ထေရဂါထာ-အဋ္ဌကထာ (ဒု)

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

ထေရဂါထာ-အဋ္ဌကထာ

(ဒုတိယော ဘာဂေါ)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

၄။ စတုက္ကနိပါတော

၁။ နာဂသမာလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အလင်္ကတာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော နာဂသမာလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဂိမှသမယေ သူရိယာတပသန္တတ္တာယ ဘူမိယာ ဂစ္ဆန္တံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဆတ္တံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နာဂသမာလောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဉာတိသမာဂမေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကိဉ္စိ ကာလံ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ။ သော ဧကဒိဝသံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော အလင်္ကတပဋိယတ္တံ အညတရံ နစ္စကိံ မဟာပထေ တူရိယေသု ဝဇ္ဇန္တေသု နစ္စန္တိံ ဒိသွာ, ‘‘အယံ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖါရဝသေန ကရဇကာယဿ တထာ တထာ ပရိဝတ္တိ, အဟော အနိစ္စာ သင်္ခါရာ’’တိ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၆။၃၇-၄၈) –

‘‘အင်္ဂါရဇာတာ ပထဝီ, ကုက္ကုဠာနုဂတာ မဟီ၊

ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ, အဗ္ဘောကာသမှိ စင်္ကမိ။

‘‘ပဏ္ဍရံ ဆတ္တမာဒါယ, အဒ္ဓါနံ ပဋိပဇ္ဇဟံ၊

တတ္ထ ဒိသွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝိတ္တိ မေ ဥပပဇ္ဇထ။

‘‘မရီစိယောတ္ထဋာ ဘူမိ, အင်္ဂါရာဝ မဟီ အယံ၊

ဥပဟန္တိ မဟာဝါတာ, သရီရဿာသုခေပနာ။

‘‘သီတံ ဥဏှံ ဝိဟနန္တံ, ဝါတာတပနိဝါရဏံ၊

ပဋိဂ္ဂဏှ ဣမံ ဆတ္တံ, ဖဿယိဿာမိ နိဗ္ဗုတိံ။

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ပဒုမုတ္တရော မဟာယသော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, ပဋိဂ္ဂဏှိ တဒါ ဇိနော။

‘‘တိံသကပ္ပါနိ ဒေဝိန္ဒော, ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

သတာနံ ပဉ္စက္ခတ္တုဉ္စ, စက္ကဝတ္တီ အဟောသဟံ။

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

အနုဘောမိ သကံ ကမ္မံ, ပုဗ္ဗေ သုကတမတ္တနော။

‘‘အယံ မေ ပစ္ဆိမာ ဇာတိ, စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

အဇ္ဇာပိ သေတစ္ဆတ္တံ မေ, သဗ္ဗကာလံ ဓရီယတိ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဆတ္တမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဆတ္တဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ –

၂၆၇။ ‘‘အလင်္ကတာ သုဝသနာ, မာလိနီ စန္ဒနုဿဒါ၊

မဇ္ဈေ မဟာပထေ နာရီ, တူရိယေ နစ္စတိ နဋ္ဋကီ။

၂၆၈။ ‘‘ပိဏ္ဍိကာယ ပဝိဋ္ဌောဟံ, ဂစ္ဆန္တော နံ ဥဒိက္ခိသံ၊

အလင်္ကတံ သုဝသနံ, မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတံ။

၂၆၉။ ‘‘တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု, နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ။

၂၇၀။ ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

စတူဟိ ဂါထာဟိ အတ္တနော ပဋိပတ္တိကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ အလင်္ကတာတိ ဟတ္ထူပဂါဒိအာဘရဏေဟိ အလင်္ကတဂတ္တာ။ သုဝသနာတိ သုန္ဒရဝသနာ သောဘနဝတ္ထနိဝတ္ထာ။ မာလိနီတိ မာလာဓာရိနီ ပိဠန္ဓိတပုပ္ဖမာလာ။ စန္ဒနုဿဒါတိ စန္ဒနာနုလေပလိတ္တသရီရာ။ မဇ္ဈေ မဟာပထေ နာရီ, တူရိယေ နစ္စတိ နဋ္ဋကီတိ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဧကာ နာရီ နဋ္ဋကီ နာဋကိတ္ထီ နဂရဝီထိယာ မဇ္ဈေ ပဉ္စင်္ဂိကေ တူရိယေ ဝဇ္ဇန္တေ နစ္စတိ, ယထာပဋ္ဌပိတံ နစ္စံ ကရောတိ။

ပိဏ္ဍိကာယာတိ ဘိက္ခာယ။ ပဝိဋ္ဌောဟန္တိ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော အဟံ။ ဂစ္ဆန္တော နံ ဥဒိက္ခိသန္တိ နဂရဝီထိယံ ဂစ္ဆန္တော ပရိဿယပရိဟရဏတ္ထံ ဝီထိံ ဩလောကေန္တော တံ နဋ္ဋကိံ ဩလောကေသိံ။ ကိံ ဝိယ? မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတန္တိ ယထာ မစ္စုဿ မစ္စုရာဇဿ ပါသဘူတော ရူပါဒိကော ဩဍ္ဍိတော လောကေ အနုဝိစရိတွာ ဌိတော ဧကံသေန သတ္တာနံ အနတ္ထာဝဟော, ဧဝံ သာပိ အပ္ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတာနံ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ ဧကံသတော အနတ္ထာဝဟာတိ မစ္စုပါသသဒိသီ ဝုတ္တာ။

တတောတိ တသ္မာ မစ္စုပါသသဒိသတ္တာ။ မေတိ မယှံ။ မနသီကာရော ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထာတိ ‘‘အယံ အဋ္ဌိသံဃာတော နှာရုသမ္ဗန္ဓော မံသေန အနုပလိတ္တော ဆဝိယာ ပဋိစ္ဆန္နော အသုစိဒုဂ္ဂန္ဓဇေဂုစ္ဆပဋိက္ကူလော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော ဤဒိသေ ဝိကာရေ ဒဿေတီ’’တိ ဧဝံ ယောနိသော မနသိကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အာဒီနဝေါ ပါတုရဟူတိ ဧဝံ ကာယဿ သဘာဝူပဓာရဏမုခေန တဿ စ တံနိဿိတာနဉ္စ စိတ္တစေတသိကာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ သရသပဘင်္ဂုတဉ္စ မနသိ ကရောတော တေသု စ ယက္ခရက္ခသာဒီသု ဝိယ ဘယတော ဥပဋ္ဌဟန္တေသု တတ္ထ မေ အနေကာကာရအာဒီနဝေါ ဒေါသော ပါတုရဟောသိ။ တပ္ပဋိပက္ခတော စ နိဗ္ဗာနေ အာနိသံသော။ နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထာတိ နိဗ္ဗိန္ဒနံ အာဒီနဝါနုပဿနာနုဘာဝသိဒ္ဓံ နိဗ္ဗိဒါဉာဏံ မမ ဟဒယေ သဏ္ဌာသိ, မုဟုတ္တမ္ပိ တေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဂဟဏေ စိတ္တံ နာဟောသိ, အညဒတ္ထု မုဉ္စိတုကာမတာဒိဝသေန တတ္ထ ဥဒါသီနမေဝ ဇာတန္တိ အတ္ထော။

တတောတိ ဝိပဿနာဉာဏတော ပရံ။ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ လောကုတ္တရဘာဝနာယ ဝတ္တမာနာယ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ သဗ္ဗကိလေသေဟိ မမ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အဟောသိ။ ဧတေန ဖလုပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။ မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ ကိလေသာ ဝိမုစ္စန္တိ နာမ, ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တာတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

နာဂသမာလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ ဘဂုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဟံ မိဒ္ဓေနာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဘဂုတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ ဓာတုယော ပုပ္ဖေဟိ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန နိမ္မာနရတီသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သကျရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဘဂူတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော အနုရုဒ္ဓကိမိလေဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗာလကလောဏကဂါမေ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘဝံ ဝိနောဒေတုံ ဝိဟာရတော နိက္ခမ္မ စင်္ကမံ အဘိရုဟန္တော ပပတိတွာ တဒေဝ အင်္ကုသံ ကတွာ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၆။၄၉-၅၇) –

‘‘ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ, ပဒုမုတ္တရေ မဟာယသေ၊

ပုပ္ဖဝဋံသကေ ကတွာ, သရီရမဘိရောပယိံ။

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, နိမ္မာနံ အဂမာသဟံ၊

ဒေဝလောကဂတော သန္တော, ပုညကမ္မံ သရာမဟံ။

‘‘အမ္ဗရာ ပုပ္ဖဝဿော မေ, သဗ္ဗကာလံ ပဝဿတိ၊

သံသရာမိ မနုဿေ စေ, ရာဇာ ဟောမိ မဟာယသော။

‘‘တဟိံ ကုသုမဝဿော မေ, အဘိဝဿတိ သဗ္ဗဒါ၊

တဿေဝ ပုပ္ဖပူဇာယ, ဝါဟသာ သဗ္ဗဒဿိနော။

‘‘အယံ ပစ္ဆိမကော မယှံ, စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

အဇ္ဇာပိ ပုပ္ဖဝဿော မေ, အဘိဝဿတိ သဗ္ဗဒါ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိရောပယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဒေဟပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝီတိနာမေန္တော သတ္ထာရာ ဧကဝိဟာရံ အနုမောဒိတုံ ဥပဂတေန – ‘‘ကစ္စိ တွံ, ဘိက္ခု, အပ္ပမတ္တော ဝိဟရသီ’’တိ ပုဋ္ဌော အတ္တနော အပ္ပမာဒဝိဟာရံ နိဝေဒေန္တော –

၂၇၁။ ‘‘အဟံ မိဒ္ဓေန ပကတော, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ၊

စင်္ကမံ အဘိရုဟန္တော, တတ္ထေဝ ပပတိံ ဆမာ။

၂၇၂။ ‘‘ဂတ္တာနိ ပရိမဇ္ဇိတွာ, ပုနပါရုယှ စင်္ကမံ၊

စင်္ကမေ စင်္ကမိံ သောဟံ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတော။

၂၇၃။ ‘‘တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု, နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ။

၂၇၄။ ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ မိဒ္ဓေန ပကတောတိ ကာယာလသိယသင်္ခါတေန အသတ္တိဝိဃာတသဘာဝေန မိဒ္ဓေန အဘိဘူတော။ ဝိဟာရာတိ သေနာသနတော။ ဥပနိက္ခမိန္တိ စင်္ကမိတုံ နိက္ခမိံ။ တတ္ထေဝ ပပတိံ ဆမာတိ တတ္ထေဝ စင်္ကမသောပါနေ နိဒ္ဒါဘိဘူတတာယ ဘူမိယံ နိပတိံ။ ဂတ္တာနိ ပရိမဇ္ဇိတွာတိ ဘူမိယံ ပတနေန ပံသုကိတာနိ အတ္တနော သရီရာဝယဝါနိ အနုမဇ္ဇိတွာ။ ပုနပါရုယှ စင်္ကမန္တိ ‘‘ပတိတော ဒါနာဟ’’န္တိ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇိတွာ ပုနပိ စင်္ကမဋ္ဌာနံ အာရုဟိတွာ။ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတောတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနေ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘနေန သုဋ္ဌု သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ စင်္ကမိန္တိ ယောဇနာ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသိ။

ဘဂုတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ သဘိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပရေ စာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သဘိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိဝါဝိဟာရာယ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဥပါဟနံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပေ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ပတိဋ္ဌိတေ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ဆဟိ ကုလပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ အတ္တသတ္တမော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော ဣတရေ အာဟ – ‘‘မယံ ပိဏ္ဍပါတာယ ဂစ္ဆန္တော ဇီဝိတေ သာပေက္ခာ ဟောမ, ဇီဝိတေ သာပေက္ခေန စ န သက္ကာ လောကုတ္တရဓမ္မံ အဓိဂန္တုံ, ပုထုဇ္ဇနကာလင်္ကိရိယာ စ ဒုက္ခာ။ ဟန္ဒ, မယံ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခာ သမဏဓမ္မံ ကရောမာ’’တိ။ တေ တထာ အကံသု။

အထ နေသံ မဟာထေရော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ တဒဟေဝ ဆဠဘိညော ဟုတွာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနေသိ။ ဣတရေ – ‘‘တုမှေ, ဘန္တေ, ကတကိစ္စာ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လာပမတ္တမ္ပိ ပပဉ္စော, သမဏဓမ္မမေဝ မယံ ကရိဿာမ, တုမှေ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရမနုယုဉ္ဇထာ’’တိ ဝတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိက္ခိပိံသု။ ထေရော နေ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုံ အသက္ကောန္တော အဂမာသိ။

တတော နေသံ ဧကော ဒွီဟတီဟစ္စယေန အဘိညာပရိဝါရံ အနာဂါမိဖလံ သစ္ဆိကတွာ တထေဝ ဝတွာ တေဟိ ပဋိက္ခိတ္တော အဂမာသိ။ တေသု ခီဏာသဝတ္ထေရော ပရိနိဗ္ဗာယိ, အနာဂါမီ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ဣတရေ ပုထုဇ္ဇနကာလင်္ကိရိယမေဝ ကတွာ ဆသု ကာမသဂ္ဂေသု အနုလောမပဋိလောမတော ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဧကော မလ္လရာဇကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ, ဧကော ဂန္ဓာရရာဇကုလေ, ဧကော ဗာဟိရရဋ္ဌေ, ဧကော ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ ဣတရော အညတရိဿာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ။ သာ ကိရ အညတရဿ ခတ္တိယဿ ဓီတာ, နံ မာတာပိတရော – ‘‘အမှာကံ ဓီတာ သမယန္တရံ ဇာနာတူ’’တိ ဧကဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နိယျာဒယိံသု။ အထေကော ပရိဗ္ဗာဇကော တာယ သဒ္ဓိံ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ။ သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ။ တံ ဂဗ္ဘိနိံ ဒိသွာ ပရိဗ္ဗာဇကာ နိက္ကဍ္ဎိံသု။ သာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ သဘာယံ ဝိဇာယိ။ တေနဿ သဘိယောတွေဝ နာမံ အကာသိ။ သော ဝဍ္ဎိတွာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ နာနာသတ္ထာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ မဟာဝါဒီ ဟုတွာ ဝါဒပ္ပသုတော ဝိစရန္တော အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ နဂရဒွါရေ အဿမံ ကာရေတွာ ခတ္တိယကုမာရာဒယော သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တော ဝိဟရန္တော အတ္တနော မာတုယာ ဣတ္ထိဘာဝံ ဇိဂုစ္ဆိတွာ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နာယ အဘိသင်္ခရိတွာ ဒိန္နေ ဝီသတိပဉှေ ဂဟေတွာ တေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆိ။ တေ စဿ တေသံ ပဉှာနံ အတ္ထံ ဗျာကာတုံ နာသက္ခိံသု။ သဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (သု။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၂။ သဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ) ပန ‘‘သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ တေ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ အဒါသီ’’တိ အာဂတံ။

ယဒါ ပန ဘဂဝါ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ အာဂန္တွာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟာသိ, တဒါ သဘိယော တတ္ထ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ ပဉှေ ပုစ္ဆိ။ သတ္ထာ တဿ တေ ပဉှေ ဗျာကာသီတိ သဗ္ဗံ သဘိယသုတ္တေ (သု။ နိ။ သဘိယသုတ္တံ) အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သဘိယော ပန ဘဂဝတာ တေသု ပဉှေသု ဗျာကတေသု ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၆။၂၇-၃၁) –

‘‘ကကုသန္ဓဿ မုနိနော, ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသီမတော၊

ဒိဝါဝိဟာရံ ဝဇတော, အက္ကမနမဒါသဟံ။

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, အက္ကမနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟာ ပန ဟုတွာ ဒေဝဒတ္တေ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တေ ဒေဝဒတ္တပက္ခိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၂၇၅။ ‘‘ပရေ စ န ဝိဇာနန္တိ, မယမေတ္ထ ယမာမသေ၊

ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တိ, တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါ။

၂၇၆။ ‘‘ယဒါ စ အဝိဇာနန္တာ, ဣရိယန္တျမရာ ဝိယ၊

ဝိဇာနန္တိ စ ယေ ဓမ္မံ, အာတုရေသု အနာတုရာ။

၂၇၇။ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သိထိလံ ကမ္မံ, သံကိလိဋ္ဌဉ္စ ယံ ဝတံ၊

သင်္ကဿရံ ဗြဟ္မစရိယံ, န တံ ဟောတိ မဟပ္ဖလံ။

၂၇၈။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတိ၊

အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာ, နဘံ ပုထဝိယာ ယထာ’’တိ။ –

စတူဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေသိ။

တတ္ထ ပရေတိ ပဏ္ဍိတေ ဌပေတွာ တတော အညေ – ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိ ‘‘ဓမ္မံ အဓမ္မော’’တိအာဒိဘေဒကရဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဝိဝါဒပ္ပသုတာ ပရေ နာမ။ တေ တတ္ထ ဝိဝါဒံ ကရောန္တာ ‘‘မယံ ယမာမသေ ဥပရမာမ နဿာမ သတတံ သမိတံ မစ္စုသန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ န ဇာနန္တိ။ ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ တတ္ထ ပဏ္ဍိတာ – ‘‘မယံ မစ္စုသမီပံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝိဇာနန္တိ။ တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါတိ ဧဝဉှိ တေ ဇာနန္တာ ယောနိသောမနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတွာ မေဓဂါနံ ကလဟာနံ ဝူပသမာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ။ အထ နေသံ တာယ ပဋိပတ္တိယာ တေ မေဓဂါ သမ္မန္တိ။ အထ ဝါ ပရေ စာတိ ယေ သတ္ထု ဩဝါဒါနုသာသနိယာ အဂ္ဂဟဏေန သာသနတော ဗာဟိရတာယ ပရေ, တေ ယာဝ ‘‘မယံ မိစ္ဆာဂါဟံ ဂဟေတွာ ဧတ္ထ ဣဓ လောကေ သာသနဿ ပဋိနိဂ္ဂါဟေန ယမာမသေ ဝါယမာမာ’’တိ န ဝိဇာနန္တိ, တာဝ ဝိဝါဒါ န ဝူပသမ္မန္တိ, ယဒါ ပန တဿ ဂါဟဿ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ယေ စ တတ္ထ တေသု ဝိဝါဒပ္ပသုတေသု အဓမ္မဓမ္မာဒိကေ အဓမ္မဓမ္မာဒိတော ယထာဘူတံ ဝိဇာနန္တိ, တတော တေသံ သန္တိကာ တေ ပဏ္ဍိတပုရိသေ နိဿာယ ဝိဝါဒသင်္ခါတာ မေဓဂါ သမ္မန္တီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ အဝိဇာနန္တာတိ ဝိဝါဒဿ ဝူပသမူပါယံ, ဓမ္မာဓမ္မေ ဝါ ယာထာဝတော အဇာနန္တာ။ ဣရိယန္တျမရာ ဝိယာတိ အမရာ ဝိယ ဇရာမရဏံ အတိက္ကန္တာ ဝိယ ဥဒ္ဓတာ ဥန္နဠာ စပလာ မုခရာ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါစာ ဟုတွာ ဝတ္တန္တိ စရန္တိ ဝိစရန္တိ တဒါ ဝိဝါဒေါ န ဝူပသမ္မတေဝ။ ဝိဇာနန္တိ စ ယေ ဓမ္မံ, အာတုရေသု အနာတုရာတိ ယေ ပန သတ္ထု သာသနဓမ္မံ ယထာဘူတံ ဇာနန္တိ, တေ ကိလေသရောဂေန အာတုရေသု သတ္တေသု အနာတုရာ နိက္ကိလေသာ အနီဃာ ဝိဟရန္တိ, တေသံ ဝသေန ဝိဝါဒေါ အစ္စန္တမေဝ ဝူပသမ္မတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ယံ ကိဉ္စိ သိထိလံ ကမ္မန္တိ ဩလိယိတွာ ကရဏေန သိထိလဂါဟံ ကတွာ သာထလိဘာဝေန ကတံ ယံ ကိဉ္စိ ကုသလကမ္မံ။ သံကိလိဋ္ဌန္တိ ဝေသီအာဒိကေ အဂေါစရေ စရဏေန, ကုဟနာဒိမိစ္ဆာဇီဝေန ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ ဝတသမာဒါနံ။ သင်္ကဿရန္တိ သင်္ကာဟိ သရိတဗ္ဗံ, ဝိဟာရေ ကိဉ္စိ အသာရုပ္ပံ သုတွာ – ‘‘နူန အသုကေန ကတ’’န္တိ ပရေဟိ အသင်္ကိတဗ္ဗံ, ဥပေါသထကိစ္စာဒီသု အညတရကိစ္စဝသေန သန္နိပတိတမ္ပိ သံဃံ ဒိသွာ, ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေ မမ စရိယံ ဉတွာ မံ ဥက္ခိပိတုကာမာ သန္နိပတိတာ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော ဝါ အာသင်္ကာဟိ သရိတံ ဥသင်္ကိတံ ပရိသင်္ကိတံ။ န တံ ဟောတီတိ တံ ဧဝရူပံ ဗြဟ္မစရိယံ သမဏဓမ္မကရဏံ တဿ ပုဂ္ဂလဿ မဟပ္ဖလံ န ဟောတိ။ တဿ အမဟပ္ဖလဘာဝေနေဝ ပစ္စယဒါယကာနမ္ပိဿ န မဟပ္ဖလံ ဟောတိ။ တသ္မာ သလ္လေခဝုတ္တိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ။ သလ္လေခဝုတ္တိနော စ ဝိဝါဒဿ အဝသရော ဧဝ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတီတိ အနုသာသနိယာ အပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိဘာဝေန ဂရုကာတဗ္ဗေသု သဗြဟ္မစာရီသု ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဂါရဝေါ ဂရုကရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ။ အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မတောပိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မတောပိ ဒူရေ ဟောတိ, န ဟိ တံ ဂရူ သိက္ခာပေန္တိ, အသိက္ခိယမာနော အနာဒိယန္တော န ပဋိပဇ္ဇတိ, အပ္ပဋိပဇ္ဇန္တော ကုတော သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိဿတီတိ။ တေနာဟ – ‘‘အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာ’’တိ။ ယထာ ကိံ? ‘‘နဘံ ပုထဝိယာ ယထာ’’တိ ယထာ နဘံ အာကာသံ ပုထဝိယာ ပထဝီဓာတုယာ သဘာဝတော ဒူရေ။ န ကဒါစိ သမ္မိဿဘာဝေါ။ တေနေဝါဟ –

‘‘နဘဉ္စ ဒူရေ ပထဝီ စ ဒူရေ, ပါရံ သမုဒ္ဒဿ တဒါဟု ဒူရေ၊

တတော ဟဝေ ဒူရတရံ ဝဒန္တိ, သတဉ္စ ဓမ္မော အသတဉ္စ ရာဇာ’’တိ။(ဇာ။ ၂။၂၁။၄၁၄)၊

သဘိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ နန္ဒကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဓိရတ္ထူတိအာဒိကာ အာယသ္မတော နန္ဒကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဝိဘဝေါ သေဋ္ဌိ ဟုတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ သတသဟဿဂ္ဃနိကေန ဝတ္ထေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေတွာ ပဏိဓာနမကာသိ, သတ္ထု ဗောဓိရုက္ခေ ပဒီပပူဇဉ္စ ပဝတ္တေတိ။ သော တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကရဝိကသကုဏော ဟုတွာ မဓုရကူဇိတံ ကူဇန္တော သတ္ထာရံ ပဒက္ခိဏံ အကာသိ။ အပရဘာဂေ မယူရော ဟုတွာ အညတရဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဝသနဂုဟာယ ဒွါရေ ပသန္နမာနသော ဒိဝသေ ဒိဝသေ တိက္ခတ္တုံ မဓုရဝဿိတံ ဝဿိ, ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ပုညာနိ ကတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ နန္ဒကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၆။၂၂-၂၆) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိယာ ပါဒပုတ္တမေ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, တယော ဥက္ကေ အဓာရယိံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, သောဟံ ဥက္ကမဓာရယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဥက္ကဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟာ ပန ဟုတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော သတ္ထာရာ ဘိက္ခုနီနံ ဩဝါဒေ အာဏတ္တော ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ ပဉ္စ ဘိက္ခုနိသတာနိ ဧကောဝါဒေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပေသိ။ တေန နံ ဘဂဝါ ဘိက္ခုနောဝါဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ အထေကဒိဝသံ ထေရံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ အညတရာ ပုရာဏဒုတိယိကာ ဣတ္ထီ ကိလေသဝသေန ဩလောကေတွာ ဟသိ။ ထေရော တဿာ တံ ကိရိယံ ဒိသွာ သရီရဿ ပဋိက္ကူလဝိဘာဝနမုခေန ဓမ္မံ ကထေန္တော –

၂၇၉။ ‘‘ဓိရတ္ထု ပူရေ ဒုဂ္ဂန္ဓေ, မာရပက္ခေ အဝဿုတေ၊

နဝသောတာနိ တေ ကာယေ, ယာနိ သန္ဒန္တိ သဗ္ဗဒါ။

၂၈၀။ ‘‘မာ ပုရာဏံ အမညိတ္ထော, မာသာဒေသိ တထာဂတေ၊

သဂ္ဂေပိ တေ န ရဇ္ဇန္တိ, ကိမင်္ဂံ ပန မာနုသေ။

၂၈၁။ ‘‘ယေ စ ခေါ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ, ဒုမ္မန္တီ မောဟပါရုတာ၊

တာဒိသာ တတ္ထ ရဇ္ဇန္တိ, မာရခိတ္တမှိ ဗန္ဓနေ။

၂၈၂။ ‘‘ယေသံ ရာဂေါ စ ဒေါသော စ, အဝိဇ္ဇာ စ ဝိရာဇိတာ၊

တာဒီ တတ္ထ န ရဇ္ဇန္တိ, ဆိန္နသုတ္တာ အဗန္ဓနာ’’တိ။ – ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဓီတိ ဇိဂုစ္ဆနတ္ထေ နိပါတော, ရတ္ထူတိ ရ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ဓီ အတ္ထု တံ ဇိဂုစ္ဆာမိ တဝ ဓိက္ကာရော ဟောတူတိ အတ္ထော။ ပူရေတိအာဒီနိ တဿာ ဓိက္ကာတဗ္ဗဘာဝဒီပနာနိ အာမန္တနဝစနာနိ။ ပူရေတိ အတိဝိယ ဇေဂုစ္ဆေဟိ နာနာကုဏပေဟိ နာနာဝိဓအသုစီဟိ သမ္ပုဏ္ဏေ။ ဒုဂ္ဂန္ဓေတိ ကုဏပပူရိတတ္တာ ဧဝ သဘာဝဒုဂ္ဂန္ဓေ။ မာရပက္ခေတိ ယသ္မာ ဝိသဘာဂဝတ္ထု အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ အယောနိသောမနသိကာရနိမိတ္တတာယ ကိလေသမာရံ ဝဍ္ဎေတိ, ဒေဝပုတ္တမာရဿ စ ဩတာရံ ပဝိဋ္ဌံ ဒေတိ။ တသ္မာ မာရဿ ပက္ခော ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘မာရပက္ခေ’’တိ။ အဝဿုတေတိ သဗ္ဗကာလံ ကိလေသာဝဿဝနေန တဟိံ တဟိံ အသုစိနိဿန္ဒနေန စ အဝဿုတေ။ ဣဒါနိဿာ နဝသောတာနိ တေ ကာယေ, ယာနိ သန္ဒန္တိ သဗ္ဗဒါတိ ‘‘အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိနာ (သု။ နိ။ ၁၉၉) ဝုတ္တံ အသုစိနော အဝဿဝနဋ္ဌာနံ ဒဿေတိ။

ဧဝံ ပန နဝဆိဒ္ဒံ ဓုဝဿဝံ အသုစိဘရိတံ ကာယံ ယထာဘူတံ ဇာနန္တီ မာ ပုရာဏံ အမညိတ္ထောတိ ပုရာဏံ အဇာနနကာလေ ပဝတ္တံ ဟသိတလပိတံ ကီဠိတံ မာ မညိ, ‘‘ဣဒါနိပိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိဿတီ’’တိ မာ စိန္တေဟိ။ မာသာဒေသိ တထာဂတေတိ ယထာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ ပုရိမကာ ဗုဒ္ဓသာဝကာ အာဂတာ, ယထာ ဝါ တေ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ ဂတာ ပဋိပန္နာ, ယထာ စ ရူပါရူပဓမ္မာနံ တထလက္ခဏံ တထဓမ္မေ စ အရိယသစ္စာနိ အာဂတာ အဓိဂတာ အဝဗုဒ္ဓါ, တထာ ဣမေပီတိ ဧဝံ တထာ အာဂမနာဒိအတ္ထေန တထာဂတေ အရိယသာဝကေ ပကတိသတ္တေ ဝိယ အဝညာယ ကိလေသဝသေန စ ဥပသင်္ကမမာနာ မာသာဒေသိ။ အနာသာဒေတဗ္ဗတာယ ကာရဏမာဟ။ သဂ္ဂေပိ တေ န ရဇ္ဇန္တိ, ကိမင်္ဂံ ပန မာနုသေတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေနာပိ အက္ခာနေန ပရိယောသာပေတုံ အသက္ကုဏေယျသုခေ သဂ္ဂေပိ တေ သာဝကဗုဒ္ဓါ န ရဇ္ဇန္တိ, သင်္ခါရေသု အာဒီနဝဿ သုပရိဒိဋ္ဌတ္တာ ရာဂံ န ဇနေန္တိ, ကိမင်္ဂံ ပန မီဠှရာသိသဒိသေ မာနုသေ ကာမဂုဏေ, တတ္ထ န ရဇ္ဇန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။

ယေ စ ခေါတိ ယေ ပန ဗာလျပ္ပယောဂတော ဗာလာ, ဓမ္မောဇပညာယ အဘာဝတော ဒုမ္မေဓာ, အသုဘေ သုဘာနုပဿနေန ဒုစိန္တိတစိန္တိတာယ ဒုမ္မန္တီ, မောဟေန အညာဏေန သဗ္ဗသော ပဋိစ္ဆာဒိတစိတ္တတာယ မောဟပါရုတာ တာဒိသာ တထာရူပါ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ, တတ္ထ တသ္မိံ ဣတ္ထိသညိတေ, မာရခိတ္တမှိ ဗန္ဓနေ မာရေန ဩဍ္ဍိတေ မာရပါသေ, ရဇ္ဇန္တိ ရတ္တာ ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ မုစ္ဆိတာ အဇ္ဈောပန္နာ တိဋ္ဌန္တိ။

ဝိရာဇိတာတိ ယေသံ ပန ခီဏာသဝါနံ တေလဉ္ဇနရာဂေါ ဝိယ ဒုမ္မောစနီယသဘာဝေါ ရာဂေါ သပတ္တော ဝိယ လဒ္ဓေါကာသော ဒုဿနသဘာဝေါ ဒေါသော အညာဏသဘာဝါ အဝိဇ္ဇာ စ အရိယမဂ္ဂဝိရာဂေန သဗ္ဗသော ဝိရာဇိတာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ, တာဒိသာ အဂ္ဂမဂ္ဂသတ္ထေန ဆိန္နဘဝနေတ္တိသုတ္တာ တတော ဧဝ ကတ္ထစိပိ ဗန္ဓနာဘာဝတော အဗန္ဓနာ တတ္ထ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ မာရပါသေ န ရဇ္ဇန္တိ။ ဧဝံ ထေရော တဿာ ဣတ္ထိယာ ဓမ္မံ ကထေတွာ ဂတော။

နန္ဒကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဇမ္ဗုကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စပညာသာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဇမ္ဗုကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော တိဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သမ္မာသမ္ဗောဓိံ သဒ္ဒဟန္တော ဗောဓိရုက္ခံ ဝန္ဒိတွာ ဗီဇနေန ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညတရေန ဥပါသကေန ကာရိတေ အာရာမေ အာဝါသိကော ဟုတွာ ဝိဟရတိ တေန ဥပဋ္ဌီယမာနော။ အထေကဒိဝသံ ဧကော ခီဏာသဝတ္ထေရော လူခစီဝရဓရော ကေသောဟရဏတ္ထံ အရညတော ဂါမာဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ, တံ ဒိသွာ သော ဥပါသကော ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ကပ္ပကေန ကေသမဿူနိ ဩဟာရာပေတွာ ပဏီတဘောဇနံ ဘောဇေတွာ သုန္ဒရာနိ စီဝရာနိ ဒတွာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထာ’’တိ ဝသာပေတိ။ တံ ဒိသွာ အာဝါသိကော ဣဿာမစ္ဆေရပကတော ခီဏာသဝတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘ဝရံ တေ, ဘိက္ခု, ဣမိနာ ပါပုပါသကေန ဥပဋ္ဌီယမာနဿ ဧဝံ ဣဓ ဝသနတော အင်္ဂုလီဟိ ကေသေ လုဉ္စိတွာ အစေလဿ သတော ဂူထမုတ္တာဟာရဇီဝန’’န္တိ။ ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ တာဝဒေဝ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိသိတွာ ပါယာသံ ဝဍ္ဎေန္တော ဝိယ ဟတ္ထေန ဂူထံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ယာဝဒတ္ထံ ခါဒိ, မုတ္တဉ္စ ပိဝိ။ ဣမိနာ နိယာမေန ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ကာလင်္ကတွာ နိရယေ ပစ္စိတွာ ပုန ဂူထမုတ္တာဟာရော ဝသိတွာ တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကာဝသေသေန မနုဿေသု ဥပ္ပန္နောပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ နိဂဏ္ဌော ဟုတွာ ဂူထဘက္ခော အဟောသိ။

ပုန ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မနုဿယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တမာနောပိ အရိယူပဝါဒဗလေန ဒုဂ္ဂတကူလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ထညံ ဝါ ခီရံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ ပါယမာနော, တံ ဆဍ္ဍေတွာ မုတ္တမေဝ ပိဝတိ, ဩဒနံ ဘောဇိယမာနော, တံ ဆဍ္ဍေတွာ ဂူထမေဝ ခါဒတိ, ဧဝံ ဂူထမုတ္တပရိဘောဂေန ဝဍ္ဎန္တော ဝယပ္ပတ္တောပိ တဒေဝ ပရိဘုဉ္ဇတိ။ မနုဿာ တတော ဝါရေတုံ အသက္ကောန္တာ ပရိစ္စဇိံသု။ သော ဉာတကေဟိ ပရိစ္စတ္တော နဂ္ဂပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ န နှာယတိ, ရဇောဇလ္လဓရော ကေသမဿူနိ လုဉ္စိတွာ အညေ ဣရိယာပထေ ပဋိက္ခိပိတွာ ဧကပါဒေန တိဋ္ဌတိ, နိမန္တနံ န သာဒိယတိ, မာသောပဝါသံ အဓိဋ္ဌာယ ပုညတ္ထိကေဟိ ဒိန္နံ ဘောဇနံ မာသေ မာသေ ဧကဝါရံ ကုသဂ္ဂေန ဂဟေတွာ ဒိဝါ ဇိဝှဂ္ဂေန လေဟတိ, ရတ္တိယံ ပန ‘‘အလ္လဂူထံ သပ္ပါဏက’’န္တိ အခါဒိတွာ သုက္ခဂူထမေဝ ခါဒတိ, ဧဝံ ကရောန္တဿ ပဉ္စပညာသဝဿာနိ ဝီတိဝတ္တာနိ မဟာဇနော ‘‘မဟာတပေါ ပရမပ္ပိစ္ဆော’’တိ မညမာနော တန္နိန္နော တပ္ပေါဏော အဟောသိ။

အထ ဘဂဝါ တဿ ဟဒယဗ္ဘန္တရေ ဃဋေ ပဒီပံ ဝိယ အရဟတ္တူပနိဿယံ ပဇ္ဇလန္တံ ဒိသွာ သယမေဝ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ, ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါယ လဒ္ဓူပသမ္ပဒံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရော ပန ဓမ္မပဒေ ‘‘မာသေ မာသေ ကုသဂ္ဂေနာ’’တိ ဂါထာဝဏ္ဏနာယ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဇမ္ဗုကတ္ထေရဝတ္ထု) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ‘‘အာဒိတော မိစ္ဆာ ပဋိပဇ္ဇိတွာပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ နိဿာယ သာဝကေန အဓိဂန္တဗ္ဗံ မယာ အဓိဂတ’’န္တိ ဒဿေန္တော –

၂၈၃။ ‘‘ပဉ္စပညာသဝဿာနိ, ရဇောဇလ္လမဓာရယိံ၊

ဘုဉ္ဇန္တော မာသိကံ ဘတ္တံ, ကေသမဿုံ အလောစယိံ။

၂၈၄။ ‘‘ဧကပါဒေန အဋ္ဌာသိံ, အာသနံ ပရိဝဇ္ဇယိံ၊

သုက္ခဂူထာနိ စ ခါဒိံ, ဥဒ္ဒေသဉ္စ န သာဒိယိံ။

၂၈၅။ ‘‘ဧတာဒိသံ ကရိတွာန, ဗဟုံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနံ၊

ဝုယှမာနော မဟောဃေန, ဗုဒ္ဓံ သရဏမာဂမံ။

၂၈၆။ ‘‘သရဏဂမနံ ပဿ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ပဉ္စပညာသဝဿာနိ, ရဇောဇလ္လမဓာရယိန္တိ နဂ္ဂပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန နှာနပဋိက္ခေပတော ပဉ္စာဓိကာနိ ပညာသဝဿာနိ သရီရေ လဂ္ဂံ အာဂန္တုကရေဏုသင်္ခါတံ ရဇော, သရီရမလသင်္ခါတံ ဇလ္လဉ္စ ကာယေန ဓာရေသိံ။ ဘုဉ္ဇန္တော မာသိကံ ဘတ္တန္တိ ရတ္တိယံ ဂူထံ ခါဒန္တော လောကဝဉ္စနတ္ထံ မာသောပဝါသိကော နာမ ဟုတွာ ပုညတ္ထိကေဟိ ဒိန္နံ ဘောဇနံ မာသေ မာသေ ဧကဝါရံ ဇိဝှဂ္ဂေ ပဌနဝသေန ဘုဉ္ဇန္တော အလောစယိန္တိ တာဒိသစ္ဆာရိကာပက္ခေပေန သိထိလမူလံ ကေသမဿုံ အင်္ဂုလီဟိ လုဉ္စာပေသိံ။

ဧကပါဒေန အဋ္ဌာသိံ, အာသနံ ပရိဝဇ္ဇယိန္တိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အာသနံ နိသဇ္ဇံ ပရိဝဇ္ဇေသိံ, တိဋ္ဌန္တော စ ဥဘော ဟတ္ထေ ဥက္ခိပိတွာ ဧကေနေဝ ပါဒေန အဋ္ဌာသိံ။ ဥဒ္ဒေသန္တိ နိမန္တနံ။ ဥဒိဿကတန္တိ ကေစိ။ န သာဒိယိန္တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိံ ပဋိက္ခိပိန္တိ အတ္ထော။

ဧတာဒိသံ ကရိတွာန, ဗဟုံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနန္တိ ဧတာဒိသံ ဧဝရူပံ ဝိပါကနိဗ္ဗတ္တနကံ ဒုဂ္ဂတိဂါမိနံ ဗဟုံ ပါပကမ္မံ ပုရိမဇာတီသု ဣဓ စ ကတွာ ဥပ္ပါဒေတွာ။ ဝုယှမာနော မဟောဃေနာတိ ကာမောဃာဒိနာ မဟတာ ဩဃေန ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌောဃေန အပါယသမုဒ္ဒံ ပတိအာကဍ္ဎိယမာနော, ဗုဒ္ဓံ သရဏမာဂမန္တိ တာဒိသေန ပုညကမ္မစ္ဆိဒ္ဒေန ကိစ္ဆေန မနုဿတ္တဘာဝံ လဘိတွာ ဣဒါနိ ပုညဗလေန ဗုဒ္ဓံ ‘‘သရဏ’’န္တိ အာဂမာသိံ, ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ အဝေစ္စပသာဒေန သတ္ထရိ ပသီဒိံ။ သရဏဂမနံ ပဿ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတန္တိ အာယတနဂတံ မမ သရဏဂမနံ ပဿ, ပဿ သာသနဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတံ ယောဟံ တထာမိစ္ဆာပဋိပန္နောပိ ဧကောဝါဒေနေဝ သတ္ထာရာ ဧဒိသံ သမ္ပတ္တိံ သမ္ပာပိတော။ ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ တံ သမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ တေနာဟ (အပ။ ထေရ ၂။၄၆။၁၇-၂၁) –

‘‘တိဿဿာဟံ ဘဂဝတော, ဗောဓိရုက္ခမဝန္ဒိယံ၊

ပဂ္ဂယှ ဗီဇနိံ တတ္ထ, သီဟာသနမဗီဇဟံ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, သီဟာသနမဗီဇဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗီဇနာယ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဇမ္ဗုကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သေနကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သွာဂတံ ဝတာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သေနကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော မောရဟတ္ထေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဿ ဘဂိနိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ, သေနကောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ဃရာဝါသံ ဝသတိ။ တေန စ သမယေန မဟာဇနော သံဝစ္ဆရေ သံဝစ္ဆရေ ဖဂ္ဂုနမာသေ ဥတ္တရဖဂ္ဂုနနက္ခတ္တေ ဥဿဝံ အနုဘဝန္တော ဂယာယံ တိတ္ထာဘိသေကံ ကရောတိ။ တေန တံ ဥဿဝံ ‘‘ဂယာဖဂ္ဂူ’’တိ ဝဒန္တိ။ အထ ဘဂဝါ တာဒိသေ ဥဿဝဒိဝသေ ဝေနေယျာနုကမ္ပာယ ဂယာတိတ္ထသမီပေ ဝိဟရတိ, မဟာဇနောပိ တိတ္ထာဘိသေကာဓိပ္ပါယေန တတော တတော တံ ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ။ တသ္မိံ ခဏေ သေနကောပိ တိတ္ထာဘိသေကတ္ထံ တံ ဌာနံ ဥပဂတော သတ္ထာရံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၆။၉-၁၆) –

‘‘မောရဟတ္ထံ ဂဟေတွာန, ဥပေသိံ လောကနာယကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, မောရဟတ္ထမဒါသဟံ။

‘‘ဣမိနာ မောရဟတ္ထေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

နိဗ္ဗာယိံသု တယော အဂ္ဂီ, လဘာမိ ဝိပုလံ သုခံ။

‘‘အဟော ဗုဒ္ဓေါ အဟော ဓမ္မော, အဟော နော သတ္ထုသမ္ပဒါ၊

ဒတွာနဟံ မောရဟတ္ထံ, လဘာမိ ဝိပုလံ သုခံ။

‘‘တိယဂ္ဂီ နိဗ္ဗုတာ မယှံ, ဘဝါ သဗ္ဗေ သမူဟတာ၊

သဗ္ဗာသဝါ ပရိက္ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, မောရဟတ္ထဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သဉ္ဇာတသောမနဿော ဥဒါနဝသေန –

၂၈၇။ ‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ, ဂယာယံ ဂယဖဂ္ဂုယာ၊

ယံ အဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဒေသေန္တံ ဓမ္မမုတ္တမံ။

၂၈၈။ ‘‘မဟပ္ပဘံ ဂဏာစရိယံ, အဂ္ဂပတ္တံ ဝိနာယကံ၊

သဒေဝကဿ လောကဿ, ဇိနံ အတုလဒဿနံ။

၂၈၉။ ‘‘မဟာနာဂံ မဟာဝီရံ, မဟာဇုတိမနာသဝံ၊

သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏံ, သတ္ထာရမကုတောဘယံ။

၂၉၀။ ‘‘စိရသင်္ကိလိဋ္ဌံ ဝတ မံ, ဒိဋ္ဌိသန္ဒာနဗန္ဓိတံ၊

ဝိမောစယိ သော ဘဂဝါ, သဗ္ဗဂန္ထေဟိ သေနက’’န္တိ။ –

စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ သွာဂတံ ဝတ မေ အာသီတိ မယာ သုဋ္ဌု အာဂတံ ဝတ အာသိ။ မမ ဝါ သုန္ဒရံ ဝတ အာဂမနံ အာသိ။ ဂယာယန္တိ ဂယာတိတ္ထသမီပေ။ ဂယဖဂ္ဂုယာတိ ‘‘ဂယာဖဂ္ဂူ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ဖဂ္ဂုနမာသဿ ဥတ္တရဖဂ္ဂုနီနက္ခတ္တေ။ ‘‘ယ’’န္တိအာဒိ သွာဂတဘာဝဿ ကာရဏဒဿနံ။ တတ္ထ ယန္တိ ယသ္မာ။ အဒ္ဒသာသိန္တိ အဒ္ဒက္ခိံ။ သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္မာ သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္ဗုဒ္ဓံ။ ဒေသေန္တံ ဓမ္မမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ အဂ္ဂံ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ ဧကန္တနိယျာနိကံ ဓမ္မံ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဘာသန္တံ။

မဟပ္ပဘန္တိ မဟတိယာ သရီရပ္ပဘာယ ဉာဏပ္ပဘာယ စ သမန္နာဂတံ။ ဂဏာစရိယန္တိ ဘိက္ခုပရိသာဒီနံ ဂဏာနံ ဥတ္တမေန ဒမထေန အာစာရသိက္ခာပနေန ဂဏာစရိယံ။ အဂ္ဂဘူတာနံ သီလာဒီနံ ဂုဏာနံ အဓိဂမေန အဂ္ဂပ္ပတ္တံ။ ဒေဝမနုဿာဒီနံ ပရမေန ဝိနယေန ဝိနယနတော, သယံ နာယကရဟိတတ္တာ စ ဝိနာယကံ။ ကေနစိ အနဘိဘူတော ဟုတွာ သကလံ လောကံ အဘိဘဝိတွာ ဌိတတ္တာ, ပဉ္စန္နမ္ပိ မာရာနံ ဇိတတ္တာ စ သဒေဝကဿ လောကဿ ဇိနံ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဇိနံ, ဗာတ္တိံသဝရမဟာပုရိသလက္ခဏအသီတိအနုဗျဉ္ဇနာဒိပဋိမဏ္ဍိတရူပကာယတာယ ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇာဒိဂုဏပဋိမဏ္ဍိတဓမ္မကာယတာယ စ သဒေဝကေန လောကေန အပရိမေယျဒဿနတာယ အသဒိသဒဿနတာယ စ အတုလဒဿနံ။

ဂတိဗလပရက္ကမာဒိသမ္ပတ္တိယာ မဟာနာဂသဒိသတ္တာ, နာဂေသုပိ ခီဏာသဝေသု မဟာနုဘာဝတာယ စ မဟာနာဂံ။ မာရသေနာဝိမထနတော မဟာဝိက္ကန္တတာယ စ မဟာဝီရံ။ မဟာဇုတိန္တိ မဟာပတာပံ မဟာတေဇန္တိ အတ္ထော။ နတ္ထိ ဧတဿ စတ္တာရောပိ အာသဝါတိ အနာသဝံ။ သဗ္ဗေ အာသဝါ သဝါသနာ ပရိက္ခီဏာ ဧတဿာတိ သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏံ။ ကာမံ သာဝကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ခီဏာသဝါဝ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ ဧဝ ပန သဝါသနေ အာသဝေ ခေပေန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အနာသဝ’’န္တိ ဝတွာ ပုန ‘‘သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သဗ္ဗေ အာသဝါ သဝါသနာ ပရိက္ခီဏာ ဧတဿာတိ သဗ္ဗာသဝပရိက္ခီဏ’’န္တိ။ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ အနုသာသနတော သတ္ထာရံ, စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒတာယ ကုတောစိပိ ဘယာဘာဝတော အကုတောဘယံ, ဧဝရူပံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ယံ ယသ္မာ အဒ္ဒသာသိံ, တသ္မာ သွာဂတံ ဝတ မေ အာသီတိ ယောဇနာ။

ဣဒါနိ သတ္ထု ဒဿနေန အတ္တနာ လဒ္ဓဂုဏံ ဒဿေန္တော စတုတ္ထံ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ကဉ္ဇိယပုဏ္ဏလာဗု ဝိယ တက္ကဘရိတစာဋိ ဝိယ ဝသာပီတပိလောတိကာ ဝိယ စ သံကိလေသဝတ္ထူဟိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ စိရကာလံ သံကိလိဋ္ဌံ။ ဂဒ္ဒုလဗန္ဓိတံ ဝိယ ထမ္ဘေ သာရမေယံ သက္ကာယထမ္ဘေ ဒိဋ္ဌိသန္ဒာနေန, ဒိဋ္ဌိဗန္ဓနေန ဗန္ဓိတံ ဗဒ္ဓံ, တတော ဝိမောစေန္တော စ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ သဗ္ဗဂန္ထေ ဟိ မံ သေနကံ အရိယမဂ္ဂဟတ္ထေန, ဝိမောစယိ ဝတ သော ဘဂဝါ မယှံ သတ္ထာတိ ဘဂဝတိ အဘိပ္ပသာဒံ ပဝေဒေတိ။

သေနကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သမ္ဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယော ဒန္ဓကာလေတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သမ္ဘူတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တော ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ စန္ဒဘာဂါယ နဒိယာ တီရေ ကိန္နရယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော။ ဧကဒိဝသံ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ ကတဉ္ဇလီ အဇ္ဇုနပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သမ္ဘူတောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနဿ ပစ္ဆာ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၂၈-၃၆) –

‘‘စန္ဒဘာဂါနဒီတီရေ, အဟောသိံ ကိန္နရော တဒါ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ။

‘‘ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဝေဒဇာတော ကတဉ္ဇလီ၊

ဂဟေတွာ အဇ္ဇုနံ ပုပ္ဖံ, သယမ္ဘုံ အဘိပူဇယိံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ ကိန္နရံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ဆတ္တိံသက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော, ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

ဒသက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တီ, မဟာရဇ္ဇမကာရယိံ။

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

သုခေတ္တေ ဝပ္ပိတံ ဗီဇံ, သယမ္ဘုမှိ အဟော မမ။

‘‘ကုသလံ ဝိဇ္ဇတေ မယှံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

ပူဇာရဟော အဟံ အဇ္ဇ, သကျပုတ္တဿ သာသနေ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တော ဝဿသတပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဝေသာလိကေသု ဝဇ္ဇိပုတ္တကေသု ဒသ ဝတ္ထူနိ ပဂ္ဂယှ ဌိတေသု ကာကဏ္ဍကပုတ္တေန ယသတ္ထေရေန ဥဿာဟိတေဟိ သတ္တသတေဟိ ခီဏာသဝေဟိ တံ ဒိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိတွာ သဒ္ဓမ္မံ ပဂ္ဂဏှန္တေဟိ ဓမ္မဝိနယသင်္ဂဟေ ကတေ တေသံ ဝဇ္ဇိပုတ္တကာနံ ဥဒ္ဓမ္မဥဗ္ဗိနယဒီပနေ ဓမ္မသံဝေဂေန ထေရော –

၂၉၁။ ‘‘ယော ဒန္ဓကာလေ တရတိ, တရဏီယေ စ ဒန္ဓယေ၊

အယောနိသံဝိဓာနေန, ဗာလော ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ။

၂၉၂။ ‘‘တဿတ္ထာ ပရိဟာယန္တိ, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ၊

အာယသကျဉ္စ ပပ္ပေါတိ, မိတ္တေဟိ စ ဝိရုဇ္ဈတိ။

၂၉၃။ ‘‘ယော ဒန္ဓကာလေ ဒန္ဓေတိ, တရဏီယေ စ တာရယေ၊

ယောနိသော သံဝိဓာနေန, သုခံ ပပ္ပေါတိ ပဏ္ဍိတော။

၂၉၄။ ‘‘တဿတ္ထာ ပရိပူရေန္တိ, သုက္ကပက္ခေဝ စန္ဒိမာ၊

ယသော ကိတ္တိဉ္စ ပပ္ပေါတိ, မိတ္တေဟိ န ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ ဘဏန္တော အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ ယော ဒန္ဓကာလေ တရတီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗဝတ္ထုသ္မိံ – ‘‘ကပ္ပတိ နု ခေါ, န နု ခေါ ကပ္ပတီ’’တိ ဝိနယကုက္ကုစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ယာဝ ဝိယတ္တံ ဝိနယဓရံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ကုက္ကုစ္စံ န ဝိနောဒေတိ, တာဝ ဒန္ဓကာလေ တဿ ကိစ္စဿ ဒန္ဓာယိတဗ္ဗသမယေ တရတိ မဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမံ ကရောတိ။ တရဏီယေ စ ဒန္ဓယေတိ ဂဟဋ္ဌဿ တာဝ သရဏဂမနသီလသမာဒါနာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏာဒိကေ သမထဝိပဿနာနုယောဂေ စ တရိတဗ္ဗေ သမ္ပတ္တေ သီဃံ တံ ကိစ္စံ အနနုယုဉ္ဇိတွာ – ‘‘အာဂမနမာသေ ပက္ခေ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဒန္ဓာယေယျ, တံ ကိစ္စံ အကရောန္တောဝ ကာလံ ဝီတိနာမေယျ။ အယောနိသံဝိဓာနေနာတိ ဧဝံ ဒန္ဓာယိတဗ္ဗေ တရန္တော တရိတဗ္ဗေ စ ဒန္ဓာယန္တော အနုပါယသံဝိဓာနေန ဥပါယသံဝိဓာနာဘာဝေန ဗာလော, မန္ဒဗုဒ္ဓိကော ပုဂ္ဂလော, သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခံ အနတ္ထံ ပါပုဏာတိ။

တဿတ္ထာ ပရိဟာယန္တီတိ တဿ တထာရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒါ အတ္ထာ ကာဠပက္ခေ စန္ဒိမာ ဝိယ, ပရိဟာယန္တိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆန္တိ။ ‘‘အသုကော ပုဂ္ဂလော အဿဒ္ဓေါ အပ္ပသန္နော ကုသီတော ဟီနဝီရိယော’’တိအာဒိနာ။ အာယသကျံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတဗ္ဗတံ ပပ္ပေါတိ ပါပုဏာတိ။ မိတ္တေဟိ စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ ‘‘ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇ, မာ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇာ’’တိ ဩဝါဒဒါယကေဟိ ကလျာဏမိတ္တေဟိ ‘‘အဝစနီယာ မယ’’န္တိ ဩဝါဒဿ အနာဒါနေနေဝ ဝိရုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ။

သေသဂါထာဒွယဿ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ကေစိ ပနေတ္ထ – ‘‘တရတိ ဒန္ဓယေ’’တိပဒါနံ အတ္ထဘာဝေန ဘာဝနာစိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟေ ဥဒ္ဓရန္တိ။ တံ ပစ္ဆိမဂါထာသု ယုဇ္ဇတိ။ ပုရိမာ ဟိ ဒွေ ဂါထာ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ စရိတဗ္ဗံ သမဏဓမ္မံ အကတွာ ကုက္ကုစ္စပကတတာယ ဒသ ဝတ္ထူနိ ဒီပေတွာ သံဃေန နိက္ကဍ္ဎိတေ ဝဇ္ဇိပုတ္တကေ သန္ဓာယ ထေရေန ဝုတ္တာ။ ပစ္ဆိမာ ပန အတ္တသဒိသေ သမ္မာ ပဋိပန္နေ သကတ္ထံ နိပ္ဖါဒေတွာ ဌိတေတိ။

သမ္ဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ရာဟုလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥဘယေနာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ရာဟုလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သိက္ခာကာမာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ သေနာသနဝိသောဓနဝိဇ္ဇောတနာဒိကံ ဥဠာရံ ပုညံ ကတွာ ပဏိဓာနမကာသိ။ သော တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တံ ပဋိစ္စ ယသောဓရာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ရာဟုလောတိ လဒ္ဓနာမော မဟတာ ခတ္တိယပရိဝါရေန ဝဍ္ဎိ, တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၁၀၅) အာဂတမေဝ။ သော ပဗ္ဗဇိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ သုလဒ္ဓေါဝါဒေါ ပရိပက္ကဉာဏော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၂။၆၈-၈၅) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

သတ္တဘူမမှိ ပါသာဒေ, အာဒါသံ သန္ထရိံ အဟံ။

‘‘ခီဏာသဝသဟဿေဟိ, ပရိကိဏ္ဏော မဟာမုနိ၊

ဥပါဂမိ ဂန္ဓကုဋိံ, ဒွိပဒိန္ဒော နရာသဘော။

‘‘ဝိရောစေန္တော ဂန္ဓကုဋိံ, ဒေဝဒေဝေါ နရာသဘော၊

ဘိက္ခုသံဃေ ဌိတော သတ္ထာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယေနာယံ ဇောတိတာ သေယျာ, အာဒါသောဝ သုသန္ထတော၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘သောဏ္ဏမယာ ရူပိမယာ, အထော ဝေဠုရိယာမယာ၊

နိဗ္ဗတ္တိဿန္တိ ပါသာဒါ, ယေ ကေစိ မနသော ပိယာ။

‘‘စတုသဋ္ဌိက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

သဟဿက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တီ, ဘဝိဿတိ အနန္တရာ။

‘‘ဧကဝီသတိကပ္ပမှိ, ဝိမလော နာမ ခတ္တိယော၊

စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ။

‘‘နဂရံ ရေဏုဝတီ နာမ, ဣဋ္ဌကာဟိ သုမာပိတံ၊

အာယာမတော တီဏိ သတံ, စတုရဿသမာယုတံ။

‘‘သုဒဿနော နာမ ပါသာဒေါ, ဝိဿကမ္မေန မာပိတော၊

ကူဋာဂါရဝရူပေတော, သတ္တရတနဘူသိတော။

‘‘ဒသသဒ္ဒါဝိဝိတ္တံ တံ, ဝိဇ္ဇာဓရသမာကုလံ၊

သုဒဿနံဝ နဂရံ, ဒေဝတာနံ ဘဝိဿတိ။

‘‘ပဘာ နိဂ္ဂစ္ဆတေ တဿ, ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေဝ သူရိယေ၊

ဝိရောစေဿတိ တံ နိစ္စံ, သမန္တာ အဋ္ဌယောဇနံ။

‘‘ကပ္ပသတသဟဿမှိ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တုသိတာ သော စဝိတွာန, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော, အတြဇော သော ဘဝိဿတိ။

‘‘သစေဝသေယျ အဂါရံ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝေယျ သော၊

အဋ္ဌာနမေတံ ယံ တာဒီ, အဂါရေ ရတိမဇ္ဈဂါ။

‘‘နိက္ခမိတွာ အဂါရမှာ, ပဗ္ဗဇိဿတိ သုဗ္ဗတော၊

ရာဟုလော နာမ နာမေန, အရဟာ သော ဘဝိဿတိ။

‘‘ကိကီဝ အဏ္ဍံ ရက္ခေယျ, စာမရီ ဝိယ ဝါလဓိံ၊

နိပကော သီလသမ္ပန္နော, မမံ ရက္ခိ မဟာမုနိ။

‘‘တဿာဟံ ဓမ္မမညာယ, ဝိဟာသိံ သာသနေ ရတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၂၉၅။ ‘‘ဥဘယေနေဝ သမ္ပန္နော, ရာဟုလဘဒ္ဒေါတိ မံ ဝိဒူ၊

ယဉ္စမှိ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ, ယဉ္စ ဓမ္မေသု စက္ခုမာ။

၂၉၆။ ‘‘ယဉ္စ မေ အာသဝါ ခီဏာ, ယဉ္စ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါ၊

အရဟာ ဒက္ခိဏေယျောမှိ, တေဝိဇ္ဇော အမတဒ္ဒသော။

၂၉၇။ ‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလပစ္ဆန္နာ, တဏှာဆဒနဆာဒိတာ၊

ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေ။

၂၉၈။ ‘‘တံ ကာမံ အဟမုဇ္ဈိတွာ, ဆေတွာ မာရဿ ဗန္ဓနံ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, သီတိဘူတောသ္မိ နိဗ္ဗုတော’’တိ။ –

စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဥဘယေနေဝ သမ္ပန္နောတိ ဇာတိသမ္ပဒါ, ပဋိပတ္တိသမ္ပဒါတိ ဥဘယသမ္ပတ္တိယာပိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော။ ရာဟုလဘဒ္ဒေါတိ မံ ဝိဒူတိ ‘‘ရာဟုလဘဒ္ဒေါ’’တိ မံ သဗြဟ္မစာရိနော သဉ္ဇာနန္တိ။ တဿ ဟိ ဇာတသာသနံ သုတွာ ဗောဓိသတ္တေန ‘‘ရာဟု ဇာတော, ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တဝစနံ ဥပါဒါယ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘ရာဟုလော’’တိ နာမံ ဂဏှိ။ တတ္ထ အာဒိတော ပိတရာ ဝုတ္တပရိယာယမေဝ ဂဟေတွာ အာဟ – ‘‘ရာဟုလဘဒ္ဒေါတိ မံ ဝိဒူ’’တိ။ ဘဒ္ဒေါတိ စ ပသံသာဝစနမေတံ။

ဣဒါနိ တံ ဥဘယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဉ္စမှီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယန္တိ ယသ္မာ။ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော။ အမှိ ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩရသပုတ္တော အမှိ။ ဓမ္မေသူတိ လောကိယေသု လောကုတ္တရေသု စ ဓမ္မေသု, စတုသစ္စဓမ္မေသူတိ အတ္ထော။ စက္ခုမာတိ မဂ္ဂပညာစက္ခုနာ စက္ခုမာ စ အမှီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ပုန အပရာပရေဟိပိ ပရိယာယေဟိ အတ္တနိ ဥဘယသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ – ‘‘ယဉ္စ မေ အာသဝါ ခီဏာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျောတိ ဒက္ခိဏာရဟော။ အမတဒ္ဒသောတိ နိဗ္ဗာနဿ ဒဿာဝီ။ သေသံ သုဝိညေယျမေဝ။

ဣဒါနိ ယာယ ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိယာ စ ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိယာ စ အဘာဝေန သတ္တကာယော ကုမိနေ ဗန္ဓမစ္ဆာ ဝိယ သံသာရေ ပရိဝတ္တတိ, တံ ဥဘယသမ္ပတ္တိံ အတ္တနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကာမန္ဓာ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ။ တတ္ထ ကာမေဟိ ကာမေသု ဝါ အန္ဓာတိ ကာမန္ဓာ။ ‘‘ဆန္ဒော ရာဂေါ’’တိအာဒိဝိဘာဂေဟိ (စူဠနိ။ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈) ကိလေသကာမေဟိ ရူပါဒီသု ဝတ္ထုကာမေသု အနာဒီနဝဒဿိတာယ အန္ဓီကတာ။ ဇာလပစ္ဆန္နာတိ သကလံ ဘဝတ္တယံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတေန ဝိသတ္တိကာဇာလေန ပကာရတော ဆန္နာ ပလိဂုဏ္ဌိတာ။ တဏှာဆဒနဆာဒိတာတိ တတော ဧဝ တဏှာသင်္ခါတေန ဆဒနေန ဆာဒိတာ နိဝုတာ သဗ္ဗသော ပဋိကုဇ္ဇိတာ။ ပမတ္တဗန္ဓုနာ ဗဒ္ဓါ, မစ္ဆာဝ ကုမိနာမုခေတိ ကုမိနာမုခေ မစ္ဆဗန္ဓာနံ မစ္ဆပသိဗ္ဗကမုခေ ဗဒ္ဓါ မစ္ဆာ ဝိယ ပမတ္တဗန္ဓုနာ မာရေန ယေန ကာမဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ ဣမေ သတ္တာ တတော န နိဂစ္ဆန္တိ အန္တောဗန္ဓနဂတာဝ ဟောန္တိ။

တံ တထာရူပံ ကာမံ ဗန္ဓနဘူတံ ဥဇ္ဈိတွာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိယာ ပဟာယ ကိလေသမာရဿ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ပုန အရိယမဂ္ဂသတ္ထေန အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ တတော ဧဝ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါတေန မူလေန သမူလံ, ကာမတဏှာဒိကံ တဏှံ အဗ္ဗုယှ ဥဒ္ဓရိတွာ သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟာဘာဝတော, သီတိဘူတော သဥပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗုတော, အဟံ အသ္မိ ဟောမီတိ အတ္ထော။

ရာဟုလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ စန္ဒနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဇာတရူပေနာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော စန္ဒနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ရုက္ခဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော သုဒဿနံ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ပဗ္ဗတန္တရေ ဝသန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကုဋဇပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိဘဝသမ္ပန္နေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ စန္ဒနောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သောတာပန္နော အဟောသိ။ သော ဧကံ ပုတ္တံ လဘိတွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ သာဝတ္ထိံ အာဂတော သုသာနေ ဝသတိ။ တဿ အာဂတဘာဝံ သုတွာ ပုရာဏဒုတိယိကာ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ဒါရကံ အာဒါယ မဟတာ ပရိဝါရေန ထေရဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ – ‘‘ဣတ္ထိကုတ္တာဒီဟိ နံ ပလောဘေတွာ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ။ ထေရော တံ အာဂစ္ဆန္တိံ ဒူရတောဝ ဒိသွာ ‘‘ဣဒါနိဿာ အဝိသယော ဘဝိဿာမီ’’တိ ယထာရဒ္ဓံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၃၇-၄၃) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ဝသလော နာမ ပဗ္ဗတော၊

ဗုဒ္ဓေါ သုဒဿနော နာမ, ဝသတေ ပဗ္ဗတန္တရေ။

‘‘ပုပ္ဖံ ဟေမဝန္တံ မယှ, ဝေဟာသံ အဂမာသဟံ၊

တတ္ထဒ္ဒသာသိံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဩဃတိဏ္ဏမနာသဝံ။

‘‘ပုပ္ဖံ ကုဋဇမာဒါယ, သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

ဗုဒ္ဓဿ အဘိရောပေသိံ, သယမ္ဘုဿ မဟေသိနော။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ပုပ္ဖမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ အာကာသေ ဌတွာ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သယံ အတ္တနာ ပုဗ္ဗေ ဝသိတဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ သဟာယဘိက္ခူဟိ – ‘‘ဝိပ္ပသန္နာနိ ခေါ တေ, အာဝုသော, ဣန္ဒြိယာနိ, ကစ္စိ တယာ သစ္စာနိ ပဋိဝိဒ္ဓါနီ’’တိ ပုဋ္ဌော –

၂၉၉။ ‘‘ဇာတရူပေန သဉ္ဆန္နာ, ဒါသီဂဏပုရက္ခတာ၊

အင်္ကေန ပုတ္တမာဒါယ, ဘရိယာ မံ ဥပါဂမိ။

၃၀၀။ ‘‘တဉ္စ ဒိသွာန အာယန္တိံ, သကပုတ္တဿ မာတရံ၊

အလင်္ကတံ သုဝသနံ, မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတံ။

၃၀၁။ ‘‘တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု, နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ။

၃၀၂။ ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ကထေန္တော အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ ဇာတရူပေန သဉ္ဆန္နာတိ ဇာတရူပမယေန သီသူပဂါဒိအလင်္ကာရေန အလင်္ကရဏဝသေန ပဋိစ္ဆာဒိတသရီရာ, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတာတိ အတ္ထော။ ဒါသီဂဏပုရက္ခတာတိ ယထာရဟံ အလင်္ကတပဋိယတ္တေန အတ္တနော ဒါသိဂဏေန ပုရတော ကတာ ပရိဝါရိတာတိ အတ္ထော။ အင်္ကေန ပုတ္တမာဒါယာတိ ‘‘အပိ နာမ ပုတ္တမ္ပိ ဒိသွာ ဂေဟဿိတသာတော ဘဝေယျာ’’တိ ပုတ္တံ အတ္တနော အင်္ကေန ဂဟေတွာ။

အာယန္တိန္တိ အာဂစ္ဆန္တိံ။ သကပုတ္တဿ မာတရန္တိ မမ ဩရသပုတ္တဿ ဇနနိံ, မယှံ ပုရာဏဒုတိယိကန္တိ အတ္ထော။ သဗ္ဗမိဒံ ထေရော အတ္တနော ကာမရာဂသမုစ္ဆေဒံ ဗဟုမညန္တော ဝဒတိ။ ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထာတိ ‘‘ဧဝရူပါပိ နာမ သမ္ပတ္တိ ဇရာဗျာဓိမရဏေဟိ အဘိဘုယျတိ, အဟော သင်္ခါရာ အနိစ္စာ အဓုဝါ အနဿာသိကာ’’တိ ဧဝံ ယောနိသောမနသိကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

စန္ဒနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ဓမ္မိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဓမ္မော ဟဝေတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဓမ္မိကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ မိဂလုဒ္ဒကော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ အရညာယတနေ ဒေဝပရိသာယ သတ္ထု ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ‘‘ဓမ္မော ဧသော ဝုစ္စတီ’’တိ ဒေသနာယ နိမိတ္တံ ဂဏှိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဓမ္မိကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဇေတဝနပဋိဂ္ဂဟဏေ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အညတရသ္မိံ ဂါမကာဝါသေ အာဝါသိကော ဟုတွာ ဝိဟရန္တော အာဂန္တုကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တာဝတ္တေသု ဥဇ္ဈာနဗဟုလော အက္ခမော အဟောသိ။ တေန ဘိက္ခူ တံ ဝိဟာရံ ဆဍ္ဍေတွာ ပက္ကမိံသု။ သော ဧကကောဝ အဟောသိ။ ဝိဟာရသာမိကော ဥပါသကော တံ ကာရဏံ သုတွာ ဘဂဝတော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ။ သတ္ထာ တံ ဘိက္ခုံ ပက္ကောသေတွာ တမတ္ထံ ပုစ္ဆိတွာ တေန ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘နာယံ ဣဒါနေဝ အက္ခမော, ပုဗ္ဗေပိ အက္ခမော အဟောသီ’’တိ ဝတွာ ဘိက္ခူဟိ ယာစိတော ရုက္ခဓမ္မံ (ဇာ။ ၁။၁။၇၄) ကထေတွာ ဥပရိ တဿ ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၃၀၃။ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ၊

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ။

၃၀၄။ ‘‘န ဟိ ဓမ္မော အဓမ္မော စ, ဥဘော သမဝိပါကိနော၊

အဓမ္မော နိရယံ နေတိ, ဓမ္မော ပါပေတိ သုဂ္ဂတိံ။

၃၀၅။ ‘‘တသ္မာ ဟိ ဓမ္မေသု ကရေယျ ဆန္ဒံ, ဣတိ မောဒမာနော သုဂတေန တာဒိနာ၊

ဓမ္မေ ဌိတာ သုဂတဝရဿ သာဝကာ, နီယန္တိ ဓီရာ သရဏဝရဂ္ဂဂါမိနော။

၃၀၆။ ‘‘ဝိပ္ဖေါဋိတော ဂဏ္ဍမူလော, တဏှာဇာလော သမူဟတော၊

သော ခီဏသံသာရော န စတ္ထိ ကိဉ္စနံ,

စန္ဒော ယထာ ဒေါသိနာ ပုဏ္ဏမာသိယ’’န္တိ။ – စတဿော ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ဓမ္မောတိ လောကိယလောကုတ္တရော သုစရိတဓမ္မော။ ရက္ခတီတိ အပါယဒုက္ခတော ရက္ခတိ, သံသာရဒုက္ခတော စ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယဘူတော ရက္ခတိယေဝ။ ဓမ္မစာရိန္တိ တံ ဓမ္မံ စရန္တံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ။ သုစိဏ္ဏောတိ သုဋ္ဌု စိဏ္ဏော ကမ္မဖလာနိ သဒ္ဒဟိတွာ သက္ကစ္စံ စိတ္တီကတွာ ဥပစိတော။ သုခန္တိ လောကိယလောကုတ္တရသုခံ။ တတ္ထ လောကိယံ တာဝ ကာမာဝစရာဒိဘေဒေါ ဓမ္မော ယထာသကံ သုခံ ဒိဋ္ဌေ ဝါ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ အာဝဟတိ နိပ္ဖါဒေတိ, ဣတရံ ပန ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယေ ဌတွာ စိဏ္ဏော ပရမ္ပရာယ အာဝဟတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ အနုပနိဿယဿ တဒဘာဝတော။ ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီတိ ဓမ္မစာရီ ပုဂ္ဂလော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ တံနိမိတ္တံ ဒုဂ္ဂတိံ န ဂစ္ဆတီတိ ဧသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ အာနိသံသော ဥဒြယောတိ အတ္ထော။

ယသ္မာ ဓမ္မေနေဝ သုဂတိဂမနံ, အဓမ္မေနေဝ စ ဒုဂ္ဂတိဂမနံ, တသ္မာ ‘‘ဓမ္မော အဓမ္မော’’တိ ဣမေ အညမညံ အသံကိဏ္ဏဖလာတိ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟိ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အဓမ္မောတိ ဓမ္မပဋိပက္ခော ဒုစ္စရိတံ။ သမဝိပါကိနောတိ သဒိသဝိပါကာ သမာနဖလာ။

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဓမ္မာဓမ္မာနံ အယံ ယထာဝုတ္တော ဝိပါကဘေဒေါ, တသ္မာ။ ဆန္ဒန္တိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ။ ဣတိ မောဒမာနော သုဂတေန တာဒိနာတိ ဣတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ဩဝါဒဒါနေန သုဂတေန သမ္မဂ္ဂတေန သမ္မာပဋိပန္နေန ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ တာဒိနာမဝတာ ဟေတုဘူတေန မောဒမာနော တုဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇမာနော ဓမ္မေသု ဆန္ဒံ ကရေယျာတိ ယောဇနာ။ ဧတ္တာဝတာ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မေ ဌိတာ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – ယသ္မာ သုဂတဿ ဝရဿ သုဂတေသု စ ဝရဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာဝကာ တဿ ဓမ္မေ ဌိတာ ဓီရာ အတိဝိယ အဂ္ဂဘူတသရဏဂါမိနော တေနေဝ သရဏဂမနသင်္ခါတေ ဓမ္မေ ဌိတဘာဝေန သကလဝဋ္ဋဒုက္ခတောပိ နီယန္တိ နိဿရန္တိ, တသ္မာ ဟိ ဓမ္မေသု ကရေယျ ဆန္ဒန္တိ။

ဧဝံ သတ္ထာရာ တီဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မေ ဒေသိတေ ဒေသနာနုသာရေန ယထာနိသိန္နောဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၄၄-၅၀) –

‘‘မိဂလုဒ္ဒေါ ပုရေ အာသိံ, အရညေ ဝိပိနေ အဟံ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, ဒေဝသံဃပုရက္ခတံ။

‘‘စတုသစ္စံ ပကာသေန္တံ, ဒေသေန္တံ အမတံ ပဒံ၊

အဿောသိံ မဓုရံ ဓမ္မံ, သိခိနော လောကဗန္ဓုနော။

‘‘ဃောသေ စိတ္တံ ပသာဒေသိံ, အသမပ္ပဋိပုဂ္ဂလေ၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ဥတ္တရိံ ဒုတ္တရံ ဘဝံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ သညမလဘိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဃောသသညာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

တထာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော။ အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနာ အဓိဂတံ ဝိသေသံ သတ္ထု နိဝေဒေန္တော စရိမဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ ဝိပ္ဖေါဋိတောတိ ဝိဓုတော, မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိနိဿဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ ဂဏ္ဍမူလောတိ အဝိဇ္ဇာ။ သာ ဟိ ဂဏ္ဍတိ သဝတိ။ ‘‘ဂဏ္ဍောတိ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၄။၁၀၃၊ အ။ နိ။ ၆။၂၃၊ ၈။၅၆၊ ၉။၁၅၊ စူဠနိ။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၃၇) ဧဝံ သတ္ထာရာ ဝုတ္တဿ ဒုက္ခမူလယောဂတော, ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏတော, ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂေဟိ ဥဒ္ဓုမာတပက္ကပဘိဇ္ဇနတော စ, ဂဏ္ဍာဘိဓာနဿ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကဿ မူလံ ကာရဏံ တဏှာဇာလော သမူဟတောတိ တဏှာသင်္ခါတော ဇာလော မဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋိတော။ သော ခီဏသံသာရော န စတ္ထိ ကိဉ္စနန္တိ သော အဟံ ဧဝံ ပဟီနတဏှာဝိဇ္ဇတာယ ပရိက္ခီဏသံသာရော ပဟီနဘဝမူလတ္တာ ဧဝ န စတ္ထိ, န စ ဥပလဗ္ဘတိ ရာဂါဒိကိဉ္စနံ။ စန္ဒော ယထာ ဒေါသိနာ ပုဏ္ဏမာသိယန္တိ ယထာ နာမ စန္ဒော အဗ္ဘမဟိကာဒိဒေါသရဟိတော ပုဏ္ဏမာသိယံ ပရိပုဏ္ဏကာလေ ဧဝံ အဟမ္ပိ အရဟတ္တာဓိဂမေန အပေတရာဂါဒိကိဉ္စနော ပရိပုဏ္ဏဓမ္မကောဋ္ဌာသော အဟောသိန္တိ။

ဓမ္မိကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ သပ္ပကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယဒါ ဗလာကာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သပ္ပကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော သမ္ဘဝဿ နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ အဗ္ဘောကာသေ သမာပတ္တိယာ နိသိန္နဿ မဟန္တံ ပဒုမံ ဂဟေတွာ ဥပရိမုဒ္ဓနိ ဓာရေန္တော ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သပ္ပကောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အဇကရဏိယာ နာမ နဒိယာ တီရေ လေဏဂိရိဝိဟာရေ ဝသန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၂။၇၈-၈၃) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ရောမသော နာမ ပဗ္ဗတော၊

ဗုဒ္ဓေါပိ သမ္ဘဝေါ နာမ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသီ တဒါ။

‘‘ဘဝနာ နိက္ခမိတွာန, ပဒုမံ ဓာရယိံ အဟံ၊

ဧကာဟံ ဓာရယိတွာန, ဘဝနံ ပုနရာဂမိံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

သော အရဟတ္တံ ပတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ သာဝတ္ထိံ အာဂတော ဉာတီဟိ ဥပဋ္ဌီယမာနော တတ္ထ ကတိပါဟံ ဝသိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဉာတကေ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနမေဝ ဂန္တုကာမော အဟောသိ။ တံ ဉာတကာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထ, မယံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ယာစိံသု။ သော ဂမနာကာရံ ဒဿေတွာ ဌိတော အတ္တနာ ဝသိတဋ္ဌာနကိတ္တနာပဒေသေန ဝိဝေကာဘိရတိံ ပကာသေန္တော –

၃၀၇။ ‘‘ယဒါ ဗလာကာ သုစိပဏ္ဍရစ္ဆဒါ, ကာဠဿ မေဃဿ ဘယေန တဇ္ဇိတာ၊

ပလေဟိတိ အာလယမာလယေသိနီ, တဒါ နဒီ အဇကရဏီ ရမေတိ မံ။

၃၀၈။ ‘‘ယဒါ ဗလာကာ သုဝိသုဒ္ဓပဏ္ဍရာ, ကာဠဿ မေဃဿ ဘယေန တဇ္ဇိတာ၊

ပရိယေသတိ လေဏမလေဏဒဿိနီ, တဒါ နဒီ အဇကရဏီ ရမေတိ မံ။

၃၀၉။ ‘‘ကံ နု တတ္ထ န ရမေန္တိ, ဇမ္ဗုယော ဥဘတော တဟိံ၊

သောဘေန္တီ အာပဂါကူလံ, မမ လေဏဿ ပစ္ဆတော။

၃၁၀။ ‘‘တာမတမဒသံဃသုပ္ပဟီနာ, ဘေကာ မန္ဒဝတီ ပနာဒယန္တိ၊

နာဇ္ဇ ဂိရိနဒီဟိ ဝိပ္ပဝါသသမယော,

ခေမာ အဇကရဏီ သိဝါ သုရမ္မာ’’တိ။ – စတဿော ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ ဗလာကာတိ ဗလာကာသကုဏိကာ။ သုစိပဏ္ဍရစ္ဆဒါတိ သုစိသုဒ္ဓဓဝလပက္ခာ။ ကာဠဿ မေဃဿ ဘယေန တဇ္ဇိတာတိ ဇလဘာရဘရိတတာယ ကာဠဿ အဉ္ဇနဂိရိသန္နိကာသဿ ပါဝုဿကမေဃဿ ဂဇ္ဇတော ဝုဋ္ဌိဘယေန နိဗ္ဗိဇ္ဇိတာ ဘိံသာပိတာ။ ပလေဟိတီတိ ဂေါစရဘူမိတော ဥပ္ပတိတွာ ဂမိဿတိ။ အာလယန္တိ နိလယံ အတ္တနော ကုလာဝကံ။ အာလယေသိနီတိ တတ္ထ အာလယနံ နိလီယနမေဝ ဣစ္ဆန္တီ။ တဒါ နဒီ အဇကရဏီ ရမေတိ မန္တိ တသ္မိံ ပါဝုဿကကာလေ အဇကရဏီနာမိကာ နဒီ နဝေါဒကဿ ပူရာ ဟာရဟာရိနီ ကုလင်္ကသာ မံ ရမေတိ မမ စိတ္တံ အာရာဓေတီတိ ဥတုပဒေသဝိသေသကိတ္တနာပဒေသေန ဝိဝေကာဘိရတိံ ပကာသေသိ။

သုဝိသုဒ္ဓပဏ္ဍရာတိ သုဋ္ဌု ဝိသုဒ္ဓပဏ္ဍရဝဏ္ဏာ, အသမ္မိဿဝဏ္ဏာ သဗ္ဗသေတာတိ အတ္ထော။ ပရိယေသတီတိ မဂ္ဂတိ။ လေဏန္တိ ဝသနဋ္ဌာနံ။ အလေဏဒဿိနီတိ ဝသနဋ္ဌာနံ အပဿန္တီ။ ပုဗ္ဗေ နိဗဒ္ဓဝသနဋ္ဌာနဿ အဘာဝေန အလေဏဒဿိနီ, ဣဒါနိ ပါဝုဿကကာလေ မေဃဂဇ္ဇိတေန အာဟိတဂဗ္ဘာ ပရိယေသတိ လေဏန္တိ နိဗဒ္ဓဝသနဋ္ဌာနံ ကုလာဝကံ ကရောတီတိ အတ္ထော။

ကံ နု တတ္ထ…ပေ… ပစ္ဆတောတိ မမ ဝသနကမဟာလေဏဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆာဘာဂေ အာပဂါကူလံ အဇကရဏီနဒိယာ ဥဘတောတီရံ တဟိံ တဟိံ ဣတော စိတော စ သောဘေန္တိယော နိစ္စကာလံ ဖလဘာရနမိတသာခါ သိနိဒ္ဓပဏ္ဏစ္ဆာယာ ဇမ္ဗုယော တတ္ထ တသ္မိံ ဌာနေ ကံ နာမ သတ္တံ န ရမေန္တိ နု, သဗ္ဗံ ရမေန္တိယေဝ။

တာမတမဒသံဃသုပ္ပဟီနာတိ အမတံ ဝုစ္စတိ အဂဒံ, တေန မဇ္ဇန္တီတိ အမတမဒါ, သပ္ပါ, တေသံ သံဃော အမတမဒသံဃော, တတော သုဋ္ဌု ပဟီနာ အပဂတာ။ ဘေကာ မဏ္ဍူကိယော, မန္ဒဝတီ သရဝတိယော, ပနာဒယန္တိ တံ ဌာနံ မဓုရေန ဝဿိတေန နိန္နာဒယန္တိ။ နာဇ္ဇ ဂိရိနဒီဟိ ဝိပ္ပဝါသသမယောတိ အဇ္ဇ ဧတရဟိ အညာဟိပိ ပဗ္ဗတေယျာဟိ နဒီဟိ ဝိပ္ပဝါသသမယော န ဟောတိ, ဝိသေသတော ပန ဝါဠမစ္ဆသုသုမာရာဒိဝိရဟိတတော ခေမာ အဇကရဏီ နဒီ။ သုန္ဒရတလတိတ္ထပုလိနသမ္ပတ္တိယာ သိဝါ။ သုဋ္ဌု ရမ္မာ ရမဏီယာ, တသ္မာ တတ္ထေဝ မေ မနော ရမတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဧဝံ ပန ဝတွာ ဉာတကေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ ဂတော။ သုညာဂါရာဘိရတိဒီပနေန ဣဒမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

သပ္ပကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ မုဒိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဗ္ဗဇိန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော မုဒိတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဧကံ မဉ္စမဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ မုဒိတောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပါပုဏိ။ တေန စ သမယေန တံ ကုလံ ရညာ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ပလိဗုဒ္ဓံ အဟောသိ။ မုဒိတော ရာဇဘယာဘီတော ပလာယိတွာ အရညံ ပဝိဋ္ဌော အညတရဿ ခီဏာသဝတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဥပဂစ္ဆိ။ ထေရော တဿ ဘီတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘မာ ဘာယီ’’တိ သမဿာသေသိ။ သော ‘‘ကိတ္တကေန နု ခေါ, ဘန္တေ, ကာလေန ဣဒံ မေ ဘယံ ဝူပသမေဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သတ္တဋ္ဌမာသေ အတိက္ကမိတွာ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အဓိဝါသေတုံ န သက္ကောမိ, ပဗ္ဗဇိဿာမဟံ, ဘန္တေ, ပဗ္ဗာဇေထ မ’’န္တိ ဇီဝိတရက္ခဏတ္ထံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ။ ထေရော တံ ပဗ္ဗာဇေသိ။ သော ပဗ္ဗဇိတွာ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ဘယေ ဝူပသန္တေပိ သမဏဓမ္မံယေဝ ရောစေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော – ‘‘အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ဣမသ္မာ ဝသနဂဗ္ဘာ ဗဟိ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိအာဒိနာ ပဋိညံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၃၆။၃၀-၃၃) –

‘‘ဝိပဿိနော ဘဂဝတော, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

ဧကံ မဉ္စံ မယာ ဒိန္နံ, ပသန္နေန သပါဏိနာ။

‘‘ဟတ္ထိယာနံ အဿယာနံ, ဒိဗ္ဗယာနံ သမဇ္ဈဂံ၊

တေန မဉ္စကဒါနေန, ပတ္တောမှိ အာသဝက္ခယံ။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ မဉ္စမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, မဉ္စဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တော သဟာယဘိက္ခူဟိ အဓိဂတံ ပုစ္ဆိတော အတ္တနော ပဋိပန္နာကာရံ ကထေန္တော –

၃၁၁။ ‘‘ပဗ္ဗဇိံ ဇီဝိကတ္ထောဟံ, လဒ္ဓါန ဥပသမ္ပဒံ၊

တတော သဒ္ဓံ ပဋိလဘိံ, ဒဠှဝီရိယော ပရက္ကမိံ။

၃၁၂။ ‘‘ကာမံ ဘိဇ္ဇတုယံ ကာယော, မံသပေသီ ဝိသီယရုံ၊

ဥဘော ဇဏ္ဏုကသန္ဓီဟိ, ဇင်္ဃာယော ပပတန္တု မေ။

၃၁၃။ ‘‘နာသိဿံ န ပိဝိဿာမိ, ဝိဟာရာ စ န နိက္ခမေ၊

နပိ ပဿံ နိပါတေဿံ, တဏှာသလ္လေ အနူဟတေ။

၃၁၄။ ‘‘တဿ မေဝံ ဝိဟရတော, ပဿ ဝီရိယပရက္ကမံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဇီဝိကတ္ထောတိ ဇီဝိကာယ အတ္ထိကော ဇီဝိကပ္ပယောဇနော။ ‘‘ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇိတွာ နိဗ္ဘယော သုခေန အကိလမန္တော ဇီဝိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဇီဝိကတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိန္တိ အတ္ထော။ လဒ္ဓါန ဥပသမ္ပဒန္တိ ပဌမံ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ဌိတော ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ။ တတော သဒ္ဓံ ပဋိလဘိန္တိ တတော ဥပသမ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တော ဒွေ မာတိကာ, တိဿော အနုမောဒနာ, ဧကစ္စံ သုတ္တံ, သမထကမ္မဋ္ဌာနံ, ဝိပဿနာဝိဓိဉ္စ ဥဂ္ဂဏှန္တော ဗုဒ္ဓါဒီနံ မဟာနုဘာဝတံ ဒိသွာ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, သွာက္ခာတော ဓမ္မော, သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ရတနတ္တယေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘိံ။ ဒဠှဝီရိယော ပရက္ကမိန္တိ ဧဝံ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ သစ္စပဋိဝေဓာယ ဒဠှဝီရိယော ထိရဝီရိယော ဟုတွာ ပရက္ကမိံ, အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ သမ္မဒေဝ ပဒဟိံ။

ယထာ ပန ပရက္ကမိံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ကာမ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ကာမန္တိ ယထာကာမံ ဧကံသတော ဝါ ဘိဇ္ဇတု။ အယံ ကာယောတိ အယံ မမ ပူတိကာယော, ဣမိနာ ဝီရိယပတာပေန ဘိဇ္ဇတိ စေ, ဘိဇ္ဇတု ဆိန္နဘိန္နံ ဟောတု။ မံသပေသီ ဝိသီယရုန္တိ ဣမိနာ ဒဠှပရက္ကမေန ဣမသ္မာ ကာယာ မံသပေသိယော ဝိသီယန္တိ စေ, ဝိသီယန္တု ဣတော စိတော ဝိဒ္ဓံသန္တု။ ဥဘော ဇဏ္ဏုကသန္ဓီဟိ, ဇင်္ဃာယော ပပတန္တု မေတိ ဥဘောဟိ ဇဏ္ဏုကသန္ဓီဟိ သဟ မမ ဥဘော ဇင်္ဃာယော သတ္ထိယော ဦရုဗန္ဓတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဘူမိယံ ပပတန္တု။ ‘‘မ’’န္တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

မုဒိတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတုက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ပဉ္စကနိပါတော

၁။ ရာဇဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဉ္စကနိပါတေ ဘိက္ခု သိဝထိကံ ဂန္တွာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ရာဇဒတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော, တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော, ဣတော စတုဒ္ဒသေ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော, ဧကဒိဝသံ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန ဝနန္တံ ဥပဂတော တတ္ထ အညတရံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော သုပရိသုဒ္ဓံ အမ္ဗာဋကဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သတ္ထဝါဟကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ မဟာရာဇံ ဝေဿဝဏံ အာရာဓေတွာ ပဋိလဒ္ဓဘာဝတော မာတာပိတရော ရာဇဒတ္တောတိ နာမံ အကံသု။ သော ဝယပ္ပတ္တော ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဘဏ္ဍံ အာဒါယ ဝါဏိဇ္ဇဝသေန ရာဇဂဟံ အဂမာသိ။ တေန စ သမယေန ရာဇဂဟေ အညတရာ ဂဏိကာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပရမသောဘဂ္ဂယောဂတော ဒိဝသေ ဒိဝသေ သဟဿံ လဘတိ။ အထ သော သတ္ထဝါဟပုတ္တော ဒိဝသေ ဒိဝသေ တဿာ ဂဏိကာယ သဟဿံ ဒတွာ သံဝါသံ ကပ္ပေန္တော နစိရဿေဝ သဗ္ဗံ ဓနံ ခေပေတွာ ဒုဂ္ဂတော ဟုတွာ ဃာသစ္ဆာဒနမတ္တမ္ပိ အလဘန္တော ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တော သံဝေဂပ္ပတ္တော အဟောသိ။ သော ဧကဒိဝသံ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝေဠုဝနံ အဂမာသိ။

တေန စ သမယေန သတ္ထာ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နိသိန္နော ဟောတိ။ သော ပရိသပရိယန္တေ နိသီဒိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိတွာ သုသာနေ ဝသတိ။ တဒါ အညတရောပိ သတ္ထဝါဟပုတ္တော သဟဿံ ဒတွာ တာယ ဂဏိကာယ သဟ ဝသတိ။ သာ စ ဂဏိကာ တဿ ဟတ္ထေ မဟဂ္ဃရတနံ ဒိသွာ လောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ အညေဟိ ဓုတ္တပုရိသေဟိ တံ မာရာပေတွာ တံ ရတနံ ဂဏှိ။ အထ တဿ သတ္ထဝါဟပုတ္တဿ မနုဿာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဩစရကမနုဿေ ပေသေသုံ။ တေ ရတ္တိယံ တဿာ ဂဏိကာယ ဃရံ ပဝိသိတွာ ဆဝိအာဒီနိ အနုပဟစ္စေဝ တံ မာရေတွာ သိဝထိကာယ ဆဍ္ဍေသုံ။ ရာဇဒတ္တတ္ထေရော အသုဘနိမိတ္တံ ဂဟေတုံ သုသာနေ ဝိစရန္တော တဿာ ဂဏိကာယ ကဠေဝရံ ပဋိက္ကုလတော မနသိ ကာတုံ ဥပဂတော ကတိပယဝါရေ ယောနိသော မနသိ ကတွာ အစိရမတဘာဝတော သောဏသိင်္ဂါလာဒီဟိ အနုပဟတဆဝိတာယ ဝိသဘာဂဝတ္ထုတာယ စ အယောနိသော မနသိကရောန္တော, တတ္ထ ကာမရာဂံ ဥပ္ပါဒေတွာ သံဝိဂ္ဂတရမာနသော အတ္တနော စိတ္တံ ပရိဘာသိတွာ မုဟုတ္တံ ဧကမန္တံ အပသက္ကိတွာ အာဒိတော ဥပဋ္ဌိတံ အသုဘနိမိတ္တမေဝ ဂဟေတွာ ယောနိသော မနသိကရောန္တော ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ တံ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ တာဝဒေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၄။၅၅-၅၉) –

‘‘ဝိပိနေ ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာန, သယမ္ဘုံ အပရာဇိတံ၊

အမ္ဗာဋကံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုဿ အဒါသဟံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိသောမနဿဇာတော –

၃၁၅။ ‘‘ဘိက္ခု သိဝထိကံ ဂန္တွာ, အဒ္ဒသ ဣတ္ထိမုဇ္ဈိတံ၊

အပဝိဒ္ဓံ သုသာနသ္မိံ, ခဇ္ဇန္တိံ ကိမိဟီ ဖုဋံ။

၃၁၆။ ‘‘ယဉှိ ဧကေ ဇိဂုစ္ဆန္တိ, မတံ ဒိသွာန ပါပကံ၊

ကာမရာဂေါ ပါတုရဟု, အန္ဓောဝ သဝတီ အဟုံ။

၃၁၇။ ‘‘ဩရံ ဩဒနပါကမှာ, တမှာ ဌာနာ အပက္ကမိံ၊

သတိမာ သမ္ပဇာနောဟံ, ဧကမန္တံ ဥပါဝိသိံ။

၃၁၈။ ‘‘တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု, နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ။

၃၁၉။ ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဘိက္ခု သိဝထိကံ ဂန္တွာတိ သံသာရေ ဘယဿ ဣက္ခနတော ဘိက္ခု, အသုဘကမ္မဋ္ဌာနတ္ထံ အာမကသုသာနံ ဥပဂန္တွာ။ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ စေတံ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ထေရော သယံ ဝဒတိ။ ဣတ္ထိန္တိ ထီယတိ ဧတ္ထ သုက္ကသောဏိတံ သတ္တသန္တာနဘာဝေန သံဟညတီတိ ထီ, မာတုဂါမော။ ဧဝဉ္စ သဘာဝနိရုတ္တိဝသေန ‘‘ဣတ္ထီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ။ ဝဉ္ဈာဒီသု ပန တံသဒိသတာယ တံသဘာဝါနတိဝတ္တနတော စ တဗ္ဗောဟာရော။ ‘‘ဣတ္ထီ’’တိ ဣတ္ထိကဠေဝရံ ဝဒတိ။ ဥဇ္ဈိတန္တိ ပရိစ္စတ္တံ ဥဇ္ဈနိယတ္တာ ဧဝ အပဝိဒ္ဓံ အနပေက္ခဘာဝေန ခိတ္တံ။ ခဇ္ဇန္တိံ ကိမိဟီ ဖုဋန္တိ ကိမီဟိ ပူရိတံ ဟုတွာ ခဇ္ဇမာနံ။

ယဉှိ ဧကေ ဇိဂုစ္ဆန္တိ, မတံ ဒိသွာန ပါပကန္တိ ယံ အပဂတာယုဥသ္မာဝိညာဏတာယ မတံ ကဠေဝရံ ပါပကံ နိဟီနံ လာမကံ ဧကေ စောက္ခဇာတိကာ ဇိဂုစ္ဆန္တိ, ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆန္တိ။ ကာမရာဂေါ ပါတုရဟူတိ တသ္မိံ ကုဏပေ အယောနိသောမနသိကာရဿ ဗလဝတာယ ကာမရာဂေါ မယှံ ပါတုရဟောသိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အန္ဓောဝ သဝတီ အဟုန္တိ တသ္မိံ ကဠေဝရေ နဝဟိ ဒွါရေဟိ အသုစိံ သဝတိ သန္ဒန္တေ အသုစိဘာဝဿ အဒဿနေန အန္ဓော ဝိယ အဟောသိံ။ တေနာဟ –

‘‘ရတ္တော အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ရတ္တော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ, ယံ ရာဂေါ သဟတေ နရ’’န္တိ စ။

‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော ခေါ, ဗြာဟ္မဏ, အန္ဓကရဏော အစက္ခုကရဏော’’တိ စ အာဒိ။ ကေစိ ပနေတ္ထ တကာရာဂမံ ကတွာ ‘‘ကိလေသပရိယုဋ္ဌာနေန အဝသဝတ္တိ ကိလေသဿ ဝါ ဝသဝတ္တီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ အပရေ ‘‘အန္ဓောဝ အသတိ အဟု’’န္တိ ပါဠိံ ဝတွာ ‘‘ကာမရာဂေန အန္ဓော ဧဝ ဟုတွာ သတိရဟိတော အဟောသိ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ တဒုဘယံ ပန ပါဠိယံ နတ္ထိ။

ဩရံ ဩဒနပါကမှာတိ ဩဒနပါကတော ဩရံ, ယာဝတာ ကာလေန သုပရိဓောတတိန္တတဏ္ဍုလနာဠိယာ ဩဒနံ ပစတိ, တတော ဩရမေဝ ကာလံ, တတောပိ လဟုကာလေန ရာဂံ ဝိနောဒေန္တော, တမှာ ဌာနာ အပက္ကမိံ ယသ္မိံ ဌာနေ ဌိတဿ မေ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိ, တမှာ ဌာနာ အပက္ကမိံ အပသက္ကိံ။ အပက္ကန္တောဝ သတိမာ သမ္ပဇာနောဟံ သမဏသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သတိပဋ္ဌာနမနသိကာရဝသေန သတိမာ, သမ္မဒေဝ ဓမ္မသဘာဝဇာနနေန သမ္ပဇာနော စ ဟုတွာ ဧကမန္တံ ဥပါဝိသိံ, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိံ။ နိသိန္နဿ စ တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထာတိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ။

ရာဇဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သုဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အယောဂေတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သုဘူတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နမာနသော သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ မာသေ မာသေ အဋ္ဌက္ခတ္တုံ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေန သတ္ထု ဂန္ဓကုဋိံ ဩပုဉ္ဇာပေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သုဂန္ဓသရီရော ဟုတွာ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သုဘူတောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော, နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ သာရံ အလဘန္တော, သတ္ထု သန္တိကေ ဥပတိဿကောလိတသေလာဒိကေ ဗဟူ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပဗ္ဗဇိတွာ သာမညသုခံ အနုဘဝန္တေ ဒိသွာ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ အာရာဓေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိဝေကဝါသံ ဝသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၅။၂၇၂-၃၀၈) –

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော။

‘‘အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နော, ဗာတ္တိံသဝရလက္ခဏော၊

ဗျာမပ္ပဘာပရိဝုတော, ရံသိဇာလသမောတ္ထဋော။

‘‘အဿာသေတာ ယထာ စန္ဒော, သူရိယောဝ ပဘင်္ကရော၊

နိဗ္ဗာပေတာ ယထာ မေဃော, သာဂရောဝ ဂုဏာကရော။

‘‘ဓရဏီရိဝ သီလေန, ဟိမဝါဝ သမာဓိနာ၊

အာကာသော ဝိယ ပညာယ, အသင်္ဂေါ အနိလော ယထာ။

‘‘တဒါဟံ ဗာရာဏသိယံ, ဥပပန္နော မဟာကုလေ၊

ပဟူတဓနဓညသ္မိံ, နာနာရတနသဉ္စယေ။

‘‘မဟတာ ပရိဝါရေန, နိသိန္နံ လောကနာယကံ၊

ဥပေစ္စ ဓမ္မမဿောသိံ, အမတံဝ မနောဟရံ။

‘‘ဒွတ္တိံသလက္ခဏဓရော, သနက္ခတ္တောဝ စန္ဒိမာ၊

အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နော, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော။

‘‘ရံသိဇာလပရိက္ခိတ္တော, ဒိတ္တောဝ ကနကာစလော၊

ဗျာမပ္ပဘာပရိဝုတော, သတရံသီ ဒိဝါကရော။

‘‘သောဏ္ဏာနနော ဇိနဝရော, သမဏီဝ သိလုစ္စယော၊

ကရုဏာပုဏ္ဏဟဒယော, ဂုဏေန ဝိယ သာဂရော။

‘‘လောကဝိဿုတကိတ္တိ စ, သိနေရူဝ နဂုတ္တမော၊

ယသသာ ဝိတ္ထတော ဝီရော, အာကာသသဒိသော မုနိ။

‘‘အသင်္ဂစိတ္တော သဗ္ဗတ္ထ, အနိလော ဝိယ နာယကော၊

ပတိဋ္ဌာ သဗ္ဗဘူတာနံ, မဟီဝ မုနိသတ္တမော။

‘‘အနုပလိတ္တော လောကေန, တောယေန ပဒုမံ ယထာ၊

ကုဝါဒဂစ္ဆဒဟနော, အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ သောဘတိ။

‘‘အဂဒေါ ဝိယ သဗ္ဗတ္ထ, ကိလေသဝိသနာသကော၊

ဂန္ဓမာဒနသေလောဝ, ဂုဏဂန္ဓဝိဘူသိတော။

‘‘ဂုဏာနံ အာကရော ဝီရော, ရတနာနံဝ သာဂရော၊

သိန္ဓူဝ ဝနရာဇီနံ, ကိလေသမလဟာရကော။

‘‘ဝိဇယီဝ မဟာယောဓော, မာရသေနာဝမဒ္ဒနော၊

စက္ကဝတ္တီဝ သော ရာဇာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနိဿရော။

‘‘မဟာဘိသက္ကသင်္ကာသော, ဒေါသဗျာဓိတိကိစ္ဆကော၊

သလ္လကတ္တော ယထာ ဝေဇ္ဇော, ဒိဋ္ဌိဂဏ္ဍဝိဖာလကော။

‘‘သော တဒါ လောကပဇ္ဇောတော, သနရာမရသက္ကတော၊

ပရိသာသု နရာဒိစ္စော, ဓမ္မံ ဒေသယတေ ဇိနော။

‘‘ဒါနံ ဒတွာ မဟာဘောဂေါ, သီလေန သုဂတူပဂေါ၊

ဘာဝနာယ စ နိဗ္ဗာတိ, ဣစ္စေဝမနုသာသထ။

‘‘ဒေသနံ တံ မဟဿာဒံ, အာဒိမဇ္ဈန္တသောဘနံ၊

သုဏန္တိ ပရိသာ သဗ္ဗာ, အမတံဝ မဟာရသံ။

‘‘သုတွာ သုမဓုရံ ဓမ္မံ, ပသန္နော ဇိနသာသနေ၊

သုဂတံ သရဏံ ဂန္တွာ, ယာဝဇီဝံ နမဿဟံ။

‘‘မုနိနော ဂန္ဓကုဋိယာ, ဩပုဉ္ဇေသိံ တဒါ မဟိံ၊

စတုဇ္ဇာတေန ဂန္ဓေန, မာသေ အဋ္ဌ ဒိနေသွဟံ။

‘‘ပဏိဓာယ သုဂန္ဓတ္တံ, သရီရဝိဿဂန္ဓိနော၊

တဒါ ဇိနော ဝိယာကာသိ, သုဂန္ဓတနုလာဘိတံ။

‘‘ယော ယံ ဂန္ဓကုဋိဘူမိံ, ဂန္ဓေနောပုဉ္ဇတေ သကိံ၊

တေန ကမ္မဝိပါကေန, ဥပပန္နော တဟိံ တဟိံ။

‘‘သုဂန္ဓဒေဟော သဗ္ဗတ္ထ, ဘဝိဿတိ အယံ နရော၊

ဂုဏဂန္ဓယုတ္တော ဟုတွာ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတော ဝိပ္ပကုလေ အဟံ၊

ဂဗ္ဘံ မေ ဝသတော မာတာ, ဒေဟေနာသိ သုဂန္ဓိတာ။

‘‘ယဒါ စ မာတုကုစ္ဆိမှာ, နိက္ခမာမိ တဒါ ပုရီ၊

သာဝတ္ထိ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ, ဝါသိတာ ဝိယ ဝါယထ။

‘‘ပုပ္ဖဝဿဉ္စ သုရဘိ, ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ မနောရမံ၊

ဓူပါနိ စ မဟဂ္ဃါနိ, ဥပဝါယိံသု တာဝဒေ။

‘‘ဒေဝါ စ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ, ဓူပပုပ္ဖေဟိ တံ ဃရံ၊

ဝါသယိံသု သုဂန္ဓေန, ယသ္မိံ ဇာတော အဟံ ဃရေ။

‘‘ယဒါ စ တရုဏော ဘဒ္ဒေါ, ပဌမေ ယောဗ္ဗနေ ဌိတော၊

တဒါ သေလံ သပရိသံ, ဝိနေတွာ နရသာရထိ။

‘‘တေဟိ သဗ္ဗေဟိ ပရိဝုတော, သာဝတ္ထိပုရမာဂတော၊

တဒါ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ တံ, ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော အဟံ။

‘‘သီလံ သမာဓိပညဉ္စ, ဝိမုတ္တိဉ္စ အနုတ္တရံ၊

ဘာဝေတွာ စတုရော ဓမ္မေ, ပါပုဏိံ အာသဝက္ခယံ။

‘‘ယဒါ ပဗ္ဗဇိတော စာဟံ, ယဒါ စ အရဟာ အဟုံ၊

နိဗ္ဗာယိဿံ ယဒါ စာဟံ, ဂန္ဓဝဿော တဒါ အဟု။

‘‘သရီရဂန္ဓော စ သဒါတိသေတိ မေ, မဟာရဟံ စန္ဒနစမ္ပကုပ္ပလံ၊

တထေဝ ဂန္ဓေ ဣတရေ စ သဗ္ဗသော, ပသယှ ဝါယာမိ တတော တဟိံ တဟိံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ တိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တနော ပတ္တံ အတ္တကိလမထာနုယောဂံ ဒုက္ခံ, သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပတ္တံ ဈာနာဒိသုခဉ္စ စိန္တေတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိပစ္စဝေက္ခဏမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၃၂၀။ ‘‘အယောဂေ ယုဉ္ဇမတ္တာနံ, ပုရိသော ကိစ္စမိစ္ဆကော၊

စရံ စေ နာဓိဂစ္ဆေယျ, တံ မေ ဒုဗ္ဘဂလက္ခဏံ။

၃၂၁။ ‘‘အဗ္ဗူဠှံ အဃဂတံ ဝိဇိတံ, ဧကဉ္စေ ဩဿဇေယျ ကလီဝ သိယာ၊

သဗ္ဗာနိပိ စေ ဩဿဇေယျ အန္ဓောဝ သိယာ, သမဝိသမဿ အဒဿနတော။

၃၂၂။ ‘‘ယဉှိ ကယိရာ တဉှိ ဝဒေ, ယံ န ကယိရာ န တံ ဝဒေ၊

အကရောန္တံ ဘာသမာနံ, ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ။

၃၂၃။ ‘‘ယထာပိ ရုစိရံ ပုပ္ဖံ, ဝဏ္ဏဝန္တံ အဂန္ဓကံ၊

ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ, အဖလာ ဟောတိ အကုဗ္ဗတော။

၃၂၄။ ‘‘ယထာပိ ရုစိရံ ပုပ္ဖံ, ဝဏ္ဏဝန္တံ သုဂန္ဓကံ၊

ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ, သဖလာ ဟောတိ ကုဗ္ဗတော’’တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အယောဂေတိ အယုဉ္ဇိတဗ္ဗေ အသေဝိတဗ္ဗေ အန္တဒွယေ။ ဣဓ ပန အတ္တကိလမထာနုယောဂဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ယုဉ္ဇန္တိ တသ္မိံ အတ္တာနံ ယုဉ္ဇန္တော ယောဇေန္တော တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော။ ကိစ္စမိစ္ဆကောတိ ဥဘယဟိတာဝဟံ ကိစ္စံ ဣစ္ဆန္တော, တပ္ပဋိပက္ခတော အယောဂေ စရံ စရန္တော စေ ဘဝေယျ။ နာဓိဂစ္ဆေယျာတိ ယထာဓိပ္ပေတံ ဟိတသုခံ န ပါပုဏေယျာတိ ဉာယော။ တသ္မာ ယံ အဟံ တိတ္ထိယမတဝဉ္စိတော အယောဂေ ယုဉ္ဇိံ, တံ မေ ဒုဗ္ဘဂလက္ခဏံ အပုညသဘာဝေါ။ ‘‘ပုရိမကမ္မဗျာမောဟိတော အယောဂေ ယုဉ္ဇိ’’န္တိ ဒဿေတိ။

အဗ္ဗူဠှံ အဃဂတံ ဝိဇိတန္တိ ဝိဗာဓနသဘာဝတာယ အဃာ နာမ ရာဂါဒယော, အဃာနိ ဧဝ အဃဂတံ, အဃဂတာနံ ဝိဇိတံ သံသာရပ္ပဝတ္တိ, တေသံ ဝိဇယော ကုသလဓမ္မာဘိဘဝေါ။ ‘‘အဃဂတံ ဝိဇိတ’’န္တိ အနုနာသိကလောပံ အကတွာ ဝုတ္တံ။ တံ အဗ္ဗူဠှံ အနုဒ္ဓတံ ယေန, တံ အဗ္ဗူဠှာဃဂတံ ဝိဇိတံ ကတွာ ဧဝံဘူတော ဟုတွာ, ကိလေသေ အသမုစ္ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော။ ဧကဉ္စေ ဩဿဇေယျာတိ အဒုတိယတာယ ပဓာနတာယ စ ဧကံ အပ္ပမာဒံ သမ္မာပယောဂမေဝ ဝါ ဩဿဇေယျ ပရိစ္စဇေယျ စေ။ ကလီဝ သော ပုဂ္ဂလော ကာဠကဏ္ဏီ ဝိယ သိယာ။ သဗ္ဗာနိပိ စေ ဩဿဇေယျာတိ သဗ္ဗာနိပိ ဝိမုတ္တိယာ ပရိပါစကာနိ သဒ္ဓါဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယာနိ ဩဿဇေယျ စေ, အဘာဝနာယ ဆဍ္ဍေယျ စေ, အန္ဓောဝ သိယာ သမဝိသမဿ အဒဿနတော။

ယထာတိ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနတ္ထေ နိပါတော။ ရုစိရန္တိ သောဘနံ။ ဝဏ္ဏဝန္တန္တိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနသမ္ပန္နံ။ အဂန္ဓကန္တိ ဂန္ဓရဟိတံ ပါလိဘဒ္ဒကဂိရိကဏ္ဏိကဇယသုမနာဒိဘေဒံ။ ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာတိ သုဘာသိတာ ဝါစာ နာမ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနသမ္ပန္နပုပ္ဖသဒိသံ။ ယထာ ဟိ အဂန္ဓကံ ပုပ္ဖံ ဓာရေန္တဿ သရီရေ ဂန္ဓော န ဖရတိ, ဧဝံ ဧတမ္ပိ ယော သက္ကစ္စသဝနာဒီဟိ စ သမာစရတိ, တဿ သက္ကစ္စံ အသမာစရန္တဿ ယံ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ, တံ အကုဗ္ဗတော သုတဂန္ဓံ ပဋိပတ္တိဂန္ဓဉ္စ န အာဝဟတိ အဖလာ ဟောတိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ, အဖလာ ဟောတိ အကုဗ္ဗတော’’တိ။

သုဂန္ဓကန္တိ သုမနစမ္ပကနီလုပ္ပလပုပ္ဖါဒိဘေဒံ။ ဧဝန္တိ ယထာ တံ ပုပ္ဖံ ဓာရေန္တဿ သရီရေ ဂန္ဓော ဖရတိ, ဧဝံ တေပိဋကဗုဒ္ဓဝစနသင်္ခါတာ သုဘာသိတာ ဝါစာပိ ယော သက္ကစ္စသဝနာဒီဟိ တတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောတိ, အဿ ပုဂ္ဂလဿ သဖလာ ဟောတိ, သုတဂန္ဓပဋိပတ္တိဂန္ဓာနံ အာဝဟနတော မဟပ္ဖလာ ဟောတိ မဟာနိသံသာ။ တသ္မာ ယထောဝါဒံ ပဋိပဇ္ဇေယျ, ယထာကာရီ တထာဝါဒီ စ ဘဝေယျာတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

သုဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဂိရိမာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဝဿတိ ဒေဝေါတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဂိရိမာနန္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဃရာဝါသံ ဝသန္တော အတ္တနော ဘရိယာယ ပုတ္တေ စ ကာလင်္ကတေ သောကသလ္လသမပ္ပိတော အရညံ ပဝိဋ္ဌော သတ္ထာရာ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ကထေတွာ သောကသလ္လေ အဗ္ဗူဠှေ ပသန္နမာနသော သုဂန္ဓပုပ္ဖေဟိ ပူဇေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ အဘိတ္ထဝိ။

သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗိမ္ဗိသာရရညော ပုရောဟိတဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဂိရိမာနန္ဒောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ရာဇဂဟဂမနေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ကတိပယံ ဒိဝသံ ဂါမကာဝါသေ ဝသိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ ရာဇဂဟံ အဂမာသိ။ ဗိမ္ဗိသာရမဟာရာဇာ တဿ အာဂမနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထ, အဟံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟာမီ’’တိ သမ္ပဝါရေတွာ ဂတော ဗဟုကိစ္စတာယ န သရိ။ ‘‘ထေရော အဗ္ဘောကာသေ ဝသတီ’’တိ ဒေဝတာ ထေရဿ တေမနဘယေန ဝဿံ ဝါရေသုံ။ ရာဇာ အဝဿနကာရဏံ သလ္လက္ခေတွာ ထေရဿ ကုဋိကံ ကာရာပေသိ။ ထေရော ကုဋိကာယံ ဝသန္တော သေနာသနသပ္ပါယလာဘေန သမာဓာနံ လဘိတွာ ဝီရိယသမတံ ယောဇေတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၄၀။၄၁၉-၄၄၈) –

‘‘ဘရိယာ မေ ကာလင်္ကတာ, ပုတ္တော သိဝထိကံ ဂတော၊

မာတာ ပိတာ မတာ ဘာတာ, ဧကစိတမှိ ဍယှရေ။

‘‘တေန သောကေန သန္တတ္တော, ကိသော ပဏ္ဍု အဟောသဟံ၊

စိတ္တက္ခေပေါ စ မေ အာသိ, တေန သောကေန အဋ္ဋိတော။

‘‘သောကသလ္လပရေတောဟံ, ဝနန္တမုပသင်္ကမိံ၊

ပဝတ္တဖလံ ဘုဉ္ဇိတွာ, ရုက္ခမူလေ ဝသာမဟံ။

‘‘သုမေဓော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဒုက္ခဿန္တကရော ဇိနော၊

မမုဒ္ဓရိတုကာမော သော, အာဂဉ္ဆိ မမ သန္တိကံ။

‘‘ပဒသဒ္ဒံ သုဏိတွာန, သုမေဓဿ မဟေသိနော၊

ပဂ္ဂဟေတွာနဟံ သီသံ, ဥလ္လောကေသိံ မဟာမုနိံ။

‘‘ဥပါဂတေ မဟာဝီရေ, ပီတိ မေ ဥဒပဇ္ဇထ၊

တဒါသိမေကဂ္ဂမနော, ဒိသွာ တံ လောကနာယကံ။

‘‘သတိံ ပဋိလဘိတွာန, ပဏ္ဏမုဋ္ဌိမဒါသဟံ၊

နိသီဒိ ဘဂဝါ တတ္ထ, အနုကမ္ပာယ စက္ခုမာ။

‘‘နိသဇ္ဇ တတ္ထ ဘဂဝါ, သုမေဓော လောကနာယကော၊

ဓမ္မံ မေ ကထယီ ဗုဒ္ဓေါ, သောကသလ္လဝိနောဒနံ။

‘‘အနဝှိတာ တတော အာဂုံ, အနနုညာတာ ဣတော ဂတာ၊

ယထာဂတာ တထာ ဂတာ, တတ္ထ ကာ ပရိဒေဝနာ။

‘‘ယထာပိ ပထိကာ သတ္တာ, ဝဿမာနာယ ဝုဋ္ဌိယာ၊

သဘဏ္ဍာ ဥပဂစ္ဆန္တိ, ဝဿဿာပတနာယ တေ။

‘‘ဝဿေ စ တေ ဩရမိတေ, သမ္ပယန္တိ ယဒိစ္ဆကံ၊

ဧဝံ မာတာ ပိတာ တုယှံ, တတ္ထ ကာ ပရိဒေဝနာ။

‘‘အာဂန္တုကာ ပါဟုနကာ, စလိတေရိတကမ္ပိတာ၊

ဧဝံ မာတာ ပိတာ တုယှံ, တတ္ထ ကာ ပရိဒေဝနာ။

‘‘ယထာပိ ဥရဂေါ ဇိဏ္ဏံ, ဟိတွာ ဂစ္ဆတိ သံ တစံ၊

ဧဝံ မာတာ ပိတာ တုယှံ, သံ တနုံ ဣဓ ဟီယရေ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဂိရမညာယ, သောကသလ္လံ ဝိဝဇ္ဇယိံ၊

ပါမောဇ္ဇံ ဇနယိတွာန, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ အဝန္ဒဟံ။

‘‘ဝန္ဒိတွာန မဟာနာဂံ, ပူဇယိံ ဂိရိမဉ္ဇရိံ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ သမ္ပဝန္တံ, သုမေဓံ လောကနာယကံ။

‘‘ပူဇယိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, သိရေ ကတွာန အဉ္ဇလိံ၊

အနုဿရံ ဂုဏဂ္ဂါနိ, သန္ထဝိံ လောကနာယကံ။

‘‘နိတ္တိဏ္ဏောသိ မဟာဝီရ, သဗ္ဗညု လောကနာယက၊

သဗ္ဗေ သတ္တေ ဥဒ္ဓရသိ, ဉာဏေန တွံ မဟာမုနေ။

‘‘ဝိမတိံ ဒွေဠှကံ ဝါပိ, သဉ္ဆိန္ဒသိ မဟာမုနေ၊

ပဋိပါဒေသိ မေ မဂ္ဂံ, တဝ ဉာဏေန စက္ခုမ။

‘‘အရဟာ ဝသိပတ္တာ စ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ၊

အန္တလိက္ခစရာ ဓီရာ, ပရိဝါရေန္တိ တာဝဒေ။

‘‘ပဋိပန္နာ စ သေခါ စ, ဖလဋ္ဌာ သန္တိ သာဝကာ၊

သုရောဒယေဝ ပဒုမာ, ပုပ္ဖန္တိ တဝ သာဝကာ။

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါဝက္ခောဘော, အတုလောပိ ဒုရုတ္တရော၊

ဧဝံ ဉာဏေန သမ္ပန္နော, အပ္ပမေယျောသိ စက္ခုမ။

‘‘ဝန္ဒိတွာဟံ လောကဇိနံ, စက္ခုမန္တံ မဟာယသံ၊

ပုထုဒိသာ နမဿန္တော, ပဋိကုဋိကော အာဂဉ္ဆဟံ။

‘‘ဒေဝလောကာ စဝိတွာန, သမ္ပဇာနော ပတိဿတော၊

ဩက္ကမိံ မာတုယာ ကုစ္ဆိံ, သန္ဓာဝန္တော ဘဝါဘဝေ။

‘‘အဂါရာ အဘိနိက္ခမ္မ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

အာတာပီ နိပကော ဈာယီ, ပဋိသလ္လာနဂေါစရော။

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, တောသယိတွာ မဟာမုနိံ၊

စန္ဒောဝဗ္ဘဃနာ မုတ္တော, ဝိစရာမိ အဟံ သဒါ။

‘‘ဝိဝေကမနုယုတ္တောမှိ, ဥပသန္တော နိရူပဓိ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, ယံ ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ ထေရဿ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေ ဝိယ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဥပရိ တံ ဝဿနေ နိယောဇနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၃၂၅။ ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ ယထာသုဂီတံ, ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ၊

တဿံ ဝိဟရာမိ ဝူပသန္တော, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ။

၃၂၆။ ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ ယထာသုဂီတံ, ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ၊

တဿံ ဝိဟရာမိ သန္တစိတ္တော, အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝ။

၃၂၇။ ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ…ပေ… တဿံ ဝိဟရာမိ ဝီတရာဂေါ…ပေ…။

၃၂၈။ ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ…ပေ… တဿံ ဝိဟရာမိ ဝီတဒေါသော…ပေ…။

၃၂၉။ ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ…ပေ… တဿံ ဝိဟရာမိ ဝီတမောဟော၊

အထ စေ ပတ္ထယသီ ပဝဿ ဒေဝါ’’တိ။ – ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယထာသုဂီတန္တိ သုဂီတာနုရူပံ, သုန္ဒရဿ အတ္တနော မေဃဂီတဿ အနုရူပမေဝါတိ အတ္ထော။ ဝလာဟကော ဟိ ယထာ အဂဇ္ဇန္တော ကေဝလံ ဝဿန္တော န သောဘတိ, ဧဝံ သတပဋလသဟဿပဋလေန ဥဋ္ဌဟိတွာ ထနယန္တော ဂဇ္ဇန္တော ဝိဇ္ဇုလ္လတာ နိစ္ဆာရေန္တောပိ အဝဿန္တော န သောဘတိ, တထာဘူတော ပန ဟုတွာ ဝဿန္တော သောဘတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဿတိ ဒေဝေါ ယထာသုဂီတ’’န္တိ။ တေနာဟ – ‘‘အဘိတ္ထနယ, ပဇ္ဇုန္န’’, (စရိယာ။ ၃။၈၉၊ ဇာ။ ၁။၁။၇၅) ‘‘ဂဇ္ဇိတာ စေဝ ဝဿိတာ စာ’’တိ (အ။ နိ။ ၄။၁၀၁၊ ပု။ ပ။ ၁၅၇) စ။ တဿံ ဝိဟရာမီတိ တဿံ ကုဋိကာယံ အရိယဝိဟာရဂဗ္ဘေန ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရာမိ။ ဝူပသန္တစိတ္တောတိ အဂ္ဂဖလသမာဓိနာ သမ္မဒေဝ ဥပသန္တမာနသော။

ဧဝံ ထေရဿ အနေကဝါရံ ကတံ ဥယျောဇနံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဝလာဟကဒေဝပုတ္တော နိန္နဉ္စ ထလဉ္စ ပူရေန္တော မဟာဝဿံ ဝဿာပေသိ။

ဂိရိမာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သုမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယံ ပတ္ထယာနောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သုမနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ပဉ္စနဝုတေ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓံ ဗျာဓိတံ ဒိသွာ ဟရီတကံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သုမနောတိ လဒ္ဓနာမော သုခေန ဝဍ္ဎိ။ တဿ ပန မာတုလော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟာ ဟုတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော သုမနေ ဝယပ္ပတ္တေ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ စရိတာနုကူလံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အဒါသိ။ သော တတ္ထ ယောဂကမ္မံ ကရောန္တော စတ္တာရိ ဈာနာနိ ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေသိ။ အထဿ ထေရော ဝိပဿနာဝိဓိံ အာစိက္ခိ။ သော စ နစိရေနေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၄။၆၀-၇၁) –

‘‘ဟရီတကံ အာမလကံ, အမ္ဗဇမ္ဗုဝိဘီတကံ၊

ကောလံ ဘလ္လာတကံ ဗိလ္လံ, သယမေဝ ဟရာမဟံ။

‘‘ဒိသွာန ပဗ္ဘာရဂတံ, ဈာယိံ ဈာနရတံ မုနိံ၊

အာဗာဓေန အာပီဠေန္တံ, အဒုတီယံ မဟာမုနိံ။

‘‘ဟရီတကံ ဂဟေတွာန, သယမ္ဘုဿ အဒါသဟံ၊

ခါဒမတ္တမှိ ဘေသဇ္ဇေ, ဗျာဓိ ပဿမ္ဘိ တာဝဒေ။

‘‘ပဟီနဒရထော ဗုဒ္ဓေါ, အနုမောဒမကာသိ မေ၊

ဘေသဇ္ဇဒါနေနိမိနာ, ဗျာဓိဝူပသမေန စ။

‘‘ဒေဝဘူတော မနုဿော ဝါ, ဇာတော ဝါ အညဇာတိယာ၊

သဗ္ဗတ္ထ သုခိတော ဟောတု, မာ စ တေ ဗျာဓိမာဂမာ။

‘‘ဣဒံ ဝတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သယမ္ဘူ အပရာဇိတော၊

နဘံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီ ဓီရော, ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ။

‘‘ယတော ဟရီတကံ ဒိန္နံ, သယမ္ဘုဿ မဟေသိနော၊

ဣမံ ဇာတိံ ဥပါဒါယ, ဗျာဓိ မေ နုပပဇ္ဇထ။

‘‘အယံ ပစ္ဆိမကော မယှံ, စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ဘေသဇ္ဇမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဘေသဇ္ဇဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော ဧကဒိဝသံ မာတုလတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာနံ အဂမာသိ။ တံ ထေရော အဓိဂမံ ပုစ္ဆိ, တံ ဗျာကရောန္တော –

၃၃၀။ ‘‘ယံ ပတ္ထယာနော ဓမ္မေသု, ဥပဇ္ဈာယော အနုဂ္ဂဟိ၊

အမတံ အဘိကင်္ခန္တံ, ကတံ ကတ္တဗ္ဗကံ မယာ။

၃၃၁။ ‘‘အနုပ္ပတ္တော သစ္ဆိကတော, သယံ ဓမ္မော အနီတိဟော၊

ဝိသုဒ္ဓဉာဏော နိက္ကင်္ခေါ, ဗျာကရောမိ တဝန္တိကေ။

၃၃၂။ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

သဒတ္ထော မေ အနုပ္ပတ္တော, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

၃၃၃။ ‘‘အပ္ပမတ္တဿ မေ သိက္ခာ, သုဿုတာ တဝ သာသနေ၊

သဗ္ဗေ မေ အာသဝါ ခီဏာ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

၃၃၄။ ‘‘အနုသာသိ မံ အရိယဝတာ, အနုကမ္ပိ အနုဂ္ဂဟိ၊

အမောဃော တုယှမောဝါဒေါ, အန္တေဝါသိမှိ သိက္ခိတော’’တိ။ –

ဣမာဟိ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ သီဟနာဒံ နဒန္တော အညံ ဗျာကာသိ။

တတ္ထ ယံ ပတ္ထယာနော ဓမ္မေသု, ဥပဇ္ဈာယော အနုဂ္ဂဟိ။ အမတံ အဘိကင်္ခန္တန္တိ သမထဝိပဿနာဒီသု အနဝဇ္ဇဓမ္မေသု ယံ ဓမ္မံ မယှံ ပတ္ထယန္တော အာကင်္ခန္တော ဥပဇ္ဈာယော အမတံ နိဗ္ဗာနံ အဘိကင်္ခန္တံ မံ ဩဝါဒဒါနဝသေန အနုဂ္ဂဏှိ။ ကတံ ကတ္တဗ္ဗကံ မယာတိ တဿ အဓိဂမတ္ထံ ကတ္တဗ္ဗံ ပရိညာဒိသောဠသဝိဓံ ကိစ္စံ ကတံ နိဋ္ဌာပိတံ မယာ။

တတော ဧဝ အနုပ္ပတ္တော အဓိဂတော စတုဗ္ဗိဓောပိ မဂ္ဂဓမ္မော သစ္ဆိကတော။ သယံ ဓမ္မော အနီတိဟောတိ သယံ အတ္တနာယေဝ နိဗ္ဗာနဓမ္မော ဖလဓမ္မော စ အနီတိဟော အသန္ဒိဒ္ဓေါ အတ္တပစ္စက္ခော ကတော, ‘‘ဣတိဟ, ဣတိ ကိရာ’’တိ ပဝတ္တိယာ ဣတိဟသင်္ခါတံ သံသယံ သမုစ္ဆိန္ဒန္တောယေဝ အရိယမဂ္ဂေါ ပဝတ္တတိ။ တေနာဟ ‘‘ဝိသုဒ္ဓဉာဏော နိက္ကင်္ခေါ’’တိအာဒိ။ တတ္ထ ဝိသုဒ္ဓဉာဏောတိ သဗ္ဗသံကိလေသဝိသုဒ္ဓိယာ ဝိသုဒ္ဓဉာဏော။ တဝန္တိကေတိ တဝ သမီပေ။

သဒတ္ထောတိ အရဟတ္တံ။ သိက္ခာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒယော။ သုဿုတာတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဿ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စဿ စ ပါရိပူရိဝသေန သုဋ္ဌု သုတာ။ တဝ သာသနေတိ တဝ ဩဝါဒေ အနုသိဋ္ဌိယံ ဌိတဿ။

အရိယဝတာတိ သုဝိသုဒ္ဓသီလာဒိဝတသမာဒါနေန။ အန္တေဝါသိမှိ သိက္ခိတောတိ တုယှံ သမီပေ စိဏ္ဏဗြဟ္မစရိယဝါသတာယ အန္တေဝါသီ သိက္ခိတဝါ သိက္ခိတအဓိသီလာဒိသိက္ခော အမှီတိ။

သုမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ ဝဍ္ဎတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သာဓူ ဟီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဝဍ္ဎတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဘာရုကစ္ဆနဂရေ ဂဟပတိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝဍ္ဎောတိ လဒ္ဓနာမော အနုပုဗ္ဗေန ဝဍ္ဎတိ။ အထဿ မာတာ သံသာရေ သဉ္ဇာတသံဝေဂါ ပုတ္တံ ဉာတီနံ နိယျာဒေတွာ ဘိက္ခုနီနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တီ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ အပရေန သမယေန ပုတ္တမ္ပိ ဝိညုတံ ပတ္တံ ဝေဠုဒန္တတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေသိ။ သော ပဗ္ဗဇိတော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော ဟုတွာ ဂန္ထဓုရံ ဝဟန္တော ဧကဒိဝသံ ‘‘ဧကကော သန္တရုတ္တရောဝ မာတရံ ပဿိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခုနုပဿယံ အဂမာသိ။ တံ ဒိသွာ မာတာ ‘‘ကသ္မာ တွံ ဧကကော သန္တရုတ္တရောဝ ဣဓာဂတော’’တိ စောဒေသိ။ သော မာတရာ စောဒိယမာနော ‘‘အယုတ္တံ မယာ ကတ’’န္တိ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော ဝိပဿိတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ မာတု ဩဝါဒသမ္ပတ္တိပကာသနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၃၃၅။ ‘‘သာဓူ ဟိ ကိရ မေ မာတာ, ပတောဒံ ဥပဒံသယိ၊

ယဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, အနုသိဋ္ဌော ဇနေတ္တိယာ၊

အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ။

၃၃၆။ ‘‘အရဟာ ဒက္ခိဏေယျောမှိ, တေဝိဇ္ဇော အမတဒ္ဒသော၊

ဇေတွာ နမုစိနော သေနံ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

၃၃၇။ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ယေ မေ ဝိဇ္ဇိံသု အာသဝါ၊

သဗ္ဗေ အသေသာ ဥစ္ဆိန္နာ, န စ ဥပ္ပဇ္ဇရေ ပုန။

၃၃၈။ ‘‘ဝိသာရဒါ ခေါ ဘဂိနီ, ဧဝမတ္ထံ အဘာသယိ၊

အပိဟာ နူန မယိပိ, ဝနထော တေ န ဝိဇ္ဇတိ။

၃၃၉။ ‘‘ပရိယန္တကတံ ဒုက္ခံ, အန္တိမောယံ သမုဿယော၊

ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ သာဓူ ဟိ ကိရ မေ မာတာ, ပတောဒံ ဥပဒံသယီတိ သာဓု ဝတ မာတာ မယှံ ဩဝါဒသင်္ခါတံ ပတောဒံ ဒဿေတိ, တေန မေ ဝီရိယံ ဥတ္တေဇေန္တီ ဥတ္တမင်္ဂေ ပညာသီသေ ဝိဇ္ဈိ။ ယဿာတိ ယဿာ မေ မာတုယာ။ သမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ ယောဇနာ – ဇနေတ္တိယာ မေ အနုသိဋ္ဌော ယဿာ အနုသာသနီဘူတံ ဝစနံ သုတွာ အဟံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော ဥတ္တမံ အဂ္ဂဖလံ သမ္ဗောဓိံ အရဟတ္တံ ပတ္တော။

တတော ဧဝ အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ အရဟာ ပုညက္ခေတ္တတာယ ဒက္ခိဏေယျော ဒက္ခိဏာရဟော အမှိ။ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒိဝိဇ္ဇာတ္တယဿ အဓိဂတတ္တာ တေဝိဇ္ဇော နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကတတ္တာ အမတဒ္ဒသော နမုစိနော မာရဿ သေနံ ကိလေသဝါဟိနိံ ဗောဓိပက္ခိယသေနာယ ဇိနိတွာ တဿ ဇိတတ္တာယေဝ အနာသဝေါ သုခံ ဝိဟရာမီတိ။

ဣဒါနိ ‘‘အနာသဝေါ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စာ’’ တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – အဇ္ဈတ္တံ အဇ္ဈတ္တဝတ္ထုကာ စ ဗဟိဒ္ဓါ ဗဟိဒ္ဓဝတ္ထုကာ စ အာသဝါ ယေ မယှံ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမတော ပုဗ္ဗေ ဝိဇ္ဇိံသု ဥပလဗ္ဘိံသု, တေ သဗ္ဗေ အနဝသေသာ ဥစ္ဆိန္နာ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နာ ပဟီနာ ပုန ဒါနိ ကဒါစိပိ န စ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိယေဝါတိ။

ဣဒါနိ မာတု ဝစနံ အင်္ကုသံ ကတွာ အတ္တနာ အရဟတ္တဿ အဓိဂတတ္တာ မာတရံ ထောမေန္တော ‘‘ဝိသာရဒါ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဝိသာရဒါ ခေါတိ ဧကံသေန ဝိဂတသာရဇ္ဇာ။ ဧဝံ မာတု အတ္တနော စ အရဟတ္တာဓိဂမေန သတ္ထု ဩရသပုတ္တဘာဝံ ဥလ္လပေန္တော မာတရံ ‘‘ဘဂိနီ’’တိ အာဟ။ ဧတမတ္ထံ အဘာသယီတိ ဧတံ မမ ဩဝါဒဘူတံ အတ္ထံ အဘဏိ။ ဧဝံ ပန မံ ဩဝဒန္တီ န ကေဝလံ ဝိသာရဒါ ဧဝ, အထ ခေါ အပိဟာ နူန မယိပိ တဝ ပုတ္တကေပိ အပိဟာ အသန္ထဝါ မညေ, ကိံ ဝါ ဧတေန ပရိကပ္ပနေန? ဝနထော တေ န ဝိဇ္ဇတိ အဝိဇ္ဇာဒိကော ဝနထော တဝ သန္တာနေ နတ္ထေဝ, ယာ မံ ဘဝက္ခယေ နိယောဇေသီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣဒါနိ ‘‘တယာ နိယောဇိတာကာရေနေဝ မယာ ပဋိပန္န’’န္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပရိယန္တကတ’’န္တိ ဩသာနဂါထမာဟ, တဿတ္ထော သုဝိညေယျောဝ။

ဝဍ္ဎတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ နဒီကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အတ္ထာယ ဝတ မေတိအာဒိကာ အာယသ္မတော နဒီကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အတ္တနာ ရောပိတဿ အမ္ဗရုက္ခဿ ပဌမုပ္ပန္နံ မနောသိလာဝဏ္ဏံ ဧကံ အမ္ဗဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဥရုဝေလကဿပဿ ဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော။ ဝယပ္ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ အနိစ္ဆန္တော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဟိ တာပသသတေဟိ သဒ္ဓိံ နေရဉ္ဇရာယ နဒိယာ တီရေ အဿမံ မာပေတွာ ဝိဟရတိ။ နဒီတီရေ ဝသနတော ဟိဿ ကဿပဂေါတ္တတာယ စ နဒီကဿပေါတိ သမညာ အဟောသိ။ တဿ ဘဂဝါ သပရိသဿ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ဥပသမ္ပဒံ အဒါသိ။ တံ သဗ္ဗံ ခန္ဓကေ (မဟာဝ။ ၃၆-၃၉) အာဂတမေဝ။ သော ဘဂဝတော အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ (မဟာဝ။ ၅၄၊ သံ။ နိ။ ၄။၂၈) အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၄။၈၁-၈၇) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

ပိဏ္ဍာယ ဝိစရန္တဿ, ဓာရတော ဥတ္တမံ ယသံ။

‘‘အဂ္ဂဖလံ ဂဟေတွာန, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

ဒက္ခိဏေယျဿ ဝီရဿ, အဒါသိံ သတ္ထုနော အဟံ။

‘‘တေန ကမ္မေန ဒွိပဒိန္ဒ, လောကဇေဋ္ဌ နရာသဘ၊

ပတ္တောမှိ အစလံ ဌာနံ, ဟိတွာ ဇယပရာဇယံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ဒါနမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, အဂ္ဂဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော အပရဘာဂေ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဒိဋ္ဌိသမုဂ္ဃါတကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၃၄၀။ ‘‘အတ္ထာယ ဝတ မေ ဗုဒ္ဓေါ, နဒိံ နေရဉ္ဇရံ အဂါ၊

ယဿာဟံ ဓမ္မံ သုတွာန, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဝိဝဇ္ဇယိံ။

၃၄၁။ ‘‘ယဇိံ ဥစ္စာဝစေ ယညေ, အဂ္ဂိဟုတ္တံ ဇုဟိံ အဟံ၊

ဧသာ သုဒ္ဓီတိ မညန္တော, အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနော။

၃၄၂။ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂဟနပက္ခန္ဒော, ပရာမာသေန မောဟိတော၊

အသုဒ္ဓိံ မညိသံ သုဒ္ဓိံ, အန္ဓဘူတော အဝိဒ္ဒသု။

၃၄၃။ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ မေ, ဘဝါ သဗ္ဗေ ဝိဒါလိတာ၊

ဇုဟာမိ ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိံ, နမဿာမိ တထာဂတံ။

၃၄၄။ ‘‘မောဟာ သဗ္ဗေ ပဟီနာ မေ, ဘဝတဏှာ ပဒါလိတာ၊

ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အတ္ထာယ ဝတ မေတိ မယှံ အတ္ထာယ ဝတ ဟိတာယ ဝတ။ ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ။ နဒိံ နေရဉ္ဇရံ အဂါတိ နေရဉ္ဇရာသင်္ခါတံ နဒိံ အဂဉ္ဆိ, တဿာ နဒိယာ တီရေ စ မမ ဘာတု ဥရုဝေလကဿပဿ အဿမံ ဥပဂတောတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ယဿာဟ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ ယဿာတိ ယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော။ ဓမ္မံ သုတွာနာတိ စတုသစ္စပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မံ သုတွာ, သောတဒွါရာနုသာရေန ဥပလဘိတွာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဝိဝဇ္ဇယိန္တိ ‘‘ယညာဒီဟိ သုဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ ဝိပရီတဒဿနံ ပဇဟိံ။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဝိဝဇ္ဇယိန္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဇိ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယဇိံ ဥစ္စာဝစေ ယညေတိ ပါကဋယညေ သောမယာဂဝါဇပေယျာဒိကေ နာနာဝိဓေ ယညေ ယဇိံ။ အဂ္ဂိဟုတ္တံ ဇုဟိံ အဟန္တိ တေသံ ယညာနံ ယဇနဝသေန အာဟုတိံ ပဂ္ဂဏှန္တော အဂ္ဂိံ ပရိစရိံ။ ဧသာ သုဒ္ဓီတိ မညန္တောတိ ဧသာ ယညကိရိယာ အဂ္ဂိပါရိစရိယာ သုဒ္ဓိဟေတုဘာဝတော သုဒ္ဓိ ‘‘ဧဝံ မေ သံသာရသုဒ္ဓိ ဟောတီ’’တိ မညမာနော။ အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနောတိ ပညာစက္ခုဝေကလ္လေန အဝိဇ္ဇန္ဓတာယ အန္ဓဘူတော ပုထုဇ္ဇနော ဟုတွာ ဝနဂဟနပဗ္ဗတဂဟနာဒီနိ ဝိယ ဒုရတိက္ကမနဋ္ဌေန ဒိဋ္ဌိယေဝ ဂဟနံ ဒိဋ္ဌိဂဟနံ, တံ ပက္ခန္ဒော အနုပဝိဋ္ဌောတိ ဒိဋ္ဌိဂဟနပက္ခန္ဒော။ ပရာမာသေနာတိ ဓမ္မသဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ပရာမသနတော ပရာမာသသင်္ခါတေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန။ မောဟိတောတိ မူဠှဘာဝံ ပါပိတော။ အသုဒ္ဓိံ မညိသံ သုဒ္ဓိန္တိ အသုဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ‘‘သုဒ္ဓိံ မဂ္ဂ’’န္တိ မညိသံ မညိံ။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အန္ဓဘူတော အဝိဒ္ဒသူ’’တိ။ ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာယ အန္ဓဘူတော, တတော ဧဝ ဓမ္မာဓမ္မံ ယုတ္တာယုတ္တဉ္စ အဝိဒွါ, တသ္မာ တထာ မညိန္တိ အတ္ထော။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပဟီနာ မေတိ ဧဝံဘူတဿ ပန သတ္ထု သမ္မုခါ စတုသစ္စဂဗ္ဘံ ဓမ္မကထံ သုတွာ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇန္တဿ အရိယမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန မယှံ ပဟီနာ။ ဘဝါတိ ကာမဘဝါဒယော သဗ္ဗေပိ ဘဝါ အရိယမဂ္ဂသတ္ထေန ဝိဒါလိတာ ဝိဒ္ဓံသိတာ။ ဇုဟာမိ ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိန္တိ အာဟဝနီယာဒိကေ အဂ္ဂီ ဆဍ္ဍေတွာ သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတာယ သဗ္ဗဿ စ ပါပဿ ဒဟနတော ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဇုဟာမိ ပရိစရာမိ။ တယိဒံ မယှံ ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိပရိစရဏံ ဒဓိနဝနီတမထိတသပ္ပိအာဒိနိရပေက္ခံ သတ္ထု နမဿနမေဝါတိ အာဟ ‘‘နမဿာမိ တထာဂတ’’န္တိ။ အထ ဝါ ဇုဟာမိ ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိန္တိ ဒါယကာနံ ဒက္ခိဏာယ မဟပ္ဖလဘာဝကရဏေန ပါပဿ စ ဒဟနေန ဒက္ခိဏေယျဂ္ဂိဘူတံ အတ္တာနံ ဇုဟာမိ ပရိစရာမိ တထာ ကတွာ ပရိစရာမိ, တထာ ကတွာ ပရိဟရာမိ။ ပုဗ္ဗေ အဂ္ဂိဒေဝံ နမဿာမိ, ဣဒါနိ ပန နမဿာမိ တထာဂတန္တိ။

မောဟာ သဗ္ဗေ ပဟီနာ မေတိ ဒုက္ခေ အညာဏာဒိဘေဒါ သဗ္ဗေ မောဟာ မယှံ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ, တတော ဧဝ ‘‘ဘဝတဏှာ ပဒါလိတာ။ ဝိက္ခီဏော ဇာတိသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ တီသု ပဒေသု မေ-သဒ္ဒေါ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော။

နဒီကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ဂယာကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပါတော မဇ္ဈနှိကန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဂယာကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကတိံသေ ကပ္ပေ သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညာယတနေ အဿမံ ကာရေတွာ ဝနမူလဖလာဟာရော ဝသတိ။ တေန စ သမယေန ဘဂဝါ ဧကော အဒုတိယော တဿ အဿမသမီပေန ဂစ္ဆတိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ဝေလံ ဩလောကေတွာ မနောဟရာနိ ကောလဖလာနိ သတ္ထု ဥပနေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒွီဟိ တာပသသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဂယာယံ ဝိဟရတိ။ ဂယာယံ ဝသနတော ဟိဿ ကဿပဂေါတ္တတာယ စ ဂယာကဿပေါတိ သမညာ အဟောသိ။ သော ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒံ ဒတွာ အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ (မဟာဝ။ ၅၄) ဩဝဒိယမာနော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၅။၈-၁၄) –

‘‘အဇိနေန နိဝတ္ထောဟံ, ဝါကစီရဓရော တဒါ၊

ခါရိယာ ပူရယိတွာနံ, ကောလံဟာသိံ မမဿမံ။

‘‘တမှိ ကာလေ သိခီ ဗုဒ္ဓေါ, ဧကော အဒုတိယော အဟု၊

မမဿမံ ဥပဂစ္ဆိ, ဇာနန္တော သဗ္ဗကာလိကံ။

‘‘သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ဝန္ဒိတွာန စ သုဗ္ဗတံ၊

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, ကောလံ ဗုဒ္ဓဿဒါသဟံ။

‘‘ဧကတိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ကောလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပါပပဝါဟနကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၃၄၅။ ‘‘ပါတော မဇ္ဈနှိကံ သာယံ, တိက္ခတ္တုံ ဒိဝသဿဟံ၊

ဩတရိံ ဥဒကံ သောဟံ, ဂယာယ ဂယဖဂ္ဂုယာ။

၃၄၆။ ‘‘ယံ မယာ ပကတံ ပါပံ, ပုဗ္ဗေ အညာသု ဇာတိသု၊

တံ ဒါနီဓ ပဝါဟေမိ, ဧဝံဒိဋ္ဌိ ပုရေ အဟုံ။

၃၄၇။ ‘‘သုတွာ သုဘာသိတံ ဝါစံ, ဓမ္မတ္ထသဟိတံ ပဒံ၊

တထံ ယာထာဝကံ အတ္ထံ, ယောနိသော ပစ္စဝေက္ခိသံ။

၃၄၈။ ‘‘နိနှာတသဗ္ဗပါပေါမှိ, နိမ္မလော ပယတော သုစိ၊

သုဒ္ဓေါ သုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါ, ပုတ္တော ဗုဒ္ဓဿ ဩရသော။

၃၄၉။ ‘‘ဩဂယှဋ္ဌင်္ဂိကံ သောတံ, သဗ္ဗပါပံ ပဝါဟယိံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဇ္ဈဂမိံ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ပဌမဂါထာယ တာဝ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ပါတော သူရိယုဂ္ဂမနဝေလာယံ, မဇ္ဈနှိကံ မဇ္ဈနှဝေလာယံ, သာယံ သာယနှဝေလာယန္တိ ဒိဝသဿ တိက္ခတ္တုံ တယော ဝါရေ အဟံ ဥဒကံ ဩတရိံ ဩဂါဟိံ။ ဩတရန္တော စ သောဟံ န ယတ္ထ ကတ္ထစိ ယဒါ ဝါ တဒါ ဝါ ဩတရိံ, အထ ခေါ ဂယာယ မဟာဇနဿ ‘‘ပါပပဝါဟန’’န္တိ အဘိသမ္မတေ ဂယာတိတ္ထေ, ဂယဖဂ္ဂုယာ ဂယာဖဂ္ဂုနာမကေ ဖဂ္ဂုနီမာသဿ ဥတ္တရဖဂ္ဂုနီနက္ခတ္တေ အနုသံဝစ္ဆရံ ဥဒကောရောဟနမနုယုတ္တော အဟောသိန္တိ။

ဣဒါနိ တဒါ ယေနာဓိပ္ပါယေန ဥဒကောရောဟနမနုယုတ္တံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ မယာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ‘‘ယံ မယာ ပုဗ္ဗေ ဣတော အညာသု ဇာတီသု ပါပကမ္မံ ဥပစိတံ။ တံ ဣဒါနိ ဣဓ ဂယာတိတ္ထေ ဣမိဿာ စ ဂယာဖဂ္ဂုယာ ဣမိနာ ဥဒကောရောဟနေန ပဝါဟေမိ အပနေမိ ဝိက္ခာလေမီ’’တိ။ ပုရေ သတ္ထု သာသနုပဂမနတော ပုဗ္ဗေ ဧဝံဒိဋ္ဌိ ဧဝရူပဝိပရီတဒဿနော အဟုံ အဟောသိံ။

ဓမ္မတ္ထသဟိတံ ပဒန္တိ ဝိဘတ္တိအလောပေန နိဒ္ဒေသော။ ဓမ္မေန စ အတ္ထေန စ သဟိတကောဋ္ဌာသံ, အာဒိတော မဇ္ဈတော ပရိယောသာနတော စ ဓမ္မူပသံဟိတံ အတ္ထူပသံဟိတံ သုဋ္ဌု ဧကန္တေန နိယျာနိကံ ကတွာ ဘာသိတံ ဝါစံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဝစနံ သုတွာ တေန ပကာသိတံ ပရမတ္ထဘာဝေန တစ္ဆဘာဝတော တထံ ယထာရဟံ ပဝတ္တိနိဝတ္တိဥပါယဘာဝေ ဗျဘိစာရာဘာဝတော ယာထာဝကံ ဒုက္ခာဒိအတ္ထံ ယောနိသော ဥပါယေန ပရိညေယျာဒိဘာဝေန ပစ္စဝေက္ခိသံ ‘‘ဒုက္ခံ ပရိညေယျံ, သမုဒယော ပဟာတဗ္ဗော, နိရောဓော သစ္ဆိကာတဗ္ဗော, မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော’’တိ ပတိအဝေက္ခိံ, ဉာဏစက္ခုနာ ပဿိံ ပဋိဝိဇ္ဈိန္တိ အတ္ထော။

နိနှာတသဗ္ဗပါပေါမှီတိ ဧဝံ ပဋိဝိဒ္ဓသစ္စတ္တာ ဧဝ အရိယမဂ္ဂဇလေန ဝိက္ခာလိတသဗ္ဗပါပေါ အမှိ။ တတော ဧဝ ရာဂမလာဒီနံ အဘာဝေန နိမ္မလတ္တာ နိမ္မလော။ တတော ဧဝ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရတာယ ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရတာယ ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရတာယ ပယတော သုစိ သုဒ္ဓေါ။ သဝါသနသဗ္ဗကိလေသမလဝိသုဒ္ဓိယာ သုဒ္ဓဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော လောကုတ္တရဓမ္မဒါယဿ အာဒိယနတော ဒါယာဒေါ။ တဿေဝ ဒေသနာဉာဏသမုဋ္ဌာနဥရောဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိတာယ ဩရသော ပုတ္တော အမှီတိ ယောဇနာ။

ပုနပိ အတ္တနော ပရမတ္ထတော နှာတကဘာဝမေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဩဂယှာ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဩဂယှာတိ ဩဂါဟေတွာ အနုပဝိသိတွာ။ အဋ္ဌင်္ဂိကံ သောတန္တိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ အဋ္ဌင်္ဂသမောဓာနဘူတံ မဂ္ဂသောတံ။ သဗ္ဗပါပံ ပဝါဟယိန္တိ အနဝသေသံ ပါပမလံ ပက္ခာလေသိံ, အရိယမဂ္ဂဇလပဝါဟနေန ပရမတ္ထနှာတကော အဟောသိံ။ တတော ဧဝ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အဇ္ဈဂမိံ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနန္တိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

ဂယာကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ ဝက္ကလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဝါတရောဂါဘိနီတောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဝက္ကလိတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆန္တေဟိ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ။ သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ဗျာကရိ။

သောပိ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ သတ္ထု ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဝက္ကလီတိဿ နာမံ အကံသု။ သော ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဗြာဟ္မဏသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ရူပကာယဿ သမ္ပတ္တိဒဿနေန အတိတ္တော သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံယေဝ ဝိစရတိ။ ‘‘အဂါရမဇ္ဈေ ဝသန္တော နိစ္စကာလံ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုံ န လဘိဿာမီ’’တိ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဌပေတွာ ဘောဇနဝေလံ သရီရကိစ္စကာလဉ္စ သေသကာလေ ယတ္ထ ဌိတေန သက္ကာ ဒသဗလံ ပဿိတုံ, တတ္ထ ဌိတော အညံ ကိစ္စံ ပဟာယ ဘဂဝန္တံ ဩလောကေန္တောဝ ဝိဟရတိ။ သတ္ထာ တဿ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမေန္တော ဗဟုကာလံ တသ္မိံ ရူပဒဿနေနေဝ ဝိစရန္တေ ကိဉ္စိ အဝတွာ ပုနေကဒိဝသံ ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလိ, ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ, ဝက္ကလိ, ဓမ္မံ ပဿတိ, သော မံ ပဿတိ။ ယော မံ ပဿတိ, သော ဓမ္မံ ပဿတိ။ ဓမ္မဉှိ, ဝက္ကလိ, ပဿန္တော မံ ပဿတိ, မံ ပဿန္တော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၇) အာဟ။

သတ္ထရိ ဧဝံ ဝဒန္တေပိ ထေရော သတ္ထု ဒဿနံ ပဟာယ အညတ္ထ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ။ တတော သတ္ထာ ‘‘နာယံ ဘိက္ခု သံဝေဂံ အလဘိတွာ ဗုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ ‘‘အပေဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ ထေရံ ပဏာမေသိ။ သော သတ္ထာရာ ပဏာမိတော သမ္မုခေ ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ကိံ မယှံ ဇီဝိတေန, ယောဟံ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုံ န လဘာမီ’’တိ ဂိဇ္ဈကူဋပဗ္ဗတေ ပပါတဋ္ဌာနံ အဘိရုဟိ။ သတ္ထာ တဿ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ‘‘အယံ ဘိက္ခု မမ သန္တိကာ အဿာသံ အလဘန္တော မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယံ နာသေယျာ’’တိ အတ္တာနံ ဒဿေတုံ ဩဘာသံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော –

‘‘ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘိက္ခု, ပသန္နော ဗုဒ္ဓသာသနေ၊

အဓိဂစ္ဆေ ပဒံ သန္တံ, သင်္ခါရူပသမံ သုခ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၈၁) –

ဂါထံ ဝတွာ ‘‘ဧဟိ, ဝက္ကလီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ ထေရော ‘‘ဒသဗလော မေ ဒိဋ္ဌော, ‘ဧဟီ’တိ အဝှါနမ္ပိ လဒ္ဓ’’န္တိ ဗလဝပီတိသောမနဿံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကုတော အာဂစ္ဆာမီ’’တိ အတ္တနော ဂမနဘာဝံ အဇာနိတွာ သတ္ထု သမ္မုခေ အာကာသေ ပက္ခန္ဒန္တော ပဌမပါဒေန ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝ သတ္ထာရာ

ဝုတ္တဂါထံ အာဝဇ္ဇေန္တော အာကာသေယေဝ ပီတိံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၂၀၈) ဓမ္မပဒဝဏ္ဏနာယဉ္စ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၂။၃၈၁) အာဂတံ။

ဣဓ ပန ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ကိံ တေ, ဝက္ကလီ’’တိအာဒိနာ သတ္ထာရာ ဩဝဒိတော ဂိဇ္ဈကူဋေ ဝိဟရန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေသိ, တဿ သဒ္ဓါယ ဗလဝဘာဝတော ဧဝ ဝိပဿနာ ဝီထိံ န ဩတရတိ, ဘဂဝါ တံ ဉတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ သောဓေတွာ အဒါသိ။ ပုန ဝိပဿနံ မတ္ထကံ ပါပေတုံ နာသက္ခိယေဝ, အထဿ အာဟာရဝေကလ္လေန ဝါတာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, တံ ဝါတာဗာဓေန ပီဠိယမာနံ ဉတွာ ဘဂဝါ တတ္ထ ဂန္တွာ ပုစ္ဆန္တော –

၃၅၀။ ‘‘ဝါတရောဂါဘိနီတော တွံ, ဝိဟရံ ကာနနေ ဝနေ၊

ပဝိဒ္ဓဂေါစရေ လူခေ, ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီ’’တိ။ –

အာဟ။ တံ သုတွာ ထေရော –

၃၅၁။ ‘‘ပီတိသုခေန ဝိပုလေန, ဖရမာနော သမုဿယံ၊

လူခမ္ပိ အဘိသမ္ဘောန္တော, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ။

၃၅၂။ ‘‘ဘာဝေန္တော သတိပဋ္ဌာနေ, ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ စ၊

ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ စ ဘာဝေန္တော, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ။

၃၅၃။ ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ, နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေ၊

သမဂ္ဂေ သဟိတေ ဒိသွာ, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ။

၃၅၄။ ‘‘အနုဿရန္တော သမ္ဗုဒ္ဓံ, အဂ္ဂံ ဒန္တံ သမာဟိတံ၊

အတန္ဒိတော ရတ္တိန္ဒိဝံ, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ’’တိ။ –

စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဝါတရောဂါဘိနီတောတိ ဝါတာဗာဓေန အသေရိဘာဝံ ဥပနီတော, ဝါတဗျာဓိနာ အဘိဘူတော။ တွန္တိ ထေရံ အာလပတိ။ ဝိဟရန္တိ တေန ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရန္တော။ ကာနနေ ဝနေတိ ကာနနဘူတေ ဝနေ, မဟာအရညေတိ အတ္ထော။ ပဝိဒ္ဓဂေါစရေတိ ဝိဿဋ္ဌဂေါစရေ ဒုလ္လဘပစ္စယေ။ ဝါတရောဂဿ သပ္ပါယာနံ သပ္ပိအာဒိဘေသဇ္ဇာနံ အဘာဝေန ဖရုသဘူမိဘာဂတာယ စ လူခေ လူခဋ္ဌာနေ။ ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီတိ ဘိက္ခု တွံ ကထံ ဝိဟရိဿသီတိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆိ။

တံ သုတွာ ထေရော နိရာမိသပီတိသောမနဿာဒိနာ အတ္တနော သုခဝိဟာရံ ပကာသေန္တော ‘‘ပီတိသုခေနာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပီတိသုခေနာတိ ဥဗ္ဗေဂလက္ခဏာယ ဖရဏလက္ခဏာယ စ ပီတိယာ တံသမ္ပယုတ္တသုခေန စ။ တေနာဟ ‘‘ဝိပုလေနာ’’တိ ဥဠာရေနာတိ အတ္ထော။ ဖရမာနော သမုဿယန္တိ ယထာဝုတ္တပီတိသုခသမုဋ္ဌိတေဟိ ပဏီတေဟိ ရူပေဟိ သကလံ ကာယံ ဖရာပေန္တော နိရန္တရံ ဖုဋံ ကရောန္တော။ လူခမ္ပိ အဘိသမ္ဘောန္တောတိ အရညာဝါသဇနိတံ သလ္လေခဝုတ္တိဟေတုကံ ဒုဿဟမ္ပိ ပစ္စယလူခံ အဘိဘဝန္တော အဓိဝါသေန္တော။ ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေတိ ဈာနသုခေန ဝိပဿနာသုခေန စ အရညာယတနေ ဝိဟရိဿာမီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ – ‘‘သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေသိ’’န္တိ (ပါရာ။ ၁၁)။

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ စ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄)၊

ဘာဝေန္တော သတိပဋ္ဌာနေတိ မဂ္ဂပရိယာပန္နေ ကာယာနုပဿနာဒိကေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဥပ္ပါဒေန္တော ဝဍ္ဎေန္တော စ။ ဣန္ဒြိယာနီတိ မဂ္ဂပရိယာပန္နာနိ ဧဝ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ။ ဗလာနီတိ တထာ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စ ဗလာနိ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနီတိ တထာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ။ စ-သဒ္ဒေန သမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒမဂ္ဂင်္ဂါနိ သင်္ဂဏှာတိ။ တဒဝိနာဘာဝတော ဟိ တဂ္ဂဟဏေနေဝ တေသံ ဂဟဏံ ဟောတိ။ ဝိဟရိဿာမီတိ ယထာဝုတ္တေ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေ ဘာဝေန္တော မဂ္ဂသုခေန တဒဓိဂမသိဒ္ဓေန ဖလသုခေန နိဗ္ဗာနသုခေန စ ဝိဟရိဿာမိ။

အာရဒ္ဓဝီရိယေတိ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝသေန ပဂ္ဂဟိတဝီရိယေ။ ပဟိတတ္တေတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိပေသိတစိတ္တေ။ နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမေတိ သဗ္ဗကာလံ အသိထိလဝီရိယေ။ အဝိဝါဒဝသေန ကာယသာမဂ္ဂိဒါနဝသေန စ သမဂ္ဂေ။ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေန သဟိတေ သဗြဟ္မစာရီ ဒိသွာ။ ဧတေန ကလျာဏမိတ္တသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ။

အနုဿရန္တော သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ သမ္မာ သာမံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမတာယ, အဂ္ဂံ ဥတ္တမေန ဒမထေန ဒန္တံ, အနုတ္တရသမာဓိနာ သမာဟိတံ အတန္ဒိတော အနလသော ဟုတွာ, ရတ္တိန္ဒိဝံ သဗ္ဗကာလံ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟ’’န္တိအာဒိနာ အနုဿရန္တော ဝိဟရိဿာမိ။ ဧတေန ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာယ ယုတ္တာကာရဒဿနေန သဗ္ဗတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂမာဟ, ပုရိမေန ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂံ။

ဧဝံ ပန ဝတွာ ထေရော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၄။၂၈-၆၅) –

‘‘ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော၊

အနောမနာမော အမိတော, နာမေန ပဒုမုတ္တရော။

‘‘ပဒုမာကာရဝဒနော, ပဒုမာမလသုစ္ဆဝီ၊

လောကေနာနုပလိတ္တောဝ, တောယေန ပဒုမံ ယထာ။

‘‘ဝီရော ပဒုမပတ္တက္ခော, ကန္တော စ ပဒုမံ ယထာ၊

ပဒုမုတ္တရဂန္ဓောဝ, တသ္မာ သော ပဒုမုတ္တရော။

‘‘လောကဇေဋ္ဌော စ နိမ္မာနော, အန္ဓာနံ နယနူပမော၊

သန္တဝေသော ဂုဏနိဓိ, ကရုဏာမတိသာဂရော။

‘‘သ ကဒါစိ မဟာဝီရော, ဗြဟ္မာသုရသုရစ္စိတော၊

သဒေဝမနုဇာကိဏ္ဏေ, ဇနမဇ္ဈေ ဇိနုတ္တမော။

‘‘ဝဒနေန သုဂန္ဓေန, မဓုရေန ရုတေန စ၊

ရဉ္ဇယံ ပရိသံ သဗ္ဗံ, သန္ထဝီ သာဝကံ သကံ။

‘‘သဒ္ဓါဓိမုတ္တော သုမတိ, မမ ဒဿနလာလသော၊

နတ္ထိ ဧတာဒိသော အညော, ယထာယံ ဘိက္ခု ဝက္ကလိ။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ, နဂရေ ဗြာဟ္မဏတြဇော၊

ဟုတွာ သုတွာ စ တံ ဝါကျံ, တံ ဌာနမဘိရောစယိံ။

‘‘သသာဝကံ တံ ဝိမလံ, နိမန္တေတွာ တထာဂတံ၊

သတ္တာဟံ ဘောဇယိတွာန, ဒုဿေဟစ္ဆာဒယိံ တဒါ။

‘‘နိပစ္စ သိရသာ တဿ, အနန္တဂုဏသာဂရေ၊

နိမုဂ္ဂေါ ပီတိသမ္ပုဏ္ဏော, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘ယော သော တယာ သန္ထဝိတော, ဣတော သတ္တမကေ မုနိ၊

ဘိက္ခု သဒ္ဓါဝတံ အဂ္ဂေါ, တာဒိသော ဟောမဟံ မုနေ။

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ မဟာဝီရော, အနာဝရဏဒဿနော၊

ဣမံ ဝါကျံ ဥဒီရေသိ, ပရိသာယ မဟာမုနိ။

‘‘ပဿထေတံ မာဏဝကံ, ပီတမဋ္ဌနိဝါသနံ၊

ဟေမယညောပစိတင်္ဂံ, ဇနနေတ္တမနောဟရံ။

‘‘ဧသော အနာဂတဒ္ဓါနေ, ဂေါတမဿ မဟေသိနော၊

အဂ္ဂေါ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ, သာဝကောယံ ဘဝိဿတိ။

‘‘ဒေဝဘူတော မနုဿော ဝါ, သဗ္ဗသန္တာပဝဇ္ဇိတော၊

သဗ္ဗဘောဂပရိဗျူဠှော, သုခိတော သံသရိဿတိ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ဝက္ကလိ နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘တေန ကမ္မဝိသေသေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘သဗ္ဗတ္ထ သုခိတော ဟုတွာ, သံသရန္တော ဘဝါဘဝေ၊

သာဝတ္ထိယံ ပုရေ ဇာတော, ကုလေ အညတရေ အဟံ။

‘‘နောနီတသုခုမာလံ မံ, ဇာတပလ္လဝကောမလံ၊

မန္ဒံ ဥတ္တာနသယနံ, ပိသာစဘယတဇ္ဇိတာ။

‘‘ပါဒမူလေ မဟေသိဿ, သာယေသုံ ဒီနမာနသာ၊

ဣမံ ဒဒါမ တေ နာထ, သရဏံ ဟောဟိ နာယက။

‘‘တဒါ ပဋိဂ္ဂဟိ သော မံ, ဘီတာနံ သရဏော မုနိ၊

ဇာလိနာ စက္ကင်္ကိတေန, မုဒုကောမလပါဏိနာ။

‘‘တဒါ ပဘုတိ တေနာဟံ, အရက္ခေယျေန ရက္ခိတော၊

သဗ္ဗဝေရဝိနိမုတ္တော, သုခေန ပရိဝုဒ္ဓိတော။

‘‘သုဂတေန ဝိနာ ဘူတော, ဥက္ကဏ္ဌာမိ မုဟုတ္တကံ၊

ဇာတိယာ သတ္တဝဿောဟံ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

‘‘သဗ္ဗပါရမိသမ္ဘူတံ, နီလက္ခိနယနံ ဝရံ၊

ရူပံ သဗ္ဗသုဘာကိဏ္ဏံ, အတိတ္တော ဝိဟရာမဟံ။

‘‘ဗုဒ္ဓရူပရတိံ ဉတွာ, တဒါ ဩဝဒိ မံ ဇိနော၊

အလံ ဝက္ကလိ ကိံ ရူပေ, ရမသေ ဗာလနန္ဒိတေ။

‘‘ယော ဟိ ပဿတိ သဒ္ဓမ္မံ, သော မံ ပဿတိ ပဏ္ဍိတော၊

အပဿမာနော သဒ္ဓမ္မံ, မံ ပဿမ္ပိ န ပဿတိ။

‘‘အနန္တာဒီနဝေါ ကာယော, ဝိသရုက္ခသမူပမော၊

အာဝါသော သဗ္ဗရောဂါနံ, ပုဉ္ဇော ဒုက္ခဿ ကေဝလော။

‘‘နိဗ္ဗိန္ဒိယ တတော ရူပေ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

ပဿ ဥပက္ကိလေသာနံ, သုခေနန္တံ ဂမိဿသိ။

‘‘ဧဝံ တေနာနုသိဋ္ဌောဟံ, နာယကေန ဟိတေသိနာ၊

ဂိဇ္ဈကူဋံ သမာရုယှ, ဈာယာမိ ဂိရိကန္ဒရေ။

‘‘ဌိတော ပဗ္ဗတပါဒမှိ, အဿာသယိ မဟာမုနိ၊

ဝက္ကလီတိ ဇိနော ဝါစံ, တံ သုတွာ မုဒိတော အဟံ။

‘‘ပက္ခန္ဒိံ သေလပဗ္ဘာရေ, အနေကသတပေါရိသေ၊

တဒါ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန, သုခေနေဝ မဟိံ ဂတော။

‘‘ပုနောပိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

တမဟံ ဓမ္မမညာယ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘သုမဟာပရိသမဇ္ဈေ, တဒါ မံ စရဏန္တဂေါ၊

အဂ္ဂံ သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ, ပညပေသိ မဟာမတိ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တောပိ ထေရော ဣမာ ဧဝ ဂါထာ အဘာသိ။ အထ နံ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော သဒ္ဓါဓိမုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ။

ဝက္ကလိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ဝိဇိတသေနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဩလဂ္ဂေဿာမီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဝိဇိတသေနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော အတ္ထဒဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဃရာဝါသံ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော အာကာသေန ဂစ္ဆန္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ပသန္နာကာရံ ဒဿေန္တော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ။ သတ္ထာ တဿ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ အာကာသတော ဩတရိ။ သော ဘဂဝတော မနောဟရာနိ မဓုရာနိ ဖလာနိ ဥပနေသိ, ပဋိဂ္ဂဟေသိ ဘဂဝါ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကောသလရဋ္ဌေ ဟတ္ထာစရိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိဇိတသေနောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပါပုဏိ။ တဿ မာတုလာ သေနော စ ဥပသေနော စာတိ ဒွေ ဟတ္ထာစရိယာ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါသဓုရံ ပူရေန္တာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။ ဝိဇိတသေနောပိ ဟတ္ထိသိပ္ပေ နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသေ အလဂ္ဂမာနသော သတ္ထု ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ မာတုလတ္ထေရာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေသံ ဩဝါဒါနုသာသနိယာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိပဿနာဝီထိံ လင်္ဃိတွာ ဗဟိဒ္ဓါ နာနာရမ္မဏေ ဝိဓာဝန္တံ အတ္တနော စိတ္တံ ဩဝဒန္တော –

၃၅၅။ ‘‘ဩလဂ္ဂေဿာမိ တေ စိတ္တ, အာဏိဒွါရေဝ ဟတ္ထိနံ၊

န တံ ပါပေ နိယောဇေဿံ, ကာမဇာလံ သရီရဇံ။

၃၅၆။ ‘‘တွံ ဩလဂ္ဂေါ န ဂစ္ဆသိ, ဒွါရဝိဝရံ ဂဇောဝ အလဘန္တော၊

န စ စိတ္တကလိ ပုနပ္ပုနံ, ပသက္က ပါပရတော စရိဿသိ။

၃၅၇။ ‘‘ယထာ ကုဉ္ဇရံ အဒန္တံ, နဝဂ္ဂဟမင်္ကုသဂ္ဂဟော၊

ဗလဝါ အာဝတ္တေတိ အကာမံ, ဧဝံ အာဝတ္တယိဿံ တံ။

၃၅၈။ ‘‘ယထာ ဝရဟယဒမကုသလော, သာရထိပဝရော ဒမေတိ အာဇညံ၊

ဧဝံ ဒမယိဿံ တံ, ပတိဋ္ဌိတော ပဉ္စသု ဗလေသု။

၃၅၉။ ‘‘သတိယာ တံ နိဗန္ဓိဿံ, ပယုတ္တော တေ ဒမေဿာမိ၊

ဝီရိယဓုရနိဂ္ဂဟိတော, န ယိတော ဒူရံ ဂမိဿသေ စိတ္တာ’’တိ။ –

ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဩလဂ္ဂေဿာမီတိ သံဝရိဿာမိ နိဝါရေဿာမိ။ တေတိ တံ။ ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ။ တေ ဂမနန္တိ ဝါ ဝစနသေသော။ ဟတ္ထိနန္တိ စ ဟတ္ထိန္တိ အတ္ထော။ စိတ္တာတိ အတ္တနော စိတ္တံ အာလပတိ။ ယထာ တံ ဝါရေတုကာမော, တံ ဒဿေန္တော ‘‘အာဏိဒွါရေဝ ဟတ္ထိန’’န္တိ အာဟ။ အာဏိဒွါရံ နာမ ပါကာရဗဒ္ဓဿ နဂရဿ ခုဒ္ဒကဒွါရံ, ယံ ဃဋိကာဆိဒ္ဒေ အာဏိမှိ ပက္ခိတ္တေ ယန္တေန ဝိနာ အဗ္ဘန္တရေ ဌိတေဟိပိ ဝိဝရိတုံ န သက္ကာ။ ယေန မနုဿဂဝဿမဟိံသာဒယော န နိဂ္ဂန္တုံ သက္ကာ။ နဂရတော ဗဟိ နိဂ္ဂန္တုကာမမ္ပိ ဟတ္ထိံ ယတော ပလောဘေတွာ ဟတ္ထာစရိယော ဂမနံ နိဝါရေသိ။ အထ ဝါ အာဏိဒွါရံ နာမ ပလိဃဒွါရံ။ တတ္ထ ဟိ တိရိယံ ပလိဃံ ဌပေတွာ ရုက္ခသူစိသင်္ခါတံ အာဏိံ ပလိဃသီသေ အာဝုဏန္တိ။ ပါပေတိ ရူပါဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇနကအဘိဇ္ဈာဒိပါပဓမ္မေ တံ န နိယောဇေဿံ န နိယောဇိဿာမိ။ ကာမဇာလာတိ ကာမဿ ဇာလဘူတံ။ ယထာ ဟိ မစ္ဆဗန္ဓမိဂလုဒ္ဒါနံ ဇာလံ နာမ မစ္ဆာဒီနံ တေသံ ယထာကာမကာရသာဓနံ, ဧဝံ အယောနိသောမနသိကာရာနုပါတိတံ စိတ္တံ မာရဿ ကာမကာရသာဓနံ။ တေန ဟိ သော သတ္တေ အနတ္ထေသု ပါတေတိ။ သရီရဇာတိ သရီရေသု ဥပ္ပဇ္ဇနက။ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ဟိ စိတ္တံ ရူပပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ ‘‘သရီရဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။

တွံ ဩလဂ္ဂေါ န ဂစ္ဆသီတိ တွံ, စိတ္တကလိ, မယာ သတိပညာပတောဒအင်္ကုသေဟိ ဝါရိတော န ဒါနိ ယထာရုစိံ ဂမိဿသိ, အယောနိသောမနသိကာရဝသေန ယထာကာမံ ဝတ္တိတုံ န လဘိဿသိ။ ယထာ ကိံ? ဒွါရဝိဝရံ ဂဇောဝ အလဘန္တော နဂရတော ဂဇနိရောဓတော ဝါ နိဂ္ဂမနာယ ဒွါရဝိဝရကံ အလဘမာနော ဟတ္ထီ ဝိယ။ စိတ္တကလီတိ စိတ္တကာဠကဏ္ဏိ။ ပုနပ္ပုနန္တိ အပရာပရံ။ ပသက္ကာတိ သရဏသမ္ပဿာသဝသေန။ ပါပရတောတိ ပါပကမ္မနိရတော ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဣဒါနိ န စရိဿသိ တထာ စရိတုံ န ဒဿာမီတိ အတ္ထော။

အဒန္တန္တိ အဒမိတံ ဟတ္ထိသိက္ခံ အသိက္ခိတံ။ နဝဂ္ဂဟန္တိ အစိရဂဟိတံ။ အင်္ကုသဂ္ဂဟောတိ ဟတ္ထာစရိယော။ ဗလဝါတိ ကာယဗလေန ဉာဏဗလေန စ ဗလဝါ။ အာဝတ္တေတိ အကာမန္တိ အနိစ္ဆန္တမေဝ နိသေဓနတော နိဝတ္တေတိ။ ဧဝံ အာဝတ္တယိဿန္တိ ယထာ ယထာဝုတ္တံ ဟတ္ထိံ ဟတ္ထာစရိယော, ဧဝံ တံ စိတ္တံ စိတ္တကလိံ ဒုစ္စရိတနိသေဓနတော နိဝတ္တယိဿာမိ။

ဝရဟယဒမကုသလောတိ ဥတ္တမာနံ အဿဒမ္မာနံ ဒမနေ ကုသလော။ တတော ဧဝ သာရထိပဝရော အဿဒမ္မသာရထီသု ဝိသိဋ္ဌော ဒမေတိ အာဇညံ အာဇာနီယံ အဿဒမ္မံ ဒေသကာလာနုရူပံ သဏှဖရုသေဟိ ဒမေတိ ဝိနေတိ နိဗ္ဗိသေဝနံ ကရောတိ။ ပတိဋ္ဌိတော ပဉ္စသု ဗလေသူတိ သဒ္ဓါဒီသု ပဉ္စသု ဗလေသု ပတိဋ္ဌိတော ဟုတွာ အဿဒ္ဓိယာဒိနိသေဓနတော တံ ဒမယိဿံ ဒမေဿာမီတိ အတ္ထော။

သတိယာ တံ နိဗန္ဓိဿန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တတော ဗဟိ ဂန္တုံ အဒေန္တော သတိယောတ္တေန ကမ္မဋ္ဌာနထမ္ဘေ, စိတ္တကလိ, တံ နိဗန္ဓိဿာမိ နိယမေဿာမိ။ ပယုတ္တော တေ ဒမေဿာမီတိ တတ္ထ နိဗန္ဓန္တော ဧဝ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဟုတွာ တေ ဒမေဿာမိ, သံကိလေသမလတော တံ ဝိသောဓေဿာမိ။ ဝီရိယဓုရနိဂ္ဂဟိတောတိ ယထာဝုတ္တော ဆေကေန သုသာရထိနာ ယုဂေ ယောဇိတော ယုဂနိဂ္ဂဟိတော ယုဂန္တရဂတော တံ နာတိက္ကမတိ, ဧဝံ တွမ္ပိ စိတ္တ, မမ ဝီရိယဓုရေ နိဂ္ဂဟိတော သက္ကစ္စကာရိတာယ သာတစ္စကာရိတာယ အညထာ ဝတ္တိတုံ အလဘန္တော ဣတော ဂေါစရဇ္ဈတ္တတော ဒူရံ ဗဟိ န ဂမိဿသိ။ ဘာဝနာနုယုတ္တဿ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနတော အညံ အာသန္နမ္ပိ လက္ခဏတော ဒူရမေဝါတိ ဧဝံ ထေရော ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အတ္တနော စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှန္တောဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၅။၂၂-၃၀) –

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏံ၊

ဝိပိနဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တံ, သာလရာဇံဝ ဖုလ္လိတံ။

‘‘တိဏတ္ထရံ ပညာပေတွာ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ အယာစဟံ၊

အနုကမ္ပတု မံ ဗုဒ္ဓေါ, ဘိက္ခံ ဣစ္ဆာမိ ဒါတဝေ။

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, အတ္ထဒဿီ မဟာယသော၊

မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, ဩရူဟိ မမ အဿမေ။

‘‘ဩရောဟိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, နိသီဒိ ပဏ္ဏသန္ထရေ၊

ဘလ္လာတကံ ဂဟေတွာန, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ။

‘‘မမ နိဇ္ဈာယမာနဿ, ပရိဘုဉ္ဇိ တဒါ ဇိနော၊

တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, အဘိဝန္ဒိံ တဒါ ဇိနံ။

‘‘အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, ယံ ဖလမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဖလဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တောပိ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

ဝိဇိတသေနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ ယသဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥပါရမ္ဘစိတ္တောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ယသဒတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိ။ တထာ ဟေသ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ကာမေ ပဟာယ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရညေ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဘိတ္ထဝိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မလ္လရဋ္ဌေ မလ္လရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ယသဒတ္တောတိ လဒ္ဓနာမော, ဝယပ္ပတ္တော တက္ကသိလံ ဂန္တွာ သဗ္ဗသိပ္ပါနိ သိက္ခိတွာ သဘိယေန ပရိဗ္ဗာဇကေန သဒ္ဓိံယေဝ စာရိကံ စရမာနော, အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိယံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သဘိယေန ပုဋ္ဌပဉှေသု ဝိဿဇ္ဇိယမာနေသု သယံ ဩတာရာပေက္ခော သုဏန္တော နိသီဒိ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝါဒေ ဒေါသံ ဒဿာမီ’’တိ။ အထဿ ဘဂဝါ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ သဘိယသုတ္တဒေသနာဝသာနေ (သု။ နိ။ သဘိယသုတ္တ) ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၃၆၀။ ‘‘ဥပါရမ္ဘစိတ္တော ဒုမ္မေဓော, သုဏာတိ ဇိနသာသနံ၊

အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာ, နဘသော ပထဝီ ယထာ။

၃၆၁။ ‘‘ဥပါရမ္ဘစိတ္တော ဒုမ္မေဓော, သုဏာတိ ဇိနသာသနံ၊

ပရိဟာယတိ သဒ္ဓမ္မာ, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ။

၃၆၂။ ‘‘ဥပါရမ္ဘစိတ္တော ဒုမ္မေဓော, သုဏာတိ ဇိနသာသနံ၊

ပရိသုဿတိ သဒ္ဓမ္မေ, မစ္ဆော အပ္ပေါဒကေ ယထာ။

၃၆၃။ ‘‘ဥပါရမ္ဘစိတ္တော ဒုမ္မေဓော, သုဏာတိ ဇိနသာသနံ၊

န ဝိရူဟတိ သဒ္ဓမ္မေ, ခေတ္တေ ဗီဇံဝ ပူတိကံ။

၃၆၄။ ‘‘ယော စ တုဋ္ဌေန စိတ္တေန, သုဏာတိ ဇိနသာသနံ၊

ခေပေတွာ အာသဝေ သဗ္ဗေ, သစ္ဆိကတွာ အကုပ္ပတံ၊

ပပ္ပုယျ ပရမံ သန္တိံ, ပရိနိဗ္ဗာတိနာသဝေါ’’တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဥပါရမ္ဘစိတ္တောတိ သာရမ္ဘစိတ္တော, ဒေါသာရောပနာဓိပ္ပါယောတိ အတ္ထော။ ဒုမ္မေဓောတိ နိပ္ပညော။ အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာတိ သော တာဒိသော ပုဂ္ဂလော နဘသော ဝိယ ပထဝီ ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မတောပိ ဒူရေ ဟောတိ, ပဂေဝ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မတော။ ‘‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ။ နိ။ ၁။၁၈) ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ အနုယုတ္တဿ ကုတော သန္တနိပုဏော ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော။

ပရိဟာယတိ သဒ္ဓမ္မာတိ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မတော ပုဗ္ဗဘာဂိယသဒ္ဓါဒိသဒ္ဓမ္မတောပိ နိဟီယတိ။ ပရိသုဿတီတိ ဝိသုဿတိ ကာယစိတ္တာနံ ပီဏနရသဿ ပီတိပါမောဇ္ဇာဒိကုသလဓမ္မဿာဘာဝတော။ န ဝိရူဟတီတိ ဝိရူဠှိံ ဝုဒ္ဓိံ န ပါပုဏာတိ။ ပူတိကန္တိ ဂေါမယလေပဒါနာဒိအဘာဝေန ပူတိဘာဝံ ပတ္တံ။

တုဋ္ဌေန စိတ္တေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ, အတ္တမနော ပမုဒိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ခေပေတွာတိ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ။ အကုပ္ပတန္တိ အရဟတ္တံ။ ပပ္ပုယျာတိ ပါပုဏိတွာ။ ပရမံ သန္တိန္တိ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ။ တဒဓိဂမော စဿ ကေဝလံ ကာလာဂမနမေဝ, န ကောစိဝိဓောတိ တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတိနာသဝေါ’’တိ။

ဧဝံ သတ္ထာရာ ဩဝဒိတော သံဝေဂဇာတော ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၄။၃၅-၄၃) –

‘‘ကဏိကာရံဝ ဇလိတံ, ဒီပရုက္ခံဝ ဇောတိတံ၊

ကဉ္စနံဝ ဝိရောစန္တံ, အဒ္ဒသံ ဒွိပဒုတ္တမံ။

‘‘ကမဏ္ဍလုံ ဌပေတွာန, ဝါကစီရဉ္စ ကုဏ္ဍိကံ၊

ဧကံသံ အဇိနံ ကတွာ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ ထဝိံ အဟံ။

‘‘တမန္ဓကာရံ ဝိဓမံ, မောဟဇာလသမာကုလံ၊

ဉာဏာလောကံ ဒဿေတွာန, နိတ္တိဏ္ဏောသိ မဟာမုနိ။

‘‘သမုဒ္ဓရသိမံ လောကံ, သဗ္ဗာဝန္တမနုတ္တရံ၊

ဉာဏေ တေ ဥပမာ နတ္ထိ, ယာဝတာ ဇဂတော ဂတိ။

‘‘တေန ဉာဏေန သဗ္ဗညူ, ဣတိ ဗုဒ္ဓေါ ပဝုစ္စတိ၊

ဝန္ဒာမိ တံ မဟာဝီရံ, သဗ္ဗညုတမနာဝရံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ ထဝိံ အဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဉာဏတ္ထဝါယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တောပိ ထေရော ဣမာ ဧဝ ဂါထာ အဘာသိ။

ယသဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ သောဏကုဋိကဏ္ဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥပသမ္ပဒါ စ မေ လဒ္ဓါတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သောဏဿ ကုဋိကဏ္ဏဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဝိဘဝသမ္ပန္နော သေဋ္ဌိ ဟုတွာ ဥဠာရာယ ဣဿရိယသမ္ပတ္တိယာ ဌိတော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ သတသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတံ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓလီဠာယ မဟန္တေန ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန နဂရံ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ဝန္ဒိတွာ အဉ္ဇလိံ ကတွာ အဋ္ဌာသိ။ သော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနံ ပတ္ထေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနံ အကာသိ။ သတ္ထာ တဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ကလျာဏဝါက္ကရဏာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝတ္တပဋိဝတ္တာနိ ပူရေန္တော ဧကဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ သိဗ္ဗိတွာ အဒါသိ။ ပုန ဗုဒ္ဓသုညေ လောကေ ဗာရာဏသိယံ တုန္နဝါယော ဟုတွာ ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ စီဝရကောဋိံ ဆိန္နံ ဃဋေတွာ အဒါသိ။ ဧဝံ တတ္ထ တတ္ထ ပုညာနိ ကတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အဝန္တိရဋ္ဌေ ကုရရဃရေ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သောဏောတိဿ နာမံ အကံသု။ ကောဋိအဂ္ဃနကဿ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနဿ ဓာရဏေန ‘‘ကောဋိကဏ္ဏော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ကုဋိကဏ္ဏောတိ ပညာယိတ္ထ။

သော အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ ကုဋုမ္ဗံ သဏ္ဌပေန္တော အာယသ္မန္တေ မဟာကစ္စာနေ ကုလဃရံ နိဿာယ ပဝတ္တပဗ္ဗတေ ဝိဟရန္တေ တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု စ သီလေသု စ ပတိဋ္ဌာယ တံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိ။ သော အပရဘာဂေ သံသာရေ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဒသဝဂ္ဂံ သံဃံ သန္နိပါတေတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ကတိပယကာလံ ထေရဿ သန္တိကေ ဝသိတွာ, ထေရံ အာပုစ္ဆိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတုံ သာဝတ္ထိံ ဥပဂတော, သတ္ထာရာ ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝါသံ လဘိတွာ ပစ္စူသသမယေ အဇ္ဈိဋ္ဌော သောဠသအဋ္ဌကဝဂ္ဂိယာနံ ဥဿာရဏေန သာဓုကာရံ ဒတွာ ဘာသိတာယ ‘‘ဒိသွာ အာဒီနဝံ လောကေ’’တိ (ဥဒါ။ ၄၆၊ မဟာဝ။ ၂၅၈) ဥဒါနဂါထာယ ပရိယောသာနေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၄။၂၆-၃၄) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဝသီသတသဟဿေဟိ, နဂရံ ပါဝိသီ တဒါ။

‘‘နဂရံ ပဝိသန္တဿ, ဥပသန္တဿ တာဒိနော၊

ရတနာနိ ပဇ္ဇောတိံသု, နိဂ္ဃေါသော အာသိ တာဝဒေ။

‘‘ဗုဒ္ဓဿ အာနုဘာဝေန, ဘေရီ ဝဇ္ဇုမဃဋ္ဋိတာ၊

သယံ ဝီဏာ ပဝဇ္ဇန္တိ, ဗုဒ္ဓဿ ပဝိသတော ပုရံ။

‘‘ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ နမဿာမိ, ပဒုမုတ္တရမဟာမုနိံ၊

ပါဋိဟီရဉ္စ ပဿိတွာ, တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒယိံ။

‘‘အဟော ဗုဒ္ဓေါ အဟော ဓမ္မော, အဟော နော သတ္ထု သမ္ပဒါ၊

အစေတနာပိ တူရိယာ, သယမေဝ ပဝဇ္ဇရေ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ သညမလဘိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓသညာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တေ ပန ပတိဋ္ဌိတော အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယေန အာစိက္ခိတနိယာမေန ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန ဥပသမ္ပဒါ, ဓုဝနှာနံ, စမ္မတ္ထရဏံ, ဂုဏင်္ဂုဏူပါဟနံ, စီဝရဝိပ္ပဝါသောတိ ပဉ္စ ဝရေ ယာစိတွာ တေ သတ္ထု သန္တိကာ လဘိတွာ ပုနဒေဝ အတ္တနော ဝသိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဥပဇ္ဈာယဿ တမတ္ထံ အာရောစေသိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ။ ဝိတ္ထာရော ပန ဥဒါနဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော။ အင်္ဂုတ္တရဋ္ဌကထာယံ (အ။ နိ။ အဋ္ဌ။ ၁။၁။၂၀၆) ပန ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာ အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီ’’တိ ဝုတ္တံ။

သော အပရဘာဂေ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သောမနဿဇာတော ဥဒါနဝသေန –

၃၆၅။ ‘‘ဥပသမ္ပဒါ စ မေ လဒ္ဓါ, ဝိမုတ္တော စမှိ အနာသဝေါ၊

သော စ မေ ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌော, ဝိဟာရေ စ သဟာဝသိံ။

၃၆၆။ ‘‘ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဘဂဝါ, အဗ္ဘောကာသေတိနာမယိ၊

ဝိဟာရကုသလော သတ္ထာ, ဝိဟာရံ ပါဝိသီ တဒါ။

၃၆၇။ ‘‘သန္ထရိတွာန သံဃာဋိံ, သေယျံ ကပ္ပေသိ ဂေါတမော၊

သီဟော သေလဂုဟာယံဝ, ပဟီနဘယဘေရဝေါ။

၃၆၈။ ‘‘တတော ကလျာဏဝါက္ကရဏော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကော၊

သောဏော အဘာသိ သဒ္ဓမ္မံ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သမ္မုခါ။

၃၆၉။ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိညာယ, ဘာဝယိတွာန အဉ္ဇသံ၊

ပပ္ပုယျ ပရမံ သန္တိံ, ပရိနိဗ္ဗိဿတျနာသဝေါ’’တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဥပသမ္ပဒါ စ မေ လဒ္ဓါတိ ယာ သာ ကိစ္ဆေန ဒသဝဂ္ဂံ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေတွာ အတ္တနာ လဒ္ဓါ ဥပသမ္ပဒါ။ ယာ စ ပန ဝရဒါနဝသေန သဗ္ဗပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု ဝိနယဓရပဉ္စမေန ဂဏေန သတ္ထာရာ အနုညာတာ ဥပသမ္ပဒါ, တဒုဘယံ သန္ဓာယာဟ။ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော, တေန ဣတရေပိ သတ္ထု သန္တိကာ လဒ္ဓဝရေ သင်္ဂဏှာတိ။ ဝိမုတ္တော စမှိ အနာသဝေါတိ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သကလကိလေသဝတ္ထုဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တော စ အမှိ။ တတော ဧဝ ကာမာသဝါဒီဟိ အနာသဝေါ အမှီတိ ယောဇနာ။ သော စ မေ ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌောတိ ယဒတ္ထံ အဟံ အဝန္တိရဋ္ဌတော သာဝတ္ထိံ ဂတော, သော စ ဘဂဝါ မယာ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော ဒိဋ္ဌော။ ဝိဟာရေ စ သဟာဝသိန္တိ န ကေဝလံ တဿ ဘဂဝတော ဒဿနမေဝ မယာ လဒ္ဓံ, အထ ခေါ ဝိဟာရေ သတ္ထု ဂန္ဓကုဋိယံ သတ္ထာရာ ကာရဏံ သလ္လက္ခေတွာ ဝါသေန္တေန သဟ အဝသိံ။ ‘‘ဝိဟာရေတိ ဝိဟာရသမီပေ’’တိ ကေစိ။

ဗဟုဒေဝ ရတ္တိန္တိ ပဌမံ ယာမံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနာဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနသောဓနဝသေန စ, မဇ္ဈိမံ ယာမံ ဒေဝါနံ ဗြဟ္မူနဉ္စ ကင်္ခစ္ဆေဒနဝသေန ဘဂဝါ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အဗ္ဘောကာသေ အတိနာမယိ ဝီတိနာမေသိ။ ဝိဟာရကုသလောတိ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအာနေဉ္ဇအရိယဝိဟာရေသု ကုသလော။ ဝိဟာရံ ပါဝိသီတိ အတိဝေလံ နိသဇ္ဇစင်္ကမေဟိ ဥပ္ပန္နပရိဿမဝိနောဒနတ္ထံ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ။

သန္ထရိတွာန သံဃာဋိံ, သေယျံ ကပ္ပေသီတိ စတုဂ္ဂုဏံ သံဃာဋိံ ပညာပေတွာ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ။ တေနာဟ ‘‘ဂေါတမော သီဟော သေလဂုဟာယံဝ ပဟီနဘယဘေရဝေါ’’တိ။ တတ္ထ ဂေါတမောတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန ကိတ္တေတိ။ သီဟော သေလဂုဟာယံဝါတိ သေလဿ ပဗ္ဗတဿ ဂုဟာယံ။ ယထာ သီဟော မိဂရာဇာ တေဇုဿဒတာယ ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဒက္ခိဏေန ပဿေန ပါဒေ ပါဒံ အစ္စာဓာယ သေယျံ ကပ္ပေသိ, ဧဝံ စိတ္တုတြာသလောမဟံသနဆမ္ဘိတတ္တဟေတူနံ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ပဟီနဘယဘေရဝေါ ဂေါတမော ဘဂဝါ သေယျံ ကပ္ပေသီတိ အတ္ထော။

တတောတိ ပစ္ဆာ, သီဟသေယျံ ကပ္ပေတွာ တတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ‘‘ပဋိဘာတု တံ ဘိက္ခု ဓမ္မော ဘာသိတု’’န္တိ (ဥဒါ။ ၄၆) သတ္ထာရာ အဇ္ဈေသိတောတိ အတ္ထော။ ကလျာဏဝါက္ကရဏောတိ သုန္ဒရဝစီကရဏော, လက္ခဏသမ္ပန္နဝစနက္ကမောတိ အတ္ထော။ သောဏော အဘာသိ သဒ္ဓမ္မန္တိ သောဠသ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယသုတ္တာနိ သောဏော ကုဋိကဏ္ဏော, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ, ပစ္စက္ခတော အဘာသီတိ ထေရော အတ္တာနမေဝ ပရံ ဝိယ အဝေါစ။

ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိညာယာတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ တီဟိပိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ တေ ပရိဇာနန္တောယေဝ, အဉ္ဇသံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယိတွာ, ပရမံ သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ ပပ္ပုယျ ပါပုဏိတွာ ဌိတော အနာသဝေါ။ တတော ဧဝ ဣဒါနိ ပရိနိဗ္ဗိဿတိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဝသေန နိဗ္ဗာယိဿတီတိ။

သောဏကုဋိကဏ္ဏတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ကောသိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယော ဧဝ ဂရူနန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော ကောသိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ မဂဓရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ကောသိယောတိဿ ဂေါတ္တဝသေန နာမံ အကာသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော အာယသ္မန္တံ ဓမ္မသေနာပတိံ အဘိဏှံ ဥပသင်္ကမတိ, တဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏာတိ။ သော တေန သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၄။၄၄-၄၉) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဒွါရပါလော အဟောသဟံ၊

အဒ္ဒသံ ဝိရဇံ ဗုဒ္ဓံ, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂုံ။

‘‘ဥစ္ဆုခဏ္ဍိကမာဒါယ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿဒါသဟံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဥစ္ဆုမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဥစ္ဆုခဏ္ဍဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဂရုဝါသံ သပ္ပုရိသူပနိဿယဉ္စ ပသံသန္တော –

၃၇၀။ ‘‘ယော ဝေ ဂရူနံ ဝစနညု ဓီရော, ဝသေ စ တမှိ ဇနယေထ ပေမံ၊

သော ဘတ္တိမာ နာမ စ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော, ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ။

၃၇၁။ ‘‘ယံ အာပဒါ ဥပ္ပတိတာ ဥဠာရာ, နက္ခမ္ဘယန္တေ ပဋိသင်္ခယန္တံ၊

သော ထာမဝါ နာမ စ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော, ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ။

၃၇၂။ ‘‘ယော ဝေ သမုဒ္ဒေါဝ ဌိတော အနေဇော, ဂမ္ဘီရပညော နိပုဏတ္ထဒဿီ၊

အသံဟာရိယော နာမ စ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော, ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ။

၃၇၃။ ‘‘ဗဟုဿုတော ဓမ္မဓရော စ ဟောတိ, ဓမ္မဿ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ၊

သော တာဒိသော နာမ စ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော, ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ။

၃၇၄။ ‘‘အတ္ထဉ္စ ယော ဇာနာတိ ဘာသိတဿ,

အတ္ထဉ္စ ဉတွာန တထာ ကရောတိ၊

အတ္ထန္တရော နာမ သ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော,

ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿာ’’တိ။ –

ဣမာ ပဉ္စ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ယောတိ ခတ္တိယာဒီသု စတူသု ပရိသာသု ယော ကောစိ။ ဝေတိ ဗျတ္တံ။ ဂရူနန္တိ သီလာဒိဂရုဂုဏယုတ္တာနံ ပဏ္ဍိတာနံ။ ဝစနညူတိ တေသံ အနုသာသနီဝစနံ ဇာနန္တော, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ပဋိပဇ္ဇိတွာ စ တဿ ဖလံ ဇာနန္တောတိ အတ္ထော။ ဓီရောတိ ဓိတိသမ္ပန္နော။ ဝသေ စ တမှိ ဇနယေထ ပေမန္တိ တသ္မိံ ဂရူနံ ဝစနေ ဩဝါဒေ ဝသေယျ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇေယျ, ပဋိပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမိနာ ဝတာဟံ ဩဝါဒေန ဣမံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ ဝီတိဝတ္တော’’တိ တတ္ထ ဇနယေထ ပေမံ ဂါရဝံ ဥပ္ပါဒေယျ။ ဣဒဉှိ ဒွယံ ‘‘ဂရူနံ ဝစနညု ဓီရော’’တိ ပဒဒွယေန ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋကရဏံ။ သောတိ ယော ဂရူနံ ဝစနညူ ဓီရော, သော ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိယာ တတ္ထ ဘတ္တိမာ စ နာမ ဟောတိ, ဇီဝိတဟေတုပိ တဿ အနတိက္ကမနတော ပဏ္ဍိတော စ နာမ ဟောတိ။ ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿာတိ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော စ တာယ ဧဝ ပဋိပတ္တိယာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ဇာနနဟေတု လောကိယလောကုတ္တရဓမ္မေသု ဝိဇ္ဇာတ္တယာဒိဝသေန ‘‘တေဝိဇ္ဇော, ဆဠဘိညော, ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော’’တိ ဝိသေသိ ဝိသေသဝါ သိယာတိ အတ္ထော။

ယန္တိ ယံ ပုဂ္ဂလံ ပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရဏတော ‘‘အာပဒါ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရာ သောတုဏှခုပ္ပိပါသာဒိပါကဋပရိဿယာ စေဝ ရာဂါဒိပဋိစ္ဆန္နပရိဿယာ စ ဥပ္ပတိတာ ဥပ္ပန္နာ, ဥဠာရာ ဗလဝန္တောပိ နက္ခမ္ဘယန္တေ န ကိဉ္စိ စာလေန္တိ။ ကသ္မာ? ပဋိသင်္ခယန္တန္တိ ပဋိသင်္ခါယမာနံ ပဋိသင်္ခါနဗလေ ဌိတန္တိ အတ္ထော။ သောတိ ယော ဒဠှတရာဟိ အာပဒါဟိပိ အက္ခမ္ဘနီယော, သော ထာမဝါ ဓိတိမာ ဒဠှပရက္ကမော နာမ ဟောတိ။ အနဝသေသသံကိလေသပက္ခဿ အဘိဘဝနကပညာဗလသမင်္ဂိတာယ ပဏ္ဍိတော စ နာမ ဟောတိ။ တထာဘူတော စ ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿာတိ တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

သမုဒ္ဒေါဝ ဌိတောတိ သမုဒ္ဒေါ ဝိယ ဌိတသဘာဝေါ။ ယထာ ဟိ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရေ သိနေရုပါဒသမီပေ မဟာသမုဒ္ဒေါ အဋ္ဌဟိပိ ဒိသာဟိ ဥဋ္ဌိတေဟိ ပကတိဝါတေဟိ အနိဉ္ဇနတော ဌိတော အနေဇော ဂမ္ဘီရော စ, ဧဝံ ကိလေသဝါတေဟိ တိတ္ထိယဝါဒဝါတေဟိ စ အကမ္ပနီယတော ဌိတော အနေဇော။ ဂမ္ဘီရဿ အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ အလဒ္ဓဂါဓဿ နိပုဏဿ သုခုမဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိအတ္ထဿ ပဋိဝိဇ္ဈနေန ဂမ္ဘီရပညော နိပုဏတ္ထဒဿီ။ အသံဟာရိယော နာမ စ ဟောတိ ပဏ္ဍိတော သော တာဒိသော ပုဂ္ဂလော ကိလေသေဟိ ဒေဝပုတ္တမာရာဒီသု ဝါ ကေနစိ အသံဟာရိယတာယ အသံဟာရိယော နာမ ဟောတိ, ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန ပဏ္ဍိတော စ နာမ ဟောတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဗဟုဿုတောတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စဝသေန ဗဟုဿုတော, သုတ္တဂေယျာဒိ ဗဟုံ သုတံ ဧတဿာတိ ဗဟုဿုတော။ တမေဝ ဓမ္မံ သုဝဏ္ဏဘာဇနေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသံ ဝိယ အဝိနဿန္တမေဝ ဓာရေတီတိ ဓမ္မဓရော စ ဟောတိ။ ဓမ္မဿ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီတိ ယထာသုတဿ ယထာပရိယတ္တဿ ဓမ္မဿ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ နဝလောကုတ္တရဓမ္မဿ အနုရူပံ ဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါသင်္ခါတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဓုတင်္ဂအသုဘကမ္မဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ စရတိ ပဋိပဇ္ဇတီတိ အနုဓမ္မစာရီ ဟောတိ, ‘‘အဇ္ဇ အဇ္ဇေဝါ’’တိ ပဋိဝေဓံ အာကင်္ခန္တော ဝိစရတိ။ သော တာဒိသော နာမ စ ဟောတိ ပဏ္ဍိတောတိ ယော ပုဂ္ဂလော ယံ ဂရုံ နိဿာယ ဗဟုဿုတော ဓမ္မဓရော ဓမ္မဿ စ အနုဓမ္မစာရီ ဟောတိ။ သော စ တာဒိသော တေန ဂရုနာ သဒိသော ပဏ္ဍိတော နာမ ဟောတိ ပဋိပတ္တိယာ သဒိသဘာဝတော။ တထာဘူတော ပန သော ဉတွာ စ ဓမ္မေသု ဝိသေသိ အဿ, တံ ဝုတ္တတ္ထံဝ။

အတ္ထဉ္စ ယော ဇာနာတိ ဘာသိတဿာတိ ယော ပုဂ္ဂလော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘာသိတဿ ပရိယတ္တိဓမ္မဿ အတ္ထံ ဇာနာတိ။ ဇာနန္တော ပန ‘‘ဣဓ သီလံ ဝုတ္တံ, ဣဓ သမာဓိ, ဣဓ ပညာ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ ယထာဝုတ္တံ အတ္ထဉ္စ ဉတွာန တထာ ကရောတိ ယထာ သတ္ထာရာ အနုသိဋ္ဌံ, တထာ ပဋိပဇ္ဇတိ။ အတ္ထန္တရော နာမ သ ဟောတိ ပဏ္ဍိတောတိ သော ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော အတ္ထန္တရော အတ္ထကာရဏာ သီလာဒိအတ္ထဇာနနမတ္တမေဝ ဥပနိဿယံ ကတွာ ပဏ္ဍိတော ဟောတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။

ဧတ္ထ စ ပဌမဂါထာယ ‘‘ယော ဝေ ဂရူန’’န္တိအာဒိနာ သဒ္ဓူပနိဿယော ဝိသေသဘာဝေါ ဝုတ္တော, ဒုတိယဂါထာယ ‘‘ယံ အာပဒါ’’တိ အာဒိနာ ဝီရိယူပနိဿယော, တတိယဂါထာယ ‘‘ယော ဝေ သမုဒ္ဒေါဝ ဌိတော’’တိအာဒိနာ သမာဓူပနိဿယော, စတုတ္ထဂါထာယ ‘‘ဗဟုဿုတော’’တိအာဒိနာ သတူပနိဿယော, ပဉ္စမဂါထာယ ‘‘အတ္ထဉ္စ ယော ဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ ပညူပနိဿယော ဝိသေသဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ကောသိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပဉ္စကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ ဆက္ကနိပါတော

၁။ ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆက္ကနိပါတေ ဒိသွာန ပါဋိဟီရာနီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ, ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပဏိဓာနမကာသိ။ ဘဂဝါ စဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ, ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဟာပရိသာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣတော ဒွါနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဖုဿဿ ဘဂဝတော ဝေမာတိကကနိဋ္ဌဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ အညေပိဿ ဒွေ ကနိဋ္ဌဘာတရော အဟေသုံ။ တေ တယောပိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ ပရမာယ ပူဇာယ ပူဇေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဘဂဝတော နိဗ္ဗတ္တိတော ပုရေတရမေဝ ဗာရာဏသိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဘာတရော ဟုတွာ, အနုက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တာ ဂေါတ္တဝသေန တယောပိ ကဿပါ ဧဝ နာမ ဇာတာ။ တေ ဝယပ္ပတ္တာ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိံသု။ တေသံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ပဉ္စ မာဏဝကသတာနိ ပရိဝါရော, မဇ္ဈိမဿ တီဏိ, ကနိဋ္ဌဿ ဒွေ။ တေ အတ္တနော ဂန္ထေ သာရံ ဩလောကေန္တာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမေဝ အတ္ထံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေသုံ။ တေသု ဇေဋ္ဌဘာတာ အတ္တနော ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥရုဝေလကဿပေါ နာမ ဇာတော မဟာဂင်္ဂါနဒီဝင်္ကေ ပဗ္ဗဇိတော နဒီကဿပေါ နာမ ဇာတော, ဂယာသီသေ ပဗ္ဗဇိတော ဂယာကဿပေါ နာမ ဇာတော။

ဧဝံ တေသု ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဝသန္တေသု ဗဟူနံ ဒိဝသာနံ အစ္စယေန အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ, ပဋိဝိဒ္ဓသဗ္ဗညုတညာဏော အနုက္ကမေန ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ, ပဉ္စဝဂ္ဂိယတ္ထေရေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ယသပ္ပမုခေ ပဉ္စပညာသ သဟာယကေ ဝိနေတွာ သဋ္ဌိ အရဟန္တေ ‘‘စရထ, ဘိက္ခဝေ, စာရိက’’န္တိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ, ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယေ ဝိနေတွာ ဥရုဝေလကဿပဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝသနတ္ထာယ အဂျာဂါရံ ပဝိသိတွာ, တတ္ထ ကတနာဂဒမနံ အာဒိံ ကတွာ အဍ္ဎုဍ္ဎသဟဿေဟိ ပါဋိဟာရိယေဟိ ဥရုဝေလကဿပံ သပရိသံ ဝိနေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ။ တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဉတွာ ဣတရေပိ ဒွေ ဘာတရော သပရိသာ အာဂန္တွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု။ သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခူ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ အဟေသုံ။

သတ္ထာ တံ သမဏသဟဿံ အာဒါယ ဂယာသီသံ ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ နိသိန္နော အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ သဗ္ဗေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၄။၂၅၁-၂၉၅) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗလောကဝိဒူ မုနိ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ။

‘‘ဩဝါဒကော ဝိညာပကော, တာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ၊