ထေရဂါထာ-အဋ္ဌကထာ (ပ)

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဘရတတ္ထေရဿ သန္တိကေ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၁၇၃။ ‘‘ယထာပိ ဘဒ္ဒေါ အာဇညော, ခလိတွာ ပတိတိဋ္ဌတိ၊

ဘိယျော လဒ္ဓါန သံဝေဂံ, အဒီနော ဝဟတေ ဓုရံ။

၁၇၄။ ‘‘ဧဝံ ဒဿနသမ္ပန္နံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကံ၊

အာဇာနီယံ မံ ဓာရေထ, ပုတ္တံ ဗုဒ္ဓဿ ဩရသ’’န္တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဘိယျော လဒ္ဓါန သံဝေဂံ, အဒီနော ဝဟတေ ဓုရန္တိ ‘‘မယှံ ဇာတိဗလဝီရိယာနံ အနနုစ္ဆဝိကမေတံ ယဒိဒံ အာဂတဿ ဘာရဿ အဝဟန’’န္တိ သံဝေဂံ လဘိတွာ အဒီနော အဒီနမာနသော အလီနစိတ္တော။ ‘‘အလီနော’’တိ ဝါ ပါဌော, သော ဧဝ အတ္ထော။ ဘိယျော ပုနပ္ပုနံ ဘိယျောသောမတ္တာယ အတ္တနော ဓုရံ ဘာရံ ဝဟတေ ဥဗ္ဗဟတိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ရမဏီယဝိဟာရိတ္ထေရဿ ဂါထာဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ။

နန္ဒကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဘရတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧဟိ, နန္ဒက, ဂစ္ဆာမာတိ အာယသ္မတော ဘရတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ မနုညဒဿနံ မုဒုသုခသမ္ဖဿံ ဥပါဟနဒွယံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ စင်္ကမန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဥပါဟနာ ဥပနာမေတွာ, ‘‘အဘိရုဟတု ဘဂဝါ ဥပါဟနာ, ယံ မမ အဿ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ အာဟ။ အဘိရုဟိ ဘဂဝါ တဿ အနုဂ္ဂဏှနတ္ထံ ဥပါဟနာ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ စမ္ပာနဂရေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဘရတောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော သောဏတ္ထေရဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ သုတွာ ‘‘သောပိ နာမ ပဗ္ဗဇီ’’တိ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၇၁-၈၉) –

‘‘အနောမဒဿီ ဘဂဝါ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ဒိဝါဝိဟာရာ နိက္ခမ္မ, ပထမာရုဟိ စက္ခုမာ။

‘‘ပါနဓိံ သုကတံ ဂယှ, အဒ္ဓါနံ ပဋိပဇ္ဇဟံ၊

တတ္ထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ပတ္တိကံ စာရုဒဿနံ။

‘‘သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, နီဟရိတွာန ပါနဓိံ၊

ပါဒမူလေ ဌပေတွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘အဘိရူဟ မဟာဝီရ, သုဂတိန္ဒ ဝိနာယက၊

ဣတော ဖလံ လဘိဿာမိ, သော မေ အတ္ထော သမိဇ္ဈတု။

‘‘အနောမဒဿီ ဘဂဝါ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ပါနဓိံ အဘိရူဟိတွာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ။

‘‘ယော ပါနဓိံ မေ အဒါသိ, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဂိရမညာယ, သဗ္ဗေ ဒေဝါ သမာဂတာ၊

ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ, ဝေဒဇာတာ ကတဉ္ဇလီ။

‘‘ပါနဓီနံ ပဒါနေန, သုခိတောယံ ဘဝိဿတိ၊

ပဉ္စပညာသက္ခတ္တုဉ္စ, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ။

‘‘သဟဿက္ခတ္တုံ ရာဇာ စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ။

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ဒေဝလောကေ မနုဿေ ဝါ, နိဗ္ဗတ္တိဿတိ ပုညဝါ၊

ဒေဝယာနပဋိဘာဂံ, ယာနံ ပဋိလဘိဿတိ။

‘‘ပါသာဒါ သိဝိကာ ဝယှံ, ဟတ္ထိနော သမလင်္ကတာ၊

ရထာ ဝါဇညသံယုတ္တာ, သဒါ ပါတုဘဝန္တိ မေ။

‘‘အဂါရာ နိက္ခမန္တောပိ, ရထေန နိက္ခမိံ အဟံ၊

ကေသေသု ဆိဇ္ဇမာနေသု, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘လာဘာ မယှံ သုလဒ္ဓံ မေ, ဝါဏိဇ္ဇံ သုပ္ပယောဇိတံ၊

ဒတွာန ပါနဓိံ ဧကံ, ပတ္တောမှိ အစလံ ပဒံ။

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပါနဓိမဒါသဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပါနဓိဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကေန နန္ဒကတ္ထေရေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန အညာဗျာကရဏေ ကတေ ‘‘ဣဒါနိ နန္ဒကောပိ အရဟာ ဇာတော, ဟန္ဒ မယံ ဥဘောပိ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယတံ နိဝေဒေဿာမာတိ ဥပ္ပန္နံ ပရိဝိတက္ကံ နန္ဒကတ္ထေရဿ ကထေန္တော –

၁၇၅။ ‘‘ဧဟိ နန္ဒက ဂစ္ဆာမ, ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကံ၊

သီဟနာဒံ နဒိဿာမ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သမ္မုခါ။

၁၇၆။ ‘‘ယာယ နော အနုကမ္ပာယ, အမှေ ပဗ္ဗာဇယီ မုနိ၊

သော နော အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော’’တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ နန္ဒကာတိ အာလပနံ။ ဧဟီတိ တဿ အတ္တနော သန္တိကကရဏံ။ ဂစ္ဆာမာတိ တေန အတ္တနာ စ ဧကဇ္ဈံ ကာတဗ္ဗကိရိယာဝစနံ, ဥပဇ္ဈာယဿာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိ သမန္တစက္ခုနာ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ စ သတ္တာနံ အာသယာနုသယစရိတာဒီနံ ယထာဘူတဝိလောကနေန သဒေဝကဿ လောကဿ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဝိသေသတော ဥပဇ္ဈာယောတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ။ ယဒတ္ထံ ဂမနံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သီဟနာဒံ နဒိဿာမ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သမ္မုခါ’’တိ အာဟ။ ယထာဘုစ္စဂုဏာဘိဗျာဟာရတာယ အဘီတနာဒဘာဝတော သီဟနာဒံ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တတော ဧဝ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမတာယ သေဋ္ဌဿ, ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ သာဝကဗုဒ္ဓါဒီနံ သေဋ္ဌဿ သမ္မုခါ ပုရတော နဒိဿာမာတိ အတ္ထော။

ယထာ ပန သီဟနာဒံ နဒိတုကာမော, တံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာယာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ယာယာတိ ယဒတ္ထံ, ယာယ ယဒတ္ထာနုပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော။ နောတိ အမှာကံ။ အနုကမ္ပာယာတိ အနုဂ္ဂဏှနေန အမှေ ဒွေပိ ပဗ္ဗာဇယိ ပဗ္ဗာဇေသိ။ မုနီတိ ဘဂဝါ။ သော နော အတ္ထော အနုပ္ပတ္တောတိ သော အတ္ထော သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခယဘူတံ အရဟတ္တဖလံ နော အမှေဟိ အနုပ္ပတ္တော, အဓိဂတောတိ အတ္ထော။

ဘရတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဘာရဒွါဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နဒန္တိ ဧဝံ သပ္ပညာတိ အာယသ္မတော ဘာရဒွါဇတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သုမနံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပရိပက္ကံ ဝလ္လိကာရဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဂေါတ္တနာမေန ဘာရဒွါဇောတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကပုတ္တံ လဘိ။ တဿ ‘‘ကဏှဒိန္နော’’တိ နာမံ အကာသိ။ တဿ ဝိညုတံ ပတ္တကာလေ ‘‘တာတ, အသုကဿ နာမ အာစရိယဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ သိက္ခိတွာ ဧဟီ’’တိ တံ တက္ကသိလံ ပေသေသိ။ သော ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ သတ္ထု သာဝကံ အညတရံ မဟာထေရံ ကလျာဏမိတ္တံ လဘိတွာ တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကတပုဗ္ဗကိစ္စော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၆၆-၇၀) –

‘‘သုမနော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တက္ကရာယံ ဝသီ တဒါ၊

ဝလ္လိကာရဖလံ ဂယှ, သယမ္ဘုဿ အဒါသဟံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထဿ ပိတာ ဘာရဒွါဇော ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ အထ ပုတ္တော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ ရာဇဂဟံ အာဂတော သတ္ထု သန္တိကေ နိသိန္နံ ပိတရံ ဒိသွာ တုဋ္ဌစိတ္တော ‘‘ပိတာပိ ခေါ မေ ပဗ္ဗဇိတော, ကိံ နု ခေါ တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပိတ’’န္တိ ဝီမံသန္တော ခီဏာသဝဘာဝံ ဉတွာ တံ သီဟနာဒံ နဒါပေတုကာမော, ‘‘သာဓု, ခေါ တုမှေဟိ ကတံ ပဗ္ဗဇန္တေဟိ, ပဗ္ဗဇ္ဇာကိစ္စံ ပန မတ္ထကံ ပါပိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ ဘာရဒွါဇော ပုတ္တဿ အဓိဂမံ ဒီပေန္တော –

၁၇၇။ ‘‘နဒန္တိ ဧဝံ သပ္ပညာ, သီဟာဝ ဂိရိဂဗ္ဘရေ၊

ဝီရာ ဝိဇိတသင်္ဂါမာ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနံ။

၁၇၈။ ‘‘သတ္ထာ စ ပရိစိဏ္ဏော မေ, ဓမ္မော သံဃော စ ပူဇိတော၊

အဟဉ္စ ဝိတ္တော သုမနော, ပုတ္တံ ဒိသွာ အနာသဝ’’န္တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ နဒန္တီတိ ယထာဘုစ္စဂုဏာဘိဗျာဟာရဝသေန အဘီတနာဒံ နဒန္တိ ဂဇ္ဇန္တိ။ ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရဒဿနံ။ သပ္ပညာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာဓိဂမေန သဗ္ဗပညာဓိဂမေန သဗ္ဗပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တာ။ ဝီရာတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယသမ္ပန္နတာယ ဝီရာ, တတော ဧဝ အနဝသေသသံကိလေသပက္ခနိမ္မထနေန သဝါဟနံ ကိလေသမာရံ အဘိသင်္ခါရမာရံ ဒေဝပုတ္တမာရဉ္စ ဇေတွာ သဗ္ဗသော ဝိဇိတသင်္ဂါမာ နဒန္တိ သပ္ပညာတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဧဝံ ဝိဇေတဗ္ဗဝိဇယေန သီဟနာဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အာရာဓေတဗ္ဗသမာရာဓနေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗသိဒ္ဓိယာ စ တံ ဒဿေတုံ, ‘‘သတ္ထာ စ ပရိစိဏ္ဏော မေ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သတ္ထာ စ ပရိစိဏ္ဏော မေတိ မမ သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယထာနုသိဋ္ဌံ ဩဝါဒါနုသာသနီကရဏေန မယာ ပရိစိဏ္ဏော ဥပါသိတော, န ဓမ္မာဓိကရဏံ ဝိသောသိတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဓမ္မော သံဃော စ ပူဇိတောတိ နဝဝိဓောပိ လောကုတ္တရဓမ္မော, ယထာပဋိပတ္တိယာဂတမဂ္ဂါနုပ္ပတ္တိယာ သီလဒိဋ္ဌိသာမညဂမနေန အရိယသံဃော စ မယာ ပူဇိတော မာနိတော။ အဟဉ္စ ဝိတ္တော သုမနော, ပုတ္တံ ဒိသွာ အနာသဝန္တိ မမ ပုတ္တံ အနာသဝံ သဗ္ဗသော ခီဏာသဝံ ဒိသွာ ဒဿနဟေတု အဟမ္ပိ ဝိတ္တော နိရာမိသာယ ပီတိယာ တုဋ္ဌော, တတောယေဝ နိရာမိသေန သောမနဿေန သုမနော ဇာတောတိ အတ္ထော။

ဘာရဒွါဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကဏှဒိန္နတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥပါသိတာ သပ္ပုရိသာတိ အာယသ္မတော ကဏှဒိန္နတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော စတုနဝုတေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သောဘိတံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပုန္နာဂပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကဏှဒိန္နောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ဓမ္မသေနာပတိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၆၁-၆၅) –

‘‘သောဘိတော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, စိတ္တကူဋေ ဝသီ တဒါ၊

ဂဟေတွာ ဂိရိပုန္နာဂံ, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၁၇၉။ ‘‘ဥပါသိတာ သပ္ပုရိသာ, သုတာ ဓမ္မာ အဘိဏှသော၊

သုတွာန ပဋိပဇ္ဇိဿံ, အဉ္ဇသံ အမတောဂဓံ။

၁၈၀။ ‘‘ဘဝရာဂဟတဿ မေ သတော, ဘဝရာဂေါ ပုန မေ န ဝိဇ္ဇတိ၊

န စာဟု န စ မေ ဘဝိဿတိ, န စ မေ ဧတရဟိ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။ –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ။

တတ္ထ ဥပါသိတာတိ ပရိစရိတာ ပဋိပတ္တိပယိရုပါသနာယ ပယိရုပါသိတာ။ သပ္ပုရိသာတိ သန္တေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ပုရိသာ, အရိယပုဂ္ဂလာ သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒယော။ ဧတေန ပုရိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိမတ္တနော ဒဿေတိ။ န ဟိ ပတိရူပဒေသဝါသေန ဝိနာ သပ္ပုရိသူပနိဿယော သမ္ဘဝတိ။ သုတာ ဓမ္မာတိ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိပဋိသံယုတ္တဓမ္မာ သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပဓာရိတာ။ ဧတေန အတ္တနော ဗာဟုသစ္စံ ဒဿေန္တော ပစ္ဆိမစက္ကဒွယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ အဘိဏှသောတိ ဗဟုသော န ကာလေန ကာလံ။ ဣဒဉ္စ ပဒံ ‘‘ဥပါသိတာ သပ္ပုရိသာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗံ။ သုတွာန ပဋိပဇ္ဇိဿံ, အဉ္ဇသံ အမတောဂဓန္တိ တေ ဓမ္မေ သုတွာ တတ္ထ ဝုတ္တရူပါရူပဓမ္မေ သလက္ခဏာဒိတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အမတောဂဓံ နိဗ္ဗာနပတိဋ္ဌံ တံသမ္ပာပကံ အဉ္ဇသံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိံ ပါပုဏိံ။

ဘဝရာဂဟတဿ မေ သတောတိ ဘဝရာဂေန ဘဝတဏှာယ အနာဒိမတိ သံသာရေ ဟတဿ ဥပဒ္ဒုတဿ မမ သတော သမာနဿ, အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဝါ ဟတဘဝရာဂဿ။ ဘဝရာဂေါ ပုန မေ န ဝိဇ္ဇတီတိ တတော ဧဝ ပုန ဣဒါနိ ဘဝရာဂေါ မေ နတ္ထိ။ န စာဟု န မေ ဘဝိဿတိ, န စ မေ ဧတရဟိ ဝိဇ္ဇတီတိ ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ ပုထုဇ္ဇနကာလေ သေက္ခကာလေ စ မေ ဘဝရာဂေါ အဟောသိ, အဂ္ဂမဂ္ဂပ္ပတ္တိတော ပန ပဋ္ဌာယ န စာဟု န စ အဟောသိ, အာယတိမ္ပိ န မေ ဘဝိဿတိ, ဧတရဟိ အဓုနာပိ န စ မေ ဝိဇ္ဇတိ န စ ဥပလဗ္ဘတိ, ပဟီနောတိ အတ္ထော။ ဘဝရာဂဝစနေနေဝ စေတ္ထ တဒေကဋ္ဌတာယ မာနာဒီနမ္ပိ အဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ သဗ္ဗသော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနတံ ဒဿေတိ။

ကဏှဒိန္နတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ စတုတ္ထဝဂ္ဂေါ

၁။ မိဂသိရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယတော အဟံ ပဗ္ဗဇိတောတိ အာယသ္မတော မိဂသိရတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကုသဋ္ဌကံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ မိဂသိရနက္ခတ္တေန ဇာတတ္တာ မိဂသိရောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဆဝသီသမန္တံ နာမ သိက္ခိ, ယံ ပရိဇပ္ပေတွာ တိဝဿမတ္ထကေ မတာနမ္ပိ သီသံ နခေန အာကောဋေတွာ ‘‘အယံ သတ္တော အသုကဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဇာနာတိ။

သော ဃရာဝါသံ အနိစ္ဆန္တော ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တံ ဝိဇ္ဇံ နိဿာယ လောကေန သက္ကတော ဂရုကတော လာဘီ ဟုတွာ ဝိစရန္တော သာဝတ္ထိံ ဥပဂတော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ပကာသေန္တော – ‘‘အဟံ, ဘော ဂေါတမ, မတာနံ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဇာနာမီ’’တိ ဝတွာ, ‘‘ကထံ ပန တွံ ဇာနာသီ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ဆဝသီသာနိ အာဟရာပေတွာ မန္တံ ပရိဇပ္ပေတွာ နခေန သီသံ အာကောဋေန္တော နိရယာဒိကံ တေဟိ တေဟိ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဇာနာမီ’’တိ ကထေသိ။ အထဿ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော သီသကပါလံ အာဟရာပေတွာ, ‘‘ကထေဟိ တာဝ တဿ ဂတိံ, ယဿိဒံ သီသကပါလ’’န္တိ အာဟ။ သော တံ ကပါလံ မန္တံ ပရိဇပ္ပေတွာ နခေန အာကောဋေတွာ နေဝ အန္တံ န ကောဋိံ ပဿတိ။ အထ သတ္ထာရာ, ‘‘န သက္ကောသိ ပရိဗ္ဗာဇကာ’’တိ ဝုတ္တေ, ‘‘ဥပပရိက္ခိဿာမိ တာဝါ’’တိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေန္တောပိ န ပဿတေဝ။ ဗာဟိရကမန္တေန ဟိ ခီဏာသဝဿ ဂတိံ ကထံ ဇာနိဿတိ, အထဿ မတ္ထကတော ကစ္ဆေဟိ စ သေဒေါ မုစ္စိ။ သော လဇ္ဇိတွာ တုဏှီဘူတော အဋ္ဌာသိ။ သတ္ထာ ‘‘ကိလမသိ ပရိဗ္ဗာဇကာ’’တိ အာဟ။ သော ‘‘အာမ, ကိလမာမိ, န ဣမဿ ဂတိံ ဇာနာမိ, တုမှေ ပန ဇာနာထာ’’တိ။ ‘‘အဟံ ဧတံ ဇာနာမိ, ဣတော ဥတ္တရိတရမ္ပိ ဇာနာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘နိဗ္ဗာနံ ဂတော သော’’တိ အာဟ။ ပရိဗ္ဗာဇကော ‘‘ဣမံ ဝိဇ္ဇံ မယှံ ဒေထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘တေန ဟိ ပဗ္ဗဇာ’’တိ ဝတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ပဌမံ သမထကမ္မဋ္ဌာနေ နိယောဇေတွာ ဈာနာဘိညာသု ပတိဋ္ဌိတဿ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ဥပဒိသိ။ သော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၅၆-၆၀) –

‘‘ကဿပဿ ဘဂဝတော, ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ကုသဋ္ဌကမဒါသဟံ။

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပသ္မိံ, ကုသဋ္ဌကမဒါသဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ကုသဋ္ဌကဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၁၈၁။ ‘‘ယတော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

ဝိမုစ္စမာနော ဥဂ္ဂစ္ဆိံ, ကာမဓာတုံ ဥပစ္စဂံ။

၁၈၂။ ‘‘ဗြဟ္မုနော ပေက္ခမာနဿ, တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ၊

အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီတိ, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယာ’’တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယတော အဟံ ပဗ္ဗဇိတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနေတိ ယတော ပဘုတိ အဟံ ပဗ္ဗဇိတော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ, ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ။ ဝိမုစ္စမာနော ဥဂ္ဂစ္ဆိန္တိ သံကိလေသပက္ခတော ပဌမံ တာဝ သမထဝိပဿနာဟိ ဝိမုစ္စမာနော ဝေါဒါနဓမ္မသဝနေန ဥဋ္ဌဟိံ။ ဧဝံ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တော ကာမဓာတုံ ဥပစ္စဂံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အစ္စန္တမေဝ ကာမဓာတုံ အတိက္ကမိံ။

ဗြဟ္မုနော ပေက္ခမာနဿ, တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂဘူတတ္တာ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မုနော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော မဟာကရုဏာယောဂေန ‘‘အယံ ကုလပုတ္တော မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကထံ နု ခေါ ပဋိပဇ္ဇတီ’’တိ ပေက္ခန္တဿ တတော အနာဂါမိမဂ္ဂါဓိဂမတော ပစ္ဆာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန မမ စိတ္တံ သဗ္ဗသံကိလေသတော အစ္စန္တမေဝ မုစ္စိ။ အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီတိ, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယာတိ တထာဝိမုတ္တစိတ္တတ္တာ ဧဝ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခယာ ပရိက္ခယာ ဣတိ ဧဝံ အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တီတိ အညံ ဗျာကာသိ။

မိဂသိရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သိဝကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အနိစ္စာနိ ဂဟကာနီတိ အာယသ္မတော သိဝကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ပဿိတွာ ပသန္နမာနသော ပတ္တံ အာဒါယ ကုမ္မာသဿ ပူရေတွာ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သိဝကောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယတာယ ကာမေ ပဟာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၆။၁၁၇-၁၂၁) –

‘‘ဧသနာယ စရန္တဿ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော၊

ရိတ္တကံ ပတ္တံ ဒိသွာန, ကုမ္မာသံ ပူရယိံ အဟံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဘိက္ခမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ကုမ္မာသဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၁၈၃။ ‘‘အနိစ္စာနိ ဂဟကာနိ, တတ္ထ တတ္ထ ပုနပ္ပုနံ၊

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ။

၁၈၄။ ‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ၊

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ထူဏိကာ စ ဝိဒါလိတာ၊

ဝိမရိယာဒိကတံ စိတ္တံ, ဣဓေဝ ဝိဓမိဿတီ’’တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အနိစ္စာနိ ဂဟကာနိ, တတ္ထ တတ္ထ ပုနပ္ပုနန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ ပုနပ္ပုနံ နိဗ္ဗတ္တမာနာနိ ဂဟကာနိ အတ္တဘာဝဂေဟာနိ န နိဗ္ဗာနိ အနဝဋ္ဌိတာနိ ဣတ္တရာနိ ပရိတ္တကာလာနိ။ ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တောတိ ဣမဿ အတ္တဘာဝဂေဟဿ ကာရကံ တဏှာဝဍ္ဎကိံ ပရိယေသန္တော ဧတ္တကံ ကာလံ အနုဝိစရိန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနန္တိ ဣဒံ ဂဟကာရကဂဝေသနဿ ကာရဏဝစနံ။ ယသ္မာ ဇရာဗျာဓိမရဏမိဿတာယ ဇာတိ နာမေသာ ပုနပ္ပုနံ ဥပဂန္တုံ ဒုက္ခာ, န စ သာ တသ္မိံ အဒိဋ္ဌေ နိဝတ္တတိ, တသ္မာ တံ ဂဝေသန္တော ဝိစရိန္တိ အတ္ထော။

ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသီတိ ဣဒါနိ ပန ယေန သော သက္ကာ ဒဋ္ဌုံ, တေန အရိယမဂ္ဂဉာဏစက္ခုနာ ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌော အသိ။ ပုန ဂေဟန္တိ ပုန ဣမသ္မိံ သံသာရဝဋ္ဋေ အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ မမ ဂေဟံ န ကာဟသိ န ကရိဿသိ။ သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါတိ တဝ သဗ္ဗာ အနဝသေသကိလေသဖာသုကာ မယာ ဘဂ္ဂါ။ ထူဏိကာ စ ဝိဒါလိတာတိ ဣဒါနိ တယာ ကာတဗ္ဗဿ အတ္တဘာဝဂေဟဿ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတာ ကဏ္ဏိကာ စ ဘိန္နာ။ ဝိမရိယာဒိကတံ စိတ္တန္တိ မမ စိတ္တံ ဝိဂတန္တံ ကတံ, အာယတိံ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတံ။ တတော ဧဝ ဣဓေဝ ဝိဓမိဿတိ ဣမသ္မိံယေဝ ဘဝေ ဝိဒ္ဓံသိဿတိ, စရိမကစိတ္တနိရောဓေန နိရုဇ္ဈိဿတီတိ အတ္ထော။

သိဝကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဥပဝါဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အရဟံ သုဂတောတိ အာယသ္မတော ဥပဝါဏတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ဓာတုံ ဂဟေတွာ မနုဿဒေဝနာဂဂရုဠကုမ္ဘဏ္ဍယက္ခဂန္ဓဗ္ဗေဟိ သတ္တရတနမယေ သတ္တယောဇနိကေ ထူပေ ကတေ တတ္ထ သုဓောတံ အတ္တနော ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဝေဠဂ္ဂေ အာဗန္ဓိတွာ ဓဇံ ကတွာ ပူဇံ အကာသိ။ တံ ဂဟေတွာ အဘိသမ္မတကော နာမ ယက္ခသေနာပတိ ဒေဝေဟိ စေတိယပူဇာရက္ခဏတ္ထံ ဌပိတော အဒိဿမာနကာယော အာကာသေ ဓာရေန္တော စေတိယံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ။ သော တံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နမာနသော အဟောသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥပဝါဏောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၆။၁၂၂-၁၇၈) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပရိနိဗ္ဗုတော။

‘‘မဟာဇနာ သမာဂမ္မ, ပူဇယိတွာ တထာဂတံ၊

စိတ္တံ ကတွာန သုဂတံ, သရီရံ အဘိရောပယုံ။

‘‘သရီရကိစ္စံ ကတွာန, ဓာတုံ တတ္ထ သမာနယုံ၊

သဒေဝမနုဿာ သဗ္ဗေ, ဗုဒ္ဓထူပံ အကံသု တေ။

‘‘ပဌမာ ကဉ္စနမယာ, ဒုတိယာ စ မဏိမယာ၊

တတိယာ ရူပိယမယာ, စတုတ္ထီ ဖလိကာမယာ။

‘‘တတ္ထ ပဉ္စမိကာ စေဝ, လောဟိတင်္ကမယာ အဟု၊

ဆဋ္ဌာ မသာရဂလ္လဿ, သဗ္ဗံ ရတနမယူပရိ။

‘‘ဇင်္ဃာ မဏိမယာ အာသိ, ဝေဒိကာ ရတနာမယာ၊

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယော ထူပေါ, ဥဒ္ဓံ ယောဇနမုဂ္ဂတော။

‘‘ဒေဝါ တတ္ထ သမာဂန္တွာ, ဧကတော မန္တယုံ တဒါ၊

မယမ္ပိ ထူပံ ကဿာမ, လောကနာထဿ တာဒိနော။

‘‘ဓာတု အာဝေဏိကာ နတ္ထိ, သရီရံ ဧကပိဏ္ဍိတံ၊

ဣမမှိ ဗုဒ္ဓထူပမှိ, ကဿာမ ကဉ္စုကံ မယံ။

‘‘ဒေဝါ သတ္တဟိ ရတ္နေဟိ, အညံ ဝဍ္ဎေသုံ ယောဇနံ၊

ထူပေါ ဒွိယောဇနုဗ္ဗေဓော, တိမိရံ ဗျပဟန္တိ သော။

‘‘နာဂါ တတ္ထ သမာဂန္တွာ, ဧကတော မန္တယုံ တဒါ၊

မနုဿာ စေဝ ဒေဝါ စ, ဗုဒ္ဓထူပံ အကံသု တေ။

‘‘မာ နော ပမတ္တာ အဿုမှ, အပ္ပမတ္တာ သဒေဝကာ၊

မယမ္ပိ ထူပံ ကဿာမ, လောကနာထဿ တာဒိနော။

‘‘ဣန္ဒနီလံ မဟာနီလံ, အထော ဇောတိရသံ မဏိံ၊

ဧကတော သန္နိပါတေတွာ, ဗုဒ္ဓထူပံ အဆာဒယုံ။

‘‘သဗ္ဗံ မဏိမယံ အာသိ, ယာဝတာ ဗုဒ္ဓစေတိယံ၊

တိယောဇနသမုဗ္ဗေဓံ, အာလောကကရဏံ တဒါ။

‘‘ဂရုဠာ စ သမာဂန္တွာ, ဧကတော မန္တယုံ တဒါ၊

မနုဿာ ဒေဝနာဂါ စ, ဗုဒ္ဓပူဇံ အကံသု တေ။

‘‘မာ နော ပမတ္တာ အဿုမှ, အပ္ပမတ္တာ သဒေဝကာ၊

မယမ္ပိ ထူပံ ကဿာမ, လောကနာထဿ တာဒိနော။

‘‘သဗ္ဗံ မဏိမယံ ထူပံ, အကရုံ တေ စ ကဉ္စုကံ၊

ယောဇနံ တေပိ ဝဍ္ဎေသုံ, အာယတံ ဗုဒ္ဓစေတိယံ။

‘‘စတုယောဇနမုဗ္ဗေဓော, ဗုဒ္ဓထူပေါ ဝိရောစတိ၊

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော။

‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍာ စ သမာဂန္တွာ, ဧကတော မန္တယုံ တဒါ၊

မနုဿာ စေဝ ဒေဝါ စ, နာဂါ စ ဂရုဠာ တထာ။

‘‘ပစ္စေကံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, အကံသု ထူပမုတ္တမံ၊

မာ နော ပမတ္တာ အဿုမှ, အပ္ပမတ္တာ သဒေဝကာ။

‘‘မယမ္ပိ ထူပံ ကဿာမ, လောကနာထဿ တာဒိနော၊

ရတနေဟိ ဆာဒေဿာမ, အာယတံ ဗုဒ္ဓစေတိယံ။

‘‘ယောဇနံ တေပိ ဝဍ္ဎေသုံ, အာယတံ ဗုဒ္ဓစေတိယံ၊

ပဉ္စယောဇနမုဗ္ဗေဓော, ထူပေါ ဩဘာသတေ တဒါ။

‘‘ယက္ခာ တတ္ထ သမာဂန္တွာ, ဧကတော မန္တယုံ တဒါ၊

မနုဿာ ဒေဝနာဂါ စ, ဂရုဠာ စ ကုမ္ဘဏ္ဍကာ။

‘‘ပစ္စေကံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, အကံသု ထူပမုတ္တမံ၊

မာ နော ပမတ္တာ အဿုမှ, အပ္ပမတ္တာ သဒေဝကာ။

‘‘မယမ္ပိ ထူပံ ကဿာမ, လောကနာထဿ တာဒိနော၊

ဖလိကာ ဆာဒယိဿာမ, အာယတံ ဗုဒ္ဓစေတိယံ။

‘‘ယောဇနံ တေပိ ဝဍ္ဎေသုံ, အာယတံ ဗုဒ္ဓစေတိယံ၊

ဆယောဇနိကမုဗ္ဗေဓော, ထူပေါ ဩဘာသတေ တဒါ။

‘‘ဂန္ဓဗ္ဗာ စ သမာဂန္တွာ, ဧကတော မန္တယုံ တဒါ၊

မနုဇာ ဒေဝတာ နာဂါ, ကုမ္ဘဏ္ဍာ ဂရုဠာ တထာ။

‘‘သဗ္ဗေ အကံသု ဗုဒ္ဓထူပံ, မယမေတ္ထ အကာရကာ၊

မယမ္ပိ ထူပံ ကဿာမ, လောကနာထဿ တာဒိနော။

‘‘ဝေဒိယော သတ္တ ကတွာန, ဓဇံ ဆတ္တံ အကံသု တေ၊

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယံ ထူပံ, ဂန္ဓဗ္ဗာ ကာရယုံ တဒါ။

‘‘သတ္တယောဇနမုဗ္ဗေဓော, ထူပေါ ဩဘာသတေ တဒါ၊

ရတ္တိန္ဒိဝါ န ဉာယန္တိ, အာလောကော ဟောတိ သဗ္ဗဒါ။

‘‘အဘိဘောန္တိ န တဿာဘာ, စန္ဒသူရာ သတာရကာ၊

သမန္တာ ယောဇနသတေ, ပဒီပေါပိ န ပဇ္ဇလိ။

‘‘တေန ကာလေန ယေ ကေစိ, ထူပံ ပူဇေန္တိ မာနုသာ၊

န တေ ထူပံ အာရုဟန္တိ, အမ္ဗရေ ဥက္ခိပန္တိ တေ။

‘‘ဒေဝေဟိ ဌပိတော ယက္ခော, အဘိသမ္မတနာမကော၊

ဓဇံ ဝါ ပုပ္ဖဒါမံ ဝါ, အဘိရောပေတိ ဥတ္တရိံ။

‘‘န တေ ပဿန္တိ တံ ယက္ခံ, ဒါမံ ပဿန္တိ ဂစ္ဆတော၊

ဧဝံ ပဿိတွာ ဂစ္ဆန္တာ, သဗ္ဗေ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ။

‘‘ဝိရုဒ္ဓါ ယေ ပါဝစနေ, ပသန္နာ ယေ စ သာသနေ၊

ပါဋိဟီရံ ဒဋ္ဌုကာမာ, ထူပံ ပူဇေန္တိ မာနုသာ။

‘‘နဂရေ ဟံသဝတိယာ, အဟောသိံ ဘတကော တဒါ၊

အာမောဒိတံ ဇနံ ဒိသွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ။

‘‘ဥဠာရော ဘဂဝါ နေသော, ယဿ ဓာတုဃရေ ဒိသံ၊

ဣမာ စ ဇနတာ တုဋ္ဌာ, ကာရံ ကုဗ္ဗံ န တပ္ပရေ။

‘‘အဟမ္ပိ ကာရံ ကဿာမိ, လောကနာထဿ တာဒိနော၊

တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဘဝိဿာမိ အနာဂတေ။

‘‘သုဓောတံ ရဇကေနာဟံ, ဥတ္တရေယျံ ပဋံ မမ၊

ဝေဠဂ္ဂေ အာလဂ္ဂေတွာန, ဓဇံ ဥက္ခိပိမမ္ဗရေ။

‘‘အဘိသမ္မတကော ဂယှ, အမ္ဗရေ ဟာသိ မေ ဓဇံ၊

ဝါတေရိတံ ဓဇံ ဒိသွာ, ဘိယျော ဟာသံ ဇနေသဟံ။

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သမဏံ ဥပသင်္ကမိံ၊

တံ ဘိက္ခုံ အဘိဝါဒေတွာ, ဝိပါကံ ပုစ္ဆဟံ ဓဇေ။

‘‘သော မေ ကထေသိ အာနန္ဒီ, ပီတိသဉ္ဇနနံ မမ၊

တဿ ဓဇဿ ဝိပါကံ, အနုဘောဿသိ သဗ္ဗဒါ။

‘‘ဟတ္ထိအဿရထာပတ္တီ, သေနာ စ စတုရင်္ဂိနီ၊

ပရိဝါရေဿန္တိ တံ နိစ္စံ, ဓဇဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘သဋ္ဌိတူရိယသဟဿာနိ, ဘေရိယော သမလင်္ကတာ၊

ပရိဝါရေဿန္တိ တံ နိစ္စံ, ဓဇဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဆဠသီတိ သဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ၊

ဝိစိတ္တဝတ္ထာဘရဏာ, အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာ။

‘‘အဠာရပမှာ ဟသုလာ, သုသညာ တနုမဇ္ဈိမာ၊

ပရိဝါရေဿန္တိ တံ နိစ္စံ, ဓဇဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿာနိ, ဒေဝလောကေ ရမိဿသိ၊

အသီတိက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿသိ။

‘‘သဟဿက္ခတ္တုံ ရာဇာ စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ။

‘‘ကပ္ပသတသဟဿမှိ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘ဒေဝလောကာ စဝိတွာန, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ပုညကမ္မေန သညုတ္တော, ဗြဟ္မဗန္ဓု ဘဝိဿသိ။

‘‘အသီတိကောဋိံ ဆဍ္ဍေတွာ, ဒါသေ ကမ္မကရေ ဗဟူ၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော, သာသနေ ပဗ္ဗဇိဿသိ။

‘‘အာရာဓယိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဂေါတမံ သကျပုင်္ဂဝံ၊

ဥပဝါဏောတိ နာမေန, ဟေဿသိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘သတသဟဿေ ကတံ ကမ္မံ, ဖလံ ဒဿေသိ မေ ဣဓ၊

သုမုတ္တော သရဝေဂေါဝ, ကိလေသေ ဈာပယိံ မမ။

‘‘စက္ကဝတ္တိဿ သန္တဿ, စာတုဒ္ဒီပိဿရဿ မေ၊

တီဏိ ယောဇနာနိ သာမန္တာ, ဥဿီယန္တိ ဓဇာ သဒါ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဓဇဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထာယသ္မာ ဥပဝါဏော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ။ တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ဝါတာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ထေရဿ စ ဂိဟိသဟာယော ဒေဝဟိတော နာမ ဗြာဟ္မဏော သာဝတ္ထိယံ ပဋိဝသတိ။ သော ထေရံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပဝေဒေသိ။ အထာယသ္မာ ဥပဝါဏော နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နိဝေသနံ ဥပဂစ္ဆိ။ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ကေနစိ အညေန ပယောဇနေန ထေရော အာဂတော’’တိ ဉတွာ, ‘‘ဝဒေယျာထ, ဘန္တေ, ကေနတ္ထော’’တိ အာဟ။ ထေရော တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပယောဇနံ အာစိက္ခန္တော –

၁၈၅။ ‘‘အရဟံ သုဂတော လောကေ, ဝါတေဟာဗာဓိကော မုနိ၊

သစေ ဥဏှောဒကံ အတ္ထိ, မုနိနော ဒေဟိ ဗြာဟ္မဏ။

၁၈၆။ ‘‘ပူဇိတော ပူဇနေယျာနံ, သက္ကရေယျာန သက္ကတော၊

အပစိတောပစေယျာနံ, တဿ ဣစ္ဆာမိ ဟာတဝေ’’တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တဿတ္ထော – ယော ဣမသ္မိံ လောကေ ပူဇနေယျာနံ ပူဇေတဗ္ဗေဟိ သက္ကာဒီဟိ ဒေဝေဟိ မဟာဗြဟ္မာဒီဟိ စ ဗြဟ္မေဟိ ပူဇိတော, သက္ကရေယျာနံ သက္ကာတဗ္ဗေဟိ ဗိမ္ဗိသာရကောသလရာဇာဒီဟိ သက္ကတော, အပစေယျာနံ အပစာယိတဗ္ဗေဟိ မဟေသီဟိ ခီဏာသဝေဟိ အပစိတော, ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာဒိနာ အရဟံ, သောဘနဂမနာဒိနာ သုဂတော သဗ္ဗညူ မုနိ မယှံ သတ္ထာ ဒေဝဒေဝေါ သက္ကာနံ အတိသက္ကော ဗြဟ္မာနံ အတိဗြဟ္မာ, သော ဒါနိ ဝါတေဟိ ဝါတဟေတု ဝါတက္ခောဘနိမိတ္တံ အာဗာဓိကော ဇာတော။ သစေ, ဗြာဟ္မဏ, ဥဏှောဒကံ အတ္ထိ, တဿ ဝါတာဗာဓဝူပသမနတ္ထံ တံ ဟာတဝေ ဥပနေတုံ ဣစ္ဆာမီတိ။ တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏော ဥဏှောဒကံ တဒနုရူပံ ဝါတာရဟဉ္စ ဘေသဇ္ဇံ ဘဂဝတော ဥပနာမေသိ။ တေန စ သတ္ထု ရောဂေါ ဝူပသမိ။ တဿ ဘဂဝါ အနုမောဒနံ အကာသီတိ။

ဥပဝါဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဣသိဒိန္နတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒိဋ္ဌာ မယာတိ အာယသ္မတော ဣသိဒိန္နတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဗောဓိယာ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သုနာပရန္တဇနပဒေ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣသိဒိန္နောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု စန္ဒနမာဠပဋိဂ္ဂဟဏေ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပန္နော ဟုတွာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ။ တဿ ဟိတာနုကမ္ပိနီ ဒေဝတာ တံ စောဒေန္တီ –

၁၈၇။ ‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ ဓမ္မဓရာ ဥပါသကာ, ကာမာ အနိစ္စာ ဣတိ ဘာသမာနာ၊

သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ တေ အပေက္ခာ။

၁၈၈။ ‘‘အဒ္ဓါ န ဇာနန္တိ ယတောဓ ဓမ္မံ, ကာမာ အနိစ္စာ ဣတိ စာပိ အာဟု၊

ရာဂဉ္စ တေသံ န ဗလတ္ထိ ဆေတ္တုံ, တသ္မာ သိတာ ပုတ္တဒါရံ ဓနဉ္စာ’’တိ။ –

ဂါထာဒွယမဘာသိ။

တတ္ထ ဒိဋ္ဌာ မယာ ဓမ္မဓရာ ဥပါသကာ, ကာမာ အနိစ္စာ ဣတိ ဘာသမာနာတိ ဣဓေကစ္စေ ပရိယတ္တိဓမ္မဓရာ ဥပါသကာ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ပရိယတ္တိဓမ္မဓရတ္တာ ဧဝ ‘‘ကာမာ နာမေတေ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ ကာမေသု အာဒီနဝပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ ဘာသမာနာ, သယံ ပန သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ တေ အပေက္ခာတိ သာရတ္တာ ဟုတွာ ဗဟလရာဂရတ္တာ မဏီသု ကုဏ္ဍလေသု စ, မဏိစိတေသု ဝါ ကုဏ္ဍလေသု, ပုတ္တေသု ပုတ္တဓီတာသု ဒါရေသု စ အဓိဂတသ္နေဟာ, အညံ ဘဏန္တာ အညံ ကရောန္တာ ဒိဋ္ဌာ မယာတိ အတ္ထော။

ယတောတိ ယသ္မာ တေ ဥပါသကာ သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ အပေက္ခဝန္တော, တသ္မာ ဣဓ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဓမ္မံ ယာထာဝတော အဒ္ဓါ ဧကံသေန န ဇာနန္တိ။ ဧဝံ ဘူတာ စ ‘‘ကာမာ အနိစ္စာ’’ဣတိ စာပိ အာဟု အဟောသိ, သတ္တပကတိ ဝိစိတ္တသဘာဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ ရာဂဉ္စ တေသံ န ဗလတ္ထိ ဆေတ္တုန္တိ တေသံ ဥပါသကာနံ ယသ္မာ ရာဂံ ဆေတ္တုံ သမုစ္ဆိန္ဒိတုံ တာဒိသံ ဉာဏဗလံ နတ္ထိ, တသ္မာ တေန ကာရဏေန သိတာ တဏှာဝသေန နိဿိတာ ပုတ္တဒါရံ ဓနဉ္စ အလ္လီနာ န ဝိဿဇ္ဇေန္တီတိ သဗ္ဗမေတံ ဒေဝတာ တံယေဝ ဥပါသကံ ဥဒ္ဒိဿ အညာပဒေသေန ကထေသိ။ တံ သုတွာ ဥပါသကော သံဝေဂဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၄၆-၅၀) –

‘‘ဝိပဿိနော ဘဂဝတော, ဗောဓိယာ ပါဒပုတ္တမေ၊

သုမနော ဗီဇနိံ ဂယှ, အဗီဇိံ ဗောဓိမုတ္တမံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, အဗီဇိံ ဗောဓိမုတ္တမံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗီဇနာယ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော ဣမာ ဧဝ ဂါထာ အဘာသီတိ။

ဣသိဒိန္နတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သမ္ဗုလကစ္စာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒေဝေါ စာတိ အာယသ္မတော သမ္ဗုလကစ္စာနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ဣတော စတုနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတရံသိံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တာလဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ‘‘သမ္ဗုလော’’တိ လဒ္ဓနာမော ကစ္စာနဂေါတ္တတာယ သမ္ဗုလကစ္စာနောတိ ပညာယိတ္ထ။

သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တသမီပေ ဘေရဝါယ နာမ ပဗ္ဗတဂုဟာယံ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိဟရတိ။ အထေကဒိဝသံ မဟာ အကာလမေဃော သတပဋလသဟဿပဋလော ထနေန္တော ဂဇ္ဇန္တော ဝိဇ္ဇုလ္လတာ နိစ္ဆာရေန္တော ဂဠဂဠာယန္တော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝဿိတုံ အာရဘိ, အသနိယော ဖလိံသု။ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အစ္ဆတရစ္ဆုဝနမဟိံသဟတ္ထိအာဒယော ဘီတတသိတာ ဘီတရဝံ ဝိရဝိံသု။ ထေရော ပန အာရဒ္ဓဝိပဿနတ္တာ ကာယေ ဇီဝိတေ စ နိရပေက္ခော ဝိဂတလောမဟံသော တံ အစိန္တေန္တော ဝိပဿနာယမေဝ ကမ္မံ ကရောန္တော ဃမ္မာပဂမေန ဥတုသပ္ပါယလာဘေန သမာဟိတစိတ္တော တာဝဒေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ သဟ အဘိညာဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၁။၈၅-၉၀) –

‘‘သတရံသီ နာမ ဘဂဝါ, သယမ္ဘူ အပရာဇိတော၊

ဝိဝေကာ ဝုဋ္ဌဟိတွာန, ဂေါစရာယာဘိနိက္ခမိ။

‘‘ဖလဟတ္ထော အဟံ ဒိသွာ, ဥပဂစ္ဆိံ နရာသဘံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, တာလဖလံ အဒါသဟံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၁၈၉။ ‘‘ဒေဝေါ စ ဝဿတိ, ဒေဝေါ စ ဂဠဂဠာယတိ,

ဧကကော စာဟံ ဘေရဝေ ဗိလေ ဝိဟရာမိ၊

တဿ မယှံ ဧကကဿ ဘေရဝေ ဗိလေ ဝိဟရတော,

နတ္ထိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ။

၁၉၀။ ‘‘ဓမ္မတာ မမေသာ ယဿ မေ, ဧကကဿ ဘေရဝေ ဗိလေ၊

ဝိဟရတော နတ္ထိ ဘယံ ဝါ, ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ’’တိ။ –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ။

တတ္ထ ဒေဝေါ စ ဝဿတိ, ဒေဝေါ စ ဂဠဂဠာယတီတိ ဒေဝေါ မေဃော ဝဿတိ စ, ‘‘ဂဠဂဠာ’’တိ စ ကရောန္တော ဂဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။ ဂဇ္ဇန္တဿ ဟိ အနုကရဏမေတံ။ ဧကကော စာဟံ ဘေရဝေ ဗိလေ ဝိဟရာမီတိ အဟဉ္စ ဧကကော အသဟာယော သပ္ပဋိဘယာယံ ပဗ္ဗတဂုဟာယံ ဝသာမိ, တဿ မယှံ ဧဝံဘူတဿ မေ သတော နတ္ထိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါတိ စိတ္တုတြာသသညိတံ ဘယံ ဝါ တံနိမိတ္တကံ သရီရဿ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသနမတ္တံ ဝါ နတ္ထိ။

ကသ္မာတိ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဓမ္မတာ မမေသာ’’တိ။ အပရိညာတဝတ္ထုကဿ ဟိ တတ္ထ အပ္ပဟီနစ္ဆန္ဒရာဂတာယ ဘယာဒိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ, မယာ ပန သဗ္ဗသော တတ္ထ ပရိညာတံ, တတ္ထ စ ဆန္ဒရာဂေါ သမုစ္ဆိန္နော, တသ္မာ ဘယာဒီနံ အဘာဝေါ ဓမ္မတာ မမေသာ မမ ဓမ္မသဘာဝေါ ဧသောတိ အညံ ဗျာကာသိ။

သမ္ဗုလကစ္စာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ နိတကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကဿ သေလူပမံ စိတ္တန္တိ အာယသ္မတော နိတကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗန္ဓုမတီနဂရေ အာရာမဂေါပကော ဟုတွာ ဇီဝန္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော နာဠိကေရဖလံ ဒါတုကာမော အဟောသိ။ သတ္ထာ တံ အနုဂ္ဂဏှန္တော အာကာသေယေဝ ဌတွာ ပဋိဂ္ဂဏှိ။ သော တံ ဒတွာ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နိတကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဃဋေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၁။၉၁-၉၉) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, အာရာမိကော အဟံ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဂစ္ဆန္တံ အနိလဉ္ဇသေ။

‘‘နာဠိကေရဖလံ ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

အာကာသေ ဌိတကော သန္တော, ပဋိဂ္ဂဏှိ မဟာယသော။

‘‘ဝိတ္တိသဉ္ဇနနော မယှံ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါဝဟော၊

ဖလံ ဗုဒ္ဓဿ ဒတွာန, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

‘‘အဓိဂစ္ဆိံ တဒါ ပီတိံ, ဝိပုလဉ္စ သုခုတ္တမံ၊

ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ ရတနံ, နိဗ္ဗတ္တဿ တဟိံ တဟိံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသုဒ္ဓံ မေ, သမာဓိကုသလော အဟံ၊

အဘိညာပါရမိပ္ပတ္တော, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရေ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန ဝိဟရန္တေ ပဓာနပရိဂ္ဂါဟကော ထေရော တံ အာရညာယတနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝသန္တာနံ ဘိက္ခူနံ ပရိဂ္ဂဏှနတ္ထံ ‘‘ကဿ သေလူပမ’’န္တိအာဒိနာ ပဌမံ ဂါထမာဟ။

၁၉၁။ တတ္ထ ကဿ သေလူပမံ စိတ္တံ, ဌိတံ နာနုပကမ္ပတီတိ ဣမသ္မိံ အရညာယတနေ ဝသန္တေသု ကဿ ဘိက္ခုနော စိတ္တံ အဂ္ဂဖလာဓိဂမေန ဧကဃနသိလာမယပဗ္ဗတူပမံ သဗ္ဗေသံ ဣဉ္ဇနာနံ အဘာဝတော ဝသီဘာဝပ္ပတ္တိယာ စ ဌိတံ သဗ္ဗေဟိပိ လောကဓမ္မေဟိ နာနုကမ္ပတိ န ဝေဓတိ။ ဣဒါနိဿ အကမ္ပနာကာရံ သဒ္ဓိံ ကာရဏေန ဒဿေတုံ ‘‘ဝိရတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝိရတ္တံ ရဇနီယေသူတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန အရိယမဂ္ဂေန ရဇနီယေသု ရာဂုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတေသု တေဘူမကဓမ္မေသု ဝိရတ္တံ, တတ္ထ သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နရာဂန္တိ အတ္ထော။ ကုပ္ပနီယေတိ ပဋိဃဋ္ဌာနီယေ, သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ အာဃာတဝတ္ထုသ္မိံ။ န ကုပ္ပတီတိ န ဒုဿတိ န ဝိကာရံ အာပဇ္ဇတိ။ ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တန္တိ ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ စိတ္တံ မနော ဧဝံ ဝုတ္တနယေန တာဒိဘာဝေန ဘာဝိတံ, ကုတော တံ ဒုက္ခမေဿတီတိ တံ ပုဂ္ဂလံ ကုတော သတ္တတော သင်္ခါရတော ဝါ ဒုက္ခံ ဥပဂမိဿတိ, န တာဒိသဿ ဒုက္ခံ အတ္ထီတိ အတ္ထော။

၁၉၂။ ဧဝံ အနိယမဝသေန ပုစ္ဆိတမတ္ထံ နိတကတ္ထေရော အတ္တူပနာယိကံ ကတွာ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘မမ သေလူပမံ စိတ္တ’’န္တိအာဒိနာ ဒုတိယဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ။ တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

နိတကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သောဏပေါဋိရိယပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

န တာဝ သုပိတုံ ဟောတီတိ အာယသ္မတော သောဏဿ ပေါဋိရိယပုတ္တဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝနစရော ဟုတွာ ဇီဝန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကုရဉ္ဇိယဖလံ သတ္ထုနော အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ ပေါဋိရိယဿ နာမ ဂါမဘောဇကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သောဏောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဘဒ္ဒိယဿ သာကိယရညော သေနာပတိ အဟောသိ။ အထ ဘဒ္ဒိယရာဇေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ပဗ္ဗဇိတေ, သေနာပတိ ‘‘ရာဇာပိ နာမ ပဗ္ဗဇိ, ကိံ မယှံ ဃရာဝါသေနာ’’တိ ပဗ္ဗဇိ? ပဗ္ဗဇိတွာ ပန နိဒ္ဒါရာမော ဝိဟရတိ, န ဘာဝနမနုယုဉ္ဇတိ။ တံ ဘဂဝါ အနုပိယာယံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တော အတ္တနော ဩဘာသံ ဖရာပေတွာ တေနဿ သတိံ ဇနေတွာ ဣမာယ ဂါထာယ တံ ဩဝဒန္တော –

၁၉၃။ ‘‘န တာဝ သုပိတုံ ဟောတိ, ရတ္တိ နက္ခတ္တမာလိနီ၊

ပဋိဇဂ္ဂိတုမေဝေသာ, ရတ္တိ ဟောတိ ဝိဇာနတာ။

၁၉၄။ ‘‘ဟတ္ထိက္ခန္ဓာဝပတိတံ, ကုဉ္ဇရော စေ အနုက္ကမေ၊

သင်္ဂါမေ မေ မတံ သေယျော, ယဉ္စေ ဇီဝေ ပရာဇိတော’’တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ န တာဝ သုပိတုံ ဟောတိ, ရတ္တိ နက္ခတ္တမာလိနီတိ အဋ္ဌဟိ အက္ခဏေဟိ ဝဇ္ဇိတံ နဝမံ ခဏံ လဘိတွာ ဌိတဿ ဝိညုဇာတိကဿ ယာဝ န အရဟတ္တံ ဟတ္ထဂတံ ဟောတိ, တာဝ အယံ နက္ခတ္တမာလိနီ ရတ္တိ သုပိတုံ နိဒ္ဒါယိတုံ န ဟောတိ, သုပနဿ ကာလော န ဟောတိ။ အပိစ ခေါ ပဋိဇဂ္ဂိတုမေဝေသာ, ရတ္တိ ဟောတိ ဝိဇာနတာတိ ဧသာ ရတ္တိ နာမ မနုဿာနံ မိဂပက္ခီနဉ္စ နိဒ္ဒူပဂမနေန ဝိသေသတော နိဿဒ္ဒဝေလာဘူတာ ပဋိပတ္တိံ အတ္တနိ သဉ္ဇဂ္ဂိတုံ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုဉ္ဇိတုမေဝ ဝိဇာနတာ ဝိညုနာ ဣစ္ဆိတာ ဟောတီတိ။

တံ သုတွာ သောဏော သံဝိဂ္ဂတရမာနသော ဟိရောတ္တပ္ပံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အဗ္ဘောကာသိကင်္ဂံ အဓိဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ‘‘ဟတ္ထိက္ခန္ဓောဝ ပတိတ’’န္တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အဝပတိတန္တိ အဝမုခံ ပတိတံ ဥဒ္ဓံပါဒံ အဓောမုခံ ပတိတံ။ ကုဉ္ဇရော စေ အနုက္ကမေတိ ကုဉ္ဇရော အနုက္ကမေယျ စေ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒါဟံ ဟတ္ထိမာရုဟိတွာ သင်္ဂါမံ ပဝိဋ္ဌော ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ပတိတော, တဒါဟံ သင်္ဂါမေ တေန ဟတ္ထိနာ မဒ္ဒိတော မတော အဟောသိံ စေ, တံ မေ မရဏံ သေယျော, ယဉ္စေ ဣဒါနိ ကိလေသေဟိ ပရာဇိတော ဇီဝေယျံ, တံ န သေယျောတိ။ ဣမံ ဂါထံ ဝဒန္တောယေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၁-၆) –

‘‘မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိံ, ဝိပိနေ ဝိစရံ အဟံ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂုံ။

‘‘ကုရဉ္ဇိယဖလံ ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

ပုညက္ခေတ္တဿ တာဒိနော, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ‘‘သတ္ထာရာ ဝုတ္တံ, အတ္တနာ ဝုတ္တ’’န္တိ ဥဘယဉှိ ဂါထံ ‘‘ဟတ္ထိက္ခန္ဓာဝပတိတ’’န္တိအာဒိနာ ပစ္စုဒါဟာသိ။ တေန ဣဒမေဝ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

သောဏပေါဋိရိယပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ နိသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဟိတွာတိ အာယသ္မတော နိသဘတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ကပိတ္ထဖလမဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောလိယဇနပဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နိသဘောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သာကိယကောလိယာနံ သင်္ဂါမေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ တဒဟေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၇-၁၁) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ, ကပိတ္ထံ အဒဒိံ ဖလံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

သော အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော သဟာယဘိက္ခူ ပမာဒဝိဟာရေန ကာလံ ဝီတိနာမေန္တေ ဒိသွာ တေ ဩဝဒန္တော –

၁၉၅။ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ဟိတွာ, ပိယရူပေ မနောရမေ၊

သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မ, ဒုက္ခဿန္တကရော ဘဝေ’’တိ။ –

ပဌမံ ဂါထံ အဘာသိ။

တဿတ္ထော – ဗာလပုထုဇ္ဇနဿ ပိယာယိတဗ္ဗသဘာဝတာယ ပိယရူပေ မနုညသဘာဝတာယ မနောရမေ ရူပါဒိကေ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ ကာမကောဋ္ဌာသေ ဟိတွာ ပဟာယ ပရိစ္စဇိတွာ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ ဝသေန ဃရာ ဃရဗန္ဓနတော နိက္ခမ္မ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတော ဝိညုဇာတိကော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကရော ဘဝေ ဘဝေယျာတိ။ ဧဝံ တေ ဘိက္ခူ ဩဝဒိတွာ ‘‘အယံ ပရေ ဧဝ သညာပေန္တော ဝိဟရတိ, ‘‘သယံ ပန အကာရကော’တိ မာ စိန္တယိတ္ထာ’’တိ တေသံ အတ္တနော ပဋိပန္နဘာဝံ ပကာသေန္တော –

၁၉၆။ ‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, သမ္ပဇာနော ပတိဿတော’’တိ။ –

ဒုတိယဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ။ တတ္ထ နာဘိနန္ဒာမိ မရဏန္တိ မရဏံ န အဘိကင်္ခါမိ။ နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတန္တိ ဣဒံ ပန တဿ ကာရဏဝစနံ, ယသ္မာ နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ, တသ္မာ နာဘိနန္ဒာမိ မရဏန္တိ။ ယော ဟိ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏာယ ကိလေသာဘိသင်္ခါရေ အာစိနောတိ ဥပစိနောတိ, သော ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိံ အဘိနန္ဒန္တော နာန္တရိယကတာယ အတ္တနော မရဏမ္ပိ အဘိနန္ဒတိ နာမ ကာရဏဿ အပ္ပဟီနတ္တာ, ခီဏာသဝေါ ပန သဗ္ဗသော အာစယဂါမိဓမ္မေ ပဟာယ အပစယဂါမိဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတော ပရိညာတဝတ္ထုကော သဗ္ဗသော ဇီဝိတံ အနဘိနန္ဒန္တော မရဏမ္ပိ အနဘိနန္ဒတိ နာမ ကာရဏဿ ဧဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ။ တေနာဟ – ‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတ’’န္တိ။ ယဒိ ဧဝံ ခီဏာသဝဿ ပရိနိဗ္ဗာနာဘိကင်္ခါ, ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ အဝဋ္ဌာနဉ္စ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, သမ္ပဇာနော ပတိဿတော’’တိ, ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေ သိဒ္ဓေ သတိပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သတော သမ္ပဇာနော

ကေဝလံ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနကာလံ ပဋိကင်္ခါမိ, တံ ဥဒိက္ခမာနော အာဂမယမာနော ဝိဟရာမိ, န ပန မေ မရဏေ ဇီဝိတေ ဝါ အဘိနန္ဒနာ အတ္ထိ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ တဿ သမုဂ္ဃါဋိတတ္တာတိ။

နိသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဥသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အမ္ဗပလ္လဝသင်္ကာသန္တိ အာယသ္မတော ဥသဘတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကောသမ္ဗဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သာကိယရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥသဘောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ။ သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သမဏဓမ္မံ အကတွာ ဒိဝါ သင်္ဂဏိကာရာမော သကလရတ္တိံ နိဒ္ဒါယမာနော ဝီတိနာမေတိ။ သော ဧကဒိဝသံ မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တော သုပိနေ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ အမ္ဗပလ္လဝဝဏ္ဏံ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဟတ္ထိဂီဝါယံ နိသီဒိတွာ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ တတ္ထေဝ မနုဿေ သမ္ပတ္တေ ဒိသွာ လဇ္ဇာယ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩရုယှ အတ္တာနံ ဒိသွာ ပဋိဗုဒ္ဓေါ, ‘‘ဤဒိသံ နာမ သုပိနံ မုဋ္ဌဿတိနာ အသမ္ပဇာနေန နိဒ္ဒါယမာနေန မယာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၁၂-၁၆) –

‘‘ကကုဓံ ဝိလသန္တံဝ, ဒေဝဒေဝံ နရာသဘံ၊

ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ, ကောသမ္ဗံ အဒဒိံ တဒါ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ ထေရော ယထာဒိဋ္ဌံ သုပိနံ အင်္ကုသံ ကတွာ အရဟတ္တဿ အဓိဂတတ္တာ တဿေဝ သုပိနဿ ကိတ္တနဝသေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၁၉၇။ ‘‘အမ္ဗပလ္လဝသင်္ကာသံ, အံသေ ကတွာန စီဝရံ၊

နိသိန္နော ဟတ္ထိဂီဝါယံ, ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ။

၁၉၈။ ‘‘ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩရုယှ, သံဝေဂံ အလဘိံ တဒါ၊

သောဟံ ဒိတ္တော တဒါ သန္တော, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော’’တိ။ – ဂါထာဒွယမာဟ၊

တတ္ထ အမ္ဗပလ္လဝသင်္ကာသံ, အံသေ ကတွာန စီဝရန္တိ အမ္ဗပလ္လဝါကာရံ ပဝါဠဝဏ္ဏံ စီဝရံ ခန္ဓေ ကရိတွာ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ။ ဂါမန္တိ အတ္တနော ရာဇဓာနိံ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေ နိသိန္နော ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ, ပဝိဋ္ဌမတ္တောဝ မဟာဇနေန ဩလောကိယမာနော ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩရုယှ ဌိတော ပဋိဗုဇ္ဈိံ, ပဗုဒ္ဓေါဝ သံဝေဂံ အလဘိံ တဒါ ‘‘မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော ဟုတွာ နိဒ္ဒါယောက္ကမနေန ဧတံ ဇာတ’’န္တိ။ အပရေ ပန ‘‘ရာဇာဝ ဟုတွာ ရတ္တိဘာဂေ ဧဝရူပံ သုပိနံ ဒိသွာ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အာရုယှ နဂရဝီထိယံ စရန္တော တံ သုပိနံ သရိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩရုယှ သံဝေဂံ လဘိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေန္တော ဣမာ ဂါထာ အဘာသီ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဒိတ္တောတိ တသ္မိံ ရာဇကာလေ ဇာတိမဒဘောဂမဒါဒိပရိဒပ္ပိတော သမာနော သံဝေဂမလဘိန္တိ ယောဇနာ။

ဥသဘတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ကပ္ပဋကုရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အယမိတိ ကပ္ပဋောတိ အာယသ္မတော ကပ္ပဋကုရတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ။ အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ ဝိနတာယ နာမ နဒိယာ တီရေ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကေတကပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဒုဂ္ဂတကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ယာဝ ဝယပ္ပတ္တိ, တာဝ အညံ ဥပါယံ အဇာနန္တော ကပ္ပဋခဏ္ဍနိဝါသနော သရာဝဟတ္ထော တတ္ထ တတ္ထ ကုရံ ပရိယေသန္တော ဝိစရိ, တေန ကပ္ပဋကုရောတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ သော ဝယပ္ပတ္တော တိဏံ ဝိက္ကိဏိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော ဧကဒိဝသံ တိဏလာဝနတ္ထံ အရညံ ဂတော တတ္ထ အညတရံ ခီဏာသဝတ္ထေရံ ဒိသွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိ။ တဿ ထေရော ဓမ္မံ ကထေသိ။ သော ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ‘‘ကိံ မေ ဣမာယ ကိစ္ဆဇီဝိကာယာ’’တိ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော နိဝတ္ထကပ္ပဋစောဠံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိက္ခိပိ။ ယဒါ စဿ အနဘိရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ တံ ကပ္ပဋံ ဩလောကေန္တဿ အနဘိရတိ ဝိဂစ္ဆတိ, သံဝေဂံ ပဋိလဘိ။ ဧဝံ ကရောန္တော သတ္တက္ခတ္တုံ ဥပ္ပဗ္ဗဇိ။ တဿ တံ ကာရဏံ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော အာရောစေသုံ။ အထေကဒိဝသံ ကပ္ပဋကုရော ဘိက္ခု ဓမ္မသဘာယံ ပရိသပရိယန္တေ နိသိန္နော နိဒ္ဒါယတိ, တံ ဘဂဝါ စောဒေန္တော –

၁၉၉။ ‘‘အယမိတိ ကပ္ပဋော ကပ္ပဋကုရော, အစ္ဆာယ အတိဘရိတာယ၊

အမတဃဋိကာယံ ဓမ္မကဋမတ္တော, ကတပဒံ ဈာနာနိ ဩစေတုံ။

၂၀၀။ ‘‘မာ ခေါ တွံ ကပ္ပဋ ပစာလေသိ, မာ တွံ ဥပကဏ္ဏမှိ တာဠေဿံ၊

န ဟိ တွံ ကပ္ပဋ မတ္တမညာသိ, သံဃမဇ္ဈမှိ ပစလာယမာနော’’တိ။ –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ။

တတ္ထ အယမိတိ ကပ္ပဋော ကပ္ပဋကုရောတိ ကပ္ပဋကုရော ဘိက္ခု ‘‘အယံ မမ ကပ္ပဋော, ဣမံ ပရိဒဟိတွာ ယထာ တထာ ဇီဝါမီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နမိစ္ဆာဝိတက္ကော အစ္ဆာယ အတိဘရိတာယ အမတဃဋိကာယံ မမ အမတဃဋေ တဟံ တဟံ ဝဿန္တေ ‘‘အမတမဓိဂတံ အဟမနုသာသာမိ, အဟံ ဓမ္မံ ဒေသေမိ’’ (မဟာဝ။ ၁၂၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၆၊ ၂။၃၄၂)။ ‘‘အန္ဓီဘူတသ္မိံ လောကသ္မိံ, အာဟဉ္ဆံ အမတဒုန္ဒုဘိ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ။ ၁၁၊ မ။ နိ။ ၁။၂၈၅၊ ၂။၃၄၁) ဃောသေတွာ မယာ ဓမ္မာမတေ ပဝဿိယမာနေ ကတပဒံ ဈာနာနိ ဩစေတုံ လောကိယလောကုတ္တရဇ္ဈာနာနိ ဥပစေတုံ ဘာဝေတုံ ကတပဒံ ကဋမဂ္ဂဝိဟိတဘာဝနာမဂ္ဂံ ဣဒံ မမ သာသနံ, တထာပိ ဓမ္မကဋမတ္တော မမ သာသနဓမ္မတော ဥက္ကဏ္ဌစိတ္တော အပဂတမာနသော ကပ္ပဋကုရောတိ တံ စောဒေတွာ ပုနပိဿ သဟောဍ္ဎံ စောရံ ဂဏှန္တော ဝိယ ပမာဒဝိဟာရံ ဒဿေန္တော ‘‘မာ ခေါ တွံ, ကပ္ပဋ, ပစာလေသီ’’တိ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ မာ ခေါ တွံ, ကပ္ပဋ, ပစာလေသီတိ တွံ, ကပ္ပဋကုရ, ‘‘မမ ဓမ္မံ သုဏိဿာမီ’’တိ နိသီဒိတွာ မာ ခေါ ပစာလေသိ မာ ပစလာဟိ မာ နိဒ္ဒံ ဥပဂစ္ဆိ။ မာ တွံ ဥပကဏ္ဏမှိ တာဠေဿန္တိ တံ နိဒ္ဒါယမာနံ ဥပကဏ္ဏမှိ ကဏ္ဏသမီပေ ဒေသနာဟတ္ထေန အဟံ မာ ပတာဠေဿံ။ ယထာ ဣတော ပရံ ကိလေသပ္ပဟာနာယ အဟံ တံ န ဩဝဒေယျံ, တထာ ပဋိပဇ္ဇာဟီတိ အတ္ထော။ န ဟိ တွံ, ကပ္ပဋ, မတ္တမညာသီတိ တွံ, ကပ္ပဋ, သံဃမဇ္ဈမှိ ပစလာယမာနော မတ္တံ ပမာဏံ န ဝါ မညသိ, ‘‘အယမတိဒုလ္လဘော ခဏော ပဋိလဒ္ဓေါ, သော မာ ဥပဇ္ဈဂါ’’တိ ဧတ္တကမ္ပိ န ဇာနာသိ, ပဿ ယာဝ စ တေ အပရဒ္ဓန္တိ စောဒေသိ။

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဂါဠှံ တံ နိဂ္ဂယှ စောဒနာယ ကတာယ အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါ ဝိယ စဏ္ဍဂဇော မဂ္ဂံ ဩတရန္တော ဝိယ စ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၁၇-၂၂) –

‘‘ဝိနတာနဒိယာ တီရေ, ဝိဟာသိ ပုရိသုတ္တမော၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ။

‘‘မဓုဂန္ဓဿ ပုပ္ဖေန, ကေတကဿ အဟံ တဒါ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌမပူဇယိံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထာရာ ဝုတ္တဂါထာဒွယမေဝ အတ္တနော အရဟတ္တာဓိဂမနဿ အင်္ကုသဘူတန္တိ ပစ္စုဒါဟာသိ။ တေနဿ တဒေဝ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

ကပ္ပဋကုရတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုတ္ထဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စမဝဂ္ဂေါ

၁။ ကုမာရကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဟော ဗုဒ္ဓါ အဟော ဓမ္မာတိ အာယသ္မတော ကုမာရကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပါပုဏိ။ ‘‘ကုလဂေဟေ’’တိ ပန အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၂၁၇) ဝုတ္တံ။ သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ စိတ္တကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ အာကင်္ခန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ တဒနုရူပါနိ ပုညာနိ ကရောန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ သေဋ္ဌိဓီတာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ သာ ကိရ ကုမာရိကာကာလေယေဝ ပဗ္ဗဇိတုကာမာ ဟုတွာ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ကုလဃရံ ဂတာပိ ဂဗ္ဘသဏ္ဌိတမ္ပိ အဇာနန္တီ သာမိကံ အာရာဓေတွာ တေန အနုညာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ။ တဿာ ဂဗ္ဘိနိဘာဝံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု။ သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ။ ပုန ဒသဗလံ ပုစ္ဆိံသု။ သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ။ ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သရာဇိကာယ ပရိသာယ ဝိနိစ္ဆိနန္တော ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော, ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရောဂါ’’တိ အာဟ။ သတ္ထာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒါသိ။

သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ။ တံ ရာဇာ ပသေနဒိကောသလော ပေါသေသိ။ ‘‘ကဿပေါ’’တိ စဿ နာမံ အကံသု။ အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ ကုမာရကာလေ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဘဂဝတာ ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ, ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတရကဿပဿာ’’တိ။ ‘‘ကုမာရကဿပဿာ’’တိ။ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာ စ ဝုဍ္ဎကာလေပိ ကုမာရကဿပေါတွေဝ ပညာယိတ္ထ။

သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ စေဝ ကမ္မံ ကရောတိ, ဗုဒ္ဓဝစနဉ္စ ဥဂ္ဂဏှာတိ။ အထ တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အနာဂါမီ ဟုတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တော မဟာဗြဟ္မာ ‘‘ဝိပဿနာယ မုခံ ဒဿေတွာ မဂ္ဂဖလပ္ပတ္တိယာ ဥပါယံ ကရိဿာမီ’’တိ ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အန္ဓဝနေ ဝသန္တဿ ထေရဿ ‘‘ဣမေ ပဉှေ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆေယျာသီ’’တိ အာစိက္ခိတွာ ဂတော။ သော တေ ပဉှေ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ။ ဘဂဝါပိဿ ဗျာကာသိ။ ထေရော သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေနေဝ တေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝိပဿနံ ဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၄။၁၅၀-၁၇၇) –

‘‘ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော၊

သဗ္ဗလောကဟိတော ဝီရော, ပဒုမုတ္တရနာမကော။

‘‘တဒါဟံ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ, ဝိဿုတော ဝေဒပါရဂူ၊

ဒိဝါဝိဟာရံ ဝိစရံ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘စတုသစ္စံ ပကာသေန္တံ, ဗောဓယန္တံ သဒေဝကံ၊

ဝိစိတ္တကထိကာနဂ္ဂံ, ဝဏ္ဏယန္တံ မဟာဇနေ။

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တောဟံ, နိမန္တေတွာ တထာဂတံ၊

နာနာရတ္တေဟိ ဝတ္ထေဟိ, အလင်္ကရိတွာန မဏ္ဍပံ။

‘‘နာနာရတနပဇ္ဇောတံ, သသံဃံ ဘောဇယိံ တဟိံ၊

ဘောဇယိတွာန သတ္တာဟံ, နာနဂ္ဂရသဘောဇနံ။

‘‘နာနာစိတ္တေဟိ ပုပ္ဖေဟိ, ပူဇယိတွာ သသာဝကံ၊

နိပစ္စ ပါဒမူလမှိ, တံ ဌာန ပတ္ထယိံ အဟံ။

‘‘တဒါ မုနိဝရော အာဟ, ကရုဏေကရသာသယော၊

ပဿထေတံ ဒိဇဝရံ, ပဒုမာနနလောစနံ။

‘‘ပီတိပါမောဇ္ဇဗဟုလံ, သမုဂ္ဂတတနူရုဟံ၊

ဟာသမှိတဝိသာလက္ခံ, မမ သာသနလာလသံ။

‘‘ပတိတံ ပါဒမူလေ မေ, ဧကာဝတ္ထသုမာနသံ၊

ဧသ ပတ္ထေတိ တံ ဌာနံ, ဝိစိတ္တကထိကတ္တနံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကုမာရကဿပေါ နာမ, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘ဝိစိတ္တပုပ္ဖဒုဿာနံ, ရတနာနဉ္စ ဝါဟသာ၊

ဝိစိတ္တကထိကာနံ သော, အဂ္ဂတံ ပါပုဏိဿတိ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ပရိဗ္ဘမံ ဘဝါဘဝေ, ရင်္ဂမဇ္ဈေ ယထာ နဋော၊

သာခမိဂတြဇော ဟုတွာ, မိဂိယာ ကုစ္ဆိမောက္ကမိံ။

‘‘တဒါ မယိ ကုစ္ဆိဂတေ, ဝဇ္ဈဝါရော ဥပဋ္ဌိတော၊

သာခေန စတ္တာ မေ မာတာ, နိဂြောဓံ သရဏံ ဂတာ။

‘‘တေန သာ မိဂရာဇေန, မရဏာ ပရိမောစိတာ၊

ပရိစ္စဇိတွာ သပါဏံ, မမေဝံ ဩဝဒီ တဒါ။

‘‘နိဂြောဓမေဝ သေဝေယျ, န သာခမုပသံဝသေ၊

နိဂြောဓသ္မိံ မတံ သေယျော, ယဉ္စေ သာခမှိ ဇီဝိတံ။

‘‘တေနာနုသိဋ္ဌာ မိဂယူထပေန, အဟဉ္စ မာတာ စ တထေတရေ စ၊

အာဂမ္မ ရမ္မံ တုသိတာဓိဝါသံ, ဂတာ ပဝါသံ သဃရံ ယထေဝ။

‘‘ပုနော ကဿပဝီရဿ, အတ္ထမေန္တမှိ သာသနေ၊

အာရုယှ သေလသိခရံ, ယုဉ္ဇိတွာ ဇိနသာသနံ။

‘‘ဣဒါနာဟံ ရာဇဂဟေ, ဇာတော သေဋ္ဌိကုလေ အဟုံ၊

အာပန္နသတ္တာ မေ မာတာ, ပဗ္ဗဇိ အနဂါရိယံ။

‘‘သဂဗ္ဘံ တံ ဝိဒိတွာန, ဒေဝဒတ္တမုပါနယုံ၊

သော အဝေါစ ဝိနာသေထ, ပါပိကံ ဘိက္ခုနိံ ဣမံ။

‘‘ဣဒါနိပိ မုနိန္ဒေန, ဇိနေန အနုကမ္ပိတာ၊

သုခိနီ အဇနီ မယှံ, မာတာ ဘိက္ခုနုပဿယေ။

‘‘တံ ဝိဒိတွာ မဟီပါလော, ကောသလော မံ အပေါသယိ၊

ကုမာရပရိဟာနေန, နာမေနာဟဉ္စ ကဿပေါ။

‘‘မဟာကဿပမာဂမ္မ, အဟံ ကုမာရကဿပေါ၊

ဝမ္မိကသဒိသံ ကာယံ, သုတွာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတံ။

‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, အနုပါဒါယ သဗ္ဗသော၊

ပါယာသိံ ဒမယိတွာဟံ, ဧတဒဂ္ဂမပါပုဏိံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ စိတ္တကထိကဘာဝေန သတ္ထာရာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရတနတ္တယဂုဏဝိဘာဝနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၀၁။ ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါ အဟော ဓမ္မာ, အဟော နော သတ္ထု သမ္ပဒါ၊

ယတ္ထ ဧတာဒိသံ ဓမ္မံ, သာဝကော သစ္ဆိကာဟိတိ။

၂၀၂။ ‘‘အသင်္ခေယျေသု ကပ္ပေသု, သက္ကာယာဓိဂတာ အဟူ၊

တေသမယံ ပစ္ဆိမကော, စရိမောယံ သမုဿယော၊

ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ – ဂါထာဒွယံ အဘာသိ၊

တတ္ထ အဟောတိ အစ္ဆရိယတ္ထေ နိပါတော။ ဗုဒ္ဓါတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ, ဂါရဝဝသေန ဗဟုဝစနံ, အဟော အစ္ဆရိယာ သမ္ဗုဒ္ဓါတိ အတ္ထော။ ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မေန သဒ္ဓိံ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ။ အဟော နော သတ္ထု သမ္ပဒါတိ အမှာကံ သတ္ထု ဒသဗလဿ အဟော သမ္ပတ္တိယော။ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ သတ္ထရိ ဗြဟ္မစရိယဝါသေန။ ဧတာဒိသံ ဓမ္မံ, သာဝကော သစ္ဆိကာဟိတီတိ ဧတာဒိသံ ဧဝရူပံ သုဝိသုဒ္ဓဇ္ဈာနာဘိညာပရိဝါရံ အနဝသေသကိလေသက္ခယာဝဟံ သန္တံ ပဏီတံ အနုတ္တရံ ဓမ္မံ သာဝကောပိ နာမ သစ္ဆိကရိဿတိ, တသ္မာ ဧဝံဝိဓဂုဏဝိသေသာဓိဂမဟေတုဘူတာ အဟော အစ္ဆရိယာ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော, အစ္ဆရိယာ ဓမ္မဂုဏာ, အစ္ဆရိယာ အမှာကံ သတ္ထု သမ္ပတ္တိယောတိ ရတနတ္တယဿ ဂုဏာဓိမုတ္တိံ ပဝေဒေသီတိ။ ဓမ္မသမ္ပတ္တိကိတ္တနေနေဝ ဟိ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိ ကိတ္တိတာ ဟောတီတိ။

ဧဝံ သာဓာရဏဝသေန ဒဿိတံ ဓမ္မဿ သစ္ဆိကိရိယံ ဣဒါနိ အတ္တုပနာယိကံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အသင်္ခေယျေသူ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အသင်္ခေယျေသူတိ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တေသု မဟာကပ္ပေသု။ သက္ကာယာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ။ တေ ဟိ ပရမတ္ထတော ဝိဇ္ဇမာနဓမ္မသမူဟတာယ ‘‘သက္ကာယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ။ အဟူတိ နိဝတ္တနူပါယဿ အနဓိဂတတ္တာ အနပဂတာ အဟေသုံ။ တေသမယံ ပစ္ဆိမကော စရိမောယံ သမုဿယောတိ ယသ္မာ အယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမကော, တတော ဧဝ စရိမော, တသ္မာ ဇာတိမရဏသဟိတော ခန္ဓာဒိပဋိပါဋိသညိတော သံသာရော ဣဒါနိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘာဝတော ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ, အယမန္တိမာ ဇာတီတိ အတ္ထော။

ကုမာရကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဓမ္မပါလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယော ဟဝေ ဒဟရော ဘိက္ခူတိ အာယသ္မတော ဓမ္မပါလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဝနန္တံ ဥပဂတော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပိလက္ခဖလမဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အဝန္တိရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓမ္မပါလောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပဋိနိဝတ္တေန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကသ္မိံ ဝိဟာရေ အညတရံ ထေရံ ဒိသွာ တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၉။၂၁-၂၅) –

‘‘ဝနန္တရေ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ, အတ္ထဒဿိံ မဟာယသံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ပိလက္ခဿာဒဒိံ ဖလံ။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ သမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော ဧကဒိဝသံ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဒွေ သာမဏေရေ ရုက္ခဂ္ဂေ ပုပ္ဖါနိ ဩစိနန္တေ အာရူဠှသာခါယ ဘဂ္ဂါယ ပတန္တေ ဒိသွာ ထေရော ဣဒ္ဓါနုဘာဝေန ဟတ္ထေန ဂဟေတွာ အရောဂေယေဝ ဘူမိယံ ဌပေတွာ တေသံ သာမဏေရာနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

၂၀၃။ ‘‘ယော ဟဝေ ဒဟရော ဘိက္ခု, ယုဉ္ဇတိ ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

ဇာဂရော သ ဟိ သုတ္တေသု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ။

၂၀၄။ ‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ။ – ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယောတိ အနိယမဝစနံ။ ဟဝေတိ ဒဠှတ္ထေ နိပါတော။ ဒဟရောတိ တရုဏော။ ဘိက္ခတီတိ ဘိက္ခု။ ယုဉ္ဇတီတိ ဃဋတိ ဝါယမတိ။ ဇာဂရောတိ ဇာဂရဏဓမ္မသမန္နာဂတော။ သုတ္တေသူတိ သုပန္တေသု။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယော ဘိက္ခု ဒဟရောဝ သမာနော တရုဏော ‘‘တထာဟံ ပစ္ဆာ ဝုဍ္ဎကာလေ ဇာနိဿာမီ’’တိ အစိန္တေတွာ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယံ ယုဉ္ဇတိ သမထဝိပဿနာဘာဝနာယ ယောဂံ ကရောတိ, သော သုတ္တေသု အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒါယ သုတ္တေသု ပမတ္တေသု သဒ္ဓါဒိဇာဂရဓမ္မသမန္နာဂမေန ဇာဂရော, တတော ဧဝ အတ္တဟိတပရဟိတပါရိပူရိယာ အမောဃံ အဝဉ္ဈံ တဿ ဇီဝိတံ, ယသ္မာ စ ဧတဒေဝံ, တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ ‘‘အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ကမ္မဖလသဒ္ဓဉ္စ, သဒ္ဓူပနိဗန္ဓတ္တာ သီလဿ တဒုပနိဿယံ စတုပါရိသုဒ္ဓိ သီလဉ္စ, ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာခါတော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တရတနတ္တယပ္ပသာဒဉ္စ, ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ပရိညာဒိဝသေန စတုသစ္စဓမ္မဒဿနဉ္စ မေဓာဝီ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ ဩဝါဒံ အနုသိဋ္ဌိံ အနုဿရန္တော အာဒိတ္တမ္ပိ အတ္တနော သီသံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ အနုယုဉ္ဇေထ, တတ္ထ အနုယောဂံ အာတပ္ပံ ကရေယျာတိ အတ္ထော။

ဓမ္မပါလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဗြဟ္မာလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနီတိ အာယသ္မတော ဗြဟ္မာလိတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ ပါဒဖလံ အဒါသိ။ သတ္ထာ အနုမောဒနံ ဝတွာ ပက္ကာမိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြဟ္မာလီတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဟေတုသမ္ပတ္တိယာ စောဒိယမာနော သံသာရေ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ တာဒိသေန ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပတိရူပကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဉာဏဿ ပရိပါကဂတတ္တာ နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၁။၆၃-၆၇) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ, ပါဒဖလံ အဒါသဟံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခေန ဝီတိနာမေန္တော ဧကဒိဝသံ ပဓာနပရိဂ္ဂါဟကေန ထေရေန တသ္မိံ အရညာယတနေ ဘိက္ခူ ဥဒ္ဒိဿ ဝုတ္တံ ပဓာနာနုယောဂံ ပရိဂ္ဂဏှန္တော –

၂၀၅။ ‘‘ကဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ, အဿာ ယထာ သာရထိနာ သုဒန္တာ၊

ပဟီနမာနဿ အနာသဝဿ, ဒေဝါပိ ကဿ ပိဟယန္တိ တာဒိနော။

၂၀၆။ ‘‘မယှိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ, အဿာ ယထာ သာရထိနာ သုဒန္တာ၊

ပဟီနမာနဿ အနာသဝဿ, ဒေဝါပိ မယှံ ပိဟယန္တိ တာဒိနော’’တိ။ –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ။

တဿတ္ထော – ဣမသ္မိံ အရညာယတနေ ဝသန္တေသု ဘိက္ခူသု ကဿ ဘိက္ခုနော ထေရဿ ဝါ နဝဿ ဝါ မဇ္ဈိမဿ ဝါ ဆေကေန သာရထိနာ သုဒန္တာ အဿာ ဝိယ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ သမထံ ဒန္တဘာဝံ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝံ ဂတာနိ။ ကဿ နဝဝိဓမ္ပိ မာနံ ပဟာယ ဌိတတ္တာ ပဟီနမာနဿ စတုန္နမ္ပိ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝဿ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒိနော ဒေဝါပိ ပိဟယန္တိ မနုဿာပိ သမ္မာပဋိပတ္တိဒဿနာဒိနာ စ အာဒရေန ပတ္ထေန္တီတိ။

တတ္ထ စ ဂါထာယံ ပုရိမဍ္ဎေန အနာဂါမိမဂ္ဂါဓိဂမော ပုဋ္ဌော, အနာဂါမိနောပိ ဟိ ဣန္ဒြိယာနိ ပဟီနကာမရာဂဗျာပါဒတာယ သမထံ နိဗ္ဗိသေဝနတံ ဂတာနိ ဟောန္တိ။ ဣတရေန အရဟတ္တမဂ္ဂပဋိလာဘော, အရဟာ ဟိ ‘‘ပဟီနမာနော အနာသဝေါ တာဒီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ။

အထာယသ္မာ ဗြဟ္မာလိ ပဓာနပရိဂ္ဂါဟကေန ဝုတ္တံ ‘‘ကဿိန္ဒြိယာနီ’’တိ ဂါထံ ပစ္စနုဘာသိ။ တဒတ္ထံ အတ္တူပနာယိကဝသေန ဝိဿဇ္ဇေန္တော ‘‘မယှိန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိကာယ ဒုတိယဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ, တတ္ထ မယှိန္ဒြိယာနီတိ မမ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဗြဟ္မာလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ မောဃရာဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆဝိပါပက စိတ္တဘဒ္ဒကာတိ အာယသ္မတော မောဃရာဇတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ အာကင်္ခန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဗြာဟ္မဏမာဏဝေ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပါနိ သိက္ခာပေန္တော ဧကဒိဝသံ အတ္ထဒဿိံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ ‘‘ယာဝတာ ရူပိနော သတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဆဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိတွာ ဘာဇနံ ပူရေတွာ မဓုံ ဥပနာမေသိ။ သတ္ထာ မဓုံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အနုမောဒနံ အကာသိ။

သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကဋ္ဌဝါဟနဿ နာမ ရညော အမစ္စော ဟုတွာ တေန သတ္ထု အာနယနတ္ထံ ပုရိသသဟဿေန ပေသိတော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ သမဏဓမ္မံ ကတွာ တတော စုတော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မောဃရာဇာတိ လဒ္ဓနာမော ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပေါ သံဝေဂဇာတော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တာပသသဟဿပရိဝါရော အဇိတာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သတ္ထု သန္တိကံ ပေသိတော တေသံ ပန္နရသမော ဟုတွာ ပဉှေ ပုစ္ဆိတွာ ပဉှဝိဿဇ္ဇနပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄။၆၄-၈၃) –

‘‘အတ္ထဒဿီ တု ဘဂဝါ, သယမ္ဘူ အပရာဇိတော၊

ဘိက္ခုသံဃပရိဗျူဠှော, ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇထ။

‘‘သိဿေဟိ သမ္ပရိဝုတော, ဃရမှာ အဘိနိက္ခမိံ၊

နိက္ခမိတွာနဟံ တတ္ထ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘အဘိဝါဒိယ သမ္ဗုဒ္ဓံ, သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, သန္ထဝိံ လောကနာယကံ။

‘‘ယာဝတာ ရူပိနော သတ္တာ, အရူပီ ဝါ အသညိနော၊

သဗ္ဗေ တေ တဝ ဉာဏမှိ, အန္တော ဟောန္တိ သမောဂဓာ။

‘‘သုခုမစ္ဆိကဇာလေန, ဥဒကံ ယော ပရိက္ခိပေ၊

ယေ ကေစိ ဥဒကေ ပါဏာ, အန္တောဇာလေ ဘဝန္တိ တေ။

‘‘ယေသဉ္စ စေတနာ အတ္ထိ, ရူပိနော စ အရူပိနော၊

သဗ္ဗေ တေ တဝ ဉာဏမှိ, အန္တော ဟောန္တိ သမောဂဓာ။

‘‘သမုဒ္ဓရသိမံ လောကံ, အန္ဓကာရသမာကုလံ၊

တဝ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ကင်္ခါသောတံ တရန္တိ တေ။

‘‘အဝိဇ္ဇာနိဝုတေ လောကေ, အန္ဓကာရေန ဩတ္ထဋေ၊

တဝ ဉာဏမှိ ဇောတန္တေ, အန္ဓကာရာ ပဓံသိတာ။

‘‘တုဝံ စက္ခူသိ သဗ္ဗေသံ, မဟာတမပနူဒနော၊

တဝ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, နိဗ္ဗာယတိ ဗဟုဇ္ဇနော။

‘‘ပုဋကံ ပူရယိတွာန, မဓုခုဒ္ဒမနေဠကံ၊

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, ဥပနေသိံ မဟေသိနော။

‘‘ပဋိဂ္ဂဏှိ မဟာဝီရော, သဟတ္ထေန မဟာ ဣသိ၊

ဘုဉ္ဇိတွာ တဉ္စ သဗ္ဗညူ, ဝေဟာသံ နဘမုဂ္ဂမိ။

‘‘အန္တလိက္ခေ ဌိတော သတ္ထာ, အတ္ထဒဿီ နရာသဘော၊

မမ စိတ္တံ ပသာဒေန္တော, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယေနိဒံ ထဝိတံ ဉာဏံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော စ ထောမိတော၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, ဒုဂ္ဂတိံ သော န ဂစ္ဆတိ။

‘‘စတုဒ္ဒသဉ္စ ခတ္တုံ သော, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

ပထဗျာ ရဇ္ဇံ အဋ္ဌသတံ, ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ။

‘‘ပဉ္စေဝ သတက္ခတ္တုဉ္စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ပဒေသရဇ္ဇံ အသင်္ခေယျံ, မဟိယာ ကာရယိဿတိ။

‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော, သာသနေ ပဗ္ဗဇိဿတိ။

‘‘ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ အတ္ထံ, ဉာဏေန ဝိစိနိဿတိ၊

မောဃရာဇာတိ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘တီဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ သမ္ပန္နံ, ကတကိစ္စမနာသဝံ၊

ဂေါတမော သတ္ထဝါဟဂ္ဂေါ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေဿတိ။

‘‘ဟိတွာ မာနုသကံ ယောဂံ, ဆေတွာန ဘဝဗန္ဓနံ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထလူခံ သုတ္တလူခံ ရဇနလူခန္တိ ဝိသေသေန တိဝိဓေနပိ လူခေန သမန္နာဂတံ ပံသုကူလံ ဓာရေသိ။ တေန နံ သတ္ထာ လူခစီဝရဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ အပရဘာဂေ ပုရိမကမ္မပ္ပစ္စယာ ပရိဟာရဿ အကရဏတော ထေရဿ သရီရေ ဒဒ္ဒုပီဠကာဒီနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎိံသု။ သော ‘‘သေနာသနံ ဒုဿတီ’’တိ ဟေမန္တေပိ မဂဓက္ခေတ္တေသု ပလာလသန္ထာရာနိ အတ္ထရိတွာ သေတိ။ တံ ဧကဒိဝသံ ဥပဋ္ဌာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နံ သတ္ထာ ပဋိသန္ထာရဝသေန ‘‘ဆဝိပါပကာ’’တိအာဒိနာ ပဌမဂါထာယ ပုစ္ဆိ။

၂၀၇။ တတ္ထ ဆဝိပါပကာတိ ဒဒ္ဒုကစ္ဆုပီဠကာဟိ ဘိန္နစ္ဆဝိဘာဝတော ဟီနစ္ဆဝိက ဒုဋ္ဌစ္ဆဝိက။ စိတ္တဘဒ္ဒကာတိ အနဝသေသကိလေသပ္ပဟာနေန ဗြဟ္မဝိဟာရသေဝနာယ စ ဘဒ္ဒစိတ္တ သုန္ဒရစိတ္တ။ မောဃရာဇာတိ တဿ အာလပနံ။ သတတံ သမာဟိတောတိ အဂ္ဂဖလသမာဓိနာ နိစ္စကာလံ အဘိဏှံ သမာဟိတမာနသော။ ဟေမန္တိကသီတကာလရတ္တိယောတိ ဟေမန္တသမယေ သီတကာလရတ္တိယော။ အစ္စန္တသံယောဂေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ။ ‘‘ဟေမန္တိကာ သီတကာလရတ္တိယော’’တိပိ ပါဠိ။ တတ္ထ ဟေမန္တိကာတိ ဟေမန္တောဂဓာ ဟေမန္တပရိယာပန္နာတိ အတ္ထော။ ဘိက္ခု တွံ သီတိ ဘိက္ခု ကော တွံ အသိ, ဧဝံဘူတော ပရေသု တဝ သေနာသနံ ကတွာ အဒေန္တေသု သံဃိကဉ္စ သေနာသနံ အပဝိသန္တော။ ကထံ ကရိဿသီတိ ယထာဝုတ္တေ သီတကာလေ ကထံ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေသီတိ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ။ ဧဝံ ပန ပုဋ္ဌော ထေရော သတ္ထု တမတ္ထံ ကထေန္တော –

၂၀၈။ ‘‘သမ္ပန္နသဿာ မဂဓာ, ကေဝလာ ဣတိ မေ သုတံ၊

ပလာလစ္ဆန္နကော သေယျံ, ယထညေ သုခဇီဝိနော’’တိ။ – ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ သမ္ပန္နသဿာတိ နိပ္ဖန္နသဿာ။ မဂဓာတိ မဂဓရဋ္ဌံ ဝဒတိ။ မဂဓာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ, တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီဝသေန ‘‘မဂဓာ’’တွေဝ ဗဟုဝစနေန ဝုစ္စတိ။ ကေဝလာတိ အနဝသေသာ။ ဣတိ မေ သုတန္တိ ဧဝံ မယာ သုတံ။ တတ္ထ ယော အဒိဋ္ဌော ပဒေသော, တဿ ဝသေန သုတန္တိ ဝုတ္တံ။ တေန ဧဒိသေ ကာလေ မဂဓေသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ မယာ ဝသိတုံ သက္ကာတိ ဒဿေတိ။ ပလာလစ္ဆန္နကော သေယျံ, ယထညေ သုခဇီဝိနောတိ ယထာ အညေ သုခဇီဝိနော ဘိက္ခူ သေနာသနသပ္ပါယံ လဒ္ဓါ သုန္ဒရေဟိ အတ္ထရဏပါဝုရဏေဟိ သုခေန သယန္တိ, ဧဝံ အဟမ္ပိ ပလာလသန္ထာရမေဝ ဟေဋ္ဌာ သန္ထရိတွာ ဥပရိ တိရိယဉ္စ ပလာလစ္ဆဒနေနေဝ ဆာဒိတသရီရတာယ ပလာလစ္ဆန္နကော သေယျံ သယိံ, သေယျံ ကပ္ပေသိန္တိ အတ္တနော ယထာလာဘသန္တောသံ ဝိဘာဝေတိ။

မောဃရာဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဝိသာခပဉ္စာလပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

န ဥက္ခိပေ နော စ ပရိက္ခိပေ ပရေတိ အာယသ္မတော ဝိသာခဿ ပဉ္စာလပုတ္တဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဣတော စုဒ္ဒသေ ကပ္ပေ ပစ္စန္တဂါမေ ဒလိဒ္ဒကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဖလပရိယေသနံ စရန္တေဟိ တသ္မိံ ဂါမေ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ အရညံ ဂတော တတ္ထ ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝလ္လိဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ မဏ္ဍလိကရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိသာခေါတိ လဒ္ဓနာမော ပဉ္စာလရာဇဓီတုယာ ပုတ္တဘာဝတော ပစ္ဆာ ပဉ္စာလပုတ္တောတိ ပညာယိတ္ထ။ သော ပိတရိ မတေ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တော သတ္ထရိ အတ္တနော ဂါမသမီပဂတေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ သာဝတ္ထိံ ဂတော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၉။၃၁-၃၆) –

‘‘သဗ္ဗေ ဇနာ သမာဂမ္မ, အဂမိံသု ဝနံ တဒါ၊

ဖလမနွေသမာနာ တေ, အလဘိံသု ဖလံ တဒါ။

‘‘တတ္ထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဝလ္လိဖလမဒါသဟံ။

‘‘စတုဒ္ဒသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ ထေရော ဉာတီနံ အနုကမ္ပာယ ဇာတိဘူမိံ အဂမာသိ။ တတ္ထ မနုဿာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ကာလေန ကာလံ ဓမ္မံ သုဏန္တာ ဧကဒိဝသံ ‘‘ကတိဟိ နု ခေါ, ဘန္တေ, အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဓမ္မကထိကော ဟောတီ’’တိ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ပုစ္ဆိံသု။ ထေရော တေသံ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ကထေန္တော –

၂၀၉။ ‘‘န ဥက္ခိပေ နော စ ပရိက္ခိပေ ပရေ, န ဩက္ခိပေ ပါရဂတံ န ဧရယေ၊

န စတ္တဝဏ္ဏံ ပရိသာသု ဗျာဟရေ, အနုဒ္ဓတော သမ္မိတဘာဏိ သုဗ္ဗတော။

၂၁၀။ ‘‘သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿိနာ, မတိကုသလေန နိဝါတဝုတ္တိနာ၊

သံသေဝိတဗုဒ္ဓသီလိနာ, နိဗ္ဗာနံ န ဟိ တေန ဒုလ္လဘ’’န္တိ။ –

ဂါထာဒွယံ အဘာသိ။

တတ္ထ န ဥက္ခိပေတိ အတ္တာနံ န ဥက္ခိပေယျ, ဇာတိအာဒီဟိ ဗာဟုသစ္စာဒီဟိ စ အတ္တုက္ကံသနံ န ကရေယျ။ နော စ ပရိက္ခိပေ ပရေတိ ပရေ ပရပုဂ္ဂလေ တေဟေဝ ဇာတိအာဒီဟိ နော ပရိက္ခိပေ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ န ခိပေယျ ဂုဏပရိဓံသနဝသေန ဝါ န ခိပေယျ။ န ဩက္ခိပေ ပရေ ဣစ္စေဝံ သမ္ဗန္ဓော။ ပရေ ဩဇ္ဈာပနဝသေန န ဩက္ခိပေ ဟေဋ္ဌတော ကတွာ ပရေ န ဩလောကာပေယျ, န ဩဇ္ဈာပေယျာတိ အတ္ထော။ ‘‘န ဥက္ခိပေ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, သော ဧဝတ္ထော။ ပါရဂတန္တိ သံသာရပါရံ ဝိယ ဝိဇ္ဇာယ ပါရံ ဂတံ ခီဏာသဝံ တေဝိဇ္ဇံ ဆဠဘိညံ ဝါ န ဧရယေ န ဃဋ္ဋယေ န အာသာဒေယျ။ န စတ္တဝဏ္ဏံ ပရိသာသု ဗျာဟရေတိ အတ္တနော ဝဏ္ဏံ ဂုဏံ လာဘသက္ကာရသိလောကံ နိကာမယမာနော ခတ္တိယပရိသာဒီသု န ဘာသေယျ။ အနုဒ္ဓတောတိ ဥဒ္ဓစ္စရဟိတော။ ဥဒ္ဓတဿ ဟိ ဝစနံ နာဒိယန္တိ။ သမ္မိတဘာဏီတိ သမ္မဒေဝ မိတဘာဏီ, ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသဉှိတမေဝ ဝါစံ ဘာသနသီလောတိ အတ္ထော။ ဣတော အညထာ ဝဒန္တဿ ဝစနံ အဂဟဏီယံ ဟောတိ။ သုဗ္ဗတောတိ သုန္ဒရဝတော သီလသမ္ပန္နော။ ‘‘သိယာ’’တိ ကိရိယာပဒံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဧဝံ ထေရော သင်္ခေပေနေဝ ဓမ္မကထိကလက္ခဏံ ဝတွာ တေသံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ လဗ္ဘမာနတံ အဓိမုစ္စိတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ အဘိပ္ပသန္နံ မဟာဇနံ ဉတွာ ‘‘ဧဝံဝိဓဿ ဓမ္မကထိကဿ ဝိမုတ္တာယတနသန္နိဿိတဿ န နိဗ္ဗာနံ ဒုလ္လဘံ, အထ ခေါ သုလဘမေဝါ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘သုသုခုမနိပုဏတ္ထဒဿိနာ’’တိ ဒုတိယဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

ဝိသာခပဉ္စာလပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ စူဠကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နဒန္တိ မောရာ သုသိခါ သုပေခုဏာတိ အာယသ္မတော စူဠကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဆတ္တပဏ္ဏိဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စူဠကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဓနပါလဒမနေ သတ္ထရိ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဣန္ဒသာလဂုဟာယံ ဝသတိ, သော ဧကဒိဝသံ ဂုဟာဒွါရေ နိသိန္နော မဂဓက္ခေတ္တံ ဩလောကေသိ။ တသ္မိံ ခဏေ ပါဝုသကာလမေဃော ဂမ္ဘီရမဓုရနိဂ္ဃေါသော သတပဋလသဟဿပဋလော အဉ္ဇန သိခရသန္နိကာသော နဘံ ပူရေတွာ ပဝဿတိ, မယူရသံဃာ စ မေဃဂဇ္ဇိတံ သုတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ကေကာသဒ္ဒံ မုဉ္စိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ပဒေသေ နစ္စန္တာ ဝိစရန္တိ။ ထေရဿပိ အာဝါသဂဗ္ဘေ မေဃဝါတဖဿေဟိ အပဂတဓမ္မတ္တာ ပဿဒ္ဓကရဇကာယေ ကလ္လတံ ပတ္တေ ဥတုသပ္ပါယလာဘေန စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ အဟောသိ, ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ ဩတရိ, သော တံ ဉတွာ ကာလသမ္ပဒါဒိကိတ္တနမုခေန အတ္တာနံ ဘာဝနာယ ဥဿာဟေန္တော –

၂၁၁။ ‘‘နဒန္တိ မောရာ သုသိခါ သုပေခုဏာ, သုနီလဂီဝါ သုမုခါ သုဂဇ္ဇိနော၊

သုသဒ္ဒလာ စာပိ မဟာမဟီ အယံ, သုဗျာပိတမ္ဗု သုဝလာဟကံ နဘံ။

၂၁၂။ ‘‘သုကလ္လရူပေါ သုမနဿ ဈာယတံ, သုနိက္ကမော သာဓု သုဗုဒ္ဓသာသနေ၊

သုသုက္ကသုက္ကံ နိပုဏံ သုဒုဒ္ဒသံ, ဖုသာဟိ တံ ဥတ္တမမစ္စုတံ ပဒ’’န္တိ။ –

ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ နဒန္တိ မောရာ သုသိခါ သုပေခုဏာ, သုနီလဂီဝါ သုမုခါ သုဂဇ္ဇိနောတိ ဧတေ မတ္ထကေ ဥဋ္ဌိတာဟိ သုန္ဒရာဟိ သိခါဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သုသိခါ, နာနာဝဏ္ဏေဟိ အနေကေဟိ သောဘနေဟိ ဘဒ္ဒကပိဉ္ဆေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သုပေခုဏာ, ရာဇီဝဝဏ္ဏသင်္ကာသာယ သုန္ဒရာယ နီလဝဏ္ဏာယ ဂီဝါယ သမန္နာဂတတ္တာ သုနီလဂီဝါ, သုန္ဒရမုခတာယ သုမုခါ, မနုညဝါဒိတာယ သုဂဇ္ဇိနော, မောရာ သိခဏ္ဍိနော ဆဇ္ဇသံဝါဒီ ကေကာသဒ္ဒံ မုဉ္စန္တာ နဒန္တိ ရဝန္တိ။ သုသဒ္ဒလာ စာပိ မဟာမဟီ အယန္တိ အယဉ္စ မဟာပထဝီ သုသဒ္ဒလာ သုန္ဒရဟရိတတိဏာ။ သုဗျာပိတမ္ဗူတိ အဘိနဝဝုဋ္ဌိယာ တဟံ တဟံ ဝိဿန္ဒမာနသလိလတာယ သုဋ္ဌု ဗျာပိတဇလာ ဝိတတဇလာ။ ‘‘သုသုက္ကတမ္ဗူ’’တိပိ ပါဌော, သုဝိသုဒ္ဓဇလာတိ အတ္ထော။ သုဝလာဟကံ နဘန္တိ ဣဒဉ္စ နဘံ အာကာသံ နီလုပ္ပလဒလသန္နိဘေဟိ သမန္တတော ပူရေတွာ ဌိတေဟိ သုန္ဒရေဟိ ဝလာဟကေဟိ မေဃေဟိ သုဝလာဟကံ။

သုကလ္လရူပေါ သုမနဿ ဈာယတန္တိ ဣဒါနိ ဥတုသပ္ပါယလာဘေန သုဋ္ဌု ကလ္လရူပေါ ကမ္မနိယသဘာဝေါ တွံ, နီဝရဏေဟိ အနဇ္ဈာရူဠှစိတ္တတာယ သုန္ဒရမနဿ ယောဂါဝစရဿ ယံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနဝသေန စ ဈာယတံ။ သုနိက္ကမော…ပေ… အစ္စုတံ ပဒန္တိ ဧဝံ ဈာယန္တော စ သာဓု သုဗုဒ္ဓဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သုန္ဒရနိက္ကမော ဟုတွာ သုပရိသုဒ္ဓသီလတာယ သုသုက္ကံ, ဝိသုဒ္ဓသဘာဝတာယ သဗ္ဗဿပိ သံကိလေသဿ ဂေါစရဘာဝါနုပဂမနတော သုက္ကံ, နိပုဏဉာဏဂေါစရတာယ နိပုဏံ, ပရမဂမ္ဘီရတာယ သုဒုဒ္ဒသံ, ပဏီတဘာဝေန သေဋ္ဌဘာဝေန စ ဥတ္တမံ, နိစ္စသဘာဝတာယ အစ္စုတံ ပဒံ တံ နိဗ္ဗာနံ ဖုသာဟိ အတ္တပစ္စက္ခကရဏေန သမ္မာပဋိပတ္တိယာ သစ္ဆိကရောဟီတိ။

ဧဝံ ထေရော အတ္တာနံ ဩဝဒန္တောဝ ဥတုသပ္ပါယလာဘေန သမာဟိတစိတ္တော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၉။၃၇-၄၂) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇလိတံ, ပုဏ္ဏမာယေဝ စန္ဒိမံ၊

ဇလန္တံ ဒီပရုက္ခံဝ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘ကဒလိဖလံ ပဂ္ဂယှ, အဒါသိံ သတ္ထုနော အဟံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဝန္ဒိတွာန အပက္ကမိံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ထေရော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော ‘‘နဒန္တိ မောရာ’’တိအာဒိနာ တာယေဝ ဂါထာ ပစ္စုဒါဟာသိ။ တေနဿ ဣဒမေဝ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

စူဠကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ အနူပမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နန္ဒမာနာဂတံ စိတ္တာတိ အာယသ္မတော အနူပမတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ပဒုမံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ရထိယံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အင်္ကောလပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ရူပသမ္ပတ္တိယာ အနူပမောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ကာမေ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရညေ ဝိဟရတိ။ တဿ စိတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါဒိအာရမ္မဏေသု ဝိဓာဝတိ။ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဝဋ္ဋတိ။ ထေရော ဝိဓာဝန္တံ စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှန္တော –

၂၁၃။ ‘‘နန္ဒမာနာဂတံ စိတ္တံ, သူလမာရောပမာနကံ၊

တေန တေနေဝ ဝဇသိ, ယေန သူလံ ကလိင်္ဂရံ။

၂၁၄။ ‘‘တာဟံ စိတ္တကလိံ ဗြူမိ, တံ ဗြူမိ စိတ္တဒုဗ္ဘကံ၊

သတ္ထာ တေ ဒုလ္လဘော လဒ္ဓေါ, မာနတ္ထေ မံ နိယောဇယီ’’တိ။ –

ဣမာဟိ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဩဝဒိ။

တတ္ထ နန္ဒမာနာဂတံ စိတ္တာတိ နန္ဒမာန အဘိနန္ဒမာန စိတ္တ အဘိနန္ဒမာနံ အာဂတံ ဥပ္ပန္နံ။ သူလမာရောပမာနကန္တိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ သူလသဒိသတ္တာ သူလံ တံ တံ ဘဝံ ကမ္မကိလေသေဟိ ဧတ္တကံ ကာလံ အာရောပိယမာနံ။ တေန တေနေဝ ဝဇသိ, ယေန သူလံ ကလိင်္ဂရန္တိ ယတ္ထ ယတ္ထ သူလသင်္ခါတာ ဘဝါ ကလိင်္ဂရသင်္ခါတာ အဓိကုဋ္ဋနကာ ကာမဂုဏာ စ တေန တေနေဝ, ပါပစိတ္တ, ဝဇသိ, တံ တဒေဝ ဌာနံ ဥပဂစ္ဆသိ, အတ္တနော အနတ္ထံ န သလ္လက္ခေသိ။

တာဟံ စိတ္တကလိံ ဗြူမီတိ တံ တသ္မာ ပမတ္တဘာဝတော စိတ္တကလိံ စိတ္တကာလကဏ္ဏိံ အဟံ ကထယာမိ။ ပုနပိ တံ ဗြူမိ ကထေမိ စိတ္တဒုဗ္ဘကံ စိတ္တသင်္ခါတဿ အတ္တနော ဗဟူပကာရဿ သန္တာနဿ အနတ္ထာဝဟနတော စိတ္တဒုဗ္ဘိံ။ ‘‘စိတ္တဒုဗ္ဘဂါ’’တိပိ ပဌန္တိ။ စိတ္တသင်္ခါတအလက္ခိကအပ္ပပုညာတိ အတ္ထော။ ကိန္တိ ဗြူဟီတိ စေ? အာဟ ‘‘သတ္ထာ တေ ဒုလ္လဘော လဒ္ဓေါ, မာနတ္ထေ မံ နိယောဇယီ’’တိ။ ကပ္ပါနံ အသင်္ချေယျမ္ပိ နာမ ဗုဒ္ဓသုညော လောကော ဟောတိ, သတ္ထရိ ဥပ္ပန္နေပိ မနုဿတ္တသဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော ဒုလ္လဘာ ဧဝ, လဒ္ဓေသု စ တေသု သတ္ထာပိ ဒုလ္လဘောယေဝ ဟောတိ။ ဧဝံ ဒုလ္လဘော သတ္ထာ ဣဒါနိ တယာ လဒ္ဓေါ, တသ္မိံ လဒ္ဓေ သမ္ပတိပိ အနတ္ထေ အဟိတေ အာယတိဉ္စ အနတ္ထာဝဟေ ဒုက္ခာဝဟေ အကုသလေ မံ မာ နိယောဇေသီတိ။ ဧဝံ ထေရော အတ္တနော စိတ္တံ ဩဝဒန္တော ဧဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၇။၁၆-၁၉) –

‘‘ပဒုမော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, စိတ္တကူဋေ ဝသီ တဒါ၊

ဒိသွာန တံ အဟံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ။

‘‘အင်္ကောလံ ပုပ္ဖိတံ ဒိသွာ, ဩစိနိတွာနဟံ တဒါ၊

ဥပဂန္တွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, ပူဇယိံ ပဒုမံ ဇိနံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အနူပမတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝဇ္ဇိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သံသရံ ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ အာယသ္မတော ဝဇ္ဇိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ပဉ္စသဋ္ဌိမေ ကပ္ပေ ဧကသ္မိံ ပစ္စန္တဂါမေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဝနစရကော ဟုတွာ ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ ဥပသန္တံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပဗ္ဗတဂုဟာယံ ဝိဟရန္တံ အဒ္ဒသ။ သော တဿ ဥပသမံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော စမ္ပကပုပ္ဖေန ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ မာတုဂါမဟတ္ထံ ဂတော ရောဒတိ။ ဗြဟ္မလောကတော ကိရ စဝိတွာ ဣဓာဂတော ယသ္မာ မာတုဂါမသမ္ဖဿံ န သဟတိ, တသ္မာ မာတုဂါမသမ္ဖဿဝဇ္ဇနတော ဝဇ္ဇိတောတွေဝ နာမံ ဇာတံ။ သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တဒဟေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၇။၂၇-၃၀) –

‘‘ဥပသန္တော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝသတီ ပဗ္ဗတန္တရေ၊

ဧကစမ္ပကမာဒါယ, ဥပဂစ္ဆိံ နရုတ္တမံ။

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ပစ္စေကမုနိမုတ္တမံ၊

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, ပူဇယိံ အပရာဇိတံ။

‘‘ပဉ္စသဋ္ဌိမှိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အတ္တနော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ ဓမ္မသံဝေဂေန –

၂၁၅။ ‘‘သံသရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ, ဂတီသု ပရိဝတ္တိသံ၊

အပဿံ အရိယသစ္စာနိ, အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနော။

၂၁၆။ ‘‘တဿ မေ အပ္ပမတ္တဿ, သံသာရာ ဝိနဠီကတာ၊

သဗ္ဗာ ဂတီ သမုစ္ဆိန္နာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ သံသရန္တိ သံသရန္တော, တသ္မိံ တသ္မိံ ဘဝေ အာဒါနနိက္ခေပဝသေန အပရာပရံ သန္ဓာဝန္တော။ ဒီဃမဒ္ဓါနန္တိ စိရကာလံ အနာဒိမတိ သံသာရေ အပရိမာဏကာလံ။ ဂတီသူတိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဝသေန သုဂတိဒုဂ္ဂတီသု။ ပရိဝတ္တိသန္တိ ဃဋီယန္တံ ဝိယ ပရိဗ္ဘမန္တော စဝနုပပဇ္ဇနဝသေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တိံ။ တဿ ပန ပရိဝတ္တနဿ ကာရဏမာဟ ‘‘အပဿံ အရိယသစ္စာနိ, အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနော’’တိ။ ဒုက္ခာဒီနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဉာဏစက္ခုနာ အပဿန္တော အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တော, တတော ဧဝ အဝိဇ္ဇန္ဓတာယ အန္ဓဘူတော ပုထူနံ ဇနနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော ဟောန္တော ဂတီသု ပရိဝတ္တိသန္တိ ယောဇနာ, တေနေဝါဟ ဘဂဝါ –

‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာ’’တိ (မဟာဝ။ ၂၈၇၊ ဒီ။ နိ။ ၂။၁၅၅၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၉၁၊ နေတ္တိ။ ၁၁၄)။

တဿ မယှံ ဝုတ္တနယေန ပုဗ္ဗေ ပုထုဇ္ဇနဿေဝ သတော ဣဒါနိ သတ္ထာရာ ဒိန္နနယေန အပ္ပမတ္တဿ အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ သမထဝိပဿနာဘာဝနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဌိတဿ။ သံသာရာ ဝိနဠီကတာတိ သံသရန္တိ သတ္တာ ဧတေဟီတိ ‘‘သံသာရာ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ကမ္မကိလေသာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ဝိဂတနဠာ နိမ္မူလာ ကတာ။ သဗ္ဗာ ဂတီ သမုစ္ဆိန္နာတိ ဧဝံ ကမ္မကိလေသဝဋ္ဋာနံ ဝိနဠီကတတ္တာ နိရယာဒိကာ သဗ္ဗာပိ ဂတိယော သမ္မဒေဝ ဥစ္ဆိန္နာ ဝိဒ္ဓံသိတာ, တတော ဧဝ နတ္ထိ ဒါနိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

ဝဇ္ဇိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ သန္ဓိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဿတ္ထေ ဟရိတောဘာသေတိ အာယသ္မတော သန္ဓိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဧကော ဂေါပါလကော အဟောသိ။ သော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အညတရံ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ သန္တိကေ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော ‘‘ကုဟိံ ဘဂဝါ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သုတွာ ‘‘ဧဝံ မဟာနုဘာဝါ ဗုဒ္ဓါပိ နာမ အနိစ္စတာဝသံ ဂစ္ဆန္တိ, အဟော သင်္ခါရာ အဒ္ဓုဝါ’’တိ အနိစ္စသညံ ပဋိလဘိ။ တံ ထေရော ဗောဓိပူဇာယ ဥဿာဟေသိ။ သော ကာလေန ကာလံ ဗောဓိရုက္ခသမီပံ ဂန္တွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တော ဗောဓိံ ဝန္ဒတိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဣဗ္ဘကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သန္ဓိတောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ သုတွာ သံဝေဂဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ သော အတ္တနော ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗောဓိဝန္ဒနံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ အနိစ္စသညာပဋိလာဘဉ္စ အနုဿရိတွာ တဒုပနိဿယေန အတ္တနော ဝိသေသာဓိဂမံ ပကာသေန္တော –

၂၁၇။ ‘‘အဿတ္ထေ ဟရိတောဘာသေ, သံဝိရူဠှမှိ ပါဒပေ၊

ဧကံ ဗုဒ္ဓဂတံ သညံ, အလဘိတ္ထံ ပတိဿတော။

၂၁၈။ ‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ သညမလဘိံ တဒါ၊

တဿာ သညာယ ဝါဟသာ, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော’’တိ။ –

ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အဿတ္ထေတိ အဿတ္ထဋ္ဌာနီယေ, ယွာယံ ဧတရဟိ အမှာကံ ဘဂဝတော ဗောဓိရုက္ခော အဿတ္ထော, ဧတဿ ဌာနေ တဒါ သိခိဿ ဘဂဝတော ဗောဓိရုက္ခော ပုဏ္ဍရီကော ဌိတောတိ သော အဿတ္ထဋ္ဌာနီယတာယ ‘‘အဿတ္ထေ’’တိ ဝုတ္တံ။ သတ္တာနံ အဿာသဇနနတော ဝါ။ အပရေ ပန ‘‘အဿတ္ထရုက္ခမူလေ နိသီဒိတွာ တဒါ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဘာဝိတတ္တာ ထေရော ‘အဿတ္ထေ’တိ အဝေါစာ’’တိ ဝဒန္တိ။ ဟရိတောဘာသေတိ ဟရိတေဟိ သာရမဏိဝဏ္ဏေဟိ ဩဘာသမာနေ။ သံဝိရူဠှမှီတိ သုဋ္ဌု ဝိရူဠှေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတေ, သုဃနနိစိတပတ္တပလာသပလ္လဝေဟိ ဝိရူဠှသဉ္ဆန္နေတိ စ ဝဒန္တိ။ ပါဒပေတိ ရုက္ခေ။ ဧကံ ဗုဒ္ဓဂတံ သညံ, အလဘိတ္ထံ ပတိဿတောတိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ အာရမ္မဏဿ ဧကဇာတိယတ္တာ ဧကံ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိသဟဂတံ သညံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ ပတိပတိသရဏတော ပတိဿတော ဟုတွာ အလဘိံ။

ကဒါ ပန သာ သညာ လဒ္ဓါ, ကီဝတာယ သိဒ္ဓါတိ အာဟ ‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ’’တိအာဒိ။ ဣတော ဘဒ္ဒကပ္ပတော ဥဒ္ဓံ အာရောဟနဝသေန ဧကတိံသေ ကပ္ပေ။ ယံ သညန္တိ ယံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိသဟဂတံ သညံ, ယံ ဝါ ဗုဒ္ဓါနံ အနိစ္စတံ ဒိသွာ တဒနုသာရေန သဗ္ဗာသင်္ခါရေသု တဒါ အနိစ္စသညံ အလဘိံ။ တဿာ သညာယ ဝါဟသာတိ တဿာ ယထာဝုတ္တာယ သညာယ ကာရဏဘာဝေန တံ ဥပနိဿယံ ကတွာ။ ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယောတိ ဣဒါနိ မယာ အာသဝါနံ ခယော နိရောဓော အဓိဂတောတိ ဣမာယေဝ စ ဣမဿ ထေရဿ အပဒါနဂါထာပိ။ ယထာဟ (အပ။ ထေရ ၁။၂၂။၂၇-၃၀) –

‘‘အဿတ္ထေ ဟရိတောဘာသေ…ပေ… ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော။

‘‘ဣတော တေရသကပ္ပမှိ, ဓနိဋ္ဌော နာမ ခတ္တိယော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

သန္ဓိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

နိဋ္ဌိတာ စ ဒုကနိပါတဝဏ္ဏနာ။

၃။ တိကနိပါတော

၁။ အင်္ဂဏိကဘာရဒွါဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

တိကနိပါတေ အယောနိ သုဒ္ဓိမနွေသန္တိ အာယသ္မတော အင်္ဂဏိကဘာရဒွါဇတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဏှိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဟိမဝန္တသမီပေ ဥက္ကဋ္ဌေ နာမ နဂရေ ဝိဘဝသမ္ပန္နဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အင်္ဂဏိကဘာရဒွါဇောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယတာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အမရံ တပံ စရန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဝိစရန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ တံ မိစ္ဆာတပံ ပဟာယ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၂၃။၄၈-၅၁) –

‘‘ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရံ, ဝေဿဘုံ ဝိဇိတာဝိနံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌမဝန္ဒဟံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဝန္ဒနာယ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘စတုဝီသတိကပ္ပမှိ, ဝိကတာနန္ဒနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တော ဉာတီနံ အနုကမ္ပာယ အတ္တနော ဇာတိဘူမိံ ဂန္တွာ ဗဟူ ဉာတကေ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တတော နိဝတ္တိတွာ ကုရုရဋ္ဌေ ကုဏ္ဍိယဿ နာမ နိဂမဿ အဝိဒူရေ အရညေ ဝသန္တော ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဥဂ္ဂါရာမံ ဂတော ဥတ္တရာပထတော အာဂတေဟိ သန္ဒိဋ္ဌေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ သမာဂတော တေဟိ, ‘‘ဘော ဘာရဒွါဇ, ကိံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏာနံ သမယံ ပဟာယ ဣမံ သမယံ ဂဏှီ’’တိ ပုစ္ဆိတော တေသံ ဣတော ဗုဒ္ဓသာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ သုဒ္ဓိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော –

၂၁၉။ ‘‘အယောနိ သုဒ္ဓိမနွေသံ, အဂ္ဂိံ ပရိစရိံ ဝနေ၊

သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အဇာနန္တော, အကာသိံ အမရံ တပ’’န္တိ။ – ပဌမံ ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ အယောနီတိ အယောနိသော အနုပါယေန။ သုဒ္ဓိန္တိ သံသာရသုဒ္ဓိံ ဘဝနိဿရဏံ။ အနွေသန္တိ ဂဝေသန္တော။ အဂ္ဂိံ ပရိစရိံ ဝနေတိ ‘‘အယံ သုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ အဓိပ္ပါယေန အရညာယတနေ အဂ္ဂိဟုတသာလာယံ အဂျာဂါရံ ကတွာ အာဟုတိံ ပဂ္ဂဏှန္တော အဂ္ဂိဒေဝံ ပရိစရိံ ဝေဒေ ဝုတ္တဝိဓိနာ ပူဇေသိံ။ သုဒ္ဓိမဂ္ဂံ အဇာနန္တော, အကာသိံ အမရံ တပန္တိ သုဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗာနဿ မဂ္ဂံ အဇာနန္တော အဂ္ဂိပရိစရဏံ ဝိယ ပဉ္စတပတပ္ပနာဒိအတ္တကိလမထာနုယောဂံ ‘‘သုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ မညာယ အကာသိံ အစရိံ ပဋိပဇ္ဇိံ။

ဧဝံ ထေရော အဿမတော အဿမံ ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဝေဒေ ဝုတ္တဝိဓိနာ အဂ္ဂိပရိစရဏာဒိနာ အနုဋ္ဌာယ သုဒ္ဓိယာ အပ္ပတ္တဘာဝေန ဗဟိဒ္ဓါ သုဒ္ဓိယာ အဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဣမသ္မိံယေဝ သာသနေ သုဒ္ဓိ စ မယာ အဓိဂတာတိ ဒဿေန္တော –

၂၂၀။ ‘‘တံ သုခေန သုခံ လဒ္ဓံ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ – ဒုတိယဂါထမာဟ၊

တတ္ထ တန္တိ ယဿတ္ထာယ သုဒ္ဓိံ အနွေသန္တော တဿ မဂ္ဂံ အဇာနန္တော အဂ္ဂိံ ပရိစရိံ အမရံ တပံ အစရိံ, တံ နိဗ္ဗာနသုခံ သုခေန သမထဝိပဿနာယ သုခါယ ပဋိပဒါယ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ အနုပဂမ္မ မယာ လဒ္ဓံ ပတ္တံ အဓိဂတံ။ ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတန္တိ သတ္ထု သာသနဓမ္မဿ သုဓမ္မတံ အဝိပရီတနိယျာနိကဓမ္မသဘာဝံ ပဿ ဇာနာဟီတိ ဓမ္မာလပနဝသေန ဝဒတိ, အတ္တာနံ ဝါ အာလပတိ။ တဿ လဒ္ဓဘာဝံ ပန ဒဿေန္တော –

‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

အာဟ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။ ဧဝံ သုဒ္ဓိယာ အဓိဂတတ္တာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယာဟံ ပရမတ္ထတော ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဒဿေန္တော –

၂၂၁။ ‘‘ဗြဟ္မဗန္ဓု ပုရေ အာသိံ, ဣဒါနိ ခေါမှိ ဗြာဟ္မဏော၊

တေဝိဇ္ဇော နှာတကောစမှိ, သောတ္တိယော စမှိ ဝေဒဂူ’’တိ။ – တတိယံ ဂါထမာဟ၊

တဿတ္ထော – ဣတော ပုဗ္ဗေ ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏဘာဝတော ဗြာဟ္မဏာနံ သမညာယ ဗြဟ္မဗန္ဓု နာမ အာသိံ။ ဗာဟိတပါပတ္တာ ပန ဣဒါနိ ခေါ အရဟတ္တာဓိဂမေန ပရမတ္ထတော ဗြာဟ္မဏော စ အမှိ။ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဘဝသဉ္စယကရာနံ တိဿန္နံ ဝေဒသင်္ခါတာနံ ဝိဇ္ဇာနံ အဇ္ဈယနေန သမညာမတ္တေန တေဝိဇ္ဇော နာမ ဟုတွာ ဣဒါနိ ဘဝက္ခယကရာယ ဝိဇ္ဇာယ ဝသေန တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ အဓိဂတတ္တာ ပရမတ္ထတော တေဝိဇ္ဇော စ အမှိ။ တထာ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဘဝဿာဒဂဓိတာယ နှာတကဝတနိပ္ဖတ္တိယာ သမညာမတ္တေန နှာတကော နာမ ဟုတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဇလေန သုဝိက္ခာလိတကိလေသမလတာယ ပရမတ္ထတော နှာတကော စမှိ။ ဣတော ပုဗ္ဗေ အဝိမုတ္တဘဝဿာဒမန္တဇ္ဈာနေန ဝေါဟာရမတ္တတော သောတ္တိယော နာမ ဟုတွာ ဣဒါနိ သုဝိမုတ္တဘဝဿာဒဓမ္မဇ္ဈာနေန ပရမတ္ထတော သောတ္တိယော စမှိ။ ဣတော ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိနိဿဋ္ဌပါပဓမ္မာနံ ဝေဒါနံ ဂတမတ္တေန ဝေဒဂူ နာမ ဟုတွာ ဣဒါနိ ဝေဒသင်္ခါတေန မဂ္ဂဉာဏေန သံသာရမဟောဃဿ ဝေဒဿ စတုသစ္စဿ စ ပါရံ ဂတတ္တာ အဓိဂတတ္တာ ဉာတတ္တာ ပရမတ္ထတော ဝေဒဂူ ဇာတောတိ။ တံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏာ သာသနေ ဥဠာရံ ပသာဒံ ပဝေဒေသုံ။

အင်္ဂဏိကဘာရဒွါဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ပစ္စယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စာဟာဟံ ပဗ္ဗဇိတောတိ အာယသ္မတော ပစ္စယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဝိနတာယ နာမ နဒိယာ တီရေ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော မနုညဒဿနာနိ မဟန္တာနိ ဥဒုမ္ဗရဖလာနိ ဩစိနိတွာ ဥပနာမေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဘဒ္ဒကပ္ပေ ကဿပေ ဘဂဝတိ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကေ ဝေနေယျဇနာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တေ တဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တော ဧကဒိဝသံ သံသာရဒုက္ခံ စိန္တေတွာ

အတိဝိယ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဝိဟာရေ နိသိန္နော ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ဣတော န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာယ ဝါယမန္တော ဉာဏဿ အပရိပက္ကတ္တာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတုံ နာသက္ခိ။ သော ကာလင်္ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရောဟိတနဂရေ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပစ္စယောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ပိတု အစ္စယေန ရဇ္ဇေ ပတိဋ္ဌိတော ဧကဒိဝသံ မဟာရာဇဗလိံ ကာတုံ အာရဘိ။ တတ္ထ မဟာဇနော သန္နိပတိ။ တသ္မိံ သမာဂမေ တဿ ပသာဒဉ္ဇနနတ္ထံ သတ္ထာ မဟာဇနဿ ပေက္ခန္တဿေဝ အာကာသေ ဝေဿဝဏေန နိမ္မိတေ ရတနမယကူဋာဂါရေ ရတနမယသီဟာသနေ နိသီဒိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ မဟတော ဇနကာယဿ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ။ တံ ဓမ္မံ သုတွာ ပစ္စယရာဇာပိ ရဇ္ဇံ ပဟာယ ပုရိမဟေတုသဉ္စောဒိတော ပဗ္ဗဇိ။ သော ယထာ ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ပဋိညံ အကာသိ, ဧဝံ ပဋိညံ ကတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တော ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ တာဝဒေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၉။၁၅-၂၀) –

‘‘ဝိနတာနဒိယာ တီရေ, ဝိဟာသိ ပုရိသုတ္တမော၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ။

‘‘တသ္မိံ ပသန္နမာနသော, ကိလေသမလဓောဝနေ၊

ဥဒုမ္ဗရဖလံ ဂယှ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, သံဝိဂ္ဂမာနမာနသော၊

ကဿပဿ ဘဂဝတော, သာသနေ ပဗ္ဗဇိံ အဟံ။

‘‘တထာ ပဗ္ဗဇိတော သန္တော, ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇိသံ၊

န ဝိဟာရာ နိက္ခမိဿံ, ဣတိ ကတွာန မာနသံ။

‘‘ဥတ္တမတ္ထံ အသမ္ပတ္တော, န စ ပတ္တောမှိ တာဝဒေ၊

ဣဒါနိ ပန ဉာဏဿ, ပရိပါကေန နိဗ္ဗုတော၊

ပတ္တောမှိ အစလံ ဌာနံ, ဖုသိတွာ အစ္စုတံ ပဒံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၂၂။ ‘‘ပဉ္စာဟာဟံ ပဗ္ဗဇိတော, သေခေါ အပ္ပတ္တမာနသော၊

ဝိဟာရံ မေ ပဝိဋ္ဌဿ, စေတသော ပဏိဓီ အဟု။

၂၂၃။ ‘‘နာသိဿံ န ပိဝိဿာမိ, ဝိဟာရတော န နိက္ခမေ၊

နပိ ပဿံ နိပါတေဿံ, တဏှာသလ္လေ အနူဟတေ။

၂၂၄။ ‘‘တဿ မေဝံ ဝိဟရတော, ပဿ ဝီရိယပရက္ကမံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ပဉ္စာဟာဟံ ပဗ္ဗဇိတောတိ ပဉ္စာဟော အဟံ, ပဗ္ဗဇိတော ဟုတွာ ပဉ္စာဟော, ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဉ္စမော အဟော နိဋ္ဌိတောတိ အတ္ထော။ သေခေါ အပ္ပတ္တမာနသောတိ အဓိသီလသိက္ခာဒီနံ သိက္ခနတော သေခေါ။ အနဝသေသတော မာနံ သိယတိ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ မာနသော, အဂ္ဂမဂ္ဂေါ, တံနိဗ္ဗတ္တိတော မာနသတော အာဂတံ မာနသံ, အရဟတ္တံ, တံ, သော ဝါ အပ္ပတ္တော ဧတေနာတိ အပ္ပတ္တမာနသော။ ဝိဟာရံ မေ ပဝိဋ္ဌဿ, စေတသော ပဏိဓီ အဟူတိ ဧဝံ သေခဿ မေ ဝသနကဝိဟာရံ ဩဝရကံ ပဝိဋ္ဌဿ သတော ဧဝရူပေါ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရော စေတောပဏိဓိ အဟောသိ, ဧဝံ မယာ စိတ္တံ ပဏိဟိတန္တိ အတ္ထော။

နာသိဿန္တိအာဒိနာ စိတ္တပဏိဓိံ ဒဿေတိ။ တတ္ထ နာသိဿန္တိ ယံကိဉ္စိ ဘောဇနံ န ဘုဉ္ဇိဿံ န ဘုဉ္ဇိဿာမိ တဏှာသလ္လေ မမ ဟဒယဂတေ အနူဟတေ အနုဒ္ဓတေတိ ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗံ။ န ပိဝိဿာမီတိ ယံကိဉ္စိ ပါတဗ္ဗံ န ပိဝိဿာမိ။ ဝိဟာရတော န နိက္ခမေတိ ဣမသ္မာ ဣဒါနိ မယာ နိသိန္နဂဗ္ဘတော န နိက္ခမေယျံ။ နပိ ပဿံ နိပါတေဿန္တိ မမ သရီရဿ ဒွီသု ပဿေသု ဧကမ္ပိ ပဿံ ကာယကိလမထဝိနောဒနတ္ထံ န နိပါတေဿံ, ဧကပဿေနပိ န နိပဇ္ဇိဿာမီတိ အတ္ထော။

တဿ မေဝံ ဝိဟရတောတိ တဿ မေ ဧဝံ စိတ္တံ ပဏိဓာယ ဒဠှဝီရိယာဓိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဝိပဿနာနုယောဂဝသေန ဝိဟရတော။ ပဿ ဝီရိယပရက္ကမန္တိ ဝိဓိနာ ဤရယိတဗ္ဗတော ‘‘ဝီရိယံ’’ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတော ‘‘ပရက္ကမော’’တိ စ လဒ္ဓနာမံ ဥဿောဠှီဘူတံ ဝါယာမံ ပဿ ဇာနာဟိ။ ယဿ ပနာနုဘာဝေန မယာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ပစ္စယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဗာကုလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယော ပုဗ္ဗေ ကရဏီယာနီတိ အာယသ္မတော ဗာကုလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ကိရ အတီတေ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ မတ္ထကေ အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော ‘‘သမ္ပရာယိကတ္ထံ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝိဟရန္တော ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ဟုတွာ ဝိဟရန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော သတ္ထု ဥဒရာဗာဓေ ဥပ္ပန္နေ အရညတော ဘေသဇ္ဇာနိ အာဟရိတွာ တံ ဝူပသမေတွာ တတ္ထ ပုညံ အာရောဂျတ္ထာယ ပရိဏာမေတွာ တတော စုတော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ အသင်္ချေယျံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ အပ္ပါဗာဓာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယံ တံ ဌာနန္တရံ အာကင်္ခန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ သုဂတီသုယေဝ သံသရန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗန္ဓုမတီနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပုရိမနယေနေဝ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနာဘိညာလာဘီ ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒေ ဝသန္တော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခူနံ တိဏပုပ္ဖကရောဂေ ဥပ္ပန္နေ တံ ဝူပသမေတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စုတော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကံ ဇိဏ္ဏံ ဝိနဿမာနံ မဟာဝိဟာရံ ဒိသွာ တတ္ထ ဥပေါသထာဂါရာဒိကံ သဗ္ဗံ အာဝသထံ ကာရေတွာ တတ္ထ ဘိက္ခုသံဃဿ သဗ္ဗံ ဘေသဇ္ဇံ ပဋိယာဒေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ကောသမ္ဗိယံ သေဋ္ဌိဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော အရောဂဘာဝါယ မဟာယမုနာယ နှာပိယမာနော ဓာတိယာ ဟတ္ထတော မစ္ဆေန ဂိလိတော မစ္ဆေ ကေဝဋ္ဋဟတ္ထဂတေ ဗာရာဏသိသေဋ္ဌိဘရိယာယ ဝိက္ကိဏိတွာ ဂဟိတေ ဖာလိယမာနေပိ ပုညဗလေန အရောဂေါယေဝ ဟုတွာ တာယ ပုတ္တောတိ ဂဟေတွာ ပေါသိယမာနော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဇနကေဟိ မာတာပိတူဟိ ‘‘အယံ အမှာကံ ပုတ္တော, ဒေထ နော ပုတ္တ’’န္တိ အနုယောဂေ ကတေ ရညာ ‘‘ဥဘယေသမ္ပိ သာဓာရဏော ဟောတူ’’တိ ဒွိန္နံ ကုလာနံ ဒါယာဒဘာဝေန ဝိနိစ္ဆယံ ကတွာ ဌပိတတ္တာ ဗာကုလောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဟုတွာ မဟတိံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော အာသီတိကော ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္တာဟမေဝ ပုထုဇ္ဇနော အဟောသိ, အဋ္ဌမေ အရုဏေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄၀။၃၈၆-၄၁၁) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, သောဘိတော နာမ ပဗ္ဗတော၊

အဿမော သုကတော မယှံ, သကသိဿေဟိ မာပိတော။

‘‘မဏ္ဍပါ စ ဗဟူ တတ္ထ, ပုပ္ဖိတာ သိန္ဓုဝါရကာ၊

ကပိတ္ထာ စ ဗဟူ တတ္ထ, ပုပ္ဖိတာ ဇီဝဇီဝကာ။

‘‘နိဂ္ဂုဏ္ဍိယော ဗဟူ တတ္ထ, ဗဒရာမလကာနိ စ၊

ဖာရုသကာ အလာဗူ စ, ပုဏ္ဍရီကာ စ ပုပ္ဖိတာ။

‘‘အာဠကာ ဗေလုဝါ တတ္ထ, ကဒလီ မာတုလုင်္ဂကာ၊

မဟာနာမာ ဗဟူ တတ္ထ, အဇ္ဇုနာ စ ပိယင်္ဂုကာ။

‘‘ကောသမ္ဗာ သဠလာ နိမ္ဗာ, နိဂြောဓာ စ ကပိတ္ထနာ၊

ဧဒိသော အဿမော မယှံ, သသိဿောဟံ တဟိံ ဝသိံ။

‘‘အနောမဒဿီ ဘဂဝါ, သယမ္ဘူ လောကနာယကော၊

ဂဝေသံ ပဋိသလ္လာနံ, မမဿမမုပါဂမိ။

‘‘ဥပေတမှိ မဟာဝီရေ, အနောမဒဿိမဟာယသေ၊

ခဏေန လောကနာထဿ, ဝါတာဗာဓော သမုဋ္ဌဟိ။

‘‘ဝိစရန္တော အရညမှိ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ၊

ဥပဂန္တွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, စက္ခုမန္တံ မဟာယသံ။

‘‘ဣရိယဉ္စာပိ ဒိသွာန, ဥပလက္ခေသဟံ တဒါ၊

အသံသယဉှိ ဗုဒ္ဓဿ, ဗျာဓိ နော ဥဒပဇ္ဇထ။

‘‘ခိပ္ပံ အဿမမာဂဉ္ဆိံ, မမ သိဿာန သန္တိကေ၊

ဘေသဇ္ဇံ ကတ္တုကာမောဟံ, သိဿေ အာမန္တယိံ တဒါ။

‘‘ပဋိဿုဏိတွာန မေ ဝါကျံ, သိဿာ သဗ္ဗေ သဂါရဝါ၊

ဧကဇ္ဈံ သန္နိပတိံသု, သတ္ထုဂါရဝတာ မမ။

‘‘ခိပ္ပံ ပဗ္ဗတမာရုယှ, သဗ္ဗောသဓမဟာသဟံ၊

ပါနီယယောဂံ ကတွာန, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ။

‘‘ပရိဘုတ္တေ မဟာဝီရေ, သဗ္ဗညုလောကနာယကေ၊

ခိပ္ပံ ဝါတော ဝူပသမိ, သုဂတဿ မဟေသိနော။

‘‘ပဿဒ္ဓံ ဒရထံ ဒိသွာ, အနောမဒဿီ မဟာယသော၊

သကာသနေ နိသီဒိတွာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယော မေ ပါဒါသိ ဘေသဇ္ဇံ, ဗျာဓိဉ္စ သမယီ မမ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘ကပ္ပသတသဟဿာနိ, ဒေဝလောကေ ရမိဿတိ၊

ဝါဒိတေ တူရိယေ တတ္ထ, မောဒိဿတိ သဒါ အယံ။

‘‘မနုဿလောကမာဂန္တွာ, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

သဟဿက္ခတ္တုံ ရာဇာ စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ။

‘‘ပဉ္စပညာသကပ္ပမှိ, အနောမော နာမ ခတ္တိယော၊

စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ, ဇမ္ဗုမဏ္ဍဿ ဣဿရော။

‘‘သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော၊

တာဝတိံသေပိ ခေါဘေတွာ, ဣဿရံ ကာရယိဿတိ။

‘‘ဒေဝဘူတော မနုဿော ဝါ, အပ္ပါဗာဓော ဘဝိဿတိ၊

ပရိဂ္ဂဟံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ, ဗျာဓိံ လောကေ တရိဿတိ။

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ကိလေသေ ဈာပယိတွာန, တဏှာသောတံ တရိဿတိ၊

ဗာကုလော နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘ဣဒံ သဗ္ဗံ အဘိညာယ, ဂေါတမော သကျပုင်္ဂဝေါ၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေဿတိ။

‘‘အနောမဒဿီ ဘဂဝါ, သယမ္ဘူ လောကနာယကော၊

ဝိဝေကာနုဝိလောကေန္တော, မမဿမမုပါဂမိ။

‘‘ဥပါဂတံ မဟာဝီရံ, သဗ္ဗညုံ လောကနာယကံ၊

သဗ္ဗောသဓေန တပ္ပေသိံ, ပသန္နော သေဟိ ပါဏိဘိ။

‘‘တဿ မေ သုကတံ ကမ္မံ, သုခေတ္တေ ဗီဇသမ္ပဒါ၊

ခေပေတုံ နေဝ သက္ကောမိ, တဒါ ဟိ သုကတံ မမ။

‘‘လာဘာ မမ သုလဒ္ဓံ မေ, ယောဟံ အဒ္ဒက္ခိ နာယကံ၊

တေန ကမ္မာဝသေသေန, ပတ္တောမှိ အစလံ ပဒံ။

‘‘သဗ္ဗမေတံ အဘိညာယ, ဂေါတမော သကျပုင်္ဂဝေါ၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ။

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဘေသဇ္ဇဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရာ အတ္တနော သာဝကေ ပဋိပါဋိယာ ဌာနန္တရေ ဌပေန္တေန အပ္ပါဗာဓာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော သော ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ သံဃမဇ္ဈေ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၂၅။ ‘‘ယော ပုဗ္ဗေ ကရဏီယာနိ, ပစ္ဆာ သော ကာတုမိစ္ဆတိ၊

သုခါ သော ဓံသတေ ဌာနာ, ပစ္ဆာ စ မနုတပ္ပတိ။

၂၂၆။ ‘‘ယဉှိ ကယိရာ တဉှိ ဝဒေ, ယံ န ကယိရာ န တံ ဝဒေ၊

အကရောန္တံ ဘာသမာနံ, ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ။

၂၂၇။ ‘‘သုသုခံ ဝတ နိဗ္ဗာနံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ၊

အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ, ယတ္ထ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ။ – ဂါထာတ္တယမဘာသိ၊

တတ္ထ ယော ပုဗ္ဗေ ကရဏီယာနိ, ပစ္ဆာ သော ကာတုမိစ္ဆတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော ပုဗ္ဗေ ပုရေတရံ ဇရာရောဂါဒီဟိ အနဘိဘူတကာလေယေဝ ကာတဗ္ဗာနိ အတ္တနော ဟိတသုခါဝဟာနိ ကမ္မာနိ ပမာဒဝသေန အကတွာ ပစ္ဆာ သော ကာတဗ္ဗကာလံ အတိက္ကမိတွာ ကာတုံ ဣစ္ဆတိ။ သောတိ စ နိပါတမတ္တံ။ တဒါ ပန ဇရာရောဂါဒီဟိ အဘိဘူတတ္တာ ကာတုံ န သက္ကောတိ, အသက္ကောန္တော စ သုခါ သော ဓံသတေ ဌာနာ, ပစ္ဆာ စ မနုတပ္ပတီတိ သော ပုဂ္ဂလော သုခါ ဌာနာ သဂ္ဂတော နိဗ္ဗာနတော စ တဒုပါယဿ အနုပ္ပါဒိတတ္တာ ပရိဟာယန္တော ‘‘အကတံ မေ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၃။၂၄၈၊ နေတ္တိ။ ၁၂၀) ပစ္ဆာ စ အနုတပ္ပတိ ဝိပ္ပဋိသာရံ အာပဇ္ဇတိ။ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ အဟံ ပန ကရဏီယံ ကတွာ ဧဝ တုမှေ ဧဝံ ဝဒါမီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယဉှိ ကယိရာ’’တိ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။

တတ္ထ ပရိဇာနန္တီတိ ‘‘ဧတ္တကော အယ’’န္တိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနန္တိ န ဗဟုံ မညန္တီတိ အတ္ထော။ သမ္မာပဋိပတ္တိဝသေန ဟိ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ ဧဝ သောဘတိ, န တတော အညထာ။ ကရဏီယပရိယာယေန သာဓာရဏတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဣဒါနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘သုသုခံ ဝတာ’’တိအာဒိနာ တတိယံ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – သမ္မာ သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဒေသိတံ သဗ္ဗသော သောကဟေတူနံ အဘာဝတော အသောကံ ဝိဂတရာဂါဒိရဇတ္တာ ဝိရဇံ စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ခေမံ နိဗ္ဗာနံ သုဋ္ဌု သုခံ ဝတ, ကသ္မာ? ယတ္ထ ယသ္မိံ နိဗ္ဗာနေ သကလံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ အစ္စန္တမေဝ ဝူပသမတီတိ။

ဗာကုလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ဓနိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုခဉ္စေ ဇီဝိတုံ ဣစ္ဆေတိ အာယသ္မတော ဓနိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော နဠမာလာယ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ကုမ္ဘကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓနိယောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ကုမ္ဘကာရကမ္မေန ဇီဝတိ။ တေန စ သမယေန သတ္ထာ ဓနိယဿ ကုမ္ဘကာရဿ သာလာယံ နိသီဒိတွာ ပုက္ကုသာတိဿ ကုလပုတ္တဿ ဆဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တံ (မ။ နိ။ ၃။၃၄၂ အာဒယော) ဒေသေသိ။ သော တံ သုတွာ ကတကိစ္စော အဟောသိ။ ဓနိယော တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သုတွာ ‘‘နိယျာနိကံ ဝတ ဗုဒ္ဓသာသနံ, ယတ္ထ ဧကရတ္တိပရိစယေနာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုဉ္စိတုံ သက္ကာ’’တိ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုဋိမဏ္ဍနာနုယုတ္တော ဝိဟရန္တော ကုဋိကရဏံ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ဂရဟိတော သံဃိကေ သေနာသနေ ဝသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၁-၇) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟံ၊

ဝိပိနဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တံ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ။

‘‘နဠမာလံ ဂဟေတွာန, နိက္ခမန္တော စ တာဝဒေ၊

တတ္ထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ။

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော, နဠမာလမပူဇယိံ၊

ဒက္ခိဏေယျံ မဟာဝီရံ, သဗ္ဗလောကာနုကမ္ပကံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ မာလမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ယေ ဘိက္ခူ ဓုတင်္ဂသမာဓာနေန အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတွာ သံဃဘတ္တာဒိံ သာဒိယန္တေ အညေ ဘိက္ခူ အဝဇာနန္တိ, တေသံ ဩဝါဒဒါနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၂၈။ ‘‘သုခဉ္စေ ဇီဝိတုံ ဣစ္ဆေ, သာမညသ္မိံ အပေက္ခဝါ၊

သံဃိကံ နာတိမညေယျ, စီဝရံ ပါနဘောဇနံ။

၂၂၉။ သုခဉ္စေ ဇီဝိတုံ ဣစ္ဆေ, သာမညသ္မိံ အပေက္ခဝါ၊

အဟိ မူသိကသောဗ္ဘံဝ, သေဝေထ သယနာသနံ။

၂၃၀။ သုခဉ္စေ ဇီဝိတုံ ဣစ္ဆေ, သာမညသ္မိံ အပေက္ခဝါ၊

ဣတရီတရေန တုဿေယျ, ဧကဓမ္မဉ္စ ဘာဝယေ’’တိ။ – တိဿော ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ သုခဉ္စေ ဇီဝိတုံ ဣစ္ဆေ, သာမညသ္မိံ အပေက္ခဝါတိ သာမညသ္မိံ သမဏဘာဝေ အပေက္ခဝါ သိက္ခာယ တိဗ္ဗဂါရဝေါ ဟုတွာ သုခံ ဇီဝိတုံ ဣစ္ဆေယျ စေ, အနေသနံ ပဟာယ သာမညသုခေန သစေ ဇီဝိတုကာမောတိ အတ္ထော။ သံဃိကံ နာတိမညေယျ, စီဝရံ ပါနဘောဇနန္တိ သံဃတော အာဘတံ စီဝရံ အာဟာရံ န အဝမညေယျ, သံဃဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကလာဘော နာမ ပရိသုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဟောတီတိ တံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသမ္ဘဝေန သာမညသုခံ ဟတ္ထဂတမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော။ အဟိ မူသိကသောဗ္ဘံဝါတိ အဟိ ဝိယ မူသိကာယ ခတဗိလံ သေဝေထ သေဝေယျ သေနာသနံ။ ယထာ နာမ သပ္ပေါ သယမတ္တနော အာသယံ အကတွာ မူသိကာယ အညေန ဝါ ကတေ အာသယေ ဝသိတွာ ယေန ကာမံ ပက္ကမတိ, ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု သယံ သေနာသနကရဏာ သံကိလေသံ အနာပဇ္ဇိတွာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝသိတွာ ပက္ကမေယျာတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ဝုတ္တေ အဝုတ္တေ စ ပစ္စယေ ယထာလာဘသန္တောသေနေဝ သာမညသုခံ ဟောတိ, န အညထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣတရီတရေန တုဿေယျာ’’တိ, ယေန ကေနစိ ဟီနေန ဝါ ပဏီတေန ဝါ ယထာလဒ္ဓေန ပစ္စယေန သန္တောသံ အာပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော။ ဧကဓမ္မန္တိ အပ္ပမာဒဘာဝံ, တဉှိ အနုယုဉ္ဇန္တဿ အနဝဇ္ဇံ သဗ္ဗံ လောကိယသုခံ လောကုတ္တရသုခဉ္စ ဟတ္ထဂတမေဝ ဟောတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘အပ္ပမတ္တော ဟိ ဈာယန္တော, ပပ္ပေါတိ ဝိပုလံ သုခ’’န္တိ (မ။ နိ။ ၂။၃၅၂၊ ဓ။ ပ။ ၂၇)။

ဓနိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မာတင်္ဂပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အတိသီတန္တိ အာယသ္မတော မာတင်္ဂပုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟိမဝန္တသမီပေ မဟတော ဇာတဿရဿ ဟေဋ္ဌာ မဟတိ နာဂဘဝနေ မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ နာဂဘဝနတော နိက္ခမိတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထာရံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနော သီသမဏိနာ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ မာတင်္ဂဿ နာမ ကုဋုမ္ဗိကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော မာတင်္ဂပုတ္တောတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော အလသဇာတိကော ဟုတွာ ကိဉ္စိ ကမ္မံ အကရောန္တော ဉာတကေဟိ အညေဟိ စ ဂရဟိတော ‘‘သုခဇီဝိနော ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’’တိ သုခဇီဝိတံ အာကင်္ခန္တော ဘိက္ခူဟိ ကတပရိစယော ဟုတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အညေ ဘိက္ခူ ဣဒ္ဓိမန္တေ ဒိသွာ ဣဒ္ဓိဗလံ ပတ္ထေတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၈။၈-၂၉) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဝိဝေကကာမော သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဂစ္ဆတေ အနိလဉ္ဇသေ။

‘‘အဝိဒူရေ ဟိမဝန္တဿ, မဟာဇာတဿရော အဟု၊

တတ္ထ မေ ဘဝနံ အာသိ, ပုညကမ္မေန သံယုတံ။

‘‘ဘဝနာ အဘိနိက္ခမ္မ, အဒ္ဒသံ လောကနာယကံ၊

ဣန္ဒီဝရံဝ ဇလိတံ, အာဒိတ္တံဝ ဟုတာသနံ။

‘‘ဝိစိနံ နဒ္ဒသံ ပုပ္ဖံ, ပူဇယိဿန္တိ နာယကံ၊

သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, အဝန္ဒိံ သတ္ထုနော အဟံ။

‘‘မမ သီသေ မဏိံ ဂယှ, ပူဇယိံ လောကနာယကံ၊

ဣမာယ မဏိပူဇာယ, ဝိပါကော ဟောတု ဘဒ္ဒကော။

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

အန္တလိက္ခေ ဌိတော သတ္ထာ, ဣမံ ဂါထံ အဘာသထ။

‘‘သော တေ ဣဇ္ဈတု သင်္ကပ္ပေါ, လဘဿု ဝိပုလံ သုခံ၊

ဣမာယ မဏိပူဇာယ, အနုဘောဟိ မဟာယသံ။

‘‘ဣဒံ ဝတွာန ဘဂဝါ, ဇလဇုတ္တမနာမကော၊

အဂမာသိ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော, ယတ္ထ စိတ္တံ ပဏီဟိတံ။

‘‘သဋ္ဌိကပ္ပါနိ ဒေဝိန္ဒော, ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

အနေကသတက္ခတ္တုဉ္စ, စက္ကဝတ္တီ အဟောသဟံ။

‘‘ပုဗ္ဗကမ္မံ သရန္တဿ, ဒေဝဘူတဿ မေ သတော၊

မဏိ နိဗ္ဗတ္တတေ မယှံ, အာလောကကရဏော မမံ။

‘‘ဆဠသီတိသဟဿာနိ, နာရိယော မေ ပရိဂ္ဂဟာ၊

ဝိစိတ္တဝတ္ထာဘရဏာ, အာမုက္ကမဏိကုဏ္ဍလာ။

‘‘အဠာရပမှာ ဟသုလာ, သုသညာ တနုမဇ္ဈိမာ၊

ပရိဝါရေန္တိ မံ နိစ္စံ, မဏိပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘သောဏ္ဏမယာ မဏိမယာ, လောဟိတင်္ကမယာ တထာ၊

ဘဏ္ဍာ မေ သုကတာ ဟောန္တိ, ယဒိစ္ဆသိ ပိဠန္ဓနာ။

‘‘ကူဋာဂါရာ ဂဟာ ရမ္မာ, သယနဉ္စ မဟာရဟံ၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, နိဗ္ဗတ္တန္တိ ယဒိစ္ဆကံ။

‘‘လာဘာ တေသံ သုလဒ္ဓဉ္စ, ယေ လဘန္တိ ဥပဿုတိံ၊

ပုညက္ခေတ္တံ မနုဿာနံ, ဩသဓံ သဗ္ဗပါဏိနံ။

‘‘မယှမ္ပိ သုကတံ ကမ္မံ, ယောဟံ အဒက္ခိ နာယကံ၊

ဝိနိပါတာ ပမုတ္တောမှိ, ပတ္တောမှိ အစလံ ပဒံ။

‘‘ယံ ယံ ယောနူပပဇ္ဇာမိ, ဒေဝတ္တံ အထ မာနုသံ၊

ဒိဝသဉ္စေဝ ရတ္တိဉ္စ, အာလောကော ဟောတိ မေ သဒါ။

‘‘တာယေဝ မဏိပူဇာယ, အနုဘောတွာန သမ္ပဒါ၊

ဉာဏာလောကော မယာ ဒိဋ္ဌော, ပတ္တောမှိ အစလံ ပဒံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ မဏိံ အဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, မဏိပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန ကောသဇ္ဇံ ဂရဟန္တော အတ္တနော စ ဝီရိယာရမ္ဘံ ကိတ္တေန္တော –

၂၃၁။ ‘‘အတိသီတံ အတိဥဏှံ, အတိသာယမိဒံ အဟု၊

ဣတိ ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေ, ခဏာ အစ္စေန္တိ မာဏဝေ။

၂၃၂။ ‘‘ယော စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ, တိဏာ ဘိယျော န မညတိ၊

ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ, သော သုခါ န ဝိဟာယတိ။

၂၃၃။ ‘‘ဒဗ္ဗံ ကုသံ ပေါဋကိလံ, ဥသီရံ မုဉ္ဇပဗ္ဗဇံ၊

ဥရသာ ပနုဒိဿာမိ, ဝိဝေကမနုဗြူဟယ’’န္တိ။ – ဂါထာတ္တယမာဟ၊

တတ္ထ အတိသီတန္တိ ဟိမပါတဝဒ္ဒလာဒိနာ အတိဝိယ သီတံ, ဣဒံ အဟူတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော။ အတိဥဏှန္တိ ဓမ္မပရိတာပါဒိနာ အတိဝိယ ဥဏှံ, ဥဘယေနပိ ဥတုဝသေန ကောသဇ္ဇဝတ္ထုမာဟ။ အတိသာယန္တိ ဒိဝသဿ ပရိဏတိယာ အတိသာယံ, သာယဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ပါတောပိ သင်္ဂယှတိ, တဒုဘယေန ကာလဝသေန ကောသဇ္ဇဝတ္ထုမာဟ။ ဣတီတိ ဣမိနာ ပကာရေန။ ဧတေန ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (အ။ နိ။ ၈။၈၀၊ ဒီ။ နိ။ ၃။၃၃၄) ဝုတ္တံ ကောသဇ္ဇဝတ္ထုံ သင်္ဂဏှာတိ။ ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေတိ ပရိစ္စတ္တယောဂကမ္မန္တေ။ ခဏာတိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါဒယော ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ ဩကာသာ။ အစ္စေန္တီတိ အတိက္ကမန္တိ။ မာဏဝေတိ သတ္တေ။ တိဏာ ဘိယျော န မညတီတိ တိဏတော ဥပရိ န မညတိ, တိဏံ ဝိယ မညတိ, သီတုဏှာနိ အဘိဘဝိတွာ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ။ ကရန္တိ ကရောန္တော။ ပုရိသကိစ္စာနီတိ ဝီရပုရိသေန ကတ္တဗ္ဗာနိ အတ္တဟိတပရဟိတာနိ။ သုခါတိ သုခတော, နိဗ္ဗာနသုခတောတိ အဓိပ္ပါယော။ တတိယဂါထာယ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။

မာတင်္ဂပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ခုဇ္ဇသောဘိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယေ စိတ္တကထီ ဗဟုဿုတာတိ အာယသ္မတော ခုဇ္ဇသောဘိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝန္တံ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဒသဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပါဋလိပုတ္တနဂရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ‘‘သောဘိတော’’တိဿ နာမံ အဟောသိ။ ထောကံ ခုဇ္ဇဓာတုကတာယ ပန ခုဇ္ဇသောဘိတောတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အာနန္ဒတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၇။၄၉-၅၈) –

‘‘ကကုဓံ ဝိလသန္တံဝ, ဒေဝဒေဝံ နရာသဘံ၊

ရထိယံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘တမန္ဓကာရံ နာသေတွာ, သန္တာရေတွာ ဗဟုံ ဇနံ၊

ဉာဏာလောကေန ဇောတန္တံ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘ဝသီသတသဟဿေဟိ, နီယန္တံ လောကနာယကံ၊

ဥဒ္ဓရန္တံ ဗဟူ သတ္တေ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘အာဟနန္တံ ဓမ္မဘေရိံ, မဒ္ဒန္တံ တိတ္ထိယေ ဂဏေ၊

သီဟနာဒံ ဝိနဒန္တံ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘ယာဝတာ ဗြဟ္မလောကတော, အာဂန္တွာန သဗြဟ္မကာ၊

ပုစ္ဆန္တိ နိပုဏေ ပဉှေ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘ယဿဉ္ဇလိံ ကရိတွာန, အာယာစန္တိ သဒေဝကာ၊

တေန ပုညံ အနုဘောန္တိ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘သဗ္ဗေ ဇနာ သမာဂန္တွာ, သမ္ပဝါရေန္တိ စက္ခုမံ၊

န ဝိကမ္ပတိ အဇ္ဈိဋ္ဌော, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘နဂရံ ပဝိသတော ယဿ, ရဝန္တိ ဘေရိယော ဗဟူ၊

ဝိနဒန္တိ ဂဇာ မတ္တာ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘ဝီထိယာ ဂစ္ဆတော ယဿ, သဗ္ဗာဘာ ဇောတတေ သဒါ၊

အဗ္ဘုန္နတာ သမာ ဟောန္တိ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘ဗျာဟရန္တဿ ဗုဒ္ဓဿ, စက္ကဝါဠမ္ပိ သုယျတိ၊

သဗ္ဗေ သတ္တေ ဝိညာပေတိ, ကော ဒိသွာ န ပသီဒတိ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိကိတ္တယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ကိတ္တနာယ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ရာဇဂဟေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယံ သန္နိပတိတေန သံဃေန ‘‘အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေဟီ’’တိ အာဏတ္တော ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ထေရဿ ပုရတော ဥဋ္ဌဟိတွာ သံဃဿ သာသနံ အာရောစေတွာ သယံ ပုရေတရံ အာကာသေန ဂန္တွာ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာဒွါရံ သမ္ပာပုဏိ။ တေန စ သမယေန မာရဿ မာရကာယိကာနဉ္စ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဒေဝသံဃေန ပေသိတာ အညတရာ ဒေဝတာ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာဒွါရေ ဌိတာ ဟောတိ, တဿာ ခုဇ္ဇသောဘိတော ထေရော အတ္တနော အာဂမနံ ကထေန္တော –

၂၃၄။ ‘‘ယေ စိတ္တကထီ ဗဟုဿုတာ, သမဏာ ပါဋလိပုတ္တဝါသိနော၊

တေသညတရောယမာယုဝါ, ဒွါရေ တိဋ္ဌတိ ခုဇ္ဇသောဘိတော’’တိ။ – ပဌမံ ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ စိတ္တကထီတိ ဝိစိတ္တဓမ္မကထိကာ, သင်္ခိပနံ, ဝိတ္ထာရဏံ ဂမ္ဘီရကရဏံ ဥတ္တာနီကရဏံ ကင်္ခါဝိနောဒနံ ဓမ္မပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီဟိ နာနာနယေဟိ ပရေသံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မဿ ကထနသီလာတိ အတ္ထော။ ဗဟုဿုတာတိ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စပါရိပူရိယာ ဗဟုဿုတာ။ သဗ္ဗသော သမိတပါပတာယ သမဏာ။ ပါဋလိပုတ္တဝါသိနော, တေသညတရောတိ ပါဋလိပုတ္တနဂရဝါသိတာယ ပါဋလိပုတ္တဝါသိနော, တေသံ အညတရော, အယံ အာယုဝါ ဒီဃာယု အာယသ္မာ။ ဒွါရေ တိဋ္ဌတီတိ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာယ ဒွါရေ တိဋ္ဌတိ, သံဃဿ အနုမတိယာ ပဝိသိတုန္တိ အတ္ထော။ တံ သုတွာ သာ ဒေဝတာ ထေရဿ အာဂမနံ သံဃဿ နိဝေဒေန္တီ –

၂၃၅။ ‘‘ယေ စိတ္တကထီ…ပေ… ဒွါရေ တိဋ္ဌတိ မာလုတေရိတော’’တိ။ – ဒုတိယံ ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ မာလုတေရိတောတိ ဣဒ္ဓိစိတ္တဇနိတေန ဝါယုနာ ဧရိတော, ဣဒ္ဓိဗလေန အာဂတောတိ အတ္ထော။

ဧဝံ တာယ ဒေဝတာယ နိဝေဒိတေန သံဃေန ကတောကာသော ထေရော သံဃဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တော –

၂၃၆။ ‘‘သုယုဒ္ဓေန သုယိဋ္ဌေန, သင်္ဂါမဝိဇယေန စ၊

ဗြဟ္မစရိယာနုစိဏ္ဏေန, ဧဝါယံ သုခမေဓတီ’’တိ။ –

ဣမာယ တတိယဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ သုယုဒ္ဓေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနဝသေန ကိလေသေဟိ သုဋ္ဌု ယုဇ္ဈနေန။ သုယိဋ္ဌေနာတိ အန္တရန္တရာ ကလျာဏမိတ္တေဟိ ဒိန္နသပ္ပါယဓမ္မဒါနေန။ သင်္ဂါမဝိဇယေန စာတိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန သဗ္ဗသော ကိလေသာဘိသင်္ခါရနိမ္မထနေန လဒ္ဓသင်္ဂါမဝိဇယေန စ။ ဗြဟ္မစရိယာနုစိဏ္ဏေနာတိ အနုစိဏ္ဏေန အဂ္ဂမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေန။ ဧဝါယံ သုခမေဓတီတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အယံ ခုဇ္ဇသောဘိတော နိဗ္ဗာနသုခံ ဖလသမာပတ္တိသုခဉ္စ ဧဓတိ, အနုဘဝတီတိ အတ္ထော။

ခုဇ္ဇသောဘိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဝါရဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယောဓ ကောစိ မနုဿေသူတိ အာယသ္မတော ဝါရဏတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ဣတော ဒွါနဝုတေ ကပ္ပေ တိဿဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု ပါရဂူ ဟုတွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ စတုပဏ္ဏာသသဟဿာနံ အန္တေဝါသိကာနံ မန္တေ ဝါစေန္တော ဝသတိ။ တေန စ သမယေန တိဿဿ ဘဂဝတော ဗောဓိသတ္တဘူတဿ တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာ စရိမဘဝေ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမနေန မဟာပထဝိကမ္ပော အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ မဟာဇနော ဘီတော သံဝိဂ္ဂေါ နံ ဣသိံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပထဝိကမ္ပနကာရဏံ ပုစ္ဆိ။ သော ‘‘မဟာဗောဓိသတ္တော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိ, တေနာယံ ပထဝိကမ္ပော, တသ္မာ မာ ဘာယထာ’’တိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တဘာဝံ ကထေတွာ သမဿာသေသိ, ဗုဒ္ဓါရမ္မဏဉ္စ ပီတိံ ပဋိဝေဒေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝါရဏောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော အညတရဿ အာရညကဿ ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ အဟိနကုလေ အညမညံ ကလဟံ ကတွာ ကာလင်္ကတေ ဒိသွာ ‘‘ဣမေ သတ္တာ အညမညဝိရောဓေန ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တာ’’တိ သံဝိဂ္ဂမာနသော ဟုတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂတော, တဿ ဘဂဝါ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ တဒနုရူပမေဝ ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၂၃၇။ ‘‘ယောဓ ကောစိ မနုဿေသု, ပရပါဏာနိ ဟိံသတိ၊

အသ္မာ လောကာ ပရမှာ စ, ဥဘယာ ဓံသတေ နရော။

၂၃၈။ ‘‘ယော စ မေတ္တေန စိတ္တေန, သဗ္ဗပါဏာနုကမ္ပတိ၊

ဗဟုဉှိ သော ပသဝတိ, ပုညံ တာဒိသကော နရော။

၂၃၉။ ‘‘သုဘာသိတဿ သိက္ခေထ, သမဏူပါသနဿ စ၊

ဧကာသနဿ စ ရဟော, စိတ္တဝူပသမဿာ စာ’’တိ။ – တိဿော ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယောဓ ကောစိ မနုဿေသူတိ ဣဓ မနုဿေသု ယော ကောစိ ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ။ မနုဿဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌသတ္တနိဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပရပါဏာနိ ဟိံသတီတိ ပရသတ္တေ မာရေတိ ဝိဗာဓတိ စ။ အသ္မာ လောကာတိ ဣဓ လောကတော။ ပရမှာတိ ပရလောကတော။ ဥဘယာ ဓံသတေတိ ဥဘယတော ဓံသတိ, ဥဘယလောကပရိယာပန္နဟိတသုခတော ပရိဟာယတီတိ အတ္ထော။ နရောတိ သတ္တော။

ဧဝံ ပရပီဠာလက္ခဏံ ပါပဓမ္မံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပရပီဠာနိဝတ္တိလက္ခဏံ ကုသလံ ဓမ္မံ ဒဿေန္တော ‘‘ယော စ မေတ္တေနာ’’တိအာဒိနာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ မေတ္တေန စိတ္တေနာတိ မေတ္တာသမ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန အပ္ပနာပတ္တေန ဣတရီတရေန ဝါ။ သဗ္ဗပါဏာနုကမ္ပတီတိ သဗ္ဗေ ပါဏေ အတ္တနော ဩရသပုတ္တေ ဝိယ မေတ္တာယတိ။ ဗဟုဉှိ သော ပသဝတိ, ပုညံ တာဒိသကော နရောတိ သော တထာရူပေါ မေတ္တာဝိဟာရီ ပုဂ္ဂလော ဗဟုံ မဟန္တံ အနပ္ပကံ ကုသလံ ပသဝတိ ပဋိလဘတိ အဓိဂစ္ဆတိ။

ဣဒါနိ တံ သသမ္ဘာရေ သမထဝိပဿနာဓမ္မေ နိယောဇေန္တော ‘‘သုဘာသိတဿာ’’တိအာဒိနာ တတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ သုဘာသိတဿ သိက္ခေထာတိ အပ္ပိစ္ဆကထာဒိဘေဒံ သုဘာသိတံ ပရိယတ္တိဓမ္မံ သဝနဓာရဏပရိပုစ္ဆာဒိဝသေန သိက္ခေယျ။ သမဏူပါသနဿ စာတိ သမိတပါပါနံ သမဏာနံ ကလျာဏမိတ္တာနံ ဥပါသကာနံ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပယိရုပါသနဉ္စေဝ ပဋိပတ္တိယာ တေသံ သမီပစရိယဉ္စ သိက္ခေယျ။ ဧကာသနဿ စ ရဟော စိတ္တဝူပသမဿ စာတိ ဧကဿ အသဟာယဿ ကာယဝိဝေကံ အနုဗြူဟန္တဿ ရဟော ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဝသေန အာသနံ နိသဇ္ဇံ သိက္ခေယျ။ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဘာဝနဉ္စ မတ္ထကံ ပါပေန္တော သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသာနံ စိတ္တဿ ဝူပသမဉ္စ သိက္ခေယျ။ ယာဟိ အဓိသီလသိက္ခာဒီဟိ ကိလေသာ အစ္စန္တမေဝ ဝူပသန္တာ ပဟီနာ ဟောန္တိ, တာ မဂ္ဂဖလသိက္ခာ သိက္ခန္တဿ အစ္စန္တမေဝ စိတ္တံ ဝူပသန္တံ နာမ ဟောတီတိ။ ဂါထာပရိယောသာနေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၇။၅၉-၇၂) –

‘‘အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ဟိမဝံ, မန္တေ ဝါစေမဟံ တဒါ၊

စတုပညာသသဟဿာနိ, သိဿာ မယှံ ဥပဋ္ဌဟုံ။

‘‘အဓိတာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗေ, ဆဠင်္ဂေ ပါရမိံ ဂတာ၊

သကဝိဇ္ဇာဟုပတ္ထဒ္ဓါ, ဟိမဝန္တေ ဝသန္တိ တေ။

‘‘စဝိတွာ တုသိတာ ကာယာ, ဒေဝပုတ္တော မဟာယသော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ, သမ္ပဇာနော ပတိဿတော။

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေ ဥပပဇ္ဇန္တေ, ဒသသဟဿိ ကမ္ပထ၊

အန္ဓာ စက္ခုံ အလဘိံသု, ဥပ္ပဇ္ဇန္တမှိ နာယကေ။

‘‘သဗ္ဗာကာရံ ပကမ္ပိတ္ထ, ကေဝလာ ဝသုဓာ အယံ၊

နိဂ္ဃေါသသဒ္ဒံ သုတွာန, ဥဗ္ဗိဇ္ဇိံသု မဟာဇနာ။

‘‘သဗ္ဗေ ဇနာ သမာဂမ္မ, အာဂစ္ဆုံ မမ သန္တိကံ၊

ဝသုဓာယံ ပကမ္ပိတ္ထ, ကိံ ဝိပါကော ဘဝိဿတိ။

‘‘အဝစာသိံ တဒါ တေသံ, မာ ဘေထ နတ္ထိ ဝေါ ဘယံ၊

ဝိသဋ္ဌာ ဟောထ သဗ္ဗေပိ, ဥပ္ပါဒေါယံ သုဝတ္ထိကော။

‘‘အဋ္ဌဟေတူဟိ သမ္ဖုဿ, ဝသုဓာယံ ပကမ္ပတိ၊

တထာ နိမိတ္တာ ဒိဿန္တိ, ဩဘာသော ဝိပုလော မဟာ။

‘‘အသံသယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော, ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ စက္ခုမာ၊

သညာပေတွာန ဇနတံ, ပဉ္စသီလေ ကထေသဟံ။

‘‘သုတွာန ပဉ္စသီလာနိ, ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒဉ္စ ဒုလ္လဘံ၊

ဥဗ္ဗေဂဇာတာ သုမနာ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ အဟံသု တေ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ နိမိတ္တံ ဝိယာကရိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗျာကရဏဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဝါရဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝဿိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧကောပိ သဒ္ဓေါ မေဓာဝီတိ အာယသ္မတော ဝဿိကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ပိလက္ခဖလာနိ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝဿိကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော အာဗာဓိကော အဟောသိ။ အထ နံ ဉာတကာ ဝေဇ္ဇပရိဒိဋ္ဌေန ဘေသဇ္ဇဝိဓိနာ ဥပဋ္ဌဟိတွာ အရောဂမကံသု။ သော တမှာ အာဗာဓာ ဝုဋ္ဌိတော သံဝေဂဇာတော ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၇။၄၀-၄၄) –

‘‘ဝနန္တရေ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ, အတ္ထဒဿိံ မဟာယသံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ပိလက္ခဿ ဖလံ အဒါ။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အာကာသေန ဉာတကာနံ သန္တိကေ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌိတော ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တေ သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ တေသု ကေစိ ကာလင်္ကတာ သရဏေသု သီလေသု စ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ အထ နံ သတ္ထာ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဥပဂတံ ‘‘ကိံ တေ, ဝဿိက, ဉာတီနံ အာရောဂျ’’န္တိ ပုစ္ဆိ။ သော ဉာတီနံ အတ္တနာ ကတံ ဥပကာရံ သတ္ထု ကထေန္တော –

၂၄၀။ ‘‘ဧကောပိ သဒ္ဓေါ မေဓာဝီ, အဿဒ္ဓါနီဓ ဉာတိနံ၊

ဓမ္မဋ္ဌော သီလသမ္ပန္နော, ဟောတိ အတ္ထာယ ဗန္ဓုနံ။

၂၄၁။ ‘‘နိဂ္ဂယှ အနုကမ္ပာယ, စောဒိတာ ဉာတယော မယာ၊

ဉာတိဗန္ဓဝပေမေန, ကာရံ ကတွာန ဘိက္ခုသု။

၂၄၂။ ‘‘တေ အဗ္ဘတီတာ ကာလင်္ကတာ, ပတ္တာ တေ တိဒိဝံ သုခံ၊

ဘာတရော မယှံ မာတာ စ, မောဒန္တိ ကာမကာမိနော’’တိ။ –

တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထာယံ ပဌမဂါထာယ အတ္ထော – ယော ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ ဝသေန သဒ္ဓေါ, တတော ဧဝ ကမ္မဿကတဉာဏာဒိယောဂတော မေဓာဝီ, သတ္ထု ဩဝါဒဓမ္မေ နဝလောကုတ္တရဓမ္မေ စ ဌိတတ္တာ ဓမ္မဋ္ဌော, အာစာရသီလဿ မဂ္ဂသီလဿ ဖလသီလဿ စ ဝသေန သီလသမ္ပန္နော, သော ဧကောပိ ယထာဝုတ္တာယ သဒ္ဓါယ အဘာဝေန အဿဒ္ဓါနံ ဣဓ ဣမသ္မိံ လောကေ ‘‘အမှာကံ ဣမေ’’တိ ဉာတဗ္ဗဋ္ဌေန ဉာတီနံ, တထာ ပေမဗန္ဓနေန ဗန္ဓနဋ္ဌေန ‘‘ဗန္ဓူ’’တိ စ လဒ္ဓနာမာနံ ဗန္ဓဝါနံ အတ္ထာယ ဟိတာယ ဟောတီတိ။

ဧဝံ သာဓာရဏတော ဝုတ္တမတ္ထံ အတ္တူပနာယိကံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘နိဂ္ဂယှာ’’တိအာဒိနာ ဣတရဂါထာ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ နိဂ္ဂယှ အနုကမ္ပာယ, စောဒိတာ ဉာတယော မယာတိ ဣဒါနိပိ ဒုဂ္ဂတာ ကုသလံ အကတွာ အာယတိံ ပရိက္ကိလေသံ ပုန မာနုဘဝိတ္ထာတိ နိဂ္ဂဟေတွာ ဉာတယော မယာ ဩဝဒိတာ။ ဉာတိဗန္ဓဝပေမေန ‘‘အမှာကံ အယံ ဗန္ဓဝေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တေန ပေမေန မမ ဩဝါဒံ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တာ ကာရံ ကတွာန ဘိက္ခူသု ပသန္နစိတ္တာ ဟုတွာ စီဝရာဒိပစ္စယဒါနေန စေဝ ဥပဋ္ဌာနေန စ ဘိက္ခူသု သက္ကာရသမ္မာနံ ကတွာ တေ အဗ္ဘတီတာ ကာလင်္ကတာ ဟုတွာ ဣမံ လောကံ အတိက္ကန္တာ။ ပုန တေတိ နိပါတမတ္တံ။ တိဒိဝံ သုခန္တိ ဒေဝလောကပရိယာပန္နသုခံ, သုခံ ဝါ ဣဋ္ဌံ တိဒိဝံ အဓိဂတာ။ ‘‘ကေ ပန တေ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဘာတရော မယှံ မာတာ စ, မောဒန္တိ ကာမကာမိနော’’တိ။ အတ္တနာ ယထာကာမိတဝတ္ထုကာမသမင်္ဂိနော ဟုတွာ အဘိရမန္တီတိ အတ္ထော။

ဝဿိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ယသောဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကာလပဗ္ဗင်္ဂသင်္ကာသောတိ အာယသ္မတော ယသောဇတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ အာရာမဂေါပကကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ဝိပဿိံ ဘဂဝန္တံ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော လဗုဇဖလံ အဒါသိ။

သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေ ကေဝဋ္ဋဂါမေ ပဉ္စကုလသတဇေဋ္ဌကဿ ကေဝဋ္ဋဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ယသောဇောတိဿ နာမံ အကံသု။ သော ဝယပ္ပတ္တော အတ္တနော သဟာယေဟိ ကေဝဋ္ဋပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ မစ္ဆဂဟဏတ္ထံ အစိရဝတိယံ နဒိယံ ဇာလံ ခိပိ။ တတ္ထေကော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော မဟာမစ္ဆော အန္တောဇာလံ ပါဝိသိ။ တံ တေ ရညော ပသေနဒိဿ ဒဿေသုံ။ ရာဇာ ‘‘ဣမဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏဿ မစ္ဆဿ ဝဏ္ဏကာရဏံ ဘဂဝါ ဇာနာတီ’’တိ မစ္ဆံ ဂါဟာပေတွာ ဘဂဝတော ဒဿေသိ။ ဘဂဝါ ‘‘အယံ ကဿပဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဩသက္ကမာနေ ပဗ္ဗဇိတွာ မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇန္တော သာသနံ ဩသက္ကာပေတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ နိရယေ ပစ္စိတွာ တတော စုတော အစိရဝတိယံ မစ္ဆော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဝတွာ တဿ ဘဂိနီနဉ္စ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ, တဿ ဘာတိကတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝဉ္စ တေနေဝ ကထာပေတွာ ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ကပိလသုတ္တံ ဒေသေသိ။

သတ္ထု ဒေသနံ သုတွာ ယသောဇော သံဝေဂဇာတော သဒ္ဓိံ အတ္တနော သဟာယေဟိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပတိရူပေ ဌာနေ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ သပရိသော ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတုံ ဇေတဝနံ အဂမာသိ။ တဿ အာဂမနေ သေနာသနပညာပနာဒိနာ ဝိဟာရေ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒေါ အဟောသိ။ တံ သုတွာ ‘‘ဘဂဝါ သပရိသံ ယသောဇံ ပဏာမေသီ’’တိ (ဥဒါ။ ၂၃) သဗ္ဗံ ဥဒါနေ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ပဏာမိတော ပန အာယသ္မာ ယသောဇော ကသာဘိဟတော ဘဒ္ဒေါ အဿာဇာနီယော ဝိယ သံဝိဂ္ဂမာနသော သဒ္ဓိံ ပရိသာယ ဝဂ္ဂုမုဒါယ နဒိယာ တီရေ ဝသန္တော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အန္တောဝဿေယေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၇။၃၂-၃၉) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, အာရာမိကော အဟံ တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဂစ္ဆန္တံ အနိလဉ္ဇသေ။

‘‘လဗုဇံ ဖလမာဒါယ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

အာကာသေဝ ဌိတော သန္တော, ပဋိဂ္ဂဏှိ မဟာယသော။

‘‘ဝိတ္တိသဉ္ဇာနနော မယှံ, ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါဝဟော၊

ဖလံ ဗုဒ္ဓဿ ဒတွာန, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။

‘‘အဓိဂဉ္ဆိံ တဒါ ပီတိံ, ဝိပုလံ သုခမုတ္တမံ၊

ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ ရတနံ, နိဗ္ဗတ္တဿ တဟိံ တဟိံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလံ အဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညံ ပန သမာနံ သပရိသံ အာယသ္မန္တံ ယသောဇံ သတ္ထာ ပက္ကောသိတွာ အာနေဉ္ဇသမာပတ္တိနာ ပဋိသန္ထာရမကာသိ။ သော သဗ္ဗေပိ ဓုတင်္ဂဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တတိ။ တေနဿ သရီရံ ကိသံ အဟောသိ လူခံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ, တံ ဘဂဝါ ပရမပ္ပိစ္ဆတာယ ပသံသန္တော –

၂၄၃။ ‘‘ကာလပဗ္ဗင်္ဂသင်္ကာသော, ကိသော ဓမနိသန္ထတော၊

မတ္တညူ အန္နပါနမှိ, အဒီနမာနသော နရော’’တိ။ – ပဌမံ ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ ကာလပဗ္ဗင်္ဂသင်္ကာသောတိ မံသူပစယဝိဂမေန ကိသဒုသဏ္ဌိတသရီရာဝယဝတာယ ဒန္တိလတာပဗ္ဗသဒိသင်္ဂေါ, တေနာဟ ‘‘ကိသော ဓမနိသန္ထတော’’တိ။ ကိသောတိ မောနေယျပဋိပဒါပူရဏေန ကိသသရီရော။ ဓမနိသန္ထတောတိ ဓမနီဟိ သန္ထတဂတ္တော အပ္ပမံသလောဟိတတာယ ပါကဋီဟိ ကဏ္ဍရသိရာဟိ ဝိတတသရီရော။ မတ္တညူတိ ပရိယေသနပဋိဂ္ဂဟဏပရိဘောဂဝိဿဇ္ဇနေသု ပမာဏညူ။ အဒီနမာနသောတိ ကောသဇ္ဇာဒီဟိ အနဘိဘူတတ္တာ အလီနစိတ္တော အကုသီတဝုတ္တိ။ နရောတိ ပုရိသော, ပေါရိသဿ ဓုရဿ ဝဟနတော ပေါရိသလက္ခဏသမ္ပန္နော ပုရိသဓောရယှောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ ထေရော သတ္ထာရာ ပသဋ္ဌော ပသဋ္ဌဘာဝါနုရူပံ အတ္တနော အဓိဝါသနခန္တိဝီရိယာရမ္ဘဝိဝေကာဘိရတိကိတ္တနမုခေန ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ကထေန္တော –

၂၄၄။ ‘‘ဖုဋ္ဌော ဍံသေဟိ မကသေဟိ, အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေ၊

နာဂေါ သင်္ဂါမသီသေဝ, သတော တတြာဓိဝါသယေ။

၂၄၅။ ‘‘ယထာ ဗြဟ္မာ တထာ ဧကော, ယထာ ဒေဝေါ တထာ ဒုဝေ၊

ယထာ ဂါမော တထာ တယော, ကောလာဟလံ တတုတ္တရိ’’န္တိ။ –

ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ နာဂေါ သင်္ဂါမသီသေဝါတိ ယထာ နာမ အာဇာနေယျော ဟတ္ထိနာဂေါ ယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ အသိသတ္တိတောမရာဒိပ္ပဟာရေ အဓိဝါသေတွာ ပရသေနံ ဝိဒ္ဓံသေတိ, ဧဝံ ဘိက္ခု အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေ အရညာနိယံ ဍံသာဒိပရိဿယေ သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေယျ, အဓိဝါသေတွာ စ ဘာဝနာဗလေန မာရဗလံ ဝိဓမေယျ။

ယထာ ဗြဟ္မာတိ ယထာ ဗြဟ္မာ ဧကကော စိတ္တပ္ပကောပရဟိတော ဈာနသုခေန နိစ္စမေဝ သုခိတော ဝိဟရတိ တထာ ဧကောတိ ဘိက္ခုပိ ဧကော အဒုတိယော ဝိဝေကသုခမနုဗြူဟေန္တော သုခံ ဝိဟရတိ။ ဧကဿ သာမညသုခံ ပဏီတန္တိ ဟိ ဝုတ္တံ။ ဧတေန ဧကဝိဟာရီ ဘိက္ခု ‘‘ဗြဟ္မသမော’’တိ ဩဝါဒံ ဒေတိ။ ယထာ ဒေဝေါ တထာ ဒုဝေတိ ယထာ ဒေဝါနံ အန္တရန္တရာ စိတ္တပ္ပကောပေါပိ သိယာ, တထာ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ သဟဝါသေ ဃဋ္ဋနာပိ ဘဝေယျာတိ သဒုတိယဝါသေန ဘိက္ခု ‘‘ဒေဝသမော’’တိ ဝုတ္တော။ ယထာ ဂါမော တထာ တယောတိ အသ္မိမေဝ ပါဌေ တိဏ္ဏံ ဘိက္ခူနံ သဟဝါသော ဂါမဝါသသဒိသော ဝိဝေကဝါသော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော။ ကောလာဟလံ တတုတ္တရိန္တိ တတော တယတော ဥပရိ စ ဗဟူနံ သံဝါသော ကောလာဟလံ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒမဟာဇနသန္နိပါတသဒိသော, တသ္မာ ဧကဝိဟာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယောတိ။

ယသောဇတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သာဋိမတ္တိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဟု တုယှံ ပုရေ သဒ္ဓါတိ အာယသ္မတော သာဋိမတ္တိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တာလဝဏ္ဋံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သာဋိမတ္တိယောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဟေတုသမ္ပန္နတာယ အာရညကဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၈။၄၃-၄၇) –

‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော, တာလဝဏ္ဋမဒါသဟံ၊

သုမနေဟိ ပဋိစ္ဆန္နံ, ဓာရယာမိ မဟာရဟံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, တာလဝဏ္ဋမဒါသဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, တာလဝဏ္ဋဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ ဘိက္ခူ ဩဝဒတိ အနုသာသတိ ဗဟူ စ သတ္တေ ဓမ္မံ ကထေတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ အညတရဉ္စ ကုလံ အဿဒ္ဓံ အပ္ပသန္နံ သဒ္ဓံ ပသန္နံ အကာသိ။ တေန တသ္မိံ ကုလေ မနုဿာ ထေရေ အဘိပ္ပသန္နာ အဟေသုံ။ တတ္ထေကာ ဒါရိကာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ထေရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ သက္ကစ္စံ ဘောဇနေန ပရိဝိသတိ။ အထေကဒိဝသံ မာရော ‘‘ဧဝံ ဣမဿ အယသော ဝဍ္ဎိဿတိ, အပ္ပတိဋ္ဌော ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ ထေရဿ ရူပေန ဂန္တွာ တံ ဒါရိကံ ဟတ္ထေ အဂ္ဂဟေသိ။ ဒါရိကာ ‘‘နာယံ မနုဿသမ္ဖဿော’’တိ စ အညာသိ, ဟတ္ထဉ္စ မုဉ္စာပေသိ။ တံ ဒိသွာ ဃရဇနော ထေရေ အပ္ပသာဒံ ဇနေသိ။ ပုနဒိဝသေ ထေရော တံ ကာရဏံ အနာဝဇ္ဇေန္တော တံ ဃရံ အဂမာသိ။ တတ္ထ မနုဿာ အနာဒရံ အကံသု။ ထေရော တံ ကာရဏံ အာဝဇ္ဇေန္တော မာရဿ ကိရိယံ ဒိသွာ ‘‘တဿ ဂီဝါယံ ကုက္ကုရကုဏပံ ပဋိမုဉ္စတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တဿ မောစနတ္ထံ ဥပဂတေန မာရေန အတီတဒိဝသေ ကတကိရိယံ ကထာပေတွာ တံ တဇ္ဇေတွာ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တံ ဒိသွာ ဃရသာမိကော ‘‘ခမထ, ဘန္တေ, အစ္စယ’’န္တိ ခမာပေတွာ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ အဟမေဝ, ဘန္တေ, တုမှေ ဥပဋ္ဌဟာမီ’’တိ အာဟ။ ထေရော တဿ ဓမ္မံ ကထေန္တော –

၂၄၆။ ‘‘အဟု တုယှံ ပုရေ သဒ္ဓါ, သာ တေ အဇ္ဇ န ဝိဇ္ဇတိ၊

ယံ တုယှံ တုယှမေဝေတံ, နတ္ထိ ဒုစ္စရိတံ မမ။

၂၄၇။ ‘‘အနိစ္စာ ဟိ စလာ သဒ္ဓါ, ဧဝံ ဒိဋ္ဌာ ဟိ သာ မယာ၊

ရဇ္ဇန္တိပိ ဝိရဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ ကိံ ဇိယျတေ မုနိ။

၂၄၈။ ‘‘ပစ္စတိ မုနိနော ဘတ္တံ, ထောကံ ထောကံ ကုလေ ကုလေ၊

ပိဏ္ဍိကာယ စရိဿာမိ, အတ္ထိ ဇင်္ဃဗလံ မမာ’’တိ။ –

တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အဟု တုယှံ ပုရေ သဒ္ဓါ, သာ တေ အဇ္ဇ န ဝိဇ္ဇတီတိ, ဥပါသက, ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ မယိ ‘‘အယျော ဓမ္မစာရီ သမစာရီ’’တိအာဒိနာ သဒ္ဓါ အဟောသိ, သာ သဒ္ဓါ တေ တဝ အဇ္ဇ ဣဒါနိ န ဥပလဗ္ဘတိ။ တသ္မာ ယံ တုယှံ တုယှမေဝေတန္တိ စတုပစ္စယဒါနံ, တုယှမေဝ ဧတံ ဟောတု, န တေန မယှံ အတ္ထော, သမ္မာ ပသန္နစိတ္တေန ဟိ ဒါနံ နာမ ဒါတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အထ ဝါ ယံ တုယှံ တုယှမေဝေတန္တိ ယံ တဝ မယိ အဇ္ဇ အဂါရဝံ ပဝတ္တံ, တံ တုယှမေဝ, တဿ ဖလံ တယာ ဧဝ ပစ္စနုဘဝိတဗ္ဗံ, န မယာတိ အတ္ထော။ နတ္ထိ ဒုစ္စရိတံ မမာတိ မမ ပန ဒုစ္စရိတံ နာမ နတ္ထိ မဂ္ဂေနေဝ ဒုစ္စရိတဟေတူနံ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ။

အနိစ္စာ ဟိ စလာ သဒ္ဓါတိ ယသ္မာ ပေါထုဇ္ဇနိကာ သဒ္ဓါ အနိစ္စာ ဧကန္တိကာ န ဟောတိ, တတော ဧဝ စလာ အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍံ ဝိယ, ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏုကံ ဝိယ စ အနဝဋ္ဌိတာ။ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာ ဟိ သာ မယာတိ ဧဝံ ဘူတာ စ သာ သဒ္ဓါ မယာ တယိ ဒိဋ္ဌာ ပစ္စက္ခတော ဝိဒိတာ။ ရဇ္ဇန္တိပိ ဝိရဇ္ဇန္တီတိ ဧဝံ တဿာ အနဝဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ ဣမေ သတ္တာ ကဒါစိ ကတ္ထစိ မိတ္တသန္ထဝဝသေန ရဇ္ဇန္တိ သိနေဟမ္ပိ ကရောန္တိ, ကဒါစိ ဝိရဇ္ဇန္တိ ဝိရတ္တစိတ္တာ ဟောန္တိ။ တတ္ထ ကိံ ဇိယျတေ မုနီတိ တသ္မိံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ရဇ္ဇနေ ဝိရဇ္ဇနေ စ မုနိ ပဗ္ဗဇိတော ကိံ ဇိယျတိ, ကာ တဿ ဟာနီတိ အတ္ထော။

‘‘သစေ မမ ပစ္စယေ န ဂဏှထ, ကထံ တုမှေ ယာပေထာ’’တိ ဧဝံ မာ စိန္တယီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္စတီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော မုနိနော ပဗ္ဗဇိတဿ ဘတ္တံ နာမ ကုလေ ကုလေ အနုဃရံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ထောကံ ထောကံ ပစ္စတေ, န စ တုယှံ ဧဝ ဂေဟေ။ ပိဏ္ဍိကာယ စရိဿာမိ, အတ္ထိ ဇင်္ဃဗလံ မမာတိ အတ္ထိ မေ ဇင်္ဃဗလံ, နာဟံ ဩဘဂ္ဂဇင်္ဃော န ခဉ္ဇော န စ ပါဒရောဂီ, တသ္မာ ပိဏ္ဍိကာယ မိဿကဘိက္ခာယ စရိဿာမိ, ‘‘ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ။ ပ။ ၄၉၊ နေတ္တိ။ ၁၂၃) သတ္ထာရာ ဝုတ္တနယေန ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပေဿာမီတိ ဒဿေတိ။

သာဋိမတ္တိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ ဥပါလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဒ္ဓါယ အဘိနိက္ခမ္မာတိ အာယသ္မတော ဥပါလိတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ။ သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပ္ပကဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဥပါလီတိဿ နာမံ အကံသု။ သော ဝယပ္ပတ္တော အနုရုဒ္ဓါဒီနံ ဆန္နံ ခတ္တိယာနံ ပသာဒကော ဟုတွာ တထာဂတေ အနုပိယမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တေ ပဗ္ဗဇနတ္ထာယ နိက္ခမန္တေဟိ ဆဟိ ခတ္တိယေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ။ တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ ပါဠိယံ အာဂတမေဝ (စူဠဝ။ ၃၃၀)။

သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နော သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, အရညဝါသံ အနုဇာနာထာ’’တိ အာဟ။ ဘိက္ခု တဝ အရညေ ဝသန္တဿ ဧကမေဝ ဓုရံ ဝဍ္ဎိဿတိ, အမှာကံ ပန သန္တိကေ ဝသန္တဿ ဂန္ထဓုရဉ္စ ဝိပဿနာဓုရဉ္စ ပရိပူရေဿတီတိ။ ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁။၄၄၁-၅၉၅) –