ထေရဂါထာ-အဋ္ဌကထာ (ပ)

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ ပဋိပတ္တိတော ဝိဓုရာ အရိယာနံ ပဋိပတ္တီ’’တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒဿနဝသေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၇၆။ ‘‘ဥပ္ပတန္တေသု နိပတေ, နိပတန္တေသု ဥပ္ပတေ၊

ဝသေ အဝသမာနေသု, ရမမာနေသု နော ရမေ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဥပ္ပတန္တေသူတိ ဥဏ္ဏမန္တေသု, သတ္တေသု မာနုဒ္ဓစ္စထမ္ဘသာရမ္ဘာဒီဟိ အတ္တုက္ကံသနေန အနုပသန္တေသု။ နိပတေတိ နမေယျ, တေသညေဝ ပါပဓမ္မာနံ ပရိဝဇ္ဇနေန နိဝါတဝုတ္တိ ဘဝေယျ။ နိပတန္တေသူတိ ဩဏမန္တေသု, ဟီနာဓိမုတ္တိကတာယ ကောသဇ္ဇေန စ ဂုဏတော နိဟီယမာနေသု။ ဥပ္ပတေတိ ဥဏ္ဏမေယျ, ပဏီတာဓိမုတ္တိကတာယ ဝီရိယာရမ္ဘေန စ ဂုဏတော ဥဿုက္ကေယျ။ အထ ဝါ ဥပ္ပတန္တေသူတိ ဥဋ္ဌဟန္တေသု, ကိလေသေသု ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန သီသံ ဥက္ခိပန္တေသု။ နိပတေတိ ပဋိသင်္ခါနဗလေန ယထာ တေ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ အနုရူပပစ္စဝေက္ခဏာယ နိပတေယျ, ဝိက္ခမ္ဘေယျ စေဝ သမုစ္ဆိန္ဒေယျ စ။ နိပတန္တေသူတိ ပရိပတန္တေသု, အယောနိသောမနသိကာရေသု ဝီရိယပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ယထာရဒ္ဓေသု သမထဝိပဿနာဓမ္မေသု ဟာယ မာနေသု။ ဥပ္ပတေတိ ယောနိသောမနသိကာရေန ဝီရိယာရမ္ဘသမ္ပဒါယ စ တေ ဥပဋ္ဌာပေယျ ဥပ္ပါဒေယျ ဝဍ္ဎေယျ စ။ ဝသေ အဝသမာနေသူတိ သတ္တေသု မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ အရိယဝါသဉ္စ အဝသန္တေသု သယံ တံ ဝါသံ ဝသေယျာတိ, အရိယေသု ဝါ ကိလေသဝါသံ ဒုတိယကဝါသံ အဝသန္တေသု ယေန ဝါသေန တေ အဝသမာနာ နာမ ဟောန္တိ, သယံ တထာ ဝသေ။ ရမမာနေသု နော ရမေတိ သတ္တေသု ကာမဂုဏရတိယာ ကိလေသရတိယာ ရမန္တေသု သယံ တထာ နော ရမေ နံ ရမေယျ, အရိယေသု ဝါ နိရာမိသာယ ဈာနာဒိရတိယာ ရမမာနေသု သယမ္ပိ တထာ ရမေ, တတော အညထာ ပန ကဒါစိပိ နော ရမေ နာဘိရမေယျ ဝါတိ အတ္ထော။

ပိယဉ္ဇဟတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဟတ္ထာရောဟပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒံ ပုရေ စိတ္တမစာရိ စာရိကန္တိ အာယသ္မတော ဟတ္ထာရောဟပုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဝိဟာရတော နိက္ခန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဟတ္ထာရောဟကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဟတ္ထိသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ အဂမာသိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဟတ္ထိံ သိက္ခာပေန္တော နဒီတီရံ ဂန္တွာ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ‘‘ကိံ မယှံ ဣမိနာ ဟတ္ထိဒမနေန, အတ္တာနံ ဒမနမေဝ ဝရ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာဝ စရိယာနုကူလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော စိရပရိစယေန ကမ္မဋ္ဌာနတော ဗဟိဒ္ဓါ ဝိဓာဝန္တံ စိတ္တံ ဆေကော ဟတ္ထာစရိယော ဝိယ အင်္ကုသေန စဏ္ဍမတ္တဝရဝါရဏံ ပဋိသင်္ခါနအင်္ကုသေန နိဂ္ဂဏှန္တော ‘‘ဣဒံ ပုရေ စိတ္တမစာရိ စာရိက’’န္တိ ဂါထံ အဘာသိ။

၇၇။ တတ္ထ ဣဒန္တိ ဝုစ္စမာနဿ စိတ္တဿ အတ္တပစ္စက္ခတာယ ဝုတ္တံ။ ပုရေတိ နိဂ္ဂဟကာလတော ပုဗ္ဗေ။ အစာရီတိ ဝိစရိ, အနဝဋ္ဌိတတာယ နာနာရမ္မဏေသု ပရိဗ္ဘမိ။ စာရိကန္တိ ယထာကာမစရိယံ။ တေနာဟ ‘‘ယေနိစ္ဆကံ ယတ္ထကာမံ ယထာသုခ’’န္တိ။ တန္တိ တံ စိတ္တံ။ အဇ္ဇာတိ ဧတရဟိ။ နိဂ္ဂဟေဿာမီတိ နိဂ္ဂဏှိဿာမိ, နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရိဿာမိ။ ယောနိသောတိ ဥပါယေန။ ယထာ ကိံ? ဟတ္ထိပ္ပဘိန္နံ ဝိယ အင်္ကုသဂ္ဂဟော။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣဒံ မမ စိတ္တံ နာမ ဣတော ပုဗ္ဗေ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ယေန ယေန ရမိတုံ ဣစ္ဆတိ, တဿ တဿ ဝသေန ယေနိစ္ဆကံ, ယတ္ထ ယတ္ထ စဿ ကာမော, တဿ တဿ ဝသေန ယတ္ထကာမံ, ယထာ ယထာ ဝိစရန္တဿ သုခံ ဟောတိ, တထေဝ စရဏတော ယထာသုခံ ဒီဃရတ္တံ စာရိကံ အစရိ, တံ အဇ္ဇပါဟံ ဘိန္နမဒမတ္တဟတ္ထိံ ဟတ္ထာစရိယသင်္ခါတော ဆေကော အင်္ကုသဂ္ဂဟော အင်္ကုသေန ဝိယ ယောနိသောမနသိကာရေန နိဂ္ဂဟေဿာမိ, နာဿ ဝီတိက္ကမိတုံ ဒဿာမီတိ။ ဧဝံ ဝဒန္တော ဧဝ စ ထေရော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၃။၉၁-၉၆) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝိပဿီ ဒက္ခိဏာရဟော၊

ပုရက္ခတော သာဝကေဟိ, အာရာမာ အဘိနိက္ခမိ။

‘‘ဒိသွာနဟံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ, သဗ္ဗညုံ တမနာသကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဂဏ္ဌိပုပ္ဖံ အပူဇယိံ။

‘‘တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, ဒွိပဒိန္ဒဿ တာဒိနော၊

ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေန, ပုန ဝန္ဒိံ တထာဂတံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကတာလီသိတော ကပ္ပေ, စရဏော နာမ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အယမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသီတိ။

ဟတ္ထာရောဟပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ မေဏ္ဍသိရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အနေကဇာတိသံသာရန္တိ အာယသ္မတော မေဏ္ဍသိရတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ကိရ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟတာ ဣသိဂဏေန သဒ္ဓိံ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဣသိဂဏေန ပဒုမာနိ အာဟရာပေတွာ သတ္ထု ပုပ္ဖပူဇံ ကတွာ သာဝကေ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယံ ဩဝဒိတွာ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာကေတေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ မေဏ္ဍသရိက္ခသီသတာယ မေဏ္ဍသိရောတွေဝ သမညာ အဟောသိ။ သော ဘဂဝတိ သာကေတေ အဉ္ဇနဝနေ ဝိဟရန္တေ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေဝ ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၃။၉၇-၁၀၅) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ဂေါတမော နာမ ပဗ္ဗတော၊

နာနာရုက္ခေဟိ သဉ္ဆန္နော, မဟာဘူတဂဏာလယော။

‘‘ဝေမဇ္ဈမှိ စ တဿာသိ, အဿမော အဘိနိမ္မိတော၊

ပုရက္ခတော သသိဿေဟိ, ဝသာမိ အဿမေ အဟံ။

‘‘အာယန္တု မေ သိဿဂဏာ, ပဒုမံ အာဟရန္တု မေ၊

ဗုဒ္ဓပူဇံ ကရိဿာမိ, ဒွိပဒိန္ဒဿ တာဒိနော။

‘‘ဧဝန္တိ တေ ပဋိဿုတွာ, ပဒုမံ အာဟရိံသု မေ၊

တထာ နိမိတ္တံ ကတွာဟံ, ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ။

‘‘သိဿေ တဒါ သမာနေတွာ, သာဓုကံ အနုသာသဟံ၊

မာ ခေါ တုမှေ ပမဇ္ဇိတ္ထ, အပ္ပမာဒေါ သုခါဝဟော။

‘‘ဧဝံ သမနုသာသိတွာ, တေ သိဿေ ဝစနက္ခမေ၊

အပ္ပမာဒဂုဏေ ယုတ္တော, တဒါ ကာလင်္ကတော အဟံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကပညာသကပ္ပမှိ, ရာဇာ အာသိံ ဇလုတ္တမော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

သော အတ္တနော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော –

၇၈။ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ၊

တဿ မေ ဒုက္ခဇာတဿ, ဒုက္ခက္ခန္ဓော အပရဒ္ဓေါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အနေကဇာတိသံသာရန္တိ အနေကဇာတိသတသဟဿသင်္ချံ ဣဒံ သံသာရဝဋ္ဋံ, အဒ္ဓုနော အဓိပ္ပေတတ္တာ အစ္စန္တသံယောဂေကဝစနံ။ သန္ဓာဝိဿန္တိ သံသရိံ, အပရာပရံ စဝနုပ္ပဇ္ဇနဝသေန ပရိဗ္ဘမိံ။ အနိဗ္ဗိသန္တိ တဿ နိဝတ္တကဉာဏံ အဝိန္ဒန္တော အလဘန္တော။ တဿ မေတိ ဧဝံ သံသရန္တဿ မေ။ ဒုက္ခဇာတဿာတိ ဇာတိအာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နဒုက္ခဿ, တိဿန္နံ ဝါ ဒုက္ခတာနံ ဝသေန ဒုက္ခသဘာဝဿ။ ဒုက္ခက္ခန္ဓောတိ ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋပ္ပကာရော ဒုက္ခရာသိ။ အပရဒ္ဓေါတိ အရဟတ္တမဂ္ဂပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ပရိဗ္ဘဋ္ဌော စုတော န အဘိနိဗ္ဗတ္တိဿတိ။ ‘‘အပရဋ္ဌော’’တိ ဝါ ပါဌော, အပဂတသမိဒ္ဓိတော သမုစ္ဆိန္နကာရဏတ္တာ အပဂတောတိ အတ္ထော။ ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

မေဏ္ဍသိရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ရက္ခိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗော ရာဂေါ ပဟီနော မေတိ အာယသ္မတော ရက္ခိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ဒေသနာဉာဏံ အာရဗ္ဘ ထောမနံ အကာသိ။ သတ္ထာ တဿ စိတ္တပ္ပသာဒံ ဩလောကေတွာ ‘‘အယံ ဣတော သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ရက္ခိတော နာမ သာဝကော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။ သော တံ သုတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နမာနသော အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဒေဝဒဟနိဂမေ သာကိယရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ရက္ခိတောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ယေ သာကိယကောလိယရာဇူဟိ ဘဂဝတော ပရိဝါရတ္ထာယ ဒိန္နာ ပဉ္စသတရာဇကုမာရာ ပဗ္ဗဇိတာ, တေသံ အညတရော။ တေ ပန ရာဇကုမာရာ န သံဝေဂေန ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဥက္ကဏ္ဌာဘိဘူတာ ယဒါ သတ္ထာရာ ကုဏာလဒဟတီရံ နေတွာ ကုဏာလဇာတကဒေသနာယ (ဇာ။ ၂။၂၁။ကုဏာလဇာတက) ဣတ္ထီနံ ဒေါသဝိဘာဝနေန ကာမေသု အာဒီနဝံ ပကာသေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇိတာ, တဒါ အယမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၁-၉) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

မဟတော ဇနကာယဿ, ဒေသေတိ အမတံ ပဒံ။

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဝါစာသဘိမုဒီရိတံ၊

အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, ဧကဂ္ဂေါ အာသဟံ တဒါ။

‘‘ယထာ သမုဒ္ဒေါ ဥဒဓီနမဂ္ဂေါ, နေရူ နဂါနံ ပဝရော သိလုစ္စယော၊

တထေဝ ယေ စိတ္တဝသေန ဝတ္တရေ, န ဗုဒ္ဓဉာဏဿ ကလံ ဥပေန္တိ တေ။

‘‘ဓမ္မဝိဓိံ ဌပေတွာန, ဗုဒ္ဓေါ ကာရုဏိကော ဣသိ၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယော သော ဉာဏံ ပကိတ္တေသိ, ဗုဒ္ဓမှိ လောကနာယကေ၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ, ဒုဂ္ဂတိံ န ဂမိဿတိ။

‘‘ကိလေသေ ဈာပယိတွာန, ဧကဂ္ဂေါ သုသမာဟိတော၊

သောဘိတော နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘ပညာသေ ကပ္ပသဟဿေ, သတ္တေဝါသုံ ယသုဂ္ဂတာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဟီနကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခန္တော ‘‘သဗ္ဗော ရာဂေါ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ။

၇၉။ တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗော ရာဂေါ’’တိ ကာမရာဂါဒိပ္ပဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ ရာဂေါ။ ပဟီနောတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ပဟီနော။ သဗ္ဗော ဒေါသောတိ အာဃာတဝတ္ထုကာဒိဘာဝေန အနေကဘေဒဘိန္နော သဗ္ဗောပိ ဗျာပါဒေါ။ သမူဟတောတိ မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋိတော။ သဗ္ဗော မေ ဝိဂတော မောဟောတိ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ။ သ။ ၁၀၆၇၊ ဝိဘ။ ၉၀၉) ဝတ္ထုဘေဒေန အဋ္ဌဘေဒေါ, သံကိလေသဝတ္ထုဝိဘာဂေန အနေကဝိဘာဂေါ သဗ္ဗောပိ မောဟော မဂ္ဂေန ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာ မယှံ ဝိဂတော။ သီတိဘူတောသ္မိ နိဗ္ဗုတောတိ ဧဝံ မူလကိလေသပ္ပဟာနေန တဒေကဋ္ဌတာယ သံကိလေသာနံ သမ္မဒေဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တာ အနဝသေသကိလေသဒရထပရိဠာဟာဘာဝတော သီတိဘာဝံ ပတ္တော, တတော ဧဝ သဗ္ဗသော ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော အဟံ အသ္မိ ဘဝါမီတိ အညံ ဗျာကာသိ။

ရက္ခိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥဂ္ဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယံ မယာ ပကတံ ကမ္မန္တိ အာယသ္မတော ဥဂ္ဂတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သိခိံ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ပသန္နမာနသော ကေတကပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဥဂ္ဂနိဂမေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဥဂ္ဂေါတွေဝဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ တသ္မိံ နိဂမေ ဘဒ္ဒါရာမေ ဝိဟရန္တေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၁၀-၁၆) –

‘‘ဝိနတာနဒိယာ တီရေ, ပိလက္ခု ဖလိတော အဟု၊

တာဟံ ရုက္ခံ ဂဝေသန္တော, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘ကေတကံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ, ဝဏ္ဋေ ဆေတွာနဟံ တဒါ၊

ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပေသိံ, သိခိနော လောကဗန္ဓုနော။

‘‘ယေန ဉာဏေန ပတ္တောသိ, အစ္စုတံ အမတံ ပဒံ၊

တံ ဉာဏံ အဘိပူဇေမိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌ မဟာမုနိ။

‘‘ဉာဏမှိ ပူဇံ ကတွာန, ပိလက္ခုမဒ္ဒသံ အဟံ၊

ပဋိလဒ္ဓေါမှိ တံ ပညံ, ဉာဏပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဉာဏပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော တေရသကပ္ပမှိ, ဒွါဒသာသုံ ဖလုဂ္ဂတာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ဝဋ္ဋူပစ္ဆေဒဒီပနေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၈၀။ ‘‘ယံ မယာ ပကတံ ကမ္မံ, အပ္ပံ ဝါ ယဒိ ဝါ ဗဟုံ၊

သဗ္ဗမေတံ ပရိက္ခီဏံ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယံ မယာ ပကတံ ကမ္မန္တိ ယံ ကမ္မံ တီဟိ ကမ္မဒွါရေဟိ, ဆဟိ ဥပ္ပတ္တိဒွါရေဟိ, အဋ္ဌဟိ အသံဝရဒွါရေဟိ, အဋ္ဌဟိ စ သံဝရဒွါရေဟိ ပါပါဒိဝသေန ဒါနာဒိဝသေန စာတိ အနေကေဟိ ပကာရေဟိ အနာဒိမတိ သံသာရေ ယံ မယာ ကတံ ဥပစိတံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိတံ ဝိပါကကမ္မံ။ အပ္ပံ ဝါ ယဒိ ဝါ ဗဟုန္တိ တဉ္စ ဝတ္ထုစေတနာပယောဂကိလေသာဒီနံ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန အပ္ပံ ဝါ, တေသံ ဗလဝဘာဝေန အဘိဏှပဝတ္တိယာ စ ဗဟုံ ဝါ။ သဗ္ဗမေတံ ပရိက္ခီဏန္တိ သဗ္ဗမေဝ စေတံ ကမ္မံ ကမ္မက္ခယကရဿ အဂ္ဂမဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ ပရိက္ခယံ ဂတံ, ကိလေသဝဋ္ဋပ္ပဟာနေန ဟိ ကမ္မဝဋ္ဋံ ပဟီနမေဝ ဟောတိ ဝိပါကဝဋ္ဋဿ အနုပ္ပါဒနတော။ တေနာဟ ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ မယှံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ‘‘သဗ္ဗမ္ပေတ’’န္တိပိ ပါဌော, သဗ္ဗမ္ပိ ဧတန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ။

ဥဂ္ဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဋ္ဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝမဝဂ္ဂေါ

၁။ သမိတိဂုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယံ မယာ ပကတံ ပါပန္တိ အာယသ္မတော သမိတိဂုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ပသန္နစိတ္တော ဇာတိသုမနပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိ, တတ္ထ တတ္ထ ကုလရူပပရိဝါရသမ္ပဒါယ အညေ သတ္တေ အဘိဘဝိတွာ အဋ္ဌာသိ။ ဧကသ္မိံ ပန အတ္တဘာဝေ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ မုဏ္ဍကော ကုဋ္ဌီ မညေ, တေနာယံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဝိစရတီ’’တိ နိဋ္ဌုဘိတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ကမ္မေန ဗဟုံ ကာလံ နိရယေ ပစ္စိတွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော ဧကံ သီလာစာရသမ္ပန္နံ ဥပါသကံ ဒိသွာ ဒေါသန္တရော ဟုတွာ, ‘‘ကုဋ္ဌရောဂီ ဘဝေယျာသီ’’တိ အက္ကောသိ, နှာနတိတ္ထေ စ မနုဿေဟိ ဌပိတာနိ နှာနစုဏ္ဏာနိ ဒူသေသိ။ သော တေန ကမ္မေန ပုန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗဟူနိ ဝဿာနိ ဒုက္ခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သမိတိဂုတ္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သုဝိသုဒ္ဓသီလော ဟုတွာ ဝိဟရတိ။ တဿ ပုရိမကမ္မနိဿန္ဒေန ကုဋ္ဌရောဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တေန တဿ သရီရာဝယဝါ ယေဘုယျေန ဆိန္နဘိန္နာ ဟုတွာ ပဂ္ဃရန္တိ။ သော ဂိလာနသာလာယံ ဝသတိ။ အထေကဒိဝသံ ဓမ္မသေနာပတိ ဂိလာနပုစ္ဆံ ဂန္တွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂိလာနေ ဘိက္ခူ ပုစ္ဆန္တော တံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘အာဝုသော, ယာဝတာ ခန္ဓပ္ပဝတ္တိ နာမ, သဗ္ဗံ ဒုက္ခမေဝ ဝေဒနာ။ ခန္ဓေသု ပန အသန္တေသုယေဝ နတ္ထိ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝေဒနာနုပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ အဂမာသိ။ သော ထေရဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဆဠဘိညာ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၂။၈၂-၉၀) –

‘‘ဇာယန္တဿ ဝိပဿိဿ, အာလောကော ဝိပုလော အဟု၊

ပထဝီ စ ပကမ္ပိတ္ထ, သသာဂရာ သပဗ္ဗတာ။

‘‘နေမိတ္တာ စ ဝိယာကံသု, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ၊

အဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဇနတံ ဥဒ္ဓရိဿတိ။

‘‘နေမိတ္တာနံ သုဏိတွာန, ဇာတိပူဇမကာသဟံ၊

ဧဒိသာ ပူဇနာ နတ္ထိ, ယာဒိသာ ဇာတိပူဇနာ။

‘‘သင်္ခရိတွာန ကုသလံ, သကံ စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

ဇာတိပူဇံ ကရိတွာန, တတ္ထ ကာလင်္ကတော အဟံ။

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

သဗ္ဗေ သတ္တေ အဘိဘောမိ, ဇာတိပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဓာတိယော မံ ဥပဋ္ဌေန္တိ, မမ စိတ္တဝသာနုဂါ၊

န တာ သက္ကောန္တိ ကောပေတုံ, ဇာတိပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပူဇမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဇာတိပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘သုပါရိစရိယာ နာမ, စတုတ္တိံသ ဇနာဓိပါ၊

ဣတော တတိယကပ္ပမှိ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏေန ဧတရဟိ အနုဘုယျမာနရောဂဝသေန ပုရိမဇာတီသု အတ္တနာ ကတံ ပါပကမ္မံ အနုဿရိတွာ တဿ ဣဒါနိ သဗ္ဗသော ပဟီနဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော –

၈၁။ ‘‘ယံ မယာ ပကတံ ပါပံ, ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု၊

ဣဓေဝ တံ ဝေဒနီယံ, ဝတ္ထု အညံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ပါပန္တိ အကုသလံ ကမ္မံ။ တဉှိ လာမကဋ္ဌေန ပါပန္တိ ဝုစ္စတိ။ ပုဗ္ဗေတိ ပုရာ။ အညာသု ဇာတိသူတိ ဣတော အညာသု ဇာတီသု, အညေသု အတ္တဘာဝေသု။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ယဒိပိ မယာ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ န တာဒိသံ ပါပံ ကတံ အတ္ထိ, ဣဒါနိ ပန တဿ သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထိ။ ယံ ပန ဣတော အညာသု ဇာတီသု ကတံ အတ္ထိ, ဣဓေဝ တံ ဝေဒနီယံ, တဉှိ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဝေဒယိတဗ္ဗံ အနုဘဝိတဗ္ဗံ ဖလံ, ကသ္မာ? ဝတ္ထု အညံ န ဝိဇ္ဇတီတိ တဿ ကမ္မဿ ဝိပစ္စနောကာသော အညော ခန္ဓပ္ပဗန္ဓော နတ္ထိ, ဣမေ ပန ခန္ဓာ သဗ္ဗသော ဥပါဒါနာနံ ပဟီနတ္တာ အနုပါဒါနော ဝိယ ဇာတဝေဒေါ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန အပ္ပဋိသန္ဓိကာ နိရုဇ္ဈန္တီတိ အညံ ဗျာကာသိ။

သမိတိဂုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေန ယေန သုဘိက္ခာနီတိ အာယသ္မတော ကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တီသု ဝေဒေသု အညေသု စ ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော, သော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုမနပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ ကရောန္တော စ သတ္ထု သမန္တတော ဥပရိ စ ပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ခိပိ။ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ပုပ္ဖါနိ ပုပ္ဖါသနာကာရေန သတ္တာဟံ အဋ္ဌံသု။ သော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နမာနသော အဟောသိ။ အပရာပရံ ပုညာနိ ကရောန္တော ကပ္ပသတသဟဿံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဥဒိစ္စဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ကဿပေါတိဿ နာမံ အဟောသိ။ တဿ ဒဟရကာလေယေဝ ပိတာ ကာလမကာသိ။ မာတာ တံ ပဋိဇဂ္ဂတိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဇေတဝနံ ဂတော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ တသ္မိံယေဝ အာသနေ သောတာပန္နော ဟုတွာ မာတု သန္တိကံ ဂန္တွာ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတော သတ္ထရိ ဝုဋ္ဌဝဿေ ပဝါရေတွာ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကန္တေ သယမ္ပိ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ဂန္တုကာမော အာပုစ္ဆိတုံ မာတု သန္တိကံ အဂမာသိ။ မာတာ ဝိဿဇ္ဇေန္တီ ဩဝါဒဝသေန –

၈၂။ ‘‘ယေန ယေန သုဘိက္ခာနိ, သိဝါနိ အဘယာနိ စ၊

တေန ပုတ္တက ဂစ္ဆဿု, မာ သောကာပဟတော ဘဝါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယေန ယေနာတိ ယတ္ထ ယတ္ထ။ ဘုမ္မတ္ထေ ဟိ ဧတံ ကရဏဝစနံ, ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဒိသာဘာဂေတိ အတ္ထော။ သုဘိက္ခာနီတိ သုလဘပိဏ္ဍာနိ, ရဋ္ဌာနီတိ အဓိပ္ပါယော။ သိဝါနီတိ ခေမာနိ အရောဂါနိ။ အဘယာနီတိ စောရဘယာဒီဟိ နိဗ္ဘယာနိ, ရောဂဒုဗ္ဘိက္ခဘယာနိ ပန ‘‘သုဘိက္ခာနိ, သိဝါနီ’’တိ ပဒဒွယေနေဝ ဂဟိတာနိ။ တေနာတိ တတ္ထ, တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေတိ အတ္ထော။ ပုတ္တကာတိ အနုကမ္ပန္တီ တံ အာလပတိ။ မာတိ ပဋိသေဓတ္ထေ နိပါတော သောကာပဟတောတိ ဝုတ္တဂုဏရဟိတာနိ ရဋ္ဌာနိ ဂန္တွာ ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒိဇနိတေန သောကေန ဥပဟတော မာ ဘဝ မာဟောသီတိ အတ္ထော။ တံ သုတွာ ထေရော, ‘‘မမ မာတာ မယှံ သောကရဟိတဋ္ဌာနဂမနံ အာသီသတိ, ဟန္ဒ မယံ သဗ္ဗသော အစ္စန္တမေဝ သောကရဟိတံ ဌာနံ ပတ္တုံ ယုတ္တ’’န္တိ ဥဿာဟဇာတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၃။၁-၉) –

‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

အဗ္ဘောကာသေ ဌိတော သန္တော, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘သီဟံ ယထာ ဝနစရံ, ဗျဂ္ဃရာဇံဝ နိတ္တသံ၊

တိဓာပဘိန္နမာတင်္ဂံ, ကုဉ္ဇရံဝ မဟေသိနံ။

‘‘သေရေယကံ ဂဟေတွာန, အာကာသေ ဥက္ခိပိံ အဟံ၊

ဗုဒ္ဓဿ အာနုဘာဝေန, ပရိဝါရေန္တိ သဗ္ဗသော။

‘‘အဓိဋ္ဌဟိ မဟာဝီရော, သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊

သမန္တာ ပုပ္ဖစ္ဆဒနာ, ဩကိရိံသု နရာသဘံ။

‘‘တတော သာ ပုပ္ဖကဉ္စုကာ, အန္တောဝဏ္ဋာ ဗဟိမုခါ၊

သတ္တာဟံ ဆဒနံ ကတွာ, တတော အန္တရဓာယထ။

‘‘တဉ္စ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ၊

ဗုဒ္ဓေ စိတ္တံ ပသာဒေသိံ, သုဂတေ လောကနာယကေ။

‘‘တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ, ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ။

‘‘ပန္နရသသဟဿမှိ, ကပ္ပါနံ ပဉ္စဝီသတိ၊

ဝီတမလာသနာမာ စ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘ဣဒမေဝ မာတု ဝစနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အင်္ကုသံ ဇာတ’’န္တိ တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ။

ကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သီဟတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သီဟပ္ပမတ္တော ဝိဟရာတိ အာယသ္မတော သီဟတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဣတော အဋ္ဌာရသကပ္ပသတမတ္ထကေ အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုပ္ဖဘက္ခော ပုပ္ဖနိဝသနော ဟုတွာ ဝိဟရန္တော အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ အတ္ထဒဿိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပူဇေတုကာမော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ ဘဂဝါ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ အာကာသတော ဩရုယှ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ။ ကိန္နရော စန္ဒနသာရံ ဃံသိတွာ စန္ဒနဂန္ဓေန ပုပ္ဖေဟိ စ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မလ္လရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ သီဟောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ဓမ္မံ ကထေသိ။ သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရတိ။ တဿ စိတ္တံ နာနာရမ္မဏေ ဝိဓာဝတိ, ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သကတ္ထံ နိပ္ဖါဒေတုံ န သက္ကောတိ။ သတ္ထာ တံ ဒိသွာ အာကာသေ ဌတွာ –

၈၃။ ‘‘သီဟပ္ပမတ္တော ဝိဟရ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော၊

ဘာဝေဟိ ကုသလံ ဓမ္မံ, ဇဟ သီဃံ သမုဿယ’’န္တိ။ –

ဂါထာယ ဩဝဒိ။ သော ဂါထာဝသာနေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၁၇-၂၅) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရော တဒါ၊

ပုပ္ဖဘက္ခော စဟံ အာသိံ, ပုပ္ဖနိဝသနော တထာ။

‘‘အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ဝိပိနဂ္ဂေန နိယျာသိ, ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ။

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, စိတ္တံ တေ သုဝိသောဓိတံ၊

ပသန္နမုခဝဏ္ဏောသိ, ဝိပ္ပသန္နမုခိန္ဒြိယော။

‘‘ဩရောဟိတွာန အာကာသာ, ဘူရိပညော သုမေဓသော၊

သံဃာဋိံ ပတ္ထရိတွာန, ပလ္လင်္ကေန ဥပါဝိသိ။

‘‘ဝိလီနံ စန္ဒနာဒါယ, အဂမာသိံ ဇိနန္တိကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ။

‘‘အဘိဝါဒေတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ၊

ပါမောဇ္ဇံ ဇနယိတွာန, ပက္ကာမိံ ဥတ္တရာမုခေါ။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, စန္ဒနံ ယံ အပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘စတုဒ္ဒသေ ကပ္ပသတေ, ဣတော အာသိံသု တေ တယော၊

ရောဟဏီ နာမ နာမေန, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ယာ ပန ဘဂဝတာ ဩဝါဒဝသေန ဝုတ္တာ ‘‘သီဟပ္ပမတ္တော’’တိ ဂါထာ, တတ္ထ သီဟာတိ တဿ ထေရဿ အာလပနံ။ အပ္ပမတ္တော ဝိဟရာတိ သတိယာ အဝိပ္ပဝါသေန ပမာဒဝိရဟိတော သဗ္ဗိရိယာပထေသု သတိသမ္ပဇညယုတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရာဟိ။ ဣဒါနိ တံ အပ္ပမာဒဝိဟာရံ သဟ ဖလေန သင်္ခေပတော ဒဿေတုံ ‘‘ရတ္တိန္ဒိဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တဿတ္ထော – ရတ္တိဘာဂံ ဒိဝသဘာဂဉ္စ ‘‘စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၃၉၊ အ။ နိ။ ၃။၁၆၊ ဝိဘ။ ၅၁၉) ဝုတ္တနယေန စတုသမ္မပ္ပဓာနဝသေန အတန္ဒိတော အကုသီတော အာရဒ္ဓဝီရိယော ကုသလံ သမထဝိပဿနာဓမ္မဉ္စ လောကုတ္တရဓမ္မဉ္စ ဘာဝေဟိ ဥပ္ပါဒေဟိ ဝဍ္ဎေဟိ စ, ဧဝံ ဘာဝေတွာ စ ဇဟ သီဃံ သမုဿယန္တိ တဝ သမုဿယံ အတ္တဘာဝံ ပဌမံ တာဝ တပ္ပဋိဗဒ္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန သီဃံ နစိရဿေဝ ပဇဟ, ဧဝံဘူတော စ ပစ္ဆာ စရိမကစိတ္တနိရောဓေန အနဝသေသတော စ ပဇဟိဿတီတိ။ အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရော အညံ ဗျာကရောန္တော တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသီတိ။

သီဟတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ နီတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဗ္ဗရတ္တိံ သုပိတွာနာတိ အာယသ္မတော နီတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သုနန္ဒော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ အနေကသတေ ဗြာဟ္မဏေ မန္တေ ဝါစေန္တော ဝါဇပေယျံ နာမ ယညံ ယဇိ, ဘဂဝါ တံ ဗြာဟ္မဏံ အနုကမ္ပန္တော ယညဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အာကာသေ စင်္ကမိ။ ဗြာဟ္မဏော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သိဿေဟိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရာပေတွာ အာကာသေ ခိပိတွာ ပူဇံ အကာသိ။ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန တံ ဌာနံ သကလဉ္စ နဂရံ ပုပ္ဖပဋဝိတာနိကံ ဝိယ ဆာဒိတံ အဟောသိ။ မဟာဇနော သတ္ထရိ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေသိ။ သုနန္ဒဗြာဟ္မဏော တေန ကုသလမူလေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, နီတောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ‘‘ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ သုခသီလာ သုခသမာစာရာ သုဘောဇနာနိ ဘုဉ္ဇိတွာ နိဝါတေသု သေနာသနေသု ဝိဟရန္တိ, ဣမေသု ပဗ္ဗဇိတွာ သုခေန ဝိဟရိတုံ သက္ကာ’’တိ သုခါဘိလာသာယ ပဗ္ဗဇိတွာဝ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကတိပါဟမေဝ မနသိကရိတွာ တံ ဆဍ္ဍေတွာ ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒိဝသဘာဂံ သင်္ဂဏိကာရာမော တိရစ္ဆာနကထာယ ဝီတိနာမေတိ, ရတ္တိဘာဂေပိ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော သဗ္ဗရတ္တိံ သုပတိ။ သတ္ထာ တဿ ဟေတုပရိပါကံ ဩလောကေတွာ ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၈၄။ ‘‘သဗ္ဗရတ္တိံ သုပိတွာန, ဒိဝါ သင်္ဂဏိကေ ရတော၊

ကုဒါဿု နာမ ဒုမ္မေဓော, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတီ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သဗ္ဗရတ္တိန္တိ သကလံ ရတ္တိံ။ သုပိတွာနာတိ နိဒ္ဒါယိတွာ, ‘‘ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ဇာဂရိယံ အနနုယုဉ္ဇိတွာ ကေဝလံ ရတ္တိယာ တီသုပိ ယာမေသု နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတွာတိ အတ္ထော။ ဒိဝါတိ ဒိဝသံ, သကလံ ဒိဝသဘာဂန္တိ အတ္ထော။ သင်္ဂဏိကေတိ တိရစ္ဆာနကထိကေဟိ ကာယဒဠှိဗဟုလပုဂ္ဂလေဟိ သန္နိသဇ္ဇာ သင်္ဂဏိကော, တသ္မိံ ရတော အဘိရတော တတ္ထ အဝိဂတစ္ဆန္ဒော ‘‘သင်္ဂဏိကေ ရတော’’တိ ဝုတ္တော ‘‘သင်္ဂဏိကာရတော’’တိပိ ပါဠိ။ ကုဒါဿု နာမာတိ ကုဒါ နာမ။ အဿူတိ နိပါတမတ္တံ, ကသ္မိံ နာမ ကာလေတိ အတ္ထော။ ဒုမ္မေဓောတိ နိပ္ပညော။ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ။ အန္တန္တိ ပရိယောသာနံ။ အစ္စန္တမေဝ အနုပ္ပါဒံ ကဒါ နာမ ကရိဿတိ, ဧဒိသဿ ဒုက္ခဿန္တကရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ‘‘ဒုမ္မေဓ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿသီ’’တိပိ ပါဠိ။

ဧဝံ ပန သတ္ထာရာ ဂါထာယ ကထိတာယ ထေရော သံဝေဂဇာတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၂၆-၃၃) –

‘‘သုနန္ဒော နာမ နာမေန, ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ၊

အဇ္ဈာယကော ယာစယောဂေါ, ဝါဇပေယျံ အယာဇယိ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, အဂ္ဂေါ ကာရုဏိကော ဣသိ၊

ဇနတံ အနုကမ္ပန္တော, အမ္ဗရေ စင်္ကမီ တဒါ။

‘‘စင်္ကမိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊

မေတ္တာယ အဖရိ သတ္တေ, အပ္ပမာဏေ နိရူပဓိ။

‘‘ဝဏ္ဋေ ဆေတွာန ပုပ္ဖါနိ, ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ၊

သဗ္ဗေ သိဿေ သမာနေတွာ, အာကာသေ ဥက္ခိပါပယိ။

‘‘ယာဝတာ နဂရံ အာသိ, ပုပ္ဖါနံ ဆဒနံ တဒါ၊

ဗုဒ္ဓဿ အာနုဘာဝေန, သတ္တာဟံ န ဝိဂစ္ဆထ။

‘‘တေနေဝ သုက္ကမူလေန, အနုဘောတွာန သမ္ပဒါ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, တိဏ္ဏော လောကေ ဝိသတ္တိကံ။

‘‘ဧကာရသေ ကပ္ပသတေ, ပဉ္စတိံသာသု ခတ္တိယာ၊

အမ္ဗရံသသနာမာ တေ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရော အညံ ဗျာကရောန္တော တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ။

နီတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သုနာဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

စိတ္တနိမိတ္တဿ ကောဝိဒေါတိ အာယသ္မတော သုနာဂတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတ္တိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဟုတွာ အရညာယတနေ အဿမေ ဝသန္တော တီဏိ ဗြာဟ္မဏသဟဿာနိ မန္တေ ဝါစေသိ။ အထေကဒိဝသံ တဿ သတ္ထာရံ ဒိသွာ လက္ခဏာနိ ဥပဓာရေတွာ လက္ခဏမန္တေ ပရိဝတ္တေန္တဿ, ‘‘ဤဒိသေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အနန္တဇိနော အနန္တဉာဏော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗုဒ္ဓဉာဏံ အာရဗ္ဘ ဥဠာရော ပသာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ နာလကဂါမေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သုနာဂေါတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဓမ္မသေနာပတိဿ ဂိဟိသဟာယော ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ဒဿနဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၃၄-၄၀) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ဝသဘော နာမ ပဗ္ဗတော၊

တသ္မိံ ပဗ္ဗတပါဒမှိ, အဿမော အာသိ မာပိတော။

‘‘တီဏိ သိဿသဟဿာနိ, ဝါစေသိံ ဗြာဟ္မဏော တဒါ၊

သံဟရိတွာန တေ သိဿေ, ဧကမန္တံ ဥပါဝိသိံ။

‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ, ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ၊

ဗုဒ္ဓဝေဒံ ဂဝေသန္တော, ဉာဏေ စိတ္တံ ပသာဒယိံ။

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, နိသီဒိံ ပဏ္ဏသန္ထရေ၊

ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာန, တတ္ထ ကာလင်္ကတော အဟံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ သညမလဘိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဉာဏသညာယိဒံ ဖလံ။

‘‘သတ္တဝီသတိ ကပ္ပမှိ, ရာဇာ သိရိဓရော အဟု၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနာပဒေသေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၈၅။ ‘‘စိတ္တနိမိတ္တဿ ကောဝိဒေါ, ပဝိဝေကရသံ ဝိဇာနိယ၊

ဈာယံ နိပကော ပတိဿတော, အဓိဂစ္ဆေယျ သုခံ နိရာမိသ’’န္တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ စိတ္တနိမိတ္တဿ ကောဝိဒေါတိ ဘာဝနာစိတ္တဿ နိမိတ္တဂ္ဂဟဏေ ကုသလော, ‘‘ဣမသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ, ဣမသ္မိံ သမ္ပဟံသိတဗ္ဗံ, ဣမသ္မိံ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ပဂ္ဂဟဏာဒိယောဂျဿ စိတ္တနိမိတ္တဿ ဂဟဏေ ဆေကော။ ပဝိဝေကရသံ ဝိဇာနိယာတိ ကာယဝိဝေကသံဝဍ္ဎိတဿ စိတ္တဝိဝေကဿ ရသံ သဉ္ဇာနိတွာ, ဝိဝေကသုခံ အနုဘဝိတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘ပဝိဝေကရသံ ပိတွာ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၂၀၅) ဟိ ဝုတ္တံ။ ဈာယန္တိ ပဌမံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန ပစ္ဆာ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ ဈာယန္တော။ နိပကောတိ ကမ္မဋ္ဌာနပရိဟရဏေ ကုသလော။ ပတိဿတောတိ ဥပဋ္ဌိတဿတိ။ အဓိဂစ္ဆေယျ သုခံ နိရာမိသန္တိ ဧဝံ သမထနိမိတ္တာဒိကောသလ္လေန လဗ္ဘေ စိတ္တဝိဝေကသုခေ ပတိဋ္ဌာယ သတော သမ္ပဇာနော ဟုတွာ ဝိပဿနာဈာနေနေဝ ဈာယန္တော ကာမာမိသဝဋ္ဋာမိသေဟိ အသမ္မိဿတာယ နိရာမိသံ နိဗ္ဗာနသုခံ ဖလသုခဉ္စ အဓိဂစ္ဆေယျ သမုပဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော။

သုနာဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ နာဂိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုအညဝါဒိနန္တိ အာယသ္မတော နာဂိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ နာရဒေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ မာဠကေ နိသိန္နော ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃေန ပုရက္ခတံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တီဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, နာဂိတောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဘဂဝတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ဝိဟရန္တေ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ္တံ (မ။ နိ။ ၁။၁၉၉ အာဒယော) သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၄၇-၅၄) –

‘‘ဝိသာလမာဠေ အာသီနော, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ၊

ခီဏာသဝံ ဗလပ္ပတ္တံ, ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ။

‘‘သတသဟဿာ တေဝိဇ္ဇာ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ၊

ပရိဝါရေန္တိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘ဉာဏေ ဥပနိဓာ ယဿ, န ဝိဇ္ဇတိ သဒေဝကေ၊

အနန္တဉာဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘ဓမ္မကာယဉ္စ ဒီပေန္တံ, ကေဝလံ ရတနာကရံ၊

ဝိကပ္ပေတုံ န သက္ကောန္တိ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘ဣမာဟိ တီဟိ ဂါထာဟိ, နာရဒေါဝှယဝစ္ဆလော၊

ပဒုမုတ္တရံ ထဝိတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓံ အပရာဇိတံ။

‘‘တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, ဗုဒ္ဓသန္ထဝနေန စ၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ, ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ။

‘‘ဣတော တိံသကပ္ပသတေ, သုမိတ္တော နာမ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထု အဝိတထဒေသနတံ ဓမ္မဿ စ နိယျာနိကတံ နိဿာယ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿော ပီတိဝေဂပ္ပဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော –

၈၆။ ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုအညဝါဒိနံ, မဂ္ဂေါ န နိဗ္ဗာနဂမော ယထာ အယံ၊

ဣတိဿု သံဃံ ဘဂဝါနုသာသတိ, သတ္ထာ သယံ ပါဏိတလေဝ ဒဿယ’’န္တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ ဣမသ္မာ ဗုဒ္ဓသာသနာ ဗာဟိရကေ သမယေ, တေနာဟ ‘‘ပုထုအညဝါဒိန’’န္တိ, နာနာတိတ္ထိယာနန္တိ အတ္ထော။ မဂ္ဂေါ န နိဗ္ဗာနဂမော ယထာ အယန္တိ ယထာ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဧကံသေန နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ နိဗ္ဗာနဂမော, နိဗ္ဗာနဂါမီ, ဧဝံ နိဗ္ဗာနဂမော မဂ္ဂေါ တိတ္ထိယသမယေ နတ္ထိ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတတ္တာ အညတိတ္ထိယဝါဒဿ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော, ဣဓ ဒုတိယော သမဏော, ဣဓ တတိယော သမဏော, ဣဓ စတုတ္ထော သမဏော, သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၄၊ မ။ နိ။ ၁။၁၃၉၊ အ။ နိ။ ၄။၂၄၁)။

ဣတီတိ ဧဝံ။ အဿူတိ နိပါတမတ္တံ။ သံဃန္တိ ဘိက္ခုသံဃံ, ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသောယံ ယထာ ‘‘သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိ။ သံဃန္တိ ဝါ သမူဟံ, ဝေနေယျဇနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဘဂဝါတိ ဘာဂျဝန္တတာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ, အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရော ပန ပရမတ္ထဒီပနိယံ ဣတိဝုတ္တကဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ သတ္ထာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ။ သယန္တိ သယမေဝ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယသင်္ဂဟော သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ အင်္ဂါနံ ဝသေန အဋ္ဌင်္ဂိကော နိဗ္ဗာနဂါမီ အရိယမဂ္ဂေါ ယထာ မမ သာသနေ အတ္ထိ, ဧဝံ ဗာဟိရကသမယေ မဂ္ဂေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ သီဟနာဒံ နဒန္တော အမှာကံ သတ္ထာ ဘဂဝါ သယမေဝ သယမ္ဘူဉာဏေန ဉာတံ, သယမေဝ ဝါ မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတော ဟုတွာ အတ္တနော ဒေသနာဝိလာသသမ္ပတ္တိယာ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ဒဿေန္တော ဘိက္ခုသံဃံ ဝေနေယျဇနတံ အနုသာသတိ ဩဝဒတီတိ။

နာဂိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ပဝိဋ္ဌတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ခန္ဓာ ဒိဋ္ဌာ ယထာဘူတန္တိ အာယသ္မတော ပဝိဋ္ဌတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ကရောန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကေသဝေါ နာမ တာပသော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော အဘိဝါဒေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတ္တော နေက္ခမ္မနိန္နဇ္ဈာသယတာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ သိက္ခိတဗ္ဗံ သိက္ခိတွာ ဝိစရန္တော ဥပတိဿကောလိတာနံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ‘‘တေပိ နာမ မဟာပညာ တတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ, တဒေဝ မညေ သေယျော’’တိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ။ တဿ သတ္ထာ ဝိပဿနံ အာစိက္ခိ။ သော ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၅၅-၅၉) –

‘‘နာရဒေါ ဣတိ မေ နာမံ, ကေသဝေါ ဣတိ မံ ဝိဒူ၊

ကုသလာကုသလံ ဧသံ, အဂမံ ဗုဒ္ဓသန္တိကံ။

‘‘မေတ္တစိတ္တော ကာရုဏိကော, အတ္ထဒဿီ မဟာမုနိ၊

အဿာသယန္တော သတ္တေ သော, ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ။

‘‘သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ, ပက္ကာမိံ ပါစိနာမုခေါ။

‘‘သတ္တရသေ ကပ္ပသတေ, ရာဇာ အာသိ မဟီပတိ၊

အမိတ္တတာပနော နာမ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၈၇။ ‘‘ခန္ဓာ ဒိဋ္ဌာ ယထာဘူတံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ ပဒါလိတာ၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ခန္ဓာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, တေ ဟိ ဝိပဿနုပလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ ဉာတပရိညာဒီဟိ ပရိဇာနနဝသေန ဝိပဿိတဗ္ဗာ။ ဒိဋ္ဌာ ယထာဘူတန္တိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ အဝိပရီတတော ဒိဋ္ဌာ။ ဘဝါ သဗ္ဗေ ပဒါလိတာတိ ကာမဘဝါဒယော သဗ္ဗေ ကမ္မဘဝါ ဥပပတ္တိဘဝါ စ မဂ္ဂဉာဏသတ္ထေန ဘိန္နာ ဝိဒ္ဓံသိတာ။ ကိလေသပဒါလနေနေဝ ဟိ ကမ္မောပပတ္တိဘဝါ ပဒါလိတာ နာမ ဟောန္တိ။ တေနာဟ ‘‘ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

ပဝိဋ္ဌတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဇ္ဇုနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အသက္ခိံ ဝတ အတ္တာနန္တိ အာယသ္မတော အဇ္ဇုနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ သီဟယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ အရညေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ‘‘အယံ ခေါ ဣမသ္မိံ ကာလေ သဗ္ဗသေဋ္ဌော ပုရိသသီဟော’’တိ ပသန္နမာနသော သုပုပ္ဖိတသာလသာခံ ဘဉ္ဇိတွာ သတ္ထာရံ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အဇ္ဇုနောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော နိဂဏ္ဌေဟိ ကတပရိစယော ဟုတွာ ‘‘ဧဝါဟံ အမတံ အဓိဂမိဿာမီ’’တိ ဝိဝဋ္ဋဇ္ဈာသယတာယ ဒဟရကာလေယေဝ နိဂဏ္ဌေသု ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ သာရံ အလဘန္တော သတ္ထု ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ နစိရဿေဝ အရဟာ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၆၀-၆၅) –

‘‘မိဂရာဇာ တဒါ အာသိံ, အဘိဇာတော သုကေသရီ၊

ဂိရိဒုဂ္ဂံ ဂဝေသန္တော, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘အယံ နု ခေါ မဟာဝီရော, နိဗ္ဗာပေတိ မဟာဇနံ၊

ယံနူနာဟံ ဥပါသေယျံ, ဒေဝဒေဝံ နရာသဘံ။

‘‘သာခံ သာလဿ ဘဉ္ဇိတွာ, သကောသံ ပုပ္ဖမာဟရိံ၊

ဥပဂန္တွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, အဒါသိံ ပုပ္ဖမုတ္တမံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပုပ္ဖဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စ နဝမေ ကပ္ပေ, ဝိရောစနသနာမကာ၊

တယော အာသိံသု ရာဇာနော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အနုတ္တရသုခါဓိဂမသမ္ဘူတေန ပီတိဝေဂေန ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော –

၈၈။ ‘‘အသက္ခိံ ဝတ အတ္တာနံ, ဥဒ္ဓါတုံ ဥဒကာ ထလံ၊

ဝုယှမာနော မဟောဃေဝ, သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈဟ’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အသက္ခိန္တိ သက္ကောသိံ။ ဝတာတိ ဝိမှယေ နိပါတော။ အတိဝိမှယနီယဉှေတံ ယဒိဒံ သစ္စပဋိဝေဓော။ တေနာဟ –

‘‘တံ ကိံမညထ, ဘိက္ခဝေ, ကတမံ နု ခေါ ဒုက္ကရတရံ ဝါ ဒုရဘိသမ္ဘဝတရံ ဝါ, ယံ သတ္တဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာ’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၅။၁၁၁၅)?

အတ္တာနန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ယော ဟိ ပရော န ဟောတိ သော အတ္တာတိ။ ဥဒ္ဓါတုန္တိ ဥဒ္ဓရိတုံ, ‘‘ဥဒ္ဓဋ’’န္တိပိ ပါဌော။ ဥဒကာတိ သံသာရမဟောဃသင်္ခါတာ ဥဒကာ။ ထလန္တိ နိဗ္ဗာနထလံ။ ဝုယှမာနော မဟောဃေဝါတိ မဟဏ္ဏဝေ ဝုယှမာနော ဝိယ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ နာမ ဂမ္ဘီရဝိတ္ထတေ အပ္ပတိဋ္ဌေ မဟတိ ဥဒကောဃေ ဝေဂသာ ဝုယှမာနော ပုရိသော ကေနစိ အတ္ထကာမေန ဥပနီတံ ဖိယာရိတ္တသမ္ပန္နံ ဒဠှနာဝံ လဘိတွာ သုခေနေဝ တတော အတ္တာနံ ဥဒ္ဓရိတုံ သက္ကုဏေယျ ပါရံ ပါပုဏေယျ, ဧဝမေဝါဟံ သံသာရမဟောဃေ ကိလေသာဘိသင်္ခါရဝေဂေန ဝုယှမာနော သတ္ထာရာ ဥပနီတံ သမထဝိပဿနုပေတံ အရိယမဂ္ဂနာဝံ လဘိတွာ တတော အတ္တာနံ ဥဒ္ဓရိတုံ နိဗ္ဗာနထလံ ပတ္တုံ အဟော အသက္ခိန္တိ။ ယထာ ပန အသက္ခိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈဟ’’န္တိ အာဟ။ ယသ္မာ အဟံ ဒုက္ခာဒီနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈိံ အရိယမဂ္ဂဉာဏေန အညာသိံ, တသ္မာ အသက္ခိံ ဝတ အတ္တာနံ ဥဒ္ဓါတုံ ဥဒကာ ထလန္တိ ယောဇနာ။

အဇ္ဇုနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ (ပဌမ) ဒေဝသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥတ္တိဏ္ဏာ ပင်္ကပလိပါတိ အာယသ္မတော ဒေဝသဘတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ပါရာဝတယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပိယာလဖလံ ဥပနေသိ။ သတ္ထာ တဿ ပသာဒသံဝဍ္ဎနတ္ထံ တံ ပရိဘုဉ္ဇိ။ သော တေန အတိဝိယ ပသန္နစိတ္တော ဟုတွာ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေတိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အညတရဿ မဏ္ဍလိကရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော တရုဏကာလေယေဝ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော ရဇ္ဇသုခမနုဘဝန္တော ဝုဒ္ဓေါ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိ, တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သံဝေဂဇာတော ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၆၆-၇၂) –

‘‘ပါရာဝတော တဒါ အာသိံ, ပရံ အနုပရောဓကော၊

ပဗ္ဘာရေ သေယျံ ကပ္ပေမိ, အဝိဒူရေ သိခိသတ္ထုနော။

‘‘သာယံ ပါတဉ္စ ပဿာမိ, ဗုဒ္ဓံ လောကဂ္ဂနာယကံ၊

ဒေယျဓမ္မော စ မေ နတ္ထိ, ဒွိပဒိန္ဒဿ တာဒိနော။

‘‘ပိယာလဖလမာဒါယ, အဂမံ ဗုဒ္ဓသန္တိကံ၊

ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော။

‘‘တတော ပရံ ဥပါဒါယ, ပရိစာရိံ ဝိနာယကံ၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, တတ္ထ ကာလင်္ကတော အဟံ။

‘‘ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ အဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော ပန္နရသေ ကပ္ပေ, တယော အာသုံ ပိယာလိနော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဥပ္ပန္နသောမနဿော ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော –

၈၉။ ‘‘ဥတ္တိဏ္ဏာ ပင်္ကပလိပါ, ပါတာလာ ပရိဝဇ္ဇိတာ၊

မုတ္တော ဩဃာ စ ဂန္ထာ စ, သဗ္ဗေ မာနာ ဝိသံဟတာ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဥတ္တိဏ္ဏာတိ ဥတ္တရိတာ အတိက္ကန္တာ။ ပင်္ကပလိပါတိ ပင်္ကာ စ ပလိပါ စ။ ပင်္ကော ဝုစ္စတိ ပကတိကဒ္ဒမော။ ‘‘ပလိပေါ’’တိ ဂမ္ဘီရပုထုလော မဟာကဒ္ဒမော။ ဣဓ ပန ပင်္ကော ဝိယာတိ ပင်္ကော, ကာမရာဂေါ အသုစိဘာဝါပါဒနေန စိတ္တဿ မက္ခနတော။ ပလိပေါ ဝိယာတိ ပလိပေါ, ပုတ္တဒါရာဒိဝိသယော ဗဟလော ဆန္ဒရာဂေါ ဝုတ္တနယေန သမ္မက္ခနတော ဒုရုတ္တရဏတော စ။ တေ မယာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော အတိက္ကန္တာတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တိဏ္ဏာ ပင်္ကပလိပါ’’တိ။ ပါတာလာတိ ပါတာယာလန္တိ ပါတာလာ, မဟာသမုဒ္ဒေ နိန္နတရပဒေသာ။ ကေစိ ပန နာဂဘဝနံ ‘‘ပါတာလ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ ဣဓ ပန အဂါဟဒုရဝဂ္ဂါဟဒုရုတ္တရဏဋ္ဌေန ပါတာလာ ဝိယာတိ ပါတာလာ, ဒိဋ္ဌိယော။ တေ စ မယာ ပဌမမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ သဗ္ဗထာ ဝဇ္ဇိတာ သမုစ္ဆိန္နာတိ အာဟ ‘‘ပါတာလာ ပရိဝဇ္ဇိတာ’’တိ မုတ္တော ဩဃာ စ ဂန္ထာ စာတိ ကာမောဃာဒိဩဃတော အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထာဒိဂန္ထတော စ တေန တေန မဂ္ဂေန မုတ္တော ပရိမုတ္တော, ပုန အနဘိကိရဏအဂန္ထနဝသေန အတိက္ကန္တောတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗေ မာနာ ဝိသံဟတာတိ နဝဝိဓာပိ မာနာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန ဝိသေသတော သံဃာတံ ဝိနာသံ အာပါဒိတာ သမုစ္ဆိန္နာ ‘‘မာနဝိဓာ ဟတာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, မာနကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော။ ‘‘မာနဝိသာ’’တိ အပရေ, တေသံ ပန မာနဝိသဿ ဒုက္ခဿ ဖလတော မာနဝိသာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။

(ပဌမ) ဒေဝသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သာမိဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာတိ အာယသ္မတော သာမိဒတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ထူပေ ပုပ္ဖေဟိ ဆတ္တာတိဆတ္တံ ကတွာ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သာမိဒတ္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော အနုက္ကမေန ဝိညုတံ ပတ္တော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ သုတွာ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂတော သတ္ထာရံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ယထာ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိ သံသာရေ စ သံဝေဂံ။ သော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သံဝေဂဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဉာဏဿ အပရိပက္ကတ္တာ ကတိပယကာလံ အလသဗဟုလီ ဝိဟာသိ။ ပုန သတ္ထာရာ ဓမ္မဒေသနာယ သမုတ္တေဇိတော ဝိပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တတ္ထ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၁-၄) –

‘‘ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ, အတ္ထဒဿီနရုတ္တမေ၊

ဆတ္တာတိဆတ္တံ ကာရေတွာ, ထူပမှိ အဘိရောပယိံ။

‘‘ကာလေန ကာလမာဂန္တွာ, နမဿိံ လောကနာယကံ၊

ပုပ္ဖစ္ဆဒနံ ကတွာန, ဆတ္တမှိ အဘိရောပယိံ။

‘‘သတ္တရသေ ကပ္ပသတေ, ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

မနုဿတ္တံ န ဂစ္ဆာမိ, ထူပပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သန္တိကေ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

သော အပရဘာဂေ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ကိံ တယာ, အာဝုသော, ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော အဓိဂတော’’တိ ပုဋ္ဌော သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ အတ္တနော စ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိံ တေသံ ပဝေဒေန္တော အညာဗျာကရဏဝသေန –

၉၀။ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ, တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာတိ မယာ ဣမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခံ, န တတော ဘိယျော’’တိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဉာတာ ဝိဒိတာ ပဋိဝိဒ္ဓါ။ တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာတိ တထာ ပရိညာတတ္တာယေဝ မူလဘူတဿ သမုဒယဿ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ တေ ဣဒါနိ ယာဝ စရိမကစိတ္တနိရောဓော တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ, စရိမကစိတ္တနိရောဓေန ပန အပ္ပဋိသန္ဓိကာဝ နိရုဇ္ဈန္တိ။ တေနာဟ – ‘‘ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

သာမိဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နဝမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဒသမဝဂ္ဂေါ

၁။ ပရိပုဏ္ဏကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

န တထာ မတံ သတရသန္တိ အာယသ္မတော ပရိပုဏ္ဏကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဓမ္မဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထု စေတိယေ ပုပ္ဖါဒီဟိ ဥဠာရံ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပရိပုဏ္ဏဝိဘဝတာယ ပရိပုဏ္ဏကောတိ ပညာယိတ္ထ။ သော ဝိဘဝသမ္ပန္နတာယ သဗ္ဗကာလံ သတရသံ နာမ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သတ္ထု မိဿကာဟာရပရိဘောဂံ သုတွာ ‘‘တာဝ သုခုမာလောပိ ဘဂဝါ နိဗ္ဗာနသုခံ အပေက္ခိတွာ ယထာ တထာ ယာပေတိ, ကသ္မာ မယံ အာဟာရဂိဒ္ဓါ ဟုတွာ အာဟာရသုဒ္ဓိကာ ဘဝိဿာမ, နိဗ္ဗာနသုခမေဝ ပန အမှေဟိ ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ သံသာရေ ဇာတသံဝေဂေါ ဃရာဝါသံ ပဟာယ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဘဂဝတာ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇိတော တတ္ထ ပတိဋ္ဌာယ ပဋိလဒ္ဓဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၅-၉) –

‘‘နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှိ, ဓမ္မဒဿီနရာသဘေ၊

အာရောပေသိံ ဓဇတ္ထမ္ဘံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ စေတိယေ။

‘‘နိဿေဏိံ မာပယိတွာန, ထူပသေဋ္ဌံ သမာရုဟိံ၊

ဇာတိပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန, ထူပမှိ အဘိရောပယိံ။

‘‘အဟော ဗုဒ္ဓေါ အဟော ဓမ္မော, အဟော နော သတ္ထု သမ္ပဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ထူပပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ထူပသီခသနာမကာ၊

သောဠသာသိံသု ရာဇာနော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဓမ္မေ ဂါရဝဗဟုမာနေန ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ‘‘န တထာ မတံ သတရသ’’န္တိ ဂါထံ အဘာသိ။

၉၁။ တတ္ထ န တထာ မတံ သတရသံ, သုဓန္နံ ယံ မယဇ္ဇ ပရိဘုတ္တန္တိ တထာတိ တေန ပကာရေန။ မတန္တိ အဘိမတံ။ သတရသန္တိ သတရသဘောဇနံ ‘‘သတရသဘောဇနံ နာမ သတပါကသပ္ပိအာဒီဟိ အဘိသင်္ခတံ ဘောဇန’’န္တိ ဝဒန္တိ။ အထ ဝါ အနေကတ္ထော သတသဒ္ဒေါ ‘‘သတသော သဟဿသော’’တိအာဒီသု ဝိယ။ တသ္မာ ယံ ဘောဇနံ အနေကသူပံ အနေကဗျဉ္ဇနံ, တံ အနေကရသတာယ ‘‘သတရသ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, နာနာရသဘောဇနန္တိ အတ္ထော။ သုဓာ ဧဝ အန္နံ သုဓာဘောဇနံ ဒေဝါနံ အာဟာရော။ ယံ မယဇ္ဇ ပရိဘုတ္တန္တိ ယံ မယာ အဇ္ဇ အနုဘုတ္တံ။ ‘‘ယံ မယာ ပရိဘုတ္တ’’န္တိ စ ဣဒံ ‘‘သတရသံ သုဓန္န’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ မယာ အဇ္ဇ ဧတရဟိ နိရောဓသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဝသေန ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနဝသေန စ အစ္စန္တမေဝ သန္တံ ပဏီတံ နိဗ္ဗာနသုခံ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ, တံ ယထာ မတံ အဘိမတံ သမ္ဘာဝိတံ တထာ ရာဇကာလေ မယာ ပရိဘုတ္တံ သတရသဘောဇနံ ဒေဝတ္တဘာဝေ ပရိဘုတ္တံ သုဓန္နဉ္စ န မတံ နာဘိမတံ။ ကသ္မာ? ဣဒဉှိ အရိယနိသေဝိတံ နိရာမိသံ ကိလေသာနံ အဝတ္ထုဘူတံ, တံ ပန ပုထုဇ္ဇနသေဝိတံ သာမိသံ ကိလေသာနံ ဝတ္ထုဘူတံ, တံ ဣမဿ သင်္ခမ္ပိ ကလမ္ပိ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေတီတိ။ ဣဒါနိ ‘‘ယံ မယဇ္ဇ ပရိဘုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တဓမ္မံ ဒေသေန္တော အပရိမိတဒဿိနာ ဂေါတမေန, ဗုဒ္ဓေန သုဒေသိတော ဓမ္မော’’တိ အာဟ။ တဿတ္ထော – အပရိမိတံ အပရိစ္ဆိန္နံ ဥပ္ပါဒဝယာဘာဝတော သန္တံ အသင်္ခတဓာတုံ သယမ္ဘူဉာဏေန ပဿီ, အပရိမိတဿ အနန္တာပရိမေယျဿ ဉေယျဿ ဒဿာဝီတိ တေန အပရိမိတဒဿိနာ ဂေါတမဂေါတ္တေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ‘‘ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတ’’န္တိ (ခု။ ပါ။ ၆။၄၊ သု။ နိ။ ၂၂၇) စ ‘‘မဒနိမ္မဒနော ပိပါသဝိနယော’’ (အ။ နိ။ ၄။၃၄၊ ဣတိဝု။ ၉၀) ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော’’တိ (အ။ နိ။ ၅။၁၄၀၊ ၁၀။၆) စ အာဒိနာ သုဋ္ဌု ဒေသိတော ဓမ္မော, နိဗ္ဗာနံ မယာ အဇ္ဇ ပရိဘုတ္တန္တိ ယောဇနာ။

ပရိပုဏ္ဏကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဝိဇယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယဿာသဝါ ပရိက္ခီဏာတိ အာယသ္မတော ဝိဇယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ပိယဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ထူပဿ ရတနခစိတံ ဝေဒိကံ ကာရေတွာ တတ္ထ ဥဠာရံ ဝေဒိကာမဟံ ကာရေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန အနေကသတေ အတ္တဘာဝေ မဏိဩဘာသေန ဝိစရိ။ ဧဝံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဝိဇယောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ ဈာနလာဘီ ဟုတွာ ဝိဟရန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ ဥပ္ပန္နပ္ပသာဒေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၁၀-၁၄) –

‘‘နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှိ, ပိယဒဿီနရုတ္တမေ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, မုတ္တာဝေဒိမကာသဟံ။

‘‘မဏီဟိ ပရိဝါရေတွာ, အကာသိံ ဝေဒိမုတ္တမံ၊

ဝေဒိကာယ မဟံ ကတွာ, တတ္ထ ကာလင်္ကတော အဟံ။

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

မဏီ ဓာရေန္တိ အာကာသေ, ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ။

‘‘သောဠသိတော ကပ္ပသတေ, မဏိပ္ပဘာသနာမကာ၊

ဆတ္တိံသာသိံသု ရာဇာနော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော ‘‘ယဿာသဝါ ပရိက္ခီဏာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ။

၉၂။ တတ္ထ ယဿာသဝါ ပရိက္ခီဏာတိ ယဿ ဥတ္တမပုဂ္ဂလဿ ကာမာသဝါဒယော စတ္တာရော အာသဝါ သဗ္ဗသော ခီဏာ အရိယမဂ္ဂေန ခေပိတာ။ အာဟာရေ စ အနိဿိတောတိ ယော စ အာဟာရေ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေဟိ အနိဿိတော အဂဓိတော အနဇ္ဈာပန္နော, နိဒဿနမတ္တံ, အာဟာရသီသေနေတ္ထ စတ္တာရောပိ ပစ္စယာ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပစ္စယပရိယာယော ဝါ ဣဓ အာဟာရ-သဒ္ဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ ‘‘သုညတော အနိမိတ္တော စာ’’တိ ဧတ္ထ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခောပိ ဂဟိတောယေဝ, တီဏိပိ စေတာနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ။ နိဗ္ဗာနဉှိ ရာဂါဒီနံ အဘာဝေန သုညံ, တေဟိ ဝိမုတ္တဉ္စာတိ သုညတဝိမောက္ခော, တထာ ရာဂါဒိနိမိတ္တာဘာဝေန သင်္ခါရနိမိတ္တာဘာဝေန စ အနိမိတ္တံ, တေဟိ ဝိမုတ္တဉ္စာတိ အနိမိတ္တဝိမောက္ခော, ရာဂါဒိပဏိဓီနံ အဘာဝေန အပ္ပဏိဟိတံ, တေဟိ ဝိမုတ္တဉ္စာတိ အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခောတိ ဝုစ္စတိ။ ဖလသမာပတ္တိဝသေန တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝိဟရန္တဿ အယမ္ပိ တိဝိဓော ဝိမောက္ခော ယဿ ဂေါစရော, အာကာသေဝ သကုန္တာနံ, ပဒံ တဿ ဒုရန္နယန္တိ ယထာ အာကာသေ ဂစ္ဆန္တာနံ သကုဏာနံ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပါဒေဟိ အက္ကမိတွာ ဂတာ, ဣဒံ ဌာနံ ဥရေန ပဟရိတွာ ဂတာ, ဣဒံ သီသေန, ဣဒံ ပက္ခေဟီ’’တိ န သက္ကာ ဉာတုံ, ဧဝမေဝ ဧဝရူပဿ ဘိက္ခုနော ‘‘နိရယပဒါဒီသု ဣမိနာ နာမ ပဒေန ဂတော’’တိ ဉာပေတုဉ္စ န သက္ကာတိ။

ဝိဇယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဧရကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒုက္ခာ ကာမာ ဧရကာတိ အာယသ္မတော ဧရကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သတ္ထု ကိဉ္စိ ဒါတဗ္ဗယုတ္တကံ အလဘန္တော ‘‘ဟန္ဒာဟံ ကာယသာရံ ပုညံ ကရိဿာမီ’’တိ သတ္ထု ဂမနမဂ္ဂံ သောဓေတွာ သမံ အကာသိ။ သတ္ထာ တေန တထာကတံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ သော တတ္ထ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ပသန္နစိတ္တော ယာဝ ဒဿနုပစာရသမတိက္ကမာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော အဋ္ဌာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သမ္ဘာဝနီယဿ ကုဋုမ္ဗိယဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဧရကောတိဿ နာမံ အဟောသိ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ဣတိကတ္တဗ္ဗတာသု ပရမေန ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော။ တဿ မာတာပိတရော ကုလေန ရူပေန အာစာရေန ဝယေန ကောသလ္လေန စ အနုစ္ဆဝိကံ ဒါရိကံ အာနေတွာ ဝိဝါဟကမ္မံ အကံသု။ သော တာယ သဒ္ဓိံ သံဝါသေန ဂေဟေ ဝသန္တော ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ကေနစိဒေဝ သံဝေဂဝတ္ထုနာ သံသာရေ သံဝိဂ္ဂမာနသော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ, တဿ သတ္ထာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ။ သော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကတိပယဒိဝသာတိက္ကမေန ဥက္ကဏ္ဌာဘိဘူတော ဝိဟာသိ။ အထ သတ္ထာ တဿ စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ ဉတွာ ဩဝါဒဝသေန ‘‘ဒုက္ခာ ကာမာ ဧရကာ’’တိ ဂါထံ အဘာသိ။ သော တံ သုတွာ ‘‘အယုတ္တံ မယာ ကတံ, ယောဟံ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော မိစ္ဆာဝိတက္ကဗဟုလော ဝိဟာသိ’’န္တိ သံဝေဂဇာတော ဝိပဿနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၃၂-၃၆) –

‘‘ဥတ္တရိတွာန နဒိကံ, ဝနံ ဂစ္ဆတိ စက္ခုမာ၊

တမဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, သိဒ္ဓတ္ထံ ဝရလက္ခဏံ။

‘‘ကုဒါလပိဋကမာဒါယ, သမံ ကတွာန တံ ပထံ၊

သတ္ထာရံ အဘိဝါဒေတွာ, သကံ စိတ္တံ ပသာဒယိံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, မဂ္ဂဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘သတ္တပညာသကပ္ပမှိ, ဧကော အာသိံ ဇနာဓိပေါ၊

နာမေန သုပ္ပဗုဒ္ဓေါတိ, နာယကော သော နရိဿရော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟာ ပန ဟုတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၉၃။ ‘‘ဒုက္ခာ ကာမာ ဧရက, န သုခါ ကာမာ ဧရက၊

ယော ကာမေ ကာမယတိ, ဒုက္ခံ သော ကာမယတိ ဧရက၊

ယော ကာမေ န ကာမယတိ, ဒုက္ခံ သော န ကာမယတိ ဧရကာ’’တိ။ –

တမေဝ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ။

တတ္ထ ဒုက္ခာ ကာမာတိ ဣမေ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမာ ဒုက္ခဝတ္ထုတာယ ဝိပရိဏာမဒုက္ခသံသာရဒုက္ခသဘာဝတော စ, ဒုက္ခာ ဒုက္ခမာ ဒုက္ခနိဗ္ဗတ္တိကာ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ, အာဒီနဝေါ ဧတ္ထ ဘိယျော’’တိအာဒိ (ပါစိ။ ၄၁၇၊ မ။ နိ။ ၁။၂၃၄)။ ဧရကာတိ ပဌမံ တာဝ ဘဂဝါ တံ အာလပတိ, ပစ္ဆာ ပန ထေရော အတ္တာနံ နာမေန ကထေသိ။ န သုခါ ကာမာတိ ကာမာ နာမေတေ ဇာနန္တဿ သုခါ န ဟောန္တိ, အဇာနန္တဿ ပန သုခတော ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ ယထာဟ – ‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော’’တိအာဒိ (သံ။ နိ။ ၄။၂၅၃၊ ဣတိဝု။ ၅၃၊ ထေရဂါ။ ၉၈၆)။ ယော ကာမေ ကာမယတိ, ဒုက္ခံ သော ကာမယတီတိ ယော သတ္တော ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမေ ကာမယတိ, တဿ တံ ကာမနံ သမ္ပတိ သပရိဠာဟတာယ, အာယတိံ အပါယဒုက္ခဟေတုတာယ စ ဝဋ္ဋဒုက္ခဟေတုတာယ စ ဒုက္ခံ။ ဝတ္ထုကာမာ ပန ဒုက္ခဿ ဝတ္ထုဘူတာ။ ဣတိ သော ဒုက္ခသဘာဝံ ဒုက္ခနိမိတ္တံ ဒုက္ခဝတ္ထုဉ္စ ကာမယတီတိ ဝုတ္တော။ ဣတရံ ပဋိပက္ခဝသေန တမေဝတ္ထံ ဉာပေတုံ ဝုတ္တံ, တသ္မာ တဿတ္ထော ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဧရကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ မေတ္တဇိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နမော ဟိ တဿ ဘဂဝတောတိ အာယသ္မတော မေတ္တဇိတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သာသနေ အဘိပ္ပသန္နော ဟုတွာ ဗောဓိရုက္ခဿ ဣဋ္ဌကာဟိ ဝေဒိကံ စိနိတွာ သုဓာပရိကမ္မံ ကာရေသိ။ သတ္ထာ တဿ အနုမောဒနံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, မေတ္တဇီတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ ပုဗ္ဗဟေတုနာ စောဒိယမာနော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော အာရဗ္ဘ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ သတ္ထာရာ ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၂၆-၃၁) –

‘‘အနောမဒဿီမုနိနော, ဗောဓိဝေဒိမကာသဟံ၊

သုဓာယ ပိဏ္ဍံ ဒတွာန, ပါဏိကမ္မံ အကာသဟံ။

‘‘ဒိသွာ တံ သုကတံ ကမ္မံ, အနောမဒဿီ နရုတ္တမော၊

ဘိက္ခုသံဃေ ဌိတော သတ္ထာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ဣမိနာ သုဓကမ္မေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

သမ္ပတ္တိံ အနုဘောတွာန, ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတိ။

‘‘ပသန္နမုခဝဏ္ဏောမှိ, ဧကဂ္ဂေါ သုသမာဟိတော၊

ဓာရေမိ အန္တိမံ ဒေဟံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ။

‘‘ဣတော ကပ္ပသတေ အာသိံ, ပရိပုဏ္ဏေ အနူနကေ၊

ရာဇာ သဗ္ဗဃနော နာမ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထာရံ ထောမေန္တော –

၉၄။ ‘‘နမော ဟိ တဿ ဘဂဝတော, သကျပုတ္တဿ သိရီမတော၊

တေနာယံ အဂ္ဂပ္ပတ္တေန, အဂ္ဂဓမ္မော သုဒေသိတော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ နမောတိ နမက္ကာရော။ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ။ တဿာတိ ယော သော ဘဂဝါ သမတ္တိံသပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ဘဉ္ဇိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သကျရာဇဿ ပုတ္တောတိ သကျပုတ္တော။ အနညသာဓာရဏာယ ပုညသမ္ပတ္တိယာ စ သမ္ဘာဝိတော ဥတ္တမာယ ရူပကာယသိရိယာ ဓမ္မကာယသိရိယာ စ သမန္နာဂတတ္တာ သိရီမာ, တဿ ဘဂဝတော သကျပုတ္တဿ သိရီမတော နမော အတ္ထု, တံ နမာမီတိ အတ္ထော။ တေနာတိ တေန ဘဂဝတာ။ အယန္တိ တဿ ဓမ္မဿ အတ္တနော ပစ္စက္ခတာယ ဝဒတိ။ အဂ္ဂပ္ပတ္တေနာတိ အဂ္ဂံ သဗ္ဗညုတံ, သဗ္ဗေဟိ ဝါ ဂုဏေဟိ အဂ္ဂဘာဝံ သေဋ္ဌဘာဝံ ပတ္တေန။ အဂ္ဂဓမ္မောတိ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမော နဝဝိဓလောကုတ္တရော ဓမ္မော သုဋ္ဌု အဝိပရီတံ ဒေသိတော ပဝေဒိတောတိ။

မေတ္တဇိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ စက္ခုပါလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အန္ဓောဟံ ဟတနေတ္တောသ္မီတိ အာယသ္မတော စက္ခုပါလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ထူပမဟေ ကယိရမာနေ ဥမာပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ ထူပံ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ မဟာသုဝဏ္ဏဿ နာမ ကုဋုမ္ဗိကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ပါလောတိ နာမမကံသု။ မာတာ တဿ အာဓာဝိတွာ ပရိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ အညံ ပုတ္တံ လဘိ။ တဿ မာတာပိတရော စူဠပါလောတိ နာမံ ကတွာ ဣတရံ မဟာပါလောတိ ဝေါဟရိံသု။ အထ တေ ဝယပ္ပတ္တေ ဃရဗန္ဓနေန ဗန္ဓိံသု။ တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ။ တတ္ထ မဟာပါလော ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ကုဋုမ္ဗဘာရံ ကနိဋ္ဌဘာတိကဿေဝ ဘာရံ ကတွာ သယံ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ပဉ္စဝဿာနိ ဝသိတွာ ဝုဋ္ဌဝဿော ပဝါရေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သဋ္ဌိမတ္တေ သဟာယဘိက္ခူ လဘိတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနုကူလံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပရိယေသန္တော အညတရံ ပစ္စန္တဂါမံ နိဿာယ ဂါမဝါသိကေဟိ ဥပါသကေဟိ ကာရေတွာ ဒိန္နာယ အရညာယတနေ ပဏ္ဏသာလာယ ဝသန္တော သမဏဓမ္မံ ကရောတိ။ တဿ အက္ခိရောဂေါ ဥပ္ပန္နော။ ဝေဇ္ဇော ဘေသဇ္ဇံ သမ္ပာဒေတွာ အဒါသိ။ သော ဝေဇ္ဇေန ဝုတ္တဝိဓာနံ န ပဋိပဇ္ဇိ။ တေနဿ ရောဂေါ ဝဍ္ဎိ။ သော ‘‘အက္ခိရောဂဝူပသမနတော ကိလေသရောဂဝူပသမနမေဝ မယှံ ဝရ’’န္တိ အက္ခိရောဂံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ဝိပဿနာယယေဝ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော အဟောသိ။ တဿ ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေန္တဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အက္ခီနိ စေဝ ကိလေသာ စ ဘိဇ္ဇိံသု။ သော သုက္ခဝိပဿကော အရဟာ အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၂၁-၂၅) –

‘‘နိဗ္ဗုတေ လောကမဟိတေ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟေ၊

သိဒ္ဓတ္ထမှိ ဘဂဝတိ, မဟာထူပမဟော အဟု။

‘‘မဟေ ပဝတ္တမာနမှိ, သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိနော၊

ဥမာပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန, ထူပမှိ အဘိရောပယိံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ထူပပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စ နဝမေ ကပ္ပေ, သောမဒေဝသနာမကာ၊

ပဉ္စာသီတိသု ရာဇာနော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ ထေရေ အက္ခိရောဂေန ဝိဟာရေ ဩဟီနေ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ဂတေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ ဥပါသကာ ‘‘ကသ္မာ ထေရော နာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ သောကာဘိဘူတာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ကိဉ္စိ မာ စိန္တယိတ္ထ, ဣဒါနိ မယမေဝ ပိဏ္ဍပါတံ အာနေတွာ ဥပဋ္ဌဟိဿာမာ’’တိ တထာ ကရောန္တိ။ ဘိက္ခူ ထေရဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝုဋ္ဌဝဿာ ပဝါရေတွာ, ‘‘သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမ, ဘန္တေ’’တိ အာဟံသု။ ထေရော, ‘‘အဟံ ဒုဗ္ဗလော အစက္ခုကော, မဂ္ဂေါ စ သဥပဒ္ဒဝေါ, မယာ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာနံ တုမှာကံ ပရိဿယော ဘဝိဿတိ, တုမှေ ပဌမံ ဂစ္ဆထ, ဂန္တွာ သတ္ထာရံ မဟာထေရေ စ မမ ဝန္ဒနာယ ဝန္ဒထ, စူဠပါလဿ မမ ပဝတ္တိံ ကထေတွာ ကဉ္စိ ပုရိသံ ပေသေယျာထာ’’တိ အာဟ။ တေ ပုနပိ ယာစိတွာ ဂမနံ အလဘန္တာ ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ဥပါသကေ အာပုစ္ဆိတွာ အနုက္ကမေန ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ မဟာထေရေ စ တဿ ဝန္ဒနာယ ဝန္ဒိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ စူဠပါလဿ တံ ပဝတ္တိံ ဝတွာ တေန ‘‘အယံ, ဘန္တေ, မယှံ ဘာဂိနေယျော ပါလိတော နာမ, ဣမံ ပေသိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘မဂ္ဂေါ သပရိဿယော, န သက္ကာ ဧကေန ဂဟဋ္ဌေန ဂန္တုံ, တသ္မာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပေသေသုံ။ သော အနုက္ကမေန ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တာနံ တဿ ဩရောစေတွာ တံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အညတရဿ ဂါမဿ သာမန္တာ အရညဋ္ဌာနေ ဧကိဿာ ကဋ္ဌဟာရိယာ ဂါယန္တိယာ သဒ္ဒံ သုတွာ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘တိဋ္ဌထ, ဘန္တေ, မုဟုတ္တံ ယာဝါဟံ အာဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝတွာ တဿာ သန္တိကံ ဂန္တွာ တတ္ထ သီလဝိပတ္တိံ ပါပုဏိ။ ထေရော ဣဒါနိမေဝ ဣတ္ထိယာ ဂီတသဒ္ဒေါ သုတော, သာမဏေရော စ စိရာယတိ, နူန သီလဝိပတ္တိံ ပတ္တော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ။ သောပိ အာဂန္တွာ ‘‘ဂစ္ဆာမ, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ ထေရော ‘‘ကိံ ပါပေါ ဇာတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ သာမဏေရော တုဏှီ ဟုတွာ ပုန ပုစ္ဆိတောပိ န ကထေသိ။ ထေရော ‘‘တာဒိသေန ပါပေန မယှံ ယဋ္ဌိဂဟဏကိစ္စံ နတ္ထိ, ဂစ္ဆ တွ’’န္တိ ဝတွာ ပုန တေန ‘‘ဗဟုပရိဿယော မဂ္ဂေါ, တုမှေ စ အန္ဓာ, ကထံ ဂမိဿထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဗာလ ဣဓေဝ မေ နိပဇ္ဇိတွာ မရန္တဿာပိ အပရာပရံ ပရိဝတ္တေန္တဿာပိ တာဒိသေန ဂမနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော –

၉၅။ ‘‘အန္ဓောဟံ ဟတနေတ္တောသ္မိ, ကန္တာရဒ္ဓါနပက္ခန္ဒော၊

သယမာနောပိ ဂစ္ဆိဿံ, န သဟာယေန ပါပေနာ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိတ္ထ၊

တတ္ထ အန္ဓောတိ စက္ခုဝိကလော။ ဟတနေတ္တောတိ ဝိနဋ္ဌစက္ခုကော, တေန ‘‘ပယောဂဝိပတ္တိဝသေနာဟံ ဥပဟတနေတ္တတာယ အန္ဓော, န ဇစ္စန္ဓဘာဝေနာ’’တိ ယထာဝုတ္တံ အန္ဓဘာဝံ ဝိသေသေတိ။ အထ ဝါ ‘‘အန္ဓော’’တိ ဣဒံ ‘‘အန္ဓေ ဇိဏ္ဏေ မာတာပိတရော ပေါသေတီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၂။၂၈၈) ဝိယ မံသစက္ခုဝေကလ္လဒီပနံ, ‘‘သဗ္ဗေပိမေ ပရိဗ္ဗာဇကာ အန္ဓာ အစက္ခုကာ’’ (ဥဒါ။ ၅၄) ‘‘အန္ဓော ဧကစက္ခု ဒွိစက္ခူ’’တိအာဒီသု (အ။ နိ။ ၃။၂၉) ဝိယ န ပညာစက္ခုဝေကလ္လဒီပနန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဟတနေတ္တောသ္မီ’’တိ ဝုတ္တံ, တေန မုချမေဝ အန္ဓဘာဝံ ဒဿေတိ။ ကန္တာရဒ္ဓါနပက္ခန္ဒောတိ ကန္တာရေ ဝိဝနေ ဒီဃမဂ္ဂံ အနုပဝိဋ္ဌော, န ဇာတိကန္တာရာဒိဂဟနံ သံသာရဒ္ဓါနံ ပဋိပန္နောတိ အဓိပ္ပါယော။ တာဒိသဉှိ ကန္တာရဒ္ဓါနံ အယံ ထေရော သမတိက္ကမိတွာ ဌိတော, သယမာနောပီတိ သယန္တောပိ, ပါဒေသု အဝဟန္တေသု ဥရေန ဇဏ္ဏုကာဟိ စ ဘူမိယံ သံသရန္တော ပရိဝတ္တေန္တောပိ ဂစ္ဆေယျံ။ န သဟာယေန ပါပေနာတိ တာဒိသေန ပါပပုဂ္ဂလေန သဟာယဘူတေန သဒ္ဓိံ န ဂစ္ဆိဿန္တိ ယောဇနာ။ တံ သုတွာ ဣတရော သံဝေဂဇာတော ‘‘ဘာရိယံ ဝတ မယာ သာဟသိကကမ္မံ ကတ’’န္တိ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တော ဝနသဏ္ဍံ ပက္ခန္ဒော စ အဟောသိ။ အထ ထေရဿ သီလတေဇေန ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှာကာရံ ဒဿေသိ။ တေန သက္ကော တံ ကာရဏံ ဉတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ သာဝတ္ထိဂါမိပုရိသံ ဝိယ အတ္တာနံ ဉာပေတွာ ယဋ္ဌိကောဋိံ ဂဏှန္တော မဂ္ဂံ သင်္ခိပိတွာ တဒဟေဝ သာယနှေ သာဝတ္ထိယံ ထေရံ နေတွာ တတ္ထ ဇေတဝနေ စူဠပါလိတေန ကာရိတာယ ပဏ္ဏသာလာယ ဖလကေ နိသီဒါပေတွာ တဿ သဟာယဝဏ္ဏေန ထေရဿ အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေတွာ ပက္ကာမိ၊ စူဠပါလိတောပိ တံ ယာဝဇီဝံ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌာသီတိ။

စက္ခုပါလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ခဏ္ဍသုမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧကပုပ္ဖံ စဇိတွာနာတိ အာယသ္မတော ခဏ္ဍသုမနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ထူပဿ သမန္တတော စန္ဒနဝေဒိကာယ ပရိက္ခိပိတွာ မဟန္တံ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု ဥဠာရံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုဋုမ္ဗိကကုလေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ကနကထူပံ ဥဒ္ဒိဿ ရညာ ပုပ္ဖပူဇာယ ကယိရမာနာယ ပုပ္ဖါနိ အလဘန္တော ဧကံ ခဏ္ဍသုမနပုပ္ဖံ ဒိသွာ မဟတာ မူလေန တံ ကိဏိတွာ ဂဏှန္တော စေတိယေ ပူဇံ ကရောန္တော ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပါဒေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အသီတိ ဝဿကောဋိယော သဂ္ဂသုခံ အနုဘဝိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပါဝါယံ မလ္လရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ဇာတကာလေ ဂေဟေ ခဏ္ဍသက္ခရာ သုမနပုပ္ဖါနိ စ ဥပ္ပန္နာနိ အဟေသုံ။ တေနဿ ခဏ္ဍသုမနောတိ နာမမကံသု။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ပါဝါယံ စုန္ဒဿ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၁၅-၂၀) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗုတော။

‘‘နိဗ္ဗုတေ စ မဟာဝီရေ, ထူပေါ ဝိတ္ထာရိကော အဟု၊

ဒူရတောဝ ဥပဋ္ဌေန္တိ, ဓာတုဂေဟဝရုတ္တမေ။

‘‘ပသန္နစိတ္တော, သုမနော, အကံ စန္ဒနဝေဒိကံ၊

ဒိဿတိ ထူပခန္ဓော စ, ထူပါနုစ္ဆဝိကော တဒါ။

‘‘ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တမာနမှိ, ဒေဝတ္တေ အထ မာနုသေ၊

ဩမတ္တံ မေ န ပဿာမိ, ပုဗ္ဗကမ္မဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ပဉ္စဒသကပ္ပသတေ, ဣတော အဋ္ဌ ဇနာ အဟုံ၊

သဗ္ဗေ သမတ္တနာမာ တေ စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပုရိမဇာတိံ အနုဿရန္တော တတ္ထ အတ္တနော သုမနပုပ္ဖပရိစ္စာဂဿ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိနိမိတ္တကံ နိဗ္ဗာနူပနိဿယတဉ္စ ဒိသွာ ဥဒါနဝသေန တမတ္ထံ ပကာသေန္တော –

၉၆။ ‘‘ဧကပုပ္ဖံ စဇိတွာန, အသီတိ ဝဿကောဋိယော၊

သဂ္ဂေသု ပရိစာရေတွာ, သေသကေနမှိ နိဗ္ဗုတော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဧကပုပ္ဖန္တိ ဧကံ ကုသုမံ, တံ ပန ဣဓ သုမနပုပ္ဖံ အဓိပ္ပေတံ။ စဇိတွာနာတိ သတ္ထု ထူပပူဇာကရဏဝသေန ပရိစ္စဇိတွာ ပရိစ္စာဂဟေတု။ အသီတိ ဝဿကောဋိယောတိ မနုဿဂဏနာယ ဝဿာနံ အသီတိ ကောဋိယော, အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ, ဣဒဉ္စ ဆသု ကာမသဂ္ဂေသု ဒုတိယေ အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တသ္မာ သဂ္ဂေသူတိ တာဝတိံသသင်္ခါတေ သဂ္ဂလောကေ, ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဟေတ္ထ ဗဟုဝစနံ။ ပရိစာရေတွာတိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဣန္ဒြိယာနိ ပရိစာရေတွာ သုခံ အနုဘဝိတွာ, ဒေဝစ္ဆရာဟိ ဝါ အတ္တာနံ ပရိစာရေတွာ ဥပဋ္ဌာပေတွာ။ သေသကေနမှိ နိဗ္ဗုတောတိ ပုပ္ဖပူဇာယ ဝသေန ပဝတ္တကုသလစေတနာသု ဘဝသမ္ပတ္တိ ဒါယကကမ္မတော သေသေန ယံ တတ္ထ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဘူတံ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဗဟူ ဟိ တတ္ထ ပုဗ္ဗာပရဝသေန ပဝတ္တာ စေတနာ။ သေသကေနာတိ ဝါ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန အပရိက္ခီဏေယေဝ တသ္မိံ ကမ္မဝိပါကေ နိဗ္ဗုတော အမှိ, ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတောသ္မိ။ ဧတေန ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ အတ္တနာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကတံ, သောပိ စရိမတ္တဘာဝေါ တဿ ကမ္မဝိပါကောတိ ဒဿေတိ။ ယာဒိသံ သန္ဓာယ အညတ္ထာပိ ‘‘တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေနာ’’တိ (ပါရာ။ ၂၂၈၊ သံ။ နိ။ ၁။၁၃၁) ဝုတ္တံ။

ခဏ္ဍသုမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ တိဿတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဟိတွာ သတပလံ ကံသန္တိ အာယသ္မတော တိဿတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယာနကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော စန္ဒနခဏ္ဍေန ဖလကံ ကတွာ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ, တဉ္စ ဘဂဝါ ပရိဘုဉ္ဇိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရောရုဝနဂရေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ပိတရိ ကာလင်္ကတေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော ဗိမ္ဗိသာရရညော အဒိဋ္ဌသဟာယော ဟုတွာ တဿ မဏိမုတ္တာဝတ္ထာဒီနိ ပဏ္ဏာကာရာနိ ပေသေသိ။ တဿ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ပုညဝန္တတံ သုတွာ ပဋိပါဘတံ ပေသေန္တော စိတ္တပဋေ ဗုဒ္ဓစရိတံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ စ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ လိခါပေတွာ ပေသေသိ။ သော တံ ဒိသွာ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရတာယ ပစ္ဆိမဘဝိကတာယ စ စိတ္တပဋေ ဒဿေန္တံ ဗုဒ္ဓစရိတံ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋကေ လိခိတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒက္ကမဉ္စ ဩလောကေတွာ ပဝတ္တိနိဝတ္တိယော သလ္လက္ခေတွာ သာသနက္ကမံ ဟဒယေ ဌပေတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ‘‘ဒိဋ္ဌော မယာ ဘဂဝတော ဝေသော, သာသနက္ကမော စ ဧကပဒေသေန ဉာတော, ဗဟုဒုက္ခာ ကာမာ ဗဟုပါယာသာ, ကိံ ဒါနိ မယှံ ဃရာဝါသေနာ’’တိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆာဒေန္တော ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတွာ မတ္တိကာပတ္တံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ပုက္ကုသာတိ ဝိယ မဟာဇနဿ ပရိဒေဝန္တဿေဝ နဂရတော နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ သပ္ပသောဏ္ဍိကပဗ္ဘာရေ ဝိဟရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဝိဟရန္တော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၃၇-၄၂) –

‘‘ယာနကာရော ပုရေ အာသိံ, ဒါရုကမ္မေ သုသိက္ခိတော၊

စန္ဒနံ ဖလကံ ကတွာ, အဒါသိံ လောကဗန္ဓုနော။

‘‘ပဘာသတိ ဣဒံ ဗျမှံ, သုဝဏ္ဏဿ သုနိမ္မိတံ၊

ဟတ္ထိယာနံ အဿယာနံ, ဒိဗ္ဗယာနံ ဥပဋ္ဌိတံ။

‘‘ပါသာဒါ သိဝိကာ စေဝ, နိဗ္ဗတ္တန္တိ ယဒိစ္ဆကံ၊

အက္ခုဗ္ဘံ ရတနံ မယှံ, ဖလကဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ဖလကံ ယမဟံ ဒဒိံ၊

ဒုဂ္ဂတိ နာဘိဇာနာမိ, ဖလကဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘သတ္တပညာသကပ္ပမှိ, စတုရော နိမ္မိတာဝှယာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဥဒါနဝသေန အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ကထေန္တော –

၉၇။ ‘‘ဟိတွာ သတပလံ ကံသံ, သောဝဏ္ဏံ သတရာဇိကံ၊

အဂ္ဂဟိံ မတ္တိကာပတ္တံ, ဣဒံ ဒုတိယာဘိသေစန’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဟိတွာတိ ပရိစ္စဇိတွာ။ သတပလန္တိ သတံ ပလာနိ ယဿ, တံ သတပလပရိမာဏံ။ ကံသန္တိ ထာလံ။ သောဝဏ္ဏန္တိ သုဝဏ္ဏမယံ။ သတရာဇိကန္တိ ဘိတ္တိဝိစိတ္တတာယ စ အနေကရူပရာဇိစိတ္တတာယ စ အနေကလေခါယုတ္တံ။ အဂ္ဂဟိံ မတ္တိကာပတ္တန္တိ ဧဝရူပေ မဟာရဟေ ဘာဇနေ ပုဗ္ဗေ ဘုဉ္ဇိတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ဩဝါဒံ ကရောန္တော ‘‘ဣဒါနာဟံ တံ ဆဍ္ဍေတွာ မတ္တိကာမယပတ္တံ အဂ္ဂဟေသိံ, အဟော, သာဓု, မယာ ကတံ အရိယဝတံ အနုဌိတ’’န္တိ ဘာဇနကိတ္တနာပဒေသေန ရဇ္ဇပရိစ္စာဂံ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနဉ္စ အနုမောဒန္တော ဝဒတိ။ တေနာဟ ‘‘ဣဒံ ဒုတိယာဘိသေစန’’န္တိ။ ပဌမံ ရဇ္ဇာဘိသေစနံ ဥပါဒါယ ဣဒံ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနံ မမ ဒုတိယံ အဘိသေစနံ။ တဉှိ ရာဂါဒီဟိ သံကိလိဋ္ဌံ သာသင်္ကံ သပရိသင်္ကံ ကမ္မံ အနတ္ထသဉှိတံ ဒုက္ခပဋိဗဒ္ဓံ နိဟီနံ, ဣဒံ ပန တံဝိပရိယာယတော ဥတ္တမံ ပဏီတန္တိ အဓိပ္ပါယော။

တိဿတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဘယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ရူပံ ဒိသွာ သတိ မုဋ္ဌာတိ အာယသ္မတော အဘယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သုမေဓံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော သဠလပုပ္ဖေဟိ ပူဇမကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အဘယောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ဧကဒိဝသံ ဝိဟာရံ ဂတော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ။ အထဿ ဧကဒိဝသံ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌဿ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မာတုဂါမံ ဒိသွာ အယောနိသောမနသိကာရဝသေန တဿ ရူပံ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ, သော ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ‘‘သတိံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ဩလောကေန္တဿ ရူပါရမ္မဏေ မယှံ ကိလေသော ဥပ္ပန္နော, အယုတ္တံ မယာ ကတ’’န္တိ အတ္တနော စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှန္တော တာဝဒေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၄၃-၄၇) –

‘‘သုမေဓော နာမ နာမေန, သယမ္ဘူ အပရာဇိတော၊

ဝိဝေကမနုဗြူဟန္တော, အဇ္ဈောဂဟိ မဟာဝနံ။

‘‘သဠလံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ, ဂန္ထိတွာန ဝဋံသကံ၊

ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပေသိံ, သမ္မုခါ လောကနာယကံ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဦနဝီသေ ကပ္ပသတေ, သောဠသာသုံ သုနိမ္မိတာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ကိလေသုပ္ပတ္တိနိဒဿနေန ‘‘ကိလေသေ အနုဝတ္တေန္တဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နတ္ထေဝ သီသုက္ခိပနံ။ အဟံ ပန တေ နာနုဝတ္တိ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

၉၈။ ‘‘ရူပံ ဒိသွာ သတိ မုဋ္ဌာ, ပိယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော၊

သာရတ္တစိတ္တော ဝေဒေတိ, တဉ္စ အဇ္ဈောသ တိဋ္ဌတိ၊

တဿ ဝဍ္ဎန္တိ အာသဝါ, ဘဝမူလောပဂါမိနော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ရူပန္တိ ရဇ္ဇနီယံ ရူပါယတနံ, တံ ပနေတ္ထ ဣတ္ထိရူပံ အဓိပ္ပေတံ။ ဒိသွာတိ စက္ခုနာ ဒိသွာ, စက္ခုဒွါရာနုသာရေန နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနသလ္လက္ခဏဝသေန တံ ဂဟေတွာ, တဿ တထာဂဟဏဟေတူတိ အတ္ထော။ သတိ မုဋ္ဌာတိ အသုဘသဘာဝေ ကာယေ ‘‘အသုဘ’’န္တေွဝ ပဝတ္တနသတိ နဋ္ဌာ။ ယထာ ပန ရူပံ ဒိသွာ သတိ နဋ္ဌာ, တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပိယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော’’တိ။ ယထာဥပဋ္ဌိတံ အာရမ္မဏံ ‘‘သုဘံ သုခ’’န္တိအာဒိနာ ပိယနိမိတ္တံ ကတွာ အယောနိသောမနသိကာရေန မနသိကရောတော သတိ မုဋ္ဌာတိ ယောဇနာ။ တထာ ဘူတောဝ သာရတ္တစိတ္တော ဝေဒေတီတိ သုဋ္ဌု ရတ္တစိတ္တော ဟုတွာ တံ ရူပါရမ္မဏံ အနုဘဝတိ အဘိနန္ဒတိ, အဘိနန္ဒန္တော ပန တဉ္စ အဇ္ဈောသ တိဋ္ဌတိ အဇ္ဈောသာယ တံ အာရမ္မဏံ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဝတ္တတိ စေဝ, ဧဝံဘူတဿ စ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ အာသဝါ ဘဝမူလောပဂါမိနောတိ ဘဝဿ သံသာရဿ မူလဘာဝံ ကာရဏဘာဝံ ဥပဂမနသဘာဝါ ကာမာသဝါဒယော စတ္တာရောပိ အာသဝါ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎန္တိယေဝ, န ဟာယန္တိ။ မယှံ ပန ပဋိသင်္ခါနေ ဌတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ တေ စတ္တာရောပိ အာသဝါ အနဝသေသတော ပဟီနာ ပရိက္ခီဏာတိ အဓိပ္ပါယော။

အဘယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥတ္တိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဒ္ဒံ သုတွာ သတိ မုဋ္ဌာတိ အာယသ္မတော ဥတ္တိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ဂေါနကာဒိအတ္ထတံ သဥတ္တရစ္ဆဒံ ဗုဒ္ဓါရဟံ ပလ္လင်္ကံ ဂန္ဓကုဋိယံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဥတ္တိယောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဧကဒိဝသံ နာမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော အန္တရာမဂ္ဂေ မာတုဂါမဿ ဂီတသဒ္ဒံ သုတွာ အယောနိသောမနသိကာရဝသေန တတ္ထ ဆန္ဒရာဂေ ဥပ္ပန္နေ ပဋိသင်္ခါနဗလေန တံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ တာဝဒေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၅။၄၈-၅၂) –

‘‘သုမေဓဿ ဘဂဝတော, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

ပလ္လင်္ကော ဟိ မယာ ဒိန္နော, သဥတ္တရသပစ္ဆဒေါ။

‘‘သတ္တရတနသမ္ပန္နော, ပလ္လင်္ကော အာသိ သော တဒါ၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, နိဗ္ဗတ္တတိ သဒါ မမ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ပလ္လင်္ကမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပလ္လင်္ကဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ဝီသကပ္ပသဟဿမှိ, သုဝဏ္ဏာဘာ တယော ဇနာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ကိလေသုပ္ပတ္တိနိဒဿနေန ‘‘ကိလေသေ အဇိဂုစ္ဆန္တဿ နတ္ထိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော သီသုက္ခိပနံ, အဟံ ပန တေ ဇိဂုစ္ဆိမေဝါ’’တိ ဒဿေန္တော –

၉၉။ ‘‘သဒ္ဒံ သုတွာ သတိ မုဋ္ဌာ, ပိယံ နိမိတ္တံ မနသိကရောတော၊

သာရတ္တစိတ္တော ဝေဒေတိ, တဉ္စ အဇ္ဈောသ တိဋ္ဌတိ၊

တဿ ဝဍ္ဎန္တိ အာသဝါ, သံသာရ ဥပဂါမိနော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သဒ္ဒန္တိ ရဇ္ဇနီယံ သဒ္ဒါရမ္မဏံ, သံသာရဥပဂါမိနောတိ –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ။ –

ဧဝံ ဝုတ္တသံသာရဝဋ္ဋကာရဏံ ဟုတွာ ဥပဂမေန္တီတိ သံသာရဥပဂါမိနော, ‘‘သံသာရူပဂါမိနော’’တိ ဝါ ပါဌော။ သေသံ အနန္တရဂါထာယ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဥတ္တိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ (ဒုတိယ) ဒေဝသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သမ္မပ္ပဓာနသမ္ပန္နောတိ အာယသ္မတော ဒေဝသဘတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သိခိံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဒေဝသဘောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော စုမ္ဗဋကလဟဝူပသမနတ္ထံ သတ္ထရိ အာဂတေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော ပုန နိဂြောဓာရာမေ သတ္ထရိ ဝိဟရန္တေ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၁-၆) –

‘‘စန္ဒံဝ ဝိမလံ သုဒ္ဓံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ၊

နန္ဒီဘဝပရိက္ခီဏံ, တိဏ္ဏံ လောကေ ဝိသတ္တိကံ။

‘‘နိဗ္ဗာပယန္တံ ဇနတံ, တိဏ္ဏံ တာရယတံ ဝရံ၊

မုနိံ ဝနမှိ ဈာယန္တံ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ။

‘‘ဗန္ဓုဇီဝကပုပ္ဖါနိ, လဂေတွာ သုတ္တကေနဟံ၊

ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ, သိခိနော လောကဗန္ဓုနော။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော သတ္တမကေ ကပ္ပေ, မနုဇိန္ဒော မဟာယသော၊

သမန္တစက္ခုနာမာသိ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနာ အဓိဂတံ ဝိမုတ္တိသုခံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နပီတိသောမနဿော ဥဒါနဝသေန –

၁၀၀။ ‘‘သမ္မပ္ပဓာနသမ္ပန္နော, သတိပဋ္ဌာနဂေါစရော၊

ဝိမုတ္တိကုသုမသဉ္ဆန္နော, ပရိနိဗ္ဗိဿတျနာသဝေါ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သမ္မပ္ပဓာနသမ္ပန္နောတိ သမ္ပန္နစတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနော, တေဟိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ သမ္ပာဒေတွာ ဌိတောတိ အတ္ထော။ သတိပဋ္ဌာနဂေါစရောတိ ကာယာနုပဿနာဒယော သတိပဋ္ဌာနာ ဂေါစရော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ သတိပဋ္ဌာနဂေါစရော, စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတစိတ္တောတိ အတ္ထော။ ဂုဏသောဘေန ပရမသုဂန္ဓာ ဝိမုတ္တိယေဝ ကုသုမာနိ, တေဟိ သဗ္ဗသော သမ္မဒေဝ သဉ္ဆန္နော ဝိဘူသိတော အလင်္ကတောတိ ဝိမုတ္တိကုသုမသဉ္ဆန္နော။ ပရိနိဗ္ဗိဿတျနာသဝေါတိ ဧဝံ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇန္တော ဘိက္ခု နစိရဿေဝ အနာသဝေါ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗိဿတိ သဥပါဒိသေသာယ အနုပါဒိသေသာယ စ နိဗ္ဗာနဓာတုယာတိ အတ္ထော။ ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

(ဒုတိယ) ဒေဝသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဒသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဧကာဒသမဝဂ္ဂေါ

၁။ ဗေလဋ္ဌာနိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဟိတွာ ဂိဟိတ္တံ အနဝေါသိတတ္တောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဗေလဋ္ဌာနိကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ဝေဿဘုဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဣသီဟိ ပရိဝုတော ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ ဝေဿဘုံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပီတိသောမနဿဇာတော သတ္ထု ဉာဏသမ္ပတ္တိံ နိဿာယ ပသန္နမာနသော ဉာဏံ ဥဒ္ဒိဿ ပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗေလဋ္ဌာနိကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကောသလရဋ္ဌေ အရညေ ဝိဟရန္တော အလသော ကာယဒဠှိဗဟုလော ဖရုသဝါစော အဟောသိ, သမဏဓမ္မေ စိတ္တံ န ဥပ္ပါဒေသိ။ အထ နံ ဘဂဝါ ဉာဏပရိပါကံ ဩလောကေတွာ –

၁၀၁။ ‘‘ဟိတွာ ဂိဟိတ္တံ အနဝေါသိတတ္တော, မုခနင်္ဂလီ ဩဒရိကော ကုသီတော၊

မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ။ –

ဣမာယ ဩဘာသဂါထာယ သံဝေဇေသိ။ သော သတ္ထာရံ ပုရတော နိသိန္နံ ဝိယ ဒိသွာ တဉ္စ ဂါထံ သုတွာ သံဝေဂဇာတော ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၄။၄၁-၄၆) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇောတန္တံ, နိသိန္နံ ပဗ္ဗတန္တရေ၊

ဩဘာသေန္တံ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဩသဓိံ ဝိယ တာရကံ။

‘‘တယော မာဏဝကာ အာသုံ, သကေ သိပ္ပေ သုသိက္ခိတာ၊

ခါရိဘာရံ ဂဟေတွာန, အနွေန္တိ မမ ပစ္ဆတော။

‘‘ပုဋကေ သတ္တ ပုပ္ဖါနိ, နိက္ခိတ္တာနိ တပဿိနာ၊

ဂဟေတွာ တာနိ ဉာဏမှိ, ဝေဿဘုဿာဘိရောပယိံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဉာဏပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကူနတိံသကပ္ပမှိ, ဝိပုလာဘသနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထု ဩဝါဒံ ပဋိပူဇေန္တော ဗျတိရေကမုခေန စ အညံ ဗျာကရောန္တော တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ။

တတ္ထ ဟိတွာ ဂိဟိတ္တန္တိ ဂဟဋ္ဌဘာဝံ ပရိစ္စဇိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာတိ အတ္ထော။ အနဝေါသိတတ္တောတိ အနုရူပံ အဝေါသိတတ္တော, ယဒတ္ထံ သာသနေ ပဗ္ဗဇန္တဿ အနုရူပပရိညာဒီနံ အတီရိတတ္တာ အပရိယောသိတဘာဝေါ အကတကရဏီယောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ အနဝေါသိတတ္တောတိ အနုအဝေါသိတသဘာဝေါ, ဝိသုဒ္ဓီနံ မဂ္ဂါနဉ္စ အနုပဋိပါဋိယာ ဝသိတဗ္ဗဝါသဿ အကတာဝီ, ဒသသု အရိယဝါသေသု အဝုသိတဝါတိ အတ္ထော။ မုခသင်္ခါတံ နင်္ဂလံ ဣမဿ အတ္ထီတိ မုခနင်္ဂလီ။ နင်္ဂလေန ဝိယ ပထဝိံ ပရေသု ဖရုသဝါစပ္ပယောဂေန အတ္တာနံ ခနန္တောတိ အတ္ထော။ ဩဒရိကောတိ ဥဒရေ ပသုတော ဥဒရပေါသနတပ္ပရော။ ကုသီတောတိ အလသော, ဘာဝနံ အနနုယုဉ္ဇန္တော။ ဧဝံဘူတဿ နိပ္ဖတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပပုဋ္ဌော, ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော’’တိ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ ဧတ္ထ စ ယထာ ပဗ္ဗဇိတွာ အနဝေါသိတာဒိသဘာဝတာယ ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒော, န ဧဝံ မာဒိသော ပဏ္ဍိတော။ တဗ္ဗိပရီတသဘာဝတာယ ပန သမ္မာပဋိပတ္တိယာ မတ္ထကံ ပါပိတတ္တာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ ဗျတိရေကမုခေန အညံ ဗျာကာသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ။

ဗေလဋ္ဌာနိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သေတုစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

မာနေန ဝဉ္စိတာသေတိ အာယသ္မတော သေတုစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော တိဿဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ တိဿံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုမဓုရံ ပနသဖလံ အဘိသင်္ခတံ နာဠိကေရသာဠဝံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အညတရဿ မဏ္ဍလိကရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သေတုစ္ဆောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ပိတရိ မတေ ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော ဥဿာဟသတ္တီနံ အဘာဝေန ရာဇကိစ္စာနိ ဝိရာဓေန္တော ရဇ္ဇံ ပရဟတ္ထဂတံ ကတွာ ဒုက္ခပ္ပတ္တိယာ သံဝေဂဇာတော ဇနပဒစာရိကံ စရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ပရိကမ္မံ ကရောန္တော တဒဟေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၇။၁၃-၁၇) –

‘‘တိဿဿ ခေါ ဘဂဝတော, ပုဗ္ဗေ ဖလမဒါသဟံ၊

နာဠိကေရဉ္စ ပါဒါသိံ, ခဇ္ဇကံ အဘိသမ္မတံ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ တမဟံ ဒတွာ, တိဿဿ တု မဟေသိနော၊

မောဒါမဟံ ကာမကာမီ, ဥပပဇ္ဇိံ ယမိစ္ဆကံ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော တေရသကပ္ပမှိ, ရာဇာ ဣန္ဒသမော အဟု၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ကိလေသေ ဂရဟန္တော –

၁၀၂။ ‘‘မာနေန ဝဉ္စိတာသေ, သင်္ခါရေသု သံကိလိဿမာနာသေ၊

လာဘာလာဘေန မထိတာ, သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တီ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ မာနေန ဝဉ္စိတာသေတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေန မာနေန အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနာဒိဝသေန ကုသလဘဏ္ဍစ္ဆေဒနေန ဝိပ္ပလဒ္ဓါ။ သင်္ခါရေသု သံကိလိဿမာနာသေတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု စက္ခာဒီသု စေဝ ရူပါဒီသု စ သင်္ခတဓမ္မေသု သံကိလိဿမာနာ, ‘‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ တံနိမိတ္တံ တဏှာဂါဟာဒိဝသေန သံကိလေသံ အာပဇ္ဇမာနာ။ လာဘာလာဘေန မထိတာတိ ပတ္တစီဝရာဒီနဉ္စေဝ ဝတ္ထာဒီနဉ္စ လာဘေန တေသံယေဝ စ အလာဘေန တံနိမိတ္တံ ဥပ္ပန္နေဟိ အနုနယပဋိဃေဟိ မထိတာ မဒ္ဒိတာ အဘိဘူတာ။ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ အဝသိဋ္ဌလောကဓမ္မာနမ္ပေတ္ထ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တီတိ တေ ဧဝရူပါ ပုဂ္ဂလာ သမာဓိံ သမထဝိပဿနာဝသေန စိတ္တေကဂ္ဂတံ ကဒါစိပိ န ဝိန္ဒန္တိ န ပဋိလဘန္တိ န ပါပုဏန္တိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနံ ဓမ္မာနံ အဘာဝတော, ဣတရေသဉ္စ ဘာဝတော။ ဣဓာပိ ယထာ မာနာဒီဟိ အဘိဘူတာ အဝိဒ္ဒသုနော သမာဓိံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ, န ဧဝံ ဝိဒ္ဒသုနော။ တေ ပန မာဒိသာ တေဟိ အနဘိဘူတာ သမာဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တေဝါတိ ဗျတိရေကမုခေန အညာဗျာကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သေတုစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဗန္ဓုရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နာဟံ ဧတေန အတ္ထိကောတိ အာယသ္မတော ဗန္ဓုရတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ အညတရဿ ရညော အန္တေပုရေ ဂေါပကော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ သပရိသံ ရာဇင်္ဂဏေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကဏဝေရပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ သသံဃံ လောကနာယကံ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သီလဝတီနဂရေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဗန္ဓုရောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန သာဝတ္ထိယံ ဂတော ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂတော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဉာဏဿ ပရိပါကတ္တာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၇။၇-၁၂) –

‘‘သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဘဂဝါ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ပုရက္ခတော သာဝကေဟိ, နဂရံ ပဋိပဇ္ဇထ။

‘‘ရညော အန္တေပုရေ အာသိံ, ဂေါပကော အဘိသမ္မတော၊

ပါသာဒေ ဥပဝိဋ္ဌောဟံ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘ကဏဝေရံ ဂဟေတွာန, ဘိက္ခုသံဃေ သမောကိရိံ၊

ဗုဒ္ဓဿ ဝိသုံ ကတွာန, တတော ဘိယျော သမောကိရိံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘သတ္တာသီတိမှိတော ကပ္ပေ, စတုရာသုံ မဟိဒ္ဓိကာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ကတညုဘာဝေ ဌတွာ အတ္တနော ဥပကာရဿ ရညော ပစ္စုပကာရံ ကာတုံ သီလဝတီနဂရံ ဂန္တွာ ရညော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သစ္စာနိ ပကာသေသိ။ ရာဇာ သစ္စပရိယောသာနေ သောတာပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော နဂရေ သုဒဿနံ နာမ မဟန္တံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ထေရဿ နိယျာတေသိ။ မဟာလာဘသက္ကာရော အဟောသိ။ ထေရော ဝိဟာရံ သဗ္ဗဉ္စ လာဘသက္ကာရံ သံဃဿ နိယျာတေတွာ သယံ ပုရိမနိယာမေနေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပေန္တော ကတိပါဟံ တတ္ထ ဝသိတွာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တုကာမော အဟောသိ။ ဘိက္ခူ, ‘‘ဘန္တေ, တုမှေ ဣဓေဝ ဝသထ, သစေ ပစ္စယေဟိ ဝေကလ္လံ, မယံ တံ ပရိပူရေဿာမာ’’တိ အာဟံသု။ ထေရော, ‘‘န မယှံ, အာဝုသော, ဥဠာရေဟိ ပစ္စယေဟိ အတ္ထော အတ္ထိ, ဣတရီတရေဟိ ပစ္စယေဟိ ယာပေမိ, ဓမ္မရသေနေဝမှိ တိတ္တော’’တိ ဒဿေန္တော –

၁၀၃။ ‘‘နာဟံ ဧတေန အတ္ထိကော, သုခိတော ဓမ္မရသေန တပ္ပိတော၊

ပိတွာ ရသဂ္ဂမုတ္တမံ, န စ ကာဟာမိ ဝိသေန သန္ထဝ’’န္တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ နာဟံ ဧတေန အတ္ထိကောတိ ယေန မံ တုမှေ တပ္ပေတုကာမာ ‘‘ပရိပူရေဿာမာ’’တိ ဝဒထ, ဧတေန အာမိသလာဘေန ပစ္စယာမိသရသေန နာဟံ အတ္ထိကော, မယှံ ဧတေန အတ္ထော နတ္ထိ, သန္တုဋ္ဌိ ပရမံ သုခန္တိ ဣတရီတရေဟေဝ ပစ္စယေဟိ ယာပေမီတိ အတ္ထော။ ဣဒါနိ တေန အနတ္ထိကဘာဝေ ပဓာနကာရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သုခိတော ဓမ္မရသေန တပ္ပိတော’’တိ။ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မရသေန စေဝ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မရသေန စ တပ္ပိတော ပီဏိတော သုခိတော ဥတ္တမေန သုခေန သုဟိတောတိ အတ္ထော။ ပိတွာ ရသဂ္ဂမုတ္တမန္တိ သဗ္ဗရသေသု အဂ္ဂံ သေဋ္ဌံ တတောယေဝ ဥတ္တမံ ယထာဝုတ္တံ ဓမ္မရသံ ပိဝိတွာ ဌိတော, တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတီ’’တိ (ဓ။ ပ။ ၃၅၄)။ န စ ကာဟာမိ ဝိသေန သန္ထဝန္တိ ဧဝရူပံ ရသုတ္တမံ ဓမ္မရသံ ပိဝိတွာ ဌိတော ဝိသေန ဝိသသဒိသေန ဝိသရသေန သန္ထဝံ သံသဂ္ဂံ န ကရိဿာမိ, တထာကရဏဿ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။

ဗန္ဓုရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ခိတကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

လဟုကော ဝတ မေ ကာယောတိ အာယသ္မတော ခိတကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ယက္ခသေနာပတိ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ ယက္ခသမာဂမေ နိသိန္နော သတ္ထာရံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။ တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ဓမ္မံ သုတွာ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဝေဒေန္တော အပ္ဖေါဋေန္တော ဥဋ္ဌဟိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ခိတကောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ မဟိဒ္ဓိကဘာဝံ သုတွာ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ ဘဝိဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗဟေတုနာ စောဒိယမာနော ပဗ္ဗဇိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သမထဝိပဿနာသု ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၇။၁-၆) –

‘‘ပဒုမော နာမ နာမေန, ဒွိပဒိန္ဒော နရာသဘော၊

ပဝနာ အဘိနိက္ခမ္မ, ဓမ္မံ ဒေသေတိ စက္ခုမာ။

‘‘ယက္ခာနံ သမယော အာသိ, အဝိဒူရေ မဟေသိနော၊

ယေန ကိစ္စေန သမ္ပတ္တာ, အဇ္ဈာပေက္ခိံသု တာဝဒေ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဂိရမညာယ, အမတဿ စ ဒေသနံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, အပ္ဖေါဋေတွာ ဥပဋ္ဌဟိံ။

‘‘သုစိဏ္ဏဿ ဖလံ ပဿ, ဥပဋ္ဌာနဿ သတ္ထုနော၊

တိံသကပ္ပသဟဿေသု, ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ။

‘‘ဦနတိံသေ ကပ္ပသတေ, သမလင်္ကတနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သဝိသေသံ ဣဒ္ဓီသု ဝသီဘာဝေန အနေကဝိဟိတံ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ပစ္စနုဘောန္တော ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန အနုသာသနီပါဋိဟာရိယေန စ သတ္တာနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ။ သော ဘိက္ခူဟိ, ‘‘ကထံ တွံ, အာဝုသော, ဣဒ္ဓိ ဝဠဉ္ဇေသီ’’တိ ပုဋ္ဌော တမတ္ထံ အာစိက္ခန္တော –

၁၀၄။ ‘‘လဟုကော ဝတ မေ ကာယော, ဖုဋ္ဌော စ ပီတိသုခေန ဝိပုလေန၊

တူလမိဝ ဧရိတံ မာလုတေန, ပိလဝတီဝ မေ ကာယော’’တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။ ‘‘ဥဒါနဝသေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိယေဝ။

တတ္ထ လဟုကော ဝတ မေ ကာယောတိ နီဝရဏာဒိဝိက္ခမ္ဘနေန စုဒ္ဒသဝိဓေန စိတ္တပရိဒမနေန စတုရိဒ္ဓိပါဒကဘာဝနာယ သုဋ္ဌု စိဏ္ဏဝသီဘာဝေန စ မေ ရူပကာယော သလ္လဟုကော ဝတ, ယေန ဒန္ဓံ မဟာဘူတပစ္စယမ္ပိ နာမ ဣမံ ကရဇကာယံ စိတ္တဝသေန ပရိဏာမေမီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဖုဋ္ဌော စ ပီတိသုခေန ဝိပုလေနာတိ သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ဖရန္တေန မဟတာ ဥဠာရေန ပီတိသဟိတေန သုခေန ဖုဋ္ဌော စ မေ ကာယောတိ ယောဇနာ။ ဣဒဉ္စ ယထာ ကာယော လဟုကော အဟောသိ, တံ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ။ သုခသညောက္ကမနေန ဟိ သဒ္ဓိံယေဝ လဟုသညောက္ကမနံ ဟောတိ။ သုခဿ ဖရဏဉ္စေတ္ထ တံသမုဋ္ဌာနရူပဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ကထံ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနသမင်္ဂိနော ပီတိသုခဖရဏံ, သမတိက္ကန္တပီတိသုခဉှိ တန္တိ စေ? သစ္စမေတံ, ဣဒံ ပန န စတုတ္ထဇ္ဈာနလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ, အထ ခေါ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန။ ‘‘ပီတိသုခေနာ’’တိ ပန ပီတိသဟိတသဒိသေန သုခေန, ဥပေက္ခာ ဟိ ဣဓ သန္တသဘာဝတာယ ဉာဏဝိသေသယောဂတော စ သုခန္တိ အဓိပ္ပေတံ။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမတီ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၁။၁၀၁)။ ပါဒကဇ္ဈာနာရမ္မဏေန ရူပကာယာရမ္မဏေန ဝါ ဣဒ္ဓိစိတ္တေန သဟဇာတံ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမတိ ပဝိသတိ ဖုသတိ သမ္ပာပုဏာတီတိ အယမ္ပိ တတ္ထ အတ္ထော။ တထာ စာဟ အဋ္ဌကထာယံ (ပဋိ။ မ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃။၁၂) – ‘‘သုခသညာ နာမ ဥပေက္ခာသမ္ပယုတ္တာ သညာ။ ဥပေက္ခာ ဟိ သန္တံ သုခန္တိ ဝုတ္တံ သာယေဝ သညာ နီဝရဏေဟိ စေဝ ဝိတက္ကာဒိပစ္စနီကေဟိ စ ဝိမုတ္တတ္တာ လဟုသညာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တံ ဩက္ကန္တဿ ပနဿ ကရဇကာယောပိ တူလပိစု ဝိယ သလ္လဟုကော ဟောတိ။ သော ဧဝံ ဝါတက္ခိတ္တတူလပိစုနော ဝိယ သလ္လဟုကေန ဒိဿမာနေန ကာယေန ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ တေနာဟ ‘‘တူလမိဝ ဧရိတံ မာလုတေန, ပိလဝတီဝ မေ ကာယော’’တိ။ တဿတ္ထော – ယဒါဟံ ဗြဟ္မလောကံ အညံ ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဂန္တုကာမော ဟောမိ, တဒါ မာလုတေန ဝါယုနာ ဧရိတံ စိတ္တံ တူလပိစု ဝိယ အာကာသံ လင်္ဃန္တောယေဝ မေ ကာယော ဟောတီတိ။

ခိတကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မလိတဝမ္ဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥက္ကဏ္ဌိတောတိ အာယသ္မတော မလိတဝမ္ဘတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တတော အဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဇာတဿရေ သကုဏော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ တံ အနုဂ္ဂဏှန္တော တတ္ထ ဂန္တွာ ဇာတဿရတီရေ စင်္ကမတိ။ သကုဏော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သရေ ကုမုဒါနိ ဂဟေတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုရုကစ္ဆနဂရေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, မလိတဝမ္ဘောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ပစ္ဆာဘူမဟာထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ။ တဿ စ အယံ သဘာဝေါ, ယတ္ထ ဘောဇနသပ္ပါယော ဒုလ္လဘော, ဣတရေ သုလဘာ, တတော န ပက္ကမတိ။ ယတ္ထ ပန ဘောဇနသပ္ပါယော သုလဘော, ဣတရေ ဒုလ္လဘာ, တတ္ထ န ဝသတိ ပက္ကမတေဝ။ ဧဝံ ဝိဟရန္တော စ ဟေတုသမ္ပန္နတာယ မဟာပုရိသဇာတိကတာယ စ နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၅၁-၅၇) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, မဟာဇာတဿရော အဟု၊

ပဒုမုပ္ပလသဉ္ဆန္နော, ပုဏ္ဍရီကသမောတ္ထဋော။

‘‘ကုကုတ္ထော နာမ နာမေန, တတ္ထာသိံ သကုဏော တဒါ၊

သီလဝါ ဗုဒ္ဓိသမ္ပန္နော, ပုညာပုညေသု ကောဝိဒေါ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဇာတဿရဿာဝိဒူရေ, သဉ္စရိတ္ထ မဟာမုနိ။

‘‘ဇလဇံ ကုမုဒံ ဆေတွာ, ဥပနေသိံ မဟေသိနော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, ပဋိဂ္ဂဟိ မဟာမုနိ။

‘‘တဉ္စ ဒါနံ ဒဒိတွာန, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ကပ္ပါနံ သတသဟဿံ, ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ။

‘‘သောဠသေတော ကပ္ပသတေ, အာသုံ ဝရုဏနာမကာ၊

အဋ္ဌ ဧတေ ဇနာဓိပါ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနေန္တော –

၁၀၅။ ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတောပိ န ဝသေ, ရမမာနောပိ ပက္ကမေ၊

န တွေဝါနတ္ထသံဟိတံ, ဝသေ ဝါသံ ဝိစက္ခဏော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိတောပိ န ဝသေတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ ဝသန္တဿ မေ ဘောဇနသပ္ပါယာလာဘေန အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု ဥက္ကဏ္ဌာ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဥက္ကဏ္ဌိတောပိ ဝသာမိယေဝ ဣတရသပ္ပါယလာဘေန န ပက္ကမေ န ပက္ကမာမိ။ န ဝသေတိ ဧတ္ထ န-ကာရေနပိ ပက္ကမေတိပဒံ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ ရမမာနောပိ ပက္ကမေတိ ယသ္မိံ ပန အာဝါသေ ဝသန္တဿ မေ ပစ္စယဝေကလ္လာဘာဝေန နတ္ထိ ဥက္ကဏ္ဌာ, အညဒတ္ထု အဘိရမာမိ, ဧဝံ အဘိရမမာနောပိ အဝသေသသပ္ပါယာလာဘေန တတော ပက္ကမေ, န ဝသေယျံ။ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တောဝါဟံ နစိရဿေဝ သကတ္ထံ ပစ္စုပါဒိန္တိ။ အယဉ္စေတ္ထ အတ္တပဋိပတ္တိပစ္စဝေက္ခဏာယံ ယောဇနာ။ ပရဿ ဩဝါဒဒါနေ ပန ဝသေယျ န ပက္ကမေယျာတိ ဝိဓာနဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ န တွေဝါနတ္ထသံဟိတံ, ဝသေ ဝါသံ ဝိစက္ခဏောတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ ပစ္စယာ သုလဘာ, သမဏဓမ္မော န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ, ယသ္မိဉ္စ အာဝါသေ ပစ္စယာ ဒုလ္လဘာ, သမဏဓမ္မောပိ ပါရိပူရိံ န ဂစ္ဆတိ, ဧဝရူပေါ အာဝါသော ဣဓ အနတ္ထသံဟိတော နာမ အဝဍ္ဎိသဟိတောတိ ကတွာ။ ဧဝရူပံ ဝါသံ ဝိစက္ခဏော ဝိညုဇာတိကော သကတ္ထံ ပရိပူရေတုကာမော နတွေဝ ဝသေယျ။ ယတ္ထ ပန ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတော အာဝါသော လဗ္ဘတိ, သတ္တပိ သပ္ပါယာ လဗ္ဘန္တိ, တတ္ထေဝ ဝသေယျာတိ အတ္ထော။

မလိတဝမ္ဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သုဟေမန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿာတိ အာယသ္မတော သုဟေမန္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဒွါနဝုတေ ကပ္ပေ တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝနစရော ဟုတွာ ဝနေ ဝသတိ, တံ အနုဂ္ဂဟိတုံ ဘဂဝါ အရညံ ပဝိသိတွာ တဿ အာသန္နေ ဌာနေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော သုဂန္ဓာနိ ပုန္နာဂပုပ္ဖါနိ ဩစိနိတွာ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပါရိယန္တဒေသေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သုဟေမန္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော သင်္ကဿနဂရေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ တေပိဋကော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၄၆-၅၀) –

‘‘ကာနနံ ဝနမောဂယှ, ဝသာမိ လုဒ္ဒကော အဟံ၊

ပုန္နာဂံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ အနုဿရိံ။

‘‘တံ ပုပ္ဖံ ဩစိနိတွာန, သုဂန္ဓံ ဂန္ဓိတံ သုဘံ၊

ထူပံ ကရိတွာ ပုလိနေ, ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဧကမှိ နဝုတေ ကပ္ပေ, ဧကော အာသိံ တမောနုဒေါ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ခေါ ယံ သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ, တံ အနုပ္ပတ္တံ, ယံနူနာဟံ ဣဒါနိ ဘိက္ခူနံ အနုဂ္ဂဟံ ကရေယျ’’န္တိ။ ဧဝံ စိန္တေတွာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒတာယ အကိလာသုတာယ စ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတေ ဘိက္ခူ ယထာရဟံ ဩဝဒန္တော အနုသာသန္တော ကင်္ခံ ဆိန္ဒန္တော ဓမ္မံ ကထေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ အာစိက္ခန္တော ဝိဟရတိ။ အထေကဒိဝသံ အတ္တနော သန္တိကံ ဥပဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိညူနဉ္စ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသေသံ အာစိက္ခန္တော –

၁၀၆။ ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿ, သတလက္ခဏဓာရိနော၊

ဧကင်္ဂဒဿီ ဒုမ္မေဓော, သတဒဿီ စ ပဏ္ဍိတော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သတလိင်္ဂဿာတိ လီနမတ္ထံ ဂမေန္တီတိ လိင်္ဂါနိ, အတ္ထေသု သဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တာနိ, တာနိ ပန သတံ အနေကာနိ လိင်္ဂါနိ ဧတဿာတိ သတလိင်္ဂေါ။ အနေကတ္ထော ဟိ ဣဓ သတသဒ္ဒေါ, ‘‘သတံ သဟဿ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ န သင်္ချာဝိသေသတ္ထော တဿ သတလိင်္ဂဿ။ အတ္ထဿာတိ ဉေယျဿ, ဉေယျဉှိ ဉာဏေန အရဏီယတော ‘‘အတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ။ သော စ ဧကောပိ အနေကလိင်္ဂေါ, ယထာ ‘‘သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ မဃဝါ’’တိ, ‘‘ပညာ ဝိဇ္ဇာ မေဓာ ဉာဏ’’န္တိ စ။ ယေန လိင်္ဂေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန တာဝတိံသာဓိပတိမှိ ဣန္ဒသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော, န တေန တတ္ထ သက္ကာဒိသဒ္ဒါ ပဝတ္တာ, အထ ခေါ အညေန။ တထာ ယေန သမ္မာဒိဋ္ဌိမှိ ပညာသဒ္ဒေါ ပဝတ္တော, န တေန ဝိဇ္ဇာဒိသဒ္ဒါ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿာ’’တိ။

သတလက္ခဏဓာရိနောတိ အနေကလက္ခဏဝတော။ လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏံ, ပစ္စယဘာဝိနော အတ္ထဿ အတ္တနော ဖလံ ပဋိစ္စ ပစ္စယဘာဝေါ, တေန ဟိ သော အယံ ဣမဿ ကာရဏန္တိ လက္ခီယတိ။ သော စ ဧကဿေဝ အတ္ထဿ အနေကပ္ပဘေဒေါ ဥပလဗ္ဘတိ, တေနာဟ ‘‘သတလက္ခဏဓာရိနော’’တိ။ အထ ဝါ လက္ခီယန္တီတိ လက္ခဏာနိ, တဿ တဿ အတ္ထဿ သင်္ခတတာဒယော ပကာရဝိသေသာ တေ ပန အတ္ထတော အဝတ္ထာဝိသေသာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ တေ စ ပန တေသံ အနိစ္စတာဒိသာမညလက္ခဏံ လိင်္ဂေန္တိ ဉာပေန္တီတိ ‘‘လိင်္ဂါနီ’’တိ စ ဝုစ္စန္တိ။ တဿိမေ အာကာရာ, ယသ္မာ ဧကဿာပိ အတ္ထဿ အနေကေ ဥပလဗ္ဘန္တိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘သတလိင်္ဂဿ အတ္ထဿ, သတလက္ခဏဓာရိနော’’တိ။ တေနာဟ အာယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ – ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိ (မဟာနိ။ ၁၅၆၊ စူဠနိ။ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅၊ ပဋိ။ မ။ ၃။၅)။

ဧကင်္ဂဒဿီ ဒုမ္မေဓောတိ ဧဝံ အနေကလိင်္ဂေ အနေကလက္ခဏေ အတ္ထေ ယော တတ္ထ ဧကင်္ဂဒဿီ အပုထုပညတာယ ဧကလိင်္ဂမတ္တံ ဧကလက္ခဏမတ္တဉ္စ ဒိသွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌမေဝ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ အဘိနိဝိဿ ‘‘မောဃမည’’န္တိ ဣတရံ ပဋိက္ခိပတိ, ဟတ္ထိဒဿနကအန္ဓော ဝိယ ဧကင်္ဂဂါဟီ ဒုမ္မေဓော ဒုပ္ပညော တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနာနံယေဝ ပကာရဝိသေသာနံ အဇာနနတော မိစ္ဆာ အဘိနိဝိသနတော စ။ သတဒဿီ စ ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိတော ပန တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနေ အနေကေပိ ပကာရေ အတ္တနော ပညာစက္ခုနာ သဗ္ဗသော ပဿတိ။ ယော ဝါ တတ္ထ လဗ္ဘမာနေ အနေကေ ပညာစက္ခုနာ အတ္တနာပိ ပဿတိ, အညေသမ္ပိ ဒဿေတိ ပကာသေတိ, သော ပဏ္ဍိတော ဝိစက္ခဏော အတ္ထေသု ကုသလော နာမာတိ။ ဧဝံ ထေရော ဥက္ကံသဂတံ အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါသမ္ပတ္တိံ ဘိက္ခူနံ ဝိဘာဝေသိ။

သုဟေမန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဓမ္မသဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဗ္ဗဇိံ တုလယိတွာနာတိ အာယသ္မတော ဓမ္မသဝတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ သုဝစ္ဆော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဃရာဝါသေ ဒေါသံ ဒိသွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ ပဗ္ဗတန္တရေ အဿမံ ကာရေတွာ ဗဟူဟိ တာပသေဟိ သဒ္ဓိံ ဝသိ။ အထဿ ကုသလဗီဇံ ရောပေတုကာမော ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ အဿမသမီပေ အာကာသေ ဌတွာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ။ သော တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပူဇေတုကာမော နာဂပုပ္ဖါနိ ဩစိနာပေသိ။ သတ္ထာ, ‘‘အလံ ဣမဿ တာပသဿ ဧတ္တကံ ကုသလဗီဇ’’န္တိ ပက္ကာမိ။ သော ပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ သတ္ထု ဂမနမဂ္ဂံ ဩကိရိတွာ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓမ္မသဝေါတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အာနိသံသဉ္စ ဒိသွာ ဒက္ခိဏာဂိရိသ္မိံ ဝိဟရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၃၉-၄၅) –

‘‘သုဝစ္ဆော နာမ နာမေန, ဗြာဟ္မဏော မန္တပါရဂူ၊

ပုရက္ခတော သသိဿေဟိ, ဝသတေ ပဗ္ဗတန္တရေ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

မမုဒ္ဓရိတုကာမော သော, အာဂစ္ဆိ မမ သန္တိကံ။

‘‘ဝေဟာသမှိ စင်္ကမတိ, ဓူပါယတိ ဇလတေ တထာ၊

ဟာသံ မမံ ဝိဒိတွာန, ပက္ကာမိ ပါစိနာမုခေါ။

‘‘တဉ္စ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ၊

နာဂပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန, ဂတမဂ္ဂမှိ ဩကိရိံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖံ ဩကိရိံ အဟံ၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇဟံ။

‘‘ဧကတိံသေ ကပ္ပသတေ, ရာဇာ အာသိ မဟာရဟော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿပ္ပတ္တော ဥဒါနဝသေန –

၁၀၇။ ‘‘ပဗ္ဗဇိံ တုလယိတွာန, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ပဗ္ဗဇိံ တုလယိတွာနာတိ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၉၁၊ မ။ နိ။ ၂။၁၀၊ သံ။ နိ။ ၂။၁၅၄) ဃရာဝါသေ, ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၁၇၊ မ။ နိ။ ၁။၁၇၇) ကာမေသု အာဒီနဝံ တပ္ပဋိပက္ခတော နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသံ တုလဘူတာယ ပညာယ ဝိစာရေတွာ ဝီမံသိတွာတိ အတ္ထော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

ဓမ္မသဝတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဓမ္မသဝပိတုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သ ဝီသဝဿသတိကောတိ အာယသ္မတော ဓမ္မသဝပိတုတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘူတဂဏေ နာမ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တံ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တိဏသူလပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဒါရပရိဂ္ဂဟံ ကတွာ ဓမ္မသဝံ နာမ ပုတ္တံ လဘိတွာ တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတေ သယမ္ပိ ဝီသဝဿသတိကော ဟုတွာ, ‘‘မမ ပုတ္တော တာဝ တရုဏော ပဗ္ဗဇိ, အထ ကသ္မာ နာဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၃၅-၃၈) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ဘူတဂဏော နာမ ပဗ္ဗတော၊

ဝသတေကော ဇိနော တတ္ထ, သယမ္ဘူ လောကနိဿဋော။

‘‘တိဏသူလံ ဂဟေတွာန, ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ၊

ဧကူနသတသဟဿံ, ကပ္ပံ န ဝိနိပါတိကော။

‘‘ဣတော ဧကာဒသေ ကပ္ပေ, ဧကောသိံ ဓရဏီရုဟော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဥဒါနေန္တော –

၁၀၈။ ‘‘သ ဝီသဝဿသတိကော, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သ ဝီသဝဿသတိကောတိ သော ဝီသံဝဿသတိကော, သော အဟံ ဇာတိယာ ဝီသာဓိကဝဿသတိကော သမာနော။ ပဗ္ဗဇိန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂစ္ဆိံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣဒမေဝ စ ဣမဿ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

ဓမ္မသဝပိတုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သံဃရက္ခိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

န နူနာယံ ပရမဟိတာနုကမ္ပိနောတိ အာယသ္မတော သံဃရက္ခိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သောပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော စတုနဝုတေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသန္တေ သတ္တ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဒမ္ဗပုပ္ဖါနိ ဂဟေတွာ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ သံဃရက္ခိတောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အညတရံ ဘိက္ခုံ သဟာယံ ကတွာ အရညေ ဝိဟရတိ။ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနတော အဝိဒူရေ ဝနဂုမ္ဗေ ဧကာ မိဂီ ဝိဇာယိတွာ တရုဏံ ဆာပံ ရက္ခန္တီ ဆာတဇ္ဈတ္တာပိ ပုတ္တသိနေဟေန ဒူရေ ဂေါစရာယ န ဂစ္ဆတိ, အာသန္နေ စ တိဏောဒကဿ အလာဘေန ကိလမတိ။ တံ ဒိသွာ ထေရော, ‘‘အဟော ဝတာယံ လောကော တဏှာဗန္ဓနဗဒ္ဓေါ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝတိ, န တံ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကောတီ’’တိ သံဝေဂဇာတော တမေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၃၀-၃၄) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ကုက္ကုဋော နာမ ပဗ္ဗတော၊

တမှိ ပဗ္ဗတပါဒမှိ, သတ္တ ဗုဒ္ဓါ ဝသန္တိ တေ။

‘‘ကဒမ္ဗံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ, ဒီပရာဇံဝ ဥဂ္ဂတံ၊

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, သတ္တ ဗုဒ္ဓေ သမောကိရိံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, သတ္တာသုံ ပုပ္ဖနာမကာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ဒုတိယကံ ဘိက္ခုံ မိစ္ဆာဝိတက္ကဗဟုလံ ဝိဟရန္တံ ဉတွာ တမေဝ မိဂိံ ဥပမံ ကရိတွာ တံ ဩဝဒန္တော –

၁၀၉။ ‘‘န နူနာယံ ပရမဟိတာနုကမ္ပိနော, ရဟောဂတော အနုဝိဂဏေတိ သာသနံ၊

တထာဟယံ ဝိဟရတိ ပါကတိန္ဒြိယော, မိဂီ ယထာ တရုဏဇာတိကာ ဝနေ’’တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ န နူနာယန္တိ န-ဣတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော။ နူနာတိ ပရိဝိတက္ကေ။ နူန အယန္တိ ပဒစ္ဆေဒေါ။ ပရမဟိတာနုကမ္ပိနောတိ ပရမံ အတိဝိယ, ပရမေန ဝါ အနုတ္တရေန ဟိတေန သတ္တေ အနုကမ္ပနသီလဿ ဘဂဝတော။ ရဟောဂတောတိ ရဟသိ ဂတော, သုညာဂါရဂတော ကာယဝိဝေကယုတ္တောတိ အတ္ထော။ အနုဝိဂဏေတီတိ ဧတ္ထ ‘‘န နူနာ’’တိ ပဒဒွယံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘နာနုဝိဂဏေတိ နူနာ’’တိ, န စိန္တေသိ မညေ, ‘‘နာနုယုဉ္ဇတီ’’တိ တက္ကေမီတိ အတ္ထော။ သာသနန္တိ ပဋိပတ္တိသာသနံ, စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ တထာ ဟီတိ တေနေဝ ကာရဏေန, သတ္ထု သာသနဿ အနနုယုဉ္ဇနတော ဧဝ။ အယန္တိ အယံ ဘိက္ခု။ ပါကတိန္ဒြိယောတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ယထာသကံ ဝိသယေသု ဝိဿဇ္ဇနတော သဘာဝဘူတဣန္ဒြိယော, အသံဝုတစက္ခုဒွါရာဒိကောတိ အတ္ထော။ ယဿ တဏှာသင်္ဂဿ အစ္ဆိန္နတာယ သော ဘိက္ခု ပါကတိန္ဒြိယော ဝိဟရတိ, တဿ ဥပမံ ဒဿေန္တော ‘‘မိဂီ ယထာ တရုဏဇာတိကာ ဝနေ’’တိ အာဟ။ ယထာ အယံ တရုဏသဘာဝါ မိဂီ ပုတ္တသ္နေဟဿ အစ္ဆိန္နတာယ ဝနေ ဒုက္ခံ အနုဘဝတိ, န တံ အတိဝတ္တတိ, ဧဝမယမ္ပိ ဘိက္ခု သင်္ဂဿ အစ္ဆိန္နတာယ ပါကတိန္ဒြိယော ဝိဟရန္တော ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နာတိဝတ္တတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘တရုဏဝိဇာတိကာ’’တိ ဝါ ပါဌော။ အဘိနဝပ္ပသုတာ ဗာလဝစ္ဆာတိ အတ္ထော။ တံ သုတွာ သော ဘိက္ခု သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။

သံဃရက္ခိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဥသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နဂါ နဂဂ္ဂေသု သုသံဝိရူဠှာတိ အာယသ္မတော ဥသဘတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဒိဗ္ဗပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သာ ပုပ္ဖပူဇာ သတ္တာဟံ ပုပ္ဖမဏ္ဍပါကာရေန အဋ္ဌာသိ။ ဒေဝမနုဿာနံ မဟာသမာဂမော အဟောသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဥသဘောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ သတ္ထရိ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော အရညေ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိဟရတိ။ တေန စ သမယေန ပါဝုသကာလမေဃေ အဘိပ္ပဝုဋ္ဌေ ပဗ္ဗတသိခရေသု ရုက္ခဂစ္ဆလတာယ ဃနပဏ္ဏသဏ္ဍိနော ဟောန္တိ။ အထေကဒိဝသံ ထေရော လေဏတော နိက္ခမိတွာ တံ ဝနရာမဏေယျကံ ပဗ္ဗတရာမဏေယျကဉ္စ ဒိသွာ ယောနိသောမနသိကာရဝသေန ‘‘ဣမေပိ နာမ ရုက္ခာဒယော အစေတနာ ဥတုသမ္ပတ္တိယာ ဝဍ္ဎိံ ပါပုဏန္တိ, အထ ကသ္မာ နာဟံ ဥတုသပ္ပါယံ လဘိတွာ ဂုဏေဟိ ဝဍ္ဎိံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော –

၁၁၀။ ‘‘နဂါ နဂဂ္ဂေသု သုသံဝိရူဠှာ, ဥဒဂ္ဂမေဃေန နဝေန သိတ္တာ၊

ဝိဝေကကာမဿ အရညသညိနော, ဇနေတိ ဘိယျော ဥသဘဿ ကလျတ’’န္တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ နဂါတိ ရုက္ခာ, ‘‘နာဂါ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ, နာဂရုက္ခာတိ အတ္ထော။ နဂဂ္ဂေသူတိ ပဗ္ဗတသိခရေသု။ သုသံဝိရူဠှာတိ သုဋ္ဌု သမန္တတော ဝိရူဠှမူလာ ဟုတွာ ပရိတော ဥပရိ စ သမ္မဒေဝ သဉ္ဇာတသာခဂ္ဂပလ္လဝပ္ပသာခါတိ အတ္ထော။ ဥဒဂ္ဂမေဃေန နဝေန သိတ္တာတိ ပဌမုပ္ပန္နေန ဥဠာရေန မဟတာ ပါဝုသမေဃေန အဘိပ္ပဝုဋ္ဌာ။ ဝိဝေကကာမဿာတိ ကိလေသဝိဝိတ္တံ စိတ္တဝိဝေကံ ဣစ္ဆန္တဿ, အရညဝါသေန တာဝ ကာယဝိဝေကော လဒ္ဓေါ, ဣဒါနိ ဥပဓိဝိဝေကာဓိဂမဿ နိဿယဘူတော စိတ္တဝိဝေကော လဒ္ဓဗ္ဗောတိ တံ ပတ္ထယမာနဿ, ဇာဂရိယံ အနုယုဉ္ဇန္တဿာတိ အတ္ထော, တေနာဟ ‘‘အရညသညိနော’’တိ။ အရညဝါသော နာမ သတ္ထာရာ ဝဏ္ဏိတော ထောမိတော။ သော စ ခေါ ယာဝဒေဝ သမထဝိပဿနာဘာဝနာပါရိပူရိယာ, တသ္မာ သာ မယာ ဟတ္ထဂတာ ကာတဗ္ဗာတိ ဧဝံ အရညဂတသညိနော နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဗဟုလဿာတိ အတ္ထော။ ဇနေတီတိ ဥပ္ပါဒေန္တိ, ပုထုတ္တေ ဟိ ဣဒံ ဧကဝစနံ။ ကေစိ ပန ‘‘ဇနေန္တီ’’တိ ပဌန္တိ။ ဘိယျောတိ ဥပရူပရိ။ ဥသဘဿာတိ အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ ဝဒတိ။ ကလျတန္တိ ကလျဘာဝံ စိတ္တဿ ကမ္မညတံ ဘာဝနာယောဂျတံ။ သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ ဧဝံ ထေရော ဣမံ ဂါထံ ဝဒန္တောယေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၂၅-၂၉) –

‘‘ဒေဝပုတ္တော အဟံ သန္တော, ပူဇယိံ သိခိနာယကံ၊

မန္ဒာရဝေန ပုပ္ဖေန, ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ။

‘‘သတ္တာဟံ ဆဒနံ အာသိ, ဒိဗ္ဗံ မာလံ တထာဂတေ၊

သဗ္ဗေ ဇနာ သမာဂန္တွာ, နမဿိံသု တထာဂတံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စ ဒသမေ ကပ္ပေ, ရာဇာဟောသိံ ဇုတိန္ဓရော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အယမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသီတိ။

ဥသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဧကာဒသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဒွါဒသမဝဂ္ဂေါ

၁။ ဇေန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဝေ ဒုရဓိဝါသာ ဂေဟာတိ အာယသ္မတော ဇေန္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကိံကိရာတပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဇေန္တဂါမေ ဧကဿ မဏ္ဍလိကရာဇဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဇေန္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဒဟရကာလေယေဝ ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇာနိန္နမာနသော ဟုတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဒုက္ကရာ, ဃရာပိ ဒုရာဝါသာ, ဓမ္မော စ ဂမ္ဘီရော, ဘောဂါ စ ဒုရဓိဂမာ, ကိံ နု ခေါ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ပန စိန္တာဗဟုလော ဟုတွာ ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိ။ သုတကာလတော ပဋ္ဌာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာဘိရတော ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပါဘိညာယ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၂၁-၂၄) –

‘‘ဒေဝပုတ္တော အဟံ သန္တော, ပူဇယိံ သိခိနာယကံ၊

ကက္ကာရုပုပ္ဖံ ပဂ္ဂယှ, ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပယိံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စ နဝမေ ကပ္ပေ, ရာဇာ သတ္တုတ္တမော အဟုံ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခန္တော, ‘‘အသက္ခိံ ဝတာဟံ အာဒိတော မယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဆိန္ဒိတု’’န္တိ သောမနဿဇာတော ဝိတက္ကဿ ဥပ္ပန္နာကာရံ တဿ စ သမ္မဒေဝ ဆိန္နတံ ဒဿေန္တော –

၁၁၁။ ‘‘ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဝေ ဒုရဓိဝါသာ ဂေဟာ, ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော ဒုရဓိဂမာ ဘောဂါ၊

ကိစ္ဆာ ဝုတ္တိ နော ဣတရီတရေနေဝ, ယုတ္တံ စိန္တေတုံ သတတမနိစ္စတ’’န္တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အပ္ပံ ဝါ မဟန္တံ ဝါ ဘောဂက္ခန္ဓဉ္စေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋဉ္စ ပဟာယ ဣမသ္မိံ သာသနေ ဥရံ ဒတွာ ပဗ္ဗဇနဿ ဒုက္ကရတ္တာ ဒုက္ခံ ပဗ္ဗဇနံ, ဒုက္ကရာ ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဒုပ္ပဗ္ဗဇ္ဇံ။ ဝေတိ နိပါတမတ္တံ, ဒဠှတ္ထော ဝါ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုက္ခာ’’တိ။ ဂေဟဉ္စေ အာဝသေယျံ, ဒုရဓိဝါသာ ဂေဟာ, ယသ္မာ ဂေဟံ အဓိဝသန္တေန ရညာ ရာဇကိစ္စံ, ဣဿရေန ဣဿရကိစ္စံ, ဂဟပတိနာ ဂဟပတိကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, ပရိဇနော စေဝ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ, တသ္မိံ တသ္မိဉ္စ ကတ္တဗ္ဗေ ကရိယမာနေပိ ဃရာဝါသော ဆိဒ္ဒဃဋော ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ စ ဒုပ္ပူရော, တသ္မာ ဂေဟာ နာမေတေ အဓိဝသိတုံ အာဝသိတုံ ဒုက္ခာ ဒုက္ကရာတိ ကတွာ ဒုရဓိဝါသာ ဒုရာဝါသာတိ။ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စေ အနုတိဋ္ဌေယျံ ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော, ယဒတ္ထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, သော ပဗ္ဗဇိတေန အဓိဂန္တဗ္ဗော ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော, ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတ္တာ ဒုဒ္ဒသော, ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈော ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရဘာဝေန ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတ္တာ။ ဂေဟဉ္စေ အာဝသေယျံ, ဒုရဓိဂမာ ဘောဂါ ယေဟိ ဝိနာ န သက္ကာ ဂေဟံ အာဝသိတုံ, တေ ဘောဂါ ဒုက္ခေန ကသိရေန အဓိဂန္တဗ္ဗတာယ ဒုရဓိဂမာ။ ဧဝံ သန္တေ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံယေဝ အနုတိဋ္ဌေယျံ, ဧဝမ္ပိ ကိစ္ဆာ ဝုတ္တိ နော ဣတရီတရေန ဣဓ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဣတရီတရေန ယထာလဒ္ဓေန ပစ္စယေန အမှာကံ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ ကိစ္ဆာ ဒုက္ခာ, ဃရာဝါသာနံ ဒုရဓိဝါသတာယ ဘောဂါနဉ္စ ဒုရဓိဂမတာယ ဂေဟေ ဣတရီတရေန ပစ္စယေန ယာပေတဗ္ဗတာယ ကိစ္ဆာ ကသိရာ ဝုတ္တိ အမှာကံ, တတ္ထ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ? ယုတ္တံ စိန္တေတုံ သတတမနိစ္စတံ သကလံ ဒိဝသံ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တဉ္စ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ အနိစ္စတန္တိ, တတော ဥပ္ပါဒဝယဝန္တတော အာဒိအန္တဝန္တတော တာဝကာလိကတော စ န နိစ္စန္တိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ စိန္တေတုံ ဝိပဿိတုံ ယုတ္တံ။ အနိစ္စာနုပဿနာယ သိဒ္ဓါယ ဣတရာနုပဿနာ သုခေနေဝ သိဇ္ဈန္တီတိ အနိစ္စာနုပဿနာဝ ဧတ္ထ ဝုတ္တာ, အနိစ္စဿ ဒုက္ခာနတ္တတာနံ အဗျဘိစရဏတော သာသနိကဿ သုခဂ္ဂဟဏတော စ။ တေနာဟ – ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၅), ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မံ’’ (မဟာဝ။ ၁၆၊ ဒီ။ နိ။ ၂။၃၇၁၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁), ‘‘ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ’’တိ (ဒီ။ နိ။ ၂။၂၁၈) စ တဒမိနာ ဧဝံ အညမညံ ပဋိပက္ခဝသေန အပရာပရံ ဥပ္ပန္နေ ဝိတက္ကေ နိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စတာမုခေန ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဣဒါနိ ကတကိစ္စော ဇာတောတိ ဒဿေတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော ပဋိပတ္တိ’’န္တိအာဒိ။ ဣဒမေဝ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

ဇေန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဝစ္ဆဂေါတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

တေဝိဇ္ဇောဟံ မဟာဈာယီတိ အာယသ္မတော ဝစ္ဆဂေါတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလဗီဇံ ရောပေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ရညာ နာဂရေဟိ စ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓပူဇံ ကတွာ တတော ပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဝစ္ဆဂေါတ္တတာယ ဝစ္ဆဂေါတ္တောတွေဝ သမညာ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတွာ ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဝိမုတ္တိံ ဂဝေသန္တော တတ္ထ သာရံ အဒိသွာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ တသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇိတေ ပသန္နမာနသော သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၁၅-၂၀) –

‘‘ဥဒေန္တံ သတရံသိံဝ, ပီတရံသိံဝ ဘာဏုမံ၊

ပန္နရသေ ယထာ စန္ဒံ, နိယျန္တံ လောကနာယကံ။

‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိသဟဿာနိ, သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ အဟုံ၊

ပရိဝါရိံသု သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဒွိပဒိန္ဒံ နရာသဘံ။

‘‘သမ္မဇ္ဇိတွာန တံ ဝီထိံ, နိယျန္တေ လောကနာယကေ၊

ဥဿာပေသိံ ဓဇံ တတ္ထ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဓဇံ အဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဓဇဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စတုတ္ထကေ ကပ္ပေ, ရာဇာဟောသိံ မဟဗ္ဗလော၊

သဗ္ဗာကာရေန သမ္ပန္နော, သုဓဇော ဣတိ ဝိဿုတော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန –

၁၁၂။ ‘‘တေဝိဇ္ဇောဟံ မဟာဈာယီ, စေတောသမထကောဝိဒေါ၊

သဒတ္ထော မေ အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ တေဝိဇ္ဇောဟန္တိ ယဒိပိ မံ ပုဗ္ဗေ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရံ ဂတတ္တာ ‘‘ဗြာဟ္မဏော တေဝိဇ္ဇော’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ, တံ ပန သမညာမတ္တံ ဝေဒေသု ဝိဇ္ဇာကိစ္စဿ အဘာဝတော။ ဣဒါနိ ပန ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒီနံ တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အဓိဂတတ္တာ ပရမတ္ထတော တေဝိဇ္ဇော အဟံ, မဟန္တဿ အနဝသေသဿ သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ ဈာပနတော, မဟန္တေန မဂ္ဂဖလဈာနေန မဟန္တဿ ဥဠာရဿ ပဏီတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဈာယနတော စ မဟာဈာယီ။ စေတောသမထကောဝိဒေါတိ စိတ္တသင်္ခေါဘကရာနံ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဝူပသမနေန စေတသော သမာဒဟနေ ကုသလော။ ဧတေန တေဝိဇ္ဇဘာဝဿ ကာရဏမာဟ။ သမာဓိကောသလ္လသဟိတေန ဟိ အာသဝက္ခယေန တေဝိဇ္ဇတာ, န ကေဝလေန။ သဒတ္ထောတိ သကတ္ထော က-ကာရဿာယံ ဒ-ကာရော ကတော ‘‘အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၉၊ အ။ နိ။ ၃။၃၈) ဝိယ။ ‘‘သဒတ္ထော’’တိ စ အရဟတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တဉှိ အတ္တပဋိဗန္ဓဋ္ဌေန အတ္တာနံ အဝိဇဟနဋ္ဌေန အတ္တနော ပရမတ္ထဋ္ဌေန အတ္တနော အတ္ထတ္တာ ‘‘သကတ္ထော’’တိ ဝုစ္စတိ။ သွာယံ သဒတ္ထော မေ မယာ အနုပ္ပတ္တော အဓိဂတော။ ဧတေန ယထာဝုတ္တံ မဟာဈာယိဘာဝံ သိခါပတ္တံ ကတွာ ဒဿေတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဝစ္ဆဂေါတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အစ္ဆောဒိကာ ပုထုသိလာတိ အာယသ္မတော ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလဗီဇံ ရောပေန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပရဿ ကမ္မံ ကတွာ ဇီဝန္တော ကဿစိ အပရာဓံ ကတွာ မရဏဘယေန တဇ္ဇိတော ပလာယန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဗောဓိရုက္ခံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တဿ မူလံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ပိဏ္ဍိဗန္ဓေဟိ အသောကပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဗောဓိံ အဘိမုခေါ နမဿမာနော ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော မာရေတုံ အာဂတေ ပစ္စတ္ထိကေ ဒိသွာ တေသု စိတ္တံ အကောပေတွာ ဗောဓိံ ဧဝ အာဝဇ္ဇေန္တော သတပေါရိသေ ပပါတေ ပပတိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ‘‘ဝစ္ဆော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၆။၇-၁၄) –

‘‘ပရကမ္မာယနေ ယုတ္တော, အပရာဓံ အကာသဟံ၊

ဝနန္တံ အဘိဓာဝိဿံ, ဘယဝေရသမပ္ပိတော။

‘‘ပုပ္ဖိတံ ပါဒပံ ဒိသွာ, ပိဏ္ဍိဗန္ဓံ သုနိမ္မိတံ၊

တမ္ဗပုပ္ဖံ ဂဟေတွာန, ဗောဓိယံ ဩကိရိံ အဟံ။

‘‘သမ္မဇ္ဇိတွာန တံ ဗောဓိံ, ပါဋလိံ ပါဒပုတ္တမံ၊

ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာန, ဗောဓိမူလေ ဥပါဝိသိံ။

‘‘ဂတမဂ္ဂံ ဂဝေသန္တာ, အာဂစ္ဆုံ မမ သန္တိကံ၊

တေ စ ဒိသွာနဟံ တတ္ထ, အာဝဇ္ဇိံ ဗောဓိမုတ္တမံ။

‘‘ဝန္ဒိတွာန အဟံ ဗောဓိံ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

အနေကတာလေ ပပတိံ, ဂိရိဒုဂ္ဂေ ဘယာနကေ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗောဓိပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စ တတိယေ ကပ္ပေ, ရာဇာ သုသညတော အဟံ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိဝေကာဘိရတိယာ ဝနေယေဝ ဝသိ, တေန ဝနဝစ္ဆောတိ သမညာ ဥဒပါဒိ။ အထ ကဒါစိ ထေရော ဉာတိဇနာနုဂ္ဂဟတ္ထံ ရာဇဂဟံ ဂတော တတ္ထ ဉာတကေဟိ ဥပဋ္ဌိယမာနော ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ဂမနာကာရံ သန္ဒဿေတိ။ တံ ဉာတကာ, ‘‘ဘန္တေ, အမှာကံ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ ဓုရဝိဟာရေ ဝသထ, မယံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမာ’’တိ ယာစိံသု။ ထေရော တေသံ ပဗ္ဗတရာမဏေယျကိတ္တနာပဒေသေန ဝိဝေကာဘိရတိံ နိဝေဒေန္တော –

၁၁၃။ ‘‘အစ္ဆောဒိကာ ပုထုသိလာ, ဂေါနင်္ဂုလမိဂါယုတာ၊

အမ္ဗုသေဝါလသဉ္ဆန္နာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မ’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အစ္ဆောဒိကာတိ အစ္ဆံ အဗဟလံ သုခုမံ ဥဒကံ ဧတေသူတိ ‘‘အစ္ဆောဒကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန အစ္ဆောဒိကာ’’တိ ဝုတ္တံ။ ဧတေန တေသံ ဥဒကသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ ပုထုသိလာတိ ပုထုလာ ဝိတ္ထတာ မုဒုသုခသမ္ဖဿာ သိလာ ဧတေသူတိ ပုထုသိလာ။ ဧတေန နိသဇ္ဇနဋ္ဌာနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ ဂုန္နံ ဝိယ နင်္ဂုလံ နင်္ဂုဋ္ဌံ ဧတေသန္တိ ဂေါနင်္ဂုလာ, ကာဠမက္ကဋာ, ‘‘ပကတိမက္ကဋာ’’တိပိ ဝဒန္တိယေဝ။ ဂေါနင်္ဂုလေဟိ စ ပသဒါဒိကေဟိ မိဂေဟိ စ တဟံ တဟံ ဝိစရန္တေဟိ အာယုတာ မိဿိတာတိ ဂေါနင်္ဂုလမိဂါယုတာ။ ဧတေန တေသံ အမနုဿူပစာရိတာယ အရညလက္ခဏူပေတတံ ဒဿေတိ။ အမ္ဗုသေဝါလသဉ္ဆန္နာတိ ပသဝနတော သတတံ ပဂ္ဃရမာနသလိလတာယ တဟံ တဟံ ဥဒကသေဝါလသဉ္ဆာဒိတာ။ တေ သေလာ ရမယန္တိ မန္တိ ယတ္ထာဟံ ဝသာမိ၊ တေ ဧဒိသာ သေလာ ပဗ္ဗတာ ဝိဝေကာဘိရတိယာ မံ ရမယန္တိ, တသ္မာ တတ္ထေဝါဟံ ဂစ္ဆာမီတိ အဓိပ္ပါယော။ ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

ဝနဝစ္ဆတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနောတိ အာယသ္မတော အဓိမုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? သော ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ မနုဿူပစာရံ ဥပဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနော ဝါကစီရံ သတ္ထု ပါဒမူလေ ပတ္ထရိ။ သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ တသ္မိံ အဋ္ဌာသိ။ တတ္ထ ဌိတံ ဘဂဝန္တံ ကာဠာနုသာရေန ဂန္ဓေန ပူဇေတွာ ‘‘သမုဒ္ဓရသိမံ လောက’’န္တိအာဒိကာဟိ ဒသဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ။ တံ သတ္ထာ ‘‘အနာဂတေ ဣတော သတသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆဠဘိညော ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော ယာဝါယံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ, တာဝ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အဓိမုတ္တောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ နိဿရဏံ ဂဝေသန္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄၀။၃၀၄-၃၃၂) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇလိတံ, ဒီပရုက္ခံဝ ဥဇ္ဇလံ၊

ဩသဓိံဝ ဝိရောစန္တံ, ဝိဇ္ဇုတံ ဂဂနေ ယထာ။

‘‘အသမ္ဘီတံ အနုတ္တာသိံ, မိဂရာဇံဝ ကေသရိံ၊

ဉာဏာလောကံ ပကာသေန္တံ, မဒ္ဒန္တံ တိတ္ထိယေ ဂဏေ။

‘‘ဥဒ္ဓရန္တံ ဣမံ လောကံ, ဆိန္ဒန္တံ သဗ္ဗသံသယံ၊

ဂဇ္ဇန္တံ မိဂရာဇံဝ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘ဇဋာဇိနဓရော အာသိံ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ၊

ဝါကစီရံ ဂဟေတွာန, ပါဒမူလေ အပတ္ထရိံ။

‘‘ကာဠာနုသာရိယံ ဂယှံ, အနုလိမ္ပိံ တထာဂတံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓမနုလိမ္ပေတွာ, သန္ထဝိံ လောကနာယကံ။

‘‘သမုဒ္ဓရသိမံ လောကံ, ဩဃတိဏ္ဏ မဟာမုနိ၊

ဉာဏာလောကေန ဇောတေသိ, နာဝဋံ ဉာဏမုတ္တမံ။

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, မဒ္ဒသေ ပရတိတ္ထိယေ၊

ဥသဘော ဇိတသင်္ဂါမော, သမ္ပကမ္ပေသိ မေဒနိံ။

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေ ဦမိယော, ဝေလန္တမှိ ပဘိဇ္ဇရေ၊

တထေဝ တဝ ဉာဏမှိ, သဗ္ဗဒိဋ္ဌီ ပဘိဇ္ဇရေ။

‘‘သုခုမစ္ဆိကဇာလေန, သရမှိ သမ္ပတာနိတေ၊

အန္တောဇာလီကတာ ပါဏာ, ပီဠိတာ ဟောန္တိ တာဝဒေ။

‘‘တထေဝ တိတ္ထိယာ လောကေ, ပုထုပါသဏ္ဍနိဿိတာ၊

အန္တောဉာဏဝရေ တုယှံ, ပရိဝတ္တန္တိ မာရိသ။

‘‘ပတိဋ္ဌာ ဝုယှတံ ဩဃေ, တွဉှိ နာထော အဗန္ဓုနံ၊

ဘယဋ္ဋိတာနံ သရဏံ, မုတ္တိတ္ထီနံ ပရာယဏံ။

‘‘ဧကဝီရော အသဒိသော, မေတ္တာကရုဏသဉ္စယော၊

အသမော သုသမော သန္တော, ဝသီ တာဒီ ဇိတဉ္ဇယော။

‘‘ဓီရော ဝိဂတသမ္မောဟော, အနေဇော အကထံကထီ၊

တုသိတော ဝန္တဒေါသောသိ, နိမ္မလော သံယတော သုစိ။

‘‘သင်္ဂါတိဂေါ ဟတမဒေါ, တေဝိဇ္ဇော တိဘဝန္တဂေါ၊

သီမာတိဂေါ ဓမ္မဂရု, ဂတတ္ထော ဟိတဝဗ္ဘုတော။

‘‘တာရကော တွံ ယထာ နာဝါ, နိဓီဝဿာသကာရကော၊

အသမ္ဘီတော ယထာ သီဟော, ဂဇရာဇာဝ ဒပ္ပိတော။

‘‘ထောမေတွာ ဒသဂါထာဟိ, ပဒုမုတ္တရံ မဟာယသံ၊

ဝန္ဒိတွာ သတ္ထုနော ပါဒေ, တုဏှီ အဋ္ဌာသဟံ တဒါ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဘိက္ခုသံဃေ ဌိတော သတ္ထာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယော မေ သီလဉ္စ ဉာဏဉ္စ, သဒ္ဓမ္မဉ္စာပိ ဝဏ္ဏယိ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘သဋ္ဌိ ကပ္ပသဟဿာနိ, ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ၊

အညေ ဒေဝေဘိဘဝိတွာ, ဣဿရံ ကာရယိဿတိ။

‘‘သော ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာန, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော, သာသနေ ပဗ္ဗဇိဿတိ။

‘‘ပဗ္ဗဇိတွာန ကာယေန, ပါပကမ္မံ ဝိဝဇ္ဇိယ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ယထာပိ မေဃော ထနယံ, တပ္ပေတိ မေဒနိံ ဣမံ၊

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဓမ္မေန တပ္ပယီ မမံ။

‘‘သီလံ ပညဉ္စ ဓမ္မဉ္စ, ထဝိတွာ လောကနာယကံ၊

ပတ္တောမှိ ပရမံ သန္တိံ, နိဗ္ဗာနံ ပဒမစ္စုတံ။

‘‘အဟော နူန သ ဘဂဝါ, စိရံ တိဋ္ဌေယျ စက္ခုမာ၊

အညာတဉ္စ ဝိဇာနေယျုံ, ဖုသေယျုံ အမတံ ပဒံ။

‘‘အယံ မေ ပစ္ဆိမာ ဇာတိ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိထောမယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ကိတ္တနာယ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနာ သဟ ဝသန္တေ ကာယဒဠှိဗဟုလေ ဘိက္ခူ ဩဝဒန္တော –

၁၁၄။ ‘‘ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနော, ဟိယျမာနမှိ ဇီဝိတေ၊

သရီရသုခဂိဒ္ဓဿ, ကုတော သမဏသာဓုတာ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနောတိ ဒုဋ္ဌုလ္လံ အသုဘယောဂျတာ, ကာယဿ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ, ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ ဂရု သမ္ဘာဝိတံ ယဿ သော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရု, အနိဿရဏပ္ပညော ဟုတွာ ကာယပေါသနပ္ပသုတော ကာယဒဠှိဗဟုလောတိ အတ္ထော, တဿ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လဂရုနော။ ဟိယျမာနမှိ ဇီဝိတေတိ ကုန္နဒီနံ ဥဒကံ ဝိယ ဇီဝိတသင်္ခါရေ လဟုသော ခီယမာနေ။ သရီရသုခဂိဒ္ဓဿာတိ ပဏီတာဟာရာဒီဟိ အတ္တနော ကာယဿ သုခေန ဂေဓံ အာပန္နဿ။ ကုတော သမဏသာဓုတာတိ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ သမဏဘာဝေန သာဓုတာ သုသမဏတာ ကုတော ကေန ကာရဏေန သိယာ, ဧကံသတော ပန ကာယေ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခဿ ဣတရီတရသန္တောသေန သန္တုဋ္ဌဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ သမဏသာဓုတာတိ အဓိပ္ပါယော။

အဓိမုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မဟာနာမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧသာဝဟိယျသေ ပဗ္ဗတေနာတိ အာယသ္မတော မဟာနာမတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏဝိဇ္ဇာသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဃရာဝါသံ ပဟာယ အညတရာယ နဒိယာ တီရေ အဿမံ ကာရေတွာ သမ္ဗဟုလေ ဗြာဟ္မဏေ မန္တေ ဝါစေန္တော ဝိဟရတိ။ အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ တံ အနုဂ္ဂဏှိတုံ တဿ အသမပဒံ ဥပဂစ္ဆိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ။ နိသိန္နေ ဘဂဝတိ သုမဓုရံ မဓုံ ဥပနာမေသိ။ တံ ဘဂဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဟေဋ္ဌာ အဓိမုတ္တတ္ထေရဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တနယေန အနာဂတံ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မဟာနာမောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ နေသာဒကေ နာမ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တော ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနံ ဝိက္ခမ္ဘေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဇီဝိတေနာ’’တိ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဥစ္စံ ပဗ္ဗတသိခရံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘ဣတော ပါတေတွာ တံ မာရေဿာမီ’’တိ အတ္တာနံ ပရံ ဝိယ နိဒ္ဒိသန္တော –

၁၁၅။ ‘‘ဧသာဝဟိယျသေ ပဗ္ဗတေန, ဗဟုကုဋဇသလ္လကိကေန၊

နေသာဒကေန ဂိရိနာ, ယသဿိနာ ပရိစ္ဆဒေနာ’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဧသာဝဟိယျသေတိ ဧသော တွံ မဟာနာမ အဝဟိယျသေ ပရိဟာယသိ။ ပဗ္ဗတေနာတိ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတေန ဣမိနာ ပဗ္ဗတေန။ ဗဟုကုဋဇသလ္လကိကေနာတိ ဗဟူဟိ ကုဋဇေဟိ ဣန္ဒသာလရုက္ခေဟိ သလ္လကီဟိ ဣန္ဒသာလရုက္ခေဟိ ဝါ သမန္နာဂတေန။ နေသာဒကေနာတိ ဧဝံနာမကေန။ ဂိရိနာတိ သေလေန။ သေလော ဟိ သန္ဓိသင်္ခါတေဟိ ပဗ္ဗေဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘ပဗ္ဗတော’’တိ, ပသဝနာဒိဝသေန ဇလဿ, သာရဘူတာနံ ဘေသဇ္ဇာဒိဝတ္ထူနဉ္စ ဂိရဏတော ‘‘ဂိရီ’’တိ ဝုစ္စတိ။ တဒုဘယတ္ထသမ္ဘဝတော ပနေတ္ထ ‘‘ပဗ္ဗတေနာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဂိရိနာ’’တိ စ ဝုတ္တံ။ ယသဿိနာတိ သဗ္ဗဂုဏေဟိ ဝိဿုတေန ပကာသေန။ ပရိစ္ဆဒေနာတိ နာနာဝိဓရုက္ခဂစ္ဆလတာဟိ သမန္တတော ဆန္နေန, ဝသနဋ္ဌာနတာယ ဝါ တုယှံ ပရိစ္ဆဒဘူတေန။ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – မဟာနာမ, ယဒိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိတက္ကဗဟုလော ဟောသိ, ဧဝံ တွံ ဣမိနာ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေန သပ္ပါယေန နိဝါသနဋ္ဌာနဘူတေန နေသာဒကဂိရိနာ ပရိဟာယသိ, ဣဒါနိဟံ တံ ဣတော ပါတေတွာ မာရေဿာမိ, တသ္မာ န လဗ္ဘာ ဝိတက္ကဝသိကေန ဘဝိတုန္တိ။ ဧဝံ ထေရော အတ္တာနံ သန္တဇ္ဇေန္တောယေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄၀။၃၃၃-၃၅၂) –

‘‘သိန္ဓုယာ နဒိယာ တီရေ, သုကတော အဿမော မမ၊

တတ္ထ ဝါစေမဟံ သိဿေ, ဣတိဟာသံ သလက္ခဏံ။

‘‘ဓမ္မကာမာ ဝိနီတာ တေ, သောတုကာမာ သုသာသနံ၊

ဆဠင်္ဂေ ပါရမိပ္ပတ္တာ, သိန္ဓုကူလေ ဝသန္တိ တေ။

‘‘ဥပ္ပါတဂမနေ စေဝ, လက္ခဏေသု စ ကောဝိဒါ၊

ဥတ္တမတ္ထံ ဂဝေသန္တာ, ဝသန္တိ ဝိပိနေ တဒါ။

‘‘သုမေဓော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ တာဝဒေ၊

အမှာကံ အနုကမ္ပန္တော, ဥပါဂစ္ဆိ ဝိနာယကော။

‘‘ဥပါဂတံ မဟာဝီရံ, သုမေဓံ လောကနာယကံ၊

တိဏသန္ထာရကံ ကတွာ, လောကဇေဋ္ဌဿဒါသဟံ။

‘‘ဝိပိနာတော မဓုံ ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

‘‘ယော တံ အဒါသိ မဓုံ မေ, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘ဣမိနာ မဓုဒါနေန, တိဏသန္ထာရကေန စ၊

တိံသ ကပ္ပသဟဿာနိ, ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ဒေဝလောကာ ဣဓာဂန္တွာ, မာတုကုစ္ဆိံ ဥပါဂတေ၊

မဓုဝဿံ ပဝဿိတ္ထ, ဆာဒယံ မဓုနာ မဟိံ။

‘‘မယိ နိက္ခန္တမတ္တမှိ, ကုစ္ဆိယာ စ သုဒုတ္တရာ၊

တတြာပိ မဓုဝဿံ မေ, ဝဿတေ နိစ္စကာလိကံ။

‘‘အဂါရာ အဘိနိက္ခမ္မ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

လာဘီ အန္နဿ ပါနဿ, မဓုဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘သဗ္ဗကာမသမိဒ္ဓေါဟံ, ဘဝိတွာ ဒေဝမာနုသေ၊

တေနေဝ မဓုဒါနေန, ပတ္တောမှိ အာသဝက္ခယံ။

‘‘ဝုဋ္ဌမှိ ဒေဝေ စတုရင်္ဂုလေ တိဏေ, သမ္ပုပ္ဖိတေ ဓရဏီရုဟေ သဉ္ဆန္နေ၊

သုညေ ဃရေ မဏ္ဍပရုက္ခမူလကေ, ဝသာမိ နိစ္စံ သုခိတော အနာသဝေါ။

‘‘မဇ္ဈေ မဟန္တေ ဟီနေ စ, ဘဝေ သဗ္ဗေ အတိက္ကမိံ၊

အဇ္ဇ မေ အာသဝါ ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, မဓုဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အယမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟောသီတိ။

မဟာနာမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ပါရာပရိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆဖဿာယတနေ ဟိတွာတိ အာယသ္မတော ပါရာပရိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပိယဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ နေသာဒယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တဿ ဝိညုတံ ပတ္တဿ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ အညတရသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ပိယဒဿီ ဘဂဝါ တံ အနုဂ္ဂဏှိတုံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ။ သော စ မိဂေ ပရိယေသန္တော တံ ဌာနံ ဂတော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဘဂဝန္တံ အန္တော ကတွာ ကတံ သာခါမဏ္ဍပံ ပဒုမပုပ္ဖေဟိ ကူဋာဂါရာကာရေန သဉ္ဆာဒေတွာ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေန္တော သတ္တာဟံ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ။ ဒိဝသေ ဒိဝသေ စ မိလာတမိလာတာနိ အပနေတွာ အဘိနဝေဟိ ဆာဒေသိ။ သတ္ထာ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ဘိက္ခုသံဃံ အနုဿရိ။ တာဝဒေဝ အသီတိသဟဿမတ္တာ ဘိက္ခူ သတ္ထာရံ ပရိဝါရေသုံ။ ‘‘မဓုရဓမ္မကထံ သုဏိဿာမာ’’တိ ဒေဝတာ သန္နိပတိံသု, မဟာ သမာဂမော အဟောသိ။ သတ္ထာ အနုမောဒနံ ကရောန္တော တဿ ဒေဝမနုဿေသု ဘာဝိနိံ သမ္ပတ္တိံ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝကဗောဓိဉ္စ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဟုတွာ ပရာပရဂေါတ္တတာယ ပါရာပရိယောတိ လဒ္ဓသမညော ဗဟူ ဗြာဟ္မဏေ မန္တေ ဝါစေန္တော သတ္ထု ရာဇဂဟဂမနေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄၀။၃၅၃-၃၈၅) –

‘‘ပိယဒဿီ နာမ ဘဂဝါ, သယမ္ဘူ လောကနာယကော၊

ဝိဝေကကာမော သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သမာဓိကုသလော မုနိ။

‘‘ဝနသဏ္ဍံ သမောဂ္ဂယှ, ပိယဒဿီ မဟာမုနိ၊

ပံသုကူလံ ပတ္ထရိတွာ, နိသီဒိ ပုရိသုတ္တမော။

‘‘မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိံ, အရညေ ကာနနေ အဟံ၊

ပသဒံ မိဂမေသန္တော, အာဟိဏ္ဍာမိ အဟံ တဒါ။

‘‘တတ္ထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ၊

ပုပ္ဖိတံ သာလရာဇံဝ, သတရံသိံဝ ဥဂ္ဂတံ။

‘‘ဒိသွာနဟံ ဒေဝဒေဝံ, ပိယဒဿိံ မဟာယသံ၊

ဇာတဿရံ သမောဂ္ဂယှ, ပဒုမံ အာဟရိံ တဒါ။

‘‘အာဟရိတွာန ပဒုမံ, သတပတ္တံ မနောရမံ၊

ကူဋာဂါရံ ကရိတွာန, ဆာဒယိံ ပဒုမေနဟံ။

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ပိယဒဿီ မဟာမုနိ၊

သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ ဗုဒ္ဓေါ, ကူဋာဂါရေ ဝသီ ဇိနော။

‘‘ပုရာဏံ ဆဍ္ဍယိတွာန, နဝေန ဆာဒယိံ အဟံ၊

အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, အဋ္ဌာသိံ တာဝဒေ အဟံ။

‘‘ဝုဋ္ဌဟိတွာ သမာဓိမှာ, ပိယဒဿီ မဟာမုနိ၊

ဒိသံ အနုဝိလောကေန္တော, နိသီဒိ လောကနာယကော။

‘‘တဒါ သုဒဿနော နာမ, ဥပဋ္ဌာကော မဟိဒ္ဓိကော၊

စိတ္တမညာယ ဗုဒ္ဓဿ, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော။

‘‘အသီတိယာ သဟဿေဟိ, ဘိက္ခူဟိ ပရိဝါရိတော၊

ဝနန္တေ သုခမာသီနံ, ဥပေသိ လောကနာယကံ။

‘‘ယာဝတာ ဝနသဏ္ဍမှိ, အဓိဝတ္ထာ စ ဒေဝတာ၊

ဗုဒ္ဓဿ စိတ္တမညာယ, သဗ္ဗေ သန္နိပတုံ တဒါ။

‘‘သမာဂတေသု ယက္ခေသု, ကုမ္ဘဏ္ဍေ သဟရက္ခသေ၊

ဘိက္ခုသံဃေ စ သမ္ပတ္တေ, ဂါထာ ပဗျာဟရီ ဇိနော။

‘‘ထောမံ သတ္တာဟံ ပူဇေသိ, အာဝါသဉ္စ အကာသိ မေ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘သုဒုဒ္ဒသံ သုနိပုဏံ, ဂမ္ဘီရံ သုပ္ပကာသိတံ၊

ဉာဏေန ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘စတုဒ္ဒသာနိ ကပ္ပါနိ, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

ကူဋာဂါရံ မဟန္တဿ, ပဒ္မပုပ္ဖေဟိ ဆာဒိတံ။

‘‘အာကာသေ ဓာရယိဿတိ, ပုပ္ဖကမ္မဿိဒံ ဖလံ၊

စတုဗ္ဗီသေ ကပ္ပသတေ, ဝေါကိဏ္ဏံ သံသရိဿတိ။

‘‘တတ္ထ ပုပ္ဖမယံ ဗျမှံ, အာကာသေ ဓာရယိဿတိ၊

ယထာ ပဒုမပတ္တမှိ, တောယံ န ဥပလိမ္ပတိ။

‘‘တထေဝီမဿ ဉာဏမှိ, ကိလေသာ နောပလိမ္ပရေ၊

မနသာ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ, ပဉ္စ နီဝရဏေ အယံ။

‘‘စိတ္တံ ဇနေတွာ နေက္ခမ္မေ, အဂါရာ ပဗ္ဗဇိဿတိ၊

တတော ပုပ္ဖမယေ ဗျမှေ, ဓာရေန္တေ နိက္ခမိဿတိ။

‘‘ရုက္ခမူလေ ဝသန္တဿ, နိပကဿ သတီမတော၊

တတ္ထ ပုပ္ဖမယံ ဗျမှံ, မတ္ထကေ ဓာရယိဿတိ။

‘‘စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

ဒတွာန ဘိက္ခုသံဃဿ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ကူဋာဂါရေန စရတာ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဘိနိက္ခမိံ၊

ရုက္ခမူလေ ဝသန္တမ္ပိ, ကူဋာဂါရံ ဓရီယတိ။

‘‘စီဝရေ ပိဏ္ဍပါတေ စ, စေတနာ မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ပုညကမ္မေန သံယုတ္တော, လဘာမိ ပရိနိဋ္ဌိတံ။

‘‘ဂဏနာတော အသင်္ခေယျာ, ကပ္ပကောဋီ ဗဟူ မမ၊

ရိတ္တကာ တေ အတိက္ကန္တာ, ပမုတ္တာ လောကနာယကာ။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, ပိယဒဿီ ဝိနာယကော၊

တမဟံ ပယိရုပါသိတွာ, ဣမံ ယောနိံ ဥပါဂတော။

‘‘ဣဓ ပဿာမိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, အနောမံ နာမ စက္ခုမံ၊

တမဟံ ဥပဂန္တွာန, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘ဒုက္ခဿန္တကရော ဗုဒ္ဓေါ, မဂ္ဂံ မေ ဒေသယီ ဇိနော၊

တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပတ္တောမှိ အစလံ ပဒံ။

‘‘တောသယိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဂေါတမံ သကျပုင်္ဂဝံ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဥဒါနဝသေန –

၁၁၆။ ‘‘ဆဖဿာယတနေ ဟိတွာ, ဂုတ္တဒွါရော သုသံဝုတော၊

အဃမူလံ ဝမိတွာန, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော’’တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဆဖဿာယတနေ ဟိတွာတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒီနံ ဆန္နံ သမ္ဖဿာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ ‘‘ဖဿာယတနာနီ’’တိ လဒ္ဓနာမာနိ စက္ခာဒီနိ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနိ တပ္ပဋိဗဒ္ဓသံကိလေသပ္ပဟာနဝသေန ပဟာယ။ ဂုတ္တဒွါရော သုသံဝုတောတိ တတော ဧဝ စက္ခုဒွါရာဒီနံ ဂုတ္တတ္တာ, တတ္ထ ပဝတ္တနကာနံ အဘိဇ္ဈာဒီနံ ပါပဓမ္မာနံ ပဝေသနနိဝါရဏေန သတိကဝါဋေန သုဋ္ဋု ပိဟိတတ္တာ ဂုတ္တဒွါရော သုသံဝုတော။ အထ ဝါ မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဆန္နံ ဒွါရာနံ ဝုတ္တနယေန ရက္ခိတတ္တာ ဂုတ္တဒွါရော, ကာယာဒီဟိ သုဋ္ဌု သညတတ္တာ သုသံဝုတောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ အဃမူလံ ဝမိတွာနာတိ အဃဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ မူလဘူတံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာသင်္ခါတံ ဒေါသံ, သဗ္ဗံ ဝါ ကိလေသဒေါသံ အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတဝမနယောဂပါနေန ဥဂ္ဂိရိတွာ သန္တာနတော ဗဟိ ကတွာ, ဗဟိကရဏဟေတု ဝါ။ ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယောတိ ကာမာသဝါဒယော အာသဝါ ဧတ္ထ ခီယန္တိ, တေသံ ဝါ ခယေန ပတ္တဗ္ဗောတိ အာသဝက္ခယော, နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တဉ္စ။ သော အာသဝက္ခယော ပတ္တော အဓိဂတောတိ ဥဒါနဝသေန အညံ ဗျာကာသိ။

ပါရာပရိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ယသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုဝိလိတ္တော သုဝသနောတိ အာယသ္မတော ယသတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ အတ္တနော ဘဝနံ နေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေသိ။ ဘဂဝန္တံ မဟဂ္ဃေန တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေသိ, ဧကမေကဉ္စ ဘိက္ခုံ မဟဂ္ဃေနေဝ ပစ္စေကဒုဿယုဂေန သဗ္ဗေန သမဏပရိက္ခာရေန အစ္ဆာဒေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ သေဋ္ဌိပုတ္တော ဟုတွာ မဟာဗောဓိမဏ္ဍံ သတ္တဟိ ရတနေဟိ ပူဇေသိ။ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ အကာသိ။ ဧဝံ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဗာရာဏသိယံ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ယသော နာမ နာမေန ပရမသုခုမာလော။ ‘‘တဿ တယော ပါသာဒါ’’တိ သဗ္ဗံ ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၂၅) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သော ပုဗ္ဗဟေတုနာ စောဒိယမာနော ရတ္တိဘာဂေ နိဒ္ဒါဘိဘူတဿ ပရိဇနဿ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ သုဝဏ္ဏပါဒုကာရူဠှောဝ ဂေဟတော နိဂ္ဂတော ဒေဝတာဝိဝဋေန နဂရဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဣသိပတနသမီပံ ဂတော ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ, ဘော, ဥပဿဋ္ဌံ ဝတ, ဘော’’တိ အာဟ။ တေန သမယေန ဘဂဝတာ ဣသိပတနေ ဝိဟရန္တေန တဿေဝ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ အဗ္ဘောကာသေ စင်္ကမန္တေန ‘‘ဧဟိ, ယသ, ဣဒံ အနုပဒ္ဒုတံ, ဣဒံ အနုပဿဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တော, ‘‘အနုပဒ္ဒုတံ အနုပဿဋ္ဌံ ကိရ အတ္ထီ’’တိ သောမနဿဇာတော သုဝဏ္ဏပါဒုကာ ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော သတ္ထာရာ အနုပုဗ္ဗိကထံ ကထေတွာ သစ္စဒေသနာယ ကတာယ သစ္စပရိယောသာနေ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဂဝေသနတ္ထံ အာဂတဿ ပိတု ဘဂဝတာ သစ္စဒေသနာယ ကရိယမာနာယ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄၀။၄၅၆-၄၈၃) –

‘‘မဟာသမုဒ္ဒံ ဩဂ္ဂယှ, ဘဝနံ မေ သုနိမ္မိတံ၊

သုနိမ္မိတာ ပေါက္ခရဏီ, စက္ကဝါကပကူဇိတာ။

‘‘မန္ဒာလကေဟိ သဉ္ဆန္နာ, ပဒုမုပ္ပလကေဟိ စ၊

နဒီ စ သန္ဒတေ တတ္ထ, သုပတိတ္ထာ မနောရမာ။

‘‘မစ္ဆကစ္ဆပသဉ္ဆန္နာ, နာနာဒိဇသမောတ္ထတာ၊

မယူရကောဉ္စာဘိရုဒါ, ကောကိလာဒီဟိ ဝဂ္ဂုဟိ။

‘‘ပါရေဝတာ ရဝိဟံသာ စ, စက္ကဝါကာ နဒီစရာ၊

ဒိန္ဒိဘာ သာဠိကာ စေတ္ထ, ပမ္မကာ ဇီဝဇီဝကာ။

‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာပိ နဒိတာ, ကောသိယာ ပိင်္ဂလာ ဗဟူ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, မဏိမုတ္တိကဝါလုကာ။

‘‘သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ ရုက္ခာ, နာနာဂန္ဓသမေရိတာ၊

ဥဇ္ဇောတေန္တိ ဒိဝါရတ္တိံ, ဘဝနံ သဗ္ဗကာလိကံ။

‘‘သဋ္ဌိတူရိယသဟဿာနိ, သာယံ ပါတော ပဝဇ္ဇရေ၊

သောဠသိတ္ထိသဟဿာနိ, ပရိဝါရေန္တိ မံ သဒါ။

‘‘အဘိနိက္ခမ္မ ဘဝနာ, သုမေဓံ လောကနာယကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဝန္ဒယိံ တံ မဟာယသံ။

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒေတွာ, သသံဃံ တံ နိမန္တယိံ၊

အဓိဝါသေသိ သော ဓီရော, သုမေဓော လောကနာယကော။

‘‘မမ ဓမ္မကထံ ကတွာ, ဥယျောဇေသိ မဟာမုနိ၊

သမ္ဗုဒ္ဓံ အဘိဝါဒေတွာ, ဘဝနံ မေ ဥပါဂမိံ။

‘‘အာမန္တယိံ ပရိဇနံ, သဗ္ဗေ သန္နိပတာထ ဝေါ၊

ပုဗ္ဗဏှသမယံ ဗုဒ္ဓေါ, ဘဝနံ အာဂမိဿတိ။

‘‘လာဘာ အမှံ သုလဒ္ဓံ နော, ယေ ဝသာမ တဝန္တိကေ၊

မယမ္ပိ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ပူဇံ ကဿာမ သတ္ထုနော။

‘‘အန္နံ ပါနံ ပဋ္ဌပေတွာ, ကာလံ အာရောစယိံ အဟံ၊

ဝသီသတသဟဿေဟိ, ဥပေသိ လောကနာယကော။

‘‘ပဉ္စင်္ဂိကေဟိ တူရိယေဟိ, ပစ္စုဂ္ဂမနမကာသဟံ၊

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယေ ပီဌေ, နိသီဒိ ပုရိသုတ္တမော။

‘‘ဥပရိစ္ဆဒနံ အာသိ, သဗ္ဗသောဏ္ဏမယံ တဒါ၊

ဗီဇနိယော ပဝါယန္တိ, ဘိက္ခုသံဃဿ အန္တရေ။

‘‘ပဟူတေနန္နပါနေန, ဘိက္ခုသံဃမတပ္ပယိံ၊

ပစ္စေကဒုဿယုဂဠေ, ဘိက္ခုသံဃဿဒါသဟံ။

‘‘ယံ ဝဒန္တိ သုမေဓောတိ, လောကာဟုတိပဋိဂ္ဂဟံ၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယော မေ အန္နေန ပါနေန, သဗ္ဗေ ဣမေ စ တပ္ပယိံ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ၊

သဟဿက္ခတ္တုံ ရာဇာ စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ။

‘‘ဥပပဇ္ဇတိ ယံ ယောနိံ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏံ, ဆဒနံ ဓာရယိဿတိ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, သီဟနာဒံ နဒိဿတိ၊

စိတကေ ဆတ္တံ ဓာရေန္တိ, ဟေဋ္ဌာ ဆတ္တမှိ ဍယှထ။

‘‘သာမညံ မေ အနုပ္ပတ္တံ, ကိလေသာ ဈာပိတာ မယာ၊

မဏ္ဍပေ ရုက္ခမူလေ ဝါ, သန္တာပေါ မေ န ဝိဇ္ဇတိ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, သဗ္ဗဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ ယသံ ဒက္ခိဏံ ဗာဟုံ ပသာရေတွာ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ။ ဝစနသမနန္တရမေဝ ဒွင်္ဂုလမတ္တကေသမဿု အဋ္ဌပရိက္ခာရဓရော ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရော ဝိယ အဟောသိ။ သော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဥဒါနေန္တော ဧဟိဘိက္ခုဘာဝပ္ပတ္တိတော ပုရိမာဝတ္ထဝသေန –

၁၁၇။ ‘‘သုဝိလိတ္တော သုဝသနော, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတော၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဇ္ဈဂမိံ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ – ဂါထံ အဘာသိ၊

တတ္ထ သုဝိလိတ္တောတိ သုန္ဒရေန ကုင်္ကုမစန္ဒနာနုလေပနေန ဝိလိတ္တဂတ္တော။ သုဝသနောတိ သုဋ္ဌု မဟဂ္ဃကာသိကဝတ္ထဝသနော။ သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတောတိ သီသူပဂါဒီဟိ သဗ္ဗေဟိ အာဘရဏေဟိ အလင်္ကတော။ အဇ္ဈဂမိန္တိ အဓိဂစ္ဆိံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ယသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ကိမိလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဘိသတ္တောဝ နိပတတီတိ အာယသ္မတော ကိမိလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ပရိနိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ တဿ ဓာတုယော ဥဒ္ဒိဿ သဠလမာလာဟိ မဏ္ဍပါကာရေန ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန တာဝတိံသေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုနဂရေ သာကိယရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ကိမိလောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဘောဂသမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နော ဝိဟရတိ။ တဿ ဉာဏပရိပါကံ ဒိသွာ သံဝေဂဇနနတ္ထံ အနုပိယာယံ ဝိဟရန္တော သတ္ထာ ပဌမယောဗ္ဗနေ ဌိတံ ဒဿနီယံ ဣတ္ထိရူပံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ပုရတော ဒဿေတွာ ပုန အနုက္ကမေန ယထာ ဇရာရောဂဝိပတ္တီဟိ အဘိဘူတာ ဒိဿတိ, တထာ အကာသိ။ တံ ဒိသွာ ကိမိလကုမာရော အတိဝိယ သံဝေဂံ ပကာသေန္တော –

၁၁၈။ ‘‘အဘိသတ္တောဝ နိပတတိ ဝယော, ရူပံ အညမိဝ တထေဝ သန္တံ၊

တဿေဝ သတော အဝိပ္ပဝသတော, အညဿေဝ သရာမိ အတ္တာန’’န္တိ။ –

ဂါထံ အဘာသိ။

တတ္ထ အဘိသတ္တောဝါတိ ‘‘တွံ သီဃံ ဂစ္ဆ မာ တိဋ္ဌာ’’တိ ဒေဝေဟိ အနုသိဋ္ဌော အာဏတ္တော ဝိယ။ ‘‘အဘိသဋ္ဌော ဝါ’’တိပိ ပါဌော, ‘‘တွံ လဟုံ ဂစ္ဆာ’’တိ ကေနစိ အဘိလာသာပိတော ဝိယာတိ အတ္ထော။ နိပတတီတိ အတိပတတိ အဘိဓာဝတိ န တိဋ္ဌတိ, ခဏေ ခဏေ ခယဝယံ ပါပုဏာတီတိ အတ္ထော။ ဝယောတိ ဗာလျယောဗ္ဗနာဒိကော သရီရဿ အဝတ္ထာဝိသေသော။ ဣဓ ပနဿ ယောဗ္ဗညံ အဓိပ္ပေတံ, တံ ဟိဿ အဘိပတန္တံ ခီယန္တံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌိတံ။ ရူပန္တိ ရူပသမ္ပဒါတိ ဝဒတိ။ ရူပန္တိ ပန သရီရံ ‘‘အဋ္ဌိဉ္စ ပဋိစ္စ နှာရုဉ္စ ပဋိစ္စ မံသဉ္စ ပဋိစ္စ အာကာသော ပရိဝါရိတော ရူပံတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (မ။ နိ။ ၁။၃၀၆) ဝိယ။ အညမိဝ တထေဝ သန္တန္တိ ဣဒံ ရူပံ ယာဒိသံ, သယံ တထေဝ တေနေဝါကာရေန သန္တံ ဝိဇ္ဇမာနံ အညံ ဝိယ မယှံ ဥပဋ္ဌာတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘တဒေဝ သန္တ’’န္တိ စ ကေစိ ပဌန္တိ။ တဿေဝ သတောတိ တဿေဝ မေ အနညဿ သတော သမာနဿ။ အဝိပ္ပဝသတောတိ န ဝိပ္ပဝသန္တဿ, စိရဝိပ္ပဝါသေန ဟိ သတော အနညမ္ပိ အညံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ ဣဒမ္ပိ ဣဓ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။ အညဿေဝ သရာမိ အတ္တာနန္တိ ဣမံ မမ အတ္တဘာဝံ အညဿ သတ္တဿ ဝိယ သရာမိ ဥပဓာရေမိ သဉ္ဇာနာမီတိ အတ္ထော။ တဿေဝံ အနိစ္စတံ မနသိ ကရောန္တဿ ဒဠှတရော သံဝေဂေါ ဥဒပါဒိ, သော သံဝေဂဇာတော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၆။၄၂-၄၈) –

‘‘နိဗ္ဗုတေ ကကုသန္ဓမှိ, ဗြာဟ္မဏမှိ ဝုသီမတိ၊

ဂဟေတွာ သဠလံ မာလံ, မဏ္ဍပံ ကာရယိံ အဟံ။

‘‘တာဝတိံသံ ဂတော သန္တော, လဘိမှ ဗျမှမုတ္တမံ၊

အညေ ဒေဝေတိရောစာမိ, ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ, စင်္ကမန္တော ဌိတော စဟံ၊

ဆန္နော သဠလပုပ္ဖေဟိ, ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာပိ ထေရော အတ္တနော ပုရိမုပ္ပန္နံ အနိစ္စတာမနသိကာရံ ဝိဘာဝေန္တော တမေဝ ဂါထံ ပစ္စုဒါဟာသိ။ တေနေတံ ဣမဿ ထေရဿ အညာဗျာကရဏမ္ပိ အဟောသိ။

ကိမိလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝဇ္ဇိပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ