ပေတဝတ္ထု-အဋ္ဌကထာ

ဒဒန္တာနံ ကရောန္တာနံ, ဝါရယိဿံ ဗဟူ ဇနေ။

၂၃၄။ ‘‘ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿ, သံယမဿ ကုတော ဖလံ၊

ပေါက္ခရညောဒပါနာနိ, အာရာမာနိ စ ရောပိတေ၊

ပပါယော စ ဝိနာသေသိံ, ဒုဂ္ဂေ သင်္ကမနာနိ စ။

၂၃၅။ ‘‘သွာဟံ အကတကလျာဏော, ကတပါပေါ တတော စုတော၊

ဥပပန္နော ပေတ္တိဝိသယံ, ခုပ္ပိပါသသမပ္ပိတော။

၂၃၆။ ‘‘ပဉ္စပဏ္ဏာသ ဝဿာနိ, ယတော ကာလင်္ကတော အဟံ၊

နာဘိဇာနာမိ ဘုတ္တံ ဝါ, ပီတံ ဝါ ပန ပါနိယံ။

၂၃၇။ ‘‘ယော သံယမော သော ဝိနာသော, ယော ဝိနာသော သော သံယမော၊

ပေတာ ဟိ ကိရ ဇာနန္တိ, ယော သံယမော သော ဝိနာသော။

၂၃၈။ ‘‘အဟံ ပုရေ သံယမိဿံ, နာဒါသိံ ဗဟုကေ ဓနေ၊

သန္တေသု ဒေယျဓမ္မေသု, ဒီပံ နာကာသိမတ္တနော၊

သွာဟံ ပစ္ဆာနုတပ္ပါမိ, အတ္တကမ္မဖလူပဂေါ။

၂၃၉။ ‘‘ဥဒ္ဓံ စတူဟိ မာသေဟိ, ကာလကိရိယာ ဘဝိဿတိ၊

ဧကန္တကဋုကံ ဃောရံ, နိရယံ ပပတိဿဟံ။

၂၄၀။ ‘‘စတုက္ကဏ္ဏံ စတုဒွါရံ, ဝိဘတ္တံ ဘာဂသော မိတံ၊

အယောပါကာရပရိယန္တံ, အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတံ။

၂၄၁။ ‘‘တဿ အယောမယာ ဘူမိ, ဇလိတာ တေဇသာ ယုတာ၊

သမန္တာ ယောဇနသတံ, ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ သဗ္ဗဒါ။

၂၄၂။ ‘‘တတ္ထာဟံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ, ဒုက္ခံ ဝေဒိဿ ဝေဒနံ၊

ဖလံ ပါပဿ ကမ္မဿ, တသ္မာ သောစာမဟံ ဘုသံ။

၂၄၃။ ‘‘တံ ဝါ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒံ ဝေါ, ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာ၊

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော။

၂၄၄။ ‘‘သစေ တံ ပါပကံ ကမ္မံ, ကရိဿထ ကရောထ ဝါ၊

န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ, ဥပ္ပစ္စာပိ ပလာယတံ။

၂၄၅။ ‘‘မတ္တေယျာ ဟောထ ပေတ္တေယျာ, ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိကာ၊

သာမညာ ဟောထ ဗြဟ္မညာ, ဧဝံ သဂ္ဂံ ဂမိဿထာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

၂၃၀-၂၃၁။ တတ္ထ ပဏ္ဏာနန္တိ ပဏ္ဏာနာမရဋ္ဌဿ ဧဝံနာမကာနံ ရာဇူနံ။ ဧရကစ္ဆန္တိ တဿ နဂရဿ နာမံ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ နဂရေ။ ပုရေတိ ပုဗ္ဗေ အတီတတ္တဘာဝေ။ ဓနပါလောတိ မံ ဝိဒူတိ ‘‘ဓနပါလသေဋ္ဌီ’’တိ မံ ဇာနန္တိ။ တယိဒံ နာမံ တဒါ မယှံ အတ္ထာနုဂတမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘အသီတီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အသီတိ သကဋဝါဟာနန္တိ ဝီသတိခါရိကော ဝါဟော, ယော သကဋန္တိ ဝုစ္စတိ။ တေသံ သကဋဝါဟာနံ အသီတိ ဟိရညဿ တထာ ကဟာပဏဿ စ မေ အဟောသီတိ ယောဇနာ။ ပဟူတံ မေ ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏမ္ပိ ပဟူတံ အနေကဘာရပရိမာဏံ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော။

၂၃၂-၂၃၃။ န မေ ဒါတုံ ပိယံ အဟူတိ ဒါနံ ဒါတုံ မယှံ ပိယံ နာဟောသိ။ မာ မံ ယာစနကာဒ္ဒသုန္တိ ‘‘ယာစကာ မာ မံ ပဿိံသူ’’တိ ပိဒဟိတွာ ဂေဟဒွါရံ ဘုဉ္ဇာမိ။ ကဒရိယောတိ ထဒ္ဓမစ္ဆရီ။ ပရိဘာသကောတိ ဒါနံ ဒေန္တေ ဒိသွာ ဘယေန သန္တဇ္ဇကော။ ဒဒန္တာနံ ကရောန္တာနန္တိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ, ဒါနာနိ ဒဒန္တေ ပုညာနိ ကရောန္တေ။ ဗဟူ ဇနေတိ ဗဟူ သတ္တေ။ ဒဒန္တာနံ ဝါ ကရောန္တာနံ ဝါ သမုဒါယဘူတံ ဗဟုံ ဇနံ ပုညကမ္မတော ဝါရယိဿံ နိဝါရေသိံ။

၂၃၄-၂၃၆။ ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿာတိအာဒိ ဒါနာဒီနံ နိဝါရဏေ ကာရဏဒဿနံ။ တတ္ထ ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿာတိ ဒါနကမ္မဿ ဖလံ နာမ နတ္ထိ, ကေဝလံ ပုညံ ပုညန္တိ ဓနဝိနာသော ဧဝါတိ ဒီပေတိ။ သံယမဿာတိ သီလသံယမဿ။ ကုတော ဖလန္တိ ကုတော နာမ ဖလံ လဗ္ဘတိ, နိရတ္ထကမေဝ သီလရက္ခဏန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အာရာမာနီတိ အာရာမူပဝနာနီတိ အတ္ထော။ ပပါယောတိ ပါနီယသာလာ။ ဒုဂ္ဂေတိ ဥဒကစိက္ခလ္လာနံ ဝသေန ဒုဂ္ဂမဋ္ဌာနာနိ။ သင်္ကမနာနီတိ သေတုယော။ တတော စုတောတိ တတော မနုဿလောကတော စုတော။ ပဉ္စပဏ္ဏာသာတိ ပဉ္စပညာသ။ ယတော ကာလင်္ကတော အဟန္တိ ယဒါ ကာလကတာ အဟံ, တတော ပဋ္ဌာယ။ နာဘိဇာနာမီတိ ဧတ္တကံ ကာလံ ဘုတ္တံ ဝါ ပီတံ ဝါ ကိဉ္စိ န ဇာနာမိ။

၂၃၇-၃၈။ ယော သံယမော သော ဝိနာသောတိ လောဘာဒိဝသေန ယံ သံယမနံ ကဿစိ အဒါနံ, သော ဣမေသံ သတ္တာနံ ဝိနာသော နာမ ပေတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တပေတာနံ မဟာဗျသနဿ ဟေတုဘာဝတော။ ‘‘ယော ဝိနာသော သော သံယမော’’တိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဧကန္တိကဘာဝံ ဝဒတိ။ ပေတာ ဟိ ကိရ ဇာနန္တီတိ ဧတ္ထ ဟိ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ, ကိရ-သဒ္ဒေါ အရုစိသူစနေ။ ‘‘သံယမော ဒေယျဓမ္မဿ အပရိစ္စာဂေါ ဝိနာသဟေတူ’’တိ ဣမမတ္ထံ ပေတာ ဧဝ ကိရ ဇာနန္တိ ပစ္စက္ခတော အနုဘုယျမာနတ္တာ, န မနုဿာတိ။ နယိဒံ ယုတ္တံ မနုဿာနမ္ပိ ပေတာနံ ဝိယ ခုပ္ပိပါသာဒီဟိ အဘိဘုယျမာနာနံ ဒိဿမာနတ္တာ။ ပေတာ ပန ပုရိမတ္တဘာဝေ ကတကမ္မဿ ပါကဋဘာဝတော တမတ္ထံ သုဋ္ဌုတရံ ဇာနန္တိ။ တေနာဟ – ‘‘အဟံ ပုရေ သံယမိဿ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ သံယမိဿန္တိ သယမ္ပိ ဒါနာဒိပုညကိရိယတော သံယမနံ သင်္ကောစံ အကာသိံ။ ဗဟုကေ ဓနေတိ မဟန္တေ ဓနေ ဝိဇ္ဇမာနေ။

၂၄၃။ တန္တိ တသ္မာ။ ဝေါတိ တုမှေ။ ဘဒ္ဒံ ဝေါတိ ဘဒ္ဒံ ကလျာဏံ သုန္ဒရံ တုမှာကံ ဟောတူတိ ဝစနသေသော။ ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာတိ ယာဝန္တော ယာဝတကာ ဧတ္ထ သမာဂတာ, တေ သဗ္ဗေ မမ ဝစနံ သုဏာထာတိ အဓိပ္ပါယော။ အာဝီတိ ပကာသနံ ပရေသံ ပါကဋဝသေန။ ရဟောတိ ပဋိစ္ဆန္နံ အပါကဋဝသေန။ အာဝိ ဝါ ပါဏာတိပါတာဒိမုသာဝါဒါဒိကာယဝစီပယောဂဝသေန, ယဒိ ဝါ ရဟော အဘိဇ္ဈာဒိဝသေန ပါပကံ လာမကံ အကုသလကမ္မံ မာကတ္ထ မာ ကရိတ္ထ။

၂၄၄။ သစေ တံ ပါပကံ ကမ္မန္တိ အထ ပန တံ ပါပကမ္မံ အာယတိံ ကရိဿထ, ဧတရဟိ ဝါ ကရောထ, နိရယာဒီသု စတူသု အပါယေသု မနုဿေသု စ အပ္ပါယုကတာဒိဝသေန တဿ ဖလဘူတာ ဒုက္ခတော ပမုတ္တိ ပမောက္ခော နာမ နတ္ထိ။ ဥပ္ပစ္စာပိ ပလာယတန္တိ ဥပ္ပတိတွာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တာနမ္ပိ မောက္ခော နတ္ထိယေဝါတိ အတ္ထော။ ‘‘ဥပေစ္စာ’’တိပိ ပါဠိ, ဣတော ဝါ ဧတ္တော ဝါ ပလာယန္တေ တုမှေ အနုဗန္ဓိဿတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဥပေစ္စ သဉ္စိစ္စ ပလာယန္တာနမ္ပိ တုမှာကံ တတော မောက္ခော နတ္ထိ, ဂတိကာလာဒိပစ္စယန္တရသမဝါယေ ပန သတိ ဝိပစ္စတိယေဝါတိ အတ္ထော။ အယဉ္စ အတ္ထော –

‘‘န အန္တလိက္ခေ န သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ, န ပဗ္ဗတာနံ ဝိဝရံ ပဝိဿ၊

န ဝိဇ္ဇတီ သော ဇဂတိပ္ပဒေသော, ယတ္ထဋ္ဌိတော မုစ္စေယျ ပါပကမ္မာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၂၇၊ မိ။ ပ။ ၄။၂။၄) –

ဣမာယ ဂါထာယ ဒီပေတဗ္ဗော။

၂၄၅။ မတ္တေယျာတိ မာတုဟိတာ။ ဟောထာတိ တေသံ ဥပဋ္ဌာနာဒီနိ ကရောထ။ တထာ ပေတ္တေယျာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိကာတိ ကုလေ ဇေဋ္ဌကာနံ အပစာယနကရာ။ သာမညာတိ သမဏပူဇကာ။ တထာ ဗြဟ္မညာတိ ဗာဟိတပါပပူဇကာတိ အတ္ထော။ ဧဝံ သဂ္ဂံ ဂမိဿထာတိ ဣမိနာ မယာ ဝုတ္တနယေန ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝလောကံ ဥပပဇ္ဇိဿထာတိ အတ္ထော။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ခလ္လာဋိယပေတဝတ္ထုအာဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

တေ ဝါဏိဇာ တဿ ဝစနံ သုတွာ သံဝေဂဇာတာ တံ အနုကမ္ပမာနာ ဘာဇနေဟိ ပါနီယံ ဂဟေတွာ တံ သယာပေတွာ မုခေ အာသိဉ္စိံသု။ တတော မဟာဇနေန ဗဟုဝေလံ အာသိတ္တံ ဥဒကံ တဿ ပေတဿ ပါပဗလေန အဓောဂဠံ န ဩတိဏ္ဏံ, ကုတော ပိပါသံ ပဋိဝိနေဿတိ။ တေ တံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘အပိ တေ ကာစိ အဿာသမတ္တာ လဒ္ဓါ’’တိ။ သော အာဟ – ‘‘ယဒိ မေ ဧတ္တကေဟိ ဇနေဟိ ဧတ္တကံ ဝေလံ အာသိဉ္စမာနံ ဥဒကံ ဧကဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ ပရဂဠံ ပဝိဋ္ဌံ, ဣတော ပေတယောနိတော မောက္ခော မာ ဟောတူ’’တိ။ အထ တေ ဝါဏိဇာ တံ သုတွာ အတိဝိယ သံဝေဂဇာတာ ‘‘အတ္ထိ ပန ကောစိ ဥပါယော ပိပါသာဝူပသမာယာ’’တိ အာဟံသု။ သော အာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ပါပကမ္မေ ခီဏေ တထာဂတဿ ဝါ တထာဂတသာဝကာနံ ဝါ ဒါနေ ဒိန္နေ မမ ဒါနမုဒ္ဒိသိဿတိ, အဟံ ဣတော ပေတတ္တတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ။ တံ သုတွာ ဝါဏိဇာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေတွာ သရဏာနိ သီလာနိ စ ဂဟေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တာဟံ ဒါနံ ဒတွာ တဿ ပေတဿ ဒက္ခိဏံ အာဒိသိံသု။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ စတုန္နံ ပရိသာနံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ မဟာဇနော စ လောဘာဒိမစ္ဆေရမလံ ပဟာယ ဒါနာဒိပုညာဘိရတော အဟောသီတိ။

ဓနပါလသေဋ္ဌိပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ စူဠသေဋ္ဌိပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

နဂ္ဂေါ ကိသော ပဗ္ဗဇိတောသိ, ဘန္တေတိ ဣဒံ သတ္ထရိ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ စူဠသေဋ္ဌိပေတံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ။ ဗာရာဏသိယံ ကိရ ဧကော ဂဟပတိ အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော မစ္ဆရီ ကဒရိယော ပုညကိရိယာယ အနာဒရော စူဠသေဋ္ဌိ နာမ အဟောသိ။ သော ကာလံ ကတွာ ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ကာယော အပဂတမံသလောဟိတော အဋ္ဌိနှာရုစမ္မမတ္တော မုဏ္ဍော အပေတဝတ္ထော အဟောသိ။ ဓီတာ ပနဿ အနုလာ အန္ဓကဝိန္ဒေ သာမိကဿ ဂေဟေ ဝသန္တီ ပိတရံ ဥဒ္ဒိဿ ဗြာဟ္မဏေ ဘောဇေတုကာမာ တဏ္ဍုလာဒီနိ ဒါနူပကရဏာနိ သဇ္ဇေသိ။ တံ ဉတွာ ပေတော အာသာယ အာကာသေန တတ္ထ ဂစ္ဆန္တော ရာဇဂဟံ သမ္ပာပုဏိ။ တေန စ သမယေန ရာဇာ အဇာတသတ္တု ဒေဝဒတ္တေန ဥယျောဇိတော ပိတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ တေန ဝိပ္ပဋိသာရေန ဒုဿုပိနေန စ နိဒ္ဒံ အနုပဂစ္ဆန္တော ဥပရိပါသာဒဝရဂတော စင်္ကမန္တော တံ ပေတံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဣမာယ ဂါထာယ ပုစ္ဆိ –

၂၄၆။ ‘‘နဂ္ဂေါ ကိသော ပဗ္ဗဇိတောသိ ဘန္တေ, ရတ္တိံ ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ ကိဿဟေတု၊

အာစိက္ခ မေ တံ အပိ သက္ကုဏေမု, သဗ္ဗေန ဝိတ္တံ ပဋိပါဒယေ တုဝ’’န္တိ။

တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတောတိ သမဏော။ ရာဇာ ကိရ တံ နဂ္ဂတ္တာ မုဏ္ဍတ္တာ စ ‘‘နဂ္ဂေါ သမဏော အယ’’န္တိ သညာယ ‘‘နဂ္ဂေါ ကိသော ပဗ္ဗဇိတောသီ’’တိအာဒိမာဟ။ ကိဿဟေတူတိ ကိန္နိမိတ္တံ။ သဗ္ဗေန ဝိတ္တံ ပဋိပါဒယေ တုဝန္တိ ဝိတ္တိယာ ဥပကရဏဘူတံ ဝိတ္တံ သဗ္ဗေန ဘောဂေန တုယှံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ, သဗ္ဗေန ဝါ ဥဿာဟေန ပဋိပါဒေယျံ သမ္ပာဒေယျံ။ တထာ ကာတုံ မယံ အပ္ပေဝ နာမ သက္ကုဏေယျာမ, တသ္မာ အာစိက္ခ မေ တံ, ဧတံ တဝ အာဂမနကာရဏံ မယှံ ကထေဟီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ရညာ ပုဋ္ဌော ပေတော အတ္တနော ပဝတ္တိံ ကထေန္တော တိဿော ဂါထာ အဘာသိ –

၂၄၇။ ‘‘ဗာရာဏသီ နဂရံ ဒူရဃုဋ္ဌံ, တတ္ထာဟံ ဂဟပတိ အဍ္ဎကော အဟု ဒီနော၊

အဒါတာ ဂေဓိတမနော အာမိသသ္မိံ, ဒုဿီလျေန ယမဝိသယမှိ ပတ္တော။

၂၄၈။ ‘‘သော သူစိကာယ ကိလမိတော တေဟိ,

တေနေဝ ဉာတီသု ယာမိ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု၊

အဒါနသီလာ န စ သဒ္ဒဟန္တိ,

‘ဒါနဖလံ ဟောတိ ပရမှိ လောကေ’။

၂၄၉။ ‘‘ဓီတာ စ မယှံ လပတေ အဘိက္ခဏံ, ဒဿာမိ ဒါနံ ပိတူနံ ပိတာမဟာနံ၊

တမုပက္ခဋံ ပရိဝိသယန္တိ ဗြာဟ္မဏာ, ယာမိ အဟံ အန္ဓကဝိန္ဒံ ဘုတ္တု’’န္တိ။

၂၄၇။ တတ္ထ ဒူရဃုဋ္ဌန္တိ ဒူရတော ဧဝ ဂုဏကိတ္တနဝသေန ဃောသိတံ, သဗ္ဗတ္ထ ဝိဿုတံ ပါကဋန္တိ အတ္ထော။ အဍ္ဎကောတိ အဍ္ဎော မဟာဝိဘဝေါ။ ဒီနောတိ နိဟီနစိတ္တော အဒါနဇ္ဈာသယော။ တေနာဟ ‘‘အဒါတာ’’တိ။ ဂေဓိတမနော အာမိသသ္မိန္တိ ကာမာမိသေ လဂ္ဂစိတ္တော ဂေဓံ အာပန္နော။ ဒုဿီလျေန ယမဝိသယမှိ ပတ္တောတိ အတ္တနာ ကတေန ဒုဿီလကမ္မုနာ ယမဝိသယံ ပေတလောကံ ပတ္တော အမှိ။

၂၄၈။ သော သူစိကာယ ကိလမိတောတိ သော အဟံ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန သူစိသဒိသတာယ ‘‘သူစိကာ’’တိ လဒ္ဓနာမာယ ဇိဃစ္ဆာယ ကိလမိတော နိရန္တရံ ဝိဇ္ဈမာနော။ ‘‘ကိလမထော’’တိ ဣစ္စေဝ ဝါ ပါဌော။ တေဟီတိ ‘‘ဒီနော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေဟိ ပါပကမ္မေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ။ တဿ ဟိ ပေတဿ တာနိ ပါပကမ္မာနိ အနုဿရန္တဿ အတိဝိယ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ။ တေနေဝါတိ တေနေဝ ဇိဃစ္ဆာဒုက္ခေန။ ဉာတီသု ယာမီတိ ဉာတီနံ သမီပံ ယာမိ ဂစ္ဆာမိ။ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတူတိ အာမိသဿ ကိဉ္စိက္ခနိမိတ္တံ, ကိဉ္စိ အာမိသံ ပတ္ထေန္တောတိ အတ္ထော။ အဒါနသီလာ န စ သဒ္ဒဟန္တိ, ‘ဒါနဖလံ ဟောတိ ပရမှိ လောကေ’တိ ယထာ အဟံ, တထာ ဧဝံ အညေပိ မနုဿာ အဒါနသီလာ ‘‘ဒါနဿ ဖလံ ဧကံသေန ပရလောကေ ဟောတီ’’တိ န စ သဒ္ဒဟန္တိ။ ယတော အဟံ ဝိယ တေပိ ပေတာ ဟုတွာ မဟာဒုက္ခံ ပစ္စနုဘဝန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၄၉။ လပတေတိ ကထေတိ။ အဘိက္ခဏန္တိ အဘိဏှံ ဗဟုသော။ ကိန္တိ လပတီတိ အာဟ ‘‘ဒဿာမိ ဒါနံ ပိတူနံ ပိတာမဟာန’’န္တိ။ တတ္ထ ပိတူနန္တိ မာတာပိတူနံ, စူဠပိတုမဟာပိတူနံ ဝါ။ ပိတာမဟာနန္တိ အယျကပယျကာနံ။ ဥပက္ခဋန္တိ သဇ္ဇိတံ။ ပရိဝိသယန္တီတိ ဘောဇယန္တိ။ အန္ဓကဝိန္ဒန္တိ ဧဝံနာမကံ နဂရံ။ ဘုတ္တုန္တိ ဘုဉ္ဇိတုံ။ တတော ပရာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဝုတ္တာ –

၂၅၀။ ‘‘တမဝေါစ ရာဇာ ‘အနုဘဝိယာန တမ္ပိ,

ဧယျာသိ ခိပ္ပံ အဟမပိ ကဿံ ပူဇံ၊

အာစိက္ခ မေ တံ ယဒိ အတ္ထိ ဟေတု,

သဒ္ဓါယိတံ ဟေတုဝစော သုဏောမ’။

၂၅၁။ ‘‘တထာတိ ဝတွာ အဂမာသိ တတ္ထ, ဘုဉ္ဇိံသု ဘတ္တံ န စ ဒက္ခိဏာရဟာ၊

ပစ္စာဂမိ ရာဇဂဟံ ပုနာပရံ, ပါတုရဟောသိ ပုရတော ဇနာဓိပဿ။

၂၅၂။ ‘‘ဒိသွာန ပေတံ ပုနဒေဝ အာဂတံ, ရာဇာ အဝေါစ ‘အဟမပိ ကိံ ဒဒါမိ၊

အာစိက္ခ မေ တံ ယဒိ အတ္ထိ ဟေတု, ယေန တုဝံ စိရတရံ ပီဏိတော သိယာ’။

၂၅၃။ ‘‘ဗုဒ္ဓဉ္စ သံဃံ ပရိဝိသိယာန ရာဇ, အန္နေန ပါနေန စ စီဝရေန၊

တံ ဒက္ခိဏံ အာဒိသ မေ ဟိတာယ, ဧဝံ အဟံ စိရတရံ ပီဏိတော သိယာ။

၂၅၄။ ‘‘တတော စ ရာဇာ နိပတိတွာ တာဝဒေ, ဒါနံ သဟတ္ထာ အတုလံ ဒဒိတွာ သံဃေ၊

အာရောစေသိ ပကတံ တထာဂတဿ, တဿ စ ပေတဿ ဒက္ခိဏံ အာဒိသိတ္ထ။

၂၅၅။ ‘‘သော ပူဇိတော အတိဝိယ သောဘမာနော, ပါတုရဟောသိ ပုရတော ဇနာဓိပဿ၊

ယက္ခောဟမသ္မိ ပရမိဒ္ဓိပတ္တော, န မယှမတ္ထိ သမာ သဒိသာ မာနုသာ။

၂၅၆။ ‘‘ပဿာနုဘာဝံ အပရိမိတံ မမယိဒံ, တယာနုဒိဋ္ဌံ အတုလံ ဒတွာ သံဃေ၊

သန္တပ္ပိတော သတတံ သဒါ ဗဟူဟိ, ယာမိ အဟံ သုခိတော မနုဿဒေဝါ’’တိ။

၂၅၀။ တတ္ထ တမဝေါစ ရာဇာတိ တံ ပေတံ တထာ ဝတွာ ဌိတံ ရာဇာ အဇာတသတ္တု အဝေါစ။ အနုဘဝိယာန တမ္ပီတိ တံ တဝ ဓီတုယာ ဥပက္ခဋံ ဒါနမ္ပိ အနုဘဝိတွာ။ ဧယျာသီတိ အာဂစ္ဆေယျာသိ။ ကဿန္တိ ကရိဿာမိ။ အာစိက္ခ မေ တံ ယဒိ အတ္ထိ ဟေတူတိ သစေ ကိဉ္စိ ကာရဏံ အတ္ထိ, တံ ကာရဏံ မယှံ အာစိက္ခ ကထေဟိ။ သဒ္ဓါယိတန္တိ သဒ္ဓါယိတဗ္ဗံ။ ဟေတုဝစောတိ ဟေတုယုတ္တဝစနံ, ‘‘အမုကသ္မိံ ဌာနေ အသုကေန ပကာရေန ဒါနေ ကတေ မယှံ ဥပကပ္ပတီ’’တိ သကာရဏံ ဝစနံ ဝဒါတိ အတ္ထော။

၂၅၁။ တထာတိ ဝတွာတိ သာဓူတိ ဝတွာ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အန္ဓကဝိန္ဒေ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ။ ဘုဉ္ဇိံသု ဘတ္တံ န စ ဒက္ခိဏာရဟာတိ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိံသု ဒုဿီလဗြာဟ္မဏာ, န စ ပန ဒက္ခိဏာရဟာ သီလဝန္တော ဘုဉ္ဇိံသူတိ အတ္ထော။ ပုနာပရန္တိ ပုန အပရံ ဝါရံ ရာဇဂဟံ ပစ္စာဂမိ။

၂၅၂။ ကိံ ဒဒါမီတိ ‘‘ကီဒိသံ တေ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ရာဇာ ပေတံ ပုစ္ဆိ။ ယေန တုဝန္တိ ယေန ကာရဏေန တွံ။ စိရတရန္တိ စိရကာလံ။ ပီဏိတောတိ တိတ္တော သိယာ, တံ ကထေဟီတိ အတ္ထော။

၂၅၃။ ပရိဝိသိယာနာတိ ဘောဇေတွာ။ ရာဇာတိ အဇာတသတ္တုံ အာလပတိ။ မေ ဟိတာယာတိ မယှံ ဟိတတ္ထာယ ပေတတ္တဘာဝတော ပရိမုတ္တိယာ။

၂၅၄။ တတောတိ တသ္မာ တေန ဝစနေန, တတော ဝါ ပါသာဒတော။ နိပတိတွာတိ နိက္ခမိတွာ။ တာဝဒေတိ တဒါ ဧဝ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာယ။ ယမှိ ပေတော ပစ္စာဂန္တွာ ရညော အတ္တာနံ ဒဿေသိ, တသ္မိံ ပုရေဘတ္တေ ဧဝ ဒါနံ အဒါသိ။ သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန။ အတုလန္တိ အပ္ပမာဏံ ဥဠာရံ ပဏီတံ။ ဒတွာ သံဃေတိ သံဃဿ ဒတွာ။ အာရောစေသိ ပကတံ တထာဂတဿာတိ ‘‘ဣဒံ, ဘန္တေ, ဒါနံ အညတရံ ပေတံ သန္ဓာယ ပကတ’’န္တိ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ အာရောစေတွာ စ ယထာ တံ ဒါနံ တဿ ဥပကပ္ပတိ, ဧဝံ တဿ စ ပေတဿ ဒက္ခိဏံ အာဒိသိတ္ထ အာဒိသိ။

၂၅၅။ သောတိ သော ပေတော။ ပူဇိတောတိ ဒက္ခိဏာယ ဒိယျမာနာယ ပူဇိတော။ အတိဝိယ သောဘမာနောတိ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန အတိဝိယ ဝိရောစမာနော။ ပါတုရဟောသီတိ ပါတုဘဝိ, ရညော ပုရတော အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ ယက္ခောဟမသ္မီတိ ပေတတ္တဘာဝတော မုတ္တော ယက္ခော အဟံ ဇာတော ဒေဝဘာဝံ ပတ္တောသ္မိ။ န မယှမတ္ထိ သမာ သဒိသာ မာနုသာတိ မယှံ အာနုဘာဝသမ္ပတ္တိယာ သမာ ဝါ ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ သဒိသာ ဝါ မနုဿာ န သန္တိ။

၂၅၆။ ပဿာနုဘာဝံ အပရိမိတံ မမယိဒန္တိ ‘‘မမ ဣဒံ အပရိမာဏံ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝံ ပဿာ’’တိ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ပစ္စက္ခတော ရညော ဒဿေန္တော ဝဒတိ။ တယာနုဒိဋ္ဌံ အတုလံ ဒတွာ သံဃေတိ အရိယသံဃဿ အတုလံ ဥဠာရံ ဒါနံ ဒတွာ မယှံ အနုကမ္ပာယ တယာ အနုဒိဋ္ဌံ။ သန္တပ္ပိတော သတတံ သဒါ ဗဟူဟီတိ အန္နပါနဝတ္ထာဒီဟိ ဗဟူဟိ ဒေယျဓမ္မေဟိ အရိယသံဃံ သန္တပ္ပေန္တေန တယာ သဒါ သဗ္ဗကာလံ ယာဝဇီဝံ တတ္ထာပိ သတတံ နိရန္တရံ အဟံ သန္တပ္ပိတော ပီဏိတော။ ယာမိ အဟံ သုခိတော မနုဿဒေဝါတိ ‘‘တသ္မာ အဟံ ဣဒါနိ သုခိတော မနုဿဒေဝ မဟာရာဇ ယထိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ယာမီ’’တိ ရာဇာနံ အာပုစ္ဆိ။

ဧဝံ ပေတေ အာပုစ္ဆိတွာ ဂတေ ရာဇာ အဇာတသတ္တု တမတ္ထံ ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ, ဘိက္ခူ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာရောစေသုံ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တံ သုတွာ မဟာဇနော မစ္ဆေရမလံ ပဟာယ ဒါနာဒိပုညာဘိရတော အဟောသီတိ။

စူဠာသေဋ္ဌိပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ အင်္ကုရပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

ယဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆာမာတိ ဣဒံ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တော အင်္ကုရပေတံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ ကာမဉ္စေတ္ထ အင်္ကုရော ပေတော န ဟောတိ, တဿ ပန စရိတံ ယသ္မာ ပေတသမ္ဗန္ဓံ, တသ္မာ တံ ‘‘အင်္ကုရပေတဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တံ။

တတြာယံ သင်္ခေပကထာ – ယေ တေ ဥတ္တရမဓုရာဓိပတိနော ရညော မဟာသာဂရဿ ပုတ္တံ ဥပသာဂရံ ပဋိစ္စ ဥတ္တရာပထေ ကံသဘောဂေ အသိတဉ္ဇနနဂရေ မဟာကံသဿ ဓီတုယာ ဒေဝဂဗ္ဘာယ ကုစ္ဆိယံ ဥပ္ပန္နာ အဉ္ဇနဒေဝီ ဝါသုဒေဝေါ ဗလဒေဝေါ စန္ဒဒေဝေါ သူရိယဒေဝေါ အဂ္ဂိဒေဝေါ ဝရုဏဒေဝေါ အဇ္ဇုနော ပဇ္ဇုနော ဃဋပဏ္ဍိတော အင်္ကုရော စာတိ ဝါသုဒေဝါဒယော ဒသ ဘာတိကာတိ ဧကာဒသ ခတ္တိယာ အဟေသုံ, တေသု ဝါသုဒေဝါဒယော ဘာတရော အသိတဉ္ဇနနဂရံ အာဒိံ ကတွာ ဒွါရဝတီပရိယောသာနေသု သကလဇမ္ဗုဒီပေ တေသဋ္ဌိယာ နဂရသဟဿေသု သဗ္ဗေ ရာဇာနော စက္ကေန ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေတွာ ဒွါရဝတိယံ ဝသမာနာ ရဇ္ဇံ ဒသ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ဝိဘဇိံသု။ ဘဂိနိံ ပန အဉ္ဇနဒေဝိံ န သရိံသု။ ပုန သရိတွာ ‘‘ဧကာဒသ ကောဋ္ဌာသေ ကရောမာ’’တိ ဝုတ္တေ တေသံ သဗ္ဗကနိဋ္ဌော အင်္ကုရော ‘‘မမ ကောဋ္ဌာသံ တဿာ ဒေထ, အဟံ ဝေါဟာရံ ကတွာ ဇီဝိဿာမိ, တုမှေ အတ္တနော အတ္တနော ဇနပဒေသု သုင်္ကံ မယှံ ဝိဿဇ္ဇေထာ’’တိ အာဟ။ တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ တဿ ကောဋ္ဌာယံ ဘဂိနိယာ ဒတွာ နဝ ရာဇာနော ဒွါရဝတိယံ ဝသိံသု။

အင်္ကုရော ပန ဝဏိဇ္ဇံ ကရောန္တော နိစ္စကာလံ မဟာဒါနံ ဒေတိ။ တဿ ပနေကော ဒါသော ဘဏ္ဍာဂါရိကော အတ္ထကာမော အဟောသိ။ အင်္ကုရော ပသန္နမာနသော တဿ ဧကံ ကုလဓီတရံ ဂဟေတွာ အဒါသိ။ သော ပုတ္တေ ဂဗ္ဘဂတေယေဝ ကာလမကာသိ။ အင်္ကုရော တသ္မိံ ဇာတေ တဿ ပိတုနော ဒိန္နံ ဘတ္တဝေတနံ တဿ အဒါသိ။ အထ တသ္မိံ ဒါရကေ ဝယပ္ပတ္တေ ‘‘ဒါသော န ဒါသော’’တိ ရာဇကုလေ ဝိနိစ္ဆယော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တံ သုတွာ အဉ္ဇနဒေဝီ ဓေနူပမံ ဝတွာ ‘‘မာတု ဘုဇိဿာယ ပုတ္တောပိ ဘုဇိဿော ဧဝါ’’တိ ဒါသဗျတော မောစေသိ။

ဒါရကော ပန လဇ္ဇာယ တတ္ထ ဝသိတုံ အဝိသဟန္တော ရောရုဝနဂရံ ဂန္တွာ တတ္ထ အညတရဿ တုန္နဝါယဿ ဓီတရံ ဂဟေတွာ တုန္နဝါယသိပ္ပေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ။ တေန သမယေန ရောရုဝနဂရေ အသယှမဟာသေဋ္ဌိ နာမ အဟောသိ။ သော သမဏဗြာဟ္မဏကပဏဒ္ဓိကဝနိဗ္ဗကယာစကာနံ မဟာဒါနံ ဒေတိ။ သော တုန္နဝါယော သေဋ္ဌိနော ဃရံ အဇာနန္တာနံ ပီတိသောမနဿဇာတော ဟုတွာ အသယှသေဋ္ဌိနော နိဝေသနံ ဒက္ခိဏဗာဟုံ ပသာရေတွာ ဒဿေသိ ‘‘ဧတ္ထ ဂန္တွာ လဒ္ဓဗ္ဗံ လဘန္တူ’’တိ။ တဿ ကမ္မံ ပါဠိယံယေဝ အာဂတံ။

သော အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ မရုဘူမိယံ အညတရသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခေ ဘုမ္မဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဒက္ခိဏဟတ္ထော သဗ္ဗကာမဒဒေါ အဟောသိ။ တသ္မိံယေဝ စ ရောရုဝေ အညတရော ပုရိသော အသယှသေဋ္ဌိနော ဒါနေ ဗျာဝဋော အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ပုညကိရိယာယ အနာဒရော ကာလံ ကတွာ တဿ ဒေဝပုတ္တဿ ဝသနဋ္ဌာနဿ အဝိဒူရေ ပေတော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တေန စ ကတကမ္မံ ပါဠိယံယေဝ အာဂတံ။ အသယှမဟာသေဋ္ဌိ ပန ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ သက္ကဿ ဒေဝရညော သဟဗျတံ ဥပဂတော။

အထ အပရေန သမယေန အင်္ကုရော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ, အညတရော စ ဗြာဟ္မဏော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟီတိ ဒွေပိ ဇနာ သကဋသဟဿေန ဘဏ္ဍံ အာဒါယ မရုကန္တာရမဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ မဂ္ဂမူဠှာ ဟုတွာ ဗဟုံ ဒိဝသံ တတ္ထေဝ ဝိစရန္တာ ပရိက္ခီဏတိဏောဒကာဟာရာ အဟေသုံ။ အင်္ကုရော အဿဒူတေဟိ စတူသု ဒိသာသု ပါနိယံ မဂ္ဂါပေသိ။ အထ သော ကာမဒဒဟတ္ထော ယက္ခော တံ တေသံ ဗျသနပ္ပတ္တိံ ဒိသွာ အင်္ကုရေန ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ကတံ ဥပကာရံ စိန္တေတွာ ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ ဣမဿ မယာ အဝဿယေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ အတ္တနော ဝသနဝဋရုက္ခံ ဒဿေသိ။ သော ကိရ ဝဋရုက္ခော သာခါဝိဋပသမ္ပန္နော ဃနပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော အနေကသဟဿပါရောဟော အာယာမေန ဝိတ္ထာရေန ဥဗ္ဗေဓေန စ ယောဇနပရိမာဏော အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ အင်္ကုရော ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော တဿ ဟေဋ္ဌာ ခန္ဓာဝါရံ ဗန္ဓာပေသိ။ ယက္ခော အတ္တနော ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ပဌမံ တာဝ ပါနီယေန သဗ္ဗံ ဇနံ သန္တပ္ပေသိ။ တတော ယော ယော ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တဿ တဿ တံ တံ အဒါသိ။

ဧဝံ တသ္မိံ မဟာဇနေ နာနာဝိဓေန အန္နပါနာဒိနာ ယထာကာမံ သန္တပ္ပိတေ ပစ္ဆာ ဝူပသန္တေ မဂ္ဂပရိဿမေ သော ဗြာဟ္မဏဝါဏိဇော အယောနိသော မနသိကရောန္တော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘ဓနလာဘာယ ဣတော ကမ္ဗောဇံ ဂန္တွာ မယံ ကိံ ကရိဿာမ, ဣမမေဝ ပန ယက္ခံ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဂဟေတွာ ယာနံ အာရောပေတွာ အမှာကံ နဂရမေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ။ ဧဝံ စိန္တေတွာ တမတ္ထံ အင်္ကုရဿ ကထေန္တော –

၂၅၇။ ‘‘ယဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ, ကမ္ဗောဇံ ဓနဟာရကာ၊

အယံ ကာမဒဒေါ ယက္ခော, ဣမံ ယက္ခံ နယာမသေ။

၂၅၈။ ‘‘ဣမံ ယက္ခံ ဂဟေတွာန, သာဓုကေန ပသယှ ဝါ၊

ယာနံ အာရောပယိတွာန, ခိပ္ပံ ဂစ္ဆာမ ဒွါရက’’န္တိ။ –

ဂါထာဒွယမာဟ။ တတ္ထ ယဿ အတ္ထာယာတိ ယဿ ကာရဏာ။ ကမ္ဗောဇန္တိ ကမ္ဗောဇရဋ္ဌံ။ ဓနဟာရကာတိ ဘဏ္ဍဝိက္ကယေန လဒ္ဓဓနဟာရိနော။ ကာမဒဒေါတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဒါယကော။ ယက္ခောတိ ဒေဝပုတ္တော။ နယာမသေတိ

နယိဿာမ။ သာဓုကေနာတိ ယာစနေန။ ပသယှာတိ အဘိဘဝိတွာ ဗလက္ကာရေန, ယာနန္တိ သုခယာနံ။ ဒွါရကန္တိ ဒွါရဝတီနဂရံ။ အယံ ဟေတ္ထာဓိပ္ပါယော – ယဒတ္ထံ မယံ ဣတော ကမ္ဗောဇံ ဂန္တုကာမာ, တေန ဂမနေန သာဓေတဗ္ဗော အတ္ထော ဣဓေဝ သိဇ္ဈတိ။ အယဉှိ ယက္ခော ကာမဒဒေါ, တသ္မာ ဣမံ ယက္ခံ ယာစိတွာ တဿ အနုမတိယာ ဝါ, သစေ သညတ္တိံ န ဂစ္ဆတိ, ဗလက္ကာရေန ဝါ ယာနံ အာရောပေတွာ ယာနေ ပစ္ဆာဗာဟံ ဗန္ဓိတွာ တံ ဂဟေတွာ ဣတောယေဝ ခိပ္ပံ ဒွါရဝတီနဂရံ ဂစ္ဆာမာတိ။

ဧဝံ ပန ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တော အင်္ကုရော သပ္ပုရိသဓမ္မေ ဌတွာ တဿ ဝစနံ ပဋိက္ခိပန္တော –

၂၅၉။ ‘‘ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊

န တဿ သာခံ ဘဉ္ဇေယျ, မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ န ဘဉ္ဇေယျာတိ န ဆိန္ဒေယျ။ မိတ္တဒုဗ္ဘောတိ မိတ္တေသု ဒုဗ္ဘနံ တေသံ အနတ္ထုပ္ပါဒနံ။ ပါပကောတိ အဘဒ္ဒကော မိတ္တဒုဗ္ဘော။ ယော ဟိ သီတစ္ဆာယော ရုက္ခော ဃမ္မာဘိတတ္တဿ ပုရိသဿ ပရိဿမဝိနောဒကော, တဿာပိ နာမ ပါပကံ န စိန္တေတဗ္ဗံ, ကိမင်္ကံ ပန သတ္တဘူတေသု။ အယံ ဒေဝပုတ္တော သပ္ပုရိသော ပုဗ္ဗကာရီ အမှာကံ ဒုက္ခပနူဒကော ဗဟူပကာရော, န တဿ ကိဉ္စိ အနတ္ထံ စိန္တေတဗ္ဗံ, အညဒတ္ထု သော ပူဇေတဗ္ဗော ဧဝါတိ ဒဿေတိ။

တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘အတ္ထဿ မူလံ နိကတိဝိနယော’’တိ နီတိမဂ္ဂံ နိဿာယ အင်္ကုရဿ ပဋိလောမပက္ခေ ဌတွာ –

၂၆၀။ ‘‘ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊

ခန္ဓမ္ပိ တဿ ဆိန္ဒေယျ, အတ္ထော စေ တာဒိသော သိယာ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အတ္ထော စေ တာဒိသော သိယာတိ တာဒိသေန ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေန သစေ အတ္ထော ဘဝေယျ, တဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓမ္ပိ ဆိန္ဒေယျ, ကိမင်္ဂံ ပန သာခါဒယောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တေ အင်္ကုရော သပ္ပုရိသဓမ္မံယေဝ ပဂ္ဂဏှန္တော –

၂၆၁။ ‘‘ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊

န တဿ ပတ္တံ ဘိန္ဒေယျ, မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော’’တိ။ –

ဣမံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ န တဿ ပတ္တံ ဘိန္ဒေယျာတိ တဿ ရုက္ခဿ ဧကပဏ္ဏမတ္တမ္ပိ န ပါတေယျ, ပဂေဝ သာခါဒိကေတိ အဓိပ္ပါယော။

ပုနပိ ဗြာဟ္မဏော အတ္တနော ဝါဒံ ပဂ္ဂဏှန္တော –

၂၆၂။ ‘‘ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊

သမူလမ္ပိ တံ အဗ္ဗုဟေ, အတ္ထော စေ တာဒိသော သိယာ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သမူလမ္ပိ တံ အဗ္ဗုဟေတိ တံ တတ္ထ သမူလမ္ပိ သဟ မူလေနပိ အဗ္ဗုဟေယျ, ဥဒ္ဓရေယျာတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဗြာဟ္မဏေန ဝုတ္တေ ပုန အင်္ကုရော တံ နီတိံ နိရတ္ထကံ ကာတုကာမော –

၂၆၃။ ‘‘ယဿေကရတ္တိမ္ပိ ဃရေ ဝသေယျ, ယတ္ထန္နပါနံ ပုရိသော လဘေထ၊

န တဿ ပါပံ မနသာပိ စိန္တယေ, ကတညုတာ သပ္ပုရိသေဟိ ဝဏ္ဏိတာ။

၂၆၄။ ‘‘ယဿေကရတ္တိမ္ပိ ဃရေ ဝသေယျ, အန္နေန ပါနေန ဥပဋ္ဌိတော သိယာ၊

န တဿ ပါပံ မနသာပိ စိန္တယေ, အဒုဗ္ဘပါဏီ ဒဟတေ မိတ္တဒုဗ္ဘိံ။

၂၆၅။ ‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏော, ပစ္ဆာ ပါပေန ဟိံသတိ၊

အလ္လပါဏိဟတော ပေါသော, န သော ဘဒြာနိ ပဿတီ’’တိ။ –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

၂၆၃။ တတ္ထ ယဿာတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ။ ဧကရတ္တိမ္ပီတိ ဧကရတ္တိမတ္တမ္ပိ ကေဝလံ ဂေဟေ ဝသေယျ။ ယတ္ထန္နပါနံ ပုရိသော လဘေထာတိ ယဿ သန္တိကေ ကောစိ ပုရိသော အန္နပါနံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဘောဇနံ ဝါ လဘေယျ။ န တဿ ပါပံ မနသာပိ စိန္တယေတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘဒ္ဒကံ အနတ္ထံ မနသာပိ န စိန္တေယျ န ပိဟေယျ, ပဂေဝ ကာယဝါစာဟိ။ ကသ္မာတိ စေ? ကတညုတာ သပ္ပုရိသေဟိ ဝဏ္ဏိတာတိ ကတညုတာ နာမ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဥတ္တမပုရိသေဟိ ပသံသိတာ။

၂၆၄။ ဥပဋ္ဌိတောတိ ပယိရုပါသိတော ‘‘ဣဒံ ဂဏှ ဣဒံ ဘုဉ္ဇာ’’တိ အန္နပါနာဒိနာ ဥပဋ္ဌိတော။ အဒုဗ္ဘပါဏီတိ အဟိံသကဟတ္ထော ဟတ္ထသံယတော။ ဒဟတေ မိတ္တဒုဗ္ဘိန္တိ တံ မိတ္တဒုဗ္ဘိံ ပုဂ္ဂလံ ဒဟတိ ဝိနာသေတိ, အပ္ပဒုဋ္ဌေ ဟိတဇ္ဈာသယသမ္ပန္နေ ပုဂ္ဂလေ ပရေန ကတော အပရာဓော အဝိသေသေန တဿေဝ အနတ္ထာဝဟော, အပ္ပဒုဋ္ဌော ပုဂ္ဂလော အတ္ထတော တံ ဒဟတိ နာမ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယော အပ္ပဒုဋ္ဌဿ နရဿ ဒုဿတိ, သုဒ္ဓဿ ပေါသဿ အနင်္ဂဏဿ၊

တမေဝ ဗာလံ ပစ္စေတိ ပါပံ, သုခုမော ရဇော ပဋိဝါတံဝ ခိတ္တော’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၁၂၅၊ ဇာ။ ၁။၅။၉၄၊ သံ။ နိ။ ၁။၂၂)၊

၂၆၅။ ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏောတိ ယော ပုဂ္ဂလော ကေနစိ သာဓုနာ ကတဘဒ္ဒကော ကတူပကာရော။ ပစ္ဆာ ပါပေန ဟိံသတီတိ တံ ပုဗ္ဗကာရိနံ အပရဘာဂေ ပါပေန အဘဒ္ဒကေန အနတ္ထကေန ဗာဓတိ။ အလ္လပါဏိဟတော ပေါသောတိ အလ္လပါဏိနာ ဥပကာရကိရိယာယ အလ္လပါဏိနာ ဓောတဟတ္ထေန ပုဗ္ဗကာရိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဟတော ဗာဓိတော, တဿ ဝါ ပုဗ္ဗကာရိနော ဗာဓနေန ဟတော အလ္လပါဏိဟတော နာမ, အကတညုပုဂ္ဂလော။ န သော ဘဒြာနိ ပဿတီတိ သော ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလော ဣဓလောကေ စ ပရလောကေ စ ဣဋ္ဌာနိ န ပဿတိ, န ဝိန္ဒတိ, န လဘတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ သပ္ပုရိသဓမ္မံ ပဂ္ဂဏှန္တေန အင်္ကုရေန အဘိဘဝိတွာ ဝုတ္တော သော ဗြာဟ္မဏော နိရုတ္တရော တုဏှီ အဟောသိ။ ယက္ခော ပန တေသံ ဒွိန္နံ ဝစနပဋိဝစနာနိ သုတွာ ဗြာဟ္မဏဿ ကုဇ္ဈိတွာပိ ‘‘ဟောတု ဣမဿ ဒုဋ္ဌဗြာဟ္မဏဿ ကတ္တဗ္ဗံ ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ကေနစိ အနဘိဘဝနီယတမေဝ တာဝ ဒဿေန္တော –

၂၆၆။ ‘‘နာဟံ ဒေဝေန ဝါ မနုဿေန ဝါ, ဣဿရိယေန ဝါ ဟံ သုပ္ပသယှော၊

ယက္ခောဟမသ္မိ ပရမိဒ္ဓိပတ္တော, ဒူရင်္ဂမော ဝဏ္ဏဗလူပပန္နော’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဒေဝေန ဝါတိ ယေန ကေနစိ ဒေဝေန ဝါ။ မနုဿေန ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ ဣဿရိယေန ဝါတိ ဒေဝိဿရိယေန ဝါ မနုဿိဿရိယေန ဝါ။ တတ္ထ ဒေဝိဿရိယံ နာမ စတုမဟာရာဇိကသက္ကသုယာမာဒီနံ ဒေဝိဒ္ဓိ, မနုဿိဿရိယံ နာမ စက္ကဝတ္တိအာဒီနံ ပုညိဒ္ဓိ။ တသ္မာ ဣဿရိယဂ္ဂဟဏေန မဟာနုဘာဝေ ဒေဝမနုဿေ သင်္ဂဏှာတိ။ မဟာနုဘာဝါပိ ဟိ ဒေဝါ အတ္တနော ပုညဖလူပတ္ထမ္ဘိတေ မနုဿေပိ အသတိ ပယောဂဝိပတ္တိယံ အဘိဘဝိတုံ န သက္ကောန္တိ, ပဂေဝ ဣတရေ။ ဟန္တိ အသဟနေ နိပါတော။ န သုပ္ပသယှောတိ အပ္ပဓံသိယော။ ယက္ခောဟမသ္မိ ပရမိဒ္ဓိပတ္တောတိ အတ္တနော ပုညဖလေန အဟံ ယက္ခတ္တံ ဥပဂတော အသ္မိ, ယက္ခောဝ သမာနော န ယော ဝါ သော ဝါ, အထ ခေါ ပရမိဒ္ဓိပတ္တော ပရမာယ ဥတ္တမာယ ယက္ခိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော။ ဒူရင်္ဂမောတိ ခဏေနေဝ ဒူရမ္ပိ ဌာနံ ဂန္တုံ သမတ္ထော။ ဝဏ္ဏဗလူပပန္နောတိ ရူပသမ္ပတ္တိယာ သရီရဗလေန စ ဥပပန္နော သမန္နာဂတောတိ တီဟိပိ ပဒေဟိ မန္တပ္ပယောဂါဒီဟိ အတ္တနော အနဘိဘဝနီယတံယေဝ ဒဿေတိ။ ရူပသမ္ပန္နော ဟိ ပရေသံ ဗဟုမာနိတော ဟောတိ, ရူပသမ္ပဒံ နိဿာယ ဝိသဘာဂဝတ္ထုနာပိ အနာကဍ္ဎနိယောဝါတိ ဝဏ္ဏသမ္ပဒါ အနဘိဘဝနီယကာရဏန္တိ ဝုတ္တာ။

ဣတော ပရံ အင်္ကုရဿ စ ဒေဝပုတ္တဿ စ ဝစနပဋိဝစနကထာ ဟောတိ –

၂၆၇။ ‘‘ပါဏိ တေ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏော, ပဉ္စဓာရော မဓုဿဝေါ၊

နာနာရသာ ပဂ္ဃရန္တိ, မညေဟံ တံ ပုရိန္ဒဒံ။

၂၆၈။ ‘‘နာမှိ ဒေဝေါ န ဂန္ဓဗ္ဗော, နာပိ သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ၊

ပေတံ မံ အင်္ကုရ ဇာနာဟိ, ရောရုဝမှာ ဣဓာဂတံ။

၂၆၉။ ‘‘ကိံသီလော ကိံသမာစာရော, ရောရုဝသ္မိံ ပုရေ တုဝံ၊

ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ။

၂၇၀။ ‘‘တုန္နဝါယော ပုရေ အာသိံ, ရောရုဝသ္မိံ တဒါ အဟံ၊

သုကိစ္ဆဝုတ္တိ ကပဏော, န မေ ဝိဇ္ဇတိ ဒါတဝေ။

၂၇၁။ ‘‘နိဝေသနဉ္စ မေ အာသိ, အသယှဿ ဥပန္တိကေ၊

သဒ္ဓဿ ဒါနပတိနော, ကတပုညဿ လဇ္ဇိနော။

၂၇၂။ ‘‘တတ္ထ ယာစနကာယန္တိ, နာနာဂေါတ္တာ ဝနိဗ္ဗကာ၊

တေ စ မံ တတ္ထ ပုစ္ဆန္တိ, အသယှဿ နိဝေသနံ။

၂၇၃။ ‘‘ကတ္ထ ဂစ္ဆာမ ဘဒ္ဒံ ဝေါ, ကတ္ထ ဒါနံ ပဒီယတိ၊

တေသာဟံ ပုဋ္ဌော အက္ခာမိ, အသယှဿ နိဝေသနံ။

၂၇၄။ ‘‘ပဂ္ဂယှ ဒက္ခိဏံ ဗာဟုံ, ဧတ္ထ ဂစ္ဆထ ဘဒ္ဒံ ဝေါ၊

ဧတ္ထ ဒါနံ ပဒီယတိ, အသယှဿ နိဝေသနေ။

၂၇၅။ ‘‘တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ, တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ၊

တေန မေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ။

၂၇၆။ ‘‘န ကိရ တွံ အဒါ ဒါနံ, သကပါဏီဟိ ကဿစိ၊

ပရဿ ဒါနံ အနုမောဒမာနော, ပါဏိံ ပဂ္ဂယှ ပါဝဒိ။

၂၇၇။ ‘‘တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ, တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ၊

တေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ။

၂၇၈။ ‘‘ယော သော ဒါနမဒါ ဘန္တေ, ပသန္နော သကပါဏိဘိ၊

သော ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, ကိံ နု သော ဒိသတံ ဂတော။

၂၇၉။ ‘‘နာဟံ ပဇာနာမိ အသယှသာဟိနော, အင်္ဂီရသဿ ဂတိံ အာဂတိံ ဝါ၊

သုတဉ္စ မေ ဝေဿဝဏဿ သန္တိကေ, သက္ကဿ သဟဗျတံ ဂတော အသယှော။

၂၈၀။ ‘‘အလမေဝ ကာတုံ ကလျာဏံ, ဒါနံ ဒါတုံ ယထာရဟံ၊

ပါဏိံ ကာမဒဒံ ဒိသွာ, ကော ပုညံ န ကရိဿတိ။

၂၈၁။ ‘‘သော ဟိ နူန ဣတော ဂန္တွာ, အနုပ္ပတွာန ဒွါရကံ၊

ဒါနံ ပဋ္ဌပယိဿာမိ, ယံ မမဿ သုခါဝဟံ။

၂၈၂။ ‘‘ဒဿာမန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

ပပဉ္စ ဥဒပါနဉ္စ, ဒုဂ္ဂေ သင်္ကမနာနိ စာ’’တိ။ –

ပန္နရသ ဝစနပဋိဝစနဂါထာ ဟောန္တိ။

၂၆၇။ တတ္ထ ပါဏိ တေတိ တဝ ဒက္ခိဏဟတ္ထော။ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏောတိ သဗ္ဗသော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော။ ပဉ္စဓာရောတိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂုလီဟိ ပရေဟိ ကာမိတဝတ္ထူနံ ဓာရာ ဧတဿ သန္တီတိ ပဉ္စဓာရော။ မဓုဿဝေါတိ မဓုရရသဝိဿန္ဒကော။ တေနာဟ ‘‘နာနာရသာ ပဂ္ဃရန္တီ’’တိ, မဓုရကဋုကကသာဝါဒိဘေဒါ နာနာဝိဓာ ရသာ ဝိဿန္ဒန္တီတိ အတ္ထော။ ယက္ခဿ ဟိ ကာမဒဒေ မဓုရာဒိရသသမ္ပန္နာနိ ဝိဝိဓာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ ဟတ္ထေ ဝိဿဇ္ဇန္တေ မဓုရာဒိရသာ ပဂ္ဃရန္တီတိ ဝုတ္တံ။ မညေဟံ တံ ပုရိန္ဒဒန္တိ မညေ အဟံ တံ ပုရိန္ဒဒံ သက္ကံ, ‘‘ဧဝံမဟာနုဘာဝေါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ’’တိ တံ အဟံ မညာမီတိ အတ္ထော။

၂၆၈။ နာမှိ ဒေဝေါတိ ဝေဿဝဏာဒိကော ပါကဋဒေဝေါ န ဟောမိ။ န ဂန္ဓဗ္ဗောတိ ဂန္ဓဗ္ဗကာယိကဒေဝေါပိ န ဟောမိ။ နာပိ သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါတိ ပုရိမတ္တဘာဝေ ပုရေ ဒါနဿ ပဋ္ဌပိတတ္တာ ‘‘ပုရိန္ဒဒေါ’’တိ လဒ္ဓနာမော သက္ကော ဒေဝရာဇာပိ န ဟောမိ။ ကတရော ပန အဟောသီတိ အာဟ ‘‘ပေတံ မံ အင်္ကုရ ဇာနာဟီ’’တိအာဒိ။ အင်္ကုရပေတူပပတ္တိကံ မံ ဇာနာဟိ, ‘‘အညတရော ပေတမဟိဒ္ဓိကော’’တိ မံ ဥပဓာရေဟိ။ ရောရုဝမှာ ဣဓာဂတန္တိ ရောရုဝနဂရတော စဝိတွာ မရုကန္တာရေ ဣဓ ဣမသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခေ ဥပပဇ္ဇနဝသေန အာဂတံ, ဧတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တိ အတ္ထော။

၂၆၉။ ကိံသီလော ကိံသမာစာရော, ရောရုဝသ္မိံ ပုရေ တုဝန္တိ ပုဗ္ဗေ ပုရိမတ္တဘာဝေ ရောရုဝနဂရေ ဝသန္တော တွံ ကိံသီလော ကိံသမာစာရော အဟောသိ, ပါပတော နိဝတ္တနလက္ခဏံ ကီဒိသံ သီလံ သမာဒါယ သံဝတ္တိတပုညကိရိယာလက္ခဏေန သမာစာရေန ကိံသမာစာရော, ဒါနာဒီသု ကုသလသမာစာရေသု ကီဒိသော သမာစာရော အဟောသီတိ အတ္ထော။ ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန, ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတီတိ ကီဒိသေန သေဋ္ဌစရိယေန ဣဒံ ဧဝရူပံ တဝ ဟတ္ထေသု ပုညဖလံ ဣဒါနိ သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ, တံ ကထေဟီတိ အတ္ထော။ ပုညဖလဉှိ ဣဓ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ပုည’’န္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တတ္ထာ ဟိ တံ ‘‘ကုသလာနံ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာနံ သမာဒါနဟေတု ဧဝမိဒံ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ။ နိ။ ၃။၈၀) ပုညန္တိ ဝုတ္တံ။

၂၇၀။ တုန္နဝါယောတိ တုန္နကာရော။ သုကိစ္ဆဝုတ္တီတိ သုဋ္ဌု ကိစ္ဆပုတ္တိကော အတိဝိယ ဒုက္ခဇီဝိကော။ ကပဏောတိ ဝရာကော, ဒီနောတိ အတ္ထော။ န မေ ဝိဇ္ဇတိ ဒါတဝေတိ အဒ္ဓိကာနံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဒါတုံ ကိဉ္စိ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ မယှံ နတ္ထိ, စိတ္တံ ပန မေ ဒါနံ ဒိန္နန္တိ အဓိပ္ပါယော။

၂၇၁။ နိဝေသနန္တိ ဃရံ, ကမ္မကရဏသာလာ ဝါ။ အသယှဿ ဥပန္တိကေတိ အသယှဿ မဟာသေဋ္ဌိနော ဂေဟဿ သမီပေ။ သဒ္ဓဿာတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ သမန္နာဂတဿ။ ဒါနပတိနောတိ ဒါနေ နိရန္တရပ္ပဝတ္တာယ ပရိစ္စာဂသမ္ပတ္တိယာ လောဘဿ စ အဘိဘဝေန ပတိဘူတဿ။ ကတပုညဿာတိ ပုဗ္ဗေ ကတသုစရိတကမ္မဿ။ လဇ္ဇိနောတိ ပါပဇိဂုစ္ဆနသဘာဝဿ။

၂၇၂။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ မမ နိဝေသနေ။ ယာစနကာယန္တီတိ ယာစနကာ ဇနာ အသယှသေဋ္ဌိံ ကိဉ္စိ ယာစိတုကာမာ အာဂစ္ဆန္တိ။ နာနာဂေါတ္တာတိ နာနာဝိဓဂေါတ္တာပဒေသာ။ ဝနိဗ္ဗကာတိ ဝဏ္ဏဒီပကာ, ယေ ဒါယကဿ ပုညဖလာဒိဉ္စ ဂုဏကိတ္တနာဒိမုခေန အတ္တနော အတ္ထိကဘာဝံ ပဝေဒေန္တာ ဝိစရန္တိ။ တေ စ မံ တတ္ထ ပုစ္ဆန္တီတိ တတ္ထာတိ နိပါတမတ္တံ, တေ ယာစကာဒယော မံ အသယှသေဋ္ဌိနော နိဝေသနံ ပုစ္ဆန္တိ။ အက္ခရစိန္တကာ ဟိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ကမ္မဒွယံ ဣစ္ဆန္တိ။

၂၇၃။ ကတ္ထ ဂစ္ဆာမ ဘဒ္ဒံ ဝေါ, ကတ္ထ ဒါနံ ပဒီယတီတိ တေသံ ပုစ္ဆနာကာရဒဿနံ။ အယံ ပေတ္ထ အတ္ထော – ဘဒ္ဒံ တုမှာကံ ဟောတု, မယံ ‘‘အသယှမဟာသေဋ္ဌိနာ ဒါနံ ပဒီယတီ’’တိ သုတွာ အာဂတာ, ကတ္ထ ဒါနံ ပဒီယတိ, ကတ္ထ ဝါ မယံ ဂစ္ဆာမ, ကတ္ထ ဂတေန ဒါနံ သက္ကာ လဒ္ဓုန္တိ။ တေသာဟံ ပုဋ္ဌော အက္ခာမီတိ ဧဝံ တေဟိ အဒ္ဓိကဇနေဟိ လဘနဋ္ဌာနံ ပုဋ္ဌော ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ အကတပုညတာယ ဣဒါနိ ဤဒိသာနံ ကိဉ္စိ ဒါတုံ အသမတ္ထော ဇာတော, ဒါနဂ္ဂံ ပန ဣမေသံ ဒဿေန္တော လာဘဿ ဥပါယာစိက္ခဏေန ပီတိံ ဥပ္ပါဒေန္တော ဧတ္တကေနပိ ဗဟုံ ပုညံ ပသဝါမီ’’တိ ဂါရဝံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒက္ခိဏံ ဗာဟုံ ပသာရေတွာ တေသံ အသယှသေဋ္ဌိဿ နိဝေသနံ အက္ခာမိ။ တေနာဟ ‘‘ပဂ္ဂယှ ဒက္ခိဏံ ဗာဟု’’န္တိအာဒိ။

၂၇၄။ တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါတိ တေန ပရဒါနပကာသနေန ပရေန ကတဿ ဒါနဿ သက္ကစ္စံ အနုမောဒနမတ္တေန ဟေတုနာ ဣဒါနိ မယှံ ဟတ္ထော ကပ္ပရုက္ခော ဝိယ သန္တာနကလတာ ဝိယ စ ကာမဒုဟော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဒါယီ ကာမဒဒေါ ဟောတိ။ ကာမဒဒေါ စ ဟောန္တော တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ ဣဋ္ဌဝတ္ထုဝိဿဇ္ဇနကော ဇာတော။

၂၇၆။ န ကိရ တွံ အဒါ ဒါနန္တိ ကိရာတိ အနုဿဝနတ္ထေ နိပါတော, တွံ ကိရ အတ္တနော သန္တကံ န ပရိစ္စဇိ, သကပါဏီဟိ သဟတ္ထေဟိ ယဿ ကဿစိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ ကိဉ္စိ ဒါနံ န အဒါသိ။ ပရဿ ဒါနံ အနုမောဒမာနောတိ ကေဝလံ ပန ပရေန ကတံ ပရဿ ဒါနံ ‘‘အဟော ဒါနံ ပဝတ္တေသီ’’တိ အနုမောဒမာနောယေဝ ဝိဟာသိ။

၂၇၇။ တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါတိ တေန တုယှံ ပါဏိ ဧဝံ ကာမဒဒေါ, အဟော အစ္ဆရိယာ ဝတ ပုညာနံ ဂတီတိ အဓိပ္ပါယော။

၂၇၈။ ယော သော ဒါနမဒါ, ဘန္တေ, ပသန္နော သကပါဏိဘီတိ ဒေဝပုတ္တံ ဂါရဝေန အာလပတိ။ ဘန္တေ, ပရေန ကတဿ ဒါနာနုမောဒကဿ တာဝ တုယှံ ဤဒိသံ ဖလံ ဧဝရူပေါ အာနုဘာဝေါ, ယော ပန သော အသယှမဟာသေဋ္ဌိ မဟာဒါနံ အဒါသိ, ပသန္နစိတ္တော ဟုတွာ သဟတ္ထေဟိ တဒါ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ။ သော ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟန္တိ သော ဣဓ မနုဿတ္တဘာဝံ ပဟာယ။ ကိန္တိ ကတရံ။ နု သောတိ နူတိ နိပါတမတ္တံ။ ဒိသတံ ဂတောတိ ဒိသံ ဌာနံ ဂတော, ကီဒိသီ တဿ ဂတော နိပ္ဖတ္တီတိ အသယှသေဋ္ဌိနော အဘိသမ္ပရာယံ ပုစ္ဆိ။

၂၇၉။ အသယှသာဟိနောတိ အညေဟိ မစ္ဆရီဟိ လောဘာဘိဘူတေဟိ သဟိတုံ ဝဟိတုံ အသက္ကုဏေယျဿ ပရိစ္စာဂါဒိဝိဘာဂဿ သပ္ပုရိသဓုရဿ သဟနတော အသယှသာဟိနော။ အင်္ဂီရသဿာတိ အင်္ဂတော နိက္ခမနကဇုတိဿ။ ရသောတိ ဟိ ဇုတိယာ အဓိဝစနံ။ တဿ ကိရ ယာစကေ အာဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မုခဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသီဒတိ, တံ အတ္တနော ပစ္စက္ခံ ကတွာ ဧဝမာဟ။ ဂတိံ အာဂတိံ ဝါတိ တဿ ‘‘အသုကံ နာမ ဂတိံ, ဣတော ဂတော’’တိ ဂတိံ ဝါ ‘‘တတော ဝါ ပန အသုကသ္မိံ ကာလေ ဣဓာဂမိဿတီ’’တိ အာဂတိံ ဝါ နာဟံ ဇာနာမိ, အဝိသယော ဧသ မယှံ။ သုတဉ္စ မေ ဝေဿဝဏဿ သန္တိကေတိ အပိစ ခေါ ဥပဋ္ဌာနံ ဂတေန ဝေဿဝဏဿ မဟာရာဇဿ သန္တိကေ သုတမေတံ မယာ။ သက္ကဿ သဟဗျတံ ဂတော အသယှောတိ အသယှသေဋ္ဌိ သက္ကဿ ဒေဝါနမိန္ဒဿ သဟဗျတံ ဂတော အဟောသိ, တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ အတ္ထော။

၂၈၀။ အလမေဝ ကာတုံ ကလျာဏန္တိ ယံကိဉ္စိ ကလျာဏံ ကုသလံ ပုညံ ကာတုံ ယုတ္တမေဝ ပတိရူပမေဝ။ တတ္ထ ပန ယံ သဗ္ဗသာဓာရဏံ သုကတတရံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒါနံ ဒါတုံ ယထာရဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ, အတ္တနော ဝိဘဝဗလာနုရူပံ ဒါနံ ဒါတုံ အလမေဝ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ပါဏိံ ကာမဒဒံ ဒိသွာ’’တိ။ ယတြ ဟိ နာမ ပရကတပုညာနုမောဒနပုဗ္ဗကေန ဒါနပတိနိဝေသနမဂ္ဂါစိက္ခဏမတ္တေန အယံ ဟတ္ထော ကာမဒဒေါ ဒိဋ္ဌော, ဣမံ ဒိသွာ။ ကော ပုညံ န ကရိဿတီတိ မာဒိသော ကော နာမ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာနဘူတံ ပုညံ န ကရိဿတီတိ။

၂၈၁။ ဧဝံ အနိယမဝသေန ပုညကိရိယာယ အာဒရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တနိ တံ နိယမေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သော ဟိ နူနာ’’တိအာဒိဂါထာဒွယမာဟ။ တတ္ထ သောတိ သော အဟံ။ ဟီတိ အဝဓာရဏေ နိပါတော, နူနာတိ ပရိဝိတက္ကေ။ ဣတော ဂန္တွာတိ ဣတော မရုဘူမိတော အပဂန္တွာ။ အနုပ္ပတွာန ဒွါရကန္တိ ဒွါရဝတီနဂရံ အနုပါပုဏိတွာ။ ပဋ္ဌပယိဿာမီတိ ပဝတ္တယိဿာမိ။

ဧဝံ အင်္ကုရေန ‘‘ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ပဋိညာယ ကတာယ ယက္ခော တုဋ္ဌမာနသော ‘‘မာရိသ, တွံ ဝိဿတ္ထော ဒါနံ ဒေဟိ, အဟံ ပန တေ သဟာယကိစ္စံ ကရိဿာမိ, ယေန တေ ဒေယျဓမ္မော န ပရိက္ခယံ ဂမိဿတိ, တေန ပကာရေန ကရိဿာမီ’’တိ တံ ဒါနကိရိယာယ သမုတ္တေဇေတွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ ဝါဏိဇ, တွံ ကိရ မာဒိသေ ဗလက္ကာရေန နေတုကာမော အတ္တနော ပမာဏံ န ဇာနာသီ’’တိ တဿ ဘဏ္ဍမန္တရဓာပေတွာ တံ ယက္ခဝိဘိံသကာယ ဘိံသာပေန္တော သန္တဇ္ဇေသိ။ အထ နံ အင်္ကုရော နာနပ္ပကာရံ ယာစိတွာ ဗြာဟ္မဏေန ခမာပေန္တော ပသာဒေတွာ သဗ္ဗဘဏ္ဍံ ပါကတိကံ ကာရာပေတွာ ရတ္တိယာ ဥပဂတာယ ယက္ခံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂစ္ဆန္တော တဿ အဝိဒူရေ အညတရံ အတိဝိယ ဗီဘစ္ဆဒဿနံ ပေတံ ဒိသွာ တေန ကတကမ္မံ ပုစ္ဆန္တော –

၂၈၃။ ‘‘ကေန တေ အင်္ဂုလီ ကုဏာ, မုခဉ္စ ကုဏလီကတံ၊

အက္ခီနိ စ ပဂ္ဃရန္တိ, ကိံ ပါပံ ပကတံ တယာ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ကုဏာတိ ကုဏိကာ ပဋိကုဏိကာ အနုဇုဘူတာ။ ကုဏလီကတန္တိ မုခဝိကာရေန ဝိကုဏိတံ သံကုဏိတံ။ ပဂ္ဃရန္တီတိ အသုစိံ ဝိဿန္ဒန္တိ။

အထဿ ပေတော –

၂၈၄။ ‘‘အင်္ဂီရသဿ ဂဟပတိနော, သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော၊

တဿာဟံ ဒါနဝိဿဂ္ဂေ, ဒါနေ အဓိကတော အဟုံ။

၂၈၅။ ‘‘တတ္ထ ယာစနကေ ဒိသွာ, အာဂတေ ဘောဇနတ္ထိကေ၊

ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ, အကာသိံ ကုဏလိံ မုခံ။

၂၈၆။ ‘‘တေန မေ အင်္ဂုလီ ကုဏာ, မုခဉ္စ ကုဏလီကတံ၊

အက္ခီနိ မေ ပဂ္ဃရန္တိ, တံ ပါပံ ပကတံ မယာ’’တိ။ –

တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

၂၈၄။ တတ္ထ ‘‘အင်္ဂီရသဿာ’’တိအာဒိနာ အသယှသေဋ္ဌိံ ကိတ္တေတိ။ ဃရမေသိနောတိ ဃရမာဝသန္တဿ ဂဟဋ္ဌဿ။ ဒါနဝိဿဂ္ဂေတိ ဒါနဂ္ဂေ ပရိစ္စာဂဋ္ဌာနေ။ ဒါနေ အဓိကတော အဟုန္တိ ဒေယျဓမ္မဿ ပရိစ္စဇနေ ဒါနာဓိကာရေ အဓိကတော ဌပိတော အဟောသိံ။

၂၈၅။ ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မာတိ ယာစနကေ ဘောဇနတ္ထိကေ အာဂတေ ဒိသွာ ဒါနဗျာဝဋေန ဒါနဂ္ဂတော အနပက္ကမ္မ ယထာဌာနေယေဝ ဌတွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿေန ဝိပ္ပသန္နမုခဝဏ္ဏေန သဟတ္ထေန ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, ပရေဟိ ဝါ ပတိရူပေဟိ ဒါပေတဗ္ဗံ, အဟံ ပန တထာ အကတွာ ယာစနကေ အာဂစ္ဆန္တေ ဒူရတောဝ ဒိသွာ အတ္တာနံ အဒဿေန္တော ဧကမန္တံ အပက္ကမ္မ အပက္ကမိတွာ။ အကာသိံ ကုဏလိံ မုခန္တိ ဝိကုဏိတံ သင်္ကုစိတံ မုခံ အကာသိံ။

၂၈၆။ တေနာတိ ယသ္မာ တဒါဟံ သာမိနာ ဒါနာဓိကာရေ နိယုတ္တော သမာနော ဒါနကာလေ ဥပဋ္ဌိတေ မစ္ဆရိယာပကတော ဒါနဂ္ဂတော အပက္ကမန္တော ပါဒေဟိ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇိံ, သဟတ္ထေဟိ ဒါတဗ္ဗေ တထာ အကတွာ ဟတ္ထသင်္ကောစံ အာပဇ္ဇိံ, ပသန္နမုခေန ဘဝိတဗ္ဗေ မုခသင်္ကောစံ အာပဇ္ဇိံ, ပိယစက္ခူဟိ ဩလောကေတဗ္ဗေ စက္ခုကာလုသိယံ ဥပ္ပါဒေသိံ, တသ္မာ ဟတ္ထင်္ဂုလိယော စ ပါဒင်္ဂုလိယော စ ကုဏိတာ ဇာတာ, မုခဉ္စ ကုဏလီကတံ ဝိရူပရူပံ သင်္ကုစိတံ, အက္ခီနိ အသုစီဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆာနိ အဿူနိ ပဂ္ဃရန္တီတိ အတ္ထော။ တေန ဝုတ္တံ –

‘‘တေန မေ အင်္ဂုလီ ကုဏာ, မုခဉ္စ ကုဏလီကတံ၊

အက္ခီနိ မေ ပဂ္ဃရန္တိ, တံ ပါပံ ပကတံ မယာ’’တိ။

တံ သုတွာ အင်္ကုရော ပေတံ ဂရဟန္တော –

၂၈၇။ ‘‘ဓမ္မေန တေ ကာပုရိသ, မုခဉ္စ ကုဏလီကတံ၊

အက္ခီနိ စ ပဂ္ဃရန္တိ, ယံ တံ ပရဿ ဒါနဿ၊

အကာသိ ကုဏလိံ မုခ’’န္တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဓမ္မေနာတိ ယုတ္တေနေဝ ကာရဏေန။ တေတိ တဝ။ ကာပုရိသာတိ လာမကပုရိသ။ ယန္တိ ယသ္မာ။ ပရဿ ဒါနဿာတိ ပရဿ ဒါနသ္မိံ။ အယမေဝ ဝါ ပါဌော။

ပုန အင်္ကုရော တံ ဒါနပတိံ သေဋ္ဌိံ ဂရဟန္တော –

၂၈၈။ ‘‘ကထဉှိ ဒါနံ ဒဒမာနော, ကရေယျ ပရပတ္တိယံ၊

အန္နပါနံ ခါဒနီယံ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စာ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ဒါနံ ဒဒန္တော ပုရိသော ကထဉှိ နာမ တံ ပရပတ္တိယံ ပရေန ပါပေတဗ္ဗံ သာဓေတဗ္ဗံ ကရေယျ, အတ္တပစ္စက္ခမေဝ ကတွာ

သဟတ္ထေနေဝ ဒဒေယျ, သယံ ဝါ တတ္ထ ဗျာဝဋော ဘဝေယျ, အညထာ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မော အဋ္ဌာနေ ဝိဒ္ဓံသိယေထ, ဒက္ခိဏေယျာ စ ဒါနေန ပရိဟာယေယျုန္တိ။

ဧဝံ တံ ဂရဟိတွာ ဣဒါနိ အတ္တနာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေန္တော –

၂၈၉။ ‘‘သော ဟိ နူန ဣတော ဂန္တွာ, အနုပ္ပတွာန ဒွါရကံ၊

ဒါနံ ပဋ္ဌပယိဿာမိ, ယံ မမဿ သုခါဝဟံ။

၂၉၀။ ‘‘ဒဿာမန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

ပပဉ္စ ဥဒပါနဉ္စ, ဒုဂ္ဂေ သင်္ကမနာနိ စာ’’တိ။ –

ဂါထာဒွယမာဟ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

၂၉၁။ ‘‘တတော ဟိ သော နိဝတ္တိတွာ, အနုပ္ပတွာန ဒွါရကံ၊

ဒါနံ ပဋ္ဌပယိ အင်္ကုရော, ယံတုမဿ သုခါဝဟံ။

၂၉၂။ ‘‘အဒါ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ၊

ပပဉ္စ ဥဒပါနဉ္စ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

၂၉၃။ ‘‘ကော ဆာတော ကော စ တသိတော, ကော ဝတ္ထံ ပရိဒဟိဿတိ၊

ကဿ သန္တာနိ ယောဂ္ဂါနိ, ဣတော ယောဇေန္တု ဝါဟနံ။

၂၉၄။ ‘‘ကော ဆတ္တိစ္ဆတိ ဂန္ဓဉ္စ, ကော မာလံ ကော ဥပါဟနံ၊

ဣတိဿု တတ္ထ ဃောသေန္တိ, ကပ္ပကာ သူဒမာဂဓာ၊

သဒါ သာယဉ္စ ပါတော စ, အင်္ဂုရဿ နိဝေသနေ’’တိ။ –

စတဿော ဂါထာ အင်္ဂုရဿ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေတုံ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာ။

၂၉၁။ တတ္ထ တတောတိ မရုကန္တာရတော။ နိဝတ္တိတွာတိ ပဋိနိဝတ္တိတွာ။ အနုပ္ပတွာန ဒွါရကန္တိ ဒွါရဝတီနဂရံ အနုပါပုဏိတွာ။ ဒါနံ ပဋ္ဌပယိ အင်္ဂုရောတိ ယက္ခေန ပရိပူရိတသကလကောဋ္ဌာဂါရော သဗ္ဗပါထေယျကံ မဟာဒါနံ သော အင်္ဂုရော ပဋ္ဌပေသိ။ ယံတုမဿ သုခါဝဟန္တိ ယံ အတ္တနော သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ သုခနိဗ္ဗတ္တကံ။

၂၉၃။ ကော ဆာတောတိ ကော ဇိဃစ္ဆိတော, သော အာဂန္တွာ ယထာရုစိ ဘုဉ္ဇတူတိ အဓိပ္ပါယော။ ဧသေဝ နယော သေသေသုပိ။ တသိတောတိ ပိပါသိတော။ ပရိဒဟိဿတီတိ နိဝါသေဿတိ ပါရုပိဿတိ စာတိ အတ္ထော။ သန္တာနီတိ ပရိဿမပ္ပတ္တာနိ။ ယောဂ္ဂါနီတိ ရထဝါဟနာနိ။ ဣတော ယောဇေန္တု ဝါဟနန္တိ ဣတော ယောဂ္ဂသမူဟတော ယထာရုစိတံ ဂဟေတွာ ဝါဟနံ ယောဇေန္တု။

၂၉၄။ ကော ဆတ္တိစ္ဆတီတိ ကော ကိလဉ္ဇဆတ္တာဒိဘေဒံ ဆတ္တံ ဣစ္ဆတိ, သော ဂဏှာတူတိ အဓိပ္ပါယော။ သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော။ ဂန္ဓန္တိ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓာဒိကံ ဂန္ဓံ။ မာလန္တိ ဂန္ထိတာဂန္ထိတဘေဒံ ပုပ္ဖံ။ ဥပါဟနန္တိ ခလ္လဗဒ္ဓါဒိဘေဒံ ဥပါဟနံ။ ဣတိဿူတိ ဧတ္ထ သူတိ နိပါတမတ္တံ, ဣတိ ဧဝံ ‘‘ကော ဆာတော, ကော တသိတော’’တိအာဒိနာတိ အတ္ထော။ ကပ္ပကာတိ နှာပိတကာ။ သူဒါတိ ဘတ္တကာရကာ။ မာဂဓာတိ ဂန္ဓိနော။ သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သာယဉ္စ ပါတော စ တတ္ထ အင်္ဂုရဿ နိဝေသနေ ဃောသေန္တိ ဥဂ္ဃေါသေန္တီတိ ယောဇနာ။

ဧဝံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေန္တဿ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တိတ္တိဘာဝတော အတ္ထိကဇနေဟိ ပဝိဝိတ္တံ ဝိရဠံ ဒါနဂ္ဂံ အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ အင်္ကုရော ဒါနေ ဥဠာရဇ္ဈာသယတာယ အတုဋ္ဌမာနသော ဟုတွာ အတ္တနော ဒါနေ နိယုတ္တံ သိန္ဓကံ နာမ မာဏဝံ အာမန္တေတွာ –

၂၉၅။ ‘‘သုခံ သုပတိ အင်္ကုရော, ဣတိ ဇာနာတိ မံ ဇနော၊

ဒုက္ခံ သုပါမိ သိန္ဓက, ယံ န ပဿာမိ ယာစကေ။

၂၉၆။ ‘‘သုခံ သုပတိ အင်္ကုရော, ဣတိ ဇာနာတိ မံ ဇနော၊

ဒုက္ခံ သုပါမိ သိန္ဓက, အပ္ပကေ သု ဝနိဗ္ဗကေ’’တိ။ –

ဂါထာဒွယမာဟ။ တတ္ထ သုခံ သုပတိ အင်္ကုရော, ဣတိ ဇာနာတိ မံ ဇနောတိ ‘‘အင်္ကုရော ရာဇာ ယသဘောဂသမပ္ပိတော ဒါနပတိ အတ္တနော ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ ဒါနသမ္ပတ္တိယာ စ သုခံ သုပတိ, သုခေနေဝ နိဒ္ဒံ ဥပဂစ္ဆတိ, သုခံ ပဋိဗုဇ္ဈတီ’’တိ ဧဝံ မံ ဇနော သမ္ဘာဝေတိ။ ဒုက္ခံ သုပါမိ သိန္ဓကာတိ အဟံ ပန သိန္ဓက ဒုက္ခမေဝ သုပါမိ။ ကသ္မာ? ယံ န ပဿာမိ ယာစကေတိ, ယသ္မာ မမ

အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဒေယျဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကေ ဗဟူ ယာစကေ န ပဿာမိ, တသ္မာတိ အတ္ထော။ အပ္ပကေ သု ဝနိဗ္ဗကေတိ ဝနိဗ္ဗကဇနေ အပ္ပကေ ကတိပယေ ဇာတေ ဒုက္ခံ သုပါမီတိ ယောဇနာ။ သူတိ စ နိပါတမတ္တံ, အပ္ပကေ ဝနိဗ္ဗကဇနေ သတီတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ သိန္ဓကော တဿ ဥဠာရံ ဒါနာဓိမုတ္တိံ ပါကဋတရံ ကာတုကာမော –

၂၉၇။ ‘‘သက္ကော စေ တေ ဝရံ ဒဇ္ဇာ, တာဝတိံသာနမိဿရော၊

ကိဿ သဗ္ဗဿ လောကဿ, ဝရမာနော ဝရံ ဝရေ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – တာဝတိံသာနံ ဒေဝါနံ သဗ္ဗဿ စ လောကဿ ဣဿရော သက္ကော ‘‘ဝရံ ဝရဿု, အင်္ကုရ, ယံကိဉ္စိ မနသိစ္ဆိတ’’န္တိ တုယှံ ဝရံ ဒဇ္ဇာ ဒဒေယျ စေ, ဝရမာနော ပတ္ထယမာနော ကိဿ ကီဒိသံ ဝရံ ဝရေယျာသီတိ အတ္ထော။

အထ အင်္ကုရော အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ ယာထာဝတော ပဝေဒေန္တော –

၂၉၈။ ‘‘သက္ကော စေ မေ ဝရံ ဒဇ္ဇာ, တာဝတိံသာနမိဿရော၊

ကာလုဋ္ဌိတဿ မေ သတော, သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတိ၊

ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ပါတုဘဝေယျုံ, သီလဝန္တော စ ယာစကာ။

၂၉၉။ ‘‘ဒဒတော မေ န ခီယေထ, ဒတွာ နာနုတပေယျဟံ၊

ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျံ, ဧတံ သက္ကံ ဝရံ ဝရေ’’တိ။ – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

၂၉၈။ တတ္ထ ကာလုဋ္ဌိတဿ မေ သတောတိ ကာလေ ပါတော ဝုဋ္ဌိတဿ အတ္ထိကာနံ ဒက္ခိဏေယျာနံ အပစာယနပါရိစရိယာဒိဝသေန ဥဋ္ဌာနဝီရိယသမ္ပန္နဿ မေ သမာနဿ။ သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတီတိ သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ။ ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ပါတုဘဝေယျုန္တိ ဒေဝလောကပရိယာပန္နာ အာဟာရာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ။ သီလဝန္တော စ ယာစကာတိ ယာစကာ စ သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ ဘဝေယျုံ။

၂၉၉။ ဒဒတော မေ န ခီယေထာတိ အာဂတာဂတာနံ ဒါနံ ဒဒတော စ မေ ဒေယျဓမ္မော န ခီယေထ, န ပရိက္ခယံ ဂစ္ဆေယျ။ ဒတွာ နာနုတပေယျဟန္တိ တဉ္စ ဒါနံ ဒတွာ ကိဉ္စိဒေဝ အပ္ပသာဒကံ ဒိသွာ တေန အဟံ ပစ္ဆာ နာနုတပေယျံ။ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျန္တိ ဒဒမာနော စိတ္တံ ပသာဒေယျံ, ပသန္နစိတ္တောယေဝ ဟုတွာ ဒဒေယျံ။ ဧတံ သက္ကံ ဝရံ ဝရေတိ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာရောဂျသမ္ပဒါ, ဒေယျဓမ္မသမ္ပဒါ, ဒက္ခိဏေယျသမ္ပဒါ, ဒေယျဓမ္မဿ အပရိမိတသမ္ပဒါ, ဒါယကသမ္ပဒါတိ ဧတံ ပဉ္စဝိဓံ ဝရံ ဝရေယျံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ကာလုဋ္ဌိတဿ မေ သတော’’တိ ဧတေန အာရောဂျသမ္ပဒါ, ‘‘ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ပါတုဘဝေယျု’’န္တိ ဧတေန ဒေယျဓမ္မသမ္ပဒါ, ‘‘သီလဝန္တော စ ယာစကာ’’တိ ဧတေန ဒက္ခိဏေယျသမ္ပဒါ, ‘‘ဒဒတော မေ န ခီယေထာ’’တိ ဧတေန ဒေယျဓမ္မဿ အပရိမိတသမ္ပဒါ, ‘‘ဒတွာ နာနုတပေယျဟံ, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျ’’န္တိ ဧတေဟိ ဒါယကသမ္ပဒါတိ ဣမေ ပဉ္စ အတ္ထာ ဝရဘာဝေန ဣစ္ဆိတာ။ တေ စ ခေါ ဒါနမယပုညဿ ယာဝဒေဝ ဥဠာရဘာဝါယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

ဧဝံ အင်္ကုရေန အတ္တနော အဇ္ဈာသယေ ပဝေဒိတေ တတ္ထ နိသိန္နော နီတိသတ္ထေ ကတပရိစယော သောနကော နာမ ဧကော ပုရိသော တံ အတိဒါနတော ဝိစ္ဆိန္ဒိတုကာမော –

၃၀၀။ ‘‘န သဗ္ဗဝိတ္တာနိ ပရေ ပဝေစ္ဆေ, ဒဒေယျ ဒါနဉ္စ ဓနဉ္စ ရက္ခေ၊

တသ္မာ ဟိ ဒါနာ ဓနမေဝ သေယျော, အတိပ္ပဒါနေန ကုလာ န ဟောန္တိ။

၃၀၁။ ‘‘အဒါနမတိဒါနဉ္စ နပ္ပသံသန္တိ ပဏ္ဍိတာ,

တသ္မာ ဟိ ဒါနာ ဓနမေဝ သေယျော,

သမေန ဝတ္တေယျ သ ဓီရဓမ္မော’’တိ။ –

ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။ သိန္ဓကော ဧဝံ ပုနပိ ဝီမံသိတုကာမော ‘‘န သဗ္ဗဝိတ္တာနီ’’တိအာဒိမာဟာတိ အပရေ။

၃၀၀။ တတ္ထ သဗ္ဗဝိတ္တာနီတိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကပ္ပဘေဒါနိ သဗ္ဗာနိ ဝိတ္တူပကရဏာနိ, ဓနာနီတိ အတ္ထော။ ပရေတိ ပရမှိ, ပရဿာတိ အတ္ထော။ န ပဝေစ္ဆေတိ န ဒဒေယျ, ‘‘ဒက္ခိဏေယျာ လဒ္ဓါ’’တိ ကတွာ ကိဉ္စိ အသေသေတွာ သဗ္ဗသာပတေယျပရိစ္စာဂေါ န ကာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော။ ဒဒေယျ ဒါနဉ္စာတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒါနဓမ္မော န ကာတဗ္ဗော, အထ ခေါ အတ္တနော အာယဉ္စ ဝယဉ္စ ဇာနိတွာ ဝိဘဝါနုရူပံ ဒါနဉ္စ ဒဒေယျ။ ဓနဉ္စ ရက္ခေတိ အလဒ္ဓလာဘလဒ္ဓပရိရက္ခဏရက္ခိတသမ္ဗန္ဓဝသေန ဓနံ ပရိပါလေယျ။

‘‘ဧကေန ဘောဂေ ဘုဉ္ဇေယျ, ဒွီဟိ ကမ္မံ ပယောဇယေ၊

စတုတ္ထဉ္စ နိဓာပေယျ, အာပဒါသု ဘဝိဿတီ’’တိ။ (ဒီ။ နိ။ ၃။၂၆၅) –

ဝုတ္တဝိဓိနာ ဝါ ဓနံ ရက္ခေယျ တမ္မူလကတ္တာ ဒါနဿ။ တယောပိ မဂ္ဂါ အညမညဝိသောဓနေန ပဋိသေဝိတဗ္ဗာတိ ဟိ နီတိစိန္တကာ။ တသ္မာ ဟီတိ ယသ္မာ ဓနဉ္စ ရက္ခန္တော ဒါနဉ္စ ကရောန္တော ဥဘယလောကဟိတာယ ပဋိပန္နော ဟောတိ ဓနမူလကဉ္စ ဒါနံ, တသ္မာ ဒါနတော ဓနမေဝ သေယျော သုန္ဒရတရောတိ အတိဒါနံ န ကာတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘အတိပ္ပဒါနေန ကုလာ န ဟောန္တီ’’တိ, ဓနဿ ပမာဏံ အဇာနိတွာ ဒါနဿ တံ နိဿာယ အတိပ္ပဒါနပသင်္ဂေန ကုလာနိ န ဟောန္တိ နပ္ပဝတ္တန္တိ, ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။

၃၀၁။ ဣဒါနိ ဝိညူနံ ပသံသိတမေဝတ္ထံ ပတိဋ္ဌပေန္တော ‘‘အဒါနမတိဒါနဉ္စာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အဒါနမတိဒါနဉ္စာတိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ကဋစ္ဆုဘိက္ခာယပိ တဏ္ဍုလမုဋ္ဌိယာပိ အဒါနံ, ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ပရိစ္စာဂသင်္ခါတံ အတိဒါနဉ္စ ပဏ္ဍိတာ ဗုဒ္ဓိမန္တော သပညဇာတိကာ နပ္ပသံသန္တိ န ဝဏ္ဏယန္တိ။ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဒါနေန ဟိ သမ္ပရာယိကတော အတ္ထတော ပရိဗာဟိရော ဟောတိ။ အတိဒါနေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကပဝေဏီ န ပဝတ္တတိ။ သမေန ဝတ္တေယျာတိ အဝိသမေန လောကိယသရိက္ခကေန သမာဟိတေန မဇ္ဈိမေန ဉာယေန ပဝတ္တေယျ။ သ ဓီရဓမ္မောတိ ယာ ယထာဝုတ္တာ ဒါနာဒါနပ္ပဝတ္တိ, သော ဓီရာနံ ဓိတိသမ္ပန္နာနံ နီတိနယကုသလာနံ ဓမ္မော, တေဟိ ဂတမဂ္ဂေါတိ ဒီပေတိ။

တံ သုတွာ အင်္ကုရော တဿ အဓိပ္ပါယံ ပရိဝတ္တေန္တော –

၃၀၂။ ‘‘အဟော ဝတ ရေ အဟမေဝ ဒဇ္ဇံ, သန္တော စ မံ သပ္ပုရိသာ ဘဇေယျုံ၊

မေဃောဝ နိန္နာနိ ပရိပူရယန္တော, သန္တပ္ပယေ သဗ္ဗဝနိဗ္ဗကာနံ။

၃၀၃။ ‘‘ယဿ ယာစနကေ ဒိသွာ, မုခဝဏ္ဏော ပသီဒတိ၊

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, တံ ဃရံ ဝသတော သုခံ။

၃၀၄။ ‘‘ယဿ ယာစနကေ ဒိသွာ, မုခဝဏ္ဏော ပသီဒတိ၊

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ။

၃၀၅။ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော, ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ၊

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ, ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ’’တိ။ –

စတူဟိ ဂါထာဟိ အတ္တနာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗဝိဓိံ ပကာသေသိ။

၃၀၂။ တတ္ထ အဟော ဝတာတိ သာဓု ဝတ။ ရေတိ အာလပနံ။ အဟမေဝ ဒဇ္ဇန္တိ အဟံ ဒဇ္ဇမေဝ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – မာဏဝ, ‘‘ဒါနာ ဓနမေဝ သေယျော’’တိ ယဒိ အယံ နီတိကုသလာနံ ဝါဒေါ တဝ ဟောတု, ကာမံ အဟံ ဒဇ္ဇမေဝ။ သန္တော စ မံ သပ္ပုရိသာ ဘဇေယျုန္တိ တသ္မိဉ္စ ဒါနေ သန္တော ဥပသန္တကာယဝစီမနောသမာစာရာ သပ္ပုရိသာ သာဓဝေါ မံ ဘဇေယျုံ ဥပဂစ္ဆေယျုံ။ မေဃောဝ နိန္နာနိ ပရိပူရယန္တောတိ အဟံ အဘိပ္ပဝဿန္တော မဟာမေဃော ဝိယ နိန္နာနိ နိန္နဋ္ဌာနာနိ သဗ္ဗေသံ ဝနိဗ္ဗကာနံ အဓိပ္ပါယေ ပရိပူရယန္တော အဟော ဝတ တေ သန္တပ္ပေယျန္တိ။

၃၀၃။ ယဿ ယာစနကေ ဒိသွာတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဃရမေသိနော ယာစနကေ ဒိသွာ ‘‘ပဌမံ တာဝ ဥပဋ္ဌိတံ ဝတ မေ ပုညက္ခေတ္တ’’န္တိ သဒ္ဓါဇာတဿ မုခဝဏ္ဏော ပသီဒတိ, ယထာဝိဘဝံ ပန တေသံ ဒါနံ ဒတွာ အတ္တမနော ပီတိသောမနဿေဟိ ဂဟိတစိတ္တော ဟောတိ။ တန္တိ ယဒေတ္ထ ယာစကာနံ ဒဿနံ, တေန စ ဒိသွာ စိတ္တဿ ပသာဒနံ, ယထာရဟံ ဒါနံ ဒတွာ စ အတ္တမနတာ။

၃၀၄။ ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါတိ ဧသာ ယညဿ သမ္ပတ္တိ ပါရိပူရိ, နိပ္ဖတ္တီတိ အတ္ထော။

၃၀၅။ ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနောတိ ‘‘သမ္ပတ္တီနံ နိဒါနံ အနုဂါမိကံ နိဓာနံ နိဓေဿာမီ’’တိ မုဉ္စနစေတနာယ ပုဗ္ဗေ ဧဝ ဒါနူပကရဏဿ သမ္ပာဒနတော ပဋ္ဌာယ သုမနော သောမနဿဇာတော ဘဝေယျ။ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေတိ ဒဒန္တော ဒေယျဓမ္မံ ဒက္ခိဏေယျဟတ္ထေ ပတိဋ္ဌာပေန္တော ‘‘အသာရတော ဓနတော သာရာဒါနံ ကရောမီ’’တိ အတ္တနော စိတ္တံ ပသာဒေယျ။ ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတီတိ ဒက္ခိဏေယျာနံ ဒေယျဓမ္မံ ပရိစ္စဇိတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတပညတ္တံ နာမ မယာ အနုဋ္ဌိတံ, အဟော သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ အတ္တမနော ပမုဒိတမနော ပီတိသောမနဿဇာတော ဟောတိ။ ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါတိ ယာ အယံ ပုဗ္ဗစေတနာ မုဉ္ဇစေတနာ အပရစေတနာတိ ဣမေသံ ကမ္မဖလသဒ္ဓါနုဂတာနံ သောမနဿပရိဂ္ဂဟိတာနံ တိဿန္နံ စေတနာနံ ပါရိပူရိ, ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ ဒါနဿ သမ္ပတ္တိ, န ဣတော အညထာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ အင်္ကုရော အတ္တနော ပဋိပဇ္ဇနဝိဓိံ ပကာသေတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ အဘိဝဍ္ဎမာနဒါနဇ္ဈာသယော ဒိဝသေ ဒိဝသေ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ။ တေန တဒါ သဗ္ဗရဇ္ဇာနိ ဥန္နင်္ဂလာနိ ကတွာ မဟာဒါနေ ဒိယျမာနေ ပဋိလဒ္ဓသဗ္ဗူပကရဏာ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ကမ္မန္တေ ပဟာယ ယထာသုခံ ဝိစရိံသု, တေန ရာဇူနံ ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ပရိက္ခယံ အဂမံသု။ တတော ရာဇာနော အင်္ကုရဿ ဒူတံ ပါဟေသုံ – ‘‘ဘောတော ဒါနံ နိဿာယ အမှာကံ အာယဿ ဝိနာသော အဟောသိ, ကောဋ္ဌာဂါရာနိ ပရိက္ခယံ ဂတာနိ, တတ္ထ ယုတ္တမတ္တံ ဉာတဗ္ဗ’’န္တိ။

တံ သုတွာ အင်္ကုရော ဒက္ခိဏာပထံ ဂန္တွာ ဒမိဠဝိသယေ သမုဒ္ဒဿ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ မဟတိယော အနေကဒါနသာလာယော ကာရာပေတွာ မဟာဒါနာနိ ပဝတ္တေန္တော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ဒါနဝိဘူတိဉ္စ သဂ္ဂူပပတ္တိဉ္စ ဒဿေန္တော သင်္ဂီတိကာရာ –

၃၀၆။ ‘‘သဋ္ဌိ ဝါဟသဟဿာနိ, အင်္ကုရဿ နိဝေသနေ၊

ဘောဇနံ ဒီယတေ နိစ္စံ, ပုညပေက္ခဿ ဇန္တုနော။

၃၀၇။ ‘‘တိသဟဿာနိ သူဒါ ဟိ, အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ၊

အင်္ကုရံ ဥပဇီဝန္တိ, ဒါနေ ယညဿ ဝါဝဋာ။

၃၀၈။ ‘‘သဋ္ဌိ ပုရိသသဟဿာနိ, အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ၊

အင်္ကုရဿ မဟာဒါနေ, ကဋ္ဌံ ဖာလေန္တိ မာဏဝါ။

၃၀၉။ ‘‘သောဠသိတ္ထိသဟဿာနိ, သဗ္ဗာလင်္ကာရဘူသိတာ၊

အင်္ကုရဿ မဟာဒါနေ, ဝိဓာ ပိဏ္ဍေန္တိ နာရိယော။

၃၁၀။ ‘‘သောဠသိတ္ထိသဟဿာနိ, သဗ္ဗာလင်္ကာရဘူသိတာ၊

အင်္ကုရဿ မဟာဒါနေ, ဒဗ္ဗိဂါဟာ ဥပဋ္ဌိတာ။

၃၁၁။ ‘‘ဗဟုံ ဗဟူနံ ပါဒါသိ, စိရံ ပါဒါသိ ခတ္တိယော၊

သက္ကစ္စဉ္စ သဟတ္ထာ စ, စိတ္တီကတွာ ပုနပ္ပုနံ။

၃၁၂။ ‘‘ဗဟူ မာသေ စ ပက္ခေ စ, ဥတုသံဝစ္ဆရာနိ စ၊

မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ, အင်္ကုရော ဒီဃမန္တရံ။

၃၁၃။ ‘‘ဧဝံ ဒတွာ ယဇိတွာ စ, အင်္ကုရော ဒီဃမန္တရံ၊

သော ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသူပဂေါ အဟူ’’တိ။ – ဂါထာ အာဟံသု၊

၃၀၆။ တထ သဋ္ဌိ ဝါဟသဟဿာနီတိ ဝါဟာနံ သဋ္ဌိသဟဿာနိ ဂန္ဓသာလိတဏ္ဍုလာဒိပူရိတဝါဟာနံ သဋ္ဌိသဟဿာနိ။ ပုညပေက္ခဿ ဒါနဇ္ဈာသယဿ ဒါနာဓိမုတ္တဿ အင်္ကုရဿ နိဝေသနေ နိစ္စံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဇန္တုနော သတ္တကာယဿ ဘောဇနံ ဒီယတေတိ ယောဇနာ။

၃၀၇-၈။ တိသဟဿာနိ သူဒါ ဟီတိ တိသဟဿမတ္တာ သူဒါ ဘတ္တကာရကာ။ တေ စ ခေါ ပန ပဓာနဘူတာ အဓိပ္ပေတာ, တေသု ဧကမေကဿ ပန ဝစနကရာ အနေကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ‘‘တိသဟဿာနိ သူဒါန’’န္တိ စ ပဌန္တိ။ အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာတိ နာနာမဏိဝိစိတ္တကုဏ္ဍလဓရာ။ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ, အာမုတ္တကဋကကဋိသုတ္တာဒိအာဘရဏာပိ တေ အဟေသုံ။ အင်္ကုရံ ဥပဇီဝန္တီတိ တံ ဥပနိဿာယ ဇီဝန္တိ, တပ္ပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ဒါနေ ယညဿ ဝါဝဋာတိ မဟာယာဂသညိတဿ ယညဿ ဒါနေ ယဇနေ ဝါဝဋာ ဥဿုက္ကံ အာပန္နာ။ ကဋ္ဌံ ဖာလေန္တိ မာဏဝါတိ နာနပ္ပကာရာနံ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိအာဟာရဝိသေသာနံ ပစနာယ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ တရုဏမနုဿာ ကဋ္ဌာနိ ဖာလေန္တိ ဝိဒါလေန္တိ။

၃၀၉။ ဝိဓာတိ ဝိဓာတဗ္ဗာနိ ဘောဇနယောဂ္ဂါနိ ကဋုကဘဏ္ဍာနိ။ ပိဏ္ဍေန္တီတိ ပိသနဝသေန ပယောဇေန္တိ။

၃၁၀။ ဒဗ္ဗိဂါဟာတိ ကဋစ္ဆုဂါဟိကာ။ ဥပဋ္ဌိတာတိ ပရိဝေသနဋ္ဌာနံ ဥပဂန္တွာ ဌိတာ ဟောန္တိ။

၃၁၁။ ဗဟုန္တိ မဟန္တံ ပဟူတိကံ။ ဗဟူနန္တိ အနေကေသံ။ ပါဒါသီတိ ပကာရေဟိ အဒါသိ။ စီရန္တိ စိရကာလံ။ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဟိ မနုဿေသု သော ဥပ္ပန္နော။ ဗဟုံ ဗဟူနံ စိရကာလဉ္စ ဒေန္တော ယထာ အဒါသိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကစ္စဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သက္ကစ္စန္တိ သာဒရံ, အနပဝိဒ္ဓံ အနဝညာတံ ကတွာ။ သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန, န အာဏာပနမတ္တေန။ စိတ္တီကတွာတိ ဂါရဝဗဟုမာနယောဂေန စိတ္တေန ကရိတွာ ပူဇေတွာ။ ပုနပ္ပုနန္တိ ဗဟုသော န ဧကဝါရံ, ကတိပယဝါရေ ဝါ အကတွာ အနေကဝါရံ ပါဒါသီတိ ယောဇနာ။

၃၁၂။ ဣဒါနိ တမေဝ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဗဟူ မာသေ စာ’’တိ ဂါထမာဟံသု။ တတ္ထ ဗဟူ မာသေတိ စိတ္တမာသာဒိကေ ဗဟူ အနေကေ မာသေ။ ပက္ခေတိ ကဏှသုက္ကဘေဒေ ဗဟူ ပက္ခေ။ ဥတုသံဝစ္ဆရာနိ စာတိ ဝသန္တဂိမှာဒိကေ ဗဟူ ဥတူ စ သံဝစ္ဆရာနိ စ, သဗ္ဗတ္ထ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ။ ဒီဃမန္တရန္တိ ဒီဃကာလမန္တရံ။ ဧတ္ထ စ ‘‘စိရံ ပါဒါသီ’’တိ စိရကာလံ ဒါနဿ ပဝတ္တိတဘာဝံ ဝတွာ ပုန တဿ နိရန္တရမေဝ ပဝတ္တိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗဟူ မာသေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၃၁၃။ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန။ ဒတွာ ယဇိတွာ စာတိ အတ္ထတော ဧကမေဝ, ကေသဉ္စိ ဒက္ခိဏေယျာနံ ဧကစ္စဿ ဒေယျဓမ္မဿ ပရိစ္စဇနဝသေန ဒတွာ, ပုန ‘‘ဗဟုံ ဗဟူနံ ပါဒါသီ’’တိ ဝုတ္တနယေန အတ္ထိကာနံ သဗ္ဗေသံ ယထာကာမံ ဒေန္တော မဟာယာဂဝသေန ယဇိတွာ။ သော ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသူပဂေါ အဟူတိ သော အင်္ကုရော အာယုပရိယောသာနေ မနုဿတ္ထဘာဝံ ပဟာယ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန တာဝတိံသဒေဝနိကာယူပဂေါ အဟောသိ။

ဧဝံ တသ္မိံ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တေ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဣန္ဒကော နာမ မာဏဝေါ အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ပိဏ္ဍာယ စရန္တဿ ပသန္နမာနသော ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒါပေသိ။ သော အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ ခေတ္တဂတဿ ပုညဿ အာနုဘာဝေန တာဝတိံသေသု မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပါဒီဟိ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အင်္ကုရံ ဒေဝပုတ္တံ အဘိဘဝိတွာ ဝိရောစတိ။ တေန ဝုတ္တံ –

၃၁၄။ ‘‘ကဋစ္ဆုဘိက္ခံ ဒတွာန, အနုရုဒ္ဓဿ ဣန္ဒကော၊

သော ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသူပဂေါ အဟု။

၃၁၅။ ‘‘ဒသဟိ ဌာနေဟိ အင်္ကုရံ, ဣန္ဒကော အတိရောစတိ၊

ရူပေ သဒ္ဒေ ရသေ ဂန္ဓေ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ စ မနောရမေ။

၃၁၆။ ‘‘အာယုနာ ယသသာ စေဝ, ဝဏ္ဏေန စ သုခေန စ၊

အာဓိပစ္စေန အင်္ကုရံ, ဣန္ဒကော အတိရောစတီ’’တိ။

၃၁၄-၅။ တတ္ထ ရူပေတိ ရူပဟေတု, အတ္တနော ရူပသမ္ပတ္တိနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော။ သဒ္ဒေတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော။ အာယုနာတိ ဇီဝိတေန။ နနု စ ဒေဝါနံ ဇီဝိတံ ပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏံ ဝုတ္တံ။ သစ္စံ ဝုတ္တံ, တံ ပန ယေဘုယျဝသေန။ တထာ ဟိ ဧကစ္စာနံ ဒေဝါနံ ယောဂဝိပတ္တိအာဒိနာ အန္တရာမရဏံ ဟောတိယေဝ။ ဣန္ဒကော ပန တိဿော ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသဟဿာနိ ပရိပူရေတိယေဝ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာယုနာ အတိရောစတီ’’တိ။ ယသသာတိ မဟတိယာ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ။ ဝဏ္ဏေနာတိ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ။ ဝဏ္ဏဓာတုသမ္ပဒါ ပန ‘‘ရူပေ’’တိ ဣမိနာ ဝုတ္တာယေဝ။ အာဓိပစ္စေနာတိ ဣဿရိယေန။

ဧဝံ အင်္ကုရေ စ ဣန္ဒကေ စ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တေသု အမှာကံ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗောဓိတော သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ အနုက္ကမေန တိပဒဝိက္ကမေန တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေ ဗာလသူရိယော ဝိယ ဝိရောစမာနော ဒသဟိ လောကဓာတူဟိ သန္နိပတိတာယ ဒေဝဗြဟ္မပရိသာယ ဇုတိံ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာယ အဘိဘဝန္တော အဘိဓမ္မံ ဒေသေတုံ နိသိန္နော အဝိဒူရေ နိသိန္နံ ဣန္ဒကံ, ဒွါဒသယောဇနန္တရေ နိသိန္နံ အင်္ကုရဉ္စ ဒိသွာ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိဝိဘာဝနတ္ထံ –

‘‘မဟာဒါနံ တယာ ဒိန္နံ, အင်္ကုရ ဒီဃမန္တရံ၊

အတိဒူရေ နိသိန္နောသိ, အာဂစ္ဆ မမ သန္တိကေ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တံ သုတွာ အင်္ကုရော ‘‘ဘဂဝါ မယာ စိရကာလံ ဗဟုံ ဒေယျဓမ္မံ ပရိစ္စဇိတွာ ပဝတ္တိတမ္ပိ မဟာဒါနံ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိဝိရဟေန အခေတ္တေ ဝုတ္တဗီဇံ ဝိယ န ဥဠာရဖလံ အဟောသိ, ဣန္ဒကဿ ပန ကဋစ္ဆုဘိက္ခာဒါနမ္ပိ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိယာ သုခေတ္တေ ဝုတ္တဗီဇံ ဝိယ အတိဝိယ ဥဠာရဖလံ ဇာတ’’န္တိ အာဟ။ တမတ္ထံ ဒဿေန္တေ သင်္ဂီတိကာရာ –

၃၁၇။ ‘‘တာဝတိံသေ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, သိလာယံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ၊

ပါရိစ္ဆတ္တယမူလမှိ, ဝိဟာသိ ပုရိသုတ္တမော။

၃၁၈။ ‘‘ဒသသု လောကဓာတူသု, သန္နိပတိတွာန ဒေဝတာ၊

ပယိရုပါသန္တိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝသန္တံ နဂမုဒ္ဓနိ။

၃၁၉။ ‘‘န ကောစိ ဒေဝေါ ဝဏ္ဏေန, သမ္ဗုဒ္ဓံ အတိရောစတိ၊

သဗ္ဗေ ဒေဝေ အတိက္ကမ္မ, သမ္ဗုဒ္ဓေါဝ ဝိရောစတိ။

၃၂၀။ ‘‘ယောဇနာနိ ဒသ ဒွေ စ, အင်္ကုရောယံ တဒါ အဟု၊

အဝိဒူရေဝ ဗုဒ္ဓဿ, ဣန္ဒကော အတိရောစတိ။

၃၂၁။ ‘‘ဩလောကေတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, အင်္ကုရဉ္စာပိ ဣန္ဒကံ၊

ဒက္ခိဏေယျံ သမ္ဘာဝေန္တော, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

၃၂၂။ ‘‘မဟာဒါနံ တယာ ဒိန္နံ, အင်္ကုရံ ဒီဃမန္တရံ၊

အတိဒူရေ နိသိန္နောသိ, အာဂစ္ဆ မမ သန္တိကေ။

၃၂၃။ ‘‘စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေန, အင်္ကုရော ဣဒမဗြဝိ၊

ကိံ မယှံ တေန ဒါနေန, ဒက္ခိဏေယျေန သုညတံ။

၃၂၄။ ‘‘အယံ သော ဣန္ဒကော ယက္ခော, ဒဇ္ဇာ ဒါနံ ပရိတ္တကံ၊

အတိရောစတိ အမှေဟိ, စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာ။

၃၂၅။ ‘‘ဥဇ္ဇင်္ဂလေ ယထာ ခေတ္တေ, ဗီဇံ ဗဟုမ္ပိ ရောပိတံ၊

န ဝိပုလံ ဖလံ ဟောတိ, နပိ တောသေတိ ကဿကံ။

၃၂၆။ ‘‘တထေဝ ဒါနံ ဗဟုကံ, ဒုဿီလေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊

န ဝိပုလံ ဖလံ ဟောတိ, နပိ တောသေတိ ဒါယကံ။

၃၂၇။ ‘‘ယထာပိ ဘဒ္ဒကေ ခေတ္တေ, ဗီဇံ အပ္ပမ္ပိ ရောပိတံ၊

သမ္မာ ဓာရံ ပဝေစ္ဆန္တေ, ဖလံ တောသေသိ ကဿကံ။

၃၂၈။ ‘‘တထေဝ သီလဝန္တေသု, ဂုဏဝန္တေသု တာဒိသု၊

အပ္ပကမ္ပိ ကတံ ကာရံ, ပုညံ ဟောတိ မဟပ္ဖလ’’န္တိ။ – ဂါထာယော အဝေါစုံ၊

၃၁၇။ တတ္ထ တာဝတိံသေတိ တာဝတိံသဘဝနေ။ သိလာယံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေတိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလနာမကေ သိလာသနေ ပုရိသုတ္တမော ဗုဒ္ဓေါ ယဒါ ဝိဟာသီတိ ယောဇနာ။

၃၁၈။ ဒသသု လောကဓာတူသု, သန္နိပတိတွာန ဒေဝတာတိ ဇာတိခေတ္တသညိတေသု ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ကာမာဝစရဒေဝတာ ဗြဟ္မဒေဝတာ စ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပယိရုပါသနာယ ဓမ္မဿဝနတ္ထဉ္စ ဧကတော သန္နိပတိတွာ။ တေနာဟ ‘‘ပယိရုပါသန္တိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝသန္တံ နဂမုဒ္ဓနီ’’တိ, သိနေရုမုဒ္ဓနီတိ အတ္ထော။

၃၂၀။ ယောဇနာနိ ဒသ ဒွေ စ, အင်္ကုရောယံ တဒါ အဟူတိ အယံ ယထာဝုတ္တစရိတော အင်္ကုရော တဒါ သတ္ထု သမ္မုခကာလေ ဒသ ဒွေ ယောဇနာနိ အန္တရံ ကတွာ အဟု။ သတ္ထု နိသိန္နဋ္ဌာနတော ဒွါဒသယောဇနန္တရေ ဌာနေ နိသိန္နော အဟောသီတိ အတ္ထော။

၃၂၃။ စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေနာတိ ပါရမိပရိဘာဝိတာယ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ ဘာဝိတတ္တေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန စောဒိတော။ ကိံ မယှံ တေနာတိအာဒိကာ သတ္ထု ပဋိဝစနဝသေန အင်္ကုရေန ဝုတ္တဂါထာ။ ဒက္ခိဏေယျေန သုညတန္တိ ယံ ဒက္ခိဏေယျေန သုညတံ ရိတ္တကံ ဝိရဟိတံ တဒါ မမ ဒါနံ, တသ္မာ ‘‘ကိံ မယှံ တေနာ’’တိ အတ္တနော ဒါနပုညံ ဟီဠေန္တော ဝဒတိ။

၃၂၄။ ယက္ခောတိ ဒေဝပုတ္တော။ ဒဇ္ဇာတိ ဒတွာ။ အတိရောစတိ အမှေဟီတိ အတ္တနာ မာဒိသေဟိ အတိဝိယ ဝိရောစတိ။ ဟီတိ ဝါ နိပါတမတ္တံ, အမှေ အတိက္ကမိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဝိရောစတီတိ အတ္ထော။ ယထာ ကိန္တိ အာဟ ‘‘စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာ’’တိ။

၃၂၅-၆။ ဥဇ္ဇင်္ဂလေတိ အတိဝိယ ထဒ္ဓဘူမိဘာဂေ။ ‘‘ဦသရေ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ။ ရောပိတန္တိ ဝုတ္တံ, ဝပိတွာ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ ပုန ရောပိတံ။ နပိ တောသေတီတိ န နန္ဒယတိ, အပ္ပဖလတာယ ဝါ တုဋ္ဌိံ န ဇနေတိ။ တထေဝါတိ ယထာ ဥဇ္ဇင်္ဂလေ ခေတ္တေ ဗဟုမ္ပိ ဗီဇံ ရောပိတံ ဝိပုလဖလံ ဥဠာရဖလံ န ဟောတိ, တတော ဧဝ ကဿကံ န တောသေတိ, တထာ ဒုဿီလေသု သီလဝိရဟိတေသု ဗဟုကမ္ပိ ဒါနံ ပတိဋ္ဌာပိတံ ဝိပုလဖလံ မဟပ္ဖလံ န ဟောတိ, တတော ဧဝ ဒါယကံ န တောသေတီတိ အတ္ထော။

၃၂၇-၈။ ယထာပိ ဘဒ္ဒကေတိ ဂါထာဒွယဿ ဝတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ သမ္မာ ဓာရံ ပဝေစ္ဆန္တေတိ ဝုဋ္ဌိဓာရံ သမ္မဒေဝ ပဝတ္တေန္တေ, အနွဍ္ဎမာသံ အနုဒသာဟံ အနုပဉ္စာဟံ ဒေဝေ ဝဿန္တေတိ အတ္ထော။ ဂုဏဝန္တေသူတိ ဈာနာဒိဂုဏယုတ္တေသု။ တာဒိသူတိ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တေသု။ ကာရန္တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, ဥပကာရောတိ အတ္ထော။ ကီဒိသော ဥပကာရောတိ အာဟ ‘‘ပုည’’န္တိ။

၃၂၉။ ‘‘ဝိစေယျ ဒါနံ ဒါတဗ္ဗံ, ယတ္ထ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ၊

ဝိစေယျ ဒါနံ ဒတွာန, သဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တိ ဒါယကာ။

၃၃၀။ ‘‘ဝိစေယျ ဒါနံ သုဂတပ္ပသဋ္ဌံ, ယေ ဒက္ခိဏေယျာ ဣဓ ဇီဝလောကေ၊

ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ, ဗီဇာနိ ဝုတ္တာနိ ယထာ သုခေတ္တေ’’တိ။ –

အယံ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာ ဂါထာ။

၃၂၉။ တတ္ထ ဝိစေယျာတိ ဝိစိနိတွာ, ပုညက္ခေတ္တံ ပညာယ ဥပပရိက္ခိတွာ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

တယိဒံ အင်္ကုရပေတဝတ္ထု သတ္ထာရာ တာဝတိံသဘဝနေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနံ ပုရတော ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိဝိဘာဝနတ္ထံ ‘‘မဟာဒါနံ တယာ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနာ အတ္တနာ သမုဋ္ဌာပိတံ, တတ္ထ တယော မာသေ အဘိဓမ္မံ ဒေသေတွာ မဟာပဝါရဏာယ ဒေဝဂဏပရိဝုတော ဒေဝဒေဝေါ ဒေဝလောကတော သင်္ကဿနဂရံ ဩတရိတွာ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော စတုပရိသမဇ္ဈေ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိဝိဘာဝနတ္ထမေဝ ‘‘ယဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆာမာ’’တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရတော ဒေသေတွာ စတုသစ္စကထာယ ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ။ ဒေသနာဝသာနေ တေသံ အနေကကောဋိပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသီတိ။

အင်္ကုရပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

ဒိဝါဝိဟာရဂတံ ဘိက္ခုန္တိ ဣဒံ ဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထု။ တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိယာ ပဝတ္တိတာယ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော ဒွါဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ကောသမ္ဗိယာ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ အရညာယတနေ ဝိဟာသိ။ တေန စ သမယေန ရညော ဥဒေနဿ အညတရော အမစ္စော ကာလမကာသိ, တေန စ ပုဗ္ဗေ နဂရေ ကမ္မန္တာ အဓိဋ္ဌိတာ အဟေသုံ။ အထ ရာဇာ တဿ ပုတ္တံ ဥတ္တရံ နာမ မာဏဝံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘တွဉ္စ ပိတရာ အဓိဋ္ဌိတေ ကမ္မန္တေ သမနုသာသာ’’တိ တေန ဌိတဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။

သော စ သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကဒိဝသံ နဂရပဋိသင်္ခရဏိယာနံ ဒါရူနံ အတ္ထာယ ဝဍ္ဎကိယော ဂဟေတွာ အရညံ ဂတော။ တတ္ထ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဥပဂန္တွာ ထေရံ တတ္ထ ပံသုကူလစီဝရဓရံ ဝိဝိတ္တံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ဣရိယာပထေယေဝ ပသီဒိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ ထေရော တဿ ဓမ္မံ ကထေသိ။ သော ဓမ္မံ သုတွာ ရတနတ္တယေ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒေါ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ထေရံ နိမန္တေသိ – ‘‘အဓိဝါသေထ မေ, ဘန္တေ, သွာတနာယ ဘတ္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခူဟိ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ အဓိဝါသေသိ ထေရော တုဏှီဘာဝေန။ သော တတော နိက္ခမိတွာ နဂရံ ဂန္တွာ အညေသံ ဥပါသကာနံ အာစိက္ခိ – ‘‘ထေရော မယာ သွာတနာယ နိမန္တိတော, တုမှေဟိပိ မမ ဒါနဂ္ဂံ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ။

သော ဒုတိယဒိဝသေ ကာလဿေဝ ပဏီတံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ပဋိယာဒါပေတွာ ကာလံ အာရောစာပေတွာ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခူဟိ အာဂစ္ဆန္တဿ ထေရဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပုရက္ခတွာ ဂေဟံ ပဝေသေသိ။ အထ မဟာရဟကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏအတ္ထတေသု အာသနေသု ထေရေ စ ဘိက္ခူသု စ နိသိန္နေသု ဂန္ဓပုပ္ဖဓူပေဟိ ပူဇံ ကတွာ ပဏီတေန အန္နပါနေန တေ သန္တပ္ပေတွာ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒေါ ကတဉ္ဇလီ အနုမောဒနံ သုဏိတွာ ကတဘတ္တာနုမောဒနေ ထေရေ ဂစ္ဆန္တေ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အနုဂစ္ဆန္တော နဂရတော နိက္ခမိတွာ ပဋိနိဝတ္တန္တော ‘‘ဘန္တေ, တုမှေဟိ နိစ္စံ မမ ဂေဟံ ပဝိသိတဗ္ဗ’’န္တိ ယာစိတွာ ထေရဿ အဓိဝါသနံ ဉတွာ နိဝတ္တိ။ ဧဝံ သော ထေရံ ဥပဋ္ဌဟန္တော တဿ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိဖလံ ပါပုဏိ, ဝိဟာရဉ္စ ကာရေသိ, သဗ္ဗေ စ အတ္တနော ဉာတကေ သာသနေ အဘိပ္ပသန္နေ အကာသိ။

မာတာ ပနဿ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တာ ဟုတွာ ဧဝံ ပရိဘာသိ – ‘‘ယံ တွံ မမ အနိစ္ဆန္တိယာ ဧဝ သမဏာနံ အန္နပါနံ ဒေသိ, တံ တေ ပရလောကေ လောဟိတံ သမ္ပဇ္ဇတူ’’တိ။ ဧကံ ပန မောရပိဉ္ဆကလာပံ ဝိဟာရမဟဒိဝသေ ဒိယျမာနံ အနုဇာနိ။ သာ ကာလံ ကတွာ ပေတယောနိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, မောရပိဉ္ဆကလာပဒါနာနုမောဒနေန ပနဿာ ကေသာ နီလာ သိနိဒ္ဓါ ဝေလ္လိတဂ္ဂါ သုခုမာ ဒီဃာ စ အဟေသုံ။ သာ ယဒါ ဂင်္ဂါနဒိံ ‘‘ပါနီယံ ပိဝိဿာမီ’’တိ ဩတရတိ, တဒါ နဒီ လောဟိတပူရာ ဟောတိ။ သာ ပဉ္စပဏ္ဏာသ ဝဿာနိ ခုပ္ပိပါသာဘိဘူတာ ဝိစရိတွာ ဧကဒိဝသံ ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရံ ဂင်္ဂါယ တီရေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နံ ဒိသွာ အတ္တာနံ အတ္တနော ကေသေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ပါနီယံ ယာစိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

၃၃၁။ ‘‘ဒိဝါဝိဟာရဂတံ ဘိက္ခုံ, ဂင်္ဂါတီရေ နိသိန္နကံ၊

တံ ပေတီ ဥပသင်္ကမ္မ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ ဘီရုဒဿနာ။

၃၃၂။ ‘‘ကေသာ စဿာ အတိဒီဃာ, ယာဝဘူမာဝလမ္ဗရေ၊

ကေသေဟိ သာ ပဋိစ္ဆန္နာ, သမဏံ ဧတဒဗြဝီ’’တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဣဓ အာဒိတော ဌပိတာ။

တတ္ထ ဘီရုဒဿနာတိ ဘယာနကဒဿနာ။ ‘‘ရုဒ္ဒဒဿနာ’’တိ ဝါ ပါဌော, ဗီဘစ္ဆဘာရိယဒဿနာတိ အတ္ထော။ ယာဝဘူမာဝလမ္ဗရေတိ ယာဝ ဘူမိ, တာဝ ဩလမ္ဗန္တိ။ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဘိက္ခု’’န္တိ စ ပစ္ဆာ ‘‘သမဏ’’န္တိ စ ကင်္ခါရေဝတတ္ထေရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။

သာ ပန ပေတီ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပါနီယံ ယာစန္တီ –

၃၃၃။ ‘‘ပဉ္စပဏ္ဏာသ ဝဿာနိ, ယတော ကာလကတာ အဟံ၊

နာဘိဇာနာမိ ဘုတ္တံ ဝါ, ပီတံ ဝါ ပန ပါနိယံ၊

ဒေဟိ တွံ ပါနိယံ ဘန္တေ, တသိတာ ပါနိယာယ မေ’’တိ။ – ဣမံ ဂါထမာဟ၊

၃၃၃။ တတ္ထ နာဘိဇာနာမိ ဘုတ္တံ ဝါတိ ဧဝံ ဒီဃမန္တရေ ကာလေ ဘောဇနံ ဘုတ္တံ ဝါ ပါနီယံ ပီတံ ဝါ နာဘိဇာနာမိ, န ဘုတ္တံ န ပီတန္တိ အတ္ထော။ တသိတာတိ ပိပါသိတာ။ ပါနိယာယာတိ ပါနီယတ္ထာယ အာဟိဏ္ဍန္တိယာ မေ ပါနီယံ ဒေဟိ, ဘန္တေတိ ယောဇနာ။

ဣတော ပရံ –

၃၃၄။ ‘‘အယံ သီတောဒိကာ ဂင်္ဂါ, ဟိမဝန္တတော သန္ဒတိ၊

ပိဝ ဧတ္တော ဂဟေတွာန, ကိံ မံ ယာစသိ ပါနိယံ။

၃၃၅။ ‘‘သစာဟံ ဘန္တေ ဂင်္ဂါယ, သယံ ဂဏှာမိ ပါနိယံ၊

လောဟိတံ မေ ပရိဝတ္တတိ, တသ္မာ ယာစာမိ ပါနိယံ။

၃၃၆။ ‘‘ကိံ နု ကာယေန ဝါစာယ, မနသာ ဒုက္ကဋံ ကတံ၊

ကိဿကမ္မဝိပါကေန, ဂင်္ဂါ တေ ဟောတိ လောဟိတံ။

၃၃၇။ ‘‘ပုတ္တော မေ ဥတ္တရော နာမ, သဒ္ဓေါ အာသိ ဥပါသကော၊

သော စ မယှံ အကာမာယ, သမဏာနံ ပဝေစ္ဆတိ။

၃၃၈။ ‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

တမဟံ ပရိဘာသာမိ, မစ္ဆေရေန ဥပဒ္ဒုတာ။

၃၃၉။ ‘‘ယံ တွံ မယှံ အကာမာယ, သမဏာနံ ပဝေစ္ဆသိ၊

စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ။

၃၄၀။ ‘‘ဧတံ တေ ပရလောကသ္မိံ, လောဟိတံ ဟောတု ဥတ္တရ၊

တဿကမ္မဝိပါကေန, ဂင်္ဂါ မေ ဟောတိ လောဟိတ’’န္တိ။ –

ဣမာ ထေရဿ စ ပေတိယာ စ ဝစနပဋိဝစနဂါထာ။

၃၃၄။ တတ္ထ ဟိမဝန္တတောတိ မဟတော ဟိမဿ အတ္ထိတာယ ‘‘ဟိမဝါ’’တိ လဒ္ဓနာမတော ပဗ္ဗတရာဇတော။ သန္ဒတီတိ ပဝတ္တတိ။ ဧတ္တောတိ ဣတော မဟာဂင်္ဂါတော။ ကိန္တိ ကသ္မာ မံ ယာစသိ ပါနီယံ, ဂင်္ဂါနဒိံ ဩတရိတွာ ယထာရုစိ ပိဝါတိ ဒဿေတိ။

၃၃၅။ လောဟိတံ မေ ပရိဝတ္တတီတိ ဥဒကံ သန္ဒမာနံ မယှံ ပါပကမ္မဖလေန လောဟိတံ ဟုတွာ ပရိဝတ္တတိ ပရိဏမတိ, တာယ ဂဟိတမတ္တံ ဥဒကံ လောဟိတံ ဇာယတိ။

၃၃၇-၄၀။ မယှံ အကာမာယာတိ မမ အနိစ္ဆန္တိယာ။ ပဝေစ္ဆတီတိ ဒေတိ။ ပစ္စယန္တိ ဂိလာနပစ္စယံ။ ဧတန္တိ ယံ ဧတံ စီဝရာဒိကံ ပစ္စယဇာတံ သမဏာနံ ပဝေစ္ဆသိ ဒေသိ, ဧတံ တေ ပရလောကသ္မိံ လောဟိတံ ဟောတု ဥတ္တရာတိ အဘိသပနဝသေန ကတံ ပါပကမ္မံ, တဿ ဝိပါကေနာတိ ယောဇနာ။

အထာယသ္မာ ရေဝတော တံ ပေတိံ ဥဒ္ဒိဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ပါနီယံ အဒါသိ, ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနမဒါသိ, သင်္ကာရကူဋာဒိတော ပံသုကူလံ ဂဟေတွာ ဓောဝိတွာ ဘိသိဉ္စ စိမိလိကဉ္စ ကတွာ ဘိက္ခူနံ အဒါသိ, တေန စဿာ ပေတိယာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော အဟေသုံ။ သာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနာ လဒ္ဓဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ထေရဿ ဒဿေသိ။ ထေရော တံ ပဝတ္တိံ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတာနံ စတုန္နံ ပရိသာနံ ပကာသေတွာ ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ တေန မဟာဇနော သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဝိဂတမလမစ္ဆေရော ဟုတွာ ဒါနသီလာဒိကုသလဓမ္မာဘိရတော အဟောသီတိ။ ဣဒံ ပန ပေတဝတ္ထု ဒုတိယသင်္ဂီတိယံ သင်္ဂဟံ အာရုဠှန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

ဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ သုတ္တပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

အဟံ ပုရေ ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခုနောတိ ဣဒံ သုတ္တပေတဝတ္ထု။ တဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သာဝတ္ထိယာ ကိရ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဂါမကေ အမှာကံ သတ္ထရိ အနုပ္ပန္နေယေဝ သတ္တန္နံ ဝဿသတာနံ ဥပရိ အညတရော ဒါရကော ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဥပဋ္ဌဟိ။ တဿ မာတာ တသ္မိံ ဝယပ္ပတ္တေ တဿတ္ထာယ သမာနကုလတော အညတရံ ကုလဓီတရံ အာနေသိ။ ဝိဝါဟဒိဝသေယေဝ စ သော ကုမာရော သဟာယေဟိ သဒ္ဓိံ နှာယိတုံ ဂတော အဟိနာ ဒဋ္ဌော ကာလမကာသိ, ‘‘ယက္ခဂါဟေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဥပဋ္ဌာနေန ဗဟုံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဌိတောပိ တဿာ ဒါရိကာယ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ ဝိမာနပေတော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, မဟိဒ္ဓိကော ပန အဟောသိ မဟာနုဘာဝေါ။

အထ သော တံ ဒါရိကံ အတ္တနော ဝိမာနံ နေတုကာမော ‘‘ကေန နု ခေါ ဥပါယေန ဧသာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကမ္မံ ကတွာ မယာ သဒ္ဓိံ ဣဓ အဘိရမေယျာ’’တိ တဿာ ဒိဗ္ဗဘောဂသမ္ပတ္တိယာ အနုဘဝနဟေတုံ ဝီမံသန္တော ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တံ ဒိသွာ မနုဿရူပေန ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, သုတ္တကေန အတ္ထော အတ္ထီ’’တိ အာဟ။ ‘‘စီဝရကမ္မံ ကရောမိ, ဥပါသကာ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ, ဘန္တေ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ သုတ္တဘိက္ခံ စရထာ’’တိ တဿာ ဒါရိကာယ ဂေဟံ ဒဿေသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တတ္ထ ဂန္တွာ ဃရဒွါရေ အဋ္ဌာသိ။ အထ သာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ တတ္ထ ဌိတံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ‘‘သုတ္တကေန မေ အယျော အတ္ထိကော’’တိ ဉတွာ ဧကံ သုတ္တဂုဠံ အဒါသိ။ အထ သော အမနုဿော မနုဿရူပေန တဿ ဒါရိကာယ ဃရံ ဂန္တွာ တဿာ မာတရံ ယာစိတွာ တာယ သဒ္ဓိံ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ တဿာ မာတုယာ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ တသ္မိံ ဂေဟေ သဗ္ဗဘာဇနာနိ ဟိရညသုဝဏ္ဏဿ ပူရေတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဥပရိ နာမံ လိခိ ‘‘ဣဒံ ဒေဝဒတ္တိယံ ဓနံ န ကေနစိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ, တဉ္စ ဒါရိကံ ဂဟေတွာ အတ္တနော ဝိမာနံ အဂမာသိ။ တဿာ မာတာ ပဟူတံ ဓနံ လဘိတွာ အတ္တနော ဉာတကာနံ ကပဏဒ္ဓိကာဒိနဉ္စ ဒတွာ အတ္တနာ စ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာလံ ကရောန္တီ ‘‘မမ ဓီတာ အာဂစ္ဆတိ စေ, ဣဒံ ဓနံ ဒဿေထာ’’တိ ဉာတကာနံ ကထေတွာ ကာလမကာသိ။

တတော သတ္တန္နံ ဝဿသတာနံ အစ္စယေန အမှာကံ ဘဂဝတိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ တဿာ ဣတ္ထိယာ တေန အမနုဿေန သဒ္ဓိံ ဝသန္တိယာ ဥက္ကဏ္ဌာ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သာ တံ ‘‘သာဓု, အယျပုတ္တ, မံ သကညေဝ ဂေဟံ ပဋိနေဟီ’’တိ ဝဒန္တီ –

၃၄၁။ ‘‘အဟံ ပုရေ ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခုနော,

သုတ္တံ အဒါသိံ ဥပသင်္ကမ္မ ယာစိတာ၊

တဿ ဝိပါကော ဝိပုလဖလူပလဗ္ဘတိ,

ဗဟုကာ စ မေ ဥပ္ပဇ္ဇရေ ဝတ္ထကောဋိယော။

၃၄၂။ ‘‘ပုပ္ဖါဘိကိဏ္ဏံ ရမိတံ ဝိမာနံ, အနေကစိတ္တံ နရနာရိသေဝိတံ၊

သာဟံ ဘုဉ္ဇာမိ စ ပါရုပါမိ စ, ပဟူတဝိတ္တာ န စ တာဝ ခီယတိ။

၃၄၃။ ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကမနွယာ, သုခဉ္စ သာတဉ္စ ဣဓူပလဗ္ဘတိ၊

သာဟံ ဂန္တွာ ပုနဒေဝ မာနုသံ, ကာဟာမိ ပုညာနိ နယယျပုတ္တ မ’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

၃၄၁။ တတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခုနော’’တိ ဣဒံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ သဒ္ဓါယ ဝုတ္တံ။ သော ဟိ ကာမာဒိမလာနံ အတ္တနော သန္တာနတော အနဝသေသတော ပဗ္ဗာဇိတတ္တာ ပဟီနတ္တာ ပရမတ္ထတော ‘‘ပဗ္ဗဇိတော’’တိ, ဘိန္နကိလေသတ္တာ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ။ သုတ္တန္တိ ကပ္ပါသိယသုတ္တံ။ ဥပသင်္ကမ္မာတိ မယှံ ဂေဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ။ ယာစိတာတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ, ဧသာ အရိယာန ယာစနာ’’တိ (ဇာ။ ၁။၇။၅၉) ဧဝံ ဝုတ္တာယ ကာယဝိညတ္တိပယောဂသင်္ခါတာယ ဘိက္ခာစရိယာယ ယာစိတာ။ တဿာတိ တဿ သုတ္တဒါနဿ။ ဝိပါကော ဝိပုလဖလူပလဗ္ဘတီတိ ဝိပုလဖလော ဥဠာရဥဒယော မဟာဥဒယော ဝိပါကော ဧတရဟိ ဥပလဗ္ဘတိ ပစ္စနုဘဝီယတိ။ ဗဟုကာတိ အနေကာ။ ဝတ္ထကောဋိယောတိ ဝတ္ထာနံ ကောဋိယော, အနေကသတသဟဿပဘေဒါနိ ဝတ္ထာနီတိ အတ္ထော။

၃၄၂။ အနေကစိတ္တန္တိ နာနာဝိဓစိတ္တကမ္မံ, အနေကေဟိ ဝါ မုတ္တာမဏိအာဒီဟိ ရတနေဟိ ဝိစိတ္တရူပံ။ နရနာရိသေဝိတန္တိ ပရိစာရကဘူတေဟိ နရေဟိ နာရီဟိ စ ဥပသေဝိတံ။ သာဟံ ဘုဉ္ဇာမီတိ သာ အဟံ တံ ဝိမာနံ ပရိဘုဉ္ဇာမိ။ ပါရုပါမီတိ အနေကာသု ဝတ္ထကောဋီသု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ နိဝါသေမိ စေဝ ပရိဒဟာမိ စ။ ပဟူတဝိတ္တာတိ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏာ မဟဒ္ဓနာ မဟာဘောဂါ။ န စ တာဝ ခီယတီတိ တဉ္စ ဝိတ္တံ န ခီယတိ, န ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ။

၃၄၃။ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကမနွယာတိ တဿေဝ သုတ္တဒါနမယပုညကမ္မဿ အနွယာ ပစ္စယာ ဟေတုဘာဝေန ဝိပါကဘူတံ သုခံ, ဣဋ္ဌမဓုရသင်္ခါတံ သာတဉ္စ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဝိမာနေ ဥပလဗ္ဘတိ။ ဂန္တွာ ပုနဒေဝ မာနုသန္တိ ပုန ဧဝ မနုဿလောကံ ဥပဂန္တွာ။ ကာဟာမိ ပုညာနီတိ မယှံ သုခဝိသေသနိပ္ဖါဒကာနိ ပုညာနိ ကရိဿာမိ, ယေသံ ဝါ မယာ အယံ သမ္ပတ္တိ လဒ္ဓါတိ အဓိပ္ပါယော။ နယယျပုတ္တ မန္တိ, အယျပုတ္တ, မံ မနုဿလောကံ နယ, နေဟီတိ အတ္ထော။

တံ သုတွာ သော အမနုဿော တဿာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တတာယ အနုကမ္ပာယ ဂမနံ အနိစ္ဆန္တော –

၃၄၄။ ‘‘သတ္တ တုဝံ ဝဿသတာ ဣဓာဂတာ,

ဇိဏ္ဏာ စ ဝုဍ္ဎာ စ တဟိံ ဘဝိဿသိ၊

သဗ္ဗေဝ တေ ကာလကတာ စ ဉာတကာ,

ကိံ တတ္ထ ဂန္တွာန ဣတော ကရိဿသီ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သတ္တာတိ ဝိဘတ္တိလောပေန နိဒ္ဒေသော, နိဿက္ကေ ဝါ ဧတံ ပစ္စတ္တဝစနံ။ ဝဿသတာတိ ဝဿသတတော, သတ္တဟိ ဝဿသတေဟိ ဥဒ္ဓံ တုဝံ ဣဓာဂတာ ဣမံ ဝိမာနံ အာဂတာ, ဣဓာဂတာယ တုယှံ သတ္တ

ဝဿသတာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ဇိဏ္ဏာ စ ဝုဍ္ဎာ စ တဟိံ ဘဝိဿသီတိ ဣဓ ဒိဗ္ဗေဟိ ဥတုအာဟာရေဟိ ဥပထမ္ဘိတတ္တဘာဝါ ကမ္မာနုဘာဝေန ဧတ္တကံ ကာလံ ဒဟရာကာရေနေဝ ဌိတာ။ ဣတော ပန ဂတာ ကမ္မဿ စ ပရိက္ခီဏတ္တာ မနုဿာနဉ္စ ဥတုအာဟာရဝသေန ဇရာဇိဏ္ဏာ ဝယောဝုဍ္ဎာ စ တဟိံ မနုဿလောကေ ဘဝိဿသိ။ ကိန္တိ? သဗ္ဗေဝ တေ ကာလကတာ စ ဉာတကာတိ ဒီဃဿ အဒ္ဓုနော ဂတတ္တာ တဝ ဉာတယောပိ သဗ္ဗေ ဧဝ မတာ, တသ္မာ ဣတော ဒေဝလောကတော တတ္ထ မနုဿလောကံ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿသိ, အဝသေသမ္ပိ အာယုဉ္စ ဣဓေဝ ခေပေဟိ, ဣဓ ဝသာဟီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ တေန ဝုတ္တာ သာ တဿ ဝစနံ အသဒ္ဒဟန္တီ ပုနဒေဝ –

၃၄၅။ ‘‘သတ္တေဝ ဝဿာနိ ဣဓာဂတာယ မေ, ဒိဗ္ဗဉ္စ သုခဉ္စ သမပ္ပိတာယ၊

သာဟံ ဂန္တွာ ပုနဒေဝ မာနုသံ, ကာဟာမိ ပုညာနိ နယယျပုတ္တ မ’’န္တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သတ္တေဝ ဝဿာနိ ဣဓာဂတာယ မေတိ, အယျပုတ္တ, မယှံ ဣဓာဂတာယ သတ္တေဝ ဝဿာနိ မညေ ဝီတိဝတ္တာနိ။ သတ္တ ဝဿသတာနိ ဒိဗ္ဗသုခသမပ္ပိတာယ ဗဟုမ္ပိ ကာလံ ဂတံ အသလ္လက္ခေန္တီ ဧဝမာဟ။

ဧဝံ ပန တာယ ဝုတ္တော သော ဝိမာနပေတော နာနပ္ပကာရံ တံ အနုသာသိတွာ ‘‘တွံ ဣဒါနိ သတ္တာဟတော ဥတ္တရိ တတ္ထ န ဇီဝိဿသိ, မာတုယာ တေ နိက္ခိတ္တံ မယာ ဒိန္နံ ဓနံ အတ္ထိ, တံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဒတွာ ဣဓေဝ ဥပ္ပတ္တိံ ပတ္ထေဟီ’’တိ ဝတွာ တံ ဗာဟာယံ ဂဟေတွာ ဂါမမဇ္ဈေ ဌပေတွာ ‘‘ဣဓာဂတေ အညေပိ ဇနေ ‘ယထာဗလံ ပုညာနိ ကရောထာ’တိ ဩဝဒေယျာသီ’’တိ ဝတွာ ဂတော။ တေန ဝုတ္တံ –

၃၄၆။ ‘‘သော တံ ဂဟေတွာန ပသယှ ဗာဟာယံ, ပစ္စာနယိတွာန ထေရိံ သုဒုဗ္ဗလံ၊

ဝဇ္ဇေသိ ‘အညမ္ပိ ဇနံ ဣဓာဂတံ, ကရောထ ပုညာနိ သုခူပလဗ္ဘတီ’’’တိ။

တတ္ထ သောတိ သော ဝိမာနပေတော။ တန္တိ တံ ဣတ္ထိံ။ ဂဟေတွာန ပသယှ ဗာဟာယန္တိ ပသယှ နေတာ ဝိယ ဗာဟာယံ တံ ဂဟေတွာ။ ပစ္စာနယိတွာနာတိ တဿာ ဇာတသံဝုဍ္ဎဂါမံ ပုနဒေဝ အာနယိတွာ။ ထေရိန္တိ ထာဝရိံ, ဇိဏ္ဏံ ဝုဍ္ဎန္တိ အတ္ထော။ သုဒုဗ္ဗလန္တိ ဇရာဇိဏ္ဏတာယ ဧဝ သုဋ္ဌု ဒုဗ္ဗလံ။ သာ ကိရ တတော ဝိမာနတော အပဂမနသမနန္တရမေဝ ဇိဏ္ဏာ ဝုဍ္ဎာ မဟလ္လိကာ အဒ္ဓဂတာ ဝယောအနုပ္ပတ္တာ အဟောသိ။ ဝဇ္ဇေသီတိ ဝဒေယျာသိ။ ဝတ္တဗ္ဗဝစနာကာရဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘အညမ္ပိ ဇန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ဘဒ္ဒေ, တွမ္ပိ ပုညံ ကရေယျာသိ, အညမ္ပိ ဇနံ ဣဓ တဝ ဒဿနတ္ထာယ အာဂတံ ‘‘ဘဒြမုခါ, အာဒိတ္တံ သီသံ ဝါ စေလံ ဝါ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာပိ ဒါနသီလာဒီနိ ပုညာနိ ကရောထာတိ, ကတေ စ ပုညေ ဧကံသေနေဝ တဿ ဖလဘူတံ သုခံ ဥပလဗ္ဘတိ, န ဧတ္ထ သံသယော ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝဒေယျာသိ ဩဝဒေယျာသီတိ။

ဧဝဉ္စ ဝတွာ တသ္မိံ ဂတေ သာ ဣတ္ထီ အတ္တနော ဉာတကာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ တေသံ အတ္တာနံ ဇာနာပေတွာ တေဟိ နိယျာဒိတဓနံ ဂဟေတွာ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဒါနံ ဒေန္တီ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတာဂတာနံ –

၃၄၇။ ‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ အကတေန သာဓုနာ, ပေတာ ဝိဟညန္တိ တထေဝ မနုဿာ၊

ကမ္မဉ္စ ကတွာ သုခဝေဒနီယံ, ဒေဝါ မနုဿာ စ သုခေ ဌိတာ ပဇာ’’တိ။ –

ဂါထာယ ဩဝါဒမဒါသိ။

တတ္ထ အကတေနာတိ အနိဗ္ဗတ္တိတေန အတ္တနာ အနုပစိတေန။ သာဓုနာတိ ကုသလကမ္မေန, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ။ ဝိဟညန္တီတိ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇန္တိ။ သုခဝေဒနီယန္တိ သုခဝိပါကံ ပုညကမ္မံ။ သုခေ ဌိတာတိ သုခေ ပတိဋ္ဌိတာ။ ‘‘သုခေဓိတာ’’တိ ဝါ ပါဌော, သုခေန အဘိဝုဍ္ဎာ ဖီတာတိ အတ္ထော။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယထာ ပေတာ တထေဝ မနုဿာ အကတေန ကုသလေန, ကတေန စ အကုသလေန ဝိဟညမာနာ ခုပ္ပိပါသာဒိနာ ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇန္တာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တာ ဒိဋ္ဌာ မယာ။ သုခဝေဒနီယံ ပန ကမ္မံ ကတွာ တေန ကတေန ကုသလကမ္မေန, အကတေန စ အကုသလကမ္မေန ဒေဝမနုဿပရိယာပန္နာ ပဇာ သုခေ ဌိတာ ဒိဋ္ဌာ မယာ, အတ္တပစ္စက္ခမေတံ, တသ္မာ ပါပံ ဒူရတောဝ ပရိဝဇ္ဇေန္တာ ပုညကိရိယာယ ယုတ္တပယုတ္တာ ဟောထာတိ။

ဧဝံ ပန ဩဝါဒံ ဒေန္တီ သမဏဗြာဟ္မဏာဒီနံ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသေသု နိဗ္ဗတ္တိ။ ဘိက္ခူ တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဝိသေသတော စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု ပဝတ္တိတဒါနဿ မဟပ္ဖလတံ မဟာနိသံသတဉ္စ ပကာသေသိ။ တံ သုတွာ မဟာဇနော ဝိဂတမလမစ္ဆေရော ဒါနာဒိပုညာဘိရတော အဟောသီတိ။

သုတ္တပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ကဏ္ဏမုဏ္ဍပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

သောဏ္ဏသောပါနဖလကာတိ ဣဒံ သတ္ထရိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ကဏ္ဏမုဏ္ဍပေတိံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ။ အတီတေ ကိရ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိမိလနဂရေ အညတရော ဥပါသကော သောတာပန္နော ပဉ္စဟိ ဥပါသကသတေဟိ သဒ္ဓိံ သမာနစ္ဆန္ဒော ဟုတွာ အာရာမရောပနသေတုဗန္ဓနစင်္ကမနကရဏာဒီသု ပုညကမ္မေသု ပသုတော ဟုတွာ ဝိဟရန္တော သံဃဿ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ကာလေန ကာလံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ။ တေသံ ဘရိယာယောပိ ဥပါသိကာ ဟုတွာ အညမညံ သမဂ္ဂါ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဟတ္ထာ ကာလေန ကာလံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိယော အန္တရာမဂ္ဂေ အာရာမသဘာဒီသု ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ။

အထေကဒိဝသံ ကတိပယာ ဓုတ္တာ ဧကိဿာ သဘာယ သန္နိသိန္နာ တာသု တတ္ထ ဝိဿမိတွာ ဂတာသု တာသံ ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ တာသံ သီလာစာရဂုဏသမ္ပန္နတံ ဉတွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘ကော ဧတာသု ဧကိဿာပိ သီလဘေဒံ ကာတုံ သမတ္ထော’’တိ။ တတ္ထ အညတရော ‘‘အဟံ သမတ္ထော’’တိ အာဟ။ တေ တေန ‘‘သဟဿေန အဗ္ဘုတံ ကရောမာ’’တိ အဗ္ဘုတံ အကံသု။ သော အနေကေဟိ ဥပါယေဟိ ဝါယမမာနော တာသု သဘံ အာဂတာသု သုမုဉ္စိတံ သတ္တတန္တိံ မဓုရဿရံ ဝီဏံ ဝါဒေန္တော မဓုရေနေဝ သရေန ကာမပဋိသံယုတ္တဂီတာနိ ဂါယန္တော ဂီတသဒ္ဒေန တာသု အညတရံ ဣတ္ထိံ သီလဘေဒံ ပါပေန္တော အတိစာရိနိံ ကတွာ တေ ဓုတ္တေ သဟဿံ ပရာဇေသိ။ တေ သဟဿပရာဇိတာ တဿာ သာမိကဿ အာရောစေသုံ။ သာမိကော တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ တွံ ဧဝရူပါ, ယထာ တေ ပုရိသာ အဝေါစု’’န္တိ။ သာ ‘‘နာဟံ ဤဒိသံ ဇာနာမီ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ တသ္မိံ အသဒ္ဒဟန္တေ သမီပေ ဌိတံ သုနခံ ဒဿေတွာ သပထံ အကာသိ ‘‘သစေ မယာ တာဒိသံ ပါပကမ္မံ ကတံ, အယံ ဆိန္နကဏ္ဏော ကာဠသုနခေါ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဇာတံ မံ ခါဒတူ’’တိ။ ဣတရာပိ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော တံ ဣတ္ထိံ အတိစာရိနိံ ဇာနန္တီ ကိံ အယံ တထာရူပံ ပါပံ အကာသိ, ဥဒါဟု နာကာသီ’’တိ စောဒိတာ ‘‘န မယံ ဧဝရူပံ ဇာနာမာ’’တိ မုသာ ဝတွာ ‘‘သစေ မယံ ဇာနာမ, ဘဝေ ဘဝေ ဧတိဿာယေဝ ဒါသိယော ဘဝေယျာမာ’’တိ သပထံ အကံသု။

အထ သာ အတိစာရိနီ ဣတ္ထီ တေနေဝ ဝိပ္ပဋိသာရေန ဍယှမာနဟဒယာ သုဿိတွာ န စိရေနေဝ ကာလံ ကတွာ ဟိမဝတိ ပဗ္ဗတရာဇေ သတ္တန္နံ မဟာသရာနံ အညတရဿ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟဿ တီရေ ဝိမာနပေတီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ ဝိမာနသာမန္တာ စဿာ ကမ္မဝိပါကာနုဘဝနယောဂ္ဂါ ဧကာ ပေါက္ခရဏီ နိဗ္ဗတ္တိ။ သေသာ စ ပဉ္စသတာ ဣတ္ထိယော ကာလံ ကတွာ သပထကမ္မဝသေန တဿာယေဝ ဒါသိယော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ သာ တတ္ထ ပုဗ္ဗေ ကတဿ ပုညကမ္မဿ ဖလေန ဒိဝသဘာဂံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အဍ္ဎရတ္တေ ပါပကမ္မဗလသဉ္စောဒိတာ သယနတော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပေါက္ခရဏိတီရံ ဂစ္ဆတိ။ တတ္ထ ဂတံ ဂဇပေါတကပ္ပမာဏော ဧကော ကာဠသုနခေါ ဘေရဝရူပေါ ဆိန္နကဏ္ဏော တိခိဏာယတကထိနဒါဌော သုဝိပ္ဖုလိတခဒိရင်္ဂါရပုဉ္ဇသဒိသနယနော နိရန္တရပ္ပဝတ္တဝိဇ္ဇုလတာသံဃာတသဒိသဇိဝှေါ ကထိနတိခိဏနခေါ ခရာယတဒုဗ္ဗဏ္ဏလောမော တတော အာဂန္တွာ တံ ဘူမိယံ နိပါတေတွာ အတိသယဇိဃစ္ဆာဘိဘူတော ဝိယ ပသယှ ခါဒန္တော အဋ္ဌိသင်္ခလိကမတ္တံ ကတွာ ဒန္တေဟိ ဂဟေတွာ ပေါက္ခရဏိယံ ခိပိတွာ အန္တရဓာယတိ။ သာ စ တတ္ထ ပက္ခိတ္တသမနန္တရမေဝ ပကတိရူပဓာရိနီ ဟုတွာ ဝိမာနံ အဘိရုယှ သယနေ နိပဇ္ဇတိ။ ဣတရာ ပန တဿာ ဒါသဗျမေဝ ဒုက္ခံ အနုဘဝန္တိ။ ဧဝံ တာသံ တတ္ထ ဝသန္တီနံ ပညာသာဓိကာနိ ပဉ္စ ဝဿသတာနိ ဝီတိဝတ္တာနိ။

အထ တာသံ ပုရိသေဟိ ဝိနာ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီနံ ဥက္ကဏ္ဌာ အဟေသုံ။ တတ္ထ စ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟတော နိဂ္ဂတာ ပဗ္ဗတဝိဝရေန အာဂန္တွာ ဂင်္ဂံ နဒိံ အနုပဝိဋ္ဌာ ဧကာ နဒီ အတ္ထိ။ တာသဉ္စ ဝသနဋ္ဌာနသမီပေ ဧကော ဒိဗ္ဗဖလေဟိ အမ္ဗရုက္ခေဟိ ပနသလဗုဇာဒီဟိ စ ဥပသောဘိတော အာရာမသဒိသော အရညပ္ပဒေသော အတ္ထိ။ တာ ဧဝံ သမစိန္တေသုံ – ‘‘ဟန္ဒ, မယံ ဣမာနိ အမ္ဗဖလာနိ ဣမိဿာ နဒိယာ ပက္ခိပိဿာမ, အပ္ပေဝ နာမ ဣမံ ဖလံ ဒိသွာ ဖလလောဘေန ကောစိဒေဝ ပုရိသော ဣဓာဂစ္ဆေယျ, တေန သဒ္ဓိံ ရမိဿာမာတိ။ တာ တထာ အကံသု။ တာဟိ ပန ပက္ခိတ္တာနိ အမ္ဗဖလာနိ ကာနိစိ တာပသာ ဂဏှိံသု, ကာနိစိ ဝနစရကာ, ကာနိစိ ကာကာ ဝိလုဇ္ဇိံသု, ကာနိစိ တီရေ လဂ္ဂိံသု။ ဧကံ ပန ဂင်္ဂါယ သောတံ ပတွာ အနုက္ကမေန ဗာရာဏသိံ သမ္ပာပုဏိ။

တေန စ သမယေန ဗာရာဏသိရာဇာ လောဟဇာလပရိက္ခိတ္တေ ဂင်္ဂါဇလေ နှာယတိ။ အထ တံ ဖလံ နဒိသောတေန ဝုယှမာနံ အနုက္ကမေန အာဂန္တွာ လောဟဇာလေ လဂ္ဂိ။ တံ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နံ မဟန္တံ ဒိဗ္ဗံ အမ္ဗဖလံ ဒိသွာ ရာဇပုရိသာ ရညော ဥပနေသုံ။ ရာဇာ တဿ ဧကဒေသံ ဂဟေတွာ ဝီမံသနတ္ထာယ ဧကဿ ဗန္ဓနာဂါရေ ဌပိတဿ ဝဇ္ဈစောရဿ ခါဒိတုံ အဒါသိ။ သော တံ ခါဒိတွာ ‘‘ဒေဝ, မယာ ဧဝရူပံ န ခါဒိတပုဗ္ဗံ, ဒိဗ္ဗမိဒံ မညေ အမ္ဗဖလ’’န္တိ အာဟ။ ရာဇာ ပုနပိ တဿ ဧကံ ခဏ္ဍံ အဒါသိ။ သော တံ ခါဒိတွာ ဝိဂတဝလိတပလိတော အတိဝိယ မနောဟရရူပေါ ယောဗ္ဗနေ ဌိတော ဝိယ အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ ရာဇာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဇာတော တံ အမ္ဗဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သရီရေ ဝိသေသံ လဘိတွာ မနုဿေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကတ္ထ ဧဝရူပါနိ ဒိဗ္ဗအမ္ဗဖလာနိ သံဝိဇ္ဇန္တီ’’တိ? မနုဿာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဟိမဝန္တေ ကိရ, ဒေဝ, ပဗ္ဗတရာဇေ’’တိ။ ‘‘သက္ကာ ပန တာနိ အာနေတု’’န္တိ? ‘‘ဝနစရကာ, ဒေဝ, ဇာနန္တီ’’တိ။

ရာဇာ ဝနစရကေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ တမတ္ထံ အာစိက္ခိတွာ တေဟိ သမ္မန္တေတွာ ဒိန္နဿ ဧကဿ ဝနစရကဿ သဟဿံ ဒတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, သီဃံ တံ မေ အမ္ဗဖလံ အာနေဟီ’’တိ။ သော တံ ကဟာပဏသဟဿံ ပုတ္တဒါရဿ ဒတွာ ပါထေယျံ ဂဟေတွာ ပဋိဂင်္ဂံ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟာဘိမုခေါ ဂန္တွာ မနုဿပထံ အတိက္ကမိတွာ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟတော ဩရံ သဋ္ဌိယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ ဧကံ တာပသံ ဒိသွာ တေန အာစိက္ခိတမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ပုန တိံသယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ ဧကံ တာပသံ ဒိသွာ, တေန အာစိက္ခိတမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ပုန ပန္နရသယောဇနပ္ပမာဏေ ဌာနေ အညံ တာပသံ ဒိသွာ, တဿ အတ္တနော အာဂမနကာရဏံ ကထေသိ။ တာပသော တံ အနုသာသိ – ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမံ မဟာဂင်္ဂံ ပဟာယ ဣမံ ခုဒ္ဒကနဒိံ နိဿာယ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆန္တော ယဒါ ပဗ္ဗတဝိဝရံ ပဿသိ, တဒါ ရတ္တိယံ ဥက္ကံ ဂဟေတွာ ပဝိသေယျာသိ။ အယဉ္စ နဒီ ရတ္တိယံ နပ္ပဝတ္တတိ, တေန တေ ဂမနယောဂ္ဂါ ဟောတိ, ကတိပယယောဇနာတိက္ကမေန တေ အမ္ဗေ ပဿိဿသီ’’တိ။ သော တထာ ကတွာ ဥဒယန္တေ သူရိယေ ဝိဝိဓရတနရံသိဇာလပဇ္ဇောတိတဘူမိဘာဂံ ဖလဘာရာဝနတသာခါဝိတာနတရုဂဏောပသောဘိတံ နာနာဝိဓဝိဟင်္ဂဂဏူပကူဇိတံ အတိဝိယ မနောဟရံ အမ္ဗဝနံ သမ္ပာပုဏိ။

အထ နံ တာ အမနုဿိတ္ထိယော ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ‘‘ဧသ မမ ပရိဂ္ဂဟော, ဧသ မမ ပရိဂ္ဂဟော’’တိ ဥပဓာဝိံသု။ သော ပန တာဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတုံ ယောဂ္ဂဿ ပုညကမ္မဿ အကတတ္တာ တာ ဒိသွာဝ ဘီတော ဝိရဝန္တော ပလာယိတွာ အနုက္ကမေန ဗာရာဏသိံ ပတွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ တံ သုတွာ တာ ဣတ္ထိယော ဒဋ္ဌုံ အမ္ဗဖလာနိ စ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သဉ္ဇာတာဘိလာသော ရဇ္ဇဘာရံ အမစ္စေသု အာရောပေတွာ မိဂဝါပဒေသေန သန္နဒ္ဓဓနုကလာပေါ ခဂ္ဂံ ဗန္ဓိတွာ ကတိပယမနုဿပရိဝါရော တေနေဝ ဝနစရကေန ဒဿိတမဂ္ဂေန ဂန္တွာ ကတိပယယောဇနန္တရေ ဌာနေ မနုဿေပိ ဌပေတွာ ဝနစရကမေဝ ဂဟေတွာ အနုက္ကမေန ဂန္တွာ တမ္ပိ တတော နိဝတ္တာပေတွာ ဥဒယန္တေ ဒိဝါကရေ အမ္ဗဝနံ ပါဝိသိ။ အထ နံ တာ ဣတ္ထိယော အဘိနဝဥပ္ပန္နမိဝ ဒေဝပုတ္တံ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ‘‘ရာဇာ’’တိ ဉတွာ သဉ္ဇာတသိနေဟဗဟုမာနာ သက္ကစ္စံ နှာပေတွာ ဒိဗ္ဗေဟိ ဝတ္ထာလင်္ကာရမာလာဂန္ဓဝိလေပနေဟိ သုမဏ္ဍိတပသာဓိတံ ကတွာ ဝိမာနံ အာရောပေတွာ နာနဂ္ဂရသံ ဒိဗ္ဗဘောဇနံ ဘောဇေတွာ တဿ ဣစ္ဆာနုရူပံ ပယိရုပါသိံသု။

အထ ဒိယဍ္ဎဝဿသတေ အတိက္ကန္တေ ရာဇာ အဍ္ဎရတ္တိသမယေ ဥဋ္ဌဟိတွာ နိသိန္နော တံ အတိစာရိနိံ ပေတိံ ပေါက္ခရဏိတီရံ ဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧသာ ဣမာယ ဝေလာယ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝီမံသိတုကာမော အနုဗန္ဓိ။ အထ နံ တတ္ထ ဂတံ သုနခေန ခဇ္ဇမာနံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဣဒ’’န္တိ အဇာနန္တော တယော စ ဒိဝသေ ဝီမံသိတွာ ‘‘ဧသော ဧတိဿာ ပစ္စာမိတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ နိသိတေန ဥသုနာ ဝိဇ္ဈိတွာ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ တဉ္စ ဣတ္ထိံ ပေါထေတွာ ပေါက္ခရဏိံ ဩတာရေတွာ ပဋိလဒ္ဓပုရိမရူပံ ဒိသွာ –

၃၄၈။ ‘‘သောဏ္ဏသောပါနဖလကာ, သောဏ္ဏဝါလုကသန္ထတာ၊

တတ္ထ သောဂန္ဓိယာ ဝဂ္ဂူ, သုစိဂန္ဓာ မနောရမာ။

၃၄၉။ ‘‘နာနာရုက္ခေဟိ သဉ္ဆန္နာ, နာနာဂန္ဓသမေရိတာ၊

နာနာပဒုမသဉ္ဆန္နာ, ပုဏ္ဍရီကသမောတတာ။

၃၅၀။ ‘‘သုရဘိံ သမ္ပဝါယန္တိ, မနုညာ မာလုတေရိတာ၊

ဟံသကောဉ္စာဘိရုဒါ စ, စက္ကဝက္ကာဘိကူဇိတာ။

၃၅၁။ ‘‘နာနာဒိဇဂဏာကိဏ္ဏာ, နာနာသရဂဏာယုတာ၊

နာနာဖလဓရာ ရုက္ခာ, နာနာပုပ္ဖဓရာ ဝနာ။

၃၅၂။ ‘‘န မနုဿေသု ဤဒိသံ, နဂရံ ယာဒိသံ ဣဒံ၊

ပါသာဒါ ဗဟုကာ တုယှံ, သောဝဏ္ဏရူပိယာမယာ၊

ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘေန္တိ, သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။

၃၅၃။ ‘‘ပဉ္စ ဒါသိသတာ တုယှံ, ယာ တေမာ ပရိစာရိကာ၊

တာ ကမ္ဗုကာယူရဓရာ, ကဉ္စနာဝေဠဘူသိတာ။

၃၅၄။ ‘‘ပလ္လင်္ကာ ဗဟုကာ တုယှံ, သောဝဏ္ဏရူပိယာမယာ၊

ကဒလိမိဂသဉ္ဆန္နာ, သဇ္ဇာ ဂေါနကသန္ထတာ။

၃၅၅။ ‘‘ယတ္ထ တုဝံ ဝါသူပဂတာ, သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓိနီ၊

သမ္ပတ္တာယဍ္ဎရတ္တာယ, တတော ဥဋ္ဌာယ ဂစ္ဆသိ။

၃၅၆။ ‘‘ဥယျာနဘူမိံ ဂန္တွာန, ပေါက္ခရညာ သမန္တတော၊

တဿာ တီရေ တုဝံ ဌာသိ, ဟရိတေ သဒ္ဒလေ သုဘေ။

၃၅၇။ ‘‘တတော တေ ကဏ္ဏမုဏ္ဍော သုနခေါ, အင်္ဂမင်္ဂါနိ ခါဒတိ၊

ယဒါ စ ခါယိတာ အာသိ, အဋ္ဌိသင်္ခလိကာ ကတာ၊

ဩဂါဟသိ ပေါက္ခရဏိံ, ဟောတိ ကာယော ယထာ ပုရေ။

၃၅၈။ ‘‘တတော တွံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂီ, သုစာရု ပိယဒဿနာ၊

ဝတ္ထေန ပါရုပိတွာန, အာယာသိ မမ သန္တိကံ။

၃၅၉။ ‘‘ကိံ နု ကာယေန ဝါစာယ, မနသာ ဒုက္ကဋံ ကတံ၊

ကိဿကမ္မဝိပါကေန, ကဏ္ဏမုဏ္ဍော သုနခေါ တဝ၊

အင်္ဂမင်္ဂါနိ ခါဒတီ’’တိ။ –

ဒွါဒသဟိ ဂါထာဟိ တံ တဿ ပဝတ္တိံ ပဋိပုစ္ဆိ။

၃၄၈။ တတ္ထ သောဏ္ဏသောပါနဖလကာတိ သုဝဏ္ဏမယသောပါနဖလကာ။ သောဏ္ဏဝါလုကသန္ထတာတိ သမန္တတော သုဝဏ္ဏမယာဟိ ဝါလုကာဟိ သန္ထတာ။ တတ္ထာတိ ပေါက္ခရဏိယံ။ သောဂန္ဓိယာတိ သောဂန္ဓိကာ။ ဝဂ္ဂူတိ သုန္ဒရာ ရုစိရာ။ သုစိဂန္ဓာတိ မနုညဂန္ဓာ။

၃၄၉။ နာနာဂန္ဓသမေရိတာတိ နာနာဝိဓသုရဘိဂန္ဓဝသေန ဂန္ဓဝါယုနာ သမန္တတော ဧရိတာ။ နာနာပဒုမသဉ္ဆန္နာတိ နာနာဝိဓရတ္တပဒုမသဉ္ဆာဒိတသလိလတလာ။ ပုဏ္ဍရီကသမောတတာတိ သေတပဒုမေဟိ စ သမောကိဏ္ဏာ။

၃၅၀။ သုရဘိံ သမ္ပဝါယန္တီတိ သမ္မဒေဝ သုဂန္ဓံ ဝါယတိ ပေါက္ခရဏီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဟံသကောဉ္စာဘိရုဒါတိ ဟံသေဟိ စ ကောဉ္စေဟိ စ အဘိနာဒိတာ။

၃၅၁။ နာနာဒိဇဂဏာကိဏ္ဏာတိ နာနာဒိဇဂဏာကိဏ္ဏာ။ နာနာသရဂဏာယုတာတိ နာနာဝိဓဝိဟင်္ဂမာဘိရုဒသမူဟယုတ္တာ။ နာနာဖလဓရာတိ နာနာဝိဓဖလဓာရိနော သဗ္ဗကာလံ ဝိဝိဓဖလဘာရနမိတသာခတ္တာ။ နာနာပုပ္ဖဓရာ ဝနာတိ နာနာဝိဓသုရဘိကုသုမဒါယိကာနိ ဝနာနီတိ အတ္ထော။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဟိ ‘‘ဝနာ’’တိ ဝုတ္တံ။

၃၅၂။ န မနုဿေသု ဤဒိသံ နဂရန္တိ ယာဒိသံ တဝ ဣဒံ နဂရံ, ဤဒိသံ မနုဿေသု နတ္ထိ, မနုဿလောကေ န ဥပလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော။ ရူပိယမယာတိ ရဇတမယာ။ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ အတိဝိယ ဝိရောစမာနာ။ အာဘေန္တီတိ သောဘယန္တိ။ သမန္တာ စတုရော ဒိသာတိ သမန္တတော စတဿောပိ ဒိသာယော။

၃၅၃။ ယာ တေမာတိ ယာ တေ ဣမာ။ ပရိစာရိကာတိ ဝေယျာဝစ္စကာရိနိယော။ တာတိ တာ ပရိစာရိကာယော။ ကမ္ဗုကာယူရဓရာတိ သင်္ခဝလယကာယူရဝိဘူသိတာ။ ကဉ္စနာဝေဠဘူသိတာတိ သုဝဏ္ဏဝဋံသကသမလင်္ကတကေသဟတ္ထာ။

၃၅၄။ ကဒလိမိဂသဉ္ဆန္နာတိ ကဒလိမိဂစမ္မပစ္စတ္ထရဏတ္ထတာ။ သဇ္ဇာတိ သဇ္ဇိတာ သယိတုံ ယုတ္တရူပါ။ ဂေါနကသန္ထတာတိ ဒီဃလောမကေန ကောဇဝေန သန္ထတာ။

၃၅၅။ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပလ္လင်္ကေ။ ဝါသူပဂတာတိ ဝါသံ ဥပဂတာ, သယိတာတိ အတ္ထော။ သမ္ပတ္တာယဍ္ဎရတ္တာယာတိ အဍ္ဎရတ္တိယာ ဥပဂတာယ။ တတောတိ ပလ္လင်္ကတော။

၃၅၆။ ပေါက္ခရညာတိ ပေါက္ခရဏိယာ။ ဟရိတေတိ နီလေ။ သဒ္ဒလေတိ တရုဏတိဏသဉ္ဆန္နေ။ သုဘေတိ သုဒ္ဓေ။ သုဘေတိ ဝါ တဿာ အာလပနံ။ ဘဒ္ဒေ, သမန္တတော ဟရိတေ သဒ္ဒလေ တဿာ ပေါက္ခရဏိယာ တီရေ တွံ ဂန္တွာန ဌာသိ တိဋ္ဌသီတိ ယောဇနာ။

၃၅၇။ ကဏ္ဏမုဏ္ဍောတိ ခဏ္ဍိတကဏ္ဏော ဆိန္နကဏ္ဏော။ ခါယိတာ အာသီတိ ခါဒိတာ အဟောသိ။ အဋ္ဌိသင်္ခလိကာ ကတာတိ အဋ္ဌိသင်္ခလိကမတ္တာ ကတာ။ ယထာ ပုရေတိ သုနခေန ခါဒနတော ပုဗ္ဗေ ဝိယ။

၃၅၈။ တတောတိ ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟနတော ပစ္ဆာ။ အင်္ဂပစ္စင်္ဂီတိ ပရိပုဏ္ဏသဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂဝတီ။ သုစာရူတိ သုဋ္ဌု မနောရမာ။ ပိယဒဿနာတိ ဒဿနီယာ။ အာယာသီတိ အာဂစ္ဆသိ။

ဧဝံ တေန ရညာ ပုစ္ဆိတာ သာ ပေတီ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဝတ္တိံ တဿ ကထေန္တီ –

၃၆၀။ ‘‘ကိမိလာယံ ဂဟပတိ, သဒ္ဓေါ အာသိ ဥပါသကော၊

တဿာဟံ ဘရိယာ အာသိံ, ဒုဿီလာ အတိစာရိနီ။

၃၆၁။ ‘‘သော မံ အတိစရမာနာယ, သာမိကော ဧတဒဗြဝိ၊

‘နေတံ တံ ဆန္နံ ပတိရူပံ, ယံ တွံ အတိစရာသိ မံ’။

၃၆၂။ ‘‘သာဟံ ဃောရဉ္စ သပထံ, မုသာဝါဒဉ္စ ဘာသိသံ၊

‘နာဟံ တံ အတိစရာမိ, ကာယေန ဥဒ စေတသာ။

၃၆၃။ ‘‘‘သစာဟံ တံ အတိစရာမိ, ကာယေန ဥဒ စေတသာ၊

ကဏ္ဏမုဏ္ဍောယံ သုနခေါ, အင်္ဂမင်္ဂါနိ ခါဒတု’။

၃၆၄။ ‘‘တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကံ, မုသာဝါဒဿ စူဘယံ၊

သတ္တေဝ ဝဿသတာနိ, အနုဘူတံ ယတော ဟိ မေ၊

ကဏ္ဏမုဏ္ဍော စ သုနခေါ, အင်္ဂမင်္ဂါနိ ခါဒတီ’’တိ။ – ပဉ္စ ဂါထာ အာဟ၊

၃၆၀-၁။ တတ္ထ ကိမိလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ။ အတိစာရိနီတိ ဘရိယာ ဟိ ပတိံ အတိက္ကမ္မ စရဏတော ‘‘အတိစာရိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အတိစရမာနာယ မယိ သော သာမိကော မံ ဧတဒဗြဝီတိ ယောဇနာ။ နေတံ ဆန္နန္တိအာဒိ ဝုတ္တာကာရဒဿနံ။ တတ္ထ နေတံ ဆန္နန္တိ န ဧတံ ယုတ္တံ။ န ပတိရူပန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ။ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ။ အတိစရာသီတိ အတိစရသိ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော။ ယံ မံ တွံ အတိစရသိ, တတ္ထ ယံ အတိစရဏံ, နေတံ ဆန္နံ နေတံ ပတိရူပန္တိ အတ္ထော။

၃၆၂-၄။ ဃောရန္တိ ဒါရုဏံ။ သပထန္တိ သပနံ။ ဘာသိသန္တိ အဘာသိံ။ သစာဟန္တိ သစေ အဟံ။ တန္တိ တွံ။ တဿ ကမ္မဿာတိ တဿ ပါပကမ္မဿ ဒုဿီလျကမ္မဿ။ မုသာဝါဒဿ စာတိ ‘‘နာဟံ တံ အတိစရာမီ’’တိ ဝုတ္တမုသာဝါဒဿ စ။ ဥဘယန္တိ ဥဘယဿ ဝိပါကံ။ အနုဘူတန္တိ အနုဘူယမာနံ မယာတိ အတ္ထော။ ယတောတိ ယတော ပါပကမ္မတော။

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တေန အတ္တနော ကတံ ဥပကာရံ ကိတ္တေန္တီ –

၃၆၅။ ‘‘တွဉ္စ ဒေဝ ဗဟုကာရော, အတ္ထာယ မေ ဣဓာဂတော၊

သုမုတ္တာဟံ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဿ, အသောကာ အကုတောဘယာ။

၃၆၆။ ‘‘တာဟံ ဒေဝ နမဿာမိ, ယာစာမိ ပဉ္ဇလီကတာ၊

ဘုဉ္ဇ အမာနုသေ ကာမေ, ရမ ဒေဝ မယာ သဟာ’’တိ။ –

ဒွေ ဂါထာ အာဟ။ တတ္ထ ဒေဝါတိ ရာဇာနံ အာလပတိ။ ကဏ္ဏမုဏ္ဍဿာတိ ကဏ္ဏမုဏ္ဍတော။ နိဿက္ကေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ။ အထ ရာဇာ တတ္ထ ဝါသေန နိဗ္ဗိန္နမာနသော ဂမနဇ္ဈာသယံ ပကာသေသိ။ တံ သုတွာ ပေတီ ရညော ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာ တတ္ထေဝဿ ဝါသံ ယာစန္တီ ‘‘တာဟံ, ဒေဝ, နမဿာမီ’’တိ ဂါထမာဟ။

ပုန ရာဇာ ဧကံသေန နဂရံ ဂန္တုကာမောဝ ဟုတွာ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ ပဝေဒေန္တော –

၃၆၇။ ‘‘ဘုတ္တာ အမာနုသာ ကာမာ, ရမိတောမှိ တယာ သဟ၊

တာဟံ သုဘဂေ ယာစာမိ, ခိပ္ပံ ပဋိနယာဟိ မ’’န္တိ။ –

ဩသာနဂါထမာဟ။ တတ္ထ တာဟန္တိ တံ အဟံ။ သုဘဂေတိ သုဘဂယုတ္တေ။ ပဋိနယာဟိ မန္တိ မယှံ နဂရမေဝ မံ ပဋိနေဟိ။ သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝ။

အထ သာ ဝိမာနပေတီ ရညော ဝစနံ သုတွာ ဝိယောဂံ အသဟမာနာ သောကာတုရတာယ ဗျာကုလဟဒယာ ဝေဓမာနသရီရာ နာနာဝိဓေဟိ ဥပါယေဟိ အာယာစိတွာပိ တံ တတ္ထ ဝါသေတုံ အသက္ကောန္တီ ဗဟူဟိ မဟာရဟေဟိ ရတနေဟိ သဒ္ဓိံ ရာဇာနံ နဂရံ နေတွာ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ ကန္ဒိတွာ ပရိဒေဝိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတာ။ ရာဇာ ပန တံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဒါနာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသိ။ အထ အမှာကံ ဘဂဝတိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ ဧကဒိဝသံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ပဗ္ဗတစာရိကံ စရမာနော တံ ဣတ္ထိံ သပရိဝါရံ ဒိသွာ တာယ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ။ သာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ထေရဿ ကထေသိ။ ထေရော တာသံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တံ ပဝတ္တိံ ထေရော ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ မဟာဇနော ပဋိလဒ္ဓသံဝေဂေါ ပါပတော ဩရမိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညကမ္မာနိ ကတွာ သဂ္ဂပရာယဏော အဟောသီတိ။

ကဏ္ဏမုဏ္ဍပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ ဎုဗ္ဗရိပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

အဟု ရာဇာ ဗြဟ္မဒတ္တောတိ ဣဒံ ဥဗ္ဗရိပေတဝတ္ထုံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော အညတရံ ဥပါသိကံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ။ သာဝတ္ထိယံ ကိရ အညတရာယ ဥပါသိကာယ သာမိကော ကာလမကာသိ။ သာ ပတိဝိယောဂဒုက္ခာတုရာ သောစန္တီ အာဠာဟနံ ဂန္တွာ ရောဒတိ။ ဘဂဝါ တဿာ သောတာပတ္တိဖလဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ကရုဏာယ သဉ္စောဒိတမာနသော ဟုတွာ တဿာ ဂေဟံ ဂန္တွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ။ ဥပါသိကာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကိံ, ဥပါသိကေ, သောစသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘အာမ, ဘဂဝါ, ပိယဝိပ္ပယောဂေန သောစာမီ’’တိ ဝုတ္တေ တဿာ သောကံ အပနေတုကာမော အတီတံ အာဟရိ။

အတီတေ ပဉ္စာလရဋ္ဌေ ကပိလနဂရေ စူဠနီဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ရာဇာ အဟောသိ။ သော အဂတိဂမနံ ပဟာယ အတ္တနော ဝိဇိတေ ပဇာယ ဟိတကရဏနိရတော ဒသ ရာဇဓမ္မေ အကောပေတွာ ရဇ္ဇံ အနုသာသမာနော ကဒါစိ ‘‘အတ္တနော ရဇ္ဇေ ကိံ ဝဒန္တီ’’တိ သောတုကာမော တုန္နဝါယဝေသံ ဂဟေတွာ ဧကော အဒုတိယော နဂရတော နိက္ခမိတွာ ဂါမတော ဂါမံ ဇနပဒတော ဇနပဒံ ဝိစရိတွာ သဗ္ဗရဇ္ဇံ အကဏ္ဋကံ အနုပပီဠံ မနုဿေ သမ္မောဒမာနေ အပါရုတဃရေ မညေ ဝိဟရန္တေ ဒိသွာ သောမနဿဇာတော နိဝတ္တိတွာ နဂရာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆန္တော အညတရသ္မိံ ဂါမေ ဧကိဿာ ဝိဓဝါယ ဒုဂ္ဂတိတ္ထိယာ ဂေဟံ ပါဝိသိ။ သာ တံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘ကော နု တွံ, အယျော, ကုတော ဝါ အာဂတောသီ’’တိ? ‘‘အဟံ တုန္နဝါယော, ဘဒ္ဒေ, ဘတိယာ တုန္နဝါယကမ္မံ ကရောန္တော ဝိစရာမိ။ ယဒိ တုမှာကံ တုန္နဝါယကမ္မံ အတ္ထိ, ဘတ္တဉ္စ ဝေတနဉ္စ ဒေထ, တုမှာကမ္ပိ ကမ္မံ ကရောမီ’’တိ။ ‘‘နတ္ထမှာကံ ကမ္မံ ဘတ္တဝေတနံ ဝါ, အညေသံ ကရောဟိ, အယျာ’’တိ။ သော တတ္ထ ကတိပါဟံ ဝသန္တော ဓညပုညလက္ခဏသမ္ပန္နံ တဿာ ဓီတရံ ဒိသွာ မာတရံ အာဟ – ‘‘အယံ ဒါရိကာ ကိံ ကေနစိ ကတပရိဂ္ဂဟာ, ဥဒါဟု အကတပရိဂ္ဂဟာ။ သစေ ပန ကေနစိ အကတပရိဂ္ဂဟာ, ဣမံ မယှံ ဒေထ, အဟံ တုမှာကံ သုခေန ဇီဝနူပါယံ ကာတုံ သမတ္ထော’’တိ။ ‘‘သာဓု, အယျာ’’တိ သာ တဿ တံ အဒါသိ။

သော တာယ သဒ္ဓိံ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ တဿာ ကဟာပဏသဟဿံ ဒတွာ ‘‘အဟံ ကတိပါဟေနေဝ နိဝတ္တိဿာမိ။ ဘဒ္ဒေ, တွံ မာ ဥက္ကဏ္ဌသီ’’တိ ဝတွာ အတ္တနော နဂရံ ဂန္တွာ, နဂရဿ စ တဿ ဂါမဿ စ အန္တရေ မဂ္ဂံ သမံ ကာရာပေတွာ အလင်္ကာရာပေတွာ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန တတ္ထ ဂန္တွာ တံ ဒါရိကံ ကဟာပဏရာသိမှိ ဌပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတကလသေဟိ နှာပေတွာ ‘‘ဥဗ္ဗရီ’’တိ နာမံ ကာရာပေတွာ အဂ္ဂမဟေသိဋ္ဌာနေ ဌပေတွာ တဉ္စ ဂါမံ တဿာ ဉာတီနံ ဒတွာ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန တံ နဂရံ အာနေတွာ တာယ သဒ္ဓိံ အဘိရမမာနော ယာဝဇီဝံ ရဇ္ဇသုခံ အနုဘဝိတွာ အာယုပရိယောသာနေ ကာလမကာသိ။ ကာလကတေ စ တသ္မိံ, ကတေ စ သရီရကိစ္စေ ဥဗ္ဗရီ ပတိဝိယောဂေန သောကသလ္လသမပ္ပိတဟဒယာ အာဠာဟနံ ဂန္တွာ ဗဟူ ဒိဝသေ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေတွာ ရညော ဂုဏေ ကိတ္တေတွာ ဥမ္မာဒပ္ပတ္တာ ဝိယ ကန္ဒန္တီ ပရိဒေဝန္တီ အာဠာဟနံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ။

တေန စ သမယေန အမှာကံ ဘဂဝါ ဗောဓိသတ္တဘူတော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဓိဂတဇ္ဈာနာဘိညော ဟိမဝန္တဿ သာမန္တာ အညတရသ္မိံ အရညာယတနေ ဝိဟရန္တော သောကသလ္လသမပ္ပိတံ ဥဗ္ဗရိံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဒိသွာ အာကာသေန အာဂန္တွာ ဒိဿမာနရူပေါ အာကာသေ ဌတွာ တတ္ထ ဌိတေ မနုဿေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကဿိဒံ အာဠာဟနံ, ကဿတ္ထာယ စာယံ ဣတ္ထီ ‘ဗြဟ္မဒတ္တ, ဗြဟ္မဒတ္တာ’တိ ကန္ဒန္တီ ပရိဒေဝတီ’’တိ။ တံ သုတွာ မနုဿာ ‘‘ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ပဉ္စာလာနံ ရာဇာ, သော အာယုပရိယောသာနေ ကာလမကာသိ, တဿိဒံ အာဠာဟနံ, တဿ အယံ အဂ္ဂမဟေသီ ဥဗ္ဗရီ နာမ ‘ဗြဟ္မဒတ္တ, ဗြဟ္မဒတ္တာ’တိ တဿ နာမံ ဂဟေတွာ ကန္ဒန္တီ ပရိဒေဝတီ’’တိ အာဟံသု။ တမတ္ထံ ဒီပေန္တာ သင်္ဂီတိကာရာ –

၃၆၈။ ‘‘အဟု ရာဇာ ဗြဟ္မဒတ္တော, ပဉ္စာလာနံ ရထေသဘော၊

အဟောရတ္တာနမစ္စယာ, ရာဇာ ကာလမကြုဗ္ဗထ။

၃၆၉။ ‘‘တဿ အာဠာဟနံ ဂန္တွာ, ဘရိယာ ကန္ဒတိ ဥဗ္ဗရိ၊

ဗြဟ္မဒတ္တံ အပဿန္တီ, ဗြဟ္မဒတ္တာတိ ကန္ဒတိ။

၃၇၀။ ‘‘ဣသိ စ တတ္ထ အာဂစ္ဆိ, သမ္ပန္နစရဏော မုနိ၊

သော စ တတ္ထ အပုစ္ဆိတ္ထ, ယေ တတ္ထ သု သမာဂတာ။

၃၇၁။ ‘‘‘ကဿ ဣဒံ အာဠာဟနံ, နာနာဂန္ဓသမေရိတံ၊

ကဿာယံ ကန္ဒတိ ဘရိယာ, ဣတော ဒူရဂတံ ပတိံ၊

ဗြဟ္မဒတ္တံ အပဿန္တီ, ဗြဟ္မဒတ္တာတိ ကန္ဒတိ’။

၃၇၂။ ‘‘တေ စ တတ္ထ ဝိယာကံသု, ယေ တတ္ထ သု သမာဂတာ၊

ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဘဒ္ဒန္တေ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ မာရိသ။

၃၇၃။ ‘‘တဿ ဣဒံ အာဠာဟနံ, နာနာဂန္ဓသမေရိတံ၊

တဿာယံ ကန္ဒတိ ဘရိယာ, ဣတော ဒူရဂတံ ပတိံ၊

ဗြဟ္မဒတ္တံ အပဿန္တီ, ဗြဟ္မဒတ္တာတိ ကန္ဒတီ’’တိ။ – ဆ ဂါထာ ဌပေသုံ၊

၃၆၈-၉။ တတ္ထ အဟူတိ အဟောသိ။ ပဉ္စာလာနန္တိ ပဉ္စာလရဋ္ဌဝါသီနံ, ပဉ္စာလရဋ္ဌဿေဝ ဝါ။ ဧကောပိ ဟိ ဇနပဒေါ ဇနပဒိကာနံ ရာဇကုမာရာနံ ဝသေန ရုဠှိယာ ‘‘ပဉ္စာလာန’’န္တိ ဗဟုဝစနေန နိဒ္ဒိသီယတိ။ ရထေသဘောတိ ရထေသု ဥသဘသဒိသော, မဟာရထောတိ အတ္ထော။ တဿ အာဠာဟနန္တိ တဿ ရညော သရီရဿ ဒဍ္ဎဋ္ဌာနံ။

၃၇၀။ ဣသီတိ ဈာနာဒီနံ ဂုဏာနံ ဧသနဋ္ဌေန ဣသိ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥဗ္ဗရိယာ ဌိတဋ္ဌာနေ, သုသာနေတိ အတ္ထော။ အာဂစ္ဆီတိ အဂမာသိ။ သမ္ပန္နစရဏောတိ သီလသမ္ပဒါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ဇာဂရိယာနုယောဂေါ, သဒ္ဓါဒယော သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ, စတ္တာရိ ရူပါဝစရဈာနာနီတိ ဣမေဟိ ပန္နရသဟိ စရဏသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော, စရဏသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော။ မုနီတိ အတ္တဟိတဉ္စ ပရဟိတဉ္စ မုနာတိ ဇာနာတီတိ မုနိ။ သော စ တတ္ထ အပုစ္ဆိတ္ထာတိ သော တသ္မိံ ဌာနေ ဌိတေ ဇနေ ပဋိပုစ္ဆိ။ ယေ တတ္ထ သု သမာဂတာတိ ယေ မနုဿာ တတ္ထ သုသာနေ သမာဂတာ။ သူတိ နိပါတမတ္တံ။ ‘‘ယေ တတ္ထာသုံ သမာဂတာ’’တိ ဝါ ပါဌော။ အာသုန္တိ အဟေသုန္တိ အတ္ထော။

၃၇၁။ နာနာဂန္ဓသမေရိတန္တိ နာနာဝိဓေဟိ ဂန္ဓေဟိ သမန္တတော ဧရိတံ ဥပဝါသိတံ။ ဣတောတိ မနုဿလောကတော။ ဒူရဂတန္တိ ပရလောကံ ဂတတ္တာ ဝဒတိ။ ဗြဟ္မဒတ္တာတိ ကန္ဒတီတိ ဗြဟ္မဒတ္တာတိ ဧဝံ နာမသံကိတ္တနံ ကတွာ ပရိဒေဝနဝသေန အဝှါယတိ။

၃၇၂-၃။ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဘဒ္ဒန္တေ, ဗြဟ္မဒတ္တဿ မာရိသာတိ မာရိသ, နိရာမယကာယစိတ္တ မဟာမုနိ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရညော ဣဒံ အာဠာဟနံ, တဿေဝ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ရညော အယံ ဘရိယာ, ဘဒ္ဒံ တေ တဿ စ ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဘဒ္ဒံ ဟောတု, တာဒိသာနံ မဟေသီနံ ဟိတာနုစိန္တနေန ပရလောကေ ဌိတာနမ္ပိ ဟိတသုခံ ဟောတိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။

အထ သော တာပသော တေသံ ဝစနံ သုတွာ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ဥဗ္ဗရိယာ သန္တိကံ ဂန္တွာ တဿာ သောကဝိနောဒနတ္ထံ –

၃၇၄။ ‘‘ဆဠာသီတိသဟဿာနိ, ဗြဟ္မဒတ္တဿနာမကာ၊

ဣမသ္မိံ အာဠာဟနေ ဒဍ္ဎာ, တေသံ ကမနုသောစသီ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဆဠာသီတိသဟဿာနီတိ ဆသဟဿာဓိကအသီတိသဟဿသင်္ခါ။ ဗြဟ္မဒတ္တဿနာမကာတိ ဗြဟ္မဒတ္တောတိ ဧဝံနာမကာ။ တေသံ ကမနုသောစသီတိ တေသံ ဆဠာသီတိသဟဿသင်္ခါတာနံ ဗြဟ္မဒတ္တာနံ ကတမံ ဗြဟ္မဒတ္တံ တွံ အနုသောစသိ, ကတမံ ပဋိစ္စ တေ သောကော ဥပ္ပန္နောတိ ပုစ္ဆိ။

ဧဝံ ပန တေန ဣသိနာ ပုစ္ဆိတာ ဥဗ္ဗရီ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ ဗြဟ္မဒတ္တံ အာစိက္ခန္တီ –

၃၇၅။ ‘‘ယော ရာဇာ စူဠနီပုတ္တော, ပဉ္စာလာနံ ရထေသဘော၊

တံ ဘန္တေ အနုသောစာမိ, ဘတ္တာရံ သဗ္ဗကာမဒ’’န္တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ စူဠနီပုတ္တောတိ ဧဝံနာမဿ ရညော ပုတ္တော။ သဗ္ဗကာမဒန္တိ မယှံ သဗ္ဗဿ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဿ ဒါတာရံ, သဗ္ဗေသံ ဝါ သတ္တာနံ ဣစ္ဆိတဒါယကံ။

ဧဝံ ဥဗ္ဗရိယာ ဝုတ္တေ ပုန တာပသော –

၃၇၆။ ‘‘သဗ္ဗေဝါဟေသုံ ရာဇာနော, ဗြဟ္မဒတ္တဿနာမကာ၊

သဗ္ဗေဝ စူဠနီပုတ္တာ, ပဉ္စာလာနံ ရထေသဘာ။

၃၇၇။ ‘‘သဗ္ဗေသံ အနုပုဗ္ဗေန, မဟေသိတ္တမကာရယိ၊

ကသ္မာ ပုရိမကေ ဟိတွာ, ပစ္ဆိမံ အနုသောစသီ’’တိ။ – ဂါထာဒွယမာဟ၊

၃၇၆။ တတ္ထ သဗ္ဗေဝါဟေသုန္တိ သဗ္ဗေဝ တေ ဆဠာသီတိသဟဿသင်္ခါ ရာဇာနော ဗြဟ္မဒတ္တဿ နာမကာ စူဠနီပုတ္တာ ပဉ္စာလာနံ ရထေသဘာဝ အဟေသုံ။ ဣမေ ရာဇဘာဝါဒယော ဝိသေသာ တေသု ဧကဿာပိ နာဟေသုံ။

၃၇၇။ မဟေသိတ္တမကာရယီတိ တွဉ္စ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အနုပုဗ္ဗေန အဂ္ဂမဟေသိဘာဝံ အကာသိ, အနုပ္ပတ္တာတိ အတ္ထော။ ကသ္မာတိ ဂုဏတော စ သာမိကဘာဝတော စ အဝိသိဋ္ဌေသု ဧတ္တကေသု ဇနေသု ပုရိမကေ ရာဇာနော ပဟာယ ပစ္ဆိမံ ဧကံမေဝ ကသ္မာ ကေန ကာရဏေန အနုသောစသီတိ ပုစ္ဆိ။

တံ သုတွာ ဥဗ္ဗရီ သံဝေဂဇာတာ ပုန တာပသံ –

၃၇၈။ ‘‘အာတုမေ ဣတ္ထိဘူတာယ, ဒီဃရတ္တာယ မာရိသ၊

ယဿာ မေ ဣတ္ထိဘူတာယ, သံသာရေ ဗဟုဘာသသီ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အာတုမေတိ အတ္တနိ။ ဣတ္ထိဘူတာယာတိ ဣတ္ထိဘာဝံ ဥပဂတာယ။ ဒီဃရတ္တာယာတိ ဒီဃရတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ဣတ္ထိဘူတာယ အတ္တနိ သဗ္ဗကာလံ ဣတ္ထီယေဝ ဟောတိ, ဥဒါဟု ပုရိသဘာဝမ္ပိ ဥပဂစ္ဆတီတိ။ ယဿာ မေ ဣတ္ထိဘူတာယာတိ ယဿာ မယှံ ဣတ္ထိဘူတာယ ဧဝံ တာဝ ဗဟုသံသာရေ မဟေသိဘာဝံ မဟာမုနိ တွံ ဘာသသိ ကထေသီတိ အတ္ထော။ ‘‘အာဟု မေ ဣတ္ထိဘူတာယာ’’တိ ဝါ ပါဌော။ တတ္ထ အာတိ အနုဿရဏတ္ထေ နိပါတော။ အာဟု မေတိ သယံ အနုဿရိတံ အညာတမိဒံ မယာ, ဣတ္ထိဘူတာယ ဣတ္ထိဘာဝံ ဥပဂတာယ ဧဝံ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ အပရာပရုပ္ပတ္တိ အဟောသိ။ ကသ္မာ? ယသ္မာ ယဿာ မေ ဣတ္ထိဘူတာယ သဗ္ဗေသံ အနုပုဗ္ဗေန မဟေသိတ္တမကာရယိ, ကိံ တွံ, မဟာမုနိ, သံသာရေ ဗဟုံ ဘာသသီတိ ယောဇနာ။

တံ သုတွာ တာပသော အယံ နိယမော သံသာရေ နတ္ထိ ‘‘ဣတ္ထီ ဣတ္ထီယေဝ ဟောတိ, ပုရိသော ပုရိသော ဧဝါ’’တိ ဒဿေန္တော –

၃၇၉။ ‘‘အဟု ဣတ္ထီ အဟု ပုရိသော, ပသုယောနိမ္ပိ အာဂမာ၊

ဧဝမေတံ အတီတာနံ, ပရိယန္တော န ဒိဿတီ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အဟု ဣတ္ထီ အဟု ပုရိသောတိ တွံ ကဒါစိ ဣတ္ထီပိ အဟောသိ, ကဒါစိ ပုရိသောပိ အဟောသိ။ န ကေဝလံ ဣတ္ထိပုရိသဘာဝမေဝ, အထ ခေါ ပသု ယောနိမ္ပိ အဂမာသိ, ကဒါစိ ပသုဘာဝမ္ပိ အဂမာသိ, တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဥပဂတာ အဟောသိ။ ဧဝမေတံ အတီတာနံ, ပရိယန္တော န ဒိဿတီတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တံ ဧတံ ဣတ္ထိဘာဝံ ပုရိသဘာဝံ တိရစ္ဆာနာဒိဘာဝဉ္စ ဥပဂတာနံ အတီတာနံ အတ္တဘာဝါနံ ပရိယန္တော ဉာဏစက္ခုနာ မဟတာ ဥဿာဟေန ပဿန္တာနမ္ပိ န ဒိဿတိ။ န ကေဝလံ တဝေဝ, အထ ခေါ

သဗ္ဗေသမ္ပိ သံသာရေ ပရိဗ္ဘမန္တာနံ သတ္တာနံ အတ္တဘာဝဿ ပရိယန္တော န ဒိဿတေဝ န ပညာယတေဝ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော, ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၂၄)။

ဧဝံ တေန တာပသေန သံသာရဿ အပရိယန္တတံ ကမ္မဿကတဉ္စ ဝိဘာဝေန္တေန ဒေသိတံ ဓမ္မံ သုတွာ သံသာရေ သံဝိဂ္ဂဟဒယာ ဓမ္မေ စ ပသန္နမာနသာ ဝိဂတသောကသလ္လာ ဟုတွာ အတ္တနော ပသာဒံ သောကဝိဂမနဉ္စ ပကာသေန္တီ –

၃၈၀။ ‘‘အာဒိတ္တံ ဝတ မံ သန္တံ, ဃတသိတ္တံဝ ပါဝကံ၊

ဝါရိနာ ဝိယ ဩသိဉ္စံ, သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာပယေ ဒရံ။

၃၈၁။ ‘‘အဗ္ဗဟီ ဝတ မေ သလ္လံ, သောကံ ဟဒယနိဿိတံ၊

ယော မေ သောကပရေတာယ, ပတိသောကံ အပါနုဒိ။

၃၈၂။ ‘‘သာဟံ အဗ္ဗူဠှသလ္လာသ္မိ, သီတိဘူတာသ္မိ နိဗ္ဗုတာ၊

န သောစာမိ န ရောဒါမိ, တဝ သုတွာ မဟာမုနီ’’တိ။ –

တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။ တာသံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

ဣဒါနိ သံဝိဂ္ဂဟဒယာယ ဥဗ္ဗရိယာ ပဋိပတ္တိံ ဒဿေန္တော သတ္ထာ –

၃၈၃။ ‘‘တဿ တံ ဝစနံ သုတွာ, သမဏဿ သုဘာသိတံ၊

ပတ္တစီဝရမာဒါယ, ပဗ္ဗဇိ အနဂါရိယံ။

၃၈၄။ ‘‘သာ စ ပဗ္ဗဇိတာ သန္တာ, အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ၊

မေတ္တစိတ္တံ အာဘာဝေသိ, ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ။

၃၈၅။ ‘‘ဂါမာ ဂါမံ ဝိစရန္တီ, နိဂမေ ရာဇဓာနိယော၊

ဥရုဝေဠာ နာမ သော ဂါမော, ယတ္ထ ကာလမကြုဗ္ဗထ။

၃၈၆။ ‘‘မေတ္တစိတ္တံ အာဘာဝေတွာ, ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ၊

ဣတ္ထိစိတ္တံ ဝိရာဇေတွာ, ဗြဟ္မလောကူပဂါ အဟူ’’တိ။ – စတဿော ဂါထာ အဘာသိ၊

၃၈၃-၄။ တတ္ထ တဿာတိ တဿ တာပသဿ။ သုဘာသိတန္တိ သုဋ္ဌု ဘာသိတံ, ဓမ္မန္တိ အတ္ထော။ ပဗ္ဗဇိတာ သန္တာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာ သမာနာ, ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါ ဟုတွာ သန္တကာယဝါစာ။ မေတ္တစိတ္တန္တိ မေတ္တာသဟဂတံ စိတ္တံ။ စိတ္တသီသေန မေတ္တဇ္ဈာနံ ဝဒတိ။ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာတိ တဉ္စ သာ မေတ္တစိတ္တံ ဘာဝေန္တီ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ အဘာဝေသိ, န ဝိပဿနာပါဒကာဒိအတ္ထံ။ အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓေ ဗြဟ္မဝိဟာရာဒိကေ ဘာဝေန္တာ တာပသပရိဗ္ဗာဇကာ ယာဝဒေဝ ဘဝသမ္ပတ္တိအတ္ထမေဝ ဘာဝေသုံ။

၃၈၅-၆။ ဂါမာ ဂါမန္တိ ဂါမတော အညံ ဂါမံ။ အာဘာဝေတွာတိ ဝဍ္ဎေတွာ ဗြူဟေတွာ။ ‘‘အဘာဝေတွာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, တေသံ အ-ကာရော နိပါတမတ္တံ။ ဣတ္ထိစိတ္တံ ဝိရာဇေတွာတိ ဣတ္ထိဘာဝေ စိတ္တံ အဇ္ဈာသယံ အဘိရုစိံ ဝိရာဇေတွာ ဣတ္ထိဘာဝေ ဝိရတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ။ ဗြဟ္မလောကူပဂါတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဗြဟ္မလောကံ ဥပဂမနကာ အဟောသိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ။

သတ္ထာ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ အာဟရိတွာ တဿာ ဥပါသိကာယ သောကံ ဝိနောဒေတွာ ဥပရိ စတုသစ္စဒေသနံ အကာသိ။ သစ္စပရိယောသာနေ သာ ဥပါသိကာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။ သမ္ပတ္တပရိသာယ စ ဒေသနာ သာတ္ထိကာ အဟောသီတိ။

ဥဗ္ဗရိပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဣတိ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ ပေတဝတ္ထုသ္မိံ

တေရသဝတ္ထုပဋိမဏ္ဍိတဿ

ဒုတိယဿ ဥဗ္ဗရိဝဂ္ဂဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ စူဠဝဂ္ဂေါ

၁။ အဘိဇ္ဇမာနပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

အဘိဇ္ဇမာနေ ဝါရိမှီတိ ဣဒံ သတ္ထရိ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ အညတရံ လုဒ္ဒပေတံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ။ ဗာရာဏသိယံ ကိရ အပရဒိသာဘာဂေ ပါရဂင်္ဂါယ ဝါသဘဂါမံ အတိက္ကမိတွာ စုန္ဒဋ္ဌိလနာမကေ ဂါမေ ဧကော လုဒ္ဒကော အဟောသိ။ သော အရညေ မိဂေ ဝဓိတွာ ဝရမံသံ အင်္ဂါရေ ပစိတွာ ခါဒိတွာ အဝသေသံ ပဏ္ဏပုဋေ ဗန္ဓိတွာ ကာဇေန ဂဟေတွာ ဂါမံ အာဂစ္ဆတိ။ တံ ဗာလဒါရကာ ဂါမဒွါရေ ဒိသွာ ‘‘မံသံ မေ ဒေဟိ, မံသံ မေ ဒေဟီ’’တိ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ ဥပဓာဝန္တိ။ သော တေသံ ထောကံ ထောကံ မံသံ ဒေတိ။ အထေကဒိဝသံ မံသံ အလဘိတွာ ဥဒ္ဒါလကပုပ္ဖံ ပိဠန္ဓိတွာ ဗဟုဉ္စ ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ ဂါမံ ဂစ္ဆန္တံ တံ ဒါရကာ ဂါမဒွါရေ ဒိသွာ ‘‘မံသံ မေ ဒေဟိ, မံသံ မေ ဒေဟီ’’တိ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ ဥပဓာဝိံသု။ သော တေသံ ဧကေကံ ပုပ္ဖမဉ္ဇရိံ အဒါသိ။

အထ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တော နဂ္ဂေါ ဝိရူပရူပေါ ဘယာနကဒဿနော သုပိနေပိ အန္နပါနံ အဇာနန္တော သီသေ အာဗန္ဓိတဥဒ္ဒါလကကုသုမမာလာကလာပေါ ‘‘စုန္ဒဋ္ဌိလာယံ ဉာတကာနံ သန္တိကေ ကိဉ္စိ လဘိဿာမီ’’တိ ဂင်္ဂါယ ဥဒကေ အဘိဇ္ဇမာနေ ပဋိသောတံ ပဒသာ ဂစ္ဆတိ။ တေန စ သမယေန ကောလိယော နာမ ရညော ဗိမ္ဗိသာရဿ မဟာမတ္တော ကုပိတံ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ ပဋိနိဝတ္တေန္တော ဟတ္ထိအဿာဒိပရိဝါရဗလံ ထလပထေန ပေသေတွာ သယံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ အနုသောတံ နာဝါယ အာဂစ္ဆန္တော တံ ပေတံ တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပုစ္ဆန္တော –

၃၈၇။ ‘‘အဘိဇ္ဇမာနေ ဝါရိမှိ, ဂင်္ဂါယ ဣဓ ဂစ္ဆသိ၊

နဂ္ဂေါ ပုဗ္ဗဒ္ဓပေတောဝ, မာလဓာရီ အလင်္ကတော၊

ကုဟိံ ဂမိဿသိ ပေတ, ကတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတီ’’တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အဘိဇ္ဇမာနေတိ ပဒနိက္ခေပေန အဘိဇ္ဇမာနေ သံဃာတေ, ဝါရိမှိ ဂင်္ဂါယာတိ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ ဥဒကေ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ။ ပုဗ္ဗဒ္ဓပေတောဝါတိ ကာယဿ ပုရိမဒ္ဓေန အပေတော ဝိယ အပေတယောနိကော

ဒေဝပုတ္တော ဝိယ။ ကထံ? မာလဓာရီ အလင်္ကတောတိ, မာလာဟိ ပိဠန္ဓိတွာ အလင်္ကတသီသဂ္ဂေါတိ အတ္ထော။ ကတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတီတိ ကတရသ္မိံ ဂါမေ ဒေသေ ဝါ တုယှံ နိဝါသော ဘဝိဿတိ, တံ ကထေဟီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ယံ တဒါ တေန ပေတေန ကောလိယေန စ ဝုတ္တံ, တံ ဒဿေတုံ သင်္ဂီတိကာရာ –

၃၈၈။ ‘‘စုန္ဒဋ္ဌိလံ ဂမိဿာမိ, ပေတော သော ဣတိ ဘာသတိ၊

အန္တရေ ဝါသဘဂါမံ, ဗာရာဏသိဉ္စ သန္တိကေ။

၃၈၉။ ‘‘တဉ္စ ဒိသွာ မဟာမတ္တော, ကောလိယော ဣတိ ဝိဿုတော၊

သတ္တုံ ဘတ္တဉ္စ ပေတဿ, ပီတကဉ္စ ယုဂံ အဒါ။

၃၉၀။ ‘‘နာဝါယ တိဋ္ဌမာနာယ, ကပ္ပကဿ အဒါပယိ၊

ကပ္ပကဿ ပဒိန္နမှိ, ဌာနေ ပေတဿ ဒိဿထ။

၃၉၁။ ‘‘တတော သုဝတ္ထဝသနော, မာလဓာရီ အလင်္ကတော၊

ဌာနေ ဌိတဿ ပေတဿ, ဒက္ခိဏာ ဥပကပ္ပထ၊

တသ္မာ ဒဇ္ဇေထ ပေတာနံ, အနုကမ္ပာယ ပုနပ္ပုန’’န္တိ။ – ဂါထာယော အဝေါစုံ၊

၃၈၈။ တတ္ထ စုန္ဒဋ္ဌိလန္တိ ဧဝံနာမကံ ဂါမံ။ အန္တရေ ဝါသဘဂါမံ, ဗာရာဏသိဉ္စ သန္တိကေတိ ဝါသဘဂါမဿ စ ဗာရာဏသိယာ စ ဝေမဇ္ဈေ။ အန္တရာ-သဒ္ဒယောဂေန ဟေတံ သာမျတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ။ ဗာရာဏသိယာ သန္တိကေ ဟိ သော ဂါမောတိ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အန္တရေ ဝါသဘဂါမဿ စ ဗာရာဏသိယာ စ ယော စုန္ဒဋ္ဌိလနာမကော ဂါမော ဗာရာဏသိယာ အဝိဒူရေ, တံ ဂါမံ ဂမိဿာမီတိ။

၃၈၉။ ကောလိယော ဣတိ ဝိဿုတောတိ ကောလိယောတိ ဧဝံပကာသိတနာမော။ သတ္တုံ ဘတ္တဉ္စာတိ သတ္တုဉ္စေဝ ဘတ္တဉ္စ။ ပီတကဉ္စ ယုဂံ အဒါတိ ပီတကံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဧကံ ဝတ္ထယုဂဉ္စ အဒါသိ။

၃၉၀။ ကဒါ အဒါသီတိ စေ အာဟ နာဝါယ တိဋ္ဌမာနာယ။ ကပ္ပကဿ အဒါပယီတိ ဂစ္ဆန္တိံ နာဝံ ဌပေတွာ တတ္ထ ဧကဿ နှာပိတဿ ဥပါသကဿ ဒါပေသိ, ဒိန္နမှိ ဝတ္ထယုဂေတိ ယောဇနာ။ ဌာနေတိ ဌာနသော တင်္ခဏညေဝ။ ပေတဿ ဒိဿထာတိ ပေတဿ သရီရေ ပညာယိတ္ထ, တဿ နိဝါသနပါရုပနဝတ္ထံ သမ္ပဇ္ဇိ။ တေနာဟ ‘‘တတော သုဝတ္ထဝသနော, မာလဓာရီ အလင်္ကတော’’တိ, သုဝတ္ထဝသနော မာလာဘရဏေဟိ သုမဏ္ဍိတပသာဓိတော။ ဌာနေ ဌိတဿ ပေတဿ, ဒက္ခိဏာ ဥပကပ္ပထာတိ ဒက္ခိဏေယျဋ္ဌာနေ ဌိတာ ပနေသာ ဒက္ခိဏာ တဿ ပေတဿ ယသ္မာ ဥပကပ္ပတိ, ဝိနိယောဂံ အဂမာသိ။ တသ္မာ ဒဇ္ဇေထ ပေတာနံ, အနုကမ္ပာယ ပုနပ္ပုနန္တိ ပေတာနံ အနုကမ္ပာယ ပေတေ ဥဒ္ဒိဿ ပုနပ္ပုနံ ဒက္ခိဏံ ဒဒေယျာတိ အတ္ထော။

အထ သော ကောလိယမဟာမတ္တော တံ ပေတံ အနုကမ္ပမာနော ဒါနဝိဓိံ သမ္ပာဒေတွာ အနုသောတံ အာဂန္တွာ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ဗာရာဏသိံ သမ္ပာပုဏိ။ ဘဂဝါ စ တေသံ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ အာကာသေန အာဂန္တွာ ဂင်္ဂါတီရေ အဋ္ဌာသိ။ ကောလိယမဟာမတ္တောပိ နာဝါတော ဩတရိတွာ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဘဂဝန္တံ နိမန္တေသိ – ‘‘အဓိဝါသေထ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အဇ္ဇတနာယ ဘတ္တံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန။ သော ဘဂဝတော အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ တာဝဒေဝ ရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ မဟန္တံ သာခါမဏ္ဍပံ ဥပရိ စတူသု စ ပဿေသု နာနာဝိရာဂဝဏ္ဏဝိစိတ္တဝိဝိဓဝသနသမလင်္ကတံ ကာရေတွာ တတ္ထ ဘဂဝတော အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ။

အထ သော မဟာမတ္တော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟေဋ္ဌာ အတ္တနော ဝုတ္တဝစနံ ပေတဿ စ ပဋိဝစနံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ။ စိန္တိတသမနန္တရမေဝ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝသဉ္စောဒိတော သုဝဏ္ဏဟံသဂဏော ဝိယ ဓတရဋ္ဌဟံသရာဇံ ဘိက္ခုသံဃော ဓမ္မရာဇံ သမ္ပရိဝါရေသိ။ တာဝဒေဝ မဟာဇနော သန္နိပတိ ‘‘ဥဠာရာ ဓမ္မဒေသနာ ဘဝိဿတီ’’တိ။ တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော မဟာမတ္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သန္တပ္ပေသိ။ ဘဂဝါ ကတဘတ္တကိစ္စော မဟာဇနဿ အနုကမ္ပာယ ‘‘ဗာရာဏသိသမီပဂါမဝါသိနော သန္နိပတန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ။ သဗ္ဗေ စ တေ ဣဒ္ဓိဗလေန မဟာဇနာ သန္နိပတိံသု, ဥဠာရေ စဿ ပေတေ ပါကဋေ အကာသိ။ တေသု ကေစိ ဆိန္နဘိန္နပိလောတိကခဏ္ဍဓရာ, ကေစိ အတ္တနော ကေသေဟေဝ ပဋိစ္ဆာဒိတကောပိနာ, ကေစိ နဂ္ဂါ ယထာဇာတရူပါ ခုပ္ပိပါသာဘိဘူတာ တစပရိယောနဒ္ဓါ အဋ္ဌိမတ္တသရီရာ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တာ မဟာဇနဿ ပစ္စက္ခတော ပညာယိံသု။

အထ ဘဂဝါ တထာရူပံ ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခါသိ, ယထာ တေ ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိတွာ အတ္တနာ ကတံ ပါပကမ္မံ မဟာဇနဿ ပဝေဒေသုံ။ တမတ္ထံ ဒီပေန္တာ သင်္ဂီတိကာရာ –

၃၉၂။ ‘‘သာတုန္နဝသနာ ဧကေ, အညေ ကေသနိဝါသနာ၊

ပေတာ ဘတ္တာယ ဂစ္ဆန္တိ, ပက္ကမန္တိ ဒိသောဒိသံ။

၃၉၃။ ‘‘ဒူရေ ဧကေ ပဓာဝိတွာ, အလဒ္ဓါဝ နိဝတ္တရေ၊

ဆာတာ ပမုစ္ဆိတာ ဘန္တာ, ဘူမိယံ ပဋိသုမ္ဘိတာ။

၃၉၄။ ‘‘ကေစိ တတ္ထ ပပတိတွာ, ဘူမိယံ ပဋိသုမ္ဘိတာ၊

ပုဗ္ဗေ အကတကလျာဏာ, အဂ္ဂိဒဍ္ဎာဝ အာတပေ။

၃၉၅။ ‘‘မယံ ပုဗ္ဗေ ပါပဓမ္မာ, ဃရဏီ ကုလမာတရော၊

သန္တေသု ဒေယျဓမ္မေသု, ဒီပံ နာကမှ အတ္တနော။

၃၉၆။ ‘‘ပဟူတံ အန္နပါနမ္ပိ, အပိဿု အဝကိရီယတိ၊

သမ္မဂ္ဂတေ ပဗ္ဗဇိတေ, န စ ကိဉ္စိ အဒမှသေ။

၃၉၇။ ‘‘အကမ္မကာမာ အလသာ, သာဒုကာမာ မဟဂ္ဃသာ၊

အာလောပပိဏ္ဍဒါတာရော, ပဋိဂ္ဂဟေ ပရိဘာသိမှသေ။

၃၉၈။ ‘‘တေ ဃရာ တာ စ ဒါသိယော, တာနေဝါဘရဏာနိ နော၊

တေ အညေ ပရိစာရေန္တိ, မယံ ဒုက္ခဿ ဘာဂိနော။

၃၉၉။ ‘‘ဝေဏီ ဝါ အဝညာ ဟောန္တိ, ရထကာရီ စ ဒုဗ္ဘိကာ၊

စဏ္ဍာလီ ကပဏာ ဟောန္တိ, ကပ္ပကာ စ ပုနပ္ပုနံ။

၄၀၀။ ‘‘ယာနိ ယာနိ နိဟီနာနိ, ကုလာနိ ကပဏာနိ စ၊

တေသု တေသွေဝ ဇာယန္တိ, ဧသာ မစ္ဆရိနော ဂတိ။

၄၀၁။ ‘‘ပုဗ္ဗေ စ ကတကလျာဏာ, ဒါယကာ ဝီတမစ္ဆရာ၊

သဂ္ဂံ တေ ပရိပူရေန္တိ, ဩဘာသေန္တိ စ နန္ဒနံ။

၄၀၂။ ‘‘ဝေဇယန္တေ စ ပါသာဒေ, ရမိတွာ ကာမကာမိနော၊

ဥစ္စာကုလေသု ဇာယန္တိ, သဘောဂေသု တတော စုတာ။

၄၀၃။ ‘‘ကူဋာဂါရေ စ ပါသာဒေ, ပလ္လင်္ကေ ပေါနကတ္ထတေ၊

ဗီဇိတင်္ဂါ မောရဟတ္ထေဟိ, ကုလေ ဇာတာ ယသဿိနော။

၄၀၄။ ‘‘အင်္ကတော အင်္ကံ ဂစ္ဆန္တိ, မာလဓာရီ အလင်္ကတာ၊

ဓာတိယော ဥပတိဋ္ဌန္တိ, သာယံ ပါတံ သုခေသိနော။

၄၀၅။ ‘‘နယိဒံ အကတပုညာနံ, ကတပုညာနမေဝိဒံ၊

အသောကံ နန္ဒနံ ရမ္မံ, တိဒသာနံ မဟာဝနံ။

၄၀၆။ ‘‘သုခံ အကတပုညာနံ, ဣဓ နတ္ထိ ပရတ္ထ စ၊

သုခဉ္စ ကတပုညာနံ, ဣဓ စေဝ ပရတ္ထ စ။

၄၀၇။ ‘‘တေသံ သဟဗျကာမာနံ, ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ဗဟုံ၊

ကတပုညာ ဟိ မောဒန္တိ, သဂ္ဂေ ဘောဂသမင်္ဂိနော’’တိ။ – ဂါထာယော အဝေါစုံ၊

၃၉၂။ တတ္ထ သာတုန္နဝသနာတိ ဆိန္နဘိန္နပိလောတိကခဏ္ဍနိဝါသနာ။ ဧကေတိ ဧကစ္စေ။ ကေသနိဝါသနာတိ ကေသေဟေဝ ပဋိစ္ဆာဒိတကောပိနာ။ ဘတ္တာယ ဂစ္ဆန္တီတိ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဣတော ဂတာ ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ ကိဉ္စိ ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တံ ဝါ ဝမိတဘတ္တံ ဝါ ဂဗ္ဘမလာဒိကံ ဝါ လဘေယျာမာ’’တိ ကတ္ထစိဒေဝ အဋ္ဌတွာ ဃာသတ္ထာယ ဂစ္ဆန္တိ။ ပက္ကမန္တိ ဒိသောဒိသန္တိ ဒိသတော ဒိသံ အနေကယောဇနန္တရိကံ ဌာနံ ပက္ကမန္တိ။

၃၉၃။ ဒူရေတိ ဒူရေဝ ဌာနေ။ ဧကေတိ ဧကစ္စေ ပေတာ။ ပဓာဝိတွာတိ ဃာသတ္ထာယ ဥပဓာဝိတွာ။ အလဒ္ဓါဝ နိဝတ္တရေတိ ကိဉ္စိ ဃာသံ ဝါ ပါနီယံ ဝါ အလဘိတွာ ဧဝ နိဝတ္တန္တိ။ ပမုစ္ဆိတာတိ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခေန သဉ္ဇာတမုစ္ဆာ။ ဘန္တာတိ ပရိဗ္ဘမန္တာ။ ဘူမိယံ ပဋိသုမ္ဘိတာတိ တာယ ဧဝ မုစ္ဆာယ ဥပ္ပတ္တိယာ ဌတွာ အဝက္ခိတ္တမတ္တိကာပိဏ္ဍာ ဝိယ ဝိဿုဿိတွာ ပထဝိယံ ပတိတာ။

၃၉၄။ တတ္ထာတိ ဂတဋ္ဌာနေ။ ဘူမိယံ ပဋိသုမ္ဘိတာတိ ပပါတေ ပတိတာ ဝိယ ဇိဃစ္ဆာဒိဒုက္ခေန ဌာတုံ အသမတ္ထဘာဝေန ဘူမိယံ ပတိတာ, တတ္ထ ဝါ ဂတဋ္ဌာနေ ဃာသာဒီနံ အလာဘေန ဆိန္နာသာ ဟုတွာ ကေနစိ ပဋိမုခံ သုမ္ဘိတာ ပေါထိတာ ဝိယ ဘူမိယံ ပတိတာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ပုဗ္ဗေ အကတကလျာဏာတိ ပုရိမဘဝေ အကတကုသလာ။ အဂ္ဂိဒဍ္ဎာဝ အာတပေတိ နိဒါဃကာလေ အာတပဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ ဝိယ, ခုပ္ပိပါသဂ္ဂိနာ ဍယှမာနာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တီတိ အတ္ထော။

၃၉၅။ ပုဗ္ဗေတိ အတီတဘဝေ။ ပါပဓမ္မာတိ ဣဿုကီမစ္ဆရီအာဒိဘာဝေန လာမကသဘာဝါ။ ဃရဏီတိ ဃရသာမိနိယော။ ကုလမာတရောတိ ကုလဒါရကာနံ မာတရော, ကုလပုရိသာနံ ဝါ မာတရော။ ဒီပန္တိ ပတိဋ္ဌံ, ပုညန္တိ အတ္ထော။ တဉှိ သတ္တာနံ သုဂတီသု ပတိဋ္ဌာဘာဝတော ‘‘ပတိဋ္ဌာ’’တိ ဝုစ္စတိ။ နာကမှာတိ န ကရိမှ။

၃၉၆။ ပဟူတန္တိ ဗဟုံ။ အန္နပါနမ္ပီတိ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ။ အပိဿု အဝကိရီယတီတိ သူတိ နိပါတမတ္တံ, အပိ အဝကိရီယတိ ဆဋ္ဋီယတိ။ သမ္မဂ္ဂတေတိ သမ္မာ ဂတေ သမ္မာ ပဋိပန္နေ သမ္မာ ပဋိပန္နာယ။ ပဗ္ဗဇိတေတိ ပဗ္ဗဇိတာယ။ သမ္ပဒါနေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ။ သမ္မဂ္ဂတေ ဝါ ပဗ္ဗဇိတေ သတိ လဗ္ဘမာနေတိ အတ္ထော။ န စ ကိဉ္စိ အဒမှသေတိ ‘‘ကိဉ္စိမတ္တမ္ပိ ဒေယျဓမ္မံ နာဒမှာ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရာဘိဘူတာ ဝဒန္တိ။

၃၉၇။ အကမ္မကာမာတိ သာဓူတိ အကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ အကုသလံ ကာမေန္တီတိ အကမ္မကာမာ, သာဓူဟိ ဝါ ကတ္တဗ္ဗံ ကုသလံ ကာမေန္တီတိ ကမ္မကာမာ, န ကမ္မကာမာတိ အကမ္မကာမာ, ကုသလဓမ္မေသု အစ္ဆန္ဒိကာတိ အတ္ထော။ အလသာတိ ကုသီတာ ကုသလကမ္မကရဏေ နိဗ္ဗီရိယာ။ သာဒုကာမာတိ သာတမဓုရဝတ္ထုပိယာ။ မဟဂ္ဃသာတိ မဟာဘောဇနာ, ဥဘယေနာပိ သုန္ဒရဉ္စ မဓုရဉ္စ ဘောဇနံ လဘိတွာ အတ္ထိကာနံ ကိဉ္စိ အဒတွာ သယမေဝ ဘုဉ္ဇိတာရောတိ ဒဿေတိ။ အာလောပပိဏ္ဍဒါတာရောတိ အာလောပမတ္တဿပိ ဘောဇနပိဏ္ဍဿ ဒါယကာ။ ပဋိဂ္ဂဟေတိ တဿ ပဋိဂ္ဂဏှနကေ။ ပရိဘာသိမှသေတိ ပရိဘဝံ ကရောန္တာ ဘာသိမှ, အဝမညိမှ ဥပ္ပဏ္ဍိမှာ စာတိ အတ္ထော။

၃၉၈။ တေ ဃရာတိ ယတ္ထ မယံ ပုဗ္ဗေ ‘‘အမှာကံ ဃရ’’န္တိ မမတ္တံ အကရိမှာ, တာနိ ဃရာနိ ယထာဌိတာနိ, ဣဒါနိ နော န ကိဉ္စိ ဥပကပ္ပတီတိ အဓိပ္ပါယော။ တာ စ ဒါသိယော တာနေဝါဘရဏာနိ နောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော။ တတ္ထ နောတိ အမှာကံ။ တေတိ တေ ဃရာဒိကေ။ အညေ ပရိစာရေန္တိ, ပရိဘောဂါဒိဝသေန ဝိနိယောဂံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော။ မယံ ဒုက္ခဿ ဘာဂိနောတိ မယံ ပန ပုဗ္ဗေ ကေဝလံ ကီဠနပ္ပသုတာ ဟုတွာ သာပတေယျံ ပဟာယ ဂမနီယံ အနုဂါမိကံ ကာတုံ အဇာနန္တာ ဣဒါနိ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခဿ ဘာဂိနော ဘဝါမာတိ အတ္တာနံ ဂရဟန္တာ ဝဒန္တိ။

၃၉၉။ ဣဒါနိ ယသ္မာ ပေတယောနိတော စဝိတွာ မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ သတ္တာ ယေဘုယျေန တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန ဟီနဇာတိကာ ကပဏဝုတ္တိနောဝ ဟောန္တိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝေဏိဝါ’’တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ဝေဏိဝါတိ ဝေနဇာတိကာ, ဝိလီဝကာရာ နဠကာရာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော။ အဝညာတိ အဝညေယျာ, အဝဇာနိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ‘‘ဝမ္ဘနာ’’တိ ဝါ ပါဌော, ပရေဟိ ဗာဓနီယာတိ အတ္ထော။ ရထကာရီတိ စမ္မကာရိနော။ ဒုဗ္ဘိကာတိ မိတ္တဒုဗ္ဘိကာ မိတ္တာနံ ဗာဓိကာ။ စဏ္ဍာလီတိ စဏ္ဍာလဇာတိကာ။ ကပဏာတိ ဝနိဗ္ဗကာ အတိဝိယ ကာရုညပ္ပတ္တာ။ ကပ္ပကာတိ ကပ္ပကဇာတိကာ, သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ဟောန္တိ ပုနပ္ပုန’’န္တိ ယောဇနာ, အပရာပရမ္ပိ ဣမေသု နိဟီနကုလေသု ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။

၄၀၀။ တေသု တေသွေဝ ဇာယန္တီတိ ယာနိ ယာနိ အညာနိပိ နေသာဒပုက္ကုသကုလာဒီနိ ကပဏာနိ အတိဝိယ ဝမ္ဘနိယာနိ ပရမဒုဂ္ဂတာနိ စ, တေသု တေသု ဧဝ နိဟီနကုလေသု မစ္ဆရိယမလေန ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ တေနာဟ ‘‘ဧသာ မစ္ဆရိနော ဂတီ’’တိ။

၄၀၁။ ဧဝံ အကတပုညာနံ သတ္တာနံ ဂတိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကတပုညာနံ ဂတိံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗေ စ ကတကလျာဏာ’’တိ သတ္တ ဂါထာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ သဂ္ဂံ တေ ပရိပူရေန္တီတိ ယေ ပုဗ္ဗေ ပုရိမဇာတိယံ ကတကလျာဏာ ဒါယကာ ဒါနပုညာဘိရတာ ဝိဂတမလမစ္ဆေရာ, တေ အတ္တနော ရူပသမ္ပတ္တိယာ စေဝ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိယာ စ သဂ္ဂံ ဒေဝလောကံ ပရိပူရေန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တိ။ ဩဘာသေန္တိ စ နန္ဒနန္တိ န ကေဝလံ ပရိပူရေန္တိယေဝ, အထ ခေါ ကပ္ပရုက္ခာဒီနံ ပဘာဟိ သဘာဝေနေဝ ဩဘာသမာနမ္ပိ နန္ဒနဝနံ အတ္တနော ဝတ္ထာဘရဏဇုတီဟိ သရီရပ္ပဘာယ စ အဘိဘဝိတွာ စေဝ ဩဘာသေတွာ စ ဇောတေန္တိ။

၄၀၂။ ကာမကာမိနောတိ ယထိစ္ဆိတေသု ကာမဂုဏေသု ယထာကာမံ ပရိဘောဂဝန္တော။ ဥစ္စာကုလေသူတိ ဥစ္စေသု ခတ္တိယကုလာဒီသု ကုလေသု။ သဘောဂေသူတိ မဟာဝိဘဝေသု။ တတော စုတာတိ တတော ဒေဝလောကတော စုတာ။

၄၀၃။ ကူဋာဂါရေ စ ပါသာဒေတိ ကူဋာဂါရေ စ ပါသာဒေ စ။ ဗီဇိတင်္ဂါတိ ဗီဇိယမာနဒေဟာ။ မောရဟတ္ထေဟီတိ မောရပိဉ္ဆပဋိမဏ္ဍိတဗီဇနီဟတ္ထေဟိ။ ယသဿိနောတိ ပရိဝါရဝန္တော ရမန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၀၄။ အင်္ကတော အင်္ကံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဒါရကကာလေပိ ဉာတီနံ ဓာတီနဉ္စ အင်္ကဋ္ဌာနတော အင်္ကဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆန္တိ, န ဘူမိတလန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဥပတိဋ္ဌန္တီတိ ဥပဋ္ဌာနံ ကရောန္တိ။ သုခေသိနောတိ သုခမိစ္ဆန္တာ, ‘‘မာ သီတံ ဝါ ဥဏှံ ဝါ’’တိ အပ္ပကမ္ပိ ဒုက္ခံ ပရိဟရန္တာ ဥပတိဋ္ဌန္တီတိ အဓိပ္ပါယော။

၄၀၅။ နယိဒံ အကတပုညာနန္တိ ဣဒံ သောကဝတ္ထုအဘာဝတော အသောကံ ရမ္မံ ရမဏီယံ တိဒသာနံ တာဝတိံသဒေဝါနံ မဟာဝနံ မဟာဥပဝနဘူတံ နန္ဒနံ နန္ဒနဝနံ အကတပုညာနံ န ဟောတိ, တေဟိ လဒ္ဓုံ န သက္ကာတိ အတ္ထော။

၄၀၆။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ ဝိသေသတော ပုညံ ကရီယတိ, တံ သန္ဓာယာဟ။ ဣဓာတိ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မေ။ ပရတ္ထာတိ သမ္ပရာယေ။

၄၀၇။ တေသန္တိ တေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဒေဝေဟိ။ သဟဗျကာမာနန္တိ သဟဘာဝံ ဣစ္ဆန္တေဟိ။ ဘောဂသမင်္ဂိနောတိ ဘောဂေဟိ သမန္နာဂတာ, ဒိဗ္ဗေဟိ ပဉ္စကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတာ မောဒန္တီတိ အတ္ထော။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

ဧဝံ တေဟိ ပေတေဟိ သာဓာရဏတော အတ္တနာ ကတကမ္မဿ စ ဂတိယာ ပုညကမ္မဿ စ ဂတိယာ ပဝေဒိတာယ သံဝိဂ္ဂမနဿ ကောဠိယာမစ္စပမုခဿ တတ္ထ သန္နိပတိတဿ မဟာဇနဿ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရေန ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသီတိ။

အဘိဇ္ဇမာနပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သာဏဝါသိတ္ထေရပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရောတိ ဣဒံ သတ္ထရိ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မတော သာဏဝါသိတ္ထေရဿ ဉာတိပေတေ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ။ အတီတေ ကိရ ဗာရာဏသိယံ ကိတဝဿ နာမ ရညော ပုတ္တော ဥယျာနကီဠံ ကီဠိတွာ နိဝတ္တန္တော သုနေတ္တံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ နဂရတော နိက္ခမန္တံ ဒိသွာ ဣဿရိယမဒမတ္တော ဟုတွာ ‘‘ကထဉှိ နာမ မယှံ အဉ္ဇလိံ အကတွာ အယံ မုဏ္ဍကော ဂစ္ဆတီ’’တိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩတရိတွာ ‘‘ကစ္စိ တေ ပိဏ္ဍပါတော လဒ္ဓေါ’’တိ အာလပန္တော ဟတ္ထတော ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပထဝိယံ ပါတေတွာ ဘိန္ဒိ။ အထ နံ သဗ္ဗတ္ထ တာဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ နိဗ္ဗိကာရံ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမနဿနိပါတပသန္နစိတ္တမေဝ ဩလောကေန္တံ အဋ္ဌာနာဃာတေန ဒူသိတစိတ္တော ‘‘ကိံ မံ ကိတဝဿ ရညော ပုတ္တံ န ဇာနာသိ, တွံ ဩလောကယန္တော မယှံ ကိံ ကရိဿသီ’’တိ ဝတွာ အဝဟသန္တော ပက္ကာမိ။ ပက္ကန္တမတ္တဿေဝ စဿ နရကဂ္ဂိဒါဟပဋိဘာဂေါ ဗလဝသရီရဒါဟော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော တေန မဟာသန္တာပေနာဘိဘူတကာယော အတိဗာဠှံ ဒုက္ခဝေဒနာဘိတုန္နော ကာလံ ကတွာ အဝီစီမဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ။

သော တတ္ထ ဒက္ခိဏပဿေန ဝါမပဿေန ဥတ္တာနော အဝကုဇ္ဇောတိ ဗဟူဟိ ပကာရေဟိ ပရိဝတ္တိတွာ စတုရာသီတိ ဝဿသဟဿာနိ ပစ္စိတွာ တတော စုတော ပေတေသု အပိရိမိတကာလံ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုဏ္ဍိနဂရဿ သမီပေ ကေဝဋ္ဋဂါမေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ဇာတိဿရဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တေန သော ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ အနုဘူတပုဗ္ဗံ ဒုက္ခံ အနုဿရန္တော ဝယပ္ပတ္တောပိ ပါပဘယေန ဉာတကေဟိပိ သဒ္ဓိံ မစ္ဆဗန္ဓနတ္ထံ န ဂစ္ဆတိ။ တေသု ဂစ္ဆန္တေသု မစ္ဆေ ဃာတေတုံ အနိစ္ဆန္တော နိလီယတိ, ဂတော စ ဇာလံ ဘိန္ဒတိ, ဇီဝန္တေ ဝါ မစ္ဆေ ဂဟေတွာ ဥဒကေ ဝိဿဇ္ဇေတိ, တဿ တံ ကိရိယံ အရောစန္တာ ဉာတကာ ဂေဟတော တံ နီဟရိံသု။ ဧကော ပနဿ ဘာတာ သိနေဟဗဒ္ဓဟဒယော အဟောသိ။

တေန စ သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော ကုဏ္ဍိနဂရံ ဥပနိဿာယ သာဏပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ။ အထ သော ကေဝဋ္ဋပုတ္တော ဉာတကေဟိ ပရိစ္စတ္တော ဟုတွာ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တော တံ ပဒေသံ ပတ္တော ဘောဇနဝေလာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိ။ ထေရော တံ ပုစ္ဆိတွာ ဘောဇနေန အတ္ထိကဘာဝံ ဉတွာ တဿ ဘတ္တံ ဒတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ဓမ္မကထာယ ပသန္နမာနသံ ဉတွာ ‘‘ပဗ္ဗဇိဿသိ, အာဝုသော’’တိ? ‘‘အာမ, ဘန္တေ, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။ ထေရော တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ။ အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘အာနန္ဒ, ဣမံ သာမဏေရံ အနုကမ္ပေယျာသီ’’တိ။ သော စ အကတကုသလတ္တာ အပ္ပလာဘော အဟောသိ။ အထ နံ သတ္ထာ အနုဂ္ဂဏှန္တော ဘိက္ခူနံ ပရိဘောဂတ္ထာယ ပါနီယဃဋာနံ ပရိပူရဏေ နိယောဇေသိ။ တံ ဒိသွာ ဥပါသကာ တဿ ဗဟူနိ နိစ္စဘတ္တာနိ ပဋ္ဌပေသုံ။

သော အပရေန သမယေန လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ အရဟတ္တံ ပတွာ ထေရော ဟုတွာ ဒွါဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သာဏပဗ္ဗတေ ဝသိ။ တဿ ပန ဉာတကာ ပဉ္စသတမတ္တာ အနုပစိတကုသလကမ္မာ ဥပစိတမစ္ဆေရာဒိပါပဓမ္မာ ကာလံ ကတွာ ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တဿ ပန မာတာပိတရော ‘‘ဧသ အမှေဟိ ပုဗ္ဗေ ဂေဟတော နိက္ကဍ္ဎိတော’’တိ သာရဇ္ဇမာနာ တံ အနုပသင်္ကမိတွာ တသ္မိံ ဗဒ္ဓသိနေဟံ ဘာတိကံ ပေသေသုံ။ သော ထေရဿ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌသမယေ ဒက္ခိဏဇာဏုမဏ္ဍလံ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ကတဉ္ဇလီ အတ္တာနံ ဒဿေတွာ ‘‘မာတာ ပိတာ စ တေ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဂါထာ အဝေါစ။ ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရောတိအာဒယော ပန အာဒိတော ပဉ္စ ဂါထာ တာသံ သမ္ဗန္ဓဒဿနတ္ထံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ ဌပိတာ။

၄၀၈။ ‘‘ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရော, သာဏဝါသိနိဝါသိကော၊

ပေါဋ္ဌပါဒေါတိ နာမေန, သမဏော ဘာဝိတိန္ဒြိယော။

၄၀၉။ ‘‘တဿ မာတာ ပိတာ ဘာတာ, ဒုဂ္ဂတာ ယမလောကိကာ၊

ပါပကမ္မံ ကရိတွာန, ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ။

၄၁၀။ ‘‘တေ ဒုဂ္ဂတာ သူစိကဋ္ဋာ, ကိလန္တာ နဂ္ဂိနော ကိသာ၊

ဥတ္တသန္တာ မဟတ္တာသာ, န ဒဿေန္တိ ကုရူရိနော။

၄၁၁။ ‘‘တဿ ဘာတာ ဝိတရိတွာ, နဂ္ဂေါ ဧကပထေကကော၊

စတုကုဏ္ဍိကော ဘဝိတွာန, ထေရဿ ဒဿယီတုမံ။

၄၁၂။ ‘‘ထေရော စာမနသိကတွာ, တုဏှီဘူတော အတိက္ကမိ၊

သော စ ဝိညာပယီ ထေရံ, ‘ဘာတာ ပေတဂတော အဟံ’။

၄၁၃။ ‘‘မာတာ ပိတာ စ တေ ဘန္တေ, ဒုဂ္ဂတာ ယမလောကိကာ၊

ပါပကမ္မံ ကရိတွာန, ပေတလောကံ ဣတော ဂတာ။

၄၁၄။ ‘‘တေန ဒုဂ္ဂတာ သူစိကဋ္ဋာ, ကိလန္တာ နဂ္ဂိနော ကိသာ၊

ဥတ္တသန္တာ မဟတ္တာသာ, န ဒဿေန္တိ ကုရူရိနော။

၄၁၅။ ‘‘အနုကမ္ပဿု ကာရုဏိကော, ဒတွာ အနွာဒိသာဟိ နော၊

တဝ ဒိန္နေန ဒါနေန, ယာပေဿန္တိ ကုရူရိနော’’တိ။

၄၀၈-၉။ တတ္ထ ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရောတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ ဇာတသံဝဍ္ဎတ္ထေရော, ‘‘ကုဏ္ဍိကနဂရော ထေရော’’တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော။ သာဏဝါသိနိဝါသိကောတိ သာဏပဗ္ဗတဝါသီ။ ပေါဋ္ဌပါဒေါတိ နာမေနာတိ နာမေန ပေါဋ္ဌပါဒေါ နာမ။ သမဏောတိ သမိတပါပေါ။ ဘာဝိတိန္ဒြိယောတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ ဘာဝိတသဒ္ဓါဒိဣန္ဒြိယော, အရဟာတိ အတ္ထော။ တဿာတိ တဿ သာဏဝါသိတ္ထေရဿ။ ဒုဂ္ဂတာတိ ဒုဂ္ဂတိဂတာ။

၄၁၀။ သူစိကဋ္ဋာတိ ပူတိနာ လူခဂတ္တာ အဋ္ဋကာ, သူစိကာတိ လဒ္ဓနာမာယ ခုပ္ပိပါသာယ အဋ္ဋာ ပီဠိတာ။ ‘‘သူစိကဏ္ဌာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, သူစိဆိဒ္ဒသဒိသမုခဒွါရာတိ အတ္ထော။ ကိလန္တာတိ ကိလန္တကာယစိတ္တာ။ နဂ္ဂိနောတိ နဂ္ဂရူပါ နိစ္စောဠာ။ ကိသာတိ အဋ္ဌိတ္တစမတ္တသရီရတာယ ကိသဒေဟာ။ ဥတ္တသန္တာတိ ‘‘အယံ သမဏော အမှာကံ ပုတ္တော’’တိ ဩတ္တပ္ပေန ဥတြာသံ အာပဇ္ဇန္တာ။ မဟတ္တာသာတိ အတ္တနာ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ပဋိစ္စ သဉ္ဇာတမဟာဘယာ။ န ဒဿေန္တီတိ အတ္တာနံ န ဒဿေန္တိ, သမ္မုခီဘာဝံ န ဂစ္ဆန္တိ။ ကုရူရိနောတိ ဒါရုဏကမ္မန္တာ။

၄၁၁။ တဿ ဘာတာတိ သာဏဝါသိတ္ထေရဿ ဘာတာ။ ဝိတရိတွာတိ ဝိတိဏ္ဏော ဟုတွာ, ဩတ္တပ္ပသန္တာသဘယာတိ အတ္ထော။ ဝိတုရိတွာတိ ဝါ ပါဌော, တုရိတော ဟုတွာ, တရမာနရူပေါ ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဧကပထေတိ ဧကပဒိကမဂ္ဂေ။ ဧကကောတိ ဧကိကော အဒုတိယော။ စတုကုဏ္ဍိကော ဘဝိတွာနာတိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ ကုဏ္ဍေတိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေတီတိ စတုကုဏ္ဍိကော, ဒွီဟိ ဇာဏူဟိ ဒွီဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂစ္ဆန္တော တိဋ္ဌန္တော စ, ဧဝံဘူတော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ သော ဟိ ဧဝံ ပုရတော ကောပီနပဋိစ္ဆာဒနာ ဟောတီတိ တထာ အကာသိ။ ထေရဿ ဒဿယီတုမန္တိ ထေရဿ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိသယိ ဒဿေသိ။

၄၁၂။ အမနသိကတွာတိ ‘‘အယံ နာမ ဧသော’’တိ ဧဝံ မနသိ အကရိတွာ အနာဝဇ္ဇေတွာ။ သော စာတိ သော ပေတော။ ဘာတာ ပေတဂတော အဟန္တိ ‘‘အဟံ အတီတတ္တဘာဝေ ဘာတာ, ဣဒါနိ ပေတဘူတော ဣဓာဂတော’’တိ ဝတွာ ဝိညာပယိ ထေရန္တိ ယောဇနာ။

၄၁၃-၅။ ယထာ ပန ဝိညာပယိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘မာတာ ပိတာ စာ’’တိအာဒိနာ တိဿော ဂါထာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ မာတာ ပိတာ စ တေတိ တဝ မာတာ စ ပိတာ စ။ အနုကမ္ပဿူတိ အနုဂ္ဂဏှ အနုဒယံ ကရောဟိ။ အနွာဒိသာဟီတိ အာဒိသ။ နောတိ အမှာကံ။ တဝ ဒိန္နေနာတိ တယာ ဒိန္နေန။

တံ သုတွာ ထေရော ယထာ ပဋိပဇ္ဇိ, တံ ဒဿေတုံ –

၄၁၆။ ‘‘ထေရော စရိတွာ ပိဏ္ဍာယ, ဘိက္ခူ အညေ စ ဒွါဒသ၊

ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိံသု, ဘတ္တဝိဿဂ္ဂကာရဏာ။

၄၁၇။ ‘‘ထေရော သဗ္ဗေဝ တေ အာဟ, ယထာလဒ္ဓံ ဒဒါထ မေ၊

သံဃဘတ္တံ ကရိဿာမိ, အနုကမ္ပာယ ဉာတိနံ။

၄၁၈။ ‘‘နိယျာဒယိံသု ထေရဿ, ထေရော သံဃံ နိမန္တယိ၊

ဒတွာ အနွာဒိသိ ထေရော, မာတု ပိတု စ ဘာတုနော၊

‘ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု, သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော’။

၄၁၉။ ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ, ဘောဇနံ ဥဒပဇ္ဇထ၊

သုစိံ ပဏီတံ သမ္ပန္နံ, အနေကရသဗျဉ္ဇနံ။

၄၂၀။ ‘‘တတော ဥဒ္ဒဿယီ ဘာတာ, ဝဏ္ဏဝါ ဗလဝါ သုခီ၊

ပဟူတံ ဘောဇနံ ဘန္တေ, ပဿ နဂ္ဂါမှသေ မယံ၊

တထာ ဘန္တေ ပရက္ကမ, ယထာ ဝတ္ထံ လဘာမသေ။

၄၂၁။ ‘‘ထေရော သင်္ကာရကူဋမှာ, ဥစ္စိနိတွာန နန္တကေ၊

ပိလောတိကံ ပဋံ ကတွာ, သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ။

၄၂၂။ ‘‘ဒတွာ အနွာဒိသီ ထေရော, မာတု ပိတု စ ဘာတုနော၊

‘ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု, သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော’။

၄၂၃။ ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ, ဝတ္ထာနိ ဥဒပဇ္ဇိသုံ၊

တတော သုဝတ္ထဝသနော, ထေရဿ ဒဿယီတုမံ။

၄၂၄။ ‘‘ယာဝတာ နန္ဒရာဇဿ, ဝိဇိတသ္မိံ ပဋိစ္ဆဒါ၊

တတော ဗဟုတရာ ဘန္တေ, ဝတ္ထာနစ္ဆာဒနာနိ နော။

၄၂၅။ ‘‘ကောသေယျကမ္ဗလီယာနိ, ခေါမကပ္ပါသိကာနိ စ၊

ဝိပုလာ စ မဟဂ္ဃါ စ, တေပါကာသေဝလမ္ဗရေ။

၄၂၆။ ‘‘တေ မယံ ပရိဒဟာမ, ယံ ယဉှိ မနသော ပိယံ၊

တထာ ဘန္တေ ပရက္ကမ, ယထာ ဂေဟံ လဘာမသေ။

၄၂၇။ ‘‘ထေရော ပဏ္ဏကုဋိံ ကတွာ, သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ၊

ဒတွာ စ အနွာဒိသီ ထေရော, မာတု ပိတု စ ဘာတုနော၊

‘ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု, သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော’။

၄၂၈။ ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ, ဃရာနိ ဥဒပဇ္ဇိသုံ၊

ကူဋာဂါရနိဝေသနာ, ဝိဘတ္တာ ဘာဂသော မိတာ။

၄၂၉။ ‘‘န မနုဿေသု ဤဒိသာ, ယာဒိသာ နော ဃရာ ဣဓ၊

အပိ ဒိဗ္ဗေသု ယာဒိသာ, တာဒိသာ နော ဃရာ ဣဓ။

၄၃၀။ ‘‘ဒဒ္ဒလ္လမာနာ အာဘေန္တိ, သမန္တာ စတုရော ဒိသာ၊

တထာ ဘန္တေ ပရက္ကမ, ယထာ ပါနီယံ လဘာမသေ။

၄၃၁။ ‘‘ထေရော ကရဏံ ပူရေတွာ, သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ၊

ဒတွာ အနွာဒိသီ ထေရော, မာတု ပိတု စ ဘာတုနော၊

‘ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု, သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော’။

၄၃၂။ ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ, ပါနီယံ ဥဒပဇ္ဇထ၊

ဂမ္ဘီရာ စတုရဿာ စ, ပေါက္ခရညော သုနိမ္မိတာ။

၄၃၃။ ‘‘သီတောဒိကာ သုပ္ပတိတ္ထာ, သီတာ အပ္ပဋိဂန္ဓိယာ၊

ပဒုမုပ္ပလသဉ္ဆန္နာ, ဝါရိကိဉ္ဇက္ခပူရိတာ။

၄၃၄။ ‘‘တတ္ထ နှတွာ ပိဝိတွာ စ, ထေရဿ ပဋိဒဿယုံ၊

ပဟူတံ ပါနီယံ ဘန္တေ, ပါဒါ ဒုက္ခာ ဖလန္တိ နော။

၄၃၅။ ‘‘အာဟိဏ္ဍမာနာ ခဉ္ဇာမ, သက္ခရေ ကုသကဏ္ဋကေ၊

တထာ ဘန္တေ ပရက္ကမ, ယထာ ယာနံ လဘာမသေ။

၄၃၆။ ‘‘ထေရော သိပါဋိကံ လဒ္ဓါ, သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ၊

ဒတွာ အနွာဒိသီ ထေရော, မာတု ပိတု စ ဘာတုနော၊

‘ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု, သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော’။

၄၃၇။ ‘‘သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေ, ပေတာ ရထေန မာဂမုံ၊

အနုကမ္ပိတမှ ဘဒန္တေ, ဘတ္တေနစ္ဆာဒနေန စ။

၄၃၈။ ‘‘ဃရေန ပါနီယဒါနေန, ယာနဒါနေန စူဘယံ၊

မုနိံ ကာရုဏိကံ လောကေ, ဘန္တေ ဝန္ဒိတုမာဂတာ’’တိ။ – ဂါထာယော အာဟံသု၊

၄၁၆-၇။ တတ္ထ ထေရော စရိတွာ ပိဏ္ဍာယာတိ ထေရော ပိဏ္ဍာပါတစာရိကာယ စရိတွာ။ ဘိက္ခူ အညေ စ ဒွါဒသာတိ ထေရေန သဟ ဝသန္တာ အညေ စ ဒွါဒသ ဘိက္ခူ ဧကဇ္ဈံ ဧကတော သန္နိပတိံသု။ ကသ္မာတိ စေ? ဘတ္တဝိဿဂ္ဂကာရဏာတိ ဘတ္တကိစ္စကာရဏာ ဘုဉ္ဇနနိမိတ္တံ။ တေတိ တေ ဘိက္ခူ။ ယထာလဒ္ဓန္တိ ယံ ယံ လဒ္ဓံ။ ဒဒါထာတိ ဒေထ။

၄၁၈။ နိယျာဒယိံသူတိ အဒံသု။ သံဃံ နိမန္တယီတိ တေ ဧဝ ဒွါဒသ ဘိက္ခူ သံဃုဒ္ဒေသဝသေန တံ ဘတ္တံ ဒါတုံ နိမန္တေသိ။ အနွာဒိသီတိ အာဒိသိ။ တတ္ထ ယေသံ အနွာဒိသိ, တေ ဒဿေတုံ ‘‘မာတု ပိတု စ ဘာတုနော, ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု, သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော’’တိ ဝုတ္တံ။

၄၁၉။ သမနန္တရာနုဒ္ဒိဋ္ဌေတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌသမနန္တရမေဝ။ ဘောဇနံ ဥဒပဇ္ဇထာတိ တေသံ ပေတာနံ ဘောဇနံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘သုစိ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ အနေကရသဗျဉ္ဇနန္တိ နာနာရသေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ယုတ္တံ, အထ ဝါ အနေကရသံ အနေကဗျဉ္ဇနဉ္စ။ တတောတိ ဘောဇနလာဘတော ပစ္ဆာ။

၄၂၀။ ဥဒ္ဒဿယီ ဘာတာတိ ဘာတိကဘူတော ပေတော ထေရဿ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ ဝဏ္ဏဝါ ဗလဝါ သုခီတိ တေန ဘောဇနလာဘေန တာဝဒေဝ ရူပသမ္ပန္နော ဗလသမ္ပန္နော သုခိတောဝ ဟုတွာ။ ပဟူတံ ဘောဇနံ, ဘန္တေတိ, ဘန္တေ, တဝ ဒါနာနုဘာဝေန ပဟူတံ အနပ္ပကံ ဘောဇနံ အမှေဟိ လဒ္ဓံ။ ပဿ နဂ္ဂါမှသေတိ ဩလောကေဟိ, နဂ္ဂိကာ ပန အမှ, တသ္မာ တထာ, ဘန္တေ, ပရက္ကမ ပယောဂံ ကရောဟိ။ ယထာ ဝတ္ထံ လဘာမသေတိ ယေန ပကာရေန ယာဒိသေန ပယောဂေန သဗ္ဗေဝ မယံ ဝတ္ထာနိ လဘေယျာမ, တထာ ဝါယမထာတိ အတ္ထော။

၄၂၁။ သင်္ကာရကူဋမှာတိ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ကာရဋ္ဌာနတော။ ဥစ္စိနိတွာနာတိ ဂဝေသနဝသေန ဂဟေတွာ။ နန္တကေတိ ဆိန္နပရိယန္တေ ဆဍ္ဍိတဒုဿခဏ္ဍေ။ တေ ပန ယသ္မာ ခဏ္ဍဘူတာ ပိလောတိကာ နာမ ဟောန္တိ, တာဟိ စ ထေရော စီဝရံ ကတွာ သံဃဿ အဒါသိ, တသ္မာ အာဟ ‘‘ပိလောတိကံ ပဋံ ကတွာ, သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ’’တိ။ တတ္ထ သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါတိ စတူဟိပိ ဒိသာဟိ အာဂတဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ။ သမ္ပဒါနတ္ထေ ဟိ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ။

၄၂၃-၄။ သုဝတ္ထဝသနောတိ သုန္ဒရဝတ္ထဝသနော။ ထေရဿ ဒဿယီတုမန္တိ ထေရဿ အတ္တာနံ ဒဿယိ ဒဿေသိ, ပါကဋော အဟောသိ။ ပဋိစ္ဆာဒယတိ ဧတ္ထာတိ ပဋိစ္ဆဒါ။

၄၂၈-၉။ ကူဋာဂါရနိဝေသနာတိ ကူဋာဂါရဘူတာ တဒညနိဝေသနသင်္ခါတာ စ ဃရာ။ လိင်္ဂဝိပလ္လာသဝသေန ဟေတံ ဝုတ္တံ။ ဝိဘတ္တာတိ သမစတုရဿအာယတဝဋ္ဋသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဝိဘတ္တာ။ ဘာဂသော မိတာတိ ဘာဂေန ပရိစ္ဆိန္နာ။ နောတိ အမှာကံ။ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပေတလောကေ။ အပိ ဒိဗ္ဗေသူတိ အပီတိ နိပါတမတ္တံ, ဒေဝလောကေသူတိ အတ္ထော။

၄၃၁။ ကရဏန္တိ ဓမကရဏံ။ ပူရေတွာတိ ဥဒကဿ ပူရေတွာ။ ဝါရိကိဉ္ဇက္ခပူရိတာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဝါရိမတ္ထကေ ပဒုမုပ္ပလာဒီနံ ကေသရဘာရေဟိ သဉ္ဆာဒိတဝသေန ပူရိတာ။ ဖလန္တီတိ ပုပ္ဖန္တိ, ပဏှိကပရိယန္တာဒီသု ဝိဒါလေန္တီတိ အတ္ထော။

၄၃၅-၆။ အာဟိဏ္ဍမာနာတိ ဝိစရမာနာ။ ခဉ္ဇာမာတိ ခဉ္ဇနဝသေန ဂစ္ဆာမ။ သက္ခရေ ကုသကဏ္ဋကေတိ သက္ခရဝတိ ကုသကဏ္ဋကဝတိ စ ဘူမိဘာဂေ, သက္ခရေ ကုသကဏ္ဋကေ စ အက္ကမန္တာတိ အတ္ထော။ ယာနန္တိ ရထဝယှာဒိကံ ယံကိဉ္စိ ယာနံ။ သိပါဋိကန္တိ ဧကပဋလဥပါဟနံ။

၄၃၇-၈။ ရထေန မာဂမုန္တိ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ရထေန အာဂမံသု။ ဥဘယန္တိ ဥဘယေန ဒါနေန, ယာနဒါနေန စေဝ ဘတ္တာဒိစတုပစ္စယဒါနေန စ။ ပါနီယဒါနေန ဟေတ္ထ ဘေသဇ္ဇဒါနမ္ပိ သင်္ဂဟိတံ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ။

ထေရော တံ ပဝတ္တိံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ‘‘ယထာ ဣမေ ဧတရဟိ, ဧဝံ တွမ္ပိ ဣတော အနန္တရာတီတေ အတ္တဘာဝေ ပေတော ဟုတွာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝီ’’တိ ဝတွာ ထေရေန ယာစိတော သုတ္တပေတဝတ္ထုံ ကထေတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တံ သုတွာ မဟာဇနော သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဒါနသီလာဒိပုညကမ္မနိရတော အဟောသီတိ။

သာဏဝါသိတ္ထေရပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ရထကာရပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

ဝေဠုရိယထမ္ဘံ ရုစိရံ ပဘဿရန္တိ ဣဒံ သတ္ထရိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ အညတရံ ပေတိံ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ။ အတီတေ ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရာ ဣတ္ထီ သီလာစာရသမ္ပန္နာ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန သာသနေ အဘိပ္ပသန္နာ သုဝိဘတ္တဝိစိတြဘိတ္တိထမ္ဘသောပါနဘူမိတလံ အတိဝိယ ဒဿနီယံ ဧကံ အာဝါသံ ကတွာ တတ္ထ ဘိက္ခူ နိသီဒါပေတွာ ပဏီတေန အာဟာရေန ပရိဝိသိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာဒေသိ။ သာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ အညဿ ပါပကမ္မဿ ဝသေန ဟိမဝတိ ပဗ္ဗတရာဇေ ရထကာရဒဟံ နိဿာယ ဝိမာနပေတီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿာ သံဃဿ အာဝါသဒါနပုညာနုဘာဝေန သဗ္ဗရတနမယံ ဥဠာရံ အတိဝိယ သမန္တတော ပါသာဒိကံ မနောဟရံ ရမဏီယံ ပေါက္ခရဏိယံ နန္ဒနဝနသဒိသံ ဥပသောဘိတံ ဝိမာနံ နိဗ္ဗတ္တိ, သယဉ္စ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ အဟောသိ။

သာ တတ္ထ ပုရိသေဟိ ဝိနာဝ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တီ ဝိဟရတိ။ တဿာ တတ္ထ ဒီဃရတ္တံ နိပ္ပုရိသာယ ဝသန္တိယာ အနဘိရတိ ဥပ္ပန္နာ။ သာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ဟုတွာ ‘‘အတ္ထေသော ဥပါယော’’တိ စိန္တေတွာ ဒိဗ္ဗာနိ အမ္ဗပက္ကာနိ နဒိယံ ပက္ခိပတိ။ သဗ္ဗံ ကဏ္ဏမုဏ္ဍပေတိဝတ္ထုသ္မိံ အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန ဗာရာဏသိဝါသီ ဧကော မာဏဝေါ ဂင်္ဂါယ တေသု ဧကံ အမ္ဗဖလံ ဒိသွာ တဿ ပဘဝံ ဂဝေသန္တော အနုက္ကမေန တံ ဌာနံ ဂန္တွာ နဒိံ ဒိသွာ တဒနုသာရေန တဿာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂတော။ သာ တံ ဒိသွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တီ နိသီဒိ။ သော တဿာ ဝသနဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပုစ္ဆန္တော –

၄၃၉။ ‘‘ဝေဠုရိယထမ္ဘံ ရုစိရံ ပဘဿရံ, ဝိမာနမာရုယှ အနေကစိတ္တံ၊

တတ္ထစ္ဆသိ ဒေဝိ မဟာနုဘာဝေ, ပထဒ္ဓနိ ပန္နရသေဝ စန္ဒော။

၄၄၀။ ‘‘ဝဏ္ဏော စ တေ ကနကဿ သန္နိဘော, ဥတ္တတ္တရူပေါ ဘုသ ဒဿနေယျော၊

ပလ္လင်္ကသေဋ္ဌေ အတုလေ နိသိန္နာ, ဧကာ တုဝံ နတ္ထိ စ တုယှ သာမိကော။

၄၄၁။ ‘‘ဣမာ စ တေ ပေါက္ခရဏီ သမန္တာ, ပဟူတမလျာ ဗဟုပုဏ္ဍရီကာ၊

သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏေဟိ သမန္တမောတ္ထတာ, န တတ္ထ ပင်္ကော ပဏကော စ ဝိဇ္ဇတိ။

၄၄၂။ ‘‘ဟံသာ စိမေ ဒဿနီယာ မနောရမာ, ဥဒကသ္မိမနုပရိယန္တိ သဗ္ဗဒါ၊

သမယျ ဝဂ္ဂူပနဒန္တိ သဗ္ဗေ, ဗိန္ဒုဿရာ ဒုန္ဒုဘီနံဝ ဃောသော။

၄၄၃။ ‘‘ဒဒ္ဒလ္လမာနာ ယသသာ ယသဿိနီ, နာဝါယ စ တွံ အဝလမ္ဗ တိဋ္ဌသိ၊

အာဠာရပမှေ ဟသိတေ ပိယံဝဒေ, သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏိ ဘုသံ ဝိရောစသိ။

၄၄၄။ ‘‘ဣဒံ ဝိမာနံ ဝိရဇံ သမေ ဌိတံ, ဥယျာနဝန္တံ ရတိနန္ဒိဝဍ္ဎနံ၊

ဣစ္ဆာမဟံ နာရိ အနောမဒဿနေ, တယာ သဟ နန္ဒနေ ဣဓ မောဒိတု’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

၄၃၉။ တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဝိမာနေ။ အစ္ဆသီတိ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတကာလေ နိသီဒသိ။ ဒေဝီတိ တံ အာလပတိ။ မဟာနုဘာဝေတိ မဟတာ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန သမန္နာဂတေ။ ပထဒ္ဓနီတိ အတ္တနော ပထဘူတေ အဒ္ဓနိ, ဂဂနတလမဂ္ဂေတိ အတ္ထော။ ပန္နရသေဝ စန္ဒောတိ ပုဏ္ဏမာသိယံ ပရိပုဏ္ဏမဏ္ဍလော စန္ဒော ဝိယ ဝိဇ္ဇောတမာနာတိ အတ္ထော။

၄၄၀။ ဝဏ္ဏော စ တေ ကနကဿ သန္နိဘောတိ တဝ ဝဏ္ဏော စ ဥတ္တတ္တသိင်္ဂီသုဝဏ္ဏေန သဒိသော အတိဝိယ မနောဟရော။ တေနာဟ ‘‘ဥတ္တတ္တရူပေါ ဘုသ ဒဿနေယျော’’တိ။ အတုလေတိ မဟာရဟေ။ အတုလေတိ ဝါ ဒေဝတာယ အာလပနံ, အသဒိသရူပေတိ အတ္ထော။ နတ္ထိ စ တုယှ သာမိကောတိ တုယှံ သာမိကော စ နတ္ထိ။

၄၄၁။ ပဟူတမလျာတိ ကမလကုဝလယာဒိဗဟုဝိဓကုသုမဝတိယော။ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏေဟီတိ သုဝဏ္ဏဝါလုကာဟိ။ သမန္တမောတ္ထတာတိ သမန္တတော ဩကိဏ္ဏာ။ တတ္ထာတိ တာသု ပေါက္ခရဏီသု။ ပင်္ကော ပဏကော စာတိ ကဒ္ဒမော ဝါ ဥဒကပိစ္ဆိလ္လော ဝါ န ဝိဇ္ဇတိ။

၄၄၂။ ဟံသာ စိမေ ဒဿနီယာ မနောရမာတိ ဣမေ ဟံသာ စ ဒဿနသုခါ မနောရမာ စ။ အနုပရိယန္တီတိ အနုဝိစရန္တိ။ သဗ္ဗဒါတိ သဗ္ဗေသု ဥတူသု။ သမယျာတိ သင်္ဂမ္မ။ ဝဂ္ဂူတိ မဓုရံ။ ဥပနဒန္တီတိ ဝိကူဇန္တိ။ ဗိန္ဒုဿရာတိ အဝိသဋဿရာ သမ္ပိဏ္ဍိတဿရာ။ ဒုန္ဒုဘီနံဝ ဃောသောတိ ဝဂ္ဂုဗိန္ဒုဿရဘာဝေန ဒုန္ဒုဘီနံ ဝိယ တဝ ပေါက္ခရဏိယံ ဟံသာနံ ဃောသောတိ အတ္ထော။

၄၄၃။ ဒဒ္ဒလ္လမာနာတိ အတိဝိယ အဘိဇလန္တီ။ ယသသာတိ ဒေဝိဒ္ဓိယာ။ နာဝါယာတိ ဒေါဏိယံ။ ပေါက္ခရဏိယဉှိ ပဒုမိနိယံ သုဝဏ္ဏနာဝါယ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိတွာ ဥဒကကီဠံ ကီဠန္တိံ ပေတိံ ဒိသွာ ဧဝမာဟ။ အဝလမ္ဗာတိ အဝလမ္ဗိတွာ အပဿေနံ အပဿာယ။ တိဋ္ဌသီတိ ဣဒံ ဌာနသဒ္ဒဿ ဂတိနိဝတ္တိ အတ္ထတ္တာ ဂတိယာ ပဋိက္ခေပဝစနံ။ ‘‘နိသဇ္ဇသီ’’တိ ဝါ ပါဌော, နိသီဒသိစ္စေဝဿ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ အာဠာရပမှေတိ ဝေလ္လိတဒီဃနီလပခုမေ။ ဟသိတေတိ ဟသိတမဟာဟသိတမုခေ။ ပိယံဝဒေတိ ပိယဘာဏိနီ။ သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏီတိ သဗ္ဗေဟိ အင်္ဂေဟိ သုန္ဒရေ, သောဘနသဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂီတိ အတ္ထော။ ဝိရောစသီတိ ဝိရာဇေသိ။

၄၄၄။ ဝိရဇန္တိ ဝိဂတရဇံ နိဒ္ဒေါသံ။ သမေ ဌိတန္တိ သမေ ဘူမိဘာဂေ ဌိတံ, စတုရဿသောဘိတတာယ ဝါ သမဘာဂေ ဌိတံ, သမန္တဘဒ္ဒကန္တိ အတ္ထော။ ဥယျာနဝန္တန္တိ နန္ဒနဝနသဟိတံ။ ရတိနန္ဒိဝဍ္ဎနန္တိ ရတိဉ္စ နန္ဒိဉ္စ ဝဍ္ဎေတီတိ ရတိနန္ဒိဝဍ္ဎနံ, သုခဿ စ ပီတိယာ စ သံဝဍ္ဎနန္တိ အတ္ထော။ နာရီတိ တဿာ အာလပနံ။ အနောမဒဿနေတိ ပရိပုဏ္ဏအင်္ဂပစ္စင်္ဂတာယ အနိန္ဒိတဒဿနေ။ နန္ဒနေတိ နန္ဒနကရေ။ ဣဓာတိ နန္ဒနဝနေ, ဝိမာနေ ဝါ။ မောဒိတုန္တိ အဘိရမိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ ယောဇနာ။

ဧဝံ တေန မာဏဝေန ဝုတ္တေ သာ ဝိမာနပေတိဒေဝတာ တဿ ပဋိဝစနံ ဒေန္တီ –

၄၄၅။ ‘‘ကရောဟိ ကမ္မံ ဣဓ ဝေဒနီယံ, စိတ္တဉ္စ တေ ဣဓ နိဟိတံ ဘဝတု၊

ကတွာန ကမ္မံ ဣဓ ဝေဒနီယံ, ဧဝံ မမံ လစ္ဆသိ ကာမကာမိနိ’’န္တိ။ –

ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ကရောဟိ ကမ္မံ ဣဓ ဝေဒနီယန္တိ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဒိဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဝိပစ္စနကံ ဝိပါကဒါယကံ ကုသလကမ္မံ ကရောဟိ ပသဝေယျာသိ။ ဣဓ နိဟိတန္တိ ဣဓူပနီတံ, ‘‘ဣဓ နိန္န’’န္တိ ဝါ ပါဌော, ဣမသ္မိံ ဌာနေ နိန္နံ ပေါဏံ ပဗ္ဘာရံ တဝ စိတ္တံ ဘဝတု ဟောတု။ မမန္တိ မံ။ လစ္ဆသီတိ လဘိဿသိ။

သော မာဏဝေါ တဿာ ဝိမာနပေတိယာ ဝစနံ သုတွာ တတော မနုဿပထံ ဂတော တတ္ထ စိတ္တံ ပဏိဓာယ တဇ္ဇံ ပုညကမ္မံ ကတွာ နစိရဿေဝ ကာလံ ကတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ တဿာ ပေတိယာ သဟဗျတံ။ တမတ္ထံ ပကာသေန္တာ သင်္ဂီတိကာရာ –

၄၄၆။ ‘‘သာဓူတိ သော တဿာ ပဋိဿုဏိတွာ,

အကာသိ ကမ္မံ တဟိံ ဝေဒနီယံ၊

ကတွာန ကမ္မံ တဟိံ ဝေဒနီယံ,

ဥပပဇ္ဇိ သော မာဏဝေါ တဿာ သဟဗျတ’’န္တိ။ –

ဩသာနဂါထမာဟံသု။ တတ္ထ သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆနေ နိပါတော။ တဿာတိ တဿာ ဝိမာနပေတိယာ။ ပဋိဿုဏိတွာတိ တဿာ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ။ တဟိံ

ဝေဒနီယန္တိ တသ္မိံ ဝိမာနေ တာယ သဒ္ဓိံ ဝေဒိတဗ္ဗသုခဝိပါကံ ကုသလကမ္မံ။ သဟဗျတန္တိ သဟဘာဝံ။ သော မာဏဝေါ တဿာ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇီတိ ယောဇနာ။ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ။

ဧဝံ တေသု တတ္ထ စိရကာလံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တေသု ပုရိသော ကမ္မဿ ပရိက္ခယေန ကာလမကာသိ, ဣတ္ထီ ပန အတ္တနော ပုညကမ္မဿ ခေတ္တင်္ဂတဘာဝေန ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ တတ္ထ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ဝသိ။ အထ အမှာကံ ဘဂဝတိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုက္ကမေန ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧကဒိဝသံ ပဗ္ဗတစာရိကံ စရမာနော တံ ဝိမာနဉ္စ ဝိမာနပေတိဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ဝေဠုရိယထမ္ဘံ ရုစိရံ ပဘဿရ’’န္တိအာဒိကာဟိ ဂါထာဟိ ပုစ္ဆိ။ သာ စဿ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ အတ္တနော ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ တံ သုတွာ ထေရော သာဝတ္ထိံ အာဂန္တွာ ဘဂဝတော အာရောစေသိ။ ဘဂဝါ တမတ္ထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ သမ္ပတ္တပရိသာယ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တံ သုတွာ မဟာဇနော ဒါနာဒိပုညဓမ္မနိရတော အဟောသီတိ။

ရထကာရပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဘုသပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

ဘုသာနိ ဧကော သာလိံ ပုနာပရောတိ ဣဒံ သတ္ထရိ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ စတ္တာရော ပေတေ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တံ။ သာဝတ္ထိယာ ကိရ အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဂါမကေ ဧကော ကူဋဝါဏိဇော ကူဋမာနာဒီဟိ ဇီဝိကံ ကပ္ပေသိ။ သော သာလိပလာပေ ဂဟေတွာ တမ္ဗမတ္တိကာယ ပရိဘာဝေတွာ ဂရုတရေ ကတွာ ရတ္တသာလိဟိ သဒ္ဓိံ မိဿေတွာ ဝိက္ကိဏိ။ တဿ ပုတ္တော ‘‘ဃရံ အာဂတာနံ မမ မိတ္တသုဟဇ္ဇာနံ သမ္မာနံ န ကရောတီ’’တိ ကုပိတော ယုဂစမ္မံ ဂဟေတွာ မာတုသီသေ ပဟာရမဒါသိ။ တဿ သုဏိသာ သဗ္ဗေသံ အတ္ထာယ ဌပိတမံသံ စောရိကာယ ခါဒိတွာ ပုန တေဟိ အနုယုဉ္ဇိယမာနာ ‘‘သစေ မယာ တံ မံသံ ခါဒိတံ, ဘဝေ ဘဝေ အတ္တနော ပိဋ္ဌိမံသံ ကန္တိတွာ ခါဒေယျ’’န္တိ သပထမကာသိ။ ဘရိယာ ပနဿ ကိဉ္စိဒေဝ ဥပကရဏံ ယာစန္တာနံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ တေဟိ နိပ္ပီဠိယမာနာ ‘‘သစေ သန္တံ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ, ဇာတဇာတဋ္ဌာနေ ဂူထဘက္ခာ ဘဝေယျ’’န္တိ မုသာဝါဒေန သပထမကာသိ။

တေ စတ္တာရောပိ ဇနာ အပရေန သမယေန ကာလံ ကတွာ ဝိဉ္ဈာဋဝိယံ ပေတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တတ္ထ ကူဋဝါဏိဇော ကမ္မဖလေန ပဇ္ဇလန္တံ ဘုသံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ဂဟေတွာ အတ္တနော မတ္ထကေ အာကိရိတွာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝတိ, တဿ ပုတ္တော အယောမယေဟိ မုဂ္ဂရေဟိ သယမေဝ အတ္တနော သီသံ ဘိန္ဒိတွာ အနပ္ပကံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘောတိ။ တဿ သုဏိသာ ကမ္မဖလေန သုနိသိတေဟိ အတိဝိယ ဝိပုလာယတေဟိ နခေဟိ အတ္တနော ပိဋ္ဌိမံသာနိ ကန္တိတွာ ခါဒန္တီ အပရိမိတံ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ, တဿ ဘရိယာယ သုဂန္ဓံ သုဝိသုဒ္ဓံ အပဂတကာဠကံ သာလိဘတ္တံ ဥပနီတမတ္တမေဝ နာနာဝိဓကိမိကုလာကုလံ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆံ ဂူထံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တံ သာ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ မဟာဒုက္ခံ ပဋိသံဝေဒေတိ။

ဧဝံ တေသု စတူသု ဇနေသု ပေတေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝန္တေသု အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလာနော ပဗ္ဗတစာရိကံ စရန္တော ဧကဒိဝသံ တံ ဌာနံ ဂတော။ တေ ပေတေ ဒိသွာ –

၄၄၇။ ‘‘ဘုသာနိ ဧကော သာလိံ ပုနာပရော, အယဉ္စ နာရီ သကမံသလောဟိတံ၊

တုဝဉ္စ ဂူထံ အသုစိံ အကန္တံ, ပရိဘုဉ္ဇသိ ကိဿ အယံ ဝိပါကော’’တိ။ –

ဣမာယ ဂါထာယ တေဟိ ကတကမ္မံ ပုစ္ဆိ။ တတ္ထ ဘုသာနီတိ ပလာပါနိ။ ဧကောတိ ဧကကော။ သာလိန္တိ သာလိနော။ သာမိအတ္ထေ ဟေတံ ဥပယောဂဝစနံ, သာလိနော ပလာပါနိ ပဇ္ဇလန္တာနိ အတ္တနော သီသေ အဝကိရတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ပုနာပရောတိ ပုန အပရော။ ယော ဟိ သော မာတုသီသံ ပဟရိ, သော အယောမုဂ္ဂရေဟိ အတ္တနော သီသံ ပဟရိတွာ သီသဘေဒံ ပါပုဏာတိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ သကမံသလောဟိတန္တိ အတ္တနော ပိဋ္ဌိမံသံ လောဟိတဉ္စ ပရိဘုဉ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ အကန္တန္တိ အမနာပံ ဇေဂုစ္ဆံ။ ကိဿ အယံ ဝိပါကောတိ ကတမဿ ပါပကမ္မဿ ဣဒံ ဖလံ, ယံ ဣဒါနိ တုမှေဟိ ပစ္စနုဘဝီယတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ထေရေန တေဟိ ကတကမ္မေ ပုစ္ဆိတေ ကူဋဝါဏိဇဿ ဘရိယာ သဗ္ဗေဟိ တေဟိ ကတကမ္မံ အာစိက္ခန္တီ –

၄၄၈။ ‘‘အယံ ပုရေ မာတရံ ဟိံသတိ, အယံ ပန ကူဋဝါဏိဇော၊

အယံ မံသာနိ ခါဒိတွာ, မုသာဝါဒေန ဝဉ္စေတိ။

၄၄၉။ ‘‘အဟံ မနုဿေသု မနုဿဘူတာ, အဂါရိနီ သဗ္ဗကုလဿ ဣဿရာ၊

သန္တေသု ပရိဂုဟာမိ, မာ စ ကိဉ္စိ ဣတော အဒံ။

၄၅၀။ ‘‘မုသာဝါဒေန ဆာဒေမိ, နတ္ထိ ဧတံ မမ ဂေဟေ၊

သစေ သန္တံ နိဂုဟာမိ, ဂူထော မေ ဟောတု ဘောဇနံ။

၄၅၁။ ‘‘တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကေန, မုသာဝါဒဿ စူဘယံ၊

သုဂန္ဓံ သာလိနော ဘတ္တံ, ဂူထံ မေ ပရိဝတ္တတိ။

၄၅၂။