ထေရဂါထာ-အဋ္ဌကထာ (ဒု)

ဒေသနာကုသလော ဗုဒ္ဓေါ, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ဟိတေသီ သဗ္ဗပါဏိနံ၊

သမ္ပတ္တေ တိတ္ထိယေ သဗ္ဗေ, ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌပိ။

‘‘ဧဝံ နိရာကုလံ အာသိ, သုညတံ တိတ္ထိယေဟိ စ၊

ဝိစိတ္တံ အရဟန္တေဟိ, ဝသီဘူတေဟိ တာဒိဘိ။

‘‘ရတနာနဋ္ဌပညာသံ, ဥဂ္ဂတော သော မဟာမုနိ၊

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဗာတ္တိံသဝရလက္ခဏော။

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ၊

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယာ, ဗြာဟ္မဏော သာဓုသမ္မတော၊

ဥပေစ္စ လောကပဇ္ဇောတံ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ။

‘‘တဒါ မဟာပရိသတိံ, မဟာပရိသသာဝကံ၊

ဌပေန္တံ ဧတဒဂ္ဂမှိ, သုတွာန မုဒိတော အဟံ။

‘‘မဟတာ ပရိဝါရေန, နိမန္တေတွာ မဟာဇိနံ၊

ဗြာဟ္မဏာနံ သဟဿေန, သဟဒါနမဒါသဟံ။

‘‘မဟာဒါနံ ဒဒိတွာန, အဘိဝါဒိယ နာယကံ၊

ဧကမန္တံ ဌိတော ဟဋ္ဌော, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ။

‘‘တယိ သဒ္ဓါယ မေ ဝီရ, အဓိကာရဂုဏေန စ၊

ပရိသာ မဟတီ ဟောတု, နိဗ္ဗတ္တဿ တဟိံ တဟိံ။

‘‘တဒါ အဝေါစ ပရိသံ, ဂဇဂဇ္ဇိတသုဿရော၊

ကရဝီကရုတော သတ္ထာ, ဧတံ ပဿထ ဗြာဟ္မဏံ။

‘‘ဟေမဝဏ္ဏံ မဟာဗာဟုံ, ကမလာနနလောစနံ၊

ဥဒဂ္ဂတနုဇံ ဟဋ္ဌံ, သဒ္ဓဝန္တံ ဂုဏေ မမ။

‘‘ဧသ ပတ္ထယတေ ဌာနံ, သီဟဃောသဿ ဘိက္ခုနော၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘ဣတော ဒွေနဝုတေ ကပ္ပေ, အဟု သတ္ထာ အနုတ္တရော၊

အနူပမော အသဒိသော, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော။

‘‘သော စ သဗ္ဗံ တမံ ဟန္တွာ, ဝိဇဋေတွာ မဟာဇဋံ၊

ဝဿတေ အမတံ ဝုဋ္ဌိံ, တပ္ပယန္တော သဒေဝကံ။

‘‘တဒါ ဟိ ဗာရာဏသိယံ, ရာဇာပစ္စာ အဟုမှသေ၊

ဘာတရောမှ တယော သဗ္ဗေ, သံဝိသဋ္ဌာဝ ရာဇိနော။

‘‘ဝီရင်္ဂရူပါ ဗလိနော, သင်္ဂါမေ အပရာဇိတာ၊

တဒါ ကုပိတပစ္စန္တော, အမှေ အာဟ မဟီပတိ။

‘‘ဧထ ဂန္တွာန ပစ္စန္တံ, သောဓေတွာ အဋ္ဋဝီဗလံ၊

ခေမံ ဝိဇိရိတံ ကတွာ, ပုန ဒေထာတိ ဘာသထ။

‘‘တတော မယံ အဝေါစုမှ, ယဒိ ဒေယျာသိ နာယကံ၊

ဥပဋ္ဌာနာယ အမှာကံ, သာဓယိဿာမ ဝေါ တတော။

‘‘တတော မယံ လဒ္ဓဝရာ, ဘူမိပါလေန ပေသိတာ၊

နိက္ခိတ္တသတ္ထံ ပစ္စန္တံ, ကတွာ ပုနရုပေစ္စ တံ။

‘‘ယာစိတွာ သတ္ထုပဋ္ဌာနံ, ရာဇာနံ လောကနာယကံ၊

မုနိဝီရံ လဘိတွာန, ယာဝဇီဝံ ယဇိမှ တံ။

‘‘မဟဂ္ဃါနိ စ ဝတ္ထာနိ, ပဏီတာနိ ရသာနိ စ၊

သေနာသနာနိ ရမ္မာနိ, ဘေသဇ္ဇာနိ ဟိတာနိ စ။

‘‘ဒတွာ သသံဃမုနိနော, ဓမ္မေနုပ္ပါဒိတာနိ နော၊

သီလဝန္တော ကာရုဏိကာ, ဘာဝနာယုတ္တမာနသာ။

‘‘သဒ္ဓါ ပရိစရိတွာန, မေတ္တစိတ္တေန နာယကံ၊

နိဗ္ဗုတေ တမှိ လောကဂ္ဂေ, ပူဇံ ကတွာ ယထာဗလံ။

‘‘တတော စုတာ သန္တုသိတံ, ဂတာ တတ္ထ မဟာသုခံ၊

အနုဘူတာ မယံ သဗ္ဗေ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘မာယာကာရော ယထာ ရင်္ဂေ, ဒဿေသိ ဝိကတိံ ဗဟုံ၊

တထာ ဘဝေ ဘမန္တောဟံ, ဝိဒေဟာဓိပတီ အဟုံ။

‘‘ဂုဏာစေလဿ ဝါကျေန, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂတာသယော၊

နရကံ မဂ္ဂမာရူဠှော, ရုစာယ မမ ဓီတုယာ။

‘‘ဩဝါဒံ နာဒိယိတွာန, ဗြဟ္မုနာ နာရဒေနဟံ၊

ဗဟုဓာ သံသိတော သန္တော, ဒိဋ္ဌိံ ဟိတွာန ပါပိကံ။

‘‘ပူရယိတွာ ဝိသေသေန, ဒသ ကမ္မပထာနိဟံ၊

ဟိတွာန ဒေဟမဂမိံ, သဂ္ဂံ သဘဝနံ ယထာ။

‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု အဟောသဟံ၊

ဗာရာဏသိယံ ဖီတာယံ, ဇာတော ဝိပ္ပမဟာကုလေ။

‘‘မစ္စုဗျာဓိဇရာဘီတော, ဩဂါဟေတွာ မဟာဝနံ၊

နိဗ္ဗာနံ ပဒမေသန္တော, ဇဋိလေသု ပရိဗ္ဗဇိံ။

‘‘တဒါ ဒွေ ဘာတရော မယှံ, ပဗ္ဗဇိံသု မယာ သဟ၊

ဥရုဝေလာယံ မာပေတွာ, အဿမံ နိဝသိံ အဟံ။

‘‘ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥရုဝေလနိဝါသိကော၊

တတော မေ အာသိ ပညတ္တိ, ဥရုဝေလကဿပေါ ဣတိ။

‘‘နဒီသကာသေ ဘာတာ မေ, နဒီကဿပသဝှယော၊

အာသီ သကာသနာမေန, ဂယာယံ ဂယာကဿပေါ။

‘‘ဒွေ သတာနိ ကနိဋ္ဌဿ, တီဏိ, မဇ္ဈဿ ဘာတုနော၊

မမ ပဉ္စ သတာနူနာ, သိဿာ သဗ္ဗေ မမာနုဂါ။

‘‘တဒါ ဥပေစ္စ မံ ဗုဒ္ဓေါ, ကတွာန ဝိဝိဓာနိ မေ၊

ပါဋိဟီရာနိ လောကဂ္ဂေါ, ဝိနေသိ နရသာရထိ။

‘‘သဟဿပရိဝါရေန, အဟောသိံ ဧဟိဘိက္ခုကော၊

တေဟေဝ သဟ သဗ္ဗေဟိ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘တေ စေဝညေ စ ဗဟဝေါ, သိဿာ မံ ပရိဝါရယုံ၊

ဘာသိတုဉ္စ သမတ္ထောဟံ, တတော မံ ဣသိသတ္တမော။

‘‘မဟာပရိသဘာဝသ္မိံ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ၊

အဟော ဗုဒ္ဓေ ကတံ ကာရံ, သဖလံ မေ အဇာယထ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သီဟနာဒံ နဒန္တော –

၃၇၅။ ‘‘ဒိသွာန ပါဋိဟီရာနိ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော၊

န တာဝါဟံ ပဏိပတိံ, ဣဿာမာနေန ဝဉ္စိတော။

၃၇၆။ ‘‘မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, စောဒေသိ နရသာရထိ၊

တတော မေ အာသိ သံဝေဂေါ, အဗ္ဘုတော လောမဟံသနော။

၃၇၇။ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဇဋိလဘူတဿ, ယာ မေ သိဒ္ဓိ ပရိတ္တိကာ၊

တာဟံ တဒါ နိရာကတွာ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသာသနေ။

၃၇၈။ ‘‘ပုဗ္ဗေ ယညေန သန္တုဋ္ဌော, ကာမဓာတုပုရက္ခတော၊

ပစ္ဆာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ, မောဟဉ္စာပိ သမူဟနိံ။

၃၇၉။ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

ဣဒ္ဓိမာ ပရစိတ္တညူ, ဒိဗ္ဗသောတဉ္စ ပါပုဏိံ။

၃၈၀။ ‘‘ယဿ စတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော’’တိ။ –

ဣမာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဒိသွာန ပါဋိဟီရာနီတိ နာဂရာဇဒမနာဒီနိ အဍ္ဎုဍ္ဎသဟဿာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ဒိသွာ။ ‘‘ပါဋိဟီရံ, ပါဋိဟေရံ, ပါဋိဟာရိယ’’န္တိ ဟိ အတ္ထတော ဧကံ, ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနံ။ ယသဿိနော’’တိ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ သဒေဝကေ လောကေ ယထာဘုစ္စံ ပတ္ထဋကိတ္တိသဒ္ဒဿ။ န တာဝါဟံ ပဏိပတိန္တိ ယာဝ မံ ဘဂဝါ ‘‘နေဝ ခေါ တွံ, ကဿပ, အရဟာ, နာပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နော, သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ, ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿ, အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ န တဇ္ဇေသိ, တာဝ အဟံ န ပဏိပါတနံ အကာသိံ။ ကိံကာရဏာ? ဣဿာမာနေန ဝဉ္စိတော, ‘‘ဣမဿ မယိ သာဝကတ္တံ ဥပဂတေ မမ လာဘသက္ကာရော ပရိဟာယိဿတိ, ဣမဿ ဧဝ ဝဍ္ဎိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပရသမ္ပတ္တိအသဟနလက္ခဏာယ ဣဿာယ စေဝ, ‘‘အဟံ ဂဏပါမောက္ခော ဗဟုဇနသမ္မတော’’တိ ဧဝံ အဗ္ဘုန္နတိလက္ခဏေန မာနေန စ ဝဉ္စိတော, ပလမ္ဘိတော ဟုတွာတိ အတ္ထော။

မမ သင်္ကပ္ပမညာယာတိ မယှံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ ဇာနိတွာ, ယံ ယံ ဘဂဝါ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတိ, တံ တံ ဒိသွာ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော ခေါ မဟာသမဏော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ စိန္တေတွာပိ ‘‘န တွေဝ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ မိစ္ဆာဝိတက္ကံ ဇာနန္တောပိ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမေန္တော အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ ပစ္ဆာ နေရဉ္ဇရာယ မဇ္ဈေ သမန္တတော ဥဒကံ ဥဿာရေတွာ ရေဏုဟတာယ ဘူမိယာ စင်္ကမိတွာ တေန အာဘတနာဝါယ ဌိတော တဒါပိ ‘‘မဟိဒ္ဓိကော’’တိအာဒိကံ စိန္တေတွာ ပုန ‘‘န တွေဝ ခေါ အရဟာ ယထာ အဟ’’န္တိ ပဝတ္တိတံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ ဉတွာတိ အတ္ထော။ စောဒေသိ နရသာရထီတိ တဒါ မေ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ ‘‘နေဝ ခေါ တွံ အရဟာ’’တိအာဒိနာ ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ မံ စောဒေသိ နိဂ္ဂဏှိ။ တတော မေ အာသိ သံဝေဂေါ, အဗ္ဘုတော လောမဟံသနောတိ တတော ယထာဝုတ္တစောဒနာဟေတု ဧတ္တကံ ကာလံ အဘူတပုဗ္ဗတာယ အဗ္ဘုတော လောမဟံသနဝသေန ပဝတ္တိယာ လောမဟံသနော ‘‘အနရဟာဝ သမာနော ‘အရဟာ’တိ မညိ’’န္တိ သံဝေဂေါ သဟောတ္တပ္ပေါ ဉာဏုပ္ပါဒေါ မယှံ အဟောသိ။

ဇဋိလဘူတဿာတိ တာပသဘူတဿ။ သိဒ္ဓီတိ လာဘသက္ကာရသမိဒ္ဓိ။ ပရိတ္တိကာတိ အပ္ပမတ္တိကာ။ တာဟန္တိ တံ အဟံ။ တဒါတိ ဘဂဝတော စောဒနာယ သံဝေဂုပ္ပတ္တိကာလေ။ နိရာကတွာတိ အပနေတွာ ဆဍ္ဍေတွာ, အနပေက္ခော ဟုတွာတိ အတ္ထော။ ‘‘ဣဒ္ဓီတိ ဘာဝနာမယဣဒ္ဓီ’’တိ ဝဒန္တိ။ တဒယုတ္တံ တဒါ တဿ အဈာနလာဘီဘာဝတော။ တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာမဓာတုပုရက္ခတော’’တိ။

ယညေန သန္တုဋ္ဌောတိ ‘‘ယညံ ယဇိတွာ သဂ္ဂသုခံ အနုဘဝိဿာမိ, အလမေတ္တာဝတာ’’တိ ယညယဇနေန သန္တုဋ္ဌော နိဋ္ဌိတကိစ္စသညီ။ ကာမဓာတုပုရက္ခတောတိ ကာမသုဂတိံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နတဏှော ယညယဇနေန ကာမလောကံ ပုရက္ခတွာ ဌိတော။ သော စေ ယညော ပါဏာတိပါတပဋိသံယုတ္တော ဟောတိ, န တေန သုဂတိံ သက္ကာ လဒ္ဓုံ။ န ဟိ အကုသလဿ ဣဋ္ဌော ကန္တော ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တတိ။ ယာ ပန တတ္ထ ဒါနာဒိကုသလစေတနာ, တာယ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ သုဂတိံ ဂစ္ဆေယျ။ ပစ္ဆာတိ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာတော ပစ္ဆာ သတ္ထု ဩဝါဒေန တာပသလဒ္ဓိံ ပဟာယ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂကာလေ။ သမူဟနိန္တိ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ မောဟဉ္စ အနဝသေသတော သမုဂ္ဃါတေသိံ။

ယသ္မာ ပနာယံ ထေရော အရိယမဂ္ဂေန ရာဂါဒယော သမူဟနန္တောယေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ, တသ္မာ တံ အတ္တနော ဆဠဘိညဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမီတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အတီတာသု ဇာတီသု နိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေ ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓေ စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပစ္စက္ခတော ဇာနာမိ ဗုဇ္ဈာမိ။ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတန္တိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ဝိသောဓိတံ, ပကတိစက္ခုနာ အာပါထဂတံ ပကတိရူပံ ဝိယ ဒိဗ္ဗံ မာနုသမ္ပိ ဒူရံ တိရောဋ္ဌိတံ အတိသုခုမဉ္စ ရူပံ ဝိဘာဝေတုံ သမတ္ထဉာဏံ ဘာဝနာယ မယာ ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ ပဋိလဒ္ဓန္တိ အတ္ထော။ ဣဒ္ဓိမာတိ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိအာဒီဟိ ဣဒ္ဓီဟိ ဣဒ္ဓိမာ, ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏလာဘီတိ အတ္ထော။ သရာဂါဒိဘေဒဿ ပရေသံ စိတ္တဿ ဇာနနတော ပရစိတ္တညူ, စေတောပရိယဉာဏလာဘီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ဒိဗ္ဗသောတဉ္စ ပါပုဏိန္တိ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏဉ္စ ပဋိလဘိံ။

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယောတိ ယော သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခယဘူတော ခယေန ဝါ လဒ္ဓဗ္ဗော, သော သဒတ္ထော ပရမတ္ထော စ မယာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန အဓိဂတောတိ။ ဧဝမေတာယ ဂါထာယ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ဥရုဝေလကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ တေကိစ္ဆကာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အတိဟိတာ ဝီဟီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော တေကိစ္ဆကာရိတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတွာ ဝေဇ္ဇသတ္ထေ နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော။ ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကံ အသောကံ နာမ ထေရံ ဗျာဓိတံ အရောဂမကာသိ, အညေသဉ္စ သတ္တာနံ ရောဂါဘိဘူတာနံ အနုကမ္ပာယ ဘေသဇ္ဇံ သံဝိဒဟိ။

သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သုဗုဒ္ဓဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ တိကိစ္ဆကေဟိ ဂဗ္ဘကာလေ ပရိဿယံ အပဟရိတွာ ပရိပါလိတတာယ တေကိစ္ဆကာရီတိ နာမံ အကံသု။ သော အတ္တနော ကုလာနုရူပါနိ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာနိ သိပ္ပါနိ စ သိက္ခန္တော ဝဍ္ဎတိ။ တဒါ စာဏက္ကော သုဗုဒ္ဓဿ ပညာဝေယျတ္တိယံ ကိရိယာသု ဥပါယကောသလ္လဉ္စ ဒိသွာ, ‘‘အယံ ဣမသ္မိံ ရာဇကုလေ ပတိဋ္ဌံ လဘန္တော မံ အဘိဘဝေယျာ’’တိ ဣဿာပကတော ရညာ စန္ဒဂုတ္တေန တံ ဗန္ဓနာဂါရေ ခိပါပေသိ။ တေကိစ္ဆကာရီ ပိတု ဗန္ဓနာဂါရပ္ပဝေသနံ သုတွာ ဘီတော ပလာယိတွာ သာဏဝါသိတ္ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနော သံဝေဂကာရဏံ ထေရဿ ကထေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အဗ္ဘောကာသိကော နေသဇ္ဇိကော စ ဟုတွာ ဝိဟရတိ, သီတုဏှံ အဂဏေန္တော သမဏဓမ္မမေဝ ကရောတိ, ဝိသေသတော ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနမနုယုဉ္ဇတိ။ တံ ဒိသွာ မာရော ပါပိမာ ‘‘န ဣမဿ မမ ဝိသယံ အတိက္ကမိတုံ ဒဿာမီ’’တိ ဝိက္ခေပံ ကာတုကာမော သဿာနံ နိပ္ဖတ္တိကာလေ ခေတ္တဂေါပကဝဏ္ဏေန ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ နိပ္ပဏ္ဍေန္တော –

၃၈၁။ ‘‘အတိဟိတာ ဝီဟိ, ခလဂတာ သာလီ၊

န စ လဘေ ပိဏ္ဍံ, ကထမဟံ ကဿ’’န္တိ။ – အာဟ၊ တံ သုတွာ ထေရော –

၃၈၂။ ‘‘ဗုဒ္ဓမပ္ပမေယျံ အနုဿရ ပသန္နော, ပီတိယာ ဖုဋသရီရော ဟောဟိသိ သတတမုဒဂ္ဂေါ။

၃၈၃။ ‘‘ဓမ္မမပ္ပမေယျံ …ပေ… သတတမုဒဂ္ဂေါ။

၃၈၄။ ‘‘သံဃမပ္ပမေယျံ…ပေ… သတတမုဒဂ္ဂေါ’’တိ။ – အာဟ၊ တံ သုတွာ မာရော –

၃၈၅။ ‘‘အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရသိ, သီတာ ဟေမန္တိကာ ဣမာ ရတျော၊

မာ သီတေန ပရေတော ဝိဟညိတ္ထော, ပဝိသ တွံ ဝိဟာရံ ဖုသိတဂ္ဂဠ’’န္တိ။ –

အာဟ။ အထ ထေရော –

၃၈၆။ ‘‘ဖုသိဿံ စတဿော အပ္ပမညာယော, တာဟိ စ သုခိတော ဝိဟရိဿံ၊

နာဟံ သီတေန ဝိဟညိဿံ, အနိဉ္ဇိတော ဝိဟရန္တော’’တိ။ – အာဟ၊

တတ္ထ အတိဟိတာ ဝီဟီတိ ဝီဟယော ကောဋ္ဌာဂါရံ အတိနေတွာ ဌပိတာ, တတ္ထ ပဋိသာမိတာ ခလတော ဝါ ဃရံ ဥပနီတာတိ အတ္ထော။ ဝီဟိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ဣတရမ္ပိ ဓညံ သင်္ဂဏှာတိ။ သာလီ ပန ယေဘုယျေန ဝီဟိတော ပစ္ဆာ ပစ္စန္တီတိ အာဟ။ ခလဂတာ သာလီတိ ခလံ ဓညကရဏဋ္ဌာနံ ဂတာ, တတ္ထ ရာသိဝသေန မဒ္ဒနစာဝနာဒိဝသေန ဌိတာတိ အတ္ထော။ ပဓာနဓညဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စေတ္ထ သာလီနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ, ဥဘယေနပိ ဂါမေ, ဂါမတော ဗဟိ စ ဓညံ ပရိပုဏ္ဏံ ဌိတန္တိ ဒဿေတိ။ န စ လဘေ ပိဏ္ဍန္တိ ဧဝံ သုလဘဓညေ သုဘိက္ခကာလေ အဟံ ပိဏ္ဍမတ္တမ္ပိ န လဘာမိ။ ဣဒါနိ ကထမဟံ ကဿန္တိ အဟံ ကထံ ကရိဿာမိ, ကထံ ဇီဝိဿာမီတိ ပရိဟာသကေဠိံ အကာသိ။

တံ သုတွာ ထေရော ‘‘အယံ ဝရာကော အတ္တနာ အတ္တနော ပဝတ္တိံ မယှံ ပကာသေသိ, မယာ ပန အတ္တနာဝ အတ္တာ ဩဝဒိတဗ္ဗော, န မယာ ကိဉ္စိ ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတ္ထုတ္တယာနုဿတိယံ အတ္တာနံ နိယောဇေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓမပ္ပမေယျ’’န္တိအာဒိနာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဗုဒ္ဓမပ္ပမေယျံ အနုဿရ ပသန္နောတိ သဝါသနာယ အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမေန, ဗုဒ္ဓိယာ စ ဝိကသိတဘာဝေန ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ပမာဏကရာနံ ရာဂါဒိကိလေသာနံ အဘာဝါ အပရိမာဏဂုဏသမင်္ဂိတာယ အပ္ပမေယျပုညက္ခေတ္တတာယ စ အပ္ပမေယျံ။ ဩကပ္ပနလက္ခဏေန အဘိပ္ပသာဒေန ပသန္နော, ပသန္နမာနသော ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၇၄၊ သံ။ နိ။ ၅။၉၉၇) အနုဿရ အနု အနု ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ သတိံ ပဝတ္တေဟိ, ပီတိယာ ဖုဋသရီရော ဟောဟိသိ။ သတတမုဒဂ္ဂေါတိ အနုဿရန္တောဝ ဖရဏလက္ခဏာယ ပီတိယာ သတတံ သဗ္ဗဒါ ဖုဋသရီရော ပီတိသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပေဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋသရီရော ဥဗ္ဗေဂပီတိယာ ဥဒဂ္ဂေါ ကာယံ ဥဒဂ္ဂံ ကတွာ အာကာသံ လင်္ဃိတုံ သမတ္ထော စ ဘဝေယျာသိ, ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဋိသံဝေဒေယျာသိ။ ယတော သီတုဏှေဟိ ဝိယ ဇိဃစ္ဆာပိပါသာဟိပိ အနဘိဘူတော ဟောဟိသီတိ အတ္ထော။

ဓမ္မန္တိ အရိယံ လောကုတ္တရဓမ္မံ။ သံဃန္တိ အရိယံ ပရမတ္ထသံဃံ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ အနုဿရာတိ ပနေတ္ထ ‘‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဓမ္မံ, ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိနာ သံဃံ အနုဿရာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ။

ဧဝံ ထေရေန ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေ နိယောဇနဝသေန အတ္တနိ ဩဝဒိတေ ပုန မာရော ဝိဝေကဝါသတော နံ ဝိဝေစေတုကာမော ဟိတေသီဘာဝံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘အဗ္ဘောကာသေ ဝိဟရသီ’’တိ ပဉ္စမံ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – တွံ, ဘိက္ခု, အဗ္ဘောကာသေ ကေနစိ အပဋိစ္ဆန္နေ ဝိဝဋင်္ဂဏေ ဝိဟရသိ ဣရိယာပထေ ကပ္ပေသိ။ ဟေမန္တိကာ ဟိမပါတသမယေ ပရိယာပန္နာ ဣမာ သီတာ ရတ္တိယော ဝတ္တန္တိ။ တသ္မာ သီတေန ပရေတော အဘိဘူတော ဟုတွာ မာ ဝိဟညိတ္ထော ဝိဃာတံ မာ အာပဇ္ဇိ မာ ကိလမိ။ ဖုသိတဂ္ဂဠံ ပိဟိတကဝါဋံ သေနာသနံ ပဝိသ, ဧဝံ တေ သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတီတိ။

တံ သုတွာ ထေရော ‘‘န မယှံ သေနာသနပရိယေသနာယ ပယောဇနံ, ဧတ္ထေဝါဟံ သုခဝိဟာရီ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဖုသိဿ’’န္တိအာဒိနာ ဆဋ္ဌံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဖုသိဿံ စတဿော အပ္ပမညာယောတိ အပ္ပမာဏဂေါစရတာယ ‘‘အပ္ပမညာ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရေ ဖုသိဿံ ဖုသိဿာမိ, ကာလေန ကာလံ သမာပဇ္ဇိဿာမိ။ တာဟိ စ သုခိတော ဝိဟရိဿန္တိ တာဟိ အပ္ပမညာဟိ သုခိတော သဉ္ဇာတသုခေါ ဟုတွာ ဝိဟရိဿံ စတ္တာရောပိ ဣရိယာပထေ ကပ္ပေဿာမီတိ။ တေန မယှံ သဗ္ဗကာလေ သုခမေဝ, န ဒုက္ခံ။ ယတော နာဟံ သီတေန ဝိဟညိဿံ အန္တရဋ္ဌကေပိ ဟိမပါတသမယေ အဟံ သီတေန န ကိလမိဿာမိ, တသ္မာ အနိဉ္ဇိတော ဝိဟရန္တော စိတ္တဿ ဣဉ္ဇိတကာရဏာနံ ဗျာပါဒါဒီနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ ပစ္စယုပ္ပန္နိဉ္ဇနာယ စ အဘာဝတော သမာပတ္တိသုခေနေဝ သုခိတော ဝိဟရိဿာမီတိ။ ဧဝံ ထေရော ဣမံ ဂါထံ ဝဒန္တောယေဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁၈။၃၉-၄၄) –

‘‘နဂရေ ဗန္ဓုမတိယာ, ဝေဇ္ဇော အာသိံ သုသိက္ခိတော၊

အာတုရာနံ သဒုက္ခာနံ, မဟာဇနသုခါဝဟော။

‘‘ဗျာဓိတံ သမဏံ ဒိသွာ, သီလဝန္တံ မဟာဇုတိံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဘေသဇ္ဇမဒဒိံ တဒါ။

‘‘အရောဂေါ အာသိ တေနေဝ, သမဏော သံဝုတိန္ဒြိယော၊

အသောကော နာမ နာမေန, ဥပဋ္ဌာကော ဝိပဿိနော။

‘‘ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ဩသဓမဒါသဟံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဘေသဇ္ဇဿ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘ဣတော စ အဋ္ဌမေ ကပ္ပေ, သဗ္ဗောသဓသနာမကော၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စက္ကဝတ္တီ မဟပ္ဖလော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဧတ္ထ စ ဗိန္ဒုသာရရညော ကာလေ ဣမဿ ထေရဿ ဥပ္ပန္နတ္တာ တတိယသင်္ဂီတိယံ ဣမာ ဂါထာ သင်္ဂီတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

တေကိစ္ဆကာရိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ မဟာနာဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယဿ သဗြဟ္မစာရီသူတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာနာဂတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနန္တော ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ ကကုသန္ဓံ ဘဂဝန္တံ အရညံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဈာနသုခေန နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော တဿ ဒါဠိမဖလံ အဒါသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာကေတေ မဓုဝါသေဋ္ဌဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, မဟာနာဂေါတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော ဘဂဝတိ သာကေတေ အဉ္ဇနဝနေ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မတော ဂဝမ္ပတိတ္ထေရဿ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ထေရဿေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တဿောဝါဒေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၄၅။၁-၇) –

‘‘ကကုသန္ဓော မဟာဝီရော, သဗ္ဗဓမ္မာန ပါရဂူ၊

ဂဏမှာ ဝူပကဋ္ဌော သော, အဂမာသိ ဝနန္တရံ။

‘‘ဗီဇမိဉ္ဇံ ဂဟေတွာန, လတာယ အာဝုဏိံ အဟံ၊

ဘဂဝါ တမှိ သမယေ, ဈာယတေ ပဗ္ဗတန္တရေ။

‘‘ဒိသွာနဟံ ဒေဝဒေဝံ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

ဒက္ခိဏေယျဿ ဝီရဿ, ဗီဇမိဉ္ဇမဒါသဟံ။

‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပမှိ, ယံ မိဉ္ဇမဒဒိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗီဇမိဉ္ဇဿိဒံ ဖလံ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန ဝိဟရန္တော ထေရော ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ သဗြဟ္မစာရီသု ဂါရဝံ အကတွာ ဝိဟရန္တေ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒဒါနဝသေန –

၃၈၇။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတိ၊

ပရိဟာယတိ သဒ္ဓမ္မာ, မစ္ဆော အပ္ပေါဒကေ ယထာ။

၃၈၈။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတိ၊

န ဝိရူဟတိ သဒ္ဓမ္မေ, ခေတ္တေ ဗီဇံဝ ပူတိကံ။

၃၈၉။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတိ၊

အာရကာ ဟောတိ နိဗ္ဗာနာ, ဓမ္မရာဇဿ သာသနေ။

၃၉၀။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊

န ဝိဟာယတိ သဒ္ဓမ္မာ, မစ္ဆော ဗဝှေါဒကေ ယထာ။

၃၉၁။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊

သော ဝိရူဟတိ သဒ္ဓမ္မေ, ခေတ္တေ ဗီဇံဝ ဘဒ္ဒကံ။

၃၉၂။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ ဥပလဗ္ဘတိ၊

သန္တိကေ ဟောတိ နိဗ္ဗာနံ, ဓမ္မရာဇဿ သာသနေ’’တိ။ –

ဣမာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ သဗြဟ္မစာရီသူတိ သမာနံ ဗြဟ္မံ သီလာဒိဓမ္မံ စရန္တီတိ သဗြဟ္မစာရိနော, သီလဒိဋ္ဌိသာမညဂတာ သဟဓမ္မိကာ, တေသု။ ဂါရဝေါတိ ဂရုဘာဝေါ သီလာဒိဂုဏနိမိတ္တံ ဂရုကရဏံ။ နူပလဗ္ဘတီတိ န ဝိဇ္ဇတိ န ပဝတ္တတိ, န ဥပတိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော။ နိဗ္ဗာနာတိ ကိလေသာနံ နိဗ္ဗာပနတော ကိလေသက္ခယာတိ အတ္ထော။ ဓမ္မရာဇဿာတိ သတ္ထုနော။ သတ္ထာ ဟိ သဒေဝကံ လောကံ ယထာရဟံ လောကိယလောကုတ္တရေန ဓမ္မေန ရဉ္ဇေတိ တောသေတီတိ ဓမ္မရာဇာ။ ဧတ္ထ စ ‘‘ဓမ္မရာဇဿ သာသနေ’’တိ ဣမိနာ နိဗ္ဗာနံ နာမ ဓမ္မရာဇဿေဝ သာသနေ, န အညတ္ထ။ တတ္ထ ယော သဗြဟ္မစာရီသု ဂါရဝရဟိတော, သော ယထာ နိဗ္ဗာနာ အာရကာ ဟောတိ, တထာ ဓမ္မရာဇဿ သာသနတောပိ အာရကာ ဟောတီတိ ဒဿေတိ။ ဗဝှေါဒကေတိ ဗဟုဥဒကေ။ သန္တိကေ ဟောတိ နိဗ္ဗာနန္တိ နိဗ္ဗာနံ တဿ သန္တိကေ သမီပေ ဧဝ ဟောတိ။ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣမာ ဧဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ အဟေသုံ။

မဟာနာဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ ကုလ္လတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ကုလ္လော သိဝထိကန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော ကုလ္လတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကုဋုမ္ဗိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ကုလ္လောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ။ သော စ ရာဂစရိတတ္တာ တိဗ္ဗရာဂဇာတိကော ဟောတိ။ တေနဿ အဘိက္ခဏံ ကိလေသာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တိ။ အထဿ သတ္ထာ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ, ‘‘ကုလ္လ, တယာ အဘိဏှံ သုသာနေ စာရိကာ စရိတဗ္ဗာ’’တိ အာဟ။ သော သုသာနံ ပဝိသိတွာ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီနိ တာနိ တာနိ အသုဘာနိ ဒိသွာ တံ မုဟုတ္တံ အသုဘမနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေတွာ သုသာနတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ကာမရာဂေန အဘိဘုယျတိ။ ပုန ဘဂဝါ တဿ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ ဧကဒိဝသံ တဿ သုသာနဋ္ဌာနံ ဂတကာလေ ဧကံ တရုဏိတ္ထိရူပံ အဓုနာ မတံ အဝိနဋ္ဌစ္ဆဝိံ နိမ္မိနိတွာ ဒဿေတိ။ တဿ တံ ဒိဋ္ဌမတ္တဿ ဇီဝမာနဝိသဘာဂဝတ္ထုသ္မိံ ဝိယ သဟသာ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အထ နံ သတ္ထာ တဿ ပေက္ခန္တဿေဝ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရမာနာသုစိံ ကိမိကုလာကုလံ အတိဝိယ ဗီဘစ္ဆံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိက္ကူလံ ကတွာ ဒဿေသိ။ သော တံ ပေက္ခန္တော ဝိရတ္တစိတ္တော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထဿ ဘဂဝါ ဩဘာသံ ဖရိတွာ သတိံ ဇနေန္တော –

‘‘အာတုရံ အသုစိံ ပူတိံ, ပဿ ကုလ္လ သမုဿယံ၊

ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ, ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတ’’န္တိ။ –

အာဟ။ တံ သုတွာ ထေရော သမ္မဒေဝ သရီရသဘာဝံ ဥပဓာရေန္တော အသုဘသညံ ပဋိလဘိတွာ တတ္ထ ပဌမံ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တံ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ –

၃၉၃။ ‘‘ကုလ္လော သိဝထိကံ ဂန္တွာ, အဒ္ဒသ ဣတ္ထိမုဇ္ဈိတံ၊

အပဝိဒ္ဓံ သုသာနသ္မိံ, ခဇ္ဇန္တိံ ကိမိဟီ ဖုဋံ။

၃၉၄။ ‘‘အာတုရံ…ပေ… ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတံ။

၃၉၅။ ‘‘ဓမ္မာဒါသံ ဂဟေတွာန, ဉာဏဒဿနပတ္တိယာ၊

ပစ္စဝေက္ခိံ ဣမံ ကာယံ, တုစ္ဆံ သန္တရဗာဟိရံ။

၃၉၆။ ‘‘ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတံ, ယထာ ဧတံ တထာ ဣဒံ၊

ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓံ, ယထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော။

၃၉၇။ ‘‘ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိံ, ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါ၊

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ, ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေ။

၃၉၈။ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကေန တုရိယေန, န ရတီ ဟောတိ တာဒိသီ၊

ယထာ ဧကဂ္ဂစိတ္တဿ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော’’တိ။ –

ဥဒါနဝသေန ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ကုလ္လောတိ အတ္တာနမေဝ ထေရော ပရံ ဝိယ ကတွာ ဝဒတိ။

အာတုရန္တိ နာနပ္ပကာရေဟိ ဒုက္ခေဟိ အဘိဏှံ ပဋိပီဠိတံ။ အသုစိန္တိ သုစိရဟိတံ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိက္ကူလံ။ ပူတိန္တိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ။ ပဿာတိ သဘာဝတော ဩလောကေဟိ။ ကုလ္လာတိ ဩဝါဒကာလေ ဘဂဝါ ထေရံ အာလပတိ။ ဥဒါနကာလေ ပန ထေရော သယမေဝ အတ္တာနံ ဝဒတိ။ သမုဿယန္တိ သရီရံ။ ဥဂ္ဃရန္တန္တိ ဥဒ္ဓံ ဝဏမုခေဟိ အသုစိံ သဝန္တံ။ ပဂ္ဃရန္တန္တိ အဓော ဝဏမုခေဟိ သမန္တတော စ အသုစိံ သဝန္တံ။ ဗာလာနံ အဘိနန္ဒိတန္တိ ဗာလေဟိ အန္ဓပုထုဇ္ဇနေဟိ ဒိဋ္ဌိတဏှာဘိနန္ဒနာဟိ ‘‘အဟံ မမ’’န္တိ အဘိနိဝိဿ နန္ဒိတံ။

ဓမ္မာဒါသန္တိ ဓမ္မမယံ အာဒါသံ။ ယထာ ဟိ သတ္တာ အဒါသေန အတ္တနော မုခေ ကာယေ ဝါ ဂုဏဒေါသေ ပဿန္တိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရော ယေန အတ္တဘာဝေ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မေ ယာထာဝတော ပဿတိ, တံ ဝိပဿနာဉာဏံ ဣဓ ‘‘ဓမ္မာဒါသ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တံ ဉာဏဒဿနဿ မဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတဿ ဓမ္မစက္ခုဿ အဓိဂမာယ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒေတွာ။ ပစ္စဝေက္ခိံ ဣမံ ကာယန္တိ ဣမံ ကရဇကာယံ နိစ္စသာရာဒိဝိရဟတော တုစ္ဆံ အတ္တပရသန္တာနာနံ ဝိဘာဂတော သန္တရဗာဟိရံ ဉာဏစက္ခုနာ ပတိအဝေက္ခိံ ပဿိံ။

ယထာ ပန ပစ္စဝေက္ခိံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဣဒ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ယထာ ဣဒံ တထာ ဧတန္တိ ယထာ ဣဒံ မယှံ သရီရသင်္ခါတံ အသုဘံ အာယုဥသ္မာဝိညာဏာနံ အနပဂမာ နာနာဝိဓံ မာယောပမံ ကိရိယံ ဒဿေတိ, တထာဝ ဧတံ မတသရီရံ ပုဗ္ဗေ တေသံ ဓမ္မာနံ အနပဂမာ အဟောသိ။ ယထာ ဧတံ ဧတရဟိ မတသရီရံ တေသံ ဓမ္မာနံ အပဂမာ န ကိဉ္စိ ကိရိယံ ဒဿေတိ, တထာ ဣဒံ မမ သရီရမ္ပိ တေသံ ဓမ္မာနံ အပဂမာ နဿတေဝါတိ။ ယထာ စ ဣဒံ မမ သရီရံ ဧတရဟိ သုသာနေ န မတံ န သယိတံ, န ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝံ ဥပဂတံ, တထာ ဧတံ ဧတရဟိ မတသရီရမ္ပိ ပုဗ္ဗေ အဟောသိ။ ယထာ ပနေတံ ဧတရဟိ မတသရီရံ သုသာနေ သယိတံ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘာဝံ ဥပဂတံ, တထာ ဣဒံ မမ သရီရမ္ပိ ဘဝိဿတိ။ အထ ဝါ ယထာ ဣဒံ မမ သရီရံ အသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆံ ပဋိက္ကူလံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, တထာ ဧတံ မတသရီရမ္ပိ။ ယထာ ဝါ ဧတံ မတသရီရံ အသုစိအာဒိသဘာဝဉ္စေဝ အနိစ္စာဒိသဘာဝဉ္စ, တထာ ဣဒံ မမ သရီရမ္ပိ။ ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓန္တိ ယထာ နာဘိတော အဓော ဟေဋ္ဌာ အယံ ကာယော အသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဇေဂုစ္ဆော ပဋိက္ကူလော အနိစ္စော ဒုက္ခော အနတ္တာ စ, တထာ ဥဒ္ဓံ နာဘိတော ဥပရိ အသုစိအာဒိသဘာဝေါ စ။ ယထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓောတိ ယထာ စ နာဘိတော, ဥဒ္ဓံ အသုစိအာဒိသဘာဝေါ, တထာ အဓော နာဘိတော ဟေဋ္ဌာပိ။

ယထာ ဒိဝါ တထာ ရတ္တိန္တိ ယထာ အယံ ကာယော ဒိဝါ ‘‘အက္ခိမှာ အက္ခိဂူထကော’’တိအာဒိနာ (သု။ နိ။ ၁၉၉) အသုစိ ပဂ္ဃရတိ, တထာ ရတ္တိမ္ပိ။ ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါတိ ယထာ စ ရတ္တိံ အယံ ကာယော အသုစိ ပဂ္ဃရတိ, တထာ ဒိဝါပိ, နယိမဿ ကာလဝိဘာဂေန အညထာဘာဝေါတိ အတ္ထော။ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ယထာ အယံ ကာယော ပုရေ ပုဗ္ဗေ တရုဏကာလေ အသုစိ ဒုဂ္ဂန္ဓော ဇေဂုစ္ဆော ပဋိက္ကူလော, တထာ စ ပစ္ဆာ ဇိဏ္ဏကာလေ။ ယထာ စ ပစ္ဆာ ဇိဏ္ဏကာလေ အသုစိအာဒိသဘာဝေါ, တထာ ပုရေ တရုဏကာလေပိ။ ယထာ ဝါ ပုရေ အတီတကာလေ သဝိညာဏကာလေ အသုစိအာဒိသဘာဝေါ စ အနိစ္စာဒိသဘာဝေါ စ, တထာ ပစ္ဆာ အနာဂတကာလေ အဝိညာဏကာလေတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော။

ပဉ္စင်္ဂိကေန တုရိယေနာတိ ‘‘အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ ဃနံ သုသီရ’’န္တိ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂိကေန ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန တုရိယေန ပရိစရိယမာနဿ ကာမသုခသမင်္ဂိနော ဣဿရဇနဿ တာဒိသီ တထာရူပါ ရတိ သုခဿာဒေါ န ဟောတိ။ ယထာ ဧကဂ္ဂစိတ္တဿ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတောတိ သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ကတွာ ဣန္ဒြိယာနံ ဧကရသဘာဝေန ဝီထိပဋိပန္နာယ ဝိပဿနာယ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ ပဿန္တဿ ယောဂါဝစရဿ ယာဒိသာ ဓမ္မရတိ, တဿာ ကလမ္ပိ ကာမရတိ န ဥပေတီတိ။ ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄)၊

ဣမာ ဧဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာပိ အဟေသုံ။

ကုလ္လတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ မာလုကျပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

မနုဇဿာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မာလုကျပုတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကောသလရညော အဂ္ဂါသနိကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ မာတာ မာလုကျာ နာမ, တဿာ ဝသေန မာလုကျပုတ္တောတွေဝ ပညာယိတ္ထ။ သော ဝယပ္ပတ္တော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိစရန္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ သာသနေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ သော ဉာတီသု အနုကမ္ပာယ ဉာတိကုလံ အဂမာသိ။ တံ ဉာတကာ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန ပရိဝိသိတွာ ဓနေန ပလောဘေတုကာမာ မဟန္တံ ဓနရာသိံ ပုရတော ဥပဋ္ဌပေတွာ ‘‘ဣဒံ ဓနံ တဝ သန္တကံ, ဝိဗ္ဘမိတွာ ဣမိနာ ဓနေန ပုတ္တဒါရံ ပဋိဇဂ္ဂန္တော ပုညာနိ ကရောဟီ’’တိ ယာစိံသု။ ထေရော တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိပရိဝတ္တေန္တော အာကာသေ ဌတွာ –

၃၉၉။ ‘‘မနုဇဿ ပမတ္တစာရိနော, တဏှာ ဝဍ္ဎတိ မာလုဝါ ဝိယ၊

သော ပ္လဝတီ ဟုရာ ဟုရံ, ဖလမိစ္ဆံဝ ဝနသ္မိ ဝါနရော။

၄၀၀။ ‘‘ယံ ဧသာ သဟတေ ဇမ္မီ, တဏှာ လောကေ ဝိသတ္တိကာ၊

သောကာ တဿ ပဝဍ္ဎန္တိ, အဘိဝဋ္ဌံဝ ဗီရဏံ။

၄၀၁။ ‘‘ယော စေတံ သဟတေ ဇမ္မိံ, တဏှံ လောကေ ဒုရစ္စယံ၊

သောကာ တမှာ ပပတန္တိ, ဥဒဗိန္ဒူဝ ပေါက္ခရာ။

၄၀၂။ ‘‘တံ ဝေါ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒံ ဝေါ, ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာ၊

တဏှာယ မူလံ ခဏထ, ဥသီရတ္ထောဝ ဗီရဏံ၊

မာ ဝေါ နဠံဝ သောတောဝ, မာရော ဘဉ္ဇိ ပုနပ္ပုနံ။

၄၀၃။ ‘‘ကရောထ ဗုဒ္ဓဝစနံ, ခဏော ဝေါ မာ ဥပစ္စဂါ၊

ခဏာတီတာ ဟိ သောစန္တိ, နိရယမှိ သမပ္ပိတာ။

၄၀၄။ ‘‘ပမာဒေါ ရဇော ပမာဒေါ, ပမာဒါနုပတိတော ရဇော၊

အပ္ပမာဒေန ဝိဇ္ဇာယ, အဗ္ဗဟေ သလ္လမတ္တနော’’တိ။ –

ဣမာဟိ ဆဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။

တတ္ထ မနုဇဿာတိ သတ္တဿ။ ပမတ္တစာရိနောတိ သတိဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏေန ပမာဒေန ပမတ္တစာရိဿ, နေဝ ဈာနံ, န ဝိပဿနာ, န မဂ္ဂဖလာနိ ဝဍ္ဎန္တိ။ ယထာ ပန ရုက္ခံ သံသိဗ္ဗန္တီ ပရိယောနန္ဓန္တီ တဿ ဝိနာသာယ မာလုဝါ လတာ ဝဍ္ဎတိ, ဧဝမဿ ဆ ဒွါရာနိ နိဿာယ ရူပါဒီသု ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ တဏှာ ဝဍ္ဎတိ။ ဝဍ္ဎမာနာဝ ယထာ မာလုဝါ လတာ အတ္တနော အပဿယဘူတံ ရုက္ခံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ပါတေတိ, ဧဝံ တဏှာဝသိကံ ပုဂ္ဂလံ အပါယေ နိပါတေတိ။ သော ပ္လဝတီတိ သော တဏှာဝသိကော ပုဂ္ဂလော အပရာပရံ ဘဝါဘဝေ ဥပ္လဝတိ ဓာဝတိ။ ယထာ ကိံ? ဖလမိစ္ဆံဝ ဝနသ္မိ ဝါနရော ယထာ ရုက္ခဖလံ ဣစ္ဆန္တော ဝါနရော ဝနသ္မိံ ဓာဝန္တော ရုက္ခဿ ဧကံ သာခံ ဂဏှာတိ, တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတိ, တံ မုဉ္စိတွာ အညန္တိ ‘‘သာခံ အလဘိတွာ နိသိန္နော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ နာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ တဏှာဝသိကော ပုဂ္ဂလော ဟုရာ ဟုရံ ဓာဝန္တော ‘‘အာရမ္မဏံ အလဘိတွာ တဏှာယ အပ္ပဝတ္တိံ ပတ္တော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ နာပဇ္ဇတိ။

ယန္တိ ယံ ပုဂ္ဂလံ။ ဧသာ လာမကဘာဝေန ဇမ္မီ ဝိသာဟာရတာယ ဝိသမူလတာယ ဝိသဖလတာယ ဝိသပရိဘောဂတာယ ရူပါဒီသု ဝိသတ္တတာယ အာသတ္တတာယ စ ဝိသတ္တိကာတိ သင်္ခံ ဂတာ ဆဒွါရိကာ တဏှာ သဟတေ အဘိဘဝတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ။ ယထာ နာမ ဝနေ ပုနပ္ပုနံ ဝဿန္တေ ဒေဝေ အဘိဝဋ္ဌံ ဗီရဏံ ဗီရဏတိဏံ ဝဍ္ဎတိ, ဧဝံ ဝဋ္ဋမူလကာ သောကာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ ဝုဒ္ဓိံ အာပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော။

ယော စေတံ…ပေ… ဒုရစ္စယန္တိ ယော ပန ပုဂ္ဂလော ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အတိက္ကမိတုံ ပဇဟိတုံ ဒုက္ကရတာယ ဒုရစ္စယံ တဏှံ သဟတေ အဘိဘဝတိ, တမှာ ပုဂ္ဂလာ ဝဋ္ဋမူလကာ သောကာ ပပတန္တိ။ ယထာ နာမ ပေါက္ခရေ ပဒုမပတ္တေ ပတိတံ ဥဒဗိန္ဒု န ပတိဋ္ဌာတိ, ဧဝံ န ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ အတ္ထော။

တံ ဝေါ ဝဒါမီတိ တေန ကာရဏေန အဟံ တုမှေ ဝဒါမိ။ ဘဒ္ဒံ ဝေါတိ ဘဒ္ဒံ တုမှာကံ ဟောတု, မာ တဏှံ အနုဝတ္တပုဂ္ဂလော ဝိယ ဝိဘဝံ အနတ္ထံ ပါပုဏာထာတိ အတ္ထော။ ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ယတ္တကာ သန္နိပတိတာ, တတ္တကာ။ ကိံ ဝဒသီတိ စေ? တဏှာယ မူလံ ခဏထ ဣမိဿာ ဆဒွါရိကတဏှာယ မူလံ ကာရဏံ အဝိဇ္ဇာဒိကိလေသဂ္ဂဟနံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏကုဒါလေန ခဏထ သမုစ္ဆိန္ဒထ။ ကိံ ဝိယာတိ? ဥသီရတ္ထောဝ ဗီရဏံ ယထာ ဥသီရေန အတ္ထိကော ပုရိသော မဟန္တေန ကုဒါလေန ဗီရဏာပရနာမံ ဥသီရံ နာမ တိဏံ ခဏတိ, ဧဝမဿ မူလံ ခဏထာတိ အတ္ထော။ မာ ဝေါ နဠံဝ သောတောဝ, မာရော ဘဉ္ဇိ ပုနပ္ပုနန္တိ တုမှေ နဒီတီရေ ဇာတံ နဠံ မဟာဝေဂေန အာဂတော နဒီသောတော ဝိယ ကိလေသမာရော မစ္စုမာရော ဒေဝပုတ္တမာရော စ ပုနပ္ပုနံ မာ ဘဉ္ဇီတိ အတ္ထော။

တသ္မာ ကရောထ ဗုဒ္ဓဝစနံ ‘‘ဈာယထ, ဘိက္ခဝေ, မာ ပမာဒတ္ထာ’’တိအာဒိနာ (မ။ နိ။ ၁။၂၁၅) ဝုတ္တံ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝစနံ ကရောထ, ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိယာ သမ္ပာဒေထ။ ခဏော ဝေါ မာ ဥပစ္စဂါတိ ယော ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနံ န ကရောတိ, တံ ပုဂ္ဂလံ အယံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒက္ခဏော ပတိရူပဒေသဝါသေ ဥပ္ပတ္တိက္ခဏော သမ္မဒိဋ္ဌိယာ ပဋိလဒ္ဓက္ခဏော ဆန္နံ အာယတနာနံ အဝေကလ္လက္ခဏောတိ သဗ္ဗောပိ ခဏော အတိက္ကမတိ, သော ခဏော မာ တုမှေ အတိက္ကမတု။ ခဏာတီတာတိ ယေ ဟိ တံ ခဏံ အတီတာ, ယေ ဝါ ပုဂ္ဂလေ သော ခဏော အတီတော, တေ နိရယမှိ သမပ္ပိတာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာ စိရကာလံ သောစန္တိ။

ပမာဒေါ ရဇောတိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု သတိဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏော ပမာဒေါ, သံကိလေသသဘာဝတ္တာ ရာဂရဇာဒိမိဿတာယ စ ရဇော။ ပမာဒါနုပတိတော ရဇောတိ ယော ဟိ ကောစိ ရဇော နာမ ရာဂါဒိကော, သော သဗ္ဗော ပမာဒါနုပတိတော ပမာဒဝသေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ အပ္ပမာဒေနာတိ အပ္ပမဇ္ဇနေန အပ္ပမာဒပဋိပတ္တိယာ။ ဝိဇ္ဇာယာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ။ အဗ္ဗဟေ သလ္လမတ္တနောတိ အတ္တနော ဟဒယနိဿိတံ ရာဂါဒိသလ္လံ ဥဒ္ဓရေယျ သမူဟနေယျာတိ။

မာလုကျပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၆။ သပ္ပဒါသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပဏ္ဏဝီသတီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သပ္ပဒါသတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုရောဟိတပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ သပ္ပဒါသောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဉာတိသမာဂမေ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ကိလေသာဘိဘဝေန စေတောသမာဓိံ အလဘန္တော ဗြဟ္မစရိယံ စရိတွာ သံဝေဂဇာတော ပစ္ဆာ သတ္ထံ အာဟရန္တော ယောနိသော မနသိကာရံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၀၅။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ယတော ပဗ္ဗဇိတော အဟံ၊

အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ, စေတောသန္တိမနဇ္ဈဂံ။

၄၀၆။ ‘‘အလဒ္ဓါ စိတ္တဿေကဂ္ဂံ, ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတော၊

ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တော, ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိံ။

၄၀၇။ ‘‘သတ္ထံ ဝါ အာဟရိဿာမိ, ကော အတ္ထော ဇီဝိတေန မေ၊

ကထဉှိ သိက္ခံ ပစ္စက္ခံ, ကာလံ ကုဗ္ဗေထ မာဒိသော။

၄၀၈။ ‘‘တဒါဟံ ခုရမာဒါယ, မဉ္စကမှိ ဥပါဝိသိံ၊

ပရိနီတော ခုရော အာသိ, ဓမနိံ ဆေတ္တုမတ္တနော။

၄၀၉။ ‘‘တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု, နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ။

၄၁၀။ ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ပဏ္ဏဝီသတိဝဿာနိ, ယတော ပဗ္ဗဇိတော အဟန္တိ ယတော ပဋ္ဌာယ အဟံ ပဗ္ဗဇိတော တာနိမာနိ ပဏ္ဏဝီသတိဝဿာနိ။ အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ, စေတောသန္တိမနဇ္ဈဂန္တိ သောဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တော အစ္ဆရာသံဃာတမတ္တမ္ပိ အင်္ဂုလိဖောဋနမတ္တမ္ပိ ခဏံ စေတောသန္တိံ စေတသော သမာဓာနံ န လဘိံ။

ဧဝံ ပန အလဒ္ဓါ စိတ္တဿေကဂ္ဂတံ, တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ကာမရာဂေန အဋ္ဋိတော’’တိ။ တတ္ထ အဋ္ဋိတောတိ ပီဠိတော, အဘိဘူတောတိ အတ္ထော။ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒန္တောတိ ‘‘ဣဒမိဓ အတိဝိယ အယုတ္တံ ဝတ္တတိ, ယဒါဟံ နိယျာနိကေ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ အတ္တာနံ ကိလေသပင်္ကတော ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဥဒ္ဓံမုခေါ ဗာဟာ ပဂ္ဂယှ ကန္ဒမာနော။ ဝိဟာရာ ဥပနိက္ခမိန္တိ ဝသနကဝိဟာရတော ဗဟိ နိက္ခန္တော။

ယေနာဓိပ္ပါယေန နိက္ခန္တော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သတ္ထံ ဝါ အာဟရိဿာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သတ္ထံ ဝါ အာဟရိဿာမီတိ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော။ တေန ‘‘ရုက္ခာ ဝါ ပပတိဿာမိ, ဥဗ္ဗန္ဓိတွာ ဝါ မရိဿာမီ’’တိအာဒိကေ မရဏပ္ပကာရေ သင်္ဂဏှာတိ။ သိက္ခန္တိ အဓိသီလသိက္ခံ။ ပစ္စက္ခန္တိ ပစ္စာစိက္ခန္တော ပရိစ္စဇန္တော။ ‘‘ပစ္စက္ခာ’’တိပိ ပါဠိ, ပစ္စက္ခာယာတိ အတ္ထော။ ကာလန္တိ မရဏံ။ ကထဉှိ နာမ မာဒိသော သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန ကာလံ ကရေယျာတိ အတ္ထော။ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဉှိ အရိယဿ ဝိနယေ မရဏံ နာမ။ ယထာဟ ဘဂဝါ – ‘‘မရဏဉှေတံ, ဘိက္ခဝေ, ယော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၆၃)။ ‘‘သိက္ခံ ပစ္စက္ခာ’’တိ ပန ပါဌေ ကထဉှိ နာမ မာဒိသော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ကာလံ ကရေယျ, သိက္ခာသမင်္ဂီ ဧဝ ပန ဟုတွာ ကာလံ ကရေယျ? တသ္မာ သတ္ထံ ဝါ အာဟရိဿာမိ, ကော အတ္ထော ဇီဝိတေန မေတိ ယောဇနာ။

တဒါဟန္တိ ယဒါ ကိလေသာဘိဘဝေန သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ ဇီဝိတေ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော တဒါ။ ခုရန္တိ နိသိတခုရံ, ခုရသဒိသံ ဝါ သတ္ထကံ။ မဉ္စကမှိ ဥပါဝိသိန္တိ ပရေသံ နိဝါရဏဘယေန ဩဝရကံ ပဝိသိတွာ မဉ္စကေ နိသီဒိံ။ ပရိနီတောတိ ဥပနီတော, ဂလေ ဌပိတောတိ အဓိပ္ပါယော။ ဓမနိန္တိ ‘‘ကဏ္ဌေ ဓမနိံ, ကဏ္ဌဓမနိံ ဂလဝလယ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ ဆေတ္တုန္တိ ဆိန္ဒိတုံ။

တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထာတိ ‘‘ယဒါဟံ မရိဿာမီ’’တိ ကဏ္ဌေ ဓမနိံ ဆိန္ဒိတုံ ခုရံ ဥပနေသိံ, တတော ပရံ ‘‘အရောဂံ နု ခေါ မေ သီလ’’န္တိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ အက္ခဏ္ဍံ အစ္ဆိဒ္ဒံ သုပရိသုဒ္ဓံ သီလံ ဒိသွာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ, ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘိ, ပဿဒ္ဓကာယဿ နိရာမိသံ သုခံ အနုဘဝန္တဿ စိတ္တဿ သမာဟိတတာယ ဝိပဿနာဝသေန ယောနိသော မနသိကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ အထ ဝါ တတောတိ ကဏ္ဌေ ခုရဿ ဥပနယတော ဝဏေ ဇာတေ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဝိပဿနာယ ဝသေန ယောနိသောမနသိကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ဣဒါနိ တတော ပရံ မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဒီနဝေါ ပါတုရဟူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ။

သပ္ပဒါသတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ ကာတိယာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဥဋ္ဌေဟီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ကာတိယာနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ အညတရဿ ကောသိယဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, မာတုဂေါတ္တဝသေန ပန ကာတိယာနောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော သာမညကာနိတ္ထေရဿ ဂိဟိသဟာယော ထေရံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ရတ္တိံ ‘‘နိဒ္ဒါဘိဘဝံ ဝိနောဒေဿာမီ’’တိ စင်္ကမံ အာရုဟိ။ သော စင်္ကမန္တော နိဒ္ဒါယ အဘိဘူတော ပစလာယမာနော ပရိပတိတွာ တတ္ထေဝ အနန္တရဟိတာယ ဘူမိယာ နိပဇ္ဇိ, သတ္ထာ တဿ တံ ပဝတ္တိံ ဒိသွာ သယံ တတ္ထ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘ကာတိယာနာ’’တိ သညံ အဒါသိ။ သော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝန္ဒိတွာ သံဝေဂဇာတော အဋ္ဌာသိ။ အထဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

၄၁၁။ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ နိသီဒ ကာတိယာန, မာ နိဒ္ဒါဗဟုလော အဟု ဇာဂရဿု၊

မာ တံ အလသံ ပမတ္တဗန္ဓု, ကူဋေနေဝ ဇိနာတု မစ္စုရာဇာ။

၄၁၂။ ‘‘သေယျထာပိ မဟာသမုဒ္ဒဝေဂေါ, ဧဝံ ဇာတိဇရာတိ ဝတ္တတေ တံ၊

သော ကရောဟိ သုဒီပမတ္တနော တွံ, န ဟိ တာဏံ တဝ ဝိဇ္ဇတေဝ အညံ။

၄၁၃။ ‘‘သတ္ထာ ဟိ ဝိဇေသိ မဂ္ဂမေတံ, သင်္ဂါ ဇာတိဇရာဘယာ အတီတံ၊

ပုဗ္ဗာပရရတ္တမပ္ပမတ္တော, အနုယုဉ္ဇဿု ဒဠှံ ကရောဟိ ယောဂံ။

၄၁၄။ ‘‘ပုရိမာနိ ပမုဉ္စ ဗန္ဓနာနိ, သံဃာဋိခုရမုဏ္ဍဘိက္ခဘောဇီ၊

မာ ခိဍ္ဍာရတိဉ္စ မာ နိဒ္ဒံ, အနုယုဉ္ဇိတ္ထ ဈာယ ကာတိယာန။

၄၁၅။ ‘‘ဈာယာဟိ ဇိနာဟိ ကာတိယာန, ယောဂက္ခေမပထေသု ကောဝိဒေါသိ၊

ပပ္ပုယျ အနုတ္တရံ ဝိသုဒ္ဓိံ, ပရိနိဗ္ဗာဟိသိ ဝါရိနာဝ ဇောတိ။

၄၁၆။ ‘‘ပဇ္ဇောတကရော ပရိတ္တရံသော, ဝါတေန ဝိနမျတေ လတာဝ၊

ဧဝမ္ပိ တုဝံ အနာဒိယာနော, မာရံ ဣန္ဒသဂေါတ္တ နိဒ္ဓုနာဟိ၊

သော ဝေဒယိတာသု ဝီတရာဂေါ, ကာလံ ကင်္ခ ဣဓေဝ သီတိဘူတော’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဥဋ္ဌေဟီတိ နိဒ္ဒူပဂမနတော ဥဋ္ဌဟန္တော ဥဋ္ဌာနဝီရိယံ ကရောဟိ။ ယသ္မာ နိပဇ္ဇာ နာမ ကောသဇ္ဇပက္ခိယာ, တသ္မာ မာ သယိ။ နိသီဒါတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ နိသီဒ။ ကာတိယာနာတိ တံ နာမေန အာလပတိ။ မာ နိဒ္ဒါဗဟုလော အဟူတိ နိဒ္ဒါဗဟုလော နိဒ္ဒါဘိဘူတော မာ အဟု။ ဇာဂရဿူတိ ဇာဂရ, ဇာဂရိယမနုယုတ္တော ဟောဟိ။ မာ တံ အလသန္တိ ဇာဂရိယံ အနနုယုဉ္ဇန္တံ တံ အလသံ ကုသီတံ ပမတ္တဗန္ဓု မစ္စုရာဇာ ကူဋေနေဝ အဒ္ဒုဟနေန ဝိယ နေသာဒေါ မိဂံ ဝါ ပက္ခိံ ဝါ ဇရာရောဂေဟိ မာ ဇိနာတု မာ အဘိဘဝတု, မာ အဇ္ဈောတ္ထရတူတိ အတ္ထော။

သေယျထာပီတိ သေယျထာ အပိ။ မဟာသမုဒ္ဒဝေဂေါတိ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦမိဝေဂေါ။ ဧဝန္တိ ယထာ နာမ မဟာသမုဒ္ဒဦမိဝေဂေါ ဥပရူပရိ ဥဋ္ဌဟန္တော တံ အဘိက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တံ ပုရိသံ အဘိဘဝတိ, ဧဝံ ဇာတိ ဇရာ စ ကောသဇ္ဇာဘိဘူတံ တံ အတိဝတ္တတေ ဥပရူပရိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ။ သော ကရောဟီတိ သော တွံ, ကာတိယာန, စတူဟိ ဩဃေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရဏီယံ အရဟတ္တဖလသင်္ခါတံ သုဒီပံ အတ္တနော ကရောဟိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပါဒေဟိ။ န ဟိ တာဏံ တဝ ဝိဇ္ဇတေဝ အညန္တိ ဟီတိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော။ ယသ္မာ တတော အဂ္ဂဖလတော အညံ တဝ တာဏံ နာမ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ န ဥပလဗ္ဘတိ, တသ္မာ တံ အရဟတ္တသင်္ခါတံ သုဒီပံ ကရောဟီတိ။

သတ္ထာ ဟိ ဝိဇေသိ မဂ္ဂမေတန္တိ ယံ သာဓေတုံ အဝိသဟန္တာ ယတော ပရာဇိတာ ပုထူ အညတိတ္ထိယာ, တဒေတံ တဿ သုဒီပဿ ကာရဏဘူတံ ပဉ္စဝိဓသင်္ဂတော ဇာတိအာဒိဘယတော စ အတီတံ အရိယမဂ္ဂံ ဒေဝပုတ္တမာရာဒိကေ အဘိဘဝိတွာ တုယှံ သတ္ထာ ဝိဇေသိ သာဓေသိ။ ယသ္မာ သတ္ထု သန္တကံ နာမ သာဝကေန အဓိဂန္တဗ္ဗံ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ, တသ္မာ တဿ အဓိဂမာယ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ, အပ္ပမတ္တော သတော သမ္ပဇာနော ဟုတွာ အနုယုဉ္ဇ ယောဂံ ဘာဝနံ ဒဠှဉ္စ ကရောဟိ။

ပုရိမာနိ ပမုဉ္စ ဗန္ဓနာနီတိ ပုရိမကာနိ ဂိဟိကာလေ အာဗဒ္ဓါနိ ဂိဟိဗန္ဓနာနိ ကာမဂုဏဗန္ဓနာနိ ပမုဉ္စ ဝိဿဇ္ဇေဟိ, တတ္ထ အနပေက္ခော ဟောဟိ။ သံဃာဋိခုရမုဏ္ဍဘိက္ခဘောဇီတိ သံဃာဋိဓာရီ ခုရေန ကတသိရမုဏ္ဍော ဘိက္ခာဟာရဘောဇီ, တိဝိဓမ္ပေတံ ပုရိမဗန္ဓနပမောက္ခဿ ခိဍ္ဍာရတိနိဒ္ဒါနနုယောဂဿ စ ကာရဏဝစနံ။ ယသ္မာ တွံ သံဃာဋိပါရုတော မုဏ္ဍော ဘိက္ခာဟာရော ဇီဝတိ, တသ္မာ တေ ကာမသုခါနုယောဂေါ ခိဍ္ဍာရတိနိဒ္ဒါနုယောဂေါ စ န ယုတ္တောတိ တတော ပုရိမာနိ ပမုဉ္စ ဗန္ဓနာနိ ခိဍ္ဍာရတိံ နိဒ္ဒဉ္စ မာနုယုဉ္ဇိတ္ထာတိ ယောဇနာ။ ဈာယာတိ ဈာယဿု အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနံ အနုယုဉ္ဇ။

တံ ပန အနုယုဉ္ဇန္တော ယေန ဈာနေန ဈာယတော ကိလေသာ သဗ္ဗသော ဇိတာ ဟောန္တိ, တံ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ အနုယုဉ္ဇာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဈာယာဟိ ဇိနာဟီ’’တိ အာဟ။ ယောဂက္ခေမပထေသု ကောဝိဒေါသီတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဿ နိဗ္ဗာနဿ ပထဘူတေသု ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေသု ကုသလော ဆေကော အသိ, တသ္မာ ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေန္တော အနုတ္တရံ ဥတ္တရရဟိတံ, ဝိသုဒ္ဓိံ နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တဉ္စ ပပ္ပုယျ ပါပုဏိတွာ ပန တွံ ပရိနိဗ္ဗာဟိသိ။ ဝါရိနာဝ ဇောတီတိ မဟတာ သလိလဝုဋ္ဌိနိပါတေန အဂ္ဂိခန္ဓော ဝိယ အရိယမဂ္ဂဝုဋ္ဌိနိပါတေန ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ။

ပဇ္ဇောတကရောတိ ပဇ္ဇောတိံ ကရော ပဒီပေါ။ ပရိတ္တရံသောတိ ခုဒ္ဒကစ္စိကော။ ဝိနမျတေတိ ဝိနမီယတိ အပနိယျတိ။ လတာဝါတိ ဝလ္လိ ဝိယ။ ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဝဋ္ဋိအာဒိပစ္စယဝေကလ္လေန ပရိတ္တရံသော မန္ဒပဘော ပဒီပေါ အပ္ပိကာ လတာ ဝါ ဝါတေန ဝိဓမိယျတိ ဝိဒ္ဓံသိယျတိ, ဧဝံ တုဝမ္ပိ။ ကောသိယဂေါတ္တတာယ, ဣန္ဒသဂေါတ္တ, ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တံ။ မာရံ တဿ ဝသေ အနာဝတ္တနာ အနုပါဒါနတော စ အနာဒိယာနော, နိဒ္ဓုနာဟိ ဝိဓမေဟိ ဝိဒ္ဓံသေဟိ။ ဧဝံ ပန ဝိဒ္ဓံသမာနော သော တွံ ဝေဒယိတာသု သဗ္ဗာသု ဝေဒနာသု ဝိဂတစ္ဆန္ဒရာဂေါ ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟာဘာဝေန သီတိဘူတော နိဗ္ဗုတော အတ္တနော ပရိနိဗ္ဗာနကာလံ ကင်္ခ အာဂမေဟီတိ။ ဧဝံ သတ္ထာရာ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ ပါပေတွာ ဒေသနာယ ကတာယ ထေရော ဒေသနာဝသာနေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အရဟတ္တံ ပန ပတွာ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေနေဝ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။ တာ ဧဝ ဣမာ ဂါထာ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဉ္စ ဇာတာ။

ကာတိယာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ မိဂဇာလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သုဒေသိတောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မိဂဇာလတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဝိသာခါယ မဟာဥပါသိကာယ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, မိဂဇာလောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အဘိဏှသော ဓမ္မဿဝနေန ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၁၇။ ‘‘သုဒေသိတော စက္ခုမတာ, ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊

သဗ္ဗသံယောဇနာတီတော, သဗ္ဗဝဋ္ဋဝိနာသနော။

၄၁၈။ ‘‘နိယျာနိကော ဥတ္တရဏော, တဏှာမူလဝိသောသနော၊

ဝိသမူလံ အာဃာတနံ, ဆေတွာ ပါပေတိ နိဗ္ဗုတိံ။

၄၁၉။ ‘‘အညာဏမူလဘေဒါယ, ကမ္မယန္တဝိဃာဋနော၊

ဝိညာဏာနံ ပရိဂ္ဂဟေ, ဉာဏဝဇိရနိပါတနော။

၄၂၀။ ‘‘ဝေဒနာနံ ဝိညာပနော, ဥပါဒါနပ္ပမောစနော၊

ဘဝံ အင်္ဂါရကာသုံဝ, ဉာဏေန အနုပဿနော။

၄၂၁။ ‘‘မဟာရသော သုဂမ္ဘီရော, ဇရာမစ္စုနိဝါရဏော၊

အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, ဒုက္ခူပသမနော သိဝေါ။

၄၂၂။ ‘‘ကမ္မံ ကမ္မန္တိ ဉတွာန, ဝိပါကဉ္စ ဝိပါကတော၊

ပဋိစ္စုပ္ပန္နဓမ္မာနံ, ယထာဝါလောကဒဿနော၊

မဟာခေမင်္ဂမော သန္တော, ပရိယောသာနဘဒ္ဒကော’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ သုဒေသိတောတိ သုဋ္ဌု ဒေသိတော, ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထာနံ ယာထာဝတော ဝိဘာဝနဝသေန ဒေသိတောတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ သုဒေသိတောတိ သမ္မာ ဒေသိတော, ပဝတ္တိနိဝတ္တီနံ တဒုဘယဟေတူနဉ္စ အဝိပရီတတော ပကာသနဝသေန ဘာသိတော သွာချာတောတိ အတ္ထော။ စက္ခုမတာတိ မံသစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခု, ဗုဒ္ဓစက္ခု, သမန္တစက္ခူတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမတာ။ ဗုဒ္ဓေနာတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန။ အာဒိစ္စဗန္ဓုနာတိ အာဒိစ္စဂေါတ္တေန။ ဒုဝိဓော ဟိ လောကေ ခတ္တိယဝံသော – အာဒိစ္စဝံသော, သောမဝံသောတိ။ တတ္ထ အာဒိစ္စဝံသော, ဩက္ကာကရာဇဝံသောတိ ဇာနိတဗ္ဗံ။ တတော သဉ္ဇာတတာယ သာကိယာ အာဒိစ္စဂေါတ္တာတိ ဘဂဝါ ‘‘အာဒိစ္စဗန္ဓူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အထ ဝါ အာဒိစ္စဿ ဗန္ဓူတိပိ ဘဂဝါ အာဒိစ္စဗန္ဓု, သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ။ ကာမရာဂသံယောဇနာဒီနံ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ သမတိက္ကမနဘာဝတော သဗ္ဗသံယောဇနာတီတော တတော ဧဝ ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနံ ဝိနာသနတော ဝိဒ္ဓံသနတော သဗ္ဗဝဋ္ဋဝိနာသနော, သံသာရစာရကတော နိယျာနတော နိယျာနိကော, သံသာရမဟောဃတော သမုတ္တရဏဋ္ဌေန ဥတ္တရဏော, ကာမတဏှာဒီနံ သဗ္ဗတဏှာနံ မူလံ အဝိဇ္ဇံ အယောနိသော မနသိကာရဉ္စ ဝိသောသေတိ သုက္ခာပေတီတိ တဏှာမူလဝိသောသနော, တိဏ္ဏမ္ပိ ဝေဒါနံ သမ္ပဋိဝေဓဿ ဝိဒ္ဓံသနတော ဝိသဿ ဒုက္ခဿ ကာရဏတ္တာ ဝိသမူလံ, သတ္တာနံ ဗျသနုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ အာဃာတနံ ကမ္မံ ကိလေသံ ဝါ ဆေတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ နိဗ္ဗုတိံ နိဗ္ဗာနံ ပါပေတိ။

အညာဏဿ မူလံ အယောနိသော မနသိကာရော အာသဝါ စ ‘‘အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၁၀၃) ဟိ ဝုတ္တံ, တဿ ဘေဒါယ ဝဇိရူပမဉာဏေန ဘိန္ဒနတ္ထာယ။ အထ ဝါ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိဝစနတော (ဝိဘ။ ၂၂၅-၂၂၆၊ သံ။ နိ။ ၂။၁) အညာဏံ မူလံ ဧတဿာတိ အညာဏမူလံ, ဘဝစက္ကံ, တဿ မဂ္ဂဉာဏဝဇိရေန ပဒါလနတ္ထံ ဒေသိတောတိ သမ္ဗန္ဓော။ ကမ္မယန္တဝိဃာဋနောတိ ကမ္မဃဋိတဿ အတ္တဘာဝယန္တဿ ဝိဒ္ဓံသနော။ ဝိညာဏာနံ ပရိဂ္ဂဟေတိ ကာမဘဝါဒီသု ယထာသကကမ္မုနာ ဝိညာဏဂ္ဂဟဏေ ဥပဋ္ဌိတေတိ ဝစနသေသော။ တတ္ထ တတ္ထ ဟိ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိယာ ဂဟိတာယ တံတံဘဝနိဿိတဝိညာဏာနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ။ ဉာဏဝဇိရနိပါတနောတိ ဉာဏဝဇိရဿ နိပါတော, ဉာဏဝဇိရံ နိပါတေတွာ တေသံ ပဒါလေတာ။ လောကုတ္တရဓမ္မော ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော သတ္တမဘဝါဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနိ ဝိညာဏာနိ ဘိန္ဒတ္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ။

ဝေဒနာနံ ဝိညာပနောတိ သုခါဒီနံ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ ယထာက္ကမံ ဒုက္ခသလ္လာနိစ္စဝသေန ယာထာဝတော ပဝေဒကော။ ဥပါဒါနပ္ပမောစနောတိ ကာမုပါဒါနာဒီဟိ စတူဟိပိ ဥပါဒါနေဟိ စိတ္တသန္တာနဿ ဝိမောစကော။ ဘဝံ အင်္ဂါရကာသုံဝ, ဉာဏေန အနုပဿနောတိ ကာမဘဝါဒိနဝဝိဓမ္ပိ ဘဝံ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တဘာဝတော သာဓိကပေါရိသံ အင်္ဂါရကာသုံ ဝိယ မဂ္ဂဉာဏေန အနုပစ္စက္ခတော ဒဿေတာ။

သန္တပဏီတဘာဝတော အတိတ္တိကရဋ္ဌေန မဟာရသော ပရိညာဒိဝသေန ဝါ မဟာကိစ္စတာယ သာမညဖလဝသေန မဟာသမ္ပတ္တိတာယ စ မဟာရသော, အနုပစိတသမ္ဘာရေဟိ ဒုရဝဂါဟတာယ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌတာယ စ သုဋ္ဌု ဂမ္ဘီရော ဇရာမစ္စုနိဝါရဏော, အာယတိံ ဘဝါဘိနိပ္ဖတ္တိယာ နိဝတ္တနေန ဇရာယ မစ္စုနော စ ပဋိသေဓကော။ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဂုဏဝိသေသယုတ္တံ ဓမ္မံ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော’’တိ ဝတွာ ပုနပိ တဿ ကတိပယေ ဂုဏေ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဒုက္ခူပသမနော သိဝေါ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – ပရိသုဒ္ဓဋ္ဌေန အရိယော, သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိအဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနတာယ အဋ္ဌင်္ဂိကော, နိဗ္ဗာနဂဝေသနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဝူပသမနဋ္ဌေန ဒုက္ခဝူပသမနော, ခေမဋ္ဌေန သိဝေါ။

ယထာ ဣတော ဗာဟိရကသမယေ အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဝေဒိတတ္တာ ကမ္မဝိပါကော ဝိပလ္လာသော သိယာတိ ဧဝံ အဝိပလ္လာသေတွာ ပဋိစ္စုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ကမ္မံ ကမ္မန္တိ ဝိပါကဉ္စ ဝိပါကတော ဉတွာန ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏေန ဇာနနဟေတု သဿတုစ္ဆေဒဂ္ဂါဟာနံ ဝိဓမနေန ယာထာဝတော အာလောကဒဿနော တက္ကရဿ လောကုတ္တရဉာဏာလောကဿ ဒဿနော။ ကေနစိ ကဉ္စိ ကဒါစိပိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ မဟာခေမံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ သတ္တေ ဂမေတိ စာတိ မဟာခေမင်္ဂမော, သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟဝူပသမနတော သန္တော, အကုပ္ပါယ စေတောဝိမုတ္တိယာ အနုပါဒိသေသာယ စ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပါပနေန ပရိယောသာနဘဒ္ဒကော သုဒေသိတော စက္ခုမတာတိ ယောဇနာ။

ဧဝံ ထေရော နာနာနယေဟိ အရိယဓမ္မံ ပသံသန္တော တဿ ဓမ္မဿ အတ္တနာ အဓိဂတဘာဝံ အညာပဒေသေန ပကာသေသိ။

မိဂဇာလတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ ပုရောဟိတပုတ္တဇေန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဇာတိမဒေန မတ္တောဟန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဇေန္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကောသလရညော ပုရောဟိတဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, တဿ ဇေန္တောတိ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဇာတိမဒေန ဘောဂဣဿရိယရူပမဒေန စ မတ္တော အညေ ဟီဠေန္တော ဂရုဋ္ဌာနိယာနမ္ပိ အပစိတိံ အကရောန္တော မာနထဒ္ဓေါ ဝိစရတိ။ သော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ မဟတိယာ ပရိသာယ ပရိဝုတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမန္တော ‘‘သစေ မံ သမဏော ဂေါတမော ပဌမံ အာလပိဿတိ, အဟမ္ပိ အာလပိဿာမိ၊ နော စေ, နာလပိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဌိတော ဘဂဝတိ ပဌမံ အနာလပန္တေ သယမ္ပိ မာနေန အနာလပိတွာ ဂမနာကာရံ ဒဿေသိ။ တံ ဘဂဝါ –

‘‘န မာနံ ဗြာဟ္မဏ သာဓု, အတ္ထိကဿီဓ ဗြာဟ္မဏ၊

ယေန အတ္ထေန အာဂစ္ဆိ, တမေဝမနုဗြူဟယေ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၀၁) –

ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ။ သော ‘‘စိတ္တံ မေ သမဏော ဂေါတမော ဇာနာတီ’’တိ အဘိပ္ပသန္နော ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ပရမနိပစ္စာကာရံ ကတွာ –

‘‘ကေသု န မာနံ ကယိရာထ, ကေသု စဿ သဂါရဝေါ၊

ကျဿ အပစိတာ အဿု, ကျဿု သာဓု သုပူဇိတာ’’တိ။ –

ပုစ္ဆိ။ တဿ ဘဂဝါ –

‘‘မာတရိ ပိတရိ စာပိ, အထော ဇေဋ္ဌမှိ ဘာတရိ၊

အာစရိယေ စတုတ္ထမှိ, သမဏဗြာဟ္မဏေသု စ။

‘‘တေသု န မာနံ ကယိရာထ, တေသု အဿ သဂါရဝေါ၊

ကျဿ အပစိတာ အဿု, တျဿု သာဓု သုပူဇိတာ။

‘‘အရဟန္တေ သီတိဘူတေ, ကတကိစ္စေ အနာသဝေ၊

နိဟစ္စ မာနံ အတ္ထဒ္ဓေါ, တေ နမဿေ အနုတ္တရေ’’တိ။ (သံ။ နိ။ ၁။၂၀၁) –

ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော တာယ ဒေသနာယ သောတာပန္နော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိကိတ္တနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၂၃။ ‘‘ဇာတိမဒေန မတ္တောဟံ, ဘောဂဣဿရိယေန စ၊

သဏ္ဌာနဝဏ္ဏရူပေန, မဒမတ္တော အစာရိဟံ။

၄၂၄။ ‘‘နာတ္တနော သမကံ ကဉ္စိ, အတိရေကဉ္စ မညိသံ၊

အတိမာနဟတော ဗာလော, ပတ္ထဒ္ဓေါ ဥဿိတဒ္ဓဇော။

၄၂၅။ ‘‘မာတရံ ပိတရဉ္စာပိ, အညေပိ ဂရုသမ္မတေ၊

န ကဉ္စိ အဘိဝါဒေသိံ, မာနတ္ထဒ္ဓေါ အနာဒရော။

၄၂၆။ ‘‘ဒိသွာ ဝိနာယကံ အဂ္ဂံ, သာရထီနံ ဝရုတ္တမံ၊

တပန္တမိဝ အာဒိစ္စံ, ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ။

၄၂၇။ ‘‘မာနံ မဒဉ္စ ဆဍ္ဍေတွာ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ၊

သိရသာ အဘိဝါဒေသိံ, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမံ။

၄၂၈။ ‘‘အတိမာနော စ ဩမာနော, ပဟီနာ သုသမူဟတာ၊

အသ္မိမာနော သမုစ္ဆိန္နော, သဗ္ဗေ မာနဝိဓာ ဟတာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဇာတိမဒေန မတ္တောဟန္တိ အဟံ ဥဒိစ္စေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ‘‘န မာဒိသော ဥဘတော သုဇာတော အညော အတ္ထီ’’တိ ကုလမာနေန မတ္တော မာနထဒ္ဓေါ အစာရိန္တိ ယောဇနာ။ ဘောဂဣဿရိယေန စာတိ ဝိဘဝေန အာဓိပစ္စေန စ ဟေတုဘူတေန ဘောဂသမ္ပဒဉ္စ ဣဿရိယသမ္ပဒဉ္စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နမဒေန မတ္တော အဟံ အစာရိန္တိ ယောဇနာ။ သဏ္ဌာနဝဏ္ဏရူပေနာတိ သဏ္ဌာနံ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ, ဝဏ္ဏော ဩဒါတသာမတာဒိဆဝိသမ္ပတ္တိ, ရူပံ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသောဘာ။ ဣဓာပိ ဝုတ္တနယေန ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ မဒမတ္တောတိ ဝုတ္တပ္ပကာရတော အညေနပိ မဒေန မတ္တော။

နာတ္တနော သမကံ ကဉ္စီတိ အတ္တနော သမကံ သဒိသံ ဇာတိအာဒီဟိ သမာနံ အတိရေကံ ဝါ ကဉ္စိ န မညိသံ န မညိံ, မယာ သမာနမ္ပိ န မညိံ, ကုတော အဓိကန္တိ အဓိပ္ပါယော။ အတိမာနဟတော ဗာလောတိ ဗာလော အဟံ တတော ဗာလဘာဝတော အတိမာနေန ခတူပဟတကုသလာစာရော, တတော ဧဝ ပတ္ထဒ္ဓေါ ဥဿိတဒ္ဓဇော ထမ္ဘဝသေန ဂရူနမ္ပိ နိပစ္စကာရဿ အကရဏတော ဘုသံ ထဒ္ဓေါ အနောနမနထဒ္ဓဇာတော ဥဿိတမာနဒ္ဓဇော။

ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘မာတရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အညေတိ ဇေဋ္ဌဘာတုအာဒိကေ, သမဏဗြာဟ္မဏေ စ။ ဂရုသမ္မတေတိ ဂရူတိ သမ္မတေ ဂရုဋ္ဌာနိယေ။ အနာဒရောတိ အာဒရရဟိတော။

ဒိသွာ ဝိနာယကံ အဂ္ဂန္တိ ဧဝံ မာနထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဝိစရန္တော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ဝေနေယျာနံ ဝိနယနတော သယမ္ဘုတာယ နာယကဘာဝတော စ ဝိနာယကံ။ သဒေဝကေ လောကေ သီလာဒိဂုဏေဟိ သေဋ္ဌဘာဝတော အဂ္ဂံ။ ပုရိသဒမ္မာနံ အစ္စန္တတာယ ဒမနတော သာရထီနံ ဝရုတ္တမံ, အတိဝိယ ဥတ္တမံ ဗျာမပ္ပဘာဒိဩဘာသေန အာဒိစ္စမိဝ တပန္တံ, ဩဘာသန္တံ ဘိက္ခုသံဃပုရက္ခတံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တံ သဗ္ဗသတ္တာနံ ဥတ္တမံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သန္တဇ္ဇိတော ‘‘အဟမေဝ သေဋ္ဌော, အညေ ဟီနာ’’တိ ပဝတ္တမာနံ ဘောဂမဒါဒိမဒဉ္စ ဆဍ္ဍေတွာ ပဟာယ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ သိရသာ အဘိဝါဒေသိန္တိ ယောဇနာ။ ကထံ ပနာယံ မာနထဒ္ဓေါ သမာနော သတ္ထု ဒဿနမတ္တေန မာနံ ပဟာသီတိ? န ခေါ ပနေတံ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ သတ္ထု ဒဿနမတ္တေန မာနံ န ပဟာသိ ‘‘န မာနံ, ဗြာဟ္မဏ, သာဓူ’’တိအာဒိကာယ ပန ဒေသနာယ မာနံ ပဟာသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘မာနံ မဒဉ္စ ဆဍ္ဍေတွာ, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ။ သိရသာ အဘိဝါဒေသိ’’န္တိ။ ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာတိ စ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

‘‘အဟမေဝ သေဋ္ဌော’’တိ ပဝတ္တော မာနော အတိမာနော။ ‘‘ဣမေ ပန နိဟီနာ’’တိ အညေ ဟီနတော ဒဟန္တဿ မာနော ‘‘ဩမာနော’’တိ ဝဒန္တိ။ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ ပန အညံ အတိက္ကမိတွာ အတ္တာနံ သေယျတော ဒဟန္တဿ ပဝတ္တော သေယျမာနော အတိမာနော။ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ ပဝတ္တော ဟီနမာနော ဩမာနော။ ပဟီနာ သုသမူဟတာတိ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ပဟီနာ ဟုတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သုဋ္ဌု သမုဂ္ဃါဋိတာ။ အသ္မိမာနောတိ ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ ခန္ဓေ ‘‘အဟ’’န္တိ ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တမာနော။ သဗ္ဗေတိ န ကေဝလံ အတိမာနဩမာနအသ္မိမာနာ ဧဝ, အထ ခေါ သေယျဿ သေယျမာနာဒယော နဝဝိဓာ အန္တရဘေဒေန အနေကဝိဓာ စ သဗ္ဗေ မာနဝိဓာ မာနကောဋ္ဌာသာ ဟတာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋိတာတိ။

ပုရောဟိတပုတ္တဇေန္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၀။ သုမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယဒါ နဝေါ ပဗ္ဗဇိတောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သုမနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိခိဿ ဘဂဝတော ကာလေ မာလာကာရကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သိခိံ ဘဂဝန္တံ ပဿိတွာ ပသန္နမာနသော သုမနပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အညတရဿ ဥပါသကဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ သော စ ဥပါသကော အာယသ္မတော အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကော အဟောသိ။ တဿ စ တတော ပုဗ္ဗေ ဇာတာဇာတာ ဒါရကာ မရိံသု။ တေန သော ‘‘သစာဟံ ဣဒါနိ ဧကံ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, အယျဿ အနုရုဒ္ဓတ္ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ သော စ ဒသမာသစ္စယေန ဇာတော အရောဂေါယေဝ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎေန္တော သတ္တဝဿိကော အဟောသိ, တံ ပိတာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေသိ။ သော ပဗ္ဗဇိတွာ တတော ပရိပက္ကဉာဏတ္တာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ ဆဠဘိညော ဟုတွာ ထေရံ ဥပဋ္ဌဟန္တော ‘‘ပါနီယံ အာဟရိဿာမီ’’တိ ဃဋံ အာဒါယ ဣဒ္ဓိယာ အနောတတ္တဒဟံ အဂမာသိ။ အထေကော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော နာဂရာဇာ အနောတတ္တဒဟံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေန ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိ မဟန္တံ ဖဏံ ကတွာ သုမနဿ ပါနီယံ ဂဟေတုံ ဩကာသံ န ဒေတိ။ သုမနော ဂရုဠရူပံ ဂဟေတွာ တံ နာဂရာဇံ အဘိဘဝိတွာ ပါနီယံ ဂဟေတွာ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဥဒ္ဒိဿ အာကာသေန ဂစ္ဆတိ။ တံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ နိသိန္နော တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ဓမ္မသေနာပတိံ အာမန္တေတွာ, ‘‘သာရိပုတ္တ, ဣမံ ပဿာ’’တိအာဒိနာ စတူဟိ ဂါထာဟိ တဿ ဂုဏေ အဘာသိ။ အထ သုမနတ္ထေရော –

၄၂၉။ ‘‘ယဒါ နဝေါ ပဗ္ဗဇိတော, ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော၊

ဣဒ္ဓိယာ အဘိဘောတွာန, ပန္နဂိန္ဒံ မဟိဒ္ဓိကံ။

၄၃၀။ ‘‘ဥပဇ္ဈာယဿ ဥဒကံ, အနောတတ္တာ မဟာသရာ၊

အာဟရာမိ တတော ဒိသွာ, မံ သတ္ထာ ဧတဒဗြဝိ။

၄၃၁။ ‘‘သာရိပုတ္တ ဣမံ ပဿ, အာဂစ္ဆန္တံ ကုမာရကံ၊

ဥဒကကုမ္ဘမာဒါယ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတံ။

၄၃၂။ ‘‘ပါသာဒိကေန ဝတ္တေန, ကလျာဏဣရိယာပထော၊

သာမဏေရောနုရုဒ္ဓဿ, ဣဒ္ဓိယာ စ ဝိသာရဒေါ။

၄၃၃။ ‘‘အာဇာနီယေန အာဇညော, သာဓုနာ သာဓုကာရိတော၊

ဝိနီတော အနုရုဒ္ဓေန, ကတကိစ္စေန သိက္ခိတော။

၄၃၄။ ‘‘သော ပတွာ ပရမံ သန္တိံ, သစ္ဆိကတွာ အကုပ္ပတံ၊

သာမဏေရော သ သုမနော, မာ မံ ဇညာတိ ဣစ္ဆတီ’’တိ။ –

အညာဗျာကရဏဝသေန ဆ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အာဒိတော ဒွေ ဂါထာ သုမနတ္ထေရေနေဝ ဘာသိတာ, ဣတရာ စတဿော တံ ပသံသန္တေန သတ္ထာရာ ဘာသိတာ။ တာ သဗ္ဗာ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ သုမနတ္ထေရော ပစ္ဆာ အညာဗျာကရဏဝသေန အဘာသိ။ တတ္ထ ပန္နဂိန္ဒန္တိ နာဂရာဇံ။ တတောတိ တတ္ထ, ယဒါ နဝေါ ပဗ္ဗဇိတော ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော ဣဒ္ဓိဗလေန မဟိဒ္ဓိကံ နာဂရာဇံ အဘိဘဝိတွာ အနောတတ္တဒဟတော ဥပဇ္ဈာယဿ ပါနီယံ အာဟရာမိ, တသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော။

မံ ဥဒ္ဒိဿ မယှံ သတ္ထာ ဧတဒဗြဝိ, တံ ဒဿေန္တော, ‘‘သာရိပုတ္တ, ဣမံ ပဿာ’’တိအာဒိမာဟ။ အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတန္တိ ဝိသယဇ္ဈတ္တဘူတေန အဂ္ဂဖလသမာဓိနာ သုဋ္ဌု သမာဟိတံ။

ပါသာဒိကေန ဝတ္တေနာတိ ပဿန္တာနံ ပသာဒါဝဟေန အာစာရဝတ္တေန, ကရဏတ္ထေ ဣဒံ ကရဏဝစနံ။ ကလျာဏဣရိယာပထောတိ သမ္ပန္နိရိယာပထော။ ပါသာဒိကေန ဝတ္တေနာတိ ဝါ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ။ သမဏဿ ဘာဝေါ သာမဏျံ, သာမညန္တိ အတ္ထော။ တဒတ္ထံ ဤရတိ ပဝတ္တတီတိ သာမဏေရော, သမဏုဒ္ဒေသော။ ဣဒ္ဓိယာ စ ဝိသာရဒေါတိ ဣဒ္ဓိယမ္ပိ ဗျတ္တော သုကုသလော။ အာဇာနီယေနာတိ ပုရိသာဇာနီယေန။ အတ္တဟိတပရဟိတာနံ သာဓနတော သာဓုနာ ကတကိစ္စေန အနုရုဒ္ဓေန သာဓု ဥဘယဟိတသာဓကော, သုဋ္ဌု ဝါ အာဇညော ကာရိတော ဒမိတော။ အဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ ဝိနီတော အသေက္ခဘာဝါပါဒနေန သိက္ခိတော သိက္ခာပိတောတိ အတ္ထော။

သော သာမဏေရော သုမနော ပရမံ သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေန အဓိဂန္တွာ သစ္ဆိကတွာ အတ္တပစ္စက္ခံ ကတွာ အကုပ္ပတံ အရဟတ္တဖလံ အပ္ပိစ္ဆဘာဝဿ ပရမုက္ကံသဂတတ္တာ မာ မံ ဇညာတိ မံ ‘‘အယံ ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝါ ‘‘ဆဠဘိညော’’တိ ဝါ ကောစိပိ မာ ဇာနေယျာတိ ဣစ္ဆတိ အဘိကင်္ခတီတိ။

သုမနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၁။ နှာတကမုနိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဝါတရောဂါဘိနီတောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော နှာတကမုနိဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနာဒီသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော နှာတကလက္ခဏယောဂေန နှာတကောတိ ပညာယိတ္ထ။ သော တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ရာဇဂဟဿ တိယောဇနပ္ပမာဏေ ဌာနေ အရညာယတနေ နီဝါရေဟိ ယာပေန္တော အဂ္ဂိံ ပရိစာရယမာနော ဝသတိ။ တဿ သတ္ထာ ဃဋေ ဝိယ ပဒီပံ ဟဒယဗ္ဘန္တရေ ပဇ္ဇလန္တံ အရဟတ္တူပနိဿယံ ဒိသွာ အဿမပဒံ အဂမာသိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အတ္တနော ဥပကပ္ပနနိယာမေန အာဟာရံ ဥပနေသိ။ တံ ဘဂဝါ ပရိဘုဉ္ဇိ။ ဧဝံ တယော ဒိဝသေ ဒတွာ စတုတ္ထဒိဝသေ ‘‘ဘဂဝါ တုမှေ ပရမသုခုမာလာ, ကထံ ဣမိနာ အာဟာရေန ယာပေထာ’’တိ အာဟ။ တဿ သတ္ထာ အရိယသန္တောသဂုဏံ ပကာသေန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ တာပသော တံ သုတွာ သောတာပန္နော ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဘဂဝါ တံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဂတော။ သော ပန တတ္ထေဝ ဝိဟရန္တော အပရဘာဂေ ဝါတာဗာဓေန ဥပဒ္ဒုတော အဟောသိ။ သတ္ထာ တတ္ထ ဂန္တွာ ပဋိသန္ထာရမုခေန တဿ ဝိဟာရံ ပုစ္ဆန္တော –

၄၃၅။ ‘‘ဝါတရောဂါဘိနီတော တွံ, ဝိဟရံ ကာနနေ ဝနေ၊

ပဝိဒ္ဓဂေါစရေ လူခေ, ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီ’’တိ။ – ဂါထမာဟ၊ အထ ထေရော –

၄၃၆။ ‘‘ပီတိသုခေန ဝိပုလေန, ဖရိတွာန သမုဿယံ၊

လူခမ္ပိ အဘိသမ္ဘောန္တော, ဝိဟရိဿာမိ ကာနနေ။

၄၃၇။ ‘‘ဘာဝေန္တော သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ, ဣန္ဒြိယာနိ ဗလာနိ စ၊

ဈာနသောခုမ္မသမ္ပန္နော, ဝိဟရိဿံ အနာသဝေါ။

၄၃၈။ ‘‘ဝိပ္ပမုတ္တံ ကိလေသေဟိ, သုဒ္ဓစိတ္တံ အနာဝိလံ၊

အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခန္တော, ဝိဟရိဿံ အနာသဝေါ။

၄၃၉။ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ, ယေ မေ ဝိဇ္ဇိံသု အာသဝါ၊

သဗ္ဗေ အသေသာ ဥစ္ဆိန္နာ, န စ ဥပ္ပဇ္ဇရေ ပုန။

၄၄၀။ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိညာတာ, တိဋ္ဌန္တိ ဆိန္နမူလကာ၊

ဒုက္ခက္ခယော အနုပ္ပတ္တော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ –

ဣမာဟိ သေသဂါထာဟိ အတ္တနော ဝိဟာရံ သတ္ထု ပဝေဒေသိ။

တတ္ထ ဈာနသောခုမ္မသမ္ပန္နောတိ ဈာနသုခုမဘာဝေန သမန္နာဂတော။ ဈာနသုခုမံ နာမ အရူပဇ္ဈာနံ, တသ္မာ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိမှီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ တေန အတ္တနော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တိတံ ဒဿေတိ။ အပရေ ပနာဟု – ‘‘သောခုမ္မန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလေသု အဓိပညာသိက္ခာ အဓိပ္ပေတာ, တတော ဈာနဂ္ဂဟဏေန အတ္တနော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တိတံ ဝိဘာဝေတီ’’တိ။ ဝိပ္ပမုတ္တံ ကိလေသေဟီတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိယာ သဗ္ဗကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တံ, တတော ဧဝ သုဒ္ဓစိတ္တံ, အနာဝိလသင်္ကပ္ပတာယ အနာဝိလံ, တီဟိပိ ပဒေဟိ အရဟတ္တဖလစိတ္တမေဝ ဝဒတိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဣမမေဝ စ ထေရဿ အညာဗျာကရဏံ အဟောသီတိ။

နှာတကမုနိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၂။ ဗြဟ္မဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အက္ကောဓဿာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဗြဟ္မဒတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ကောသလရညော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဗြဟ္မဒတ္တောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ဇေတဝနမဟေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တံ ဧကဒိဝသံ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရန္တံ အညတရော ဗြာဟ္မဏော အက္ကောသိ။ ထေရော တံ သုတွာပိ တုဏှီဘူတော ပိဏ္ဍာယ စရတိယေဝ, ဗြာဟ္မဏော ပုနပိ အက္ကောသိယေဝ။ မနုဿာ ဧဝံ အက္ကောသန္တမ္ပိ နံ ‘‘အယံ ထေရော န ကိဉ္စိ ဘဏတီ’’တိ အာဟံသု။ တံ သုတွာ ထေရော တေသံ မနုဿာနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော –

၄၄၁။ ‘‘အက္ကောဓဿ ကုတော ကောဓော, ဒန္တဿ သမဇီဝိနော၊

သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တဿ, ဥပသန္တဿ တာဒိနော။

၄၄၂။ ‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော, ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ၊

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော, သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ။

၄၄၃။ ‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ, အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ, ယော သတော ဥပသမ္မတိ။

၄၄၄။ ‘‘ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တံ တံ, အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ဇနာ မညန္တိ ဗာလောတိ, ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါ။ (သံ။ နိ။ ၁။၁၈၉)၊

၄၄၅။ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇေ တေ သစေ ကောဓော, အာဝဇ္ဇ ကကစူပမံ၊

ဥပ္ပဇ္ဇေ စေ ရသေ တဏှာ, ပုတ္တမံသူပမံ သရ။

၄၄၆။ ‘‘သစေ ဓာဝတိ စိတ္တံ တေ, ကာမေသု စ ဘဝေသု စ၊

ခိပ္ပံ နိဂ္ဂဏှ သတိယာ, ကိဋ္ဌာဒံ ဝိယ ဒုပ္ပသု’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ အက္ကောဓဿာတိ ကောဓရဟိတဿ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နကောဓဿ။ ကုတော ကောဓောတိ ကုတော နာမ ဟေတု ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တဿ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော။ ဒန္တဿာတိ ဥတ္တမေန ဒမေန အဂ္ဂမဂ္ဂဒမထေန ဒန္တဿ။ သမဇီဝိနောတိ ကာယဝိသမာဒီနိ သဗ္ဗသော ပဟာယ ကာယသမာဒီနံ ဝသေန သမံ ဇီဝန္တဿ သတ္တဋ္ဌာနိယေန သမ္ပဇညေန သမ္မဒေဝ ဝတ္တန္တဿ။ သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တဿာတိ သမ္မာ အညာယ အဘိညေယျာဒိကေ ဓမ္မေ ဇာနိတွာ သဗ္ဗာသဝေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တဿ။ တတော ဧဝ သဗ္ဗကိလေသဒရထပရိဠာဟဝူပသမေန ဥပသန္တဿ။ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒိနော ခီဏာသဝဿ ကုတော ကောဓောတိ အညာပဒေသေန ထေရော အတ္တနော ကောဓာဘာဝံ တဿ စ ကာရဏာနိ ဝတွာ ဣဒါနိ ကောဓေ အကောဓေ စ အာဒီနဝါနိသံသဒဿနေန ဓမ္မံ ကထေန္တော ‘‘တဿေဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော အတ္တနော ဥပရိ ကုဒ္ဓံ ကုပိတံ ပုဂ္ဂလံ ပဋိကုဇ္ဈတိ, တဿေဝ တေန ပဋိကုဇ္ဈနပစ္စက္ကောသနပဋိပ္ပဟရဏာဒိနာ ပါပိယော ဣဓလောကေ ဝိညူဂရဟာဒိဝသေန ပရလောကေ နိရယဒုက္ခာဒိဝသေန အဘဒ္ဒကတရံ အကလျာဏတရံ ဟောတိ။ ကုဇ္ဈနေန ပန အကုဒ္ဓဿ ပါပံ ဟောတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ ကေစိ ပန ‘‘ယော အကုဒ္ဓံ ပဋိကုဒ္ဓံ အာရဗ္ဘ ကုဇ္ဈတီ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ။ ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တောတိ ယော ပန ကုဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘အယံ ကုဒ္ဓေါ ကောဓပရေတော’’တိ ဉတွာ န ပဋိကုဇ္ဈတိ ခမတိ, သော ဒုဇ္ဇယံ ကိလေသသင်္ဂါမံ ဇေတိ နာမ။ န ကေဝလဉ္စဿ ကိလေသသင်္ဂါမဇယော ဧဝ, အထ ခေါ ဥဘယဟိတပဋိပတ္တိမ္ပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ…ပေ… ဥပသမ္မတီ’’တိ။ ယော ပရံ ပုဂ္ဂလံ သင်္ကုပိတံ ကုဒ္ဓံ ‘‘ကောဓပရေတော’’တိ ဉတွာ တံ မေတ္တာယန္တော အဇ္ဈုပေက္ခန္တော ဝါ သတော သမ္ပဇာနော ဟုတွာ ဥပသမ္မတိ ခမတိ န ပဋိပ္ဖရတိ။ သော အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘိန္နံ ဥဘယလောကသုခါဝဟံ အတ္ထံ ဟိတံ စရတိ။

ဥဘိန္နံ တိကိစ္ဆန္တံ တန္တိ တံ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘိန္နံ ဒွိန္နံ ကောဓဗျာဓိတိကိစ္ဆာယ တိကိစ္ဆန္တံ ခမန္တံ ပုဂ္ဂလံ ယေ ဇနာ ဓမ္မဿ အရိယာစာရဓမ္မေ အကုသလာ, တေ ဗာလာ ‘‘အယံ အဝိဒ္ဒသု ယော အတ္တာနံ အက္ကောသန္တဿ ပဟရန္တဿ ကိဉ္စိ န ကရောတီ’’တိ မညန္တိ, တံ တေသံ အယောနိသော မညနန္တိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘တိကိစ္ဆန’’န္တိပိ ပဌန္တိ, တိကိစ္ဆနသဘာဝန္တိ အတ္ထော။

ဧဝံ ထေရေန ဝုစ္စမာနံ ဓမ္မံ သုတွာ အက္ကောသကဗြာဟ္မဏော သံဝိဂ္ဂေါ ပသန္နစိတ္တော စ ဟုတွာ ထေရံ ခမာပေတွာ တဿေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ။ ထေရော တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဒေန္တော ‘‘ဣမဿ မေတ္တာဘာဝနာ ယုတ္တာ’’တိ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာနံ ဒတွာ ကောဓပရိယုဋ္ဌာနာဒီသု ပစ္စဝေက္ခဏာဒိဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇေ တေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇေ တေ သစေတိ သစေ တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ နိဿာယ စိရပရိစယော ကောဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တဿ ဝူပသမာယ –

‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ, ဘိက္ခဝေ, ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ, တတြာပိ ယော မနော ပဒူသေယျ, န မေ သော တေန သာသနကရော’’တိ (မ။ နိ။ ၁။၂၃၂) –

သတ္ထာရာ ဝုတ္တံ ကကစူပမံ ဩဝါဒံ အာဝဇ္ဇေဟိ။ ဥပ္ပဇ္ဇေ စေ ရသေ တဏှာတိ သစေ တေ မဓုရာဒိဘေဒေ ရသေ တဏှာ အဘိလာသော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တဿ ဝူပသမာယ –

‘‘ပုတ္တမံသံ ဇာယမ္ပတိကာ ယထာ ကန္တာရနိတ္ထရဏတ္ထမေဝ ခါဒိံသု, န ရသတဏှာယ ဧဝံ ကုလပုတ္တောပိ ပဗ္ဗဇိတော ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိသေဝတိ…ပေ… ဖာသုဝိဟာရော စာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၆၃ အတ္ထတော သမာနံ) –

ဧဝံ ဝုတ္တံ ပုတ္တမံသူပမောဝါဒံ သရ အနုဿရ။

သစေ ဓာဝတိ တေ စိတ္တန္တိ အယောနိသော မနသိ ကရောတော တဝ စိတ္တံ ကာမေသု ပဉ္စကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂဝသေန, ကာမဘဝါဒီသု ဘဝေသု ဘဝပတ္ထနာဝသေန သစေ ဓာဝတိ သရတိ ဇဝတိ။ ခိပ္ပံ နိဂ္ဂဏှ သတိယာ,- ကိဋ္ဌာဒံ ဝိယ ဒုပ္ပသုန္တိ တထာ ဓာဝိတုံ အဒေန္တော ယထာ နာမ ပုရိသော ကိဋ္ဌာဒံ သဿခါဒကံ ဒုပ္ပသုံ ဒုဋ္ဌဂေါဏံ ယောတ္တေန ထမ္ဘေ ဗန္ဓိတွာ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတိ, ဧဝံ သတိယာ သတိယောတ္တေန သမ္မာဓိထမ္ဘေ ဗန္ဓန္တော ခိပ္ပံ သီဃမေဝ နိဂ္ဂဏှ, ယထာ ကိလေသဝိဂမေန နိဗ္ဗိသေဝနံ ဟောတိ, တထာ ဒမေဟီတိ။ ကေစိ ပန ‘‘ထေရော ပုထုဇ္ဇနောဝ ဟုတွာ အက္ကောသံ အဓိဝါသေန္တော တေသံ မနုဿာနံ အရိယဂုဏေ ပကာသေန္တော ဓမ္မံ ကထေတွာ ပစ္ဆာ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ အတ္တာနံ ဩဝဒန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အညံ ဗျာကရောန္တော ဣမာယေဝ ဂါထာ အဘာသီ’’တိ ဝဒန္တိ။

ဗြဟ္မဒတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၃။ သိရိမဏ္ဍတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဆန္နမတိဝဿတီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သိရိမဏ္ဍတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သံသုမာရဂိရေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သိရိမဏ္ဍောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဘေသကလာဝနေ ဘဂဝတိ ဝိဟရန္တေ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဋ္ဌာနေ နိသိန္နော နိဒါနုဒ္ဒေသဿ ပရိယောသာနေ ‘‘အာဝိကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတီ’’တိ (မဟာဝ။ ၁၃၄) ပါဠိယာ အတ္ထံ ဥပဓာရေန္တော အာပန္နံ အာပတ္တိံ အနာဝိကတွာ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော ဥပရူပရိ အာပတ္တိယော အာပဇ္ဇတိ, တေနဿ န ဖာသု ဟောတိ, အာဝိကတွာ ပန ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောန္တဿ ဖာသု ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ မနသိ ကတွာ ‘‘အဟော သတ္ထု သာသနံ သုဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ တထာ ဥပ္ပန္နံ ပီတိံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပသန္နမာနသော ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒေန္တော –

၄၄၇။ ‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ, ဝိဝဋံ နာတိဝဿတိ၊

တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေထ, ဧဝံ တံ နာတိဝဿတိ။

၄၄၈။ ‘‘မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကော, ဇရာယ ပရိဝါရိတော၊

တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏော, ဣစ္ဆာဓူပါယိတော သဒါ။ (သံ။ နိ။ ၁။၆၆)၊

၄၄၉။ ‘‘မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကော, ပရိက္ခိတ္တော ဇရာယ စ၊

ဟညတိ နိစ္စမတ္တာဏော, ပတ္တဒဏ္ဍောဝ တက္ကရော။

၄၅၀။ ‘‘အာဂစ္ဆန္တဂ္ဂိခန္ဓာဝ, မစ္စု ဗျာဓိ ဇရာ တယော၊

ပစ္စုဂ္ဂန္တုံ ဗလံ နတ္ထိ, ဇဝေါ နတ္ထိ ပလာယိတုံ။

၄၅၁။ ‘‘အမောဃံ ဒိဝသံ ကယိရာ, အပ္ပေန ဗဟုကေန ဝါ၊

ယံ ယံ ဝိဇဟတေ ရတ္တိံ, တဒူနံ တဿ ဇီဝိတံ။

၄၅၂။ ‘‘စရတော တိဋ္ဌတော ဝါပိ, အာသီနသယနဿ ဝါ၊

ဥပေတိ စရိမာ ရတ္တိ, န တေ ကာလော ပမဇ္ဇိတု’’န္တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဆန္နန္တိ ဆာဒိတံ ယထာဘူတံ အဝိဝဋံ အပ္ပကာသိတံ ဒုစ္စရိတံ။ အတိဝဿတီတိ အာပတ္တိဝဿဉ္စေဝ ကိလေသဝဿဉ္စ အတိဝိယ ဝဿတိ။ အာပတ္တိယာ ဟိ ဆာဒနံ အလဇ္ဇိဘာဝါဒိနာ တာဒိသောဝ, ဆာဒနေန တတော အညထာဝ ပုနပိ တထာရူပံ တတော ဝါ ပါပိဋ္ဌတရံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဆာဒနံ ဝဿနဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ။ ဝိဝဋန္တိ ပကာသိတံ အပ္ပဋိစ္ဆန္နံ။ နာတိဝဿတီတိ ဧတ္ထ အတီတိ ဥပသဂ္ဂမတ္တံ, န ဝဿတီတိ အတ္ထော။ အဝဿနဉ္စေတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ စိတ္တသန္တာနဿ ဝိသောဓိတတ္တာ။ တသ္မာတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ, ဆန္နဿ ဒုစ္စရိတဿ အာပတ္တိဝဿာဒီနံ အတိဝဿနတော ဝိဝဋဿ စ အဝဿနတောတိ အတ္ထော။ ဆန္နံ ဝိဝရေထာတိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေန ဆာဒနာဓိပ္ပါယေ ဥပ္ပန္နေပိ တံ အနနုဝတ္တိတွာ ဝိဝရေထ အာဝိကရေယျ, ယထာဓမ္မံ ပဋိကရေယျ။ ဧဝန္တိ ဝိဝရဏေန ယထာဓမ္မံ ပဋိပတ္တိယာ။ တန္တိ တံ ဆန္နံ ဒုစ္စရိတံ။ နာတိဝဿတိ အာပတ္တိဝဿံ ကိလေသဝဿဉ္စ န ဝဿတိ, သုဒ္ဓန္တေ ပုဂ္ဂလံ ပတိဋ္ဌပေတီတိ အတ္ထော။

ဣဒါနိ ‘‘ဧကံသေန သီဃံယေဝ စ အတ္တာ သောဓေတဗ္ဗော, အပ္ပမာဒေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ တဿ ကာရဏံ သံဝေဂဝတ္ထုံ ဒဿေန္တော ‘‘မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကော’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မစ္စုနာဗ္ဘာဟတော လောကောတိ အယံ သဗ္ဗောပိ သတ္တလောကော စောရော ဝိယ စောရဃာတကေန, သဗ္ဗဝဋ္ဋနိပါတိနာ မစ္စုနာ မရဏေန အဘိဟတော, န တဿ ဟတ္ထတော မုစ္စတိ။ ဇရာယ ပရိဝါရိတောတိ အယံ လောကော ဥပ္ပါဒတော ဥဒ္ဓံ မရဏူပနယနရသာယ ဇရာယ ပရိဝါရိတော အဇ္ဈောတ္ထဋော, ဇရာသံဃာတပရိမုက္ကောတိ အတ္ထော။ တဏှာသလ္လေန ဩတိဏ္ဏောတိ သရီရဿ အန္တော နိမုဂ္ဂေန ဝိသပီတခုရပ္ပေန ဝိယ ဥပါဒါနလက္ခဏေန တဏှာသင်္ခါတေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏော ဟဒယဗ္ဘန္တရေ ဩဂါဠှော။ တဏှာ ဟိ ပီဠာဇနနတော အန္တော တုဒနတော ဒုရုဒ္ဓါရတော စ ‘‘သလ္လော’’တိ ဝုစ္စတိ။ ဣစ္ဆာဓူပါယိတောတိ အာရမ္မဏာဘိပတ္ထနလက္ခဏာယ ဣစ္ဆာယ သန္တာပိတော။ တံ ဝိသယံ ဣစ္ဆန္တော ဟိ ပုဂ္ဂလော ယဒိစ္ဆိတံ ဝိသယံ လဘန္တော ဝါ အလဘန္တော ဝါ တာယ ဧဝ အနုဒဟနလက္ခဏာယ ဣစ္ဆာယ သန္တတ္တော ပရိဠာဟပ္ပတ္တော ဟောတိ။ သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ, ဣဒဉ္စ ပဒံ သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗံ။

ပရိက္ခိတ္တော ဇရာယ စာတိ န ကေဝလံ မစ္စုနာ အဗ္ဘာဟတောယေဝ, အထ ခေါ ဇရာယ စ ပရိက္ခိတ္တော။ ဇရာယ သမဝရုဒ္ဓေါ ဇရာပါကာရပရိက္ခိတ္တော, န တံ သမတိက္ကမတီတိ အတ္ထော။ ဟညတိ နိစ္စမတ္တာဏောတိ အတာဏော အသရဏော ဟုတွာ နိစ္စကာလံ ဇရာမရဏေဟိ ဟညတိ ဝိဗာဓီယတိ။ ယထာ ကိံ? ပတ္တဒဏ္ဍောဝ တက္ကရော ယထာ တက္ကရော စောရော ကတာပရာဓော ဝဇ္ဈပ္ပတ္တော အတာဏော ရာဇာဏာယ ဟညတိ, ဧဝမယံ လောကော ဇရာမရဏေဟီတိ ဒဿေတိ။

အာဂစ္ဆန္တဂ္ဂိခန္ဓာဝါတိ မဟာဝနေ ဍယှမာနေ တံ အဘိဘဝန္တာ မဟန္တာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ ဝိယ မစ္စု ဗျာဓိ ဇရာတိ ဣမေ တယော အနုဒဟနဋ္ဌေန အဂ္ဂိက္ခန္ဓာ ဣမံ သတ္တလောကံ အဘိဘဝန္တာ အာဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ပန ပဋိဗလော ဟုတွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တုံ အဘိဘဝိတုံ ဗလံ ဥဿာဟော နတ္ထိ, ဣမဿ လောကဿ, ဇဝေါ နတ္ထိ ပလာယိတုံ ဇဝန္တေသု, အဇ္ဈောတ္ထရန္တေသု။ ယတ္ထ တေ နာဘိဘဝန္တိ, ပိဋ္ဌိံ ဒဿေတွာ တတော ပလာယိတုမ္ပိ ဣမဿ လောကဿ ဇင်္ဃာဇဝေါ နတ္ထိ, ဧဝံ အတ္တနာ အသမတ္ထော မာယာဒီဟိ ဥပါယေဟိ အပ္ပဋိကာရေ တိဝိဓေ ဗလဝတိ ပစ္စာမိတ္တေ နိစ္စုပဋ္ဌိတေ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ စေ? အမောဃံ ဒိဝသံ ကယိရာ, အပ္ပေန ဗဟုကေန ဝါတိ အပ္ပေန အန္တမသော ဂဒ္ဒူဟနမတ္တမ္ပိ ကာလံ ပဝတ္တိတေန ဗဟုကေန ဝါ သကလံ အဟောရတ္တံ ပဝတ္တိတေန ဝိပဿနာမနသိကာရေန အမောဃံ အဝဉ္ဈံ ဒိဝသံ ကရေယျ, ယသ္မာ ယံ ယံ ဝိဇဟတေ ရတ္တိံ, တဒူနံ တဿ ဇီဝိတံ အယံ သတ္တော ယံ ယံ ရတ္တိံ ဝိဇဟတိ နာသေတိ ခေပေတိ, တဒူနံ တေန ဦနံ တဿ သတ္တဿ ဇီဝိတံ ဟောတိ။ ဧတေန ရတ္တိက္ခယော နာမ ဇီဝိတက္ခယော တဿ အနိဝတ္တနတောတိ ဒဿေတိ။ တေနာဟ –

‘‘ယမေကရတ္တိံ ပဌမံ, ဂဗ္ဘေ ဝသတိ မာဏဝေါ၊

အဗ္ဘုဋ္ဌိတောဝ သော ယာတိ, သ ဂစ္ဆံ န နိဝတ္တတီ’’တိ။ (ဇာ။ ၁။၁၅။၃၆၃)၊

န ကေဝလံ ရတ္တိဝသေနေဝ, အထ ခေါ ဣရိယာပထဝသေနာပိ ဇီဝိတက္ခယော ဥပဓာရေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘စရတော’’တိအာဒိ။ စရတောတိ ဂစ္ဆန္တဿ။ တိဋ္ဌတောတိ ဌိတံ ကပ္ပေန္တဿ။ အာသီနသယနဿ ဝါတိ အာသီနဿ သယနဿ ဝါ, နိသိန္နဿ နိပဇ္ဇန္တဿ ဝါတိ အတ္ထော။ ‘‘အာသီဒန’’န္တိပိ ပဌန္တိ, တတ္ထ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ဥပေတိ စရိမာ ရတ္တီတိ စရိမကစိတ္တသဟိတာ ရတ္တိ ဥပဂစ္ဆတိ, ရတ္တိဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဒေသနာသီသမတ္တံ။ ဂမနာဒီသု ယေန ကေနစိ ဣရိယာပထေန သမင်္ဂီဘူတဿ စရိမကာလောယေဝ, တေနေဝဿ ဣရိယာပထက္ခဏာ ဇီဝိတံ ခေပေတွာ ဧဝ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ န တေ ကာလော ပမဇ္ဇိတုံ နာယံ တုယှံ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတုံ ကာလော ‘‘ဣမသ္မိံ နာမ ကာလေ မရဏံ န ဟောတီ’’တိ အဝိဒိတတ္တာ။ ဝုတ္တံ ဟိ –

‘‘အနိမိတ္တမနညာတံ, မစ္စာနံ ဣဓ ဇီဝိတံ၊

ကသိရဉ္စ ပရိတ္တဉ္စ, တဉ္စ ဒုက္ခေန သံယုတ’’န္တိ။ (သု။ နိ။ ၅၇၉)၊

တသ္မာ ဧဝံ အတ္တာနံ ဩဝဒိတွာ အပ္ပမတ္တေန တီသု သိက္ခာသု အနုယောဂေါ ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော။

သိရိမဏ္ဍတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၄။ သဗ္ဗကာမိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒွိပါဒကောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သဗ္ဗကာမိတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော သာသနေ ဥပ္ပန္နံ အဗ္ဗုဒံ သောဓေတွာ ပဋိပါကတိကံ ဌပေန္တံ ဧကံ ထေရံ ဒိသွာ, ‘‘အဟမ္ပိ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အဗ္ဗုဒံ သောဓေတွာ ပဋိပါကတိကံ ဌပေတုံ သမတ္ထော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေတွာ တဒနုရူပါနိ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ အပရိနိဗ္ဗုတေ ဧဝ ဘဂဝတိ ဝေသာလိယံ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သဗ္ဗကာမောတိ လဒ္ဓနာမော ဝယပ္ပတ္တော ဉာတကေဟိ ဒါရပရိဂ္ဂဟံ ကာရိတော နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ဃရာဝါသံ ဇိဂုစ္ဆန္တော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဥပဇ္ဈာယေန သဒ္ဓိံ ဝေသာလိံ ဥပဂတော ဉာတိဃရံ အဂမာသိ။ တတ္ထ နံ ပုရာဏဒုတိယိကာ ပတိဝိယောဂဒုက္ခိတာ ကိသာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ အနလင်္ကတာ ကိလိဋ္ဌဝတ္ထနိဝသနာ ဝန္ဒိတွာ ရောဒမာနာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ တံ ဒိသွာ ထေရဿ ကရုဏာပုရဿရံ မေတ္တံ ဥပဋ္ဌာပယတော အနုဘူတာရမ္မဏေ အယောနိသောမနသိကာရဝသေန သဟသာ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇိ။

သော တေန ကသာဟိ တာဠိတော အာဇာနီယော ဝိယ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ တာဝဒေဝ သုသာနံ ဂန္တွာ, အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဟေတွာ, တတ္ထ ပဋိလဒ္ဓဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ, ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ, အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ အထဿ သသုရော အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဓီတရံ အာဒါယ မဟတာ ပရိဝါရေန နံ ဥပ္ပဗ္ဗာဇေတုကာမော ဝိဟာရံ အဂမာသိ။ ထေရော တဿာ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ အတ္တနော ကာမေသု ဝိရတ္တဘာဝံ သဗ္ဗတ္ထ စ အနုပလိတ္တတံ ပကာသေန္တော –

၄၅၃။ ‘‘ဒွိပါဒကောယံ အသုစိ, ဒုဂ္ဂန္ဓော ပရိဟီရတိ၊

နာနာကုဏပပရိပူရော, ဝိဿဝန္တော တတော တတော။

၄၅၄။ ‘‘မိဂံ နိလီနံ ကူဋေန, ဗဠိသေနေဝ အမ္ဗုဇံ၊

ဝါနရံ ဝိယ လေပေန, ဗာဓယန္တိ ပုထုဇ္ဇနံ။

၄၅၅။ ‘‘ရူပါ သဒ္ဒါ ရသာ ဂန္ဓာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ စ မနောရမာ၊

ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဧတေ, ဣတ္ထိရူပသ္မိ ဒိဿရေ။

၄၅၆။ ‘‘ယေ ဧတာ ဥပသေဝန္တိ, ရတ္တစိတ္တာ ပုထုဇ္ဇနာ၊

ဝဍ္ဎေန္တိ ကဋသိံ ဃောရံ, အာစိနန္တိ ပုနဗ္ဘဝံ။

၄၅၇။ ‘‘ယော စေတာ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရော၊

သောမံ ဝိသတ္တိကံ လောကေ, သတော သမတိဝတ္တတိ။

၄၅၈။ ‘‘ကာမေသွာဒီနဝံ ဒိသွာ, နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော၊

နိဿဋော သဗ္ဗကာမေဟိ, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဒွိပါဒကောတိ ယဒိပိ အပါဒကာဒယောပိ ကာယာ အသုစီယေဝ, အဓိကာရဝသေန ပန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ။ ယသ္မာ ဝါ အညေ အသုစိဘူတာပိ ကာယာ လောဏမ္ဗိလာဒီဟိ အဘိသင်္ခရိတွာ မနုဿာနံ ဘောဇနေပိ ဥပနီယန္တိ, န ပန မနုဿကာယော, တသ္မာ အသုစိတရသဘာဝမဿ ဒဿေန္တော ‘‘ဒွိပါဒကော’’တိ အာဟ။ အယန္တိ တဒါ ဥပဋ္ဌိတံ ဣတ္ထိရူပံ သန္ဓာယာဟ။ အသုစီတိ အသုစိ ဧဝ, န ဧတ္ထ ကိဉ္စိပိ သုစီတိ အတ္ထော။ ဒုဂ္ဂန္ဓော ပရိဟီရတီတိ ဒုဂ္ဂန္ဓော သမာနော ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိ သင်္ခရိတွာ ပရိဟရီယတိ။ နာနာကုဏပပရိပူရောတိ ကေသာဒိအနေကပ္ပကာရကုဏပဘရိတော။ ဝိဿဝန္တော တတော တတောတိ ပုပ္ဖဂန္ဓာဒီဟိဿ ဇေဂုစ္ဆဘာဝံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ ဝါယမန္တာနမ္ပိ တံ ဝါယာမံ နိပ္ဖလံ ကတွာ နဝဟိ ဒွါရေဟိ ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒီနိ လောမကူပေဟိ စ သေဒဇလ္လိကံ ‘ဝိဿဝန္တောယေဝ ပရိဟီရတီ’တိ သမ္ဗန္ဓော။

ဧဝံ ဇေဂုစ္ဆောပိ သမာနော စာယံ ကာယော ကူဋာဒီဟိ ဝိယ မိဂါဒိကေ အတ္တနော ရူပါဒီဟိ အန္ဓပုထုဇ္ဇနေ ဝဉ္စေတိယေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘မိဂ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မိဂံ နိလီနံ ကူဋေနာတိ ပါသဝါကရာဒိနာ ကူဋေန နိလီနံ, ပဋိစ္ဆန္နံ ကတွာ မိဂံ ဝိယ နေသာဒေါ။ ဝက္ခမာနော ဟိ ဣဝ-သဒ္ဒေါ ဣဓာပိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော။ ဗဠိသေနေဝ အမ္ဗုဇန္တိ အမ္ဗုဇံ မစ္ဆံ အာမိသဗဒ္ဓေန ဗဠိသေန ဝိယ ဗာဠိသိကော။ ဝါနရံ ဝိယ လေပေနာတိ ရုက္ခသိလာဒီသု ပက္ခိတ္တေန မက္ကဋလေပေန မက္ကဋံ ဝိယ မိဂလုဒ္ဒေါ အန္ဓပုထုဇ္ဇနံ ဝဉ္စေန္တော ဗာဓေန္တီတိ။

ကေ ပန ဗာဓေန္တီတိ အာဟ။ ‘‘ရူပါ သဒ္ဒါ’’တိအာဒိ။ ရူပါဒယော ဟိ ပဉ္စ ကာမကောဋ္ဌာသာ ဝိသေသတော ဝိသဘာဂဝတ္ထုသန္နိဿယာ ဝိပလ္လာသူပနိဿယေန အယောနိသောမနသိကာရေန ပရိက္ခိတ္တာနံ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ မနော ရမေန္တော ကိလေသဝတ္ထုတာယ အနတ္ထာဝဟဘာဝတော တေ ဗာဓေန္တိ နာမ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ရူပါ သဒ္ဒါ…ပေ… ဣတ္ထိရူပသ္မိ ဒိဿရေ’’တိ။

ဣတ္ထိဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ အဓိကာရဝသေန ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တေနေဝါဟ ‘‘ယေ ဧတာ ဥပသေဝန္တီ’’တိအာဒိ။ တဿတ္ထော – ယေ ပုထုဇ္ဇနာ ဧတာ ဣတ္ထိယော ရတ္တစိတ္တာ ရာဂါဘိဘူတစိတ္တာ ဥပဘောဂဝတ္ထုသညာယ ဥပသေဝန္တိ။ ဝဍ္ဎေန္တိ ကဋသိံ ဃောရန္တိ တေ ဇာတိအာဒီဟိ နိရယာဒီဟိ စ ဃောရံ, ဘယာနကံ, အန္ဓဗာလေဟိ အဘိရမိတဗ္ဗတော ကဋသိသင်္ခါတံ သံသာရံ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိမရဏာဒိနာ ဝဍ္ဎေန္တိ။ တေနာဟ ‘‘အာစိနန္တိ ပုနဗ္ဘဝ’’န္တိ။

ယော စေတာတိ ယော ပန ပုဂ္ဂလော ဧတာ ဣတ္ထိယော တတ္ထ ဆန္ဒရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနေန ဝါ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝါ အတ္တနော ပါဒေန သပ္ပဿ သိရံ ဝိယ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သော သဗ္ဗံ လောကံ ဝိသဇိတွာ ဌိတတ္တာ လောကေ ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတံ တဏှံ သတော ဟုတွာ သမတိဝတ္တတိ။

ကာမေသွာဒီနဝံ ဒိသွာတိ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ။ ၄၁၇၊ စူဠဝ။ ၆၅၊ မ။ နိ။ ၁။၂၃၄) ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေသု အနေကာကာရဝေါကာရံ အာဒီနဝံ, ဒေါသံ, ဒိသွာ။ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတောတိ ကာမေဟိ ဘဝေဟိ စ နိက္ခန္တဘာဝတော နေက္ခမ္မံ, ပဗ္ဗဇ္ဇံ, နိဗ္ဗာနဉ္စ, ခေမတော, အနုပဒ္ဒဝတော, ဒဋ္ဌု, ဒိသွာ။ သဗ္ဗကာမေဟိပိ တေဘူမကဓမ္မေဟိ နိဿဋော ဝိသံယုတ္တော။ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကာ ဓမ္မာ ကာမနီယဋ္ဌေန ကာမာ, တေဟိ စ ထေရော ဝိသံယုတ္တော။ တေနာဟ ‘‘ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော’’တိ။

ဧဝံ ထေရော အာဒိတော ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ဓမ္မံ ကထေတွာ ဆဋ္ဌဂါထာယ အညံ ဗျာကာသိ။ တံ သုတွာ သသုရော ‘‘အယံ သဗ္ဗတ္ထ အနုပလိတ္တော, န သက္ကာ ဣမံ ကာမေသု ပတာရေတု’’န္တိ ယထာဂတမဂ္ဂေနေဝ ဂတော။ ထေရောပိ ဝဿသတပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဥပသမ္ပဒါယ ဝီသဝဿသတိကော ပထဗျာ ထေရော ဟုတွာ, ဝေသာလိကေဟိ ဝဇ္ဇိပုတ္တေဟိ ဥပ္ပါဒိတံ သာသနဿ အဗ္ဗုဒံ သောဓေတွာ, ဒုတိယံ ဓမ္မသင်္ဂီတိံ သင်္ဂါယိတွာ ‘‘အနာဂတေ ဓမ္မာသောကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ အဗ္ဗုဒံ သောဓေဟီ’’တိ တိဿမဟာဗြဟ္မာနံ အာဏာပေတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။

သဗ္ဗကာမိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ဆက္ကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၇။ သတ္တကနိပါတော

၁။ သုန္ဒရသမုဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သတ္တကနိပါတေ အလင်္ကတာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သုန္ဒရသမုဒ္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ အညတရဿ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ သမုဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အဟောသိ။ ရူပသမ္ပတ္တိယာ ပန သုန္ဒရသမုဒ္ဒေါတိ ပညာယိတ္ထ။ သော ပဌမဝယေ ဌိတော ဘဂဝတော ရာဇဂဟပ္ပဝေသေ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ ဒိသွာ, ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ နိဿရဏဇ္ဈာသယတာယ ပဗ္ဗဇိတွာ, လဒ္ဓူပသမ္ပဒေါ သမာဒိန္နဓုတဓမ္မော ရာဇဂဟတော သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ, ကလျာဏမိတ္တဿ သန္တိကေ ဝိပဿနာစာရံ ဥဂ္ဂဟေတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုယုဉ္ဇန္တော ဝိဟရတိ။ တဿ မာတာ ရာဇဂဟေ ဥဿဝဒိဝသေ အညေ သေဋ္ဌိပုတ္တေ သပဇာပတိကေ အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဥဿဝကီဠံ ကီဠန္တေ ဒိသွာ, ပုတ္တံ အနုဿရိတွာ ရောဒတိ။ တံ ဒိသွာ အညတရာ ဂဏိကာ ရောဒနကာရဏံ ပုစ္ဆိ။ သာ တဿာ တံ ကာရဏံ ကထေသိ။ တံ သုတွာ ဂဏိကာ ‘‘အဟံ တံ အာနေဿာမိ, ပဿ တာဝ မမ ဣတ္ထိဘာဝ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ယဒိ ဧဝံ တံယေဝ တဿ ပဇာပတိံ ကတွာ ဣမဿ ကုလဿ သာမိနိံ ကရိဿာမီ’’တိ တာယ ဗဟုံ ဓနံ ဒတွာ, ဝိဿဇ္ဇိတာ မဟတာ ပရိဝါရေန သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ, ထေရဿ ပိဏ္ဍာယ ဝိစရဏဋ္ဌာနေ ဧကသ္မိံ ဂေဟေ ဝသမာနာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အညေဟိ ထေရဿ သက္ကစ္စံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒါပေသိ။ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ စ ဟုတွာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ အာရုယှ အတ္တာနံ ဒဿေသိ။ အထေကဒိဝသံ ဂေဟဒွါရေန ဂစ္ဆန္တံ ထေရံ ဒိသွာ, သုဝဏ္ဏပါဒုကာ ဩမုဉ္စိတွာ, အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ပုရတော ဂစ္ဆန္တီ နာနပ္ပကာရံ ထေရံ ကာမနိမန္တနာယ နိမန္တေသိ။ တံ သုတွာ ထေရော ‘‘ပုထုဇ္ဇနစိတ္တံ နာမ စဉ္စလံ, ယံနူန မယာ ဣဒါနေဝ ဥဿာဟော ကရဏီယော’’တိ တတ္ထေဝ ဌိတော ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

၄၅၉။ ‘‘အလင်္ကတာ သုဝသနာ, မာလဓာရီ ဝိဘူသိတာ၊

အလတ္တကကတာပါဒါ, ပါဒုကာရုယှ ဝေသိကာ။

၄၆၀။ ‘‘ပါဒုကာ ဩရုဟိတွာန, ပုရတော ပဉ္ဇလီကတာ၊

သာ မံ သဏှေန မုဒုနာ, မှိတပုဗ္ဗံ အဘာသထ။

၄၆၁။ ‘‘‘ယုဝါသိ တွံ ပဗ္ဗဇိတော, တိဋ္ဌာဟိ မမ သာသနေ၊

ဘုဉ္ဇ မာနုသကေ ကာမေ, အဟံ ဝိတ္တံ ဒဒါမိ တေ၊

သစ္စံ တေ ပဋိဇာနာမိ, အဂ္ဂိံ ဝါ တေ ဟရာမဟံ။

၄၆၂။ ‘‘‘ယဒါ ဇိဏ္ဏာ ဘဝိဿာမ, ဥဘော ဒဏ္ဍပရာယနာ၊

ဥဘောပိ ပဗ္ဗဇိဿာမ, ဥဘယတ္ထ ကဋဂ္ဂဟော’’’။

၄၆၃။ ‘‘တဉ္စ ဒိသွာန ယာစန္တိံ, ဝေသိကံ ပဉ္ဇလီကတံ၊

အလင်္ကတံ သုဝသနံ, မစ္စုပါသံဝ ဩဍ္ဍိတံ။

၄၆၄။ ‘‘တတော မေ မနသီကာရော, ယောနိသော ဥဒပဇ္ဇထ၊

အာဒီနဝေါ ပါတုရဟု, နိဗ္ဗိဒါ သမတိဋ္ဌထ။

၄၆၅။ ‘‘တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

တတ္ထ မာလဓာရီတိ မာလာဓာရိနီ ပိဠန္ဓပုပ္ဖဒါမာ။ ဝိဘူသိတာတိ ဦနဋ္ဌာနဿ ပူရဏဝသေန ပုပ္ဖေဟိ စေဝ ဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ စ ဝိဘူသိတဂတ္တာ။ ‘‘အလင်္ကတာ’’တိ ဣမိနာ ဟတ္ထူပဂဂီဝူပဂါဒီဟိ အာဘရဏေဟိ အလင်္ကရဏံ အဓိပ္ပေတံ။ အလတ္တကကတာပါဒါတိ ပရိဏတဇယသုမနပုပ္ဖဝဏ္ဏေန လာခါရသေန ရဉ္ဇိတစရဏယုဂဠာ။ သမာသပဒဉှေတံ, ‘‘အလတ္တကကတပါဒါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာသုခတ္ထံ ဒီဃံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ အသမာသဘာဝေ ပန ‘‘တဿာ’’တိ ဝစနသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော။ ပါဒုကာရုယှ ဝေသိကာတိ ဧကာ ရူပူပဇီဝိကာ ဣတ္ထီ ယထာဝုတ္တဝေသာ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ ပဋိမုဉ္စိတွာ ‘‘ဌိတာ’’တိ ဝစနသေသော။

ပါဒုကာ ဩရုဟိတွာနာတိ ပါဒုကာဟိ ဩတရိတွာ, သုဝဏ္ဏပါဒုကာယော ဩမုဉ္စိတွာတိ အတ္ထော။ ပဉ္ဇလီကတာတိ ပဂ္ဂဟိတအဉ္ဇလိကာ သာ ဝေသီ မံ။ သာမံ ဝါ ဝစနပရမ္ပရံ ဝိနာ သယမေဝ အဘာသထ။ သဏှေနာတိ မဋ္ဌေန။ မုဒုနာတိ မဓုရေန။ ‘‘ဝစနေနာ’’တိ အဝုတ္တမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ, အဘာသထာတိ, ဝုတ္တတ္တာ။

ယုဝါသိ တွံ ပဗ္ဗဇိတောတိ တွံ ပဗ္ဗဇန္တော ယုဝါ, ဒဟရောယေဝ ဟုတွာ ပဗ္ဗဇိတောသိ, နနု ပဗ္ဗဇန္တေန သတ္တမေ ဒသကေ သမ္ပတ္တေဝ ပဗ္ဗဇိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ။ တိဋ္ဌာဟိ မမ သာသနေတိ မမ ဝစနေ တိဋ္ဌ။

ကိံ ပန တန္တိ အာဟ ‘‘ဘုဉ္ဇ မာနုသကေ ကာမေ’’တိ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿ ရူပသမ္ပတ္တိ, ဝယသမ္ပတ္တိ, ပရိဝါရသမ္ပတ္တိ, ဘောဂသမ္ပတ္တိ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ‘‘ကုတော မေ ဘောဂသမ္ပတ္တီ’’တိ ဝဒေယျာတိ, အာဟ ‘‘အဟံ ဝိတ္တံ ဒဒါမိ တေ’’တိ။ ‘‘တယိဒံ ဝစနံ ကထံ သဒ္ဒဟာတဗ္ဗ’’န္တိ မညေယျာတိ တံ သဒ္ဒဟာပေန္တီ အာဟ ‘‘သစ္စံ တေ ပဋိဇာနာမိ, အဂ္ဂိံ ဝါ တေ ဟရာမဟ’’န္တိ။ ‘‘ဘုဉ္ဇ မာနုသကေ ကာမေ, အဟံ ဝိတ္တံ ဒဒါမိ တေ’’တိ ယဒိဒံ မယာ ပဋိညာတံ, တံ ဧကံသေန သစ္စမေဝ ပဋိဇာနာမိ, သစေ မေ န ပတ္တိယာယသိ, အဂ္ဂိံ ဝါ တေ ဟရာမဟံ အဂ္ဂိံ ဟရိတွာ အဂ္ဂိပစ္စယံ သပထံ ကရောမီတိ အတ္ထော။ ဥဘယတ္ထ ကဋဂ္ဂဟောတိ အမှာကံ ဥဘိန္နံ ဇိဏ္ဏကာလေ ပဗ္ဗဇ္ဇနံ ဥဘယတ္ထ ဇယဂ္ဂါဟော။ ယံ မယံ ယာဝ ဒဏ္ဍပရာယနကာလာ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇာမ, ဧဝံ ဣဓလောကေပိ ဘောဂေဟိ န ဇီယာမ, မယံ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိဿာမ, ဧဝံ ပရလောကေပိ ဘောဂေဟိ န ဇီယာမာတိ အဓိပ္ပါယော။ တတောတိ တံ နိမိတ္တံ, ကာမေဟိ နိမန္တေန္တိယာ ‘‘ယုဝါသိ တွ’’န္တိအာဒိနာ ‘‘ယဒါ ဇိဏ္ဏာ ဘဝိဿာမာ’’တိအာဒိနာ စ တဿာ ဝေသိယာ ဝုတ္တဝစနဟေတု။ တဉှိ ဝစနံ အင်္ကုသံ ကတွာ ထေရော သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော သဒတ္ထံ ပရိပူရေသိ။ သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

သုန္ဒရသမုဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပရေ အမ္ဗာဋကာရာမေတိအာဒိကာ အာယသ္မတော လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ, ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော နိသိန္နော တသ္မိံ ခဏေ သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ မဉ္ဇုဿရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ, သယမ္ပိ တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ, ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ အယံ ဘိက္ခု ဝိယ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ မဉ္ဇုဿရာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပဏိဓာနံ အကာသိ။ ဘဂဝါ စ တဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ။

သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဖုဿဿ ဘဂဝတော ကာလေ စိတ္တပတ္တကောကိလော ဟုတွာ ရာဇုယျာနတော မဓုရံ အမ္ဗဖလံ တုဏ္ဍေနာဒါယ ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ‘‘ဒဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ သတ္ထာ တဿ စိတ္တံ ဉတွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသီဒိ။ ကောကိလော ဒသဗလဿ ပတ္တေ အမ္ဗပက္ကံ ပတိဋ္ဌာပေသိ။ သတ္ထာ တံ ပရိဘုဉ္ဇိ။ သော ကောကိလော ပသန္နမာနသော တေနေဝ ပီတိသုခေန သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ။ တေန စ ပုညကမ္မေန မဉ္ဇုဿရော အဟောသိ။ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ပန စေတိယေ အာရဒ္ဓေ ကိံ ပမာဏံ ကရောမ? သတ္တယောဇနပ္ပမာဏံ။ အတိမဟန္တမေတံ။ ဆယောဇနပ္ပမာဏံ။ ဧတမ္ပိ အတိမဟန္တံ။ ပဉ္စယောဇနံ, စတုယောဇနံ, တိယောဇနံ, ဒွိယောဇနန္တိ ဝုတ္တေ အယံ တဒါ ဇေဋ္ဌဝဍ္ဎကီ ဟုတွာ ‘‘ဧထ, ဘော, အနာဂတေ သုခပဋိဇဂ္ဂိယံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ရဇ္ဇုယာ ပရိက္ခိပန္တော ဂါဝုတမတ္တကေ ဌတွာ ‘‘ဧကေကံ မုခံ ဂါဝုတံ ဂါဝုတံ ဟောတု, စေတိယံ ဧကယောဇနာဝဋ္ဋံ ယောဇနုဗ္ဗေဓံ ဘဝိဿတီ’’တိ အာဟ။ တေ တဿ ဝစနေ အဋ္ဌံသု။ ဣတိ အပ္ပမာဏဿ ဗုဒ္ဓဿ ပမာဏံ အကာသီတိ။ တေန ပန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အညေဟိ နီစတရပ္ပမာဏော ဟောတိ။

သော အမှာကံ သတ္ထု ကာလေ သာဝတ္ထိယံ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, ဘဒ္ဒိယောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ အတိရဿတာယ ပန လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယောတိ ပညာယိတ္ထ။ သော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ, ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ, ဗဟုဿုတော ဓမ္မကထိကော ဟုတွာ မဓုရေန သရေန ပရေသံ ဓမ္မံ ကထေသိ။ အထေကသ္မိံ ဥဿဝဒိဝသေ ဧကေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ ရထေန ဂစ္ဆန္တီ အညတရာ ဂဏိကာ ထေရံ ဒိသွာ ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသိ။ ထေရော တဿာ ဒန္တဋ္ဌိကေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ, တံ ပါဒကံ ကတွာ, ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ, အနာဂါမီ အဟောသိ။ သော အဘိဏှံ ကာယဂတာယ သတိယာ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ အာယသ္မတာ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဩဝဒိယမာနော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၅။၁-၃၃) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, သဗ္ဗဓမ္မေသု စက္ခုမာ၊

ဣတော သတသဟဿမှိ, ကပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘တဒါဟံ ဟံသဝတိယံ သေဋ္ဌိပုတ္တော မဟဒ္ဓနော၊

ဇင်္ဃာဝိဟာရံ ဝိစရံ, သံဃာရာမံ အဂစ္ဆဟံ။

‘‘တဒါ သော လောကပဇ္ဇောတော, ဓမ္မံ ဒေသေသိ နာယကော၊

မဉ္ဇုဿရာနံ ပဝရံ, သာဝကံ အဘိကိတ္တယိ။

‘‘တံ သုတွာ မုဒိတော ဟုတွာ, ကာရံ ကတွာ မဟေသိနော၊

ဝန္ဒိတွာ သတ္ထုနော ပါဒေ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ။

‘‘တဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ ဝိနာယကော၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, လစ္ဆသေ တံ မနောရထံ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ဘဒ္ဒိယော နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, ဖုဿော ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော၊

ဒုရာသဒေါ ဒုပ္ပသဟော, သဗ္ဗလောကုတ္တမော ဇိနော။

‘‘စရဏေန စ သမ္ပန္နော, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ၊

ဟိတေသီ သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဗဟုံ မောစေသိ ဗန္ဓနာ။

‘‘နန္ဒာရာမဝနေ တဿ, အဟောသိံ ဖုဿကောကိလော၊

ဂန္ဓကုဋိသမာသန္နေ, အမ္ဗရုက္ခေ ဝသာမဟံ။

‘‘တဒါ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆန္တံ, ဒက္ခိဏေယျံ ဇိနုတ္တမံ၊

ဒိသွာ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, မဉ္ဇုနာဘိနိကူဇဟံ။

‘‘ရာဇုယျာနံ တဒါ ဂန္တွာ, သုပက္ကံ ကနကတ္တစံ၊

အမ္ဗပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓဿောပနာမယိံ။

‘‘တဒါ မေ စိတ္တမညာယ, မဟာကာရုဏိကော ဇိနော၊

ဥပဋ္ဌာကဿ ဟတ္ထတော, ပတ္တံ ပဂ္ဂဏှိ နာယကော။

‘‘အဒါသိံ ဟဋ္ဌစိတ္တောဟံ, အမ္ဗပိဏ္ဍံ မဟာမုနေ၊

ပတ္တေ ပက္ခိပ္ပ ပက္ခေဟိ, ပဉ္ဇလိံ ကတွာန မဉ္ဇုနာ။

‘‘သရေန ရဇနီယေန, သဝနီယေန ဝဂ္ဂုနာ၊

ဝဿန္တော ဗုဒ္ဓပူဇတ္ထံ, နီဠံ ဂန္တွာ နိပဇ္ဇဟံ။

‘‘တဒါ မုဒိတစိတ္တံ မံ, ဗုဒ္ဓပေမဂတာသယံ၊

သကုဏဂ္ဃိ ဥပါဂန္တွာ, ဃာတယီ ဒုဋ္ဌမာနသော။

‘‘တတော စုတောဟံ တုသိတေ, အနုဘောတွာ မဟာသုခံ၊

မနုဿယောနိမာဂစ္ဆိံ, တဿ ကမ္မဿ ဝါဟသာ။

‘‘ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, ဗြဟ္မဗန္ဓု မဟာယသော၊

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဥပ္ပဇ္ဇိ ဝဒတံ ဝရော။

‘‘သာသနံ ဇောတယိတွာ သော, အဘိဘုယျ ကုတိတ္ထိယေ၊

ဝိနယိတွာန ဝေနေယျေ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော။

‘‘နိဗ္ဗုတေ တမှိ လောကဂ္ဂေ, ပသန္နာ ဇနတာ ဗဟူ၊

ပူဇနတ္ထာယ ဗုဒ္ဓဿ, ထူပံ ကုဗ္ဗန္တိ သတ္ထုနော။

‘‘သတ္တယောဇနိကံ ထူပံ, သတ္တရတနဘူသိတံ၊

ကရိဿာမ မဟေသိဿ, ဣစ္စေဝံ မန္တယန္တိ တေ။

‘‘ကိကိနော ကာသိရာဇဿ, တဒါ သေနာယ နာယကော၊

ဟုတွာဟံ အပ္ပမာဏဿ, ပမာဏံ စေတိယေ ဝဒိံ။

‘‘တဒါ တေ မမ ဝါကျေန, စေတိယံ ယောဇနုဂ္ဂတံ၊

အကံသု နရဝီရဿ, နာနာရတနဘူသိတံ။

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန, စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ, တာဝတိံသမဂစ္ဆဟံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတော သေဋ္ဌိကုလေ အဟံ၊

သာဝတ္ထိယံ ပုရဝရေ, ဣဒ္ဓေ ဖီတေ မဟဒ္ဓနေ။

‘‘ပုရပ္ပဝေသေ သုဂတံ, ဒိသွာ ဝိမှိတမာနသော၊

ပဗ္ဗဇိတွာန န စိရံ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘စေတိယဿ ပမာဏံ ယံ, အကရိံ တေန ကမ္မုနာ၊

လကုဏ္ဍကသရီရောဟံ, ဇာတော ပရိဘဝါရဟော။

‘‘သရေန မဓုရေနာဟံ, ပူဇိတွာ ဣသိသတ္တမံ၊

မဉ္ဇုဿရာနံ ဘိက္ခူနံ, အဂ္ဂတ္တမနုပါပုဏိံ။

‘‘ဖလဒါနေန ဗုဒ္ဓဿ, ဂုဏာနုဿရဏေန စ၊

သာမညဖလသမ္ပန္နော, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အပရဘာဂေ အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၆၆။ ‘‘ပရေ အမ္ဗာဋကာရာမေ, ဝနသဏ္ဍမှိ ဘဒ္ဒိယော၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, တတ္ထ ဘဒ္ဒေါဝ ဈာယတိ။

၄၆၇။ ‘‘ရမန္တေကေ မုဒိင်္ဂေဟိ, ဝီဏာဟိ ပဏဝေဟိ စ၊

အဟဉ္စ ရုက္ခမူလသ္မိံ, ရတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ။

၄၆၈။ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စေ မေ ဝရံ ဒဇ္ဇာ, သော စ လဗ္ဘေထ မေ ဝရော၊

ဂဏှေဟံ သဗ္ဗလောကဿ, နိစ္စံ ကာယဂတံ သတိ’’န္တိ။ –

ဣမာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ပရေတိ သေဋ္ဌေ အဓိကေ, ဝိသိဋ္ဌေတိ အတ္ထော။ အဓိကဝါစီ ဟိ အယံ ပရသဒ္ဒေါ ‘‘ပရံ ဝိယ မတ္တာယာ’’တိအာဒီသု ဝိယ။ အမ္ဗာဋကာရာမေတိ ဧဝံနာမကေ အာရာမေ။ သော ကိရ ဆာယူဒကသမ္ပန္နော ဝနသဏ္ဍမဏ္ဍိတော ရမဏီယော ဟောတိ တေန ‘‘ပရေ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တော။ ‘‘အမ္ဗာဋကဝနေ အမ္ဗာဋကေဟိ အဘိလက္ခိတဝနေ’’တိ စ ဝဒန္တိ။ ဝနသဏ္ဍမှီတိ ဝနဂဟနေ, ဃနနိစိတရုက္ခဂစ္ဆလတာသမူဟေ ဝနေတိ အတ္ထော။ ဘဒ္ဒိယောတိ ဧဝံနာမကော, အတ္တာနမေဝ ထေရော အညံ ဝိယ ဝဒတိ။ သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှာတိ တဏှာယ မူလံ နာမ အဝိဇ္ဇာ။ တသ္မာ သာဝိဇ္ဇံ တဏှံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သမုဂ္ဃါဋေတွာတိ အတ္ထော။ တတ္ထ ဘဒ္ဒေါဝ ဈာယတီတိ လောကုတ္တရေဟိ သီလာဒီဟိ ဘဒ္ဒေါ သုန္ဒရော တသ္မိံယေဝ ဝနသဏ္ဍေ ကတကိစ္စတာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရဝသေန အဂ္ဂဖလဈာနေန ဈာယတိ။

ဖလသုခေန စ ဈာနသမာပတ္တီဟိ စ ဝီတိနာမေတီတိ အတ္တနော ဝိဝေကရတိံ ဒဿေတွာ ‘‘ရမန္တေကေ’’တိ ဂါထာယပိ ဗျတိရေကမုခေန တမေဝတ္ထံ ဒဿေတိ။ တတ္ထ မုဒိင်္ဂေဟီတိ အင်္ဂိကာဒီဟိ မုရဇေဟိ။ ဝီဏာဟီတိ နန္ဒိနီအာဒီဟိ ဝီဏာဟိ။ ပဏဝေဟီတိ တုရိယေဟိ ရမန္တိ ဧကေ ကာမဘောဂိနော, သာ ပန တေသံ ရတိ အနရိယာ အနတ္ထသံဟိတာ။ အဟဉ္စာ တိ အဟံ ပန, ဧကကော ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သာသနေ ရတော, တတော ဧဝ ရုက္ခမူလသ္မိံ ရတော အဘိရတော ဝိဟရာမီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ အတ္တနော ဝိဝေကာဘိရတိံ ကိတ္တေတွာ ဣဒါနိ ယံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, တဿ ပသံသနတ္ထံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ စေ မေ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – သစေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ‘‘ဧကာဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဝရံ ယာစာမီ’’တိ မယာ ယာစိတော ‘‘အတိက္ကန္တဝရာ ခေါ, ဘိက္ခု, တထာဂတာ’’တိ အပဋိက္ခိပိတွာ မယှံ ယထာယာစိတံ ဝရံ ဒဒေယျ, သော စ ဝရော မမာဓိပ္ပါယပူရကော လဗ္ဘေထ မယှံ မနောရထံ မတ္ထကံ ပါပေယျာတိ ထေရော ပရိကပ္ပဝသေန ဝဒတိ။ ‘‘ဘန္တေ, သဗ္ဗော လောကော သဗ္ဗကာလံ ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတူ’’တိ ‘‘သဗ္ဗလောကဿ နိစ္စံ ကာယဂတာသတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ကတွာ ဝရံ ဂဏှေ အဟန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂဏှေဟံ သဗ္ဗလောကဿ, နိစ္စံ ကာယဂတံ သတိ’’န္တိ။ ဣဒါနိ အပရိက္ခဏဂရဟာမုခေန ပရိက္ခဏံ ပသံသန္တော –

၄၆၉။ ‘‘ယေ မံ ရူပေန ပါမိံသု, ယေ စ ဃောသေန အနွဂူ၊

ဆန္ဒရာဂဝသူပေတာ, န မံ ဇာနန္တိ တေ ဇနာ။

၄၇၀။ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စ န ပဿတိ၊

သမန္တာဝရဏော ဗာလော, သ ဝေ ဃောသေန ဝုယှတိ။

၄၇၁။ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတိ၊

ဗဟိဒ္ဓါ ဖလဒဿာဝီ, သောပိ ဃောသေန ဝုယှတိ။

၄၇၂။ ‘‘အဇ္ဈတ္တဉ္စ ပဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတိ၊

အနာဝရဏဒဿာဝီ, န သော ဃောသေန ဝုယှတီ’’တိ။ –

ဣမာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ယေ မံ ရူပေန ပါမိံသူတိ ယေ ဇနာ အဝိဒ္ဒသူ မမ ရူပေန အပသာဒိကေန နိဟီနေန ‘‘အာကာရသဒိသီ ပညာ’’တိ, ဓမ္မသရီရေန စ မံ နိဟီနံ ပါမိံသု, ‘‘ဩရကော အယ’’န္တိ ဟီဠေန္တာ ပရိစ္ဆိန္ဒနဝသေန မညိံသူတိ အတ္ထော။ ယေ စ ဃောသေန အနွဂူတိ ယေ စ သတ္တာ ဃောသေန မဉ္ဇုနာ မံ သမ္ဘာဝနာဝသေန အနုဂတာ ဗဟု မညိံသု, တံ တေသံ မိစ္ဆာ, န ဟိ အဟံ ရူပမတ္တေန အဝမန္တဗ္ဗော, ဃောသမတ္တေန ဝါ န ဗဟုံ မန္တဗ္ဗော, တသ္မာ ဆန္ဒရာဂဝသူပေတာ, န မံ ဇာနန္တိ တေ ဇနာတိ တေ ဒုဝိဓာပိ ဇနာ ဆန္ဒရာဂဿ ဝသံ ဥပေတာ အပ္ပဟီနဆန္ဒရာဂါ သဗ္ဗသော ပဟီနဆန္ဒရာဂံ မံ န ဇာနန္တိ။

အဝိသယော တေသံ မာဒိသော အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ အပရိညာတဝတ္ထုတာယာတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဇ္ဈတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ အဇ္ဈတ္တန္တိ အတ္တနော သန္တာနေ ခန္ဓာယတနာဒိဓမ္မံ။ ဗဟိဒ္ဓါတိ ပရသန္တာနေ။ အထ ဝါ အဇ္ဈတ္တန္တိ, မမ အဗ္ဘန္တရေ အသေက္ခသီလက္ခန္ဓာဒိံ။ ဗဟိဒ္ဓါတိ, မမေဝ အာကပ္ပသမ္ပတ္တိယာဒိယုတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပဓမ္မပ္ပဝတ္တိံ စက္ခုဝိညာဏာဒိပ္ပဝတ္တိဉ္စ။ သမန္တာဝရဏောတိ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စ အဇာနနေန သမန္တတော အာဝရဏယုတ္တော အာဝဋဉာဏဂတိကော။ သ ဝေ ဃောသေန ဝုယှတီတိ သော ပရနေယျဗုဒ္ဓိကော ဗာလော ဃောသေန ပရေသံ ဝစနေန ဝုယှတိ နိယျတိ အာကဍ္ဎီယတိ။

ဗဟိဒ္ဓါ စ ဝိပဿတီတိ ယော စ ဝုတ္တနယေန အဇ္ဈတ္တံ န ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ ပန သုတာနုသာရေန အာကပ္ပသမ္ပတ္တိအာဒိဥပဓာရဏေန ဝါ ဝိသေသတော ပဿတိ။ ‘‘ဂုဏဝိသေသယုတ္တော သိယာ’’တိ မညတိ, သောပိ ဗဟိဒ္ဓါ ဖလဒဿာဝီ နယဂ္ဂါဟေန ဖလမတ္တံ ဂဏှန္တော ဝုတ္တနယေန ဃောသေန ဝုယှတိ, သောပိ မာဒိသေ န ဇာနာတီတိ အတ္ထော။

ယော ပန အဇ္ဈတ္တဉ္စ ခီဏာသဝဿ အဗ္ဘန္တရေ အသေက္ခသီလက္ခန္ဓာဒိဂုဏံ ဇာနာတိ, ဗဟိဒ္ဓါ စဿ ပဋိပတ္တိသလ္လက္ခဏေန ဝိသေသတော ဂုဏဝိသေသယောဂံ ပဿတိ။ အနာဝရဏဒဿာဝီ ကေနစိ အနာဝဋော ဟုတွာ အရိယာနံ ဂုဏေ ဒဋ္ဌုံ ဉာတုံ သမတ္ထော, န သော ဃောသမတ္တေန ဝုယှတိ ယာထာဝတော ဒဿနတောတိ။

လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ ဘဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဧကပုတ္တောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဘဒ္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ သတသဟဿပရိမာဏံ စီဝရာဒီဟိ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပူဇေသိ။ သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ သေဋ္ဌိကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ နိဗ္ဗတ္တမာနော စ အပုတ္တကေသု မာတာပိတူသု ဒေဝတာယာစနာဒီနိ ကတွာပိ အလဘန္တေသု သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘သစေ, ဘန္တေ, မယံ ဧကံ ပုတ္တံ လစ္ဆာမ, တံ တုမှာကံ ဒါသတ္ထာယ ဒဿာမာ’’တိ ဝတွာ အာယာစိတွာ ဂတေသု သတ္ထု အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ အညတရော ဒေဝပုတ္တော ခီဏာယုကော ဟုတွာ ဌိတော သက္ကေန ဒေဝရညာ ‘‘အမုကသ္မိံ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တာဟီ’’တိ အာဏတ္တော တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိ, ဘဒ္ဒေါတိဿ နာမံ အကံသု။ တံ သတ္တဝဿုဒ္ဒေသိကံ ဇာတံ မာတာပိတရော အလင်္ကရိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ နေတွာ ‘‘အယံ သော, ဘန္တေ, တုမှေ အာယာစိတွာ လဒ္ဓဒါရကော, ဣမံ တုမှာကံ နိယျာတေမာ’’တိ အာဟံသု။ သတ္ထာ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဣမံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ။ အာဏာပေတွာ စ ဂန္ဓကုဋိံ ပါဝိသိ။ ထေရော တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ သင်္ခေပေန ဝိပဿနာမုခံ အာစိက္ခိ။ သော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သူရိယေ အနောဂ္ဂတေယေဝ ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၅။၅၄-၆၉) –

‘‘ပဒုမုတ္တရသမ္ဗုဒ္ဓံ, မေတ္တစိတ္တံ မဟာမုနိံ၊

ဥပေတိ ဇနတာ သဗ္ဗာ, သဗ္ဗလောကဂ္ဂနာယကံ။

‘‘သတ္တုကဉ္စ ဗဒ္ဓကဉ္စ, အာမိသံ ပါနဘောဇနံ၊

ဒဒန္တိ သတ္ထုနော သဗ္ဗေ, ပုညက္ခေတ္တေ အနုတ္တရေ။

‘‘အဟမ္ပိ ဒါနံ ဒဿာမိ, ဒေဝဒေဝဿ တာဒိနော၊

ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ နိမန္တေတွာ, သံဃမ္ပိ စ အနုတ္တရံ။

‘‘ဥယျောဇိတာ မယာ စေတေ, နိမန္တေသုံ တထာဂတံ၊

ကေဝလံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ။

‘‘သတသဟဿပလ္လင်္ကံ, သောဝဏ္ဏံ ဂေါနကတ္ထတံ၊

တူလိကာပဋလိကာယ, ခေါမကပ္ပါသိကေဟိ စ၊

မဟာရဟံ ပညာပယိံ, အာသနံ ဗုဒ္ဓယုတ္တကံ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, ဒေဝဒေဝေါ နရာသဘော၊

ဘိက္ခုသံဃပရိဗျူဠှော, မမ ဒွါရမုပါဂမိ။

‘‘ပစ္စုဂ္ဂန္တွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, လောကနာထံ ယသဿိနံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, အဘိနာမယိံ သံဃရံ။

‘‘ဘိက္ခူနံ သတသဟဿံ, ဗုဒ္ဓဉ္စ လောကနာယကံ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ပရမန္နေန တပ္ပယိံ။

‘‘ပဒုမုတ္တရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယေနိဒံ အာသနံ ဒိန္နံ, သောဝဏ္ဏံ ဂေါနကတ္ထတံ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏာထ မမ ဘာသတော။

‘‘စတုသတ္တတိက္ခတ္တုံ သော, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

အနုဘောဿတိ သမ္ပတ္တိံ, အစ္ဆရာဟိ ပုရက္ခတော။

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ သဟဿံ, ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ၊

ဧကပညာသက္ခတ္တုဉ္စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ။

‘‘သဗ္ဗာသု ဘဝယောနီသု, ဥစ္စာကုလီ ဘဝိဿတိ၊

သော စ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာ, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ဘဒ္ဒိယော နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘ဝိဝေကမနုယုတ္တောမှိ, ပန္တသေနနိဝါသဟံ၊

ဖလဉ္စာဓိဂတံ သဗ္ဗံ, စတ္တက္လေသောမှိ အဇ္ဇဟံ။

‘‘မမ သဗ္ဗံ အဘိညာယ, သဗ္ဗညူ လောကနာယကော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ မံ။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော, ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

တဿ ဘဂဝါ ဆဠဘိညုပ္ပတ္တိံ ဉတွာ ‘‘ဧဟိ, ဘဒ္ဒါ’’တိ အာဟ။ သော တာဝဒေဝ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဉ္ဇလိကော သတ္ထု သမီပေ အဋ္ဌာသိ, သာ ဧဝ စဿ ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ။ ဗုဒ္ဓူပသမ္ပဒါ နာမ ကိရေသာ။ ထေရော ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ပဝတ္တိယာ ကထနမုခေန အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၇၃။ ‘‘ဧကပုတ္တော အဟံ အာသိံ, ပိယော မာတု ပိယော ပိတု၊

ဗဟူဟိ ဝတစရိယာဟိ, လဒ္ဓေါ အာယာစနာဟိ စ။

၄၇၄။ ‘‘တေ စ မံ အနုကမ္ပာယ, အတ္ထကာမာ ဟိတေသိနော၊

ဥဘော ပိတာ စ မာတာ စ, ဗုဒ္ဓဿ ဥပနာမယုံ။

၄၇၅။ ‘‘ကိစ္ဆာ လဒ္ဓေါ အယံ ပုတ္တော, သုခုမာလော သုခေဓိတော၊

ဣမံ ဒဒါမ တေ နာထ, ဇိနဿ ပရိစာရကံ။

၄၇၆။ ‘‘သတ္ထာ စ မံ ပဋိဂ္ဂယှ, အာနန္ဒံ ဧတဒဗြဝိ၊

ပဗ္ဗာဇေဟိ ဣမံ ခိပ္ပံ, ဟေဿတျာဇာနိယော အယံ။

၄၇၇။ ‘‘ပဗ္ဗာဇေတွာန မံ သတ္ထာ, ဝိဟာရံ ပါဝိသီ ဇိနော၊

အနောဂ္ဂတသ္မိံ သူရိယသ္မိံ, တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ။

၄၇၈။ ‘‘တတော သတ္ထာ နိရာကတွာ, ပဋိသလ္လာနဝုဋ္ဌိတော၊

ဧဟိ ဘဒ္ဒါတိ မံ အာဟ, သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါ။

၄၇၉။ ‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန, လဒ္ဓါ မေ ဥပသမ္ပဒါ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, အဟော ဓမ္မသုဓမ္မတာ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ဝတစရိယာဟီတိ, ‘‘ဧဝံ ကတွာ ပုတ္တံ လဘိဿထာ’’တိ ဝုတ္တံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝစနံ သုတွာ, ခီရံ ပါယိတွာ, အနသနာဒိဝတစရဏေဟိ။ အာယာစနာဟီတိ ဒေဝတာယာစနာဟိ သတ္ထုအာယာစနာယ စ, ဣဒမေဝ စေတ္ထ ကာရဏံ, ဣတရံ ထေရော မာတာပိတူနံ ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထဉ္စေဝ ကိစ္ဆလဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စ ဝဒတိ။

တေတိ မာတာပိတရော။ ဥပနာမယုန္တိ ဥပနာမေသုံ။

သုခေဓိတောတိ သုခသံဝဍ္ဎိတော။ တေတိ တုယှံ။ ပရိစာရကန္တိ ကိံကာရံ။

ဟေဿတျာဇာနိယော အယန္တိ အယံ ဒါရကော မမ သာသနေ အာဇာနီယော ဘဝိဿတိ။ တသ္မာ ခိပ္ပံ အဇ္ဇေဝ ပဗ္ဗာဇေဟီတိ ဧတံ အဗြဝိ, အာဟ။

ပဗ္ဗာဇေတွာနာတိ အာနန္ဒတ္ထေရေန ပဗ္ဗာဇေတွာ။ ဝိဟာရန္တိ ဂန္ဓကုဋိံ။ အနောဂ္ဂတသ္မိံ သူရိယသ္မိန္တိ သူရိယေ အနတ္ထင်္ဂတေယေဝ။ တတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေတိ တတော ဝိပဿနာရမ္ဘတော ပရံ န စိရေနေဝ ခဏေန သဗ္ဗာသဝေဟိ မေ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ, ခီဏာသဝေါ အဟောသိံ။

တတောတိ မမ အာသဝက္ခယတော ပစ္ဆာ။ နိရာကတွာတိ အတ္တနာ သမာပန္နံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ။ တေနာဟ ‘‘ပဋိသလ္လာနဝုဋ္ဌိတော’’တိ။ သာ မေ အာသူပသမ္ပဒါတိ ယာ မံ ဥဒ္ဒိဿ ‘‘ဧဟိ, ဘဒ္ဒါ’’တိ သတ္ထု ဝါစာ ပဝတ္တာ, သာ ဧဝ မေ မယှံ ဥပသမ္ပဒါ အာသိ။ ဧဝံ ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန, လဒ္ဓါ မေ ဥပသမ္ပဒါတိ သာတိသယံ သတ္ထာရာ အတ္တနော ကတံ အနုဂ္ဂဟံ သာသနဿ စ နိယျာနိကတံ ဒဿေတိ။ တေနာဟ ‘‘အဟော ဓမ္မသုဓမ္မတာ’’တိ။

ဧတ္ထ စ ‘‘စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ မေ’’တိ ခီဏာသဝဘာဝံ ပကာသေတွာပိ ပုန ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ’’တိ လောကိယာဘိညေကဒေသဒဿနံ ဆဠဘိညဘာဝဝိဘာဝနတ္ထံ။ တေနာဟ အပဒါနေ ‘‘ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ’’တိ။

ဘဒ္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၄။ သောပါကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဒိသွာ ပါသာဒဆာယာယန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော သောပါကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ဗြာဟ္မဏာနံ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂတော ကာမေသု အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဃရာဝါသံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဧကသ္မိံ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ။ သတ္ထာ အာသန္နမရဏံ တံ ဉတွာ တဿ သန္တိကံ အဂမာသိ။ သော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော ဥဠာရံ ပီတိသောမနဿံ ပဝေဒေန္တော ပုပ္ဖမယံ အာသနံ ပညပေတွာ အဒါသိ။ သတ္ထာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ, အနိစ္စတာပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေတွာ တဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသေန အဂမာသိ။ သော ပုဗ္ဗေ ဂဟိတံ နိစ္စဂ္ဂါဟံ ပဟာယ အနိစ္စသညံ ဟဒယေ ဌပေတွာ, ကာလင်္ကတွာ, ဒေဝလောကေ ဥပ္ပဇိတွာ, အပရာပရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ သောပါကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တိ။ သော ဇာတိအာဂတေန သောပါကောတိ နာမေန ပညာယိ။ ကေစိ ပန ‘‘ဝါဏိဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ‘သောပါကော’တိ ပန နာမမတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ တံ အပဒါနပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ ‘‘ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, သောပါကယောနုပါဂမိ’’န္တိ ဝစနတော။

တဿ စတုမာသဇာတဿ ပိတာ ကာလမကာသိ, စူဠပိတာ ပေါသေသိ။ အနုက္ကမေန သတ္တဝဿိကော ဇာတော။ ဧကဒိဝသံ စူဠပိတာ ‘‘အတ္တနော ပုတ္တေန ကလဟံ ကရောတီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ, တံ သုသာနံ နေတွာ, ဒွေ ဟတ္ထေ ရဇ္ဇုယာ ဧကတော ဗန္ဓိတွာ, တာယ ဧဝ ရဇ္ဇုယာ မတမနုဿဿ သရီရေ ဂါဠှံ ဗန္ဓိတွာ ဂတော ‘‘သိင်္ဂါလာဒယော ခါဒန္တူ’’တိ။ ပစ္ဆိမဘဝိကတာယ ဒါရကဿ ပုညဖလေန သယံ မာရေတုံ န ဝိသဟိ, သိင်္ဂါလာဒယောပိ န အဘိဘဝိံသု။ ဒါရကော အဍ္ဎရတ္တသမယေ ဧဝံ ဝိပ္ပလပတိ –

‘‘ကာ ဂတိ မေ အဂတိဿ, ကော ဝါ ဗန္ဓု အဗန္ဓုနော၊

သုသာနမဇ္ဈေ ဗန္ဓဿ, ကော မေ အဘယဒါယကော’’တိ။

သတ္ထာ တာယ ဝေလာယ ဝေနေယျဗန္ဓဝေ ဩလောကေန္တော ဒါရကဿ ဟဒယဗ္ဘန္တရေ ပဇ္ဇလန္တံ အရဟတ္တူပနိဿယံ ဒိသွာ ဩဘာသံ ဖရိတွာ သတိံ ဇနေတွာ ဧဝမာဟ –

‘‘ဧဟိ သောပါက မာ ဘာယိ, ဩလောကဿု တထာဂတံ၊

အဟံ တံ တာရယိဿာမိ, ရာဟုမုခေဝ စန္ဒိမ’’န္တိ။

ဒါရကော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဆိန္နဗန္ဓနော ဂါထာပရိယောသာနေ သောတာပန္နော ဟုတွာ ဂန္ဓကုဋိသမ္မုခေ အဋ္ဌာသိ။ တဿ မာတာ ပုတ္တံ အပဿန္တီ စူဠပိတရံ ပုစ္ဆိတွာ တေနဿ ပဝတ္တိယာ အကထိတာယ တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝိစိနန္တီ ‘‘ဗုဒ္ဓါ ကိရ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ဇာနန္တိ, ယံနူနာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိံ ဇာနေယျ’’န္တိ သတ္ထု သန္တိကံ အဂမာသိ။ သတ္ထာ, ဣဒ္ဓိယာ တံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, မမ ပုတ္တံ န ပဿာမိ, အပိစ ဘဂဝါ တဿ ပဝတ္တိံ ဇာနာတီ’’တိ တာယ ပုဋ္ဌော –

‘‘န သန္တိ ပုတ္တာ တာဏာယ, န ပိတာ နာပိ ဗန္ဓဝါ၊

အန္တကေနာဓိပန္နဿ, နတ္ထိ ဉာတီသု တာဏတာ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈၈) –

ဓမ္မံ ကထေသိ။ တံ သုတွာ သာ သောတာပန္နာ အဟောသိ။ ဒါရကော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၂။၁၁၂-၁၂၃) –

‘‘ပဗ္ဘာရံ သောဓယန္တဿ, ဝိပိနေ ပဗ္ဗတုတ္တမေ၊

သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဘဂဝါ, အာဂစ္ဆိ မမ သန္တိကံ။

‘‘ဗုဒ္ဓံ ဥပဂတံ ဒိသွာ, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

သန္ထရံ သန္ထရိတွာန, ပုပ္ဖါသနမဒါသဟံ။

‘‘ပုပ္ဖါသနေ နိသီဒိတွာ, သိဒ္ဓတ္ထော လောကနာယကော၊

မမဉ္စ ဂတိမညာယ, အနိစ္စတမုဒါဟရိ။

‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝူပသမော သုခေါ။

‘‘ဣဒံ ဝတွာန သဗ္ဗညူ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

နဘံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီ ဝီရော, ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ။

‘‘သကံ ဒိဋ္ဌိံ ဇဟိတွာန, ဘာဝယာနိစ္စသညဟံ၊

ဧကာဟံ ဘာဝယိတွာန, တတ္ထ ကာလံ ကတော အဟံ။

‘‘ဒွေ သမ္ပတ္တီ အနုဘောတွာ, သုက္ကမူလေန စောဒိတော၊

ပစ္ဆိမေ ဘဝေ သမ္ပတ္တေ, သပါကယောနုပါဂမိံ။

‘‘အဂါရာ အဘိနိက္ခမ္မ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ၊

ဇာတိယာ သတ္တဝဿောဟံ, အရဟတ္တမပါပုဏိံ။

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော, သီလေသု သုသမာဟိတော၊

တောသေတွာန မဟာနာဂံ, အလတ္ထံ ဥပသမ္ပဒံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ပုပ္ဖဒါနဿိဒံ ဖလံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ယံ သညံ ဘာဝယိံ တဒါ၊

တံ သညံ ဘာဝယန္တဿ, ပတ္တော မေ အာသဝက္ခယော။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိံ ပဋိသံဟရိ။ သာပိ ပုတ္တံ ဒိသွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော တဿ ခီဏာသဝဘာဝံ သုတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဂတာ။ သော သတ္ထာရံ ဂန္ဓကုဋိစ္ဆာယာယံ စင်္ကမန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဝန္ဒိတွာ အနုစင်္ကမိ။ တဿ ဘဂဝါ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနိတုကာမော ‘‘ဧကံ နာမ ကိ’’န္တိအာဒိနာ ဒသ ပဉှေ ပုစ္ဆိ။ သောပိ သတ္ထု အဓိပ္ပါယံ ဂဏှန္တော သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒေန္တော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိအာဒိနာ (ခု။ ပါ။ ၄။၁) တေ ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇေသိ။ တေနေဝ တေ ကုမာရပဉှာ နာမ ဇာတာ။ သတ္ထာ တဿ ပဉှဗျာကရဏေန အာရာဓိတစိတ္တော ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနိ။ တေန သာ ပဉှဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ နာမ ဇာတာ။ တဿိမံ အတ္တနော ပဝတ္တိံ ပကာသေတွာ ထေရော အညံ ဗျာကရောန္တော –

၄၈၀။ ‘‘ဒိသွာ ပါသာဒဆာယာယံ, စင်္ကမန္တံ နရုတ္တမံ၊

တတ္ထ နံ ဥပသင်္ကမ္မ, ဝန္ဒိဿံ ပုရိသုတ္တမံ။

၄၈၁။ ‘‘ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ, သံဟရိတွာန ပါဏယော၊

အနုစင်္ကမိဿံ ဝိရဇံ, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမံ။

၄၈၂။ ‘‘တတော ပဉှေ အပုစ္ဆိ မံ, ပဉှာနံ ကောဝိဒေါ ဝိဒူ၊

အစ္ဆမ္ဘီ စ အဘီတော စ, ဗျာကာသိံ သတ္ထုနော အဟံ။

၄၈၃။ ‘‘ဝိဿဇ္ဇိတေသု ပဉှေသု, အနုမောဒိ တထာဂတော၊

ဘိက္ခုသံဃံ ဝိလောကေတွာ, ဣမမတ္ထံ အဘာသထ။

၄၈၄။ ‘‘‘လာဘာ အင်္ဂါနံ မဂဓာနံ, ယေသာယံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊

စီဝရံ ပိဏ္ဍပါတဉ္စ, ပစ္စယံ သယနာသနံ၊

ပစ္စုဋ္ဌာနဉ္စ သာမီစိံ, တေသံ လာဘာ’တိ စာဗြဝိ။

၄၈၅။ ‘‘‘အဇ္ဇဒဂ္ဂေ မံ သောပါက, ဒဿနာယောပသင်္ကမ၊

ဧသာ စေဝ တေ သောပါက, ဘဝတု ဥပသမ္ပဒါ’’’။

၄၈၆။ ‘‘ဇာတိယာ သတ္တဝဿေန, လဒ္ဓါန ဥပသမ္ပဒံ၊

ဓာရေမိ အန္တိမံ ဒေဟံ, အဟော ဓမ္မသုဓမ္မတာ’’တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ပါသာဒဆာယာယန္တိ ဂန္ဓကုဋိစ္ဆာယာယံ။ ဝန္ဒိဿန္တိ, အဘိဝန္ဒိံ။

သံဟရိတွာန ပါဏယောတိ ဥဘော ဟတ္ထေ ကမလမကုဠာကာရေန သင်္ဂတေ ကတွာ, အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော။ အနုစင်္ကမိဿန္တိ စင်္ကမန္တဿ သတ္ထုနော အနုပစ္ဆတော အနုဂမနဝသေန စင်္ကမိံ။ ဝိရဇန္တိ ဝိဂတရာဂါဒိရဇံ။

ပဉှေတိ ကုမာရပဉှေ။ ဝိဒူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝိဒိတဝါ, သဗ္ဗညူတိ အတ္ထော။ ‘‘သတ္ထာ မံ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဆမ္ဘိတတ္တဿ ဘယဿ စ သေတုဃာတေန ပဟီနတ္တာ အစ္ဆမ္ဘီ စ အဘီတော စ ဗျာကာသိ။

ယေသာယန္တိ ယေသံ အင်္ဂမဂဓာနံ အယံ သောပါကော။ ပစ္စယန္တိ ဂိလာနပစ္စယံ။ သာမီစိန္တိ မဂ္ဂဒါနဗီဇနာဒိသာမီစိကိရိယံ။

အဇ္ဇဒဂ္ဂေတိ ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, အဇ္ဇ အဂ္ဂေ အာဒိံ ကတွာ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ။ ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ’’တိပိ ပါဠိ, အဇ္ဇတံ အာဒိံ ကတွာတိ အတ္ထော။ ဒဿနာယောပသင်္ကမာတိ ‘‘ဟီနဇစ္စော, ဝယသာ တရုဏတရော’’တိ ဝါ အစိန္တေတွာ ဒဿနာယ မံ ဥပသင်္ကမ။ ဧသာ စေဝါတိ ယာ တဿ မမ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒေတွာ ကတာ ပဉှဝိဿဇ္ဇနာ။ ဧသာယေဝ တေ ဘဝတု ဥပသမ္ပဒါ ဣတိ စ အဗြဝီတိ ယောဇနာ။ ‘‘လဒ္ဓါ မေ ဥပသမ္ပဒါ’’တိပိ ပါဠိ။ ယေ ပန ‘‘လဒ္ဓါန ဥပသမ္ပဒ’’န္တိပိ ပဌန္တိ, တေသံ သတ္တဝဿေနာတိ သတ္တမေန ဝဿေနာတိ အတ္ထော, သတ္တဝဿေန ဝါ ဟုတွာတိ ဝစနသေသော။ ယံ ပနေတ္ထ အဝုတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ။

သောပါကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၅။ သရဘင်္ဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သရေ ဟတ္ထေဟီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သရဘင်္ဂတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, အနဘိလက္ခိတောတိဿ ကုလဝံသာဂတံ နာမံ အဟောသိ။ သော ဝယပ္ပတ္တော ကာမေ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ သရတိဏာနိ သယမေဝ ဘဉ္ဇိတွာ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ဝသတိ။ တတော ပဋ္ဌာယ သရဘင်္ဂေါတိဿ သမညာ အဟောသိ။ အထ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော တဿ အရဟတ္တူပနိဿယံ ဒိသွာ, တတ္ထ ဂန္တွာ, ဓမ္မံ ဒေသေသိ။ သော ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ တတ္ထေဝ ဝသတိ။ အထဿ တာပသကာလေ ကတာ ပဏ္ဏသာလာ ဇိဏ္ဏာ ပလုဂ္ဂါ အဟောသိ။ တံ ဒိသွာ မနုဿာ ‘‘ကိဿ, ဘန္တေ, ဣမံ ကုဋိကံ န ပဋိသင်္ခရောထာ’’တိ အာဟံသု။ ထေရော ‘‘ကုဋိကာ ယထာ တာပသကာလေ ကတာ, ဣဒါနိ တထာ ကာတုံ န သက္ကာ’’တိ တံ သဗ္ဗံ ပကာသေန္တော –

၄၈၇။ ‘‘သရေ ဟတ္ထေဟိ ဘဉ္ဇိတွာ, ကတွာန ကုဋိမစ္ဆိသံ၊

တေန မေ သရဘင်္ဂေါတိ, နာမံ သမ္မုတိယာ အဟု။

၄၈၈။ ‘‘န မယှံ ကပ္ပတေ အဇ္ဇ, သရေ ဟတ္ထေဟိ ဘဉ္ဇိတုံ၊

သိက္ခာပဒါ နော ပညတ္တာ, ဂေါတမေန ယသဿိနာ’’တိ။ – ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ သရေ ဟတ္ထေဟိ ဘဉ္ဇိတွာတိ, ပုဗ္ဗေ တာပသကာလေ သရတိဏာနိ မမ ဟတ္ထေဟိ ဆိန္ဒိတွာ တိဏကုဋိံ ကတွာ အစ္ဆိသံ ဝသိံ, နိသီဒိဉ္စေဝ နိပဇ္ဇိဉ္စ။ တေနာတိ ကုဋိကရဏတ္ထံ သရာနံ ဘဉ္ဇနေန။ သမ္မုတိယာတိ အနွတ္ထသမ္မုတိယာ သရဘင်္ဂေါတိ, နာမံ အဟု အဟောသိ။

န မယှံ ကပ္ပတေ အဇ္ဇာတိ အဇ္ဇ ဣဒါနိ ဥပသမ္ပန္နဿ မယှံ သရေ သရတိဏေ ဟတ္ထေဟိ ဘဉ္ဇိတုံ န ကပ္ပတေ န ဝဋ္ဋတိ။ ကသ္မာ? သိက္ခာပဒါ နော ပညတ္တာ, ဂေါတမေန ယသဿိနာတိ။ တေန ယံ အမှာကံ သတ္ထာရာ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တံ မယံ ဇီဝိတဟေတုနာပိ နာတိက္ကမာမာတိ ဒဿေတိ။

ဧဝံ ဧကေန ပကာရေန တိဏကုဋိကာယ အပဋိသင်္ခရဏေ ကာရဏံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အပရေနပိ ပရိယာယေန နံ ဒဿေန္တော –

၄၈၉။ ‘‘သကလံ သမတ္တံ ရောဂံ, သရဘင်္ဂေါ နာဒ္ဒသံ ပုဗ္ဗေ၊

သောယံ ရောဂေါ ဒိဋ္ဌော, ဝစနကရေနာတိဒေဝဿာ’’တိ။ – ဣမံ ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ သကလန္တိ သဗ္ဗံ။ သမတ္တန္တိ သမ္ပုဏ္ဏံ, သဗ္ဗဘာဂတော အနဝသေသန္တိ အတ္ထော။ ရောဂန္တိ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဝသေန ရုဇနဋ္ဌေန ရောဂဘူတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ နာဒ္ဒသံ ပုဗ္ဗေတိ သတ္ထု ဩဝါဒပဋိလာဘတော ပုဗ္ဗေ န အဒ္ဒက္ခိံ။ သောယံ ရောဂေါ ဒိဋ္ဌော, ဝစနကရေနာတိဒေဝဿာတိ သမ္မုတိဒေဝါ ဥပပတ္တိဒေဝါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ သဗ္ဗေပိ ဒေဝေ အတ္တနော သီလာဒိဂုဏေဟိ အတိက္ကမိတွာ ဌိတတ္တာ အတိဒေဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩဝါဒပဋိကရေန သရဘင်္ဂေန သော အယံ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတော ရောဂေါ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ပဉ္စက္ခန္ဓတော ဒိဋ္ဌော, ပရိညာတောတိ အတ္ထော။ ဧတေန ဧဝံ အတ္တဘာဝကုဋိကာယမ္ပိ အနပေက္ခော ဗာဟိရံ တိဏကုဋိကံ ကထံ ပဋိသင်္ခရိဿတီတိ ဒဿေတိ။

ဣဒါနိ ယံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇန္တေန မယာ အယံ အတ္တဘာဝရောဂေါ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌော, သွာယံ မဂ္ဂေါ သဗ္ဗဗုဒ္ဓသာဓာရဏော။ ယေန နေသံ ဩဝါဒဓမ္မောပိ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏသဒိသော ယတ္ထာဟံ ပတိဋ္ဌာယ ဒုက္ခက္ခယံ ပတ္တောတိ ဧဝံ အတ္တနော အရဟတ္တပဋိပတ္တိံ ဗျာကရောန္တော –

၄၉၀။ ‘‘ယေနေဝ မဂ္ဂေန ဂတော ဝိပဿီ, ယေနေဝ မဂ္ဂေန သိခီ စ ဝေဿဘူ၊

ကကုသန္ဓကောဏာဂမနော စ ကဿပေါ, တေနဉ္ဇသေန အဂမာသိ ဂေါတမော။

၄၉၁။ ‘‘ဝီတတဏှာ အနာဒါနာ, သတ္တ ဗုဒ္ဓါ ခယောဂဓာ၊

ယေဟာယံ ဒေသိတော ဓမ္မော, ဓမ္မဘူတေဟိ တာဒိဘိ။

၄၉၂။ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိနံ၊

ဒုက္ခံ သမုဒယော မဂ္ဂေါ, နိရောဓော ဒုက္ခသင်္ခယော။

၄၉၃။ ‘‘ယသ္မိံ နိဝတ္တတေ ဒုက္ခံ, သံသာရသ္မိံ အနန္တကံ၊

ဘေဒါ ဣမဿ ကာယဿ, ဇီဝိတဿ စ သင်္ခယာ၊

အညော ပုနဗ္ဘဝေါ နတ္ထိ, သုဝိမုတ္တောမှိ သဗ္ဗဓီ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

တတ္ထ ယေနေဝ မဂ္ဂေနာတိ ယေနေဝ သပုဗ္ဗဘာဂေန အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန။ ဂတောတိ ပဋိပန္နော နိဗ္ဗာနံ အဓိဂတော။ ဝိပဿီတိ ဝိပဿီ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ ကကုသန္ဓာတိ အဝိဘတ္တိကော နိဒ္ဒေသော။ ‘‘ကကုသန္ဓကောဏာဂမနာ’’တိပိ ပါဌော။ တေနဉ္ဇသေနာတိ တေနေဝ အဉ္ဇသေန အရိယမဂ္ဂေန။

အနာဒါနာတိ အနုပါဒါနာ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ ဝါ။ ခယောဂဓာတိ နိဗ္ဗာနောဂဓာ နိဗ္ဗာနပတိဋ္ဌာ။ ယေဟာယံ ဒေသိတော ဓမ္မောတိ ယေဟိ သတ္တဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ အယံ သာသနဓမ္မော ဒေသိတော ပဝေဒိတော။ ဓမ္မဘူတေဟီတိ ဓမ္မကာယတာယ ဓမ္မသဘာဝေဟိ, နဝလောကုတ္တရဓမ္မတော ဝါ ဘူတေဟိ ဇာတေဟိ, ဓမ္မံ ဝါ ပတ္တေဟိ။ တာဒိဘီတိ, ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တေဟိ။

‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’’တိအာဒိနာ တေဟိ ဒေသိတံ ဓမ္မံ ဒဿေတိ။ တတ္ထ စတ္တာရီတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ။ အရိယသစ္စာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မဒဿနံ။ ဝစနတ္ထတော ပန အရိယာနိ စ အဝိတထဋ္ဌေန သစ္စာနိ စာတိ အရိယသစ္စာနိ, အရိယဿ ဝါ ဘဂဝတော သစ္စာနိ တေန ဒေသိတတ္တာ, အရိယဘာဝကရာနိ ဝါ သစ္စာနီတိ အရိယသစ္စာနိ။ ကုစ္ဆိတဘာဝတော တုစ္ဆဘာဝတော စ ဒုက္ခံ, ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ။ တံ ဒုက္ခံ သမုဒေတိ ဧတသ္မာတိ သမုဒယော, တဏှာ။ ကိလေသေ မာရေန္တော ဂစ္ဆတိ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ, သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော အဋ္ဌ ဓမ္မာ။ သံသာရစာရကသင်္ခါတော နတ္ထိ ဧတ္ထ ရောဓော, ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ ပုဂ္ဂလဿ ရောဓာဘာဝေါ ဟောတိ, နိရုဇ္ဈတိ ဒုက္ခမေတ္ထာတိ ဝါ နိရောဓော, နိဗ္ဗာနံ။ တေနာဟ ‘‘ဒုက္ခသင်္ခယော’’တိ။ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော။

ယသ္မိန္တိ ယသ္မိံ နိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ အဓိဂတေ။ နိဝတ္တတေတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာယ သတိ အနန္တကံ အပရိယန္တံ ဣမသ္မိံ သံသာရေ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ န ပဝတ္တတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ, သော နိရောဓောတိ အယံ ဓမ္မဘူတေဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေဟိ ဒေသိတော ဓမ္မောတိ ယောဇနာ။ ‘‘ဘေဒါ’’တိအာဒိနာ ‘‘ရောဂေါ ဒိဋ္ဌော’’တိ ဒုက္ခပရိညာယ သူစိတံ အတ္တနော အရဟတ္တပ္ပတ္တိံ သရူပတော ဒဿေတိ။ ‘‘ယသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တတေ ဒုက္ခ’’န္တိ ပန ပါဌေ သကလဂါထာယ တတ္ထာယံ ယောဇနာ – ယသ္မိံ ခန္ဓာဒိပဋိပါဋိသညိတေ သံသာရေ ဣဒံ အနန္တကံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ နိဗ္ဗတ္တံ, သော ဣတော ဒုက္ခပ္ပတ္တိတော အညော ပုနပ္ပုနံ ဘဝနဘာဝတော ပုနဗ္ဘဝေါ။ ဣမဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ သင်္ခယာ ကာယသင်္ခါတဿ ခန္ဓပဉ္စကဿ ဘေဒါ ဝိနာသာ ဥဒ္ဓံ နတ္ထိ, တသ္မာ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗေဟိ ကိလေသေဟိ သဗ္ဗေဟိ ဘဝေဟိ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တော ဝိသံယုတ္တော အမှီတိ။

သရဘင်္ဂတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

သတ္တကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၈။ အဋ္ဌကနိပါတော

၁။ မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အဋ္ဌကနိပါတေ ကမ္မံ ဗဟုကန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော, ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ ဝိဘဇန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိယမာနံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ, သယမ္ပိ တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တော ပဏိဓာနံ ကတွာ, ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ, ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော သုမေဓဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဝိဇ္ဇာဓရော ဟုတွာ အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော သတ္ထာရံ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတေ ဧကသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ကဏိကာရပုပ္ဖေဟိ ပူဇံ အကာသိ။

သော တေန ပုညကမ္မေန အပရာပရံ သုဂတီသုယေဝ ပရိဝတ္တေန္တော ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ဗာရာဏသိယံ ကုလဃရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ သုဝဏ္ဏစေတိယကရဏဋ္ဌာနေ သတသဟဿဂ္ဃနိကာယ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာယ ပူဇံ ကတွာ, ‘‘ဘဂဝါ မယှံ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။

တတော ယာဝဇီဝံ ကုသလကမ္မံ ကတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဥဇ္ဇေနိယံ ရညော စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ ပုရောဟိတဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ မာတာ ‘‘မယှံ ပုတ္တော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, အတ္တနော နာမံ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ ကဉ္စနမာဏဝေါ တွေဝ နာမံ အကာသိ။ သော ဝုဍ္ဎိမနွာယ တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပိတု အစ္စယေန ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ လဘိ။ သော ဂေါတ္တဝသေန ကစ္စာယနောတိ ပညာယိတ္ထ။ တံ ရာဇာ စဏ္ဍပဇ္ဇောတော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ, ‘‘အာစရိယ, တွံ တတ္ထ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဣဓာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ။ သော အတ္တဋ္ဌမော သတ္ထု သန္တိကံ ဥပဂတော။ တဿ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ ဒေသနာပရိယောသာနေ သော သတ္တဟိ ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၂။၅၄။၁-၂၇) –

‘‘ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, အနေဇော အဇိတံ ဇယော၊

သတသဟဿေ ကပ္ပါနံ, ဣတော ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော။

‘‘ဝီရော ကမလပတ္တက္ခော, သသင်္ကဝိမလာနနော၊

ကနကာစလသင်္ကာသော, ရဝိဒိတ္တိသမပ္ပဘော။

‘‘သတ္တနေတ္တမနောဟာရီ, ဝရလက္ခဏဘူသိတော၊

သဗ္ဗဝါကျပထာတီတော, မနုဇာမရသက္ကတော။

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓယံ သတ္တေ, ဝါဂီသော မဓုရဿရော၊

ကရုဏာနိဗန္ဓသန္တာနော, ပရိသာသု ဝိသာရဒေါ။

‘‘ဒေသေတိ မဓုရံ ဓမ္မံ, စတုသစ္စူပသံဟိတံ၊

နိမုဂ္ဂေ မောဟပင်္ကမှိ, သမုဒ္ဓရတိ ပါဏိနေ။

‘‘တဒါ ဧကစရော ဟုတွာ, တာပသော ဟိမဝါလယော၊

နဘသာ မာနုသံ လောကံ, ဂစ္ဆန္တော ဇိနမဒ္ဒသံ။

‘‘ဥပေစ္စ သန္တိကံ တဿ, အဿောသိံ ဓမ္မဒေသနံ၊

ဝဏ္ဏယန္တဿ ဝီရဿ, သာဝကဿ မဟာဂုဏံ။

‘‘သံခိတ္တေန မယာ ဝုတ္တံ, ဝိတ္ထာရေန ပကာသယံ၊

ပရိသံ မဉ္စ တောသေတိ, ယထာ ကစ္စာယနော အယံ။

‘‘နာဟံ ဧဝမိဓေကစ္စံ, အညံ ပဿာမိ သာဝကံ၊

တသ္မာတဒဂ္ဂေ ဧသဂ္ဂေါ, ဧဝံ ဓာရေထ ဘိက္ခဝေါ။

‘‘တဒါဟံ ဝိမှိတော ဟုတွာ, သုတွာ ဝါကျံ မနောရမံ၊

ဟိမဝန္တံ ဂမိတွာန, အာဟိတွာ ပုပ္ဖသဉ္စယံ။

‘‘ပူဇေတွာ လောကသရဏံ, တံ ဌာနမဘိပတ္ထယိံ၊

တဒါ မမာသယံ ဉတွာ, ဗျာကာသိ သ ရဏဉ္ဇဟော။

‘‘ပဿထေတံ ဣသိဝရံ, နိဒ္ဓန္တကနကတ္တစံ၊

ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမံ ပီဏံသံ, အစလံ ပဉ္ဇလိံ ဌိတံ။

‘‘ဟာသံ သုပုဏ္ဏနယနံ, ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏဂတာသယံ၊

ဓမ္မဇံ ဥဂ္ဂဟဒယံ, အမတာသိတ္တသန္နိဘံ။

‘‘ကစ္စာနဿ ဂုဏံ သုတွာ, တံ ဌာနံ ပတ္ထယံ ဌိတော၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဂေါတမဿ မဟာမုနေ။

‘‘တဿ ဓမ္မေသု ဒါယာဒေါ, ဩရသော ဓမ္မနိမ္မိတော၊

ကစ္စာနော နာမ နာမေန, ဟေဿတိ သတ္ထု သာဝကော။

‘‘ဗဟုဿုတော မဟာဉာဏီ, အဓိပ္ပါယဝိဒူ မုနေ၊

ပါပုဏိဿတိ တံ ဌာနံ, ယထာယံ ဗျာကတော မယာ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒုဝေ ဘဝေ သံသရာမိ, ဒေဝတ္တေ အထ မာနုသေ၊

အညံ ဂတိံ န ဂစ္ဆာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ဒုဝေ ကုလေ ပဇာယာမိ, ခတ္တိယေ အထ ဗြာဟ္မဏေ၊

နီစေ ကုလေ န ဇာယာမိ, ဗုဒ္ဓပူဇာယိဒံ ဖလံ။

‘‘ပစ္ဆိမေ စ ဘဝေ ဒါနိ, ဇာတော ဥဇ္ဇေနိယံ ပုရေ၊

ပဇ္ဇောတဿ စ စဏ္ဍဿ, ပုရောဟိတဒိဇာဓိနော။

‘‘ပုတ္တော တိရိဋိဝစ္ဆဿ, နိပုဏော ဝေဒပါရဂူ၊

မာတာ စ စန္ဒိမာ နာမ, ကစ္စာနောဟံ ဝရတ္တစော။

‘‘ဝီမံသနတ္ထံ ဗုဒ္ဓဿ, ဘူမိပါလေန ပေသိတော၊

ဒိသွာ မောက္ခပုရဒွါရံ, နာယကံ ဂုဏသဉ္စယံ။

‘‘သုတွာ စ ဝိမလံ ဝါကျံ, ဂတိပင်္ကဝိသောသနံ၊

ပါပုဏိံ အမတံ သန္တံ, သေသေဟိ သဟ သတ္တဟိ။

‘‘အဓိပ္ပါယဝိဒူ ဇာတော, သုဂတဿ မဟာမတေ။

ဌပိတော ဧတဒဂ္ဂေ စ, သုသမိဒ္ဓမနောရထော။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ သတ္ထာ ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ။ တေ တာဝဒေဝ ဒွင်္ဂုလမတ္တကေသမဿုကာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ။ ဧဝံ ထေရော သဒတ္ထံ နိပ္ဖါဒေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ရာဇာ ပဇ္ဇောတော တုမှာကံ ပါဒေ ဝန္ဒိတုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ ဣစ္ဆတီ’’တိ သတ္ထု အာရောစေသိ။ သတ္ထာ, ‘‘တွံယေဝ, ဘိက္ခု, တတ္ထ ဂစ္ဆ, တယိ ဂတေပိ ရာဇာ ပသီဒိဿတီ’’တိ အာဟ။ ထေရော သတ္ထု အာဏာယ အတ္တဋ္ဌမော တတ္ထ ဂန္တွာ ရာဇာနံ ပသာဒေတွာ အဝန္တီသု သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုန သတ္ထု သန္တိကမေဝ ဂတော။ သော ဧကဒိဝသံ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ သမဏဓမ္မံ ပဟာယ ကမ္မာရာမေ သင်္ဂဏိကာရာမေ ရသတဏှာနုဂတေ စ ပမာဒဝိဟာရိနော ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒဝသေန –

၄၉၄။ ‘‘ကမ္မံ ဗဟုကံ န ကာရယေ, ပရိဝဇ္ဇေယျ ဇနံ န ဥယျမေ၊

သော ဥဿုက္ကော ရသာနုဂိဒ္ဓေါ, အတ္ထံ ရိဉ္စတိ ယော သုခါဓိဝါဟော။

၄၉၅။ ‘‘ပင်္ကောတိ ဟိ နံ အဝေဒယုံ, ယာယံ ဝန္ဒနပူဇနာ ကုလေသု၊

သုခုမံ သလ္လံ ဒုရုဗ္ဗဟံ, သက္ကာရော ကာပုရိသေန ဒုဇ္ဇဟော’’တိ။ –

ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ကမ္မံ ဗဟုကံ န ကာရယေတိ နဝါဝါသကာရာပနာဒိံ သမဏဓမ္မကရဏဿ ပရိဗန္ဓဘူတံ မဟန္တံ နဝကမ္မံ န ပဋ္ဌပေယျ, ခုဒ္ဒကံ အပ္ပသမာရမ္ဘံ ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏာဒိံ သတ္ထု ဝစနပဋိပူဇနတ္ထံ ကာတဗ္ဗမေဝ။ ပရိဝဇ္ဇေယျ ဇနန္တိ ဂဏသင်္ဂဏိကဝသေန ဇနံ ဝိဝဇ္ဇေယျ။ ဇနန္တိ ဝါ ယာဒိသံ သံသေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, တာဒိသံ အကလျာဏမိတ္တဘူတံ ဇနံ ပရိဝဇ္ဇေယျ။ န ဥယျမေတိ, ပစ္စယုပ္ပါဒနတ္ထံ ကုလသင်္ဂဏှနဝသေန န ဝါယမေယျ, ယသ္မာ သော ဥဿုက္ကော ရသာနုဂိဒ္ဓေါ, အတ္ထံ ရိဉ္စတိ ယော သုခါဓိဝါဟောတိ ယော ရသာနုဂိဒ္ဓေါ ရသတဏှာဝသိကော ဘိက္ခု ပစ္စယုပ္ပါဒနပသုတော, သော ကုလသင်္ဂဏှနတ္ထံ ဥဿုက္ကော, တေသု သုခိတေသု သုခိတော, ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော, ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ယောဂံ အာပဇ္ဇတိ, ယော သုခါဓိဝါဟော သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါဝဟော သီလာဒိအတ္ထော, တံ ရိဉ္စတိ ပဇဟတိ ဧကံသေန အတ္တာနံ တတော ဝိဝေစေတီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ‘‘ကမ္မာရာမတံ သင်္ဂဏိကာရာမတံ ပစ္စယဂေဓဉ္စ ဝဇ္ဇေထာ’’တိ ဩဝဒိတွာ ဣဒါနိ သက္ကာရာဘိလာသံ ဂရဟန္တော ဒုတိယံ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ယာ အယံ ဘိက္ခာယ ဥပဂတာနံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ကုလေသု ဂေဟဝါသီဟိ ဂုဏသမ္ဘာဝနာယ ကရီယမာနာ ဝန္ဒနာ ပူဇနာ စ, ယသ္မာ တံ အဘာဝိတတ္တာနံ ဩသီဒါပနဋ္ဌေန မလိနဘာဝကရဏဋ္ဌေန စ ပင်္ကော ကဒ္ဒမောတိ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ ပဝေဒယုံ အဗ္ဘညံသု ပဝေဒေသုံ ဝါ, ယသ္မာ စ အပရိညာတက္ခန္ဓာနံ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာနံ သက္ကာရာဘိလာသံ ဒုဝိညေယျသဘာဝတာယ ပီဠာဇနနတော အန္တော တုဒနတော ဒုရုဒ္ဓရဏတော စ သုခုမံ သလ္လံ ဒုရုဗ္ဗဟံ ပဝေဒယုံ, တတော ဧဝ သက္ကာရော ကာပုရိသေန ဒုဇ္ဇဟော ဒုပ္ပဇဟေယျော တဿ ပဟာနပဋိပတ္တိယာ အပ္ပဋိပဇ္ဇနတော။ သက္ကာရာဘိလာသပ္ပဟာနေန ဟိ သက္ကာရော ပဟီနော ဟောတိ, တသ္မာ တဿ ပဟာနာယ အာယောဂေါ ကရဏီယောတိ ဒဿေတိ –

၄၉၆။ ‘‘န ပရဿုပနိဓာယ, ကမ္မံ မစ္စဿ ပါပကံ၊

အတ္တနာ တံ န သေဝေယျ, ကမ္မဗန္ဓူ ဟိ မာတိယာ။

၄၉၇။ ‘‘န ပရေ ဝစနာ စောရော, န ပရေ ဝစနာ မုနိ၊

အတ္တာ စ နံ ယထာ ဝေဒိ, ဒေဝါပိ နံ တထာ ဝိဒူ။

၄၉၈။ ‘‘ပရေ စ န ဝိဇာနန္တိ, မယမေတ္ထ ယမာမသေ၊

ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တိ, တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါ။

၄၉၉။ ‘‘ဇီဝတေ ဝါပိ သပ္ပညော, အပိ ဝိတ္တပရိက္ခယော၊

ပညာယ စ အလာဘေန, ဝိတ္တဝါပိ န ဇီဝတိ။

၅၀၀။ ‘‘သဗ္ဗံ သုဏာတိ သောတေန, သဗ္ဗံ ပဿတိ စက္ခုနာ၊

န စ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ဓီရော, သဗ္ဗံ ဥဇ္ဈိတုမရဟတိ။

၅၀၁။ ‘‘စက္ခုမာဿ ယထာ အန္ဓော, သောတဝါ ဗဓိရော ယထာ၊

ပညဝါဿ ယထာ မူဂေါ, ဗလဝါ ဒုဗ္ဗလောရိဝ၊

အထ အတ္ထေ သမုပ္ပန္နေ, သယေထ မတသာယိက’’န္တိ။ –

ဣမာ ဆ ဂါထာ ရညော ပဇ္ဇောတဿ ဩဝါဒဝသေန အဘာသိ။ သော ကိရ ဗြာဟ္မဏေ သဒ္ဒဟိတွာ ပသုဃာတယညံ ကာရေတိ, ကမ္မံ အသောဓေတွာဝ အစောရေ စောရသညာယ ဒဏ္ဍေသိ, အဋ္ဋကရဏေ စ အဿာမိကေ သာမိကေ ကရောတိ, သာမိကေ စ အဿာမိကေ။ တတော နံ ထေရော ဝိဝေစေတုံ ‘‘န ပရဿာ’’တိအာဒိနာ ဆ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ န ပရဿုပနိဓာယ, ကမ္မံ မစ္စဿ ပါပကန္တိ ပရဿ မစ္စဿ သတ္တဿ ဥပနိဓာယ ဥဒ္ဒိဿ ကာရဏံ ကတွာ ပါပကံ ဝဓဗန္ဓာဒိကမ္မံ န သေဝေယျ, ပရေန န ကာရာပေယျာတိ အတ္ထော။ အတ္တနာ တံ န သေဝေယျာတိ အတ္တနာပိ တံ ပါပကံ န ကရေယျ။ ကသ္မာ? ကမ္မဗန္ဓူ ဟိ မာတိယာ ဣမေ မာတိယာ မစ္စာ ကမ္မဒါယာဒါ, တသ္မာ အတ္တနာ စ ကိဉ္စိ ပါပကမ္မံ န ကရေယျ, ပရေနပိ န ကာရာပေယျာတိ အတ္ထော။

န ပရေ ဝစနာ စောရောတိ အတ္တနာ စောရိယံ အကတွာ ပရဝစနာ ပရဿ ဝစနမတ္တေန စောရော နာမ န ဟောတိ, တထာ န ပရေ ဝစနာ မုနိ ပရဿ ဝစနမတ္တေန မုနိ သုဝိသုဒ္ဓကာယဝစီမနောသမာစာရော န ဟောတိ။ ဧတ္ထ ဟိ ပရေတိ ဝိဘတ္တိအလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော။ ကေစိ ပန ‘‘ပရေသန္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပရေတိ သံ-ကာရလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝဒန္တိ။ အတ္တာ စ နံ ယထာ ဝေဒီတိ နံ သတ္တံ တဿ အတ္တာ စိတ္တံ ယထာ ‘‘အဟံ ပရိသုဒ္ဓေါ, အပရိသုဒ္ဓေါ ဝါ’’တိ ယာထာဝတော အဝေဒိ ဇာနာတိ။ ဒေဝါပိ နံ တထာ ဝိဒူတိ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ, ဥပပတ္တိဒေဝါ စ တထာ ဝိဒူ ဝိဒန္တိ ဇာနန္တိ, တသ္မာ သယံ တာဒိသာ ဒေဝါ စ ပမာဏံ သုဒ္ဓါသုဒ္ဓါနံ သုဒ္ဓါသုဒ္ဓဘာဝဇာနနေ, န ယေ ကေစိ ဣစ္ဆာဒေါသပရေတာ သတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။

ပရေတိ ပဏ္ဍိတေ ဌပေတွာ တတော အညေ, ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ ကမ္မံ ကမ္မဖလံ ကာယဿ အသုဘတံ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတံ အဇာနန္တာ ဣဓ ပရေ နာမ။ တေ မယမေတ္ထ ဣမသ္မိံ ဇီဝလောကေ ယမာမ ဥပရမာမ, ‘‘သတတံ သမိတံ မစ္စု သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ န ဇာနန္တိ။ ယေ စ တတ္ထ ဝိဇာနန္တီတိ ယေ စ တတ္ထ ပဏ္ဍိတာ ‘‘မယံ မစ္စု သမီပံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝိဇာနန္တိ။ တတော သမ္မန္တိ မေဓဂါတိ ဧဝဉှိ တေ ဇာနန္တာ မေဓဂါနံ ပရဝိဟိံသနာနံ ဝူပသမာယ ပဋိပဇ္ဇန္တိ, အတ္တနာ ပရေ စ အညေ န မေဓန္တိ န ဗာဓေန္တီတိ အတ္ထော။ တွံ ပန ဇီဝိတနိမိတ္တံ အစောရေ စောရေ ကရောန္တောပိ ဒဏ္ဍနေန သာမိကေ အဿာမိကေ ကရောန္တောပိ ဓနဇာနိယာ ဗာဓသိ ပညာဝေကလ္လတော။ တထာ အကရောန္တောပိ ဇီဝတေ ဝါပိ သပ္ပညော, အပိ ဝိတ္တပရိက္ခယော ပရိက္ခီဏဓနောပိ သပ္ပညဇာတိကော ဣတရီတရသန္တောသေန သန္တုဋ္ဌော အနဝဇ္ဇာယ ဇီဝိကာယ ဇီဝတိယေဝ။ တဿ ဟိ ဇီဝိတံ နာမ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ပညာဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌ’’န္တိ (သံ။ နိ။ ၁။၇၃, ၂၄၆၊ သု။ နိ။ ၁၈၄)။ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလော ပန ပညာယ စ အလာဘေန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သမ္ပရာယိကဉ္စ အတ္ထံ ဝိရာဓေန္တော ဝိတ္တဝါပိ န ဇီဝတိ ဂရဟာဒိပဝတ္တိယာ ဇီဝန္တော နာမ န ဟောတိ, အနုပါယညုတာယ ယထာဓိဂတံ ဓနံ နာသေန္တော ဇီဝိတမ္ပိ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိယေဝ။

ဣမာ ကိရ စတဿောပိ ဂါထာ ထေရော သုပိနန္တေန ရညော ကထေသိ။ ရာဇာ သုပိနံ ဒိသွာ ထေရံ နမဿန္တောယေဝ ပဗုဇ္ဈိတွာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌနိယာမေန သုပိနံ ကထေသိ။ တံ သုတွာ ထေရော တာ ဂါထာ ပစ္စုနုဘာသိတွာ ‘‘သဗ္ဗံ သုဏာတီ’’တိအာဒိနာ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ရာဇာနံ ဩဝဒိ။ တတ္ထ သဗ္ဗံ သုဏာတိ သောတေနာတိ ဣဓ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဒံ အာပါထဂတံ သဗ္ဗံ သုဘာသိတံ ဒုဗ္ဘာသိတဉ္စ အဗဓိရော သောတေန သုဏာတိ။ တထာ သဗ္ဗံ ရူပံ သုန္ဒရံ အသုန္ဒရမ္ပိ စက္ခုနာ အနန္ဓော ပဿတိ, အယမိန္ဒြိယာနံ သဘာဝေါ။ တတ္ထ ပန န စ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ဓီရော, သဗ္ဗံ ဥဇ္ဈိတုန္တိ စ နိဒဿနမတ္တမေတံ။ ယဉှိ တံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ဝါ, န တံ သဗ္ဗံ ဓီရော သပ္ပညော ဥဇ္ဈိတုံ ပရိစ္စဇိတုံ ဂဟေတုံ ဝါ အရဟတိ။ ဂုဏာဂုဏံ ပန တတ္ထ ဥပပရိက္ခိတွာ ဥဇ္ဈိတဗ္ဗမေဝ ဥဇ္ဈိတုံ ဂဟေတဗ္ဗဉ္စ ဂဟေတုံ အရဟတိ, တသ္မာ စက္ခုမာဿ ယထာ အန္ဓော စက္ခုမာပိ သမာနော ဥဇ္ဈိတဗ္ဗေ ဒိဋ္ဌေ အန္ဓော ယထာ အဿ အပဿန္တော ဝိယ ဘဝေယျ, တထာ ဥဇ္ဈိတဗ္ဗေ သုတေ သောတဝါပိ ဗဓိရော ယထာ အဿ အသုဏန္တော ဝိယ ဘဝေယျ။ ပညဝါဿ ယထာ မူဂေါတိ ဝိစာရဏပညာယ ပညဝါ ဝစနကုသလောပိ အဝတ္တဗ္ဗေ မူဂေါ ဝိယ ဘဝေယျ။ ဗလဝါ ထာမသမ္ပန္နောပိ အကတ္တဗ္ဗေ ဒုဗ္ဗလောရိဝ, ရကာရော ပဒသန္ဓိကရော, အသမတ္ထော ဝိယ ဘဝေယျ။ အထ အတ္ထေ သမုပ္ပန္နေ, သယေထ မတသာယိကန္တိ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဥပဋ္ဌိတေ မတသာယိကံ သယေထ, မတသာယိကံ သယိတွာပိ တံ ကိစ္စံ တီရေတဗ္ဗမေဝ, န ဝိရာဓေတဗ္ဗံ။ အထ ဝါ အထ အတ္ထေ သမုပ္ပန္နေတိ အတ္တနာ အကရဏီယေ အတ္ထေ ကိစ္စေ ဥပ္ပန္နေ ဥပဋ္ဌိတေ မတသာယိကံ သယေထ, မတသာယိကံ သယိတွာပိ တံ န ကာတဗ္ဗမေဝ။ န ဟိ ပဏ္ဍိတော အယုတ္တံ ကာတုမရဟတီတိ ဧဝံ ထေရေန ဩဝဒိတော ရာဇာ အကတ္တဗ္ဗံ ပဟာယ ကာတဗ္ဗေယေဝ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော အဟောသီတိ။

မဟာကစ္စာယနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂။ သိရိမိတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

အက္ကောဓနောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သိရိမိတ္တတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ မဟဒ္ဓနကုဋုမ္ဗိကဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သိရိမိတ္တောတိ လဒ္ဓနာမော။ တဿ ကိရ မာတာ သိရိဂုတ္တဿ ဘဂိနီ။ တဿ ဝတ္ထု ဓမ္မပဒဝဏ္ဏနာယံ (ဓ။ ပ။ အဋ္ဌ။ ၁။ဂရဟဒိန္နဝတ္ထု) အာဂတမေဝ။ သော သိရိဂုတ္တဿ ဘာဂိနေယျော သိရိမိတ္တော ဝယပ္ပတ္တော သတ္ထု ဓနပါလဒမနေ လဒ္ဓပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတ္တော။ ဧကဒိဝသံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတုံ အာသနံ အဘိရုဟိတွာ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ကထေသိ။ ကထေန္တော စ ဥဠာရတရေ ဂုဏေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော –

၅၀၂။ ‘‘အက္ကောဓနောနုပနာဟီ, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊

သ ဝေ တာဒိသကော ဘိက္ခု, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတိ။

၅၀၃။ ‘‘အက္ကောဓနောနုပနာဟီ, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊

ဂုတ္တဒွါရော သဒါ ဘိက္ခု, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတိ။

၅၀၄။ ‘‘အက္ကောဓနောနုပနာဟီ, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊

ကလျာဏသီလော သော ဘိက္ခု, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတိ။

၅၀၅။ ‘‘အက္ကောဓနောနုပနာဟီ, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊

ကလျာဏမိတ္တော သော ဘိက္ခု, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတိ။

၅၀၆။ ‘‘အက္ကောဓနောနုပနာဟီ, အမာယော ရိတ္တပေသုဏော၊

ကလျာဏပညော သော ဘိက္ခု, ဧဝံ ပေစ္စ န သောစတိ။

၅၀၇။ ‘‘ယဿ သဒ္ဓါ တထာဂတေ, အစလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊

သီလဉ္စ ယဿ ကလျာဏံ, အရိယကန္တံ ပသံသိတံ။

၅၀၈။ ‘‘သံဃေ ပသာဒေါ ယဿတ္ထိ, ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနံ၊

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ။

၅၀၉။ ‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ အက္ကောဓနောတိ အကုဇ္ဈနသီလော။ ဥပဋ္ဌိတေ ဟိ ကောဓုပ္ပတ္တိနိမိတ္တေ အဓိဝါသနခန္တိယံ ဌတွာ ကောပဿ အနုပ္ပါဒကော။ အနုပနာဟီတိ န ဥပနာဟကော, ပရေဟိ ကတံ အပရာဓံ ပဋိစ္စ ‘‘အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မံ, အဇိနိ မံ အဟာသိ မေ’’တိအာဒိနာ (ဓ။ ပ။ ၃၊ မဟာဝ။ ၄၆၄၊ မ။ နိ။ ၃။၂၃၇) ကောဓဿ အနုပနယှနသီလော။ သန္တဒေါသပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ မာယာယ အဘာဝတော အမာယော။ ပိသုဏဝါစာဝိရဟိတတော ရိတ္တပေသုဏော, သ ဝေ တာဒိသကော ဘိက္ခူတိ သော တထာရူပေါ တထာဇာတိကော ယထာဝုတ္တဂုဏသမန္နာဂတော ဘိက္ခု။ ဧဝံ ယထာဝုတ္တပဋိပတ္တိယာ ပေစ္စ ပရလောကေ န သောစတိ သောကနိမိတ္တဿ အဘာဝတော။ စက္ခုဒွါရာဒယော ကာယဒွါရာဒယော စ ဂုတ္တာ ပိဟိတာ သံဝုတာ ဧတဿာတိ ဂုတ္တဒွါရော။ ကလျာဏသီလောတိ သုန္ဒရသီလော သုဝိသုဒ္ဓသီလော။ ကလျာဏမိတ္တောတိ –

‘‘ပိယော ဂရုဘာဝနိယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇယေ’’တိ။ (အ။ နိ။ ၇။၃၇) –

ဧဝံ ဝိဘာဝိတလက္ခဏော ကလျာဏမိတ္တော ဧတဿာတိ ကလျာဏမိတ္တော။ ကလျာဏပညောတိ သုန္ဒရပညော။ ယဒိပိ ပညာ နာမ အသုန္ဒရာ နတ္ထိ, နိယျာနိကာယ ပန ပညာယ ဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ

ဧဝမေတ္ထ ကောဓာဒီနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန စ အက္ကောဓနာဒိမုခေန, ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဂါထာယ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိပ္ဖတ္တိတလောကုတ္တရသဒ္ဓါဒိကေ ဥဒ္ဓရိတွာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ဂါထာယ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ယဿ သဒ္ဓါ’’တိအာဒိမာဟ။ တဿတ္ထော – ယဿ ပုဂ္ဂလဿ တထာဂတေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ မဂ္ဂေနာဂတသဒ္ဓါ, တတော ဧဝ အစလာ အဝိကမ္ပာ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတာ။ ‘‘အတ္ထီ’’တိ, ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။ အရိယကန္တန္တိ အရိယာနံ ကန္တံ ပိယာယိတံ ဘဝန္တရေပိ အဝိဇဟနတော။ ပသံသိတန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသဋ္ဌံ, ဝဏ္ဏိတံ ထောမိတံ အတ္ထီတိ ယောဇနာ။ တံ ပနေတံ သီလံ ဂဟဋ္ဌသီလံ ပဗ္ဗဇိတသီလန္တိ ဒုဝိဓံ။ တတ္ထ ဂဟဋ္ဌသီလံ နာမ ပဉ္စသိက္ခာပဒသီလံ, ယံ ဂဟဋ္ဌေန ရက္ခိတုံ သက္ကာ။ ပဗ္ဗဇိတသီလံ နာမ ဒသသိက္ခာပဒသီလံ ဥပါဒါယ သဗ္ဗံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ, တယိဒံ သဗ္ဗမ္ပိ အခဏ္ဍာဒိဘာဝေန အပရာမဋ္ဌတာယ ‘‘ကလျာဏ’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။

သံဃေ ပသာဒေါ ယဿတ္ထီတိ ‘‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော’’တိအာဒိနာ အရိယသံဃေ ပသာဒေါ သဒ္ဓါ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ အတ္ထိ အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတောတိ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနန္တိ ဒိဋ္ဌိဝင်္ကာဘာဝတော ကိလေသဝင်္ကာဘာဝတော စ ဥဇုဘူတံ။ အကုဋိလံ အဇိမှံ ကမ္မဿကတာဒဿနဉ္စေဝ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနဉ္စာတိ ဒုဝိဓမ္ပိ ဒဿနံ ယဿ အတ္ထိ အစလံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတန္တိ ယောဇနာ။ အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု သဒ္ဓါဓနံ, သီလဓနံ, သုတဓနံ, စာဂဓနံ, ပညာဓနန္တိ ဣမေသံ သုဝိသုဒ္ဓါနံ ဓနာနံ အတ္ထိတာယ ‘‘အဒလိဒ္ဒေါ’’တိ တံ တာဒိသံ ပုဂ္ဂလံ ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ အာဟု။ အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ တဿ တထာရူပဿ ဇီဝိတံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိအတ္ထာဓိဂမေန အမောဃံ အဝဉ္ဈံ သဖလမေဝါတိ အာဟူတိ အတ္ထော။

တသ္မာတိ, ယသ္မာ ယထာဝုတ္တသဒ္ဓါဒိဂုဏသမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ‘‘အဒလိဒ္ဒေါ အမောဃဇီဝိတော’’တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ အဟမ္ပိ တထာရူပေါ ဘဝေယျန္တိ။ သဒ္ဓဉ္စ…ပေ… သာသနန္တိ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ။ ပ။ ၁၈၃၊ ဒီ။ နိ။ ၂။၉၀) ဝုတ္တံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနံ အနုဿရန္တော ကုလပုတ္တော ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ သဒ္ဓဉ္စေဝ သီလဉ္စ ဓမ္မဒဿနဟေတုကံ ဓမ္မေ သုနိစ္ဆယာ ဝိမောက္ခဘူတံ ပသာဒဉ္စ အနုယုဉ္ဇေယျ ဝဍ္ဎေယျာတိ။

ဧဝံ ထေရော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မဒေသနာမုခေန အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနေ ဂုဏေ ပကာသေန္တော အညံ ဗျာကာသိ။

သိရိမိတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ မဟာပန္ထကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ယဒါ ပဌမမဒ္ဒက္ခိန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာပန္ထကတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဝိဘဝသမ္ပန္နော ကုဋုမ္ဗိယော ဟုတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သညာဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သယမ္ပိ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေန္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ယံ ဘိက္ခုံ တုမှေ ဣတော သတ္တဒိဝသမတ္ထကေ – ‘သညာဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ အယံ မမ သာသနေ အဂ္ဂေါ’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပယိတ္ထ, အဟမ္ပိ ဣမဿ အဓိကာရကမ္မဿ ဗလေန သော ဘိက္ခု ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ။ ကနိဋ္ဌဘာတာ ပနဿ တထေဝ ဘဂဝတိ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ မနောမယဿ ကာယဿာဘိနိမ္မာနံ စေတောဝိဝဋ္ဋကောသလ္လန္တိ ဒွိန္နံ အင်္ဂါနံ ဝသေန ဝုတ္တနယေနေဝ ပဏိဓာနံ အကာသိ။ ဘဂဝါ ဒွိန္နမ္ပိ ပတ္ထနံ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဂေါတမဿ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ တုမှာကံ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ။

တေ ဥဘောပိ ဇနာ တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ပုညာနိ ကတွာ တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။ တတ္ထ မဟာပန္ထကဿ အန္တရာကတံ ကလျာဏဓမ္မံ န ကထီယတိ။ စူဠပန္ထကော ပန ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝီသတိ ဝဿသဟဿာနိ ဩဒါတကသိဏကမ္မံ ကတွာ ဒေဝပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ။ အပဒါနေ ပန ‘‘စူဠပန္ထကော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ တာပသော ဟုတွာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တော တတ္ထ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပုပ္ဖစ္ဆတ္တေန ပူဇံ အကာသီ’’တိ အာဂတံ။ တေသံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တာနံယေဝ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကန္တံ။ အထ အမှာကံ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ မဟာဝိဟာရေ ဝိဟရတိ။

တေန စ သမယေန ရာဇဂဟေ ဓနသေဋ္ဌိဿ ဓီတာ အတ္တနော ဒါသေန သဒ္ဓိံ သန္ထဝံ ကတွာ ဉာတကေဟိ ဘီတာ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ပလာယိတွာ အညတ္ထ ဝသန္တီ တံ ပဋိစ္စ ဂဗ္ဘံ လဘိတွာ ပရိပက္ကဂဗ္ဘာ ‘‘ဉာတိဃရံ ဂန္တွာ ဝိဇာယိဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေယေဝ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ သာမိနာ နိဝတ္တိတာ ပုဗ္ဗေ ဝသိတဋ္ဌာနေ ဝသန္တီ ပုတ္တဿ ပန္ထေ ဇာတတ္တာ ပန္ထကောတိ, နာမံ အကာသိ။ တသ္မိံ အာဓာဝိတွာ ဝိဓာဝိတွာ ဝိစရဏကာလေ တမေဝ ပဋိစ္စ ဒုတိယံ ဂဗ္ဘံ ပဋိလဘိတွာ ပရိပက္ကဂဗ္ဘာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အန္တရာမဂ္ဂေ ပုတ္တံ ဝိဇာယိတွာ သာမိနာ နိဝတ္တိတာ ဇေဋ္ဌပုတ္တဿ မဟာပန္ထကောတိ ကနိဋ္ဌဿ စူဠပန္ထကောတိ နာမံ ကတွာ ယထာဝသိတဋ္ဌာနေယေဝ ဝသန္တီ အနုက္ကမေန ဒါရကေသု ဝဍ္ဎန္တေသု တေဟိ, ‘‘အမ္မ, အယျကကုလံ နော ဒဿေဟီ’’တိ နိဗုန္ဓိယမာနာ ဒါရကေ မာတာပိတူနံ သန္တိကံ ပေသေသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဒါရကာ ဓနသေဋ္ဌိနော ဂေဟေ ဝဍ္ဎန္တိ။ တေသု စူဠပန္ထကော အတိဒဟရော။ မဟာပန္ထကော ပန အယျကေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂတော သတ္ထာရံ ဒိသွာ သဟ ဒဿနေန ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ဓမ္မံ သုတွာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နတာယ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ ပိတာမဟံ အာပုစ္ဆိ။ သော သတ္ထု တမတ္ထံ အာရောစေတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ။ သော ပဗ္ဗဇိတွာ ဗဟုံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပရိပုဏ္ဏဝဿော ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ယောနိသောမနသိကာရေ ကမ္မံ ကရောန္တော ဝိသေသတော စတုန္နံ အရူပဇ္ဈာနာနံ လာဘီ ဟုတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ ဣတိ သော သညာဝိဝဋ္ဋကုသလာနံ အဂ္ဂေါ ဇာတော။ သော ဈာနသုခေန ဖလသုခေန ဝီတိနာမေန္တော ဧကဒိဝသံ အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ အဓိဂတသမ္ပတ္တိံ ပဋိစ္စ သဉ္ဇာတသောမနဿော သီဟနာဒံ နဒန္တော –

၅၁၀။ ‘‘ယဒါ ပဌမမဒ္ဒက္ခိံ, သတ္ထာရမကုတောဘယံ၊

တတော မေ အဟု သံဝေဂေါ, ပဿိတွာ ပုရိသုတ္တမံ။

၅၁၁။ ‘‘သိရိံ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေဟိ, ယော ပဏာမေယျ အာဂတံ၊

ဧတာဒိသံ သော သတ္ထာရံ, အာရာဓေတွာ ဝိရာဓယေ။

၅၁၂။ ‘‘တဒါဟံ ပုတ္တဒါရဉ္စ, ဓနဓညဉ္စ ဆဍ္ဍယိံ၊

ကေသမဿူနိ ဆေဒေတွာ, ပဗ္ဗဇိံ အနဂါရိယံ။

၅၁၃။ ‘‘သိက္ခာသာဇီဝသမ္ပန္နော, ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတော၊

နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝိဟာသိံ အပရာဇိတော။

၅၁၄။ ‘‘တတော မေ ပဏိဓီ အာသိ, စေတသော အဘိပတ္ထိတော၊

န နိသီဒေ မုဟုတ္တမ္ပိ, တဏှာသလ္လေ အနူဟတေ။

၅၁၅။ ‘‘တဿ မေဝံ ဝိဟရတော, ပဿ ဝီရိယပရက္ကမံ၊

တိဿော ဝိဇ္ဇာ အနုပ္ပတ္တာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ။

၅၁၆။ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ဇာနာမိ, ဒိဗ္ဗစက္ခု ဝိသောဓိတံ၊

အရဟာ ဒက္ခိဏေယျောမှိ, ဝိပ္ပမုတ္တော နိရူပဓိ။

၅၁၇။ ‘‘တတော ရတျာဝိဝသာနေ, သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတိ၊

သဗ္ဗံ တဏှံ ဝိသောသေတွာ, ပလ္လင်္ကေန ဥပါဝိသိ’’န္တိ။ – ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ၊

တတ္ထ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ။ ပဌမန္တိ အာဒိတော။ အဒ္ဒက္ခိန္တိ ပဿိံ, သတ္ထာရန္တိ, ဘဂဝန္တံ။ အကုတောဘယန္တိ နိဗ္ဘယံ။ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – သဗ္ဗေသံ ဘယဟေတူနံ ဗောဓိမူလေယေဝ ပဟီနတ္တာ ကုတောစိပိ ဘယာဘာဝတော အကုတောဘယံ နိဗ္ဘယံ, စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ဝေနေယျာနံ ယထာရဟမနုသာသနတော သတ္ထာရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ မယှံ ပိတာမဟေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ယာယ ဝေလာယ သဗ္ဗပဌမံ ပဿိံ, တံ ပုရိသုတ္တမံ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလံ ပဿိတွာ တတော ဒဿနဟေတု တတော ဒဿနတော ပစ္ဆာ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ သတ္ထာရံ ဒဋ္ဌုံ ဓမ္မဉ္စ သောတုံ နာလတ္ထ’’န္တိ မယှံ သံဝေဂေါ အဟု သဟောတ္တပ္ပံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ပနာဟံ ဧဝံ စိန္တေသိန္တိ ဒဿေတိ သိရိံ ဟတ္ထေဟီတိ ဂါထာယ။ တဿတ္ထော – ယော ဝိဘဝတ္ထိကော ပုရိသော ‘‘ဥပဋ္ဌာယိကော ဟုတွာ တဝ သန္တိကေ ဝသိဿာမီ’’တိ သဝိဂ္ဂဟံ သိရိံ သယနေ ဥပဂတံ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ ကောဋ္ဋေန္တော ပဏာမေယျ နီဟရေယျ, သော တထာရူပေါ အလက္ခိကပုရိသော ဧတာဒိသံ သတ္ထာရံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အာရာဓေတွာ ဣမသ္မိံ နဝမေ ခဏေ ပဋိလဘိတွာ ဝိရာဓယေ တဿ ဩဝါဒါကရဏေန တံ ဝိရဇ္ဈေယျ, အဟံ ပနေဝံ န ကရောမီတိ အဓိပ္ပါယော။ တေနာဟ ‘‘တဒါဟံ…ပေ… အနဂါရိယ’’န္တိ။ တတ္ထ ဆဍ္ဍယိန္တိ, ပဇဟိံ။ ‘‘ဆဍ္ဍိယ’’န္တိပိ ပါဌော။ နနု အယံ ထေရော ဒါရပရိဂ္ဂဟံ အကတွာဝ ပဗ္ဗဇိတော, သော ကသ္မာ ‘‘ပုတ္တဒါရဉ္စ ဆဍ္ဍယိ’’န္တိ အဝေါစာတိ? ယထာ နာမ ပုရိသော အနိဗ္ဗတ္တဖလမေဝ ရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တော အစ္ဆိန္နေ တတော လဒ္ဓဖလေဟိ ပရိဟီနော နာမ ဟောတိ။ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

သိက္ခာသာဇီဝသမာပန္နောတိ ယာ အဓိသီလသိက္ခာ, တာယ စ, ယတ္ထ ဘိက္ခူ သဟ ဇီဝန္တိ, ဧကဇီဝိကာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဟောန္တိ, တေန ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသင်္ခါတေန သာဇီဝေန စ သမန္နာဂတော သိက္ခနဘာဝေန သမင်္ဂီဘူတော, သိက္ခံ ပရိပူရေန္တော သာဇီဝဉ္စ အဝီတိက္ကမန္တော ဟုတွာ တဒုဘယံ သမ္ပာဒေန္တောတိ အတ္ထော။ တေန သုဝိသုဒ္ဓေ ပါတိမောက္ခေ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဒဿေတိ။ ဣန္ဒြိယေသု သုသံဝုတောတိ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု သုဋ္ဌု သံဝုတော။ ရူပါဒိဝိသယေသု ဥပ္ပဇ္ဇနကာနံ အဘိဇ္ဈာဒီနံ ပဝတ္တိနိဝါရဏဝသေန သတိကဝါဋေန သုပိဟိတစက္ခာဒိဒွါရောတိ အတ္ထော။ ဧဝံ ပါတိမောက္ခသံဝရဣန္ဒြိယသံဝရသီလသမ္ပတ္တိဒဿနေန ဣတရသီလမ္ပိ အတ္ထတော ဒဿိတမေဝ ဟောတီတိ ထေရော အတ္တနော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလသမ္ပဒံ ဒဿေတွာ ‘‘နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓ’’န္တိ ဣမိနာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာနုယောဂမာဟ။ ဝိဟာသိံ အပရာဇိတောတိ ကိလေသမာရာဒီဟိ အပရာဇိတော ဧဝ ဟုတွာ ဝိဟရိံ, ယာဝ အရဟတ္တပ္ပတ္တိ, တာဝ တေဟိ အနဘိဘူတော, အညဒတ္ထု တေ အဘိဘဝန္တော ဧဝ ဝိဟာသိန္တိ အတ္ထော။

တတောတိ တသ္မာ, ယသ္မာ သုဝိသုဒ္ဓသီလော သတ္ထရိ အဘိပ္ပသန္နော ကိလေသာဘိဘဝနပဋိပတ္တိယဉ္စ ဌိတော, တသ္မာ။ ပဏိဓီတိ ပဏိဓာနံ။ တတော ဝါ စိတ္တာဘိနီဟာရော။ အာသီတိ အဟောသိ။ စေတသော အဘိပတ္ထိတောတိ, မမ စိတ္တေန ဣစ္ဆိတော။ ကီဒိသော ပန သောတိ အာဟ ‘‘န နိသီဒေ မုဟုတ္တမ္ပိ, တဏှာသလ္လေ အနူဟတေ’’တိ။ ‘‘အဂ္ဂမဂ္ဂသဏ္ဍာသေန မမ ဟဒယတော တဏှာသလ္လေ အနုဒ္ဓဋေ မုဟုတ္တမ္ပိ န နိသီဒေ, နိသဇ္ဇံ န ကပ္ပေယျ’’န္တိ ဧဝံ မေ စိတ္တာဘိနီဟာရော အဟောသီတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ပန စိတ္တံ အဓိဋ္ဌာယ ဘာဝနံ ဘာဝယိတွာ ဌာနစင်္ကမေဟေဝ ရတ္တိံ ဝီတိနာမေန္တော အရူပသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဈာနင်္ဂမုခေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ။ တေန ဝုတ္တံ ‘‘တဿ မေ’’တိအာဒိ။ နိရူပဓီတိ ကိလေသုပဓိအာဒီနံ အဘာဝေန နိရုပဓိ။ ရတျာဝိဝသာနေတိ ရတ္တိဘာဂဿ ဝိဂမနေ ဝိဘာတာယ ရတ္တိယာ။ သူရိယုဂ္ဂမနံ ပတီတိ သူရိယုဂ္ဂမနံ လက္ခဏံ ကတွာ။ သဗ္ဗံ တဏှန္တိ ကာမတဏှာဒိဘေဒံ သဗ္ဗံ တဏှာသောတံ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဝိသောသေတွာ သုက္ခာပေတွာ ‘‘တဏှာသလ္လေ အနူဟတေ န နိသီဒေ’’တိ, ပဋိညာယ မောစိတတ္တာ။ ပလ္လင်္ကေန ဥပါဝိသိန္တိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိန္တိ။ သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ။

မဟာပန္ထကတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

အဋ္ဌကနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၉။ နဝကနိပါတော

၁။ ဘူတတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

နဝကနိပါတေ ယဒါ ဒုက္ခန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော ဘူတတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ပုညံ ဥပစိနန္တော သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သေနောတိ လဒ္ဓနာမော ဝိညုတံ ပတ္တော ဧကဒိဝသံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသော ‘‘ဥသဘံ ပဝရ’’န္တိအာဒိနာ စတူဟိ ဂါထာဟိ အဘိတ္ထဝိ။

သော တေန ပုညကမ္မေန ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာကေတနဂရဿ ဒွါရဂါမေ မဟာဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိဿ ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ကိရ သေဋ္ဌိနော ဇာတာ ဇာတာ ဒါရကာ ဗဒ္ဓါဃာတေန ဧကေန ယက္ခေန ခါဒိတာ, ဣမဿ ပန ပစ္ဆိမဘဝိကတ္တာ ဘူတာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု။ ယက္ခော ပန ဝေဿဝဏဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂတော, ပုန နာဂမာသိ။ နာမကရဏဒိဝသေ စဿ ‘‘ဧဝံ ကတေ အမနုဿာ အနုကမ္ပန္တာ ပရိဟရေယျု’’န္တိ ဘူတောတိ နာမံ အကံသု။ သော ပန အတ္တနော ပုညဗလေန အနန္တရာယော ဝဍ္ဎိ, တဿ ‘‘တယော ပါသာဒါ အဟေသု’’န္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ ဝိဘဝကိတ္တနေ ဝိယ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ သော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထရိ သာကေတေ ဝသန္တေ ဥပါသကေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂတော။ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ အဇကရဏိယာ နာမ နဒိယာ တီရေ လေဏေ ဝသန္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၇။၂၀-၂၈) –

‘‘ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရံ, မဟေသိံ ဝိဇိတာဝိနံ၊

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘ဟိမဝါ ဝါပရိမေယျော, သာဂရောဝ ဒုရုတ္တရော၊

တထေဝ ဈာနံ ဗုဒ္ဓဿ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘ဝသုဓာ ယထာပ္ပမေယျာ, စိတ္တာ ဝနဝဋံသကာ၊

တထေဝ သီလံ ဗုဒ္ဓဿ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘အနိလဉ္ဇသာသင်္ခုဗ္ဘော, ယထာကာသော အသင်္ခိယော၊

တထေဝ ဉာဏံ ဗုဒ္ဓဿ, ကော ဒိသွာ နပ္ပသီဒတိ။

‘‘ဣမာဟိ စတုဂါထာဟိ, ဗြာဟ္မဏော သေနသဝှယော၊

ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ ထဝိတွာန, သိဒ္ဓတ္ထံ အပရာဇိတံ။

‘‘စတုန္နဝုတိကပ္ပါနိ, ဒုဂ္ဂတိံ နုပပဇ္ဇထ၊

သုဂတိံ သုခသမ္ပတ္တိံ, အနုဘောသိမနပ္ပကံ။

‘‘စတုန္နဝုတိတော ကပ္ပေ, ထဝိတွာ လောကနာယကံ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ, ထောမနာယ ဣဒံ ဖလံ။

‘‘စာတုဒ္ဒသမှိ ကပ္ပမှိ, စတုရော အာသုမုဂ္ဂတာ၊

သတ္တရတနသမ္ပန္နာ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလာ။

‘‘ကိလေသာ ဈာပိတာ မယှံ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အရဟတ္တံ ပန ပတွာ အပရေန သမယေန ဉာတီနံ အနုကမ္ပာယ သာကေတံ ဂန္တွာ ကတိပါဟံ တေဟိ ဥပဋ္ဌိယမာနော အဉ္ဇနဝနေ ဝသိတွာ ပုန အတ္တနာ ဝသိတဋ္ဌာနမေဝ ဂန္တုကာမော ဂမနာကာရံ ဒဿေသိ။ ဉာတကာ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထ, တုမှေပိ န ကိလမိဿထ, မယမ္ပိ ပုညေန ဝဍ္ဎိဿာမာ’’တိ ထေရံ ယာစိံသု။ ထေရော အတ္တနော ဝိဝေကာဘိရတိံ တတ္ထ စ ဖာသုဝိဟာရံ ပကာသေန္တော –

၅၁၈။ ‘‘ယဒါ ဒုက္ခံ ဇရာမရဏန္တိ ပဏ္ဍိတော, အဝိဒ္ဒသူ ယတ္ထ သိတာ ပုထုဇ္ဇနာ၊

ဒုက္ခံ ပရိညာယ သတောဝ ဈာယတိ, တတော ရတိံ ပရမတရံ န ဝိန္ဒတိ။

၅၁၉။ ‘‘ယဒါ ဒုက္ခဿာဝဟနိံ ဝိသတ္တိကံ, ပပဉ္စသံဃာတဒုခါဓိဝါဟိနိံ၊

တဏှံ ပဟန္တွာန သတောဝ ဈာယတိ, တတော ရတိံ ပရမတရံ န ဝိန္ဒတိ။

၅၂၀။ ‘‘ယဒါ သိဝံ ဒွေစတုရင်္ဂဂါမိနံ, မဂ္ဂုတ္တမံ သဗ္ဗကိလေသသောဓနံ၊

ပညာယ ပဿိတွ သတောဝ ဈာယတိ, တတော ရတိံ ပရမတရံ န ဝိန္ဒတိ။

၅၂၁။ ‘‘ယဒါ အသောကံ ဝိရဇံ အသင်္ခတံ, သန္တံ ပဒံ သဗ္ဗကိလေသသောဓနံ၊

ဘာဝေတိ သညောဇနဗန္ဓနစ္ဆိဒံ, တတော ရတိံ ပရမတရံ န ဝိန္ဒတိ။

၅၂၂။ ‘‘ယဒါ နဘေ ဂဇ္ဇတိ မေဃဒုန္ဒုဘိ, ဓာရာကုလာ ဝိဟဂပထေ သမန္တတော၊

ဘိက္ခူ စ ပဗ္ဘာရဂတောဝ ဈာယတိ, တတော ရတိံ ပရမတရံ န ဝိန္ဒတိ။

၅၂၃။ ‘‘ယဒါ နဒီနံ ကုသုမာကုလာနံ, ဝိစိတ္တ-ဝါနေယျ-ဝဋံသကာနံ၊

တီရေ နိသိန္နော သုမနောဝ ဈာယတိ, တတော ရတိံ ပရမတရံ န ဝိန္ဒတိ။

၅၂၄။