ပဉ္စပကရဏ-အဋ္ဌကထာ

အဘိဓမ္မပိဋကေ

ပဉ္စပကရဏအဋ္ဌကထာ

ဓာတုကထာအဋ္ဌကထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

အဋ္ဌာရသဟိ ဘေဒေဟိ, ဝိဘင်္ဂံ မာရဘဉ္ဇနော၊

ဒေသယိတွာ မဟာဝီရော, ယံ တဿေဝ အနန္တရံ။

အဒေသယိ ဓာတုကထံ, ဓာတုဘေဒပ္ပကာသနော၊

တဿတ္ထံ ဒီပယိဿာမိ, တံ သုဏာထ သမာဟိတာတိ။

၁။ မာတိကာဝဏ္ဏနာ

၁။ နယမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၁။ သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟောတိအာဒီနဉှိ ဝသေန ဣဒံ ပကရဏံ စုဒ္ဒသဝိဓေန ဝိဘတ္တန္တိ ဝုတ္တံ။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသတော ဒွိဓာ ဌိတံ။ တတ္ထ မာတိကာ ဥဒ္ဒေသော။ သာ ပဉ္စဝိဓာ – နယမာတိကာ, အဗ္ဘန္တရမာတိကာ, နယမုခမာတိကာ, လက္ခဏမာတိကာ, ဗာဟိရမာတိကာတိ။ တတ္ထ သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော…ပေ… ဝိပ္ပယုတ္တေန သင်္ဂဟိတံ အသင်္ဂဟိတန္တိ – အယံ စုဒ္ဒသဟိ ပဒေဟိ နိက္ခိတ္တာ နယမာတိကာ နာမ။ အယဉှိ ဣမိနာ သင်္ဂဟာဒိကေန နယေန ဓာတုကထာ ဓမ္မာ ဝိဘတ္တာတိ ဒဿေတုံ ဌပိတတ္တာ နယမာတိကာတိ ဝုစ္စတိ။ ဧတေသံ ပဒါနံ မူလဘူတတ္တာ မူလမာတိကာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

၂။ အဗ္ဘန္တရမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၂။ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ။ပ။ မနသိကာရောတိ အယံ ပဉ္စဝီသာဓိကေန ပဒသတေန နိက္ခိတ္တာ အဗ္ဘန္တရမာတိကာ နာမ။ အယဉှိ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ဓာတုကထာယ မာတိကာ’’တိ ဧဝံ အဝတွာ သင်္ဂဟာဒိနာ နယေန ဝိဘဇိတဗ္ဗေ ခန္ဓာဒိဓမ္မေ သရူပတော ဒဿေတွာ ဓာတုကထာယ အဗ္ဘန္တရေယေဝ ဌပိတတ္တာ အဗ္ဘန္တရမာတိကာတိ ဝုစ္စတိ။ ခန္ဓာဒိပဒါနံ ဓမ္မသင်္ဂဏီမာတိကာယ အသင်္ဂဟိတတ္တာ ပကိဏ္ဏကမာတိကာတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။

၃။ နယမုခမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၃။ တီဟိ သင်္ဂဟော, တီဟိ အသင်္ဂဟော၊ စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ, စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါတိ အယံ စတူဟိ ပဒေဟိ နိက္ခိတ္တာ နယမုခမာတိကာ နာမ။ အယဉှိ သဗ္ဗေသုပိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒီသု စေဝ ကုသလတ္တိကာဒီသု စ မာတိကာဓမ္မေသု, တီဟိ ခန္ဓာယတနဓာတုပဒေဟေဝ သင်္ဂဟော စ အသင်္ဂဟော စ ယောဇေတဗ္ဗော။ တထာ စတူဟိ အရူပက္ခန္ဓေဟိ သမ္ပယောဂေါ စ ဝိပ္ပယောဂေါ စ။ ဧတာနိ ဣမေသံ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟာဒီနံ နယာနံ မုခါနီတိ ဒဿေတုံ ဌပိတတ္တာ နယမုခမာတိကာတိ ဝုစ္စတိ။

၄။ လက္ခဏမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၄။ သဘာဂေါ, ဝိသဘာဂေါတိ အယံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ နိက္ခိတ္တာ လက္ခဏမာတိကာ နာမ။ အယဉှိ သဘာဂလက္ခဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟနယော, ဝိသဘာဂလက္ခဏေဟိ အသင်္ဂဟနယော, တထာ သမ္ပယောဂဝိပ္ပယောဂနယော ယောဇေတဗ္ဗောတိ သဘာဂဝိသဘာဂလက္ခဏဝသေန သင်္ဂဟာဒိလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ဌပိတတ္တာ လက္ခဏမာတိကာတိ ဝုစ္စတိ။

၅။ ဗာဟိရမာတိကာဝဏ္ဏနာ

၅။ သဗ္ဗာပိ ဓမ္မသင်္ဂဏီ ဓာတုကထာယ မာတိကာတိ အယံ ဆသဋ္ဌိ တိကပဒါနိ, ဒွေ စ ဒုကပဒသတာနိ သင်္ခိပိတွာ နိက္ခိတ္တာ ဗာဟိရမာတိကာ နာမ။ အယဉှိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ…ပေ… မနသိကာရော’’တိ ဧဝံ ဓာတုကထာယ အဗ္ဘန္တရေ အဝတွာ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဓမ္မသင်္ဂဏီ’’တိ ဧဝံ ဓာတုကထာယ မာတိကတော ဗဟိ ဌပိတတ္တာ ဗာဟိရမာတိကာတိ ဝုစ္စတိ။

ဧဝံ မာတိကာယ ပဉ္စဓာ ဌိတဘာဝံ ဝိဒိတွာ ဣဒါနိ ‘သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော’တိအာဒီသု သင်္ဂဟော တာဝ ဇာတိသဉ္ဇာတိကိရိယာဂဏနဝသေန စတုဗ္ဗိဓော။ တတ္ထ – ‘‘သဗ္ဗေ ခတ္တိယာ အာဂစ္ဆန္တု, သဗ္ဗေ ဗြာဟ္မဏာ, သဗ္ဗေ ဝေဿာ, သဗ္ဗေ သုဒ္ဒါ အာဂစ္ဆန္တု’’, ‘‘ယာ စာဝုသော ဝိသာခ, သမ္မာဝါစာ, ယော စ သမ္မာကမ္မန္တော, ယော စ သမ္မာအာဇီဝေါ, ဣမေ ဓမ္မာ သီလက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ အယံ ဇာတိသင်္ဂဟော နာမ။ ‘‘ဧကဇာတိကာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိယ ဟိ ဣဓ သဗ္ဗေပိ ဇာတိယာ ဧကသင်္ဂဟံ ဂတာ။ ‘‘သဗ္ဗေ ကောသလကာ အာဂစ္ဆန္တု, သဗ္ဗေ မာဂဓကာ, သဗ္ဗေ ဘာရုကစ္ဆကာ အာဂစ္ဆန္တု’’, ‘‘ယော စာဝုသော ဝိသာခ, သမ္မာဝါယာမော၊ ယာ စ သမ္မာသတိ, ယော စ သမ္မာသမာဓိ, ဣမေ ဓမ္မာ သမာဓိက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၂) အယံ သဉ္ဇာတိသင်္ဂဟော နာမ။ ‘‘ဧကဋ္ဌာနေ ဇာတာ သံဝဍ္ဎာ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝိယ ဟိ ဣဓ သဗ္ဗေပိ သဉ္ဇာတိဌာနေန နိဝုတ္ထောကာသေန ဧကသင်္ဂဟံ ဂတာ။ ‘‘သဗ္ဗေ ဟတ္ထာရောဟာ အာဂစ္ဆန္တု, သဗ္ဗေ အဿာရောဟာ, သဗ္ဗေ ရထိကာ အာဂစ္ဆန္တု’’, ‘‘ယာ စာဝုသော ဝိသာခ, သမ္မာဒိဋ္ဌိ, ယော စ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ, ဣမေ ဓမ္မာ ပညာက္ခန္ဓေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၆၂) အယံ ကိရိယာသင်္ဂဟော နာမ။ သဗ္ဗေဝ ဟေတေ အတ္တနော ကိရိယာကရဏေန ဧကသင်္ဂဟံ ဂတာ။ ‘‘စက္ခာယတနံ ကတမက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတီတိ? ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ ဟဉ္စိ စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓဂဏနံ ဂစ္ဆတိ, တေန ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ – ‘စက္ခာယတနံ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတ’’န္တိ (ကထာ။ ၄၇၁), အယံ ဂဏနသင်္ဂဟော နာမ။ အယမိဓ အဓိပ္ပေတော။ တပ္ပဋိပက္ခေန အသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ တေသံ ဝိကပ္ပတော သင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတာဒီနိ။ ဧကုပ္ပါဒေကနိရောဓဧကဝတ္ထုကဧကာရမ္မဏတာဝသေန သမ္ပယောဂေါ, တပ္ပဋိပက္ခတော ဝိပ္ပယောဂေါ။ တေသံ ဝိကပ္ပတော သမ္ပယုတ္တေန ဝိပ္ပယုတ္တာဒီနိ။ တဒုဘယသံသဂ္ဂဝိကပ္ပတော သင်္ဂဟိတေန သမ္ပယုတ္တံ ဝိပ္ပယုတ္တန္တိအာဒီနိ။ ပဉ္စက္ခန္ဓာတိအာဒီနိ ပန ခန္ဓဝိဘင်္ဂါဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဖဿာဒယော ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တသဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒသာဓာရဏတော ဝုတ္တာတိ။

မာတိကာဝဏ္ဏနာ။

၂။ နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁။ ပဌမနယော သင်္ဂဟာသင်္ဂဟပဒဝဏ္ဏနာ

၁။ ခန္ဓပဒဝဏ္ဏနာ

၆။ ဣဒါနိ ပဉ္စက္ခန္ဓာဒိဝသေန နိက္ခိတ္တမာတိကံ ‘သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော’တိအာဒီဟိ နယမာတိကာပဒေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ရူပက္ခန္ဓော ကတိဟိ ခန္ဓေဟီတိအာဒိနာ နယေန နိဒ္ဒေသဝါရော အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟောတိအာဒိကာယ နယမာတိကာယ ‘‘တီဟိ သင်္ဂဟော, တီဟိ အသင်္ဂဟော’’တိ နယမုခမာတိကာ ဌပိတာ, တသ္မာ ရူပက္ခန္ဓာဒီနံ သင်္ဂဟံ ဒဿေတုံ ကတိဟိ ခန္ဓေဟိ ကတိဟာယတနေဟိ ကတိဟိ ဓာတူဟီတိ တီဏိ ခန္ဓာယတနဓာတုပဒါနေဝ ဥဒ္ဓဋာနိ။ ‘စတ္တာရိ သစ္စာနီ’တိအာဒီသု ဧကမ္ပိ န ပရာမဋ္ဌံ။ ယသ္မာ စ ‘‘သဘာဂေါ ဝိသဘာဂေါ’’တိ ဧဝံ လက္ခဏမာတိကာ ဌပိတာ, တသ္မာ ဣမဿ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ရူပက္ခန္ဓော ဧကေန ခန္ဓေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ သဘာဂါ ဟိ တဿ ဧတေ ခန္ဓာဒယောတိ။ တတ္ထ ဧကေန ခန္ဓေနာတိ ရူပက္ခန္ဓေနေဝ။ ယဉှိ ကိဉ္စိ ရူပံ ရူပက္ခန္ဓသဘာဂတ္တာ ရူပက္ခန္ဓောတွေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ရူပက္ခန္ဓေနေဝ ဂဏိတံ, တံ ရူပက္ခန္ဓေနေဝ ပရိစ္ဆိန္နံ။ ဧကာဒသဟာယတနေဟီတိ မနာယတနဝဇ္ဇေဟိ။ သဗ္ဗောပိ ဟိ ရူပက္ခန္ဓော ဒသာယတနာနိ ဓမ္မာယတနေကဒေသော စ ဟောတိ, တသ္မာ ဧကာဒသဟာယတနေဟိ ဂဏိတော, ပရိစ္ဆိန္နော။ ဧကာဒသဟိ ဓာတူဟီတိ သတ္တဝိညာဏဓာတုဝဇ္ဇာဟိ ဧကာဒသဟိ ဧတာသု ဟိ အပရိယာပန္နံ ရူပံ နာမ နတ္ထိ။

အသင်္ဂဟနယနိဒ္ဒေသေ ကတိဟိ အသင်္ဂဟိတောတိ သင်္ခေပေနေဝ ပုစ္ဆာ ကတာ။ ဝိဿဇ္ဇနေ ပနဿ ယသ္မာ ရူပက္ခန္ဓဿ ဝိသဘာဂါ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ, ဧကံ မနာယတနံ, သတ္တ ဝိညာဏဓာတုယော၊ တသ္မာ စတူဟိ ခန္ဓေဟီတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု သင်္ဂဟာသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမသ္မိံ ပန ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ – ‘‘ရူပက္ခန္ဓော ကတိဟိ ခန္ဓေဟီ’’တိအာဒိမှိ တာဝ ဧကမူလကေ သင်္ဂဟနယေ သရူပေနေဝ ဒဿိတာ ပဉ္စ ပုစ္ဆာ, ပဉ္စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ။ အသင်္ဂဟနယေ သင်္ခေပေန ဒဿိတာ ပဉ္စ ပုစ္ဆာ, ပဉ္စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန ဒုကမူလကာဒီသုပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ရူပက္ခန္ဓမူလကာယေဝ စေတ္ထ ဒုကတိကစတုက္ကာ ဒဿိတာ။ ပဉ္စကေ ပန ‘‘ရူပက္ခန္ဓော စ…ပေ… ဝိညာဏက္ခန္ဓော စာ’’တိ ဧဝံ ဘေဒတော စ, ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ကတိဟိ ခန္ဓေဟီ’’တိ ဧဝံ အဘေဒတော စာတိ ဒွိဓာ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ ကတာနိ။ ဧဝံ ပါဠိနယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

၂။ အာယတနပဒါဒိဝဏ္ဏနာ

၂၂။ အာယတနပဒနိဒ္ဒေသာဒီသု အာယတနပဒနိဒ္ဒေသေ တာဝ စက္ခာယတနံ ဧကေန ခန္ဓေနာတိ ဧကေန ရူပက္ခန္ဓေနေဝ, ဧကေန စက္ခာယတနေနေဝ ဧကာယ စက္ခုဓာတုယာဝ သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သောတာယတနာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန သင်္ဂဟာသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အသင်္ခတံ ခန္ဓတော ဌပေတွာတိ ဧတ္ထ ပန ယသ္မာ အသင်္ခတံ ဓမ္မာယတနံ နာမ နိဗ္ဗာနံ, တဉ္စ ခန္ဓသင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ‘ခန္ဓတော ဌပေတွာ’တိ ဝုတ္တံ။ စတူဟိ ခန္ဓေဟီတိ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓေဟိ။ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇဉှိ ဓမ္မာယတနံ ဧတေဟိ သင်္ဂဟိတံ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓေန ပန ဌပေတွာ ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတုယော သေသာယတနဓာတူဟိ စ တံ န သင်္ဂယှတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧကေန ခန္ဓေန, ဧကာဒသဟာယတနေဟိ, သတ္တရသဟိ ဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတ’’န္တိ။ ယထာ စ တေ ဟေဋ္ဌာ ရူပက္ခန္ဓမူလကာ, ဧဝမိဓာပိ စက္ခာယတနမူလကာဝ နယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဒုကမတ္တမေဝ ပန ပါဠိယံ ဒဿေတွာ ‘‘ဒွါဒသာယတနာနီ’’တိ အဘေဒတောဝ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ ဓာတုနိဒ္ဒေသေပိ ဧသေဝ နယော။

၄၀။ သစ္စနိဒ္ဒေသေ – သဗ္ဗေပိ ဒုကတိကစတုက္ကာ ပါဠိယံ ဒဿိတာ။ ယသ္မာ စ ဒုကတိကေသု သမုဒယသစ္စသဒိသမေဝ မဂ္ဂသစ္စေပိ ဝိဿဇ္ဇနံ, တသ္မာ တံ သမုဒယာနန္တရံ ဝုတ္တံ။

၅၀။ ဣန္ဒြိယနိဒ္ဒေသေ – ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟီတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ရူပက္ခန္ဓေန, အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ သင်္ခါရက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတံ။ သေသံ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါဠိဝဝတ္ထာနံ ပနေတ္ထ အာယတနဓာတုနိဒ္ဒေသသဒိသမေဝ။

၆။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝဏ္ဏနာ

၆၁။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနိဒ္ဒေသေ – ‘‘အဝိဇ္ဇာ ကတိဟိ ခန္ဓေဟီ’’တိ ပုစ္ဆံ အနာရဘိတွာ အဝိဇ္ဇာ ဧကေန ခန္ဓေနာတိ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇနမေဝ ဒဿိတံ။ တတ္ထ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏန္တိ ပဋိသန္ဓိယံ ပဝတ္တေ စ သဗ္ဗမ္ပိ ဝိပါကဝိညာဏံ။ တေနေဝါဟ – ‘‘သတ္တဟိ ဓာတူဟိ သင်္ဂဟိတ’’န္တိ။ နာမရူပမ္ပိ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝေတ္ထ သဒ္ဒါယတနမ္ပိ သင်္ဂဟေတွာ ဧကာဒသဟာယတနေဟိ သင်္ဂဟော ဒဿိတော။ ဖဿာဒီသု ခန္ဓဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အညေနေဝ ဟိ ဧကေန ခန္ဓေန ဖဿော သင်္ဂဟိတော, အညေန ဝေဒနာ, တဏှာဥပါဒါနကမ္မဘဝါ ပန သင်္ခါရက္ခန္ဓေနေဝ သင်္ဂဟိတာ။ ဘဝပဒဉ္စေတ္ထ ကမ္မဘဝါဒီနံ ဝသေန ဧကာဒသဓာ ဝိဘတ္တံ။ တတ္ထ ကမ္မဘဝေါ ဖဿာဒီဟိ သဒိသဝိသဇ္ဇနတ္တာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဒဿိတော။ ဥပပတ္တိဘဝကာမဘဝသညာဘဝပဉ္စဝေါကာရဘဝါ အညမညသဒိသဝိဿဇ္ဇနတ္တာ ဧကတော ဒဿိတာ။ ယသ္မာ စေတေ ဥပါဒိန္နကဓမ္မာဝ တသ္မာ ‘‘ဧကာဒသဟာယတနေဟိ သတ္တရသဟိ ဓာတူဟီ’’တိ ဝုတ္တံ။ သဒ္ဒါယတနဉှိ အနုပါဒိန္နံ, တံ ဧတ္ထ န ဂဟိတံ။

၆၈။ ရူပဘဝနိဒ္ဒေသေ – ပဉ္စဟာယတနေဟီတိ စက္ခုသောတမနရူပဓမ္မာယတနေဟိ။ အဋ္ဌဟိ ဓာတူဟီတိ စက္ခုသောတစက္ခုဝိညာဏသောတဝိညာဏရူပဓမ္မမနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူဟိ။ အရူပဘဝါဒယောပိ တယော သဒိသဝိဿဇ္ဇနတ္တာဝ ဧကတော ဒဿိတာ။ တထာ အသညာဘဝဧကဝေါကာရဘဝါ။ တတ္ထ ဒွီဟာယတနေဟီတိ ရူပါယတနဓမ္မာယတနေဟိ။ ဓာတူသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧကတလဝါသိကာနဉှိ သေသဗြဟ္မာနံ စက္ခုသဗ္ဘာဝတော တဿာရမ္မဏတ္တာ တတ္ထ ရူပါယတနံ ဥဒ္ဓဋံ။

၇၁။ ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟီတိ ရူပဇာတိ ရူပက္ခန္ဓေန, အရူပဇာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓေန။ ဇရာမရဏေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သောကာဒီသုပိ ဧကေန ခန္ဓေနာတိ သောကဒုက္ခဒေါမနဿာနိ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန, ပရိဒေဝေါ ရူပက္ခန္ဓေန, ဥပါယာသာဒယော သင်္ခါရက္ခန္ဓေနာတိ ဧဝံ ခန္ဓဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၇၃။ ဣဒ္ဓိပါဒေါ ဒွီဟီတိ သင်္ခါရဝိညာဏက္ခန္ဓေဟိ, မနာယတနဓမ္မာယတနေဟိ, ဓမ္မဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူဟိ စ။ ဈာနံ ဒွီဟီတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓသင်္ခါရက္ခန္ဓေဟိ။ အပ္ပမညာဒယော သဒိသဝိဿဇ္ဇနတ္တာ ဧကတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။ စိတ္တံ ပန စေတနာနန္တရံ နိက္ခိတ္တမ္ပိ အသဒိသဝိဿဇ္ဇနတ္တာ ပစ္ဆာ ဂဟိတံ။ တတ္ထ အပ္ပမညာဒီသု ဧကေန ခန္ဓေနာတိ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန, သညာ သညာက္ခန္ဓေန, သေသာ သင်္ခါရက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာတိ ဧဝံ ခန္ဓဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၇။ တိကပဒဝဏ္ဏနာ

၇၇။ ဧဝံ အဗ္ဘန္တရမာတိကာယ သင်္ဂဟံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဗာဟိရမာတိကာယ သင်္ဂဟံ ဒဿေတုံ ကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ဝေဒနာတ္တိကေ တီဟိ ဓာတူဟီတိ ကာယဝိညာဏမနောဝိညာဏဓမ္မဓာတူဟိ။ သတ္တဟိ ဓာတူဟီတိ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါဝိညာဏဓာတူဟိ စေဝ မနောဓာတုဓမ္မဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူဟိ စ။ ဝိပါကတ္တိကေ အဋ္ဌဟိ ဓာတူဟီတိ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ သဒ္ဓိံ တာဟိယေဝ။ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ပန သံကိလိဋ္ဌသံကိလေသိကေဟိ သဒ္ဓိံ သဒိသဝိဿဇ္ဇနတ္တာ ဧကတော ဂဟိတာ။ ယထာ စေတေ, ဧဝံ သဗ္ဗတိကဒုကပဒေသု ယံ ယံ ပဒံ ယေန ယေန ပဒေန သဒ္ဓိံ သဒိသဝိဿဇ္ဇနံ ဟောတိ, တံ တံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာပိ တေန တေန သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝိဿဇ္ဇိတံ။ တတ္ထ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟနယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

သင်္ဂဟာသင်္ဂဟပဒဝဏ္ဏနာ။

၂။ ဒုတိယနယော သင်္ဂဟိတေနအသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၁။ ဣဒါနိ သင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတပဒံ ဘာဇေတုံ စက္ခာယတနေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတြိဒံ လက္ခဏံ – ဣမသ္မိဉှိ ဝါရေ ယံ ခန္ဓပဒေန သင်္ဂဟိတံ ဟုတွာ အာယတနဓာတုပဒေဟိ အသင်္ဂဟိတံ, ခန္ဓာယတနပဒေဟိ ဝါ သင်္ဂဟိတံ ဟုတွာ ဓာတုပဒေန အသင်္ဂဟိတံ, တဿ ခန္ဓာဒီဟိ အသင်္ဂဟံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တံ ပန ရူပက္ခန္ဓာဒီသု န ယုဇ္ဇတိ။ ရူပက္ခန္ဓေန ဟိ ရူပက္ခန္ဓောဝ သင်္ဂဟိတော။ သော စ အဍ္ဎေကာဒသဟိ အာယတနဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ။ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန စ ဝေဒနာက္ခန္ဓောဝ သင်္ဂဟိတော။ သောပိ ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ။ ဧဝံ အသင်္ဂဟိတတာယ အဘာဝတော ဧတာနိ အညာနိ စ ဧဝရူပါနိ မနာယတနဓမ္မာယတနာဒီနိ ပဒါနိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ န ဂဟိတာနိ။ ယာနိ ပန ပဒါနိ ရူပေကဒေသံ အရူပေန အသမ္မိဿံ, ဝိညာဏေကဒေသဉ္စ အညေန အသမ္မိဿံ ဒီပေန္တိ, တာနိ ဣဓ ဂဟိတာနိ။ ပရိယောသာနေ စ –

‘‘ဒသာယတနာ သတ္တရသ ဓာတုယော,

သတ္တိန္ဒြိယာ အသညာဘဝေါ ဧကဝေါကာရဘဝေါ၊

ပရိဒေဝေါ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃံ,

အနိဒဿနံ ပုနဒေဝ သပ္ပဋိဃံ ဥပါဒါ’’တိ။

ဧဝံ ဥဒ္ဒါနဂါထာယ ဒဿိတာနေဝ။ တသ္မာ တေသံ ဝသေနေဝ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဉှဝသေန ဟိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ အာယတနဓာတုဝသေနေဝ သဒိသဝိဿဇ္ဇနေ ဝီသတိ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာ ဧကော ပဉှော ကတော, သတ္တ ဝိညာဏဓာတုယော သမောဓာနေတွာ ဧကော, သတ္တိန္ဒြိယာနိ သမောဓာနေတွာ ဧကော, ဒွေ ဘဝေ သမောဓာနေတွာ ဧကော, ပရိဒေဝေန စ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃေဟိ စ ဧကော, အနိဒဿနသပ္ပဋိဃေဟိ ဧကော, သနိဒဿနေဟိ ဧကော, သပ္ပဋိဃေဟိ စ ဥပါဒါဓမ္မေဟိ စ ဧကောတိ အဋ္ဌ ပဉှာ ကတာ။ တေသု ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော သေယျထိဒံ – ပဌမပဉှေ တာဝ စတူဟိ ခန္ဓေဟီတိ အရူပက္ခန္ဓေဟိ, ဒွီဟာယတနေဟီတိ စက္ခာယတနာဒီသု ဧကေကေန သဒ္ဓိံ မနာယတနေန, အဋ္ဌဟိ ဓာတူဟီတိ စက္ခုဓာတုအာဒီသု ဧကေကာယ သဒ္ဓိံ သတ္တဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ။

တတြာယံ နယော – စက္ခာယတနေန ဟိ ခန္ဓသင်္ဂဟေန ရူပက္ခန္ဓော သင်္ဂဟိတော။ တသ္မိံ သင်္ဂဟိတေ ရူပက္ခန္ဓေ အာယတနသင်္ဂဟေန စက္ခာယတနမေဝေကံ သင်္ဂဟိတံ။ သေသာနိ ဒသ အာယတနာနိ အသင်္ဂဟိတာနိ။ ဓာတုသင်္ဂဟေနပိ တေန စက္ခုဓာတုယေဝေကာ သင်္ဂဟိတာ။ သေသာ ဒသ ဓာတုယော အသင်္ဂဟိတာ။ ဣတိ ယာနိ တေန အသင်္ဂဟိတာနိ ဒသာယတနာနိ, တာနိ စက္ခာယတနမနာယတနေဟိ ဒွီဟိ အသင်္ဂဟိတာနိ။ ယာပိ တေန အသင်္ဂဟိတာ ဒသ ဓာတုယော, တာ စက္ခုဓာတုယာ စေဝ သတ္တဟိ စ ဝိညာဏဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတာတိ။ ရူပါယတနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၇၂။ ဒုတိယပဉှေ – ယသ္မာ ယာယ ကာယစိ ဝိညာဏဓာတုယာ သင်္ဂဟိတော ဝိညာဏက္ခန္ဓော မနာယတနေန အသင်္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ အာယတနသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာတိ ဝုတ္တံ။ ဧတ္ထ ပန စတူဟိ ခန္ဓေဟီတိ ရူပါဒီဟိ စတူဟိ။ ဧကာဒသဟာယတနေဟီတိ မနာယတနဝဇ္ဇေဟိ။ ဒွါဒသဟိ ဓာတူဟီတိ ယထာနုရူပါ ဆ ဝိညာဏဓာတုယော အပနေတွာ သေသာဟိ ဒွါဒသဟိ။ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ ဟိ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယေဝ သင်္ဂဟိတာ, ဣတရာ အသင်္ဂဟိတာ။ သောတဝိညာဏဓာတုအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၇၃။ တတိယပဉှေ – စက္ခုန္ဒြိယာဒီနံ ဝိဿဇ္ဇနံ စက္ခာယတနာဒိသဒိသမေဝ။ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယေသု ပန ဓမ္မာယတနေန သဒ္ဓိံ ဒွေ အာယတနာနိ, ဓမ္မဓာတုယာ စ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌ ဓာတုယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၇၄။ စတုတ္ထပဉှေ – တီဟာယတနေဟီတိ ရူပါယတနဓမ္မာယတနမနာယတနေဟိ။ တေသု ဟိ ဘဝေသု ရူပါယတနဓမ္မာယတနဝသေန ဒွေဝ အာယတနာနိ တေဟိ သင်္ဂဟိတာနိ။ သေသာနိ နဝ ရူပါယတနာနိ တေဟေဝ စ ဒွီဟိ, မနာယတနေန စာတိ တီဟိ အသင်္ဂဟိတာနိ နာမ ဟောန္တိ။ နဝဟိ ဓာတူဟီတိ ရူပဓာတုဓမ္မဓာတူဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ။

၁၇၅။ ပဉ္စမပဉှေ – ဒွီဟာယတနေဟီတိ ပဌမပဒံ သန္ဓာယ သဒ္ဒါယတနမနာယတနေဟိ။ ဒုတိယပဒံ သန္ဓာယ ရူပါယတနမနာယတနေဟိ။ ဓာတုယောပိ တေသံယေဝ ဧကေကေန သဒ္ဓိံ သတ္တ ဝိညာဏဓာတုယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၇၆။ ဆဋ္ဌပဉှေ – ဒသဟာယတနေဟီတိ ရူပါယတနဓမ္မာယတနဝဇ္ဇေဟိ။ သောဠသဟိ ဓာတူဟီတိ ရူပဓာတုဓမ္မဓာတုဝဇ္ဇေဟေဝ။ ကထံ? အနိဒဿနသပ္ပဋိဃာ ဟိ ဓမ္မာ နာမ နဝ ဩဠာရိကာယတနာနိ။ တေဟိ ခန္ဓသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတေ ရူပက္ခန္ဓေ, အာယတနသင်္ဂဟေန တာနေဝ နဝါယတနာနိ သင်္ဂဟိတာနိ။ ရူပါယတနဓမ္မာယတနာနိ အသင်္ဂဟိတာနိ။ ဓာတုသင်္ဂဟေနပိ တာ ဧဝ နဝ ဓာတုယော သင်္ဂဟိတာ။ ရူပဓာတုဓမ္မဓာတုယော အသင်္ဂဟိတာ။ ဣတိ ယာနိ တေဟိ အသင်္ဂဟိတာနိ ဒွေ အာယတနာနိ, တာနိ ရူပါယတနဝဇ္ဇေဟိ နဝဟိ ဩဠာရိကာယတနေဟိ, မနာယတနေန စာတိ ဒသဟိ အသင်္ဂဟိတာနိ။ ယာပိ တေဟိ အသင်္ဂဟိတာ ဒွေ ဓာတုယော, တာ ရူပဓာတုဝဇ္ဇာဟိ နဝဟိ ဩဠာရိကဓာတူဟိ, သတ္တဟိ စ ဝိညာဏဓာတူဟီတိ သောဠသဟိ အသင်္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၇၇။ သတ္တမပဉှေ – ဒွီဟာယတနေဟီတိ ရူပါယတနမနာယတနေဟိ။ အဋ္ဌဟိ ဓာတူဟီတိ ရူပဓာတုယာ သဒ္ဓိံ သတ္တဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ။

၁၇၈။ အဋ္ဌမပဉှေ – ဧကာဒသဟာယတနေဟီတိ သပ္ပဋိဃဓမ္မေ သန္ဓာယ ဓမ္မာယတနဝဇ္ဇေဟိ, ဥပါဒါဓမ္မေ သန္ဓာယ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဝဇ္ဇေဟိ။ ဓာတူသုပိ ဧသေဝ နယော။ အတ္ထယောဇနာ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ။

သင်္ဂဟိတေနအသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ။

၃။ တတိယနယော အသင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၉။ ဣဒါနိ အသင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒံ ဘာဇေတုံ ဝေဒနာက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတြိဒံ လက္ခဏံ – ဣမသ္မိဉှိ ဝါရေ ယံ ခန္ဓပဒေန အသင်္ဂဟိတံ ဟုတွာ အာယတနဓာတုပဒေဟိ သင်္ဂဟိတံ, တဿ ခန္ဓာဒီဟိ သင်္ဂဟံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တံ ပန ရူပက္ခန္ဓဝိညာဏက္ခန္ဓစက္ခာယတနာဒီသု န ယုဇ္ဇတိ။ ရူပက္ခန္ဓေန ဟိ စတ္တာရော ခန္ဓာ ခန္ဓသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ။ တေသု တေန ဧကဓမ္မောပိ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ။ နနု စ ဝေဒနာဒယော ဓမ္မာယတနေန သင်္ဂဟိတာတိ? သင်္ဂဟိတာ။ န ပန ရူပက္ခန္ဓောဝ ဓမ္မာယတနံ, ရူပက္ခန္ဓတော ဟိ သုခုမရူပမတ္တံ ဓမ္မာယတနံ ဘဇတိ။ တသ္မာ ယေ ဓမ္မာယတနေန သင်္ဂဟိတာ, န တေ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ နာမ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓေနပိ ဣတရေ စတ္တာရော ခန္ဓာ အသင်္ဂဟိတာ။ တေသု တေန ဧကောပိ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ။ ဧဝံ သင်္ဂဟိတတာယ အဘာဝတော ဧတာနိ အညာနိ စ ဧဝရူပါနိ စက္ခာယတနာဒီနိ ပဒါနိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ န ဂဟိတာနိ။ ယာနိ ပန ပဒါနိ ဝိညာဏေန ဝါ ဩဠာရိကရူပေန ဝါ အသမ္မိဿံ ဓမ္မာယတနေကဒေသံ ဒီပေန္တိ, တာနိ ဣဓ ဂဟိတာနိ။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘တယော ခန္ဓာ တထာ သစ္စာ, ဣန္ဒြိယာနိ စ သောဠသ၊

ပဒါနိ ပစ္စယာကာရေ, စုဒ္ဒသူပရိ စုဒ္ဒသ။

‘‘သမတိံသ ပဒါ ဟောန္တိ, ဂေါစ္ဆကေသု ဒသသွထ၊

ဒုဝေ စူဠန္တရဒုကာ, အဋ္ဌ ဟောန္တိ မဟန္တရာ’’တိ။

ဧတေသု ပန ပဒေသု သဒိသဝိဿဇ္ဇနာနိ ပဒါနိ ဧကတော ကတွာ သဗ္ဗေပိ ဒွါဒသ ပဉှာ ဝုတ္တာ။ တေသု ဧဝံ ခန္ဓဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အာယတနဓာတူသု ပန ဘေဒေါ နတ္ထိ။ တတ္ထ ပဌမပဉှေ တာဝ – တီဟိ ခန္ဓေဟီတိ ရူပသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓေဟိ။ အာယတနဓာတုယော ပန ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတုဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တတြာယံ နယော – ဝေဒနာက္ခန္ဓေန ဟိ နိဗ္ဗာနဉ္စ သုခုမရူပသညာသင်္ခါရာ စ ခန္ဓသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ ဟုတွာ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ။ တေသု နိဗ္ဗာနံ ခန္ဓသင်္ဂဟံ န ဂစ္ဆတိ, သေသာ ရူပသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ။ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟံ ပန နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဂစ္ဆတေဝ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အသင်္ခတံ ခန္ဓတော ဌပေတွာ တီဟိ ခန္ဓေဟိ, ဧကေနာယတနေန, ဧကာယ ဓာတုယာ သင်္ဂဟိတာ’’တိ။ သညာက္ခန္ဓပက္ခေ ပနေတ္ထ သညံ အပနေတွာ ဝေဒနာယ သဒ္ဓိံ တယော ခန္ဓာ သင်္ခါရာဒီသု သင်္ခါရက္ခန္ဓံ အပနေတွာ ရူပဝေဒနာသညာဝသေန တယော ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၈၀။ ဒုတိယေ – စတူဟိ ခန္ဓေဟီတိ ဝိညာဏဝဇ္ဇေဟိ။ တေ ဟိ နိရောဓေန ခန္ဓသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ ဟုတွာ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ။

၁၈၁။ တတိယေ – ဒွီဟီတိ ဝေဒနာသညာက္ခန္ဓေဟိ။ ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေန ဟိ ဝေဒနာသညာဝိညာဏက္ခန္ဓာ စ ခန္ဓသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ။ တေသု ပန ဝေဒနာသညာဝ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝေဒနာသညာက္ခန္ဓေဟီ’’တိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣတော ပရဉှိ ခန္ဓာနံ နာမမတ္တမေဝ ဝက္ခာမ။

၁၈၂။ စတုတ္ထေ – တီဟိ ခန္ဓေဟီတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယေသု ဝေဒနာသညာသင်္ခါရေဟိ, ဝေဒနာပဉ္စကေ ရူပသညာသင်္ခါရေဟိ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီသု ဖဿပရိယောသာနေသု ရူပဝေဒနာသညာက္ခန္ဓေဟိ။ ဝေဒနာယ ဝေဒနာက္ခန္ဓသဒိသောဝ တဏှုပါဒါနကမ္မဘဝေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော။

၁၈၃။ ပဉ္စမေ – ဇာတိဇရာမရဏေသု ဇီဝိတိန္ဒြိယသဒိသောဝ။ ဈာနေန ပန နိဗ္ဗာနံ သုခုမရူပံ သညာ စ ခန္ဓသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ ဟုတွာ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ။ တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ရူပက္ခန္ဓသညာက္ခန္ဓာနံ ဝသေန ဒွေ ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၈၄။ ဆဋ္ဌေ – သောကာဒိတ္တယေ ဝေဒနာယ သဒိသော။ ဥပါယာသာဒီသု သင်္ခါရသဒိသော။ ပုန ဝေဒနာယ ဝေဒနာက္ခန္ဓသဒိသော, သညာယ သညာက္ခန္ဓသဒိသော, စေတနာဒီသု သင်္ခါရက္ခန္ဓသဒိသော ဝိနိစ္ဆယော။ ဣမိနာ ဥပါယေန သတ္တမပဉှာဒီသုပိ သင်္ဂဟာသင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

အသင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ။

၄။ စတုတ္ထနယော သင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၁။ ဣဒါနိ သင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒံ ဘာဇေတုံ သမုဒယသစ္စေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယံ ခန္ဓာဒီဟိ သင်္ဂဟိတေန ခန္ဓာဒိဝသေန သင်္ဂဟိတံ, ပုန တဿေဝ ခန္ဓာဒီဟိ သင်္ဂဟံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တံ ခန္ဓာယတနဓာတူသု ဧကမ္ပိ သကလကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတွာ ဌိတပဒေသု န ယုဇ္ဇတိ။ သကလေန ဟိ ခန္ဓာဒိပဒေန အညံ ခန္ဓာဒိဝသေန သင်္ဂဟိတံ နာမ နတ္ထိ, ယံ အတ္တနော သင်္ဂါဟကံ သင်္ဂဏှိတွာ ပုန တေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆေယျ။ တသ္မာ တထာရူပါနိ ပဒါနိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ န ဂဟိတာနိ။ ယာနိ ပန ပဒါနိ သင်္ခါရေကဒေသံ ဝါ အညေန အသမ္မိဿံ ဒီပေန္တိ – ဝေဒနေကဒေသံ ဝါ သုခုမရူပံ ဝါ သဒ္ဒေကဒေသံ ဝါ, တာနိ ဣဓ ဂဟိတာနိ။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘ဒွေ သစ္စာ ပန္နရသိန္ဒြိယာ, ဧကာဒသ ပဋိစ္စပဒါ၊

ဥဒ္ဓံ ပုန ဧကာဒသ, ဂေါစ္ဆကပဒမေတ္ထ တိံသဝိဓ’’န္တိ။

ပဉှာ ပနေတ္ထ ဒွေယေဝ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ယံ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋံ ပဒံ, တဒေဝ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ခန္ဓာဒိဝသေန သင်္ဂဟိတံ, တေ ဓမ္မေ သန္ဓာယ သဗ္ဗတ္ထ ဧကေန ခန္ဓေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတြာယံ နယော – သမုဒယသစ္စေန ဟိ တဏှာဝဇ္ဇာ သေသာ သင်္ခါရာ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ။ ပုန တေဟိ တဏှာဝ သင်္ဂဟိတာ။ သာ တဏှာ ပုန သင်္ခါရေဟေဝ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာတိ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ အရူပဓမ္မပုစ္ဆာသု ပနေတ္ထ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝါ ဝေဒနာက္ခန္ဓော ဝါ ဧကော ခန္ဓော နာမ။ ရူပဓမ္မပုစ္ဆာသု ရူပက္ခန္ဓော။ ပရိဒေဝပုစ္ဆာယ သဒ္ဒါယတနံ ဧကံ အာယတနံ နာမ။ သဒ္ဒဓာတု ဧကာ ဓာတု နာမ, သေသဋ္ဌာနေသု ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတုဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

သင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ။

၅။ ပဉ္စမနယော အသင်္ဂဟိတေနအသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၃။ ဣဒါနိ အသင်္ဂဟိတေန အသင်္ဂဟိတပဒံ ဘာဇေတုံ ရူပက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယံ ခန္ဓာဒီဟိ အသင်္ဂဟိတေန ခန္ဓာဒိဝသေန အသင်္ဂဟိတံ, ပုန တဿေဝ ခန္ဓာဒီဟိ အသင်္ဂဟံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တံ ပဉ္စက္ခန္ဓဂ္ဂါဟကေသု ဒုက္ခသစ္စာဒီသု ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ သုခုမရူပဂ္ဂါဟကေသု အနိဒဿနအပ္ပဋိဃာဒီသု စ ပဒေသု န ယုဇ္ဇတိ။ တာဒိသေန ဟိ ပဒေန နိဗ္ဗာနံ ခန္ဓသင်္ဂဟမတ္တံ န ဂစ္ဆေယျ။ သေသာ ခန္ဓာဒီဟိ အသင်္ဂဟိတဓမ္မာ နာမ နတ္ထိ။ တသ္မာ တထာရူပါနိ ပဒါနိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ န ဂဟိတာနိ။ ယာနိ ပန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝိညာဏဉ္စ သုခုမရူပေန သဒ္ဓိံ ဧကတော န ဒီပေန္တိ, တာနိ ဣဓ ဂဟိတာနိ။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘သဗ္ဗေ ခန္ဓာ တထာယတနဓာတုယော သစ္စတော တယော၊

ဣန္ဒြိယာနိပိ သဗ္ဗာနိ, တေဝီသတိ ပဋိစ္စတော။

‘‘ပရတော သောဠသ ပဒါ, တေစတ္တာလီသကံ တိကေ၊

ဂေါစ္ဆကေ သတ္တတိ ဒွေ စ, သတ္တ စူဠန္တရေ ပဒါ။

‘‘မဟန္တရေ ပဒါ ဝုတ္တာ, အဋ္ဌာရသ တတော ပရံ၊

အဋ္ဌာရသေဝ ဉာတဗ္ဗာ, သေသာ ဣဓ န ဘာသိတာ’’တိ။

ပဉှာ ပနေတ္ထ သဒိသဝိဿဇ္ဇနာနံ ဝသေန သမောဓာနေတွာ ကတိဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေပိ စတုတ္တိံသ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ယံ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋံ ပဒံ, တဒေဝ ယေဟိ ခန္ဓာဒီဟိ အသင်္ဂဟိတံ, တေ ဓမ္မေ သန္ဓာယ ဧကေန ခန္ဓေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။

တတြာယံ နယော – ရူပက္ခန္ဓေန ဟိ စတ္တာရော ခန္ဓာ နိဗ္ဗာနဉ္စ ခန္ဓသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ။ အာယတနဓာတုသင်္ဂဟေန ပန ဌပေတွာ ဝိညာဏံ အဝသေသာ သင်္ဂဟိတာတိ ဝိညာဏမေဝ တီဟိပိ ခန္ဓသင်္ဂဟာဒီဟိ အသင်္ဂဟိတံ နာမ။ ပုန တေန ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ နိဗ္ဗာနေန စတ္တာရော ခန္ဓာ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ။ တေ သဗ္ဗေပိ ပုန ဝိညာဏေနေဝ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာတိ ဧကေန ခန္ဓေန, ဧကေနာယတနေန, သတ္တဟိ ဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတာ နာမ ဟောန္တိ။ အထ ဝါ – ယဒေတံ ရူပက္ခန္ဓေန ဝိညာဏမေဝ တီဟိ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေဟိ အသင်္ဂဟိတံ, တေဟိပိ ဝိညာဏဓမ္မေဟိ တေ ရူပဓမ္မာဝ တီဟိ သင်္ဂဟေဟိ အသင်္ဂဟိတာ။ ပုန တေ ရူပဓမ္မာ ဝိညာဏေနေဝ တီဟိ သင်္ဂဟေဟိ အသင်္ဂဟိတာ။ ဝိညာဏဉ္စ ခန္ဓတော ဧကော ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဟောတိ, အာယတနတော ဧကံ မနာယတနံ, ဓာတုတော သတ္တ ဝိညာဏဓာတုယော။ တသ္မာ ‘‘ဧကေန ခန္ဓေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ ယံ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋံ ပဒံ, တဒေဝ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ခန္ဓာဒိဝသေန အသင်္ဂဟိတံ, တေသံ ဓမ္မာနံ ဝသေန ခန္ဓာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ဒုတိယပဉှေ တာဝ – ရူပဝိညာဏာနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝေဒနာဒယော ဟိ ရူပဝိညာဏေဟေဝ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန အသင်္ဂဟိတာ။ တေ စ ဒွေ ခန္ဓာ ဧကာဒသာယတနာနိ သတ္တရသ ဓာတုယော ဟောန္တိ။

၁၉၅။ တတိယပဉှေ – ဝိညာဏံ ရူပါဒီဟိ စတူဟိ အသင်္ဂဟိတန္တိ တေသံ ဝသေန ခန္ဓာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၉၆။ စတုတ္ထပဉှေ – စက္ခာယတနံ ဝေဒနာဒီဟိ စတူဟီတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ခန္ဓာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပရိယောသာနေ – ရူပဉ္စ ဓမ္မာယတနန္တိ ဥဒ္ဒါနဂါထာယ ဒဿိတဓမ္မာယေဝ အညေနာကာရေန သင်္ခိပိတွာ ဒဿိတာတိ။

အသင်္ဂဟိတေနအသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ။

၆။ ဆဋ္ဌနယော သမ္ပယောဂဝိပ္ပယောဂပဒဝဏ္ဏနာ

၂၂၈။ ဣဒါနိ သမ္ပယောဂဝိပ္ပယောဂပဒံ ဘာဇေတုံ ရူပက္ခန္ဓောတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယံ လဗ္ဘတိ ယဉ္စ န လဗ္ဘတိ တံ သဗ္ဗံ ပုစ္ဆာယ ဂဟိတံ။ ဝိဿဇ္ဇနေ ပန ယံ န လဗ္ဘတိ, တံ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိတ္တံ။ စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ, စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ၊ သဘာဂေါ ဝိသဘာဂေါတိ ဟိ ဝစနတော စတူဟိ အရူပက္ခန္ဓေဟေဝ သဘာဂါနံ ဧကသန္တာနသ္မိံ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာနံ အရူပက္ခန္ဓာနံယေဝ အညမညံ သမ္ပယောဂေါ လဗ္ဘတိ။ ရူပဓမ္မာနံ ပန ရူပေန နိဗ္ဗာနေန ဝါ, နိဗ္ဗာနဿ စ ရူပေန သဒ္ဓိံ သမ္ပယောဂေါ နာမ နတ္ထိ။ တထာ ရူပနိဗ္ဗာနာနံ အရူပက္ခန္ဓေဟိ, ဝိသဘာဂါ ဟိ တေ တေသံ။ ယထာ စ အရူပက္ခန္ဓာနံ ရူပနိဗ္ဗာနေဟိ, ဧဝံ ဘိန္နသန္တာနေဟိ နာနာက္ခဏိကေဟိ အရူပဓမ္မေဟိပိ သဒ္ဓိံ နတ္ထိယေဝ။ တေပိ ဟိ တေသံ သန္တာနက္ခဏဝိသဘာဂတာယ ဝိသဘာဂါယေဝ။ အယံ ပန ဝိသဘာဂတာ သင်္ဂဟဋ္ဌေန ဝိရုဇ္ဈနတော သင်္ဂဟနယေ နတ္ထိ။ ဂဏနူပဂမတ္တဉှိ သင်္ဂဟဋ္ဌော။ သမ္ပယောဂနယေ ပန အတ္ထိ, ဧကုပ္ပါဒတာဒိလက္ခဏဉှိ သမ္ပယောဂဋ္ဌောတိ။ ဧဝမေတ္ထ ယဿ ဧကဓမ္မေနပိ သမ္ပယောဂလက္ခဏံ န ယုဇ္ဈတိ, တဿ ပုစ္ဆာယ သင်္ဂဟံ ကတွာပိ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခေပေါ ကတော။ ယဿ ဝိပ္ပယောဂလက္ခဏံ ယုဇ္ဇတိ, တဿ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒဿိတော။ ယာနိ ပန ပဒါနိ သတ္တသု ဝိညာဏဓာတူသု ဧကာယပိ အဝိပ္ပယုတ္တေ ရူပေန နိဗ္ဗာနေန ဝါ မိဿကဓမ္မေ ဒီပေန္တိ, တာနိ သဗ္ဗထာပိ ဣဓ န ယုဇ္ဇန္တီတိ န ဂဟိတာနိ။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘ဓမ္မာယတနံ ဓမ္မဓာတု, ဒုက္ခသစ္စဉ္စ ဇီဝိတံ၊

သဠာယတနံ နာမရူပံ, စတ္တာရော စ မဟာဘဝါ။

‘‘ဇာတိဇရာ စ မရဏံ, တိကေသွေကူနဝီသတိ၊

ဂေါစ္ဆကေသု စ ပညာသ, အဋ္ဌ စူဠန္တရေ ပဒါ။

‘‘မဟန္တရေ ပန္နရသ, အဋ္ဌာရသ တတော ပရေ၊

တေဝီသ ပဒသတံ ဧတံ, သမ္ပယောဂေ န လဗ္ဘတီ’’တိ။

ဓမ္မာယတနဉှိ ရူပနိဗ္ဗာနမိဿကတ္တာ တသ္မိံ အပရိယာပန္နေန ဝိညာဏေနပိ န သက္ကာ သမ္ပယုတ္တန္တိ ဝတ္တုံ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဝေဒနာဒယော ဝိညာဏေန သမ္ပယုတ္တာ, တသ္မာ ဝိပ္ပယုတ္တန္တိပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ ဧတာနိ န ယုဇ္ဇန္တီတိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ။ သေသာနိ ခန္ဓာဒီနိ ယုဇ္ဇန္တီတိ တာနိ ဂဟေတွာ ဧကေကဝသေန စ သမောဓာနေန စ ပဉှဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တေသု ပဉှေသု, ပဌမေ – ဧကေနာယတနေနာတိ မနာယတနေန။ ကေဟိစီတိ ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတုပရိယာပန္နေဟိ ဝေဒနာသညာသင်္ခါရေဟိ။

၂၂၉။ ဒုတိယေ – တီဟီတိ ပုစ္ဆိတံ ပုစ္ဆိတံ ဌပေတွာ သေသေဟိ။ ကေဟိစိ သမ္ပယုတ္တောတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာသင်္ခါရေဟိ။ ဣတရေပိ အတ္တာနံ ဌပေတွာ ဣတရေဟိ။ ကေဟိစိ ဝိပ္ပယုတ္တောတိ ရူပနိဗ္ဗာနေဟိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ရူပဿ ဝိပ္ပယောဂေ ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူသု အရူပံ, အရူပဿ ဝိပ္ပယောဂေ ရူပံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တတိယပဉှော ဥတ္တာနတ္ထောဝ။

၂၃၁။ စတုတ္ထေ – ‘ကတိဟိ ခန္ဓေဟီ’တိအာဒိံ အဝတွာ သမ္ပယုတ္တန္တိ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ။ တံ ပန ခန္ဓာဒီနံယေဝ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပရတောပိ ဧဝရူပေသု ပဉှေသု ဧသေဝ နယော။ အာဒိပဉှသ္မိဉှိ သရူပတော ဒဿေတွာ ပရတော ပါဠိ သံခိတ္တာ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယတ္ထ ပန နာတိပါကဋာ ဘဝိဿတိ, တတ္ထ နံ ပါကဋံ ကတွာဝ ဂမိဿာမ။

၂၃၄။ သောဠသဟိ ဓာတူဟီတိ စက္ခုဝိညာဏဓာတု တာဝ အတ္တာနံ ဌပေတွာ ဆဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ, ဒသဟိ စ ရူပဓာတူဟိ။ သေသာသုပိ ဧသေဝ နယော။

၂၃၅။ တီဟိ ခန္ဓေဟီတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ ဌပေတွာ သေသေဟိ။ ဧကာယ ဓာတုယာတိ မနောဝိညာဏဓာတုယာ။ သမုဒယမဂ္ဂါနဉှိ အညာယ ဓာတုယာ သမ္ပယောဂေါ နတ္ထိ။ ဧကေန ခန္ဓေနာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓေန။ ဧကေနာယတနေနာတိ ဓမ္မာယတနေန။ ဧကာယ ဓာတုယာတိ ဓမ္မဓာတုယာ။ ဧတေသု ဟိ တံ သစ္စဒွယံ ကေဟိစိ သမ္ပယုတ္တံ။

၂၃၈။ သုခိန္ဒြိယာဒိပဉှေ – တီဟီတိ သညာသင်္ခါရဝိညာဏေဟိ။ ဧကာယ ဓာတုယာတိ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ, မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ။ ဆဟိ ဓာတူဟီတိ ကာယဝိညာဏဓာတုဝဇ္ဇာဟိ။

၂၄၅။ ရူပဘဝပဉှေ – သဗ္ဗေသမ္ပိ အရူပက္ခန္ဓာနံ အရူပါယတနာနဉ္စ အတ္ထိတာယ န ကေဟိစီတိ ဝုတ္တံ။ ဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏဓာတူနံ ပန နတ္ထိတာယ တီဟိ ဓာတူဟိ ဝိပ္ပယုတ္တောတိ ဝုတ္တံ။

၂၅၆။ အဓိမောက္ခပဉှေ – ဒွီဟိ ဓာတူဟီတိ မနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူဟိ။ ပန္နရသဟီတိ သေသာဟိ ဒသဟိ ရူပဓာတူဟိ, ပဉ္စဟိ စ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ။

၂၅၇။ ကုသလပဉှေ – ကုသလေဟိ စတုန္နမ္ပိ ခန္ဓာနံ ဂဟိတတ္တာ သမ္ပယောဂေါ ပဋိက္ခိတ္တော။

၂၅၈။ ဝေဒနာတ္တိကပဉှေ – ဧကေန ခန္ဓေနာတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓေနေဝ။ ပန္နရသဟီတိ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါဝိညာဏဓာတုမနောဓာတူဟိ စေဝ ရူပဓာတူဟိ စ။ ဧကာဒသဟီတိ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ သဒ္ဓိံ ရူပဓာတူဟိ။

၂၆၂။ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မပဉှေ – ပဉ္စဟီတိ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ။ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယပဉှေ – ဆဟီတိ မနောဝိညာဏဓာတုဝဇ္ဇာဟိ။ သဝိတက္ကသဝိစာရပဉှေ – ပန္နရသဟီတိ ပဉ္စဟိ ဝိညာဏေဟိ သဒ္ဓိံ ရူပဓာတူဟိ။ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တပဉှေ – ဧကေန ခန္ဓေနာတိအာဒိ သင်္ခါရက္ခန္ဓဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဒုတိယဇ္ဈာနဝိစာရဉှိ ဌပေတွာ သေသာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ နာမ။ ပီတိံ ဌပေတွာ သေသာ ပီတိသဟဂတာ။ တတ္ထ ဝိစာရော ဝိစာရေန, ပီတိ စ ပီတိယာ န သမ္ပယုတ္တာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူသု ကေဟိစိ သမ္ပယုတ္တာ နာမ။ သောဠသဟီတိ ဓမ္မဓာတုမနောဝိညာဏဓာတုဝဇ္ဇာဟေဝ။ အဝိတက္ကအဝိစာရပဉှေ – ဧကာယ ဓာတုယာတိ မနောဓာတုယာ။ သုခသဟဂတာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ စ ဝေဒနာတ္တိကေ ဝုတ္တာဝ။ ဒဿနေနပဟာတဗ္ဗာဒယော ကုသလသဒိသာဝ။

၂၇၁။ ပရိတ္တာရမ္မဏံ ဝိပါကဓမ္မသဒိသံ။ ဧကာယ ဓာတုယာတိ ဓမ္မဓာတုယာ။ ကေဟိစီတိ ယေ တတ္ထ ပရိတ္တာရမ္မဏာ န ဟောန္တိ, တေဟိ။ ဓမ္မဓာတု ပန ပရိတ္တာရမ္မဏာနံ ဆန္နံ စိတ္တုပ္ပါဒါနံ ဝသေန စတူဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတတ္တာ ပဌမပဋိက္ခေပမေဝ ဘဇတိ။ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာဒယော ကုသလသဒိသာဝ။

၂၇၃။ အနုပ္ပန္နေသု – ပဉ္စဟိ ဓာတူဟီတိ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ။ တာနိ ဟိ ဧကန္တေန ဥပ္ပါဒိဓမ္မဘူတာနေဝ, ဥပ္ပန္နကောဋ္ဌာသမ္ပိ ပန ဘဇန္တိ။ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာဒယော ပရိတ္တာရမ္မဏသဒိသာဝ။ ဟေတုအာဒယော သမုဒယသဒိသာဝ။ သဟေတုကာ စေဝ န စ ဟေတူပိ ပီတိသဟဂတသဒိသာဝ။ တထာ ပရာမာသသမ္ပယုတ္တာ။ အနုပါဒိန္နာ အနုပ္ပန္နသဒိသာဝ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

သမ္ပယောဂဝိပ္ပယောဂပဒဝဏ္ဏနာ။

၇။ သတ္တမနယော သမ္ပယုတ္တေနဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ

၃၀၆။ ဣဒါနိ သမ္ပယုတ္တေနဝိပ္ပယုတ္တပဒံ ဘာဇေတုံ ဝေဒနာက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတြိဒံ လက္ခဏံ – ဣမသ္မိဉှိ ဝါရေ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋပဒေန ယေ ဓမ္မာ သမ္ပယုတ္တာ, တေဟိ ယေ ဓမ္မာ ဝိပ္ပယုတ္တာ, တေသံ ခန္ဓာဒီဟိ ဝိပ္ပယောဂံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တံ ပန ရူပက္ခန္ဓာဒီသု န ယုဇ္ဇတိ။ ရူပက္ခန္ဓေန ဟိ သမ္ပယုတ္တာ နာမ နတ္ထိ။ တသ္မာ တဉ္စ အညာနိ စ ဧဝရူပါနိ ပဒါနိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ န ဂဟိတာနိ။ ယာနိ ပန ပဒါနိ ဓမ္မဓာတုယာ သမ္ပယုတ္တေ ဓမ္မေ ဝိညာဏဉ္စ အညေန အသမ္မိဿံ ဒီပေန္တိ, တာနိ ဣဓ ဂဟိတာနိ။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘စတ္တာရော ခန္ဓာယတနဉ္စ ဧကံ,

ဒွေ ဣန္ဒြိယာ ဓာတုပဒါနိ သတ္တ၊

တယော ပဋိစ္စာ အထ ဖဿသတ္တကံ,

တိကေ တယော သတ္တ မဟန္တရေ စ။

‘‘ဧကံ သဝိတက္ကံ, သဝိစာရမေကံ၊

ယုတ္တံ ဥပေက္ခာယ စ ဧကမေဝါ’’တိ။

ပရိယောသာနေ – ခန္ဓာ စတုရောတိအာဒိနာပိ အယမေဝတ္ထော သင်္ဂဟိတော။ တတ္ထ ယာနိ ပဒါနိ သဒိသဝိဿဇ္ဇနာနိ, တာနိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာပိ သမောဓာနေတွာ တတ္ထ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိကာ ပဉှာ ကတာ။ တေသု ဧဝံ ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိပဉှေ တာဝ – ဧကေနာတိ မနာယတနေန။ သတ္တဟီတိ ဝိညာဏဓာတူဟိ။ ကေဟိစီတိ ဓမ္မာယတနေ ဝေဒနာဒီဟိ။ ဝိညာဏဓာတုပဉှေ – တေ ဓမ္မာ န ကေဟိစီတိ တေ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋပဒံ ဝိညာဏဓာတုံ ဌပေတွာ သေသာ ဆ ဝိညာဏဓာတုဓမ္မာ, ရူပံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ။ တေဟိ သဗ္ဗေသံ ခန္ဓာယတနာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ န ကေဟိစိ ခန္ဓေဟိ အာယတနေဟိ ဝါ ဝိပ္ပယုတ္တာ။ ဧကာယ ဓာတုယာတိ ယာ ယာ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋာ ဟောတိ တာယ တာယ။

၃၀၉။ ဥပေက္ခိန္ဒြိယပဉှေ – ပဉ္စဟီတိ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တာဟိ စက္ခုဝိညာဏဓာတုအာဒီဟိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋပဒေနေဝ သဒ္ဓိံ ဝိပ္ပယုတ္တာနံ ဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

သမ္ပယုတ္တေနဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ။

၈။ အဋ္ဌမနယော ဝိပ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁၇။ ဣဒါနိ ဝိပ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒံ ဘာဇေတုံ ရူပက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ သဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာ မောဃပုစ္ဆာဝ။ ရူပက္ခန္ဓေန ဟိ ဝိပ္ပယုတ္တာ နာမ စတ္တာရော ခန္ဓာ, တေသံ အညေဟိ သမ္ပယောဂေါ နတ္ထိ။ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန ဝိပ္ပယုတ္တံ ရူပံ နိဗ္ဗာနဉ္စ, တဿ စ ကေနစိ သမ္ပယောဂေါ နတ္ထိ။ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု။ ဝိပ္ပယုတ္တာနံ ပန သမ္ပယောဂါဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣတိ ပုစ္ဆာယ မောဃတ္တာ သဗ္ဗဝိဿဇ္ဇနေသု နတ္ထိ နတ္ထိဣစ္စေဝ ဝုတ္တန္တိ။

ဝိပ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ။

၉။ နဝမနယော သမ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ

၃၁၉။ ဣဒါနိ သမ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒံ ဘာဇေတုံ ဝေဒနာက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယံ ခန္ဓာဒိဝသေန သမ္ပယုတ္တံ, ပုန တဿေဝ ခန္ဓာဒီဟိ သမ္ပယောဂံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ။ တံ ရူပေန ဝါ ရူပမိဿကေဟိ ဝါ သဗ္ဗရူပက္ခန္ဓသင်္ဂါဟကေဟိ ဝါ ပဒေဟိ သဒ္ဓိံ န ယုဇ္ဇတိ။ ရူပေန ဟိ ရူပမိဿကေန ဝါ အညေသံ သမ္ပယောဂေါ နတ္ထိ။ သဗ္ဗရူပက္ခန္ဓသင်္ဂါဟကေဟိ သဗ္ဗေသံ သမ္ပယောဂါရဟာနံ ခန္ဓာဒီနံ ဂဟိတတ္တာ အညံယေဝ နတ္ထိ, ယံ တေန သဟ သမ္ပယောဂံ ဂစ္ဆေယျ။ တသ္မာ တထာရူပါနိ ပဒါနိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ။ ယာနိ ပန ပဒါနိ ရူပေန အသမ္မိဿံ အရူပေကဒေသံ ဒီပေန္တိ, တာနိ ဣဓ ဂဟိတာနိ။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘အရူပက္ခန္ဓာ စတ္တာရော, မနာယတနမေဝ စ၊

ဝိညာဏဓာတုယော သတ္တ, ဒွေ သစ္စာ စုဒ္ဒသိန္ဒြိယာ။

‘‘ပစ္စယေ ဒွါဒသ ပဒါ, တတော ဥပရိ သောဠသ၊

တိကေသု အဋ္ဌ ဂေါစ္ဆကေ, တေစတ္တာလီသမေဝ စ။

‘‘မဟန္တရဒုကေ သတ္တ, ပဒါ ပိဋ္ဌိဒုကေသု ဆ၊

နဝမဿ ပဒဿေတေ, နိဒ္ဒေသေ သင်္ဂဟံ ဂတာ’’တိ။

သဗ္ဗပဉှေသု ပန ယေ ဓမ္မာ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋာ, တေ ယေဟိ သမ္ပယုတ္တာ ဟောန္တိ, တေသံ ဝသေန ခန္ဓာဒိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန ဟိ ဣတရေ တယော ခန္ဓာ သမ္ပယုတ္တာ, ပုန တေဟိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သမ္ပယုတ္တော။ သော တေဟိ သညာဒီဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ, ဧကေန မနာယတနေန, သတ္တဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ, ဧကသ္မိံ ဓမ္မာယတနေ, ဓမ္မဓာတုယာ စ, ကေဟိစိ သညာသင်္ခါရေဟေဝ သမ္ပယုတ္တော။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ။

သမ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ။

၁၀။ ဒသမနယော ဝိပ္ပယုတ္တေနဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ

၃၅၃။ ဣဒါနိ ဝိပ္ပယုတ္တေနဝိပ္ပယုတ္တပဒံ ဘာဇေတုံ ရူပက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယေ သမ္ပယောဂဝိပ္ပယောဂပဒနိဒ္ဒေသေ ရူပက္ခန္ဓာဒယော ဓမ္မာ ဥဒ္ဓဋာ, သဗ္ဗပုစ္ဆာသု တေယေဝ ဥဒ္ဓဋာ။ သဒိသဝိဿဇ္ဇနာနံ ပန ဧကတော ဂဟိတတ္တာ ပဒါနိ အညာယ ပဋိပါဋိယာ အာဂတာနိ။ တတ္ထ ယံ ပဒံ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋံ, တံ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တံ, တေသံ ဝသေန ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ရူပက္ခန္ဓေန ဟိ ဝေဒနာဒယော ဝိပ္ပယုတ္တာ, တေဟိ စ ရူပက္ခန္ဓော ဝိပ္ပယုတ္တော။ နိဗ္ဗာနံ ပန သုခုမရူပဂတိကမေဝ။ သော ရူပက္ခန္ဓော စတူဟိ ခန္ဓေဟိ, ဧကေန မနာယတနေန သတ္တဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ, ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူသု, ကေဟိစိ ဝေဒနာဒီဟိ ဓမ္မေဟေဝ ဝိပ္ပယုတ္တော။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ။

ဝိပ္ပယုတ္တေနဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ။

၁၁။ ဧကာဒသမနယော သင်္ဂဟိတေနသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ

၄၀၉။ ဣဒါနိ သင်္ဂဟိတေနသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တပဒံ ဘာဇေတုံ သမုဒယသစ္စေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယေ သင်္ဂဟိတေနသင်္ဂဟိတပဒနိဒ္ဒေသေ သမုဒယသစ္စာဒယောဝ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓဋာ, သဗ္ဗပုစ္ဆာသု တေယေဝ ဥဒ္ဓဋာ။ သဒိသဝိဿဇ္ဇနာနံ ပန ဧကတော ဂဟိတတ္တာ ပဒါနိ အညာယ ပဋိပါဋိယာ အာဂတာနိ။ တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋပဒေန ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ, တေသံ ယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဝါ ဝိပ္ပယောဂေါ ဝါ ဟောတိ, တေသံ ဝသေန ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတြာယံ နယော – သမုဒယသစ္စေန တာဝ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ ဓမ္မာ ခန္ဓာဒိသင်္ဂဟေန သင်္ဂဟိတာ။ တေ စ သေသေဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ, ဧကေန မနာယတနေန, သတ္တဟိ ဝိညာဏဓာတူဟိ, သင်္ခါရက္ခန္ဓေ ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူသု စ ဌပေတွာ တဏှံ သေသေဟိ သမ္ပယုတ္တတ္တာ ကေဟိစိ သမ္ပယုတ္တာ နာမ။ ဧကေန ပန ရူပက္ခန္ဓေန, ဒသဟိ ရူပါယတနေဟိ, ရူပဓာတူဟိ စ ဝိပ္ပယုတ္တာ, ဧကသ္မိံ ဓမ္မာယတနေ ဓမ္မဓာတုယာ စ, ရူပနိဗ္ဗာနေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တတ္တာ ကေဟိစိ ဝိပ္ပယုတ္တာ နာမ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

သင်္ဂဟိတေနသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ။

၁၂။ ဒွါဒသမနယော သမ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ

၄၁၇။ ဣဒါနိ သမ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒံ ဘာဇေတုံ ဝေဒနာက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယေ သမ္ပယုတ္တေနသမ္ပယုတ္တပဒနိဒ္ဒေသေ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ဓမ္မာ ဥဒ္ဓဋာ, သဗ္ဗပုစ္ဆာသု တေယေဝ ဥဒ္ဓဋာ။ တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋပဒေန သမ္ပယုတ္တာ, တေသံ ယေဟိ သင်္ဂဟော ဝါ အသင်္ဂဟော ဝါ ဟောတိ, တေသံ ဝသေန ခန္ဓာဒိဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတြာယံ နယော – ဝေဒနာက္ခန္ဓော ဟိ သညာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တော။ တေ သညာဒယော တီဟိ သညာဒိက္ခန္ဓေဟိ, ဒွီဟိ ဓမ္မာယတနမနာယတနေဟိ, ဓမ္မဓာတုယာ စေဝ, သတ္တဟိ စ ဝိညာဏဓာတူဟီတိ အဋ္ဌဟိ ဓာတူဟိ သင်္ဂဟိတာ, သေသာဟိ ခန္ဓာယတနဓာတူဟိ အသင်္ဂဟိတာ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

သမ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ။

၁၃။ တေရသမနယော အသင်္ဂဟိတေနသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ

၄၄၈။ ဣဒါနိ အသင်္ဂဟိတေနသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တပဒံ ဘာဇေတုံ ရူပက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယေ ပဉ္စမေ အသင်္ဂဟိတေနအသင်္ဂဟိတပဒနိဒ္ဒေသေ ရူပက္ခန္ဓေန သဒိသပဉှာ ဓမ္မာ, ယေ စ အရူပဘဝေန သဒိသာ, တေယေဝ ဥဒ္ဓဋာ။ သေသာ ပန န ရုဟန္တီတိ န ဥဒ္ဓဋာ။ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန ဟိ ခန္ဓာဒိဝသေန ပန ရူပါရူပဓမ္မာ အသင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ။ တေသဉ္စ သမ္ပယောဂေါ နာမ နတ္ထိ။ တသ္မာ ယာနိ ပဒါနိ ရုဟန္တိ, တာနေဝ သဒိသဝိဿဇ္ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သမောဓာနေတွာ ဥဒ္ဓဋာနိ။ တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ ပုစ္ဆာယ ဥဒ္ဓဋဓမ္မေဟိ ခန္ဓာဒိဝသေန အသင်္ဂဟိတာ, တေ ယေဟိ သမ္ပယုတ္တာ စ ဝိပ္ပယုတ္တာ စ, တေသံ ဝသေန ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတြာယံ နယော – ရူပက္ခန္ဓေန တာဝ ဝိညာဏမေဝ တီဟိ သင်္ဂဟေဟိ အသင်္ဂဟိတံ။ တံ ဝေဒနာဒီဟိ တီဟိ ခန္ဓေဟိ, ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူသု စ ဝေဒနာဒီဟေဝ သမ္ပယုတ္တံ။ ဧကေန ရူပက္ခန္ဓေန, ဒသဟိ ရူပါယတနရူပဓာတူဟိ, ဓမ္မာယတနဓမ္မဓာတူသု စ ရူပနိဗ္ဗာနဓမ္မေဟိ ဝိပ္ပယုတ္တံ။ တံ သန္ဓာယ တေ ဓမ္မာ တီဟိ ခန္ဓေဟီတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

အသင်္ဂဟိတေနသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တပဒဝဏ္ဏနာ။

၁၄။ စုဒ္ဒသမနယော ဝိပ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၆။ ဣဒါနိ ဝိပ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒံ ဘာဇေတုံ ရူပက္ခန္ဓေနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ယေသံ ပဒါနံ ဝိပ္ပယောဂေါ န ရုဟတိ, တာနိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ န ဂဟိတာနိ။ ကာနိ ပန တာနီတိ? ဓမ္မာယတနာဒီနိ။ ဓမ္မာယတနဿ ဟိ ခန္ဓာဒီသု ဧကေနာပိ ဝိပ္ပယောဂေါ န ရုဟတိ။ ဓမ္မဓာတုအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ တေသံ ဣဒမုဒ္ဒါနံ –

‘‘ဓမ္မာယတနံ ဓမ္မဓာတု, ဇီဝိတိန္ဒြိယမေဝ စ၊

နာမရူပပဒဉ္စေဝ, သဠာယတနမေဝ စ။

‘‘ဇာတိအာဒိတ္တယံ ဧကံ, ပဒံ ဝီသတိမေ တိကေ၊

တိကာဝသာနိကံ ဧကံ, သတ္တ စူဠန္တရေ ပဒါ။

‘‘ဒသေဝ ဂေါစ္ဆကေ ဟောန္တိ, မဟန္တရမှိ စုဒ္ဒသ၊

ဆ ပဒါနိ တတော ဥဒ္ဓံ သဗ္ဗာနိပိ သမာသတော၊

ပဒါနိ စ န လဗ္ဘန္တိ, စတ္တာလီသဉ္စ သတ္တ စာ’’တိ။

ပရိယောသာနေ စ – ဓမ္မာယတနံ ဓမ္မဓာတူတိ ဂါထာပိ ဣမမေဝတ္ထံ ဒီပေတုံ ဝုတ္တာ။ ဣမာနိ ပန ဌပေတွာ သေသာနိ သဗ္ဗာနိပိ လဗ္ဘန္တိ။ တေသု ခန္ဓာဒိဝိဘာဂေါ ဝုတ္တနယာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဝိပ္ပယုတ္တေနသင်္ဂဟိတာသင်္ဂဟိတပဒဝဏ္ဏနာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ –

ဓာတုပ္ပဘေဒကုသလော, ယံ ဓာတုကထံ တထာဂတော အာဟ၊

တဿာ နယမုခဘေဒ-ပ္ပကာသနံ နိဋ္ဌိတံ ဟောတိ။

ဣမိနာ နယမုခဘေဒ-ပ္ပကာသနေန ဟိ ဝိဘာဝိနာ သက္ကာ၊

ဉာတုံ သဗ္ဗေပိ နယာ, သင်္ခေပကထာဝ ဣတိ ဝုတ္တာ။

ဧကေကဿ ပန သစေ, ပဒဿ ဝိတ္ထာရမေဝ ဘာသေယျံ၊

ဝစနဉ္စ အတိဝိယ ဗဟုံ, ဘဝေယျ အတ္ထော စ အဝိသေသော။

ဣတိ ဦနဘာဏဝါရဒွယာယ, ယံ တန္တိယာ မယာ ဧတံ၊

ကုရုနာ ပတ္တံ ပုညံ, သုခါယ တံ ဟောတု လောကဿာတိ။

ဓာတုကထာ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အဘိဓမ္မပိဋကေ

ပုဂ္ဂလပညတ္တိအဋ္ဌကထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နိပုဏတ္ထံ ပကရဏံ, ဓာတုဘေဒပ္ပကာသနော၊

သတ္ထာ ဓာတုကထံ နာမ, ဒေသယိတွာ သုရာလယေ။

အနန္တရံ တဿ ဇိနော, ပညတ္တိဘေဒဒီပနံ၊

အာဟ ပုဂ္ဂလပညတ္တိံ, ယံ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော။

တဿာ သံဝဏ္ဏနောကာသော, ယသ္မာ ဒါနိ ဥပါဂတော၊

တသ္မာ နံ ဝဏ္ဏယိဿာမိ, တံ သုဏာထ သမာဟိတာတိ။

၁။ မာတိကာဝဏ္ဏနာ

၁။ ဆ ပညတ္တိယော – ခန္ဓပညတ္တိ…ပေ… ပုဂ္ဂလပညတ္တီတိ အယံ တာဝ ပုဂ္ဂလပညတ္တိယာ ဥဒ္ဒေသော။ တတ္ထ ဆာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ တေန ယေ ဓမ္မေ ဣဓ ပညပေတုကာမော တေသံ ဂဏနဝသေန သံခေပတော ပညတ္တိပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတိ။ ပညတ္တိယောတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ။ တတ္ထ ‘‘အာစိက္ခတိ ဒေသေတိ ပညပေတိ ပဋ္ဌပေတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၀) အာဂတဋ္ဌာနေ ပညာပနာ ဒဿနာ ပကာသနာ ပညတ္တိ နာမ။ ‘‘သုပညတ္တံ မဉ္စပီဌ’’န္တိ (ပါရာ။ ၂၆၉) အာဂတဋ္ဌာနေ ဌပနာ နိက္ခိပနာ ပညတ္တိ နာမ။ ဣဓ ဥဘယမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဆ ပညတ္တိယောတိ ဟိ ဆ ပညာပနာ, ဆ ဒဿနာ ပကာသနာတိပိ၊ ဆ ဌပနာ နိက္ခိပနာတိပိ ဣဓ အဓိပ္ပေတမေဝ။ နာမပညတ္တိ ဟိ တေ တေ ဓမ္မေ ဒဿေတိပိ, တေန တေန ကောဋ္ဌာသေန ဌပေတိပိ။

ခန္ဓပညတ္တီတိအာဒိ ပန သံခေပတော တာသံ ပညတ္တီနံ သရူပဒဿနံ။ တတ္ထ ခန္ဓာနံ ‘ခန္ဓာ’တိ ပညာပနာ ဒဿနာ ပကာသနာ ဌပနာ နိက္ခိပနာ ခန္ဓပညတ္တိ နာမ။ အာယတနာနံ အာယတနာနီတိ, ဓာတူနံ ဓာတုယောတိ, သစ္စာနံ သစ္စာနီတိ, ဣန္ဒြိယာနံ ဣန္ဒြိယာနီတိ, ပုဂ္ဂလာနံ ပုဂ္ဂလာတိ ပညာပနာ ဒဿနာ ပကာသနာ ဌပနာ နိက္ခိပနာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ နာမ။

ပါဠိမုတ္တကေန ပန အဋ္ဌကထာနယေန အပရာပိ ဆ ပညတ္တိယော – ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ, အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ, ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ, အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ, ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ, အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီတိ။ တတ္ထ ကုသလာကုသလဿေဝ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန ဝိဇ္ဇမာနဿ သတော သမ္ဘူတဿ ဓမ္မဿ ပညာပနာ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ။ တထာ အဝိဇ္ဇမာနဿ လောကနိရုတ္တိမတ္တသိဒ္ဓဿ ဣတ္ထိပုရိသာဒိကဿ ပညာပနာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ။ သဗ္ဗာကာရေနပိ အနုပလဗ္ဘနေယျဿ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တဿေဝ ပဉ္စမသစ္စာဒိကဿ တိတ္ထိယာနံ အဏုပကတိပုရိသာဒိကဿ ဝါ ပညာပနာပိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိယေဝ။ သာ ပန သာသနာဝစရာ န ဟောတီတိ ဣဓ န ဂဟိတာ။ ဣတိ ဣမေသံ ဝိဇ္ဇမာနာဝိဇ္ဇမာနာနံ ဝိကပ္ပနဝသေန သေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘တေဝိဇ္ဇော’, ‘ဆဠဘိညော’တိအာဒီသု ဟိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဆ အဘိညာ စ ဝိဇ္ဇမာနာ, ပုဂ္ဂလော အဝိဇ္ဇမာနော။ တသ္မာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဿာတိ တေဝိဇ္ဇော, ဆ အဘိညာ အဿာတိ ဆဠဘိညောတိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနဿ ပညာပနတော ဧဝရူပါ ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ။ ‘ဣတ္ထိရူပံ’, ‘ပုရိသရူပ’န္တိအာဒီသု ပန ဣတ္ထိပုရိသာ အဝိဇ္ဇမာနာ, ရူပံ ဝိဇ္ဇမာနံ။ တသ္မာ ဣတ္ထိယာ ရူပံ ဣတ္ထိရူပံ, ပုရိသဿ ရူပံ ပုရိသရူပန္တိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနဿ ပညာပနတော ဧဝရူပါ အဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ။ စက္ခုသမ္ဖဿော, သောတသမ္ဖဿောတိအာဒီသု စက္ခုသောတာဒယောပိ ဖဿောပိ ဝိဇ္ဇမာနောယေဝ။ တသ္မာ စက္ခုမှိ သမ္ဖဿော, စက္ခုတော ဇာတော သမ္ဖဿော, စက္ခုဿ ဝါ ဖလဘူတော သမ္ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿောတိ ဧဝံ ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနဿ ပညာပနတော ဧဝရူပါ ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ။ ခတ္တိယပုတ္တော, ဗြာဟ္မဏပုတ္တော, သေဋ္ဌိပုတ္တောတိအာဒီသု ခတ္တိယာဒယောပိ အဝိဇ္ဇမာနာ, ပုတ္တောပိ။ တသ္မာ ခတ္တိယဿ ပုတ္တော ခတ္တိယပုတ္တောတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနဿ ပညာပနတော ဧဝရူပါ အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ နာမ။ တာသု ဣမသ္မိံ ပကရဏေ ပုရိမာ တိဿောဝ ပညတ္တိယော လဗ္ဘန္တိ။ ‘‘ခန္ဓပညတ္တိ…ပေ… ဣန္ဒြိယပညတ္တီ’’တိ ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ပညာပိတတ္တာ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ လဗ္ဘတိ။ ‘‘ပုဂ္ဂလပညတ္တီ’’တိ ပဒေ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ။ ပရတော ပန ‘တေဝိဇ္ဇော’, ‘ဆဠဘိညော’တိအာဒီသု ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ လဗ္ဘတီတိ။

အဋ္ဌကထာမုတ္တကေန ပန အာစရိယနယေန အပရာပိ ဆ ပညတ္တိယော – ဥပါဒါပညတ္တိ, ဥပနိဓာပညတ္တိ, သမောဓာနပညတ္တိ, ဥပနိက္ခိတ္တပညတ္တိ, တဇ္ဇာပညတ္တိ, သန္တတိပညတ္တီတိ။ တတ္ထ ယော ရူပဝေဒနာဒီဟိ ဧကတ္တေန ဝါ အညတ္တေန ဝါ ရူပဝေဒနာဒယော ဝိယ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန အနုပလဗ္ဘသဘာဝေါပိ ရူပဝေဒနာဒိဘေဒေ ခန္ဓေ ဥပါဒါယ နိဿာယ ကာရဏံ ကတွာ သမ္မတော သတ္တော။ တာနိ တာနိ အင်္ဂါနိ ဥပါဒါယ ရထော ဂေဟံ မုဋ္ဌိ ဥဒ္ဓနန္တိ စ၊ တေ တေယေဝ ရူပါဒယော ဥပါဒါယ ဃဋော ပဋော၊ စန္ဒသူရိယပရိဝတ္တာဒယော ဥပါဒါယ ကာလော, ဒိသာ၊ တံ တံ ဘူတနိမိတ္တဉ္စေဝ ဘာဝနာနိသံသဉ္စ ဥပါဒါယ နိဿာယ ကာရဏံ ကတွာ သမ္မတံ တေန တေနာကာရေန ဥပဋ္ဌိတံ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တန္တိ အယံ ဧဝရူပါ ဥပါဒါပညတ္တိ နာမ။ ပညပေတဗ္ဗဋ္ဌေန စေသာ ပညတ္တိ နာမ, န ပညာပနဋ္ဌေန။ ယာ ပန တဿတ္ထဿ ပညာပနာ, အယံ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိယေဝ။

ယာ ပဌမဒုတိယာဒီနိ ဥပနိဓာယ ဒုတိယံ တတိယန္တိအာဒိကာ, အညမညဉ္စ ဥပနိဓာယ ဒီဃံ ရဿံ, ဒူရံ, သန္တိကန္တိအာဒိကာ ပညာပနာ၊ အယံ ဥပနိဓာပညတ္တိ နာမ။ အပိစေသာ ဥပနိဓာပညတ္တိ – တဒညာပေက္ခူပနိဓာ, ဟတ္ထဂတူပနိဓာ, သမ္ပယုတ္တူပနိဓာ, သမာရောပိတူပနိဓာ, အဝိဒူရဂတူပနိဓာ, ပဋိဘာဂူပနိဓာ, တဗ္ဗဟုလူပနိဓာ, တဗ္ဗိသိဋ္ဌူပနိဓာတိအာဒိနာ ဘေဒေန အနေကပ္ပကာရာ။

တတ္ထ ဒုတိယံ တတိယန္တိအာဒိကာဝ တဒညံ အပေက္ခိတွာ ဝုတ္တတာယ တဒညာပေက္ခူပနိဓာ နာမ။ ဆတ္တပါဏိ, သတ္ထပါဏီတိအာဒိကာ ဟတ္ထဂတံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ ဟတ္ထဂတူပနိဓာ နာမ။ ကုဏ္ဍလီ, သိခရီ, ကိရိဋီတိအာဒိကာ သမ္ပယုတ္တံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ သမ္ပယုတ္တူပနိဓာ နာမ။ ဓညသကဋံ, သပ္ပိကုမ္ဘောတိအာဒိကာ သမာရောပိတံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ သမာရောပိတူပနိဓာ နာမ။ ဣန္ဒသာလဂုဟာ, ပိယင်္ဂုဂုဟာ, သေရီသကန္တိအာဒိကာ အဝိဒူရဂတံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ အဝိဒူရဂတူပနိဓာ နာမ။ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, ဥသဘဂါမီတိအာဒိကာ ပဋိဘာဂံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ ပဋိဘာဂူပနိဓာ နာမ။ ပဒုမဿရော, ဗြာဟ္မဏဂါမောတိအာဒိကာ တဗ္ဗဟုလံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ တဗ္ဗဟုလူပနိဓာ နာမ။ မဏိကဋကံ, ဝဇိရကဋကန္တိအာဒိကာ တဗ္ဗိသိဋ္ဌံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တတာယ တဗ္ဗိသိဋ္ဌူပနိဓာ နာမ။

ယာ ပန တေသံ တေသံ သမောဓာနမပေက္ခိတွာ တိဒဏ္ဍံ, အဋ္ဌပဒံ, ဓညရာသိ, ပုပ္ဖရာသီတိအာဒိကာ ပညာပနာ, အယံ သမောဓာနပညတ္တိ နာမ။ ယာ ပုရိမဿ ပုရိမဿ ဥပနိက္ခိပိတွာ ဒွေ, တီဏိ, စတ္တာရီတိအာဒိကာ ပညာပနာ, အယံ ဥပနိက္ခိတ္တပညတ္တိ နာမ။ ယာ တံ တံ ဓမ္မသဘာဝံ အပေက္ခိတွာ ပထဝီ, တေဇော, ကက္ခဠတာ, ဥဏှတာတိအာဒိကာ ပညာပနာ, အယံ တဇ္ဇာပညတ္တိ နာမ။ ယာ ပန သန္တတိဝိစ္ဆေဒါဘာဝံ အပေက္ခိတွာ အာသီတိကော, နာဝုတိကောတိအာဒိကာ ပညာပနာ, အယံ သန္တတိပညတ္တိ နာမ။ ဧတာသု ပန တဇ္ဇာပညတ္တိ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိယေဝ။ သေသာ အဝိဇ္ဇမာနပက္ခဉ္စေဝ, အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပက္ခဉ္စ ဘဇန္တိ။

အဋ္ဌကထာမုတ္တကေန အာစရိယနယေနေဝ အပရာပိ ဆ ပညတ္တိယော – ကိစ္စပညတ္တိ, သဏ္ဌာနပညတ္တိ, လိင်္ဂပညတ္တိ, ဘူမိပညတ္တိ, ပစ္စတ္တပညတ္တိ, အသင်္ခတပညတ္တီတိ။ တတ္ထ ဘာဏကော, ဓမ္မကထိကောတိအာဒိကာ ကိစ္စဝသေန ပညာပနာ ကိစ္စပညတ္တိ နာမ။ ကိသော, ထူလော, ပရိမဏ္ဍလော, စတုရဿောတိအာဒိကာ သဏ္ဌာနဝသေန ပညာပနာ သဏ္ဌာနပညတ္တိ နာမ။ ဣတ္ထီ, ပုရိသောတိအာဒိကာ လိင်္ဂဝသေန ပညာပနာ လိင်္ဂပညတိ နာမ။ ကာမာဝစရာ, ရူပါဝစရာ, အရူပါဝစရာ, ကောသလကာ, မာဓုရာတိအာဒိကာ ဘူမိဝသေန ပညာပနာ ဘူမိပညတ္တိ နာမ။ တိဿော, နာဂေါ, သုမနောတိအာဒိကာ ပစ္စတ္တနာမကရဏမတ္တဝသေန ပညာပနာ ပစ္စတ္တပညတ္တိ နာမ။ နိရောဓော, နိဗ္ဗာနန္တိအာဒိကာ အသင်္ခတဓမ္မဿ ပညာပနာ အသင်္ခတပညတ္တိ နာမ။ တတ္ထ ဧကစ္စာ ဘူမိပညတ္တိ အသင်္ခတပညတ္တိ စ ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိယေဝ, ကိစ္စပညတ္တိ ဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပက္ခံ ဘဇတိ။ သေသာ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိယော နာမ။

၂။ ဣဒါနိ ယာသံ ပညတ္တီနံ ဥဒ္ဒေသဝါရေ သင်္ခေပတော သရူပဒဿနံ ကတံ, သင်္ခေပတောယေဝ တာဝ တာသံ ဝတ္ထုံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿနဝသေန တာ ဒဿေတုံ ကိတ္တာဝတာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပုစ္ဆာယ တာဝ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယာ အယံ ခန္ဓာနံ ‘ခန္ဓာ’တိ ပညာပနာ, ဒဿနာ, ဌပနာ, သာ ကိတ္တကေန ဟောတီတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ။ ပရတော ကိတ္တာဝတာ အာယတနာနန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဝိဿဇ္ဇနေပိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော ပဉ္စက္ခန္ဓာတိ ဝါ ပဘေဒတော ‘‘ရူပက္ခန္ဓော ။ပ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓော’’တိ ဝါ၊ တတြာပိ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော, သေသာ စတုဘူမိကာတိ ဝါ ဧဝရူပံ ပညာပနံ ဟောတိ၊ ဧတ္တကေန ခန္ဓာနံ ‘ခန္ဓာ’တိ ပညတ္တိ ဟောတိ။

၃။ တထာ ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော ဒွါဒသာယတနာနီတိ ဝါ, ပဘေဒတော ‘‘စက္ခာယတနံ ။ပ။ ဓမ္မာယတန’’န္တိ ဝါ၊ တတြာပိ ဒသာယတနာ ကာမာဝစရာ, ဒွါယတနာ စတုဘူမိကာတိ ဝါ, ဧဝရူပံ ပညာပနံ ဟောတိ၊ ဧတ္တကေန အာယတနာနံ အာယတနာနီတိ ပညတ္တိ ဟောတိ။

၄။ ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော အဋ္ဌာရသ ဓာတုယောတိ ဝါ, ပဘေဒတော ‘‘စက္ခုဓာတု…ပေ… မနောဝိညာဏဓာတူ’’တိ ဝါ၊ တတြာပိ သောဠသ ဓာတုယော ကာမာဝစရာ, ဒွေ ဓာတုယော စတုဘူမိကာတိ ဝါ ဧဝရူပံ ပညာပနံ ဟောတိ၊ ဧတ္တကေန ဓာတူနံ ဓာတူတိ ပညတ္တိ ဟောတိ။

၅။ ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ ဝါ, ပဘေဒတော ‘‘ဒုက္ခသစ္စံ…ပေ… နိရောဓသစ္စ’’န္တိ ဝါ၊ တတြာပိ ဒွေ သစ္စာ လောကိယာ, ဒွေ သစ္စာ လောကုတ္တရာတိ ဝါ ဧဝရူပံ ပညာပနံ ဟောတိ၊ ဧတ္တကေန သစ္စာနံ ‘သစ္စာနီ’တိ ပညတ္တိ ဟောတိ။

၆။ ယတ္တကေန ပညာပနေန သင်္ခေပတော ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနီတိ ဝါ, ပဘေဒတော ‘‘စက္ခုန္ဒြိယံ…ပေ… အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ ဝါ၊ တတြာပိ ဒသိန္ဒြိယာနိ ကာမာဝစရာနိ, နဝိန္ဒြိယာနိ မိဿကာနိ, တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနီတိ ဝါ ဧဝရူပံ ပညာပနံ ဟောတိ၊ ဧတ္တကေန ဣန္ဒြိယာနံ ဣန္ဒြိယာနီတိ ပညတ္တိ ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ သင်္ခေပတော ဝတ္ထုံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿနဝသေန ပဉ္စ ပညတ္တိယော ဒဿိတာ ဟောန္တိ။

၇။ ဣဒါနိ ဝိတ္ထာရတော ဝတ္ထုံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿနဝသေန ပုဂ္ဂလပညတ္တိံ ဒဿေတုံ သမယဝိမုတ္တော အသမယဝိမုတ္တောတိအာဒိမာဟ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ တိလေ ဝိသာရယမာနေန ဝိယ, ဝါကေ ဟီရယမာနေန ဝိယ စ, ဟေဋ္ဌာ ဝိဘင်္ဂပ္ပကရဏေ ဣမာသံ ပဉ္စန္နံ ပညတ္တီနံ ဝတ္ထုဘူတာ ခန္ဓာဒယော နိပ္ပဒေသေန ကထိတာတိ တေန တေ ဣဓ ဧကဒေသေနေဝ ကထေသိ။ ဆဋ္ဌာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ဟေဋ္ဌာ အကထိတာဝ။ ဣဓာပိ ဥဒ္ဒေသဝါရေ ဧကဒေသေနေဝ ကထိတာ၊ တသ္မာ တံ ဝိတ္ထာရတော ကထေတုကာမော သမယဝိမုတ္တော အသမယဝိမုတ္တောတိ ဧကကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဒသကာ မာတိကံ ဌပေသီတိ။

မာတိကာဝဏ္ဏနာ။

၂။ နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁။ ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁။ ဣဒါနိ ယထာဌပိတံ မာတိကံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ – ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သမယဝိမုတ္တောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ။ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဧကော ပုဂ္ဂလော။ ကာလေန ကာလန္တိ ဧတ္ထ ဘုမ္မဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧကေကသ္မိံ ကာလေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ သမယေန သမယန္တိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ။ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေတိ ရူပါဝစရာရူပါဝစရအဋ္ဌသမာပတ္တိယော။ တာသဉှိ ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စနတော ဝိမောက္ခောတိ နာမံ။ ကာယေနာတိ ဝိမောက္ခသဟဇာတေန နာမကာယေန။ ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဣရိယတိ။ ကတမသ္မိံ ပနေသ ကာလေ ဝိမောက္ခေ ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ? သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုကာမဿ ဟိ ကာလော နာမ အတ္ထိ, အကာလော နာမ အတ္ထိ။ တတ္ထ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနကာလော, ဝတ္တကရဏကာလော စ သမာပဇ္ဇနဿ အကာလော နာမ။ သရီရံ ပန ပဋိဇဂ္ဂိတွာ ဝတ္တံ ကတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နဿ ယာဝ ပိဏ္ဍာယ ဂမနကာလော နာဂစ္ဆတိ, ဧတသ္မိံ အန္တရေ သမာပဇ္ဇနဿ ကာလော နာမ။

ပိဏ္ဍာယ ဂမနကာလံ ပန သလ္လက္ခေတွာ နိက္ခန္တဿ စေတိယဝန္ဒနကာလော, ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတဿ ဝိတက္ကမာဠကေ ဌာနကာလော ပိဏ္ဍာယ ဂမနကာလော ဂါမေ စရဏကာလော၊ အာသနသာလာယ ယာဂုပါနကာလော ဝတ္တကရဏကာလောတိ အယမ္ပိ သမာပဇ္ဇနဿ အကာလော နာမ။ အာသနသာလာယ ပန ဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ သတိ ယာဝ ဘတ္တကာလော နာဂစ္ဆတိ, ဧတသ္မိမ္ပိ အန္တရေ သမာပဇ္ဇနဿ ကာလော နာမ။ ဘတ္တံ ပန ဘုဉ္ဇနကာလော, ဝိဟာရဂမနကာလော, ပတ္တစီဝရပဋိသာမနကာလော, ဒိဝါဝတ္တကရဏကာလော, ပရိပုစ္ဆာဒါနကာလောတိ အယမ္ပိ သမာပဇ္ဇနဿ အကာလော နာမ။ ယော အကာလော, သွေဝ အသမယော။ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဌပေတွာ အဝသေသေ ကာလေ ကာလေ, သမယေ သမယေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ သဟဇာတနာမကာယေန ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရန္တော, ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော…ပေ… ဝိဟရတီ’’တိ ဝုစ္စတိ။

အပိစေသ သဖဿကေဟိ သဟဇာတနာမဓမ္မေဟိ သဟဇာတဓမ္မေ ဖုသတိယေဝ နာမ, ဥပစာရေန အပ္ပနံ ဖုသတိယေဝ နာမ။ ပုရိမာယ အပ္ပနာယ အပရံ အပ္ပနံ ဖုသတိယေဝ။ ယေန ဟိ သဒ္ဓိံ ယေ ဓမ္မာ သဟဇာတာ, တေန တေ ပဋိလဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ။ ဖဿေနာပိ ဖုဋ္ဌာယေဝ နာမ ဟောန္တိ။ ဥပစာရမ္ပိ အပ္ပနာယ ပဋိလာဘကာရဏမေဝ, တထာ ပုရိမာ အပ္ပနာ အပရအပ္ပနာယ။ တတြာဿ ဧဝံ သဟဇာတေဟိ သဟဇာတာနံ ဖုသနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဝိတက္ကာဒီဟိ ပဉ္စင်္ဂိကံ။ တသ္မိံ ဌပေတွာ တာနိ အင်္ဂါနိ သေသာ အတိရေကပဏ္ဏာသဓမ္မာ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမ ဟောန္တိ။ တေန နာမကာယေန ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တိဝိမောက္ခံ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ။ ဒုတိယံ ဈာနံ ပီတိသုခစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ တိဝင်္ဂိကံ, တတိယံ သုခစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ ဒုဝင်္ဂိကံ, စတုတ္ထံ ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ ဒုဝင်္ဂိကံ, တထာ အာကာသာနဉ္စာယတနံ…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနဉ္စ။ တတ္ထ ဌပေတွာ တာနိ အင်္ဂါနိ သေသာ အတိရေကပဏ္ဏာသဓမ္မာ စတ္တာရော ခန္ဓာ နာမ ဟောန္တိ။ တေန နာမကာယေန နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိဝိမောက္ခံ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ။

ပညာယ စဿ ဒိသွာတိ ဝိပဿနာပညာယ သင်္ခါရဂတံ, မဂ္ဂပညာယ စတုသစ္စဓမ္မေ ပဿိတွာ။ ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တီတိ ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎာ ပဌမမဂ္ဂါဒိဝဇ္ဈာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သမယဝိမုတ္တောတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော တေန နာမကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ပါဠိယံ ပန ‘‘ဧကစ္စေ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ပုထုဇ္ဇနဿ စ ခီဏာ အာသဝါ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သော န ဂဟိတော။ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ခီဏာသဝေါပိ တေန နာမကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ တဿ ပန အပရိက္ခီဏာသဝါ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သောပိ န ဂဟိတော။ သမယဝိမုတ္တောတိ ပန တိဏ္ဏံ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမီနံယေဝေတံ နာမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၂။ အသမယဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – ပုရိမသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အသမယဝိမုတ္တောတိ ပနေတ္ထ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဿေတံ နာမံ။ သုက္ခဝိပဿကာ ပန သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော စ ခီဏာသဝါ ပုထုဇ္ဇနာ စ ဣမသ္မိံ ဒုကေ န လဗ္ဘန္တိ, ဒုကမုတ္တကပုဂ္ဂလာ နာမ ဟောန္တိ။ တသ္မာ သတ္ထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတေ စ အဂ္ဂဟိတေ စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကေဟိ တန္တိံ အာရောပေန္တော သဗ္ဗေပိ အရိယပုဂ္ဂလာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အရိယေ ဝိမောက္ခေတိ ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယေတိ သင်္ခံ ဂတေ လောကုတ္တရဝိမောက္ခေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဗာဟိရာနဉှိ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ သမာပဇ္ဇန္တဿ သမယောပိ အတ္ထိ အသမယောပိ။ မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စနဿ သမယော ဝါ အသမယော ဝါ နတ္ထိ။ ယဿ သဒ္ဓါ ဗလဝတီ, ဝိပဿနာ စ အာရဒ္ဓါ, တဿ ဂစ္ဆန္တဿ တိဋ္ဌန္တဿ နိသီဒန္တဿ နိပဇ္ဇန္တဿ ခါဒန္တဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓော နာမ န ဟောတီတိ နတ္ထိ။ ဣတိ မဂ္ဂဝိမောက္ခေန ဝိမုစ္စနဿ သမယော ဝါ အသမယော ဝါ နတ္ထီတိ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတေ စ အဂ္ဂဟိတေ စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဣမံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကံ တန္တိံ အာရောပေသိ ဓမ္မရာဇာ။ သမာပတ္တိလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော ဣမာယပိ တန္တိယာ အဂ္ဂဟိတောဝ။ ဘဇာပိယမာနော ပန သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ကိလေသာနံ ဝသေန သမယဝိမုတ္တဘာဝံ ဘဇေယျ။

၃။ ကုပ္ပဓမ္မာကုပ္ပဓမ္မနိဒ္ဒေသေသု – ယဿ အဓိဂတော သမာပတ္တိဓမ္မော ကုပ္ပတိ နဿတိ, သော ကုပ္ပဓမ္မော။ ရူပသဟဂတာနန္တိ ရူပနိမိတ္တသင်္ခါတေန ရူပေန သဟဂတာနံ။ တေန သဒ္ဓိံ ပဝတ္တာနံ န ဝိနာ ရူပါရမ္မဏာနံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနန္တိ အတ္ထော။ အရူပသဟဂတာနန္တိ ရူပတော အညံ, န ရူပန္တိ အရူပံ။ အရူပေန သဟဂတာနံ တေန သဒ္ဓိံ ပဝတ္တာနံ န ဝိနာ အရူပါရမ္မဏာနံ စတုန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနန္တိ အတ္ထော။ န နိကာမလာဘီတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ အစိဏ္ဏဝသိတာယ ဣစ္ဆိတာကာရေန အလဒ္ဓတ္တာ န နိကာမလာဘီ။ အပ္ပဂုဏသမာပတ္တိကောတိ အတ္ထော။ န အကိစ္ဆလာဘီတိ ကိစ္ဆလာဘီ ဒုက္ခလာဘီ။ ယော အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဥပစာရံ ပါပေန္တော အပ္ပနံ ပါပေန္တော စိတ္တမဉ္ဇူသံ လဘန္တော ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလမန္တော တံ သမ္ပဒံ ပါပုဏိတုံ သက္ကောတိ, သော န အကိစ္ဆလာဘီ နာမ။ န အကသိရလာဘီတိ အဝိပုလလာဘီ။ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ အဒ္ဓါနံ ဖရိတုံ န သက္ကောတိ။ ဧကံ ဒွေ စိတ္တဝါရေ ဝတ္တေတွာ သဟသာဝ ဝုဋ္ဌာတီတိ အတ္ထော။

ယတ္ထိစ္ဆကန္တိ ယသ္မိံ ဩကာသေ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ ဣစ္ဆတိ။ ယဒိစ္ဆကန္တိ ကသိဏဇ္ဈာနံ ဝါ အာနာပါနဇ္ဈာနံ ဝါ ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနံ ဝါ အသုဘဇ္ဈာနံ ဝါတိ ယံ ယံ သမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ ဣစ္ဆတိ။ ယာဝတိစ္ဆကန္တိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေန ယတ္တကံ ကာလံ ဣစ္ဆတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယတ္ထ ယတ္ထ ယံ ယံ သမာပတ္တိံ ယတ္တကံ အဒ္ဓါနံ သမာပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝုဋ္ဌာတုမ္ပိ ဣစ္ဆတိ, တတ္ထ တတ္ထ တံ တံ သမာပတ္တိံ တတ္တကံ အဒ္ဓါနံ သမာပဇ္ဇိတုမ္ပိ ဝုဋ္ဌာတုမ္ပိ န သက္ကောတိ။ စန္ဒံ ဝါ သူရိယံ ဝါ ဥလ္လောကေတွာ ‘ဣမသ္မိံ စန္ဒေ ဝါ သူရိယေ ဝါ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတေ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဈာနံ သမာပန္နော ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဝုဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ, အန္တရာဝ ဝုဋ္ဌာတိ၊ သမာပတ္တိယာ အပ္ပဂုဏတာယာတိ။

ပမာဒမာဂမ္မာတိ ပမာဒံ ပဋိစ္စ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝံဝိဓော ပုဂ္ဂလော ကုပ္ပဓမ္မောတိ ဝုစ္စတိ။ ဣဒံ ပန အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပုထုဇ္ဇနဿ သောတာပန္နဿ သကဒါဂါမိနောတိ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ နာမံ။ ဧတေသဉှိ သမာဓိပါရိဗန္ဓကာ ဝိပဿနာပါရိဗန္ဓကာ စ ဓမ္မာ န သုဝိက္ခမ္ဘိတာ, န သုဝိက္ခာလိတာ, တေန တေသံ သမာပတ္တိ နဿတိ ပရိဟာယတိ။ သာ စ ခေါ နေဝ သီလဘေဒေန, နာပတ္တိဝီတိက္ကမေန။ န ဂရုကမောက္ခဓမ္မော ပနေသ အပ္ပမတ္တကေနပိ ကိစ္စကရဏီယေန ဝါ ဝတ္တဘေဒမတ္တကေန ဝါ နဿတိ။

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ထေရော သမာပတ္တိံ ဝဠဉ္ဇေတိ။ တသ္မိံ ပိဏ္ဍာယ ဂါမံ ပဝိဋ္ဌေ ဒါရကာ ပရိဝေဏေ ကီဠိတွာ ပက္ကမိံသု။ ထေရော အာဂန္တွာ ‘ပရိဝေဏံ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗ’န္တိ စိန္တေတွာ အသမ္မဇ္ဇိတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘သမာပတ္တိံ အပ္ပေဿာမီ’တိ နိသီဒိ။ သော အပ္ပေတုံ အသက္ကောန္တော, ‘ကိံ နု ခေါ အာဝရဏ’န္တိ သီလံ အာဝဇ္ဇန္တော အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝီတိက္ကမံ အဒိသွာ ‘ဝတ္တဘေဒေါ နု ခေါ အတ္ထီ’တိ ဩလောကေန္တော ပရိဝေဏဿ အသမ္မဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပဝိသိတွာ နိသီဒန္တော သမာပတ္တိံ အပ္ပေန္တောဝ နိသီဒိ။

၄။ အကုပ္ပဓမ္မနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အကုပ္ပဓမ္မောတိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အနာဂါမိဿ စေဝ ခီဏာသဝဿ စာတိ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ နာမံ။ တေသဉှိ သမာဓိပါရိဗန္ဓကာ ဝိပဿနာပါရိဗန္ဓကာ စ ဓမ္မာ သုဝိက္ခမ္ဘိတာ သုဝိက္ခာလိတာ၊ တေန တေသံ ဘဿသင်္ဂဏိကာရာမာဒိကိစ္စေန ဝါ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ အတ္တနော အနုရူပေန ပမာဒေန ဝီတိနာမေန္တာနမ္ပိ သမာပတ္တိ န ကုပ္ပတိ, န နဿတိ။ သုက္ခဝိပဿကာ ပန သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိခီဏာသဝါ ဣမသ္မိံ ဒုကေ န လဗ္ဘန္တိ၊ ဒုကမုတ္တကပုဂ္ဂလာ နာမ ဟောန္တိ။ တသ္မာ သတ္ထာ အတ္တနော ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတေ စ အဂ္ဂဟိတေ စ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ဣမသ္မိမ္ပိ ဒုကေ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကေဟိ တန္တိံ အာရောပေန္တော သဗ္ဗေပိ အရိယပုဂ္ဂလာတိအာဒိမာဟ။ အဋ္ဌန္နဉှိ သမာပတ္တီနံ ကုပ္ပနံ နဿနံ ဘဝေယျ, လောကုတ္တရဓမ္မဿ ပန သကိံ ပဋိဝိဒ္ဓဿ ကုပ္ပနံ နဿနံ နာမ နတ္ထိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

၅။ ပရိဟာနဓမ္မာပရိဟာနဓမ္မနိဒ္ဒေသာပိ ကုပ္ပဓမ္မာကုပ္ပဓမ္မနိဒ္ဒေသဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကေဝလဉှိ ဣဓ ပုဂ္ဂလဿ ပမာဒံ ပဋိစ္စ ဓမ္မာနံ ပရိဟာနမ္ပိ အပရိဟာနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဣဒံ ပရိယာယဒေသနာမတ္တမေဝ နာနံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ တာဒိသမေဝ။

၇။ စေတနာဘဗ္ဗနိဒ္ဒေသေ – စေတနာဘဗ္ဗောတိ စေတနာယ အပရိဟာနိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗော။ သစေ အနုသဉ္စေတေတီတိ, သစေ သမာပဇ္ဇတိ။ သမာပတ္တိဉှိ သမာပဇ္ဇန္တော အနုသဉ္စေတေတိ နာမ။ သော န ပရိဟာယတိ, ဣတရော ပရိဟာယတိ။

၈။ အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗနိဒ္ဒေသေ – အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗောတိ အနုရက္ခဏာယ အပရိဟာနိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘဗ္ဗော။ သစေ အနုရက္ခတီတိ သစေ အနုပကာရဓမ္မေ ပဟာယ ဥပကာရဓမ္မေ သေဝန္တော သမာပဇ္ဇတိ။ ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇန္တော အနုရက္ခတိ နာမ။ သော န ပရိဟာယတိ, ဣတရော ပရိဟာယတိ။

ဣမေ ဒွေပိ သမာပတ္တိံ ဌပေတုံ ထာဝရံ ကာတုံ ပဋိဗလာ။ စေတနာဘဗ္ဗတော ပန အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗောဝ ဗလဝတရော။ စေတနာဘဗ္ဗော ဟိ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ န ဇာနာတိ။ အဇာနန္တော ဥပကာရဓမ္မေ နုဒတိ နီဟရတိ, အနုပကာရဓမ္မေ သေဝတိ။ သော တေ သေဝန္တော သမာပတ္တိတော ပရိဟာယတိ။ အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗော ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနာတိ။ ဇာနန္တော အနုပကာရဓမ္မေ နုဒတိ နီဟရတိ, ဥပကာရဓမ္မေ သေဝတိ။ သော တေ သေဝန္တော သမာပတ္တိတော န ပရိဟာယတိ။

ယထာ ဟိ ဒွေ ခေတ္တပါလာ ဧကော ပဏ္ဍုရောဂေန သရောဂေါ အက္ခမော သီတာဒီနံ, ဧကော အရောဂေါ သီတာဒီနံ သဟော။ သရောဂေါ ဟေဋ္ဌာကုဋိံ န ဩတရတိ, ရတ္တာရက္ခံ ဒိဝါရက္ခံ ဝိဇဟတိ။ တဿ ဒိဝါ သုကမောရာဒယော ခေတ္တံ ဩတရိတွာ သာလိသီသံ ခါဒန္တိ, ရတ္တိံ မိဂသူကရာဒယော ပဝိသိတွာ ခလံ တစ္ဆိ တံ ဝိယ ဆေတွာ ဂစ္ဆန္တိ။ သော အတ္တနော ပမတ္တကာရဏာ ပုန ဗီဇမတ္တမ္ပိ န လဘတိ။ ဣတရော ရတ္တာရက္ခံ ဒိဝါရက္ခံ န ဝိဇဟတိ။ သော အတ္တနော အပ္ပမတ္တကာရဏာ ဧကကရီသတော စတ္တာရိပိ အဋ္ဌပိ သကဋာနိ လဘတိ။

တတ္ထ သရောဂခေတ္တပါလော ဝိယ စေတနာဘဗ္ဗော, အရောဂေါ ဝိယ အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သရောဂဿ အတ္တနော ပမာဒေန ပုန ဗီဇမတ္တဿပိ အလဘနံ ဝိယ စေတနာဘဗ္ဗဿ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ အဇာနိတွာ ဥပကာရေ ပဟာယ အနုပကာရေ သေဝန္တဿ သမာပတ္တိယာ ပရိဟာနံ။ ဣတရဿ အတ္တနော အပ္ပမာဒေန ဧကကရီသမတ္တတော စတုအဋ္ဌသကဋဥဒ္ဓရဏံ ဝိယ အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗဿ ဥပကာရာနုပကာရေ ဓမ္မေ ဇာနိတွာ အနုပကာရေ ပဟာယ ဥပကာရေ သေဝန္တဿ သမာပတ္တိယာ အပရိဟာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧဝံ စေတနာဘဗ္ဗတော အနုရက္ခဏာဘဗ္ဗောဝ သမာပတ္တိံ ထာဝရံ ကာတုံ ဗလဝတရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၉။ ပုထုဇ္ဇနနိဒ္ဒေသေ – တီဏိ သံယောဇနာနီတိ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနသီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇနဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနာနိ။ ဧတာနိ ဟိ ဖလက္ခဏေ ပဟီနာနိ နာမ ဟောန္တိ။ အယံ ပန ဖလက္ခဏေပိ န ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ တေသံ သံယောဇနဓမ္မာနံ။ မဂ္ဂက္ခဏသ္မိဉှိ တေသံ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော နာမ ဟောတိ။ အယံ ပန မဂ္ဂက္ခဏေပိ န ဟောတိ။ ဧတ္တာဝတာ ဝိဿဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနော ထူလဗာလပုထုဇ္ဇနောဝ ဣဓ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၀။ ဂေါတြဘုနိဒ္ဒေသေ – ယေသံ ဓမ္မာနန္တိ ယေသံ ဂေါတြဘုဉာဏေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာနံ ပရောပဏ္ဏာသကုသလဓမ္မာနံ။ အရိယဓမ္မဿာတိ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ။ အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ ဩက္ကန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေန ဉာဏေန သဗ္ဗံ ပုထုဇ္ဇနသင်္ခံ ပုထုဇ္ဇနဂေါတ္တံ ပုထုဇ္ဇနမဏ္ဍလံ ပုထုဇ္ဇနပညတ္တိံ အတိက္ကမိတွာ အရိယသင်္ခံ အရိယဂေါတ္တံ အရိယမဏ္ဍလံ အရိယပညတ္တိံ ဩက္ကမနတော ဂေါတြဘူပုဂ္ဂလော နာမ ဝုစ္စတိ။

၁၁။ ဘယူပရတနိဒ္ဒေသေ – ဘယေန ဥပရတောတိ ဘယူပရတော။ သတ္တပိ သေက္ခာ ပုထုဇ္ဇနာ စ ဘာယိတွာ ပါပတော ဩရမန္တိ ပါပံ န ကရောန္တိ။ တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနာ ဒုဂ္ဂတိဘယံ, ဝဋ္ဋဘယံ, ကိလေသဘယံ, ဥပဝါဒဘယန္တိ စတ္တာရိ ဘယာနိ ဘာယန္တိ။ တေသု ဘာယိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဒုဂ္ဂတိယေဝ ဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယံ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ‘သစေ တွံ ပါပံ ကရိဿသိ, စတ္တာရော အပါယာ မုခံ ဝိဝရိတွာ ဌိတစ္ဆာတအဇဂရသဒိသာ, တေသု ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တော ကထံ ဘဝိဿသီ’တိ ဒုဂ္ဂတိဘယံ ဘာယိတွာ ပါပံ န ကရောတိ။ အနမတဂ္ဂသံသာရဝဋ္ဋံယေဝ ပန ဝဋ္ဋဘယံ နာမ။ သဗ္ဗမ္ပိ အကုသလံ ကိလေသဘယံ နာမ။ ဂရဟာ ပန ဥပဝါဒဘယံ နာမ။ တာနိပိ ဘာယိတွာ ပုထုဇ္ဇနော ပါပံ န ကရောတိ။ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော ပန တယော သေက္ခာ ဒုဂ္ဂတိံ အတီတတ္တာ သေသာနိ တီဏိ ဘယာနိ ဘာယိတွာ ပါပံ န ကရောန္တိ။ မဂ္ဂဋ္ဌကသေက္ခာ အာဂမနဝသေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နဘယတ္တာ ဝါ ဘယူပရတာ နာမ ဟောန္တိ။ ခီဏာသဝေါ ဣမေသု စတူသု ဘယေသု ဧကမ္ပိ န ဘာယတိ။ သော ဟိ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နဘယော၊ တသ္မာ အဘယူပရတောတိ ဝုစ္စတိ။ ကိံ ပန သော ဥပဝါဒမ္ပိ န ဘာယတီတိ? န ဘာယတိ။ ဥပဝါဒံ ပန ရက္ခတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ ဒေါဏုပ္ပလဝါပိဂါမေ ခီဏာသဝတ္ထေရော ဝိယ။

၁၂။ အဘဗ္ဗာဂမနနိဒ္ဒေသေ – သမ္မတ္တနိယာမာဂမနဿ အဘဗ္ဗောတိ အဘဗ္ဗာဂမနော။ ကမ္မာဝရဏေနာတိ ပဉ္စဝိဓေန အာနန္တရိယကမ္မေန။ ကိလေသာဝရဏေနာတိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ။ ဝိပါကာဝရဏေနာတိ အဟေတုကဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ။ အဿဒ္ဓါတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု သဒ္ဓါရဟိတာ။ အစ္ဆန္ဒိကာတိ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒရဟိတာ။ တေ ဌပေတွာ ဇမ္ဗုဒီပံ ဣတရဒီပတ္တယဝါသိနော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေသု ဟိ မနုဿာ အစ္ဆန္ဒိကဘာဝံ ပဝိဋ္ဌာ နာမ။ ဒုပ္ပညာတိ ဘဝင်္ဂပညာရဟိတာ။ အဘဗ္ဗာတိ အပ္ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂဖလူပနိဿယာ။ နိယာမန္တိ မဂ္ဂနိယာမံ, သမ္မတ္တနိယာမံ။ ဩက္ကမိတုန္တိ ဧတံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တသင်္ခါတံ နိယာမံ ဩက္ကမိတုံ ပဝိသိတုံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာတုံ အဘဗ္ဗာ။

၁၃။ ဘဗ္ဗာဂမနနိဒ္ဒေသော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝမိမသ္မိံ ဒုကေ ယေ စ ပုဂ္ဂလာ ပဉ္စာနန္တရိယကာ, ယေ စ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ, ယေဟိ စ အဟေတုကဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာ, ယေ စ ဗုဒ္ဓါဒီနံ န သဒ္ဒဟန္တိ, ယေသဉ္စ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒော နတ္ထိ, ယေ စ အပရိပုဏ္ဏဘဝင်္ဂပညာ, ယေသဉ္စ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ, တေ သဗ္ဗေပိ သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိတုံ အဘဗ္ဗာ, ဝိပရီတာ ဘဗ္ဗာတိ ဝုတ္တာ။

၁၄။ နိယတာနိယတနိဒ္ဒေသေ – အာနန္တရိကာတိ အာန္တရိကကမ္မသမင်္ဂိနော။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမင်္ဂိနော။ သဗ္ဗေပိ ဟေတေ နိရယဿ အတ္ထာယ နိယတတ္တာ နိယတာ နာမ။ အဋ္ဌ ပန အရိယပုဂ္ဂလာ သမ္မာဘာဝါယ ဥပရူပရိမဂ္ဂဖလတ္ထာယ စေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာယ စ နိယတတ္တာ နိယတာ နာမ။ အဝသေသပုဂ္ဂလာ ပန အနိဗဒ္ဓဂတိကာ။ ယထာ အာကာသေ ခိတ္တဒဏ္ဍော ပထဝိယံ ပတန္တော ‘အဂ္ဂေန ဝါ မဇ္ဈေန ဝါ မူလေန ဝါ ပတိဿတီ’တိ န ဉာယတိ၊ ဧဝမေဝ ‘အသုကဂတိယာ နာမ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တီ’တိ နိယမာဘာဝါ အနိယတာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယာ ပန ဥတ္တရကုရုကာနံ နိယတဂတိကတာ ဝုတ္တာ, န သာ နိယတဓမ္မဝသေန။ မိစ္ဆတ္တသမ္မတ္တနိယတဓမ္မာယေဝ ဟိ နိယတာ နာမ။ တေသဉ္စ ဝသေနာယံ ပုဂ္ဂလနိယမော ကထိတောတိ။

၁၅။ ပဋိပန္နကနိဒ္ဒေသေ – မဂ္ဂသမင်္ဂိနောတိ မဂ္ဂဋ္ဌကပုဂ္ဂလာ။ တေ ဟိ ဖလတ္ထာယ ပဋိပန္နတ္တာ ပဋိပန္နကာ နာမ။ ဖလသမင်္ဂိနောတိ ဖလပဋိလာဘသမင်္ဂိတာယ ဖလသမင်္ဂိနော။ ဖလပဋိလာဘတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တေ ဖလသမာပတ္တိံ အသမာပန္နာပိ ဖလေ ဌိတာယေဝ နာမ။

၁၆။ သမသီသီနိဒ္ဒေသေ – အပုဗ္ဗံ အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ, ဧကပ္ပဟာရေနေဝါတိ အတ္ထော။ ပရိယာဒါနန္တိ ပရိက္ခယော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ပုဂ္ဂလော သမသီသီ နာမ ဝုစ္စတိ။ သော ပနေသ တိဝိဓော ဟောတိ – ဣရိယာပထသမသီသီ, ရောဂသမသီသီ, ဇီဝိတသမသီသီတိ။ တတ္ထ ယော စင်္ကမန္တောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ စင်္ကမန္တောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ ပဒုမတ္ထေရော ဝိယ၊ ဌိတကောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဌိတကောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ ကောဋပဗ္ဗတဝိဟာရဝါသီတိဿတ္ထေရော ဝိယ၊ နိသိန္နောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ နိသိန္နောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ, နိပန္နောဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ နိပန္နောဝ ပရိနိဗ္ဗာတိ – အယံ ဣရိယာပထသမသီသီ နာမ။

ယော ပန ဧကံ ရောဂံ ပတွာ အန္တောရောဂေယေဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ ရောဂေန ပရိနိဗ္ဗာတိ – အယံ ရောဂသမသီသီ နာမ။

ကတရော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ? ‘‘သီသန္တိ တေရသ သီသာနိ – ပလိဗောဓသီသဉ္စ တဏှာ, ဝိနိဗန္ဓနသီသဉ္စ မာနော, ပရာမာသသီသဉ္စ ဒိဋ္ဌိ, ဝိက္ခေပသီသဉ္စ ဥဒ္ဓစ္စံ, သံကိလေသသီသဉ္စ အဝိဇ္ဇာ, အဓိမောက္ခသီသဉ္စ သဒ္ဓါ, ပဂ္ဂဟသီသဉ္စ ဝီရိယံ, ဥပဋ္ဌာနသီသဉ္စ သတိ, အဝိက္ခေပသီသဉ္စ သမာဓိ, ဒဿနသီသဉ္စ ပညာ, ပဝတ္တသီသဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ဂေါစရသီသဉ္စ ဝိမောက္ခော, သင်္ခါရသီသဉ္စ နိရောဓော’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၈၇)။ တတ္ထ ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ပရိယာဒိယတိ။ ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိစိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ။ အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ။ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ အဝိဇ္ဇံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ။ အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ အညံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ အညံ။ ယဿ စေတံ သီသဒွယံ သမံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, သော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ။

ကထမိဒံ သမံ ဟောတီတိ? ဝါရသမတာယ။ ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ – သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ, အနာဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ, အရဟတ္တမဂ္ဂေ စတ္တာရီတိ ဧကူနဝီသတိယာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေ ပတိဋ္ဌာယ ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ။ ဣမာယ ဝါရသမတာယ ဣဒံ ဥဘယသီသပရိယာဒါနံ သမံ ဟောတိ နာမ။ တေနာယံ ပုဂ္ဂလော ဇီဝိတသမသီသီတိ ဝုစ္စတိ။ အယမေဝ စ ဣဓ အဓိပ္ပေတော။

၁၇။ ဌိတကပ္ပီနိဒ္ဒေသေ – ဌိတော ကပ္ပေါတိ ဌိတကပ္ပေါ, ဌိတကပ္ပေါ အဿ အတ္ထီတိ ဌိတကပ္ပီ။ ကပ္ပံ ဌပေတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော။ ဥဍ္ဍယှနဝေလာ အဿာတိ ဈာယနကာလော ဘဝေယျ။ နေဝ တာဝါတိ ယာဝ ဧသ မဂ္ဂသမင်္ဂီ ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလံ န သစ္ဆိကရောတိ, နေဝ တာဝ ကပ္ပေါ ဈာယေယျ။ ဈာယမာနောပိ အဇ္ဈာယိတွာဝ တိဋ္ဌေယျ။ ကပ္ပဝိနာသော ဟိ နာမ မဟာဝိကာရော မဟာပယောဂေါ ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠဿ ဈာယနဝသေန မဟာလောကဝိနာသော။ အယမ္ပိ ဧဝံ မဟာဝိနာသော တိဋ္ဌေယျ ဝါတိ ဝဒတိ။ သာသနေ ပန ဓရမာနေ အယံ ကပ္ပဝိနာသော နာမ နတ္ထိ။ ကပ္ပဝိနာသေ သာသနံ နတ္ထိ။ ဂတကောဋိကေ ဟိ ကာလေ ကပ္ပဝိနာသော နာမ ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ သတ္ထာ အန္တရာယာဘာဝံ ဒီပေတုံ ဣဒံ ကာရဏံ အာဟရိ – ‘‘ဣဒမ္ပိ ဘဝေယျ, မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ပန ဖလဿ အန္တရာယော န သက္ကာ ကာတု’’န္တိ။ အယံ ပန ပုဂ္ဂလော ကပ္ပံ ဌပေန္တော ကိတ္တကံ ကာလံ ဌပေယျာတိ? ယသ္မိံ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, အထ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေန္တံ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တတော တီဏိ အနုလောမာနိ, ဧကံ ဂေါတြဘုစိတ္တံ, ဧကံ မဂ္ဂစိတ္တံ, ဒွေ ဖလစိတ္တာနိ, ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနီတိ ဧတ္တကံ ကာလံ ဌပေယျ။ ဣမံ ပနတ္ထံ ဗာဟိရာယ အာဂန္တုကူပမာယပိ ဧဝံ ဒီပယိံသု။ သစေ ဟိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသမင်္ဂိဿ မတ္ထကူပရိ ယောဇနိကံ ဧကဂ္ဃနသေလံ တိဝဋ္ဋာယ ရဇ္ဇုယာ ဗန္ဓိတွာ ဩလမ္ဗေယျ, ဧကသ္မိံ ဝဋ္ဋေ ဆိန္နေ ဒွီဟိ ဩလမ္ဗေယျ, ဒွီသု ဆိန္နေသု ဧကေန ဩလမ္ဗေယျေဝ, တသ္မိမ္ပိ ဆိန္နေ အဗ္ဘကူဋံ ဝိယ အာကာသေ တိဋ္ဌေယျ, န တွေဝ တဿ ပုဂ္ဂလဿ မဂ္ဂါနန္တရဖလဿ အန္တရာယံ ကရေယျာတိ။ အယံ ပန ဒီပနာ ပရိတ္တာ, ပုရိမာဝ မဟန္တာ။ န ကေဝလံ ပန သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌောဝ ကပ္ပံ ဌပေတိ, ဣတရေ မဂ္ဂသမင်္ဂိနောပိ ဌပေန္တိယေဝ။ တေန ဘဂဝါ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတဉ္စ အဂ္ဂဟိတဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ သဒ္ဓိံ ပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကပုဂ္ဂလေဟိ ဣမံ တန္တိံ အာရောပေသိ – ‘‘သဗ္ဗေပိ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော ပုဂ္ဂလာ ဌိတကပ္ပိနော’’တိ။

၁၈။ အရိယနိဒ္ဒေသေ – ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယာ။ သဒေဝကေန လောကေန အရဏီယတ္တာ အရိယာ။ အရိယဋ္ဌော နာမ ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌောတိ ပရိသုဒ္ဓတ္တာပိ အရိယာ။ သေသာ အပရိသုဒ္ဓတာယ အနရိယာ။

၁၉။ သေက္ခနိဒ္ဒေသေ – မဂ္ဂသမင်္ဂိနော မဂ္ဂက္ခဏေ, ဖလသမင်္ဂိနော စ ဖလက္ခဏေ, အဓိသီလသိက္ခာဒိကာ တိဿောပိ သိက္ခာ သိက္ခန္တိယေဝါတိ သေက္ခာ။ အရဟတာ ပန အရဟတ္တဖလက္ခဏေ တိဿော သိက္ခာ သိက္ခိတာ။ ပုန တဿ သိက္ခနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အသေက္ခာ။ ဣတိ သတ္တ အရိယာ သိက္ခန္တီတိ သေက္ခာ။ ခီဏာသဝါ အညဿ သန္တိကေ သီလာဒီနံ သိက္ခိတတ္တာ သိက္ခိတအသေက္ခာ နာမ။ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမ္ဘူတတာယ အသိက္ခိတအသေက္ခာ နာမ။ သေသပုဂ္ဂလာ နေဝ သိက္ခန္တိ န သိက္ခိတာတိ နေဝသေက္ခာနာသေက္ခာ။

၂၀။ တေဝိဇ္ဇနိဒ္ဒေသေ – ပဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပတ္တောပိ, ပဌမံ အရဟတ္တံ ပတွာ ပစ္ဆာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏနိဗ္ဗတ္တကောပိ တေဝိဇ္ဇောယေဝ နာမ။ သုတ္တန္တကထာ ပန ပရိယာယဒေသနာ အဘိဓမ္မကထာ နိပ္ပရိယာယဒေသနာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာဂမနီယမေဝ ဓုရံ။ တသ္မာ ပဌမံ ဒွေ ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပတ္တောဝ ဣဓ အဓိပ္ပေတော။ ဆဠဘိညေပိ ဧသေဝ နယော။

၂၂။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓနိဒ္ဒေသေ – ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ ပစ္ဆိမဘဝေ သစ္စပ္ပဋိဝေဓတော ပုဗ္ဗေ အညဿ ကဿစိ သန္တိကေ အဿုတပုဗ္ဗေသု။ တတော ပုရိမပုရိမေသု ပန ဘဝေသု သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ အာရုယှ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမံ ဂေါတြဘုံ အာဟစ္စ ဌပေန္တိ။ တသ္မာ ပစ္ဆိမဘဝသ္မိံယေဝ အနာစရိယကဘာဝံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။ တဒါ ဟိ တထာဂတော ပူရိတပါရမိတ္တာ အညဿ သန္တိကေ သာမံ အနနုဿုတေသု သင်္ခတာသင်္ခတဓမ္မေသု ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ…ပေ… အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ အတ္တပစ္စက္ခေန ဉာဏေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ။

တတ္ထ စာတိ တသ္မိဉ္စ စတုသစ္စသမ္ဗောဓိသင်္ခါတေ အရဟတ္တမဂ္ဂေ။ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏာတိ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ ဗလေသု စ စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ ပါပုဏာတိ။ ဗုဒ္ဓါနဉှိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ စေဝ ဒသဗလဉာဏဿ စ အဓိဂမနတော ပဋ္ဌာယ အညံ ကာတဗ္ဗံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ ပန ဥဘတောသုဇာတဿ ခတ္တိယကုမာရဿ အဘိသေကပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ‘ဣဒံ နာမ ဣဿရိယံ အနာဂတ’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗံ အာဂတမေဝ ဟောတိ။ ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါနံ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ အာဂမနတော ပဋ္ဌာယ ‘အယံ နာမ ဂုဏော န အာဂတော, န ပဋိဝိဒ္ဓေါ, န ပစ္စက္ခော’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော, သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏာ အာဂတာ ပဋိဝိဒ္ဓါ ပစ္စက္ခကတာဝ ဟောန္တိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝံ ပါရမီပူရဏသိဒ္ဓါနုဘာဝေန အရိယမဂ္ဂေန ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုဂုဏော ပုဂ္ဂလော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဝုစ္စတိ။

၂၃။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓနိဒ္ဒေသေပိ – ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ ပဒေ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါပိ ဟိ ပစ္ဆိမဘဝေ အနာစရိယကော အတ္တုက္ကံသိကဉာဏေနေဝ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စော သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ ဗလေသု စ စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ န ပါပုဏာတိ။

၂၄။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သဟဇာတနာမကာယေန ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ။ ပညာယ စဿ ဒိသွာတိ ဝိပဿနာပညာယ သင်္ခါရဂတံ, မဂ္ဂပညာယ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပဿိတွာ စတ္တာရောပိ အာသဝါ ခီဏာ ဟောန္တိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမာတိ ဝုစ္စတိ။ အယဉှိ ဒွီဟိ ဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။ တတြာယံ ထေရဝါဒေါ – တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော တာဝ အာဟ – ‘‘သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန, မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂေဟိ ဒွေ ဝါရေ ဝိမုတ္တော’’တိ။ တိပိဋကမဟာဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရော ‘‘နာမနိဿိတကော ဧသော’’တိ ဝတွာ –

‘‘အစ္စီ ယထာ ဝါတဝေဂေန ခိတ္တာ, (ဥပသီဝါတိ ဘဂဝါ၊)

အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခံ၊

ဧဝံ မုနီ နာမကာယာ ဝိမုတ္တော,

အတ္ထံ ပလေတိ န ဥပေတိ သင်္ခ’’န္တိ။ (သု။ နိ။ ၁၀၈၀)၊

ဝတွာ သုတ္တံ အာဟရိတွာ ‘‘နာမကာယတော စ ရူပကာယတော စ သုဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ အာဟ။ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခေန ဧကဝါရံ ဝိမုတ္တော မဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခေန ဧကဝါရံ ဝိမုတ္တောတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော’’တိ။ ဣမေ ပန တယောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ, ‘တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒေ ကာရဏံ ဒိဿတီ’တိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝါဒံ တန္တိံ ကတွာ ဌပယိံသု။

သင်္ခေပတော ပန အရူပသမာပတ္တိယာ ရူပကာယတော ဝိမုတ္တော, မဂ္ဂေန နာမကာယတော ဝိမုတ္တောတိ ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော။ သော စတုန္နံ အရူပသမာပတ္တီနံ ဧကေကတော ဝုဋ္ဌာယ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာနံ စတုန္နံ, နိရောဓာ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ အနာဂါမိနော စ ဝသေန ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ။ တတ္ထ ပုရိမာ စတ္တာရော သမာပတ္တိသီသံ နိရောဓံ န သမာပဇ္ဇန္တီတိ ပရိယာယေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာ နာမ။ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အနာဂါမီ တံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ နိပ္ပရိယာယေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တသေဋ္ဌော နာမ။ နနု စ အရူပါဝစရဇ္ဈာနမ္ပိ ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ ဒုဝင်္ဂိကံ ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနမ္ပိ, တသ္မာ တမ္ပိ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တေန ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? န ဘဝိတဗ္ဗံ။ ကသ္မာ? ရူပကာယတော အဝိမုတ္တတ္တာ။ တဉှိ ကိလေသကာယတောဝ ဝိမုတ္တံ, န ရူပကာယတော၊ တသ္မာ တတော ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ န ဟောတိ။ အရူပါဝစရံ ပန နာမကာယတော စ ဝိမုတ္တံ ရူပကာယတော စာတိ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၅။ ပညာဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – ပညာယ ဝိမုတ္တောတိ ပညာဝိမုတ္တော။ သော သုက္ခဝိပဿကော စတူဟိ ဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာယ အရဟတ္တံ ပတ္တာ စတ္တာရော စာတိ ပဉ္စဝိဓော ဟောတိ။ ဧတေသု ဟိ ဧကောပိ အဋ္ဌဝိမောက္ခလာဘီ န ဟောတိ။ တေနေဝ န ဟေဝ ခေါ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခေတိအာဒိမာဟ။ အရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ပန ဧကသ္မိံ သတိ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောယေဝ နာမ ဟောတီတိ။

၂၆။ ကာယသက္ခိနိဒ္ဒေသေ – ဧကစ္စေ အာသဝါတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယဝဇ္ဈာ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ကာယသက္ခီတိ ဝုစ္စတိ။ သော ဟိ ဖုဋ္ဌန္တံ သစ္ဆိကရောတီတိ ကာယသက္ခီ။ ဈာနဖဿံ ပဌမံ ဖုသတိ, ပစ္ဆာ နိရောဓံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိပိ ကာယသက္ခီ။ သော သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာ ဆဗ္ဗိဓော ဟောတိ။

၂၇။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တနိဒ္ဒေသေ – ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဥဒ္ဓံ ဒုက္ခံ။ ဒုက္ခသမုဒယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယထာဘူတံ ပဇာနာတီတိ ဌပေတွာ တဏှံ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ‘ဒုက္ခသစ္စ’န္တိ ယာထာဝသရသတော ပဇာနာတိ။ တဏှာ ပန ဒုက္ခံ ဇနေတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ, ပဘာဝေတိ, တတော တံ ဒုက္ခံ သမုဒေတိ၊ တသ္မာ နံ အယံ ‘ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခဉ္စ သမုဒယော စ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝူပသမ္မန္တိ အပ္ပဝတ္တိံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ နံ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ အရိယော ပန အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, တံ ဒုက္ခနိရောဓံ ဂစ္ဆတိ၊ တေန တံ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ ဧတ္တာဝတာ နာနာက္ခဏေ သစ္စဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ။ ဣဒါနိ ဧကက္ခဏေ ဒဿေတုံ တထာဂတပ္ပဝေဒိတာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တထာဂတပ္ပဝေဒိတာတိ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသီဒတွာ တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓါ ဝိဒိတာ ပါကဋီကတာ။ ဓမ္မာတိ စတုသစ္စဓမ္မာ။ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ သုဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ။ ဝေါစရိတာတိ သုစရိတာ။ တေသု အနေန ပညာ သုဋ္ဌု စရာပိတာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တောတိ ဝုစ္စတိ။ အယဉှိ ဒိဋ္ဌန္တံ ပတ္တော။ ‘‘ဒုက္ခာ သင်္ခါရာ, သုခေါ နိရောဓော’’တိ ဉာဏံ ဟောတိ။ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ပဿိတံ ပညာယာတိ ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော။ အယမ္ပိ ကာယသက္ခီ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓောဝ ဟောတိ။

၂၈။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တနိဒ္ဒေသေ – နော စ ခေါ ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿာတိ ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ, န ဧဝံ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿာတိ အတ္ထော။ ကိံ ပန နေသံ ကိလေသပ္ပဟာနေ နာနတ္တံ အတ္ထီတိ? နတ္ထိ။ အထ ကသ္မာ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ? အာဂမနီယနာနတ္တေန။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတော ဟိ အာဂမနမှိ ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော အပ္ပဒုက္ခေန အပ္ပကသိရေန အကိလမန္တောဝ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ပန ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ဟုတွာ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ သက္ကောတိ, တသ္မာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတိ။ အပိစ နေသံ ပညာယပိ နာနတ္တံ အတ္ထိယေဝ။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဉာဏံ တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ဝိပဿနာဉာဏံ နော တိက္ခံ သူရံ ပသန္နံ ဟုတွာ ဝဟတိ, တသ္မာပိ သော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတိ။

ယထာ ဟိ ဒွီသု တရုဏေသု သိပ္ပံ ဒဿေန္တေသု ဧကဿ ဟတ္ထေ တိခိဏော အသိ, ဧကဿ ကုဏ္ဌော။ တိခိဏေန အသိနာ ကဒလီ ဆိဇ္ဇမာနာ သဒ္ဒံ န ကရောတိ။ ကုဏ္ဌေန အသိနာ ဆိဇ္ဇမာနာ ‘ကဋကဋာ’တိ သဒ္ဒံ ကရောတိ။ တတ္ထ တိခိဏေန အသိနာ သဒ္ဒံ အကရောန္တိယာ ဧဝ ကဒလိယာ ဆေဒနံ ဝိယ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဉာဏဿ တိခိဏသူရဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ။ ကုဏ္ဌေန အသိနာ သဒ္ဒံ ကရောန္တိယာပိ ကဒလိယာ ဆေဒနံ ဝိယ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာဉာဏဿ အတိခိဏအသူရအပ္ပသန္နဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣမံ ပန နယံ ‘နော’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ, အာဂမနီယနာနတ္တေနေဝ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တံ န ပါပုဏာတီတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ။

အာဂမဋ္ဌကထာသု ပန ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတေသု ဟိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဒဟန္တဿ ဝိယ ဩကပ္ပေန္တဿ ဝိယ အဓိမုစ္စန္တဿ ဝိယ စ ကိလေသက္ခယော ဟောတိ။ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသစ္ဆေဒကဉာဏံ အဒန္ဓံ တိခိဏံ သူရံ ဟုတွာ ဝဟတိ။ တသ္မာ ယထာ နာမ အတိခိဏေန အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ န မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ န သီဃံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ သုယျတိ, ဗလဝတရော ဝါယာမော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ၊ ဧဝရူပါ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ။ ယထာ ပန သုနိသိတေနေဝ အသိနာ ကဒလိံ ဆိန္ဒန္တဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဟောတိ, အသိ သီဃံ ဝဟတိ, သဒ္ဒေါ န သုယျတိ, ဗလဝဝါယာမကိစ္စံ န ဟောတိ၊ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါဝိမုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ။ အယဉှိ သဒ္ဒဟန္တော ဝိမုတ္တောတိ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော။ အယမ္ပိ ကာယသက္ခီ ဝိယ ဆဗ္ဗိဓောဝ ဟောတိ။

၂၉။ ဓမ္မာနုသာရီနိဒ္ဒေသေ – ပဋိပန္နဿာတိ ဣမိနာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌော ဒဿိတော။ အဓိမတ္တန္တိ ဗလဝံ။ ပညံ ဝါဟေတီတိ ပညာဝါဟီ။ ပညာ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဟတီတိ ပညာဝါဟီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ ပညံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မာနုသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ သော ဟိ ပညာသင်္ခါတေန ဓမ္မေန သရတိ အနုဿရတီတိ ဓမ္မာနုသာရီ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌဿေဝေတံ နာမံ။ ဖလေ ပန ပတ္တေ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ ဟောတိ။

၃၀။ သဒ္ဓါနုသာရီနိဒ္ဒေသေပိ – သဒ္ဓံ ဝါဟေတီတိ သဒ္ဓါဝါဟီ။ သဒ္ဓါ ဣမံ ပုဂ္ဂလံ ဝဟတီတိ သဒ္ဓါဝါဟီတိပိ ဝုတ္တမေဝ။ သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမန္တိ သဒ္ဓံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဝုစ္စတိ။ သော ဟိ သဒ္ဓါယ သရတိ။ အနုဿရတီတိ သဒ္ဓါနုသာရီ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌဿေဝေတံ နာမံ။ ဖလေ ပန ပတ္တေ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟောတိ။ လောကုတ္တရဓမ္မဉှိ နိဗ္ဗတ္တေန္တာနံ ဒွေ ဓုရာနိ နာမ, ဒွေ အဘိနိဝေသာ နာမ, ဒွေ သီသာနိ နာမ။ တတ္ထ သဒ္ဓါဓုရံ ပညာဓုရန္တိ – ဒွေ ဓုရာနိ နာမ။ ဧကော ပန ဘိက္ခု သမထာဘိနိဝေသေန အဘိနိဝိသတိ, ဧကော ဝိပဿနာဘိနိဝေသေနာတိ – ဣမေ ဒွေ အဘိနိဝေသာ နာမ။ ဧကော စ မတ္ထကံ ပါပုဏန္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော ဟောတိ, ဧကော ပညာဝိမုတ္တောတိ – ဣမာနိ ဒွေ သီသာနိ နာမ။ ယေ ကေစိ ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, သဗ္ဗေ တေ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မေ ဓုရံ ကတွာ ဣမေသု ဒွီသု ဌာနေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ဌာနေဟိ ဝိမုစ္စန္တိ။ တေသု ယော ဘိက္ခု အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သမထဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော အညတရံ အရူပသမာပတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, သော သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ။ ပရတော ပန ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီ နာမ။ အရဟတ္တဖလေ ပတ္တေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ။

အပရော ပညမေဝ ဓုရံ ကတွာ ဝိပဿနာဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော သုဒ္ဓသင်္ခါရေ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ဝါ အညတရံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယမ္ပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေယေဝ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ။ ပရတော ပန ဆသု ဌာနေသု ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ။ အရဟတ္တေ ပတ္တေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ။ ဣဓ ဒွေ နာမာနိ အပုဗ္ဗာနိ, တာနိ ပုရိမေဟိ သဒ္ဓိံ ပဉ္စ ဟောန္တိ။ အပရော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သမာဓိဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော အညတရံ အရူပသမာပတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ – အယံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ။ ပရတော ဆသု ဌာနေသု ကာယသက္ခီယေဝ နာမ။ အရဟတ္တေ ပတ္တေ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တောယေဝ နာမ။ ဣဓ ဧကမေဝ နာမံ အပုဗ္ဗံ။ တေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာနိ ပဉ္စ ဆ ဟောန္တိ။ အပရော သဒ္ဓမေဝ ဓုရံ ကတွာ ဝိပဿနာဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌော သုဒ္ဓသင်္ခါရေ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနေသု ဝါ အညတရံ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ။ အယမ္ပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ။ ပရတော ဆသု ဌာနေသု သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ။ အရဟတ္တေ ပတ္တေ ပညာဝိမုတ္တော နာမ။ ဣဓာပိ ဧကမေဝ နာမံ အပုဗ္ဗံ။ တေန သဒ္ဓိံ ပုရိမာနိ ဆ သတ္တ ဟောန္တိ။ ဣမေ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ လောကေ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျာ နာမာတိ။

၃၁။ သတ္တက္ခတ္တုပရမနိဒ္ဒေသေ – သတ္တက္ခတ္တုန္တိ သတ္တဝါရေ။ သတ္တက္ခတ္တုပရမာ ဘဝူပပတ္တိ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ အဿ, တတော ပရံ အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတီတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမော။ သောတာပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ သောတောတိ အရိယမဂ္ဂေါ, တေန သမန္နာဂတော သောတာပန္နော နာမ။ ယထာဟ –

‘‘သောတော သောတောတိ ဟိဒံ, သာရိပုတ္တ, ဝုစ္စတိ။ ကတမော နု ခေါ, သာရိပုတ္တ, သောတောတိ? အယမေဝ ဟိ, ဘန္တေ, အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သောတော, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓီတိ။ သောတာပန္နော သောတာပန္နောတိ, ဟိဒံ, သာရိပုတ္တ, ဝုစ္စတိ။ ကတမော နု ခေါ, သာရိပုတ္တ, သောတာပန္နောတိ? ယော ဟိ, ဘန္တေ, ဣမိနာ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတော အယံ ဝုစ္စတိ သောတာပန္နော, သွာယံ အာယသ္မာ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဣတိ ဝါ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၀၀၁)။

ဧဝံ မဂ္ဂက္ခဏေပိ သောတာပန္နော နာမ ဟောတိ။ ဣဓ ပန မဂ္ဂေန ဖလဿ နာမံ ဒိန္နန္တိ ဖလက္ခဏေ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော။

အဝိနိပါတဓမ္မောတိ ဝိနိပါတသင်္ခါတံ အပါယံ ဥပပတ္တိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါ။ နိယတောတိ မဂ္ဂနိယာမေန နိယတော။ သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဗုဇ္ဈနကဘာဝပရာယဏော။ သော ဟိ ပဋိလဒ္ဓမဂ္ဂေန ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော။ ဥပရိ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ အဝဿံ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော။ ဒေဝေ စ မနုဿေ စာတိ ဒေဝလောကဉ္စ မနုဿလောကဉ္စ။ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အပရာပရံ ဂန္တွာ။ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတီတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိယန္တံ ပရိဝဋုမံ ကရောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဝုစ္စတိ။ အယံ ပန ကာလေန ဒေဝလောကဿ ကာလေန မနုဿလောကဿ ဝသေန မိဿကဘဝေန ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၂။ ကောလံကောလနိဒ္ဒေသေ – ကုလတော ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယတော ဟိ ပဋ္ဌာယ နီစေ ကုလေ ဥပပတ္တိ နာမ နတ္ထိ, မဟာဘောဂကုလေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိ အတ္ထော။ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနီတိ ဒေဝမနုဿဝသေန ဒွေ ဝါ တယော ဝါ ဘဝေ။ ဣတိ အယမ္ပိ မိဿကဘဝေနေဝ ကထိတော။ ဒေသနာမတ္တမေဝ စေတံ – ‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’တိ။ ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တောပိ ပန ကောလံကောလောဝ ဟောတိ။

၃၃။ ဧကဗီဇိနိဒ္ဒေသေ – ခန္ဓဗီဇံ နာမ ကထိတံ။ ယဿ ဟိ သောတာပန္နဿ ဧကံယေဝ ခန္ဓဗီဇံ အတ္ထိ, ဧကံ အတ္တဘာဝဂ္ဂဟဏံ, သော ဧကဗီဇီ နာမ။ မာနုသကံ ဘဝန္တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ ဒေသနာမတ္တမေဝ။ ဒေဝဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိပိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ။ ဘဂဝတာ ဂဟိတနာမဝသေနေဝ စေတာနိ ဧတေသံ နာမာနိ။ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဂတော သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကံ ကောလံကောလော, ဧတ္တကံ ဧကဗီဇီတိ ဘဂဝတာ ဧတေသံ နာမံ ဂဟိတံ။ နိယမတော ပန အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော, အယံ ကောလံကောလော, အယံ ဧကဗီဇီတိ နတ္ထိ။

ကော ပန တေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ တာဝ ထေရာ ‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’တိ ဝဒန္တိ, ကေစိ ‘ပဌမမဂ္ဂေါ’, ကေစိ ‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ’, ကေစိ ‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’တိ။ တတ္ထ ‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’တိ ဝါဒေ ‘ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ, ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိရုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာ’တိ ဝစနံ အာပဇ္ဇတိ။ ‘ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီ’တိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ။ ‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီ’တိ ဝါဒေ ‘အဋ္ဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေယေဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာ’တိ အာပဇ္ဇတိ။ ‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယမေတီ’တိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ။ သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ၊ တတော မန္ဒတရာယ ကောလံကောလော၊ တတော မန္ဒတရာယ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ။

ဧကစ္စော ဟိ သောတာပန္နော ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟောတိ, ဝဋ္ဋာဘိရတော, ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ သန္ဒိဿတိ။ အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ, ဝိသာခါ ဥပါသိကာ, စူဠရထမဟာရထာ ဒေဝပုတ္တာ, အနေကဝဏ္ဏော ဒေဝပုတ္တော, သက္ကော ဒေဝရာဇာ, နာဂဒတ္တော ဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေ ဟိ ဧတ္တကာ ဇနာ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယာ ဝဋ္ဋာဘိရတာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, ဣမေ ဣဓ န ဂဟိတာ။ န ကေဝလဉ္စိမေ၊ ယောပိ မနုဿေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ယောပိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ အပရာပရံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣမေပိ ဣဓ န ဂဟိတာ။ မိဿကဘဝဝသေနေဝ ပနေတ္ထ သတ္တက္ခတ္တုပရမကောလံကောလာ မာနုသကဘဝနိဗ္ဗတ္တကောယေဝ စ ဧကဗီဇီ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ဧကေကော ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ။ သဒ္ဓါဓုရေနေဝ စတ္တာရော သတ္တက္ခတ္တုပရမာ, စတ္တာရော ကောလံကောလာ, စတ္တာရော ဧကဗီဇိနောတိ ဒွါဒသ ဟောန္တိ။ သစေ ပညာယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, ‘အဟံ လောကုတ္တရံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’တိ ဧဝံ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒိဘာဝံ ပတ္တာပိ ပဋိပဒါဝသေန ဒွါဒသေဝါတိ ဣမေ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ ဣဟဋ္ဌကနိဇ္ဈာနိကဝသေနေဝ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၄။ သကဒါဂါမိနိဒ္ဒေသေ – ပဋိသန္ဓိဝသေန သကိံ အာဂစ္ဆတီတိ သကဒါဂါမီ။ သကိဒေဝါတိ ဧကဝါရံယေဝ။ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာတိ ဣမိနာ ပဉ္စသု သကဒါဂါမီသု စတ္တာရော ဝဇ္ဇေတွာ ဧကောဝ ဂဟိတော။ ဧကစ္စော ဟိ ဣဓ သကဒါဂါမိဖလံ ပတွာ ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကစ္စော ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ဧကစ္စော ဒေဝလောကေ ပတွာ ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – ဣမေ စတ္တာရောပိ ဣဓ န ဂဟိတာ။ ယော ပန ဣဓ ပတွာ ဒေဝလောကေ ယာဝတာယုကံ ဝသိတွာ ပုန ဣဓူပပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – အယံ ဧကောဝ ဣဓ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယံ လောကုတ္တရကုသလနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ။ ဣမဿ ပန သကဒါဂါမိနော ဧကဗီဇိနာ သဒ္ဓိံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? ဧကဗီဇိဿ ဧကာဝ ပဋိသန္ဓိ, သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ပဋိသန္ဓိယော – ဣဒံ နေသံ နာနာကရဏန္တိ။

၃၅။ အနာဂါမိနိဒ္ဒေသေ – ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနန္တိ ဩရံ ဝုစ္စတိ ကာမဓာတု။ ယဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနိ အပ္ပဟီနာနိ ဟောန္တိ, သော ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တောပိ ဂိလိတဗဠိသော မစ္ဆော ဝိယ ဒီဃသုတ္တကေန ပါဒေ ဗဒ္ဓကာကော ဝိယ တေဟိ ဗန္ဓနေဟိ အာကဍ္ဎိယမာနော ကာမဓာတုယံယေဝ ပဝတ္တတီတိ ပဉ္စ ဗန္ဓနာနိ ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနိ ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသိကာနီတိ အတ္ထော။ ပရိက္ခယာတိ တေသံ ဗန္ဓနာနံ ပရိက္ခယေန။ ဩပပါတိကောတိ ဥပပါတယောနိကော။ ဣမိနာဿ ဂဗ္ဘသေယျာ ပဋိက္ခိတ္တာ။ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ တတ္ထ သုဒ္ဓါဝါသလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယိတာ။ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန တသ္မာ လောကာ ဣဓ အနာဝတ္တနသဘာဝေါ။ ဗုဒ္ဓဒဿနထေရဒဿနဓမ္မဿဝနာနံ ပနတ္ထာယဿ အာဂမနံ အနိဝါရိတံ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝံဝိဓော ပုဂ္ဂလော ပဋိသန္ဓိဝသေန ပုန အနာဂမနတော အနာဂါမီ နာမ ဝုစ္စတိ။

၃၆။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနိဒ္ဒေသေ – ဥပပန္နံ ဝါ သမနန္တရာတိ ဥပပန္နသမနန္တရာ ဝါ ဟုတွာ။ အပ္ပတ္တံ ဝါ ဝေမဇ္ဈံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတ္တံ ဝါ ဟုတွာ အရိယမဂ္ဂံ သဉ္ဇနေတီတိ အတ္ထော။ ဝါသဒ္ဒဝိကပ္ပတော ပန ဝေမဇ္ဈံ ပတ္တန္တိပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော သိဒ္ဓါ ဟောန္တိ။ ဥပရိဋ္ဌိမာနံ သံယောဇနာနန္တိ ဥပရိ ပဉ္စန္နံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ အဋ္ဌန္နံ ဝါ ကိလေသာနံ။ ပဟာနာယာတိ ဧတေသံ ပဇဟနတ္ထာယ မဂ္ဂံ သဉ္ဇနေတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အာယုဝေမဇ္ဈဿ အန္တရာယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယနတော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဝုစ္စတိ။

၃၇။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိနိဒ္ဒေသေ – အတိက္ကမိတွာ ဝေမဇ္ဈံ အာယုပ္ပမာဏန္တိ အာယုပ္ပမာဏံ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ။ ဥပဟစ္စ ဝါ ကာလကိရိယန္တိ ဥပဂန္တွာ ကာလကိရိယံ။ အာယုက္ခယဿ အာသန္နေ ဌတွာတိ အတ္ထော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အဝိဟေသု တာဝ ကပ္ပသဟဿပ္ပမာဏဿ အာယုနော ပဉ္စကပ္ပသတသင်္ခါတံ ဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ဆဋ္ဌေ ဝါ ကပ္ပသတေ သတ္တမဋ္ဌမနဝမာနံ ဝါ အညတရသ္မိံ ဒသမေယေဝ ဝါ ကပ္ပသတေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဝုစ္စတိ။

၃၈။ အသင်္ခါရသသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနိဒ္ဒေသေသု – အသင်္ခါရေန အပ္ပဒုက္ခေန အဓိမတ္တပယောဂံ အကတွာဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာနဓမ္မောတိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ။ သသင်္ခါရေန ဒုက္ခေန ကသိရေန အဓိမတ္တပယောဂံ ကတွာဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနဓမ္မောတိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ။

၄၀။ ဥဒ္ဓံသောတနိဒ္ဒေသေ – ဥဒ္ဓံ ဝါဟိဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ ဝဋ္ဋသောတံ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဂန္တွာ ပဋိလဘိတဗ္ဗတော ဥဒ္ဓမဿ မဂ္ဂသောတန္တိ ဥဒ္ဓံသောတော။ အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ။ အဝိဟာ စုတော အတပ္ပံ ဂစ္ဆတီတိအာဒီသု အဝိဟေ ကပ္ပသဟဿံ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ အတပ္ပံ ဂစ္ဆတိ။ တတြာပိ ဒွေ ကပ္ပသဟဿာနိ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ သုဒဿံ ဂစ္ဆတိ။ တတြာပိ စတ္တာရိ ကပ္ပသဟဿာနိ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ သုဒဿိံ ဂစ္ဆတိ။ တတြာပိ အဋ္ဌ ကပ္ပသဟဿာနိ ဝသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏိတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ။ တတ္ထ ဝသန္တော အရိယမဂ္ဂံ သဉ္ဇနေတီတိ အတ္ထော။

ဣမေသံ ပန အနာဂါမီနံ ပဘေဒဇာနနတ္ထံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီစတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တတ္ထ ယော အဝိဟတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန ဟေဋ္ဌာ တယော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ သုဒဿီဒေဝလောကေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – အယံ ဥဒ္ဓံသောတော, န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန ဣတော အကနိဋ္ဌမေဝ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော, အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ။ ယော ပန ဟေဋ္ဌာ စတူသု ဒေဝလောကေသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော, န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမာတိ။ ဧဝမေတေ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနော ဟောန္တိ။

ကထံ? အဝိဟေ တာဝ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ။ တထာ အတပ္ပါသုဒဿာသုဒဿီသူတိ စတ္တာရော ဒသကာ စတ္တာလီသံ။ အကနိဋ္ဌေ ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ။ တယော ပန အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ။ တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရော, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရောတိ အဋ္ဌ။ ဧဝံ အဋ္ဌစတ္တာလီသံ ဟောန္တိ။

တေ သဗ္ဗေပိ ပပဋိကောပမာယ ဒီပိတာ – ဒိဝသံ သန္တတ္တာနမ္ပိ ဟိ အာရကဏ္ဋကဝိပ္ဖလိကနခစ္ဆေဒနာနံ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာဝ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ပဌမော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကသ္မာ? ဥပ္ပန္နသမနန္တရာဝ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ဒုတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကသ္မာ? ဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ နိဝတ္တမာနာ ပထဝိယံ အနုပဟစ္စတလာ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ တတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကသ္မာ? ဝေမဇ္ဈံ ပတွာ အနုပဟစ္စ ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ အာကာသံ ဥလ္လင်္ဃိတွာ ပထဝိယံ ပတိတွာ ဥပဟစ္စတလာ ဟုတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကသ္မာ? ကာလကိရိယံ ဥပဂန္တွာ အာယုဂတိံ ခေပေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ ပရိတ္တေ တိဏကဋ္ဌေ ပတိတွာ တံ ပရိတ္တံ တိဏကဋ္ဌံ ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကသ္မာ? အပ္ပယောဂေန လဟုသာယ ဂတိယာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ တတော မဟန္တတရေ အယောမုခေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ ဝိပုလေ တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ပတိတွာ တံ ဝိပုလံ တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကသ္မာ? သပ္ပယောဂေန အလဟုသာယ ဂတိယာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ အပရာ မဟန္တေသု တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇေသု ပတတိ, တတ္ထ မဟန္တေသု တိဏကဋ္ဌပုဉ္ဇေသု ဈာယမာနေသု ဝီတစ္စိတင်္ဂါရော ဝါ ဇာလာ ဝါ ဥပ္ပတိတွာ ကမ္မာရသာလံ ဈာပေတွာ ဂါမနိဂမနဂရရဋ္ဌံ ဈာပေတွာ သမုဒ္ဒန္တံ ပတွာ နိဗ္ဗာယတိ – ဧဝရူပေါ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကသ္မာ? အနေကဘဝဗီဇဝိပ္ဖါရံ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တီကတွာ ပရိနိဗ္ဗာယနတော။ ယသ္မာ ပန အာရကဏ္ဋကာဒိဘေဒံ ခုဒ္ဒကမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ အယောကပါလမေဝ, တသ္မာ သုတ္တေ သဗ္ဗဝါရေသု အယောကပါလန္တေွဝ ဝုတ္တံ (အ။ နိ။ ၇။၅၅)။ ယထာဟ –

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – ‘နော စဿ, နော စ မေ သိယာ, န ဘဝိဿတိ, န မေ ဘဝိဿတိ, ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ, တံ ပဇဟာမီ’’’တိ ဥပေက္ခံ ပဋိလဘတိ။ သော ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, သမ္ဘဝေ န ရဇ္ဇတိ, အတ္ထုတ္တရိ ပဒံ သန္တံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ။ တဉ္စ ခွဿ ပဒံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ ဟောတိ။ တဿ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ မာနာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဘဝရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ, န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ။ သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ

အနုပဟစ္စ တလံ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ ။ပ။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ ။ပ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပဟစ္စ တလံ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ ။ပ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ ။ပ။ ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပရိတ္တေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ, သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ, ဓူမမ္ပိ ဇနေယျ, အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေတွာ ဓူမမ္ပိ ဇနေတွာ တမေဝ ပရိတ္တံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… ပရိက္ခယာ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဝိပုလေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ, သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ…ပေ… တမေဝ ဝိပုလံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ။ သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဝသံ သန္တတ္တေ အယောကပါလေ ဟညမာနေ ပပဋိကာ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပ္ပတိတွာ မဟန္တေ တိဏပုဉ္ဇေ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇေ ဝါ နိပတေယျ, သာ တတ္ထ အဂ္ဂိမ္ပိ ဇနေယျ…ပေ… တမေဝ မဟန္တံ တိဏပုဉ္ဇံ ဝါ ကဋ္ဌပုဉ္ဇံ ဝါ ပရိယာဒိယိတွာ ဂစ္ဆမ္ပိ ဒဟေယျ, ဒါယမ္ပိ

ဒဟေယျ, ဂစ္ဆမ္ပိ ဒဟိတွာ ဒါယမ္ပိ ဒဟိတွာ ဟရိတန္တံ ဝါ ပထန္တံ ဝါ သေလန္တံ ဝါ ဥဒကန္တံ ဝါ ရမဏီယံ ဝါ ဘူမိဘာဂံ အာဂမ္မ အနာဟာရာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ ဧဝမေဝ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဧဝံ ပဋိပန္နော ဟောတိ – နော စဿ…ပေ… ပရိက္ခယာ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ’’တိ (အ။ နိ။ ၇။၅၅)။

၄၁-၄၄။ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နာဒိနိဒ္ဒေသာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော အရဟာတိ ဧတ္ထ ပန ဒွါဒသ အရဟန္တော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကထံ? တယော ဟိ ဝိမောက္ခာ – သုညတော, အနိမိတ္တော, အပ္ပဏိဟိတောတိ။ တတ္ထ သုညတဝိမောက္ခေန ဝိမုတ္တခီဏာသဝေါ ပဋိပဒါဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ၊ တထာ အနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခေဟီတိ – ဧဝံ ဒွါဒသ အရဟန္တော ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတိ ဣမေ ဒွါဒသ အရဟန္တော ဝိယ ဒွါဒသေဝ သကဒါဂါမိနော, စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ, အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမိနောတိ ဧတ္တကာ ပုဂ္ဂလာ ဣတော မုစ္စိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဣမသ္မိညေဝ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓသာသနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ။

ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၂။ ဒုကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄၅။ ဒုကနိဒ္ဒေသေ ကောဓနောတိ ကုဇ္ဈနသီလော မဟာကောဓော။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလံ ပုစ္ဆိတွာပိ ဓမ္မေန ပုဂ္ဂလံ ဒဿေတုံ တတ္ထ ကတမော ကောဓောတိအာဒိမာဟ။ ဥပနာဟီနိဒ္ဒေသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကောဓော ကုဇ္ဈနာတိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ တထာ ဥပနာဟီနိဒ္ဒေသာဒီသု ပုဗ္ဗကာလံ ကောဓောတိအာဒီနိ။ အယံ ကောဓော အပ္ပဟီနောတိ အယံ ဧတ္တကော ကောဓော ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဝါ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ဝါ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ဝါ အပ္ပဟီနော။ ပရတော ဥပနာဟာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၅၃။ အဟိရိကနိဒ္ဒေသာဒီသု – ဣမိနာ အဟိရိကေနာတိ ဣမိနာ ဧဝံပကာရေန အဟိရိကဓမ္မေန သမန္နာဂတော။ ဣမိနာ အနောတ္တပ္ပေနာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၆၃။ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနောတိ အဇ္ဈတ္တဗန္ဓနော။ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနောတိ ဗဟိဒ္ဓါဗန္ဓနော။ တေ ဥဘောပိ ဝစ္ဆကသာလူပမာယ ဒီပေတဗ္ဗာ။ ဝစ္ဆကသာလာယ ဟိ အန္တော ဗဒ္ဓေါ အန္တောယေဝ သယိတဝစ္ဆကော ဝိယ ဣဓဋ္ဌကသောတာပန္နသကဒါဂါမိနော။ တေသဉှိ ဗန္ဓနမ္ပိ ဣဓေဝ, သယမ္ပိ ဣဓေဝ။ အန္တော ဗဒ္ဓေါ ပန ဗဟိ သယိတဝစ္ဆကော ဝိယ ရူပါရူပဘဝေ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော။ တေသဉှိ ဗန္ဓနမေဝ ဣဓ, သယံ ပန ဗြဟ္မလောကေ ဌိတာ။ ဗဟိ ဗဒ္ဓေါ ဗဟိ သယိတဝစ္ဆကော ဝိယ ရူပါရူပဘဝေ အနာဂါမီ။ တဿ ဟိ ဗန္ဓနမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါ, သယမ္ပိ ဗဟိဒ္ဓါဝ။ ဗဟိ ဗဒ္ဓေါ ပန အန္တောသယိတဝစ္ဆကော ဝိယ ဣဓဋ္ဌကအနာဂါမီ။ တဿ ဟိ ဗန္ဓနံ ရူပါရူပဘဝေသု, သယံ ပန ဣဓ ဌိတော။

၆၅။ အက္ကောဓနနိဒ္ဒေသာဒီသု – ပဟီနောတိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဝါ, တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ဝါ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ဝါ ပဟီနော။

၈၃။ ဒုလ္လဘနိဒ္ဒေသေ – ဒုလ္လဘာတိ န သုလဘာ။ ပုဗ္ဗကာရီတိ ပဌမမေဝ ကာရကော။ ကတဝေဒီတိ ကတံ ဝေဒေတိ, ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရောတိ။ တေ အဂါရိယာနဂါရိယေဟိ ဒီပေတဗ္ဗာ။ အဂါရိယေသု ဟိ မာတာပိတရော ပုဗ္ဗကာရိနော နာမ။ ပုတ္တဓီတရော ပန မာတာပိတရော ပဋိဇဂ္ဂန္တာ အဘိဝါဒနာဒီနိ တေသံ ကုရုမာနာ ကတဝေဒိနော နာမ။ အနဂါရိယေသု အာစရိယုပဇ္ဈာယာ ပုဗ္ဗကာရိနော နာမ။ အန္တေဝါသိကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ အဘိဝါဒနာဒီနိ တေသံ ကုရုမာနာ ကတဝေဒိနော နာမ။ တေသံ အာဝိဘာဝတ္ထာယ ဥပဇ္ဈာယပေါသကသောဏတ္ထေရာဒီနံ ဝတ္ထူနိ ကထေတဗ္ဗာနိ။

အပရော နယော – ပရေန အကတေယေဝ ဥပကာရေ အတ္တနိ ကတံ ဥပကာရံ အနပေက္ခိတွာ ကာရကော ပုဗ္ဗကာရီ, သေယျထာပိ မာတာပိတရော စေဝ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ စ။ သော ဒုလ္လဘော၊ သတ္တာနံ တဏှာဘိဘူတတ္တာ။ ပရေန ကတဿ ဥပကာရဿ အနုရူပပ္ပဝတ္တိံ အတ္တနိ ကတံ ဥပကာရံ ဥပကာရတော ဇာနန္တော, ဝေဒိယန္တော, ကတညုကတဝေဒီ။ သေယျထာပိ မာတာပိတုအာစရိယုပဇ္ဈာယေသု သမ္မာ ပဋိပန္နော။ သောပိ ဒုလ္လဘော၊ သတ္တာနံ အဝိဇ္ဇာဘိဘူတတ္တာ။

အပိစ – အကာရဏဝစ္ဆလော ပုဗ္ဗကာရီ, သကာရဏဝစ္ဆလော ကတညုကတဝေဒီ။ ‘ကရိဿတိ မေ’တိ ဧဝမာဒိကာရဏနိရပေက္ခကိရိယော ပုဗ္ဗကာရီ။ ‘ကရိဿတိ မေ’တိ ဧဝမာဒိကာရဏသာပေက္ခကိရိယော ကတညုကတဝေဒီ။ တမောဇောတိပရာယဏော ပုဗ္ဗကာရီ, ဇောတိဇောတိပရာယဏော ကတညုကတဝေဒီ။ ဒေသေတာ ပုဗ္ဗကာရီ, ပဋိပဇ္ဇိတာ ကတညုကတဝေဒီ။ သဒေဝကေ လောကေ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပုဗ္ဗကာရီ, အရိယသာဝကော ကတညုကတဝေဒီတိ။ ဒုကနိပါတဋ္ဌကထာယံ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။၂။၁၂၀) ပန – ‘‘‘ပုဗ္ဗကာရီ’တိ ပဌမံ ဥပကာရဿ ကာရကော, ‘ကတညုကတဝေဒီ’တိ တေန ကတံ ဉတွာ ပစ္ဆာ ကာရကော။ တေသု ပုဗ္ဗကာရီ ဣဏံ ဒေမီတိ သညံ ကရောတိ, ပစ္ဆာကာရကော ‘ဣဏံ ဇီရာပေမီ’တိ သညံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ။

၈၄။ ဒုတ္တပ္ပယနိဒ္ဒေသေ – ဒုတ္တပ္ပယာတိ အတပ္ပယာ, န သက္ကာ ကေနစိ တပ္ပေတုံ။ ယော ဟိ ဥပဋ္ဌာကကုလံ ဝါ ဉာတိကုလံ ဝါ နိဿာယ ဝသမာနော စီဝရေ ဇိဏ္ဏေ တေဟိ ဒိန္နံ စီဝရံ နိက္ခိပတိ, န ပရိဘုဉ္ဇတိ။ ပုနပ္ပုနံ ဒိန္နမ္ပိ ဂဟေတွာ နိက္ခိပတေဝ။ ယော စ တေနေဝ နယေန လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေတိ ပရဿ ဒေတိ။ ပုနပ္ပုနံ လဒ္ဓမ္ပိ တထေဝ ကရောတိ။ ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သကဋေဟိပိ ပစ္စယေ ဥပနေန္တေန တပ္ပေတုံ န သက္ကာတိ ဒုတ္တပ္ပယာ နာမ။

၈၅။ သုတပ္ပယနိဒ္ဒေသေ – န ဝိဿဇ္ဇေတီတိ အတ္တနော အကတွာ ပရဿ န ဒေတိ။ အတိရေကေ ပန သတိ န နိက္ခိပတိ ပရဿ ဒေတိ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော ပန ဘိက္ခု ဥပဋ္ဌာကကုလာ ဝါ ဉာတိကုလာ ဝါ ဇိဏ္ဏစီဝရော သာဋကံ လဘိတွာ စီဝရံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, န နိက္ခိပတိ၊ အဂ္ဂဠံ ဒတွာ ပါရုပန္တောပိ ပုန ဒိယျမာနေ သဟသာ န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ ယော စ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇတိ, ပရေသံ န ဒေတိ။ ဣမေ ဒွေပိ သုခေန သက္ကာ တပ္ပေတုန္တိ သုတပ္ပယာ နာမာတိ။

၈၆။ အာသဝါတိ ကိလေသာ။ န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ ကုက္ကုစ္စာယတီတိ န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗယုတ္တကံ ကုက္ကုစ္စာယတိ။ သူကရမံသံ လဘိတွာ အစ္ဆမံသန္တိ ကုက္ကုစ္စာယတိ, မိဂမံသံ, လဘိတွာ ဒီပိမံသန္တိ ကုက္ကုစ္စာယတိ။ ကာလေ သန္တေယေဝ ‘ကာလော နတ္ထီ’တိ, အပ္ပဝါရေတွာဝ ‘ပဝါရိတောသ္မီ’တိ, ပတ္တေ ရဇသ္မိံ အပတိတေယေဝ ‘ပတိတ’န္တိ, အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ မစ္ဆမံသေ အကတေယေဝ ‘မံ ဥဒ္ဒိဿ ကတ’န္တိ ကုက္ကုစ္စာယတိ။ ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ န ကုက္ကုစ္စာယတီတိ ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗယုတ္တကံ န ကုက္ကုစ္စာယတိ။ အစ္ဆမံသံ လဘိတွာ သူကရမံသန္တိ န ကုက္ကုစ္စာယတိ…ပေ… အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ မစ္ဆမံသေ ကတေ ‘မံ ဥဒ္ဒိဿ ကတ’န္တိ န ကုက္ကုစ္စာယတိ။ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ ပန – ‘‘‘န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗ’န္တိ သံဃဘောဂဿ အပဋ္ဌပနံ အဝိစာရဏံ န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ နာမ, တံ ကုက္ကုစ္စာယတိ။ ‘ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗ’န္တိ တဿေဝ ပဋ္ဌပနံ ဝိစာရဏံ, တံ န ကုက္ကုစ္စာယတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ။ ဣမေသန္တိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ သုဘူမိယံ တိဏလတာဒီနိ ဝိယ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ အာသဝါ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ။ သုက္ကပက္ခေ ကပ္ပိယမံသံ လဘိတွာ ကပ္ပိယမံသန္တေွဝ ဂဏှန္တော န ကုက္ကုစ္စာယိတဗ္ဗံ န ကုက္ကုစ္စာယတိ နာမာတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၈၈။ ဟီနာဓိမုတ္တောတိ ဟီနဇ္ဈာသယော။ ဒုဿီလောတိ နိဿီလော။ ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော။

၈၉။ ပဏီတာဓိမုတ္တောတိ ပဏီတဇ္ဈာသယော။ ကလျာဏဓမ္မောတိ ဘဒ္ဒကဓမ္မော, သုစိဓမ္မော, သုန္ဒရဓမ္မော။

၉၀။ တိတ္တောတိ သုဟိတော ပရိယောသိတော။ တပ္ပေတာတိ အညေသမ္ပိ တိတ္တိကရော။ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓါ ယေ စ တထာဂတသာဝကာတိ ဧတ္ထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ နဝဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေဟိ သယံ တိတ္တာ ပရိပုဏ္ဏာ။ အညေ ပန တပ္ပေတုံ န သက္ကောန္တိ။ တေသဉှိ ဓမ္မကထာယ အဘိသမယော န ဟောတိ။ သာဝကာနံ ပန ဓမ္မကထာယ အပရိမာဏာနမ္ပိ ဒေဝမနုဿာနံ အဘိသမယော ဟောတိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ပန တေ ဓမ္မံ ဒေသေန္တာ န အတ္တနော ဝစနံ ကတွာ ကထေန္တိ, ဗုဒ္ဓါနံ ဝစနံ ကတွာ ကထေန္တိ။ သောတုံ နိသိန္နပရိသာပိ ‘အယံ ဘိက္ခု န အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ ကထေတိ, ဗုဒ္ဓေဟိ ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မံ ကထေတီ’တိ စိတ္တီကာရံ ကရောတိ။ ဣတိ သော စိတ္တီကာရော ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဟောတိ။ ဧဝံ တတ္ထ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါဝ တပ္ပေတာ နာမ။ ယထာ ဟိ ‘အသုကဿ နာမ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဒေထာ’တိ ရညာ အာဏတ္တာ ကိဉ္စာပိ အာနေတွာ ဒေန္တိ, အထ ခေါ ရာဇာဝ တတ္ထ ဒါယကော။ ယေဟိပိ လဒ္ဓံ ဟောတိ, တေ ‘ရညာ အမှာကံ ဌာနန္တရံ ဒိန္နံ, ဣဿရိယဝိဘဝေါ ဒိန္နော’တွေဝ ဂဏှန္တိ, န ရာဇပုရိသေဟီတိ။ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဒုကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၃။ တိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉၁။ တိကနိဒ္ဒေသေ – ဒုဿီလောတိ နိဿီလော။ ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော။ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ ဒုဿီလော, ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာ ပါပဓမ္မော။ ကာယဝစီသံဝရဘေဒေန ဒုဿီလော, သေသသံဝရဘေဒေန ပါပဓမ္မော။ အသုဒ္ဓပယောဂတာယ ဒုဿီလော, အသုဒ္ဓါသယတာယ ပါပဓမ္မော။ ကုသလသီလဝိရဟေန ဒုဿီလော၊ အကုသလသီလသမန္နာဂမေန ပါပဓမ္မော။ အသုစီတိ အသုစီဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ သမန္နာဂတော။ သင်္ကဿရသမာစာရောတိ သင်္ကာယ ပရေဟိ သရိတဗ္ဗသမာစာရော။ ကိဉ္စိဒေဝ အသာရုပ္ပံ ဒိသွာ ‘ဣဒံ ဣမိနာ ကတံ ဘဝိဿတီ’တိ ဧဝံ ပရေဟိ အာသင်္ကနီယသမာစာရော, အတ္တနောယေဝ ဝါ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရော – သာသင်္ကသမာစာရောတိ အတ္ထော။ တဿ ဟိ ဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု သန္နိပတိတွာ ကိဉ္စိဒေဝ မန္တယန္တေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ‘ဣမေ ဧကတော ဟုတွာ မန္တေန္တိ, ကစ္စိ နု ခေါ မယာ ကတကမ္မံ ဇာနိတွာ မန္တေန္တီ’တိ ဧဝံ သာသင်္ကသမာစာရော ဟောတိ။

ပဋိစ္ဆန္နကမ္မန္တောတိ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗယုတ္တကေန ပါပကမ္မေန သမန္နာဂတော။ အဿမဏော သမဏပဋိညောတိ အဿမဏော ဟုတွာဝ သမဏပတိရူပကတာယ ‘သမဏော အဟ’န္တိ ဧဝံ ပဋိညော။ အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ အညေ ဗြဟ္မစာရိနော သုနိဝတ္ထေ သုပါရုတေ သုမ္ဘကပတ္တဓရေ ဂါမနိဂမဇနပဒရာဇဓာနီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေ ဒိသွာ သယမ္ပိ တာဒိသေန အာကာရေန တထာ ပဋိပဇ္ဇနတော ‘အဟံ ဗြဟ္မစာရီ’တိ ပဋိညံ ဒေန္တော ဝိယ ဟောတိ။ ‘အဟံ ဘိက္ခူ’တိ ဝတွာ ဥပေါသထဂ္ဂါဒီနိ ပဝိသန္တော ပန ဗြဟ္မစာရိပဋိညော ဟောတိယေဝ, တထာ သံဃိကံ လာဘံ ဂဏှန္တော။ အန္တောပူတီတိ ပူတိနာ ကမ္မေန အန္တော အနုပဝိဋ္ဌော, နိဂ္ဂုဏတာယ ဝါ ဂုဏသာရဝိရဟိတတ္တာ အန္တောပူတိ။ အဝဿုတောတိ ရာဂါဒီဟိ တိန္တော။ ကသမ္ဗုဇာတောတိ သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရော။ အထ ဝါ ကသမ္ဗု ဝုစ္စတိ တိန္တကုဏပဂတံ ကသဋဥဒကံ။ ဣမသ္မိဉ္စ သာသနေ ဒုဿီလော နာမ ဇိဂုစ္ဆနီယတ္တာ တိန္တကုဏပကသဋဥဒကသဒိသော။ တသ္မာ ကသမ္ဗု ဝိယ ဇာတောတိ ကသမ္ဗုဇာတော။

တဿ န ဧဝံ ဟောတီတိ ကသ္မာ န ဟောတိ? ယတ္ထ ပတိဋ္ဌိတေန သက္ကာ ဘဝေယျ အရဟတ္တံ လဒ္ဓုံ, တဿာ ပတိဋ္ဌာယ ဘိန္နတ္တာ။ ယထာ ဟိ စဏ္ဍာလကုမာရကဿ ‘အသုကော နာမ ခတ္တိယကုမာရော ရဇ္ဇေ အဘိသိတ္တော’တိ သုတွာပိ, ယသ္မိံ ကုလေ ပစ္စာဇာတာ အဘိသေကံ ပါပုဏန္တိ, တသ္မိံ ကုလေ အပစ္စာဇာတတ္တာ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ သော ခတ္တိယကုမာရော ဝိယ အဘိသေကံ ပါပုဏေယျ’န္တိ၊ ဧဝမေဝ ဒုဿီလဿ ‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပတ္တော’တိ သုတွာပိ, ယသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတေန အရဟတ္တံ ပတ္တဗ္ဗံ, တဿ အဘာဝတော ‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ သော သီလဝါ ဝိယ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယ’န္တိ န ဧဝံ ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အရဟတ္တာသာယ အဘာဝါ နိရာသောတိ ဝုစ္စတိ။

၉၂။ တဿ ဧဝံ ဟောတီတိ ကသ္မာ ဟောတိ? ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေန သက္ကာ ဘဝေယျ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ, တဿာ ပတိဋ္ဌာယ ထိရတ္တာ။ ယထာ ဟိ သုဇာတဿ ခတ္တိယကုမာရဿ ‘အသုကော နာမ ခတ္တိယကုမာရော ရဇ္ဇေ အဘိသိတ္တော’တိ သုတွာဝ ယသ္မိံ ကုလေ ပစ္စာဇာတာ အဘိသေကံ ပါပုဏန္တိ, တသ္မိံ ပစ္စာဇာတဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ, သော ကုမာရော ဝိယ အဘိသေကံ ပါပုဏေယျ’န္တိ ဧဝမေဝ သီလဝတော ‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပတ္တော’တိ သုတွာဝ ယသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတေန အရဟတ္တံ ပတ္တဗ္ဗံ, တဿာ ပတိဋ္ဌာယ ထိရတ္တာ – ‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ သော ဘိက္ခု ဝိယ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျ’န္တိ ဧဝံ ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အာသံသော နာမ ဝုစ္စတိ။ သော ဟိ အရဟတ္တံ အာသံသတိ ပတ္ထေတီတိ အာသံသော။

၉၃။ ယာ ဟိဿ ပုဗ္ဗေ အဝိမုတ္တဿာတိ ယာ တဿ ခီဏာသဝဿ ပုဗ္ဗေ အရဟတ္တဝိမုတ္တိယာ အဝိမုတ္တဿ ဝိမုတ္တာသာ အဟောသိ, သာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ, တသ္မာ န ဧဝံ ဟောတိ။ ယထာ ဟိ အဘိသိတ္တဿ ခတ္တိယဿ ‘အသုကော နာမ ခတ္တိယကုမာရော ရဇ္ဇေ အဘိသိတ္တော’တိ သုတွာ ဧကဿ ရညော ဒွိန္နံ ရဇ္ဇာဘိသေကာနံ ဒွိန္နံ သေတစ္ဆတ္တာနံ အဘာဝါ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ သော ကုမာရော ဝိယ အဘိသေကံ ပါပုဏေယျ’’န္တိ၊ ဧဝမေဝ ခီဏာသဝဿ ‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပတ္တော’တိ သုတွာ, ဒွိန္နံ အရဟတ္တာနံ အဘာဝါ – ‘ကုဒါဿု နာမာဟမ္ပိ သော ဘိက္ခု ဝိယ အရဟတ္တံ ပါပုဏေယျ’န္တိ န ဧဝံ ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အရဟတ္တာသာယ ဝိဂတတ္တာ ဝိဂတာသောတိ ဝုစ္စတိ။

၉၄။ ဂိလာနူပမနိဒ္ဒေသေ – ယာယ ဥပမာယ တေ ဂိလာနူပမာတိ ဝုစ္စန္တိ, တံ တာဝ ဥပမံ ဒဿေတုံ တယော ဂိလာနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သပ္ပါယာနီတိ ဟိတာနိ ဝုဒ္ဓိကရာနိ။ ပတိရူပန္တိ အနုစ္ဆဝိကံ။ နေဝ ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာတိ ဣမိနာ အတေကိစ္ဆေန ဝါတာပမာရာဒိနာ ရောဂေန သမန္နာဂတော နိဋ္ဌပ္ပတ္တော ဂိလာနော ကထိတော။ ဝုဋ္ဌာတိ တမှာ အာဗာဓာတိ ဣမိနာ ခိပိတကစ္ဆုတိဏပုပ္ဖကဇရာဒိပ္ပဘေဒေါ အပ္ပမတ္တကာဗာဓော ကထိတော။

လဘန္တော သပ္ပါယာနိ ဘောဇနာနိ နော အလဘန္တောတိ ဣမိနာ ပန ယေသံ ပဋိဇဂ္ဂနေန ဖာသုကံ ဟောတိ, သဗ္ဗေပိ တေ အာဗာဓာ ကထိတာ။ ဧတ္ထ စ ပတိရူပေါ ဥပဋ္ဌာကော နာမ ဂိလာနုပဋ္ဌာကအင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ပဏ္ဍိတော ဒက္ခော အနလသော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဂိလာနုပဋ္ဌာကော အနုညာတောတိ ‘ဘိက္ခုသံဃေန ဒါတဗ္ဗော’တိ အနုညာတော။ တသ္မိဉှိ ဂိလာနေ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ယာပေတုံ အသက္ကောန္တေ ဘိက္ခုသံဃေန တဿ ဘိက္ခုနော ‘ဧကော ဘိက္ခု စ သာမဏေရော စ ဣမံ ပဋိဇဂ္ဂထာ’တိ အပလောကေတွာ ဒါတဗ္ဗာ။ ယာဝ ပန တေ တံ ပဋိဇဂ္ဂန္တိ, တာဝ ဂိလာနဿ စ တေသဉ္စ ဒွိန္နံ ယေနတ္ထော သဗ္ဗံ ဘိက္ခုသံဃဿေဝ ဘာရော။ အညေပိ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဣတရေပိ ဒွေ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာ။ ကိံ ကာရဏာ? ယောပိ ဟိ နိဋ္ဌပ္ပတ္တဂိလာနော, သော အနုပဋ္ဌိယမာနော ‘သစေ မံ ပဋိဇဂ္ဂေယျုံ, ဖာသုကံ မေ ဘဝေယျ, န ခေါ ပန မံ ပဋိဇဂ္ဂန္တီ’တိ မနောပဒေါသံ ကတွာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တေယျ။ ပဋိဇဂ္ဂိယမာနဿ ပန ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဘိက္ခုသံဃေန ယံ ကတ္တဗ္ဗံ တံ သဗ္ဗံ ကတံ, မယှံ ပန ကမ္မဝိပါကော ဤဒိသော’တိ သော ဘိက္ခုသံဃေ မေတ္တံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ။ ယော ပန အပ္ပမတ္တကေန ဗျာဓိနာ သမန္နာဂတော လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဝုဋ္ဌာတိယေဝ, တဿ ဝိနာပိ ဘေသဇ္ဇေန ဝူပသမနကဗျာဓိ ဘေသဇ္ဇေ ကတေ ခိပ္ပတရံ ဝူပသမ္မတိ။ တတော သော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါ ဥဂ္ဂဏှိတုံ သမဏဓမ္မံ ဝါ ကာတုံ သက္ခိဿတိ။ ဣမိနာ ကာရဏေန အညေပိ ဂိလာနာ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ။

နေဝ ဩက္ကမတီတိ နေဝ ပဝိသတိ။ နိယာမံ ကုသလေသု ဓမ္မေသု သမ္မတ္တန္တိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု မဂ္ဂနိယာမသင်္ခါတံ သမ္မတ္တံ။ ဣမိနာ ပဒပရမော ပုဂ္ဂလော ကထိတော။ ဒုတိယဝါရေန ဥဂ္ဃဋိတညူ ဂဟိတော သာသနေ နာဠကတ္ထေရသဒိသော။ ဗုဒ္ဓန္တရေ ဧကဝါရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ဩဝါဒံ လဘိတွာ ပဋိဝိဒ္ဓပစ္စေကဗောဓိဉာဏော စ။ တတိယဝါရေန ဝိပဉ္စိတညူ ပုဂ္ဂလော ကထိတော။ နေယျော ပန တန္နိဿိတောဝ ဟောတိ။

ဓမ္မဒေသနာ အနုညာတာတိ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ ဓမ္မကထာ အနုညာတာ။ အညေသမ္ပိ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗောတိ ဣတရေသမ္ပိ ဓမ္မော ကထေတဗ္ဗော။ ကိံ ကာရဏာ? ပဒပရမဿ ဟိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသက္ကောန္တဿာပိ အနာဂတေ ပစ္စယော ဘဝိဿတိ။ ယော ပန တထာဂတဿ ရူပဒဿနံ လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဓမ္မဝိနယဉ္စ သဝနာယ လဘန္တောပိ အလဘန္တောပိ ဓမ္မံ အဘိသမေတိ၊ သော အလဘန္တော န တာဝ အဘိသမေတိ, လဘန္တော ပန ခိပ္ပမေဝ အဘိသမေဿတီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန တေသံ ဓမ္မော ဒေသေတဗ္ဗော။ တတိယဿ ပန ပုနပ္ပုနံ ဒေသေတဗ္ဗောဝ။ ကာယသက္ခိဒိဋ္ဌပ္ပတ္တသဒ္ဓါဝိမုတ္တာ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာယေဝ။

၉၈။ ဂူထဘာဏီအာဒီသု – သဘဂ္ဂတောတိ သဘာယံ ဌိတော။ ပရိသဂ္ဂတောတိ ဂါမပရိသာယ ဌိတော။ ဉာတိမဇ္ဈဂတောတိ ဒါယာဒါနံ မဇ္ဈေ ဌိတော။ ပူဂမဇ္ဈဂတောတိ သေဏီနံ မဇ္ဈေ ဌိတော။ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတောတိ ရာဇကုလဿ မဇ္ဈေ မဟာဝိနိစ္ဆယေ ဌိတော။ အဘိနီတောတိ ပုစ္ဆနတ္ထာယ နီတော။ သက္ခိပုဋ္ဌောတိ သက္ခိံ ကတွာ ပုစ္ဆိတော။ ဧဟမ္ဘော ပုရိသာတိ အာလပနမေတံ။ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါတိ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ဟတ္ထပါဒါဒိဟေတု ဝါ ဓနဟေတု ဝါ။ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါတိ ဧတ္ထ အာမိသန္တိ လာဘော အဓိပ္ပေတော။ ကိဉ္စိက္ခန္တိ ယံ ဝါ တံ ဝါ အပ္ပမတ္တကံ။ အန္တမသော တိတ္တိရဝဋ္ဋကသပ္ပိပိဏ္ဍနဝနီတပိဏ္ဍာဒိအပ္ပမတ္တကဿာပိ လဉ္ဇဿ ဟေတူတိ အတ္ထော။ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတီတိ ဇာနန္တောယေဝ မုသာဝါဒံ ကတ္တာ ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဂူထသဒိသဝစနတ္တာ ဂူထဘာဏီတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ ဂူထံ နာမ မဟာဇနဿ အနိဋ္ဌံ ဟောတိ အကန္တံ၊ ဧဝမေဝ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝစနံ ဒေဝမနုဿာနံ အနိဋ္ဌံ ဟောတိ အကန္တံ။

၉၉။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပုပ္ဖသဒိသဝစနတ္တာ ပုပ္ဖဘာဏီတိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ ဖုလ္လာနိ ဝဿိကာနိ ဝါ အဓိမုတ္တကာနိ ဝါ မဟာဇနဿ ဣဋ္ဌာနိ ကန္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝစနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဣဋ္ဌံ ဟောတိ ကန္တံ။

၁၀၀။ နေလာတိ ဧလံ ဝုစ္စတိ ဒေါသော။ နာဿာ ဧလန္တိ နေလာ။ နိဒ္ဒေါသာတိ အတ္ထော, ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ’’တိ (ဥဒါ။ ၆၅) ဧတ္ထ ဝုတ္တနေလံ ဝိယ။ ကဏ္ဏသုခါတိ ဗျဉ္ဇနမဓုရတာယ ကဏ္ဏာနံ သုခါ။ သူစိဝိဇ္ဈနံ ဝိယ ကဏ္ဏသူလံ န ဇနေတိ။ အတ္ထမဓုရတာယ သကလသရီရေ ကောပံ အဇနေတွာ ပေမံ ဇနေတီတိ ပေမနီယာ။ ဟဒယံ ဂစ္ဆတိ အပ္ပဋိဟညမာနာ သုခေန စိတ္တံ ပဝိသတီတိ ဟဒယင်္ဂမာ။ ဂုဏပရိပုဏ္ဏတာယ ပုရေ ဘဝါတိ ပေါရီ။ ပုရေ သံဝဍ္ဎနာရီ ဝိယ သုကုမာရာတိပိ ပေါရီ။ ပုရဿ ဧသာတိပိ ပေါရီ။ နဂရဝါသီနံ ကထာတိ အတ္ထော။ နဂရဝါသိနော ဟိ ယုတ္တကထာ ဟောန္တိ။ ပိတိမတ္တံ ပိတာတိ, မာတိမတ္တံ မာတာတိ, ဘာတိမတ္တံ ဘာတာတိ ဝဒန္တိ။ ဧဝရူပီ ကထာ ဗဟုနော ဇနဿ ကန္တာ ဟောတီတိ ဗဟုဇနကန္တာ။ ဗဟုဇနဿ ကန္တဘာဝေနေဝ ဗဟုနော ဇနဿ မနာပါ စိတ္တဝုဒ္ဓိကရာတိ ဗဟုဇနမနာပါ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော မဓုဘာဏီတိ ဝုစ္စတိ။ မုဒုဘာဏီတိပိ ပါဌော။ ဥဘယတ္ထာပိ မဓုရဝစနောတိ အတ္ထော။ ယထာ ဟိ စတုမဓုရံ နာမ မဓုရံ ပဏီတံ၊ ဧဝမေဝ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝစနံ ဒေဝမနုဿာနံ မဓုရံ ဟောတိ။

၁၀၁။ အရုကူပမစိတ္တာဒီသု – အဘိသဇ္ဇတီတိ လဂ္ဂတိ။ ကုပ္ပတီတိ ကောပဝသေန ကုပ္ပတိ။ ဗျာပဇ္ဇတီတိ ပကတိဘာဝံ ပဇဟတိ, ပူတိကော ဟောတိ။ ပတိတ္ထီယတီတိ ထိနဘာဝံ ထဒ္ဓဘာဝဉ္စ အာပဇ္ဇတိ။ ကောပန္တိ ဒုဗ္ဗလကောဓံ။ ဒေါသန္တိ ဒုဿနဝသေန တတော ဗလဝတရံ။ အပ္ပစ္စယန္တိ အတုဋ္ဌာကာရံ ဒေါမနဿံ။ ဒုဋ္ဌာရုကောတိ ပုရာဏဝဏော။ ကဋ္ဌေနာတိ ဒဏ္ဍကကောဋိယာ။ ကဌလာယာတိ ကပါလေန။ အာသဝံ ဒေတီတိ အပရာပရံ သဝတိ။ ပုရာဏဝဏော ဟိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝ ပုဗ္ဗံ လောဟိတံ ယူသန္တိ ဣမာနိ တီဏိ သဝတိ, ဃဋ္ဋိတော ပန တာနိ အဓိကတရံ သဝတိ။ ဧဝမေဝံ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ, ဒုဋ္ဌာရုကော ဝိယ ဟိ ကောဓနော ပုဂ္ဂလော။ တဿ အတ္တနော ဓမ္မတာယ သဝနံ ဝိယ ကောဓနဿပိ အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဥဒ္ဓုမာတကဿ ဝိယ စဏ္ဍိကတဿ စရဏံ။ ကဋ္ဌေန ဝါ ကဌလာယ ဝါ ဃဋ္ဋနံ ဝိယ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဝစနံ ဘိယျောသော မတ္တာယ သဝနံ ဝိယ ‘မာဒိသံ နာမ ဧသ ဧဝံ ဝဒတီ’တိ ဘိယျောသော မတ္တာယ ဥဒ္ဓုမာယနဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အရုကူပမစိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ။ ပုရာဏဝဏသဒိသစိတ္တောတိ အတ္ထော။

၁၀၂။ ရတ္တန္ဓကာရတိမိသာယာတိ ရတ္တိံ စက္ခုဝိညာဏုပ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အန္ဓဘာဝကရဏေ ဗဟလတမေ။ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယာတိ ဝိဇ္ဇုပ္ပတ္တိက္ခဏေ။ ဣဓာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ဟိ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အန္ဓကာရံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ။ ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော။ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သာမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ။ ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ။ ပုန ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပါဒေါ။ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သာမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ သကဒါဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ။ ပုန အန္ဓကာရာဝတ္ထရဏံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ။ ပုန ဝိဇ္ဇုသဉ္စရဏံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂဉာဏဿ ဥပ္ပါဒေါ။ ဝိဇ္ဇန္တရိကာယ စက္ခုမတော ပုရိသဿ သာမန္တာ ရူပဒဿနံ ဝိယ အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေ နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဝိဇ္ဇူပမစိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ။ ဣတ္တရကာလောဘာသေန ဝိဇ္ဇုသဒိသစိတ္တောတိ အတ္ထော။

၁၀၃။ ဝဇိရူပမစိတ္တတာယပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ဝဇိရံ ဝိယ ဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ မဏိဂဏ္ဌိပါသာဏဂဏ္ဌိ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ။ ဝဇိရဿ မဏိဂဏ္ဌိံ ဝါ ပါသာဏဂဏ္ဌိံ ဝါ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ အဂမနဘာဝဿ နတ္ထိဘာဝေါ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန အစ္ဆေဇ္ဇာနံ ကိလေသာနံ နတ္ထိဘာဝေါ။ ဝဇိရေန နိဗ္ဗိဒ္ဓဝေဓဿ ပုန အပဋိပူရဏံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဆိန္နာနံ ကိလေသာနံ ပုန အနုပ္ပါဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဝဇိရူပမစိတ္တောတိ ဝုစ္စတိ။ ကိလေသာနံ မူလဃာတကရဏသမတ္ထတာယ ဝဇိရေန သဒိသစိတ္တောတိ အတ္ထော။

၁၀၄။ အန္ဓာဒီသု တထာရူပံ စက္ခု န ဟောတီတိ တထာဇာတိကံ တထာသဘာဝံ ပညာစက္ခု န ဟောတိ။ ဖာတိံ ကရေယျာတိ ဖီတံ ဝဍ္ဎိတံ ကရေယျ။ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇေတိ သဒေါသနိဒ္ဒေါသေ။ ဟီနပ္ပဏီတေတိ အဓမုတ္တမေ။ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေတိ ကဏှသုက္ကာယေဝ အညမညပဋိဗာဟနတော ပဋိပက္ခဝသေန သပ္ပဋိဘာဂါတိ ဝုစ္စန္တိ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ – ကုသလေ ဓမ္မေ ‘ကုသလာ ဓမ္မာ’တိ ယေန ပညာစက္ခုနာ ဇာနေယျ, အကုသလေ ဓမ္မေ ‘အကုသလာ ဓမ္မာ’တိ, သာဝဇ္ဇာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂေသု ပန ကဏှဓမ္မေ ‘သုက္ကသုပ္ပဋိဘာဂါ’တိ, သုက္ကဓမ္မေ ‘ကဏှသပ္ပဋိဘာဂါ’တိ ယေန ပညာစက္ခုနာ ဇာနေယျ။ တထာရူပမ္ပိဿ စက္ခု န ဟောတီတိ ဣမိနာ နယေန သေသဋ္ဌာနေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဘောဂသံဟရဏပညာစက္ခုနော စ သမ္ပရာယိကတ္ထသောဓနပညာစက္ခုနော စ အဘာဝါ အန္ဓောတိ ဝုစ္စတိ။ ဒုတိယော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဘောဂသံဟရဏပညာစက္ခုနော ဘာဝါ, သမ္ပရာယိကတ္ထသောဓနပညာစက္ခုနော ပန အဘာဝါ ဧကစက္ခူတိ ဝုစ္စတိ။ တတိယော ဒွိန္နမ္ပိ ဘာဝါ ဒွိစက္ခူတိ ဝုစ္စတိ။

၁၀၇။ အဝကုဇ္ဇပညာဒီသု ဓမ္မံ ဒေသေန္တီတိ ဥပါသကော ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ အာဂတောတိ အတ္တနော ကမ္မံ ပဟာယ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ။ အာဒိကလျာဏန္တိ အာဒိမှိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇံ နိဒ္ဒေါသံ ကတွာ ဒေသေန္တိ။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန အာဒီတိ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနာ။ မဇ္ဈန္တိ ကထာဝေမဇ္ဈံ။ ပရိယောသာနန္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ။ ဣတိဿ ဓမ္မံ ကထေန္တာ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနေပိ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ကထေန္တိ, ဝေမဇ္ဈေပိ, ပရိယောသာနေပိ။ ဧတ္ထ စ အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနိ, အတ္ထိ သာသနဿ။ တတ္ထ ဒေသနာယ တာဝ – စတုပ္ပဒိကဂါထာယ ပဌမပဒံ အာဒိ, ဒွေ ပဒါနိ မဇ္ဈံ, အဝသာနပဒံ ပရိယောသာနံ။ ဧကာနုသန္ဓိကသုတ္တဿ – နိဒါနံ အာဒိ, အနုသန္ဓိ မဇ္ဈံ, ဣဒမဝေါစာတိ အပ္ပနာ ပရိယောသာနံ။ အနေကာနုသန္ဓိကဿ – ပဌမော အနုသန္ဓိ အာဒိ, တတော ပရံ ဧကော ဝါ အနေကာ ဝါ မဇ္ဈံ, ပစ္ဆိမော ပရိယောသာနံ။ အယံ တာဝ ဒေသနာယ နယော။

သာသနဿ ပန သီလံ အာဒိ, သမာဓိ မဇ္ဈံ, ဝိပဿနာ ပရိယောသာနံ။ သမာဓိ ဝါ အာဒိ, ဝိပဿနာ မဇ္ဈံ, မဂ္ဂေါ ပရိယောသာနံ။ ဝိပဿနာ ဝါ အာဒိ, မဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ, ဖလံ ပရိယောသာနံ။ မဂ္ဂေါ ဝါ အာဒိ, ဖလံ မဇ္ဈံ, နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ။ ဒွေ ဒွေ ဝါ ကရိယမာနေ သီလသမာဓယော အာဒိ, ဝိပဿနာမဂ္ဂါ မဇ္ဈံ, ဖလနိဗ္ဗာနာနိ ပရိယောသာနံ။ သာတ္ထန္တိ သာတ္ထကံ ကတွာ ဒေသေန္တိ။ သဗျဉ္ဇနန္တိ အက္ခရပါရိပူရိံ ကတွာ ဒေသေန္တိ။ ကေဝလပရိပုဏ္ဏန္တိ သကလပရိပုဏ္ဏံ အနူနံ ကတွာ ဒေသေန္တိ။ ပရိသုဒ္ဓန္တိ ပရိသုဒ္ဓံ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂဏ္ဌိံ ကတွာ ဒေသေန္တိ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေန္တီတိ ဧဝံ ဒေသေန္တာ စ သေဋ္ဌစရိယဘူတံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပကာသေန္တိ။ နေဝ အာဒိံ မနသိ ကရောတီတိ နေဝ ပုဗ္ဗပဋ္ဌပနံ မနသိ ကရောတိ။ ကုမ္ဘောတိ ဃဋော။ နိက္ကုဇ္ဇောတိ အဓောမုခေါ ဌပိတော။ ဧဝမေဝန္တိ ဧတ္ထ ကုမ္ဘော နိက္ကုဇ္ဇော ဝိယ အဝကုဇ္ဇပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥဒကာသိဉ္စနကာလော ဝိယ ဓမ္မဒေသနာယ လဒ္ဓကာလော။ ဥဒကဿ ဝိဝဋ္ဋနကာလော ဝိယ တသ္မိံ အာသနေ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဟေတုံ အသမတ္ထကာလော။ ဥဒကဿ အသဏ္ဌာနကာလော ဝိယ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အဝကုဇ္ဇပညောတိ ဝုစ္စတိ။ အဓောမုခပညောတိ အတ္ထော။

၁၀၈။ အာကိဏ္ဏာနီတိ ပက္ခိတ္တာနိ။ သတိသမ္မောသာ ပကိရေယျာတိ မုဋ္ဌဿတိတာယ ဝိကိရေယျ။ ဧဝမေဝန္တိ ဧတ္ထ ဥစ္ဆင်္ဂေါ ဝိယ ဥစ္ဆင်္ဂပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ နာနာခဇ္ဇကာနိ ဝိယ နာနပ္ပကာရံ ဗုဒ္ဓဝစနံ။ ဥစ္ဆင်္ဂေ နာနာခဇ္ဇကာနိ ခါဒန္တဿ နိသိန္နကာလော ဝိယ တသ္မိံ အာသနေ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဟဏကာလော။ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ သတိသမ္မောသာ ဝိကိရဏကာလော ဝိယ တသ္မာ အာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တဿ အသလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဥစ္ဆင်္ဂပညောတိ ဝုစ္စတိ။ ဥစ္ဆင်္ဂသဒိသပညောတိ အတ္ထော။

၁၀၉။ ဥက္ကုဇ္ဇောတိ ဥပရိမုခေါ ဌပိတော။ သဏ္ဌာတီတိ ပတိဋ္ဌဟတိ။ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဥပရိမုခေါ ဌပိတော ကုမ္ဘော ဝိယ ပုထုပညော ပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ဥဒကဿ အာသိတ္တကာလော ဝိယ ဒေသနာယ လဒ္ဓကာလော။ ဥဒကဿ သဏ္ဌာနကာလော ဝိယ တတ္ထ နိသိန္နဿ ဥဂ္ဂဟဏကာလော။ နော ဝိဝဋ္ဋနကာလော ဝိယ ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆန္တဿ သလ္လက္ခဏကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပုထုပညောတိ ဝုစ္စတိ။ ဝိတ္ထာရိကပညောတိ အတ္ထော။

၁၁၀။ အဝီတရာဂါဒီသု – ယထာ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော, ဧဝံ ပုထုဇ္ဇနောပိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု, တီသု စ ဘဝေသု အဝီတရာဂေါ။ အဒဗ္ဗတာယ ပန န ဂဟိတော။ ယထာ ဟိ ဆေကော ဝဍ္ဎကီ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရတ္ထံ ဝနံ ပဝိဋ္ဌော န အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တရုက္ခေ ဆိန္ဒတိ, ယေ ပနဿ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရူပဂါ ဟောန္တိ, တေယေဝ ဆိန္ဒတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဘဂဝတာ ဒဗ္ဗဇာတိကာ အရိယာဝ ဂဟိတာ, ပုထုဇ္ဇနာ ပန အဒဗ္ဗတာယ န ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကာမေသု ဝီတရာဂေါတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဝီတရာဂေါ။ ဘဝေသု အဝီတရာဂေါတိ ရူပါရူပဘဝေသု အဝီတရာဂေါ။

၁၁၃။ ပါသာဏလေခူပမာဒီသု – အနုသေတီတိ အပ္ပဟီနတာယ အနုသေတိ။ န ခိပ္ပံ လုဇ္ဇတီတိ န အန္တရာ နဿတိ, ကပ္ပုဋ္ဌာနေနေဝ နဿတိ။ ဧဝမေဝန္တိ ဧဝံ တဿာပိ ပုဂ္ဂလဿ ကောဓော န အန္တရာ ပုနဒိဝသေ ဝါ အပရဒိဝသေ ဝါ နိဗ္ဗာတိ, အဒ္ဓနိယော ပန ဟောတိ။ မရဏေနေဝ နိဗ္ဗာတီတိ အတ္ထော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပါသာဏလေခါ ဝိယ ကုဇ္ဈနဘာဝေန စိရဋ္ဌိတိကတော ပါသာဏလေခူပမောတိ ဝုစ္စတိ။

၁၁၄။ သော စ ခွဿ ကောဓောတိ သော အပ္ပမတ္တကေပိ ကာရဏေ သဟသာ ကုဒ္ဓဿ ကောဓော။ န စိရန္တိ အစိရံ အပ္ပဟီနတာယ နာနုသေတိ။ ယထာ ပန ပထဝိယံ အာကဍ္ဎိတွာ ကတလေခါ ဝါတာဒီဟိ ခိပ္ပံ နဿတိ, ဧဝမဿ သဟသာ ဥပ္ပန္နောပိ ကောဓော ခိပ္ပမေဝ နိဗ္ဗာတီတိ အတ္ထော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပထဝိယံ လေခါ ဝိယ ကုဇ္ဈနဘာဝေန အစိရဋ္ဌိတိကတော ပထဝီလေခူပမောတိ ဝုစ္စတိ။

၁၁၅။ အာဂါဠှေနာတိ အတိဂါဠှေန မမ္မစ္ဆေဒကေန ထဒ္ဓဝစနေန။ ဖရုသေနာတိ န သောတသုခေန။ အမနာပေနာတိ န စိတ္တသုခေန။ သံသန္ဒတီတိ ဧကီဘဝတိ။ သန္ဓိယတီတိ ဃဋယတိ။ သမ္မောဒတီတိ နိရန္တရော ဟောတိ။ အထ ဝါ – သံသန္ဒတီတိ စိတ္တကိရိယာဒီသု စိတ္တေန သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ။ ခီရောဒကံ ဝိယ ဧကီဘာဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော။ သန္ဓိယတီတိ ဌာနဂမနာဒီသု ကာယကိရိယာဒီသု ကာယေန သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ။ တိလတဏ္ဍုလာ ဝိယ မိဿီဘာဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော။ သမ္မောဒတီတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီသု ဝစီကိရိယာသု ဝါစာယ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ။ ဝိပ္ပဝါသဂတောပိ ပိယသဟာယကော ဝိယ ပိယတရဘာဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော။ အပိစ – ကိစ္စကရဏီယေသု တေဟိ သဒ္ဓိံ အာဒိတောဝ ဧကကိရိယဘာဝံ ဥပဂစ္ဆန္တော သံသန္ဒတိ။ ယာဝ မဇ္ဈာ ပဝတ္တန္တော သန္ဓိယတိ, ယာဝ ပရိယောသာနာ အနိဝတ္တန္တော သမ္မောဒတီတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ဥဒကလေခါ ဝိယ ခိပ္ပံ သံသန္ဒနတော ဥဒကလေခူပမောတိ ဝုစ္စတိ။

၁၁၆။ ပေါတ္ထကူပမေသု – ယာယ ဥပမာယ တေ ပေါတ္ထကူပမာတိ ဝုစ္စန္တိ, တံ တာဝ ဥပမံ ဒဿေတုံ တယော ပေါတ္ထကာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ နဝေါတိ နဝဝါယိမော။ ပေါတ္ထကောတိ သာဏဝါကသာဋကော။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ဝိဝဏ္ဏော။ ဒုက္ခသမ္ဖဿောတိ ခရသမ္ဖဿော။ အပ္ပဂ္ဃေါတိ အတိဗဟုံ အဂ္ဃန္တော ကဟာပဏဂ္ဃနကော ဟောတိ။ မဇ္ဈိမောတိ ပရိဘောဂမဇ္ဈိမော။ သော ဟိ နဝဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ဇိဏ္ဏဘာဝံ အပ္ပတ္တော မဇ္ဈေ ပရိဘောဂကာလေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စ ဒုက္ခသမ္ဖဿော စ အပ္ပဂ္ဃေါယေဝ စ ဟောတိ။ အတိဗဟုံ အဂ္ဃန္တော အဍ္ဎံ အဂ္ဃတိ။ ဇိဏ္ဏကာလေ ပန အဍ္ဎမာသကံ ဝါ ကာကဏိကံ ဝါ အဂ္ဃတိ။ ဥက္ခလိပရိမဇ္ဇနန္တိ ကာဠုက္ခလိပရိပုဉ္ဆနံ။

နဝေါတိ ဥပသမ္ပဒါယ ပဉ္စဝဿကာလတော ဟေဋ္ဌာ ဇာတိယာ သဋ္ဌိဝဿောပိ နဝေါယေဝ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာယာတိ သရီရဝဏ္ဏေနပိ ဂုဏဝဏ္ဏေနပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာယ။ ဒုဿီလဿ ဟိ ပရိသမဇ္ဈေ နိသိန္နဿ နိတ္တေဇတာယ သရီရဝဏ္ဏောပိ န သမ္ပဇ္ဇတိ, ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ ယေ ခေါ ပနဿာတိ ယေ ခေါ ပန တဿ ဥပဋ္ဌာကာ ဝါ ဉာတိမိတ္တာဒယော ဝါ ဧတံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တိ။ တေသံ တန္တိ တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဆ သတ္ထာရေ သေဝန္တာနံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ ဝိယ, ဒေဝဒတ္တံ သေဝန္တာနံ ကောကာလိကာဒီနံ ဝိယ စ တံ သေဝနံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ ဟောတိ။ မဇ္ဈိမောတိ ပဉ္စဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နဝဝဿကာလာ မဇ္ဈိမော နာမ။ ထေရောတိ ဒသဝဿကာလတော ပဋ္ဌာယ ထေရော နာမ။ ဧဝမာဟံသူတိ ဧဝံ ဝဒန္တိ။ ကိံ နု ခေါ တုယှန္တိ တုယှံ ဗာလဿ ဘဏိတေန ကော အတ္ထောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တထာရူပန္တိ တထာဇာတိကံ တထာသဘာဝံ ဥက္ခေပနီယကမ္မဿ ကာရဏဘူတံ။

၁၁၇။ ကာသိကဝတ္ထူပမေသု – ကာသိကဝတ္ထံ နာမ တယော ကပ္ပါသံသူ ဂဟေတွာ ကန္တိတသုတ္တေန ဝါယိတံ သုခုမဝတ္ထံ။ တံ နဝဝါယိမံ အနဂ္ဃံ ဟောတိ။ ပရိဘောဂမဇ္ဈိမံ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ သဟဿာနိ အဂ္ဃတိ။ ဇိဏ္ဏကာလေ ပန အဋ္ဌပိ ဒသပိ သဟဿာနိ အဂ္ဃတိ။

တေသံ တံ ဟောတီတိ တေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါဒယော သေဝန္တာနံ ဝိယ တံ သေဝနံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဟောတိ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉှိ ဧကံ နိဿာယ ယာဝဇ္ဇကာလာ မုစ္စနကသတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ။ တထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရမဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရေ အဝသေသေ စ အသီတိမဟာသာဝကေ နိဿာယ သဂ္ဂံ ဂတသတ္တာနံ ပမာဏံ နတ္ထိ။ ယာဝဇ္ဇကာလာ တေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ ပဋိပန္နသတ္တာနမ္ပိ ပမာဏံ နတ္ထိယေဝ။ အာဓေယျံ ဂစ္ဆတီတိ တဿ မဟာထေရဿ တံ အတ္ထနိဿိတံ ဝစနံ ယထာ ဂန္ဓကရဏ္ဍကေ ကာသိကဝတ္ထံ အာဓာတဗ္ဗတံ ဌပေတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတိ, ဧဝံ ဥတ္တမင်္ဂေ သိရသ္မိံ ဟဒယေ စ အာဓာတဗ္ဗတံ ဌပေတဗ္ဗတမ္ပိ ဂစ္ဆတိ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၁၈။ သုပ္ပမေယျာဒီသု – သုခေန ပမေတဗ္ဗောတိ သုပ္ပမေယျော။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ။ ဥဒ္ဓတောတိ ဥဒ္ဓစ္စေန သမန္နာဂတော။ ဥန္နဠောတိ ဥဂ္ဂတနဠော၊ တုစ္ဆမာနံ ဥက္ခိပိတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော။ စပလောတိ ပတ္တမဏ္ဍနာဒိနာ စာပလ္လေန သမန္နာဂတော။ မုခရောတိ မုခခရော။ ဝိကိဏ္ဏဝါစောတိ အသံယတဝစနော။ အသမာဟိတောတိ စိတ္တေကဂ္ဂတာရဟိတော။ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တောတိ ဘန္တစိတ္တော, ဘန္တဂါဝီဘန္တမိဂီသပ္ပဋိဘာဂေါ။ ပါကဋိန္ဒြိယောတိ ဝိဝဋိန္ဒြိယော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ‘သုပ္ပမေယျော’တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ ပရိတ္တဿ ဥဒကဿ သုခေန ပမာဏံ ဂယှတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမေဟိ အဂုဏင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သုခေန ပမာဏံ ဂယှတိ။ တေနေသ ‘သုပ္ပမေယျော’တိ ဝုတ္တော။

၁၁၉။ ဒုက္ခေန ပမေတဗ္ဗောတိ ဒုပ္ပမေယျော။ အနုဒ္ဓတာဒီနိ ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ‘ဒုပ္ပမေယျော’တိ ဝုစ္စတိ။ ယထာ ဟိ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဒုက္ခေန ပမာဏံ ဂယှတိ၊ ဧဝမေဝ ဣမေဟိ ဂုဏင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဒုက္ခေန ပမာဏံ ဂယှတိ။ တာဒိသော ‘အနာဂါမီ နု ခေါ, ခီဏာသဝေါ နု ခေါ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတိ, တေနေသ ‘ဒုပ္ပမေယျော’တိ ဝုတ္တော။

၁၂၀။ န သက္ကာ ပမေတုန္တိ အပ္ပမေယျော။ ယထာ ဟိ အာကာသဿ န သက္ကာ ပမာဏံ ဂဟေတုံ, ဧဝံ ခီဏာသဝဿ။ တေနေသ ‘အပ္ပမေယျော’တိ ဝုတ္တော။

၁၂၁။ န သေဝိတဗ္ဗာဒီသု – န သေဝိတဗ္ဗောတိ န ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော။ န ဘဇိတဗ္ဗောတိ န အလ္လီယိတဗ္ဗော။ န ပယိရုပါသိတဗ္ဗောတိ န သန္တိကေ နိသီဒနဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဥပါသိတဗ္ဗော။ ဟီနော ဟောတိ သီလေနာတိအာဒီသု ဥပါဒါယုပါဒါယ ဟီနတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယော ဟိ ပဉ္စ သီလာနိ ရက္ခတိ, သော ဒသ သီလာနိ ရက္ခန္တေန န သေဝိတဗ္ဗော။ ယော ပန ဒသ သီလာနိ ရက္ခတိ, သော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ရက္ခန္တေန န သေဝိတဗ္ဗော။ အညတြ အနုဒ္ဒယာ အညတြ အနုကမ္ပာတိ ဌပေတွာ အနုဒ္ဒယဉ္စ အနုကမ္ပဉ္စ။ အတ္တနော အတ္ထာယ ဧဝ ဟိ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော န သေဝိတဗ္ဗော။ အနုဒ္ဒယာနုကမ္ပာဝသေန ပန တံ ဥပသင်္ကမိတုံ ဝဋ္ဋတိ။

၁၂၂။ သဒိသော ဟောတီတိ သမာနော ဟောတိ။ သီလသာမညဂတာနံ သတန္တိ သီလေန သမာနဘာဝံ ဂတာနံ သန္တာနံ။ သီလကထာ စ နော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ သမာနသီလာနံ အမှာကံ သီလမေဝ အာရဗ္ဘ ကထာ ဘဝိဿတိ။ သာ စ နော ဖာသု ဘဝိဿတီတိ သာ စ သီလကထာ အမှာကံ ဖာသုဝိဟာရော သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတိ။ သာ စ နော ပဝတ္တိနီ ဘဝိဿတီတိ သာ စ အမှာကံ ကထာ ဒိဝသမ္ပိ ကထေန္တာနံ ပဝတ္တိနီ ဘဝိဿတိ, န ပဋိဟညိဿတိ။ ဒွီသု ဟိ သီလဝန္တေသု ဧကေန သီလဿ ဝဏ္ဏေ ကထိတေ ဣတရော အနုမောဒတိ၊ တေန တေသံ ကထာ ဖာသု စေဝ ဟောတိ, ပဝတ္တိနီ စ။ ဧကသ္မိံ ပန ဒုဿီလေ သတိ ဒုဿီလဿ သီလကထာ ဒုက္ကထာတိ နေဝ သီလကထာ ဟောတိ, န ဖာသု ဟောတိ, န ပဝတ္တိနီ။ သမာဓိပညာကထာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဒွေ ဟိ သမာဓိလာဘိနော သမာဓိကထံ, သပ္ပညာ စ ပညာကထံ ကထေန္တာ, ရတ္တိံ ဝါ ဒိဝသံ ဝါ အတိက္ကန္တမ္ပိ န ဇာနန္တိ။

၁၂၃။ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာတိ သက္ကာရဉ္စေဝ ဂရုကာရဉ္စ ကရိတွာ။ အဓိကော ဟောတီတိ အတိရေကော ဟောတိ။ သီလက္ခန္ဓန္တိ သီလရာသိံ။ ပရိပူရေဿာမီတိ တံ အတိရေကသီလံ ပုဂ္ဂလံ နိဿာယ အတ္တနော အပရိပူရံ သီလရာသိံ ပရိပူရံ ကရိဿာမိ။ တတ္ထ တတ္ထ ပညာယ အနုဂ္ဂဟေဿာမီတိ ဧတ္ထ သီလဿ အသပ္ပါယေ အနုပကာရဓမ္မေ ဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပါယေ ဥပကာရဓမ္မေ သေဝန္တော တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သီလက္ခန္ဓံ ပညာယ အနုဂ္ဂဏှာတိ နာမ။ သမာဓိပညာက္ခန္ဓေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၂၄။ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗာဒီသု – ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဂူထံ ဝိယ ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗော။ အထ ခေါ နန္တိ အထ ခေါ အဿ။ ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကထာသဒ္ဒေါ။ ဧဝမေဝန္တိ ဧတ္ထ ဂူထကူပေါ ဝိယ ဒုဿီလျံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဂူထကူပေ ပတိတွာ ဌိတော ဓမနီအဟိ ဝိယ ဒုဿီလပုဂ္ဂလော။ ဂုထကူပတော ဥဒ္ဓရိယမာနေန တေန အဟိနာ ပုရိသဿ သရီရံ အာရုဠှေနာပိ အဒဋ္ဌဘာဝေါ ဝိယ ဒုဿီလံ သေဝမာနဿာပိ တဿ ကိရိယာယ ကာရဏဘာဝေါ သရီရံ ဂူထေန မက္ခေတွာ အဟိနော ဂတကာလော ဝိယ ဒုဿီလံ သေဝမာနဿ ပါပကိတ္တိသဒ္ဒဿ အဗ္ဘုဂ္ဂမနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၂၅။ တိန္ဒုကာလာတန္တိ တိန္ဒုကရုက္ခအလာတံ။ ဘိယျောသော မတ္တာယ စိစ္စိဋာယတီတိ တဉှိ ဈာယမာနံ ပကတိယာပိ ပပဋိကာယော မုဉ္စန္တံ စိစ္စိဋာယတိ စိဋိစိဋာတိ သဒ္ဒံ ကရောတိ။ ဃဋ္ဋိတံ ပန အဓိမတ္တံ ကရောတီတိ အတ္ထော။ ဧဝမေဝန္တိ ဧဝမေဝံ ကောဓနော အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ ဥဒ္ဓတော စဏ္ဍိကတော ဟုတွာ စရတိ။ အပ္ပမတ္တကံ ပန ဝစနံ ဝုတ္တကာလေ ‘မာဒိသံ နာမ ဧဝံ ဝဒတီ’တိ အတိရေကတရံ ဥဒ္ဓတော စဏ္ဍိကတော ဟုတွာ စရတိ။ ဂူထကူပေါတိ ဂူထပုဏ္ဏကူပေါ, ဂူထရာသိယေဝ ဝါ။ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပနေတ္ထ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗောတိ ယသ္မာ ကောဓနော အတိသေဝိယမာနောပိ အတိဥပသင်္ကမိယမာနောပိ ကုဇ္ဈတိယေဝ, ‘ကိံ ဣမိနာ’တိ ပဋိက္ကမန္တောပိ ကုဇ္ဈတိယေဝ, တသ္မာ ပလာလဂ္ဂိ ဝိယ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော။ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယော ဟိ ပလာလဂ္ဂိံ အတိဥပသင်္ကမိတွာ တပ္ပတိ, တဿ သရီရံ ဈာယတိ။ ယော အတိပဋိက္ကမိတွာ တပ္ပတိ, တဿ သီတံ န ဝူပသမ္မတိ။ အနုပသင်္ကမိတွာ အပဋိက္ကမိတွာ ပန မဇ္ဈတ္တဘာဝေန တပ္ပေန္တဿ သီတံ ဝူပသမ္မတိ, ကာယောပိ န ဍယှတိ။ တသ္မာ ပလာလဂ္ဂိ ဝိယ ကောဓနော ပုဂ္ဂလော မဇ္ဈတ္တဘာဝေန အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗော, န သေဝိတဗ္ဗော, န ဘဇိတဗ္ဗော, န ပယိရုပါသိတဗ္ဗော။

၁၂၆။ ကလျာဏမိတ္တောတိ သုစိမိတ္တော။ ကလျာဏသဟာယောတိ သုစိသဟာယော။ သဟာယောတိ သဟဂါမီ သဒ္ဓိံစရော။ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကောတိ ကလျာဏေသု သုစိပုဂ္ဂလေသု သမ္ပဝင်္ကော, တန္နိန္နတပ္ပေါဏတပ္ပဗ္ဘာရမာနသောတိ အတ္ထော။

၁၂၇။ သီလေသု ပရိပူရကာရီတိအာဒီသု – သီလေသု ပရိပူရကာရိနောတိ ဧတေ အရိယသာဝကာ ယာနိ တာနိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ အာဒိဘူတာနိ, အာဒိဗြဟ္မစရိယကာနိ, ပါရာဇိကသင်္ခါတာနိ စတ္တာရိ မဟာသီလသိက္ခာပဒါနိ, တေသံ အဝီတိက္ကမနတော ယာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ အာပဇ္ဇန္တိ, တေဟိ စ ဝုဋ္ဌာနတော သီလေသု ယံ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရိပူရံ သမတ္တံ ကရောန္တီတိ ‘သီလေသု ပရိပူရကာရိနော’တိ ဝုစ္စန္တိ။ သမာဓိပါရိဗန္ဓကာနံ ပန ကာမရာဂဗျာပါဒါနံ, ပညာပါရိဗန္ဓကဿ စ သစ္စပဋိစ္ဆာဒကဿ မောဟဿ အသမူဟတတ္တာ, သမာဓိံ ပညဉ္စ ဘာဝေန္တာပိ သမာဓိပညာသု ယံ ကတ္တဗ္ဗံ တံ မတ္တသော ပမာဏေန ပဒေသမတ္တမေဝ ကရောန္တီတိ သမာဓိသ္မိံ ပညာယ စ မတ္တသော ကာရိနောတိ ဝုစ္စန္တိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန ဣတရေသုပိ ဒွီသု နယေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

တတြာယံ အပရောပိ သုတ္တန္တနယော –

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ, သမာဓိသ္မိံ မတ္တသော ကာရီ, ပညာယ မတ္တသော ကာရီ။ သော ယာနိ တာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ တာနိ အာပဇ္ဇတိပိ, ဝုဋ္ဌာတိပိ။ တံ ကိဿ ဟေတု? န ဟိ မေတ္ထ, ဘိက္ခဝေ, အဘဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ။ ယာနိ စ ခေါ တာနိ သိက္ခာပဒါနိ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာနိ ဗြဟ္မစရိယသာရုပ္ပါနိ, တတ္ထ ဓုဝသီလော စ ဟောတိ, ဌိတသီလော စ, သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ, အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော။ ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလေသု…ပေ… သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ, ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ, သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ။ ဣဓ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ, သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီ, ပညာယ မတ္တသော ကာရီ။ သော ယာနိ တာနိ…ပေ… သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ…ပေ… အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ။ ဣဓ ပန,

ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သီလေသု ပရိပူရကာရီ, သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီ, ပညာယ ပရိပူရကာရီ။ သော ယာနိ တာနိ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ…ပေ… သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု။ သော အာသဝါနံ ခယာ…ပေ… ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၈၇)။

၁၃၀။ သတ္ထာရနိဒ္ဒေသေ – ပရိညံ ပညပေတီတိ ပဟာနံ သမတိက္ကမံ ပညပေတိ။ တတြာတိ တေသု တီသု ဇနေသု။ တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ တေန ပညာပနေန သော သတ္ထာ ရူပါဝစရသမာပတ္တိယာ လာဘီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ဒုတိယဝါရေပိ ဧသေဝ နယော။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သတ္ထာ တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ တေန တိတ္ထိယေဟိ အသာဓာရဏေန ပညာပနေန အယံ တတိယော သတ္ထာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တိတ္ထိယာ ဟိ ကာမာနံ ပရိညံ ပညပေန္တာ ရူပဘဝံ ဝက္ခန္တိ။ ရူပါနံ ပရိညံ ပညပေန္တာ အရူပဘဝံ ဝက္ခန္တိ။ ဝေဒနာနံ ပရိညံ ပညပေန္တာ အသညဘဝံ ဝက္ခန္တိ။ သမ္မာ ပညပေန္တာ ‘ဧဝံ ပညပေယျုံ’, နော စ သမ္မာ ပညပေတုံ သက္ကောန္တိ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန ကာမာနံ ပရိညံ ပဟာနံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပညပေတိ။ ရူပဝေဒနာနံ ပရိညံ ပဟာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ပညပေတိ။ ဣမေ တယော သတ္ထာရောတိ ဣမေ ဒွေ ဇနာ ဗာဟိရကာ, ဧကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ – ဣမသ္မိံ လောကေ တယော သတ္ထာရော နာမ။

၁၃၁။ ဒုတိယေ သတ္ထာရနိဒ္ဒေသေ – ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ။ အတ္တာနံ သစ္စတော ထေတတော ပညပေတီတိ ‘‘အတ္တာ နာမေကော အတ္ထိ နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော’’တိ ဘူတတော ထိရတော ပညပေတိ။ အဘိသမ္ပရာယဉ္စာတိ အပရသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဧဝမေဝ ပညပေတိ။ သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

တိကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၄။ စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၃၂။ စတုက္ကနိဒ္ဒေသေ – အသပ္ပုရိသောတိ လာမကပုရိသော။ ပါဏံ အတိပါတေတီတိ ပါဏာတိပါတီ။ အဒိန္နံ အာဒိယတီတိ အဒိန္နာဒါယီ။ ကာမေသု မိစ္ဆာ စရတီတိ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ။ မုသာ ဝဒတီတိ မုသာဝါဒီ။ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒေ တိဋ္ဌတီတိ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီ။

၁၃၃။ ပါဏာတိပါတေ သမာဒပေတီတိ ယထာ ပါဏံ အတိပါတေတိ, တထာ နံ တတ္ထ ဂဟဏံ ဂဏှာပေတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ယသ္မာ သယံ ကတေန စ ဒုဿီလျေန သမန္နာဂတော ယဉ္စ သမာဒပိတေန ကတံ, တတော ဥပဍ္ဎဿ ဒါယာဒေါ, တသ္မာ အသပ္ပုရိသေန အသပ္ပုရိသတရောတိ ဝုစ္စတိ။ သပ္ပုရိသောတိ ဥတ္တမပုရိသော။

၁၃၅။ သပ္ပုရိသေန သပ္ပုရိသတရောတိ အတ္တနာ ကတေန သုသီလျေန သမန္နာဂတတ္တာ ယဉ္စ သမာဒပိတော ကရောတိ။ တတော ဥပဍ္ဎဿ ဒါယာဒတ္တာ ဥတ္တမပုရိသေန ဥတ္တမပုရိသတရော။

၁၃၆။ ပါပေါတိ အကုသလကမ္မပထသင်္ခါတေန ဒသဝိဓေန ပါပေန သမန္နာဂတော။

၁၃၈။ ကလျာဏောတိ ကုသလကမ္မပထသင်္ခါတေန ဒသဝိဓေန ကလျာဏဓမ္မေန သမန္နာဂတော သုဒ္ဓကော ဘဒြကော။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၄၀။ ပါပဓမ္မာဒီသု – ပါပေါ ဓမ္မော အဿာတိ ပါပဓမ္မော။ ကလျာဏော ဓမ္မော အဿာတိ ကလျာဏဓမ္မော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၄၄။ သာဝဇ္ဇာဒီသု – သာဝဇ္ဇောတိ သဒေါသော။ သာဝဇ္ဇေန ကာယကမ္မေနာတိ သဒေါသေန ပါဏာတိပါတာဒိနာ ကာယကမ္မေန။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော တီဟိ ဒွါရေဟိ အာယူဟနကမ္မဿ သဒေါသတ္တာ, ဂူထကုဏပါဒိဘရိတော ပဒေသော ဝိယ သာဝဇ္ဇောတိ ဝုစ္စတိ။

၁၄၅။ သာဝဇ္ဇေန ဗဟုလန္တိ ယဿ သာဝဇ္ဇမေဝ ကာယကမ္မံ ဗဟု ဟောတိ, အပ္ပံ အနဝဇ္ဇံ၊ သော သာဝဇ္ဇေန ဗဟုလံ ကာယကမ္မေန သမန္နာဂတော, အပ္ပံ အနဝဇ္ဇေနာတိ ဝုစ္စတိ။ ဣတရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကော ပန ဧဝရူပေါ ဟောတီတိ? ယော ဂါမဓမ္မတာယ ဝါ နိဂမဓမ္မတာယ ဝါ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပေါသထံ သမာဒိယတိ, သီလာနိ ပူရေတိ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော တီဟိ ဒွါရေဟိ အာယူဟနကမ္မေသု သာဝဇ္ဇဿေဝ ဗဟုလတာယ အနဝဇ္ဇဿ အပ္ပတာယ ဝဇ္ဇဗဟုလောတိ ဝုစ္စတိ။

ယထာ ဟိ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာနိ ဒုဂ္ဂန္ဓာနိ ပုပ္ဖါနိ ရာသိကတာနဿု, တေသံ ဥပရိ တဟံ တဟံ အတိမုတ္တကဝဿိကပါဋလာနိ ပတိတာနိ ဘဝေယျုံ။ ဧဝရူပေါ အယံ ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယထာ ပန ဧကသ္မိံ ပဒေသေ အတိမုတ္တကဝဿိကပါဋလာနိ ရာသိကတာနဿု, တေသံ ဥပရိ တဟံ တဟံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုဂ္ဂန္ဓာနိ ဗဒရပုပ္ဖါဒီနိ ပတိတာနိ ဘဝေယျုံ။ ဧဝရူပေါ တတိယော ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ စတုတ္ထော ပန တီဟိပိ ဒွါရေဟိ အာယူဟနကမ္မဿ နိဒ္ဒေါသတ္တာ, စတုမဓုရဘရိတသုဝဏ္ဏပါတိ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေသု ပဌမော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနော။ ဒုတိယော အန္တရန္တရာ ကုသလဿ ကာရကော လောကိယပုထုဇ္ဇနော။ တတိယော သောတာပန္နော သကဒါဂါမိအနာဂါမိနောပိ ဧတေနေဝ သင်္ဂဟိတာ။ စတုတ္ထော ခီဏာသဝေါ။ သော ဟိ ဧကန္တေန အနဝဇ္ဇောယေဝ။ အယံ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယော။

၁၄၈။ ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီသု – ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဧတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတံ နာမ ဉာဏုဂ္ဃါဋနံ, ဉာဏေ ဥဂ္ဃဋိတမတ္တေယေဝ ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယာတိ ဥဒါဟာရေ ဥဒါဟဋမတ္တေယေဝ။ ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဉာဏေန သဒ္ဓိံ အဘိသမယော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’တိအာဒိနာ နယေန သံခိတ္တေန မာတိကာယ ဌပိယမာနာယ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူတိ ဝုစ္စတိ။

၁၄၉။ ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတမေဝ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သင်္ခိတ္တေန မာတိကံ ဌပေတွာ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဘာဇိယမာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သမတ္ထော ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူတိ ဝုစ္စတိ။

၁၅၀။ ဥဒ္ဒေသာဒီဟိ နေတဗ္ဗောတိ နေယျော။ အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ အနုက္ကမေန အရဟတ္တပ္ပတ္တိ။

၁၅၁။ ဗျဉ္ဇနပဒမေဝ ပရမံ အဿာတိ ပဒပရမော။ န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတီတိ န တေန အတ္တဘာဝေန ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနံ ဝါ မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော။

၁၅၂။ ယုတ္တပဋိဘာနာဒီသု – ပဋိဘာနံ ဝုစ္စတိ ဉာဏမ္ပိ, ဉာဏဿ ဥပဋ္ဌိတဝစနမ္ပိ။ တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ။ အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တဉ္စ ပဋိဘာနမဿာတိ ယုတ္တပ္ပဋိဘာနော။ ပုစ္ဆိတာနန္တရမေဝ သီဃံ ဗျာကာတုံ အသမတ္ထတာယ နော မုတ္တံ ပဋိဘာနမဿာတိ နော မုတ္တပ္ပဋိဘာနော။ ဣမိနာ နယေန သေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဧတ္ထ ပန ပဌမော – ကိဉ္စိ ကာလံ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တမေဝ ပေက္ခတိ, တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ဝိယ။ သော ကိရ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ယုတ္တပယုတ္တကာရဏမေဝ ကထေတိ။

ဒုတိယော – ပုစ္ဆာနန္တရမေဝ ယေန ဝါ တေန ဝါ ဝစနေန ပဋိဗာဟတိ, ဝီမံသိတွာပိ စ ယုတ္တံ န ပေက္ခတိ စတုနိကာယိကပဏ္ဍိတတိဿတ္ထေရော ဝိယ။ သော ကိရ ပဉှံ ပုဋ္ဌော ပဉှပရိယောသာနမ္ပိ နာဂမေတိ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ကထေတိယေဝ။ ဝစနတ္ထံ ပနဿ ဝီမံသိယမာနံ ကတ္ထစိ န လဂ္ဂတိ။

တတိယော – ပုစ္ဆာသမကာလမေဝ ယုတ္တံ ပေက္ခတိ, တင်္ခဏညေဝ ဝစနံ ဗျာကရောတိ တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ဝိယ။ သော ကိရ ပဉှံ ပုဋ္ဌော သီဃမေဝ ကထေတိ, ယုတ္တပယုတ္တကာရဏော စ ဟောတိ။

စတုတ္ထော – ပုဋ္ဌော သမာနော နေဝ ယုတ္တံ ပေက္ခတိ, န ယေန ဝါ တေန ဝါ ပဋိဗာဟိတုံ သက္ကောတိ တိဗ္ဗန္ဓကာရနိမုဂ္ဂေါ ဝိယ ဟောတိ လာဠုဒါယိတ္ထေရော ဝိယ။

၁၅၆။ ဓမ္မကထိကေသု – အပ္ပဉ္စ ဘာသတီတိ သမ္ပတ္တပရိသာယ ထောကမေဝ ကထေတိ။ အသဟိတဉ္စာတိ ကထေန္တော စ ပန န အတ္ထယုတ္တံ ကာရဏယုတ္တံ ကထေတိ။ ပရိသာ စဿ န ကုသလာ ဟောတီတိ သောတုံ နိသိန္နပရိသာ စဿ ယုတ္တာယုတ္တံ ကာရဏာကာရဏံ သိလိဋ္ဌာသိလိဋ္ဌံ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော။ ဧဝရူပေါတိ အယံ ဧဝံဇာတိကော ဗာလဓမ္မကထိကော။ ဧဝံဇာတိကာယ ဗာလပရိသာယ ဓမ္မကထိကောတွေဝ နာမံ လဘတိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္ထ စ ဒွေယေဝ ဇနာ သဘာဝဓမ္မကထိကာ, ဣတရေ ပန ဓမ္မကထိကာနံ အန္တရေ ပဝိဋ္ဌတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တာ။

၁၅၇။ ဝလာဟကူပမေသု ဝလာဟကာတိ မေဃာ။ ဂဇ္ဇိတာတိ ထနိတာ။ တတ္ထ ဂဇ္ဇိတွာ နော ဝဿနဘာဝေါ နာမ ပါပကော။ မနုဿာ ဟိ ယထာ ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတိ ‘သုဝုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီ’တိ ဗီဇာနိ နီဟရိတွာ ဝပန္တိ။ အထ ဒေဝေ အဝဿန္တေ ခေတ္တေ ဗီဇာနိ ခေတ္တေယေဝ နဿန္တိ, ဂေဟေ ဗီဇာနိ ဂေဟေယေဝ နဿန္တီတိ ဒုဗ္ဘိက္ခံ ဟောတိ။ နော ဂဇ္ဇိတွာ ဝဿနဘာဝေါပိ ပါပကောဝ။ မနုဿာ ဟိ ‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ဒုဗ္ဗုဋ္ဌိကာ ဘဝိဿတီ’တိ နိန္နဋ္ဌာနေသုယေဝ ဝပ္ပံ ကရောန္တိ။ အထ ဒေဝေါ ဝဿိတွာ သဗ္ဗဗီဇာနိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပေတိ, ဒုဗ္ဘိက္ခမေဝ ဟောတိ။ ဂဇ္ဇိတွာ ဝဿနဘာဝေါ ပန ဘဒ္ဒကော။ တဒါ ဟိ သုဘိက္ခံ ဟောတိ။ နော ဂဇ္ဇိတွာ နော ဝဿနဘာဝေါ ဧကန္တပါပကောဝ။

ဘာသိတာ ဟောတိ နော ကတ္တာတိ ‘ဣဒါနိ ဂန္ထဓုရံ ပူရေဿာမိ, ဝါသဓုရံ ပူရေဿာမီ’တိ ကထေတိယေဝ, န ပန ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှာတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတိ။

ကတ္တာ ဟောတိ နော ဘာသိတာတိ ‘ဂန္ထဓုရံ ဝါ ပူရေဿာမိ ဝါသဓုရံ ဝါ’တိ န ဘာသတိ။ သမ္ပတ္တေ ပန ကာလေ တမတ္ထံ သမ္ပာဒေတိ။ ဣမိနာ နယေန ဣတရေပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ သဗ္ဗံ ပနေတံ ပစ္စယဒါယကေနေဝ ကထိတံ။ ဧကော ဟိ ‘အသုကဒိဝသေ နာမ ဒါနံ ဒဿာမီ’တိ သံဃံ နိမန္တေတိ, သမ္ပတ္တကာလေ နော ကရောတိ။ အယံ ပုဂ္ဂလော ပုညေန ပရိဟာယတိ, ဘိက္ခုသံဃောပိ လာဘေန ပရိဟာယတိ။ အပရော သံဃံ အနိမန္တေတွာဝ သက္ကာရံ ကတွာ ‘ဘိက္ခူ အာနေဿာမီ’တိ န လဘတိ, သဗ္ဗေ အညတ္ထ နိမန္တိတာ ဟောန္တိ။ အယမ္ပိ ပုညေန ပရိဟာယတိ, သံဃောပိ တေန လာဘေန ပရိဟာယတိ။ အပရော ပဌမံ သံဃံ နိမန္တေတွာ, ပစ္ဆာ သက္ကာရံ ကတွာ ဒါနံ ဒေတိ, အယံ ကိစ္စကာရီ ဟောတိ။ အပရော နေဝ သံဃံ နိမန္တေတိ, န ဒါနံ ဒေတိ, အယံ ‘ပါပပုဂ္ဂလော’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၅၈။ မူသိကူပမေသု – ဂါဓံ ကတ္တာ နော ဝသိတာတိ အတ္တနော အာသယံ ဗိလံ ကူပံ ခဏတိ, နော တတ္ထ ဝသတိ, ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဝသတိ, ဧဝံ ဗိဠာရာဒိအမိတ္တဝသံ ဂစ္ဆတိ။ ခတ္တာတိပိ ပါဌော။ ဝသိတာ နော ဂါဓံ ကတ္တာတိ သယံ န ခဏတိ, ပရေန ခတေ ဗိလေ ဝသတိ, ဧဝံ ဇီဝိတံ ရက္ခတိ။ တတိယာ ဒွေပိ ကရောန္တီ, ဇီဝိတံ ရက္ခတိ။ စတုတ္ထာ ဒွေပိ အကရောန္တီ အမိတ္တဝသံ ဂစ္ဆတိ။ ဣမာယ ပန ဥပမာယ ဥပမိတေသု ပုဂ္ဂလေသု ပဌမော ယထာ သာ မူသိကာ ဂါဓံ ခဏတိ, ဧဝံ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ ဥဂ္ဂဏှာတိ။ ယထာ ပန သာ တတ္ထ န ဝသတိ, ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ဌာနေ ဝသန္တီ, အမိတ္တဝသံ ဂစ္ဆတိ၊ တထာ အယမ္ပိ ပရိယတ္တိဝသေန ဉာဏံ ပေသေတွာ စတုသစ္စဓမ္မံ န ပဋိဝိဇ္ဈတိ, လောကာမိသဋ္ဌာနေသုယေဝ စရန္တော မစ္စုမာရကိလေသမာရဒေဝပုတ္တမာရသင်္ခါတာနံ အမိတ္တာနံ ဝသံ ဂစ္ဆတိ။ ဒုတိယော ယထာ သာ မူသိကာ ဂါဓံ န ခဏတိ, ဧဝံ နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ န ဥဂ္ဂဏှာတိ။ ယထာ ပန ပရေန ခတဗိလေ ဝသန္တီ ဇီဝိတံ ရက္ခတိ၊ ဧဝံ ပရဿ ကထံ သုတွာ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ တိဏ္ဏံ မာရာနံ ဝသံ အတိက္ကမတိ။ ဣမိနာ နယေန တတိယစတုတ္ထေသုပိ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၅၉။ အမ္ဗူပမေသု – အာမံ ပက္ကဝဏ္ဏီတိ အန္တော အာမံ ဗဟိ ပက္ကသဒိသံ။ ပက္ကံ အာမဝဏ္ဏီတိ အန္တော ပက္ကံ ဗဟိ အာမသဒိသံ။ သေသဒွယေသုပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ ယထာ အမ္ဗေ အပက္ကဘာဝေါ အာမတာ ဟောတိ, ဧဝံ ပုဂ္ဂလေပိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ အာမတာ, အရိယဘာဝေါ ပက္ကတာ။ ယထာ စ တတ္ထ ပက္ကသဒိသတာ ပက္ကဝဏ္ဏိတာ၊ ဧဝံ ပုဂ္ဂလေပိ အရိယာနံ အဘိက္ကမနာဒိသဒိသတာ ပက္ကဝဏ္ဏိတာတိ – ဣမိနာ နယေန ဥပမိတပုဂ္ဂလေသု ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၆၀။ ကုမ္ဘူပမေသု – ကုမ္ဘောတိ ဃဋော။ တုစ္ဆောတိ အန္တော ရိတ္တော။ ပိဟိတောတိ ပိဒဟိတွာ ဌပိတော။ ပုရောတိ အန္တော ပုဏ္ဏော။ ဝိဝဋောတိ ဝိဝရိတွာ ဌပိတော။ ဥပမိတပုဂ္ဂလေသု ပနေတ္ထ အန္တော ဂုဏသာရဝိရဟိတော တုစ္ဆော ဗာဟိရသောဘနတာယ ပိဟိတော ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၆၁။ ဥဒကရဟဒူပမေသု – ဥဒကရဟဒေါ တာဝ ဇဏ္ဏုမတ္တေပိ ဥဒကေ သတိ ပဏ္ဏရသသမ္ဘိန္နဝဏ္ဏတ္တာ ဝါ ဗဟလတ္တာ ဝါ ဥဒကဿ အပညာယမာနတလော ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော နာမ ဟောတိ။ တိပေါရိသ စတုပေါရိသေပိ ပန ဥဒကေ သတိ အစ္ဆတ္တာ ဥဒကဿ ပညာယမာနတလော ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနောဘာသော နာမ ဟောတိ။ ဥဘယကာရဏသမ္ဘာဝတော ပန ဣတရေ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပုဂ္ဂလောပိ ကိလေသုဿဒဘာဝတော ဂုဏဂမ္ဘီရတာယ စ အဘာဝတော ဂုဏဂမ္ဘီရာနံ သဒိသေဟိ အဘိက္ကမာဒီဟိ ယုတ္တော ဥတ္တာနော ဂမ္ဘီရောဘာသော နာမ။ ဣမိနာ နယေန သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၆၂။ ဗလီဗဒ္ဒူပမေသု – ဗလီဗဒ္ဒေါ တာဝ ယော အတ္တနော ဂေါဂဏံ ဃဋ္ဋေတိ ဥဗ္ဗေဇေတိ, ပရဂေါဂဏေ ပန သောရတော သုခသီလော ဟောတိ – အယံ သကဂဝစဏ္ဍော နော ပရဂဝစဏ္ဍော နာမ။ ပုဂ္ဂလောပိ အတ္တနော ပရိသံ ဃဋ္ဋေန္တော ဝိဇ္ဈန္တော ဖရုသေန သမုဒါစရန္တော, ပရပရိသာယ ပန သောရစ္စံ နိဝါတဝုတ္တိတံ အာပဇ္ဇန္တော သကဂဝစဏ္ဍော ဟောတိ နော ပရဂဝစဏ္ဍော နာမာတိ။ ဣမိနာ နယေန သေသာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ နိဒ္ဒေသဝါရေ ပနေတ္ထ ဥဗ္ဗေဇိတာ ဟောတီတိ ဃဋ္ဋေတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဥဗ္ဗေဂပ္ပတ္တံ ကရောတိစ္စေဝ အတ္ထော။

၁၆၃။ အာသီဝိသူပမေသု – အာသီဝိသော တာဝ ယဿ ဝိသံ အာသုံ အာဂစ္ဆတိ သီဃံ ဖရတိ၊ ဃောရံ ပန န ဟောတိ, စိရကာလံ န ပီဠေတိ – အယံ အာဂတဝိသော နော ဃောရဝိသော။ သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပုဂ္ဂလဝိဘာဇနံ ပန ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၆၄။ အနနုဝိစ္စ အပရိယောဂါဟေတွာ အဝဏ္ဏာရဟဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဟောတီတိအာဒီသု အနနုဝိစ္စာတိ အတုလယိတွာ, အပရိဂ္ဂဏှိတွာ။ အပရိယောဂါဟေတွာတိ ပညာယ ဂုဏေ အနောဂါဟေတွာ။

၁၆၆။ ဘူတံ တစ္ဆန္တိ ဝိဇ္ဇမာနတော ဘူတံ, အဝိပရီတတော တစ္ဆံ။ ကာလေနာတိ ယုတ္တပယုတ္တကာလေန။ တတြ ကာလညူ ဟောတီတိ ယမိဒံ ကာလေနာတိ ဝုတ္တံ။ တတြ ယော ပုဂ္ဂလော ကာလညူ ဟောတိ, ကာလံ ဇာနာတိ, တဿ ပဉှဿ ဝေယျာကရဏတ္ထာယ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ပုစ္ဆိတေနာပိ မယာ န ကထေတဗ္ဗာ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ကထေတဗ္ဗာ’’တိ – အယံ ကာလေန ဘဏတိ နာမ။ ဥပေက္ခကော ဝိဟရတီတိ မဇ္ဈတ္တဘူတာယ ဥပေက္ခာယ ဌိတော ဟုတွာ ဝိဟရတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၆၇။ ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီတိအာဒီသု – ယော ဥဋ္ဌာနဝီရိယေနေဝ ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ တဿ နိဿန္ဒဖလမတ္တံ ကိဉ္စိဒေဝ လဘိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ, တံ ပန ဥဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ကိဉ္စိ ပုညဖလံ န ပဋိလဘတိ, တံ သန္ဓာယ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဋ္ဌဟတောတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတူပရိ ဒေဝါတိ တတော ဥပရိ ဗြဟ္မကာယိကာဒယော ဒေဝါ။ တေသဉှိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယေန ကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ။ ပုညဖလမေဝ ဥပဇီဝန္တိ။ ပုညဝတော စာတိ ဣဒံ ပုညဝန္တေ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော စေဝ ဘုမ္မဒေဝေ အာဒိံ ကတွာ နိမ္မာနရတိပရိယောသာနေ ဒေဝေ စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သဗ္ဗေပိ ဟေတေ ဝါယာမဖလဉ္စေဝ ပုညဖလဉ္စ အနုဘဝန္တိ။ နေရယိကာ ပန နေဝ ဥဋ္ဌာနေန အာဇီဝံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောန္တိ, နာပိ နေသံ ပုညဖလေန ကောစိ အာဇီဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

၁၆၈။ တမာဒီသု – ‘‘နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိကေန တမေန ယုတ္တောတိ တမော။ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ပုန နိရယတမူပဂမနတော တမပရာယဏော။ နေသာဒကုလေတိ မိဂလုဒ္ဒကာဒီနံ ကုလေ။ ဝေနကုလေတိ ဝိလီဝကာရကုလေ။ ရထကာရကုလေတိ စမ္မကာရကုလေ။ ပုက္ကုသကုလေတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကုလေ။ ကသိရဝုတ္တိကေတိ ဒုက္ခဝုတ္တိကေ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိ ပံသုပိသာစကော ဝိယ ဈာမခါဏုဝဏ္ဏော။ ဒုဒ္ဒသိကောတိ ဝိဇာတမာတုယာပိ အမနာပဒဿနော။ ဩကောဋိမကောတိ လကုဏ္ဍကော။ ကာဏောတိ ဧကက္ခိကာဏော ဝါ ဥဘယက္ခိကာဏော ဝါ။ ကုဏီတိ ဧကဟတ္ထကုဏီ ဝါ ဥဘယဟတ္ထကုဏီ ဝါ။ ခဉ္ဇောတိ ဧကပါဒခဉ္ဇော ဝါ ဥဘယပါဒခဉ္ဇော ဝါ။ ပက္ခဟတောတိ ဟတပက္ခော ပီဌသပ္ပီ။ ပဒီပေယျဿာတိ တေလကပလ္လကာဒိနော ပဒီပူပကရဏဿ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော တမော ဟောတိ တမပရာယဏောတိ ဧတ္ထ ဧကော ပုဂ္ဂလော ဗဟိဒ္ဓါ အာလောကံ အဒိသွာ မာတုကုစ္ဆိသ္မိညေဝ ကာလံ ကတွာ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တန္တော သကလေပိ ကပ္ပေ သံသရတိ။ သောပိ တမော တမပရာယဏောဝ။ သော ပန ကုဟကပုဂ္ဂလော ဘဝေယျ။ ကုဟကဿ ဟိ ဧဝရူပါ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ။

ဧတ္ထ စ နီစေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော ဟောတိ စဏ္ဍာလကုလေ ဝါတိအာဒီဟိ အာဂမနဝိပတ္တိ စေဝ ပုဗ္ဗုပ္ပန္နပစ္စယဝိပတ္တိ စ ဒဿိတာ။ ဒလိဒ္ဒေတိအာဒီဟိ ပဝတ္တိပစ္စယဝိပတ္တိ။ ကသိရဝုတ္တိကေတိအာဒီဟိ အာဇီဝုပါယဝိပတ္တိ။ ဒုဗ္ဗဏ္ဏောတိအာဒီဟိ ရူပဝိပတ္တိ။ ဗဟွာဗာဓောတိအာဒီဟိ ဒုက္ခကာရဏသမာယောဂေါ။ န လာဘီတိအာဒီဟိ သုခကာရဏဝိပတ္တိ စေဝ ဥပဘောဂဝိပတ္တိ စ။ ကာယေန ဒုစ္စရိတန္တိအာဒီဟိ တမပရာယဏဘာဝဿ ကာရဏသမာယောဂေါ။ ကာယဿ ဘေဒါတိအာဒီဟိ သမ္ပရာယိကတမူပဂမော။ သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

အပိစေတ္ထ တိဝိဓာယ ကုလသမ္ပတ္တိယာ ပစ္စာဇာတိအာဒိကေန ဇောတိနာ ယုတ္တတော ဇောတိ, အာလောကဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ကာယသုစရိတာဒီဟိ ပန သဂ္ဂူပပတ္တိဇောတိဘာဝူပဂမနတော ဇောတိပရာယဏော။ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါတိအာဒီသု ခတ္တိယမဟာသာလာတိ ခတ္တိယာ မဟာသာရာ မဟာသာရပ္ပတ္တာ ခတ္တိယာ။ ယေသဉှိ ခတ္တိယာနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန ကောဋိသတံ နိဓာနဂတံ ဟောတိ, တယော ကဟာပဏကုမ္ဘာ ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတာ ဟောန္တိ, တေ ခတ္တိယမဟာသာလာ နာမ။ ယေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ အသီတိကောဋိဓနံ နိဟိတံ ဟောတိ, ဒိယဍ္ဎော ကဟာပဏကုမ္ဘော ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ, တေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ နာမ။ ယေသံ ဂဟပတီနံ စတ္တာလီသကောဋိဓနံ နိဟိတံ ဟောတိ, ကဟာပဏကုမ္ဘော ဝဠဉ္ဇတ္ထာယ ဂေဟမဇ္ဈေ ရာသိံ ကတွာ ဌပိတော ဟောတိ, တေ ဂဟပတိမဟာသာလာ နာမ။ တေသံ ကုလေတိ အတ္ထော။ အဍ္ဎေတိ ဣဿရေ။ နိဓာနဂတဓနဿ မဟန္တတာယ မဟဒ္ဓနေ။ သုဝဏ္ဏရဇတဘာဇနာဒီနံ ဥပဘောဂဘဏ္ဍာနံ မဟန္တတာယ မဟာဘောဂေ။ နိဓာနဂတဿ ဇာတရူပရဇတဿ ပဟူတတာယ ပဟူတဇာတရူပရဇတေ။ ဝိတ္တူပကရဏဿ တုဋ္ဌိကရဏဿ ပဟူတတာယ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏေ။ ဂေါဓနာဒီနဉ္စ သတ္တဝိဓဓညာနဉ္စ ပဟူတတာယ ပဟူတဓနဓညေ။ အဘိရူပေါတိ သုန္ဒရရူပေါ။ ဒဿနီယောတိ အညံ ကမ္မံ ပဟာယ ဒိဝသမ္ပိ ပဿိတဗ္ဗယုတ္တော။ ပါသာဒိကောတိ ဒဿနေနေဝ စိတ္တပသာဒါဝဟော။ ပရမာယာတိ ဥတ္တမာယ။ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ပေါက္ခရဝဏ္ဏတာယ။ ပေါက္ခရံ ဝုစ္စတိ သရီရံ။ တဿ ဝဏ္ဏသမ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော။ သမန္နာဂတောတိ ဥပေတော။

၁၆၉။ ဩဏတောဏတာဒီသု – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာယ ဝါ သမ္ပရာယိကာယ ဝါ သမ္ပတ္တိယာ ဝိရဟိတော ဩဏတော။ နီစော, လာမကောတိ အတ္ထော။ တဗ္ဗိပက္ခတော ဥဏ္ဏတော။ ဥစ္စော, ဥဂ္ဂတောတိ အတ္ထော။ သေသမေတ္ထ တမာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အပိစ – ဩဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ နီစော, အာယတိမ္ပိ နီစောဝ ဘဝိဿတိ။ ဩဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ နီစော, အာယတိံ ဥစ္စော ဘဝိဿတိ။ ဥဏ္ဏတောဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော, အာယတိံ နီစော ဘဝိဿတိ။ ဥဏ္ဏတုဏ္ဏတောတိ ဣဒါနိ ဥစ္စော, အာယတိမ္ပိ ဥစ္စောဝ ဘဝိဿတီတိ။

၁၇၀။ ရုက္ခူပမေသု – ရုက္ခော တာဝ ဖေဂ္ဂုသာရပရိဝါရောတိ ဝနဇေဋ္ဌကရုက္ခော သယံ ဖေဂ္ဂု ဟောတိ, ပရိဝါရရုက္ခာ ပနဿ သာရာ ဟောန္တိ။ ဣမိနာ နယေန သေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပုဂ္ဂလေသု ပန သီလသာရဝိရဟတော ဖေဂ္ဂုတာ, သီလာစာရသမန္နာဂမေန စ သာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၇၁။ ရူပပ္ပမာဏာဒီသု – သမ္ပတ္တိယုတ္တံ ရူပံ ပမာဏံ ကရောတီတိ ရူပပ္ပမာဏော။ တတ္ထ ပသာဒံ ဇနေတီတိ ရူပပ္ပသန္နော။ ကိတ္တိသဒ္ဒဘူတံ ဃောသံ ပမာဏံ ကရောတီတိ ဃောသပ္ပမာဏော။ အာရောဟံ ဝါတိအာဒီသု ပန – အာရောဟန္တိ ဥစ္စတ္တနံ။ ပရိဏာဟန္တိ ကိသထူလဘာဝါပဂတံ ပရိက္ခေပသမ္ပတ္တိံ။ သဏ္ဌာနန္တိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ဒီဃရဿဝဋ္ဋတာဒိယုတ္တဋ္ဌာနေသု တထာဘာဝံ။ ပါရိပူရိန္တိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာနံ အနူနတံ, လက္ခဏပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ဝါ။ ပရဝဏ္ဏနာယာတိ ပရေဟိ ပရမ္မုခါ နိစ္ဆာရိတာယ ဂုဏဝဏ္ဏနာယ။ ပရထောမနာယာတိ ပရေဟိ ထုတိဝသေန ဂါထာဒိဥပနိဗန္ဓနေန ဝုတ္တာယ ထောမနာယ။ ပရပသံသနာယာတိ ပရေဟိ သမ္မုခါ ဝုတ္တာယ ပသံသာယ။ ပရဝဏ္ဏဟာရိကာယာတိ ပရမ္ပရထုတိဝသေန ပရေဟိ ပဝတ္တိတာယ ဝဏ္ဏဟရဏာယ။

၁၇၂။ စီဝရလူခန္တိ စီဝရဿ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာဒိဘာဝေန လူခတံ။ ပတ္တလူခန္တိ ဘာဇနဿ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဝတ္ထူဟိ လူခတံ။ သေနာသနလူခန္တိ နာဋကာဒိသမ္ပတ္တိဝိရဟေန သေနာသနဿ လူခတံ။ ဝိဝိဓန္တိ အစေလကာဒိဘာဝေန အနေကပ္ပကာရံ။ ဒုက္ကရကာရိကန္တိ သရီရတာပနံ။

အပရော နယော – ဣမေသု ဟိ စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ရူပေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ရူပပ္ပမာဏော နာမ။ ရူပပ္ပသန္နောတိ တဿေဝ အတ္ထဝစနံ။ ဃောသေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဃောသပ္ပမာဏော နာမ။ စီဝရလူခပတ္တလူခေသု ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော လူခပ္ပမာဏော နာမ။ ဓမ္မေ ပမာဏံ ဂဟေတွာ ပသန္နော ဓမ္မပ္ပမာဏော နာမ။ ဣတရာနိ တေသံယေဝ အတ္ထဝစနာနိ။ သဗ္ဗသတ္တေ စ တယော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ရူပပ္ပမာဏာ, ဧကော န ရူပပ္ပမာဏော။ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသာ ဃောသပ္ပမာဏာ, ဧကော န ဃောသပ္ပမာဏော။ ဒသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ နဝ ကောဋ္ဌာသာ လူခပ္ပမာဏာ, ဧကော န လူခပ္ပမာဏော။ သတသဟဿံ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ပန ဧကော ကောဋ္ဌာသောဝ ဓမ္မပ္ပမာဏော, သေသာ န ဓမ္မပ္ပမာဏာ။ ဧဝမယံ စတုပ္ပမာဏော လောကသန္နိဝါသော။

ဧတသ္မိံ စတုပ္ပမာဏေ လောကသန္နိဝါသေ ဗုဒ္ဓေသု အပ္ပသန္နာ မန္ဒာ, ပသန္နာဝ ဗဟုကာ။ ရူပပ္ပမာဏဿ ဟိ ဗုဒ္ဓရူပတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟံ ရူပံ နာမ နတ္ထိ။ ဃောသပ္ပမာဏဿ ဗုဒ္ဓါနံ ကိတ္တိဃောသတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟော ဃောသော နာမ နတ္ထိ။ လူခပ္ပမာဏဿ ကာသိကာနိ ဝတ္ထာနိ မဟာရဟာနိ ကဉ္စနဘာဇနာနိ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယုတ္တေ ပါသာဒဝရေ ပဟာယ ပံသုကူလစီဝရသေလမယပတ္တရုက္ခမူလာဒိသေနာသနသေဝိနော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော လူခတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟံ အညံ လူခံ နာမ နတ္ထိ။ ဓမ္မပ္ပမာဏဿ သဒေဝကေ လောကေ အသာဓာရဏသီလာဒိဂုဏဿ တထာဂတဿ သီလာဒိဂုဏတော ဥတ္တရိ ပသာဒါဝဟော အညော သီလာဒိဂုဏော နာမ နတ္ထိ။ ဣတိ ဘဂဝါ ဣမံ စတုပ္ပမာဏိကံ လောကသန္နိဝါသံ မုဋ္ဌိနာ ဂဟေတွာ ဝိယ ဌိတောတိ။

၁၇၃။ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နာဒီသု – သီလသမ္ပန္နောတိ သီလေန သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော။ သမာဓိသမ္ပန္နောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ စ သီလံ လောကိယလောကုတ္တရံ ကထိတံ။ တထာ သမာဓိပညာ စ။ ဝိမုတ္တိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယေဝ။ ဉာဏဒဿနံ ဧကူနဝီသတိဝိဓံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ။ နော ပရန္တိအာဒီသု – ပရပုဂ္ဂလံ ‘‘တယာပိ သီလသမ္ပန္နေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ယထာ သီလံ သမာဒိယတိ, ဧဝံ န သမာဒပေတိ, န ဂဏှာပေတိ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ။ ဧတေသု ပန စတူသု ပဌမော ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသော ဟောတိ။ ဒုတိယော ဥပနန္ဒသကျပုတ္တသဒိသော။ တတိယော သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရသဒိသော။ စတုတ္ထော ဒေဝဒတ္တသဒိသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၇၄။ အတ္တန္တပါဒီသု – အတ္တာနံ တပတိ ဒုက္ခာပေတီတိ အတ္တန္တပေါ။ အတ္တနော ပရိတာပနာနုယောဂံ အတ္တပရိတာပနာနုယောဂံ။ အစေလကောတိ နိစ္စေလော, နဂ္ဂေါ။ မုတ္တာစာရောတိ ဝိသဋ္ဌာစာရော။ ဥစ္စာရကမ္မာဒီသု လောကိယကုလပုတ္တာစာရေန ဝိရဟိတော ဌိတကောဝ ဥစ္စာရံ ကရောတိ, ပဿာဝံ ကရောတိ, ခါဒတိ, ဘုဉ္ဇတိ စ။ ဟတ္ထာပလေခနောတိ ဟတ္ထေ ပိဏ္ဍမှိ နိဋ္ဌိတေ ဇိဝှါယ ဟတ္ထံ အပလေခတိ။ ဥစ္စာရံ ဝါ ကတွာ ဟတ္ထသ္မိညေဝ ဒဏ္ဍကသညီ ဟုတွာ ဟတ္ထေန အပလေခတီတိ ဒဿေတိ။ တေ ကိရ ဒဏ္ဍကံ သတ္တောတိ ပညပေန္တိ။ တသ္မာ တေသံ ပဋိပဒံ ပူရေန္တော ဧဝံ ကရောတိ။ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ‘ဧဟိ ဘဒ္ဒန္တေ’တိ ဝုတ္တော, န ဧတီတိ နဧဟိဘဒ္ဒန္တိကော။ တေန ဟိ ‘တိဋ္ဌ ဘဒ္ဒန္တေ’တိ ဝုတ္တောပိ န တိဋ္ဌတီတိ နတိဋ္ဌဘဒ္ဒန္တိကော။ တဒုဘယမ္ပိ ဟေတံ တိတ္ထိယာ ‘‘ဧတဿ ဝစနံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ န ကရောန္တိ။ အဘိဟဋန္တိ ပုရေတရံ ဂဟေတွာ အာဟဋံ ဘိက္ခံ။ ဥဒ္ဒိဿကတန္တိ ‘‘ဣမံ တုမှေ ဥဒ္ဒိဿ ကတ’’န္တိ ဧဝံ အာရောစိတဘိက္ခံ။ န နိမန္တနန္တိ ‘‘အသုကံ နာမ ကုလံ ဝါ ဝီထိံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ပဝိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ နိမန္တိတဘိက္ခမ္ပိ န သာဒိယတိ, န ဂဏှာတိ။

န ကုမ္ဘိမုခါတိ ကုမ္ဘိတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဒိယျမာနံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ။ န ကဠောပိမုခါတိ ကဠောပီတိ ဥက္ခလိ, ပစ္ဆိ ဝါ။ တတောပိ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? ကုမ္ဘီ ကဠောပိယော ကဋစ္ဆုနာ ပဟာရံ လဘန္တီတိ။ န ဧဠကမန္တရန္တိ ဥမ္မာရံ အန္တရံ ကတွာ ဒိယျမာနံ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? အယံ မံ နိဿာယ အန္တရကရဏံ လဘတီတိ။ ဒဏ္ဍမုသလေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဒွိန္နန္တိ ဒွီသု ဘုဉ္ဇမာနေသု ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာယ ဒေန္တေ န ဂဏှတိ။ ကသ္မာ? ကဗဠန္တရာယော ဟောတီတိ။ န ဂဗ္ဘိနိယာတိအာဒီသု ပန ဂဗ္ဘိနိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါရကော ကိလမတိ။ ပါယန္တိယာ ဒါရကဿ ခီရန္တရာယော ဟောတိ။ ပုရိသန္တရဂတာယ ရတိအန္တရာယော ဟောတီတိ န ဂဏှာတိ န သင်္ကိတ္တီသူတိ သင်္ကိတ္တေတွာ ကတဘတ္တေသု။ ဒုဗ္ဘိက္ခသမယေ ကိရ အစေလကသာဝကာ အစေလကာနံ အတ္ထာယ တတော တတော တဏ္ဍုလာဒီနိ သမာဒပေတွာ ဘတ္တံ ပစန္တိ, ဥက္ကဋ္ဌာစေလကော တတော န ပဋိဂ္ဂဏှာတိ။ န ယတ္ထ သာတိ ယတ္ထ သုနခေါ ‘ပိဏ္ဍံ လဘိဿာမီ’တိ ဥပဋ္ဌိတော ဟောတိ, တတ္ထ တဿ အဒတွာ အာဟဋံ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? ဧတဿ ပိဏ္ဍန္တရာယော ဟောတီတိ။

သဏ္ဍသဏ္ဍစာရိနီတိ သမူဟသမူဟစာရိနီ။ သစေ ဟိ အစေလကံ ဒိသွာ ‘ဣမဿ ဘိက္ခံ ဒဿာမာ’တိ မာနုဿကာ ဘတ္တဂေဟံ ပဝိသန္တိ, တေသု စ ပဝိသန္တေသု ကဠောပိမုခါဒီသု နိလီနာ မက္ခိကာ ဥပ္ပတိတွာ သဏ္ဍသဏ္ဍာ စရန္တိ, တတော အာဟဋံ ဘိက္ခံ န ဂဏှာတိ။ ကသ္မာ? မံ နိဿာယ မက္ခိကာနံ ဂေါစရန္တရာယော ဇာတောတိ။ ထုသောဒကန္တိ သဗ္ဗသဿသမ္ဘာရေဟိ ကတံ သောဝီရကံ။ ဧတ္ထ စ သုရာပါနမေဝ သာဝဇ္ဇံ။ အယံ ပန ဧတသ္မိမ္ပိ သာဝဇ္ဇသညီ။ ဧကာဂါရိကောတိ ယော ဧကသ္မိံယေဝ ဂေဟေ ဘိက္ခံ လဘိတွာ နိဝတ္တတိ။ ဧကာလောပိကောတိ ယော ဧကေနေဝ အာလောပေန ယာပေတိ။ ဒွါဂါရိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧကိဿာပိ ဒတ္တိယာတိ ဧကာယ ဒတ္တိယာ။ ဒတ္တိ နာမ ဧကာ ခုဒ္ဒကပါတိ ဟောတိ, ယတ္ထ အဂ္ဂဘိက္ခံ ပက္ခိပိတွာ ဌပေန္တိ။

ဧကာဟိကန္တိ ဧကဒိဝသန္တရိကံ။ အဍ္ဎမာသိကန္တိ အဍ္ဎမာသန္တရိကံ။ ပရိယာယဘတ္တဘောဇနန္တိ ဝါရဘတ္တဘောဇနံ။ ဧကာဟဝါရေန ဒွီဟဝါရေန သတ္တာဟဝါရေန အဍ္ဎမာသဝါရေနာတိ – ဧဝံ ဒိဝသဝါရေန အာဘတဘတ္တဘောဇနံ။ သာကဘက္ခောတိ အလ္လသာကဘက္ခော။ သာမာကဘက္ခောတိ သာမာကတဏ္ဍုလဘက္ခော။ နီဝါရာဒီသု – နီဝါရာ နာမ တာဝ အရညေ သယံ ဇာတာ ဝီဟိဇာတိ။ ဒဒ္ဒုလန္တိ စမ္မကာရေဟိ စမ္မံ ဝိလိခိတွာ ဆဍ္ဍိတကသဋံ။ ဟဋံ ဝုစ္စတိ သိလေသောပိ, သေဝါလောပိ ကဏိကာရာဒိရုက္ခနိယျာသောပိ။ ကဏန္တိ ကုဏ္ဍကံ။ အာစာမောတိ ဘတ္တဥက္ခလိကာယ လဂ္ဂေါ ဈာမောဒနော။ တံ ဆဍ္ဍိတဋ္ဌာနေ ဂဟေတွာ ခါဒတိ။ ‘‘ဩဒနကဉ္ဇိယ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ ပိညာကာဒယော ပါကဋာ ဧဝ။ ပဝတ္တဖလဘောဇီတိ ပတိတဖလဘောဇီ။

သာဏာနီတိ သာဏဝါကစေလာနိ။ မသာဏာနီတိ မိဿကစေလာနိ။ ဆဝဒုဿာနီတိ မတသရီရတော ဆဍ္ဍိတဝတ္ထာနိ။ ဧရကတိဏာဒီနိ ဝါ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနာနိ။ ပံသုကူလာနီတိ ပထဝိယံ ဆဍ္ဍိတနန္တကာနိ။ တိရီဋာနီတိ ရုက္ခတ္တစဝတ္ထာနိ။ အဇိနန္တိ အဇိနမိဂစမ္မံ။ အဇိနက္ခိပန္တိ တဒေဝ မဇ္ဈေ ဖာလိတံ။ သခုရကန္တိပိ ဝဒန္တိ။ ကုသစီရန္တိ ကုသတိဏာနိ ဂန္ထေတွာ ကတစီရကံ။ ဝါကစီရဖလကစီရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကေသကမ္ဗလန္တိ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလံ။ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပတိကုဋ္ဌော အက္ခာယတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၁၃၈)။ ဝါဠကမ္ဗလန္တိ အဿဝါဠာဒီဟိ ကတကမ္ဗလံ။ ဥလူကပက္ခန္တိ ဥလူကပတ္တာနိ ဂန္ထေတွာ ကတနိဝါသနံ။ ဥဗ္ဘဋ္ဌကောတိ ဥဒ္ဓံ ဌိတကော။

ဥက္ကုဋိကပ္ပဓာနမနုယုတ္တောတိ ဥက္ကုဋိကဝီရိယံ အနုယုတ္တော။ ဂစ္ဆန္တောပိ ဥက္ကုဋိကောဝ ဟုတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ကဏ္ဋကာပဿယိကောတိ အယကဏ္ဋကေ ဝါ ပကတိကဏ္ဋကေ ဝါ ဘူမိယံ ကောဋ္ဋေတွာ တတ္ထ စမ္မံ အတ္ထရိတွာ ဌာနစင်္ကမာဒီနိ ကရောတိ။ သေယျန္တိ သယန္တောပိ တတ္ထေဝ သေယျံ ကပ္ပေတိ။ သာယံ တတိယမဿာတိ သာယတတိယကံ။ ‘‘ပါတော, မဇ္ဈနှိကေ, သာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ ပါပံ ပဝါဟေဿာမီ’’တိ ဥဒကောရောဟနာနုယောဂံ အနုယုတ္တော ဝိဟရတိ။

၁၇၅။ ပရံ တပတီတိ ပရန္တပေါ။ ပရေသံ ပရိတာပနာနုယောဂံ ပရပရိတာပနာနုယောဂံ။ ဩရဗ္ဘိကာဒီသု – ဥရဗ္ဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧဠကာ။ ဥရဗ္ဘေ ဟနတီတိ ဩရဗ္ဘိကော။ သူကရိကာဒီသုပိ – ဧသေဝ နယော။ လုဒ္ဒေါတိ ဒါရုဏော ကက္ခဠော။ မစ္ဆဃာတကောတိ မစ္ဆဗန္ဓော ကေဝဋ္ဋော။ ဗန္ဓနာဂါရိကောတိ ဗန္ဓနာဂါရဂေါပကော။ ကုရူရကမ္မန္တာတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ။

၁၇၆။ မုဒ္ဓါဝသိတ္တောတိ ခတ္တိယာဘိသေကေန မုဒ္ဓနိ အဘိသိတ္တော။ ပုရတ္ထိမေန နဂရဿာတိ နဂရတော ပုရတ္ထိမဒိသာယ။ သန္ဓာဂါရန္တိ ယညသာလံ။ ခရာဇိနံ နိဝါသေတွာတိ သခုရံ အဇိနစမ္မံ နိဝါသေတွာ။ သပ္ပိတေလေနာတိ သပ္ပိနာ စ တေလေန စ။ ဌပေတွာ ဟိ သပ္ပိံ အဝသေသော ယော ကောစိ သ္နေဟော တေလန္တိ ဝုစ္စတိ။ ကဏ္ဍုဝမာနောတိ နခါနံ ဆိန္နတ္တာ ကဏ္ဍုဝိတဗ္ဗကာလေ တေန ကဏ္ဍုဝမာနော။ အနန္တရဟိတာယာတိ အသန္ထတာယ။ သရူပဝစ္ဆာယာတိ သဒိသဝစ္ဆာယ။ သစေ ဂါဝီ သေတာ ဟောတိ, ဝစ္ဆောပိ သေတကောဝ သစေ ကဗရာ ဝါ, ရတ္တာ ဝါ, ဝစ္ဆောပိ တာဒိသောဝါတိ – ဧဝံ သရူပဝစ္ဆာယ။ သော ဧဝမာဟာတိ သော ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေတိ။ ဝစ္ဆတရာတိ တရုဏဝစ္ဆကဘာဝံ အတိက္ကန္တာ ဗလဝဝစ္ဆာ။ ဝစ္ဆတရီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဗရိဟိသတ္ထာယာတိ ပရိက္ခေပကရဏတ္ထာယ စေဝ ယညဘူမိယံ အတ္ထရဏတ္ထာယ စ။

၁၇၇။ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။ နိစ္ဆာတောတိ ဆာတံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, သာ အဿ နတ္ထီတိ နိစ္ဆာတော။ သဗ္ဗကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ နိဗ္ဗုတော။ အန္တော တာပနကိလေသာနံ အဘာဝါ သီတလော ဇာတောတိ သီတီဘူတော။ ဈာနမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါနိ ပဋိသံဝေဒေတီတိ သုခပ္ပဋိသံဝေဒီ။ ဗြဟ္မဘူတေန အတ္တနာတိ သေဋ္ဌဘူတေန အတ္တနာ။

ဣမံ ပန ပုဂ္ဂလံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒတော ပဋ္ဌာယ ဒဿေတုံ – ဣဓ တထာဂတောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တထာဂတောတိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတော – တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာ ဂတောတိ တထာဂတော, တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော, တထဒဿိတာယ တထာဂတော, တထာဝါဒိတာယ တထာဂတော, တထာကာရိတာယ တထာဂတော, အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတောတိ။ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ။ တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရသမ္ပဒံ ဓမ္မံ။ သုဏာတိ ဂဟပတိ ဝါတိ ကသ္မာ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတိ? နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ။ ယေဘုယျေန ဟိ ခတ္တိယကုလတော ပဗ္ဗဇိတာ ဇာတိံ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ။ ဗြာဟ္မဏကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ မန္တေ နိဿာယ မာနံ ကရောန္တိ။ ဟီနဇစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ အတ္တနော ဝိဇာတိတာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ။ ဂဟပတိဒါရကာ ပန ကစ္ဆေဟိ သေဒံ မုဉ္စန္တေဟိ ပိဋ္ဌိယာ လောဏံ ပုပ္ဖမာနာယ ဘူမိံ ကသိတွာ တာဒိသဿ မာနဿ အဘာဝတော နိဟတမာနဒပ္ပါ ဟောန္တိ။ တေ ပဗ္ဗဇိတွာ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကတွာ ယထာဗလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တာ သက္ကောန္တိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတုံ။ ဣတရေဟိ စ ကုလေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာ နာမ န ဗဟုကာ, ဂဟပတိကာဝ ဗဟုကာ။ ဣတိ နိဟတမာနတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ စ ပဌမံ ဂဟပတိံ နိဒ္ဒိသတီတိ။

အညတရသ္မိံ ဝါတိ ဣတရေသံ ဝါ ကုလာနံ အညတရသ္မိံ။ ပစ္စာဇာတောတိ ပတိဇာတော။ တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သုတွာ ဓမ္မဿာမိမှိ တထာဂတေ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ’’တိ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ။ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတီတိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခတိ။ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ သစေပိ သဋ္ဌိဟတ္ထေ ဃရေ ယောဇနသတန္တရေပိ ဝါ ဒွေ ဇာယမ္ပတိကာ ဝသန္တိ, တထာပိ နေသံ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောယေဝ။ ရဇောပထောတိ ရာဂရဇာဒီနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။ အာဂမနပထောတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ။ အလဂ္ဂနဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော ဝိယာတိ အဗ္ဘောကာသော။ ပဗ္ဗဇိတော ဟိ ကူဋာဂါရရတနပါသာဒေ စ ဒေဝဝိမာနာဒီသု စ သုပိဟိတဒွါရဝါတပါနေသု ပဋိစ္ဆန္နေသု ဝသန္တောပိ နေဝ လဂ္ဂတိ, န သဇ္ဇတိ, န ဗဇ္ဈတိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ။

အပိစ – သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ကုသလကိရိယာယ ဩကာသာဘာဝတော။ ရဇောပထော အသံဝုတသင်္ကာရဋ္ဌာနံ ဝိယ ရဇာနံ ကိလေသရဇာနံ သန္နိပါတဋ္ဌာနတော။ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကုသလကိရိယာယ ယထာသုခံ ဩကာသသမ္ဘာဝတော။ နယိဒံ သုကရံ…ပေ… ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပကထာ – ယဒေတံ သိက္ခတ္တယဗြဟ္မစရိယံ ဧကမ္ပိ ဒိဝသံ အခဏ္ဍံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ။ ဧကဒိဝသမ္ပိ စ ကိလေသမလေန အမလိနံ ကတွာ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓံ။ သင်္ခလိခိတံ လိခိတသင်္ခသဒိသံ ဓောတသင်္ခသပ္ပဋိဘာဂံ စရိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ န သုကရံ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတာ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တေန ဧကန္တပရိပုဏ္ဏံ…ပေ… စရိတုံ – ‘‘ယံနူနာဟံ ကေသေ စ မဿုဉ္စ ဩဟာရေတွာ ကသာယရသပီတတာယ ကာသာယာနိ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ပရိဒဟိတွာ အဂါရသ္မာ နိက္ခမိတွာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇေယျ’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ ယသ္မာ အဂါရဿ ဟိတံ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံ ‘‘အဂါရိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ‘‘အနဂါရိယ’’န္တိ ဉာတဗ္ဗာ၊ တံ အနဂါရိယံ။ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ ပဋိပဇ္ဇေယျံ။ အပ္ပံ ဝါတိ သဟဿတော ဟေဋ္ဌာ ဘောဂက္ခန္ဓော အပ္ပေါ နာမ ဟောတိ, သဟဿတော ပဋ္ဌာယ မဟာ။ အဗန္ဓနဋ္ဌေန ဉာတိယေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋော။ သောပိ ဝီသတိယာ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပေါ ဟောတိ, ဝီသတိယာ ပဋ္ဌာယ မဟာ။

၁၇၈။ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ ဘိက္ခူနံ အဓိသီလသင်္ခါတာ သိက္ခာ, တဉ္စ။ ယတ္ထ စေတေ သဟ ဇီဝန္တိ, ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟောန္တိ, တံ ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတံ သာဇီဝဉ္စ။ တတ္ထ သိက္ခနဘာဝေန သမာပန္နောတိ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နော။ သမာပန္နောတိ သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော။ ပါဏာတိပါတံ ပဟာယာတိအာဒီသု ပါဏာတိပါတာဒိကထာ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာ ဧဝ။ ပဟာယာတိ ဣမံ ပါဏာတိပါတစေတနာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ ပဇဟိတွာ။ ပဋိဝိရတော ဟောတီတိ ပဟီနကာလတော ပဋ္ဌာယ တတော ဒုဿီလျတော ဩရတော ဝိရတောဝ ဟောတိ။ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထောတိ ပရူပဃာတတ္ထာယ ဒဏ္ဍံ ဝါ သတ္ထံ ဝါ အာဒါယ အဝတ္တနတော နိက္ခိတ္တဒဏ္ဍော စေဝ နိက္ခိတ္တသတ္ထော စာတိ အတ္ထော။ ဧတ္ထ စ ဌပေတွာ ဒဏ္ဍံ, သဗ္ဗမ္ပိ အဝသေသံ ဥပကရဏံ သတ္တာနံ ဝိနာသနဘာဝတော ‘သတ္ထ’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယံ ပန ဘိက္ခူ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ဝါ ဒန္တကဋ္ဌဝါသိံ ဝါ ပိပ္ဖလိကံ ဝါ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ, န တံ ပရူပဃာတတ္ထာယ။ တသ္မာ နိဟိတဒဏ္ဍာ နိဟိတသတ္ထာတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ။ လဇ္ဇီတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏာယ လဇ္ဇာယ သမန္နာဂတော။ ဒယာပန္နောတိ ဒယံ မေတ္တစိတ္တတံ အာပန္နော။ သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီတိ သဗ္ဗေ ပါဏဘူတေ ဟိတေန အနုကမ္ပကော။ တာယ ဒယာပန္နတာယ သဗ္ဗေသံ ပါဏဘူတာနံ ဟိတစိတ္တကောတိ အတ္ထော။ ဝိဟရတီတိ ဣရိယတိ, ပါလေတိ။

ဒိန္နမေဝ အာဒိယတီတိ ဒိန္နာဒါယီ။ စိတ္တေနပိ ဒိန္နမေဝ ပဋိကင်္ခတီတိ ဒိန္နပါဋိကင်္ခီ။ ထေနေတီတိ ထေနော။ န ထေနေန အထေနေန။ အထေနတ္တာယေဝ သုစိဘူတေန။ အတ္တနာတိ အတ္တဘာဝေန။ အထေနံ သုစိဘူတံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ ဝိဟရတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

အဗြဟ္မစရိယန္တိ အသေဋ္ဌစရိယံ။ ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ အာစာရံ စရတီတိ ဗြဟ္မစာရီ။ အာရာစာရီတိ အဗြဟ္မစရိယတော ဒူရစာရီ။ မေထုနာတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနဝသေန သဒိသတ္တာ မေထုနကာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရေဟိ ပဋိသေဝိတဗ္ဗတော မေထုနာတိ သင်္ခံ ဂတာ အသဒ္ဓမ္မာ။ ဂါမဓမ္မာတိ ဂါမဝါသီနံ ဓမ္မာ။

သစ္စံ ဝဒတီတိ သစ္စဝါဒီ။ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိ ဃဋေတီတိ သစ္စသန္ဓော။ န အန္တရန္တရာ မုသာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ယော ဟိ ပုရိသော ကဒါစိ မုသာ ဝဒတိ, ကဒါစိ သစ္စံ, တဿ မုသာဝါဒေန အန္တရိတတ္တာ သစ္စံ သစ္စေန န ဃဋီယတိ, တသ္မာ န သော သစ္စသန္ဓော။ အယံ ပန န တာဒိသော။ ဇီဝိတဟေတုပိ မုသာ အဝတွာ သစ္စေန သစ္စံ သန္ဒဟတိယေဝါတိ သစ္စသန္ဓော။ ထေတောတိ ထိရော, ထိရကထောတိ အတ္ထော။ ဧကော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ, ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏုကော ဝိယ, အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍမိဝ စ, န ထိရကထော ဟောတိ။ ဧကော ပါသာဏလေခါ ဝိယ, ဣန္ဒခီလော ဝိယ စ ထိရကထော ဟောတိ။ အသိနာ သီသေ ဆိန္ဒန္တေပိ ဒွေ ကထာ န ကထေတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ထေတော။ ပစ္စယိကောတိ ပတ္တိယာယိတဗ္ဗကော, သဒ္ဓါယိကောတိ အတ္ထော။ ဧကစ္စော ဟိ ပုဂ္ဂလော န ပစ္စယိကော ဟောတိ။ ‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ? အသုကေနာ’တိ ဝုတ္တေ ‘မာ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ ဧကော ပစ္စယိကော ဟောတိ။ ‘ဣဒံ ကေန ဝုတ္တံ? အသုကေနာ’တိ ဝုတ္တေ ‘ယဒိ တေန ဝုတ္တံ, ဣဒမေဝ ပမာဏံ, ဣဒါနိ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ နတ္ထိ, ဧဝမေဝ ဣဒ’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စယိကော။ အဝိသံဝါဒကော လောကဿာတိ တာယ သစ္စဝါဒိတာယ လောကံ န ဝိသံဝါဒေတီတိ အတ္ထော။

ဣမေသံ ဘေဒါယာတိ ယေသံ ဣတော သုတွာတိ ဝုတ္တာနံ သန္တိကေ သုတံ, တေသံ ဘေဒါယ။ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာတိ ဒွိန္နံ မိတ္တာနံ ဝါ သမာနုပဇ္ဈာယကာဒီနံ ဝါ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဘိန္နာနံ ဧကမေကံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘တုမှာကံ ဤဒိသေ ကုလေ ဇာတာနံ, ဧဝံ ဗဟုဿုတာနံ ဣဒံ န ယုတ္တ’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သန္ဓာနံ ကတ္တာ။ အနုပ္ပဒါတာတိ သန္ဓာနာနုပ္ပဒါတာ။ ဒွေ ဇနေ သမဂ္ဂေ ဒိသွာ – ‘တုမှာကံ ဧဝရူပေ ကုလေ ဇာတာနံ, ဧဝရူပေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာနံ အနုစ္ဆဝိကမေတ’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ဒဠှီကမ္မံ ကတ္တာတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေါ အာရာမော အဿာတိ သမဂ္ဂါရာမော။ ယတ္ထ သမဂ္ဂါ နတ္ထိ, တတ္ထ ဝသိတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂရာမောတိပိ ပါဠိ။ အယမေဝ အတ္ထော။ သမဂ္ဂရတောတိ သမဂ္ဂေသု ရတော။ တေ ပဟာယ အညတြ ဂန္တုမ္ပိ န ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော။ သမဂ္ဂေ ဒိသွာပိ သုတွာပိ နန္ဒတီတိ သမဂ္ဂနန္ဒီ။ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ ယာ ဝါစာ သတ္တေ သမဂ္ဂေယေဝ ကရောတိ, တံ သာမဂ္ဂီဂုဏပရိဒီပကမေဝ ဝါစံ ဘာသတိ, န ဣတရန္တိ။

ကာလေန ဝဒတီတိ ကာလဝါဒီ။ ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တကာလံ သလ္လက္ခေတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထော။ ဘူတံ တထံ တစ္ဆံ သဘာဝမေဝ ဝဒတီတိ ဘူတဝါဒီ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထသန္နိဿိတမေဝ ကတွာ ဝဒတီတိ အတ္ထဝါဒီ။ နဝလောကုတ္တရဓမ္မသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဓမ္မဝါဒီ။ သံဝရဝိနယပဟာနဝိနယသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒတီတိ ဝိနယဝါဒီ။ နိဓာနံ ဝုစ္စတိ ဌပနောကာသော။ နိဓာနမဿ အတ္ထီတိ နိဓာနဝတီ။ ဟဒယေ နိဓာတဗ္ဗယုတ္တကံ ဝါစံ ဘာသိတာတိ အတ္ထော။ ကာလေနာတိ ဧဝရူပိံ ဘာသမာနောပိ စ ‘‘အဟံ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိဿာမီ’’တိ န အကာလေန ဘာသတိ။ ယုတ္တကာလံ ပန သလ္လက္ခေတွာဝ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ သာပဒေသန္တိ သဥပမံ, သကာရဏန္တိ အတ္ထော။ ပရိယန္တဝတိန္တိ ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာ။ ယထာဿာ ပရိစ္ဆေဒေါ ပညာယတိ, ဧဝံ ဘာသတီတိ အတ္ထော။ အတ္ထသံဟိတန္တိ အနေကေဟိပိ နယေဟိ ဝိဘဇန္တေန ပရိယာဒါတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ အတ္ထသမ္ပန္နံ ဘာသတိ။ ယံ ဝါ သော အတ္ထဝါဒီ အတ္ထံ ဝဒတိ, တေန အတ္ထေန သံဟိတတ္တာ အတ္ထသံဟိတံ ဝါစံ ဘာသတိ။ န အညံ နိက္ခိပိတွာ အညံ ဘာသတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၁၇၉။ ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ မူလဗီဇံ, ခန္ဓဗီဇံ, ဖဠုဗီဇံ, အဂ္ဂဗီဇံ ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ။ ဆေဒနဘေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော။ ဧကဘတ္တိကောတိ ပါတရာသဘတ္တံ, သာယမာသဘတ္တန္တိ ဒွေ ဘတ္တာနိ။ တေသု ပါတရာသဘတ္တံ အန္တောမဇ္ဈနှိကေန ပရိစ္ဆိန္နံ။ ဣတရံ မဇ္ဈနှိကတော ဥဒ္ဓံ အန္တောအရုဏေန။ တသ္မာ အန္တောမဇ္ဈနှိကေ ဒသက္ခတ္တုံ ဘုဉ္ဇမာနောပိ ဧကဘတ္တိကောဝ ဟောတိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ဧကဘတ္တိကောတိ။ ရတ္တိယာ ဘောဇနံ ရတ္တိ, တတော ဥပရတောတိ ရတ္တူပရတော။ အတိက္ကန္တေ မဇ္ဈနှိကေ ယာဝ သူရိယသတ္ထင်္ဂမနာ ဘောဇနံ ဝိကာလဘောဇနံ နာမ, တတော ဝိရတတ္တာ ဝိရတော ဝိကာလဘောဇနာ။ သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ။ အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ အန္တမသော မယူရနစ္စနာပနာဒိဝသေနပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ။ နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ။ မာလာဒီသု – မာလာတိ ယံကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ။ ဂန္ဓန္တိ ယံကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ။ ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ။ တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တော ဓာရေတိ နာမ။ ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တော မဏ္ဍေတိ နာမ။ ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တော ဝိဘူသေတိ နာမ။ ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ။ တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော။ ဥစ္စာသယနံ ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ။ မဟာသယနံ အကပ္ပိယသန္ထတံ, တတော ပဋိဝိရတောတိ အတ္ထော။ ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ။ ရဇတန္တိ ကဟာပဏော, လောဟမာသကော, ဇတုမာသကော, ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ။ တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော, နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှာတိ, န ဥဂ္ဂဏှာပေတိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယတီတိ အတ္ထော။

အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓုမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ။ န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ။ အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဩဒိဿ အနုညာတာ အာမကမစ္ဆမံသာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနံ။ ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ။ ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ။ တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ။ ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ။ ‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ’, ‘အာရာမိကံ ဒမ္မီ’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ။ အဇေဠကာဒီသုပိ ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော။ တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ။ ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ။ ယတ္ထ ဝါ ဥဘယမ္ပိ ရုဟတိ တံ ခေတ္တံ။ တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု။ ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ။

ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ။ ဂိဟီနံ ပဟိတံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ။ ပဟီဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ပရဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ။ အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ။ တသ္မာ ဒူတေယျပဟီဏဂမနာနံ အနုဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ။ တုလာကူဋာဒီသု – ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ။ တတ္ထ တုလာကူဋံ နာမ ရူပကူဋံ, အင်္ဂကူဋံ ဂဟဏကူဋံ, ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ။ တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ။ အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ။ ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ။ ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ။

ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ။ တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ။ ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ, တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’တိ ဝတွာ အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ။ တတော တေဟိ ‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’တိ ဝုတ္တေ ‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ။

မာနကူဋံ နာမ ဟဒယဘေဒသိခါဘေဒရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ။ တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ။ တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာ ဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ။ ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ။ သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ။ တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ။ ဒဒန္တော ဝေဂေန ပူရေတွာ သိခံ ဆိန္ဒန္တော ဒေတိ။ ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ။ လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တမ္ပိ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ။

ဥက္ကောဋနာဒီသု – ဥက္ကောဋနန္တိ အဿာမိကေ သာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ။ ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ။ တတြိဒမေကံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ။ တမေကော ဓုတ္တော – ‘‘ကိံ ဘော မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ အာဟ။ ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ, မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော, ‘‘န မေ ဘော မိဂပေါတကေန အတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ။ တေန ဟိ ‘‘ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီ’’တိ။ သော အာဟ – ‘‘နနု တေ, ဘော, မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နော’’တိ? ‘‘အာမ ဒိန္နော’’တိ။ ဣဒမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃဏကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ။ သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ။

နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ, အမဏိံ မဏီတိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ။ သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ။ ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ။ တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂေါ ဝဉ္စနသာစိယောဂေါ နိကတိသာစိယောဂေါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ ‘သာစိယောဂေါ’တိ ဝဒန္တိ။ တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ။

ဆေဒနာဒီသု – ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ။ ဝဓောတိ မာရဏံ။ ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ။ ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော, ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော။ ယဉှိ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော။ ယံ ဂုမ္ဗာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော။ အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ။ သဟသာကာရောတိ သာဟသိကကိရိယာ။ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ။ ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒန…ပေ… သဟသာကာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။

၁၈၀။ သော သန္တုဋ္ဌော ဟောတီတိ သော စတူသု ပစ္စယေသု ဒွါဒသဝိဓေန ဣတရီတရပစ္စယသန္တောသေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ ကာယပရိဟာရိကေနာတိ ကာယံ ပရိဟရဏမတ္တကေန။ ကုစ္ဆိပရိဟာရိကေနာတိ ကုစ္ဆိပရိဟရဏမတ္တကေန။ သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ အဋ္ဌဝိဓံ ဘိက္ခု ပရိက္ခာရမတ္တကံ သဗ္ဗံ ဂဟေတွာဝ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ကတွာဝ ဂစ္ဆတိ၊ ‘‘မမ ဝိဟာရော ပရိဝေဏံ ဥပဋ္ဌာကော’’တိ သင်္ဂေါ ဝါ ဗဒ္ဓေါ ဝါ န ဟောတိ။ သော ဇိယာ မုတ္တသရော ဝိယ ယူထာ ပက္ကန္တော, မတ္တဟတ္ထီ ဝိယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သေနာသနံ ဝနသဏ္ဍံ ရုက္ခမူလံ ဝနပတ္ထံ ပဗ္ဘာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ဧကောဝ တိဋ္ဌတိ, ဧကောဝ နိသီဒတိ။ သဗ္ဗိရိယာပထေသု ဧကောဝ အဒုတိယော။

‘‘စာတုဒ္ဒိသော အပ္ပဋိဃော စ ဟောတိ,

သန္တုဿမာနော ဣတရီတရေန၊

ပရိဿယာနံ သဟိတာ အဆမ္ဘီ,

ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ’’တိ။ (သု။ နိ။ ၄၂)၊

ဧဝံ ဝဏ္ဏိတံ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပတံ အာပဇ္ဇတိ။

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော, ‘‘သေယျထာပီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော။ ဍေတီတိ ဥပ္ပတတိ။ အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – သကုဏော နာမ ‘‘အသုကသ္မိံ ပဒေသေ ရုက္ခော ပရိပက္ကဖလော’’တိ ဉတွာ နာနာဒိသာဟိ အာဂန္တွာ နခပက္ခတုဏ္ဍာဒီဟိ တဿ ဖလာနိ ဝိဇ္ဈန္တာ ဝိဓုနန္တာ ခါဒန္တိ။ ‘‘ဣဒံ အဇ္ဇတနာယ, ဣဒံ သွာတနာယ ဘဝိဿတီ’’တိ တေသံ န ဟောတိ။ ဖလေ ပန ခီဏေ နေဝ ရုက္ခဿ အာရက္ခံ ဌပေန္တိ, န တတ္ထ ပတ္တံ ဝါ နခံ ဝါ တုဏ္ဍံ ဝါ ဌပေန္တိ။ အထ ခေါ တသ္မိံ ရုက္ခေ အနပေက္ခော ဟုတွာ ယော ယံ ဒိသာဘာဂံ ဣစ္ဆတိ, သော တေန သပတ္တဘာရောဝ ဥပ္ပတိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ဧဝမေဝ အယံ ဘိက္ခု နိဿင်္ဂေါ နိရပေက္ခောယေဝ ပက္ကမတိ, တေန ဝုတ္တံ သမာဒါယေဝ ပက္ကမတီတိ။ အရိယေနာတိ နိဒ္ဒေါသေန။ အဇ္ဈတ္တန္တိ သကေ အတ္တဘာဝေ။ အနဝဇ္ဇသုခန္တိ နိဒ္ဒေါသသုခံ။

၁၈၁။ သော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာတိ သော ဣမိနာ အရိယေန သီလက္ခန္ဓေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု စက္ခုဝိညာဏေန ရူပံ ပဿိတွာတိ အတ္ထော။ သေသပဒေသုပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ။ အဗျာသေကသုခန္တိ ကိလေသေဟိ အနဝသိတ္တသုခံ။ အဝိကိဏ္ဏသုခန္တိပိ ဝုတ္တံ။ ဣန္ဒြိယသံဝရသုခဉှိ ဒိဋ္ဌာဒီသု ဒိဋ္ဌမတ္တာဒိဝသေန ပဝတ္တတာယ အဝိကိဏ္ဏံ ဟောတိ။

၁၈၂။ သော အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ သော မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ သံဝရေန သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဣမေသု အဘိက္ကန္တပဋိက္ကန္တာဒီသု သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညဝသေန သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ။ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဈာနဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တမေဝ။

သော ဣမိနာ စာတိအာဒိနာ ကိံ ဒဿေတိ? အရညဝါသဿ ပစ္စယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ ယဿ ဟိ ဣမေ စတ္တာရော ပစ္စယာ နတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော န ဣဇ္ဈတိ, တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ဝါ ဝနစရကေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ။ အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ ‘‘ကိံ ဧဝရူပဿ ပါပဘိက္ခုနော အရညဝါသေနာ’’တိ ဘေရဝံ သဒ္ဒံ သာဝေန္တိ။ ဟတ္ထေဟိ သီသံ ပဟရိတွာ ပလာယနာကာရံ ကရောန္တိ။ ‘‘အသုကော ဘိက္ခု အရညံ ပဝိသိတွာ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ပါပကမ္မံ အကာသီ’’တိ အယသော ပတ္ထရတိ။ ယဿ ပနေတေ စတ္တာရော ပစ္စယာ အတ္ထိ, တဿ အရညဝါသော ဣဇ္ဈတိ။ သော ဟိ အတ္တနော သီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကိဉ္စိ ကာဠကံ ဝါ တိလကံ ဝါ အပဿန္တော ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ။ အရညေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဝဏ္ဏံ ဘာသန္တိ။ ဣတိဿ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တတေလဗိန္ဒု ဝိယ ယသော ဝိတ္ထာရိကော ဟောတိ။ ဝိဝိတ္တန္တိအာဒီနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ။ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတီတိ ဧတ္တကေ ဌာနေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ။

၁၈၅။ တတိယဝိဇ္ဇာယ သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဝိပဿနာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏတ္ထာယ။ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ အာသဝါနံ ဝိနာသနတော အာသဝါနံ ခယောတိ ဝုစ္စတိ။ တတြ စေတံ ဉာဏံ တပ္ပရိယာပန္နတ္တာတိ။ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေတီတိ ဝိပဿနာစိတ္တံ အဘိနီဟရတိ။ သော ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဧဝမာဒီသု – ‘‘ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န ဣတော ဘိယျော’’တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စံ သရသလက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ပဋိဝိဇ္ဈတိ။ တဿ စ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိကံ တဏှံ – အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ၊ တဒုဘယမ္ပိ ယံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈတိ, တံ တေသံ အပ္ပဝတ္တိံ နိဗ္ဗာနံ – အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ၊ တဿ စ သမ္ပာပကံ အရိယမဂ္ဂံ – အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ သရသလက္ခဏပဋိဝေဓေန ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ – ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧဝံ သရူပတော သစ္စာနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကိလေသဝသေန ပရိယာယတော ဒဿေန္တော ဣမေ အာသဝါတိအာဒိမာဟ။ တဿ ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတောတိ တဿ ဧဝံ ဇာနန္တဿ ဧဝံ ပဿန္တဿ သဟ ဝိပဿနာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ မဂ္ဂံ ကထေတိ။ ကာမာသဝါတိ ကာမာသဝတော။ ဝိမုစ္စတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂက္ခဏံ ဒဿေတိ။ ဝိမုတ္တသ္မိန္တိ ဣမိနာ ဖလက္ခဏံ ဒဿေတိ။ မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တံ ဟောတိ။ ဝိမုတ္တသ္မိံ ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏန္တိ ဣမိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဒဿေတိ။ ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တဿ ဘူမိံ။ တေန ဟိ ဉာဏေန သော ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘ခီဏာ ဇာတီ’တိအာဒီနိ ပဇာနာတိ။ ဝုသိတန္တိ ဝုဋ္ဌံ ပရိဝုဋ္ဌံ ကတံ စရိတံ နိဋ္ဌိတန္တိ အတ္ထော။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ။ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကေန ဟိ သဒ္ဓိံ သတ္တ သေက္ခာ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသန္တိ နာမ။ ခီဏာသဝေါ ဝုဋ္ဌဝါသော။ တသ္မာ သော အတ္တနော ဗြဟ္မစရိယဝါသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ပဇာနာတိ။ ကတံ ကရဏီယန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဝသေန သောဠသဝိဓမ္ပိ ကိစ္စံ နိဋ္ဌာပိတန္တိ အတ္ထော။ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကာဒယော ဟိ တံ ကိစ္စံ ကရောန္တိ၊ ခီဏာသဝေါ ကတကရဏီယော။ တသ္မာ သော အတ္တနော ကရဏီယံ ပစ္စဝေက္ခန္တော။ ‘‘ကတံ ကရဏီယ’’န္တိ ပဇာနာတိ။ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ‘‘ဣဒါနိ ပုန ဧတ္ထဘာဝါယ ဧဝံ သောဠသကိစ္စဘာဝါယ ကိလေသက္ခယာယ ဝါ မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ နတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ။

၁၈၆။ သရာဂါဒီသု – အပ္ပဟီနောတိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဝါ တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ဝါ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန ဝါ အပ္ပဟီနော။

၁၈၇။ လာဘီ ဟောတီတိအာဒီသု – လာဘီတိ လာဘဝါ ပဋိလဘိတွာ ဌိတော။ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမထဿာတိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အတ္တနော စိတ္တေ ဥပ္ပန္နဿ စေတောသမထဿ။ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယာတိ အဓိပညာသင်္ခါတာယ ခန္ဓဓမ္မေသု အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝတ္တာယ ဝိပဿနာယ။ ရူပသဟဂတာနန္တိ ရူပနိမိတ္တာရမ္မဏာနံ ရူပါဝစရသမာပတ္တီနံ။ အရူပသဟဂတာနန္တိ န ရူပနိမိတ္တာရမ္မဏာနံ အရူပသမာပတ္တီနံ။ ဧတ္ထ စ ပဌမော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော။ ဒုတိယော သုက္ခဝိပဿကအရိယသာဝကော။ တတိယော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ အရိယသာဝကော။ စတုတ္ထော လောကိယမဟာဇနော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၈၈။ အနုသောတဂါမီအာဒီသု – အနုသောတဂါမီတိ ဝဋ္ဋသောတံ အနုဂတော, ဝဋ္ဋသောတေ နိမုဂ္ဂေါ ပုထုဇ္ဇနော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဋိသောတဂါမီတိ ပဋိသောတဂမနော။ အနုသောတံ အဂန္တွာ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆန္တဿေတံ အဓိဝစနံ။ ပါပဉ္စ ကမ္မံ န ကရောတီတိ ပညတ္တံ ဝီတိက္ကမန္တော န ကရောတိ။ သဟာပိ ဒုက္ခေန သဟာပိ ဒေါမနဿေနာတိ ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနေ သတိ ဥပ္ပန္နေန ဒုက္ခဒေါမနဿေန သဒ္ဓိမ္ပိ။ ပရိပုဏ္ဏန္တိ တိဿန္နံ သိက္ခာနံ ဧကာယပိ အနူနံ။ ပရိသုဒ္ဓန္တိ နိရုပက္ကိလေသံ။ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သေဋ္ဌစရိယံ။ ဣမိနာ ဝါရေန သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ကထိတာ။ ကိံ ပန တေ ရုဒန္တာ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တီတိ? အာမ။ ကိလေသရောဒနေန ရုဒန္တာ စရန္တိ နာမ။ သီလသမ္ပန္နော ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခုပိ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတော။

ဌိတတ္တောတိ ဌိတသဘာဝေါ။ အနာဂါမီတိ ကာမရာဂဗျာပါဒေဟိ အကမ္ပနီယစိတ္တတာယ စ တမှာ လောကာ အနာဝတ္တိဓမ္မတာယ စ ဌိတသဘာဝေါ နာမ။ တိဏ္ဏောတိ တဏှာသောတံ ဥတ္တိဏ္ဏော။ ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗာနပါရံ ဂတော။ ထလေ တိဋ္ဌတီတိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိထလေ တိဋ္ဌတိ။ စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိံ။ ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလဉာဏံ။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ ခီဏာသဝေါ ‘‘တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဗာဟိတပါပတာယ ဟိ ဧသ ဗြာဟ္မဏော နာမ။

၁၈၉။ အပ္ပဿုတာဒီသု – အပ္ပကံ သုတံ ဟောတီတိ နဝင်္ဂေ သတ္ထုသာသနေ ကိဉ္စိဒေဝ ထောကံ သုတံ ဟောတိ။ န အတ္ထမညာယ, န ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နော ဟောတီတိ အဋ္ဌကထဉ္စ ပါဠိဉ္စ ဇာနိတွာ လောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပန္နော န ဟောတိ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၉၀။ သမဏမစလာဒီသု – သမဏမစလောတိ သမဏအစလော, မကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ နိစ္စလသမဏော, ထိရသမဏောတိ အတ္ထော။ အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ သောတာပန္နော သာသနေ မူလဇာတာယ သဒ္ဓါယ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ‘သမဏမစလော’တိ ဝုစ္စတိ။ သကဒါဂါမီ ပန ရဇ္ဇနကိလေသဿ အတ္ထိတာယ သမဏပဒုမောတိ ဝုတ္တော။ ရတ္တဋ္ဌော ဟိ ဣဓ ပဒုမဋ္ဌော နာမာတိ ဝုတ္တံ။ အနာဂါမီ ကာမရာဂသင်္ခါတဿ ရဇ္ဇနကိလေသဿ နတ္ထိတာယ သမဏပုဏ္ဍရီကောတိ ဝုတ္တော။ ပဏ္ဍရဋ္ဌော ဟိ ဣဓ ပုဏ္ဍရီကဋ္ဌော နာမာတိ ဝုတ္တံ။ ခီဏာသဝေါ စ ထဒ္ဓဘာဝကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန သမဏေသု သမဏသုခုမာလော နာမာတိ ဝုတ္တော။ အပ္ပဒုက္ခဋ္ဌေနပိ စေသ သမဏသုခုမာလောယေဝါတိ။

စတုက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၅။ ပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၉၁။ ပဉ္စကေ – တတြာတိ တေသု ‘‘အာရဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဟေဋ္ဌာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌပုဂ္ဂလေသု။ ယွာယန္တိ ယော အယံ။ အာရဘတီတိ ဧတ္ထ အာရမ္ဘသဒ္ဒေါ ကမ္မကိရိယာဟိံသနဝီရိယဝိကောပနာပတ္တိဝီတိက္ကမေသု ဝတ္တတိ။ တထာ ဟေသ ‘‘ယံကိဉ္စိ ဒုက္ခံ သမ္ဘောတိ, သဗ္ဗံ အာရမ္ဘပစ္စယာ’’တိ (သု။ နိ။ ၇၄၈) ကမ္မေ အာဂတော။ ‘‘မဟာယညာ မဟာရမ္ဘာ, န တေ ဟောန္တိ မဟပ္ဖလာ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၃၉) ကိရိယာယံ။ ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥဒ္ဒိဿ ပါဏံ အာရဘန္တီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၅၁-၅၂) ဟိံသနေ။ ‘‘အာရဘထ, နိက္ခမထ, ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၅) ဝီရိယေ။ ‘‘ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၀, ၁၉၄၊ မ။ နိ။ ၁။၂၉၃) ဝိကောပနေ။ ‘‘အာရဘတိ စ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၄၂) အယံ ပန အာပတ္တိဝီတိက္ကမေ အာဂတော။ တသ္မာ အာပတ္တိဝီတိက္ကမဝသေန အာရဘတိ စေဝ တပ္ပစ္စယာ ဝိပ္ပဋိသာရီ စ ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။

ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတီတိ အနဓိဂတတ္တာ ယထာသဘာဝတော န ဇာနာတိ။ ယတ္ထဿာတိ ယသ္မိံ အဿ, ယံ ဌာနံ ပတွာ ဧတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပ္ပန္နာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အပရိသေသာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ အတ္ထော။ ကိံ ပန ပတွာ တေ နိရုဇ္ဈန္တီတိ? အရဟတ္တမဂ္ဂံ။ ဖလပ္ပတ္တဿ ပန နိရုဒ္ဓါ နာမ ဟောန္တိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ဣဓ မဂ္ဂကိစ္စဝသေန ဖလမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ အာရမ္ဘဇာတိ အာပတ္တိဝီတိက္ကမသမ္ဘဝါ။ ဝိပ္ပဋိသာရဇာတိ ဝိပ္ပဋိသာရတော ဇာတာ။ ပဝဍ္ဎန္တီတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနေန ဝဍ္ဎန္တိ။ သာဓူတိ အာယာစနသာဓု။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယာဝ အပရဒ္ဓဉ္စ ဝတ အာယသ္မတာ, ဧဝံ သန္တေပိ မယံ အာယသ္မန္တံ ယာစာမ – ‘‘ဒေသေတဗ္ဗယုတ္တကဿ ဒေသနာယ, ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗယုတ္တကဿ ဝုဋ္ဌာနေန, အာဝိကာတဗ္ဗယုတ္တကဿ အာဝိကိရိယာယ, အာရမ္ဘဇေ အာသဝေ ပဟာယ, သုဒ္ဓန္တေ ဌိတဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝိပ္ပဋိသာရဇေ အာသဝေ ပဋိဝိနောဒေတွာ နီဟရိတွာ ဝိပဿနာစိတ္တဉ္စေဝ ဝိပဿနာပညဉ္စ ဘာဝေတူ’’တိ။ အမုနာ ပဉ္စမေန ပုဂ္ဂလေနာတိ ဧတေန ပဉ္စမေန ခီဏာသဝပုဂ္ဂလေန။ သမသမော ဘဝိဿတီတိ လောကုတ္တရဂုဏေဟိ သမဘာဝေနေဝ သမော ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ ခီဏာသဝေန ဩဝဒိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

အာရဘတိ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ။ တံ ပန ဒေသေတုံ သဘာဂပုဂ္ဂလံ ပရိယေသတိ။ တသ္မာ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ။ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝုဋ္ဌိတတ္တာ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ န အာရဘတိ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတီတိ အာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတိ, ဝိနယပညတ္တိယံ ပန အကောဝိဒတ္တာ အနာပတ္တိယံ အာပတ္တိသညီ ဟုတွာ ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ။ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘သကိံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္ဆာ ကိဉ္စာပိ နာပဇ္ဇတိ, ဝိပ္ပဋိသာရံ ပန ဝိနောဒေတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ န အာရဘတိ န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတီတိ နေဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, န ဝိပ္ပဋိသာရီ ဟောတိ။ ကတမော ပနေသ ပုဂ္ဂလောတိ? ဩဿဋ္ဌဝီရိယပုဂ္ဂလော။ သော ဟိ ‘‘ကိံ မေ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓကာလေ ပရိနိဗ္ဗာနေန, အနာဂတေ မေတ္တေယျသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ဝိသုဒ္ဓသီလောပိ ပဋိပတ္တိံ န ပူရေတိ။ သောပိ ‘‘ကိမတ္ထံ အာယသ္မာ ပမတ္တော ဝိဟရတိ ပုထုဇ္ဇနဿ နာမ ဂတိ အနိဗဒ္ဓါ။ အာယသ္မာ ဟိ မေတ္တေယျသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခဘာဝံ လဘေယျပိ န လဘေယျာပီတိ အရဟတ္တတ္ထာယ ဝိပဿနံ ဘာဝေဟီ’’တိ ဩဝဒိတဗ္ဗောဝ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၉၂။ ဒတွာ အဝဇာနာတီတိအာဒီသု – ဧကော ဘိက္ခု မဟာပုညော စတုပစ္စယလာဘီ ဟောတိ။ သော စီဝရာဒီနိ လဘိတွာ အညံ အပ္ပပုညံ အာပုစ္ဆတိ။ သောပိ တသ္မိံ ပုနပ္ပုနံ အာပုစ္ဆန္တေပိ ဂဏှာတိယေဝ။ အထဿ ဣတရော ထောကံ ကုပိတော ဟုတွာ မင်္ကုဘာဝံ ဥပ္ပါဒေတုကာမော ဝဒတိ – ‘‘အယံ အတ္တနော ဓမ္မတာယ စီဝရာဒီနိ န လဘတိ, အမှေ နိဿာယ လဘတီ’’တိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော ဒတွာ အဝဇာနာတိ နာမ။ ဧကော ပန ဧကေန သဒ္ဓိံ ဒွေ တီဏိ ဝဿာနိ ဝသန္တော ပုဗ္ဗေ တံ ပုဂ္ဂလံ ဂရုံ ကတွာ ပစ္ဆာ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ စိတ္တီကာရံ န ကရောတိ, အာသနာပိ န ဝုဋ္ဌာတိ, ဥပဋ္ဌာနမ္ပိ န ဂစ္ဆတိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော သံဝါသေန အဝဇာနာတိ နာမ။

အာဓေယျမုခေါတိ အာဒိတော ဓေယျမုခေါ။ ပဌမဝစနသ္မိံယေဝ ဌပိတမုခေါတိ အတ္ထော။ အဓိမုစ္စိတာ ဟောတီတိ သဒ္ဓါတာ ဟောတိ။ တတြာယံ နယော – ဧကော ပုဂ္ဂလော သာရုပ္ပံယေဝ ဘိက္ခုံ ‘အသာရုပ္ပေါ ဧသော’တိ ကထေတိ, တံ သုတွာ ဧသ နိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတိ။ ပုန အညေန သဘာဂေန ဘိက္ခုနာ ‘သာရုပ္ပေါ အယ’န္တိ ဝုတ္တေပိ တဿ ဝစနံ န ဂဏှာတိ ‘‘အသုကေန နာမ ‘အသာရုပ္ပေါ အယ’န္တိ အမှာကံ ကထိတ’’န္တိ ပုရိမဘိက္ခုနောဝ ကထံ ဂဏှာတိ။ အပရောပိဿ ဒုဿီလံ ‘သီလဝါ’တိ ကထေတိ။ တဿ ဝစနံ သဒ္ဒဟိတွာ ပုန အညေန ‘‘အသာရုပ္ပေါ ဧသ ဘိက္ခု, နာယံ တုမှာကံ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တော’’တိ ဝုတ္တောပိ တဿ ဝစနံ အဂ္ဂဟေတွာ ပုရိမဿေဝ ကထံ ဂဏှာတိ။ အပရော ဝဏ္ဏမ္ပိ ကထိတံ ဂဏှာတိ, အဝဏ္ဏမ္ပိ ကထိတံ ဂဏှာတိယေဝ။ အယမ္ပိ အာဓေယျမုခေါယေဝ နာမ။ အာဓာတဗ္ဗမုခေါ ယံ ယံ သုဏာတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဌပိတမုခေါတိ အတ္ထော။

လောလောတိ သဒ္ဓါဒီနံ ဣတ္တရကာလဋ္ဌိတိကတ္တာ အဿဒ္ဓိယာဒီဟိ လုလိတဘာဝေန လောလော။ ဣတ္တရသဒ္ဓေါတိ ပရိတ္တသဒ္ဓေါ, အပရိပုဏ္ဏသဒ္ဓေါ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧတ္ထ ပန ပုနပ္ပုနံ ဘဇနဝသေန သဒ္ဓါဝ ဘတ္တိ။ ပေမံ သဒ္ဓါပေမံ ဂေဟသိတပေမမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ။ ပသာဒေါ သဒ္ဓါပသာဒေါဝ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော လောလော ဟောတီတိ ဧဝံ ဣတ္တရသဒ္ဓါဒိတာယ ပုဂ္ဂလော လောလော နာမ ဟောတိ။ ဟလိဒ္ဒိရာဂေါ ဝိယ, ထုသရာသိမှိ ကောဋ္ဋိတခါဏုကော ဝိယ, အဿပိဋ္ဌိယံ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍံ ဝိယ စ အနိဗဒ္ဓဋ္ဌာနော မုဟုတ္တေန ပသီဒတိ, မုဟုတ္တေန ကုပ္ပတိ။

မန္ဒော မောမူဟောတိ အညာဏဘာဝေန မန္ဒော အဝိသဒတာယ မောမူဟော။ မဟာမူဠှောတိ အတ္ထော။

၁၉၃။ ယောဓာဇီဝူပမေသု – ယောဓာဇီဝါတိ ယုဒ္ဓူပဇီဝိနော။ ရဇဂ္ဂန္တိ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ ပါဒပ္ပဟာရဘိန္နာယ ဘူမိယာ ဥဂ္ဂတံ ရဇက္ခန္ဓံ။ န သန္ထမ္ဘတီတိ သန္ထမ္ဘိတွာ ဌာတုံ န သက္ကောတိ။ သဟတိ ရဇဂ္ဂန္တိ ရဇက္ခန္ဓံ ဒိသွာပိ အဓိဝါသေတိ။ ဓဇဂ္ဂန္တိ ဟတ္ထိအဿာဒိပိဋ္ဌေသု ဝါ ရထေသု ဝါ ဥဿာပိတာနံ ဓဇာနံ အဂ္ဂံ။ ဥဿာရဏန္တိ ဟတ္ထိအဿရထာဒီနဉ္စေဝ ဗလကာယဿ စ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒံ။ သမ္ပဟာရေတိ သမာဂတေ အပ္ပမတ္တကေပိ ပဟာရေ။ ဟညတီတိ ဝိဟညတိ, ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇတိ။ ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဝိပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ပကတိဘာဝံ ဇဟတိ။ သဟတိ သမ္ပဟာရန္တိ ဒွေ တယော ပဟာရေ ပတွာပိ သဟတိ, အဓိဝါသေတိ။ တမေဝ သင်္ဂါမသီသန္တိ တမေဝ ဇယခန္ဓာဝါရဋ္ဌာနံ။ အဇ္ဈာဝသတီတိ သတ္တာဟမတ္တံ အဘိဘဝိတွာ အာဝသတိ။ ကိံ ကာရဏာ? လဒ္ဓပ္ပဟာရာနံ ပဟာရဇဂ္ဂနတ္ထဉ္စေဝ ကတကမ္မာနံ ဝိသေသံ ဉတွာ ဌာနန္တရဒါနတ္ထဉ္စ ဣဿရိယသုခါနုဘဝနတ္ထဉ္စ။

၁၉၄။ ဣဒါနိ ယသ္မာ သတ္ထု ယောဓာဇီဝေဟိ ကိစ္စံ နတ္ထိ, ဣမသ္မိံ ပန သာသနေ တထာရူပေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဩပမ္မံ အာဘတံ, တသ္မာ တေ ပုဂ္ဂလေ ဒဿေန္တော ဧဝမေဝန္တိအာဒိမာဟ။

တတ္ထ သံသီဒတီတိ မိစ္ဆာဝိတက္ကသ္မိံ ဝိသီဒတိ, အနုပဝိသတိ။ န သက္ကောတိ ဗြဟ္မစရိယံ သန္ဓာရေတုန္တိ ဗြဟ္မစရိယဝါသံ အနုပစ္ဆိဇ္ဇမာနံ ဂေါပေတုံ န သက္ကောတိ။ သိက္ခာဒုဗ္ဗလျံ အာဝိကတွာတိ သိက္ခာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝံ ပကာသေတွာ။ ကိမဿ ရဇဂ္ဂသ္မိန္တိ ကိံ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ရဇဂ္ဂံ နာမာတိ ဝဒတိ။ အဘိရူပါတိ အဘိရူပဝတီ။ ဒဿနီယာတိ ဒဿနယောဂ္ဂါ။ ပါသာဒိကာတိ ဒဿနေနေဝ စိတ္တပ္ပသာဒါဝဟာ။ ပရမာယာတိ ဥတ္တမာယ။ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ သရီရဝဏ္ဏေန စေဝ အင်္ဂသဏ္ဌာနေန စ။

၁၉၆။ ဦဟသတီတိ အဝဟသတိ။ ဥလ္လပတီတိ ကထေတိ။ ဥဇ္ဇဂ္ဃတီတိ ပါဏိံ ပဟရိတွာ မဟာဟသိတံ ဟသတိ။ ဥပ္ပဏ္ဍေတီတိ ဥပ္ပဏ္ဍနကထံ ကထေတိ။

၁၉၇။ အဘိနိသီဒတီတိ အဘိဘဝိတွာ သန္တိကေ ဝါ ဧကာသနေ ဝါ နိသီဒတိ။ ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အဝတ္ထရတိ။

၁၉၈။ ဝိနိဝေဌေတွာ ဝိနိမောစေတွာတိ ဂဟိတဋ္ဌာနတော တဿ ဟတ္ထံ ဝိနိဝေဌေတွာ စေဝ, မောစေတွာ စ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၁၉၉။ ပိဏ္ဍပါတိကေသု – မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာတိ နေဝ သမာဒါနံ ဇာနာတိ, န အာနိသံသံ၊ အတ္တနော ပန မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာ အညာဏေနေဝ ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ။ ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတောတိ ပိဏ္ဍပါတိကဿ မေ သတော ‘‘အယံ ပိဏ္ဍပါတိကော’’တိ စတုပစ္စယသက္ကာရံ ကရိဿန္တိ။ လဇ္ဇီ, အပ္ပိစ္ဆောတိအာဒီဟိ စ ဂုဏေဟိ သမ္ဘာဝေဿန္တီတိ။ ဧဝံ ပါပိကာယ ဣစ္ဆာယ ဌတွာ တာယ ပါပိစ္ဆာယ အဘိဘူတော ဟုတွာ ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ။ ဥမ္မာဒဝသေန ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ပန ဥမ္မာဒါ စိတ္တဝိက္ခေပါ ပိဏ္ဍပါတိကော နာမ ဟောတိ။ ဝဏ္ဏိတန္တိ ဣဒံ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ နာမ ဗုဒ္ဓေဟိ စ ဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ စ ဝဏ္ဏိတံ ပသတ္ထန္တိ ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ။ အပ္ပိစ္ဆတံယေဝ နိဿာယာတိအာဒီသု – ‘‘ဣတိ အပ္ပိစ္ဆော ဘဝိဿာမိ, ဣဒံ မေ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ အပ္ပိစ္ဆတာယ သံဝတ္တိဿတိ၊ ‘ဣတိ သန္တုဋ္ဌော ဘဝိဿာမိ ဣဒံ မေ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ သန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တိဿတိ’၊ ‘ဣတိ ကိလေသေ သံလိခိဿာမိ’, ဣဒံ မေ ပိဏ္ဍပါတိကင်္ဂံ ကိလေသသလ္လေခနတ္ထာယ သံဝတ္တိဿတီ’’တိ ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ။ ဣဒမတ္ထိတန္တိ ဣမာယ ကလျာဏာယ ပဋိပတ္တိယာ အတ္ထိကဘာဝံ, ဣမိနာ ဝါ ပိဏ္ဍပါတမတ္တေန အတ္ထိကဘာဝံ။ ယံ ယံ လဒ္ဓံ တေန တေနေဝ ယာပနဘာဝံ နိဿာယာတိ အတ္ထော။ အဂ္ဂေါတိ ဇေဋ္ဌကော။ သေသာနိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ။

ဂဝါ ခီရန္တိ ဂါဝိတော ခီရံ နာမ ဟောတိ, န ဝိနာ ဂါဝိယာ။ ခီရမှာ ဒဓီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဧဝမေဝန္တိ ယထာ ဧတေသု ပဉ္စသု ဂေါရသေသု သပ္ပိမဏ္ဍော အဂ္ဂေါ၊ ဧဝမေဝံ ဣမေသု ပဉ္စသု ပိဏ္ဍပါတိကေသု ယွာယံ အပ္ပိစ္ဆတာဒီနိ နိဿာယ ပိဏ္ဍပါတိကော ဟောတိ။ အယံ အဂ္ဂေါ စ သေဋ္ဌော စ ပါမောက္ခော စ ဥတ္တမော စ ပဝရော စ။ ဣမေသု ပန ပဉ္စသု ပိဏ္ဍပါတိကေသု ဒွေဝ ဇနာ ပိဏ္ဍပါတိကာ, တယော န ပိဏ္ဍပါတိကာ။ နာမမတ္တေန ပန ပိဏ္ဍပါတိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ။

ပဉ္စကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၆။ ဆက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၂။ ဆက္ကေ – တတြာတိ တေသု ဆသု ပုဂ္ဂလေသု။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ တေန ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ သော ပုဂ္ဂလော တေန အနာစရိယကေန အတ္တနာ ဥပ္ပါဒိတေန သဗ္ဗညုတညာဏေန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ တေနာတိအာဒီသုပိ တေန ပစ္စေကသမ္ဗောဓိဉာဏေန သော ပုဂ္ဂလော ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ တေန သာဝကပါရမီဉာဏေန တေ ပုဂ္ဂလာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ။ တေန ဒုက္ခဿ အန္တကရဏေန တေ ပုဂ္ဂလာ အဝသေသာ အရဟန္တော။ တေန ဣတ္ထတ္တံ အနာဂမနေန သော ပုဂ္ဂလော အနာဂါမီ။ တေန ဣတ္ထတ္တံ အာဂမနေန တေ ပုဂ္ဂလာ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ။

ဆက္ကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၇။ သတ္တကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၃။ သတ္တကေ – သကိံ နိမုဂ္ဂေါတိ ဧကဝါရံ နိမုဂ္ဂေါ။ ဧကန္တကာဠကေဟီတိ ဧကန္တေနေဝ ကာဠကေဟိ နတ္ထိကဝါဒအဟေတုကဝါဒအကိရိယဝါဒသင်္ခါတေဟိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဓမ္မေဟိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလောတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ပုဂ္ဂလော ဧကဝါရံ နိမုဂ္ဂေါ တထာ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ။ ဧတဿ ဟိ ပုန ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒန္တိ။ မက္ခလိဂေါသာလာဒယော ဝိယ ဟေဋ္ဌာ နရကဂ္ဂီနံယေဝ အာဟာရော ဟောတိ။

သာဟု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ ကုသလဓမ္မေသု သဒ္ဓါ နာမ သာဓုလဒ္ဓိကာတိ ဥမ္မုဇ္ဇတိ။ သော တာဝတကေနေဝ ကုသလေန ဥမ္မုဇ္ဇတိ နာမ။ သာဓု ဟိရီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဟာယတိယေဝါတိ စင်္ကဝါရေ အာသိတ္တဥဒကံ ဝိယ ဧကန္တေန ပရိဟာယတေဝ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလောတိ ဧဝံ သာဟု သဒ္ဓါတိ။ ဣမေသံ သဒ္ဓါဒီနံ ဝသေန ဧကဝါရံ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တေသံ ပရိဟာနိယာ ပုန နိမုဇ္ဇတိယေဝ, ဒေဝဒတ္တာဒယော ဝိယ။ ဒေဝဒတ္တော ဟိ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော, ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာပိ ပုန ဗုဒ္ဓါနံ ပဋိကဏ္ဋကတာယ တေဟိ ဂုဏေဟိ ပရိဟီနော ရုဟိရုပ္ပါဒကမ္မံ သံဃဘေဒကမ္မဉ္စ ကတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ဒုတိယစိတ္တဝါရေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ။ ကောကာလိကော ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ ဥပဝဒိတွာ ပဒုမနိရယေ နိဗ္ဗတ္တော။

နေဝ ဟာယတိ နော ဝဍ္ဎတီတိ အပ္ပဟောနကကာလေပိ န ဟာယတိ, ပဟောနကကာလေပိ န ဝဍ္ဎတိ။ ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အဂါရိကေနပိ အနဂါရိကေနပိ ဒီပေတဗ္ဗံ။ ဧကစ္စော ဟိ အဂါရိကော အပ္ပဟောနကကာလေ ပက္ခိကဘတ္တံ ဝါ သလာကဘတ္တံ ဝါ ဝဿာဝါသိကံ ဝါ ဥပနိဗန္ဓာပေတိ။ သော ပစ္ဆာ ပဟောနကကာလေပိ ပက္ခိကဘတ္တာဒိမတ္တမေဝ ပဝတ္တေတိ။ အနဂါရိကောပိ အာဒိမှိ အပ္ပဟောနကကာလေ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ဓုတင်္ဂံ ဝါ ဂဏှာတိ, မေဓာဗလဝီရိယသမ္ပတ္တိယာ ပဟောနကကာလေပိ တတော ဥတ္တရိံ န ကရောတိ။ ဧဝံ ပုဂ္ဂလောတိ ဧဝံ ဣမာယ သဒ္ဓါဒီနံ ဌိတိယာ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော နာမ ဟောတိ။

ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတီတိ သောတာပန္နော ပုဂ္ဂလော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂမနမဂ္ဂံ ဂန္တဗ္ဗံ ဒိသံ ဝါ အာလောကေတိ နာမ။

ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတီတိ သကဒါဂါမိပုဂ္ဂလော ကိလေသတနုတာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂန္တဗ္ဗဒိသာဘိမုခေါ ပတရတိ နာမ။

ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတီတိ အနာဂါမိပုဂ္ဂလော ဥဋ္ဌာယ ဝိလောကေတွာ ပတရိတွာ ဂန္တွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပတိဋ္ဌာပတ္တော နာမ ဟောတိ, တိဋ္ဌတိ, န ပုနာဂစ္ဆတိ။

တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတီတိ သဗ္ဗကိလေသောဃံ တရိတွာ ပရတီရံ ဂန္တွာ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတော နာမ ဟောတိ။ ဣမေ ပန သတ္တ ပုဂ္ဂလာ ဥဒကောပမေန ဒီပိတာ။

သတ္တ ကိရ ဇင်္ဃဝါဏိဇာ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပဋိပန္နာ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကံ ပုဏ္ဏနဒိံ ပါပုဏိံသု။ တေသု ပဌမံ ဩတိဏ္ဏော ဥဒကဘီရုကော ပုရိသော ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနေယေဝ နိမုဇ္ဇိတွာ ပုန ဥဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိ, အန္တောယေဝ မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခော ဇာတော။ ဒုတိယော ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနေ နိမုဇ္ဇိတွာ သကိံ ဥဋ္ဌဟိတွာ ပုန နိမုဂ္ဂေါ ဥဋ္ဌာတုံ နာသက္ခိ, အန္တောယေဝ မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခော ဇာတော။ တတိယော နိမုဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌဟိ။ သော မဇ္ဈေ နဒိယာ ဌတွာ နေဝ ဩရတော အာဂန္တုံ, န ပရတော ဂန္တုံ အသက္ခိ။ စတုတ္ထော ဥဋ္ဌာယ ဌိတော ဥတ္တရဏတိတ္ထံ ဩလောကေသိ။ ပဉ္စမော ဩတရဏတိတ္ထံ ဩလောကေတွာ ပတရိ။ ဆဋ္ဌော တရိတွာ ပါရိမတီရံ ဂန္တွာ ကဋိပ္ပမာဏေ ဥဒကေ ဌိတော။ သတ္တမော ပါရိမတီရံ ဂန္တွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏာဒီဟိ နှာတွာ ဝရဝတ္ထာနိ နိဝါသေတွာ သုရဘိဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိတွာ နီလုပ္ပလာဒီနိ ပိဠန္ဓိတွာ နာနာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတော မဟာနဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒဝရမာရုယှ ဥတ္တမဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိ။

တတ္ထ သတ္တ ဇင်္ဃဝါဏိဇာ ဝိယ ဣမေ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ။ နဒီ ဝိယ ဝဋ္ဋံ။ ပဌမဿ ဥဒကဘီရုကဿ ပုရိသဿ ဩတိဏ္ဏဋ္ဌာနေယေဝ နိမုဇ္ဇနံ ဝိယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကဿ ဝဋ္ဋေ နိမုဇ္ဇနံ။ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဂ္ဂပုရိသော ဝိယ သဒ္ဓါဒီနံ ဥပ္ပတ္တိမတ္တကေန ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တေသံ ပရိဟာနိယာ နိမုဂ္ဂပုဂ္ဂလော။ မဇ္ဈေ နဒိယာ ဌိတော ဝိယ သဒ္ဓါဒီနံ ဌိတိယာ ဌိတပုဂ္ဂလော။ ဥတ္တရဏတိတ္ထံ ဩလောကေန္တော ဝိယ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂံ ဂန္တဗ္ဗဒိသံ ဝါ ဩလောကေန္တော သောတာပန္နော။ ပတရိတပုရိသော ဝိယ ကိလေသတနုတာယ ပတရန္တော သကဒါဂါမီ။ တရိတွာ ကဋိမတ္တေ ဥဒကေ ဌိတပုရိသော ဝိယ အနာဝတ္တိတဓမ္မတာယ ဌိတော အနာဂါမီ။ နှတွာ ပါရိမတီရံ ဥတ္တရိတွာ ထလေ ဌိတပုရိသော ဝိယ စတ္တာရော ဩဃေ အတိက္ကမိတွာ နိဗ္ဗာနထလေ ဌိတော ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏော။ ထလေ ဌိတပုရိသဿ နဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒဝရံ အာရုယှ ဥတ္တမဘောဇနဘုဉ္ဇနံ ဝိယ ခီဏာသဝဿ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဝီတိနာမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တာဒယော ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတာယေဝါတိ။

သတ္တကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

၂၀၇။ အဋ္ဌကနဝကနိဒ္ဒေသာပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၁၀။ ဒသကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀၉။ ဒသကနိဒ္ဒေသေ – ဣဓာတိ ကာမာဝစရဘူမိယံ။ ကာမာဝစရဘူမိယဉှိ သတ္တက္ခတ္တုပရမာဒီနံ ကာမာဝစရဘူမိယညေဝ နိဋ္ဌာ ဟောတိ။ ကာမာဝစရတ္တဘာဝေနေဝ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ စ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိ စ ဟောတီတိ အတ္ထော။

ဣဓ ဝိဟာယာတိ ဣဓ ကာမာဝစရေ အတ္တဘာဝေ ဝိဟာယ သုဒ္ဓါဝါသတ္တဘာဝေ ဌိတာနံ နိဋ္ဌာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိအာဒယော ဟိ ဣဓ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ ဣတော စုတာ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တေန အတ္တဘာဝေန အရဟတ္တဉ္စေဝ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတုဉ္စ ပါပုဏန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဣမေသံ ပဉ္စန္နံ ဣဓ ဝိဟာယ နိဋ္ဌာ’’တိ။

ဒသကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ။

နိဂမနကထာ

ဧတ္တာဝတာ စ –

ယံ ဝေ ပုဂ္ဂလပညတ္တိံ, လောကေ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော၊

နာတိသင်္ခေပတော သတ္ထာ, ဒေသေသိ တိဒသာလယေ။

တဿာ အဋ္ဌကထဉ္စေဝ, ဒီပဘာသာယ သင်္ခတံ၊

အာဂမဋ္ဌကထာယော စ, ဩဂါဟေတွာ အသေသတော။

သုဝိဘတ္တော အသံကိဏ္ဏော, ယော ယော အတ္ထော ယဟိံ ယဟိံ၊

တတော တတော တံ ဂဟေတွာ, ပဟာယ အတိဝိတ္ထာရံ။

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ယံ ဝုတ္တံ, တံ အနာဒါယ သင်္ခတာ၊

နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရ-နယေနဋ္ဌကထာ အယံ။

တံ ဧတံ သတ္တမတ္တေဟိ, ဘာဏဝါရေဟိ တန္တိယာ၊

စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ဓမ္မဿ, သင်္ခရောန္တေန ယံ မယာ။

သမ္ပတ္တံ ကုသလံ တေန, သဒ္ဓမ္မံ သုခုမံ သိဝံ၊

ဩလောကေန္တု ဝိသုဒ္ဓေန, ပါဏယော ဓမ္မစက္ခုနာတိ။

ပုဂ္ဂလပညတ္တိ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ။

အဘိဓမ္မပိဋက

ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နိသိန္နော ဒေဝလောကသ္မိံ, ဒေဝသံဃပုရက္ခတော၊

သဒေဝကဿ လောကဿ, သတ္ထာ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။

သဗ္ဗပညတ္တိကုသလော, ပညတ္တိပရိဒီပနံ၊

ဝတွာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိံ, လောကေ ဥတ္တမပုဂ္ဂလော။

ယံ ပုဂ္ဂလကထာဒီနံ, ကထာနံ ဝတ္ထုဘာဝတော၊

ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ, သင်္ခေပေန အဒေသယီ။

မာတိကာဌပနေနေဝ, ဌပိတဿ သုရာလယေ၊

တဿ မောဂ္ဂလိပုတ္တေန, ဝိဘတ္တဿ မဟီတလေ။

ဣဒါနိ ယသ္မာ သမ္ပတ္တော, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာက္ကမော၊

တသ္မာ နံ ဝဏ္ဏယိဿာမိ, တံ သုဏာထ သမာဟိတာတိ။

နိဒါနကထာ

ယမကပါဋိဟီရာဝသာနသ္မိဉှိ ဘဂဝါ တိဒသပုရေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ မာတရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဒေဝပရိသာယ အဘိဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဓမ္မသင်္ဂဏီဝိဘင်္ဂဓာတုကထာပုဂ္ဂလပညတ္တိပ္ပကရဏာနိ ဒေသယိတွာ ကထာဝတ္ထုဒေသနာယ ဝါရေ သမ္ပတ္တေ ‘‘အနာဂတေ မမ သာဝကော မဟာပညော မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော နာမ ဥပ္ပန္နံ သာသနမလံ သောဓေတွာ တတိယသင်္ဂီတိံ ကရောန္တော ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈေ နိသိန္နော သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနိ ပရဝါဒေ ပဉ္စာတိ သုတ္တသဟဿံ သမောဓာနေတွာ ဣမံ ပကရဏံ ဘာဇေဿတီ’’တိ တဿောကာသံ ကရောန္တော ယာ စေသာ ပုဂ္ဂလဝါဒေ တာဝ စတူသု ပဉှေသု ဒွိန္နံ ပဉ္စကာနံ ဝသေန အဋ္ဌမုခါ ဝါဒယုတ္တိ, တံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗကထာမဂ္ဂေသု အသမ္ပုဏ္ဏဘာဏဝါရမတ္တာယ တန္တိယာ မာတိကံ ဌပေသိ။ အထာဝသေသံ အဘိဓမ္မကထံ ဝိတ္ထာရနယေနေဝ ကထေတွာ ဝုတ္ထဝဿော သုဝဏ္ဏရဇတသောပါနမဇ္ဈေ မဏိမယေန သောပါနေန ဒေဝလောကတော သင်္ကဿနဂရေ ဩရုယှ သတ္တဟိတံ သမ္ပာဒေန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

အထဿ မဟာကဿပပ္ပမုခေါ ဝသီဂဏော အဇာတသတ္တုရာဇာနံ သဟာယံ ဂဟေတွာ ဓမ္မဝိနယသရီရံ သင်္ဂဟံ အာရောပေသိ။ တတော ဝဿသတဿ အစ္စယေန ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဘိက္ခူ ဒသ ဝတ္ထူနိ ဒီပယိံသု။ တာနိ သုတွာ ကာကဏ္ဍကဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ယသတ္ထေရော သုသုနာဂပုတ္တံ ကာလာသောကံ နာမ ရာဇာနံ သဟာယံ ဂဟေတွာ ဒွါဒသန္နံ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ အန္တရေ သတ္တထေရသတာနိ ဥစ္စိနိတွာ တာနိ ဒသဝတ္ထူနိ မဒ္ဒိတွာ ဓမ္မဝိနယသရီရံ သင်္ဂဟံ အာရောပေသိ။

တေဟိ ပန ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ နိဂ္ဂဟိတာ ဒသသဟဿာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ ဘိက္ခူ ပက္ခံ ပရိယေသမာနာ အတ္တနော အနုရူပံ ဒုဗ္ဗလပက္ခံ လဘိတွာ ဝိသုံ မဟာသံဃိကာစရိယကုလံ နာမ အကံသု။ တတော ဘိဇ္ဇိတွာ အပရာနိ ဒွေ အာစရိယကုလာနိ ဇာတာနိ – ဂေါကုလိကာ စ ဧကဗျောဟာရိကာ စ။ ဂေါကုလိကနိကာယတော ဘိဇ္ဇိတွာ အပရာနိ ဒွေ အာစရိယကုလာနိ ဇာတာနိ – ပဏ္ဏတ္တိဝါဒါ စ ဗာဟုလိယာ စ။ ဗဟုဿုတိကာတိပိ တေသံယေဝ နာမံ။ တေသံယေဝ အန္တရေ စေတိယဝါဒါ နာမ အပရေ အာစရိယဝါဒါ ဥပ္ပန္နာ။ ဧဝံ မဟာသံဃိကာစရိယကုလတော ဒုတိယေ ဝဿသတေ ပဉ္စာစရိယကုလာနိ ဥပ္ပန္နာနိ။ တာနိ မဟာသံဃိကေဟိ သဒ္ဓိံ ဆ ဟောန္တိ။

တသ္မိံယေဝ ဒုတိယေ ဝဿသတေ ထေရဝါဒတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဒွေ အာစရိယဝါဒါ ဥပ္ပန္နာ – မဟိသာသကာ စ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ စ။ တတ္ထ ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝါဒတော ဘိဇ္ဇိတွာ အပရေ စတ္တာရော အာစရိယဝါဒါ ဥပ္ပန္နာ – ဓမ္မုတ္တရိယာ, ဘဒြယာနိကာ, ဆန္နာဂါရိကာ, သမိတိယာတိ။ ပုန တသ္မိံယေဝ ဒုတိယေ ဝဿသတေ မဟိသာသကဝါဒတော ဘိဇ္ဇိတွာ သဗ္ဗတ္ထိဝါဒါ ဓမ္မဂုတ္တိကာတိ ဒွေ အာစရိယဝါဒါ ဥပ္ပန္နာ။ ပုန သဗ္ဗတ္ထိဝါဒကုလတော ဘိဇ္ဇိတွာ ကဿပိကာ နာမ ဇာတာ။ ကဿပိကေသု ဘိန္နေသု အပရေ သင်္ကန္တိကာ နာမ ဇာတာ။ သင်္ကန္တိကေသု ဘိန္နေသု သုတ္တဝါဒါ နာမ ဇာတာတိ ထေရဝါဒတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဣမေ ဧကာဒသ အာစရိယဝါဒါ ဥပ္ပန္နာ။ တေ ထေရဝါဒေဟိ သဒ္ဓိံ ဒွါဒသ ဟောန္တိ။ ဣတိ ဣမေ စ ဒွါဒသ, မဟာသံဃိကာနဉ္စ ဆ အာစရိယဝါဒါတိ သဗ္ဗေဝ အဋ္ဌာရသ အာစရိယဝါဒါ ဒုတိယေ ဝဿသတေ ဥပ္ပန္နာ။ အဋ္ဌာရသ နိကာယာတိပိ, အဋ္ဌာရသာစရိယကုလာနီတိပိ ဧတေသံယေဝ နာမံ။ ဧတေသု ပန သတ္တရသ ဝါဒါ ဘိန္နကာ, ထေရဝါဒေါ အသမ္ဘိန္နကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဒီပဝံသေ –

‘‘နိက္ကဍ္ဎိတာ ပါပဘိက္ခူ, ထေရေဟိ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ၊

အညံ ပက္ခံ လဘိတွာန, အဓမ္မဝါဒီ ဗဟူ ဇနာ။

‘‘ဒသသဟဿာ သမာဂန္တွာ, အကံသု ဓမ္မသင်္ဂဟံ၊

တသ္မာယံ ဓမ္မသင်္ဂီတိ, မဟာသင်္ဂီတိ ဝုစ္စတိ။

‘‘မဟာသင်္ဂီတိကာ ဘိက္ခူ, ဝိလောမံ အကံသု သာသနေ၊

ဘိန္ဒိတွာ မူလသင်္ဂဟံ, အညံ အကံသု သင်္ဂဟံ။

‘‘အညတြ သင်္ဂဟိတာ သုတ္တံ, အညတြ အကရိံသု တေ၊

အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဘိန္ဒိံသု, ဝိနယေ နိကာယေသု စ ပဉ္စသု။

‘‘ပရိယာယဒေသိတဉ္စာပိ, အထော နိပ္ပရိယာယဒေသိတံ၊

နီတတ္ထဉ္စေဝ နေယျတ္ထံ, အဇာနိတွာန ဘိက္ခဝေါ။

‘‘အညံ သန္ဓာယ ဘဏိတံ, အညံ အတ္ထံ ဌပယိံသု တေ၊

ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ တေ ဘိက္ခူ, ဗဟုံ အတ္ထံ ဝိနာသယုံ။

‘‘ဆဍ္ဍေတွာန ဧကဒေသံ, သုတ္တံ ဝိနယဂမ္ဘီရံ၊

ပတိရူပံ သုတ္တံ ဝိနယံ, တဉ္စ အညံ ကရိံသု တေ။

‘‘ပရိဝါရံ အတ္ထုဒ္ဓါရံ, အဘိဓမ္မံ ဆပ္ပကရဏံ၊

ပဋိသမ္ဘိဒဉ္စ နိဒ္ဒေသံ, ဧကဒေသဉ္စ ဇာတကံ။

‘‘ဧတ္တကံ ဝိဿဇ္ဇိတွာန, အညာနိ အကရိံသု တေ၊

နာမံ လိင်္ဂံ ပရိက္ခာရံ, အာကပ္ပကရဏာနိ စ။

‘‘ပကတိဘာဝံ ဇဟိတွာ, တဉ္စ အညံ အကံသု တေ၊

ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဘိန္နဝါဒါ, မဟာသင်္ဂီတိကာရကာ။

‘‘တေသဉ္စ အနုကာရေန, ဘိန္နဝါဒါ ဗဟူ အဟု၊

တတော အပရကာလမှိ, တသ္မိံ ဘေဒေါ အဇာယထ။

‘‘ဂေါကုလိကာ ဧကဗျောဟာရိ, ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတ္ထ ဘိက္ခဝေါ၊

ဂေါကုလိကာနံ ဒွေ ဘေဒါ, အပရကာလမှိ ဇာယထ။

‘‘ဗဟုဿုတိကာ စ ပညတ္တိ, ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတ္ထ ဘိက္ခဝေါ၊

စေတိယာ စ ပုနဝါဒီ, မဟာသင်္ဂီတိဘေဒကာ။

‘‘ပဉ္စဝါဒါ ဣမေ သဗ္ဗေ, မဟာသင်္ဂီတိမူလကာ၊

အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဘိန္ဒိံသု, ဧကဒေသဉ္စ သင်္ဂဟံ။

‘‘ဂန္ထဉ္စ ဧကဒေသဉှိ, ဆဍ္ဍေတွာ အညံ အကံသု တေ၊

နာမံ လိင်္ဂံ ပရိက္ခာရံ, အာကပ္ပကရဏာနိ စ။

‘‘ပကတိဘာဝံ ဇဟိတွာ, တဉ္စ အညံ အကံသု တေ၊

ဝိသုဒ္ဓတ္ထေရဝါဒမှိ, ပုန ဘေဒေါ အဇာယထ။

‘‘မဟိသာသကာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ, ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတ္ထ ဘိက္ခဝေါ၊

ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝါဒမှိ, စတုဓာ ဘေဒေါ အဇာယထ။

‘‘ဓမ္မုတ္တရိကာ ဘဒ္ဒယာနိကာ, ဆန္နာဂါရိကာ စ သမိတိ၊

မဟိသာသကာနံ ဒွေ ဘေဒါ, အပရကာလမှိ အဇာယထ။

‘‘သဗ္ဗတ္ထိဝါဒါ ဓမ္မဂုတ္တာ, ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇိတ္ထ ဘိက္ခဝေါ၊

သဗ္ဗတ္ထိဝါဒါနံ ကဿပိကာ, သင်္ကန္တိကဿပိကေန စ။

‘‘သင်္ကန္တိကာနံ သုတ္တဝါဒီ, အနုပုဗ္ဗေန ဘိဇ္ဇထ၊

ဣမေ ဧကာဒသ ဝါဒါ, သမ္ဘိန္နာ ထေရဝါဒတော။

‘‘အတ္ထံ ဓမ္မဉ္စ ဘိန္ဒိံသု, ဧကဒေသဉ္စ သင်္ဂဟံ၊

ဂန္ထဉ္စ ဧကဒေသဉှိ, ဆဍ္ဍေတွာ အညံ အကံသု တေ။

‘‘နာမံ လိင်္ဂံ ပရိက္ခာရံ, အာကပ္ပကရဏာနိ စ၊

ပကတိဘာဝံ ဇဟိတွာ, တဉ္စ အညံ အကံသု တေ။

‘‘သတ္တရသ ဘိန္နဝါဒါ, ဧကဝါဒေါ အဘိန္နကော၊

သဗ္ဗေဝဋ္ဌာရသ ဟောန္တိ, ဘိန္နဝါဒေန တေ သဟ။

‘‘နိဂြောဓောဝ မဟာရုက္ခော, ထေရ ဝါဒါနမုတ္တမော၊

အနူနံ အနဓိကဉ္စ, ကေဝလံ ဇိနသာသနံ။

‘‘သန္တကာ ဝိယ ရုက္ခမှိ, နိဗ္ဗတ္တာ ဝါဒသေသကာ၊

ပဌမေ ဝဿသတေ နတ္ထိ, ဒုတိယေ ဝဿသတန္တရေ၊

ဘိန္နာ သတ္တရသ ဝါဒါ, ဥပ္ပန္နာ ဇိနသာသနေ’’တိ။

အပရာပရံ ပန ဟေမဝတိကာ, ရာဇဂိရိကာ, သိဒ္ဓတ္ထိကာ, ပုဗ္ဗသေလိယာ, အပရသေလိယာ, ဝါဇိရိယာတိ အညေပိ ဆ အာစရိယဝါဒါ ဥပ္ပန္နာ။ တေ ဣဓ အနဓိပ္ပေတာ။ ပုရိမကာနံ ပန အဋ္ဌာရသန္နံ အာစရိယဝါဒါနံ ဝသေန ပဝတ္တမာနေ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ အသောကော ဓမ္မရာဇာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပူဇာယ သတသဟဿံ, ဓမ္မပူဇာယ သတသဟဿံ, သံဃပူဇာယ သတသဟဿံ, အတ္တနော အာစရိယဿ နိဂြောဓတ္ထေရဿ သတသဟဿံ, စတူသု ဒွါရေသု ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သတသဟဿန္တိ ပဉ္စသတသဟဿာနိ ပရိစ္စဇန္တော သာသနေ ဥဠာရံ လာဘသက္ကာရံ ပဝတ္တေသိ။

တိတ္ထိယာ ဟတလာဘသက္ကာရာ အန္တမသော ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ အလဘန္တာ လာဘသက္ကာရံ ပတ္ထယမာနာ ဘိက္ခူသု ပဗ္ဗဇိတွာ သကာနိ သကာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ – ‘‘အယံ ဓမ္မော, အယံ ဝိနယော, ဣဒံ သတ္ထုသာသန’’န္တိ ဒီပေန္တိ။ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာပိ သယမေဝ ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ဝိဟာရေသု ဝိစရန္တာ ဥပေါသထကမ္မာဒိကရဏကာလေ သံဃမဇ္ဈံ ပဝိသန္တိ။ တေ ဘိက္ခုသံဃေန ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန နိဂ္ဂယှမာနာပိ ဓမ္မဝိနယာနုလောမာယ ပဋိပတ္တိယာ အသဏ္ဌဟန္တာ အနေကရူပံ သာသနဿ အဗ္ဗုဒဉ္စ မလဉ္စ ကဏ္ဋကဉ္စ သမုဋ္ဌာပေန္တိ။ ကေစိ အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တိ, ကေစိ ပဉ္စာတပေ တပန္တိ, ကေစိ အာဒိစ္စံ အနုပရိဝတ္တန္တိ, ကေစိ ‘‘ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ ဝေါဘိန္ဒိဿာမာ’’တိ တထာ တထာ ပဂ္ဂဏှိံသု။ တဒါ ဘိက္ခုသံဃော န တေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ဝါ ပဝါရဏံ ဝါ အကာသိ။ အသောကာရာမေ သတ္တ ဝဿာနိ ဥပေါသထော ဥပစ္ဆိဇ္ဇိ။

ရာဇာ ‘‘အာဏာယ ကာရေဿာမီ’’တိ ဝါယမန္တောပိ ကာရေတုံ နာသက္ခိ, အညဒတ္ထု ဒုဂ္ဂဟိတဂါဟိနာ ဗာလေန အမစ္စေန အနေကေသု ဘိက္ခူသု ဇီဝိတာ ဝေါရောပိတေသု ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသိ။ သော တဉ္စ ဝိပ္ပဋိသာရံ တဉ္စ သာသနေ ဥပ္ပန္နံ အဗ္ဗုဒံ ဝူပသမေတုကာမော ‘‘ကော နု ခေါ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ပဋိဗလော’’တိ သံဃံ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော, မဟာရာဇာ’’တိ သုတွာ သံဃဿ ဝစနေန အဟောဂင်္ဂါပဗ္ဗတတော ထေရံ ပက္ကောသာပေတွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယဒဿနေန ထေရဿ အာနုဘာဝေ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆော အတ္တနော ကုက္ကုစ္စံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရံ ဝူပသမေသိ။ ထေရောပိ တံ ရာဇုယျာနေယေဝ ဝသန္တော သတ္တ ဒိဝသာနိ သမယံ ဥဂ္ဂဏှာပေသိ။ သော ဥဂ္ဂဟိတသမယော သတ္တမေ ဒိဝသေ အသောကာရာမေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပါပေတွာ သာဏိပါကာရန္တရေ နိသိန္နော ဧကလဒ္ဓိကေ ဧကလဒ္ဓိကေ ဘိက္ခူ ဧကတော ဧကတော ကာရေတွာ ဧကမေကံ ဘိက္ခုသမူဟံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ, ကိံဝါဒီ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? တတော သဿတဝါဒိနော – ‘‘သဿတဝါဒီ’’တိ အာဟံသု။ ဧကစ္စသဿတိကာ, အန္တာနန္တိကာ, အမရာဝိက္ခေပိကာ, အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိကာ, သညီဝါဒါ, အသညီဝါဒါ, နေဝသညီနာသညီဝါဒါ, ဥစ္ဆေဒဝါဒါ, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ – ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒီ’’တိ အာဟံသု။ ရာဇာ ပဌမမေဝ သမယဿ ဥဂ္ဂဟိတတ္တာ နယိမေ ဘိက္ခူ အညတိတ္ထိယာ ဣမေတိ ဉတွာ တေသံ သေတကာနိ ဝတ္ထာနိ ဒတွာ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေသိ။ တေ သဗ္ဗေပိ သဋ္ဌိသဟဿာ အဟေသုံ။

အထညေ ဘိက္ခူ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံဝါဒီ, ဘန္တေ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? ‘‘ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ, မဟာရာဇာ’’တိ။ ဧဝံ ဝုတ္တေ ရာဇာ ထေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ, ဘန္တေ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ? ‘‘အာမ, မဟာရာဇာ’’တိ။ တတော ရာဇာ ‘သုဒ္ဓံ ဒါနိ, ဘန္တေ, သာသနံ, ကရောတု ဘိက္ခုသံဃော ဥပေါသထ’န္တိ အာရက္ခံ ဒတွာ နဂရံ ပါဝိသိ။ သမဂ္ဂေါ သံဃော သန္နိပတိတွာ ဥပေါသထံ အကာသိ။ တသ္မိံ သန္နိပါတေ သဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿာနိ အဟေသုံ။ တသ္မိံ သမာဂမေ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရော ယာနိ စ တဒါ ဥပ္ပန္နာနိ ဝတ္ထူနိ, ယာနိ စ အာယတိံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ, သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ပဋိဗာဟနတ္ထံ သတ္ထာရာ ဒိန္နနယဝသေနေဝ တထာဂတေန ဌပိတမာတိကံ ဝိဘဇန္တော သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနိ ပရဝါဒေ ပဉ္စာတိ သုတ္တသဟဿံ အာဟရိတွာ ဣမံ ပရပ္ပဝါဒမထနံ အာယတိလက္ခဏံ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ အဘာသိ။

တတော သဋ္ဌိသတသဟဿသင်္ချေသု ဘိက္ခူ ဥစ္စိနိတွာ တိပိဋကပရိယတ္တိဓရာနံ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါနံ ဘိက္ခူနံ သဟဿမေကံ ဂဟေတွာ ယထာ မဟာကဿပတ္ထေရော စ ယသတ္ထေရော စ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ သင်္ဂါယိံသု၊ ဧဝမေဝ သင်္ဂါယန္တော သာသနမလံ ဝိသောဓေတွာ တတိယသင်္ဂီတိံ အကာသိ။ တတ္ထ အဘိဓမ္မံ သင်္ဂါယန္တော ဣမံ ယထာဘာသိတံ ပကရဏံ သင်္ဂဟံ အာရောပေသိ။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘ယံ ပုဂ္ဂလကထာဒီနံ, ကထာနံ ဝတ္ထုဘာဝတော၊

ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏံ, သင်္ခေပေန အဒေသယီ။

‘‘မာတိကာဌပနေနေဝ, ဌပိတဿ သုရာလယေ၊

တဿ မောဂ္ဂလိပုတ္တေန, ဝိဘတ္တဿ မဟီတလေ။

‘‘ဣဒါနိ ယသ္မာ သမ္ပတ္တော, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာက္ကမော၊

တသ္မာ နံ ဝဏ္ဏယိဿာမိ, တံ သုဏာထ သမာဟိတာ’’တိ။

နိဒါနကထာ နိဋ္ဌိတာ။

၁။ ပုဂ္ဂလကထာ

၁။ သုဒ္ဓသစ္စိကဋ္ဌ

၁။ အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁။ တတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ အယံ ပုစ္ဆာ။ အာမန္တာတိ အယံ ပဋိဇာနနာ။ ကဿ ပနာယံ ပုစ္ဆာ, ကဿ ပဋိဇာနနာတိ? အသုကဿာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ။ ဘဂဝတာ ဟိ ဣမသ္မိံ ပကရဏေ နာနပ္ပကာရာနံ လဒ္ဓီနံ ဝိသောဓနတ္ထံ တန္တိဝသေန မာတိကာ ဌပိတာ။ သာ ထေရေန သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေ ဌတွာ တန္တိဝသေန ဝိဘတ္တာ။ န ဟိ ထေရော ယတ္တကာ ဧတ္ထ ဝါဒမဂ္ဂါ ဒဿိတာ, တတ္တကေဟိ ဝါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဒေန ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ ကထေသိ။ ဧဝံ သန္တေပိ ပန တာသံ တာသံ ကထာနံ အတ္ထဿ သုခါဝဓာရဏတ္ထံ သကဝါဒီပုစ္ဆာ, ပရဝါဒီပုစ္ဆာ, သကဝါဒီပဋိညာ, ပရဝါဒီပဋိညာတိ ဧဝံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတွာဝ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ။

ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ ဟိ အယံ သကဝါဒီပုစ္ဆာ။ တာယ ‘‘ယေ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ ဧဝံလဒ္ဓိကာ ပုဂ္ဂလဝါဒိနော, တေ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ ဒီပေတိ။ ကေ ပန ပုဂ္ဂလဝါဒိနောတိ? သာသနေ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ စေဝ သမိတိယာ စ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဗဟူ အညတိတ္ထိယာ။ တတ္ထ ပုဂ္ဂလောတိ အတ္တာ, သတ္တော ဇီဝေါ။ ဥပလဗ္ဘတီတိ ပညာယ ဥပဂန္တွာ လဗ္ဘတိ, ဉာယတီတိ အတ္ထော။ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌောတိ မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတာကာရေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဘူတဋ္ဌော။ ပရမတ္ထောတိ အနုဿဝါဒိဝသေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဥတ္တမတ္ထော။ ဥဘယေနာပိ ယော ပရတော ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန, ရူပဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိအာဒိနာ ခန္ဓာယတနဓာတုဣန္ဒြိယဝသေန သတ္တပညာသဝိဓော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ဒဿိတော။ ယထာ သော ဘူတေန သဘာဝဋ္ဌေန ဥပလဗ္ဘတိ, ဧဝံ တဝ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ပရဝါဒီ အာမန္တာတိ ပဋိဇာနာတိ။ ပဋိဇာနနဉှိ ကတ္ထစိ ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ အာဂစ္ဆတိ, ကတ္ထစိ ‘‘အာမော’’တိ ပဋိဇာနနံ အာဂစ္ဆတိ။ ဣဓ ပန ‘‘အာမန္တာ’’တိ အာဂတံ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – သော ဟိ ယံ တံ ပရတော ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ – ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိ သုတ္တံ အာဂတံ, တံ ဂဟေတွာ ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ သစ္စဝါဒီ န ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရော ဝါစံ ဘာသတိ, နာပိ အနုဿဝါဒိဝသေန ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သဒေဝကံ ပန လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ, တသ္မာ ယော တေန ဝုတ္တော ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိ, သော သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနေဝ အတ္ထီတိ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ပဋိဇာနာတိ။

အထဿ တာဒိသဿ လေသဝစနဿ ဆလဝါဒဿ ဩကာသံ အဒဒမာနော သကဝါဒီ ယော သစ္စိကဋ္ဌောတိအာဒိမာဟ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယွာယံ ပရတော ‘‘သပ္ပစ္စယော အပ္ပစ္စယော, သင်္ခတော အသင်္ခတော, သဿတော, အသဿတော သနိမိတ္တော အနိမိတ္တော’’တိ ဧဝံ ပရိဒီပိတော ရူပါဒိသတ္တပညာသဝိဓော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ အာဂတော၊ န သမ္မုတိသစ္စဝသေန, နာပိ အနုဿဝါဒိဝသေန ဂဟေတဗ္ဗော။ အတ္တနော ပန ဘူတတာယ ဧဝ သစ္စိကဋ္ဌော, အတ္တပစ္စက္ခတာယ စ ပရမတ္ထော။ တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ယော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော, တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ။

တတောတိ ကရဏဝစနမေတံ, တသ္မာ တေန သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ရုပ္ပနာဒိဘေဒေန ဝါ သပ္ပစ္စယာဒိဘေဒေန ဝါ အာကာရေန ယော သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထော ဥပလဗ္ဘတိ, ကိံ တေ ပုဂ္ဂလောပိ တေနာကာရေန ဥပလဗ္ဘတီတိ? န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေတိ အဝဇာနနာ ပရဝါဒိဿ။ သော ဟိ တထာရူပံ ပုဂ္ဂလံ အနိစ္ဆန္တော အဝဇာနာတိ။ တတြာယံ ပဒစ္ဆေဒေါ – ‘န ဟိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’တိ, န ဟိ ဧဝန္တိပိ ဝဋ္ဋတိ။ ဒွိန္နမ္ပိ ဧဝံ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော။

အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟန္တိ သကဝါဒိဝစနံ။ ယသ္မာ တေ ပုရိမာယ ဝတ္တဗ္ဗပဋိညာယ ပစ္ဆိမာ နဝတ္တဗ္ဗပဋိညာ, ပစ္ဆိမာယ စ ပုရိမာ န သန္ဓိယတိ, တသ္မာပိ နိဂ္ဂဟံ ပတ္တော။ တံ နိဂ္ဂဟံ ဒေါသံ အပရာဓံ သမ္ပဋိစ္ဆာဟီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ နိဂ္ဂဟံ အာဇာနာပေတွာ ဣဒါနိ တံ ဌပနာယ စေဝ အနုလောမပဋိလောမတော ပါပနာရောပနာနဉ္စ ဝသေန ပါကဋံ ကရောန္တော ဟဉ္စိ ပုဂ္ဂလောတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဟဉ္စိ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ယဒိ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ, သစေ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ အတ္ထော။ အယံ တာဝ ပရဝါဒီပက္ခဿ ဌပနတော နိဂ္ဂဟပါပနာရောပနာနံ လက္ခဏဘူတာ အနုလောမဌပနာ နာမ။ တေန ဝတ ရေတိအာဒိ အနုလောမပက္ခေ နိဂ္ဂဟဿ ပါပိတတ္တာ အနုလောမပါပနာ နာမ။ တတ္ထ တေနာတိ ကာရဏဝစနံ။ ဝတာတိ ဩကပ္ပနဝစနံ။ ရေတိ အာမန္တနဝစနံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – တေန, ရေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ, ရေ ဟမ္ဘော, ဘဒြမုခ, တေန ကာရဏေန ဝတ္တဗ္ဗောယေဝါတိ။ ယံ တတ္ထ ဝဒေသီတိအာဒိ အနုလောမပက္ခေ နိဂ္ဂဟဿ အာရောပိတတ္တာ အနုလောမရောပနာ နာမ။ ယံ တဿ ပရိယောသာနေ မိစ္ဆာတိပဒံ တဿ ပုရတော ဣဒံ တေ’တိ အာဟရိတဗ္ဗံ။ ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော။ ပရတော စ ပါဠိယံ ဧတံ အာဂတမေဝ။

နော စေ ပန ဝတ္တဗ္ဗေတိအာဒိ ‘‘န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗေ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တပက္ခဿ ဌပိတတ္တာ ပဋိလောမတော နိဂ္ဂဟပါပနာရောပနာနံ လက္ခဏဘူတာ ပဋိလောမဌပနာ နာမ။ နော စ ဝတ ရေတိအာဒိ ပဋိလောမပက္ခေ နိဂ္ဂဟဿ ပါပိတတ္တာ ပဋိလောမပါပနာ နာမ။ ပုန ယံ တတ္ထ ဝဒေသီတိအာဒိ ပဋိလောမပက္ခေ နိဂ္ဂဟဿ အာရောပိတတ္တာ ပဋိလောမရောပနာ နာမ။ ဣဓာပိ ပရိယောသာနေ မိစ္ဆာတိပဒဿ ပုရတော ဣဒံ တေတိ အာဟရိတဗ္ဗမေဝ။ ပရတောပိ ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ဧသေဝ နယော။

တတြာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပတ္ထော – ယဒိ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန, တေန ဝတ ဘော သော ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝတ္တဗ္ဗော။ ယံ ပန တတ္ထ ဝဒေသိ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗော ခေါ ပုရိမပဉှေ ‘သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတီ’တိ, နော စ ဝတ္တဗ္ဗော ဒုတိယပဉှေ ‘တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’’’တိ, ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိ ဧဝံ တာဝ အနုလောမတော ဌပနာပါပနာရောပနာ ဟောန္တိ။ အထ န ဝတ္တဗ္ဗော ဒုတိယပဉှေ ‘‘တတော သော ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ, ပုရိမပဉှေပိ န ဝတ္တဗ္ဗောဝ။ ယံ ပနေတ္ထ ဝဒေသိ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗော ခေါ ပုရိမပဉှေ ‘သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတီ’တိ, နော စ ဝတ္တဗ္ဗော ဒုတိယပဉှေ ‘တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’’’တိ, ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိ ဧဝံ ပဋိလောမတော ဌပနာပါပနာရောပနာ ဟောန္တိ။ ဧဝမေတံ နိဂ္ဂဟဿ စ အနုလောမပဋိလောမတော စတုန္နံ ပါပနာရောပနာနဉ္စ ဝုတ္တတ္တာ ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိကံ အနုလောမပဉ္စကံ နာမ။ ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ အနုလောမတော ပါပနာရောပနာဟိ ဧကော, ပဋိလောမတော ပါပနာရောပနာဟိ ဧကောတိ ဒွေ နိဂ္ဂဟာ ကတာ။ ‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’န္တိ ဧတဿေဝ ပနေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပဌမံ ဝါဒံ နိဿာယ ပဌမဿ နိဂ္ဂဟဿ ဒွီဟာကာရေဟိ အာရောပိတတ္တာ ဧကောဝါယံ နိဂ္ဂဟောတိ ပဌမော နိဂ္ဂဟော။

၂။ ဣဒါနိ ပစ္စနီကနယော ဟောတိ။ တတ္ထ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ။ သော ဟိ ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိ ဂဟိတတ္တာ ‘‘နုပလဗ္ဘတီ’’တိ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဧဝံ ပုစ္ဆတိ။ သကဝါဒီ ယထာ ရူပါဒိဓမ္မာ ဥပလဗ္ဘန္တိ, ဧဝံ အနုပလဗ္ဘနီယတော အာမန္တာတိ ပဋိဇာနာတိ။ ပုန ဣတရော အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ သစ္စိကဋ္ဌံယေဝ သန္ဓာယ ယော သစ္စိကဋ္ဌောတိအာဒိမာဟ။ သမ္မုတိသစ္စပရမတ္ထသစ္စာနိ ဝါ ဧကတော ကတွာပိ ဧဝမာဟ။ သကဝါဒီ ‘ပုဂ္ဂလော’တိ ဥပါဒါပညတ္တိသဗ္ဘာဝတောပိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဧကတော ကတွာ ပုစ္ဆိတတ္တာပိ န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။

ဣဒါနိ ကိဉ္စာပိ တေန ပဌမံ ပရမတ္ထသစ္စဝသေန နုပလဗ္ဘနီယတာ သမ္ပဋိစ္ဆိတာ, ပစ္ဆာ သမ္မုတိသစ္စဝသေန ဝေါမိဿကဝသေန ဝါ ပဋိက္ခိတ္တာ။ ပရဝါဒီ ပန ‘နုပလဗ္ဘတီ’တိ ဝစနသာမညမတ္တံ ဆလဝါဒံ နိဿာယ ယံ တယာ ပဌမံ ပဋိညာတံ, တံ ပစ္ဆာ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဘဏ္ဍနဿ ပဋိဘဏ္ဍနံ ဝိယ အတ္တနော ကတဿ နိဂ္ဂဟကမ္မဿ ပဋိကမ္မံ ကရောန္တော အာဇာနာဟိ ပဋိကမ္မန္တိ အာဟ။ ဣဒါနိ ယထာဿ အနုလောမပဉ္စကေ သကဝါဒိနာ ဝါဒဋ္ဌပနံ ကတွာ အနုလောမပဋိလောမတော ပါပနာရောပနာဟိ နိဂ္ဂဟော ပါကဋော ကတော, ဧဝံ ပဋိကမ္မံ ပါကဋံ ကရောန္တော ဟဉ္စိ ပုဂ္ဂလောတိအာဒိမာဟ။ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဌပနာ နာမ ပရဝါဒီပက္ခဿ ဌပနတော ‘‘အယံ တဝ ဒေါသော’’တိ ဒဿေတုံ ဌပနမတ္တမေဝ ဟောတိ, န နိဂ္ဂဟဿ ဝါ ပဋိကမ္မဿ ဝါ ပါကဋဘာဝကရဏံ, ပါပနာရောပနာဟိ ပနဿ ပါကဋကရဏံ ဟောတိ။ တသ္မာ ဣဒံ အနုလောမပဋိလောမတော ပါပနာရောပနာနံ ဝသေန စတူဟာကာရေဟိ။ ပဋိကမ္မဿ ကတတ္တာ ပဋိကမ္မစတုက္ကံ နာမာတိ ဧကံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၃။ ဧဝံ ပဋိကမ္မံ ကတွာ ဣဒါနိ ယွာဿ အနုလောမပဉ္စကေ သကဝါဒိနာ နိဂ္ဂဟော ကတော, တဿ တမေဝ ဆလဝါဒံ နိဿာယ ဒုက္ကဋဘာဝံ ဒဿေန္တော တွဉ္စေ ပန မညသီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ တွံ စေ ပန မညသီတိ ယဒိ တွံ မညသိ။ ဝတ္တဗ္ဗေ ခေါတိ ဣဒံ ပစ္စနီကေ အာမန္တာတိ ပဋိညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ နော စ ဝတ္တဗ္ဗေတိ ဣဒံ ပန န ဟေဝါတိ အဝဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေန တဝ တတ္ထာတိ တေန ကာရဏေန တွံယေဝ တသ္မိံ နုပလဗ္ဘတီတိ ပက္ခေ – ‘‘ဟေဝံ ပဋိဇာနန္တန္တိ အာမန္တာ’’တိ ဧဝံ ပဋိဇာနန္တော။ ဟေဝံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေတိ ပုန န ဟေဝါတိ အဝဇာနန္တော ဧဝံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော။ အထ တံ နိဂ္ဂဏှာမာတိ အထေဝံ နိဂ္ဂဟာရဟံ တံ နိဂ္ဂဏှာမ။ သုနိဂ္ဂဟိတော စ ဟောသီတိ သကေန မတေန နိဂ္ဂဟိတတ္တာ သုနိဂ္ဂဟိတော စ ဘဝသိ။

ဧဝမဿ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ နိဂ္ဂဏှန္တော ဟဉ္စီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဌပနာပါပနာရောပနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ပရိယောသာနေ ပန ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိ ဣဒံ တဝ ဝစနံ မိစ္ဆာ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ဆလဝါဒေန စတူဟိ အာကာရေဟိ နိဂ္ဂဟဿ ကတတ္တာ နိဂ္ဂဟစတုက္ကံ နာမ။

၄။ ဧဝံ နိဂ္ဂဟံ ကတွာပိ ဣဒါနိ ‘‘ယဒိ အယံ မယာ တဝ မတေန ကတော နိဂ္ဂဟော ဒုန္နိဂ္ဂဟော, ယော မမ တယာ ဟေဋ္ဌာ အနုလောမပဉ္စကေ ကတော နိဂ္ဂဟော, သောပိ ဒုန္နိဂ္ဂဟော’’တိ ဒဿေန္တော ဧသေ စေ ဒုန္နိဂ္ဂဟိတေတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဧသေ စေ ဒုန္နိဂ္ဂဟိတေတိ ဧသော စေ တဝ ဝါဒေါ မယာ ဒုန္နိဂ္ဂဟိတော။ အထ ဝါ ဧသော စေ တဝ မယာ ကတော နိဂ္ဂဟော ဒုန္နိဂ္ဂဟော။ ဟေဝမေဝံ တတ္ထ ဒက္ခာတိ တတ္ထာပိ တယာ မမ ဟေဋ္ဌာ ကတေ နိဂ္ဂဟေ ဧဝမေဝံ ပဿ။ ဣဒါနိ ယွာဿ ဟေဋ္ဌာ သကဝါဒိနာ နိဂ္ဂဟော ကတော, တံ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗေ ခေါ’’တိအာဒိဝစနေန ဒဿေတွာ ပုန တံ နိဂ္ဂဟံ အနိဂ္ဂဟဘာဝံ ဥပနေန္တော နော စ မယံ တယာတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နော စ မယံ တယာ တတ္ထ ဟေတာယ ပဋိညာယာတိအာဒီသု အယမတ္ထော – ယသ္မာ သော တယာ မမ ကတော နိဂ္ဂဟော ဒုန္နိဂ္ဂဟော, တသ္မာ မယံ တယာ တတ္ထ အနုလောမပဉ္စကေ အာမန္တာတိ ဧတာယ ပဋိညာယ ဧဝံ ပဋိဇာနန္တာ ပုန န ဟေဝါတိ ပဋိက္ခေပေ ကတေပိ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ ဧဝံ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗောယေဝ။ ဧဝံ အနိဂ္ဂဟေတဗ္ဗမ္ပိ မံ နိဂ္ဂဏှာသိ, ဤဒိသေန ပန နိဂ္ဂဟေန ဒုန္နိဂ္ဂဟိတာ မယံ ဟောမ။

ဣဒါနိ ယံ နိဂ္ဂဟံ သန္ဓာယ ‘‘ဒုန္နိဂ္ဂဟိတာ စ ဟောမာ’’တိ အဝေါစ, တံ ဒဿေတုံ ဟဉ္စိ ပုဂ္ဂလော…ပေ… ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိအာဟ။ ဧဝမိဒံ အနုလောမပဋိလောမတော စတူဟိ ပါပနာရောပနာဟိ နိဂ္ဂဟဿ ဥပနီတတ္တာ ဥပနယနစတုက္ကံ နာမ ဟောတိ။

၅။ ဣဒါနိ ‘‘န ဟေဝံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေ’’တိအာဒိကံ နိဂ္ဂမနစတုက္ကံ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ န ဟေဝံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗေတိ ယထာဟံ တယာ နိဂ္ဂဟိတော, န ဟိ ဧဝံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော။ ဧတဿ ဟိ နိဂ္ဂဟဿ ဒုန္နိဂ္ဂဟဘာဝေါ မယာ သာဓိတော။ တေန ဟီတိ တေန ကာရဏေန, ယသ္မာ ဧသ နိဂ္ဂဟော ဒုန္နိဂ္ဂဟော, တသ္မာ ယံ မံ နိဂ္ဂဏှာသိ ဟဉ္စိ ပုဂ္ဂလော…ပေ… ဣဒံ တေ မိစ္ဆာတိ, ဣဒံ နိဂ္ဂဏှနံ တဝ မိစ္ဆာတိ အတ္ထော။ တေန ဟိ ယေ ကတေ နိဂ္ဂဟေတိ ယေန ကာရဏေန ဣဒံ မိစ္ဆာ, တေန ကာရဏေန ယော တယာ နိဂ္ဂဟော ကတော, သော ဒုက္ကဋော။ ယံ မယာ ပဋိကမ္မံ ကတံ, တဒေဝ သုကတံ။ ယာပိ စေသာ ပဋိကမ္မစတုက္ကာဒိဝသေန ကထာမဂ္ဂသမ္ပဋိပါဒနာ ကတာ, သာပိ သုကတာ။ ဧဝမေတံ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိကဿ အနုလောမပဉ္စကဿ နုပလဗ္ဘတီတိအာဒိကာနံ ပဋိကမ္မနိဂ္ဂဟောပနယနနိဂ္ဂမနစတုက္ကာနံ ဝသေန အနုလောမပစ္စနီကပဉ္စကံ နာမ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဧတ္တာဝတာ သကဝါဒိနော ပုဗ္ဗပက္ခေ သတိ ပရဝါဒိနော ဝစနသာမညမတ္တေန ဆလဝါဒေန ဇယော ဟောတိ။

၂။ ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၆။ ဣဒါနိ ယထာ ပရဝါဒိနော ပုဗ္ဗပက္ခေ သတိ သကဝါဒိနော ဓမ္မေနေဝ တထေန သုဇယော ဟောတိ, တထာ ဝါဒုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီတိ ပစ္စနီကာနုလောမပဉ္စကံ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ပစ္စနီကေ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ရူပါဒိဘေဒံ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထံ သန္ဓာယ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ သုဒ္ဓသမ္မုတိသစ္စံ ဝါ ပရမတ္ထမိဿကံ ဝါ သမ္မုတိသစ္စံ သန္ဓာယ ယော သစ္စိကဋ္ဌောတိ ပုန အနုယောဂေါ ပရဝါဒိဿ, သမ္မုတိဝသေန နုပလဗ္ဘတီတိ နဝတ္တဗ္ဗတ္တာ မိဿကဝသေန ဝါ အနုယောဂဿ သံကိဏ္ဏတ္တာ န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ ပဋိညာတံ ပဋိက္ခိပတီတိ ဝစနသာမညမတ္တေန အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟန္တိအာဒိဝစနံ ပရဝါဒိဿ။ ဧဝမယံ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီတိ ဒုတိယဝါဒံ နိဿာယ ဒုတိယော နိဂ္ဂဟော ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝံ တေန ဆလေန နိဂ္ဂဟော အာရောပိတော။

၇-၁၀။ ဣဒါနိ ဓမ္မေန သမေန အတ္တနော ဝါဒေ ဇယံ ဒဿေတုံ အနုလောမနယေ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဿာယ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ လဒ္ဓိယာ ဩကာသံ အဒတွာ ပရမတ္ထဝသေန ပုန အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, ပရမတ္ထဝသေန ပုဂ္ဂလဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ တတော ပရံ ဓမ္မေန သမေန အတ္တနော ဇယဒဿနတ္ထံ အာဇာနာဟိ ပဋိကမ္မန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ သကဝါဒီဝစနမေဝ ဟောတိ။ တတ္ထ သဗ္ဗေသံ ပဋိကမ္မနိဂ္ဂဟောပနယနနိဂ္ဂမနစတုက္ကာနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧဝမိဒံ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီတိအာဒိကဿ ပစ္စနီကပဉ္စကဿ ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒီနံ ပဋိကမ္မနိဂ္ဂဟောပနယနနိဂ္ဂမနစတုက္ကာနဉ္စ ဝသေန ပစ္စနီကာနုလောမပဉ္စကံ နာမ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဟောတိ။ ဧဝမေတာနိ ပဌမသစ္စိကဋ္ဌေ ဒွေ ပဉ္စကာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ။ တတ္ထ ပုရိမပဉ္စကေ ပရဝါဒိဿ သကဝါဒိနာ ကတော နိဂ္ဂဟော သုနိဂ္ဂဟော။ သကဝါဒိဿ ပန ပရဝါဒိနာ ဆလဝါဒံ နိဿာယ ပဋိကမ္မံ ကတွာ အတ္တနာ သာဓိတော ဇယော ဒုဇ္ဇယော။ ဒုတိယပဉ္စကေ သကဝါဒိဿ ပရဝါဒိနာ ကတော နိဂ္ဂဟော ဒုန္နိဂ္ဂဟော။ ပရဝါဒိဿ ပန သကဝါဒိနာ ဓမ္မဝါဒံ နိဿာယ ပဋိကမ္မံ ကတွာ အတ္တနာ သာဓိတော ဇယော သုဇယောတိ ပဌမသစ္စိကဋ္ဌော။ တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘နိဂ္ဂဟော ပရဝါဒိဿ, သုဒ္ဓေါ ပဌမပဉ္စကေ၊

အသုဒ္ဓေါ ပန တဿေဝ, ပဋိကမ္မဇယော တဟိံ။

‘‘နိဂ္ဂဟော သကဝါဒိဿ, အသုဒ္ဓေါ ဒုတိယပဉ္စကေ၊

ဝိသုဒ္ဓေါ ပန တဿေဝ, ပဋိကမ္မဇယော တဟိံ။

‘‘တသ္မာ ဒွီသုပိ ဌာနေသု, ဇယောဝ သကဝါဒိနော၊

ဓမ္မေန ဟိ ဇယော နာမ, အဓမ္မေန ကုတော ဇယော။

‘‘သစ္စိကဋ္ဌေ ယထာ စေတ္ထ, ပဉ္စကဒွယမဏ္ဍိတေ၊

ဓမ္မာဓမ္မဝသေနေဝ, ဝုတ္တော ဇယပရာဇယော။

‘‘ဣတော ပရေသု သဗ္ဗေသု, သစ္စိကဋ္ဌေသု ပဏ္ဍိတော၊

ဧဝမေဝ ဝိဘာဝေယျ, ဥဘော ဇယပရာဇယေ’’တိ။

၂။ ဩကာသသစ္စိကဋ္ဌော

၁။ အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၁။ ဧဝံ သုဒ္ဓိကသစ္စိကဋ္ဌံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ တမေဝ အပရေဟိ ဩကာသာဒီဟိ နယေဟိ ဝိတ္ထာရေတုံ ပုန ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ပုန သဗ္ဗတ္ထာတိ သရီရံ သန္ဓာယ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, ရူပသ္မိံ အတ္တာနံ သမနုပဿနာဒေါသဉ္စ ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’န္တိ အာပဇ္ဇနဒေါသဉ္စ ဒိသွာ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ သေသမေတ္ထ အနုလောမပစ္စနီကပဉ္စကေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါဌော ပန သင်္ခိတ္တော။ တတ္ထ ယသ္မာ သရီရံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ န ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တေ သရီရတော ဗဟိ ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ တသ္မာ ပစ္စနီကေ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ, ပဌမံ အနုဇာနိတွာ ပစ္ဆာ အဝဇာနာတီတိ ဆလဝါဒဿ ဝသေန ပဋိကမ္မံ ပရဝါဒိဿ။ သေသံ ပါကဋမေဝ။

၃။ ကာလသစ္စိကဋ္ဌော

၁။ အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၂။ ဒုတိယနယေ သဗ္ဗဒါတိ ပုရိမပစ္ဆိမဇာတိကာလဉ္စ ဓရမာနပရိနိဗ္ဗုတကာလဉ္စ သန္ဓာယ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, သွေဝ ခတ္တိယော သော ဗြာဟ္မဏောတိအာဒီနံ အာပတ္တိဒေါသဉ္စ ဓရမာနပရိနိဗ္ဗုတာနံ ဝိသေသာဘာဝဒေါသဉ္စ ဒိသွာ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ သေသံ ပဌမနယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ။

၄။ အဝယဝသစ္စိကဋ္ဌော

၁။ အနုလောမပစ္စနီကဝဏ္ဏနာ

၁၃။ တတိယနယေ သဗ္ဗေသူတိ ခန္ဓာယတနာဒီနိ သန္ဓာယ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, ရူပသ္မိံ အတ္တာ, စက္ခုသ္မိံ အတ္တာတိအာဒိဒေါသဘယေန ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ သေသံ တာဒိသမေဝါတိ။

ဩကာသဒိသစ္စိကဋ္ဌာဒိ

၂။ ပစ္စနီကာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၁၄။ ဧဝမေတာနိ တီဏိ အနုလောမပစ္စနီကပဉ္စကေ အနုလောမမတ္တဝသေနေဝ တာဝ ပဋိပါဋိယာ ဘာဇေတွာ ပုန ပစ္စနီကာနုလောမပဉ္စကေ ပစ္စနီကမတ္တဝသေနေဝ ဘာဇေတုံ ပုဂ္ဂလော နုပလဗ္ဘတီတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ အနုလောမပဉ္စကဿ ပါဠိယံ သင်္ခိပိတွာ အာဂတေ ပစ္စနီကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပစ္စနီကဿ စ ပါဠိယံ သင်္ခိပိတွာ အာဂတေ အနုလောမေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဧတ္တာဝတာ သုဒ္ဓိကဿ စေဝ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏန္တိ စတုန္နံ သစ္စိကဋ္ဌာနံ ဧကေကသ္မိံ သစ္စိကဋ္ဌေ အနုလောမပစ္စနီကဿ ပစ္စနီကာနုလောမဿ စာတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ပစ္စနီကာနံ ဝသေန အယံ အဋ္ဌမုခါ နာမ ဝါဒယုတ္တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယာ ဧကေကသ္မိံ မုခေ ဧကေကဿ နိဂ္ဂဟဿ ဝသေန အဋ္ဌကနိဂ္ဂဟောတိ ပါဠိယံ လိခိယတိ။ တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓေ ပဉှေ, ပဉ္စကဒွယဘေဒတော၊

ဧသာ အဋ္ဌမုခါ နာမ, ဝါဒယုတ္တိ ပကာသိတာ။

‘‘အဋ္ဌေဝ နိဂ္ဂဟာ တတ္ထ, စတ္တာရော တေသု ဓမ္မိကာ၊

အဓမ္မိကာ စ စတ္တာရော, သဗ္ဗတ္ထ သကဝါဒိနော၊

ဇယော ပရာဇယော စေဝ, သဗ္ဗတ္ထ ပရဝါဒိနော’’တိ။

သစ္စိကဋ္ဌဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၁၇-၂၇။ ဣဒါနိ ရူပါဒီဟိ သဒ္ဓိံ သစ္စိကဋ္ဌသံသန္ဒနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ရူပဉ္စာတိ ယထာ ရူပံ ပရမတ္ထတော ဥပလဗ္ဘတိ, ကိံ တေ ပုဂ္ဂလောပိ တထေဝ ဥပလဗ္ဘတီတိ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ ဝစနမတ္တံ ဂဟေတွာ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ယဒိ တေ ရူပံ ဝိယ ပရမတ္ထတော ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ, ရူပတော ဝေဒနာဒီနံ ဝိယ ပုဂ္ဂလဿာပိ အညတ္တံ အာပဇ္ဇတီတိ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, သမယသုတ္တဝိရောဓံ ဒိသွာ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ သေသံ အတ္ထတော ပါကဋမေဝ။ ဓမ္မတော ပနေတ္ထ သတ္တပညာသဘေဒဿ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဿ ဝသေန သကဝါဒီပက္ခမူလကေ အနုလောမပစ္စနီကေ သတ္တပညာသ အနုလောမပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနိ။ ပဋိကမ္မစတုက္ကာဒီနိ သင်္ခိတ္တာနိ။ ပရဝါဒီပက္ခမူလကေပိ ပစ္စနီကာနုလောမေ သတ္တပညာသ ပဋိလောမပဉ္စကာနိ ဒဿိတာနိ။ ပဋိကမ္မစတုက္ကာဒီနိ သင်္ခိတ္တာနိ။ တတ္ထ ‘‘ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ’’တိ ဝစနမတ္တေန ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိတံ ရူပဿ စ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထဝသေန ဥပလဗ္ဘနီယတံ ဒဿေတွာ ဥဘိန္နံ အညတ္တံ ပဋိဇာနာပနတ္ထံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာတိ အနုယောဂေါ ပရဝါဒိဿ, သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ ဧကတ္တနာနတ္တပဉှဿ ဌပနီယတ္တာ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ သေသမိဓာပိ အတ္ထတော ပါကဋမေဝါတိ။

သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ။

၆။ ဩပမ္မသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၂၈-၃၆။ ဣဒါနိ ရူပါဒီဟေဝ သဒ္ဓိံ ဩပမ္မဝသေန သစ္စိကဋ္ဌသံသန္ဒနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ရူပဝေဒနာနံ ဥပလဒ္ဓိသာမညေန အညတ္တပုစ္ဆာ စ ပုဂ္ဂလရူပါနံ ဥပလဒ္ဓိသာမညပုစ္ဆာ စာတိ ပုစ္ဆာဒွယမ္ပိ သကဝါဒိဿ, ဥဘောပိ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ပရဝါဒိနာ အနုညာတေန ဥပလဒ္ဓိသာမညေန ရူပဝေဒနာနံ ဝိယ ရူပပုဂ္ဂလာနံ အညတ္တာနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, ပဋိက္ခေပေါ ဣတရဿ။ သေသမိဓာပိ အတ္ထတော ပါကဋမေဝ။ ဓမ္မတော ပနေတ္ထ ရူပမူလကာဒီနံ စက္ကာနဉ္စ ဝသေန သကဝါဒီပက္ခေ ဝီသာဓိကာနိ နဝ နိဂ္ဂဟပဉ္စကသတာနိ ဒဿိတာနိ။ ကထံ? ခန္ဓေသု တာဝ ရူပမူလကေ စက္ကေ စတ္တာရိ, တထာ ဝေဒနာဒိမူလကေသူတိ ဝီသတိ။ အာယတနေသု စက္ခာယတနမူလကေ စက္ကေ ဧကာဒသ, တထာ သေသေသူတိ ဒွတ္တိံသသတံ။ ဓာတူသု စက္ခုဓာတုမူလကေ စက္ကေ သတ္တရသ, တထာ သေသေသူတိ ဆာဓိကာနိ တီဏိ သတာနိ။ ဣန္ဒြိယေသု စက္ခုန္ဒြိယမူလကေ စက္ကေ ဧကဝီသတိ, တထာ သေသေသူတိ ဒွါသဋ္ဌာဓိကာနိ စတ္တာရိ သတာနိ။ ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ ဝီသာဓိကာနိ နဝ နိဂ္ဂဟပဉ္စကသတာနိ ဟောန္တိ။

၃၇-၄၅။ ပရဝါဒီပက္ခေပိ ရူပံ ဥပလဗ္ဘတီတိ အနုလောမဝသေနေဝ ရူပဝေဒနာဒီနံ အညတ္တပဋိညံ ကာရေတွာ ပုန အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ သုတ္တံ နိဿာယ ဆလဝသေန ပုဂ္ဂလဿ ရူပါဒီဟိ ဥပလဒ္ဓိသာမညံ အာရောပေတွာ အညတ္တာနုယောဂေါ ကတော။ သေသမိဓာပိ အတ္ထတော ဥတ္တာနမေဝ။ ဓမ္မတောပိ သကဝါဒီပက္ခေ ဝုတ္တနယေန ဝီသာဓိကာနိ နဝ ပဋိကမ္မပဉ္စကသတာနိ ဒဿိတာနိ။

ရူပါဒီဟိ သဒ္ဓိံ ဩပမ္မဝသေန သစ္စိကဋ္ဌသံသန္ဒနံ။

၇။ စတုက္ကနယသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၄၆-၅၂။ ဣဒါနိ ယံ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေန ဥပလဗ္ဘတိ, တေန ယသ္မာ ရူပါဒီသု သတ္တပညာသာယ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေသု အညတရေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ရူပါဒိနိဿိတေန ဝါ, အညတြ ဝါ ရူပါဒီဟိ, ရူပါဒီနံ ဝါ နိဿယေန, တသ္မာ ဣမိနာ စတုက္ကနယေန သစ္စိကဋ္ဌသံသန္ဒနံ အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ ရူပံ ပုဂ္ဂလောတိ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဘယေန န ဟေဝါတိ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ, နိဂ္ဂဟာရောပနံ သကဝါဒိဿ။ ကိံ ပနေတံ ယုတ္တံ, နနု ရူပံ ဝေဒနာတိ ဝုတ္တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗမေဝါတိ? အာမ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ။ တံ ပန ရူပတော ဝေဒနာယ အညသဘာဝသဗ္ဘာဝတော, န အညတ္တာဘာဝတော။ အယဉ္စ ရူပါဒီသု ဧကဓမ္မတောပိ ပုဂ္ဂလဿ အညတ္တံ န ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ယုတ္တံ။ အယဉ္စ အနုယောဂေါ ရူပံ ပုဂ္ဂလော…ပေ… အညာတာဝိန္ဒြိယံ ပုဂ္ဂလောတိ သကလံ ပရမတ္ထသစ္စံ သန္ဓာယ အာရဒ္ဓေါ။ သကလံ ပန ပစ္စတ္တလက္ခဏဝသေန ဧကတော ဝတ္တုံ န သက္ကာတိ တန္တိဝသေန အနုယောဂလက္ခဏမတ္တမေတံ ဌပိတံ။ တေန ဝိညူ အတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တိ။ ဝါဒကာမေန ပန ဣမံ လက္ခဏံ ဂဟေတွာ ယထာ ယထာ ပရဝါဒိဿ ဩကာသော န ဟောတိ, တထာ တထာ ဝတ္တဗ္ဗံ။ ဣတိ တန္တိဝသေန အနုယောဂလက္ခဏဿ ဌပိတတ္တာပိ ယုတ္တမေဝ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗာနုယောဂေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

အယံ ပန ဝိသေသော – ရူပသ္မိံ ပုဂ္ဂလောတိအာဒီသု ယထာ ဧကံ မဟာဘူတံ နိဿာယ တယော မဟာဘူတာ, ဝတ္ထုရူပံ နိဿာယ ဝိညာဏံ ရူပသ္မိန္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကိံ တေ ဧဝံ ရူပသ္မိံ ပုဂ္ဂလော? ယထာ စ သဘာဂဝိနိဗ္ဘောဂတော ဝေဒနာဒယော သဗ္ဗဓမ္မာ, အရူပါ ဝါ ပန စတ္တာရော ခန္ဓာ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ ‘‘အညတြ ရူပါ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကိံ တေ ဧဝံ ပုဂ္ဂလော။ ယထာ စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယဝသေန ‘‘ဝေဒနာယ ရူပံ ။ပ။ ဝိညာဏသ္မိံ ရူပ’’န္တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ, ကိံ တေ ဧဝံ ပုဂ္ဂလောတိ? သဗ္ဗာနုယောဂေသု ပန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဘယေန စေဝ သမယဝိရောဓေန စ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ သေသမေတ္ထ အတ္ထတော ပါကဋမေဝ။ ဓမ္မတော ပနေတ္ထ သတ္တပညာသာယ သစ္စိကဋ္ဌေသု ဧကေကသ္မိံ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ကတွာ နိဂ္ဂဟဝသေန အဋ္ဌဝီသာဓိကာနိ ဒွေ ပဉ္စကသတာနိ ဒဿိတာနိ။ ပရဝါဒီပက္ခေပိ ပဋိကမ္မဝသေန တတ္တကာနေဝ။ ယာ ပနေတ္ထ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ ဝုတ္တေ သကဝါဒိဿ ပဋိညာ, သာ သုတ္တေ အာဂတေန သမ္မုတိဝသေန။ ယော ရူပံ ပုဂ္ဂလောတိအာဒီသု ပဋိက္ခေပေါ, သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိပဉှဿ ဌပနီယတ္တာ။ ပရဝါဒိဿ ပဋိကမ္မံ ဆလဝသေနေဝါတိ။

စတုက္ကနယသံသန္ဒနံ။

နိဋ္ဌိတာ စ သံသန္ဒနကထာ။

၈။ လက္ခဏယုတ္တိဝဏ္ဏနာ

၅၃။ ဣဒါနိ လက္ခဏယုတ္တိ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယသ္မာ ဌပေတွာ နိဗ္ဗာနံ သေသော သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထော ပစ္စယပဋိဗဒ္ဓတာယ သပ္ပစ္စယော, ပစ္စယေဟိ သမာဂမ္မ ကတတ္တာ သင်္ခတော, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈနတော သဒါ အဘာဝတော အသဿတော, ဥပ္ပတ္တိကာရဏသင်္ခါတဿ နိမိတ္တဿ အတ္ထိတာယ သနိမိတ္တော, နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တပ္ပကာရာဘာဝတော အပ္ပစ္စယံ အသင်္ခတံ သဿတံ အနိမိတ္တန္တိ ဣဒံ သစ္စိကဋ္ဌဿ လက္ခဏံ။ တသ္မာ ယဒိ ပုဂ္ဂလောပိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထောဝ တဿာပိ ဣမိနာ လက္ခဏေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ သန္ဓာယ ပုဂ္ဂလော သပ္ပစ္စယောတိအာဒယော အဋ္ဌပိ အနုယောဂါ သကဝါဒိဿ, ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟန္တိအာဒိ ပနေတ္ထ သင်္ခိတ္တံ။ ဧဝမေတာနိ သကဝါဒီပက္ခေ အနုလောမပစ္စနီကေ အနုလောမမတ္တဝသေန အဋ္ဌ ပဉ္စကာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၅၄။ ပရဝါဒီပက္ခေပိ ပစ္စနီကာနုလောမေ ပစ္စနီကမတ္တဝသေန အဋ္ဌေဝ။ တတ္ထ ယသ္မာ ပရဝါဒိနာ သုတ္တဝသေန သမ္မုတိသစ္စံ သာဓိတံ, သမ္မုတိယာ စ သပ္ပစ္စယာဒိဘာဝေါ နတ္ထိ, တသ္မာ ယာထာဝတော စ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ ဆလဝသေန ပန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘အာဇာနာဟိ ပဋိကမ္မ’’န္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဣဓာပိ သင်္ခိတ္တမေဝ။

လက္ခဏယုတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ

၅၅-၅၉။ ဣဒါနိ ဝစနသောဓနံ ဟောတိ။ တတ္ထ ယဒေတံ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝစနံ, တံ သောဓေတုံ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ, ဥပလဗ္ဘတိ ပုဂ္ဂလောတိ။ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တဿတ္ထော – ယဒေတံ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပဒဒွယံ, တံ ဧကတ္ထံ ဝါ ဘဝေယျ နာနတ္ထံ ဝါ။ ယဒိ တာဝ နာနတ္ထံ, ယထာ အညံ ရူပံ, အညာ ဝေဒနာ, ဧဝံ အညော ပုဂ္ဂလော, အညော ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ အထေကတ္ထံ, ယထာ ယံ စိတ္တံ တံ မနော, ဧဝံ သွေဝ ပုဂ္ဂလော, သော ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ။ တေန တံ ဝဒါမိ ‘‘ယဒိ တေ ယော ပုဂ္ဂလော, သော ဥပလဗ္ဘတိ, ဧဝံ သန္တေ ယော ယော ဥပလဗ္ဘတိ, သော သော ပုဂ္ဂလောတိ အာပဇ္ဇတိ, ကိံ သမ္ပဋိစ္ဆသိ ဧတ’’န္တိ? တတော ပုဂ္ဂလဝါဒီ ယသ္မာ ပုဂ္ဂလဿ ဥပလဗ္ဘတံ ဣစ္ဆတိ, န ဥပလဗ္ဘမာနာနမ္ပိ ရူပါဒီနံ ပုဂ္ဂလဘာဝံ, တသ္မာ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ, ဥပလဗ္ဘတိ ကေ ဟိ စိ ပုဂ္ဂလော ကေ ဟိ စိ န ပုဂ္ဂလောတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – မမ ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ သတ္ထု ဝစနတော ဥပလဗ္ဘတိ။ ယော ပန ဥပလဗ္ဘတိ, န သော သဗ္ဗော ပုဂ္ဂလော, အထ ခေါ ကေ ဟိ စိ ပုဂ္ဂလော ကေ ဟိ စိ န ပုဂ္ဂလောတိ။ တတ္ထ ကော-ကာရတ္ထေ ကေ-ကာရော, ဟိ-ကာရော စ နိပါတမတ္တော။ ကောစိ ပုဂ္ဂလော, ကောစိ န ပုဂ္ဂလောတိ အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ပုဂ္ဂလောပိ ဟိ ရူပါဒီသုပိ ယော ကောစိ ဓမ္မော ဥပလဗ္ဘတိယေဝ, တတ္ထ ပုဂ္ဂလောဝ ပုဂ္ဂလော။ ရူပါဒီသု ပန ကောစိပိ န ပုဂ္ဂလောတိ။ တတော တံ သကဝါဒီ အာဟ – ပုဂ္ဂလော ကေ ဟိ စိ ဥပလဗ္ဘတိ ကေ ဟိ စိ န ဥပလဗ္ဘတီတိ။ တဿတ္ထော – ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပဒဒွယဿ အတ္ထတော ဧကတ္တေ ယဒိ ဥပလဗ္ဘတီတိ အနုညာတော ဓမ္မော ပုဂ္ဂလတော အနညောပိ ကောစိ ပုဂ္ဂလော ကောစိ န ပုဂ္ဂလော, ပုဂ္ဂလောပိ တေ ကောစိ ဥပလဗ္ဘတိ, ကောစိ န ဥပလဗ္ဘတီတိ အာပဇ္ဇတိ, ကိံ သမ္ပဋိစ္ဆသိ ဧတန္တိ? သော ပုဂ္ဂလဿ အနုပလဒ္ဓိံ အနိစ္ဆန္တော န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။ ဣတော ပရံ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိအာဒိ သဗ္ဗံ သင်္ခိတ္တံ။ ဝိတ္ထာရတော ပန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပုဂ္ဂလော သစ္စိကဋ္ဌောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ သဗ္ဗာနိ ဟေတာနိ ဥပလဗ္ဘတိဝေဝစနာနေဝ, အပိစ ယသ္မာ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိသစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ အယံ ပုဂ္ဂလဝါဒိနော ပဋိညာ, တသ္မာဿ ယထေဝ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ လဒ္ဓိ, ဧဝမေဝံ ပုဂ္ဂလော သစ္စိကဋ္ဌောတိပိ အာပဇ္ဇတိ။ ယာ ပနဿ ပုဂ္ဂလော အတ္ထီတိ လဒ္ဓိ, တဿာ ဝိဇ္ဇမာနောတိဝေဝစနမေဝ, တသ္မာ သဗ္ဗာနိပေတာနိ ဝစနာနိ သောဓိတာနိ။

၆၀။ တတ္ထ ယံ အဝသာနေ ‘‘ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ, အတ္ထိ န သဗ္ဗော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တတြာယမဓိပ္ပါယော – ယဉှေတံ ပရဝါဒိနာ ‘‘ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ, အတ္ထိ ကေဟိစိ ပုဂ္ဂလော, ကေဟိစိ န ပုဂ္ဂလော’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ယသ္မာ အတ္ထတော ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ, အတ္ထိ န သဗ္ဗော ပုဂ္ဂလောတိ ဧတ္တကံ ဟောတိ, တသ္မာ နံ သကဝါဒီ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတွာ ဣဒါနိ နံ ဧဝံ အနုယုဉ္ဇတိ။ တယာ ဟိ ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိ ဝစနမတ္တံ နိဿာယ ‘‘ပုဂ္ဂလော အတ္ထီ’’တိ လဒ္ဓိ ဂဟိတာ, ယထာ စ ဘဂဝတာ ဧတံ ဝုတ္တံ, တထာ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇာ, သဒါ သတော’’တိအာဒိနာ (သု။ နိ။ ၁၁၂၅) နယေန ‘‘နတ္ထီ’’တိပိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ယထေဝ တေ ‘‘ပုဂ္ဂလော အတ္ထိ, အတ္ထိ န သဗ္ဗော ပုဂ္ဂလော’’တိ လဒ္ဓိ, တထာ ပုဂ္ဂလော နတ္ထိ, နတ္ထိ န သဗ္ဗော ပုဂ္ဂလောတိပိ အာပဇ္ဇတိ, ကိံ ဧတံ သမ္ပဋိစ္ဆသီတိ? အထ နံ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တော န ဟေဝါတိ ပဋိက္ခိပတိ။ သေသမေတ္ထ နိဂ္ဂဟာဒိဝိဓာနံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၆၁-၆၆။ ဣဒါနိ ပညတ္တာနုယောဂေါ နာမ ဟောတိ။ ရူပဓာတုယာ ဟိ ပုဂ္ဂလဝါဒီ ရူပိံ ပုဂ္ဂလံ ပညပေတိ, တထာ အရူပဓာတုယာ အရူပိံ။ တဿ တံ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒိတုံ သဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ စ ပဋိက္ခေပေါ စ ဣတရဿ။ သော ဟိ ရူပီတိ ဝုတ္တေ ရူပကာယသဗ္ဘာဝတော စေဝ တထာရူပါယ စ ပညတ္တိယာ အတ္ထိတာယ ပဋိဇာနာတိ။ ကာမီတိ ဝုတ္တေ ဝီတရာဂသဗ္ဘာဝတော စေဝ တထာရူပါယ စ ပညတ္တိယာ နတ္ထိတာယ ပဋိက္ခိပတိ။ အရူပီတိ ဝုတ္တေပိ အရူပက္ခန္ဓသဗ္ဘာဝတော စေဝ တထာရူပါယ စ ပညတ္တိယာ အတ္ထိတာယ ပဋိဇာနာတိ။ ဒွီသုပိ နယေသု သတ္တောတိ ပုဂ္ဂလဿ ဝေဝစနဝသေန ဝုတ္တံ။

၆၇။ ဣဒါနိ ယသ္မာ သော ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ အညော ကာယော အညော ပုဂ္ဂလောတိ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ တံ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒိတုံ ကာယောတိ ဝါ သရီရန္တိ ဝါတိအာဒိ သကဝါဒီပုစ္ဆာ ဟောတိ။ တတ္ထ ကာယံ အပ္ပိယံ ကရိတွာတိ ကာယံ အပ္ပေတဗ္ဗံ အလ္လီယာပေတဗ္ဗံ ဧကီဘာဝံ ဥပနေတဗ္ဗံ အဝိဘဇိတဗ္ဗံ ကတွာ ပုစ္ဆာမီတိ အတ္ထော။ ဧသေသေတိ ဧသော သောယေဝ။ ဧသေ ဧသေတိပိ ပါဌော။ ဧသော ဧသောယေဝါတိ အတ္ထော။ ဧကဋ္ဌေတိ ဧကဋ္ဌော။ သမေ သမဘာဂေ တဇ္ဇာတေတိ သမော သမဘာဂေါ တဇ္ဇာတိကော။ ဝစနမတ္တေယေဝေတ္ထ ဘေဒေါ။ အတ္ထတော ပန ကာယောဝ ဧသောတိ ပုစ္ဆတိ။ ပရဝါဒီ နာနတ္တံ အပဿန္တော အာမန္တာတိ ပဋိဇာနာတိ။ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ဇီဝေါတိ ဝါတိ ပုစ္ဆာယပိ ဧသေဝ နယော။ အညော ကာယောတိ ပုဋ္ဌော ပန ကာယာနုပဿနာယ ဧဝံလဒ္ဓိကတ္တာ ပဋိဇာနာတိ။ အညံ ဇီဝန္တိ ပုဋ္ဌော ပန အာဟစ္စ ဘာသိတံ သုတ္တံ ပဋိက္ခိပိတုံ အသက္ကောန္တော အဝဇာနာတိ။ တတော ပရံ ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိအာဒိ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၆၈။ ပရဝါဒီပက္ခေ ပန အညော ကာယော အညော ပုဂ္ဂလောတိ ပုဋ္ဌော သကဝါဒီ ဌပနီယပဉှတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ, ပရဝါဒီ ဆလဝသေန ပဋိကမ္မံ ကရောတိ။ တမ္ပိ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဂတိအနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၆၉-၇၂။ ဣဒါနိ ဂတိပရိဝတ္တနမုခေန စုတိပဋိသန္ဓိအနုယောဂေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ယသ္မာ ပုဂ္ဂလဝါဒီ ‘‘သ သတ္တက္ခတ္တုပရမံ သန္ဓာဝိတွာန ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒီနိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၃၃၊ ဣတိဝု။ ၂၄) သုတ္တာနိ နိဿာယ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီတိ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဝေါဟရတိ, တသ္မာဿ တံ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒိတုံ သန္ဓာဝတီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ သန္ဓာဝတီတိ သံသရတိ ဂမနာဂမနံ ကရောတိ။ အတ္တနော လဒ္ဓိဝသေန ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ သော ပုဂ္ဂလောတိအာဒယော အနုယောဂေါပိ သကဝါဒိဿ, ပဋိက္ခေပေါ ဣတရဿ။ တတ္ထ သောတိ သောယေဝါတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ပန အနုယုတ္တော သဿတဒိဋ္ဌိဘယေန ပဋိက္ခိပတိ။ အညောတိ ပုဋ္ဌော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဘယေန။ သော စ အညော စာတိ ပုဋ္ဌော ဧကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိဘယေန။ နေဝ သော န အညောတိ ပုဋ္ဌော အမရာဝိက္ခေပဒိဋ္ဌိဘယေန။ ပုန စတ္တာရောပိ ပဉှေ ဧကတော ပုဋ္ဌော စတုန္နမ္ပိ ဒိဋ္ဌီနံ ဘယေန ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ယာနိဿ သုတ္တာနိ နိဿာယ လဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နာ တာနိ ဒဿေန္တော တေန ဟိ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီတိအာဒိမာဟ။

၇၆။ ပုန သကဝါဒိနာ ‘‘ယွာယံ တဝ လဒ္ဓိယာ သန္ဓာဝတိ, ကိံ သော အသ္မိဉ္စ ပရသ္မိဉ္စ လောကေ ဧကောယေဝါ’’တိ အဓိပ္ပါယေန သွေဝါတိ နိယမေတွာ ပုဋ္ဌော သဿတဘယာ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ဒဠှံ ကတွာ တထေဝ ပုဋ္ဌော ယသ္မာ သော ပုဂ္ဂလောဝ န အညော ဘာဝေါ, ‘‘သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’’တိအာဒိသုတ္တမ္ပိ (ပါရာ။ ၁၂၊ ဒီ။ နိ။ ၁။၂၄၅) အတ္ထိ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။ သွေဝ မနုဿောတိ ပုဋ္ဌော မနုဿဿေဝ ဒေဝတ္တာဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။

၇၇။ ပုန ပုဋ္ဌော ‘‘အဟံ တေန သမယေန သုနေတ္တော နာမ သတ္ထာ အဟောသိ’’န္တိအာဒိသုတ္တဝသေန (အ။ နိ။ ၇။၆၆ အတ္ထတော သမာနံ) ပဋိဇာနာတိ။ အထဿ သကဝါဒီ ဒေဝမနုဿုပပတ္တီနံ နာနတ္တတော ဝစနံ မိစ္ဆာတိ ပကာသေန္တော မနုဿော ဟုတွာတိအာဒိမာဟ။

၇၈။ တတ္ထ ဟေဝံ မရဏံ န ဟေဟိတီတိ ဧဝံ သန္တေ မရဏံ န ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော။ ဣတော ပရံ ယက္ခော ပေတောတိ အတ္တဘာဝနာနတ္တဝသေန အနုယောဂနာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၈၂။ ခတ္တိယောတိအာဒီနိ ဇာတိဝသေန စေဝ အင်္ဂဝေကလ္လာဒိဝသေန စ ဝုတ္တာနိ။

၈၇။ ပုန န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပရဝါဒိနာ ပုဋ္ဌော ဣဓဋ္ဌကဿ ဥပပတ္တိဝသေန ပရလောကဿ ဂမနာဘာဝတော ပဋိညာ သကဝါဒိဿ ပုန သောတာပန္နဿ ဘဝန္တရေပိ သောတာပန္နဘာဝါဝိဇဟနတော ဒုတိယပဋိညာပိ တဿေဝ။ ဟဉ္စီတိအာဒိဝစနံ ပရဝါဒိဿ။

၈၈။ ပုန ဒေဝလောကေ ဥပပန္နဿ မနုဿတ္တာဘာဝဒဿနေန အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ။

၈၉။ တတော ပရံ အနညော အဝိဂတောတိ ဧတ္ထ အနညောတိ သဗ္ဗာကာရေန ဧကသဒိသော။ အဝိဂတောတိ ဧကေနာပိ အာကာရေန အဝိဂတောတိ အတ္ထော။ န ဟေဝန္တိ ဒေဝလောကေ ဥပပန္နဿ မနုဿဘာဝါဘာဝတော ဧဝမာဟ။

၉၀။ ပုန ဒဠှံ ကတွာ အနုယုတ္တော ‘‘သွေဝ ပုဂ္ဂလော သန္ဓာဝတီ’’တိ လဒ္ဓိယာ အနုဇာနာတိ။ ဟတ္ထစ္ဆိန္နောတိအာဒိ အာကာရဝိဂမနဒဿနေန အဝိဂတော သန္ဓာဝတီတိ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဠစ္ဆိန္နောတိ ယဿ အင်္ဂုဋ္ဌကာ ဆိန္နာ။ ကဏ္ဍရစ္ဆိန္နောတိ ယဿ မဟာနှာရူ ဆိန္နာ။

၉၁။ သရူပေါတိအာဒီသု ပဌမေ ပဉှေ ဣမိနာ ရူပကာယေန သဒ္ဓိံ အဂမနံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယေ အန္တရာဘဝပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သော ဟိ တဿ လဒ္ဓိယာ သရူပေါဝ ဂန္တွာ မာတုကုစ္ဆိံ ပဝိသတိ။ အထဿ တံ ရူပံ ဘိဇ္ဇတိ။ တံ ဇီဝန္တိ ယေန ရူပသင်္ခါတေန သရီရေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတိ, ကိမဿ တဒေဝ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ပုစ္ဆတိ။ ပရဝါဒီ ဣဓ သရီရနိက္ခေပါ သုတ္တဝိရောဓာ စ ပဋိက္ခိပတိ။

သဝေဒနောတိအာဒီသု အသညူပပတ္တိံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, တဒညံ ဥပပတ္တိံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ တံ ဇီဝန္တိ ယေန ဝေဒနာဒိသင်္ခါတေန သရီရေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆတိ။ ကိမဿ တဒေဝ ဇီဝံ တံ သရီရန္တိ ပုစ္ဆတိ။ တံ ဇီဝံ တံ သရီရံ, အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရန္တိ ဧတိဿာ ဟိ လဒ္ဓိယာ ပဉ္စပိ ခန္ဓာ သရီရန္တိ အဓိပ္ပေတာ။ ပရဝါဒီ သုတ္တဝိရောဓာ ပဋိက္ခိပတိ။

၉၂။ အရူပေါတိအာဒီသု ပဌမေ ပဉှေ အန္တရာဘဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယေ အရူပါ ရူပံ ဥပပဇ္ဇမာနံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ အညံ, ဇီဝန္တိ ယံ ရူပသင်္ခါတံ သရီရံ ပဟာယ အရူပေါ သန္ဓာဝတိ, ကိံ တေ တံ သရီရံ အညံ, အညံ ဇီဝန္တိ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော သုတ္တဝိရောဓာ ပဋိက္ခိပတိ။

အဝေဒနောတိအာဒီသု သညီဘဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, တဒညံ ဥပပတ္တိံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ အညံ ဇီဝန္တိ ယံ ဝေဒနာဒိသင်္ခါတံ သရီရံ ပဟာယ အဝေဒနော အဝိညာဏော သန္ဓာဝတိ, ကိံ တေ တံ အညံ သရီရံ, အညံ ဇီဝန္တိ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော သုတ္တဝိရောဓာ ပဋိက္ခိပတိ။

၉၃။ ရူပံ သန္ဓာဝတီတိအာဒီသု ယေ ရူပါဒယော ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလံ ပညပေတိ, ကိံ တေ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ သန္ဓာဝန္တေ တမ္ပိ ရူပံ သန္ဓာဝတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ပရဝါဒီ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ သတ္တဿေဝ သန္ဓာဝနဝစနတော ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော ယသ္မာ ရူပါဒိဓမ္မေ ဝိနာ ပုဂ္ဂလော နတ္ထိ, တသ္မာ တသ္မိံ သန္ဓာဝန္တေ တေနပိ ရူပေန သန္ဓာဝိတဗ္ဗန္တိ သညာယ ပဋိဇာနာတိ။ ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၉၄။ ရူပံ န သန္ဓာဝတီတိအာဒီသု ယသ္မာ တေ ရူပံ ပုဂ္ဂလော န ဟောတိ, သွေဝ စ သန္ဓာဝတီတိ ဝဒေသိ, တသ္မာ တံ ပုစ္ဆာမိ, ကိံ တေ ရူပံ န သန္ဓာဝတီတိ အတ္ထော။ ဣတရော ပုဂ္ဂလေ သန္ဓာဝန္တေ န သက္ကာ တဿ ဥပါဒါနဘူတေန ရူပေန သန္ဓာဝိတုန္တိ သညာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော သတ္တာနညေဝ သန္ဓာဝနဝစနတော ပဋိဇာနာတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ။

ဂါထာနံ ပန အယမတ္ထော – အာယသ္မတော မတေန ရုက္ခံ ဥပါဒါယ ဆာယာ ဝိယ, ဣန္ဓနံ ဥပါဒါယ အဂ္ဂိ ဝိယ စ, ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလော၊ ရူပါဒီနံ သန္ဓာဝနေ အသတိ တေသု ခန္ဓေသု ဘိဇ္ဇမာနေသု သော တဝ ပုဂ္ဂလော ဘိဇ္ဇတိ စေ, ဧဝံ သန္တေ ဥစ္ဆေဒါ ဘဝတိ ဒိဋ္ဌိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ တေ အာပဇ္ဇတိ။ ကတရာ ယာ ဗုဒ္ဓေန ဝိဝဇ္ဇိတာ အကုသလဒိဋ္ဌိ။ ယာ ပန ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒီ သမဏော ဂေါတမော’’တိ ပရိယာယဘာသိတာ, န တံ ဝဒါမာတိ ဒဿေတိ။ အထာပိ တေသု ခန္ဓေသု ဘိဇ္ဇမာနေသု သော ပုဂ္ဂလော န ဘိဇ္ဇတိ, ဧဝံ သန္တေ သဿတော ပုဂ္ဂလော ဟောတိ။ တတော သော နိဗ္ဗာနေန သမသမော အာပဇ္ဇတိ။ သမသမောတိ အတိဝိယ သမော, သမေန ဝါ သမော, သမဘာဝေနေဝ သမော။ ယထေဝ နိဗ္ဗာနံ နုပ္ပဇ္ဇတိ န ဘိဇ္ဇတိ, ဧဝံ တေ ပုဂ္ဂလောပိ တေန သမသမောတိ။

ဂတိပရိဝတ္တနမုခေန စုတိပဋိသန္ဓာနုယောဂေါ နိဋ္ဌိတော။

အနုယောဂဝဏ္ဏနာ။

၁၂။ ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၉၅။ ဣဒါနိ ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ သော ဟိ ရုက္ခံ ဥပါဒါယ ဆာယာယ ဝိယ, ဣန္ဓနံ ဥပါဒါယ အဂ္ဂိဿ ဝိယ စ, ရူပါဒီနိ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တိံ ပညာပနံ အဝဗောဓနံ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ‘‘ရူပံ ဥပါဒါယာ’’တိ ပုဋ္ဌော ပဋိဇာနာတိ။ ပုန ယထာ ရုက္ခုပါဒါနာ ဆာယာ ရုက္ခော ဝိယ, ဣန္ဓနုပါဒါနော စ အဂ္ဂိ ဣန္ဓနံ ဝိယ အနိစ္စာဒိဓမ္မော, ဧဝံ တေ ရူပါဒိဥပါဒါနော ပုဂ္ဂလော ရူပါဒယော ဝိယ အနိစ္စောတိ ဣမမတ္ထံ ပုဋ္ဌော အတ္တနော လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပဋိက္ခိပတိ။

၉၇။ နီလံ ရူပံ ဥပါဒါယ နီလောတိအာဒီသု နီလရူပေန သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလဿ ဧကတ္တံ, ဧကသရီရေ နီလာဒီနံ ဗဟူနံ ဝသေန ဗဟုဘာဝဉ္စ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။

၉၈။ ကုသလံ ဝေဒနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဝေဒနာယ သဒ္ဓိံ ဧကတ္တံ ဧကသန္တာနေ ဗဟူနံ ကုသလဝေဒနာနံ ဝသေန ဗဟုဘာဝဉ္စ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယနယေ မဂ္ဂကုသလောတိအာဒိဝစနသဗ္ဘာဝတော ဆေကဋ္ဌံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သဖလောတိအာဒီနိ ပုဋ္ဌော တထာရူပဿ ဝေါဟာရဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။

၉၉။ အကုသလပက္ခေ အဆေကဋ္ဌံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။

၁၀၀။ အဗျာကတပက္ခေ သဿတာဒိဝသေန အဗျာကတဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၀၄။ စက္ခုံ ဥပါဒါယာတိအာဒီသု ‘‘စက္ခုမာ ဝိသမာနီဝ…ပေ… ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ(ဥဒါ။ ၄၃) အာဒိဝေါဟာရသဗ္ဘာဝတော ပဋိဇာနာတိ။ စက္ခုမတ္တာဒိနိရောဓေန ပုဂ္ဂလနိရောဓံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။

၁၀၇။ ရူပံ ဥပါဒါယ ဝေဒနံ ဥပါဒါယာတိ ဧတ္ထ အညေပိ ရူပမူလကာ ဒုကတိကစတုက္ကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယသ္မာ ပန ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလဿ ပညတ္တိ, တသ္မာ ဒွေပိ တယောပိ စတ္တာရောပိ ပဉ္စပိ ဥပါဒါယ ပညတ္တိံ ပဋိဇာနာတိ။ ဧကသန္တာနေ ပန ဒွိန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ အာယတနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၁၁၂။ ဣဒါနိ ယံ ဥပါဒါယ ယဿ ပညတ္တိ, ယထာ တဿ အနိစ္စတာယ တဿာပိ အနိစ္စတာ, တတော စ အညတ္တံ သိဒ္ဓံ, ဧဝံ တဿ ပုဂ္ဂလဿာပိ အာပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတုံ ယထာ ရုက္ခန္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပါဒါယာတိ ပဋိစ္စ အာဂမ္မ, န ဝိနာ တန္တိ အတ္ထော။ ပရဝါဒီ ပန တထာ အနိစ္ဆန္တော လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပဋိက္ခိပတိ။

၁၁၅။ နိဂဠောတိ သင်္ခလိကဗန္ဓနံ။ နေဂဠိကောတိ တေန ဗန္ဓကော ယဿ ရူပံ သော ရူပဝါတိ ယသ္မာ ယဿ ရူပံ သော ရူပဝါ ဟောတိ, တသ္မာ ယထာ န နိဂဠော …ပေ… အညော ရူပဝါတိ အတ္ထော။

၁၁၆။ စိတ္တေ စိတ္တေတိအာဒီသု သရာဂါဒိစိတ္တဝသေန သရာဂါဒိတံ သန္ဓာယ စိတ္တာနုပဿနာဝသေန ပဋိဇာနာတိ။ ဇာယတီတိအာဒိနာ နယေန ပုဋ္ဌော ပုဂ္ဂလဿ ခဏိကဘာဝံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ ‘‘သော’’တိ ဝါ ‘‘အညော’’တိ ဝါ ပုဋ္ဌော သဿတုစ္ဆေဒဘယေန ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ကုမာရကော’’တိ ဝါ ‘‘ကုမာရိကာ’’တိ ဝါ ပုဋ္ဌော လောကဝေါဟာရသမုစ္ဆေဒဘယေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပဋိဇာနာတိ။ သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ။

၁၁၈။ ဣဒါနိ ပရဝါဒီ အညေနာကာရေန လဒ္ဓိံ ပတိဋ္ဌာပေတုကာမော န ဝတ္တဗ္ဗံ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ကိံ တေ ဣမိနာ ဧဝံ ဗဟုနာ ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂေန, ဣဒံ တာဝ ဝဒေဟိ, ကိံ န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာ’’တိ။ တတော သကဝါဒိနာ အာမန္တာတိ ဝုတ္တေ နနု ယော ပဿတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယောတိ ပုဂ္ဂလော။ ယန္တိ ရူပံ။ ယေနာတိ စက္ခုနာ။ သောတိ ပုဂ္ဂလော။ တန္တိ ရူပံ။ တေနာတိ စက္ခုနာ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – နနု ယော ယံ ရူပံ ယေန စက္ခုနာ ပဿတိ, သော တံ ရူပံ တေန စက္ခုနာ ပဿန္တော ပုဂ္ဂလောတိ။ သကဝါဒီ ကိဉ္စာပိ စက္ခုဝိညာဏဿ နိဿယဘာဝံ ဂစ္ဆန္တံ စက္ခုမေဝ ရူပံ ပဿတိ, တထာ သောတမေဝ သဒ္ဒံ သုဏာတိ…ပေ… ဝိညာဏမေဝ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ, ‘‘အတ္ထိ အရဟတော စက္ခု, ပဿတိ အရဟာ စက္ခုနာ ရူပ’’န္တိအာဒိသမ္မုတိဝသေန ပန အာမန္တာတိ ပဋိဇာနာတိ။

၁၂၀။ တတော ဆလဝါဒံ နိဿာယ ပရဝါဒိနာ ပုဂ္ဂလဿ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သာဓိတာယ တမေဝ ဝါဒံ ပရိဝတ္တေတွာ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယော န ပဿတီတိ အန္ဓော အသညသတ္တော အရူပံ ဥပပန္နော နိရောဓံ သမာပန္နော, အနန္ဓောပိ စ အညတြ ဒဿနသမယာ န ပဿတိ နာမ။ သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။

၁၂၂။ သုတ္တသံသန္ဒနာယံ ဒိဗ္ဗဿ စက္ခုနော ရူပဂေါစရတ္တာ ရူပံ ပဿတီတိ အာဟ။ ဒုတိယဝါရေ ‘‘သတ္တေ ပဿာမီ’’တိဝစနတော ပုဂ္ဂလံ ပဿတီတိ အာဟ။ တတိယဝါရေ ‘‘ရူပံ ဒိသွာ ပုဂ္ဂလံ ဝိဘာဝေတီ’’တိ လဒ္ဓိတော ဥဘော ပဿတီတိ အာဟ။ ယသ္မာ ပန ပဿိတဗ္ဗံ နာမ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတန္တိ စတုဗ္ဗိဓေ ရူပသင်္ဂဟေ ရူပါယတနမေဝ သင်္ဂဟိတံ, တသ္မာ သကဝါဒီ ‘‘ရူပံ ပုဂ္ဂလော, ပုဂ္ဂလော ရူပံ, ဥဘော ရူပ’’န္တိ အနုယောဂံ ကရောတိ။ တဿတ္ထော ပါကဋောယေဝါတိ။

ဥပါဒါပညတ္တာနုယောဂဝဏ္ဏနာ။

၁၃။ ပုရိသကာရာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၁၂၃။ ဣဒါနိ ပုရိသကာရာနုယောဂေါ ဟောတိ။ တတ္ထ ကမ္မေ သတိ နိယမတော တဿ ကာရကေနပိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ လဒ္ဓိယာ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, တထာရူပါနံ ကမ္မာနံ အတ္ထိတာယ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ ပုန ကတ္တာ ကာရေတာတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ။ တတ္ထ ကတ္တာတိ တေသံ ကမ္မာနံ ကာရကော။ ကာရေတာတိ အာဏတ္တိဒေသနာဒီဟိ ဥပါယေဟိ ကာရာပကော။ ဣဒါနိ ယသ္မာ ပရဝါဒီ ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ကတ္တာတိ ပုစ္ဆတိ, န ကရဏမတ္တံ, တသ္မာ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။

၁၂၄။ တဿ ကတ္တာ ကာရေတာတိ ဧတ္ထ ယဒိ ယံ ယံ ဥပလဗ္ဘတိ, တဿ တဿ ကတ္တာ ပုဂ္ဂလော တေ ဥပလဗ္ဘတိ, ကိံ တဿာပိ ကာရကော စ ကာရာပကော စ အညော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော။ ပရဝါဒီ တထာ အနိစ္ဆန္တော ဣဿရနိမ္မာနဝါဒဘယေန ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော ယသ္မာ ပုဂ္ဂလံ မာတာပိတရော ဇနေန္တိ နာမံ ကရောန္တိ ပေါသေန္တိ, တသ္မာဿ တေ ကာရကာ။ ယေ စ ပန တံ ကလျာဏမိတ္တာ ဝါ အာစရိယာ ဝါ တာနိ တာနိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနသိပ္ပါယတနာနိ သိက္ခာပေန္တိ, တေ ကာရာပကာ နာမာတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ပုရိမကမ္မမေဝ တဿ ကတ္တာ စေဝ ကာရာပေတာ စာတိ အဓိပ္ပေတံ။

၁၂၅။ တဿ တဿေဝါတိ ဣမိနာ ဣဒံ ပုစ္ဆတိ – ယဒိ ကမ္မာနံ ကာရကဿ ကတ္တာ တဿာပိ ကတ္တာ တဿာပိ ကတ္တာ အတ္ထေဝ, ဧဝံ သန္တေ ပုရိမေန ပုရိမေန အဝဿံ ပစ္ဆာ ပစ္ဆာ ပုဂ္ဂလော ကာတဗ္ဗောတိ ဣမိနာပိ တေ ကမ္မာနံ ကာရကေန ပုဂ္ဂလေန အာယတိံ အညော ပုဂ္ဂလော ကာတဗ္ဗော, တေနာပိ အညောတိ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာ, နတ္ထိ ဝဋ္ဋဿ ဥပစ္ဆေဒေါ, နတ္ထိ အပ္ပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနံ။ ပစ္စယာဘာဝေန ပစ္စယပဋိဗဒ္ဓဿ ဒုက္ခဿ အဘာဝါ ယံ နိဗ္ဗာနံ ဝုတ္တံ, နတ္ထိ တေ တန္တိ။ အထ ဝါ တဿ တဿေဝါတိ ယဒိ ကမ္မံ ကမ္မမတ္တံ န ဟောတိ, တဿ ပန ကာရကော ပုဂ္ဂလော, တဿာပိ ကာရကော, တဿာပိ ကာရကောတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလပရမ္ပရာ အတ္ထိ။ ဧဝံ သန္တေ ယာ ဧသာ ကမ္မဝဋ္ဋဿ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာ ဝုတ္တာ, သာ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ပရဝါဒီ တံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ ဣတော အပရာသုပိ ဥပလဗ္ဘတိ သာမညေန ကာရကပုစ္ဆာသု ပုဂ္ဂလံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ကတ္တာ ကာရေတာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပစ္စယေ။ န ဟိ မဟာပထဝီအာဒီနံ ပစ္စယာ နတ္ထိ။

၁၃၅။ အညော ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ကတ္တာတိ ပဉှော ‘‘သင်္ခါရဝန္တံ ဝါ အတ္တာန’’န္တိအာဒိဒိဋ္ဌိဘယာ ပဋိက္ခိတ္တော။

၁၃၆။ ဝိပါကော ဥပလဗ္ဘတီတိအာဒိ ဝိပါကပဋိသံဝေဒီဝသေန ပုဂ္ဂလံ ဒဿေန္တဿ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝိပါကပဋိသံဝေဒီတိ အနုယောဂေါ ပရဝါဒိဿ, ဝိပါကပဝတ္တိတော အညဿ ဝေဒကဿ အဘာဝါ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ ပုန ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။

၁၃၈။ တဿ ပဋိသံဝေဒီတိ တဿ ဝိပါကပဋိသံဝေဒကဿ ပဋိသံဝေဒီ ယသ္မာ ပန ပဋိသံဝေဒိတဗ္ဗော နာမ ဝိပါကော, န စ ပုဂ္ဂလော ဝိပါကော, တသ္မာ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ ပုန ပုဋ္ဌော ယသ္မာ ပုညဝိပါကေ ဌိတတ္တာ ဝိပါကပဋိသံဝေဒီ ပုတ္တံ ဝါ ပတိံ ဝါ မာတာ ဝါ ဇာယာ ဝါ ပရိစုမ္ဗတိ ပရိသဇ္ဇတိ, တသ္မာ တထာရူပံ ပဋိသံဝေဒိတံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ ပရဝါဒီ။

တဿ တဿေဝါတိ ယဒိ ဝိပါကော ဝိပါကမတ္တံ န ဟောတိ, တဿ ပန ပဋိသံဝေဒီ ပုဂ္ဂလော, တဿာပိ ပဋိသံဝေဒီ တဿာပိ ပဋိသံဝေဒီတိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလပရမ္ပရာ အတ္ထိ။ ဧဝံ သန္တေ ယာ ဧသာ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာ ဝုတ္တာ, သာ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဣတော ပရံ ဥပလဗ္ဘတိသာမညေန ပဋိသံဝေဒီပုစ္ဆာသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၁၄၂။ အညော ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကပဋိသံဝေဒီတိ ပဉှော ‘‘ဝေဒနဝန္တံ ဝါ အတ္တာန’’န္တိအာဒိဒိဋ္ဌိဘယာ ပဋိက္ခိတ္တော။

၁၄၃။ ဒိဗ္ဗံ သုခန္တိအာဒိ ကလျာဏပါပကာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကံ ဘာဇေတွာ ဒဿနဝသေန အာရဒ္ဓံ။ တံ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သကဝါဒိနော စေတ္ထ ပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ပဋိသံဝေဒီပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, န ဝေဒယိတဝသေန။

၁၄၈။ မဟာပထဝီအာဒီနိ ဟိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒယိတာနံ ဥပ္ပတ္တိ အပ္ပဋိသိဒ္ဓါ။

၁၇၀။ ကတ္တာ ကာရေတာ ဝိပါကပဋိသံဝေဒီတိအာဒိ ဝေါမိဿကနယဝသေန အာရဒ္ဓံ။ တတ္ထ သော ကရောတီတိ ယံ တွံ ကတ္တာတိ စ ပဋိသံဝေဒီတိ စ ဝဒေသိ, ကိံ သောယေဝ ကရောတိ, သော ပဋိသံဝေဒေတိ။ အယမနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, သုတ္တဝိရောဓဘယေန ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။

၁၇၁။ ပုန ပုဋ္ဌော ‘‘ဣဓ နန္ဒတိ ပေစ္စ နန္ဒတီ’’တိအာဒိသုတ္တဝသေန (ဓ။ ပ။ ၁၈) ပဋိညာ တဿေဝ။ အထဿ ဝစနောကာသံ ပဋိဗာဟန္တော သကဝါဒီ သယံကတံ သုခဒုက္ခန္တိ အာဟ။

၁၇၂။ တတ္ထ အညော ကရောတီတိ ကာရကဝေဒကာနံ အညတ္တပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တံ။ တတော ပရဝါဒီ သုတ္တဝိရောဓဘယေန ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော ‘‘မနုဿဘူတော ကတွာ ဒေဝဘူတော ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ မညမာနော ပဋိဇာနာတိ။ ဧဝံဝါဒိနော ပန ပရံကတံ သုခဒုက္ခံ အာပဇ္ဇတီတိ တဿ ဝသေန ပုဋ္ဌော ပုန ပဋိက္ခိပတိ။

၁၇၄။ သော စ အညော စာတိ ကာရကဝေဒကာနံ ဧကတ္တအညတ္တပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တံ။ တတော ပရဝါဒီ သုတ္တဝိရောဓဘယေနေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော ပုရိမေ ဒွေပိ နယေ ဧကတော ကတွာ ပဋိဇာနာတိ။ ဧဝံဝါဒိနော ပန သယံကတဉ္စ ပရံကတဉ္စ သုခဒုက္ခံ အာပဇ္ဇတီတိ တဿ ဝသေန ပုဋ္ဌော ပုန ပဋိက္ခိပတိ။

၁၇၆။ နေဝ သော ကရောတီတိ ကာရကဝေဒကာနံ ဧကတ္တအညတ္တပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ။ တတော ပရဝါဒီ သုတ္တဝိရောဓဝသေနေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော ယသ္မာ မနုဿော ဒေဝလောကူပပတ္တိယာ ကမ္မံ ကတွာ န မနုဿဘူတောဝ ပဋိသံဝေဒေတိ, နာပိ ယေန ကမ္မံ ကတံ, တတော အညောဝ ပဋိသံဝေဒေတိ, တသ္မာ ကာရကတော ဝေဒကော နေဝ သော ဟောတိ, န အညောတိ မညမာနော ပဋိဇာနာတိ။ လဒ္ဓိမတ္တမေဝေတံ? ဧဝံဝါဒိနော ပန အသယံကာရံ အပရံကာရံ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နံ သုခဒုက္ခံ အာပဇ္ဇတီတိ တဿ ဝသေန ပုဋ္ဌော ပုန ပဋိက္ခိပတိ။ အပိစ ဣမသ္မိံ ဝေါမိဿကနယေ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဣမိနာပိ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယသ္မာ ဟိ အယံ ပုဂ္ဂလဝါဒီ ကမ္မာနံ ကာရကဉ္စေဝ ဝေဒကဉ္စ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာဿ ယော ကာရကော, တေနေဝ ဝါ ဝေဒကေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အညေန ဝါ ဥဘောဟိ ဝါ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဥဘောဟိ ဝါပိ န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣဒမာပန္နံ ဟောတိ။ ဧဝမာပန္နမေဝ အနုယောဂံ အနုယုဉ္ဇန္တော သကဝါဒီ ‘‘သော ကရောတီ’’တိအာဒယော စတ္တာရောပိ ဝိကပ္ပေ အာဟ။ သေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ။

ပရိယောသာနေ ပန စတ္တာရောပိ ပဉှာ ဧကတော ပုဋ္ဌာ။ တတ္ထ ပဋိက္ခေပေါ စ ပဋိဇာနနာ စ သယံကတာဒိဒေါသပ္ပတ္တိ စ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဣတော ပရံ ‘‘ကလျာဏပါပကာနီ’’တိ အဝတွာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာ ဧဝ ‘‘ကမ္မံ အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ဝိကပ္ပေန ဒဿိတာ။ တေသမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပုရိသကာရာနုယောဂဝဏ္ဏနာ။

ကလျာဏဝဂ္ဂေါတိပိ ဧတဿေဝ နာမံ။

၁၄။ အဘိညာနုယောဂဝဏ္ဏနာ

၁၉၃။ ဣတော ပရံ အဘိညာနုယောဂါဒိဝသေန အရဟတ္တသာဓနာ ဟောတိ။ တတ္ထ အာမန္တာတိ သကဝါဒိနာ ပဋိညာတေ ပရဝါဒီ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓရူပေ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒိဝိသေသာဓိဂမော နတ္ထိ, အဇ္ဈတ္တံ အတ္ထိ, တသ္မာ ဣဒ္ဓါဒိနိဗ္ဗတ္တကေန ပုဂ္ဂလေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ မညမာနော နနု အတ္ထိ ကောစိ ဣဒ္ဓိံ ဝိကုဗ္ဗတီတိအာဒိမာဟ။ တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အဘိညာနုယောဂဝဏ္ဏနာ။

၁၅-၁၈။ ဉာတကာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ

၁၉၇။ ဣဒါနိ မာတာတိအာဒိကော ဉာတကာနုယောဂေါ။ ခတ္တိယောတိအာဒိကော ဇာတိအနုယောဂေါ။ ဂဟဋ္ဌော ပဗ္ဗဇိတောတိ ပဋိပတ္တိအနုယောဂေါ။ ဒေဝေါ မနုဿောတိ ဥပပတ္တိအနုယောဂေါ။ သောတာပန္နောတိအာဒိကော ပဋိဝေဓာနုယောဂေါ, အရိယာနုယောဂေါတိပိ ဝုစ္စတိ။ တေ သဗ္ဗေ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ။ ‘‘အရဟာ ဟုတွာ န အရဟာ’’တိ ပနေတ္ထ မောဃပဉှတ္တာ န ဝုတ္တံ။

၂၀၆။ စတ္တာရော ပုရိသယုဂါတိအာဒိ သံဃာနုယောဂေါ, သောပိ ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ။

၂၀၉။ သင်္ခတောတိအာဒိ သစ္စိကဋ္ဌသဘာဝါနုယောဂေါ။ တတ္ထ တတိယာ ကောဋီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တထာရူပဿ သစ္စိကဋ္ဌဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ ပုန ပုဋ္ဌော ပုဂ္ဂလံ သန္ဓာယ ပဋိညာ တဿေဝ။

၂၁၁။ အညော ပုဂ္ဂလောတိပဉှေပိ သင်္ခတေဟိ ခန္ဓေဟိ အညတ္တံ အနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝ။

၂၁၂။ ခန္ဓာ သင်္ခတာတိအာဒိ သင်္ခတာသင်္ခတာနိ သရူပေန ဒဿေတွာ အညတ္တပုစ္ဆနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၂၁၃။ ရူပံ သင်္ခတန္တိအာဒိ ခန္ဓေ ဝိဘာဂတော ဒဿေတွာ အညတ္တပုစ္ဆနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၂၁၄။ ပုဂ္ဂလဿ ဥပ္ပါဒေါတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ‘‘ဇာတိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ, အထော မရဏဓမ္မိနော’’တိအာဒိသုတ္တဝသေန ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ သင်္ခတဘာဝံ ပနဿ သော န ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။

၂၁၅။ ပုန န ဥပ္ပါဒေါ ပညာယတီတိအာဒိနာ နယေန ပုဋ္ဌော ‘‘ဒုက္ခမေဝ ဟိ သမ္ဘောတိ, ဒုက္ခံ တိဋ္ဌတိ ဝေတိ စာ’’တိအာဒိဝစနတော (သံ။ နိ။ ၁။၁၇၁) ပုဂ္ဂလဿ ဥပ္ပါဒါဒယော နာမ န ယုဇ္ဇန္တီတိ ပဋိဇာနာတိ။

၂၁၆။ အတ္ထတ္ထမှီတိ အတ္ထံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ။ တတ္ထ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ တဿ အတ္ထိတာယ သဿတံ, နတ္ထိတာယ။ ဥစ္ဆေဒေါ အာပဇ္ဇတိ။ တဒုဘယမ္ပိ အနိစ္ဆန္တော ပစ္ဆာ ပဋိက္ခိပတိ။

ဉာတကာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ။

၁၉။ ပဋိဝေဓာနုယောဂါဒိဝဏ္ဏနာ

၂၁၇။ ဘဝံ နိဿာယ ပဉှေ ဘဝန္တိ ဥပပတ္တိဘဝံ။

၂၁၈။ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနပဉှေ ဝေဒနံ ဝေဒိယမာနော ပရိဂ္ဂဟိတဝေဒနော ယောဂါဝစရောဝ ပဇာနာတိ, ဗာလပုထုဇ္ဇနော နပ္ပဇာနာတိ။

၂၂၄။ ကာယာနုပဿနာဒိပဉှာ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ။

၂၂၆။ ပါရာယနဂါထာယ သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူတိ သတ္တသုညတဝသေန ခန္ဓလောကံ ဩလောကေဟီတိ အတ္ထော။

၂၂၈။ ပုဂ္ဂလော အဝေက္ခတီတိ သကဝါဒိပုစ္ဆာ။ ပရဝါဒိဿ ဟိ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿူ’’တိ ဂါထာယ ယော အဝေက္ခတိ, သော ပုဂ္ဂလောတိ လဒ္ဓိ, တသ္မာ နံ ဧဝံ ပုစ္ဆတိ။ သဟ ရူပေနာတိ ရူပကာယေန သဒ္ဓိံ။ တတော အနိဿဋော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ဣဒံ ပဉ္စဝေါကာရဝသေန အနုဇာနိတွာ ပုန တံ ဇီဝန္တိ ပုဋ္ဌော သုတ္တဝိရောဓဘယေန ပဋိက္ခိပတိ။ ဝိနာ ရူပေနာတိ ဣဒံ စတုဝေါကာရဝသေန အနုဇာနိတွာ ပုန အညံ ဇီဝန္တိ ပုဋ္ဌော သုတ္တဝိရောဓဘယေနေဝ ပဋိက္ခိပတိ။ ‘‘အဗ္ဘန္တရဂတော’’တိ စ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ နိက္ခမိတွာ’’တိ စ ဣဒံ ‘‘သဟ ရူပေန ဝိနာ ရူပေနာ’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဿ လက္ခဏဝစနံ။ တတ္ထ အဗ္ဘန္တရဂတောတိ ရူပဿ အန္တောဂတော, ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ အနိက္ခမိတွာ ရူပပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဌိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ နိက္ခမိတွာတိ ရူပပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကမိတွာ။ ရူပံ အနိဿိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော။

၂၃၁။ အနတ္တာတိ အတ္တနာ ဇီဝေန ပုဂ္ဂလေန ရဟိတော။ ဧကဓမ္မေပိ ပုဂ္ဂလော နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သဗ္ဗသုတ္တာနံ အာဂမဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ဣဓ ပန သန္ဓာယဘာသိတမတ္တမေဝ ဝက္ခာမ။

၂၃၇။ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ သပ္ပိကုမ္ဘောတိအာဒိ ‘‘သဗ္ဗာဝ ဒေသနာ ယထာရုတဝသေနေဝ အတ္ထတော န ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဒဿနတ္ထံ အာဘတံ။ ယထာ ဟိ သုဝဏ္ဏံ ဂဟေတွာ ကတော သုဝဏ္ဏဝိကာရော ကုမ္ဘော သုဝဏ္ဏကုမ္ဘောတိ ဝုစ္စတိ, န ဧဝံ သပ္ပိံ ဂဟေတွာ ကတော သပ္ပိဿ ဝိကာရော သပ္ပိကုမ္ဘော နာမ အတ္ထိ။ ယသ္မိံ ပန ကုမ္ဘေ သပ္ပိ ပက္ခိတ္တံ, သော သပ္ပိကုမ္ဘော နာမာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ တေလကုမ္ဘာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယထာ စ နိဗ္ဗာနံ နိစ္စံ ဓုဝံ, န ဧဝံ ဘတ္တံ ဝါ ယာဂု ဝါ အတ္ထိ။ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ပန အကတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဒဿာမာတိ ပညတ္တဝသေန ‘‘နိစ္စဘတ္တံ ဓုဝယာဂူ’’တိ ဝုစ္စတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။

‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိအာဒီသုပိ ယထာ ရူပါဒယော ဓမ္မာ ပစ္စတ္တလက္ခဏသာမညလက္ခဏဝသေန အတ္ထိ, န ဧဝံ ပုဂ္ဂလော။ ရူပါဒီသု ပန သတိ ‘ဧဝံနာမော’‘ဧဝံဂေါတ္တော’တိ ဝေါဟာရော ဟောတိ။ ဣတိ ဣမိနာ လောကဝေါဟာရေန လောကသမ္မုတိယာ လောကနိရုတ္တိယာ အတ္ထိ ပုဂ္ဂလောတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဣမာ ခေါ စိတ္တ, လောကသမညာ လောကနိရုတ္တိယော လောကဝေါဟာရာ လောကပညတ္တိယော’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၄၄၀)။ ရူပါဒိဓမ္မာ ပန ဝိနာပိ လောကသမ္မုတိံ ပစ္စတ္တသာမညလက္ခဏဝသေန ပညာပနတော အတ္ထီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော။

ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဒွေ ကထာ သမ္မုတိကထာ စ ပရမတ္ထကထာ စ။ တတ္ထ သတ္တော, ပုဂ္ဂလော, ဒေဝေါ, ဗြဟ္မာတိအာဒိကာ သမ္မုတိကထာ နာမ။ အနိစ္စံ, ဒုက္ခံ, အနတ္တာ, ခန္ဓာ, ဓာတုယော, အာယတနာနိ, သတိပဋ္ဌာနာ, သမ္မပ္ပဓာနာတိအာဒိကာ ပရမတ္ထကထာ နာမ။

တတ္ထ ယော သမ္မုတိဒေသနာယ သတ္တောတိ ဝါ…ပေ… ဗြဟ္မာတိ ဝါတိ ဝုတ္တေ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နိယျာတုံ အရဟတ္တဇယဂ္ဂါဟံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, တဿ ဘဂဝါ အာဒိတောဝ သတ္တောတိ ဝါ ပုဂ္ဂလောတိ ဝါ ပေါသောတိ ဝါ ဒေဝေါတိ ဝါ ဗြဟ္မာတိ ဝါ ကထေတိ။ ယော ပရမတ္ထဒေသနာယ အနိစ္စန္တိ ဝါ ဒုက္ခန္တိ ဝါတိအာဒီသု အညတရံ သုတွာဝ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နိယျာတုံ အရဟတ္တဇယဂ္ဂါဟံ ဂဟေတုံ သက္ကောတိ။ တဿ အနိစ္စန္တိအာဒီသု အညတရံ ကထေတိ။ တထာ သမ္မုတိကထာယ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿ န ပဌမံ ပရမတ္ထကထံ ကထေတိ။ သမ္မုတိကထာယ ပန ဗောဓေတွာ ပစ္ဆာ ပရမတ္ထကထံ ကထေတိ။ ပရမတ္ထကထာယ ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာပိ န ပဌမံ သမ္မုတိကထံ ကထေတိ။ ပရမတ္ထကထာယ ပန ဗောဓေတွာ ပစ္ဆာ သမ္မုတိကထံ ကထေတိ။ ပကတိယာ ပန ပဌမမေဝ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တဿ ဒေသနာ လူခါကာရာ ဟောတိ။ တသ္မာ ဗုဒ္ဓါ ပဌမံ သမ္မုတိကထံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တိ။ တေ သမ္မုတိကထံ ကထေန္တာပိ သစ္စမေဝ သဘာဝမေဝ အမုသာဝ ကထေန္တိ။ ပရမတ္ထကထံ ကထေန္တာပိ သစ္စမေဝ သဘာဝမေဝ အမုသာဝ ကထေန္တိ။ အယဉှိ –

‘‘ဒုဝေ သစ္စာနိ အက္ခာသိ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝဒတံ ဝရော၊

သမ္မုတိံ ပရမတ္ထဉ္စ, တတိယံ နုပလဗ္ဘတိ’’။

တတ္ထ –

‘‘သင်္ကေတဝစနံ သစ္စံ, လောကသမ္မုတိကာရဏံ၊

ပရမတ္ထဝစနံ သစ္စံ, ဓမ္မာနံ တထလက္ခဏ’’န္တိ။

အပရော နယော – ဒွေ ဘဂဝတော ဒေသနာ ပရမတ္ထဒေသနာ စ ခန္ဓာဒိဝသေန, သမ္မုတိဒေသနာ စ သပ္ပိကုမ္ဘာဒိဝသေန။ န ဟိ ဘဂဝါ သမညံ အတိဓာဝတိ။ တသ္မာ ‘‘အတ္ထိ ပုဂ္ဂလော’’တိ ဝစနမတ္တတော အဘိနိဝေသော န ကာတဗ္ဗော။ သတ္ထာရာ ဟိ –

‘‘ပညတ္တိံ အနတိက္ကမ္မ, ပရမတ္ထော ပကာသိတော၊

သမညံ နာတိဓာဝေယျ, တသ္မာ အညောပိ ပဏ္ဍိတော၊

ပရမတ္ထံ ပကာသေန္တော, သမညံ နာတိဓာဝယေ’’။

သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ပုဂ္ဂလကထာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ပရိဟာနိကထာ

၁။ ဝါဒယုတ္တိပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ

၂၃၉။ ဣဒါနိ ပရိဟာနိကထာ ဟောတိ။ ပရိဟာနိဓမ္မော အပရိဟာနိဓမ္မော, ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သေက္ခဿ, ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ’’ (အ။ နိ။ ၂။၁၈၅), ‘‘ပဉ္စိမေ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သမယဝိမုတ္တဿ ဘိက္ခုနော ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၄၉) ဧဝမာဒီနိ ဟိ သုတ္တာနိ နိဿာယ သမ္မိတိယာ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာ သဗ္ဗတ္ထိဝါဒိနော ဧကစ္စေ စ မဟာသံဃိကာ အရဟတောပိ ပရိဟာနိံ ဣစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တေ ဝါ ဟောန္တု အညေယေဝ ဝါ, ယေသံ အယံ လဒ္ဓိ, တေသံ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ ပရိဟာယတိ အရဟာ အရဟတ္တာတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတြ ပရိဟာယတီတိ ဒွေ ပရိဟာနိယော ပတ္တပရိဟာနိ စ အပ္ပတ္တပရိဟာနိ စ။ တတ္ထ ‘‘ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ ဂေါဓိကော တမှာ သာမယိကာယ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပရိဟာယီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၅၉) အယံ ပတ္တပရိဟာနိ နာမ။ ‘‘မာ ဝေါ သာမညတ္ထိကာနံ သတံ သာမညတ္ထော ပရိဟာယီ’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၄၁၆-၄၁၈) အယံ အပ္ပတ္တပရိဟာနိ။ တာသု ဣဓ ပတ္တပရိဟာနိ အဓိပ္ပေတာ။ တဉှိ သန္ဓာယ အာမန္တာတိ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ သကသမယေ ပန ဣမံ ပတ္တပရိဟာနိံ နာမ လောကိယသမာပတ္တိယာဝ ဣစ္ဆန္တိ, န အရဟတ္တာဒီဟိ သာမညဖလေဟိ။ ပရသမယေပိ နံ သဗ္ဗသာမညဖလေသု သဗ္ဗဘဝေသု သဗ္ဗကာလေသု သဗ္ဗေသဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ န ဣစ္ဆန္တိ။ တံ ပန တေသံ လဒ္ဓိမတ္တမေဝါတိ သဗ္ဗံ လဒ္ဓိဇာလံ ဘိန္ဒိတုံ ပုန သဗ္ဗတ္ထာတိအာဒိနာ နယေန ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာ။

တတ္ထ ယသ္မာ ပရဝါဒီ ကမေန ပရိဟာယိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ဌိတဿ အရဟတော ပရိဟာနိံ န ဣစ္ဆတိ, ဥပရိဖလေသု ဌိတဿေဝ ဣစ္ဆတိ။ ယသ္မာ စ ရူပါရူပဘဝေသု ဌိတဿ န ဣစ္ဆတိ, ကမ္မာရာမတာဒီနံ ပန ပရိဟာနိယဓမ္မာနံ ဘာဝတော ကာမဘဝေ ဌိတဿေဝ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ပုဋ္ဌော ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ဒဠှံ ကတွာ ပုဋ္ဌော ကာမဘဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ဟိ ကာမဘဝေ ပရိဟာနိကရာ ကာမဂုဏာ အတ္ထိ, တသ္မာ တတ္ထ ပရိဟာယတီတိ တဿ လဒ္ဓိ။

တတိယပုစ္ဆာယ ပရိဟာနီတိ ပရိဟာနိကရေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆတိ။ တတ္ထ ယသ္မာ ပရိဟာနိ နာမ ကမ္မာရာမတာဒိဓမ္မာ, ဝိသေသတော ဝါ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဧဝ, တေ စ ရူပါရူပဘဝေ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘န ဟေဝ’’န္တိ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။

သဗ္ဗဒါတိ ကာလပုစ္ဆာ။ တတ္ထ ပဌမပဉှေ ယောနိသောမနသိကာရကာလေ အပရိဟာယနတော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယေ အယောနိသောမနသိကရောတော ရတ္တိဘာဂေ ဝါ ဒိဝသဘာဂေ ဝါ သဗ္ဗဒါ ပရိဟာယနတော ပဋိဇာနာတိ။ တတိယေ ပရိဟာနိကရဓမ္မသမာယောဂေ သတိ မုဟုတ္တမေဝ ပရိဟာနိ နာမ ဟောတိ, တတော ပုဗ္ဗေ အပရိဟီနဿ ပစ္ဆာ ပရိဟီနဿ စ ပရိဟာနိ နာမ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ။

သဗ္ဗေဝ အရဟန္တောတိ ပဉှာနံ ပဌမသ္မိံ တိက္ခိန္ဒြိယေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယသ္မိံ မုဒိန္ဒြိယေ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ တတိယသ္မိမ္ပိ တိက္ခိန္ဒြိယာဝ အဓိပ္ပေတာ။ တေသဉှိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပရိဟာနိ န ဟောတီတိ တဿ လဒ္ဓိ။

သေဋ္ဌိဥဒါဟရဏေ ပဌမပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ဒုတိယာ သကဝါဒိဿ။ တတြာယံ အဓိပ္ပါယော – ယံ မံ တုမှေ ပုစ္ဆထ – ‘‘အရဟာ အရဟတ္တာ ပရိဟာယန္တော စတူဟိ ဖလေဟိ ပရိဟာယတီ’’တိ, တတြ ဝေါ ပဋိပုစ္ဆာမိ – ‘‘စတူဟိ သတသဟဿေဟိ သေဋ္ဌီ သေဋ္ဌိတ္တံ ကရောန္တော သတသဟဿေဟိ ပရိဟီနေ သေဋ္ဌီ သေဋ္ဌိတ္တာ ပရိဟီနော ဟောတီ’’တိ။ တတော သကဝါဒိနာ ဧကဒေသေန ပရိဟာနိံ သန္ဓာယ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗသာပတေယျာ ပရိဟီနော ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ တထာ အပရိဟီနတ္တာ သကဝါဒီ န ဟေဝါတိ ဝတွာ အထ နံ ‘‘ဧဝမေဝ အရဟာပိ ပရိဟာယတိ စ။ န စ စတူဟိ ဖလေဟီ’’တိ ဥပ္ပန္နလဒ္ဓိကံ ဒုတိယံ ဘဗ္ဗပဉှံ ပုစ္ဆတိ။ ပရဝါဒီ သေဋ္ဌိနော အဘဗ္ဗတာယ နိယမံ အပဿန္တော ပဋိဇာနိတွာ အရဟတော စတူဟိ ဖလေဟိ ပရိဟာနိဘဗ္ဗတံ ပုဋ္ဌော ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ (အ။ နိ။ ၃။၈၇) ဝစနဿ အယောနိသော အတ္ထံ ဂဟေတွာ လဒ္ဓိယံ ဌိတော သောတာပတ္တိဖလတော ပရိဟာယိတုံ အဘဗ္ဗတံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ တံ ပနဿ လဒ္ဓိမတ္တမေဝါတိ။

ဧတ္တာဝတာ ဝါဒယုတ္တိ နာမ နိဋ္ဌိတာ ဟောတိ။

၂။ အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ

၂၄၀။ ဣဒါနိ အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနာ အာရဒ္ဓါ။ တတ္ထ ယသ္မာ ကေစိ အရဟတောဝ ပရိဟာနိံ ဣစ္ဆန္တိ, ကေစိ အနာဂါမိနောပိ, ကေစိ သကဒါဂါမိဿပိ။ သောတာပန္နဿ ပန သဗ္ဗေပိ န ဣစ္ဆန္တိယေဝ။ ယေ အရဟတ္တာ ပရိဟာယိတွာ အနာဂါမိသကဒါဂါမိဘာဝေ ဌိတာ, တေသံ ပရိဟာနိံ ဣစ္ဆန္တိ, န ဣတရေသံ အနာဂါမိသကဒါဂါမီနံ။ သောတာပန္နဿ ပန တေပိ သဗ္ဗထာပိ န ဣစ္ဆန္တိယေဝ, တသ္မာ ပေယျာလမုခေန ပုစ္ဆာ ကတာ။ တတ္ထ တေသံ လဒ္ဓိဝသေန ပဋိညာ စ ပဋိက္ခေပေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘ပရိဟာယတိ အနာဂါမီ အနာဂါမိဖလာ’’တိ ဟိ ပဉှသ္မိံ ယေ အနာဂါမိနော ပရိဟာနိံ န ဣစ္ဆန္တိ, တေသံ ဝသေန ပဋိက္ခေပေါ။ ယေ ပကတိအနာဂါမိနော ဝါ အရဟတ္တာ ပရိဟာယိတွာ ဌိတအနာဂါမိနော ဝါ ပရိဟာနိံ ဣစ္ဆန္တိ, တေသံ ဝသေန ပဋိညာတိ ဣဒမေတ္ထ နယမုခံ။ တဿာနုသာရေန သဗ္ဗပေယျာလာ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၂၄၁။ ယံ ပနေတ္ထ ‘‘သောတာပတ္တိဖလဿ အနန္တရာ အရဟတ္တံယေဝ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပရိဟီနဿ ပုန ဝါယမတော အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ ဣတရော သောတာပတ္တိဖလာနန္တရံ အရဟတ္တဿ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။

၂၄၂။ တတော ပရံ ‘‘ပရိဟာနိ နာမေသာ ကိလေသပ္ပဟာနဿ ဝါ မန္ဒတာယ ဘဝေယျ, မဂ္ဂဘာဝနာဒီနံ ဝါ အနဓိမတ္တတာယ, သစ္စာနံ ဝါ အဒဿနေနာ’’တိ ဧဝမာဒီနံ ဝသေန အနုယုဉ္ဇိတုံ ကဿ ဗဟုတရာ ကိလေသာ ပဟီနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနာဓိပ္ပါယမေဝ သုတ္တာနံ ပနတ္ထော အာဂမဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၆၂။ သမယဝိမုတ္တော အရဟာ အရဟတ္တာ ပရိဟာယတီတိ ဧတ္ထ မုဒိန္ဒြိယော သမယဝိမုတ္တော, တိက္ခိန္ဒြိယော အသမယဝိမုတ္တောတိ တေသံ လဒ္ဓိ။ သကသမယေ ပန အဝသိပ္ပတ္တော ဈာနလာဘီ သမယဝိမုတ္တော, ဝသိပ္ပတ္တော ဈာနလာဘီ စေဝ သဗ္ဗေ စ အရိယပုဂ္ဂလာ အရိယေ ဝိမောက္ခေ အသမယဝိမုတ္တာတိ သန္နိဋ္ဌာနံ။ သော ပန တံ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ သမယဝိမုတ္တော ပရိဟာယတိ, ဣတရော န ပရိဟာယတီ’’တိ အာဟ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

အရိယပုဂ္ဂလသံသန္ဒနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ။

၃။ သုတ္တသာဓနပရိဟာနိဝဏ္ဏနာ

၂၆၅။ ဣဒါနိ သုတ္တသာဓနာ ဟောတိ။ တတ္ထ ဥစ္စာဝစာတိ ဥတ္တမဟီနဘေဒတော ဥစ္စာ စ အဝစာ စ။ ပဋိပါဒါတိ ပဋိပဒါ။ သမဏေန ပကာသိတာတိ ဗုဒ္ဓသမဏေန ဇောတိတာ။ သုခါပဋိပဒါ ဟိ ခိပ္ပါဘိညာ ဥစ္စာ။ ဒုက္ခာပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ အဝစာ။ ဣတရာ ဒွေ ဧကေနင်္ဂေန ဥစ္စာ, ဧကေန အဝစာ။ ပဌမံ ဝုတ္တာ ဧဝ ဝါ ဥစ္စာ, ဣတရော တိဿောပိ အဝစာ။ တာယ စေတာယ ဥစ္စာဝစာယ ပဋိပဒါယ န ပါရံ ဒိဂုဏံ ယန္တိ, ဧကမဂ္ဂေန ဒွိက္ခတ္တုံ နိဗ္ဗာနံ န ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ? ယေန မဂ္ဂေန ယေ ကိလေသာ ပဟီနာ, တေန တေသံ ပုန အပ္ပဟာတဗ္ဗတော။ ဧတေန ပရိဟာနိဓမ္မာဘာဝံ ဒီပေတိ။ နယိဒံ ဧကဂုဏံ မုတန္တိ တဉ္စ ဣဒံ ပါရံ ဧကဝါရံယေဝ ဖုသနာရဟံ န ဟောတိ။ ကသ္မာ? ဧကေန မဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသာနံ အပ္ပဟာနတော။ ဧတေန ဧကမဂ္ဂေနေဝ အရဟတ္တာဘာဝံ ဒီပေတိ။

အတ္ထိ ဆိန္နဿ ဆေဒိယန္တိ ဆိန္နဿ ကိလေသဝဋ္ဋဿ ပုန ဆိန္ဒိတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော တိက္ခိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော မုဒိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သကဝါဒီ သုတ္တံ အာဟရိတွာ နတ္ထိဘာဝံ ဒဿေတိ။ တတ္ထ ဩဃပါသောတိ ကိလေသောဃော စေဝ ကိလေသပါသော စ။

၂၆၆။ ကတဿ ပဋိစယောတိ ဘာဝိတဿ မဂ္ဂဿ ပုန ဘာဝနာ။ ဣဓာပိ ပဋိက္ခေပပဋိဇာနနာနိ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။

၂၆၇။ ပရိဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရဝါဒိနာ အာဘတေ သုတ္တေ ပဉ္စ ဓမ္မာ အပ္ပတ္တပရိဟာနာယ စေဝ လောကိယသမာပတ္တိပရိဟာနာယ စ သံဝတ္တန္တိ။ သော ပန ပတ္တဿ အရဟတ္တဖလဿ ပရိဟာနာယ သလ္လက္ခေတိ။ တေနေဝ အတ္ထိ အရဟတော ကမ္မာရာမတာတိ အာဟ။ ဣတရောပိ အသမယဝိမုတ္တံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣတရံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ကာမရာဂဝသေန ဝါ ပဝတ္တမာနံ တံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣတရထာ ပဝတ္တမာနံ ပဋိဇာနာတိ။ ရာဂါဒီနံ ပန အတ္ထိတံ ပုဋ္ဌော ပဋိဇာနိတုံ န သက္ကောတိ။

၂၆၈။ ကိံ ပရိယုဋ္ဌိတောတိ ကေန ပရိယုဋ္ဌိတော အနုဗဒ္ဓေါ အဇ္ဈောတ္ထတော ဝါ ဟုတွာတိ အတ္ထော။ အနုသယပုစ္ဆာယပိ တိက္ခိန္ဒြိယမုဒိန္ဒြိယဝသေနေဝ ပဋိက္ခေပပဋိဇာနနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ကလျာဏာနုသယောတိ ဝစနမတ္တသာမညေန ဝါ ပဋိဇာနာတိ။ ရာဂေါ ဥပစယံ ဂစ္ဆတီတိ ဘာဝနာယ ပဟီနံ သန္ဓာယာဟ။ ပရတော ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ပန ဒဿနေန ပဟီနတ္တာ ဥပစယံ န ဣစ္ဆတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

သုတ္တသာဓနာ။

ပရိဟာနိကထာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဗြဟ္မစရိယကထာ

၁။ သုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယကထာဝဏ္ဏနာ

၂၆၉။ ဣဒါနိ ဗြဟ္မစရိယကထာ ဟောတိ။ တတ္ထ ဒွေ ဗြဟ္မစရိယဝါသာ, မဂ္ဂဘာဝနာ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ။ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဗ္ဗဒေဝေသု နတ္ထိ။ မဂ္ဂဘာဝနာ ဌပေတွာ အသညသတ္တေ သေသေသု အပ္ပဋိသိဒ္ဓါ။ တတ္ထ ယေ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိဒေဝေ ဥပါဒါယ တဒုပရိဒေဝေသု မဂ္ဂဘာဝနမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တိ သေယျထာပိ သမ္မိတိယာ, တေ သန္ဓာယ နတ္ထိ ဒေဝေသူတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ ‘‘တီဟိ, ဘိက္ခဝေ, ဌာနေဟိ ဇမ္ဗုဒီပကာ မနုဿာ ဥတ္တရကုရုကေ စ မနုဿေ အဓိဂ္ဂဏှန္တိ ဒေဝေ စ တာဝတိံသေ။ ကတမေဟိ တီဟိ? သူရာ သတိမန္တော ဣဓ ဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ (အ။ နိ။ ၉။၂၁) ဣဒံ သုတ္တံ နိဿာယ ဒွေပိ ဗြဟ္မစရိယဝါသာ နတ္ထိ ဒေဝေသူတိ ဥပ္ပန္နလဒ္ဓိဝသေန ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ပုန ဒွိန္နမ္ပိ ဗြဟ္မစရိယာနံ အန္တရာယိကဓမ္မဝသေနေဝ သဗ္ဗေ ဒေဝါ ဇဠာတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ ဟတ္ထသံဝါစိကာတိ မူဂါ ဝိယ ဟတ္ထမုဒ္ဓါယ ဝတ္တာရော။ ပရတော အတ္ထိ ဒေဝေသူတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, မဂ္ဂဘာဝနံ သန္ဓာယ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ ပဋိညာယ အဓိပ္ပါယံ အသလ္လက္ခေတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝသေန အနုယောဂေါ ပရဝါဒိဿ။

၂၇၀။ ယတ္ထ နတ္ထိ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ပဉှေ ဂိဟီနဉ္စေဝ ဧကစ္စာနဉ္စ ဒေဝါနံ မဂ္ဂပဋိလာဘံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝ။ ပုန ပုဋ္ဌော ပစ္စန္တဝါသိနော စေဝ အသညသတ္တေ စ သန္ဓာယ ပဋိညာ တဿေဝ။ ယော ပဗ္ဗဇတီတိအာဒီသု ပုစ္ဆာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပုန ‘‘အတ္ထိ ဒေဝေသူ’’တိ ပဉှေပိ မဂ္ဂဘာဝနံ သန္ဓာယေဝ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ, ‘‘သဗ္ဗဒေဝေသူ’’တိ ဝုတ္တေ အသညသတ္တေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝ။

၂၇၁။ မနုဿေသူတိ ပဉှဒွယေ ဇမ္ဗုဒီပကေ သန္ဓာယ ပဋိညာ။ ပစ္စန္တဝါသိနော သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။

အတ္ထိ ယတ္ထ အတ္ထီတိ အတ္ထိ တေ ဒေဝါ, အတ္ထိ ဝါ သော ပဒေသော, ယတ္ထ အတ္ထီတိ ဧဝံ သတ္တပဒေသဝိဘာဂမုခေန ဝိဿဇ္ဇနံ သကဝါဒိဿ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗေ ဧကန္တရိကပဉှာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၂၇၂။ သုတ္တာနုယောဂေ ကုဟိံ ဖလုပ္ပတ္တီတိ တဿ အနာဂါမိနော အရဟတ္တဖလုပ္ပတ္တိ ကုဟိန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထေဝါတိ သုဒ္ဓါဝါသေသူတိ အတ္ထော။

ဟန္ဒ ဟီတိ ကာရဏတ္ထေ နိပါတော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ အနာဂါမိပုဂ္ဂလော ဣဓ လောကေ ဘာဝိတေန မဂ္ဂေန တတ္ထ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဖလံ သစ္ဆိကရောတိ, န တတ္ထ အညံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ, တသ္မာ နတ္ထိ ဒေဝေသု ဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ။

၂။ သံသန္ဒနဗြဟ္မစရိယဝဏ္ဏနာ

၂၇၃။ ဣဒါနိ ယဒိ အညတ္ထ ဘာဝိတေန မဂ္ဂေန အညတ္ထ ဖလသစ္ဆိကိရိယာ ဟောတိ, သောတာပန္နာဒီနမ္ပိ သိယာတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတုံ ပုန အနာဂါမီတိအာဒီနံ သံသန္ဒနပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ အနာဂါမိဿ ဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိညာ, သေသာနံ ဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ ဣဓ ဘာဝိတမဂ္ဂေါ ဟိ အနာဂါမီ ဣဓဝိဟာယနိဋ္ဌော နာမ ဟောတိ။ သော ဣဓ အနာဂါမိမဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ ‘‘ဩပပါတိကော တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ဝစနတော ‘‘ပုန မဂ္ဂဘာဝနံ ဝိနာ ဥပပတ္တိဝသေနေဝ အရဟတ္တဖလံ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ တဿ လဒ္ဓိ။ သောတာပန္နသကဒါဂါမိနော ပန တတ္ထ မဂ္ဂံ ဘာဝေတွာ တတြုပပတ္တိကာ နာမ ဟောန္တီတိ တေသံ ဣဓာဂမနညေဝ နတ္ထိ။ ဣတိ သော အနာဂါမိဿ ဖလသစ္ဆိကိရိယံ ပုဋ္ဌော ပဋိဇာနာတိ။ ဣတရေသံ ပဋိက္ခိပတိ။

အနာဂါမီ ပုဂ္ဂလော တတ္ထ ဘာဝိတေန မဂ္ဂေနာတိ ပဉှေ ‘‘အနာဂါမိနော တတ္ထ မဂ္ဂဘာဝနာဝ နတ္ထီ’’တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိက္ခိပတိ။ မဂ္ဂေါ စ ဘာဝီယတိ, န စ ကိလေသာ ပဟီယန္တီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ရူပါဝစရမဂ္ဂံ သန္ဓာယ ပဋိညာ ဣတရဿ။ ရူပါဝစရမဂ္ဂေန ဟိ သော ဣဓဝိဟာယနိဋ္ဌော နာမ ဇာတော။

အနာဂါမီ ပုဂ္ဂလော ကတကရဏီယောတိ ပဉှေ ‘‘ဩပပါတိကော တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ဝစနတော ဥပပတ္တိယာဝဿ ကတကရဏီယာဒိဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ အရဟာတိ ပဉှေ ဣဓပရိနိဗ္ဗာယိနော အရဟတော ဝသေနေဝ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယိနော ဝသေန ပဋိဇာနာတိ။

အတ္ထိ အရဟတော ပုနဗ္ဘဝေါတိအာဒီသုပိ တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယီ ဣဓပရိနိဗ္ဗာယီနံ ဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓါကုပ္ပေါဝ တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ပုဋ္ဌော ဣဓေဝ ဘာဝိတေန မဂ္ဂေန တဿ အကုပ္ပပဋိဝေဓံ ဣစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။

ယထာ မိဂေါတိ ပဌမံ ဥဒါဟရဏံ ပရဝါဒိဿ, ဒုတိယံ သကဝါဒိဿ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဗြဟ္မစရိယကထာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဩဓိသောကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၄။ ဣဒါနိ ဩဓိသောကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေ သောတာပန္နာဒီနံ နာနာဘိသမယဝသေန ဒုက္ခဒဿနာဒီဟိ ဩဓိသော ဩဓိသော ဧကဒေသေန ဧကဒေသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ ဣစ္ဆန္တိ သေယျထာပိ ဧတရဟိ သမ္မိတိယာဒယော, တေသံ တံ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒိတုံ ဩဓိသောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ပုန အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, ဧကဒေသေန သောတာပန္နာဒိဘာဝဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခေပေါ ပရဝါဒိဿ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

ဩဓိသောကထာဝဏ္ဏနာ။

၄။ ဇဟတိကထာ

၁။ နသုတ္တာဟရဏကထာဝဏ္ဏနာ

၂၇၉။ ဣဒါနိ ဇဟတိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ဈာနလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော သဟ သစ္စာဘိသမယာ အနာဂါမီ နာမ ဟောတိ, တဿ ပုထုဇ္ဇနကာလေယေဝ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ပဟီနာ’’တိ လဒ္ဓိ သေယျထာပိ ဧတရဟိ သမ္မိတိယာနံ, တေသံ တံ လဒ္ဓိံ ဘိန္ဒိတုံ ဇဟတိ ပုထုဇ္ဇနောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ဈာနဝိက္ခမ္ဘိတာနံ ပန တေသံ ပရိယုဋ္ဌာနံ အပဿန္တဿ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ယသ္မာ ပန တေသံ ဈာနဝိက္ခမ္ဘိတာနမ္ပိ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ အစ္စန္တံ ပဟာနံ ဟောတိ, တသ္မာ ပုန အစ္စန္တန္တိအာဒိအနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ, တထာရူပဿ ပဟာနဿ အဘာဝတော ပဋိက္ခေပေါ ဣတရဿ။ ဝိက္ခမ္ဘေတီတိ အစ္စန္တဝိက္ခမ္ဘနမေဝ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတော ပရံ အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌေန သဒ္ဓိံ ပုထုဇ္ဇနသံသန္ဒနံ ဟောတိ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၂၈၀။ တတော ပရံ အနာဂါမိဖလေ သဏ္ဌာတီတိ ပုဋ္ဌော ဈာနာနာဂါမိတံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ အရဟတ္တေ သဏ္ဌာတီတိ ပုဋ္ဌော ဒဿနမဂ္ဂေန ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနံ ပဟာနာဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။

အပုဗ္ဗံ အစရိမံ တယော မဂ္ဂေတိ ပုဋ္ဌော တထာရူပါယ ဘာဝနာယ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ကိစ္စသဗ္ဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သာမညဖလပုစ္ဆာသုပိ ဧသေဝ နယော။ ကတမေန မဂ္ဂေနာတိ ပုဋ္ဌော အနာဂါမိမဂ္ဂေနာတိ ဈာနာနာဂါမိတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ပုန သံယောဇနပ္ပဟာနံ ပုဋ္ဌော တိဏ္ဏံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန တေသံ ကိလေသာနံ အပ္ပဟေယျတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ပဌမမဂ္ဂဿေဝ ဈာနာနာဂါမိမဂ္ဂဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဇဟတိကထာ။

၅။ သဗ္ဗမတ္ထီတိကထာ

၁။ ဝါဒယုတ္တိဝဏ္ဏနာ

၂၈၂။ ဣဒါနိ သဗ္ဗမတ္ထီတိဝါဒကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… အယံ ဝုစ္စတိ ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိဝစနတော (ဝိဘ။ ၂) ‘‘သဗ္ဗေပိ အတီတာဒိဘေဒါ ဓမ္မာ ခန္ဓသဘာဝံ န ဝိဇဟန္တိ, တသ္မာ သဗ္ဗံ အတ္ထိယေဝ နာမာ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ သဗ္ဗမတ္ထိဝါဒါနံ, တေသံ လဒ္ဓိဝိသောဓနတ္ထံ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ဝုတ္တပ္ပကာရာယ လဒ္ဓိယာ ဌတွာ ပဋိညာ ဣတရဿ။ သဗ္ဗထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သရီရေ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ သဗ္ဗဒါတိ သဗ္ဗသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗေနာကာရေန သဗ္ဗမတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ သဗ္ဗေသူတိ သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု သဗ္ဗမတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ အယောဂန္တိ အယုတ္တံ။ နာနာသဘာဝါနဉှိ ယောဂေါ ဟောတိ, န ဧကသဘာဝဿ။ ဣတိ ဣမသ္မိံ ပဉှေ ရူပံ ဝေဒနာယ, ဝေဒနံ ဝါ ရူပေန အနာနံ ဧကလက္ခဏမေဝ ကတွာ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ ယမ္ပိ နတ္ထိ တမ္ပတ္ထီတိ ယမ္ပိ ဆဋ္ဌခန္ဓာဒိကံ သသဝိသာဏာဒိကံ ဝါ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ သိဒ္ဓံ, တမ္ပိ တေ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ယာ ဒိဋ္ဌိ သာ ဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ, ယာ ဒိဋ္ဌိ သာ ဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဟေဝမတ္ထီတိ ဣမိနာ ဣဒံ ပုစ္ဆတိ – ယာ တေ ဧသာ သဗ္ဗမတ္ထီတိ ဒိဋ္ဌိ, သာ ဒိဋ္ဌိ အယာထာဝကတ္တာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ ဧဝံ ယာ အမှာကံ ဒိဋ္ဌိ, သာ ဒိဋ္ဌိ ယာထာဝကတ္တာ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဧဝံ တဝ သမယေ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော သဗ္ဗေသုပိ ဧတေသု နယေသု ဝုတ္တပ္ပကာရာယ အတ္ထိတာယ အဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။ ဣမေသု ပန သဗ္ဗေသုပိ နယေသု ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟ’’န္တိ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗော ကထာမဂ္ဂဘေဒေါ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အယံ တာဝေတ္ထ ဝါဒယုတ္တိ။

၂။ ကာလသံသန္ဒနဝဏ္ဏနာ

၂၈၃-၂၈၄။ ဣဒါနိ အတီတံ အတ္ထီတိ ကာလသံသန္ဒနံ ဟောတိ။ တတ္ထ အတီတံ အတ္ထီတိအာဒိကံ သုဒ္ဓိကသံသန္ဒနံ။ အတီတံ ရူပံ အတ္ထီတိအာဒိကံ ခန္ဓဝသေန ကာလသံသန္ဒနံ။

၂၈၅။ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ အပ္ပိယံ ကရိတွာတိ အတီတာနာဂတံ ပဟာယ ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝ အပ္ပိယံ အဝိဘဇိတဗ္ဗံ ကရိတွာ။ ရူပဘာဝံ ဇဟတီတိပဉှေ နိရုဒ္ဓဿာပိ ရူပဿ ရူပက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ။ ရူပဘာဝံ န ဇဟတီတိ ပဋိလောမပဉှေပိ ရူပက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတတ္တာဝ ပဋိဇာနာတိ။ ဩဒါတံ ဝတ္ထံ အပ္ပိယံ ကရိတွာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ န သဗ္ဗံ ဝတ္ထံ ဩဒါတံ, ဣမိနာ ပန ဝတ္ထန္တိ အဝတွာ ‘‘ဩဒါတံ ဝတ္ထံ အပ္ပိယံ ကရိတွာ’’တိ ဝုတ္တေ သကဝါဒိနာ ဧကတ္ထတာ အနုညာတာ။ ဩဒါတဘာဝံ ဇဟတီတိ ပဉှေ ဝဏ္ဏဝိဂမံ သန္ဓာယ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ ဝတ္ထဘာဝံ ဇဟတီတိ ဧတ္ထ ပန ပညတ္တိယာ အဝိဂတတ္တာ ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝ။ ပဋိလောမေပိ ဧသေဝ နယော။

၂၈၆။ အတီတံ အတီတဘာဝံ န ဇဟတီတိ ပုဋ္ဌော ‘‘ယဒိ ဇဟေယျ, အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ သိယာ’’တိ မညမာနော ပဋိဇာနာတိ။ အနာဂတံ အနာဂတဘာဝံ န ဇဟတီတိ ပုဋ္ဌော ပန ‘‘ယဒိ န ဇဟေယျ, အနာဂတမေဝဿ, ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝံ န ပါပုဏေယျာ’’တိ မညမာနော ပဋိက္ခိပတိ။ ပစ္စုပ္ပန္နပဉှေပိ အတီတဘာဝံ အနာပဇ္ဇနဒေါသော သိယာတိ ပဋိက္ခိပတိ။ အနုလောမပဉှေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂၈၇။ ဧဝံ သုဒ္ဓိကနယံ ဝတွာ ပုန ခန္ဓဝသေန ဒဿေတုံ အတီတံ ရူပန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ သဗ္ဗံ ပါဠိအနုသာရေနေဝ သက္ကာ ဇာနိတုံ။

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ

၂၈၈။ ဣဒါနိ ‘‘အတီတံ နွတ္ထီ’’တိအာဒိ ဝစနသောဓနာ ဟောတိ။ တတ္ထ ဟဉ္စိ အတီတံ နွတ္ထီတိ ယဒိ အတီတံ နော အတ္ထီတိ အတ္ထော။ အတီတံ အတ္ထီတိ မိစ္ဆာတိ အတီတဉ္စ တံ အတ္ထိ စာတိ မိစ္ဆာ ဧဝ။ တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ပုဋ္ဌော အနာဂတက္ခဏေယေဝဿ ပစ္စုပ္ပန္နတာယ အဘာဝံ သန္ဓာယ ကာလနာနတ္တေန ပဋိက္ခိပတိ။

ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယံ ဥပ္ပါဒတော ပုဗ္ဗေ အနာဂတံ အဟောသိ, တဿ ဥပ္ပန္နကာလေ ပစ္စုပ္ပန္နတ္တာ ပဋိဇာနာတိ။ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ယဒေတံ တယာ ‘‘အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ ဝဒတာ တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ လဒ္ဓိဝသေန ‘‘အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ ကိံ တေ တမ္ပိ ဟုတွာ ဟောတီတိ? ဣတရော ဟုတွာ ဘူတဿ ပုန ဟုတွာ အဘာဝတော န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။

ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယသ္မာ တံ အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တံ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘ယဒိ တေ တံ အနာဂတံ ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟောန္တံ ‘ဟုတွာ ဟောတီ’တိ သင်္ခံ ဂတံ, ပုန ဟုတွာ ဟောတိ, ယံ အနာဂတံ န ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ န ဟောန္တံ ‘န ဟုတွာ န ဟောတီ’တိ သင်္ခံ ဂတံ သသဝိသာဏံ, ကိံ တေ တမ္ပိ ပုန န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိအဓိပ္ပါယေန န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီတိ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော ‘‘ယံ နတ္ထိ, တံ နတ္ထိတာယ, ဧဝ အနာဂတံ န ဟုတွာ ပစ္စုပ္ပန္နံ န ဟောတီတိ နဟုတွာနဟောတိ နာမ တာဝ ဟောတု, ပုန နဟုတွာနဟောတိဘာဝေါ ပနဿ ကုတော’’တိ မညမာနော ပဋိက္ခိပတိ။ တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတန္တိ ပဉှေပိ ပစ္စုပ္ပန္နက္ခဏေယေဝဿ အတီတတာယ အဘာဝံ သန္ဓာယ ကာလနာနတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ။

ဒုတိယပဉှေ ပုဋ္ဌော ယံ အတီတဘာဝတော ပုဗ္ဗေ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဟောသိ, တဿေဝ အတီတတ္တာ ပဋိဇာနာတိ။ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ယဒေတံ တယာ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟုတွာ အတီတံ ဟောတီ’’တိ ဝဒတာ ‘‘တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတ’’န္တိ လဒ္ဓိဝသေန ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ အတီတံ ဝါ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ, ကိံ တေ တမ္ပိ ဟုတွာ ဟောတီတိ? ဣတရော ဟုတွာ ဘူတဿ ပုန ဟုတွာ အဘာဝတော န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။

ဒုတိယပဉှေ ယသ္မာ တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟုတွာ အတီတံ ဟောန္တံ ‘‘ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘ယဒိ တေ တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဟုတွာ အတီတံ ဟောန္တံ ‘ဟုတွာ ဟောတီ’တိ သင်္ခံ ဂတံ, ပုန ဟုတွာ ဟောတိ, ယံ ပစ္စုပ္ပန္နံ န ဟုတွာ အတီတံ န ဟောန္တံ ‘န ဟုတွာ န ဟောတီ’တိ သင်္ခံ ဂတံ သသဝိသာဏံ, ကိံ တေ တမ္ပိ ပုန န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိ အဓိပ္ပါယေန န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီတိ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော ‘‘ယံ နတ္ထိ, တံ နတ္ထိတာယ ဧဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ န ဟုတွာ အတီတံ န ဟောတီတိ နဟုတွာနဟောတိ နာမ တာဝ ဟောတု။ ပုန နဟုတွာနဟောတိဘာဝေါ ပနဿ ကုတော’’တိ မညမာနော ပဋိက္ခိပတိ။ ဥဘယံ ဧကတော ကတွာ အာဂတေ တတိယပဉှေပိ ဣမိနာဝုပါယေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ။

အပရော နယော – ယဒိ တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, အနာဂတဿ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဝုတ္တော ဟောတိဘာဝေါ, ပစ္စုပ္ပန္နဿ စ အနာဂတေ ဝုတ္တော ဟုတွာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ သန္တေ အနာဂတမ္ပိ ဟုတွာဟောတိ နာမ။ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဟုတွာဟောတိယေဝ နာမ။ တေန တံ ပုစ္ဆာမ – ‘‘ကိံ တေ ဧတေသု ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ? ဣတရော – ‘‘တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ ပဉှေ ပဋိက္ခိတ္တနယေနေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော ဒုတိယေ ပဉှေ ပဋိညာတနယေနေဝ ပဋိဇာနာတိ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ ပဉှာဝသေန တေသု ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ပဋိဇာနန္တံ ပုရိမံ ပဋိက္ခိတ္တပဉှံ ပရိဝတ္တိတွာ ပုစ္ဆန္တော န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ တဿတ္ထော – နနု ‘‘တယာ တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တေ ပဌမပဉှံ ပဋိက္ခိပန္တေန အနာဂတဿ ဟောတိဘာဝေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿ စ ဟုတွာဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တောတိ။ တေန အနာဂတံ န ဟောတိ နာမ, ပစ္စုပ္ပန္နံ န ဟုတွာ နာမ။

ဒုတိယပဉှေ စ တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္နန္တိ ပဋိညာတံ။ ဧဝံ သန္တေ အနာဂတမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိ နာမ။ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိယေဝ နာမ။ တေန တံ ပုစ္ဆာမ – ‘‘ကိံ တေ ဧတေသု ဧကေကံ န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိ? ပရဝါဒီ သဗ္ဗတော အန္ဓကာရေန ပရိယောနဒ္ဓေါ ဝိယ တေသံ နဟုတွာနဟောတိဘာဝံ အပဿန္တော န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။

ဒုတိယဝါရေပိ ယဒိ တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတံ, ပစ္စုပ္ပန္နဿ အတီတေ ဝုတ္တော ဟောတိဘာဝေါ, အတီတဿ စ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဝုတ္တော ဟုတွာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝံ သန္တေ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဟုတွာဟောတိ နာမ, အတီတမ္ပိ ဟုတွာဟောတိယေဝ နာမ။ တေန တံ ပုစ္ဆာမ – ‘‘ကိံ တေ ဧတေသု ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ? ဣတရော တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတန္တိပဉှေ ပဋိက္ခိတ္တနယေနေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော ဒုတိယပဉှေ ပဋိညာတနယေနေဝ ပဋိဇာနာတိ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတ’’န္တိ ပဉှာဝသေန တေသု ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီတိ ပဋိဇာနန္တံ ပုရိမံ ပဋိက္ခိတ္တပဉှံ ပရိဝတ္တိတွာ ပုစ္ဆန္တော န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ တဿတ္ထော – နနု တယာ တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတန္တိ ဝုတ္တေ ပဌမပဉှံ ပဋိက္ခိပန္တေန ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဟောတိဘာဝေါ, အတီတဿ စ ဟုတွာဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တောတိ။ တေန ပစ္စုပ္ပန္နံ နဟောတိ နာမ။ အတီတံ နဟုတွာ နာမ။

ဒုတိယပဉှေ စ တေ ‘‘တညေဝ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတ’’န္တိ ပဋိညာတံ။ ဧဝံ သန္တေ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိ နာမ, အတီတမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိယေဝ နာမ။ တေန တံ ပုစ္ဆာမ – ‘‘ကိံ တေ ဧတေသု ဧကေကံ န ဟုတွာ န ဟောတိ, န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိ။ ပရဝါဒီ သဗ္ဗတော အန္ဓကာရေန ပရိယောနဒ္ဓေါ ဝိယ တေသံ နဟုတွာနဟောတိဘာဝံ အပဿန္တော န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။

တတိယဝါရေပိ ယဒိ တညေဝ အနာဂတံ တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ တံ အတီတံ၊ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာတီတေသု ဝုတ္တော ဟောတိဘာဝေါ, ပစ္စုပ္ပန္နာတီတာနဉ္စ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝုတ္တော ဟုတွာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ။ ဧဝံ သန္တေ အနာဂတမ္ပိ ဟုတွာဟောတိ နာမ။ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ အတီတမ္ပိ ဟုတွာ ဟောတိယေဝ နာမ။ တေန တံ ပုစ္ဆာမ – ‘‘ကိံ တေ တီသုပိ ဧတေသု ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ ဟုတွာ ဟောတီ’’တိ? ဣတရော ‘‘တညေဝ အနာဂတံ, တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တံ အတီတ’’န္တိပဉှေ ပဋိက္ခိတ္တနယေနေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ပုန ပုဋ္ဌော ဒုတိယပဉှေ ပဋိညာတနယေနေဝ ပဋိဇာနာတိ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘တညေဝ အနာဂတံ, တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တံ အတီတ’’န္တိ ပဉှာဝသေန တေသု ဧကေကံ ဟုတွာ ဟောတိ, ဟုတွာ ဟောတီတိ ပဋိဇာနန္တံ ပုရိမံ ပဋိက္ခိတ္တပဉှံ ပရိဝတ္တိတွာ ပုစ္ဆန္တော န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ တဿတ္ထော – နနု တယာ တညေဝ အနာဂတံ, တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တံ အတီတန္တိ ဝုတ္တေ ပဌမပဉှံ ပဋိက္ခိပန္တေန အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဟောတိဘာဝေါ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာတီတာနဉ္စ ဟုတွာဘာဝေါ ပဋိက္ခိတ္တောတိ? တေန အနာဂတံ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ န ဟောတိ နာမ။ ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ အတီတဉ္စ န ဟုတွာ နာမ။

ဒုတိယပဉှေ စ တေ ‘‘တညေဝ အနာဂတံ, တံ ပစ္စုပ္ပန္နံ, တံ အတီတ’’န္တိ ပဋိညာတံ။ ဧဝံ သန္တေ အနာဂတမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိ နာမ, ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ အတီတမ္ပိ န ဟုတွာ န ဟောတိယေဝ နာမ။ တေန တံ ပုစ္ဆာမ – ‘‘ကိံ တေ ဧတေသု ဧကေကံ န ဟုတွာ န ဟောတိ န ဟုတွာ န ဟောတီ’’တိ? ပရဝါဒီ သဗ္ဗတော အန္ဓကာရေန ပရိယောနဒ္ဓေါ ဝိယ တေသံ န ဟုတွာ န ဟောတိဘာဝံ အပဿန္တော န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတီတိ။ နိဂ္ဂဟာဒီနိ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗာနိ။

ဝစနသောဓနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အတီတစက္ခုရူပါဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၈၉။ အတီတံ စက္ခု အတ္ထီတိအာဒီသုပိ စက္ခာဒိဘာဝါဝိဇဟနေနေဝ အတ္ထိတံ ပဋိဇာနာတိ။ ပဿတီတိအာဒီနိ ပုဋ္ဌော ပန တေသံ ဝိညာဏာနံ ကိစ္စာဘာဝဝသေန ပဋိက္ခိပတိ။

အတီတဉာဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၀။ တေန ဉာဏေန ဉာဏကရဏီယံ ကရောတီတိ ပဉှေ တဿ ဉာဏဿ နိရုဒ္ဓတ္တာ ကိစ္စဘာဝမဿ အပဿန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော အတီတာရမ္မဏံ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဉာဏံ အတီတာနံ ဓမ္မာနံ ဇာနနတော အတီတံ ဉာဏန္တိ လေသေန ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ ‘‘အတီတံ ဉာဏ’’န္တိ ကတွာ တေန ဉာဏေန ဉာဏကရဏီယဿ အတ္ထိတာယ ပဋိဇာနာတိ။ အထဿ သကဝါဒီ လေသောကာသံ အဒတွာ တေန ဉာဏေန ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတီတိအာဒိမာဟ။ ဣတရော အတီတာရမ္မဏေနေဝ ဉာဏေန ဣမေသံ စတုန္နံ ကိစ္စာနံ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ အနာဂတပဉှေပိ ဧသေဝ နယော။ ပစ္စုပ္ပန္နပဉှော စေဝ သံသန္ဒနပဉှော စ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ။

အရဟန္တာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၁။ အရဟတော အတီတော ရာဂေါ အတ္ထီတိအာဒီသုပိ ရာဂါဒိဘာဝါဝိဇဟန္တော ဧဝံ ပဋိဇာနာတိ။ သရာဂေါတိအာဒီသု သုတ္တဝိရောဓဘယေန စေဝ ယုတ္တိဝိရောဓဘယေန စ ပဋိက္ခိပတိ။

ပဒသောဓနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၅။ ဧဝံ သဗ္ဗမ္ပိ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဝိဒိတွာ ပရတော အတ္ထိ သိယာ အတီတံ, သိယာ နွာတီတန္တိ ဧတ္ထ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယံ အတီတမေဝ အတ္ထိ, တံ အတီတံ။ ယံ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံ အတ္ထိ, တံ နော အတ္ထိ, တံ နော အတီတံ။ တေနာတီတံ နွာတီတံ, နွာတီတံ အတီတန္တိ တေန ကာရဏေန အတီတံ နော အတီတံ, နော အတီတံ အတီတန္တိ။ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နပုစ္ဆာသုပိ ဧသေဝ နယော။

သုတ္တသာဓနဝဏ္ဏနာ

၂၉၆။ န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘အတီတံ အတ္ထိ အနာဂတံ အတ္ထီ’’တိ သုတ္တသာဓနာယ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ ပုန အတ္တနော လဒ္ဓိံ နိဿာယ ယံကိဉ္စိ, ဘိက္ခဝေ, ရူပန္တိ အနုယောဂေါ ပရဝါဒိဿေဝ။ ဒုတိယနယေ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ပုစ္ဆာ စ ပဋိညာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ယံ ပနေတံ ပရဝါဒိနာ အနာဂတဿ အတ္ထိဘာဝသာဓနတ္ထံ ‘‘နနု ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ ကဗဠီကာရေ, စေ, ဘိက္ခဝေ’’တိ သုတ္တဿ ပရိယောသာနေ အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိအာဒိ ဒဿိတံ န တံ အနာဂတဿ အတ္ထိဘာဝသာဓကံ။ တဉှိ ဟေတူနံ ပရိနိဋ္ဌိတတ္တာ အဝဿံ ဘာဝိတံ သန္ဓာယ တတ္ထ ဝုတ္တံ။ အယံ သုတ္တာဓိပ္ပါယော။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

သဗ္ဗမတ္ထီတိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ အတီတက္ခန္ဓာဒိကထာ

၁။ နသုတ္တသာဓနကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၇။ ဣဒါနိ ‘‘အတီတံ ခန္ဓာ’’တိအာဒိကထာ ဟောတိ။ တတ္ထ ခန္ဓာဒိဘာဝါဝိဇဟနတော အတီတာနာဂတာနံ အတ္ထိတံ ဣစ္ဆန္တဿ အတီတံ ခန္ဓာတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, အတီတဿ ခန္ဓသင်္ဂဟိတတ္တာ အာမန္တာတိ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ ပုန အတီတံ နတ္ထီတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, တဿ နိရုတ္တိပထသုတ္တေန အတ္ထိတာယ ဝါရိတတ္တာ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ အာယတနဓာတုပုစ္ဆာသုပိ အနာဂတပဉှေသုပိ ပစ္စုပ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ အနုလောမပဋိလောမတော အာဂတပဉှေသုပိ ‘‘အတီတံ ရူပ’’န္တိအာဒိပဉှေသုပိ ဣမိနာဝုပါယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၂။ သုတ္တသာဓနဝဏ္ဏနာ

၂၉၈။ သုတ္တသာဓနေ ပန န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ နတ္ထိ စေတေတိ နတ္ထိ စ ဧတေ ဓမ္မာတိ အတ္ထော။ ခန္ဓာဒိဘာဝေ သတိ နတ္ထိတံ အနိစ္ဆန္တဿ အာမန္တာတိ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ, အထ နေသံ နတ္ထိဘာဝသာဓနတ္ထံ သုတ္တာဟရဏံ သကဝါဒိဿ။ ဒုတိယပုစ္ဆာပိ ပရဝါဒိဿ, ပဋိညာ သကဝါဒိဿ, သုတ္တာဟရဏံ ပရဝါဒိဿ။ တံ ပန နေသံ ခန္ဓာဒိဘာဝမေဝ သာဓေတိ, န အတ္ထိဘာဝန္တိ အာဟဋမ္ပိ အနာဟဋသဒိသမေဝါတိ။

အတီတံ ခန္ဓာတိအာဒိကထာဝဏ္ဏနာ။

၇။ ဧကစ္စံအတ္ထီတိကထာ

၁။ အတီတာဒိဧကစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၂၉၉။ ဣဒါနိ ဧကစ္စံ အတ္ထီတိ ကထာ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေ ‘‘ဧကစ္စံ အတီတံ အတ္ထီ’’တိ မညန္တိ, သေယျထာပိ ကဿပိကာ၊ တေသံ လဒ္ဓိဘိန္ဒနတ္ထံ အတီတံ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ဧကစ္စံ အတ္ထီတိ ဝိဿဇ္ဇနံ ပရဝါဒိဿ။ အယဉှိ အဓိပ္ပါယော – အဝိပက္ကဝိပါကံ အတ္ထိ, ဝိပက္ကဝိပါကံ နတ္ထီတိ။ ဧကစ္စံ နိရုဒ္ဓန္တိ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ။ တဿတ္ထော – ယဒိ တေ အတီတံ ဧကစ္စံ အတ္ထိ ဧကစ္စံ နတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေ ဧကစ္စံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ, ဧကစ္စံ အတီတံ အနိရုဒ္ဓံ, တထေဝ ဌိတန္တိ အာပဇ္ဇတိ။ ဝိဂတန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

အဝိပက္ကဝိပါကဓမ္မာ ဧကစ္စေတိ ဣဒံ ယသ္မာ ယေသံ သော အဝိပက္ကဝိပါကာနံ အတ္ထိတံ ဣစ္ဆတိ, တေပိ အတီတာယေဝ။ တသ္မာ ယထာ တေ အတီတံ ဧကစ္စံ အတ္ထိ, ကိံ တထာ အဝိပက္ကဝိပါကာပိ ဓမ္မာ ဧကစ္စေ အတ္ထီ ဧကစ္စေ နတ္ထီတိ စောဒေတုံ ဝုတ္တံ။ ဝိပက္ကဝိပါကာတိ ဣဒံ ယေသံ သော နတ္ထိတံ ဣစ္ဆတိ, တေသံ ဝသေန စောဒေတုံ ဝုတ္တံ။ အဝိပါကာတိ ဣဒံ အဗျာကတာနံ ဝသေန စောဒေတုံ ဝုတ္တံ။ ဣတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ရာသီနံ ဝသေန သဗ္ဗေသု အနုလောမပဋိလောမေသု ပဋိညာ စ ပဋိက္ခေပေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ အတီတာ ဧကဒေသံ ဝိပက္ကဝိပါကာ, ဧကဒေသံ အဝိပက္ကဝိပါကာတိ ဝိပ္ပကတဝိပါကာ ဝုစ္စန္တိ။ ယေန ဟိ ကမ္မေန ပဋိသန္ဓိ နိဗ္ဗတ္တိတာ, ဘဝင်္ဂမ္ပိ စုတိပိ တဿေဝ ဝိပါကော။ တသ္မာ ပဋိသန္ဓိတော ယာဝ စုတိ, တာဝ တံ ဝိပ္ပကတဝိပါကံ နာမ ဟောတိ။ တထာရူပေ ဓမ္မေ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ။

ဝိပစ္စိဿန္တီတိ ကတွာ တေ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ ယထာ ဓမ္မဓရဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဒ္ဒါယန္တဿာပိ ဗဟုပဝတ္တိနော ဓမ္မာ အတ္ထီတိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝံ လောကဝေါဟာရဝသေန အတ္ထိတံ သန္ဓာယ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ဝိပစ္စိဿန္တီတိ ကတွာ ပစ္စုပန္နာတိ ဒုတိယပဉှေ ‘‘ကမ္မာနံ အဝိနာသသင်္ခါတော ကမ္မူပစယော နာမေကော အတ္ထီ’’တိ လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။

၂။ အနာဂတာဒိဧကစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၀။ အနာဂတံ အတ္ထီတိအာဒီသုပိ ဧကစ္စံ အတ္ထီတိ ဥပ္ပါဒိနော ဓမ္မေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဧကစ္စံအတ္ထီတိကထာဝဏ္ဏနာ။

၈။ သတိပဋ္ဌာနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၁။ ဣဒါနိ သတိပဋ္ဌာနကထာ ဟောတိ။ ‘‘တတ္ထ – စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၅။၄၀၈) သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ယေသံ ကာယာဒယော သတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မေ ဂဟေတွာ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ။ အန္ဓကာ နာမ ပုဗ္ဗသေလိယာ, အပရသေလိယာ, ရာဇဂိရိယာ, သိဒ္ဓတ္ထိကာတိ ဣမေ ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နနိကာယာ။ တေသံ လဒ္ဓိဝိဝေစနတ္ထံ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘ပတိဋ္ဌာတိ ဧတေသူတိ ပဋ္ဌာနာ။ ကာ ပတိဋ္ဌာတိ? သတိ။ သတိယာ ပဋ္ဌာနာ သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန သတိဂေါစရာပိ သတိပဋ္ဌာနာ။ ‘‘ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ ပဋ္ဌာနာ။ ကာ ပတိဋ္ဌဟန္တိ? သတိယော။ သတိယောဝ ပဋ္ဌာနာ သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန သတိယောဝ သတိပဋ္ဌာနာ။ တသ္မာ ဒွေပိ ဝါဒါ ပရိယာယေန ယုဇ္ဇန္တိ။ ယေ ပန တံ ပရိယာယံ ပဟာယ ဧကန္တေနေဝ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဝဒန္တိ, တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, အာရမ္မဏဝသေန ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သတီတိ အနုယုတ္တဿ ပန သဗ္ဗေသံ သတိသဘာဝါဘာဝတော ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝ။ တတ္ထ ခယဂါမီတိအာဒီနိ မဂ္ဂဝိသေသနာနိ။ ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဟိ ကိလေသာနံ ခယဘူတံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ ခယဂါမီ။ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈန္တော ဂစ္ဆတီတိ ဗောဓဂါမီ။ ဝဋ္ဋံ အပစိနန္တော ဂစ္ဆတီတိ အပစယဂါမီ။ ဧဝမေတေဟိ ပဒေဟိ ‘‘ကိံ တေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဧဝရူပေါ တေ ဧကာယနော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ။ အနာသဝါ အသံယောဇနိယာတိအာဒီနိပိ လောကုတ္တရဘာဝံ ပုစ္ဆနတ္ထာယ ဝုတ္တာနိ။ ဗုဒ္ဓါနုဿတီတိအာဒီနိ ပဘေဒပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တာနိ။

စက္ခာယတနံ သတိပဋ္ဌာနန္တိအာဒိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပဘေဒပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တံ။ တတ္ထာပိ သတိဝသေန ပဋိက္ခေပေါ, အာရမ္မဏဝသေန ပဋိညာတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗပဉှေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ သုတ္တသာဓနာ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝါတိ။

သတိပဋ္ဌာနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဟေဝတ္ထိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၀၄။ ဣဒါနိ ဟေဝတ္ထိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘သဗ္ဗေပိ အတီတာဒိဘေဒါ ဓမ္မာ ရူပါဒိဝသေန အတ္ထိ, အတီတံ အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဝသေန, အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဝါ အတီတာဒိဝသေန နတ္ထိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗမေဝိဒံ ဧဝံ အတ္ထိ ဧဝံ နတ္ထီ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါနံ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ အတီတံ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ ဟေဝတ္ထိ ဟေဝ နတ္ထီတိ ဝိဿဇ္ဇနံ ပရဝါဒိဿ။ တတ္ထ ဟေဝါတိ ဧဝံ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘ယဒိ အတီတောဝ ဧဝံ အတ္ထိ, ဧဝံ နတ္ထီတိ လဒ္ဓိ, ဧဝံ သန္တေ သောယေဝ အတ္ထိ, သောယေဝ နတ္ထိ နာမာ’’တိ ပုစ္ဆန္တော သေဝတ္ထိ, သေဝ နတ္ထီတိ အာဟ။ ဣတရော တေနေဝ သဘာဝေန အတ္ထိတံ, တေနေဝ နတ္ထိတံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော သကဘာဝေနေဝ အတ္ထိတံ, ပရဘာဝေနေဝ နတ္ထိတံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ တတော ပရံ အတ္ထဋ္ဌော နတ္ထဋ္ဌောတိ အတ္ထိသဘာဝေါ နတ္ထိသဘာဝေါ နာမ ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဣမိနာဝုပါယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပရိယောသာနေ ပန ‘‘တေန ဟိ အတီတံ ဟေဝတ္ထိ, ဟေဝ နတ္ထီ’’တိ စ ‘‘တေန ဟိ ရူပံ ဟေဝတ္ထိ, ဟေဝ နတ္ထီ’’တိ စာတိအာဒီနိ ဝတွာ ကိဉ္စာပိ ပရဝါဒိနာ လဒ္ဓိ ပတိဋ္ဌာပိတာ, အယောနိသော ပတိဋ္ဌာပိတတ္တာ ပနေသာ အပ္ပတိဋ္ဌာပိတာယေဝါတိ။

ဟေဝတ္ထိကထာဝဏ္ဏနာ။

မဟာဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော။

၂။ ဒုတိယဝဂ္ဂ

၁။ ပရူပဟာရဝဏ္ဏနာ

၃၀၇။ ဣဒါနိ ပရူပဟာရကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေ အရဟတ္တံ ပဋိဇာနန္တာနံ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညီနံ အဓိမာနိကာနံ ကုဟကာနံ ဝါ အရဟတ္တံ ပဋိဇာနန္တာနံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ဒိသွာ ‘‘မာရကာယိကာ ဒေဝတာ အရဟတော အသုစိံ ဥပသံဟရန္တီ’’တိ မညန္တိ၊ သေယျထာပိ ဧတရဟိ ပုဗ္ဗသေလိယာ စ အပရသေလိယာ စ၊ တေ သန္ဓာယ အတ္ထိ အရဟတောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ဣဒါနိ ယသ္မာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ ရာဂသမုဋ္ဌာနာ ဟောတိ, တသ္မာ အတ္ထိ အရဟတော ရာဂေါတိ အနုယောဂေါ အာရဒ္ဓေါ။ သော သဗ္ဗောပိ ဥတ္တာနတ္ထောယေဝ။

မာရကာယိကာ ဒေဝတာ အတ္တနောတိအာဒိပဉှေ ယသ္မာ တာသံ ဒေဝတာနံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ နတ္ထိ, အညေသမ္ပိ သုက္ကံ ဂဟေတွာ န ဥပသံဟရန္တိ, အရဟတော ပန သုက္ကမေဝ နတ္ထိ, တသ္မာ န ဟေဝန္တိ ပဋိက္ခိပတိ။

နေဝ အတ္တနောတိပဉှေ ပန နိမ္မိနိတွာ ဥပသံဟရန္တီတိ လဒ္ဓိယာ ပဋိဇာနာတိ။ လောမကူပေဟီတိပဉှေ သပ္ပိတေလာနံ ဝိယ လောမကူပေဟိ ဥပသံဟရဏာဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိက္ခိပတိ။

၃၀၈။ ဟန္ဒ ဟီတိ ဝစသာယတ္ထေ နိပါတော။ ‘‘အရဟာ နု ခေါ အဟံ, နော’’တိ ဧဝံ ဝိမတိံ ဂါဟယိဿာမာတိ ဧဝံ ဝစသာယံ ကတွာ ဥပသံဟရန္တီတိ အတ္ထော။ အတ္ထိ အရဟတော ဝိမတီတိ ပုဋ္ဌော အဋ္ဌဝတ္ထုကံ ဝိစိကိစ္ဆံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ဣတ္ထိပုရိသာနံ နာမဂေါတ္တာဒီသု သန္နိဋ္ဌာနာဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။

၃၀၉။ အတ္ထိ တဿ အာသယောတိ တဿ သုက္ကဿ ဥစ္စာရပဿာဝါနံ ဝိယ ပတိဋ္ဌာနောကာသော အတ္ထီတိ ပုစ္ဆတိ။

၃၁၂။ သဓမ္မကုသလဿာတိ အတ္တနော အရဟတ္တဓမ္မမတ္တေယေဝ ကုသလဿ။ ပညာဝိမုတ္တံ သန္ဓာယေဝံ ဝဒတိ။ ပရဓမ္မကုသလဿာတိ သဓမ္မတော ပရသ္မိံ အဋ္ဌသမာပတ္တိဓမ္မေပိ ကုသလဿ။ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တံ သန္ဓာယေဝံ ဝဒတိ။ သေသမေတ္ထ ပါဠိအနုသာရေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

ပရူပဟာရကထာဝဏ္ဏနာ။

၂-၃-၄။ အညာဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၁၄။ ဣဒါနိ အညာဏံ, ကင်္ခါ, ပရဝိတရဏာတိ တိဿော ကထာ နာမ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘အရဟတော ဣတ္ထိပုရိသာဒီနံ နာမဂေါတ္တာဒီသု ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ အဘာဝေန အတ္ထိ အညာဏံ, တတ္ထေဝ သန္နိဋ္ဌာနာဘာဝေန အတ္ထိ ကင်္ခါ။ ယသ္မာ စ နေသံ တာနိ ဝတ္ထူနိ ပရေ ဝိတရန္တိ ပကာသေန္တိ အာစိက္ခန္တိ, တသ္မာ နေသံ အတ္ထိ ပရဝိတရဏာ’’တိ ဣမာ လဒ္ဓိယော, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ပုဗ္ဗသေလိယာဒီနံ၊ တေသံ တာ လဒ္ဓိယော ဘိန္ဒိတုံ တီသုပိ ကထာသု ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ စ ပဋိက္ခေပေါ စ ဣတရဿ။ တတ္ထ သဗ္ဗေသုပိ ပဉှေသု စေဝ ဝိဿဇ္ဇနေသု စ ပါဠိံ အနုဂန္တွာဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

အညာဏာဒိကထာဝဏ္ဏနာ။

၅။ ဝစီဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၃၂၆။ ဣဒါနိ ဝစီဘေဒကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿ ဒုက္ခန္တိ ဝါစာ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ပုဗ္ဗသေလိယာဒီနံ၊ တေ သန္ဓာယ သမာပန္နဿ အတ္ထိ ဝစီဘေဒေါတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ပုန သဗ္ဗတ္ထာတိ တယော ဘဝေ သန္ဓာယ ပုဋ္ဌော အရူပံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ သဗ္ဗဒါတိ ကာလဝသေန ပုဋ္ဌော ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ ပဌမဇ္ဈာနိကသမာပတ္တိတော အညံ သဗ္ဗံ သမာပတ္တိကာလံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ သဗ္ဗေသံ သမာပန္နာနန္တိ ပုဋ္ဌော လောကိယသမာပတ္တိယော သမာပန္နေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ သဗ္ဗသမာပတ္တီသူတိ ပုဋ္ဌော ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိကံ လောကုတ္တရံ သဗ္ဗဉ္စ လောကိယသမာပတ္တိံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။

ကာယဘေဒေါတိ အဘိက္ကမာဒိဝသေန ပဝတ္တကာယဝိညတ္တိ။ ဣဒံ ‘‘ယာနိ စိတ္တာနိ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တာနေဝ ကာယဝိညတ္တိံ။ ဧဝံ သန္တေ ကသ္မာ ကာယဘေဒေါပိ န ဟောတီ’’တိ စောဒနတ္ထံ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော လဒ္ဓိဝသေန ပဋိက္ခိပတိ စေဝ ပဋိဇာနာတိ စ။ ဣဒါနိ ယဒိ သော မဂ္ဂက္ခဏေ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ဝါစံ ဘာသတိ, ‘‘သမုဒယော’’တိအာဒိကမ္ပိ ဘာသေယျ။ ယဒိ ဝါ တံ န ဘာသတိ, ဣတရမ္ပိ န ဘာသေယျာတိ စောဒနတ္ထံ ဒုက္ခန္တိ ဇာနန္တောတိအာဒယော ပဉှာ ဝုတ္တာ။ ဣတရော ပန အတ္တနော လဒ္ဓိဝသေနေဝ ပဋိဇာနာတိ စေဝ ပဋိက္ခိပတိ စ။ လောကုတ္တရံ ပဌမဇ္ဈာနံ သမာပန္နော ဒုက္ခဒုက္ခန္တိ ဝိပဿတီတိ ဟိဿ လဒ္ဓိ။

၃၂၈။ ဉာဏန္တိ လောကုတ္တရံ စတုသစ္စဉာဏံ။ သောတန္တိ သောတဝိညာဏံ အဓိပ္ပေတံ, ယေန တံ သဒ္ဒံ သုဏာတိ။ ဒွိန္နံ ဖဿာနန္တိ သောတသမ္ဖဿမနောသမ္ဖဿာနံ။

၃၂၉။ နော ဝတ ရေ ဝတ္တဗ္ဗေတိ ယဒိ အဝိသေသေန ယံကိဉ္စိ သမာပန္နဿ နတ္ထိ ဝစီဘေဒေါ, န အဝိသေသေန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘သမာပန္နဿ အတ္ထိ ဝစီဘေဒေါ’’တိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ သဒ္ဓိံ သုတ္တသာဓနာယ။ ယံ ပနေတေန ‘‘သိခိဿ အာနန္ဒ, ဘဂဝတော’’တိ ပရိယောသာနေ သုတ္တံ အာဘတံ, တတ္ထ ယေန သမာပတ္တိစိတ္တေန သော ဝစီဘေဒေါ သမုဋ္ဌိတော, ကာယဘေဒေါပိ တေန သမုဋ္ဌာတိယေဝ, န စ တံ လောကုတ္တရံ ပဌမဇ္ဈာနစိတ္တံ, တသ္မာ အသာဓကန္တိ။

ဝစီဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ။

၆။ ဒုက္ခာဟာရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၄။ ဣဒါနိ ဒုက္ခာဟာရကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခန္တိ ဝါစံ ဘာသန္တော ဒုက္ခေ ဉာဏံ အာဟရတိ, တံ ဒုက္ခာဟာရော နာမ ဝုစ္စတိ။ တဉ္စ ပနေတံ မဂ္ဂင်္ဂံ မဂ္ဂပရိယာပန္န’’န္တိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ပုဗ္ဗသေလိယာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ဒုက္ခာဟာရောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ယေ ကေစီတိ ပဌမပဉှေ အဝိပဿကေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, ဒုတိယပဉှေ ဝိပဿကေ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ, တံ ပနဿ လဒ္ဓိမတ္တမေဝ။ တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗေ တေ’’တိ ဝါဒဿ ဘိန္ဒနတ္ထံ ဗာလပုထုဇ္ဇနာတိအာဒိမာဟ။ တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဒုက္ခာဟာရကထာဝဏ္ဏနာ။

၇။ စိတ္တဋ္ဌိတိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၅။ ဣဒါနိ စိတ္တဋ္ဌိတိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ သမာပတ္တိစိတ္တဉ္စေဝ ဘဝင်္ဂစိတ္တဉ္စ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တမာနံ ဒိသွာ ‘‘ဧကမေဝ စိတ္တံ စိရံ တိဋ္ဌတီ’’တိ လဒ္ဓိ သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပဘေဒါနံ အန္ဓကာနံ, တံလဒ္ဓိဝိသောဓနတ္ထံ ဧကံ, စိတ္တံ ဒိဝသံ တိဋ္ဌတီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ဥပဍ္ဎဒိဝသော ဥပ္ပါဒက္ခဏောတိ ဧတ္ထ ဌိတိက္ခဏံ အနာမသိတွာ ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော’’တိ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၆၊ ၂။၁၄၃) ဒေသနာနယေန ဥပ္ပါဒဝယဝသေနေဝ ပုစ္ဆာ ကတာ။

တေ ဓမ္မာ စိတ္တေန လဟုပရိဝတ္တာတိ ပုဋ္ဌော စိတ္တတော လဟုတရပရိဝတ္တိနော ဓမ္မေ အပဿန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယဿ စိတ္တဿ ဒီဃဋ္ဌိတိံ ဣစ္ဆတိ, တံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ယာဝတာယုကံ တိဋ္ဌတီတိ ပဉှေ ‘‘စုလ္လာသီတိသဟဿာနိ, ကပ္ပါ တိဋ္ဌန္တိ ယေ မရူ’’တိအာဒိဝစနဝသေန (မဟာနိ။ ၁၀) အာရုပ္ပတော အညတြ ပဋိက္ခိပတိ, အာရုပ္ပေ ပဋိဇာနာတိ။ မုဟုတ္တံ မုဟုတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ပဉှေ ပရဝါဒိဿ ‘‘ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော’’တိအာဒိသုတ္တဝိရောဓဘယေန ပဋိဇာနာတိ။ ဌိတိံ ပနဿ လဒ္ဓိဝသေန ဣစ္ဆတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

စိတ္တဋ္ဌိတိကထာဝဏ္ဏနာ။

၈။ ကုက္ကုဠကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၈။ ဣဒါနိ ကုက္ကုဠကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘သဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တံ (သံ။ နိ။ ၄။၂၈၊ မဟာဝ။ ၅၄) သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ’’တိအာဒီနိ (ဓ။ ပ။ ၂၇၈) သုတ္တာနိ အယောနိသော ဂဟေတွာ ‘‘နိပ္ပရိယာယေနေဝ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ကုက္ကုဠာ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရသမ္မိဿာ ဆာရိကနိရယသဒိသာ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဂေါကုလိကာနံ၊ တေသံ နာနပ္ပကာရသုခသန္ဒဿနေန တံ လဒ္ဓိံ ဝိဝေစေတုံ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ တတ္ထ အနောဓိံ ကတွာတိ ဩဓိံ မရိယာဒံ ကောဋ္ဌာသံ အကရိတွာ, အဝိသေသေန သဗ္ဗေယေဝါတိ အတ္ထော။ သေသံ သဗ္ဗံ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သုတ္တသာဓနာယာတိ။

ကုက္ကုဠကထာဝဏ္ဏနာ။

၉။ အနုပုဗ္ဗာဘိသမယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၃၉။ ဣဒါနိ အနုပုဗ္ဗာဘိသမယကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ –

‘‘အနုပုဗ္ဗေန မေဓာဝီ, ထောကံ ထောကံ ခဏေ ခဏေ၊

ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ, နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၃၉) –

အာဒီနိ သုတ္တာနိ အယောနိသော ဂဟေတွာ ‘‘သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော ဧကစ္စေ ကိလေသေ ဒုက္ခဒဿနေန ပဇဟတိ, ဧကစ္စေ သမုဒယနိရောဓမဂ္ဂဒဿနေန, တထာ သေသာပီတိ ဧဝံ သောဠသဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ အနုပုဗ္ဗေန ကိလေသပ္ပဟာနံ ကတွာ အရဟတ္တပဋိလာဘော ဟောတီ’’တိ ဧဝရူပါ နာနာဘိသမယလဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နာ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကသဗ္ဗတ္ထိကသမ္မိတိယဘဒြယာနိကာနံ၊ တေသံ လဒ္ဓိဝိဝေစနတ္ထံ အနုပုဗ္ဗာဘိသမယောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ အနုပုဗ္ဗေန သောတာပတ္တိမဂ္ဂန္တိ ပုဋ္ဌော ပန ဧကဿ မဂ္ဂဿ ဗဟုဘာဝါပတ္တိဘယေန ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ဒုက္ခဒဿနာဒိဝသေန ပဋိဇာနာတိ။ တာနိ ဝါ စတ္တာရိပိ ဉာဏာနိ ဧကော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါယေဝါတိ ပဋိဇာနာတိ, ဖလံ ပန ဧကမေဝ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၃၄၄။ မဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌေ ဖလေ ဌိတောတိ ပဉှေ ယသ္မာ ဒုက္ခဒဿနာဒီဟိ ဒဿနံ အပရိနိဋ္ဌိတံ, မဂ္ဂဒဿနေန ပရိနိဋ္ဌိတံ နာမ ဟောတိ, တဒါ သော ဖလေ ဌိတောတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။

၃၄၅။ ဒုက္ခေ ဒိဋ္ဌေ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ဧကာဘိသမယဝသေန ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ ပုန ဒုက္ခသစ္စံ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ အနုယောဂေ စတုန္နမ္ပိ နာနာသဘာဝတ္တာ ပဋိက္ခေပေါ တဿေဝ။

ရူပက္ခန္ဓေ အနိစ္စတော ဒိဋ္ဌေတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, သမုဒ္ဒတော ဧကဗိန္ဒုဿ ရသေ ပဋိဝိဒ္ဓေ သေသဥဒကဿ ပဋိဝေဓော ဝိယ ဧကဓမ္မေ အနိစ္စာဒိတော ပဋိဝိဒ္ဓေ သဗ္ဗေပိ ပဋိဝိဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ လဒ္ဓိယာ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။

စတူဟိ ဉာဏေဟီတိ ဒုက္ခေ ဉာဏာဒီဟိ။ အဋ္ဌဟိ ဉာဏေဟီတိ သာဝကာနံ သာဓာရဏေဟိ သစ္စဉာဏေဟိ စေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏေဟိ စ။ ဒွါဒသဟိ ဉာဏေဟီတိ ဒွါဒသင်္ဂပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉာဏေဟိ။ စတုစတ္တာရီသာယ ဉာဏေဟီတိ ‘‘ဇရာမရဏေ ဉာဏံ, ဇရာမရဏသမုဒယေ ဉာဏ’’န္တိ ဧဝံ နိဒါနဝဂ္ဂေ ဝုတ္တဉာဏေဟိ။ သတ္တသတ္တတိယာ ဉာဏေဟီတိ ‘‘ဇရာမရဏံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၂။၂၀) ဧဝံ တတ္ထေဝ ဝုတ္တဉာဏေဟိ။ သေသမေတ္ထ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ သုတ္တသာဓနေနာတိ။

အနုပုဗ္ဗာဘိသမယကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀။ ဝေါဟာရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၄၇။ ဣဒါနိ ဝေါဟာရကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ လောကုတ္တရေန ဝေါဟာရေန ဝေါဟရတီတိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, လဒ္ဓိဝသေန ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ လောကုတ္တရေ သောတေတိအာဒီနိ တဿ အယုတ္တဝါဒီဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ‘‘သဒ္ဒါယတနမေဝ တေ လောကုတ္တရံ, ဥဒါဟု သောတာဒီနိပီ’’တိ။

ဟဉ္စိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝေါဟာရော လောကိယေ သောတေ ပဋိဟညတီတိ ဧတ္ထ ယဒိ သော လောကုတ္တရေ ပဋိဟညေယျ။ လောကုတ္တရော သိယာတိ ဧဝမတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော။ လောကိယေ ပဋိဟညမာနဿ ပန လောကုတ္တရတာ နာမ နတ္ထီတိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပါယော။ လောကိယေန ဝိညာဏေနာတိ ဧတ္ထာပိ လောကိယေနေဝါတိ အတ္ထော။ ဣတရထာ အနေကန္တတာ သိယာ။ လောကုတ္တရဉှိ လောကိယေနပိ ဉာဏေန ဉာယတီ။ ဧဝံ သဗ္ဗံ ယထာနုရူပတော ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဗ္ဗေ တေ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တီတိ ပဉှေသု ယေ မဂ္ဂံ နပ္ပဋိလဘန္တိ, တေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ယေ ပဋိလဘန္တိ, တေ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။

၃၅၁။ သောဝဏ္ဏမယာယာတိ သုဝဏ္ဏမယာယ။ ဣဒံ ပရဝါဒိဿ ဥဒါဟရဏံ။

ဧဠဏ္ဍိယာယာတိ ဧဠဏ္ဍမယာယ။ ဣဒံ သကဝါဒိဿ ဥဒါဟရဏံ။ လောကိယံ ဝေါဟရန္တဿ လောကိယောတိ အယမ္ပိ ဧကာ လဒ္ဓိ။ သာ ဧတရဟိ ဧကစ္စာနံ အန္ဓကာနံ လဒ္ဓိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဝေါဟာရကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁။ နိရောဓကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၃။ ဣဒါနိ နိရောဓကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ အပ္ပဋိသင်္ခါနိရောဓဉ္စ ပဋိသင်္ခါနိရောဓဉ္စ ဒွေပိ ဧကတော ကတွာ နိရောဓသစ္စန္တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ မဟိသာသကာနဉ္စေဝ အန္ဓကာနဉ္စ၊ တေ သန္ဓာယ ဒွေ နိရောဓာတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ဒွေ ဒုက္ခနိရောဓာတိ ပဉှေသု ယသ္မာ ဒွေ ဒုက္ခသစ္စာနိ န ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ ယသ္မာ ဒွီဟာကာရေဟိ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတီတိ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။ ဒွေ နိရောဓသစ္စာနီတိပဉှေသု ဒွိန္နံ ဒုက္ခသစ္စာနံ နိရောဓဝသေနအနိစ္ဆန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒွီဟာကာရေဟိ ဒုက္ခဿ နိရုဇ္ဈနတော ပဋိဇာနာတိ။ ဒွေ တာဏာနီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

အတ္ထိ ဒွိန္နံ နိဗ္ဗာနာနန္တိအာဒီသု ပုစ္ဆာသု ဥစ္စနီစတာဒီနိ အပဿန္တော ပဋိက္ခိပတိ။

အပ္ပဋိသင်္ခါနိရုဒ္ဓေတိ ယေ ပဋိသင်္ခါယ လောကုတ္တရေန ဉာဏေန အနိရုဒ္ဓါ သုဒ္ဓပကတိကတ္တာ ဝါ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ ဝါ ဝသေန န သမုဒါစရဏတော နိရုဒ္ဓါတိ ဝုစ္စန္တိ, တေ သင်္ခါရေ။ ပဋိသင်္ခါ နိရောဓေန္တီတိ။ လောကုတ္တရဉာဏေန နိရောဓေန္တိ အနုပ္ပတ္တိဘာဝံ ဂမေန္တိ။ နနု အပ္ပဋိသင်္ခါနိရုဒ္ဓါ သင်္ခါရာတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ။ တတ္ထ ဘဂ္ဂါနံ ပုန အဘဉ္ဇနတော အပ္ပဋိသင်္ခါနိရုဒ္ဓါနံ ဝါ အရိယမဂ္ဂေ ဥပ္ပန္နေ တထာ နိရုဇ္ဈနတောဝ သကဝါဒီ အစ္စန္တဘဂ္ဂတံ ပဋိဇာနာတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

နိရောဓကထာဝဏ္ဏနာ။

ဒုတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၃။ တတိယဝဂ္ဂ

၁။ ဗလကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၄။ ဣဒါနိ ဗလကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တေ ‘‘ဣမေသဉ္စ ပနာဟံ, အာဝုသော, စတုန္နံ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ဌာနဉ္စ ဌာနတော အဋ္ဌာနဉ္စ အဋ္ဌာနတော ယထာဘူတံ ပဇာနာမီ’’တိအာဒီနိ (သံ။ နိ။ ၅။၉၁၃) ဒသသုတ္တာနိ အယောနိသော ဂဟေတွာ ‘‘တထာဂတဗလံ သာဝကသာဓာရဏ’’န္တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ တထာဂတဗလဉ္စ နာမေတံ သာဝကေဟိ သာဓာရဏမ္ပိ အတ္ထိ အသာဓာရဏမ္ပိ သာဓာရဏာသာဓာရဏမ္ပိ။ တတ္ထ အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ သာဓာရဏံ။ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏံ အသာဓာရဏံ။ သေသံ သာဓာရဏဉ္စ အသာဓာရဏဉ္စ။ ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနိ ဟိ သာဝကာ ပဒေသေန ဇာနန္တိ, တထာဂတာ နိပ္ပဒေသေန။ ဣတိ တာနိ ဥဒ္ဒေသတော သာဓာရဏာနိ, န နိဒ္ဒေသတော။ အယံ ပန အဝိသေသေန သဗ္ဗမ္ပိ သာဓာရဏန္တိ အာဟ။ တမေနံ တတော ဝိဝေစေတုံ တထာဂတဗလံ သာဝကဗလန္တိ ပုန အနုယောဂေါ အာရဒ္ဓေါ။ တတ္ထ ပဌမပဉှေ နိဒ္ဒေသတော သဗ္ဗာကာရဝိသယတံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယပဉှေ ဥဒ္ဒေသတော ဌာနာဋ္ဌာနမတ္တာဒိဇာနနဝသေန ပဋိဇာနာတိ။ တညေဝါတိအာဒိပဉှေသု သဗ္ဗာကာရေန နိန္နာနာကရဏတာယ အဘာဝေန ပဋိက္ခိပတိ။ ပုဗ္ဗယောဂေါ စ ပုဗ္ဗစရိယာ စ အတ္ထတော ဧကံ, တထာ ဓမ္မက္ခာနဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ စ။

ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိပဉှေ ဧကဒေသေန သာဓာရဏတံ သန္ဓာယ သာဝကဝိသယေ ပဋိဇာနာတိ။

၃၅၅။ ဣဒါနိ ယသ္မာ ဥဒ္ဒေသတော ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနိ သာဝကော ဇာနာတိ, တသ္မာ သာဝကဿ တထာ ဇာနနံ ပကာသေတွာ တေန ဇာနနမတ္တသာမညေန တေသံ သာဝကသာဓာရဏတ္တံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ သာဝကော ဌာနာဋ္ဌာနံ ဇာနာတီတိအာဒယော ပရဝါဒိပဉှာ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏံ ဆန္နံ အသာဓာရဏဉာဏာနံ အညတရန္တိ န ဂဟိတံ။ အာသဝက္ခယေန ဝါ အာသဝက္ခယန္တိ ယံ တထာဂတဿ အာသဝက္ခယေန သဒ္ဓိံ သာဝကဿ အာသဝက္ခယံ ပဋိစ္စ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ နာနာကရဏံ, တံ နတ္ထိ။ ဝိမုတ္တိယာ ဝါ ဝိမုတ္တိန္တိ ပဒေပိ ဧသေဝ နယော။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

၃၅၆။ ဣဒါနိ ယံ သကဝါဒိနာ ‘‘အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ သာဓာရဏ’’န္တိ အနုညာတံ, တေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ သေသာနမ္ပိ သာဓာရဏဘာဝံ ပုစ္ဆိတုံ ပုန အာသဝါနံ ခယေတိအာဒယော ပရဝါဒိပဉှာဝ ဟောန္တိ။ တေသံ ဝိဿဇ္ဇနေ သကဝါဒိနာ အာသဝက္ခယေ ဝိသေသာဘာဝေန တံ ဉာဏံ သာဓာရဏန္တိ အနုညာတံ။ ဣတရေသုပိ ဝိသေသာဘာဝေန သာဓာရဏတာ ပဋိက္ခိတ္တာ။ ပုန ဌာနာဋ္ဌာနာဒီနံ အာသဝက္ခယေနေဝ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ အသာဓာရဏပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿေဝ။ တတ္ထ အာသဝက္ခယဉာဏေ ပဋိက္ခေပေါ, သေသေသု စ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ တတော ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ အသာဓာရဏပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ။ သာ သင်္ခိပိတွာ ဒဿိတာ။ တထာပိ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ပဋိညာ, သေသေသု စ ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ တတော ဌာနာဋ္ဌာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဿ သာဓာရဏပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ။ သာပိ သင်္ခိပိတွာဝ ဒဿိတာ။ တတ္ထ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တေ ပဋိက္ခေပေါ။ သေသေသု စ ပဋိညာ သကဝါဒိဿာတိ။

ဗလကထာဝဏ္ဏနာ။

၂။ အရိယန္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅၇။ ဣဒါနိ အရိယန္တိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘န ကေဝလံ အာသဝက္ခယဉာဏမေဝ အရိယံ, အထ ခေါ ပုရိမာနိပိ နဝ ဗလာနိ အရိယာနိ’’စ္စေဝ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ အရိယန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ပုန ယဒိ တံ အရိယံ, မဂ္ဂါဒီသု တေန အညတရေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ မဂ္ဂါဒိဝသေန ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိက္ခေပေါ ဣတရဿ။

ပုန သုညတာရမ္မဏာဒိဝသေန ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ ဒွေ သုညတာ – သတ္တသုညတာ စ သင်္ခါရသုညတာ စ။ သတ္တသုညတာ နာမ ဒိဋ္ဌိယာ ပရိကပ္ပိတေန သတ္တေန သုညာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ။ သင်္ခါရသုညတာ နာမ သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ သုညံ ဝိဝိတ္တံ နိဿဋံ နိဗ္ဗာနံ။ တတ္ထ ပရဝါဒီ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, သင်္ခါရာရမ္မဏတံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ မနသိ ကရောတီတိ ပုဋ္ဌောပိ နိဗ္ဗာနမေဝ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, သင်္ခါရေ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ တတော သကဝါဒိနာ ‘‘ဌာနာဋ္ဌာနာဒိမနသိကာရော သင်္ခါရာရမ္မဏော, သုညတမနသိကာရော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော’’တိ ဣမံ နယံ ဂဟေတွာ ‘‘ဒွိန္နံ ဖဿာနံ ဒွိန္နံ စိတ္တာနံ သမောဓာနံ ဟောတီ’’တိ ပုဋ္ဌော လေသောကာသံ အလဘန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ အနိမိတ္တာပဏိဟိတေသုပိ ဧသေဝ နယော။ သတ္တနိမိတ္တာဘာဝတော ဟိ ခန္ဓာ အနိမိတ္တာ။ သင်္ခါရနိမိတ္တာဘာဝတော နိဗ္ဗာနံ။ ဧကဓမ္မသ္မိမ္ပိ အာရောပေတွာ ဌပေတဗ္ဗသင်္ခါတေန စ ပဏိဒဟိတဗ္ဗဋ္ဌေန ပဏိဟိတသင်္ခံ ဂတေန သတ္တပဏိဓိနာ အပ္ပဏိဟိတာ ခန္ဓာ။ တဏှာပဏိဓိနာ တဏှာယ ဝါ အာရမ္မဏဘူတေန သဗ္ဗသင်္ခါရပဏိဓိနာ အပ္ပဏိဟိတံ နိဗ္ဗာနံ။ တသ္မာ ဣဓာပိ ပဋိက္ခေပေါ စ ပဋိညာ စ ပုရိမနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

၃၅၈။ တတော ‘‘ယထာ သတိပဋ္ဌာနာဒယော လောကုတ္တရဓမ္မာ အရိယာ စေဝ သုညတာဒိအာရမ္မဏာ စ, ကိံ တေ ဧဝံ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏ’’န္တိ အနုလောမပဋိလောမပုစ္ဆာ ဟောန္တိ။ တတ္ထ သဗ္ဗာပိ ပဋိညာ သဗ္ဗေ စ ပဋိက္ခေပါ ပရဝါဒိဿေဝ။ ဣမိနာဝုပါယေန သေသဉာဏေသုပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပါဠိယံ ပန သေသာနိ သင်္ခိပိတွာ အဝသာနေ စုတူပပါတဉာဏမေဝ ဝိဘတ္တံ။ တတော ပရံ သကသမယေပိ ‘‘အရိယ’’န္တိ သိဒ္ဓေန အာသဝါနံ ခယဉာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ သေသဉာဏာနံ အနုလောမတော စ ပဋိလောမတော စ အရိယဘာဝပုစ္ဆာ ဟောန္တိ။ တာ သဗ္ဗာ ပရဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပဋိက္ခေပေါ စ သကဝါဒိဿ။ တေ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ။ ပါဠိယံ ပနေတ္ထ ပဌမနဝမာနေဝ ဒဿေတွာ သတ္တ ဉာဏာနိ သင်္ခိတ္တာနီတိ။

အရိယန္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၃။ ဝိမုတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၃။ ဣဒါနိ ဝိမုတ္တိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ဝီတရာဂစိတ္တာနံ ဝိမုတ္တိပယောဇနံ နာမ နတ္ထိ။ ယထာ ပန မလီနံ ဝတ္ထံ ဓောဝိယမာနံ မလာ ဝိမုစ္စတိ, ဧဝံ သရာဂံ စိတ္တံ ရာဂတော ဝိမုစ္စတီ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ သရာဂန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတော ရာဂသဟဂတန္တိအာဒိနာ နယေန ပုဋ္ဌော မဂ္ဂက္ခဏေ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ နာမ။ တဒါ စ ဧဝရူပံ စိတ္တံ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ။

သဖဿန္တိအာဒိနာ နယေန ပုဋ္ဌောပိ ယထာ ဖဿော စ စိတ္တဉ္စ ဥဘော ရာဂတော ဝိမုစ္စန္တိ, ဧဝံ ရာဂဿ ဝိမုတ္တိံ အပဿမာနော ပဋိက္ခိပတိ။ သဒေါသာဒီသုပိ ဣမိနာဝုပါယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိမုတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၄။ ဝိမုစ္စမာနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၆။ ဣဒါနိ ဝိမုစ္စမာနကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ဈာနေန ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တံ, မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ဝိမုစ္စမာနံ နာမ ဟောတီ’’တိ လဒ္ဓိ, တေ သန္ဓာယ ဝိမုတ္တံ ဝိမုစ္စမာနန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရသ။

ပုန ဧကဒေသန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ ဧကဒေသန္တိ ဘာဝနပုံသကံ။ ယထာ ဝိမုတ္တံ, ဧကဒေသေန ဝါ ဧကဒေသေ ဝါ အဝိမုတ္တံ ဟောတိ ကိံ ဧဝံ ဧကဒေသံ ဝိမုတ္တံ, ဧကဒေသံ အဝိမုတ္တန္တိ ပုစ္ဆတိ။ ကိံ ကာရဏာ ဧဝံ ပုစ္ဆတီတိ? ‘‘ဝိမုတ္တံ ဝိမုစ္စမာန’’န္တိ ဝိပ္ပကတဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ။ ယထာ ဟိ ကရိယမာနာ ကဋာဒယော ဝိပ္ပကတတ္တာ ဧကဒေသေန ကတာ ဧကဒေသေန အကတာ ဟောန္တိ, တထာ ဣဒမ္ပိ ဧကဒေသံ ဝိမုတ္တံ ဧကဒေသံ အဝိမုတ္တန္တိ အာပဇ္ဇတိ။ တတော ပရဝါဒီ ကဋာဒီနံ ဝိယ စိတ္တဿ ဧကဒေသာဘာဝါ ပဌမပဉှေ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒုတိယေ ဝိမုစ္စမာနဿ အပရိနိဋ္ဌိတဝိမုတ္တိတာယ ပဋိဇာနာတိ။ လောကိယဇ္ဈာနက္ခဏံ ဝါ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ န ဟိ တံ တဒါ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ဝိမုစ္စမာနံ။ လောကုတ္တရဇ္ဈာနက္ခဏံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ တဉှိ တဒါ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တေကဒေသေန ဝိမုစ္စမာနန္တိဿ လဒ္ဓိ။ တတော သကဝါဒီ ‘‘ယဒိ တေ ဧကမေဝ စိတ္တံ ဧကဒေသံ ဝိမုတ္တံ ဧကဒေသံ အဝိမုတ္တံ, ဧဝံ သန္တေ ယော ဧကေနေဝ စိတ္တေန သောတာပန္နော ဟောတိ, သောပိ တေ ဧကဒေသံ သောတာပန္နော, ဧကဒေသံ န သောတာပန္နော အာပဇ္ဇတီ’’တိ စောဒနတ္ထံ ဧကဒေသံ သောတာပန္နောတိအာဒိမာဟ။ ဣတရော တံ ဝိဓာနံ အပဿန္တော ပဋိက္ခိပတိ။ သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော။

ဥပ္ပါဒက္ခဏပဉှေ ယဒိ ဧကမေဝ စိတ္တံ ဝိမုတ္တဉ္စ ဝိမုစ္စမာနဉ္စ, ဧကသ္မိံ ခဏေ ဝိမုတ္တံ ဧကသ္မိံ ဝိမုစ္စမာနံ အာပဇ္ဇတိ။ ကိံ တေ ဧဝရူပံ စိတ္တန္တိ အတ္ထော။

၃၆၇။ သုတ္တသာဓနေ ပဌမသုတ္တံ ပရဝါဒိဿ။ တတြာဿာယမဓိပ္ပါယော – ဝိမုစ္စတီတိ ဝိပ္ပကတနိဒ္ဒေသော။ တသ္မာ ယံ တဿ ယောဂိနော ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော ဧတေဟိ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ, တံ ဝိမုစ္စမာနံ နာမ ဟောတီတိ။ ဒုတိယသုတ္တံ သကဝါဒိဿ။ တတြာဿာယမဓိပ္ပါယော – ယဒိ တေ ဝိမုစ္စတီတိ ဝစနတော ဝိမုတ္တံ ဝိမုစ္စမာနံ, ဣဓ ဝိမုစ္စတီတိ ဝစနာဘာဝတော ဝိမုတ္တမေဝ သိယာ, န ဝိမုစ္စမာနန္တိ။

ဣဒါနိ ‘‘ယထာ တေ ဝိပ္ပကတဝိမုတ္တိတာယ ဝိမုစ္စမာနံ, ကိံ ဧဝံ ဝိပ္ပကတရာဂါဒိတာယ ရဇ္ဇမာနာဒီနိပိ အတ္ထီ’’တိ စောဒနတ္ထံ ပုန အတ္ထိ စိတ္တန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ ပရဝါဒိနာပိ တထာရူပံ စိတ္တံ အပဿန္တေန သဗ္ဗံ ပဋိက္ခိတ္တံ။ အထ နံ သကဝါဒီ ‘‘ဒွေယေဝ ကောဋိယော, တတိယာ နတ္ထီ’’တိ အနုဗောဓေန္တော နနု ရတ္တဉ္စေဝ အရတ္တဉ္စာတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – နနု ဘဒြမုခ, ရာဂသမ္ပယုတ္တံ စိတ္တံ ရတ္တံ ဝိပ္ပယုတ္တံ အရတ္တန္တိ ဒွေဝ ကောဋိယော, ရဇ္ဇမာနံ နာမ တတိယာ ကောဋိ နတ္ထီတိ? ဒုဋ္ဌာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အထ နံ အာမန္တာတိ ပဋိဇာနိတွာ ဌိတံ။ ဝိမုတ္တိပက္ခေပိ ဒွေယေဝ ကောဋိယော ဒဿေတုံ ဟဉ္စိ ရတ္တဉ္စေဝါတိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – ယဒိ ဧတာ ဒွေ ကောဋိယော သမ္ပဋိစ္ဆသိ, အဝိမုတ္တဉ္စေဝ ဝိမုတ္တဉ္စာ တိ ဣမာပိ သမ္ပဋိစ္ဆ။ ကိလေသသမ္ပယုတ္တဉှိ စိတ္တံ အဝိမုတ္တံ, ဝိပ္ပယုတ္တံ ဝိမုတ္တံ။ ဝိမုစ္စမာနံ နာမာတိ ပရမတ္ထတော တတိယာ ကောဋိ နတ္ထီတိ။

ဝိမုစ္စမာနကထာဝဏ္ဏနာ။

၅။ အဋ္ဌမကကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆၈။ ဣဒါနိ အဋ္ဌမကကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ အနုလောမဂေါတြဘုမဂ္ဂက္ခဏေ ကိလေသာနံ သမုဒါစာရာဘာဝတော အဋ္ဌမကဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလဿ ဒွေ ပရိယုဋ္ဌာနာ ပဟီနာတိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနဉ္စေဝ သမ္မိတိယာနဉ္စ၊ တေသံ အညတရံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, မဂ္ဂက္ခဏတော ပဋ္ဌာယ ဒိဋ္ဌိယာ အနုပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတော ယသ္မာ ဒိဋ္ဌိ နာမေသာ သောတာပန္နဿေဝ ပဟီနာ, န မဂ္ဂဋ္ဌဿ, တသ္မာ အဋ္ဌမကော ပုဂ္ဂလော သောတာပန္နောတိ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ။ ဝိစိကိစ္ဆာပဉှေပိ ဧသေဝ နယော။ အနုသယပဉှေ ပရိယုဋ္ဌာနတော အညော အနုသယောတိ တေသံ လဒ္ဓိ, တသ္မာ ‘‘န ဟေဝ’’န္တိ ပဋိက္ခိတ္တံ။

သီလဗ္ဗတပရာမာသပဉှေပိ သီလဗ္ဗတပရာမာသပရိယုဋ္ဌာနန္တိ ဝေါဟာရံ န ပဿတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ ပရိယုဋ္ဌာနမေဝဿ ပဟီနန္တိ လဒ္ဓိ။

၃၆၉။ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတောတိ ပဉှေ တသ္မိံ ခဏေ ဘာဝေတိ, န ဘာဝိတော။ တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ အမဂ္ဂေနာတိအာဒိအနုယောဂေ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ပဟီနဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ယဒိ ဟိ အမဂ္ဂေန ပဟီယေထ, ဂေါတြဘုပုဂ္ဂလာဒီနမ္ပိ ပဟီယေထာတိ အာပဇ္ဇနတော။ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ဝိဿဇ္ဇနံ သကဝါဒိဿ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

အဋ္ဌမကကထာဝဏ္ဏနာ။

၆။ အဋ္ဌမကဿ ဣန္ဒြိယကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၁။ ဣဒါနိ အဋ္ဌမကဿ ဣန္ဒြိယကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘အဋ္ဌမကော မဂ္ဂက္ခဏေ ဣန္ဒြိယာနိ ပဋိလဘတိ နာမ, နော စဿ ပဋိလဒ္ဓါနိ ဟောန္တီ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ နတ္ထိ သဒ္ဓိန္ဒြိယန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ နတ္ထိ သဒ္ဓါတိ ပုဋ္ဌော ပန သဒ္ဓိန္ဒြိယတော သဒ္ဓါယ နာနတ္တံ သလ္လက္ခေတွာ ပဋိက္ခိပတိ။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ယထာ ပန ယဿ အတ္ထိ မနော, တဿ မနိန္ဒြိယမ္ပိ အတ္ထိ၊ ဧဝံ ယဿ သဒ္ဓါဒယော အတ္ထိ, တဿ အတ္ထိ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနိပီတိ ဒီပနတ္ထံ အတ္ထိ မနော အတ္ထိ မနိန္ဒြိယန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ သဒ္ဓိံ သုတ္တသာဓနေနာတိ။

အဋ္ဌမကဿ ဣန္ဒြိယကထာဝဏ္ဏနာ။

၇။ ဒိဗ္ဗစက္ခုကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၃။ ဣဒါနိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ စတုတ္ထဇ္ဈာနဓမ္မူပတ္ထဒ္ဓံ မံသစက္ခုမေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ ဟောတီတိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနဉ္စေဝ သမ္မိတိယာနဉ္စ၊ တေ သန္ဓာယ မံသစက္ခုန္တိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။

ပုန ‘‘မံသစက္ခု ဒိဗ္ဗစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု မံသစက္ခူ’’တိ ပုဋ္ဌော တံ မတ္တမေဝ တံ န ဟောတီတိ ပဋိက္ခိပတိ။ ယာဒိသန္တိအာဒိပုစ္ဆာသုပိ ဥဘိန္နံ ဧကသဘာဝါဘာဝေနေဝ ပဋိက္ခိပတိ။

ဝိသယောတိအာဒီသု ဥဘိန္နမ္ပိ ရူပါယတနမေဝ ဝိသယော။ မံသစက္ခု ပန အာပါထဂတမေဝ ပဿတိ။ ဣတရံ အနာပါထဂတံ တိရောပဗ္ဗတာဒိဂတမ္ပိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ စ အတိသုခုမမ္ပိ ရူပံ ဂေါစရော, န တာဒိသံ ဣတရဿာတိ ဧဝမေတေသံ အာနုဘာဝဂေါစရာ အသဒိသာ။

ဥပါဒိဏ္ဏံ ဟုတွာ အနုပါဒိဏ္ဏံ ဟောတီတိ ပုဋ္ဌော ယသ္မာ မံသစက္ခု ဥပါဒိဏ္ဏံ, ဒိဗ္ဗစက္ခု အနုပါဒိဏ္ဏံ, န စ မံသစက္ခုမေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယသ္မာ ‘‘မံသစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒေါ, မဂ္ဂေါ ဒိဗ္ဗဿ စက္ခုနော’’တိ ဝစနံ နိဿာယ မံသစက္ခုပစ္စယာ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ ရူပါဝစရိကာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ပသာဒေါတိ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။ ကာမာဝစရံ ဟုတွာတိ ပုဋ္ဌောပိ ယသ္မာ န မံသစက္ခုမေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခူတိ ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ရူပါဝစရဇ္ဈာနပစ္စယေန ဥပ္ပန္နတ္တာ ရူပါဝစရံ နာမ ဇာတန္တိ ပဋိဇာနာတိ။

ရူပါဝစရံ ဟုတွာ အရူပါဝစရန္တိ ပုဋ္ဌောပိ တတော ပရံ ဘာဝနာယ အရူပါဝစရက္ခဏေ ရူပါဝစရစိတ္တဿ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော အရူပါဝစရိကာနံ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ပသာဒေါ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ လဒ္ဓိယာ ပဋိဇာနာတိ။ အပရိယာပန္နဘာဝံ ပနဿ န ဣစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိယေဝ။

၃၇၄။ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဓမ္မုပတ္ထဒ္ဓန္တိ ကာမာဝစရဓမ္မေန ဥပတ္ထမ္ဘိတံ ဟုတွာ။ ပုန ဓမ္မုပတ္ထဒ္ဓန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မေန ဥပတ္ထဒ္ဓံ။ ဒွေဝ စက္ခူနီတိ ပုဋ္ဌော ကိဉ္စာပိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနော ဓမ္မုပတ္ထဒ္ဓဿ ပညာစက္ခုဘာဝံ န ဣစ္ဆတိ, ပညာစက္ခုဿ ပန အတ္ထိတာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော မံသစက္ခု ဓမ္မုပတ္ထဒ္ဓံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဟောတီတိ လဒ္ဓိဝသေန ပဋိဇာနာတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဒိဗ္ဗစက္ခုကထာဝဏ္ဏနာ။

၈။ ဒိဗ္ဗသောတကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၅။ ဣဒါနိ ဒိဗ္ဗသောတကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ဧကံယေဝ သောတန္တိ ပုဋ္ဌော ဒွိန္နံ အတ္ထိတာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပုဋ္ဌော ယသ္မာ တဒေဝ ဓမ္မုပတ္ထဒ္ဓံ ဒိဗ္ဗသောတံ နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ပဋိဇာနာတိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ဒိဗ္ဗသောတကထာဝဏ္ဏနာ။

၉။ ယထာကမ္မူပဂတဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၇။ ဣဒါနိ ယထာကမ္မူပဂတဉာဏကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန…ပေ… ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၄၆၊ ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၆) သုတ္တံ အယောနိသော ဂဟေတွာ ယထာကမ္မူပဂတဉာဏမေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုန္တိ လဒ္ဓိ, တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ပုန ယထာကမ္မူပဂတဉ္စ မနသိ ကရောတီတိ ပုဋ္ဌော ဧကစိတ္တဿ အာရမ္မဏဒွယာဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော နာနာစိတ္တဝသေန ပဋိဇာနာတိ။ ပုန လေသောကာသံ အဒတွာ ဒွိန္နံ ဖဿာနန္တိ ပုဋ္ဌော ပဋိက္ခိပတိ။ ဣတိ ယထာ ဣမိနာ ယထာကမ္မူပဂတပဒေန, ဧဝမေဝ ဣမေ ဝတ ဘောန္တော, သတ္တာတိအာဒိပဒေဟိပိ သဒ္ဓိံ ယောဇနာသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

၃၇၈။ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယထာကမ္မူပဂတံ ဉာဏံ ဇာနာတီတိ ဣဒံ သကဝါဒီ ယသ္မာ ထေရော အပ္ပိစ္ဆတာယ အဘိညာဉာဏာနိ န ဝဠဉ္ဇေတီတိ ဧကစ္စေ န ဇာနန္တိ, တာနိ ပနဿ နေဝ အတ္ထီတိ မညန္တိ, တသ္မာ တံ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုနော အလာဘီ ထေရော’’တိ မညမာနံ ပုစ္ဆတိ။ တေနေဝ ကာရဏေန ‘‘အတ္ထာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဒိဗ္ဗစက္ခူ’’တိ ပရတော ပုဋ္ဌော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယံကိဉ္စိ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗံ တံ ထေရေန အနုပ္ပတ္တန္တိ ပဋိဇာနာတိ။ ဣဒါနိဿ ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော သကဝါဒီ နနု အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိအာဒိမာဟ။ ဣမဉှိ ဂါထံ ထေရော ဝဠဉ္ဇနပဏိဓိယာ ဧဝ အဘာဝေန အာဟ, န အဘိညာဉာဏဿ အဘာဝေန။ ပရဝါဒီ ပန အဘာဝေနေဝါတိ အတ္ထံ သလ္လက္ခေတိ။ တသ္မာ တဿ လဒ္ဓိယာ ထေရဿ ယထာကမ္မူပဂတဉာဏမေဝ အတ္ထိ, နော ဒိဗ္ဗစက္ခု။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တေန ဟိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ယထာကမ္မူပဂတဉာဏံ ဒိဗ္ဗစက္ခူ’’တိ။

ယထာကမ္မူပဂတဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀။ သံဝရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၇၉။ ဣဒါနိ သံဝရကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ တာဝတိံသေ ဒေဝေ ဥပါဒါယ တတုတ္တရိ ဒေဝေသု ယသ္မာ တေ ပဉ္စ ဝေရာနိ န သမာစရန္တိ, တသ္မာ သံဝရော အတ္ထီတိ လဒ္ဓိ, တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ဝေရသမုဒါစာရံ အပဿတော ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတော ယသ္မာ သံဝရော နာမ သံဝရိတဗ္ဗေ အသံဝရေ သတိ ဟောတိ, တသ္မာ အသံဝရပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ဒေဝေသု ပါဏာတိပါတာဒီနံ အဘာဝေန ပဋိက္ခေပေါ ဣတရဿ။

အတ္ထိ မနုဿေသူတိအာဒိ သံဝရေ သတိ အသံဝရဿ အသံဝရေ စ သတိ သံဝရဿ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၃၈၀။ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီတိ အာဒိပဉှေသု ပါဏာတိပါတာဒီနံ အသမာစရဏဝသေန ပဋိညာ, ပါဏာတိပါတာဒီနံ နတ္ထိတာယ ပဋိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပဋိလောမပဉှာ ဥတ္တာနတ္ထာယေဝ။

အဝသာနေ နတ္ထိ ဒေဝေသု သံဝရောတိပဉှေ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကတွာ ပုန တတော သံဝရာဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ တတော ဆလဝသေန ယဒိ သံဝရော နတ္ထိ, သဗ္ဗေ ဒေဝါ ပါဏာတိပါတိနောတိအာဒိပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ။ ဒေဝါနံ ဝေရသမုဒါစာရဿ အဘာဝေန ပဋိက္ခေပေါ သကဝါဒိဿ။ နဟေဝန္တိ ဝစနမတ္တံ ဂဟေတွာ လဒ္ဓိပတိဋ္ဌာပနံ ပရဝါဒိဿ။ ဧဝံ ပတိဋ္ဌိတာ ပန လဒ္ဓိ အပ္ပတိဋ္ဌိတာဝ ဟောတီတိ။

သံဝရကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၁။ အသညကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၁။ ဣဒါနိ အသညကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝစနတော ဝိနာ ဝိညာဏေန ပဋိသန္ဓိ နာမ နတ္ထိ။ ‘‘သညုပ္ပါဒါ စ ပန တေ ဒေဝါ တမှာ ကာယာ စဝန္တီ’’တိ ဝစနတော အသညသတ္တာနမ္ပိ စုတိပဋိသန္ဓိက္ခဏေ သညာ အတ္ထီတိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတော နံ သကဝါဒီ ‘‘ကိံ တေ တံ ဌာနံ သညာဘဝေါ’’တိအာဒီဟိ စောဒေတုံ သညာဘဝေါ သညာဂတီတိအာဒိမာဟ။ တံ သဗ္ဗံ တတော ပရဉ္စ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

အသညကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၂။ နေဝသညာနာသညာယတနကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၄။ ဣဒါနိ နေဝသညာနာသညာယတနကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘နေဝသညာနာသညာယတန’’န္တိ ဝစနတော န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘တသ္မိံ ဘဝေ သညာ အတ္ထီ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ သေသမေတ္ထ သဗ္ဗံ ပါဠိနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

နေဝသညာနာသညာယတနကထာဝဏ္ဏနာ။

တတိယော ဝဂ္ဂေါ။

၄။ စတုတ္ထဝဂ္ဂ

၁။ ဂိဟိဿ အရဟာတိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၇။ ဣဒါနိ ဂိဟိဿ အရဟာတိ ကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ယသကုလပုတ္တာဒီနံ ဂိဟိဗျဉ္ဇနေ ဌိတာနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ‘‘ဂိဟိ အဿ အရဟာ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ ဂိဟိဿာတိ ယော ဂိဟိသံယောဇနသမ္ပယုတ္တတာယ ဂိဟိ, သော အရဟံ အဿာတိ အတ္ထော။ ပရဝါဒီ ပန အဓိပ္ပါယံ အသလ္လက္ခေတွာ ဂိဟိဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ ပဿန္တော ပဋိဇာနာတိ။ ဣဒါနိဿ ‘‘ဂိဟိ နာမ ဂိဟိသံယောဇနေန ဟောတိ, န ဗျဉ္ဇနမတ္တေန။ ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘အလင်္ကတော စေပိ သမံ စရေယျ,

သန္တော ဒန္တော နိယတော ဗြဟ္မစာရီ၊

သဗ္ဗေသု ဘူတေသု နိဓာယ ဒဏ္ဍံ,

သော ဗြာဟ္မဏော သော သမဏော သ ဘိက္ခူ’’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၄၂)၊

ဣမံ နယံ ဒဿေတုံ အတ္ထိ အရဟတောတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဂိဟိဿ အရဟာတိကထာဝဏ္ဏနာ။

၂။ ဥပပတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၈၈။ ဣဒါနိ ဥပပတ္တိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ဩပပါတိကော ဟောတိ တတ္ထပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိဝစနာနိ (ပု။ ပ။ ၃၅-၄၀) အယောနိသော ဂဟေတွာ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပပတ္တိယာ အရဟာတိ လဒ္ဓိ, ‘‘ယေသံ ဝါ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ပဒံ ပရိဝတ္တိတွာ ‘‘ဥပပဇ္ဇပရိနိဗ္ဗာယီ’’တိ ပရိယာပုဏန္တာနံ သဟ ဥပပတ္တိယာ အရဟာ ဟောတီတိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတ္ထ ယသ္မာ ဥပပတ္တိစိတ္တံ နာမ လောကိယံ, တေန သောတာပန္နာဒယောပိ န ဟောန္တိ, ပဂေဝ အရဟာ၊ တသ္မာဿ ဣမံ နယံ ဒဿေတုံ သဟ ဥပပတ္တိယာ သောတာပန္နောတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။

၃၈၉။ သာရိပုတ္တောတိအာဒိ ဣမေသု မဟာထေရေသု ကော ဧကောပိ သဟ ဥပပတ္တိယာ အရဟာ နာမာတိ စောဒနတ္ထံ ဝုတ္တံ။

၃၉၀။ ဥပပတ္တေသိယေနာတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန။ တဉှိ ဥပပတ္တိံ ဧသတိ ဂဝေသတိ, တသ္မာ ဥပပတ္တေသိယန္တိ ဝုစ္စတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

ဥပပတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၃။ အနာသဝကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၁။ ဣဒါနိ အနာသဝကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေ ဓမ္မာ အနာသဝဿ အရဟတော, သဗ္ဗေ တေ အနာသဝါတိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ အရဟတောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ အထ နံ အနာသဝါ နာမ မဂ္ဂါဒယော, ကိံ တဿ တေယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ စောဒနတ္ထံ မဂ္ဂေါ ဖလန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ စက္ခု အနာသဝန္တိ ပုဋ္ဌော တဿ သာသဝတ္တာ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော အနာသဝဿေတန္တိ ပဋိဇာနာတိ။

၃၉၂။ စီဝရပဉှေ ဧကောဝ ဓမ္မော အနာသဝေါ သာသဝေါ စ ဟောတီတိ လက္ခဏဝိရောဓဘယာ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော အနာသဝဿ ဟုတွာ သာသဝဿ ဟောတီတိ ပဋိဇာနာတိ။ တညေဝ အနာသဝန္တိ ပဉှာဒွယေပိ ဧသေဝ နယော။ သကဝါဒီ ပန တညေဝါတိ အနုညာတတ္တာ ‘‘မဂ္ဂေါ အနာသဝေါ ဟုတွာ’’တိအာဒီဟိ စောဒေတိ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။

အနာသဝကထာဝဏ္ဏနာ။

၄။ သမန္နာဂတကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၃။ ဣဒါနိ သမန္နာဂတကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ဒွေ သမန္နာဂမာ ပစ္စုပ္ပန္နက္ခဏေ သမင်္ဂီဘာဝသမန္နာဂမော စ ရူပါဝစရာဒီသု အညတရဘူမိပ္ပတ္တိတော ပဋိလာဘသမန္နာဂမော စ။ သော ယာဝ အဓိဂတဝိသေသာ န ပရိဟာယတိ, တာဝဒေဝ လဗ္ဘတိ။ ယေသံ ပန ဌပေတွာ ဣမေ ဒွေ သမန္နာဂမေ အညော ဥပပတ္တိဓမ္မဝသေန ဧကော သမန္နာဂမော နာမ ဟောတီတိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံ, တေသံ ပတ္တိဓမ္မော နာမ ကောစိ နတ္ထီတိ အနုဗောဓနတ္ထံ အရဟာ စတူဟိ ဖလေဟိ သမန္နာဂတောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပတ္တိံ သန္ဓာယ ပဋိညာ ဣတရဿ။ အထဿ ‘‘ယဒိ တေ အရဟာ စတူဟိ ခန္ဓေဟိ ဝိယ စတူဟိ ဖလေဟိ သမန္နာဂတော, ဧဝံ သန္တေ ယေ စတူသု ဖလေသု စတ္တာရော ဖဿာဒယော, တေဟိ တေ အရဟတော သမန္နာဂတတာ ပါပုဏာတီ’’တိ စောဒနတ္ထံ အရဟာ စတူဟိ ဖဿေဟီတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ။ တံ သဗ္ဗံ ပရဝါဒိနာ ဧကက္ခဏေ စတုန္နံ ဖဿာဒီနံ အဘာဝါ ပဋိက္ခိတ္တံ။ အနာဂါမိပဉှာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။

၃၉၅။ သောတာပတ္တိဖလံ ဝီတိဝတ္တောတိ န ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိယ ဒုတိယဇ္ဈာနလာဘီ၊ ပုန အနုပ္ပတ္တိယာ ပန ဝီတိဝတ္တောတိ ပုစ္ဆတိ။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂန္တိအာဒိ ယံ ဝီတိဝတ္တော, တေနဿ ပုန အသမန္နာဂမံ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ။

၃၉၆။ တေဟိ စ အပရိဟီနောတိ ပဉှေ ယသ္မာ ယထာ ပစ္စနီကသမုဒါစာရေန လောကိယဇ္ဈာနဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, န ဧဝံ လောကုတ္တရာ။ မဂ္ဂေန ဟိ ယေ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, ဖလေန စ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ, တေ တထာ ပဟီနာဝ တထာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါယေဝ စ ဟောန္တိ, တသ္မာ သကဝါဒိနာ အာမန္တာတိ ပဋိညာတံ။ သွာယမတ္ထော ပရတော ‘‘အရဟတာ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ပဋိလဒ္ဓါ’’တိအာဒီသု ပကာသိတောယေဝ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

သမန္နာဂတကထာဝဏ္ဏနာ။

၅။ ဥပေက္ခာသမန္နာဂတကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၇။ အရဟာ ဆဟိ ဥပေက္ခာဟီတိ ကထာယပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အရဟာ ဟိ ဆသု ဒွါရေသု ဥပေက္ခာနံ ဥပ္ပတ္တိဘဗ္ဗတာယ တာဟိ သမန္နာဂတောတိ ဝုစ္စတိ, န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာသံ ဥပ္ပတ္တိဘာဝေနာတိ။

ဥပေက္ခာသမန္နာဂတကထာဝဏ္ဏနာ။

၆။ ဗောဓိယာဗုဒ္ဓေါတိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၉၈။ ဣဒါနိ ဗောဓိယာ ဗုဒ္ဓေါတိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ဗောဓီတိ စတုမဂ္ဂဉာဏဿာပိ သဗ္ဗညုတညာဏဿာပိ အဓိဝစနံ။ တသ္မာ ယေသံ ယထာ ဩဒါတေန ဝဏ္ဏေန ဩဒါတော, သာမေန ဝဏ္ဏေန သာမော, ဧဝံ ဗောဓိယာ ဗုဒ္ဓေါတိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံယေဝ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ စ အနုယောဂေါ စ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ စ ပဋိက္ခေပေါ စ ဣတရဿ။

အတီတာယာတိ ပဉှေ တသ္မိံ ခဏေ အဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ပဋိလာဘံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ပုန ကိစ္စဝသေန ပုဋ္ဌော ကိစ္စာဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယံ တေန တာယ ကရဏီယံ ကတံ, တတ္ထ သမ္မောဟာဘာဝံ ပဋိဇာနာတိ။ လေသောကာသံ ပန အဒတွာ ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတီတိအာဒိနာ နယေန ပုဋ္ဌော တဿ ကိစ္စဿ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။

အနာဂတပဉှေ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂဉာဏဿ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ‘‘အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သု။ နိ။ ၄၁၀) အနာဂတာယ ဗောဓိယာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ မညမာနော ပဋိဇာနာတိ။ ဗောဓိကရဏီယံ ကရောတီတိ ပုဋ္ဌော တသ္မိံ ခဏေ ကိစ္စာဘာဝေန ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော ယဒိ န ကရေယျ, ဗုဒ္ဓေါတိ န ဝုစ္စေယျ။ ယသ္မာ အဝဿံ ကရိဿတိ, တသ္မာ ကရောတိယေဝ နာမာတိ ပဋိဇာနာတိ။ ပုန လေသောကာသံ အဒတွာ ပုဋ္ဌော ပဋိက္ခိပတိ။ ပစ္စုပ္ပန္နပဉှော သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနာယ ဥတ္တာနတ္ထောဝ။

၃၉၉။ တိဿော ဗောဓိယော ဧကတော ကတွာ ပုဋ္ဌော သဗ္ဗညုတညာဏံ သန္ဓာယ တီဟိပိ ဗုဒ္ဓေါတိ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝတော ပဋိဇာနာတိ။ ပုန တီဟိတိ ပုဋ္ဌော သဗ္ဗာသံ ဧကက္ခဏေ အဘာဝါ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝသေန ပဋိဇာနာတိ။ ပုန လေသောကာသံ အဒတွာ သတတံ သမိတန္တိ ပုဋ္ဌော ပဋိက္ခိပတိ။

န ဗတ္တဗ္ဗံ ဗောဓိယာတိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ဗောဓိယာ အဘာဝက္ခဏေ အဗုဒ္ဓဘာဝါပတ္တိတော ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ နနု ဗောဓိပဋိလာဘာတိ ပဉှေ ပန ယသ္မိံ သန္တာနေ ဗောဓိသင်္ခါတံ မဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပန္နံ, တတ္ထ ဗုဒ္ဓေါတိ သမ္မုတိသဗ္ဘာဝတော ပဋိညာ တဿေဝ။ တဿ အဓိပ္ပါယံ အဇာနိတွာ ဟဉ္စီတိ လဒ္ဓိဋ္ဌပနာ ပရဝါဒိဿ။ ဣဒါနိဿ အသလ္လက္ခဏံ ပါကဋံ ကာတုံ ဗောဓိပဋိလာဘာ ဗုဒ္ဓေါတိ ဗောဓိယာ ဗုဒ္ဓေါတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တဿတ္ထော – ‘‘ကိံ တေ ယသ္မာ ဗောဓိပဋိလာဘာ ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာ ဗောဓိယာ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ။ ဣတရော ‘‘ဗောဓိပဋိလာဘော နာမ ဗောဓိယာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါယပိ သန္တာနေ ဥပ္ပန္နဘာဝေါယေဝ။ ဗောဓိ နာမ မဂ္ဂက္ခဏေ ဉာဏ’’န္တိ ဣမံ ဝိဘာဂံ အသလ္လက္ခေန္တောဝ ပုန ပဋိဇာနာတိ။ တတော သကဝါဒိနာ ဗောဓိပဋိလာဘာ ဗောဓီတိ ပုဋ္ဌော ဝစနောကာသံ အလဘန္တော ပဋိက္ခိပတီတိ။

ဗောဓိယာဗုဒ္ဓေါတိကထာဝဏ္ဏနာ။

ဣတိ ဣမာ တိဿောပိ ကထာ ဥတ္တရာပထကာနံယေဝ။

၇။ လက္ခဏကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၀။ ဣဒါနိ လက္ခဏကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၁။၂၅၈) ဣမံ သုတ္တံ အယောနိသော ဂဟေတွာ လက္ခဏသမန္နာဂတော ဗောဓိသတ္တောဝ ဟောတီတိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။

စက္ကဝတ္တိသတ္တောတိ ပဉှေသု ယသ္မာ စက္ကဝတ္တီ သတ္တောပိ စ ဗောဓိသတ္တောပိ, တသ္မာ အဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။

၄၀၂။ ဒွတ္တိံသိမာနီတိသုတ္တံ ဗောဓိသတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ သော ဟိ ပစ္ဆိမေ ဘဝေ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဣတရေသု စက္ကဝတ္တီ, တသ္မာ အာဘတမ္ပိ အနာဘတသဒိသမေဝါတိ။

လက္ခဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၈။ နိယာမောက္ကန္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၃။ ဣဒါနိ နိယာမောက္ကန္တိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ဃဋိကာရသုတ္တေ ဇောတိပါလဿ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သန္ဓာယ ‘‘ဗောဓိသတ္တော ကဿပဘဂဝတော ပါဝစနေ ဩက္ကန္တနိယာမော စရိတဗြဟ္မစရိယော’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ဗောဓိသတ္တောတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, လဒ္ဓိယံ ဌတွာ ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတော ယသ္မာ နိယာမောတိ ဝါ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝါ အရိယမဂ္ဂဿ နာမံ, ဗောဓိသတ္တာနဉ္စ ဌပေတွာ ပါရမီပူရဏံ အညာ နိယာမောက္ကန္တိ နာမ နတ္ထိ။ ယဒိ ဘဝေယျ, ဗောဓိသတ္တော သောတာပန္နော သာဝကော ဘဝေယျ။ န စေတမေဝံ။ ကေဝလဉှိ နံ ဗုဒ္ဓါ အတ္တနော ဉာဏဗလေ ဌတွာ – ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရောန္တိ, တသ္မာ ပုန ဗောဓိသတ္တောတိ အနုယောဂေါ သကဝါဒိဿ။ ပစ္ဆိမဘဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခေပေါ ဣတရဿ။ ဒုတိယပဉှေ ဇောတိပါလကာလံ သန္ဓာယ ပဋိညာ တဿေဝ။ သာဝကော ဟုတွာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အနုဿဝိယောတိ အနုဿဝေန ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မော။ ပစ္ဆိမဘဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပိတွာ ဇောတိပါလကာလေ အနုဿဝံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။

၄၀၄။ အညံ သတ္ထာရန္တိအာဠာရဉ္စ ရာမပုတ္တဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အာယသ္မာ အာနန္ဒောတိအာဒိ ‘‘ဩက္ကန္တနိယာမာဝ သာဝကာ ဟောန္တိ, န ဣတရေ ဩက္ကန္တနိယာမာ ဧဝရူပါ ဟောန္တီ’’တိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ။

သာဝကော ဇာတိံ ဝီတိဝတ္တောတိ ယာယ ဇာတိယာ သာဝကော, တံ ဝီတိဝတ္တော အညသ္မိံ ဘဝေ အသာဝကော ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ ဣတရော သောတာပန္နာဒီနံ သောတာပန္နာဒိသာဝကဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။ သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

နိယာမောက္ကန္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၉။ အပရာပိ သမန္နာဂတကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀၆။ ဣဒါနိ အပရာပိ သမန္နာဂတကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘စတုတ္ထမဂ္ဂဋ္ဌော ပုဂ္ဂလော ပတ္တိဓမ္မဝသေန တီဟိ ဖလေဟိ သမန္နာဂတော’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ စတူဟိ ဖလေဟိ သမန္နာဂတကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။

အပရာပိ သမန္နာဂတကထာဝဏ္ဏနာ။

၁၀။ သဗ္ဗသံယောဇနပ္ပဟာနကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၃။ ဣဒါနိ သံယောဇနပ္ပဟာနကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘နိပ္ပရိယာယေနေဝ သဗ္ဗသံယောဇနပ္ပဟာနံ အရဟတ္တ’’န္တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ပုန သဗ္ဗေ သံယောဇနာတိ ပုဋ္ဌော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမဂ္ဂတ္တယေန ပဟီနေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယံ ပုဋ္ဌော တေန မဂ္ဂေန အပ္ပဟီနဿ အဘာဝါ ပဋိဇာနာတိ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီသုပိ ပဌမမဂ္ဂေန ပဟီနဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, စတုတ္ထမဂ္ဂေန အနဝသေသပ္ပဟာနံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ။

သဗ္ဗသံယောဇနပ္ပဟာနကထာဝဏ္ဏနာ။

စတုတ္ထော ဝဂ္ဂေါ။

၅။ ပဉ္စမဝဂ္ဂ

၁။ ဝိမုတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ

၄၁၈။ ဣဒါနိ ဝိမုတ္တိကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ဝိပဿနာ, မဂ္ဂေါ, ဖလံ, ပစ္စဝေက္ခဏန္တိ စတုန္နံ ဉာဏာနံ ဝိမုတ္တိဉာဏန္တိ နာမံ။ တေသု ဝိပဿနာဉာဏံ နိစ္စနိမိတ္တာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ, တဒင်္ဂဝိမုတ္တိဘာဝေန ဝါ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တိဉာဏံ။ မဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ, ဖလံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ, ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပန ဝိမုတ္တိံ ဇာနာတီတိ ဝိမုတ္တိဉာဏံ။ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓေ ဝိမုတ္တိဉာဏေ နိပ္ပရိယာယေန ဖလဉာဏမေဝ ဝိမုတ္တိ။ သေသာနိ ‘‘ဝိမုတ္တာနီ’’တိ ဝါ ‘‘အဝိမုတ္တာနီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာနိ။ တသ္မာ ‘‘ဣဒံ နာမ ဝိမုတ္တိဉာဏံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ အဝတွာ အဝိသေသေနေဝ ‘‘ဝိမုတ္တိဉာဏံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။ ပုန ယံကိဉ္စီတိ ပုဋ္ဌော ပစ္စဝေက္ခဏာဒီနိ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ ပဋိပန္နဿာတိ ပုဋ္ဌော မဂ္ဂဉာဏဿ အနာသဝတံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ယသ္မာ ပန တံ သောတာပန္နဿ ဖလေ ဌိတဿ ဉာဏံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝိမုတ္တံ နာမ န ဟောတီတိ စောဒနတ္ထံ ပုန သကဝါဒီ သောတာပန္နဿာတိအာဒိမာဟ။ ဣမိနာ ဥပါယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဝိမုတ္တိကထာဝဏ္ဏနာ။

၂။ အသေခဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၄၂၁။ ဣဒါနိ အသေခကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထေရာဒယော သေခါ ‘‘ဥဠာရော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန အသေခေ ဇာနန္တိ, တသ္မာ ‘‘သေခဿ အသေခဉာဏံ အတ္ထီ’’တိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဥတ္တရာပထကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ဇာနာတိ ပဿတီတိ ဣဒံ အတ္တနာ အဓိဂတဿ ဇာနနဝသေန ဝုတ္တံ။ ဂေါတြဘုနောတိအာဒိ ဟေဋ္ဌိမာယ ဘူမိယံ ဌိတဿ ဥပရူပရိဉာဏဿ အဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ နနု အာယသ္မာ အာနန္ဒော သေခေါ ‘‘ဥဠာရော ဘဂဝါ’’တိ ဇာနာတီတိ ပရဝါဒီ အသေခေ ဘဂဝတိ ပဝတ္တတ္တာ တံ အသေခဉာဏန္တိ ဣစ္ဆတိ, န ပနေတံ အသေခံ။ တသ္မာ ဧဝံ ပတိဋ္ဌာပိတာပိ လဒ္ဓိ အပ္ပတိဋ္ဌာပိတာဝ ဟောတီတိ။

အသေခဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၃။ ဝိပရီတကထာဝဏ္ဏနာ

၄၂၄။ ဣဒါနိ ဝိပရီတကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ‘‘ယွာယံ ပထဝီကသိဏေ ပထဝီသညီ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ တံ ဉာဏံ ဝိပရီတဉာဏ’’န္တိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ အန္ဓကာနံ, တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ ပထဝိံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နနိမိတ္တဉှိ န ပထဝီယေဝ, တတြ စာယံ ပထဝီသညီ။ တသ္မာ ဝိပရီတဉာဏန္တိ အယမေတဿ အဓိပ္ပါယော။ တတော သကဝါဒီ ‘‘လက္ခဏပထဝီပိ သသမ္ဘာရပထဝီပိ နိမိတ္တပထဝီပိ ပထဝီဒေဝတာပိ သဗ္ဗာ ပထဝီယေဝ, တာသု ပထဝီတိ ဉာဏံ ဝိပရီတံ န ဟောတိ။ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိအာဒိဝိပရိယေသော ပန ဝိပရီတဉာဏံ နာမ။ ကိံ တေ ဣဒံ ဧတေသု အညတရ’’န္တိ စောဒေတုံ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိအာဒိမာဟ။ ဣတရော ဝိပလ္လာသလက္ခဏာဘာဝံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, ပထဝီနိမိတ္တံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။

ကုသလန္တိ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ ဉာဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ အတ္ထိ အရဟတောတိ ပဉှေသုပိ ဝိပလ္လာသလက္ခဏာဘာဝေန ပဋိက္ခိပတိ။ ပထဝီနိမိတ္တံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သဗ္ဗေဝ ပထဝီတိ သဗ္ဗံ တံ ပထဝီကသိဏံ လက္ခဏပထဝီယေဝ ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ။ သကဝါဒီ တထာ အဘာဝတော ပဋိက္ခိပတိ။ နနု ပထဝီ အတ္ထိ, အတ္ထိ စ ကောစိ ပထဝိံ ပထဝိတော သမာပဇ္ဇတီတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တဿတ္ထော – နနု နိမိတ္တပထဝီ အတ္ထိ, အတ္ထိ စ ကောစိ တံ ပထဝိံ ပထဝိတောယေဝ သမာပဇ္ဇတိ, န အာပတော ဝါ တေဇတော ဝါတိ။ ပထဝီ အတ္ထီတိအာဒိ ‘‘ယဒိ ယံ ယထာ အတ္ထိ, တံ တထာ သမာပဇ္ဇန္တဿ ဉာဏံ ဝိပရီတံ ဟောတိ, နိဗ္ဗာနံ အတ္ထိ, တမ္ပိ သမာပဇ္ဇန္တဿ သဗ္ဗဝိပရိယေသသမုဂ္ဃါတနံ မဂ္ဂဉာဏမ္ပိ တေ ဝိပရီတံ ဟောတူ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ။

ဝိပရီတကထာဝဏ္ဏနာ။

၄။ နိယာမကထာဝဏ္ဏနာ

၄၂၈-၄၃၁။ ဣဒါနိ နိယာမကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမိဿတိ, တံ ‘‘ဘဗ္ဗော ဧသ ဓမ္မံ အဘိသမေတု’’န္တိ ယသ္မာ ဘဂဝါ ဇာနာတိ, တသ္မာ ‘‘အနိယတဿ ပုထုဇ္ဇနဿေဝ သတော ပုဂ္ဂလဿ နိယာမဂမနာယ ဉာဏံ အတ္ထီ’’တိ ယေသံ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ ဧတရဟိ ဥတ္တရာပထကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ အနိယတဿာတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ။ တတ္ထ နိယာမဂမနာယာတိ နိယာမော ဝုစ္စတိ မဂ္ဂေါ, မဂ္ဂဂမနာယ မဂ္ဂေါက္ကမနာယာတိ အတ္ထော။ ယံ ပနဿ ဉာဏံ ဒိသွာ ဘဂဝါ ‘‘ဘဗ္ဗော အယ’’န္တိ ဇာနာတိ, တံ သန္ဓာယ ပဋိညာ ပရဝါဒိဿ။

အထဿ သကဝါဒီ အယုတ္တဝါဒိတံ ဒီပေတုံ နိယတဿာတိ ဝိပရီတာနုယောဂမာဟ။ တတ္ထ ပဌမပဉှေ မဂ္ဂေန နိယတဿ အနိယာမဂမနာယ ဉာဏံ နာမ နတ္ထီတိ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယေ နတ္ထိဘာဝေန ပဋိဇာနာတိ။ တတိယေ အနိယတဿ နတ္ထီတိ ပုဋ္ဌတ္တာ လဒ္ဓိဝိရောဓေန ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပဌမပဉှမေဝ စတုတ္ထံ ကတွာ နိယတဿ နိယာမဂမနာဒိဝသေန တယော ပဉှာ ကတာ။ တေသု ပဌမေ ယသ္မာ အာဒိမဂ္ဂေန နိယတဿ ပုန တဒတ္ထာယ ဉာဏံ နတ္ထိ, တသ္မာ ပဋိက္ခိပတိ။ ဒုတိယေ နတ္ထိဘာဝေနေဝ ပဋိဇာနာတိ။ တတိယေ လဒ္ဓိဝိရောဓေနေဝ ပဋိက္ခိပတိ။ ပုန ပဌမပဉှံ အဋ္ဌမံ ကတွာ အနိယတဿ အနိယာမဂမနာဒိဝသေန တယော ပဉှာ ကတာ။ တေသံ အတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပုန ပဌမပဉှမေဝ ဒွါဒသမံ ကတွာ တံမူလကာ အတ္ထိ နိယာမောတိအာဒယော ပဉှာ ကတာ။ တတ္ထ ယသ္မာ နိယာမဂမနာယ ဉာဏံ နာမ မဂ္ဂဉာဏမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ တံ သန္ဓာယ အတ္ထိ နိယာမောတိ ဝုတ္တံ။ ဣတရော ပန နိယာမောတိ ဝုတ္တေ ပဋိက္ခိပတိ, ဉာဏန္တိ ဝုတ္တေ ပဋိဇာနာတိ။ သတိပဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ ပစ္စနီကံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။ ဂေါတြဘုနောတိအာဒိ ယေန ယံ အပ္ပတ္တံ, တဿ တံ နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ ဘဂဝါ ဇာနာတီတိ အတ္တနော ဉာဏဗလေန ဇာနာတိ, န တဿ နိယာမဂမနဉာဏသဗ္ဘာဝတော။ တသ္မာ ဣမိနာ ကာရဏေန ပတိဋ္ဌိတာပိဿ လဒ္ဓိ အပ္ပတိဋ္ဌိတာယေဝါတိ။

နိယာမကထာဝဏ္ဏနာ။

၅။ ပဋိသမ္ဘိဒါကထာဝဏ္ဏနာ

၄၃၂-၄၃၃။ ဣဒါနိ ပဋိသမ္ဘိဒါကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ ယေသံ ‘‘ယံကိဉ္စိ အရိယာနံ ဉာဏံ, သဗ္ဗံ လောကုတ္တရမေဝါ’’တိ ဂဟေတွာ ‘‘သဗ္ဗံ ဉာဏံ ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ လဒ္ဓိ, သေယျထာပိ အန္ဓကာနံ၊ တေ သန္ဓာယ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ သမ္မုတိဉာဏပဉှေသု ပထဝီကသိဏသမ္မုတိယံ သမာပတ္တိဉာဏံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, နိရုတ္တိဉာဏံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ယေ ကေစိ သမ္မုတိန္တိ ပဉှေ ပုထုဇ္ဇနေ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ။ စေတောပရိယာယပဉှေသု ပုထုဇ္ဇနဿ ဉာဏံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, အရိယဿ ဉာဏံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ သဗ္ဗာ ပညာတိပဉှေသု ကသိဏသမာပတ္တိပဉှံ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ, လောကုတ္တရံ သန္ဓာယ ပဋိဇာနာတိ။ ပထဝီကသိဏသမာပတ္တိန္တိအာဒိ ‘‘ယာ ဧတေသု ဧတ္တကေသု ဌာနေသု ပညာ, ကိံ သဗ္ဗာ သာ ပဋိသမ္ဘိဒါ’’တိ ပုစ္ဆနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ တေန ဟိ သဗ္ဗံ ဉာဏန္တိ ယသ္မာ သဗ္ဗာ လောကုတ္တရပညာ ပဋိသမ္ဘိဒါ, တသ္မာ သဗ္ဗန္တိ ဝစနံ သာမညဖလေန သဒ္ဓိံ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ။

ပဋိသမ္ဘိဒါကထာဝဏ္ဏနာ။

၆။ သမ္မုတိဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၄၃၄-၄၃၅။ ဣဒါနိ သမ္မုတိဉာဏကထာ နာမ ဟောတိ။ တတ္ထ သမ္မုတိသစ္စံ ပရမတ္ထသစ္စန္တိ ဒွေ သစ္စာနိ။ ယေ ပန ဧဝံ ဝိဘာဂံ အကတွာ သစ္စန္တိ ဝစနသာမညေန သမ္မုတိဉာဏမ္ပိ ‘‘သစ္စာရမ္မဏမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ, သေယျထာပိ အန္ဓကာ၊ တေ အယုတ္တဝါဒိနောတိ တေသံ ဝါဒဝိသောဓနတ္ထံ အယံ ကထာ အာရဒ္ဓါ။ တတ္ထ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆာ ပရဝါဒိဿ, ပရမတ္ထသစ္စံ သန္ဓာယ ပဋိညာ သကဝါဒိဿ။ သမ္မုတိသစ္စမှီတိ သမ္မုတိံ အနုပဝိဋ္ဌေ သစ္စမှိ။ ပစ္စတ္တေ ဝါ ဘုမ္မဝစနံ, သမ္မုတိသစ္စန္တိ အတ္ထော။ သမ္မုတိဉာဏံ သစ္စာရမ္မဏညေဝါတိ ပုစ္ဆာ သကဝါဒိဿ, ပဋိညာ ဣတရဿ။ တတော နံ ‘‘ယဒိ တံ အဝိသေသေန သစ္စာရမ္မဏညေဝ, တေန ဉာဏေန ဒုက္ခပရိညာဒီနိ ကရေယျာ’’တိ စောဒေတုံ တေန ဉာဏေနာတိအာဒိမာဟ။

သမ္မုတိဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ။

၇။ စိတ္တာရမ္မဏကထာဝဏ္ဏနာ