝါ ယောဂါဝစရယောဓဝရံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော။ ဓမ္မခဂ္ဂဝရံ ဒတွာတိ တဿ ယောဂါဝစရဿ ဝီရိယုပလတလနိသိတဓာရံ မဂ္ဂပညာဝရခဂ္ဂံ ဒတွာ။ သီလသံသဂ္ဂမဒ္ဒနန္တိ အရိယံ လောကုတ္တရသီလံ ကိလေသသံသဂ္ဂမဒ္ဒနတ္ထာယ, ကိလေသနိဃာတနတ္ထာယာတိ အတ္ထော။

တေဝိဇ္ဇာဘူသနံ ဒတွာတိ တေဝိဇ္ဇာမယံ ဝိဘူသနံ ဒတွာ။ အာဝေဠံ စတုရော ဖလေတိ စတ္တာရိ ဖလာနိ ဝဋံသကံ ကတွာ။ ဆဠဘိညာဘရဏန္တိ အာဘရဏတ္ထာယ အလင်္ကာရကရဏတ္ထာယ ဆ အဘိညာယော ဒတွာ။ ဓမ္မပုပ္ဖပိဠန္ဓနန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မသင်္ခါတံ ကုသုမမာလံ ကတွာ။ သဒ္ဓမ္မပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ, ဒတွာ ပါပနိဝါရဏန္တိ အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓံ ဝိမုတ္တိသေတစ္ဆတ္တံ သဗ္ဗာကုသလာတပနိဝါရဏံ ဒတွာ။ မာပယိတွာဘယံ ပုပ္ဖန္တိ အဘယပုရဂါမိနံ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ပုပ္ဖံ ကတွာတိ အတ္ထော။

ကဿပေါ ကိရ ဘဂဝါ ကာသိရဋ္ဌေ သေတဗျနဂရေ သေတဗျုယျာနေ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ဓာတုယော ကိရဿ န ဝိကိရိံသု။ သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ သန္နိပတိတွာ ဧကေကံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကံ ကောဋိအဂ္ဃနကံ ရတနဝိစိတ္တံ ဗဟိစိနနတ္ထံ ဧကေကံ အဍ္ဎကောဋိအဂ္ဃနကံ အဗ္ဘန္တရပူရဏတ္ထံ မနောသိလာယ မတ္တိကာကိစ္စံ တေလေန ဥဒကကိစ္စံ ကရောန္တော ယောဇနုဗ္ဗေဓံ ထူပမကံသု။

‘‘ကဿပေါပိ ဘဂဝါ ကတကိစ္စော, သဗ္ဗသတ္တဟိတမေဝ ကရောန္တော၊

ကာသိရာဇနဂရေ မိဂဒါယေ, လောကနန္ဒနကရော နိဝသီ’’တိ။

သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ။

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

ကဿပဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧတ္တာဝတာ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗာကာရေန နိဋ္ဌိတာ။

၂၇။ ဂေါတမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

ဒူရေနိဒါနကထာ

‘‘ဣဒါနိ ယသ္မာ အမှာကံ, ဗုဒ္ဓဝံသဿ ဝဏ္ဏနာ၊

အနုက္ကမေန သမ္ပတ္တာ, တသ္မာယံ တဿ ဝဏ္ဏနာ’’။

တတ္ထ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဒီပင်္ကရာဒီနံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ အဓိကာရံ ကရောန္တော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အာဂတော။ ကဿပဿ ပန ဘဂဝတော ဩရဘာဂေ ဌပေတွာ ဣမံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော ဗုဒ္ဓေါ နာမ နတ္ထိ။ ဣတိ ဒီပင်္ကရာဒီနံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော ပန ဗောဓိသတ္တော ယေနေန –

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ၊

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၂။၅၉) –

ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရေန ‘‘ဟန္ဒ, ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ, ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော’’တိ ဥဿာဟံ ကတွာ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါဒက္ခိံ, ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိ ဒါနပါရမိတာဒယော

ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာ ဒိဋ္ဌာ, တေ ပူရေန္တော ယာဝ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝါ အာဂမိ, အာဂစ္ဆန္တော စ ယေ တေ ကတာဘိနီဟာရာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အာနိသံသာ သံဝဏ္ဏိတာ –

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာ, ဗောဓိယာ နိယတာ နရာ၊

သံသရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ, ကပ္ပကောဋိသတေဟိပိ။

‘‘အဝီစိမှိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ လောကန္တရေသု စ၊

နိဇ္ဈာမတဏှာ ခုပ္ပိပါသာ, န ဟောန္တိ ကာဠကဉ္ဇိကာ။

‘‘န ဟောန္တိ ခုဒ္ဒကာ ပါဏာ, ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ ဒုဂ္ဂတိံ၊

ဇာယမာနာ မနုဿေသု, ဇစ္စန္ဓာ န ဘဝန္တိ တေ။

‘‘သောတဝေကလ္လတာ နတ္ထိ, န ဘဝန္တိ မူဂပက္ခိကာ၊

ဣတ္ထိဘာဝံ န ဂစ္ဆန္တိ, ဥဘတောဗျဉ္ဇနပဏ္ဍကာ။

‘‘န ဘဝန္တိ ပရိယာပန္နာ, ဗောဓိယာ နိယတာ နရာ၊

မုတ္တာ အာနန္တရိကေဟိ, သဗ္ဗတ္ထ သုဒ္ဓဂေါစရာ။

‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ န သေဝန္တိ, ကမ္မကိရိယဒဿနာ၊

ဝသမာနာပိ သဂ္ဂေသု, အသညံ နူပပဇ္ဇရေ။

‘‘သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု, ဟေတု နာမ န ဝိဇ္ဇတိ၊

နေက္ခမ္မနိန္နာ သပ္ပုရိသာ, ဝိသံယုတ္တာ ဘဝါဘဝေ၊

စရန္တိ လောကတ္ထစရိယာယော, ပူရေန္တိ သဗ္ဗပါရမီ’’တိ။ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ၊ အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဒူရေနိဒါနကထာ၊ စရိယာ။ အဋ္ဌ။ ပကိဏ္ဏကကထာ)၊

တေ အာနိသံသေ အဓိဂန္တွာဝ အာဂတော။ ဧဝံ အာဂစ္ဆန္တော ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ဌိတော –

‘‘အစေတနာယံ ပထဝီ, အဝိညာယ သုခံ ဒုခံ၊

သာပိ ဒါနဗလာ မယှံ, သတ္တက္ခတ္တုံ ပကမ္ပထာ’’တိ။ (စရိယာ။ ၁။၁၂၄) –

ဧဝံ မဟာပထဝိကမ္ပနာဒီနိ မဟာပုညာနိ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ တတော စဝိတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ။

အဝိဒူရေနိဒါနကထာ

တုသိတပုရေ ဝသမာနေယေဝ ပန ဗောဓိသတ္တေ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ ဥဒပါဒိ။ လောကသ္မိဉှိ တီဏိ ကောလာဟလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ သေယျထိဒံ – ကပ္ပကောလာဟလံ, ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ, စက္ကဝတ္တိကောလာဟလန္တိ။ တတ္ထ ‘‘ဝဿသတသဟဿဿ အစ္စယေန ကပ္ပုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ လောကဗျူဟာ နာမ ကာမာဝစရဒေဝါ မုတ္တသိရာ ဝိကိဏ္ဏကေသာ ရုဒမုခါ အဿူနိ ဟတ္ထေဟိ ပုဉ္ဆမာနာ ရတ္တဝတ္ထနိဝတ္ထာ အတိဝိယ ဝိရူပဝေသဓာရိနော ဟုတွာ မနုဿပထေ ဝိစရန္တာ ဧဝံ အာရောစေန္တိ – ‘‘မာရိသာ, မာရိသာ, ဣတော ဝဿသတသဟဿဿ အစ္စယေန ကပ္ပုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတိ, အယံ လောကော ဝိနဿိဿတိ, မဟာသမုဒ္ဒေါပိ ဥဿုဿိဿတိ, အယဉ္စ မဟာပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ ဥဍ္ဍယှိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ, ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ လောကဝိနာသော ဘဝိဿတိ, မေတ္တံ, မာရိသာ, ဘာဝေထ, ကရုဏံ မုဒိတံ ဥပေက္ခံ, မာရိသာ, ဘာဝေထ, မာတရံ ပိတရံ ဥပဋ္ဌဟထ, ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော ဟောထာ’’တိ။ ဣဒံ ကပ္ပကောလာဟလံ နာမ။

‘‘ဝဿသဟဿဿ အစ္စယေန ပန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပဇ္ဇိဿတီ’’တိ လောကပါလဒေဝတာ – ‘‘ဣတော, မာရိသာ, ဝဿသဟဿဿ အစ္စယေန ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တိယော အာဟိဏ္ဍန္တိ။ ဣဒံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ။

‘‘ဝဿသတဿ အစ္စယေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဒေဝတာ – ‘‘ဣတော, မာရိသာ, ဝဿသတဿ အစ္စယေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တိယော အာဟိဏ္ဍန္တိ။ ဣဒံ စက္ကဝတ္တိကောလာဟလံ နာမ (ခု။ ပါ။ အဋ္ဌ။ ၅။မင်္ဂလပဉှသမုဋ္ဌာနကထာ၊ အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ)။

တေသု ဗုဒ္ဓကောလာဟလသဒ္ဒံ သုတွာ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ဧကတော သန္နိပတိတွာ – ‘‘အသုကော နာမ သတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယာစန္တိ, အာယာစမာနာ စ တဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု အာယာစန္တိ။ တဒါ ပန သဗ္ဗာပိ တာ ဧကေကစက္ကဝါဠေ စတုမဟာရာဇ-သက္က-သုယာမ-သန္တုသိတ-သုနိမ္မိတ-ဝသဝတ္တိ-မဟာဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပန္နစုတိနိမိတ္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘မာရိသ, တုမှေဟိ ဒသ ပါရမိယော ပူရိတာ, ပူရေန္တေဟိ စ န သက္ကဗြဟ္မသမ္ပတ္တိအာဒိကံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေန္တေဟိ ပူရိတာ, လောကနိတ္ထရဏတ္ထာယ ပန ဝေါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္ထေန္တေဟိ ပရိပူရိတာ ဗုဒ္ဓတ္တာယ –

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ၊

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ။ (ဗု။ ဝံ။ ၁။၆၇) –

ယာစိံသု။

အထ မဟာသတ္တော ဒေဝတာဟိ ဧဝံ အာယာစိယမာနော ဒေဝတာနံ ပဋိညံ အဒတွာဝ ကာလ-ဒီပ-ဒေသ-ကုလ-ဇနေတ္တိအာယုပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေသိ။ တတ္ထ ‘‘ကာလော နု ခေါ, န ကာလော’’တိ ပဌမံ ကာလံ ဝိလောကေသိ။ တတ္ထ ဝဿသတသဟဿတော ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတအာယုကာလော ကာလော နာမ န ဟောတိ။ ကသ္မာ? တဒါ ဟိ သတ္တာနံ ဇာတိဇရာမရဏာနိ န ပညာယန္တိ, ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ တိလက္ခဏမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တေသံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ ကထေန္တာနံ ‘‘ကိံ နာမေတံ ကထေန္တီ’’တိ နေဝ သောတဗ္ဗံ န သဒ္ဓါတဗ္ဗံ မညန္တိ, တတော အဘိသမယော န ဟောတိ, တသ္မိံ အသတိ အနိယျာနိကံ သာသနံ ဟောတိ။ တသ္မာ သော အကာလော။ ဝဿသတတော ဦနအာယုကာလောပိ ကာလော န ဟောတိ။ ကသ္မာ? တဒါ သတ္တာ ဥဿန္နကိလေသာ ဟောန္တိ, ဥဿန္နကိလေသာနဉ္စ ဒိန္နောဝါဒေါ ဩဝါဒဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ဝိယ ခိပ္ပံ ဝိဂစ္ဆတိ။ တသ္မာ သောပိ အကာလော။ ဝဿသတသဟဿတော ပန ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဝဿသတတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ အာယုကာလော ကာလော နာမ။ တဒါ ပန ဝဿသတကာလော အဟောသိ။ အထ မဟာသတ္တော ‘‘နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗကာလော’’တိ ကာလံ ပဿိ။

တတော ဒီပံ ဩလောကေန္တော သပရိဝါရေ စတ္တာရော မဟာဒီပေ ဩလောကေတွာ – ‘‘တီသု ဒီပေသု ဗုဒ္ဓါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဇမ္ဗုဒီပေယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒီပံ ပဿိ။

တတော ‘‘ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ မဟာ, ဒသယောဇနသဟဿပရိမာဏော။ ကတရသ္မိံ နု ခေါ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဩကာသံ ဩလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသံ ပဿိ။ ‘‘ကပိလဝတ္ထု နာမ နဂရံ, တတ္ထ မယာ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ နိဋ္ဌမဂမာသိ။

တတော ကုလံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဝေဿကုလေ ဝါ သုဒ္ဒကုလေ ဝါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ လောကသမ္မတေ ပန ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧတရဟိ ခတ္တိယကုလံ လောကသမ္မတံ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ရာဇာ ပိတာ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုလံ ပဿိ။

တတော မာတရံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓမာတာ နာမ လောလာ သုရာဓုတ္တာ န ဟောတိ, ကပ္ပသတသဟဿံ ပန ပူရိတပါရမီ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အခဏ္ဍပဉ္စသီလာယေဝ ဟောတိ။ အယဉ္စ မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ ဧဒိသီ, အယံ မေ မာတာ ဘဝိဿတိ, ကိတ္တကံ ပနဿာ အာယူတိ, ဒသန္နံ မာသာနံ ဥပရိ သတ္တ ဒိဝသာနီ’’တိ ပဿိ။

ဣတိ ဣမံ ပဉ္စဝိဓံ မဟာဝိလောကနံ ဝိလောကေတွာ – ‘‘ကာလော မေ, မာရိသာ, ဗုဒ္ဓဘာဝါယာ’’တိ ဒေဝါနံ ပဋိညံ ဒတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ တာ ဒေဝတာ ဥယျောဇေတွာ တုသိတဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော တုသိတပုရေ နန္ဒနဝနံ ပါဝိသိ။ သဗ္ဗဒေဝလောကေသု ဟိ နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ။ တတြ နံ ဒေဝတာ – ‘‘ဣတော စုတော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလကမ္မောကာသံ သာရယမာနာ ဝိစရန္တိ။ သော ဧဝံ တာဟိ ဒေဝတာဟိ ကုသလံ သာရယမာနာဟိ ပရိဝုတော တတြ ဝိစရန္တောဝ စဝိတွာ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ မဟာပုရိသဿ ပန မာတု ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဏှနက္ခဏေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတု သင်္ကမ္ပိ။ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ။

ဧဝံ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကဿ ဗောဓိသတ္တဿ စေဝ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ စ ဥပဒ္ဒဝနိဝါရဏတ္ထံ ခဂ္ဂဟတ္ထာ စတ္တာရော ဒေဝပုတ္တာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု။ ဗောဓိသတ္တဿ မာတု ပုရိသေသု ရာဂစိတ္တံ နုပ္ပဇ္ဇိ, လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ သာ အဟောသိ သုခိနီ အကိလန္တကာယာ။ ဗောဓိသတ္တဉ္စ အတ္တနော ကုစ္ဆိဂတံ ဝိပ္ပသန္နေ မဏိရတနေ အာဝုတပဏ္ဍုသုတ္တံ ဝိယ ပဿတိ။ ယသ္မာ ဗောဓိသတ္တေန ဝသိတကုစ္ဆိ နာမ စေတိယဂဗ္ဘသဒိသာ ဟောတိ, န သက္ကာ အညေန သတ္တေန အာဝသိတုံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ, တသ္မာ ဗောဓိသတ္တမာတာ သတ္တာဟဇာတေ ဗောဓိသတ္တေ ကာလံ ကတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ ယထာ ပန အညာ ဣတ္ထိယော ဒသ မာသေ အပ္ပတွာပိ အတိက္ကမိတွာပိ နိသိန္နာပိ နိပန္နာပိ ဝိဇာယန္တိ, န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တမာတာ။ ဗောဓိသတ္တမာတာ ပန ဗောဓိသတ္တံ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိနာ ပရိဟရိတွာ ဌိတာဝ ဝိဇာယတိ။ အယံ ဗောဓိသတ္တမာတု ဓမ္မတာ။

မဟာမာယာပိ ဒေဝီ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိနာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိတွာ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ ဉာတိဃရံ ဂန္တုကာမာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အာရောစေသိ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, မဟာရာဇ, ဒေဝဒဟနဂရံ ဂန္တု’’န္တိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ကပိလဝတ္ထုတော ယာဝ ဒေဝဒဟနဂရာ အဉ္ဇသံ သမံ ကာရေတွာ ကဒလိပုဏ္ဏဃဋကမုကဓဇပဋာကာဒီဟိ အလင်္ကာရာပေတွာ နဝကနကသိဝိကာယ နိသီဒါပေတွာ မဟတိယာ ဝိဘူတိယာ မဟတာ ပရိဝါရေန ပေသေသိ။ ဒွိန္နံ ပန နဂရာနံ အန္တရေ ဥဘယနဂရဝါသီနံ ပရိဘောဂါရဟံ လုမ္ဗိနီဝနံ နာမ မင်္ဂလသာလဝနံ အတ္ထိ, တံ တသ္မိံ သမယေ မူလတော ယာဝ အဂ္ဂသာခါ သဗ္ဗံ ဧကဖာလိဖုလ္လံ အဟောသိ။ သာခန္တရေဟိ စေဝ ပုပ္ဖန္တရေဟိ စ ပရမရတိကရမဓုရမနောရမဝိရုတာဟိ မဒမုဒိတာဟိ အနုဘုတ္တပဉ္စရာဟိ ပရဘတမဓုကရဝဓူဟိ ဥပဂီယမာနသုရနန္ဒနနန္ဒနဝနသဒိသသောဘံ ဝနံ ဒိသွာ ဒေဝိယာ သာလဝနကီဠမနုဘဝိတုံ စိတ္တမုပ္ပဇ္ဇိ (အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ)။

‘‘ဝိဘူသိတာ ဗာလဇနာတိစာလိနီ, ဝိဘူသိတင်္ဂီ ဝနိတေဝ မာလိနီ၊

သဒါ ဇနာနံ နယနာလိမာလိနီ, ဝိလုမ္ပိနီဝါတိဝိရောစိ လုမ္ဗိနီ’’။

အမစ္စာ ရညော အာရောစေတွာ ဒေဝိံ ဂဟေတွာ တံ လုမ္ဗိနီဝနံ ပဝိသိံသု။ သာ မင်္ဂလသာလမူလံ ဂန္တွာ တဿ ဥဇုသမဝဋ္ဋက္ခန္ဓဿ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝသမလင်္ကတဿ ယံ သာခံ ဂဏှိတုကာမာ အဟောသိ, သာ သာလသာခါ အဗလာ ဇနဟဒယလောလာ သယမေဝ ဝိလမ္ဗမာနာ ဟုတွာ တဿာ ကရတလသ္မိံ သမုပဂတာ။ အထ သာ တံ သာလသာခံ တမ္ဗတုင်္ဂနခုဇ္ဇလေန ကမလဒလဝတ္တိဝဋ္ဋင်္ဂုလိနာ နဝကနကကဋဝလယသောဘိနာ ဒက္ခိဏေန ပရမရတိကရေန ကရေန အဂ္ဂဟေသိ။ သာ တံ သာလသာခံ ဂဟေတွာ ဌိတာ အသိတဇလဓရဝိဝရဂတာ ဗာလစန္ဒလေခါ ဝိယ စ အစိရဋ္ဌိတိကာ အစ္စိပဘာ ဝိယ စ နန္ဒနဝနဇာတာ ဒေဝီ ဝိယ စ ဒေဝီ ဝိရောစိတ္ထ။ တာဝဒေဝ စဿာ ကမ္မဇဝါတာ စလိံသု။ အထဿာ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပိတွာ မဟာဇနော ပဋိက္ကမိ။ သာ သာလသာခံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌမာနာယ ဧဝ တဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ။

တင်္ခဏံယေဝ စတ္တာရော ဝိသုဒ္ဓစိတ္တာ မဟာဗြဟ္မာနော သုဝဏ္ဏဇာလံ အာဒါယ အာဂန္တွာ တေန သုဝဏ္ဏဇာလေန ဗောဓိသတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မာတု ပုရတော ဌပေတွာ – ‘‘အတ္တမနာ, ဒေဝိ, ဟောဟိ, မဟေသက္ခော တေ ပုတ္တော ဥပ္ပန္နော’’တိ အာဟံသု။ ယထာ ပန အညေ သတ္တာ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမန္တာ ပဋိက္ကူလေန အသုစိနာ မက္ခိတာ နိက္ခမန္တိ, န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော။ ဗောဓိသတ္တော ပန ဒွေ ဟတ္ထေ ဒွေ ပါဒေ ပသာရေတွာ ဌိတကောဝ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတောဝ သုဒ္ဓေါ ဝိသဒေါ ကာသိကဝတ္ထေ နိက္ခိတ္တမဏိရတနံ ဝိယ ဝိရောစမာနော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ဗောဓိသတ္တဿ စ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ စ သက္ကာရတ္ထံ အာကာသတော ဒွေ ဥဒကဓာရာ နိက္ခမိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ စ မာတုယာ စ သရီရေ ဥတုံ ဂါဟာပေသုံ။

အထ နံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌိတာနံ ဗြဟ္မာနံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော မင်္ဂလသမ္မတာယ သုခသမ္ဖဿာယ အဇိနပ္ပဝေဏိယာ ဂဏှိံသု, တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ဂဏှိံသု, မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ, အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ။ တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓပုပ္ဖမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ – ‘‘မဟာပုရိသ, တုမှေဟိ သဒိသော ဧတ္ထ နတ္ထိ, ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု။ ဧဝံ ဒသ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသိ။ ဂစ္ဆန္တော စ ပထဝိယာ ဧဝ ဂတော, နာကာသေန။ အစေလကောဝ ဂတော, န သစေလကော။ ဒဟရောဝ ဂတော, န သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော။ မဟာဇနဿ ပန အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဝိယ စ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ စ အဟောသိ။ တတော သတ္တမေ ပဒေ ဌတွာ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိအာဒိကံ (ဒီ။ နိ။ ၂။၃၁၊ မ။ နိ။ ၃။၂၀၇) အာသဘိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တော သီဟနာဒံ နဒိ။

ဗောဓိသတ္တော ဟိ တီသု အတ္တဘာဝေသု မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ မဟောသဓတ္တဘာဝေ, ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ, ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေတိ။ မဟောသဓတ္တဘာဝေ ကိရဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တဿေဝ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာဂန္တွာ စန္ဒနသာရံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဂတော, တံ မုဋ္ဌိယံ ကတွာဝ နိက္ခန္တော။ အထ နံ မာတာ – ‘‘တာတ, တွံ ကိံ ဂဟေတွာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဩသဓံ, အမ္မာ’’တိ။ ဣတိ ဩသဓံ ဂဟေတွာ အာဂတတ္တာ ‘‘ဩသဓကုမာရော’’တွေဝဿ နာမမကံသု။

ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, အမ္မ, ကိဉ္စိ ဂေဟသ္မိံ ဓနံ, ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဝဒန္တော နိက္ခမိ။ အထဿ မာတာ – ‘‘သဓနေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တောသိ, တာတာ’’တိ ပုတ္တဿ ဟတ္ထံ အတ္တနော ဟတ္ထတလေ ကတွာ သဟဿတ္ထဝိကံ ဌပေသိ။

ဣမသ္မိံ ပန အတ္တဘာဝေ ဣမံ သီဟနာဒံ နဒီတိ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော တီသု အတ္တဘာဝေသု မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ။ ဇာတက္ခဏေပိဿ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ။ ယသ္မိံ ပန သမယေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော လုမ္ဗိနီဝနေ ဇာတော တသ္မိံယေဝ သမယေ ရာဟုလမာတာ ဒေဝီ အာနန္ဒော ဆန္နော ကာဠုဒါယီ အမစ္စော ကဏ္ဍကော အဿရာဇာ မဟာဗောဓိရုက္ခော စတဿော နိဓိကုမ္ဘိယော စ ဇာတာ, တတ္ထ ဧကော ဂါဝုတပ္ပမာဏော ဧကော အဍ္ဎယောဇနပ္ပမာဏော ဧကော တိဂါဝုတပ္ပမာဏော ဧကော ယောဇနပ္ပမာဏော အဟောသိ။ ဣမေ သတ္တ သဟဇာတာ နာမ ဟောန္တိ။

ဥဘယနဂရဝါသိနော မဟာပုရိသံ ဂဟေတွာ ကပိလဝတ္ထုပုရမေဝ အဂမံသု။ တံဒိဝသမေဝ – ‘‘ကပိလဝတ္ထုနဂရေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုတ္တော ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ တာဝတိံသဘဝနေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဒေဝသံဃာ စေလုက္ခေပါဒီနိ ပဝတ္တေန္တာ ကီဠိံသု။ တသ္မိံ သမယေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ကုလူပကော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ကာဠဒေဝလော နာမ တာပသော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော တာ ဒေဝတာ တုဋ္ဌမာနသာ ကီဠန္တိယော ဒိသွာ ‘‘ကိံကာရဏာ တုဋ္ဌမာနသာ ပမုဒိတဟဒယာ ကီဠထ, မယှံ တံ ကာရဏံ ကထေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ တတော ဒေဝတာ အာဟံသု – ‘‘မာရိသ, သုဒ္ဓေါဒနရညော ပုတ္တော ဇာတော, သော ဗောဓိမဏ္ဍေ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿတိ, တဿ ‘အနန္တရူပံ ဗုဒ္ဓလီဠံ ပဿိတုံ လဘိဿာမာ’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန တုဋ္ဌမှာ’’တိ။

အထ တာပသော တာသံ ဒေဝတာနံ ဝစနံ သုတွာ ပရမဒဿနီယရတနာဝလောကတော ဒေဝလောကတော ဩရုယှ နရပတိနိဝေသနံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ တတော ကတပဋိသန္ထာရံ ရာဇာနံ – ‘‘ပုတ္တော ကိရ တေ, မဟာရာဇ, ဇာတော, တံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ တနယံ အာဟရာပေတွာ ဒေဝလတာပသံ ဝန္ဒာပေတုံ အဘိဟရိ။ မဟာပုရိသဿ ပါဒါ ပရိဝတ္တိတွာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ အသိတဇလဓရကူဋေသု တာပသဿ ဇဋာသု ပတိဋ္ဌဟိံသု။ ဗောဓိသတ္တေန ဟိ တေနတ္တဘာဝေန ဝန္ဒိတဗ္ဗော နာမ အညော နတ္ထိ။ တတော တာပသော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဗောဓိသတ္တဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေသိ။ ရာဇာ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အတ္တနော ပုတ္တံ ဝန္ဒိ။ တာပသော ဗောဓိသတ္တဿ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဘဝိဿတိ နု ခေါ ဗုဒ္ဓေါ, ဥဒါဟု န ဘဝိဿတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတံသဉာဏေန ဉတွာ – ‘‘အစ္ဆရိယပုရိသော အယ’’န္တိ သိတံ အကာသိ။

တတော ‘‘အဟံ ဣမံ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿာမိ နု ခေါ, နော’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘န လဘိဿာမိ, အန္တရာယေဝ ကာလံ ကတွာ ဗုဒ္ဓသတေနပိ ဗုဒ္ဓသဟဿေနပိ ဂန္တွာ ဗောဓေတုံ အသက္ကုဏေယျေ အရူပဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဒိသွာ – ‘‘ဧဝရူပံ နာမ အစ္ဆရိယပုရိသံ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဒဋ္ဌုံ န လဘိဿာမိ, မဟတီ ဝတ မေ ဇာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရောဒိ။ မနုဿာ ပန ဒိသွာ – ‘‘အမှာကံ အယျော ဣဒါနေဝ ဟသိတွာ ပုန ရောဒိတုမာရဘိ, ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ, အမှာကံ အယျပုတ္တဿ ကောစိ အန္တရာယော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု။ တာပသော အာဟ – ‘‘နတ္ထေတဿ အန္တရာယော, နိဿံသယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ‘‘အထ ကသ္မာ တုမှေ ပရောဒိတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဧဝရူပံ အစ္ဆရိယပုရိသံ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဒဋ္ဌုံ န လဘိဿာမိ, မဟတီ ဝတ မေ ဇာနိ ဘဝိဿတီတိ အတ္တာနံ အနုသောစန္တော ရောဒါမီ’’တိ အာဟ။

တတော ဗောဓိသတ္တံ ပဉ္စမေ ဒိဝသေ သီသံ နှာပေတွာ – ‘‘နာမံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ရာဇဘဝနံ စတုဇ္ဇာတိကဂန္ဓေန ဥပလိမ္ပိတွာ လာဇပဉ္စမာနိ ကုသုမာနိ ဝိကိရိတွာ အသမ္ဘိန္နပါယာသံ ပစာပေတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရင်္ဂတေ အဋ္ဌသတေ ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ ရာဇဘဝနေ နိသီဒါပေတွာ မဓုပါယာသံ ဘောဇေတွာ သက္ကာရံ ကတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ လက္ခဏာနိ ပရိဂ္ဂါဟာပေသုံ။ တေသု ရာမာဒယော အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကာ အဟေသုံ။ တေသု သတ္တ ဇနာ ဒွေ အင်္ဂုလိယော ဥက္ခိပိတွာ ဒွေဓာ ဗျာကရိံသု – ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ, ပဗ္ဗဇမာနော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ တေသံ ပန သဗ္ဗဒဟရော ဂေါတ္တေန ကောဏ္ဍညော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဗောဓိသတ္တဿ လက္ခဏဝရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဧတဿ အဂါရမဇ္ဈေ ဌာနကာရဏံ နတ္ထိ, ဧကန္တေနေဝ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကမေဝ အင်္ဂုလိံ ဥက္ခိပိတွာ ဧကံသဗျာကရဏံ ဗျာကာသိ။ အထဿ နာမံ ဂဏှန္တာ သဗ္ဗလောကတ္ထသိဒ္ဓိကရတ္တာ သိဒ္ဓတ္ထောတိ နာမမကံသု။

အထ တေ ဗြာဟ္မဏာ အတ္တနော ဃရာနိ ဂန္တွာ ပုတ္တေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အမှေ မဟလ္လကာ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုတ္တံ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တံ သမ္ဘာဝေယျာမ ဝါ နော ဝါ, တုမှေ ပန တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေ တဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇထာ’’တိ။ တတော သတ္တပိ ဇနာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတာ။ ကောဏ္ဍညမာဏဝေါ အရောဂေါ အဟောသိ။ တဒါ ပန ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ – ‘‘ကိံ ဒိသွာ မမ ပုတ္တော ပဗ္ဗဇိဿတီ’’တိ တေ ပုစ္ဆိ။ ‘‘စတ္တာရိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ကတရဉ္စ ကတရဉ္စာ’’တိ? ‘‘ဇိဏ္ဏံ ဗျာဓိတံ မတံ ပဗ္ဗဇိတ’’န္တိ။ ရာဇာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဧဝရူပါနံ မမ ပုတ္တဿ သန္တိကံ အာဂမိတုံ မာ အဒတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ကုမာရဿ စက္ခုပထေ ဇိဏ္ဏပုရိသာဒီနံ အာဂမနနိဝါရဏတ္ထံ စတူသု ဒိသာသု ဂါဝုတဂါဝုတဋ္ဌာနေ အာရက္ခံ ဌပေသိ။ တံဒိဝသံ မင်္ဂလဋ္ဌာနေ သန္နိပတိတေသု အသီတိယာ ဉာတိကုလသဟဿေသု ဧကမေကော ဧကမေကံ ပုတ္တံ ပဋိဇာနိ – ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဝါ ဟောတု ရာဇာ ဝါ, မယံ ဧကမေကံ ပုတ္တံ ဒဿာမ, သစေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ခတ္တိယသမဏေဟေဝ ပရိဝုတော ဝိစရိဿတိ။ သစေ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ, ခတ္တိယကုမာရေဟေဝ ပရိဝုတော ဝိစရိဿတီ’’တိ။ အထ ရာဇာ မဟာပုရိသဿ ပရမရူပသမ္ပန္နာ ဝိဂတသဗ္ဗဒေါသာ စတုသဋ္ဌိ ဓာတိယော အဒါသိ။ ဗောဓိသတ္တော အနန္တေန ပရိဝါရေန မဟတာ သိရိသမုဒယေန ဝဍ္ဎိ။

အထေကဒိဝသံ ရညော ဝပ္ပမင်္ဂလံ နာမ အဟောသိ။ တံဒိဝသံ ရာဇာ မဟတိယာ ဝိဘူတိယာ မဟတာ ပရိဝါရေန နဂရတော နိက္ခမန္တော ပုတ္တမ္ပိ ဂဟေတွာဝ အဂမာသိ။ ကသိကမ္မဋ္ဌာနေ ဧကော ဇမ္ဗုရုက္ခော ပရမရမဏီယော ဃနသန္ဒစ္ဆာယော အဟောသိ။ တဿ ဟေဋ္ဌာ ကုမာရဿ သယနံ ပညာပေတွာ ဥပရိ ဝရကနကတာရာခစိတံ ရတ္တစေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ရာဇာ သဗ္ဗာလင်္ကာရံ အလင်္ကရိတွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော နင်္ဂလကရဏဋ္ဌာနမဂမာသိ။ တတ္ထ ရာဇာ ပရမမင်္ဂလံ သုဝဏ္ဏနင်္ဂလံ ဂဏှာတိ, အမစ္စာဒယော ရဇတနင်္ဂလာဒီနိ ဂဏှန္တိ။ တံဒိဝသံ နင်္ဂလသဟဿံ ယောဇီယတိ။ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ဓာတိယော – ‘‘ရညော သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အန္တောသာဏိတော ဗဟိ နိက္ခန္တာ။

အထ ဗောဓိသတ္တော ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ကိဉ္စိ အဒိသွာ သဟသာ ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အာနာပါနေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေသိ။ ဓာတိယော ခဇ္ဇဘောဇ္ဇန္တရေ ဝိစရန္တိယော ထောကံ စိရာယိံသု။ သေသရုက္ခာနံ ဆာယာ နိဝတ္တာ, တဿ ပန ဇမ္ဗုရုက္ခဿ ဆာယာ ပရိမဏ္ဍလာ ဟုတွာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ။ ဓာတိတော ပနဿ ‘‘အယျပုတ္တော ဧကကောဝါ’’တိ ဝေဂေန သာဏိပါကာရံ ဥက္ခိပိတွာ ပရိယေသန္တိယော သိရိသယနေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နံ တဉ္စ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ ဝေဂေန အာဂန္တွာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ဝေါ, တာတ, ဒုတိယဝန္ဒနာ’’တိ ပုတ္တံ ဝန္ဒိ။

အထ မဟာပုရိသော အနုက္ကမေန သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော အဟောသိ။ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေ ရမ္မ-သုရမ္မ-သုဘနာမကေ တယော ပါသာဒေ ကာရေသိ။ ဧကံ နဝဘူမိကံ ဧကံ သတ္တဘူမိကံ ဧကံ ပဉ္စဘူမိကံ။ တယောပိ ပါသာဒါ ဥဗ္ဗေဓေန သမပ္ပမာဏာ အဟေသုံ။ ဘူမိကာသု ပန နာနတ္တံ အဟောသိ။

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော ဆတ္တမဿ ဥဿာပေတွာ ရဇ္ဇသိရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ။ သော သာကိယာနံ ပဏ္ဏာနိ ပဟိဏိ ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော, ရဇ္ဇေ နံ ပတိဋ္ဌာပေဿာမိ, သဗ္ဗေ အတ္တနော ဂေဟေသု ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ ဣမံ ဂေဟံ ပေသေန္တူ’’တိ။ တေ ရညော သာသနံ သုတွာ – ‘‘ကုမာရော ကေဝလံ ရူပသမ္ပန္နော, န ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာတိ, ဒါရဘရဏံ ကာတုံ န သက္ခိဿတိ, န မယံ ဓီတရော ဒဿာမာ’’တိ အာဟံသု။ ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ ဗောဓိသတ္တော – ‘‘ကိံ သိပ္ပံ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သဟဿတ္ထာမံ ဓနုံ အာရောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တာတာ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ အာဟရာပေထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ အာဟရာပေတွာ အဒါသိ။ တံ ဓနုံ ပုရိသသဟဿံ အာရောပေတိ, ပုရိသသဟဿံ ဩရောပေတိ။ မဟာပုရိသော တံ သရာသနံ အာဟရာပေတွာ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နောဝ ဇိယံ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေ ဝေဌာပေတွာ ကဍ္ဎန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနေဝ ဓနုံ အာရောပေတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ဒဏ္ဍေ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ကဍ္ဎိတွာ ဇိယံ ရောပေသိ။ သကလနဂရံ ဥပ္ပတ္တနာကာရပ္ပတ္တံ အဟောသိ။ ‘‘ကိံ ဧသော သဒ္ဒေါ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတီ’’တိ အာဟံသု။ အထညေ ‘‘တုမှေ န ဇာနာထ, န ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတိ, အင်္ဂီရသဿ ကုမာရဿ သဟဿတ္ထာမံ ဓနုံ အာရောပေတွာ ဇိယံ ပေါဌေန္တဿ ဇိယပ္ပဟာရသဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ အာဟံသု။ သာကိယာ တံ သုတွာ တာဝတကေနေဝ အာရဒ္ဓစိတ္တာ တုဋ္ဌမာနသာ အဟေသုံ။

အထ မဟာပုရိသော – ‘‘ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ အဋ္ဌင်္ဂုလဗဟလံ အယောပဋ္ဋံ ကဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ တံ ဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ စတုရင်္ဂုလဗဟလံ အသနဖလကံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ တမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ ဝိဒတ္ထိဗဟလံ ဥဒုမ္ဗရဖလကံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ တမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ တတော ‘‘ဝါလုကသကဋာနီ’’တိ အာဟံသု။ မဟာသတ္တော ဝါလုကသကဋမ္ပိ ပလာလသကဋမ္ပိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကေ ဧကူသဘပ္ပမာဏံ ကဏ္ဍံ ပေသေသိ ထလေ အဋ္ဌဥသဘပ္ပမာဏံ။ အထ နံ ‘‘ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဝါလံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု။ ‘‘တေန ဟိ ယောဇနမတ္တံ ဝါတိင်္ဂဏံ ဗန္ဓာပေထာ’’တိ ဝတွာ ယောဇနမတ္တကေ ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဝါလံ ဗန္ဓာပေတွာ ရတ္တန္ဓကာရေ မေဃပဋလေဟိ ဆန္နာသု ဒိသာသု ကဏ္ဍံ ခိပိ။ တံ ဂန္တွာ ယောဇနမတ္တကေ ဝါလံ ဖာလေတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ။ န ကေဝလံ ဧတ္တကမေဝ, တံဒိဝသံ မဟာပုရိသော လောကေ ဝတ္တမာနံ သိပ္ပံ သဗ္ဗမေဝ ဒဿေသိ။

အထ သာကိယာ အတ္တနော ဓီတရော အလင်္ကရိတွာ ပေသယိံသု။ စတ္တာလီသသဟဿာ နာဋကိတ္ထိယော အဟေသုံ။ ရာဟုလမာတာ ပန ဒေဝီ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ။ မဟာပုရိသော ဒေဝကုမာရော ဝိယ သုရယုဝတီဟိ ပရိဝုတော နရယုဝတီဟိ ပရိဝုတော နိပ္ပုရိသေဟိ တုရိယေဟိ ပရိစာရိယမာနော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဥတုဝါရေန ဥတုဝါရေန တေသု တီသု ပါသာဒေသု ဝိဟရတိ။ အထေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော ဥယျာနဘူမိံ ဂန္တုကာမော သာရထိံ အာမန္တေတွာ – ‘‘ရထံ ယောဇေဟိ ဥယျာနဘူမိံ ပဿိဿာမီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ မဟာရဟံ ဝရရုစိရထိရကုဗ္ဗရဝရတ္တံ ထိရတရနေမိနာဘိံ ဝရကနကရဇတမဏိရတနခစိတဤသာမုခံ နဝကနကရဇတတာရကခစိတနေမိပဿံ သမောသရိတဝိဝိဓသုရဘိကုသုမဒါမသဿိရိကံ ရဝိရထသဒိသဒဿနီယံ ဝရရထံ သမလင်္ကရိတွာ သသိကုမုဒသဒိသဝဏ္ဏေ အနိလဂရုဠဇဝေ အာဇာနီယေ စတ္တာရော မင်္ဂလသိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိဝေဒေသိ။ ဗောဓိသတ္တော ဒေဝဝိမာနသဒိသံ တံ ရထဝရမာရုယှ ဥယျာနာဘိမုခေါ ပါယာသိ။

အထ ဒေဝတာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရဿ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနကာလော အာသန္နော, ပုဗ္ဗနိမိတ္တမဿ ဒဿေဿာမာ’’တိ ဧကံ ဒေဝပုတ္တံ ဇရာဇဇ္ဇရသရီရံ ခဏ္ဍဒန္တံ ပလိတကေသံ ဝင်္ကဂတ္တံ ဒဏ္ဍဟတ္ထံ ပဝေဓမာနံ ကတွာ ဒဿေသုံ။ တံ ဗောဓိသတ္တော စေဝ သာရထိ စ ပဿန္တိ။ တတော ဗောဓိသတ္တော – ‘‘သာရထိ ကော နာမေသ ပုရိသော ကေသာပိဿ န ယထာ အညေသ’’န္တိ မဟာပဒါနသုတ္တေ (ဒီ။ နိ။ ၂။၄၃ အာဒယော) အာဂတနယေနေဝ ပုစ္ဆိတွာ တဿ ဝစနံ သုတွာ – ‘‘ဓိရတ္ထု ဝတ, ဘော, ဇာတိ, ယတြ ဟိ နာမ ဇာတဿ ဇရာ ပညာယိဿတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၄၅, ၄၇) သံဝိဂ္ဂဟဒယော တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပါသာဒမေဝ အဘိရုဟိ။

ရာဇာ ‘‘ကိံကာရဏာ မမ ပုတ္တော ပဋိနိဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဇိဏ္ဏပုရိသံ ဒိသွာ, ဒေဝါ’’တိ။ တတော ကမ္ပမာနမာနသော ရာဇာ အဍ္ဎယောဇနေ အာရက္ခံ ဌပေသိ။ ပုနေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တာဟိ ဧဝ ဒေဝတာဟိ နိမ္မိတံ ဗျာဓိတဉ္စ ပုရိသံ ဒိသွာ ပုရိမနယေနေဝ ပုစ္ဆိတွာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော နိဝတ္တိတွာ ပါသာဒမေဝ အဘိရုဟိ။ ရာဇာ ပုစ္ဆိတွာ နာဋကာနိ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာယ မာနသံ အဿ ဘိန္နံ ကရိဿ’’န္တိ အာရက္ခံ ဝဍ္ဎေတွာ သမန္တတော တိဂါဝုတပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အာရက္ခံ ဌပေသိ။

ပုနပိ ဗောဓိသတ္တော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တထေဝ ဒေဝတာဟိ နိမ္မိတံ ကာလင်္ကတံ ဒိသွာ ပုရိမနယေနေဝ ပုစ္ဆိတွာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော နိဝတ္တိတွာ ပါသာဒမဘိရုဟိ။ ရာဇာ နိဝတ္တနကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ပုန အာရက္ခံ ဝဍ္ဎေတွာ ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အာရက္ခံ ဌပေသိ။

ပုနပိ ဗောဓိသတ္တော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တထေဝ ဒေဝတာဟိ နိမ္မိတံ သုနိဝတ္ထံ သုပါရုတံ ပဗ္ဗဇိတံ ဒိသွာ – ‘‘ကော နာမေသော, သမ္မ, သာရထီ’’တိ သာရထိံ ပုစ္ဆိ။ သာရထိ ကိဉ္စာပိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒဿ အဘာဝါ ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဂုဏေ ဝါ န ဇာနာတိ, ဒေဝတာနုဘာဝေန ပန ‘‘ပဗ္ဗဇိတော နာမာယံ ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ တဿ ဝဏ္ဏေသိ။

တတော ဗောဓိသတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံဒိဝသံ ဥယျာနံ အဂမာသိ။ ဒီဃာယုကာ ဗောဓိသတ္တာ ဝဿသတေ ဝဿသတေ အတိက္ကန္တေ ဇိဏ္ဏာဒီသု ဧကေကံ အဒ္ဒသံသု။ အမှာကံ ပန ဗောဓိသတ္တော အပ္ပါယုကကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ စတုန္နံ စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော အနုက္ကမေန ဧကေကံ အဒ္ဒသ။ ဒီဃဘာဏကာ ပနာဟု – ‘‘စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဧကဒိဝသေနေဝ ဒိသွာ အဂမာသီ’’တိ။ တတ္ထ ဒိဝသဘာဂံ ကီဠိတွာ ဥယျာနရသမနုဘဝိတွာ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိယံ နှတွာ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ မင်္ဂလသိလာတလေ နိသီဒိ အတ္တာနံ အလင်္ကာရာပေတုကာမော။ အထဿ စိတ္တာစာရမညာယ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဏတ္တော ဝိဿကမ္မော နာမ ဒေဝပုတ္တော အာဂန္တွာ တဿေဝ ကပ္ပကသဒိသော ဟုတွာ ဒိဗ္ဗေဟိ အလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိ။ အထဿ သဗ္ဗာလင်္ကာရသမလင်္ကတဿ သဗ္ဗတာလာဝစရေသု သကာနိ သကာနိ ပဋိဘာနာနိ ဒဿယန္တေသု ဗြာဟ္မဏေသု စ ‘‘ဇယ နန္ဒာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ သုတမင်္ဂလိကာဒီသု နာနပ္ပကာရေဟိ မင်္ဂလဝစနတ္ထုတိဃောသေဟိ သမ္ဘာဝေန္တေသု သဗ္ဗာလင်္ကာရသမလင်္ကတံ ရထဝရံ အဘိရုဟိ။ တသ္မိံ သမယေ – ‘‘ရာဟုလမာတာ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ’’တိ သုတွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ – ‘‘ပုတ္တဿ မေ တုဋ္ဌိံ နိဝေဒေထာ’’တိ သာသနံ ပဟိဏိ။ ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ – ‘‘ရာဟု ဇာတော, ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ အာဟ။ ရာဇာ – ‘‘ကိံ မေ ပုတ္တော အဝစာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ မေ နတ္တာ ‘ရာဟုလကုမာရော’တွေဝ နာမံ ဟောတူ’’တိ အာဟ။

ဗောဓိသတ္တောပိ တံ ရထဝရမာရုယှ မဟတာ ပရိဝါရေန အတိမနောရမေန သိရိသောဘဂ္ဂေန နဂရံ ပါဝိသိ။ တသ္မိံ သမယေ ရူပသိရိယာ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ စ အကိသာ ကိသာဂေါတမီ နာမ ခတ္တိယကညာ ဥပရိပါသာဒဝရတလဂတာ နဂရံ ပဝိသန္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပသိရိံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ဟုတွာ –

‘‘နိဗ္ဗုတာ နူန သာ မာတာ, နိဗ္ဗုတော နူန သော ပိတာ၊

နိဗ္ဗုတာ နူန သာ နာရီ, ယဿာယံ ဤဒိသော ပတီ’’တိ။ (ဓ။ သ။ အဋ္ဌ။ နိဒါနကထာ၊ ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု၊ အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ) –

ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ။

ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေ သုဿဝနံ ဝစနံ သာဝေသိ, အဟဉှိ နိဗ္ဗာနံ ဂဝေသန္တော ဝိစရာမိ, အဇ္ဇေဝ မယာ ဃရာဝါသံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာ နိဗ္ဗာနံ ဂဝေသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘အယံ ဣမိဿာ အာစရိယဘာဂေါ ဟောတူ’’တိ မုတ္တာဟာရံ ကဏ္ဌတော ဩမုဉ္စိတွာ ကိသာဂေါတမိယာ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ ပရမရတိကရံ မုတ္တာဟာရံ ပေသေသိ။ သာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော မယိ ပဋိဗဒ္ဓဟဒယော ဟုတွာ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေသီ’’တိ သောမနဿဇာတာ အဟောသိ။

ဗောဓိသတ္တောပိ မဟတာ သိရိသမုဒယေန ပရမရမဏီယံ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ သိရိသယနေ နိပဇ္ဇိ။ တာဝဒေဝ နံ ပရိပုဏ္ဏရဇနိကရသဒိသရုစိရဝရဝဒနာ ဗိမ္ဗဖလသဒိသဒသနဝသနာ သိတဝိမလသမသံဟိတာဝိရဠဝရဒသနာ အသိတနယနကေသပါသာ သုဇာတဉ္ဇနာတိနီလကုဋိလဘမုကာ သုဇာတဟံသသမသံဟိတပယောဓရာ ရတိကရနဝကနကရဇတဝိရစိတဝရမဏိမေခလာ ပရိဂတဝိပုလဃနဇဃနတဋာ ကရိကရသန္နိဘောရုယုဂလာ နစ္စဂီတဝါဒိတေသု ကုသလာ သုရယုဝတိသဒိသရူပသောဘာ ဝရယုဝတိယော မဓုရရဝါနိ တုရိယာနိ ဂဟေတွာ မဟာပုရိသံ သမ္ပရိဝါရေတွာ ရမာပယန္တိယော နစ္စဂီတဝါဒိတာနိ ပယောဇယိံသု။ ဗောဓိသတ္တော ပန ကိလေသေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာယ နစ္စဂီတာဒီသု အနဘိရတော မုဟုတ္တံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ။

တာ တံ ဒိသွာ ‘‘ယဿတ္ထာယ နစ္စာဒီနိ မယံ ပယောဇေမ, သော နိဒ္ဒံ ဥပဂတော, ဣဒါနိ ကိမတ္ထံ ကိလမာမာ’’တိ ဂဟိတာနိ တုရိယာနိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိံသု, ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပါ စ ဈာယန္တိ။ ဗောဓိသတ္တော ပဗုဇ္ဈိတွာ သယနပိဋ္ဌေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော အဒ္ဒသ တာ ဣတ္ထိယော တုရိယဘဏ္ဍာနိ အဝတ္ထရိတွာ နိဒ္ဒါယန္တိယော ပဂ္ဃရိတလာလာ ကိလိန္နကပေါလဂတ္တာ, ဧကစ္စာ ဒန္တေ ခါဒန္တိယော, ဧကစ္စာ ကာကစ္ဆန္တိယော, ဧကစ္စာ ဝိပ္ပလပန္တိယော, ဧကစ္စာ ဝိဝဋမုခါ, ဧကစ္စာ အပဂတဝသနရသနာ, ပါကဋဗီဘစ္ဆသမ္ဗာဓဋ္ဌာနာ, ဧကစ္စာ ဝိမုတ္တာကုလသိရောရုဟာ သုသာနရူပရူပံ ဓာရယမာနာ သယိံသု။ မဟာသတ္တော တာသံ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ကာမေသု ဝိရတ္တစိတ္တော အဟောသိ။ တဿ ပန အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဒသသတနယနဘဝနသဒိသံ ရုစိရသောဘမ္ပိ ပါသာဒဝရတလံ အပဝိဒ္ဓမတသရီရကုဏပဘရိတံ အာမကသုသာနမိဝ ပရမပဋိက္ကူလံ ဥပဋ္ဌာသိ။ တယောပိ ဘဝါ အာဒိတ္တဘဝနသဒိသာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ, ဘော, ဥပဿဋ္ဌံ ဝတ ဘော’’တိ စ ဝါစံ ပဝတ္တေသိ။ အတိဝိယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမိ။

သော ‘‘အဇ္ဇေဝ မယာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သိရိသယနတော ဥဋ္ဌာယ ဒွါရသမီပံ ဂန္တွာ – ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ။ ဥမ္မာရေ သီသံ ကတွာ နိပန္နော ဆန္နော အာဟ – ‘‘အဟံ, အယျပုတ္တ, ဆန္နော’’တိ။ အထ မဟာပုရိသော – ‘‘အဟံ အဇ္ဇ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတုကာမော, န ကဉ္စိ ပဋိဝေဒိတွာ သီဃမေကံ အတိဇယံ သိန္ဓဝံ ကပ္ပေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ အဿဘဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ အဿသာလံ ဂန္တွာ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပေသု ဇလန္တေသု သုမနပဋ္ဋဝိတာနဿ ဟေဋ္ဌာ ပရမရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ ဌိတံ အရိမန္ထကံ ကဏ္ဍကံ တုရင်္ဂဝရံ ဒိသွာ – ‘‘အဇ္ဇ မယာ အယျပုတ္တဿ နိက္ခမနတ္ထာယ ဣမမေဝ မင်္ဂလဟယံ ကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကဏ္ဍကံ ကပ္ပေသိ။ သော ကပ္ပိယမာနောဝ အညာသိ – ‘‘အယံ ကပ္ပနာ အတိဂါဠှာ, အညေသု ဒိဝသေသု ဥယျာနကီဠံ ဂမနကာလေ ကပ္ပနာ ဝိယ န ဟောတိ။ နိဿံသယံ အဇ္ဇေဝ အယျပုတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိဿတီ’’တိ။ တတော တုဋ္ဌမာနသော မဟာဟသိတံ ဟသိ။ သော နာဒေါ တံ သကလကပိလဝတ္ထုပုရံ ဥန္နာဒံ ကရေယျ, ဒေဝတာ ပန သန္နိရုမ္ဘိတွာ န ကဿစိ သောတုံ အဒံသု။

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပုတ္တံ တာဝ ပဿိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဌိတဋ္ဌာနတော ဥဋ္ဌာယ ရာဟုလမာတုယာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဝိဝရိ။ တသ္မိံ ခဏေ အန္တောဂဗ္ဘေ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပေါ ဈာယတိ။ ရာဟုလမာတာ သုမနမလ္လိကာဒီနံ အမ္ဗဏမတ္တေန အတ္တိပ္ပကိဏ္ဏေ ဝရသယနေ ပုတ္တဿ မတ္ထကေ ဟတ္ထံ ဌပေတွာ နိဒ္ဒါယတိ။ ဗောဓိသတ္တော ဥမ္မာရေ ပါဒံ ဌပေတွာ ဌိတကောဝ ဩလောကေတွာ – ‘‘သစာဟံ ဒေဝိယာ ဟတ္ထံ အပနေတွာ မမ ပုတ္တံ ဂဏှိဿာမိ, ဒေဝီ ပဗုဇ္ဈိဿတိ, ဧဝံ မေ အဘိနိက္ခမနဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ။ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာဝ အာဂန္တွာ ပုတ္တံ ပဿိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပါသာဒတလတော ဩတရိတွာ အဿဿ သမီပံ ဂန္တွာ ဧဝမာဟ – ‘‘တာတ ကဏ္ဍက, တွံ အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ မံ တာရယ, အဟံ တံ နိဿာယ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သဒေဝကံ လောကံ တာရေဿာမီ’’တိ။ တတော ဥလ္လင်္ဃိတွာ ကဏ္ဍကဿ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟိ။ ကဏ္ဍကော ဂီဝတော ပဋ္ဌာယ အာယာမတော အဋ္ဌာရသဟတ္ထော ဟောတိ တဒနုရူပေန ဥဗ္ဗေဓေန သမန္နာဂတော ရူပဂ္ဂဇဝဗလသမ္ပန္နော သဗ္ဗသေတော ဓောတသင်္ခသဒိသဒဿနီယဝဏ္ဏော။ တတော ဗောဓိသတ္တော ဝရတုရင်္ဂပိဋ္ဌိဂတော ဆန္နံ အဿဿ ဝါလဓိံ ဂါဟာပေတွာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ နဂရဿ မဟာဒွါရံ သမ္ပတ္တော။

တဒါ ပန ရာဇာ ပုဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တဿ ဂမနပဋိသေဓနတ္ထာယ ဒွီသု ဒွါရကဝါဋေသု ဧကေကံ ပုရိသသဟဿေန ဝိဝရိတဗ္ဗံ ကာရေတွာ တတ္ထ ဗဟုပုရိသေ အာရက္ခံ ဌပေသိ။ ဗောဓိသတ္တော ကိရ ပုရိသဂဏနာယ ကောဋိသတသဟဿဿ ဗလံ ဓာရေသိ, ဟတ္ထိဂဏနာယ ကောဋိသဟဿဿ။ တသ္မာ သော စိန္တေသိ – ‘‘ယဒိ ဒွါရံ န ဝိဝရီယတိ, အဇ္ဇ ကဏ္ဍကဿ ပိဋ္ဌေ နိသိန္နော ဆန္နံ ဝါလဓိံ ဂါဟာပေတွာ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ကဏ္ဍကံ ဦရူဟိ နိပ္ပီဠေတွာ အဋ္ဌာရသဟတ္ထံ ပါကာရံ ဥပ္ပတိတွာ အတိက္ကမေယျ’’န္တိ။ ဆန္နော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ဒွါရံ န ဥဂ္ဃါပယတိ, အဟံ အယျပုတ္တံ ခန္ဓေ ကတွာ ကဏ္ဍကံ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ပရိက္ခိပန္တော ဥပကစ္ဆကေ ကတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပါကာရံ အတိက္ကမိဿာမီ’’တိ။ ကဏ္ဍကော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဒွါရေ အဝိဝရိယမာနေ ယထာနိသိန္နမေဝ အယျပုတ္တံ ဂဟိတဝါလဓိနာ ဆန္နေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပတိတွာ ပါကာရဿ ပုရတော ပတိဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ။ ဧဝမေဝ တယော ပုရိသာ စိန္တယိံသု။ ဒွါရေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မဟာဒွါရံ ဝိဝရိံသု။

တသ္မိံ ခဏေ မာရော ပါပိမာ ‘‘မဟာသတ္တံ နိဝတ္တေဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ ဂဂနတလေ ဌတွာ အာဟ –

‘‘မာ နိက္ခမ မဟာဝီရ, ဣတော တေ သတ္တမေ ဒိနေ၊

ဒိဗ္ဗံ တု စက္ကရတနံ, အဒ္ဓါ ပါတု ဘဝိဿတိ။ –

ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ ရဇ္ဇံ ကာရေဿသိ, နိဝတ္တ, မာရိသာ’’တိ။ မဟာပုရိသော အာဟ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ။ အဟံ ဝသဝတ္တီတိ။

‘‘ဇာနာမဟံ မဟာရာဇ, မယှံ စက္ကဿ သမ္ဘဝံ၊

အနတ္ထိကောဟံ ရဇ္ဇေန, ဂစ္ဆ တွံ မာရ မာ ဣဓ။

‘‘သကလံ ဒသသဟဿမ္ပိ, လောကဓာတုမဟံ ပန၊

ဥန္နာဒေတွာ ဘဝိဿာမိ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိနာယကော’’တိ။ –

အာဟ။ သော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ။

မဟာသတ္တော ဧကူနတ္တိံသဝဿကာလေ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍေတွာ စက္ကဝတ္တိသိရိနိဝါသဘူတာ ရာဇဘဝနာ နိက္ခမိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေ ဝတ္တမာနေ နဂရတော နိက္ခမိတွာ နဂရံ အပလောကေတုကာမော အဟောသိ။ ဝိတက္ကသမနန္တရမေဝ စဿ ကုလာလစက္ကံ ဝိယ သော ဘူမိပ္ပဒေသော ပရိဝတ္တိ။ ယထာဌိတောဝ မဟာသတ္တော ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဒိသွာ တဿိံ ဘူမိပ္ပဒေသေ ကဏ္ဍကနိဝတ္တနံ နာမ စေတိယဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဂန္တဗ္ဗမဂါဘိမုခံယေဝ ကဏ္ဍကံ ကတွာ ပါယာသိ မဟတာ သက္ကာရေန ဥဠာရေန သိရိသမုဒယေန။ တဒါ မဟာသတ္တေ ဂစ္ဆန္တေ တဿ ပုရတော ဒေဝတာ သဋ္ဌိ ဥက္ကာသတသဟဿာနိ ဓာရယိံသု, တထာ ပစ္ဆတော သဋ္ဌိ ဒက္ခိဏတော သဋ္ဌိ ဥက္ကာသတသဟဿာနိ, တထာ ဝါမပဿတော။ အပရာ ဒေဝတာ သုရဘိကုသုမမာလာဒါမစန္ဒနစုဏ္ဏစာမရဓဇပဋာကာဟိ သက္ကရောန္တိယော ပရိဝါရေတွာ အဂမံသု။ ဒိဗ္ဗာနိ သင်္ဂီတာနိ အနေကာနိ စ တုရိယာနိ ဝဇ္ဇိံသု။

ဣမိနာ သိရိသမုဒယေန ဂစ္ဆန္တော ဗောဓိသတ္တော ဧကရတ္တေနေဝ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမ္မ တိံသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ အနောမာနဒီတီရံ သမ္ပာပုဏိ။ အထ ဗောဓိသတ္တော နဒီတီရေ ဌတွာ ဆန္နံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကာ နာမာယံ နဒီ’’တိ? ‘‘အနောမာ နာမ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘အမှာကမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနောမာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဏှိယာ အဿံ ဃဋ္ဋေန္တော အဿဿ သညံ အဒါသိ။ အဿော ဥလ္လင်္ဃိတွာ အဋ္ဌဥသဘဝိတ္ထာရာယ နဒိယာ ပါရိမတီရေ အဋ္ဌာသိ။ ဗောဓိသတ္တော အဿပိဋ္ဌိတော ဩရုယှ မုတ္တရာသိသဒိသေ ဝါလုကာပုလိနေ ဌတွာ ဆန္နံ အာမန္တေသိ – ‘‘သမ္မ ဆန္န, တွံ မယှံ အာဘရဏာနိ စေဝ ကဏ္ဍကဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆ, အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။ ဆန္နော, ‘‘အဟမ္ပိ, ဒေဝ, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။ ဗောဓိသတ္တော အာဟ – ‘‘န လဗ္ဘာ တယာ ပဗ္ဗဇိတုံ, ဂစ္ဆေဝ တွ’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ နိဝါရေတွာ အာဘရဏာနိ စေဝ ကဏ္ဍကဉ္စ ပဋိစ္ဆာပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယှံ ကေသာ သမဏသာရုပ္ပါ န ဟောန္တိ, တေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပရမနိသိတမသိဝရံ ဂဟေတွာ ဝါမဟတ္ထေန မောဠိယာ သဒ္ဓိံ စူဠံ ဂဟေတွာ ဆိန္ဒိ, ကေသာ ဒွင်္ဂုလမတ္တာ ဟုတွာ ဒက္ခိဏတော အာဝဋ္ဋမာနာ သီသေ အလ္လီယိံသု။ တေသံ ပန ကေသာနံ ယာဝဇီဝံ တဒေဝ ပမာဏံ အဟောသိ, မဿု စ တဒနုရူပံ, ပုန ကေသမဿုဩဟာရဏကိစ္စမ္ပိဿ နာဟောသိ။ ဗောဓိသတ္တော သဟ မောဠိယာ စူဠံ ဂဟေတွာ – ‘‘သစာဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, အာကာသေ တိဋ္ဌတု, နော စေ, ဘူမိယံ ပတတူ’’တိ အာကာသေ ခိပိ။ တံ စူဠာမဏိဗန္ဓနံ ယောဇနပ္ပမာဏံ ဌာနံ ဂန္တွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ။

အထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေန္တော ယောဇနိကေန ရတနစင်္ကောဋကေန တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာဝတိံသဘဝနေ တိယောဇနံ သတ္တရတနမယံ စူဠာမဏိစေတိယံ နာမ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ ယထာဟ –

‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ, ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော၊

သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟိ, သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ’’တိ။ (မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၂၂၊ သံ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂။၁၂၊ အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ)၊

ပုန ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာနိ ကာသိကဝတ္ထာနိ မဟဂ္ဃါနိ, န မယှံ သမဏသာရုပ္ပါနီ’’တိ။ အထဿ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပုရာဏသဟာယကော ဃဋိကာရမဟာဗြဟ္မာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဝိနာသဘာဝါပ္ပတ္တေန မိတ္တဘာဝေန စိန္တေသိ – ‘‘အဇ္ဇ မေ သဟာယကော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော, သမဏပရိက္ခာရမဿ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ။

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ၊

ပရိဿာဝနဉ္စ အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၁၅၊ မ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၂၉၄၊ ၂။၃၄၉၊ အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၄။၁၉၈၊ ပါရာ။ အဋ္ဌ။ ၁။၄၅ ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ၊ အပ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ၊ ဇာ။ အဋ္ဌ။ ၁။အဝိဒူရေနိဒါနကထာ၊ မဟာနိ။ အဋ္ဌ။ ၂၀၆) –

ဣမေ အဋ္ဌ သမဏပရိက္ခာရေ အာဟရိတွာ အဒါသိ။ မဟာပုရိသော အရဟဒ္ဓဇံ နိဝါသေတွာ ဥတ္တမံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံ ဂဟေတွာ သာဋကယုဂလံ အာကာသေ ခိပိ။ တံ မဟာဗြဟ္မာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဒွါဒသယောဇနိကံ သဗ္ဗရတနမယံ စေတိယံ ကတွာ တံ အန္တော ပက္ခိပိတွာ ဌပေသိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော – ‘‘ဆန္န, မမ ဝစနေန မာတာပိတူနံ အာရောဂျံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ။ တတော ဆန္နော မဟာပုရိသံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ ကဏ္ဍကော ပန ဆန္နေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုဏန္တော ဌတွာ – ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ မယှံ ပုန သာမိနော ဒဿန’’န္တိ စက္ခုပထမဿ ဝိဇဟန္တော ဝိယောဂဒုက္ခမဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဟဒယေန ဖလိတေန ကာလံ ကတွာ သုရရိပုဒုရဘိဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ကဏ္ဍကော နာမ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝိမလတ္ထဝိလာသိနိယာ ဝိမာနဝတ္ထုဋ္ဌကထာယ ဂဟေတဗ္ဗာ။ ဆန္နဿ ပဌမံ ဧကောဝ သောကော အဟောသိ။

သော ကဏ္ဍကဿ ကာလကိရိယာယ ဒုတိယေန သောကေန ပီဠိယမာနော ရောဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ဒုက္ခေန အဂမာသိ။

ဗောဓိသတ္တောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ အနုပိယံ နာမ အမ္ဗဝနံ အတ္ထိ, တတ္ထေဝ သတ္တာဟံ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခေန ဝီတိနာမေတွာ တတော ပစ္ဆာ သဉ္ဈာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတသလိလဓရသံဝုတော သရဒသမယေ ပရိပုဏ္ဏရဇနိကရော ဝိယ ကာသာဝဝရသံဝုတော ဧကကောပိ အနေကဇနပရိဝုတော ဝိယ ဝိရောစမာနော တံ ဝနဝါသိမိဂပက္ခီနံ နယနာမတပါနမိဝ ကရောန္တော ဧကစရော သီဟော ဝိယ နရသီဟော မတ္တမာတင်္ဂဝိလာသဂါမီ သမဿာသေန္တော ဝိယ ဝသုန္ဓရံ ပါဒတလေဟိ ဧကဒိဝသေနေဝ တိံသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဥတ္တုင်္ဂတရင်္ဂဘင်္ဂံ အသင်္ဂံ ဂင်္ဂံ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ ရတနဇုတိဝိသရဝိရာဇိတဝရရုစိရရာဇဂဟံ ရာဇဂဟံ နာမ နဂရံ ပါဝိသိ။ ပဝိသိတွာ စ ပန သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရိ။ သကလံ ပန တံ နဂရံ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပဒဿနေန ဓနပါလကေ ပဝိဋ္ဌေ တံ နဂရံ ဝိယ အသုရိန္ဒေ ပဝိဋ္ဌေ ဒေဝနဂရံ ဝိယ သင်္ခေါဘမဂမာသိ။ ပိဏ္ဍာယ စရန္တေ မဟာပုရိသေ နဂရဝါသိနော မနုဿာ မဟာသတ္တဿ ရူပဒဿနေန သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ဇာတဝိမှိတာ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပဒဿနာဝဇ္ဇိတဟဒယာ အဟေသုံ။

တေသံ မနုဿာနံ အညတရော အညတရမေဝမာဟ – ‘‘ကိန္နု ယံ, ဘော, ရာဟုဘယေန နိဂူဠှကိရဏဇာလော ပုဏ္ဏစန္ဒော မနုဿလောကမာဂတော’’တိ။ တမညော သိတံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ကထေသိ, သမ္မ, ကဒါ နာမ တယာ ပုဏ္ဏစန္ဒော မနုဿလောကမာဂတော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, နနု ဧသ ကုသုမကေတုကာမဒေဝေါ ဝေသန္တရမာဒါယ အမှာကံ မဟာရာဇဿ နာဂရာနဉ္စ ပရမလီဠာဝိဘူတိံ ဒိသွာ ကီဠိတုမာဂတော’’တိ။ တမညော သိတံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ, ဘော, တွံ ဥမ္မတ္တောသိ, နနု ကာမော ဣဿရကောဓဟုတာသနပရိဒဍ္ဎသရီရော သုရပတိဒသသတနယနော ဧသော အမရပုရသညာယ ဣဓာဂတော’’တိ! တမညော ဤသကံ ဟသိတွာ – ‘‘ကိံ ဝဒေသိ, ဘော, တေ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓံ, ကုတော ပနဿ ဒသသတနယနာနိ, ကုတော ဝဇိရံ, ကုတော ဧရာဝဏော။ အဒ္ဓါ ဗြဟ္မာ ဧသ ဗြာဟ္မဏဇနံ ပမတ္တံ ဉတွာ ဝေဒဝေဒင်္ဂါဒီသု နိယောဇနတ္ထာယ အာဂတော’’တိ။ တေ သဗ္ဗေပိ အပသာဒေတွာ အညော ပဏ္ဍိတဇာတိကော ဧဝမာဟ – ‘‘နေဝါယံ ပုဏ္ဏစန္ဒော, န စ ကာမဒေဝေါ, နာပိ ဒသသတနယနော, န စာပိ ဗြဟ္မာ, သဗ္ဗလောကနာယကော သတ္ထာ ဧသ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိ။

ဧဝံ သလ္လပန္တေသု ဧဝ နာဂရေသု ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော ဗိမ္ဗိသာရဿ အာရောစေသုံ – ‘‘ဒေဝ, ဒေဝေါ ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဥဒါဟု နာဂရာဇာ ဝါ ယက္ခော ဝါ ကော နု ဝါ အမှာကံ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိ။ ရာဇာ တံ သုတွာ ဥပရိပါသာဒတလေ ဌတွာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ရာဇပုရိသေ အာဏာပေသိ – ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, တံ ဝီမံသထ, သစေ အမနုဿော ဘဝိဿတိ, နဂရာ နိက္ခမိတွာ အန္တရဓာယိဿတိ, သစေ ဒေဝတာ ဘဝိဿတိ, အာကာသေန ဂမိဿတိ, သစေ နာဂရာဇာ ဘဝိဿတိ, ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဂမိဿတိ, သစေ မနုဿော ဘဝိဿတိ, ယထာလဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ပရိဘုဉ္ဇိဿတီ’’တိ။

မဟာပုရိသောပိ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ရူပသောဘာယ မဟာဇနဿ နယနာနိ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနော မိဿကဘတ္တံ ယာပနမတ္တံ သံဟရိတွာ ပဝိဋ္ဌဒွါရေနေဝ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိတွာ အာဟာရံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိဗ္ဗိကာရော ပရိဘုဉ္ဇိ။ တတော ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ။ တတော ဒူတဝစနံ သုတွာ မဂဓာဓိပတိ ရာဇာ ဗာလဇနေဟိ ဒုရနုသာရော မေရုမန္ဒာရသာရော သတ္တသာရော ဗိမ္ဗိသာရော ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏဿဝနေနေဝ သဉ္ဇာတဒဿနကုတူဟလော ဝေဂေန နဂရတော နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတာဘိမုခေါ ဂန္တွာ ယာနာ ဩရုယှ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တေန ကတာနုညော ဗန္ဓုဇနသိနေဟသီတလေ သိလာတလေ နိသီဒိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော နာမဂေါတ္တာဒီနိ ပုစ္ဆိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သဗ္ဗံ ဣဿရိယံ နိယျာတေသိ။ ဗောဓိသတ္တော – ‘‘မယှံ, မဟာရာဇ, ဝတ္ထုကာမေဟိ ဝါ ကိလေသကာမေဟိ ဝါ အတ္ထော နတ္ထိ။ အဟဉှိ ပရမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတ္ထယန္တော နိက္ခန္တော’’တိ အာဟ။ ရာဇာ အနေကပ္ပကာရေန ယာစန္တောပိ တဿ စိတ္တံ အလဘိတွာ – ‘‘အဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ဗုဒ္ဓဘူတေန ပန တယာ ပဌမံ မမ ဝိဇိတံ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော။

‘‘အထ ရာဇဂဟံ ဝရရာဇဂဟံ, နရရာဇဝရေ နဂရံ တု ဂတေ၊

ဂိရိရာဇဝရော မုနိရာဇဝရော, မိဂရာဇဂတော သုဂတောပိ ဂတော’’။

အထ ဗောဓိသတ္တော အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော အာဠာရဉ္စ ကာလာမံ ဥဒကဉ္စ ရာမပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ – ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓိယာ’’တိ တံ သမာပတ္တိဘာဝနံ အနလင်္ကရိတွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟိတုကာမော ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ – ‘‘ရမဏီယော ဝတာယံ ဘူမိဘာဂေါ’’တိ တတ္ထေဝ ဝါသံ ဥပဂန္တွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟိ။ လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကဗြာဟ္မဏာနံ စတ္တာရော ပုတ္တာ ကောဏ္ဍညော ဗြာဟ္မဏော စာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဇနာ ပဌမံယေဝ ပဗ္ဗဇိတာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဘိက္ခာစရိယံ စရန္တာ တတ္ထ ဗောဓိသတ္တံ သမ္ပာပုဏိံသု။ အထ နံ ဆဗ္ဗဿာနိ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တံ – ‘‘ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနာဒိကာယ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌဟမာနာ သန္တိကာဝစရာဝဿ အဟေသုံ။ ဗောဓိသတ္တောပိ – ‘‘ကောဋိပ္ပတ္တံ ဒုက္ကရံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧကတိလတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝီတိနာမေသိ။ သဗ္ဗသောပိ အာဟာရုပစ္ဆေဒံ အကာသိ။ ဒေဝတာပိ လောမကူပေဟိ ဒိဗ္ဗောဇံ ဥပဟာရယမာနာ ပက္ခိပိံသု။

အထဿ တာယ နိရာဟာရတာယ ပရမကိသဘာဝပ္ပတ္တကာယဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကာယော ကာဠဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိစ္ဆန္နာနိ အဟေသုံ။ အထ ဗောဓိသတ္တော ဒုက္ကရကာရိကာယ အန္တံ ဂန္တွာ – ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓိယာ’’တိ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟာရေတုံ ဂါမနိဂမေသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အာဟာရံ အာဟရိ။ အထဿ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပါကတိကာနိ အဟေသုံ, ကာယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဟောသိ။ အထ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တောပိ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နာသက္ခိ, ဣဒါနိ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရိယမာနော ကိံ သက္ခိဿတိ, ဗာဟုလ္လိကော ဧသ ပဓာနဝိဗ္ဘန္တော, ကိံ နော ဣမိနာ’’တိ မဟာပုရိသံ ပဟာယ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနံ အဂမံသု။

အထ မဟာပုရိသော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနာကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သုဇာတာ နာမ ဒါရိကာ အဟောသိ။ တာယ သမ္ပသာဒနဇာတာယ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ ကာဠနာဂရာဇံ သုပန္တံ ဗောဓေသိ။ အထ ဗောဓိသတ္တော နေရဉ္ဇရာတီရေ သုရဘိကုသုမသမလင်္ကတေ နီလောဘာသေ မနောရမေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ ဒေဝတာဟိ အလင်္ကတေန မဂ္ဂေန ဗောဓိရုက္ခာဘိမုခေါ ပါယာသိ။ ဒေဝနာဂယက္ခသိဒ္ဓါဒယော ဒိဗ္ဗေဟိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနေဟိ ပူဇယိံသု။ တသ္မိံ သမယေ သောတ္ထိယော နာမ တိဏဟာရကော တိဏံ အာဒါယ ပဋိပထေ အာဂစ္ဆန္တော မဟာပုရိသဿ အာကာရံ ဉတွာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော အဒါသိ။ ဗောဓိသတ္တော တိဏံ ဂဟေတွာ အသိတဉ္ဇနဂိရိသင်္ကာသံ အာစရန္တမိဝ ဒိနကရဇာလံ သကဟဒယမိဝ ကရုဏာသီတလံ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိဓဝိဟဂဂဏသမ္ပာတဝိရဟိတံ မန္ဒမာရုတေရိတာယ ဃနသာခါယ သမလင်္ကတံ နစ္စန္တမိဝ ပီတိယာ ရဉ္ဇမာနမိဝ စ တရုဂဏာနံ ဝိရောစမာနဝိဇယတရုမဿတ္ထဗောဓိရုက္ခမူလမုပဂန္တွာ အဿတ္ထဒုမရာဇံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗုတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌိတော တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ။ တာဝဒေဝ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ။ တာနိ စ တိဏာနိ စိတ္တကာရေန လေခါဂဟိတာနိ ဝိယ အဟေသုံ။ ဗောဓိသတ္တော တတ္ထ စုဒ္ဒသဟတ္ထေ တိဏသန္ထရေ တိသန္ဓိပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ သုဝဏ္ဏပီဌေ ဌပိတရဇတက္ခန္ဓံ ဝိယ စ ပညာသဟတ္ထံ ဗောဓိက္ခန္ဓံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ဥပရိ မဏိဆတ္တေန ဝိယ ဗောဓိသာခါဟိ ဓာရိယမာနော နိသီဒိ။ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေ ပနဿ စီဝရေ ဗောဓိအင်္ကုရာ ပတမာနာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ ပဝါဠာ ဝိယ နိက္ခိတ္တာ ဝိရောစယိံသု။

ဗောဓိသတ္တေ ပန တတ္ထ နိသိန္နေယေဝ ဝသဝတ္တိမာရော ဒေဝပုတ္တော – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော မမ ဝိသယမတိက္ကမိတုကာမော, န ဒါနာဟမတိက္ကမိတုမဿ ဒဿာမီ’’တိ မာရဗလဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ မာရဗလမာဒါယ နိက္ခမိ။ သာ ကိရ မာရသေနာ မာရဿ ပုရတော ဒွါဒသယောဇနာ အဟောသိ, တထာ ဒက္ခိဏတော စ ဝါမပဿတော စ, ပစ္ဆတော ပန စက္ကဝါဠပရိယန္တံ ကတွာ ဌိတာ, ဥဒ္ဓံ နဝယောဇနုဗ္ဗေဓာ အဟောသိ။ ယဿာ ပန ဥန္နဒန္တိယာ သဒ္ဒေါ နဝယောဇနသဟဿတော ပဋ္ဌာယ ပထဝိဥန္ဒြိယနသဒ္ဒေါ ဝိယ သုယျတိ။ တသ္မိံ သမယေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဝိဇယုတ္တရံ နာမ သင်္ခံ ဓမမာနော အဋ္ဌာသိ။ သော ကိရ သင်္ခေါ ဝီသဟတ္ထသတိကော အဟောသိ။ ပဉ္စသိခေါ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တော တိဂါဝုတာယတံ ဗေဠုဝပဏ္ဍုဝီဏံ အာဒါယ ဝါဒယမာနော မင်္ဂလယုတ္တာနိ ဂီတာနိ ဂါယမာနော အဋ္ဌာသိ။ သုယာမော ဒေဝရာဇာ တိဂါဝုတာယတံ သရဒသမယရဇနိကရသဿိရိကံ ဒိဗ္ဗစာမရံ ဂဟေတွာ မန္ဒံ မန္ဒံ ဗီဇယမာနော အဋ္ဌာသိ။ ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ တိယောဇနဝိတ္ထတံ ဒုတိယမိဝ ပုဏ္ဏစန္ဒံ သေတစ္ဆတ္တံ ဘဂဝတော ဥဒ္ဓံ ဓာရေတွာ အဋ္ဌာသိ။ မဟာကာဠောပိ နာဂရာဇာ အသီတိယာ နာဂနာဋကသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ထုတိသင်္ဂီတာနိ ပဝတ္တေန္တော မဟာသတ္တံ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ။ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာယော နာနာဝိဓေဟိ သုရဘိကုသုမဒါမဓူပစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇယမာနာ သာဓုကာရံ ပဝတ္တယမာနာ အဋ္ဌံသု။

အထ မာရော ဒေဝပုတ္တော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဟိမဂိရိသိခရသဒိသံ ပရမရုစိရဒဿနံ ဂိရိမေခလံ နာမ ရတနခစိတဝရဝါရဏံ အရိဝါရဏဝါရဏံ အဘိရုဟိတွာ ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန နာနာဝုဓာနိ အဂ္ဂဟာပေသိ။ မာရပရိသာပိ အသိဖရသုသရသတ္တိသဗလာ သမုဿိတဓနုမုသလ-ဖာလ-သင်္ကု-ကုန္တ-တောမရ-ဥပလ-လဂုဠ-ဝလယ-ကဏယ-ကပ္ပဏ-စက္ကကဋကဓာရာရုရု- သီဟ-ခဂ္ဂ-သရဘ-ဝရာဟ-ဗျဂ္ဃ-ဝါနရောရဂ-မဇ္ဇာရောလူကဝဒနာ မဟိံသ-ပသဒ-တုရင်္ဂ-ဒိရဒါဒိဝဒနာ စ နာနာဘီမဝိရူပဗီဘစ္ဆကာယာ မနုဿယက္ခပိသာစသဒိသကာယာ စ မဟာသတ္တံ ဗောဓိသတ္တံ ဗောဓိမူလေ နိသိန္နံ အဇ္ဈောတ္ထရမာနာ ဂန္တွာ ပရိဝါရယိတွာ မာရဿ သန္ဒေသံ သမုဒိက္ခမာနာ အဋ္ဌာသိ။

တတော မာရဗလေ ဗောဓိမဏ္ဍမုပသင်္ကမန္တေယေဝ တေသံ သက္ကာဒီနံ ဧကောပိ ဌာတုံ နာသက္ခိ။ သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေနေဝ ပလာယိံသု။ သက္ကော ပန ဒေဝရာဇာ တံ ဝိဇယုတ္တရသင်္ခံ ပိဋ္ဌိယံ ကတွာ ပလာယိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ အဋ္ဌာသိ။ မဟာဗြဟ္မာ သေတစ္ဆတ္တံ စက္ကဝါဠကောဋိယံ ဌပေတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ အဂမာသိ။ ကာဠော နာဂရာဇာ သဗ္ဗနာဋကာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ပဉ္စယောဇနသတိကံ မဉ္ဇေရိကနာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ဟတ္ထေန မုခံ ပိဒဟိတွာ နိပဇ္ဇိ။ ဧကဒေဝတာပိ တတ္ထ ဌာတုံ သမတ္ထာ နာမ နာဟောသိ။ မဟာပုရိသော ပန သုညဝိမာနေ မဟာဗြဟ္မာ ဝိယ ဧကကောဝ နိသီဒိ။ ‘‘ဣဒါနိ မာရော အာဂမိဿတီ’’တိ ပဌမမေဝ အနေကရူပါနိ အနိဋ္ဌာနိ ဒုန္နိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ။

‘‘ပမတ္တဗန္ဓုဿ စ ယုဒ္ဓကာလေ, တိလောကဗန္ဓုဿ စ ဝတ္တမာနေ၊

ဥက္ကာ သမန္တာ နိပတိံသု ဃောရာ, ဓူမန္ဓကာရာ စ ဒိသာ အဟေသုံ။

‘‘အစေတနာယမ္ပိ သစေတနာ ယထာ, ဂတာ ဝိယောဂံ ပတိနေဝ ကာမိနီ၊

လတေဝ ဝါတာဘိဟတာ သသာဂရာ, ပကမ္ပိ နာနာသဓရာ ဓရာ မဟီ။

‘‘အဟေသုမုဒ္ဓူတဇလာ သမုဒ္ဒါ, ဝဟိံသု နဇ္ဇော ပဋိလောမမေဝ၊

ကူဋာနိ နာနာတရုသံဃဋာနိ, ဘေတွာ ဂိရီနံ ပထဝိံ ဘဇိံသု။

‘‘ပဝါယိ ဝါတော ဖရုသော သမန္တာ, နိဃဋ္ဋသဒ္ဒေါ တုမုလော အဟောသိ၊

ဘဇိတ္ထ ဃောရံ ရဝိရန္ဓကာရံ, ကဗန္ဓရူပံ ဂဂနေ စရိတ္ထ။

‘‘ဧဝံပကာရံ အသိဝံ အနိဋ္ဌံ, အာကာသဂံ ဘူမိဂတဉ္စ ဃောရံ၊

အနေကရူပံ ကိရ ဒုန္နိမိတ္တံ, အဟောသိ မာရာဂမနေ သမန္တာ။

‘‘တံ ဒေဝဒေဝံ အဘိဟန္တုကာမံ, ကာမံ တု ဒိသွာ ပန ဒေဝသံဃာ၊

ဟာဟာတိ သဒ္ဒံ အနုကမ္ပမာနာ, အကံသု သဒ္ဓိံ အမရင်္ဂနာဟိ။

‘‘ပစ္ဆာပိ ပဿိံသု သုဒန္တရူပံ, ဒိသာဝိဒိသာသု ပလာယမာနံ၊

သအန္တကံ တံ သဗလံ အနေကံ, ဟတ္ထေ စ ထရူ စ ပါတာ တယိံသု။

‘‘ဝိဟင်္ဂမာနံ ဂရုဠောဝ မဇ္ဈေ, မဇ္ဈေ မိဂါနံ ပရမောဝ သီဟော၊

မဟာယသော မာရဗလဿ မဇ္ဈေ, ဝိသာရဒေါ ဝီတဘယော နိသီဒိ’’။

အထ မာရော – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထံ ဘိံသာပေတွာ ပလာပေဿာမီ’’တိ ဝါတဝဿံ ပဟရဏဝဿံ ပါသာဏဝဿံ ပုန အင်္ဂါရကုက္ကုဠဝါလုကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ နဝဟိ မာရဣဒ္ဓီဟိ ဗောဓိသတ္တံ ပလာပေတုံ အသက္ကောန္တော ကုဒ္ဓမာနသော – ‘‘ကိံ, ဘဏေ, တိဋ္ဌထ, ဣမံ သိဒ္ဓတ္ထမသိဒ္ဓတ္ထံ ကရောထ, ဂဏှထ ဟနထ ဆိန္ဒထ ဗန္ဓထ န မုဉ္စထ ပလာပေထာ’’တိ မာရပရိသံ အာဏာပေတွာ သယဉ္စ ဂိရိမေခလဿ ခန္ဓေ နိသီဒိတွာ ဧကေန ကရေန သရံ ဘမယန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ဘော သိဒ္ဓတ္ထ, ဥဋ္ဌဟ ပလ္လင်္ကာ’’တိ အာဟ။ မာရပရိသာပိ မဟာသတ္တဿ အတိဃောရံ ပီဠမကာသိ။ အထ မဟာပုရိသော – ‘‘ကဒါ တေ ပူရိတာ, မာရ, ပလ္လင်္ကတ္ထာယ ပါရမီ’’တိအာဒီနိ ဝစနာနိ ဝတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပထဝိံ နိန္နာမေသိ။ တင်္ခဏညေဝ စုဒ္ဒသသဟဿာဓိကာနိ ဒသသတသဟဿယောဇနဗဟလာနိ ပထဝိသန္ဓာရကာနိ ဝါတုဒကာနိ ပဌမံ ကမ္ပေတွာ တဒန္တရံ စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ အယံ မဟာပထဝီ ဆဓာ ပကမ္ပိတ္ထ။ ဥပရိ အာကာသေ အနေကသဟဿာနိ ဝိဇ္ဇုလတာ စ အသနီ စ ဖလိံသု။ အထ ဂိရိမေခလဒိရဒေါ ဇဏ္ဏုကေန ပတိ။ မာရော ဂိရိမေခလက္ခန္ဓေ နိသိန္နော ဘူမိယံ ပတိ။ မာရပရိသာပိ ဒိသာဝိဒိသာသု ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိကိရိံသု။

အထ မဟာပုရိသောပိ တံ သမာရံ မာရဗလံ ခန္တိမေတ္တာဝီရိယပညာဒီနံ အတ္တနော ပါရမီနမာနုဘာဝေန ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္စူသသမယေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏေ ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တမေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဓိဂတေန စတုတ္ထမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ –

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ၊

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ။

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ၊