ထေရဂါထာ-အဋ္ဌကထာ (ဒု)

၉၈၇။ ‘‘မာ မေ ကဒါစိ ပါပိစ္ဆော, ကုသီတော ဟီနဝီရိယော၊

အပ္ပဿုတော အနာဒရော, ကေန လောကသ္မိ ကိံ သိယာ။

၉၈၈။ ‘‘ဗဟုဿုတော စ မေဓာဝီ, သီလေသု သုသမာဟိတော၊

စေတောသမထမနုယုတ္တော, အပိ မုဒ္ဓနိ တိဋ္ဌတု။

၉၈၉။ ‘‘ယော ပပဉ္စမနုယုတ္တော, ပပဉ္စာဘိရတော မဂေါ၊

ဝိရာဓယီ သော နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ။

၉၉၀။ ‘‘ယော စ ပပဉ္စံ ဟိတွာန, နိပ္ပပဉ္စပထေ ရတော၊

အာရာဓယီ သော နိဗ္ဗာနံ, ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ။

၉၉၁။ ‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ, နိန္နေ ဝါ ယဒိ ဝါ ထလေ၊

ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျကံ။

၉၉၂။ ‘‘ရမဏီယာနိ အရညာနိ, ယတ္ထ န ရမတီ ဇနော၊

ဝီတရာဂါ ရမိဿန္တိ, န တေ ကာမဂဝေသိနော။

၉၉၃။ ‘‘နိဓီနံဝ ပဝတ္တာရံ, ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ၊

နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ, တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ၊

တာဒိသံ ဘဇမာနဿ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော။

၉၉၄။ ‘‘ဩဝဒေယျာနုသာသေယျ, အသဗ္ဘာ စ နိဝါရယေ၊

သတဉှိ သော ပိယော ဟောတိ, အသတံ ဟောတိ အပ္ပိယော။

၉၉၅။ ‘‘အညဿ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ၊

ဓမ္မေ ဒေသိယမာနမှိ, သောတမာဓေသိမတ္ထိကော၊

တံ မေ အမောဃံ သဝနံ, ဝိမုတ္တောမှိ အနာသဝေါ။

၉၉၆။ ‘‘နေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသာယ, နပိ ဒိဗ္ဗဿ စက္ခုနော၊

စေတောပရိယာယ ဣဒ္ဓိယာ, စုတိယာ ဥပပတ္တိယာ၊

သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိယာ, ပဏိဓီ မေ န ဝိဇ္ဇတိ။

၉၉၇။ ‘‘ရုက္ခမူလံဝ နိဿာယ, မုဏ္ဍော သံဃာဋိပါရုတော၊

ပညာယ ဥတ္တမော ထေရော, ဥပတိဿောဝ ဈာယတိ။

၉၉၈။ ‘‘အဝိတက္ကံ သမာပန္နော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကော၊

အရိယေန တုဏှီဘာဝေန, ဥပေတော ဟောတိ တာဝဒေ။

၉၉၉။ ‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော, အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော၊

ဧဝံ မောဟက္ခယာ ဘိက္ခု, ပဗ္ဗတောဝ န ဝေဓတိ။

၁၀၀၀။ ‘‘အနင်္ဂဏဿ ပေါသဿ, နိစ္စံ သုစိဂဝေသိနော၊

ဝါလဂ္ဂမတ္တံ ပါပဿ, အဗ္ဘမတ္တံဝ ခါယတိ။

၁၀၀၁။ ‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

နိက္ခိပိဿံ ဣမံ ကာယံ, သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော။

၁၀၀၂။ ‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ။

၁၀၀၃။ ‘‘ဥဘယေန မိဒံ မရဏမေဝ, နာမရဏံ ပစ္ဆာ ဝါ ပုရေ ဝါ၊

ပဋိပဇ္ဇထ မာ ဝိနဿထ, ခဏော ဝေါ မာ ဥပစ္စဂါ။

၁၀၀၄။ ‘‘နဂရံ ယထာ ပစ္စန္တံ, ဂုတ္တံ သန္တရဗာဟိရံ၊

ဧဝံ ဂေါပေထ အတ္တာနံ, ခဏော ဝေါ မာ ဥပစ္စဂါ၊

ခဏာတီတာ ဟိ သောစန္တိ, နိရယမှိ သမပ္ပိတာ။

၁၀၀၅။ ‘‘ဥပသန္တော ဥပရတော, မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော၊

ဓုနာတိ ပါပကေ ဓမ္မေ, ဒုမပတ္တံဝ မာလုတော။

၁၀၀၆။ ‘‘ဥပသန္တော ဥပရတော, မန္တဘာဏီ အနုဒ္ဓတော၊

အပ္ပါသိ ပါပကေ ဓမ္မေ, ဒုမပတ္တံဝ မာလုတော။

၁၀၀၇။ ‘‘ဥပသန္တော အနာယာသော, ဝိပ္ပသန္နော အနာဝိလော၊

ကလျာဏသီလော မေဓာဝီ, ဒုက္ခဿန္တကရော သိယာ။

၁၀၀၈။ ‘‘န ဝိဿသေ ဧကတိယေသု ဧဝံ, အဂါရိသု ပဗ္ဗဇိတေသု စာပိ၊

သာဓူပိ ဟုတွာန အသာဓု ဟောန္တိ, အသာဓု ဟုတွာ ပုန သာဓု ဟောန္တိ။

၁၀၀၉။ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော စ ဗျာပါဒေါ, ထိနမိဒ္ဓဉ္စ ဘိက္ခုနော၊

ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ, ပဉ္စေတေ စိတ္တကေလိသာ။

၁၀၁၀။ ‘‘ယဿ သက္ကရိယမာနဿ, အသက္ကာရေန စူဘယံ၊

သမာဓိ န ဝိကမ္ပတိ, အပ္ပမာဒဝိဟာရိနော။

၁၀၁၁။ ‘‘တံ ဈာယိနံ သာတတိကံ, သုခုမဒိဋ္ဌိပဿကံ၊

ဥပါဒါနက္ခယာရာမံ, အာဟု သပ္ပုရိသော ဣတိ။

၁၀၁၂။ ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ ပထဝီ, ပဗ္ဗတော အနိလောပိ စ၊

ဥပမာယ န ယုဇ္ဇန္တိ, သတ္ထု ဝရဝိမုတ္တိယာ။

၁၀၁၃။ ‘‘စက္ကာနုဝတ္တကော ထေရော, မဟာဉာဏီ သမာဟိတော၊

ပထဝါပဂ္ဂိသမာနော, န ရဇ္ဇတိ န ဒုဿတိ။

၁၀၁၄။ ‘‘ပညာပါရမိတံ ပတ္တော, မဟာဗုဒ္ဓိ မဟာမတိ၊

အဇဠော ဇဠသမာနော, သဒါ စရတိ နိဗ္ဗုတော။

၁၀၁၅။ ‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ…ပေ… ဘဝနေတ္တိသမူဟတာ။

၁၀၁၆။ ‘‘သမ္ပာဒေထပ္ပမာဒေန, ဧသာ မေ အနုသာသနီ၊

ဟန္ဒာဟံ ပရိနိဗ္ဗိဿံ, ဝိပ္ပမုတ္တောမှိ သဗ္ဗဓီ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။ ဣမာ ဟိ ကာစိ ဂါထာ ထေရေန ဘာသိတာ, ကာစိ ထေရံ အာရဗ္ဘ ဘဂဝတာ ဘာသိတာ, သဗ္ဗာ ပစ္ဆာ အတ္တနော စရိယပဝေဒနဝသေန ထေရေန ဘာသိတတ္တာ ထေရဿေဝ ဂါထာ အဟေသုံ။

တတ္ထ ယထာစာရီတိ ယထာ ကာယာဒီဟိ သံယတော, သံဝုတော ဟုတွာ စရတိ ဝိဟရတိ, ယထာစရဏသီလောတိ ဝါ ယထာစာရီ, သီလသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော။ ယထာသတောတိ ယထာသန္တော။ ဂါထာသုခတ္ထဉှိ အနုနာသိကလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော ကတော, သန္တော ဝိယ, အရိယေဟိ နိဗ္ဗိသေသောတိ အတ္ထော။ သတီမာတိ ပရမာယ သတိယာ သမန္နာဂတော။ ယတသင်္ကပ္ပဇ္ဈာယီတိ သဗ္ဗသော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ ပဟာယ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပါဒိဝသေန သံယတသင်္ကပ္ပေါ ဟုတွာ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ ဈာယနသီလော။ အပ္ပမတ္တောတိ တသ္မိံယေဝ ယထာစာရိဘာဝေ ယတသင်္ကပ္ပေါ ဟုတွာ ဈာယနေန စ ပမာဒရဟိတော သဗ္ဗတ္ထ သုပ္ပတိဋ္ဌိတသတိသမ္ပဇညော။ အဇ္ဈတ္တရတောတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ အဘိရတော။ သမာဟိတတ္တောတိ တာယ ဧဝ ဘာဝနာယ ဧကဂ္ဂစိတ္တော။ ဧကောတိ အသဟာယော ဂဏသံသဂ္ဂံ, ကိလေသသံသဂ္ဂဉ္စ ပဟာယ ကာယဝိဝေကံ, စိတ္တဝိဝေကဉ္စ ပရိဗြူဟယန္တော။ သန္တုသိတောတိ ပစ္စယသန္တောသေန စ ဘာဝနာရာမသန္တောသေန စ သမ္မဒေဝ တုသိတော တုဋ္ဌော။ ဘာဝနာယ ဟိ ဥပရူပရိ ဝိသေသံ အာဝဟန္တိယာ ဥဠာရံ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, မတ္ထကံ ပတ္တာယ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ။ တမာဟု ဘိက္ခုန္တိ တံ ဧဝရူပံ ပုဂ္ဂလံ သိက္ခတ္တယပါရိပူရိယာ ဘယံ ဣက္ခနတာယ ဘိန္နကိလေသတာယ စ ဘိက္ခူတိ ဝဒန္တိ။

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တသန္တောသဒွယေ ပစ္စယသန္တောသံ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘အလ္လံ သုက္ခံ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အလ္လန္တိ သပ္ပိအာဒိဥပသေကေန တိန္တံ သိနိဒ္ဓံ။ သုက္ခန္တိ တဒဘာဝေန လူခံ။ ဝါ-သဒ္ဒေါ အနိယမတ္ထော, အလ္လံ ဝါ သုက္ခံ ဝါတိ။ ဗာဠှန္တိ အတိဝိယ။ သုဟိတောတိ ဓာတော န သိယာတိ အတ္ထော။ ကထံ ပန သိယာတိ အာဟ ‘‘ဦနူဒရော မိတာဟာရော’’တိ ပဏီတံ လူခံ ဝါပိ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော ဘိက္ခု ယာဝဒတ္ထံ အဘုဉ္ဇိတွာ ဦနူဒရော သလ္လဟုကုဒရော, တတော ဧဝ မိတာဟာရော ပရိမိတဘောဇနော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟရန္တော တတ္ထ မတ္တညုတာယ ပစ္စဝေက္ခဏသတိယာ စ သတော ဟုတွာ ပရိဗ္ဗဇေ ဝိဟရေယျ။

ယထာ ပန ဦနူဒရော မိတာဟာရော စ နာမ ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘စတ္တာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ အဘုတွာတိ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ အာလောပေ ကဗဠေ အဘုဉ္ဇိတွာ တတ္တကဿ အာဟာရဿ ဩကာသံ ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝေယျ။ အယဉှိ အာဟာရေ သလ္လဟုကဝုတ္တိ။ နိဗ္ဗာနဉှိ ပေသိတစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော ဖာသုဝိဟာရာယ ဈာနာဒီနံ အဓိဂမယောဂျတာယ သုခဝိဟာရာယ အလံ ပရိယတ္တန္တိ အတ္ထော။ ဣမိနာ ကုစ္ဆိပရိဟာရိယံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝဒန္တော ပိဏ္ဍပါတေ ဣတရီတရသန္တောသံ ဒဿေတိ။ ‘‘ဘုတွာနာ’’တိ ဝါ ပါဌော, သော စတုပဉ္စာလောပမတ္တေနာပိ အာဟာရေန သရီရံ ယာပေတုံ သမတ္ထဿ အတိဝိယ ထိရပကတိကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဝုတ္တော သိယာ, ဥတ္တရဂါထာဟိပိ သံသန္ဒတိ ဧဝ အပ္ပကဿေဝ စီဝရဿ သေနာသနဿ စ ဝက္ခမာနတ္တာ။

ကပ္ပိယန္တိ ယံ ကပ္ပိယကပ္ပိယာနုလောမေသု ခေါမာဒီသု အညတရန္တိ အတ္ထော။ တဉ္စေ ဆာဒေတီတိ ကပ္ပိယံ စီဝရံ သမာနံ ဆာဒေတဗ္ဗံ ဌာနံ ဆာဒေတိ စေ, သတ္ထာရာ အနုညာတဇာတိယံ သန္တံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန အနုညာတပမာဏယုတ္တံ စေ ဟောတီတိ အတ္ထော။ ဣဒမတ္ထိကန္တိ ဣဒံ ပယောဇနတ္ထံ သတ္ထာရာ ဝုတ္တပယောဇနတ္ထံ ယာဝဒေဝ သီတာဒိပဋိဃာတနတ္ထဉ္စေဝ ဟိရီကောပီနပဋိစ္ဆာဒနတ္ထဉ္စာတိ အတ္ထော။ ဧတေန ကာယပရိဟာရိယံ စီဝရံ တတ္ထ ဣတရီတရသန္တောသဉ္စ ဝဒတိ။

ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နဿာတိ ပလ္လင်္ကံ ဝုစ္စတိ သမန္တတော ဦရုဗဒ္ဓါသနံ, တေန နိသိန္နဿ, တိသန္ဓိပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နဿာတိ အတ္ထော။ ဇဏ္ဏုကေ နာဘိဝဿတီတိ ယဿံ ကုဋိယံ တထာ နိသိန္နဿ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ဇဏ္ဏုကဒွယံ ဝဿောဒကေန န တေမိယတိ, ဧတ္တကမ္ပိ သဗ္ဗပရိယန္တသေနာသနံ, သက္ကာ ဟိ တတ္ထ နိသီဒိတွာ အတ္ထကာမရူပေန ကုလပုတ္တေန သဒတ္ထံ နိပ္ဖါဒေတုံ။ တေနာဟ ‘‘အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ။

ဧဝံ ထေရော ဣမာဟိ စတူဟိ ဂါထာဟိ ယေ တေ ဘိက္ခူ မဟိစ္ဆာ အသန္တုဋ္ဌာ, တေသံ ပရမုက္ကံသဂတံ သလ္လေခဩဝါဒံ ပကာသေတွာ ဣဒါနိ ဝေဒနာမုခေန ဘာဝနာရာမသန္တောသံ ဒဿေန္တော ‘‘ယော သုခ’’န္တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ သုခန္တိ သုခဝေဒနံ။ ဒုက္ခတောတိ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတော။ အဒ္ဒါတိ အဒ္ဒသ, ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ယထာဘူတံ ယော အပဿီတိ အတ္ထော။ သုခဝေဒနာ ဟိ ပရိဘောဂကာလေ အဿာဒိယမာနာပိ ဝိသမိဿံ ဝိယ ဘောဇနံ ဝိပရိဏာမကာလေ ဒုက္ခာယေဝ ဟောတိ။ တေနေတ္ထ ဒုက္ခာနုပဿနံ ဒဿေတိ။ ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတောတိ ဒုက္ခဝေဒနံ ယော သလ္လန္တိ ပဿိ။ ဒုက္ခဝေဒနာ ဟိ ယထာ သလ္လံ သရီရံ အနုပဝိသန္တမ္ပိ အနုပဝိသိတွာ ဌိတမ္ပိ ဥဒ္ဓရိယမာနမ္ပိ ပီဠနမေဝ ဇနေတိ, ဧဝံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ ဌိတိပ္ပတ္တာပိ ဘိဇ္ဇမာနာပိ ဝိဗာဓတိယေဝါတိ။ ဧတေနေတ္ထ ဒုက္ခာနုပဿနံယေဝ ဥက္ကံသေတွာ ဝဒတိ, တေန စ ‘‘ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၁၅) ဝစနတော ဝေဒနာဒွယေ အတ္တတ္တနိယဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ။ ဥဘယန္တရေနာတိ ဥဘယေသံ အန္တရေ, သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ မဇ္ဈဘူတေ အဒုက္ခမသုခေတိ အတ္ထော။ နာဟောသီတိ ယထာဘူတာဝဗောဓနေ အတ္တတ္တနိယာဘိနိဝေသနံ အဟောသိ။ ကေန လောကသ္မိ ကိံ သိယာတိ ဧဝံ ဝေဒနာမုခေန ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ ပရိဇာနိတွာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓံ သကလကိလေသဇာလံ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ ဌိတော ကေန နာမ ကိလေသေန လောကသ္မိံ ဗဒ္ဓေါ, ဒေဝတာဒီသု ကိံ ဝါ အာယတိ သိယာ, အညဒတ္ထု ဆိန္နဗန္ဓနော အပညတ္တိကောဝ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣဒါနိ မိစ္ဆာပဋိပန္နေ ပုဂ္ဂလေ ဂရဟန္တော သမ္မာပဋိပန္နေ ပသံသန္တော ‘‘မာ မေ’’တိအာဒိကာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ မာ မေ ကဒါစိ ပါပိစ္ဆောတိ ယော အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနိစ္ဆာယ ပါပိစ္ဆော, သမဏဓမ္မေ ဥဿာဟာဘာဝေန ကုသီတော, တတောယေဝ ဟီနဝီရိယော, သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိပဋိသံယုတ္တဿ သုတဿ အဘာဝေန အပ္ပဿုတော, ဩဝါဒါနုသာသနီသု အာဒရာဘာဝေန အနာဒရော, တာဒိသော အတိဟီနပုဂ္ဂလော မမ သန္တိကေ ကဒါစိပိ မာ ဟောတု။ ကသ္မာ? ကေန လောကသ္မိ ကိံ သိယာတိ လောကသ္မိံ သတ္တနိကာယေ တဿ တာဒိသဿ ပုဂ္ဂလဿ ကေန ဩဝါဒေန ကိံ ဘဝိတဗ္ဗံ, ကေန ဝါ ကတေန ကိံ သိယာ, နိရတ္ထကမေဝါတိ အတ္ထော။

ဗဟုဿုတော စာတိ ယော ပုဂ္ဂလော သီလာဒိပဋိသံယုတ္တဿ သုတ္တဂေယျာဒိဘေဒဿ ဗဟုနော သုတဿ သမ္ဘဝေန ဗဟုဿုတော, ဓမ္မောဇပညာယ ပါရိဟာရိယပညာယ ပဋိဝေဓပညာယ စ ဝသေန မေဓာဝီ, သီလေသု စ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သုသမာဟိတော, စေတောသမထံ လောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ စိတ္တသမာဓာနံ အနုယုတ္တော, တာဒိသော ပုဂ္ဂလော မယှံ မတ္ထကေပိ တိဋ္ဌတု, ပဂေဝ သဟဝါသော။

ယော ပပဉ္စမနုယုတ္တောတိ ယော ပန ပုဂ္ဂလော ကမ္မာရာမတာဒိဝသေန ရူပါဘိသင်္ဂါဒိဝသေန စ ပဝတ္တိယာ ပပဉ္စနဋ္ဌေန တဏှာဒိဘေဒံ ပပဉ္စံ အနုယုတ္တော, တတ္ထ စ အနာဒီနဝဒဿနေန အဘိရတော မဂသဒိသော, သော နိဗ္ဗာနံ ဝိရာဓယိ, သော နိဗ္ဗာနာ သုဝိဒူရဝိဒူရေ ဌိတော။

ယော စ ပပဉ္စံ ဟိတွာနာတိ ယော ပန ပုဂ္ဂလော တဏှာပပဉ္စံ ပဟာယ တဒဘာဝတော နိပ္ပပဉ္စဿ နိဗ္ဗာနဿ ပထေ အဓိဂမုပါယေ အရိယမဂ္ဂေ ရတော ဘာဝနာဘိသမယေ အဘိရတော, သော နိဗ္ဗာနံ အာရာဓယိ သာဓေသိ အဓိဂစ္ဆီတိ အတ္ထော။

အထေကဒိဝသံ ထေရော အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ ရေဝတတ္ထေရဿ ကဏ္ဋကနိစိတခဒိရရုက္ခသဉ္ဆန္နေ နိရုဒကကန္တာရေ ဝါသံ ဒိသွာ တံ ပသံသန္တော ‘‘ဂါမေ ဝါ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဂါမေ ဝါတိ ကိဉ္စာပိ အရဟန္တော ဂါမန္တေ ကာယဝိဝေကံ န လဘန္တိ, စိတ္တဝိဝေကံ ပန လဘန္တေဝ။ တေသဉှိ ဒိဗ္ဗပဋိဘာဂါနိပိ အာရမ္မဏာနိ စိတ္တံ စာလေတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ဂါမေ ဝါ ဟောတု အရညာဒီသု အညတရံ ဝါ, ယတ္ထ အရဟန္တော ဝိဟရန္တိ, တံ ဘူမိရာမဏေယျကန္တိ သော ဘူမိပ္ပဒေသော ရမဏီယော ဧဝါတိ အတ္ထော။

အရညာနီတိ သုပုပ္ဖိတတရုသဏ္ဍမဏ္ဍိတာနိ ဝိမလသလိလာသယသမ္ပန္နာနိ အရညာနိ ရမဏီယာနီတိ သမ္ဗန္ဓော။ ယတ္ထာတိ ယေသု အရညေသု ဝိကသိတေသု ဝိယ ရမမာနေသု ကာမပက္ခိကော ကာမဂဝေသကော ဇနော န ရမတိ။ ဝီတရာဂါတိ ဝိဂတရာဂါ ပန ခီဏာသဝါ ဘမရမဓုကရာ ဝိယ ပဒုမဝနေသု တထာရူပေသု အရညေသု ရမိဿန္တီတိ။ န တေ ကာမဂဝေသိနောတိ ယသ္မာ တေ ဝီတရာဂါ ကာမဂဝေသိနော န ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

ပုန ထေရော ရာဓံ နာမ ဒုဂ္ဂတဗြာဟ္မဏံ အနုကမ္ပာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ, ဥပသမ္ပာဒေတွာ တမေဝ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ ဝိစရန္တော ဧကဒိဝသံ တဿ စ သုဗ္ဗစဘာဝေန တုဿိတွာ ဩဝါဒံ ဒေန္တော ‘‘နိဓီနံဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နိဓီနံဝါတိ တတ္ထ တတ္ထ နိဒဟိတွာ ဌပိတာနံ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒိပူရာနံ နိဓိကုမ္ဘီနံ။ ပဝတ္တာရန္တိ ကိစ္ဆဇီဝိကေ ဒုဂ္ဂတမနုဿေ အနုကမ္ပံ ကတွာ ‘‘ဧဟိ တေ သုခေန ဇီဝိတုံ ဥပါယံ ဒဿေဿာမီ’’တိ နိဓိဋ္ဌာနံ နေတွာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ သုခံ ဇီဝါဟီ’’တိ အာစိက္ခိတာရံ ဝိယ။ ဝဇ္ဇဒဿိနန္တိ ဒွေ ဝဇ္ဇဒဿိနော – ‘‘ဣမိနာ နံ အသာရုပ္ပေန ဝါ ခလိတေန ဝါ သံဃမဇ္ဈေ နိဂ္ဂဏှိဿာမီ’’တိ ရန္ဓဂဝေသကော စ, အညာတံ ဉာပေတုကာမော ဉာတံ အဿာဒေန္တော သီလာဒိဝုဒ္ဓိကာမတာယ တံ တံ ဝဇ္ဇံ ဩလောကေန္တော ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတော စာတိ, အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတော။ ယထာ ဟိ ဒုဂ္ဂတမနုဿော ‘‘ဣမံ နိဓိံ ဂဏှာဟီ’’တိ နိဂ္ဂယှမာနောပိ နိဓိဒဿနေ ကောပံ န ကရောတိ, ပမုဒိတောဝ ဟောတိ, ဧဝံ ဧဝရူပေသု ပုဂ္ဂလေသု အသာရုပ္ပံ ဝါ ခလိတံ ဝါ ဒိသွာ အာစိက္ခန္တေ ကောပေါ န ကာတဗ္ဗော, တုဋ္ဌစိတ္တေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ, ‘‘ဘန္တေ, ပုနပိ မံ ဧဝရူပံ ဝဒေယျာထာ’’တိ ပဝါရေတဗ္ဗမေဝ။ နိဂ္ဂယှဝါဒိန္တိ ယော ဝဇ္ဇံ ဒိသွာ အယံ မေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော, အန္တေဝါသိကော, ဥပကာရကောတိ အစိန္တေတွာ ဝဇ္ဇာနုရူပံ တဇ္ဇေန္တော ပဏာမေန္တော ဒဏ္ဍကမ္မံ ကရောန္တော သိက္ခာပေတိ, အယံ နိဂ္ဂယှဝါဒီ နာမ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘နိဂ္ဂယှ နိဂ္ဂယှာဟံ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ၊ ပဝယှ ပဝယှ, အာနန္ဒ, ဝက္ခာမိ။ ယော သာရော သော ဌဿတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၁၉၆)။ မေဓာဝိန္တိ ဓမ္မောဇပညာယ သမန္နာဂတံ။ တာဒိသန္တိ ဧဝရူပံ ပဏ္ဍိတံ။ ဘဇေတိ ပယိရုပါသေယျ။ တာဒိသဉှိ အာစရိယံ ဘဇမာနဿ အန္တေဝါသိကဿ သေယျော ဟောတိ, န ပါပိယော, ဝုဍ္ဎိယေဝ ဟောတိ, နော ပရိဟာနီတိ အတ္ထော။

အထေကဒါ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေဟိ ကီဋာဂိရိသ္မိံ အာဝါသေ ဒူသိတေ သတ္ထာရာ အာဏတ္တော အတ္တနော ပရိသာယ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေန စ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂတော ဓမ္မသေနာပတိ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေသု ဩဝါဒံ အနာဒိယန္တေသု ဣမံ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဩဝဒေယျာတိ ဩဝါဒံ အနုသိဋ္ဌိံ ဒဒေယျ။ အနုသာသေယျာတိ တဿေဝ ပရိယာယဝစနံ။ အထ ဝါ ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝဒန္တော ဩဝဒတိ နာမ, အနုပ္ပန္နေ ‘‘အယသောပိ တေ သိယာ’’တိအာဒိံ အနာဂတံ ဥဒ္ဒိဿ ဝဒန္တော အနုသာသတိ နာမ။ သမ္မုခါ ဝဒန္တော ဝါ ဩဝဒတိ နာမ, ပရမ္မုခါ ဒူတံ, သာသနံ ဝါ ပေသေတွာ ဝဒန္တော အနုသာသတိ နာမ။ သကိံ ဝဒန္တော ဝါ ဩဝဒတိ နာမ, ပုနပ္ပုနံ ဝဒန္တော အနုသာသတိ နာမ။ အသဗ္ဘာ စာတိ အကုသလာ ဓမ္မာ စ နိဝါရယေ, ကုသလေ ဓမ္မေ စ ပတိဋ္ဌာပေယျာတိ အတ္ထော။ သတဉှိ သောတိ ဧဝရူပေါ ပုဂ္ဂလော သာဓူနံ ပိယော ဟောတိ။ ယေ ပန အသန္တာ အသပ္ပုရိသာ ဝိတိဏ္ဏပရလောကာ အာမိသစက္ခုကာ ဇီဝိကတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ, တေသံ သော ဩဝါဒကော အနုသာသကော ‘‘န တွံ အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော, န အာစရိယော, ကသ္မာ အမှေ ဝဒသီ’’တိ ဧဝံ မုခသတ္တီဟိ ဝိဇ္ဈန္တာနံ အပ္ပိယော ဟောတီတိ။

‘‘ယံ အာရဗ္ဘ သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, သော ဧဝ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော’’တိ ဘိက္ခူသု ကထာယ သမုဋ္ဌိတာယ ‘‘နယိဒမေတ’’န္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အညဿာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အညဿာတိ အတ္တနော ဘာဂိနေယျံ ဒီဃနခပရိဗ္ဗာဇကံ သန္ဓာယာဟ။ တဿ ဟိ သတ္ထာရာ ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ္တေ (မ။ နိ။ ၂။၂၀၅-၂၀၆) ဒေသိယမာနေ အယံ မဟာထေရော ဘာဝနာမဂ္ဂေ အဓိဂန္တွာ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပတ္တော။ သောတမောဓေသိမတ္ထိကောတိ သတ္ထာရံ ဗီဇယမာနော ဌိတော အတ္ထိကော ဟုတွာ သုဿူသန္တော သောတံ ဩဒဟိံ။ တံ မေ အမောဃံ သဝနန္တိ တံ တထာ သုတံ သဝနံ မယှံ အမောဃံ အဝဉ္ဈံ အဟောသိ, အဂ္ဂသာဝကေန ပတ္တဗ္ဗံ သမ္ပတ္တီနံ အဝဿယော အဟောသိ။ တေနာဟ ‘‘ဝိမုတ္တောမှီ’’တိအာဒိ။

တတ္ထ နေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသာယာတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ပုဗ္ဗေနိဝါသဇာနနဉာဏတ္ထာယ, ပဏိဓီ မေ နေဝ ဝိဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ။ ပရိကမ္မကရဏဝသေန တဒတ္ထံ စိတ္တပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ နေဝတ္ထိ နေဝ အဟောသီတိ အတ္ထော။ စေတောပရိယာယာတိ စေတောပရိယဉာဏဿ။ ဣဒ္ဓိယာတိ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ။ စုတိယာ ဥပပတ္တိယာတိ, သတ္တာနံ စုတိယာ ဥပပတ္တိယာ စ ဇာနနဉာဏာယ စုတူပပါတဉာဏတ္ထာယ။ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏဿ။ ပဏိဓီ မေ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဣမေသံ အဘိညာဝိသေသာနံ အတ္ထာယ ပရိကမ္မဝသေန စိတ္တဿ ပဏိဓိ စိတ္တာဘိနီဟာရော မေ နတ္ထိ နာဟောသီတိ အတ္ထော။ သဗ္ဗညုဂုဏာ ဝိယ ဟိ ဗုဒ္ဓါနံ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေနေဝ သာဝကာနံ သဗ္ဗေ သာဝကဂုဏာ ဟတ္ထဂတာ ဟောန္တိ, န တေသံ အဓိဂမာယ ဝိသုံ ပရိကမ္မကရဏကိစ္စံ အတ္ထီတိ။

ရုက္ခမူလန္တိအာဒိကာ တိဿော ဂါထာ ကပေါတကန္ဒရာယံ ဝိဟရန္တဿ ယက္ခေန ပဟတကာလေ သမာပတ္တိဗလေန အတ္တနော နိဗ္ဗိကာရတာဒီပနဝသေန ဝုတ္တာ။ တတ္ထ မုဏ္ဍောတိ န ဝေါရောပိတကေသော။ သံဃာဋိပါရုတောတိ သံဃာဋိံ ပါရုပိတွာ နိသိန္နော။ ‘‘သံဃာဋိယာ သုပါရုတော’’တိ စ ပဌန္တိ။ ပညာယ ဥတ္တမော ထေရောတိ ထေရော ဟုတွာ ပညာယ ဥတ္တမော, သာဝကေသု ပညာယ သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော။ ဈာယတီတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ ဈာယတိ, ဗဟုလံ သမာပတ္တိဝိဟာရေန ဝိဟရတီတိ အတ္ထော။

ဥပေတော ဟောတိ တာဝဒေတိ ယဒါ ယက္ခေန သီသေ ပဟတော, တာဝဒေဝ အဝိတက္ကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကဖလသမာပတ္တိံ သမာပန္နော အရိယေန တုဏှီဘာဝေန ဥပေတော သမန္နာဂတော အဟောသိ။ အတီတတ္ထေ ဟိ ဟောတီတိ ဣဒံ ဝတ္တမာနဝစနံ။

ပဗ္ဗတောဝ န ဝေဓတီတိ မောဟက္ခယာ ဘိန္နသဗ္ဗကိလေသော ဘိက္ခု။ သော သေလမယပဗ္ဗတော ဝိယ အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော ဣဋ္ဌာဒိနာ ကေနစိ န ဝေဓတိ, သဗ္ဗတ္ထ နိဗ္ဗိကာရော ဟောတီတိ အတ္ထော။

အထေကဒိဝသံ ထေရဿ အသတိယာ နိဝါသနကဏ္ဏေ ဩလမ္ဗန္တေ အညတရော သာမဏေရော, ‘‘ဘန္တေ, ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ။ တံ သုတွာ ‘‘ဘဒ္ဒံ တယာ သုဋ္ဌု ဝုတ္တ’’န္တိ သိရသာ ဝိယ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော တာဝဒေဝ ထောကံ အပက္ကမိတွာ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ ‘‘မာဒိသာနံ အယမ္ပိ ဒေါသောယေဝါ’’တိ ဒဿေန္တော ‘‘အနင်္ဂဏဿာ’’တိ ဂါထမာဟ။

ပုန မရဏေ ဇီဝိတေ စ အတ္တနော သမစိတ္တတံ ဒဿေန္တော ‘‘နာဘိနန္ဒာမီ’’တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ ဝတွာ ပရေသံ ဓမ္မံ ကထေန္တော ‘‘ဥဘယေန မိဒ’’န္တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယမာဟ။ တတ္ထ ဥဘယေနာတိ ဥဘယေသု, ဥဘောသု ကာလေသူတိ အတ္ထော။ မိဒန္တိ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော။ ဣဒံ မရဏမေဝ, မရဏံ အတ္ထေဝ နာမ, အမရဏံ နာမ နတ္ထိ။ ကေသု ဥဘောသု ကာလေသူတိ အာဟ ‘‘ပစ္ဆာ ဝါ ပုရေ ဝါ’’တိ မဇ္ဈိမဝယဿ ပစ္ဆာ ဝါ ဇရာဇိဏ္ဏကာလေ ပုရေ ဝါ ဒဟရကာလေ မရဏမေဝ မရဏံ ဧကန္တိကမေဝ။ တသ္မာ ပဋိပဇ္ဇထ သမ္မာ ပဋိပတ္တိံ ပူရေထ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိတွာ မာ ဝိနဿထ အပါယေသု မဟာဒုက္ခံ မာနုဘဝထ။ ခဏော ဝေါ မာ ဥပစ္စဂါတိ အဋ္ဌဟိ အက္ခဏေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတော အယံ နဝမော ခဏော မာ တုမှေ အတိက္ကမီတိ အတ္ထော။

အထေကဒိဝသံ အာယသ္မန္တံ မဟာကောဋ္ဌိကံ ဒိသွာ တဿ ဂုဏံ ပကာသေန္တော ‘‘ဥပသန္တော’’တိအာဒိနာ တိဿော ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ အနုဒ္ဒေသိကဝသေန ‘‘ဓုနာတီ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပုန ထေရသန္နိဿိတံ ကတွာ ဝဒန္တော ‘‘အပ္ပါသီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ အပ္ပါသီတိ အဓုနာ ပဟာသီတိ အတ္ထော။ အနာယာသောတိ အပရိဿမော, ကိလေသဒုက္ခရဟိတောတိ အတ္ထော။ ဝိပ္ပသန္နော အနာဝိလောတိ ဝိပ္ပသန္နော အသဒ္ဓိယာဒီနံ အဘာဝေန သုဋ္ဌု ပသန္နစိတ္တော အနာဝိလသင်္ကပ္ပတာယ အနာဝိလော။

န ဝိဿသေတိ ဂါထာ ဒေဝဒတ္တံ သဒ္ဒဟိတွာ တဿ ဒိဋ္ဌိံ ရောစေတွာ ဌိတေ ဝဇ္ဇိပုတ္တကေ အာရဗ္ဘ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ န ဝိဿသေတိ ဝိဿဋ္ဌော န ဘဝေယျ, န သဒ္ဒဟေယျာတိ အတ္ထော။ ဧကတိယေသူတိ ဧကစ္စေသု အနဝဋ္ဌိတသဘာဝေသု ပုထုဇ္ဇနေသု။ ဧဝန္တိ ယထာ တုမှေ ‘‘ဒေဝဒတ္တော သမ္မာ ပဋိပန္နော’’တိ ဝိဿာသံ အာပဇ္ဇိတ္ထ, ဧဝံ။ အဂါရိသူတိ ဂဟဋ္ဌေသု။ သာဓူပိ ဟုတွာနာတိ ယသ္မာ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ နာမ အဿပိဋ္ဌေ ဌပိတကုမ္ဘဏ္ဍံ ဝိယ ထုသရာသိမှိ နိခါတခါဏုကံ ဝိယ စ အနဝဋ္ဌိတော, တသ္မာ ဧကစ္စေ အာဒိတော သာဓူ ဟုတွာ ဌိတာပိ ပစ္ဆာ အသာဓူ ဟောန္တိ။ ယထာ ဒေဝဒတ္တော ပုဗ္ဗေ သီလသမ္ပန္နော အဘိညာသမာပတ္တိလာဘီ ဟုတွာ လာဘသက္ကာရပကတော ဣဒါနိ ပရိဟီနဝိသေသော ဆိန္နပက္ခကာကော ဝိယ အာပါယိကော ဇာတော။ တသ္မာ တာဒိသော ဒိဋ္ဌမတ္တေန ‘‘သာဓူ’’တိ န ဝိဿာသိတဗ္ဗော။ ဧကစ္စေ ပန ကလျာဏမိတ္တသံသဂ္ဂါဘာဝေန အာဒိတော အသာဓူ ဟုတွာပိ ပစ္ဆာ ကလျာဏသံသဂ္ဂေန သာဓူ ဟောန္တိယေဝ, တသ္မာ ဒေဝဒတ္တသဒိသေ သာဓုပတိရူပေ ‘‘သာဓူ’’တိ န ဝိဿာသေယျာတိ အတ္ထော။

ယေသံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော စိတ္တုပက္ကိလေသာ အဝိဂတာ, တေ အသာဓူ။ ယေသံ တေ ဝိဂတာ, တေ သာဓူတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိ ဂါထံ ဝတွာ အသာဓာရဏတော ဥက္ကံသဂတံ သာဓုလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ သက္ကရိယမာနဿာ’’တိအာဒိနာ ဂါထာဒွယံ ဝုတ္တံ။

အသာဓာရဏတော ပန ဥက္ကံသဂတံ တံ ဒဿေတုံ သတ္ထာရံ အတ္တာနဉ္စ ဥဒါဟရန္တော ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ’’တိအာဒိကာ ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ မဟာသမုဒ္ဒေါတိ အယံ မဟာသမုဒ္ဒေါ, မဟာပထဝီ သေလော ပဗ္ဗတော, ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒတော အနိလော စ အတ္တနော အစေတနာဘာဝေန ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌံ သဟန္တိ, န ပဋိသင်္ခါနဗလေန, သတ္ထာ ပန ယဿာ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဝသေန ဥတ္တမေ တာဒိဘာဝေ ဌိတော ဣဋ္ဌာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ သမော နိဗ္ဗိကာရော, တဿာ သတ္ထု ဝရဝိမုတ္တိယာ အဂ္ဂဖလဝိမုတ္တိယာ တေ မဟာသမုဒ္ဒါဒယော ဥပမာယ ဥပမာဘာဝေန န ယုဇ္ဇန္တိ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေန္တီတိ အတ္ထော။

စက္ကာနုဝတ္တကောတိ သတ္ထာရာ ဝတ္တိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ အနုဝတ္တကော။ ထေရောတိ အသေက္ခေဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီဟိ သမန္နာဂမေန ထေရော။ မဟာဉာဏီတိ မဟာပညော။ သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိနာ အနုတ္တရသမာဓိနာ စ သမာဟိတော။ ပဌဝါပဂ္ဂိသမာနောတိ ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏသန္နိပါတေ နိဗ္ဗိကာရတာယ ပထဝိယာ အာပေန အဂ္ဂိနာ စ သဒိသဝုတ္တိကော။ တေနာဟ ‘‘န ရဇ္ဇတိ န ဒုဿတီ’’တိ။

ပညာပါရမိတံ ပတ္တောတိ သာဝကဉာဏဿ ပါရမိံ ပါရကောဋိံ ပတ္တော။ မဟာဗုဒ္ဓီတိ မဟာပုထုဟာသဇဝနတိက္ခနိဗ္ဗေဓိကဘာဝပ္ပတ္တာယ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော။ မဟာမတီတိ ဓမ္မနွယဝေဒိတသင်္ခါတာယ မဟတိယာ နယဂ္ဂါဟမတိယာ သမန္နာဂတော။ ယေ ဟိ တေ စတုဗ္ဗိဓာ, သောဠသဝိဓာ, စတုစတ္တာလီသဝိဓာ, တေသတ္တတိဝိဓာ စ ပညပ္ပဘေဒါ။ တေသံ သဗ္ဗသော အနဝသေသာနံ အဓိဂတတ္တာ မဟာပညတာ ဒိဝိသေသယောဂတော စ အယံ မဟာထေရော သာတိသယံ ‘‘မဟာဗုဒ္ဓီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ။ ယထာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ပဏ္ဍိတော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော၊ မဟာပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော၊ ပုထုပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော၊ ဟာသပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော၊ ဇဝနပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော၊ တိက္ခပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော၊ နိဗ္ဗေဓိကပညော, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော’’တိအာဒိ (မ။ နိ။ ၃။၉၃)။

တတ္ထာယံ ပဏ္ဍိတဘာဝါဒီနံ ဝိဘာဂဝိဘာဝနာ။ ဓာတုကုသလတာ, အာယတနကုသလတာ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလတာ, ဌာနာဋ္ဌာနကုသလတာတိ ဣမေဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတော။ မဟာပညတာဒီနံ ဝိဘာဂဒဿနေ အယံ ပါဠိ –

‘‘ကတမာ မဟာပညာ? မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာ နိရုတ္တိယော ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ သမာဓိက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ပညာက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ ဌာနာဋ္ဌာနာနိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ အရိယသစ္စာနိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ သတိပဋ္ဌာနေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ သမ္မပ္ပဓာနေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ဣဒ္ဓိပါဒေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ ဗလာနိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တေ အရိယမဂ္ဂေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာနိ သာမညဖလာနိ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တာ အဘိညာယော ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ, မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ။

‘‘ကတမာ ပုထုပညာ? ပုထုနာနာခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဓာတူသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာအာယတနေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာသုညတမနုပလဗ္ဘေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာအတ္ထေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဓမ္မေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာနိရုတ္တီသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာပဋိဘာနေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာသီလက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာသမာဓိက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာပညာက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဝိမုတ္တိက္ခန္ဓေသု

ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဌာနာဋ္ဌာနေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဝိဟာရသမာပတ္တီသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာအရိယသစ္စေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာသတိပဋ္ဌာနေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာသမ္မပ္ပဓာနေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဣဒ္ဓိပါဒေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဣန္ဒြိယေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဗလေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာအရိယမဂ္ဂေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာသာမညဖလေသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုနာနာအဘိညာသု ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ, ပုထုဇ္ဇနသာဓာရဏေ ဓမ္မေ အတိက္ကမ္မ ပရမတ္ထေ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ပုထုပညာ။

‘‘ကတမာ ဟာသပညာ? ဣဓေကစ္စော ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သီလာနိ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော…ပေ… ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော…ပေ… ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဘောဇနေ မတ္တညုတံ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော…ပေ… ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ဇာဂရိယာနုယောဂံ ပရိပူရေတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော…ပေ… ပါမောဇ္ဇဗဟုလော သီလက္ခန္ဓံ…ပေ… သမာဓိက္ခန္ဓံ, ပညာက္ခန္ဓံ, ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓံ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတီတိ…ပေ… ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ။ ဝိဟာရသမာပတ္တိယော ပရိပူရေတီတိ, အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ, သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတီတိ, သမ္မပ္ပဓာနေ ဘာဝေတီတိ, ဣဒ္ဓိပါဒေ ဘာဝေတီတိ, ဣန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတီတိ, ဗလာနိ ဘာဝေတီတိ, ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတီတိ, အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ…ပေ… သာမညဖလာနိ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ, ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော အဘိညာယော ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဟာသပညာ၊ ဟာသဗဟုလော ဝေဒဗဟုလော တုဋ္ဌိဗဟုလော ပါမောဇ္ဇဗဟုလော ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ ဟာသပညာ။

‘‘ကတမာ ဇဝနပညာ? ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… ယံ ဒူရေ သန္တိကေ ဝါ, သဗ္ဗံ ရူပံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, ဒုက္ခတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ၊ ယာ ကာစိ ဝေဒနာ…ပေ… ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ…ပေ… သဗ္ဗံ ဝိညာဏံ အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, ဒုက္ခတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ, အနိစ္စတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, ဒုက္ခတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ, အနတ္တတော ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။

‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ရူပနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ…ပေ… ဝေဒနာ…ပေ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ… စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ ခယဋ္ဌေန, ဒုက္ခံ ဘယဋ္ဌေန, အနတ္တာ အသာရကဋ္ဌေနာတိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။

‘‘ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ရူပနိရောဓေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။ ဝေဒနာ…ပေ… သညာ… သင်္ခါရာ… ဝိညာဏံ… စက္ခု…ပေ… ဇရာမရဏံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စံ သင်္ခတံ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မန္တိ တုလယိတွာ တီရယိတွာ ဝိဘာဝယိတွာ ဝိဘူတံ ကတွာ ဇရာမရဏနိရောဓေ နိဗ္ဗာနေ ခိပ္ပံ ဇဝတီတိ ဇဝနပညာ။

‘‘ကတမာ တိက္ခပညာ? ခိပ္ပံ ကိလေသေ ဆိန္ဒတီတိ တိက္ခပညာ, ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ၊ ဥပ္ပန္နံ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ၊ ဥပ္ပန္နံ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတိ…ပေ… ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ

ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ၊ ဥပ္ပန္နံ ရာဂံ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ၊ ဥပ္ပန္နံ ဒေါသံ…ပေ… ဥပ္ပန္နံ မောဟံ… ဥပ္ပန္နံ ကောဓံ… ဥပ္ပန္နံ ဥပနာဟံ… မက္ခံ… ပဠာသံ… ဣဿံ… မစ္ဆရိယံ… မာယံ… သာဌေယျံ… ထမ္ဘံ… သာရမ္ဘံ… မာနံ… အတိမာနံ… မဒံ… ပမာဒံ… သဗ္ဗေ ကိလေသေ… သဗ္ဗေ ဒုစ္စရိတေ… သဗ္ဗေ အဘိသင်္ခါရေ…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နာဓိဝါသေတိ ပဇဟတိ ဝိနောဒေတိ ဗျန္တီကရောတိ အနဘာဝံ ဂမေတီတိ တိက္ခပညာ။ ဧကသ္မိံ အာသနေ စတ္တာရော စ အရိယမဂ္ဂါ, စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါယော, ဆ အဘိညာယော အဓိဂတာ ဟောန္တိ သစ္ဆိကတာ ဖဿိတာ ပညာယာတိ တိက္ခပညာ။

‘‘ကတမာ နိဗ္ဗေဓိကပညာ? ဣဓေကစ္စော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဥဗ္ဗေဂဗဟုလော ဟောတိ ဥတ္တာသဗဟုလော ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော အရတိဗဟုလော အနဘိရတိဗဟုလော ဗဟိမုခေါ န ရမတိ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ လောဘက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ ဒေါသက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ, အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ မောဟက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ၊ အနိဗ္ဗိဒ္ဓပုဗ္ဗံ အပဒါလိတပုဗ္ဗံ ကောဓံ…ပေ… ဥပနာဟံ…ပေ… သဗ္ဗေ ဘဝဂါမိကမ္မေ နိဗ္ဗိဇ္ဈတိ ပဒါလေတီတိ နိဗ္ဗေဓိကပညာ’’တိ (ပဋိ။ မ။ ၃။၆-၇)။

ဧဝံ ယထာဝုတ္တဝိဘာဂါယ မဟတိယာ ပညာယ သမန္နာဂတတ္တာ ‘‘မဟာဗုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တံ။

အပိစ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာဝသေနာပိ ဣမဿ ထေရဿ မဟာပညတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သာရိပုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနံ ဝိပဿတိ။ တတြိဒံ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တဿ အနုပဒဓမ္မဝိပဿနာယ ဟောတိ။

‘‘ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ယေ စ ပဌမေ ဈာနေ ဓမ္မာ ဝိတက္ကော စ…ပေ… စိတ္တေကဂ္ဂတာ စ ဖဿော ဝေဒနာ သညာ စေတနာ စိတ္တံ

ဆန္ဒော အဓိမောက္ခော ဝီရိယံ သတိ ဥပေက္ခာ မနသိကာရော, တျာဿ ဓမ္မာ အနုပဒဝဝတ္ထိတာ ဟောန္တိ, တျာဿ ဓမ္မာ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ။ သော ဧဝံ ပဇာနာတိ ‘ဧဝံ ကိရ မေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’တိ။ သော တေသု ဓမ္မေသု အနုပါယော အနပါယော အနိဿိတော အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသံယုတ္တော ဝိမရိယာဒီကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ သော ‘အတ္ထိ ဥတ္တရိ နိဿရဏ’န္တိ ပဇာနာတိ။ တဗ္ဗဟုလီကာရာ အတ္ထိတွေဝဿ ဟောတိ။

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ…ပေ… ဒုတိယံ ဈာနံ… တတိယံ ဈာနံ… စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ အာကာသာနဉ္စာယတနံ… ဝိညာဏဉ္စာယတနံ… အာကိဉ္စညာယတနံ… သဗ္ဗသော အာကိဉ္စညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ သော တာယ သမာပတ္တိယာ သတော ဝုဋ္ဌဟတိ, သော တာယ သမာပတ္တိယာ သတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ယေ ဓမ္မာ အတီတာ နိရုဒ္ဓါ ဝိပရိဏတာ, တေ ဓမ္မေ သမနုပဿတိ ‘‘ဧဝံ ကိရ မေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’’တိ။ သော တေသု ဓမ္မေသု အနုပါယော အနပါယော အနိဿိတော အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသံယုတ္တော ဝိမရိယာဒီကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ သော ‘အတ္ထိ ဥတ္တရိ နိဿရဏ’န္တိ ပဇာနာတိ။ တဗ္ဗဟုလီကာရာ အတ္ထိတွေဝဿ ဟောတိ။

‘‘ပုန စပရံ, ဘိက္ခဝေ, သာရိပုတ္တော သဗ္ဗသော နေဝသညာနာသညာယတနံ သမတိက္ကမ္မ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ။ ပညာယ စဿ ဒိသွာ အာသဝါ ပရိက္ခီဏာ ဟောန္တိ။ သော တာယ သမာပတ္တိယာ သတော ဝုဋ္ဌဟတိ, သော တာယ သမာပတ္တိယာ သတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ယေ ဓမ္မာ အတီတာ နိရုဒ္ဓါ ဝိပရိဏတာ, တေ ဓမ္မေ သမနုပဿတိ ‘ဧဝံ ကိရ မေ ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘောန္တိ, ဟုတွာ ပဋိဝေန္တီ’တိ။ သော တေသု ဓမ္မေသု အနုပါယော အနပါယော အနိဿိတော အပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဝိပ္ပမုတ္တော ဝိသံယုတ္တော ဝိမရိယာဒီကတေန စေတသာ ဝိဟရတိ, သော ‘နတ္ထိ

ဥတ္တရိ နိဿရဏ’န္တိ ပဇာနာတိ။ တဗ္ဗဟုလီကာရာ နတ္ထိတွေဝဿ ဟောတိ။

‘‘ယံ ခေါ တံ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ ‘ဝသိပ္ပတ္တော ပါရမိပ္ပတ္တော အရိယသ္မိံ သီလသ္မိံ, ဝသိပ္ပတ္တော ပါရမိပ္ပတ္တော အရိယသ္မိံ သမာဓိသ္မိံ, ဝသိပ္ပတ္တော ပါရမိပ္ပတ္တော အရိယာယ ပညာယ, ဝသိပ္ပတ္တော ပါရမိပ္ပတ္တော အရိယာယ ဝိမုတ္တိယာ’တိ။ သာရိပုတ္တမေဝေတံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ (မ။ နိ။ ၃။၉၃-၉၇)။

ဧဝံ မဟာပုထုဟာသဇဝနတိက္ခနိဗ္ဗေဓိကဘာဝပ္ပတ္တာယ မဟတိယာ ဗုဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတတ္တာ ထေရော မဟာဗုဒ္ဓီတိ အတ္ထော။ ဓမ္မနွယဝေဒိတာ ပနဿ သမ္ပသာဒနီယသုတ္တေန (ဒီ။ နိ။ ၃။၁၄၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗာ။ တတ္ထ ဟိ သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသော ထေရဿ နယဂ္ဂါဟော ဝုတ္တော။ အဇဠော ဇဠသမာနောတိ သာဝကေသု ပညာယ ဥက္ကံသဂတတ္တာ သဗ္ဗထာပိ အဇဠော သမာနော ပရမပ္ပိစ္ဆတာယ အတ္တာနံ အဇာနန္တံ ဝိယ ကတွာ, ဒဿနေန ဇဠသဒိသော မန္ဒသရိက္ခော ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော သဒါ စရတိ နိစ္စံ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော။

ပရိစိဏ္ဏောတိ ဂါထာ ထေရေန အတ္တနော ကတကိစ္စတံ ပကာသေန္တေန ဘာသိတာ, သာပိ ဝုတ္တတ္ထာယေဝ။

သမ္ပာဒေထပ္ပမာဒေနာတိ အယံ ပန အတ္တနော ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒဒါနဝသေန ဘာသိတာ။ သာပိ ဝုတ္တတ္ထာယေဝါတိ။

သာရိပုတ္တတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၃။ အာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပိသုဏေန စ ကောဓနေနာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော အာနန္ဒတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ သတ္ထု ဝေမာတိကဘာတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, သုမနောတိဿ နာမံ အဟောသိ။ ပိတာ ပနဿ အာနန္ဒရာဇာ နာမ။ သော အတ္တနော ပုတ္တဿ သုမနကုမာရဿ ဝယပ္ပတ္တဿ ဟံသဝတိတော ဝီသယောဇနသတေ ဌာနေ ဘောဂနဂရံ အဒါသိ။ သော ကဒါစိ ကဒါစိ အာဂန္တွာ အတ္တာနဉ္စ ပိတရဉ္စ ပဿတိ။ တဒါ ရာဇာ သတ္ထာရဉ္စ သတသဟဿပရိမာဏံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ သယမေဝ သက္ကစ္စံ ဥပဋ္ဌဟိ, အညေသံ ဥပဋ္ဌာတုံ န ဒေတိ။

တေန သမယေန ပစ္စန္တော ကုပိတော အဟောသိ။ ကုမာရော တဿ ကုပိတဘာဝံ ရညော အနာရောစေတွာ သယမေဝ တံ ဝူပသမေတိ။ တံ သုတွာ ရာဇာ တုဋ္ဌမာနသော ပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘ဝရံ တေ, တာတ ဒမ္မိ, ဝရံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဟ။ ကုမာရော ‘‘သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ တေမာသံ ဥပဋ္ဌဟန္တော ဇီဝိတံ အဝဉ္ဈံ ကာတုံ ဣစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဧတံ န သက္ကာ, အညံ ဝဒေဟီ’’တိ။ ‘‘ဒေဝ, ခတ္တိယာနံ ဒွေကထာ နာမ နတ္ထိ, ဧတဒေဝ မေ ဒေဟိ, န မယှံ အညေန အတ္ထော’’တိ။ ‘‘သစေ သတ္ထာ အနုဇာနာတိ, ဒိန္နမေဝါ’’တိ။ သော ‘‘သတ္ထု စိတ္တံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂတော။

တေန စ သမယေန ဘဂဝါ ဘတ္တကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ။ သော ဘိက္ခူ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ အာဂတော, ဒဿေထ မေ ဘဂဝန္တ’’န္တိ အာဟ။ ဘိက္ခူ ‘‘သုမနော နာမ ထေရော သတ္ထု ဥပဋ္ဌာကော, တဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ အာဟံသု။ သော ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘သတ္ထာရံ, ဘန္တေ, မေ ဒဿေထာ’’တိ အာဟ။ အထ ထေရော တဿ ပဿန္တဿေဝ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘‘ဘန္တေ, ရာဇပုတ္တော တုမှာကံ ဒဿနာယ အာဂတော’’တိ အာဟ။ ‘‘တေန ဟိ, ဘိက္ခု, ဗဟိ အာသနံ ပညာပေဟီ’’တိ။ ထေရော ပုနပိ တဿ ပဿန္တဿေဝ ဗုဒ္ဓါသနံ ဂဟေတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဗဟိပရိဝေဏေ ပါတုဘဝိတွာ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ အာသနံ ပညာပေသိ။ ကုမာရော တံ ဒိသွာ ‘‘မဟန္တော ဝတာယံ ဘိက္ခူ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။

ဘဂဝါပိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ။ ရာဇပုတ္တော သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ, ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ, အယံ, ဘန္တေ, ထေရော တုမှာကံ သာသနေ ဝလ္လဘော မညေတိ။ ‘‘အာမ ကုမာရ, ဝလ္လဘော’’တိ? ‘‘ကိံ ကတွာ, ဘန္တေ, ဧသ ဝလ္လဘော ဟောတီ’’တိ?‘‘ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ ကတွာ’’တိ။ ‘‘ဘဂဝါ, အဟမ္ပိ အယံ ထေရော ဝိယ အနာဂတေ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဝလ္လဘော ဟောတုကာမော’’တိ သတ္ထာဟံ ခန္ဓာဝါရဘတ္တံ နာမ ဒတွာပိ သတ္တမေ ဒိဝသေ, ဘန္တေ, မယာ ပိတု သန္တိကာ တေမာသံ တုမှာကံ ပဋိဇဂ္ဂနဝရော လဒ္ဓေါ, တေမာသံ မေ ဝဿာဝါသံ အဓိဝါသေထာတိ။ ဘဂဝါ, ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ တတ္ထ ဂတေန အတ္ထော’’တိ ဩလောကေတွာ ‘‘အတ္ထီ’’တိ ဒိသွာ ‘‘သုညာဂါရေ ခေါ, ကုမာရ, တထာဂတာ အဘိရမန္တီ’’တိ အာဟ။ ကုမာရော ‘‘အညာတံ ဘဂဝါ, အညာတံ သုဂတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, ပုရိမတရံ ဂန္တွာ ဝိဟာရံ ကာရေမိ, မယာ ပေသိတေ ဘိက္ခုသတသဟဿေန သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆထာ’’တိ ပဋိညံ ဂဟေတွာ ပိတု သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ဒိန္နာ မေ, ဒေဝ, ဘဂဝတာ ပဋိညာ, မယာ ပဟိတေ ဘဂဝန္တံ ပေသေယျာထာ’’တိ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ, နိက္ခမိတွာ ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရံ ကရောန္တော ဝီသယောဇနသတံ အဒ္ဓါနံ ဂတော။ ဂန္တွာ စ အတ္တနော နဂရေ ဝိဟာရဋ္ဌာနံ ဝိစိနန္တော သောဘနဿ နာမ ကုဋုမ္ဗိကဿ ဥယျာနံ ဒိသွာ သတသဟဿေန ကိဏိတွာ သတသဟဿံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဟာရံ ကာရေသိ။ တတ္ထ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋိံ သေသဘိက္ခူနဉ္စ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနတ္ထာယ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပေ ကာရေတွာ ပါကာရပရိက္ခေပံ ဒွါရကောဋ္ဌကဉ္စ နိဋ္ဌာပေတွာ ပိတု သန္တိကံ ပေသေသိ ‘‘နိဋ္ဌိတံ မယှံ ကိစ္စံ, သတ္ထာရံ ပဟိဏထာ’’တိ။

ရာဇာ ဘဂဝန္တံ ဘောဇေတွာ ‘‘ဘဂဝါ သုမနဿ ကိစ္စံ နိဋ္ဌိတံ, တုမှာကံ ဂမနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ အာဟ။ ဘဂဝါ သတသဟဿဘိက္ခုပရိဝုတော ယောဇနေ ယောဇနေ ဝိဟာရေသု ဝသမာနော အဂမာသိ။ ကုမာရော ‘‘သတ္ထာ အာဂစ္ဆတီ’’တိ သုတွာ ယောဇနံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနော သတသဟဿေန ကီတေ သောဘနေ နာမ ဥယျာနေ သတသဟဿေန ကာရိတံ ဝိဟာရံ ပဝေသေတွာ –

‘‘သတသဟဿေန မေ ကီတံ, သတသဟဿေန မာပိတံ၊

သောဘနံ နာမ ဥယျာနံ, ပဋိဂ္ဂဏှ မဟာမုနီ’’တိ။ –

တံ နိယျာဒေသိ။ သော ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ‘‘ဣမိနာဝ နီဟာရေန ဒါနံ ဒဒေယျာထာ’’တိ ပုတ္တဒါရေ အမစ္စေ စ ကိစ္စကရဏီယေသု စ နိယောဇေတွာ သယံ သုမနတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနသမီပေယေဝ ဝသန္တော တေမာသံ သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌဟန္တော ဥပကဋ္ဌာယ ပဝါရဏာယ ဂါမံ ပဝိသိတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သတ္ထု ဘိက္ခုသတသဟဿဿ စ ပါဒမူလေ တိစီဝရာနိ ဌပေတွာ ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ယဒေတံ မယာ သတ္တာဟံ ခန္ဓာဝါရဒါနတော ပဋ္ဌာယ ပုညံ ကတံ, န တံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိအာဒီနံ အတ္ထာယ, အထ ခေါ အဟံ အယံ သုမနတ္ထေရော ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပဋ္ဌာကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပဏိဓာနံ အကာသိ။ သတ္ထာပိဿ အနန္တရာယတံ ဒိသွာ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ။

သောပိ တသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဝဿသတသဟဿံ ပုညာနိ ကတွာ တတော ပရမ္ပိ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဥဠာရာနိ ပုညကမ္မာနိ ဥပစိနိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော ကာလေ ပိဏ္ဍာယ စရတော ဧကဿ ထေရဿ ပတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ ပူဇံ အကာသိ။ ပုန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတော ဗာရာဏသိရာဇာ ဟုတွာ အဋ္ဌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဒိသွာ တေ ဘောဇေတွာ အတ္တနော မင်္ဂလုယျာနေ အဋ္ဌ ပဏ္ဏသာလာယော ကာရေတွာ တေသံ နိသီဒနတ္ထာယ အဋ္ဌ သဗ္ဗရတနမယပီဌေ စေဝ မဏိအာဓာရကေ စ ပဋိယာဒေတွာ ဒသဝဿသဟဿာနိ ဥပဋ္ဌာနံ အကာသိ။ ဧတာနိ ပါကဋဋ္ဌာနာနိ။

ကပ္ပသတသဟဿံ ပန တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပုညာနိ ကရောန္တောဝ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတော အမိတောဒနသက္ကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ သဗ္ဗေ ဉာတကေ အာနန္ဒိတေ ကရောန္တော ဇာတောတိ အာနန္ဒောတွေဝ နာမံ အဟောသိ။ သော အနုက္ကမေန ဝယပ္ပတ္တော ကတာဘိနိက္ခမနေ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ပဌမံ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ တတော နိက္ခန္တေ ဘဂဝတိ တဿ ပရိဝါရတ္ထံ ပဗ္ဗဇိတုံ နိက္ခန္တေဟိ ဘဒ္ဒိယာဒီဟိ သဒ္ဓိံ နိက္ခမိတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ နစိရဿေဝ အာယသ္မတော ပုဏ္ဏဿ မန္တာဏိပုတ္တဿ သန္တိကေ ဓမ္မကထံ သုတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ။

တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဥပဋ္ဌာကာ အဟေသုံ။ ဧကဒါ နာဂသမာလော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝိစရိ, ဧကဒါ နာဂိတော, ဧကဒါ ဥပဝါနော, ဧကဒါ သုနက္ခတ္တော, ဧကဒါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော, ဧကဒါ သာဂတော, ဧကဒါ မေဃိယော, တေ ယေဘုယျေန သတ္ထု စိတ္တံ နာရာဓယိံသု။ အထေကဒိဝသံ ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော နိသိန္နော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဣဒါနိမှိ မဟလ္လကော, ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ‘ဣမိနာ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆာမာ’တိ ဝုတ္တေ အညေန ဂစ္ဆန္တိ, ဧကစ္စေ မယှံ ပတ္တစီဝရံ ဘူမိယံ နိက္ခိပန္တိ, မယှံ နိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကံ ဘိက္ခုံ ဇာနာထာ’’တိ။ တံ သုတွာ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥဒပါဒိ။ အထာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဥဋ္ဌာယ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တုမှေ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အာဟ။ တံ ဘဂဝါ ပဋိက္ခိပိ။ ဧတေနုပါယေန မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အာဒိံ ကတွာ သဗ္ဗေ မဟာသာဝကာ – ‘‘အဟံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ, အဟံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဥဋ္ဌဟိံသု ဌပေတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ, တေပိ ဘဂဝါ ပဋိက္ခိပိ။ သော ပန တုဏှီယေဝ နိသီဒိ။ အထ နံ ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘အာဝုသော, တွမ္ပိ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ ယာစာဟီ’’တိ။ ယာစိတွာ လဒ္ဓဋ္ဌာနံ နာမ ကီဒိသံ ဟောတိ, သစေ ရုစ္စတိ, သတ္ထာ သယမေဝ ဝက္ခတီတိ။ အထ ဘဂဝါ ‘‘န, ဘိက္ခဝေ, အာနန္ဒော အညေဟိ ဥဿာဟေတဗ္ဗော, သယမေဝ ဇာနိတွာ မံ ဥပဋ္ဌဟိဿတီ’’တိ အာဟ။ တတော ဘိက္ခူ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ, အာဝုသော အာနန္ဒ, သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ ယာစာဟီ’’တိ အာဟံသု။

ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘သစေ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အတ္တနာ လဒ္ဓံ ပဏီတစီဝရံ န ဒဿတိ, ပဏီတပိဏ္ဍပါတံ န ဒဿတိ, ဧကဂန္ဓကုဋိယံ ဝသိတုံ န ဒဿတိ, နိမန္တနံ ဂဟေတွာ န ဂမိဿတိ, ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဧတ္တကေ ဂုဏေ လဘတော သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနေ ကော ဘာရော’’တိ ဥပဝါဒမောစနတ္ထံ ဣမေ စတ္တာရော ပဋိက္ခေပါ စ – ‘‘သစေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ မယာ ဂဟိတနိမန္တနံ ဂမိဿတိ, သစာဟံ ဒေသန္တရတော အာဂတာဂတေ တာဝဒေဝ ဒဿေတုံ လစ္ဆာမိ၊ ယဒါ မေ ကင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝဒေဝ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတုံ လစ္ဆာမိ, သစေ ဘဂဝါ ပရမ္မုခါ ဒေသိတံ ဓမ္မံ ပုန မယှံ ကထေဿတိ, ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ‘‘ဧတ္တကမ္ပိ သတ္ထု သန္တိကေ အနုဂ္ဂဟံ န လဘတီ’’တိ ဥပဝါဒမောစနတ္ထဉ္စေဝ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဘာဝပါရမီပူရဏတ္ထဉ္စ ဣမာ စတဿော အာယာစနာ စာတိ အဋ္ဌ ဝရေ ဂဟေတွာ နိဗဒ္ဓုပဋ္ဌာကော အဟောသိ။ တဿေဝ ဌာနန္တရဿ အတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿံ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလံ ပါပုဏိ။ သော ဥပဋ္ဌာကဋ္ဌာနံ လဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသဗလံ ဒုဝိဓေန ဥဒကေန, တိဝိဓေန ဒန္တကဋ္ဌေန, ဟတ္ထပါဒပရိကမ္မေန ပိဋ္ဌိပရိကမ္မေန, ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနေနာတိ ဧဝမာဒီဟိ ကိစ္စေဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တော ‘‘ဣမာယ နာမ ဝေလာယ သတ္ထု ဣဒံ နာမ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣဒံ နာမ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒိဝသဘာဂံ သန္တိကာဝစရော ဟုတွာ, ရတ္တိဘာဂေ မဟန္တံ ဒဏ္ဍဒီပိကံ ဂဟေတွာ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏံ နဝ ဝါရေ အနုပရိယာယတိ, သတ္ထရိ ပက္ကောသန္တေ ပဋိဝစနဒါနာယ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနတ္ထံ။

အထ နံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော အနေကပရိယာယေန ပသံသိတွာ ‘‘ဗဟုဿုတာနံ သတိမန္တာနံ ဂတိမန္တာနံ ဓိတိမန္တာနံ ဥပဋ္ဌာကာနဉ္စ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ ဧဝံ သတ္ထာရာ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော စတူဟိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော သတ္ထု ဓမ္မကောသာရက္ခော အယံ မဟာထေရော သေခေါဝ သမာနော သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဘိက္ခူဟိ သမုတ္တေဇိတော ဒေဝတာယ စ သံဝေဇိတော ‘‘သွေယေဝ စ ဒါနိ ဓမ္မသင်္ဂီတိ ကာတဗ္ဗာ, န ခေါ ပန မေတံ ပတိရူပံ, ယွာယံ သေခေါ သကရဏီယော ဟုတွာ အသေခေဟိ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဓမ္မံ သင်္ဂါယိတုံ သန္နိပါတံ ဂန္တု’’န္တိ သဉ္ဇာတုဿာဟော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဗဟုဒေဝရတ္တိံ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော စင်္ကမေ ဝီရိယသမတံ အလဘိတွာ ဝိဟာရံ ပဝိသိတွာ သယနေ နိသီဒိတွာ သယိတုကာမော ကာယံ အာဝဋ္ဋေသိ။ အပ္ပတ္တဉ္စ သီသံ ဗိမ္ဗောဟနံ ပါဒါ စ ဘူမိတော မုတ္တမတ္တာ, ဧတသ္မိံ အန္တရေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိ ဆဠဘိညော အဟောသိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁။၆၄၄-၆၆၃) –

‘‘အာရာမဒွါရာ နိက္ခမ္မ, ပဒုမုတ္တရော မဟာမုနိ၊

ဝဿေန္တော အမတံ ဝုဋ္ဌိံ, နိဗ္ဗာပေသိ မဟာဇနံ။

‘‘သတသဟဿံ တေ ဓီရာ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ၊

ပရိဝါရေန္တိ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ။

‘‘ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတော အာသိံ, သေတစ္ဆတ္တံ ဝရုတ္တမံ၊

သုစာရုရူပံ ဒိသွာန, ဝိတ္တိ မေ ဥဒပဇ္ဇထ။

‘‘ဩရုယှ ဟတ္ထိခန္ဓမှာ, ဥပဂစ္ဆိံ နရာသဘံ၊

ရတနာမယဆတ္တံ မေ, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ ဓာရယိံ။

‘‘မမ သင်္ကပ္ပမညာယ, ပဒုမုတ္တရော မဟာဣသိ၊

တံ ကထံ ဌပယိတွာန, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယော သော ဆတ္တမဓာရေသိ, သောဏ္ဏာလင်္ကာရဘူသိတံ၊

တမဟံ ကိတ္တယိဿာမိ, သုဏောထ မမ ဘာသတော။

‘‘ဣတော ဂန္တွာ အယံ ပေါသော, တုသိတံ အာဝသိဿတိ၊

အနုဘောဿတိ သမ္ပတ္တိံ, အစ္ဆရာဟိ ပုရက္ခတော။

‘‘စတုတိံသတိက္ခတ္တုဉ္စ, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

ဗလာဓိပေါ အဋ္ဌသတံ, ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ။

‘‘အဋ္ဌပညာသက္ခတ္တုဉ္စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ, မဟိယာ ကာရယိဿတိ။

‘‘ကပ္ပသတသဟဿမှိ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘သကျာနံ ကုလကေတုဿ, ဉာတိဗန္ဓု ဘဝိဿတိ၊

အာနန္ဒော နာမ နာမေန, ဥပဋ္ဌာကော မဟေသိနော။

‘‘အာတာပီ နိပကော စာပိ, ဗာဟုသစ္စေသု ကောဝိဒေါ၊

နိဝါတဝုတ္တိ အတ္ထဒ္ဓေါ, သဗ္ဗပါဌီ ဘဝိဿတိ။

‘‘ပဓာနပဟိတတ္တော သော, ဥပသန္တော နိရူပဓိ၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘သန္တိ အာရညကာ နာဂါ, ကုဉ္ဇရာ သဋ္ဌိဟာယနာ၊

တိဓာပဘိန္နာ မာတင်္ဂါ, ဤသာဒန္တာ ဥရူဠှဝါ။

‘‘အနေကသတသဟဿာ, ပဏ္ဍိတာပိ မဟိဒ္ဓိကာ၊

သဗ္ဗေ တေ ဗုဒ္ဓနာဂဿ, န ဟောန္တုပဏိဓိမှိ တေ။

‘‘အာဒိယာ မေ နမဿာမိ, မဇ္ဈိမေ အထ ပစ္ဆိမေ၊

ပသန္နစိတ္တော သုမနော, ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌံ ဥပဋ္ဌဟိံ။

‘‘အာတာပီ နိပကော စာပိ, သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော၊

သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တော, သေခဘူမီသု ကောဝိဒေါ။

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမဘိနီဟရိံ၊

တာဟံ ဘူမိမနုပ္ပတ္တော, ဌိတာ သဒ္ဓမ္မမာစလာ။

‘‘သွာဂတံ ဝတ မေ အာသိ…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

ဆဠဘိညော ပန ဟုတွာ သင်္ဂီတိမဏ္ဍပံ ပဝိသိတွာ ဓမ္မံ သင်္ဂါယန္တော တတ္ထ တတ္ထ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒဒါနဝသေန အတ္တနော ပဋိပတ္တိဒီပနာဒိဝသေန စ ဘာသိတဂါထာ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ အနုက္ကမေဝ ခုဒ္ဒကနိကာယသင်္ဂါယနကာလေ ထေရဂါထာသု သင်္ဂီတိံ အာရောပေန္တော –

၁၀၁၇။ ‘‘ပိသုဏေန စ ကောဓနေန စ, မစ္ဆရိနာ စ ဝိဘူတနန္ဒိနာ၊

သခိတံ န ကရေယျ ပဏ္ဍိတော, ပါပေါ ကာပုရိသေန သင်္ဂမော။

၁၀၁၈။ ‘‘သဒ္ဓေန စ ပေသလေန စ, ပညဝတာ ဗဟုဿုတေန စ၊

သခိတံ ကရေယျ ပဏ္ဍိတော, ဘဒ္ဒေါ သပ္ပုရိသေန သင်္ဂမော။

၁၀၁၉။ ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ, အရုကာယံ သမုဿိတံ၊

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ။

၁၀၂၀။ ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ရူပံ, မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ၊

အဋ္ဌိတစေန ဩနဒ္ဓံ, သဟ ဝတ္ထေဟိ သောဘတိ။

၁၀၂၁။ ‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ, မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော။

၁၀၂၂။ ‘‘အဋ္ဌပဒကတာ ကေသာ, နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော။

၁၀၂၃။ ‘‘အဉ္ဇနီဝ နဝါ စိတ္တာ, ပူတိကာယော အလင်္ကတော၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော။

‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ, ကန္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ။

‘‘ဆိန္နော ပါသော မိဂဝဿ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ, သောစန္တေ မိဂလုဒ္ဒကေ။

၁၀၂၄။ ‘‘ဗဟုဿုတော စိတ္တကထီ, ဗုဒ္ဓဿ ပရိစာရကော၊

ပန္နဘာရော ဝိသညုတ္တော, သေယျံ ကပ္ပေတိ ဂေါတမော။

၁၀၂၅။ ‘‘ခီဏာသဝေါ ဝိသညုတ္တော, သင်္ဂါတီတော သုနိဗ္ဗုတော၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇာတိမရဏပါရဂူ။

၁၀၂၆။ ‘‘ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ ဓမ္မာ, ဗုဒ္ဓဿာဒိစ္စဗန္ဓုနော၊

နိဗ္ဗာနဂမနေ မဂ္ဂေ, သောယံ တိဋ္ဌတိ ဂေါတမော။

၁၀၂၇။ ‘‘ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ, ဒွေ သဟဿာနိ ဘိက္ခုတော၊

စတုရာသီတိသဟဿာနိ, ယေ မေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော။

၁၀၂၈။ ‘‘အပ္ပဿုတာယံ ပုရိသော, ဗလိဗဒ္ဒေါဝ ဇီရတိ၊

မံသာနိ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ, ပညာ တဿ န ဝဍ္ဎတိ။

၁၀၂၉။ ‘‘ဗဟုဿုတော အပ္ပဿုတံ, ယော သုတေနာတိမညတိ၊

အန္ဓော ပဒီပဓာရောဝ, တထေဝ ပဋိဘာတိ မံ။

၁၀၃၀။ ‘‘ဗဟုဿုတံ ဥပါသေယျ, သုတဉ္စ န ဝိနာသယေ၊

တံ မူလံ ဗြဟ္မစရိယဿ, တသ္မာ ဓမ္မဓရော သိယာ။

၁၀၃၁။ ‘‘ပုဗ္ဗာပရညူ အတ္ထညူ, နိရုတ္တိပဒကောဝိဒေါ၊

သုဂ္ဂဟီတဉ္စ ဂဏှာတိ, အတ္ထဉ္စောပပရိက္ခတိ။

၁၀၃၂။ ‘‘ခန္တျာ ဆန္ဒိကတော ဟောတိ, ဥဿဟိတွာ တုလေတိ တံ၊

သမယေ သော ပဒဟတိ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတော။

၁၀၃၃။ ‘‘ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ, သပ္ပညံ ဗုဒ္ဓသာဝကံ၊

ဓမ္မဝိညာဏမာကင်္ခံ, တံ ဘဇေထ တထာဝိဓံ။

၁၀၃၄။ ‘‘ဗဟုဿုတော ဓမ္မဓရော, ကောသာရက္ခော မဟေသိနော၊

စက္ခု သဗ္ဗဿ လောကဿ, ပူဇနီယော ဗဟုဿုတော။

၁၀၃၅။ ‘‘ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော, ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ၊

ဓမ္မံ အနုဿရံ ဘိက္ခု, သဒ္ဓမ္မာ န ပရိဟာယတိ။

၁၀၃၆။ ‘‘ကာယမစ္ဆေရဂရုနော, ဟိယျမာနေ အနုဋ္ဌဟေ၊

သရီရသုခဂိဒ္ဓဿ, ကုတော သမဏဖာသုတာ။

၁၀၃၇။ ‘‘န ပက္ခန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဓမ္မာ န ပဋိဘန္တိ မံ၊

ဂတေ ကလျာဏမိတ္တမှိ, အန္ဓကာရံဝ ခါယတိ။

၁၀၃၈။ ‘‘အဗ္ဘတီတသဟာယဿ, အတီတဂတသတ္ထုနော၊

နတ္ထိ ဧတာဒိသံ မိတ္တံ, ယထာ ကာယဂတာ သတိ။

၁၀၃၉။ ‘‘ယေ ပုရာဏာ အတီတာ တေ, နဝေဟိ န သမေတိ မေ၊

သွဇ္ဇ ဧကောဝ ဈာယာမိ, ဝဿုပေတောဝ ပက္ခိမာ။

၁၀၄၀။ ‘‘ဒဿနာယ အဘိက္ကန္တေ, နာနာဝေရဇ္ဇကေ ဗဟူ၊

မာ ဝါရယိတ္ထ သောတာရော, ပဿန္တု သမယော မမံ။

၁၀၄၁။ ‘‘ဒဿနာယ အဘိက္ကန္တေ, နာနာဝေရဇ္ဇကေ ပုထု၊

ကရောတိ သတ္ထာ ဩကာသံ, န နိဝါရေတိ စက္ခုမာ။

၁၀၄၂။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, သေခဘူတဿ မေ သတော၊

န ကာမသညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ။

၁၀၄၃။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, သေခဘူတဿ မေ သတော၊

န ဒေါသသညာ ဥပ္ပဇ္ဇိ, ပဿ ဓမ္မသုဓမ္မတံ။

၁၀၄၄။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိံ၊

မေတ္တေန ကာယကမ္မေန, ဆာယာဝ အနပါယိနီ။

၁၀၄၅။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိံ၊

မေတ္တေန ဝစီကမ္မေန, ဆာယာဝ အနပါယိနီ။

၁၀၄၆။ ‘‘ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနိ, ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟိံ၊

မေတ္တေန မနောကမ္မေန, ဆာယာဝ အနပါယိနီ။

၁၀၄၇။ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ စင်္ကမန္တဿ, ပိဋ္ဌိတော အနုစင်္ကမိံ၊

ဓမ္မေ ဒေသိယမာနမှိ, ဉာဏံ မေ ဥဒပဇ္ဇထ။

၁၀၄၈။ ‘‘အဟံ သကရဏီယောမှိ, သေခေါ အပ္ပတ္တမာနသော၊

သတ္ထု စ ပရိနိဗ္ဗာနံ, ယော အမှံ အနုကမ္ပကော။

၁၀၄၉။ ‘‘တဒါသိ ယံ ဘိံသနကံ, တဒါသိ လောမဟံသနံ၊

သဗ္ဗကာရဝရူပေတေ, သမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ။

၁၀၅၀။ ‘‘ဗဟုဿုတော ဓမ္မဓရော, ကောသာရက္ခော မဟေသိနော၊

စက္ခု သဗ္ဗဿ လောကဿ, အာနန္ဒော ပရိနိဗ္ဗုတော။

၁၀၅၁။ ‘‘ဗဟုဿုတော ဓမ္မဓရော, ကောသာရက္ခော မဟေသိနော၊

စက္ခု သဗ္ဗဿ လောကဿ, အန္ဓကာရေ တမောနုဒေါ။

၁၀၅၂။ ‘‘ဂတိမန္တော သတိမန္တော, ဓိတိမန္တော စ ယော ဣသိ၊

သဒ္ဓမ္မဓာရကော ထေရော, အာနန္ဒော ရတနာကရော။

၁၀၅၃။ ‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။

တတ္ထ ပိသုဏေန စာတိ အာဒိတော ဒွေ ဂါထာ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ ဒေဝဒတ္တပက္ခိယေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂံ ကရောန္တေ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒဒါနဝသေန ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ပိသုဏေနာတိ ပိသုဏာယ ဝါစာယ။ တာယ ဟိ ယုတ္တော ပုဂ္ဂလော ‘‘ပိသုဏော’’တိ ဝုတ္တော ယထာ နီလဂုဏယုတ္တော ပဋော နီလောတိ။ ကောဓနေနာတိ ကုဇ္ဈနသီလေန။ အတ္တသမ္ပတ္တိနိဂူဟဏလက္ခဏဿ မစ္ဆေရဿ သမ္ဘဝတော မစ္ဆရိနာ။ ဝိဘူတနန္ဒိနာတိ သတ္တာနံ ဝိဘူတံ ဝိဘဝနံ ဝိနာသံ ဣစ္ဆန္တေန, ဝိဘူတံ ဝါ ဝိသုံ ဘာဝေါ ဘေဒေါ, တံ နန္ဒနေန, သဗ္ဗမေတံ ဒေဝဒတ္တပက္ခိယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ။ တေ ဟိ ပဉ္စဝတ္ထုဒီပနာယ ဗဟူ ဇနေ သမ္မာပဋိပန္နေ ဘိန္ဒန္တာ သတ္ထရိ ဗဟိဒ္ဓတာယ ထဒ္ဓမစ္ဆရိယာဒိမစ္ဆရိယပကတာ မဟာဇနဿ မဟတော အနတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇိံသု။ သခိတန္တိ သဟာယဘာဝံ သံသဂ္ဂံ န ကရေယျ, ကိံကာရဏာ? ပါပေါ ကာပုရိသေန သင်္ဂမော ကာပုရိသေန ပါပပုဂ္ဂလေန သမာဂမော နိဟီနော လာမကော။ ယေ ဟိဿ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တိ။ တေသံ ဒုစိန္တိတာဒိဘေဒံ ဗာလလက္ခဏမေဝ အာဝဟတိ, ပဂေဝ ဝစနကရဿ။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ယာနိ ကာနိစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘယာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗာနိ တာနိ ဗာလတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, နော ပဏ္ဍိတတော’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၃။၁)။

ယေန ပန သံသဂ္ဂေါ ကာတဗ္ဗော, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓေန စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ သဒ္ဓေနာတိ ကမ္မကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စေဝ, ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ စ သမန္နာဂတေန။ ပေသလေနာတိ ပိယသီလေန သီလသမ္ပန္နေန။ ပညဝတာတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ နိဗ္ဗေဓိကာယ ပညာယ ဝသေန ပညာသမ္ပန္နေန။ ဗဟုဿုတေနာတိ ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စာနံ ပါရိပူရိယာ ဗဟုဿုတေန။ ဘဒ္ဒေါတိ တေန တာဒိသေန သာဓုနာ သင်္ဂမော ဘဒ္ဒေါ သုန္ဒရော ကလျာဏော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဘေဒံ အတ္ထံ အာဝဟတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ပဿ စိတ္တကတန္တိအာဒိကာ သတ္တ ဂါထာ အတ္တနော ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ကာမသညံ ဥပ္ပါဒေန္တိယာ ဥတ္တရာယ နာမ ဥပါသိကာယ ကာယဝိစ္ဆန္ဒဇနနတ္ထံ ဘာသိတာ။ ‘‘အမ္ဗပါလိံ ဂဏိကံ ဒိသွာ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ဩဝါဒဒါနတ္ထ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ။ တာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ။

ဗဟုဿုတော စိတ္တကထီတိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ ထေရေန အရဟတ္တံ ပတွာ ဥဒါနဝသေန ဘာသိတာ။ တတ္ထ ပရိစာရကောတိ ဥပဋ္ဌာကော။ သေယျံ ကပ္ပေတီတိ အရဟတ္တပ္ပတ္တိသမနန္တရံ သယိတတ္တာ ဝုတ္တံ။ ထေရော ဟိ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ စင်္ကမေန ဝီတိနာမေတွာ သရီရံ ဥတုံ ဂါဟာပေတုံ ဩဝရကံ ပဝိသိတွာ သယိတုံ မဉ္စကေ နိသိန္နော ပါဒါ စ ဘူမိတော မုတ္တာ, အပ္ပတ္တဉ္စ သီသံ ဗိမ္ဗောဟနံ, ဧတ္ထန္တရေ အရဟတ္တံ ပတွာ သယိ။

ခီဏာသဝေါတိ ပရိက္ခီဏစတုရာသဝေါ, တတော ဧဝ စတူဟိပိ ယောဂေဟိ ဝိသံယုတ္တော, ရာဂသင်္ဂါဒီနံ အတိက္ကန္တတ္တာ သင်္ဂါတီတော, သဗ္ဗသော ကိလေသပရိဠာဟဿ ဝူပသန္တတ္တာ သုနိဗ္ဗုတော သီတိဘူတောတိ အတ္ထော။

ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ ဓမ္မာတိ ထေရံ ဥဒ္ဒိဿ ခီဏာသဝမဟာဗြဟ္မုနာ ဘာသိတာ ဂါထာ။ ဥပဋ္ဌိတာယ ဟိ ဓမ္မသင်္ဂီတိယာ ထေရံ ဥဒ္ဒိဿ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘ဧကော ဘိက္ခု ဝိဿဂန္ဓံ ဝါယတီ’’တိ ဝုတ္တံ။ အထ ထေရော အဓိဂတေ အရဟတ္တေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာဒွါရံ သံဃဿ သာမဂ္ဂီဒါနတ္ထံ အာဂတော, တဿ ခီဏာသဝဘာဝပ္ပကာသနေန သုဒ္ဓါဝါသမဟာဗြဟ္မာ။ တေ ဘိက္ခူ လဇ္ဇာပေန္တော ‘‘ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတာ ဓမ္မာ’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဓမ္မာ တေနေဝ အဓိဂတာ ပဝေဒိတာ စ ပဋိဝေဓပရိယတ္တိဓမ္မာ။ ယသ္မိံ ပုရိသဝိသေသေ ပတိဋ္ဌိတာ, သောယံ ဂေါတ္တတော ဂေါတမော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဿ အဓိဂတတ္တာ ဣဒါနိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဂမနေ မဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌဟိ, တဿ ဧကံသဘာဂီတိ။

အထေကဒိဝသံ ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနော နာမ ဗြာဟ္မဏော ထေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘တွံ ဗဟုဿုတောတိ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ပါကဋော, ကိတ္တကာ ဓမ္မာ တေ သတ္ထာရာ ဘာသိတာ, တယာ ဓာရိတာ’’တိ? တဿ ထေရော ပဋိဝစနံ ဒေန္တော ‘‘ဒွါသီတီ’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဒွါသီတိ သဟဿာနီတိ ယောဇနာ, ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓတော ဥဂ္ဂဏှိံ ဒွိသဟဿာဓိကာနိ အသီတိဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနိ သတ္ထု သန္တိကာ အဓိဂဏှိန္တိ အတ္ထော။ ဒွေ သဟဿာနိ ဘိက္ခုတောတိ ဒွေ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနိ ဘိက္ခုတော ဂဏှိံ, ဓမ္မသေနာပတိအာဒီနံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကာ အဓိဂစ္ဆိံ။ စတုရာသီတိသဟဿာနီတိ တဒုဘယံ သမောဓာနေတွာ စတုသဟဿာဓိကာနိ အသီတိသဟဿာနိ။ ယေ မေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနောတိ ယေ ယထာဝုတ္တပရိမာဏာ ဓမ္မက္ခန္ဓာ မယှံ ပဂုဏာ ဝါစုဂ္ဂတာ ဇိဝှဂ္ဂေ ပရိဝတ္တန္တီတိ။

အထေကဒါ ထေရော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝိပဿနာဓုရေပိ ဂန္ထဓုရေပိ အနနုယုတ္တံ ဧကံ ပုဂ္ဂလံ ဒိသွာ ဗာဟုသစ္စာဘာဝေ အာဒီနဝံ ပကာသေန္တော ‘‘အပ္ပဿုတာယ’’န္တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ အပ္ပဿုတာယန္တိ ဧကဿ ဒွိန္နံ ဝါ ပဏ္ဏာသာနံ, အထ ဝါ ပန ဝဂ္ဂါနံ အန္တမသော ဧကဿ ဒွိန္နံ ဝါ သုတ္တန္တာနမ္ပိ ဥဂ္ဂဟိတာနံ အဘာဝေန အပ္ပဿုတော အယံ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ပန ဥဂ္ဂဟေတွာ အနုယုဉ္ဇန္တော ဗဟုဿုတောဝ။ ဗလိဗဒ္ဒေါဝ ဇီရတီတိ ယထာ ဗလိဗဒ္ဒေါ ဇီရမာနော ဝဍ္ဎမာနော နေဝ မာတု န ပိတု, န သေသဉာတကာနံ အတ္ထာယ ဝဍ္ဎတိ, အထ ခေါ နိရတ္ထကမေဝ ဇီရတိ၊ ဧဝမေဝံ အယမ္ပိ န ဥပဇ္ဈာယဝတ္တံ ကရောတိ, န အာစရိယဝတ္တံ, န အာဂန္တုကဝတ္တာဒီနိ, န ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇတိ, နိရတ္ထကမေဝ ဇီရတိ။ မံသာနိ တဿ ဝဍ္ဎန္တီတိ ယထာ ဗလိဗဒ္ဒဿ ‘‘ကသနဘာရဝဟနာဒီသု အသမတ္ထော ဧသော’’တိ အရညေ ဝိဿဋ္ဌဿ ယထာ တထာ ဝိစရန္တဿ ခါဒန္တဿ ပိဝန္တဿ မံသာနိ တဿ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ဧဝမေဝံ ဣမဿာပိ ဥပဇ္ဈာယာဒီဟိ ဝိဿဋ္ဌဿ သံဃံ နိဿာယ စတ္တာရော ပစ္စယေ လဘိတွာ ဥဒ္ဓံဝိရေစနာဒီနိ ကတွာ ကာယံ ပေါသေန္တဿ မံသာနိ ဝဍ္ဎန္တိ ထူလသရီရော ဟုတွာ ဝိစရတိ။ ပညာတိ လောကိယလောကုတ္တရာ ပနဿ ပညာ ဧကင်္ဂုလိမတ္တာပိ န ဝဍ္ဎတိ, အရညေ ဂစ္ဆလတာဒီနိ ဝိယ အဿ ဆဒွါရာနိ နိဿာယ တဏှာ စေဝ နဝဝိဓမာနော စ ဝဍ္ဎတီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဗဟုဿုတောတိ ဂါထာ အတ္တနော ဗာဟုသစ္စံ နိဿာယ အညံ အတိမညန္တံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဥဒ္ဒိဿ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ သုတေနာတိ သုတဟေတု အတ္တနော ဗာဟုသစ္စနိမိတ္တံ။ အတိမညတီတိ အတိက္ကမိတွာ မညတိ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တော ပရံ ပရိဘဝတိ။ တထေဝါတိ ယထာ အန္ဓော အန္ဓကာရေ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေန္တော အာလောကဒါနေန ပရေသံယေဝ အတ္ထာဝဟော, န အတ္တနော, တထေဝ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန သုတဝါ ပုဂ္ဂလော သုတေန အနုပပန္နော အတ္တနော အတ္ထံ အပရိပူရေန္တော အန္ဓော ဉာဏာလောကဒါနေန ပရေသံယေဝ အတ္ထာဝဟော, န အတ္တနော, ဒီပဓာရော အန္ဓော ဝိယ မယှံ ဥပဋ္ဌာတီတိ။

ဣဒါနိ ဗာဟုသစ္စေ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟုဿုတ’’န္တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဥပါသေယျာတိ ပယိရုပါသေယျ။ သုတဉ္စ န ဝိနာသယေတိ ဗဟုဿုတံ ပယိရုပါသိတွာ လဒ္ဓံ သုတဉ္စ န ဝိနာသေယျ, န သုဿေယျ ဓာရဏပရိစယပရိပုစ္ဆာမနသိကာရေဟိ ဝဍ္ဎေယျ။ တံ မူလံ ဗြဟ္မစရိယဿာတိ ယသ္မာ ဗဟုဿုတံ ပယိရုပါသိတွာ လဒ္ဓံ တံ သုတံ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ မူလံ ပဓာနကာရဏံ။ တသ္မာ ဓမ္မဓရော သိယာ ဝိမုတ္တာယတနသီသေ ဌတွာ ယထာသုတဿ ဓမ္မဿ ဓာရဏေ ပဌမံ ပရိယတ္တိဓမ္မဓရော ဘဝေယျ။

ဣဒါနိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေန သာဓေတဗ္ဗမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုဗ္ဗာပရညူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ပုဗ္ဗဉ္စ အပရဉ္စ ဇာနာတီတိ ပုဗ္ဗာပရညူ။ ဧကိဿာ ဟိ ဂါထာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ အပညာယမာနေပိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝါ ပညာယမာနေ အပရဘာဂေ အပညာယမာနေပိ ‘‘ဣမဿ အပရဘာဂဿ ဣမိနာ ပုဗ္ဗဘာဂေန, ဣမဿ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂဿ ဣမိနာ အပရဘာဂေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဇာနန္တော ပုဗ္ဗာပရညူ နာမ။ အတ္တတ္ထာဒိဘေဒံ တဿ တဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ ဇာနာတီတိ အတ္ထညူ။ နိရုတ္တိပဒကောဝိဒေါတိ နိရုတ္တိယံ သေသပဒေသုပိ စာတိ စတူသုပိ ပဋိသမ္ဘိဒါသု ဆေကော။ သုဂ္ဂဟီတဉ္စ ဂဏှာတီတိ တေနေဝ ကောဝိဒဘာဝေန အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ ဓမ္မံ သုဂဟိတမေဝ ကတွာ ဂဏှာတိ။ အတ္ထဉ္စောပပရိက္ခတီတိ ယထာသုတဿ ယထာပရိယတ္တဿ ဓမ္မဿ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခတိ ‘‘ဣတိ သီလံ, ဣတိ သမာဓိ, ဣတိ ပညာ, ဣမေ ရူပါရူပဓမ္မာ’’တိ မနသာ အနုပေက္ခတိ။

ခန္တျာ ဆန္ဒိကတော ဟောတီတိ တေသု မနသာ အနုပေက္ခိတေသု ဓမ္မေသု ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ နိဇ္ဈာနံ ခမာပေတွာ ရူပပရိဂ္ဂဟာဒိမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသေ ဆန္ဒိကတော ဆန္ဒဇာတော ဟောတိ။ တထာဘူတော စ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော ဥဿဟိတွာ တုလေတိ တံတံပစ္စယနာမရူပဒဿနဝသေန ဥဿာဟံ ကတွာ တတော ပရံ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ တုလေတိ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိပိ, ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိပိ, ‘‘အနတ္တာ’’တိပိ တံ နာမရူပံ တီရေတိ ဝိပဿတိ။ သမယေ သော ပဒဟတိ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတောတိ သော ဧဝံ ပဿန္တော ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗာဒိသမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနာဒိနာ ပဒဟတိ, ပဒဟန္တော စ အဇ္ဈတ္တံ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ဝိပဿနာသမာဓိနာ မဂ္ဂသမာဓိနာ စ သုဋ္ဌု သမာဟိတော ဘဝေယျ, အသမာဓာနဟေတုဘူတေ ကိလေသေ ပဇဟေယျ။ သွာယံ ဂုဏော သဗ္ဗောပိ ယသ္မာ ဗဟုဿုတံ ဓမ္မဓရံ သပ္ပညံ ဗုဒ္ဓသာဝကံ ပယိရုပါသန္တဿ ဟောတိ, တသ္မာ အသင်္ခတံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ ဒုက္ခာဒီသု ပရိညာဒိဝိသိဋ္ဌကိစ္စတာယ ဓမ္မဝိညာဏသင်္ခါတံ ဓမ္မဉာဏံ အာကင်္ခန္တော တထာဝိဓံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကလျာဏမိတ္တံ ဘဇေထ, သေဝေယျ ပယိရုပါသေယျာတိ အတ္ထော။

ဧဝံ ဗဟုပကာရတာယ တဿ ပူဇနီယကံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟုဿုတော’’တိ ဂါထမာဟ။ တဿတ္ထော – သုတ္တဂေယျာဒိ ဗဟု သုတံ ဧတဿာတိ ဗဟုဿုတော။ တမေဝ ဒေသနာဓမ္မံ သုဝဏ္ဏဘာဇနေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ အဝိနဿန္တံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မဓရော။ တတော ဧဝ မဟေသိနော ဘဂဝတော ဓမ္မကောသံ ဓမ္မရတနံ အာရက္ခတီတိ ကောသာရက္ခော။ ယသ္မာ သဒေဝကဿ လောကဿ သမဒဿနေန စက္ခုဘူတော, တသ္မာ စက္ခု သဗ္ဗဿ လောကဿ ပူဇနီယော မာနနီယောတိ, ဗဟုဿုတဘာဝေန ဗဟုဇနဿ ပူဇနီယဘာဝဒဿနတ္ထံ နိဂမနဝသေန ပုနပိ ‘‘ဗဟုဿုတော’’တိ ဝုတ္တံ။

ဧဝရူပံ ကလျာဏမိတ္တံ လဘိတွာပိ ကာရကဿေဝ အပရိဟာနိ, န အကာရကဿာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မာရာမော’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ နိဝါသနဋ္ဌေန သမထဝိပဿနာဓမ္မော အာရာမော, တသ္မိံ ဧဝ ဓမ္မေ ရတော အဘိရတောတိ ဓမ္မရတော, တဿေဝ ဓမ္မဿ ပုနပ္ပုနံ ဝိစိန္တနေန ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ ဓမ္မံ အာဝဇ္ဇေန္တော မနသိ ကရောတီတိ အတ္ထော။ အနုဿရန္တိ တမေဝ ဓမ္မံ အနုဿရန္တော။ သဒ္ဓမ္မာတိ ဧဝရူပေါ ဘိက္ခု သတ္တတိံသပဘေဒါ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မာ စ န ပရိဟာယတိ, န ကဒါစိ တဿ တတော ပရိဟာနိ ဟောတီတိ အတ္ထော။

အထေကဒိဝသံ ကာယေ အဝီတရာဂံ ကုသီတံ ဟီနဝီရိယံ ကောသလ္လာယာ တိ နာမံ ဘိက္ခုံ သံဝေဇေန္တော ‘‘ကာယမစ္ဆေရဂရုနော’’တိ ဂါထမာဟ။ တတ္ထ ကာယမစ္ဆေရဂရုနောတိ ‘‘ကာယဒဠှီဗဟုလဿ ကာယေ မမတ္တဿ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနမ္ပိ ကာယေန ကတ္တဗ္ဗံ ကိဉ္စိ အကတွာ ဝိစရန္တဿ။ ဟိယျမာနေတိ အတ္တနော ကာယေ ဇီဝိတေ စ ခဏေ ခဏေ ပရိဟိယျမာနေ။ အနုဋ္ဌဟေတိ သီလာဒီနံ ပရိပူရဏဝသေန ဥဋ္ဌာနဝီရိယံ န ကရေယျ။ သရီရသုခဂိဒ္ဓဿာတိ အတ္တနော သရီရဿ သုခါပနေနေဝ ဂေဓံ အာပန္နဿ။ ကုတော သမဏဖာသုတာတိ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ သာမညဝသေန ကုတော သုခဝိဟာရော, ဖာသုဝိဟာရော န တဿ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော။

န ပက္ခန္တီတိအာဒိကာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဓမ္မသေနာပတိနော ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သုတွာ ထေရေန ဘာသိတာ။ တတ္ထ န ပက္ခန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာတိ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ သဗ္ဗာ ဒိသာ န ပက္ခယန္တိ, ဒိသာမူဠှောတိ အတ္ထော။ ဓမ္မာ န ပဋိဘန္တိ မန္တိ ပုဗ္ဗေ သုဋ္ဌု ပဂုဏာပိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ ဣဒါနိ သက္ကစ္စံ သမန္နာဟရိယမာနာပိ မယှံ န ဥပဋ္ဌဟန္တိ။ ဂတေ ကလျာဏမိတ္တမှီတိ သဒေဝကဿ လောကဿ ကလျာဏမိတ္တဘူတေ ဓမ္မသေနာပတိမှိ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနံ ဂတေ။ အန္ဓကာရံဝ ခါယတီတိ သဗ္ဗောပါယံ လောကော အန္ဓကာရော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ။

အဗ္ဘတီတသဟာယဿာတိ အပဂတသဟာယဿ, ကလျာဏမိတ္တရဟိတဿာတိ အတ္ထော။ အတီတဂတသတ္ထုနောတိ အာယသ္မတော အတီတော ဟုတွာ နိဗ္ဗာနဂတသတ္ထုကဿ, သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေတိ အတ္ထော။ ယထာ ကာယဂတာ သတီတိ ကာယဂတာသတိဘာဝနာ တက္ကရဿ ယထာ ဧကန္တဟိတာဝဟာ, ဧဝံ ဧတာဒိသံ အနာထဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧကန္တဟိတာဝဟံ အညံ မိတ္တံ နာမ နတ္ထိ, သနာထဿ အညာပိ ဘာဝနာ ဟိတာဝဟာ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော။

ပုရာဏာတိ ပေါရာဏာ, သာရိပုတ္တာဒိကေ ကလျာဏမိတ္တေ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ နဝေဟီတိ နဝကေဟိ။ န သမေတိ မေတိ မယှံ စိတ္တံ န သမာဂစ္ဆတိ, န တေ မမ စိတ္တံ အာရာဓေန္တီတိ အတ္ထော။ သွဇ္ဇ ဧကောဝ ဈာယာမီတိ သောဟံ အဇ္ဇ ဝုဍ္ဎတရေဟိ ဝိရဟိတော ဧကောဝ ဟုတွာ ဈာယာမိ ဈာနပသုတော ဟောမိ။ ဝဿုပေတောတိ ဝဿကာလေ ကုလာဝကံ ဥပေတော ပက္ခီ ဝိယ။ ‘‘ဝါသုပေတော’’တိပိ ပါဠိ, ဝါသံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော။

ဒဿနာယ အဘိက္ကန္တေတိ ဂါထာ သတ္ထာရာ ဘာသိတာ။ တဿတ္ထော – မမ ဒဿနာယ အဘိက္ကန္တေ နာနာဝိဓဝိဒေသပဝါသိကဗဟုဇနေ, အာနန္ဒ, မမ ဥပသင်္ကမနံ မာ ဝါရေသိ။ ကသ္မာ? တေ သောတာရော ဓမ္မဿ, မမံ ပဿန္တု, အယမေဝ ဒဿနာယ သမယောတိ။

တံ သုတွာ ထေရော ‘‘ဒဿနာယ အဘိက္ကန္တေ’’တိ အပရံ ဂါထမာဟ။ ဣမာယ ဟိ ဂါထာယ သမ္ဗန္ဓတ္ထံ ပုရိမဂါထာ ဣဓ နိက္ခိတ္တာ။ တေနေဝ သစာဟံ ဒေသန္တရတော အာဂတာဂတေ တာဝဒေဝ ဒဿေတုံ လစ္ဆာမီတိ ဧတဿ ပဒဿ အတ္ထသိဒ္ဓိံ ဒဿေတိ။

ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနီတိ ပဉ္စ ဂါထာ အတ္တနော အဂ္ဂုပဋ္ဌာကဘာဝံ ဒီပေတုံ ဝုတ္တာ။ အာရဒ္ဓကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေန ဟိ သတ္ထု ဥပဋ္ဌာနပသုတဘာဝေန စ ထေရဿ မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆိန္နာပိ ကာမသညာဒယော န ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ စ သဗ္ဗကာလံ သတ္ထရိ မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမာနိ မေတ္တာနုပရိဝတ္တာနိ အဟေသုံ။ တတ္ထ ပဏ္ဏဝီသတိ ဝဿာနီတိ ပဉ္စဝီသတိ သံဝစ္ဆရာနိ။ သေခဘူတဿ မေ သတောတိ သေခဘူမိယံ သောတာပတ္တိဖလေ ဌိတဿ မေ သတော။ ကာမသညာတိ ကာမသဟဂတာ သညာ န ဥပ္ပဇ္ဇိ, ဧတ္ထ စ ကာမသညာဒိအနုပ္ပတ္တိဝစနေန အတ္တနော အာသယသုဒ္ဓိံ ဒဿေတိ, ‘‘မေတ္တေန ကာယကမ္မေနာ’’တိအာဒိနာ ပယောဂသုဒ္ဓိံ။ တတ္ထ ဂန္ဓကုဋိယံ ပရိဘဏ္ဍကရဏာဒိနာ သတ္ထု ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏေန စ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဓမ္မဒေသနာကာလာရောစနာဒိနာ မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ, ရဟောဂတဿ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိဿ ဟိတူပသံဟာရမနသိကာရေန မေတ္တံ မနောကမ္မံ။ ဉာဏံ မေ ဥဒပဇ္ဇထာတိ အတ္တနော သေက္ခဘူမိပတ္တိမာဟ။

အဟံ သကရဏီယောမှီတိ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနေ ဥပဋ္ဌိတေ မဏ္ဍလမာဠံ ပဝိသိတွာ ကပိသီသံ အာလမ္ဗိတွာ သောကာဘိဘူတေန ဝုတ္တဂါထာ။ တတ္ထ သကရဏီယောမှီတိ ဒုက္ခပရိဇာနနာဒိနာ ကရဏီယေန သကရဏီယော အမှိ။ အပ္ပတ္တမာနသောတိ အနဓိဂတာရဟတ္တော။ သတ္ထု စ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ မယှံ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနဉ္စ ဥပဋ္ဌိတံ။ ယော အမှံ အနုကမ္ပကောတိ ယော သတ္ထာ မယှံ အနုဂ္ဂါဟကော။

တဒါသိ ယံ ဘိံသနကန္တိ ဂါထာ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ပထဝီကမ္ပနဒေဝဒုန္ဒုဘိဖလနာဒိကေ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေန ဝုတ္တဂါထာ။

ဗဟုဿုတောတိအာဒိကာ တိဿော ဂါထာ ထေရံ ပသံသန္တေဟိ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဌပိတာ။ တတ္ထ ဂတိမန္တောတိ အသဒိသာယ ဉာဏဂတိယာ သမန္နာဂတော။ သတိမန္တောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော။ ဓိတိမန္တောတိ အသာဓာရဏာယ ဗျဉ္ဇနတ္ထာဝဓာရဏသမတ္ထာယ ဓိတိသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတော။ အယဉှိ ထေရော ဧကပဒေယေဝ ဌတွာ သဋ္ဌိပဒသဟဿာနိ သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေနေဝ ဂဏှာတိ, ဂဟိတဉ္စ သုဝဏ္ဏဘာဇနေ ပက္ခိတ္တသီဟဝသာ ဝိယ သဗ္ဗကာလံ န ဝိနဿတိ, အဝိပရီတဗျဉ္ဇနာဝဓာရဏသမတ္ထာယ သတိပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ပညာယ, အတ္ထာဝဓာရဏသမတ္ထာယ ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သတိယာ စ သမန္နာဂတော။ တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဗဟုဿုတာန’’န္တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၁။၂၁၉)။ တထာ စာဟ ဓမ္မသေနာပတိ – ‘‘အာယသ္မာ အာနန္ဒော အတ္ထကုသလော’’တိအာဒိ (အ။ နိ။ ၅။၁၆၉)။ ရတနာကရောတိ သဒ္ဓမ္မရတနဿ အာကရဘူတော။

ပရိစိဏ္ဏောတိ ဂါထာ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ထေရေန ဘာသိတာ, သာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ။

အာနန္ဒတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

တိံသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၈။ စတ္တာလီသနိပါတော

၁။ မဟာကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

စတ္တာလီသနိပါတေ န ဂဏေန ပုရက္ခတောတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာကဿပတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဝေဒေဟော နာမ အသီတိကောဋိဝိဘဝေါ ကုဋုမ္ဗိကော အဟောသိ။ သော ဗုဒ္ဓမာမကော, ဓမ္မမာမကော, သံဃမာမကော ဥပါသကော ဟုတွာ ဝိဟရန္တော ဧကသ္မိံ ဥပေါသထဒိဝသေ ပါတောဝ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဂန္ဓပုပ္ဖါဒီနိ ဂဟေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ။

တသ္မိဉ္စ ခဏေ သတ္ထာ မဟာနိသဘတ္ထေရံ နာမ တတိယသာဝကံ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ, ယဒိဒံ နိသဘော’’တိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ။ ဥပါသကော တံ သုတွာ ပသန္နော ဓမ္မကထာဝသာနေ မဟာဇနေ ဥဋ္ဌာယ ဂတေ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘သွေ မယှံ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထာ’’တိ နိမန္တေသိ။ ‘‘မဟာ ခေါ, ဥပါသက, ဘိက္ခုသံဃော’’တိ။ ‘‘ကိတ္တကော, ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိဘိက္ခုသတသဟဿ’’န္တိ။ ‘‘ဘန္တေ, ဧကံ သာမဏေရမ္ပိ ဝိဟာရေ အသေသေတွာ မယှံ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေထာ’’တိ။ သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ။ ဥပါသကော သတ္ထု အဓိဝါသနံ ဝိဒိတွာ ဂေဟံ ဂန္တွာ မဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ ပုနဒိဝသေ သတ္ထု ကာလံ အာရောစာပေသိ။ သတ္ထာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ဥပါသကဿ ဃရံ ဂန္တွာ ပညတ္တာသနေ နိသိန္နော ဒက္ခိဏောဒကာဝသာနေ ယာဂုအာဒီနိ သမ္ပဋိစ္ဆန္တော ဘတ္တဝိဿဂ္ဂံ အကာသိ။ ဥပါသကောပိ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိ။

တသ္မိံ အန္တရေ မဟာနိသဘတ္ထေရော ပိဏ္ဍာယ စရန္တော တမေဝ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇိ။ ဥပါသကော ဒိသွာ ဥဋ္ဌာယ ဂန္တွာ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပတ္တံ, ဘန္တေ, ဒေထာ’’တိ အာဟ။ ထေရော ပတ္တံ အဒါသိ။ ‘‘ဘန္တေ, ဣဓေဝ ပဝိသထ, သတ္ထာပိ ဂေဟေ နိသိန္နော’’တိ။ ‘‘န ဝဋ္ဋိဿတိ, ဥပါသကာ’’တိ။ သော ထေရဿ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ အဒါသိ။ တတော ထေရံ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တော သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘မဟာနိသဘတ္ထေရော, ဘန္တေ, ‘သတ္ထာပိ ဂေဟေ နိသိန္နော’တိ ဝုတ္တေပိ ပဝိသိတုံ န ဣစ္ဆိ, အတ္ထိ နု ခေါ ဧတဿ တုမှာကံ ဂုဏေဟိ အတိရေကဂုဏော’’တိ။ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဝဏ္ဏမစ္ဆေရံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သတ္ထာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဥပါသက, မယံ ဘိက္ခံ အာဂမယမာနာ ဂေဟေ နိသီဒါမ, သော ပန ဘိက္ခု န ဧဝံ နိသီဒိတွာ ဘိက္ခံ ဥဒိက္ခတိ, မယံ ဂါမန္တသေနာသနေ ဝသာမ, သော အရညသ္မိံယေဝ ဝသတိ, မယံ ဆန္နေ ဝသာမ, သော အဗ္ဘောကာသေယေဝ ဝသတီ’’တိ ဘဂဝါ ‘‘အယဉ္စ အယဉ္စေတဿ ဂုဏော’’တိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပူရယမာနော ဝိယ တဿ ဂုဏံ ကထေသိ။

ဥပါသကော ပကတိယာပိ ဇလမာနပဒီပေါ တေလေန အာသိတ္တော ဝိယ သုဋ္ဌုတရံ ပသန္နော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ကိံ မယှံ အညာယ သမ္ပတ္တိယာ, အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ဓုတဝါဒါနံ အဂ္ဂဘာဝတ္ထာယ ပတ္ထနံ ကရိဿာမီ’’တိ။ သော ပုနပိ သတ္ထာရံ နိမန္တေတွာ တေနေဝ နိယာမေန သတ္တ ဒိဝသေ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ မဟာဘိက္ခုသံဃဿ တိစီဝရာနိ ဒတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ယံ မေ, ဘန္တေ, သတ္တ ဒိဝသေ ဒါနံ ဒေန္တဿ မေတ္တံ ကာယကမ္မံ, မေတ္တံ ဝစီကမ္မံ, မေတ္တံ မနောကမ္မံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ, ဣမိနာဟံ န အညံ ဒေဝသမ္ပတ္တိံ ဝါ သက္ကမာရဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဝါ ပတ္ထေမိ, ဣဒံ ပန မေ ကမ္မံ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ မဟာနိသဘတ္ထေရေန ပတ္တဋ္ဌာနန္တရံ ပါပုဏနတ္ထာယ တေရသဓုတင်္ဂဓရာနံ အဂ္ဂဘာဝဿ အဓိကာရော ဟောတူ’’တိ။ သတ္ထာ ‘‘မဟန္တံ ဌာနံ ဣမိနာ ပတ္ထိတံ, သမိဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ, နော’’တိ ဩလောကေန္တော သမိဇ္ဈနဘာဝံ ဒိသွာ အာဟ – ‘‘မနာပံ တေ ဌာနံ ပတ္ထိတံ, အနာဂတေ သတသဟဿကပ္ပါဝသာနေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ, တဿ တွံ တတိယသာဝကော မဟာကဿပတ္ထေရော နာမ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကာသိ။ တံ သုတွာ ဥပါသကော ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဒွေ ကထာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ပုနဒိဝသေ ပတ္တဗ္ဗံ ဝိယ တံ သမ္ပတ္တိံ အမညိတ္ထ။ သော ယာဝတာယုကံ ဒါနံ ဒတွာ, သီလံ သမာဒါယ ရက္ခိတွာ, နာနပ္ပကာရံ ကလျာဏကမ္မံ ကတွာ, ကာလံ ကတွာ, သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ။

တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝမနုဿေသု သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝန္တော ဣတော ဧကနဝုတေ ကပ္ပေ ဝိပဿိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ဗန္ဓုမတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိဟရန္တေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ အညတရသ္မိံ ပရိဇိဏ္ဏဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ။ တသ္မိဉ္စ ကာလေ ဝိပဿီ ဘဂဝါ သတ္တမေ သတ္တမေ သံဝစ္ဆရေ ဓမ္မံ ကထေသိ, မဟန္တံ ကောလာဟလံ ဟောတိ။ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဒေဝတာ ‘‘သတ္ထာ ဓမ္မံ ကထေဿတီ’’တိ အာရောစေသုံ။ ဗြာဟ္မဏော တံ သာသနံ အဿောသိ။ တဿ စ နိဝါသနသာဋကော ဧကောယေဝ ဟောတိ, တထာ ဗြာဟ္မဏိယာ။ ပါရုပနံ ပန ဒွိန္နမ္ပိ ဧကမေဝ။ သော သကလနဂရေ ‘‘ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏော’’တိ ပညာယိ။ သော ဗြာဟ္မဏာနံ ကေနစိဒေဝ ကိစ္စေန သန္နိပါတေ သတိ ဗြာဟ္မဏိံ ဂေဟေ ဌပေတွာ သယံ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆတိ။ ဗြာဟ္မဏီနံ သန္နိပါတေ သတိ သယံ ဂေဟေ အစ္ဆတိ, ဗြာဟ္မဏီ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဂစ္ဆတိ။ တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏိံ အာဟ – ‘‘ဘောတိ, ကိံ ရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿသိ, ဒိဝါ’’တိ? ‘‘မယံ မာတုဂါမဇာတိကာ နာမ ရတ္တိံ သောတုံ န သက္ကောမ, ဒိဝါ သောဿာမာ’’တိ ဗြာဟ္မဏံ ဂေဟေ ဌပေတွာ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဥပါသိကာဟိ သဒ္ဓိံ ဒိဝါ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တေ နိသိန္နာ ဓမ္မံ သုတွာ ဥပါသိကာဟိယေဝ သဒ္ဓိံ အာဂမာသိ။ အထ ဗြာဟ္မဏော ဗြာဟ္မဏိံ ဂေဟေ ဌပေတွာ တံ ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ ဝိဟာရံ ဂတော။

တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ပရိသမဇ္ဈေ အလင်္ကတဓမ္မာသနေ နိသိန္နော စိတ္တဗီဇနိံ အာဒါယ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ, သိနေရုံ မန္ထံ ကတွာ သာဂရံ နိမ္မထေန္တော ဝိယ, ဓမ္မကထံ ကထေသိ။ ဗြာဟ္မဏဿ ပရိသပရိယန္တေ နိသိန္နဿ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ ပဌမယာမသ္မိံယေဝ သကလသရီရံ ပူရယမာနာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော ပါရုတဝတ္ထံ သံဃရိတွာ ‘‘ဒသဗလဿ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ။ အထဿ အာဒီနဝသဟဿံ ဒဿယမာနံ မစ္ဆေရံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သော ‘‘ဗြာဟ္မဏိယာ မယှဉ္စ ဧကမေဝ ဝတ္ထံ, အညံ ကိဉ္စိ ပါရုပနံ နတ္ထိ, အပါရုပိတွာ စ နာမ ဗဟိ ဝိစရိတုံ န သက္ကာ’’တိ သဗ္ဗထာပိ အဒါတုကာမော အဟောသိ, အထဿ နိက္ခန္တေ ပဌမယာမေ မဇ္ဈိမယာမေပိ တထေဝ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တထေဝ စိန္တေတွာ တထေဝ အဒါတုကာမော အဟောသိ။ အထဿ မဇ္ဈိမယာမေ နိက္ခန္တေ ပစ္ဆိမယာမေပိ တထေဝ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ တဒါ သော ‘‘ယံ ဝါ ဟောတု တံ ဝါ ပစ္ဆာပိ ဇာနိဿာမီ’’တိ ဝတ္ထံ သံဃရိတွာ သတ္ထု ပါဒမူလေ ဌပေသိ။ တတော ဝါမဟတ္ထံ အာဘုဇိတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန တိက္ခတ္တုံ အပ္ဖေါဋေတွာ ‘‘ဇိတံ မေ, ဇိတံ မေ’’တိ တယော ဝါရေ နဒိ။

တသ္မိဉ္စ သမယေ ဗန္ဓုမရာဇာ ဓမ္မာသနဿ ပစ္ဆတော အန္တောသာဏိယံ နိသိန္နော ဓမ္မံ သုဏာတိ။ ရညော စ နာမ ‘‘ဇိတံ မေ’’တိ သဒ္ဒေါ အမနာပေါ ဟောတိ။ သော ပုရိသံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, ဧတံ ပုစ္ဆ ကိံ ဝဒသီ’’တိ။ သော တေန ဂန္တွာ ပုစ္ဆိတော ‘‘အဝသေသာ ဟတ္ထိယာနာဒီနိ အာရုယှ အသိစမ္မာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရသေနံ ဇိနန္တိ, န တံ အစ္ဆရိယံ။ အဟံ ပန ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တဿ ကူဋဂေါဏဿ မုဂ္ဂရေန သီသံ ဘိန္ဒိတွာ တံ ပလာပေန္တော ဝိယ မစ္ဆေရစိတ္တံ မဒ္ဒိတွာ ပါရုတဝတ္ထံ ဒသဗလဿ အဒါသိံ, တံ မေ မစ္ဆရိယံ ဇိတ’’န္တိ အာဟ။ သော ပုရိသော အာဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသိ။ ရာဇာ အာဟ – ‘‘အမှေ, ဘဏေ, ဒသဗလဿ အနုရူပံ န ဇာနိမှ, ဗြာဟ္မဏော ဇာနီ’’တိ ဝတ္ထယုဂံ ပေသေသိ။ တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မယှံ တုဏှီနိသိန္နဿ ပဌမံ ကိဉ္စိ အဒတွာ သတ္ထု ဂုဏေ ကထေန္တဿ အဒါသိ။ သတ္ထု ဂုဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နေန ပန မယှံ ကော အတ္ထော’’တိ တမ္ပိ ဝတ္ထယုဂံ ဒသဗလဿေဝ အဒါသိ။ ရာဇာပိ ‘‘ကိံ ဗြာဟ္မဏေန ကတ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘တမ္ပိ တေန ဝတ္ထယုဂံ တထာဂတဿေဝ ဒိန္န’’န္တိ သုတွာ အညာနိပိ ဒွေ ဝတ္ထယုဂါနိ ပေသေသိ, သော တာနိပိ အဒါသိ။ ရာဇာ အညာနိပိ စတ္တာရီတိ ဧဝံ ယာဝ ဒွတ္တိံသဝတ္ထယုဂါနိ ပေသေသိ။ အထ ဗြာဟ္မဏော ‘‘ဣဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝဍ္ဎေတွာ ဂဟဏံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဧကံ, ဗြာဟ္မဏိယာ ဧကန္တိ ဒွေ ဝတ္ထယုဂါနိ ဂဟေတွာ တိံသယုဂါနိ တထာဂတဿေဝ အဒါသိ။ တတော ပဋ္ဌာယ စ သော သတ္ထု ဝိဿာသိကော ဇာတော။

အထ နံ ရာဇာ ဧကဒိဝသံ သီတသမယေ သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုဏန္တံ ဒိသွာ သတသဟဿဂ္ဃနကံ အတ္တနာ ပါရုတရတ္တကမ္ဗလံ ဒတွာ အာဟ – ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဣမံ ပါရုပိတွာ ဓမ္မံ သုဏာဟီ’’တိ။ သော ‘‘ကိံ မေ ဣမိနာ ကမ္ဗလေန ဣမသ္မိံ ပူတိကာယေ ဥပနီတေနာ’’တိ စိန္တေတွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ တထာဂတဿ မဉ္စဿ ဥပရိ ဝိတာနံ ကတွာ အဂမာသိ။ အထေကဒိဝသံ ရာဇာ ပါတောဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိ။ တသ္မိဉ္စ သမယေ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ကမ္ဗလေ ပဋိဟညန္တိ, ကမ္ဗလော အတိဝိယ ဝိရောစတိ။ ရာဇာ ဥလ္လောကေန္တော သဉ္ဇာနိတွာ အာဟ – ‘‘အမှာကံ, ဘန္တေ, ဧသ ကမ္ဗလော, အမှေဟိ ဧကသာဋကဗြာဟ္မဏဿ ဒိန္နော’’တိ။ ‘‘တုမှေဟိ, မဟာရာဇ, ဗြာဟ္မဏော ပူဇိတော, ဗြာဟ္မဏေန မယံ ပူဇိတာ’’တိ။ ရာဇာ ‘‘ဗြာဟ္မဏော ယုတ္တံ အညာသိ, န မယ’’န္တိ ပသီဒိတွာ ယံ မနုဿာနံ ဥပကာရဘူတံ, တံ သဗ္ဗံ အဋ္ဌဋ္ဌကံ ကတွာ သဗ္ဗဋ္ဌကံ နာမ ဒါနံ ဒတွာ ပုရောဟိတဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သောပိ ‘‘အဋ္ဌဋ္ဌကံ နာလ စတုသဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ စတုသဋ္ဌိ သလာကဘတ္တာနိ ဥပနိဗန္ဓာပေတွာ ယာဝဇီဝံ ဒါနံ ဒတွာ သီလံ ရက္ခိတွာ တတော စုတော သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိ။

ပုန တတော စုတော ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ ကောဏာဂမနဿ စ ဘဂဝတော ကဿပဒသဗလဿ စာတိ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အန္တရေ ဗာရာဏသိယံ ကုဋုမ္ဗိယဃရေ နိဗ္ဗတ္တော။ သော ဝုဒ္ဓိမနွာယ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ဧကဒိဝသံ အရညေ ဇင်္ဃဝိဟာရံ စရတိ။ တသ္မိဉ္စ သမယေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ နဒီတီရေ စီဝရကမ္မံ ကရောန္တော အနုဝါတေ အပ္ပဟောန္တေ သံဃရိတွာ ဌပေတုံ အာရဒ္ဓေါ။ သော ဒိသွာ ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, သံဃရိတွာ ဌပေထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘အနုဝါတော နပ္ပဟောတီ’’တိ။ ‘‘ဣမိနာ, ဘန္တေ, ကရောထာ’’တိ ဥတ္တရသာဋကံ ဒတွာ ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ကေနစိ ပရိဟာနိ မာ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ။

ဃရေပိဿ ဘဂိနိယာ သဒ္ဓိံ ဘရိယာယ ကလဟံ ကရောန္တိယာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ။ အထဿ ဘဂိနီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပိဏ္ဍပါတံ ဒတွာ တဿ ဘရိယံ သန္ဓာယ ‘‘ဧဝရူပံ ဗာလံ ယောဇနသတေန ပရိဝဇ္ဇေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ။ သာ ဂေဟင်္ဂဏေ ဌိတာ သုတွာ ‘‘ဣမာယ ဒိန္နဘတ္တံ မာ ဧသ ဘုဉ္ဇတူ’’တိ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလဿ ပူရေတွာ အဒါသိ။ ဣတရာ ဒိသွာ ‘‘ဗာလေ, တွံ မံ တာဝ အက္ကောသ ဝါ ပဟရ ဝါ, ဧဝရူပဿ ပန ဒွေ အသင်္ချေယျာနိ ပူရိတပါရမိဿ ပတ္တတော ဘတ္တံ ဆဍ္ဍေတွာ ကလလံ ဒါတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ အာဟ။ အထဿ ဘရိယာယ ပဋိသင်္ခါနံ ဥပ္ပဇ္ဇိ။ သာ ‘‘တိဋ္ဌထ, ဘန္တေ’’တိ ကလလံ ဆဍ္ဍေတွာ ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဂန္ဓစုဏ္ဏေန။ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ပဏီတဘတ္တဿ စတုမဓုရဿ စ ပူရေတွာ ဥပရိ အာသိတ္တေန ပဒုမဂဗ္ဘဝဏ္ဏေန သပ္ပိနာ ဝိဇ္ဇောတမာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ‘‘ယထာ အယံ ပိဏ္ဍပါတော ဩဘာသဇာတော, ဧဝံ ဩဘာသဇာတံ မေ သရီရံ ဟောတူ’’တိ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေသိ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ အနုမောဒိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ။

တေပိ ဇာယမ္ပတိကာ ယာဝတာယုကံ ကုသလံ ကတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ပုန တတော စဝိတွာ ဥပါသကော ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ ဗာရာဏသိယံ အသီတိကောဋိဝိဘဝဿ သေဋ္ဌိနော ပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ, ဣတရာပိ တာဒိသဿေဝ သေဋ္ဌိနော ဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တဿ ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တဿ တမေဝ သေဋ္ဌိဓီတရံ အာနယိံသု။ တဿာ ပုဗ္ဗေ အနိဋ္ဌဝိပါကဿ ပါပကမ္မဿ အာနုဘာဝေန ပတိကုလံ ပဝိဋ္ဌမတ္တာယ ဥမ္မာရဗ္ဘန္တရေ သကလသရီရံ ဥဂ္ဃါဋိတဝစ္စကုဋိ ဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇာတံ။ သေဋ္ဌိကုမာရော ‘‘ကဿာယံ ဂန္ဓော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘သေဋ္ဌိကညာယာ’’တိ သုတွာ, ‘‘နီဟရထ, နီဟရထာ’’တိ အာဘတနိယာမေနေဝ ကုလဃရံ ပေသေသိ။ သာ ဧတေနေဝ နီဟာရေန သတ္တသု ဌာနေသု ပဋိနိဝတ္တိတာ။

တေန စ သမယေန ကဿပဒသဗလော ပရိနိဗ္ဗာယိ။ တဿ ဃနကောဋ္ဋိမာဟိ သတသဟဿဂ္ဃနိကာဟိ ရတ္တသုဝဏ္ဏိဋ္ဌကာဟိ ယောဇနုဗ္ဗေဓံ စေတိယံ အာရဘိံသု။ တသ္မိံ စေတိယေ ကရီယမာနေ သာ သေဋ္ဌိဓီတာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ သတ္တသု ဌာနေသု ပဋိနိဝတ္တိတာ, ကိံ မေ ဇီဝိတေနာ’’တိ အတ္တနော အာဘရဏဘဏ္ဍံ ဘဉ္ဇာပေတွာ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကံ ကာရေသိ ရတနာယတံ ဝိဒတ္ထိဝိတ္ထိန္နံ စတုရင်္ဂုလုဗ္ဗေဓံ။ တတော ဟရိတာလမနောသိလာပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အဋ္ဌ ဥပ္ပလဟတ္ထကေ အာဒါယ စေတိယကရဏဋ္ဌာနံ ဂတာ။ တသ္မိဉ္စ ခဏေ ဧကာ ဣဋ္ဌကာပန္တိ ပရိက္ခိပိတွာ အာဂစ္ဆမာနာ ဃဋနိဋ္ဌကာယ ဦနာ ဟောတိ, သေဋ္ဌိဓီတာ ဝဍ္ဎကိံ အာဟ – ‘‘ဣမံ ဣဋ္ဌကံ ဧတ္ထ ဌပေထာ’’တိ။ ‘‘အမ္မ, ဘဒ္ဒကေ ကာလေ အာဂတာသိ, သယမေဝ ဌပေဟီ’’တိ။ သာ အာရုယှ တေလေန ဟရိတာလမနောသိလာပိဏ္ဍံ ယောဇေတွာ တေန ဗန္ဓနေန ဣဋ္ဌကံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဥပရိ အဋ္ဌဟိ ဥပ္ပလဟတ္ထကေဟိ ပူဇံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ မေ ကာယတော စန္ဒနဂန္ဓော ဝါယတု, မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဂမာသိ။

အထ တသ္မိံယေဝ ခဏေ ယဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ပဌမံ ဂေဟံ နီတာ, တဿ တံ အာရဗ္ဘ သတိ ဥဒပါဒိ။ နဂရေပိ နက္ခတ္တံ သံဃုဋ္ဌံ ဟောတိ။ သော ဥပဋ္ဌာကေ အာဟ – ‘‘တဒါ ဣဓ အာနီတာ သေဋ္ဌိဓီတာ အတ္ထိ, ကဟံ သာ’’တိ? ‘‘ကုလဂေဟေ သာမီ’’တိ။ ‘‘အာနေထ နံ, နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမာ’’တိ။ တေ ဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဌိတာ ‘‘ကိံ, တာတာ, အာဂတတ္ထာ’’တိ တာယ ပုဋ္ဌာ တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိံသု။ ‘‘တာတာ, မယာ အာဘရဏဘဏ္ဍေန စေတိယံ ပူဇိတံ, အာဘရဏံ မေ နတ္ထီ’’တိ။ တေ ဂန္တွာ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ အာရောစေသုံ။ အာနေထ နံ, ပိဠန္ဓနံ လဘိဿတီတိ။ တေ အာနယိံသု။ တဿာ သဟ ဃရပဝေသနေန သကလဂေဟံ စန္ဒနဂန္ဓော စေဝ နီလုပ္ပလဂန္ဓော စ ဝါယိ။ သေဋ္ဌိပုတ္တော တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ပဌမံ တဝ သရီရတော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါယိ, ဣဒါနိ ပန တေ သရီရတော စန္ဒနဂန္ဓော, မုခတော ဥပ္ပလဂန္ဓော ဝါယတိ။ ကိံ ဧတ’’န္တိ? သာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနာ ကတကမ္မံ အာရောစေသိ။ သေဋ္ဌိပုတ္တော ‘‘နိယျာနိကံ ဝတ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ပသီဒိတွာ ယောဇနိကံ သုဝဏ္ဏစေတိယံ ကမ္ဗလကဉ္စုကေန ပရိက္ခိပိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ရထစက္ကပ္ပမာဏေဟိ သုဝဏ္ဏပဒုမေဟိ အလင်္ကရိ။ တေသံ ဒွါဒသဟတ္ထာ ဩလမ္ဗကာ ဟောန္တိ။

သော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စုတော ဗာရာဏသိတော ယောဇနမတ္တေ ဌာနေ အညတရသ္မိံ အမစ္စကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ, သေဋ္ဌိကညာပိ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ရာဇကုလေ ဇေဋ္ဌဓီတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တေသု ဝယပ္ပတ္တေသု ကုမာရဿ ဝသနဂါမေ နက္ခတ္တံ သံဃုဋ္ဌံ။ သော မာတရံ အာဟ – ‘‘သာဋကံ မေ, အမ္မ, ဒေဟိ, နက္ခတ္တံ ကီဠိဿာမီ’’တိ။ သာ ဓောတဝတ္ထံ နီဟရိတွာ အဒါသိ။ ‘‘အမ္မ, ထူလံ ဣဒ’’န္တိ အာဟ။ သာ အညံ နီဟရိတွာ အဒါသိ, တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိ။ အထ နံ မာတာ အာဟ – ‘‘တာတ, ယာဒိသေ ဂေဟေ မယံ ဇာတာ, နတ္ထိ နော ဣတော သုခုမတရဿ ပဋိလာဘာယ ပုည’’န္တိ။ ‘‘တေန ဟိ လဘနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆာမိ အမ္မာ’’တိ။ ‘‘ပုတ္တ, အဟံ အဇ္ဇေဝ တုယှံ ဗာရာဏသိနဂရေ ရဇ္ဇပဋိလာဘမ္ပိ ဣစ္ဆာမီ’’တိ။ သော မာတရံ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆာမိ, အမ္မာ’’တိ။ ‘‘ဂစ္ဆ, တာတာ’’တိ။ ဧဝံ ကိရဿာ စိတ္တံ အဟောသိ – ‘‘ကဟံ ဂမိဿတိ? ဣဓ ဝါ ဧတ္ထ ဝါ ဂေဟေ နိသီဒိဿတီ’’တိ။ သော ပန ပုညနိယာမေန နိက္ခမိတွာ ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ဥယျာနေ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ သသီသံ ပါရုပိတွာ နိပဇ္ဇိ။ သော စ ဗာရာဏသိရညော ကာလင်္ကတဿ သတ္တမော ဒိဝသော ဟောတိ။

အမစ္စာ ရညော သရီရကိစ္စံ ကတွာ ရာဇင်္ဂဏေ နိသီဒိတွာ မန္တယိံသု – ‘‘ရညော ဧကာ ဓီတာဝ အတ္ထိ, ပုတ္တော နတ္ထိ, အရာဇကံ ရဇ္ဇံ နဿတိ, ကော ရာဇာ ဟောတီ’’တိ? ‘‘တွံ ဟောဟိ, တွံ ဟောဟီ’’တိ အာဟံသု။ ပုရောဟိတော အာဟ – ‘‘ဗဟုံ ဩလောကေတုံ န ဝဋ္ဋတိ, ဖုဿရထံ ဝိဿဇ္ဇေမာ’’တိ။ တေ ကုမုဒဝဏ္ဏေ စတ္တာရော သိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ ပဉ္စဝိဓံ ရာဇကကုဓဘဏ္ဍံ သေတစ္ဆတ္တဉ္စ ရထသ္မိံယေဝ ဌပေတွာ ရထံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပစ္ဆတော တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသုံ။ ရထော ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဥယျာနာဘိမုခေါ အဟောသိ။ ‘‘ပရိစယေန ဥယျာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ, နိဝတ္တေမာ’’တိ ကေစိ အာဟံသု။ ပုရောဟိတော ‘‘မာ နိဝတ္တယိတ္ထာ’’တိ အာဟ။ ရထော ကုမာရံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အာရောဟနသဇ္ဇော ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ, ပုရောဟိတော ပါရုပနကဏ္ဏံ အပနေတွာ ပါဒတလာနိ ဩလောကေန္တော, ‘‘တိဋ္ဌတု အယံ ဒီပေါ, ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရေသု စတူသု မဟာဒီပေသု ဧသ ရဇ္ဇံ ကာရေတုံ ယုတ္တော’’တိ ဝတွာ ‘‘ပုနပိ တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှထ, ပုနပိ ပဂ္ဂဏှထာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှာပေသိ။

အထ ကုမာရော မုခံ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေတွာ, ‘‘ကေန ကမ္မေန အာဂတတ္ထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ဒေဝ, တုမှာကံ ရဇ္ဇံ ပါပုဏာတီ’’တိ။ ‘‘ရာဇာ ကဟ’’န္တိ? ‘‘ဒေဝတ္တံ ဂတော, သာမီ’’တိ။ ‘‘ကတိ ဒိဝသာ အတိက္ကန္တာ’’တိ? ‘‘အဇ္ဇ သတ္တမော ဒိဝသော’’တိ။ ‘‘ပုတ္တော ဝါ ဓီတာ ဝါ နတ္ထီ’’တိ? ‘‘ဓီတာ အတ္ထိ ဒေဝ, ပုတ္တော နတ္ထီ’’တိ။ ‘‘ကရိဿာမိ ရဇ္ဇ’’န္တိ။ တေ တာဝဒေဝ အဘိသေကမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ရာဇဓီတရံ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိတွာ, ဥယျာနံ အာနေတွာ ကုမာရဿ အဘိသေကံ အကံသု။ အထဿ ကတာဘိသေကဿ သတသဟဿဂ္ဃနကံ ဝတ္ထံ ဥပဟရိံသု။ သော ‘‘ကိမိဒံ, တာတာ’’တိ အာဟ။ ‘‘နိဝါသနဝတ္ထံ ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘နနု, တာတာ, ထူလ’’န္တိ? ‘‘မနုဿာနံ ပရိဘောဂဝတ္ထေသု ဣတော သုခုမတရံ နတ္ထိ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘တုမှာကံ ရာဇာ ဧဝရူပံ နိဝါသေသီ’’တိ? ‘‘အာမ, ဒေဝါ’’တိ။ ‘‘န မညေ ပုညဝါ တုမှာကံ ရာဇာ, သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရံ အာဟရထ, လဘိဿာမ ဝတ္ထ’’န္တိ။ သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရံ အာဟရိံသု။ သော ဥဋ္ဌာယ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ ဟတ္ထေန ဥဒကံ အာဒါယ ပုရတ္ထိမဒိသာယံ အဗ္ဘုက္ကိရိ။ တာဝဒေဝ ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌ ကပ္ပရုက္ခာ ဥဋ္ဌဟိံသု။ ပုန ဥဒကံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏာယံ ပစ္ဆိမာယံ ဥတ္တရာယန္တိ ဧဝံ စတူသု ဒိသာသု အဗ္ဘုက္ကိရိ။ သဗ္ဗဒိသာသု အဋ္ဌဋ္ဌကံ ကတွာ ဒွတ္တိံသ ကပ္ပရုက္ခာ ဥဋ္ဌဟိံသု။ သော ဧကံ ဒိဗ္ဗဒုဿံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ ‘‘နန္ဒရညော ဝိဇိတေ သုတ္တကန္တိကာ ဣတ္ထိယော မာ သုတ္တံ ကန္တိံသူတိ ဧဝံ ဘေရိံ စရာပေထာ’’တိ ဝတွာ ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော နဂရံ ပဝိသိတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိ။

ဧဝံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ဧကဒိဝသံ ဒေဝီ ရညော မဟာသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ, ‘‘အဟော တပဿီ’’တိ ကာရုညာကာရံ ဒဿေတိ။ ‘‘ကိမိဒံ, ဒေဝီ’’တိ စ ပုဋ္ဌာ ‘‘အတိမဟတီ တေ, ဒေဝ, သမ္ပတ္တိ။ အတီတေ ဗုဒ္ဓါနံ သဒ္ဒဟိတွာ ကလျာဏံ အကတ္ထ, ဣဒါနိ အနာဂတဿ ပစ္စယံ ကုသလံ န ကရောထာ’’တိ အာဟ။ ‘‘ကဿ ဒဿာမ, သီလဝန္တော နတ္ထီ’’တိ? ‘‘အသုညော, ဒေဝ, ဇမ္ဗုဒီပေါ အရဟန္တေဟိ, တုမှေ ဒါနမေဝ သဇ္ဇေထ, အဟံ အရဟန္တေ လစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ။ ရာဇာ ပုနဒိဝသေ ပါစီနဒွါရေ ဒါနံ သဇ္ဇာပေသိ။ ဒေဝီ ပါတောဝ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဥပရိပါသာဒေ ပုရတ္ထာဘိမုခါ ဥရေန နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘သစေ ဧတိဿံ ဒိသာယံ အရဟန္တော အတ္ထိ, သွေဝ အာဂန္တွာ အမှာကံ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ အာဟ။ တဿံ ဒိသာယံ အရဟန္တော နာဟေသုံ, တံ သက္ကာရံ ကပဏယာစကာနံ အဒံသု။ ပုနဒိဝသေ ဒက္ခိဏဒွါရေ ဒါနံ သဇ္ဇေတွာ တထေဝ အကာသိ, ပုနဒိဝသေ ပစ္ဆိမဒွါရေ။ ဥတ္တရဒွါရေ သဇ္ဇိတဒိဝသေ ပန ဒေဝိယာ တထေဝ နိမန္တေန္တိယာ ဟိမဝန္တေ ဝသန္တာနံ ပဒုမဝတိယာ ပုတ္တာနံ ပဉ္စသတာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဇေဋ္ဌကော မဟာပဒုမပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘာတိကေ အာမန္တေသိ, ‘‘မာရိသာ, နန္ဒရာဇာ, တုမှေ နိမန္တေတိ, အဓိဝါသေထ တဿာ’’တိ။ တေ အဓိဝါသေတွာ ပုနဒိဝသေ အနောတတ္တဒဟေ မုခံ ဓောဝိတွာ, အာကာသေန အာဂန္တွာ ဥတ္တရဒွါရေ ဩတရိံသု။ မနုဿာ ဒိသွာ ဂန္တွာ ‘‘ပဉ္စသတာ, ဒေဝ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အာဂတာ’’တိ ရဉ္ဇော အာရောစေသုံ။ ရာဇာ သဒ္ဓိံ ဒေဝိယာ ဂန္တွာ, ဝန္ဒိတွာ, ပတ္တံ ဂဟေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ပါသာဒံ အာရောပေတွာ, တတြ နေသံ ဒါနံ ဒတွာ, ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ရာဇာ သံဃတ္ထေရဿ, ဒေဝီ, သံဃနဝကဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ ‘‘အယျာ ပစ္စယေဟိ န ကိလမိဿန္တိ, မယံ ပုညေန န ဟာယိဿာမ။ အမှာကံ ယာဝဇီဝံ ဣဓ နိဝါသာယ ပဋိညံ ဒေထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ ဥယျာနေ ပဉ္စပဏ္ဏသာလာသတာနိ ပဉ္စစင်္ကမနသတာနီတိ သဗ္ဗာကာရေန နိဝါသနဋ္ဌာနာနိ သမ္ပာဒေတွာ တတ္ထ ဝသာပေသုံ။

ဧဝံ ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ ရညော ပစ္စန္တော ကုပိတော။ သော ‘‘အဟံ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတုံ ဂစ္ဆာမိ, တွံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု မာ ပမဇ္ဇီ’’တိ ဒေဝိံ ဩဝဒိတွာ ဂတော။ တသ္မိံ အနာဂတေယေဝ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အာယုသင်္ခါရာ ခီဏာ။ မဟာပဒုမပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ တိယာမရတ္တိံ ဈာနကီဠံ ကီဠိတွာ အရုဏုဂ္ဂမနေ အာလမ္ဗနဖလကံ အာလမ္ဗိတွာ ဌိတကောဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ။ ဧတေနုပါယေန သေသာပီတိ သဗ္ဗေဝ ပရိနိဗ္ဗုတာ။ ပုနဒိဝသေ ဒေဝီ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ နိသီဒနဋ္ဌာနံ ဟရိတူပလိတ္တံ ကာရေတွာ ပုပ္ဖါနိ ဝိကိရိတွာ, ဓူပံ ဒတွာ တေသံ အာဂမနံ ဩလောကယန္တီ နိသိန္နာ အာဂမနံ အပဿန္တီ ပုရိသံ ပေသေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ, တာတ, ဇာနာဟိ, ကိံ အယျာနံ ကိဉ္စိ အဖာသုက’’န္တိ? သော ဂန္တွာ မဟာပဒုမဿ ပဏ္ဏသာလာယ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တတ္ထ အပဿန္တော စင်္ကမနံ ဂန္တွာ အာလမ္ဗနဖလကံ နိဿာယ ဌိတံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ကာလော, ဘန္တေ’’တိ အာဟ။ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတသရီရံ ကိံ ကထေဿတိ? သော နိဒ္ဒါယတိ မညေ’’တိ ဂန္တွာ ပိဋ္ဌိပါဒေ ဟတ္ထေန ပရာမသိတွာ ပါဒါနံ သီတလတာယ စေဝ ထဒ္ဓတာယ စ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ, ဒုတိယဿ သန္တိကံ အဂမာသိ။ ဧဝံ တတိယဿာတိ သဗ္ဗေသံ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ ရာဇကုလံ ဂတော။ ‘‘ကဟံ, တာတ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ’’တိ ပုဋ္ဌော ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတာ, ဒေဝီ’’တိ အာဟ။ ဒေဝီ ကန္ဒန္တီ ရောဒန္တီ နိက္ခမိတွာ နာဂရေဟိ သဒ္ဓိံ တတ္ထ ဂန္တွာ သာဓုကီဠိတံ ကာရေတွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေသိ။

ရာဇာ ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ အာဂတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂတံ ဒေဝိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ, ဘဒ္ဒေ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေသု နပ္ပမဇ္ဇိ, နိရောဂါ အယျာ’’တိ? ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတာ ဒေဝါ’’တိ။ ရာဇာ စိန္တေတိ ‘‘ဧဝရူပါနမ္ပိ ပဏ္ဍိတာနံ မရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အမှာကံ ကုတော မောက္ခော’’တိ။ သော နဂရံ အဂန္တွာ, ဥယျာနမေဝ ပဝိသိတွာ ဇေဋ္ဌပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ, တဿ ရဇ္ဇံ နိယျာတေတွာ, သယံ သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ။ ဒေဝီပိ ‘‘ဣမသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတေ အဟံ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ တတ္ထေဝ ဥယျာနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒွေပိ ဈာနံ ဘာဝေတွာ တတော စုတာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု။

တေသု တတ္ထေဝ ဝသန္တေသု အမှာကံ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ပါဝိသိ။ သတ္ထရိ တတ္ထ ပဋိဝသန္တေ အယံ ပိပ္ပလိမာဏဝေါ မဂဓရဋ္ဌေ မဟာတိတ္ထဗြာဟ္မဏဂါမေ ကပိလဗြာဟ္မဏဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော။ အယံ ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရေ ကောသိယဂေါတ္တဗြာဟ္မဏဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တာ။ တေသံ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎမာနာနံ ပိပ္ပလိမာဏဝဿ ဝီသတိမေ, ဘဒ္ဒါယ သောဠသမေ ဝဿေ သမ္ပတ္တေ မာတာပိတရော ပုတ္တံ ဩလောကေတွာ ‘‘တာတ, တွံ ဝယပ္ပတ္တော, ကုလဝံသော နာမ ပတိဋ္ဌပေတဗ္ဗော’’တိ အတိဝိယ နိပ္ပီဠယိံသု။ မာဏဝေါ အာဟ ‘‘မယှံ သောတပထေ ဧဝရူပံ ကထံ မာ ကထေထ။ အဟံ ယာဝ တုမှေ ဓရထ, တာဝ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ, တုမှာကံ အစ္စယေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။ တေ ကတိပါဟံ အတိက္ကမိတွာ ပုန ကထယိံသု။ သောပိ တထေဝ ပဋိက္ခိပိ။ တတော ပဋ္ဌာယ နိရန္တရံ ကထေတိယေဝ။

မာဏဝေါ ‘‘မမ မာတရံ သညာပေဿာမီ’’တိ ရတ္တသုဝဏ္ဏဿ နိက္ခသဟဿံ ဒတွာ သဗ္ဗကာမေဟိ သန္တပ္ပေတွာ သုဝဏ္ဏကာရေဟိ ဧကံ ဣတ္ထိရူပံ ကာရာပေတွာ တဿ မဇ္ဇနဃဋ္ဋနာဒိကမ္မပရိယောသာနေ တံ ရတ္တဝတ္ထံ နိဝါသာပေတွာ ဝဏ္ဏသမ္ပန္နေဟိ ပုပ္ဖေဟိ စေဝ နာနာအလင်္ကာရေဟိ စ အလင်္ကာရာပေတွာ မာတရံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ ‘‘အမ္မ, ဧဝရူပံ အာရမ္မဏံ လဘန္တော ဂေဟေ ဝသိဿာမိ အလဘန္တော န ဝသိဿာမီ’’တိ။ ပဏ္ဍိတာ ဗြာဟ္မဏီ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ပုတ္တော ပုညဝါ ဒိန္နဒါနော ကတာဘိနီဟာရော, ပုညံ ကရောန္တော န ဧကကောဝ အကာသိ, အဒ္ဓါ ဧတေန သဟကတပုညာ သုဝဏ္ဏရူပပဋိဘာဂါဝ ဘဝိဿတီ’’တိ အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏေ ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗကာမေဟိ သန္တပ္ပေတွာ သုဝဏ္ဏရူပကံ ရထံ အာရောပေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ, တာတာ, ယတ္ထ အမှာကံ ဇာတိဂေါတ္တဘောဂေဟိ သမာနေ ကုလေ ဧဝရူပံ ဒါရိကံ ပဿထ, ဣမမေဝ သုဝဏ္ဏရူပကံ ပဏ္ဏာကာရံ ကတွာ ဧထာ’’တိ ဥယျောဇေသိ။

တေ ‘‘အမှာကံ နာမ ဧတံ ကမ္မ’’န္တိ နိက္ခမိတွာ ‘‘ကတ္ထ ဂမိဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘မဒ္ဒရဋ္ဌံ နာမ ဣတ္ထာကရော, မဒ္ဒရဋ္ဌံ ဂမိဿာမာ’’တိ မဒ္ဒရဋ္ဌေ သာဂလနဂရံ အဂမံသု။ တတ္ထ တံ သုဝဏ္ဏရူပကံ နှာနတိတ္ထေ ဌပေတွာ ဧကမန္တေ နိသီဒိံသု။ အထ ဘဒ္ဒါယ ဓာတီ ဘဒ္ဒံ နှာပေတွာ, အလင်္ကရိတွာ, သိရိဂဗ္ဘေ နိသီဒါပေတွာ သယံ နှာယိတုံ ဥဒကတိတ္ထံ ဂတာ တတ္ထ တံ သုဝဏ္ဏရူပကံ ဒိသွာ ‘‘ကိဿာယံ အဝိနီတာ ဣဓာဂန္တွာ ဌိတာ’’တိ ပိဋ္ဌိပဿေ ပဟရိတွာ ‘‘သုဝဏ္ဏရူပက’’န္တိ ဉတွာ ‘‘အယျဓီတာ မေ’’တိ သညံ ဥပ္ပါဒေသိံ, ‘‘အယံ ပန မေ အယျဓီတာယ နိဝါသနပဋိဂ္ဂါဟိကာယာပိ အသဒိသာ’’တိ အာဟ။ အထ နံ တေ မနုဿာ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ဧဝရူပါ တေ သာမိဓီတာ’’တိ ပုစ္ဆိံသု။ ‘‘ကိံ ဧသာ, ဣမာယ သုဝဏ္ဏပဋိမာယ သတဂုဏေန သဟဿဂုဏေန မယှံ အယျဓီတာ အဘိရူပတရာ, ဒွါဒသဟတ္ထေ ဂဗ္ဘေ နိသိန္နာယ ပဒီပကိစ္စံ နတ္ထိ, သရီရောဘာသေနေဝ တမံ ဝိဓမတီ’’တိ။ ‘‘တေန ဟိ အာဂစ္ဆာ’’တိ တံ ခုဇ္ဇံ ဂဟေတွာ သုဝဏ္ဏရူပကံ ရထေ အာရောပေတွာ ကောသိယဂေါတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဃရဒွါရေ ဌတွာ အာဂမနံ နိဝေဒယိံသု။

ဗြာဟ္မဏော ပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ‘‘ကုတော အာဂတတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘မဂဓရဋ္ဌေ မဟာတိတ္ထဂါမေ ကပိလဗြာဟ္မဏဿ ဃရတော’’တိ။ ‘‘ကိံ ကာရဏာ အာဂတာ’’တိ? ‘‘ဣမိနာ နာမ ကာရဏေနာ’’တိ။ ‘‘ကလျာဏံ, တာတာ, သမဇာတိဂေါတ္တဝိဘဝေါ အမှာကံ ဗြာဟ္မဏော, ဒဿာမိ ဒါရိက’’န္တိ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဏှိ။ တေ ကပိလဗြာဟ္မဏဿ သာသနံ ပဟိဏိံသု ‘‘လဒ္ဓါ ဒါရိကာ, ကတ္တဗ္ဗံ ကရောထာ’’တိ။ တံ သာသနံ သုတွာ ပိပ္ပလိမာဏဝဿ အာရောစယိံသု ‘‘လဒ္ဓါ ကိရ ဒါရိကာ’’တိ။ မာဏဝေါ ‘‘အဟံ ‘န လဘိဿန္တီ’တိ စိန္တေသိံ, ဣမေ ‘လဒ္ဓါ’တိ ဝဒန္တိ, အနတ္ထိကော ဟုတွာ ပဏ္ဏံ ပေသေဿာမီ’’တိ ရဟောဂတော ပဏ္ဏံ လိခိ ‘‘ဘဒ္ဒါ, အတ္တနော ဇာတိဂေါတ္တဘောဂါနုရူပံ ဃရာဝါသံ လဘတု, အဟံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနီ အဟောသီ’’တိ။ ဘဒ္ဒါပိ ‘‘အသုကဿ ကိရ မံ ဒါတုကာမော’’တိ သုတွာ ‘‘ပဏ္ဏံ ပေသေဿာမီ’’တိ ရဟောဂတာ ပဏ္ဏံ လိခိ ‘‘အယျပုတ္တော အတ္တနော ဇာတိဂေါတ္တဘောဂါနုရူပံ ဃရာဝါသံ လဘတု, အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသီ’’တိ။ ဒွေပိ ပဏ္ဏာနိ အန္တရာမဂ္ဂေ သမာဂစ္ဆိံသု။ ‘‘ဣဒံ ကဿ ပဏ္ဏ’’န္တိ? ‘‘ပိပ္ပလိမာဏဝေန ဘဒ္ဒါယ ပဟိတ’’န္တိ။ ‘‘ဣဒံ ကဿာ’’တိ? ‘‘ဘဒ္ဒါယ ပိပ္ပလိမာဏဝဿ ပဟိတ’’န္တိ စ ဝုတ္တေ တေ ဒွေပိ ဝါစေတွာ ‘‘ပဿထ ဒါရကာနံ ကမ္မ’’န္တိ ဖာလေတွာ အရညေ ဆဍ္ဍေတွာ အညံ တံသမာနံ ပဏ္ဏံ လိခိတွာ ဣတော ဧတ္တော စ ပေသေသုံ။ ဣတိ ကုမာရဿ ကုမာရိကာယ စ သဒိသံ ပဏ္ဏံ လောကဿာဒရဟိတမေဝါတိ အနိစ္ဆမာနာနံယေဝ ဒွိန္နံ သမာဂမော အဟောသိ။

တံ ဒိဝသံယေဝ ပိပ္ပလိမာဏဝေါ ဧကံ ပုပ္ဖဒါမံ ဂန္ထာပေသိ ဘဒ္ဒါပိ။ တာနိ သယနမဇ္ဈေ ဌပေသုံ ဘုတ္တသာယမာသာ ဥဘောပိ ‘‘သယနံ အာရုဟိဿာမာ’’တိ မာဏဝေါ ဒက္ခိဏပဿေန သယနံ အာရုဟိ။ ဘဒ္ဒါ ဝါမပဿေန အဘိရုဟိတွာ အာဟ – ‘‘ယဿ ပဿေ ပုပ္ဖါနိ မိလာယန္တိ, တဿ ရာဂစိတ္တံ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝိဇာနိဿာမ, ဣမံ ပုပ္ဖဒါမံ န အလ္လိယိတဗ္ဗ’’န္တိ။ တေ ပန အညမညံ သရီရသမ္ဖဿဘယေန တိယာမရတ္တိံ နိဒ္ဒံ အနောက္ကမန္တာဝ ဝီတိနာမေန္တိ, ဒိဝါ ပန ဟသိတမတ္တမ္ပိ နာဟောသိ။ တေ လောကာမိသေန အသံသဋ္ဌာ ယာဝ မာတာပိတရော ဓရန္တိ, တာဝ ကုဋုမ္ဗံ အဝိစာရေတွာ တေသု ကာလင်္ကတေသု ဝိစာရယိံသု။ မဟတီ မာဏဝဿ သမ္ပတ္တိ – ဧကဒိဝသံ သရီရံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဆဍ္ဍေတဗ္ဗံ သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏံ ဧဝ မဂဓနာဠိယာ ဒွါဒသနာဠိမတ္တံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ။ ယန္တဗဒ္ဓါနိ သဋ္ဌိမဟာတဠာကာနိ, ကမ္မန္တော ဒွါဒသယောဇနိကော, အနုရာဓပုရပမာဏာ စုဒ္ဒသ ဂါမာ, စုဒ္ဒသ ဟတ္ထာနီကာနိ, စုဒ္ဒသ အဿာနီကာနိ, စုဒ္ဒသ ရထာနီကာနိ။

သော ဧကဒိဝသံ အလင်္ကတအဿံ အာရုယှ မဟာဇနပရိဝုတော ကမ္မန္တံ ဂန္တွာ ခေတ္တကောဋိယံ ဌိတော နင်္ဂလေဟိ ဘိန္နဋ္ဌာနတော ကာကာဒယော သကုဏေ ဂဏ္ဍုပ္ပါဒါဒိပါဏကေ ဥဒ္ဓရိတွာ ခါဒန္တေ ဒိသွာ, ‘‘တာတာ, ဣမေ ကိံ ခါဒန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ဂဏ္ဍုပ္ပါဒေ, အယျာ’’တိ။ ‘‘ဧတေဟိ ကတံ ပါပံ ကဿ ဟောတီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ, အယျာ’’တိ။ သော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ဧတေဟိ ကတံ ပါပံ မယှံ ဟောတိ, ကိံ မေ ကရိဿတိ သတ္တအသီတိကောဋိဓနံ, ကိံ ဒွါဒသယောဇနော ကမ္မန္တော, ကိံ ယန္တဗဒ္ဓါနိ တဠာကာနိ, ကိံ စုဒ္ဒသ ဂါမာ, သဗ္ဗမေတံ ဘဒ္ဒါယ ကာပိလာနိယာ နိယျာတေတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။

ဘဒ္ဒါပိ ကာပိလာနီ တသ္မိံ ခဏေ အန္တရဝတ္ထုမှိ တယော တိလကုမ္ဘေ ပတ္ထရာပေတွာ ဓာတီဟိ ပရိဝုတာ နိသိန္နာ ကာကေ တိလပါဏကေ ခါဒမာနေ ဒိသွာ, ‘‘အမ္မာ, ကိံ ဣမေ ခါဒန္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ။ ‘‘ပါဏကေ အယျေ’’တိ။ ‘‘အကုသလံ ကဿ ဟောတီ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ, အယျေ’’တိ။ သာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ စတုဟတ္ထဝတ္ထံ နာဠိကောဒနမတ္တဉ္စ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, ယဒိ ပနေတံ ဧတ္တကေန ဇနေန ကတံ အကုသလံ မယှံ ဟောတိ, ဘဝသဟဿေနပိ ဝဋ္ဋတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကာ။ အယျပုတ္တေ အာဂတမတ္တေယေဝ သဗ္ဗံ တဿ နိယျာတေတွာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။

မာဏဝေါ အာဂန္တွာ, နှတွာ ပါသာဒံ အာရုယှ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ။ အထဿ စက္ကဝတ္တိနော အနုစ္ဆဝိကံ ဘောဇနံ သဇ္ဇယိံသု။ ဒွေပိ ဘုဉ္ဇိတွာ ပရိဇနေ နိက္ခန္တေ ရဟောဂတာ ဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိံသု။ တတော မာဏဝေါ ဘဒ္ဒံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, ဣမံ ဃရံ အာဂစ္ဆန္တီ တွံ ကိတ္တကံ ဓနံ အာဟရသီ’’တိ? ‘‘ပဉ္စပဏ္ဏာသ သကဋသဟဿာနိ, အယျာ’’တိ။ ‘‘တံ သဗ္ဗံ, ယာ စ ဣမသ္မိံ ဃရေ သတ္တအသီတိကောဋိယော ယန္တဗဒ္ဓသဋ္ဌိတဠာကာဒိဘေဒါ စ သမ္ပတ္တိ အတ္ထိ, တံ သဗ္ဗဉ္စ တုယှံယေဝ နိယျာဒေမီ’’တိ။ ‘‘တုမှေ ပန ကဟံ ဂစ္ဆထ, အယျာ’’တိ? ‘‘အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။ ‘‘အယျ, အဟမ္ပိ တုမှာကံယေဝ အာဂမနံ ဩလောကယမာနာ နိသိန္နာ။ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ။ တေသံ အာဒိတ္တပဏ္ဏကုဋိ ဝိယ တယော ဘဝါ ဥပဋ္ဌဟိံသု။ တေ အန္တရာပဏတော ကသာယရသပီတာနိ ဝတ္ထာနိ မတ္တိကာပတ္တေ စ အာဟရာပေတွာ အညမညံ ကေသေ ဩရောပေတွာ ‘‘ယေ လောကေ အရဟန္တော, တေ ဥဒ္ဒိဿ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ ပဗ္ဗဇိတွာ, ထဝိကာသု ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ အံသေ လဂ္ဂေတွာ ပါသာဒတော ဩတရိံသု။ ဂေဟေ ဒါသေသု ဝါ ကမ္မကရေသု ဝါ န ကောစိ သဉ္ဇာနိ။

အထ နေ ဗြာဟ္မဏဂါမတော နိက္ခမ္မ ဒါသဂါမဒွါရေန ဂစ္ဆန္တေ အာကပ္ပကုတ္တဝသေန ဒါသဂါမဝါသိနော သဉ္ဇာနိံသု။ တေ ရောဒန္တာ ပါဒေသု နိပတိတွာ ‘‘ကိံ, အမှေ, အနာထေ ကရောထ အယျာ’’တိ အာဟံသု။ ‘‘မယံ, ‘ဘဏေ, အာဒိတ္တပဏ္ဏသာလာ ဝိယ တယော ဘဝါ’တိ ပဗ္ဗဇိမှာ။ သစေ တုမှေသု ဧကေကံ ဘုဇိဿံ ကရောမ, ဝဿသတမ္ပိ နပ္ပဟောတိ။ တုမှေဝ တုမှာကံ သီသံ ဓောဝိတွာ ဘုဇိဿာ ဟုတွာ ဇီဝထာ’’တိ ဝတွာ တေသံ ရောဒန္တာနံယေဝ ပက္ကမိံသု။

ထေရော ပုရတော ဂစ္ဆန္တော နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ, ဘဒ္ဒါ ကာပိလာနီ, သကလဇမ္ဗုဒီပဂ္ဃနိကာ ဣတ္ထီ မယှံ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆတိ, ဌာနံ ခေါ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ, ယံ ကောစိဒေဝ ဧဝံ စိန္တေယျ ‘ဣမေ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဝိနာ ဘဝိတုံ န သက္ကောန္တိ, အနနုစ္ဆဝိကံ ကရောန္တီ’တိ, ကောစိ ပါပေန မနံ ပဒူသေတွာ အပါယပူရကော ဘဝေယျ, ဣမံ ပဟာယ မယှံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေသိ။ သော ပုရတော ဂစ္ဆန္တော ဒွေဓာပထံ ဒိသွာ တဿ မတ္ထကေ အဋ္ဌာသိ။ ဘဒ္ဒါပိ အာဂန္တွာ, ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ။ အထ နံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ, တာဒိသိံ ဣတ္ထိံ မမ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တိံ ဒိသွာ ‘ဣမေ ပဗ္ဗဇိတာပိ ဝိနာ ဘဝိတုံ န သက္ကောန္တီ’တိ စိန္တေတွာ အမှေသု ပဒုဋ္ဌစိတ္တော မဟာဇနော အပါယပူရကော ဘဝေယျ။ ဣမသ္မိံ ဒွေဓာပထေ တွံ ဧကံ ဂဏှ, အဟမေကေန ဂမိဿာမီ’’တိ။ ‘‘အာမ, အယျ, ပဗ္ဗဇိတာနံ မာတုဂါမော ပလိဗောဓော, ‘ပဗ္ဗဇိတွာပိ ဝိနာ န ဘဝန္တီ’တိ အမှာကံ ဒေါသံ ဒဿေဿန္တိ, တုမှေ ဧကံ မဂ္ဂံ ဂဏှထ, ဝိနာ ဘဝိဿာမာ’’တိ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘သတသဟဿကပ္ပပရိမာဏေ အဒ္ဓါနေ ကတော မိတ္တသန္ထဝေါ အဇ္ဇ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘တုမှေ ဒက္ခိဏဇာတိကာ နာမ, တုမှာကံ ဒက္ခိဏမဂ္ဂေါ ဝဋ္ဋတိ, မယံ မာတုဂါမာ နာမ ဝါမဇာတိကာ, အမှာကံ ဝါမမဂ္ဂေါ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝန္ဒိတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ။ တေသံ ဒွေဓာဘူတကာလေ အယံ မဟာပထဝီ ‘‘အဟံ စက္ကဝါဠသိနေရုပဗ္ဗတေ ဓာရေတုံ သက္ကောန္တီပိ တုမှာကံ ဂုဏေ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဝိရဝမာနာ ကမ္ပိ, အာကာသေ အသနိသဒ္ဒေါ ဝိယ ပဝတ္တိ, စက္ကဝါဠသိနေရုပဗ္ဗတော ဥန္နဒိ။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရေ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နော ပထဝီကမ္ပနသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိဿ နု ခေါ ပထဝီ ကမ္ပတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘ပိပ္ပလိမာဏဝေါ စ ဘဒ္ဒါ စ ကာပိလာနီ မံ ဥဒ္ဒိဿ အပ္ပမေယျံ သမ္ပတ္တိံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ။ တေသံ ဝိယောဂဋ္ဌာနေ ဥဘိန္နံ ဂုဏဗလေန အယံ ပထဝီကမ္ပော ဇာတော။ မယာပိ ဧတေသံ သင်္ဂဟံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ သယမေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အသီတိမဟာထေရေသု ကဉ္စိပိ အနာမန္တေတွာ တိဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ ရာဇဂဟဿ စ နာလန္ဒာယ စ အန္တရေ ဗဟုပုတ္တကနိဂြောဓရုက္ခမူလေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ။ နိသီဒန္တော ပန အညတရပံသုကူလိကော ဝိယ အနိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓဝေသံ ဂဟေတွာ အသီတိဟတ္ထဃနဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တော နိသီဒိ။ ဣတိ တသ္မိံ ခဏေ ပဏ္ဏစ္ဆတ္တသကဋစက္ကကူဋာဂါရာဒိပ္ပမာဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဣတော စိတော စ ဝိပ္ဖရန္တိယော ဝိဓာဝန္တိယော စန္ဒသဟဿသူရိယသဟဿဥဂ္ဂမနကာလော ဝိယ ကုရုမာနာ တံ ဝနန္တံ ဧကောဘာသံ အကံသု။ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏသိရိယာ သမုဇ္ဇလတာရာဂဏေန ဝိယ ဂဂနံ, သုပုပ္ဖိတကမလကုဝလယေန ဝိယ သလိလံ, ဝနန္တံ ဝိရောစိတ္ထ။ နိဂြောဓရုက္ခဿ နာမ ခန္ဓော သေတော ဟောတိ, ပတ္တာနိ နီလာနိ, ပက္ကာနိ ရတ္တာနိ။ တသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သတသာခေါ နိဂြောဓော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောဝ အဟောသိ။

မဟာကဿပတ္ထေရော ‘‘အယံ အမှာကံ သတ္ထာ ဘဝိဿတိ, ဣမံ အဟံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩဏတောဏတောဝ ဂန္တွာ တီသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ ‘‘သတ္ထာ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, သာဝကောဟမသ္မိ, သတ္ထာ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သာဝကောဟမသ္မီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၅၄) အာဟ။ အထ နံ ဘဂဝါ အာဟ ‘‘ကဿပ, သစေ တွံ ဣမံ နိပစ္စကာရံ မဟာပထဝိယာ ကရေယျာသိ, သာပိ ဓာရေတုံ န သက္ကုဏေယျ။ တထာဂတဿ ဧဝံ ဂုဏမဟန္တတံ ဇာနတာ တယာ ကတော နိပစ္စကာရော မယှံ, လောမမ္ပိ စာလေတုံ န သက္ကောတိ။ နိသီဒ, ကဿပ, ဒါယဇ္ဇံ တေ ဒဿာမီ’’တိ။ အထဿ ဘဂဝါ တီဟိ ဩဝါဒေဟိ ဥပသမ္ပဒမဒါသိ။ ဒတွာ ဗဟုပုတ္တကနိဂြောဓမူလတော နိက္ခမိတွာ ထေရံ ပစ္ဆာသမဏံ ကတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ။ သတ္ထု သရီရံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏဝိစိတ္တံ, မဟာကဿပဿ သရီရံ သတ္တမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ, သော ကဉ္စနမဟာနာဝါယ ပစ္ဆာဗဒ္ဓေါ ဝိယ သတ္ထု ပဒါနုပဒိကံ အနုဂစ္ဆိ။ သတ္ထာ ထောကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသဇ္ဇာကာရံ ဒဿေသိ။ ထေရော ‘‘နိသီဒိတုကာမော သတ္ထာ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော ပါရုပိတပဋပိလောတိကသံဃာဋိံ စတုဂ္ဂုဏံ ကတွာ ပညပေသိ။

သတ္ထာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဟတ္ထေန စီဝရံ ပရိမဇ္ဇန္တော ‘‘မုဒုကာ ခေါ တျာယံ, ကဿပ, ပဋပိလောတိကသံဃာဋီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၂။၁၅၄) အာဟ။ ထေရော ‘‘သတ္ထာ မမ သံဃာဋိယာ မုဒုဘာဝံ ကထေတိ, ပါရုပိတုကာမော ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ပါရုပတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ သံဃာဋိ’’န္တိ အာဟ။ ‘‘တွံ ကိံ ပါရုပိဿသိ, ကဿပါ’’တိ? ‘‘တုမှာကံ နိဝါသနံ လဘန္တော ပါရုပိဿာမိ, ဘန္တေ’’တိ။ ‘‘ကိံ ပန တွံ, ကဿပ, ဣမံ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏံ ပံသုကူလံ ဓာရေတုံ သက္ခိဿသိ? မယာ ဟိ ဣမဿ ပံသုကူလဿ ဂဟိတဒိဝသေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာပထဝီ ကမ္ပိ, ဣမံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏစီဝရံ နာမ န သက္ကာ ပရိတ္တဂုဏေန ဓာရေတုံ, ပဋိဗလေနေဝိဒံ ပဋိပတ္တိပူရဏသမတ္ထေန ဇာတိပံသုကူလိကေန ဓာရေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတွာ ထေရေန သဒ္ဓိံ စီဝရံ ပရိဝတ္တေသိ။

ဧဝံ ပန စီဝရပရိဝတ္တနံ ကတွာ ထေရဿ ပါရုတစီဝရံ ဘဂဝါ ပါရုပိ, သတ္ထု စီဝရံ ထေရော။ တသ္မိံ သမယေ အစေတနာပိ အယံ မဟာပထဝီ ‘‘ဒုက္ကရံ, ဘန္တေ, အကတ္ထ, အတ္တနာ ပါရုတစီဝရံ သာဝကဿ ဒိန္နပုဗ္ဗော နာမ နတ္ထိ, အဟံ တုမှာကံ ဂုဏံ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ ကမ္ပိ။ ထေရောပိ ‘‘လဒ္ဓံ ဒါနိ မယာ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိဘောဂစီဝရံ, ကိံ မေ ဣဒါနိ ဥတ္တရိ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီ’’တိ ဥန္နတိံ အကတွာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေယေဝ တေရသ ဓုတဂုဏေ သမာဒါယ သတ္တဒိဝသမတ္တံ ပုထုဇ္ဇနော အဟောသိ, အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁။၃၉၈-၄၂၀) –

‘‘ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော, လောကဇေဋ္ဌဿ တာဒိနော၊

နိဗ္ဗုတေ လောကနာထမှိ, ပူဇံ ကုဗ္ဗန္တိ သတ္ထုနော။

‘‘ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ ဇနတာ, အာမောဒိတပမောဒိတာ၊

တေသု သံဝေဂဇာတေသု, ပီတိ သေ ဥဒပဇ္ဇထ။

‘‘ဉာတိမိတ္တေ သမာနေတွာ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ၊

ပရိနိဗ္ဗုတော မဟာဝီရော, ဟန္ဒ ပူဇံ ကရောမသေ။

‘‘သာဓူတိ တေ ပဋိဿုတွာ, ဘိယျော ဟာသံ ဇနိံသု မေ၊

ဗုဒ္ဓသ္မိံ လောကနာထမှိ, ကာဟာမ ပုညသဉ္စယံ။

‘‘အဂ္ဃိယံ သုကတံ ကတွာ, သတဟတ္ထသမုဂ္ဂတံ၊

ဒိယဍ္ဎဟတ္ထပတ္ထဋံ, ဝိမာနံ နဘမုဂ္ဂတံ။

‘‘ကတွာန ဟမ္မိယံ တတ္ထ, တာလပန္တီဟိ စိတ္တိတံ၊

သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, စေတိယံ ပူဇယုတ္တမံ။

‘‘အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ ဇလိတော, ကိံသုကော ဣဝ ဖုလ္လိတော၊

ဣန္ဒလဋ္ဌီဝ အာကာသေ, ဩဘာသေတိ စတုဒ္ဒိသာ။

‘‘တတ္ထ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ, ကတွာန ကုသလံ ဗဟုံ၊

ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာန, တိဒသံ ဥပပဇ္ဇဟံ။

‘‘သဟဿယုတ္တံ ဟယဝါဟိံ, ဒိဗ္ဗယာနမဓိဋ္ဌိတော၊

ဥဗ္ဗိဒ္ဓံ ဘဝနံ မယှံ, သတ္တဘူမံ သမုဂ္ဂတံ။

‘‘ကူဋာဂါရသဟဿာနိ, သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ အဟုံ၊

ဇလန္တိ သကတေဇေန, ဒိသာ သဗ္ဗာ ပဘာသယံ။

‘‘သန္တိ အညေပိ နိယျူဟာ, လောဟိတင်္ဂမယာ တဒါ၊

တေပိ ဇောတန္တိ အာဘာယ, သမန္တာ စတုရော ဒိသာ။

‘‘ပုညကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ, ကူဋာဂါရာ သုနိမ္မိတာ၊

မဏိမယာပိ ဇောတန္တိ, ဒိသာ ဒသ သမန္တတော။

‘‘တေသံ ဥဇ္ဇောတမာနာနံ, ဩဘာသော ဝိပုလော အဟု၊

သဗ္ဗေ ဒေဝေ အဘိဘောမိ, ပုညကမ္မဿိဒံ ဖလံ။

‘‘သဋ္ဌိကပ္ပသဟဿမှိ, ဥဗ္ဗိဒ္ဓေါ နာမ ခတ္တိယော၊

စာတုရန္တော ဝိဇိတာဝီ, ပထဝိံ အာဝသိံ အဟံ။

‘‘တထေဝ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, တိံသက္ခတ္တုံ အဟောသဟံ၊

သကကမ္မာဘိရဒ္ဓေါမှိ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော။

‘‘သတ္တရတနသမ္ပန္နော, စတုဒီပမှိ ဣဿရော၊

တတ္ထာပိ ဘဝနံ မယှံ, ဣန္ဒလဋ္ဌီဝ ဥဂ္ဂတံ။

‘‘အာယာမတော စတုဗ္ဗီသံ, ဝိတ္ထာရေန စ ဒွါဒသ၊

ရမ္မဏံ နာမ နဂရံ, ဒဠှပါကာရတောရဏံ။

‘‘အာယာမတော ပဉ္စသတံ, ဝိတ္ထာရေန တဒဍ္ဎကံ၊

အာကိဏ္ဏံ ဇနကာယေဟိ, တိဒသာနံ ပုရံ ဝိယ။

‘‘ယထာ သူစိဃရေ သူစီ, ပက္ခိတ္တာ ပဏ္ဏဝီသတိ၊

အညမညံ ပဃဋ္ဋေန္တိ, အာကိဏ္ဏံ ဟောတိ လင်္ကတံ။

‘‘ဧဝမ္ပိ နဂရံ မယှံ, ဟတ္ထိဿရထသံကုလံ၊

မနုဿေဟိ သဒါကိဏ္ဏံ, ရမ္မဏံ နဂရုတ္တမံ။

‘‘တတ္ထ ဘုတွာ ပိဝိတွာ စ, ပုန ဒေဝတ္တနံ ဂတော၊

ဘဝေ ပစ္ဆိမကေ မယှံ, အဟောသိ ကုလသမ္ပဒါ။

‘‘ဗြဟ္မညကုလသမ္ဘူတော, မဟာရတနသဉ္စယော၊

အသီတိကောဋိယော ဟိတွာ, ဟိရညဿာပိ ပဗ္ဗဇိံ။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကဿပေါ, ဘိက္ခဝေ, စန္ဒူပမော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ အပကဿေဝ ကာယံ, အပကဿ စိတ္တံ, နိစ္စနဝကော ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘော’’တိ ဧဝမာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၂။၁၄၆) ပသံသိတွာ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါ’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၈၈, ၁၉၁) ဓုတင်္ဂဓရာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ။ သော ဝိဝေကာဘိရတိကိတ္တနမုခေန ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒံ ဒေန္တော အတ္တနော ပဋိပတ္တိံ ပကာသေန္တော –

၁၀၅၄။ ‘‘န ဂဏေန ပုရက္ခတော စရေ, ဝိမနော ဟောတိ သမာဓိ ဒုလ္လဘော၊

နာနာဇနသင်္ဂဟော ဒုခေါ, ဣတိ ဒိသွာန ဂဏံ န ရောစယေ။

၁၀၅၅။ ‘‘န ကုလာနိ ဥပဗ္ဗဇေ မုနိ, ဝိမနော ဟောတိ သမာဓိ ဒုလ္လဘော၊

သော ဥဿုက္ကော ရသာနုဂိဒ္ဓေါ, အတ္ထံ ရိဉ္စတိ ယော သုခါဝဟော။

၁၀၅၆။ ‘‘ပင်္ကောတိ ဟိ နံ အဝေဒယုံ, ယာယံ ဝန္ဒနပူဇနာ ကုလေသု၊

သုခုမံ သလ္လံ ဒုရုဗ္ဗဟံ, သက္ကာရော ကာပုရိသေန ဒုဇ္ဇဟော။

၁၀၅၇။ ‘‘သေနာသနမှာ ဩရုယှ, နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ၊

ဘုဉ္ဇန္တံ ပုရိသံ ကုဋ္ဌိံ, သက္ကစ္စံ တံ ဥပဋ္ဌဟိံ။

၁၀၅၈။ ‘‘သော မေ ပက္ကေန ဟတ္ထေန, အာလောပံ ဥပနာမယိ၊

အာလောပံ ပက္ခိပန္တဿ, အင်္ဂုလိ စေတ္ထ ဆိဇ္ဇထ။

၁၀၅၉။ ‘‘ကုဋ္ဋမူလဉ္စ နိဿာယ, အာလောပံ တံ အဘုဉ္ဇိသံ၊

ဘုဉ္ဇမာနေ ဝါ ဘုတ္တေ ဝါ, ဇေဂုစ္ဆံ မေ န ဝိဇ္ဇတိ။

၁၀၆၀။ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍော အာဟာရော, ပူတိမုတ္တဉ္စ ဩသဓံ၊

သေနာသနံ ရုက္ခမူလံ, ပံသုကူလဉ္စ စီဝရံ၊

ယဿေတေ အဘိသမ္ဘုတွာ, သ ဝေ စာတုဒ္ဒိသော နရော။

၁၀၆၁။ ‘‘ယတ္ထ ဧကေ ဝိဟညန္တိ, အာရုဟန္တာ သိလုစ္စယံ၊

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါ, သမ္ပဇာနော ပဋိဿတော၊

ဣဒ္ဓိဗလေနုပတ္ထဒ္ဓေါ, ကဿပေါ အဘိရူဟတိ။

၁၀၆၂။ ‘‘ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော, သေလမာရုယှ ကဿပေါ၊

ဈာယတိ အနုပါဒါနော, ပဟီနဘယဘေရဝေါ။

၁၀၆၃။ ‘‘ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော, သေလမာရုယှ ကဿပေါ၊

ဈာယတိ အနုပါဒါနော, ဍယှမာနေသု နိဗ္ဗုတော။

၁၀၆၄။ ‘‘ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော, သေလမာရုယှ ကဿပေါ၊

ဈာယတိ အနုပါဒါနော, ကတကိစ္စော အနာသဝေါ။

၁၀၆၅။ ‘‘ကရေရိမာလာဝိတတာ, ဘူမိဘာဂါ မနောရမာ၊

ကုဉ္ဇရာဘိရုဒါ ရမ္မာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၆၆။ ‘‘နီလဗ္ဘဝဏ္ဏာ ရုစိရာ, ဝါရိသီတာ သုစိန္ဓရာ၊

ဣန္ဒဂေါပကသဉ္ဆန္နာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၆၇။ ‘‘နီလဗ္ဘကူဋသဒိသာ, ကူဋာဂါရဝရူပမာ၊

ဝါရဏာဘိရုဒါ ရမ္မာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၆၈။ ‘‘အဘိဝုဋ္ဌာ ရမ္မတလာ, နဂါ ဣသိဘိ သေဝိတာ၊

အဗ္ဘုန္နဒိတာ သိခီဟိ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၆၉။ ‘‘အလံ ဈာယိတုကာမဿ, ပဟိတတ္တဿ မေ သတော၊

အလံ မေ အတ္ထကာမဿ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော။

၁၀၇၀။ ‘‘အလံ မေ ဖာသုကာမဿ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော၊

အလံ မေ ယောဂကာမဿ, ပဟိတတ္တဿ တာဒိနော။

၁၀၇၁။ ‘‘ဥမာပုပ္ဖေန သမာနာ, ဂဂနာဝဗ္ဘဆာဒိတာ၊

နာနာဒိဇဂဏာကိဏ္ဏာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၇၂။ ‘‘အနာကိဏ္ဏာ ဂဟဋ္ဌေဟိ, မိဂသံဃနိသေဝိတာ၊

နာနာဒိဇဂဏာကိဏ္ဏာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၇၃။ ‘‘အစ္ဆောဒိကာ ပုထုသိလာ, ဂေါနင်္ဂုလမိဂါယုတာ၊

အမ္ဗုသေဝါလသဉ္ဆန္နာ, တေ သေလာ ရမယန္တိ မံ။

၁၀၇၄။ ‘‘န ပဉ္စင်္ဂိကေန တူရိယေန, ရတိ မေ ဟောတိ တာဒိသီ၊

ယထာ ဧကဂ္ဂစိတ္တဿ, သမ္မာ ဓမ္မံ ဝိပဿတော။

၁၀၇၅။ ‘‘ကမ္မံ ဗဟုကံ န ကာရယေ, ပရိဝဇ္ဇေယျ ဇနံ န ဥယျမေ၊

ဥဿုက္ကော သော ရသာနုဂိဒ္ဓေါ, အတ္ထံ ရိဉ္စတိ ယော သုခါဝဟော။

၁၀၇၆။ ‘‘ကမ္မံ ဗဟုကံ န ကာရယေ, ပရိဝဇ္ဇေယျ အနတ္တနေယျမေတံ၊

ကိစ္ဆတိ ကာယော ကိလမတိ, ဒုက္ခိတော သော သမထံ န ဝိန္ဒတိ။

၁၀၇၇။ ‘‘ဩဋ္ဌပ္ပဟတမတ္တေန, အတ္တာနမ္ပိ န ပဿတိ၊

ပတ္ထဒ္ဓဂီဝေါ စရတိ, အဟံ သေယျောတိ မညတိ။

၁၀၇၈။ ‘‘အသေယျော သေယျသမာနံ, ဗာလော မညတိ အတ္တာနံ၊

န တံ ဝိညူ ပသံသန္တိ, ပတ္ထဒ္ဓမာနသံ နရံ။

၁၀၇၉။ ‘‘ယော စ သေယျောဟမသ္မီတိ, နာဟံ သေယျောတိ ဝါ ပန၊

ဟီနော တံသဒိသော ဝါတိ, ဝိဓာသု န ဝိကမ္ပတိ။

၁၀၈၀။ ‘‘ပညဝန္တံ တထာ တာဒိံ, သီလေသု သုသမာဟိတံ၊

စေတောသမထမနုယုတ္တံ, တဉ္စေ ဝိညူ ပသံသရေ။

၁၀၈၁။ ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသု, ဂါရဝေါ နူပလဗ္ဘတိ၊

အာရကာ ဟောတိ သဒ္ဓမ္မာ, နဘတော ပုထဝီ ယထာ။

၁၀၈၂။ ‘‘ယေသဉ္စ ဟိရိ ဩတ္တပ္ပံ, သဒါ သမ္မာ ဥပဋ္ဌိတံ၊

ဝိရူဠှဗြဟ္မစရိယာ တေ, တေသံ ခီဏာ ပုနဗ္ဘဝါ။

၁၀၈၃။ ‘‘ဥဒ္ဓတော စပလော ဘိက္ခု, ပံသုကူလေန ပါရုတော၊

ကပီဝ သီဟစမ္မေန, န သော တေနုပသောဘတိ။

၁၀၈၄။ ‘‘အနုဒ္ဓတော အစပလော, နိပကော သံဝုတိန္ဒြိယော၊

သောဘတိ ပံသုကူလေန, သီဟောဝ ဂိရိဂဗ္ဘရေ။

၁၀၈၅။ ‘‘ဧတေ သမ္ဗဟုလာ ဒေဝါ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော၊

ဒသဒေဝသဟဿာနိ, သဗ္ဗေ တေ ဗြဟ္မကာယိကာ။

၁၀၈၆။ ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ဝီရံ, မဟာဈာယိံ သမာဟိတံ၊

သာရိပုတ္တံ နမဿန္တာ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ။

၁၀၈၇။ ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ, ယမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ။

၁၀၈၈။ ‘‘အစ္ဆေရံ ဝတ ဗုဒ္ဓါနံ, ဂမ္ဘီရော ဂေါစရော သကော၊

ယေ မယံ နာဘိဇာနာမ, ဝါလဝေဓိသမာဂတာ။

၁၀၈၉။ ‘‘တံ တထာ ဒေဝကာယေဟိ, ပူဇိတံ ပူဇနာရဟံ၊

သာရိပုတ္တံ တဒါ ဒိသွာ, ကပ္ပိနဿ သိတံ အဟု။

၁၀၉၀။ ‘‘ယာဝတာ ဗုဒ္ဓခေတ္တမှိ, ဌပယိတွာ မဟာမုနိံ၊

ဓုတဂုဏေ ဝိသိဋ္ဌောဟံ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ။

၁၀၉၁။ ‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ။

၁၀၉၂။ ‘‘န စီဝရေ န သယနေ, ဘောဇနေ နုပလိမ္ပတိ၊

ဂေါတမော အနပ္ပမေယျော, မူဠာလပုပ္ဖံ ဝိမလံဝ၊

အမ္ဗုနာ နေက္ခမ္မနိန္နော, တိဘဝါဘိနိဿဋော။

၁၀၉၃။ ‘‘သတိပဋ္ဌာနဂီဝေါ သော, သဒ္ဓါဟတ္ထော မဟာမုနိ၊

ပညာသီသော မဟာဉာဏီ, သဒါ စရတိ နိဗ္ဗုတော’’တိ။ –

ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ အာဒိတော တိဿော ဂါထာ ဂဏေသု ကုလေသု စ သံသဋ္ဌေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒဒါနဝသေန ဝုတ္တာ။

တတ္ထ န ဂဏေန ပုရက္ခတော စရေတိ ဘိက္ခုဂဏေဟိ ပုရက္ခတော ပရိဝါရိတော ဟုတွာ န စရေယျ န ဝိဟရေယျ။ ကသ္မာ? ဝိမနော ဟောတိ သမာဓိ ဒုလ္လဘော ဂဏံ ပရိဟရန္တဿ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ဗျာကုလမနတာယ, ဥဒ္ဒေသေန ဩဝါဒေန အနုသာသနိယာ အနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ယထာနုသိဋ္ဌံ အပ္ပဋိပတ္တိယာ စ ဝိမနော ဝိကာရိဘူတစိတ္တော ဟောတိ, တတော သံသဂ္ဂေန ဧကဂ္ဂတံ အလဘန္တဿ သမာဓိ ဒုလ္လဘော ဟောတိ။ တထာရူပဿ ဟိ ဥပစာရသမာဓိမတ္တမ္ပိ န ဣဇ္ဈတိ, ပဂေဝ ဣတရော။ နာနာဇနသင်္ဂဟောတိ နာနဇ္ဈာသယဿ နာနာရုစိကဿ ဇနဿ ပေယျခဇ္ဇာဒိနာ သင်္ဂဟော။ ဒုခေါတိ ကိစ္ဆော ကသိရော။ ဣတိ ဒိသွာနာတိ ဧဝံ ဂဏသင်္ဂဟေ ဗဟုဝိဓံ အာဒီနဝံ ဒိသွာ ဉာဏစက္ခုနာ ဩလောကေတွာ။ ဂဏံ ဂဏဝါသံ န ရောစယေ န ရောစေယျ န ဣစ္ဆေယျ။

န ကုလာနိ ဥပဗ္ဗဇေ မုနီတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ခတ္တိယာဒိကုလူပကော ဟုတွာ န ဥပဂစ္ဆေယျ။ ကိံကာရဏာ? ဝိမနော ဟောတိ သမာဓိ ဒုလ္လဘော။ သော ဥဿုက္ကော ကုလူပသင်္ကမနေ ဥဿုက္ကံ အာပန္နော ကုလေသု လဒ္ဓဗ္ဗေသု မဓုရာဒိရသေသု အနုဂိဒ္ဓေါ ဂေဓံ အာပန္နော တတ္ထ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာဝ ယောဂံ အာပဇ္ဇန္တော။ အတ္ထံ ရိဉ္စတိ ယော သုခါဝဟောတိ ယော အတ္တနော မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနသုခါဝဟော တံ သီလဝိသုဒ္ဓိအာဒိသင်္ခါတံ အတ္ထံ ရိဉ္စတိ ဇဟတိ, နာနုယုဉ္ဇတီတိ အတ္ထော။

တတိယဂါထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာ ဧဝ။

သေနာသနမှာ ဩရုယှာတိအာဒိကာ စတဿော ဂါထာ ပစ္စယေသု အတ္တနော သန္တောသဒဿနမုခေန ‘‘ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒဒါနဝသေန ဝုတ္တာ။ တတ္ထ သေနာသနမှာ ဩရုယှာတိ ပဗ္ဗတသေနာသနတ္တာ ဝုတ္တံ။ သက္ကစ္စံ တံ ဥပဋ္ဌဟိန္တိ တံ ကုဋ္ဌိပုရိသံ ဥဠာရသမ္ပတ္တိံ ပါပေတုကာမတာယ ဘိက္ခာယ အတ္ထိကော ဟုတွာ ပဏီတဘိက္ခဒါယကံ ကုလံ မဟိစ္ဆပုဂ္ဂလော ဝိယ အာဒရေန ဥပဂန္တွာ အဋ္ဌာသိံ။

ပက္ကေနာတိ အဋ္ဌိဂတကုဋ္ဌရောဂတာယ ဥပက္ကေန ကုထိတေန။ အင်္ဂုလိ စေတ္ထ ဆိဇ္ဇထာတိ ဧတ္ထ ပတ္တေ တဿ အင်္ဂုလိ ဆိဇ္ဇိတွာ အာဟာရေန သဒ္ဓိံ ပတတီတိ အတ္ထော။

ကုဋ္ဋမူလံ နိဿာယာတိ တဿ ပုရိသဿ ပသာဒဇနနတ္ထံ တာဒိသေ ဃရဘိတ္တိသမီပေ နိသီဒိတွာ အာလောပံ တံ အဘုဉ္ဇိသံ ပရိဘုဉ္ဇိံ။ အယံ ပန ထေရဿ ပဋိပတ္တိ သိက္ခာပဒေ အပညတ္တေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ ပဋိက္ကူလေ စ အပ္ပဋိက္ကူလေ ဣဝ အပ္ပဋိက္ကူလသညိတာယ အရိယိဒ္ဓိယာ ဥက္ကံသဂတတ္တာ ထေရဿ တံ အဇ္ဈောဟရန္တဿ ဇိဂုစ္ဆာ န ဥပ္ပဇ္ဇိ, ပုထုဇ္ဇနဿ ပန တာဒိသံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အန္တာနိ နိက္ခမေယျုံ။ တေနာဟ ‘‘ဘုဉ္ဇမာနေ ဝါ ဘုတ္တေ ဝါ, ဇေဂုစ္ဆံ မေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ။

ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍောတိ ဥတ္တိဋ္ဌိတွာ ပရေသံ ဃရဒွါရေ ဌတွာ ဂဟေတဗ္ဗပိဏ္ဍော, ဇင်္ဃဗလံ နိဿာယ အနုဃရံ ဂန္တွာ လဒ္ဓဗ္ဗမိဿကဘိက္ခာတိ အတ္ထော။ ပူတိမုတ္တန္တိ ဂေါမုတ္တပရိဘာဝိတဟရီဋကာဒိ စ။ ယဿေတေ အဘိသမ္ဘုတွာတိ, ယော ဘိက္ခု ဧတေ ဥတ္တိဋ္ဌပိဏ္ဍာဒယော စတ္တာရော ပစ္စယေ အန္တိမန္တေန အဘိရမိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ။ သ ဝေ စာတုဒ္ဒိသော နရောတိ သော ပုဂ္ဂလော ဧကံသေန စာတုဒ္ဒိသော ပုရတ္ထိမာဒိစတုဒိသာယောဂျော, ကတ္ထစိ အပ္ပဋိဃော ယာယ ကာယစိ ဒိသာယ ဝိဟရိတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော။

အထ ထေရော အတ္တနော မဟလ္လကကာလေ မနုဿေဟိ ‘‘ကထံ, ဘန္တေ, တုမှေ ဧဝရူပါယ ဇရာယ ဝတ္တမာနာယ ဒိနေ ဒိနေ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ယတ္ထ ဧကေ’’တိအာဒိကာ စတဿော ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပစ္ဆိမဝယေ။ ဧကေတိ ဧကစ္စေ။ ဝိဟညန္တီတိ သရီရကိလမထေန စိတ္တေန ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇန္တိ။ သိလုစ္စယန္တိ ပဗ္ဗတံ။ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဇရာဇိဏ္ဏကာလေပိ။ သမ္ပဇာနော ပဋိဿတောတိ ဣမိနာ စိတ္တခေဒါဘာဝံ ဒဿေတိ, ဣဒ္ဓိဗလေနုပတ္ထဒ္ဓေါတိ ဣမိနာ သရီရခေဒါဘာဝံ။

ဘယဟေတူနံ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ ပဟီနဘယဘေရဝေါ။

ဍယှမာနေသူတိ ရာဂဂ္ဂိအာဒီဟိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ သတ္တေသု ဍယှမာနေသု။ သံကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော။

ပုန မနုဿေဟိ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ဇိဏ္ဏကာလေပိ အရညပဗ္ဗတေယေဝ ဝိဟရထ, နနု ဣမေ ဝေဠုဝနာဒယော ဝိဟာရာ မနောရမာ’’တိ ဝုတ္တေ အရညပဗ္ဗတာ ဧဝ မယှံ မနောရမာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကရေရိမာလာဝိတတာ’’တိအာဒိကာ ဒွါဒသ ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ ကရေရိမာလာဝိတတာတိ ဝရုဏရုက္ခပန္တီဟိ သမာဂတာ။ ‘‘ကာလဝဏ္ဏပုပ္ဖေဟိ ဩတ္ထဋာ’’တိပိ ဝဒန္တိ။ ကုဉ္ဇရာဘိရုဒါတိ ပဋိဃောသာဒိဂုဏီဘူတေဟိ ဟတ္ထီနံ ဂေါစရေသီနံ ဂဇ္ဇိတေဟိ အဘိတ္ထနိတာ။

အဘိဝုဋ္ဌာတိ မဟာမေဃေန အဘိပ္ပဝုဋ္ဌာ။ ရမ္မတလာတိ တေနေဝ ရဇောဇလ္လပဏ္ဏေယျာဒီနံ အပဂမေန ရမဏီယတလာ။ နဂါတိ ဒေသန္တရံ အဂမနတော ‘‘နဂါ’’တိ သေလမယတာယ ‘‘သေလာ’’တိ စ လဒ္ဓနာမာ ပဗ္ဗတာ။ အဗ္ဘုန္နဒိတာ သိခီဟီတိ မဓုရဿရေန ဥန္နဒိတာ။

အလန္တိ ယုတ္တံ သမတ္ထံ ဝါ။ ဈာယိတုကာမဿ အတ္ထကာမဿာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန ယောဇေတဗ္ဗံ။ ဘိက္ခုနောတိ ဘိန္နကိလေသဘိက္ခုနော, မေတိ သမ္ဗန္ဓော။

ဥမာပုပ္ဖေန သမာနာတိ မေစကနိဘတာယ ဥမာကုသုမသဒိသာ။ ဂဂနာဝဗ္ဘ ဆာဒိတာတိ တတော ဧဝ သရဒဿ ဂဂနအဗ္ဘာ ဝိယ ကာဠမေဃသဉ္ဆာဒိတာ, နီလဝဏ္ဏာတိ အတ္ထော။

အနာကိဏ္ဏာတိ အသံကိဏ္ဏာ အသမ္ဗာဓာ။ ပဉ္စင်္ဂိကေနာတိ အာတတာဒီဟိ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ ယုတ္တေန တူရိယေန ပရိဝါရိယမာနဿ တာဒိသီပိ န ဟောတိ, ယထာ ယာဒိသီ ဧကဂ္ဂစိတ္တဿ သမာဟိတစိတ္တဿ သမ္မဒေဝ ရူပါရူပဓမ္မံ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿန္တဿ ရတိ ဟောတိ။ တေနာဟ ဘဂဝါ –

‘‘ယတော ယတော သမ္မသတိ, ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ၊

လဘတီ ပီတိပါမောဇ္ဇံ, အမတံ တံ ဝိဇာနတ’’န္တိ။ (ဓ။ ပ။ ၃၇၄)

ကမ္မံ ဗဟုကန္တိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ ကမ္မာရာမာနံ ပစ္စယဂိဒ္ဓါနံ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒဒါနဝသေန ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ကမ္မံ ဗဟုကံ န ကာရယေတိ ကမ္မာရာမော ဟုတွာ ဗဟုံ နာမ ကမ္မံ န ကာရယေ န အဓိဋ္ဌဟေ, ခဏ္ဍဖုလ္လပဋိသင်္ခရဏံ ပန သတ္ထာရာ အနုညာတမေဝ။ ပရိဝဇ္ဇေယျ ဇနန္တိ အကလျာဏမိတ္တဘူတံ ဇနံ ဝဇ္ဇေယျ။ န ဥယျမေတိ ပစ္စယုပ္ပါဒနဂဏဗန္ဓာဒိဝသေန ဝါယာမံ န ကရေယျ။

အနတ္တနေယျမေတန္တိ ဧတံ နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာနာဒိကံ အတ္တနော အတ္ထာဝဟံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ကိစ္ဆတိ ကာယော ကိလမတီ’’တိ။ နဝကမ္မာဒိပသုတဿ ဟိ တဟံ တဟံ ဝိစရတော ကာယသုခါဒိအလာဘေန ကိစ္ဆပ္ပတ္တော ဟောတိ ကိလမတိ ခေဒံ အာပဇ္ဇတိ, တေန စ ကာယကိလမထေန ဒုက္ခိတော။ ဝတ္ထုဝိသဒအတ္တနေယျကိရိယာဒီနံ အဘာဝေန သော ပုဂ္ဂလော သမထံ န ဝိန္ဒတိ စိတ္တသမာဓာနံ န လဘတီတိ။

ဩဋ္ဌပ္ပဟတမတ္တေနာတိအာဒိနာ ဒွေ ဂါထာ သုတပရမဿ ပဏ္ဍိတမာနိနော ဂရဟဝသေန, တတော ပရာ ဒွေ ပဏ္ဍိတဿ ပသံသာဝသေန ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ဩဋ္ဌပ္ပဟတမတ္တေနာတိ သဇ္ဈာယသီသေန ဩဋ္ဌပရိဝတ္တနမတ္တေန, ဗုဒ္ဓဝစနံ သဇ္ဈာယကရဏမတ္တေနာတိ အတ္ထော။ အတ္တာနမ္ပိ န ပဿတီတိ အနတ္ထညုတာယ အတ္တနော ပစ္စက္ခဘူတမ္ပိ အတ္ထံ န ဇာနာတိ, ယာထာဝတော အတ္တနော ပမာဏံ န ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ အတ္ထော။ ပတ္ထဒ္ဓဂီဝေါ စရတီတိ ‘‘အဟံ ဗဟုဿုတော, သတိမာ, ပညဝါ, န မယာ သဒိသော အညော အတ္ထီ’’တိ မာနတ္ထဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဂရုဋ္ဌာနိယာနမ္ပိ အပစိတိံ အဒဿေန္တော အယောသလာကံ ဂိလိတွာ ဌိတော ဝိယ ထဒ္ဓဂီဝေါ စရတိ။ အဟံ သေယျောတိ မညတီတိ အဟမေဝ သေယျော ဥတ္တမောတိ မညတိ။

အသေယျော သေယျသမာနံ, ဗာလော မညတိ အတ္တာနန္တိ အယံ အသေယျော ဟီနော သမာနော အညေန သေယျေန ဥတ္တမေန သမာနံ သဒိသံ ကတွာ အတ္တာနံ ဗာလော မန္ဒဗုဒ္ဓိ ဗာလဘာဝေနေဝ မညတီတိ။ န တံ ဝိညူ ပသံသန္တီတိ တံ တာဒိသံ ဗာလံ ပဂ္ဂဟိတစိတ္တတာယ ပတ္ထဒ္ဓမာနသံ ထမ္ဘိတတ္တံ နရံ ဝိညူ ပဏ္ဍိတာ န ပသံသန္တိ, အညဒတ္ထု ဂရဟန္တိယေဝ။

သေယျောဟမသ္မီတိ ယော ပန ပဏ္ဍိတော ပုဂ္ဂလော ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ ဝါ ဟီနသဒိသမာနဝသေန ‘‘နာဟံ သေယျော’’တိ ဝါ ကဉ္စိပိ မာနံ အဇပ္ပေန္တော ဝိဓာသု နဝသု မာနကောဋ္ဌာသေသု ကဿစိပိ ဝသေန န ဝိကမ္ပတိ။

ပညဝန္တန္တိ အဂ္ဂဖလပညာဝသေန ပညဝန္တံ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ တာဒိံ, အသေက္ခဖလသီလေသု သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သီလေသု သုသမာဟိတံ, အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနေန စေတောသမထမနုယုတ္တန္တိ တာဒိသံ သဗ္ဗသော ပဟီနမာနံ ခီဏာသဝံ ဝိညူ ဗုဒ္ဓါဒယော ပဏ္ဍိတာ ပသံသရေ ဝဏ္ဏေန္တိ ထောမေန္တီတိ အတ္ထော။

ပုန အညတရံ ဒုဗ္ဗစံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဒေါဝစဿတာယ အာဒီနဝံ, သောဝစဿတာယ အာနိသံသဉ္စ ပကာသေန္တော ‘‘ယဿ သဗြဟ္မစာရီသူ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။ တာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ။

ပုန ဥဒ္ဓတံ ဥန္နဠံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဥဒ္ဓတာဒိဘာဝေ ဒေါသံ, အနုဒ္ဓတာဒိဘာဝေ စ ဂုဏံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဥဒ္ဓတော စပလော ဘိက္ခူ’’တိအာဒိကာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ ကပီဝ သီဟစမ္မေနာတိ သီဟစမ္မေန ပါရုတော မက္ကဋော ဝိယ။ သော ဥဒ္ဓတာဒိဒေါသသံယုတ္တော ဘိက္ခု တေန ပံသုကူလေန အရိယဒ္ဓဇေန န ဥပသောဘတိ အရိယဂုဏာနံ အဘာဝတော။

ယော ပန ဥပသောဘတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘အနုဒ္ဓတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊

ဧတေ သမ္ဗဟုလာတိအာဒိကာ ပဉ္စ ဂါထာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ နမဿန္တေ ဗြဟ္မကာယိကေ ဒေဝေ ဒိသွာ အာယသ္မတော ကပ္ပိနဿ သိတပါတုကမ္မနိမိတ္တံ ဝုတ္တာ။ တတ္ထ ဧတေတိ တေသံ ပစ္စက္ခတာယ ဝုတ္တံ။ သမ္ဗဟုလာတိ ဗဟုဘာဝတော, တံ ပန ဗဟုဘာဝံ ‘‘ဒသဒေဝသဟဿာနီ’’တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာဟ။ ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝါ။ တံ တေသံ ဒေဝဘာဝံ အညေဟိ ဝိသေသေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗေ တေ ဗြဟ္မကာယိကာ’’တိ အာဟ။ ယသ္မာ တေ အတ္တနော ဥပပတ္တိဒ္ဓိယာ မဟတိယာ ဒေဝိဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတာ ပရိဝါရသမ္ပန္နာ စ, တသ္မာ အာဟ ‘‘ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော’’တိ။

‘‘ကော နု သေနာပတိ ဘောတော’’တိ ပုစ္ဆာယ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ အနုတ္တရံ သာရိပုတ္တော အနုဝတ္တေတီ’’တိ (မ။ နိ။ ၂။၃၉၉) ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဓမ္မသေနာပတိဘာဝေါ အနုညာတောတိ အာဟ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ဝီရံ မဟာဈာယိံ သမာဟိတံ သာရိပုတ္တ’’န္တိ။ တတ္ထ ဝီရန္တိ ကိလေသမာရာဒီနံ နိမ္မထနေန ဝီရိယဝန္တံ မဟာဝိက္ကန္တံ။ မဟာဈာယိန္တိ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒီနံ ဥက္ကံသဂမနေန မဟန္တံ ဈာယိံ။ တတော ဧဝ သဗ္ဗသော ဝိက္ခေပဝိဒ္ဓံသနဝသေန သမာဟိတံ။ နမဿန္တာတိ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ နမဿမာနာ တိဋ္ဌန္တိ။

ယမ္ပိ နိဿာယာတိ ယံ နု ခေါ အာရမ္မဏံ နိဿာယ အာရဗ္ဘ ဈာယတီတိ နာဘိဇာနာမာတိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေန ဗြဟ္မာနော ဧဝံ အာဟံသု။

အစ္ဆေရံ ဝတာတိ အစ္ဆရိယံ ဝတ။ ဗုဒ္ဓါနန္တိ စတုသစ္စဗုဒ္ဓါနံ။ ဂမ္ဘီရော ဂေါစရော သကောတိ ပရမဂမ္ဘီရော အတိဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓော ပုထုဇ္ဇနေဟိ အသာဓာရဏော အဝိသယော။ ဣဒါနိ တဿ ဂမ္ဘီရဘာဝေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ မယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ ဝါလဝေဓိသမာဂတာတိ ယေ မယံ ဝါလဝေဓိဓနုဂ္ဂဟသဒိသာ အတိသုခုမမ္ပိ ဝိသယံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ အာဂတာ ဥပပရိက္ခန္တာ နာဘိဇာနာမ, ဂမ္ဘီရော ဝတ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိသယောတိ အတ္ထော။ တံ တထာ ဒေဝကာယေဟီတိ တံ တထာရူပံ သာရိပုတ္တံ သဒေဝကဿ လောကဿ ပူဇနာရဟံ တေဟိ ဗြဟ္မကာယိကေဟိ တဒါ တထာ ပူဇိတံ ဒိသွာ အာယသ္မတော မဟာကပ္ပိနဿ သိတံ အဟောသိ။ ဣမေသံ လောကသမ္မတာနံ ဗြဟ္မူနမ္ပိ အဝိသယော, ယတ္ထ သာဝကာနံ ဝိသယောတိ။

ယာဝတာ ဗုဒ္ဓခေတ္တမှီတိ ဂါထာ ထေရေန အတ္တာနံ အာရဗ္ဘ သီဟနာဒံ နဒန္တေန ဘာသိတာ။ တတ္ထ ဗုဒ္ဓခေတ္တမှီတိ အာဏာခေတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ။ ဌပယိတွာ မဟာမုနိန္တိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဌပေတွာ။ ဗုဒ္ဓါ ဟိ ဘဂဝန္တော ဓုတဂုဏေဟိပိ သဗ္ဗသတ္တေဟိ ပရမုက္ကံသဂတာ ဧဝ, ကေဝလံ ပန မဟာကရုဏာသဉ္စောဒိတမာနသာ သတ္တာနံ တာဒိသံ မဟန္တံ ဥပကာရံ ဩလောကေတွာ ဂါမန္တသေနာသနဝါသာဒိံ အနုဝတ္တန္တီတိ တံ တံ ဓုတဓမ္မဝိရောဓီ ဟောတိ။ ဓုတဂုဏေတိ ကိလေသာနံ ဓုတေန ဂုဏေန အာရညကာဒိဘာဝေန အပေက္ခိတဂုဏေ။ ကရဏတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဘုမ္မဝစနံ။ သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ, ကုတော ပန ဥတ္တရီတိ အဓိပ္ပါယော။ တထာ ဟေသ ထေရော တတ္ထ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတော။

န စီဝရေတိ ဂါထာယ ‘‘ဌပယိတွာ မဟာမုနိ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကရောတိ, စီဝရာဒီသု တဏှာယ အနုပလေပေါ ဓုတင်္ဂဖလံ။ တတ္ထ န စီဝရေ သမ္ပတ္တေ တဏှာလေပေနာတိ ယောဇနာ။ သယနေတိ သေနာသနေ။ ဂေါတမောတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန ကိတ္တေတိ။ အနပ္ပမေယျောတိ ပမာဏကရကိလေသာဘာဝတော အပရိမာဏဂုဏတာယ စ အနပ္ပမေယျော။ မုဠာလပုပ္ဖံ ဝိမလံဝ အမ္ဗုနာတိ ယထာ နိမ္မလံ ဝိရဇံ နဠိနံ ဥဒကေန န လိမ္ပတိ, ဧဝံ ဂေါတမော ဘဂဝါ တဏှာလေပါဒိနာ န လိမ္ပတီတိ အတ္ထော။ နေက္ခမ္မနိန္နော အဘိနိက္ခမ္မနိန္နော တတော ဧဝ တိဘဝါဘိနိဿဋော ဘဝတ္တယတော ဝိနိဿဋော ဝိသံယုတ္တော။

ယေသံ သတိပဋ္ဌာနဂီဝါဒီနံ ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အနုပလိတ္တော နေက္ခမ္မနိန္နောဝ အဟောသိ, တေ အင်္ဂဘူတေ ဒဿေန္တော ‘‘သတိပဋ္ဌာနဂီဝေါ’’တိ ဩသာနဂါထမာဟ။ တတ္ထ ဂုဏရာသိတော ဥတ္တမင်္ဂဘူတာယ ပညာယ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော သတိပဋ္ဌာနံ ဂီဝါ ဧတဿာတိ သတိပဋ္ဌာနဂီဝေါ, အနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ အာဒါနေ သဒ္ဓါ ဟတ္ထော ဧတဿာတိ သဒ္ဓါဟတ္ထော။ ဂုဏသရီရဿ ဥတ္တမင်္ဂဘာဝတော ပညာ သီသံ ဧတဿာတိ ပညာသီသော။ မဟာသမုဒါဂမနတာယ မဟာဝိသယတာယ မဟာနုဘာဝတာယ မဟာဗလတာယ စ မဟန္တံ သဗ္ဗညုတသင်္ခါတံ ဉာဏံ ဧတဿ အတ္ထီတိ မဟာဉာဏီ။ သဒါ သဗ္ဗကာလံ နိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော စရတိ။ ‘‘သုသမာဟိတော…ပေ… နာဂေါ’’တိ (အ။ နိ။ ၆။၄၃) သုတ္တပဒဉ္စေတ္ထ နိဒဿေတဗ္ဗံ။ ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော အဝိဘတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ။

မဟာကဿပတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

စတ္တာလီသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၁၉။ ပညာသနိပါတော

၁-တာလပုဋတ္ထေရ ဂါထာဝဏ္ဏနာ

ပညာသနိပါတေ ကဒါ နုဟန္တိအာဒိကာ အာယသ္မတော တာလပုဋတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ကုသလံ ဥပစိနိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရာဇဂဟေ အညတရသ္မိံ နဋကုလေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိညုတံ ပတ္တော ကုလာနုရူပေသု နစ္စဋ္ဌာနေသု နိပ္ဖတ္တိံ ဂန္တွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော နဋဂါမဏိ အဟောသိ။ သော ပဉ္စသတမာတုဂါမပရိဝါရော မဟတာ နဋဝိဘဝေန ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု သမဇ္ဇံ ဒဿေတွာ, မဟန္တံ ပူဇာသက္ကာရံ လဘိတွာ, ဝိစရန္တော ရာဇဂဟံ အာဂန္တွာ, နဂရဝါသီနံ သမဇ္ဇံ ဒဿေတွာ, လဒ္ဓသမ္မာနသက္ကာရော ဉာဏဿ ပရိပါကံ ဂတတ္တာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ, ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုတမေတံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗကာနံ အာစရိယပါစရိယာနံ နဋာနံ ဘာသမာနာနံ ‘ယော သော နဋော ရင်္ဂမဇ္ဈေ သမဇ္ဇမဇ္ဈေ သစ္စာလိကေန ဇနံ ဟာသေတိ ရမေတိ, သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပဟာသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီ’တိ, ဣဓ ဘဂဝါ ကိမာဟာ’’တိ။ အထ နံ ဘဂဝါ တိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိ ‘‘မာ မံ ဧတံ ပုစ္ဆီ’’တိ။ စတုတ္ထဝါရံ ပုဋ္ဌော အာဟ – ‘‘ဂါမဏိ, ဣမေ သတ္တာ ပကတိယာပိ ရာဂဗန္ဓနဗဒ္ဓါ ဒေါသဗန္ဓနဗဒ္ဓါ မောဟဗန္ဓနဗဒ္ဓါ တေသံ ဘိယျောပိ ရဇနီယေ ဒေါသနီယေ မောဟနီယေ ဓမ္မေ ဥပသံဟရန္တော ပမာဒေတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ နိရယေ ဥပပဇ္ဇတိ။ သစေ ပနဿ ဧဝံဒိဋ္ဌိ ဟောတိ ‘ယော သော နဋော ရင်္ဂမဇ္ဈေ သမဇ္ဇမဇ္ဈေ သစ္စာလိကေန ဇနံ ဟာသေတိ ရမေတိ, သော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ ပဟာသာနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတီ’’’တိ သာဿ ဟောတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဿ စ ဒွိန္နံ ဂတီနံ အညတရာ ဂတိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ, နိရယဿ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိယာ ဝါတိ။ တံ သုတွာ တာလပုဋော ဂါမဏိ ပရောဒိ။ နနု ဂါမဏိ ပဂေဝ မယာ ပဋိက္ခိတ္တော ‘‘မာ မံ ဧတံ ပုစ္ဆီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၄။၃၅၄)? ‘‘နာဟံ, ဘန္တေ, ဧတံ ရောဒါမိ, ယံ မံ ဘဂဝါ နဋာနံ အဘိသမ္ပရာယံ ဧဝမာဟာ’’တိ။ အပိ စာဟံ, ဘန္တေ, ပုဗ္ဗကေဟိ အာစရိယပါစရိယေဟိ နဋေဟိ ဝဉ္စိတော ‘‘နဋော မဟာဇနဿ နဋသမဇ္ဇံ ဒဿေတွာ သုဂတိံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ။ သော သတ္ထု သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ လဒ္ဓူပသမ္ပန္နော ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ, အဓိဂတာရဟတ္တော ပန အရဟတ္တပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ယေနာကာရေန အတ္တနော စိတ္တံ နိဂ္ဂဏှနဝသေန ယောနိသောမနသိကာရော ဥဒပါဒိ, တံ အနေကဓာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ –

၁၀၉၄။ ‘‘ကဒါ နုဟံ ပဗ္ဗတကန္ဒရာသု, ဧကာကိယော အဒ္ဒုတိယော ဝိဟဿံ၊

အနိစ္စတော သဗ္ဗဘဝံ ဝိပဿံ, တံ မေ ဣဒံ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၀၉၅။ ‘‘ကဒါ နုဟံ ဘိန္နပဋန္ဓရော မုနိ, ကာသာဝဝတ္ထော အမမော နိရာသော၊

ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ တထေဝ မောဟံ, ဟန္တွာ သုခီ ပဝနဂတော ဝိဟဿံ။

၁၀၉၆။ ‘‘ကဒါ အနိစ္စံ ဝဓရောဂနီဠံ, ကာယံ ဣမံ မစ္စုဇရာယုပဒ္ဒုတံ၊

ဝိပဿမာနော ဝီတဘယော ဝိဟဿံ, ဧကော ဝနေ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၀၉၇။ ‘‘ကဒါ နုဟံ ဘယဇနနိံ ဒုခါဝဟံ, တဏှာလတံ ဗဟုဝိဓာနုဝတ္တနိံ၊

ပညာမယံ တိခိဏမသိံ ဂဟေတွာ, ဆေတွာ ဝသေ တမ္ပိ ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၀၉၈။ ‘‘ကဒါ နု ပညာမယမုဂ္ဂတေဇံ, သတ္ထံ ဣသီနံ သဟသာဒိယိတွာ၊

မာရံ သသေနံ သဟသာ ဘဉ္ဇိဿံ, သီဟာသနေ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၀၉၉။ ‘‘ကဒါ နုဟံ သဗ္ဘိ သမာဂမေသု, ဒိဋ္ဌော ဘဝေ ဓမ္မဂရူဟိ တာဒိဘိ၊

ယာထာဝဒဿီဟိ ဇိတိန္ဒြိယေဟိ, ပဓာနိယော တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၀။ ‘‘ကဒါ နု မံ တန္ဒိ ခုဒါ ပိပါသာ, ဝါတာတပါ ကီဋသရီသပါ ဝါ၊

န ဗာဓယိဿန္တိ န တံ ဂိရိဗ္ဗဇေ, အတ္ထတ္ထိယံ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၁။ ‘‘ကဒါ နု ခေါ ယံ ဝိဒိတံ မဟေသိနာ, စတ္တာရိ သစ္စာနိ သုဒုဒ္ဒသာနိ၊

သမာဟိတတ္တော သတိမာ အဂစ္ဆံ, ပညာယ တံ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၂။ ‘‘ကဒါ နု ရူပေ အမိတေ စ သဒ္ဒေ, ဂန္ဓေ ရသေ ဖုသိတဗ္ဗေ စ ဓမ္မေ၊

အာဒိတ္တတောဟံ သမထေဟိ ယုတ္တော, ပညာယ ဒစ္ဆံ တဒိဒံ ကဒါ မေ။

၁၁၀၃။ ‘‘ကဒါ နုဟံ ဒုဗ္ဗစနေန ဝုတ္တော, တတော နိမိတ္တံ ဝိမနော န ဟေဿံ၊

အထော ပသတ္ထောပိ တတော နိမိတ္တံ, တုဋ္ဌော န ဟေဿံ တဒိဒံ ကဒါ မေ။

၁၁၀၄။ ‘‘ကဒါ နု ကဋ္ဌေ စ တိဏေ လတာ စ, ခန္ဓေ ဣမေဟံ အမိတေ စ ဓမ္မေ၊

အဇ္ဈတ္တိကာနေဝ စ ဗာဟိရာနိ စ, သမံ တုလေယျံ တဒိဒံ ကဒါ မေ။

၁၁၀၅။ ‘‘ကဒါ နု မံ ပါဝုသကာလမေဃော, နဝေန တောယေန သစီဝရံ ဝနေ၊

ဣသိပ္ပယာတမှိ ပထေ ဝဇန္တံ, ဩဝဿတေ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၆။ ‘‘ကဒါ မယူရဿ သိခဏ္ဍိနော ဝနေ, ဒိဇဿ သုတွာ ဂိရိဂဗ္ဘရေ ရုတံ၊

ပစ္စုဋ္ဌဟိတွာ အမတဿ ပတ္တိယာ, သံစိန္တယေ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၇။ ‘‘ကဒါ နု ဂင်္ဂံ ယမုနံ သရဿတိံ, ပါတာလခိတ္တံ ဝဠဝါမုခဉ္စ၊

အသဇ္ဇမာနော ပတရေယျမိဒ္ဓိယာ, ဝိဘိံသနံ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၈။ ‘‘ကဒါ နု နာဂေါဝ အသင်္ဂစာရီ, ပဒါလယေ ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒံ၊

နိဗ္ဗဇ္ဇယံ သဗ္ဗသုဘံ နိမိတ္တံ, ဈာနေ ယုတော တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၀၉။ ‘‘ကဒါ ဣဏဋ္ဋောဝ ဒလိဒ္ဒကော နိဓိံ, အာရာဓယိတွာ ဓနိကေဟိ ပီဠိတော၊

တုဋ္ဌော ဘဝိဿံ အဓိဂမ္မ သာသနံ, မဟေသိနော တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

၁၁၁၀။ ‘‘ဗဟူနိ ဝဿာနိ တယာမှိ ယာစိတော, အဂါရဝါသေန အလံ နု တေ ဣဒံ၊

တံ ဒါနိ မံ ပဗ္ဗဇိတံ သမာနံ, ကိံကာရဏာ စိတ္တ တုဝံ န ယုဉ္ဇသိ။

၁၁၁၁။ ‘‘နနု အဟံ စိတ္တ တယာမှိ ယာစိတော, ဂိရိဗ္ဗဇေ စိတြဆဒါ ဝိဟင်္ဂမာ၊

မဟိန္ဒဃောသတ္ထနိတာဘိဂဇ္ဇိနော, တေ တံ ရမေဿန္တိ ဝနမှိ ဈာယိနံ။

၁၁၁၂။ ‘‘ကုလမှိ မိတ္တေ စ ပိယေ စ ဉာတကေ, ခိဍ္ဍာရတိံ ကာမဂုဏဉ္စ လောကေ၊

သဗ္ဗံ ပဟာယ ဣမမဇ္ဈုပါဂတော, အထောပိ တွံ စိတ္တ န မယှ တုဿသိ။

၁၁၁၃။ ‘‘မမေဝ ဧတံ န ဟိ တွံ ပရေသံ, သန္နာဟကာလေ ပရိဒေဝိတေန ကိံ၊

သဗ္ဗံ ဣဒံ စလမိတိ ပေက္ခမာနော, အဘိနိက္ခမိံ အမတပဒံ ဇိဂီသံ။

၁၁၁၄။ ‘‘သုယုတ္တဝါဒီ ဒွိပဒါနမုတ္တမော, မဟာဘိသက္ကော နရဒမ္မသာရထိ၊

စိတ္တံ စလံ မက္ကဋသန္နိဘံ ဣတိ, အဝီတရာဂေန သုဒုန္နိဝါရယံ။

၁၁၁၅။ ‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ, အဝိဒ္ဒသူ ယတ္ထ သိတာ ပုထုဇ္ဇနာ၊

တေ ဒုက္ခမိစ္ဆန္တိ ပုနဗ္ဘဝေသိနော, စိတ္တေန နီတာ နိရယေ နိရာကတာ။

၁၁၁၆။ ‘‘မယူရကောဉ္စာဘိရုတမှိ ကာနနေ, ဒီပီဟိ ဗျဂ္ဃေဟိ ပုရက္ခတော ဝသံ၊

ကာယေ အပေက္ခံ ဇဟ မာ ဝိရာဓယ, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၁၇။ ‘‘ဘာဝေဟိ ဈာနာနိ စ ဣန္ဒြိယာနိ စ, ဗလာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမာဓိဘာဝနာ၊

တိဿော စ ဝိဇ္ဇာ ဖုသ ဗုဒ္ဓသာသနေ, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၁၈။ ‘‘ဘာဝေဟိ မဂ္ဂံ အမတဿ ပတ္တိယာ, နိယျာနိကံ သဗ္ဗဒုခက္ခယောဂဓံ၊

အဋ္ဌင်္ဂိကံ သဗ္ဗကိလေသသောဓနံ, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၁၉။ ‘‘ဒုက္ခန္တိ ခန္ဓေ ပဋိပဿ ယောနိသော, ယတော စ ဒုက္ခံ သမုဒေတိ တံ ဇဟ၊

ဣဓေဝ ဒုက္ခဿ ကရောဟိ အန္တံ, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၂၀။ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခန္တိ ဝိပဿ ယောနိသော, သုညံ အနတ္တာတိ အဃံ ဝဓန္တိ စ၊

မနောဝိစာရေ ဥပရုန္ဓ စေတသော, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၂၁။ ‘‘မုဏ္ဍော ဝိရူပေါ အဘိသာပမာဂတော, ကပါလဟတ္ထောဝ ကုလေသု ဘိက္ခသု၊

ယုဉ္ဇဿု သတ္ထုဝစနေ မဟေသိနော, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၂၂။ ‘‘သုသံဝုတတ္တော ဝိသိခန္တရေ စရံ, ကုလေသု ကာမေသု အသင်္ဂမာနသော၊

စန္ဒော ယထာ ဒေါသိနပုဏ္ဏမာသိယာ, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၂၃။ ‘‘အာရညိကော ဟောဟိ စ ပိဏ္ဍပါတိကော, သောသာနိကော ဟောဟိ စ ပံသုကူလိကော၊

နေသဇ္ဇိကော ဟောဟိ သဒါ ဓုတေ ရတော, ဣတိဿု မံ စိတ္တ ပုရေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၂၄။ ‘‘ရောပေတွ ရုက္ခာနိ ယထာ ဖလေသီ, မူလေ တရုံ ဆေတ္တု တမေဝ ဣစ္ဆသိ၊

တထူပမံ စိတ္တမိဒံ ကရောသိ, ယံ မံ အနိစ္စမှိ စလေ နိယုဉ္ဇသိ။

၁၁၂၅။ ‘‘အရူပ ဒူရင်္ဂမ ဧကစာရိ, န တေ ကရိဿံ ဝစနံ ဣဒါနိဟံ၊

ဒုက္ခာ ဟိ ကာမာ ကဋုကာ မဟဗ္ဘယာ, နိဗ္ဗာနမေဝါဘိမနော စရိဿံ။

၁၁၂၆။ ‘‘နာဟံ အလက္ချာ အဟိရိက္ကတာယ ဝါ,

န စိတ္တဟေတူ န စ ဒူရကန္တနာ၊

အာဇီဝဟေတူ စ အဟံ န နိက္ခမိံ,

ကတော စ တေ စိတ္တ ပဋိဿဝေါ မယာ။

၁၁၂၇။ ‘‘အပ္ပိစ္ဆတာ သပ္ပုရိသေဟိ ဝဏ္ဏိတာ, မက္ခပ္ပဟာနံ ဝူပသမော ဒုခဿ၊

ဣတိဿု မံ စိတ္တ တဒါ နိယုဉ္ဇသိ, ဣဒါနိ တွံ ဂစ္ဆသိ ပုဗ္ဗစိဏ္ဏံ။

၁၁၂၈။ ‘‘တဏှာ အဝိဇ္ဇာ စ ပိယာပိယဉ္စ, သုဘာနိ ရူပါနိ သုခါ စ ဝေဒနာ၊

မနာပိယာ ကာမဂုဏာ စ ဝန္တာ, ဝန္တေ အဟံ အာဝမိတုံ န ဥဿဟေ။

၁၁၂၉။ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ တေ စိတ္တ ဝစော ကတံ မယာ, ဗဟူသု ဇာတီသု နမေသိ ကောပိတော၊

အဇ္ဈတ္တသမ္ဘဝေါ ကတညုတာယ တေ, ဒုက္ခေ စိရံ သံသရိတံ တယာ ကတေ။

၁၁၃၀။ ‘‘တွညေဝ နော စိတ္တ ကရောသိ ဗြာဟ္မဏော, တွံ ခတ္တိယော ရာဇဒသီ ကရောသိ၊

ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဘဝါမ ဧကဒါ, ဒေဝတ္တနံ ဝါပိ တဝေဝ ဝါဟသာ။

၁၁၃၁။ ‘‘တဝေဝ ဟေတူ အသုရာ ဘဝါမသေ, တွံမူလကံ နေရယိကာ ဘဝါမသေ၊

အထော တိရစ္ဆာနဂတာပိ ဧကဒါ, ပေတတ္တနံ ဝါပိ တဝေဝ ဝါဟသာ။

၁၁၃၂။ ‘‘နနု ဒုဗ္ဘိဿသိ မံ ပုနပ္ပုနံ, မုဟုံ မုဟုံ စာရဏိကံဝ ဒဿယံ၊

ဥမ္မတ္တကေနေဝ မယာ ပလောဘသိ, ကိဉ္စာပိ တေ စိတ္တ ဝိရာဓိတံ မယာ။

၁၁၃၃။ ‘‘ဣဒံ ပုရေ စိတ္တမစာရိ စာရိကံ, ယေနိစ္ဆကံ ယတ္ထကာမံ ယထာသုခံ၊

တဒဇ္ဇဟံ နိဂ္ဂဟေဿာမိ ယောနိသော, ဟတ္ထိပ္ပဘိန္နံ ဝိယ အင်္ဂုသဂ္ဂဟော။

၁၁၃၄။ ‘‘သတ္ထာ စ မေ လောကမိမံ အဓိဋ္ဌဟိ, အနိစ္စတော အဒ္ဓုဝတော အသာရတော၊

ပက္ခန္ဒ မံ စိတ္တ ဇိနဿ သာသနေ, တာရေဟိ ဩဃာ မဟတာ သုဒုတ္တရာ။

၁၁၃၅။ ‘‘န တေ ဣဒံ စိတ္တ ယထာ ပုရာဏကံ, နာဟံ အလံ တုယှ ဝသေ နိဝတ္တိတုံ၊

မဟေသိနော ပဗ္ဗဇိတောမှိ သာသနေ, န မာဒိသာ ဟောန္တိ ဝိနာသဓာရိနော။

၁၁၃၆။ ‘‘နဂါ သမုဒ္ဒါ သရိတာ ဝသုန္ဓရာ, ဒိသာ စတဿော ဝိဒိသာ အဓော ဒိဝါ၊

သဗ္ဗေ အနိစ္စာ တိဘဝါ ဥပဒ္ဒုတာ, ကုဟိံ ဂတော စိတ္တ သုခံ ရမိဿသိ။

၁၁၃၇။ ‘‘ဓိတိပ္ပရံ ကိံ မမ စိတ္တ ကာဟိသိ, န တေ အလံ စိတ္တ ဝသာနုဝတ္တကော၊

န ဇာတု ဘသ္တံ ဥဘတောမုခံ ဆုပေ, ဓိရတ္ထု ပူရံ နဝသောတသန္ဒနိံ။

၁၁၃၈။ ‘‘ဝရာဟဧဏေယျဝိဂါဠှသေဝိတေ, ပဗ္ဘာရကုဋ္ဋေ ပကတေဝ သုန္ဒရေ၊

နဝမ္ဗုနာ ပါဝုသသိတ္တကာနနေ, တဟိံ ဂုဟာဂေဟဂတော ရမိဿသိ။

၁၁၃၉။ ‘‘သုနီလဂီဝါ သုသိခါ သုပေခုနာ, သုစိတ္တပတ္တစ္ဆဒနာ ဝိဟင်္ဂမာ၊

သုမဉ္ဇုဃောသတ္ထနိတာဘိဂဇ္ဇိနော, တေ တံ ရမေဿန္တိ ဝနမှိ ဈာယိနံ။

၁၁၄၀။ ‘‘ဝုဋ္ဌမှိ ဒေဝေ စတုရင်္ဂုလေ တိဏေ, သံပုပ္ဖိတေ မေဃနိဘမှိ ကာနနေ၊

နဂန္တရေ ဝိဋပိသမော သယိဿံ, တံ မေ မုဒူ ဟေဟိတိ တူလသန္နိဘံ။

၁၁၄၁။ ‘‘တထာ တု ကဿာမိ ယထာပိ ဣဿရော, ယံ လဗ္ဘတိ တေနပိ ဟောတု မေ အလံ၊

န တာဟံ ကဿာမိ ယထာ အတန္ဒိတော, ဗိဠာရဘသ္တံဝ ယထာ သုမဒ္ဒိတံ။

၁၁၄၂။ ‘‘တထာ တု ကဿာမိ ယထာပိ ဣဿရော, ယံ လဗ္ဘတိ တေနပိ ဟောတု မေ အလံ၊

ဝိရိယေန တံ မယှ ဝသာနယိဿံ, ဂဇံဝ မတ္တံ ကုသလင်္ကုသဂ္ဂဟော။

၁၁၄၃။ ‘‘တယာ သုဒန္တေန အဝဋ္ဌိတေန ဟိ, ဟယေန ယောဂ္ဂါစရိယောဝ ဥဇ္ဇုနာ၊

ပဟောမိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ သိဝံ, စိတ္တာနုရက္ခီဟိ သဒါ နိသေဝိတံ။

၁၁၄၄။ ‘‘အာရမ္မဏေ တံ ဗလသာ နိဗန္ဓိသံ, နာဂံဝ ထမ္ဘမှိ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာ၊

တံ မေ သုဂုတ္တံ သတိယာ သုဘာဝိတံ, အနိဿိတံ သဗ္ဗဘဝေသု ဟေဟိသိ။

၁၁၄၅။ ‘‘ပညာယ ဆေတွာ ဝိပထာနုသာရိနံ, ယောဂေန နိဂ္ဂယှ ပထေ နိဝေသိယ၊

ဒိသွာ သမုဒယံ ဝိဘဝဉ္စ သမ္ဘဝံ, ဒါယာဒကော ဟေဟိသိ အဂ္ဂဝါဒိနော။

၁၁၄၆။ ‘‘စတုဗ္ဗိပလ္လာသဝသံ အဓိဋ္ဌိတံ, ဂါမဏ္ဍလံဝ ပရိနေသိ စိတ္တ မံ၊

နနု သံယောဇနဗန္ဓနစ္ဆိဒံ, သံသေဝသေ ကာရုဏိကံ မဟာမုနိံ။

၁၁၄၇။ ‘‘မိဂေါ ယထာ သေရိ သုစိတ္တကာနနေ, ရမ္မံ ဂိရိံ ပါဝုသအဗ္ဘမာလိနိံ၊

အနာကုလေ တတ္ထ နဂေ ရမိဿံ, အသံသယံ စိတ္တ ပရာ ဘဝိဿသိ။

၁၁၄၈။ ‘‘ယေ တုယှ ဆန္ဒေန ဝသေန ဝတ္တိနော,

နရာ စ နာရီ စ အနုဘောန္တိ ယံ သုခံ၊

အဝိဒ္ဒသူ မာရဝသာနုဝတ္တိနော,

ဘဝါဘိနန္ဒီ တဝ စိတ္တ သာဝကာ’’တိ။

တတ္ထ ကဒါ နုဟန္တိ ကဒါ နု အဟံ။ ပဗ္ဗတကန္ဒရာသူတိ ပဗ္ဗတေသု စ ကန္ဒရေသု စ, ပဗ္ဗတဿ ဝါ ကန္ဒရာသု။ ဧကာကိယောတိ ဧကကော။ အဒ္ဒုတိယောတိ နိတ္တဏှော။ တဏှာ ဟိ ပုရိသဿ ဒုတိယာ နာမ။ ဝိဟဿန္တိ ဝိဟရိဿာမိ။ အနိစ္စတော သဗ္ဗဘဝံ ဝိပဿန္တိ ကာမဘဝါဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဘဝံ ‘‘ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စ’’န္တိ ဝိပဿန္တော ကဒါ နု ဝိဟရိဿန္တိ ယောဇနာ။ နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ, ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ ဝစနတော (သံ။ နိ။ ၃။၁၅) ဣတရမ္ပိ လက္ခဏဒွယံ ဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တံ မေ ဣဒံ တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတီတိ တံ ဣဒံ မေ ပရိဝိတက္ကိတံ ကဒါ နု ဘဝိဿတိ, ကဒါ နု ခေါ မတ္ထကံ ပါပုဏိဿတီတိ အတ္ထော။ တံ နူတိ စေတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ။ အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ကဒါ နု ခေါ အဟံ မဟာဂဇော ဝိယ သင်္ခလိကဗန္ဓနံ, ဂိဟိဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ကာယဝိဝေကံ ပရိဗြူဟယန္တော ဧကာကီ ပဗ္ဗတကန္ဒရာသု အဒုတိယော သဗ္ဗတ္ထ နိရပေက္ခော သဗ္ဗသင်္ခါရဂတံ အနိစ္စာဒိတော ဝိပဿန္တော ဝိဟရိဿာမီတိ။

ဘိန္နပဋန္ဓရောတိ ဘိန္နဝတ္ထဓရော, ဂါထာသုခတ္ထံ နကာရာဂမံ ကတွာ ဝုတ္တံ။ သတ္ထကစ္ဆိန္နအဂ္ဃဖဿဝဏ္ဏဘိန္နံ ပဋစီဝရံ ဓာရေန္တောတိ အတ္ထော။ မုနီတိ ပဗ္ဗဇိတော။ အမမောတိ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ မမတ္တာဘာဝေန အမမော။ ကတ္ထစိပိ အာရမ္မဏေ အာသီသနာယ အဘာဝေန နိရာသော။ ဟန္တွာ သုခီ ပဝနဂတော ဝိဟဿန္တိ ရာဂါဒိကေ ကိလေသေ အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ မဂ္ဂသုခေန ဖလသုခေန သုခီ မဟာဝနဂတော ကဒါ နု ခေါ အဟံ ဝိဟရိဿာမိ။

ဝဓရောဂနီဠန္တိ မရဏဿ စ ရောဂဿ စ ကုလာဝကဘူတံ။ ကာယံ ဣမန္တိ ဣမံ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတံ ကာယံ။ ခန္ဓပဉ္စကောပိ ဟိ ‘‘အဝိဇ္ဇာဂတဿ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသပုဂ္ဂလဿ တဏှာနုဂတဿ အယမေဝ ကာယော ဗဟိဒ္ဓါ နာမရူပ’’န္တိအာဒီသု ကာယော ဝုစ္စတိ။ မစ္စုဇရာယုပဒ္ဒုတန္တိ မရဏေန စေဝ ဇရာယ စ ပီဠိတံ, ဝိပဿမာနော အဟံ ဘယဟေတုပဟာနေန ဝီတဘယော, တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော။

ဘယဇနနိန္တိ ပဉ္စဝီသတိယာ မဟာဘယာနံ ဥပ္ပါဒကာရဏဘူတံ ကာယိကဿ စ စေတသိကဿ စ သကလဿပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အာဝဟနတော ဒုခါဝဟံ။ တဏှာလတံ ဗဟုဝိဓာနုဝတ္တနိန္တိ ဗဟုဝိဓဉ္စ အာရမ္မဏံ ဘဝမေဝ ဝါ အနုဝတ္တတိ သန္တနောတီတိ ဗဟုဝိဓာနုဝတ္တနိံ, တဏှာသင်္ခါတလတံ။ ပညာမယန္တိ မဂ္ဂပညာမယံ သုနိသိတံ အသိခဂ္ဂံ ဝီရိယပဂ္ဂဟိတေန သဒ္ဓါဟတ္ထေန ဂဟေတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ ‘‘ကဒါ နုဟံ ဝသေ’’တိ ယံ ပရိဝိတက္ကိတံ, တမ္ပိ ကဒါ ဘဝိဿတီတိ ယောဇနာ။

ဥဂ္ဂတေဇန္တိ သမထဝိပဿနာဝသေန နိသိတတာယ တိက္ခတေဇံ။ သတ္ထံ ဣသီနန္တိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရိယသာဝကဣသီနံ သတ္ထဘူတံ။ မာရံ သသေနံ သဟသာ ဘဉ္ဇိဿန္တိ ကိလေသသေနာယ သသေနံ အဘိသင်္ခါရာဒိမာရံ သဟသာ သီဃမေဝ ဘဉ္ဇိဿာမိ။ သီဟာသနေတိ ထိရာသနေ, အပရာဇိတပလ္လင်္ကေတိ အတ္ထော။

သဗ္ဘိ သမာဂမေသု ဒိဋ္ဌော ဘဝေတိ ဓမ္မဂါရဝယုတ္တတာယ ဓမ္မဂရူဟိ တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တိယာ တာဒီဟိ အဝိပရီတဒဿိတာယ ယာထာဝဒဿီဟိ အရိယမဂ္ဂေနေဝ ပါပဇိတိန္ဒြိယတာယ ဇိတိန္ဒြိယေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ သာဓူဟိ သမာဂမေသု ‘‘ကဒါ နု အဟံ ပဓာနိယောတိ ဒိဋ္ဌော ဘဝေယျ’’န္တိ ယံ မေ ပရိဝိတက္ကိတံ, တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတီတိ ယောဇနာ။ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ ပဒယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ပဒတ္ထမတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ။

တန္ဒီတိ အာလသိယံ။ ခုဒါတိ ဇိဃစ္ဆာ။ ကီဋသရီသပါတိ ကီဋဉ္စေဝ သရီသပါ စ။ န ဗာဓယိဿန္တီတိ မံ န ဗျာဓယိဿန္တိ သုခဒုက္ခသောမနဿဒေါမနဿာနံ ဈာနေဟိ ပဋိဗာဟိတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော။ ဂိရိဗ္ဗဇေတိ ပဗ္ဗတကန္ဒရာယ။ အတ္ထတ္ထိယန္တိ သဒတ္ထသင်္ခါတေန အတ္ထေန အတ္ထိကံ။

ယံ ဝိဒိတံ မဟေသိနာတိ ယံ စတုသစ္စံ မဟေသိနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သယမ္ဘူဉာဏေန ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ, တာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ အနုပစိတကုသလသမ္ဘာရေဟိ သုဋ္ဌု ဒုဒ္ဒသာနိ မဂ္ဂသမာဓိနာ သမာဟိတတ္တော, သမ္မာသတိယာ သတိမာ, အရိယမဂ္ဂပညာယ အဟံ အဂစ္ဆံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿံ အဓိဂမိဿန္တိ အတ္ထော။

ရူပေတိ စက္ခုဝိညေယျရူပေ။ အမိတေတိ ဉာဏေန အမိတေ, အပရိစ္ဆိန္နေ အပရိညာတေတိ အတ္ထော။ ဖုသိတဗ္ဗေတိ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ။ ဓမ္မေတိ မနောဝိညေယျဓမ္မေ။ အမိတေတိ ဝါ အပရိမာဏေ နီလာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နေ ရူပေ ဘေရိသဒ္ဒါဒိဝသေန, မူလရသာဒိဝသေန, ကက္ခဠမုဒုတာဒိဝသေန, သုခဒုက္ခာဒိဝသေန စ, အနေကဘေဒသဒ္ဒါဒိကေ စာတိ အတ္ထော။ အာဒိတ္တတောတိ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တဘာဝတော။ သမထေဟိ ယုတ္တောတိ ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂသမာဓီဟိ သမန္နာဂတော။ ပညာယ ဒစ္ဆန္တိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒက္ခိဿံ။

ဒုဗ္ဗစနေန ဝုတ္တောတိ ဒုရုတ္တဝစနေန ဃဋ္ဋိတော။ တတော နိမိတ္တန္တိ ဖရုသဝါစာဟေတု။ ဝိမနော န ဟေဿန္တိ ဒေါမနဿိတော န ဘဝေယျံ။ အထောတိ အထ။ ပသတ္ထောတိ ကေနစိ ပသံသိတော။

ကဋ္ဌေတိ ဒါရုက္ခန္ဓေ။ တိဏေတိ တိဏာနံ ခန္ဓေ။ ဣမေတိ ဣမေ မမ သန္တတိပရိယာပန္နေ ပဉ္စ ခန္ဓေ။ အမိတေ စ ဓမ္မေတိ တတော အညေန ဣန္ဒြိယက္ခန္ဓေန အမိတေ ရူပဓမ္မေ။ တေနာဟ – ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာနေဝ စ ဗာဟိရာနိ စာ’’တိ။ သမံ တုလေယျန္တိ အနိစ္စာဒိဝသေန စေဝ အသာရာဒိဥပမာဝသေန စ သဗ္ဗံ သမမေဝ ကတွာ တီရေယျံ။

ဣသိပ္ပယာတမှိ ပထေ ဝဇန္တန္တိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟေသီဟိ သမ္မဒေဝ ပယာတေ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂေ ဝဇန္တံ ပဋိပဇ္ဇန္တံ။ ပါဝုသသမယေ ကာလမေဃော နဝေန တောယေန ဝဿောဒကေန သစီဝရံ ပဝနေ ကဒါ နု ဩဝဿတိ, တေမေတီတိ အတ္တနော အဗ္ဘောကာသိကဘာဝပရိဝိတက္ကိတံ ဒဿေတိ။

မယူရဿ သိခဏ္ဍိနော ဝနေ ဒိဇဿာတိ မာတုကုစ္ဆိတော အဏ္ဍကောသတော စာတိ ဒွိက္ခတ္တုံ ဇာယနဝသေန ဒိဇဿ, သိခါသမ္ဘဝေန သိခဏ္ဍိနော စ မယူရဿ ဝနေ ကဒါ ပန ဂိရိဂဗ္ဘရေ ရုတံ ကေကာရဝံ သုတွာ ဝေလံ သလ္လက္ခိတွာ သယနတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ အမတဿ ပတ္တိယာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ။ သံစိန္တယေတိ ဝုစ္စမာနေ ဘဝေ အနိစ္စာဒိတော မနသိ ကရေယျံ ဝိပဿေယျန္တိ အတ္ထော။

ဂင်္ဂံ ယမုနံ သရဿတိန္တိ ဧတာ မဟာနဒိယော အသဇ္ဇမာနော ဘာဝနာမယာယ ဣဒ္ဓိယာ ကဒါ နု ပတရေယျန္တိ ယောဇနာ။ ပါတာလခိတ္တံ ဗဠဝါမုခဉ္စာတိ ပါတာယ အလံ ပရိယတ္တန္တိ ပါတာလံ, တဒေဝ ခိတ္တံ, ပထဝိယာ သဏ္ဌဟနကာလေ တထာ ဌိတန္တိ ပါတာလခိတ္တံ။ ယောဇနသတိကာဒိဘေဒါနိ သမုဒ္ဒဿ အန္တောပထဝိယာ တီရဋ္ဌာနာနိ, ယေသု ကာနိစိ နာဂါဒီနံ ဝသနဋ္ဌာနာနိ ဟောန္တိ, ကာနိစိ သုညာနိယေဝ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ။ ဗဠဝါမုခန္တိ မဟာသမုဒ္ဒေ မဟန္တံ အာဝဋ္ဋမုခံ။ မဟာနိရယဒွါရဿ ဟိ ဝိဝဋကာလေ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော တတော နိက္ခန္တော တဒဘိမုခံ အနေကယောဇနသတာယာမဝိတ္ထာရံ ဟေဋ္ဌာ သမုဒ္ဒပဒေသံ ဍဟတိ, တသ္မိံ ဒဍ္ဎေ ဥပရိ ဥဒကံ အာဝဋ္ဋာကာရေန ပရိဗ္ဘမန္တံ မဟတာ သဒ္ဒေန ဟေဋ္ဌာ နိပတတိ။ တတ္ထ ဗဠဝါမုခသမညာ, ဣတိ တဉ္စ ပါတာလခိတ္တံ ဗဠဝါမုခဉ္စ ဝိဘိံသနံ ဘယာနကံ အသဇ္ဇမာနော ဣဒ္ဓိယာ ကဒါ နု ပတရေယျန္တိ ယံ ပရိဝိတက္ကိတံ, တံ ကဒါ နု ဘဝိဿတိ, ဘာဝနာမယံ ဣဒ္ဓိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ကဒါ နု ဧဝံ ဣဒ္ဓိံ ဝဠဉ္ဇိဿာမီတိ အတ္ထော။

နာဂေါဝ အသင်္ဂစာရီ ပဒါလယေတိ ယထာ မတ္တဝါရဏော ဒဠှထမ္ဘံ ဘိန္ဒိတွာ အယသင်္ခလိကံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ အသင်္ဂစာရီ ဝနံ ပဝိသိတွာ ဧကော အဒုတိယော ဟုတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန စရတိ, ဧဝမဟံ ကဒါ နု သဗ္ဗသုဘံ နိမိတ္တံ နိဗ္ဗဇ္ဇယံ နိရဝသေသတော ဝဇ္ဇယန္တော ကာမစ္ဆန္ဒဝသော အဟုတွာ ဈာနေ ယုတော ပယုတ္တော ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒံ သမ္မဒေဝ ပဒါလေယျံ ဆိန္ဒေယျံ ပဇဟေယျန္တိ ယံ ပရိဝိတက္ကိတံ, တံ နု ကဒါ ဘဝိဿတိ။

ဣဏဋ္ဋောဝ ဒလိဒ္ဒကော နိဓိံ အာရာဓယိတွာတိ ယထာ ကောစိ ဒလိဒ္ဒေါ ဇီဝိကပကတော ဣဏံ ဂဟေတွာ တံ သောဓေတုံ အသက္ကောန္တော ဣဏဋ္ဋော ဣဏေန အဋ္ဋိတော ဓနိကေဟိ ပီဠိတော နိဓိံ အာရာဓယိတွာ အဓိဂန္တွာ ဣဏဉ္စ သောဓေတွာ သုခေန စ ဇီဝန္တော တုဋ္ဌော ဘဝေယျ, ဧဝံ အဟမ္ပိ ကဒါ နု ဣဏသဒိသံ ကာမစ္ဆန္ဒံ ပဟာယ မဟေသိနော အရိယဓနသမ္ပုဏ္ဏတာယ မဏိကနကာဒိရတနသမ္ပုဏ္ဏနိဓိသဒိသံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ အဓိဂန္တွာ တုဋ္ဌော ဘဝေယျန္တိ ယံ ပရိဝိတက္ကိတံ, တံ ကဒါ နု ဘဝိဿတီတိ။

ဧဝံ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ပုဗ္ဗေ နေက္ခမ္မဝိတက္ကဝသေန ပဝတ္တံ အတ္တနော ဝိတက္ကပဝတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဗ္ဗဇိတွာ ယေဟာကာရေဟိ အတ္တာနံ ဩဝဒိတွာ အဓိဂစ္ဆိ, တေ ဒဿေန္တော ‘‘ဗဟူနိ ဝဿာနီ’’တိအာဒိကာ ဂါထာ အဘာသိ။ တတ္ထ ဗဟူနိ ဝဿာနိ တယာမှိ ယာစိတော, အဂါရဝါသေန အလံ နု တေ ဣဒန္တိ အနေကသံဝစ္ဆရာနိ ဝိဝိဓဒုက္ခာနုဗန္ဓေန အဂါရမဇ္ဈေ ဝါသေန အလံ ပရိယတ္တမေဝ တေတိ, အမ္ဘော စိတ္တ, ဣဒံ တယာ အနေကာနိ သံဝစ္ဆရာနိ အဟံ အမှိ နနု ယာစိတော။ တံ ဒါနိ မံ ပဗ္ဗဇိတံ သမာနန္တိ တံ မံ တယာ တထာ ဥဿာဟနေန ပဗ္ဗဇိတံ သမာနံ ကေန ကာရဏေန စိတ္တ တုဝံ န ယုဉ္ဇသိ, သမထဝိပဿနံ ဆဍ္ဍေတွာ နိဟီနေ အာလသိယေ နိယောဇေသီတိ အတ္ထော။

နနု အဟံ, စိတ္တ, တယာမှိ ယာစိတောတိ, အမ္ဘော စိတ္တ, အဟံ တယာ နနု ယာစိတော အမှိ အာယာစိတော မညေ။ ယဒိ ယာစိတော, ကသ္မာ ဣဒါနိ တဒနုရူပံ န ပဋိပဇ္ဇသီတိ အဓိပ္ပါယော။ ‘‘ဂိရိဗ္ဗဇေ’’တိအာဒိနာ ယာစိတာကာရံ ဒဿေတိ။ စိတြဆဒါ ဝိဟင်္ဂမာ ဝိစိတြပေခုဏပက္ခိနော, မယူရာတိ အတ္ထော။ မဟိန္ဒဃောသတ္ထနိတာဘိဂဇ္ဇိနောတိ ဇလဃောသတ္ထနိတေန ဟေတုနာ သုဋ္ဌု ဂဇ္ဇနသီလာ။ တေ တံ ရမေဿန္တိ ဝနမှိ ဈာယိနန္တိ တေ မယူရာ တံ ဝနေ ဈာနပသုတံ ရမေဿန္တီတိ နနု တယာ ယာစိတောတိ ဒဿေတိ။

ကုလမှီတိ ကုလပရိဝဋ္ဋေ။ ဣမမဇ္ဈုပါဂတောတိ ဣမံ အရညဋ္ဌာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဝါ အဇ္ဈုပါဂတော။ အထောပိ တွံ, စိတ္တ, န မယှ တုဿသီတိ တွံ အနုဝတ္တိတွာ ဌိတမ္ပိ မံ နာရာဓေဿသီတိ အတ္ထော။

မမေဝ ဧတံ န ဟိ တွံ ပရေသန္တိ ဧတံ, စိတ္တ, မမေဝ တသ္မာ တွံ ပရေသံ န ဟောသိ။ တွံ ပန အညေသံ ဝိယ ကတွာ သန္နာဟကာလေ ကိလေသမာရေ ယုဇ္ဈိတုံ ဘာဝနာသန္နာဟကာလေ နတိ ဝတွာ ပရိဒေဝိတေန ကိံ ပယောဇနံ, ဣဒါနိ တံ အညထာ ဝတ္တိတုံ န ဒဿာမီတိ အဓိပ္ပါယော။ သဗ္ဗံ ဣဒံ စလမိတိ ပေက္ခမာနောတိ ယသ္မာ ‘‘ဣဒံ စိတ္တံ အညဉ္စ သဗ္ဗံ တေဘူမကသင်္ခါရံ စလံ အနဝဋ္ဌိတ’’န္တိ ပညာစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော ဂေဟတော ကာမေဟိ စ အဘိနိက္ခမိံ အမတပဒံ နိဗ္ဗာနံ ဇိဂီသံ ပရိယေသန္တော, တသ္မာ, စိတ္တ, အနနုဝတ္တန္တော နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသနမေဝ ကရောမီတိ အဓိပ္ပါယော။

အဝီတရာဂေန သုဒုန္နိဝါရယံ စိတ္တံ စလံ မက္ကဋသန္နိဘံ ဝနမက္ကဋသဒိသံ ဣတိ သုယုတ္တဝါဒီ သုဘာသိတဝါဒီ ဒွိပဒါနမုတ္တမော မဟာဘိသက္ကော နရဒမ္မသာရထီတိ ယောဇနာ။

အဝိဒ္ဒသူ ယတ္ထ သိတာ ပုထုဇ္ဇနာတိ ယတ္ထ ယေသု ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေသု စ သိတာ ပဋိဗဒ္ဓါ တေ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ တေန ကာမရာဂေန ပုနဗ္ဘဝေသိနော ဧကန္တေနေဝ ဒုက္ခမိစ္ဆန္တိ။ ဣစ္ဆန္တာ စ စိတ္တေန နီတာ နိရယေ နိရာကတာတိ စိတ္တဝသိကာ နိရယသံဝတ္တနိကံ ကမ္မံ ကရောန္တာ ဟိတသုခတော နိရာကတာ ဟုတွာ အတ္တနော စိတ္တေနေဝ နိရယေ နီတာ န အညထာတိ စိတ္တဿေဝ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတံ ဒဿေတိ။

ပုနပိ စိတ္တံယေဝ နိဂ္ဂဟေတုံ မန္တေန္တော ‘‘မယူရကောဉ္စာဘိရုတမှီ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ မယူရကောဉ္စာဘိရုတမှီတိ သိခီဟိ သာရသေဟိ စ အဘိကူဇိတေ။ ဒီပီဟိ ဗျဂ္ဃေဟိ ပုရက္ခတော ဝသန္တိ မေတ္တာဝိဟာရိတာယ ဧဝရူပေဟိ တိရစ္ဆာနဂတေဟိ ပုရက္ခတော ပရိဝါရိတော ဟုတွာ ဝနေ ဝသန္တော, ဧတေန သုညဘာဝပရိဗြူဟနမာဟ။ ကာယေ အပေက္ခံ ဇဟာတိ သဗ္ဗသော ကာယေ နိရပေက္ခော ဇဟ, ဧတေန ပဟိတတ္တတံ ဝဒတိ။ မာ ဝိရာဓယာတိ ဣမံ သုဒုလ္လဘံ နဝမံ ခဏံ မာ ဝိရာဓေဟိ။ ဣတိဿု မံ, စိတ္တ, ပုရေ နိယုဉ္ဇသီတိ ဧဝဉှိ တွံ, စိတ္တ, မံ ပဗ္ဗဇ္ဇတော ပုဗ္ဗေ သမ္မာပဋိပတ္တိယံ ဥယျောဇေသီတိ အတ္ထော။

ဘာဝေဟီတိ ဥပ္ပါဒေဟိ ဝဍ္ဎေဟိ စ။ ဈာနာနီတိ ပဌမာဒီနိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ။ ဣန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ။ ဗလာနီတိ တာနိယေဝ ပဉ္စ ဗလာနိ။ ဗောဇ္ဈင်္ဂသမာဓိဘာဝနာတိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ စတဿော သမာဓိဘာဝနာ စ။ တိဿော စ ဝိဇ္ဇာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏာဒိကာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ စ။ ဖုသ ပါပုဏာဟိ ဗုဒ္ဓသာသနေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဩဝါဒေ ဌိတော။

နိယျာနိကန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိယှာနဝဟံ။ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယောဂဓန္တိ အမတောဂဓံ နိဗ္ဗာနပတိဋ္ဌံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ။ သဗ္ဗကိလေသသောဓနန္တိ အနဝသေသကိလေသမလဝိသောဓနံ။

ခန္ဓေတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ။ ပဋိပဿ ယောနိသောတိ ရောဂတော ဂဏ္ဍတော သလ္လတော အဃတော အာဗာဓတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ ပကာရေဟိ ဝိပဿနာဉာဏေန သမ္မာ ဥပါယေန နယေန ပဿ။ တံ ဇဟာတိ တံ ဒုက္ခဿ သမုဒယံ တဏှံ ပဇဟ, သမုစ္ဆိန္ဒ။ ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ။

အနိစ္စန္တိအာဒိ အန္တဝန္တတော အနိစ္စန္တိကတော တာဝကာလိကတော နိစ္စပဋိက္ခေပတော စ အနိစ္စန္တိ ဝါ ပဿ။ ဒုက္ခန္တိ တေ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနတော သပ္ပဋိဘယတော ဒုက္ခမတော သုခပဋိက္ခေပတော ဒုက္ခန္တိ ဝါ ပဿ။ သုညန္တိ အဝသဝတ္တနတော အသာမိကတော အသာရတော အတ္တပဋိက္ခေပတော စ သုညံ, တတော ဧဝ အနတ္တာတိ။ ဝိဂရဟိတဗ္ဗတော အဝဍ္ဎိအာဗာဓနတော စ အဃန္တိ စ ဝဓန္တိ စ ဝိပဿ ယောနိသောတိ ယောဇနာ။ မနောဝိစာရေ ဥပရုန္ဓ စေတသောတိ မနောဝိစာရသညိနော ဂေဟသိတသောမနဿုပဝိစာရာဒိကေ အဋ္ဌာရသ စေတသော ဥပရုန္ဓ ဝါရေဟိ နိရောဓေဟိ။

မုဏ္ဍောတိ မုဏ္ဍဘာဝံ ဥပဂတော, ဩဟာရိတကေသမဿုကော။ ဝိရူပေါတိ တေန မုဏ္ဍဘာဝေန ပရူဠှလောမတာယ ဆိန္နဘိန္နကာသာယ ဝတ္ထတာယ ဝိရူပေါ ဝေဝဏ္ဏိယံ ဥပဂတော။ အဘိသာပမာဂတောတိ ‘‘ပိဏ္ဍောလော ဝိစရတိ ပတ္တပါဏီ’’တိ အရိယေဟိ ကာတဗ္ဗံ အဘိသာပံ ဥပဂတော။ ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဘိသာပေါယံ, ဘိက္ခဝေ, လောကသ္မိံ ပိဏ္ဍောလော ဝိစရသိ ပတ္တပါဏီ’’တိ (သံ။ နိ။ ၃။၈၀)။ တေနာဟ ‘‘ကပါလဟတ္ထောဝ ကုလေသု ဘိက္ခသူ’’တိ။ ယုဉ္ဇဿု သတ္ထုဝစနေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဩဝါဒေ ယောဂံ ကရောဟိ အနုယုဉ္ဇဿု။

သုသံဝုတတ္တောတိ သုဋ္ဌု ကာယဝါစာစိတ္တေဟိ သမ္မဒေဝ သံဝုတော။ ဝိသိခန္တရေ စရန္တိ ဘိက္ခာစရိယာယ ဣစ္ဆာဝိသေသေသု စရန္တော။ စန္ဒော ယထာ ဒေါသိနပုဏ္ဏမာသိယာတိ ဝိဂတဒေါသာယ ပုဏ္ဏမာယ ကုလေသု နိစ္စနဝသာယ ပါသာဒိကတာယ စန္ဒိမာ ဝိယ စရာတိ ယောဇနာ။

သဒါ ဓုတေ ရတောတိ သဗ္ဗကာလဉ္စ ဓုတဂုဏေ အဘိရတော။ တထူပမံ စိတ္တမိဒံ ကရောသီတိ ယထာ ကောစိ ပုရိသော ဖလာနိ ဣစ္ဆန္တော ဖလရုက္ခေ ရောပေတွာ တတော အလဒ္ဓဖလောဝ တေ မူလတော ဆိန္ဒိတုံ ဣစ္ဆတိ, စိတ္တ, တွံ တထူပမံ တပ္ပဋိဘာဂံ ဣဒံ ကရောသိ။ ယံ မံ အနိစ္စမှိ စလေ နိယုဉ္ဇသီတိ ယံ မံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ နိယောဇေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ အဒ္ဓါဂတံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဖလံ အနိစ္စမှိ စလေ သံသာရမုခေ နိယုဉ္ဇသိ နိယောဇနဝသေန ပဝတ္တေသိ။

ရူပါဘာဝတော အရူပါ။ စိတ္တဿ ဟိ တာဒိသံ သဏ္ဌာနံ နီလာဒိဝဏ္ဏဘေဒေါ ဝါ နတ္ထိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ အရူပါတိ။ ဒူရဋ္ဌာနပ္ပဝတ္တိယာ ဒူရင်္ဂမ။ ယဒိပိ စိတ္တဿ မက္ကဋသုတ္တမတ္တမ္ပိ ပုရတ္ထိမာဒိဒိသာဘာဂေန ဂမနံ နာမ နတ္ထိ, ဒူရေ သန္တံ ပန အာရမ္မဏံ သမ္ပဋိစ္ဆတီတိ ဒူရင်္ဂမ။ ဧကောယေဝ ဟုတွာ စရဏဝသေန ပဝတ္တနတော ဧကစာရိ, အန္တမသော ဒွေ တီဏိပိ စိတ္တာနိ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထာနိ နာမ နတ္ထိ, ဧကမေဝ ပန စိတ္တံ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ တသ္မိံ နိရုဒ္ဓေ အပရမ္ပိ ဧကမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ဧကစာရိ။ န တေ ကရိဿံ ဝစနံ ဣဒါနိဟန္တိ ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ တဝ ဝသေ အနုဝတ္တိံ, ဣဒါနိ ပန သတ္ထု ဩဝါဒံ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ စိတ္တဝသိကော န ဘဝိဿာမိ။ ကသ္မာတိ စေ? ဒုက္ခာ ဟိ ကာမာ ကဋုကာ မဟဗ္ဘယာ ကာမာ နာမေတေ အတီတေပိ ဒုက္ခာ, အာယတိမ္ပိ ကဋုကဖလာ, အတ္တာနုဝါဒါဒိဘေဒေန မဟတာ ဘယေန အနုဗန္ဓန္တာ မဟဗ္ဘယာ။ နိဗ္ဗာနမေဝါဘိမနော စရိဿံ တသ္မာ နိဗ္ဗာနမေဝ ဥဒ္ဒိဿ အဘိမုခစိတ္တော ဝိဟရိဿံ။

တမေဝ နိဗ္ဗာနာဘိမုခဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘နာဟံ အလက္ချာ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ နာဟံ အလက္ချာတိ အလက္ခိကတာယ နိဿိရီကတာယ နာဟံ ဂေဟတော နိက္ခမိန္တိ ယောဇနာ။

အဟိရိက္ကတာယာတိ ယထာဝဇ္ဇံ ကေဠိံ ကရောန္တော ဝိယ နိလ္လဇ္ဇတာယ။ စိတ္တဟေတူတိ ဧကဒါ နိဂဏ္ဌော, ဧကဒါ ပရိဗ္ဗာဇကာဒိကော ဟောန္တော အနဝဋ္ဌိတစိတ္တော ပုရိသော ဝိယ စိတ္တဝသိကော ဟုတွာ။ ဒူရကန္တနာတိ ရာဇာဒီဟိ မေတ္တံ ကတွာ တေသု ဒုဗ္ဘိတွာ ဒုဗ္ဘိဘာဝေန။ အာဇီဝဟေတူတိ အာဇီဝကာရဏာ ဇီဝိကာပကတော ဟုတွာ အာဇီဝိကာဘယေန အဟံ န နိက္ခမိံ န ပဗ္ဗဇိံ။ ကတော စ တေ, စိတ္တ, ပဋိဿဝေါ မယာတိ, ‘‘ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န တဝ ဝသေ ဝတ္တာမိ, မမေဝ ပန ဝသေ ဝတ္တာမီ’’တိ, စိတ္တ, မယာ နနု ပဋိညာ ကတာတိ ဒဿေတိ။

အပ္ပိစ္ဆတာ သပ္ပုရိသေဟိ ဝဏ္ဏိတာတိ ‘‘ပစ္စယေသု သဗ္ဗသော အပ္ပိစ္ဆာ နာမ သာဓူ’’တိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသဋ္ဌာ, တထာ မက္ခပ္ပဟာနံ ပရေသံ ဂုဏေ မက္ခနဿ ပဟာနံ ဝူပသမော သဗ္ဗဿ ဒုက္ခဿ ဝူပသမော နိဗ္ဗာပနံ သပ္ပုရိသေဟိ ဝဏ္ဏိတံ။ ဣတိဿု မံ, စိတ္တ, တဒါ နိယုဉ္ဇသိ, ‘‘သမ္မ, တယာ တေသု ဂုဏေသု ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ, စိတ္တ, တွံ ဧဝံ တဒါ နိယုဉ္ဇသိ။ ဣဒါနိ တွံ ဂစ္ဆသိ ပုဗ္ဗစိဏ္ဏံ ဣဒါနိ မံ တွံ ပဟာယ အတ္တနော ပုရိမာစိဏ္ဏံ မဟိစ္ဆတာဒိံ ပဋိပဇ္ဇသိ, ကိံ နာမေတန္တိ အဓိပ္ပါယော။

ယမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ဂစ္ဆသိ ပုဗ္ဗစိဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာ အဝိဇ္ဇာ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ။ တတ္ထ တဏှာတိ ပစ္စယေသု တဏှာ, အဝိဇ္ဇာတိ တတ္ထေဝ အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒိကာ အဝိဇ္ဇာ။ ပိယာပိယန္တိ ပုတ္တဒါရာဒီသု ပေမသင်္ခါတော ပိယဘာဝေါ စေဝ ပန္တသေနာသနေသု အဓိကုသလဓမ္မေသု အနဘိရတိသင်္ခါတော အပ္ပိယဘာဝေါ စ ဥဘယတ္ထ အနုရောဓပဋိဝိရောဓော။ သုဘာနိ ရူပါနီတိ အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ သုဘရူပါနိ။ သုခါ ဝေဒနာတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇနသုခဝေဒနာ။ မနာပိယာ ကာမဂုဏာတိ ဝုတ္တာဝသေသာ မနောရမာ ကာမကောဋ္ဌာသာ။ ဝန္တာတိ နိရူပတော တံနိဿိတဿ ဆန္ဒရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာနေန ဆဍ္ဍိတတာယ ပရိစ္စတ္တတာယ စ ဝန္တာ။ ဝန္တေ အဟံ အာဝမိတုံ န ဥဿဟေတိ ဧဝံ တေ ဆဍ္ဍိတေ ပုန ပစ္စာဝမိတုံ အဟံ န သက္ကောမိ, ပရိစ္စတ္တာ ဧဝ ဟောန္တီတိ ဝဒတိ။

သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဘဝေသု သဗ္ဗာသု ယောနီသု သဗ္ဗာသု ဂတီသု ဝိညာဏဋ္ဌိတီသု စ။ ဝစော ကတံ မယာတိ, အမ္ဘော စိတ္တ, တဝ ဝစနံ မယာ ကတံ။ ကရောန္တော စ ဗဟူသု ဇာတီသု န မေသိ ကောပိတောတိ အနေကာသု ဇာတီသု ပန မယာ န ကောပိတော အသိ။ မယာ နေဝ ပရိဘဝိတော။ တထာပိ အဇ္ဈတ္တသမ္ဘဝေါ အတ္တနိ သမ္ဘူတော ဟုတွာပိ တဝ အကတညုတာယ ဒုက္ခေ စီရံ သံသရိတံ တယာ ကတေတိ တယာ နိဗ္ဗတ္တိတေ အနာဒိမတိ သံသာရဒုက္ခေ သုစိရကာလံ မယာ သံသရိတံ ပရိဗ္ဘမိတံ။

ဣဒါနိ ‘‘ဒုက္ခေ စိရံ သံသရိတံ တယာ ကတေ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဥပ္ပတ္တိဘေဒေန ဂတိဘေဒေန စ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘တွညေဝါ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ရာဇဒသီတိ ရာဇာ အသိ, ဒကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ဝေဿာ စ သုဒ္ဒါ စ ဘဝါမ ဧကဒါ တဝေဝ ဝါဟသာတိ ယောဇနာ။ ဒေဝတ္တနံ ဝါပီတိ ဒေဝဘာဝံ ဝါပိ တွံယေဝ နော အမှာကံ, စိတ္တ, ကရောသီတိ ယောဇနာ။ ဝါဟသာတိ ကာရဏဘာဝေန။

တဝေဝ ဟေတူတိ တဝေဝ ဟေတုဘာဝေန။ တွံမူလကန္တိ တွံနိမိတ္တံ။

နနု ဒုဗ္ဘိဿသိ မံ ပုနပ္ပုနန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဒုဗ္ဘိဿသိ နုန, ယထာ ပုဗ္ဗေ တွံ အနန္တာသု ဇာတီသု, စိတ္တ, မိတ္တပဋိရူပကော သပတ္တော ဟုတွာ မယှံ ပုနပ္ပုနံ ဒုဗ္ဘိ, ဣဒါနိ တထာ ဒုဗ္ဘိဿသိ မညေ, ပုဗ္ဗေ ဝိယ စာရေတုံ န ဒဿာမီတိ အဓိပ္ပါယော။ မုဟုံ မုဟုံ စာရဏိကံဝ ဒဿယန္တိ အဘိဏှတော စရဏာရဟံ ဝိယ မနော ဒဿေန္တော စရဏာရဟံ ပုရိသံ ဝဉ္စေတွာ စရဂေါပကံ နိပ္ဖါဒေန္တော ဝိယ ပုနပ္ပုနံ တံ တံ ဘဝံ ဒဿေန္တော။ ဥမ္မတ္တကေနေဝ မယာ ပလောဘသီတိ ဥမ္မတ္တကပုရိသေန ဝိယ မယာ သဒ္ဓိံ ကီဠန္တော တံ တံ ပလောဘနီယံ ဒဿေတွာ ပလောဘသိ။ ကိဉ္စာပိ တေ, စိတ္တ, ဝိရာဓိတံ မယာတိ, အမ္ဘော စိတ္တ, ကိံ နာမ တေ မယာ ဝိရဒ္ဓံ, တံ ကထေဟီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဣဒံ ပုရေ စိတ္တန္တိ ဣဒံ စိတ္တံ နာမ ဣတော ပုဗ္ဗေ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ရဇ္ဇနာဒိနာ, ယေန အာကာရေန ဣစ္ဆတိ, ယတ္ထေဝ စဿ ကာမော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ဝသေန ယတ္ထကာမံ ယထာ ဝိစရန္တဿ သုခံ ဟောတိ, တထေဝ စ စရန္တော ယထာသုခံ ဒီဃရတ္တံ စာရိကံ အစရိ။ အဇ္ဇာဟံ ပဘိန္နမဒံ မတ္တဟတ္ထိံ ဟတ္ထာစရိယသင်္ခါတော ဆေကော အင်္ကုသဂ္ဂဟော အင်္ကုသေန ဝိယ ယောနိသောမနသိကာရေန နံ နိဂ္ဂဟေဿာမိ, နဿ ဝီတိက္ကမိတုံ ဒဿာမီတိ။

သတ္ထာ စ မေ လောကမိမံ အဓိဋ္ဌဟီတိ မမ သတ္ထာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣမံ အနဝသေသခန္ဓလောကံ ဉာဏေန အဓိဋ္ဌဟိ။ ကိန္တိ? ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စတော, ကဿစိပိ ဓုဝဿ ထာဝရဿ အဘာဝတော အဒ္ဓုဝတော သုခသာရာဒီနံ အဘာဝတော အသာရတော။ ပက္ခန္ဒ မံ, စိတ္တ, ဇိနဿ သာသနေတိ တသ္မာ ယာထာဝတော ပဋိပဇ္ဇိတုံ, စိတ္တ, မံ ဇိနဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပက္ခန္ဒေဟိ အနုပ္ပဝေသေဟိ။ ‘‘ပက္ခန္ဒိမ’’န္တိပိ ပါဠိ, ဇိနဿ သာသနေ ဣမံ လောကံ ဉာဏေန ပက္ခန္ဒ, ယာထာဝတော တာရေဟိ, ပက္ခန္ဒန္တော စ ဝိပဿနာဉာဏမဂ္ဂေန ယာပေန္တော သုဒုတ္တရတော မဟန္တတော သံသာရမဟောဃတော မံ တာရေဟိ။

န တေ ဣဒံ, စိတ္တ, ယထာ ပုရာဏကန္တိ, အမ္ဘော စိတ္တ, ဣဒံ အတ္တဘာဝဂေဟံ ပေါရာဏကံ ဝိယ တဝ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ ကသ္မာ? နာဟံ အလံ တုယှ ဝသေ နိဝတ္တိတုန္တိ ဣဒါနာဟံ တဝ ဝသေ နိဝတ္တိတုံ န ယုတ္တော။ ယသ္မာ မဟေသိနော ဘဂဝတော ပဗ္ဗဇိတောမှိ သာသနေ။ ပဗ္ဗဇိတကာလတော စ ပဋ္ဌာယ သမဏာ နာမ မာဒိသာဝ န ဟောန္တိ ဝိနာသဓာရိနော, ဧကံသတော သမဏာယေဝ ဟောန္တီတိ အတ္ထော။

နဂါတိ သိနေရုဟိမဝန္တာဒယော သဗ္ဗေ ပဗ္ဗတာ။ သမုဒ္ဒါတိ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒါဒယော သီတသမုဒ္ဒါဒယော, န သဗ္ဗေ သမုဒ္ဒါ။ သရိတာတိ ဂင်္ဂါဒယော သဗ္ဗာ နဒိယော စ။ ဝသုန္ဓရာတိ ပထဝီ။ ဒိသာ စတဿောတိ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ စတဿော ဒိသာ။ ဝိဒိသာတိ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာဒယော စတဿော အနုဒိသာ။ အဓောတိ ဟေဋ္ဌာ ယာဝ ဥဒကသန္ဓာရကဝါယုခန္ဓာ။ ဒိဝါတိ ဒေဝလောကာ။ ဒိဝါဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တတ္ထ ဂတေ သတ္တသင်္ခါရေ ဝဒတိ။ သဗ္ဗေ အနိစ္စာ တိဘဝါ ဥပဒ္ဒုတာတိ သဗ္ဗေ ကာမဘဝါဒယော တယော ဘဝါ အနိစ္စာ စေဝ ဇာတိအာဒီဟိ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ ဥပဒ္ဒုတာ ပီဠိတာ စ, န ဧတ္ထ ကိဉ္စိ ခေမဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထိ, တဒဘာဝတော ကုဟိံ ဂတော, စိတ္တ, သုခံ ရမိဿသိ, တသ္မာ တတော နိဿရဏဉ္စေတ္ထ ပရိယေသာဟီတိ အဓိပ္ပါယော။

ဓိတိပ္ပရန္တိ ဓိတိပရာယဏံ ပရမံ ထိရဘာဝေ ဌိတံ မမံ, စိတ္တ, ကိံ ကာဟိသိ, တတော ဤသကမ္ပိ မံ စာလေတုံ နာသက္ခိဿသီတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘န တေ အလံ, စိတ္တ, ဝသာနုဝတ္တကော’’တိ။ ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘န ဇာတု ဘသ္တံ ဥဘတောမုခံ ဆုပေ, ဓိရတ္ထု ပူရံ နဝသောတသန္ဒနိ’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ဘသ္တန္တိ ရုတ္တိံ။ ဥဘတောမုခန္တိ ပုတောဠိယာ ဥဘတောမုခံ။ န ဇာတု ဆုပေတိ ဧကံသေနေဝ ပါဒေနာပိ န ဆုပေယျ, တထာ ဓိရတ္ထု ပူရံ နဝသောတသန္ဒနိန္တိ နာနပ္ပကာရဿ အသုစိနော ပူရံ နဝဟိ သောတေဟိ ဝဏမုခေဟိ အသုစိသန္ဒနိံ သဝတိံ။ တာယ ဝစ္စကုဋိယာ ဓီ အတ္ထု, တဿာ ဂရဟာ ဟောတု။

ဧဝံ အဋ္ဌဝီသတိယာ ဂါထာဟိ နိဂ္ဂဏှနဝသေန စိတ္တံ ဩဝဒိတွာ ဣဒါနိ ဝိဝေကဋ္ဌာနာစိက္ခဏာဒိနာ သမ္ပဟံသေန္တော ‘‘ဝရာဟဧဏေယျဝိဂါဠှသေဝိတေ’’တိအာဒိမာဟ။ တတ္ထ ဝရာဟဧဏေယျဝိဂါဠှသေဝိတေတိ ဝရာဟေဟိ စေဝ ဧဏေယျေဟိ စ ဩဂါဟေတွာ သေဝိတေ။ ပဗ္ဘာရကုဋ္ဋေတိ ပဗ္ဘာရဋ္ဌာနေ စေဝ ပဗ္ဗတသိခရေ စ။ ပကတေဝ သုန္ဒရေတိ ပကတိယာ ဧဝ သုန္ဒရေ အတိတ္တိမနောဟရေ။ ‘‘ပကတိဝသုန္ဓရေ’’တိ ဝါ ပါဌော, ပါကတိကေ ဘူမိပဒေသေတိ အတ္ထော။ နဝမ္ဗုနာ ပါဝုသသိတ္တကာနနေတိ ပါဝုသဝသေန ဝုဋ္ဌေန မေဃောဒကေန ဥပသိတ္တဝဿေ သုထေဝေ ဝနေ။ တဟိံ ဂုဟာဂေဟဂတော ရမိဿသီတိ တသ္မိံ ပဗ္ဗတကာနနေ ဂုဟာသင်္ခါတံ ဂေဟံ ဥပဂတော ဘာဝနာရတိယာ အဘိရမိဿသိ။

တေ တံ ရမေဿန္တီတိ တေ မယူရာဒယော ဝနသညံ ဥပ္ပါဒေန္တာ တံ ရမေဿန္တီတိ အတ္ထော။

ဝုဋ္ဌမှိ ဒေဝေတိ မေဃေ အဓိပ္ပဝုဋ္ဌေ။ စတုရင်္ဂုလေ တိဏေတိ တေနေဝ ဂဿောဒကပါတေန တတ္ထ တတ္ထ တိဏေ သုရတ္တဝဏ္ဏကမ္ဗလသဒိသေ စတုရင်္ဂုလေ ဇာတေ။ သံပုပ္ဖိတေ မေဃနိဘမှိ ကာနနေတိ ပါဝုသမေဃသင်္ကာသေ ကာနနေ သမ္မဒေဝ ပုပ္ဖိတေ။ နဂန္တရေတိ ပဗ္ဗတန္တရေ။ ဝိဋပိသမော သယိဿန္တိ တရုသဒိသော အပရိဂ္ဂဟော ဟုတွာ နိပဇ္ဇိဿံ။ တံ မေ မုဒူ ဟေဟိတိ တူလသန္နိဘန္တိ တံ တိဏပစ္စတ္ထရဏံ မုဒု သုခသမ္ဖဿံ တူလသန္နိဘံ တူလိကသဒိသံ သယနံ မေ ဘဝိဿတိ။

တထာ တု ကဿာမိ ယထာပိ ဣဿရောတိ ယထာ ကောစိ ဣဿရပုရိသော အတ္တနော ဝစနကရဒါသာဒိံ ဝသေ ဝတ္တေတိ, အဟမ္ပိ, စိတ္တ, တံ တထာ ကရိဿာမိ, မယှံ ဝသေ ဝတ္တေမိယေဝ။ ကထံ? ယံ လဗ္ဘတိ တေနပိ ဟောတု မေ အလန္တိ စတူသု ပစ္စယေသု ယံ ယာဒိသံ ဝါ တာဒိသံ ဝါ လဗ္ဘတိ, တေန စ မယှံ အလံ ပရိယတ္တံ ဟောတု။ ဧတေန ဣဒံ ဒဿေတိ – ယသ္မာ ဣဓေကစ္စေ သတ္တာ တဏှုပ္ပါဒဟေတု စိတ္တဿ ဝသေ အနုဝတ္တန္တိ, အဟံ ပန တဏှုပ္ပါဒံ ဒူရတော ဝဇ္ဇေန္တော စိတ္တံ ဒါသံ ဝိယ ကရောန္တော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေမီတိ။ န တာဟံ ကဿာမိ ယထာ အတန္ဒိတော, ဗိဠာရဘသ္တံဝ ယထာ သုမဒ္ဒိတန္တိ စိတ္တ တဏှုပ္ပါဒပရိဝဇ္ဇနဟေတု, ပုန တန္တိ စိတ္တံ အာမသတိ, ယထာ အညောပိ ကောစိ သမ္မပ္ပဓာနယောဂေန ဘာဝနာယ အတန္ဒိတော အတ္တနော စိတ္တံ ကမ္မက္ခမံ, ကမ္မယောဂ္ဂံ ကရောတိ, တထာ အဟမ္ပိ, စိတ္တ, တံ ကမ္မက္ခမံ, ကမ္မယောဂ္ဂံ မယှံ ဝသေ ဝတ္တံ ကရိဿာမိ။ ယထာ ကိံ? ဗိဠာရဘသ္တံဝ ယထာ သုမဒ္ဒိတံ, နဣတိ နိပါတမတ္တံ။ ယထာ သုဋ္ဌု မဒ္ဒိတံ ဗိဠာရဘသ္တံ ကမ္မက္ခမံ, ကမ္မယောဂ္ဂံ သုခေန ပရိဟရဏီယဉ္စ ဟောတိ, တထာဟံ တံ ကရိဿာမိ။

ဝီရိယေန တံ မယှ ဝသာနယိဿန္တိ, အမ္ဘော စိတ္တ, တံ အတ္တနော ဝီရိယေန ဘာဝနာဗလံ ဥပ္ပါဒေတွာ တေန မယှံ ဝသံ အာနယိဿံ။ ဂဇံဝ မတ္တံ ကုသလင်္ကုသဂ္ဂဟောတိ ယထာ ကုသလော ဆေကော အင်္ကုသဂ္ဂဟော ဟတ္ထာစရိယော အတ္တနော သိက္ခာဗလေန မတ္တဟတ္ထိံ အတ္တနော ဝသံ အာနေတိ, တထေဝါတိ အတ္ထော။

တယာ သုဒန္တေန အဝဋ္ဌိတေန ဟီတိ ဟီတိ နိပါတမတ္တံ, စိတ္တ, သမထဝိပဿနာဘာဝနာဟိ သုဋ္ဌု ဒန္တေန တတော ဧဝ သမ္မဒေဝ ဝိပဿနာဝီထိံ ပဋိပန္နတ္တာ အဝဋ္ဌိတေန တယာ။ ဟယေန ယောဂ္ဂါစရိယောဝ ဥဇ္ဇုနာတိ ယထာ သုဒန္တေန သုဒန္တတ္တာ ဧဝ ဥဇုနာ အဝင်္ကဂတိနာ အဿာဇာနီယေန ယောဂ္ဂါစရိယော အဿဒမ္မသာရထိ အခေမဋ္ဌာနတော ခေမန္တဘူမိံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ သက္ကောတိ, ဧဝံ ပဟောမိ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ သိဝန္တိ အသိဝဘာဝကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန သိဝံ။ စိတ္တာနုရက္ခီဟီတိ အတ္တနော စိတ္တံ အနုရက္ခဏသီလေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ သဗ္ဗကာလံ သေဝိတံ အရိယမဂ္ဂံ အဟံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ အဓိဂန္တုံ ပဟောမိ သက္ကောမီတိ။

အာရမ္မဏေ တံ ဗလသာ နိဗန္ဓိသံ, နာဂံဝ ထမ္ဘမှိ ဒဠှာယ ရဇ္ဇုယာတိ ယထာ ဟတ္ထာစရိယော မဟာဟတ္ထိံ အာဠာနထမ္ဘေ ဒဠှာယ ထိရာယ ရဇ္ဇုယာ နိဗန္ဓတိ, ဧဝမဟံ, စိတ္တ, ကမ္မဋ္ဌာနာရမ္မဏေ ဘာဝနာဗလေန နိဗန္ဓိဿံ။ တံ မေ သုဂုတ္တံ သတိယာ သုဘာဝိတန္တိ တံ တွံ, စိတ္တ, မမ သတိယာ သုဂုတ္တံ သုဘာဝိတဉ္စ ဟုတွာ။ အနိဿိတံ သဗ္ဗဘဝေသု ဟေဟိသီတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာဒိဗလေန ကာမဘဝါဒီသု သဗ္ဗေသုပိ ဘဝေသု တဏှာဒိနိဿယေဟိ အနိဿိတံ ဘဝိဿသိ။

ပညာယ ဆေတွာ ဝိပထာနုသာရိနန္တိ ဥပ္ပထဂါမိနံ အာယတနသမုဒယံ ယာထာဝတော ဒိသွာ ယေန သမုဒယေန ဥပ္ပထဂါမီ, တဿ ကိလေသဝိဿန္ဒနံ ကိလေသဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဣန္ဒြိယသံဝရူပနိဿယာယ ပဋိသင်္ခါနပညာယ ဆိန္ဒိတွာ သောတဝိစ္ဆေဒနဝသေန အာဝရဏံ ကတွာ။ ယောဂေန နိဂ္ဂယှာတိ ဝိပဿနာဘာဝနာသင်္ခါတေန ယောဂေန သာမတ္ထိယဝိဓမနေန နိဂ္ဂဟေတွာ။ ပထေ နိဝေသိယာတိ ဝိပဿနာဝီထိယံ နိဝေသေတွာ, ပတိဋ္ဌပေတွာ။ ယဒါ ပန ဝိပဿနာ ဥဿုက္ကာပိတာ မဂ္ဂေန ဃဋ္ဋေတိ, တဒါ မဂ္ဂပညာယ ‘‘ယံကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ (မဟာဝ။ ၁၆၊ သံ။ နိ။ ၅။၁၀၈၁) နိဒဿနေန သဗ္ဗသော အာယတနသမုဒယဿ ဝိဘဝံ သမ္ဘဝဉ္စ အသမ္မောဟတော ဒိသွာ သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂဝါဒိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဒါယာဒေါ ဩရသပုတ္တော ဟေဟိသိ ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော။

စတုဗ္ဗိပလ္လာသဝသံ အဓိဋ္ဌိတန္တိ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ, အသုဘေ သုဘန္တိ, ဒုက္ခေ သုခန္တိ, အနတ္တနိ အတ္တာတိ ဣမေသံ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ ဝသံ အဓိဋ္ဌိတံ အနုဝတ္တန္တံ။ ဂါမဏ္ဍလံဝ ပရိနေသိ, စိတ္တ, မန္တိ, အမ္ဘော စိတ္တ, မံ ဂါမဒါရကံ ဝိယ ပရိကဍ္ဎသိ, ဣတော စိတော ပရိကဍ္ဎသိ။ နနု သံယောဇနဗန္ဓနစ္ဆိဒန္တိ သံယောဇနသင်္ခါတာနံ ဒသန္နံ ဗန္ဓနာနံ ဆေဒကံ ကာရုဏိကံ မဟာမုနိံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ သံသေဝသိ နနု, ‘‘တထာရူပေ မဟာနုဘာဝေ ဒူရတောဝ ဝဇ္ဇေသိ, မာဒိသေ ပန တပဿိနေ ယထာရုစိ ပရိနေသီ’’တိ အပ္ပသာဒလေသေန သတ္ထာရံ ပသံသတိ။

မိဂေါ ယထာတိ ယထာ မိဂေါ ရုက္ခဂစ္ဆလတာဒီဟိ သုဋ္ဌု စိတ္တဝိစိတ္တေ အနာကုလေ ကာနနေ သေရိ သယံဝသီ ရမတိ။ ရမ္မံ ဂိရိံ ပါဝုသအဗ္ဘမာလိနိန္တိ ဧဝံ ပါဝုသကာလေ သမန္တတော သုမာလိနီဟိ ထလဇဇလဇမာလာဟိ သမန္နာဂတတ္တာ အဗ္ဘမာလိနိံ ဇနဝိဝိတ္တတာယ မနောရမတာယ စ ရမ္မံ ပဗ္ဗတံ လဘိတွာ တတ္ထ နဂေ ရမိဿံ, အသံသယံ ဧကံသေနေဝ တွံ, စိတ္တ, ပရာဘဝိဿသိ, သံသာရဗျသနေဟိ ဌဿသီတိ အတ္ထော။

ယေ တုယှ ဆန္ဒေန ဝသေန ဝတ္တိနောတိ သဗ္ဗေ ပုထုဇ္ဇနေ စိတ္တသာမညေန ဂဟေတွာ ဝဒတိ။ တဿတ္ထော – ယေ နရနာရိယော, အမ္ဘော စိတ္တ, တုယှံ ဆန္ဒေန ဝသေန ရုစိယာ ဌိတာ ယံ ဂေဟနိဿိတံ သုခံ အနုဘောန္တိ အနုဘဝိဿန္တိ, တေ အဝိဒ္ဒသူ အန္ဓဗာလာ, မာရဝသာနုဝတ္တိနော ကိလေသမာရာဒီနံ ဝသေ အနုဝတ္တနသီလာ, ဘဝါဘိနန္ဒီ ကာမာဒိဘဝမေဝ အဘိနန္ဒနတော, တဝ သာဝကာ အနုသိဋ္ဌိကရာ။ မယံ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သာဝကာ, န တုယှံ ဝသေ အနုဝတ္တာမာတိ။

ဧဝံ ထေရော ပုဗ္ဗေ အတ္တနော ဥပ္ပန္နံ ယောနိသောမနသိကာရံ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနဝသေန ပဝတ္တံ နာနပ္ပကာရတော ဝိဘဇိတွာ သမီပေ ဌိတာနံ ဘိက္ခူနံ ဩဝါဒဒါနဝသေန ဓမ္မံ ကထေသိ။ ယံ ပနေတ္ထ အန္တရန္တရာ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ။

တာလပုဋတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

ပညာသနိပါတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။

၂၀။ သဋ္ဌိနိပါတော

၁။ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

သဋ္ဌိနိပါတေ အာရညိကာတိအာဒိကာ အာယသ္မတော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ ဂါထာ။ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? တဿ ဝတ္ထု ဓမ္မသေနာပတိဝတ္ထုမှိ ဝုတ္တမေဝ။ ထေရော ဟိ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ မဂဓရဋ္ဌေ ကလ္လဝါလဂါမကံ ဥပနိဿာယ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ထိနမိဒ္ဓေ ဩက္ကန္တေ သတ္ထာရာ – ‘‘မောဂ္ဂလ္လာန, မောဂ္ဂလ္လာန, မာ, ဗြာဟ္မဏ, အရိယံ တုဏှီဘာဝံ ပမာဒေါ’’တိအာဒိနာ (သံ။ နိ။ ၂။၂၃၅) သံဝေဇိတော ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဘဂဝတာ ဝုစ္စမာနံ ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနံ သုဏန္တော ဧဝ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပဋိပါဋိယာ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယံ ဥပဂန္တွာ အဂ္ဂဖလက္ခဏေ သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ ပါပုဏိ။ တေန ဝုတ္တံ အပဒါနေ (အပ။ ထေရ ၁။၁။၃၇၅-၃၉၇) –

‘‘အနောမဒဿီ ဘဂဝါ, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော၊

ဝိဟာသိ ဟိမဝန္တမှိ, ဒေဝသံဃပုရက္ခတော။

‘‘ဝရုဏော နာမ နာမေန, နာဂရာဇာ အဟံ တဒါ၊

ကာမရူပီ ဝိကုဗ္ဗာမိ, မဟောဒဓိနိဝါသဟံ။

‘‘သင်္ဂဏိယံ ဂဏံ ဟိတွာ, တူရိယံ ပဋ္ဌပေသဟံ၊

သမ္ဗုဒ္ဓံ ပရိဝါရေတွာ, ဝါဒေသုံ အစ္ဆရာ တဒါ။

‘‘ဝဇ္ဇမာနေသု တူရေသု, ဒေဝါ တူရာနိ ဝဇ္ဇယုံ၊

ဥဘိန္နံ သဒ္ဒံ သုတွာန, ဗုဒ္ဓေါပိ သမ္ပဗုဇ္ဈထ။

‘‘နိမန္တေတွာန သမ္ဗုဒ္ဓံ, သကံ ဘဝနုပါဂမိံ၊

အာသနံ ပညပေတွာန, ကာလမာရောစယိံ အဟံ။

‘‘ခီဏာသဝသဟဿေဟိ, ပရိဝုတော လောကနာယကော၊

ဩဘာသေန္တော ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဘဝနံ မေ ဥပါဂမိ။

‘‘ဥပဝိဋ္ဌံ မဟာဝီရံ, ဒေဝဒေဝံ နရာသဘံ၊

သဘိက္ခုသံဃံ တပ္ပေသိံ, အန္နပါနေနဟံ တဒါ။

‘‘အနုမောဒိ မဟာဝီရော, သယမ္ဘူ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော၊

ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ, ဣမာ ဂါထာ အဘာသထ။

‘‘ယော သော သံဃံ အပူဇေသိ, ဗုဒ္ဓဉ္စ လောကနာယကံ၊

တေန စိတ္တပ္ပသာဒေန, ဒေဝလောကံ ဂမိဿတိ။

‘‘သတ္တသတ္တတိက္ခတ္တုဉ္စ, ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿတိ၊

ပထဗျာ ရဇ္ဇံ အဋ္ဌသတံ, ဝသုဓံ အာဝသိဿတိ။

‘‘ပဉ္စပညာသက္ခတ္တုဉ္စ, စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ၊

ဘောဂါ အသင်္ခိယာ တဿ, ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ တာဝဒေ။

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ, ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန, သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ။

‘‘နိရယာ သော စဝိတွာန, မနုဿတ္တံ ဂမိဿတိ၊

ကောလိတော နာမ နာမေန, ဗြဟ္မဗန္ဓု ဘဝိဿတိ။

‘‘သော ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိတွာန, ကုသလမူလေန စောဒိတော၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော, ဒုတိယော ဟေဿတိ သာဝကော။

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ပဟိတတ္တော, ဣဒ္ဓိယာ ပါရမိံ ဂတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, နိဗ္ဗာယိဿတိနာသဝေါ။

‘‘ပါပမိတ္တောပနိဿာယ, ကာမရာဂဝသံ ဂတော၊

မာတရံ ပိတရဉ္စာပိ, ဃာတယိံ ဒုဋ္ဌမာနသော။

‘‘ယံ ယံ ယောနုပပဇ္ဇာမိ, နိရယံ အထ မာနုသံ၊

ပါပကမ္မသမင်္ဂိတာ, ဘိန္နသီသော မရာမဟံ။

‘‘ဣဒံ ပစ္ဆိမကံ မယှံ, စရိမော ဝတ္တတေ ဘဝေါ၊

ဣဓာပိ ဧဒိသော မယှံ, မရဏကာလေ ဘဝိဿတိ။

‘‘ပဝိဝေကမနုယုတ္တော, သမာဓိဘာဝနာရတော၊

သဗ္ဗာသဝေ ပရိညာယ, ဝိဟရာမိ အနာသဝေါ။

‘‘ဓရဏိမ္ပိ သုဂမ္ဘီရံ, ဗဟလံ ဒုပ္ပဓံသိယံ၊

ဝါမင်္ဂုဋ္ဌေန ခေါဘေယျံ, ဣဒ္ဓိယာ ပါရမိံ ဂတော။

‘‘အသ္မိမာနံ န ပဿာမိ, မာနော မယှံ န ဝိဇ္ဇတိ၊

သာမဏေရေ ဥပါဒါယ, ဂရုစိတ္တံ ကရောမဟံ။

‘‘အပရိမေယျေ ဣတော ကပ္ပေ, ယံ ကမ္မမဘိနီဟရိံ၊

တာဟံ ဘူမိမနုပ္ပတ္တော, ပတ္တောမှိ အာသဝက္ခယံ။

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော…ပေ… ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ။

အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော တေန တေန ဂုဏေန အတ္တနော သာဝကေ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေန္တော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ယဒိဒံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ (အ။ နိ။ ၁။၁၈၈, ၁၉၀) ဣဒ္ဓိမန္တတာယ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ။ တေန ဧဝံ သတ္ထာရာ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတေန သာဝကပါရမိယာ မတ္ထကံ ပတ္တေန မဟာထေရေန တံ တံ နိမိတ္တံ အာဂမ္မ တတ္ထ တတ္ထ ဘာသိတာ ဂါထာ, တာ သင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကေဟိ –

၁၁၄၉။ ‘‘အာရညိကာ ပိဏ္ဍပါတိကာ, ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဒါလေမု မစ္စုနော သေနံ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ။

၁၁၅၀။ ‘‘အာရညိကာ ပိဏ္ဍပါတိကာ, ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဓုနာမ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော။

၁၁၅၁။ ‘‘ရုက္ခမူလိကာ သာတတိကာ, ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဒါလေမု မစ္စုနော သေနံ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတာ။

၁၁၅၂။ ‘‘ရုက္ခမူလိကာ သာတတိကာ, ဥဉ္ဆာပတ္တာဂတေ ရတာ၊

ဓုနာမ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရော။

၁၁၅၃။ ‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလကုဋိကေ, မံသနှာရုပသိဗ္ဗိတေ၊

ဓိရတ္ထု ပုရေ ဒုဂ္ဂန္ဓေ, ပရဂတ္တေ မမာယသေ။

၁၁၅၄။။

‘‘တဝ သရီရံ နဝသောတံ, ဒုဂ္ဂန္ဓကရံ ပရိဗန္ဓံ၊

ဘိက္ခု ပရိဝဇ္ဇယတေ တံ, မီဠှဉ္စ ယထာ သုစိကာမော။

၁၁၅၆။ ‘‘ဧဝဉ္စေ တံ ဇနော ဇညာ, ယထာ ဇာနာမိ တံ အဟံ၊

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ, ဂူထဋ္ဌာနံဝ ပါဝုသေ။

၁၁၅၇။ ‘‘ဧဝမေတံ မဟာဝီရ, ယထာ သမဏ ဘာသသိ၊

ဧတ္ထ စေကေ ဝိသီဒန္တိ, ပင်္ကမှိဝ ဇရဂ္ဂဝေါ။

၁၁၅၈။ ‘‘အာကာသမှိ ဟလိဒ္ဒိယာ, ယော မညေထ ရဇေတဝေ၊

အညေန ဝါပိ ရင်္ဂေန, ဝိဃာတုဒယမေဝ တံ။

၁၁၅၉။ ‘‘တဒါကာသသမံ စိတ္တံ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတံ၊

မာ ပါပစိတ္တေ အာသာဒိ, အဂ္ဂိခန္ဓံဝ ပက္ခိမာ။

၁၁၆၀။ ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ဗိမ္ဗံ, အရုကာယံ သမုဿိတံ၊

အာတုရံ ဗဟုသင်္ကပ္ပံ, ယဿ နတ္ထိ ဓုဝံ ဌိတိ။

၁၁၆၁။ ‘‘ပဿ စိတ္တကတံ ရူပံ, မဏိနာ ကုဏ္ဍလေန စ၊

အဋ္ဌိံ တစေန ဩနဒ္ဓံ, သဟ ဝတ္ထေဟိ သောဘတိ။

၁၁၆၂။ ‘‘အလတ္တကကတာ ပါဒါ, မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော။

၁၁၆၃။ ‘‘အဋ္ဌာပဒကတာ ကေသာ, နေတ္တာ အဉ္ဇနမက္ခိတာ၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော။

၁၁၆၄။ ‘‘အဉ္ဇနီဝ နဝါ စိတ္တာ, ပူတိကာယော အလင်္ကတော၊

အလံ ဗာလဿ မောဟာယ, နော စ ပါရဂဝေသိနော။

၁၁၆၅။ ‘‘ဩဒဟိ မိဂဝေါ ပါသံ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ, ကဒ္ဒန္တေ မိဂဗန္ဓကေ။

၁၁၆၆။ ‘‘ဆိန္နော ပါသော မိဂဝဿ, နာသဒါ ဝါဂုရံ မိဂေါ၊

ဘုတွာ နိဝါပံ ဂစ္ဆာမ, သောစန္တေ မိဂလုဒ္ဒကေ။

၁၁၆၇။ ‘‘တဒါသိ ယံ ဘိံသနကံ, တဒါသိ လောမဟံသနံ၊

အနေကာကာရသမ္ပန္နေ, သာရိပုတ္တမှိ နိဗ္ဗုတေ။

၁၁၆၈။ ‘‘အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ, ဥပ္ပါဒဝယဓမ္မိနော၊

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံ ဝူပသမော သုခေါ။

၁၁၆၉။ ‘‘သုခုမံ တေ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ, ဝါလဂ္ဂံ ဥသုနာ ယထာ၊

ယေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပဿန္တိ, ပရတော နော စ အတ္တတော။

၁၁၇၀။ ‘‘ယေ စ ပဿန္တိ သင်္ခါရေ, ပရတော နော စ အတ္တတော၊

ပစ္စဗျာဓိံသု နိပုဏံ, ဝါလဂ္ဂံ ဥသုနာ ယထာ။

၁၁၇၁။ ‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ၊

ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ။

၁၁၇၂။ ‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော, ဍယှမာနောဝ မတ္ထကေ၊

ဘဝရာဂပ္ပဟာနာယ, သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ။

၁၁၇၃။ ‘‘စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေန, သရီရန္တိမဓာရိနာ၊

မိဂါရမာတုပါသာဒံ, ပါဒင်္ဂုဋ္ဌေန ကမ္ပယိံ။

၁၁၇၄။ ‘‘နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ, နယိဒံ အပ္ပေန ထာမသာ၊

နိဗ္ဗာနမဓိဂန္တဗ္ဗံ, သဗ္ဗဂန္ထပမောစနံ။

၁၁၇၅။ ‘‘အယဉ္စ ဒဟရော ဘိက္ခု, အယမုတ္တမပေါရိသော၊

ဓာရေတိ အန္တိမံ ဒေဟံ, ဇေတွာ မာရံ သဝါဟနံ။

၁၁၇၆။ ‘‘ဝိဝရမနုပဘန္တိ ဝိဇ္ဇုတာ, ဝေဘာရဿ စ ပဏ္ဍဝဿ စ၊

နဂဝိဝရဂတော ဈာယတိ, ပုတ္တော အပ္ပဋိမဿ တာဒိနော။

၁၁၇၇။ ‘‘ဥပသန္တော ဥပရတော, ပန္တသေနာသနော မုနိ၊

ဒါယာဒေါ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဗြဟ္မုနာ အဘိဝန္ဒိတော။

၁၁၇၈။ ‘‘ဥပသန္တံ ဥပရတံ, ပန္တသေနာသနံ မုနိံ၊

ဒါယာဒံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဝန္ဒ ဗြာဟ္မဏ ကဿပံ။

၁၁၇၉။ ‘‘ယော စ ဇာတိသတံ ဂစ္ဆေ, သဗ္ဗာ ဗြာဟ္မဏဇာတိယော၊

သောတ္တိယော ဝေဒသမ္ပန္နော, မနုဿေသု ပုနပ္ပုနံ။

၁၁၈၀။ ‘‘အဇ္ဈာယကောပိ စေ အဿ, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

ဧတဿ ဝန္ဒနာယေတံ, ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိံ။

၁၁၈၁။ ‘‘ယော သော အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာနိ, ပုရေဘတ္တံ အဖဿယိ၊

အနုလောမံ ပဋိလောမံ, တတော ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆတိ။

၁၁၈၂။ ‘‘တာဒိသံ ဘိက္ခုံ မာသာဒိ, မာတ္တာနံ ခဏိ ဗြာဟ္မဏ၊

အဘိပ္ပသာဒေဟိ မနံ, အရဟန္တမှိ တာဒိနေ၊

ခိပ္ပံ ပဉ္ဇလိကော ဝန္ဒ, မာ တေ ဝိဇဋိ မတ္ထကံ။

၁၁၈၃။ ‘‘နေသော ပဿတိ သဒ္ဓမ္မံ, သံသာရေန ပုရက္ခတော၊

အဓောဂမံ ဇိမှပထံ, ကုမ္မဂ္ဂမနုဓာဝတိ။

၁၁၈၄။ ‘‘ကိမီဝ မီဠှသလ္လိတ္တော, သင်္ခါရေ အဓိမုစ္ဆိတော၊

ပဂါဠှော လာဘသက္ကာရေ, တုစ္ဆော ဂစ္ဆတိ ပေါဋ္ဌိလော။

၁၁၈၅။ ‘‘ဣမဉ္စ ပဿ အာယန္တံ, သာရိပုတ္တံ သုဒဿနံ၊

ဝိမုတ္တံ ဥဘတောဘာဂေ, အဇ္ဈတ္တံ သုသမာဟိတံ။

၁၁၈၆။ ‘‘ဝိသလ္လံ ခီဏသံယောဂံ, တေဝိဇ္ဇံ မစ္စုဟာယိနံ၊

ဒက္ခိဏေယျံ မနုဿာနံ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ။

၁၁၈၇။ ‘‘ဧတေ သမ္ဗဟုလာ ဒေဝါ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော။

ဒသ ဒေဝသဟဿာနိ, သဗ္ဗေ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ၊

မောဂ္ဂလ္လာနံ နမဿန္တာ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ။

၁၁၈၈။ ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသ။

၁၁၈၉။ ‘‘ပူဇိတော နရဒေဝေန, ဥပ္ပန္နော မရဏာဘိဘူ၊

ပုဏ္ဍရီကံဝ တောယေန, သင်္ခါရေနုပလိမ္ပတိ။

၁၁၉၀။ ‘‘ယဿ မုဟုတ္တေန သဟဿဓာ လောကော, သံဝိဒိတော သဗြဟ္မကပ္ပေါ ဝသိ၊

ဣဒ္ဓိဂုဏေ စုတုပပါတေ ကာလေ, ပဿတိ ဒေဝတာ သ ဘိက္ခု။

၁၁၉၁။ ‘‘သာရိပုတ္တောဝ ပညာယ, သီလေန ဥပသမေန စ၊

ယောပိ ပါရင်္ဂတော ဘိက္ခု, ဧတာဝပရမော သိယာ။

၁၁၉၂။ ‘‘ကောဋိသတသဟဿဿ, အတ္တဘာဝံ ခဏေန နိမ္မိနေ၊

အဟံ ဝိကုဗ္ဗနာသု ကုသလော, ဝသီဘူတောမှိ ဣဒ္ဓိယာ။

၁၁၉၃။ ‘‘သမာဓိဝိဇ္ဇာဝသိပါရမီဂတော, မောဂ္ဂလ္လာနဂေါတ္တော အသိတဿ သာသနေ၊

ဓီရော သမုစ္ဆိန္ဒိ သမာဟိတိန္ဒြိယော, နာဂေါ ယထာ ပူတိလတံဝ ဗန္ဓနံ။

၁၁၉၄။ ‘‘ပရိစိဏ္ဏော မယာ သတ္ထာ, ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ၊

ဩဟိတော ဂရုကော ဘာရော, ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ။

၁၁၉၅။ ‘‘ယဿ စတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော, အဂါရသ္မာနဂါရိယံ၊

သော မေ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယော။

၁၁၉၆။