ဇာတက-အဋ္ဌကထာ (ဆ)

၆၄၂။ ‘‘တတော စ ရာဇာ ဝေဒေဟော, နက္ခတ္တံ ပရိပုစ္ဆထ၊

နက္ခတ္တံ ပရိပုစ္ဆိတွာ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ပါဟိဏိ။

၆၄၃။ ‘‘ဒဒါဟိ ဒါနိ မေ ဘရိယံ, နာရိံ သဗ္ဗင်္ဂသောဘိနိံ၊

သုဝဏ္ဏေန ပဋိစ္ဆန္နံ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတ’’န္တိ။

စူဠနိရာဇာပိ –

၆၄၄။ ‘‘ဒဒါမိ ဒါနိ တေ ဘရိယံ, နာရိံ သဗ္ဗင်္ဂသောဘိနိံ၊

သုဝဏ္ဏေန ပဋိစ္ဆန္နံ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတ’’န္တိ။ –

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဣဒါနိ ပေသေမိ, ဣဒါနိ ပေသေမီ’’တိ မုသာဝါဒံ ကတွာ ဧကသတရာဇူနံ သညံ အဒါသိ ‘‘အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါယ သေနာယ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေ ယုဒ္ဓသဇ္ဇာ ဟုတွာ နိက္ခမန္တု, အဇ္ဇ ဥဘိန္နမ္ပိ ပစ္စတ္ထိကာနံ သီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ သွေ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာ’’တိ။ တေ သဗ္ဗေပိ နိက္ခမိံသု။ သယံ နိက္ခန္တော ပန မာတရံ စလာကဒေဝိဉ္စ အဂ္ဂမဟေသိံ, နန္ဒာဒေဝိဉ္စ, ပုတ္တံ ပဉ္စာလစန္ဒဉ္စ, ဓီတရံ ပဉ္စာလစန္ဒိဉ္စာတိ စတ္တာရော ဇနေ ဩရောဓေဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒေ နိဝါသာပေတွာ နိက္ခမိ။ ဗောဓိသတ္တောပိ ဝေဒေဟရညော စေဝ တေန သဒ္ဓိံ အာဂတသေနာယ စ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကာရေသိ။ ကေစိ မနုဿာ သုရံ ပိဝန္တိ, ကေစိ မစ္ဆမံသာဒီနိ ခါဒန္တိ, ကေစိ ဒူရမဂ္ဂါ အာဂတတ္တာ ကိလန္တာ သယန္တိ။ ဝိဒေဟရာဇာ ပန သေနကာဒယော စတ္တာရော ပဏ္ဍိတေ ဂဟေတွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော အလင်္ကတမဟာတလေ နိသီဒိ။

စူဠနိရာဇာပိ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါယ သေနာယ သဗ္ဗံ တံ နဂရံ တိသန္တိံ စတုသင်္ခေပံ ပရိက္ခိပိတွာ အနေကသတသဟဿာဟိ ဥက္ကာဟိ ဓာရိယမာနာဟိ အရုဏေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေယေဝ ဂဟဏသဇ္ဇော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဉတွာ မဟာသတ္တော အတ္တနော ယောဓာနံ တီဏိ သတာနိ ပေသေသိ ‘‘တုမှေ ဇင်္ဃဥမင်္ဂေန ဂန္တွာ ရညော မာတရဉ္စ အဂ္ဂမဟေသိဉ္စ ပုတ္တဉ္စ ဓီတရဉ္စ ဇင်္ဃဥမင်္ဂေန အာနေတွာ မဟာဥမင်္ဂေန နေတွာ ဥမင်္ဂဒွါရတော ဗဟိ အကတွာ အန္တောဥမင်္ဂေယေဝ ဌပေတွာ ယာဝ အမှာကံ အာဂမနာ ရက္ခန္တာ တတ္ထ ဌတွာ အမှာကံ အာဂမနကာလေ ဥမင်္ဂါ နီဟရိတွာ ဥမင်္ဂဒွါရေ မဟာဝိသာလမာဠကေ ဌပေထာ’’တိ။ တေ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဇင်္ဃဥမင်္ဂေန ဂန္တွာ သောပါနပါဒမူလေ ဖလကသန္ထရဏံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ သောပါနပါဒမူလေ သောပါနသီသေ မဟာတလေတိ ဧတ္တကေ ဌာနေ အာရက္ခမနုဿေ စ ခုဇ္ဇာဒိပရိစာရိကာယော စ ဟတ္ထပါဒေသု ဗန္ဓိတွာ မုခဉ္စ ပိဒဟိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ ရညော ပဋိယတ္တံ ခါဒနီယဘောဇနီယံ ကိဉ္စိ ခါဒိတွာ ကိဉ္စိ ဘိန္ဒိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ကတွာ အပရိဘောဂံ ကတွာ ဆဍ္ဍေတွာ ဥပရိပါသာဒံ အဘိရုဟိံသု။ တဒါ စလာကဒေဝီ နန္ဒာဒေဝိဉ္စ ရာဇပုတ္တဉ္စ ရာဇဓီတရဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘ကော ဇာနာတိ, ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ မညမာနာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဧကသယနေယေဝ သယာပေသိ။ တေ ယောဓာ ဂဗ္ဘဒွါရေ ဌတွာ ပက္ကောသိံသု။ သာ နိက္ခမိတွာ ‘‘ကိံ, တာတာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဒေဝိ, အမှာကံ ရာဇာ ဝေဒေဟဉ္စ မဟောသဓဉ္စ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဧကရဇ္ဇံ ကတွာ ဧကသတရာဇပရိဝုတော မဟန္တေန ယသေန အဇ္ဇ မဟာဇယပါနံ ပိဝန္တော တုမှေ စတ္တာရောပိ ဇနေ ဂဟေတွာ အာနေဟီ’’တိ အမှေ ပဟိဏီတိ။

တေပိ တေသံ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ပါသာဒါ ဩတရိတွာ သောပါနပါဒမူလံ အဂမိံသု။ အထ နေ ဂဟေတွာ ဇင်္ဃဥမင်္ဂံ ပဝိသိံသု။ တေ အာဟံသု ‘‘မယံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဣဓ ဝသန္တာ ဣမံ ဝီထိံ န ဩတိဏ္ဏပုဗ္ဗာ’’တိ။ ‘‘ဒေဝိ, ဣမံ ဝီထိံ န သဗ္ဗဒါ ဩတရန္တိ, မင်္ဂလဝီထိ နာမေသာ, အဇ္ဇ မင်္ဂလဒိဝသဘာဝေန ရာဇာ ဣမိနာ မဂ္ဂေန အာနေတုံ အာဏာပေသီ’’တိ။ တေ တေသံ ဝစနံ သဒ္ဒဟိံသု။ အထေကစ္စေ တေ စတ္တာရော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆိံသု။ ဧကစ္စေ နိဝတ္တိတွာ ရာဇနိဝေသနေ ရတနဂဗ္ဘေ ဝိဝရိတွာ ယထိစ္ဆိတံ ရတနသာရံ ဂဟေတွာ အာဂမိံသု။ ဣတရေပိ စတ္တာရော ခတ္တိယာ ပုရတော မဟာဥမင်္ဂံ ပတွာ အလင်္ကတဒေဝသဘံ ဝိယ ဥမင်္ဂံ ဒိသွာ ‘‘ရညော အတ္ထာယ သဇ္ဇိတ’’န္တိ သညံ ကရိံသု။ အထ နေ ဂင်္ဂါယ အဝိဒူရဌာနံ နေတွာ အန္တောဥမင်္ဂေယေဝ အလင်္ကတဂဗ္ဘေ နိသီဒါပေတွာ ဧကစ္စေ အာရက္ခံ ဂဟေတွာ အစ္ဆိံသု။ ဧကစ္စေ တေသံ အာနီတဘာဝံ ဉာပေတုံ ဂန္တွာ ဗောဓိသတ္တဿ အာရောစေသုံ။ သော တေသံ ကထံ သုတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ သောမနဿဇာတော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာပိ ကိလေသာတုရတာယ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဓီတရံ ပေသေဿတိ, ဣဒါနိ မေ ဓီတရံ ပေသေဿတီ’’တိ ပလ္လင်္ကတော ဥဋ္ဌာယ ဝါတပါနေန ဩလောကေန္တော အနေကေဟိ ဥက္ကာသတသဟဿေဟိ ဧကောဘာသံ ဇာတံ နဂရံ မဟတိယာ သေနာယ ပရိဝုတံ ဒိသွာ အာသင်္ကိတပရိသင်္ကိတော ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တေန္တော ဂါထမာဟ –

၆၄၅။ ‘‘ဟတ္ထီ အဿာ ရထာ ပတ္တီ, သေနာ တိဋ္ဌန္တိ ဝမ္မိတာ၊

ဥက္ကာ ပဒိတ္တာ ဈာယန္တိ, ကိံ နု မညန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။

တတ္ထ ကိံ နု မညန္တီတိ စူဠနိရာဇာ အမှာကံ တုဋ္ဌော, ဥဒါဟု ကုဒ္ဓေါ, ကိံ နု ပဏ္ဍိတာ မညန္တီတိ ပုစ္ဆိ။

တံ သုတွာ သေနကော အာဟ – ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ, မဟာရာဇ, အတိဗဟူ ဥက္ကာ ပညာယန္တိ, ရာဇာ တုမှာကံ ဒါတုံ ဓီတရံ ဂဟေတွာ ဧတိ မညေ’’တိ။ ပုက္ကုသောပိ ‘‘တုမှာကံ အာဂန္တုကသက္ကာရံ ကာတုံ အာရက္ခံ ဂဟေတွာ ဌိတော ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ။ ဧဝံ တေသံ ယံ ယံ ရုစ္စတိ, တံ တံ ကထယိံသု။ ရာဇာ ပန ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ သေနာ တိဋ္ဌန္တု, အသုကဋ္ဌာနေ အာရက္ခံ ဂဏှထ, အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ ဝဒန္တာနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဩလောကေန္တော သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓံ သေနံ ပဿိတွာ မရဏဘယဘီတော ဟုတွာ မဟာသတ္တဿ ကထံ ပစ္စာသီသန္တော ဣတရံ ဂါထမာဟ –

၆၄၆။ ‘‘ဟတ္ထီ အဿာ ရထာ ပတ္တီ, သေနာ တိဋ္ဌန္တိ ဝမ္မိတာ၊

ဥက္ကာ ပဒိတ္တာ ဈာယန္တိ, ကိံ နု ကာဟန္တိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။

တတ္ထ ကိံ နု ကာဟန္တိ ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိတ, ကိံ နာမ စိန္တေသိ, ဣမာ သေနာ အမှာကံ ကိံ ကရိဿန္တီတိ။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘ဣမံ အန္ဓဗာလံ ထောကံ သန္တာသေတွာ ပစ္ဆာ မမ ပညာဗလံ ဒဿေတွာ အဿာသေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၆၄၇။ ‘‘ရက္ခတိ တံ မဟာရာဇ, စူဠနေယျော မဟဗ္ဗလော၊

ပဒုဋ္ဌော ဗြဟ္မဒတ္တေန, ပါတော တံ ဃာတယိဿတီ’’တိ။

တံ သုတွာ သဗ္ဗေ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ ဇာတာ။ ရညော ကဏ္ဍော သုဿိ မုခေ ခေဠော ပရိဆိဇ္ဇိ, သရီရေ ဒါဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော မရဏဘယဘီတော ပရိဒေဝန္တော ဒွေ ဂါထာ အာဟ –

၆၄၈။ ‘‘ဥဗ္ဗေဓတိ မေ ဟဒယံ, မုခဉ္စ ပရိသုဿတိ၊

နိဗ္ဗုတိံ နာဓိဂစ္ဆာမိ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎောဝ အာတပေ။

၆၄၉။ ‘‘ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, အတ္ထော ဈာယတိ နော ဗဟိ၊

ဧဝမ္ပိ ဟဒယံ မယှံ, အန္တော ဈာယတိ နော ဗဟီ’’တိ။

တတ္ထ ဥဗ္ဗေဓတီတိ တာတ မဟောသဓပဏ္ဍိတ, ဟဒယံ မေ မဟာဝါတပ္ပဟရိတံ ဝိယ ပလ္လဝံ ကမ္ပတိ။ အန္တော ဈာယတီတိ သော ‘‘ဥက္ကာ ဝိယ မယှံ ဟဒယမံသံ အဗ္ဘန္တရေ ဈာယတိ, ဗဟိ ပန န ဈာယတီ’’တိ ပရိဒေဝတိ။

မဟာသတ္တော တဿ ပရိဒေဝိတသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘အယံ အန္ဓဗာလော အညေသု ဒိဝသေသု မမ ဝစနံ န အကာသိ, ဘိယျော နံ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၆၅၀။ ‘‘ပမတ္တော မန္တနာတီတော, ဘိန္နမန္တောသိ ခတ္တိယ၊

ဣဒါနိ ခေါ တံ တာယန္တု, ပဏ္ဍိတာ မန္တိနော ဇနာ။

၆၅၁။ ‘‘အကတွာမစ္စဿ ဝစနံ, အတ္ထကာမဟိတေသိနော၊

အတ္တပီတိရတော ရာဇာ, မိဂေါ ကူဋေဝ ဩဟိတော။

၆၅၂။ ‘‘ယထာပိ မစ္ဆော ဗဠိသံ, ဝင်္ကံ မံသေန ဆာဒိတံ၊

အာမဂိဒ္ဓေါ န ဇာနာတိ, မစ္ဆော မရဏမတ္တနော။

၆၅၃။ ‘‘ဧဝမေဝ တုဝံ ရာဇ, စူဠနေယျဿ ဓီတရံ၊

ကာမဂိဒ္ဓေါ န ဇာနာသိ, မစ္ဆောဝ မရဏမတ္တနော။

၆၅၄။ ‘‘သစေ ဂစ္ဆသိ ပဉ္စာလံ, ခိပ္ပမတ္တံ ဇဟိဿသိ၊

မိဂံ ပန္ထာနုဗန္ဓံဝ, မဟန္တံ ဘယမေဿတိ။

၆၅၅။ ‘‘အနရိယရူပေါ ပုရိသော ဇနိန္ဒ, အဟီဝ ဥစ္ဆင်္ဂဂတော ဍသေယျ၊

န တေန မိတ္တိံ ကယိရာထ ဓီရော, ဒုက္ခော ဟဝေ ကာပုရိသေန သင်္ဂမော။

၆၅၆။ ‘‘ယဒေဝ ဇညာ ပုရိသံ ဇနိန္ဒ, သီလဝါယံ ဗဟုဿုတော၊

တေနေဝ မိတ္တိံ ကယိရာထ ဓီရော, သုခေါ ဟဝေ သပ္ပုရိသေန သင်္ဂမော’’တိ။

တတ္ထ ပမတ္တောတိ မဟာရာဇ, တွံ ကာမေန ပမတ္တော။ မန္တနာတီတောတိ မယာ အနာဂတဘယံ ဒိသွာ ပညာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ မန္တိတမန္တနံ အတိက္ကမန္တော။ ဘိန္နမန္တောတိ မန္တနာတိက္ကန္တတ္တာယေဝ ဘိန္နမန္တော, ယော ဝါ တေ သေနကာဒီဟိ သဒ္ဓိံ မန္တော ဂဟိတော, ဧသော ဘိန္နောတိပိ ဘိန္နမန္တောသိ ဇာတော။ ပဏ္ဍိတာတိ ဣမေ သေနကာဒယော စတ္တာရော ဇနာ ဣဒါနိ တံ ရက္ခန္တု, ပဿာမိ နေသံ ဗလန္တိ ဒီပေတိ။ အကတွာမစ္စဿာတိ မမ ဥတ္တမအမစ္စဿ ဝစနံ အကတွာ။ အတ္တပီတိရတောတိ အတ္တနော ကိလေသပီတိယာ အဘိရတော ဟုတွာ။ မိဂေါ ကူဋေဝ ဩဟိတောတိ ယထာ နာမ နိဝါပလောဘေန အာဂတော မိဂေါ ကူဋပါသေ ဗဇ္ဈတိ, ဧဝံ မမ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ပဉ္စာလစန္ဒိံ လဘိဿာမီ’’တိ ကိလေသလောဘေန အာဂန္တွာ ဣဒါနိ ကူဋပါသေ ဗဒ္ဓေါ မိဂေါ ဝိယ ဇာတောသီတိ။

‘‘ယထာပိ မစ္စော’’တိ ဂါထာဒွယံ ‘‘တဒါ မယာ အယံ ဥပမာ အာဘတာ’’တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။ ‘‘သစေ ဂစ္ဆသီ’’တိ ဂါထာပိ ‘‘န ကေဝလံ ဧတ္တကမေဝ, ဣမမ္ပိ အဟံ အာဟရိ’’န္တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာ။ အနရိယရူပေါတိ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏသဒိသော အသပ္ပုရိသဇာတိကော နိလ္လဇ္ဇပုရိသော။ န တေန မိတ္တိန္တိ တာဒိသေန သဒ္ဓိံ မိတ္တိဓမ္မံ န ကယိရာထ, တွံ ပန ကေဝဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ မိတ္တိဓမ္မံ ကတွာ တဿ ဝစနံ ဂဏှိ။ ဒုက္ခောတိ ဧဝရူပေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂမော နာမ ဧကဝါရမ္ပိ ကတော ဣဓလောကေပိ ပရလောကေပိ မဟာဒုက္ခာဝဟနတော ဒုက္ခော နာမ ဟောတိ။ ယဒေဝါတိ ယံ ဧဝ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ သုခေါတိ ဣဓလောကေပိ ပရလောကေပိ သုခေါယေဝ။

အထ နံ ‘‘ပုန ဧဝရူပံ ကရိဿတီ’’တိ သုဋ္ဌုတရံ နိဂ္ဂဏှန္တော ပုဗ္ဗေ ရညာ ကထိတကထံ အာဟရိတွာ ဒဿေန္တော –

၆၅၇။ ‘‘ဗာလော တုဝံ ဧဠမူဂေါသိ ရာဇ, ယော ဥတ္တမတ္ထာနိ မယီ လပိတ္ထော၊

ကိမေဝဟံ နင်္ဂလကောဋိဝဍ္ဎော, အတ္ထာနိ ဇာနာမိ ယထာပိ အညေ။

၆၅၈။ ‘‘ဣမံ ဂလေ ဂဟေတွာန, နာသေထ ဝိဇိတာ မမ၊

ယော မေ ရတနလာဘဿ, အန္တရာယာယ ဘာသတီ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ ဝတွာ ‘‘မဟာရာဇ, အဟံ ဂဟပတိပုတ္တော, ယထာ တဝ အညေ သေနကာဒယော ပဏ္ဍိတာ အတ္ထာနိ ဇာနန္တိ, တထာ ကိမေဝ အဟံ ဇာနိဿံ, အဂေါစရော ဧသ မယှံ, ဂဟပတိသိပ္ပမေဝါဟံ ဇာနာမိ, အယံ အတ္ထော သေနကာဒီနံ ပဏ္ဍိတာနံ ပါကဋော ဟောတိ, အဇ္ဇ တေ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါယ သေနာယ ပရိဝါရိတဿ သေနကာဒယော အဝဿယာ ဟောန္တု, မံ ပန ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎိတုံ အာဏာပေသိ, ဣဒါနိ မံ ကသ္မာ ပုစ္ဆသီ’’တိ ဧဝံ သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ပဏ္ဍိတော မယာ ကထိတဒေါသမေဝ ကထေတိ။ ပုဗ္ဗေဝ ဟိ ဣဒံ အနာဂတဘယံ ဇာနိ, တေန မံ အတိဝိယ နိဂ္ဂဏှာတိ, န ခေါ ပနာယံ ဧတ္တကံ ကာလံ နိက္ကမ္မကောဝ အစ္ဆိဿတိ, အဝဿံ ဣမိနာ မယှံ သောတ္ထိဘာဝေါ ကတော ဘဝိဿတီ’’တိ။ အထ နံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၆၅၉။ ‘‘မဟောသဓ အတီတေန, နာနုဝိဇ္ဈန္တိ ပဏ္ဍိတာ,

ကိံ မံ အဿံဝ သမ္ဗဒ္ဓံ, ပတောဒေနေဝ ဝိဇ္ဈသိ။

၆၆၀။ ‘‘သစေ ပဿသိ မောက္ခံ ဝါ, ခေမံ ဝါ ပန ပဿသိ၊

တေနေဝ မံ အနုသာသ, ကိံ အတီတေန ဝိဇ္ဈသီ’’တိ။

တတ္ထ နာနုဝိဇ္ဈန္တီတိ အတီတဒေါသံ ဂဟေတွာ မုခသတ္တီဟိ န ဝိဇ္ဈန္တိ။ အဿံဝ သမ္ဗဒ္ဓန္တိ သတ္တုသေနာယ ပရိဝုတတ္တာ သုဋ္ဌု ဗန္ဓိတွာ ဌပိတံ အဿံ ဝိယ ကိံ မံ ဝိဇ္ဈသိ။ တေနေဝ မန္တိ ဧဝံ တေ မောက္ခော ဘဝိဿတိ, ဧဝံ ခေမန္တိ တေနေဝ သောတ္ထိဘာဝေန မံ အနုသာသ အဿာသေဟိ, တဉှိ ဌပေတွာ အညံ မေ ပဋိသရဏံ နတ္ထီတိ။

အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ ရာဇာ အတိဝိယ အန္ဓဗာလော, ပုရိသဝိသေသံ န ဇာနာတိ, ထောကံ ကိလမေတွာ ပစ္ဆာ တဿ အဝဿယော ဘဝိဿမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၆၆၁။ ‘‘အတီတံ မာနုသံ ကမ္မံ, ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊

န တံ သက္ကောပိ မောစေတုံ, တွံ ပဇာနဿု ခတ္တိယ။

၆၆၂။ ‘‘သန္တိ ဝေဟာယသာ နာဂါ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော၊

တေပိ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျုံ, ယဿ ဟောန္တိ တထာဝိဓာ။

၆၆၃။ ‘‘သန္တိ ဝေဟာယသာ အဿာ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော၊

တေပိ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျုံ, ယဿ ဟောန္တိ တထာဝိဓာ။

၆၆၄။ ‘‘သန္တိ ဝေဟာယသာ ပက္ခီ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော၊

တေပိ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျုံ, ယဿ ဟောန္တိ တထာဝိဓာ။

၆၆၅။ ‘‘သန္တိ ဝေဟာယသာ ယက္ခာ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော၊

တေပိ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျုံ, ယဿ ဟောန္တိ တထာဝိဓာ။

၆၆၆။ ‘‘အတီတံ မာနုသံ ကမ္မံ, ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊

န တံ သက္ကောမိ မောစေတုံ, အန္တလိက္ခေန ခတ္တိယာ’’တိ။

တတ္ထ ကမ္မန္တိ မဟာရာဇ, ဣဒံ ဣတော တဝ မောစနံ နာမ အတီတံ, မနုဿေဟိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မံ အတီတံ။ ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝန္တိ နေဝ ကာတုံ, န သမ္ဘဝိတုံ သက္ကာ။ န တံ သက္ကောမီတိ အဟံ တံ ဣတော မောစေတုံ န သက္ကောမိ။ တွံ ပဇာနဿု ခတ္တိယာတိ မဟာရာဇ, တွမေဝေတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနဿု။ ဝေဟာယသာတိ အာကာသေန ဂမနသမတ္ထာ။ နာဂါတိ ဟတ္ထိနော။ ယဿာတိ ယဿ ရညော။ တထာဝိဓာတိ ဆဒ္ဒန္တကုလေ ဝါ ဥပေါသထကုလေ ဝါ ဇာတာ နာဂါ ဟောန္တိ, တံ ရာဇာနံ တေ အာဒါယ ဂစ္ဆေယျုံ။ အဿာတိ ဝလာဟကအဿရာဇကုလေ ဇာတာ အဿာ။ ပက္ခီတိ ဂရုဠှံ သန္ဓာယာဟ။ ယက္ခာတိ သာတာဂိရာဒယော ယက္ခာ။ အန္တလိက္ခေနာတိ အန္တလိက္ခေန မောစေတုံ န သက္ကောမိ, တံ အာဒါယ အာကာသေန မိထိလံ နေတုံ န သက္ကောမီတိ အတ္ထော။

ရာဇာ တံ သုတွာ အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိ။ အထ သေနကော စိန္တေသိ ‘‘ဣဒါနိ ရညော စေဝ အမှာကဉ္စ ဌပေတွာ ပဏ္ဍိတံ အညံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ, ရာဇာ ပနဿ ကထံ သုတွာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ, အဟံ ပဏ္ဍိတံ ယာစိဿာမီ’’တိ။ သော ယာစန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၆၆၇။ ‘‘အတီရဒဿီ ပုရိသော, မဟန္တေ ဥဒကဏ္ဏဝေ၊

ယတ္ထ သော လဘတေ ဂါဓံ, တတ္ထ သော ဝိန္ဒတေ သုခံ။

၆၆၈။ ‘‘ဧဝံ အမှဉ္စ ရညော စ, တွံ ပတိဋ္ဌာ မဟောသဓ၊

တွံ နောသိ မန္တိနံ သေဋ္ဌော, အမှေ ဒုက္ခာ ပမောစယာ’’တိ။

တတ္ထ အတီရဒဿီတိ သမုဒ္ဒေ ဘိန္နနာဝေါ တီရံ အပဿန္တော။ ယတ္ထာတိ ဦမိဝေဂဗ္ဘာဟတော ဝိစရန္တော ယမှိ ပဒေသေ ပတိဋ္ဌံ လဘတိ။ ပမောစယာတိ ပုဗ္ဗေပိ မိထိလံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတကာလေ တယာဝ ပမောစိတမှာ, ဣဒါနိပိ တွမေဝ အမှေ ဒုက္ခာ မောစေဟီတိ ယာစိ။

အထ နံ နိဂ္ဂဏှန္တော မဟာသတ္တော ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

၆၆၉။ ‘‘အတီတံ မာနုသံ ကမ္မံ, ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ၊

န တံ သက္ကောမိ မောစေတုံ, တွံ ပဇာနဿု သေနကာ’’တိ။

တတ္ထ ပဇာနဿု သေနကာတိ သေနက, အဟံ န သက္ကောမိ, တွံ ပန ဣမံ ရာဇာနံ အာကာသေန မိထိလံ နေဟီတိ။

ရာဇာ ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ အပဿန္တော မရဏဘယတဇ္ဇိတော မဟာသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကဒါစိ သေနကောပိ ကိဉ္စိ ဥပါယံ ဇာနေယျ, ပုစ္ဆိဿာမိ တာဝ န’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၆၇၀။ ‘‘သုဏောဟိ မေတံ ဝစနံ, ပဿ သေနံ မဟဗ္ဘယံ၊

သေနကံ ဒါနိ ပုစ္ဆာမိ, ကိံ ကိစ္စံ ဣဓ မညသီ’’တိ။

တတ္ထ ကိံ ကိစ္စန္တိ ကိံ ကာတဗ္ဗယုတ္တကံ ဣဓ မညသိ, မဟောသဓေနမှိ ပရိစ္စတ္တော, ယဒိ တွံ ဇာနာသိ, ဝဒေဟီတိ။

တံ သုတွာ သေနကော ‘‘မံ ရာဇာ ဥပါယံ ပုစ္ဆတိ, သောဘနော ဝါ ဟောတု မာ ဝါ, ကထေဿာမိ ဧကံ ဥပါယ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဂါထမာဟ –

၆၇၁။ ‘‘အဂ္ဂိံ ဝါ ဒွါရတော ဒေမ, ဂဏှာမသေ ဝိကန္တနံ၊

အညမညံ ဝဓိတွာန, ခိပ္ပံ ဟိဿာမ ဇီဝိတံ၊

မာ နော ရာဇာ ဗြဟ္မဒတ္တော, စိရံ ဒုက္ခေန မာရယီ’’တိ။

တတ္ထ ဒွါရတောတိ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ တတ္ထ အဂ္ဂိံ ဒေမ။ ဝိကန္တနန္တိ အညမညံ ဝိကန္တနံ သတ္ထံ ဂဏှာမ။ ဟိဿာမာတိ ဇီဝိတံ ခိပ္ပံ ဇဟိဿာမ, အလင်္ကတပါသာဒေါယေဝ နော ဒါရုစိတကော ဘဝိဿတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ အနတ္တမနော ‘‘အတ္တနော ပုတ္တဒါရဿ ဧဝရူပံ စိတကံ ကရောဟီ’’တိ ဝတွာ ပုက္ကုသာဒယော ပုစ္ဆိ။ တေပိ အတ္တနော ပတိရူပါ ဗာလကထာယေဝ ကထယိံသု။ တေန ဝုတ္တံ –

၆၇၂။ ‘‘သုဏောဟိ မေတံ ဝစနံ, ပဿ သေနံ မဟဗ္ဘယံ၊

ပုက္ကုသံ ဒါနိ ပုစ္ဆာမိ, ကိံ ကိစ္စံ ဣဓ မညသိ။

၆၇၃။ ‘‘ဝိသံ ခါဒိတွာ မီယာမ, ခိပ္ပံ ဟိဿာမ ဇီဝိတံ၊

မာ နော ရာဇာ ဗြဟ္မဒတ္တော, စိရံ ဒုက္ခေန မာရယိ။

၆၇၄။ ‘‘သုဏောဟိ မေတံ ဝစနံ, ပဿ သေနံ မဟဗ္ဘယံ၊

ကာမိန္ဒံ ဒါနိ ပုစ္ဆာမိ, ကိံ ကိစ္စံ ဣဓ မညသိ။

၆၇၅။ ‘‘ရဇ္ဇုယာ ဗဇ္ဈ မီယာမ, ပပါတာ ပပတာမသေ၊

မာ နော ရာဇာ ဗြဟ္မဒတ္တော, စိရံ ဒုက္ခေန မာရယိ။

၆၇၆။ ‘‘သုဏောဟိ မေတံ ဝစနံ, ပဿ သေနံ မဟဗ္ဘယံ၊

ဒေဝိန္ဒံ ဒါနိ ပုစ္ဆာမိ, ကိံ ကိစ္စံ ဣဓ မညသိ။

၆၇၇။ ‘‘အဂ္ဂိံ ဝါ ဒွါရတော ဒေမ, ဂဏှာမသေ ဝိကန္တနံ၊

အညမညံ ဝဓိတွာန, ခိပ္ပံ ဟိဿာမ ဇီဝိတံ၊

န နော သက္ကောတိ မောစေတုံ, သုခေနေဝ မဟောသဓော’’တိ။

အပိစ ဧတေသု ဒေဝိန္ဒော ‘‘အယံ ရာဇာ ကိံ ကရောတိ, အဂ္ဂိမှိ သန္တေ ခဇ္ဇောပနကံ ဓမတိ, ဌပေတွာ မဟောသဓံ အညော ဣဓ သောတ္ထိဘာဝံ ကာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, အယံ တံ အပုစ္ဆိတွာ အမှေ ပုစ္ဆတိ, မယံ ကိံ ဇာနာမာ’’တိ စိန္တေတွာ အညံ ဥပါယံ အပဿန္တော သေနကေန ကထိတမေဝ ကထေတွာ မဟာသတ္တံ ဝဏ္ဏေန္တော ဒွေ ပါဒေ အာဟ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ‘‘မဟာရာဇ, မယံ သဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတမေဝ ယာစာမ။ သစေ ပန ယာစိယမာနောပိ န နော သက္ကောတိ မောစေတုံ သုခေနေဝ မဟောသဓော, အထ သေနကဿ ဝစနံ ကရိဿာမာ’’တိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တဿ ကထိတဒေါသံ သရိတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော တဿ သုဏန္တဿေဝ ပရိဒေဝန္တော အာဟ –

၆၇၈။ ‘‘ယထာ ကဒလိနော သာရံ, အနွေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ၊

ဧဝံ အနွေသမာနာ နံ, ပဉှံ နဇ္ဈဂမာမသေ။

၆၇၉။ ‘‘ယထာ သိမ္ဗလိနော သာရံ, အနွေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ၊

ဧဝံ အနွေသမာနာ နံ, ပဉှံ နဇ္ဈဂမာမသေ။

၆၈၀။ ‘‘အဒေသေ ဝတ နော ဝုဋ္ဌံ, ကုဉ္ဇရာနံ ဝနောဒကေ၊

သကာသေ ဒုမ္မနုဿာနံ, ဗာလာနံ အဝိဇာနတံ။

၆၈၁။ ‘‘ဥဗ္ဗေဓတိ မေ ဟဒယံ, မုခဉ္စ ပရိသုဿတိ၊

နိဗ္ဗုတိံ နာဓိဂစ္ဆာမိ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎောဝ အာတပေ။

၆၈၂။ ‘‘ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, အန္တော ဈာယတိ နော ဗဟိ၊

ဧဝမ္ပိ ဟဒယံ မယှံ, အန္တော ဈာယတိ နော ဗဟီ’’တိ။

တတ္ထ ကဒလိနောတိ ယထာ ကဒလိက္ခန္ဓဿ နိဿာရတ္တာ သာရတ္ထိကော ပုရိသော အနွေသန္တောပိ တတော သာရံ နာဓိဂစ္ဆတိ, ဧဝံ မယံ ဣမမှာ ဒုက္ခာ မုစ္စနုပါယံ ပဉှံ ပဉ္စ ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိတွာ အနွေသမာနာပိ ပဉှံ နဇ္ဈဂမာမသေ။ အမှေဟိ ပုစ္ဆိတံ ဥပါယံ အဇာနန္တာ အဿုဏန္တာ ဝိယ ဇာတာ, မယံ တံ ပဉှံ နာဓိဂစ္ဆာမ။ ဒုတိယဂါထာယပိ ဧသေဝ နယော။ ကုဉ္ဇရာနံ ဝနောဒကေတိ ယထာ ကုဉ္ဇရာနံ နိရုဒကေ ဌာနေ ဝုဋ္ဌံ အဒေသေ ဝုဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ, တေ ဟိ တထာရူပေ နိရုဒကေ ဝနဂဟနေ ပဒေသေ ဝသန္တာ ခိပ္ပမေဝ ပစ္စာမိတ္တာနံ ဝသံ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ အမှေဟိပိ ဣမေသံ ဒုမ္မနုဿာနံ ဗာလာနံ သန္တိကေ ဝသန္တေဟိ အဒေသေ ဝုဋ္ဌံ။ ဧတ္တကေသု ဟိ ပဏ္ဍိတေသု ဧကောပိ မေ ဣဒါနိ ပဋိသရဏံ နတ္ထီတိ နာနာဝိဓေန ဝိလပတိ။

တံ သုတွာ ပဏ္ဍိတော ‘‘အယံ ရာဇာ အတိဝိယ ကိလမတိ။ သစေ နံ န အဿာသေဿာမိ, ဟဒယေန ဖလိတေန မရိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ အဿာသေသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၈၃။ ‘‘တတော သော ပဏ္ဍိတော ဓီရော, အတ္ထဒဿီ မဟောသဓော၊

ဝေဒေဟံ ဒုက္ခိတံ ဒိသွာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

၆၈၄။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, ရာဟုဂ္ဂဟံဝ စန္ဒိမံ။

၆၈၅။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, ရာဟုဂ္ဂဟံဝ သူရိယံ။

၆၈၆။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, ပင်္ကေ သန္နံဝ ကုဉ္ဇရံ။

၆၈၇။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, ပေဠာဗဒ္ဓံဝ ပန္နဂံ။

၆၈၈။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, ပက္ခိံ ဗဒ္ဓံဝ ပဉ္ဇရေ။

၆၈၉။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, မစ္ဆေ ဇာလဂတေရိဝ။

၆၉၀။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

အဟံ တံ မောစယိဿာမိ, သယောဂ္ဂဗလဝါဟနံ။

၆၉၁။ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ မဟာရာဇ, မာ တွံ ဘာယိ ရထေသဘ၊

ပဉ္စာလံ ဝါဟယိဿာမိ, ကာကသေနံဝ လေဍ္ဍုနာ။

၆၉၂။ ‘‘အဒု ပညာ ကိမတ္ထိယာ, အမစ္စော ဝါပိ တာဒိသော၊

ယော တံ သမ္ဗာဓပက္ခန္ဒံ, ဒုက္ခာ န ပရိမောစယေ’’တိ။

တတ္ထ ဣဒန္တိ ဒဝဍာဟဒဍ္ဎေ အရညေ ဃနဝဿံ ဝဿာပေန္တော ဝိယ နံ အဿာသေန္တော ဣဒံ ‘‘မာ တွံ ဘာယိ, မဟာရာဇာ’’တိအာဒိကံ ဝစနံ အဗြဝိ။ တတ္ထ သန္နန္တိ လဂ္ဂံ။ ပေဠာဗဒ္ဓန္တိ ပေဠာယ အဗ္ဘန္တရဂတံ သပ္ပံ။ ပဉ္စာလန္တိ ဧတံ ဧဝံ မဟန္တိမ္ပိ ပဉ္စာလရညော သေနံ။ ဝါဟယိဿာမီတိ ပလာပေဿာမိ။ အဒူတိ နာမတ္ထေ နိပါတော, ပညာ နာမ ကိမတ္ထိယာတိ အတ္ထော။ အမစ္စော ဝါပိ တာဒိသောတိ တာဒိသော ပညာယ သမ္ပန္နော အမစ္စော ဝါပိ ကိမတ္ထိယော, ယော တံ ဧဝံ မရဏသမ္ဗာဓပ္ပတ္တံ ဒုက္ခာ န ပရိမောစယေ။ မဟာရာဇ, အဟံ ပဌမတရံ အာဂစ္ဆန္တော နာမ ကိမတ္ထံ အာဂတောတိ မညသိ။ မာ ဘာယိ, အဟံ တံ ဣမမှာ ဒုက္ခာ မောစယိဿာမီတိ အဿာသေသိ။

သောပိ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဇီဝိတံ လဒ္ဓ’’န္တိ အဿာသံ ပဋိလဘိ။ ဗောဓိသတ္တေန သီဟနာဒေ ကတေ သဗ္ဗေ စ တုဿိံသု။ အထ နံ သေနကော ပုစ္ဆိ ‘‘ပဏ္ဍိတ, တွံ သဗ္ဗေ အမှေ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော ကေနုပါယေန ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘အလင်္ကတဥမင်္ဂေန နေဿာမိ, တုမှေ ဂမနသဇ္ဇာ ဟောထာ’’တိ ဝတွာ ဥမင်္ဂဒွါရဝိဝရဏတ္ထံ ယောဓေ အာဏာပေန္တော ဂါထမာဟ –

၆၉၃။ ‘‘ဧထ မာဏဝါ ဥဋ္ဌေထ, မုခံ သောဓေထ သန္ဓိနော၊

ဝေဒေဟော သဟမစ္စေဟိ, ဥမင်္ဂေန ဂမိဿတီ’’တိ။

တတ္ထ မာဏဝါတိ တရုဏာဓိဝစနံ။ မုခံ သောဓေထာတိ ဥမင်္ဂဒွါရံ ဝိဝရထ။ သန္ဓိနောတိ ဃရသန္ဓိနော စ ဒွါရံ သောဓေထ, ဧကသတာနံ သယနဂဗ္ဘာနံ ဒွါရံ ဝိဝရထ, အနေကသတာနံ ဒီပါလယာနံ ဒွါရံ ဝိဝရထာတိ။

တေ ဥဋ္ဌာယ ဥမင်္ဂဒွါရံ ဝိဝရိံသု။ သကလော ဥမင်္ဂေါ ဧကောဘာသော အလင်္ကတဒေဝသဘာ ဝိယ ဝိရောစိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၉၄။ ‘‘တဿ တံ ဝစနံ သုတွာ, ပဏ္ဍိတဿာနုစာရိနော၊

ဥမင်္ဂဒွါရံ ဝိဝရိံသု, ယန္တယုတ္တေ စ အဂ္ဂဠေ’’တိ။

တတ္ထ အနုစာရိနောတိ ဝေယျာဝစ္စကရာ။ ယန္တယုတ္တေ စ အဂ္ဂဠေတိ သူစိဃဋိကသမ္ပန္နာနိ စ ဒွါရကဝါဋာနိ။

တေ ဥမင်္ဂဒွါရံ ဝိဝရိတွာ မဟာသတ္တဿ အာရောစေသုံ။ သော ရညော သညမဒါသိ ‘‘ကာလော, ဒေဝ, ပါသာဒါ ဩတရထာ’’တိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ ဩတရိ။ အထ သေနကော သီသတော နာဠိပဋ္ဋံ အပနေတွာ သာဋကံ ဩမုဉ္စိတွာ ကစ္ဆံ ဒဠှံ ဗန္ဓိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ဒိသွာ ‘‘သေနက, ကိံ ကရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ဥမင်္ဂေန ဂစ္ဆန္တေဟိ နာမ ဝေဌနံ မောစေတွာ ကစ္ဆံ ဒဠှံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘သေနက, ‘ဥမင်္ဂံ ပဝိသန္တော ဩနမိတွာ ဇဏ္ဏုကေဟိ ပတိဋ္ဌာယ ပဝိသိဿာမီ’တိ မာ သညမကာသိ။ သစေ ဟတ္ထိနာ ဂန္တုကာမောသိ, ဟတ္ထိံ အဘိရုယှ ဂစ္ဆာဟိ။ သစေ အဿေန ဂန္တုကာမောသိ, အဿံ အဘိရုယှ ဂစ္ဆာဟိ။ ဥစ္စော ဥမင်္ဂေါ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဝိသာလဒွါရော, တွံ ယထာရုစိယာ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တော ရညော ပုရတော ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟ။ ဗောဓိသတ္တော ကိရ သေနကဿ ဂမနံ ပုရတော ဝိစာရေတွာ ရာဇာနံ မဇ္ဈေ ကတွာ သယံ ပစ္ဆတော အဟောသိ။ ကိံ ကာရဏာ? ရာဇာ အလင်္ကတဥမင်္ဂံ ဩလောကေန္တော မာ သဏိကံ အဂမာသီတိ။ ဥမင်္ဂေ မဟာဇနဿ ယာဂုဘတ္တခါဒနီယာဒီနိ အပ္ပမာဏာနိ အဟေသုံ။ တေ မနုဿာ ခါဒန္တာ ပိဝန္တာ ဥမင်္ဂံ ဩလောကေန္တာ ဂစ္ဆန္တိ။ မဟာသတ္တော ‘‘ယာထ မဟာရာဇ, ယာထ မဟာရာဇာ’’တိ စောဒေန္တော ပစ္ဆတော ယာတိ။ ရာဇာ အလင်္ကတဒေဝသဘံ ဝိယ ဥမင်္ဂံ ဩလောကေန္တော ယာတိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၉၅။ ‘‘ပုရတော သေနကော ယာတိ, ပစ္ဆတော စ မဟောသဓော၊

မဇ္ဈေ စ ရာဇာ ဝေဒေဟော, အမစ္စပရိဝါရိတော’’တိ။

ရညော အာဂတဘာဝံ ဉတွာ တေ မာဏဝါ ရာဇမာတရဉ္စ ဒေဝိဉ္စ ပုတ္တဉ္စ ဓီတရဉ္စ ဥမင်္ဂါ နီဟရိတွာ မဟာဝိသာလမာဠကေ ဌပေသုံ။ ရာဇာပိ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥမင်္ဂါ နိက္ခမိ။ တေ ရာဇာနဉ္စ ပဏ္ဍိတဉ္စ ဒိသွာ ‘‘နိဿံသယံ ပရဟတ္ထံ ဂတမှာ, အမှေ ဂဟေတွာ အာဂတေဟိ ပဏ္ဍိတဿ ပုရိသေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မရဏဘယတဇ္ဇိတာ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝိံသု။ စူဠနိရာဇာပိ ကိရ ဝေဒေဟရညော ပလာယနဘယေန ဂင်္ဂါတော ဂါဝုတမတ္တဋ္ဌာနေ အဋ္ဌာသိ။ သော သန္နိသိန္နာယ ရတ္တိယာ တေသံ ဝိရဝံ သုတွာ ‘‘နန္ဒာဒေဝိယာ ဝိယ သဒ္ဒေါ’’တိ ဝတ္တုကာမောပိ ‘‘ကုဟိံ နန္ဒာဒေဝိံ ပဿိဿသီ’’တိ ပရိဟာသဘယေန န ကိဉ္စိ အာဟ။ မဟာသတ္တော ပန တသ္မိံ ဌာနေ ပဉ္စာလစန္ဒိံ ကုမာရိကံ ရတနရာသိမှိ ဌပေတွာ အဘိသိဉ္စိတွာ ‘‘မဟာရာဇ, တွံ ဣမိဿာ ကာရဏာ အာဂတော, အယံ တေ အဂ္ဂမဟေသီ ဟောတူ’’တိ အာဟ။ တီဏိ နာဝါသတာနိ ဥပဋ္ဌာပေသုံ, ရာဇာ ဝိသာလမာဠကာ ဩတရိတွာ အလင်္ကတနာဝံ အဘိရုဟိ။ တေပိ စတ္တာရော ခတ္တိယာ နာဝံ အဘိရုဟိံသု။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၉၆။ ‘‘ဥမင်္ဂါ နိက္ခမိတွာန, ဝေဒေဟော နာဝမာရုဟိ၊

အဘိရုဠှဉ္စ တံ ဉတွာ, အနုသာသိ မဟောသဓော။

၆၉၇။ ‘‘အယံ တေ သသုရော ဒေဝ, အယံ သဿု ဇနာဓိပ၊

ယထာ မာတု ပဋိပတ္တိ, ဧဝံ တေ ဟောတု သဿုယာ။

၆၉၈။ ‘‘ယထာပိ နိယကော ဘာတာ, သဥဒရိယော ဧကမာတုကော၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒော တေ, ဒယိတဗ္ဗော ရထေသဘ။

၆၉၉။ ‘‘အယံ ပဉ္စာလစန္ဒီ တေ, ရာဇပုတ္တီ အဘိစ္ဆိတာ၊

ကာမံ ကရောဟိ တေ တာယ, ဘရိယာ တေ ရထေသဘာ’’တိ။

တတ္ထ အနုသာသီတိ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ‘‘ကဒါစိ ဧသော ကုဇ္ဈိတွာ စူဠနိရညော မာတရံ မာရေယျ, အဘိရူပါယ နန္ဒာဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေယျ, ရာဇကုမာရံ ဝါ မာရေယျ, ပဋိညမဿ ဂဏှိဿာမီ’’တိ။ တသ္မာ ‘‘အယံ တေ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော အနုသာသိ။ တတ္ထ အယံ တေ သသုရောတိ အယံ တဝ သသုရဿ စူဠနိရညော ပုတ္တော ပဉ္စာလစန္ဒိယာ ကနိဋ္ဌဘာတိကော, အယံ တေ ဣဒါနိ သသုရော။ အယံ သဿူတိ အယံ ဣမိဿာ မာတာ နန္ဒာဒေဝီ နာမ တဝ သဿု။ ယထာမာတူတိ ယထာ မာတု ပုတ္တာ ဝတ္တပ္ပဋိဝတ္တံ ကရောန္တိ, ဧဝံ တေ ဧတိဿာ ဟောတု, ဗလဝတိံ မာတုသညံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ မာ နံ ကဒါစိ လောဘစိတ္တေန ဩလောကေဟိ။ နိယကောတိ အဇ္ဈတ္တိကော ဧကပိတရာ ဇာတော။ ဧကမာတုကောတိ ဧကမာတရာ ဇာတော။ ဒယိတဗ္ဗောတိ ပိယာယိတဗ္ဗော။ ဘရိယာတိ အယံ တေ ဘရိယာ, မာ ဧတိဿာ အဝမာနံ အကာသီတိ ရညော ပဋိညံ ဂဏှိ။

ရာဇာပိ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ရာဇမာတရံ ပန အာရဗ္ဘ ကိဉ္စိ န ကထေသိ။ ကိံ ကာရဏာ? တဿာ မဟလ္လကဘာဝေနေဝ။ ဣဒံ ပန သဗ္ဗံ ဗောဓိသတ္တော တီရေ ဌတွာဝ ကထေသိ။ အထ နံ ရာဇာ မဟာဒုက္ခတော မုတ္တတာယ ဂန္တုကာမော ဟုတွာ ‘‘တာတ, တွံ တီရေ ဌိတောဝ ကထေသီ’’တိ ဝတွာ ဂါထမာဟ –

၇၀၀။ ‘‘အာရုယှ နာဝံ တရမာနော, ကိံ နု တီရမှိ တိဋ္ဌသိ၊

ကိစ္ဆာ မုတ္တာမှ ဒုက္ခတော, ယာမ ဒါနိ မဟောသဓာ’’တိ။

မဟာသတ္တော ‘‘ဒေဝ, တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဂမနံ နာမ မယှံ အယုတ္တ’’န္တိ ဝတွာ အာဟ –

၇၀၁။ ‘‘နေသ ဓမ္မော မဟာရာဇ, ယောဟံ သေနာယ နာယကော၊

သေနင်္ဂံ ပရိဟာပေတွာ, အတ္တာနံ ပရိမောစယေ။

၇၀၂။ ‘‘နိဝေသနမှိ တေ ဒေဝ, သေနင်္ဂံ ပရိဟာပိတံ၊

တံ ဒိန္နံ ဗြဟ္မဒတ္တေန, အာနယိဿံ ရထေသဘာ’’တိ။

တတ္ထ ဓမ္မောတိ သဘာဝေါ။ နိဝေသနမှီတိ တံ နဂရံ သန္ဓာယာဟ။ ပရိမောစယေတိ ပရိမောစေယျံ။ ပရိဟာပိတန္တိ ဆဍ္ဍိတံ။ တေသု ဟိ မနုဿေသု ဒူရမဂ္ဂံ အာဂတတ္တာ ကေစိ ကိလန္တာ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တာ ကေစိ ခါဒန္တာ ပိဝန္တာ အမှာကံ နိက္ခန္တဘာဝမ္ပိ န ဇာနိံသု, ကေစိ ဂိလာနာ။ မယာ သဒ္ဓိံ စတ္တာရော မာသေ ကမ္မံ ကတွာ မမ ဥပကာရကာ မနုဿာ စေတ္ထ ဗဟူ, န သက္ကာ မယာ ဧကမနုဿမ္ပိ ဆဍ္ဍေတွာ ဂန္တုံ, အဟံ ပန နိဝတ္တိတွာ သဗ္ဗမ္ပိ တံ တဝ သေနံ ဗြဟ္မဒတ္တေန ဒိန္နံ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ အာနေဿာမိ။ တုမှေ, မဟာရာဇ, ကတ္ထစိ အဝိလမ္ဗန္တာ သီဃံ ဂစ္ဆထ။ မယာ ဧဝါ အန္တရာမဂ္ဂေ ဟတ္ထိဝါဟနာဒီနိ ဌပိတာနိ, ကိလန္တကိလန္တာနိ ပဟာယ သမတ္ထသမတ္ထေဟိ သီဃံ မိထိလမေဝ ပဝိသထာတိ။

တတော ရာဇာ ဂါထမာဟ –

၇၀၃။ ‘‘အပ္ပသေနော မဟာသေနံ, ကထံ ဝိဂ္ဂယှ ဌဿသိ၊

ဒုဗ္ဗလော ဗလဝန္တေန, ဝိဟညိဿသိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။

တတ္ထ ဝိဂ္ဂယှာတိ ပရိပ္ဖရိတွာ။ ဝိဟညိဿသီတိ ဟညိဿသိ။

တတော ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

၇၀၄။ ‘‘အပ္ပသေနောပိ စေ မန္တီ, မဟာသေနံ အမန္တိနံ၊

ဇိနာတိ ရာဇာ ရာဇာနော, အာဒိစ္စောဝုဒယံ တမ’’န္တိ။

တတ္ထ မန္တီတိ မန္တာယ သမန္နာဂတော ပညဝါ ဥပါယကုသလော။ အမန္တိနန္တိ အနုပါယကုသလံ ဇိနာတိ, ပညဝါ ဒုပ္ပညံ ဇိနာတိ။ ရာဇာ ရာဇာနောတိ ဧကောပိ စ ဧဝရူပေါ ရာဇာ ဗဟူပိ ဒုပ္ပညရာဇာနော ဇိနာတိယေဝ။ ယထာ ကိန္တိ? အာဒိစ္စောဝုဒယံ တမန္တိ, ယထာ အာဒိစ္စော ဥဒယန္တော တမံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ အာလောကံ ဒဿေတိ, ဧဝံ ဇိနာတိ စေဝ သူရိယော ဝိယ ဝိရောစတိ စ။

ဣဒံ ဝတွာ မဟာသတ္တော ရာဇာနံ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဝန္ဒိတွာ ဥယျောဇေသိ။ သော ‘‘မုတ္တော ဝတမှိ အမိတ္တဟတ္ထတော, ဣမိဿာ စ လဒ္ဓတ္တာ မနောရထောပိ မေ မတ္ထကံ ပတ္တော’’တိ ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ ဥပ္ပန္နပီတိပါမောဇ္ဇော ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏေ သေနကဿ ကထေန္တော ဂါထမာဟ –

၇၀၅။ ‘‘သုသုခံ ဝတ သံဝါသော, ပဏ္ဍိတေဟီတိ သေနက၊

ပက္ခီဝ ပဉ္ဇရေ ဗဒ္ဓေ, မစ္ဆေ ဇာလဂတေရိဝ၊

အမိတ္တဟတ္ထတ္တဂတေ, မောစယီ နော မဟောသဓော’’တိ။

တတ္ထ သုသုခံ ဝတာတိ အတိသုခံ ဝတ ဣဒံ, ယော သံဝါသော ပဏ္ဍိတေဟိ။ ဣတီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ အမိတ္တဟတ္ထဂတေ မောစယိ နော မဟောသဓော, တသ္မာ, သေနက, ဝဒါမိ။ သုသုခံ ဝတ ဣဒံ, ယော ဧသ ပဏ္ဍိတေဟိ သံဝါသောတိ။

တံ သုတွာ သေနကောပိ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏေ ကထေန္တော အာဟ –

၇၀၆။ ‘‘ဧဝမေတံ မဟာရာဇ, ပဏ္ဍိတာ ဟိ သုခါဝဟာ၊

ပက္ခီဝ ပဉ္ဇရေ ဗဒ္ဓေ, မစ္ဆေ ဇာလဂတေရိဝ၊

အမိတ္တဟတ္ထတ္တဂတေ, မောစယီ နော မဟောသဓော’’တိ။

အထ ဝေဒေဟရာဇာ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ ယောဇနန္တရေ ယောဇနန္တရေ မဟာသတ္တေန ကာရိတဂါမံ သမ္ပတ္တော။ တတြဿ ဗောဓိသတ္တေန ဌပိတမနုဿာ ဟတ္ထိဝါဟနာဒီနိ စေဝ အန္နပါနာဒီနိ စ အဒံသု။ သော ကိလန္တေ ဟတ္ထိအဿရထာဒယော ဌပေတွာ ဣတရေ အာဒါယ တေဟိ သဒ္ဓိံ အညံ ဂါမံ ပါပုဏိ။ ဧတေနုပါယေန ယောဇနသတိကံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ မိထိလံ ပါဝိသိ။ မဟာသတ္တောပိ ဥမင်္ဂဒွါရံ ဂန္တွာ အတ္တနာ သန္နဒ္ဓခဂ္ဂံ ဩမုဉ္စိတွာ ဥမင်္ဂဒွါရေ ဝါလုကံ ဝိယူဟိတွာ ဌပေသိ။ ဌပေတွာ စ ပန ဥမင်္ဂံ ပဝိသိတွာ ဥမင်္ဂေန ဂန္တွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အဘိရုယှ ဂန္ဓောဒကေန နှတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သယနဝရဂတော ‘‘မနောရထော မေ မတ္ထကံ ပတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော နိပဇ္ဇိ။ အထ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန စူဠနိရာဇာ သေနင်္ဂံ ဝိစာရယမာနော တံ နဂရံ ဥပါဂမိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၇၀၇။ ‘‘ရက္ခိတွာ ကသိဏံ ရတ္တိံ, စူဠနေယျော မဟဗ္ဗလော၊

ဥဒေန္တံ အရုဏုဂ္ဂသ္မိံ, ဥပကာရိံ ဥပါဂမိ။

၇၀၈။ ‘‘အာရုယှ ပဝရံ နာဂံ, ဗလဝန္တံ သဋ္ဌိဟာယနံ၊

ရာဇာ အဝေါစ ပဉ္စာလော, စူဠနေယျော မဟဗ္ဗလော။

၇၀၉။ ‘‘သန္နဒ္ဓေါ မဏိဝမ္မေန, သရမာဒါယ ပါဏိနာ၊

ပေသိယေ အဇ္ဈဘာသိတ္ထ, ပုထုဂုမ္ဗေ သမာဂတေ’’တိ။

တတ္ထ ကသိဏန္တိ သကလံ နိဿေသံ။ ဥဒေန္တန္တိ ဥဒေန္တေ။ ဥပကာရိန္တိ ပဉ္စာလနဂရံ ဥပါဒါယ မဟာသတ္တေနကာရိတတ္တာ ‘‘ဥပကာရီ’’တိ လဒ္ဓနာမကံ တံ နဂရံ ဥပါဂမိ။ အဝေါစာတိ အတ္တနော သေနံ အဝေါစ။ ပေသိယေတိ အတ္တနော ပေသနကာရကေ။ အဇ္ဈဘာသိတ္ထာတိ အဓိအဘာသိတ္ထ, ပုရေတရမေဝ အဘာသိတ္ထ, ပုထုဂုမ္ဗေတိ ဗဟူသု သိပ္ပေသု ပတိဋ္ဌိတေ အနေကသိပ္ပဇာနနကေတိ။

ဣဒါနိ တေ သရူပတော ဒဿေတုမာဟ –

၇၁၀။ ‘‘ဟတ္ထာရောဟေ အနီကဋ္ဌေ, ရထိကေ ပတ္တိကာရကေ၊

ဥပါသနမှိ ကတဟတ္ထေ, ဝါလဝေဓေ သမာဂတေ’’တိ။

တတ္ထ ဥပါသနမှီတိ ဓနုသိပ္ပေ။ ကတဟတ္ထေတိ အဝိရဇ္ဈနဝေဓိတာယ သမ္ပန္နဟတ္ထေ။

ဣဒါနိ ရာဇာ ဝေဒေဟံ ဇီဝဂ္ဂါဟံ ဂဏှာပေတုံ အာဏာပေန္တော အာဟ –

၇၁၁။ ‘‘ပေသေထ ကုဉ္ဇရေ ဒန္တီ, ဗလဝန္တေ သဋ္ဌိဟာယနေ၊

မဒ္ဒန္တု ကုဉ္ဇရာ နဂရံ, ဝေဒေဟေန သုမာပိတံ။

၇၁၂။ ‘‘ဝစ္ဆဒန္တမုခါ သေတာ, တိက္ခဂ္ဂါ အဋ္ဌိဝေဓိနော၊

ပဏုန္နာ ဓနုဝေဂေန, သမ္ပတန္တုတရီတရာ။

၇၁၃။ ‘‘မာဏဝါ ဝမ္မိနော သူရာ, စိတြဒဏ္ဍယုတာဝုဓာ၊

ပက္ခန္ဒိနော မဟာနာဂါ, ဟတ္ထီနံ ဟောန္တု သမ္မုခါ။

၇၁၄။ ‘‘သတ္တိယော တေလဓောတာယော, အစ္စိမန္တာ ပဘဿရာ၊

ဝိဇ္ဇောတမာနာ တိဋ္ဌန္တု, သတရံသီဝ တာရကာ။

၇၁၅။ ‘‘အာဝုဓဗလဝန္တာနံ, ဂုဏိကာယူရဓာရိနံ၊

ဧတာဒိသာနံ ယောဓာနံ, သင်္ဂါမေ အပလာယိနံ၊

ဝေဒေဟော ကုတော မုစ္စိဿတိ, သစေ ပက္ခီဝ ကာဟိတိ။

၇၁၆။ ‘‘တိံသ မေ ပုရိသနာဝုတျော, သဗ္ဗေဝေကေကနိစ္စိတာ၊

ယေသံ သမံ န ပဿာမိ, ကေဝလံ မဟီမံ စရံ။

၇၁၇။ ‘‘နာဂါ စ ကပ္ပိတာ ဒန္တီ, ဗလဝန္တော သဋ္ဌိဟာယနာ၊

ယေသံ ခန္ဓေသု သောဘန္တိ, ကုမာရာ စာရုဒဿနာ။

၇၁၈။ ‘‘ပီတာလင်္ကာရာ ပီတဝသနာ, ပီတုတ္တရနိဝါသနာ၊

နာဂခန္ဓေသု သောဘန္တိ, ဒေဝပုတ္တာဝ နန္ဒနေ။

၇၁၉။ ‘‘ပါဌီနဝဏ္ဏာ နေတ္တိံသာ, တေလဓောတာ ပဘဿရာ၊

နိဋ္ဌိတာ နရဓီရေဘိ, သမဓာရာ သုနိဿိတာ။

၇၂၀။ ‘‘ဝေလ္လာလိနော ဝီတမလာ, သိက္ကာယသမယာ ဒဠာ၊

ဂဟိတာ ဗလဝန္တေဘိ, သုပ္ပဟာရပ္ပဟာရိဘိ။

၇၂၁။ ‘‘သုဝဏ္ဏထရုသမ္ပန္နာ, လောဟိတကစ္ဆုပဓာရိတာ၊

ဝိဝတ္တမာနာ သောဘန္တိ, ဝိဇ္ဇူဝဗ္ဘဃနန္တရေ။

၇၂၂။ ‘‘ပဋာကာ ဝမ္မိနော သူရာ, အသိစမ္မဿ ကောဝိဒါ၊

ဓနုဂ္ဂဟာ သိက္ခိတရာ, နာဂခန္ဓေ နိပါတိနော။

၇၂၃။ ‘‘ဧတာဒိသေဟိ ပရိက္ခိတ္တော, နတ္ထိ မောက္ခော ဣတော တဝ၊

ပဘာဝံ တေ န ပဿာမိ, ယေန တွံ မိထိလံ ဝဇေ’’တိ။

တတ္ထ ဒန္တီတိ သမ္ပန္နဒန္တေ။ ဝစ္ဆဒန္တမုခါတိ နိခါဒနသဒိသမုခါ။ ပဏုန္နာတိ ဝိဿဋ္ဌာ။ သမ္ပတန္တုတရီတရာတိ ဧဝရူပါ သရာ ဣတရီတရာ သမ္ပတန္တု သမာဂစ္ဆန္တု။ ဃနမေဃဝဿံ ဝိယ သရဝဿံ ဝဿထာတိ အာဏာပေသိ။ မာဏဝါတိ တရုဏယောဓာ။ ဝမ္မိနောတိ ဝမ္မဟတ္ထာ။ စိတြဒဏ္ဍယုတာဝုဓာတိ စိတြဒဏ္ဍယုတ္တေဟိ အာဝုဓေဟိ သမန္နာဂတာ။ ပက္ခန္ဒိနောတိ သင်္ဂါမပက္ခန္ဒိကာ။ မဟာနာဂါတိ မဟာနာဂေသု ကောဉ္စနာဒံ ကတွာ အာဂစ္ဆန္တေသုပိ နိစ္စလာ ဌတွာ တေသံ ဒန္တေ ဂဟေတွာ လုဉ္စိတုံ သမတ္ထာ ယောဓာ။ သတရံသီဝ တာရကာတိ သတရံသီ ဝိယ ဩသဓိတာရကာ။ အာဝုဓဗလဝန္တာနန္တိ အာဝုဓဗလေန ယုတ္တာနံ သမန္နာဂတာနံ။ ဂုဏိကာယူရဓာရိနန္တိ ဂုဏိ ဝုစ္စတိ ကဝစံ, ကဝစာနိ စေဝ ကာယူရာဘရဏာနိ စ ဓာရေန္တာနံ, ကဝစသင်္ခါတာနိ ဝါ ကာယူရာနိ ဓာရေန္တာနံ။ သစေ ပက္ခီဝ ကာဟိတီတိ သစေပိ ပက္ခီ ဝိယ အာကာသေ ပက္ခန္ဒနံ ကရိဿတိ, တထာပိ ကိံ မုစ္စိဿတီတိ ဝဒတိ။

တိံသ မေ ပုရိသနာဝုတျောတိ ပုရိသာနံ တိံသသဟဿာနိ နဝုတိသတာနိ တိံသနာဝုတျောတိ ဝုစ္စန္တိ။ သဗ္ဗေဝေကေကနိစ္စိတာတိ ဧတ္တကာ မယှံ ပရေသံ ဟတ္ထတော အာဝုဓံ ဂဟေတွာ ပစ္စာမိတ္တာနံ သီသပါတနသမတ္ထာ ဧကေကံ ဝိစိနိတွာ ဂဟိတာ အနိဝတ္တိနော ယောဓာတိ ဒဿေတိ။ ကေဝလံ မဟီမံ စရန္တိ သကလမ္ပိ ဣမံ မဟိံ စရန္တော ယေသံ သမံ သဒိသံ န ပဿာမိ, ကုတော ဥတ္တရိတရံ, တေယေဝ မေ ယောဓာ ဧတ္တကာတိ ဒဿေတိ။ စာရုဒဿနာတိ စာရု ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏံ, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာတိ အတ္ထော။ ပီတာလင်္ကာရာတိ ပီတဝဏ္ဏသုဝဏ္ဏာလင်္ကာရာ။ ပီတဝသနာတိ ပီတဝဏ္ဏသုဝဏ္ဏဝတ္ထာ။ ပီတုတ္တရနိဝါသနာတိ ပီတဥတ္တရာသင်္ဂနိဝတ္ထာ။ ပါဌီနဝဏ္ဏာတိ ပါသာဏမစ္ဆသဒိသာ။ နေတ္တိံသာတိ ခဂ္ဂါ။ နရဓီရေဘီတိ ပဏ္ဍိတပုရိသေဟိ။ သုနိဿိတာတိ သုနိသိတာ အတိတိခိဏာ။

ဝေလ္လာလိနောတိ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ သူရိယော ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနာ။ သိက္ကာယသမယာတိ သတ္တ ဝါရေ ကောဉ္စသကုဏေ ခါဒါပေတွာ ဂဟိတေန သိက္ကာယသေန ကတာ။ သုပ္ပဟာရပ္ပဟာရိဘီတိ ဒဠှပ္ပဟာရေဟိ ယောဓေဟိ။ လောဟိတကစ္ဆုပဓာရိတာတိ လောဟိတဝဏ္ဏာယ ကောသိယာ သမန္နာဂတာ။ ပဋာကာတိ အာကာသေ ပရိဝတ္တနသမတ္ထာ။ သူရာတိ ဇာတိသူရာ။ အသိစမ္မဿ ကောဝိဒါတိ ဧတေသံ ဂဟဏေ ကုသလာ။ ဓနုဂ္ဂဟာတိ ဓနုဂ္ဂဟကာ။ သိက္ခိတရာတိ ဧတသ္မိံ ဓနုဂ္ဂဟဏေ အတိဝိယ သိက္ခိတာ။ နာဂခန္ဓေ နိပါတိနောတိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိတွာ နိပါတနသမတ္ထာ။ နတ္ထိ မောက္ခောတိ အမ္ဘော, ဝေဒေဟ, တွံ ပဌမံ တာဝ ဂဟပတိပုတ္တဿာနုဘာဝေန မုတ္တောသိ, ဣဒါနိ ပန နတ္ထိ တဝ မောက္ခောတိ ဝဒတိ။ ပဘာဝံ တေတိ ဣဒါနိ တေ ရာဇာနုဘာဝံ န ပဿာမိ, ယေန တွံ မိထိလံ ဂမိဿသိ ခိပ္ပံ, ဇာလေ ပဝိဋ္ဌမစ္ဆော ဝိယ ဇာတောသီတိ။

စူဠနိရာဇာ ဝေဒေဟံ တဇ္ဇေန္တော ‘‘ဣဒါနိ နံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝဇိရင်္ကုသေန နာဂံ စောဒေန္တော ‘‘ဂဏှထ, ဘိန္ဒထ, ဝိဇ္ဈထာ’’တိ သေနံ အာဏာပေန္တော ဥပကာရိနဂရံ အဝတ္ထရန္တော ဝိယ ဥပါဂမိ။ အထ နံ မဟာသတ္တဿ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ ‘‘ကော ဇာနာတိ, ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ ဂဟေတွာ ပရိဝါရယိံသု။ တသ္မိံ ခဏေ ဗောဓိသတ္တော သိရိသယနာ ဝုဋ္ဌာယ ကတသရီရပ္ပဋိဇဂ္ဂနော ဘုတ္တပါတရာသော အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တော သတသဟဿဂ္ဃနကံ ကာသိကဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ ရတ္တကမ္ဗလံ ဧကံသေ ကရိတွာ သတ္တရတနဝိစိတ္တံ ဝလဉ္ဇနဒဏ္ဍကံ အာဒါယ သုဝဏ္ဏပါဒုကံ အာရုယှ ဒေဝစ္ဆရာယ ဝိယ အလင်္ကတဣတ္ထိယာ ဝါလဗီဇနိယာ ဗီဇိယမာနော အလင်္ကတပါသာဒေ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ စူဠနိရညော အတ္တာနံ ဒဿေန္တော သက္ကဒေဝရာဇလီလာယ အပရာပရံ စင်္ကမိ။ စူဠနိရာဇာပိ တဿ ရူပသိရိံ ဩလောကေတွာ စိတ္တံ ပသာဒေတုံ နာသက္ခိ, ‘‘ဣဒါနိ နံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ တုရိတတုရိတောဝ ဟတ္ထိံ ပေသေသိ။ ပဏ္ဍိတော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ‘ဝေဒေဟော မေ လဒ္ဓေါ’တိ သညာယ တုရိတတုရိတောဝ အာဂစ္ဆတိ, န ဇာနာတိ အတ္တနော ပုတ္တဒါရံ ဂဟေတွာ အမှာကံ ရညော ဂတဘာဝံ, သုဝဏ္ဏာဒါသသဒိသံ မမ မုခံ ဒဿေတွာ ကထေဿာမိ တေန သဒ္ဓိ’’န္တိ။ သော ဝါတပါနေ ဌိတောဝ မဓုရဿရံ နိစ္ဆာရေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကထေန္တော အာဟ –

၇၂၄။ ‘‘ကိံ နု သန္တရမာနောဝ, နာဂံ ပေသေသိ ကုဉ္ဇရံ၊

ပဟဋ္ဌရူပေါ အာပတသိ, သိဒ္ဓတ္ထောသ္မီတိ မညသိ။

၇၂၅။ ‘‘ဩဟရေတံ ဓနုံ စာပံ, ခုရပ္ပံ ပဋိသံဟရ၊

ဩဟရေတံ သုဘံ ဝမ္မံ, ဝေဠုရိယမဏိသန္ထတ’’န္တိ။

တတ္ထ ကုဉ္ဇရန္တိ သေဋ္ဌံ။ ပဟဋ္ဌရူပေါတိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌစိတ္တော သောမနဿဇာတော။ အာပတသီတိ အာဂစ္ဆသိ။ သိဒ္ဓတ္ထောသ္မီတိ နိပ္ဖန္နတ္ထောသ္မိ, မနောရထော မေ မတ္ထကံ ပတ္တောတိ မညသိ။ ဩဟရေတန္တိ ဣမံ စာပသင်္ခါတံ ဓနုံ ဩဟရ, အဝဟရ, ဆဍ္ဍေဟိ, ကော နု တေ ဧတေနတ္ထော။ ပဋိသံဟရာတိ အပနေတွာ အညဿ ဝါ ဒေဟိ, ပဋိစ္ဆန္နေ ဝါ ဌာနေ ဌပေဟိ, ကိံ ခုရပ္ပေန ကရိဿသိ။ ဝမ္မန္တိ ဧတံ ဝမ္မမ္ပိ အပနေဟိ။ ဣဒံ တယာ ဟိယျော ပဋိမုက္ကံ ဘဝိဿတိ, ဆဍ္ဍေဟိ နံ, မာ တေ သရီရံ ဥပ္ပဏ္ဍုကံ အဟောသိ, အကိလမေတွာ ပါတောဝ နဂရံ ပဝိသာဟီတိ ရညာ သဒ္ဓိံ ကေဠိမကာသိ။

သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဂဟပတိပုတ္တော မယာ သဒ္ဓိံ ကေဠိံ ကရောတိ, အဇ္ဇ တေ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ တံ တဇ္ဇေန္တော ဂါထမာဟ –

၇၂၆။ ‘‘ပသန္နမုခဝဏ္ဏောသိ, မှိတပုဗ္ဗဉ္စ ဘာသသိ၊

ဟောတိ ခေါ မရဏကာလေ, ဧဒိသီ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါ’’တိ။

တတ္ထ မှိတပုဗ္ဗဉ္စာတိ ပဌမံ မှိတံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဘာသန္တော မှိတပုဗ္ဗမေဝ ဘာသသိ, မံ ကိသ္မိဉ္စိ န ဂဏေသိ။ ဟောတိ ခေါတိ မရဏကာလေ နာမ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါ ဟောတိယေဝ, တသ္မာ တွံ ဝိရောစသိ, အဇ္ဇ တေ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာတိ။

ဧဝံ တဿ တေန သဒ္ဓိံ ကထနကာလေ မဟာဗလကာယော မဟာသတ္တဿ ရူပသိရိံ ဒိသွာ ‘‘အမ္ဘော, အမှာကံ ရာဇာ မဟောသဓပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ မန္တေတိ, ကိံ နု ခေါ ကထေသိ, ဧတေသံ ကထံ သုဏိဿာမာ’’တိ ရညော သန္တိကမေဝ အဂမာသိ။ ပဏ္ဍိတောပိ တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘န မံ ‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော’တိ ဇာနာသိ။ နာဟံ အတ္တာနံ မာရေတုံ ဒဿာမိ, မန္တော တေ, ဒေဝ, ဘိန္နော, ကေဝဋ္ဋေန စ တယာ စ ဟဒယေန စိန္တိတံ န ဇာတံ, မုခေန ကထိတမေဝ ဇာတ’’န္တိ ပကာသေန္တော အာဟ –

၇၂၇။ မောဃံ တေ ဂဇ္ဇိတံ ရာဇ, ဘိန္နမန္တောသိ ခတ္တိယ၊

ဒုဂ္ဂဏှောသိ တယာ ရာဇာ, ခဠုင်္ကေနေဝ သိန္ဓဝေါ။

၇၂၈။ ‘‘တိဏ္ဏော ဟိယျော ရာဇာ ဂင်္ဂံ, သာမစ္စော သပရိဇ္ဇနော၊

ဟံသရာဇံ ယထာ ဓင်္ကော, အနုဇ္ဇဝံ ပတိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ ဘိန္နမန္တောသီတိ ယော တယာ ကေဝဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ သယနဂဗ္ဘေ မန္တော ဂဟိတော, တံ မန္တံ န ဇာနာတီတိ မာ သညံ ကရိ, ပဂေဝ သော မယာ ဉာတော, ဘိန္နမန္တော အသိ ဇာတော။ ဒုဂ္ဂဏှောသိ တယာတိ မဟာရာဇ, တယာ အမှာကံ ရာဇာ အဿခဠုင်္ကေန သိန္ဓဝေါ ဝိယ ဒုဂ္ဂဏှောသိ, ခဠုင်္ကံ အာရုဠှေန ဇဝသမ္ပန္နံ အာဇာနီယံ အာရုယှ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော။ ခဠုင်္ကော ဝိယ ဟိ ကေဝဋ္ဋော, တံ အာရုဠှပုရိသော ဝိယ တွံ, ဇဝသမ္ပန္နော သိန္ဓဝေါ ဝိယ အဟံ, တံ အာရုဠှပုရိသော ဝိယ အမှာကံ ရာဇာတိ ဒဿေတိ။ တိဏ္ဏော ဟိယျောတိ ဟိယျောဝ ဥတ္တိဏ္ဏော။ သော စ ခေါ သာမစ္စော သပရိဇနော, န ဧကကောဝ ပလာယိတွာ ဂတော။ အနုဇ္ဇဝန္တိ သစေ ပန တွံ တံ အနုဇဝိဿသိ အနုဗန္ဓိဿသိ, အထ ယထာ သုဝဏ္ဏဟံသရာဇံ အနုဇဝန္တော ဓင်္ကော အန္တရာဝ ပတိဿတိ, ဧဝံ ပတိဿသိ, အန္တရာဝ ဝိနာသံ ပါပုဏိဿသီတိ ဝဒတိ။

ဣဒါနိ သော အဆမ္ဘိတကေသရသီဟော ဝိယ ဥဒါဟရဏံ အာဟရန္တော အာဟ –

၇၂၉။ ‘‘သိင်္ဂါလာ ရတ္တိဘာဂေန, ဖုလ္လံ ဒိသွာန ကိံသုကံ၊

မံသပေသီတိ မညန္တာ, ပရိဗျူဠှာ မိဂါဓမာ။

၇၃၀။ ‘‘ဝီတိဝတ္တာသု ရတ္တီသု, ဥဂ္ဂတသ္မိံ ဒိဝါကရေ၊

ကိံ သုကံ ဖုလ္လိတံ ဒိသွာ, အာသစ္ဆိန္နာ မိဂါဓမာ။

၇၃၁။ ‘‘ဧဝမေဝ တုဝံ ရာဇ, ဝေဒေဟံ ပရိဝါရိယ၊

အာသစ္ဆိန္နော ဂမိဿသိ, သိင်္ဂါလာ ကိံသုကံ ယထာ’’တိ။

တတ္ထ ဒိသွာနာတိ စန္ဒာလောကေန ဩလောကေတွာ။ ပရိဗျူဠှာတိ ပါတောဝ မံသပေသိံ ခါဒိတွာ ဂမိဿာမာတိ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု။ ဝီတိဝတ္တာသူတိ တေ ယာသု ယာသု ရတ္တီသု ဧဝံ အဋ္ဌံသု, တာသု တာသု ရတ္တီသု အတီတာသု။ ဒိသွာတိ သူရိယာလောကေန ကိံသုကံ ဒိသွာ ‘‘န ဣဒံ မံသ’’န္တိ ဉတွာ ဆိန္နာသာ ဟုတွာ ပလာယိံသု။ သိင်္ဂါလာတိ ယထာ သိင်္ဂါလာ ကိံသုကံ ပရိဝါရေတွာ အာသစ္ဆိန္နာ ဂတာ, ဧဝံ တုဝမ္ပိ ဣဓ ဝေဒေဟရညော နတ္ထိဘာဝံ ဉတွာ အာသစ္ဆိန္နော ဟုတွာ ဂမိဿသိ, သေနံ ဂဟေတွာ ပလာယိဿသီတိ ဒီပေတိ။

ရာဇာ တဿ အဆမ္ဘိတဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဂဟပတိပုတ္တော အတိသူရော ဟုတွာ ကထေသိ, နိဿံသယံ ဝေဒေဟော ပလာတော ဘဝိဿတီ’’တိ။ သော အတိဝိယ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဂဟပတိပုတ္တံ နိဿာယ ဥဒရသာဋကဿပိ အဿာမိကာ ဇာတာ, ဣဒါနိ တေန အမှာကံ ဟတ္ထဂတော ပစ္စာမိတ္တော ပလာပိတော, ဗဟုဿ ဝတ နော အနတ္ထဿ ကာရကော, ဥဘိန္နံ ကတ္တဗ္ဗကာရဏံ ဣမဿေဝ ကရိဿာမီ’’တိ တဿ ကာရဏံ ကာတုံ အာဏာပေန္တော အာဟ –

၇၃၂။ ‘‘ဣမဿ ဟတ္ထေ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆိန္ဒထ၊

ယော မေ အမိတ္တံ ဟတ္ထဂတံ, ဝေဒေဟံ ပရိမောစယိ။

၇၃၃။ ‘‘ဣမံ မံသံဝ ပါတဗျံ, သူလေ ကတွာ ပစန္တု နံ၊

ယော မေ အမိတ္တံ ဟတ္ထဂတံ, ဝေဒေဟံ ပရိမောစယိ။

၇၃၄။ ‘‘ယထာပိ အာသဘံ စမ္မံ, ပထဗျာ ဝိတနီယတိ၊

သီဟဿ အထော ဗျဂ္ဃဿ, ဟောတိ သင်္ကုသမာဟတံ။

၇၃၅။ ‘‘ဧဝံ တံ ဝိတနိတွာန, ဝေဓယိဿာမိ သတ္တိယာ၊

ယော မေ အမိတ္တံ ဟတ္ထဂတံ, ဝေဒေဟံ ပရိမောစယီ’’တိ။

တတ္ထ ပါတဗျန္တိ ပါစယိတဗ္ဗံ ပစိတဗ္ဗယုတ္တကံ မိဂါဒီနံ မံသံ ဝိယ ဣမံ ဂဟပတိပုတ္တံ သူလေ အာဝုဏိတွာ ပစန္တု။ သီဟဿ အထော ဗျဂ္ဃဿာတိ ဧတေသဉ္စ ယထာ စမ္မံ သင်္ကုသမာဟတံ ဟောတိ, ဧဝံ ဟောတု။ ဝေဓယိဿာမီတိ ဝိဇ္ဈာပေဿာမိ။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ဟသိတံ ကတွာ ‘‘အယံ ရာဇာ အတ္တနော ဒေဝိယာ စ ဗန္ဓဝါနဉ္စ မယာ မိထိလံ ပဟိတဘာဝံ န ဇာနာတိ, တေန မေ ဣမံ ကမ္မကာရဏံ ဝိစာရေတိ, ကောဓဝသေန ခေါ ပန မံ ဥသုနာ ဝါ ဝိဇ္ဈေယျ, အညံ ဝါ အတ္တနော ရုစ္စနကံ ကရေယျ, သောကာတုရံ ဣမံ ဝေဒနာပ္ပတ္တံ ကတွာ ဟတ္ထိပိဋ္ဌေယေဝ ဝိသညိံ နံ နိပဇ္ဇာပေတုံ တံ ကာရဏံ အာရောစေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၇၃၆။ ‘‘သစေ မေ ဟတ္ထေ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေစ္ဆသိ၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒဿ, ဝေဒေဟော ဆေဒယိဿတိ။

၇၃၇။ ‘‘သစေ မေ ဟတ္ထေ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေစ္ဆသိ၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒိယာ, ဝေဒေဟော ဆေဒယိဿတိ။

၇၃၈။ ‘‘သစေ မေ ဟတ္ထေ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေစ္ဆသိ၊

ဧဝံ နန္ဒာယ ဒေဝိယာ, ဝေဒေဟော ဆေဒယိဿတိ။

၇၃၉။ ‘‘သစေ မေ ဟတ္ထေ ပါဒေ စ, ကဏ္ဏနာသဉ္စ ဆေစ္ဆသိ၊

ဧဝံ တေ ပုတ္တဒါရဿ, ဝေဒေဟော ဆေဒယိဿတိ။

၇၄၀။ ‘‘သစေ မံသံဝ ပါတဗျံ, သူလေ ကတွာ ပစိဿသိ၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒဿ, ဝေဒေဟော ပါစယိဿတိ။

၇၄၁။ ‘‘သစေ မံသံဝ ပါတဗျံ, သူလေ ကတွာ ပစိဿသိ၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒိယာ, ဝေဒေဟော ပါစယိဿတိ။

၇၄၂။ ‘‘သစေ မံသံဝ ပါတဗျံ, သူလေ ကတွာ ပစိဿသိ၊

ဧဝံ နန္ဒာယ ဒေဝိယာ, ဝေဒေဟော ပါစယိဿတိ။

၇၄၃။ ‘‘သစေ မံသံဝ ပါတဗျံ, သူလေ ကတွာ ပစိဿသိ၊

ဧဝံ တေ ပုတ္တဒါရဿ, ဝေဒေဟော ပါစယိဿတိ။

၇၄၄။ ‘‘သစေ မံ ဝိတနိတွာန, ဝေဓယိဿသိ သတ္တိယာ၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒဿ, ဝေဒေဟော ဝေဓယိဿတိ။

၇၄၅။ ‘‘သစေ မံ ဝိတနိတွာန, ဝေဓယိဿသိ သတ္တိယာ၊

ဧဝံ ပဉ္စာလစန္ဒိယာ, ဝေဒေဟော ဝေဓယိဿတိ။

၇၄၆။ ‘‘သစေ မံ ဝိတနိတွာန, ဝေဓယိဿသိ သတ္တိယာ၊

ဧဝံ နန္ဒာယ ဒေဝိယာ, ဝေဒေဟော ဝေဓယိဿတိ။

၇၄၇။ ‘‘သစေ မံ ဝိတနိတွာန, ဝေဓယိဿသိ သတ္တိယာ၊

ဧဝံ တေ ပုတ္တဒါရဿ, ဝေဒေဟော ဝေဓယိဿတိ၊

ဧဝံ နော မန္တိတံ ရဟော, ဝေဒေဟေန မယာ သဟ။

၇၄၈။ ‘‘ယထာပိ ပလသတံ စမ္မံ, ကောန္တိမန္တာသုနိဋ္ဌိတံ၊

ဥပေတိ တနုတာဏာယ, သရာနံ ပဋိဟန္တဝေ။

၇၄၉။ ‘‘သုခါဝဟော ဒုက္ခနုဒေါ, ဝေဒေဟဿ ယသဿိနော၊

မတိံ တေ ပဋိဟညာမိ, ဥသုံ ပလသတေန ဝါ’’တိ။

တတ္ထ ဆေဒယိဿတီတိ ‘‘ပဏ္ဍိတဿ ကိရ စူဠနိနာ ဟတ္ထပါဒါ ဆိန္နာ’’တိ သုတွာဝ ဆေဒယိဿတိ။ ပုတ္တဒါရဿာတိ မမ ဧကဿ ဆိန္ဒနပစ္စယာ တဝ ဒွိန္နံ ပုတ္တာနဉ္စေဝ အဂ္ဂမဟေသိယာ စာတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ အမှာကံ ရာဇာ ဆေဒယိဿတိ။ ဧဝံ နော မန္တိတံ ရဟောတိ မဟာရာဇ, မယာ စ ဝေဒေဟရာဇေန စ ဧဝံ ရဟသိ မန္တိတံ ‘‘ယံ ယံ ဣဓ မယှံ စူဠနိရာဇာ ကာရေတိ, တံ တံ တတ္ထ တဿ ပုတ္တဒါရာနံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ။ ပလသတန္တိ ပလသတပ္ပမာဏံ ဗဟူ ခါရေ ခါဒါပေတွာ မုဒုဘာဝံ ဥပနီတံ စမ္မံ။ ကောန္တိမန္တာသုနိဋ္ဌိတန္တိ ကောန္တိမန္တာ ဝုစ္စတိ စမ္မကာရသတ္ထံ, တာယ ကန္တနလိခိတာနံ ဝသေန ကတတ္တာ သုဋ္ဌု နိဋ္ဌိတံ။ တနုတာဏာယာတိ ယထာ တံ စမ္မံ သင်္ဂါမေ သရာနံ ပဋိဟန္တဝေ သရီရတာဏံ ဥပေတိ, သရေ ပဋိဟနိတွာ သရီရံ ရက္ခတိ။ သုခါဝဟောတိ မဟာရာဇ, အဟမ္ပိ အမှာကံ ရညော ပစ္စာမိတ္တာနံ ဝါရဏတ္ထေန တံ သရပရိတ္တာဏစမ္မံ ဝိယ သုခါဝဟော။ ဒုက္ခနုဒေါတိ ကာယိကသုခစေတသိကသုခဉ္စ အာဝဟာမိ, ဒုက္ခဉ္စ နုဒေမိ။ မတိန္တိ တသ္မာ တဝ မတိံ ပညံ ဥသုံ တေန ပလသတစမ္မေန ဝိယ အတ္တနော မတိယာ ပဋိဟနိဿာမီတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ဂဟပတိပုတ္တော ကိံ ကထေတိ, ယထာ ကိရ အဟံ ဧတဿ ကရိဿာမိ, ဧဝံ ဝေဒေဟရာဇာ မမ ပုတ္တဒါရာနံ ကမ္မကာရဏံ ကရိဿတိ, န ဇာနာတိ မမ ပုတ္တဒါရာနံ အာရက္ခဿ သုသံဝိဟိတဘာဝံ, ‘ဣဒါနိ မာရေဿတီ’တိ မရဏဘယေန ဝိလပတိ, နာဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟာမီ’’တိ။ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ မံ မရဏဘယေန ကထေတီတိ မညတိ, ဇာနာပေဿာမိ န’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၇၅၀။ ‘‘ဣင်္ဃ ပဿ မဟာရာဇ, သုညံ အန္တေပုရံ တဝ၊

ဩရောဓာ စ ကုမာရာ စ, တဝ မာတာ စ ခတ္တိယ၊

ဥမင်္ဂါ နီဟရိတွာန, ဝေဒေဟဿုပနာမိတာ’’တိ။

တတ္ထ ဥမင်္ဂါတိ မဟာရာဇ, မယာ အတ္တနော မာဏဝေ ပေသေတွာ ပါသာဒါ ဩတရာပေတွာ ဇင်္ဃဥမင်္ဂေန အာဟရာပေတွာ မဟာဥမင်္ဂါ နီဟရိတွာ ဗန္ဓဝါ တေ ဝေဒေဟဿ ဥပနာမိတာတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ပဏ္ဍိတော အတိဝိယ ဒဠှံ ကတွာ ကထေတိ, မယာ စ ရတ္တိဘာဂေ ဂင်္ဂါပဿေ နန္ဒာဒေဝိယာ သဒ္ဒေါ ဝိယ သုတော, မဟာပညော ပဏ္ဍိတော ကဒါစိ သစ္စံ ဘဏေယျာ’’တိ။ သော ဥပ္ပန္နဗလဝသောကောပိ သတိံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ အသောစန္တော ဝိယ ဧကံ အမစ္စံ ပက္ကောသာပေတွာ ဇာနနတ္ထာယ ပေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၇၅၁။ ‘‘ဣင်္ဃ အန္တေပုရံ မယှံ, ဂန္တွာန ဝိစိနာထ နံ၊

ယထာ ဣမဿ ဝစနံ, သစ္စံ ဝါ ယဒိ ဝါ မုသာ’’တိ။

သော သပရိဝါရော ရာဇနိဝေသနံ ဂန္တွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ အန္တော ပဝိသိတွာ ဟတ္ထပါဒေ ဗန္ဓိတွာ မုခဉ္စ ပိဒဟိတွာ နာဂဒန္တကေသု ဩလဂ္ဂိတေ အန္တေပုရပါလကေ စ ခုဇ္ဇဝါမနကာဒယော စ ဘာဇနာနိ ဘိန္ဒိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏခါဒနီယဘောဇနီယဉ္စ ရတနဃရဒွါရာနိ ဝိဝရိတွာ ကတရတနဝိလောပံ ဝိဝဋဒွါရံ သိရိဂဗ္ဘဉ္စ ယထာဝိဝဋေဟိ ဧဝ ဝါတပါနေဟိ ပဝိသိတွာ စရမာနံ ကာကဂဏဉ္စ ဆဍ္ဍိတဂါမသဒိသံ သုသာနဘူမိယံ ဝိယ စ နိဿိရိကံ ရာဇနိဝေသနဉ္စ ဒိသွာ ပုနာဂန္တွာ ရညော အာရောစေန္တော အာဟ –

၇၅၂။ ‘‘ဧဝမေတံ မဟာရာဇ, ယထာ အာဟ မဟောသဓော၊

သုညံ အန္တေပုရံ သဗ္ဗံ, ကာကပဋ္ဋနကံ ယထာ’’တိ။

တတ္ထ ကာကပဋ္ဋနကံ ယထာတိ မစ္ဆဂန္ဓေန အာဂတေဟိ ကာကဂဏေဟိ သမာကိဏ္ဏော သမုဒ္ဒတီရေ ဆဍ္ဍိတဂါမကော ဝိယ။

တံ သုတွာ ရာဇာ စတုန္နံ ဇနာနံ ပိယဝိပ္ပယောဂသမ္ဘဝေန သောကေန ကမ္ပမာနော ‘‘ဣဒံ မမ ဒုက္ခံ ဂဟပတိပုတ္တံ နိဿာယ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဒဏ္ဍေန ဃဋ္ဋိတော အာသီဝိသော ဝိယ ဗောဓိသတ္တဿ အတိဝိယ ကုဇ္ဈိ။ မဟာသတ္တော တဿာကာရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ရာဇာ မဟာယသော ကဒါစိ ကောဓဝသေန ‘ကိံ မမ ဧတေဟီ’တိ ခတ္တိယမာနေန မံ ဝိဟေဌေယျ, ယံနူနာဟံ နန္ဒာဒေဝိံ ဣမိနာ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝိယ ကရောန္တော တဿာ သရီရဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေယျံ။ အထ သော တံ အနုဿရိတွာ ‘သစာဟံ မဟောသဓံ မာရေဿာမိ, ဧဝရူပံ ဣတ္ထိရတနံ န လဘိဿာမိ, အမာရေန္တော ပုန တံ လဘိဿာမီ’တိ အတ္တနော ဘရိယာယ သိနေဟေန န ကိဉ္စိ မယှံ ကရိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ အတ္တနော အနုရက္ခဏတ္ထံ ပါသာဒေ ဌိတောဝ ရတ္တကမ္ဗလန္တရာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဗာဟုံ နီဟရိတွာ တဿာ ဂတမဂ္ဂါစိက္ခနဝသေန ဝဏ္ဏေန္တော အာဟ –

၇၅၃။ ‘‘ဣတော ဂတာ မဟာရာဇ, နာရီ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနာ၊

ကောသမ္ဗဖလကသုဿောဏီ, ဟံသဂဂ္ဂရဘာဏိနီ။

၇၅၄။ ‘‘ဣတော နီတာ မဟာရာဇ, နာရီ သဗ္ဗင်္ဂသောဘနာ၊

ကောသေယျဝသနာ သာမာ, ဇာတရူပသုမေခလာ။

၇၅၅။ ‘‘သုရတ္တပါဒါ ကလျာဏီ, သုဝဏ္ဏမဏိမေခလာ၊

ပါရေဝတက္ခီ သုတနူ, ဗိမ္ဗောဋ္ဌာ တနုမဇ္ဈိမာ။

၇၅၆။ ‘‘သုဇာတာ ဘုဇလဋ္ဌီဝ, ဝေဒီဝ တနုမဇ္ဈိမာ၊

ဒီဃဿာ ကေသာ အသိတာ, ဤသကဂ္ဂပဝေလ္လိတာ။

၇၅၇။ ‘‘သုဇာတာ မိဂဆာပါဝ, ဟေမန္တဂ္ဂိသိခါရိဝ၊

နဒီဝ ဂိရိဒုဂ္ဂေသု, သဉ္ဆန္နာ ခုဒ္ဒဝေဠုဘိ။

၇၅၈။ ‘‘နာဂနာသူရု ကလျာဏီ, ပရမာ တိမ္ဗရုတ္ထနီ၊

နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ, နာလောမာ နာတိလောမသာ’’တိ။

တတ္ထ ဣတောတိ ဥမင်္ဂံ ဒဿေတိ။ ကောသမ္ဗဖလကသုဿောဏီတိ ဝိသာလကဉ္စနဖလကံ ဝိယ သုန္ဒရသောဏီ။ ဟံသဂဂ္ဂရဘာဏိနီတိ ဂေါစရတ္ထာယ ဝိစရန္တာနံ ဟံသပေါတကာနံ ဝိယ ဂဂ္ဂရေန မဓုရေန သရေန သမန္နာဂတာ။ ကောသေယျဝသနာတိ ကဉ္စနခစိတကောသေယျဝတ္ထဝသနာ။ သာမာတိ သုဝဏ္ဏသာမာ။ ပါရေဝတက္ခီတိ ပဉ္စသု ပသာဒေသု ရတ္တဋ္ဌာနေ ပါရေဝတသကုဏိသဒိသက္ခီ။ သုတနူတိ သောဘနသရီရာ။ ဗိမ္ဗောဋ္ဌာတိ ဗိမ္ဗဖလံ ဝိယ သုရဇ္ဇိတမဋ္ဌောဋ္ဌပရိယောသာနာ။ တနုမဇ္ဈိမာတိ ကရမိတတနုမဇ္ဈိမာ။ သုဇာတာ ဘုဇလဋ္ဌီဝါတိ ဝိဇမ္ဘနကာလေ ဝါတေရိတရတ္တပလ္လဝဝိလာသိနီ သုဇာတာ ဘုဇလတာ ဝိယ ဝိရောစတိ။ ဝေဒီဝါတိ ကဉ္စနဝေဒိ ဝိယ တနုမဇ္ဈိမာ။ ဤသကဂ္ဂပဝေလ္လိတာတိ ဤသကံ အဂ္ဂေသု ဩနတာ။ ဤသကဂ္ဂပဝေလ္လိတာ ဝါ နေတ္တိံသာယ အဂ္ဂံ ဝိယ ဝိနတာ။

မိဂဆာပါဝါတိ ပဗ္ဗတသာနုမှိ သုဇာတာ ဧကဝဿိကဗျဂ္ဃပေါတိကာ ဝိယ ဝိလာသကုတ္တိယုတ္တာ။ ဟေမန္တဂ္ဂိသိခါရိဝါတိ ဩဘာသသမ္ပန္နတာယ ဟေမန္တေ အဂ္ဂိသိခါ ဝိယ သောဘတိ။ ခုဒ္ဒဝေဠုဘီတိ ယထာ ခုဒ္ဒကေဟိ ဥဒကဝေဠူဟိ သဉ္ဆန္နာ နဒီ သောဘတိ, ဧဝံ တနုကလောမာယ လောမရာဇိယာ သောဘတိ။ ကလျာဏီတိ ဆဝိမံသကေသနှာရုအဋ္ဌီနံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓေန ကလျာဏေန သမန္နာဂတာ။ ပရမာ တိမ္ဗရုတ္ထနီတိ တိမ္ဗရုတ္ထနီ ပရမာ ဥတ္တမာ, သုဝဏ္ဏဖလကေ ဌပိတသုဝဏ္ဏဝဏ္ဏတိမ္ဗရုဖလဒွယမိဝဿာ သုသဏ္ဌာနသမ္ပန္နံ နိရန္တရံ ထနယုဂလံ။

ဧဝံ မဟာသတ္တေ တဿာ ရူပသိရိံ ဝဏ္ဏေန္တေဝ တဿ သာ ပုဗ္ဗေ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ ဝိယ အဟောသိ, ဗလဝသိနေဟံ ဥပ္ပါဒေသိ။ အထဿ သိနေဟုပ္ပတ္တိဘာဝံ ဉတွာ မဟာသတ္တော အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၇၅၉။ ‘‘နန္ဒာယ နူန မရဏေန, နန္ဒသိ သိရိဝါဟန၊

အဟဉ္စ နူန နန္ဒာ စ, ဂစ္ဆာမ သမသာဓန’’န္တိ။

တတ္ထ သိရိဝါဟနာတိ သိရိသမ္ပန္နဝါဟန မဟာရာဇ, နူန တွံ ဧဝံ ဥတ္တမရူပဓရာယ နန္ဒာယ မရဏေန နန္ဒသီတိ ဝဒတိ။ ဂစ္ဆာမာတိ သစေ ဟိ တွံ မံ မာရေဿသိ, ဧကံသေနေဝ အမှာကံ ရာဇာ နန္ဒံ မာရေဿတိ။ ဣတိ နန္ဒာ စ အဟဉ္စ ယမဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမ, ယမော အမှေ ဥဘော ဒိသွာ နန္ဒံ မယှမေဝ ဒဿတိ, တဿ တုယှံ မံ မာရေတွာ တာဒိသံ ဣတ္ထိရတနံ အလဘန္တဿ ကိံ ရဇ္ဇေန, နာဟံ အတ္တနော မရဏေန ပရိဟာနိံ ပဿာမိ, ဒေဝါတိ။

ဣတိ မဟာသတ္တော ဧတ္တကေ ဌာနေ နန္ဒမေဝ ဝဏ္ဏေသိ, န ဣတရေ တယော ဇနေ။ ကိံကာရဏာ? သတ္တာ ဟိ နာမ ပိယဘရိယာသု ဝိယ သေသေသု အာလယံ န ကရောန္တိ, မာတရံ ဝါ သရန္တော ပုတ္တဓီတရောပိ သရိဿတီတိ တသ္မာ တမေဝ ဝဏ္ဏေသိ, ရာဇမာတရံ ပန မဟလ္လိကာဘာဝေန န ဝဏ္ဏေသိ။ ဉာဏသမ္ပန္နေ မဟာသတ္တေ မဓုရဿရေန ဝဏ္ဏေန္တေယေဝ နန္ဒာဒေဝီ အာဂန္တွာ ရညော ပုရတော ဌိတာ ဝိယ အဟောသိ။ တတော ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ဌပေတွာ မဟောသဓံ အညော မမ ဘရိယံ အာနေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ။ အထဿ နံ သရန္တဿ သောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ, မဟာရာဇ, ဒေဝီ စ တေ ပုတ္တော စ မာတာ စ တယောပိ အာဂစ္ဆိဿန္တိ, မမ ဂမနမေဝေတ္ထ ပမာဏံ, တသ္မာ တွံ အဿာသံ ပဋိလဘ, နရိန္ဒာ’’တိ ရာဇာနံ အဿာသေသိ။ အထ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘အဟံ အတ္တနော နဂရံ သုရက္ခိတံ သုဂေါပိတံ ကာရာပေတွာ ဣမံ ဥပကာရိနဂရံ ဧတ္တကေန ဗလဝါဟနေန ပရိက္ခိပိတွာဝ ဌိတော။ အယံ ပန ပဏ္ဍိတော ဧဝံ သုဂေါပိတာပိ မမ နဂရာ ဒေဝိဉ္စ မေ ပုတ္တဉ္စ မာတရဉ္စ အာနေတွာ ဝေဒေဟဿ ဒါပေသိ။ အမှေသု စ ဧဝံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေသွေဝ ဧကဿပိ အဇာနန္တဿ ဝေဒေဟံ သသေနာဝါဟနံ ပလာပေသိ။ ကိံ နု ခေါ ဒိဗ္ဗမာယံ ဇာနာတိ, ဥဒါဟု စက္ခုမောဟန’’န္တိ။ အထ နံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ –

၇၆၀။ ‘‘ဒိဗ္ဗံ အဓီယသေ မာယံ, အကာသိ စက္ခုမောဟနံ၊

ယော မေ အမိတ္တံ ဟတ္ထဂတံ, ဝေဒေဟံ ပရိမောစယီ’’တိ။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော ‘‘အဟံ ဒိဗ္ဗမာယံ ဇာနာမိ, ပဏ္ဍိတာ ဟိ နာမ ဒိဗ္ဗမာယံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဘယေ သမ္ပတ္တေ အတ္တာနမ္ပိ ပရမ္ပိ ဒုက္ခတော မောစယန္တိယေဝါ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

၇၆၁။ ‘‘အဓီယန္တိ မဟာရာဇ, ဒိဗ္ဗမာယိဓ ပဏ္ဍိတာ၊

တေ မောစယန္တိ အတ္တာနံ, ပဏ္ဍိတာ မန္တိနော ဇနာ။

၇၆၂။ ‘‘သန္တိ မာဏဝပုတ္တာ မေ, ကုသလာ သန္ဓိဆေဒကာ၊

ယေသံ ကတေန မဂ္ဂေန, ဝေဒဟော မိထိလံ ဂတော’’တိ။

တတ္ထ ဒိဗ္ဗမာယိဓာတိ ဒိဗ္ဗမာယံ ဣဓ။ မာဏဝပုတ္တာတိ ဥပဋ္ဌာကတရုဏယောဓာ။ ယေသံ ကတေနာတိ ယေဟိ ကတေန။ မဂ္ဂေနာတိ အလင်္ကတဥမင်္ဂေန။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘အလင်္ကတဥမင်္ဂေန ကိရ ဂတော, ကီဒိသော နု ခေါ ဥမင်္ဂေါ’’တိ ဥမင်္ဂံ ဒဋ္ဌုကာမော အဟောသိ။ အထဿ ဣစ္ဆိတံ ဉတွာ မဟာသတ္တော ‘‘ရာဇာ ဥမင်္ဂံ ဒဋ္ဌုကာမော, ဒဿေဿာမိဿ ဥမင်္ဂ’’န္တိ ဒဿေန္တော အာဟ –

၇၆၃။ ‘‘ဣင်္ဃ ပဿ မဟာရာဇ, ဥမင်္ဂံ သာဓု မာပိတံ၊

ဟတ္ထီနံ အထ အဿာနံ, ရထာနံ အထ ပတ္တိနံ၊

အာလောကဘူတံ တိဋ္ဌန္တံ, ဥမင်္ဂံ သာဓု မာပိတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဟတ္ထီနန္တိ ဣဋ္ဌကကမ္မစိတ္တကမ္မဝသေန ကတာနံ ဧတေသံ ဟတ္ထိအာဒီနံ ပန္တီဟိ ဥပသောဘိတံ အလင်္ကတဒေဝသဘာသဒိသံ ဧကောဘာသံ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တံ ဥမင်္ဂံ ပဿ, ဒေဝါတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘မဟာရာဇ, မမ ပညာယ မာပိတေ စန္ဒဿ စ သူရိယဿ စ ဥဋ္ဌိတဋ္ဌာနေ ဝိယ ပါကဋေ အလင်္ကတဥမင်္ဂေ အသီတိမဟာဒွါရာနိ စတုသဋ္ဌိစူဠဒွါရာနိ ဧကသတသယနဂဗ္ဘေ အနေကသတဒီပဂဗ္ဘေ စ ပဿ, မယာ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂေါ သမ္မောဒမာနော ဟုတွာ အတ္တနော ဗလေန သဒ္ဓိံ ဥပကာရိနဂရံ ပဝိသ, ဒေဝါ’’တိ နဂရဒွါရံ ဝိဝရာပေသိ။ ရာဇာ ဧကသတရာဇပရိဝါရော နဂရံ ပါဝိသိ။ မဟာသတ္တော ပါသာဒါ ဩရုယှ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ သပရိဝါရံ အာဒါယ ဥမင်္ဂံ ပါဝိသိ။ ရာဇာ အလင်္ကတဒေဝသဘံ ဝိယ ဥမင်္ဂံ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏေ ဝဏ္ဏေန္တော အာဟ –

၇၆၄။ ‘‘လာဘာ ဝတ ဝိဒေဟာနံ, ယဿိမေဒိသာ ပဏ္ဍိတာ၊

ဃရေ ဝသန္တိ ဝိဇိတေ, ယထာ တွံသိ မဟောသဓာ’’တိ။

တတ္ထ ဝိဒေဟာနန္တိ ဧဝရူပါနံ ပဏ္ဍိတာနံ အာကရဿ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနဘူတဿ ဝိဒေဟာနံ ဇနပဒဿ လာဘာ ဝတ။ ယဿိမေဒိသာတိ ယဿ ဣမေ ဧဝရူပါ ပဏ္ဍိတာ ဥပါယကုသလာ သန္တိကေ ဝါ ဧကဃရေ ဝါ ဧကဇနပဒေ ဝါ ဧကရဋ္ဌေ ဝါ ဝသန္တိ, တဿပိ လာဘာ ဝတ။ ယထာ တွံသီတိ ယထာ တွံ အသိ, တာဒိသေန ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံယေဝ ဧကရဋ္ဌေ ဝါ ဧကဇနပဒေ ဝါ ဧကနဂရေ ဝါ ဧကဃရေ ဝါ ဝသိတုံ လဘန္တိ။ တေသံ ဝိဒေဟရဋ္ဌဝါသီနဉ္စေဝ မိထိလနဂရဝါသီနဉ္စ တယာ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဝသိတုံ လဘန္တာနံ လာဘာ ဝတာတိ ဝဒတိ။

အထဿ မဟာသတ္တော ဧကသတသယနဂဗ္ဘေ ဒဿေတိ။ ဧကဿ ဒွါရေ ဝိဝဋေ သဗ္ဗေသံ ဝိဝရီယတိ။ ဧကဿ ဒွါရေ ပိဒဟိတေ သဗ္ဗေသံ ပိဓီယတိ။ ရာဇာ ဥမင်္ဂံ ဩလောကေန္တော ပုရတော ဂစ္ဆတိ, ပဏ္ဍိတော ပန ပစ္ဆတော။ သဗ္ဗာ သေနာ ဥမင်္ဂမေဝ ပါဝိသိ။ ရာဇာ ဥမင်္ဂတော နိက္ခမိ။ ပဏ္ဍိတော တဿ နိက္ခန္တဘာဝံ ဉတွာ သယံ နိက္ခမိတွာ အညေသံ နိက္ခမိတုံ အဒတွာ ဥမင်္ဂဒွါရံ ပိဒဟန္တော အာဏိံ အက္ကမိ။ တာဝဒေဝ အသီတိမဟာဒွါရာနိ စတုသဋ္ဌိစူဠဒွါရာနိ ဧကသတသယနဂဗ္ဘဒွါရာနိ အနေကသတဒီပဂဗ္ဘဒွါရာနိ စ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ပိဒဟိံသု။ သကလော ဥမင်္ဂေါ လောကန္တရိယနိရယော ဝိယ အန္ဓကာရော အဟောသိ။ မဟာဇနော ဘီတတသိတော အဟောသိ။ မဟာသတ္တော ဟိယျော ဥမင်္ဂံ ပဝိသန္တော ယံ ခဂ္ဂံ ဝါလုကေ ဌပေသိ, တံ ဂဟေတွာ ဘူမိတော အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ ဩရုယှ ရာဇာနံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ အသိံ ဥဂ္ဂိရိတွာ တာသေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ကဿ ရဇ္ဇ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သော ဘီတော ‘‘တုယှမေဝ ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဘယံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မာ ဘာယိတ္ထ, မဟာရာဇ, နာဟံ တံ မာရေတုကာမတာယ ခဂ္ဂံ ပရာမသိံ, မမ ပညာနုဘာဝံ ဒဿေတုံ ပရာမသိ’’န္တိ ခဂ္ဂံ ရညော အဒါသိ။ အထ နံ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဌိတံ ‘‘မဟာရာဇ, သစေ မံ မာရေတုကာမောသိ, ဣဒါနေဝ ဣမိနာ ခဂ္ဂေန မာရေဟိ။ အထ အဘယံ ဒါတုကာမော, အဘယံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ပဏ္ဍိတ, မယာ တုယှမ္ပိ အဘယံ ဒိန္နမေဝ, တွံ မာ စိန္တယီ’’တိ အသိံ ဌပေတွာ ဥဘောပိ အညမညံ အဒုဗ္ဘာယ သပထံ ကရိံသု။

အထ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိတ, ဧဝံ ဉာဏဗလသမ္ပန္နော ဟုတွာ ရဇ္ဇံ ကသ္မာ န ဂဏှာသီ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ, အဟံ ဣစ္ဆမာနော အဇ္ဇေဝ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရာဇာနော မာရေတွာ ရဇ္ဇံ ဂဏှေယျံ, ပရံ မာရေတွာ စ ယသဂ္ဂဟဏံ နာမ ပဏ္ဍိတေဟိ န ပသတ္ထ’’န္တိ။ ‘‘ပဏ္ဍိတ, မဟာဇနော ဒွါရံ အလဘမာနော ပရိဒေဝတိ, ဥမင်္ဂဒွါရံ ဝိဝရိတွာ မဟာဇနဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒေဟီ’’တိ။ သော ဒွါရံ ဝိဝရိ, သကလော ဥမင်္ဂေါ ဧကောဘာသော အဟောသိ။ မဟာဇနော အဿာသံ ပဋိလဘိ။ သဗ္ဗေ ရာဇာနော အတ္တနော သေနာယ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဍိတဿ သန္တိကံ အာဂမိံသု။ သော ရညာ သဒ္ဓိံ ဝိသာလမာဠကေ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ တေ ရာဇာနော အာဟံသု ‘‘ပဏ္ဍိတ, တံ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, သစေ မုဟုတ္တံ ဥမင်္ဂဒွါရံ န ဝိဝရိတ္ထ, သဗ္ဗေသံ နော တတ္ထေဝ မရဏံ အဘဝိဿာ’’တိ။ ‘‘န မဟာရာဇာနော ဣဒါနေဝ တုမှေဟိ မညေဝ နိဿာယ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, ပုဗ္ဗေပိ လဒ္ဓံယေဝါ’’တိ။ ‘‘ကဒါ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ? ‘‘ဌပေတွာ အမှာကံ နဂရံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ ဂန္တွာ ဥယျာနေ ဇယပါနံ ပါတုံ သုရာယ ပဋိယတ္တကာလံ သရထာ’’တိ? ‘‘အာမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ တဒါ ဧသ ရာဇာ ကေဝဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ ဒုမ္မန္တိတေန ဝိသယောဇိတာယ သုရာယ စေဝ မစ္ဆမံသေဟိ စ တုမှေ မာရေတုံ ကိစ္စမကာသိ။ အထာဟံ ‘‘မာဒိသေ ပဏ္ဍိတေ ဓရမာနေ ဣမေ အနာထမရဏံ မာ မရန္တူ’’တိ အတ္တနော ယောဓေ ပေသေတွာ သဗ္ဗဘာဇနာနိ ဘိန္ဒာပေတွာ ဧတေသံ မန္တံ ဘိန္ဒိတွာ တုမှာကံ ဇီဝိတဒါနံ အဒါသိန္တိ။

တေ သဗ္ဗေပိ ဥဗ္ဗိဂ္ဂမာနသာ ဟုတွာ စူဠနိရာဇာနံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘သစ္စံ ကိရ, မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘အာမ, မယာ ကေဝဋ္ဋဿ ကထံ ဂဟေတွာ ကတံ, သစ္စမေဝ ပဏ္ဍိတော ကထေတီ’’တိ။ တေ သဗ္ဗေပိ မဟာသတ္တံ အာလိင်္ဂိတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ, တွံ သဗ္ဗေသံ နော ပတိဋ္ဌာ ဇာတော, တံ နိဿာယ မယံ ဇီဝိတံ လဘိမှာ’’တိ သဗ္ဗပသာဓနေဟိ မဟာသတ္တဿ ပူဇံ ကရိံသု။ ပဏ္ဍိတော ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထ, ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂဿေဝ ဧသ ဒေါသော, ဣမေ ရာဇာနော ခမာပေထာ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘မယာ ဒုပ္ပုရိသံ နိဿာယ တုမှာကံ ဧဝရူပံ ကတံ, ဧသ မယှံ ဒေါသော, ခမထ မေ ဒေါသံ, ပုန ဧဝရူပံ န ကရိဿာမီ’’တိ ခမာပေသိ။ တေ အညမညံ အစ္စယံ ဒေသေတွာ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ အဟေသုံ။ အထ ရာဇာ ဗဟူနိ ခါဒနီယဘောဇနီယဂန္ဓမာလာဒီနိ အာဟရာပေတွာ သဗ္ဗေဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တာဟံ ဥမင်္ဂေယေဝ ကီဠိတွာ နဂရံ ပဝိသိတွာ မဟာသတ္တဿ မဟာသက္ကာရံ ကာရေတွာ ဧကသတရာဇပရိဝုတော မဟာတလေ နိသီဒိတွာ ပဏ္ဍိတံ အတ္တနော သန္တိကေ ဝသာပေတုကာမတာယ အာဟ –

၇၆၅။ ‘‘ဝုတ္တိဉ္စ ပရိဟာရဉ္စ, ဒိဂုဏံ ဘတ္တဝေတနံ၊

ဒဒါမိ ဝိပုလေ ဘောဂေ, ဘုဉ္ဇ ကာမေ ရမဿု စ၊

မာ ဝိဒေဟံ ပစ္စဂမာ, ကိံ ဝိဒေဟော ကရိဿတီ’’တိ။

တတ္ထ ဝုတ္တိန္တိ ယသနိဿိတံ ဇီဝိတဝုတ္တိံ။ ပရိဟာရန္တိ ဂါမနိဂမဒါနံ။ ဘတ္တန္တိ နိဝါပံ။ ဝေတနန္တိ ပရိဗ္ဗယံ။ ဘောဂေတိ အညေပိ တေ ဝိပုလေ ဘောဂေ ဒဒါမိ။

ပဏ္ဍိတော တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ –

၇၆၆။ ‘‘ယော စဇေထ မဟာရာဇ, ဘတ္တာရံ ဓနကာရဏာ၊

ဥဘိန္နံ ဟောတိ ဂါရယှော, အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ယာဝ ဇီဝေယျ ဝေဒေဟော, နာညဿ ပုရိသော သိယာ။

၇၆၇။ ‘‘ယော စဇေထ မဟာရာဇ, ဘတ္တာရံ ဓနကာရဏာ၊

ဥဘိန္နံ ဟောတိ ဂါရယှော, အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ယာဝ တိဋ္ဌေယျ ဝေဒေဟော, နာညဿ ဝိဇိတေ ဝသေ’’တိ။

တတ္ထ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဧဝရူပဉှိ ‘‘ဓနကာရဏာ မယာ အတ္တနော ဘတ္တာရံ ပရိစ္စဇန္တေန ပါပံ ကတ’’န္တိ အတ္တာပိ အတ္တာနံ ဂရဟတိ, ‘‘ဣမိနာ ဓနကာရဏာ အတ္တနော ဘတ္တာ ပရိစ္စတ္တော, ပါပဓမ္မော အယ’’န္တိ ပရောပိ ဂရဟတိ။ တသ္မာ န သက္ကာ တသ္မိံ ဓရန္တေ မယာ အညဿ ဝိဇိတေ ဝသိတုန္တိ။

အထ နံ ရာဇာ အာဟ – ‘‘တေန ဟိ, ပဏ္ဍိတ, တဝ ရညော ဒိဝင်္ဂတကာလေ ဣဓာဂန္တုံ ပဋိညံ ဒေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓု, ဒေဝ, အဟံ ဇီဝန္တော အာဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ။ အထဿ ရာဇာ သတ္တာဟံ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ သတ္တာဟစ္စယေန ပုန အာပုစ္ဆနကာလေ ‘‘အဟံ တေ, ပဏ္ဍိတ, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒန္တော ဂါထမာဟ –

၇၆၈။ ‘‘ဒမ္မိ နိက္ခသဟဿံ တေ, ဂါမာသီတိဉ္စ ကာသိသု၊

ဒါသိသတာနိ စတ္တာရိ, ဒမ္မိ ဘရိယာသတဉ္စ တေ၊

သဗ္ဗံ သေနင်္ဂမာဒါယ, သောတ္ထိံ ဂစ္ဆ မဟောသဓာ’’တိ။

တတ္ထ နိက္ခသဟဿန္တိ ပဉ္စသုဝဏ္ဏေန နိက္ခေန နိက္ခာနံ သဟဿံ။ ဂါမာတိ ယေ ဂါမာ သံဝစ္ဆရေ သံဝစ္ဆရေ သဟဿသဟဿုဋ္ဌာနကာ, တေ စ ဂါမေ တေ ဒမ္မိ။ ကာသိသူတိ ကာသိရဋ္ဌေ။ တံ ဝိဒေဟရဋ္ဌဿ အာသန္နံ, တသ္မာ တတ္ထဿ အသီတိဂါမေ အဒါသိ။

သောပိ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ ဗန္ဓဝါနံ မာ စိန္တယိတ္ထ, အဟံ မမ ရညော ဂမနကာလေယေဝ ‘မဟာရာဇ, နန္ဒာဒေဝိံ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပေယျာသိ, ပဉ္စာလစန္ဒံ ကနိဋ္ဌဋ္ဌာနေ’တိ ဝတွာ ဓီတာယ တေ အဘိသေကံ ဒါပေတွာ ရာဇာနံ ဥယျောဇေသိံ, မာတရဉ္စ ဒေဝိဉ္စ ပုတ္တဉ္စ သီဃမေဝ ပေသေဿာမီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓု, ပဏ္ဍိတာ’’တိ အတ္တနော ဓီတု ဒါတဗ္ဗာနိ ဒါသိဒါသဝတ္ထာလင်္ကာရသုဝဏ္ဏဟိရညအလင်္ကတဟတ္ထိအဿရထာဒီနိ ‘‘ဣမာနိ တဿာ ဒဒေယျာသီ’’တိ မဟာသတ္တံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ သေနာဝါဟနဿ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ဝိစာရေန္တော အာဟ –

၇၆၉။ ‘‘ယာဝ ဒဒန္တု ဟတ္ထီနံ, အဿာနံ ဒိဂုဏံ ဝိဓံ၊

တပ္ပေန္တု အန္နပါနေန, ရထိကေ ပတ္တိကာရကေ’’တိ။

တတ္ထ ယာဝါတိ န ကေဝလံ ဒိဂုဏမေဝ, ယာဝ ပဟောတိ, တာဝ ဟတ္ထီနဉ္စ အဿာနဉ္စ ယဝဂေါဓုမာဒိဝိဓံ ဒေထာတိ ဝဒတိ။ တပ္ပေန္တူတိ ယတ္တကေန တေ အန္တရာမဂ္ဂေ အကိလန္တာ ဂစ္ဆန္တိ, တတ္တကံ ဒေန္တာ တပ္ပေန္တု။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပဏ္ဍိတံ ဥယျောဇေန္တော အာဟ –

၇၇၀။ ‘‘ဟတ္ထီ အဿေ ရထေ ပတ္တီ, ဂစ္ဆေဝါဒါယ ပဏ္ဍိတ၊

ပဿတု တံ မဟာရာဇာ, ဝေဒေဟော မိထိလံ ဂတ’’န္တိ။

တတ္ထ မိထိလံ ဂတန္တိ သောတ္ထိနာ တံ မိထိလနဂရံ သမ္ပတ္တံ ပဿတု။

ဣတိ သော ပဏ္ဍိတဿ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကတွာ ဥယျောဇေသိ။ တေပိ ဧကသတရာဇာနော မဟာသတ္တဿ သက္ကာရံ ကတွာ ဗဟုံ ပဏ္ဏာကာရံ အဒံသု။ တေသံ သန္တိကေ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာပိ ပဏ္ဍိတမေဝ ပရိဝါရယိံသု။ သော မဟန္တေန ပရိဝါရေန ပရိဝုတော မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ စူဠနိရညာ ဒိန္နဂါမတော အာယံ အာဟရာပေတုံ ပုရိသေ ပေသေတွာ ဝိဒေဟရဋ္ဌံ သမ္ပာပုဏိ။ သေနကောပိ ကိန္တရာမဂ္ဂေ အတ္တနော ပုရိသံ ဌပေသိ ‘‘စူဠနိရညော ပုန အာဂမနံ ဝါ အနာဂမနံ ဝါ ဇာနိတွာ ယဿ ကဿစိ အာဂမနဉ္စ မယှံ အာရောစေယျာသီ’’တိ။ သော တိယောဇနမတ္ထကေယေဝ မဟာသတ္တံ ဒိသွာ အာဂန္တွာ ‘‘ပဏ္ဍိတော မဟန္တေန ပရိဝါရေန အာဂစ္ဆတီ’’တိ သေနကဿ အာရောစေသိ။ သော တံ သုတွာ ရာဇကုလံ အဂမာသိ။ ရာဇာပိ ပါသာဒတလေ ဌိတော ဝါတပါနေန ဩလောကေန္တော မဟတိံ သေနံ ဒိသွာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတဿ သေနာ မန္ဒာ, အယံ အတိဝိယ မဟတီ သေနာ ဒိဿတိ, ကိံ နု ခေါ စူဠနိရာဇာ အာဂတော သိယာ’’တိ ဘီတတသိတော တမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော အာဟ –

၇၇၁။ ‘‘ဟတ္ထီ အဿာ ရထာ ပတ္တီ, သေနာ ပဒိဿတေ မဟာ၊

စတုရင်္ဂိနီ ဘီသရူပါ, ကိံ နု မညသိ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။

အထဿ သေနကော တမတ္ထံ အာရောစေန္တော အာဟ –

၇၇၂။ ‘‘အာနန္ဒော တေ မဟာရာဇ, ဥတ္တမော ပဋိဒိဿတိ၊

သဗ္ဗံ သေနင်္ဂမာဒါယ, သောတ္ထိံ ပတ္တော မဟောသဓော’’တိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ အာဟ – ‘‘သေနက, ပဏ္ဍိတဿ သေနာ မန္ဒာ, အယံ ပန မဟတီ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, စူဠနိရာဇာ တေန ပသာဒိတော ဘဝိဿတိ, တေနဿ ပသန္နေန ဒိန္နာ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ရာဇာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ ‘‘နဂရံ အလင်္ကရိတွာ ပဏ္ဍိတဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တူ’’တိ။ နာဂရာ တထာ ကရိံသု။ ပဏ္ဍိတော နဂရံ ပဝိသိတွာ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထ နံ ရာဇာ ဥဋ္ဌာယ အာလိင်္ဂိတွာ ပလ္လင်္ကဝရဂတော ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တော အာဟ –

၇၇၃။ ‘‘ယထာ ပေတံ သုသာနသ္မိံ, ဆဍ္ဍေတွာ စတုရော ဇနာ၊

ဧဝံ ကပိလယျေ တျမှ, ဆဍ္ဍယိတွာ ဣဓာဂတာ။

၇၇၄။ ‘‘အထ တွံ ကေန ဝဏ္ဏေန, ကေန ဝါ ပန ဟေတုနာ၊

ကေန ဝါ အတ္ထဇာတေန, အတ္တာနံ ပရိမောစယီ’’တိ။

တတ္ထ စတုရော ဇနာတိ ပဏ္ဍိတ, ယထာ နာမ ကာလကတံ စတုရော ဇနာ မဉ္စကေန သုသာနံ နေတွာ တတ္ထ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ ကပိလယျေ ရဋ္ဌေ တံ ဆဍ္ဍေတွာ မယံ ဣမာဂတာတိ အတ္ထော။ ကေန ဝဏ္ဏေနာတိ ကေန ကာရဏေန။ ဟေတုနာတိ ပစ္စယေန။ အတ္ထဇာတေနာတိ အတ္ထေန။ အတ္တာနံ ပရိမောစယီတိ အမိတ္တဟတ္ထဂတော ကေန ကာရဏေန ပစ္စယေန ကေန အတ္ထေန တွံ အတ္တာနံ ပရိမောစေသီတိ ပုစ္ဆတိ။

တတော မဟာသတ္တော အာဟ –

၇၇၅။ ‘‘အတ္ထံ အတ္ထေန ဝေဒေဟ, မန္တံ မန္တေန ခတ္တိယ၊

ပရိဝါရယိံ ရာဇာနံ, ဇမ္ဗုဒီပံဝ သာဂရော’’တိ။

တဿတ္ထော – အဟံ, မဟာရာဇ, တေန စိန္တိတံ အတ္ထံ အတ္တနော စိန္တိတေန အတ္ထေန, တေန စ မန္တိတံ မန္တံ အတ္တနော မန္တိတေန မန္တေန ပရိဝါရေသိံ။ န ကေဝလဉ္စ ဧတ္တကမေဝ, ဧကသတရာဇပရိဝါရံ ပန တံ ရာဇာနံ ဇမ္ဗုဒီပံ သာဂရော ဝိယ ပရိဝါရယိဿန္တိ။ သဗ္ဗံ အတ္တနော ကတကမ္မံ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေသိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ အတိဝိယ တုဿိ။ အထဿ ပဏ္ဍိတော စူဠနိရညာ အတ္တနော ဒိန္နံ ပဏ္ဏာကာရံ အာစိက္ခန္တော အာဟ –

၇၇၆။ ‘‘ဒိန္နံ နိက္ခသဟဿံ မေ, ဂါမာသီတိ စ ကာသိသု၊

ဒါသိသတာနိ စတ္တာရိ, ဒိန္နံ ဘရိယာသတဉ္စ မေ၊

သဗ္ဗံ သေနင်္ဂမာဒါယ, သောတ္ထိနာမှိ ဣဓာဂတော’’တိ။

တတော ရာဇာ အတိဝိယ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌော မဟာသတ္တဿ ဂုဏံ ဝဏ္ဏေန္တော တမေဝ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ –

၇၇၇။ ‘‘သုသုခံ ဝတ သံဝါသော, ပဏ္ဍိတေဟီတိ သေနက၊

ပက္ခီဝ ပဉ္ဇရေ ဗဒ္ဓေ မစ္ဆေ ဇာလဂတေရိဝ၊

အမိတ္တဟတ္ထတ္တဂတေ, မောစယီ နော မဟောသဓော’’တိ။

သေနကောပိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော တမေဝ ဂါထမာဟ –

၇၇၈။ ‘‘ဧဝမေတံ မဟာရာဇ, ပဏ္ဍိတာ ဟိ သုခါဝဟာ၊

ပက္ခီဝ ပဉ္ဇရေ ဗဒ္ဓေ, မစ္ဆေ ဇာလဂတေရိဝ၊

အမိတ္တဟတ္ထတ္တဂတေ, မောစယီ နော မဟောသဓော’’တိ။

အထ ရာဇာ နဂရေ ဆဏဘေရိံ စရာပေတွာ ‘‘သတ္တာဟံ မဟာဆဏံ ကရောန္တု, ယေသံ မယိ သိနေဟော အတ္ထိ, တေ သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတဿ သက္ကာရံ သမ္မာနံ ကရောန္တူ’’တိ အာဏာပေန္တော အာဟ –

၇၇၉။ ‘‘အာဟညန္တု သဗ္ဗဝီဏာ, ဘေရိယော ဒိန္ဒိမာနိ စ၊

ဓမေန္တု မာဂဓာ သင်္ခါ, ဝဂ္ဂူ နဒန္တု ဒုန္ဒုဘီ’’တိ။

တတ္ထ အာဟညန္တူတိ ဝါဒိယန္တု။ မာဂဓာ သင်္ခါတိ မဂဓရဋ္ဌေ သဉ္ဇာတာ သင်္ခါ။ ဒုန္ဒုဘီတိ မဟာဘေရိယော။

အထ တေ နာဂရာ စ ဇာနပဒါ စ ပကတိယာပိ ပဏ္ဍိတဿ သက္ကာရံ ကာတုကာမာ ဘေရိသဒ္ဒံ သုတွာ အတိရေကတရံ အကံသု။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၇၈၀။ ‘‘ဩရောဓာ စ ကုမာရာ စ, ဝေသိယာနာ စ ဗြာဟ္မဏာ၊

ဗဟုံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ပဏ္ဍိတဿာဘိဟာရယုံ။

၇၈၁။ ‘‘ဟတ္ထာရောဟာ အနီကဋ္ဌာ, ရထိကာ ပတ္တိကာရကာ၊

ဗဟုံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ပဏ္ဍိတဿာဘိဟာရယုံ။

၇၈၂။ ‘‘သမာဂတာ ဇာနပဒါ, နေဂမာ စ သမာဂတာ၊

ဗဟုံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ပဏ္ဍိတဿာဘိဟာရယုံ။

၇၈၃။ ‘‘ဗဟုဇနော ပသန္နောသိ, ဒိသွာ ပဏ္ဍိတမာဂတံ၊

ပဏ္ဍိတမှိ အနုပ္ပတ္တေ, စေလုက္ခေပေါ အဝတ္တထာ’’တိ။

တတ္ထ ဩရောဓာတိ ဥဒုမ္ဗရဒေဝိံ အာဒိံ ကတွာ အန္တေပုရိကာ။ အဘိဟာရယုန္တိ အဘိဟာရာပေသုံ, ပဟိဏိံသူတိ အတ္ထော။ ဗဟုဇနောတိ ဘိက္ခဝေ, နဂရဝါသိနော စ စတုဒွါရဂါမဝါသိနော စ ဇနပဒဝါသိနော စာတိ ဗဟုဇနော ပသန္နော အဟောသိ။ ဒိသွာ ပဏ္ဍိတမာဂတန္တိ ပဏ္ဍိတံ မိထိလံ အာဂတံ ဒိသွာ။ အဝတ္တထာတိ ပဏ္ဍိတမှိ မိထိလံ အနုပ္ပတ္တေ ‘‘အယံ နော ပဌမမေဝ ပစ္စာမိတ္တဝသံ ဂတံ ရာဇာနံ မောစေတွာ ပေသေတွာ ပစ္ဆာ ဧကသတရာဇာနော အညမညံ ခမာပေတွာ သမဂ္ဂေ ကတွာ စူဠနိံ ပသာဒေတွာ တေန ဒိန္နံ မဟန္တံ ယသံ အာဒါယ အာဂတော’’တိ တုဋ္ဌစိတ္တေန ဇနေန ပဝတ္တိတော စေလုက္ခေပေါ ပဝတ္တထ။

အထ မဟာသတ္တော ဆဏာဝသာနေ ရာဇကုလံ အာဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, စူဠနိရညော မာတရဉ္စ ဒေဝိဉ္စ ပုတ္တဉ္စ သီဃံ ပေသေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သာဓု, တာတ, ပေသေဟီ’’တိ။ သော တေသံ တိဏ္ဏံ ဇနာနံ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကတွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အာဂတသေနာယပိ သက္ကာရံ သမ္မာနံ ကာရေတွာ တေ တယော ဇနေ မဟန္တေန ပရိဝါရေန အတ္တနော ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ ပေသေသိ။ ရညာ အတ္တနော ဒိန္နာ သတဘရိယာ စ စတ္တာရိ ဒါသိသတာနိ စ နန္ဒာဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ပေသေသိ, အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အာဂတသေနမ္ပိ တေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ပေသေသိ။ တေ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ ပါပုဏိံသု။ အထ ရာဇာ မာတရံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဝေဒေဟရာဇေန တေ သင်္ဂဟော ကတော’’တိ? ‘‘ကိံ တာတ, ကထေသိ, မံ ဒေဝတာဌာနေ ဌပေတွာ သက္ကာရမကာသိ, နန္ဒာဒေဝိမ္ပိ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပေသိ, ပဉ္စာလစန္ဒံ ကနိဋ္ဌဘာတိကဋ္ဌာနေ ဌပေသီ’’တိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ အတိဝိယ တုဿိတွာ ဗဟုံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ တေ ဥဘောပိ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ဝသိံသူတိ။

မဟာဥမင်္ဂခဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ။

ဒကရက္ခသပဉှော

ပဉ္စာလစန္ဒီ ဝိဒေဟရညာ ပိယာ အဟောသိ မနာပါ။ သာ ဒုတိယေ သံဝစ္ဆရေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တဿ ဒသမေ သံဝစ္ဆရေ ဝေဒေဟရာဇာ ကာလမကာသိ။ ဗောဓိသတ္တော တဿ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ‘‘ဒေဝ, အဟံ တဝ အယျကဿ စူဠနိရညော သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာပုစ္ဆိ။ ပဏ္ဍိတ, မာ မံ ဒဟရံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂမိတ္ထ, အဟံ တံ ပိတုဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ သက္ကာရံ ကရိဿာမီတိ။ ပဉ္စာလစန္ဒီပိ နံ ‘‘ပဏ္ဍိတ, တုမှာကံ ဂတကာလေ အညံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ, မာ ဂမိတ္ထာ’’တိ ယာစိ။ သောပိ ‘‘မယာ ရညော ပဋိညာ ဒိန္နာ, န သက္ကာ အဂန္တု’’န္တိ မဟာဇနဿ ကလုနံ ပရိဒေဝန္တဿေဝ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ ဂဟေတွာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ ဂတော။ ရာဇာ တဿာဂမနံ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ မဟန္တေန သက္ကာရေန နဂရံ ပဝေသေတွာ မဟန္တံ ဂေဟံ ဒတွာ ဌပေတွာ ပဌမဒိန္နေ အသီတိဂါမေ န အညံ ဘောဂံ အဒါသိ။ သော တံ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာသိ။

တဒါ ဘေရီ နာမ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇတိ, သာ ပဏ္ဍိတာ ဗျတ္တာ။ တာယ မဟာသတ္တော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော ကိရ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ သဒ္ဒမေဝ သုဏာတိ။ တေနပိ သာ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ, ‘‘ဘေရီ နာမ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ရာဇဂေဟေ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ သဒ္ဒမေဝ သုဏာတိ။ နန္ဒာဒေဝီ ပန ‘‘ပိယဝိပ္ပယောဂံ ကတွာ အမှေ ကိလမာပေသီ’’တိ ဗောဓိသတ္တေ အနတ္တမနာ အဟောသိ။ သာ ပဉ္စသတာ ဝလ္လဘိတ္ထိယော အာဏာပေသိ ‘‘မဟောသဓဿ ဧကံ ဒေါသံ ဥပဓာရေတွာ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိတုံ ဝါယမထာ’’တိ။ တာ တဿ အန္တရံ ဩလောကေန္တိယော ဝိစရန္တိ။

အထေကဒိဝသံ သာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဘုဉ္ဇိတွာ ရာဇဂေဟာ နိက္ခန္တီ ဗောဓိသတ္တံ ရာဇုပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တံ ရာဇင်္ဂဏေ ပဿိ။ သော တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သာ ‘‘အယံ ကိရ ပဏ္ဍိတော, ဇာနိဿာမိ တာဝဿ ပဏ္ဍိတဘာဝံ ဝါ အပဏ္ဍိတဘာဝံ ဝါ’’တိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီ ဗောဓိသတ္တံ ဩလောကေတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ သာ ကိရ ‘‘ကီဒိသံ, ပဏ္ဍိတ, ရာဇာ တံ ပရဒေသတော အာနေတွာ ဣဒါနိ ပဋိဇဂ္ဂတိ, န ပဋိဇဂ္ဂတီ’’တိ မနသာဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ ဗောဓိသတ္တော ‘‘အယံ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ မံ ပဉှံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဉတွာ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဟတ္ထမုဋ္ဌိံ အကာသိ။ သော ကိရ ‘‘အယျေ, မမ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပက္ကောသိတွာ ဣဒါနိ ရာဇာ ဂါဠှမုဋ္ဌိဝ ဇာတော, န မေ အပုဗ္ဗံ ကိဉ္စိ ဒေတီ’’တိ မနသာဝ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ အတ္တနော သီသံ ပရာမသိ။ တေန ဣဒံ ဒဿေတိ ‘‘ပဏ္ဍိတ, သစေ ကိလမသိ, မယံ ဝိယ ကသ္မာ န ပဗ္ဗဇသီ’’တိ? တံ ဉတွာ မဟာသတ္တော အတ္တနော ကုစ္ဆိံ ပရာမသိ။ တေန ဣဒံ ဒဿေတိ ‘‘အယျေ, မမ ပေါသိတဗ္ဗာ ပုတ္တဒါရာ ဗဟုတရာ, တေန န ပဗ္ဗဇာမီ’’တိ။ ဣတိ သာ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော အာဝါသမေဝ အဂမာသိ။ မဟာသတ္တောပိ တံ ဝန္ဒိတွာ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂတော။

နန္ဒာဒေဝိယာ ပယုတ္တာ ဝလ္လဘိတ္ထိယော သီဟပဉ္ဇရေ ဌိတာ တံ ကိရိယံ ဒိသွာ စူဠနိရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ, မဟောသဓော ဘေရိပရိဗ္ဗာဇိကာယ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ တုမှာကံ ရဇ္ဇံ ဂဏှိတုကာမော, တုမှာကံ ပစ္စတ္ထိကော ဟောတီ’’တိ ပရိဘိန္ဒိံသု။ ရာဇာ အာဟ – ‘‘ကိံ ဝေါ ဒိဋ္ဌံ ဝါ သုတံ ဝါ’’တိ? မဟာရာဇ, ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဘုဉ္ဇိတွာ ဩတရန္တီ မဟောသဓံ ဒိသွာ ရာဇာနံ ဟတ္ထတလံ ဝိယ ခလမဏ္ဍလံ ဝိယ စ သမံ ကတွာ ‘‘ရဇ္ဇံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကာတုံ သက္ကောသီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ မဟောသဓောပိ ခဂ္ဂဂ္ဂဟဏာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ကတိပါဟစ္စယေန သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ရဇ္ဇံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကရိဿာမီ’’တိ မုဋ္ဌိံ အကာသိ။ သာ ‘‘သီသမေဝ ဆိန္ဒာဟီ’’တိ အတ္တနော ဟတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ သီသံ ပရာမသိ။ မဟောသဓော ‘‘မဇ္ဈေယေဝ နံ ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ ကုစ္ဆိံ ပရာမသိ။ အပ္ပမတ္တာ, မဟာရာဇ, ဟောထ, မဟောသဓံ ဃာတေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ။ သော တာသံ ကထံ သုတွာ စိန္တေသိ ‘‘န သက္ကာ ပဏ္ဍိတေန မယိ ဒုဿိတုံ, ပရိဗ္ဗာဇိကံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ။

သော ပုနဒိဝသေ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဘုတ္တကာလေ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘အယျေ, ကစ္စိ တေ မဟောသဓပဏ္ဍိတော ဒိဋ္ဌော’’တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇ, ဟိယျော ဣတော ဘုဉ္ဇိတွာ နိက္ခန္တိယာ ဒိဋ္ဌော’’တိ။ ‘‘ကောစိ ပန ဝေါ ကထာသလ္လာပေါ အဟောသီ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, သလ္လာပေါ နတ္ထိ, ‘သော ပန ပဏ္ဍိတော’တိ သုတွာ ‘သစေ ပဏ္ဍိတော, ဣဒံ ဇာနိဿတီ’တိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ နံ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ကစ္စိ တေ ရာဇာ ပသာရိတဟတ္ထော, န သင်္ကုစိတဟတ္ထော, ကစ္စိ တေ သင်္ဂဏှာတီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိံ။ ပဏ္ဍိတော – ‘‘ရာဇာ မမ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပက္ကောသိတွာ ဣဒါနိ ကိဉ္စိ န ဒေတီ’’တိ မုဋ္ဌိမကာသိ။ အထာဟံ – ‘‘သစေ ကိလမသိ, မယံ ဝိယ ကသ္မာ န ပဗ္ဗဇသီ’’တိ သီသံ ပရာမသိံ။ သော – ‘‘မမ ပေါသေတဗ္ဗာ ပုတ္တဒါရာ ဗဟုတရာ, တေန န ပဗ္ဗဇာမီ’’တိ အတ္တနော ကုစ္ဆိံ ပရာမသီတိ။ ‘‘ပဏ္ဍိတော, အယျေ, မဟောသဓော’’တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇ, ပထဝိတလေ ပညာယ တေန သဒိသော နာမ နတ္ထီ’’တိ။ ရာဇာ တဿာ ကထံ သုတွာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဥယျောဇေသိ။ တဿာ ဂတကာလေ ပဏ္ဍိတော ရာဇုပဋ္ဌာနံ ပဝိဋ္ဌော။ အထ နံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကစ္စိ တေ, ပဏ္ဍိတ, ဘေရီ နာမ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဒိဋ္ဌာ’’တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇ, ဟိယျော ဣတော နိက္ခန္တိံ ပဿိံ, သာ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဧဝံ မံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ, အဟဉ္စဿာ တထေဝ ဝိဿဇ္ဇေသိ’’န္တိ တာယ ကထိတနိယာမေနေဝ ကထေသိ။ ရာဇာ တံ ဒိဝသံ ပသီဒိတွာ ပဏ္ဍိတဿ သေနာပတိဋ္ဌာနံ အဒါသိ, သဗ္ဗကိစ္စာနိ တမေဝ ပဋိစ္ဆာပေသိ။ တဿ ယသော မဟာ အဟောသိ။

ရညော ဒိန္နယသာနန္တရမေဝ သော စိန္တေသိ ‘‘ရညာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ မယှံ အတိမဟန္တံ ဣဿရိယံ ဒိန္နံ, ရာဇာနော ခေါ ပန မာရေတုကာမာပိ ဧဝံ ကရောန္တိယေဝ, ယံနူနာဟံ ‘မမ သုဟဒယော ဝါ နော ဝါ’တိ ရာဇာနံ ဝီမံသေယျံ, န ခေါ ပနညော ဇာနိတုံ သက္ခိဿတိ, ဘေရီ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ဉာဏသမ္ပန္နာ, သာ ဧကေနုပါယေန ဇာနိဿတီ’’တိ။ သော ဗဟူနိ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ အာဝါသံ ဂန္တွာ တံ ပူဇယိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘အယျေ, တုမှေဟိ ရညော မမ ဂုဏကထာယ ကထိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ရာဇာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ မယှံ အတိမဟန္တံ ယသံ ဒေတိ, တံ ခေါ ပန ‘သဘာဝေန ဝါ ဒေတိ, နော ဝါ’တိ န ဇာနာမိ, သာဓု ဝတဿ, သစေ ဧကေနုပါယေန ရညော မယိ သိနေဟဘာဝံ ဇာနေယျာထာ’’တိ အာဟ။ သာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ ပုနဒိဝသေ ရာဇဂေဟံ ဂစ္ဆမာနာ ဒကရက္ခသပဉှံ နာမ စိန္တေသိ။ ဧဝံ ကိရဿာ အဟောသိ ‘‘အဟံ စရပုရိသော ဝိယ ဟုတွာ ဥပါယေန ရာဇာနံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ‘ပဏ္ဍိတဿ သုဟဒယော ဝါ, နော ဝါ’တိ ဇာနိဿာမီ’’တိ။ သာ ဂန္တွာ ကတဘတ္တကိစ္စာ နိသီဒိ။ ရာဇာပိ နံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ တဿာ ဧတဒဟောသိ ‘‘သစေ ရာဇာ ပဏ္ဍိတဿ ဥပရိ ဒုဟဒယော ဘဝိဿတိ, ပဉှံ ပုဋ္ဌော အတ္တနော ဒုဟဒယဘာဝံ မဟာဇနမဇ္ဈေယေဝ ကထေဿတိ, တံ အယုတ္တံ, ဧကမန္တေ နံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ။ သာ ‘‘ရဟော ပစ္စာသီသာမိ, မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ မနုဿေ ပဋိက္ကမာပေသိ။ အထ နံ သာ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, တံ ပဉှံ ပုစ္ဆာမီ’’တိ။ ‘‘ပုစ္ဆ, အယျေ, ဇာနန္တော ကထေဿာမီ’’တိ။ အထ သာ ဒကရက္ခသပဉှေ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သစေ ဝေါ ဝုယှမာနာနံ, သတ္တန္နံ ဥဒကဏ္ဏဝေ၊

မနုဿဗလိမေသာနော, နာဝံ ဂဏှေယျ ရက္ခသော၊

အနုပုဗ္ဗံ ကထံ ဒတွာ, မုဉ္စေသိ ဒကရက္ခသာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၂၄)၊

တတ္ထ သတ္တန္နန္တိ တုမှာကံ မာတာ စ နန္ဒာဒေဝီ စ တိခိဏမန္တိကုမာရော စ ဓနုသေခသဟာယော စ ပုရောဟိတော စ မဟောသဓော စ တုမှေ စာတိ ဣမေသံ သတ္တန္နံ။ ဥဒကဏ္ဏဝေတိ ဂမ္ဘီရဝိတ္ထတေ ဥဒကေ။ မနုဿဗလိမေသာနောတိ မနုဿဗလိံ ဂဝေသန္တော။ ဂဏှေယျာတိ ထာမသမ္ပန္နော ဒကရက္ခသော ဥဒကံ ဒွိဓာ ကတွာ နိက္ခမိတွာ တံ နာဝံ ဂဏှေယျ, ဂဟေတွာ စ ပန ‘‘မဟာရာဇ, ဣမေ ဆ ဇနေ မမ အနုပဋိပါဋိယာ ဒေဟိ, တံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ ဝဒေယျ။ အထ တွံ အနုပုဗ္ဗံ ကထံ ဒတွာ မုဉ္စေသိ ဒကရက္ခသာ, ကံ ပဌမံ ဒတွာ…ပေ… ကံ ဆဋ္ဌံ ဒတွာ ဒကရက္ခသတော မုဉ္စေယျာသီတိ?

တံ သုတွာ ရာဇာ အတ္တနော ယထာဇ္ဈာသယံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘မာတရံ ပဌမံ ဒဇ္ဇံ, ဘရိယံ ဒတွာန ဘာတရံ၊

တတော သဟာယံ ဒတွာန, ပဉ္စမံ ဒဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ၊

ဆဋ္ဌာဟံ ဒဇ္ဇမတ္တာနံ, နေဝ ဒဇ္ဇံ မဟောသဓ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၂၅)၊

တတ္ထ ဆဋ္ဌာဟန္တိ အယျေ, ပဉ္စမေ ခါဒိတေ အထာဟံ ‘‘ဘော ဒကရက္ခသ, မုခံ ဝိဝရာ’’တိ ဝတွာ တေန မုခေ ဝိဝဋေ ဒဠှံ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ဣမံ ရဇ္ဇသိရိံ အဂဏေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မံ ခါဒါ’’တိ တဿ မုခေ ပတေယျံ, န တွေဝ ဇီဝမာနော မဟောသဓပဏ္ဍိတံ ဒဒေယျန္တိ, ဧတ္တကေန အယံ ပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ဧဝံ ဉာတံ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ရညော မဟာသတ္တေ သုဟဒယတံ, န ပန ဧတ္တကေနေဝ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏော စန္ဒော ဝိယ ပါကဋော ဟောတိ။ တေနဿာ ဧတဒဟောသိ ‘‘အဟံ မဟာဇနမဇ္ဈေ ဧတေသံ ဂုဏံ ကထယိဿာမိ, ရာဇာ တေသံ အဂုဏံ ကထေတွာ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏံ ကထေဿတိ, ဧဝံ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏော နဘေ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ပါကဋော ဘဝိဿတီ’’တိ။ သာ သဗ္ဗံ အန္တေပုရဇနံ သန္နိပါတာပေတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပုန ရာဇာနံ တမေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ တေန တထေဝ ဝုတ္တေ ‘‘မဟာရာဇ, တွံ ‘မာတရံ ပဌမံ ဒဿာမီ’တိ ဝဒသိ, မာတာ နာမ မဟာဂုဏာ, တုယှဉ္စ မာတာ န အညေသံ မာတုသဒိသာ။ ဗဟူပကာရာ တေ ဧသာ’’တိ တဿာ ဂုဏံ ကထေန္တီ ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘ပေါသေတာ တေ ဇနေတ္တီ စ, ဒီဃရတ္တာနုကမ္ပိကာ၊

ဆဗ္ဘီ တယိ ပဒုဿတိ, ပဏ္ဍိတာ အတ္ထဒဿိနီ၊

အညံ ဥပနိသံ ကတွာ, ဝဓာ တံ ပရိမောစယိ။

‘‘တံ တာဒိသိံ ပါဏဒဒိံ, ဩရသံ ဂဗ္ဘဓာရိနိံ၊

မာတရံ ကေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၂၆-၂၂၇)၊

တတ္ထ ပေါသေတာတိ ဒဟရကာလေ ဒွေ တယော ဝါရေ နှာပေတွာ ပါယေတွာ ဘောဇေတွာ တံ ပေါသေသိ။ ဒီဃရတ္တာနုကမ္ပိကာတိ စိရကာလံ မုဒုနာ ဟိတစိတ္တေန အနုကမ္ပိကာ။ ဆမ္ဘီ တယိ ပဒုဿတီတိ ယဒါ တယိ ဆမ္ဘီ နာမ ဗြာဟ္မဏော ပဒုဿိ, တဒါ သာ ပဏ္ဍိတာ အတ္ထဒဿိနီ အညံ တဝ ပဋိရူပကံ ကတွာ တံ ဝဓာ ပရိမောစယိ။

စူဠနိဿ ကိရ မဟာစူဠနီ နာမ ပိတာ အဟောသိ။ သာ ဣမဿ ဒဟရကာလေ ပုရောဟိတေန သဒ္ဓိံ မေထုနံ ပဋိသေဝိတွာ ရာဇာနံ ဝိသေန မာရာပေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ တဿ အဂ္ဂမဟေသီ ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ‘‘အမ္မ, ဆာတောမှီ’’တိ ဝုတ္တေ ပုတ္တဿ ဖာဏိတေန သဒ္ဓိံ ပူဝခဇ္ဇကံ ဒါပေသိ။ အထ နံ မက္ခိကာ ပရိဝါရယိံသု, သော ‘‘ဣမံ နိမ္မက္ခိကံ ကတွာ ခါဒိဿာမီ’’တိ ထောကံ ပဋိက္ကမိတွာ ဘူမိယံ ဖာဏိတဗိန္ဒူနိ ပါတေတွာ အတ္တနော သန္တိကေ မက္ခိကာ ပေါထေတွာ ပလာပေသိ။ တာ ဂန္တွာ ဣတရံ ဖာဏိတံ ပရိဝါရယိံသု။ သော နိမ္မက္ခိကံ ကတွာ ခဇ္ဇကံ ခါဒိတွာ ဟတ္ထံ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ပက္ကာမိ။ ဗြာဟ္မဏော တဿ တံ ကိရိယံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ဒါရကော ဣဒါနေဝ နိမ္မက္ခိကံ ဖာဏိတံ ခါဒတိ, ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော မမ ရဇ္ဇံ န ဒဿတိ, ဣဒါနေဝ နံ မာရေဿာမီ’’တိ။ သော ဒေဝိယာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ။

သာ ‘‘သာဓူ, ဒေဝ, အဟံ တယိ သိနေဟေန အတ္တနော သာမိကမ္ပိ မာရေသိံ, ဣမိနာ မေ ကော အတ္ထော, မဟာရာဇ, ဧကမ္ပိ အဇာနာပေတွာ ရဟဿေန နံ မာရေဿာမီ’’တိ ဗြာဟ္မဏံ ဝဉ္စေတွာ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ ပဏ္ဍိတံ ဥပါယကုသလံ ဘတ္တကာရကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သမ္မ, မမ ပုတ္တော စူဠနိကုမာရော စ တဝ ပုတ္တော ဓနုသေခကုမာရော စ ဧကဒိဝသံ ဇာတာ ဧကတော ကုမာရပရိဟာရေန ဝဍ္ဎိတာ ပိယသဟာယကာ, ဆဗ္ဘိဗြာဟ္မဏော မမ ပုတ္တံ မာရေတုကာမော, တွံ တဿ ဇီဝိတဒါနံ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘သာဓု, ဒေဝိ, ကိံ ကရောမီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မမ ပုတ္တော အဘိဏှံ တဝ ဂေဟေ ဟောတု, တွဉ္စ တေ စ ကတိပါဟံ နိရာသင်္ကဘာဝတ္ထာယ မဟာနသေယေဝ သုပထ။ တတော နိရာသင်္ကဘာဝံ ဉတွာ တုမှာကံ သယနဋ္ဌာနေ ဧဠကဋ္ဌီနိ ဌပေတွာ မနုဿာနံ သယနဝေလာယ မဟာနသေ အဂ္ဂိံ ဒတွာ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ မမ ပုတ္တဉ္စ တဝ ပုတ္တဉ္စ ဂဟေတွာ အဂ္ဂဒွါရေနေဝ နိက္ခမိတွာ တိရောရဋ္ဌံ ဂန္တွာ မမ ပုတ္တဿ ရာဇပုတ္တဘာဝံ အနာစိက္ခိတွာ ဇီဝိတံ အနုရက္ခာဟီ’’တိ အာဟ။

သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ အထဿ သာ ရတနသာရံ အဒါသိ။ သော တထာ ကတွာ ကုမာရဉ္စ ပုတ္တဉ္စ အာဒါယ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာသိ။ သော ပေါရာဏဘတ္တကာရကံ အပနေတွာ တဿ တံ ဌာနံ အဒါသိ။ ဒွေပိ ကုမာရာ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ရာဇနိဝေသနံ ဂစ္ဆန္တိ။ ရာဇာ ‘‘ကဿေတေ ပုတ္တာ ကုမာရာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဘတ္တကာရကော ‘‘မယှံ ပုတ္တာ’’တိ အာဟ။ ‘‘နနု ဒွေ အသဒိသာ’’တိ? ‘‘ဒွိန္နံ ဣတ္ထီနံ ပုတ္တာ, ဒေဝါ’’တိ။ တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဝိဿာသိကာ ဟုတွာ မဒ္ဒရညော ဓီတာယ သဒ္ဓိံ ရာဇနိဝေသနေယေဝ ကီဠန္တိ။ အထ စူဠနိကုမာရော စ ရာဇဓီတာ စ အဘိဏှဒဿနေန အညမညံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ အဟေသုံ။ ကီဠနဋ္ဌာနေ ကုမာရော ရာဇဓီတရံ ဂေဏ္ဍုကမ္ပိ ပါသကမ္ပိ အာဟရာပေတိ။ အနာဟရန္တိံ သီသေ ပဟရတိ, သာ ရောဒတိ။ အထဿာ သဒ္ဒံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ကေန မေ ဓီတာ ပဟဋာ’’တိ ဝဒတိ။ ဓာတိယော အာဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တိ။ ကုမာရိကာ ‘‘သစာဟံ ‘ဣမိနာ ပဟဋာမှီ’တိ ဝက္ခာမိ, ပိတာ မေ ဧတဿ ရာဇဒဏ္ဍံ ကရိဿတီ’’တိ သိနေဟေန န ကထေတိ, ‘‘နာဟံ ကေနစိ ပဟဋာ’’တိ ဝဒတိ။

အထေကဒိဝသံ မဒ္ဒရာဇာ နံ ပဟရန္တံ အဒ္ဒသ။ ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘အယံ ကုမာရော န စ ဘတ္တကာရကေန သဒိသော အဘိရူပေါ ပါသာဒိကော အတိဝိယ အဆမ္ဘိတော, န ဣမိနာ ဧတဿ ပုတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ တံ ပရိဂ္ဂဏှိ။ ဓာတိယော ကီဠနဋ္ဌာနေ ခါဒနီယံ အာဟရိတွာ ရာဇဓီတာယ ဒေန္တိ, သာ အညေသမ္ပိ ဒါရကာနံ ဒေတိ။ တေ ဇဏ္ဏုနာ ပတိဋ္ဌာယ ဩနတာ ဂဏှန္တိ။ စူဠနိကုမာရော ပန ဌိတကောဝ တဿာ ဟတ္ထတော အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှာတိ။ ရာဇာပိ တံ ကိရိယံ အဒ္ဒသ။ အထေကဒိဝသံ စူဠနိကုမာရဿ ဂေဏ္ဍုကော ရညော စူဠသယနဿ ဟေဋ္ဌာ ပါဝိသိ။ ကုမာရော တံ ဂဏှန္တော အတ္တနော ဣဿရမာနေန ‘‘ဣမဿ ပစ္စန္တရညော ဟေဋ္ဌာသယနေ န ပဝိသာမီ’’တိ တံ ဒဏ္ဍကေန နီဟရိတွာ ဂဏှိ။ ရာဇာ တမ္ပိ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘နိစ္ဆယေနေသ န ဘတ္တကာရကဿ ပုတ္တော’’တိ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကဿေသော ပုတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘မယှံ ပုတ္တော, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘အဟံ တဝ ပုတ္တဉ္စ အပုတ္တဉ္စ ဇာနာမိ, သဘာဝံ မေ ကထေဟိ, နော စေ ကထေသိ, ဇီဝိတံ တေ နတ္ထီ’’တိ ခဂ္ဂံ ဥဂ္ဂိရိ။ သော မရဏဘယဘီတော ‘‘ကထေမိ, ဒေဝ, ရဟော ပန ပစ္စာသီသာမီ’’တိ ဝတွာ ရညာ ဩကာသေ ကတေ အဘယံ ယာစိတွာ ယထာဘူတံ အာရောစေသိ။ ရာဇာ တထတော ဉတွာ အတ္တနော ဓီတရံ အလင်္ကရိတွာ တဿ ပါဒပရိစာရိကံ ကတွာ အဒါသိ။

ဣမေသံ ပန ပလာတဒိဝသေ ‘‘ဘတ္တကာရကော စ စူဠနိကုမာရော စ ဘတ္တကာရကဿ ပုတ္တော စ မဟာနသေ ပဒိတ္တေယေဝ ဒဍ္ဎာ’’တိ သကလနဂရေ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ။ စလာကဒေဝီပိ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏဿ အာရောစေသိ ‘‘ဒေဝ, တုမှာကံ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော, တေ ကိရ တယောပိ ဘတ္တဂေဟေယေဝ ဒဍ္ဎာ’’တိ။ သော တုဋ္ဌဟဋ္ဌော အဟောသိ။ စလာကဒေဝီပိ ‘‘စူဠနိကုမာရဿ အဋ္ဌီနီ’’တိ ဧဠကဿ အဋ္ဌီနိ အာဟရာပေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ဒဿေတွာ ဆဍ္ဍာပေသိ။ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ‘‘အညံ ဥပနိသံ ကတွာ, ဝဓာ တံ ပရိမောစယီ’’တိ အာဟ။ သာ ဟိ ဧဠကဿ အဋ္ဌီနိ ‘‘မနုဿအဋ္ဌီနီ’’တိ ဒဿေတွာ တံ ဝဓာ မောစေသိ။ ဩရသန္တိ ယာယ တွံ ဥရေ ကတွာ ဝဍ္ဎိတော, တံ ဩရသံ ပိယံ မနာပံ။ ဂဗ္ဘဓာရိနိန္တိ ယာယ တွံ ကုစ္ဆိနာ ဓာရိတော, တံ ဧဝရူပံ မာတရံ ကေန ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿသီတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘အယျေ, ဗဟူ မမ မာတု ဂုဏာ, အဟဉ္စဿာ မမ ဥပကာရဘာဝံ ဇာနာမိ, တတောပိ ပန မမေဝ ဂုဏာ ဗဟုတရာ’’တိ မာတု အဂုဏံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘ဒဟရာ ဝိယလင်္ကာရံ, ဓာရေတိ အပိဠန္ဓနံ၊

ဒေါဝါရိကေ အနီကဋ္ဌေ, အတိဝေလံ ပဇဂ္ဃတိ။

‘‘အထောပိ ပဋိရာဇူနံ, သယံ ဒူတာနိ သာသတိ၊

မာတရံ တေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာဟံ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၂၈-၂၂၉)၊

တတ္ထ ဒဟရာ ဝိယာတိ မဟလ္လိကာပိ ဟုတွာ တရုဏီ ဝိယ။ ဓာရေတိ အပိဠန္ဓနန္တိ ပိဠန္ဓိတုံ အယုတ္တံ အလင်္ကာရံ ဓာရေတိ။ သာ ကိရ ဝဇိရပူရိတံ ကဉ္စနမေခလံ ပိဠန္ဓိတွာ ရညော အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ မဟာတလေ နိသိန္နကာလေ အပရာပရံ စင်္ကမတိ, မေခလာသဒ္ဒေန ရာဇနိဝေသနံ ဧကနိန္နာဒံ ဟောတိ။ ပဇဂ္ဃတီတိ ဧသာ ဒေါဝါရိကေ စ ဟတ္ထိအာစရိယာဒိကေ အနီကဋ္ဌေ စ, ယေ ဧတိဿာ ဥစ္ဆိဋ္ဌကမ္ပိ ဘုဉ္ဇိတုံ အယုတ္တရူပါ, တေပိ အာမန္တေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ အတိဝေလံ မဟာဟသိတံ ဟသတိ။ ပဋိရာဇူနန္တိ အညေသံ ရာဇူနံ။ သယံ ဒူတာနိ သာသတီတိ မမ ဝစနေန သယံ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ဒူတေပိ ပေသေတိ ‘‘မမ မာတာ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇနဝယသ္မိံယေဝ ဌိတာ, အသုကရာဇာ ကိရ အာဂန္တွာ တံ အာနေတူ’’တိ။ တေ ‘‘မယံ ရညော ဥပဋ္ဌာကာ, ကသ္မာ နော ဧဝံ ဝဒေသီ’’တိ ပဋိပဏ္ဏာနိ ပေသေန္တိ။ တေသု ပရိသမဇ္ဈေ ဝါစိယမာနေသု မမ သီသံ ဆိန္ဒနကာလော ဝိယ ဟောတိ, မာတရံ တေန ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿာမီတိ။

အထ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ‘‘မဟာရာဇ, မာတရံ တာဝ ဣမိနာ ဒေါသေန ဒေဟိ, ဘရိယာ ပန တေ ဗဟူပကာရာ’’တိ တဿာ ဂုဏံ ကထေန္တီ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘ဣတ္ထိဂုမ္ဗဿ ပဝရာ, အစ္စန္တံ ပိယဘာဏိနီ၊

အနုဂ္ဂတာ သီလဝတီ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ။

‘‘အက္ကောဓနာ ပုညဝတီ, ပဏ္ဍိတာ အတ္ထဒဿိနီ၊

ဥဗ္ဗရိံ ကေန ဒေါသေန, အဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၃၀-၂၃၁)၊

တတ္ထ ဣတ္ထိဂုမ္ဗဿာတိ ဣတ္ထိဂဏဿ။ အနုဂ္ဂတာတိ ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ အနုဂတာ။ ‘‘အက္ကောဓနာ’’တိအာဒိကေန ပနဿာ ဂုဏေ ကထေတိ။ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရေ ဝသနကာလေ ပဟဋာပိ တဝ အာဏာကရဏဘယေန တယိ သိနေဟေန မာတာပိတူနံ န ကထေသိ, ဧဝမေသာ အက္ကောဓနာ ပုညဝတီ ပဏ္ဍိတာ အတ္ထဒဿိနီတိ။ ဣဒံ ဒဟရကာလေ အက္ကောဓနာဒိဘာဝံ သန္ဓာယာဟ။ ဥဗ္ဗရိန္တိ ဩရောဓံ။ ဧဝံ ဂုဏသမ္ပန္နံ နန္ဒာဒေဝိံ ကေန ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿသီတိ ဝဒတိ။

သော တဿာ အဂုဏံ ကထေန္တော အာဟ –

‘‘ခိဍ္ဍာရတိသမာပန္နံ, အနတ္ထဝသမာဂတံ၊

သာ မံ သကာန ပုတ္တာနံ, အယာစံ ယာစတေ ဓနံ။

‘‘သောဟံ ဒဒါမိ သာရတ္တော, ဗဟုံ ဥစ္စာဝစံ ဓနံ၊

သုဒုစ္စဇံ စဇိတွာန, ပစ္ဆာ သောစာမိ ဒုမ္မနော၊

ဥဗ္ဗရိံ တေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာဟံ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၃၂-၂၃၃)၊

တတ္ထ အနတ္ထဝသမာဂတန္တိ တာယ ခိဍ္ဍာရတိယာ ကာမကီဠာယ အနတ္ထကာရကာနံ ကိလေသာနံ ဝသံ အာဂတံ မံ ဝိဒိတွာ။ သာ မန္တိ သာ နန္ဒာဒေဝီ မံ။ သကာန ပုတ္တာနန္တိ ယံ မယာ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာနဉ္စ ဘရိယာနဉ္စ ဒိန္နံ ပိဠန္ဓနံ, တံ အယာစိတဗ္ဗရူပံ ‘‘မယှံ ဒေဟီ’’တိ ယာစတိ။ ပစ္ဆာ သောစာမီတိ သာ ဒုတိယဒိဝသေ ‘‘ဣမာနိ ပိဠန္ဓနာနိ ရညာ မေ ဒိန္နာနိ, အာဟရထေတာနီ’’တိ တေသံ ရောဒန္တာနံ ဩမုဉ္စိတွာ ဂဏှာတိ။ အထာဟံ တေ ရောဒမာနေ မမ သန္တိကံ အာဂတေ ဒိသွာ ပစ္ဆာ သောစာမိ။ ဧဝံ ဒေါသကာရိကာ ဧသာ။ ဣမိနာ နံ ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿာမီတိ။

အထ နံ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ‘‘ဣမံ တာဝ ဣမိနာ ဒေါသေန ဒေဟိ, ကနိဋ္ဌော ပန တေ တိခိဏမန္တိကုမာရော ဥပကာရကော, တံ ကေန ဒေါသေန ဒဿတီ’’တိ ပုစ္ဆန္တီ အာဟ –

‘‘ယေနောစိတာ ဇနပဒါ, အာနီတာ စ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

အာဘတံ ပရရဇ္ဇေဘိ, အဘိဋ္ဌာယ ဗဟုံ ဓနံ။

ဓနုဂ္ဂဟာနံ ပဝရံ, သူရံ တိခိဏမန္တိနံ၊

ဘာတရံ ကေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၃၄-၂၃၅)၊

တတ္ထ ဩစိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ။ ပဋိဂ္ဂဟန္တိ ယေန စ တုမှေ ပရဒေသေ ဝသန္တာ ပုန ဂေဟံ အာနီတာ။ အဘိဋ္ဌာယာတိ အဘိဘဝိတွာ။ တိခိဏမန္တိနန္တိ တိခိဏပညံ။

သော ကိရ မာတု ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ ဝသနကာလေ ဇာတော။ အထဿ ဝယပ္ပတ္တဿ ဗြာဟ္မဏော ခဂ္ဂံ ဟတ္ထေ ဒတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ မံ ဥပဋ္ဌဟာ’’တိ အာဟ။ သော ဗြာဟ္မဏံ ‘‘ပိတာ မေ’’တိ သညာယ ဥပဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဧကော အမစ္စော ‘‘ကုမာရ, န တွံ ဧတဿ ပုတ္တော, တဝ ကုစ္ဆိဂတကာလေ စလာကဒေဝီ ရာဇာနံ မာရေတွာ ဧတဿ ဆတ္တံ ဥဿာပေသိ, တွံ မဟာစူဠနိရညော ပုတ္တော’’တိ အာဟ။ သော ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဧကေန ဥပါယေန နံ မာရေဿာမီ’’တိ ရာဇကုလံ ပဝိသန္တော တံ ခဂ္ဂံ ဧကဿ ပါဒမူလိကဿ ဒတွာ အပရံ ‘‘တွံ ရာဇဒွါရေ ‘မမေသော ခဂ္ဂေါ’တိ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဝိဝါဒံ ကရေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ပါဝိသိ။ တေ ကလဟံ ကရိံသု။ သော ‘‘ကိံ ဧသ ကလဟော’’တိ ဧကံ ပုရိသံ ပေသေသိ။ သော အာဂန္တွာ ‘‘ခဂ္ဂတ္ထာယာ’’တိ အာဟ။ ဗြာဟ္မဏော တံ သုတွာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သော ကိရ တုမှေဟိ မမ ဒိန္နခဂ္ဂေါ ပရဿ သန္တကောတိ။ ‘‘ကိံ ဝဒေသိ, တာတ, တေန ဟိ အာဟရာပေဟိ, သဉ္ဇာနိဿာမိ န’’န္တိ အာဟ။ သော တံ အာဟရာပေတွာ ကောသတော နိက္ကဍ္ဎိတွာ ‘‘ပဿထာ’’တိ တံ သဉ္ဈာနာပေန္တော ဝိယ ဥပဂန္တွာ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ တဿ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ အတ္တနော ပါဒမူလေ ပါတေသိ။ တတော ရာဇဂေဟံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ နဂရံ အလင်္ကရိတွာ တဿ အဘိသေကေ ဥပနီတေ မာတာ စူဠနိကုမာရဿ မဒ္ဒရဋ္ဌေ ဝသနဘာဝံ အာစိက္ခိ။ တံ သုတွာ ကုမာရော သေနင်္ဂပရိဝုတော တတ္ထ ဂန္တွာ ဘာတရံ အာနေတွာ ရဇ္ဇံ ပဋိစ္ဆာပေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ တံ ‘‘တိခိဏမန္တီ’’တိ သဉ္ဇာနိံသု။ ပရိဗ္ဗာဇိကာ တံ ‘‘ဧဝရူပံ ဘာတရံ ကေန ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဇ္ဇာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။

ရာဇာ တဿ ဒေါသံ ကထေန္တော အာဟ –

‘‘ယေနောစိတာ ဇနပဒါ, အာနီတာ စ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

အာဘတံ ပရရဇ္ဇေဘိ, အဘိဋ္ဌာယ ဗဟုံ ဓနံ။

‘‘ဓနုဂ္ဂဟာနံ ပဝရော, သူရော တိခိဏမန္တိ စ၊

မယာယံ သုခိတော ရာဇာ, အတိမညတိ ဒါရကော။

‘‘ဥပဋ္ဌာနမ္ပိ မေ အယျေ, န သော ဧတိ ယထာ ပုရေ၊

ဘာတရံ တေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာဟံ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၃၆-၂၃၈)၊

တတ္ထ ပရရဇ္ဇေဘီတိ ဣမဿ ပရရဇ္ဇတော စ ဗဟု ဓနံ အာဘတံ, အယဉ္စ ပရရဇ္ဇေ ဝသန္တော ပုန ဣမံ ဂေဟံ အာနေတွာ ‘‘ဧသ မယာ မဟတိ ယသေ ပတိဋ္ဌာပိတော’’တိ ဝဒတိ။ ယထာ ပုရေတိ ပုဗ္ဗေ ပါတောဝ အာဂစ္ဆတိ, ဣဒါနိ ပန န တထာ ဧတိ။ ဣမိနာ နံ ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿာမီတိ။

အထ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ‘‘ဘာတု တာဝ ကော ဒေါသော ဟောတု, ဓနုသေခကုမာရော ပန တယိ သိနေဟဂုဏယုတ္တော ဗဟူပကာရော’’တိ တဿ ဂုဏံ ကထေန္တီ အာဟ –

‘‘ဧကရတ္တေန ဥဘယော, တွဉ္စေဝ ဓနုသေခ စ၊

ဥဘော ဇာတေတ္ထ ပဉ္စာလာ, သဟာယာ သုသမာဝယာ။

‘‘စရိယာ တံ အနုဗန္ဓိတ္ထော, ဧကဒုက္ခသုခေါ တဝ၊

ဥဿုက္ကော တေ ဒိဝါရတ္တိံ, သဗ္ဗကိစ္စေသု ဗျာဝဋော၊

သဟာယံ ကေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၃၉-၂၄၀)၊

တတ္ထ ဓနုသေခစာတိ ဓနုသေခေါ စ, ဓနုသေခကုမာရော စာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထာတိ ဣဓေဝ နဂရေ။ ပဉ္စာလာတိ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရေ ဇာတတ္တာ ဧဝံဝေါဟာရာ။ သုသမာဝယာတိ သုဋ္ဌု သမဝယာ။ စရိယာ တံ အနုဗန္ဓိတ္ထောတိ ဒဟရကာလေ ဇနပဒစာရိကာယ ပက္ကန္တံ တံ အနုဗန္ဓိ, ဆာယာဝ န ဝိဇဟိ။ ဥဿုက္ကောတိ တဝ ကိစ္စေသု ရတ္ထိန္ဒိဝံ ဥဿုက္ကော ဆန္ဒဇာတော နိစ္စံ ဗျာဝဋော။ တံ ကေန ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿသီတိ။

အထဿ ရာဇာ ဒေါသံ ကထေန္တော အာဟ –

‘‘စရိယာ မံ အယံ အယျေ, ပဇဂ္ဃိတ္ထော မယာ သဟ၊

အဇ္ဇာပိ တေန ဝဏ္ဏေန, အတိဝေလံ ပဇဂ္ဃတိ။

‘‘ဥဗ္ဗရိယာပိဟံ အယျေ, မန္တယာမိ ရဟောဂတော၊

အနာမန္တော ပဝိသတိ, ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိဝေဒိတော။

‘‘လဒ္ဓဒွါရော ကတောကာသော, အဟိရိကံ အနာဒရံ၊

သဟာယံ တေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာဟံ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၄၁-၂၄၃)၊

တတ္ထ အဇ္ဇာပိ တေန ဝဏ္ဏေနာတိ ယထာ စရိယာယ ပုဗ္ဗေ မံ အနုဗန္ဓန္တော မယာ အနာထေန သဒ္ဓိံ ဧကတောဝ ဘုဉ္ဇန္တော သယန္တော ဟတ္ထံ ပဟရိတွာ မဟာဟသိတံ ဟသိ, အဇ္ဇာပိ တထေဝ ဟသတိ, ဒုဂ္ဂတကာလေ ဝိယ မံ မညတိ။ အနာမန္တောတိ ရဟော နန္ဒာဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ မန္တေန္တေပိ မယိ အဇာနာပေတွာ သဟသာဝ ပဝိသတိ။ ဣမိနာ ဒေါသေန တံ အဟိရိကံ အနာဒရံ ဒကရက္ခသဿ ဒဿာမီတိ။

အထ ပရိဗ္ဗာဇိကာ ‘‘မဟာရာဇ, တဝ သဟာယကဿ တာဝ ဧသော ဒေါသော ဟောတု, ပုရောဟိတော ပန တဝ ဗဟူပကာရော’’တိ တဿ ဂုဏံ ကထေန္တီ အာဟ –

‘‘ကုသလော သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ, ရုတညူ အာဂတာဂမော၊

ဥပ္ပါတေ သုပိနေ ယုတ္တော, နိယျာနေ စ ပဝေသနေ။

‘‘ပဋ္ဌော ဘူမန္တလိက္ခသ္မိံ, နက္ခတ္တပဒကောဝိဒေါ၊

ဗြာဟ္မဏံ ကေန ဒေါသေန, ဒဇ္ဇာသိ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၄၄-၂၄၅)၊

တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ‘‘ဣမိနာ နိမိတ္တေန ဣဒံ ဘဝိဿတိ, ဣမိနာ ဣဒ’’န္တိ ဧဝံ သဗ္ဗနိမိတ္တေသု ကုသလော။ ရုတညူတိ သဗ္ဗရဝံ ဇာနာတိ။ ဥပ္ပါတေတိ စန္ဒဂ္ဂါဟသူရိယဂ္ဂါဟဥက္ကာပါတဒိသာဍာဟာဒိကေ ဥပ္ပါတေ။ သုပိနေ ယုတ္တောတိ သုပိနေ စ တဿ နိပ္ဖတ္တိဇာနနဝသေန ယုတ္တော။ နိယျာနေ စ ပဝေသနေတိ ဣမိနာ နက္ခတ္တေန နိယျာယိတဗ္ဗံ, ဣမိနာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ ဇာနာတိ။ ပဋ္ဌောတိ ဆေကော ပဋိဗလော, ဘူမိယဉ္စ အန္တလိက္ခေ စ ဒေါသဂုဏေ ဇာနိတုံ သမတ္ထော။ နက္ခတ္တပဒကောဝိဒေါတိ အဋ္ဌဝီသတိယာ နက္ခတ္တကောဋ္ဌာသေသု ဆေကော။ တံ ကေန ဒေါသေန ဒကရက္ခသဿ ဒဿသီတိ။

ရာဇာ တဿ ဒေါသံ ကထေန္တော အာဟ –

‘‘ပရိသာယမ္ပိ မေ အယျေ, ဥမ္မီလေတွာ ဥဒိက္ခတိ၊

တသ္မာ အစ္စဘမုံ လုဒ္ဒံ, ဒဇ္ဇာဟံ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၄၆)၊

တဿတ္ထော – အယျေ, ဧသ မံ ပရိသမဇ္ဈေ ဩလောကေန္တောပိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ကုဒ္ဓေါ ဝိယ ဥဒိက္ခတိ, တသ္မာ ဧဝံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတဘမုံ အမနာပေန ဥက္ခိတ္တဘမုကံ ဝိယ လုဒ္ဒံ ဘယာနကံ တံ အဟံ ဒကရက္ခသဿ ဒဿာမီတိ။

တတော ပရိဗ္ဗာဇိကာ ‘‘မဟာရာဇ, တွံ ‘မာတရံ အာဒိံ ကတွာ ဣမေ ပဉ္စ ဒကရက္ခသဿ ဒမ္မီ’တိ ဝဒသိ, ‘ဧဝရူပဉ္စ သိရိဝိဘဝံ အဂဏေတွာ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ မဟောသဓဿ ဒမ္မီ’တိ ဝဒသိ, ကံ တဿ ဂုဏံ ပဿသီ’’တိ ပုစ္ဆန္တီ ဣမာ ဂါထာယော အာဟ –

‘‘သသမုဒ္ဒပရိယာယံ, မဟိံ သာဂရကုဏ္ဍလံ၊

ဝသုန္ဓရံ အာဝသတိ, အမစ္စပရိဝါရိတော။

‘‘စာတုရန္တော မဟာရဋ္ဌော, ဝိဇိတာဝီ မဟဗ္ဗလော၊

ပထဗျာ ဧကရာဇာသိ, ယသော တေ ဝိပုလံ ဂတော။

‘‘သောဠသိတ္ထိသဟဿာနိ, အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ၊

နာနာဇနပဒါ နာရီ, ဒေဝကညူပမာ သုဘာ။

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနံ၊

သုခိတာနံ ပိယံ ဒီဃံ, ဇီဝိတံ အာဟု ခတ္တိယ။

‘‘အထ တွံ ကေန ဝဏ္ဏေန, ကေန ဝါ ပန ဟေတုနာ၊

ပဏ္ဍိတံ အနုရက္ခန္တော, ပါဏံ စဇသိ ဒုစ္စဇ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၄၇-၂၅၁)၊

တတ္ထ သသမုဒ္ဒပရိယာယန္တိ သမုဒ္ဒမရိယာဒသင်္ခါတေန သမုဒ္ဒပရိက္ခေပေန သမန္နာဂတံ။ သာဂရကုဏ္ဍလန္တိ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတဿ သာဂရဿ ကုဏ္ဍလဘူတံ။ ဝိဇိတာဝီတိ ဝိဇိတသင်္ဂါမော။ ဧကရာဇာတိ အညဿ အတ္တနော သဒိသဿ ရညော အဘာဝတော ဧကောဝ ရာဇာ။ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနန္တိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာနံ သမိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတာနံ။ သုခိတာနန္တိ ဧဝရူပါနံ သုခိတာနံ သတ္တာနံ ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ ဇီဝိတံ ဒီဃမေဝ ပိယံ, န တေ အပ္ပံ ဇီဝိတမိစ္ဆန္တီတိ ပဏ္ဍိတာ ဝဒန္တိ။ ပါဏန္တိ ဧဝရူပံ အတ္တနော ဇီဝိတံ ကသ္မာ ပဏ္ဍိတံ အနုရက္ခန္တော စဇသီတိ။

ရာဇာ တဿာ ကထံ သုတွာ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏံ ကထေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘ယတောပိ အာဂတော အယျေ, မမ ဟတ္ထံ မဟောသဓော၊

နာဘိဇာနာမိ ဓီရဿ, အဏုမတ္တမ္ပိ ဒုက္ကဋံ။

‘‘သစေ စ ကိသ္မိစိ ကာလေ, မရဏံ မေ ပုရေ သိယာ၊

သော မေ ပုတ္တေ ပပုတ္တေ စ, သုခါပေယျ မဟောသဓော။

‘‘အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, သဗ္ဗမတ္ထမ္ပိ ပဿတိ၊

အနာပရာဓကမ္မန္တံ, န ဒဇ္ဇံ ဒကရက္ခိနော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၅၂-၂၅၄)၊

တတ္ထ ကိသ္မိစီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ။ သုခါပေယျာတိ သုခသ္မိံယေဝ ပတိဋ္ဌာပေယျ။ သဗ္ဗမတ္ထန္တိ ဧသ အနာဂတဉ္စ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ အတီတဉ္စ သဗ္ဗံ အတ္ထံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ ဝိယ ပဿတိ။ အနာပရာဓကမ္မန္တန္တိ ကာယကမ္မာဒီသု အပရာဓရဟိတံ။ န ဒဇ္ဇန္တိ အယျေ, ဧဝံ အသမဓုရံ ပဏ္ဍိတံ နာဟံ ဒကရက္ခသဿ ဒဿာမီတိ ဧဝံ သော မဟာသတ္တဿ ဂုဏေ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ ဥက္ခိပိတွာ ကထေသိ။

ဣတိ ဣမံ ဇာတကံ ယထာနုသန္ဓိပ္ပတ္တံ။ အထ ပရိဗ္ဗာဇိကာ စိန္တေသိ ‘‘ဧတ္တကေနပိ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏာ ပါကဋာ န ဟောန္တိ, သကလနဂရဝါသီနံ မဇ္ဈေ သာဂရပိဋ္ဌေ အာသိတ္တတေလံ ဝိပ္ပကိရန္တီ ဝိယ တဿ ဂုဏေ ပါကဋေ ကရိဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ရာဇင်္ဂဏေ အာသနံ ပညပေတွာ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ နာဂရေ သန္နိပါတာပေတွာ ပုန ရာဇာနံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဒကရက္ခသဿ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ တေန ဟေဋ္ဌာ ကထိတနိယာမေနေဝ ကထိတကာလေ နာဂရေ အာမန္တေတွာ အာဟ –

‘‘ဣဒံ သုဏာထ ပဉ္စာလာ, စူဠနေယျဿ ဘာသိတံ၊

ပဏ္ဍိတံ အနုရက္ခန္တော, ပါဏံ စဇတိ ဒုစ္စဇံ။

‘‘မာတု ဘရိယာယ ဘာတုစ္စ, သခိနော ဗြာဟ္မဏဿ စ၊

အတ္တနော စာပိ ပဉ္စာလော, ဆန္နံ စဇတိ ဇီဝိတံ။

‘‘ဧဝံ မဟတ္ထိကာ ပညာ, နိပုဏာ သာဓုစိန္တိနီ၊

ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတတ္ထာယ, သမ္ပရာယသုခါယ စာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၆။၂၅၅-၂၅၇)၊

တတ္ထ မဟတ္ထိကာတိ မဟန္တံ အတ္ထံ ဂဟေတွာ ဌိတာ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတတ္ထာယာတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဟိတတ္ထာယ စ ပရလောကေ သုခတ္ထာယ စ ဟောတီတိ။

ဣတိ သာ ရတနဃရဿ မဏိက္ခန္ဓေန ကူဋံ ဂဏှန္တီ ဝိယ မဟာသတ္တဿ ဂုဏေဟိ ဒေသနာကူဋံ ဂဏှီတိ။

ဒကရက္ခသပဉှော နိဋ္ဌိတော။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ တထာဂတော ပညဝါ, ပုဗ္ဗေပိ ပညဝါယေဝါ’’တိ ဇာတကံ သမောဓာနေန္တော ဩသာနဂါထာ အာဟ –

‘‘ဘေရီ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာသိ, ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော အဟု၊

မာတာ အာသိ မဟာမာယာ, အမရာ ဗိမ္ဗသုန္ဒရီ။

‘‘သုဝေါ အဟောသိ အာနန္ဒော, သာရိပုတ္တော စ စူဠနီ၊

ဒေဝဒတ္တော စ ကေဝဋ္ဋော, စလာကာ ထုလ္လနန္ဒိနီ။

‘‘ပဉ္စာလစန္ဒီ သုန္ဒရီ, သာဠိကာ မလ္လိကာ အဟု၊

အမ္ဗဋ္ဌော အာသိ ကာမိန္ဒော, ပေါဋ္ဌပါဒေါ စ ပုက္ကုသော။

‘‘ပိလောတိကော စ ဒေဝိန္ဒော, သေနကော အာသိ ကဿပေါ၊

ဥဒုမ္ဗရာ မင်္ဂလိကာ, ဝေဒေဟော ကာဠုဒါယကော၊

မဟောသဓော လောကနာထော, ဧဝံ ဓာရေထ ဇာတက’’န္တိ။

ဥမင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ ပဉ္စမာ။

(ဆဋ္ဌော ဘာဂေါ နိဋ္ဌိတော။)