ဇာတက-အဋ္ဌကထာ (ဆ)

နိရယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ။

သဂ္ဂကဏ္ဍံ

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ မာတလိ ဒေဝလောကာဘိမုခံ ရထံ ပေသေသိ။ ရာဇာ ဒေဝလောကံ ဂစ္ဆန္တော ဒွါဒသယောဇနိကံ မဏိမယံ ပဉ္စထူပိကံ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ ဥယျာနပေါက္ခရဏိသမ္ပန္နံ ကပ္ပရုက္ခပရိဝုတံ ဗီရဏိယာ ဒေဝဓီတာယ အာကာသဋ္ဌကဝိမာနံ ဒိသွာ, တဉ္စ ဒေဝဓီတရံ အန္တောကူဋာဂါရေ သယနပိဋ္ဌေ နိသိန္နံ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝုတံ မဏိသီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တိံ ဒိသွာ မာတလိံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ။ ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၀၄။ ‘‘ပဉ္စထူပံ ဒိဿတိဒံ ဝိမာနံ, မာလာပိဠန္ဓာ သယနဿ မဇ္ဈေ၊

တတ္ထစ္ဆတိ နာရီ မဟာနုဘာဝါ, ဥစ္စာဝစံ ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗမာနာ။

၅၀၅။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

အယံ နု နာရီ ကိမကာသိ သာဓုံ, ယာ မောဒတိ သဂ္ဂပတ္တာ ဝိမာနေ။

၅၀၆။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၀၇။ ‘‘ယဒိ တေ သုတာ ဗီရဏီ ဇီဝလောကေ, အာမာယဒါသီ အဟု ဗြာဟ္မဏဿ၊

သာ ပတ္တကာလံ အတိထိံ ဝိဒိတွာ, မာတာဝ ပုတ္တံ သကိမာဘိနန္ဒီ၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, သာ ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ။

တတ္ထ ပဉ္စထူပန္တိ ပဉ္စဟိ ကူဋာဂါရေဟိ သမန္နာဂတံ။ မာလာပိဠန္ဓာတိ မာလာဒီဟိ သဗ္ဗာဘရဏေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတာတိ အတ္ထော။ တတ္ထစ္ဆတီတိ တသ္မိံ ဝိမာနေ အစ္ဆတိ။ ဥစ္စာဝစံ ဣဒ္ဓိ ဝိကုဗ္ဗမာနာတိ နာနပ္ပကာရံ ဒေဝိဒ္ဓိံ ဒဿယမာနာ။ ဒိသွာတိ ဧတံ ဒိသွာ ဌိတံ မံ ဝိတ္တိ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ, ဝိတ္တိသန္တကော ဝိယ ဟောမိ တုဋ္ဌိယာ အတိဘူတတ္တာတိ အတ္ထော။ အာမာယဒါသီတိ ဂေဟဒါသိယာ ကုစ္ဆိမှိ ဇာတဒါသီ။ အဟု ဗြာဟ္မဏဿာတိ သာ ကိရ ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ဧကဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဒါသီ အဟောသိ။ သာ ပတ္တကာလန္တိ တေန ဗြာဟ္မဏေန အဋ္ဌ သလာကဘတ္တာနိ သံဃဿ ပရိစ္စတ္တာနိ အဟေသုံ။ သော ဂေဟံ ဂန္တွာ ‘‘သွေ ပဋ္ဌာယ ဧကေကဿ ဘိက္ခုဿ ဧကေကံ ကဟာပဏဂ္ဃနကံ ကတွာ အဋ္ဌ သလာကဘတ္တာနိ သမ္ပာဒေယျာသီ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ အာဟ။ သာ ‘‘သာမိ, ဘိက္ခု နာမ ဓုတ္တော, နာဟံ သက္ခိဿာမီ’’တိ ပဋိက္ခိပိ။ ဓီတရောပိဿ ပဋိက္ခိပိံသု။ သော ဒါသိံ ‘‘သက္ခိဿသိ အမ္မာ’’တိ အာဟ။ သာ ‘‘သက္ခိဿာမိ အယျာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သက္ကစ္စံ ယာဂုခဇ္ဇကဘတ္တာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ သလာကံ လဘိတွာ အာဂတံ ပတ္တကာလံ အတိထိံ ဝိဒိတွာ ဟရိတဂေါမယုပလိတ္တေ ကတပုပ္ဖုပဟာရေ သုပညတ္တာသနေ နိသီဒါပေတွာ ယထာ နာမ ဝိပ္ပဝါသာ အာဂတံ ပုတ္တံ မာတာ သကိံ အဘိနန္ဒတိ, တထာ နိစ္စကာလံ အဘိနန္ဒတိ, သက္ကစ္စံ ပရိဝိသတိ, အတ္တနော သန္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ ဒေတိ။ သံယမာ သံဝိဘာဂါ စာတိ သာ သီလဝတီ အဟောသိ စာဂဝတီ စ, တသ္မာ တေန သီလေန စေဝ စာဂေန စ ဣမသ္မိံ ဝိမာနေ မောဒတိ။ အထ ဝါ သံယမာတိ ဣန္ဒြိယဒမနာ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ မာတလိ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ သောဏဒိန္နဒေဝပုတ္တဿ သတ္တ ကနကဝိမာနာနိ ဒဿေသိ။ သော တာနိ စ တဿ စ သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တေန ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ။ ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၀၈။ ‘‘ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘေန္တိ, ဝိမာနာ သတ္တ နိမ္မိတာ၊

တတ္ထ ယက္ခော မဟိဒ္ဓိကော, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတော၊

သမန္တာ အနုပရိယာတိ, နာရီဂဏပုရက္ခတော။

၅၀၉။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

အယံ နု မစ္စော ကိမကာသိ သာဓုံ, ယော မောဒတိ သဂ္ဂပတ္တော ဝိမာနေ။

၅၁၀။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၁၁။ ‘‘သောဏဒိန္နော ဂဟပတိ, ဧသ ဒါနပတီ အဟု၊

ဧသ ပဗ္ဗဇိတုဒ္ဒိဿ, ဝိဟာရေ သတ္တ ကာရယိ။

၅၁၂။ ‘‘သက္ကစ္စံ တေ ဥပဋ္ဌာသိ, ဘိက္ခဝေါ တတ္ထ ဝါသိကေ၊

အစ္ဆာဒနဉ္စ ဘတ္တဉ္စ, သေနာသနံ ပဒီပိယံ၊

အဒါသိ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၅၁၃။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၅၁၄။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသီ, သဒါ သီလေသု သံဝုတော၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, သော ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ။

တတ္ထ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ ဇလမာနာ။ အာဘေန္တီတိ တရုဏသူရိယော ဝိယ ဩဘာသန္တိ။ တတ္ထာတိ တေသု ပဋိပါဋိယာ ဌိတေသု သတ္တသု ဝိမာနေသု။ ယက္ခောတိ ဧကော ဒေဝပုတ္တော။ သောဏဒိန္နောတိ မဟာရာဇ, အယံ ပုဗ္ဗေ ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ကာသိရဋ္ဌေ အညတရသ္မိံ နိဂမေ သောဏဒိန္နော နာမ ဂဟပတိ ဒါနပတိ အဟောသိ။ သော ပဗ္ဗဇိတေ ဥဒ္ဒိဿ သတ္တ ဝိဟာရကုဋိယော ကာရေတွာ တတ္ထ ဝါသိကေ ဘိက္ခူ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌာသိ, ဥပေါသထဉ္စ ဥပဝသိ, နိစ္စံ သီလေသု စ သံဝုတော အဟောသိ။ သော တတော စဝိတွာ ဣဓူပပန္နော မောဒတီတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ပါဋိဟာရိယပက္ခန္တိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌမီဥပေါသထဿ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂမနဝသေန သတ္တမိနဝမိယော, စာတုဒ္ဒသီပန္နရသီနံ ပစ္စုဂ္ဂမနာနုဂမနဝသေန တေရသီပါဋိပဒေ စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

ဧဝံ သောဏဒိန္နဿ ကတကမ္မံ ကထေတွာ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ ဖလိကဝိမာနံ ဒဿေသိ။ တံ ဥဗ္ဗေဓတော ပဉ္စဝီသတိယောဇနံ အနေကသတေဟိ သတ္တရတနမယတ္ထမ္ဘေဟိ သမန္နာဂတံ, အနေကသတကူဋာဂါရပဋိမဏ္ဍိတံ, ကိင်္ကိဏိကဇာလာပရိက္ခိတ္တံ, သမုဿိတသုဝဏ္ဏရဇတမယဓဇံ, နာနာပုပ္ဖဝိစိတ္တဥယျာနဝနဝိဘူသိတံ, ရမဏီယပေါက္ခရဏိသမန္နာဂတံ, နစ္စဂီတဝါဒိတာဒီသု ဆေကာဟိ အစ္ဆရာဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ တာသံ အစ္ဆရာနံ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၁၅။ ‘‘ပဘာသတိ မိဒံ ဗျမှံ, ဖလိကာသု သုနိမ္မိတံ၊

နာရီဝရဂဏာကိဏ္ဏံ, ကူဋာဂါရဝရောစိတံ၊

ဥပေတံ အန္နပါနေဟိ, နစ္စဂီတေဟိ စူဘယံ။

၅၁၆။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဣမေ နု မစ္စာ ကိမကံသု သာဓုံ, ယာ မောဒရေ သဂ္ဂပတ္တာ ဝိမာနေ။

၅၁၇။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၁၈။ ‘‘ယာ ကာစိ နာရိယော ဣဓ ဇီဝလောကေ, သီလဝန္တိယော ဥပါသိကာ၊

ဒါနေ ရတာ နိစ္စံ ပသန္နစိတ္တာ, သစ္စေ ဌိတာ ဥပေါသထေ အပ္ပမတ္တာ၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, တာ ဝိမာနသ္မိ မောဒရေ’’တိ။

တတ္ထ ဗျမှန္တိ ဝိမာနံ, ပါသာဒေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဖလိကာသူတိ ဖလိကဘိတ္တီသု။ နာရီဝရဂဏာကိဏ္ဏန္တိ ဝရနာရိဂဏေဟိ အာကိဏ္ဏံ။ ကူဋာဂါရဝရောစိတန္တိ ဝရကူဋာဂါရေဟိ ဩစိတံ သမောစိတံ, ဝဍ္ဎိတန္တိ အတ္ထော။ ဥဘယန္တိ ဥဘယေဟိ။ ‘‘ယာ ကာစီ’’တိ ဣဒံ ကိဉ္စာပိ အနိယမေတွာ ဝုတ္တံ, တာ ပန ကဿပဗုဒ္ဓသာသနေ ဗာရာဏသိယံ ဥပါသိကာ ဟုတွာ ဂဏဗန္ဓနေန ဧတာနိ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ပုညာနိ ကတွာ တံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

အထဿ သော ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ ဧကံ ရမဏီယံ မဏိဝိမာနံ ဒဿေသိ။ တံ သမေ ဘူမိဘာဂေ ပတိဋ္ဌိတံ ဥဗ္ဗေဓသမ္ပန္နံ မဏိပဗ္ဗတော ဝိယ ဩဘာသမာနံ တိဋ္ဌတိ, ဒိဗ္ဗဂီတဝါဒိတနိန္နာဒိတံ ဗဟူဟိ ဒေဝပုတ္တေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏံ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ တေသံ ဒေဝပုတ္တာနံ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၁၉။ ‘‘ပဘာသတိ မိဒံ ဗျမှံ, ဝေဠုရိယာသု နိမ္မိတံ၊

ဥပေတံ ဘူမိဘာဂေဟိ, ဝိဘတ္တံ ဘာဂသော မိတံ။

၅၂၀။ ‘‘အာဠမ္ဗရာ မုဒိင်္ဂါ စ, နစ္စဂီတာ သုဝါဒိတာ၊

ဒိဗ္ဗာ သဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ, သဝနီယာ မနောရမာ။

၅၂၁။ ‘‘နာဟံ ဧဝံဂတံ ဇာတု, ဧဝံသုရုစိရံ ပုရေ၊

သဒ္ဒံ သမဘိဇာနာမိ, ဒိဋ္ဌံ ဝါ ယဒိ ဝါ သုတံ။

၅၂၂။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဣမေ နု မစ္စာ ကိမကံသု သာဓုံ, ယေ မောဒရေ သဂ္ဂပတ္တာ ဝိမာနေ။

၅၂၃။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၂၄။ ‘‘ယေ ကေစိ မစ္စာ ဣဓ ဇီဝလောကေ, သီလဝန္တာ ဥပါသကာ၊

အာရာမေ ဥဒပါနေ စ, ပပါ သင်္ကမနာနိ စ၊

အရဟန္တေ သီတိဘူတေ, သက္ကစ္စံ ပဋိပါဒယုံ။

၅၂၅။ ‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

အဒံသု ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၅၂၆။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၅၂၇။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသုံ, သဒါ သီလေသု သံဝုတာ၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, တေ ဝိမာနသ္မိ မောဒရေ’’တိ။

တတ္ထ ဝေဠုရိယာသူတိ ဝေဠုရိယဘိတ္တီသု။ ဘူမိဘာဂေဟီတိ ရမဏီယေဟိ ဘူမိဘာဂေဟိ ဥပေတံ။ အာဠမ္ဗရာ မုဒိင်္ဂါ စာတိ ဧတေ ဒွေ ဧတ္ထ ဝဇ္ဇန္တိ။ နစ္စဂီတာ သုဝါဒိတာတိ နာနပ္ပကာရာနိ နစ္စာနိ စေဝ ဂီတာနိ စ အပရေသမ္ပိ တူရိယာနံ သုဝါဒိတာနိ စေတ္ထ ပဝတ္တန္တိ။ ဧဝံဂတန္တိ ဧဝံ မနောရမဘာဝံ ဂတံ။ ‘‘ယေ ကေစီ’’တိ ဣဒမ္ပိ ကာမံ အနိယမေတွာ ဝုတ္တံ, တေ ပန ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိဝါသိနော ဥပါသကာ ဟုတွာ ဂဏဗန္ဓနေန ဧတာနိ ပုညာနိ ကတွာ တံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ပဋိပါဒယုန္တိ ပဋိပါဒယိံသု, တေသံ အဒံသူတိ အတ္ထော။ ပစ္စယန္တိ ဂိလာနပစ္စယံ။ အဒံသူတိ ဧဝံ နာနပ္ပကာရကံ ဒါနံ အဒံသူတိ။

ဣတိဿ သော တေသံ ကတကမ္မံ အာစိက္ခိတွာ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ အပရမ္ပိ ဖလိကဝိမာနံ ဒဿေသိ။ တံ အနေကကူဋာဂါရပဋိမဏ္ဍိတံ, နာနာကုသုမသဉ္ဆန္နဒိဗ္ဗတရုဏဝနပဋိမဏ္ဍိတတီရာယ, ဝိဝိဓဝိဟင်္ဂမနိန္နာဒိတာယ နိမ္မလသလိလာယ နဒိယာ ပရိက္ခိတ္တံ, အစ္ဆရာဂဏပရိဝုတဿေကဿ ပုညဝတော နိဝါသဘူတံ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ တဿ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၂၈။ ‘‘ပဘာသတိ မိဒံ ဗျမှံ, ဖလိကာသု သုနိမ္မိတံ၊

နာရီဝရဂဏာကိဏ္ဏံ, ကူဋာဂါရဝရောစိတံ။

၅၂၉။ ‘‘ဥပေတံ အန္နပါနေဟိ, နစ္စဂီတေဟိ စူဘယံ၊

နဇ္ဇော စာနုပရိယာတိ, နာနာပုပ္ဖဒုမာယုတာ။

၅၃၀။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

အယံ နု မစ္စော ကိံမကာသိ သာဓုံ, ယော မောဒတီ သဂ္ဂပတ္တော ဝိမာနေ။

၅၃၁။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၃၂။ ‘‘မိထိလာယံ ဂဟပတိ, ဧသ ဒါနပတီ အဟု၊

အာရာမေ ဥဒပါနေ စ, ပပါ သင်္ကမနာနိ စ၊

အရဟန္တေ သီတိဘူတေ, သက္ကစ္စံ ပဋိပါဒယိ။

၅၃၃။ ‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

အဒါသိ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၅၃၄။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၅၃၅။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသီ, သဒါ သီလေသု သံဝုတော၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, သော ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ။

တတ္ထ နဇ္ဇောတိ ဝစနဝိပလ္လာသော, ဧကာ နဒီ တံ ဝိမာနံ ပရိက္ခိပိတွာ ဂတာတိ အတ္ထော။ နာနာပုပ္ဖဒုမာယုတာတိ သာ နဒီ နာနာပုပ္ဖေဟိ ဒုမေဟိ အာယုတာ။ မိထိလာယန္တိ ဧသ မဟာရာဇ, ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ မိထိလနဂရေ ဧကော ဂဟပတိ ဒါနပတိ အဟောသိ။ သော ဧတာနိ အာရာမရောပနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တောတိ။

ဧဝမဿ တေန ကတကမ္မံ အာစိက္ခိတွာ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ အပရမ္ပိ ဖလိကဝိမာနံ ဒဿေသိ။ တံ ပုရိမဝိမာနတော အတိရေကာယ နာနာပုပ္ဖဖလသဉ္ဆန္နာယ တရုဏဝနဃဋာယ သမန္နာဂတံ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ တာယ သမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတဿ ဒေဝပုတ္တဿ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၃၆။ ‘‘ပဘာသတိ မိဒံ ဗျမှံ, ဖလိကာသု သုနိမ္မိတံ၊

နာရီဝရဂဏာကိဏ္ဏံ, ကူဋာဂါရဝရောစိတံ။

၅၃၇။ ‘‘ဥပေတံ အန္နပါနေဟိ, နစ္စဂီတေဟိ စူဘယံ၊

နဇ္ဇော စာနုပရိယာတိ, နာနာပုပ္ဖဒုမာယုတာ။

၅၃၈။ ‘‘ရာဇာယတနာ ကပိတ္ထာ စ, အမ္ဗာ သာလာ စ ဇမ္ဗုယော၊

တိန္ဒုကာ စ ပိယာလာ စ, ဒုမာ နိစ္စဖလာ ဗဟူ။

၅၃၉။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

အယံ နု မစ္စော ကိမကာသိ သာဓုံ, ယော မောဒတီ သဂ္ဂပတ္တော ဝိမာနေ။

၅၄၀။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၄၁။ ‘‘မိထိလာယံ ဂဟပတိ, ဧသ ဒါနပတီ အဟု၊

အာရာမေ ဥဒပါနေ စ, ပပါ သင်္ကမနာနိ စ၊

အရဟန္တေ သီတိဘူတေ, သက္ကစ္စံ ပဋိပါဒယိ။

၅၄၂။ ‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

အဒါသိ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၅၄၃။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၅၄၄။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသီ, သဒါ သီလေသု သံဝုတော၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, သော ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ။

တတ္ထ မိထိလာယန္တိ ဧသ, မဟာရာဇ, ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ မိထိလနဂရေ ဧကော ဂဟပတိ ဒါနပတိ အဟောသိ။ သော ဧတာနိ ပုညာနိ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တောတိ။

ဧဝမဿ တေန ကတကမ္မံ အာစိက္ခိတွာ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ ပုရိမသဒိသမေဝ အပရမ္ပိ ဝေဠုရိယဝိမာနံ ဒဿေတွာ တတ္ထ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တဿ ဒေဝပုတ္တဿ ကတကမ္မံ ပုဋ္ဌော အာစိက္ခိ။

၅၄၅။ ‘‘ပဘာသတိ မိဒံ ဗျမှံ, ဝေဠုရိယာသု နိမ္မိတံ၊

ဥပေတံ ဘူမိဘာဂေဟိ, ဝိဘတ္တံ ဘာဂသော မိတံ။

၅၄၆။ ‘‘အာဠမ္ဗရာ မုဒိင်္ဂါ စ, နစ္စဂီတာ သုဝါဒိတာ၊

ဒိဗျာ သဒ္ဒါ နိစ္ဆရန္တိ, သဝနီယာ မနောရမာ။

၅၄၇။ ‘‘နာဟံ ဧဝံဂတံ ဇာတု, ဧဝံသုရုစိရံ ပုရေ၊

သဒ္ဒံ သမဘိဇာနာမိ, ဒိဋ္ဌံ ဝါ ယဒိ ဝါ သုတံ။

၅၄၈။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

အယံ နု မစ္စော ကိမကာသိ သာဓုံ, ယော မောဒတီ သဂ္ဂပတ္တော ဝိမာနေ။

၅၄၉။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၅၀။ ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဂဟပတိ, ဧသ ဒါနပတီ အဟု၊

အာရာမေ ဥဒပါနေ စ, ပပါ သင်္ကမနာနိ စ၊

အရဟန္တေ သီတိဘူတေ, သက္ကစ္စံ ပဋိပါဒယိ။

၅၅၁။ ‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

အဒါသိ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၅၅၂။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၅၅၃။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသီ, သဒါ သီလေသု သံဝုတော၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, သော ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ။

အထဿ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ ဗာလသူရိယသန္နိဘံ ကနကဝိမာနံ ဒဿေတွာ တတ္ထ နိဝါသိနော ဒေဝပုတ္တဿ သမ္ပတ္တိံ ပုဋ္ဌော အာစိက္ခိ။

၅၅၄။ ‘‘ယထာ ဥဒယမာဒိစ္စော, ဟောတိ လောဟိတကော မဟာ၊

တထူပမံ ဣဒံ ဗျမှံ, ဇာတရူပဿ နိမ္မိတံ။

၅၅၅။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

အယံ နု မစ္စော ကိမကာသိ သာဓုံ, ယော မောဒတီ သဂ္ဂပတ္တော ဝိမာနေ။

၅၅၆။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၅၇။ ‘‘သာဝတ္ထိယံ ဂဟပတိ, ဧသ ဒါနပတီ အဟု၊

အာရာမေ ဥဒပါနေ စ, ပပါ သင်္ကမနာနိ စ၊

အရဟန္တေ သီတိဘူတေ, သက္ကစ္စံ ပဋိပါဒယိ။

၅၅၈။ ‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

အဒါသိ ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၅၅၉။ ‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ, ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ, အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ။

၅၆၀။ ‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသီ, သဒါ သီလေသု သံဝုတော၊

သံယမာ သံဝိဘာဂါ စ, သော ဝိမာနသ္မိ မောဒတီ’’တိ။

တတ္ထ ဥဒယမာဒိစ္စောတိ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော အာဒိစ္စော။ သာဝတ္ထိယန္တိ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ သာဝတ္ထိနဂရေ ဧကော ဂဟပတိ ဒါနပတိ အဟောသိ။ သော ဧတာနိ ပုညာနိ ကတွာ ဣမံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္တောတိ။

ဧဝံ တေန ဣမေသံ အဋ္ဌန္နံ ဝိမာနာနံ ကထိတကာလေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘မာတလိ, အတိဝိယ စိရာယတီ’’တိ အပရမ္ပိ ဇဝနဒေဝပုတ္တံ ပေသေသိ။ သော ဝေဂေန ဂန္တွာ အာရောစေသိ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘န သက္ကာ ဣဒါနိ စိရာယိတု’’န္တိ စတူသု ဒိသာသု ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဗဟူနိ ဝိမာနာနိ ဒဿေသိ။ ရညာ စ တတ္ထ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တာနံ ဒေဝပုတ္တာနံ ကတကမ္မံ ပုဋ္ဌော အာစိက္ခိ။

၅၆၁။ ‘‘ဝေဟာယသာမေ ဗဟုကာ, ဇာတရူပဿ နိမ္မိတာ၊

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘေန္တိ, ဝိဇ္ဇုဝဗ္ဘဃနန္တရေ။

၅၆၂။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဣမေ နု မစ္စာ ကိမကံသု သာဓုံ, ယေ မောဒရေ သဂ္ဂပတ္တာ ဝိမာနေ။

၅၆၃။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၆၄။ ‘‘သဒ္ဓါယ သုနိဝိဋ္ဌာယ, သဒ္ဓမ္မေ သုပ္ပဝေဒိတေ၊

အကံသု သတ္ထု ဝစနံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

တေသံ ဧတာနိ ဌာနာနိ, ယာနိ တွံ ရာဇ ပဿသီ’’တိ။

တတ္ထ ဝေဟာယသာမေတိ ဝေဟာယသာ ဣမေ အာကာသေယေဝ သဏ္ဌိတာ။ အာကာသဋ္ဌကဝိမာနာ ဣမေတိ ဝဒတိ။ ဝိဇ္ဇုဝဗ္ဘဃနန္တရေတိ ဃနဝလာဟကန္တရေ ဇလမာနာ ဝိဇ္ဇု ဝိယ။ သုနိဝိဋ္ဌာယာတိ မဂ္ဂေန အာဂတတ္တာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာယ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – မဟာရာဇ, ဧတေ ပုရေ နိယျာနိကေ ကဿပဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိသုဒ္ဓသီလာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တာ သောတာပတ္တိဖလံ သစ္ဆိကတွာ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ တတော စုတာ ဣမေသု ကနကဝိမာနေသု ဥပ္ပန္နာ။ ဧတေသံ ကဿပဗုဒ္ဓသာဝကာနံ တာနိ ဌာနာနိ, ယာနိ တွံ, မဟာရာဇ, ပဿသီတိ။

ဧဝမဿ အာကာသဋ္ဌကဝိမာနာနိ ဒဿေတွာ သက္ကဿ သန္တိကံ ဂမနတ္ထာယ ဥဿာဟံ ကရောန္တော အာဟ –

၅၆၅။ ‘‘ဝိဒိတာနိ တေ မဟာရာဇ, အာဝါသံ ပါပကမ္မိနံ၊

အထော ကလျာဏကမ္မာနံ, ဌာနာနိ ဝိဒိတာနိ တေ၊

ဥယျာဟိ ဒါနိ ရာဇီသိ, ဒေဝရာဇဿ သန္တိကေ’’တိ။

တတ္ထ အာဝါသန္တိ မဟာရာဇ, တယာ ပဌမမေဝ နေရယိကာနံ အာဝါသံ ဒိသွာ ပါပကမ္မာနံ ဌာနာနိ ဝိဒိတာနိ, ဣဒါနိ ပန အာကာသဋ္ဌကဝိမာနာနိ ပဿန္တေန အထော ကလျာဏကမ္မာနံ ဌာနာနိ ဝိဒိတာနိ, ဣဒါနိ ဒေဝရာဇဿ သန္တိကေ သမ္ပတ္တိံ ဒဋ္ဌုံ ဥယျာဟိ ဂစ္ဆာဟီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ သိနေရုံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ သတ္တ ပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတေ ဒဿေသိ။ တေ ဒိသွာ ရညာ မာတလိဿ ပုဋ္ဌဘာဝံ အာဝိကရောန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၅၆၆။ ‘‘သဟဿယုတ္တံ ဟယဝါဟိံ, ဒိဗ္ဗယာနမဓိဋ္ဌိတော၊

ယာယမာနော မဟာရာဇာ, အဒ္ဒါ သီဒန္တရေ နဂေ၊

ဒိသွာနာမန္တယီ သူတံ, ဣမေ ကေ နာမ ပဗ္ဗတာ’’တိ။

တတ္ထ ဟယဝါဟိန္တိ ဟယေဟိ ဝါဟိယမာနံ။ ဒိဗ္ဗယာနမဓိဋ္ဌိတောတိ ဒိဗ္ဗယာနေ ဌိတော ဟုတွာ။ အဒ္ဒါတိ အဒ္ဒသ။ သီဒန္တရေတိ သီဒါမဟာသမုဒ္ဒဿ အန္တရေ။ တသ္မိံ ကိရ မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒကံ သုခုမံ, မောရပိဉ္ဆမတ္တမ္ပိ ပက္ခိတ္တံ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ သီဒတေဝ, တသ္မာ သော ‘‘သီဒါမဟာသမုဒ္ဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တဿ အန္တရေ။ နဂေတိ ပဗ္ဗတေ။ ကေ နာမာတိ ကေ နာမ နာမေန ဣမေ ပဗ္ဗတာတိ။

ဧဝံ နိမိရညာ ပုဋ္ဌော မာတလိ ဒေဝပုတ္တော အာဟ –

၅၆၈။ ‘‘သုဒဿနော ကရဝီကော, ဤသဓရော ယုဂန္ဓရော၊

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော, အဿကဏ္ဏော ဂိရီ ဗြဟာ။

၅၆၉။ ‘‘ဧတေ သီဒန္တရေ နဂါ, အနုပုဗ္ဗသမုဂ္ဂတာ၊

မဟာရာဇာနမာဝါသာ, ယာနိ တွံ ရာဇ ပဿသီ’’တိ။

တတ္ထ သုဒဿနောတိ အယံ, မဟာရာဇ, ဧတေသံ သဗ္ဗဗာဟိရော သုဒဿနော ပဗ္ဗတော နာမ, တဒနန္တရေ ကရဝီကော နာမ, သော သုဒဿနတော ဥစ္စတရော။ ဥဘိန္နမ္ပိ ပန တေသံ အန္တရေ ဧကောပိ သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ။ ကရဝီကဿ အနန္တရေ ဤသဓရော နာမ, သော ကရဝီကတော ဥစ္စတရော။ တေသမ္ပိ အန္တရေ ဧကော သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ။ ဤသဓရဿ အနန္တရေ ယုဂန္ဓရော နာမ, သော ဤသဓရတော ဥစ္စတရော။ တေသမ္ပိ အန္တရေ ဧကော သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ။ ယုဂန္ဓရဿ အနန္တရေ နေမိန္ဓရော နာမ, သော ယုဂန္ဓရတော ဥစ္စတရော။ တေသမ္ပိ အန္တရေ ဧကော သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ။ နေမိန္ဓရဿ အနန္တရေ ဝိနတကော နာမ, သော နေမိန္ဓရတော ဥစ္စတရော။ တေသမ္ပိ အန္တရေ ဧကော သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ။ ဝိနတကဿ အနန္တရေ အဿကဏ္ဏော နာမ, သော ဝိနတကတော ဥစ္စတရော။ တေသမ္ပိ အန္တရေ ဧကော သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေါ။ အနုပုဗ္ဗသမုဂ္ဂတာတိ ဧတေ သီဒန္တရမဟာသမုဒ္ဒေ သတ္တ ပဗ္ဗတာ အနုပဋိပါဋိယာ သမုဂ္ဂတာ သောပါနသဒိသာ ဟုတွာ ဌိတာ။ ယာနီတိ ယေ တွံ, မဟာရာဇ, ဣမေ ပဗ္ဗတေ ပဿသိ, ဧတေ စတုဏ္ဏံ မဟာရာဇာနံ အာဝါသာတိ။

ဧဝမဿ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကံ ဒဿေတွာ ပုရတော ရထံ ပေသေတွာ တာဝတိံသဘဝနဿ စိတ္တကူဋဒွါရကောဋ္ဌကံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဣန္ဒပဋိမာ ဒဿေသိ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ ပုစ္ဆိ, ဣတရောပိဿ ဗျာကာသိ။

၅၇၀။ ‘‘အနေကရူပံ ရုစိရံ, နာနာစိတြံ ပကာသတိ၊

အာကိဏ္ဏံ ဣန္ဒသဒိသေဟိ, ဗျဂ္ဃေဟေဝ သုရက္ခိတံ။

၅၇၁။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဣမံ နု ဒွါရံ ကိမဘညမာဟု, မနောရမံ ဒိဿတိ ဒူရတောဝ။

၅၇၂။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၇၃။ ‘‘‘စိတြကူဋော’တိ ယံ အာဟု, ဒေဝရာဇပဝေသနံ၊

သုဒဿနဿ ဂိရိနော, ဒွါရဉှေတံ ပကာသတိ။

၅၇၄။ ‘‘အနေကရူပံ ရုစိရံ, နာနာစိတြံ ပကာသတိ၊

အာကိဏ္ဏံ ဣန္ဒသဒိသေဟိ, ဗျဂ္ဃေဟေဝ သုရက္ခိတံ၊

ပဝိသေတေန ရာဇီသိ, အရဇံ ဘူမိမက္ကမာ’’တိ။

တတ္ထ အနေကရူပန္တိ အနေကဇာတိကံ။ နာနာစိတြန္တိ နာနာရတနစိတြံ။ ပကာသတီတိ ကိံ နာမ ဧတံ ပညာယတိ။ အာကိဏ္ဏန္တိ သမ္ပရိပုဏ္ဏံ။ ဗျဂ္ဃေဟေဝ သုရက္ခိတန္တိ ယထာ နာမ ဗျဂ္ဃေဟိ ဝါ သီဟေဟိ ဝါ မဟာဝနံ, ဧဝံ ဣန္ဒသဒိသေဟေဝ သုရက္ခိတံ။ တာသဉ္စ ပန ဣန္ဒပဋိမာနံ အာရက္ခဏတ္ထာယ ဌပိတဘာဝေါ ဧကကနိပါတေ ကုလာဝကဇာတကေ (ဇာ။ ၁။၁။၃၁) ဝုတ္တနယေန ဂဟေတဗ္ဗော။ ကိံမဘညမာဟူတိ ကိန္နာမံ ဝဒန္တိ။ ပဝေသနန္တိ နိက္ခမနပ္ပဝေသနတ္ထာယ နိမ္မိတံ။ သုဒဿနဿာတိ သောဘနဒဿနဿ သိနေရုဂိရိနော။ ဒွါရံ ဟေတန္တိ ဧတံ သိနေရုမတ္ထကေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဒသသဟဿယောဇနိကဿ ဒေဝနဂရဿ ဒွါရံ ပကာသတိ, ဒွါရကောဋ္ဌကော ပညာယတီတိ အတ္ထော။ ပဝိသေတေနာတိ ဧတေန ဒွါရေန ဒေဝနဂရံ ပဝိသ။ အရဇံ ဘူမိမက္ကမာတိ အရဇံ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမယံ နာနာပုပ္ဖေဟိ သမာကိဏ္ဏံ ဒိဗ္ဗဘူမိံ ဒိဗ္ဗယာနေန အက္ကမ, မဟာရာဇာတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ မာတလိ ရာဇာနံ ဒေဝနဂရံ ပဝေသေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၅၇၅။ ‘‘သဟဿယုတ္တံ ဟယဝါဟိံ, ဒိဗ္ဗယာနမဓိဋ္ဌိတော၊

ယာယမာနော မဟာရာဇာ, အဒ္ဒါ ဒေဝသဘံ ဣဒ’’န္တိ။

သော ဒိဗ္ဗယာနေ ဌိတောဝ ဂစ္ဆန္တော သုဓမ္မာဒေဝသဘံ ဒိသွာ မာတလိံ ပုစ္ဆိ, သောပိဿ အာစိက္ခိ။

၅၇၆။ ‘‘ယထာ သရဒေ အာကာသေ, နီလောဘာသော ပဒိဿတိ၊

တထူပမံ ဣဒံ ဗျမှံ, ဝေဠုရိယာသု နိမ္မိတံ။

၅၇၇။ ‘‘ဝိတ္တီ ဟိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ, ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဣမံ နု ဗျမှံ ကိမဘညမာဟု, မနောရမံ ဒိဿတိ ဒူရတောဝ။

၅၇၈။ ‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ဝိပါကံ ပုညကမ္မာနံ, ဇာနံ အက္ခာသိဇာနတော။

၅၇၉။ ‘‘‘သုဓမ္မာ’ ဣတိ ယံ အာဟု, ပဿေသာ ဒိဿတေ သဘာ၊

ဝေဠုရိယာရုစိရာ စိတြာ, ဓာရယန္တိ သုနိမ္မိတာ။

၅၈၀။ ‘‘အဋ္ဌံသာ သုကတာ ထမ္ဘာ, သဗ္ဗေ ဝေဠုရိယာမယာ၊

ယတ္ထ ဒေဝါ တာဝတိံသာ, သဗ္ဗေ ဣန္ဒပုရောဟိတာ။

၅၈၁။ ‘‘အတ္ထံ ဒေဝမနုဿာနံ, စိန္တယန္တာ သမစ္ဆရေ၊

ပဝိသေတေန ရာဇီသိ, ဒေဝါနံ အနုမောဒနန္တိ။

တတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ, ဒေဝသဘံ အဒ္ဒသာတိ အတ္ထော။ ပဿေသာတိ ပဿ ဧသာ။ ဝေဠုရိယာ ရုစိရာတိ ရုစိရဝေဠုရိယာ။ စိတြာတိ နာနာရတနဝိစိတြာ။ ဓာရယန္တီတိ ဣမံ သဘံ ဧတေ အဋ္ဌံသာဒိဘေဒါ သုကတာ ထမ္ဘာ ဓာရယန္တိ။ ဣန္ဒပုရောဟိတာတိ ဣန္ဒံ ပုရောဟိတံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဒေဝမနုဿာနံ အတ္ထံ စိန္တယန္တာ အစ္ဆန္တိ။ ပဝိသေတေနာတိ ဣမိနာ မဂ္ဂေန ယတ္ထ ဒေဝါ အညမညံ အနုမောဒန္တာ အစ္ဆန္တိ, တံ ဌာနံ ဒေဝါနံ အနုမောဒနံ ပဝိသ။

ဒေဝါပိ ခေါ တဿာဂမနမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တာဝ နိသီဒိံသု။ တေ ‘‘ရာဇာ အာဂတော’’တိ သုတွာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓဝါသပုပ္ဖဟတ္ထာ ယာဝ စိတ္တကူဋဒွါရကောဋ္ဌကာ ပဋိမဂ္ဂံ ဂန္တွာ မဟာသတ္တံ ဒိဗ္ဗဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယန္တာ သုဓမ္မာဒေဝသဘံ အာနယိံသု။ ရာဇာ ရထာ ဩတရိတွာ ဒေဝသဘံ ပါဝိသိ။ ဒေဝါ အာသနေန နိမန္တယိံသု။ သက္ကောပိ အာသနေန စေဝ ကာမေဟိ စ နိမန္တေသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၅၈၂။ ‘‘တံ ဒေဝါ ပဋိနန္ဒိံသု, ဒိသွာ ရာဇာနမာဂတံ၊

သွာဂတံ တေ မဟာရာဇ, အထော တေ အဒုရာဂတံ၊

နိသီဒ ဒါနိ ရာဇီသိ, ဒေဝရာဇဿ သန္တိကေ။

၅၈၃။ ‘‘သက္ကောပိ ပဋိနန္ဒိတ္ထ, ဝေဒေဟံ မိထိလဂ္ဂဟံ၊

နိမန္တယိတ္ထ ကာမေဟိ, အာသနေန စ ဝါသဝေါ။

၅၈၄။ ‘‘သာဓု ခေါသိ အနုပ္ပတ္တော, အာဝါသံ ဝသဝတ္တိနံ၊

ဝသ ဒေဝေသု ရာဇီသိ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိသု၊

တာဝတိံသေသု ဒေဝေသု, ဘုဉ္ဇ ကာမေ အမာနုသေ’’တိ။

တတ္ထ ပဋိနန္ဒိံသူတိ သမ္ပိယာယိံသု, ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာဝ ဟုတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု။ သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိသူတိ သဗ္ဗေသံ ကာမာနံ သမိဒ္ဓိယုတ္တေသု။

ဧဝံ သက္ကေန ဒိဗ္ဗကာမေဟိ စေဝ အာသနေန စ နိမန္တိတော ရာဇာ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ –

၅၈၅။ ‘‘ယထာ ယာစိတကံ ယာနံ, ယထာ ယာစိတကံ ဓနံ၊

ဧဝံ သမ္ပဒမေဝေတံ, ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ။

၅၈၆။ ‘‘န စာဟမေတမိစ္ဆာမိ, ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာ၊

သယံကတာနိ ပုညာနိ, တံ မေ အာဝေဏိကံ ဓနံ။

၅၈၇။ ‘‘သောဟံ ဂန္တွာ မနုဿေသု, ကာဟာမိ ကုသလံ ဗဟုံ၊

ဒါနေန သမစရိယာယ, သံယမေန ဒမေန စ၊

ယံ ကတွာ သုခိတော ဟောတိ, န စ ပစ္ဆာနုတပ္ပတီ’’တိ။

တတ္ထ ယံ ပရတော ဒါနပစ္စယာတိ ယံ ပရတော တဿ ပရဿ ဒါနပစ္စယာ တေန ဒိန္နတ္တာ လဗ္ဘတိ, တံ ယာစိတကသဒိသံ ဟောတိ, တသ္မာ နာဟံ ဧတံ ဣစ္ဆာမိ။ သယံကတာနီတိ ယာနိ ပန မယာ အတ္တနာ ကတာနိ ပုညာနိ, တမေဝ မမ ပရေဟိ အသာဓာရဏတ္တာ အာဝေဏိကံ ဓနံ အနုဂါမိယဓနံ။ သမစရိယာယာတိ တီဟိ ဒွါရေဟိ သမစရိယာယ။ သံယမေနာတိ သီလရက္ခဏေန။ ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန။

ဧဝံ မဟာသတ္တော ဒေဝါနံ မဓုရသဒ္ဒေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဓမ္မံ ဒေသေန္တောယေဝ မနုဿဂဏနာယ သတ္တ ဒိဝသာနိ ဌတွာ ဒေဝဂဏံ ကောသေတွာ ဒေဝဂဏမဇ္ဈေ ဌိတောဝ မာတလိဿ ဂုဏံ ကထေန္တော အာဟ –

၅၈၈။ ‘‘ဗဟူပကာရော နော ဘဝံ, မာတလိ ဒေဝသာရထိ၊

ယော မေ ကလျာဏကမ္မာနံ, ပါပါနံ ပဋိဒဿယီ’’တိ။

တတ္ထ ယော မေ ကလျာဏကမ္မာနံ, ပါပါနံ ပဋိဒဿယီတိ ယော ဧသ မယှံ ကလျာဏကမ္မာနံ ဒေဝါနဉ္စ ဌာနာနိ ပါပကမ္မာနံ နေရယိကာနဉ္စ ပါပါနိ ဌာနာနိ ဒဿေသီတိ အတ္ထော။

သဂ္ဂကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ။

အထ ရာဇာ သက္ကံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, မဟာရာဇ, မနုဿလောကံ ဂန္တု’’န္တိ အာဟ။ သက္ကော ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ မာတလိ, နိမိရာဇာနံ တတ္ထေဝ မိထိလံ နေဟီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ရထံ ဥပဋ္ဌာပေသိ။ ရာဇာ ဒေဝဂဏေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ ဒေဝေ နိဝတ္တာပေတွာ ရထံ အဘိရုဟိ။ မာတလိ ရထံ ပေသေန္တော ပါစီနဒိသာဘာဂေန မိထိလံ ပါပုဏိ။ မဟာဇနော ဒိဗ္ဗရထံ ဒိသွာ ‘‘ရာဇာ နော အာဂတော’’တိ ပမုဒိတော အဟောသိ။ မာတလိ မိထိလံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တသ္မိံယေဝ သီဟပဉ္ဇရေ မဟာသတ္တံ ဩတာရေတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမဟံ, မဟာရာဇာ’’တိ အာပုစ္ဆိတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ မဟာဇနောပိ ရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ကီဒိသော, ဒေဝ, ဒေဝလောကော’’တိ ပုစ္ဆိ။ ရာဇာ ဒေဝတာနဉ္စ သက္ကဿ စ ဒေဝရညော သမ္ပတ္တိံ ဝဏ္ဏေတွာ ‘‘တုမှေပိ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကရောထ, ဧဝံ တသ္မိံ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿထာ’’တိ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။

သော အပရဘာဂေ ကပ္ပကေန ပလိတဿ ဇာတဘာဝေ အာရောစိတေ ပလိတံ သုဝဏ္ဏသဏ္ဍာသေန ဥဒ္ဓရာပေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ကပ္ပကဿ ဂါမဝရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ပဋိစ္ဆာပေသိ။ တေန စ ‘‘ကသ္မာ, ဒေဝ, ပဗ္ဗဇိဿသီ’’တိ ဝုတ္တေ –

‘‘ဥတ္တမင်္ဂရုဟာ မယှံ, ဣမေ ဇာတာ ဝယောဟရာ၊

ပါဟုဘူတာ ဒေဝဒူတာ, ပဗ္ဗဇ္ဇာသမယော မမာ’’တိ။ –

ဂါထံ ဝတွာ ပုရိမရာဇာနော ဝိယ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံယေဝ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တော စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဘာဝေတွာ ဗြဟ္မလောကူပဂေါ အဟောသိ။ တဿေဝံ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ အာဝိကရောန္တော သတ္ထာ ဩသာနဂါထမာဟ –

၅၈၉။ ‘‘ဣဒံ ဝတွာ နိမိရာဇာ, ဝေဒေဟော မိထိလဂ္ဂဟော၊

ပုထုယညံ ယဇိတွာန, သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီ’’တိ။

တတ္ထ ဣဒံ ဝတွာတိ ‘‘ဥတ္တမင်္ဂရုဟာ မယှ’’န္တိ ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ။ ပုထုယညံ ယဇိတွာနာတိ မဟာဒါနံ ဒတွာ။ သံယမံ အဇ္ဈုပါဂမီတိ သီလသံယမံ ဥပဂတော။

ပုတ္တော ပနဿ ကာဠာရဇနကော နာမ တံ ဝံသံ ဥပစ္ဆိန္ဒိ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနေဝ, ပုဗ္ဗေပိ တထာဂတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တောယေဝါ’’တိ ဝတွာ ဇာတကံ သမောဓာနေသိ ‘‘တဒါ သက္ကော အနုရုဒ္ဓေါ အဟောသိ, မာတလိ အာနန္ဒော, စတုရာသီတိ ခတ္တိယသဟဿာနိ ဗုဒ္ဓပရိသာ, နိမိရာဇာ ပန အဟမေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဟောသိ’’န္တိ။

နိမိဇာတကဝဏ္ဏနာ စတုတ္ထာ။

[၅၄၂] ၅။ ဥမင်္ဂဇာတကဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စာလော သဗ္ဗသေနာယာတိ ဣဒံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ပညာပါရမိံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ဧကဒိဝသဉှိ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ တထာဂတဿ ပညာပါရမိံ ဝဏ္ဏယန္တာ နိသီဒိံသု ‘‘မဟာပညော, အာဝုသော, တထာဂတော ပုထုပညော ဂမ္ဘီရပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ပရပ္ပဝါဒမဒ္ဒနော, အတ္တနော ပညာနုဘာဝေန ကူဋဒန္တာဒယော ဗြာဟ္မဏေ, သဘိယာဒယော ပရိဗ္ဗာဇကေ, အင်္ဂုလိမာလာဒယော စောရေ, အာဠဝကာဒယော ယက္ခေ, သက္ကာဒယော ဒေဝေ, ဗကာဒယော ဗြဟ္မာနော စ ဒမေတွာ နိဗ္ဗိသေဝနေ အကာသိ, ဗဟုဇနကာယေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဒတွာ မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌာပေသိ, ဧဝံ မဟာပညော, အာဝုသော, သတ္ထာ’’တိ။ သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော ဣဒါနေဝ ပညဝါ, အတီတေပိ အပရိပက္ကေ ဉာဏေ ဗောဓိဉာဏတ္ထာယ စရိယံ စရန္တောပိ ပညဝါယေဝါ’’တိ ဝတွာ တေဟိ ယာစိတော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ဝိဒေဟရဋ္ဌေ မိထိလာယံ ဝေဒေဟော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ တဿ အတ္ထဓမ္မာနုသာသကာ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ အဟေသုံ သေနကော, ပုက္ကုသော, ကာမိန္ဒော, ဒေဝိန္ဒော စာတိ။ တဒါ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပစ္စူသကာလေ ဧဝရူပံ သုပိနံ အဒ္ဒသ – ရာဇင်္ဂဏေ စတူသု ကောဏေသု စတ္တာရော အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ မဟာပါကာရပ္ပမာဏာ ဥဋ္ဌာယ ပဇ္ဇလန္တိ။ တေသံ မဇ္ဈေ ခဇ္ဇောပနကပ္ပမာဏော အဂ္ဂိက္ခန္ဒော ဥဋ္ဌဟိတွာ တင်္ခဏညေဝ စတ္တာရော အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ အတိက္ကမိတွာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဥဋ္ဌာယ သကလစက္ကဝါဠံ ဩဘာသေတွာ ဌိတော, ဘူမိယံ ပတိတော သာသပဗီဇမတ္တမ္ပိ ပညာယတိ။ တံ သဒေဝကာ လောကာ သမာရကာ သဗြဟ္မကာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇေန္တိ, မဟာဇနော ဇာလန္တရေနေဝ စရတိ, လောမကူပမတ္တမ္ပိ ဥဏှံ န ဂဏှာတိ။ ရာဇာ ဣမံ သုပိနံ ဒိသွာ ဘီတတသိတော ဥဋ္ဌာယ ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေန္တော နိသိန္နကောဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေသိ။

စတ္တာရောပိ ပဏ္ဍိတာ ပါတောဝါဂန္တွာ ‘‘ကစ္စိ, ဒေဝ, သုခံ သယိတ္ထာ’’တိ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ‘‘ကုတော မေ သုခသေယျံ လဒ္ဓ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဧဝရူပေါ မေ သုပိနော ဒိဋ္ဌော’’တိ သဗ္ဗံ ကထေသိ။ အထ နံ သေနကပဏ္ဍိတော ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, မင်္ဂလသုပိနော ဧသ, ဝုဒ္ဓိ ဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ ကာရဏာ အာစရိယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မဟာရာဇ, အမှေ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတေ အဘိဘဝိတွာ အညော ဝေါ ပဉ္စမော ပဏ္ဍိတော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, မယဉှိ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ စတ္တာရော အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ ဝိယ, တေသံ မဇ္ဈေ ဥပ္ပန္နော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ အညော ပဉ္စမော ပဏ္ဍိတော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, သော သဒေဝကေ လောကေ အသဒိသော ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဣဒါနိ ပနေသ ကုဟိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘မဟာရာဇ, အဇ္ဇ တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေန ဝါ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေန ဝါ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ အတ္တနော သိပ္ပဗလေန ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဒိဋ္ဌော ဝိယ ဗျာကာသိ။ ရာဇာပိ တတော ပဋ္ဌာယ တံ ဝစနံ အနုဿရိ။

မိထိလာယံ ပန စတူသု ဒွါရေသု ပါစီနယဝမဇ္ဈကော, ဒက္ခိဏယဝမဇ္ဈကော, ပစ္ဆိမယဝမဇ္ဈကော, ဥတ္တရယဝမဇ္ဈကောတိ စတ္တာရော ဂါမာ အဟေသုံ။ တေသု ပါစီနယဝမဇ္ဈကေ သိရိဝဍ္ဎနော နာမ သေဋ္ဌိ ပဋိဝသတိ, သုမနဒေဝီ နာမဿ ဘရိယာ အဟောသိ။ မဟာသတ္တော တံ ဒိဝသံ ရညာ သုပိနဿ ဒိဋ္ဌဝေလာယ တာဝတိံသဘဝနတော စဝိတွာ တဿာ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ တသ္မိံယေဝ ကာလေ အပရေပိ ဒေဝပုတ္တသဟဿာ တာဝတိံသဘဝနတော စဝိတွာ တသ္မိံယေဝ ဂါမေ သေဋ္ဌာနုသေဋ္ဌီနံ ကုလေသု ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိံသု။ သုမနဒေဝီပိ ဒသမာသစ္စယေန သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော မနုဿလောကံ ဩလောကေန္တော မဟာသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣမံ ဗုဒ္ဓင်္ကုရံ သဒေဝကေ လောကေ ပါကဋံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ မဟာသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တက္ခဏေ အဒိဿမာနကာယေန ဂန္တွာ တဿ ဟတ္ထေ ဧကံ ဩသဓဃဋိကံ ဌပေတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ မဟာသတ္တော တံ မုဋ္ဌိံ ကတွာ ဂဏှိ။ တသ္မိံ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တေ မာတု အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဒုက္ခံ နာဟောသိ, ဓမကရဏတော ဥဒကမိဝ သုခေန နိက္ခမိ။

သာ တဿ ဟတ္ထေ ဩသဓဃဋိကံ ဒိသွာ ‘‘တာတ, ကိံ တေ လဒ္ဓ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘ဩသဓံ, အမ္မာ’’တိ ဒိဗ္ဗောသဓံ မာတု ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ဌပေတွာ စ ပန ‘‘အမ္မ, ဣဒံ ဩသဓံ ယေန ကေနစိ အာဗာဓေန အာဗာဓိကာနံ ဒေထာ’’တိ အာဟ။ သာ တုဋ္ဌပဟဋ္ဌာ သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိနော အာရောစေသိ။ တဿ ပန သတ္တဝဿိကော သီသာဗာဓော အတ္ထိ။ သော တုဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဟုတွာ ‘‘အယံ မာတုကုစ္ဆိတော ဇာယမာနော ဩသဓံ ဂဟေတွာ အာဂတော, ဇာတက္ခဏေယေဝ မာတရာ သဒ္ဓိံ ကထေသိ, ဧဝရူပေန ပုညဝတာ ဒိန္နံ ဩသဓံ မဟာနုဘာဝံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ဩသဓံ ဂဟေတွာ နိသဒါယံ ဃံသိတွာ ထောကံ နလာဋေ မက္ခေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ တဿ သတ္တဝဿိကော သီသာဗာဓော ပဒုမပတ္တတော ဥဒကံ ဝိယ နိဝတ္တိတွာ ဂတော။ သော ‘‘မဟာနုဘာဝံ ဩသဓ’’န္တိ သောမနဿပ္ပတ္တော အဟောသိ။ မဟာသတ္တဿ ဩသဓံ ဂဟေတွာ အာဂတဘာဝေါ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော ဇာတော။ ယေ ကေစိ အာဗာဓိကာ, သဗ္ဗေ သေဋ္ဌိဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ ဩသဓံ ယာစန္တိ။ သဗ္ဗေသံ နိသဒါယံ ဃံသိတွာ ထောကံ ဂဟေတွာ ဥဒကေန အာဠောလေတွာ ဒေတိ။ ဒိဗ္ဗောသဓေန သရီရေ မက္ခိတမတ္တေယေဝ သဗ္ဗာဗာဓာ ဝူပသမ္မန္တိ။ သုခိတာ မနုဿာ ‘‘သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိနော ဂေဟေ ဩသဓဿ မဟန္တော အာနုဘာဝေါ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တာ ပက္ကမိံသု။ မဟာသတ္တဿ ပန နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ မဟာသေဋ္ဌိ ‘‘မမ ပုတ္တဿ အယျကာဒီနံ န နာမေန အတ္ထော အတ္ထိ, ဇာယမာနဿ ဩသဓံ ဂဟေတွာ အာဂတတ္တာ ဩသဓနာမကောဝ ဟောတူ’’တိ ဝတွာ ‘‘မဟောသဓကုမာရော’’တွေဝဿ နာမမကာသိ။

ဣဒဉ္စဿ အဟောသိ ‘‘မမ ပုတ္တော မဟာပုညော, န ဧကကောဝ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဇာတဒါရကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ။ သော ဩလောကာပေန္တော ဒါရကသဟဿာနံ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ သုတွာ သဗ္ဗေသမ္ပိ ကုမာရကာနံ ပိဠန္ဓနာနိ ဒတွာ ဓာတိယော ဒါပေသိ ‘‘ပုတ္တဿ မေ ဥပဋ္ဌာကာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ။ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံယေဝ တေသံ မင်္ဂလဋ္ဌာနေ မင်္ဂလံ ကာရေသိ။ ဒါရကေ အလင်္ကရိတွာ မဟာသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာတုံ အာနေန္တိ။ ဗောဓိသတ္တော တေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော ဝဍ္ဎိတွာ သတ္တဝဿိကကာလေ သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ အဘိရူပေါ အဟောသိ။ အထဿ ဂါမမဇ္ဈေ တေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တဿ ဟတ္ထိအဿာဒီသု အာဂစ္ဆန္တေသု ကီဠာမဏ္ဍလံ ဘိဇ္ဇတိ။ ဝါတာတပပဟရဏကာလေ ဒါရကာ ကိလမန္တိ။ ဧကဒိဝသဉ္စ တေသံ ကီဠန္တာနံယေဝ အကာလမေဃော ဥဋ္ဌဟိ။ တံ ဒိသွာ နာဂဗလော ဗောဓိသတ္တော ဓာဝိတွာ ဧကသာလံ ပါဝိသိ။ ဣတရေ ဒါရကာ ပစ္ဆတော ဓာဝန္တာ အညမညဿ ပါဒေသု ပဟရိတွာ ဥပက္ခလိတွာ ပတိတာ ဇဏ္ဏုကဘေဒါဒီနိ ပါပုဏိံသု။ ဗောဓိသတ္တောပိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကီဠာသာလံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဧဝံ ဝါတေ ဝါ ဝဿေ ဝါ အာတပေ ဝါ အာဂတေ န ကိလမိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ တေ ဒါရကေ အာဟ – ‘‘သမ္မာ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝါတေ ဝါ ဝဿေ ဝါ အာတပေ ဝါ အာဂတေ ဌာနနိသဇ္ဇသယနက္ခမံ ဧကံ သာလံ ကာရေဿာမ, ဧကေကံ ကဟာပဏံ အာဟရထာ’’တိ။ တေ တထာ ကရိံသု။

မဟာသတ္တော မဟာဝဍ္ဎကိံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သာလံ ကရောဟီ’’တိ သဟဿံ အဒါသိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သဟဿံ ဂဟေတွာ ခါဏုကဏ္ဋကေ ကောဋ္ဋေတွာ ဘူမိံ သမံ ကာရေတွာ သုတ္တံ ပသာရေသိ။ မဟာသတ္တော တဿ သုတ္တပသာရဏဝိဓာနံ အနာရာဓေန္တော ‘‘အာစရိယ, ဧဝံ အပသာရေတွာ သာဓုကံ ပသာရေဟီ’’တိ အာဟ။ သာမိ, အဟံ အတ္တနော သိပ္ပါနုရူပေန ပသာရေသိံ, ဣတော အညံ န ဇာနာမီတိ။ ‘ဧတ္တကံ အဇာနန္တော တွံ အမှာကံ ဓနံ ဂဟေတွာ သာလံ ကထံ ကရိဿသိ, အာဟရ, သုတ္တံ ပသာရေတွာ တေ ဒဿာမီ’’တိ အာဟရာပေတွာ သယံ သုတ္တံ ပသာရေသိ။ တံ ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တဿ ပသာရိတံ ဝိယ အဟောသိ။ တတော ဝဍ္ဎကိံ အာဟ ‘‘ဧဝံ ပသာရေတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ? ‘‘န သက္ခိဿာမီ’’တိ။ ‘‘မမ ဝိစာရဏာယ ပန ကာတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ။ ‘‘သက္ခိဿာမိ, သာမီ’’တိ။ မဟာသတ္တော ယထာ တဿာ သာလာယ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ အနာထာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, ဧကသ္မိံ အနာထာနံ ဣတ္ထီနံ ဝိဇာယနဋ္ဌာနံ, ဧကသ္မိံ အာဂန္တုကသမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ, ဧကသ္မိံ အာဂန္တုကမနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ, ဧကသ္မိံ အာဂန္တုကဝါဏိဇာနံ ဘဏ္ဍဋ္ဌပနဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တထာ သဗ္ဗာနိ ဌာနာနိ ဗဟိမုခါနိ ကတွာ သာလံ ဝိစာရေသိ။ တတ္ထေဝ ကီဠာမဏ္ဍလံ, တတ္ထေဝ ဝိနိစ္ဆယံ, တတ္ထေဝ ဓမ္မသဘံ ကာရေသိ။ ကတိပါဟေနေဝ နိဋ္ဌိတာယ သာလာယ စိတ္တကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ သယံ ဝိစာရေတွာ ရမဏီယံ စိတ္တကမ္မံ ကာရေသိ။ သာလာ သုဓမ္မာဒေဝသဘာပဋိဘာဂါ အဟောသိ။

တတော ‘‘န ဧတ္တကေန သာလာ သောဘတိ, ပေါက္ခရဏိံ ပန ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေတွာ ဣဋ္ဌကဝဍ္ဎကိံ ပက္ကောသာပေတွာ သယံ ဝိစာရေတွာ သဟဿဝင်္ကံ သတတိတ္ထံ ပေါက္ခရဏိံ ကာရေသိ။ သာ ပဉ္စဝိဓပဒုမသဉ္ဆန္နာ နန္ဒာပေါက္ခရဏီ ဝိယ အဟောသိ။ တဿာ တီရေ ပုပ္ဖဖလဓရေ နာနာရုက္ခေ ရောပါပေတွာ နန္ဒနဝနကပ္ပံ ဥယျာနံ ကာရေသိ။ တမေဝ စ သာလံ နိဿာယ ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏာနဉ္စေဝ အာဂန္တုကဂမိကာဒီနဉ္စ ဒါနဝတ္တံ ပဋ္ဌပေသိ။ တဿ သာ ကိရိယာ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋာ အဟောသိ။ ဗဟူ မနုဿာ ဩသရန္တိ။ မဟာသတ္တော သာလာယ နိသီဒိတွာ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တာနံ ကာရဏာကာရဏံ ယုတ္တာယုတ္တံ ကထေသိ, ဝိနိစ္ဆယံ ဌပေသိ, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒကာလော ဝိယ အဟောသိ။

ဝေဒေဟရာဇာပိ သတ္တဝဿစ္စယေန ‘‘စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ‘အမှေ အဘိဘဝိတွာ ပဉ္စမော ပဏ္ဍိတော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’တိ မေ ကထယိံသု, ကတ္ထ သော ဧတရဟီ’’တိ သရိတွာ ‘‘တဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ စတူဟိ ဒွါရေဟိ စတ္တာရော အမစ္စေ ပေသေသိ။ သေသဒွါရေဟိ နိက္ခန္တာ အမစ္စာ မဟာသတ္တံ န ပဿိံသု။ ပါစီနဒွါရေန နိက္ခန္တော အမစ္စော ပန သာလာဒီနိ ဒိသွာ ‘‘ပဏ္ဍိတေန နာမ ဣမိဿာ သာလာယ ကာရကေန ဝါ ကာရာပကေန ဝါ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ မနုဿေ ပုစ္ဆိ ‘‘အယံ သာလာ ကတရဝဍ္ဎကိနာ ကတာ’’တိ? မနုဿာ ‘‘နာယံ ဝဍ္ဎကိနာ ကတာ, သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိပုတ္တေန မဟောသဓပဏ္ဍိတေန အတ္တနော ပညာဗလေန ဝိစာရေတွာ ကတာ’’တိ ဝဒိံသု။ ‘‘ကတိဝဿော ပန ပဏ္ဍိတော’’တိ? ‘‘ပရိပုဏ္ဏသတ္တဝဿော’’တိ။ အမစ္စော ရညာ ဒိဋ္ဌသုပိနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဝဿံ ဂဏေတွာ ‘‘ရညော ဒိဋ္ဌသုပိနေန သမေတိ, အယမေဝ သော ပဏ္ဍိတော’’တိ ရညော ဒူတံ ပေသေသိ ‘‘ဒေဝ, ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမေ သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော နာမ သတ္တဝဿိကောဝ သမာနော ဧဝရူပံ နာမ သာလံ ဝိစာရေသိ, ပေါက္ခရဏိံ ဥယျာနဉ္စ ကာရေသိ, ဣမံ ပဏ္ဍိတံ ဂဟေတွာ အာနေမီ’’တိ။ ရာဇာ တံ ကထံ သုတွာဝ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ သေနကံ ပက္ကောသာပေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘ကိံ, အာစရိယ, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သော လာဘံ မစ္ဆရာယန္တော ‘‘မဟာရာဇ, သာလာဒီနံ ကာရာပိတမတ္တေန ပဏ္ဍိတော နာမ န ဟောတိ, ယော ကောစိ ဧတာနိ ကာရေတိ, အပ္ပမတ္တကံ ဧတ’’န္တိ အာဟ။ သော တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာ’’တိ တုဏှီ ဟုတွာ ‘‘တတ္ထေဝ ဝသန္တော ပဏ္ဍိတံ ဝီမံသတူ’’တိ အမစ္စဿ ဒူတံ ပဋိပေသေသိ။ တံ သုတွာ အမစ္စော တတ္ထေဝ ဝသန္တော ပဏ္ဍိတံ ဝီမံသိ။

သတ္တဒါရကပဉှော

တတြိဒံ ဝီမံသနုဒ္ဒါနံ –

‘‘မံသံ ဂေါဏော ဂန္ထိ သုတ္တံ, ပုတ္တော ဂေါတော ရထေန စ၊

ဒဏ္ဍော သီသံ အဟီ စေဝ, ကုက္ကုဋော မဏိ ဝိဇာယနံ၊

ဩဒနံ ဝါလုကဉ္စာပိ, တဠာကုယျာနံ ဂဒြဘော မဏီ’’တိ။

တတ္ထ မံသန္တိ ဧကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တေ ကီဠာမဏ္ဍလံ ဂစ္ဆန္တေ ဧကော သေနော သူနဖလကတော မံသပေသိံ ဂဟေတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ။ တံ ဒိသွာ ဒါရကာ ‘‘မံသပေသိံ ဆဍ္ဍာပေဿာမာ’’တိ သေနံ အနုဗန္ဓိံသု။ သေနော ဣတော စိတော စ ဓာဝတိ။ တေ ဥဒ္ဓံ ဩလောကေတွာ တဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဂစ္ဆန္တာ ပါသာဏာဒီသု ဥပက္ခလိတွာ ကိလမန္တိ။ အထ နေ ပဏ္ဍိတော အာဟ ‘‘ဆဍ္ဍာပေဿာမိ န’’န္တိ။ ‘‘ဆဍ္ဍာပေဟိ သာမီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ပဿထာ’’တိ သော ဥဒ္ဓံ အနောလောကေတွာဝ ဝါတဝေဂေန ဓာဝိတွာ သေနဿ ဆာယံ အက္ကမိတွာ ပါဏိံ ပဟရိတွာ မဟာရဝံ ရဝိ။ တဿ တေဇေန သော သဒ္ဒေါ သေနဿ ကုစ္ဆိယံ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ နိစ္ဆာရိတော ဝိယ အဟောသိ။ သော ဘီတော မံသံ ဆဍ္ဍေသိ။ မဟာသတ္တော ဆဍ္ဍိတဘာဝံ ဉတွာ ဆာယံ ဩလောကေန္တောဝ ဘူမိယံ ပတိတုံ အဒတွာ အာကာသေယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ မဟာဇနော နဒန္တော ဝဂ္ဂန္တော အပ္ဖေါဋေန္တော မဟာသဒ္ဒံ အကာသိ။ အမစ္စော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ရညော ဒူတံ ပေသေသိ ‘‘ပဏ္ဍိတော ဣမိနာ ဥပါယေန မံသပေသိံ ဆဍ္ဍာပေသိ, ဣဒံ ဒေဝေါ ဇာနာတူ’’တိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, သေနက, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ? သော စိန္တေသိ ‘‘တဿ ဣဓာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ မယံ နိပ္ပဘာ ဘဝိဿာမ, အတ္ထိဘာဝမ္ပိ နော ရာဇာ န ဇာနိဿတိ, န တံ အာနေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော ဗလဝလာဘမစ္ဆရိယတာယ ‘‘မဟာရာဇ, ဧတ္တကေန ပဏ္ဍိတော နာမ န ဟောတိ, အပ္ပမတ္တကံ ကိဉ္စိ ဧတ’’န္တိ အာဟ။ ရာဇာ မဇ္ဈတ္တောဝ ဟုတွာ ‘‘တတ္ထေဝ နံ ဝီမံသတူ’’တိ ပုန ပေသေသိ။

ဂေါဏောတိ ဧကော ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသီ ပုရိသော ‘‘ဝဿေ ပတိတေ ကသိဿာမီ’’တိ ဂါမန္တရတော ဂေါဏေ ကိဏိတွာ အာနေတွာ ဂေဟေ ဝသာပေတွာ ပုနဒိဝသေ ဂေါစရတ္ထာယ တိဏဘူမိံ အာနေတွာ ဂေါဏပိဋ္ဌေ နိသိန္နော ကိလန္တရူပေါ ဩတရိတွာ ရုက္ခမူလေ နိပန္နောဝ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဧကော စောရော ဂေါဏေ ဂဟေတွာ ပလာယိ။ သော ပဗုဇ္ဈိတွာ ဂေါဏေ အပဿန္တော ဣတော စိတော စ ဩလောကေတွာ ဂေါဏေ ဂဟေတွာ ပလာယန္တံ စောရံ ဒိသွာ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ ‘‘ကုဟိံ မေ ဂေါဏေ နေသီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မမ ဂေါဏေ အတ္တနော ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ နေမီ’’တိ။ တေသံ ဝိဝါဒံ သုတွာ မဟာဇနော သန္နိပတိ။ ပဏ္ဍိတော တေသံ သာလာဒွါရေန ဂစ္ဆန္တာနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဥဘောပိ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ကိရိယံ ဒိသွာဝ ‘‘အယံ စောရော, အယံ ဂေါဏသာမိကော’’တိ ဇာနာတိ။ ဇာနန္တောပိ ‘‘ကသ္မာ ဝိဝဒထာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဂေါဏသာမိကော အာဟ – ‘‘သာမိ, ဣမေ အဟံ အသုကဂါမတော အသုကဿ နာမ ဟတ္ထတော ကိဏိတွာ အာနေတွာ ဂေဟေ ဝသာပေတွာ ဂေါစရတ္ထာယ တိဏဘူမိံ နေသိံ, တတ္ထ မမ ပမာဒံ ဒိသွာ အယံ ဂေါဏေ ဂဟေတွာ ပလာယိ။ သွာဟံ ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ဣမံ ဒိသွာ အနုဗန္ဓိတွာ ဂဏှိံ, အသုကဂါမဝါသိနော မယာ ဧတေသံ ကိဏိတွာ ဂဟိတဘာဝံ ဇာနန္တီ’’တိ။ စောရော ပန ‘‘မမေတေ ဃရဇာတိကာ, အယံ မုသာ ဘဏတီ’’တိ အာဟ။

အထ နေ ပဏ္ဍိတော ‘‘အဟံ ဝေါ အဍ္ဍံ ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆိနိဿာမိ, ဌဿထ မေ ဝိနိစ္ဆယေ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, သာမိ, ဌဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘မဟာဇနဿ မနံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဌမံ စောရံ ပုစ္ဆိ ‘‘တယာ ဣမေ ဂေါဏာ ကိံ ခါဒါပိတာ ကိံ ပါယိတာ’’တိ? ‘‘ယာဂုံ ပါယိတာ တိလပိဋ္ဌဉ္စ မာသေ စ ခါဒါပိတာ’’တိ။ တတော ဂေါဏသာမိကံ ပုစ္ဆိ။ သော အာဟ – ‘‘သာမိ, ကုတော မေ ဒုဂ္ဂတဿ ယာဂုအာဒီနိ လဒ္ဓါနိ, တိဏမေဝ ခါဒါပိတာ’’တိ။ ပဏ္ဍိတော တေသံ ကထံ ပရိသံ ဂါဟာပေတွာ ပိယင်္ဂုပတ္တာနိ အာဟရာပေတွာ ကောဋ္ဋာပေတွာ ဥဒကေန မဒ္ဒါပေတွာ ဂေါဏေ ပါယေသိ။ ဂေါဏာ တိဏမေဝ ဆဍ္ဍယိံသု။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ပဿထေတ’’န္တိ မဟာဇနဿ ဒဿေတွာ စောရံ ပုစ္ဆိ ‘‘တွံ စောရောသိ, န စောရောသီ’’တိ? သော ‘‘စောရောမှီ’’တိ အာဟ။ ‘‘တေန ဟိ တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ မာ ဧဝရူပမကာသီ’’တိ ဩဝဒိ။ ဗောဓိသတ္တဿ ပရိသာ ပန တံ ဟတ္ထပါဒေဟိ ကောဋ္ဋေတွာ ဒုဗ္ဗလမကာသိ။ အထ နံ ပဏ္ဍိတော ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မေယေဝ တာဝ ဣမံ ဒုက္ခံ လဘသိ, သမ္ပရာယေ ပန နိရယာဒီသု မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝိဿသိ, သမ္မ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပဇဟေတံ ကမ္မ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ပဉ္စ သီလာနိ အဒါသိ။ အမစ္စော တံ ပဝတ္တိံ ယထာဘူတံ ရညော အာရောစာပေသိ။ ရာဇာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, သေနက, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ။ ‘‘ဂေါဏအဍ္ဍံ နာမ, မဟာရာဇ, ယေ ကေစိ ဝိနိစ္ဆိနန္တိ, အာဂမေဟိ တာဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ မဇ္ဈတ္တော ဟုတွာ ပုန တထေဝ သာသနံ ပေသေသိ။ သဗ္ဗဋ္ဌာနေသုပိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣတော ပရံ ပန ဥဒ္ဒါနမတ္တမေဝ ဝိဘဇိတွာ ဒဿယိဿာမာတိ။

ဂန္ထီတိ ဧကာ ဒုဂ္ဂတိတ္ထီ နာနာဝဏ္ဏေဟိ သုတ္တေဟိ ဂန္ထိကေ ဗန္ဓိတွာ ကတံ သုတ္တဂန္ထိတပိဠန္ဓနံ ဂီဝတော မောစေတွာ သာဋကဿ ဥပရိ ဌပေတွာ နှာယိတုံ ပဏ္ဍိတေန ကာရိတပေါက္ခရဏိံ ဩတရိ။ အပရာ တရုဏိတ္ထီ တံ ဒိသွာ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘အမ္မ, အတိဝိယ သောဘနံ ဣဒံ ကိတ္တကေန တေ ကတံ, အဟမ္ပိ အတ္တနော ဧဝရူပံ ကရိဿာမိ, ဂီဝါယ ပိဠန္ဓိတွာ ပမာဏံ တာဝဿ ဥပဓာရေမီ’’တိ ဝတွာ တာယ ဥဇုစိတ္တတာယ ‘‘ဥပဓာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဂီဝါယ ပိဠန္ဓိတွာ ပက္ကာမိ။ ဣတရာ တံ ဒိသွာ သီဃံ ဥတ္တရိတွာ သာဋကံ နိဝါသေတွာ ဥပဓာဝိတွာ ‘‘ကဟံ မေ ပိဠန္ဓနံ ဂဟေတွာ ပလာယိဿသီ’’တိ သာဋကေ ဂဏှိ။ ဣတရာ ‘‘နာဟံ တဝ သန္တကံ ဂဏှာမိ, မမ ဂီဝါယမေဝ ပိဠန္ဓန’’န္တိ အာဟ။ မဟာဇနော တံ သုတွာ သန္နိပတိ။ ပဏ္ဍိတော ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော တာသံ ကလဟံ ကတွာ သာလာဒွါရေန ဂစ္ဆန္တီနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ဥဘိန္နံ ကလဟကာရဏံ သုတွာ ပက္ကောသာပေတွာ အာကာရေနေဝ စောရိဉ္စ အစောရိဉ္စ ဉတွာပိ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဟံ ဝေါ ဓမ္မေန ဝိနိစ္ဆိနိဿာမိ, မမ ဝိနိစ္ဆယေ ဌဿထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ, ဌဿာမ, သာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ပဌမံ စောရိံ ပုစ္ဆိ ‘‘တွံ ဣမံ ပိဠန္ဓနံ ပိဠန္ဓန္တီ ကတရဂန္ဓံ ဝိလိမ္ပသီ’’တိ? ‘‘အဟံ နိစ္စံ သဗ္ဗသံဟာရကံ ဝိလိမ္ပာမီ’’တိ။ သဗ္ဗသံဟာရကော နာမ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ ယောဇေတွာ ကတဂန္ဓော။ တတော ဣတရံ ပုစ္ဆိ။ သာ အာဟ ‘‘ကုတော, သာမိ, လဒ္ဓေါ ဒုဂ္ဂတာယ မယှံ သဗ္ဗသံဟာရကော, အဟံ နိစ္စံ ပိယင်္ဂုပုပ္ဖဂန္ဓမေဝ ဝိလိမ္ပာမီ’’တိ။ ပဏ္ဍိတော ဥဒကပါတိံ အာဟရာပေတွာ တံ ပိဠန္ဓနံ တတ္ထ ပက္ခိပါပေတွာ ဂန္ဓိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဧတံ ဂန္ဓံ ဥပသိင်္ဃိတွာ အသုကဂန္ဓဘာဝံ ဇာနာဟီ’’တိ အာဟ။ သော ဥပသိင်္ဃန္တော ပိယင်္ဂုပုပ္ဖဘာဝံ ဉတွာ ဣမံ ဧကကနိပါတေ ဂါထမာဟ –

‘‘သဗ္ဗသံဟာရကော နတ္ထိ, သုဒ္ဓံ ကင်္ဂု ပဝါယတိ၊

အလိကံ ဘာသတိယံ ဓုတ္တီ, သစ္စမာဟု မဟလ္လိကာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၁၁၀)၊

တတ္ထ ဓုတ္တီတိ ဓုတ္တိကာ။ အာဟူတိ အာဟ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။

ဧဝံ မဟာသတ္တော တံ ကာရဏံ မဟာဇနံ ဇာနာပေတွာ ‘‘တွံ စောရီသိ, န စောရီသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ စောရိဘာဝံ ပဋိဇာနာပေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ မဟာသတ္တဿ ပဏ္ဍိတဘာဝေါ ပါကဋော ဇာတော။

သုတ္တန္တိ ဧကာ ကပ္ပါသက္ခေတ္တရက္ခိကာ ဣတ္ထီ ကပ္ပါသက္ခေတ္တံ ရက္ခန္တီ တတ္ထေဝ ပရိသုဒ္ဓံ ကပ္ပါသံ ဂဟေတွာ သုခုမသုတ္တံ ကန္တိတွာ ဂုဠံ ကတွာ ဥစ္ဆင်္ဂေ ဌပေတွာ ဂါမံ အာဂစ္ဆန္တီ ‘‘ပဏ္ဍိတဿ ပေါက္ခရဏိယံ နှာယိဿာမီ’’တိ တီရံ ဂန္တွာ သာဋကံ မုဉ္စိတွာ သာဋကဿ ဥပရိ သုတ္တဂုဠံ ဌပေတွာ ဩတရိတွာ ပေါက္ခရဏိယံ နှာယတိ။ အပရာ တံ ဒိသွာ လုဒ္ဓစိတ္တတာယ တံ ဂဟေတွာ ‘‘အဟော မနာပံ သုတ္တံ, အမ္မ, တယာ ကတ’’န္တိ အစ္ဆရံ ပဟရိတွာ ဩလောကေန္တီ ဝိယ ဥစ္ဆင်္ဂေ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ။ ပဏ္ဍိတော ပဌမံ စောရိံ ပုစ္ဆိ ‘‘တွံ ဂုဠံ ကရောန္တီ အန္တော ကိံ ပက္ခိပိတွာ အကာသီ’’တိ? ‘‘ကပ္ပါသဖလဋ္ဌိမေဝ သာမီ’’တိ။ တတော ဣတရံ ပုစ္ဆိ။ သာ ‘‘သာမိ တိမ္ဗရုအဋ္ဌိ’’န္တိ အာဟ။ သော ဥဘိန္နံ ဝစနံ ပရိသံ ဂါဟာပေတွာ သုတ္တဂုဠံ နိဗ္ဗေဌာပေတွာ တိမ္ဗရုအဋ္ဌိံ ဒိသွာ တံ စောရိဘာဝံ သံပဋိစ္ဆာပေသိ။ မဟာဇနော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတော အဍ္ဍော’’တိ သာဓုကာရသဟဿာနိ ပဝတ္တေသိ။

ပုတ္တောတိ ဧကဒိဝသံ ဧကာ ဣတ္ထီ ပုတ္တံ အာဒါယ မုခဓောဝနတ္ထာယ ပဏ္ဍိတဿ ပေါက္ခရဏိံ ဂန္တွာ ပုတ္တံ နှာပေတွာ အတ္တနော သာဋကေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနော မုခံ ဓောဝိတုံ ဩတရိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဧကာ ယက္ခိနီ တံ ဒါရကံ ဒိသွာ ခါဒိတုကာမာ ဟုတွာ ဣတ္ထိဝေသံ ဂဟေတွာ ‘‘သဟာယိကေ, သောဘတိ ဝတာယံ ဒါရကော, တဝေသော ပုတ္တော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပါယေမိ န’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ပါယေဟီ’’တိ ဝုတ္တာ တံ ဂဟေတွာ ထောကံ ကီဠာပေတွာ အာဒါယ ပလာယိ။ ဣတရာ တံ ဒိသွာ ဓာဝိတွာ ‘‘ကုဟိံ မေ ပုတ္တံ နေသီ’’တိ ဂဏှိ။ ယက္ခိနီ ‘‘ကုတော တယာ ပုတ္တော လဒ္ဓေါ, မမေသော ပုတ္တော’’တိ အာဟ။ တာ ကလဟံ ကရောန္တိယော သာလာဒွါရေန ဂစ္ဆန္တိ။ ပဏ္ဍိတော တံ ကလဟသဒ္ဒံ သုတွာ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ တာ တဿ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ။ တံ သုတွာ မဟာသတ္တော အက္ခီနံ အနိမိသတာယ စေဝ ရတ္တတာယ စ နိရာသင်္ကတာယ စ ဆာယာယ အဘာဝတာယ စ ‘‘အယံ ယက္ခိနီ’’တိ ဉတွာပိ ‘‘မမ ဝိနိစ္ဆယေ ဌဿထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ, ဌဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ဘူမိယံ လေခံ ကဍ္ဎယိတွာ လေခါမဇ္ဈေ ဒါရကံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ယက္ခိနိံ ဟတ္ထေသု, မာတရံ ပါဒေသု ဂါဟာပေတွာ ‘‘ဒွေပိ ကဍ္ဎိတွာ ဂဏှထ, ကဍ္ဎိတုံ သက္ကောန္တိယာ ဧဝ ပုတ္တော’’တိ အာဟ။

တာ ဥဘောပိ ကဍ္ဎိံသု။ ဒါရကော ကဍ္ဎိယမာနော ဒုက္ခပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဝိရဝိ။ မာတာ ဟဒယေန ဖလိတေန ဝိယ ဟုတွာ ပုတ္တံ မုဉ္စိတွာ ရောဒမာနာ အဋ္ဌာသိ။ ပဏ္ဍိတော မဟာဇနံ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္ဘော, ဒါရကေ, မာတု ဟဒယံ မုဒုကံ ဟောတိ, ဥဒါဟု အမာတူ’’တိ။ ‘‘မာတု ဟဒယံ မုဒုကံ ဟောတီ’’တိ။ ‘‘ကိံ ဒါနိ ဒါရကံ ဂဟေတွာ ဌိတာ မာတာ ဟောတိ, ဥဒါဟု ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဌိတာ’’တိ? ‘‘ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဌိတာ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ‘‘ဣမံ ပန ဒါရကစောရိံ တုမှေ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘န ဇာနာမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ အထ နေ ပဏ္ဍိတော အာဟ – ‘‘ယက္ခိနီ ဧသာ, ဧတံ ခါဒိတုံ ဂဏှီ’’တိ။ ‘‘ကထံ ဇာနာသိ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ‘‘အက္ခီနံ အနိမိသတာယ စေဝ ရတ္တတာယ စ နိရာသင်္ကတာယ စ ဆာယာယ အဘာဝေန စ နိက္ကရုဏတာယ စာ’’တိ။ အထ နံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကာသိ တွ’’န္တိ? ‘‘ယက္ခိနီမှိ သာမီ’’တိ။ ‘‘ကသ္မာ ဣမံ ဒါရကံ ဂဏှီ’’တိ? ‘‘ခါဒိတုံ ဂဏှာမိ, သာမီ’’တိ။ ‘‘အန္ဓဗာလေ, တွံ ပုဗ္ဗေပိ ပါပကမ္မံ ကတွာ ယက္ခိနီ ဇာတာသိ, ဣဒါနိ ပုနပိ ပါပံ ကရောသိ, အဟော အန္ဓဗာလာသီ’’တိ ဝတွာ တံ ပဉ္စသီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဧဝရူပံ ပါပကမ္မံ မာ အကာသီ’’တိ ဝတွာ တံ ဥယျောဇေသိ။ ဒါရကမာတာပိ ဒါရကံ လဘိတွာ ‘‘စိရံ ဇီဝတု သာမီ’’တိ ပဏ္ဍိတံ ထောမေတွာ ပုတ္တံ အာဒါယ ပက္ကာမိ။

ဂေါတောတိ ဧကော ကိရ လကုဏ္ဍကတ္တာ ဂေါတော, ကာဠဝဏ္ဏတာ စ ကာဠောတိ ဂေါတကာဠော နာမ ပုရိသော သတ္တသံဝစ္ဆရာနိ ကမ္မံ ကတွာ ဘရိယံ လဘိ။ သာ နာမေန ဒီဃတာလာ နာမ။ သော ဧကဒိဝသံ တံ အာမန္တေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ပူဝခါဒနီယံ ပစာဟိ, မာတာပိတရော ဒဋ္ဌုံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကိံ တေ မာတာပိတူဟီ’’တိ တာယ ပဋိက္ခိတ္တောပိ ယာဝတတိယံ ဝတွာ ပူဝခါဒနီယံ ပစာပေတွာ ပါထေယျဉ္စေဝ ပဏ္ဏာကာရဉ္စ အာဒါယ တာယ သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဥတ္တာနဝါဟိနိံ ဧကံ နဒိံ အဒ္ဒသ။ တေ ပန ဒွေပိ ဥဒကဘီရုကဇာတိကာဝ, တသ္မာ တံ ဥတ္တရိတုံ အဝိသဟန္တာ တီရေ အဋ္ဌံသု။ တဒါ ဒီဃပိဋ္ဌိ နာမေကော ဒုဂ္ဂတပုရိသော အနုဝိစရန္တော တံ ဌာနံ ပါပုဏိ။ အထ နံ တေ ဒိသွာ ပုစ္ဆိံသု ‘‘သမ္မ, အယံ နဒီ ဂမ္ဘီရာ ဥတ္တာနာ’’တိ။ သော တေသံ ကထံ သုတွာ ဥဒကဘီရုကဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သမ္မ, အယံ နဒီ ဂမ္ဘီရာ ဗဟုစဏ္ဍမစ္ဆာကိဏ္ဏာ’’တိ အာဟ။ ‘‘သမ္မ, ကထံ တွံ ဂမိဿသီ’’တိ? သော အာဟ – ‘‘သံသုမာရမကရာနံ အမှေဟိ ပရိစယော အတ္ထိ, တေန တေ အမှေ န ဝိဟေဌေန္တီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ, သမ္မ, အမှေပိ နေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ အထဿ တေ ခဇ္ဇဘောဇနံ အဒံသု။ သော ကတဘတ္တကိစ္စော ‘‘သမ္မ, ကံ ပဌမံ နေမီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော အာဟ – ‘‘တဝ သဟာယိကံ ပဌမံ နေဟိ, မံ ပစ္ဆာ နေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တံ ခန္ဓေ ကတွာ ပါထေယျဉ္စေဝ ပဏ္ဏာကာရဉ္စ ဂဟေတွာ နဒိံ ဩတရိတွာ ထောကံ ဂန္တွာ ဥက္ကုဋိကော နိသီဒိတွာ ပက္ကာမိ။

ဂေါတကာဠော တီရေ ဌိတောဝ ‘‘ဂမ္ဘီရာဝတာယံ နဒီ, ဧဝံ ဒီဃဿပိ နာမ ဧဝရူပါ, မယှံ ပန အပသယှာဝ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ။ ဣတရောပိ တံ နဒီမဇ္ဈံ နေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, အဟံ တံ ပေါသေဿာမိ, သမ္ပန္နဝတ္ထာလင်္ကာရာ ဒါသိဒါသပရိဝုတာ ဝိစရိဿသိ, ကိံ တေ အယံ လကုဏ္ဍကဝါမနကော ကရိဿတိ, မမ ဝစနံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ။ သာ တဿ ဝစနံ သုတွာဝ အတ္တနော သာမိကေ သိနေဟံ ဘိန္ဒိတွာ တံခဏညေဝ တသ္မိံ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ ‘‘သာမိ, သစေ မံ န ဆဍ္ဍေဿသိ, ကရိဿာမိ တေ ဝစန’’န္တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ကိံ ဝဒေသိ, အဟံ တံ ပေါသေဿာမီ’’တိ။ တေ ပရတီရံ ဂန္တွာ ဥဘောပိ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ‘‘ဂေါတကာဠံ ပဟာယ တိဋ္ဌ တွ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ ခါဒနီယံ ခါဒန္တာ ပက္ကမိံသု။ သော ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ဧကတော ဟုတွာ မံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယန္တိ မညေ’’တိ အပရာပရံ ဓာဝန္တော ထောကံ ဩတရိတွာ ဘယေန နိဝတ္တိတွာ ပုန တေသု ကောပေန ‘‘ဇီဝါမိ ဝါ မရာမိ ဝါ’’တိ ဥလ္လင်္ဃိတွာ နဒိယံ ပတိတော ဥတ္တာနဘာဝံ ဉတွာ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ ဝေဂေန တံ ပါပုဏိတွာ ‘‘အမ္ဘော ဒုဋ္ဌစောရ, ကုဟိံ မေ ဘရိယံ နေသီ’’တိ အာဟ။ ဣတရောပိ တံ ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌဝါမနက, ကုတော တဝ ဘရိယာ, မမေသာ ဘရိယာ’’တိ ဝတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ ခိပိ။ သော ဒီဃတာလံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ’’တိဋ္ဌ တွံ ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ ကမ္မံ ကတွာ လဒ္ဓဘရိယာ မေသီ’’တိ ဝတွာ တေန သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောန္တော သာလာယ သန္တိကံ ပါပုဏိ။ မဟာဇနော သန္နိပတိ။

ပဏ္ဍိတော ‘‘ကိံ သဒ္ဒေါ နာမေသော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တေ ဥဘောပိ ပက္ကောသာပေတွာ ဝစနပ္ပဋိဝစနံ သုတွာ ‘‘မမ ဝိနိစ္ဆယေ ဌဿထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ, ဌဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဌမံ ဒီဃပိဋ္ဌိံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တွံ ကောနာမောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဒီဃပိဋ္ဌိကော နာမ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဘရိယာ တေ ကာ နာမာ’’တိ? သော တဿာ နာမံ အဇာနန္တော အညံ ကထေသိ။ ‘‘မာတာပိတရော တေ ကေ နာမာ’’တိ? ‘‘အသုကာ နာမာ’’တိ။ ‘‘ဘရိယာယ ပန တေ မာတာပိတရော ကေ နာမာ’’တိ? သော အဇာနိတွာ အညံ ကထေသိ။ တဿ ကထံ ပရိသံ ဂါဟာပေတွာ တံ အပနေတွာ ဣတရံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗေသံ နာမာနိ ပုစ္ဆိ။ သော ယထာဘူတံ ဇာနန္တော အဝိရဇ္ဈိတွာ ကထေသိ။ တမ္ပိ အပနေတွာ ဒီဃတာလံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တွံ ကာ နာမာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဒီဃတာလာ နာမ သာမီ’’တိ။ ‘‘သာမိကော တေ ကောနာမော’’တိ? သာ အဇာနန္တီ အညံ ကထေသိ။ ‘‘မာတာပိတရော တေ ကေ နာမာ’’တိ။ ‘‘အသုကာ နာမ သာမီ’’တိ။ ‘‘သာမိကဿ ပန တေ မာတာပိတရော ကေ နာမာ’’တိ? သာပိ ဝိလပန္တီ အညံ ကထေသိ။ ဣတရေ ဒွေ ပက္ကောသာပေတွာ မဟာဇနံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ဣမိဿာ ဒီဃပိဋ္ဌိဿ ဝစနေန သမေတိ, ဥဒါဟု ဂေါတကာဠဿာ’’တိ။ ‘‘ဂေါတကာဠဿ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ‘‘အယံ ဧတိဿာ သာမိကော, ဣတရော စောရော’’တိ။ အထ နံ ‘‘စောရောသိ, န စောရောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အာမ, သာမိ, စောရောမှီ’’တိ စောရဘာဝံ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ ပဏ္ဍိတဿ ဝိနိစ္ဆယေန ဂေါတကာဠော အတ္တနော ဘရိယံ လဘိတွာ မဟာသတ္တံ ထောမေတွာ တံ အာဒါယ ပက္ကာမိ။ ပဏ္ဍိတော ဒီဃပိဋ္ဌိမာဟ ‘‘မာ ပုန ဧဝမကာသီ’’တိ။

ရထေန စာတိ ဧကဒိဝသံ ဧကော ပန ပုရိသော ရထေ နိသီဒိတွာ မုခဓောဝနတ္ထာယ နိက္ခမိ။ တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော အာဝဇ္ဇေန္တော ပဏ္ဍိတံ ဒိသွာ ‘‘မဟောသဓဗုဒ္ဓင်္ကုရဿ ပညာနုဘာဝံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ မနုဿဝေသေနာဂန္တွာ ရထဿ ပစ္ဆာဘာဂံ ဂဟေတွာ ပါယာသိ။ ရထေ နိသိန္နော ပုရိသော ‘‘တာတ, ကေနတ္ထေနာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တုမှေ ဥပဋ္ဌာတု’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ယာနာ ဩရုယှ သရီရကိစ္စတ္ထာယ ဂတော။ တသ္မိံ ခဏေ သက္ကော ရထံ အဘိရုဟိတွာ ဝေဂေန ပါဇေသိ။ ရထသာမိကော ပန သရီရကိစ္စံ ကတွာ နိက္ခန္တော သက္ကံ ရထံ ဂဟေတွာ ပလာယန္တံ ဒိသွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ‘‘တိဋ္ဌ တိဋ္ဌ, ကုဟိံ မေ ရထံ နေသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တဝ ရထော အညော ဘဝိဿတိ, အယံ ပန မမ ရထော’’တိ ဝုတ္တေ တေန သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရောန္တော သာလာဒွါရံ ပတ္တော။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ကိံ နာမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ တေ ပက္ကောသာပေတွာ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ နိဗ္ဘယတာယ စေဝ အက္ခီနံ အနိမိသတာယ စ ‘‘အယံ သက္ကော, အယံ ရထသာမိကော’’တိ အညာသိ, ဧဝံ သန္တေပိ ဝိဝါဒကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မမ ဝိနိစ္ဆယေ ဌဿထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ, ဌဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ရထံ ပါဇေဿာမိ, တုမှေ ဒွေပိ ရထံ ပစ္ဆတော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆထ, ရထသာမိကော န ဝိဿဇ္ဇေဿတိ, ဣတရော ဝိဿဇ္ဇေဿတီ’’တိ ဝတွာ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ရထံ ပါဇေဟီ’’တိ။ သော တထာ အကာသိ။

ဣတရေပိ ဒွေ ပစ္ဆတော ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ ရထသာမိကော ထောကံ ဂန္တွာ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဌိတော, သက္ကော ပန ရထေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ရထေနေဝ သဒ္ဓိံ နိဝတ္တိ။ ပဏ္ဍိတော မနုဿေ အာစိက္ခိ ‘‘အယံ ပုရိသော ထောကံ ဂန္တွာ ရထံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဌိတော, အယံ ပန ရထေန သဒ္ဓိံ ဓာဝိတွာ ရထေနေဝ သဒ္ဓိံ နိဝတ္တိ, နေဝဿ သရီရေ သေဒဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ အတ္ထိ, အဿာသပဿာသောပိ နတ္ထိ, အဘီတော အနိမိသနေတ္တော, ဧသ သက္ကော ဒေဝရာဇာ’’တိ။ အထ နံ ‘‘သက္ကော ဒေဝရာဇာသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကသ္မာ အာဂတောသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တဝေဝ ပညာပကာသနတ္ထံ ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ မာ ပုန ဧဝမကာသီ’’တိ ဩဝဒတိ။ သက္ကောပိ သက္ကာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာကာသေ ဌတွာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတော ပဏ္ဍိတေန အဍ္ဍော’’တိ ပဏ္ဍိတဿ ထုတိံ ကတွာ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ တဒါ သော အမစ္စော သယမေဝ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, ပဏ္ဍိတေန ဧဝံ ရထအဍ္ဍော သုဝိနိစ္ဆိတော, သက္ကောပိ တေန ပရာဇိတော, ကသ္မာ ပုရိသဝိသေသံ န ဇာနာသိ, ဒေဝါ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, သေနက, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ။ သော လာဘမစ္ဆရေန ‘‘မဟာရာဇ, ဧတ္တကေန ပဏ္ဍိတော နာမ န ဟောတိ, အာဂမေထ တာဝ ဝီမံသိတွာ ဇာနိဿာမာ’’တိ အာဟ။

သတ္တဒါရကပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ဂဒြဘပဉှော

ဒဏ္ဍောတိ အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ‘‘ပဏ္ဍိတံ ဝီမံသိဿာမာ’’တိ ခဒိရဒဏ္ဍံ အာဟရာပေတွာ တတော ဝိဒတ္ထိံ ဂဟေတွာ စုန္ဒကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ သုဋ္ဌု လိခါပေတွာ ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမံ ပေသေသိ ‘‘ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော ကိရ ပဏ္ဍိတာ, ‘ဣမဿ ခဒိရဒဏ္ဍဿ ဣဒံ အဂ္ဂံ, ဣဒံ မူလ’န္တိ ဇာနန္တု, အဇာနန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ။ ဂါမဝါသိနော သန္နိပတိတွာ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တာ သေဋ္ဌိနော ကထယိံသု ‘‘ကဒါစိ မဟောသဓပဏ္ဍိတော ဇာနေယျ, ပက္ကောသာပေတွာ တံ ပုစ္ဆထာ’’တိ။ သေဋ္ဌိ ပဏ္ဍိတံ ကီဠာမဏ္ဍလာ ပက္ကောသာပေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ ‘‘တာတ, မယံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမ, အပိ နု တွံ သက္ခိဿသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ တံ သုတွာ ပဏ္ဍိတော စိန္တေသိ ‘‘ရညော ဣမဿ အဂ္ဂေန ဝါ မူလေန ဝါ ပယောဇနံ နတ္ထိ, မမ ဝီမံသနတ္ထာယ ပေသိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ။ စိန္တေတွာ စ ပန ‘‘အာဟရထ, တာတ, ဇာနိဿာမီ’’တိ အာဟရာပေတွာ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာဝ ‘‘ဣဒံ အဂ္ဂံ ဣဒံ မူလ’’န္တိ ဉတွာပိ မဟာဇနဿ ဟဒယဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥဒကပါတိံ အာဟရာပေတွာ ခဒိရဒဏ္ဍကဿ မဇ္ဈေ သုတ္တေန ဗန္ဓိတွာ သုတ္တကောဋိယံ ဂဟေတွာ ခဒိရဒဏ္ဍကံ ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌပေသိ။ မူလံ ဘာရိယတာယ ပဌမံ ဥဒကေ နိမုဇ္ဇိ။ တတော မဟာဇနံ ပုစ္ဆိ ‘‘ရုက္ခဿ နာမ မူလံ ဘာရိယံ ဟောတိ, ဥဒါဟု အဂ္ဂ’’န္တိ? ‘‘မူလံ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ တေန ဟိ ဣမဿ ပဌမံ နိမုဂ္ဂံ ပဿထ, ဧတံ မူလန္တိ ဣမာယ သညာယ အဂ္ဂဉ္စ မူလဉ္စ အာစိက္ခိ။ ဂါမဝါသိနော ‘‘ဣဒံ အဂ္ဂံ ဣဒံ မူလ’’န္တိ ရညော ပဟိဏိံသု။ ရာဇာ ‘‘ကော ဣမံ ဇာနာတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော’’တိ သုတွာ ‘‘ကိံ, သေနက, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ အဓိဝါသေဟိ, ဒေဝ, အညေနပိ ဥပါယေန နံ ဝီမံသိဿာမာတိ။

သီသန္တိ အထေကဒိဝသံ ဣတ္ထိယာ စ ပုရိသဿ စာတိ ဒွေ သီသာနိ အာဟရာပေတွာ ‘‘ဣဒံ ဣတ္ထိသီသံ, ဣဒံ ပုရိသသီသန္တိ ဇာနန္တု, အဇာနန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ ပဟိဏိံသု။ ဂါမဝါသိနော အဇာနန္တာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ဒိသွာဝ အညာသိ။ ကထံ ဇာနာတိ? ပုရိသသီသေ ကိရ သိဗ္ဗိနီ ဥဇုကာဝ ဟောတိ, ဣတ္ထိသီသေ သိဗ္ဗိနီ ဝင်္ကာ ဟောတိ, ပရိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ။ သော ဣမိနာ အဘိညာဏေန ‘‘ဣဒံ ဣတ္ထိယာ သီသံ, ဣဒံ ပုရိသဿ သီသ’’န္တိ အာစိက္ခိ။ ဂါမဝါသိနောပိ ရညော ပဟိဏိံသု။ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ။

အဟီတိ အထေကဒိဝသံ သပ္ပဉ္စ သပ္ပိနိဉ္စ အာဟရာပေတွာ ‘‘အယံ သပ္ပေါ, အယံ သပ္ပိနီတိ ဇာနန္တု, အဇာနန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ ဝတွာ ဂါမဝါသီနံ ပေသေသုံ။ ဂါမဝါသိနော အဇာနန္တာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ဒိသွာဝ ဇာနာတိ။ သပ္ပဿ ဟိ နင်္ဂုဋ္ဌံ ထူလံ ဟောတိ, သပ္ပိနိယာ တနုကံ ဟောတိ, သပ္ပဿ သီသံ ပုထုလံ ဟောတိ, သပ္ပိနိယာ တနုကံ ဟောတိ, သပ္ပဿ အက္ခီနိ မဟန္တာနိ, သပ္ပိနိယာ ခုဒ္ဒကာနိ, သပ္ပဿ သောဝတ္တိကော ပရာဗဒ္ဓေါ ဟောတိ, သပ္ပိနိယာ ဝိစ္ဆိန္နကော။ သော ဣမေဟိ အဘိညာဏေဟိ ‘‘အယံ သပ္ပေါ, အယံ သပ္ပိနီ’’တိ အာစိက္ခိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ကုက္ကုဋောတိ အထေကဒိဝသံ ‘‘ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော အမှာကံ သဗ္ဗသေတံ ပါဒဝိသာဏံ သီသကကုဓံ တယော ကာလေ အနတိက္ကမိတွာ နဒန္တံ ဥသဘံ ပေသေန္တု, နော စေ ပေသေန္တိ, သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ ပဟိဏိံသု။ တေ အဇာနန္တာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိံသု။ သော အာဟ – ‘‘ရာဇာ ဝေါ သဗ္ဗသေတံ ကုက္ကုဋံ အာဟရာပေသိ, သော ဟိ ပါဒနခသိခတာယ ပါဒဝိသာဏော နာမ, သီသစူဠတာယ သီသကကုဓော နာမ, တိက္ခတ္တုံ ဝဿနတော တယော ကာလေ အနတိက္ကမိတွာ နဒတိ နာမ, တသ္မာ ဧဝရူပံ ကုက္ကုဠံ ပေသေထာ’’တိ အာဟ။ တေ ပေသယိံသု။

မဏီတိ သက္ကေန ကုသရညော ဒိန္နော မဏိက္ခန္ဓော အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝင်္ကော ဟောတိ။ တဿ ပုရာဏသုတ္တံ ဆိန္နံ, ကောစိ ပုရာဏသုတ္တံ နီဟရိတွာ နဝသုတ္တံ ပဝေသေတုံ န သက္ကောတိ, တသ္မာ ဧကဒိဝသံ ‘‘ဣမသ္မာ မဏိက္ခန္ဓာ ပုရာဏသုတ္တံ နီဟရိတွာ နဝသုတ္တံ ပဝေသေန္တူ’’တိ ပေသယိံသု။ ဂါမဝါသိနော ပုရာဏသုတ္တံ နီဟရိတွာ နဝသုတ္တံ ပဝေသေတုံ အသက္ကောန္တာ ပဏ္ဍိတဿ အာစိက္ခိံသု။ သော ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ, မဓုံ အာဟရထာ’’တိ အာဟရာပေတွာ မဏိနော ဒွီသု ပဿေသု မဓုနာ ဆိဒ္ဒံ မက္ခေတွာ ကမ္ဗလသုတ္တံ ဝဋ္ဋေတွာ ကောဋိယံ မဓုနာ မက္ခေတွာ ထောကံ ဆိဒ္ဒေ ပဝေသေတွာ ကိပိလ္လိကာနံ နိက္ခမနဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ ကိပိလ္လိကာ မဓုဂန္ဓေန နိက္ခမိတွာ မဏိမှိ ပုရာဏသုတ္တံ ခါဒမာနာ ဂန္တွာ ကမ္ဗလသုတ္တကောဋိယံ ဍံသိတွာ ကဍ္ဎန္တာ ဧကေန ပဿေန နီဟရိံသု။ ပဏ္ဍိတော ပဝေသိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ရညော ဒေထာ’’တိ ဂါမဝါသီနံ အဒါသိ။ တေ ရညော ပေသယိံသု။ သော ပဝေသိတဥပါယံ သုတွာ တုဿိ။

ဝိဇာယနန္တိ အထေကဒိဝသံ ရညော မင်္ဂလဥသဘံ ဗဟူ မာသေ ခါဒါပေတွာ မဟောဒရံ ကတွာ ဝိသာဏာနိ ဓောဝိတွာ တေလေန မက္ခေတွာ ဟလိဒ္ဒိယာ နှာပေတွာ ဂါမဝါသီနံ ပဟိဏိံသု ‘‘တုမှေ ကိရ ပဏ္ဍိတာ, အယဉ္စ ရညော မင်္ဂလဥသဘော ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘော, ဧတံ ဝိဇာယာပေတွာ သဝစ္ဆကံ ပေသေထ, အပေသေန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ။ ဂါမဝါသိနော ‘‘န သက္ကာ ဣဒံ ကာတုံ, ကိံ နု ခေါ ကရိဿာမာ’’တိ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ‘‘ဣမိနာ ဧကေန ပဉှပဋိဘာဂေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘သက္ခိဿထ ပနေကံ ရညာ သဒ္ဓိံ ကထနသမတ္ထံ ဝိသာရဒံ ပုရိသံ လဒ္ဓု’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘န ဂရု ဧတံ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ နံ ပက္ကောသထာ’’တိ။ တေ ပက္ကောသိံသု။ အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘ဧဟိ, ဘော ပုရိသ, တွံ တဝ ကေသေ ပိဋ္ဌိယံ ဝိကိရိတွာ နာနပ္ပကာရံ ဗလဝပရိဒေဝံ ပရိဒေဝန္တော ရာဇဒွါရံ ဂစ္ဆ, အညေဟိ ပုစ္ဆိတောပိ ကိဉ္စိ အဝတွာဝ ပရိဒေဝ, ရညာ ပန ပက္ကောသာပေတွာ ပရိဒေဝကာရဏံ ပုစ္ဆိတောဝ သမာနော ‘ပိတာ မေ ဒေဝ ဝိဇာယိတုံ န သက္ကောတိ, အဇ္ဇ သတ္တမော ဒိဝသော, ပဋိသရဏံ မေ ဟောဟိ, ဝိဇာယနုပါယမဿ ကရောဟီ’တိ ဝတွာ ရညာ ‘ကိံ ဝိလပသိ အဋ္ဌာနမေတံ, ပုရိသာ နာမ ဝိဇာယန္တာ နတ္ထီ’တိ ဝုတ္တေ ‘သစေ ဒေဝ, ဧဝံ နတ္ထိ, အထ ကသ္မာ ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော ကထံ မင်္ဂလဥသဘံ ဝိဇာယာပေဿန္တီ’တိ ဝဒေယျာသီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ အကာသိ။ ရာဇာ ‘‘ကေနိဒံ ပဉှပဋိဘာဂံ စိန္တိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတေနာ’’တိ သုတွာ တုဿိ။

ဩဒနန္တိ အပရသ္မိံ ဒိဝသေ ‘‘ပဏ္ဍိတံ ဝီမံသိဿာမာ’’တိ ‘‘ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော အမှာကံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အမ္ဗိလောဒနံ ပစိတွာ ပေသေန္တု။ တတြိမာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ – န တဏ္ဍုလေဟိ, န ဥဒကေန, န ဥက္ခလိယာ, န ဥဒ္ဓနေန, န အဂ္ဂိနာ, န ဒါရူဟိ, န ဣတ္ထိယာ န ပုရိသေန, န မဂ္ဂေနာတိ။ အပေသေန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ ပဟိဏိံသု။ ဂါမဝါသိနော တံ ကာရဏံ အဇာနန္တာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘န တဏ္ဍုလေဟီတိ ကဏိကံ ဂါဟာပေတွာ, န ဥဒကေနာတိ ဟိမံ ဂါဟာပေတွာ, န ဥက္ခလိယာတိ အညံ နဝမတ္တိကာဘာဇနံ ဂါဟာပေတွာ, န ဥဒ္ဓနေနာတိ ခါဏုကေ ကောဋ္ဋာပေတွာ, န အဂ္ဂိနာတိ ပကတိအဂ္ဂိံ ပဟာယ အရဏိအဂ္ဂိံ ဂါဟာပေတွာ, န ဒါရူဟီတိ ပဏ္ဏာနိ ဂါဟာပေတွာ အမ္ဗိလောဒနံ ပစာပေတွာ နဝဘာဇနေ ပက္ခိပိတွာ လဉ္ဆိတွာ, န ဣတ္ထိယာ န ပုရိသေနာတိ ပဏ္ဍကေန ဥက္ခိပါပေတွာ, န မဂ္ဂေနာတိ မဟာမဂ္ဂံ ပဟာယ ဇင်္ဃမဂ္ဂေန ရညော ပေသေထာ’’တိ အာဟ။ တေ တထာ ကရိံသု။ ရာဇာ ‘‘ကေန ပနေသ ပဉှော ဉာတော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတေနာ’’တိ သုတွာ တုဿိ။

ဝါလုကန္တိ အပရသ္မိံ ဒိဝသေ ပဏ္ဍိတဿ ဝီမံသနတ္ထံ ဂါမဝါသီနံ ပဟိဏိံသု ‘‘ရာဇာ ဒေါလာယ ကီဠိတုကာမော, ရာဇကုလေ ပုရာဏယောတ္တံ ဆိန္နံ, ဧကံ ဝါလုကယောတ္တံ ဝဋ္ဋေတွာ ပေသေန္တု, အပေသေန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ။ တေ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိံသု။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ဣမိနာပိ ပဉှပဋိဘာဂေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဂါမဝါသိနော အဿာသေတွာ ဝစနကုသလေ ဒွေ တယော ပုရိသေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ, ရာဇာနံ ဝဒေထ ‘ဒေဝ, ဂါမဝါသိနော တဿ ယောတ္တဿ တနုကံ ဝါ ထူလံ ဝါ ပမာဏံ န ဇာနန္တိ, ပုရာဏဝါလုကယောတ္တတော ဝိဒတ္ထိမတ္တံ ဝါ စတုရင်္ဂုလမတ္တံ ဝါ ခဏ္ဍံ ပေသေထ, တံ ဩလောကေတွာ တေန ပမာဏေန ဝဋ္ဋေဿန္တီ’တိ။ သစေ, ဝေါ ရာဇာ ‘အမှာကံ ဃရေ ဝါလုကယောတ္တံ နာမ န ကဒါစိ သုတပုဗ္ဗ’န္တိ ဝဒတိ, အထ နံ ‘သစေ, မဟာရာဇ, ဝေါ ဧဝရူပံ န သက္ကာ ကာတုံ, ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော ကထံ ကရိဿန္တီ’တိ ဝဒေယျာထာ’’တိ ပေသေသိ။ တေ တထာ ကရိံသု။ ရာဇာ ‘‘ကေန စိန္တိတံ ပဉှပဋိဘာဂ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတေနာ’’တိ သုတွာ တုဿိ။

တဠာကန္တိ အပရသ္မိံ ဒိဝသေ ပဏ္ဍိတဿ ဝီမံသနတ္ထံ ‘‘ရာဇာ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတုကာမော, ပဉ္စဝိဓပဒုမသစ္ဆန္နံ ပေါက္ခရဏိံ ပေသေန္တု, အပေသေန္တာနံ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ ဂါမဝါသီနံ ပေသယိံသု။ တေ ပဏ္ဍိတဿ အာရောစေသုံ။ သော ‘‘ဣမိနာပိ ပဉှပဋိဘာဂေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဝစနကုသလေ ကတိပယေ မနုဿေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဧထ တုမှေ ဥဒကကီဠံ ကီဠိတွာ အက္ခီနိ ရတ္တာနိ ကတွာ အလ္လကေသာ အလ္လဝတ္ထာ ကဒ္ဒမမက္ခိတသရီရာ ယောတ္တဒဏ္ဍလေဍ္ဍုဟတ္ထာ ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ဒွါရေ ဌိတဘာဝံ ရညော အာရောစာပေတွာ ကတောကာသာ ပဝိသိတွာ ‘မဟာရာဇ, တုမှေဟိ ကိရ ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော ပေါက္ခရဏိံ ပေသေန္တူတိ ပဟိတာ မယံ တုမှာကံ အနုစ္ဆဝိကံ မဟန္တံ ပေါက္ခရဏိံ အာဒါယ အာဂတာ။ သာ ပန အရညဝါသိကတ္တာ နဂရံ ဒိသွာ ဒွါရပါကာရပရိခါအဋ္ဋာလကာဒီနိ ဩလောကေတွာ ဘီတတသိတာ ယောတ္တာနိ ဆိန္ဒိတွာ ပလာယိတွာ အရညမေဝ ပဝိဋ္ဌာ, မယံ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပေါထေန္တာပိ နိဝတ္တေတုံ န သက္ခိမှာ, တုမှာကံ အရညာ အာနီတံ ပုရာဏပေါက္ခရဏိံ ပေသေထ, တာယ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဟရိဿာမာ’တိ ဝတွာ ရညာန ကဒါစိ မမ အရညတော အာနီတပေါက္ခရဏီ နာမ ဘူတပုဗ္ဗာ, န စ မယာ ကဿစိ ယောဇေတွာ အာဟရဏတ္ထာယ ပေါက္ခရဏီ ပေသိတပုဗ္ဗာ’တိ ဝုတ္တေ ‘သစေ, ဒေဝ, ဝေါ ဧဝံ န သက္ကာ ကာတုံ, ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော ကထံ ပေါက္ခရဏိံ ပေသေဿန္တီ’တိ ဝဒေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ။ တေ တထာ ကရိံသု။ ရာဇာ ပဏ္ဍိတေန ဉာတဘာဝံ သုတွာ တုဿိ။

ဥယျာနန္တိ ပုနေကဒိဝသံ ‘‘မယံ ဥယျာနကီဠံ ကီဠိတုကာမာ, အမှာကဉ္စ ပုရာဏဥယျာနံ ပရိဇိဏ္ဏံ, ဩဘဂ္ဂံ ဇာတံ, ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမဝါသိနော သုပုပ္ဖိတတရုဏရုက္ခသဉ္ဆန္နံ နဝဥယျာနံ ပေသေန္တူ’’တိ ပဟိဏိံသု။ ဂါမဝါသိနော ပဏ္ဍိတဿ အာရောစေသုံ။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ဣမိနာပိ ပဉှပဋိဘာဂေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တေ သမဿာသေတွာ မနုဿေ ပေသေတွာ ပုရိမနယေနေဝ ကထာပေသိ။

တဒါပိ ရာဇာ တုဿိတွာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, သေနက, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ။ သော လာဘမစ္ဆရိယေန ‘‘ဧတ္တကေန ပဏ္ဍိတော နာမ န ဟောတိ, အာဂမေထ, ဒေဝါ’’တိ အာဟ။ တဿ တံ ဝစနံ သုတွာ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော သတ္တဒါရကပဉှေဟိ မမ မနံ ဂဏှိ, ဧဝရူပေသုပိဿ ဂုယှပဉှဝိဿဇ္ဇနေသု စေဝ ပဉှပဋိဘာဂေသု စ ဗုဒ္ဓဿ ဝိယ ဗျာကရဏံ, သေနကော ဧဝရူပံ ပဏ္ဍိတံ အာနေတုံ န ဒေတိ, ကိံ မေ သေနကေန, အာနေဿာမိ န’’န္တိ။ သော မဟန္တေန ပရိဝါရေန တံ ဂါမံ ပါယာသိ။ တဿ မင်္ဂလအဿံ အဘိရုဟိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ အဿဿ ပါဒေါ ဖလိတဘူမိယာ အန္တရံ ပဝိသိတွာ ဘိဇ္ဇိ။ ရာဇာ တတောဝ နိဝတ္တိတွာ နဂရံ ပါဝိသိ။ အထ နံ သေနကော ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘မဟာရာဇ, ပဏ္ဍိတံ ကိံ အာနေတုံ ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမံ အဂမိတ္ထာ’’တိ။ ‘‘အာမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ မံ အနတ္ထကာမံ ကတွာ ပဿထ, ‘အာဂမေထ တာဝါ’တိ ဝုတ္တေပိ အတိတုရိတာ နိက္ခမိတ္ထ, ပဌမဂမနေနေဝ မင်္ဂလအဿဿ ပါဒေါ ဘိန္နော’’တိ။

သော တဿ ဝစနံ သုတွာ တုဏှီ ဟုတွာ ပုနေကဒိဝသံ တေန သဒ္ဓိံ မန္တေသိ ‘‘ကိံ, သေနက, အာနေမ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ။ ဒေဝ, သယံ အဂန္တွာ ဒူတံ ပေသေထ ‘‘ပဏ္ဍိတ, အမှာကံ တဝ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တာနံ အဿဿ ပါဒေါ ဘိန္နော, အဿတရံ ဝါ နော ပေသေတု သေဋ္ဌတရံ ဝါ’’တိ။ ‘‘ယဒိ အဿတရံ ပေသေဿတိ, သယံ အာဂမိဿတိ။ သေဋ္ဌတရံ ပေသေန္တော ပိတရံ ပေသေဿတိ, အယမေကော နော ပဉှော ဘဝိဿတီ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တထာ ကတွာ ဒူတံ ပေသေသိ။ ပဏ္ဍိတော ဒူတဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ရာဇာ မမဉ္စေဝ ပိတရဉ္စ ပဿိတုကာမော’’တိ စိန္တေတွာ ပိတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တာတ, ရာဇာ တုမှေ စေဝ မမဉ္စ ဒဋ္ဌုကာမော, တုမှေ ပဌမတရံ သေဋ္ဌိသဟဿပရိဝုတာ ဂစ္ဆထ, ဂစ္ဆန္တာ စ တုစ္ဆဟတ္ထာ အဂန္တွာ နဝသပ္ပိပူရံ စန္ဒနကရဏ္ဍကံ အာဒါယ ဂစ္ဆထ။ ရာဇာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘ဂဟပတိ ပတိရူပံ အာသနံ ဉတွာ နိသီဒါဟီ’တိ ဝက္ခတိ, အထ တုမှေ တထာရူပံ အာသနံ ဉတွာ နိသီဒေယျာထ။ တုမှာကံ နိသိန္နကာလေ အဟံ အာဂမိဿာမိ, ရာဇာ မယာပိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘ပဏ္ဍိတ, တဝါနုရူပံ အာသနံ ဉတွာ နိသီဒါ’တိ ဝက္ခတိ, အထာဟံ တုမှေ ဩလောကေဿာမိ, တုမှေ တာယ သညာယ အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ‘တာတ မဟောသဓ, ဣမသ္မိံ အာသနေ နိသီဒါ’တိ ဝဒေယျာထ, အဇ္ဇ နော ဧကော ပဉှော မတ္ထကံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ အတ္တနော ဒွါရေ ဌိတဘာဝံ ရညော အာရောစာပေတွာ ‘‘ပဝိသတူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။

ရာဇာ တေန သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ဂဟပတိ, တဝပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော ကုဟိ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတိ, ဒေဝါ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ တုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ ‘‘မဟာသေဋ္ဌိ အတ္တနော ယုတ္တာသနံ ဉတွာ နိသီဒါ’’တိ အာဟ။ သော အတ္တနော ယုတ္တာသနံ ဉတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ မဟာသတ္တောပိ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဒါရကသဟဿပရိဝုတော အလင်္ကတရထေ နိသီဒိတွာ နဂရံ ပဝိသန္တော ပရိခါပိဋ္ဌေ စရမာနံ ဧကံ ဂဒြဘံ ဒိသွာ ထာမသမ္ပန္နေ မာဏဝေ ပေသေသိ ‘‘အမ္ဘော, ဧတံ ဂဒြဘံ အနုဗန္ဓိတွာ ယထာ သဒ္ဒံ န ကရောတိ, ဧဝမဿ မုခဗန္ဓနံ ကတွာ ကိလဉ္ဇေန ဝေဌေတွာ တသ္မိံ ဧကေနတ္ထရဏေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အံသေနာဒါယ အာဂစ္ဆထာ’’တိ။ တေ တထာ ကရိံသု။ ဗောဓိသတ္တောပိ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နဂရံ ပါဝိသိ။ မဟာဇနော ‘‘ဧသ ကိရ သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိနော ပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော နာမ, ဧသ ကိရ ဇာယမာနော ဩသဓဃဋိကံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဇာတော, ဣမိနာ ကိရ ဧတ္တကာနံ ဝီမံသနပဉှာနံ ပဉှပဋိဘာဂေါ ဉာတော’’တိ မဟာသတ္တံ အဘိတ္ထဝန္တော ဩလောကေန္တောပိ တိတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ။ သော ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ပဋိဝေဒေသိ။ ရာဇာ သုတွာဝ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ‘‘မမ ပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော ခိပ္ပံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ အာဟ။ သော ဒါရကသဟဿပရိဝုတော ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာဝ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ပတိရူပံ အာသနံ ဉတွာ နိသီဒါ’’တိ အာဟ။ အထ သော ပိတရံ ဩလောကေသိ။ အထဿ ပိတာပိ ဩလောကိတသညာယ ဥဋ္ဌာယ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ဣမသ္မိံ အာသနေ နိသီဒါ’’တိ အာဟ။ သော တသ္မိံ အာသနေ နိသီဒိ။

တံ တတ္ထ နိသိန္နံ ဒိသွာဝ သေနကပုက္ကုသကာမိန္ဒဒေဝိန္ဒာ စေဝ အညေ စ အန္ဓဗာလာ ပါဏိံ ပဟရိတွာ မဟာဟသိတံ ဟသိတွာ ‘‘ဣမံ အန္ဓဗာလံ ‘ပဏ္ဍိတော’တိ ဝဒိံသု, သော ပိတရံ အာသနာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ သယံ နိသီဒတိ, ဣမံ ‘ပဏ္ဍိတော’တိ ဝတ္တုံ အယုတ္တ’’န္တိ ပရိဟာသံ ကရိံသု။ ရာဇာပိ ဒုမ္မုခေါ အနတ္တမနော အဟောသိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, ဒုမ္မုခတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာမ ပဏ္ဍိတ, ဒုမ္မုခေါမှိ, သဝနမေဝ တေ မနာပံ, ဒဿနံ ပန အမနာပံ ဇာတ’’န္တိ။ ‘‘ကိံ ကာရဏာ, မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ပိတရံ အာသနာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ နိသိန္နတ္တာ’’တိ။ ‘‘ကိံ ပန တွံ, မဟာရာဇ, ‘သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ပုတ္တေဟိ ပိတရောဝ ဥတ္တမာ’တိ မညသီ’’တိ။ ‘‘အာမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ အထ မဟာသတ္တော ‘‘နနု, မဟာရာဇ, တုမှေဟိ အမှာကံ ‘အဿတရံ ဝါ ပေသေတု သေဋ္ဌတရံ ဝါ’တိ သာသနံ ပဟိတ’’န္တိ ဝတွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ တေ မာဏဝေ ဩလောကေတွာ ‘‘တုမှေဟိ ဂဟိတံ ဂဒြဘံ အာနေထာ’’တိ အာဏာပေတွာ ရညော ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, အယံ ဂဒြဘော ကိံ အဂ္ဃတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ပဏ္ဍိတ, သစေ ဥပကာရကော, အဋ္ဌ ကဟာပဏေ အဂ္ဃတီ’’တိ။ ‘‘ဣမံ ပဋိစ္စ ဇာတော အာဇာနီယဝဠဝါယ ကုစ္ဆိမှိ ဝုဋ္ဌအဿတရော ကိံ အဂ္ဃတီ’’တိ? ‘‘အနဂ္ဃေါ ပဏ္ဍိတာ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, ကသ္မာ ဧဝံ ကထေထ, နနု တုမှေဟိ ဣဒါနေဝ ဝုတ္တံ ‘သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ပုတ္တေဟိ ပိတရောဝ ဥတ္တမာ’တိ။ သစေ တံ သစ္စံ, တုမှာကံ ဝါဒေ အဿတရတော ဂဒြဘောဝ ဥတ္တမော ဟောတိ, ကိံ ပန, မဟာရာဇ, တုမှာကံ ပဏ္ဍိတာ ဧတ္တကမ္ပိ ဇာနိတုံ အသက္ကောန္တာ ပါဏိံ ပဟရိတွာ ဟသန္တိ, အဟော တုမှာကံ ပဏ္ဍိတာနံ ပညာသမ္ပတ္တိ, ကုတော ဝေါ ဧတေ လဒ္ဓါ’’တိ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတေ ပရိဟသိတွာ ရာဇာနံ ဣမာယ ဧကကနိပါတေ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

‘‘ဟံစိ တုဝံ ဧဝမညသိ ‘သေယျော, ပုတ္တေန ပိတာ’တိ ရာဇသေဋ္ဌ၊

ဟန္ဒဿတရဿ တေ အယံ, အဿတရဿ ဟိ ဂဒြဘော ပိတာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၁၁၁)၊

တဿတ္ထော – ယဒိ, တွံ ရာဇသေဋ္ဌ, သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု သေယျော ပုတ္တေန ပိတာတိ ဧဝံ မညသိ, တဝ အဿတရတောပိ အယံ ဂဒြဘော သေယျော ဟောတု။ ကိံ ကာရဏာ? အဿတရဿ ဟိ ဂဒြဘော ပိတာတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ မဟာသတ္တော အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, သစေ ပုတ္တတော ပိတာ သေယျော, မမ ပိတရံ ဂဏှထ။ သစေ ပိတိတော ပုတ္တော သေယျော, မံ ဂဏှထ တုမှာကံ အတ္ထာယာ’’တိ။ ရာဇာ သောမနဿပ္ပတ္တော အဟောသိ။ သဗ္ဗာ ရာဇပရိသာပိ ‘‘သုကထိတော ပဏ္ဍိတေန ပဉှော’’တိ ဥန္နဒန္တာ သာဓုကာရသဟဿာနိ အဒံသု, အင်္ဂုလိဖောဋာ စေဝ စေလုက္ခေပါ စ ပဝတ္တိံသု။ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာပိ ဒုမ္မုခါ ပဇ္ဈာယန္တာဝ အဟေသုံ။ နနု မာတာပိတူနံ ဂုဏံ ဇာနန္တော ဗောဓိသတ္တေန သဒိသော နာမ နတ္ထိ, အထ သော ကသ္မာ ဧဝမကာသီတိ? န သော ပိတု အဝမာနနတ္ထာယ, ရညာ ပန ‘‘အဿတရံ ဝါ ပေသေတု သေဋ္ဌတရံ ဝါ’’တိ ပေသိတံ, တသ္မာ တဿေဝ ပဉှဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ အတ္တနော စ ပဏ္ဍိတဘာဝဿ ဉာပနတ္ထံ စတုန္နဉ္စ ပဏ္ဍိတာနံ အပ္ပဋိဘာနကရဏတ္ထံ ဧဝမကာသီတိ။

ဂဒြဘပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ဧကူနဝီသတိမပဉှော

ရာဇာ တုဿိတွာ ဂန္ဓောဒကပုဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏဘိင်္ကာရံ အာဒါယ ‘‘ပါစီနယဝမဇ္ဈကဂါမံ ရာဇဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇတူ’’တိ သေဋ္ဌိဿ ဟတ္ထေ ဥဒကံ ပါတေတွာ ‘‘သေသသေဋ္ဌိနော ဧတဿေဝ ဥပဋ္ဌာကာ ဟောန္တူ’’တိ ဝတွာ ဗောဓိသတ္တဿ မာတု စ သဗ္ဗာလင်္ကာရေ ပေသေတွာ ဂဒြဘပဉှေ ပသန္နော ဗောဓိသတ္တံ ပုတ္တံ ကတွာ ဂဏှိတုံ သေဋ္ဌိံ အဝေါစ – ‘‘ဂဟပတိ, မဟောသဓပဏ္ဍိတံ မမ ပုတ္တံ ကတွာ ဒေဟီ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, အတိတရုဏော အယံ, အဇ္ဇာပိဿ မုခေ ခီရဂန္ဓော ဝါယတိ, မဟလ္လကကာလေ တုမှာကံ သန္တိကေ ဘဝိဿတီ’’တိ။ ‘‘ဂဟပတိ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဧတသ္မိံ နိရာလယော ဟောဟိ, အယံ အဇ္ဇတဂ္ဂေ မမ ပုတ္တော, အဟံ မမ ပုတ္တံ ပေါသေတုံ သက္ခိဿာမိ, ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ တံ ဥယျောဇေသိ။ သော ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ပဏ္ဍိတံ အာလိင်္ဂိတွာ ဥရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ သီသေ စုမ္ဗိတွာ ‘‘တာတ, အပ္ပမတ္တော ဟောဟီ’’တိ ဩဝါဒမဿ အဒါသိ။ သောပိ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘တာတ, မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ အဿာသေတွာ ပိတရံ ဥယျောဇေသိ။ ရာဇာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိ ‘‘တာတ, အန္တောဘတ္တိကော ဘဝိဿသိ, ဥဒါဟု ဗဟိဘတ္တိကော’’တိ။ သော ‘‘မဟာ မေ ပရိဝါရော, တသ္မာ ဗဟိဘတ္တိကေန မယာ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဗဟိဘတ္တိကော ဘဝိဿာမိ, ဒေဝါ’’တိ အာဟ။ အထဿ ရာဇာ အနုရူပံ ဂေဟံ ဒါပေတွာ ဒါရကသဟဿံ အာဒိံ ကတွာ ပရိဗ္ဗယံ ဒါပေတွာ သဗ္ဗပရိဘောဂေ ဒါပေသိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ ရာဇာနံ ဥပဋ္ဌာသိ။

ရာဇာပိ နံ ဝီမံသိတုကာမော အဟောသိ။ တဒါ စ နဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရတော အဝိဒူရေ ပေါက္ခရဏိတီရေ ဧကသ္မိံ တာလရုက္ခေ ကာကကုလာဝကေ မဏိရတနံ အဟောသိ။ တဿ ဆာယာ ပေါက္ခရဏိယံ ပညာယိ။ မဟာဇနော ‘‘ပေါက္ခရဏိယံ မဏိ အတ္ထီ’’တိ ရညော အာရောစေသိ။ သော သေနကံ အာမန္တေတွာ ‘‘ပေါက္ခရဏိယံ ကိရ မဏိရတနံ ပညာယတိ, ကထံ တံ ဂဏှာပေဿာမာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဥဒကံ နီဟရာပေတွာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ, အာစရိယ, ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ တဿေဝ ဘာရမကာသိ။ သော ဗဟူ မနုဿေ သန္နိပါတာပေတွာ ဥဒကဉ္စ ကဒ္ဒမဉ္စ နီဟရာပေတွာ ဘူမိံ ဘိန္ဒိတွာပိ မဏိံ နာဒ္ဒသ။ ပုန ပုဏ္ဏာယ ပေါက္ခရဏိယာ မဏိစ္ဆာယာ ပညာယိ။ သော ပုနပိ တထာ ကတွာ န စ အဒ္ဒသ။ တတော ရာဇာ ပဏ္ဍိတံ အာမန္တေတွာ ‘‘တာတ, ပေါက္ခရဏိယံ ဧကော မဏိ ပညာယတိ, သေနကော ဥဒကဉ္စ ကဒ္ဒမဉ္စ နီဟရာပေတွာ ဘူမိံ ဘိန္ဒိတွာပိ နာဒ္ဒသ, ပုန ပုဏ္ဏာယ ပေါက္ခရဏိယာ ပညာယတိ, သက္ခိဿသိ တံ မဏိံ ဂဏှာပေတု’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သော ‘‘နေတံ, မဟာရာဇ, ဂရု, ဧထ ဒဿေဿာမီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တဿ ဝစနံ တုဿိတွာ ‘‘ပဿိဿာမိ အဇ္ဇ ပဏ္ဍိတဿ ဉာဏဗလ’’န္တိ မဟာဇနပရိဝုတော ပေါက္ခရဏိတီရံ ဂတော။

မဟာသတ္တော တီရေ ဌတွာ မဏိံ ဩလောကေန္တော ‘‘နာယံ မဏိ ပေါက္ခရဏိယံ, တာလရုက္ခေ ကာကကုလာဝကေ မဏိနာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘နတ္ထိ, ဒေဝ, ပေါက္ခရဏိယံ မဏီ’’တိ ဝတွာ ‘‘နနု ဥဒကေ ပညာယတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ဥဒကပါတိံ အာဟရာ’’တိ ဥဒကပါတိံ အာဟရာပေတွာ ‘‘ပဿထ, ဒေဝ, နာယံ မဏိ ပေါက္ခရဏိယံယေဝ ပညာယတိ, ပါတိယမ္ပိ ပညာယတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ကတ္ထ ပန မဏိနာ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝ, ပေါက္ခရဏိယမ္ပိ ပါတိယမ္ပိ ဆာယာဝ ပညာယတိ, န မဏိ, မဏိ ပန တာလရုက္ခေ ကာကကုလာဝကေ အတ္ထိ, ပုရိသံ အာဏာပေတွာ အာဟရာပေဟီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တထာ ကတွာ မဏိံ အာဟရာပေသိ။ သော အာဟရိတွာ ပဏ္ဍိတဿ အဒါသိ။ ပဏ္ဍိတော တံ ဂဟေတွာ ရညော ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ တံ ဒိသွာ မဟာဇနော ပဏ္ဍိတဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ သေနကံ ပရိဘာသန္တော ‘‘မဏိရတနံ တာလရုက္ခေ ကာကကုလာဝကေ အတ္ထိ, သေနကဗာလော ဗဟူ မနုဿေ ပေါက္ခရဏိမေဝ ဘိန္ဒာပေသိ, ပဏ္ဍိတေန နာမ မဟောသဓသဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မဟာသတ္တဿ ထုတိမကာသိ။ ရာဇာပိဿ တုဋ္ဌော အတ္တနော ဂီဝါယ ပိဠန္ဓနံ မုတ္တာဟာရံ ဒတွာ ဒါရကသဟဿာနမ္ပိ မုတ္တာဝလိယော ဒါပေသိ။ ဗောဓိသတ္တဿ စ ပရိဝါရဿ စ ဣမိနာ ပရိဟာရေန ဥပဋ္ဌာနံ အနုဇာနီတိ။

ဧကူနဝီသတိမပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ကကဏ္ဋကပဉှော

ပုနေကဒိဝသံ ရာဇာ ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ ဥယျာနံ အဂမာသိ။ တဒါ ဧကော ကကဏ္ဋကော တောရဏဂ္ဂေ ဝသတိ။ သော ရာဇာနံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိ။ ရာဇာ တဿ တံ ကိရိယံ ဩလောကေတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ, အယံ ကကဏ္ဋကော ကိံ ကရောတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ မဟာသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ သေဝတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သစေ ဧဝံ အမှာကံ သေဝတိ, ဧတဿ မာ နိပ္ဖလော ဟောတု, ဘောဂမဿ ဒါပေဟီ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, တဿ ဘောဂေန ကိစ္စံ နတ္ထိ, ခါဒနီယမတ္တံ အလမေတဿာ’’တိ။ ‘‘ကိံ ပနေသ, ခါဒတီ’’တိ? ‘‘မံသံ ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ကိတ္တကံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ကာကဏိကမတ္တဂ္ဃနကံ ဒေဝါ’’တိ။ ရာဇာ ဧကံ ပုရိသံ အာဏာပေသိ ‘‘ရာဇဒါယော နာမ ကာကဏိကမတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ, ဣမဿ နိဗဒ္ဓံ အဍ္ဎမာသဂ္ဃနကံ မံသံ အာဟရိတွာ ဒေဟီ’’တိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ တထာ အကာသိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဥပေါသထေ မာဃာတေ မံသံ အလဘိတွာ တမေဝ အဍ္ဎမာသကံ ဝိဇ္ဈိတွာ သုတ္တေန အာဝုနိတွာ တဿ ဂီဝါယံ ပိဠန္ဓိ။ အထဿ တံ နိဿာယ မာနော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တံ ဒိဝသမေဝ ရာဇာ ပုန မဟောသဓေန သဒ္ဓိံ ဥယျာနံ အဂမာသိ။ သော ရာဇာနံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာပိ ဓနံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နမာနဝသေန ‘‘ဝေဒေဟ, တွံ နု ခေါ မဟဒ္ဓနော, အဟံ နု ခေါ’’တိ ရညာ သဒ္ဓိံ အတ္တာနံ သမံ ကရောန္တော အနောတရိတွာ တောရဏဂ္ဂေယေဝ သီသံ စာလေန္တော နိပဇ္ဇိ။ ရာဇာ တဿ တံ ကိရိယံ ဩလောကေတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ဧသ ပုဗ္ဗေ ဝိယ အဇ္ဇ န ဩတရတိ, ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘နာယံ ပုရေ ဥန္နမတိ, တောရဏဂ္ဂေ ကကဏ္ဋကော၊

မဟောသဓ ဝိဇာနာဟိ, ကေန ထဒ္ဓေါ ကကဏ္ဋကော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၃၉)၊

တတ္ထ ဥန္နမတီတိ ယထာ အဇ္ဇ အနောတရိတွာ တောရဏဂ္ဂေယေဝ သီသံ စာလေန္တော ဥန္နမတိ, ဧဝံ ပုရေ န ဥန္နမတိ။ ကေန ထဒ္ဓေါတိ ကေန ကာရဏေန ထဒ္ဓဘာဝံ အာပန္နောတိ။

ပဏ္ဍိတော တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဥပေါသထေ မာဃာတေ မံသံ အလဘန္တေန ရာဇပုရိသေန ဂီဝါယ ဗဒ္ဓံ အဍ္ဎမာသကံ နိဿာယ တဿ မာနေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဉတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အလဒ္ဓပုဗ္ဗံ လဒ္ဓါန, အဍ္ဎမာသံ ကကဏ္ဋကော၊

အတိမညတိ ရာဇာနံ, ဝေဒေဟံ မိထိလဂ္ဂဟ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၄၀)၊

ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ တံ ပုရိသံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ။ သော ယထာဘူတံ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ တံ ကထံ သုတွာ ‘‘ကဉ္စိ အပုစ္ဆိတွာဝ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန ဝိယ ပဏ္ဍိတေန ကကဏ္ဋကဿ အဇ္ဈာသယော ဉာတော’’တိ အတိဝိယ ပသီဒိတွာ ပဏ္ဍိတဿ စတူသု ဒွါရေသု သုင်္ကံ ဒါပေသိ။ ကကဏ္ဋကဿ ပန ကုဇ္ဈိတွာ ဝတ္တံ ဟာရေတုံ အာရဘိ။ ပဏ္ဍိတော ပန ‘‘မာ ဟာရေဟိ မဟာရာဇာ’’တိ တံ နိဝါရေသိ။

ကကဏ္ဋကပဉှော နိဋ္ဌိတော။

သိရိကာဠကဏ္ဏိပဉှော

အထေကော မိထိလဝါသီ ပိင်္ဂုတ္တရော နာမ မာဏဝေါ တက္ကသိလံ ဂန္တွာ ဒိသာပါမောက္ခာစရိယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ သိက္ခန္တော ခိပ္ပမေဝ သိက္ခိ။ သော အနုယောဂံ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမဟ’’န္တိ အာစရိယံ အာပုစ္ဆိ။ တသ္မိံ ပန ကုလေ ‘‘သစေ ဝယပ္ပတ္တာ ဓီတာ ဟောတိ, ဇေဋ္ဌန္တေဝါသိကဿ ဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝတ္တံဝ, တသ္မာ တဿ အာစရိယဿ ဝယပ္ပတ္တာ ဧကာ ဓီတာ အတ္ထိ, သာ အဘိရူပါ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂါ။ အထ နံ အာစရိယော ‘‘ဓီတရံ တေ, တာတ, ဒဿာမိ, တံ အာဒါယ ဂမိဿသီ’’တိ အာဟ။ သော ပန မာဏဝေါ ဒုဗ္ဘဂေါ ကာဠကဏ္ဏီ, ကုမာရိကာ ပန မဟာပုညာ။ တဿ တံ ဒိသွာ စိတ္တံ န အလ္လီယတိ။ သော တံ အရောစေန္တောပိ ‘‘အာစရိယဿ ဝစနံ န ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ အာစရိယော ဓီတရံ တဿ အဒါသိ။ သော ရတ္တိဘာဂေ အလင်္ကတသိရိသယနေ နိပန္နော တာယ အာဂန္တွာ သယနံ အဘိရုဠှမတ္တာယ အဋ္ဋီယမာနော ဟရာယမာနော ဇိဂုစ္ဆမာနော ပကမ္ပမာနော ဩတရိတွာ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိ။ သာပိ ဩတရိတွာ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ နိပဇ္ဇိ, သော ဥဋ္ဌာယ သယနံ အဘိရုဟိ။ သာပိ ပုန သယနံ အဘိရုဟိ, သော ပုန သယနာ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ နိပဇ္ဇိ။ ကာဠကဏ္ဏီ နာမ သိရိယာ သဒ္ဓိံ န သမေတိ။ ကုမာရိကာ သယနေယေဝ နိပဇ္ဇိ, သော ဘူမိယံ သယိ။

ဧဝံ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ တံ အာဒါယ အာစရိယံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိ, အန္တရာမဂ္ဂေ အာလာပသလ္လာပမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ။ အနိစ္ဆမာနာဝ ဥဘောပိ မိထိလံ သမ္ပတ္တာ။ အထ ပိင်္ဂုတ္တရော နဂရာ အဝိဒူရေ ဖလသမ္ပန္နံ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခံ ဒိသွာ ခုဒါယ ပီဠိတော တံ အဘိရုဟိတွာ ဖလာနိ ခါဒိ။ သာပိ ဆာတဇ္ဈတ္တာ ရုက္ခမူလံ ဂန္တွာ ‘‘သာမိ, မယှမ္ပိ ဖလာနိ ပါတေထာ’’တိ အာဟ။ ကိံ တဝ ဟတ္ထပါဒါ နတ္ထိ, သယံ အဘိရုဟိတွာ ခါဒါတိ။ သာ အဘိရုဟိတွာ ခါဒိ။ သော တဿာ အဘိရုဠှဘာဝံ ဉတွာ ခိပ္ပံ ဩတရိတွာ ရုက္ခံ ကဏ္ဋကေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ‘‘မုတ္တောမှိ ကာဠကဏ္ဏိယာ’’တိ ဝတွာ ပလာယိ။ သာပိ ဩတရိတုံ အသက္ကောန္တီ တတ္ထေဝ နိသီဒိ။ အထ ရာဇာ ဥယျာနေ ကီဠိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နော သာယနှသမယေ နဂရံ ပဝိသန္တော တံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘သပရိဂ္ဂဟာ, အပရိဂ္ဂဟာ’’တိ ပုစ္ဆာပေသိ။ သာပိ ‘‘အတ္ထိ မေ, သာမိ, ကုလဒတ္တိကော ပတိ, သော ပန မံ ဣဓ နိသီဒါပေတွာ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာတော’’တိ အာဟ။ အမစ္စော တံ ကာရဏံ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ ‘‘အသာမိကဘဏ္ဍံ နာမ ရညော ပါပုဏာတီ’’တိ တံ ဩတာရေတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အာရောပေတွာ နိဝေသနံ နေတွာ အဘိသိဉ္စိတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ တဿ ပိယာ အဟောသိ မနာပါ။ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခေ လဒ္ဓတ္တာ ‘‘ဥဒုမ္ဗရဒေဝီ’’တွေဝဿာ နာမံ သဉ္ဇာနိံသု။

အထေကဒိဝသံ ရညော ဥယျာနဂမနတ္ထာယ ဒွါရဂါမဝါသိကေဟိ မဂ္ဂံ ပဋိဇဂ္ဂါပေသုံ။ ပိင်္ဂုတ္တရောပိ ဘတိံ ကရောန္တော ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ကုဒ္ဒါလေန မဂ္ဂံ တစ္ဆိ။ မဂ္ဂေ အနိဋ္ဌိတေယေဝ ရာဇာ ဥဒုမ္ဗရဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ ရထေ နိသီဒိတွာ နိက္ခမိ။ ဥဒုမ္ဗရဒေဝီ ကာဠကဏ္ဏိံ မဂ္ဂံ တစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဧဝရူပံ သိရိံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ အယံ ကာဠကဏ္ဏီ’’တိ တံ ဩလောကေန္တီ ဟသိ။ ရာဇာ ဟသမာနံ ဒိသွာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကသ္မာ ဟသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ဒေဝ, အယံ မဂ္ဂတစ္ဆကော ပုရိသော မယှံ ပေါရာဏကသာမိကော, ဧသ မံ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခံ အာရောပေတွာ ကဏ္ဋကေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဂတော, ဣမာဟံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဧဝရူပံ သိရိံ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ ကာဠကဏ္ဏီ အယ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဟသိန္တိ။ ရာဇာ ‘‘တွံ မုသာဝါဒံ ကထေသိ, အညံ ကဉ္စိ ပုရိသံ ဒိသွာ တယာ ဟသိတံ ဘဝိဿတိ, တံ မာရေဿာမီ’’တိ အသိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သာ ဘယပ္ပတ္တာ ‘‘ဒေဝ, ပဏ္ဍိတေ တာဝ ပုစ္ဆထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘သေနက, ဣမိဿာ ဝစနံ တွံ သဒ္ဒဟသီ’’တိ။ ‘‘န သဒ္ဒဟာမိ, ဒေဝ, ကော နာမ ဧဝရူပံ ဣတ္ထိရတနံ ပဟာယ ဂမိဿတီ’’တိ။ သာ တဿ ကထံ သုတွာ အတိရေကတရံ ဘီတာ အဟောသိ။ အထ ရာဇာ ‘‘သေနကော ကိံ ဇာနာတိ, ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဣတ္ထီ သိယာ ရူပဝတီ, သာ စ သီလဝတီ သိယာ၊

ပုရိသော တံ န ဣစ္ဆေယျ, သဒ္ဒဟာသိ မဟောသဓာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၈၃)၊

တတ္ထ သီလဝတီတိ အာစာရဂုဏသမ္ပန္နာ။

တံ သုတွာ ပဏ္ဍိတော ဂါထမာဟ –

‘‘သဒ္ဒဟာမိ မဟာရာဇ, ပုရိသော ဒုဗ္ဘဂေါ သိယာ၊

သိရီ စ ကာဠကဏ္ဏီ စ, န သမေန္တိ ကုဒါစန’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၂။၈၄)၊

တတ္ထ န သမေန္တီတိ သမုဒ္ဒဿ ဩရိမတီရပါရိမတီရာနိ ဝိယ စ ဂဂနတလပထဝိတလာနိ ဝိယ စ န သမာဂစ္ဆန္တိ။

ရာဇာ တဿ ဝစနေန တံ ကာရဏံ သုတွာ တဿာ န ကုဇ္ဈိ, ဟဒယမဿ နိဗ္ဗာယိ။ သော တဿ တုဿိတွာ ‘‘သစေ ပဏ္ဍိတော နာဘဝိဿ, အဇ္ဇာဟံ ဗာလသေနကဿ ကထာယ ဧဝရူပံ ဣတ္ထိရတနံ ဟီနော အဿံ, တံ နိဿာယ မယာ ဧသာ လဒ္ဓါ’’တိ သတသဟဿေန ပူဇံ ကာရေသိ။ ဒေဝီပိ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဒေဝ, ပဏ္ဍိတံ နိဿာယ မယာ ဇီဝိတံ လဒ္ဓံ, ဣမာဟံ ကနိဋ္ဌဘာတိကဋ္ဌာနေ ဌပေတုံ ဝရံ ယာစာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘သာဓု, ဒေဝိ, ဂဏှာဟိ, ဒမ္မိ တေ ဝရ’’န္တိ။ ‘‘ဒေဝ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ မမ ကနိဋ္ဌံ ဝိနာ ကိဉ္စိ မဓုရရသံ န ခါဒိဿာမိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝေလာယ ဝါ အဝေလာယ ဝါ ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ ဣမဿ မဓုရရသံ ပေသေတုံ လဘနကဝရံ ဂဏှာမီ’’တိ။ ‘‘သာဓု, ဘဒ္ဒေ, ဣမဉ္စ ဝရံ ဂဏှာဟီ’’တိ။

သိရိကာဠကဏ္ဏိပဉှော နိဋ္ဌိတော။

မေဏ္ဍကပဉှော

အပရသ္မိံ ဒိဝသေ ရာဇာ ကတပါတရာသော ပါသာဒဿ ဒီဃန္တရေ စင်္ကမန္တော ဝါတပါနန္တရေန ဩလောကေန္တော ဧကံ ဧဠကဉ္စ သုနခဉ္စ မိတ္တသန္ထဝံ ကရောန္တံ အဒ္ဒသ။ သော ကိရ ဧဠကော ဟတ္ထိသာလံ ဂန္တွာ ဟတ္ထိဿ ပုရတော ခိတ္တံ အနာမဋ္ဌတိဏံ ခါဒိ။ အထ နံ ဟတ္ထိဂေါပကာ ပေါထေတွာ နီဟရိံသု။ သော ဝိရဝိတွာ ပလာယိ။ အထ နံ ဧကော ပုရိသော ဝေဂေနာဂန္တွာ ပိဋ္ဌိယံ ဒဏ္ဍေန တိရိယံ ပဟရိ။ သော ပိဋ္ဌိံ ဩနာမေတွာ ဝေဒနာပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဂန္တွာ ရာဇဂေဟဿ မဟာဘိတ္တိံ နိဿာယ ပိဋ္ဌိကာယ နိပဇ္ဇိ။ တံ ဒိဝသမေဝ ရညော မဟာနသေ အဋ္ဌိစမ္မာဒီနိ ခါဒိတွာ ဝဍ္ဎိတသုနခေါ ဘတ္တကာရကေ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ဗဟိ ဌတွာ သရီရေ သေဒံ နိဗ္ဗာပေန္တေ မစ္ဆမံသဂန္ဓံ ဃာယိတွာ တဏှံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော မဟာနသံ ပဝိသိတွာ ဘာဇနပိဓာနံ ပါတေတွာ မံသံ ခါဒိ။ အထ ဘတ္တကာရကော ဘာဇနသဒ္ဒေန ပဝိသိတွာ တံ ဒိသွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ တံ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပေါထေသိ။ သော ခါဒိတမံသံ မုခေနေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ဝိရဝိတွာ နိက္ခမိ။ ဘတ္တကာရကောပိ တဿ နိက္ခန္တဘာဝံ ဉတွာ အနုဗန္ဓိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ဒဏ္ဍေန တိရိယံ ပဟရိ။ သော ဝေဒနာပ္ပတ္တော ပိဋ္ဌိံ ဩနာမေတွာ ဧကံ ပါဒံ ဥက္ခိပိတွာ ဧဠကဿ နိပန္နဋ္ဌာနမေဝ ပါဝိသိ။ အထ နံ ဧဠကော ‘‘သမ္မ, ကိံ ပိဋ္ဌိံ ဩနာမေတွာ အာဂစ္ဆသိ, ကိံ တေ ဝါတော ဝိဇ္ဈတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သုနခေါပိ ‘‘တွမ္ပိ ပိဋ္ဌိံ ဩနာမေတွာ နိပန္နောသိ, ကိံ တေ ဝါတော ဝိဇ္ဈတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ တေ အညမညံ အတ္တနော ပဝတ္တိံ အာရောစေသုံ။

အထ နံ ဧဠကော ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ပန တွံ ပုန ဘတ္တဂေဟံ ဂန္တုံ သက္ခိဿသိ သမ္မာ’’တိ? ‘‘န သက္ခိဿာမိ, သမ္မ, ဂတဿ မေ ဇီဝိတံ နတ္ထီ’’တိ။ ‘‘တွံ ပန ပုန ဟတ္ထိသာလံ ဂန္တုံ သက္ခိဿသီ’’တိ။ ‘‘မယာပိ တတ္ထ ဂန္တုံ န သက္ကာ, ဂတဿ မေ ဇီဝိတံ နတ္ထီ’’တိ။ တေ ‘‘ကထံ နု ခေါ မယံ ဣဒါနိ ဇီဝိဿာမာ’’တိ ဥပါယံ စိန္တေသုံ။ အထ နံ ဧဠကော အာဟ – ‘‘သစေ မယံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသိတုံ သက္ကောမ, အတ္ထေကော ဥပါယော’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ကထေဟီ’’တိ။ ‘‘သမ္မ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဟတ္ထိသာလံ ယာဟိ, ‘‘နာယံ တိဏံ ခါဒတီ’’တိ တယိ ဟတ္ထိဂေါပကာ အာသင်္ကံ န ကရိဿန္တိ, တွံ မမ တိဏံ အာဟရေယျာသိ။ အဟမ္ပိ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသိဿာမိ, ‘‘နာယံ မံသခါဒကော’’တိ ဘတ္တကာရကော မယိ အာသင်္ကံ န ကရိဿတိ, အဟံ တေ မံသံ အာဟရိဿာမီ’’တိ။ တေ ‘‘သုန္ဒရော ဥပါယော’’တိ ဥဘောပိ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု။ သုနခေါ ဟတ္ထိသာလံ ဂန္တွာ တိဏကလာပံ ဍံသိတွာ အာဂန္တွာ မဟာဘိတ္တိပိဋ္ဌိကာယ ဌပေသိ။ ဣတရောပိ ဘတ္တဂေဟံ ဂန္တွာ မံသခဏ္ဍံ မုခပူရံ ဍံသိတွာ အာနေတွာ တတ္ထေဝ ဌပေသိ။ သုနခေါ မံသံ ခါဒိ, ဧဠကော တိဏံ ခါဒိ။ တေ ဣမိနာ ဥပါယေန သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ မဟာဘိတ္တိပိဋ္ဌိကာယ ဝသန္တိ။ ရာဇာ တေသံ မိတ္တသန္ထဝံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝတ မေ ကာရဏံ ဒိဋ္ဌံ, ဣမေ ပစ္စာမိတ္တာ ဟုတွာပိ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တိ။ ဣဒံ ကာရဏံ ဂဟေတွာ ပဉှံ ကတွာ ပဉ္စ ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဣမံ ပဉှံ အဇာနန္တံ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေဿာမိ, တံ ဇာနန္တဿ ‘ဧဝရူပေါ ပဏ္ဍိတော နတ္ထီ’တိ မဟာသက္ကာရံ ကရိဿာမိ။ အဇ္ဇ တာဝ အဝေလာ, သွေ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတကာလေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ။ သော ပုနဒိဝသေ ပဏ္ဍိတေသု အာဂန္တွာ နိသိန္နေသု ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေသံ န ကဒါစိ ဘူတပုဗ္ဗံ, သချံ သတ္တပဒမ္ပိမသ္မိ လောကေ၊

ဇာတာ အမိတ္တာ ဒုဝေ သဟာယာ, ပဋိသန္ဓာယ စရန္တိ ကိဿ ဟေတူ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၉၄)၊

တတ္ထ ပဋိသန္ဓာယာတိ သဒ္ဒဟိတွာ ဃဋိတာ ဟုတွာ။

ဣဒဉ္စ ပန ဝတွာ ပုန ဧဝမာဟ –

‘‘ယဒိ မေ အဇ္ဇ ပါတရာသကာလေ, ပဉှံ န သက္ကုဏေယျာထ ဝတ္တုမေတံ၊

ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇယိဿာမိ ဝေါ သဗ္ဗေ, န ဟိ မတ္ထော ဒုပ္ပညဇာတိကေဟီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၉၅)၊

တဒါ ပန သေနကော အဂ္ဂါသနေ နိသိန္နော အဟောသိ, ပဏ္ဍိတော ပန ပရိယန္တေ နိသိန္နော။ သော တံ ပဉှံ ဥပဓာရေန္တော တမတ္ထံ အဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘အယံ ရာဇာ ဒန္ဓဓာတုကော ဣမံ ပဉှံ စိန္တေတွာ သင်္ခရိတုံ အသမတ္ထော, ကိဉ္စိဒေဝ, တေန ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ, ဧကဒိဝသံ ဩကာသံ လဘန္တော ဣမံ ပဉှံ နီဟရိဿာမိ, သေနကော ကေနစိ ဥပါယေန အဇ္ဇေကဒိဝသမတ္တံ အဓိဝါသာပေတူ’’တိ။ ဣတရေပိ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ အန္ဓကာရဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ န ကိဉ္စိ ပဿိံသု။ သေနကော ‘‘ကာ နု ခေါ မဟောသဓဿ ပဝတ္တီ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ ဩလောကေသိ။ သောပိ တံ ဩလောကေသိ။ သေနကော ဗောဓိသတ္တဿ ဩလောကိတာကာရေနေဝ တဿ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတဿပိ န ဥပဋ္ဌာတိ, တေနေကဒိဝသံ ဩကာသံ ဣစ္ဆတိ, ပူရေဿာမိဿ မနောရထ’’န္တိ စိန္တေတွာ ရညာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသေန မဟာဟသိတံ ဟသိတွာ ‘‘ကိံ, မဟာရာဇ, သဗ္ဗေဝ အမှေ ပဉှံ ကထေတုံ အသက္ကောန္တေ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေဿသိ, ဧတမ္ပိ ‘ဧကော ဂဏ္ဌိပဉှော’တိ တွံ သလ္လက္ခေသိ, န မယံ ဧတံ ကထေတုံ န သက္ကောမ, အပိစ ခေါ ထောကံ အဓိဝါသေဟိ။ ဂဏ္ဌိပဉှော ဧသ, န သက္ကောမ မဟာဇနမဇ္ဈေ ကထေတုံ, ဧကမန္တေ စိန္တေတွာ ပစ္ဆာ တုမှာကံ ကထေဿာမ, ဩကာသံ နော ဒေဟီ’’တိ မဟာသတ္တံ ဩလောကေတွာ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘မဟာဇနသမာဂမမှိ ဃောရေ, ဇနကောလာဟလသင်္ဂမမှိ ဇာတေ၊

ဝိက္ခိတ္တမနာ အနေကစိတ္တာ, ပဉှံ န သက္ကုဏောမ ဝတ္တုမေတံ။

‘‘ဧကဂ္ဂစိတ္တာဝ ဧကမေကာ, ရဟသိ ဂတာ အတ္ထံ နိစိန္တယိတွာ၊

ပဝိဝေကေ သမ္မသိတွာန ဓီရာ, အထ ဝက္ခန္တိ ဇနိန္ဒ ဧတမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၉၆-၉၇)၊

တတ္ထ သမ္မသိတွာနာတိ ကာယစိတ္တဝိဝေကေ ဌိတာ ဣမေ ဓီရာ ဣမံ ပဉှံ သမ္မသိတွာ အထ ဝေါ ဧတံ အတ္ထံ ဝက္ခန္တိ။

ရာဇာ တဿ ကထံ သုတွာ အနတ္တမနော ဟုတွာပိ ‘‘သာဓု စိန္တေတွာ ကထေထ, အကထေန္တေ ပန ဝေါ ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ တဇ္ဇေသိယေဝ။ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ပါသာဒါ ဩတရိံသု။ သေနကော ဣတရေ အာဟ – ‘‘သမ္မာ, ရာဇာ သုခုမပဉှံ ပုစ္ဆိ, အကထိတေ မဟန္တံ ဘယံ ဘဝိဿတိ, သပ္ပါယဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမ္မာ ဥပဓာရေထာ’’တိ။ တေ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟံ ဂတာ။ ပဏ္ဍိတောပိ ဥဋ္ဌာယ ဥဒုမ္ဗရဒေဝိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝိ, အဇ္ဇ ဝါ ဟိယျော ဝါ ရာဇာ ကတ္ထ စိရံ အဋ္ဌာသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘တာတ, ဒီဃန္တရေ ဝါတပါနေန ဩလောကေန္တော စင်္ကမတီ’’တိ။ တတော ပဏ္ဍိတော စိန္တေသိ ‘‘ရညာ ဣမိနာ ပဿေန ကိဉ္စိ ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ။ သော တတ္ထ ဂန္တွာ ဗဟိ ဩလောကေန္တော ဧဠကသုနခါနံ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ ဒိသွာ ရညာ ပဉှော အဘိသင်္ခတော’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဂေဟံ ဂတော။ ဣတရေပိ တယော စိန္တေတွာ ကိဉ္စိ အဒိသွာ သေနကဿ သန္တိကံ အဂမံသု။ သော တေ ပုစ္ဆိ ‘‘ဒိဋ္ဌော ဝေါ ပဉှော’’တိ။ ‘‘န ဒိဋ္ဌော အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘ယဒိ ဧဝံ ရာဇာ ဝေါ ပဗ္ဗာဇေဿတိ, ကိံ ကရိဿထာ’’တိ? ‘‘တုမှေဟိ ပန ဒိဋ္ဌော’’တိ? ‘‘အဟမ္ပိ န ပဿာမီ’’တိ။ ‘‘တုမှေသု အပဿန္တေသု မယံ ကိံ ပဿာမ, ရညော ပန သန္တိကေ ‘စိန္တေတွာ ကထေဿာမာ’တိ သီဟနာဒံ နဒိတွာ အာဂတမှာ, အကထိတေ အမှေ ရာဇာ ကုဇ္ဈိဿတိ, ကိံ ကရောမ, အယံ ပဉှော န သက္ကာ အမှေဟိ ဒဋ္ဌုံ, ပဏ္ဍိတေန ပန သတဂုဏံ သဟဿဂုဏံ သတသဟဿဂုဏံ ကတွာ စိန္တိတော ဘဝိဿတိ, ဧထ တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ တေ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ဗောဓိသတ္တဿ ဃရဒွါရံ အာဂတဘာဝံ အာရောစာပေတွာ ‘‘ပဝိသန္တု ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝုတ္တေ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ ဌိတာ မဟာသတ္တံ ပုစ္ဆိံသု ‘‘ကိံ ပန, ပဏ္ဍိတ, စိန္တိတော ပဉှော’’တိ? ‘‘အာမ, စိန္တိတော, မယိ အစိန္တေန္တေ အညော ကော စိန္တယိဿတီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ပဏ္ဍိတ အမှာကမ္ပိ ကထေထာ’’တိ။

ပဏ္ဍိတော ‘‘သစာဟံ ဧတေသံ န ကထေဿာမိ, ရာဇာ တေ ရဋ္ဌာ ပဗ္ဗာဇေဿတိ, မံ ပန သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပူဇေဿတိ, ဣမေ အန္ဓဗာလာ မာ ဝိနဿန္တု, ကထေဿာမိ တေသ’’န္တိ စိန္တေတွာ တေ စတ္တာရောပိ နီစာသနေ နိသီဒါပေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှာပေတွာ ရညာ ဒိဋ္ဌတံ အဇာနာပေတွာ ‘‘ရညာ ပုစ္ဆိတကာလေ ဧဝံ ကထေယျာထာ’’တိ စတုန္နမ္ပိ စတဿော ဂါထာယော ဗန္ဓိတွာ ပါဠိမေဝ ဥဂ္ဂဏှာပေတွာ ဥယျောဇေသိ။ တေ ဒုတိယဒိဝသေ ရာဇုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိံသု။ ရာဇာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘ဉာတော တေ, သေနက, ပဉှော’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ, မယိ အဇာနန္တေ အညော ကော ဇာနိဿတီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ကထေဟီ’’တိ။ ‘‘သုဏာထ ဒေဝါ’’တိ သော ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝ ဂါထမာဟ –

‘‘ဥဂ္ဂပုတ္တရာဇပုတ္တိယာနံ, ဥရဗ္ဘဿ မံသံ ပိယံ မနာပံ၊

န သုနခဿ တေ အဒေန္တိ မံသံ, အထ မေဏ္ဍဿ သုဏေန သချမဿာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၉၈)၊

တတ္ထ ဥဂ္ဂပုတ္တရာဇပုတ္တိယာနန္တိ ဥဂ္ဂတာနံ အမစ္စပုတ္တာနဉ္စေဝ ရာဇပုတ္တာနဉ္စ။

ဂါထံ ဝတွာပိ သေနကော အတ္ထံ န ဇာနာတိ။ ရာဇာ ပန အတ္တနော ဒိဋ္ဌဘာဝေန ပဇာနာတိ, တသ္မာ ‘‘သေနကေန တာဝ ဉာတော’’တိ ပုက္ကုသံ ပုစ္ဆိ။ သောပိဿ ‘‘ကိံ အဟမ္ပိ အပဏ္ဍိတော’’တိ ဝတွာ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝ ဂါထမာဟ –

‘‘စမ္မံ ဝိဟနန္တိ ဧဠကဿ, အဿပိဋ္ဌတ္ထရဿုခဿ ဟေတု၊

န စ တေ သုနခဿ အတ္ထရန္တိ, အထ မေဏ္ဍဿ သုဏေန သချမဿာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၉၉)၊

တဿပိ အတ္ထော အပါကဋောယေဝ။ ရာဇာ ပန အတ္တနော ပါကဋတ္တာ ‘‘ဣမိနာပိ ပုက္ကုသေန ဉာတော’’တိ ကာမိန္ဒံ ပုစ္ဆိ။ သောပိ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝ ဂါထမာဟ –

‘‘အာဝေလ္လိတသိင်္ဂိကော ဟိ မေဏ္ဍော, န စ သုနခဿ ဝိသာဏကာနိ အတ္ထိ၊

တိဏဘက္ခော မံသဘောဇနော စ, အထ မေဏ္ဍဿ သုဏေန သချမဿာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၁၀၀)၊

ရာဇာ ‘‘ဣမိနာပိ ဉာတော’’တိ ဒေဝိန္ဒံ ပုစ္ဆိ။ သောပိ ဥဂ္ဂဟိတနိယာမေနေဝ ဂါထမာဟ –

‘‘တိဏမာသိ ပလာသမာသိ မေဏ္ဍော, န စ သုနခေါ တိဏမာသိ နော ပလာသံ၊

ဂဏှေယျ သုဏော သသံ ဗိဠာရံ, အထ မေဏ္ဍဿ သုဏေန သချမဿာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၁၀၁)၊

တတ္ထ တိဏမာသိ ပလာသမာသီတိ တိဏခါဒကော စေဝ ပဏ္ဏခါဒကော စ။ နော ပလာသန္တိ ပဏ္ဏမ္ပိ န ခါဒတိ။

အထ ရာဇာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တာတ, တွမ္ပိ ဣမံ ပဉှံ ဇာနာသီ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ, အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ မံ ဌပေတွာ ကော အညော ဧတံ ဇာနိဿတီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ကထေဟီ’’တိ။ ‘‘သုဏ မဟာရာဇာ’’တိ တဿ ပဉှဿ အတ္တနော ပါကဋဘာဝံ ပကာသေန္တော ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘အဋ္ဌဍ္ဎပဒေါ စတုပ္ပဒဿ, မေဏ္ဍော အဋ္ဌနခေါ အဒိဿမာနော၊

ဆာဒိယမာဟရတီ အယံ ဣမဿ, မံသံ အာဟရတီ အယံ အမုဿ။

‘‘ပါသာဒဝရဂတော ဝိဒေဟသေဋ္ဌော, ဝီတိဟာရံ အညမညဘောဇနာနံ၊

အဒ္ဒက္ခိ ကိရ သက္ခိကံ ဇနိန္ဒော, ဗုဘုက္ကဿ ပုဏ္ဏံမုခဿ စေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၁၀၂-၁၀၃)၊

တတ္ထ အဋ္ဌဍ္ဎပဒေါတိ ဗျဉ္ဇနကုသလတာယ ဧဠကဿ စတုပ္ပါဒံ သန္ဓာယာဟ။ မေဏ္ဍောတိ ဧဠကော။ အဋ္ဌနခေါတိ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ခုရာနံ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ။ အဒိဿမာနောတိ မံသံ အာဟရဏကာလေ အပညာယမာနော။ ဆာဒိယန္တိ ဂေဟစ္ဆဒနံ။ တိဏန္တိ အတ္ထော။ အယံ ဣမဿာတိ သုနခေါ ဧဠကဿ။ ဝီတိဟာရန္တိ ဝီတိဟရဏံ။ အညမညဘောဇနာနန္တိ အညမညဿ ဘောဇနာနံ။ မေဏ္ဍော ဟိ သုနခဿ ဘောဇနံ ဟရတိ, သော တဿ ဝီတိဟရတိ, သုနခေါပိ တဿ ဟရတိ, ဣတရော ဝီတိဟရတိ။ အဒ္ဒက္ခီတိ တံ တေသံ အညမညဘောဇနာနံ ဝီတိဟရဏံ သက္ခိကံ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ ကတွာ အဒ္ဒသ။ ဗုဘုက္ကဿာတိ ဘုဘူတိ သဒ္ဒကရဏသုနခဿ။ ပုဏ္ဏံမုခဿာတိ မေဏ္ဍဿ။ ဣမေသံ ဧတံ မိတ္တသန္ထဝံ ရာဇာ သယံ ပဿီတိ။

ရာဇာ ဣတရေဟိ ဗောဓိသတ္တံ နိဿာယ ဉာတဘာဝံ အဇာနန္တော ‘‘ပဉ္စ ပဏ္ဍိတာ အတ္တနော အတ္တနော ဉာဏဗလေန ဇာနိံသူ’’တိ မညမာနော သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘လာဘာ ဝတ မေ အနပ္ပရူပါ, ယဿ မေဒိသာ ပဏ္ဍိတာ ကုလမှိ၊

ပဉှဿ ဂမ္ဘီရဂတံ နိပုဏမတ္ထံ, ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ သုဘာသိတေန ဓီရာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၁၀၄)၊

တတ္ထ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီတိ သုဘာသိတေန တေ ဝိဒိတွာ ကထေန္တိ။

အထ နေသံ ‘‘တုဋ္ဌေန နာမ တုဋ္ဌာကာရော ကတ္တဗ္ဗော’’တိ တံ ကရောန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အဿတရိရထဉ္စ ဧကမေကံ, ဖီတံ ဂါမဝရဉ္စ ဧကမေကံ၊

သဗ္ဗေသံ ဝေါ ဒမ္မိ ပဏ္ဍိတာနံ, ပရမပ္ပတီတမနော သုဘာသိတေနာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၂။၁၀၅)၊

ဣတိ ဝတွာ တေသံ တံ သဗ္ဗံ ဒါပေသိ။

ဒွါဒသနိပါတေ မေဏ္ဍကပဉှော နိဋ္ဌိတော။

သိရိမန္တပဉှော

ဥဒုမ္ဗရဒေဝီ ပန ဣတရေဟိ ပဏ္ဍိတံ နိဿာယ ပဉှဿ ဉာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ရညာ မုဂ္ဂံ မာသေန နိဗ္ဗိသေသကံ ကရောန္တေန ဝိယ ပဉ္စန္နံ သမကောဝ သက္ကာရော ကတော, နနု မယှံ ကနိဋ္ဌဿ ဝိသေသံ သက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ဒေဝ, ကေန ဝေါ ပဉှော ကထိတော’’တိ? ‘‘ပဉ္စဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ, ဘဒ္ဒေ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, စတ္တာရော ဇနာ တံ ပဉှံ ကံ နိဿာယ ဇာနိံသူ’’တိ? ‘‘န ဇာနာမိ, ဘဒ္ဒေ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, ကိံ တေ ဇာနန္တိ, ပဏ္ဍိတော ပန ‘မာ နဿန္တု ဣမေ ဗာလာ’တိ ပဉှံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ, တုမှေ သဗ္ဗေသံ သမကံ သက္ကာရံ ကရောထ, အယုတ္တမေတံ, ပဏ္ဍိတဿ ဝိသေသကံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘အတ္တာနံ နိဿာယ ဉာတဘာဝံ န ကထေသီ’’တိ ပဏ္ဍိတဿ တုဿိတွာ အတိရေကတရံ သက္ကာရံ ကာတုကာမော စိန္တေသိ ‘‘ဟောတု မမ ပုတ္တံ ဧကံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ကထိတကာလေ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကရိဿာမီ’’တိ။ သော ပဉှံ စိန္တေန္တော သိရိမန္တပဉှံ စိန္တေတွာ ဧကဒိဝသံ ပဉ္စန္နံ ပဏ္ဍိတာနံ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ သုခနိသိန္နကာလေ သေနကံ အာဟ – ‘‘သေနက, ပဉှံ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ။ ‘‘ပုစ္ဆ ဒေဝါ’’တိ။ ရာဇာ သိရိမန္တပဉှေ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပညာယုပေတံ သိရိယာ ဝိဟီနံ, ယသဿိနံ ဝါပိ အပေတပညံ၊

ပုစ္ဆာမိ တံ သေနက ဧတမတ္ထံ, ကမေတ္ထ သေယျော ကုသလာ ဝဒန္တီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၈၃)၊

တတ္ထ ကမေတ္ထ သေယျောတိ ဣမေသု ဒွီသု ကတရံ ပဏ္ဍိတာ သေယျောတိ ဝဒန္တိ။

အယဉ္စ ကိရ ပဉှော သေနကဿ ဝံသာနုဂတော, တေန နံ ခိပ္ပမေဝ ကထေသိ –

‘‘ဓီရာ စ ဗာလာ စ ဟဝေ ဇနိန္ဒ, သိပ္ပူပပန္နာ စ အသိပ္ပိနော စ၊

သုဇာတိမန္တောပိ အဇာတိမဿ, ယသဿိနော ပေသကရာ ဘဝန္တိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၈၄)၊

တတ္ထ ပညော နိဟီနောတိ ပညဝါ နိဟီနော, ဣဿရောဝ ဥတ္တမောတိ အတ္ထော။

ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဣတရေ တယော အပုစ္ဆိတွာ သံဃနဝကံ ဟုတွာ နိသိန္နံ မဟောသဓပဏ္ဍိတံ အာဟ –

‘‘တုဝမ္ပိ ပုစ္ဆာမိ အနောမပည, မဟောသဓ ကေဝလဓမ္မဒဿိ၊

ဗာလံ ယသဿိံ ပဏ္ဍိတံ အပ္ပဘောဂံ, ကမေတ္ထ သေယျော ကုသလာ ဝဒန္တီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၈၅)၊

တတ္ထ ကေဝလဓမ္မဒဿီတိ သဗ္ဗဓမ္မဒဿိ။

အထဿ မဟာသတ္တော ‘‘သုဏ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ကထေသိ –

‘‘ပါပါနိ ကမ္မာနိ ကရောတိ ဗာလော, ဣဓမေဝ သေယျော ဣတိ မညမာနော၊

ဣဓလောကဒဿီ ပရလောကမဒဿီ, ဥဘယတ္ထ ဗာလော ကလိမဂ္ဂဟေသိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၈၆)၊

တတ္ထ ဣဓမေဝ သေယျောတိ ဣဓလောကေ ဣဿရိယမေဝ မယှံ သေဋ္ဌန္တိ မညမာနော။ ကလိမဂ္ဂဟေသီတိ ဗာလော ဣဿရိယမာနေန ပါပကမ္မံ ကတွာ နိရယာဒိံ ဥပပဇ္ဇန္တော ပရလောကေ စ ပုန တတော အာဂန္တွာ နီစကုလေ ဒုက္ခဘာဝံ ပတွာ နိဗ္ဗတ္တမာနော ဣဓလောကေ စာတိ ဥဘယတ္ထ ပရာဇယမေဝ ဂဏှာတိ။ ဧတမ္ပိ ကာရဏံ အဟံ ဒိသွာ ပညာသမ္ပန္နောဝ ဥတ္တမော, ဣဿရော ပန ဗာလော န ဥတ္တမောတိ ဝဒါမိ။

ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ သေနကံ ဩလောကေတွာ ‘‘နနု မဟောသဓော ပညဝန္တမေဝ ဥတ္တမောတိ ဝဒတီ’’တိ အာဟ။ သေနကော ‘‘မဟာရာဇ, မဟောသဓော ဒဟရော, အဇ္ဇာပိဿ မုခေ ခီရဂန္ဓော ဝါယတိ, ကိမေသ ဇာနာတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘နိသိပ္ပမေတံ ဝိဒဓာတိ ဘောဂံ, န ဗန္ဓုဝါ န သရီရဝဏ္ဏော ယော၊

ပဿေဠမူဂံ သုခမေဓမာနံ, သိရီ ဟိ နံ ဘဇတေ ဂေါရဝိန္ဒံ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။

တတ္ထ ဧဠမူဂန္တိ ပဂ္ဃရိတလာလမုခံ။ ဂေါရဝိန္ဒန္တိ သော ကိရ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အသီတိကောဋိဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ ဝိရူပေါ။ နာဿ ပုတ္တော န စ ဓီတာ, န ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာတိ။ ကထေန္တဿပိဿ ဟနုကဿ ဥဘောဟိပိ ပဿေဟိ လာလာဓာရာ ပဂ္ဃရတိ။ ဒေဝစ္ဆရာ ဝိယ ဒွေ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ ဝိဘူသိတာ သုပုပ္ဖိတာနိ နီလုပ္ပလာနိ ဂဟေတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဌိတာ တံ လာလံ နီလုပ္ပလေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နီလုပ္ပလာနိ ဝါတပါနေန ဆဍ္ဍေန္တိ။ သုရာသောဏ္ဍာပိ ပါနာဂါရံ ပဝိသန္တာ နီလုပ္ပလေဟိ အတ္ထေ သတိ တဿ ဂေဟဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘သာမိ ဂေါရဝိန္ဒ, သေဋ္ဌီ’’တိ ဝဒန္တိ။ သော တေသံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဝါတပါနေ ဌတွာ ‘‘ကိံ, တာတာ’’တိ ဝဒတိ။ အထဿ လာလာဓာရာ ပဂ္ဃရတိ။ တာ ဣတ္ထိယော တံ နီလုပ္ပလေဟိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ နီလုပ္ပလာနိ အန္တရဝီထိယံ ခိပန္တိ။ သုရာဓုတ္တာ တာနိ ဂဟေတွာ ဥဒကေန ဝိက္ခာလေတွာ ပိဠန္ဓိတွာ ပါနာဂါရံ ပဝိသန္တိ။ ဧဝံ သိရိသမ္ပန္နော အဟောသိ။ သေနကော တံ ဥဒါဟရဏံ ကတွာ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ကီဒိသံ, တာတ, မဟောသဓပဏ္ဍိတာ’’တိ အာဟ။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ဒေဝ, ကိံ သေနကော ဇာနာတိ, ဩဒနသိတ္ထဋ္ဌာနေ ကာကော ဝိယ ဒဓိံ ပါတုံ အာရဒ္ဓသုနခေါ ဝိယ စ ယသမေဝ ပဿတိ, သီသေ ပတန္တံ မဟာမုဂ္ဂရံ န ပဿတိ, သုဏ, ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘လဒ္ဓါ သုခံ မဇ္ဇတိ အပ္ပပညော, ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌောပိ ပမောဟမေတိ၊

အာဂန္တုနာ ဒုက္ခသုခေန ဖုဋ္ဌော, ပဝေဓတိ ဝါရိစရောဝ ဃမ္မေ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၈၈)၊

တတ္ထ သုခန္တိ ဣဿရိယသုခံ လဘိတွာ ဗာလော ပမဇ္ဇတိ, ပမတ္တော သမာနော ပါပံ ကရောတိ။ ဒုက္ခေနာတိ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခေန။ အာဂန္တုနာတိ န အဇ္ဈတ္တိကေန။ သတ္တာနဉှိ သုခမ္ပိ ဒုက္ခမ္ပိ အာဂန္တုကမေဝ, န နိစ္စပဝတ္တံ။ ဃမ္မေတိ ဥဒကာ ဥဒ္ဓရိတွာ အာတပေ ခိတ္တမစ္ဆော ဝိယ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ကီဒိသံ အာစရိယာ’’တိ အာဟ။ သေနကော ‘‘ဒေဝ, ကိမေသ ဇာနာတိ, တိဋ္ဌန္တု တာဝ မနုဿာ, အရညေ ဇာတရုက္ခေသုပိ ဖလသမ္ပန္နမေဝ ဗဟူ ဝိဟင်္ဂမာ ဘဇန္တီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဒုမံ ယထာ သာဒုဖလံ အရညေ, သမန္တတော သမဘိသရန္တိ ပက္ခီ၊

ဧဝမ္ပိ အဍ္ဎံ သဓနံ သဘောဂံ, ဗဟုဇ္ဇနော ဘဇတိ အတ္ထဟေတု၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၈၉)၊

တတ္ထ ဗဟုဇ္ဇနောတိ မဟာဇနော။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ကီဒိသံ တာတာ’’တိ အာဟ။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ကိမေသ မဟောဒရော ဇာနာတိ, သုဏ, ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘န သာဓု ဗလဝါ ဗာလော, သာဟသာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ၊

ကန္ဒန္တမေတံ ဒုမ္မေဓံ, ကဍ္ဎန္တိ နိရယံ ဘုသံ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၀)၊

တတ္ထ သာဟသာတိ သာဟသေန သာဟသိကကမ္မံ ကတွာ ဇနံ ပီဠေတွာ ဓနံ ဝိန္ဒတိ။ အထ နံ နိရယပါလာ ကန္ဒန္တမေဝ ဒုမ္မေဓံ ဗလဝဝေဒနံ နိရယံ ကဍ္ဎန္တိ။

ပုန ရညာ ‘‘ကိံ သေနကာ’’တိ ဝုတ္တေ သေနကော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယာ ကာစိ နဇ္ဇော ဂင်္ဂမဘိဿဝန္တိ, သဗ္ဗာဝ တာ နာမဂေါတ္တံ ဇဟန္တိ၊

ဂင်္ဂါ သမုဒ္ဒံ ပဋိပဇ္ဇမာနာ, န ခါယတေ ဣဒ္ဓိံ ပညောပိ လောကေ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၁)၊

တတ္ထ နဇ္ဇောတိ နိန္နာ ဟုတွာ သန္ဒမာနာ အန္တမသော ကုန္နဒိယောပိ ဂင်္ဂံ အဘိဿဝန္တိ။ ဇဟန္တီတိ ဂင်္ဂါတွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ, အတ္တနော နာမဂေါတ္တံ ဇဟန္တိ။ န ခါယတေတိ သာပိ ဂင်္ဂါ သမုဒ္ဒံ ပဋိပဇ္ဇမာနာ န ပညာယတိ, သမုဒ္ဒေါတွေဝ နာမံ လဘတိ။ ဧဝမေဝ မဟာပညောပိ ဣဿရသန္တိကံ ပတ္တော န ခါယတိ န ပညာယတိ,သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌဂင်္ဂါ ဝိယ ဟောတိ။

ပုန ရာဇာ ‘‘ကိံ ပဏ္ဍိတာ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သုဏ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘ယမေတမက္ခာ ဥဒဓိံ မဟန္တံ, သဝန္တိ နဇ္ဇော သဗ္ဗကာလမသင်္ချံ၊

သော သာဂရော နိစ္စမုဠာရဝေဂေါ, ဝေလံ န အစ္စေတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ။

‘‘ဧဝမ္ပိ ဗာလဿ ပဇပ္ပိတာနိ, ပညံ န အစ္စေတိ သိရီ ကဒါစိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၂-၉၃)၊

တတ္ထ ယမေတမက္ခာတိ ယံ ဧတံ အက္ခာသိ ဝဒေသိ။ အသင်္ချန္တိ အဂဏနံ။ ဝေလံ န အစ္စေတီတိ ဥဠာရဝေဂေါပိ ဟုတွာ ဦမိသဟဿံ ဥက္ခိပိတွာပိ ဝေလံ အတိက္ကမိတုံ န သက္ကောတိ, ဝေလံ ပတွာ အဝဿံ သဗ္ဗာ ဦမိယော ဘိဇ္ဇန္တိ။ ဧဝမ္ပိ ဗာလဿ ပဇပ္ပိတာနီတိ ဗာလဿ ဝစနာနိပိ ဧဝမေဝ ပညဝန္တံ အတိက္ကမိတုံ န သက္ကောန္တိ, တံ ပတွာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ။ ပညံ န အစ္စေတီတိ ပညဝန္တံ သိရိမာ နာမ နာတိက္ကမတိ။ န ဟိ ကောစိ မနုဇော အတ္ထာနတ္ထေ ဥပ္ပန္နကင်္ခေါ တံဆိန္ဒနတ္ထာယ ပညဝန္တံ အတိက္ကမိတွာ ဗာလဿ ဣဿရဿ ပါဒမူလံ ဂစ္ဆတိ, ပညဝန္တဿ ပန ပါဒမူလေယေဝ ဝိနိစ္ဆယော နာမ လဗ္ဘတီတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ကထံ သေနကာ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘သုဏ, ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အသညတော စေပိ ပရေသမတ္ထံ, ဘဏာတိ သန္ဓာနဂတော ယသဿီ၊

တဿေဝ တံ ရူဟတိ ဉာတိမဇ္ဈေ, သိရီ ဟိ နံ ကာရယတေ န ပညာ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၄)၊

တတ္ထ အသညတော စေပီတိ ဣဿရော ဟိ သစေပိ ကာယာဒီဟိ အသညတော ဒုဿီလော။ သန္ဓာနဂတောတိ ဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော ဟုတွာ ပရေသံ အတ္ထံ ဘဏတိ, တသ္မိံ ဝိနိစ္ဆယမဏ္ဍလေ မဟာပရိဝါရပရိဝုတဿ မုသာဝါဒံ ဝတွာ သာမိကမ္ပိ အဿာမိကံ ကရောန္တဿ တဿေဝ တံ ဝစနံ ရုဟတိ။ သိရီ ဟိ နံ တထာ ကာရယတေ န ပညာ, တသ္မာ ပညော နိဟီနော, သိရိမာဝ သေယျောတိ ဝဒါမိ။

ပုန ရညာ ‘‘ကိံ, တာတာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဏ္ဍိတော ‘‘သုဏ, ဒေဝ, ဗာလသေနကော ကိံ ဇာနာတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပရဿ ဝါ အတ္တနော ဝါပိ ဟေတု, ဗာလော မုသာ ဘာသတိ အပ္ပပညော၊

သော နိန္ဒိတော ဟောတိ သဘာယ မဇ္ဈေ, ပစ္ဆာပိ သော ဒုဂ္ဂတိဂါမီ ဟောတိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၅)၊

တတော သေနကော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အတ္ထမ္ပိ စေ ဘာသတိ ဘူရိပညော, အနာဠှိယော အပ္ပဓနော ဒလိဒ္ဒေါ၊

န တဿ တံ ရူဟတိ ဉာတိမဇ္ဈေ, သိရီ စ ပညာဏဝတော န ဟောတိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၆)၊

တတ္ထ အတ္ထမ္ပီတိ ကာရဏမ္ပိ စေ ဘာသတိ။ ဉာတိမဇ္ဈေတိ ပရိသမဇ္ဈေ။ ပညာဏဝတောတိ မဟာရာဇ, ပညာဏဝန္တဿ သိရိသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ပကတိယာ ဝိဇ္ဇမာနာပိ သိရီ နာမ န ဟောတိ။ သော ဟိ တဿ သန္တိကေ သူရိယုဂ္ဂမနေ ခဇ္ဇောပနကော ဝိယ ခါယတီတိ ဒဿေတိ။

ပုန ရညာ ‘‘ကီဒိသံ, တာတာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဏ္ဍိတော ‘‘ကိံ ဇာနာတိ, သေနကော, ဣဓလောကမတ္တမေဝ ဩလောကေတိ, န ပရလောက’’န္တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပရဿ ဝါ အတ္တနော ဝါပိ ဟေတု, န ဘာသတိ အလိကံ ဘူရိပညော၊

သော ပူဇိတော ဟောတိ သဘာယ မဇ္ဈေ, ပစ္ဆာပိ သော သုဂ္ဂတိဂါမီ ဟောတိ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၇)၊

တတော သေနကော ဂါထမာဟ –

‘‘ဟတ္ထီ ဂဝါဿာ မဏိကုဏ္ဍလာ စ, ထိယော စ ဣဒ္ဓေသု ကုလေသု ဇာတာ၊

သဗ္ဗာဝ တာ ဥပဘောဂါ ဘဝန္တိ, ဣဒ္ဓဿ ပေါသဿ အနိဒ္ဓိမန္တော၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၈)၊

တတ္ထ ဣဒ္ဓဿာတိ ဣဿရဿ။ အနိဒ္ဓိမန္တောတိ န ကေဝလံ တာ နာရိယောဝ, အထ ခေါ သဗ္ဗေ အနိဒ္ဓိမန္တောပိ သတ္တာ တဿ ဥပဘောဂါ ဘဝန္တိ။

တတော ပဏ္ဍိတော ‘‘ကိံ ဧသ ဇာနာတီ’’တိ ဝတွာ ဧကံ ကာရဏံ အာဟရိတွာ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အသံဝိဟိတကမ္မန္တံ, ဗာလံ ဒုမ္မေဓမန္တိနံ၊

သိရီ ဇဟတိ ဒုမ္မေဓံ, ဇိဏ္ဏံဝ ဥရဂေါ တစံ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ၊

ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၉၉)၊

တတ္ထ ‘‘သိရီ ဇဟတီ’’တိ ပဒဿ စေတိယဇာတကေန (ဇာ။ ၁။၈။၄၅ အာဒယော) အတ္ထော ဝဏ္ဏေတဗ္ဗော။

အထ သေနကော ရညာ ‘‘ကီဒိသ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝ, ကိံ ဧသ တရုဏဒါရကော ဇာနာတိ, သုဏာထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတံ အပ္ပဋိဘာနံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပဉ္စ ပဏ္ဍိတာ မယံ ဘဒ္ဒန္တေ, သဗ္ဗေ ပဉ္ဇလိကာ ဥပဋ္ဌိတာ၊

တွံ နော အဘိဘုယျ ဣဿရောသိ, သက္ကောဝ ဘူတပတိ ဒေဝရာဇာ၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညော နိဟီနော သိရီမာဝ သေယျော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၁၀၀)၊

ဣဒံ ကိရ သုတွာ ရာဇာ ‘‘သာဓုရူပံ သေနကေန ကာရဏံ အာဘတံ, သက္ခိဿတိ နု ခေါ မေ ပုတ္တော ဣမဿ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ အညံ ကာရဏံ အာဟရိတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကီဒိသံ ပဏ္ဍိတာ’’တိ အာဟ။ သေနကေန ကိရ ဣမသ္မိံ ကာရဏေ အာဘတေ ဌပေတွာ ဗောဓိသတ္တံ အညော တံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ မဟာသတ္တော အတ္တနော ဉာဏဗလေန တဿ ဝါဒံ ဘိန္ဒန္တော ‘‘မဟာရာဇ, ကိမေသ ဗာလော ဇာနာတိ, ယသမေဝ ဩလောကေတိ, ပညာယ ဝိသေသံ န ဇာနာတိ, သုဏာထာ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဒါသောဝ ပညဿ ယသဿိ ဗာလော, အတ္ထေသု ဇာတေသု တထာဝိဓေသု၊

ယံ ပဏ္ဍိတော နိပုဏံ သံဝိဓေတိ, သမ္မောဟမာပဇ္ဇတိ တတ္ထ ဗာလော၊

ဧတမ္ပိ ဒိသွာန အဟံ ဝဒါမိ, ပညောဝ သေယျော န ယသဿိ ဗာလော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၁၀၁)၊

တတ္ထ အတ္ထေသူတိ ကိစ္စေသု ဇာတေသု။ သံဝိဓေတီတိ သံဝိဒဟတိ။

ဣတိ မဟာသတ္တော သိနေရုပါဒတော သုဝဏ္ဏဝါလုကံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိယ ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ စ နယကာရဏံ ဒဿေသိ။ ဧဝံ မဟာသတ္တေန ပညာနုဘာဝံ ဒဿေတွာ ကထိတေ ရာဇာ သေနကံ အာဟ – ‘‘ကီဒိသံ, သေနက, သက္ကောန္တော ဥတ္တရိပိ ကထေဟီ’’တိ။ သော ကောဋ္ဌေ ဌပိတဓညံ ဝိယ ဥဂ္ဂဟိတကံ ခေပေတွာ အပ္ပဋိဘာနော မင်္ကုဘူတော ပဇ္ဈာယန္တော နိသီဒိ။ သစေ ဟိ သော အညံ ကာရဏံ အာဟရေယျ, န ဂါထာသဟဿေနပိ ဣမံ ဇာတကံ နိဋ္ဌာယေထ။ တဿ ပန အပ္ပဋိဘာနဿ ဌိတကာလေ ဂမ္ဘီရံ ဩဃံ အာနေန္တော ဝိယ မဟာသတ္တော ဥတ္တရိပိ ပညမေဝ ဝဏ္ဏေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အဒ္ဓါ ဟိ ပညာဝ သတံ ပသတ္ထာ, ကန္တာ သိရီ ဘောဂရတာ မနုဿာ၊

ဉာဏဉ္စ ဗုဒ္ဓါနမတုလျရူပံ, ပညံ န အစ္စေတိ သိရီ ကဒါစီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၁၀၂)၊

တတ္ထ သတန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သပ္ပုရိသာနံ။ ဘောဂရတာတိ မဟာရာဇ, ယသ္မာ အန္ဓဗာလမနုဿာ ဘောဂရတာဝ, တသ္မာ တေသံ သိရီ ကန္တာ။ ယသော နာမေသ ပဏ္ဍိတေဟိ ဂရဟိတော ဗာလာနံ ကန္တောတိ စာယံ အတ္ထော ဘိသဇာတကေန (ဇာ။ ၁။၁၄။၇၈ အာဒယော) ဝဏ္ဏေတဗ္ဗော။ ဗုဒ္ဓါနန္တိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဉာဏံ။ ကဒါစီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ ဉာဏဝန္တံ သိရီ နာမ နာတိက္ကမတိ, ဒေဝါတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ မဟာသတ္တဿ ပဉှဗျာကရဏေန တုဋ္ဌော ဃနဝဿံ ဝဿေန္တော ဝိယ မဟာသတ္တံ ဓနေန ပူဇေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော, မဟောသဓ ကေဝလဓမ္မဒဿီ၊

ဂဝံ သဟဿံ ဥသဘဉ္စ နာဂံ, အာဇညယုတ္တေ စ ရထေ ဒသ ဣမေ၊

ပဉှဿ ဝေယျာကရဏေန တုဋ္ဌော, ဒဒါမိ တေ ဂါမဝရာနိ သောဠသာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၁၀၃)၊

တတ္ထ ဥသဘဉ္စ နာဂန္တိ တဿ ဂဝံ သဟဿဿ ဥသဘံ ကတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ အာရောဟနီယံ နာဂံ ဒမ္မီတိ။

ဝီသတိနိပါတေ သိရိမန္တပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ဆန္နပထပဉှော

တတော ပဋ္ဌာယ ဗောဓိသတ္တဿ ယသော မဟာ အဟောသိ။ တံ သဗ္ဗံ ဥဒုမ္ဗရဒေဝီယေဝ ဝိစာရေသိ။ သာ တဿ သောဠသဝဿိကကာလေ စိန္တေသိ ‘‘မမ ကနိဋ္ဌော မဟလ္လကော ဇာတော, ယသောပိဿ မဟာ အဟောသိ, အာဝါဟမဿ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သာ ရညော တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓု ဇာနာပေဟိ န’’န္တိ အာဟ။ သာ တံ ဇာနာပေတွာ တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ‘‘တေန ဟိ, တာတ, တေ ကုမာရိကံ အာနေမီ’’တိ အာဟ။ အထ မဟာသတ္တော ‘‘ကဒါစိ ဣမေဟိ အာနီတာ မမ န ရုစ္စေယျ, သယမေဝ တာဝ ဥပဓာရေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေဝိ, ကတိပါဟံ မာ ကိဉ္စိ ရညော ဝဒေထ, အဟံ ဧကံ ကုမာရိကံ သယံ ပရိယေသိတွာ မမ စိတ္တရုစိတံ တုမှာကံ အာစိက္ခိဿာမီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ ကရောဟိ, တာတာ’’တိ။ သော ဒေဝိံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဃရံ ဂန္တွာ သဟာယကာနံ သညံ ဒတွာ အညာတကဝေသေန တုန္နဝါယဥပကရဏာနိ ဂဟေတွာ ဧကကောဝ ဥတ္တရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဥတ္တရယဝမဇ္ဈကံ ပါယာသိ။ တဒါ ပန တတ္ထ ဧကံ ပေါရာဏသေဋ္ဌိကုလံ ပရိက္ခီဏံ အဟောသိ။ တဿ ကုလဿ ဓီတာ အမရာဒေဝီ နာမ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နာ ပုညဝတီ။ သာ တံ ဒိဝသံ ပါတောဝ ယာဂုံ ပစိတွာ အာဒါယ ‘‘ပိတု ကသနဋ္ဌာနံ ဂမိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ တမေဝ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ မဟာသတ္တော တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘‘သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နာယံ ဣတ္ထီ, သစေ အပရိဂ္ဂဟာ, ဣမာယ မေ ပါဒပရိစာရိကာယ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေသိ။

သာပိ တံ ဒိသွာဝ ‘‘သစေ ဧဝရူပဿ ပုရိသဿ ဂေဟေ ဘဝေယျံ, သက္ကာ မယာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌာပေတု’’န္တိ စိန္တေသိ။

အထ မဟာသတ္တော – ‘‘ဣမိဿာ သပရိဂ္ဂဟာပရိဂ္ဂဟဘာဝံ န ဇာနာမိ, ဟတ္ထမုဋ္ဌိယာ နံ ပုစ္ဆိဿာမိ, သစေ ဧသာ ပဏ္ဍိတာ ဘဝိဿတိ, ဇာနိဿတိ။ နော စေ, န ဇာနိဿတိ, ဣဓေဝ နံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဒူရေ ဌိတောဝ ဟတ္ထမုဋ္ဌိမကာသိ။ သာပိ ‘‘အယံ မမ သသာမိကာသာမိကဘာဝံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဉတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ သော အပရိဂ္ဂဟဘာဝံ ဉတွာ သမီပံ ဂန္တွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ကာ နာမ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘သာမိ, အဟံ အတီတေ ဝါ အနာဂတေ ဝါ ဧတရဟိ ဝါ ယံ နတ္ထိ, တန္နာမိကာ’’တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, လောကေ အမရာ နာမ နတ္ထိ, တွံ အမရာ နာမ ဘဝိဿသီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ကဿ ယာဂုံ ဟရိဿသီ’’တိ? ‘‘ပုဗ္ဗဒေဝတာယ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ပုဗ္ဗဒေဝတာ နာမ မာတာပိတရော, တဝ ပိတု ယာဂုံ ဟရိဿသိ မညေ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, တဝ ပိတာ ကိံ ကရောတီ’’တိ? ‘‘သာမိ, ဧကံ ဒွိဓာ ကရောတီ’’တိ။ ‘‘ဧကဿ ဒွိဓာကရဏံ နာမ ကသနံ, တဝ ပိတာ ကသတီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ကတရသ္မိံ ပန ဌာနေ တေ ပိတာ ကသတီ’’တိ? ‘‘ယတ္ထ သကိံ ဂတာ န ဧန္တိ, တသ္မိံ ဌာနေ, သာမီ’’တိ။ ‘‘သကိံ ဂတာနံ န ပစ္စာဂမနဋ္ဌာနံ နာမ သုသာနံ, သုသာနသန္တိကေ ကသတိ, ဘဒ္ဒေ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, အဇ္ဇေဝ ဧဿသီ’’တိ။ ‘‘သစေ ဧဿတိ, န ဧဿာ’’မိ။ ‘‘နော စေ ဧဿတိ, ဧဿာမိ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ပိတာ တေ မညေ နဒီပါရေ ကသတိ, ဥဒကေ ဧန္တေ န ဧဿသိ, အနေန္တေ ဧဿသီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, သာမီ’’တိ။ ဧတ္တကံ နာမ မဟာသတ္တော အာလာပသလ္လာပံ ကရောတိ။

အထ နံ အမရာဒေဝီ ‘‘ယာဂုံ ပိဝိဿသိ, သာမီ’’တိ နိမန္တေသိ။ မဟာသတ္တော ‘‘ပဌမမေဝ ပဋိက္ခိပနံ နာမ အဝမင်္ဂလ’’န္တိ စိန္တေတွာ ‘‘အာမ, ပိဝိဿာမီ’’တိ အာဟ။ သာ ပန ယာဂုဃဋံ ဩတာရေသိ။ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘သစေ ပါတိံ အဓောဝိတွာ ဟတ္ထဓောဝနံ အဒတွာ ဒဿတိ, ဧတ္ထေဝ နံ ပဟာယ ဂမိဿာမီ’’တိ။ သာ ပန ပါတိံ ဓောဝိတွာ ပါတိယာ ဥဒကံ အာဟရိတွာ ဟတ္ထဓောဝနံ ဒတွာ တုစ္ဆပါတိံ ဟတ္ထေ အဋ္ဌပေတွာ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဃဋံ အာလုဠေတွာ ယာဂုယာ ပူရေသိ, တတ္ထ ပန သိတ္ထာနိ မဟန္တာနိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော အာဟ ‘‘ကိံ, ဘဒ္ဒေ, အတိဗဟလာ ယာဂူ’’တိ။ ‘‘ဥဒကံ န လဒ္ဓံ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ကေဒါရေ ဥဒကံ န လဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ မညေ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ, သာမီ’’တိ။ သာ ပိတု ယာဂုံ ဌပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ အဒါသိ။ သော ယာဂုံ ပိဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, တုယှံ မာတု ဂေဟံ ဂမိဿာမိ, မဂ္ဂံ မေ အာစိက္ခာ’’တိ အာဟ။ သာ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝတွာ မဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တီ ဧကကနိပါတေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေန သတ္တုဗိလင်္ဂါ စ, ဒိဂုဏပလာသော စ ပုပ္ဖိတော၊

ယေန ဒဒါမိ တေန ဝဒါမိ, ယေန န ဒဒါမိ န တေန ဝဒါမိ၊

ဧသ မဂ္ဂေါ ယဝမဇ္ဈကဿ, ဧတံ အန္နပထံ ဝိဇာနာဟီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁။၁၁၂)၊

တဿတ္ထော – ‘‘သာမိ, အန္တောဂါမံ ပဝိသိတွာ ဧကံ သတ္တုအာပဏံ ပဿိဿသိ, တတော ကဉ္ဇိကာပဏံ, တေသံ ပုရတော ဒိဂုဏပဏ္ဏော ကောဝိဠာရော သုပုပ္ဖိတော, တသ္မာ တွံ ယေန သတ္တုဗိလင်္ဂါ စ ကောဝိဠာရော စ ပုပ္ဖိတော, တေန ဂန္တွာ ကောဝိဠာရမူလေ ဌတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှ ဝါမံ မုဉ္စ, ဧသ မဂ္ဂေါ ယဝမဇ္ဈကဿ ယဝမဇ္ဈကဂါမေ ဌိတဿ အမှာကံ ဂေဟဿ, ဧတံ ဧဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ မယာ ဝုတ္တံ ဆန္နပထံ ပဋိစ္ဆန္နပထံ ဆန္နပထံ ဝါ ပဋိစ္ဆန္နကာရဏံ ဝိဇာနာဟီ’’တိ။ ဧတ္ထ ဟိ ယေန ဒဒါမီတိ ယေန ဟတ္ထေန ဒဒါမိ, ဣဒံ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဣတရံ ဝါမဟတ္ထံ။ ဧဝံ သာ တဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခိတွာ ပိတု ယာဂုံ ဂဟေတွာ အဂမာသိ။

ဆန္နပထပဉှော နိဋ္ဌိတော။

အမရာဒေဝိပရိယေသနာ

သောပိ တာယ ကထိတမဂ္ဂေနေဝ တံ ဂေဟံ ဂတော။ အထ နံ အမရာဒေဝိယာ မာတာ ဒိသွာ အာသနံ ဒတွာ ‘‘ယာဂုံ ပိဝိဿသိ, သာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘အမ္မ, ကနိဋ္ဌဘဂိနိယာ မေ အမရာဒေဝိယာ ထောကာ ယာဂု မေ ဒိန္နာ’’တိ။ တံ သုတွာ သာ ‘‘ဓီတု မေ အတ္ထာယ အာဂတော ဘဝိဿတီ’’တိ အညာသိ။ မဟာသတ္တော တေသံ ဒုဂ္ဂတဘာဝံ ဇာနန္တောပိ ‘‘အမ္မ, အဟံ တုန္နဝါယော, ကိဉ္စိ သိဗ္ဗိတဗ္ဗယုတ္တကံ အတ္ထီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အတ္ထိ, သာမိ, မူလံ ပန နတ္ထီ’’တိ? ‘‘အမ္မ မူလေန ကမ္မံ နတ္ထိ, အာနေဟိ, သိဗ္ဗိဿာမိ န’’န္တိ။ သာ ဇိဏ္ဏသာဋကာနိ အာဟရိတွာ အဒါသိ။ ဗောဓိသတ္တော အာဟဋာဟဋံ နိဋ္ဌာပေသိယေဝ။ ပုညဝတော ဟိ ကိရိယာ နာမ သမိဇ္ဈတိယေဝ။ အထ နံ အာဟ ‘‘အမ္မ, ဝီထိဘာဂေန အာရောစေယျာသီ’’တိ။ သာ သကလဂါမံ အာရောစေသိ။ မဟာသတ္တော တုန္နဝါယကမ္မံ ကတွာ ဧကာဟေနေဝ သဟဿံ ကဟာပဏံ ဥပ္ပါဒေသိ။ မဟလ္လိကာပိဿ ပါတရာသဘတ္တံ ပစိတွာ ဒတွာ ‘‘တာတ, သာယမာသံ ကိတ္တကံ ပစာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘အမ္မ, ယတ္တကာ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဘုဉ္ဇန္တိ, တေသံ ပမာဏေနာ’’တိ။ သာ အနေကသူပဗျဉ္ဇနံ ဗဟုဘတ္တံ ပစိ။ အမရာဒေဝီပိ သာယံ သီသေန ဒါရုကလာပံ, ဥစ္ဆင်္ဂေန ပဏ္ဏံ အာဒါယ အရညတော အာဂန္တွာ ပုရဂေဟဒွါရေ ဒါရုကလာပံ နိက္ခိပိတွာ ပစ္ဆိမဒွါရေန ဂေဟံ ပါဝိသိ။ ပိတာပိဿာ သာယတရံ အာဂမာသိ။ မဟာသတ္တော နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိ။ ဣတရာ မာတာပိတရော ဘောဇေတွာ ပစ္ဆာ သယံ ဘုဉ္ဇိတွာ မာတာပိတူနံ ပါဒေ ဓောဝိတွာ မဟာသတ္တဿ ပါဒေ ဓောဝိ။

သော တံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ကတိပါဟံ တတ္ထေဝ ဝသိ။ အထ နံ ဝီမံသန္တော ဧကဒိဝသံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, အဍ္ဎနာဠိကတဏ္ဍုလေ ဂဟေတွာ တတော မယှံ ယာဂုဉ္စ ပူဝဉ္စ ဘတ္တဉ္စ ပစာဟီ’’တိ။ သာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဏ္ဍုလေ ကောဋ္ဋေတွာ မူလတဏ္ဍုလေဟိ ဘတ္တံ, မဇ္ဈိမတဏ္ဍုလေဟိ ယာဂုံ, ကဏကာဟိ ပူဝံ ပစိတွာ တဒနုရူပံ သူပဗျဉ္ဇနံ သမ္ပာဒေတွာ မဟာသတ္တဿ သဗျဉ္ဇနံ ယာဂုံ အဒါသိ။ သာ ယာဂု မုခေ ဌပိတမတ္တာဝ သတ္တ ရသဟရဏိသဟဿာနိ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ။ သော တဿာ ဝီမံသနတ္ထမေဝ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ယာဂုံ ပစိတုံ အဇာနန္တီ ကိမတ္ထံ မမ တဏ္ဍုလေ နာသေသီ’’တိ ကုဒ္ဓေါ ဝိယ သဟ ခေဠေန နိဋ္ဌုဘိတွာ ဘူမိယံ ပါတေသိ။ သာ တဿ အကုဇ္ဈိတွာဝ ‘‘သာမိ, သစေ ယာဂု န သုန္ဒရာ, ပူဝံ ခါဒါ’’တိ ပူဝံ အဒါသိ။ တမ္ပိ တထေဝ အကာသိ။ ‘‘သစေ, သာမိ, ပူဝံ န သုန္ဒရံ, ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ ဘတ္တံ အဒါသိ။ ဘတ္တမ္ပိ တထေဝ ကတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, တွံ ပစိတုံ အဇာနန္တီ မမ သန္တကံ ကိမတ္ထံ နာသေသီ’’တိ ကုဒ္ဓေါ ဝိယ တီဏိပိ ဧကတော မဒ္ဒိတွာ သီသတော ပဋ္ဌာယ သကလသရီရံ လိမ္ပိတွာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဒွါရေ နိသီဒါဟီ’’တိ အာဟ။ သာ အကုဇ္ဈိတွာဝ ‘‘သာဓု, သာမီ’’တိ ဂန္တွာ တထာ အကာသိ။ သော တဿာ နိဟတမာနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဧဟီ’’တိ အာဟ။ သာ အကုဇ္ဈိတွာ ဧကဝစနေနေဝ အာဂတာ။ မဟာသတ္တော ပန အာဂစ္ဆန္တော ကဟာပဏသဟဿေန သဒ္ဓိံ ဧကသာဋကယုဂံ တမ္ဗူလပသိဗ္ဗကေ ဌပေတွာ အာဂတော။ အထ သော တံ သာဋကံ နီဟရိတွာ တဿာ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, တဝ သဟာယိကာဟိ သဒ္ဓိံ နှာယိတွာ ဣမံ သာဋကံ နိဝါသေတွာ ဧဟီ’’တိ အာဟ။ သာ တထာ အကာသိ။

ပဏ္ဍိတော ဥပ္ပါဒိတဓနဉ္စ, အာဘတဓနဉ္စ သဗ္ဗံ တဿာ မာတာပိတူနံ ဒတွာ သမဿာသေတွာ သသုရေ အာပုစ္ဆိတွာ တံ အာဒါယ နဂရာဘိမုခေါ အဂမာသိ။ အန္တရာမဂ္ဂေ တဿာ ဝီမံသနတ္ထာယ ဆတ္တဉ္စ ဥပါဟနဉ္စ ဒတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဣမံ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ အတ္တာနံ ဓာရေဟိ, ဥပါဟနံ အဘိရုဟိတွာ ယာဟီ’’တိ။ သာ တံ ဂဟေတွာ တထာ အကတွာ အဗ္ဘောကာသေ သူရိယသန္တာပေ ဆတ္တံ အဓာရေတွာ ဝနန္တေ ဓာရေတွာ ဂစ္ဆတိ, ထလဋ္ဌာနေ ဥပါဟနံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဥဒကဋ္ဌာနံ သမ္ပတ္တကာလေ အဘိရုဟိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ဗောဓိသတ္တော တံ ကာရဏံ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, ဘဒ္ဒေ, ထလဋ္ဌာနေ ဥပါဟနံ ပဋိမုဉ္စိတွာ ဥဒကဋ္ဌာနေ အဘိရုဟိတွာ ဂစ္ဆသိ, သူရိယသန္တာပေ ဆတ္တံ အဓာရေတွာ ဝနန္တေ ဓာရေတွာ’’တိ? သာ အာဟ – ‘‘သာမိ, ထလဋ္ဌာနေ ကဏ္ဋကာဒီနိ ပဿာမိ, ဥဒကဋ္ဌာနေ မစ္ဆကစ္ဆပကဏ္ဋကာဒီနိ န ပဿာမိ, တေသု ပါဒေ ပဝိဋ္ဌေသု ဒုက္ခဝေဒနာ ဘဝေယျ, အဗ္ဘောကာသေ သုက္ခရုက္ခကဏ္ဋကာဒီနိ နတ္ထိ, ဝနန္တရံ ပဝိဋ္ဌာနံ ပန သုက္ခရုက္ခဒဏ္ဍာဒိကေသု မတ္ထကေ ပတိတေသု ဒုက္ခဝေဒနာ ဘဝေယျ, တသ္မာ တာနိ ပဋိဃာတနတ္ထာယ ဧဝံ ကရောမီ’’တိ။

ဗောဓိသတ္တော ဒွီဟိ ကာရဏေဟိ တဿာ ကထံ သုတွာ တုဿိတွာ ဂစ္ဆန္တော ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဖလသမ္ပန္နံ ဧကံ ဗဒရရုက္ခံ ဒိသွာ ဗဒရရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ သာ ဗဒရရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ မဟာသတ္တံ ဒိသွာ ‘‘သာမိ, အဘိရုဟိတွာ ဗဒရဖလံ ဂဟေတွာ ခါဒါဟိ, မယှမ္ပိ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, အဟံ ကိလမာမိ, အဘိရုဟိတုံ န သက္ကောမိ, တွမေဝ အဘိရုဟာ’’တိ။ သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဗဒရရုက္ခံ အဘိရုယှ သာခန္တရေ နိသီဒိတွာ ဖလံ ဩစိနိ။ ဗောဓိသတ္တော တံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဖလံ မယှံ ဒေဟီ’’တိ။ သာ ‘‘အယံ ပုရိသော ပဏ္ဍိတော ဝါ အပဏ္ဍိတော ဝါ ဝီမံသိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တံ အာဟ ‘‘သာမိ, ဥဏှဖလံ ခါဒိဿသိ, ဥဒါဟု သီတဖလ’’န္တိ? သော တံ ကာရဏံ အဇာနန္တော ဝိယ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဥဏှဖလေန မေ အတ္ထော’’တိ။ သာ ဖလာနိ ဘူမိယံ ခိပိတွာ ‘‘သာမိ, ခါဒါ’’တိ အာဟ။ ဗောဓိသတ္တော တံ ဂဟေတွာ ဓမေန္တော ခါဒိ။ ပုန ဝီမံသမာနော နံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, သီတလံ မေ ဒေဟီ’’တိ။ အထ သာ ဗဒရဖလာနိ တိဏဘူမိယာ ဥပရိ ခိပိ။ သော တံ ဂဟေတွာ ခါဒိတွာ ‘‘အယံ ဒါရိကာ အတိဝိယ ပဏ္ဍိတာ’’တိ စိန္တေတွာ တုဿိ။ အထ မဟာသတ္တော တံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဗဒရရုက္ခတော ဩတရာဟီ’’တိ။ သာ မဟာသတ္တဿ ဝစနံ သုတွာ ရုက္ခတော ဩတရိတွာ ဃဋံ ဂဟေတွာ နဒိံ ဂန္တွာ ဥဒကံ အာနေတွာ မဟာသတ္တဿ အဒါသိ။ မဟာသတ္တော ပိဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ တတော ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တော နဂရမေဝ သမ္ပတ္တော။

အထ သော တံ ဝီမံသနတ္ထာယ ဒေါဝါရိကဿ ဂေဟေ ဌပေတွာ ဒေါဝါရိကဿ ဘရိယာယ အာစိက္ခိတွာ အတ္တနော နိဝေသနံ ဂန္တွာ ပုရိသေ အာမန္တေတွာ ‘‘အသုကဂေဟေ ဣတ္ထိံ ဌပေတွာ အာဂတောမှိ, ဣမံ သဟဿံ အာဒါယ ဂန္တွာ တံ ဝီမံသထာ’’တိ သဟဿံ ဒတွာ ပေသေသိ။ တေ တထာ ကရိံသု။ သာ အာဟ – ‘‘ဣဒံ မမ သာမိကဿ ပါဒရဇမ္ပိ န အဂ္ဃတီ’’တိ။ တေ အာဂန္တွာ ပဏ္ဍိတဿ အာရောစေသုံ။ ပုနပိ ယာဝတတိယံ ပေသေတွာ စတုတ္ထေ ဝါရေ မဟာသတ္တော တေယေဝ ‘‘တေန ဟိ နံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ကဍ္ဎန္တာ အာနေထာ’’တိ အာဟ။ တေ တထာ ကရိံသု။ သာ မဟာသတ္တံ မဟာသမ္ပတ္တိယံ ဌိတံ န သဉ္ဇာနိ, နံ ဩလောကေတွာ စ ပန ဟသိ စေဝ ရောဒိ စ။ သော ဥဘယကာရဏံ ပုစ္ဆိ။ အထ နံ သာ အာဟ – ‘‘သာမိ, အဟံ ဟသမာနာ တဝ သမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘အယံ အကာရဏေန န လဒ္ဓါ, ပုရိမဘဝေ ကုသလံ ကတွာ လဒ္ဓါ, အဟော ပုညာနံ ဖလံ နာမာ’တိ ဟသိံ။ ရောဒမာနာ ပန ‘ဣဒါနိ ပရဿ ရက္ခိတဂေါပိတဝတ္ထုမှိ အပရဇ္ဈိတွာ နိရယံ ဂမိဿတီ’တိ တယိ ကာရုညေန ရောဒိ’’န္တိ။

သော တံ ဝီမံသိတွာ သုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ နံ တတ္ထေဝ နေထာ’’တိ ဝတွာ ပေသေတွာ ပုန တုန္နဝါယဝေသံ ဂဟေတွာ ဂန္တွာ တာယ သဒ္ဓိံ သယိတွာ ပုနဒိဝသေ ပါတောဝ ရာဇကုလံ ပဝိသိတွာ ဥဒုမ္ဗရဒေဝိယာ အာရောစေသိ။ သာ ရညော အာရောစေတွာ အမရာဒေဝိံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ မဟာယောဂ္ဂေ နိသီဒါပေတွာ မဟန္တေန သက္ကာရေန မဟာသတ္တဿ ဂေဟံ နေတွာ မင်္ဂလံ ကာရေသိ။ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ သဟဿမူလံ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေသိ။ ဒေါဝါရိကေ အာဒိံ ကတွာ သကလနဂရဝါသိနော ပဏ္ဏာကာရေ ပဟိဏိံသု။ အမရာဒေဝီပိ ရညာ ပဟိတံ ပဏ္ဏာကာရံ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ရညော ပေသေသိ။ ဧတေနုပါယေန သကလနဂရဝါသီနမ္ပိ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေတွာ နဂရံ သင်္ဂဏှိ။ တတော ပဋ္ဌာယ မဟာသတ္တော တာယ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တော ရညော အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အနုသာသိ။

အမရာဒေဝိပရိယေသနာ နိဋ္ဌိတာ။

သဗ္ဗရတနထေနဝဏ္ဏနာ

အထေကဒိဝသံ သေနကော ဣတရေ တယော အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတေ အာမန္တေသိ ‘‘အမ္ဘော, မယံ ဂဟပတိပုတ္တဿ မဟောသဓဿေဝ နပ္ပဟောမ, ဣဒါနိ ပန တေန အတ္တနာ ဗျတ္တတရာ ဘရိယာ အာနီတာ, ကိန္တိ နံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒေယျာမာ’’တိ။ ‘‘အာစရိယ, မယံ ကိံ ဇာနာမ, တွံယေဝ ဇာနာဟီ’’တိ။ ‘‘ဟောတု မာ စိန္တယိတ္ထ, အတ္ထေကော ဥပါယော, အဟံ ရညော စူဠာမဏိံ ထေနေတွာ အာဟရိဿာမိ, ပုက္ကုသ, တွံ သုဝဏ္ဏမာလံ အာဟရ, ကာမိန္ဒ, တွံ ကမ္ဗလံ, ဒေဝိန္ဒ, တွံ သုဝဏ္ဏပါဒုကန္တိ ဧဝံ မယံ စတ္တာရောပိ ဥပါယေန တာနိ အာဟရိဿာမ, တတော အမှာကံ ဂေဟေ အဋ္ဌပေတွာ ဂဟပတိပုတ္တဿ ဂေဟံ ပေသေဿာမာ’’တိ။ အထ ခေါ တေ စတ္တာရောပိ တထာ ကရိံသု။ တေသု သေနကော တာဝ စူဠာမဏိံ တက္ကဃဋေ ပက္ခိပိတွာ ဒါသိယာ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ပေသေသိ ‘‘ဣမံ တက္ကဃဋံ အညေသံ ဂဏှန္တာနံ အဒတွာ သစေ မဟောသဓဿ ဂေဟေ ဂဏှာတိ, ဃဋေနေဝ သဒ္ဓိံ ဒေဟီ’’တိ။ သာ ပဏ္ဍိတဿ ဃရဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘တက္ကံ ဂဏှထ, တက္ကံ ဂဏှထာ’’တိ အပရာပရံ စရတိ။

အမရာဒေဝီ ဒွါရေ ဌိတာ တဿာ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘အယံ အညတ္ထ န ဂစ္ဆတိ, ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာ’’တိ ဣင်္ဂိတသညာယ ဒါသိယော ပဋိက္ကမာပေတွာ သယမေဝ ‘‘အမ္မ, ဧဟိ တက္ကံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ပက္ကောသိတွာ တဿာ အာဂတကာလေ ဒါသီနံ သညံ ဒတွာ တာသု အနာဂစ္ဆန္တီသု ‘‘ဂစ္ဆ, အမ္မ, ဒါသိယော ပက္ကောသာဟီ’’တိ တမေဝ ပေသေတွာ တက္ကဃဋေ ဟတ္ထံ ဩတာရေတွာ မဏိံ ဒိသွာ တံ ဒါသိံ ပုစ္ဆိ ‘‘အမ္မ, တွံ ကဿ သန္တကာ’’တိ? ‘‘အယျေ, သေနကပဏ္ဍိတဿ ဒါသီမှီ’’တိ။ တတော တဿာ နာမံ တဿာ စ မာတုယာ နာမံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အမ္မ, ဣမံ တက္ကံ ကတိမူလ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အယျေ, စတုနာဠိက’’န္တိ။ ‘‘တေန ဟိ, အမ္မ, ဣမံ တက္ကံ မေ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အယျေ, တုမှေသု ဂဏှန္တီသု မူလေန မေ ကော အတ္ထော, ဃဋေနေဝ သဒ္ဓိံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ယာဟီ’’တိ တံ ဥယျောဇေတွာ သာ ‘‘အသုကမာသေ အသုကဒိဝသေ သေနကာစရိယော အသုကာယ နာမ ဒါသိယာ ဓီတာယ အသုကာယ နာမ ဟတ္ထေ ရညော စူဠာမဏိံ ပဟေနကတ္ထာယ ပဟိဏီ’’တိ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ တက္ကံ ဂဏှိ။ ပုက္ကုသောပိ သုဝဏ္ဏမာလံ သုမနပုပ္ဖစင်္ကောဋကေ ဌပေတွာ သုမနပုပ္ဖေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ တထေဝ ပေသေသိ။ ကာမိန္ဒောပိ ကမ္ဗလံ ပဏ္ဏပစ္ဆိယံ ဌပေတွာ ပဏ္ဏေဟိ ဆာဒေတွာ ပေသေသိ။ ဒေဝိန္ဒောပိ သုဝဏ္ဏပါဒုကံ ယဝကလာပန္တရေ ဗန္ဓိတွာ ပေသေသိ။ သာ သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ဂဟေတွာ ပဏ္ဏေ အက္ခရာနိ အာရောပေတွာ မဟာသတ္တဿ အာစိက္ခိတွာ ဌပေသိ။

တေပိ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ, ဒေဝ, တုမှေ စူဠာမဏိံ န ပိဠန္ဓထာ’’တိ အာဟံသု။ ရာဇာ ‘‘ပိဠန္ဓိဿာမိ အာဟရထာ’’တိ ပုရိသေ အာဟ။ တေ မဏိံ န ပဿိံသု, ဣတရာနိပိ န ပဿိံသုယေဝ။ အထ တေ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ‘‘ဒေဝ, တုမှာကံ အာဘရဏာနိ မဟောသဓဿ ဂေဟေ အတ္ထိ, သော တာနိ သယံ ဝဠဉ္ဇေတိ, ပဋိသတ္တု တေ မဟာရာဇ, ဂဟပတိပုတ္တော’’တိ တံ ဘိန္ဒိံသု။ အထဿ အတ္ထစရကာ မနုဿာ သီဃံ ဂန္တွာ အာရောစေသုံ။ သော ‘‘ရာဇာနံ ဒိသွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ ရာဇုပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ။ ရာဇာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ကော ဇာနိဿတိ, ကိံ ဘဝိဿတိ ကိံ ကရိဿတီ’’တိ အတ္တာနံ ပဿိတုံ နာဒါသိ။ ပဏ္ဍိတော ရညော ကုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အတ္တနော နိဝေသနမေဝ ဂတော။ ရာဇာ ‘‘နံ ဂဏှထာ’’တိ အာဏာပေသိ။ ပဏ္ဍိတော အတ္ထစရကာနံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘မယာ အပဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အမရာဒေဝိယာ သညံ ဒတွာ အညာတကဝေသေန နဂရာ နိက္ခမိတွာ ဒက္ခိဏယဝမဇ္ဈကဂါမံ ဂန္တွာ တသ္မိံ ကုမ္ဘကာရကမ္မံ အကာသိ။ နဂရေ ‘‘ပဏ္ဍိတော ပလာတော’’တိ ဧကကောလာဟလံ ဇာတံ။

သေနကာဒယောပိ စတ္တာရော ဇနာ တဿ ပလာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ, မယံ ကိံ အပဏ္ဍိတာ’’တိ အညမညံ အဇာနာပေတွာဝ အမရာဒေဝိယာ ပဏ္ဏာကာရံ ပဟိဏိံသု သာ တေဟိ စတူဟိ ပေသိတပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ‘‘အသုက-အသုကဝေလာယ အာဂစ္ဆတူ’’တိ ဝတွာ ဧကံ ကူပံ ခဏာပေတွာ ဂူထရာသိနော သဟ ဥဒကေန တတ္ထ ပူရေတွာ ဂူထကူပဿ ဥပရိတလေ ယန္တဖလကာဟိ ပိဒဟိတွာ ကိဠဉ္ဇေန ပဋိစ္ဆာဒေတွာ သဗ္ဗံ နိဋ္ဌာပေသိ။ အထ သေနကော သာယနှသမယေ နှတွာ အတ္တာနံ အလင်္ကရိတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟံ အဂမာသိ။ သော ဃရဒွါရေ ဌတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေသိ။ သာ ‘‘ဧဟိ, အာစရိယာ’’တိ အာဟ။ သော ဂန္တွာ တဿာ သန္တိကေ အဋ္ဌာသိ။ သာ ဧဝမာဟ – ‘‘သာမိ, ဣဒါနိ အဟံ တဝ ဝသံ ဂတာ, အတ္တနော သရီရံ အနှာယိတွာ သယိတုံ အယုတ္တ’’န္တိ။ သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သာ နိက္ခမိတွာ ဥဒကပူရံ ဃဋံ ဂဟေတွာ အာသိတ္တာ ဝိယ ‘‘ဧဟိ, အာစရိယ, နှာနတ္ထာယ ဖလကာနိ အာရုဟာ’’တိ ဝတွာ တဿ ဖလကာနိ အဘိရုယှ ဌိတကာလေ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ဖလကကောဋိယံ အက္ကမိတွာ ဂူထကူပေ ပါတေသိ။

ပုက္ကုသောပိ သာယနှသမယေ နှတွာ အလင်္ကရိတွာ နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဂေဟံ ဂန္တွာ ဃရဒွါရေ ဌတွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေသိ။ ဧကာ ပရိစာရိကာ ဣတ္ထီ အမရာဒေဝိယာ အာရောစေသိ။ သာ တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဧဟိ, အာစရိယ, အတ္တနော သရီရံ အနှာယိတွာ သယိတုံ အယုတ္တ’’န္တိ အာဟ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ သာ နိက္ခမိတွာ ဥဒကပူရံ ဃဋံ ဂဟေတွာ အာသိဉ္စမာနာ ဝိယ ‘‘ဧဟိ, အာစရိယ, နှာနတ္ထာယ ဖလကာနိ အဘိရုဟာ’’တိ အာဟ။ တဿ ဖလကာနိ အဘိရုယှ ဌိတကာလေ သာ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ ဖလကာနိ အာကဍ္ဎိတွာ ဂူထကူပေ ပါတေသိ။ ပုက္ကုသံ သေနကော ‘‘ကော ဧသော’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘အဟံ ပုက္ကုသော’’တိ။ ‘‘တွံ ကော နာမ မနုဿော’’တိ? ‘‘အဟံ သေနကော’’တိ အညမညံ ပုစ္ဆိတွာ အဋ္ဌံသု။ တထာ ဣတရေ ဒွေပိ တတ္ထေဝ ပါတေသိ။ သဗ္ဗေပိ တေ ဇေဂုစ္ဆေ ဂူထကူပေ အဋ္ဌံသု။ သာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ တတော ဥက္ခိပါပေတွာ, စတ္တာရောပိ ဇနေ ခုရမုဏ္ဍေ ကာရာပေတွာ တဏ္ဍုလာနိ ဂါဟာပေတွာ ဥဒကေန တေမေတွာ ကောဋ္ဋာပေတွာ စုဏ္ဏံ ဗဟလယာဂုံ ပစာပေတွာ မဒ္ဒိတွာ သီသတော ပဋ္ဌာယ သကလသရီရံ ဝိလိမ္ပာပေတွာ တူလပိစူနိ ဂါဟာပေတွာ တထေဝ သီသတော ပဋ္ဌာယ ဩကိရာပေတွာ မဟာဒုက္ခံ ပါပေတွာ ကိလဉ္ဇကုစ္ဆိယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဝေဌေတွာ ရညော အာရောစေတုကာမာ ဟုတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ စတ္တာရိ ရတနာနိ ဂါဟာပေတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ – ‘‘ဒေဝ, သေတဝါနရံ နာမ မဟာပဏ္ဏာကာရံ ပဋိဂ္ဂဏှထာ’’တိ ဝတွာ စတ္တာရိ ကိလဉ္ဇာနိ ရညော ပါဒမူလေ ဌပါပေသိ။ အထ ရာဇာ ဝိဝရာပေတွာ သေတမက္ကဋသဒိသေ စတ္တာရောပိ ဇနေ ပဿိ။ အထ သဗ္ဗေ မနုဿာ ‘‘အဟော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ, အဟော မဟာသေတဝါနရာ’’တိ ဝတွာ မဟာဟသိတံ ဟသိံသု။ တေ စတ္တာရောပိ မဟာလဇ္ဇာ အဟေသုံ။

အထ အမရာဒေဝီ အတ္တနော သာမိနော နိဒ္ဒေါသဘာဝံ ကထေန္တီ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘ဒေဝ, မဟောသဓပဏ္ဍိတော န စောရော, ဣမေ စတ္တာရောဝ စောရာ။ ဧတေသု ဟိ သေနကော မဏိစောရော, ပုက္ကုသော သုဝဏ္ဏမာလာစောရော, ကာမိန္ဒော ကမ္ဗလစောရော, ဒေဝိန္ဒော သုဝဏ္ဏပါဒုကာစောရော။ ဣမေ စောရာ အသုကမာသေ အသုကဒိဝသေ အသုကဒါသိဓီတာနံ အသုကဒါသီနံ ဟတ္ထေ ဣမာနိ ရတနာနိ ပဟိဏန္တိ။ ဣမံ ပဏ္ဏံ ပဿထ, အတ္တနော သန္တကဉ္စ ဂဏှထ, စောရေ စ, ဒေဝ, ပဋိစ္ဆထာ’’တိ။ သာ စတ္တာရောပိ ဇနေ မဟာဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂေဟမေဝ ဂတာ။ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ ပလာတဘာဝေန တသ္မိံ အာသင်္ကာယ စ အညေသံ ပဏ္ဍိတပတိမန္တီနံ အဘာဝေန စ တေသံ ကိဉ္စိ အဝတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတာ နှာပေတွာ အတ္တနော ဂေဟာနိ ဂစ္ဆထာ’’တိ ပေသေသိ။ စတ္တာရော ဇနာ မဟာဝိပ္ပကာရံ ပတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂေဟမေဝ ဂတာ။

သဗ္ဗရတနထေနာ နိဋ္ဌိတာ။

ခဇ္ဇောပနကပဉှော

အထဿ ဆတ္တေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဗောဓိသတ္တဿ ဓမ္မဒေသနံ အဿုဏန္တီ ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ အာဝဇ္ဇမာနာ တံ ကာရဏံ ဉတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတဿ အာနယနကာရဏံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဆတ္တပိဏ္ဍိကံ ဝိဝရိတွာ ရာဇာနံ စတုက္ကနိပါတေ ဒေဝတာယ ပုစ္ဆိတပဉှေ အာဂတေ ‘‘ဟန္တိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟီ’’တိအာဒိကေ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆိ။ ရာဇာ အဇာနန္တော ‘‘အဟံ န ဇာနာမိ, အညေ ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ ဧကဒိဝသံ ဩကာသံ ယာစိတွာ ပုနဒိဝသေ ‘‘အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ စတုန္နံ ပဏ္ဍိတာနံ သာသနံ ပေသေသိ။ တေဟိ ‘‘မယံ ခုရမုဏ္ဍာ ဝီထိံ ဩတရန္တာ လဇ္ဇာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာ စတ္တာရော နာဠိပဋ္ဋေ ပေသေသိ ‘‘ဣမေ သီသေသု ကတွာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ။ တဒါ ကိရ တေ နာဠိပဋ္ဋာ ဥပ္ပန္နာ။ တေ အာဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိံသု။ အထ ရာဇာ ‘‘သေနက, အဇ္ဇ ရတ္တိဘာဂေ ဆတ္တေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မံ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆိ, အဟံ ပန အဇာနန္တော ‘ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိဿာမီ’တိ အဝစံ, ကထေဟိ မေ တေ ပဉှေ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဟန္တိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ, မုခဉ္စ ပရိသုမ္ဘတိ၊

သ ဝေ ရာဇ ပိယော ဟောတိ, ကံ တေန တွာဘိပဿသီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၄။၁၉၇)၊

သေနကော အဇာနန္တော ‘‘ကိံ ဟန္တိ, ကထံ ဟန္တီ’’တိ တံ တံ ဝိလပိတွာ နေဝ အန္တံ ပဿိ, န ကောဋိံ ပဿိ။ သေသာပိ အပ္ပဋိဘာနာ အဟေသုံ။ အထ ရာဇာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟုတွာ ပုန ရတ္တိဘာဂေ ဒေဝတာယ ‘‘ပဉှော တေ ဉာတော’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘မယာ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ပုဋ္ဌာ, တေပိ န ဇာနိံသူ’’တိ အာဟ။ ဒေဝတာ ‘‘ကိံ တေ ဇာနိဿန္တိ, ဌပေတွာ မဟောသဓပဏ္ဍိတံ အညော ကောစိ ဧတေ ပဉှေ ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ။ သစေ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ဧတေ ပဉှေ န ကထာပေဿသိ, ဣမိနာ တေ ဇလိတေန အယကူဋေန သီသံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ရာဇာနံ တဇ္ဇေတွာ ‘‘မဟာရာဇ, အဂ္ဂိနာ အတ္ထေ သတိ ခဇ္ဇောပနကံ ဓမိတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ခီရေန အတ္ထေ သတိ ဝိသာဏံ ဒုဟိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ပဉ္စကနိပါတေ ခဇ္ဇောပနကပဉှံ ဥဒါဟရိ –

‘‘ကော နု သန္တမှိ ပဇ္ဇောတေ, အဂ္ဂိပရိယေသနံ စရံ၊

အဒ္ဒက္ခိ ရတ္တိ ခဇ္ဇောတံ, ဇာတဝေဒံ အမညထ။

‘‘သွဿ ဂေါမယစုဏ္ဏာနိ, အဘိမတ္ထံ တိဏာနိ စ၊

ဝိပရီတာယ သညာယ, နာသက္ခိ ပဇ္ဇလေတဝေ။

‘‘ဧဝမ္ပိ အနုပါယေန, အတ္ထံ န လဘတေ မိဂေါ၊

ဝိသာဏတော ဂဝံ ဒေါဟံ, ယတ္ထ ခီရံ န ဝိန္ဒတိ။

‘‘ဝိဝိဓေဟိ ဥပါယေဟိ, အတ္ထံ ပပ္ပေါန္တိ မာဏဝါ၊

နိဂ္ဂဟေန အမိတ္တာနံ, မိတ္တာနံ ပဂ္ဂဟေန စ။

‘‘သေနာမောက္ခပလာဘေန, ဝလ္လဘာနံ နယေန စ၊

ဇဂတိံ ဇဂတိပါလာ, အာဝသန္တိ ဝသုန္ဓရ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၅။၇၅-၇၉)၊

တတ္ထ သန္တမှိ ပဇ္ဇောတေတိ အဂ္ဂိမှိ သန္တေ။ စရန္တိ စရန္တော။ အဒ္ဒက္ခီတိ ပဿိ, ဒိသွာ စ ပန ဝဏ္ဏသာမညတာယ ခဇ္ဇောပနကံ ‘‘ဇာတဝေဒေါ အယံ ဘဝိဿတီ’’တိ အမညိတ္ထ။ သွဿာတိ သော အဿ ခဇ္ဇောပနကဿ ဥပရိ သုခုမာနိ ဂေါမယစုဏ္ဏာနိ စေဝ တိဏာနိ စ။ အဘိမတ္ထန္တိ ဟတ္ထေဟိ ဃံသိတွာ အာကိရန္တော ဇဏ္ဏုကေဟိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာယ မုခေန ဓမန္တော ဇာလေဿာမိ နန္တိ ဝိပရီတာယ သညာယ ဝါယမန္တောပိ ဇာလေတုံ နာသက္ခိ။ မိဂေါတိ မိဂသဒိသော အန္ဓဗာလော ဧဝံ အနုပါယေန ပရိယေသန္တော အတ္ထံ န လဘတိ။ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဝိသာဏေ ခီရမေဝ နတ္ထိ, တတော ဂါဝိံ ဒုဟန္တော ဝိယ စ အတ္ထံ န ဝိန္ဒတိ။ သေနာမောက္ခပလာဘေနာတိ သေနာမောက္ခာနံ အမစ္စာနံ လာဘေန။ ဝလ္လဘာနန္တိ ပိယမနာပါနံ ဝိဿာသိကာနံ အမစ္စာနံ နယေန စ။ ဝသုန္ဓရန္တိ ဝသုသင်္ခါတာနံ ရတနာနံ ဓာရဏတော ဝသုန္ဓရန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဇဂတိံ ဇဂတိပါလာ ရာဇာနော အာဝသန္တိ။

န တေ တယာ သဒိသာ ဟုတွာ အဂ္ဂိမှိ ဝိဇ္ဇမာနေယေဝ ခဇ္ဇောပနကံ ဓမန္တိ။ မဟာရာဇ, တွံ ပန အဂ္ဂိမှိ သတိ ခဇ္ဇောပနကံ ဓမန္တော ဝိယ, တုလံ ဆဍ္ဍေတွာ ဟတ္ထေန တုလယန္တော ဝိယ, ခီရေန အတ္ထေ ဇာတေ ဝိသာဏတော ဒုဟန္တော ဝိယ စ, သေနကာဒယော ပုစ္ဆသိ, ဧတေ ကိံ ဇာနန္တိ။ ခဇ္ဇောပနကသဒိသာ ဟေတေ။ အဂ္ဂိက္ခန္ဓသဒိသော မဟောသဓော ပညာယ ဇလတိ, တံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆ။ ဣမေ တေ ပဉှေ အဇာနန္တဿ ဇီဝိတံ နတ္ထီတိ ရာဇာနံ တဇ္ဇေတွာ အန္တရဓာယိ။

ခဇ္ဇောပနကပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ဘူရိပဉှော

အထ ရာဇာ မရဏဘယတဇ္ဇိတော ပုနဒိဝသေ စတ္တာရော အမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတာ, တုမှေ စတ္တာရော စတူသု ရထေသု ဌတွာ စတူဟိ နဂရဒွါရေဟိ နိက္ခမိတွာ ယတ္ထ မမ ပုတ္တံ မဟောသဓပဏ္ဍိတံ ပဿထ, တတ္ထေဝဿ သက္ကာရံ ကတွာ ခိပ္ပံ အာနေထာ’’တိ အာဏာပေသိ။ တေပိ စတ္တာရော ဧကေကေန ဒွါရေန နိက္ခမိံသု။ တေသု တယော ဇနာ ပဏ္ဍိတံ န ပဿိံသု။ ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခန္တော ပန ဒက္ခိဏယဝမဇ္ဈကဂါမေ မဟာသတ္တံ မတ္တိကံ အာဟရိတွာ အာစရိယဿ စက္ကံ ဝဋ္ဋေတွာ မတ္တိကာမက္ခိတသရီရံ ပလာလပိဋ္ဌကေ နိသီဒိတွာ မုဋ္ဌိံ မုဋ္ဌိံ ကတွာ အပ္ပသူပံ ယဝဘတ္တံ ဘုဉ္ဇမာနံ ပဿိ။ ကသ္မာ ပနေသ ဧတံ ကမ္မံ အကာသီတိ? ရာဇာ ကိရ ‘‘နိဿံသယံ ပဏ္ဍိတော ရဇ္ဇံ ဂဏှိဿတီ’’တိ အာသင်္ကတိ။ ‘‘သော ‘ကုမ္ဘကာရကမ္မေန ဇီဝတီ’တိ သုတွာ နိရာသင်္ကော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမကာသီတိ။ သော အမစ္စံ ဒိသွာ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘အဇ္ဇ မယှံ ယသော ပုန ပါကတိကော ဘဝိဿတိ, အမရာဒေဝိယာ သမ္ပာဒိတံ နာနဂ္ဂရသဘောဇနမေဝ ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဂဟိတံ ယဝဘတ္တပိဏ္ဍံ ဆဍ္ဍေတွာ ဥဋ္ဌာယ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ နိသီဒိ။ တသ္မိံ ခဏေ သော အမစ္စော တံ ဥပသင်္ကမိ။ သော ပန သေနကပက္ခိကော, တသ္မာ နံ ဃဋေန္တော ‘‘ပဏ္ဍိတ, အာစရိယသေနကဿ ဝစနံ နိယျာနိကံ, တဝ နာမ ယသေ ပရိဟီနေ တထာရူပါ ပညာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတုံ နာသက္ခိ, ဣဒါနိ မတ္တိကာမက္ခိတော ပလာလပိဋ္ဌေ နိသီဒိတွာ ဧဝရူပံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇသီ’’တိ ဝတွာ ဒသကနိပါတေ ဘူရိပဉှေ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သစ္စံ ကိရ, တွံ အပိ ဘူရိပည, ယာ တာဒိသီ သိရီ ဓိတီ မတီ စ၊

န တာယတေဘာဝဝသူပနိတံ, ယော ယဝကံ ဘုဉ္ဇသိ အပ္ပသူပ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၄၅)၊

တတ္ထ သစ္စံ ကိရာတိ ယံ အာစရိယသေနကော အာဟ, တံ ကိရ သစ္စမေဝ။ သိရီတိ ဣဿရိယံ။ ဓိတီတိ အဗ္ဘောစ္ဆိန္နဝီရိယံ။ န တာယတေဘာဝဝသူပနိတန္တိ အဘာဝဿ အဝုဍ္ဎိယာ ဝသံ ဥပနီတံ တံ န ရက္ခတိ န ဂေါပေတိ, ပတိဋ္ဌာ ဟောတုံ န သက္ကောတိ။ ယဝကန္တိ ယဝဘတ္တံ။

အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘အန္ဓဗာလ, အဟံ အတ္တနော ပညာဗလေန ပုန တံ ယသံ ပါကတိကံ ကာတုကာမော ဧဝံ ကရောမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘သုခံ ဒုက္ခေန ပရိပါစယန္တော, ကာလာကာလံ ဝိစိနံ ဆန္ဒဆန္နော၊

အတ္ထဿ ဒွါရာနိ အဝါပုရန္တော, တေနာဟံ တုဿာမိ ယဝေါဒနေန။

‘‘ကာလဉ္စ ဉတွာ အဘိဇီဟနာယ, မန္တေဟိ အတ္ထံ ပရိပါစယိတွာ၊

ဝိဇမ္ဘိဿံ သီဟဝိဇမ္ဘိတာနိ, တာယိဒ္ဓိယာ ဒက္ခသိ မံ ပုနာပီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၄၆-၁၄၇)၊

တတ္ထ ဒုက္ခေနာတိ ဣမိနာ ကာယိကစေတသိကဒုက္ခေန အတ္တနော ပေါရာဏကသုခံ ပဋိပါကတိကကရဏေန ပရိပါစယန္တောဝဍ္ဎေန္တော။ ကာလာကာလန္တိ အယံ ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ စရဏကာလော, အယံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နောတိ ဧဝံ ကာလဉ္စ အကာလဉ္စ ဝိစိနန္တော ရညော ကုဒ္ဓကာလေ ဆန္နေန စရိတဗ္ဗန္တိ ဉတွာ ဆန္ဒေန အတ္တနော ရုစိယာ ဆန္နော ပဋိစ္ဆန္နော ဟုတွာ ကုမ္ဘကာရကမ္မေန ဇီဝန္တော အတ္တနော အတ္ထဿ ကာရဏသင်္ခါတာနိ ဒွါရာနိ အဝါပုရန္တော ဝိဟရာမိ, တေန ကာရဏေနာဟံ ယဝေါဒနေန တုဿာမီတိ အတ္ထော။ အဘိဇီဟနာယာတိ ဝီရိယကရဏဿ။ မန္တေဟိ အတ္ထံ ပရိပါစယိတွာတိ အတ္တနော ဉာဏဗလေန မမ ယသံ ဝဍ္ဎေတွာ မနောသိလာတလေ ဝိဇမ္ဘမာနော သီဟော ဝိယ ဝိဇမ္ဘိဿံ, တာယ ဣဒ္ဓိယာ မံ ပုနပိ တွံ ပဿိဿသီတိ။

အထ နံ အမစ္စော အာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိတ, ဆတ္တေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ရာဇာနံ ပဉှံ ပုစ္ဆိ။ ရာဇာ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတေ ပုစ္ဆိ။ တေသု ဧကောပိ တံ ပဉှံ ကထေတုံ နာသက္ခိ, တသ္မာ ရာဇာ တဝ သန္တိကံ မံ ပဟိဏီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ သန္တေ ပညာယ အာနုဘာဝံ ကသ္မာ န ပဿသိ, ဧဝရူပေ ဟိ ကာလေ န ဣဿရိယံ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ, ပညာသမ္ပန္နောဝ ပတိဋ္ဌာ ဟောတီ’’တိ မဟာသတ္တော ပညာယ အာနုဘာဝံ ဝဏ္ဏေသိ။ အမစ္စော ရညာ ‘‘ပဏ္ဍိတံ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ သက္ကာရံ ကတွာ အာနေထာ’’တိ ဒိန္နံ ကဟာပဏသဟဿံ မဟာသတ္တဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ။ ကုမ္ဘကာရော ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော ကိရ မယာ ပေသကာရကမ္မံ ကာရိတော’’တိ ဘယံ အာပဇ္ဇိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘မာ ဘာယိ, အာစရိယ, ဗဟူပကာရော တွံ အမှာက’’န္တိ အဿာသေတွာ သဟဿံ ဒတွာ မတ္တိကာမက္ခိတေနေဝ သရီရေန ရထေ နိသီဒိတွာ နဂရံ ပါဝိသိ။ အမစ္စော ရညော အာရောစေတွာ ‘‘တာတ, ကုဟိံ ပဏ္ဍိတော ဒိဋ္ဌော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝ, ဒက္ခိဏယဝမဇ္ဈကဂါမေ ကုမ္ဘကာရကမ္မံ ကတွာ ဇီဝတိ, တုမှေ ပက္ကောသထာတိ သုတွာဝ အနှာယိတွာ မတ္တိကာမက္ခိတေနေဝ သရီရေန အာဂတော’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ‘‘သစေ မယှံ ပစ္စတ္ထိကော အဿ, ဣဿရိယဝိဓိနာ စရေယျ, နာယံ မမ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မမ ပုတ္တဿ ‘အတ္တနော ဃရံ ဂန္တွာ နှတွာ အလင်္ကရိတွာ မယာ ဒိန္နဝိဓာနေန အာဂစ္ဆတူ’တိ ဝဒေယျာထာ’’တိ အာဟ။ တံ သုတွာ ပဏ္ဍိတော တထာ ကတွာ အာဂန္တွာ ‘‘ပဝိသတူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ပဏ္ဍိတံ ဝီမံသန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘သုခီပိ ဟေကေ န ကရောန္တိ ပါပံ, အဝဏ္ဏသံသဂ္ဂဘယာ ပုနေကေ၊

ပဟူ သမာနော ဝိပုလတ္ထစိန္တီ, ကိံ ကာရဏာ မေ န ကရောသိ ဒုက္ခ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၄၈)၊

တတ္ထ သုခီတိ ပဏ္ဍိတ, ဧကစ္စေ ‘‘မယံ သုခိနော သမ္ပန္နဣဿရိယာ, အလံ နော ဧတ္တကေနာ’’တိ ဥတ္တရိ ဣဿရိယကာရဏာ ပါပံ န ကရောန္တိ, ဧကစ္စေ ‘‘ဧဝရူပဿ နော ယသဒါယကဿ သာမိကဿ အပရဇ္ဈန္တာနံ အဝဏ္ဏော ဘဝိဿတီ’’တိ အဝဏ္ဏသံသဂ္ဂဘယာ န ကရောန္တိ။ ဧကော န သမတ္ထော ဟောတိ, ဧကော မန္ဒပညော, တွံ ပန သမတ္ထော စ ဝိပုလတ္ထစိန္တီ စ, ဣစ္ဆန္တော ပန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇမ္ပိ ကာရေယျာသိ။ ကိံ ကာရဏာ မမ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဒုက္ခံ န ကရောသီတိ။

အထ နံ ဗောဓိသတ္တော အာဟ –

‘‘န ပဏ္ဍိတာ အတ္တသုခဿ ဟေတု, ပါပါနိ ကမ္မာနိ သမာစရန္တိ၊

ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌာ ခလိတာပိ သန္တာ, ဆန္ဒာ စ ဒေါသာ န ဇဟန္တိ ဓမ္မ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၄၉)၊

တတ္ထ ခလိတာပီတိ သမ္ပတ္တိတော ခလိတွာ ဝိပတ္တိယံ ဌိတသဘာဝါ ဟုတွာပိ။ န ဇဟန္တိ ဓမ္မန္တိ ပဝေဏိယဓမ္မမ္ပိ သုစရိတဓမ္မမ္ပိ န ဇဟန္တိ။

ပုန ရာဇာ တဿ ဝီမံသနတ္ထံ ခတ္တိယမာယံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, မုဒုနာ ဒါရုဏေန ဝါ၊

ဥဒ္ဓရေ ဒီနမတ္တာနံ, ပစ္ဆာ ဓမ္မံ သမာစရေ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၅၀)၊

တတ္ထ ဒီနန္တိ ဒုဂ္ဂတံ အတ္တာနံ ဥဒ္ဓရိတွာ သမ္ပတ္တိယံ ဌပေယျာတိ။

အထဿ မဟာသတ္တော ရုက္ခူပမံ ဒဿေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊

န တဿ သာခံ ဘဉ္ဇေယျ, မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၅၁)၊

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ – ‘‘မဟာရာဇ, ယဒိ ပရိဘုတ္တရုက္ခဿ သာခံ ဘဉ္ဇန္တောပိ မိတ္တဒုဗ္ဘီ ဟောတိ, ယေဟိ တုမှေဟိ မမ ပိတာ ဥဠာရေ ဣဿရိယေ ပတိဋ္ဌာပိတော, အဟဉ္စ မဟန္တေန အနုဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဟိတော, တေသု တုမှေသု အပရဇ္ဈန္တော အဟံ ကထံ နာမ မိတ္တဒုဗ္ဘော န ဘဝေယျ’’န္တိ သဗ္ဗထာပိ အတ္တနော အမိတ္တဒုဗ္ဘိဘာဝံ ကထေတွာ ရညော စိတ္တာစာရံ စောဒေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယဿာပိ ဓမ္မံ ပုရိသော ဝိဇညာ, ယေ စဿ ကင်္ခံ ဝိနယန္တိ သန္တော၊

တံ ဟိဿ ဒီပဉ္စ ပရာယဏဉ္စ, န တေန မေတ္တိံ ဇရယေထ ပညော’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၅၂)၊

တဿတ္ထော – မဟာရာဇ, ယဿ အာစရိယဿ သန္တိကာ ယော ပုရိသော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဓမ္မံ ကာရဏံ ဇာနေယျ, ယေ စဿ သန္တော ဥပ္ပန္နံ ကင်္ခံ ဝိနယန္တိ, တံ တဿ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဒီပဉ္စေဝ ပရာယဏဉ္စ, တာဒိသေန အာစရိယေန သဒ္ဓိံ ပဏ္ဍိတော မိတ္တဘာဝံ နာမ န ဇီရေယျ န နာသေယျ။

ဣဒါနိ တံ ဩဝဒန္တော ဣမံ ဂါထာဒွယမာဟ –

‘‘အလသော ဂိဟီ ကာမဘောဂီ န သာဓု, အသညတော ပဗ္ဗဇိတော န သာဓု၊

ရာဇာ န သာဓု အနိသမ္မကာရီ, ယော ပဏ္ဍိတော ကောဓနော တံ န သာဓု။

‘‘နိသမ္မ ခတ္တိယော ကယိရာ, နာနိသမ္မ ဒိသမ္ပတိ၊

နိသမ္မကာရိနော ရာဇ, ယသော ကိတ္တိ စ ဝဍ္ဎတီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၀။၁၅၃-၁၅၄)၊

တတ္ထ န သာဓူတိ န သုန္ဒရော။ အနိသမ္မကာရီတိ ကိဉ္စိ သုတွာ အနုပဓာရေတွာ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ အကတွာ ကာရကော။ ယသော ကိတ္တိ စာတိ ဣဿရိယပရိဝါရော စ ဂုဏကိတ္တိ စ ဧကန္တေန ဝဍ္ဎတီတိ။

ဘူရိပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ဒေဝတာပဉှော

ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ မဟာသတ္တံ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ ရာဇပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ သယံ နီစာသနေ နိသီဒိတွာ အာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိတ, သေတစ္ဆတ္တေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မံ စတ္တာရော ပဉှေ ပုစ္ဆိ, တေ အဟံ န ဇာနာမိ။ စတ္တာရောပိ ပဏ္ဍိတာ န ဇာနိံသု, ကထေဟိ မေ, တာတ, တေ ပဉှေ’’တိ။ မဟာရာဇ, ဆတ္တေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ဝါ ဟောတု, စာတုမဟာရာဇိကာဒယော ဝါ ဟောန္တု, ယေန ကေနစိ ပုစ္ဆိတပဉှံ အဟံ ကထေတုံ သက္ကောမိ။ ဝဒ, မဟာရာဇ, ဒေဝတာယ ပုစ္ဆိတပဉှေတိ။ အထ ရာဇာ ဒေဝတာယ ပုစ္ဆိတနိယာမေနေဝ ကထေန္တော ပဌမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဟန္တိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ, မုခဉ္စ ပရိသုမ္ဘတိ၊

သ ဝေ ရာဇ ပိယော ဟောတိ, ကံ တေန တွာဘိပဿသီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၄။၁၉၇)၊

တတ္ထ ဟန္တီတိ ပဟရတိ။ ပရိသုမ္ဘတီတိ ပဟရတိယေဝ။ သ ဝေတိ သော ဧဝံ ကရောန္တော ပိယော ဟောတိ။ ကံ တေန တွာဘိပဿသီတိ တေန ပဟရဏကာရဏေန ပိယံ ကတမံ ပုဂ္ဂလံ တွံ, ရာဇ, အဘိပဿသီတိ။

မဟာသတ္တဿ တံ ကထံ သုတွာဝ ဂဂနတလေ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ အတ္ထော ပါကဋော အဟောသိ။ အထ မဟာသတ္တော ‘‘သုဏ, မဟာရာဇ, ယဒါ ဟိ မာတုအင်္ကေ နိပန္နော ဒဟရကုမာရော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ကီဠန္တော မာတရံ ဟတ္ထပါဒေဟိ ပဟရတိ, ကေသေ လုဉ္စတိ, မုဋ္ဌိနာ မုခံ ပဟရတိ, တဒါ နံ မာတာ ‘စောရပုတ္တက, ကထံ တွံ နော ဧဝံ ပဟရသီ’တိအာဒီနိ ပေမသိနေဟဝသေနေဝ ဝတွာ ပေမံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ အာလိင်္ဂိတွာ ထနန္တရေ နိပဇ္ဇာပေတွာ မုခံ ပရိစုမ္ဗတိ။ ဣတိ သော တဿာ ဧဝရူပေ ကာလေ ပိယတရော ဟောတိ, တထာ ပိတုနောပီ’’တိ ဧဝံ ဂဂနမဇ္ဈေ သူရိယံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ ပါကဋံ ကတွာ ပဉှံ ကထေသိ။ တံ သုတွာ ဒေဝတာ ဆတ္တပိဏ္ဍိကံ ဝိဝရိတွာ နိက္ခမိတွာ ဥပဍ္ဎံ သရီရံ ဒဿေတွာ ‘‘သုကထိတော ပဏ္ဍိတေန ပဉှော’’တိ မဓုရဿရေန သာဓုကာရံ ဒတွာ ရတနစင်္ကောဋကံ ပူရေတွာ ဒိဗ္ဗပုပ္ဖဂန္ဓဝါသေဟိ ဗောဓိသတ္တံ ပူဇေတွာ အန္တရဓာယိ။ ရာဇာပိ ပဏ္ဍိတံ ပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေတွာ ဣတရံ ပဉှံ ယာစိတွာ ‘‘ဝဒ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ –

‘‘အက္ကောသတိ ယထာကာမံ, အာဂမဉ္စဿ ဣစ္ဆတိ၊

သ ဝေ ရာဇ ပိယော ဟောတိ, ကံ တေန တွာဘိပဿသီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၄။၁၉၈)၊

အထဿ မဟာသတ္တော – ‘‘မဟာရာဇ, မာတာ ဝစနပေသနံ ကာတုံ သမတ္ထံ သတ္တဋ္ဌဝဿိကံ ပုတ္တံ ‘တာတ, ခေတ္တံ ဂစ္ဆ, အန္တရာပဏံ ဂစ္ဆာ’တိအာဒီနိ ဝတွာ ‘အမ္မ, သစေ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒဿသိ, ဂမိဿာမီ’တိ ဝုတ္တေ ‘သာဓု, ပုတ္တ, ဂဏှာဟီ’တိ ဝတွာ ဒေတိ။ သော ဒါရကော တံ ခါဒိတွာ ဗဟိ ဂန္တွာ ဒါရကေဟိ သဒ္ဓိံ ကီဠိတွာ မာတုပေသနံ န ဂစ္ဆတိ။ မာတရာ ‘‘တာတ, ဂစ္ဆာဟီ’တိ ဝုတ္တေ သော မာတရံ ‘အမ္မ, တွံ သီတာယ ဃရစ္ဆာယာယ နိသီဒသိ, ကိံ ပန အဟံ တဝ ဗဟိ ပေသနကမ္မံ ကရိဿာမိ, အဟံ တံ ဝဉ္စေမီ’တိ ဝတွာ ဟတ္ထဝိကာရမုခဝိကာရေ ကတွာ ဂတော။ သာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ကုဇ္ဈိတွာ ဒဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ ‘တွံ မမ သန္တကံ ခါဒိတွာ ခေတ္တေ ကိစ္စံ ကာတုံ န ဣစ္ဆသီ’တိ တဇ္ဇေန္တီ ဝေဂေန ပလာယန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ ပါပုဏိတုံ အသက္ကောန္တီ ‘စောရာ တံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဆိန္ဒန္တူ’တိအာဒီနိ ဝတွာ ယထာကာမံ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ။ ယံ ပန မုခေန ဘဏတိ, တထာ ဟဒယေ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ န ဣစ္ဆတိ, အာဂမနဉ္စဿ ဣစ္ဆတိ, သော ဒိဝသဘာဂံ ကီဠိတွာ သာယံ ဂေဟံ ပဝိသိတုံ အဝိသဟန္တော ဉာတကာနံ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ။ မာတာပိဿ အာဂမနမဂ္ဂံ ဩလောကေန္တီ အနာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘ပဝိသိတုံ န ဝိသဟတိ မညေ’တိ သောကဿ ဟဒယံ ပူရေတွာ အဿုပုဏ္ဏေဟိ နေတ္တေဟိ ဉာတိဃရေ ဥပဓာရေန္တီ ပုတ္တံ ဒိသွာ အာလိင်္ဂိတွာ သီသေ စုမ္ဗိတွာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဒဠှံ ဂဟေတွာ ‘တာတ ပိယပုတ္တက, မမ ဝစနံ ဟဒယေ ဌပေသီ’တိ အတိရေကတရံ ပေမံ ဥပ္ပါဒေသိ။ ဧဝံ, မဟာရာဇ, မာတုယာ ကုဒ္ဓကာလေ ပုတ္တော ပိယတရော နာမ ဟောတီ’’တိ ဒုတိယံ ပဉှံ ကထေသိ။ ဒေဝတာ တထေဝ ပူဇေသိ။

ရာဇာပိ ပူဇေတွာ တတိယံ ပဉှံ ယာစိတွာ ‘‘ဝဒ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝုတ္တေ တတိယံ ဂါထမာဟ –

‘‘အဗ္ဘက္ခာတိ အဘူတေန, အလိကေနာဘိသာရယေ၊

သ ဝေ ရာဇ ပိယော ဟောတိ, ကံ တေန တွာဘိပဿသီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၄။၁၉၉)၊

အထဿ မဟာသတ္တော ‘‘ရာဇ, ယဒါ ဥဘော ဇယမ္ပတိကာ ရဟောဂတာ လောကဿာဒရတိယာ ကီဠန္တာ ‘ဘဒ္ဒေ, တဝ မယိ ပေမံ နတ္ထိ, ဟဒယံ တေ ဗဟိ ဂတ’န္တိ ဧဝံ အညမညံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ, အလိကေန သာရေန္တိ စောဒေန္တိ, တဒါ တေ အတိရေကတရံ အညမညံ ပိယာယန္တိ။ ဧဝမဿ ပဉှဿ အတ္ထံ ဇာနာဟီ’’တိ ကထေသိ။ ဒေဝတာ တထေဝ ပူဇေသိ။

ရာဇာပိ ပူဇေတွာ ဣတရံ ပဉှံ ယာစိတွာ ‘‘ဝဒ, မဟာရာဇာ’’တိ ဝုတ္တေ စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဟရံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

အညဒတ္ထုဟရာ သန္တာ, တေ ဝေ ရာဇ ပိယာ ဟောန္တိ၊

ကံ တေန တွာဘိပဿသီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၄။၂၀၀)၊

အထဿ မဟာသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ, အယံ ပဉှော ဓမ္မိကသမဏဗြာဟ္မဏေ သန္ဓာယ ဝုတ္တော။ သဒ္ဓါနိ ဟိ ကုလာနိ ဣဓလောကပရလောကံ သဒ္ဒဟိတွာ ဒေန္တိ စေဝ ဒါတုကာမာနိ စ ဟောန္တိ, တာနိ တထာရူပေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ယာစန္တေပိ လဒ္ဓံ ဟရန္တေ ဘုဉ္ဇန္တေပိ ဒိသွာ ‘အမှေယေဝ ယာစန္တိ, အမှာကံယေဝ သန္တကာနိ အန္နပါနာဒီနိ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’တိ တေသု အတိရေကတရံ ပေမံ ကရောန္တိ။ ဧဝံ ခေါ, မဟာရာဇ, အညဒတ္ထုဟရာ သန္တာ ဧကံသေန ယာစန္တာ စေဝ လဒ္ဓံ ဟရန္တာ စ သမာနာ ပိယာ ဟောန္တီ’’တိ ကထေသိ။ ဣမသ္မိံ ပန ပဉှေ ကထိတေ ဒေဝတာ တထေဝ ပူဇေတွာ သာဓုကာရံ ဒတွာ သတ္တရတနပူရံ ရတနစင်္ကောဋကံ ‘‘ဂဏှ, မဟာပဏ္ဍိတာ’’တိ မဟာသတ္တဿ ပါဒမူလေ ခိပိ။ ရာဇာပိဿ အတိရေကတရံ ပူဇံ ကရောန္တော အတိဝိယ ပသီဒိတွာ သေနာပတိဋ္ဌာနံ အဒါသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ မဟာသတ္တဿ ယသော မဟာ အဟောသိ။

ဒေဝတာပဉှော နိဋ္ဌိတော။

ပဉ္စပဏ္ဍိတပဉှော

ပုန တေ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ‘‘အမ္ဘော, ဂဟပတိပုတ္တော ဣဒါနိ မဟန္တတရော ဇာတော, ကိံ ကရောမာ’’တိ မန္တယိံသု။ အထ နေ သေနကော အာဟ – ‘‘ဟောတု ဒိဋ္ဌော မေ ဥပါယော, မယံ ဂဟပတိပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘ရဟဿံ နာမ ကဿ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ ပုစ္ဆိဿာမ, သော ‘န ကဿစိ ကထေတဗ္ဗ’န္တိ ဝက္ခတိ။ အထ နံ ‘ဂဟပတိပုတ္တော တေ, ဒေဝ, ပစ္စတ္ထိကော ဇာတော’တိ ပရိဘိန္ဒိဿာမာ’’တိ။ တေ စတ္တာရောပိ ပဏ္ဍိတာ တဿ ဃရံ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ပဉှံ ပုစ္ဆိတုကာမမှာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုစ္ဆထာ’’တိ ဝုတ္တေ သေနကော ပုစ္ဆိ ‘‘ပဏ္ဍိတ, ပုရိသေန နာမ ကတ္ထ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘သစ္စေ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတေန ကိံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘ဓနံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘ဓနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘မန္တော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ။ ‘‘မန္တံ ဂဟေတွာ ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ? ‘‘အတ္တနော ရဟဿံ ပရဿ န ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ။ တေ ‘‘သာဓု ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝတွာ တုဋ္ဌမာနသာ ဟုတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဂဟပတိပုတ္တဿ ပိဋ္ဌိံ ပဿိဿာမာ’’တိ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဂဟပတိပုတ္တော တေ ပစ္စတ္ထိကော ဇာတော’’တိ ဝဒိံသု။ ‘‘နာဟံ တုမှာကံ ဝစနံ သဒ္ဒဟာမိ, န သော မယှံ ပစ္စတ္ထိကော ဘဝိဿတီ’’တိ။ သစ္စံ, မဟာရာဇ, သဒ္ဒဟထ, အသဒ္ဒဟန္တော ပန တမေဝ ပုစ္ဆထ ‘‘ပဏ္ဍိတ, အတ္တနော ရဟဿံ နာမ ကဿ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ? သစေ ပစ္စတ္ထိကော န ဘဝိဿတိ, ‘‘အသုကဿ နာမ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝက္ခတိ။ သစေ ပစ္စတ္ထိကော ဘဝိဿတိ, ‘‘ကဿစိ န ကထေတဗ္ဗံ, မနောရထေ ပရိပုဏ္ဏေ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝက္ခတိ။ တဒါ အမှာကံ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ နိက္ကင်္ခါ ဘဝေယျာထာတိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကဒိဝသံ သဗ္ဗေသု သမာဂန္တွာ နိသိန္နေသု ဝီသတိနိပါတေ ပဉ္စပဏ္ဍိတပဉှေ ပဌမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပဉ္စ ပဏ္ဍိတာ သမာဂတာတ္ထ, ပဉှာ မေ ပဋိဘာတိ တံ သုဏာထ၊

နိန္ဒိယမတ္ထံ ပသံသိယံ ဝါ, ကဿေဝါဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၁၅)၊

ဧဝံ ဝုတ္တေ သေနကော ‘‘ရာဇာနမ္ပိ အမှာကံယေဝ အဗ္ဘန္တရေ ပက္ခိပိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘တွံ အာဝိကရောဟိ ဘူမိပါလ, ဘတ္တာ ဘာရသဟော တုဝံ ဝဒေတံ၊

တဝ ဆန္ဒရုစီနိ သမ္မသိတွာ, အထ ဝက္ခန္တိ ဇနိန္ဒ ပဉ္စ ဓီရာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၁၆)၊

တတ္ထ ဘတ္တာတိ တွံ အမှာကံ သာမိကော စေဝ ဥပ္ပန္နဿ စ ဘာရဿ သဟော, ပဌမံ တာဝ တွမေဝ ဧတံ ဝဒေဟိ။ တဝ ဆန္ဒရုစီနီတိ ပစ္ဆာ တဝ ဆန္ဒဉ္စေဝ ရုစ္စနကာရဏာနိ စ သမ္မသိတွာ ဣမေ ပဉ္စ ပဏ္ဍိတာ ဝက္ခန္တိ။

အထ ရာဇာ အတ္တနော ကိလေသဝသိကတာယ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယာ သီလဝတီ အနညထေယျာ, ဘတ္တုစ္ဆန္ဒဝသာနုဂါ ပိယာ မနာပါ၊

နိန္ဒိယမတ္ထံ ပသံသိယံ ဝါ, ဘရိယာယာဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၁၇)၊

တတ္ထ အနညထေယျာတိ ကိလေသဝသေန အညေန န ထေနိတဗ္ဗာ။

တတော သေနကော ‘‘ဣဒါနိ ရာဇာနံ အမှာကံ အဗ္ဘန္တရေ ပက္ခိပိမှာ’’တိ တုဿိတွာ သယံကတကာရဏမေဝ ဒီပေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယော ကိစ္ဆဂတဿ အာတုရဿ, သရဏံ ဟောတိ ဂတီ ပရာယဏဉ္စ၊

နိန္ဒိယမတ္ထံ ပသံသိယံ ဝါ, သခိနောဝါဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၁၈)၊

အထ ရာဇာ ပုက္ကုသံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကထံ, ပုက္ကုသ, ပဿသိ, နိန္ဒိယံ ဝါ ပသံသိယံ ဝါ ရဟဿံ ကဿ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ? သော ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဇေဋ္ဌော အထ မဇ္ဈိမော ကနိဋ္ဌော, ယော စေ သီလသမာဟိတော ဌိတတ္တော၊

နိန္ဒိယမတ္ထံ ပသံသိယံ ဝါ, ဘာတုဝါဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၁၉)၊

တတ္ထ ဌိတတ္တောတိ ဌိတသဘာဝေါ နိဗ္ဗိသေဝနော။

တတော ရာဇာ ကာမိန္ဒံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကထံ ကာမိန္ဒ ပဿသိ, ရဟဿံ ကဿ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ? သော ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယော ဝေ ပိတုဟဒယဿ ပဒ္ဓဂူ, အနုဇာတော ပိတရံ အနောမပညော၊

နိန္ဒိယမတ္ထံ ပသံသိယံ ဝါ, ပုတ္တဿာဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၀)၊

တတ္ထ ပဒ္ဓဂူတိ ပေသနကာရကော ယော ပိတုဿ ပေသနံ ကရောတိ, ပိတု စိတ္တဿ ဝသေ ဝတ္တတိ, ဩဝါဒက္ခမော ဟောတီတိ အတ္ထော။ အနုဇာတောတိ တယော ပုတ္တာ အတိဇာတော စ အနုဇာတော စ အဝဇာတော စာတိ။ အနုပ္ပန္နံ ယသံ ဥပ္ပါဒေန္တော အတိဇာတော, ကုလဘာရော အဝဇာတော, ကုလပဝေဏိရက္ခကော ပန အနုဇာတော။ တံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ။

တတော ရာဇာ ဒေဝိန္ဒံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကထံ ဒေဝိန္ဒ, ပဿသိ, ရဟဿံ ကဿ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ? သော အတ္တနော ကတကာရဏမေဝ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘မာတာ ဒွိပဒါဇနိန္ဒသေဋ္ဌ, ယာ နံ ပေါသေတိ ဆန္ဒသာ ပိယေန၊

နိန္ဒိယမတ္ထံ ပသံသိယံ ဝါ, မာတုယာဝိကရေယျ ဂုယှမတ္ထ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၁)၊

တတ္ထ ဒွိပဒါဇနိန္ဒသေဋ္ဌာတိ ဒွိပဒါနံ သေဋ္ဌ, ဇနိန္ဒ။ ဆန္ဒသာ ပိယေနာတိ ဆန္ဒေန စေဝ ပေမေန စ။

ဧဝံ တေ ပုစ္ဆိတွာ ရာဇာ ပဏ္ဍိတံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကထံ ပဿသိ, ပဏ္ဍိတ, ရဟဿံ ကဿ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, ယာဝ အတ္တနော ဣစ္ဆိတံ န နိပ္ဖဇ္ဇတိ, တာဝ ပဏ္ဍိတော အဓိဝါသေယျ, ကဿစိ န ကထေယျာ’’တိ သော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ဂုယှဿ ဟိ ဂုယှမေဝ သာဓု, န ဟိ ဂုယှဿ ပသတ္ထမာဝိကမ္မံ၊

အနိပ္ဖန္နတာ သဟေယျ ဓီရော, နိပ္ဖန္နောဝ ယထာသုခံ ဘဏေယျာ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၂)၊

တတ္ထ အနိပ္ဖန္နတာတိ မဟာရာဇ, ယာဝ အတ္တနော ဣစ္ဆိတံ န နိပ္ဖဇ္ဇတိ, တာဝ ပဏ္ဍိတော အဓိဝါသေယျ, န ကဿစိ ကထေယျာတိ။

ပဏ္ဍိတေန ပန ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ အနတ္တမနော အဟောသိ။ သေနကော ရာဇာနံ ဩလောကေသိ, ရာဇာပိ သေနကမုခံ ဩလောကေသိ။ ဗောဓိသတ္တော တေသံ ကိရိယံ ဒိသွာဝ ဇာနိ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော ဇနာ ပဌမမေဝ မံ ရညော အန္တရေ ပရိဘိန္ဒိံသု, ဝီမံသနဝသေန ပဉှော ပုစ္ဆိတော ဘဝိဿတီ’’တိ။ တေသံ ပန ကထေန္တာနညေဝ သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော, ဒီပါ ဇလိတာ။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ရာဇကမ္မာနိ နာမ ဘာရိယာနိ, န ပညာယတိ ‘ကိံ ဘဝိဿတီ’တိ, ခိပ္ပမေဝ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယာသနာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ နိက္ခမိတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမေသု ဧကော ‘သဟာယကဿ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ အာဟ, ဧကော ‘ဘာတုဿ, ဧကော ပုတ္တဿ, ဧကော မာတု ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’တိ အာဟ။ ဣမေဟိ ဧတံ ကတမေဝ ဘဝိဿတိ, ဒိဋ္ဌမေဝ ကထိတန္တိ မညာမိ, ဟောတု အဇ္ဇေဝ ဧတံ ဇာနိဿာမီ’’တိ။ တေ ပန စတ္တာရောပိ အညေသု ဒိဝသေသု ရာဇကုလာ နိက္ခမိတွာ ရာဇနိဝေသနဒွါရေ ဧကဿ ဘတ္တအမ္ဗဏဿ ပိဋ္ဌေ နိသီဒိတွာ ကိစ္စကရဏီယာနိ မန္တေတွာ ဃရာနိ ဂစ္ဆန္တိ။ တသ္မာ ပဏ္ဍိတော ‘‘အဟံ ဧတေသံ စတုန္နံ ရဟဿံ အမ္ဗဏဿ ဟေဋ္ဌာ နိပဇ္ဇိတွာ ဇာနိတုံ သက္ကုဏေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ တံ အမ္ဗဏံ ဥက္ခိပါပေတွာ အတ္ထရဏံ အတ္ထရာပေတွာ အမ္ဗဏဿ ဟေဋ္ဌာ ပဝိသိတွာ ပုရိသာနံ သညံ အဒါသိ ‘‘တုမှေ စတူသု ပဏ္ဍိတေသု မန္တေတွာ ဂတေသု အာဂန္တွာ မံ အာနေယျာထာ’’တိ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပက္ကမိံသု။ သေနကောပိ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, အမှာကံ ဝစနံ န သဒ္ဒဟထ, ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ။ သော တဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ အနိသာမေတွာဝ ဘီတတသိတော ဟုတွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမ, သေနက ပဏ္ဍိတာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘မဟာရာဇ, ပပဉ္စံ အကတွာ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ ဂဟပတိပုတ္တံ မာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘သေနက, ဌပေတွာ တုမှေ အညော မမ အတ္ထကာမော နာမ နတ္ထိ, တုမှေ အတ္တနော သုဟဒေ ဂဟေတွာ ဒွါရန္တရေ ဌတွာ ဂဟပတိပုတ္တဿ ပါတောဝ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တဿ ခဂ္ဂေန သီသံ ဆိန္ဒထာ’’တိ အတ္တနော ခဂ္ဂရတနံ အဒါသိ။ တေ ‘‘သာဓု, ဒေဝ, မာ ဘာယိ, မယံ တံ မာရေဿာမာ’’တိ ဝတွာ နိက္ခမိတွာ ‘‘ဒိဋ္ဌာ နော ပစ္စာမိတ္တဿ ပိဋ္ဌီ’’တိ ဘတ္တအမ္ဗဏဿ ပိဋ္ဌေ နိသီဒိံသု။ တတော သေနကော အာဟ ‘‘အမ္ဘော, ကော ဂဟပတိပုတ္တံ မာရေဿတီ’’တိ။ ဣတရေ ‘‘တုမှေယေဝ အာစရိယ, မာရေထာ’’တိ တဿေဝ ဘာရံ ကရိံသု။

အထ နေ သေနကော ပုစ္ဆိ ‘‘တုမှေ ‘ရဟဿံ နာမ အသုကဿ အသုကဿ ကထေတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒထ, ကိံ ဝေါ ဧတံ ကတံ, ဥဒါဟု ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ? ‘‘ကတံ ဧတံ, အာစရိယာ’’တိ။ တုမှေ ‘‘ရဟဿံ နာမ သဟာယကဿ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒထ, ‘‘ကိံ ဝေါ ဧတံ ကတံ, ဥဒါဟု ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ? ‘‘ကတံ ဧတံ မယာ’’တိ? ‘‘ကထေထ, အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘ဣမသ္မိံ ရဟဿေ ရညာ ဉာတေ ဇီဝိတံ မေ နတ္ထီ’’တိ။ ‘‘မာ ဘာယထ အာစရိယ, ဣဓ တုမှာကံ ရဟဿဘေဒကော နတ္ထိ, ကထေထာ’’တိ။ သော နခေန အမ္ဗဏံ ကောဋ္ဋေတွာ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမဿ ဟေဋ္ဌာ ဂဟပတိပုတ္တော’’တိ အာဟ။ ‘‘အာစရိယ, ဂဟပတိပုတ္တော အတ္တနော ဣဿရိယေန ဧဝရူပံ ဌာနံ န ပဝိသိဿတိ, ဣဒါနိ ယသေန မတ္တော ဘဝိဿတိ, ကထေထ တုမှေ’’တိ။ သေနကော တာဝ အတ္တနော ရဟဿံ ကထေန္တော အာဟ – ‘‘တုမှေ ဣမသ္မိံ နဂရေ အသုကံ နာမ ဝေသိံ ဇာနာထာ’’တိ? ‘‘အာမ, အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘ဣဒါနိ သာ ပညာယတီ’’တိ။ ‘‘န ပညာယတိ, အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘အဟံ သာလဝနုယျာနေ တာယ သဒ္ဓိံ ပုရိသကိစ္စံ ကတွာ တဿာ ပိဠန္ဓနေသု လောဘေန တံ မာရေတွာ တဿာယေဝ သာဋကေန ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ အာဟရိတွာ အမှာကံ ဃရေ အသုကဘူမိကာယ အသုကေ နာမ ဂဗ္ဘေ နာဂဒန္တကေ လဂ္ဂေသိံ, ဝဠဉ္ဇေတုံ ၃ ဝိသဟာမိ, ပုရာဏဘာဝမဿ ဩလောကေမိ, ဧဝရူပံ အပရာဓကမ္မံ ကတွာ မယာ ဧကဿ သဟာယကဿ ကထိတံ, န တေန ကဿစိ ကထိတပုဗ္ဗံ, ဣမိနာ ကာရဏေန ‘သဟာယကဿ ဂုယှံ ကထေတဗ္ဗ’န္တိ မယာ ကထိတ’’န္တိ။ ပဏ္ဍိတော တဿ ရဟဿံ သာဓုကံ ဝဝတ္ထပေတွာ သလ္လက္ခေသိ။

ပုက္ကုသောပိ အတ္တနော ရဟဿံ ကထေန္တော အာဟ – ‘‘မမ ဦရုယာ ကုဋ္ဌံ အတ္ထိ, ကနိဋ္ဌော မေ ပါတောဝ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ တံ ဓောဝိတွာ ဘေသဇ္ဇေန မက္ခေတွာ ဥပရိ ပိလောတိကံ ဒတွာ ဗန္ဓတိ။ ရာဇာ မယိ မုဒုစိတ္တော ‘ဧဟိ ပုက္ကုသာ’တိ မံ ပက္ကောသိတွာ ယေဘုယျေန မမ ဦရုယာယေဝ သယတိ, သစေ ပန ဧတံ ရာဇာ ဇာနေယျ, မံ မာရေယျ။ တံ မမ ကနိဋ္ဌံ ဌပေတွာ အညော ဇာနန္တော နာမ နတ္ထိ, တေန ကာရဏေန ‘ရဟဿံ နာမ ဘာတု ကထေတဗ္ဗ’န္တိ မယာ ဝုတ္တ’’န္တိ။ ကာမိန္ဒောပိ အတ္တနော ရဟဿံ ကထေန္တော အာဟ – ‘‘မံ ကာဠပက္ခေ ဥပေါသထဒိဝသေ နရဒေဝေါ နာမ ယက္ခော ဂဏှာတိ, အဟံ ဥမ္မတ္တကသုနခေါ ဝိယ ဝိရဝါမိ, သွာဟံ တမတ္ထံ ပုတ္တဿ ကထေသိံ။ သော မမ ယက္ခေန ဂဟိတဘာဝံ ဉတွာ မံ အန္တောဂေဟဂဗ္ဘေ နိပဇ္ဇာပေတွာ ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ နိက္ခမိတွာ မမ သဒ္ဒံ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ ဒွါရေ သမဇ္ဇံ ကာရေသိ, ဣမိနာ ကာရဏေန ‘ရဟဿံ နာမ ပုတ္တဿ ကထေတဗ္ဗ’န္တိ မယာ ဝုတ္တ’’န္တိ။ တတော တယောပိ ဒေဝိန္ဒံ ပုစ္ဆိံသု။ သော အတ္တနော ရဟဿံ ကထေန္တော အာဟ – ‘‘မယာ မဏိပဟံသနကမ္မံ ကရောန္တေန ရညော သန္တကံ သက္ကေန ကုသရညော ဒိန္နံ, သိရိပဝေသနံ မင်္ဂလမဏိရတနံ ထေနေတွာ မာတုယာ ဒိန္နံ။ သာ ကဉ္စိ အဇာနာပေတွာ မမ ရာဇကုလံ ပဝိသနကာလေ တံ မယှံ ဒေတိ, အဟံ တေန မဏိနာ သိရိံ ပဝေသေတွာ ရာဇနိဝေသနံ ဂစ္ဆာမိ။ ရာဇာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ အကထေတွာ ပဌမတရံ မယာ သဒ္ဓိံ ကထေသိ။ ဒေဝသိကံ အဋ္ဌ, သောဠသ, ဒွတ္တိံသ, စတုသဋ္ဌိ ကဟာပဏေ မမ ပရိဗ္ဗယတ္ထာယ ဒေတိ။ သစေ တဿ မဏိရတနဿ ဆန္နဘာဝံ ရာဇာ ဇာနေယျ, မယှံ ဇီဝိတံ နတ္ထိ, ဣမိနာ ကာရဏေန ‘ရဟဿံ နာမ မာတု ကထေတဗ္ဗ’န္တိ မယာ ဝုတ္တ’’န္တိ။

မဟာသတ္တော သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂုယှံ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ အကာသိ။ တေ ပန အတ္တနော ဥဒရံ ဖာလေတွာ အန္တံ ဗာဟိရံ ကရောန္တာ ဝိယ ရဟဿံ အညမညံ ကထေတွာ ‘‘တုမှေ အပ္ပမတ္တာ ပါတောဝ အာဂစ္ဆထ, ဂဟပတိပုတ္တံ မာရေဿာမာ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပက္ကမိံသု။ တေသံ ဂတကာလေ ပဏ္ဍိတဿ ပုရိသာ အာဂန္တွာ အမ္ဗဏံ ဥက္ခိပိတွာ မဟာသတ္တံ အာဒါယ ပက္ကမိံသု။ သော ဃရံ ဂန္တွာ နှတွာ အလင်္ကရိတွာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ဘဂိနီ ဥဒုမ္ဗရဒေဝီ ရာဇဂေဟတော သာသနံ ပေသေဿတီ’’တိ ဉတွာ ဒွါရေ ပစ္စာယိကံ ပုရိသံ ဌပေသိ ‘‘ရာဇဂေဟတော အာဂတံ သီဃံ ပဝေသေတွာ မမ ဒဿေယျာသီ’’တိ။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ သယနပိဋ္ဌေ နိပဇ္ဇိ။ တသ္မိံ ခဏေ ရာဇာပိ သယနပိဋ္ဌေ နိပန္နောဝ ပဏ္ဍိတဿ ဂုဏံ သရိတွာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော သတ္တဝဿိကကာလတော ပဋ္ဌာယ မံ ဥပဋ္ဌဟန္တော န ကိဉ္စိ မယှံ အနတ္ထံ အကာသိ, ဒေဝတာယ ပုစ္ဆိတပဉှေပိ ပဏ္ဍိတေ အသတိ ဇီဝိတံ မေ လဒ္ဓံ န သိယာ။ ဝေရိပစ္စာမိတ္တာနံ ဝစနံ ဂဟေတွာ ‘အသမဓုရံ ပဏ္ဍိတံ မာရေထာ’တိ ခဂ္ဂံ ဒေန္တေန အယုတ္တံ မယာ ကတံ, သွေ ဒါနိ နံ ပဿိတုံ န လဘိဿာမီ’’တိ သောကံ ဥပ္ပါဒေသိ။ သရီရတော သေဒါ မုစ္စိံသု။ သော သောကသမပ္ပိတော စိတ္တဿာဒံ န လဘိ။ ဥဒုမ္ဗရဒေဝီပိ တေန သဒ္ဓိံ ဧကသယနဂတာ တံ အာကာရံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ မယှံ ကောစိ အပရာဓော အတ္ထိ, ဥဒါဟု ဒေဝဿ ကိဉ္စိ သောကကာရဏံ ဥပ္ပန္နံ, ပုစ္ဆိဿာမိ တာဝ န’’န္တိ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ကိံ တွံ ဝိမနောသိ ရာဇသေဋ္ဌ, ဒွိပဒဇနိန္ဒ ဝစနံ သုဏောမ မေတံ၊

ကိံ စိန္တယမာနော ဒုမ္မနောသိ, နူန ဒေဝ အပရာဓော အတ္ထိ မယှ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၃)၊

အထ ရာဇာ ကထေန္တော ဂါထမာဟ –

‘‘ပဏှေ ဝဇ္ဈော မဟောသဓောတိ, အာဏတ္တော မေ ဝမာယ ဘူရိပညော၊

တံ စိန္တယမာနော ဒုမ္မနောသ္မိ, န ဟိ ဒေဝီ အပရာဓော အတ္ထိ တုယှ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၄)၊

တတ္ထ အာဏတ္တောတိ ဘဒ္ဒေ, စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ‘‘မဟောသဓော မမ ပစ္စတ္ထိကော’’တိ ကထယိံသု။ မယာ တထတော အဝိစိနိတွာ ‘‘ဝဓေထ န’’န္တိ ဘူရိပညော ဝဓာယ အာဏတ္တော။ တံ ကာရဏံ စိန္တယမာနော ဒုမ္မနောသ္မီတိ။

တဿာ တဿ ဝစနံ သုတွာဝ မဟာသတ္တေ သိနေဟေန ပဗ္ဗတမတ္တော သောကော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တတော သာ စိန္တေသိ ‘‘ဧကေန ဥပါယေန ရာဇာနံ အဿာသေတွာ ရညော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမနကာလေ မမ ကနိဋ္ဌဿ သာသနံ ပဟိဏိဿာမီ’’တိ။ အထ သာ ‘‘မဟာရာဇ, တယာဝေတံ ကတံ ဂဟပတိပုတ္တံ မဟန္တေ ဣဿရိယေ ပတိဋ္ဌာပေန္တေန, တုမှေဟိ သော သေနာပတိဋ္ဌာနေ ဌပိတော, ဣဒါနိ ကိရ သော တုမှာကံယေဝ ပစ္စတ္ထိကော ဇာတော, န ခေါ ပန ပစ္စတ္ထိကော ခုဒ္ဒကော နာမ အတ္ထိ, မာရေတဗ္ဗောဝ, တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ ရာဇာနံ အဿာသေသိ။ သော တနုဘူတသောကော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ။ ဒေဝီ ဥဋ္ဌာယ ဂဗ္ဘံ ပဝိသိတွာ ‘‘တာတ မဟောသဓ, စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ တံ ပရိဘိန္ဒိံသု, ရာဇာ ကုဒ္ဓေါ သွေ ဒွါရန္တရေ တံ ဝဓာယ အာဏာပေသိ, သွေ ရာဇကုလံ မာ အာဂစ္ဆေယျာသိ, အာဂစ္ဆန္တော ပန နဂရံ ဟတ္ထဂတံ ကတွာ သမတ္ထော ဟုတွာ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ မောဒကဿ အန္တော ပက္ခိပိတွာ မောဒကံ သုတ္တေန ဝေဌေတွာ နဝဘာဇနေ ကတွာ ဆာဒေတွာ လဉ္ဆေတွာ အတ္ထစာရိကာယ ဒါသိယာ အဒါသိ ‘‘ဣမံ မောဒကံ ဂဟေတွာ မမ ကနိဋ္ဌဿ ဒေဟီ’’တိ။ သာ တထာ အကာသိ။ ‘‘ရတ္တိံ ကထံ နိက္ခန္တာ’’တိ န စိန္တေတဗ္ဗံ။ ရညာ ပဌမမေဝ ဒေဝိယာ ဝရော ဒိန္နော, တေန န နံ ကောစိ နိဝါရေသိ။ ဗောဓိသတ္တော ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ နံ ဥယျောဇေသိ။ သာ ပုန အာဂန္တွာ ဒိန္နဘာဝံ အာရောစေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ဒေဝီ အာဂန္တွာ ရညာ သဒ္ဓိံ နိပဇ္ဇိ။ မဟာသတ္တောပိ မောဒကံ ဘိန္ဒိတွာ ပဏ္ဏံ ဝါစေတွာ တမတ္ထံ ဉတွာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ဝိစာရေတွာ သယနေ နိပဇ္ဇိ။

ဣတရေပိ စတ္တာရော ဇနာ ပါတောဝ ခဂ္ဂံ ဂဟေတွာ ဒွါရန္တရေ ဌတွာ ပဏ္ဍိတံ အပဿန္တာ ဒုမ္မနာ ဟုတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ ပဏ္ဍိတာ မာရိတော ဝေါ ဂဟပတိပုတ္တော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န ပဿာမ, ဒေဝါ’’တိ အာဟံသု။ မဟာသတ္တောပိ အရုဏုဂ္ဂမနေယေဝ နဂရံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ အာရက္ခံ ဌပေတွာ မဟာဇနပရိဝုတော ရထံ အာရုယှ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ရာဇဒွါရံ အဂမာသိ။ ရာဇာ သီဟပဉ္ဇရံ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ဗဟိ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ။ အထ မဟာသတ္တော ရထာ ဩတရိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ ‘‘သစေ အယံ မမ ပစ္စတ္ထိကော ဘဝေယျ, န မံ ဝန္ဒေယျာ’’တိ။ အထ နံ ပက္ကောသာပေတွာ ရာဇာ အာသနေ နိသီဒိ။ မဟာသတ္တောပိ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ စတ္တာရောပိ ပဏ္ဍိတာ တတ္ထေဝ နိသီဒိံသု။ အထ နံ ရာဇာ ကိဉ္စိ အဇာနန္တော ဝိယ ‘‘တာတ, တွံ ဟိယျော ဂန္တွာ ဣဒါနိ အာဂစ္ဆသိ, ကိံ မံ ပရိစ္စဇသီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အဘိဒေါသဂတော ဒါနိ ဧဟိသိ, ကိံ သုတွာ ကိံ သင်္ကတေ မနော တေ၊

ကော တေ ကိမဝေါစ ဘူရိပည, ဣင်္ဃ ဝစနံ သုဏောမ ဗြူဟိ မေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၅)၊

တတ္ထ အဘိဒေါသဂတောတိ ဟိယျော ပဌမယာမေ ဂတော ဣဒါနိ အာဂတော။ ကိံ သင်္ကတေတိ ကိံ အာသင်္ကတေ။ ကိမဝေါစာတိ ကိံ ရညော သန္တိကံ မာ ဂမီတိ တံ ကောစိ အဝေါစ။

အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ, တယာ မေ စတုန္နံ ပဏ္ဍိတာနံ ဝစနံ ဂဟေတွာ ဝဓော အာဏတ္တော, တေနာဟံ န ဧမီ’’တိ စောဒေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပဏှေ ဝဇ္ဈော မဟောသဓောတိ, ယဒိ တေ မန္တယိတံ ဇနိန္ဒ ဒေါသံ၊

ဘရိယာယ ရဟောဂတော အသံသိ, ဂုယှံ ပါတုကတံ သုတံ မမေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၆)၊

တတ္ထ ယဒိ တေတိ ယသ္မာ တယာ။ မန္တယိတန္တိ ကထိတံ။ ဒေါသန္တိ အဘိဒေါသံ, ရတ္တိဘာဂေတိ အတ္ထော။ ကဿ ကထိတန္တိ? ဘရိယာယ။ တွဉှိ ဟိယျော တဿာ ဣမမတ္ထံ ရဟောဂတော အသံသိ။ ဂုယှံ ပါတုကတန္တိ တဿာ ဧဝရူပံ အတ္တနော ရဟဿံ ပါတုကတံ။ သုတံ မမေတန္တိ မယာ ပနေတံ တသ္မိံ ခဏေယေဝ သုတံ။

ရာဇာ တံ သုတွာ ‘‘ဣမာယ တင်္ခဏညေဝ သာသနံ ပဟိတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုဒ္ဓေါ ဒေဝိံ ဩလောကေသိ။ တံ ဉတွာ မဟာသတ္တော ‘‘ကိံ, ဒေဝ, ဒေဝိယာ ကုဇ္ဈထ, အဟံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ သဗ္ဗံ ဇာနာမိ။ ဒေဝ, တုမှာကံ တာဝ ရဟဿံ ဒေဝိယာ ကထိတံ ဟောတု, အာစရိယသေနကဿ ပုက္ကုသာဒီနံ ဝါ ရဟဿံ မမ ကေန ကထိတံ, အဟံ ဧတေသမ္ပိ ရဟဿံ ဇာနာမိယေဝါ’’တိ သေနကဿ တာဝ ရဟဿံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ယံ သာလဝနသ္မိံ သေနကော, ပါပကမ္မံ အကာသိ အသဗ္ဘိရူပံ၊

သခိနောဝ ရဟောဂတော အသံသိ, ဂုယှံ ပါတုကတံ သုတံ မမေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၇)၊

တတ္ထ အသဗ္ဘိရူပန္တိ အသာဓုဇာတိကံ လာမကံ အကုသလကမ္မံ အကာသိ။ ဣမသ္မိံယေဝ ဟိ နဂရေ အသုကံ နာမ ဝေသိံ သာလဝနုယျာနေ ပုရိသကိစ္စံ ကတွာ တံ မာရေတွာ အလင်္ကာရံ ဂဟေတွာ တဿာယေဝ သာဋကေန ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ အတ္တနော ဃရေ အသုကဋ္ဌာနေ နာဂဒန္တကေ လဂ္ဂေတွာ ဌပေသိ။ သခိနောဝါတိ အထ နံ, မဟာရာဇ, ဧကဿ သဟာယကဿ ရဟောဂတော ဟုတွာ အက္ခာသိ, တမ္ပိ မယာ သုတံ။ နာဟံ ဒေဝဿ ပစ္စတ္ထိကော, သေနကောယေဝ။ ယဒိ တေ ပစ္စတ္ထိကေန ကမ္မံ အတ္ထိ, သေနကံ ဂဏှာပေဟီတိ။

ရာဇာ သေနကံ ဩလောကေတွာ ‘‘သစ္စံ, သေနကာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ, ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တဿ ဗန္ဓနာဂါရပ္ပဝေသနံ အာဏာပေသိ။ ပဏ္ဍိတော ပုက္ကုသဿ ရဟဿံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘ပုက္ကုသပုရိသဿ တေ ဇနိန္ဒ, ဥပ္ပန္နော ရောဂေါ အရာဇယုတ္တော၊

ဘာတုစ္စ ရဟောဂတော အသံသိ, ဂုယှံ ပါတုကတံ သုတံ မမေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၈)၊

တတ္ထ အရာဇယုတ္တောတိ မဟာရာဇ, ဧတဿ ကုဋ္ဌရောဂေါ ဥပ္ပန္နော, သော ရာဇာနံ ပတ္တုံ အယုတ္တော, ဆုပနာနုစ္ဆဝိကော န ဟောတိ။ တုမှေ စ ‘‘ပုက္ကုသဿ ဦရု မုဒုကော’’တိ ယေဘုယျေန တဿ ဦရုမှိ နိပဇ္ဇထ။ သော ပနေသ ဝဏဗန္ဓပိလောတိကာယ ဖဿော, ဒေဝါတိ။

ရာဇာ တမ္ပိ ဩလောကေတွာ ‘‘သစ္စံ ပုက္ကုသာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တမ္ပိ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသာပေသိ။ ပဏ္ဍိတော ကာမိန္ဒဿပိ ရဟဿံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အာဗာဓောယံ အသဗ္ဘိရူပေါ, ကာမိန္ဒော နရဒေဝေန ဖုဋ္ဌော၊

ပုတ္တဿ ရဟောဂတော အသံသိ, ဂုယှံ ပါတုကတံ သုတံ မမေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၂၉)၊

တတ္ထ အသဗ္ဘိရူပေါတိ ယေန သော အာဗာဓေန ဖုဋ္ဌော ဥမ္မတ္တကသုနခေါ ဝိယ ဝိရဝတိ, သော နရဒေဝယက္ခာဗာဓော အသဗ္ဘိဇာတိကော လာမကော, ရာဇကုလံ ပဝိသိတုံ န ယုတ္တော, မဟာရာဇာတိ ဝဒတိ။

ရာဇာ တမ္ပိ ဩလောကေတွာ ‘‘သစ္စံ ကာမိန္ဒာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တမ္ပိ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသာပေသိ။ ပဏ္ဍိတော ဒေဝိန္ဒဿပိ ရဟဿံ ကထေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အဋ္ဌဝင်္ကံ မဏိရတနံ ဥဠာရံ, သက္ကော တေ အဒဒါ ပိတာမဟဿ၊

ဒေဝိန္ဒဿ ဂတံ တဒဇ္ဇ ဟတ္ထံ, မာတုစ္စ ရဟောဂတော အသံသိ၊

ဂုယှံ ပါတုကတံ သုတံ မမေတ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၃၀)၊

တတ္ထ ပိတာမဟဿာတိ တဝ ပိတာမဟဿ ကုသရာဇဿ။ တဒဇ္ဇ ဟတ္ထန္တိ တံ မင်္ဂလသမ္မတံ မဏိရတနံ အဇ္ဇ ဒေဝိန္ဒဿ ဟတ္ထဂတံ, မဟာရာဇာတိ။

ရာဇာ တမ္ပိ ဩလောကေတွာ ‘‘သစ္စံ ဒေဝိန္ဒာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ တမ္ပိ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝေသာပေသိ။ ဧဝံ ‘‘ဗောဓိသတ္တံ ဝဓိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ သဗ္ဗေပိ တေ ဗန္ဓနာဂါရံ ပဝိဋ္ဌာ။ ဗောဓိသတ္တော ‘‘မဟာရာဇ, ဣမိနာ ကာရဏေနာဟံ ‘အတ္တနော ဂုယှံ ပရဿ န ကထေတဗ္ဗ’န္တိ ဝဒါမိ, ဝဒန္တာ ပန မဟာဝိနာသံ ပတ္တာ’’တိ ဝတွာ ဥတ္တရိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘ဂုယှဿ ဟိ ဂုယှမေဝ သာဓု, န ဂုယှဿ ပသတ္ထမာဝိကမ္မံ၊

အနိပ္ဖန္နတာ သဟေယျ ဓီရော, နိပ္ဖန္နောဝ ယထာသုခံ ဘဏေယျ။

‘‘န ဂုယှမတ္ထံ ဝိဝရေယျ, ရက္ခေယျ နံ ယထာ နိဓိံ၊

န ဟိ ပါတုကတော သာဓု, ဂုယှော အတ္ထော ပဇာနတာ။

‘‘ထိယာ ဂုယှံ န သံသေယျ, အမိတ္တဿ စ ပဏ္ဍိတော၊

ယော စာမိသေန သံဟီရော, ဟဒယတ္ထေနော စ ယော နရော။

‘‘ဂုယှမတ္ထံ အသမ္ဗုဒ္ဓံ, သမ္ဗောဓယတိ ယော နရော၊

မန္တဘေဒဘယာ တဿ, ဒါသဘူတော တိတိက္ခတိ။

‘‘ယာဝန္တော ပုရိသဿတ္ထံ, ဂုယှံ ဇာနန္တိ မန္တိနံ၊

တာဝန္တော တဿ ဥဗ္ဗေဂါ, တသ္မာ ဂုယှံ န ဝိဿဇေ။

‘‘ဝိဝိစ္စ ဘာသေယျ ဒိဝါ ရဟဿံ, ရတ္တိံ ဂိရံ နာတိဝေလံ ပမုဉ္စေ၊

ဥပဿုတိကာ ဟိ သုဏန္တိ မန္တံ, တသ္မာ မန္တော ခိပ္ပမုပေတိ ဘေဒ’’န္တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၃၁-၃၃၆)၊

တတ္ထ အမိတ္တဿ စာတိ ဣတ္ထိယာ စ ပစ္စတ္ထိကဿ စ န ကထေယျ။ သံဟီရောတိ ယော စ ယေန ကေနစိ အာမိသေန သံဟီရတိ ဥပလာပတိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ, တဿပိ န သံသေယျ။ ဟဒယတ္ထေနောတိ ယော စ အမိတ္တော မိတ္တပတိရူပကော မုခေန အညံ ကထေတိ, ဟဒယေန အညံ စိန္တေတိ, တဿပိ န သံသေယျ။ အသမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ပရေဟိ အညာတံ။ ‘‘အသမ္ဗောဓ’’န္တိပိ ပါဌော, ပရေသံ ဗောဓေတုံ အယုတ္တန္တိ အတ္ထော။ တိတိက္ခတီတိ တဿ အက္ကောသမ္ပိ ပရိဘာသမ္ပိ ပဟာရမ္ပိ ဒါသော ဝိယ ဟုတွာ အဓိဝါသေတိ။ မန္တိနန္တိ မန္တိတံ, မန္တီနံ ဝါ အန္တရေ ယာဝန္တော ဇာနန္တီတိ အတ္ထော။ တာဝန္တောတိ တေ ဂုယှဇာနနကေ ပဋိစ္စ တတ္တကာ တဿ ဥဗ္ဗေဂါ သန္တာသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ။ န ဝိဿဇေတိ န ဝိဿဇ္ဇေယျ ပရံ န ဇာနာပေယျ။ ဝိဝိစ္စာတိ သစေ ဒိဝါ ရဟဿံ မန္တေတုကာမော ဟောတိ, ဝိဝိတ္တံ ဩကာသံ ကာရေတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ မန္တေယျ။ နာတိဝေလန္တိ ရတ္တိံ ရဟဿံ ကထေန္တော ပန အတိဝေလံ မရိယာဒါတိက္ကန္တံ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တော ဂိရံ နပ္ပမုဉ္စေယျ။ ဥပဿုတိကာ ဟီတိ မန္တနဋ္ဌာနံ ဥပဂန္တွာ တိရောကုဋ္ဋာဒီသု ဌတွာ သောတာရော။ တသ္မာတိ မဟာရာဇ, တေန ကာရဏေန သော မန္တော ခိပ္ပမေဝ ဘေဒမုပါဂမီတိ။

ရာဇာ မဟာသတ္တဿ ကထံ သုတွာ ‘‘ဧတေ သယံ ရာဇဝေရိနော ဟုတွာ ပဏ္ဍိတံ မမ ဝေရိံ ကရောန္တီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ နေ နဂရာ နိက္ခမာပေတွာ သူလေသု ဝါ ဥတ္တာသေထ, သီသာနိ ဝါ တေသံ ဆိန္ဒထာ’’တိ အာဏာပေသိ။ တေသု ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ စတုက္ကေ စတုက္ကေ ကသာဟိ ပဟာရသဟဿံ ဒတွာ နီယမာနေသု ပဏ္ဍိတော ‘‘ဒေဝ, ဣမေ တုမှာကံ ပေါရာဏကာ အမစ္စာ, ခမထ နေသံ အပရာဓ’’န္တိ ရာဇာနံ ခမာပေသိ။ ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ တဿေဝ ဒါသေ ကတွာ အဒါသိ။ သော ပန တေ တတ္ထေဝ ဘုဇိဿေ အကာသိ။ ရာဇာ ‘‘တေန ဟိ မမ ဝိဇိတေ မာ ဝသန္တူ’’တိ ပဗ္ဗာဇနီယကမ္မံ အာဏာပေသိ။ ပဏ္ဍိတော ‘‘ခမထ, ဒေဝ, ဧတေသံ အန္ဓဗာလာနံ ဒေါသ’’န္တိ ခမာပေတွာ တေသံ ဌာနန္တရာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကာရေသိ။ ရာဇာ ‘‘ပစ္စာမိတ္တေသုပိ တာဝဿ ဧဝရူပါ မေတ္တာ ဘဝတိ, အညေသု ဇနေသု ကထံ န ဘဝိဿတီ’’တိ ပဏ္ဍိတဿ အတိဝိယ ပသန္နော အဟောသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ဥဒ္ဓတဒါဌာ ဝိယ သပ္ပါ နိဗ္ဗိသာ ဟုတွာ ကိဉ္စိ ကထေတုံ နာသက္ခိံသု။

ပဉ္စပဏ္ဍိတပဉှော နိဋ္ဌိတော။

နိဋ္ဌိတာ စ ပရိဘိန္ဒကထာ။

ယုဒ္ဓပရာဇယကဏ္ဍံ

တတော ပဋ္ဌာယ ပဏ္ဍိတောဝ ရညော အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အနုသာသတိ။ သော စိန္တေသိ ‘‘ရညော သေတဆတ္တမတ္တမေဝ, ရဇ္ဇံ ပန အဟမေဝ ဝိစာရေမိ, မယာ အပ္ပမတ္တေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော နဂရေ မဟာပါကာရံ နာမ ကာရေသိ, တထာ အနုပါကာရဉ္စ ဒွါရဋ္ဋာလကေ အန္တရဋ္ဋာလကေ ဥဒကပရိခံ ကဒ္ဒမပရိခံ သုက္ခပရိခန္တိ တိဿော ပရိခါယော ကာရေသိ, အန္တောနဂရေ ဇိဏ္ဏဂေဟာနိ ပဋိသင်္ခရာပေသိ, မဟာပေါက္ခရဏိယော ကာရေတွာ တာသု ဥဒကနိဓာနံ ကာရေသိ, နဂရေ သဗ္ဗကောဋ္ဌာဂါရာနိ ဓညဿ ပူရာပေသိ, ဟိမဝန္တပ္ပဒေသတော ကုလုပကတာပသေဟိ ကုဒြူသကုမုဒဗီဇာနိ အာဟရာပေသိ, ဥဒကနိဒ္ဓမနာနိ သောဓာပေတွာ တတ္ထ ရောပါပေသိ, ဗဟိနဂရေပိ ဇိဏ္ဏသာလာပဋိသင်္ခရဏကမ္မံ ကာရေသိ။ ကိံ ကာရဏာ? အနာဂတဘယပဋိဗာဟနတ္ထံ။ တတော တတော အာဂတဝါဏိဇကေပိ ‘‘သမ္မာ, တုမှေ ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကဋ္ဌာနတော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုမှာကံ ရညာ ကိံ ပိယ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အသုကံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တေသံ သမ္မာနံ ကာရေတွာ ဥယျောဇေတွာ အတ္တနော ဧကသတေ ယောဓေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သမ္မာ, မယာ ဒိန္နေ ပဏ္ဏာကာရေ ဂဟေတွာ ဧကသတရာဇဓာနိယော ဂန္တွာ ဣမေ ပဏ္ဏာကာရေ အတ္တနော ပိယကာမတာယ တေသံ ရာဇူနံ ဒတွာ တေယေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တာ တေသံ ကိရိယံ ဝါ မန္တံ ဝါ ဉတွာ မယှံ သာသနံ ပေသေန္တာ တတ္ထေဝ ဝသထ, အဟံ ဝေါ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ကေသဉ္စိ ကုဏ္ဍလေ, ကေသဉ္စိ ပါဒုကာယော, ကေသဉ္စိ ခဂ္ဂေ, ကေသဉ္စိ သုဝဏ္ဏမာလာယော အက္ခရာနိ ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ယဒါ မမ ကိစ္စံ အတ္ထိ, တဒါ ပညာယန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တေသံ ဟတ္ထေ ဒတွာ ပေသေသိ။ တေ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ တေသံ တေသံ ရာဇူနံ ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ‘‘ကေနတ္ထေနာဂတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တုမှေဝ ဥပဋ္ဌာတုံ အာဂတမှာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုဋ္ဌာ အာဂတဋ္ဌာနံ အဝတွာ အညာနိ ဌာနာနိ အာစိက္ခိတွာ ‘‘တေန ဟိ သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတေ ဥပဋ္ဌဟန္တာ တေသံ အဗ္ဘန္တရိကာ အဟေသုံ။

တဒါ ကပိလရဋ္ဌေ သင်္ခဗလကော နာမ ရာဇာ အာဝုဓာနိ သဇ္ဇာပေသိ, သေနံ သင်္ကဍ္ဎိ။ တဿ သန္တိကေ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသော ပဏ္ဍိတဿ သာသနံ ပေသေသိ ‘‘သာမိ, မယံ ဣဓ ပဝတ္တိံ ‘ဣဒံ နာမ ကရိဿတီ’တိ န ဇာနာမ, အာဝုဓာနိ သဇ္ဇာပေတိ, သေနံ သင်္ကဍ္ဎတိ, တုမှေ ပုရိသဝိသေသေ ပေသေတွာ ဣဒံ ပဝတ္တိံ တထတော ဇာနာထာ’’တိ။ အထ မဟာသတ္တော သုဝပေါတကံ အာမန္တေတွာ ‘‘သမ္မ, ကပိလရဋ္ဌေ သင်္ခဗလကော နာမ ရာဇာ အာဝုဓာနိ သဇ္ဇာပေသိ, တွံ တတ္ထ ဂန္တွာ ‘ဣမံ နာမ ကရောတီ’တိ တထတော ဉတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ အာဟိဏ္ဍိတွာ မယှံ ပဝတ္တိံ အာဟရာဟီ’’တိ ဝတွာ မဓုလာဇေ ခါဒါပေတွာ မဓုပါနီယံ ပါယေတွာ သတပါကသဟဿပါကေဟိ တေလေဟိ ပက္ခန္တရံ မက္ခေတွာ ပါစီနသီဟပဉ္ဇရေ ဌတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ သောပိ တတ္ထ ဂန္တွာ တဿ ပုရိသဿ သန္တိကာ တဿ ရညော ပဝတ္တိံ တထတော ဉတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ကပိလရဋ္ဌေ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ ပါပုဏိ။ တဒါ တတ္ထ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ တဿ ကေဝဋ္ဋော နာမ ဗြာဟ္မဏော အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စ အနုသာသတိ, ပဏ္ဍိတော ဗျတ္တော။ သော ပစ္စူသကာလေ ပဗုဇ္ဈိတွာ ဒီပါလောကေန အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သိရိဂဗ္ဘံ ဩလောကေန္တော အတ္တနော မဟန္တံ ယသံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မမ ယသော, ကဿ သန္တကော’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘န အညဿ သန္တကော စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ, ဧဝရူပံ ပန ယသဒါယကံ ရာဇာနံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂရာဇာနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, အဟဉ္စ အဂ္ဂပုရောဟိတော ဘဝိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပါတောဝ နှတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ အလင်္ကရိတွာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, သုခံ သယထာ’’တိ သုခသေယျံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝုတ္တေ ရာဇာနံ ‘‘ဒေဝ, မန္တေတဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဝဒ, အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, အန္တောနဂရေ ရဟော နာမ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ, ဥယျာနံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ။ ‘‘သာဓု, အာစရိယာ’’တိ ရာဇာ တေန သဒ္ဓိံ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ဗလကာယံ ဗဟိ ဌပေတွာ အာရက္ခံ ကာရေတွာ ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိသီဒိ။

တဒါ သုဝပေါတကောပိ တံ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေန, အဇ္ဇ ပဏ္ဍိတဿ အာစိက္ခိတဗ္ဗယုတ္တကံ ကိဉ္စိ သုဏိဿာမီ’’တိ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ မင်္ဂလသာလရုက္ခဿ ပတ္တန္တရေ နိလီယိတွာ နိသီဒိ။ ရာဇာ ‘‘ကထေထ, အာစရိယာ’’တိ အာဟ။ ‘‘မဟာရာဇ, တဝ ကဏ္ဏေ ဣတော ကရောဟိ, စတုက္ကဏ္ဏောဝ မန္တော ဘဝိဿတိ။ သစေ, မဟာရာဇ, မမ ဝစနံ ကရေယျာသိ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ တံ အဂ္ဂရာဇာနံ ကရောမီ’’တိ။ သော မဟာတဏှတာယ တဿ ဝစနံ သုတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ဟုတွာ ‘‘ကထေထ, အာစရိယ, ကရိဿာမိ တေ ဝစန’’န္တိ အာဟ။ ‘‘ဒေဝ, မယံ သေနံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ပဌမံ ခုဒ္ဒကနဂရံ ရုမ္ဘိတွာ ဂဏှိဿာမ, အဟဉှိ စူဠဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝက္ခာမိ – မဟာရာဇ, တဝ ယုဒ္ဓေန ကိစ္စံ နတ္ထိ, ကေဝလံ အမှာကံ ရညော သန္တကော ဟောဟိ, တဝ ရဇ္ဇံ တဝေဝ ဘဝိဿတိ, ယုဇ္ဈန္တော ပန အမှာကံ ဗလဝါဟနဿ မဟန္တတာယ ဧကန္တေန ပရာဇိဿသီ’’တိ။ ‘‘သစေ မေ ဝစနံ ကရိဿတိ, သင်္ဂဏှိဿာမ နံ။ နော စေ, ယုဇ္ဈိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဒွေ သေနာ ဂဟေတွာ အညံ နဂရံ ဂဏှိဿာမ, တတော အညန္တိ ဧတေနုပါယေန သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ‘ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာ’တိ ဝတွာ ဧကသတရာဇာနော အမှာကံ နဂရံ အာနေတွာ ဥယျာနေ အာပါနမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ တတ္ထ နိသိန္နေ ဝိသမိဿကံ သုရံ ပါယေတွာ သဗ္ဗေပိ တေ ရာဇာနော ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဧကသတရာဇဓာနီသု ရဇ္ဇံ အမှာကံ ဟတ္ထဂတံ ကရိဿာမ။ ဧဝံ တွံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂရာဇာ ဘဝိဿသီ’’တိ။ သောပိ ‘‘သာဓု, အာစရိယ, ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝဒတိ။ ‘‘မဟာရာဇ, စတုက္ကဏ္ဏော မန္တော နာမ, အယဉှိ မန္တော န သက္ကာ အညေန ဇာနိတုံ, တသ္မာ ပပဉ္စံ အကတွာ သီဃံ နိက္ခမထာ’’တိ။ ရာဇာ တုဿိတွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။

သုဝပေါတကော တံ သုတွာ တေသံ မန္တပရိယောသာနေ သာခါယံ ဩလမ္ဗကံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ကေဝဋ္ဋဿ သီသေ ဆကဏပိဏ္ဍံ ပါတေတွာ ‘‘ကိမေတ’’န္တိ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဥဒ္ဓံ ဩလောကေန္တဿ အပရမ္ပိ မုခေ ပါတေတွာ ‘‘ကိရိ ကိရီ’’တိ သဒ္ဒံ ဝိရဝန္တော သာခတော ဥပ္ပတိတွာ ‘‘ကေဝဋ္ဋ, တွံ စတုက္ကဏ္ဏမန္တောတိ မညသိ, ဣဒါနေဝ ဆက္ကဏ္ဏော ဇာတော, ပုန အဋ္ဌကဏ္ဏော ဘဝိတွာ အနေကသတကဏ္ဏောပိ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂဏှထ, ဂဏှထာ’’တိ ဝဒန္တာနညေဝ ဝါတဝေဂေန မိထိလံ ဂန္တွာ ပဏ္ဍိတဿ နိဝေသနံ ပါဝိသိ။ တဿ ပန ဣဒံ ဝတ္တံ – သစေ ကုတောစိ အာဘတသာသနံ ပဏ္ဍိတဿေဝ ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ, အထဿ အံသကူဋေ ဩတရတိ, သစေ အမရာဒေဝိယာပိ သောတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဥစ္ဆင်္ဂေ ဩတရတိ, သစေ မဟာဇနေန သောတဗ္ဗံ, ဘူမိယံ ဩတရတိ။ တဒါ သော ပဏ္ဍိတဿ အံသကူဋေ ဩတရိ။ တာယ သညာယ ‘‘ရဟဿေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မဟာဇနော ပဋိက္ကမိ။ ပဏ္ဍိတော တံ ဂဟေတွာ ဥပရိပါသာဒတလံ အဘိရုယှ ‘‘ကိံ တေ, တာတ, ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ အထဿ သော ‘‘အဟံ, ဒေဝ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဝိစရန္တော အညဿ ရညော သန္တိကေ ကိဉ္စိ ဂုယှံ န ပဿာမိ, ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရေ ပန စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ ပုရောဟိတော ကေဝဋ္ဋော နာမ ဗြာဟ္မဏော ရာဇာနံ ဥယျာနံ နေတွာ စတုက္ကဏ္ဏမန္တံ ဂဏှိ။ အထာဟံ သာခန္တရေ နိသီဒိတွာ တေသံ မန္တံ သုဏိတွာ မန္တပရိယောသာနေ တဿ သီသေ စ မုခေ စ ဆကဏပိဏ္ဍံ ပါတေတွာ အာဂတောမှီ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗံ ကထေသိ။ ‘ရညာ သမ္ပဋိစ္ဆိတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆိ, ဒေဝါ’’တိ အာဟ။

အထဿ ပဏ္ဍိတော ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ သက္ကာရံ ကရိတွာ တံ မုဒုပစ္စတ္ထရဏေ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရေ သုဋ္ဌု သယာပေတွာ ‘‘ကေဝဋ္ဋော မမ မဟောသဓဿ ပဏ္ဍိတဘာဝံ န ဇာနာတိ မညေ, အဟံ န ဒါနိဿ မန္တဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိတုံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နဂရတော ဒုဂ္ဂတကုလာနိ နီဟရာပေတွာ ဗဟိ နိဝါသာပေသိ, ရဋ္ဌဇနပဒဒွါရဂါမေသု သမိဒ္ဓါနိ ဣဿရိယကုလာနိ အာဟရိတွာ အန္တောနဂရေ နိဝါသာပေသိ, ဗဟုံ ဓနဓညံ ကာရေသိ။ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တောပိ ကေဝဋ္ဋဿ ဝစနံ ဂဟေတွာ သေနင်္ဂပရိဝုတော ဂန္တွာ ဧကံ ခုဒ္ဒကနဂရံ ပရိက္ခိပိ။ ကေဝဋ္ဋောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ တတ္ထ ပဝိသိတွာ တံ ရာဇာနံ သညာပေတွာ အတ္တနော သန္တကမကာသိ။ ဒွေ သေနာ ဧကတော ကတွာ တတော အညံ နဂရံ ရုမ္ဘတိ။ ဧတေနုပါယေန ပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗာနိ တာနိ နဂရာနိ ဂဏှိ။ ဧဝံ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ကေဝဋ္ဋဿ ဩဝါဒေ ဌိတော, ဌပေတွာ ဝေဒေဟရာဇာနံ သေသရာဇာနော သကလဇမ္ဗုဒီပေ အတ္တနော သန္တကေ အကာသိ။ ဗောဓိသတ္တဿ ပန ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ ‘‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တေန ဧတ္တကာနိ နဂရာနိ ဂဟိတာနိ, အပ္ပမတ္တော ဟောတူ’’တိ နိစ္စံ သာသနံ ပဟိဏိံသု။ သောပိ တေသံ ‘‘အဟံ ဣဓ အပ္ပမတ္တော ဝသာမိ, တုမှေပိ အနုက္ကဏ္ဌန္တာ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဝသထာ’’တိ ပဋိပေသေသိ။

စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော သတ္တဒိဝသသတ္တမာသာဓိကေဟိ သတ္တသံဝစ္ဆရေဟိ ဝိဒေဟရဇ္ဇံ ဝဇ္ဇေတွာ သေသံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ကေဝဋ္ဋံ အာဟ – ‘‘အာစရိယ, မိထိလာယံ ဝိဒေဟရဇ္ဇံ ဂဏှာမာ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, မဟောသဓပဏ္ဍိတဿ ဝသနနဂရေ ရဇ္ဇံ ဂဏှိတုံ န သက္ခိဿာမ။ သော ဟိ ဧဝံ ဉာဏသမ္ပန္နော ဧဝံ ဥပါယကုသလော’’တိ သော ဝိတ္ထာရေတွာ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဥဋ္ဌာပေန္တော ဝိယ မဟောသဓဿ ဂုဏေ ကထေသိ။ အယဉှိ သယမ္ပိ ဥပါယကုသလောဝ, တသ္မာ ‘‘မိထိလနဂရံ နာမ ဒေဝ အပ္ပမတ္တကံ, သကလဇမ္ဗုဒီပေ ရဇ္ဇံ အမှာကံ ပဟောတိ, ကိံ နော ဧတေနာ’’တိ ဥပါယေနေဝ ရာဇာနံ သလ္လက္ခာပေသိ။ သေသရာဇာနောပိ ‘‘မယံ မိထိလရဇ္ဇံ ဂဟေတွာဝ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ကေဝဋ္ဋော တေပိ နိဝါရေတွာ ‘‘ဝိဒေဟရဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ကိံ ကရိဿာမ, သောပိ ရာဇာ အမှာကံ သန္တကောဝ, တသ္မာ နိဝတ္တထာ’’တိ တေ ဥပါယေနေဝ ဗောဓေသိ။ တေ တဿ ဝစနံ သုတွာ နိဝတ္တိံသု။ မဟာသတ္တဿ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ သာသနံ ပေသယိံသု ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တော ဧကသတရာဇပရိဝုတော မိထိလံ အာဂစ္ဆန္တောဝ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ ဂတော’’တိ။ သောပိ တေသံ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ တဿ ကိရိယံ ဇာနန္တူ’’တိ ပဋိပေသေသိ။ ဗြဟ္မဒတ္တောပိ ကေဝဋ္ဋေန သဒ္ဓိံ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ မန္တေတွာ ‘‘ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ဥယျာနံ အလင်္ကရိတွာ စာဋိသတေသု စာဋိသဟဿေသု သုရံ ဌပေထ, နာနာဝိဓာနိ စ မစ္ဆမံသာဒီနိ ဥပနေထာ’’တိ သေဝကေ အာဏာပေသိ။ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ တံ ပဝတ္တိံ ပဏ္ဍိတဿ အာရောစေသုံ။ တေ ပန ‘‘ဝိသေန သုရံ ယောဇေတွာ ရာဇာနော မာရေတုကာမော’’တိ န ဇာနိံသု။ မဟာသတ္တော ပန သုဝပေါတကဿ သန္တိကာ သုတတ္တာ တထတော ဇာနိတွာ ‘‘နေသံ သုရာပါနဒိဝသံ တထတော ဇာနိတွာ မမ ပေသေထာ’’တိ ပဋိသာသနံ ပေသေသိ။ တေ တထာ ကရိံသု။

ပဏ္ဍိတော ‘‘မာဒိသေ ဓရမာနေ ဧတ္တကာနံ ရာဇူနံ မရဏံ အယုတ္တံ, အဝဿယော နေသံ ဘဝိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သဟဇာတံ ယောဓသဟဿံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သမ္မာ, စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ကိရ ဥယျာနံ အလင်္ကာရာပေတွာ ဧကသတရာဇပရိဝုတော သုရံ ပါတုကာမော, တုမှေ တတ္ထ ဂန္တွာ ရာဇူနံ အာသနေသု ပညတ္တေသု ကိသ္မိဉ္စိ အနိသိန္နေယေဝ ‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ အနန္တရံ မဟာရဟံ အာသနံ အမှာကံ ရညောဝ ဒေထာ’တိ ဝဒန္တာ ဂဟေတွာ တေသံ ပုရိသေဟိ ‘တုမှေ ကဿ ပုရိသာ’တိ ဝုတ္တေ ‘ဝိဒေဟရာဇဿာ’တိ ဝဒေယျာထ။ တေ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ‘မယံ သတ္တဒိဝသသတ္တမာသာဓိကာနိ သတ္တဝဿာနိ ရဇ္ဇံ ဂဏှန္တာ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဝိဒေဟရာဇာနံ န ပဿာမ, ကိံ ရာဇာ နာမေသ, ဂစ္ဆထ ပရိယန္တေ အာသနံ ဂဏှထာ’တိ ဝဒန္တာ ကလဟံ ကရိဿန္တိ။ အထ တုမှေ ‘ဌပေတွာ ဗြဟ္မဒတ္တံ အညော အမှာကံ ရညော ဥတ္တရိတရော ဣဓ နတ္ထီ’တိ ကလဟံ ဝဍ္ဎေတွာ အမှာကံ ရညော အာသနမတ္တမ္ပိ အလဘန္တာ ‘န ဒါနိ ဝေါ သုရံ ပါတုံ မစ္ဆမံသံ ခါဒိတုံ ဒဿာမာ’တိ နဒန္တာ ဝဂ္ဂန္တာ မဟာဃောသံ ကရောန္တာ တေသံ သန္တာသံ ဇနေန္တာ မဟန္တေဟိ လေဍ္ဍုဒဏ္ဍေဟိ သဗ္ဗစာဋိယော ဘိန္ဒိတွာ မစ္ဆမံသံ ဝိပ္ပကိရိတွာ အပရိဘောဂံ ကတွာ ဇဝေန သေနာယ အန္တရံ ပဝိသိတွာ ဒေဝနဂရံ ပဝိဋ္ဌာ အသုရာ ဝိယ ဥလ္လောဠံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ‘မယံ မိထိလနဂရေ မဟောသဓပဏ္ဍိတဿ ပုရိသာ, သက္ကောန္တာ အမှေ ဂဏှထာ’တိ တုမှာကံ အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပေသေသိ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝန္ဒိတွာ သန္နဒ္ဓပဉ္စာဝုဓာ နိက္ခမိတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ နန္ဒနဝနမိဝ အလင်္ကတဥယျာနံ ပဝိသိတွာ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ ဧကသတရာဇပလ္လင်္ကေ အာဒိံ ကတွာ အလင်္ကတပ္ပဋိယတ္တံ သိရိဝိဘဝံ ဒိသွာ မဟာသတ္တေန ဝုတ္တနိယာမေနေဝ သဗ္ဗံ ကတွာ မဟာဇနံ သင်္ခေါဘေတွာ မိထိလာဘိမုခါ ပက္ကမိံသု။ ရာဇပုရိသာပိ တံ ပဝတ္တိံ တေသံ ရာဇူနံ အာရောစေသုံ။ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တောပိ ‘‘ဧဝရူပဿ နာမ မေ ဝိသယောဂဿ အန္တရာယော ကတော’’တိ ကုဇ္ဈိ။ ရာဇာနောပိ ‘‘အမှာကံ ဇယပါနံ ပါတုံ နာဒါသီ’’တိ ကုဇ္ဈိံသု။ ဗလကာယာပိ ‘‘မယံ အမူလကံ သုရံ ပါတုံ န လဘိမှာ’’တိ ကုဇ္ဈိံသု။

စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော တေ ရာဇာနော အာမန္တေတွာ ‘‘ဧထ, ဘော, မိထိလံ ဂန္တွာ ဝိဒေဟရာဇဿ ခဂ္ဂေန သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ပါဒေဟိ အက္ကမိတွာ နိသိန္နာ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမ, သေနံ ဂမနသဇ္ဇံ ကရောထာ’’တိ ဝတွာ ပုန ရဟောဂတော ကေဝဋ္ဋဿပိ ဧတမတ္ထံ ကထေတွာ ‘‘အမှာကံ ဧဝရူပဿ မန္တဿ အန္တရာယကရံ ပစ္စာမိတ္တံ ဂဏှိဿာမ, ဧကသတရာဇူနံ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါယ သေနာယ ပရိဝုတာ ဂစ္ဆာမ, ဧထ, အာစရိယာ’’တိ အာဟ။ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝေန စိန္တေသိ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတံ ဇိနိတုံ နာမ န သက္ကာ, အမှာကံယေဝ လဇ္ဇိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ, နိဝတ္တာပေဿာမိ န’’န္တိ။ အထ နံ ဧဝမာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, န ဧသ ဝိဒေဟရာဇဿ ထာမော, မဟောသဓပဏ္ဍိတဿ သံဝိဓာနမေတံ, မဟာနုဘာဝေါ ပနေသ, တေန ရက္ခိတာ မိထိလာ သီဟရက္ခိတဂုဟာ ဝိယ န သက္ကာ ကေနစိ ဂဟေတုံ, ကေဝလံ အမှာကံ လဇ္ဇနကံ ဘဝိဿတိ, အလံ တတ္ထ ဂမနေနာ’’တိ။ ရာဇာ ပန ခတ္တိယမာနေန ဣဿရိယမဒေန မတ္တော ဟုတွာ ‘‘ကိံ သော ကရိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဧကသတရာဇပရိဝုတော အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါယ သေနာယ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိ။ ကေဝဋ္ဋောပိ အတ္တနော ကထံ ဂဏှာပေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ရညော ပစ္စနီကဝုတ္တိ နာမ အယုတ္တာ’’တိ တေန သဒ္ဓိံယေဝ နိက္ခမိ။ တေပိ ယောဓာ ဧကရတ္တေနေဝ မိထိလံ ပတွာ အတ္တနာ ကတကိစ္စံ ပဏ္ဍိတဿ ကထယိံသု။ ပဌမံ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာပိဿ သာသနံ ပဟိဏိံသု။ ‘‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ‘ဝိဒေဟရာဇာနံ ဂဏှိဿာမီ’တိ ဧကသတရာဇပရိဝုတော အာဂစ္ဆတိ, ပဏ္ဍိတော အပ္ပမတ္တော ဟောတု, အဇ္ဇ အသုကဋ္ဌာနံ နာမ အာဂတော, အဇ္ဇ အသုကဋ္ဌာနံ, အဇ္ဇ နဂရံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ ပဏ္ဍိတဿ နိဗဒ္ဓံ ပေသေန္တိယေဝ။ တံ သုတွာ မဟာသတ္တော အပ္ပမတ္တော အဟောသိ။ ဝိဒေဟရာဇာ ပန ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တော ကိရ ဣမံ နဂရံ ဂဟေတုံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ ပရမ္ပရဃောသေန အဿောသိ။

အထ ဗြဟ္မဒတ္တော အဂ္ဂပဒေါသေယေဝ ဥက္ကာသတသဟဿေန ဓာရိယမာနေန အာဂန္တွာ သကလနဂရံ ပရိဝါရေသိ။ အထ နံ ဟတ္ထိပါကာရရထပါကာရာဒီဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ တေသု တေသု ဌာနေသု ဗလဂုမ္ဗံ ဌပေသိ။ မနုဿာ ဥန္နာဒေန္တာ အပ္ဖေါဋေန္တာ သေဠေန္တာ နစ္စန္တာ ဂဇ္ဇန္တာ တဇ္ဇေန္တာ မဟာဃောသံ ကရောန္တာ အဋ္ဌံသု။ ဒီပေါဘာသေန စေဝ အလင်္ကာရောဘာသေန စ သကလသတ္တယောဇနိကာ မိထိလာ ဧကောဘာသာ အဟောသိ။ ဟတ္ထိအဿရထတူရိယာနံ သဒ္ဒေန ပထဝိယာ ဘိဇ္ဇနကာလော ဝိယ အဟောသိ။ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ ဥလ္လောဠသဒ္ဒံ သုတွာ အဇာနန္တာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, ဥလ္လောဠသဒ္ဒေါ ဇာတော, န ခေါ ပန မယံ ဇာနာမ, ကိံ နာမေတံ, ဝီမံသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု။ တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော နု ခေါ အာဂတော ဘဝေယျာ’’တိ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တော တဿာဂမနဘာဝံ ဉတွာ ဘီတတသိတော ‘‘နတ္ထိ အမှာကံ ဇီဝိတံ, သဗ္ဗေ နော ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေဿတီ’’တိ တေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော နိသီဒိ။ မဟာသတ္တော ပန တဿာဂတဘာဝံ ဉတွာ သီဟော ဝိယ အဆမ္ဘိတော သကလနဂရေ အာရက္ခံ သံဝိဒဟိတွာ ‘‘ရာဇာနံ အဿာသေဿာမီ’’တိ ရာဇနိဝေသနံ အဘိရုဟိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာဝ ပဋိလဒ္ဓဿာသော ဟုတွာ ‘‘ဌပေတွာ မမ ပုတ္တံ မဟောသဓပဏ္ဍိတံ အညော မံ ဣမမှာ ဒုက္ခာ မောစေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ တေန သဒ္ဓိံ သလ္လပန္တော အာဟ –

၅၉၀။ ‘‘ပဉ္စာလော သဗ္ဗသေနာယ, ဗြဟ္မဒတ္တောယမာဂတော၊

သာယံ ပဉ္စာလိယာ သေနာ, အပ္ပမေယျော မဟောသဓ။

၅၉၁။ ‘‘ဝီထိမတီ ပတ္တိမတီ, သဗ္ဗသင်္ဂါမကောဝိဒါ၊

ဩဟာရိနီ သဒ္ဒဝတီ, ဘေရိသင်္ခပ္ပဗောဓနာ။

၅၉၂။ ‘‘လောဟဝိဇ္ဇာလင်္ကာရာဘာ, ဓဇိနီ ဝါမရောဟိနီ၊

သိပ္ပိယေဟိ သုသမ္ပန္နာ, သူရေဟိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။

၅၉၃။ ‘‘ဒသေတ္ထ ပဏ္ဍိတာ အာဟု, ဘူရိပညာ ရဟောဂမာ၊

မာတာ ဧကာဒသီ ရညော, ပဉ္စာလိယံ ပသာသတိ။

၅၉၄။ ‘‘အထေတ္ထေကသတံ ခတျာ, အနုယန္တာ ယသဿိနော၊

အစ္ဆိန္နရဋ္ဌာ ဗျထိတာ, ပဉ္စာလိယံ ဝသံ ဂတာ။

၅၉၅။ ‘‘ယံဝဒါ တက္ကရာ ရညော, အကာမာ ပိယဘာဏိနော၊

ပဉ္စာလမနုယာယန္တိ, အကာမာ ဝသိနော ဂတာ။

၅၉၆။ ‘‘တာယ သေနာယ မိထိလာ, တိသန္ဓိပရိဝါရိတာ၊

ရာဇဓာနီ ဝိဒေဟာနံ, သမန္တာ ပရိခညတိ။

၅၉၇။ ‘‘ဥဒ္ဓံ တာရကဇာတာဝ, သမန္တာ ပရိဝါရိတာ၊

မဟောသဓ ဝိဇာနာဟိ, ကထံ မောက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ။

တတ္ထ သဗ္ဗသေနာယာတိ သဗ္ဗာယ ဧကသတရာဇနာယိကာယ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါယ သေနာယ သဒ္ဓိံ အာဂတော ကိရ, တာတာတိ ဝဒတိ။ ပဉ္စာလိယာတိ ပဉ္စာလရညော သန္တကာ။ ဝီထိမတီတိ ဝီထိယာ အာနီတေ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တေန ဝဍ္ဎကိဂဏေန သမန္နာဂတာ။ ပတ္တိမတီတိ ပဒသဉ္စရေန ဗလကာယေန သမန္နာဂတာ။ သဗ္ဗသင်္ဂါမကောဝိဒါတိ သဗ္ဗသင်္ဂါမေ ကုသလာ။ ဩဟာရိနီတိ ပရသေနာယ အန္တရံ ပဝိသိတွာ အပညာယန္တာဝ ပရသီသံ အာဟရိတုံ သမတ္ထာ။ သဒ္ဒဝတီတိ ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တာ။ ဘေရိသင်္ခပ္ပဗောဓနာတိ ‘‘ဧထ ယာထ ယုဇ္ဈထာ’’တိအာဒီနိ တတ္ထ ဝစီဘေဒေန ဇာနာပေတုံ န သက္ကာ, တာဒိသာနိ ပနေတ္ထ ကိစ္စာနိ ဘေရိသင်္ခသဒ္ဒေဟေဝ ဗောဓေန္တီတိ ဘေရိသင်္ခပ္ပဗောဓနာ။ လောဟဝိဇ္ဇာလင်္ကာရာဘာတိ ဧတ္ထ လောဟဝိဇ္ဇာတိ လောဟသိပ္ပါနိ။ သတ္တရတနပဋိမဏ္ဍိတာနံ ကဝစစမ္မဇာလိကာသီသကရေဏိကာဒီနံ ဧတံ နာမံ။ အလင်္ကာရာတိ ရာဇမဟာမတ္တာဒီနံ အလင်္ကာရာ။ တသ္မာ လောဟဝိဇ္ဇာဟိ စေဝ အလင်္ကာရေဟိ စ ဘာသတီတိ လောဟဝိဇ္ဇာလင်္ကာရာဘာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ဓဇိနီတိ သုဝဏ္ဏာဒိပဋိမဏ္ဍိတေဟိ နာနာဝတ္ထသမုဇ္ဇလေဟိ ရထာဒီသု သမုဿိတဓဇေဟိ သမန္နာဂတာ။ ဝါမရောဟိနီတိ ဟတ္ထီ စ အဿေ စ အာရောဟန္တာ ဝါမပဿေန အာရောဟန္တိ, တေန ‘‘ဝါမရောဟိနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေဟိ သမန္နာဂတာ, အပရိမိတဟတ္ထိအဿသမာကိဏ္ဏာတိ အတ္ထော။ သိပ္ပိယေဟီတိ ဟတ္ထိသိပ္ပအဿသိပ္ပါဒီသု အဋ္ဌာရသသု သိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ပတ္တေဟိ သုဋ္ဌု သမန္နာဂတာ သုသမာကိဏ္ဏာ။ သူရေဟီတိ တာတ, ဧသာ ကိရ သေနာ သီဟသမာနပရက္ကမေဟိ သူရယောဓေဟိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။

အာဟူတိ ဒသ ကိရေတ္ထ သေနာယ ပဏ္ဍိတာတိ ဝဒန္တိ။ ဘူရိပညာတိ ပထဝိသမာယ ဝိပုလာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ။ ရဟောဂမာတိ ရဟော ဂမနသီလာ ရဟော နိသီဒိတွာ မန္တနသီလာ။ တေ ကိရ ဧကာဟဒွီဟံ စိန္တေတုံ လဘန္တာ ပထဝိံ ပရိဝတ္တေတုံ အာကာသေ ဂဏှိတုံ သမတ္ထာ။ ဧကာဒသီတိ တေဟိ ကိရ ပဏ္ဍိတေဟိ အတိရေကတရပညာ ပဉ္စာလရညော မာတာ။ သာ တေသံ ဧကာဒသီ ဟုတွာ ပဉ္စာလိယံ သေနံ ပသာသတိ အနုသာသတိ။

ဧကဒိဝသံ ကိရေကော ပုရိသော ဧကံ တဏ္ဍုလနာဠိဉ္စ ပုဋကဘတ္တဉ္စ ကဟာပဏသဟဿဉ္စ ဂဟေတွာ ‘‘နဒိံ တရိဿာမီ’’တိ ဩတိဏ္ဏော နဒိမဇ္ဈံ ပတွာ တရိတုံ အသက္ကောန္တော တီရေ ဌိတေ မနုဿေ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္ဘော, မမ ဟတ္ထေ ဧကာ တဏ္ဍုလနာဠိ ပုဋကဘတ္တံ ကဟာပဏသဟဿဉ္စ အတ္ထိ, ဣတော ယံ မယှံ ရုစ္စတိ, တံ ဒဿာမိ။ ယော သက္ကောတိ, သော မံ ဥတ္တာရေတူ’’တိ။ အထေကော ထာမသမ္ပန္နော ပုရိသော ဂါဠှံ နိဝါသေတွာ နဒိံ ဩဂါဟေတွာ တံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ပရတီရံ ဥတ္တာရေတွာ ‘‘ဒေဟိ မေ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘သော တဏ္ဍုလနာဠိံ ဝါ ပုဋကဘတ္တံ ဝါ ဂဏှာဟီ’’တိ။ ‘‘သမ္မ, အဟံ ဇီဝိတံ အဂဏေတွာ တံ ဥတ္တာရေသိံ, န မေ ဧတေဟိ အတ္ထော, ကဟာပဏံ မေ ဒေဟီ’’တိ။ အဟံ ‘‘ဣတော မယှံ ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဒဿာမီ’’တိ အဝစံ, ဣဒါနိ မယှံ ယံ ရုစ္စတိ, တံ ဒမ္မိ, ဣစ္ဆန္တော ဂဏှာတိ။ သော သမီပေ ဌိတဿ ဧကဿ ကထေသိ။ သောပိ တံ ‘‘ဧသ အတ္တနော ရုစ္စနကံ တဝ ဒေတိ, ဂဏှာ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အဟံ န ဂဏှိဿာမီ’’တိ တံ အာဒါယ ဝိနိစ္ဆယံ ဂန္တွာ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စာနံ အာရောစေသိ။ တေပိ သဗ္ဗံ သုတွာ တထေဝါဟံသု။ သော တေသံ ဝိနိစ္ဆယေန အတုဋ္ဌော ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ ရာဇာပိ ဝိနိစ္ဆယာမစ္စေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သန္တိကေ ဥဘိန္နံ ဝစနံ သုတွာ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ အဇာနန္တော အတ္တနော ဇီဝိတံ ပဟာယ နဒိံ ဩတိဏ္ဏံ ပရဇ္ဇာပေသိ။

တသ္မိံ ခဏေ ရညော မာတာ စလာကဒေဝီ နာမ အဝိဒူရေ နိသိန္နာ အဟောသိ။ သာ ရညော ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘တာတ, ဣမံ အဍ္ဍံ ဉတွာဝ သုဋ္ဌု ဝိနိစ္ဆိတ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘အမ္မ, အဟံ ဧတ္တကံ ဇာနာမိ။ သစေ တုမှေ ဥတ္တရိတရံ ဇာနာထ, တုမှေဝ ဝိနိစ္ဆိနထာ’’တိ။ သာ ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ တံ ပုရိသံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဧဟိ, တာတ, တဝ ဟတ္ထဂတာနိ တီဏိပိ ဘူမိယံ ဌပေဟီ’’တိ ပဋိပါဋိယာ ဌပါပေတွာ ‘‘တာတ, တွံ ဥဒကေ ဝုယှမာနော ဣမဿ ကိံ ကထေသီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣဒံ နာမယျေ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ တဝ ရုစ္စနကံ ဂဏှာ’’တိ အာဟ။ သော သဟဿတ္ထဝိကံ ဂဏှိ။ အထ နံ သာ ထောကံ ဂတကာလေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတ, သဟဿံ တေ ရုစ္စတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အာမ, ရုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တာတ, တယာ ‘ဣတော ယံ မယှံ ရုစ္စတိ, တံ ဒဿာမီ’တိ ဣမဿ ဝုတ္တံ, န ဝုတ္တ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဝုတ္တံ ဒေဝီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ ဣမံ သဟဿံ ဧတဿ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဒါပေသိ။ သော ရောဒန္တော ပရိဒေဝန္တော အဒါသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ရာဇာ အမစ္စာ စ တုဿိတွာ သာဓုကာရံ ပဝတ္တယိံသု။ တတော ပဋ္ဌာယ တဿာ ပဏ္ဍိတဘာဝေါ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော ဇာတော။ တံ သန္ဓာယ ဝိဒေဟရာဇာ ‘‘မာတာ ဧကာဒသီ ရညော’’တိ အာဟ။

ခတျာတိ ခတ္တိယာ။ အစ္ဆိန္နရဋ္ဌာတိ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တေန အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတရဋ္ဌာ။ ဗျထိတာတိ မရဏဘယဘီတာ အညံ ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ အပဿန္တာ။ ပဉ္စာလိယံ ဝသံ ဂတာတိ ဧတဿ ပဉ္စာလရညော ဝသံ ဂတာတိ အတ္ထော။ သာမိဝစနတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ယံဝဒါ တက္ကရာတိ ယံ မုခေန ဝဒန္တိ, တံ ရညော ကာတုံ သက္ကောန္တာဝ။ ဝသိနော ဂတာတိ ပုဗ္ဗေ သယံဝသိနော ဣဒါနိ ပနဿ ဝသံ ဂတာတိ အတ္ထော။ တိသန္ဓီတိ ပဌမံ ဟတ္ထိပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တာ, တတော ရထပါကာရေန, တတော အဿပါကာရေန, တတော ယောဓပတ္တိပါကာရေန ပရိက္ခိတ္တာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ သင်္ခေပေဟိ တိသန္ဓီဟိ ပရိဝါရိတာ။ ဟတ္ထိရထာနဉှိ အန္တရံ ဧကော သန္ဓိ, ရထအဿာနံ အန္တရံ ဧကော သန္ဓိ, အဿပတ္တီနံ အန္တရံ ဧကော သန္ဓိ။ ပရိခညတီတိ ခနီယတိ။ ဣမဉှိ ဣဒါနိ ဥပ္ပါဋေတွာ ဂဏှိတုကာမာ ဝိယ သမန္တတော ခနန္တိ။ ဥဒ္ဓံ တာရကဇာတာဝါတိ တာတ, ယာယ သေနာယ သမန္တာ ပရိဝါရိတာ, သာ အနေကသတသဟဿဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ ဥဒ္ဓံ တာရကဇာတာ ဝိယ ခါယတိ။ ဝိဇာနာဟီတိ တာတ မဟောသဓပဏ္ဍိတ, အဝီစိတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ အညော တယာ သဒိသော ဥပါယကုသလော ပဏ္ဍိတော နာမ နတ္ထိ, ပဏ္ဍိတဘာဝေါ နာမ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ပညာယတိ, တသ္မာ တွမေဝ ဇာနာဟိ, ကထံ အမှာကံ ဣတော ဒုက္ခာ ပမောက္ခော ဘဝိဿတီတိ။

ဣမံ ရညော ကထံ သုတွာ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ရာဇာ အတိဝိယ မရဏဘယဘီတော, ဂိလာနဿ ခေါ ပန ဝေဇ္ဇော ပဋိသရဏံ, ဆာတဿ ဘောဇနံ, ပိပါသိတဿ ပါနီယံ, ဣမဿပိ မံ ဌပေတွာ အညံ ပဋိသရဏံ နတ္ထိ, အဿာသေဿာမိ န’’န္တိ။ အထ မဟာသတ္တော မနောသိလာတလေ နဒန္တော သီဟော ဝိယ ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇ, ရဇ္ဇသုခံ အနုဘဝ, အဟံ လေဍ္ဍုံ

ဂဟေတွာ ကာကံ ဝိယ, ဓနုံ ဂဟေတွာ မက္ကဋံ ဝိယ စ, ဣမံ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခံ သေနံ ဥဒရေ ဗန္ဓသာဋကာနမ္ပိ အဿာမိကံ ကတွာ ပလာပေဿာမီ’’တိ ဝတွာ နဝမံ ဂါထမာဟ –

၅၉၈။ ‘‘ပါဒေ ဒေဝ ပသာရေဟိ, ဘုဉ္ဇ ကာမေ ရမဿု စ၊

ဟိတွာ ပဉ္စာလိယံ သေနံ, ဗြဟ္မဒတ္တော ပလာယိတီ’’တိ။

တဿတ္ထော – ‘‘ဒေဝ, တွံ ယထာသုခံ အတ္တနော ရဇ္ဇသုခသင်္ခါတေ တေ ပါဒေ ပသာရေဟိ, ပသာရေန္တော စ သင်္ဂါမေ စိတ္တံ အကတွာ ဘုဉ္ဇ, ကာမေ ရမဿု စ, ဧသ ဗြဟ္မဒတ္တော ဣမံ သေနံ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိဿတီ’’တိ။

ဧဝံ ပဏ္ဍိတော ရာဇာနံ သမဿာသေတွာ ဝန္ဒိတွာ ရာဇနိဝေသနာ နိက္ခမိတွာ နဂရေ ဆဏဘေရိံ စရာပေတွာ နာဂရေ အာဟ – ‘‘အမ္ဘော, တုမှေ မာ စိန္တယိတ္ထ, သတ္တာဟံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနပါနဘောဇနာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ ဆဏကီဠံ ပဋ္ဌပေထ။ တတ္ထ တတ္ထ မနုဿာ ယထာရူပံ မဟာပါနံ ပိဝန္တု, ဂန္ဓဗ္ဗံ ကရောန္တု, ဝါဒေန္တု ဝဂ္ဂန္တု သေဠေန္တု နဒန္တု နစ္စန္တု ဂါယန္တု အပ္ဖေါဋေန္တု, ပရိဗ္ဗယော ပန ဝေါ မမ သန္တကောဝ ဟောတု, အဟံ မဟောသဓပဏ္ဍိတော နာမ, ပဿိဿထ မေ အာနုဘာဝ’’န္တိ။ တေ တထာ ကရိံသု။ တဒါ ဂီတဝါဒိတာဒိသဒ္ဒံ ဗဟိနဂရေ ဌိတာ သုဏန္တိ, စူဠဒွါရေန မနုဿာ နဂရံ ပဝိသန္တိ။ ဌပေတွာ ပဋိသတ္တုံ ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ န ဂဏှန္တိ, တသ္မာ သဉ္စာရော န ဆိဇ္ဇတိ, နဂရံ ပဝိဋ္ဌမနုဿာ ဆဏကီဠနိဿိတံ ဇနံ ပဿန္တိ။

စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တောပိ နဂရေ ကောလာဟလံ သုတွာ အမစ္စေ ဧဝမာဟ – ‘‘အမ္ဘော, အမှေသု အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိယာ သေနာယ နဂရံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေသု နဂရဝါသီနံ ဘယံ ဝါ သာရဇ္ဇံ ဝါ နတ္ထိ, အာနန္ဒိတာ သောမနဿပ္ပတ္တာ အပ္ဖေါဋေန္တိ နဒန္တိ သေဠေန္တိ နစ္စန္တိ ဂါယန္တိ, ကိံ နာမေတ’’န္တိ? အထ နံ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ မုသာဝါဒံ ကတွာ ဧဝမာဟံသု ‘‘ဒေဝ, မယံ ဧကေန ကမ္မေန စူဠဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ ဆဏနိဿိတံ မဟာဇနံ ဒိသွာ ပုစ္ဆိမှာ ‘အမ္ဘော, သကလဇမ္ဗုဒီပရာဇာနော အာဂန္တွာ တုမှာကံ နဂရံ ပရိက္ခိပိတွာ ဌိတာ, တုမှေ ပန အတိပမတ္တာ, ကိံ နာမေတ’န္တိ? တေ ဧဝမာဟံသု ‘အမ္ဘော, အမှာကံ ရညော ကုမာရကာလေ ဧကော မနောရထော အဟောသိ သကလဇမ္ဗုဒီပရာဇူဟိ နဂရေ ပရိဝါရိတေ ဆဏံ ကရိဿာမီတိ, တဿ အဇ္ဇ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော, တသ္မာ ဆဏဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ မဟာတလေ မဟာပါနံ ပိဝတီ’’’တိ။

ရာဇာ တေသံ ကထံ သုတွာ ကုဇ္ဈိတွာ သေနံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဘောန္တော, ဂစ္ဆထ, ခိပ္ပံ ဣတော စိတော စ နဂရံ အဝတ္ထရိတွာ ပရိခံ ဘိန္ဒိတွာ ပါကာရံ မဒ္ဒန္တာ ဒွါရဋ္ဋာလကေ ဘိန္ဒန္တာ နဂရံ ပဝိသိတွာ သကဋေဟိ ကုမ္ဘဏ္ဍာနိ ဝိယ မဟာဇနဿ သီသာနိ ဂဏှထ, ဝိဒေဟရညော သီသံ အာဟရထာ’’တိ။ တံ သုတွာ သူရယောဓာ နာနာဝုဓဟတ္ထာ ဒွါရသမီပံ ဂန္တွာ ပဏ္ဍိတဿ ပုရိသေဟိ သက္ခရဝါလုကကလလသိဉ္စနပါသာဏပတနာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတာ ပဋိက္ကမန္တိ။ ‘‘ပါကာရံ ဘိန္ဒိဿာမာ’’တိ ပရိခံ ဩတိဏ္ဏေပိ အန္တရဋ္ဋာလကေသု ဌိတာ ဥသုသတ္တိတောမရာဒီဟိ ဝိဇ္ဈန္တာ မဟာဝိနာသံ ပါပေန္တိ။ ပဏ္ဍိတဿ ယောဓာ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ ယောဓေ ဟတ္ထဝိကာရာဒီနိ ဒဿေတွာ နာနပ္ပကာရေဟိ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ တဇ္ဇေန္တိ။ ‘‘တုမှေ ကိလမန္တာ ဘတ္တံ အလဘန္တာ ထောကံ ပိဝိဿထ ခါဒိဿထာ’’တိ သုရာပိဋ္ဌကာနိ စေဝ မစ္ဆမံသသူလာနိ စ ပသာရေတွာ သယမေဝ ပိဝန္တိ ခါဒန္တိ, အနုပါကာရေ စင်္ကမန္တိ။ ဣတရေ ကိဉ္စိ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ, ဌပေတွာ ဣဒ္ဓိမန္တေ အညေဟိ နိဒ္ဓရိတုံ န သက္ကာ’’တိ ဝဒိံသု။

ရာဇာ စတုပဉ္စာဟံ ဝသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗယုတ္တကံ အပဿန္တော ကေဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆိ ‘‘အာစရိယ, နဂရံ ဂဏှိတုံ န သက္ကောမ, ဧကောပိ ဥပသင်္ကမိတုံ သမတ္ထော နတ္ထိ, ကိံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ။ ကေဝဋ္ဋော ‘‘ဟောတု, မဟာရာဇ, နဂရံ နာမ ဗဟိဥဒကံ ဟောတိ, ဥဒကက္ခယေန နံ ဂဏှိဿာမ, မနုဿာ ဥဒကေန ကိလမန္တာ ဒွါရံ ဝိဝရိဿန္တီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဥဒကံ ပဝေသေတုံ န ဒေန္တိ။ ပဏ္ဍိတဿ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ကဏ္ဍေ ဗန္ဓိတွာ တံ ပဝတ္တိံ ပေသေသုံ။ တေနပိ ပဌမမေဝ အာဏတ္တံ ‘‘ယော ယော ကဏ္ဍေ ပဏ္ဏံ ပဿတိ, သော သော မေ အာဟရတူ’’တိ။ အထေကော ပုရိသော တံ ဒိသွာ ပဏ္ဍိတဿ ဒဿေသိ။ သော တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘န မေ ပဏ္ဍိတဘာဝံ ဇာနန္တီ’’တိ သဋ္ဌိဟတ္ထံ ဝေဠုံ ဒွိဓာ ဖာလေတွာ ပရိသုဒ္ဓံ သောဓာပေတွာ ပုန ဧကတော ကတွာ စမ္မေန ဗန္ဓိတွာ ဥပရိ ကလလေန မက္ခေတွာ ဟိမဝန္တတော ဣဒ္ဓိမန္တတာပသေဟိ အာနီတံ ကုဒြူသကုမုဒဗီဇံ ပေါက္ခရဏိတီရေ ကလလေသု ရောပါပေတွာ ဥပရိ ဝေဠုံ ဌပါပေတွာ ဥဒကဿ ပူရာပေသိ။ ဧကရတ္တေနေဝ ဝဍ္ဎိတွာ ပုပ္ဖံ ဝေဠုမတ္ထကတော ဥဂ္ဂန္တွာ ရတနမတ္တံ အဋ္ဌာသိ။

အထ နံ ဥပ္ပါဋေတွာ ‘‘ဣဒံ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ ဒေထာ’’တိ အတ္တနော ပုရိသာနံ ဒါပေသိ။ တေ တဿ ဒဏ္ဍကံ ဝလယံ ကတွာ ‘‘အမ္ဘော, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ပါဒမူလိကာ ဆာတကေန မာ မရိတ္ထ, ဂဏှထေတံ ဥပ္ပလံ ပိဠန္ဓိတွာ ဒဏ္ဍကံ ကုစ္ဆိပူရံ ခါဒထာ’’တိ ဝတွာ ခိပိံသု။ တမေကော ပဏ္ဍိတဿ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသော ဥဋ္ဌာယ ဂဏှိ, အထ တံ ရညော သန္တိကံ အာဟရိတွာ ‘‘ပဿထ, ဒေဝ, ဣမဿ ဒဏ္ဍကံ, န နော ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဒီဃဒဏ္ဍကော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ ‘‘မိနထ န’’န္တိ ဝုတ္တေ ပဏ္ဍိတဿ ပုရိသာ သဋ္ဌိဟတ္ထံ ဒဏ္ဍကံ အသီတိဟတ္ထံ ကတွာ မိနိံသု။ ပုန ရညာ ‘‘ကတ္ထေတံ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဧကော မုသာဝါဒံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေဝ, အဟံ ဧကဒိဝသံ ပိပါသိတော ဟုတွာ ‘သုရံ ပိဝိဿာမီ’တိ စူဠဒွါရေန နဂရံ ပဝိဋ္ဌော, နာဂရာနံ ဥဒကကီဠတ္ထာယ ကတံ မဟာပေါက္ခရဏိံ ပဿိံ, မဟာဇနော နာဝါယ နိသီဒိတွာ ပုပ္ဖါနိ ဂဏှာတိ။ တတ္ထ ဣဒံ တီရပ္ပဒေသေ ဇာတံ, ဂမ္ဘီရဋ္ဌာနေ ဇာတဿ ပန ဒဏ္ဍကော သတဟတ္ထော ဘဝိဿတီ’’တိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ကေဝဋ္ဋံ အာဟ – ‘‘အာစရိယ, န သက္ကာ ဥဒကက္ခယေန ဣဒံ ဂဏှိတုံ, ဟရထေကံ ဥပါယ’’န္တိ။ ‘‘တေန ဟိ, ဒေဝ, ဓညက္ခယေန ဂဏှိဿာမ, နဂရံ နာမ ဗဟိဓညံ ဟောတီ’’တိ။ ဧဝံ ဟောတု အာစရိယာတိ, ပဏ္ဍိတော ပုရိမနယေနေဝ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘န မေ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏော ပဏ္ဍိတဘာဝံ ဇာနာတီ’’တိ အနုပါကာရမတ္ထကေ ကလလံ ကတွာ ဝီဟိံ တတ္ထ ရောပါပေသိ။ ဗောဓိသတ္တာနံ အဓိပ္ပါယော နာမ သမိဇ္ဈတီတိ ဝီဟီ ဧကရတ္တေနေဝ ဝုဋ္ဌာယ ပါကာရမတ္ထကေ နီလာ ဟုတွာ ပညာယန္တိ။ တံ ဒိသွာ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ‘‘အမ္ဘော, ကိမေတံ ပါကာရမတ္ထကေ နီလံ ဟုတွာ ပညာယတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ပဏ္ဍိတဿ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသော ရညော ဝစနံ မုခတော ဇိဝှံ လုဉ္စန္တော ဝိယ ဂဟေတွာ ‘‘ဒေဝ, ဂဟပတိပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော အနာဂတဘယံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗေဝ ရဋ္ဌတော ဓညံ အာဟရာပေတွာ ကောဋ္ဌာဂါရာဒီနိ ပူရာပေတွာ သေသဓညံ ပါကာရပဿေ နိက္ခိပါပေသိ။ တေ ကိရ ဝီဟယော အာတပေန သုက္ခန္တာ ဝဿေန တေမေန္တာ တတ္ထေဝ သဿံ ဇနေသုံ။ အဟံ ဧကဒိဝသံ ဧကေန ကမ္မေန စူဠဒွါရေန ပဝိသိတွာ ပါကာရမတ္ထကေ ဝီဟိရာသိတော ဝီဟိံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဝီထိယံ ဆဍ္ဍေန္တေ ပဿိံ။ အထ တေ မံ ပရိဟာသန္တာ ‘ဆာတောသိ မညေ,ဝီဟိံ- သာဋကဒသန္တေ ဗန္ဓိတွာ တဝ ဂေဟံ ဟရိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ပစာပေတွာ ဘုဉ္ဇာဟီ’တိ ဝဒိံသူ’’တိ အာရောစေသိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ကေဝဋ္ဋံ ‘‘အာစရိယ, ဓညက္ခယေနပိ ဂဏှိတုံ န သက္ကာ, အယမ္ပိ အနုပါယော’’တိ အာဟ။ ‘‘တေန ဟိ, ဒေဝ, ဒါရုက္ခယေန ဂဏှိဿာမ, နဂရံ နာမ ဗဟိဒါရုကံ ဟောတီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ ဟောတု, အာစရိယာ’’တိ။ ပဏ္ဍိတော ပုရိမနယေနေဝ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ပါကာရမတ္ထကေ ဝီဟိံ အတိက္ကမိတွာ ပညာယမာနံ ဒါရုရာသိံ ကာရေသိ။ ပဏ္ဍိတဿ မနုဿာ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ ပုရိသေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဟာသံ ကရောန္တာ ‘‘သစေ ဆာတတ္ထ, ယာဂုဘတ္တံ ပစိတွာ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ မဟန္တမဟန္တာနိ ဒါရူနိ ခိပိံသု။ ရာဇာ ‘‘ပါကာရမတ္ထကေန ဒါရူနိ ပညာယန္တိ, ကိမေတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒေဝ, ဂဟပတိပုတ္တော ကိရ မဟောသဓပဏ္ဍိတော အနာဂတဘယံ ဒိသွာ ဒါရူနိ အာဟရာပေတွာ ကုလာနံ ပစ္ဆာဂေဟေသု ဌပါပေတွာ အတိရေကာနိ ပါကာရံ နိဿာယ ဌပါပေသီ’’တိ ဥပနိက္ခိတ္တကာနညေဝ သန္တိကာ ဝစနံ သုတွာ ကေဝဋ္ဋံ အာဟ – ‘‘အာစရိယ, ဒါရုက္ခယေနပိ န သက္ကာ အမှေဟိ ဂဏှိတုံ, အာဟရထေကံ ဥပါယ’’န္တိ။ ‘‘မာ စိန္တယိတ္ထ, မဟာရာဇ, အညော ဥပါယော အတ္ထီ’’တိ။ ‘‘အာစရိယ, ကိံ ဥပါယော နာမေသ, နာဟံ တဝ ဥပါယဿ အန္တံ ပဿာမိ, န သက္ကာ အမှေဟိ ဝေဒေဟံ ဂဏှိတုံ, အမှာကံ နဂရမေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, ‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ဧကသတခတ္တိယေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေဒေဟံ ဂဏှိတုံ နာသက္ခီ’တိ အမှာကံ လဇ္ဇနကံ ဘဝိဿတိ, ကိံ ပန မဟောသဓောဝ ပဏ္ဍိတော, အဟမ္ပိ ပဏ္ဍိတောယေဝ, ဧကံ လေသံ ကရိဿာမီ’’တိ။ ‘‘ကိံ လေသော နာမ, အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘ဓမ္မယုဒ္ဓံ နာမ ကရိဿာမ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ကိမေတံ ဓမ္မယုဒ္ဓံ နာမာ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ န သေနာ ယုဇ္ဈိဿန္တိ, ဒွိန္နံ ပန ရာဇူနံ ဒွေ ပဏ္ဍိတာ ဧကဋ္ဌာနေ ဘဝိဿန္တိ။ တေသု ယော ဝန္ဒိဿတိ, တဿ ပရာဇယော ဘဝိဿတိ။ မဟောသဓော ပန ဣမံ မန္တံ န ဇာနာတိ, အဟံ မဟလ္လကော, သော ဒဟရော, မံ ဒိသွာဝ ဝန္ဒိဿတိ, တဒါ ဝိဒေဟော ပရာဇိတော နာမ ဘဝိဿတိ, အထ မယံ ဝိဒေဟံ ပရာဇေတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ ဂမိဿာမ, ဧဝံ နော လဇ္ဇနကံ န ဘဝိဿတိ။ ဣဒံ ဓမ္မယုဒ္ဓံ နာမာ’’တိ။

ပဏ္ဍိတော တမ္ပိ ရဟဿံ ပုရိမနယေနေဝ ဉတွာ ‘‘သစေ ကေဝဋ္ဋဿ ပရဇ္ဇာမိ, နာဟံ ပဏ္ဍိတောသ္မီ’’တိ စိန္တေသိ။ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တောပိ ‘‘သောဘနော, အာစရိယ, ဥပါယော’’တိ ဝတွာ ‘‘သွေ ဓမ္မယုဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ, ဒွိန္နမ္ပိ ပဏ္ဍိတာနံ ဓမ္မေန ဇယပရာဇယော ဘဝိဿတိ။ ယော ဓမ္မယုဒ္ဓံ န ကရိဿတိ, သောပိ ပရာဇိတော နာမ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဏ္ဏံ လိခါပေတွာ စူဠဒွါရေန ဝေဒေဟဿ ပေသေသိ။ တံ သုတွာ ဝေဒေဟော ပဏ္ဍိတံ ပက္ကောသာပေတွာ တမတ္ထံ အာစိက္ခိ။ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပဏ္ဍိတော ‘‘သာဓု, ဒေဝ, သွေ ပါတောဝ ပစ္ဆိမဒွါရေ ဓမ္မယုဒ္ဓမဏ္ဍလံ သဇ္ဇေဿန္တိ, ‘ဓမ္မယုဒ္ဓမဏ္ဍလံ အာဂစ္ဆတူ’တိ ပေသေထာ’’တိ အာဟ။ တံ သုတွာ ရာဇာ အာဂတဒူတဿေဝ ဟတ္ထေ ပဏ္ဏကံ အဒါသိ။ ပဏ္ဍိတော ပုနဒိဝသေ ‘‘ကေဝဋ္ဋဿေဝ ပရာဇယော ဟောတူ’’တိ ပစ္ဆိမဒွါရေ ဓမ္မယုဒ္ဓမဏ္ဍလံ သဇ္ဇာပေသိ။ တေပိ ခေါ ဧကသတပုရိသာ ‘‘ကော ဇာနာတိ, ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဏ္ဍိတဿ အာရက္ခတ္ထာယ ကေဝဋ္ဋံ ပရိဝါရယိံသု။ တေပိ ဧကသတရာဇာနော ဓမ္မယုဒ္ဓမဏ္ဍလံ ဂန္တွာ ပါစီနဒိသံ ဩလောကေန္တာ အဋ္ဌံသု, တထာ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏောပိ။

ဗောဓိသတ္တော ပန ပါတောဝ ဂန္ဓောဒကေန နှတွာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ကာသိကဝတ္ထံ နိဝါသေတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘ပဝိသတု မေ ပုတ္တော’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌတွာ ‘‘ကုဟိံ ဂမိဿသိ, တာတာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဓမ္မယုဒ္ဓမဏ္ဍလံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ဒေဝ, ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏံ မဏိရတနေန ဝဉ္စေတုကာမောမှိ, အဋ္ဌဝင်္ကံ မဏိရတနံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘ဂဏှ, တာတာ’’တိ။ သော တံ ဂဟေတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ရာဇနိဝေသနာ ဩတိဏ္ဏော သဟဇာတေဟိ ယောဓသဟဿေဟိ ပရိဝုတော နဝုတိကဟာပဏသဟဿဂ္ဃနကံ သေတသိန္ဓဝယုတ္တံ ရထဝရမာရုယှ ပါတရာသဝေလာယ ဒွါရသမီပံ ပါပုဏိ။ ကေဝဋ္ဋော ပန ‘‘ဣဒါနိ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ တဿာဂမနံ ဩလောကေန္တောယေဝ အဋ္ဌာသိ, ဩလောကနေန ဒီဃဂီဝတံ ပတ္တော ဝိယ အဟောသိ, သူရိယတေဇေန သေဒါ မုစ္စန္တိ။ မဟာသတ္တောပိ မဟာပရိဝါရတာယ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ကေသရသီဟော ဝိယ အဆမ္ဘိတော ဝိဂတလောမဟံသော ဒွါရံ ဝိဝရာပေတွာ နဂရာ နိက္ခမ္မ ရထာ ဩရုယှ သီဟော ဝိယ ဝိဇမ္ဘမာနော ပါယာသိ။ ဧကသတရာဇာနောပိ တဿ ရူပသိရိံ ဒိသွာ ‘‘ဧသ ကိရ သိရိဝဍ္ဎနသေဋ္ဌိပုတ္တော မဟောသဓပဏ္ဍိတော ပညာယ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဒုတိယော’’တိ ဥက္ကုဋ္ဌိသဟဿာနိ ပဝတ္တယိံသု။

သောပိ မရုဂဏပရိဝုတော ဝိယ သက္ကော အနောမေန သိရိဝိဘဝေန တံ မဏိရတနံ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ကေဝဋ္ဋာဘိမုခေါ အဂမာသိ။ ကေဝဋ္ဋောပိ တံ ဒိသွာဝ သကဘာဝေန သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ပဏ္ဍိတ မဟောသဓ, မယံ ဒွေ ပဏ္ဍိတာ, အမှာကံ တုမှေ နိဿာယ ဧတ္တကံ ကာလံ ဝသန္တာနံ တုမှေဟိ ပဏ္ဏာကာရမတ္တမ္ပိ န ပေသိတပုဗ္ဗံ, ကသ္မာ ဧဝမကတ္ထာ’’တိ? အထ နံ မဟာသတ္တော ‘‘ပဏ္ဍိတ, တုမှာကံ အနုစ္ဆဝိကံ ပဏ္ဏာကာရံ ဩလောကေန္တာ အဇ္ဇ မယံ ဣမံ မဏိရတနံ လဘိမှာ, ဟန္ဒ, ဣမံ မဏိရတနံ ဂဏှထ, ဧဝရူပံ နာမ အညံ မဏိရတနံ နတ္ထီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ဟတ္ထေ ဇလမာနံ မဏိရတနံ ဒိသွာ ‘‘ဒါတုကာမော မေ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘တေန ဟိ, ပဏ္ဍိတ, ဒေဟီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ မဟာသတ္တော ‘‘ဂဏှာဟိ, အာစရိယာ’’တိ ခိပိတွာ ပသာရိတဟတ္ထဿ အင်္ဂုလီသု ပါတေသိ။ ဗြာဟ္မဏော ဂရုံ မဏိရတနံ အင်္ဂုလီဟိ ဓာရေတုံ နာသက္ခိ။ မဏိရတနံ ပရိဂဠိတွာ မဟာသတ္တဿ ပါဒမူလေ ပတိ။ ဗြာဟ္မဏော လောဘေန ‘‘ဂဏှိဿာမိ န’’န္တိ တဿ ပါဒမူလေ ဩဏတော အဟောသိ။ အထဿ မဟာသတ္တော ဥဋ္ဌာတုံ အဒတွာ ဧကေန ဟတ္ထေန ခန္ဓဋ္ဌိကေ, ဧကေန ပိဋ္ဌိကစ္ဆာယံ ဂဟေတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေထ အာစရိယ, ဥဋ္ဌေထ အာစရိယ, အဟံ အတိဒဟရော တုမှာကံ နတ္တုမတ္တော, မာ မံ ဝန္ဒထာ’’တိ ဝဒန္တော အပရာပရံ ကတွာ မုခံ ဘူမိယံ ဃံသိတွာ လောဟိတမက္ခိတံ ကတွာ ‘‘အန္ဓဗာလ, တွံ မမ သန္တိကာ ဝန္ဒနံ ပစ္စာသီသသီ’’တိ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ ခိပိ။ သော ဥသဘမတ္တေ ဌာနေ ပတိတွာ ဥဋ္ဌာယ ပလာယိ။ မဏိရတနံ ပန မဟာသတ္တဿ မနုဿာယေဝ ဂဏှိံသု။

ဗောဓိသတ္တဿ ပန ‘‘ဥဋ္ဌေထ အာစရိယ, ဥဋ္ဌေထ အာစရိယ, မာ မံ ဝန္ဒထာ’’တိ ဝစီဃောသော သကလပရိသံ ဆာဒေတွာ အဋ္ဌာသိ။ ‘‘ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏော မဟောသဓဿ ပါဒေ ဝန္ဒတီ’’တိ ပုရိသာပိဿ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဥန္နာဒါဒီနိ အကံသု။ ဗြဟ္မဒတ္တံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေပိ တေ ရာဇာနော ကေဝဋ္ဋံ မဟာသတ္တဿ ပါဒမူလေ ဩဏတံ အဒ္ဒသံသုယေဝ။ တေ ‘‘အမှာကံ ပဏ္ဍိတေန မဟောသဓော ဝန္ဒိတော, ဣဒါနိ ပရာဇိတမှာ, န နော ဇီဝိတံ ဒဿတီ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော အဿေ အဘိရုဟိတွာ ဥတ္တရပဉ္စာလာဘိမုခါ ပလာယိတုံ အာရဘိံသု။ တေ ပလာယန္တေ ဒိသွာ ဗောဓိသတ္တဿ ပုရိသာ ‘‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ဧကသတခတ္တိယေ ဂဟေတွာ ပလာယတီ’’တိ ပုန ဥက္ကုဋ္ဌိမကံသု။ တံ သုတွာ တေ ရာဇာနော မရဏဘယဘီတာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပလာယန္တာ သေနင်္ဂံ ဘိန္ဒိံသု။ ဗောဓိသတ္တဿ ပုရိသာပိ နဒန္တာ ဝဂ္ဂန္တာ သုဋ္ဌုတရံ ကောလာဟလမကံသု။ မဟာသတ္တော သေနင်္ဂပရိဝုတော နဂရမေဝ ပါဝိသိ။ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ သေနာပိ တိယောဇနမတ္တံ ပက္ခန္ဒိ။

ကေဝဋ္ဋော အဿံ အဘိရုယှ နလာဋေ လောဟိတံ ပုဉ္ဆမာနော သေနံ ပတွာ အဿပိဋ္ဌိယံ နိသိန္နောဝ ‘‘ဘောန္တော မာ ပလာယထ, ဘောန္တော မာ ပလာယထ, နာဟံ ဂဟပတိပုတ္တံ ဝန္ဒာမိ, တိဋ္ဌထ တိဋ္ဌထာ’’တိ အာဟ။ သေနာ အသဒ္ဒဟန္တာ အဋ္ဌတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ကေဝဋ္ဋံ အက္ကောသန္တာ ပရိဘာသန္တာ ‘‘ပါပဓမ္မ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏ, ‘ဓမ္မယုဒ္ဓံ နာမ ကရိဿာမီ’တိ ဝတွာ နတ္တုမတ္တံ အပ္ပဟောန္တမ္ပိ ဝန္ဒတိ, နတ္ထိ တဝ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ကထံ အသုဏန္တာ ဝိယ ဂစ္ဆန္တေဝ။ သော ဝေဂေန ဂန္တွာ သေနံ ပါပုဏိတွာ ‘‘ဘောန္တော ဝစနံ သဒ္ဒဟထ မယှံ, နာဟံ တံ ဝန္ဒာမိ, မဏိရတနေန မံ ဝဉ္စေသီ’’တိ သဗ္ဗေပိ တေ ရာဇာနော နာနာကာရဏေဟိ သမ္ဗောဓေတွာ အတ္တနော ကထံ ဂဏှာပေတွာ တထာ ဘိန္နံ သေနံ ပဋိနိဝတ္တေသိ။ သာ ပန တာဝ မဟတီ သေနာ သစေ ဧကေကပံသုမုဋ္ဌိံ ဝါ ဧကေကလေဍ္ဍုံ ဝါ ဂဟေတွာ နဂရာဘိမုခါ ခိပေယျ, ပရိခံ ပူရေတွာ ပါကာရပ္ပမာဏာ ရာသိ ဘဝေယျ။ ဗောဓိသတ္တာနံ ပန အဓိပ္ပါယော နာမ သမိဇ္ဈတိယေဝ, တသ္မာ ဧကောပိ ပံသုမုဋ္ဌိံ ဝါ လေဍ္ဍုံ ဝါ နဂရာဘိမုခံ ခိပန္တော နာမ နာဟောသိ။ သဗ္ဗေပိ တေ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော အတ္တနော ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနမေဝ ပစ္စာဂမိံသု။

ရာဇာ ကေဝဋ္ဋံ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ ကရောမ, အာစရိယာ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, ကဿစိ စူဠဒွါရေန နိက္ခမိတုံ အဒတွာ သဉ္စာရံ ဆိန္ဒာမ, မနုဿာ နိက္ခမိတုံ အလဘန္တာ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိဿန္တိ, အထ မယံ ပစ္စာမိတ္တံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ။ ပဏ္ဍိတော တံ ပဝတ္တိံ ပုရိမနယေနေဝ ဉတွာ စိန္တေသိ ‘‘ဣမေသု စိရံ ဣဓေဝ ဝသန္တေသု ဖာသုကံ နာမ နတ္ထိ။ ဥပါယေနေဝ တေ ပလာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ သော ‘‘မန္တေန တေ ပလာပေဿာမီ’’တိ ဧကံ မန္တကုသလံ ဥပဓာရေန္တော အနုကေဝဋ္ဋံ နာမ ဗြာဟ္မဏံ ဒိသွာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အာစရိယ, အမှာကံ ဧကံ ကမ္မံ နိဒ္ဓရိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ ကရောမ, ပဏ္ဍိတ, ဝဒေဟီ’’တိ။ ‘‘အာစရိယ, တုမှေ အနုပါကာရေ ဌတွာ အမှာကံ မနုဿာနံ ပမာဒံ ဩလောကေတွာ အန္တရန္တရာ ဗြဟ္မဒတ္တဿ မနုဿာနံ ပူဝမစ္ဆမံသာဒီနိ ခိပိတွာ ‘‘အမ္ဘော, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ခါဒထ မာ ဥက္ကဏ္ဌထ, အညံ ကတိပါဟံ ဝသိတုံ ဝါယမထ, နဂရဝါသိနော ပဉ္ဇရေ ဗဒ္ဓကုက္ကုဋာ ဝိယ ဥက္ကဏ္ဌိတာ နစိရဿေဝ ဝေါ ဒွါရံ ဝိဝရိဿန္တိ။ အထ တုမှေ ဝေဒေဟဉ္စ ဒုဋ္ဌဂဟပတိပုတ္တဉ္စ ဂဏှိဿထာ’’တိ ဝဒေယျာထ။ အမှာကံ မနုဿာ တံ ကထံ သုတွာ တုမှေ အက္ကောသိတွာ တဇ္ဇေတွာ ဗြဟ္မဒတ္တဿ မနုဿာနံ ပဿန္တာနညေဝ တုမှေ ဟတ္ထပါဒေသု ဂဟေတွာ ဝေဠုပေသိကာဒီဟိ ပဟရန္တာ ဝိယ ဟုတွာ ကေသေ ဩဟာရေတွာ ပဉ္စ စူဠာ ဂါဟာပေတွာ ဣဋ္ဌကစုဏ္ဏေန ဩကိရာပေတွာ ကဏဝီရမာလံ ကဏ္ဏေ ကတွာ ကတိပယပဟာရေ ဒတွာ ပိဋ္ဌိယံ ရာဇိယော ဒဿေတွာ ပါကာရံ အာရောပေတွာ သိက္ကာယ ပက္ခိပိတွာ ယောတ္တေန ဩတာရေတွာ ‘‘ဂစ္ဆ မန္တဘေဒက, စောရာ’’တိ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ မနုဿာနံ ဒဿန္တိ။ တေ တံ ရညော သန္တိကံ အာနေဿန္တိ။ ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘ကော တေ အပရာဓော’’တိ ပုစ္ဆိဿတိ။ အထဿ ဧဝံ ဝဒေယျာထ ‘‘မဟာရာဇ, မယှံ ပုဗ္ဗေ ယသော မဟန္တော, ဂဟပတိပုတ္တော မန္တဘေဒကော’’တိ မံ ကုဇ္ဈိတွာ ရညော ကထေတွာ သဗ္ဗံ မေ ဝိဘဝံ အစ္ဆိန္ဒိ, ‘‘အဟံ မမ ယသဘေဒကဿ ဂဟပတိပုတ္တဿ သီသံ ဂဏှာပေဿာမီ’’တိ တုမှာကံ မနုဿာနံ ဥက္ကဏ္ဌိတမောစနေန ဧတေသံ ဌိတာနံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ ဒေမိ။ ဧတ္တကေန မံ ပေါရာဏဝေရံ ဟဒယေ ကတွာ ဣမံ ဗျသနံ ပါပေသိ။ ‘‘တံ သဗ္ဗံ တုမှာကံ မနုဿာ ဇာနန္တိ, မဟာရာဇာ’’တိ နာနပ္ပကာရေဟိ တံ သဒ္ဒဟာပေတွာ ဝိဿာသေ ဥပ္ပန္နေ ဝဒေယျာထ ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ မမံ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ မာ စိန္တယိတ္ထ။ ဣဒါနိ ဝေဒေဟဿ စ ဂဟပတိပုတ္တဿ စ ဇီဝိတံ နတ္ထိ, အဟံ ဣမသ္မိံ နဂရေ ပါကာရဿ ထိရဋ္ဌာနဒုဗ္ဗလဋ္ဌာနဉ္စ ပရိခါယံ ကုမ္ဘီလာဒီနံ အတ္ထိဋ္ဌာနဉ္စ နတ္ထိဋ္ဌာနဉ္စ ဇာနာမိ, န စိရဿေဝ ဝေါ နဂရံ ဂဟေတွာ ဒဿာမီ’’တိ။ အထ သော ရာဇာ သဒ္ဒဟိတွာ တုမှာကံ သက္ကာရံ ကရိဿတိ, သေနာဝါဟနဉ္စ ပဋိစ္ဆာပေဿတိ။ အထဿ သေနံ ဝါဠကုမ္ဘီလဋ္ဌာနေသုယေဝ ဩတာရေယျာထ။ တဿ သေနာ ကုမ္ဘီလဘယေန န ဩတရိဿတိ, တဒါ တုမှေ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ သေနာယ, ဒေဝ, ဂဟပတိပုတ္တေန လဉ္ဇော ဒိန္နော, သဗ္ဗေ ရာဇာနော စ အာစရိယကေဝဋ္ဋဉ္စ အာဒိံ ကတွာ န ကေနစိ လဉ္ဇော အဂ္ဂဟိတော နာမ အတ္ထိ။ ကေဝလံ ဧတေ တုမှေ ပရိဝါရေတွာ စရန္တိ, သဗ္ဗေ ပန ဂဟပတိပုတ္တဿ သန္တကာဝ, အဟမေကောဝ တုမှာကံ ပုရိသော။ သစေ မေ န သဒ္ဒဟထ, သဗ္ဗေ ရာဇာနော အလင်္ကရိတွာ မံ ဒဿနာယ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ပေသေထ။ ‘‘အထ နေသံ ဂဟပတိပုတ္တေန အတ္တနော နာမရူပံ လိခိတွာ ဒိန္နေသု ဝတ္ထာလင်္ကာရခဂ္ဂါဒီသု အက္ခရာနိ ဒိသွာ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ ဝဒေယျာထ။ သော တထာ ကတွာ တာနိ ဒိသွာ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဘီတတသိတော တေ ရာဇာနော ဥယျောဇေတွာ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမ ပဏ္ဍိတာ’’တိ တုမှေ ပုစ္ဆိဿတိ။ တမေနံ တုမှေ ဧဝံ ဝဒေယျာထ ‘‘မဟာရာဇ, ဂဟပတိပုတ္တော ဗဟုမာယော။ သစေ အညာနိ ကတိပယဒိဝသာနိ ဝသိဿထ, သဗ္ဗံ ဝေါ သေနံ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ကတွာ တုမှေ ဂဏှိဿတိ။ တသ္မာ ပပဉ္စံ အကတွာ အဇ္ဇေဝ မဇ္ဈိမယာမာနန္တရေ အဿပိဋ္ဌိယံ နိသီဒိတွာ ပလာယိဿာမ, မာ နော ပရဟတ္ထေ မရဏံ ဟောတူ’’တိ။ သော တုမှာကံ ဝစနံ သုတွာ တထာ ကရိဿတိ။ တုမှေ တဿ ပလာယနဝေလာယ နိဝတ္တိတွာ အမှာကံ မနုဿေ ဇာနာပေယျာထာတိ။

တံ သုတွာ အနုကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏော ‘‘သာဓု ပဏ္ဍိတ, ကရိဿာမိ တေ ဝစန’’န္တိ အာဟ။ ‘‘တေန ဟိ ကတိပယပဟာရေ သဟိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘ပဏ္ဍိတ, မမ ဇီဝိတဉ္စ ဟတ္ထပါဒေ စ ဌပေတွာ သေသံ အတ္တနော ရုစိဝသေန ကရောဟီ’’တိ။ သော တဿ ဂေဟေ မနုဿာနံ သက္ကာရံ ကာရေတွာ အနုကေဝဋ္ဋံ ဝုတ္တနယေန ဝိပ္ပကာရံ ပါပေတွာ ယောတ္တေန ဩတာရေတွာ ဗြဟ္မဒတ္တမနုဿာနံ ဒါပေသိ။ အထ တေ တံ ဂဟေတွာ တဿ ဒဿေသုံ။ ရာဇာ တံ ဝီမံသိတွာ သဒ္ဒဟိတွာ သက္ကာရမဿ ကတွာ သေနံ ပဋိစ္ဆာပေသိ။ သောပိ တံ ဝါဠကုမ္ဘီလဋ္ဌာနေသုယေဝ ဩတာရေတိ။ မနုဿာ ကုမ္ဘီလေဟိ ခဇ္ဇမာနာ အဋ္ဋာလကဋ္ဌိတေဟိ မနုဿေဟိ ဥသုသတ္တိတောမရေဟိ ဝိဇ္ဈိယမာနာ မဟာဝိနာသံ ပါပုဏန္တိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ကောစိ ဘယေန ဥပဂန္တုံ န သက္ကောတိ။ အနုကေဝဋ္ဋော ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘တုမှာကံ အတ္ထာယ ယုဇ္ဈနကာ နာမ နတ္ထိ, သဗ္ဗေဟိ လဉ္ဇော ဂဟိတော, အသဒ္ဒဟန္တော ပက္ကောသာပေတွာ နိဝတ္ထဝတ္ထာဒီသု အက္ခရာနိ ဩလောကေထာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တထာ ကတွာ သဗ္ဗေသံ ဝတ္ထာဒီသု အက္ခရာနိ ဒိသွာ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေဟိ လဉ္ဇော ဂဟိတော’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ‘‘အာစရိယ, ဣဒါနိ ကိံ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဒေဝ, အညံ ကာတဗ္ဗံ နတ္ထိ။ သစေ ပပဉ္စံ ကရိဿထ, ဂဟပတိပုတ္တော ဝေါ ဂဏှိဿတိ, အာစရိယကေဝဋ္ဋောပိ ကေဝလံ နလာဋေ ဝဏံ ကတွာ စရတိ, လဉ္ဇော ပန ဧတေနပိ ဂဟိတော။ အယဉှိ မဏိရတနံ ဂဟေတွာ တုမှေ တိယောဇနံ ပလာပေသိ, ပုန သဒ္ဒဟာပေတွာ နိဝတ္တေသိ, အယမ္ပိ ပရိဘိန္ဒကောဝ။ ဧကရတ္တိဝါသောပိ မယှံ န ရုစ္စတိ, အဇ္ဇေဝ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ပလာယိတုံ ဝဋ္ဋတိ, မံ ဌပေတွာ အညော တဝ သုဟဒယော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ အာစရိယ တုမှေယေဝ မေ အဿံ ကပ္ပေတွာ ယာနသဇ္ဇံ ကရောထာ’’တိ အာဟ။

ဗြာဟ္မဏော တဿ နိစ္ဆယေန ပလာယနဘာဝံ ဉတွာ ‘‘မာ ဘာယိ, မဟာရာဇာ’’တိ အဿာသေတွာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာနံ ‘‘အဇ္ဇ ရာဇာ ပလာယိဿတိ, မာ နိဒ္ဒါယိတ္ထာ’’တိ ဩဝါဒံ ဒတွာ ရညော အဿော ယထာ အာကဍ္ဎိတော သုဋ္ဌုတရံ ပလာယတိ, ဧဝံ အဝကပ္ပနာယ ကပ္ပေတွာ မဇ္ဈိမယာမသမနန္တရေ ‘‘ကပ္ပိတော, ဒေဝ, အဿော, ဝေလံ ဇာနာဟီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ အဿံ အဘိရုဟိတွာ ပလာယိ။ အနုကေဝဋ္ဋောပိ အဿံ အဘိရုဟိတွာ တေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော။ အဝကပ္ပနာယ ကပ္ပိတအဿော အာကဍ္ဎိယမာနောပိ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ ပလာယိ။ အနုကေဝဋ္ဋော သေနာယ အန္တရံ ပဝိသိတွာ ‘‘စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ပလာတော’’တိ ဥက္ကုဋ္ဌိမကာသိ။ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာပိ အတ္တနော မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပဃောသိံသု။ သေသရာဇာနော တံ သုတွာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ နိက္ခန္တော ဘဝိဿတိ, န နော ဒါနိ ဇီဝိတံ ဒဿတီ’’တိ ဘီတတသိတာ ဥပဘောဂပရိဘောဂဘဏ္ဍာနိပိ အနောလောကေတွာ ဣတော စိတော စ ပလာယိံသု။ မနုဿာ ‘‘ရာဇာနော ပလာယန္တီ’’တိ သုဋ္ဌုတရံ ဥပဃောသိံသု။ တံ သုတွာ ဒွါရဋ္ဋာလကာဒီသု ဌိတာပိ ဥန္နာဒိံသု အပ္ဖေါဋယိံသု။ ဣတိ တသ္မိံ ခဏေ ပထဝီ ဝိယ ဘိဇ္ဇမာနာ သမုဒ္ဒေါ ဝိယ သင်္ခုဘိတော သကလနဂရံ အန္တော စ ဗဟိ စ ဧကနိန္နာဒံ အဟောသိ။ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခါ မနုဿာ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတေန ကိရ ဗြဟ္မဒတ္တော ဧကသတရာဇာနော စ ဂဟိတာ’’တိ မရဏဘယဘီတာ အတ္တနော အတ္တနော ဥဒရဗဒ္ဓသာဋကမ္ပိ ဆဍ္ဍေတွာ ပလာယိံသု။ ခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ တုစ္ဆံ အဟောသိ။ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော ဧကသတေ ခတ္တိယေ ဂဟေတွာ အတ္တနော နဂရမေဝ ဂတော။ ပုနဒိဝသေ ပန ပါတောဝ နဂရဒွါရာနိ ဝိဝရိတွာ ဗလကာယာ နဂရာ နိက္ခမိတွာ မဟာဝိလောပံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ ကရောမ, ပဏ္ဍိတာ’’တိ မဟာသတ္တဿ အာရောစယိံသု။ သော အာဟ – ‘‘ဧတေဟိ ဆဍ္ဍိတံ ဓနံ အမှာကံ ပါပုဏာတိ, သဗ္ဗေသံ ရာဇူနံ သန္တကံ အမှာကံ ရညော, ဒေထ, သေဋ္ဌီနဉ္စ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏဿ စ သန္တကံ အမှာကံ အာဟရထ, အဝသေသံ ပန နဂရဝါသိနော ဂဏှန္တူ’’တိ။ တေသံ မဟဂ္ဃရတနဘဏ္ဍမေဝ အာဟရန္တာနံ အဍ္ဎမာသော ဝီတိဝတ္တော။ သေသံ ပန စတူဟိ မာသေဟိ အာဟရိံသု။ မဟာသတ္တော အနုကေဝဋ္ဋဿ မဟန္တံ သက္ကာရမကာသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ စ ကိရ မိထိလဝါသိနော ဗဟူ ဟိရညသုဝဏ္ဏာ ဇာတာ။ ဗြဟ္မဒတ္တဿပိ တေဟိ ရာဇူဟိ သဒ္ဓိံ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရေ ဝသန္တဿ ဧကဝဿံ အတီတံ။

ဗြဟ္မဒတ္တဿ ယုဒ္ဓပရာဇယကဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ။

သုဝကဏ္ဍံ

အထေကဒိဝသံ ကေဝဋ္ဋော အာဒါသေ မုခံ ဩလောကေန္တော နလာဋေ ဝဏံ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ ဂဟပတိပုတ္တဿ ကမ္မံ, တေနာဟံ ဧတ္တကာနံ ရာဇူနံ အန္တရေ လဇ္ဇာပိတော’’တိ စိန္တေတွာ သမုပ္ပန္နကောဓော ဟုတွာ ‘‘ကဒါ နု ခွဿ ပိဋ္ဌိံ ပဿိတုံ သမတ္ထော ဘဝိဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော, အမှာကံ ရညော ဓီတာ ပဉ္စာလစန္ဒီ နာမ ဥတ္တမရူပဓရာ ဒေဝစ္ဆရာပဋိဘာဂါ, တံ ဝိဒေဟရညော ဒဿာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဝေဒေဟံ ကာမေန ပလောဘေတွာ ဂိလိတဗဠိသံ ဝိယ မစ္ဆံ သဒ္ဓိံ မဟောသဓေန အာနေတွာ ဥဘော တေ မာရေတွာ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ဒေဝ, ဧကော မန္တော အတ္ထီ’’တိ။ ‘‘အာစရိယ, တဝ မန္တံ နိဿာယ ဥဒရဗဒ္ဓသာဋကဿပိ အဿာမိနော ဇာတမှာ, ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿသိ, တုဏှီ ဟောဟီ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, ဣမိနာ ဥပါယေန သဒိသော အညော နတ္ထီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ဘဏာဟီ’’တိ။ ‘‘မဟာရာဇ, အမှေဟိ ဒွီဟိယေဝ ဧကတော ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ ‘‘ဧဝံ ဟောတူ’’တိ။ အထ နံ ဗြာဟ္မဏော ဥပရိပါသာဒတလံ အာရောပေတွာ အာဟ – ‘‘မဟာရာဇ, ဝိဒေဟရာဇာနံ ကိလေသေန ပလောဘေတွာ ဣဓာနေတွာ သဒ္ဓိံ ဂဟပတိပုတ္တေန မာရေဿာမာ’’တိ။ ‘‘သုန္ဒရော, အာစရိယ, ဥပါယော, ကထံ ပန တံ ပလောဘေတွာ အာနေဿာမာ’’တိ? ‘‘မဟာရာဇ, ဓီတာ ဝေါ ပဉ္ဆာလစန္ဒီ ဥတ္တမရူပဓရာ, တဿာ ရူပသမ္ပတ္တိံ စာတုရိယဝိလာသေန ကဝီဟိ ဂီတံ ဗန္ဓာပေတွာ တာနိ ကဗ္ဗာနိ မိထိလာယံ ဂါယာပေတွာ ‘ဧဝရူပံ ဣတ္ထိရတနံ အလဘန္တဿ ဝိဒေဟနရိန္ဒဿ ကိံ ရဇ္ဇေနာ’တိ တဿ သဝနသံသဂ္ဂေနေဝ ပဋိဗဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ အဟံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဒိဝသံ ဝဝတ္ထပေဿာမိ။ သော မယိ ဒိဝသံ ဝဝတ္ထပေတွာ အာဂတေ ဂိလိတဗဠိသော ဝိယ မစ္ဆော ဂဟပတိပုတ္တံ ဂဟေတွာ အာဂမိဿတိ, အထ နေ မာရေဿာမာ’’တိ။

ရာဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ တုဿိတွာ ‘‘သုန္ဒရော ဥပါယော, အာစရိယ, ဧဝံ ကရိဿာမာ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။ တံ ပန မန္တံ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ သယနပါလိကာ သာဠိကာ သုတွာ ပစ္စက္ခမကာသိ။ ရာဇာ နိပုဏေ ကဗ္ဗကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ ဓီတရံ တေသံ ဒဿေတွာ ‘‘တာတာ, ဧတိဿာ ရူပသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ကဗ္ဗံ ကရောထာ’’တိ အာဟ။ တေ အတိမနောဟရာနိ ဂီတာနိ ဗန္ဓိတွာ ရာဇာနံ သာဝယိံသု။ ရာဇာ တုဿိတွာ ဗဟုံ ဓနံ တေသံ အဒါသိ။ ကဝီနံ သန္တိကာ နဋာ သိက္ခိတွာ သမဇ္ဇမဏ္ဍလေ ဂါယိံသု။ ဣတိ တာနိ ဝိတ္ထာရိတာနိ အဟေသုံ။ တေသု မနုဿာနံ အန္တရေ ဝိတ္ထာရိတတ္တံ ဂတေသု ရာဇာ ဂါယကေ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘တာတာ, တုမှေ မဟာသကုဏေ ဂဟေတွာ ရတ္တိဘာဂေ ရုက္ခံ အဘိရုယှ တတ္ထ နိသိန္နာ ဂါယိတွာ ပစ္စူသကာလေ တေသံ ဂီဝါသု ကံသတာလေ ဗန္ဓိတွာ တေ ဥပ္ပါတေတွာ ဩတရထာ’’တိ။ သော ကိရ ‘‘ပဉ္စာလရညော ဓီတု သရီရဝဏ္ဏံ ဒေဝတာပိ ဂါယန္တီ’’တိ ပါကဋဘာဝကရဏတ္ထံ တထာ ကာရေသိ။ ပုန ရာဇာ ကဝီ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတာ, ဣဒါနိ တုမှေ ‘ဧဝရူပါ ကုမာရိကာ ဇမ္ဗုဒီပတလေ အညဿ ရညော နာနုစ္ဆဝိကာ, မိထိလာယံ ဝေဒေဟရညော အနုစ္ဆဝိကာ’တိ ရညော စ ဣဿရိယံ ဣမာယ စ ရူပံ ဝဏ္ဏေတွာ ဂီတာနိ ဗန္ဓထာ’’တိ အာဟ။ တေ တထာ ကတွာ ရညော အာရောစယိံသု။

ရာဇာ တေသံ ဓနံ ဒတွာ ပုန ဂါယကေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တာတာ, မိထိလံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဣမိနာဝ ဥပါယေန ဂါယထာ’’တိ ပေသေသိ။ တေ တာနိ ဂါယန္တာ အနုပုဗ္ဗေန မိထိလံ ဂန္တွာ သမဇ္ဇမဏ္ဍလေ ဂါယိံသု။ တာနိ သုတွာ မဟာဇနော ဥက္ကုဋ္ဌိသဟဿာနိ ပဝတ္တေတွာ တေသံ ဗဟုံ ဓနံ အဒါသိ။ တေ ရတ္တိသမယေ ရုက္ခေသုပိ ဂါယိတွာ ပစ္စူသကာလေ သကုဏာနံ ဂီဝါသု ကံသတာလေ ဗန္ဓိတွာ ဩတရန္တိ။ အာကာသေ ကံသတာလသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ပဉ္စာလရာဇဓီတု သရီရဝဏ္ဏံ ဒေဝတာပိ ဂါယန္တီ’’တိ သကလနဂရေ ဧကကောလာဟလံ အဟောသိ။ ရာဇာ သုတွာ ဂါယကေ ပက္ကောသာပေတွာ အန္တောနိဝေသနေ သမဇ္ဇံ ကာရေတွာ ‘‘ဧဝရူပံ ကိရ ဥတ္တမရူပဓရံ ဓီတရံ စူဠနိရာဇာ မယှံ ဒါတုကာမော’’တိ တုဿိတွာ တေသံ ဗဟုံ ဓနံ အဒါသိ။ တေ အာဂန္တွာ ဗြဟ္မဒတ္တဿ အာရောစေသုံ။ အထ နံ ကေဝဋ္ဋော အာဟ – ‘‘ဣဒါနိ, မဟာရာဇ, ဒိဝသံ ဝဝတ္ထပနတ္ထာယ ဂမိဿာမီ’’တိ။ ‘‘သာဓု, အာစရိယ, ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ထောကံ ပဏ္ဏာကာရ’’န္တိ။ ‘‘တေန ဟိ ဂဏှာ’’တိ ဒါပေသိ။ သော တံ အာဒါယ မဟန္တေန ပရိဝါရေန ဝေဒေဟရဋ္ဌံ ပါပုဏိ။ တဿာဂမနံ သုတွာ နဂရေ ဧကကောလာဟလံ ဇာတံ ‘‘စူဠနိရာဇာ ကိရ ဝေဒေဟော စ မိတ္တသန္ထဝံ ကရိဿန္တိ, စူဠနိရာဇာ အတ္တနော ဓီတရံ အမှာကံ ရညော ဒဿတိ, ကေဝဋ္ဋော ဒိဝသံ ဝဝတ္ထပေတုံ ဧတီ’’တိ။ ဝေဒေဟရာဇာပိ သုဏိ, မဟာသတ္တောပိ, သုတွာန ပနဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘တဿာဂမနံ မယှံ န ရုစ္စတိ, တထတော နံ ဇာနိဿာမီ’’တိ။ သော စူဠနိသန္တိကေ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာနံ သာသနံ ပေသေသိ ‘‘ဣမမတ္ထံ တထတော ဇာနိတွာ ပေသေန္တူ’’တိ။ အထ တေ ‘‘မယမေတံ တထတော န ဇာနာမ, ရာဇာ စ ကေဝဋ္ဋော စ သယနဂဗ္ဘေ နိသီဒိတွာ မန္တေန္တိ, ရညော ပန သယနပါလိကာ သာဠိကာ သကုဏိကာ ဧတမတ္ထံ ဇာနေယျာ’’တိ ပဋိပေသယိံသု။

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ယထာ ပစ္စာမိတ္တာနံ ဩကာသော န ဟောတိ, ဧဝံ သုဝိဘတ္တံ ကတွာ သုသဇ္ဇိတံ နဂရံ အဟံ ကေဝဋ္ဋဿ ဒဋ္ဌုံ န ဒဿာမီ’’တိ။ သော နဂရဒွါရတော ယာဝ ရာဇဂေဟာ, ရာဇဂေဟတော စ ယာဝ အတ္တဂေဟာ, ဂမနမဂ္ဂံ ဥဘောသု ပဿေသု ကိလဉ္ဇေဟိ ပရိက္ခိပါပေတွာ မတ္ထကေပိ ကိလဉ္ဇေဟိ ပဋိစ္ဆာဒါပေတွာ စိတ္တကမ္မံ ကာရာပေတွာ ဘူမိယံ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပါပေတွာ ကဒလိယော ဗန္ဓာပေတွာ ဓဇေ ပဂ္ဂဏှာပေသိ။ ကေဝဋ္ဋော နဂရံ ပဝိသိတွာ သုဝိဘတ္တံ နဂရံ အပဿန္တော ‘‘ရညာ မေ မဂ္ဂေါ အလင်္ကာရာပိတော’’တိ စိန္တေတွာ နဂရဿ အဒဿနတ္ထံ ကတဘာဝံ န ဇာနိ။ သော ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဒိသွာ ပဏ္ဏာကာရံ ပဋိစ္ဆာပေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ ရညာ ကတသက္ကာရသမ္မာနော အာဂတကာရဏံ အာရောစေန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

၅၉၉။ ‘‘ရာဇာ သန္ထဝကာမော တေ, ရတနာနိ ပဝေစ္ဆတိ၊

အာဂစ္ဆန္တု ဣတော ဒူတာ, မဉ္ဇုကာ ပိယဘာဏိနော။

၆၀၀။ ‘‘ဘာသန္တု မုဒုကာ ဝါစာ, ယာ ဝါစာ ပဋိနန္ဒိတာ၊

ပဉ္စာလော စ ဝိဒေဟော စ, ဥဘော ဧကာ ဘဝန္တု တေ’’တိ။

တတ္ထ သန္ထဝကာမောတိ မဟာရာဇ, အမှာကံ ရာဇာ တယာ သဒ္ဓိံ မိတ္တသန္ထဝံ ကာတုကာမော။ ရတနာနီတိ ဣတ္ထိရတနံ အတ္တနော ဓီတရံ အာဒိံ ကတွာ တုမှာကံ သဗ္ဗရတနာနိ ဒဿတိ။ အာဂစ္ဆန္တူတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ကိရ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရတော ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ မဓုရဝစနာ ပိယဘာဏိနော ဒူတာ ဣဓ အာဂစ္ဆန္တု, ဣတော စ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တု။ ဧကာ ဘဝန္တူတိ ဂင်္ဂေါဒကံ ဝိယ ယမုနောဒကေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တာ ဧကသဒိသာဝ ဟောန္တူတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ‘‘မဟာရာဇ, အမှာကံ ရာဇာ အညံ မဟာမတ္တံ ပေသေတုကာမော ဟုတွာပိ ‘အညော မနာပံ ကတွာ သာသနံ အာရောစေတုံ န သက္ခိဿတီ’တိ မံ ပေသေသိ ‘အာစရိယ, တုမှေ ရာဇာနံ သာဓုကံ ပဗောဓေတွာ အာဒါယ အာဂစ္ဆထာ’တိ, ဂစ္ဆထ ရာဇသေဋ္ဌ အဘိရူပဉ္စ ကုမာရိကံ လဘိဿထ, အမှာကဉ္စ ရညာ သဒ္ဓိံ မိတ္တဘာဝေါ ပတိဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ အာဟ။ သော တဿ ဝစနံ သုတွာ တုဋ္ဌမာနသော ‘‘ဥတ္တမရူပဓရံ ကိရ ကုမာရိကံ လဘိဿာမီ’’တိ သဝနသံသဂ္ဂေန ဗဇ္ဈိတွာ ‘‘အာစရိယ, တုမှာကဉ္စ ကိရ မဟောသဓပဏ္ဍိတဿ စ ဓမ္မယုဒ္ဓေ ဝိဝါဒေါ အဟောသိ, ဂစ္ဆထ ပုတ္တံ မေ ပဿထ, ဥဘောပိ ပဏ္ဍိတာ အညမညံ ခမာပေတွာ မန္တေတွာ ဧထာ’’တိ အာဟ။ တံ သုတွာ ကေဝဋ္ဋော ‘‘ပဿိဿာမိ ပဏ္ဍိတ’’န္တိ တံ ပဿိတုံ အဂမာသိ။ မဟာသတ္တောပိ တံ ဒိဝသံ ‘‘တေန မေ ပါပဓမ္မေန သဒ္ဓိံ သလ္လာပေါ မာ ဟောတူ’’တိ ပါတောဝ ထောကံ သပ္ပိံ ပိဝိ, ဂေဟမ္ပိဿ ဗဟလေန အလ္လဂေါမယေန လေပါပေသိ, ထမ္ဘေ တေလေန မက္ခေသိ, တဿ နိပန္နမဉ္စကံ ဌပေတွာ သေသာနိ မဉ္စပီဌာဒီနိ နီဟရာပေသိ။

သော မနုဿာနံ သညမဒါသိ ‘‘တာတာ, ဗြာဟ္မဏေ ကထေတုံ အာရဒ္ဓေ ဧဝံ ဝဒေယျာထ ‘ဗြာဟ္မဏ, မာ ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ ကထယိတ္ထ, အဇ္ဇ တေန တိခိဏသပ္ပိ ပိဝိတ’န္တိ။ မယိ စ တေန သဒ္ဓိံ ကထနာကာရံ ကရောန္တေပိ ‘ဒေဝ တိခိဏသပ္ပိ တေ ပိဝိတံ, မာ ကထေထာ’တိ မံ နိဝါရေထာ’’တိ။ ဧဝံ ဝိစာရေတွာ မဟာသတ္တော ရတ္တပဋံ နိဝါသေတွာ သတ္တသု ဒွါရကောဋ္ဌကေသု မနုဿေ ဌပေတွာ သတ္တမေ ဒွါရကောဋ္ဌကေ ပဋမဉ္စကေ နိပဇ္ဇိ။ ကေဝဋ္ဋောပိဿ ပဌမဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌတွာ ‘‘ကဟံ ပဏ္ဍိတော’’တိ ပုစ္ဆိ။ အထ နံ တေ မနုဿာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ, မာ သဒ္ဒမကရိ, သစေပိ အာဂစ္ဆိတုကာမော, တုဏှီ ဟုတွာ ဧဟိ, အဇ္ဇ ပဏ္ဍိတေန တိခိဏသပ္ပိ ပီတံ, မဟာသဒ္ဒံ ကာတုံ န လဗ္ဘတီ’’တိ အာဟံသု။ သေသဒွါရကောဋ္ဌကေသုပိ နံ တထေဝ အာဟံသု။ သော သတ္တမဒွါရကောဋ္ဌကံ အတိက္ကမိတွာ ပဏ္ဍိတဿ သန္တိကံ အဂမာသိ။ ပဏ္ဍိတော ကထနာကာရံ ဒဿေသိ။ အထ နံ မနုဿာ ‘‘ဒေဝ, မာ ကထယိတ္ထ, တိခိဏသပ္ပိ တေ ပီတံ, ကိံ တေ ဣမိနာ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ ကထိတေနာ’’တိ ဝတွာ ဝါရယိံသု။ ဣတိ သော တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ နေဝ နိသီဒိတုံ, န အာသနံ နိဿာယ ဌိတဋ္ဌာနံ လဘိ, အလ္လဂေါမယံ အက္ကမိတွာ အဋ္ဌာသိ။

အထ နံ ဩလောကေတွာ ဧကော အက္ခီနိ နိမီလိ, ဧကော ဘမုကံ ဥက္ခိပိ, ဧကော ကပ္ပရံ ကဏ္ဍူယိ။ သော တေသံ ကိရိယံ ဩလောကေတွာ မင်္ကုဘူတော ‘‘ဂစ္ဆာမဟံ ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝတွာ အပရေန ‘‘အရေ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏ, ‘မာ သဒ္ဒမကာသီ’တိ ဝုတ္တော သဒ္ဒမေဝ ကရောသိ, အဋ္ဌီနိ တေ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ ဘီတတသိတော ဟုတွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေသိ။ အထ နံ အညော ဝေဠုပေသိကာယ ပိဋ္ဌိယံ တာလေသိ, အညော ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ ခိပိ, အညော ပိဋ္ဌိယံ ဟတ္ထတလေန ပဟရိ။ သော ဒီပိမုခါ မုတ္တမိဂေါ ဝိယ ဘီတတသိတော နိက္ခမိတွာ ရာဇဂေဟံ ဂတော။ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘အဇ္ဇ မမ ပုတ္တော ဣမံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တုဋ္ဌော ဘဝိဿတိ, ဒွိန္နံ ပဏ္ဍိတာနံ မဟတိယာ ဓမ္မသာကစ္ဆာယ ဘဝိတဗ္ဗံ, အဇ္ဇ ဥဘော အညမညံ ခမာပေဿန္တိ, လာဘာ ဝတ မေ’’တိ။ သော ကေဝဋ္ဋံ ဒိသွာ ပဏ္ဍိတေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနာကာရံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၆၀၁။ ‘‘ကထံ နု ကေဝဋ္ဋ မဟောသဓေန, သမာဂမော အာသိ တဒိင်္ဃ ဗြူဟိ၊

ကစ္စိ တေ ပဋိနိဇ္ဈတ္တော, ကစ္စိ တုဋ္ဌော မဟောသဓော’’တိ။

တတ္ထ ပဋိနိဇ္ဈတ္တောတိ ဓမ္မယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ ပဝတ္တဝိဂ္ဂဟဿ ဝူပသမနတ္ထံ ကစ္စိ တွံ တေန, သော စ တယာ နိဇ္ဈတ္တော ခမာပိတော။ ကစ္စိ တုဋ္ဌောတိ ကစ္စိ တုမှာကံ ရညာ ပေသိတံ ပဝတ္တိံ သုတွာ တုဋ္ဌောတိ။

တံ သုတွာ ကေဝဋ္ဋော ‘‘မဟာရာဇ, တုမှေ ‘ပဏ္ဍိတော’တိ တံ ဂဟေတွာ ဝိစရထ, တတော အသပ္ပုရိသတရော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဂါထမာဟ –

၆၀၂။ ‘‘အနရိယရူပေါ ပုရိသော ဇနိန္ဒ, အသမ္မောဒကော ထဒ္ဓေါ အသဗ္ဘိရူပေါ၊

ယထာ မူဂေါ စ ဗဓိရော စ, န ကိဉ္စိတ္ထံ အဘာသထာ’’တိ။

တတ္ထ အသဗ္ဘိရူပေါတိ အပဏ္ဍိတဇာတိကော။ န ကိဉ္စိတ္ထန္တိ မယာ သဟ ကိဉ္စိ အတ္ထံ န ဘာသိတ္ထ, တေနေဝ နံ အပဏ္ဍိတောတိ မညာမီတိ ဗောဓိသတ္တဿ အဂုဏံ ကထေသိ။

ရာဇာ တဿ ဝစနံ အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ တဿ စ တေန သဒ္ဓိံ အာဂတာနဉ္စ ပရိဗ္ဗယဉ္စေဝ နိဝါသဂေဟဉ္စ ဒါပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထာစရိယ, ဝိဿမထာ’’တိ တံ ဥယျောဇေတွာ ‘‘မမ ပုတ္တော ပဏ္ဍိတော ပဋိသန္ထာရကုသလော, ဣမိနာ ကိရ သဒ္ဓိံ နေဝ ပဋိသန္ထာရံ အကာသိ, န တုဋ္ဌိံ ပဝေဒေသိ။ ကိဉ္စိ တေန အနာဂတဘယံ ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတီ’’တိ သယမေဝ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသိ –

၆၀၃။ ‘‘အဒ္ဓါ ဣဒံ မန္တပဒံ သုဒုဒ္ဒသံ, အတ္ထော သုဒ္ဓေါ နရဝိရိယေန ဒိဋ္ဌော၊

တထာ ဟိ ကာယော မမ သမ္ပဝေဓတိ, ဟိတွာ သယံ ကော ပရဟတ္ထမေဿတီ’’တိ။

တတ္ထ ဣဒန္တိ ယံ မမ ပုတ္တေန ဒိဋ္ဌံ, အဒ္ဓါ ဣဒံ မန္တပဒံ အညေန ဣတရပုရိသေန သုဒုဒ္ဒသံ။ နရဝိရိယေနာတိ ဝီရိယဝန္တေန မဟောသဓပဏ္ဍိတေန သုဒ္ဓေါ အတ္ထော ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတိ။ သယန္တိ သကံ ရဋ္ဌံ ဟိတွာ ကော ပရဟတ္ထံ ဂမိဿတိ။

‘‘မမ ပုတ္တေန ဗြာဟ္မဏဿ အာဂမနေ ဒေါသော ဒိဋ္ဌော ဘဝိဿတိ။ အယဉှိ အာဂစ္ဆန္တော န မိတ္တသန္ထဝတ္ထာယ အာဂမိဿတိ, မံ ပန ကာမေန ပလောဘေတွာ နဂရံ နေတွာ ဂဏှနတ္ထာယ အာဂတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ တံ အနာဂတဘယံ ဒိဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ ပဏ္ဍိတေနာ’’တိ တဿ တမတ္ထံ အာဝဇ္ဇေတွာ ဘီတတသိတဿ နိသိန္နကာလေ စတ္တာရော ပဏ္ဍိတာ အာဂမိံသု။ ရာဇာ သေနကံ ပုစ္ဆိ ‘‘သေနက, ရုစ္စတိ တေ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ ဂန္တွာ စူဠနိရာဇဿ ဓီတု အာနယန’’န္တိ? ကိံ ကထေထ မဟာရာဇ, န ဟိ သိရိံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒဏ္ဍေန ပဟရိတွာ ပလာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ။ သစေ တုမှေ တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဂဏှိဿထ, ဌပေတွာ စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တံ အညော တုမှေဟိ သမော ဇမ္ဗုဒီပတလေ န ဘဝိဿတိ။ ကိံ ကာရဏာ? ဇေဋ္ဌရာဇဓီတာယ ဂဟိတတ္တာ။ သော ဟိ ‘‘သေသရာဇာနော မမ မနုဿာ, ဝေဒေဟော ဧကောဝ မယာ သဒိသော’’တိ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဥတ္တမရူပဓရံ ဓီတရံ တုမှာကံ ဒါတုကာမော ဇာတော, ကရောထဿ ဝစနံ။ မယမ္ပိ တုမှေ နိဿာယ ဝတ္ထာလင်္ကာရေ လဘိဿာမာတိ။ ရာဇာ သေသေပိ ပုစ္ဆိ။ တေပိ တထေဝ ကထေသုံ။ တဿ တေဟိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တဿေဝ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏော အတ္တနော နိဝါသဂေဟာ နိက္ခမိတွာ ‘‘ရာဇာနံ အာမန္တေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ ‘‘မဟာရာဇ, န သက္ကာ အမှေဟိ ပပဉ္စံ ကာတုံ, ဂမိဿာမ မယံ နရိန္ဒာ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ တဿ သက္ကာရံ ကတွာ တံ ဥယျောဇေသိ။ မဟာသတ္တော တဿ ဂမနဘာဝံ ဉတွာ နှတွာ အလင်္ကရိတွာ ရာဇုပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ရာဇာ စိန္တေသိ ‘‘ပုတ္တော မေ မဟောသဓပဏ္ဍိတော မဟာမန္တီ မန္တပါရင်္ဂတော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အတ္ထံ ဇာနာတိ။ အမှာကံ တတ္ထ ဂန္တုံ ယုတ္တဘာဝံ ဝါ အယုတ္တဘာဝံ ဝါ ပဏ္ဍိတော ဇာနိဿတီ’’တိ။ သော အတ္တနာ ပဌမံ စိန္တိတံ အဝတွာ ရာဂရတ္တော မောဟမူဠှော ဟုတွာ တံ ပုစ္ဆန္တော ဂါထမာဟ –

၆၀၄။ ‘‘ဆန္နဉှိ ဧကာဝ မတီ သမေတိ, ယေ ပဏ္ဍိတာ ဥတ္တမဘူရိပတ္တာ၊

ယာနံ အယာနံ အထ ဝါပိ ဌာနံ, မဟောသဓ တွမ္ပိ မတိံ ကရောဟီ’’တိ။

တတ္ထ ဆန္နန္တိ ပဏ္ဍိတ, ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏဿ စ မမ စ ဣမေသဉ္စ စတုန္နန္တိ ဆန္နံ အမှာကံ ဧကာဝ မတိ ဧကောယေဝ အဇ္ဈာသယော ဂင်္ဂေါဒကံ ဝိယ ယမုနောဒကေန သံသန္ဒတိ သမေတိ။ ယေ မယံ ဆပိ ဇနာ ပဏ္ဍိတာ ဥတ္တမဘူရိပတ္တာ, တေသံ နော ဆန္နမ္ပိ စူဠနိရာဇဓီတု အာနယနံ ရုစ္စတီတိ။ ဌာနန္တိ ဣဓေဝ ဝါသော။ မတိံ ကရောဟီတိ အမှာကံ ရုစ္စနကံ နာမ အပ္ပမာဏံ, တွမ္ပိ စိန္တေဟိ, ကိံ အမှာကံ အာဝါဟတ္ထာယ တတ္ထ ယာနံ, ဥဒါဟု အယာနံ, အဒု ဣဓေဝ ဝါသော ရုစ္စတီတိ။

တံ သုတွာ ပဏ္ဍိတော ‘‘အယံ ရာဇာ အတိဝိယ ကာမဂိဒ္ဓေါ အန္ဓဗာလဘာဝေန ဣမေသံ စတုန္နံ ဝစနံ ဂဏှာတိ, ဂမနေ ဒေါသံ ကထေတွာ နိဝတ္တေဿာမိ န’’နိ စိန္တေတွာ စတဿော ဂါထာယော အဘာသိ –

၆၀၅။ ‘‘ဇာနာသိ ခေါ ရာဇ မဟာနုဘာဝေါ, မဟဗ္ဗလော စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တော၊

ရာဇာ စ တံ ဣစ္ဆတိ မာရဏတ္ထံ, မိဂံ ယထာ ဩကစရေန လုဒ္ဒေါ။

၆၀၆။ ‘‘ယထာပိ မစ္ဆော ဗဠိသံ, ဝင်္ကံ မံသေန ဆာဒိတံ၊

အာမဂိဒ္ဓေါ န ဇာနာတိ, မစ္ဆော မရဏမတ္တနော။

၆၀၇။ ‘‘ဧဝမေဝ တုဝံ ရာဇ, စူဠနေယျဿ ဓီတရံ၊

ကာမဂိဒ္ဓေါ န ဇာနာသိ, မစ္ဆောဝ မရဏမတ္တနော။

၆၀၈။ ‘‘သစေ ဂစ္ဆသိ ပဉ္စာလံ, ခိပ္ပမတ္တံ ဇဟိဿသိ၊

မိဂံ ပန္ထာနုဗန္ဓံဝ, မဟန္တံ ဘယမေဿတီ’’တိ။

တတ္ထ ရာဇာတိ ဝိဒေဟံ အာလပတိ။ မဟာနုဘာဝေါတိ မဟာယသော။ မဟဗ္ဗလောတိ အဋ္ဌရသအက္ခောဘဏိသင်္ခေန ဗလေန သမန္နာဂတော။ မာရဏတ္ထန္တိ မာရဏဿ အတ္ထာယ။ ဩကစရေနာတိ ဩကစာရိကာယ မိဂိယာ။ လုဒ္ဒေါ ဟိ ဧကံ မိဂိံ သိက္ခာပေတွာ ရဇ္ဇုကေန ဗန္ဓိတွာ အရညံ နေတွာ မိဂါနံ ဂေါစရဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သာ ဗာလမိဂံ အတ္တနော သန္တိကံ အာနေတုကာမာ သကသညာယ ရာဂံ ဇနေန္တီ ဝိရဝတိ။ တဿာ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗာလမိဂေါ မိဂဂဏပရိဝုတော ဝနဂုမ္ဗေ နိပန္နော သေသမိဂီသု သညံ အကတွာ တဿာ သဒ္ဒဿဝနသံသဂ္ဂေန ဗဒ္ဓေါ ဝုဋ္ဌာယ နိက္ခမိတွာ ဂီဝံ ဥက္ခိပိတွာ ကိလေသဝသေန တံ မိဂိံ ဥပဂန္တွာ လုဒ္ဒဿ ပဿံ ဒတွာ တိဋ္ဌတိ။ တမေနံ သော တိခိဏာယ သတ္တိယာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတိ။ တတ္ထ လုဒ္ဒေါ ဝိယ စူဠနိရာဇာ, ဩကစာရိကာ ဝိယ အဿ ဓီတာ, လုဒ္ဒဿ ဟတ္ထေ အာဝုဓံ ဝိယ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏော။ ဣတိ ယထာ ဩကစရေန လုဒ္ဒေါ မိဂံ မာရဏတ္ထာယ ဣစ္ဆတိ, ဧဝံ သောပိ ရာဇာ တံ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။

အာမဂိဒ္ဓေါတိ ဗျာမသတဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ ဝသန္တောပိ တသ္မိံ ဗဠိသဿ ဝင်္ကဋ္ဌာနံ ဆာဒေတွာ ဌိတေ အာမသင်္ခါတေ အာမိသေ ဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဗဠိသံ ဂိလတိ, အတ္တနော မရဏံ န ဇာနာတိ။ ဓီတရန္တိ စူဠနိဗာဠိသိကဿ ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏဿ ဝစနဗဠိသံ ဆာဒေတွာ ဌိတံ အာမိသသဒိသံ။ တဿ ရညော ဓီတရံ ကာမဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ မစ္ဆော အတ္တနော မရဏသင်္ခါတံ အာမိသံ ဝိယ န ဇာနာသိ။ ပဉ္စာလန္တိ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ။ အတ္တန္တိ အတ္တာနံ။ ပန္ထာနုဗန္ဓန္တိ ယထာ ဂါမဒွါရမဂ္ဂံ အနုဗန္ဓမိဂံ မဟန္တံ ဘယမေဿတိ, တဉှိ မိဂံ မာရဏတ္ထာယ အာဝုဓာနိ ဂဟေတွာ နိက္ခန္တေသု မနုဿေသု ယေ ယေ ပဿန္တိ, တေ တေ မာရေန္တိ, ဧဝံ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရံ ဂစ္ဆန္တမ္ပိ တံ မဟန္တံ မရဏဘယံ ဧဿတိ ဥပဂမိဿတီတိ။

ဧဝံ မဟာသတ္တော စတူဟိ ဂါထာဟိ ရာဇာနံ နိဂ္ဂဏှိတွာ ကထေသိ။ သော ရာဇာ တေန အတိဝိယ နိဂ္ဂဟိတောဝ ‘‘အယံ မံ အတ္တနော ဒါသံ ဝိယ မညတိ, ရာဇာတိ သညမ္ပိ န ကရောတိ, အဂ္ဂရာဇေန ‘ဓီတရံ ဒဿာမီ’တိ မမ သန္တိကံ ပေသိတံ ဉတွာ ဧကမ္ပိ မင်္ဂလပဋိသံယုတ္တံ ကထံ အကထေတွာ မံ ‘ဗာလမိဂေါ ဝိယ, ဂိလိတဗဠိသမစ္ဆော ဝိယ ပန္ထာနုဗန္ဓမိဂေါ ဝိယ, မရဏံ ပါပုဏိဿတီ’တိ ဝဒတီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၆၀၉။ ‘‘မယမေဝ ဗာလမှသေ ဧဠမူဂါ, ယေ ဥတ္တမတ္ထာနိ တယီ လပိမှာ၊

ကိမေဝ တွံ နင်္ဂလကောဋိဝဍ္ဎော, အတ္ထာနိ ဇာနာသိ ယထာပိ အညေ’’တိ။

တတ္ထ ဗာလမှသေတိ ဗာလာမှ။ ဧဠမူဂါတိ လာလမုခါ မယမေဝ။ ဥတ္တမတ္ထာနီတိ ဥတ္တမဣတ္ထိရတနပဋိလာဘကာရဏာနိ။ တယီ လဝိမှာတိ တဝ သန္တိကေ ကထယိမှာ။ ကိမေဝါတိ ဂရဟတ္ထေ နိပါတော။ နင်္ဂလကောဋိဝဍ္ဎောတိ ဂဟပတိပုတ္တော ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ နင်္ဂလကောဋိံ ဝဟန္တောယေဝ ဝဍ္ဎတိ, တမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘တွံ ဂဟပတိကမ္မမေဝ ဇာနာသိ, န ခတ္တိယာနံ မင်္ဂလကမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနေဝမာဟ။ အညေတိ ယထာ ကေဝဋ္ဋော ဝါ သေနကာဒယော ဝါ အညေ ပဏ္ဍိတာ ဣမာနိ ခတ္တိယာနံ မင်္ဂလတ္ထာနိ ဇာနန္တိ, တထာ တွံ တာနိ ကိံ ဇာနာသိ, ဂဟပတိကမ္မဇာနနမေဝ တဝါနုစ္ဆဝိကန္တိ။

ဣတိ နံ အက္ကောသိတွာ ပရိဘာသိတွာ ‘‘ဂဟပတိပုတ္တော မမ မင်္ဂလန္တရာယံ ကရောတိ, နီဟရထ န’’န္တိ နီဟရာပေတုံ ဂါထမာဟ –

၆၁၀။ ‘‘ဣမံ ဂလေ ဂဟေတွာန, နာသေထ ဝိဇိတာ မမ၊

ယော မေ ရတနလာဘဿ, အန္တရာယာယ ဘာသတီ’’တိ။

သော ရညော ကုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သစေ ခေါ ပန မံ ကောစိ ရညော ဝစနံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထေ ဝါ ဂီဝါယ ဝါ ပရာမသေယျ, တံ မေ အလံ အဿ ယာဝဇီဝံ လဇ္ဇိတုံ, တသ္မာ သယမေဝ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဂေဟံ ဂတော။ ရာဇာပိ ကေဝလံ ကောဓဝသေနေဝ ဝဒတိ, ဗောဓိသတ္တေ ပန ဂရုစိတ္တတာယ န ကဉ္စိ တထာ ကာတုံ အာဏာပေသိ။ အထ မဟာသတ္တော ‘‘အယံ ရာဇာ ဗာလော အတ္တနော ဟိတာဟိတံ န ဇာနာတိ, ကာမဂိဒ္ဓေါ ဟုတွာ ‘တဿ ဓီတရံ လဘိဿာမိယေဝါ’တိ အနာဂတဘယံ အဇာနိတွာ ဂစ္ဆန္တော မဟာဝိနာသံ ပါပုဏိဿတိ။ နာဿ ကထံ ဟဒယေ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဗဟုပကာရော မေ ဧသ မဟာယသဒါယကော, ဣမဿ မယာ ပစ္စယေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပဌမံ ခေါ ပန သုဝပေါတကံ ပေသေတွာ တထတော ဉတွာ ပစ္ဆာ အဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သုဝပေါတကံ ပေသေသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၁၁။ ‘‘တတော စ သော အပက္ကမ္မ, ဝေဒေဟဿ ဥပန္တိကာ၊

အထ အာမန္တယီ ဒူတံ, မာဓရံ သုဝပဏ္ဍိတံ။

၆၁၂။ ‘‘ဧဟိ သမ္မ ဟရိတပက္ခ, ဝေယျာဝစ္စံ ကရောဟိ မေ၊

အတ္ထိ ပဉ္စာလရာဇဿ, သာဠိကာ သယနပါလိကာ။

၆၁၃။ ‘‘တံ ဗန္ဓနေန ပုစ္ဆဿု, သာ ဟိ သဗ္ဗဿ ကောဝိဒါ၊

သာ တေသံ သဗ္ဗံ ဇာနာတိ, ရညော စ ကောသိယဿ စ။

၆၁၄။ ‘‘အာမောတိ သော ပဋိဿုတွာ, မာဓရော သုဝပဏ္ဍိတော၊

အဂမာသိ ဟရိတပက္ခော, သာဠိကာယ ဥပန္တိကံ။

၆၁၅။ ‘‘တတော စ ခေါ သော ဂန္တွာန, မာဓရော သုဝပဏ္ဍိတော၊

အထာမန္တယိ သုဃရံ, သာဠိကံ မဉ္ဇုဘာဏိကံ။

၆၁၆။ ‘‘ကစ္စိ တေ သုဃရေ ခမနီယံ, ကစ္စိ ဝေဿေ အနာမယံ၊

ကစ္စိ တေ မဓုနာ လာဇာ, လဗ္ဘတေ သုဃရေ တုဝံ။

၆၁၇။ ‘‘ကုသလဉ္စေဝ မေ သမ္မ, အထော သမ္မ အနာမယံ၊

အထော မေ မဓုနာ လာဇာ, လဗ္ဘတေ သုဝပဏ္ဍိတ။

၆၁၈။ ‘‘ကုတော နု သမ္မ အာဂမ္မ, ကဿ ဝါ ပဟိတော တုဝံ၊

န စ မေသိ ဣတော ပုဗ္ဗေ, ဒိဋ္ဌော ဝါ ယဒိ ဝါ သုတော’’တိ။

တတ္ထ ဟရိတပက္ခာတိ ဟရိတပတ္တသမာနပက္ခာ။ ဝေယျာဝစ္စန္တိ ‘‘ဧဟိ, သမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ အာဂန္တွာ အင်္ကေ နိသိန္နံ ‘‘သမ္မ, အညေန မနုဿဘူတေန ကာတုံ အသက္ကုဏေယျံ မမေကံ ဝေယျာဝဋိကံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ။

‘‘ကိံ ကရောမိ, ဒေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သမ္မ, ကေဝဋ္ဋဗြာဟ္မဏဿ ဒူတေယျေနာဂတကာရဏံ ဌပေတွာ ရာဇာနဉ္စ ကေဝဋ္ဋဉ္စ အညေ န ဇာနန္တိ, ဥဘောဝ ရညော သယနဂဗ္ဘေ နိသိန္နာ မန္တယိံသု။ တဿ ပန အတ္ထိ ပဉ္စာလရာဇဿ သာဠိကာ သယနပါလိကာ။ သာ ကိရ တံ ရဟဿံ ဇာနာတိ, တွံ တတ္ထ ဂန္တွာ တာယ သဒ္ဓိံ မေထုနပဋိသံယုတ္တံ ဝိဿာသံ ကတွာ တေသံ တံ ရဟဿံ ဗန္ဓနေန ပုစ္ဆဿု။ တံ သာဠိကံ ပဋိစ္ဆန္နေ ပဒေသေ ယထာ တံ ကောစိ န ဇာနာတိ, ဧဝံ ပုစ္ဆ။ သစေ ဟိ တေ ကောစိ သဒ္ဒံ သုဏာတိ, ဇီဝိတံ တေ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဋိစ္ဆန္နေ ဌာနေ သဏိကံ ပုစ္ဆာ’’တိ။ သာ တေသံ သဗ္ဗန္တိ သာ တေသံ ရညော စ ကောသိယဂေါတ္တဿ စ ကေဝဋ္ဋဿာတိ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ သဗ္ဗံ ရဟဿံ ဇာနာတိ။

အာမောတီတိ ဘိက္ခဝေ, သော သုဝပေါတကော ပဏ္ဍိတေန ပုရိမနယေနေဝ သက္ကာရံ ကတွာ ပေသိတော ‘‘အာမော’’တိ တဿ ပဋိဿုတွာ မဟာသတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝိဝဋသီဟပဉ္ဇရေန နိက္ခမိတွာ ဝါတဝေဂေန သိဝိရဋ္ဌေ အရိဋ္ဌပုရံ နာမ ဂန္တွာ တတ္ထ ပဝတ္တိံ သလ္လက္ခေတွာ သာဠိကာယ သန္တိကံ ဂတော။ ကထံ? သော ဟိ ရာဇနိဝေသနဿ ကဉ္စနထုပိကာယ နိသီဒိတွာ ရာဂနိဿိတံ မဓုရရဝံ ရဝိ။ ကိံ ကာရဏာ? ဣမံ သဒ္ဒံ သုတွာ သာဠိကာ ပဋိရဝိဿတိ, တာယ သညာယ တဿာ သန္တိကံ ဂမိဿာမီတိ။ သာပိ တဿ သဒ္ဒံ သုတွာ ရာဇသယနဿ သန္တိကေ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရေ နိသိန္နာ ရာဂရတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ တိက္ခတ္တုံ ပဋိရဝိ။ သော ထောကံ ဂန္တွာ ပုနပ္ပုနံ သဒ္ဒံ ကတွာ တာယ ကတသဒ္ဒါနုသာရေန ကမေန သီဟပဉ္ဇရဥမ္မာရေ ဌတွာ ပရိဿယာဘာဝံ ဩလောကေတွာ တဿာ သန္တိကံ ဂတော။ အထ နံ သာ ‘‘ဧဟိ, သမ္မ, သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရေ နိသီဒါ’’တိ အာဟ။ သော ဂန္တွာ နိသီဒိ။ အာမန္တယီတိ ဧဝံ သော ဂန္တွာ မေထုနပဋိသံယုတ္တံ ဝိဿာသံ ကတ္တုကာမော ဟုတွာ တံ အာမန္တေသိ။ သုဃရန္တိ ကဉ္စနပဉ္ဇရေ ဝသနတာယ သုန္ဒရဃရံ။ ဝေဿေတိ ဝေဿိကေ ဝေဿဇာတိကေ။ သာဠိကာ ကိရ သကုဏေသု ဝေဿဇာတိကာ နာမ, တေန တံ ဧဝံ အာလပတိ။ တုဝန္တိ သုဃရေ တံ ပုစ္ဆာမိ ‘‘ကစ္စိ တေ မဓုနာ သဒ္ဓိံ လာဇာ လဗ္ဘတီ’’တိ။ အာဂမ္မာတိ သမ္မ, ကုတော အာဂန္တွာ ဣဓ ပဝိဋ္ဌောတိ ပုစ္ဆတိ။ ကဿ ဝါတိ ကေန ဝါ ပေသိတော တွံ ဣဓာဂတောတိ။

သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သစာဟံ ‘မိထိလတော အာဂတော’တိ ဝက္ခာမိ, ဧသာ မရဏမာပန္နာပိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ န ကရိဿတိ။ သိဝိရဋ္ဌေ ခေါ ပန အရိဋ္ဌပုရံ သလ္လက္ခေတွာ အာဂတော, တသ္မာ မုသာဝါဒံ ကတွာ သိဝိရာဇေန ပေသိတော ဟုတွာ တတော အာဂတဘာဝံ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၆၁၉။ ‘‘အဟောသိံ သိဝိရာဇဿ, ပါသာဒေ သယနပါလကော၊

တတော သော ဓမ္မိကော ရာဇာ, ဗဒ္ဓေ မောစေသိ ဗန္ဓနာ’’တိ။

တတ္ထ ဗဒ္ဓေတိ အတ္တနော ဓမ္မိကတာယ သဗ္ဗေ ဗဒ္ဓကေ ဗန္ဓနာ မောစေသိ။ ဧဝံ မောစေန္တော မမ္ပိ သဒ္ဒဟိတွာ ‘‘မုဉ္စထ န’’န္တိ မောစာပေသိ။ သောဟံ ဝိဝဋာ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရာ နိက္ခမိတွာပိ ဗဟိပါသာဒေ ယတ္ထိစ္ဆာမိ, တတ္ထ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ သုဝဏ္ဏပဉ္ဇရေယေဝ ဝသာမိ။ ယထာ တွံ, န ဧဝံ နိစ္စကာလံ ပဉ္ဇရေယေဝ အစ္ဆာမီတိ။

အထဿ သာ အတ္တနော အတ္ထာယ သုဝဏ္ဏတဋ္ဋကေ ဌပိတေ မဓုလာဇေ စေဝ မဓုရောဒကဉ္စ ဒတွာ ‘‘သမ္မ, တွံ ဒူရတော အာဂတော, ကေနတ္ထေန ဣဓာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သော တဿာ ဝစနံ သုတွာ ရဟဿံ သောတုကာမော မုသာဝါဒံ ကတွာ အာဟ –

၆၂၀။ ‘‘တဿ မေကာ ဒုတိယာသိ, သာဠိကာ မဉ္ဇုဘာဏိကာ၊

တံ တတ္ထ အဝဓီ သေနော, ပေက္ခတော သုဃရေ မမာ’’တိ။

တတ္ထ တဿ မေကာတိ တဿ မယှံ ဧကာ။ ဒုတိယာသီတိ ပုရာဏဒုတိယိကာ အဟောသိ။

အထ နံ သာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကထံ ပန တေ ဘရိယံ သေနော အဝဓီ’’တိ? သော တဿာ အာစိက္ခန္တော ‘‘သုဏ ဘဒ္ဒေ, ဧကဒိဝသံ အမှာကံ ရာဇာ ဥဒကကီဠံ ဂစ္ဆန္တော မမ္ပိ ပက္ကောသိ။ အထာဟံ ဘရိယံ အာဒါယ တေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ကီဠိတွာ သာယနှသမယေ တေနေဝ သဒ္ဓိံ ပစ္စာဂန္တွာ ရညာ သဒ္ဓိံယေဝ ပါသာဒံ အဘိရုယှ သရီရံ သုက္ခာပနတ္ထာယ ဘရိယံ အာဒါယ သီဟပဉ္ဇရေန နိက္ခမိတွာ ကူဋာဂါရကုစ္ဆိယံ နိသီဒိံ။ တသ္မိံ ခဏေ ဧကော သေနော ကူဋာဂါရာ နိက္ခန္တော အမှေ ဂဏှိတုံ ပက္ခန္ဒိ။ အဟံ မရဏဘယဘီတော ဝေဂေန ပလာယိံ။ သာ ပန တဒါ ဂရုဂဗ္ဘာ အဟောသိ, တသ္မာ ဝေဂေန ပလာယိတုံ နာသက္ခိ။ အထ သော မယှံ ပဿန္တဿေဝ တံ မာရေတွာ အာဒါယ ဂတော။ အထ မံ တဿာ သောကေန ရောဒမာနံ ဒိသွာ အမှာကံ ရာဇာ ‘သမ္မ, ကိံ ရောဒသီ’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘မာ ဗာဠှံ, သမ္မ, ရောဒသိ, အညံ ဘရိယံ ပရိယေသာဟီ’တိ ဝတွာ ‘ကိံ, ဒေဝ, အညာယ အနာစာရာယ ဒုဿီလာယ ဘရိယာယ အာနီတာယ, တတောပိ ဧကကေနေဝ စရိတုံ ဝရ’န္တိ ဝုတ္တေ ‘သမ္မ, အဟံ ဧကံ သကုဏိကံ သီလာစာရသမ္ပန္နံ အဿောသိံ, တဝ ဘရိယာယ သဒိသမေဝ။ စူဠနိရာဇဿ ဟိ သယနပါလိကာ သာဠိကာ ဧဝရူပါ, တွံ တတ္ထ ဂန္တွာ တဿာ မနံ ပုစ္ဆိတွာ ဩကာသံ ကာရေတွာ သစေ တေ ရုစ္စတိ, အာဂန္တွာ အမှာကံ အာစိက္ခ။ အထာဟံ ဝေါ ဝိဝါဟံ ကတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန တံ အာနေဿာမာ’တိ ဝတွာ မံ ဣဓ ပဟိဏိ, တေနမှိ ကာရဏေနာဂတော’’တိ ဝတွာ ဂါထံ အာဟ –

၆၂၁။ ‘‘တဿာ ကာမာ ဟိ သမ္မတ္တော, အာဂတောသ္မိ တဝန္တိ ကေ၊

သစေ ကရေယျ ဩကာသံ, ဥဘယောဝ ဝသာမသေ’’တိ။

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ သောမနဿပ္ပတ္တာ အဟောသိ။ ဧဝံ သန္တေပိ အတ္တနော ပိယဘာဝံ အဇာနာပေတွာ အနိစ္ဆမာနာ ဝိယ အာဟ –

၆၂၂။ ‘‘သုဝေါဝ သုဝိံ ကာမေယျ, သာဠိကော ပန သာဠိကံ၊

သုဝဿ သာဠိကာယေဝ, သံဝါသော ဟောတိ ကီဒိသော’’တိ။

တတ္ထ သုဝေါတိ သမ္မ သုဝပဏ္ဍိတ, သုဝေါဝ သုဝိံ ကာမေယျ။ ကီဒိသောတိ အသမာနဇာတိကာနံ သံဝါသော နာမ ကီဒိသော ဟောတိ။ သုဝေါ ဟိ သမာနဇာတိကံ သုဝိံ ဒိသွာ စိရသန္ထဝမ္ပိ သာဠိကံ ဇဟိဿတိ, သော ပိယဝိပ္ပယောဂေါ မဟတော ဒုက္ခာယ ဘဝိဿတိ, အသမာနဇာတိကာနံ သံဝါသော နာမ န သမေတီတိ။

ဣတရော တံ သုတွာ ‘‘အယံ မံ န ပဋိက္ခိပတိ, ပရိဟာရမေဝ ကရောတိ, အဒ္ဓါ မံ ဣစ္ဆိဿတိ, နာနာဝိဓာဟိ နံ ဥပမာဟိ သဒ္ဒဟာပေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာဟ –

၆၂၃။ ‘‘ယောယံ ကာမေ ကာမယတိ, အပိ စဏ္ဍာလိကာမပိ၊

သဗ္ဗော ဟိ သဒိသော ဟောတိ, နတ္ထိ ကာမေ အသာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ စဏ္ဍာလိကာမပီတိ စဏ္ဍာလိကံ အပိ။ သဒိသောတိ စိတ္တသဒိသတာယ သဗ္ဗော သံဝါသော သဒိသောဝ ဟောတိ။ ကာမသ္မိဉှိ စိတ္တမေဝ ပမာဏံ, န ဇာတီတိ။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ မနုဿေသု တာဝ နာနာဇာတိကာနံ သမာနဘာဝဒဿနတ္ထံ အတီတံ အာဟရိတွာ ဒဿေန္တော အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၆၂၄။ ‘‘အတ္ထိ ဇမ္ပာဝတီ နာမ, မာတာ သိဝိဿ ရာဇိနော၊

သာ ဘရိယာ ဝါသုဒေဝဿ, ကဏှဿ မဟေသီ ပိယာ’’တိ။

တတ္ထ ဇမ္ပာဝတီတိ သိဝိရညော မာတာ ဇမ္ပာဝတီ နာမ စဏ္ဍာလီ အဟောသိ။ သာ ကဏှာယနဂေါတ္တဿ ဒသဘာတိကာနံ ဇေဋ္ဌကဿ ဝါသုဒေဝဿ ပိယာ မဟေသီ အဟောသိ။ သော ကိရေကဒိဝသံ ဒွါရဝတိတော နိက္ခမိတွာ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော နဂရံ ပဝိသန္တိံ ဧကမန္တေ ဌိတံ အဘိရူပံ ဧကံ စဏ္ဍာလိကံ ဒိသွာဝ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ‘‘ကိံ ဇာတိကာ’’တိ ပုစ္ဆာပေတွာ ‘‘စဏ္ဍာလဇာတိကာ’’တိ သုတွာပိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ အသာမိကဘာဝံ ပုစ္ဆာပေတွာ ‘‘အသာမိကာ’’တိ သုတွာ တံ အာဒါယ တတော နိဝတ္တိတွာ နိဝေသနံ နေတွာ အဂ္ဂမဟေသိံ အကာသိ။ သာ သိဝိံ နာမ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ သော ပိတု အစ္စယေန ဒွါရဝတိယံ ရဇ္ဇံ ကာရေသိ။ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

ဣတိ သော ဣမံ ဥဒါဟရဏံ အာဟရိတွာ ‘‘ဧဝရူပေါပိ နာမ ခတ္တိယော စဏ္ဍာလိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ, အမှေသု တိရစ္ဆာနဂတေသု ကိံ ဝတ္တဗ္ဗံ, အညမညံ သံဝါသရောစနံယေဝ ပမာဏ’’န္တိ ဝတွာ အပရမ္ပိ ဥဒါဟရဏံ အာဟရန္တော အာဟ –

၆၂၅။ ‘‘ရဋ္ဌဝတီ ကိမ္ပုရိသီ, သာပိ ဝစ္ဆံ အကာမယိ၊

မနုဿော မိဂိယာ သဒ္ဓိံ, နတ္ထိ ကာမေ အသာဒိသော’’တိ။

တတ္ထ ဝစ္ဆန္တိ ဧဝံနာမကံ တာပသံ။ ကထံ ပန သာ တံ ကာမေသီတိ? အတီတသ္မိဉှိ ဧကော ဗြာဟ္မဏော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ မဟန္တံ ယသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တေ ပဏ္ဏသာလံ မာပေတွာ ဝသိ။ တဿ ပဏ္ဏသာလတော အဝိဒူရေ ဧကိဿာ ဂုဟာယ ဗဟူ ကိန္နရာ ဝသန္တိ။ တတ္ထေဝ ဧကော မက္ကဋကော ဒွါရေ ဝသတိ။ သော ဇာလံ ဝိနေတွာ တေသံ သီသံ ဘိန္ဒိတွာ လောဟိတံ ပိဝတိ။ ကိန္နရာ နာမ ဒုဗ္ဗလာ ဟောန္တိ ဘီရုကဇာတိကာ။ သောပိ မက္ကဋကော အတိဝိသာလော။ တေ တဿ ကိဉ္စိ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ တံ တာပသံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကတပဋိသန္ထာရာ အာဂတကာရဏံ ပုဋ္ဌာ ‘‘ဒေဝ, ဧကော မက္ကဋကော ဇီဝိတံ နော ဟနတိ, တုမှေ ဌပေတွာ အမှာကံ အညံ ပဋိသရဏံ န ပဿာမ, တံ မာရေတွာ အမှာကံ သောတ္ထိဘာဝံ ကရောဟီ’’တိ အာဟံသု။ တံ သုတွာ တာပသော ‘‘အပေထ န မာဒိသာ ပါဏာတိပါတံ ကရောန္တီ’’တိ အပသာဒေသိ။ တေသု ရဋ္ဌဝတီ နာမ ကိန္နရီ အဘိရူပါ ပါသာဒိကာ အသာမိကာ အဟောသိ။ တေ တံ အလင်္ကရိတွာ တာပသဿ သန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဒေဝ, အယံ တေ ပါဒပရိစာရိကာ ဟောတု, အမှာကံ ပစ္စာမိတ္တံ ဝဓေဟီ’’တိ အာဟံသု။ တာပသော တံ ဒိသွာဝ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေတွာ ဂုဟာဒွါရေ ဌတွာ ဂေါစရတ္ထာယ နိက္ခန္တံ မက္ကဋကံ မုဂ္ဂရေန ပေါထေတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ။ သော တာယ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တော ပုတ္တဓီတာဟိ ဝဍ္ဎိတွာ တတ္ထေဝ ကာလမကာသိ။ ဧဝံ သာ တံ ကာမေသိ။ သုဝပေါတကော ဣမံ ဥဒါဟရဏံ အာဟရိတွာ ‘‘ဝစ္ဆတာပသော တာဝ မနုဿော ဟုတွာ တိရစ္ဆာနဂတာယ ကိန္နရိယာ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ ကပ္ပေသိ, ကိမင်္ဂံ ပန အမှာကံ? မယဉှိ ဥဘော ပက္ခိနောဝ တိရစ္ဆာနဂတာဝါ’’တိ ဒီပေန္တော ‘‘မနုဿော မိဂိယာ သဒ္ဓိ’’န္တိ အာဟ။ ဧဝံ မနုဿာ တိရစ္ဆာနဂတာဟိ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂဝါသံ ဝသန္တိ, နတ္ထိ ကာမေ အသာဒိသော နာမ, စိတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ ကထေသိ။

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘သာမိ, စိတ္တံ နာမ သဗ္ဗကာလံ ဧကသဒိသံ န ဟောတိ, ပိယဝိပ္ပယောဂဿ ဘာယာမီ’’တိ အာဟ။ သောပိ သုဝပေါတကော ဣတ္ထိမာယာသု ကုသလော, တေန တံ ဝီမံသန္တော ပုန ဂါထမာဟ –

၆၂၆။ ‘‘ဟန္ဒ ခွါဟံ ဂမိဿာမိ, သာဠိကေ မဉ္ဇုဘာဏိကေ၊

ပစ္စက္ခာနုပဒဉှေတံ, အတိမညသိ နူန မ’’န္တိ။

တတ္ထ ပစ္စက္ခာနုပဒံ ဟေတန္တိ ယံ တွံ ဝဒေသိ, သဗ္ဗမေတံ ပစ္စက္ခာနဿ အနုပဒံ, ပစ္စက္ခာနကာရဏံ ပစ္စက္ခာနကောဋ္ဌာသော ပနေသ။ အတိမညသိ နူန မန္တိ ‘‘နူန မံ ဣစ္ဆတိ အယ’’န္တိ တွံ မံ အတိက္ကမိတွာ မညသိ, မယှံ သာရံ န ဇာနာသိ။ အဟဉှိ ရာဇပူဇိတော, န မယှံ ဘရိယာ ဒုလ္လဘာ, အညံ ဘရိယံ ပရိယေသိဿာမီတိ။

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာဝ ဘိဇ္ဇမာနဟဒယာ ဝိယ တဿ သဟ ဒဿနေနေဝ ဥပ္ပန္နကာမရတိယာ အနုဍယှမာနာ ဝိယ ဟုတွာပိ အတ္တနော ဣတ္ထိမာယာယ အနိစ္ဆမာနာ ဝိယ ဟုတွာ ဒိယဍ္ဎံ ဂါထမာဟ –

၆၂၇။ ‘‘န သိရီ တရမာနဿ, မာဓရ သုဝပဏ္ဍိတ၊

ဣဓေဝ တာဝ အစ္ဆဿု, ယာဝ ရာဇာန ဒက္ခသိ၊

သောဿိ သဒ္ဒံ မုဒိင်္ဂါနံ, အာနုဘာဝဉ္စ ရာဇိနော’’တိ။

တတ္ထ န သိရီတိ သမ္မ သုဝပဏ္ဍိတ, တရမာနဿ သိရီ နာမ န ဟောတိ, တရမာနေန ကတကမ္မံ န သောဘတိ, ‘‘ဃရာဝါသော စ နာမေသ အတိဂရုကော’’တိ စိန္တေတွာ တုလေတွာ ကာတဗ္ဗော။ ဣဓေဝ တာဝ အစ္ဆဿု, ယာဝ မဟန္တေန ယသေန သမန္နာဂတံ အမှာကံ ရာဇာနံ ပဿိဿသိ။ သောဿီတိ သာယနှသမယေ ကိန္နရိသမာနလီလာဟိ ဥတ္တမရူပဓရာဟိ နာရီဟိ ဝဇ္ဇမာနာနံ မုဒိင်္ဂါနံ အညေသဉ္စ ဂီတဝါဒိတာနံ သဒ္ဒံ တွံ သုဏိဿသိ, ရညော စ အာနုဘာဝံ မဟန္တံ သိရိသောဘဂ္ဂံ ပဿိဿသိ။ ‘‘သမ္မ, ကိံ တွံ တုရိတောသိ, ကိံ လေသမ္ပိ န ဇာနာသိ, အစ္ဆဿု တာဝ, ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမာ’’တိ။

အထ တေ သာယနှသမနန္တရေ မေထုနသံဝါသံ ကရိံသု, သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ ပိယသံဝါသံ ဝသိံသု။ အထ နံ သုဝပေါတကော ‘‘န ဣဒါနေသာ မယှံ ရဟဿံ ဂုဟိဿတိ, ဣဒါနိ နံ ပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘သာဠိကေ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကိံ, သာမီ’’တိ? ‘‘အဟံ ကိဉ္စိ တေ ဝတ္တုကာမောမှီ’’တိ။ ‘‘ဝဒ, သာမီ’’တိ။ ‘‘ဟောတု, အဇ္ဇ အမှာကံ မင်္ဂလဒိဝသော, အညတရသ္မိံ ဒိဝသေ ဇာနိဿာမီ’’တိ။ ‘‘သစေ မင်္ဂလပဋိသံယုတ္တာ ကထာ ဘဝိဿတိ, ကထေဟိ။ နော စေ, မာ ကထေဟိ သာမီ’’တိ။ ‘‘မင်္ဂလကထာဝေသာ, ဘဒ္ဒေ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ ကထေဟီ’’တိ။ အထ နံ ‘‘ဘဒ္ဒေ, သစေ သောတုကာမာ ဘဝိဿသိ, ကထေဿာမိ တေ’’တိ ဝတွာ တံ ရဟဿံ ပုစ္ဆန္တော ဒိယဍ္ဎံ ဂါထမာဟ –

၆၂၈။ ‘‘ယော နု ခွါယံ တိဗ္ဗော သဒ္ဒေါ, တိရောဇနပဒေ သုတော၊

ဓီတာ ပဉ္စာလရာဇဿ, ဩသဓီ ဝိယ ဝဏ္ဏိနီ၊

တံ ဒဿတိ ဝိဒေဟာနံ, သော ဝိဝါဟော ဘဝိဿတီ’’တိ။

တဿတ္ထော – ယော နု ခေါ အယံ သဒ္ဒေါ တိဗ္ဗော ဗဟလော, တိရောဇနပဒေ သုတော ပရရဋ္ဌေသု ဇနပဒေသု ဝိဿုတော ပညာတော ပါကဋော ပတ္ထဋော။ ကိန္တိ? ဓီတာ ပဉ္စာလရာဇဿ ဩသဓီတာရကာ ဝိယ ဝိရောစမာနာ တာယ ဧဝ သမာနဝဏ္ဏိနီ အတ္ထိ, တံ သော ဝိဒေဟာနံ ဒဿတိ, သော ဝိဝါဟော ဘဝိဿတိ။ ယော သော ဧဝံ ပတ္ထဋော သဒ္ဒေါ, အဟံ တံ သုတွာ စိန္တေသိံ ‘‘အယံ ကုမာရိကာ ဥတ္တမရူပဓရာ, ဝိဒေဟရာဇာပိ စူဠနိရညော ပဋိသတ္တု အဟောသိ။ အညေ ဗဟူ ရာဇာနော စူဠနိဗြဟ္မဒတ္တဿ ဝသဝတ္တိနော သန္တိ, တေသံ အဒတွာ ကိံ ကာရဏာ ဝိဒေဟဿ ဓီတရံ ဒဿတီ’’တိ?

သာ တဿ ဝစနံ သုတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘သာမိ, ကိံ ကာရဏာ မင်္ဂလဒိဝသေ အဝမင်္ဂလံ ကထေသီ’’တိ? ‘‘အဟံ, ဘဒ္ဒေ, ‘မင်္ဂလ’န္တိ ကထေမိ, တွံ ‘အဝမင်္ဂလ’န္တိ ကထေသိ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? ‘‘သာမိ, အမိတ္တာနမ္ပိ တေသံ ဧဝရူပါ မင်္ဂလကိရိယာ မာ ဟောတူ’’တိ။ ‘‘ကထေဟိ တာဝ ဘဒ္ဒေ’’တိ။ ‘‘သာမိ, န သက္ကာ ကထေတု’’န္တိ။ ‘‘ဘဒ္ဒေ, တယာ ဝိဒိတံ ရဟဿံ မမ အကထိတကာလတော ပဋ္ဌာယ နတ္ထိ အမှာကံ သမဂ္ဂသံဝါသော’’တိ။ သာ တေန နိပ္ပီဠိယမာနာ ‘‘တေန ဟိ, သာမိ, သုဏာဟီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၂၉။ ‘‘ဧဒိသော မာ အမိတ္တာနံ, ဝိဝါဟော ဟောတု မာဓရ၊

ယထာ ပဉ္စာလရာဇဿ, ဝေဒေဟေန ဘဝိဿတီ’’တိ။

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ ပုန တေန ‘‘ဘဒ္ဒေ, ကသ္မာ ဧဝရူပံ ကထံ ကထေသီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘တေန ဟိ သုဏာဟိ, ဧတ္ထ ဒေါသံ တေ ကထေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၆၃၀။ ‘‘အာနယိတွာန ဝေဒေဟံ, ပဉ္စာလာနံ ရထေသဘော၊

တတော နံ ဃာတယိဿတိ, နဿ သခီ ဘဝိဿတီ’’တိ။

တတ္ထ တတော နံ ဃာတယိဿတီတိ ယဒါ သော ဣမံ နဂရံ အာဂတော ဘဝိဿတိ, တဒါ တေန သဒ္ဓိံ သခိဘာဝံ မိတ္တဓမ္မံ န ကရိဿတိ, ဒဋ္ဌုမ္ပိဿ ဓီတရံ န ဒဿတိ။ ဧကော ကိရဿ ပန အတ္ထဓမ္မာနုသာသကော မဟောသဓပဏ္ဍိတော နာမ အတ္ထိ, တေန သဒ္ဓိံ တံ ဃာတေဿတိ။ တေ ဥဘော ဇနေ ဃာတေတွာ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာတိ ကေဝဋ္ဋော ရညာ သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ တံ ဂဏှိတွာ အာဂန္တုံ ဂတောတိ။

ဧဝံ သာ ဂုယှမန္တံ နိဿေသံ ကတွာ သုဝပဏ္ဍိတဿ ကထေသိ။ တံ သုတွာ သုဝပဏ္ဍိတော ‘‘အာစရိယော ကေဝဋ္ဋော ဥပါယကုသလော, အစ္ဆရိယံ တဿ ရညော ဧဝရူပေန ဥပါယေန ဃာတန’’န္တိ ကေဝဋ္ဋံ ဝဏ္ဏေတွာ ‘‘ဧဝရူပေန အဝမင်္ဂလေန အမှာကံ ကော အတ္ထော, တုဏှီဘူတာ သယာမာ’’တိ ဝတွာ အာဂမနကမ္မဿ နိပ္ဖတ္တိံ ဉတွာ တံ ရတ္တိံ တာယ သဒ္ဓိံ ဝသိတွာ ‘‘ဘဒ္ဒေ, အဟံ သိဝိရဋ္ဌံ ဂန္တွာ မနာပါယ ဘရိယာယ လဒ္ဓဘာဝံ သိဝိရညော ဒေဝိယာ စ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဂမနံ အနုဇာနာပေတုံ အာဟ –

၆၃၁။ ‘‘ဟန္ဒ ခေါ မံ အနုဇာနာဟိ, ရတ္တိယော သတ္တမတ္တိယော၊

ယာဝါဟံ သိဝိရာဇဿ, အာရောစေမိ မဟေသိနော၊

လဒ္ဓေါ စ မေ အာဝသထော, သာဠိကာယ ဥပန္တိက’’န္တိ။

တတ္ထ မဟေသိနောတိ မဟေသိယာ စဿ။ အာဝသထောတိ ဝသနဋ္ဌာနံ။ ဥပန္တိကန္တိ အထ နေ ‘‘ဧထ တဿာ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ဣဓာနေတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန တံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမိ, ယာဝ မမာဂမနံ, တာဝ မာ ဥက္ကဏ္ဌီတိ။

တံ သုတွာ သာဠိကာ တေန ဝိယောဂံ အနိစ္ဆမာနာပိ တဿ ဝစနံ ပဋိက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တီ အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၆၃၂။ ‘‘ဟန္ဒ ခေါ တံ အနုဇာနာမိ, ရတ္တိယော သတ္တမတ္တိယော၊

သစေ တွံ သတ္တရတ္တေန, နာဂစ္ဆသိ မမန္တိကေ၊

မညေ ဩက္ကန္တသတ္တံ မံ, မတာယ အာဂမိဿသီ’’တိ။

တတ္ထ မညေ ဩက္ကန္တသတ္တံ မန္တိ ဧဝံ သန္တေ အဟံ မံ အပဂတဇီဝိတံ သလ္လက္ခေမိ။ သော တွံ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ အနာဂစ္ဆန္တော မယိ မတာယ အာဂမိဿသိ, တသ္မာ မာ ပပဉ္စံ အကာသီတိ။

ဣတရောပိ ‘‘ဘဒ္ဒေ, ကိံ ဝဒေသိ, မယှမ္ပိ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ တံ အပဿန္တဿ ကုတော ဇီဝိတ’’န္တိ ဝါစာယ ဝတွာ ဟဒယေန ပန ‘‘ဇီဝ ဝါ တွံ မရ ဝါ, ကိံ တယာ မယှ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဥဋ္ဌာယ ထောကံ သိဝိရဋ္ဌာဘိမုခေါ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ မိထိလံ ဂန္တွာ ပဏ္ဍိတဿ အံသကူဋေ ဩတရိတွာ မဟာသတ္တေန ပန တာယ သညာယ ဥပရိပါသာဒံ အာရောပေတွာ ပုဋ္ဌော သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ ပဏ္ဍိတဿ အာရောစေသိ။ သောပိဿ ပုရိမနယေနေဝ သဗ္ဗံ သက္ကာရမကာသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၃၃။ ‘‘တတော စ ခေါ သော ဂန္တွာန, မာဓရော သုဝပဏ္ဍိတော၊

မဟောသဓဿ အက္ခာသိ, သာဠိကာဝစနံ ဣဒ’’န္တိ။

တတ္ထ သာဠိကာဝစနံ ဣဒန္တိ ဣဒံ သာဠိကာယ ဝစနန္တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတွာ ကထေသီတိ။

သုဝခဏ္ဍံ နိဋ္ဌိတံ။

မဟာဥမင်္ဂကဏ္ဍံ

တံ သုတွာ မဟာသတ္တော စိန္တေသိ ‘‘ရာဇာ မမ အနိစ္ဆမာနဿေဝ ဂမိဿတိ, ဂန္တွာ စ ပန မဟာဝိနာသံ ပါပုဏိဿတိ။ အထ မယှံ ‘ဧဝရူပဿ နာမ ယသဒါယကဿ ရညော ဝစနံ ဟဒယေ ကတွာ တဿ သင်္ဂဟံ နာကာသီ’တိ ဂရဟာပိ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, မာဒိသေ ပဏ္ဍိတေ ဝိဇ္ဇမာနေ ကိံကာရဏာ ဧသ နဿိဿတိ, အဟံ ရညော ပုရေတရမေဝ ဂန္တွာ စူဠနိံ ဒိသွာ သုဝိဘတ္တံ ကတွာ ဝိဒေဟရညော နိဝါသတ္ထာယ နဂရံ မာပေတွာ ဂါဝုတမတ္တံ ဇင်္ဃဥမင်္ဂံ, အဍ္ဎယောဇနိကဉ္စ မဟာဥမင်္ဂံ, ကာရေတွာ စူဠနိရညော ဓီတရံ အဘိသိဉ္စိတွာ အမှာကံ ရညောပါဒပရိစာရိကံ ကတွာ အဋ္ဌာရသအက္ခောဘဏိသင်္ခေဟိ ဗလေဟိ ဧကသတရာဇူသု ပရိဝါရေတွာ ဌိတေသွေဝ အမှာကံ ရာဇာနံ ရာဟုမုခတော စန္ဒံ ဝိယ မောစေတွာ အာဒါယာဂမနံ နာမ မမ ဘာရော’’တိ။ တဿေဝံ စိန္တေန္တဿ သရီရေ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော ပီတိဝေဂေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဣမံ ဥပဍ္ဎဂါထမာဟ –

၆၃၄။ ‘‘ယဿေဝ ဃရေ ဘုဉ္ဇေယျ ဘောဂံ, တဿေဝ အတ္ထံ ပုရိသော စရေယျာ’’တိ။

တဿတ္ထော – ယဿ ရညော သန္တိကေ ပုရိသော မဟန္တံ ဣဿရိယံ လဘိတွာ ဘောဂံ ဘုဉ္ဇေယျ, အက္ကောသန္တဿပိ ပဟရန္တဿပိ ဂလေ ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎန္တဿပိ တဿေဝ အတ္ထံ ဟိတံ ဝုဍ္ဎိံ ပဏ္ဍိတော ကာယဒွါရာဒီဟိ တီဟိ ဒွါရေဟိ စရေယျ။ န ဟိ မိတ္တဒုဗ္ဘိကမ္မံ ပဏ္ဍိတေဟိ ကာတဗ္ဗန္တိ။

ဣတိ စိန္တေတွာ သော နှတွာ အလင်္ကရိတွာ မဟန္တေန ယသေန ရာဇကုလံ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော အာဟ – ‘‘ကိံ, ဒေဝ, ဂစ္ဆိဿထ ဥတ္တရပဉ္စာလနဂရ’’န္တိ? ‘‘အာမ, တာတ, ပဉ္စာလစန္ဒိံ အလဘန္တဿ မမ ကိံ ရဇ္ဇေန, မာ မံ ပရိစ္စဇိ, မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဧဟိ။ တတ္ထ အမှာကံ ဂတကာရဏာ ဒွေ အတ္ထာ နိပ္ဖဇ္ဇိဿန္တိ, ဣတ္ထိရတနဉ္စ လစ္ဆာမိ, ရညာ စ မေ သဒ္ဓိံ မေတ္တိ ပတိဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ။ အထ နံ ပဏ္ဍိတော ‘‘တေန ဟိ, ဒေဝ, အဟံ ပုရေ ဂန္တွာ တုမှာကံ နိဝေသနာနိ မာပေဿာမိ, တုမှေ မယာ ပဟိတသာသနေန အာဂစ္ဆေယျာထာ’’တိ ဝဒန္တော ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘ဟန္ဒာဟံ ဂစ္ဆာမိ ပုရေ ဇနိန္ဒ, ပဉ္စာလရာဇဿ ပုရံ သုရမ္မံ၊

နိဝေသနာနိ မာပေတုံ, ဝေဒေဟဿ ယသဿိနော။

၆၃၅။ ‘‘နိဝေသနာနိ မာပေတွာ, ဝေဒေဟဿ ယသဿိနော၊

ယဒါ တေ ပဟိဏေယျာမိ, တဒါ ဧယျာသိ ခတ္တိယာ’’တိ။

တတ္ထ ဝေဒေဟဿာတိ တဝ ဝိဒေဟရာဇဿ။ ဧယျာသီတိ အာဂစ္ဆေယျာသီတိ။

တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘န ကိရ မံ ပဏ္ဍိတော ပရိစ္စဇတီ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဟုတွာ အာဟ – ‘‘တာတ, တဝ ပုရေ ဂစ္ဆန္တဿ ကိံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ? ‘‘ဗလဝါဟနံ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ယတ္တကံ ဣစ္ဆသိ, တတ္တကံ ဂဏှ, တာတာ’’တိ။ ‘‘စတ္တာရိ ဗန္ဓနာဂါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ စောရာနံ သင်္ခလိကဗန္ဓနာနိ ဘိန္ဒာပေတွာ တေပိ မယာ သဒ္ဓိံ ပေသေထ ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘ယထာရုစိ ကရောဟိ, တာတာ’’တိ။ မဟာသတ္တော ဗန္ဓနာဂါရဒွါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ သူရေ မဟာယောဓေ ဂတဋ္ဌာနေ ကမ္မံ နိပ္ဖါဒေတုံ သမတ္ထေ နီဟရာပေတွာ ‘‘မံ ဥပဋ္ဌဟထာ’’တိ ဝတွာ တေသံ သက္ကာရံ ကာရေတွာ ဝဍ္ဎကိကမ္မာရစမ္မကာရဣဋ္ဌကပါသာဏကာရစိတ္တကာရာဒယော နာနာသိပ္ပကုသလာ အဋ္ဌာရသ သေနိယော အာဒါယ ဝါသိဖရသုကုဒ္ဒါလခဏိတ္တိအာဒီနိ ဗဟူနိ ဥပကရဏာနိ ဂါဟာပေတွာ မဟာဗလကာယပရိဝုတော နဂရာ နိက္ခမိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၃၆။ ‘‘တတော စ ပါယာသိ ပုရေ မဟောသဓော, ပဉ္စာလရာဇဿ ပုရံ သုရမ္မံ၊

နိဝေသနာနိ မာပေတုံ, ဝေဒေဟဿ ယသဿိနော’’တိ။

မဟာသတ္တောပိ ဂစ္ဆန္တော ယောဇနန္တရေ ယောဇနန္တရေ ဧကေကံ ဂါမံ နိဝေသေတွာ ဧကေကံ အမစ္စံ ‘‘တုမှေ ရညော ပဉ္စာလစန္ဒိံ ဂဟေတွာ နိဝတ္တနကာလေ ဟတ္ထိအဿရထေ ကပ္ပေတွာ ရာဇာနံ အာဒါယ ပစ္စာမိတ္တေ ပဋိဗာဟန္တာ ခိပ္ပံ မိထိလံ ပါပေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ဌပေသိ။ ဂင်္ဂါတီရံ ပန ပတွာ အာနန္ဒကုမာရံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘အာနန္ဒ, တွံ တီဏိ ဝဍ္ဎကိသတာနိ အာဒါယ ဥဒ္ဓံဂင်္ဂံ ဂန္တွာ သာရဒါရူနိ ဂါဟာပေတွာ တိသတမတ္တာ နာဝါ မာပေတွာ နဂရဿတ္ထာယ တတ္ထေဝ တစ္ဆာပေတွာ သလ္လဟုကာနံ ဒါရူနံ နာဝါယ ပူရာပေတွာ ခိပ္ပံ အာဂစ္ဆေယျာသီ’’တိ ပေသေသိ။ သယံ ပန နာဝါယ ဂင်္ဂံ တရိတွာ ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ပဒသညာယေဝ ဂဏေတွာ ‘‘ဣဒံ အဍ္ဎယောဇနဋ္ဌာနံ, ဧတ္ထ မဟာဥမင်္ဂေါ ဘဝိဿတိ, ဣမသ္မိံ ဌာနေ ရညော နိဝေသနနဂရံ ဘဝိဿတိ, ဣတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ရာဇဂေဟာ ဂါဝုတမတ္တေ ဌာနေ ဇင်္ဃဥမင်္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ နဂရံ ပါဝိသိ။ စူဠနိရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ အာဂမနံ သုတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပါပုဏိဿတိ, ပစ္စာမိတ္တာနံ ပိဋ္ဌိံ ပဿိဿာမိ, ဣမသ္မိံ အာဂတေ ဝေဒေဟောပိ န စိရဿေဝ အာဂမိဿတိ, အထ နေ ဥဘောပိ မာရေတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပတလေ ဧကရဇ္ဇံ ကရိဿာမီ’’တိ ပရမတုဋ္ဌိံ ပတ္တော အဟောသိ။ သကလနဂရံ သင်္ခုဘိ ‘‘ဧသ ကိရ မဟောသဓပဏ္ဍိတော, ဣမိနာ ကိရ ဧကသတရာဇာနော လေဍ္ဍုနာ ကာကာ ဝိယ ပလာပိတာ’’တိ။

မဟာသတ္တော နာဂရေသု အတ္တနော ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တေသုယေဝ ရာဇဒွါရံ ဂန္တွာ ရညော ပဋိဝေဒေတွာ ‘‘ပဝိသတူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဝိသိတွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထ နံ ရာဇာ ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘တာတ, ရာဇာ ကဒါ အာဂမိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘မယာ ပေသိတကာလေ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘တွံ ပန ကိမတ္ထံ အာဂတောသီ’’တိ။ ‘‘အမှာကံ ရညော နိဝေသနံ မာပေတုံ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘သာဓု, တာတာ’’တိ။ အထဿ သေနာယ ပရိဗ္ဗယံ ဒါပေတွာ မဟာသတ္တဿ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကာရေတွာ နိဝေသနဂေဟံ ဒါပေတွာ ‘‘တာတ, ယာဝ တေ ရာဇာ နာဂစ္ဆတိ, တာဝ အနုက္ကဏ္ဌမာနော အမှာကမ္ပိ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ကရောန္တောဝ ဝသာဟိ တွ’’န္တိ အာဟ။ သော ကိရ ရာဇနိဝေသနံ အဘိရုဟန္တောဝ မဟာသောပါနပါဒမူလေ ဌတွာ ‘‘ဣဓ ဇင်္ဃဥမင်္ဂဒွါရံ ဘဝိဿတီ’’တိ သလ္လက္ခေသိ။ အထဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘ရာဇာ ‘အမှာကမ္ပိ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ကရောဟီ’တိ ဝဒတိ, ဥမင်္ဂေ ခဏိယမာနေ ယထာ ဣဒံ သောပါနံ န ဩသက္ကတိ, တထာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ။ အထ ရာဇာနံ ဧဝမာဟ – ‘‘ဒေဝ, အဟံ ပဝိသန္တော သောပါနပါဒမူလေ ဌတွာ နဝကမ္မံ ဩလောကေန္တော မဟာသောပါနေ ဒေါသံ ပဿိံ။ သစေ တေ ရုစ္စတိ, အဟံ ဒါရူနိ လဘန္တော မနာပံ ကတွာ အတ္ထရေယျ’’န္တိ။ ‘‘သာဓု, ပဏ္ဍိတ, အတ္ထရာဟီ’’တိ။ သော ‘‘ဣဓ ဥမင်္ဂဒွါရံ ဘဝိဿတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တံ ပေါရာဏသောပါနံ ဟရိတွာ ယတ္ထ ဥမင်္ဂဒွါရံ ဘဝိဿတိ, တတ္ထ ပံသုနော အပတနတ္ထာယ ဖလကသန္ထာရံ ကာရေတွာ ယထာ သောပါနံ န ဩသက္ကတိ, ဧဝံ နိစ္စလံ ကတွာ သောပါနံ အတ္ထရိ။ ရာဇာ တံ ကာရဏံ အဇာနန္တော ‘‘မမ သိနေဟေန ကရောတီ’’တိ မညိ။

ဧဝံ တံ ဒိဝသံ တေနေဝ နဝကမ္မေန ဝီတိနာမေတွာ ပုနဒိဝသေ ရာဇာနံ အာဟ – ‘‘ဒေဝ, သစေ အမှာကံ ရညော ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနေယျာမ, မနာပံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂေယျာမာ’’တိ။ သာဓု, ပဏ္ဍိတ, ဌပေတွာ မမ နိဝေသနံ သကလနဂရေ ယံ နိဝေသနံ ဣစ္ဆသိ, တံ ဂဏှာတိ။ မဟာရာဇ, မယံ အာဂန္တုကာ, တုမှာကံ ဗဟူ ဝလ္လဘာ ယောဓာ, တေ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟေသု ဂယှမာနေသု အမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကလဟံ ကရိဿန္တိ။ ‘‘တဒါ, ဒေဝ, တေဟိ သဒ္ဓိံ မယံ ကိံ ကရိဿာမာ’’တိ? ‘‘တေသံ ဝစနံ မာ ဂဏှ။ ယံ ဣစ္ဆသိ, တံ ဌာနမေဝ ဂဏှာပေဟီ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, တေ ပုနပ္ပုနံ အာဂန္တွာ တုမှာကံ ကထေဿန္တိ, တေန တုမှာကံ စိတ္တသုခံ န လဘိဿတိ။ သစေ ပန ဣစ္ဆေယျာထ, ယာဝ မယံ နိဝေသနာနိ ဂဏှာမ, တာဝ အမှာကံယေဝ မနုဿာ ဒေါဝါရိကာ အဿု။ တတော တေ ဒွါရံ အလဘိတွာ နာဂမိဿန္တိ။ ဧဝံ သန္တေ တုမှာကမ္ပိ စိတ္တသုခံ လဘိဿတီ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိ။

မဟာသတ္တော သောပါနပါဒမူလေ သောပါနသီသေ မဟာဒွါရေတိ သဗ္ဗတ္ထ အတ္တနော မနုဿေယေဝ ဌပေတွာ ‘‘ကဿစိ ပဝိသိတုံ မာ အဒတ္ထာ’’တိ ဝတွာ အထ ရညော မာတု နိဝေသနံ ဂန္တွာ ‘‘ဘိန္ဒနာကာရံ ဒဿေထာ’’တိ မနုဿေ အာဏာပေသိ။ တေ ဒွါရကောဋ္ဌကာလိန္ဒတော ပဋ္ဌာယ ဣဋ္ဌကာ စ မတ္တိကာ စ အပနေတုံ အာရဘိံသု။ ရာဇမာတာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ အာဂန္တွာ ‘‘ကိဿ, တာတာ, မမ ဂေဟံ ဘိန္ဒထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘မဟောသဓပဏ္ဍိတော ဘိန္ဒာပေတွာ အတ္တနော ရညော နိဝေသနံ ကာတုကာမော’’တိ။ ‘‘ယဒိ ဧဝံ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ။ ‘‘အမှာကံ ရညော မဟန္တံ ဗလဝါဟနံ, ဣဒံ နပ္ပဟောတိ, အညံ မဟန္တံ ဂေဟံ ကရိဿာမာ’’တိ။ ‘‘တုမှေ မံ န ဇာနာထ, အဟံ ရာဇမာတာ, ဣဒါနိ ပုတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဇာနိဿာမီ’’တိ။ ‘‘မယံ ရညော ဝစနေန ဘိန္ဒာမ, သက္ကောန္တီ ဝါရေဟီ’’တိ။ သာ ကုဇ္ဈိတွာ ‘‘ဣဒါနိ ဝေါ ကတ္တဗ္ဗံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ရာဇဒွါရံ အဂမာသိ။ အထ နံ ‘‘မာ ပဝိသာ’’တိ ဒေါဝါရိကာ ဝါရယိံသု။ ‘‘အဟံ ရာဇမာတာ’’တိ။ ‘‘န မယံ တံ ဇာနာမ, မယံ ရညာ ‘ကဿစိ ပဝိသိတုံ မာ အဒတ္ထာ’တိ အာဏတ္တာ, ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ။ သာ ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ အပဿန္တီ နိဝတ္တိတွာ အတ္တနော နိဝေသနံ ဩလောကေန္တီ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ ဧကော ပုရိသော ‘‘ကိံ ဣဓ ကရောသိ, ဂစ္ဆသိ, န ဂစ္ဆသီ’’တိ ဂီဝါယ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပါတေသိ။

သာ စိန္တေသိ ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေ ရညော အာဏတ္တာ ဘဝိဿန္တိ, ဣတရထာ ဧဝံ ကာတုံ န သက္ခိဿန္တိ, ပဏ္ဍိတဿေဝ သန္တိကံ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ။ သာ ဂန္တွာ ‘‘တာတ မဟောသဓ, ကသ္မာ မမ နိဝေသနံ ဘိန္ဒာပေသီ’’တိ အာဟ။ သော တာယ သဒ္ဓိံ န ကထေသိ, သန္တိကေ ဌိတော ပုရိသော ပနဿ ‘‘ဒေဝိ, ကိံ ကထေသီ’’တိ အာဟ။ ‘‘တာတ, မဟောသဓပဏ္ဍိတော ကသ္မာ မမ ဂေဟံ ဘိန္ဒာပေတီ’’တိ? ‘‘ဝေဒေဟရညော ဝသနဋ္ဌာနံ ကာတု’’န္တိ။ ‘‘ကိံ, တာတ, ဧဝံ မဟန္တေ နဂရေ အညတ္ထ နိဝေသနဋ္ဌာနံ န လဗ္ဘတီ’’တိ မညတိ။ ‘‘ဣမံ သတသဟဿံ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အညတ္ထ ဂေဟံ ကာရေတူ’’တိ။ ‘‘သာဓု, ဒေဝိ, တုမှာကံ ဂေဟံ ဝိဿဇ္ဇာပေဿာမိ, လဉ္ဇဿ ဂဟိတဘာဝံ မာ ကဿစိ ကထယိတ္ထ။ မာ နော အညေပိ လဉ္ဇံ ဒတွာ ဂေဟာနိ ဝိဿဇ္ဇာပေတုကာမာ အဟေသု’’န္တိ။ သာဓု, တာတ, ‘‘ရညော မာတာ လဉ္ဇံ အဒါသီ’’တိ မယှမ္ပိ လဇ္ဇနကမေဝ, တသ္မာ န ကဿစိ ကထေဿာမီတိ။ သော ‘‘သာဓူ’’တိ တဿာ သန္တိကာ သတသဟဿံ ဂဟေတွာ ဂေဟံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ ကေဝဋ္ဋဿ ဂေဟံ အဂမာသိ။ သောပိ ဒွါရံ ဂန္တွာ ဝေဠုပေသိကာဟိ ပိဋ္ဌိစမ္မုပ္ပါဋနံ လဘိတွာ ဂဟေတဗ္ဗဂဟဏံ အပဿန္တော ပုန ဂေဟံ ဂန္တွာ သတသဟဿမေဝ အဒါသိ။ ဧတေနုပါယေန သကလနဂရေ ဂေဟဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တေန လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ လဒ္ဓကဟာပဏာနညေဝ နဝ ကောဋိယော ဇာတာ။

မဟာသတ္တော သကလနဂရံ ဝိစရိတွာ ရာဇကုလံ အဂမာသိ။ အထ နံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကိံ, ပဏ္ဍိတ, လဒ္ဓံ တေ ဝသနဋ္ဌာန’’န္တိ? ‘‘မဟာရာဇ, အဒေန္တာ နာမ နတ္ထိ, အပိစ ခေါ ပန ဂေဟေသု ဂယှမာနေသု ကိလမန္တိ။ တေသံ ပိယဝိပ္ပယောဂံ ကာတုံ အမှာကံ အယုတ္တံ။ ဗဟိနဂရေ ဂါဝုတမတ္တေ ဌာနေ ဂင်္ဂါယ စ နဂရဿ စ အန္တရေ အသုကဋ္ဌာနေ အမှာကံ ရညော ဝသနနဂရံ ကရိဿာမီ’’တိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘အန္တောနဂရေ ယုဇ္ဈိတုမ္ပိ ဒုက္ခံ, နေဝ သကသေနာ, န ပရသေနာ ဉာတုံ သက္ကာ။ ဗဟိနဂရေ ပန သုခံ ယုဒ္ဓံ ကာတုံ, တသ္မာ ဗဟိနဂရေယေဝ တေ ကောဋ္ဋေတွာ မာရေဿာမာ’’တိ တုဿိတွာ ‘‘သာဓု, ပဏ္ဍိတ, တယာ သလ္လက္ခိတဋ္ဌာနေယေဝ ကာရေဟီ’’တိ အာဟ။ ‘‘မဟာရာဇ, အဟံ ကာရေဿာမိ, တုမှာကံ ပန မနုဿေဟိ ဒါရုပဏ္ဏာဒီနံ အတ္ထာယ အမှာကံ နဝကမ္မဋ္ဌာနံ နာဂန္တဗ္ဗံ။ အာဂစ္ဆန္တာ ဟိ ကလဟံ ကရိဿန္တိ, တေနေဝ တုမှာကဉ္စ အမှာကဉ္စ စိတ္တသုခံ န ဘဝိဿတီ’’တိ။ ‘‘သာဓု, ပဏ္ဍိတ, တေန ပဿေန နိသဉ္စာရံ ကာရေဟီ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, အမှာကံ ဟတ္ထီ ဥဒကာဘိရတာ ဥဒကေယေဝ ကီဠိဿန္တိ။ ဥဒကေ အာဝိလေ ဇာတေ ‘မဟောသဓဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပသန္နံ ဥဒကံ ပါတုံ န လဘာမာ’တိ သစေ နာဂရာ ကုဇ္ဈိဿန္တိ, တမ္ပိ သဟိတဗ္ဗ’’န္တိ။ ရာဇာ ‘‘ဝိဿတ္ထာ တုမှာကံ ဟတ္ထီ ကီဠန္တူ’’တိ ဝတွာ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘ယော ဣတော နိက္ခမိတွာ မဟောသဓဿ နဂရမာပိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, တဿ သဟဿဒဏ္ဍော’’တိ။

မဟာသတ္တော ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ပရိသံ အာဒါယ နိက္ခမိတွာ ယထာပရိစ္ဆိန္နဋ္ဌာနေ နဂရံ မာပေတုံ အာရဘိ။ ပါရဂင်္ဂါယ ဝဂ္ဂုလိံ နာမ ဂါမံ ကာရေတွာ ဟတ္ထိအဿရထဝါဟနဉ္စေဝ ဂေါဗလိဗဒ္ဒဉ္စ တတ္ထ ဌပေတွာ နဂရကရဏံ ဝိစာရေန္တော ‘‘ဧတ္တကာ ဣဒံ ကရောန္တူ’’တိ သဗ္ဗကမ္မာနိ ဝိဘဇိတွာ ဥမင်္ဂကမ္မံ ပဋ္ဌပေသိ။ မဟာဥမင်္ဂဒွါရံ ဂင်္ဂါတိတ္ထေ အဟောသိ။ သဋ္ဌိမတ္တာနိ ယောဓသတာနိ မဟာဥမင်္ဂံ ခဏန္တိ။ မဟန္တေဟိ စမ္မပသိဗ္ဗကေဟိ ဝါလုကပံသုံ ဟရိတွာ ဂင်္ဂါယ ပါတေန္တိ။ ပါတိတပါတိတံ ပံသုံ ဟတ္ထီ မဒ္ဒန္တိ, ဂင်္ဂါ အာဠုလာ သန္ဒတိ။ နဂရဝါသိနော ‘‘မဟောသဓဿ အာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပသန္နံ ဥဒကံ ပါတုံ န လဘာမ, ဂင်္ဂါ အာဠုလာ သန္ဒတိ, ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ အထ နေသံ ပဏ္ဍိတဿ ဥပနိက္ခိတ္တကပုရိသာ အာရောစေန္တိ ‘‘မဟောသဓဿ ကိရ ဟတ္ထီ ဥဒကံ ကီဠန္တာ ဂင်္ဂါယ ကဒ္ဒမံ ကရောန္တိ, တေန ဂင်္ဂါ အာဠုလာ သန္ဒတီ’’တိ။

ဗောဓိသတ္တာနံ အဓိပ္ပါယော နာမ သမိဇ္ဈတိ, တသ္မာ ဥမင်္ဂေ မူလာနိ ဝါ ခါဏုကာနိ ဝါ မရုမ္ဗာနိ ဝါ ပါသာဏာနိ ဝါ သဗ္ဗေပိ ဘူမိယံ ပဝိသိံသု။ ဇင်္ဃဥမင်္ဂဿ ဒွါရံ တသ္မိံယေဝ နဂရေ အဟောသိ။ တီဏိ ပုရိသသတာနိ ဇင်္ဃဥမင်္ဂံ ခဏန္တိ, စမ္မပသိဗ္ဗကေဟိ ပံသုံဟရိတွာ တသ္မိံ နဂရေ ပါတေန္တိ။ ပါတိတပါတိတံ ဥဒကေန မဒ္ဒါပေတွာ ပါကာရံ စိနန္တိ, အညာနိ ဝါ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ။ မဟာဥမင်္ဂဿ ပဝိသနဒွါရံ နဂရေ အဟောသိ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန ယန္တယုတ္တဒွါရေန သမန္နာဂတံ။ တဉှိ ဧကာယ အာဏိယာ အက္ကန္တာယ ပိဓီယတိ, ဧကာယ အာဏိယာ အက္ကန္တာယ ဝိဝရီယတိ။ မဟာဥမင်္ဂဿ ဒွီသု ပဿေသု ဣဋ္ဌကာဟိ စိနိတွာ သုဓာကမ္မံ ကာရေသိ, မတ္ထကေ ဖလကေန ဆန္နံ ကာရေတွာ ဥလ္လောကံ မတ္တိကာယ လိမ္ပာပေတွာ သေတကမ္မံ ကာရေတွာ စိတ္တကမ္မံ ကာရေသိ။ သဗ္ဗာနိ ပနေတ္ထ အသီတိ မဟာဒွါရာနိ စတုသဋ္ဌိ စူဠဒွါရာနိ အဟေသုံ, သဗ္ဗာနိ ယန္တယုတ္တာနေဝ။ ဧကာယ အာဏိယာ အက္ကန္တာယ သဗ္ဗာနေဝ ပိဓီယန္တိ, ဧကာယ အာဏိယာ အက္ကန္တာယ သဗ္ဗာနေဝ ဝိဝရီယန္တိ။ ဒွီသု ပဿေသု အနေကသတဒီပါလယာ အဟေသုံ, တေပိ ယန္တယုတ္တာယေဝ။ ဧကသ္မိံ ဝိဝရိယမာနေ သဗ္ဗေ ဝိဝရီယန္တိ, ဧကသ္မိံ ပိဓီယမာနေ သဗ္ဗေ ပိဓီယန္တိ။ ဒွီသု ပဿေသု ဧကသတာနံ ခတ္တိယာနံ ဧကသတသယနဂဗ္ဘာ အဟေသုံ။ ဧကေကသ္မိံ ဂဗ္ဘေ နာနာဝဏ္ဏပစ္စတ္ထရဏတ္ထတံ ဧကေကံ မဟာသယနံ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တံ, ဧကေကံ မဟာသယနံ နိဿာယ ဧကေကံ မာတုဂါမရူပကံ ဥတ္တမရူပဓရံ ပတိဋ္ဌိတံ။ တံ ဟတ္ထေန အပရာမသိတွာ ‘‘မနုဿရူပ’’န္တိ န သက္ကာ ဉာတုံ, အပိစ ဥမင်္ဂဿ ဥဘောသု ပဿေသု ကုသလာ စိတ္တကာရာ နာနပ္ပကာရံ စိတ္တကမ္မံ ကရိံသု။ သက္ကဝိလာသသိနေရုသတ္တပရိဘဏ္ဍစက္ကဝါဠသာဂရသတ္တမဟာသရ- စတုမဟာဒီပ-ဟိမဝန္တ-အနောတတ္တသရ-မနောသိလာတလ စန္ဒိမသူရိယ-စာတုမဟာရာဇိကာဒိဆကာမာဝစရသမ္ပတ္တိယောပိ သဗ္ဗာ ဥမင်္ဂေယေဝ ဒဿယိံသု။ ဘူမိယံ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏာ ဝါလုကာ ဩကိရိံသု, ဥပရိ ဥလ္လောကပဒုမာနိ ဒဿေသုံ။ ဥဘောသု ပဿေသု နာနပ္ပကာရေ အာပဏေပိ ဒဿယိံသု။ တေသု တေသု ဌာနေသု ဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမာဒီနိ ဩလမ္ဗေတွာ သုဓမ္မာဒေဝသဘံ ဝိယ ဥမင်္ဂံ အလင်္ကရိံသု။

တာနိပိ ခေါ တီဏိ ဝဍ္ဎကိသတာနိ တီဏိ နာဝါသတာနိ ဗန္ဓိတွာ နိဋ္ဌိတပရိကမ္မာနံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာနံ ပူရေတွာ ဂင်္ဂါယ အာဟရိတွာ ပဏ္ဍိတဿ အာရောစေသုံ။ တာနိ သော နဂရေ ဥပယောဂံ နေတွာ ‘‘မယာ အာဏတ္တဒိဝသေယေဝ အာဟရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ နာဝါ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ ဌပါပေသိ။ နဂရေ ဥဒကပရိခါ, ကဒ္ဒမပရိခါ, သုက္ခပရိခါတိ တိဿော ပရိခါယော ကာရေသိ။ အဋ္ဌာရသဟတ္ထော ပါကာရော ဂေါပုရဋ္ဋာလကော ရာဇနိဝေသနာနိ ဟတ္ထိသာလာဒယော ပေါက္ခရဏိယောတိ သဗ္ဗမေတံ နိဋ္ဌံ အဂမာသိ။ ဣတိ မဟာဥမင်္ဂေါ ဇင်္ဃဥမင်္ဂေါ နဂရန္တိ သဗ္ဗမေတံ စတူဟိ မာသေဟိ နိဋ္ဌိတံ။ အထ မဟာသတ္တော စတုမာသစ္စယေန ရညော အာဂမနတ္ထာယ ဒူတံ ပါဟေသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၃၇။ ‘‘နိဝေသနာနိ မာပေတွာ, ဝေဒေဟဿ ယသဿိနော၊

အထဿ ပါဟိဏီ ဒူတံ, ဝေဒေဟံ မိထိလဂ္ဂဟံ၊

ဧဟိ ဒါနိ မဟာရာဇ, မာပိတံ တေ နိဝေသန’’န္တိ။

တတ္ထ ပါဟိဏီတိ ပေသေသိ။

ရာဇာ ဒူတဿ ဝစနံ သုတွာ တုဋ္ဌစိတ္တော ဟုတွာ မဟန္တေန ပရိဝါရေန နဂရာ နိက္ခမိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၃၈။ ‘‘တတော စ ရာဇာ ပါယာသိ, သေနာယ စတုရင်္ဂိယာ၊

အနန္တဝါဟနံ ဒဋ္ဌုံ, ဖီတံ ကပိလိယံ ပုရ’’န္တိ။

တတ္ထ အနန္တဝါဟနန္တိ အပရိမိတဟတ္ထိအဿာဒိဝါဟနံ။ ကပိလိယံ ပုရန္တိ ကပိလရဋ္ဌေ မာပိတံ နဂရံ။

သော အနုပုဗ္ဗေန ဂန္တွာ ဂင်္ဂါတီရံ ပါပုဏိ။ အထ နံ မဟာသတ္တော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အတ္တနာ ကတနဂရံ ပဝေသေသိ။ သော တတ္ထ ပါသာဒဝရဂတော နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ထောကံ ဝိဿမိတွာ သာယနှသမယေ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဉာပေတုံ စူဠနိရညော ဒူတံ ပေသေသိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –

၆၃၉။ ‘‘တတော စ ခေါ သော ဂန္တွာန, ဗြဟ္မဒတ္တဿ ပါဟိဏိ၊

အာဂတောသ္မိ မဟာရာဇ, တဝ ပါဒါနိ ဝန္ဒိတုံ။

၆၄၀။ ‘‘ဒဒါဟိ ဒါနိ မေ ဘရိယံ, နာရိံ သဗ္ဗင်္ဂသောဘိနိံ၊

သုဝဏ္ဏေန ပဋိစ္ဆန္နံ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဝန္ဒိတုန္တိ ဝေဒေဟော မဟလ္လကော, စူဠနိရာဇာ တဿ ပုတ္တနတ္တမတ္တောပိ န ဟောတိ, ကိလေသဝသေန မုစ္ဆိတော ပန ဟုတွာ ‘‘ဇာမာတရေန နာမ သသုရော ဝန္ဒနီယော’’တိ စိန္တေတွာ တဿ စိတ္တံ အဇာနန္တောဝ ဝန္ဒနသာသနံ ပဟိဏိ။ ဒဒါဟိ ဒါနီတိ အဟံ တယာ ‘‘ဓီတရံ ဒဿာမီ’’တိ ပက္ကောသာပိတော, တံ မေ ဣဒါနိ ဒေဟီတိ ပဟိဏိ။ သုဝဏ္ဏေန ပဋိစ္ဆန္နန္တိ သုဝဏ္ဏာလင်္ကာရေန ပဋိမဏ္ဍိတံ။

စူဠနိရာဇာ ဒူတဿ ဝစနံ သုတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ‘‘ဣဒါနိ မေ ပစ္စာမိတ္တော ကုဟိံ ဂမိဿတိ, ဥဘိန္နမ္ပိ နေသံ သီသာနိ ဆိန္ဒိတွာ ဇယပါနံ ပိဝိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ကေဝလံ သောမနဿံ ဒဿေန္တော ဒူတဿ သက္ကာရံ ကတွာ အနန္တရံ ဂါထမာဟ –

၆၄၁။ ‘‘သွာဂတံ တေဝ ဝေဒေဟ, အထော တေ အဒုရာဂတံ၊

နက္ခတ္တညေဝ ပရိပုစ္ဆ, အဟံ ကညံ ဒဒါမိ တေ၊

သုဝဏ္ဏေန ပဋိစ္ဆန္နံ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတ’’န္တိ။

တတ္ထ ဝေဒေဟာတိ ဝေဒေဟဿ သာသနံ သုတွာ တံ ပုရတော ဌိတံ ဝိယ အာလပတိ။ အထ ဝါ ‘‘ဧဝံ ဗြဟ္မဒတ္တေန ဝုတ္တန္တိ ဝဒေဟီ’’တိ ဒူတံ အာဏာပေန္တော ဧဝမာဟ။

တံ သုတွာ ဒူတော ဝေဒေဟဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒေဝ, မင်္ဂလကိရိယာယ အနုစ္ဆဝိကံ နက္ခတ္တံ ကိရ ဇာနာဟိ, ရာဇာ တေ ဓီတရံ ဒေတီ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အဇ္ဇေဝ နက္ခတ္တံ သောဘန’’န္တိ ပုန ဒူတံ ပဟိဏိ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော သတ္ထာ အာဟ –